Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Með skírskotun til þess að það er stefna ríkisstjórnarinnar að breikka tekjustofna og fækka undanþágum, þá segi ég já.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ekkert óeðlilegt við það að greidd séu atkvæði um hvert einasta orð sem í lagatexta stendur, það vil ég nú bara segja fyrst. Það er auðvitað tiltölulega sjaldgæft en það er ekkert á móti því og getur hver beðið um það sem óskar. En því kem ég nú hér, hæstv. forseti, að ef ég segði nei, þá hljóðaði þessi grein eins og hér segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,a. Gjald af aðgöngumiðum að kvikmynda- og dansleikjum, skv. 8. gr. laga nr.`` o.s.frv. Það fer því ekkert á milli mála að af tvennu illu vil ég heldur að það standi ,,kvikmynda- og skuggamyndasýningum`` heldur en ,,kvikmynda- og dansleikjum`` og segi því já.

Virðulegi forseti. Félmn. kom saman á milli 2. og 3. umr. um þetta mál og mættu á fund nefndarinnar að eigin ósk stjórnarformaður og framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins. Ástæða þess að þeir óskuðu eftir fundi voru ummæli hæstv. félmrh. við 2. umr. um þetta mál og fullyrðingar sem ráðherrann setti fram í garð embættismanna stofnunarinnar og stjórnarinnar sem þeir vildu skýra og bera af sér. Það kom í ljós á fundinum að það var full ástæða til þess af minni hálfu að krefjast þess að þessir menn yrðu boðaðir á fund nefndarinnar og þeim gefið færi á að svara þeim alvarlegu ásökunum í garð stjórnar og stofnunar, en því miður bar hvorki ráðherra né formann nefndarinnar gæfa til að verða við þeirri kröfu og þar með að stuðla að því að menn gætu borið hönd fyrir höfuð sér. En sem betur fer var látið undan þegar þeir sjálfir óskuðu eftir fundi og ég fagna því að menn hafi sýnt þá skynsemi að leyfa þessum mönnum að koma á fund nefndarinnar og fara yfir þetta mál lið fyrir lið og rekja það og skýra. Það eina sem mér fannst í raun á skorta var að hæstv. félmrh. skyldi ekki mæta á fundinn og hefði auðvitað verið eðlilegt að ráðherrann sjálfur hefði óskað eftir því til að fylgja þá eftir sínum ummælum í þeirra viðurvist og skiptast á skoðunum um málið á þeim vettvangi í stað þess að gera það þar sem menn hafa ekki tök á að svara fyrir sig. Það fór nú svo að ráðherra sást ekki á fundinum og hefur líklega ekki haft áhuga á því að mæta þarna og ég skil það þannig að ráðherra hafi í raun gefið upp á bátinn fullyrðingar sínar og gefist upp við að reyna að halda fram einhverjum rökstuðningi sér til varnar í þessari makalausu árásarræðu sinni á embættismenn og stjórn, þar með talinn sérstakan trúnaðarmann hennar í stjórninni, og það verður að telja ráðherranum til minnkunar að hafa sett fram þessar ásakanir án þess að geta með nokkrum hætti stutt þær neinum rökum. Því er ekki að leyna að mér þykir sem valdhroki félmrh. í þessum málaflokki sé farinn að ganga út yfir öll mörk og kominn sé tími til að ráðherranum sé gert ljóst að skorður eru reistar við því hversu langt hann getur leyft sér að ganga í þessum efnum. Ég vænti þess að þingmenn muni ræða þetta mál nokkuð hér við 3. umr. málsins og setja fram sjónarmið sín til þess hvar mörkin eru í því hvað eðlilegt er að ráðherra seilist langt í að draga til sín vald og gefa fyrirmæli út fyrir sitt eðlilega verksvið. Því er ekki að leyna að því miður hefur ráðherra elst fremur illa í þessu starfi hvað þetta varðar og ég hef ekki enn orðið var við þá tilburði af hálfu Sjálfstfl. að þeir hyggist draga þar einhverja línu sem eðlilegt er að ráðherra haldi sig innan í þessum málum. Minni hluta félmn. þótti rétt í ljósi þess hversu alvarlegar ásakanir ráðherrann bar fram á opinberum vettvangi hér úr ræðustól í allra áheyrn að birta þau skjöl er þessir tveir menn sem komu á fund nefndarinnar lögðu fram og skýra málið allverulega auk þess sem þeir gáfu munnlegar upplýsingar til frekari uppfyllingar þeim texta sem fyrir liggur. Niðurstaða mín og ég hygg fleiri úr nefndinni var sú að það væri ekki fótur fyrir neinni af þeim staðhæfingum sem hæstv. ráðherra bar fram. Þær voru allar kyrfilega skotnar í kaf með rökstuðningi sem taka verður mark á, bréfaskriftum og upplýsingum frá þeim um samtöl og fundi við hæstv. félmrh. um þau mál sem ráðherrann nefndi. Í mínum huga er ekki nokkur vafi á því að ráðherra hefur farið afar halloka í þessari orðasnerru og er vandséð hvernig ráðherrann ætlar að halda uppi ásökunum sínum að fengnum þessum upplýsingum en ég skora á ráðherrann að mæta samt í ræðustól og reyna að verja mál sitt og draga fram þau rök er hún telur sig hafa þannig að við getum gengið úr skugga um það að ráðherrann hafi í raun engin haldbær rök fyrir þeim ásökunum er fram komu hjá henni í ræðu 4. maí sl. Ég vil leyfa mér að lesa þessi bréfaskipti, virðulegi forseti, tel það óhjákvæmilegt vegna þeirra aðila er ásakanirnar beindust gegn, embættismanna Húsnæðisstofnunar ríkisins og stjórnarmanna í húsnæðismálastjórn. Það er óhjákvæmilegt að svörin séu gefin á sama vettvangi og ásakanirnar voru settar fram á. Ég vil fyrst lesa, virðulegi forseti, bréf er framkvæmdastjóri stofnunarinnar sendi félmrh. dags. 5. maí 1993. Bréfið er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í ræðu yðar á Alþingi í gærkvöldi, sem sjónvarpsstöðin Sýn flutti, kom fram hörð gagnrýni á Húsnæðisstofnunina fyrir sitthvað sem þér tölduð miður farið í starfsemi hennar. Af því tilefni skal þetta sagt: Húsnæðisstofnunin hefur alla tíð lagt kapp á náið og gott samstarf við félmrn. Þar af leiðandi hefur hún lagt áherslu á að veita því allar þær upplýsingar sem beðið hefur verið um hverju sinni eins fljótt og frekast hefur verið kostur. Embættismenn hafa ætíð verið boðnir og búnir til þess að greina frá öllu því sem ráðuneytið hefur óskað eftir upplýsingum um og leitast við að gera það svo skjótt sem mögulegt hefur verið. Öllum erindum hefur alltaf verið svarað og svör aldrei verið vísvitandi dregin á langinn. Allar ásakanir um seinagang og dræm svör, jafnvel engin, hafa því ekki við nein rök að styðjast. Það er rétt að húsnæðismálastjórn tók ákvörðun um sölu á áhöldum og skrifstofubúnaði í hönnunardeild stofnunarinnar jafnframt því sem hún tók ákvörðun um að halda eftir teikningasafni hennar og ýmsum tækjum. Allt var það gert að ráði svonefndrar ,,einkavæðingarnefndar`` og sérstaks starfshóps er þér settuð á laggirnar um sl. áramót. Jafnframt er ljóst að allt var málið unnið með vitund ráðuneytisins er fylgdist náið með gangi mála og gerði bæði munnlega og skriflega athugasemdir við það er það taldi ástæðu til. Af hálfu stofnunarinnar var engin tilraun gerð til að leyna ráðuneytið einu eða neinu í þessu efni. Ekki er heldur betur vitað en ráðuneytinu hafi verið fullkunnugt um samninginn allan áður en hann var undirritaður og er ekki nema gott eitt um það að segja. Annað mál er það að samkvæmt álitsgerð Lagastofnunar Háskóla Íslands er það húsnæðismálastjórn sem ber ábyrgð gagnvart Alþingi á starfsemi byggingarsjóðanna, fjárreiðum öllum og eignum stofnunarinnar. Það er því ótvírætt svo að það var í fullu samræmi við gildandi lög að stjórnin tæki ákvörðun um ráðstöfun á áhöldum og skrifstofubúnaði sem ákveðið var að selja að höfðu samráði við ráðuneytið. Allar launagreiðslur í þessari stofnun eru í föstum skorðum og hafa alla tíð verið. Reikningar fyrir yfirvinnu starfsmanna og nefndastörf hafa um ára- og áratuga skeið verið sendir launadeild fjmrn. er hefur afgreitt þá með eðlilegum hætti. Hafi komið fram athugasemdir eða fyrirspurnir hefur þeim ætíð verið svarað tafarlaust, enda hefur samstarfið við þá deild alltaf verið með ágætum. Ekki er annað vitað en þetta hafi gerst með fullri vitund félmrn. Hafi það óskað eftir upplýsingum þar af leiðandi hafa þær sömuleiðis verið veittar og engin tilraun gerð til að leyna einu eða neinu; nú síðast með ítarlegu bréfi hinn 7. apríl sl. Það er því eigi maklegt að bera stofnuninni annað á brýn. Í ræðu yðar kemur fram að Húsnæðisstofnunin hafi snúið sér beint til Alþingis og óskað eftir því að gerðar yrðu tilteknar breytingar á húsnæðislöggjöfinni án vitundar eða samráðs við félmrn. Þetta er ekki rétt. Þvert á móti hefur ráðuneytinu verið skrifað á undanförnum mánuðum í þeirri von að það gengist fyrir sérstökum breytingum á löggjöfinni. Afrit af þeim bréfum fylgja hér með. Þau eru þessi: 1. Bréf dags. 4. mars sl. varðandi breytingu á lögum um lán til byggingar á almennum kaupleiguíbúðum. 2. Bréf dags. 4. mars sl. varðandi þá hugmynd að veitt verði lán úr Byggingarsjóði verkamanna til endurbóta og lagfæringa á fjölbýlishúsum sem félagslegar eignaríbúðir eru í. Með bréfi dags. 17. mars sl. var ráðuneytinu send kostnaðaráætlun, er að vísu barst því ekki fyrr en fáum dögum síðar vegna mistaka í útsendingu. 3. Bréf dags. 4. mars sl. þar sem talið er mjög brýnt að gerð verði lagfæring á 90. gr. laganna þar sem fjallað er um útreikning á söluverði félagslegra íbúða. 4. Bréf dags. 5. mars sl. varðandi afstöðu húsnæðismálastjórnar til fyrirliggjandi tillagna í þar af leiðandi frv. til laga um niðurfellingu á skyldusparnaði ungmenna. 5. Bréf dags. 24. sept. 1992 þar sem lagabreytingartillögu varðandi gjaldskrá er komið á framfæri við ráðuneytin. Í öllum þessum bréfum er hugmyndum og tillögum um lagabreytingar komið á framfæri við félmrn., að sjálfsögðu í þeirri von að ráðuneytið mundi leggja þær fyrir Alþingi. Það er því ekki rétt að ráðuneytið hafi verið sniðgengið í þessum efnum.`` Undir þetta ritar Sigurður E. Guðmundsson. Ég vil við það bæta, sem fram kemur í þessu bréfi hvað varðar ásakanir um að stofnunin hafi sniðgengið ráðuneytið vegna óska um lagabreytingar, að það kom fram hjá þeim tveimur að stjórnarformaðurinn hefði rætt málið sérstaklega við félmrh. og upplýsti að hann hefði haft ástæðu til að ætla að ráðherrann mundi vera stuðningsmaður þessara tillagna þannig að ég hygg að ráðherra eigi nokkurt verk fyrir höndum að skýra fyrir okkur hvers vegna hann heldur þessu fram sem áður hefur verið getið um. Ég vil einnig lesa þau bréf sem vitnað er til í bréfi til hæstv. félmrh. svo öllu sé til haga haldið og ekkert fari á milli mála í þeim efnum hvað varðar svör stofnunarinnar við ásökunum ráðherra. Þar er fyrst bréf dags. 4. mars sem er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á fundi húsnæðismálastjórnar hinn 18. febr. sl. var samþykkt umsögn um frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er nú liggur fyrir Alþingi. Þar er m.a. að finna ábendingu um breytingu á lögum um lán til byggingar á almennum kaupleiguíbúðum. Hún er á þessa leið: ,,Mikil ásókn er frá þeim aðilum sem fengið hafa úthlutað almennum kaupleiguíbúðum að fá þær fluttar milli kerfa og þeim breytt í félagslegar kaupleiguíbúðir. Þau rök eru færð fram fyrir þessum óskum að erfitt eða ómögulegt sé að koma almennum kaupleiguíbúðum í notkun þar sem enginn áhugi sé á slíkum íbúðum. Þessu valdi þung greiðslubyrði af lánum þessara íbúða. Það stafar af tvennu. Annars vegar eru vextir á lánum til almennra kaupleiguíbúða mun hærri en vextir á lánum til félagslegra íbúða og hins vegar er hluti lánsins (20%) með mun skemmri lánstíma en tíðkast um aðrar félagslegar íbúðir. Hinu fyrra er erfitt að breyta en húsnæðismálastjórn leggur til að breytt verði ákvæðum 52. og 54. gr. laganna þannig að lánað verði eitt lán sem svarar til 90% af byggingarkostnaði eða kaupverði til 43 ára.`` Þetta tilkynnist yður hér með. Virðingarfyllst, f.h. húsnæðismálastjórnar, Sigurður E. Guðmundsson.`` Í þessu bréfi er staðfest að ráðuneytinu var send þessi samþykkt stjórnar, formlega, fyrir utan samtök og mönnum til fróðleiks skal þess getið að tillaga að breytingu í þessa veru eins og hér er óskað eftir var lögð fram við 2. umr. málsins en var felld, m.a. með atkvæði hæstv. félmrh. sem er afar merkilegt í ljósi þess að á sínum tíma, árið 1988, kynnti ráðherrann almenna kaupleigukerfið sem einhverja töfralausn sérstaklega fyrir landsbyggðina, en reyndin hefur hins vegar orðið önnur einkum vegna þeirra ástæðna sem greindar eru í bréfi húsnæðismálastjórnar til ráðherra og er nauðsynlegt að mínu viti, og annarra hygg ég að ég megi segja sem komið hafa nálægt þessum málum, að ef almennar kaupleiguíbúðir eiga að verða fýsilegur kostur þannig að þær seljist með sæmilegum hætti á landsbyggðinni, þá verður að gera þær breytingar sem óskað er eftir. Það er dálítið merkilegt að hæstv. ráðherra skuli standa þvert gegn þeim breytingum sem nauðsynlegar eru til þess að þetta kerfi, hugarfóstur ráðherrans, geti orðið að sæmilegu gagni. Ég held að ráðherranum væri hollt að fara yfir sögu úthlutananna frá 1988 þegar úthlutað var hundruðum íbúða í þessu almenna kaupleigukerfi og menn ruddu upp íbúðum um allt land eftir að hafa fengið jólagjöfina frá hæstv. félmrh. en síðar komu vandamálin í ljós. Það var farið af stað með miklu offorsi en lítilli fyrirhyggju og fjölmargar af þessum íbúðum hafa reynst dýrar í byggingu, of stórar og fjarri því að nægilega hafi verið vandað til framkvæmda að þessu verki og ærin vandamál sem hafa hrúgst upp og stofnunin orðið að leysa úr eftir bestu getu en ég minnist þess ekki að hafa orðið var við stuðning hæstv. ráðherra í þeim vanda sem stjórnarmenn og embættismenn hafa setið er þeir voru og hafa verið að glíma við að leysa úr þessum vandamálum. Það er nú þannig að það læðist að mér sá grunur að ráðherrann sé nokkuð sleipur við að kynna hugmyndir í fjölmiðla en því miður sé ekki jafnmikð lið í ráðherranum þegar þarf að fylgja málum eftir og vinna úr því sem ekki hefur farið eins og skyldi. Ég hygg að ráðherrann mætti breyta sínum áherslum meira í þá veru að styðja betur við bakið á þeim sem vinna í þeim verkum að greiða úr þeirri flækju sem frumhlaup hennar hefur haft í för með sér. Þá er hér bréf, einnig dags. 4 mars 1993, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í bréfi yðar dags. 7. jan. sl. er leitað eftir umsögn húsnæðismálastjórnar varðandi þá hugmynd að veitt verði lán úr Byggingarsjóði verkamanna, að óbreyttum lögum, til endurbóta og lagfæringa á úthliðum (útveggjum) fjölbýlishúsa sem félagslegar eignaríbúðir eru í víðs vegar í landinu; í þeim tilvikum þar sem hús þessi liggja undir stórskemmdum. Húsnæðismálastjórn hefur fjallað um þetta erindi og kemur niðurstaða hennar fram í umsögn þeirri um fyrirliggjandi frv. til laga um breytingu á lögum um þessa stofnun er hún samþykkti á fundi sínum 18. febr. sl. Er hún á þá leið að brýnt sé að lagaheimildir verði veittar fyrir lánveitingum til meiri háttar endurbóta á félagslegum íbúðum. Þetta tilkynnist yður hér með. Virðingarfyllst, f.h. húsnæðismálastjórnar, Sigurður E. Guðmundsson.`` Tillaga var lögð fram af stjórnarandstöðunni við 2. umr. um heimild til þess að opna þennan lánaflokk en hún hlaut ekki stuðning stjórnarliða og ekki heldur félmrh. og verð ég að segja að ekki er það nú efnilegt hlutskipti félmrh. að greiða atkvæði gegn þeim tillögum sem húsnæðismálastjórn sameinast um að óska eftir að verði gerðar á lögum, en reyna þess í stað með offorsi og valdi að troða gegnum þingið lögum sem hafa þann eina tilgang og eina markmið ráðherrans að breyta stjórnsýslulegri stöðu stofnunarinnar. Ég fullyrði það sem mína sannfæringu að ráðherranum er alveg sama um allt annað í frv. en það að fá það samþykkt í þinginu að valdið yfir stofnuninni færist til hennar. Þetta er því miður að mínu mati staðreynd málsins. Ég veit ekki hvað stofnunin eða stjórnin hefur til saka unnið að ráðherrann skuli gegn vilja þessara aðila reyna að breyta stjórnsýslulegri stöðu stofnunarinnar og ljá ekki þessum aðilum á nokkurn hátt lið í þeim breytingum sem þeir óska eftir sameiginlega. Ráðherrann snýst með öðrum orðum gegn öllum óskum stofnunarinnar eða stjórnar. Ég hlýt að inna ráðherrann eftir því hver ástæðan er fyrir þessari framkomu ráðherrans gagnvart stofnuninni og stjórninni. Hvað hefur stjórnin gert eða unnið sér það til óhelgis að ráðherrann kemur svona fram? Það er hins vegar dálítið merkilegt í ljósi þeirrar gusu sem ráðherrann sendi hér fram sl. þriðjudag að hugmyndir um það að breyta stjórnsýslulegri stöðu stofnunarinnar eru eldri en menn ætla. Þær eru frá árinu 1990 og má finna í sérstöku frv. sem þá var lagt fyrir Alþingi. Maður veltir því fyrir sér ef það eru samskiptaörðugleikar, eins og ráða mátti af ræðu ráðherrans, sem væru þess valdandi að ráðherrann teldi nauðsynlegt að afnema sjálfstæði stofnunarinnar, þá væru það samskiptaörðugleikar við þá sem fóru með forræði mála fyrir 1990. Það er dálítið merkilegt að á árunum áður var stjórnarformaður húsnæðismálastjórnar hv. núv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og maður spyr sjálfan sig í forundran: Voru það svona miklir samskiptaörðugleikar ráðherrans við hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur er hún var formaður húsnæðismálastjórnar sem eru orsök þess að ráðherrann telur nauðsynlegt að leggja niður sjálfstæði stofnunarinnar? Það væri fróðlegt að fá það upplýst fyrst ráðherrann sjálfur beindi athyglinni að því að um samskiptaörðugleika væri að ræða og við fengum það a.m.k. á tilfinninguna sem á hlýddum að það væri ástæðan fyrir flutningi málsins. Þá er hér bréf dags. 17. mars sl. til ráðuneytisins sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hér með er yður send áætlun frá félagsíbúðadeild þessarar stofnunar, dags. 16. mars 1993, um kostnað við endurbætur á útveggjum fjölbýlishúsa, sem félagslegar íbúðir eru í, svo sem þér óskuðuð eftir í bréfi yðar dags. 7. jan. sl. Hér er um að ræða byggingar þær sem stofnuninni er kunnugt um, en að sjálfsögðu kunna þær að vera fleiri.`` 
            

Ég vil biðja hæstv. ráðherra um að taka þátt í umræðunni þegar að henni kemur.

Ég þakka forseta fyrir röggsama fundarstjórn og held áfram lestri úr bréfinu: ,,Hér er um að ræða byggingar þær sem stofnuninni er kunnugt um, en að sjálfsögðu kunna þær að vera fleiri. Þess skal einnig getið að af hálfu hennar hefur engin úttekt farið fram á ásigkomulagi þessara bygginga og er áætlunin því harla lausleg; sannast sagna fremur til þess fallin að gefa hugmynd um stærð vandans en hitt að hún sé í föstum skorðum.`` Með þessu bréfi fylgir síðan áætlun um viðgerðir vegna byggingargalla á 11 fjölbýlishúsum sem upplýsingar liggja fyrir um að þurfi viðgerðir, samtals 97 íbúðir. Reynt er að áætla þennan kostnað og hann er alls áætlaður um 150 millj., auðvitað með þeim fyrirvörum sem fram koma í bréfinu. Hér er því alveg greinilegt og skjalfest að stofnunin svaraði því erindi er ráðherra óskaði eftir. En um þetta atriði sagði ráðherrann eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Og ég vil líka rifja upp það sem ég sagði í dag að ég tel það óeðlilegt að stjórn einnar ríkisstofnunar sendi beint til Alþingis fram hjá ráðuneytinu óskir um viðbótarútgjöld sem nemur einhverjum hundruðum millj. kr. til að opna nýja lánaflokka og að bæta kjör á ákveðnum lánaflokki án þess að gera sér grein fyrir því hvar eigi að fá peninga í það og án þess að ráðuneytið hafi hina minnstu vitneskju um það. Ráðuneytið er reyndar hunsað vegna þess að það hafi óskað eftir upplýsingum um kostnað við að opna þennan málaflokk, en það var ekki virt viðlits heldur beiðni send beint til félmn. um að opna slíkan lánaflokk.`` --- Þetta var úr ræðu ráðherra. Hér er það skjalfest að stofnunin sendi ráðherranum svar við þessu erindi og svarið er sent 17. mars þannig að það liggur fyrir skjalfest að hæstv. félmrh. sagði ósatt, fór ekki með rétt mál í þessum fullyrðingum sínum sem ég vitnaði til. Þá er einnig að finna í skjölum bréf dags. 4. mars sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á fundi húsnæðismálastjórnar hinn 18. febr. sl. var samþykkt umsögn um frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er nú liggur fyrir Alþingi. þar er m.a. að finna ábendingu um breytingu á lögum um lán til byggingar á almennum kaupleiguíbúðum. Hún er á þessa leið: ,,Mjög brýnt er einnig að gerð verði lagfæring á 90. gr. laganna þar sem fjallað er um útreikning á söluverði félagslegra íbúða sem byggðar eru samkvæmt lögum fyrir gildistöku laga nr. 51/1980. Lagt er til að útreikningur verði samræmdur við ákvæði núverandi reglugerðar, þ.e. 99. gr. reglugerðar nr. 46/1991.```` Enn er skjalfest að ráðuneytið fékk sent bréf og vitneskju formlega um þessar óskir stjórnarinnar auk þess sem rætt var við ráðherrann um þessi mál og ég vænti þess að ráðherrann þræti ekki fyrir það. Þá er hér bréf til félmrn. dags. 5. mars sl. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á fundi húsnæðismálastjórnar hinn 18. febr. sl. var samþykkt umsögn um fyrirliggjandi frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Í 2. lið I. kafla er fjallað sérstaklega um afstöðu stjórnarinnar til skyldusparnaðs ungs fólks til íbúðarbygginga, sbr. VIII. kafla laga nr. 86/1988, með síðari breytingum. Og þar segir svo: ,,Meiri hluti húsnæðismálastjórnar er sammála því að leggja niður núverandi skyldusparnaðarkerfi. Skiptar skoðanir eru um það hvort ástæða eða nauðsyn beri til þess að koma á nýju frjálsara kerfi í stað þess sem nú er við lýði. Þrír kostir koma til greina að mati stjórnarinnar. 1. Að leggja alfarið niður skyldusparnað ungmenna. 2. Að fækka undanþágum verulega og lækka sparnaðarhlutfall samfara því. 3. Að loka núverandi kerfi en taka upp frjálst sparnaðarkerfi fyrir ungt fólk þar sem hið opinbera annaðist innheimtu sparnaðar og legði framlag á móti sparnaði sparandans.`` Í IV. kafla umsagnarinnar segir síðan svo: ,,Húsnæðismálastjórn hefur haft til skoðunar breytingar á fyrirkomulagi skyldusparnaðar ungs fólks að beiðni félmrh. Meginniðurstöður þeirrar athugunar má draga saman í eftirfarandi: a. Vegna breyttra þjóðfélagsaðstæðna og rýmri reglna um undanþágur eru það nú tiltölulega fáir í hverjum árgangi sem spara til lengri tíma og mynda umtalsverðar innstæður á skyldusparnaðarreikningum. b. Mikil velta er út og inn af reikningum á hverju ári og samfara því er mikill umsýslukostnaður hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. c. Skattaleg fríðindi tengd skyldusparnaði féllu niður við upptöku staðgreiðslukerfis skatta 1988, þrátt fyrir að skattfríðindi hafi haldist á frjálsum húsnæðissparnaðarreikningum og ávöxtunarkjör skyldusparnaðar ungs fólks því verið mun lakari en húsnæðissparnaðarreikninga. d. Miklar breytingar hafa átt sér stað á fjármagnsmarkaði frá því að skyldusparnaðarkerfinu var hleypt af stokkunum og framboð á sparnaðarkostum margfaldast auk þess sem ávöxtunarkjör hafa tekið stakkaskiptum. Allt þetta mælir með því að taka skyldusparnaðarkerfið til gagngerrar endurskoðunar. Á hinn bóginn er ljóst að umtalsverður hópur fólks á aldrinum 16--26 ára notar núverandi kerfi til reglubundins og varanlegs sparnaðar. Sé það gert myndast innstæður sem geta skipt sköpum við íbúðarkaup eða íbúðarbyggingu þegar að því kemur. Álitamál er hvað þessi hópur, sem leitar snemma út á vinnumarkaðinn, mun gera ef kerfið er lagt niður. Mun hann finna sér annan sparnaðarkost eða mun niðurlagning kerfisins leiða til aukningar á neyslu á kostnað sparnaðar og því veikja möguleika þessa hóps til íbúðarkaupa þegar til engri tíma er litið? Við þessari spurningu er ekkert einhlítt svar. Til umræðu í húsnæðismálastjórn hafa verið einkum þrír kostir eins og áður er getið. 1. Að leggja kerfið alfarið niður. 2. Að þrengja verulega möguleika til úttekta, þ.e. fækka undanþágum. 3. Að loka núverandi kerfi en taka upp frjálst sparnaðarkerfi fyrir ungt fólk. Meðfylgjandi eru drög að frv. um nýtt sparnaðarkerfi sem miðað er til ungmenna. Kerfið er valfrjálst, en gert er ráð fyrir að skattkerfið annist innheimtu sparifjárins. Enn fremur er hugsanlegt að hið opinbera legði fram framlag á móti framlagi sparnandans með svipuðum hætti og gert er á húsnæðissparnaðarreikningum. Húsnæðismálastjórn hefur enga afstöðu tekið til þessara frumvarpsdraga en leggur þau fram til skoðunar fyrir nefndina. Meiri hluti húsnæðismálastjórnar mælir hins vegar með því að valinn verði fyrsti kosturinn sem nefndur var að ofan.```` Með þessu bréfi er staðfest að svar var sent við erindi ráðuneytisins um skyldusparnað og vænti ég þess að ráðherra haldi því ekki fram oftar að svör hafi ekki borist. Þá eru það fullyrðingar ráðherrans um sjálfdæmi stofnunarinnar í sértekjum eða gjaldtökum og að ráðuneytið sé ekki látið vita af þeim. Því er vísað til föðurhúsanna og til staðfestingar er bréf sem ráðherranum var sent 24. sept. 1992, sem er svohljóðandi, en það bæði staðfestir samráðið við ráðherra um gjaldtöku og tillögu um breytingu á lögum vegna þeirra mála, með leyfi forseta: ,,Á fundi húsnæðismálastjórnar hinn 17. sept. sl. var tekið fyrir erindi yðar í bréfi dags. 14. júlí. Með vísan til þess gerði húsnæðismálastjórn neðangreinda samþykkt á framangreindum fundi sínum: Tillaga að breytingu á lögum nr. 86/1988, með síðari breytingum. Viðbót við 7. gr. laganna: Húsnæðismálastjórn skal setja Húsnæðisstofnun gjaldskrá vegna vanskilainnheimtu á lánum stofnunarinnar. Heimilt er að vanskilakostnaður verði ákveðið jöfnunargjald á hvert skuldabréf þannig að jafnræðis verði gætt og skuldarar greiði sama gjald hvar sem þeir búa á landinu. Greinargerð. Núverandi gjaldskrá stofnunarinnar, sem gefin var út þann 14. júlí 1992 og birt í Lögbirtingablaðinu þann 31. júlí 1992, er byggð á skaðleysissjónarmiðum. Við setningu gjaldskrárinnar var gjald ákveðið þannig að áætlaður var kostnaður stofnunarinnar vegna vanskilainnheimtu og honum síðan jafnað niður á áætlaðan fjölda greiðsluáskorana og nauðungarsölubeiðna. Ljóst er að út af getur brugðið með slíkt mat vegna breyttra forsendna og því er nauðsynlegt að stofnunin hafi beina lagaheimild til gjaldtöku. Þá er í 2. mgr. lagt til að heimilt verði að jafna sérstökum kostnaði niður á skuldara þannig að jafnræðis sé gætt hvar sem þeir búa á landinu.`` Vænti ég þess að með þessum gögnum sé nú endanlega hrakið og bornar til baka þær ásakanir sem ráðherra hefur fram sett og því var auk þess fylgt eftir með munnlegum upplýsingum sem fram komu á fundinum. Það væri fróðlegt að heyra á eftir hvort ráðherrann hyggst reyna að halda sig við fullyrðingar sínar eða hvort hann velur skynsamlegri kostinn, að draga yfirlýsingar sínar til baka, sem ég mundi fagna en jafnframt í leiðinni vil ég segja ráðherra að ég teldi að hann ætti að biðjast afsökunar á ummælum sínum í garð stofnunar og stjórnar sem hafa ekki við nokkur rök að styðjast eins og sýnt hefur verið fram á. Þá er rétt að víkja aðeins að fram komnum brtt. á því frv. sem liggur nú fyrir eftir 2. umr. málsins. En ég hef lagt fram brtt. á þremur þingskjölum sem ég mun fylgja hér úr hlaði, og það er þá fyrst brtt. á þskj. 1212 við 3., 4. og 5. greinar frv. eins og það lítur út núna að lokinni 2. umr. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um að 1. efnismgr. 3. gr. orðist þannig, með leyfi forseta: ,,Stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins, húsnæðismálastjórn, skipa tíu menn, sjö kosnir hlutbundinni kosningu af Alþingi eftir hverjar alþingiskosningar og þrír skipaðir af félmrh. eftir tilnefningu Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Sambands ísl. sveitarfélaga. Varamenn skulu kjörnir og skipaðir á sama hátt.`` Breytingin sem lögð er til frá greininni eins og hún er í frv. er sú að í stað sjö manna í stjórn sitji tíu. Og þessir þrír sem við bætast komi frá Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það er nýmæli frá því sem er í dag og hefur verið hefur um allmörg ár að lagt er til að Samband ísl. sveitarfélaga fái fulltrúa í stjórnina en til þess að koma í veg fyrir að sú viðbót valdi fjölgun í stjórninni er á móti lagt til að fulltrúar Alþýðusambands Íslands sem í dag eru tveir verði aðeins einn. Ég tel að það væri farsælt að breyta frumvarpsgreininni til samræmis við þá tillögu sem ég var hér að kynna því að það skiptir afar miklu máli við framkvæmd húsnæðismála og húsnæðisstefnu hér á landi að um þá framkvæmd náist nokkuð víðtæk samstaða, bæði milli stjórnmálaflokka og helstu hagsmunasamtaka sem aðild eiga að þessu máli og ég teldi það verr ef fulltrúar þessara samtaka, Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins yrðu settir af í stjórninni með öllu og raunar ekki maklegt í ljósi þeirrar reynslu sem er af störfum þeirra innan stofnunarinnar, en ég fullyrði að fulltrúar þessara samtaka hafa haft góð áhrif á framkvæmd mála í þessum málaflokki, enda hefur ráðherra ekki komið fram með nein rök gegn því eða í þá veru að reynslan sé slæm af þeirra setu. Þá er lagt til í 4. gr. frv. sem fjallar um hlutverk húsnæðismálastjórnar að í 1. tölul. verði einu orði breytt þannig að í stað þess að það sé hlutverk stjórnar að hafa umsjón með fjárhag, rekstri og annarri starfsemi stofnunarinnar og sjóða og gæta þess að starfað sé í samræmi við gildandi lög og reglugerðir, í stað þess ,,að hafa umsjón með`` komi: að hafa eftirlit með, eins og er í núgildandi lögum. Þetta er gert til að styrkja stöðu stjórnar yfir þessum málaflokki. Í öðru lagi er lagt til að breyta 2. tölul. 4. gr. þannig að hlutverk stjórnar sé að gera tillögur um skiptingu ráðstöfunarfjár milli útlánaflokka, afgreiða fjárhagsáætlanir og úrskurða ársreikninga stofnunarinnar og byggingarsjóðanna í stað þess að gerðar séu tillögur til ráðherra að fjárhagsáætlun o.s.frv., þannig að að sé ótvírætt hlutverk stjórnarinnar að fara með yfirstjórn fjármála í þessari stofnun en ekki ráðherra. Þá er lagt til að við 4. gr. bætist tveir nýir töluliðir um hlutverk stjórnar, er verði 5. og 6. tölul., svohljóðandi: 5. Að marka meginstefnu í málefnum Húsnæðisstofnunar ríkisins og byggingarsjóðanna. 6. Að vera stjórnvöldum til ráðuneytis um löggjafaratriði á sviði húsnæðismála. Þessar breytingar eru lagðar fram til að færa hlutverk stjórnar nær því sem það er samkvæmt núgildandi lögum og draga úr þeirri áherslu sem er í þessu frv. að færa valdið úr höndum stjórnar og stofnunar til ráðuneytis. Þá er lagt til að 3. mgr. 5. gr. frv. falli brott en sú málsgrein fjallar um það að framkvæmdastjóri beri ábyrgð á fjárreiðum og starfsmannahaldi stofnunarinnar og á því að þessir þættir séu innan þess ramma sem fjárlög setja. Það er til samræmis við fyrri brtt. um hlutverk húsnæðismálastjórnar þannig að það er eðlileg tillaga í framhaldi af fyrri tillögu um að þetta sé á ábyrgð stjórnar. Þá er lagt til að sérstakur kafli bætist inn í frv. um skyldusparnað. Eins og frv. lítur út núna er í 17. gr. þess búið að fella brott VIII. kafla laganna um skyldusparnað ungs fólks til íbúðarbygginga. Með brtt. á þskj. 1210 legg ég til að skyldusparnaði verði viðhaldið í breyttri mynd frá því sem nú er og í stað þess að kaflinn beri yfirskriftina: Skyldusparnaður ungs fólks til íbúðarbygginga, þá beri hann yfirskriftina: Húsnæðissparnaður unga fólksins. Og tillögurnar eru þær að fyrri málsgrein 111. gr. laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins orðist þannig, með leyfi forseta: ,,Öllum einstaklingum á aldrinum 16--21 árs, sem ekki hafa formlega undanþágu skv. 113. gr., skal skylt að leggja til hiðar 8% af launum sínum, sem greidd eru í peningum eða sambærilegum atvinnutekjum, í því skyni að mynda sér sjóð til íbúðarbygginga eða bústofnunar í sveit. Skyldusparnaður hefst við næstu áramót eftir að hlutaðeigandi verður 16 ára og lýkur þegar hann verður 21 árs. Fé það, sem þannig safnast, skal ávaxtað í innlánsdeild Byggingarsjóðs ríkisins.`` Þess verður að gæta í brtt. að númeraröð lagagreina hefur breyst með miklum breytingum á lögunum á undanförnum árum, en 111. gr. sem vitnað er til er samkvæmt þeirri útprentun sem ég hef hér undir höndum, en það kann að vera að númerin séu önnur en það er tæknilegt atriði sem verður þá leiðrétt ef til þess kemur. Meginbreytingin er í raun tvíþætt. Annars vegar er lagt til að sparnaðurinn nái til 21 árs í stað 26 ára. Í öðru lagi er lagt til að sparnaðurinn nemi 8% af launum en ekki 15% eins og nú er. Þetta er byggt á hugmyndum sem viðraðar hafa verið innan húsnæðismálastjórnar og eru mjög athyglisverðar. Það hefur verið gerður útreikningur á fjárstreymi miðað við breytingar á skyldusparnaðarprósentu og líkur leiddar að því að jafnvægi náist í fjárstreymi með þessari innheimtuprósentu ásamt þeirri breytingu sem fylgir í kjölfarið að fækka undanþágum frá skyldusparnaði. Í þessum tillögum sem ég hef hér lagt fram um húsnæðissparnað unga fólksins á þskj. 1210 er lagt til að undanþágur sem eru nokkuð margar í núgildandi lögum verði þannig að þrjár þeirra falli brott, þ.e. að einungis sé hægt að fá undanþágu frá skyldusparnaðinum eða sparnaðinum hafi menn keypt íbúð eða búi við varanlega örorku eða um sé að ræða útlendinga sem hafi landvistar- eða atvinnuleyfi hér á landi um tiltekinn tíma og dvelja hér um stundarsakir. Það má auðvitað deila um þessa hugmynd sem ég er hér að leggja fram í þessu máli, en hún byggist á því að aflétta skyldunni eftir að menn eru orðnir 21 árs með þeim rökum að þá séu menn líklega komnir með fjölskyldu ellegar hafi hafið framhaldsnám og því sé ekki rétt að leggja á þá að leggja sparnað til hliðar á þeim tíma. Hins vegar eru einstaklingar á aldrinum 16--21 árs trúlega mjög margir ef ekki yfirgnæfandi meiri hluti enn í foreldrahúsum og ekki farinn að halda heimili og því þykir rétt að á því tímaskeiði sé reynt að beina fólki inn á þær brautir að leggja til hliðar fyrir framtíðina í þessum efnum. Þá er gerð tillaga um það að bæta við nýrri grein inn í þennan kafla laganna sem tryggir innheimtu sparnaðarins og er tillögugreinin byggð á svipaðri útfærslu og í dag er í lögum um orlof, þ.e. að að liðnum tilteknum tíma geti launþegi fengið kröfu sína innleysta hjá ráðuneyti sem síðan tekur að sér að innheimta hjá viðkomandi launagreiðanda ef hann hefur ekki skilað sparnaðinum á sinn stað. Þessi viðbót er í takt við tillögu frá húsnæðismálastjórn sem send var á sínum tíma til félmrh. fyrir rúmum tveimur árum með ósk um lagabreytingar til að tryggja réttarstöðu skyldusparenda og innheimtu skyldusparnaðar. Hæstv. félmrh. lét hins vegar ekki svo lítið að virða þessar tillögur viðlits, stakk þeim ofan í skúffu og hefur lítið af þeim frést í ráðuneytinu og er það mikill skaði því að allmargir unglingar og ungmenni hafa tapað umtalsverðum fjármunum á þessum tíma vegna gjaldþrota fyrirtækja og verður það að teljast afar slæmt að félmrh. skuli ekki hafa sinnt þessari beiðni á sínum tíma og þannig komið í veg fyrir það tjón sem einstaklingar hafa orðið fyrir. Þá vil ég víkja að tillögum sem ég flyt einnig og eru ákvæði til bráðabirgða. Þar er fyrra ákvæðið svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1993 er húsnæðismálastjórn heimilt að veita lántakendum frest til allt að sex mánaða á greiðslu afborgana, vaxta og verðbóta, að hluta eða að öllu leyti, af lánum veittum til íbúðaöflunar úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna og fasteignaveðbréfum sem húsbréfadeild Byggingarsjóðs ríkisins hefur tekið við í skiptum fyrir húsbréf. Frest skv. 1. mgr. er einungis heimilt að veita ef atvinnuleysi, langvarandi veikindi eða aðrar sambærilegar ástæður valda slíkum fjárhagsörðugleikum hjá lánþega að hann getur ekki staðið skil á greiðslum vegna lánanna.`` Það er knýjandi nauðsyn að tekið sé á þeim málum sem eru að hrannast upp um þessar mundir hjá lánastofnunum og þar með talið hjá Húsnæðisstofnun ríkisins vegna vaxandi atvinnuleysis sem gætir auðvitað ekki hvað síst meðal lántakenda og veita stofnuninni heimild eða heimildir til þess að fresta greiðslum af þessum lánum um einhvern tíma meðan unnið er að tillögum til úrbóta. Í þessu ákvæði er lagt til að heimildin nái til allt að sex mánaða og tíminn á meðan verði nýttur til þess að koma fram með tillögur að lagabreytingum til að taka á þessu vandamáli sem eru vaxandi vanskil lántakenda. Það tengist þá hinu ákvæðinu til bráðabirgða sem er svohljóðandi: ,,Á árinu 1993 skal starfa þriggja manna nefnd er félagsmálaráðherra skipar er undirbúi samningu laga um greiðsluaðlögun til aðstoðar fólki í verulegum greiðsluerfiðleikum. Nefndin skal kanna svipaða löggjöf á Norðurlöndum og afla upplýsinga um reynsluna af henni.`` Þarna er gert ráð fyrir því að Alþingi álykti að setja upp nefnd til þess að undirbúa einmitt löggjöf um þetta efni og hún verði væntanlega búin að ljúka störfum nú í haust þannig að er þing kemur saman aftur 1. okt. nk. megi vænta þess að fyrir liggi beinar tillögur til úrbóta í þessum efnum en á því er ekki nokkur vafi að full ástæða er til að bregðast við í þessum efnum. Ég hef lagt fram tillögur til úrbóta á þessu sviði, frv. til laga um greiðslufrest á fasteignaveðlánum sem hins vegar hefur ekki hlotið þær undirtektir hjá stjórnarflokkunum að það nái fram að ganga og er því brugðið á það ráð að koma fram með tillögur um ákvæði til bráðabrigða eins og ég hef rakið. Þetta ákvæði til bráðabirgða um skipun þriggja manna nefndar er í raun og veru unnið upp úr þingskjali sem hér liggur fyrir, þáltill. sem ekki hefur komist til umræðu og ég vænti þess að flm. þess a.m.k. sem eru úr stjórnarliðinu styðji málið og það nái fram að ganga. Virðulegur forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég hef flutt við 3. umr. þessa máls og vænti þess að efni þeirra sé mönnum nokkuð ljóst. Enn fremur hef ég farið nokkuð ítarlega yfir athugasemdir sem fram hafa komið vegna ummæla hæstv. ráðherra í garð embættismanna Húsnæðisstofnunar og í garð húsnæðismálastjórnar. Virðulegur forseti. Ég tel ekki ástæðu í þessari ræðu að orðlengja frekar um þessi efni sem ég hef hér drepið á, en ég heyri það á þingmönnum að þeir vilja gjarnan heyra meira og ég hef nægan efnivið í fleiri ræður fyrir þá sem eru áhugamenn um þessi efni.

Þannig háttar til með þá dagskrá sem nú hefur verið útbýtt að leita þarf afbrigða um nokkuð mörg dagskrármálin. Í fyrsta lagi þarf að leita afbrigða um að 38. dagskrármálið megi koma á dagskrá þar sem það er of seint fram komið. Verður nú þeirra afbrigða leitað.

Virðulegi forseti. Mér er að sjálfsögðu ljúft að greiða atkvæði með afbrigðum og stuðla að því að þingstörf megi fara fram með sem greiðustum hætti þrátt fyrir það að hafa verið kallaður hér áðan bæði óknyttadrengur, skæruliði og galinn af hæstv. utanrrh. og formanni Alþfl. sem einnig lýsti því yfir að undirritaður hefði beðið um orðið um þingsköp hundrað sinnum á þessu þingi sem er einnig rangt hjá honum. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. telji sig ekki of góðan til þess að verða í samfloti með mér í þessari atkvæðagreiðslu og til öryggis ætla ég að segja honum að ég ætla að samþykkja afbrigðin. Ég vona að hann treysti sér til þess að slást í för með ,,terroristum``, óknyttadrengjum, skæruliðum og gölnu fólki.

Þannig háttar til með fjölmörg mál á þessari dagskrá að of skammt er liðið ýmist frá 2. umr., fyrri umr. eða útbýtingu nál. og brtt. og þarf því einnig að leita afbrigða um að þau megi koma á dagskrá.

Virðulegi forseti. Í þessu viðamikla máli hefur því miður ekki farið fram mikil umræða og fjarri því að vera svo sem málið gefur tilefni til að rætt sé svo sem vert er þær breytingar sem um er að ræða. Mér sýnist að einungis hafi örfáir alþingismenn tekið til máls í málinu, líklega einir þrír, og mælt fyrir niðurstöðu sinni um þetta mál án þess að nokkuð frekar hafi komið fram um þær ábendingar sem nefndin fékk um málið. Og til þess að halda því til haga af ábendingum sem fram hafa komið í málinu upp á síðari tíma þykir mér rétt að kynna örfá atriði sem fram komu í umsögnum þannig að menn viti af þeim og geti haft þær til hliðsjónar á næstunni þegar frv. þetta, sem væntanlega verður að lögum mjög fljótlega, verður komið til framkvæmda. Ég vil nefna í fyrsta lagi athugasemd sem Jafnréttisráð gerði á síðasta ári við það frv. sem þá lá fyrir og fjallar um bætur til maka eða sambúðarmaka vegna missis framfæranda. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á þessari grein á milli frumvarpa eru ekki slíkar að þær breyti efnisatriðum ábendingar Jafnréttisráðs og er það skaði að lagatextinn skuli ekki taka betur á þessu atriði. Að nokkru leyti er komið til móts við þetta í athugasemdum við 13. gr. í núverandi frv. en fjarri því að vera nægjanlegt. Athugasemd Jafnréttisráðs sem lögð var fram með bréfi, dags. 30. apríl á síðasta ári er svohljóðandi, með leyfi forseta, hvað varðar 13. gr. frv.: Hér er fjallað um bætur til maka eða sambúðarmaka vegna missis framfæranda. Framkvæmd þessarar greinar gæti valdið vafa þar sem ekki er útskýrt hvað átt er við með hugtakinu ,,framfærandi``. Spyrja má hvort eingöngu sé átt við þann sem aflar allra tekna heimilisins eða hvort sá sem er í hlutastarfi telst framfærandinn. Þetta þyrfti að skýra nánar. Enn fremur skal á það bent að í grein þessari er talað um sambúðarmaka og samkvæmt greinargerð er vikið frá skilgreiningu 52. gr. laga nr. 67/1971, um almannatryggingar, varðandi hugtakið ,,óvígð sambúð``. Þar er það skilyrði þess að óvígð sambúð teljist hafa stofnast að aðilar hafi verið tvö ár í sambúð eða að þau eigi barn saman. Þessi skilyrði eru ekki gerð skv. 13. gr. en í greinargerð segir að það sem hér skipti máli sé hvort sambúð hins látna og bótakrefjanda á þeim tíma er tjón bar að höndum hafi verið þess eðlis að rök séu til að jafna henni til hjúskapar. Þetta verður að teljast bagalegt þar sem þetta eykur enn á þá óvissu sem er til staðar varðandi hugtakið ,,óvígð sambúð.`` Er brýnt að hugtakið ,,óvígð sambúð`` verði skilgreint þannig að samræmi sé í allri löggjöf svo að sambúðarmakar átti sig á réttarstöðu sinni. Þetta er þörf ábending frá Jafnréttisráði varðandi 13. gr. frv. og þrátt fyrir að textinn í athugasemdum við 13. gr. hafi lengst og breyst nokkuð á milli frumvarpa er engu að síður kjarni málsins sá að í greinargerð segir, með leyfi forseta, að það sem sköpum skipti í þessu efni sé hvort sambúð hins látna og bótakrefjanda á þeim tíma er tjón bar að höndum hafi verið þess eðlis að rök séu að jafna henni til hjúskapar. Þannig að enn halda menn sig við það orðalag sem Jafnréttisráð gerði athugasemdir við á síðasta ári. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti, þannig að menn vissu af þessari athugasemd og gætu í framhaldi af þessu frv. fylgst með málinu og jafnvel komið með nauðsynlegar lagfæringar á lögunum svo fljótt sem verða má. Ekki er nú ástæða til að fjölyrða um öll atriði sem fram komu í umsögnum og mun ég aðeins víkja að örfáum. Ég vil nefna helstu atriði sem Lögmannafélag Íslands gerði athugasemdir við sérstaklega í bréfi dags. 22. mars sl. Þar nefna þeir í Lögmannafélagi Íslands í fyrsta lagi það atriði að ekki sé gert ráð fyrir bótum fyrir varanlegan miska þegar hann er metinn minna en 5%. Í athugasemd þeirra við þetta atriði segir að ekki verði séð að nein rök séu til að fella alveg niður bætur í svona tilvikum og er það áreiðanlega ekki í samræmi við réttarvitund manna, eins og segir í athugasemd Lögmannafélagsins um þetta atriði. Þá gerir Lögmannafélagið athugasemd við 6. gr. frv. sem kveður á um hvernig bætur skulu metnar til fjárhæðar. Þar kemur fram að miða skal við 7,5-föld árslaun tjónþola, sbr. 7. gr., margfölduðu með örorkustigi og er breyting frá frv. í fyrra en þar var miðað við sexföld árslaun. Með þessu er verið að búa til reiknireglu fyrir útreikning á örorkutjóni sem á að koma í staðinn fyrir núgildandi reglur. Lögmannafélagið gerir í sjálfu sér ekki athugasemd við að slík reikniregla sé búin til en bendir á að slík regla verði að hafa það meginmarkmið að bæta raunverulegt fjártjón á grundvelli þeirra gagna sem frv. gerir ráð fyrir. Enn fremur benda þeir á að reiknireglan með þessari 7,5-földu árslaunum feli í sér verulega lækkun bóta frá því sem vera mundi með núverandi aðferðum, þ.e. aðferðum sem miða að því að reikna út raunverulegt tjón þó fullt tillit sé tekið til þess að nú á ekki að draga frá greiðslur frá þriðja manni. Þetta er athyglisverð ábending frá Lögmannafélagi Íslands, þar sem bent er á að bætur munu lækka og settar eru fram efasemdir um grundvöllinn á þessari formúlu. Þá gerir Lögmannafélagið athugasemd við 7. gr. frv. þar sem áætlað er að miða útreikning tjóns við tekjur næstliðins árs fyrir þann dag er tjón varð. Þarna er verið að taka upp nýja reglu í stað þess sem notað hefur verið fram til þessa, að miða við meðaltekjuöflun þriggja síðustu ára. Í athugasemd Lögmannafélagsins segir, með leyfi forseta: ,,Ætla verður að hinar hefðbundnu aðferðir feli í sér betri mælikvarða um tekjuöflunarhæfi þar sem miðað er við lengra tímabil auk þess sem gagnaöflun kann í einstökum tilvikum að verða erfiðari þegar hætt er að nota skattframatalstekjur en farið að nota tekjur næstliðins árs.`` Ég get tekið undir þessar ábendingar Lögmannafélags Íslands. Ég tel að þær séu rökstuddar nokkuð vel og menn verði að íhuga þær vandlega. Þá gerir Lögmannafélagið alvarlegar athugasemdir við ákvæði 8. gr. frv. en þar er gert ráð fyrir að örorkubætur til barna og tjónþola ,, . . . sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig að þeir hafa engar eða takmarkaðar vinnutekjur, skal ákvarða á grundvelli miskastigs samkvæmt 4. gr.`` og bætur ákveðast ,,sem hundraðshluti af bótum fyrir varanlegan miska . . . `` Í umsögn Lögmannafélagsins segir, með leyfi forseta, um þetta atriði: ,,Ekki verður séð hvaða rök mæli með því að miða örorkubætur til þessara tjónþola við reglur um miska. Hér sýnist mega meta örorkustig á sama hátt og hjá öðrum tjónþolum og miða svo bætur við meðallaun á svipaðan hátt og gert hefur verið. Festa má í lögin viðmiðanir fyrir heimilisstörf.`` Þetta eru helstu atriðin sem Lögmannafélag Íslands hafði að athuga við þetta frv. sem hér er komið til 3. og síðustu umræðu og ekki er ágreiningur um að afgreitt verði á yfirstandandi þingi. En ég tel rétt þar sem þessar athugasemdir hafa ekki komið fram í umræðum að hreyfa við þeim hér svo þingheimur hafi vitneskju um þessar ábendingar og menn séu meðvitaðir um að þær hafi verið lagðar fram. Þá vil ég geta umsagnar frá Læknafélagi Íslands sem barst 27. apríl eða aðeins daginn áður en frv. var tekið út úr nefnd. Samkvæmt því sem fram kemur í bréfinu hefur verið rækilega fjallað um þetta frv. í stjórn Læknafélags Íslands og þau atriði sem stjórnin bendir á að taka til athugunar við endanlegan frágang og síðar afgreiðslu frv. eru eftirfarandi: Það er fyrst breytingin sem er gerð í frv. um mat á líkamstjóni. Ég vil leyfa mér að vitna til þess í bréfinu, með leyfi forseta: ,,Eftir líkamstjón hafa einstaklingar hlotið mat sem nefnt hefur verið annars vegar tímabundin örorka og hins vegar, ef ástæða hefur orðið til, varanleg örorka. Í fyrra tilvikinu er tekið tillit til atvinnutaps eða atvinnutjóns og þar með eftir atvikum tekjumissis en jafnframt til þjáninga. Eftir þessu hefur farið mishátt og mislangvarandi örorkustig en tímabundið þó. Ekki er sýnt fram á það með rökum að þessi háttur hafi ekki fullnægt því skilyrði að meta í senn og sem næst réttu fjárhagsskaða tímabundið og þjáningar tímabundið. Því verður ekki séð að horfi til neinna bóta að kveða á sérstaklega um tímabundið atvinnutjón sbr. 2. gr. frv. og um þjáningar sbr. 3. gr. frv. og vafasamt er þrátt fyrir einföldun að staðla bætur og þá m.a. eftir því hvort einhver er þjáður á fótum eða rúmliggjandi.`` Þá segir í athugasemd Læknafélagsins sem ég tel rétt að komi fram hér í umræðunni, með leyfi forseta: ,,Þegar einstaklingur nær ekki fullum bata eftir líkamstjón kemur að lokum eftir núgildandi reglum til varanlegs örorkumats. Slíkt mat rétt eins og hið tímabundna getur aldrei með nokkrum rétti verið annað en læknisfræðilegt. Hin læknisfræðilega varanlega örorka tekur bæði tillit til þess sem nú er kallað varanlegur miski sem og til þess sem nú er skilgreint sem örorka eftir frv., þ.e varanleg skerðing á getu til að afla vinnutekna.`` Þá kemur einnig fram að Læknafélagið gerir athugasemd við svonefnda örorkunefnd. Þeir telja hana óþarft fyrirbrigði og gera reyndar alvarlegar athugasemdir við það sem fram kemur í frv. í athugasemd við 10. gr. frv., að horfið verði frá því mati sem í aðalatriðum er talið læknisfræðilegt og í stað þess komi svonefnt fjárhagslegt örorkumat. Þetta telja læknar ekki geta verið rökrétta hugsun. Að öðru leyti tíunda ég ekki athugasemdir Læknafélags Íslands, en þetta eru helstu atriði sem stjórn þess félags leggur áherslu á að verði skoðuð frekar. Þá hafa komið fleiri umsagnir með mismunandi athugasemdum við efni frv. en ég tel að ég hafi komið á framfæri þeim helstu og alvarlegustu sem á hefur verið bent. Ég tek undir það að menn eigi að gæta sín í þessum efnum, taka fullt tillit til þessara athugasemda. Þrátt fyrir það að menn staðfesti þetta frv. eins og margir hvetja til og ég tel rétt að gert verði, þá má ekki horfa fram hjá þeim hnökrum sem er að finna á þessu frv. og kemur m.a. fram í minnihlutaáliti hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég þrjár litlar brtt. við þetta frv. sem er nú annars samkomulagsmál. Það er í fyrsta lagi brtt. sem lýtur að þýðingarskyldunni og spurningunni um það hvort tiltekinn málsliður 4. gr. þýddi að unnt væri í einhverjum tilvikum að víkja frá þýðingarskyldunni. Svar hæstv. menntmrh. var á þá leið að ekki væri um það að ræða heldur fjölluðu þessi tilteknu orð, eftir því sem kostur er, fyrst og fremst um það hvernig þýðingarskyldunni yrði háttað. Viðkomandi stofnanir gætu sem sagt gert það upp við sig og ákveðið hverju sinni þegar um væri að ræða viðstöðulaust sjónvarp um gervihnetti. Í öðru lagi gerði ég grein fyrir hugmyndum varðandi sérstaka eftirfylgni með því hvernig stöðvarnar sinna þeirri lagaskyldu að flytja texta sína á lýtalausu íslensku máli. Í þriðja lagi gerði ég ráð fyrir því að sett yrði inn í útvarpslögin ákvæði varðandi það að allt tal og textar í auglýsingum væri á íslensku máli. Hæstv. menntmrh. gaf mjög ótvíræðar yfirlýsingar um tvo fyrstu þættina þannig að ég tel þarflaust að halda þeim til haga og mun ekki endurflytja brtt. um það efni. Varðandi það að allt tal og texti skuli vera á íslensku í auglýsingum, þá er það í rauninni einnig þarflaust vegna þess að í nýju samkeppnislögunum, eins og þau voru samþykkt núna fyrir nokkrum dögum, er ákvæði um þetta efni sem ég hygg að dugi.  Ég vil hér við 3. umr., virðulegi forseti, ítreka það sem ég sagði við 2. umr. Ég tel nauðsynlegt að við þessi kaflaskil í útvarpslagamálinu þá beiti menntmrh. sér fyrir því að við framhaldsmeðferð málsins, endurskoðun útvarpslaga, verði kallaðir til fulltrúar fleiri pólitískra sjónarmiða en hafa unnið að málinu til þessa, þó svo að ekki sé hægt að neita því að allvel hafi verið staðið að málinu af hálfu hv. 5. þm. Norðurl. e. eins og hann hefur haldið á þessu, bæði sem framsögumaður hér í dag og sem formaður þessarar sérstöku útvarpslaganefndar. Engu að síður heiti ég á hæstv. ráðherra að halda þannig á málum að fleiri pólitísk sjónarmið verði kölluð til við framhaldsmeðferð þessa máls. Við 2. umr. málsins lagði ég fyrir hæstv. menntmrh. allmargar spurningar um Ríkisútvarpið og einnig kom þá fram mjög eindregin gagnrýni frá mér og fleiri hv. þm. varðandi þær árásir sem Ríkisútvarpið hefur setið undir að undanförnu. Ég tel að nauðsynlegt sé að nefna það hér og halda því til haga að þær árásir eru gagnrýniverðar og það ber að stuðla að því að sem bestur friður og sem best sátt náist um Ríkisútvarpið og þessi útvarpslög yfirleitt. Ég komst þannig að orði við 2. umr. og ætla að endurtaka það, menntmrh. á aldrei, hver sem hann er, að beita Ríkisútvarpið ofríki af neinu tagi. Eftir að hafa sagt þetta tel ég ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál frekar við 3. umr., hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd allrar nefndarinnar. Hún hefur skilað sameiginlegu nál. á þskj. 1087 um þetta frv. til laga um Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Ég ætla að lesa álitið með leyfi herra forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk á sinn fund til viðræðna um það Guðríði Sigurðardóttur, ráðuneytisstjóra í menntmrn., Þórólf Þórlindsson prófessor, forstöðumann Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála, Eggert Lárusson, formann Hins íslenska kennarafélags, Eirík Jónsson, varaformann Kennarasambands Íslands, og Birnu Sigurjónsdóttur, formann skólaráðs Kennarasambands Íslands. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj., 1088, en brtt. nefndarinnar eru eftirfarandi: 1. Við 1. gr. er gerð sú breyting að kveðið er á um að Rannsóknastofnunin skuli vera vísindaleg stofnun svo sem er í gildandi lögum. 2. Við 4. gr. eru gerðar þrjár breytingar. Fyrsta breytingin er við 1. tölul. 4. gr. er lýtur að samningu samræmdra prófa og könnunarprófa og felur í sér að felldar eru á brott tilvísanir til skólastiga. Það er gert með hliðsjón af því að enn liggur ekki fyrir hvort tekin verða upp samræmd próf á framhaldsskólastigi. Hins vegar felst ekki í breytingunni tillaga um að leggja af samræmd próf á grunnskólastigi. Önnur breytingin er við 4. tölul. 4. gr. og er gerð til að taka af öll tvímæli um að ráðgjöf stofnunarinnar fyrir menntmrh. sé ekki bundin við breytingar á aðalnámsskrá grunn- og framhaldsskóla heldur veiti stofnunin almenna ráðgjöf um þessa námsskrá. Þriðja breytingin er einnig við 4. tölul. 4. gr. og felur í sér lagfæringu á málfari. 3. Við 5. gr. eru gerðar tvær breytingar. Fyrri breytingin felur í sér að felld eru brott ákvæði um að forstöðumaður stofnunarinnar skuli ráðinn samkvæmt samningi við menntmrh. Þykir ákvæðið óþarfti. Síðari breytingin felur í sér að forstöðumaður ráði starfsmenn stofnunarinnar án þess að til þurfi að koma samþykki ráðherra og er gerð til að samræmi sé við 1. gr. frv. þar sem kveðið er á um sjálfstæði stofnunarinnar. 4. Við 7. gr. eru gerðar breytingar á skipan ráðgjafanefndarinnar. Í fyrsta lagi er kveðið á um að Kennarasamband Íslands og Hið íslenska kennarafélag tilnefni sameiginlega tvo fulltrúa í nefndina og skal annar þeirra vera grunnskólakennari og hinn framhaldsskólakennari, en félagsmenn í HÍK stunda margir kennslu í grunnskóla og félagsmenn KÍ í framhaldsskólum. Þá er fellt brott ákvæði um að rektorar Háskóla Íslands, Háskóla Akureyrar og Kennaraháskóla Íslands skuli sitja í nefndinni og gerð tillaga um að þessum skólum sé veitt sjálfdæmi um hverja þeir tilnefni í nefndina. Nokkur umræða varð um það hvort að aðrir skólar á háskólastigi skyldu sameiginlega tilnefna fulltrúa í nefndina, í stað þess að einskorða tilnefninguna við áðurgreinda þrjá skóla, en við nánari athugun var það ekki talið rétt og m.a. haft í huga að þessir þrír skólar eru þeir sem einkum sinna kennaramenntun á Íslandi.`` Undir þetta rita 4. maí sl. Sigríður A. Þórðardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Svavar Gestsson með fyrirvara, Björn Bjarnason, Kristín Ástgeirsdóttir, Tómas Ingi Olrich, Valgerður Sverrisdóttir, Ólafur Þ. Þórðarson og Árni Johnsen.

Virðulegi forseti. Ég skrifa undir álit menntmn. um þetta mál með fyrirvara og fyrirvari minn lýtur að því að á síðasta ári ákvað menntmrn. að flytja prófagerðina í grunnskólum inn í rannsóknastofnun uppeldismála. Það var ákveðið án sérstakrar lagaheimildar en þó má auðvitað segja að menntmrh. hafi haft fulla heimild til þess að gera það. Þegar farið var að vinna í þessum prófum og prófagerð við Rannsóknastofnun uppeldismála kom í ljós að vinnubrögðin leiddu til töluverðrar gagnrýni frá kennarasamtökunum. Það var talið að staðið væri að málum með þeim hætti að ekki væri leitað faglegrar ráðgjafa kennara eins og skylt er að gera þegar verið er að undirbúa próf heldur yrðu þeir sem sömdu prófin að sæta í raun og veru ákvörðunum eins manns sem hefði úrslitaáhrif við prófagerðina. Síðan var gengið í það, ekki síst fyrir tilstuðlan kennaranna, að reyna að bæta samskiptin innan þessarar stofnunar, milli hennar og annarra aðila. Út af fyrir sig má segja að það hafi að mörgu leyti tekist allvel þó svo að skiptar skoðanir séu hins vegar um samræmdu prófin eins og þau voru lögð fyrir í vor í fyrsta sinn samkvæmt þessum nýju aðferðum. Nú er það hins vegar svo að hæstv. menntmrh. hefur tekið ákvörðun um að flytja samræmdu prófin til Rannsóknastofnunar uppeldismála. Þó að það geti verið umdeilanleg ákvörðun þá tel ég að miðað við þann pólitíska vilja ráðherrans sé í raun og veru ekkert annað að gera en að reyna að búa sem best um það í lögum eða eins vel og kostur er. Það er þess vegna sem ég fyrir mitt leyti stend að því að samþykkja þetta frv., en fyrirvari minn lýtur að því að þarna er að sumu leyti verið að blanda saman óskyldum verkefnum í þessari mikilvægu stofnun. Rannsóknastofnun uppeldismála á að vera vísindaleg rannsóknastofnun, það er hennar hlutverk númer eitt og það er dálítið sérkennilegt að rannsóknastofnun annist líka tiltekinn framkvæmdaþátt, þ.e. prófin sem slík. Rannsóknastofnunin semur prófin eftir þessum hugmyndum og hún leggur líka mat á þau. Auðvitað væri hugsanlegt að slíta þetta í sundur þannig að einhver einn aðilinn semdi prófin og annar annaðist matið, þ.e. rannsóknastofnunin, því það er auðvitað skylt rannsóknaþætti málsins. Menn hafa ekki viljað fallast á það og með hliðsjón af þeim vilja, sem ég tel út af fyrir sig ástæðu til að gagnrýna með vissum hætti, þá tel ég að það sé ekkert annað að gera en að fallast á að setja ný lög um stofnunina þar sem gengið er frá fyrirkomulagi þessara mála í einstökum atriðum. Varðandi einstakar breytingar sem hv. menntmn. hefur gert á frv. sem eru á þskj. 1988 þá tel ég þær allar vera til verulegra bóta. Ég tel t.d. að sú breyting sem gerð er við 7. gr. varðandi skipun ráðgjafarnefndarinnar sé mjög til bóta. Ég tel einnig að það sé til mikilla bóta í þessu frv., eins og það kom frá menntrmh., að gert er ráð fyrir að þetta sé ráðgjafarnefnd Rannsóknastofnunar uppeldismála en ekki stjórn eins og hefur verið. Ég tel að það hafi verið óskynsamlegt fyrirkomulag að vera með stjórn þessarar stofnunar með fulltrúum þeirra aðila sem stofnunin átti svo að rannsaka. Ég tel að það sé miklu faglegra að hlutunum staðið að þetta sé ráðgjafarnefnd eins og hér er gert ráð fyrir. Þá er í 6. gr. frv. mjög mikilvægt nýmæli. Þar er gert ráð fyrir því að kennurum verði, eins og öðrum sérfræðingum og háskólakennurum, heimilt að inna vinnuskyldu sína, eða hluta af henni, af hendi með störfum innan stofnunarinnar að fengnu samþykki forstöðumanns. Ég tel að mikilvægt sé að opna stofnunina fyrir almennum kennurum, ekki síður en öðrum sérfræðingum og háskólakennurum. Í gildandi lögum um Rannsóknastofnun uppeldismála er kveðið á um að forstöðumaður stofnunarinnar hafi fjárhagslega ábyrgð og geri tillögu að því er varðar fjárlög stofnunarinnar. Það ákvæði er ekki í þessu frv. Ég er þeirrar skoðunar að það sé þarflaust vegna þess að það segir sig sjálft að forstöðumaðurinn hljóti að hafa þessa fjárhagslegu ábyrgð. Ég taldi því ekki ástæðu til að gera brtt. við það atriði þó mér hafi flogið það í hug við meðferð málsins í nefndinni. Í upphaflegu frv. ráðherrans var gert ráð fyrir því að það giltu mjög sérkennileg ákvæði um forstöðumann þessarar stofnunar. Gert var ráð fyrir því að hann yrði ráðinn til fimm ára í senn samkvæmt samningi við menntmrh. Það er auðvitað mjög sérkennilegt að hafa hlutina þannig að hann sé ekki bara ráðinn heldur var þarna gert ráð fyrir sérstökum samningi við forstöðumann stofnunarinnar. Hv. menntmn. féllst á þá athugasemd að þetta ákvæði yrði fellt niður. Mikilvægara er þó það að í frv. sjálfu stóð: ,,Forstöðumaður ræður aðra starfsmenn með samþykki menntmrh.`` Nefndin ákvað að fella niður orðin ,,með samþykki menntmrh.`` Ég tel að það sé mjög mikilvægt til að undirstrika sjálfstæði þessarar stofnunar að forstöðumaðurinn ráði einn hverjir starfa þar þann tíma sem hann er ráðinn en hann er ráðinn til fimm ára í senn. Nú er það auðvitað svo að andspænis Rannsóknastofnun uppeldismála eru mjög blendnar tilfinningar meðal starfsmanna skólanna í landinu, að ekki sé meira sagt. Maður verður var við verulegan ótta hjá starfsmönnum skólanna við þessa stofnun, að hér sé að verða til bákn sem skólarnir eigi í raun og veru mjög erfitt með að starfa með. Þó kennarar hafi margir hverjir gagnrýnt menntmrn. á undanförnum árum, ekki aðeins í þessari tíð sem nú stendur heldur líka áður, þá vilja þeir margir frekar eiga þangað með erindi sín að sækja heldur en til stofnana eins og Rannsóknastofnunar uppeldismála. Einhver vildi orða þetta þannig að þangað sæki klárinn sem hann er kvaldastur. En það er ekki alveg sanngjarnt að afgreiða kennara með þeim hætti. Staðreyndin er sú að það er full ástæða til þess að vera á varðbergi gagnvart því að svona stofnun þróist upp í allt of valdamikinn aðila sem geti valdið erfiðleikum í skólastarfi og flækt skólastarf fyrir skólum og menntmrn. líka. Þess vegna er mikilvægt, að mínu mati, að stofnunin sé sjálfstæð og mikilvægt að hún hafi skýran lagagrundvöll fyrir þau verk sem hún á að vinna þannig að það sé á hreinu að hún sé ekki að vasast í öðrum verkum en þeim sem tiltekin eru í lögunum. Hér er gert ráð fyrir því stofnuninni verði skipt í tvær álíka myndugar deildir, annars vegar rannsókna- og þróunardeild og hins vegar prófa- og matsdeild, og tel ég það eftir atvikum skynsamlegt fyrirkomulag. En þrátt fyrir þetta treysti ég mér ekki til að skrifa upp á nál. fyrirvaralaust og skrifaði undir það með fyrirvara en ég hef nú gert grein fyrir honum, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu þessa máls og fagna þeirri einingu sem tókst um málið. Jafnframt vil ég segja það að þær brtt. sem hv. menntmn. flytur eru mjög vel ásættanlegar og ég felst á þær allar. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði hér grein fyrir hvers vegna hann hefði skrifað undir nál. með fyrirvara. Ég skil ræðu hans þannig að hann styðji frv. verði því breytt eins og tillögur liggja fyrir um frá hv. menntmn. Hv. þm. nefndi að sú ákvörðun mín að flytja prófagerðina til Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála hefði leitt til gagnrýni en ég held að ég megi segja að þeir árekstrar sem kunna að hafa orðið voru ekki alvarlegir og ég held að það hafi allt saman verið jafnað. Hv. þm. taldi að þarna væri blandað saman mati og framkvæmd. Þetta er gagnrýni sem ég hef svo sem heyrt en ég held að segja megi að það sé grundvallarmisskilningur á öllu vísindastarfi að halda að framkvæmd og mat fari ekki saman, auðvitað gerir það það. Ég get tekið sem dæmi að Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála hefur nýlega framkvæmt viðamestu rannsókn sem gerð hefur verið á högum mörg þúsund ungmenna um land allt og að sjálfsögðu fer þar saman framkvæmd rannsóknar og mat á gögnum eða niðurstöðum. Það sama má segja með framkvæmd prófa og mat á niðurstöðum þeirra. Kennarar, ásamt prófasérfræðingum, munu semja prófin og leggja hlutlægt mat á niðurstöður þeirra. Það má líka segja að það hafi í raun hindrað eðlilegt mat á því hvernig túlka beri niðurstöður samræmdra prófa hingað til, að ekki hefur verið hugað nægilega að próffræðilegri gerði prófanna í upphafi. Það hefur því ekki alltaf legið ljóst fyrir hvað það var sem prófin ættu að mæla. Herra forseti. Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég ítreka þakkir mínar til nefndarinnar fyrir afgreiðslu þessa máls og er sannfærður um að hér er verið að stíga rétt skref til þess að efla þessa stofnun og gera hana sjálfstæðari.

Herra forseti. Stuðningur minn við þetta mál hefur komið fram í þinginu og ég tel þetta frv., ef að lögum verður, mjög til bóta. En það sem ég vildi koma á framfæri við hæstv. menntmrh. er að fjármunir eru afl þeirra hluta sem gera skal. Það er mjög hætt við því að í erfiðu árferði þá hallist menn að því að reyna bæði að standa gegn því sem er nýtt og eins hitt að skera niður það sem menn telja að e.t.v. sé hægt að láta eiga sig. Satt best að segja þá óttast ég mjög að þessi stofnun muni líða fyrir það að ekki verði veittir nægir fjármunir til hennar. En erindi mitt í ræðustól er að undirstrika það alveg sérstaklega að vilji hæstv. ráðherra vinna að sparnaði, hagræðingu og framförum í skólastarfi þá er ekki hægt að gera það betur en með því að efla þessa stofnun þannig að á bak við ákvarðanatöku sé hægt að sýna fram á með rökum að um vísindaleg vinnubrögð hafi verið að ræða. Ég er sannfærður um að Íslendingar geta gert mjög stóra hluti í menntamálum. Við höfum mikla möguleika á að hagnýta okkur sjónvarp til þess að koma á fjarkennslu í stórum stíl en það vantar rannsóknir, það vantar eins og sagt er, rödd sem úr þrætunum sker. Ef þessi stofnun fengi þá fjármuni sem hún þyrfti til þess að standa að eðlilegu rannsóknastarfi þá er ég sannfærður um að ávöxturinn yrði mikill og það yrði til góðs og gæti orðið til þess að draga úr deilum manna um það hvernig standa beri að einu og öðru í íslenska menntakerfinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni fyrir stuðning hans við þetta mál. Það er vissulega rétt sem hv. þm. sagði að það þarf að gæta þess að þessi stofnun fái þá fjármuni sem hún þarf til þess að geta sinnt því mikilvæga hlutverki sem henni er svo sannarlega ætlað. Þegar hafa verið flutt stöðugildi frá menntmrn. og til stofnunarinnar vegna þeirra viðfangsefna sem henni voru fengin á þessu ári og þar með fjármunir. Ég er alveg sammála hv. þm. að með eflingu þessarar stofnunar aukast líkurnar á því að markvisst starf verði unnið á sviði skólamála og það getur svo sannarlega einmitt orðið til þess að auka hagræði í skólakerfinu og þar með sparnað. Um þetta er ég hv. þm. algjörlega sammála.

Hæstv. forseti. Ég er í stórum dráttum sammála þessu frv. og hafði ekki hugsað mér að taka til máls hér en út af því sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson segir þá langar mig sérstaklega til að vara við oftrú á niðurstöðum rannsókna í skólamálum. Það er afskaplega margt í skólakerfinu og sem fram fer í skólum sem erfitt er að rannsaka og festa niðurstöðurnar nákvæmlega niður á einhver gröf sem við getum svo stýrt hlutunum eftir í framtíðinni. Það er einu sinni svo að það eru ákveðnar niðurstöður, ákveðnir hlutir, sem við getum rannsakað, en það eru líka aðrir hlutir og það mikilsverðir þættir, t.d. uppeldisþættir, sem við getum aldrei rannsakað og birt óvefengjanlegar niðurstöður um. Ég held að þó þetta frv. sé gott og gilt og ég styðji það, þá verði það ekki til þess, eitt og sér, að við finnum hinn stóra sannleik í skólamálum á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta að einu leyti það sem kom fram í ræðu hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur, að við munum aldrei leita stóra sannleikans, við munum aldrei leita hans og aldrei finna hann. Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því að við verðum að halda leitinni að sannleikanum endalaust áfram vitandi það að stóra sannleikann munum við aldrei finna og það er tilgangslaust að leita hans. En það er færasti vísindamaður sem Ísland á í félagsvísindum sem stjórnar þessari stofnun í dag. Þessi maður hefur þá sérstæðu reynslu að hann vann við útvistardeild Reykjavíkurborgar sem ungur maður og fylgdist með þeim unglingum sem þá voru settir út úr skólastarfinu vegna þess að þeir hlýddu ekki réttum leikreglum. Hann þekkir því grunninn líka mjög vel. Þetta vil ég segja vegna þess að þó að það sé vissulega rétt að þarna sé verið að glíma við svið sem aldrei verður rannsakað á sama hátt og efnafræðilegar formúlur, það liggur ljóst fyrir, þá megum við ekki falla í þá gryfju að trúa því ekki að félagsvísindin hafa skilað stórkostlegum árangri þar sem þeim hefur verið beitt. Ég verð að segja eins og er, t.d. bara í löggæslumálum. Sú ákvörðun að dreifa lögreglunni til lítilla lögreglustöðva er beinlínis byggð á rannsóknum sem gerðar hafa verið á því sviði og það hefur skilað góðum árangri eins og gert hefur verið í Breiðholtinu í Reykjavík. Félagsvísindin eru því grein sem við verðum vissulega að taka í okkar þjónustu á þessu sviði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta menntmn. á þskj. 1093 um frv. til laga um Menningarsjóð. Þar segir með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk um það umsagnir frá sagnfræðiskor, heimspekiskor, íslenskuskor og bókmenntafræði- og málvísindaskor heimspekideildar Háskóla Íslands, Bandalagi ísl. listamanna, Rithöfundasambandi Íslands, Félagi ísl. bókaútgefenda, Félagi ísl. fræða, rektor Háskóla Íslands og Hagþenki, félagi höfunda fræðirita og kennslugagna. Meiri hluti nefndarinnar mælir með samþykki frv. með breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj., þ.e. þskj. 1094. Breytingar meiri hlutans eru tvíþættar: Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting að stjórn Menningarsjóðs skuli kosin hlutfallskosningu á Alþingi eftir hverjar alþingiskosningar í stað þess að vera skipuð af ráðherra eins og lagt er til í frv. Í öðru lagi er gerð sú breyting að 4. gr. frv. er felld brott og efni hennar fellt inn í 1. og 2. gr. frv. Ólafur Þ. Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir þetta álit rita 4. maí Sigríður A. Þórðardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Björn Bjarnason, Tómas Ingi Olrich og Árni Johnsen.

Herra forseti. Hér er komið til 2. umr. mál sem mikið var rætt þegar það kom fram, enda saga þess með afar sérkennilegum hætti. Við 1. umr. þessa máls reifaði ég þá skoðun mína að nauðsynlegt væri að fara vel ofan í forsöguna, en það varð nú ekki. Það var ekki gert í nefndinni og ég þrýsti nú ekki mikið á það. Vissulega hefði verið full ástæða til þess að kanna vel hvernig að þessum málum var staðið frá því að nýtt menntamálaráð var kjörið 1991 og fram til þess tíma er þetta frv. kom fram. Í starfi nefndarinnar voru gerðar nokkrar breytingar á frv. og eru þær allar fremur til bóta en það breytir því ekki að við í minni hlutanum getum ekki fallist á þetta frv. eins og fram kemur í nál. minni hlutans en þar segir, með leyfi forseta: ,,Menntamálanefnd hefur haft til meðferðar frv. til laga um Menningarsjóð en sjóðnum er ætlað að leysa af hólmi menntamálaráð og hinn gamla menningarsjóð sem stofnaður var með lögum árið 1928. Forsaga þessa máls er vægast sagt furðuleg og áhöld um að aðgerðir menntmrh. og fulltrúa hans við að leggja niður menntamálaráð, Menningarsjóð og Bókaútgáfu Menningarsjóðs standist lög. Gengið var fram af mikilli óbilgirni, tilsjónarmanni beitt og ákveðið fyrir fram að leggja starfsemina niður án þess að lagaheimilda væri aflað til þess. Alþingi stendur því frammi fyrir gerðum hlut. Bókaútgáfan hefur verið lögð niður, útgáfuréttur seldur, búið uppgert og gamla landshöfðingjahúsinu ráðstafað. Það er því ljóst að kaflaskil eru orðin í afskiptum ríkisins af menningarmálum án þess að Alþingi Íslendinga hafi gefist kostur á að svo mikið sem að ræða þá stefnubreytingu fyrir fram sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Það væri ástæða til að gera ítarlega grein fyrir sögu og aðdraganda þessa máls en hér verður látið nægja að vísa til þeirra umræðna sem urðu um frv. til laga um Menningarsjóð í mars sl. Frv. um nýjan Menningarsjóð er meingallað að mati minni hlutans þótt þær breytingar, sem meiri hlutinn leggur til, séu heldur til bóta. Í fyrsta lagi ber að nefna að sjóðurinn ber áfram nafnið Menningarsjóður þótt honum sé einkum ætlað að styðja bókaútgáfu og hafi ekki lengur því víðtæka menningarhlutverki að gegna sem fólst í lögum um menntamálaráð. Í öðru lagi er lagt til að stjórn sjóðsins verði kosin af Alþingi. Minni hlutinn er þeirrar skoðunar að í stjórninni eigi fyrst og fremst að vera fulltrúar rithöfunda og fræðimanna, þ.e. þeir sem þekkingu hafa á þeim bókum sem meiningin er að styrkja til útgáfu. Minni hlutinn er að sjálfsögðu fylgjandi því að bókaútgáfa, ekki síst á sviði fræða og menningarsögu, sé styrkt myndarlega, enda oft um rit að ræða sem seljast hægt en hafa ómetanlegt gildi. Ekki verður sagt að hinn nýi Menningarsjóður fái veglega vöggugjöf eða að honum verði tryggðar miklar tekjur. Hann fær á milli 15 og 20 millj. kr. í arf frá hinum gamla Menningarsjóði og á síðan að fá í sinn hlut gjald af kvikmyndasýningum og skuggamyndasýningum eins og hinn eldri sjóður samkvæmt lögum um skemmtanaskatt, nr. 58/1970. Reynslan sýnir að þessi tekjustofn hefur verið skertur ár eftir ár og ótrúlegt að þar verði breyting á nú. Að dómi minni hlutans hefði átt að fara betur ofan í tekjuöflun sjóðsins sem er vægast sagt gamaldags og úrelt. Í ljósi forsögu þessa frv. og þess hvernig að málum hefur verið staðið og í ljósi þess hversu gallað frv. er leggur minni hlutinn til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta nál. skrifa auk mín Valgerður Sverrisdóttir og Svavar Gestsson. Fyrr í vetur beindi ég fyrirspurn til hæstv. menntmrh. varðandi bókaútgáfu á vegum ríkisins, ekki síst vegna þessa frv. Það kom í ljós, sem mig hafi nú reyndar ekki grunað, að bókaútgáfa á vegum ríkisins er feykilega mikil, ótrúlega mikil. Þar eiga námsbækur ekki síst hlut að máli, bæði fyrir grunnskóla, framhaldsskóla og háskóla, ef allar þær stofnanir eru taldar með sem gefa út bækur. Þetta segir mér að það þurfi að standa að bókaútgáfu á vegum ríkisins á skipulegan hátt. Ég lagði til við 1. umr. um þetta mál, og hef gert það áður í utandagskrárumræðum um Menningarsjóð og menntamálaráð, að ríkið standi fyrir því að stofna háskólaútgáfu eða beiti sér fyrir því í samvinnu við háskólana í landinu að hér verði stofnuð háskólabókaútgáfa sem gæti þá tekið að sér ýmsa aðra útgáfustarfsemi á vegum ríkisins. Ég held að það sé alveg augljóst að eftir að Bókaútgáfa Menningarsjóðs var lögð niður þá myndast ákveðin eyða í útgáfu fræðirita. Það er allt annað mál að styrkja einstakar bækur með því litla fjármagni sem mér sýnist að þessi sjóður muni hafa til umráða eða hvort starfandi er bókaútgáfa sem beinlínis hefur það hlutverk að gefa út bækur á vegum ríkisins og ríkisstofnana, jafnframt því að styðja og styrkja ýmiss konar menningarstarfsemi. Það kemur fram í nál. hverja við teljum vera megingallana á þessu frv. en ég get ekki annað en vakið sérstaka athygli á þeim tekjustofni sem þessi sjóður á fyrst og fremst að byggja á, þar sem um er að ræða gjald af aðgöngumiðum af kvikmynda- og skuggamyndasýningum. Hv. 2. þm. Vestf. vakti sérstaka athygli á þessum skuggamyndasýningum og vildi fá það upplýst hversu miklum tekjum þær skiluðu. Þar sem um það er að ræða að gjald er lagt á kvikmyndir, þá vaknar auðvitað sú spurning hvort íslenskar kvikmyndir eigi að njóta þess að fólk kemur í kvikmyndahúsin til að sjá íslenskar og erlendar myndir. Væri ekki nær að þetta gjald rynni til íslenskra kvikmynda? Þarna er einfaldlega um gamla og úrelta lagasetningu að ræða sem þarf auðvitað að breyta. Þegar verið er að breyta lögum á svona gagngeran hátt eins og hér er gert þá hefði auðvitað verið nær að láta málið bíða, vinna það betur og skoða þessa tekjustofna betur. Það hefði mátt hugsa sér ýmsar aðrar leiðir eins og t.d. þá, að þó að við stjórnarandstæðingar séum ekki hrifnir af þeim bókaskatti sem hér var samþykktur á þessu þingi að þá mætti þó hugsa sér að hluti hans rynni til þessa sjóðs í stað þess að vera að skattleggja kvikmyndasýningar og veita þeim peningum til að styrkja bókaútgáfu. Þetta er nú allt saman heldur langsótt og sérkennilegt. Þeir sem sendu umsagnir til nefndarinnar bentu á ýmislegt sem okkur í minni hlutanum fannst nú réttlátt eins og það að nota áfram þetta heiti, Menningarsjóður, þó að hlutverk sjóðsins væri jafntakmarkað og raun ber vitni. Þá komu fram margar athugasemdir varðandi skipan stjórnarinnar og meiri hlutinn tók að hluta tillit til þess, þ.e. í stað þess að það fráleita stjórnarfyrirkomulag væri viðhaft sem lagt var til í frv. þá er lagt til að Alþingi kjósi stjórnina og það er strax til bóta. Í mörgum umsögnum er bent á hversu rétt og eðlilegt það væri að fulltrúar þeirra sem rita bækur og/eða hafa sérþekkingu á fræðilegum bókum komi þarna að málum, til þess að tryggt sé að verið sé að styrkja rit sem skipta verulegu máli fyrir vísindin og menningarsöguna. Þetta kemur fram í umsögnum allnokkurra þeirra aðila sem sendu okkur umsagnir þannig að við þetta hafa verið gerðar miklar athugasemdir. Það væri auðvitað freistandi að rifja upp alla forsöguna sem ég gerði að umtalsefni við 1. umr. þessa máls. Ég held að ég sleppi því vegna hins nauma tíma sem við höfum hér á Alþingi og vegna þeirra mörgu mála sem eru fram undan á dagskránni og þörf er á að ræða. En ég ítreka þá skoðun mína að þar hafi verið fráleitlega að málum staðið og þar hafi verið gengið fram með þeim hætti að einsdæmi verður að teljast í stjórnarháttum og tengist svo sem ýmsu sem gerst hefur í menntmrn. síðan þá. Ég tel í raun og veru alveg forkastanlegt hvernig Alþingi er aftur og aftur stillt upp andspænis gerðum hlut. Við vorum einmitt að greiða atkvæði um eitt slíkt mál í gær í húsnæðismálunum þar sem búið er að selja eigur tæknideildarinnar og síðan er komið til Alþingis á eftir til að leita eftir heimildum og það sama gildir hér. Það er búið að ráðstafa öllum eigum Menningarsjóðs en hér er verið að leita eftir lagaheimildum til þess eða í rauninni verið að fella úr gildi þau lög sem áður giltu um menntamálaráð og Menningarsjóð. Hér er sem sagt um þvílíkt mál og þvílíka málsmeðferð að ræða að ekki er nokkur leið að styðja þetta, enda leggjum við til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Mér þykir út af fyrir sig vænt um að hæstv. menntmrh. vill ekki að eigur Menningarsjóðs, þess sem var, renni í ríkissjóð, heldur verði notaðar áfram til að styrkja menningarstarfsemi í landinu. En svona mega menn einfaldlega ekki vinna á Alþingi Íslendinga. Við megum ekki taka úrelt ákvæði úr lögum og setja þau inn í ný lög. Það er út af fyrir sig hægt að fara í lagasafnið og finna þar eitt og annað sem er orðið úrelt og það er hægt að una því þó að þingið hafi ekki alltaf fylgst með að taka slíka hluti út. Það verður margt úrelt í tímans rás. En það er náttúrlega ekki boðlegt að þegar maður, sem er jafnmikið af guði gefið og hv. 3. þm. Reykv., lætur sig hafa það að tala hér fyrir frv. þar sem lagt er til að skattur af skuggamyndasýningum verði tekjulind til að standa að bókaútgáfu. Nú er mér ljóst að hv. 3. þm. Reykv. er að gera þetta af greiðasemi við formann nefndarinnar sem er farinn til  Ég hefði eindregið óskað eftir því að það næðist samkomulag um að hægja á afgreiðslu þessa máls ef hægt væri að ná slíku samkomulagi og það yrði skoðað betur því að hv. 3. þm. Reykv. er það hreinlega ekki gerandi að láta samþykkja svona hluti. Það gengur bara ekki. Og miðað við það að ég efa ekki að hann á eftir að sitja lengi á Alþingi Íslendinga og á máski eftir að verða menntmrh., þá er ekkert skemmtilegt að láta nudda sér upp úr því seinna meir. Þetta frv. er flutt í góðri trú, góðum tilgangi og allt það, en í gífurlegum önnum þingsins að undanförnu hefur einfaldlega ekki gefist nægur tími til að vinna málið eðlilega.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Vestf. umhyggju hans fyrir mér og velferð minni hér. Ég held að ekki muni skaða mig mjög að standa að þessu frv. þó að minnt sé á skuggamyndasýningar og þótt sagt yrði frá því í fréttum sjónvarpsins. Ég vona að sjónvarpið lendi ekki í þeim vandræðum vegna þessa máls að það verði bannað að minnast á orðið ,,skuggamyndasýningar`` eins og orðið ,,Háskólabíó`` virðist bannað í sjónvarpinu þegar rætt er um svona viðkvæm mál. Að mínu áliti væri því í lagi að segja frá þessu í fréttum sjónvarpsins. Ég tel að sjóður sem ber þetta virðulega heiti sem hér hefur verið nefnt, Menningarsjóður, þurfi auðvitað tekjustofna sem hæfi og það hefur komið fram að það er ekki litið á hann sem frambúðarlausn heldur sem tillögu núna þegar siglt er af stað og síðan verði unnið að því að tryggja sjóðnum öflugri tekjustofna.

Herra forseti. Það hefði að sjálfsögðu ekki verið í samræmi við þau orð sem ég lét hér falla ef hv. 3. þm. Reykv. hefði verið í vandræðum með að veita svar við ræðu minni. En ég óska eftir því að hv. 3. þm. Reykv. svari því hverjar hafa tekjurnar verið sl. 10 ár af skuggamyndasýningunum? Hverjar hafa tekjurnar verið sl. 10 ár? Hvað er gert ráð fyrir að þær verði næstu 10 ár? Ef spurningin er of flókin, tökum bara tvö ár aftur í tímann og tvö ár fram í tímann. Ég er reiðubúinn að sýna mikla þolinmæði í þessu máli.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. málsins flutti ég brtt. við 1. gr. frv., aðalgrein frv., sem ég gerði þá ítarlega grein fyrir. Hún varð því miður ekki samþykkt þó að formaður menntmn. segði að hún væri efnislega alveg samhljóða því sem hv. menntmn. var með þá treysti formaðurinn sér ekki til þess að samþykkja þessa tillögu né heldur stjórnarmeirihlutinn og það er svo sem venjulegt hér, það þýðir eiginlega ekkert fyrir stjórnarandstæðinga að vera með mikið múður, ekki einu sinni að flytja gáfulegar tillögur, þær eru bara felldar og greinilegt er að hér á eftir að samþykkja skemmtanaskatt af skuggamyndasýningum t.d. og verður fróðlegt að sjá hvernig atkvæði skiptast í því máli því ég tel einboðið að láta ganga atkvæði um það sérstaklega við 3. umr. hvort menn ætli að hafa þessa skuggamyndasýningar þarna inni. Eitt af þeim atriðum sem ég flutti brtt. við við 2. umr. gengur út á það að þegar efnt er til tilraunastarfs í starfsnámi þá megi, eins og hér stendur í frv., þá má víkja þá frá ákvæðum þessara laga ef nauðsyn krefur. Mér hafði út af fyrir sig komið til hugar að það væri ástæða til þess að flytja þá brtt. að fella niður orðin ,,ef nauðsyn krefur`` vegna þess að það væri nóg að hafa þá undanþágu sem felst í 1. málsl. og orðinu ,,þá``, þ.e. eins og þetta stóð í upphaflega frv.: ,,Menntmrh. er heimilt að efna til tilraunastarfs í starfsnámi og víkja þá frá ákvæðum þessara laga.`` Ég taldi að með því að hafa þarna orðin til viðbótar ,,ef nauðsyn krefur`` væri verið að opna framhaldsskólalögin of mikið. Nú reikna ég ekki með því að það þýði mikið að bera þetta á borð heldur fyrir þá stjórnarliða sem ætla að sýna okkur skuggamyndir í hverju einasta máli sýnist mér í allt heila kvöld. Svoleiðis að ég vil inna hæstv. menntmrh. eftir því hvað þessi orð þýða. Telur hann að í orðunum í fyrsta lagi ,,þá`` og í öðru lagi ,,ef nauðsyn krefur`` felist í raun og veru tvöföld takmörkun á þessari heimild til þess að víkja frá lögum um framhaldsskóla þegar efnt er til tilraunastarfs í starfsnámi? Ég held að það sé út af fyrir sig hægt að túlka þetta þannig að það sé ekki aðeins að hann hafi heimild til þess að víkja frá þessum lögum við sérstakar aðstæður heldur þurfi hann auk þess að rökstyðja nauðsynina. Ef hæstv. menntmrh. vildi svara mér því hvernig hann skilur þessa tvo fyrirvara, þ.e. orðið ,,þá`` og hins vegar orðin ,,ef nauðsyn krefur``, ef hann vildi vera svo vænn að svara því hvernig hann skilur það þá þætti mér vænt um það og það gæti greitt fyrir gangi málsins. Ég hef í sjálfu sér ekki verið þeirrar skoðunar að það væri rétt að bregða fæti á neinn hátt fyrir þetta mál. Ég tel samt að það sé ekki vel að því staðið, ég tel að greinin eins og hún stendur sé ekki nægilega skýr. Ég mun því ekki greiða atkvæði með frv. við 3. umr. en heldur ekki á móti því. En mér þætti fengur að því ef hæstv. menntmrh. vildi skýra mér frá því við hvaða aðstæður hann teldi nauðsynlegt að hafa þessa heimild til að efna til tilraunastarfs í starfsnámi í framhaldsskólum.

Hæstv. forseti. Ég vona að ég hafi tekið rétt eftir að fyrirspurn hv. þm. laut að því hvað þessi orð þýddu, orðin ,,þá`` og orðin ,,ef nauðsyn krefur``. Ef þau yrðu numin brott úr setningunni þá sýnist mér að heimildin sem menntmrh. fær yrði víðari. Hún yrði víkkuð út frá því sem er í frv. ef þessi orð yrðu felld niður. Það er minn skilningur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessar orðskýringar, ég tel þær vera til bóta.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til laga um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Með leyfi forseta mun ég gera grein fyrir þessu áliti á þskj. 1056: ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn til viðræðna frá Alþýðusambandi Íslands Láru V. Júlíusdóttur, frá Vinnuveitendasambandi Íslands Hrafnhildi Stefánsdóttur, frá Sambandi almennra lífeyrissjóða Hákon Kristjónsson og frá Landssambandi lífeyrissjóða Ólaf Gústafsson. Frumvarp þetta er flutt til að gera nauðsynlegar breytingar á reglum um ábyrgðasjóð launa til samræmis við lög nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, sem gengu í gildi 1. júlí 1992. Engar efnislegar breytingar felast í frumvarpinu frá gildandi lögum heldur er um að ræða aðlögun að þeim breytingum sem urðu 1. júlí 1992 á löggjöf um dómstólaskipan, réttarfar og meðferð framkvæmdarvalds í héraði. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Lögð er til breyting á d-lið fyrri málsgreinar 6. gr. Eftir að frumvarpið kom til umfjöllunar félagsmálanefndar barst formanni hennar ábending frá stjórn ábyrgðasjóðs launa varðandi rétt maka og barna gjaldþrota einstaklings til greiðslna úr sjóðnum. Samkvæmt ákvæðinu geta maki og skyldmenni í beinan legg ekki krafist bóta úr sjóðnum. Leiði þetta til mjög ósanngjarnrar niðurstöðu má sjóðstjórnin þó heimila greiðslu til þessara launþega. Skilyrði þess að kröfur megi greiða úr ábyrgðasjóðnum er að þær hafi verið viðurkenndar sem forgangskröfur samkvæmt gjaldþrotaskiptalögum. Hin nýju lög um gjaldþrotaskipti koma hins vegar í veg fyrir að slíkar kröfur, sem hér um ræðir, geti hlotið viðurkenningu sem forgangskröfur. Því er lögð til viðbót við 6. gr. þannig að unnt verði að taka tillit til sérstakra mála er varða maka og börn þess er gjaldþrota verður enda þótt launakrafa þeirra hafi ekki verið viðurkennd sem forgangskrafa á grundvelli gjaldþrotaskiptalaga.`` Eggert Haukdal og Gunnlaugur Stefánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir nál. rita Rannveig Guðmundsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Jón Kristjánsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ingibjörg Pálmadóttir, Einar K. Guðfinnsson og Kristinn H. Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í framsögu varaformanns félmn. þá er verið með þessu frv. einungis að færa lögin um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota til samræmis við lög um gjaldþrotaskipti, nr. 21/1991. Ég tel þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á lögunum ásamt brtt. félmn. vera eðlilegar og styð þær því. En ég vil gera grein fyrir þeirri afstöðu minni að ég hef hins vegar efasemdir um sjálfan ábyrgðasjóð launa og er ekki fyllilega sammála þeirri aðferð sem þar er viðhöfð að í stað ríkisábyrgðar á launum skuli vera settur upp sjóður af þessu tagi. Ég vildi að þessi afstað mín kæmi skýrt fram þannig að ekki mætti skilja stuðning minn við þessar breytingar nú sem stuðning eða samþykki við þessa almennu lagaaðferð að skattleggja í raun eftirlifandi fyrirtæki til þess að greiða vegna þeirra sem á höfuðið fara og því fleiri sem fara á höfuðið þeim mun þyngri verður skatturinn á þau sem eftir lifa. Þetta er auðvitað vítahringur sem menn geta komist inn í með lagasetningu af þessu tagi og ég tel í raun afleita lagasetningu og mun lakari en áður gilti. Hins vegar má færa þessu máli það til bóta að ef sjóðinn vantar fé þá er kveðið á um að ríkissjóður skuli leggja fram þá fjármuni sem á vantar og þá má segja að það sé nokkurs konar bakábyrgð ríkisins á sjóðnum. En sá böggull fylgir skammrifi eins og segir í 3. gr. laganna að þá er félmrh. heimilt að innheimta það sem ríkið leggur fram með því að hækka ábyrgðargjaldið á fyrirtækin. Ég vil því ítreka það, virðulegi forseti, að ég hef allan fyrirvara við almenna hugsun í þessari löggjöf þótt ég styðji þær breytingar sem menn eru að gera á henni að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um till. til þál. um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Nál. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Elsu Þorkelsdóttur, framkvæmdastjóra Jafnréttisráðs, og Valgerði H. Bjarnadóttur, jafnréttisfulltrúa á Akureyri. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Búnaðarfélagi Íslands, Kvenfélagasambandi Íslands, Stéttarsambandi bænda, Jafnréttisráði, Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, Kvennaráðgjöfinni, Vinnueftirliti ríkisins, Kvenréttindafélagi Íslands, Samtökum um kvennaathvarf, Rannsóknastofu í kvennafræðum, Tryggingastofnun ríkisins, Byggðastofnun, UNIFEM á Íslandi, Kennarasambandi Íslands, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambandi Íslands og Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Fyrsta framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar var lögð fyrir Alþingi í desember 1986 í framhaldi af setningu nýrra jafnréttislaga árið 1985. Sú áætlun var sett upp með nokkuð öðrum hætti en nú er gert. Félagsmálaráðherra kynnti á Alþingi í mars 1991, í skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála, hvernig tekist hefði að ná fram markmiðum þeirrar áætlunar. Framkvæmdaáætlunin, sem hér er til umfjöllunar, er, eins og sú fyrri, gerð til fjögurra ára en er nú lögð fram í formi þingsályktunartillögu í samræmi við 17. gr. núgildandi jafnréttislaga, nr. 28/1991. Rétt þykir að taka fram að fyrri kafli áætlunarinnar, er fjallar um starfsmannamál ríkisins, er að mestu leyti byggður á ákvæðum laganna. Meginmarkmið áætlunarinnar er að jafna stöðu kynjanna hér á landi með sérstökum aðgerðum af hálfu stjórnvalda. Þannig hlýtur að verða að leggja sérstaka áherslu á að efla sjálfsvitund beggja kynja og að jafna möguleika þeirra til að nýta sér það lagalega jafnrétti sem er til staðar. Einnig er það markmið í sjálfu sér að flétta jafnréttismálin þannig inn í starfsemi opinberra stofnana að áætlun sem þessi verði að lokum óþörf. Í umræðum um þingsályktunartillöguna á Alþingi komu fram nokkrar athugasemdir um gildi slíkra áætlana. Nefndin bendir á að fyrirmynd framkvæmdaáætlunarinnar er sótt til nágrannaríkja okkar á Norðurlöndum, en þar hafa slíkar áætlanir gefist vel. Mikilvægt er að áætlunin verði almennt vel kynnt og að grannt verði fylgst með framgangi hinna ýmsu verkefna. Auk þess verði hún kynnt þeim aðilum, félögum og stofnunum sem eðli málsins samkvæmt geta og eiga að koma að hinum ýmsu verkefnum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Í umsögnum, er nefndinni hafa borist, koma fram margar mikilvægar ábendingar varðandi efni og framkvæmd áætlunarinnar. Nefndin álítur að sum þessara atriða séu þess eðlis að rétt sé að flytja sérstakar breytingartillögur þar um. Nefndin vill árétta mikilvægi þess að hugað verði að ýmsum öðrum atriðum við endurskoðun framkvæmdaáætlunarinnar að tveimur árum liðnum frá gildistöku hennar. Breytingar þær, er nefndin leggur til að gerðar verði, felast í eftirfarandi atriðum: 1. Lögð er til breyting á ártölum í upphafsorðum áætlunarinnar þannig að gildisími hennar verði fjögur ár frá væntanlegri gildistöku. Er það í samræmi við 17. gr. laga nr. 28/1991. Framkvæmdaáætlun þessi er endurskoðuð áætlun ríkisstjórnarinnar frá febrúar 1991 og er það ástæðan fyrir þeim ártölum sem hér er lagt til að verði breytt. 2. Lagt er til að töluliður 1.2.1 falli brott, en þar er lagt til að löggjöf verði bætt varðandi kynferðisafbrot. Ákvæðum XXII. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, um kynferðisafbrot, hefur þegar verið breytt með lögum nr. 40/1992. Þannig var bætt við ákvæðum um að kynferðisafbrot skuli vera ókynbundin, refsimörk ákvæða kaflans yfirleitt hert og refsivernd aukin. Markmið þau, er fram koma í töluliðnum, hafa þannig þegar verið lögbundin. 3. Lögð er til breyting á tölulið 1.2.2. Með nýjum lögum um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, er miðað að því að draga úr skaðlegum áhrifum brots og málsmeðferðar á brotaþola og tryggja þeim bætur fyrir fjártjón og miska. Þrátt fyrir þá lagasetningu þarf enn að huga að því markmiði að dregið verði úr skaðlegum áhrifum kynferðisbrota og málsmeðferð í slíkum málum. Árétta verður mikilvægi þess að stöðugt verði miðað að því að styrkja refsivörslukerfið í baráttunni við refsiverð brot. Þá bendir nefndin einnig á mikilvægi þess að ákvæðum áætlunarinnar, er þegar hafa verið tekin upp í lög, verði fylgt eftir þannig að eftirlit verði haft með beitingu þeirra og virkni. 4. Breytingin við tölulið 1.2.3 felur í sér að í aukinni fræðslu lögreglumanna í grunnnámi um kynferðisafbrot felist einnig aukin fræðsla varðandi heimilisofbeldi og verði slík kennsla hluti af endurmenntunarnámskeiðum þeirra. Nefndin lítur svo á, án þess að gera beina breytingartillögu þar um, að æskilegt væri einnig að kennara- og fóstrunemar og starfsfólk allra skólastiga eigi kost á námskeiðum og námsefni um þessi efni. 5. Lögð er til efnisbreyting á tölulið 2.1 sem heyrir undir verkefni félagsmálaráðuneytisins og varðar stöðu karla í breyttu samfélagi. Þannig er lagt til að skipuð verði ráðgjafarnefnd til tveggja ára og verði hlutverk hennar að virkja karla í jafnréttisumræðunni auk þess sem nefndin skal tryggja að sjónarmið karla komist til skila ekki síður en sjónarmið kvenna. Þá verði starfsmanni skrifstofu jafnréttismála falið að fylgja ákvörðunum nefndarinnar eftir þannig að þær hafi virk áhrif úti í þjóðfélaginu. 6. Breytingin á tölulið 2.2 felur í sér að kveðið verði nánar á um hlutverk jafnréttisráðgjafa. Þannig er lagt til að jafnréttisráðgjafi sinni jafnréttisstarfi á sviði menntamála, fjölskyldu-, félags- og heilbrigðismála í samvinnu við ýmsa aðila. Nefndin leggur áherslu á mikilvægi þess að jafnréttisráðgjafi verði ráðinn sem fyrst. Tryggja þarf samvinnu jafnréttisráðgjafa með samráðsfundum og samvinnu þeirra við atvinnuráðgjafa um atvinnumál kvenna. Þá verði tryggt með virku samráði að sú reynsla nýtist sem fengist hefur á liðnum árum af starfi að jafnréttismálum um allt land. Á það við um starf Jafnréttisráðs, Brjótum múrana, jafnréttisnefnda, jafnréttisfulltrúa Akureyrar, kvennaráðgjafa við atvinnuþróunarfélög auk átaksverkefna sveitarfélaganna o.fl. 7. Breytingin, sem lögð er til við tölulið 2.3, um vinnuvernd, er tvíþætt. Þannig er lagt til að fyrirsögn efnismálsgreinarinnar óbreyttrar verði ,,Úttekt á hefðbundnum kvennastörfum``. Þá bætist við nýr undirliður er verði nr. 2.3.2 og beri fyrirsögnina ,,Könnun á kynferðislegri áreitni á vinnustöðum``. Lagt er til að á vegum félagsmálaráðuneytisins verði gerð könnun á kynferðislegri áreitni á vinnustöðum. Í framhaldi af niðurstöðum könnunarinnar verði markvisst unnið að því að draga úr kynferðislegri áreitni á vinnustöðum. Þá er lagt til að ákvæðum verði bætt í viðeigandi löggjöf þar sem tekið verði á kynferðislegri áreitni. 8. Lögð er til breyting á ártölum í tölulið 2.4 og vísast um þá breytingu til breytinga á upphafsorðum ályktunarinnar. Þá er lagt til að í stað orðanna ,,verkefnisstjórn norræna launaverkefnisins`` komi ,,norræna jafnlaunaverkefnið``. Umrædd verkefnisstjórn hefur verið lögð niður og verkefni hennar felld undir Jafnréttisráð. 9. Breytingin við tölulið 2.5, um starfsmenntun, byggist á því að sett hafa verið ný lög um starfsmenntun í atvinnulífinu, nr. 19/1992. 10. Breytingin á tölulið 3.1 felur aðeins í sér breytingu á kaflaheitum og þarfnast ekki skýringa. 11. Lagt er til að við 3. kafla, sem varðar verksvið fjármálaráðuneytisins, verði bætt nýjum undirkafla þar sem fjallað verði um sérstök námskeið fyrir stjórnendur hjá hinu opinbera. Lagt er til að skipulögð verði fyrir þá sérstök námskeið þar sem lögð verði áhersla á jafnrétti og samskipti kynjanna. 12. Lagt er til að töluliður 6.3 falli brott þar sem þegar hefur verið stofnuð neyðarmóttaka sem fellur að þeim markmiðum er talin eru upp í liðnum. 13. Breytingin á tölulið 9.2 felur í sér að auk þess sem stefnt verði að samfelldum skóladegi í grunnskólum verði stefnt að lengingu daglegs skólatíma yngstu barnanna og árlegs kennslutíma. 14. Lagt er til að liður 9.2, um leikskóla, falli brott en nú þegar er unnið að endurskoðun laga um leikskóla, nr. 48/1981. 15. Lagt er til að við kafla 9, sem varðar verksvið menntamálaráðuneytisins, bætist nýr töluliður. Nefndin tekur undir sjónarmið, er fram koma í umsögn er henni barst frá Rannsóknastofu í kvennafræðum, varðandi mikilvægi þess að kennsla og rannsóknir í kvennafræðum verði efldar á háskólastigi. Einnig telur nefndin eðlilegt að kvennarannsóknir verði kynntar í sem flestum fræðigreinum. Félagsmálaráðherra hefur þegar óskað eftir því að starfsmenn skrifstofu Jafnréttisráðs geri úttekt á því hvort áætlanir sem þessi skili árangri og munu niðurstöður slíkrar úttektar vera væntanlegar með haustinu. Þá hefur ráðherra einnig óskað eftir því við Jafnréttisráð að það fylgi framkvæmdaáætluninni eftir og fylgist með framgangi hinna ýmsu markmiða hennar og leggur nefndin áherslu á að það gangi eftir. Þar sem áætlunin verður lögum samkvæmt endurskoðuð að tveimur árum liðnum eru ýmsar ábendingar sem nefndin álítur mikilvægt, m.a. með tilliti til umsagna er henni bárust, að hafðar verði í huga við þá endurskoðun. Í framkvæmdaáætlun umhverfisráðstefnunnar, sem haldin var í Rio de Janeiro á síðasta ári, var lögð áhersla á nauðsyn þess að þróunaraðstoð framtíðarinnar miði að því að gera þiggjendur sjálfbjarga. Aukin áhersla á þróunaraðstoð til kvenna er í anda þeirrar áætlunar og tekur nefndin undir þær ábendingar að rétt sé að beina þróunaraðstoð í meira mæli en nú tíðkast til kvenna. Þá skiptir máli að konur vinni að vali verkefna, undirbúningi og framkvæmd þeirra. Samkvæmt upplýsingum frá Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafa konur lítið sóst eftir störfum á vegum stofnunarinnar og er mikilvægt að þar verði breyting á þannig að ráðnar verði konur til að fylgja slíku starfi eftir, sbr. lið 13.2 í áætluninni. Í umsögnum, er nefndinni bárust, kom fram hvatning um að þátttaka kvenna verði aukin í nefndum á vegum ríkisins þannig að lágmarkshlutfall verði bundið við 30% af hvoru kyni. Nefndin tekur undir þessa viðmiðunartölu. Hún telur eðlilegt að miðað verði við hlutfall í hverri nefnd, svo sem gert er annars staðar á Norðurlöndunum, en ekki heildarhlutfall hjá hverju ráðuneyti. Á hinn bóginn treystir nefndin sér ekki til að mæla með öðru viðmiði en heildarhlutfalli í ráðuneytum á meðan ekki er lögbundin tilnefning beggja kynja í nefndir annars staðar á Norðurlöndum. Nefndinni bárust ábendingar um nauðsyn aðgerða til að draga úr atvinnuleysi kvenna. Víða í áætluninni koma fram margs konar aðgerðir til að bæta atvinnulíf kvenna. Nefndin leggur áherslu á að við endurskoðun áætlunarinnar verði horft á atvinnuleysi kvenna sem slíkt og aðgerðir sem líklegar eru til árangurs að ráða þar bót á. Þá komu víða að ábendingar um nauðsyn á endurskoðun reglna um fæðingarorlof, svo sem um lengingu þess, laun í fæðingarorlofi og bætta stöðu og aukinn rétt feðra til töku fæðingarorlofs. Einnig bárust nefndinni mikilvægar ábendingar um að við endurskoðun verði hugað að markmiðum varðandi íþróttamál kvenna og nauðsyn þess að styrkja konur og kvennafélög innan íþróttahreyfingarinnar. Nefndinni barst yfirlit yfir fjölda örorkuþega þar sem fram komu athyglisverðar upplýsingar varðandi skiptingu örorku frá stiginu 50--100% milli kynja. Þannig eru mun fleiri konur en karlar með varanlega örorku á þessu stigi. Mikilvægt er að þessi mál verði skoðuð nánar, m.a. með tilliti til tengsla við atvinnu kvenna og orsaka þessa mismunar. Í áætluninni er þannig, sbr. lið 2.3, gert ráð fyrir að ítarleg úttekt verði gerð á hefðbundnum kvennastörfum með það að markmiði að draga fram tengslin milli atvinnu annars vegar og streitu, álags og slitsjúkdóma hins vegar. Í umsögnum kom fram að þrátt fyrir að Byggðastofnun hafi lagt talsverða vinnu í að finna fjarvinnsluverkefni á vegum hins opinbera hafi árangurinn verið rýr. Nefndin tekur undir þær ábendingar að nauðsynlegt sé að finna nýjar leiðir varðandi fjarvinnslustofur og fjármagn til að fylgja þeim eftir. Æskilegt er að lagt verði mat á hvort þær leiðir, sem farnar hafa verið, hafi skilað nægum árangri og í framhaldi af því verði hugað að því hvort beita eigi nýjum aðgerðum til að styrkja fjarvinnsluverkefni og fjarvinnslustofur. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til þess að flytja breytingartillögur eða fylgja þeim er fram kunna að koma.`` Undir nál. skrifa Rannveig Guðmundsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Jón Kristjánsson, Eggert Haukdal, Gunnlaugur Stefánsson og Einar K. Guðfinnsson og með fyrirvara skrifa undir nál. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ingibjörg Pálmadóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Virðulegur forseti. Hér er þá loksins komið til 2. umr. á þinginu framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Ég segi loksins vegna þess að þessi framkvæmdaáætlun var lögð fram hér á síðasta þingi en það náðist aldrei að tala fyrir henni og koma henni til nefndar þannig að hún lenti í undandrætti á því þingi og kom svo aftur á dagskrá seint og um síðir á þessu þingi og til nefndar. Nefndin hefur reynt að vinna hratt og vel að málinu til þess að það mætti koma aftur inn í þingið og til afgreiðslu. Það var skoðun mín við fyrri umræðu um þessa tillögu að hún væri ekkert óskaplega rismikil og þessi áætlun væri ekkert mjög metnaðarfull af hálfu ráðuneytanna og sú athugasemd mín stendur svo sem og það er kannski það sem minn fyrirvari hér gengur út á, en ég skrifa undir nál. með fyrirvara. Ég viðurkenni að það er mikilvægt að fá slíka áætlun þannig að það sé þá ljóst að hvaða markmiðum verið er að vinna í ráðuneytunum í jafnréttismálum og það sé þá ljóst að hvaða markmiði Jafnréttisráð er að vinna á næstu árum. Um leið og ég viðurkenni þetta þá finnst mér að það sé ekki hægt að láta slíka jafnréttisáætlun fara hér í gegnum þingið við síðari umr. án þess að benda á að það eitt og sér dugir ekki að setja upp jafnréttisáætlanir og fögur fyrirheit fyrir hvert og eitt ráðuneyti á sama tíma og stjórnmálastefnan hjá ríkisstjórninni er slík að hún vinnur í raun gegn jafnrétti kynjanna, að hún í rauninni vinnur gegn því að konur nái betri stöðu í samfélaginu heldur en þær hafa haft. Þetta segi ég í ljósi þess að á undanförnum árum hefur launamisrétti milli kynjanna aukist hér á landi, það hefur heldur gengið í sundur með körlum og konum en saman og var þó launamunurinn talsverður fyrir. Þannig má segja að fullvinnandi konur séu ekki nema rúmlega hálfdrættingar á við karla í launum eða hafa um 60% af launum fullvinnandi karla. Þetta bil hefur ekki minnkað heldur fremur aukist á undangengnum árum. Ástæðurnar fyrir því eru margra og m.a. þær að það hefur verið þannig á vinnumarkaðinum á undanförnum árum að einstaklingsbundnir samningar tíðkast í æ ríkari mæli og það er í rauninni afskaplega lítið að marka þá kjarasamninga sem gerðir eru, þeir eru samningar um lágmarkslaun og ekkert annað. Þetta hefur þýtt það að konur og aðrir hópar sem taka laun samkvæmt töxtum sitja á botninum meðan aðrir sem hafa meira svigrúm og þá fremur karlar geta samið um einstaklingsbundnar launahækkanir fyrir sig. Þannig mun það vera innan t.d. ASÍ að 2 / 3 hlutar kvenna innan ASÍ taka laun samkvæmt töxtum en aðeins um þriðjungur karla. Í opinberum stofnunum þá er það þannig að ýmislegt sem heitir óunnin yfirvinna, bílastyrkir o.s.frv. rennur frekar til karla en til kvenna. Það hefur ekki dregið úr þessu á undangengnum árum og þá hefur heldur ekki verið í rauninni bætt staða barna í skólakerfinu. Enn þá er það þannig að skóladagur er verulega sundurslitinn og mjög erfitt fyrir konur og þá segi ég konur, vegna þess að það er jú bara sú staðreynd sem við blasir, með ung börn að vera þátttakendur á vinnumarkaði. Þetta held ég að vinni gegn jafnrétti kynjanna eða gegn því að konur nái svipaðri stöðu í samfélaginu og á vinnumarkaði og karlar. Þetta er hlutur sem við þekkjum í skólakerfinu í Reykjavík. Ég skal taka dæmi um 7 ára börn. Þau eru í skóla frá 9--12, síðan er þeim gert að fara heim milli 12 og 2, fara síðan í sund frá 2--3 og það er gert ráð fyrir því að það sé alltaf einhver heima til þess að taka á móti þessum börnum, gefa þeim að borða, sjá um að koma þeim á réttum tíma í skóla, sjá um að koma þeim á réttum tíma í aukatímana vegna þess að enn þá er stundatafla þessara barna sundurslitin. Það hefur satt að segja þokast afskaplega lítið í þessum málum. Ástæðan er auðvitað ekki síst sú að það er sífelldur niðurskurður í þessum málaflokkum, m.a. til skólamála og meðan þetta breytist ekki þá breytist staða kvenna á vinnumarkaðnum afskaplega lítið. Mér finnst ekki hægt að taka þátt í því hér að setja jafnréttisáætlun og setja einhver fögur fyrirheit í þessa áætlun án þess að halda því til haga að eigi einhver árangur að nást í þessum málaflokki þá þarf stjórnarstefnan almennt að vera í samræmi við þessi fögru fyrirheit sem gefin eru. Þá þarf stjórnarstefnan almennt að vera þess eðlis að aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna missi ekki marks.  Ég vil leggja áherslu á það að þær brtt. sem gerðar voru í nefndinni eru að mínu mati mikilvægar og ég tel að þær séu til mikilla bóta og í því sambandi vil ég sérstaklega nefna að inn í áætlunina er nú komið að veita skuli fræðslu um kynferðisafbrot og heimilisofbeldi í grunnnámi lögreglumanna. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Þá er líka komið inn í þessa áætlun að jafnréttisráðgjafi sem gert er ráð fyrir að setja á laggirnar, einn jafnréttisráðgjafi, sinni ekki aðeins málum sem koma vinnumarkaðinum við heldur líka ýmsum öðrum málum, menntamálum, fjölskyldu-, félags- og heilbrigðismálum, því jafnrétti kynja snýst ekki bara um vinnumarkað heldur um flest svið samfélagsins. Þá komst hér inn tillaga um það að gerð verði könnun á kynferðislegri áreitni á vinnustöðum en umræða að undanförnu hefur leitt í ljós að hún er mun útbreiddari heldur en menn kannski héldu. Það er eins með þetta eins og t.d. ofbeldi gegn konum að þegar umræðan fór af stað um það kom í ljós að það var miklu útbreiddara heldur en menn höfðu talið fram til þessa. Þá komst líka inn í þessa tillögu sem mér finnst mikilvægt að það á ekki bara að setja upp einhver námskeið fyrir konur, sérstök námskeið fyrir konur til þess að gera þær hæfar, eins og segir, á vinnumarkaði heldur á að setja upp sérstök námskeið fyrir stjórnendur hjá hinu opinbera þar sem það verði haft að markmiði að auka jafnrétti og bæta samskipti kynjanna á vinnustað. Að stjórnendur fái sérstök námskeið í því hvernig þeir eigi að standa að málum þannig að þetta megi nást fram. Þá kom líka inn í þessar brtt. ákvæði um samfelldan skóladag í grunnskólum og að daglegur skólatími yngstu barna og árlegur kennslutími verði lengdur. Þetta tel ég mjög mikilvægt og sérstaklega í ljósi þess sem ég sagði áðan. Þá kom líka inn sem brtt. að á háskólastigi verði kennsla og rannsóknir í kvennafræðum efldar en þá vil ég minna á það að fyrir nokkrum árum var samþykkt á Alþingi að setja á laggirnar sérstakan sjóð til þess að styrkja kvennarannsóknir og þessi sjóður hefur einmitt reynst heilmikil lyftistöng í þeim málum og var það mjög til bóta að þetta skyldi hafa verið gert og í rauninni Alþingi til sóma. Það er sjálfsagt að þakka það sem vel er gert. En þó maður hefði auðvitað viljað sjá framsæknari markmið í þessari jafnréttisáætlun þá er engin ástæða til þess að fúlsa við því sem þarna er og ég held að það sé mikilvægt að fá slíka áætlun, að láta á þetta reyna. Það er gert ráð fyrir því að slík áætlun verði endurskoðuð eftir tvö ár og m.a. þess vegna fór nefndin þá leið að setja inn í nál. sitt ýmsar ábendingar sem fram komu í umsögnum frá einstökum aðilum þannig að þegar að endurskoðun kæmi innan tveggja ára þá yrðu þessar ábendingar hafðar til hliðsjónar og þá yrði tekið mið af þeim við þá endurskoðun. Þessu vildi ég koma á framfæri, virðulegur forseti, þannig að það liggi þá ljóst fyrir í hverju minn fyrirvari fólst. Hann fólst sem sagt í því að ég tel stjórnarstefnuna almennt andstæða konum og ég held hún bæti ekki stöðu kvenna, þvert á móti, hún hefur stuðlað að því að gera stöðu kvenna verri og hún er í rauninni stefna sem er andstæð fjölskyldunni. Það nægir að minna á þann niðurskurð sem hér hefur verið gerður, ekki bara einu sinni heldur tvisvar í ýmsu sem varðar barnafólk eins og t.d. á barnabótum en þrátt fyrir þetta þá tel ég mikilvægt að fá slíka áætlun og stend þess vegna að málinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þessa stjtill. sem er fjögurra ára áætlun um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Við höfum rætt nokkuð um þessa áætlun í félmn. og hefðum gjarnan viljað hafa meiri tíma til þess heldur en við höfum haft vegna þess að það er ýmislegt í henni sem væri skemmtilegt að hafa ákveðnara heldur en hér kemur fram. Fyrst og fremst er minn fyrirvari í því fólginn að mér finnst ekki nógu ákveðið kveðið á um ýmsa þætti. Hér er mikið talað um að ,,efla beri`` og ,,auka beri`` en ekki kannski ákveðin markmið til nokkurra ára. Ég tel að það hafi náðst mikilsverð markmið í jafnréttisbaráttunni en það sé pínulítill afturkippur í henni núna einmitt vegna þess að stjórnarstefnan er þannig að það er miklu minni atvinna og atvinnuerfiðleikar bitna fyrst og fremst á konum. En jafnrétti er ekki aðeins fyrir konur, það er jafnt fyrir karla, konur og börn og alla þjóðfélagsþegna og það er lítillega kveðið á um það í þessari áætlun að karlar komi meira inn í þessa jafnréttisbaráttu og það tel ég mjög jákvætt. Það sem mér finnst vera áberandi í þessari áætlun er að það er verið að tala um fólk á vinnumarkaði en ekki fólk inni á heimilunum. En núna í þessum atvinnuerfiðleikum þá er aukinn fjöldi manna sem er atvinnulaus og er þar af leiðandi inni á heimilunum og mér finnst að það þurfi að taka ákveðnar á því hvernig við komum á móts við fjölskyldurnar og hvernig við komum inn með auknar skattaívilnanir til heimavinnandi fólks. Það vantar mikið inn í þessa áætlun. Við erum hér að tala um ýmsa þætti atvinnumála og hvernig eigi að koma til móts við fyrst og fremst konur í atvinnulífinu en það er ekki eins mikið kveðið á um hvernig á að koma til móts við konur inni á heimilunum. Það er það sem ég held að við ættum einmitt að einbeita okkur að núna þegar kreppir að í atvinnulífinu hvernig við eigum að koma til móts við fjölskylduna og hvernig við getum gert Ísland að fjölskylduvænu þjóðfélagi. Það er það sem mér finnst allt of lítil umræða um. Það er hægt að velta sér upp úr því misrétti sem konur eru beittar á vinnumarkaðnum en fyrst og fremst held ég að í þessum erfiðleikum ættum við að einbeita okkur að því hvernig við getum gert Ísland að fjölskylduvænu þjóðfélagi. Ég vil aðeins minnast á að hér er ekkert kveðið á um það hvernig við ætlum að koma á samfeldum skóladegi. Hér er kveðið á um að það skuli stuðlað að samfelldum skóladegi en það er ekki neitt ákveðið út af fyrir sig í þessari áætlun á hvaða tímabili við ætlum að ná því markmiði. Og það er allt annað í þessum dúr í þessu frv., það á að efla hitt og þetta og það á að stuðla að þessu en það eru ekki nein ákveðin markmið varðandi tímasetningar. Þetta finnst mér vanta og mér finnst við vera búin að ræða nóg um hvernig við ætlum að efla hitt og þetta, mér finnst kominn tími til að við sýnum fram á það hvernig við ætlum að framkvæma hlutina. Þess vegna skrifa ég undir nál. með fyrirvara. Ég veit að það er mikilvægt að það sé einhver áætlun í gangi og þess vegna samþykkjum við þessa áætlun en ég hefði viljað hafa hana miklu markvissari en hún er. Mér finnst satt að segja að hv. félmn. hefði gjarnan mátt eyða meiri tíma í að skoða hana á markvissari hátt en verið hefur. En ég mun samþykkja hana vegna þess að ég tel mikilvægt að það sé einhver áætlun í gangi.

Virðulegur forseti. Hér er að sjálfsögðu á ferðinni hið merkasta mál, till. til þál. um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Það er rétt sem hv. 2. þm. Vesturl. sagði að það út af fyrir sig hefði verið hægt að fara um þessa áætlun býsna mörgum orðum. Þó hlýt ég að vekja athygli á því að hún var til nokkuð ítarlegrar umfjöllunar í nefndinni. Ég minni t.d. á að nefndin kom saman til sérstaks kvöldfundar til að ræða þessi mál umfram öll önnur og þó að á dagskrá nefndarinnar hafi verið ýmis önnur mjög merkileg og stór mál eins og sveitarstjórnarlög og ýmislegt annað þeim tengt þá fór það nú svo að í þessari nefnd, sem ég hygg að sé að meiri hluta skipuð körlum og er það nú nokkurt umhugsunarefni, að ekkert einstakt mál hlaut janfmikla umfjöllun í nefndinni og þar vakti að sjálfsögðu mikla athygli sýnilegur áhugi og þátttaka karlpeningsins í nefdinni í þessum störfum og það auðvitað er ánægjuleg tilbreyting. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þessi till. til þál. hefur mikla þýðingu eins og fram hefur komið í þessari umræðu. Meginmarkmið hennar er eins og fram kemur í athugasemdum við þáltill. að bæta stöðu kvenna innan ráðuneyta og undirstofnana þeirra og jafnframt því að hafa jákvæð áhrif á stöðu kvenna almennt á vinnumarkaðnum. Ef við förum yfir ýmis efnisatriði hér í tillögunni og brtt., þá kemur það að sjálfsögðu á daginn líka að það er ýmislegt áhugavert af þeim málum. Ég vek t.d. athygli á því sem ég hafði nú t.d. ekki gert mér grein fyrir fyrr en ég fór að kynna mér þetta mál alveg sérstaklega að í sambandi við gæðaátak í sjávarútvegi þá hefur verið ákveðið af hálfu sjávarútvegsins að sérstaklega verði skoðað á hvern hátt megi nýta reynslu og þekkingu fiskvinnslukvenna. Ég verð að segja að þetta finnst mér vera mjög athyglisvert. Mér finnst rétt að draga þetta fram vegna þess að mér finnst þetta vera hlutur sem ekki hefur komið fram t.d. í þeim umræðum sem fram hafa farið um gæðaátak í sjávarútvegi. Ég get mjög tekið undir það og það hafði ég nú hugsað mér að væri kannski fyrst og fremst erindi mitt hér að þessu sinni vegna þess að ég átti þess ekki kost að taka til máls við fyrri umræðu málsins að vekja athygli á því að veikleiki þáltill. sem þessarar, þó ég hafi skrifað undir hana án fyrirvara, er sá að skilgreining þessa verkefnis kann að verða mjög erfið. Við erum hér með dálítið af almennt orðuðum hugsunum sem út af fyrir sig eru alveg réttar og ég geri engar athugasemdir við en vandinn er sá, sem kom á daginn t.d. í nefndinni og menn bentu á umræðum í nefndinni, að skilin á milli þess sem við köllum jafnréttismál í merkingunni jafnrétti kynjanna og eitthvað annað eru ekki allt af ýkja skýr. Ég óttast það dálítið --- þó ég efist ekki um góðan vilja stjórnvalda, alveg sérstaklega núverandi stjórnvalda, og okkar sem stöndum hér að þessari þáltill. --- að þegar til kastanna kemur þá kunni að verða erfitt að fylgja markmiðunum eftir einmitt vegna þessa. Við erum í dálitlum vanda við að skilgreina okkar verkefni, það eru svo óljós skilin. Þess vegna bind ég býsna miklar vonir við það sem fram kemur hér raunar í nál., að félmrh. hafi nú óskað eftir því að starfsmenn á skrifstofu Jafnréttisráðs geri úttekt á því hvort áætlanir sem þessar skili árangri og niðurstaða þessarar úttektar verði væntanleg með haustinu. Síðan er hugsunin að Jafnréttisráð fylgi framkvæmdaáætluninni eftir og fylgist með framgangi hennar. Þetta tel ég ástæðu til að undirstrika. Ég held að það sé rétt að þegar það liggur fyrir að þetta mál sé tekið aftur til athugunar vegna þessara annmarka sem ég hef verið að benda á. Að lokum vil ég benda á að á vegum félmrn. hefur verið að störfum hin merkasta nefnd, svonefnd karlanefnd, sem hefur sérstaklega verið að skoða hlutverk karla í breyttu samfélagi. Ég hef alltaf bundið miklar vonir við störf þessarar nefndar enda er hún skipuð úrvalsfólki. Hún er að skila áliti um þessar mundir og ég held að það sé ástæða til að skoða þau mál í samhengi við þessa jafnréttisáætlun þegar því verki lýkur. Ég vek athygli á því að meðal þeirra brtt. sem hér liggja fyrir er m.a. gert ráð fyrir því að skipuð sé sérstök ráðgjafanefnd til tveggja ára sem hafi það hlutverk að virkja karla í jafnréttisumræðunni þannig að þeirra sjónarmið komi til skila og síðan verði einum starfsmanni Jafnréttisráðs falið að fylgja ákvörðun nefndarinnar eftir. Þetta fannst mér ástæða til að kæmi fram og til skila í þessari umræðu. Ekki vegna þess að ég sé að mæla með einhverri nýmóðins karlrembu, öðru nær. Ég held einfaldlega að það sé rétt sem þarna segir í tillögugreininni að það skipti mjög miklu máli fyrir jafnréttisumræðuna að sjónarmið karla í henni komist líka til skila ekki síður en kvenna.

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir tilteknu orðalagi hér hjá þeim þingmanni sem áðan talaði og sem er nú meðflm. að þessu nál. Hann lagði mikið upp úr því hversu miklum tíma við hefðum eytt í þetta í félmn. og hversu virkan þátt í umræðunni karlpeningurinn í þeirri nefnd hefði tekið. Það ræður náttúrlega hver og einn hvaða merkingu hann leggur í þessi orð. Ég vil bara til leiðbeiningar segja að þetta hafa kannski átt að vera öfugmæli hjá hv. þm. Hann sagði að þó að til umfjöllunar í félmn. væru mörg stór og merkileg mál, þó að til umfjöllunar væru mörg stór og merkileg mál eins og sveitarstjórnarmálin og annað slíkt þá fékk þetta mál samt mikla umföllun og m.a. var haldinn sérstakur kvöldfundur út af þessu máli. Hvaða merkingu á að leggja í þetta, virðulegur þingmaður? Er þetta mál ekki merkilegt mál, er þetta ekki stórt mál, jafnréttisáætlun til fjögurra ára? Hvaða merkingu á að leggja í það, virðulegur þingmaður, þegar sagt er ,,þó að`` og ,,samt sem áður`` fékk þetta tíma?

(andsvar) : Virðulegi forseti. Ég hlýt að vekja á því athygli að fyrr dag lagði hv. þm. fram fyrirspurn er varðaði mál og málnotkun á opinberu sviði. Það er tilefnið til hennar athugasemda núna. En ég vil bara undirstika það að orðalag mitt hér var einungis með þeim hætti til að undirstrika nákvæmlega mikilvægi þessa máls sem ég dreg ekki í efa og það var aldrei meining mín að gera lítið úr mikilvægi þessa máls nema síður sé. Ég var einfaldlega að undirstrika þýðingu þessa máls með því að vekja athygli að önnur stór mál voru líka til umræðu en fengu mun minni umfjöllun. Við ræddum þetta sérstaklega á fundi að kvöldi til sem er ekki alvanalegt í félmn. Þetta er að sjálfsögðu sagt til að árétta og undirstrika mikilvægi og þýðingu þessa góða máls.

Virðulegur forseti. Ég hjó einmitt eftir því hjá hv. síðasta ræðumanni að hann talaði um að þetta mál hefði fengið ítarlega umfjöllun í félmn. Ég vil ekki meina að það hafi fengið ítarlega umföllun í félmn. þrátt fyrir að við höfum rætt um það eina kvöldstund. Hann ræddi sérstaklega um að þetta hefði verið tekið á undan sveitarstjórnarlögum en eins og allir vita eru þau sveitarstjórnarlög sem við erum hér með til umfjöllunar náttúrlega algjörlega gelt mál. Vegna þess að það er búið að þynna það svo út að það er nú bara eins og þunnur grautur. Þess vegna eru allir sammála um það. Þetta er bara svona eins og almennt mál um skoðanakönnun þannig að það er eðlilegt að þetta mál fengi svona aðeins meiri umfjöllun heldur en það því það er nú mál sem er svo sem ekki orðið neitt neitt. Það sem ég hjó sérstaklega eftir var það sem hv. þm. var að tala um í sambandi við umsögn sjútvrn. um gæðaátak í sjávarútvegi. Þá er það nú þannig að í mörg hundruð ár hafa konur unnið við sjávarútveg á Íslandi og einmitt við fullvinnslu sjávarafurða á hverjum tíma eins og kröfur hafa verið uppi um. Það er ekkert nýtt við það. Ég tel að sú gæðastjórnun sem konur hafa stýrt í sjávarútvegi sé ekkert nýtt mál. Það er auðvitað gaman að það skuli sérstaklega vera tekið fram í þessari áætlun um þetta málefni en það hefði gjarnan mátt vera miklu miklu ítarlegar um það fjallað vegan þess að það eru fyrst og fremst konur sem eru með púlsinn á vinnslu sjávarafurða. Það er undir þeim komið að það sé fullkomin vara sem frá sjávarútveginum kemur. Þetta er ekkert nýtt, alls ekki nýtt, þetta er mörg hundruð ára gamalt mál og tími til kominn að um það sé fjallað.

Virðulegur forseti. Það er nú varla að ég geti komið hér upp í andsvari í sjálfu sér vegna þess að ég er alveg sammála hv. 2. þm. Vesturl. um það sem hún sagði. En það sem ég var auðvitað að árétta og margsagði hér í ræðu minni áðan var einfaldlega þetta: Að það sem væri m.a. nýstárlegt við þetta mál núna væri alveg sérstaklega í tengslum við tiltekið gæðaátak í sjávarútvegi þá væri athyglinni beint að hlut kvenna og hvernig megi nota reynslu og þekkingu kvenna sem hafa starfað í fiskvinnslu. Þetta er auðvitað jákvætt í sjálfu sér og kannski lýsandi dæmi um þýðingu þessarar jafnréttisáætlunar með öllum þeim göllum og kostum sem henni fylgja. Það er auðvitað lýsandi dæmi um að þessi jafnréttisáætlun geti haft mikla þýðingu, einmitt þetta að þarna er verið að vekja athygli á hlutum sem í sjálfu sér ætti ekki að þurfa að vekja athygli á en vegna stöðu kvenna í þjóðfélaginu er tilefni til þess að athygli sé vakin á. Þess vegna var ég að undirstrika þetta.

Virðulegur forseti. Það er eftir því tekið loksins þegar fulltrúi Sjálfstfl. tekur til máls í þessu þýðingarmikla máli og verður í minnum haft framlag hans til jafnréttisumræðu hér á Alþingi. Ég vil aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls þar sem ég undirrita það með fyrirvara. Ég vil segja um þessa áætlun að það er margt í henni sem eru góð áform og horfa til betri vegar og eðlilegt að stuðla að því að þau áform fái framgang í formi samþykktar á Alþingi og síðan að stuðla að því eftir mætti að fylgja því eftir á vettvangi þar sem því verður við komið. En fyrirvari minn er almennur um raunverulegan vilja stjórnvalda til að fylgja eftir þessum góðu áformum. Hvað er ríkisstjórnin að gera? Hvað hefur hún verið að gera undanfarin tvö ár? Er það í samræmi við þessa áætlun sem við setjum hér upp? Það er ýmislegt sem kemur strax upp í hugann sem segir okkur að ríkisstjórnin er að gera allt annað en hún segist ætla að fara að gera með þessari áætlun. Því miður verð ég að segja að ég hef ekki mikla trú á þessari ríkisstjórn að hún efni þau fyrirheit sem fyrir hana eru lögð og hún sjálf hefur skrifað upp á með þessari framkvæmdaáætlun. Það fyrsta sem ég hnýt um í áætluninni og ég tel vera nokkrum vafa undirorpið að ríkisstjórnin sé í raun tilbúin að fylgja eftir er 1. liður á bls. 1 í áætluninni. Ákvæði um auglýsingar á lausum stöðum hjá ríkinu. Var staða Péturs Guðfinnssonar hjá sjónvarpinu auglýst laus? Var konum gefinn kostur á að sækja um það starf? Ekki kannast ég við það. Ég kannast hins vegar við það að karlmaður nokkur þjóðþekktur hafi verið ráðinn í það starf. Eru þetta efndirnar á fyrirheitunum sem ríkisstjórnin segir okkur að hún ætli að fara að vinna eftir? Bara strax þetta fyrsta atriði segir okkur að ríkisstjórnin hefur fallið á prófinu sem hún hefur sett upp fyrir sjálfa sig. Menn geta rakið fleiri og fleiri stöðuveitingar hæstv. núv. ríkisstjórnar og spurt sig: Er ríkisstjórnin að vinna eftir þeim leiðum og markmiðum sem hún hefur sett upp? Hvernig var staðið að ráðningu þjóðminjavarðar? Þar kom einna helst til álita að mati þeirra sem þar starfa og hafa fagþekkingu á þessum málum að til starfans yrði ráðin kona. En hvað gerði hæstv. menntmrh.? Hann réð ekki þessa konu. Hann réð flokkspólitískan einkavin sinn, karlmann, í starfið. Síðan ætlar þessi ágæti menntmrh. og ríkisstjórnin okkur að trúa því að ríkisstjórninni sé einhver alvara með því sem hér stendur að ríkisstofnanir eigi að auglýsa lausar stöður til umsóknar. Betur ef svo verður og vonandi að ríkisstjórnin taki sig á í kjölfar þess að Alþingi samþykki þetta. En það verður hver að eiga við sig hversu mikla trú hann hefur á ráðherrum í þessari ríkisstjórn til að meina það sem þarna stendur. Það má líka líta á kaflann á bls. 8 í áætluninni, staða kvenna í utanríkisþjónustunni. Hvaða vangaveltur eru uppi í hæstv. ríkisstjórn um skipan manna í sendiherrastöður á næstunni? Hvaða nöfn hafa helst verið nefnd? Ég minnist þess ekki að hafa heyrt nafn neinnar konu nefnt. Hins vegar nokkurra valinkunnra sómamanna, karlmanna úr liði núv. ríkisstjórnar. Engan hef ég heyrt segja að það stæði til að auglýsa þessar stöður lausar til umsóknar.

Hvað með seðlabankastjóra?

Það væri fróðlegt ef hæstv. utanrrh. væri hér á landinu og gæti komið hér í hús að hann svaraði því hvort hann hygðist auglýsa lausar til umsóknar þær sendiherrastöður sem eru lausar eða munu losna á næstunni. Ég legg þá fyrirspurn fyrir hæstv. utanrrh. Hér var minnt á stöðu seðlabankastjóra. Væri fróðlegt að vita, hæstv. forseti, hvort hæstv. viðskrh. er hér í húsinu og hvort hann geti komið hér í þingsal? Ég vildi eindregið óska eftir því ef mögulegt væri, að hæstv. viðskrh. kæmi hér til þessarar umræðu.

Hæstv. viðskrh. er ekki í húsinu og hann mun vera utan bæjar.

Þá spyr ég, virðulegi forseti, hvort hæstv. félmrh. sé ekki hér og hvort hann geti ekki séð af einhverri stund aflögu til að vera viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. félmrh. er í húsinu og forseti mun láta . . .

Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. félmrh. verði sóttur  Ég beini þá fyrirspurn minni til hæstv. félmrh. sem er í sama stjórnmálaflokki og hæstv. viðskrh. og ætti því að geta svarað nokkru um áform þar á bæ um væntanlega stöðu seðlabankastjóra. Stendur til að auglýsa þá stöðu lausa til umsóknar? Stendur til, hæstv. félmrh., að við mat á umsóknum verði konur látnar njóta forgangs eins og kveðið er á um hér í þessari áætlun að öðru jöfnu?

Dettur þingmanninum annað í hug?

Þingmanninum dettur ekki annað í hug. En engu að síður þykir mér rétt að spyrja að þessu og fá þetta staðfest hér í þingi hvort það séu ekki raunveruleg áform viðskrh. og félmrh. að standa þannig að mannaráðningum eins og í Seðlabankanum eins og ég spurði að. Og minnir seðlabankaembættið á annað atriði sem ég hafði merkt við hér í þessari áætlun og er á bls. 6, punktur 7.5 sem heitir ,,Jafnrétti til stjórnunarstarfa í bönkum``. Og ég vil spyrja hæstv. félmrh. að því, hvernig staðið verði að því að fylgja eftir því við viðskiptabankana að gerð verði sérstök áætlun um fjölgun kvenna í stjórnunarstöðum hjá bönkum. Ég legg þessa spurningum fyrir hæstv. félmrh. Hvernig verður staðið að því að gera þessa áætlun og hvenær verður hún gerð? Verður fyrsta skrefið í þeirri áætlun að ráða konu sem bankastjóra Seðlabanka Íslands? Það væri verðugt skref, hæstv. forseti, ef svo færi og ég veit að hæstv. félmrh. getur svarað því ef hann kýs svo, hvort þannig verður að málum staðið að staða seðlabankastjóra verði auglýst þegar að því kemur og umsóknir kvenna verði metnar eins og greint er frá í þessari framkvæmdaáætlun. Í fjarveru utanrrh. leyfi ég mér að beina því til hæstv. félmrh., varaformanns Alþfl., hvernig verður framkvæmdur liður 13.1, staða kvenna í utanríkisþjónustunni, hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að sendiherrastöður, sem eru lausar, verði auglýstar, bæði þær sem eru lausar nú og verði lausar á næstunni og að við mat á umsækjendum verði konur metnar eins og gert er ráð fyrir hér í þessari áætlun þannig að þær standi jafnfætis körlum þegar tekin verður ákvörðun um ráðningu í sendiherrastöður. Þessu vildi ég nú beina til hæstv. félmrh. og ég veit að hún tekur þessum fyrirspurnum af miklu jafnaðargeði og svarar þeim ítarlega. Þá vildi ég nefna eitt atriði enn sem ég hef nokkrar áhyggjur af vegna þess að mér finnst ríkisstjórnin vera að gera allt annað en hún segist ætla að gera með þessari áætlun. Nægir þar nú að nefna ýmsa hluti eins og lækkun barnabóta, aukið misrétti í þjóðfélaginu, aukið misrétti í tekjuskiptingu. Varla er það konum mjög í hag þetta aukna misrétti sem orðið hefur á síðustu árum meðan hæstv. félmrh. hefur setið í stjórn og hefur reglulega greint okkur frá því að hafi alltaf farið versnandi eftir því sem hún situr lengur í stólnum. Ég vil nefna eitt atriði enn. Það er staða kennara. Það er hefðbundin kvennastétt. Nú hefur sú nýbreytni verið tekin upp á meðan þessi ríkisstjórn hefur starfað að í stað þess að setja kennara í stöður, þá er í vaxandi mæli tekið upp nýtt ráðningarform sem heitir tímabundin ráðning. Þar eru menn ráðnir til ákveðins tíma og vita síðan ekkert hvort þeir fái endurráðningu að þeim tíma loknum eða ekki. Þessi tímapunktur er 1. maí og nú berast fréttir af því að fram undan og yfirstandandi sé hagræðing og endurskipulagning á þessu sviði og ég spyr hæstv. félmrh., hefur hann fylgst með því hvað hefur leitt af þessari hagræðingu og endurskipulagningu varðandi þær konur í kennarastétt sem hafa verið ráðnar á tímabundinni ráðningu? Ég hef spurnir af því, virðulegi forseti, að það séu nokkuð margir sem ekki fá boð um vinnu áfram eftir að þeirra ráðningartíma lýkur og meðal þeirra sem ekki fá boð um áframhaldandi vinnu vegna þessa fyrirkomulags eru einstæðar mæður og konur sem eru á leið í barneignarfrí eða eru jafnvel í barneignarfríi. Og ég spyr hæstv. félmrh.: Hefur hann tekið þessar upplýsingar saman og fylgst með því hvernig menntmrn. er að framkvæma þessa stefnu? Af þeim fréttum sem ég hef haft, ég tek það fram að þær eru ekki mjög ítarlegar, þá eru vísbendingar í þessa átt sem ég nefndi. Dæmin eru fyrir hendi og vísbendingarnar eru í þessa átt. Og ég spyr ráðherra um það hvort úttekt hafi verið gerð á þessu máli og ef ekki, þá spyr ég ráðherrann, verður það gert? Fáum við að vita hversu margir það voru sem ekki fengu ráðningu áfram, hvernig það skiptist á milli kynja og hversu mörg dæmi af þeim eru þannig að þar sé um að ræða konur í barneignarleyfi eða á leið í það eða einstæðar mæður? Þetta eru afar alvarlegar upplýsingar sem ég fékk fyrr í dag og þó þær séu ekki tæmandi þá gefa þær vísbendingu um það sem ætla má að sé að gerast og gefa alla vega tilefni til að krefjast ítarlegra upplýsinga um þetta atriði.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs við 1. umr. þessarar framkvæmdaáætlunar til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna og ég gerði þá nokkrar almennar athugasemdir og líka einstakar athugasemdir við þessa þáltill. Hinar almennu athugasemdir sneru auðvitað fyrst og fremst að því að ég tel að stefna núv. ríkisstjórnar veiki stöðu kvenna í þjóðfélaginu með ýmsum hætti, t.d. með þeirri stefnu sem fylgt er í menntamálum þar sem um er að ræða niðurskurð á tímaframboði í grunnskólum og þar sem um það er að ræða að það hafa verið sett niður í skúffu lög um leikskóla sem auðvitað eru mikilvægur þáttur í þeim jafnréttismálum sem við erum hér að ræða um. Ég tel út af fyrir sig, virðulegi forseti, að hv. félmn. hafi unnið allvel á þessum eina kvöldfundi sem hún hélt sérstaklega um málið og þær breytingar sem hér eru séu flestar til bóta. Sumt er nú með þeim hætti að ég átta mig ekki alveg á því af hverju hlutirnir eru eins og fram kemur í brtt. Það er t.d. gert ráð fyrir því að fella niður kaflann um leikskólann og rökin sem hv. frsm. flutti voru ekki þannig að ég áttaði mig á þeim en ég sé svo við nánari athugun að í rauninni er betra að fella niður þetta leikskólaákvæði eins og það er í tillögudrögunum en hafa það vegna þess að þar er eingöngu um að ræða þann leikskólaþátt sem snýr að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem kemur raunar jafnréttismálum afskaplega lítið beinlínis við og gagnslítið að hafa þetta ákvæði inni öðruvísi en því fylgi einhver markmið í leikskólamálum. Ég tel að það séu mikilvæg ákvæði sem koma þarna fram varðandi grunnám og endurmenntun lögreglumanna. Ég tel að það skipti mjög miklu máli. Ég tel að það skipti miklu máli það sem fram kemur að lögð er áhersla á að tryggja bætur fyrir fjártjón og miska í tölul. 3.a í brtt. félmn. og ég tel að það sé mjög mikilvægt sem fram kemur að gert er ráð fyrir því að jafnréttisráðgjafi eigi að sinna jafnréttisstarfi á sviði menntamála, fjölskyldu-, félags- og heilbrigðismála í samvinnu við jafnréttisnefndir. Það sem ég átta mig ekki á í þessum brtt. er t.d. það að í stað orðanna ,,verkefnisstjórn norræna launaverkefnisins`` í síðari málsl. nr. 2.4 koma orðin: norræna jafnlaunaverkefnið og ég átta mig ekki alveg á því hvernig þeim málum er háttað. Ég veit að sá maður sem sinnti verkefnisstjórn norræna launaverkefnisins er kominn til annarra starfa, en ég skil ekki hvernig á því stendur að það starf hefur verið lagt niður, hvort það hefur verið talið óþarft og ég vil spyrja hæstv. félmrh. að því hver gengir því starfi núna að sinna sérstaklega tengslum við norræna launaverkefnið sem ég tel mjög mikilvægt að Íslendingar taki þátt í með mjög myndarlegum hætti. Ég tel að það sé enn fremur mikilvægt, virðulegi forseti, sem fram kemur að gert er ráð fyrir því að skipuleggja sérstök námskeið fyrir stjórnendur hjá hinu opinbera þar sem lögð verði áhersla á jafnrétti og samskipti kynjanna. Ég tel að það sé til bóta sem breytt er í þessum tillögum varðandi grunnskólann, það er til bóta frá því sem það var í tillögugreininni sjálfri þó að það sé út af fyrir sig ekki um neina bindingu að ræða heldur fyrst og fremst almennar, frómar óskir og má raunar segja það um tillöguna í heild að hér sé um að ræða afar almennar, frómar óskir á flestum sviðum sem eru, þó að þær virðist ekki róttækar á yfirborðinu, í hróplegri mótsögn við þá stefnu sem núv. ríkisstjórn fylgir. Það sem auðvitað er aðalatriðið í þessum málum er að átta sig á því hvernig verður staðið að framkvæmdinni. Hver er framkvæmdastjóri þessa verkefnis? Hver heldur utan um það að þessari áætlun sé sinnt? Jafnréttisráð er nefnt hér í þessum textum en auðvitað hlýtur það að vera félmrh. sem hefur fyrst og fremst yfirumsjón með þessu og ég tel í sjálfu sér að það sé veruleg framför að því er slegið föstu hér og það kemur fram að félmrh. hefur óskað eftir því að starfsmenn skrifstofu Jafnréttisráðs geri úttekt á því hvort áætlun þessi skili árangri og munu niðurstöður slíkrar úttektar vera væntanlegar með haustinu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þessi úttekt liggi fyrir og ég geri ráð fyrir því að hugmyndin sé eða ég vænti þess að kynna hana e.t.v. á jafnréttisþingi sem ætlunin er að halda í september eða október í haust og ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort tímasetningin á skilum þessarar niðurstöðu sé að einhverju leyti miðuð við jafnréttisþingið sem ætlunin er að halda. Ég tel hins vegar nauðsynlegt, og vil láta það koma fram sem mína skoðun, að það sé sérstakur starfsmaður í því að fylgjast með framkvæmd þessarar áætlunar, í því að hafa reglulega samband við ráðuneytið og stofnanirnar og að gefa Jafnréttisráði mánaðarlega eða á tveggja mánaða fresti skýrslu um það hvernig þessari jafnréttisáætlun vindur fram í verki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda þétt utan um hina praktísku hlið á þessu máli þannig að þetta verði ekki bara pappír sem liggi hér eftir okkur í þinginu og hæstv. félmrh. hefur svo auðvitað áhyggjur af frá degi til dags, en ekki eru gerðar neinar sérstakar ráðstafanir til þess að málinu sé fylgt eftir í einstökum atriðum. Og þess vegna skora ég á hæstv. félmrh. að tjá sig um það hvort það er ekki æskilegt í þessu máli að standa þannig að því að sérstökum starfsmanni í Jafnréttisráði eða framkvæmdastjóra Jafnréttisráðs eða einhverjum starfsmanni í félmrn. jafnvel verði falið það sérstaka verkefni að passa upp á þessa áætlun frá degi til dags svo að segja. Og ég verð að segja það að þó að ég telji það mikilvægt sem fram kemur hér á síðu 3 í nál. að eftir töluliðunum varðandi vilja félmrn. þá tel ég að það hefði mátt kveða þar enn þá skarpar að orði varðandi eftirfylgju í þessum málum þannig að þetta verði ekki almennar frómar óskir heldur verði tekið á þessum málum lið fyrir lið og þeim sinnt nákvæmlega frá degi til dags í ráðuneytinu þannig að þetta séu ekki loftkennd fyrirheit sem engum koma við að lokum. Síðan er annað atriði sem ég vil nefna hér sem ég hygg að ég hafi nefnt við 1. umr. málsins en ég sé ekki að hafi verið til haga haldið og það er sjálfsagt vegna þess að ég hafi ekki gert það nógu skýrt eða þá vegna þess að ég hef ekki sinnt því að fylgja því eftir. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að gera verulega úttekt á stöðu jafnréttismála á Íslandi á árinu 1993 og reynslu liðins áratugar eða svo. Ég tel að það kæmi til greina að byrja þessa úttekt með setningu laga um jafnréttisnefnd og jafnréttisdóma á sínum tíma. Ég er þá að tala hér um svona 15 ára tímabil eða svo. Hvað hefur miðað? Það hefur auðvitað miðað ýmislegt á ýmsum sviðum. Það hefur auðvitað mjög margt gerst t.d. í skólamálum á þessum tíma svo að ég nefni dæmi og það hefur eitt og annað gerst að því er varðar hlut kvenna í opinberum stöðum og opinberum nefndum o.s.frv. En þegar heildarstaða kvenna er skoðuð, t.d. vinnuálag kvenna á þessum tíma og hvernig það hefur breyst þar sem þær eru bæði að gegna meiri störfum á almennum vinnumarkaði, þær sem hafa vinnu, en áður og eru auk þess yfirleitt hlaðnar af heimilisstörfunum líka, þá hygg ég að niðurstaðan verði sú að vinnuálag þessa helmings íslensku þjóðarinnar hafi vaxi verulega á þessum tíma, m.a. vegna þess að menntunarúrræði eins og leikskólar hafi ekki verið skipulögð með þeim hætti sem á að gera í eðlilegu jafnréttis- og velferðarþjóðfélagi. Og ég hefði viljað láta gera úttekt á því hvaða áhrifum og árangri jafnréttislögin hafa skilað. Hvaða áhrifum og árangri hefur barátta kvennahreyfinganna skilað? Ég veit að það er mjög erfitt að greina þar í sundur hvað er þessa og hvað er hins. Ég tel að það sé t.d. nauðsynlegt í þessu sambandi að menn velti því mjög alvarlega fyrir sér hver hafa orðið áhrifin fyrir jafnréttisstöðu kvenna í þjóðfélaginu af starfi Kvennalistans. Kvennalistinn skiptir auðvitað mjög miklu máli í þessari umræðu á undanförnum árum þó svo við höfum mjög misjafnar skoðanir á því hvort það er einhver ástæða til þess að halda áfram einhverju sem heitir Samtök um kvennalista, það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Það sem ég er að ræða er það að þessi heild verði skoðuð. Ég er að tala hér um stjórnmálaþátttöku kvenna, bæði á Alþingi og í sveitarstjórnum og í þessu sambandi mega menn auðvitað ekki gleyma því að skoða fyrirtækin í landinu? Hverjir eiga að stjórna fyrirtækjunum? Hverjir voru á aðalfundi SH í dag? Það var ekki mikið af kvenfólki þar. Það voru nokkrir 500 þús. kr. karlar á stórum jeppum þar. Það var mjög lítið af kvenfólki þar. Og ég held að það sé dálítið til umhugsunar að konur séu ekki svo mikið þrátt fyrir alla þessa baráttu sem ég er ekki að meta lítils, þá eru þær ekki svo mikið að stjórna hinum almenna atvinnurekstri í landinu. Það er slæmt. Þær þurfa auðvitað að komast inn í stjórn og forustu í hinum almenna atvinnurekstri í landinu. Staðreyndin er sú að einkamarkaðurinn hefur að þessu leytinu til að því er varðar æðstu forustustöður verið látinn allt of mikið í friði, t.d. hefur eftirfylgja og eftirlit Jafnréttisráðs aðallega snúist um opinbera aðila. Það er allt í lagi með það, það er sjálfsagt að gera það en það þarf líka að horfa á hitt að í hinu svokallaða atvinnulífi, í stórfyrirtækjunum, hjá fjármagnsaðilunum í landinu þá þarf líka að athuga hver er hlutur kvenna þar í hinum æðstu forustustöðum. Ég vil þess vegna hreyfa þeirri hugmynd hér, virðulegi forseti, að það verði íhugað að gera heildarúttekt á þessu starfi öllu, á þessu gífurlega dýrmæta starfi sem hefur verið unnið í jafnréttismálum af konum hér á undanförnum 10--15 árum. Ég er þá ekki að biðja um lengri tíma vegna þess að þá eru menn komnir með verkefni sem við náum ekkert utan um þó það væri fróðlegt að skoða þetta yfir mikið lengri tíma. Virða það fyrir sér hvernig kvennahreyfingarnar hafa starfað náð verulegum árangri og verulegum áhrifum um tiltekið skeið. Síðan hefur það hnigið niður aftur í langan tíma en risið á ný og þannig koll af kolli. Það er auðvitað mikil spurning hvort við erum ekki stödd á þeim tímapunkti að það sé þörf á slíkri úttekt til þess m.a. að endurmeta þessa jafnréttisbaráttu og þá er ég ekki að tala um að það eigi að fara að gera karlmenn að einhverju sérstöku viðfangsefni í þessari jafnréttisumræðu. Auðvitað þurfa þeir að vera með í þessu eins og kostur er en mér finnst að þeir séu ekki og eigi ekki að vera sérstakt viðfangsefni þessarar umræðu eins og mér hefur stundum fundist af nefnd sem hæstv. félmrh. skipaði og á aðallega að vera að fjalla um stöðu karla. Karlmenn eru tiltölulega vel settir að þessu leytinu til þannig að það er ekki veruleg ástæða til að hafa sérstakar áhyggjur af þeim, alla vega ekki fyrr en eftir eins og tíu ár eða svo þegar hlutirnir væru komnir á betra plan eða tuttugu að því er konurnar varðar. Ég tel að það sé út af fyrir sig allt í lagi að samþykkja þessa tillögu hér um jafnréttisáætlun. Hún skaðar engan. Ég er alveg tilbúinn til að standa að tillögu nefndarinnar í þeim efnum, ég er alveg tilbúinn til að gera það, virðulegur forseti, og beita atkvæði mínu í þeim efnum. En það sem skiptir máli er auðvitað eftirfylgjan. Hvernig er þessu fylgt eftir? Hvernig verður unnið að þessum málum úti í þjóðfélaginu á eftir? Verður þetta pappírsins virði eða verður þetta bara ein loftbólan til, enn ein tilraunin til að búa til fallega framhlið án þess að það sé á bak við hana neinn efnislegur veruleiki sem í raun breytir stöðu kvenna hér í þessu landi í átt til jafnari stöðu.

Hæstv. forseti. Við 1. umr. um þetta mál benti ég á nokkur atriði sem mér þóttu koma kynduglega fyrir sjónir og ég verð að segja eins og er að það veldur mér nokkrum vonbrigðum að mér sýnist ekkert tillit hafa verið tekið til þeirra ábendinga. Og þær brtt., sem hér liggja fyrir, valda mér miklum vonbrigðum. Mér finnst þessi þáltill. eins og hún kemur til með að líta út þrátt fyrir nokkrar brtt. afar yfirborðsleg og fæ ekki séð hverju þessi framkvæmdaáætlun kynni að breyta um stöðu kvenna í þjóðfélaginu í dag. Og ég vil aðeins til að spara tíma, frú forseti, mér er ljóst að hér er mikið verk óunnið og lítill tími sjálfsagt, en það getur auðvitað ekki komið í veg fyrir það að þingmenn hafi rétt til þess að reyna að bjarga því sem bjargað verður um þau mál, sem hér er verið að keyra í gegn. En til þess að spara tíma skal ég aðeins fara hér ofan í örfá atriði og þá fyrst þetta. Við hljótum að verða að spyrja okkur hverju jafnréttisbarátta síðustu ára hefur skilað. Hvern hefur hún í raun og veru gert hamingjusamari? Svar mitt er þetta: Ekki konur, ekki börn, ekki karlmenn og síst af öllu gamalmenni. Sannleikurinn er ósköp einfaldlega sá að vinnuþrælkun kvenna hefur margaukist. Líf íslenskra barnafjölskyldna verður æ erfiðara og líf hinna öldruðu sem hættir eru vinnu og ættu að vera í umsjá sinna nánustu er ömurlegra en nokkru sinni fyrr. Eftir situr lítil kjarnafjölskylda sem hittist við kvöldmatarborðið í besta falli, kannski í klukkutíma, tvo tíma eða svo og stundum nánast aldrei. Ég held þess vegna að þjóðfélagið hafi gersamlega brugðist við það að koma til móts við nýja tíma. Það sem hefur auðvitað gerst er að þjóðfélagið hefur kallað á nær allar konur út í samfélagið til vinnu og ég get ekki séð fyrir mér hvernig hægt væri að snúa frá því núna. Ég býst við að þá færi eins og fór fyrir flestum stofnunum á kvennafrídaginn að þær lögðust svo til niður. Á meðan þetta hefur farið fram hefur gleymst að koma til móts við það hlutverk sem konurnar gegndu áður, þ.e. umönnun barna, sjúkra og aldraðra. Og ég fæ ekki betur séð ef svona verði áfram haldið en hafa verði mann með manni í þessu þjóðfélagi ef fólki á að líða sæmilega vel, þ.e. umönnunaraðila með annarri hverri manneskju í þjóðfélaginu. Mín skoðun er einfaldlega sú að fjölskyldur séu að verða allt of litlar. Vandamál fjölskyldna verða æ þyngri og erfiðari að bera af því að þær deilast á færri axlir. Vandamál hafa tilhneigingu til að verða þeim mun stærri sem færri axla þau og ég held að að sumu leyti hafi gamla stórfjölskyldan með þremur kynslóðum verið miklu æskilegra sambýlisform en litla kjarnafjölskyldan núna. En þetta er kannski mál sem kallar á miklar umræður og ég skal ekki vera að halda langa ræðu um það. Ofan á allt þetta hefur það gerst að laun í þessu landi hafa farið síversnandi og það er hægt að taka ótal stéttir sem dæmi og er nú kennarastéttin nærtækust. Eftir því sem fleiri konur slógust í lið við kennslu barna, þeim mun meira lækkuðu launin. Og það var ekki fyrr en konur fóru út á vinnumarkaðinn að það þurfti tvo til að vinna fyrir heimili. Sú var tíðin að barnakennari var tiltölulega vel efnaður maður sem sá fyrir fjölskyldu sinni í minni barnæsku og átti djúpa stóla og síma sem var ekki á hverjum bæ þá. Nú þarf helst eina þrjá barnakennara til að vinna sómasamlega fyrir fjölskyldu. Ég fæ ekki séð hvernig þessi framkvæmdaáætlun getur bjargað einu eða neinu því að hún forðast að taka á þessu. Og að hugsa sér að hér skuli standa óbreyttur þrátt fyrir meðferð í nefnd liður 2.4 á bls. 3. Hann er stuttur og ég ætla að lesa hann, með leyfi forseta: ,,Launamunur kynjanna. Á árunum 1992 og 1993 verði valdar fimm stórar ríkisstofnanir og athuguð kjör karla og kvenna, þ.e. laun, aðrar greiðslur og fríðindi innan þeirra. Verkefnið verði unnið í samráði við verkefnisstjórn norræna launaverkefnisins á Íslandi.`` Til hvers í ósköpunum þarf að setja einhverja nefnd og ráð og stjórnir í þetta? Þetta liggur allt fyrir lifandi löngu fyrir. Kjararannsóknarnefnd hefur gefið út margar skýrslur um þetta og það vita allir, það veit hvert mannsbarn að konur hafa miklu minni laun, miklu minni fríðindi og miklu verri aðstöðu á vinnustöðum en karlar. Svo einfalt er það. Og það þarf enga nýja nefnd og allra síst norræna til að rannsaka þetta. Mig undrar að fólk skuli nenna að vera að setja svona texta saman til samþykktar á Alþingi. Síðan er hér á bls. 4, 2.8. Stefnumótun í málefnum fjölskyldunnar. Ég vil ekki vera með í þeirri stefnumótun að öðru leyti en því að ég vil búa fjölskyldunni þau skilyrði að hún hafi einhverja möguleika til að lifa sæmilega farsælu lífi. Fólk getur síðan ráðið því sjálft hvernig það vill gera það. En til þess þarf laun, til þess þarf sómasamlegt húsnæði sem ekki kollkeyrir líf manna í 20 ár og rænir börn foreldrum sínum vegna þrældóms. Það þarf að sjá börnunum fyrir sæmilegri umönnun á meðan foreldrarnir eru við vinnu. Það þarf að stytta vinnutíma og lengja fæðingarorlof. Um þetta er búið að tala áratugum saman og enn er forðast að taka á þessu en þess í stað ætlar hæstv. félmrh., vænti ég, og starfsmenn hennar að vinna að stefnumótun í málefnum fjölskyldunnar. Ég þakka fyrir mig, ekki minnar. Ég skal gera það sjálf. Það er alveg óþarfi að hjálpa venjulegum Íslendingum til að móta stefnu í fjölskyldumálum ef öll ytri skilyrði sem þjóðfélaginu ber að skapa eru í lagi. Ég verð að segja það, mér leiðist svona texti meira en flest annað. Þegar komið er hér á bls. 5 er ,,5.3. Eignarréttur að fasteignum. Hagstofu Íslands og Fasteignamati ríkisins verði falið að vinna að úttekt á hverjir eigi fasteignir hér á landi.`` Mér er nokkuð sama hvort það eru 85% eða 95% sem karlmenn eiga. Ég veit að karlmenn eiga þær flesta. Samkvæmt nýjustu tísku er farið að skrifa bæði hjón fyrir fasteignum, en fjármagn í þessu landi eiga karlmenn eins og þeir hafa alltaf átt. Og ég held að það þurfi ekki enn eina launaða nefnd til að komast að þessu. Ég held að þetta sé líka til í einhverjum skýrslum sem ég hef ekki svona alveg á takteinum. Svo kemur heilbr.- og trmrn. Þar er talað um í lið 6.1. að á gildistíma þessarar áætlana verði lögfestar reglur sem tryggja jafnan rétt foreldranna til töku fæðingarorlofs. Ég hélt nú að hver einasta kona vissi að konur þurfa lengra fæðingarorlof en karlmenn af þeirri einföldu ástæðu að það eru konurnar sem fæða börnin fyrstu mánuðina þessari dýrindis fæðu sem þau öll eiga skilið og eiga að fá. Og hversu góðir sem karlmenn vilja vera, þá geta þeir ekki gert þetta. Og það er ekki vandamálið. Konur eru fúsar til að hugsa um börnin sín og brjóstfæða börnin á meðan það er hægt. En hvernig væri nú að vera svolítið frumlegur einu sinni og að heilbr.- og trmrn. gengist fyrir átaki í samráði við heilbrigðisstéttirnar í landinu og jafnvel erlenda aðila að létta konum fæðingar. Þó að það standi í Biblíunni að konur skuli fæða börn í sársauka og neyð, þá hef ég undrast það öll mín fullorðinsár hvers vegna ekki er hægt að lina þessar þjáningar sem konur þurfa að fara í gegnum í hvert einasta skipti sem lítið barn fæðist. Þeim örfáu karlmönnum sem hér sitja inni til upplýsingar ef þeir hafa ekki verið viðstaddir þessi ósköp, þá held ég að þeir mættu kynna sér það og vera þess hvetjandi að þessum krossi verði nú létt af konum í eins miklum mæli og unnt er, því þetta setur satt að segja ljótan skugga á þessa annars stórkostlegu athöfn. Og það þarf bara að gera eitt við fæðingarorlof. Það þarf að lengja það vegna þess að það á hver einasta kona og hverjir einustu foreldrar rétt á því að vera heima hjá barninu sínu fyrsta árið a.m.k. Það er engin meðferð á litlu barni örfárra mánaða gömlu að henda því á vöggustofur eða í umsjá ókunnugra, það er engin meðferð á börnum. Og ég leyfi mér að segja þetta, ég á fjögur börn sjálf og ég hef einu sinni gert þetta og þetta er ekki skemmtilegt. Þetta er ekki æskilegt og þetta er engu barni hollt og við eigum ekki að búa þannig að börnunum okkar. Frú forseti. Ég skal mjög reyna að stytta mál mitt. Í lið 6.2 stendur hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Konur og möguleikar þeirra til réttinda hjá Tryggingastofnun ríkisins.`` Ég vann í þeirri stofnun í 10 ár og hér er fjallað um að athugað verði hvort jafnrétti ríki við útreikning á örorkubótum kvenna og karla hjá Tryggingastofnun ríkisins. Við skulum spara eina nefnd. Ég gæti sagt mörg dæmi um það að þar ríkir hið algera ójafnræði. Hafi kona fyrirvinnu svo vitað sé, eins og það heitir, þá hefur hún mörgum sinnum minni möguleika á að fá örorku samkvæmt heilsutjóni sínu heldur en eiginmaðurinn. Og ég gæti talið upp mörg dæmi um að konur sem hafa verið í vel launuðum störfum allt sitt líf hættu síðan að vinna, fengju kannski örorkustyrk, vegna þess að að var hægt að finna út að þær gætu dregið fram lífið af tekjum einhvers annars. Þannig væru karlmenn ekki afgreiddir, ég get bara upplýst þetta og kann um þetta mörg dæmi og stóð ósjaldan í stríði fyrir hönd skjólstæðinga minna vegna þessarar meðferðar. Og síðan ætlar iðn.- og viðskrn. að kanna stöðu kvenna í iðnaði. Ég vona að hæstv. iðnrh. hafi nú einhver ráð til að komast að því hvað konur í iðnaði hafa í laun. Ef hann ekki veit það, þá get ég upplýst það að ég hygg að það séu lægstu laun í landinu og þó víðar væri leitað. Engin laun eru jafnskammarleg og verksmiðjulaun kvenna í iðnaði, við saumaskap og annað slíkt og þar þarf heldur ekki nefnd. Þetta stendur í einhverjum skýrslum, annaðhvort hjá kjararannsóknanefnd eða einhverjum öðrum skýrslum sem hvað eftir annað hafa reyndar verið unnar á vegum félmrn. eftir því sem ég best man. Síðan vil ég taka undir með hv. 3. þm. Vestf. Það er lagt til í gæðaátaki í sjávarútvegi að kannað verði sérstaklega á hvern hátt megi nýta reynslu og þekkingu fiskvinnslukvenna. Ætli það sé nú ekki löngu ljóst. Við höldum því fram að við flytjum út sæmilegan góðan fisk  Ég er alveg sammála því að það þarf að bæta heiminn, allan heiminn, líka þróunarlöndin og vanþróuð lönd. En það á ekki bara við um konur, það á líka við um karla og er okkur öllum fyrir bestu og það er kannski það sorglega við ástand heimsmála í dag að heimur hinna ríku er of lítill og heimur hinna fátæku of stór og það tapa allir á því því að það er ekki hægt að selja nema einhver sé til þess að kaupa. Og þess vegna held ég að menn ættu að reyna að líta raunhæfum augum á þessi mál og í einhverju samhengi við lífið í kringum sig og tilveruna alla og hætta að setja saman svona yfirborðslegt þvaður sem engum kemur til góða. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Virðulegur forseti. Hér var nú í rauninni allt undir í ræðu þess hv. þm. sem síðast talaði og ég get ekki svarað því út af fyrir sig öllu, enda ætla ég ekki að standa hér í svari fyrir þessa jafnréttisáætlun. Ég ætla hins vegar að mótmæla því harðlega sem þingmaðurinn sagði hér um jafnréttisbaráttuna. Þingmaðurinn spurði: Hverju hefur jafnréttisbaráttan skilað? Við getum líka kallað þetta kvennabaráttu, ég kann betur við það hugtak. Hvern hefur hún gert hamingjusaman? spurði þingmaðurinn. Ekki konur. Ekki karla. Ekki börn. Og hún talaði um þjóðfélagið, það hefði kallað konur til vinnu og gleymt að koma til móts við umönnun barna og sjúkra og fjölskyldur væru allt of litlar o.s.frv. Allt þetta er rétt en þetta er ekki jafnréttisbaráttunni að kenna. Jafnréttisbaráttan er engin orsök í þessu. Jafnréttisbaráttan er afleiðing. Hún er viðbrögð við tiltekinni þjóðfélagsþróun sem á sér stað. Og þar sem konur eru með einhverjum hætti að reyna að mæta þeim erfiðu aðstæðum sem samfélagið býr þeim og þróun sem samfélagið hefur kallað á. Er það verkalýðsbaráttunni að kenna hvernig þróunin varð? Hvern gerði verkalýðsbaráttan hamingjusaman? Getum við ekki eins spurt þeirrar spurningar? Var það verkalýðsbaráttan sem þrýsti iðnverkamönnum inn í verksmiðjurnar o.s.frv.? Þessi barátta, jafnréttisbaráttan eða kvennabaráttan rétt eins og verkalýðsbaráttan er viðbrögð við tiltekinni þjóðfélagsþróun, viðbrögð við tilteknu ástandi og ég er satt að segja orðin dálítið þreytt á því þegar konur eru sífellt, sumar hverjar, að jagast út í jafnréttisbaráttuna og aðrar konur, það er yfirleitt flest þá konum að kenna. Annaðhvort höfum við konur gert það sem við áttum ekki að gera eða látið eitthvað ógert og það er voðlega erfitt að mega hvorki vera klæddur né nakinn, mega ekki gera og heldur ekki láta ógert. Þannig finnst mér nú stundum umræðan vera um þessa jafnréttisbaráttu en hún er ekki orsök í þessu efni, hún er afleiðing.

Hæstv. forseti. Konur sem setja jafnrétti ofar öllu hljóta að gagnrýna sjálfar sig og hver aðra eins og við gagnrýnum karlmennina, að sjálfsögðu. Ég er undrandi á því að heyra þessi viðbrögð hv. 10. þm. Reykv. Ég var ekki að kenna neinum um neitt. Hins vegar er ég ósammála því að hlutirnir gerist og þeir þróist. Hlutir gerast ekki, þeir eru gerðir. Og það er bjargföst skoðun mín sem ég hef oft haldið fram að við vorum of sjálfhverfar --- og ég var ein af þeim, ég er ekki að setja þá sök á aðra fremur en sjálfa mig --- ég held að jafnréttisbarátta kvenna hafi verið of sjálfhverf. Hún snerist of mikið um okkur sjálfar og okkar frama. Við gleymdum börnunum, gamla fólkinu og allri þeirri byltingu, öllum þeim afleiðingum sem þjóðfélagið varð fyrir. Auðvitað blasir við að það fæðast færri börn. Það eru fleiri gamalmenni á elliheimilum, það eru fleiri hjónaskilnaðir. Auðvitað kemur los á samfélag sem er gjörbreytt í meginuppbyggingu sinni. Það er barnaskapur að viðurkenna þetta ekki. Ég er hins vegar hissa á hv. 10. þm. Reykv. að bera saman hvort verkalýðsbaráttan hafi gert fólk hamingjusamara eða jafnréttisbaráttan. Það er ekki vafi á því að það er verkalýðsbaráttan sem olli meiri hamingju heldur en jafnréttisbaráttan því það er betra að vera saddur en svangur. Og það er betra að vera heill heilsu heldur en veikur. Og það er betra að hafa þak yfir höfuðið en hafa það ekki. Þetta er því auðvitað á engan hátt sambærilegt. Þetta vildi ég nú segja. En umfram allt, nóg höfum við af sektarkennd þó að við hlaupum ekki upp í strýtu þó að við reynum að gegnumlýsa afleiðingar þess sem við höfum haft fram fyrir okkur sjálfar.

Virðulegur forseti. Þetta voru orð að sönnu. Nóg hafa konur af sektarkennd þó að það standi ekki hérna þingkona og reyni að ala á henni áfram og benda á það eins og þingmaðurinn gerir að konur hafi verið of sjálfhverfar í þessari baráttu sinni. Hverjir hafa verið að minna á börnin? Hverjir hafa verið að tala um börnin og umönnun barna? Hverjir hafa verið að tala um umönnun sjúkra og aldraðra ef það hafa ekki verið konur? Hverjir hafa ekki verið að reyna að koma því t.d. inn í stefnuskrá flokkanna og reyna að hafa áhrif á flokkana með þau mál ef það eru ekki konur? Ég þekki þá ekki þetta samfélag og hef bara verið hér með lokuð augun þá síðan ég komst til vits og ára ef það hafa ekki verið konur sem hafa verið þar að verki. Það kann vel að vera að kvennabaráttan hafi stundum verið of sjálfhverf en konur mega nú líka hugsa um sig sjálfar og það sem þær telja að komi sér til góða. Ég sé ekki að það sé neitt rangt við það. Það er vissulega rétt hjá þingmanninnum að það má alveg gagnrýna konur og við konur gerum það oft mjög ótæpilega að gagnrýna hver aðra og gagnrýna okkur sjálfar. Ég held að við konur séum yfirleitt mjög sjálfsgagnrýnar og það sýnist mér nú bara yfirleitt á vinnubrögðunum hér á þingi að konur eru miklu gagnrýnni á sjálfar sig heldur en karlmenn yfirleitt. Við megum líka gagnrýna jafnréttisbaráttuna, en það er rangt að draga upp þá mynd sem þingmaðurin gerði, að jafnréttisbaráttan sé einhver orsakarvaldur í þessu. Við getum átt miklar deilur um innihald jafnréttisbaráttunnar. Við getum líka deilt hver á aðra en það er bara annar hlutur, virðulegur þingmaður. Og eins og hún sagði, nóg er nú alið á sektarkennd kvenna þó að það sé ekki gert með þessum hætti hér í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki af hverju hv. 10. þm. Reykv. vill endilega finna sökudólg. Það sem ég var einfaldlega að segja, sem fer ekki fram hjá nokkrum manni, er að jafnréttisbaráttan hefur gjörbreytt samfélaginu. Fram hjá því verður ekki horft. Auðvitað horfum við á afleiðingarnar af því hvort sem okkur líkar betur eða verr. En ég skal hins vegar taka undir það að sjálfsagt lagfærir þetta enginn nema við sjálfar. Ég treysti ekki karlmönnunum til þess. En svo hlýt ég að segja að lokum við hv. 10. þm. Reykv. að jafnréttisbaráttan í mínum flokki, Alþb., var ekki eins sjálfhverf og jafnréttisbaráttan hjá Kvennalistanum.

Virðulegi forseti. Hér hafa orðið nokkrar umræður um þá þáltill. sem hér er á dagskrá um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Ég er sammála því sem fram kom hjá hv. 9. þm. Reykv. að það sem er auðvitað mikilvægast í þessu er hvernig staðið verði að framkvæmd þessarar tillögu hjá einstökum ráðuneytum og ég tel það líka mikilvægt að fylgst sé með því reglulega hvernig að þessum áætlunum er unnið hjá ráðuneytunum. Ég tel að það ætti að vera hlutverk Jafnréttisráðs að fylgjast með framkvæmd þessarar áætlunar hjá einstaka ráðuneytum. Sami hv. þm. nefndi að það væri mikilvægt að gera úttekt á þróun jafnréttismála. Ég vil minna á í því sambandi að nú um nokkurt skeið hefur verið lagt fram hér reglubundið yfirlit og úttekt yfir stöðu og þróun jafnréttismála. Það var síðast gert á árinu 1991 og það er komið að því á næsta þingi að leggja fram aftur skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála. Hv. þm. spurðist fyrir um norræna launaverkefnið. Ég tel að hér sé á ferðinni mjög mikilvægt verkefni sem er norræna launaverkefnið og hef lagt mikla áherslu á það við Jafnréttisráð sem hefur með höndum þetta verkefni að vel og skipulega sé að þessu staðið. Sérstakur starfsmaður, Ragnheiður Harðardóttir, sér um þetta verkefni undir yfirumsjón Jafnréttisráðs og væntanlega verður kynnt á jafnréttisþingi eins og hv. þm. nefndi hver staða þess verkefnis verður þá. Hv. 5. þm. Vestf. beindi einnig til mín nokkrum spurningum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það liggi alveg skýrt fyrir hvernig þessi þáltill. er unnin. Það er Jafnréttisráð sem vann þessa tillögu, sem síðan var send öllum ráðuneytum, og gerði á því breytingar eða viðbætur og auðvitað er það fyrst og fremst útfærslan eins og hún kemur fyrir hjá hverju ráðuneyti sem er í höndum hvers ráðuneytis. Af því að það hv. 5. þm. Vestf. spurði sérstaklega um utanrrn., hvernig staðið væri að því að auglýsa þar stöður þá kemur fram í lið 13.1 áhersla utanrrn. í jafnréttismálum en þar kemur fram að utanrrn. kanni hvernig auka megi tækifæri kvenna til starfsframa í utanríkisþjónustunni og í framhaldi af því verða settar fram tillögur um hvernig möguleikar kvenna og karla á þessu sviði verði jafnaðir. Hér er því gert ráð fyrir að um þetta verði settar tillögur og það er fyrst og fremst í höndum utanrrn. hvernig að því verði staðið. Ég vil líka minna á að það hafa verið gerðar jafnréttisáætlanir hjá mörgum ráðuneytum, ég skal ekki um það segja hvort það er öllum, undirstofnunum ráðuneyta fyrir nokkrum árum síðan. Þar voru settar fram áætlanir, m.a. til þess að auka hlut kvenna í ábyrgðarstöðum, og á því hefur verið gerð úttekt sem fyrir liggur hvaða árangri þessar áætlanir hafa skilað. Hv. þm. nefndi tímabundnar ráðningar sem hann taldi of mikið um, sem kæmu í kjölfar hagræðingar og endurskipulagningar og nefndi þar menntmrn. sérstaklega og spurði hvort upplýsingar hefðu verið teknar saman um það. Mér er ekki kunnugt um hvort það er eða hvort það komi þá fram í úttekt sem gerð var á framkvæmd þessara jafnréttisáætlana sem voru gerðar fyrir nokkru síðan.

Einungis, virðulegi forseti, vegna þess að ég gleymdi því eiginlega áðan. Ég skal gleðja hæstv. félmrh. með því að ég mun greiða þessari áætlun atkvæði, þessari tillögu, ekki af því að mér finnist hún skipta minnsta máli, heldur sé ég enga ástæðu til að vera á móti henni því að hún breytir svo sem engu. Þetta er blásaklaust plagg. Hún er skaðlaus, það er rétt. En ég sakna ýmissa hópa úr þessari jafnréttisáætlun. Hvar er hagur heimavinnandi húsmæðra? Sú var tíðin að verið var að tala um það hér að það þyrfti að bæta hag þeirra. Það er ekki orð um það í þessari áætlun. Er sá hópur kvenna gleymdur? Þannig mætti lengi telja og ég held því miður ekki, hæstv. forseti, að þessi áætlun minnki þann vaxandi hóp unglinga sem eru á villigötum, eru í vandræðum, æ fleiri börn sem þurfa á sálfræðihjálp að halda í skólum landsins og þetta er afleiðing þess rótleysis sem ríkir í samfélaginu. Þessi jafnréttisáætlun bjargar engu um það og heimilin í landinu eru í verulegum vanda og atvinnuleysið kemur ekki til með að bæta hann þannig að ég hef áhyggjur af stöðu fjölskyldunnar í landinu og ég held að stefnumótun ráðuneytisins ætti að beinast að því að ytri skilyrði væru á þann veg að íslenskar fjölskyldur gætu lifað nokkurn veginn farsælu lífi. En ég skal greiða þessari áætlun atkvæði, svona til þess að vera ekki óvinur kvennabaráttunnar og almennt góð stelpa en þar fylgir eiginlega ekki hugur máli.

Þannig háttar til að fyrir liggja fjórar brtt. sem of skammt er liðið frá útbýtingu. Það er brtt. við 12. dagskrármálið frá Kristni H. Gunnarssyni, þ.e. við frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, og hins vegar þrjár brtt., einnig frá Kristni H. Gunnarssyni, varðandi 9. dagskrármálið, breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun. Verður nú leitað afbrigða um að þessar brtt. megi koma til umræðu og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Þar sem tillaga okkar um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar hefur verið felld, þá gerum við ráð fyrir því að sitja hjá við afgreiðslu málsins að öðru leyti en áskiljum okkur rétt til flutnings brtt. við 3. umr. en munum óska eftir sérstakri atkvæðagreiðslu um 3. gr. frv., þ.e. hluta í staflið a í 3. gr. Ef ég má gera grein fyrir því, hæstv. forseti, þá hljóðar stafliður a svo: ,,Gjald af aðgöngumiðum að kvikmynda- og skuggamyndasýningum og dansleikjum samkvæmt 8. gr. laga nr. 58/1970, um skemmtanaskatt.`` Ég óska eftir því að fram fari sérstök atkvæðagreiðsla um orðin ,,og skuggamyndasýningum``. Ég tel ekki að hérna sé um að ræða svo mikinn tekjustofn að Alþingi sé sómi að því að gera samþykkt um það í lögum að skuggamyndasýningar verði undirstaða að þessum nýja menningarsjóði hæstv. ríkisstjórnar.

Það hefur verið óskað eftir því að greidd verði sérstaklega atkvæði um orðin ,,og skuggamyndasýningum`` í a-lið 3. gr.

Forseti. Þá vantar orðið -sýningum á eftir kvikmynda-.

Verði einhver breyting á þessu þá verður hægt að leiðrétta orðalagið eftir 2. umr. En þeir sem vilja hafa inni í a-lið í 3. gr. orðin ,,og skuggamyndasýningum`` þeir segja já, þeir sem vilja ekki hafa þetta inni þeir segja nei.

Þetta er skýrt hjá forseta.

Hæstv. forseti. Mig langar bara til þess að vita hvort það sé samkvæmt þingsköpum að menn greiði atkvæði hér um einstök orð í miðjum setningum. Ég hef aldrei orðið var við það fyrr á nokkuð löngum þingferli og mig langar til að fá svar við þessari spurningu.

Þetta er oft gert, hæstv. menntmrh.

Hæstv. forseti. Skil ég það rétt að það sé verið að greiða atkvæði um hvort þetta orð ,,og skuggamyndasýningum`` eigi að vera hér inni eða ekki? Ég veit ekki til að það liggi fyrir brtt. um þetta, ég hef ekki orðið var við hana a.m.k. en það er samt verið að greiða atkvæði um þetta eina orð.  En ég ætlaði aðeins að segja það að mér þykir vera nokkuð mikið gert úr þessu ákvæði um tekjustofninn og þetta ætlar að verða mönnum nokkuð notadrjúgt. Það var það líka í fyrri umræðu um þetta mál og jafnvel búist við, ef samþykkt verður, að þetta verði meginfrétt sjónvarpsins, skilst mér, á morgun. Og það væri svo sem eftir öðru svo ekki sé dýpra tekið í árinni. En ég vil aðeins upplýsa það að þessi grein, eins og hún er í 3. gr. frv., a-liður, er tekin upp óbreytt úr gildandi lögum og þeir sem eru að hneykslast á þessu í dag og hafa nú verið ráðherrar menntamála hefðu kannski getað haft manndóm í sér á þeim tíma til þess að fá þetta fellt úr lögum, ef þetta er svona vitlaust. 

Herra forseti. Um það hefur verið spurt í menntmn. hverjar tekjur hefðu verið af þessu á undanförnum árum. Frsm. hefur verið um það spurður hverjar tekjur hafi verið að þessu sl. tíu ár, sl. ár eða sl. tvö ár, og hvaða áætlanir liggi fyrir um tekjur næstu ár. Ekkert svar hefur fengist. Hæstv. menntmrh. veit mætavel að oft standa úrelt ákvæði í lögum án þess að menn fari að flytja um það sérstakar tillögur að fella þau út. En að endurflytja frv. og leggja til að úrelt ákvæði verði á nýjan leik gerð að lögum er náttúrlega fáránlegt og þinginu til mikils vansa. Það er nánast prófsteinn á það hvaða vitleysu er hægt að fá menn til að samþykkja hér á Alþingi ef fyrirmælin koma að ofan og væri verkefni fyrir félagsfræðinga að finna niðurstöðu í því. Ég tel að það sé til vanvirðu fyrir þingið að samþykkja svona vitleysu. Ég segi nei.