Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka bæði forseta og ríkisstjórn aftur fyrir kvöldmatarhlé og endurtek þakkir mínar til ríkisstjórnar þrátt fyrir athugasemdir forseta vegna þess að á meðan ég naut kvöldmatarins las ég forsíðu Tímans þar sem getið er um fund ríkisstjórnar og þingforseta og sagt að þeir hafi komið sér saman um áframhald þeirrar vinnu sem við eigum eftir hér á þessu ári. En ég er hissa á stjórn þingsins. Eftir hvaða þingsköpum er farið? Það er kannski hægt að teygja reglur og beygja, en það er búið að hoppa á milli allra mála sem eru á dagskrá í allan dag. Við gerðum athugasemdir við það fyrr í dag, fyrr á þessum fundi og ég verð, hæstv. forseti, að lýsa furðu minni á því að enn skuli gripið til sama leiks. Hvað heldur hæstv. forseti eða stjórnarliðið eins og það leggur sig að það hafi upp úr svona vinnubrögðum? Ekki neitt annað en harðnandi andstöðu, mjög harðnandi andstöðu. Ég verð að harma það, sem mér var að berast til eyrna núna, að tveir af forustumönnum stjórnarliðsins skyldu koma fram í sjónvarpi á Stöð 2 í kvöld og bera það á borð fyrir alþjóð að stjórnarandstaðan hafi verið með málþóf þó að hún ræði um og taki sinn tíma til að ræða þau mál sem meiri hluti alþm. og ríkisstjórn leggur fram til umræðu og afgreiðslu. Hinn forustumaðurinn ber það á borð að stjórnarandstaðan hafi hafnað samningum. Um hvað? Hvaða samningar hafa verið í boði? Sem formaður Borgarafl. hef ég ekki fengið neitt boð um neina samninga eða boð um að taka þátt í samningum. Ég veit ekki að til þess hafi komið.

Þú hefur ekkert verið á þeim fundum.

Ég hef verið á öllum þeim þingfundum sem haldnir hafa verið og mig hefur hvorki vantað í sætið né í salinn. Það er meira en hv. þm. getur sagt sem varla hefur sést hér, kannski sofið heima eða niðri. Það hafa engir samningar verið í boði fyrir stjórnarandstöðuna. Hvernig stendur á því að stjórnarþm. leyfa sér og það ábyrgir forustumenn þjóðarinnar að bera slíkt á borð fyrir alþjóð? Geta þessir menn aldrei sagt satt? Er þeim fyrirmunað að segja satt? Ég harma svona vinnubrögð. Virðulegur forseti. Ég skildi af þeim fréttum sem ég las í dagblaðinu Tímanum í kvöldmatarhléinu að forsetar og forusta ríkisstjórnarinnar þingaði í gær án samráðs við stjórnarandstöðuna sem þýðir það, sem ég hef verið að halda fram, að hnefinn skal ráða. Það á að nota meirihlutaafl til að taka ákvarðanir. Ég verð að harma ef það á eftir að koma í ljós að forsetar láta ganga á rétt minni hlutans. Ég harma ef það á eftir að koma í ljós. Og ég lýsi aftur furðu minni á þessum hringlanda í fundarsköpum á milli mála.



Á þessum fundi erum við að leitast við að koma þremur málum áfram í umræðum í þessari hv. deild sem eðli máls samkvæmt þurfa að fylgjast að þar sem þetta allt saman tilheyrir tekjuhlið fjárlaga eins og hefur oft komið fram við þessa umræðu. Það hefur ekki staðið til að forsetar gengju nokkuð á rétt stjórnarandstöðunnar í umræðum. Það mun koma í ljós hvernig þessari umræðu vindur fram og auðvitað munum við forsetar fylgjast grannt með því og taka okkar ákvarðanir í samræmi við það.



Herra forseti. Ég hef hlustað í dag á mjög fróðlegar umræður þar sem kynntar hafa verið reglur þær sem gilda í öðrum löndum um skattheimtu. Samkvæmt því sem þar hefur komið fram held ég að ég hafi rétt metið að hér er ekki um neitt illa þýddan lagabókstaf á erlendri tungu að ræða heldur frumsmíði og sérstætt og sjálfstætt hugverk.

Þjóðlegt frv.

Hv. 4. þm. Norðurl. e. leiðréttir ef hér er ekki rétt frá greint. Ég tel þess vegna bæði tímabært og rétt að rifja örlítið upp afskipti alþýðuflokksmanna af skattheimtu í þessu landi. Ég ætla ekki að fara mjög langt aftur. Á vordögum 1984 voru samþykktar tvær þáltill. á Alþingi Íslendinga. Flm., sá fyrsti, að báðum þessum þáltill. var Jóhanna Sigurðardóttir og mismikill fjöldi alþýðuflokksþingmanna skrifaði upp á þessar tillögur. Báðar till. skrifaði þó hæstv. núv. fjmrh. upp á. Þessar þáltill. fóru í gegnum allshn. Þennan vetur var ég formaður allshn. Það þykja að sjálfsögðu nokkur tíðindi á hverjum tíma þegar formaður í nefnd á Alþingi Íslendinga hleypir í gegn með sínum stuðningi máli sem stjórnarandstæðingar flytja.

Hvað átti það líka að þýða?

Og hér heyrist hljóð úr horni: Hvað átti það líka að þýða? Það er ekkert skrýtið að þetta hljóð heyrist vegna þess að á grundvelli þessara till. skipaði þáv. hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson nefnd. Hvað átti það að þýða? Var maðurinn e.t.v. að undirrita sinn dauðadóm í Sjálfstfl.? Ég er ekki viss nema svo hafi verið, minnugur þess að ég veit ekki hvort fyrrv. hæstv. forsrh., Gunnari heitnum Thoroddsen, var nokkurn tímann fyrirgefið að koma á skattalögreglu hér á landi. En það er ekki skrýtið þótt spurt sé úr salnum: Hvað átti það að þýða? Það blasir nefnilega við að nú hefur það komið upp að sá sem á sínum tíma stóð að því að flytja hér krefjandi þingmál sem stjórnarandstæðingur situr nú í þeirri stöðu að eiga að framkvæma þær þáltill. sem hann barðist fyrir að koma áfram. Það eru hvorki meira né minna en samanlagt tíu atriði á þessum till. sem voru sett inn. Og mín spurning til hæstv. ráðherra er: Hvað hefur hann komið miklu í verk að framkvæma af þessum tíu atriðum? Forveri hans í starfi, hæstv. núv. forsrh., fékk sem sagt í arf, e.t.v. í óþökk, ég veit það ekki, í fyrsta lagi skýrslu sem var uppskera þessara till. og fjallar um umfang skattsvika. Nú stendur þannig á að verið er að gjörbreyta skattakerfi íslensku þjóðarinnar á þann veg að miklu stærri hluti en áður af tekjum ríkissjóðs kemur í gegnum söluskatt. Tollar voru hvergi nefndir sem stórkostlegur möguleiki til skattsvika í þessari skýrslu. Jafnvel þó eitthvert smygl hafi átt sér stað er það smávægilegt miðað við aðra möguleika. Eitt af því sem kom fram í skýrslunni var að höfundar hennar telja sig geta á því staðið að þeim mun menntaðri sem menn eru þeim mun meiri líkur séu á skattsvikum. Það er stöðug framför í menntun hjá þjóðinni. Ég vil líka vekja athygli á því að þegar þeir vega og meta tíðni nótulausra viðskipta á Norðurlöndum eru það Norðmenn sem standa sig best í þeirri iðju. Og hvaðan erum við komnir? Frá Noregi. Búast má við því, ef menntun þjóðarinnar vex, að við verðum ekki eftirbátar Norðmanna.  Ég ætla að víkja að einu atriði í 4. lið annarrar þáltill. sem samþykkt var. Þar er sett fram sú krafa, með leyfi forseta, að láta tafarlaust fara fram gagngera endurskoðun á fyrirkomulagi söluskattskerfisins með það markmið að koma á skilvísara eftirliti með innheimtu söluskatts. Heimild sú sem er í 17. gr. laga um söluskatt til að fylgjast með fjármagnsstreymi í fyrirtækjum verði notuð þar sem því verður við komið. Athugað verði einnig hvort hægt sé að fá betri skil með því að fækka undanþágum og lækka þar með söluskatt. Það merkilega hefur gerst að menn hafa snúið sér mjög skipulega að því að fækka undanþágunum. Það hefur ekki verið farið í það enn að framkvæma það, sem Alþingi krafðist þó á sínum tíma að gert væri, að fylgjast með fjármagnsstreymi hjá fyrirtækjunum. Hæstv. forsrh. og þáv. fjmrh. hlýddi ekki fyrirmælum Alþingis í þessum efnum. Ég vil bæta örfáum orðum við. Hafi einhvern tímann verið arðbært að stela undan söluskatti á Íslandi verður það nú eftir áramótin. Og því gildir það að hæstv. fjmrh. hefur stuttan tíma til að koma sér að því verki sem hann sjálfur á sínum tíma krafðist að yrði farið út í. Er of mikið þó stjórnarsinni fari fram á það við hæstv. fjmrh. að það sem hann lagði til, fékk samþykkt, sjái hann nú um framkvæmdina á þannig að það verði til fyrirmyndar? Ég verð að segja eins og er að ég vænti þess að sá þm. og núv. ráðherra sem var 1. flm. að þessum till. hugleiði nú í fúlustu alvöru hvílík ábyrgð hlýtur að hvíla á henni sem félmrh. ef alþýða Íslands verður skattlögð eins og hér er verið að gera ráð fyrir en stór hluti af tekjunum kemur aldrei í kassann. Það sem gerir mig svartsýnan er hve lítil uppskeran hæstv. fjmrh. gerði ráð fyrir að,yrði skv. þeim fjárlögum sem hér voru samþykkt. Ég tel að það séu ekki undir 2 milljarðar sem ættu að verða tekjuafgangur hjá íslenska ríkinu á næsta ári ef það verður framkvæmt sem stóð í þessum þáltill. Ég undirstrika að eitt af því sem verður að gera, ætli menn að ná einhverjum árangri í þessum efnum, er að greiða því starfsfólki sem vinnur á skattstofunum þau laun að þar tolli þeir menn sem hafa menntun og þekkingu til að vinna þessi verk. Ég veit að það er mikið af mönnum á skattstofunum sem hafa þekkingu og menntun til þess en engu að síður tel ég að þeir séu yfirhlaðnir störfum og eftirlitið í dag sé nánast í molum. Þetta var það erindi sem ég átti í ræðustól til að koma á framfæri við hæstv. fjmrh. Ég vona að hann geri sér grein fyrir því að það verður fylgst með því hvernig að þessu verki verður staðið.



Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að ég verði jafnskemmtilegur og síðasti ræðumaður hér í ræðustól, en ég mun reyna að sjá til þess að sumir ráðherrarnir og a.m.k. formaður þeirrar nefndar sem fjallaði um þessi mál verði hér inni ef ég á að ljúka ræðu minni. Ég frestaði því fyrir beiðni fyrst og fremst þm. Alberts Guðmundssonar í gær að flytja mitt mál þá, en ætla mér að taka nú þann tíma sem ég tel mig þurfa til að ræða um þessi mál. Ég heyrði það og sá í sjónvarpinu að hæstv. forsrh. vildi meina að hér væri uppi málþóf. Hins vegar minntist hann ekki á þau vinnubrögð sem eru á hinu háa Alþingi þessa dagana nema að því leyti að hann viðurkenndi að frv. sem við erum að fjalla um hefðu verið síðbúin. Það er ekkert undarlegt þó hv. þm. vilji fjalla um þessi mál sem hefur komið fram svo óyggjandi er að voru ekki athuguð í nefnd á þann veg sem venja er og skylt er. Til hvers er verið að skipta Alþingi í tvær deildir og láta nefndir beggja deilda fjalla um mál? Til hvers? Er það bara til málamynda? Það er auðvitað til að reyna að tryggja að mál séu skoðuð nokkurn veginn forsvaranlega. Og jafnvel þó að það sé gert er hægt að koma með mörg dæmi þess að slys hafi orðið. Ég minnist þess að það hafa komið t.d. mál í nefnd sem ég hef átt sæti í frá Ed. sem hafa verið gerðar 29 brtt. við í seinni deild. Ég vil segja það við hæstv. utanrrh. að ég mun eiga erindi við hann síðar á fundinum. Þetta verða hv. þm. að hafa í hyggju þegar við teljum okkur þurfa að ræða um þau mál sem eru til umfjöllunar. Ef þetta er ekki tilgangurinn, sem ég hef hér sagt, þýðir ekkert annað en að leggjá þessar nefndir niður ef þetta á að vera til málamynda, ef á ekkert að fjalla um málin. Og það er ekkert lítið sem hér er verið að gera. Það er verið að gjörbreyta því fyrirkomulagi sem hefur verið um tekjuöflun ríkissjóðs. Það er verið að breyta því, sem áður hefur verið, að hæstu skattarnir leggist á það sem við köllum lúxusvörur. Það er verið að snúa því við blátt áfram. Nú er mestu skattarnir í sjálfu sér settir á matinn til þess að seilast í vasa þeirra sem þurfa að kaupa mat. Já, þó hæstv. iðnrh. hristi höfuðið er þetta allt staðreynd. Það eru mörg heimsmetin sem væri hægt að skrá í heimsmetabókina. Það eru ekki eingöngu þau frv. sem hér eru og þau vinnubrögð. Hvernig er það, hæstv. utanrrh., um vaxtastefnu núv. ríkisstjórnar? Var það það sem átti að gerast, miðað við það sem lofað var fyrir kosningar, að hækka vextina um að meðaltali 12% á mánuði frá því að þessi ríkisstjórn var mynduð á Alþingi eða samtals 60%? Var það þetta? Nei, það er ekkert undarlegt þó a.m.k. þeir sem eru fulltrúar hinna verr settu í þjóðfélaginu vilji ræða þessi mál og gera tilraun til þess að matarskatturinn sé ekki lagður á eða a.m.k. breytt frá því sem hann er í frv. Það kom fram í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. að hverju hann stefndi. Hann stefndi ekki að því að borga niður vöruverðið. Hann stefndi að því að gera það með öðrum hætti. Hann hefur nú gefið út þessa merkilegu ræðu sína í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og setið í bókaverslunum og ritað á nafn sitt. En hvað er ráðherrann að fara í þessari kerfisbreytingu? Það er alveg rétt að það er kannski auðveldara að ná sköttum með því móti sem hann er að gera það, þ.e. að leggja söluskatt á búvörur. Það er yfirlýst hans stefna, hans flokks og frjálshyggjumannanna í Sjálfstfl. að láta niðurgreiðslur hverfa. Það er alveg merkilegt að eins mætur maður og formaður fjh.viðskn. er, hv. 1. þm. Norðurl. v., skuli láta hafa sig í að fylgja þessum skatti. Ég tók að vísu eftir því að hann vildi ekki tala fyrir nál. um þennan skatt. Hann fékk annan til þess, mann sem er vanur því að geta talað þannig að svart virðist vera hvítt. En í ræðu hans í dag gerði hann það ekki. Það hefur kannski verið ætlun formanns fjh.- og viðskn. að fá slíkan mann til að tala fyrir nál. meiri hl., en það brást. Hann treysti sér ekki í það. Það eru ýmsir sem hafa látið heyra í sér út af þessum söluskatti. Ég trúi því ekki að hv. þm. Páll Pétursson sé farinn að heyra svo illa eða lesa svo lítið að hans kjósendur hafi ekki náð til hans í sambandi við þessi mál. A.m.k. hef ég heyrt í þeim. Og ég hygg að það séu margir fleiri.

Ætli þeir kjósi hann aftur?

Ég skal ekkert segja um það. Þeir verða að svara því. Hitt er alveg áreiðanlegt að óánægja í kjördæmi hv. þm. hefur aldrei verið eins mikil og á þessari stundu. Það er alveg klárt. Hvað þeir kjósa skal ég ekkert fullyrða um. Það verður að sýna sig. Það er alveg áreiðanlegt, miðað við það sem er að gerast nú, að hv. þm. fær tækifæri til að ræða bæði við mig og aðra í sínu kjördæmi út af því sem er að gerast nú þar sem búið er að koma því þannig fyrir að hvorki Tíminn eða Dagur fást til að birta það sem frá okkur kemur nema í undantekningartilvikum. Hverjir sem hafa svo haft áhrif á það. Það skal ég ekki hér og nú fullyrða. Hlutleysi ríkisfjölmiðlanna er einnig með þessum hætti að t.d. við mig hefur Sjónvarpið einu sinni rætt síðan þetta þing hófst. Og um hvað? Um bjórinn. Ekki um útlitið eins og það er, ekki um afstöðu okkar í Norðurlandi eystra margra. Ekki um útlitið nú. Um bjórinn. Þetta er það hlutleysi sem við verðum vör við, stjórnarandstæðingar flestir, en þó er það ekki á þann veg sem ég er að tala um í sambandi við mín samtök. Af þessum ástæðum er óumflýjanlegt að ég hafi nokkur orð um það hér á eftir hvernig viðskipti mín við formann Framsfl. og formann þingflokks hans, hv. þm. Pál Pétursson, hafa verið vegna þess að því er haldið fram að það sé enginn munur á skoðunum okkar og Framsfl. Ég fékk það staðfest hjá þeim báðum á fundi norður á Akureyri að þeir litu svo á málin. Þeir voru í fjötrum að manni sýndist og mun ég koma að því betur síðar í minni ræðu. Ég óskaði eftir því fyrr í þessum umræðum að heilbr.- og trmrh. upplýsti við umræðu um þetta mál hvernig eftirliti væri háttað á innflutningi á matvörum og sérstaklega grænmeti frá Evrópu. Það er nokkuð athyglisvert að við höfum verið að reyna að selja kartöflur til Norðurlanda og við höfum orðið vitni að því hvernig þeir bregðast við. Þeir hafa ekki einu sinni, þeir hafa beðið tvisvar sinnum um að fá sendar prufur til að athuga í hvaða ástandi þessi vara er. Það er búið að senda tvisvar sinnum til Finnlands, tvisvar sinnum til Noregs. Og það er ekki nóg með það. Nú vilja Norðmenn koma hingað til Íslands til að athuga ástand og geymslur og allt um þessa vöru þrátt fyrir að það sé búið að senda tvívegis prufur. En hvernig er það svo með okkur hér? Mér er t.d. tjáð að grænmeti hafi verið sent til Finnlands frá Hollandi og Finnar hafi skoðað það og ekki talið að það væri vara í því ástandi sem þeir gera kröfur til. Mér er sagt að þá hafi verið um tvennt að ræða, annaðhvort að senda þetta á öskuhaugana eða til Íslands, og sendingin hafi farið til Íslands. Nú vil ég þess vegna fá upplýst í þessu sambandi: Er það rétt, sem sagt er og fullyrt, að það sé lítið eða ekkert eftirlit með svona innflutningi? Maður hefur heyrt að það sé verið að ferðast með geislavirk efni til Þýskalands og við vitum að skógarnir þar eru að deyja í stórum stíi. Það þarf enginn að halda að það geti ekki verið a.m.k. hætta á því að það sé ekki forsvaranleg söluvara sem er framleidd upp úr mold sem skógarnir þrífast ekki í. Þetta var ástæðan fyrir því að ég vildi að hæstv. heilbrmrh. upplýsti þetta og bað fyrir skilaboð þar sem hann var ekki í þingsalnum þegar ég ræddi um þessi mál. Ég get ekki betur séð en við þær breytingar sem er verið að gera verði vaxandi þrýstingur á að flytja inn grænmeti. Það þarf auðvitað að vera eftirlit með innflutningi á þeim vörum hingað til lands eins og annars staðar mun vera að manni er tjáð. Í raun og veru er það sem ég sagði um Norðmenn og Finna glöggt dæmi um það eftirlit sem þeir hafa á slíkum innflutningi. Við munum nú þegar við fengum kartöflur forðum daga frá Finnlandi sem voru sýktar og hefur orðið af verulegt tjón. Þannig höfum við oft brennt okkur á slíkum málum. Ég hefði viljað, hæstv. forseti, að þeir lokuðu þarna dyrunum, ef það þarf að vera svo hátt að ég heyri ekki í sjálfum mér, á hliðarsal.

Ég bið hv. þm. að lækka róminn, sem eru í samtölum, svo hv. ræðumaður geti haldið áfram sinni ræðu ótruflaður.

Talað er um að sú kerfisbreyting sem er verið að gera hér muni leiða það af sér að það verði minna af undanskotum í sambandi við greiðslu á söluskatti og að því er varðar það sem fer í gegnum búðirnar mun þetta vera rétt, a.m.k. ef það verður farið eftir tillögum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar að fá sérstaka peningakassa í verslanir, en það er eina leiðin til að fyrirbyggja svik. Þó er það kannski heldur ekki öruggt því það er víðar en í Noregi, það þekkist líka á Íslandi, að það sé látið borga þriðjung eða helming af því sem kemur sérstaklega í minni verslanir og söluturna. Ég sé ekki annað en það sé hægt þrátt fyrir þessa breytingu. En hver er reynsla t.d. Svía í sambandi við skatt á matvæli? Það er í stórum stíl í Svíþjóð sem svínum og nautgripum er slátrað í alls konar skúrum, mjög vel útbúnum. Það er gert á þann veg að sá sem á þennan skúr, sem er oft líkur stórum bílskúr, sem er allur flísalagður og með rennandi vatni og allt þess háttar, tekur á móti mönnum sem koma með sína gripi, sem þeir segjast eiga, og fá einn vanan mann með sér og slátra þessum grip. Síðan fara þeir og skipta kjötinu á milli sín. Ég hef heyrt í mörgum Íslendingum, sem eru búsettir í Svíþjóð, sem hafa sagt mér hvernig menn fari að þessu. Og þegar lögreglan eða aðrir koma að ja, þá á ekki maðurinn sem á skúrinn svín eða nautgripi. Hann aðeins lánar mönnum sem eru sjálfir við að slátra þó þeir hafi einn mann og þeir segjast hafa átt og eiga þessa gripi. Og þeir sleppa með þetta. Það þarf enginn að halda að svipað gerist ekki hér eins og gerist í öðrum löndum. Ég veit til þess líka að slíkt gerist í Noregi þó ég hafi ekki orðið var við það í jafnríkum mæli og mér er sagt að það sé gert í Svíþjóð. Og halda menn virkilega að menn fari að kaupa fiskinn sinn í fiskbúðum nema þá hér á höfuðborgarsvæðinu? Það hvarflar ekki að mér. Þó að ég búi hér mestan hluta ársins flyt ég minn fisk í bílnum mínum að norðan, sem ég kaupi beint af körlunum, og þannig mun vera með fleiri. Og það er enginn söluskattur á honum núna. Hvað haldið þið að verði eftir þessa breytingu? Menn verða að borga fiskinn, 25% álagið, þó þeir fái hann síðan greiddan.

Það verður fróðlegt að sjá hvað verður eftir breytingu.

Það er nú annað mál. Það verður líka fróðlegt að vita um breytinguna í verslunum. Í gær kom í fréttum að þeir hjá verðlagseftirlitinu, Verðlagsstofnuninni, eru svartsýnir á að það verði breyting fyrsta kastið. Ég sá á hæstv. utanrrh. að það kom eitthvað við kvikuna á honum þegar ég fór að tala um vextina. Mér heyrðist þá að hann væri að tala um að ég væri í bankaráði. Já, það er rétt. En ég hef barist á móti öllum vaxtahækkunum eins og ég hef getað. En hvað hefur gerst? Við höfum alltaf verið á eftir í Búnaðarbankanum. Ég skal sýna hæstv. utanrrh. það. En hverjir hafa verið á undan, hverjir hafa verið fyrstir? Það hefur komið í fréttum. Það veit hæstv. ráðherra jafnvel og ég. Það eru tveir aðilar sem ganga alltaf á undan og hafa nú um sinn a.m.k. gert. Það er ríkissjóður og grái markaðurinn. Í fréttum kom hér um daginn að Iðnaðarbankinn hefði gengið á undan af peningastofnunum og Útvegsbankinn upp á síðkastið, en ríkisbankarnir hafa yfirleitt verið á eftir og fyrst og fremst Búnaðarbankinn. Hér er inni bankaráðsmaður, hv. þm. Friðjón Þórðarson, sem getur borið einnig um þetta vitni. En ég sé að utanrrh. er ekki trúaður á mína frásögn, en svo vel ætti hann að þekkja mig frá því að hann var unglingur að vísvitandi segi ég ekki ósatt. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að bera mér á brýn að ég fylgist ekki með í Búnaðarbankanum. Ég sá að hæstv. fjmrh. varð hálf órólegur þegar ég fór að tala. Það er ekkert undarlegt. Ég var hissa á því að hann skyldi tolla í stólnum á meðan hv. þm. Ólafur Þórðarson flutti sína ræðu því það er ekki þægilegt að sitja undir slíkum lestri. Það væri hægt að fara út í þá sálma mikið nánar en hv. þm. Ólafur Þórðarson gerði, en það ætla ég ekki að gera nú, kannski geri ég það einhvern tímann seinna vegna þess að það þarf endilega að rifja upp. Það þarf að komast í þingtíðindi eins og margt annað það sem hæstv. fjmrh. hefur sagt og gert á undanförnum þingum og svo hvert hann er nú að teyma þá samstarfsflokka sem eru með honum í ríkisstjórn. Ég verð að segja það: Ég er búinn að vera í þingflokki framsóknarmanna í 20 ár og það má segja að ég sé fæddur framsóknarmaður og hafi alist upp í Iðunnarskóm og Gefjunarfötum. En aldrei hefði ég trúað, ég gæti svarið fyrir það, að hv. þm. Páll á Höllustöðum mundi vera jafnþjónustuglaður við hæstv. fjmrh. og hann hefur reynst á þessum síðustu vikum. Ég er svo undrandi, miðað við það hljóð sem ég heyri í hans mönnum, að ég get varla um það talað. Ég er með bunka af samþykktum frá öllum kjördæmum landsins, m.a.s. nokkrar samþykktir úr kjördæmi hv. þm. Guðna Ágústssonar. Nokkuð margar úr kjördæmi hv. þm. Páls Péturssonar. Ég gæti sjálfsagt lesið upp í svo sem eins og hálfa eða heila klukkustund ef á þarf að halda seinna í nótt til þess að það komist inn í bækur, inn í þingskjöl, hvernig þjóðin tók á móti því sem er að gerast. Það getur vel verið að ég geri það. Það er ekkert fráleitt því ég held að það sé verið að vinna slíkt verk með þessum matarskatti að það hafi ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Ég er eins sannfærður um það og tvisvar tveir eru fjórir að ef þau öfl sem ráða nú hér á hv. Alþingi ráða margar vikur enn þá, ég tala nú ekki um ár, verða ekki þær niðurgreiðslur sem nú eru. Og hvernig standa þá fátæklingarnir í landinu og hvernig stendur landbúnaðurinn og hvernig stendur þjóðin? Ég er búinn að fá þrjú símtöl í kvöld, tvö frá mönnum sem ætluðu að fara út í að stofna fyrirtæki upp úr áramótum og sem ég hef verið að reyna að finna grundvöll fyrir með þeim. Þeir segja: Málin hafa þróast þannig að það er alveg gersamlega vonlaust fyrir okkar framtíð. Og ég fer að spyrja: Eru það ástæður ykkar sjálfra í sjálfu sér? Nei, við höfum dálítið eigið fé, en við þurfum á fjármagni að halda til viðbótar og vaxtakjörin eru þannig að það er alveg gjörsamlega útilokað. Þeir eru hættir við. Þetta er það sem gerist, hæstv. viðskrh., að ef þessi vaxtastefna heldur áfram er ekki einungis að menn hætti við jafnvel að fara út í fyrirtæki til að flytja út, eins og þessir báðir aðilar ætluðu sér, heldur fara menn í stórum stíl að verða gjaldþrota. Einn af stærri bændum landsins var að hringja í mig. Hann skuldar töluvert, en hann hefur líka stórt bú. Hann sagði: Sannleikurinn er sá að á sl. ári og fyrri partinn á þessu ári var þetta allt að lagast. Við vorum farnir að geta staðið í skilum. Við gátum borgað jafnvel af. En hvernig er það núna? Ég sé ekki annað en það sé algerlega þýðingarlaust að reyna þetta áfram. Þessi maður skuldar í kaupfélagi nokkuð háa upphæð og hann sjálfsagt skuldar á fleiri stöðum, en hefur líka gríðarlega stórt bú, með stærstu búum landsins. Annar, sem er með sæmilegt fyrirtæki, sagði: Ja, ég hef verið að endurvinna gúmmí, endurvinna dekk og búa til mottur, gúmmímottur, bæði fyrir sjávarútveginn og fyrir bændur. Ég er búinn að leggja í mikinn kostnað undanfarin fjögur ár að þróa þetta. Miðað við þær breytingar, sem er verið að gera nú, er a.m.k. tvísýnt hvort ég stend þetta lengi. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. Arni Gunnarsson þekki þetta mál og ég trúi ekki öðru en þessi maður hafi einnig talað við hann. Mér kæmi á óvart ef það væri ekki. Ég gæti haldið áfram svona lengi. Hvað eru menn að hugsa hér? Hvað eru hv. þm. og ráðherrar að hugsa? Hæstv. viðskrh., er þetta jafnaðarstefnan í raun? Er ekkert að marka það sem þið setjið í ykkar stefnuskrá? Er það jafnaðarstefnan í raun að gera þá ríku ríkari en allan almenning í þessu landi fátæka, öreiga? Er það stefnan? Þannig blasir hún við þjóðinni í dag, hæstv. viðskrh. Ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra geri þetta með opnum augum. Ég held að hann sé blindaður. Ég veit ekki hvort það getur verið af frjálshyggju. Ég trúi því ekki þó að ég viti það hins vegar og hef orðið vitni að því að hæstv. fjmrh. sé blindaður af frjálshyggju. Það hefur komið fram í þessum þingsal. Ég gæti fundið það í umræðum á Alþingi og lesið það upp síðar í kvöld ef menn vilja, ef menn trúa því ekki. Iðnrh. er nú horfinn héðan, en hann varð líka vitni að þessu og kannski fleiri hv. þm. Já, það eru daprir dagar hjá mörgum þessar vikur og ef það verður, sem ég hef ekki trú á því að hv. þm. væru þá búnir að missa dáð, að takist að samþykkja þennan söluskatt fyrir áramót væri það sama og að við værum að liðka til fyrir ég bið afsökunar - þeirri svívirðu sem er verið að gera í þessu efni. Formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., var að ganga í salinn. Ég er með Tímann síðan 19. des. og þar segir hæstv. ráðherra við Tímann: "Raunvaxtaokri verður að linna." Við áttum oft tal um vaxtastefnu meðan ég var í Framsfl. og hæstv. utanrrh. talaði alltaf um það í mín eyru að vextir ættu ekki að vera háir, raunvextir ættu ekki að vera nema 2 eða 3%. Fer ég ekki rétt með, hæstv. ráðherra? Síðan er hann þátttakandi í ríkisstjórn og hverjir eru raunvextir í dag, hverjir eru þeir? Að vísu var það einhver sem kom þeim til að trúa því á Degi að þeir væru bara ekki nema 2–3%. Það kom í leiðara. En hvað eru þeir? Ætli þeir séu ekki 11–12% eða jafnvel meira? Og hvað er með "gráa markaðinn" sem er víst heilagur miðað við þau viðhorf sem a.m.k. hæstv. forsrh. hefur um það mál? - Hann er nú genginn úr salnum. Ég minntist á það undir vitni fyrir hálfu öðru ári að það yrði að taka á gráa markaðnum og sýndi fram á til hvers það leiddi ef slíkt mundi verða látið afskiptalaust. Það er ekkert gert. M.a.s. hafa sumir af þessum mönnum viðtöl í blöðum og hælast um yfir því að þeir hafi náð tangarhaldi á eignum, eins og t.d. á Ragnarsbakaríi í Keflavík, eins og t.d. Flónni í Reykjavík. Og þeir ætla að halda áfram: Það er okkar stefna að ná eignum. Ekki borga þessir markaðir bindiskyldu eins og bankarnir verða að gera. Búnaðarbankinn er látinn vera með 1,7 milljarða inni í Seðlabankanum. Hann fær enga vexti af því fé, en verðtryggingu. Hæstv. ríkisstjórn gerði bönkunum að skyldu að eiga í Seðlabankanum eða ríkisvíxla um 10–11%. Seðlabankinn borgar frá því í ágúst 26% vexti á það sem stendur þar inni. En hvernig er farið með bankana ef þeir eiga ekki þetta fé, annaðhvort í ríkisvíxlum eða á bundnum reikningi í bankanum? Þá verða þeir að borga dráttarvexti, 41% á mánuði, fyrir það fé. Við skulum bara segja að Búnaðarbankinn þurfi að eiga 1100 millj. á reikningum eða í ríkisvíxlum. Ef hann á ekki nema 900 verður hann að borga dráttarvexti af 200 millj. Þetta verkar þannig að bankarnir verða að hækka vextina til þess að ekki sé tekið út fé þegar ríkissjóður býður, eins og hann gerir nú, í féð 43,1% miðað við 90 daga víxla. Þannig er staðið að málum. Nú hef ég orðið var við það, a.m.k. stend ég í þeirri trú, að Áburðarverksmiðjan hefur í rekstrarfé erlent fjármagn. Þegar ég var stéttarsambandsfulltrúi, sem ég var í mörg ár, þurfti Áburðarverksmiðjan að borga fyrir það fjármagn eins og það kostaði á hverjum tíma, bæði við gengisfellingar og annað sem gerðist. Nú er búið að breyta þessu. Þó þeir hafi erlenda féð njóta bændur þess ekki heldur eru þeir látnir borga miðað við aðra lánavexti af þessu fjármagni. Nú er það þannig að í sambandi við grundvöllinn sem byggt er á við landbúnað er ekki ætluð nein vaxtagreiðsla af rekstrarfé, aðeins af fjármagni sem stendur í búinu sjálfu, en ekki vexti af öðru. Það kemur sér því mjög illa fyrir marga bændur að svona skuli vera haldið á málum og er sennilega skýringin á því að Áburðarverksmiðjan er rekin nú með hagnaði þannig að áburðarverðið hækkar ekki eins og það ætti að gera miðað við að 100 millj. minna kemur frá ríkinu til að borga niður áburðarverðið, þ.e. nú er það 20 millj. í staðinn fyrir 120. En skýringin eftir mínum skilningi liggur í þessu. Og þetta er mjög óhagstætt fyrir bændastéttina. Nú hef ég verið að ræða hvers vegna landbúnaðurinn geti ekki fengið að taka sín afurðalán í erlendum gjaldeyri. Það má ekki. Það er hægt að fá SDR með innan við 9% vöxtum. Það er hægt að fá þýsk mörk með um 6% vöxtum. Jafnvel þó að það yrði 10–12% gengisfelling, eins og verið er að tala um, eins og almenningur er að tala um í dag, væri samt hagstætt fyrir landbúnaðinn að fá að taka þessi erlendu lán miðað við þau vaxtakjör sem eru í landinu. Þannig er staðið að málum á allan hátt. Ég sé, hæstv. forseti, að formaður fjh.- og viðskn. er genginn úr salnum og raunar hæstv. utanrrh. einnig, en nú er ég kominn að þeim hluta ræðu minnar þar sem ég á við þá erindi.

Þeir munu báðir vera í húsinu og skal ég gera ráðstafanir til að þeir verði aðvaraðir.

Herra forseti. Ég var búinn að segja það áður í minni ræðu að ég mundi ræða við hæstv. utanrrh., formann Framsfl., og hv. 1. þm. Norðurl. v. í sambandi við þær umræður sem hafa farið fram á milli okkar samtaka við þá. Ástæðan fyrir því að ég geri það hér og nú er sú að það var fyrst og fremst ákvörðunin um söluskattinn sem varð þess valdandi að við treystum okkur ekki til m.a.s. að kjósa með Framsfl. í nefndir á hv. Alþingi. Við fengum bréf frá formanni Framsfl., hæstv. utanrrh., í júní þar sem mér var boðið að ganga inn í þingflokkinn. Ég tók mér tíma til að athuga þann stjórnarsáttmála sem gerður var. Við gerðum ýmsar athugasemdir við þennan stjórnarsáttmála og þegar því var lokið skrifaði ég fyrir hönd okkar samtaka til hæstv. utanrrh. og sagði að við værum reiðubúin að hitta hann og aðra sem hann vildi í kjördæmi þegar hentugleikar væru. Þessi fundur dróst mjög og var ekki haldinn fyrr en 1. okt. Það að ég rifja þetta hér upp eru þær ástæður, sem ég gat um að vísu áðan, að þetta var sent öllum blöðum, þar með Degi og Tímanum. Af einhverjum ástæðum vildu þessi blöð ekki að þessi bréf kæmu fyrir almennings sjónir. Morgunblaðið birti þetta ekki heldur, en birti síðar samþykktir sem voru samþykktar á ráðstefnu norður á Akureyri og ég kem að síðar. Ég tel rétt að rifja þetta upp vegna þess að því hefur verið haldið fram að við lítum á málin alveg eins og Framsfl. og það kom fram á þessum fundi, en með mér mættu á þessum fundi frú Auður Eiríksdóttir, oddviti í Saurbæjarhreppi, Bjarni Guðleifsson, tilraunastjóri á Möðruvöllum, Björn Benediktsson, oddviti, Öxarfjarðarhreppi, Gunnar Hilmarsson, sveitarstjóri, Raufarhöfn, Jóhann A. Jónsson, framkvæmdastjóri og oddviti á Þórshöfn, Karólina Stefánsdóttir, félagsráðgjafi, Akureyri, séra Pétur Þórarinsson, Möðruvöllum, Skúli Friðriksson, fiskmatsmaður á Þórshöfn, og Tryggvi Sveinbjörnsson, framkvæmdastjóri, Akureyri. Við fórum yfir þennan stjórnarsáttmála lið fyrir lið og það vil ég segja þeim til hróss að þeir fóru einnig, sérstaklega formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., yfir það. Niðurstaða hans var í flestöllum tilvikum sú að hann væri okkur alveg sammála, en vera hans flokks í ríkisstjórn kæmi í veg fyrir að hann gæti staðið að málum eins og stefna Framsfl. væri, sem sagt í böndum. Það var þó eitt atriði eða svo sem voru hálfloðin svör við hjá hæstv. ráðherra. Það var í sambandi við stóriðjuna. En formaður þingflokksins aftur á móti tók sérstaklega fram að þar væri hann okkur alveg sammála. En ég tel nauðsynlegt að þetta verði einhvers staðar skráð, þessi bréf, og komi alveg greinilega fram hvernig á því stendur að ég stend utan Framsfl., ekki síst vegna þess að þegar farið verður að skrifa stjórnmálasögu þessarar aldar liggi það greinilega fyrir hvað hefur valdið því að svo fór sem fór. Ég læt formála fyrir þessu lokið. Fyrra bréfið er dags. á Akureyri 6. okt. sl. og er til Páls Péturssonar, formanns þingflokks Framsfl. Hefst nú lesturinn, með leyfi hæstv. forseta: "Ég vísa til fundar þíns og formanns Framsfl. með fulltrúum Samtaka jafnréttis og félagshyggju, sem haldinn var á Akureyri 1. þ.m., þar sem rætt var um boð Framsfl. að bjóða Stefáni Valgeirssyni að ganga í þingflokkinn með þeim réttindum og skyldum sem því fylgir, eins og stendur í boðsbréfi. Á þessum fundi lögðum við fram athugasemdir við starfsáætlun ríkisstjórnarinnar með beinum tilvitnunum í hana þar sem fram kemur að í mörgum veigamiklum málum getum við ekki átt samleið með þeim flokkum sem telja sig bundna af slíkri starfsáætlun. Í niðurlagi athugasemda okkar segir: "Hingað til hefur hlutverk stjórnvalda fyrst og fremst falist í að skapa starfsskilyrði fyrir atvinnuvegina. Samtök jafnréttis og félagshyggju leggja ekki síður áherslu á að skapa skilyrði í þjóðfélaginu til aukins þroska, heilbrigðis og ábyrgðar hvers og eins, m.a. með miklum breytingum á öllu skólastarfi þar sem mannrækt og sönn menning er sett í öndvegi í stað hefðbundinnar fræðslu (ítroðslu) og með því að beita hvarvetna samræmdum aðgerðum í jafnréttisátt. Þessi umfjöllun og athugasemdir okkar við starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar leiðir í ljós að okkar mati að það einstaklingsfrelsi, sem ríkisstjórnin stefnir að í grundvallarmarkmiðum sínum sé í raun frelsi þeim til handa sem sitja að fjármagni og völdum og leiði ekki til aukins jafnréttis heldur þvert á móti. Þessi skilningur á einstaklingsfrelsi gengur þvert á þá skilgreiningu samtakanna að raunverulegt frelsi einstaklinganna felist í því að geta tekið ábyrgð á eigin lífi og samfélaginu. Okkur sýnist að það gangi eins og rauður þráður í gegnum hvert atriði af öðru í starfsáætluninni að þeim sem ráða fjármagninu sé ætlað að deila og drottna í okkar þjóðfélagi í næstu framtíð ef eftir þessum stjórnarsáttmála verður farið. Verði ríkisbankarnir gerðir að hlutafélagsbönkum, lánasjóðir atvinnuveganna sameinaðir eða þeim gert skylt að lána eftir sömu reglum, fólksflóttinn til höfuðborgarsvæðisins látinn halda áfram og aðstöðumunurinn vegna búsetu ekki minnkaður, þá hefur einstaklingsfrelsið brugðið sér í líki frjálshyggjunnar, ýtt enn frekar undir misréttið og það geta Samtök jafnréttis og félagshyggju ekki stutt. Telji forustusveit Framsfl. að við misskiljum þá grundvallarstefnu sem felst í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar og ef í ljós kemur að athuguðu máli að sjónarmið okkar og markmið fara að verulegu leyti saman fögnum við því og erum reiðubúin að starfa með öllum þeim sem vilja vinna að framgangi raunverulegs jafnréttis og koma á jafnrétti í byggð landsins." Eftir að þið vikuð af fundi sátum við eftir, fulltrúar Samtaka jafnréttis og félagshyggju, til að meta það sem frá ykkur kom á fundinum og íhuga svar við boði þingflokks framsóknarmanna. Að okkar mati kom eftirfarandi fram af ykkar hálfu á fundinum: 1. Að þingmaður Samtaka jafnréttis og félagshyggju getur því aðeins gengið í þingflokk Framsfl. að hann geri það sem stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar. 2. Forustumenn Framsfl. lýstu því hins vegar yfir að þeir styðji okkar stefnumál, en vera þeirra í núv. ríkisstjórn og þar með stjórnarsáttmálinn komi í veg fyrir að hægt sé að beita sér í þeim málum sem við berum fyrst og fremst fyrir brjósti. Þegar við lögðum áherslu á eitthvert baráttumál okkar, þá var langoftast ykkar svar: Hvar á að taka peningana? Eða: Það er bara ekki samstaða um þessi mál. Fáar eða engar leiðir virtust færar í þeim málum að ykkar dómi. Það kom fram í okkar máli að margar byggðir riða nú til falls, sérstaklega þar sem sauðfjárrækt er aðalbúgreinin. Einnig verður að bæta og tryggja hag þeirra mörgu byggðakjarna um allt land sem eru undirstaða okkar sjávarútvegs. Hlutdeild þeirra í aflafé verður að auka þannig að atvinnugreinin geti boðið starfsfólki sínu bætt kjör og atvinnuöryggi. Jafnréttislögin eru þverbrotin, sbr. ráðningu í stöðu kvensjúkdómalæknis við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sbr. 9. gr. jafnréttislaga og fjögurra ára áætlun ríkisstjórnarinnar um jafnréttismál. Launamunur hefur aukist, sbr. 7,23% launahækkun 1. þ.m. á öll laun, og aðstöðumunur eykst þar sem 10% söluskattur er nú lagður á allar matvörur nema mjólkurvörur og kjöt, m.a.s. á mötuneyti heimavistarskóla. Okkur nægir ekki að sagt sé að ríkisstjórnin stefni í réttlætisátt ef framkvæmdin er öfug. Þegar við bentum á að það gæti tæpast farið fram hjá neinum hvar fjármunirnir eru þar sem milljarðahallir eru byggðar nú á höfuðborgarsvæðinu var svar ykkar: Það er engin samstaða um að færa þá fjármuni til. Okkur virðist sem sé ekkert vera hægt að gera til að sporna við þeirri þróun að fjármunir og völd færist sífellt á færri hendur á kostnað landsbyggðar og á kostnað þeirra fjölmörgu sem hafa lökustu samkeppnisaðstöðuna. Við bentum ykkur á að þetta er ekki lögmál heldur leikreglur, kerfi sem verður að breyta ef við ætlum að halda uppi byggð í landinu og vinna að raunverulegu jafnrétti. Samtök jafnréttis og félagshyggju eru breytingarafl, hópur fólks sem sér að við verðum að fara nýjar leiðir til að ná raunhæfum árangri. Við sættum okkur ekki við að málefnin séu látin víkja fyrir annarlegum sjónarmiðum. Við sjáum að í núv. ríkisstjórn er auðgildið sett ofar manngildinu. Jafnrétti, lagfæring á aðstöðumun, landsbyggðarstefna og fleira verður að bíða betri tíma þar sem ekki eru finnanlegir fjármunir til slíkra hluta og það í mesta góðæri sem þjóðinni hefur hlotnast í langan tíma. Hvenær verða þá peningar finnanlegir til þess að jafna launin og minnka aðstöðumuninn í okkar þjóðfélagi? Eða vantar raunverulegan vilja til að halda uppi virkri byggðastefnu og setja í framkvæmd þjóðhagslegar aðgerðir til að vinna gegn vaxandi misrétti? Forustumenn Framsfl. virðast hafa gleymt hinum fleygu orðum og gildi þeirra: Vilji er allt sem þarf. Samtök jafnréttis og félagshyggju geta með engu móti stutt ríkisstjórn sem setur auðgildið ofar manngildinu, en þar sem á fundi okkar kom greinilega fram að við sögðumst vilja vinna að framgangi þeirra mála sem við leggjum þyngsta áhersluna á og þó Framsfl. telji sig ekki geta beitt sér fyrir þeim málum á meðan hann er aðili að þessari ríkisstjórn, þá erum við fús til þess að kjósa með ykkur í þingnefndir án annarra skuldbindinga ef um það semst. Það skal tekið fram að með þessu erum við að bjóðast til að vinna með Framsfl. en alls ekki með núv. ríkisstjórn. Ef aðstæður breytast svo þið getið farið að vinna samkvæmt sannfæringu ykkar að þeim stefnumálum sem þið lýstuð á fundi okkar, þá gæti komið að því að nánara samstarf við Framsfl. reyndist mögulegt. Tíminn leiðir það í ljós." Undir þetta fyrir hönd hópsins skrifar Stefán Valgeirsson. Svo gerist það að eftir að þing er sett laugardaginn 10. október hittumst við í Þórshamri, formaður þingflokksins og ég, en kvöldinu áður var sagt frá því í fréttum að til stæði að setja söluskatt á allar matvörur. Ég mun nú lesa síðara bréfið sem dags. er 12. okt. og er til hv. þm. Páls Péturssonar, formanns þingflokks Framsfl. Bréfið hljóðar þannig, með leyfi forseta: "Ég vísa til bréfs sem ég sendi þér 6. okt. 1987. Bréf þetta var sent í framhaldi af fundi sem fulltrúar Samtaka jafnréttis og félagshyggju áttu með þér og formanni Framsfl., Steingrími Hermannssyni, á Akureyri 1. okt. sl. Í upphafi bréfsins er gaumgæft hvernig ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hyggist vinna að framgangi jafnréttis í þjóðfélaginu." Síðan er hafður uppi kafli úr fyrra bréfi og að því búnu segir: "Eftir að þetta bréf var sent hefur ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar gripið til mikilla efnahags ráðstafana í framhaldi af endurskoðaðri þjóðhagsspá að sagt er. Er hér gripið til aðgerða sem enn auka misréttið í þjóðfélaginu og hallar enn á landsbyggðina með þeim aðgerðum. Má nefna að fjárveitingar til framkvæmda vegna hafna, vega, skóla og heilsugæslu verða skornar niður og söluskattur lagður á öll matvæli. Allt eru þetta málaflokkar sem við lögðum áherslu á á fyrrnefndum fundi með ykkur Steingrími og teljum við að hér sé enn vegið að landsbyggðinni og þeim sem minna mega sín og álítum að órökrétt sé að draga úr þenslunni á höfuðborgarsvæðinu með því að skera niður framkvæmdir sem eru lífsnauðsynlegar fyrir landsbyggðina. Ég átti góðan fund með þér í Þórshamri 11. okt. þar sem við ræddum hugsanlega samvinnu Framsfl. og Samtaka jafnréttis og félagshyggju varðandi nefndakjörið. Vegna þessara breyttu aðstæðna taldi ég mig þurfa að ræða við fulltrúa samtaka í kjördæmi mínu áður en afráðið yrði um samvinnu. Ég hef nú haft samband við þá sem voru á fundinum með ykkur Steingrími og allmarga aðra sem hafa staðið framarlega í samtökum okkar. Niðurstaðan varð sú að öll töldu þau að við gætum á engan hátt unnið með þeim sem þannig standa að málum og vinna gegn baráttumálum okkar, jafnvel þó þeir hafi hag landsbyggðarinnar á stefnuskrá sinni. Við verðum að meta menn og flokka eftir gerðum þeirra en ekki orðum. Samtök jafnréttis og félagshyggju geta því ekki unnið með Framsfl. að umræddu nefndakjöri. Virðingarfyllst. F.h. Samtaka um jafnrétti og félagshyggju. Stefán Valgeirsson." Ég taldi nauðsynlegt að þetta kæmi fram. Nú sé ég að hæstv. utanrrh. er farinn úr salnum og mér þykir það miður þar sem ég vil fara að stytta mál mitt, en á enn þá við hann erindi. Við boðuðum til ráðstefnu á Akureyri, sem var 5. des. sl., og þar var saman komið þegar flest var um 120 manns. Til að byrja með var það ekki nema milli 60 og 70. Það var gerð þar ályktun og þó að ég ætli ekki að lesa hana hér upp, þó það væri raunar nauðsynlegt en ég vil ekki tefja tímann með því, mun ég þó aðeins minnast á nokkra liði. Í byrjun ályktunarinnar eða þegar formlegheitunum er lokið segir, með leyfi forseta: "Greinilegt er að stefna, aðgerðir og fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar eru í engu samræmi við kosningaloforð stjórnarflokkanna og má í því sambandi benda á." Hér bendum við á söluskattinn, við bendum á breytingu á tollunum, sem við þekkjum, við minnumst á að fjmrh. hefur sagt í fjárlagaræðu sinni og fleiri frjálshyggjupostular að það sé stefnan síðar að hætta öllum niðurgreiðslum. Við segjum að raunvextir á Íslandi nálgist nú heimsmet. Og við segjum frá því, sem hefur komið fram hjá mér áður, að það hafi orðið 60% hækkun á vöxtum á fimm mánaða valdaferli ríkisstjórnarinnar. Í sambandi við frv. um stjórn fiskveiða mótmælum við núverandi 10. gr. í sambandi við smábátana. Og 10. liðurinn er um að launamunur hefur stóraukist og misréttið vaxið á flestum sviðum. Þarna var statt fólk frá Kvennalista, fólk frá Þjóðarflokknum, fólk sem hefur fram að þessu fylgt Alþb. Það voru fulltrúar frá þessu fólki í nefnd sem fjallaði um þetta mál og niðurlagið er eins og hér segir. - Nú er formaður þingflokks Framsfl. horfinn úr fundarsal.

Nei, nei, hann er hér.

Hann er þarna, já. Það er bara það. Niðurlagið ætla ég að lesa.,  "Ráðstefnan vill minna landsmenn á að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er því heitið að auka jafnrétti, lækka vexti og stefna að hóflegum raunvöxtum. Þar er einnig talað um að markmiðið sé að tryggja starfsskilyrði í landbúnaði, bæta hag bænda, bæta lífskjör og draga úr verðbólgu. Greinilegt er að stefnan er eitt og framkvæmdin annað. Eins og að framan greinir sést að atvinnuvegirnir til lands og sjávar eru í hættu og níðst er á láglaunafólkinu og framleiðsíustéttunum í landinu. Gjaldþrot blasir við fyrirtækjum og einstaklingum vegna vaxtaokurs. Frjálshyggjan elur á misrétti og veitir þeim sem hafa fjármagn og aðstöðu aukin völd á kostnað hinna. Nú verður hver og einn að gera það upp við sig hvort hann vill styðja stefnu ríkisstjórnarinnar, sem lýst er hér að framan, með beinum stuðningi eða afskiptaleysi eða taka á með þeim sem vilja vinna að jafnrétti. Minnumst þess að sameinuð erum við sterk en sundruð veik." Ég hef lýst liðunum tíu lauslega, en þessi ályktun var samþykkt einróma á þessari ráðstefnu. Ég vona að þessi lestur minn taki af allan vafa um að það eru málefnin sem ráða okkar afstöðu og það er ekki nóg fyrir forustumenn Framsfl. að segja: Samtökin sem buðu fram í Norðurlandi eystra eru með alveg sömu stefnuskrá og við. Það er ekki nóg að setja eitthvað á blað fyrir kosningar ef svo er ekkert farið eftir því. Það er að verða fámennt í salnum. Ég gæti náttúrlega staðið hér og talað lengur og það er full ástæða til þess, herra forseti, en ég ætla að taka mér málhvíld þannig að aðrir komist að. En hér er um málefni að ræða sem eru engin hégómamál. Það er þess vegna sem við viljum ræða þessi mái. Það er verið að takast á um hvort tekjukerfi ríkisins eigi að breyta á þann veg að seilast niður í vasa alþýðufólksins í landinu og hlífa þeim sem betur mega sín. Ég ætlaði að hafa yfir eina vísu í lokin ef hæstv. fjmrh. væri einhvers staðar. Ég get alveg geymt mér hana þangað til í seinni ræðu því að ég mun þá standa hér nokkra klukkutíma ef menn verða ekki í salnum meðan ég tala, þ.e. ráðherrarnir a.m:k. Herra forseti. Ég ætla að taka mér málhvíld í bili, hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að það er kominn svolítill ruglingur á alla pappíra því að hér er, eins og áður hefur verið nefnt, þeyst úr einu málinu í annað og ég er eiginlega ekki fyrr búin að koma reiður á pappíra í einu máli en annað mál er komið á dagskrá. En ég vona að ég sé með rétta málið í höndum. Það mun vera um söluskattinn sem við erum að ræða núna. Öll þessi vandræði stafa náttúrlega af því að ég vil gjarnan halda mig við það mál sem á dagskrá er og þess vegna er ég að reyna að hafa réttu pappírana með mér. Það þarf ekkert að endurtaka það og fara mörgum orðum um að það er afskaplega stórt mál sem við erum að fjalla um og raunverulega erfitt að taka nógu sterkt til orða. Það er eiginlega farið að sneyðast um lýsingarorð til að lýsa því sem hér er að gerast. Þetta mál, þ.e. frv. til l. um söluskatt, er að mínu mati langt frá því fullrætt í nefndinni og get ég í raun og veru aðeins vísað til þess sem kom fram í upphafi fundar í morgun um það mál þar sem því var lýst hvernig þetta mál var meðhöndlað í nefndinni. Við fengum vissulega ýmsa gesti á nefndarfund eins og hv. formaður nefndarinnar lýsti, en höfðum allt of lítinn tíma til að ræða við þessa gesti okkar. Við höfðum ýmsar spurningar fram að færa en lítinn tíma til þess að hlusta á svör þeirra. Óneitanlega gleymdust einhverjar af þeim spurningum sem við hefðum viljað bera upp þar sem allt of lítill tími var gefinn. En það kom vissulega margt athyglisvert fram í samræðum við þessa gesti okkar. Ég hafði ekki tíma til að setja það neitt skipulega upp á blað til að flýta fyrir og gera ræðu mína skiljanlegri, en ég held að ég sé hér með þá réttu pappíra og takist nú að vitna eitthvað í það því að þessar athugasemdir eiga vissulega erindi inn í þessa umræðu. Við fengum t.d. formann Manneldisfélags Íslands til viðræðu að ósk þeirrar sem hér stendur og þarf engum að koma á óvart því að við kvennalistakonur höfum haft mörg orð um það sem lýtur að manneldissjónarmiðum. Það var mjög fróðlegt að fá formann Manneldisfélagsins á fund nefndarinnar. Ég heyrði það mér til mikillar ánægju í máli hv. formanns fjh.- og viðskn. að hann hafði hrifist af málflutningi formanns Manneldisfélagsins og ræddi það einmitt í máli sínu áðan. Hann kom m.a. inn á að það væri ástæða til að taka tillit til þeirra sjónarmiða t.d. við skattlagningu á sykur og sykurvörur og orðaði það einhvern veginn þannig að sykurinn mundi vera of ódýr, ef ég man rétt hans orð. Það er einnig skoðun okkar kvennalistakvenna að með tilliti til manneldissjónarmiða og hollustusjónarmiða sé ástæða til að leggja álögur á sykur og sætindi og við flytjum till. um það í tengslum við vörugjaldsfrv. og tollalögin. Það veldur töluverðum vonbrigðum, eftir að hafa þó heyrt þessa jákvæðu afstöðu formanns nefndarinnar, að hann skuli þá ekki vilja stíga það skref til fulls núna úr því að hann er þeirrar skoðunar að þetta sé rétt afstaða. Formaður Manneldisfélags Íslands lýsti áhyggjum sínum vegna þeirra áhrifa sem þessar lagabreytingar varðandi tolla, vörugjald og söluskatt mundu hafa á neyslumunstur landsmanna og þau slæmu áhrif sem þau mundu hafa á heilsusamlegt mataræði. Hann lagði fyrir okkur niðurstöður könnunar á mataræði Íslendinga sem er að vísu nokkuð gömul, hún er frá árinu 1979–1980, en þar komu fram mjög athyglisverðar upplýsingar sem gefa það til kynna að við neytum allt of mikillar fitu. Við neytum of mikils af kolvetnum í formi sykurs og fæðan er alls ekki rétt saman sett með tilliti til manneldis- og heilbrigðissjónarmiða. Þessi mál höfum við rætt einnig við lækna og matvælafræðinga og aðra sérfræðinga og þar kemur alls staðar fram sama viðhorf, að á síðustu árum hefur verið lögð aukin áhersla á rétt mataræði og aðra hollustuhætti og það er þeirra álit að það beri að taka tillit til slíkra sjónarmiða og marka stefnu í lögum m.a. með verðlagningu á matvæli. Með slíkri manneldisstefnu erum við að stuðla að betra lífi fyrir einstaklingana og stuðla að sparnaði í þjóðfélaginu því að aukin heilbrigði og heilbrigðir og ánægðir einstaklingar eru þjóðfélaginu afar mikils virði. Það hefði sannarlega verið ástæða til þess fyrir stjórnvöld að stuðla að því að hægt væri að gera nýja neyslukönnun. Það kom fram hjá formanni Manneldisfélagsins að það er fullur vilji á því að gera slíka könnun, en bolmagn til þess væri ekki fyrir hendi, fjármagnið skorti til þess. Er það athugunarvert fyrir heilbrmrn. að mínum dómi. Þetta finnst mér vera mjög mikilsvert atriði og ég get, til þess að taka ekki of langan tíma, vísað til ræðu minnar við 2. umr. þessa máls þar sem ég fór mjög ítarlega í þetta mál. Við fengum líka forstjóra Þjóðhagsstofnunar á fund nefndarinnar og það spunnust þar mjög ágætar og fróðlegar umræður, svo lengi sem leyfðist vegna eftirrekstrar og pressu, og hefði þurft að gefast miklu meiri tími til að ræða við hann, spyrja hann og fá hans sjónarmið fram. Ég spurði m.a. um forsendur þeirra orða í grg. með frv. að heildaráhrif þessara breytinga, þá eru það þær breytingar sem ætlað er að koma fram með lögfestingu þessara þriggja frv. sem við höfum undir í deildinni, að heildaráhrif þeirra á verðvísitölu að teknu tilliti til niðurgreiðslna séu þau að framfærsluvísitalan muni ekki breytast, byggingarvísitalan muni lækka um 2,3% og lánskjaravísitalan lækka um 0,8%. Það er þá fyrst til að taka að forstjóri Þjóðhagsstofnunar upplýsti það að hér væri ekki um réttar tölur að ræða. Það væri að vísu álitið að framfærsluvísitalan mundi ekki breytast en álitið væri að byggingarvísitalan mundi lækka um 1,6% og lánskjaravísitalan um 0,5–0,6%. Það er eitt atriði sem er vert að leggja áherslu á og athuga vel í þessu sambandi: áhrifin af matarskattinum, sem við fyrst og fremst höfum við að athuga í þessu frv. hér, áhrifin af matarskattinum koma strax fram. Þau koma strax fram þegar sá skattur hefur verið lagður á. Lækkun byggingarvísitölu og lánskjaravísitölu, ef um einhverjar lækkanir verður að ræða, koma alls ekki fram fyrr en síðar og eru auk þess afskaplega litlar þannig að ég efast um að fólk finni beinlínis fyrir þeim. Við spurðum einnig um það hvort við útreikning þessara heildaráhrifa, sem eru hér með furðumikilli nákvæmni sett fram, hvort þar hefði verið gert ráð fyrir einhverjum hliðaráhrifum því að það er margreynt að umtalsverðar breytingar á vöruverði verða tæpast reiknaðar út frá einhverjum núllpunkti. Í þessu dæmi eru svo margir óvissuþættir að ég held að það sé ákaflega vafasamt að setja fram svo ákveðnar tölur, enda var það fyllilega viðurkennt að grunnurinn undir þessum fullyrðingum, sem eru settar fram sem slíkar, væri ekki fjarskalega sterkur. Það kom einnig fram sú skoðun forstjóra Þjóðhagsstofnunar að vafalaust mundu þessar söluskattsbreytingar hafa mikil áhrif á kaupkröfur og þeirri skoðun hafa vissulega fleiri lýst sem komið hafa á fund nefndarinnar. Ég held að ég hafi skrifað það rétt niður eftir forseta Alþýðusambandsins að hann sagði sem svo að málið í heild, og átti þá við öll frv. þrjú, væru með þungann í neðri enda. Þessar ráðstafanir mundu þyngja byrðar þeirra sem eyða mestum hluta tekna sinna í nauðþurftir. Svo ég hafi þetta orðrétt eftir þá talaði hann um 50% stærri "effekt" af matarskattinum á lægstlaunaða fólkið. Ég held að það þurfi ekki að þýða þetta yfir á neitt annað mál. Það skilja allir hvað átt er við. Hann sagði enn fremur að þetta kæmi til með að auka þungann í kröfugerð í komandi samningum. Eftir formanni BSRB hef ég skráð hér að þessar breytingar mundu koma þyngst niður á barnmörgum lágtekjuheimilum. Hann talaði um að kjarasamningar, sem gerðir hefðu verið að undanförnu, hefðu verið gerðir á forsendum lækkandi verðbólgu. Með þessum aðgerðum væri grafið undan því trausti sem er forsenda samningsgerðar sem fyrst og fremst byggir á aukningu kaupmáttar á grundvelli lægri verðbólgu. Og hér er að lokum ein setning sem ég skráði niður eftir honum: Að stór hópur einstæðra mæðra yrði mjög illa úti. Það eru margar fleiri slíkar setningar sem ég gæti vitnað til sem fram komu á þessum fundum. Við fengum formann Neytendasamtakanna, Jóhannes Gunnarsson, sem lýsti sig, og þarf engan að undra, afar mótfallinn hækkun á mikilvægum matvælum. Hann talaði um verri stöðu láglaunamannsins, sagði að þessar aðgerðir mundu veikja stöðu þeirra sem standa höllum fæti o.fl. o.fl., sem vissulega væri ástæða til að vitna til, en ég ætla nú ekki að lengja þetta allt of mikið. En það var einn gestur enn sem ég sé ástæðu til að nefna og það var skattrannsóknarstjóri sem kom á okkar fund í morgun og lýsti þar sínu viðhorfi til þessara breytinga. Okkur lék forvitni á að vita að hve miklu leyti vandinn vegna söluskattsskila, sem hefur verið umtalað sem vandamál, að hve miklu leyti sá vandi lægi á sviði vöruverslunar. Og það voru hans orð að matvöruverslunin væri aðeins brot af þeim vanda. Það væri í raun og veru of mikil áhersla á það lögð að þessi eina breyting létti verulega róðurinn. Sú yfirlýsing er vissulega mikils virði. Það hefur verið til umræðu jafnvel árum saman hversu alvarlegt vandamál slæm skil einkanlega söluskatts væri í þessu tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Venjulega hefur því sem nefnt hefur verið "undanþágufargan" verið kennt um. Ég get út af fyrir sig fallist á það að það er þeim mun erfiðara að hafa eftirlit sem skattkerfið er flóknara og undanþágur fleiri. En þá hlýtur maður að spyrja hvað verið sé að gera með þessum frv., með þessu frv. sem hér er til umræðu. Hvað er verið að leggja hér til? Byltingin felst raunverulega í því einu, þ.e. breikkun söluskattsstofnsins, felst í því einu að fella niður undanþágur á söluskatti á matvæli, eða svo til því einu. Það er að vísu enginn smábiti eins og hér hefur margsinnis verið minnt á. En kerfisbreytingin er í raun og veru ekki stór og við höfum hér orð ríkisskattstjóra fyrir því að vandræðin vegna innheimtu söluskattsins varðandi söluskattsskilin væru alls ekki að svo stórum hluta tengd þessum þætti skattlagningar. Hún vegur að sjálfsögðu eitthvað en það er ekki þarna sem aðalvandamálið liggur, það er í sambandi við þjónustu af ýmsu tagi, það er t.d. í sambandi við byggingariðnaðinn, viðgerðarþjónustu, bílskúrastarfsemi og fleira af þessu tagi. Á því er hins vegar ekkert tekið í þessu frv. eða í þessum lagabreytingum sem verið er að koma hér í gegn. Að mínum dómi má segja að almenningur hafi verið blekktur hvað þetta varðar. Ég gæti trúað að ýmsir, sem hafa ekki tök á því að fylgjast með störfum ríkisstjórnarinnar og Alþingis út í hörgul en láta sér nægja yfirborðskenndar fréttir af blaðamannafundum ríkisstjórnarinnar og fréttir af þeim málum sem hér eru til umræðu, haldi að hér sé um verulega kerfisbreytingu að ræða. En eins og ég hef lýst þá tel ég að svo sé ekki. Í tilefni jóla, herra forseti, fá margir góða gesti, jafnvel utan lands frá. Og það stendur svo á fyrir þeirri sem hér stendur að ég hef verið þeirrar ánægju aðnjótandi að fá gesti á þessum jólum, hjón frá Bandaríkjunum, sem búa þar, og þau spyrja að sjálfsögðu frétta eins og gesta er siður. Að vonum hef ég ekki margar fréttir að segja af öðru en því sem gerist hér á þessum vinnustað. Maður er nú yfirleitt ekki annars staðar þessa dagana. Ég ég ætla ekkert að reyna að lýsa undrun og hneykslun þessa fólks á því sem hér er til umræðu. Það datt alveg hreint yfir þau að við værum í raun og veru að ræða um þá ætlan stjórnvalda að leggja þessa hrikalegu skattprósentu á, sem er nánast óskiljanleg í þeirra augum, og það á matvæli. Þetta fannst þeim svo yfirgengilegt, sérstaklega hversu háa skattprósentu við værum að tala um, og þá ekki síður að einhverjum yfirleitt dytti það í hug leggja svona háan skatt á matvæli eða yfirleitt nokkurn skatt. Í því fylki sem þessi hjón búa í í Bandaríkjunum, sem er Flórída, er söluskatturinn að þeirra sögn 5% á ýmsum vörum. Ég fór nú ekki svo nákvæmlega út í það til að eyðileggja ekki gjörsamlega jólaskapið á hvað vörur slíkur söluskattur væri lagður. En hann er ekki á matvælum að þeirra sögn. Og þeirra orð voru þau að ef stjórnvöldum dytti það í hug að skattleggja matvæli í því landi sem við höfum stundum kallað guðs eigið land þá yrði það ekki liðið. Það mundi jaðra við byltingu. Það hefur verið upplýst, ég þekki að vísu ekki skattalög og skattlagningu í öllum heiminum eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. er vel kunnugur og lýsti hér fyrr í dag, en ég held að það sé ekki fjarri lagi að taka undir það að hér muni vera um heimsmet að ræða. Jafnvel frú Thatcher, sem nýtur töluverðrar virðingar meðal stjórnmálamanna, gerist ekki svo djörf að leggja matarskatt á Breta og má það nú vera hæstv. ríkisstjórn til ævarandi háðungar að vilja leika umbjóðendur sína verr heldur en "járnfrúin" sem er nú ekki beinlínis þekkt að miskunnsemi. Herra forseti, ég vildi svo aðeins kynna í örfáum orðum þær tillögur sem Kvennalistinn flytur. Þingkonur Kvennalistans í Ed., Danfríður Skarphéðinsdóttir og Guðrún Agnarsdóttir, fluttu þessar tillögur við afgreiðslu málsins frá Ed. Ég kynnti þær reyndar lítillega við 1. umr. þessa máls og þarf þess vegna ekki að vera orðmörg um þær núna. Þær eru á þskj. 465 og lúta að því að það verði ekki lagður söluskattur á matvæli. Það orðalag sem hér er á fyrri brtt. á þskj. 465 er sambærilegt við það orðalag sem haft er á undanþágu þeirri sem nú er í reglugerð um söluskatt og hv. þm. geta að sjálfsögðu lesið það sjálfir. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að lesa þetta upp. Við erum enn fremur með till. um það að heilsuræktarstöðvar verði hér inni í þeirri upptalningu í B-liðnum yfir þá staði sem að verði undanþegnir söluskatti af aðgangseyri. Síðan er 2. brtt. um það að heimilt verði að fella niður eða endurgreiða söluskatt af fjárfestingarvörum til nota við garðyrkju. Herra forseti. Mig langaði til að vita hvort hæstv. forsrh. væri hér inni í húsinu. Ég vildi gjarna segja við hann örfá orð áður en ég lýk máli mínu.

Hæstv. forsrh. er í þinghúsinu. Óskar þm. eftir því að honum verði gert viðvart?

Já.

Það verður þá gert.

Á meðan ég bíð eftir hæstv. forsrh. gæti ég rifjað upp fyrir þm. nokkur orð úr stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Það er kannski ástæða til að lesa margar tilvitnanir úr henni en ég læt nægja hér að minna á nokkra punkta úr kafla á bls. 13 sem heitir Heildarendurskoðun skattakerfisins. Þar er fyrsti punkturinn sem hljóðar svo: "Megintekjustofnar hins opinbera verði sem almennastir svo að skattlagning verði sem hlutlausust." Mér datt nú í hug þegar ég las þetta að þessi spurning um túlkun væri dálítið umhugsunarverð. Það liggur þá beint við að álykta sem svo að hæstv. fjmrh. þyki það hlutleysi að íþyngja almenningi með matarskatti. Annar punkturinn er hins vegar varðandi það að skattlagning mismuni ekki fyrirtækjum eftir rekstrarformum. Í þriðja lagi er hér mjög athyglisverð setning, sem er ástæða til að rifja upp, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: "Undanþágum og sérreglum verður fækkað þannig að unnt verði að hafa álagningarhlutföll sem lægst." - Og er nú fyllsta ástæða til að biðja menn að rifja þetta upp. En ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að koma hér og hlýða á örfá orð sem ég ætla að segja hér að lokum. Það er að verða nokkuð áliðið, fundir búnir að standa lengi og síðasti dagur ársins rennur brátt upp og það er engin launung á því að það er nokkur óvissa hér um afgreiðslu allra mála. Stjórnarandstaðan hefur verið sökuð um málþóf og nú síðast gerði það hæstv. forsrh. í fréttum Ríkissjónvarpsins. Ég verð að segja það að ég uni þeirra einkunnargjöf illa. Slík einkunnargjöf, slíkar athugasemdir kalla e.t.v. á skýringu á því hvað er meint með málþófi. Ég get alveg viðurkennt það að ég flutti langt mál hér við 1. umr. um þetta mál, óvenjulega langt ef ég má svo segja hvað sjálfa mig varðar. Það sýnir hins vegar það eitt að mér var mikið niðri fyrir og er enn mikið niðri fyrir varðandi þetta mál. Og ég fullyrði að þeir sem hafa rætt þetta mál hér í dag og fyrr hafi haldið sig við það sem hefur verið á dagskrá. Ég skil hins vegar á vissan hátt óþreyju hv. þm. sem eru orðnir þreyttir á löngum þingfundum og vilja gjarnan njóta áramótanna með fjölskyldum sínum. Það hefur aftur og aftur verið minnst á tilboð og e.t.v. er hæstv. forsrh. að lesa um eitthvað slíkt í þeirri bók sem hann hefur með höndum. En það hefur verið gefið í skyn að um einhver tilboð hafi verið að ræða til þess að greiða fyrir málum eða geti verið um að ræða af hendi ríkisstjórnarinnar. Ég hef hins vegar ekki heyrt um neitt slíkt tilboð. Hins vegar hefur stjórnarandstaðan reynt eftir föngum að liðka til. Við gerðum t.d. beint tilboð sem birtist í nál. á borðum þm. í dag. Við gerðum beint tilboð um endurvinnslu þessara mála sem gæti orðið til þess að leysa þennan hnút og sem gæti tryggt ríkisstjórninni nauðsynlegar tekjur, en um leið losað almenning undan matarskattinum. Ég vil koma hreint fram í þessu efni vegna þess að ég hef aftur og aftur nú í dag verið spurð í hliðarsölum og á göngum hvað stjórnarandstaðan ætlist fyrir, og virðist vera reiknað með því að við séum með - ég vil kannski ekki nefna samsæri en séum með samantekin ráð um það að koma einhverju illu af stað. Það liggur svona í orðanna hljóðan. Ég hef verið spurð að því hvað við ætlumst fyrir og hvað við getum sætt okkur við án þess þó að nokkuð sé gefið í skyn að eitthvað sé í boði. Ég sé enga ástæðu til að vera með hvískur um þessi mál eða tala í gátum og vil segja það hér beint út svo að það fari ekkert á milli mála að stjórnarandstaðan er ekkert að leika sér hér í ræðustól. Við höfum mikla og ríka ástæðu til að tjá okkur um þetta mál og þessi mál sem eru á dagskrá í dag. Okkur er mikið niðri fyrir og við eigum margt ósagt. Það er engin spurning. En ríkisstjórnin getur ef hún vill höggvið á þennan hnút. Það er hennar að velja ef hún vill eitthvert samkomulag. Ég vil því lýsa eftir þessu tilboði ríkisstjórninnar ef um eitthvert slíkt tilboð er að ræða sem hvað eftir annað hefur verið gefið í skyn að hafi verið um að ræða eða sé hugsanlegt að sé um að ræða. Ég kann því heldur illa að menn séu með þetta pukur og séu að gefa eitthvað í skyn í einkasamtölum hér og þar í gluggakistum og skotum. Og ég vil lýsa því hér yfir að það er mitt mat að ef ríkisstjórnin vill bjóða einhverjar tilslakanir þá er stjórnarandstaðan fús til að ræða það og til þess að greiða götu þingmála, sem hún hefur alltaf verið tilbúin að gera, greiða fyrir því að þau þingmál sem ríkisstjórnin telur mest áríðandi að afgreiða fyrir þau áramót sem eftir rúman sólarhring eru staðreynd. Jafnvel þótt það kostaði að við yrðum þá að stilla máli okkar í hóf. Þetta var erindi mitt við hæstv. forsrh. sem er mikill hæfileikamaður og hefur vafalaust öll tök á því að heyra hvað þm. hafa við hann að segja þótt hann kjósi að lesa um leið í bók. En ég vona að ég fái svar við þessum fsp. um það hvort um eitthvert tilboð sé að ræða og hvert það tilboð þá sé.



Hæstv. forseti. Hér hefur nú verið til 2. umr. breyting á lögum um söluskatt. Það hefur verið erfitt að henda reiður á því í dag hvaða mál hafa verið á dagskrá. Hér hefur þetta gengið upp og niður. Það hefur stöðugt verið hlaupið á milli mála. Það er engu líkara en hv. stjórnarsinnar viti yfirleitt ekki neitt um hvað þeir vilja tala, enda hefur verið heldur lakleg viðvera hjá þeim hér í dag, enda ekki við öðru að búast. Þeir eru kannski að kaupa flugelda og rakettur, sem svo eru kallaðar, og eitthvað annað til áramótanna. En það er einn sem hefði verið gaman að sjá hér núna við þessa umræðu, það er hinn aðaltalsmann ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjmrh. sem hefur nú dvalið hér langdvölum utan sala og er sennilega búinn að fá sig fullsaddan af þessum umræðum svo að hann þarf sennilega ekki að éta svo mikið á næstunni að hann þurfi að hafa áhyggjur af matarskattinum. En ég vil biðja hæstv. forseta að sjá til þess að hæstv. fjmrh. verði hér í salnum á meðan ég a.m.k. í byrjun ræðu minnar beini til hans spurningum og mun ég þá gjarnan bíða eftir komu hans hér á meðan.

Forseti skal gera ráðstafanir til þess að láta fjmrh. af þessu vita.

Já, þá bíð ég bara hér á meðan. (Forseti: Hæstv. fjmrh. er á fundi sem stendur og getur ekki gengið strax í sal hv. deildar. Verð ég því að mælast til þess við hv. ræðumann að hann haldi máli sínu áfram, en ég mun ítreka það að þess sé vænst að hæstv. fjmrh. komi í salinn strax og þessum fundi er lokið.) Ég bíð bara hér rólegur.

Forseti, nú verður þú að stilla hátalarakerfið, við höfum ekkert heyrt í ræðumanninum á síðustu fimm mínútum.

Ég vil biðja þm. að hafa hljóð í salnum. Hv. ræðumaður er í ræðustól.

Ég vildi spyrja hv. ræðumann hvort það væri einhver hluti í hans ræðu sem krefðist ekki nærveru fjmrh. þannig að hv. þm. gæti e.t.v. flutt þann hluta ræðu sinnar á meðan beðið er eftir ráðherranum.

Sá hluti sem ég ætlaði að ræða hér heyrir náttúrlega undir það að hæstv. fjmrh. þurfi að vera á staðnum, enda er þetta eitt stærsta mál ríkisstjórnarinnar og hann formælandi í því máli.

Fyrst svo er þá heldur hv. þm. að sjálfsögðu áfram ræðu sinni.

Ég fagna komu fjmrh. Það er gleðilegt að sjá hann hér í þingsölum aftur. Í Ríkisútvarpinu í gær sagði hæstv. fjmrh.: "Ég trúi því að sjálfsögðu ekki fyrr en ég tek á því að stjórnarandstaðan vilji með málþófi valda slíkum usla í þjóðfélaginu. Hún er auðvitað í minni hluta hér á þessu þingi." Nú hefur hæstv. fjmrh., sem er æðsti maður í þessum málefnum, tafið þingstörf um a.m.k. 20 mín. Ég ætlaði ekki að halda hér mjög langa ræðu en mun að sjálfsögðu ekki halda neina geysilega langa ræðu þrátt fyrir það en ég fagna komu fjmrh. Þegar söluskatturinn var til umræðu á Alþingi árið 1960, þann 9. des., sem þótti þá nógu seint þó það væri ekki rétt fyrir áramótin, sagði hv. þm. Hannibal Valdimarsson í umræðunni, með leyfi forseta: "Herra forseti. Ein af þeim ráðstöfunum hæstv. ríkisstjórnar til þess að hleypa dýrtíðinni sem allra lengst upp á við í viðbót við það sem leiddi af gengislækkuninni og fleiri stjórnarráðstöfunum á sl. ári var setning lagaákvæða um svimandi háan söluskatt. Það er einmitt þessi viðbótar bráðabirgðasöluskattur sem nú er hér til umræðu. Vissulega var það svo eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á hér í þessum umræðum að menn gerðu sér mjög vonir um það að það yrði eitt af því fyrsta sem hæstv. ríkisstjórn gerði að nokkrum mánuðum liðnum að fella niður þennan bráðabirgðasöluskatt. En svo virðist sem hæstv. ríkisstjórn sé nú í engu ákveðnari en því að halda fast við hann og framlengja hann, gera hann að föstum tekjustofni fyrir ríkissjóð. Í þessu sambandi dettur mér í hug vísa sem er eftir einn af hagyrðingum landsins og hún er svona: Klónni slaka ég aldrei á undan blaki og hrinu þótt mig hrakið hafi frá hæsta takmarkinu. Það er eins og þessi vísa sé orðin kjörorð hæstv. ríkisstjórnar og er það þó sannarlega auðsætt mál að hana hefur hrakið frá því hæsta takmarki sínu að tryggja þjóðinni betri lífskjör, en það var það sem hún sagði að fyrir sér vekti með öllum sínum efnahagsmálaaðgerðum." Hæstv. fjmrh., ég held að þetta gæti allt verið eins sagt í dag þegar hér er verið að leggja á hæstu skatta sem um getur í sögu þjóðarinnar og þó hærri en nokkru sinni áður. Ég beindi til fjmrh. með síðustu ræðu minni nokkrum spurningum sem hann hefur í raun aldrei svarað, enda sé ég að hann hefur ekki tíma til að hlusta hér á umræður fyrir öðrum fundum. - En ég get beðið. - 
             Þar sem hafinn er nýr dagur hér og fjmrh. hefur ekki sést hér síðan í gær þegar hann hljóp út af fundi vil ég spyrja hæstv. forseta hvort honum þyki ekki rétt að fresta fundi þangað til hæstv. fjmrh. hefur tíma til að sinna þingstörfum.

Enn eru nokkrir á mælendaskrá og mér finnst rétt að halda áfram fundi að svo stöddu a.m.k., en ítreka óskir mínar til hv. ræðumanns um að hann taki til við einhvern þann hluta í sinni ræðu sem ekki krefst nærveru ráðherra.

Hv. ræðumaður ætlaði að vera mjög stutt hér uppi og ætlaði að beina örfáum spurningum til hæstv. fjmrh. Nú hefur hæstv. fjmrh. tafið þingstörf dálítið lengi og ég get vel beðið þangað til hann kemur. Ég ætlaði að vera hérna mjög stutt uppi, en nú hefur hæstv. fjmrh. tafið þingstörf mjög. Ég ætla að bíða eftir honum. Ég ætlaði ekki að hafa langa ræðu.

Gæti hv. ræðumaður fallist á að fresta þá ræðu sinni og hleypa öðrum hv. þm. að svo við gætum nýtt þennan tíma?

Ég tel rétt að fá að heyra hverjar ástæður þess eru að hæstv. fjmrh. getur ekki setið fundi.

Hv. þm. gæti gengið úr skugga um það sjálfur í viðræðum við ráðherrann ef hann féllist á að fresta ræðu sinni og hleypa öðrum hv. þm. í ræðustól. Forseti getur ekki vikið úr forsetastól til að kanna slíka hluti.

Þá bíðum við hér og vitum hvort við fáum ekki svör við því. - Fundarhlé. Hæstv. forseti. Þá get ég hafið mál mitt aftur.

Ég vil biðja ræðumann að hefja ekki mál sitt fyrr en forseti er búinn að lýsa yfir að fundi sé fram haldið. Þá er fundi fram haldið í Nd. Alþingis. Áður en við höldum áfram vil ég skýra frá því að ég hef átt fundi ásamt fjmrh., sem ber ábyrgð á þeim málum sem hér eru til umræðu, með talsmönnum stjórnarandstöðunnar og með okkur hefur tekist samkomulag um lyktir mála á þessari nóttu sem ég vil greina frá. Það samkomulag felst í því að klára söluskattsmálið, sem hér er á dagskrá, til 3. umr. og taka fyrir tollalög og vörugjald og klára 2. og 3. umr. málsins í þessari hv. deild og senda það til Ed., sem heldur fund á eftir, og það verði gert þar að lögum. Það hefur tekist samkomulag um að stytta umræður í þessum málum mjög þannig að þessu geti lokið á mjög skömmum tíma. Vil ég beina því til ræðumanns áður en hann heldur áfram máli sínu að þetta samkomulag hefur tekist og biðja hann að hafa það í huga.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna því samkomulagi sem hér hefur verið gert og vona að þessi merkilegi fundur sem hér hefur staðið muni verða skammur. Ég mun nú draga þær spurningar og þær ræður sem ég hugðist hafa hér til baka til 3. umr., væntanlega á næsta ári, og segi hér með máli mínu lokið.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nái. á þskj. 446 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. sem fjallað hefur um þetta frv. Á fund nefndarinnar kom Björn Hermannsson tollstjóri, Sigurgeir A. Jónsson og Lárus Ögmundsson úr fjmrn., Arni Reynisson frá Félagi ísl. stórkaupmanna, Vilhjálmur Egilsson frá Verslunarráði, Guðmundur Karl Jónsson, forstjóri Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli, Jóhannes Gunnarsson frá Neytendasamtökunum, Ásmundur Stefánsson, forseti ASÍ, Kristján Thorlacius, formaður BSRB, Björn Arnórsson, hagfræðingur BSRB, Aðalsteinn Guðjohnsen frá Sambandi ísl. rafveitna, Hafberg Þórisson garðyrkjubóndi, Hannes Hafstein ráðuneytisstjóri, Jón Gíslason frá Manneldisfélagi Íslands og Þórður Friðjónsson frá Þjóðhagsstofnun. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Undir þetta rita Geir H. Haarde, Matthías Bjarnason, Kjartan Jóhannsson, Guðmundur G. Þórarinsson og Páll Pétursson. Brtt. þær sem við flytjum eru á þskj. 447. Eru þær í nokkrum liðum og mun ég útskýra þær í örstuttu máli. A- og b- liður 1. tölul. þeirra fela í sér að 20% ytri tollur verður á innfluttum fiskafurðum frá öðrum ríkjum en þeim sem aðild eiga að EFTA. Af brtt. leiðir að tollar af vörum þessum verða óbreyttir frá því sem nú er. Vörur þessar falla ekki undir fríverslunarsamning okkar við Efnahagsbandalagið og meiri hl. nefndarinnar þykir óeðlilegt að afnema með öllu tolla af þeim ef þær kæmu frá markaðssvæði Efnahagsbandalagsins nema þá í tengslum við gagnkvæma samninga milli Íslands og Efnahagsbandalagsins um lækkun tolla af fiskafurðum. Í c-lið 1. brtt. er lagt til að tollar af ýmsum tegundum af morgunmat úr korni verði lækkaður úr 30% í 20% til samræmis við aðrar vörur úr korni sem falla undir sama kafla. Í d-, e- og f-lið 1. brtt. er lagt til að horfið verði að svo stöddu frá því að láta ákvæði fríverslunarsamnings við EFTA koma til framkvæmda vegna innflutnings á gúmmímottum, eggjabökkum og álstigum. Ástæðan hér að baki er einkum sú að framleiðsla hér á landi á þessum vörutegundum er nýhafin. Hún hefur því ekki fengið þá aðlögun sem eðlilegt verður að teljast í þessu sambandi. Að auki er markaðshlutdeild innlendu framleiðslunnar enn sem komið er ekki mikil af eðlilegum ástæðum. Vakin skal athygli á því að fjmrh. hefur skv. 1. tölul. 6. gr. tollalaga eftir sem áður heimild til að láta umrædd tollalækkunarákvæði fríverslunarsamninganna koma til framkvæmda án lagabreytinga þegar ljóst er að almenn skilyrði til slíks eru uppfyllt. G-liður 1. brtt. felur í sér annars vegar að tollur af plötuspilurum og myndbandsupptöku- og myndbandsflutningstækjum er lækkaður úr 30 í 15%. Talið er að verulegur innflutningur með ólögmætum hætti eigi sér stað á vörum þessum og með þessum hætti er stefnt að því að draga nokkuð úr tilhneigingu í þá veru. Hins vegar er lagt til að tollur af brettum, töflum, stjórnborðum, skápum o.fl. til rafstýringar eða dreifingar á rafmagni verði felldur niður. Með þessu er orðið við mjög eindregnum óskum raforkudreifingarfyrirtækja, auk þess sem bent hefur verið á að hæpið er samkvæmt skuldbindingum okkar gagnvart EFTA og Efnahagsbandalaginu að tolla vörur þessar í ljósi þess að veruleg framleiðsla á búnaði þessum er stunduð hér á landi. Það má vekja athygli á því að flytja má búnað þennan inn sundurtekinn til landsins og ber hann þá engan toll. Loks er lagt til að ákvæði til bráðabirgða III verði breytt á þá lund að það feli aðeins í sér fyrirmæli um lækkun tolla í áföngum á nánar tilgreindum vörum sem ekki falla undir fríverslunarsamningana við EFTA og Efnahagsbandalagið. Óþarft er í ljósi heimildar fjmrh. til að láta umrædd ákvæði koma til framkvæmda að kveða sérstaklega á í lögunum um lækkun tolla í áföngum á tilteknum vörum sem falla undir fríverslunarsamninginn. Það má vafalaust með nokkrum sanni segja að ýmislegt í þessum tollalögum gæti þurft endurbóta við. Ég held að það orki ekki tvímælis að sú breyting sem hér er verið að gera og hér er lagt til að gerð verði sé tímabær og mjög nauðsynleg og réttmæt.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hl. fjh- og viðskn. sem er á þskj. 453. Þetta er ítarlegt, og vel unnið og vandað nál. og ég get vísað í það um allan rökstuðning fyrir afstöðu minni hl. og niðurstöðu sem er að þetta mál sé ekki nægjanlega vel unnið og því sé réttast að vísa því til ríkisstjórnarinnar til betri vinnslu. Undir þetta nál. rita frsm., sem hér stendur, og Kristín Halldórsdóttir. Hv. þm. Ingi Björn Albertsson hefur setið fundi fjh.- og viðskn. Nd. og tekið þátt í störfum nefndarinnar og stendur að nál. með minni hl.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umræðuna neitt. Ég vil aðeins ítreka þær spurningar sem ég hef margsinnis lagt fyrir hæstv. fjmrh. hvað varðar vörugjaldið. Ég spurði hann meðal annars hvernig ætti að reikna þetta út í tolli. Hvort það ætti að reikna þetta sem 14% og síðan 25% aukalega ofan á það eða hvort það ætti að reikna beint 17,5% og ef svo væri hví væri þá vörugjaldið ekki nefnt réttu nafni, 17,5% í staðinn fyrir 14%. Ég spurði líka um hvort ekki hefði verið athugað hvort fella mætti algerlega út vörugjald til einföldunar og ná þeim tekjum inn í staðinn með beinni tollun. Við hv. þm. Óli Þ. Guðbjartsson vorum einnig með spurningar um fob-tollun, hvort hún hefði verið skoðuð og hvort hún komi til greina. Og í síðasta lagi spurði ég hann um hvað heildsöluálagið gerði í tekjum fyrir ríkissjóð. Ég fékk það svar frá hv. formanni fjh.- og viðskn. að þetta væri líklegast um 25 millj. kr. Ég leyfi mér að efast um það og vil benda á að ef flett er upp í söluskattsfrv., sem liggur hér frammi, er þar á bls. 7 gert ráð fyrir að tekjur af nýju vörugjaldi nemi 1600 millj., en þar er einungis reiknað með 14%. Engu að síður er það viðurkennd staðreynd að vörugjaldið í dag er 17,5%. Ég vil fá skýringu á því hvers vegna er þarna reiknað með 14%. Ef við hins vegar reiknum þetta aftur upp og reiknum með 17,5% hækkar þessi liður um 395 millj. Ég vildi gjarnan fá svör við þessu, herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu lengur.