Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umræðu, hefur, eins og hv. þdm. er kunnugt, verið afgr. á mjög skömmum tíma í Ed. Alþ. Reyndar þyrfti ekki langa framsöguræðu fyrir þessu máli, svo mjög sem það hefur verið á dagskrá undanfarnar 4 vikur, og þá í vaxandi mæli hina síðustu daga. Verkföll vegna deilu útvegsmanna og sjómanna hafa staðið í u.þ.b. mánaðartíma. Þrátt fyrir þrotlausa sáttafundi og sáttatillögur standa enn yfir verkföll yfirmarina á bátaflotanum. Þessi verkföll eru ein meginástæða þessa atvinnuleysis, sem pú ríkir í landinu, og víða í sjávarplássum einasta ástæðan. Hver verkfallsdagur bakar þjóðinni óbætanlegt tjón í skertum þjóðartekjum. Frv. því, sem hér er lagt fram, er ætlað að firra þjóðina frekara neyðarástandi, sem við blasir, ef ekkert er að gjört. Frv. gerir ráð fyrir, að lögfestar verði sáttatillögur sáttasemjara, sem í megindeiluatriðum eru samhljóða þeirri sáttatillögu, sem hásetar og matsveinar og einnig nokkur hluti vélstjóra á bátaflotanum hafa þegar samþ. Útvegsmenn og þrjú félög yfirmanna hafa samþ. þá lausn, sem frv. gerir ráð fyrir. Hefur mikill meiri hluti þeirra manna, sem á bátaflotanum starfa, þess vegna samþ. þá lausn, sem í sáttatillögunum felst. Segja má, að meginatriðin, sem deilan hefur snúizt um, sé stofnun lífeyrissjóðs og greiðsla upp í fæðiskostnað. Samkomulagið um lífeyrissjóðinn, sem sáttatill. gerir ráð fyrir, er í megindráttum í því fólgið, að samningsaðilar beiti sér fyrir því, að bátasjómönnum verði með lögum tryggð aðild að lífeyrissjóði togarasjómanna og undirmanna farskipa. Ef ekki næst samkomulag um aðild að þeim lífeyrissjóði, skal skv. sáttatillögunni stofnaður sérstakur lífeyrissjóður bátasjómanna. Iðgjaldagreiðslur skulu vera 10%, greiða útvegsmenn þar af 6%, en sjómenn 4%. Sjóðurinn skal taka til starfa 1. janúar 1970, og greiðast það ár 40% iðgjalda. Árið 1971 skulu greiðast 80% iðgjalda og full iðgjöld frá ársbyrjun 1972. Öllum bátasjómönnum er skylt að vera aðilar að sjóðnum, þó skal sjómönnum eigi skylt að vera aðilar að honum fyrstu 4 mánuðina, sem viðkomandi eru hjá sömu útgerð, séu þeir ekki þegar orðnir sjóðsfélagar annars staðar frá. En ávallt er þó sjómanni heimilt að gerast aðili og ber þá að greiða iðgjöld í sjóðinn hans vegna. Þeim sjómönnum, sem hættir eru störfum á sjó, skal þó heimil áframhaldandi aðild að honum, enda vinni þeir í landi við útgerð. Fer um þetta eftir nánari ákvörðun sjóðsstjórnar. Samkomulagið um greiðslu upp í fæðiskostnað skipverja á bátaflotanum er í því fólgið, að gert er ráð fyrir, að hluti af fæðiskostnaði sjómanna á fiskibátum verði greiddur úr Aflatryggingasjóði sjávarútvegsins, þannig að til báta 151 brúttólest og stærri verði greiddar 100 kr. vegna hvers áhafnarmanns á úthaldsdag, en til báta undir 151 brúttólest að stærð verði þessi greiðsla 85 kr. á úthaldsdag á áhafnarmann. Ákvörðun dagafjölda og áhafnarstærðar fer eftir almennum reglum sjóðsins. Útgerðarmenn skulu draga framangreindar upphæðir frá fæðiskostnaði sjómanna og fá þær endurgreiddar úr Aflatryggingasjóði. Til þess að standa straum af þessum kostnaði mun ríkisstj. hlutast til um, að lagt verði 1% almennt útflutningsgjald á fob-verðmæti fiskafurða þeirra, sem nú eru útflutningsgjaldskyldar. Í sambandi við afgreiðslu hinna ýmsu félaga beggja megin samningaborðsins, og þó fremur verkalýðsfélaganna, þá má segja, að þátttökuleysið í þessum atkvæðagreiðslum núna undanfarna daga hafi verið það, sem menn harma mest, og eru að minnsta kosti getgátur uppi um það, að þetta þátttökuleysi hafi getað í ýmsum tilvikum ráðið úrslitum. Minni hl. félagsmanna í yfirmannafélögunum greiddi atkvæði, og aðeins hluti þeirra synjaði till. sáttasemjara. Meiri hl. hefur því ekki tekið afstöðu til málsins. Það verður að teljast alvarleg þróun, þegar um jafnmikilvæga ákvörðun er að ræða og spurninguna um að aflétta vinnustöðvun og þegar sérstakt tillit er tekið til þess ástands, sem ríkir á meðal almennings hér í dag, atvinnuleysis og þeirra efnahagslegu örðugleika, sem þjóðarheildin á við að búa. Eins og sakir standa, hefur útlit fyrir sættir versnað nú um síðustu helgi, og er það flestra manna mál, að málið sé nú komið í algera sjálfheldu. Ríkisstj. er því sá einn kostur nauðugur að leysa málið á þann hátt, sem hér er lagt til í þessu frv. Mikill meiri hl. þeirra, er starfa að bátaflotanum, hefur að fjölda til samþ. þessa lausn með atkvæði sínu. Ríkisstj. grípur inn í deilu þessa aðeins til að forða neyðarástandi hér í landi og miklum þjóðarvoða. Hér er miklu meira í húfi en svo, að hagsmunir yfirmanna einna á bátaflotanum verði látnir stöðva atvinnu í vaxandi mæli. Verkfallið hefur magnað meira atvinnuleysi, en við Íslendingar höfum þurft að þola í áratugi. Í þeim efnahagsörðugleikum, sem við nú búum við, megum við Íslendingar ekki við rýrnun þjóðartekna vegna innbyrðis ósamkomulags. Deila um þá smámuni, sem deiluaðilar telja nú vera á milli sín, má ekki steypa grundvellinum undan efnahag vorum. Nauðsynlegt er að bera klæði á vopnin og láta þjóðarhag sitja í fyrirrúmi. Almenningur í landinu er búinn að fá nóg af atvinnuleysi, og hefur ekki trú á, að það sem í milli ber í deilum útvegsmanna og yfirmanna réttlæti það tjón, er þegnarnir og þjóðarbúið verða að sæta vegna verkfallsins. Þjóðin krefst þess, að gripið sé í taumana, áður en neyðarástand skapast í landinu. Ríkisstj. hefur af stórum fjölda landsmanna verið legið á hálsi fyrir að grípa ekki inn í deilur þessar fyrr. Það hefur hins vegar verið skoðun ríkisstj., að samningsaðilum ætti að gefast kostur á því að reyna til hins ýtrasta á hinn frjálsa samningsrétt. Á þennan rétt hefur nú verið reynt, að því að talið er, svo sem þjóðarhagsmunir frekast geta leyft. Þess vegna er frv. þetta fram lagt. Ég vildi mælast til þess, herra forseti, við þá n., sem málið væntanlega fær til meðferðar eftir l. umr. málsins, að hún hraði svo störfum sínum sem frekast er kostur á, þannig að úrslit megi fást í málinu hið allra fyrsta. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það leikur enginn vafi á því, að þau verkföll, sem stöðvað hafa nú um alllangan tíma fiskibátaflota okkar, eiga upptök sín í lagasetningu, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir að sett yrði hér á Alþ. í desembermánuði s.l. Með þeirri löggjöf var í rauninni kippt grundvellinum undan þeim kjarasamningum, sem í gildi höfðu verið á milli sjómanna og útvegsmanna og ekki hafði einu sinni verið sagt upp af ýmsum aðilum, og hefðu því verið nú í fullu gildi, með því að lögbinda þar ákvæði, sem gerði fyrri skiptareglur á aflaverðmæti í rauninni þannig, að það gat engan veginn komið út sá hlutur, sem um hafði verið samið, þegar samningarnir voru gerðir. Með þessum 1. var það ákveðið, að 10% af verðmæti þorskveiðiaflans skyldi tekið af óskiptu og lagt í sérstakan stofnfjársjóð fiskiskipa og notað til þess að borga afborganir og vexti af bátunum. Í þessum l. var einnig ákveðið að taka skyldi með sama móti af óskiptu 17% af verðmæti aflans á þorskveiðum og afhenda þá fúlgu útgerðarmönnum,, án þess að hún kæmi til skipta til skipshafnar. Á þennan hátt var það ákveðið að taka skyldi, þegar um þorskveiðar var að ræða, 27% af aflaverðmætinu á þann hátt, að það kæmi ekki til skipta á milli skipshafnar, eins og um hafði verið samið í fyrri kjarasamningum. Þegar um síldveiðar var að ræða, þá var gert ráð fyrir að á þennan hátt væri tekið sem næmi 37% af verðmæti aflans, og það undanskilið því að koma til skipta. Það gaf auðvitað alveg auga leið, að þegar ákvæði sem þessi voru sett í lög, þá var verið að kippa grundvellinum undan þeim kjarasamningum, sem í gildi höfðu verið, enda taldi ríkisstj. sjálf ekki annað fært en að setja ákvæði inn í frv. sitt, nokkru áður en það var samþ. hér sem l. á Alþ., um það, að eftir þessa samþykkt skyldu allir kjarasamningar á milli útvegsmanna og sjómanna vera úr gildi fallnir, ef tilkynning bærist um það frá öðrum hvorum aðila, án þess að um nokkurn uppsagnarfrest þyrfti að vera að ræða. Á þennan hátt var beinlínis með l. frá Alþ. stefnt að því að taka upp nýja kjarasamninga á milli útvegsmanna og sjómanna og snúa sér að þessu vandamáli á alveg nýjum grundvelli. Við Alþb.-menn vöruðum sterklega við því að halda málinu á þennan hátt, við bentum á það að alveg mætti telja víst, að þetta leiddi til þess, að fiskveiðiflotinn stöðvaðist um lengri eða skemmri tíma, því það hefði sýnt sig áður, að það vildi dragast nokkuð, að samkomulag yrði við samningaborðið á milli sjómanna og útgerðarmanna, og að sjálfsögðu mundi það dragast allmikið nú, þegar þeir þyrftu að taka á þessum samningamálum á svona mikið breyttum grundvelli frá því, sem áður var. Nú var heldur ekkert um það að efast, að mjög margir í röðum sjómanna höfðu orðið fyrir verulegu tekjuáfalli, bæði á árinu 1967 og eins á árinu 1968, og var þar sérstaklega um að ræða síldveiðisjómenn vegna stórminnkandi síldarafla og vegna tiltölulega lágs verðs á síldarafurðum. Það mátti því telja alveg víst, að frá þeirra hálfu hlytu að koma fram kröfur um allverulegar bætur í einhverju formi á þeirra kjörum til þess að jafna upp þann mikla mismun, sem ríkisstj. hafði þarna gert með lagasetningu varðandi útreikning á aflaverðmæti því, sem átti að koma til skipta. Ríkisstj. lét eins og hún heyrði ekki þessar aðvaranir okkar, hún hélt áfram með fyrirætlanir sínar og samkv. áætlunum sinna efnahagssérfræðinga. En auðvitað varð reynslan sú, er við höfðum sagt fyrir. Það kom fljótlega til stöðvunar á flotanum, til verkfalls, sem nú hefur staðið í fullan mánuð, en raunverulega hefur af þessum ástæðum, vegna lagasetningar frá Alþ., fiskveiðlfloti okkar verið stöðvaður að mestu leyti, ekki aðeins þann tíma, sem verkfallið hefur staðið formlega, heldur nú í rúmlega einn og hálfan mánuð, því að með eðlilegum hætti hefðu róðrar átt að geta byrjað strax upp úr áramótum. En um það gat vitanlega ekki orðið að ræða, þegar það lá fyrir mönnum, að samningar voru slitnir í sundur og það þurfti að taka upp samninga um býsna erfið málefni í þessum efnum. Nú þegar verkfallið hefur staðið þetta lengi og stöðvun bátaflotans orðin svona tilfinnanleg, eins og allir vita, þá kemur hæstv. ríkisstj. fram á sviðið og segir: Það verður að firra þjóðina þeim vandræðum, að verkfallið standi öllu lengur, að stöðvunin verði meiri en hún er orðin. Og það er á henni að skilja og málflutningi hennar öllum, að það séu sjómenn, og nú sérstaklega yfirmenn á fiskiskipaflotanum, sem eigi alla sökina á því, að flotinn hefur stöðvazt. Eins og það liggi ekki alveg ljóst fyrir, að það er ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hér á Alþ., sem fyrst og fremst bera ábyrgðina á því, að fiskveiðifloti okkar hefur nú stöðvazt í einn og hálfan mánuð á aðalvertíð ársins. Þetta er forsaga þessa máls. Um þetta ættu í rauninni ekki að standa neinar deilur, því það er aðeins verið að bera á móti staðreyndum, ef menn vilja neita þessu. Hvernig hefur svo málið gengið síðan? Sjómenn settu fram sínar kröfur um breytta kjarasamninga. Þeir ákváðu að leggja aðaláherzlu á tvö atriði í nýjum kjarasamningum. Í fyrsta lagi vildu þeir fá frítt fæði sér til handa, en þetta hafði verið krafa þeirra í mörgum kjarasamningum áður og sjómenn bentu réttilega á það, að í þessum efnum væru þeir að fara fram á það, sem aðrar vinnustéttir í landinu hefðu fengið löngu áður. Togarasjómenn hafa þegar frítt fæði. Farmenn hafa frítt fæði og svo að segja allar vinnustéttir í landinu hafa frítt fæði, þegar þær eru settar til vinnu fjarri heimilum sínum. Það var því fullkomlega eðlilegt, að sjómenn tækju nú upp þessa gömlu kröfu sína og færu fram á það að fá nú frítt fæði. En það var auðvitað eins og fyrri daginn, að þannig var staðið að málefnum sjávarútvegsins á Íslandi, að þó að þar væri um undirstöðuna að ræða í öllu okkar efnahagskerfi, þurfti að segja: Þó hægt sé að veita ýmsum öðrum stéttum þessi fríðindi, þá er ekki hægt að veita sjómönnum á Íslandi þennan sama rétt. Útgerðin hefur ekki efni á því, og þjóðfélagið hefur ekki efni á því að búa þannig að útgerðinni, að hún geti veitt þessum starfsmönnum þennan almenna rétt. - Ég held, að flestir, sem um þessi mál hafa hugsað að undanförnu hafi viðurkennt, að þessi krafa af hálfu sjómannanna var mjög eðlileg, hún var um sanngjarnt málefni og ekki sízt með tilliti til þess, hvernig í pottinn var búið, hvað var búið að gera við þeirra aflahlut. Önnur aðalkrafan, sem sjómenn settu fram. var sú. að þeir fengju að njóta lífeyrissjóðsréttinda. eins og líklega um helmingur landsmanna hefur þegar fengið viðurkennt í samningum sér til handa. Togarasjómenn eru orðnir aðilar að slíkum lífeyrissjóði, farmenn eru það, opinberir starfsmenn eru það og starfsmenn við vel flest fyrirtæki, t.d. margs konar þjónustufyrirtæki, sem þjónusta útgerðina í landinu. Starfsmenn t.d. í olíufélögum eru í lífeyrissjóði, það þykir sjálfsagt, og þannig er auðvitað um fjöldamarga starfshópa í landinu. En einni þýðingarmestu starfsstétt okkar, þegar litið er á uppbyggingu okkar efnahagskerfis, sjómannastéttinni á bátaflotanum, höfum við ekki enn haft efni á að tryggja svona réttindi. Það hefur verið talið, að þetta gæti útgerðin ekki borgað. Undir þessu gæti þjóðfélagið ekki risið. Nú var þó svo komið, að hæstv. ríkisstj. hafði gefið yfirlýsingu um það hér á Alþ., að vísu fyrir kosningar, að hún mundi beita sér fyrir því að koma upp lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn. Mikil nefnd var skipuð í málið, og a.m.k. ein þykk bók hefur komið í hendur þm. um þessa athugun. Nú er farið að ganga eftir því skiljanlega, að eitthvað Gerði úr framkvæmdum í þessum efnum, svo að ríkisstj. geti ekki haldið þannig á þessu máli, að hún láti kjósa út á þetta kosningar eftir kosningar án þess að standa við það. En sjómenn settu nú undir þessum kringumstæðum fram þá kröfu, að þeir fengju svipuð réttindi til lífeyrissjóðs eins og um helmingur landsmanna hefur þegar fengið og á þann hátt, sem ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún stefni að að tryggja öllum landsmönnum. Þessi krafa var einnig sett fram á þeim tíma, þegar var verið að taka af sjómönnum önnur réttindi, sem þeir höfðu samkvæmt samningum, en það stóð einnig á því að verða við þessari kröfu. Nú er rétt að víkja nokkrum orðum að því, hvernig þessir samningar hafa svo gengið um þessi tvö meginatriði, sem sjómenn lögðu áherzlu á í sambandi við kjaramál sín að þessu sinni. Það kom auðvitað fljótlega fram, að útgerðarmenn sögðu: Við getum ekkert borgað, ríkisstj. er búin að mæla út okkar skatt nákvæmlega, og hann er svo naumur, að við getum ekkert af hendi látið. Enda hafði sjálf ríkisstj. lýst því yfir í sambandi við flutning á sínum efnahagstillögum hér á Alþ., að hennar sérfræðingar hefðu reiknað úi vandamál efnahagsmálanna á þann hátt, að fella yrði gengi krónunnar um rúmlega 50% og að síðan yrði að standa að framkvæmdinni þannig, að allt launafólkið í landinu tæki á sig alla dýrtíðina, sem af gengislækkuninni hlytist, 20–30% í hækkuðu verðlagi, án allra bóta, sem hreina kjaraskerðingu. Einnig hafði ríkisstj. lýst því yfir, að hún teldi alveg óhjákvæmilegt í sambandi við útreikninga sína á efnahagsvandanum að standa þannig að framkvæmd þessara mála, að aflahlutur sjómanna yrði skertur, þannig að tryggt væri, að þeir gætu í engu tilfelli fengið að njóta hækkandi fiskverðs, sem yrði vegna gengislækkunarinnar, en skyldu þola, eins og aðrar vinnandi stéttir, stóraukna dýrtíð bótalaust, og einnig afleiðingarnar af minnkandi fiskafla, það áttu sjómenn að taka á sig alveg aukreitis. Það var svo sem eðlilegt, að útgerðarmenn teldu sig býsna vel valdaða, og þeir gætu sagt nei við öllum kröfum. Þeir höfðu stefnu ríkisstj. yfirlýsta, og höfðu ríkisstj., og væntanlega meiri hl. Alþ., á bak við sig. Stefnan lá öll alveg ljóst fyrir. Nú, og hvernig gengu svo þessir samningar? Mjög fljótlega fréttist það, að sjómenn, a.m.k. fulltrúar háseta, væru búnir að fallast á það að sætta sig við greiðslur upp í fæðiskostnað, sem næmu í mesta lagi hálfum fæðiskostnaði eða falla frá hálfri kröfunni, talað var um 3000 kr. upp í fæðiskostnað á mánuði. En það var ekki nóg, þó hásetar gerðu þessa tilslökun á sínum kröfum, þá koma þessir dásamlegu efnahagssérfræðingar ríkisstj. og finna út nýtt ráð til þess að koma þessum fæðiskostnaði þannig fyrir, að að nafninu til skuli sjómenn fá hálfan fæðiskostnað greiddan, en þeir skulu a.m.k. greiða helminginn af því sjálfir. Þar að auki skuli vera lagður skattur á ýmsa aðra sjómenn í landinu, eins og alla þá sjómenn, sem róa á smáum bátum allt í kringum landið, bátum innan við 12 rúmlestir, það skuli lagður skattur á þessa sjómenn til þess að standa undir þessum fæðiskostnaði sjómanna og einnig skattur á togarasjómenn, sem höfðu þó samið um það, að þeir skyldu fá frítt fæði og hafa búið við þau kjör um langan tíma. Þá var sem sé komin fram tillaga um að skattleggja þá líka í einn mikinn allsherjar fæðissjóð fyrir bátaflota landsins. Þá var komin fram till. um það að hækka enn einu sinni útflutningsgjöld á sjávarafurðum, sem auðvitað þýddi það í framkvæmd, að fiskverðið í landinu hlaut að lækka sem útflutningsgjaldinu nam. En lækkandi fiskverð var vitanlega sama sem að ganga á hlut sjómannanna, sem hér voru að sækjast eftir því að fá fæðiskostnaðinn greiddan, og það jafngilti einnig þessari skattlagningu á sjómennina á hinum smærri fiskibátum, sem ég greindi frá, og einnig skattlagningu á sjómennina á togaraflotanum. Og þegar verkfallið var búið að standa nógu lengi og nægilega margir voru farnir að tala um það gífurlega tjón, sem þjóðarbúið yrði fyrir vegna stöðvunar flotans, og engir voru fyrri til að viðurkenna þetta mikla tjón, sem þjóðarbúið var að verða fyrir vegna þessarar stöðvunar, en sjómenn sjálfir, sem auðvitað áttu allt undir því, að róið yrði og eitthvað fiskaðist, og auðvitað tók allur landslýður undir það, að vonandi færi verkfallið að leysast. En þá átti sem sagt að nota málið þannig, að það átti að pressa þá, sem höfðu verið á þennan hátt hart leiknir af löggjafarvaldinu í sambandi við sína kjarasamninga, sjómennina sjálfa, ekki aðeins til þess að slá í sífellu af kröfum sínum, heldur átti helzt að fá þá til að samþykkja það að hætta við verkfallið, hefja róðra, án þess að þeir fengju neitt í sinn hlut. Niðurstaðan hefur svo orðið sú, sem menn vita varðandi þessa aðalkröfu sjómannanna, sem gilti jafnt fyrir undirmenn sem yfirmenn, að myndaður er þessi allsherjar fæðissjóður. Sjómenn á hinum ýmsu bátastærðum eiga að fá misjafnlega mikið greitt upp í sinn fæðiskostnað, rétt eins og það kosti eitthvað meira að éta um borð í 200 tonna bát en í 100 tonna bát! En hvað um það, það er ákveðið, að það skuli greiða úr þessum sjóði nokkuð upp í fæðiskostnaðinn og á þennan hátt, sem ég hef greint frá, þannig að sjómennirnir eru sjálfir látnir borga þetta, a.m.k. að hálfu leyti, og svo eru aðrir sjómenn, sem eiga ekki að geta fengið neinar greiðslur upp í sinn fæðiskostnað, skattlagðir til sjóðsins. Ég efast ekkert um það, enda hef ég heyrt það hjá nokkrum sjómönnum, sem í þessum samningum hafa staðið, að þeir eru auðvitað sáróánægðir með þetta fyrirkomulag, sem hér var sett upp. Þeir viðurkenna, að þetta kerfi sé hvort tveggja mjög óréttlátt gagnvart ýmsum sjómönnum í landinu og það fái varla staðizt í framkvæmd, og menn viðurkenna líka, að slíkur fæðiskostnaðarsjóður felur í sér nákvæmlega sams konar hættur og vátryggingasjóðurinn frægi, er farið var að greiða með ákveðnu útflutningsgjaldi á allar fiskafurðir vátryggingaiðgjöld bátanna. Afleiðingarnar af þeim sjóði hafa orðið þær, og er nú viðurkennt einnig af sérfræðingum ríkisstj. í efnahagsmálum, að vátryggingakostnaður hér á landi hefur vaxið alveg úr hófi fram og er orðinn miklu meiri en hann er í nálægum löndum á sambærilegum skipum. Ég er ekki í neinum vafa um það fyrir mitt leyti, að ef áfram verður haldið með þennan fæðiskostnaðarsjóð, þá fer það auðvitað svo, að þeir sjómenn, sem sömdu um að fá ákveðinn hluta greiddan upp í fæðiskostnað nú, eiga eftir að semja um það seinna að fá allan fæðiskostnaðinn greiddan úr sjóðnum. Þá auðvitað verður hækkað útflutningsgjaldið og fiskverðið lækkað, um leið og þeir sjómenn, sem nú eru sviptir réttinum til að fá greiðslur úr sjóðnum, en eru þó látnir borga í sjóðinn, munu einnig í samningum knýja það fram, að þeir fái a.m.k. greitt úr sjóðnum til jafns við aðra, sem í hann borga. Og þannig heldur þetta áfram. Og svo kemur að því, er menn eru búnir að starfa undir þessari sjóðsstofnun í nokkur ár, alveg eins og það gerðist með vátryggingasjóðinn, að þessi fæðiskostnaðarkassi verður orðinn stór, það þarf býsna hátt útflutningsgjald til þess að mata hann, og það er ósköp hætt við því, að fæðiskostnaðurinn verði ótrúlega hár á Íslandi á bátaflotanum eftir nokkur ár, ef á að byggja þetta upp eftir þessum reglum. Hér er um nákvæmlega sama vísdóminn að ræða hjá efnahagssérfræðingum ríkisstj. í þessum efnum eins og öðrum. Þeir eru að fálma hér í hlut. sem þeir þekkja lítið inn á, kaupa sig út úr vandræðunum með því að framkvæma ný vandræði, en þetta á eftir að kosta býsna mikið um það er lýkur. Það sjá nú væntanlega allir, að það sem sjómenn, jafnt yfirmenn sem undirmenn, hafa þurft að sætta sig við nauðugir viljugir í þeirri stöðu, sem upp hefur komið varðandi kröfuatriði um greiðslu á fæðiskostnaði, færir þeim ekki mikið í aðra hönd. Það því fremur. þegar þannig var á málum haldið, að fulltrúi ríkisstj., aðalefnahagssérfræðingurinn Jónas Haralz, sem jafnframt réð yfir fiskverðsákvörðuninni í landinu, hélt þannig á málinu, þó hann þyrfti að brjóta landslög til að gera það, auðvitað studdur af ríkisstj., að hann ákvað að halda í fiskverðið vikum saman, neita að ákvarða fiskverðið eftir þeim reglum, sem segir í lögum um það, hvernig á að komast að niðurstöðu um fiskverðið, en það eru alveg ákveðnar reglur í lögunum, sem á að fara eftir. Þessar reglur voru auðvitað brotnar, og það ákveðið, að fiskverðið skyldi aðeins hækka um það, sem sagt er að sé að meðaltali um 8% frá því, sem það var á fyrra ári, en þá átti fiskverðshækkunin að nema nákvæmlega jafnmiklu og nam vísitöluhækkun á laun hjá almennu launafólki frá því að fiskverð var ákveðið í fyrravetur. Sem sagt út úr 8% fiskverðshækkuninni átti að sjá um það, að hlutamenn gætu að vísu fengið sem nam vísitöluhækkun á laun hjá öðrum, en þeir gátu ekki fengið út úr þeirri fiskverðshækkun neitt umfram það. Nú var þó grundvöllur, að dómi Jónasar Haralz, til þess að hækka fiskverðið um meira en þessi 8%, en þá var haldið þannig á málunum, að fiskverðið var aðeins hækkað um 8%, en það, sem var hægt að hækka fiskverðið þar umfram, var notað í sambandi við uppbygginguna á þessum fæðiskostnaðarsjóði. Svo fóru leikar, að sjómenn fengu þó viðurkenningu á pappír fyrir því, að upp yrði tekinn lífeyrissjóður þeim til handa á svipaðan hátt og tekið hefur verið upp fyrir ýmsar aðrar starfsstéttir í landinu. En ekki var þó gengið lengra um kröfur sjómanna í þessum efnum en svo, að þeir eiga ekki að fá þennan lífeyrissjóð að neinu leyti í gang á þessu ári, og eru þó þeir kjarasamningar, sem nú er verið að ganga frá, aðeins fyrir þetta ár til ársloka. En það er tekið fram, að á þessu ári kemur þessi sjóður ekki til framkvæmda. Það á að taka þrjú ár að koma þessum lífeyrissjóðsréttindum á að fullu handa sjómönnum, og vil ég ætla, ef ríkisstj. ætlar ekki að svíkja fullkomlega þá yfirlýsingu, sem hún hefur gefið um það, að hún ætlaði sér að beita sér fyrir því að koma upp lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn, að um þetta leyti a.m.k. verði kominn upp lífeyrissjóður, sem nær til allra landsmanna og dekkar þá nokkurn veginn yfir það, sem hefur verið samið um fyrir sjómenn að þessu sinni. Útgjöldin í þessum efnum eru þá ekki ýkjamikil, nema þá að það verði svo, að hugmyndin um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn verði dregin mjög á langinn, og þá getur að vísu farið svo, að sjómenn hefðu út úr þessu samningsatriði nokkuð sér til hagsbóta þó síðar yrði. Þetta eru nú þau atriði, sem samið hefur verið um í þessari sjómannadeilu við sjómenn. Ekki trúi ég því, að þeir menn í landinu, sem setja sig eitthvað inn í þessi mál og vilja viðurkenna staðreyndir, geti ekki viðurkennt það, að sjómenn hafi verulega lagt sig í framkróka um það í sambandi við þessar deilur að fá lausn á deilunni með sem minnstum kröfum uppfylltum. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að niðurstaðan hefur orðið sú, að sjómenn sitja eftir að verulegu leyti með skertan hlut, þegar það er haft í huga, hvað gert var varðandi hlutaskiptafyrirkomulagið með lögum þeim, sem samþykkt voru hér dagana fyrir jól. Þá kem ég nokkuð að því, sem snýr sérstaklega að yfirmönnunum á fiskiskipaflotanum, en nú hefur ríkisstj. talið nauðsynlegt að leggja hér fram frv. um það að lögbinda ákveðna lausn á þá. Það er auðvitað enginn vafi á því, að það var að ýmsu leyti farið enn harðari höndum um yfirmennina á fiskiskipaflotanum í lagasetningu ríkisins, en nokkurn tímann undirmennina, og var þó nógu hart að þeim gengið. Launakjör yfirmannanna á fiskiskipaflotanum hafa lengi verið þannig, að yfirmennirnir hafa haft svo að segja allt sitt kaup út úr aflahlut. Þetta hefur t.d. verið þannig, að þegar hásetarnir hafa talið sér mikils virði að fá inn í samninga ákveðna lágmarkskauptryggingu, því það hefur verið í allmörgum tilfellum um það að ræða. að þeir hafa þurft að búa við lágmarkskauptrygginguna, aflahluturinn hefur ekki orðið hærri en lágmarkskauptryggingin í samningum hefur verið, þá hafa yfirmennirnir á fiskibátunum sætt sig við það, eins og t.d. skipstjórar, að hafa miklu lægri lágmarkskauptryggingu, borið saman við sinn aflahlut, en nokkrir aðrir á bátunum. Þeir hafa sannarlega treyst á það, að aflaprósenta þeirra gæti skilað þeim því, sem þeir ætluðust til að fá fyrir sín störf. Þetta hefur meira að segja verið þannig, að í einstaka tilfellum hefur lágmarkskauptrygging skipstjóra og stýrimanna á bátum verið undir því, sem lágmarkskauptrygging er til almennra háseta. Lágmarkskauptrygging til almennra háseta er samkvæmt samningi 13.762 kr. á mánuði. Við þessa upphæð hafa hásetar tryggt sér 1100 kr. á mánuði í svonefnda fatapeninga, sem hafa verið greiddir út, þegar til lágmarkskauptryggingarinnar hefur komið. Ef um hefur verið að ræða bát, sem hefur stundað línuveiðar, bætist við þessa upphæð 2803 kr. á mánuði og í þeim tilfellum kemst hásetinn upp í 17665 kr. á mánuði í brúttólágmarkskauptryggingu, áður en fæðið hefur verið dregið frá. En hver hefur lágmarkskauptrygging skipstjóra og stýrimanna verið? Skipstjórarnir eru yfirleitt upp á tvo hásetahluti. Lágmarkskauptrygging skipstjóra hefur hins vegar verið 16835 kr., og til viðbótar hefur verið um að ræða fast kaup, 624 kr. á mánuði, eða 17459 kr. samanlagt, en það er rétt rúmlega 200 kr. lægra á mánuði en hásetinn hefur, ef um línufiskirí er að ræða. En þegar ekki er um línufiskirí að ræða, þá er þessi kauptrygging skipstjóra og stýrimanna lítils háttar hærri en hún hefur verið hjá hásetum. Vélstjórar hafa haft þarna nokkuð hærri tryggingu. Það gefur auðvitað auga leið, þegar um það er að ræða, að það á að taka stóran hluta af aflaverðmæti bátsins undan hlutaskiptum, hann á ekki að koma til skipta, þá bitnar þetta auðvitað sérstaklega á þeim, sem hafa tiltölulega háa skiptaprósentu í samningum, sem eru skipstjórarnir, sem hafa lagt allt sitt undir að þeir afli og hafa auðvitað orðið mjög illa úti, ef út af hefur brugðið með afla. Til viðbótar við það, að svona hefur verið ástatt um lágmarkskauptryggingu þessara yfirmanna, þá kemur þetta einkennilega fyrirkomulag, sem nú á að taka upp á fæðiskostnaðargreiðslunni, þar sem fæðiskostnaðurinn á að greiðast með fiskverði. Það á að lækka fiskverðið, það á að leggja á útflutningsgjald, og skipshöfnin er þannig látin borga hluta af fæðiskostnaðinum sjálf, og þá verður auðvitað skipstjóri, sem er með tvo hluti, að borga helmingi meira í kassann en hver einstakur háseti. Hans fæðishlunnindi verða á þennan hátt miklu minni, þegar litið er á kaupið sem heild. Það er því ekkert undarlegt, þó að yfirmennirnir væru, eins og allir. aðrir sjómenn, sem í þessum samningum tóku þátt, mjög óánægðir með það, hverjar undirtektir við þeirra kröfum í deilunni voru af hálfu útvegsmanna og hver afstaða ríkisstj. var til þeirra málefna. Það var því ofureðlilegt, að þeir gerðu kröfur um það að fá hér nokkra leiðréttingu, annaðhvort á sinni almennu lágmarkskauptryggingu eða þeim hluta af þeirra kaupi, sem var fast kaup, en þeir höfðu aðeins 624 kr. sem fast kaup á mánuði. Þegar komið er undir lokin og yfirmennirnir eru búnir að láta í það skína, að þeir gætu eftir atvikum, eins og á öllu málinu hefur verið haldið, jafnvel sætt sig við það að gera samkomulag í deilunni, ef þetta litla fastakaup þeirra, 624 kr. á mánuði, yrði hækkað upp í 1150 kr. á mánuði eða um 576 kr. Þetta kom mjög greinilega fram m.a. í Vestmannaeyjum, þar sem bæjarstjórnin beitir sér fyrir því að ná sáttum á milli aðila. Hún flytur sáttatillögu í þessa átt, og það kemur fram í atkvæðagreiðslu, sem yfirmenn tóku þátt í, að mikill meiri hl. yfirmanna þar fellst á að leysa deiluna á þessum grundvelli. En þó að yfirmennirnir hafi mjög gefið undir fótinn með það, að það væri hægt að leysa deiluna, þó að þeir væru að sjálfsögðu mjög óánægðir þarna með mörg samningsatriði, á þessum grundvelli, þá var svarið við því í sífellu þvert nei. Það sögðu þeir, sem vissu, að þeir höfðu ríkisstj. með sér og væntanlega meiri hlutann á Alþ. og treystu á það, að þeir gætu fengið sinn vilja settan í lög með afli atkvæða hér á Alþ. Ég tel, að hér hafi verið haldið á málum af ótrúlegri óbilgirni af hálfu þeirra aðila, sem áttu í samningum við yfirmenn á fiskibátaflotanum að þessu sinni. Skyldi það nú í þeim kostnaði, sem um er að ræða hjá útgerðinni, hafa drepið allt, þó að menn hefðu gengið inn á það, að 4 yfirmenn á bát fengju 576 kr. á mánuði til hækkunar í kaupi? Það gerir tæpar 6 þús. kr. á mann á ári eða 26–30 þús. kr. á bát á ári. Nei, ég tel að þetta atriði sýni það svo ljóst, að það sé engin leið að láta sér missýnast í þeim efnum, að þeir, sem neita samningum á grundvelli sem þessum, vildu aldrei neina eðlilega samninga. Þeir hafa raunverulega neitað í framkvæmd að standa að samningum á þann hátt, sem ætlazt er til samkv. vinnulöggjöf, og ég tel það alveg furðulegt, að ríkisstj., sem þó á að vita upp á sjálfa sig skömmina í þessum efnum, hvernig hér hefur verið stofnað til allra mála í þessum atriðum, skuli í þessari stöðu ekki hafa beitt sér fyrir því að fá samkomulag t.d. á grundvelli sem þessum, mæta þarna sjónarmiðum yfirmannanna, þó að ekki væri nú í meiru en þessu. Í stað þess kemur svo ríkisstj. hér fram með frv. og vill lögbinda þá till., sem yfirmennirnir hafa fellt í atkvgr., ekki með lítilli þátttöku, heldur með mikilli þátttöku miðað við þær aðstæður, sem um er að ræða í samtökum yfirmanna, því auðvitað er mikið af yfirmönnum dreift víðs vegar úti um land, sem hafa enga aðstöðu til þess að taka þátt í þessari atkvgr., og eru jafnvel utan allra samtaka. En í þessari atkvgr. viðvíkjandi kjörum yfirmanna tóku þátt, eftir því sem fram hefur komið í blöðum, um 555 menn, og það er hreint ekki lítið. En ríkisstj. ákveður að beita sér fyrir því að lögbinda sem kaup yfirmanna það, sem útgerðarmenn hafa samþ., en yfirmenn hafa fellt að miklum meiri hl. og sem raunverulega jafngildir því að segja algert nei við þá varðandi þeirra almennu launakjör: Ég hef heyrt, að það eru til ýmsir menn, m.a. þeir, sem virðast ráða allmiklu um skrif í stjórnarblöðunum, sem óskapast yfir ósvífni yfirmannanna á fiskiskipunum, að þeir skuli jafnvel hafa verið að tala um það, að þegar búið væri að kippa raunverulegum grundvelli undan hlutaskiptakjörunum, eins og gert var með lögum þeim, sem ríkisstj. beitti sér fyrir, þá vildi skipstjóri, sem á að hafa tvöfaldan hlut, fá sem lágmarkskauptryggingu um 30 þús. kr. á mánuði. En þeir níðingar, eins og sagt hefur verið, að heimta slíkt kaup! En hvað skyldu þeir menn vera margir í okkar landi, sem hafa fastan samning um ekki lægra kaup en það og vinna þó ekki nema hálfan vinnudag á við yfirmennina á okkar fiskibátum? Hvað skyldu þeir vera margir? Ég veit ekki betur en flestir sæmilega launaðir verkstjórar eða yfirmenn við minni háttar atvinnurekstur ráði sig ekki upp á minna en 30 þús. kr. á mánuði með alls konar aukafríðindum. Það er alveg rétt, að margir af yfirmönnunum á okkar fiskibátum hafa haft á undanförnum árum meira en 30 þús. kr. á mánuði í laun. Það er rétt. Margir þeirra höfðu mjög hátt kaup á meðan síldaraflinn var sem mestur og meðan verðið á síldarafurðunum var hæst, en þessir menn hafa auðvitað orðið að sætta sig við gífurlega mikið tekjufall frá þessum háu launum, og ég ætla það, að þeir séu ekki fáir yfirmennirnir á síldveiðiskipum okkar, sem á s.l. ári höfðu ekki ýkjamikið kaup. En þegar menn meta kaup yfirmannanna á okkar fiskibátum, mættu þeir kannske einnig hugsa nokkuð til þess, hvað á þeim mönnum veltur í okkar þjóðarbúskap, því að hvað sem öllu líður og hvað svo sem því líður, sem nú ber mikið á af hálfu aðaltalsmanna ríkisstj., að það sé ekki hægt að treysta á sjávarútveginn, það verði að leita eftir einhverju öðru, þá hefur það nú verið svo, að allt fram til þessa hefur gengi íslenzku þjóðarinnar fyrst og fremst byggzt á okkar sjávarútvegi, á þeim gífurlega miklu afköstum, sem hann hefur haft, og þau afköst hafa vitanlega byggzt að mjög verulegu leyti á yfirmönnunum, eins og reyndar öllum sjómönnunum á bátaflotanum. Það er því að mínum dómi eitt það ranglátasta og heimskulegasta, sem nokkur stjórn á Íslandi gerir, að ætla að taka upp slag við sjómennina á fiskiskipaflotanum og ætla að knýja það fram, að launakjör sjómannanna, og þá ekki síður yfirmannanna, verði með þeim hætti, að það megi búast við því, að fiskimennirnir flýi land, leiti eftir betur launuðum og hægari störfum í landi, eða þá þeir fari í það, eins og ýmsir aðrir hafa gert, að taka við störfum, sem þeim bjóðast hér í nágrannalöndunum, þar sem þeim er boðið miklu hærra kaup en þeir geta fengið hér. Mér hnykkti við nú fyrir nokkrum dögum, þegar ég las um það grein í norsku fiskveiðiblaði, að frá því var skýrt, að nokkrir danskir útgerðarmenn hefðu verið á ferðalagi um Norður-Noreg til þess þar að reyna að ráða mikinn fjölda af norskum sjómönnum, yfirmönnum og undirmönnum, á danska fiskibáta. Í þessu blaði var að vísu farið nokkrum orðum um það, að vonandi færi það nú ekki svo, að norskir sjómenn færu að ráða sig á danska báta, þó að það væri vel borgað. En hvað verður um okkur, þegar þessir dönsku fara að koma hingað, þeir, sem bjóða hér um tvöfalt hærri kauptryggingu og um tvöfalt hærra kaup en það, sem er verið að lögbinda hér nú? Okkar sjómenn eru vanir því að þurfa að vera fjarri heimilum sínum og það langtímum saman. Ég veit það t.d., að sjómenn á Austurlandi hafa ekkí talið það eftir sér, talið það aðeins eðlilegt, að þeir þyrftu að fara á vertíð hér til Suðvesturlands og vera hér í 4–5 mánuði frá heimilum sínum. Svipað hefur þetta t.d. verið með okkar síldveiðisjómenn almennt. Þeir hafa ráðið sig á skip og verið ýmist norður í Dumbshafi eða úti á Norðursjó í marga mánuði í einu. Þessir menn auðvitað telja það enga Síbiríuvist, þó að þeir ráði sig til Esbjerg í nokkra mánuði fyrir miklu hærra kaup en þeir geta fengið hér. Það væri þá aldeilis búhnykkur í efnahagsmálum Íslands, ef framkoma ríkisstj. í þessum málum leiddi til þess, að við misstum talsvert af okkar beztu sjómönnum úr landi, af því að aðrir keyptu þá upp. Við skulum ekki sjá eftir því, þó að okkar sjómenn hafi sæmileg laun. Þeir fá þau m.a. þegar þeir duga vel í starfi og þegar þeir leggja ótrúlega mikið á sig. Ég er hræddur um það, að ýmsir þeir, sem reikna kaup sitt út í landi, mundu fá út æðimikið kaup eftir yfir- og aukavinnu- og helgidagataxta. ef þeir tækju allan þann tíma inn í reikningsdæmið, sem sjómennirnir á útileguskipunum verða að leggja fram. Ég kannast a.m.k. við það. að mér þótti nóg um, þegar skipstjórunum, ýmist af bátunum, að ég tala nú ekki um af togurunum, af sínu mikla ofurkappi kom auðvitað ekki annað til hugar en að leggja úr höfn jafnvel daginn fyrir stórhátíð, daginn fyrir jól, og vera úti á hátíðinni við fiskveiðar eða liggja einhvers staðar í fjarlægum höfnum, ef svo stóð á um veður, en þeir voru tilbúnir til þess að stunda sjóinn. Þessir menn auðvitað fást ekki til þessara starfa, nema þeir geti átt von á því, a.m.k. ef aflast, að þeir hafi allgott kaup. Og ég vil segja það hér við hv. alþm., að ég er sannfærður um, að enginn þeirra mundi leggja það á sig að vera í stöðu okkar sjómanna á fiskibátaflotanum upp á þau býti, að þeir fengju aðeins venjulegt kaup í landi fyrir þá vinnu, sem er af þeim heimtuð, sem eru á bátaflotanum. Ég segi það því alveg hiklaust í þessu tilfelli, að ég tel, að ríkisstj. hafi farið með afbrigðum heimskulega að í þessu vandamáli, í fyrsta lagi að ætla að ráðast á samningsbundinn rétt sjómannanna, eins og gert var með löggjöfinni fyrir jól, og í öðru lagi að mæta ekki óskum þeirra á réttlátari hátt en gert hefur verið við þessa samningagerð. Ég veit það, að það eru til menn, sem treysta á það, að þeir séu svo margir, sem nú bíða sárþurfandi eftir atvinnu í frystihúsum og fiskvinnslustöðvum landsinsog þeir séu svo margir, meðal annars í hópi sjómanna, sem vita það, að þeir þurfa endilega að fara að komast á sjóinn til þess að geta haft kaupið sitt, að það sé hægt að slá ryki í augu þeirra og sakfella aðeins yfirmennina, þá hæst launuðu á bátunum, fyrir það, að þeir eigi alla sökina á því, að hér er stöðvun, en ég er ekki í neinum vafa um það fyrir mitt leyti, að það er ríkisstj., sem ber ábyrgðina fyrst og síðast á því, að flotinn er enn stöðvaður. Sjómannasamtökin, bæði samtök undirmanna og yfirmanna, hafa sýnt hér ótrúlega mikla tillitssemi, en þeir hafa mætt litlum skilningi. Það er ekki aðeins þessi þáttur, sem ég hef gert hér aðallega að umtalsefni, sem hlýtur að vekja athygli manna, sem hugsa um þetta frv. Þetta frv. miðar að því að svipta ákveðna aðila þeim löghelgaða rétti, sem þeir hafa sem starfsmenn, samningsréttinum. Það er verulega hættulegt mál að handleika samningsréttinn á þann hátt. sem hæstv. ríkisstj. gerir í þessu tilfelli og hefur gert hér hvað eftir annað áður, Það dugir ekki að afsaka sig aðeins með því, að það sé mikið í húfi. Auðvitað er mikið í húfi, en hvað halda menn t.d., að sé mikið í húfi núna eftir tæpan hálfan mánuð, 1. marz. þegar um það verður að ræða, hvort meginhluti íslenzkrar verkalýðshreyfingar fer e.t.v. í vinnustöðvun út af því sjálfsagða réttlætismáli að greiða skuli vísitöluuppbætur á laun? Hefur þjóðin efni á því að stoppa þá alla sína framleiðslu um lengri eða skemmri tíma? Auðvitað hefur þjóðarbúið ekki efni á því. En væri það þá verkamönnunum að kenna, sem krefðust réttar síns? Væru það þeir, sem væru að setja þjóðfélagið um koll með því að heimta þennan rétt sér til handa? Eða er sökin hinna, sem hafa svipt þá þessum rétti, sem þeir höfðu samið um? Ég er ekki í neinum vafa um það, að hið rétta svar er það, að það er vitanlega ríkisstj. og hennar stuðningslið á Alþ.. sem ber sökina. Hún getur ekki sloppið út úr þessum vanda með því að segja t.d. 1. marz. ef þá verður verkfall út af vísitölumálinu: Ja, ég er að bjarga þjóðinni. Og ég set bara lög um það. að menn skuli vinna fyrir sama kaup og áður. Ef hún heldur áfram þessum leik, kemur auðvitað næsta aðgerð og hún verður ekki aðeins um það, að menn skuli vinna vísitöluuppbótalaust, heldur segir ríkisstj. að ári liðnu: Það þarf að bjarga þjóðinni með því, að þið eigið að vinna fyrir miklu lægra kaup í krónum talið en þið hafið haft. Við setjum lög um það. Sú aðferð að ætla að beita lögum á þennan hátt, þó að það hafi áður verið gert samkomulag um og sett lög um það, að það skuli gilda ákveðnar leikreglur um gerð kjarasamninga, er stórháskaleg, og það er auðvitað full ástæða til þess að vera á móti þessu frv. vegna þess, að það miðar að því að svipta ákveðinn starfsmannahóp í landinu löghelguðum samningsrétti. Hér er um samningsréttarmál verkalýðshreyfingarinnar allrar í landinu að ræða. Og það eru engin rök, sem hægt er að færa fram fyrir því, að yfirmennirnir á fiskibátunum séu í þessu tilfelli með óbilgjarnar kröfur, þeir séu að reyna að knýja eitthvað það fram, sem ekki sé hægt að standa við. Því er það, að það hefði auðvitað átt að fara þá leið, sem við Alþb.-menn höfum bent á. Það hefði átt að vera búið að skipa hér sérstaka sáttanefnd í þetta mál og leita eftir sáttum á eðlilegum grundvelli. Það er vitanlega engin von til þess, að niðurstaða fáist í samningagerð með eðlilegum hætti, ef annar aðilinn segir í sífellu: Ég samþykki ekkert, ég verð ekki við neinu, og sá aðili er studdur af ríkisvaldinu, sem ógnar með því að setja lögbindingu á þessar kröfur. Ég óttast það, að einmitt þessi vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. vill viðhafa í þessu máli, muni leiða til þess í öðrum tilfellum, t.d. næst þegar um það verður að ræða, að sjómenn þurfa að taka upp samninga við útvegsmenn, ja, þá standi bara útvegsmenn eins og nú og segi nei við öllu og bíði eftir því, að lög komi og þá verði samningsrétturinn í reynd ekkert nema nafnið. Ég fyrir mitt leyti a.m.k. efast ekkert um það, að á svipaðan hátt mundi núna fara, ef að samningaborði settust fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar annars vegar og fulltrúar vinnuveitenda hins vegar og ræddu um það að taka upp vísitöluuppbætur á laun. Þá mundu auðvitað atvinnurekendur segja nei og aftur nei, þar sem þeir vita um það, að þetta er yfirlýst stefna ríkisstj., að reyna að knýja þetta fram. Þeir reikna með því, að þegar nógu langt er komið út í voðann, þegar búið er að stöðva alla þjóðarframleiðsluna um lengri eða skemmri tíma, þá komi ríkisstj. og geti jafnvel látið fulltrúa Alþfl. leggja fram frv. um það á Alþ. að kveða niður verkfallið með lögum, af því að það sé þjóðarnauðsyn. Alþfl. hefur margsinnis áður lýst yfir sinni almennu, pólitísku afstöðu í málum eins og þessum. Hin almenna afstaða Alþfl. hefur verið sú, að hann væri mótfallinn því, að gripið væri inn í kjarasamninga með löggjöf, og oftar en einu sinni áður hefur Alþfl. farið úr ríkisstj. í slíkum tilvikum, þegar grípa hefur átt til slíkra ráða. En það er nú ekki lengur svo. Nú otar íhaldið Alþfl. fyrir sig og lætur Alþfl.-ráðh. bera fram frv. um það að leggja lögbindingu á sjómenn, og það undir þessum kringumstæðum. sem hér er um að ræða. En það er auðvitað enginn vafi á því, að dragi sjómenn ekki réttar ályktanir af því, sem er að gerast í þessum efnum og launþegar í landinu yfirleitt, læri þeir ekki á þessi vinnubrögð, skilji þeir ekki það, að það er ekki leiðin til þess að kveða niður svona vinnubrögð aðkjósa á kosningadegi til áhrifa á Alþ. þá fulltrúa, sem beita sér fyrir því að svipta starfshópa í landinu eðlilegum samningsrétti, fái þessir menn ekki eðlilega refsingu, þá auðvitað halda þeir þessum upptekna hætti sínum áfram. Þetta mál. sem hér er til umr., er því í mínum augum ekki aðeins málefni yfirmannanna á fiskibátaflotanum, og hefði þó verið full ástæða til þess aðeins út frá því sjónarmiði, hvernig hefur verið farið með þeirra mál að vera á móti frv., en hér er um að ræða, að dómi okkar í Alþb.. stórt „prinsip“-mál launþegasamtakanna í landinu. Ríkisstj. hefur verið að þreifa fyrir sér í þessum efnum á undanförnum árum, hefur verið að fikra sig áfram, og það er enginn vafi á því, að hún hugsar sér það nú í dag að nota sömu vinnubrögðin gagnvart launafólki í landi, sem á svo mikið undir því að fá kaup sitt mælt á réttan hátt miðað við verðlag í landinu. Af þessum ástæðum erum við Alþb.-menn algerlega mótfallnir þessu frv. og teljum, að það eigi að fella það. Ég reikna auðvitað alveg með því, að það verði sagt í Alþýðublaðinu og í Morgunblaðinu, að nú vilji kommúnistar endilega svelta alla þjóðina, halda verkfallinu endalaust áfram, eyðileggja allan þjóðarbúskap Íslendinga, það sé þeirra kappsmál. Maður þekkir svo sem þennan málflutning. En þeir skulu vita það, að slíkur málflutningur hefur ekki minnstu áhrif á okkur Alþb.-menn. Við treystum því, að áður en lýkur átti menn sig á því, hvað er að gerast í þessum efnum, hvar orsökin til vandans liggur, hver réði upphafinu í þessu máli og hvernig hefur verið staðið að málinu, og ég geri mér meira að segja vonir um það, að það verði stór hluti landsmanna, sem áður en langt um líður áttar sig á því, að við þurfum meira að segja að hafa vellaunaða yfirmenn á fiskiskipunum okkar. Það dugir ekki að bjóða þeim léleg kjör, þar sem þeir eiga líka öll sín laun undir áhættu. Það hefur verið sagt hér í umr. um þetta mál, að það hafi nú ekki verið ástæðulaust að búast við því, að ríkisstj. legði sig nú fram um það að hafa áhrif á það, að samningar gætu tekizt á milli aðila, t.d. með því að hið opinbera legði hér fram nokkurt framlag, ef á þyrfti að halda eða veitti hér tiltekin fríðindi til þess að endar gætu náð saman á milli aðila, og með sérstöku tilliti til þess, að það ei ríkisstj. alveg á ótvíræðan hátt, sem á upphafið að þessari alvarlegu deilu, sem er búin að kosta þjóðina jafnmikið og raun er á. En hvað hefur ríkisstj. gert til þess að ná samkomulagi? Ja, hvað skyldi það t.d. hafa kostað mikið, jafnvel þó að það hefði þurft að leggja það fram frá ríkinu, að greiða þennan mismun, sem hér hefur verið nefndur í sambandi við fastakaup yfirmannanna? Ég er sannfærður um það, að sú upphæð, sem hefði farið í það á hverju ári, er langt innan við það, sem ríkið borgar á hverju ári bara í lögreglukostnað innan girðingarinnar á Keflavíkurflugvelli til þess að reyna að halda þeim þar á mottunni. Við verðum að leggja þar fram mikið fé á hverju ári í þessu skyni. Ríkisstj. telur þetta ekki eftir sér. Þetta er auðvitað sjálfsagður hlutur, og þannig mætti auðvitað nefna fjölda marga útgjaldaliði hjá ríkinu, sem eru vægast sagt vafasams eðlis. En hvað hefur ríkisstj. boðið fram til þess að reyna að brúa hér bilið á milli þessara deiluaðila? Það hefur ekki komið fram, hvað það er. Ég get ekki séð betur en afstaða ríkisstj. hafi beinlínis verið sú að halda sér fast við það í einu og öllu, sem hennar efnahagssérfræðingar höfðu reiknað út og tilkynnt fyrir jólin, en aðalinntak þeirra ráðstafana var það, að launafólk allt í landinu yrði að taka á sig bótalaust afleiðingarnar af hækkuðu verðlagi, sem mundi nema í kringum 20–30%, og að sjómenn yrðu einnig að taka á sig afleiðingarnar af þessu hækkaða verðlagi í landinu og þar að auki á sig áföllin af minnkandi fiskafla. sem svo mikið hefur verið talað um. Við þessi grundvallarsjónarmið stendur ríkisstj. alveg pikkföst allan tímann. Það er ýmislegt haft í frammi. Af hálfu ríkisstj. er það sagt t.d., að vegna gengislækkunarinnar hefði að sjálfsögðu fiskverð getað hækkað talsvert, og þá hefðu sjómenn fengið hækkaðan aflahlut í kjölfar þess, og þannig hefðu þeir þá auðvitað sloppið undan því að bera bótalaust dýrtíðina. En um það er auðvitað ekki að ræða, þar sem t.d. er um að ræða síldveiðar. Þó að síldarverðið hefði verið látið hækka inn í skiptaverðið, hefði auðvitað hlutur síldarsjómanna ekki orðið eins mikill og hann var á meðan aflinn var mikill og verðið var hátt. Jú, það kann að vera, að af þorskveiðunum hefðu sjómenn fengið nokkru fleiri krónur, þannig að það hefði vegið nokkuð á móti vaxandi dýrtíð. En ríkisstj. virðist hafa verið alveg sannfærð um það, að þetta mætti ekki koma fyrir, að sjómenn fengju fleiri krónur í kjölfar gengislækkunarinnar. En nú eru sjómenn ekki eini starfshópurinn í landinu, sem tekur laun sín með tilliti til hins almenna verðlags, sem er í landinu. Við skulum t.d. taka hér þekkta starfshópa eins og lögfræðinga. Þeir hafa sjálfir sett sér lög í sínum félögum, þeir þurfa ekki að semja við einn eða neinn. Þeir setja bara sjálfir taxta um það, hvað þeir skuli hafa mikið af hverju máli. Auðvitað fer það svo hjá þeim, að þegar allar upphæðir í landinu stórhækka í kjölfar gengisbreytingar, hús, sem kostaði 1 millj., fer upp í 11/2 millj., hús, sem kostaði 2 millj., fer upp í 3 millj. o.s.frv., þá auðvitað hækkar aflahlutur þessara manna prósentvís við hið hækkandi verðlag. Hvað gera arkitektar, verkfræðingar og hvað þeir heita nú allir? Þeir hafa líka sett sér svona taxta, og það eru til miklu fleiri aðilar, að ég tala nú ekki um þá, sem taka ákveðna myndarlega prósentu af söluverðmæti á því, sem þeir handleika eða geta starfað sem milliliðir í sambandi við. Þessir aðilar mega allir óáreittir af ríkisstj. taka til sín fleiri krónur með hækkandi verðlagi, og þeir munu auðvitað allir halda því fram, að það sé ekkert óeðlilegt, að þeir þurfi að fá fleiri krónur, allt sé orðið dýrara, útgjöldin meiri, áhættan meiri, en það er eins og þessi formúla megi ómögulega gilda t.d. við sjómenn. Ef svo ber við, að fiskverð gæti nú hækkað, þá verður að koma í veg fyrir það, að það fari á nokkurn hátt út til sjómannanna. Þeir skulu fá að dúsa í sama kaupinu og þeir bjuggu við áður. Þetta er sem sé mat ríkisstj. og hennar efnahagssérfræðinga á gildi sjómannastéttarinnar í okkar efnahagslífi. En þetta er einmitt hennar mat yfirleitt á störfum vinnustéttanna, undirstöðuhópanna í okkar þjóðfélagi. Þetta er mat hennar á þeim og svo aftur viðhorf hennar til milliliðahópanna, sem alltaf eru að taka til sín stærri hluta af kökunni. Ég skal nú ekki ræða öllu meir um þetta mál hér við þessa umr. Það væru þó vissulega ýmis atriði, sem ástæða væri til þess að víkja hér að, og verður kannske gert hér nokkuð við 2. umr., þegar málið hefur farið í n., ég skal nú geyma mér það til þeirrar umr. En afstaða mín og okkar Alþb.-manna til þessa frv. er sú, að við viljum fella frv., teljum, að það eigi engan rétt á sér. Við viljum eigi að síður leggja okkur fram um það að reyna að finna lausn á þessari deilu, því að við gerum okkur það fyllilega ljóst, ekkert síður en aðrir, að það er mikil nauðsyn á því fyrir þjóðarbúið og fyrir allt starfandi fólk í landinu, að flotinn geti farið af stað, framleiðslan geti byrjað og við álítum, að það væri hægt að ná þessu marki, ef t.d. væri sett á laggirnar sérstök sáttanefnd, sem gengi hér á milli aðila. En það þarf auðvitað að vera til staðar nokkur skilningur á því, að sjómennirnir, sem hér eiga hlut að máli, eigi hér einnig nokkurn rétt. En ef á þann hátt væri unnið að málinu, teljum við, að hægt væri að fá lausn á þessari deilu og það tiltölulega fljótlega.



Herra forseti. Þó að því hafi verið lofað af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna að tefja þetta mál ekki með miklum umr., þá finnst mér eigi að síður rétt, að það fái hér þinglega meðferð, þannig að hæfilegar umr. verði um það og eins að það fái þinglega meðferð í n. Það tel ég m.a. þinglega meðferð í n., að það verði leitað til fulltrúa þeirra aðila, sem eiga hér í deilu, m.a. til að upplýsa það, hvað það er raunverulega, sem nú ber á milli í deilunni, en því var lýst yfir af hæstv. sjútvmrh. í Ed., að í raun og veru væru smámunir, sem bæru hér á milli. Ef það er rétt hjá hæstv. ráðh., þá finnst mér það vel tilvinnandi og ekki annað sæmandi, en að þingið fái fullar upplýsingar um það, hverjir þessir smámunir eru og hvort ekki muni því vera hægt að leiða málið til lykta á stuttum tíma, án þess að það þurfi að fara þá leið, sem hæstv. ríkisstj. leggur hér til. Ég vil vænta þess, að hæstv. sjútvmrh. hafi farið með rétt mál og verið búinn að kynna sér allar staðreyndir þar að lútandi, þegar hann sagði, að hér væru raunverulega smámunir, sem bæri á milli. Því að það skulum við gera okkur ljóst. að hvað framtíðarlausn þessa máls snertir, er það að sjálfsögðu langæskilegast. að það verði hægt að fá fullt samkomulag um þetta mál og a.m.k. sé það til fulls upplýst, áður en þetta mál er endanlega afgreitt, hvað það er, sem raunverulega ber á milli, fyrst hæstv. ráðh. fer um það þeim orðum, að hér sé um smámuni að ræða. Áður en ég vík að málinu sjálfu finnst mér rétt að minnast örlítið á setningu, sem hæstv. sjútvmrh. lét falla hér áðan. Hann talaði um það með verulegum fjálgleik, að nú skipti það mestu máli að bera klæði á vopnin. Og þetta er alveg rétt hjá hæstv. sjútvmrh. En það gildir hér um hann eins og um ýmsa fleiri, að það er hægara að kenna heilræðin en að halda þau. Ef hæstv. sjútvmrh. hefði minnzt þessara orða og farið eftir þessum orðum á haustþinginu, mundi aldrei hafa til þeirrar deilu komið. sem hefur verið háð hér í landinu að undanförnu, sjómannadeilunnar og verkfallsins í sambandi við hana. En í stað þess að bera þá klæði á vopnin, hellti ráðh. olíu á eldinn og þess vegna fór sem fór. Það sorglega við þessa deilu, sem hér er nú rætt um, er einmitt það, að það hefði aldrei þurft til hennar að koma og það hefði verið hægt að forða þjóðinni auðveldlega frá því mikla tjóni, sem af henni hefur hlotizt, ef með hæfilegri skynsemi og aðgætni hefði verið haldið á þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstj. Það var einu sinni sögð setning hér í þinginu af voldugum þingeyskum manni, sem fjallaði eitthvað um móðuharðindi af manna völdum. Mér finnst, að öll afskipti ríkisstj. af þessu máli minni á móðuharðindi af manna völdum. Og ég lýsi fullkomlega á hendur henni ábyrgðinni af því tjóni, sem af þessari deilu hefur leitt. Það er haft eftir merkum útgerðarmanni, sem ætti að þekkja vel til þessara mála, að eins og nú sé komið, kosti þessi deila þjóðarbúið um 20 millj. á dag. Það eru liðnir 48 dagar af þessu ári og þó að við reiknum með því, að þeir hefðu ekki allir verið færir til sjósóknar, mun það ekki fjarri lagi að reikna með því samkv. þessum tölum, að tjónið af deilunni nemi orðið 500–600 millj. kr. og kannske meiru en það. En hjá þessu tjóni hefði verið hægt að komast, hjá þessum móðuharðindum af manna völdum hefði verið hægt að komast, ef ríkisstj. hefði haldið með skynsemi, aðgætni og lagni á þessum málum. Og mér finnst rétt, áður en ég vík að málinu sjálfu, að rökstyðja það nokkuð, að ég kalla þessi afskipti ríkisstj. móðuharðindi af manna völdum. Ég kalla þetta í fyrsta lagi móðuharðindi af manna völdum vegna þess, að til þessarar deilu hefði aldrei þurft að koma og hefði aldrei komið, ef ríkisstj. hefði ekki algerlega að óþörfu blandað sér inn í samningamál sjómanna og útvegsmanna á s.l. hausti og sett lög um það að rjúfa samningana á milli þessara aðila, sem er í raun og veru algerlega einstætt verk í þingsögunni. Ég man ekki eftir því, það kann að vera hægt að finna fordæmi fyrir því, að ríkisstj. eða annar aðili hafi áður fyrr komið með mál hér á Alþ. og knúið það fram að rjúfa gerða samninga milli stéttarfélaga í landinu. Ef það hefði ekki verið gert, er það alveg víst, að ekki hefði til þessarar deilu komið, því að það var bæði hjá sjómönnum og útgerðarmönnum ríkjandi fullur skilningur á því, að vinnufriður væri nauðsynlegur og ef þessi afskipti ríkisstj. hefðu ekki komið til sögunnar er ég viss um það, að þessir aðilar hefðu leyst deilumál sín með friðsamlegum hætti, eins og svo oft áður. En eftir að svo var komið, að með þessari lagasetningu ríkisstj. var búið að rjúfa samningana milli útgerðarmanna og sjómanna með þeim hætti, að kjör sjómannanna voru stórkostlega skert, þá var ekki von á öðru, ekki nema eðlilegt og mannlegt, en að þeir brygðust við á þann hátt, sem raun varð á. En ég segi það enn í fyrsta lagi, að ég tel verknað ríkisstj. móðuharðindi af manna völdum vegna þess, að til þessarar deilu hefði aldrei þurft að koma, ef hún hefði ekki skorizt í hana með þeim hætti, sem ég hef nú gert grein fyrir. Í öðru lagi segi ég, að afskipti ríkisstj. af þessu máli minni á móðuharðindi af manna völdum vegna þess, að það hefði verið fyrir löngu hægt að leysa þessa deilu, ef nokkur vilji hefði verið hjá hæstv. ríkisstj. til þess að ná því marki. Sjómennirnir settu sínar kröfur þannig fram strax í upphafi, að það var ekki annað en fullkomin sanngirni, að að þeim væri gengið. Þeirra meginkröfur hljóðuðu ekki upp á annað en það, að bátasjómennirnir og yfirmennirnir á bátunum sætu við sama borð og sjómenn á togurum og farskipum hafa þegar tryggt sér, að þeir fengju fæði sitt greitt og yrðu aðilar að lífeyris sjóðum. Og það var áreiðanlega af hálfu útgerðarmanna fullur skilningur á því, að þessum kröfum þeirra væri fullnægt. Hins vegar verður að gera sér grein fyrir því, að þannig er að útgerðinni búið af hálfu hæstv. ríkisstj. með ýmsum sköttum og álögum og sérstaklega með meiri vaxta- og peningapólitík, sem því fylgir, að það er ekki hægt um vik fyrir útgerðina, jafnvel þó að útgerðarmenn vilji veita starfsmönnum sínum góð kjör, nema þeir fái á móti einhverjar tilslakanir af hálfu ríkisstj. Ég er alveg viss um það, að á bak við tjöldin hefur verið mjög reynt til þess af útgerðarmönnum síðan þessi deila hófst að fá tilslakanir af hálfu ríkisstj., sem gerði útgerðarmönnum auðvelt að semja, en ríkisstj. hefur alltaf þverneitað að veita slíkar tilslakanir. Svo var komið fyrir rúmum þremur vikum síðan samkv. því, sem eitt stjórnarblaðið, Vísir, upplýsti, að það, sem á milli bar milli sjómanna og útgerðarmanna, svaraði ekki nema 27 millj. kr. á ári. Fjárlög íslenzka ríkisins eru nú á 8. milljarð kr. Hver heldur það, að ríkisstj. hefði ekki auðveldlega getað brúað þetta bil, þessar 27 millj. kr., milli sjómanna og útgerðarmanna, ef hún hefði haft minnsta vilja til að gera það? En ríkisstj. hafði engan vilja til að gera það og þess vegna hélt þessi deila áfram viku eftir viku með þeim afleiðingum fyrir þjóðarbúið og alla aðila, sem ég hef nú lýst. Ég segi þess vegna enn einu sinni, að öll framkoma og öll afskipti ríkisstj. í þessu máli minnir fullkomlega á hina frægu setningu um móðuharðindi af manna völdum. Ríkisstj. hefur hér með stífni sinni, yfirgangssemi og skilningsleysi átt sinn þátt í því, að þjóðin er í dag 500–600 millj. kr. fátækari en hún þyrfti að vera, ef með nokkurri skynsemi og gætni hefði verið á þessum málum haldið af hálfu hæstv. ríkisstj. En þetta er ekki í fyrsta sinn, sem þessi ríkisstj. gerir sig seka um slík móðuharðindi af manna völdum sem ég hef nú rætt um. Á seinasta þingi gerðist nákvæmlega sami atburðurinn. Þá afnam ríkisstj. lög um vísitöluuppbætur á kaup með þeim afleiðingum, að launþegar urðu að hefja stærsta og dýrasta verkfall, sem hefur verið háð á Íslandi, til að knýja fram sinn rétt. Til þess verkfalls og til þess tjóns hefði áreiðanlega ekki komið, ef ríkisstj. hefði ekki hér algerlega að óþörfu skorizt í málið og afnumið l. um vísitöluuppbætur á kaupgjaldi. Ég er ekki að halda því fram, að það séu ekki sæmilega velmetandi menn, sem sitja í hæstv. ríkisstj., en af einhverjum ástæðum tekst þeim svona klaufalega til, að verk þeirra snúast hvaðeina upp í það að vera móðuharðindi af manna völdum og baka þjóðinni hið stórfelldasta tjón. Ríkisstj. og stjórnarblöðin hafa fundið það, að aðstaða þeirra var ekki sterk í þessari deilu. Þessir aðilar hafa fundið það, að sökin var ríkisstj. og hennar stuðningsmanna, og þess vegna hefur verið kappsamlega að því unnið á undanförnum vikum að reyna að koma sökinni á aðra. Það hefur verið reynt að koma sökinni á stjórnarandstæðinga og sagt, að þeir spilltu fyrir samkomulagi um þetta mál. Og það hefur verið svo langt gengið, að þegar þm. hafa ferðazt hér um húsið í einkaerindum, hefur verið sagt í stjórnarblöðunum, að þeir væru að koma hingað til að spilla fyrir samkomulagi um málið, þó að þeir hafi ekki rætt við neina af þeim mönnum, sem þar áttu þátt í samningagerð, nema þá að Lúðvík Jósefsson hafi kannske átt samtal við einn af forystumönnum útgerðarmanna, en mér finnst ólíklegt, að það hafi verið gert til þess að espa upp sjómennina að tala við þann mann. Það hefur verið reynt að halda þessum sama áróðri uppi manna á milli, ekki aðeins í blöðunum, að stjórnarandstæðingar væru að spilla fyrir málinu, en ég held þó með heldur litlum árangri vegna þess, að það hefur legið svo skýrt fyrir, hver afstaða stjórnarandstæðinga var. Afstaða stjórnarandstæðinga var í fyrsta lagi sú, að þeir reyndu eftir megni að koma í veg fyrir það, að þessi deila hlypi af stokkunum með því að beita sér gegn því frv. hæstv. sjútvmrh., sem hleypti henni af stað. Síðan hefur hvað eftir annað af hálfu þeirra verið hvatt til þess að leysa deiluna sem fyrst, og þeir hafa jafnan lýst því yfir, að þeir væru reiðubúnir til að eiga sinn þátt í því t.d. að taka þátt í sáttanefnd ef eftir því væri óskað. Stjórn Steingríms Steinþórssonar gekk þau spor í verkamannaverkfallinu, sem háð var hér 1955, að leita til stjórnarandstöðunnar og biðja hana um að eiga aðild að sáttanefnd sem reyndi að koma á samkomulagi í þeirri deilu. Upp úr þessari deilu náðist samkomulag, og m.a. samkomulag um atvinnuleysistryggingarnar, sem nú hafa komið að beztum notum. Ef ríkisstj. hefði haft nokkurn áhuga fyrir að leysa þessa deilu, átti hún að snúa sér strax til andstöðuflokka sinna og biðja þá að eiga þátt f því með sér að vinna að lausn hennar, en í stað þess að gera það, var haldið uppi rógi um stjórnarandstöðuna um það, að hún væri að spilla fyrir málinu. En þó álít ég, að þessi áróður um stjórnarandstöðuna sé ekki það versta, sem hent hefur áróðursmeistara stjórnarflokkanna og ríkisstj. í þessu máli. Það, sem ég tel langverst og langalvarlegast í sambandi við þessa áróðursherferð ríkisstj. og hennar stuðningsmanna í málinu, er sú áróðursherferð, sem hefur verið haldið uppi gegn yfirmönnunum á bátaflotanum og reynt að hengja þá upp sem einhverja sökudólga, sem ættu mestan þátt í því, að samkomulag næðist ekki í þessari deilu. Og það hefur ekki verið látið þar við sitja. Það hafa verið breiddar út alls konar sögur um það, að hér væri um að ræða einhverja mestu hátekjustéttina í landinu, og þá sé nú skörin farin að færast upp í bekkinn, þegar þessir hátekjumenn ættu meginþátt í því, að aðalatvinnuvegur þjóðarinnar stöðvaðist. Þessi rógur hefur verið látinn ganga mann frá manni. Það hefur ekki verið látið bera eins mikið á honum í stjórnarblöðunum til þess að undirbúa þá aðgerð, sem nú er verið að framkvæma hér í þinginu. Það hefur verið talað öðruvísi um þessa menn núna en á sjómannadaginn og á tyllidögum, þegar verið er að tala um það, hvað sjómannastéttin sé nauðsynleg og hve mikilsvert það sé, að þar sé valinn maður í hverju rúmi. Nú hefur verið talað um það, að hér væri um hátekjumenn að ræða, sem væru með óbilgirni að stöðva aðalatvinnuveg þjóðarinnar um hábjargræðistímann og ættu þátt í því, að þúsundir manna gengju atvinnulausar í landinu. Og það hafa verið nefndar hinar furðulegustu tölur um það, hvað það væri, sem þessir menn bæru úr býtum. Satt að segja finnst mér nú, þegar maður rifjar upp ýmsar ræður og ýmis skrif hjá stjórnarblöðunum á undanförnum misserum, að þá séu þessar tölur, sem eru nefndar um hinar háu tekjur yfirmannanna á bátaflotanum, nokkuð einkennilegar, því að þegar stjórnin hefur verið að afsaka sínar gerðir hér í þinginu í efnahagsmálum, hefur ekki vantað upplýsingar um það, hve afli hefur minnkað mikið á undanförnum árum eða hvað verð hafi fallið mikið á sjávarafurðum o.s.frv. En nú er eins og þetta hafi ekki haft nein áhrif á kjör sjómannanna og yfirmannanna á bátaflotanum á undanförnum misserum. Það virðist alveg samkv. þessum áróðri eins og þeirra kjör hafi verið óbreytt, þó að afli hafi dregizt saman og þó að verðlag hafi fallið á íslenzkum sjávarafurðum erlendis. En til þess verða menn að taka eðlilegt tillit, þeir, sem vilja vera sanngjarnir í þessum efnum, að þó að þessi stétt manna bæri sæmileg kjör úr býtum á árunum 1964–1966, er allt annað uppi á teningnum í dag. Niðurstaðan er sú, að samkv. útreikningum, sem eru byggðir á tölum frá Efnahagsstofnun ríkisins og stjórnarliðar ættu þess vegna ekki að vefengja, þá hafa yfirmenn á skipum á síðasta ári sízt haft hærri laun en t.d. verkstjórar í landi. Vil ég ekki neitt lítið úr þeim gera, en hitt er þó alveg víst, að á langflestum þeirra hvílir minni ábyrgð en þeim, sem eru til fyrirsvars á okkar bátaflota, auk þess, sem allir sjá, að vinna þeirra er ekki eins erfið og áhættan miklu minni, sem þeirra störfum fylgir. Og hver getur nú ætlazt til þess að það verði til lengdar hægt að tryggja þá stefnu, sem allir virðast vera sammála um, að á okkar fiskiskipum þurfi að verða valinn maður í hverju rúmi, ef þeir, sem þar starfa, bera ekki meira úr býtum en t.d. verkstjórar í landi? Ég er ekki að segja það, að verkstjórar í landi eigi ekki að hafa sæmileg laun, síður en svo, og ég tel þeirra störf mjög þýðingarmikil og það skipti mjög miklu máli fyrir okkur að hafa góða verkstjórastétt, og við eigum að leggja áherzlu á að bæta hana. En þrátt fyrir það, þó að ég viðurkenni þessa stétt fullkomlega, hygg ég, að því verði ekki neitað, að þeir menn, sem veljast til þess að verða yfirmenn á bátaflotanum, hvort heldur þeir eiga að verða þar skipstjórar, stýrimenn eða vélstjórar, gegni enn ábyrgðarmeira, þýðingarmeira og örlagaríkara starfi fyrir íslenzkt þjóðfélag. Því að hvaða trú, sem menn kunna að hafa á stóriðju og öðru slíku og atvinnurekstri útlendinga hér á landi, er það víst, að um langa framtíð enn mun afkoma okkar þjóðarbúskapar fyrst og fremst velta á því, sem sjávarútvegurinn eða sjómennirnir koma með að landi og hvernig úr þeim afla verður unnið. Við getum ekki tryggt góðan rekstur á sjávarútveginum, nema það sé tryggt, sem menn telja, að sé nauðsynlegt, a.m.k. á sjómannadaginn og öðrum slíkum tyllidögum, að það sé valinn maður í hverju rúmi. Ég vil vænta þess, að þeir erfiðleikar, sem nú ganga yfir og hvernig að okkar sjómannastétt er búið í dag, verði ekki til þess, sem hv. seinasti ræðumaður minntist á, að þeir muni leita sér atvinnu í öðrum löndum. Okkar þjóð má ekki við því og við verðum að treysta því, að til þess komi ekki. En það verðum við hins vegar að gera okkur ljóst samkv. mannlegu eðli, að ef engin breyting verður á í þessum efnum og ef störf þeirra, sem á sjónum vinna, eru ekki tiltölulega betur launuð en okkar, sem erum í landi, miðað við þá áhættu og erfiðleika og ábyrgð, sem á þeim hvílir, gæti þróunin hæglega orðið sú, áður en langt um liði. Ég vil því nota þetta tækifæri til að fordæma með hinum sterkustu orðum þann áróður, sem hefur verið haldið uppi af ríkisstj. og stuðningsmönnum ríkisstj. gegn yfirmönnum bátaflotans á undanförnum dögum. hvernig hefur verið reynt að hengja þá upp sem ósanngjarna kaupkröfumenn, hátekjumenn, sem þyrftu alls ekki á því að halda, sem þeir væru að berjast fyrir og sýndu þar ósanngirni gagnvart öðrum stéttum í landinu. Ég vil sérstaklega láta þar í ljósi sterka fordæmingu á því, að á sama tíma og blað sjútvmrh. þykist vera velviljað sjómönnum, hafa það verið forystumenn Alþfl., sem öðrum frekar hafa gengið fram í þessum áróðri bak við tjöldin og breitt þetta út um yfirmennina á bátaflotanum, að þeir væru ósanngjarnir hátekjumenn, sem væru vegna heimtufrekju að reyna að stöðva aðalatvinnuveg þjóðarinnar. Ég vil ekki brjóta það samkomulag, sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa gert við stjórnina í sambandi við þetta mál, þ.e. að ræða ekki almenn efnahagsmál, því að samkomulag er um það, að umr. um það mál fari fram síðar. Ég skal því ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri um það, sem snertir þetta mál almennt, en víkja að lokum nokkrum orðum að því frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil í sambandi við það segja það fyrst, að það hefur frá upphafi verið meginstefna Framsfl. að leysa kaupdeilur með frjálsum samningum, og ég held, að ég segi það rétt, að á þeim einum 30 árum eða svo, sem Framsfl. hefur haft aðild að ríkisstj., muni það ekki hafa komið fyrir nema í tvö eða þrjú skipti undir alveg sérstökum kringumstæðum, að gripið var til lagasetningar til þess að leysa kaupdeilur. Það má gjarnan í þessu sambandi minnast þess, að þegar íhaldsflokkurinn gamli, núv. Sjálfstfl., beitti sér fyrir því á þingi 1925, að komið yrði upp svokallaðri varalögreglu til þess að skerast í leikinn í kaupdeilum, áttu þm. Framsfl. frumkvæðið að því, þeir Tryggvi Þórhallsson og Ásgeir Ásgeirsson, að sett voru l. um sáttasemjara ríkisins eða sáttasemjara í vinnudeilum, sem hefur starfað síðan og tvímælalaust hefur átt oft mikinn og gæfuríkan þátt í því, að slíkar deilur hafa leysts. Allt frá þessum tíma hefur það verið meginregla, sem Framsfl. hefur viljað fylgja og fylgt, að slíkar deilur yrðu leystar með frjálsum samningum. En eins og ég sagði áðan, eru ein tvö eða þrjú undantekningardæmi frá þessu og ég skal líka fúslega viðurkenna það, að svo getur verið ástatt, að málum sé þannig komið og högum þjóðfélagsins þannig háttað, að ekki sé um aðra leið að ræða en að leysa mál með lagasetningu. En til þess að slíkt geti talizt réttmætt frá mínu sjónarmiði og þeirra manna, sem líta svipað á málin og ég, þá verða a.m.k. tvö meginskilyrði að vera fyrir hendi auk þess, sem lausn málsins verður að vera réttlát. Þessi meginskilyrði eru þau, að í fyrsta lagi sé málum þjóðarinnar þannig komið og deilan eða verkfallið þannig vaxið, að þjóðarbúið þoli það ekki öllu lengur, að hún haldi áfram, án þess að löggjafinn skerist í leikinn. Í öðru lagi þarf það að liggja fyrir, að samningar hafi verið reyndir til hins ýtrasta og ekkert hafi verið látið ógert til að koma þeim á með frjálsum hætti. Ég tel, að í sambandi við þá deilu, sem hér liggur fyrir, megi segja, hvað fyrra atriðið snertir um þörf þjóðfélagsins og það tjón, sem það verður fyrir af áframhaldandi deilu, að það geti réttlætt íhlutun eins og þá, sem hér er um að ræða, en þó því aðeins, að það sé um réttláta lausn að ræða. En hitt er alveg ljóst, að enn sem komið er hefur ekki í þessu máli verið reynt nægilega að koma á samningum. Deilan hefur dregizt von úr viti, þó að allir viðurkenni, að það sé raunverulega lítið, sem beri á milli, án þess að nokkuð hafi verið gert til þess að höggva á hnútinn og til að koma á samkomulagi, og sérstaklega hefur ríkisstj. látið það ógert að reyna að koma á samkomulagi um þessi mál, því að ef hún hefði gert það, væri deilan leyst fyrir löngu, m.a. má þar vitna í umsögn eins stjórnarblaðsins, eins og ég gerði áðan, um að það hefði ekki þurft að brúa bil, sem svaraði meiru en 27 millj. kr. fyrir þremur vikum síðan. Það gat stjórnin gert með einu pennastriki, ef hún hefði haft nokkurn áhuga fyrir því. Það er líka upplýst, að nú fyrir nokkrum dögum var reynd sáttatilraun í Vestmannaeyjum, sem sýnir það, að það munaði raunverulega ekki nema fáum millj. kr., að því er manni virðist, til þess að það væri hægt að ná samkomulagi í deilunni. En þrátt fyrir það þó að þetta liggi fyrir, hafa núna 4–5 dagar verið látnir líða síðan atkvgr. fór fram, án þess að samningaleiðin væri reynd til nokkurrar hlítar. Það mætti segja þess vegna, að þar sem ekki er að mínum dómi fullnægt nema öðru af þessu meginatriði, þannig að fyrirsjáanlegt er mikið tjón þjóðarbúsins, ef deilan heldur áfram, en hinu ekki, að samningaleiðin hafi verið reynd til hlítar eða til hins ýtrasta, þá væri það eðlileg afstaða að greiða atkv. á móti þessu frv. Niðurstaðan er samt sú, að ég og mínir flokksmenn munum sitja hjá við atkvgr., og það byggi ég á eftirgreindum þremur atriðum: Í fyrsta lagi er fyrirsjáanlegt, að það verður mikið tjón fyrir þjóðarbúið og fjölda aðila, ef deilan heldur áfram. Í öðru lagi liggur það fyrir eftir því, sem upplýst hefur verið hér í þinginu bæði af hæstv. ríkisstj. og þeim, sem styðja málstað hinna, að það er sáralítið, sem á milli ber, og þegar svo er komið, að ekki ber orðið nema sáralítið á milli í deilunni, viljum við ekki verða til þess að bregða fæti fyrir, að það mál gangi fram, sem hér liggur fyrir, þó að við hins vegar viljum ekki taka neina ábyrgð á afgreiðslu þess. Í fyrsta lagi vegna þess, að samningaleiðin hefur ekki verið reynd til fulls að okkar dómi og í öðru lagi vegna þess, að að öðru leyti hefur öll málsmeðferð ríkisstj. á þessu máli verið þannig, að við viljum hvergi nálægt henni koma. Til þess verður svo að taka einnig tillit, sem gerir þessa deilu alveg sérstæða, og það er það, að nokkur hluti þeirra manna, og það jafnvel meiri hluti þeirra manna, sem á bátaflotanum vinna, er búinn að samþykkja ákveðna lausn fyrir sitt leyti, og það er ekki óeðlilegt, að það hafi nokkur áhrif á þá heildarafstöðu, sem menn taka til þessa máls. En þó að við framsóknarmenn fordæmum afstöðu ríkisstj. eins harðlega og hægt er að gera í sambandi við alla þessa málsmeðferð, þá viljum við ekki, eins og málið er komið nú, verða til þess að bregða fæti fyrir það, að þetta frv. nái fram að ganga af þeim ástæðum, sem ég hef nú gert grein fyrir og þess vegna verður það okkar niðurstaða að sitja hjá við þetta mál. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða meira um þetta mál að sinni, en ég vænti þess, að það gefist tækifæri til þess að ræða frekar um það, því að ég tel þá aðferð, sem hæstv. ríkisstj. hafði í Ed., fullkomlega óverjandi og óþinglega. Hún var sú, að eftir að fulltrúar annarra flokka en stjórnarandstöðunnar höfðu talað, létu ráðh. eða aðrir fulltrúar stjórnarflokkanna ekki neitt til sín heyra. Ég álít, að þeir eigi ekki aðeins að sýna andstæðingum sínum heldur einnig þinginu þann sóma að svara þeirri gagnrýni, ef þeir treysta sér til þess, sem kemur fram í sambandi við meðferð þessa máls. Ég er ekki viss um, að það verði heldur neitt til þess að greiða fyrir framgangi málsins eða stuttum umr. hér í þinginu, ef ríkisstj. ætlar að halda áfram þessari siðvenju í sambandi við þessar umr. Jafnvel þó að ríkisstj. telji málið aðkallandi, á hún að ástunda þingleg vinnubrögð eigi að síður um meðferð málsins. Það eru óþingleg vinnubrögð, sem hæstv. ráðh. hafa í Ed. í sambandi við þetta mál og hafa oft haft í sambandi við önnur svipuð mál á undanförnum árum, þegar þeir halda aðeins sínar stuttu framsöguræður, síðan tala andstæðingarnir og ekkert heyrist meira af hálfu ráðh. Þeir reyna þannig að kæfa allar umr. niður. Ég held, að slík vinnubrögð þekkist hvergi á þingi nema hér. Einstaka sinnum kemur það að vísu fyrir, og það er helzt forsrh., sem beitir þeirri vinnuaðferð, að eftir að andstæðingarnir hafa talað, tekur hann til máls og talar það, sem eftir er af fundartímanum. Síðan er málinu frestað. Þetta á sérstaklega við um mál, sem stjórnarandstæðingar flytja, og málið oft og tíðum ekki tekið til umr. meir. Ég veit ekki dæmi til þess, að nokkur ríkisstj. hagi sér í þessum efnum eins og hæstv. ríkisstj. gerir. Ég skal taka það fram, að það er einn ráðh., sem er undantekning í þessum efnum, og það er rétt að geta þess vegna þess, að honum ber viðurkenning fyrir það, það er hæstv. landbrh., Ingólfur Jónsson. Ég minnist ekki annars en, ef um mál er að ræða, sem hann flytur hér, að hann taki fullan þátt í umr. um þau lög eins að hann ræði mál, sem koma fram af hálfu andstæðinganna og snerta þau rn., sem undir hann heyra. En allir hinir ráðh. eru meira og minna brotlegir í þessu sambandi, og ég verð að segja, að mér finnst nú brot hæstv. sjútvmrh. vera einna mest, ef hann lætur sér nægja í sambandi við þetta mál að flytja stuttar málamyndaframsöguræður í báðum d. og segja svo ekki neitt meira um málið, svara engu þeim ádeilum og þeirri gagnrýni, sem kemur fram af hálfu andstæðinga hans, heldur reynir að þegja málið í hel. Ef slík vinnubrögð verða höfð í þessu máli áfram, þá verður það áreiðanlega ekki til þess að greiða fyrir því, að það verði hægt að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna í framtíðinni um það að stytta umr. um mál, eins og nú hefur verið gert, því að það er það minnsta sem hægt er að ætlast til, þegar slíkt samkomulag hefur verið gert og stjórnarandstæðingar halda sínum málflutningi mjög í skefjum hvað tímann snertir, að þeim sé þá svarað aftur af hálfu ríkisstj. Ég vil þess vegna vænta þess, að hæstv. sjútvmrh. hafi annan hátt á hér í þessari d. en í Ed., og ræði við okkur um málið. Það þarf ekki að tefja það neitt. Það er ekkert meira fyrir okkur að vera hér kannske fram undir 5 eða 6 en fyrir sáttanefndina, sjómennina og útgerðarmennina, sem voru hér til 8–9 á morgnana og það á ekki neitt að þurfa að vera til trafala fyrir framgang þessa máls, sem ríkisstj. leggur svona mikla áherzlu á, en það á hins vegar þó að hafa þann kostinn í för með sér, að málið fær þó sæmilega þinglega meðferð.



Herra forseti. Skyldi það ekki hafa hvarflað að hæstv. ráðh. undanfarna daga, þegar málið, sem hér er til umr., var komið í sjálfheldu, eins og hæstv. sjútvmrh. orðaði það í sinni framsöguræðu, að það hefði verið affarasælast í þessu máli að hugsa til íslenzks málsháttar, sem hljóðar á þá leið: „Í upphafi skyldi hver endirinn skoða“? Ég minni á þetta sökum þess, að það er ómótmælanleg staðreynd, að það ógæfuspor var stigið fyrir nokkrum mánuðum síðan að rifta samningum sjómanna með lagasetningu, og það er orsökin til allrar þeirrar langvinnu deilu, sem háð hefur verið síðan og það var svo sannarlega varað við að stíga þetta ógæfuspor. Ríkisstj. fékk aðvaranir frá öllum ræðumönnum stjórnarandstöðunnar, þegar það frv. lá hér frammi fyrir Alþ., að hún væri að stíga ógæfuspor, sem mundi leiða ógæfu yfir marga, en hún sinnti því ekki og fór sínu fram. Það er enginn vafi á því, að þegar hæstv. ríkisstj. gerði sér það ljóst, að hún yrði að fella gengið f annað skipti á einu ári, þá átti hún þegar í stað að hefja samningaviðræður við sjómenn. Ef hún hefur talið, að gengislækkunin kæmi ekki að gagni til þess að efla undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar með verkunum sínum, sjávarútveginn, þá átti hún að hefja samningaviðræður við sjómenn um lausn á því að fá breytingu á skiptakjörunum, hafi hún talið það vera undirstöðuatriði málsins. Ég fullyrti við þá umr., að það væri eingöngu til þess fallið, að setja illt blóð í sjómenn að beita þá lögþvingun á því stigi málsins. Það væri í raun og veru svo óskynsamlegt, að það mætti líkja því við það, að það væri milli vina verið að setja eitur í bikarinn. Ég held, að þetta hafi ekki farið fjarri. Það þýðir ekki að sakast nú, hæstv. ríkisstj. steig þetta ógæfuspor, og henni er það skyldast að bíta úr nálinni með það. Af þessari lagasetningu í haust hefur leitt langvarandi deilu, verkfall, sem hefur staðið nú í heilan mánuð stöðvað atvinnulíf þjóðarinnar. Ef mönnum hefur ekki verið það ljóst, að sjávarútvegur og fiskiðnaður er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar enn í dag, þá er mönnum það vafalaust ljóst núna. Þegar bátaflotinn stöðvast, þegar fiskveiðar stöðvast, þá stöðvast nálega allt atvinnulíf kringum Íslandsströnd, og eru þar engar undantekningar frá, nema í Reykjavík og Akureyrarkaupstað, þar sem atvinnulíf hvílir á fleiri fótum en sjávarútveginum einum. En að öðru leyti má heita, að allt atvinnulíf landsmanna sé háð sjávarútvegi og fiskiðnaði annars staðar. Deilan hefur orðið undarlega torleyst, og ég held að meginástæðan til þess, hversu torleyst hún hefur orðið, sé einmitt lagasetningin frá s.l. hausti. Einhverjir kunna að segja: Auðvitað var deilan svona torleyst og svona langvinn, af því að sjómenn sýndu enga sanngirni, þeir voru með svo óhóflegar og frekjulegar kröfur. En það eru þó tiltölulega fáir, sem taka svona upp í sig. Menn verða að viðurkenna það, að þegar búið var með löggjöf að breyta samningsbundnum hlutaskiptum svo, að þriðji hver fiskur af hlut sjómanna hafði verið tekinn í burtu frá þeim, þá var ekki við öðru að búast en að sjómannastéttin reyndi að heimta eitthvað af sínum rétti aftur. Það fór þó þannig, að þeir kröfðust ekki að fá sín gömlu hlutaskipti óbreytt, þeir fóru aðrar leiðir, og ég held, að allir sanngjarnir menn meti það svo, að þeir hafi borið fram hógværar kröfur. Þeir báru fram tvær meginkröfur. Kröfu um það að fá frítt fæði, svo sem tíðkaðist hjá flestum vinnustéttum, sem vinna fjarri heimili sínu og viðurkennt er af öllum sem nálega sjálfsagður hlutur, og að þeir fengju aðild að lífeyrissjóði, svo sem margar aðrar stéttir hafa þegar áunnið sér rétt til. Lausnin, að því leyti sem lausn er fengin í deilunni, fer ekki fjarri því, sem menn hefðu getað sagt sér nokkurn veginn í upphafi, að þar yrði að mætast á miðri leið, ef menn ekki sæju sér fært að verða við hinum hógværu kröfum. Hásetar hafa fengið nokkurn veginn helminginn af sinni fæðiskröfu, og þeir hafa fengið loforð um það, að þeir fái aðild að lífeyrissjóði í áföngum á þó nokkuð löngum tíma. Þannig hefur að hvorugu leytinu verið gengið að kröfum þeirra til fulls, meginkröfurnar svona nokkurn veginn helmingaðar, og ég held, að sjómenn hafi látið það í ljós tiltölulega fljótt eftir að verkfall var skollið á, að þeir væru til viðtals um málamiðlun. Ég held, að þegar vika var liðin af verkfallinu, hafi mönnum mátt nokkurn veginn vera það ljóst, að það væri hægt að leysa deiluna þarna nokkurn veginn með því að svara kröfum sjómanna ríflega til helminga. En það kostaði samt þriggja vikna verkfall að komast að þessari lausn kjaradeilu útvegsmanna niðurstöðu. Einn aðalforystumaður sjómanna, Jón, Sigurðsson, hefur sagt það, nú að deilu lokinni við hásetana, að útgerðarmennirnir séu áreiðanlega búnir að kosta meiru til við að heyja verkfallið heldur en það hefði kostað þá að verða við kröfunum án afsláttar. Það hygg ég, að sé nú rétt. Ég hygg, að útgerðin í landinu sé búin að kosta meiru til til þess að heyja þetta stríð við sjómannastéttina heldur en þó hún hefði gengið alveg að fæðiskröfunni og lífeyrissjóðskröfunni. Ég held, að það hafi verið mjög mikil mistök, hvernig á þessu máli hefur verið haldið, einkanlega frá hendi útgerðarmanna. Þeir hefðu átt að mæta kröfunum af meiri skilningi, mæta þessum sanngjörnu kröfum af meiri sanngirni. Þá held ég, að deilan hefði leystst og hvorki kostað útgerðina né þjóðarheildina þá ofurháu fúlgu, sem deilan er nú búin að kosta hvora tveggju. Það hefur allt of lengi verið bolazt í glímunni. Útgerðarmenn hafa verið að stimpast gegn í raun og veru sjálfsögðum kröfum. Og nú er svo komið, að deilan er aðeins leyst að nokkru leyti. Sjómenn, þ.e.a.s. hásetarnir og þeir aðrir, sem í deilunni áttu og eru meðlimir í stéttarfélögum innan Alþýðusambandsins, eru búnir að samþykkja lausn á deilunni, og það er ekki af því, að þeir hafi fengið sínum kröfum fullnægt, eins og ég hef gert grein fyrir, nei. Þeir voru fullvissir þess, að lengra yrði ekki komizt, nema með langri áframhaldandi deilu. En samt verða þeir nú að taka á sig áframhaldandi stöðvun, atvinnulífið kemst ekki í gang, þrátt fyrir það, þó að þeir hafi samið og slakað mjög til frá sínum kröfum og sýnt þannig mikla sáttfýsi. Það er áreiðanlega ógæfa í þessu máli, að vélstjórar og fleiri, sem þátttakendur voru í þessari deilu, skuli vera skipulagðir í tvennum samtökum. Þessi deila á að kenna mönnum það, að það væri affarasælla, að þessi stétt væri skipulögð í einum og sömu samtökunum. Nú, það má segja, að það hafi vissulega verið farið að lögum um meðferð þessarar deilu eftir að hún hófst. Þegar viðræður hófust milli aðila, þá kom auðvitað sáttasemjari ríkisins til, og hann hefur hagað afskiptum sínum, það efa ég ekki á nokkurn hátt, af deilunni til þess að reyna að ná sáttum í henni nákvæmlega eins og lögin um stéttarfélög og vinnudeilur ætlast til. Hann hefur, þegar honum sýndist ekki að samningar gætu tekizt milli aðilanna, notað sér ákvæði 30. gr., sem segir, að beri samningaumleitanir sáttasemjara ekki árangur til lausnar deilu, sé honum heimilt að bera fram miðlunartillögu, sem lögð verði fyrir félög verkamanna og atvinnurekenda. Þetta gerði hann, og fór einnig að lögum í því. Hann boðaði efnisatriði sinnar fyrirhuguðu till. aðilunum og reyndi sáttaumleitanir eftir að hafa kynnt þeim efni miðlunartillögunnar. Eftir að nokkrar breytingar höfðu svo fengizt fram, í framhaldi af þessu, þá náðust þessir samningar við meðlimi þeirra stéttarfélaga, sem í Alþýðusambandinu eru, en hins vegar strönduðu samningar, að því er snerti yfirmennina á skipunum. Talað er um það nú, að rétt væri að setja sáttanefnd í þetta mál. Ég álít það algjörlega um seinan að taka slíkt í mál nú, en þegar menn gátu nokkurn veginn myndað sér skoðun um það með hvaða hætti væri hægt að leysa þessa deilu, og það var hægt að sjá þegar deilan hafði ekki staðið í mjög marga daga, að minnsta kosti innan fyrstu vikunnar, þá hefði alveg hiklaust átt að nota ákvæði laganna um stéttarfélög og vinnudeilur um það að skipa sáttanefnd í málið. Í 22. gr. kaflans um sáttatilraunir í vinnudeilu segir, að sé um mjög alvarlega deilu að ræða geti ráðh. skipað sérstaka sáttanefnd vegna hennar, og þetta átti hæstv. sjútvmrh. að mínu áliti að gera á fyrstu dögum deilunnar. En það gerði hann ekki. Þess vegna er það staðreynd, að það hafa ekki verið notaðar heimildir laganna um stéttarfélög og vinnudeilur, 3. kafla þeirra laga, um sáttatilraunir í vinnudeilum, til þess að leysa þessa deilu, á meðan hún var á byrjunarstigi, og það harma ég að ekki skuli hafa verið gert. Því að ég trúi því, að slík sáttanefnd hefði getað borið gæfu til að leysa deiluna og að hún hefði þannig orðið skammvinn deila í staðinn fyrir, að hún er nú orðin einhver lengsta deila, sem hér hefur verið háð á seinni árum, búin að standa í fullan mánuð. Þetta ber mjög að harma, en það er sem sé að mínu áliti nú of seint að fara að hugsa til þess að setja sáttanefnd í þessa deilu, og því skal ég ekki fjölyrða meira um það. Þarna er um beina vanrækslu að ræða af hendi hæstv. ríkisstj., og sérstaklega þessa ráðh., sem með þessi mál fer, sjútvmrh., að hafa ekki notfært sér það ákvæði, sem þarna er í l. og sem fær ráðh. þessi völd. þegar hann telur deilu mjög alvarlega, og það efar enginn, að þessi deila var mjög alvarleg. Hún fellur alveg undir þá skilgreiningu, að ráðh. sé heimilt að skipa sérstaka sáttanefnd vegna slíkrar deilu. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem ég tel, að hæstv. ríkisstj. hafi vanrækt, og er þannig ekki að tala um einhver óákveðin atriði, þegar ég ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir það að hafa ekki fyrr haft afskipti af þessu máli samkv. gildandi l. Ef hún hefði nú getað litið yfir farinn veg og sagt: „Ég hef notað sérhvert atriði, sem lög heimila mér, til að leysa þessa deilu“, þá hefði ég ekki getað ásakað hana, þegar allar leiðir voru þrotnar, fyrir að fara fyrir Alþ. til að leysa deilu, sem var orðin þjóðarháski og búin að stöðva vertíðina í fullan mánuð. En hjá því verður ekki komizt, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki notað sér heimildir gildandi l. um þessi viðkvæmu og vandasömu mál og þess vegna er komið, sem komið er. Menn hneykslast mjög á því, að það skuli vera hálaunastéttirnar í sjómannastéttinni, sem ekki vilji fallast á miðlunartillögu sáttasemjara. Þeir eigi þó kost á sömu kjarabótum eins og hásetarnir og þar sem þeir séu að öllu leyti betur stæðir tekjulega og efnahagslega, þá sé furða, á svona erfiðum tímum, eins og nú ganga yfir þessa þjóð, að þeir skuli ekki vilja sætta sig við sömu kjarabætur og hinir lægra launuðu. Það er enginn vafi á því, að inn í þetta verður að taka þá staðreynd, að tekjuhrap sjómanna, og þá ekki sízt yfirmannanna á skipunum, á seinustu árum, þegar bæði verðlag hefur hrapað og fiskigengd hefur minnkað, er gífurlegt. Og ég veit alveg fyrir víst, að eitt af því, sem gerir það að verkum, að þeir heimta í raun og veru meiri kjarabætur en hásetarnir, eru þau greiðsluvandræði, sem þeir eru í, einkanlega vegna hinna gífurlega háu skatta, sem á þá falla nú, eftir að þeir hafa orðið fyrir tekjuhruninu. En það segi ég í allri hreinskilni, að þó að þetta sé staðreynd og það sé ekki óeðlilegt, að þetta verki á hug þeirra, því að í erfiðum sporum standa þeir einmitt af þessum sökum, þá er ekki hægt að hugsa til þess á erfiðum tímum að leysa þetta með kjarabótum, með hækkuðum tekjum þeim til handa. Það verður að gera það með breytingu á skattalögum þannig að skattar séu innheimtir jafnóðum og tekjur falla eða á sama ári. Þetta er orðin 12 ára gömul krafa verkalýðshreyfingarinnar, og það er sannarlega kominn tími til þess að fullnægja henni. Ef búið væri að koma á staðgreiðslukerfi skatta nú, þá er ég alveg viss um það, að það hefði eitt með öðru orðið til þess að auðvelda lausn þessarar deilu, að minnsta kosti að því er yfirmennina snertir. Það er þessi erfiða aðstaða þeirra, sem á nokkurn hlut í því, að þeir standa fastir á því, að þeir þurfi að fá kjarabætur umfram hásetana. Hins vegar gengur almenningsálitinu erfiðlega að fallast á þessa röksemd þeirra. En ég er reiðubúinn til þess að líta á hana af skilningi og viðurkenna, að þeir standa að þessu leyti í mjög erfiðum sporum, flestir ef ekki allir, hversu háar sem tekjur þeirra hafa verið á undanförnum árum. Og kannske í raun og veru í því erfiðari sporum, sem tekjur þeirra voru á uppgripaárunum meiri. Ég þarf ekki að taka það fram einu sinni enn, ég hef gert það svo oft áður, að ég tel það vera hreint neyðarúrræði, sem ekki megi grípa til, fyrr en öll úrræði eru þrotin, að leysa vinnudeilu með löggjöf. En það segi ég þá jafnframt, að sú ríkisstj.. sem vekur deilu með lagasetningu, verður að vera við því búin, að það berist að henni sá beiski bikar, að hún verði að leysa þá vinnudeilu með löggjöf. Og það er þetta, sem hefur gerzt hér. Af því að hún kom af stað viðkvæmri vinnudeilu á haustmánuðum, þá á hún nú einskis annars kost en að verða að beita neyðarúrræðinu, að leysa deiluna með löggjöf. Það mætti kannske, ef maður vildi tala af minni góðgirni, segja, það er henni því mátulegt! Hér er um það að ræða, hvort réttlætanlegt sé, þó ekki hafi verið notaðar allar lagalegar heimildir til þess að reyna að ná sáttum í þessari deilu. og ég hef sýnt fram á það, að svo hefur ekki verið gert af hendi hæstv. ríkisstj., að leggja miðlunartill. sáttasemjara til grundvallar og lögfesta hana og gefa henni samningsgildi. Þó að miðlunartill. hafi aðeins verið samþykkt af sumum, sem í deilunni áttu, en felld af öðrum. Ég álít það forkastanlegt með öllu, og hef alltaf haldið því fram, að beita gerðardómum í vinnudeilum. Hér er að vísu ekki um það að ræða, heldur hitt, að þegar löglegir samningar hafa átt sér stað og sáttasemjari hefur reynt að miðla málum og ná samningum og ekki tekizt það, þá er honum að I. heimilt að bera fram miðlunartill., og það er síðan undir aðilum komið, hvort þeir samþykkja slíka miðlunartill. eða fella. En það vitum við, sem að minnsta kosti höfum þvælzt í samningum lengi, að þegar sáttasemjari er farinn að kynna efni miðlunartillögu, vofir það yfir, að slík miðlunartill. verði borin fram, og sé hún þá felld, þá er ekki áhættulaust fyrir aðila að útiloka þann möguleika, að ríkisstj. lögfesti þá slíka miðlunartill. Einkanlega þegar aðilarnir eru sjálfir mjög ósamþykkir því, hvort hægt sé að samþykkja miðlunartill. eða ekki. Hér er það einmitt það, sem hefur gerzt, að aðilarnir í deilunni hafa sumir jafnvel viljað, heldur en að fá á sig löggjöf, sætta sig við miðlunartill. og ganga frá samningum sjálfir. Sumum sýnist vera aðgengilegt að sætta sig heldur við hana, aðrir, og þeir í meiri hluta í Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands mátu það þannig, að hún væri óaðgengileg og það bæri að hafna henni. Ég loka ekki augum fyrir því, að þjóðin stendur illa efnahagslega, og að þessi deila er þungt áfall fyrir þjóðarbúið, en ég tel, að ábyrgðin hvíli algjörlega á hæstv. ríkisstj. og að nokkru leyti á skortandi samningslipurð útgerðarmanna í þessu máli. A.m.k. tel ég, að sjómennirnir verði ekki sakaðir um stirðbusahátt, frekju eða kröfuhörku í þessu máli. Mér er sagt, að nú beri aðeins milli 5 og 6 hundruð krónur á milli til þess, að samningar gætu tekizt við yfirmennina, og ég held, að ef ég hefði átt að leggja dóm á þetta deiluatriði og setið í ríkisstj., þá hefði ég talið. að það bæri að teygja sig mjög langt til þess að brúa þetta mjóa bil fremur en að beita löggjöf. En ef til vill er. þú að ég ekki viti um það, búið að þreifa fyrir sér um það og komast að þeirri niðurstöðu, að ekki sé samkomulags að vænta heldur um þá leið. En svo mikið er víst, að standi deilan um þetta eitt, þá stendur það ekki undir margra daga kostnaði þjóðarbúsins af áframhaldandi verkfalli. Ég skal þá ekki fara fleiri orðum um málið. Það liggur þannig fyrir, að meðlimir Alþýðusambandsins, sem áttu í þessari deilu, hafa metið málið þannig, þó að þeir hafi ekki fengið kröfum sínum framgengt, að þeir vildu heldur skrifa undir og ljúka deilunni en að eiga á hættu langvarandi vinnustöðvun, eða fá á sig löggjöf að öðrum kosti. En þarna er um mismunandi mat að ræða hjá þessum tvennum samtökum meðlimanna í Alþýðusambandi Íslands og meðlimanna í Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. En hvor tveggja samtökin eiga auðvitað sinn rétt óháð hinum, úr því að þau eru ekki undir sömu lögum, heldur starfa hvor á sinn hátt. Það versta er, að sumir vélstjórarnir eru þannig búnir að samþykkja lausn á deilunni, aðrir sjá sér ekki fært að lúta þeirri niðurstöðu. Málið er því á allan hátt komið verr en jafnvel eins og hæstv. ráðh. sagði, að það væri komið í sjálfheldu. Ég lýk þá, herra forseti, máli mínu við þessa I. umr. málsins með því að segja, að eins og þetta mál er nú í pottinn búið, þá mun ég ekki bregða fæti fyrir, að ríkisstj. leysi málið með sinni aðferð á sína ábyrgð. Verkfallið er orðið þjóðinni mikil fórn, það er orðið þjóðarhörmung og mér liggur við að segja þjóðarskömm.



Herra forseti. Hér er mikið alvörumál á ferðinni. Það er í fyrsta lagi það, að það verkfall. sem nú hefur staðið nokkuð framyfir einn mánuð á bátaflotanum, er að sjálfsögðu þjóðarbúinu, sjómönnum og verkafólki þessa lands mjög mikið alvörumál. En það er þessi lagasetning ekki síður, sem hér er á döfinni. Með þessu frv. er lagt til, að samningsfrelsið og verkfallsrétturinn verði tekinn af þeim hluta verkalýðshreyfingarinnar, sem enn á í vinnudeilu, þ.e.a.s. samtökum yfirmanna á bátaflotanum. Þetta liggur beint við og er það, sem gera á. Þegar um svo mikið alvörumál er að ræða, sem hvort tveggja er, sem ég nú hef nefnt, þá er náttúrlega nauðsynlegt að gera sér alveg ljósa grein fyrir því, hverjar séu orsakir þess, að svo alvarlega horfir. Ég ætla ekki að ræða hér langt mál um efnisatriði þessa máls í heild. Það hefur svo rækilega verið gert af hv. 4. þm. Austf. að ég tel ekki, að þar sé þörf á við að bæta. En það verður hins vegar aldrei of oft fram tekið, að orsökin fyrir þessari deilu og því, hvernig nú er komið og þeirri lagasetningu, sem hér er til umr.. eru þær aðgerðir ríkisvaldsins og Alþ. í haust í sambandi við gengisfellinguna að raska hlutaskiptum sjómanna. eins og þá var gert. Þetta er grundvallarorsökin. Það hefði ekki komið til þessara deilna eða átaka, ef þetta skref hefði ekki verið stigið. Þess vegna er alrangt að skella skuldinni á samtök sjómanna, hvort heldur er yfirmanna eða undirmanna á bátaflotanum, varðandi það hvernig málum er komið. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er einfaldlega um, að lögþvinguð verði kjör yfirmanna á bátaflotanum og verkfall þeirra bannað. Þetta tvennt er innihald frv. um leið og á að löggilda og lögfesta þá tillögu sáttasemjara, sem samtök yfirmanna hafa ekki fallizt á. Þessi aðgerð af hálfu ríkisstj. er ekki neitt nýtt fyrirbæri. Við þekkjum þess ákaflega mörg dæmi í valdatíð núv. hæstv. ríkisstj., að þessum aðferðum hefur verið beitt. Þær eru ekki orðnar margar starfsstéttirnar í þjóðfélaginu, sem ekki hafa fengið að kenna á slíkum valdbeitingum, allt frá verkamönnum til verkfræðinga, lækna o.s.frv. Þetta hefur sem sagt verið iðkað má segja nærri árlega og stundum oft á ári í valdatíð núv. ríkisstjórnar. Í grg. þessa frv. segir, að atvinnuleysi það, sem nú er í landinu, stafi fyrst og fremst af yfirstandandi verkföllum á bátaflutanum, og til þess að firra þjóðina þessu neyðarástandi. þá sé þessi lagasetning réttlætt. Að sjálfsögðu þarf engum blöðum um það að fletta, að það væru margir menn í vinnu, sem nú eru ekki í vinnu, ef verkfallið væri ekki á bátaflotanum. Það er náttúrlega alveg augljóst. En ég held. að það sé ákaflega hættulegt. ef menn halda, að atvinnuleysismálin hjá okkur núna séu svo auðveld, að þó að þessu verkfalli ljúki, þá sé þeim málum lukið. Menn, sem hugsa á þann hátt, sem þessi tilvitnun í grg. frv. gefur sannarlega tilefni til að halda, að ríkisstj. geri, ja, þeir menn eru áreiðanlega alveg á rangri leið, hvað varðar atvinnuleysismálin. Það er að vísu rétt, að í hreinum verstöðvum, þar sem bókstaflega er ekki um neitt annað að ræða en sjósókn og fiskvinnslu, þar munu auðvitað verða algjör skil, ef verkfallið leysist, en það eru miklu fleiri atvinnuleysingjar í landi voru en svo, að þeim verði borgið með lausn þessa verkfalls. Ég ætla ekki að ræða þau mál frekar núna, en ég vil alvarlega vara við því, ef menn telja að atvinnuleysismálin leysist við það að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Atvinnuleysið, sem nú ríkir hér í landinu, er allt annað og meira en það, að hægt sé að leysa það á svona auðveldan hátt. Í þessari grg. segir enn fremur, að mikill meiri hl. þeirra manna, sem á bátaflotanum starfa, hafi samþ. þá lausn deilunnar, sem í sáttatill. felst. Ég held, að þetta sé ákaflega hæpin fullyrðing, svo að ekki sé meira sagt, enda kom það fram hjá hæstv. ráðh. í hans framsögu hér í kvöld, hann einmitt sagði þvert á móti, að það væri þátttökuleysið í lausn þessarar deilu af hálfu sjómannanna, sem væri aðaleinkennið og væri mál til íhugunar. Ég er honum algjörlega sammála um það, að það er sannarlega mál til íhugunar, það er einmitt þátttökuleysi sjómannanna varðandi lausn þessara mála, sem er mest áberandi. Í félögum yfirmanna var þátttakan mun meiri, en það er áreiðanlega rangt, að meiri hl. yfirmanna á bátaflotanum, þó að það sé einvörðungu átt við þá, hafi samþykkt þá lausn, sem í þessu frv. felst, þ.e. sáttatillöguna, og áreiðanlega ekki heldur í samtökum undirmanna. Kannske hefði það staðizt, ef sagt hefði verið, að meiri hl. þeirra félaga, sem eiga samningsaðild, hefðu samþykkt það, en að halda því fram, að meiri hl. þeirra manna, sem á bátaflotanum starfa, eins og sagt er í grg. frv., hafi samþ. það, tel ég algjörlega rangt. Hæstv. ráðh. sagði einmitt, að meiri hl. hefði ekki tekið afstöðu til málsins, nokkrum sekúndum síðar sagði hann, reyndar í sömu ræðu, að meiri hl. hefði samþykkt sáttatill. Hið fyrra er rétt, hið síðara rangt, enda mótsögn algjör í þessum orðum. Okkur er sagt, að þetta mál sé komið í algjöra sjálfheldu. Það má vera, að málið sé ekki auðvelt til lausnar, þó er mér nær að halda, að ef virkilega hefði verið alvarlega reynt að leysa málið, hefði það mátt takast, og að sjálfsögðu hefði fyrir löngu síðan átt að setja sáttanefnd í þessa vinnudeilu, þ.e. vel skipaða sáttanefnd sem hefði haft það verkefni að leysa deiluna. Ef það hefði verið gert, þá er ég alveg sannfærður um, að það hefði tekizt. Ég er einnig sannfærður um það, að ef á laugardaginn eða núna fyrir helgina, - en það er ekki nokkur vafi á því, að hæstv. ríkisstj. hefur þá verið búin að taka ákvörðun um að lögbinda sátiatillöguna, - hefði verið farið í málið á þann veg, þá hefði einnig verið hægt að leysa það. Það er enginn efi á því, að ef við ætlum að lifa í þessu landi okkar, þá verðum við að gera okkur ljóst, að við verðum að launa fiskimenn okkar vel. Ég skal ekki segja nákvæmlega, hve stór mannaflinn er á fiskibátum þeim, sem þessi deila hefur snert. Ætli þeir séu mikið yfir 2 þús.? Það er verið að láta það vefjast fyrir, hvort þessir menn eigi að fá aðild að lífeyrissjóði eða ekki. Hvað ætli opinberir starfsmenn séu mörgum sinnum fleiri en þessir fiskimenn? Ætli þeir séu ekki þrisvar sinnum fleiri eða meira en það? Ekki er ég að telja eftir, að þeir hafi lífeyrissjóð og það verðtryggðan lífeyrissjóð, sem kostar ríkissjóð margar millj. á ári hverju auk beinna greiðslna, iðgjaldagreiðslnanna. En ef við höfum efni á þessu við hæst launuðu embættismenn í landinu, þá hefðum við átt að bjóða fram lífeyrissjóðinn til fiskimannanna fyrir löngu síðan. Þetta eru mennirnir, sem standa undir grundvellinum að lífskjörum okkar allra í landinu, og ef síðan á að vera að telja svona hluti eftir, hvar lendum við þá? Ef við ekki getum tryggt það í sæmilegu árferði, - núna er kannske allt hægt, þegar menn neyðast til að taka hverju sem er, - að við fáum úrvalsmenn á bátaflotann, þá er ilta komið fyrir okkur. Almennt verkafólk í þessu landi hefur aldrei talið eftir eða séð ofsjónir yfir þeim tekjum, sem sjómenn hafa haft, þegar bezt hefur gengið hjá þeim. Það eru hins vegar ýmsir aðrir, og kannske margar hálaunastéttir þessa lands, sem hafa gjarnan borið sig saman við hæstu tekjur sjómanna og náð fram mikilli hækkun á sínum kjörum, en það er ekki verið að líta á það, að þó að þessir menn hafi góðar tekjur eitt árið, geta þær farið niður í lágmark tekna annað árið. Það er ekki verið að miða við það. Síðasta Alþýðusambandsþing, sem fór fram í lok nóvember í haust, gerði mjög ákveðnar samþykktir varðandi aðstöðu sjómannanna og þá árás. sem þá var búið að gera, eða var um það bil verið að gera, á hlut sjómannanna. Það væri hægt að lesa þetta hér upp, ég ætla ekki út af fyrir sig að gera það, en þar var mjög skýrt að orði kveðið og sagt, að barátta sjómannanna væri jafnframt barátta allra stéttanna og ég hygg, að á því sé engin breyting. Það er náttúrlega ekkert vafamál, að við viljum allir saman lausn þessa verkfalls, og það er alveg sjálfgefinn hlutur, að það þyrfti að hafa verið búið að leysa það fyrir löngu síðan, en ekki á kostnað sjómannanna, það á ekki að gera það. slíkt er hættulegt bæði núna og upp á seinni tímann. Grundvallarsjónarmið verkalýðshreyfingarinnar er, að það eigi ekki að leysa vinnudeilur með lögþvingunum, og verkalýðshreyfingin lítur á sérhverja slíka árás eða aðgerð gagnvart hinum minnsta hópi sem árás á verkalýðshreyfinguna í heild. Síðasta Alþýðusambandsþing talaði enga tæpitungu í þessum efnum, það var ákaflega fjarri því. Það sagði meðal annars, ef ég man rétt, að algjört skilyrði fyrir því, að Alþýðusambandið hugsaði sér að starfa með ríkisstj. og atvinnurekendum að atvinnumálum og að tryggja atvinnuöryggi í landinu, væri það, að fyrir lægju alveg óyggjandi yfirlýsingar og trygging fyrir því, að lögþvingunum yrði ekki beitt gagnvart verkalýðshreyfingunni, og fleira í þessum dúr. Hæstv. sjútvmrh. sagði hér í ræðu sinni, að nú væri mikil nauðsyn að bera klæði á vopnin, ja, hann hefði nú mátt sjá það fyrr, að slíkt væri nauðsyn, og fyrst og fremst að beita ekki þeim bitvopnum, sem hér hefur verið beitt af hálfu ríkisvaldsins, fyrst og fremst það, að það er ákaflega skakkt að halda það, að þetta frv. sé til þess fallið að bera klæði á vopnin. Ég er sannfærður um, að það hefur einmitt þveröfug áhrif. Það mun fyrst og fremst valda biturleik og hefndarhug þeirra, sem nú telja sig órétti beitta, og það er öll verkalýðshreyfingin, með slíkum lögþvingunum, sem hér er verið að fikta við. Verkalýðsfélögin eru nú að undirbúa baráttu sína fyrir áframhaldandi verðtryggingu á kaup, og þar eru sjómannasamtökin einnig með, það er ekkert síður þeirra mál en annarra. Við vonum náttúrlega, að það komi ekki til verkfalla í sambandi við þá sjálfsögðu kröfu, sem verkalýðshreyfingin þar gerir. En verði nú svo á móti von okkar, að til þess þyrfti að grípa, hvar eru þá samtök sjómanna stödd eftir samþykkt þessa frv.? Stór hluti af sjómönnum er einvörðungu upp á kauptryggingu. Kaup hefur nú þegar frá gengisfellingunni í haust lækkað um full 10%. Það er náttúrlega óhugsandi að þetta haldi áfram, það er gert ráð fyrir, að þetta verði kannske upp í 20% á tiltölulega skömmum tíma. Það þarf náttúrlega enginn að gera sér í hugarlund, að verkalýðshreyfingin uni slíku til lengdar. Þetta er ekkert síður mál sjómanna þeirra, sem nú á að lögbinda, og ég spyr, hvar eru þeir á vegi staddir? Er ætlunin með þessu frv., að samtök sjómanna hafi ekki rétt til þess að beita verkfalli, til þess að fá vísitölu á sitt kaup, er það ætlunin? Ég óska svars áður en lýkur. Lagasetningin í nóvember var ógæfuspor, eins og hér var sagt áðan. Þetta frv. er í rauninni alveg sama eðlis, og mundi verða enn eitt ógæfusporið, og þess vegna ber að fella það.



Herra forseti. Þetta er dæmigerð alþingisumr., eins og þær gerast, þegar á dagskrá eru hin mikilvægustu og örlagaríkustu mál. Þá taka engir til máls nema stjórnarandstæðingar, þm. ríkisstj. bíða hér í húsinu vegna þess, að þörf er á þeim, þegar greiða á atkvæði, en þeir sjá ekki ástæðu til þess að taka þátt í umr. Þeir flytja ekki rök sín, þeir breyta sjálfum sér í atkvæðavélar. Einmitt á þeim dögum, þegar Alþ. ætti að starfa af mestri alvöru, sökkva vinnubrögð þeirra einna dýpst. Það má vera að hæstv. sjútvmrh. eigi eftir að taka til máls aftur. Hann hélt að vísu aðeins stutta ræðu í Ed., en ég hef tekið eftir því, að hann hefur skrifað hjá sér nokkrum sinnum í kvöld, svo að vera má, að hann sjái ástæðu til þess að ræða við þá þm., sem hér hafa borið fram hinar veigamestu röksemdir gegn þessu frv. Mér þætti fróðlegt, ef hæstv. ráðh. vildi skýra frá því, hvort honum hafi persónulega ekki fundizt það erfið spor að verða að mæla fyrir slíku frv. Hæstv. ráðh. á langan feril í verkalýðssamtökunum, hann naut þar mikils álits, honum var sýndur mikill trúnaður, bæði í því félagi, sem hann var félagi í, og í Alþýðusambandi Íslands. Hæstv. ráðh. veit það mjög vel, að undirstaða verkalýðshreyfingar er frjáls samningsréttur. Með því að flytja frv., sem setur lögþvingun í staðinn fyrir frjálsan samningsrétt, er hæstv. ráðh. að vega að þeim samtökum, sem hann starfaði í og hafa lyft honum til þeirra metorða, sem hann gegnir nú. Ég held það hljóti að hafa verið erfið spor fyrir hæstv. ráðh., en ef til vill hafa þau orðið eilítið léttbærari áðan. þegar þau undarlegu tíðindi gerðust, að sjálfur forseti Alþýðusambands Íslands sagði í þessum ræðustóli, að hann vildi ekki bregða fæti fyrir frv. um lögþvingun. Svona gerast margir undarlegir atburðir á þessum síðustu tímum. Hæstv. ráðh. mætti einnig minnast þess, að hann hélt ræðu í des., þegar rætt var um frv. það, er skerti aflahlut sjómanna, og hann sagði þá sér til málsbóta að hæstv. ríkisstj. hefði ákveðið að losa samninga allra þeirra aðila, sem þar var fjallað um, svo að þeir hefðu samningsfrelsi til þess að geta náð rétti sínum á eftir. Sá ágreiningur, sem þannig var vakinn, hefur nú leitt til verkfalls í heilan mánuð, og eftir það kemur hæstv. ráðh. til þess að taka þennan samningsrétt af vissum hópi manna aftur. Hér hefur verið á það bent, að kröfur sjómanna hafi verið ákaflega sanngjarnar. Mig langar til að kalla eitt vitni, sem um það hefur borið, það er hæstv. forsrh. Þegar þing kom saman á ný að loknu jólaleyfi, urðu nokkrar umr. utan dagskrár um atvinnuleysið, og þá komst hæstv. forsrh. svo að orði um sjómannadeiluna, með leyfi hæstv. forseta: „Svo virðist sem mun minna beri á milli en ef til vill hefði mátt vænta og sumir þm. sögðu fyrir hér um áramótin, eða fyrir áramótin að verða mundi. Þetta er vissulega ánægjulegt og sýnir, að almennari skilningur er á þeim örðugleikum, sem við er að etja, en sumir höfðu ætlað.“ Hæstv. forsrh. taldi sem sagt, að kröfur sjómanna sýndu, að lítið bæri á milli. Afstaða sjómanna væri ánægjuleg, hún sýndi skilning á erfiðleikunum. En hvernig stóð þá á því, að haldið var uppi vinnudeilu í heilan mánuð út af kröfum, sem þannig eru metnar af hæstv. forsrh.? Menn hafa talað um mistök í því sambandi, en ekkert slíkt hefur gerzt. Hæstv. ríkisstj. var allan tímann aðili að þessum samningum, beinn aðili, meðal annars gegnum ákvörðun um fiskverð, sem er óhjákvæmilegur þáttur í slíkri samningsgerð. Auðvitað var fiskverðið reiknað út, þegar gengislækkunin var ákveðin í nóv. í fyrra. Sérfræðingar ríkisstj. vissu þá hvað fiskverðið yrði, en það var ekki birt, það var notað í samningunum, og með því var ríkisstj. þátttakandi í allri samningsgerðinni. Ef ríkisstj. hefði í raun og veru haft þá skoðun á kröfum sjómanna, sem hæstv. forsrh. lýsti, þá hefði henni verið í lófa lagið að hafa þau áhrif á útvegsmenn, að þeir hefðu fallizt á þessar kröfur. Öll þjóðin veit, að útgerðarmenn eru háðir hæstv. ríkisstj. og bönkum hennar á margvíslegan hátt. Hæstv. ríkisstj. hefur oft sannað það, að hún á mjög auðvelt með að hafa áhrif á aðila í þjóðfélaginu með slíkum ráðum. Það hefði verið ákaflega auðvelt fyrir ríkisstj. að fá útgerðarmenn til að fallast á þessar kröfur, en ríkisstj. fór þveröfuga leið, hún stappaði stálinu í útgerðarmenn að neita þessum kröfum. Útgerðarmenn vissu, að þeir höfðu ríkisstj. að bakhjarli í þessari afstöðu sinni. Þetta kom aldrei greinilegar í ljós en í lok þessarar deilu, þegar hásetar samþykktu, en yfirmenn felldu. Þá fóru menn í verstöðvum víða um land, í Vestmannaeyjum og víðar, að athuga, hvort ekki væri hægt að semja þar á stöðunum um tiltölulega smávægileg atriði, sem talið var að þá bæri á milli. Í ljós kom, að þessir samningamöguleikar voru í Vestmannaeyjum og víðar, en þá gerast þau tíðindi, að Landssamband ísl. útgerðarmanna segir við aðildarfélög sín út um land: „Þið megið ekki semja“, og Landssambandið sagði meira: „Þið þurfið ekki að semja, vegna þess að það kemur lagasetning.“ Ef sú staðreynd hefði ekki legið fyrir þessa daga, að það væri von á lagasetningu, þá hefði verið samið, þá hefði verið búið að semja. Ástæðan til þess, að ekki var samið þá, var vitneskja útgerðarmanna um það, að ríkisstj. ætlaði að setja lög. Því er það einber hræsni, þegar hæstv. ríkisstj. kemur hér og þykist vera óháður aðili að þessari deilu og þykist vera að leysa einhvern vanda. Það er ríkisstj. sjálf, sem hefur búið þennan vanda til alla tíð og sérstaklega þennan lokavanda, sem nú á að leysa með þessari þvingunarlöggjöf. Ég held, að menn verði að gera sér ljóst, að þessi deila er ekkert einangrað mál og áð það er mikill misskilningur, þegar menn ræða um mistök og ranga stefnu í því sambandi. Þessi deila er liður í allri stefnu ríkisstj. Undirrótin er gengislækkunin í fyrra. Menn verða að átta sig á því, hvað það var, sem ríkisstj. var að gera með gengislækkun sinni. Hún var að færa til fjármuni í þjóðfélaginu. Hún var að breyta eignaskiptingu, færa fé frá sparifjáreigendum til skuldara, en fyrst og fremst vakti það fyrir henni að breyta tekjuskiptingunni. Á síðasta ári voru heildarlaunatekjur í landinu 15–20 milljarðar kr. Ef engar vísitölubætur fást fyrir gengislækkunina, þá jafngildir hún 20% kaupskerðingu, þ.e.a.s. 3–4 milljörðum kr., sem á að færa frá launamönnum af öllu tagi til útgerðarmanna og atvinnurekenda af öllu tagi. Þetta er það, sem ríkisstj. tók sér fyrir hendur að gera með gengislækkun sinni í fyrra haust. Og hvernig fer ríkisstj. að því að framkvæma slíka skerðingu? Hvaða ráðstafanir hefur hún til þess? Þær þekkjum við frá mörgum öðrum löndum. Ráðstafanirnar eru þær að reyna að veikja svo aðstöðu verkalýðshreyfingarinnar, að hún geti ekki hrundið slíkri árás. Það eru tvö einkenni á ástandinu á Íslandi síðan þessi ráðstöfun var gerð. Önnur er atvinnuleysi, víðtækasta atvinnuleysi, sem um getur síðan á kreppuárunum fyrir stríð, og hitt er þessi langvinna sjómannadeila. Það er alveg augljóst mál, að ríkisstj. hefur dregið á langinn allar aðgerðir, sem nauðsynlegar eru til að draga úr atvinnuleysi. Hún hefur lofað framkvæmdum, og hún hefur dregið þær. Hún hefur viðurkennt, að hún þurfi að stórauka rekstrarfé til þess að koma atvinnuvegunum í gang, en það dróst viku eftir viku og mánuð eftir mánuð að tryggja þetta rekstrarfé. Ríkisstj. hefur lofað að leggja fram 300 millj. til þess að efla atvinnuvegina, en jafnframt var sett upp kerfi, sem er svo seinvirkt, að þessir fjármunir munu ekki koma til útborgunar, fyrr en í næsta mánuði eða hver veit hvenær. Og hæstv. ríkisstj. hefur núna, löngu eftir að öllum var ljóst, að neyðarástand væri í húsnæðismálum, heitið að leggja fram 100 millj. sem bráðabirgðalán, um sömu mundir og sementskostnaður hækkar svo mjög, að það nemur um 60 millj. kr. á ári. Þessi stefna ríkisstj. hefur leitt til þess, að atvinnuleysið hefur haldið áfram að magnast, og hæstv. ríkisstj. veit ósköp vel, hvað í því kann að felast, að um næstu mánaðamót, 1. marz. kunna að vera í landinu mörg þús. atvinnuleysingja. Einn af efnahagssérfræðingum hæstv. ríkisstj. minntist á það um daginn, að 3% atvinnuleysi væri ekki talið óeðlilegt ástand í ýmsum iðnþróuðum löndum. Hann bætti því að vísu við, að það væri ekki stefna ríkisstj. að hafa slíkt atvinnuleysi, en hann minnti á þessa staðreynd, og við vitum mjög vel, að það eru margir hálærðir hagfræðingar, sem segja að slíkt atvinnuleysi sé óhjákvæmilegt ástand, ef eigi að hafa hemil á verkalýðshreyfingunni. Ég er ekki í vafa um að það eru sterk öfl í núverandi ríkisstj., sem hugsa og framkvæma á þennan hátt. Og ég er ekki heldur í nokkrum vafa um það, að ástæðan til þess, að sjómannadeilan var dregin svona á langinn, þótt þannig væri til hennar stofnað, að kröfurnar væru það hófsamlegar, að hæstv. forsrh. hefur látið uppi sérstaka viðurkenningu hér á þingi, var sú, að hæstv. ríkisstj. telur það henta í átökum sínum við verkalýðssamtökin, að 1. marz verði aðeins liðin 1 vika eða 10 dagar frá því að langt og kostnaðarsamt verkfall hætti. Ég held að þetta sé algjört undirstöðuatriði, ef menn vilja átta sig á þessum átökum í þjóðfélaginu. Hér er um að ræða samfellda stefnu, engar tilviljanir, engin mistök. Ríkisstj. er að reyna að framkvæma þá ákvörðun sína frá því í fyrrahaust að færa til mjög verulega fjármuni í þjóðfélaginu, frá launamönnum til eignastéttarinnar. Þess vegna er það fjarskalega raunalegt og til marks um mikla skammsýni, þegar framsóknarmenn og sjálfur forseti Alþýðusambands Íslands virðast líta á þann hluta sjómannadeilunnar, sem eftir er, sem eitthvert einangrað fyrirbæri, en ekki hluta af almennri þróun, og segist ekki vilja bregða fæti fyrir aðgerðir ríkisstj. til þess að leysa þennan vanda. Það er einmitt þetta skilningsleysi, sem veldur því, að hæstv. ríkisstj. skrimtir enn, enda þótt hún sé fyrir löngu fallin á verkum sínum. Hún tórir vegna þess, að andstæðingar hennar eru of sundraðir, og gera sér ekki ljóst, hvert ríkisstj. er að fara. Ef launamenn á Íslandi kynnu að vinna saman á þann hátt, sem óhjákvæmilegt er nú, ef takast á að hrinda þessum stórfelldu árásum, sem ýmist eru komnar til framkvæmda eða fyrirhugaðar eru, mundu þessi ríkisstj. ekki starfa lengi eftir það.



Herra forseti. Til þess hefur nú verið mælzt, að ég léti til mín heyra í þessum umr. dálítið frekar en ég hef gert, og skal ég reyna að vinna úr þeim umr., sem hér hafa farið fram, og ég hef reynt að ná aðalatriðunum úr því, sem ég tel, að helzt þyrfti að ræða frekar, eða ég vildi gera mínar athugasemdir við. Það er ekki rétt eftir mér haft. að ég hafi sagt það sem staðreynd, að það væru smámunir, sem milli aðila bæri. Ég sagðist hafa séð það haft eftir deiluaðilum, að þeir telji nú vera smámunalega lítið bil á milli sín. Þetta orðalag mun ég hafa haft, þegar ræðan var skrifuð. Ég skal engan dóm leggja á það, hvað langt bil var á milli deiluaðila. Það er ágreiningur um það. Samningsaðilum ber ekki saman um, hve langt bil hafi þarna verið. Hins vegar mun það alveg rétt. að nú við lok síðasta fundar deiluaðila hafi því verið lýst yfir, að það þyrfti að byrja deiluna upp að nýju, þar sem málin væru komin í þá sjálfheldu, sem þau virtust vera í. Þetta er a.m.k. eftir deiluaðilum haft, hvort sem það er rétt eða rangt, en hins vegar var það allra manna mál, sem ég hafði samband við í þessari deilu, að málið væri í algerri sjálfheldu og óleysanlegt, þrátt fyrir það, að báðir aðilar hafa sjálfsagt valið sitt bezta lið í þessa samninga, og ég efast ekki um, hvað sem öllum fullyrðingum hv. stjórnarandstæðinga líður, að þessir aðilar báðir hafa lagt sig alla fram til að ná samkomulagi í þessari deilu. Það er það alvarlegt mál fyrir báða þessa aðila, að slík deila standi lengi, og þar veit ég, að hvorugur hefur af sér leift í því efni. Og þá er heldur ekki að efast um það, af langri reynslu af starfi sáttasemjara, að hann hefur gert sitt ýtrasta til að lausn mætti fást. Það er því ekki fyrr en þessi sund lokast, að ríkisstj. tekur þá ákvörðun að flytja það frv., sem hér liggur fyrir. Það hefur verið bent á ýmislegt í aðdraganda þessarar deilu, sem talið er, að ríkisstj. eigi sök á, m.a. því, að hún hafi látið, eins og sagt var hér áðan, oddamann verðlagsnefndar neita að afgreiða fiskverð. Þetta er ekki rétt, því að sannleikurinn er sá, að þetta var samkomulag milli þeirra aðila, sem í yfirnefndinni eiga fulltrúa. Þá er það einnig fullyrt, að með 500 kr. á skipstjóra og stýrimann mætti leysa þessa deilu. Af þeim tölum, sem birtar hafa verið í blöðum um úrslit sáttatilraunanna, var það þó ljóst, ef þær eru réttar, - maður efast nú um ýmislegt í þessum blessuðum blöðum, jafnvel þó að góðir og gáfaðir menn stýri þeim, - að andstaðan við sáttatillöguna var ríkust í vélstjóraliðinu. Ekki hefðu 500 kr. á skipstjóra og 500 kr. á stýrimann í hækkuðu fastakaupi leyst vanda vélstjóranna!  Þá er því enn fremur haldið fram, að það hefði orðið til stórra bóta í deilunni, ef skipuð hefði verið á fyrri stigum hennar sáttanefnd, og hv. þm. Hannibal Valdimarsson sagði hér áðan, að þetta væri vanræksla af hálfu ríkisstj. og þá fyrst og fremst mín. Þetta mál var á sínum tíma allmikið rætt, og það var líka mat manna þá í þeim umræðum, að það mundi engin áhrif hafa á gang málanna, svo að það er engin vanræksla, að það mál hafi ekki verið vandlega íhugað. Hv. 4. þm. Austf. sagði, að ríkisstj. hefði átt að leggja hér nokkuð fram, ég hygg, að hann hafi átt þar við fé, til lausnar þessari deilu. Það hefur verið deilt allríkulega á ríkisstj. fyrir það, og ekki sízt við umr. um sjávarútvegsmálin hér á s.l. hausti, að hún byggi svo illa að íslenzkum sjávarútvegi. að hann væri ekki aflögufær um að hækka kaup til sinna manna. Ekki fór það þó á milli mála, að með þeim ráðstöfunum, sem var verið að gera í haust, þá var verið að færa peninga yfir til útgerðarinnar, sem hún hafði ekki haft áður, og bæta þar með rekstrargrundvöll flotans. Og það er alveg víst, hvað sem öllum fullyrðingum í þeim efnum líður, að ef þær ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar á s.l. hausti, þá hefði flotinn ekki verið stöðvaður nú af áhöfnunum, yfirmönnum og undirmönnum, hann hefði verið stöðvaður af útgerðarmönnum sjálfum, og þess vegna jafnlítil atvinnutæki fyrir mannskapinn eins og um vinnudeilu væri að ræða. Það var alveg sannfæring allra þeirra, sem köfuðu í hag útgerðarinnar, að fram hjá þeim uppskurði, sem hér hefur verið nefndur, varð ekki komizt. Menn gátu deilt um það með hvaða hætti hann ætti að eiga sér stað, en þessa fjármuni varð útgerðin að fá, ætti að vera hægt að reka hana. Þá hefur það verið sagt hér, sem ég get fyllilega tekið undir, að þótt bátaflotinn fari nú af stað, þá sé ekki búið að leysa öll atvinnuleysisvandamálin. Mér er það fyllilega ljóst, að svo er ekki, þrátt fyrir það, að það takist með þessari lagasetningu. Það eru mörg önnur mál, sem bíða úrlausnar, en öll hvíla þau á því, að útvegurinn gangi, og alla vega er það langstærsti liðurinn í því að útrýma atvinnuleysinu eða draga úr því, að flotinn geti farið af stað. Það fer ekkert á milli mála. Hv. 2. landsk. þm. óskar eftir svari mínu um það. hvort fyrirbyggja ætti með lögum þessum, að sjómenn fengju vísitöluuppbætur, ef þær yrðu greiddar á laun verkafólks í landi með einhverjum hætti. Er það ekki rétt?  Allir ræðumenn hafa komið inn á það, að það væri hreint neyðarúrræði að leysa deilur sem þessar og reyndar allar deilur með löggjöf. Ég tek fyllilega undir það og þóttist undirstrika það nokkuð í minni framsöguræðu, að hér er um hreint neyðarúrræði að ræða. Hér er hreinn voði á ferðum, sem einhverja lausn þarf að fá á, og ég verð að segja, að það eitt að segja, að löggjöf sé óhafandi og ófær, eins og hún er borin fram, það dugar ekki, það verður þá að benda á aðrar jafnhaldgóðar leiðir til úrlausnar vandanum. Það hafa hv. stjórnarandstæðingar veigrað sér við að gera. Það var nákvæmlega það sama, sem skeði við afgreiðslu sjávarútvegsmálanna hér í haust. Það var marglýst eftir því með hvaða hætti öðrum ætti að leysa þann vanda, sem þá steðjaði að. Tillögur í þeim efnum fengust ekki. Svo að lokum, þá skal ég aðeins svara fsp. hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar um það, hvort það hafi ekki verið þung spor fyrir mig að flytja þetta frv., og vitnaði þá sérstaklega til fortíðar minnar í verkalýðsmálum. Þessi ágæti þm. hefur nú ritstýrt flokksblaði sínu um langt árabil, og ég minnist þess nú ekki að hafa fengið þann lofgjörðarpistil um sjálfan mig, sem hann hafði hér uppi um mig áðan, á meðan ég var og hét í verkalýðshreyfingunni. Ég vissi ekki annað en að allverulegu rúmi af því blaði væri þá daglega eytt í það að útskýra, hverslags voðagripur þarna væri á ferðinni. Nú segir þessi hv. þm., að ég hafi notið þarna mikils trúnaðar og trausts, en það kom þá úr öðrum áttum en hans blaði. Ég skal fyllilega viðurkenna það, að það voru ekki létt spor að flytja þetta frv., en ég held, að hin sporin hefðu verið þyngri að sitja aðgerðarlaus og hafast ekki að, svo mikið sem í húfi er.



Herra forseti. Að því hefur verið fundið, að af hálfu ríkisstj. væri lítil þátttaka í þessum umr. og sumum öðrum svipuðum. Það er rétt að upplýsa, sem raunar mun hafa komið fram í umr. áður, að ég átti í dag tal við hv. form. stjórnarandstöðuflokkanna um afgreiðslu þessa máls og fór þess á leit, að greitt yrði fyrir því, að málið fengist afgr. í dag eða nú í nótt, og voru höfð góð orð um það. Við þekkjum það, sem kunnugir erum þingstörfum, að til þess að svo geti orðið, eins og umræðuvenjur eru á Alþ., - ég hef stundum fundið að þeim í öðru sambandi, - þá næst slíkt ekki, nema ríkisstj. og hennar stuðningsmenn taki tiltölulega lítinn þátt í umr., einungis geri grein fyrir höfuðatriðum máls, en láti að öðru leyti umr. og einstök atriði að verulegu leyti afskiptalaus. Þetta er gömul reynsla, ekki einungis frá núv. stjórn, ég minnist þess, að Hermann Jónasson hafði orð á þessu á sínum tíma, bæði á hans fyrra stjórnartímabili og á vinstristjórnarárunum, að þetta væru nauðsynlegir starfshættir af hálfu ríkisstj., ef hún vildi koma málum fram af skyndingu. Og hv. stjórnarandstæðingar hafa nú, þrátt fyrir ólíka afstöðu og innbyrðis ólíka afstöðu til málsins, fallizt á, að eins og komið væri, þá væri það eðlileg ósk ríkisstj., að málið yrði skjótlega afgr. Ég tek hér undir með þeim hv. þm., sem sagði það hér áðan, að auðvitað er okkur engin vorkunn frekar en bæði hv. stjórnarandstæðingum og öðrum að sitja hér eina næturstund, ef það getur orðið einhverjum til fróunar og upplýst mál frekar. En þá er einnig á það að líta, að ég skil það svo, að samkomulag hafi orðið milli mín og hv. forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna, um að nú einhvern næstu daga yrðu almennar umr. um vanda efnahagsmálanna, og þá einnig þennan þátt þeirra, almennar umr., sem tækju þá heilan dag að minnsta kosti. Og ég hafði skilið, að þá væri eðlilegra, að menn biðu með almennar umr. til þeirrar fyrirhuguðu umr. og reyndu að stytta mál sitt nú. Þetta vildi ég einungis segja almennt um málsmeðferð. Það er rétt, sem ég tók fram við samkomu þingsins aftur eftir jólafríið, að í þessari deilu virðist hafa borið mun minna á milli heldur en fyrirfram hefði mátt ætla eftir ummælum hv. stjórnarandstæðinga, bæði fyrir áramótin og öðru hvoru nú. Menn geta haft og hafa mismunandi afstöðu til sjávarútvegslaganna, sem sett voru í desember, en það verður að viðurkenna, að samningarnir og samningaumleitanirnar, sem nú hafa átt sér stað, eru allar innan ramma þeirra laga, og meginatriði þeirra l. er grundvöllur þessara viðræðna. Það er ekki verið að reyna að brjóta þau l. á bak aftur með þessum samningum og heldur ekki með kröfugerð, sem ég hef heyrt um getið. Ég legg á það áherzlu, að þetta er mjög þýðingarmikið atriði, og sýnir - eins og ég sagði á dögunum - almennari skilning á okkar erfiðleikum en ýmsir öðru hvoru virðast halda að sé fyrir hendi. En með þessu er auðvitað ekki allur vandi leystur. Eftir sem áður stendur það eilífa vandamál, hvar eru mörkin milli þess, sem atvinnurekendur telja sér fært að greiða, og þess, sem verkalýður telur sér nauðsynlegt að fá. Hvorugt þarf að vera af nokkrum illvilja. Hvort tveggja getur verið sett fram í fullkomlega góðri trú, en þarna eru venjulega mismunandi skoðanir fyrir hendi, sem eins og nú getur tekið langan tíma að komast að niðurstöðu um. Það er rétt, að ef sjávarútvegslögin hefðu ekki verið sett í des., þá væri vandi okkar miklu meiri en hann er nú. Þá væri enginn fjárhagslegur grundvöllur fyrir útgerð hér á landi yfirleitt, og það, sem nú er um deilt, er auðvitað smáræði miðað við það, sem þá var leyst. En engu að síður liggur það nú fyrir, að aðilar hafa haft mjög ólíkar skoðanir á því, hvað hægt væri að greiða. Ég tel sjálfur, að það hefði verið hægt að komast að samkomulagi í þessari deilu fyrr, og ég hef marglýst því yfir, að ég hafði trú á því, hafði þá bjartsýni, vegna þess að mér sýndist ekki meira bera á milli en raun ber vitni, að þarna ætti að vera hægt að finna lausn. Það má segja, að með meiri atorku hefði verið hægt að knýja fram lausn fyrr, ef til vill með skipun sáttanefndar, eins og sumir hafa nefnt hér nú. Við töldum, að eftir atvikum þá mundi það ekki hafa þýðingu. Og við getum sagt það, að okkur öllum öðrum ólöstuðum, að ég held, að enginn Íslendingur þekki betur til sáttastarfa, eða sé hæfari til þess að leiða aðila í deilum til sameiginlegrar niðurstöðu, en Torfi Hjartarson, sem að þessu vann nú af sínu vanalega þolgæði og hafði sér annan ágætan, nokkuð reyndan mann við hlið. Þessir menn lögðu sig alla fram um að fá lausn. Torfi Hjartarson sagði sjálfur, að þetta mál hefði verið í hálfgerðum baklás alla tíð, ef ég man rétt það, sem eftir honum var haft í einhverju blaði. Nú ætla ég ekki að áfellast neinn í þessu sambandi, en það má vel vera, að hv. stjórnarandstæðingar hafi rétt fyrir sér í því, að setning sjávarútvegslaganna, þó hún væri óhjákvæmileg og hafi verið viðurkennd af öllum sem forsenda fyrir áframhaldandi rekstri útvegsins, hafi skilið eftir nokkra þrjózku í hugsun sumra manna og hafi þess vegna átt óbeinan þátt í því, að erfiðara hefur verið að fá lausn á ýmsu, sem okkur sýnist ekki hafa ýkjamikla þýðingu. Það má vel vera, að svona sé, og það er athyglisvert, að nú eftir að hásetarnir eru búnir að semja, þá nást ekki samningar við yfirmennina, sem fá þó öll þau sömu hlunnindi og hásetarnir, og án þess að það sé glöggt. hvað það er, sem þarna ber í raun og veru á milli. Ég og aðrir hafa sagt, að það sýnist ekki vera ýkjamikið, en við verðum að játa, að það hefur ekki verið hægt að festa hendur á, hvað það er, sem í raun og veru ber á milli. Og það er athyglisvert, að í sjónvarpinu s.l. föstudag, þá kemur þar fram ágætur maður, sem mér er sagt, að hafi lagt sig mjög frum um að leysa deiluna, og lýsir því yfir að nú verði að taka málið allt til meðferðar frá upphafi,. byrja á deilunni aftur, eins og málið stóð í byrjun eða um miðjan janúar. Auðvitað verðum við að segja að nokkuð hefur það mál verið sótt með offorsi, þegar verkföllin voru boðuð af slíkri skyndingu eins og gert var um miðjan janúar, og sýnir að þarna hefur verið eitthvað á ferðum, sem er ekki alveg gott að átta sig á, ef til vill, eins og ég segi, einhver afleiðing af því, að mönnum líkuðu ekki sjávarútvegslögin, þó að þeir hafi fallizt á meginforsendur þeirra og tekið þau gild sem undirstöðu, og alls ekki ætlað sér í verki að reyna að brjóta þau niður. Það má segja, að það hefði verið betra, ef fram hjá þessu hefði mátt komast. Það er rétt. En án setningar sjávarútvegslaganna í des. hefði verið um algjöra og fyrirsjáanlegu stöðvun að ræða, og auðvituð var þar ekki verið að ganga á rétt sjómanna efnislega. vegna þess að hvorki þeir né neinir aðrir eiga rétt á því að fá aukin hlunnindi sökum slíkrar neyðarráðstöfunar, sem gengislækkun er. Og það er eðlilegt og sjálfsagt. að ríkisvaldið, sem ákveður gengislækkunina. ákveði þá einnig, hvernig þeim hlunnindum. sem hún skapar skuli skipt niður, til þess að hún komi að því gagni, sem til er ætlazt. Þetta er óhjákvæmilegt. Hitt er svo annað mál, að að formi til mátti segja, að þarna væri hart að farið, og samningar voru vissulega felldir úr gildi, það er rétt, en þá einnig, að menn fengu rétt til þess að leita réttar síns með verkföllum. með samningsuppsögn. ef þeir svo vildu. En eins og oft vill verða, ef aðilar hefðu þarna sýnt meiri skilning á báða bóga, ef útvegsmenn hefðu fyrr fallizt á lífeyrissjóðinn en þeir gerðu með þeim hætti. sem að lokum var samþykkt, og ef það hefði verið ljósara, hvað fyrir nokkrum hluta samningshópanna hinna vakti í raun og veru, þá hygg ég, að þessari deilu hefði verið hægt að fá lokið fyrr. Varðandi hlut ríkisstj., þá er það sannast bezt að segja, að hún og hennar umboðsmenn tóku að sér að leysa vandasamasta þáttinn, spurninguna um matarpeningana. og það er síður en svo, að þar hafi verið reynt að leika á aðila, eins og einn hv. þm. virtist halda hér fram áðan. Það var einmitt með góðu samþykki aðila. og þegar þeir skoðuðu málið, þá sannfærðust þeir um, að þarna var um sanngjarna og eðlilega leið að ræða. Þegar það kom á daginn, að ekki stóð á öðru en því, að sjómenn eða hásetar töldu of þröngan stakk skorinn varðandi ákvörðun matarfjárins, þá beitti ríkisstj. sér fyrir því, að sú upphæð skyldi hækkuð. þó nokkur fjárhagsleg áhætta fylgi því. Þannig að tala um það, að ríkisstj. hafi látið eitthvað ógert til að leysa þetta mál, það hvílir á algjörum misskilningi, svo að ég noti ekki önnur sterkari orð. Ríkisstj. fylgdist þvert á móti með deilunni, lagði stöðugt áherzlu á, að henni yrði lokið sem fyrst, hafði stöðugt samband við hinn þrautreynda sáttasemjara Torfa Hjartarson um að ýta málinu áfram, hafði það samband við aðila, sem talið var að gæti greitt fyrir lausn, og átti hiklaust mestan þátt í því að lokum, að hægt var að hafa sáttatillöguna þannig, að sjómenn eða hásetar töldu sér fært að ganga að henni. Þetta er sannleikur málsins, og það er einnig þýðingarmikið, að menn átti sig á því, að alveg eins og yfirgnæfandi meiri hl. þeirra háseta, sem taka þátt í atkvgr., er samþykkur því, sem samningur hefur verið gerður um, þó að hitt hefði verið æskilegra. að það hefði verið meiri þátttaka í þeirri atkvgr., það er annað mál, þá liggur það fyrir, að það er ekki meira en 1/4 hluti allra yfirmanna á flotanum, sem hér eiga hlut að máli, sem nú hefur fellt tillöguna og ræður því, að flotinn er stöðvaður, ef ekki er að gert, og án þess, að því er mér skilst, og ég styðst þar ekki sízt við þá yfirlýsingu, sem í sjónvarpinu var gefin, að það fáist í raun og veru ljóst fram, hvað það er í alvöru, sem þessir menn halda fast við og ætluðu sér að knýja fram. Það er einnig alveg ljóst, að það er einungis nokkur hluti yfirmannanna, sem þarna hefur sérstöðu frá öðrum og eru mun harðari í sinni afstöðu en hinir, og ég endurtek, án þess að ljóst sé til hlítar, hvað fyrir þeim vakir. Ég hef þann fyrirvara á því varðandi það, sem ég sagði áðan um, að manni sýndist, að hér bæri tiltölulega lítið á milli. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Ég vil einungis taka það fram, út af því, sem hv. 2. landsk. þm. spurði um, og hæstv. sjútvmrh. svaraði, að eftir því, sem ég skil þetta lagafrv., þá takmarkar það ekki á nokkurn hátt rétt aðila til baráttu fyrir vísitöluuppbót. umfram það, sem þeir hefðu takmarkað rétt sinn sjálfir ef þeir hefðu gengið að samningum, eins og hásetarnir hafa gert. Og sannast að segja, sé ég nú ekki. að það sé eðlilegt, að hv. 2. þm. landsk. ætli yfirmönnunum í þessu rýmri rétt en hásetarnir hafa skammtað sjálfum sér.



Herra forseti. Það er nú út af fyrir sig gleðilegt, að tveir hæstv. ráðh. hafa tekið hér þátt í þessum umr. og svarað hér nokkru þeim aths., sem hér hafa verið gerðar. Þó verð ég að kvarta undan því, að mér þykir, að þeir taki heldur léttilega á málinu í þessum ræðum sínum. Ég tók t.d. eftir því. að hæstv. forsrh. hann margendurtók það hér í sinni ræðu. að sér hefði í rauninni skilizt það, að það bæri hér í rauninni lítið á milli, það væri ekki hægt að sjá eða skilja annað, en þó hefði hann ekki getað gert sér neina fulla grein fyrir því á hverju hafði strandað. Ég verð nú að segja það, að mér finnst nú. að ríkisstj. sem heild og hæstv. forsrh. sýni nú með yfirlýsingum sem þessum, að hún hefur lítið lagt sig fram um það að fylgjast með þessu alvarlega máli, ef hún hefur ekki getað áttað sig á því, á hverju í rauninni strandaði í lokin. Ég tel fyrir mitt leyti, að hvort tveggja, það, sem ég hef heyrt frá samningaaðilum, og það, sem var staðfest á jafnrækilegan hátt og í atkvgr.. sem fram fór í Vestmannaeyjum um nokkrar bætur yfirmönnum til handa umfram það, sem fram kom í miðlunartill. sáttasemjara, sýni það í raun og veru, að hér bar orðið ekki mikið á milli, til þess að hægt hefði verið að koma á samkomulagi, þó að hitt væri hins vegar ljóst, að þeir aðilar, sem ætluðu að sætta sig við slíka lausn, voru fjarri því að vera ánægðir með málalok. Ég held líka, að það sé mikill misskilningur, sem hér hefur komið fram hjá hæstv. ráðh., þegar þeir túlka það svo, að hásetarnir á bátaflotanum hafi verið ánægðir með sinn hlut, sem út úr samkomulaginu kom. Ég held, að þeir séu mjög óánægðir. En hins vegar hafa þeir fallizt á það að gera samkomulag á þessum grundvelli, þar sem þeir sáu, að hér var við ríkisvaldið sjálft að glíma. Það fór ekkert á milli mála, að ríkisstj. stóð á bak við útvegsmenn, sem neituðu að verða við sanngjörnum kröfum, sem fram komu um launaleiðréttingu. Þegar svo hæstv. forsrh. fór að telja upp þátt ríkisstj. í að leysa þessa deilu, þá blöskraði mér nú alveg. Hæstv. forsrh. sagði, að þáttur ríkisstj. í lausn deilunnar hefði verið fyrirkomulagið með matarpeningana, eins og hann orðaði það. Já, það er þá runnið frá ríkisstj. að leysa þetta með þeim hætti að taka hluta af fiskverði, sem hægt var og raunverulega átti að koma fram, leggja þennan hluta af fiskverðinu í sjóð og borga sjómönnum á þann hátt þennan hluta fæðiskostnaðarins, sem gert er ráð fyrir. Hvað er það þá, sem ríkisstj. hefur verið að gera í þessum efnum, fyrst þetta er nú hennar aðalframlag? Jú, framlagið hjá henni liggur þá í raun og veru í því að finna út ákveðið patent, ákveðin bellibrögð í málinu. Hún leggur ekkert fram. Ekki er hún að leggja fram nokkra fjármuni með því að leggja útflutningsgjald á sjávarafurðir, með því að lækka fiskverð og setja það í þennan sjóð. Nei, til þess var auðvitað ætlazt, að ríkisstj. reyndi að brúa bilið á milli deiluaðila, ef á þyrfti að halda. Það var hún, sem kom deilunni af stað, og það var hreint ekki óeðlilegt. að hún legði jafnvel fram nokkra fjármuni, ef á þyrfti að halda til þess að leysa deiluna. Í þessum efnum viðvíkjandi fæðiskostnaðarsjóðnum hefur ríkisstj. ekki lagt neitt fram. Ég verð að segja það, að mér sýnist enn málið líta þannig út, að ríkisstj. hafi hreinlega ekkert af mörkum látið til þess að vinna að lausn deilunnar. Ekki leggur hún neitt fram í sambandi við lífeyrissjóðsmálið. Þar á ekki að koma til nein greiðsla af neinna hálfu á öllu þessu ári. Síðan eiga að koma fram framlög í lífeyrissjóðinn jöfnum höndum frá sjómönnum sjálfum og frá útvegsmönnum í áföngum þar á eftir. En ég sé ekki, að ríkisstj. hafi í þeim efnum lagt nokkurn skapaðan hlut til. Þá lítur málið sem sagt þannig út í mínum augum, að ég finn það ekki, hvað það er, sem hefur komið beinlínis frá ríkisstj. í þágu lausnar á deilunni. Þeir tala talsvert um það, hæstv. ráðh., að með gengisbreytingunni frá því í nóvember og hliðarráðstöfunum, sem fylgdu henni. hafði verið lagður grundvöllur að rekstri sjávarútvegsins í landinu. Ja, hvað segja nú þeir, sem við þennan grundvöll eiga að búa, hvað segja þeir um þennan nýja grundvöll? Aðalsérfræðingar frystihúsamanna hafa nýlega sent frá sér grg. um málið. Þeir segja, að þessi nýi grundvöllur verði í engu atriði betri en sá grundvöllur, sem frystihúsin bjuggu við eftir gamla laginu. Þetta hafa samningamenn frystihúsanna nýlega sent frá sér í grg. í sambandi við ákvörðun á fiskverðinu. Þeir segja, að það eina, sem hafi gerzt í þessum efnum sé það, að gengisbreyting hafi komið í staðinn fyrir uppbótarkerfi, sem fyrir var, en að raunverulegur afkomugrundvöllur frystihúsanna sé sízt betri en áður var. Og framámenn í samtökum bátaútvegsmanna hafa lýst því yfir, að sá hlutur, sem bátaútvegurinn fær út úr hinum nýja grundvelli, sé þannig, að þeir eiga nú að fá samkv. nýju löggjöfinni ákveðið framlag, sem á að renna í Stofnfjársjóð fiskiskipa. Þeir höfðu sams konar ákvæði eftir gamla fyrirkomulaginu eða svo að segja, og þeir eiga að fá sérstakt framlag, sem nemur 179 af fiskverði, sem á að standa á móti þeim hækkunarliðum á reksturskostnaði bátanna, sem leiða af gengislækkuninni. Útvegsmenn telja, að þetta muni mjög jafnast og að þeirra hagur sé í engu betri en hann var. Nei, sannleikurinn er sá, eins og ég hef bent hér á áður í umr.. að gengislækkunin mikla, sem samþ. var í nóvembermánuði s.l. var ekki gerð fyrst og fremst til stuðnings við sjávarútveginn eða útflutningsframleiðsluna almennt. Það voru aðrir aðilar, sem fengu hagnaðinn af hinu nýja kerfi. Gagnvart sjávarútveginum, þá var hér fyrst og fremst um það að ræða, að það kom ný gengisskráning í staðinn fyrir ákveðið uppbótarkerfi, sem í gangi var á undan. Ég er líka ákaflega hræddur um það, að ríkisstj. eigi eftir að reka sig á það í þessu tilfelli, eins og í fyrri tilfellunum, að þegar menn, fara að vinna samkv. þessum grundvelli, munu umkvartanirnar koma fram, og hún mun standa frammi fyrir nýjum, hliðstæðum vandamálum á næsta hausti í efnahagsmálum, eins og á s.l. hausti. vegna þess. að það, sem hún hefur verið að gera í þessum efnum, hefur ekki verið raunhæft. Það er svo auðvitað hrein fjarstæða hjá ráðh., þegar þeir halda því hér fram, að það hafi ekki komið fram till. eða ábendingar hér frá öðrum um neinar aðrar leiðir út úr efnahagsvanda atvinnuveganna. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar hér á þingi höfðum gert grein fyrir okkar till., sem fóru í allt aðrar áttir en till. ríkisstj. og hefðu komið að miklu meira haldi. Ég skal ekki fara út í almennar umr. núna um það að þessu sinni. Það verður eflaust gert hér í hinum almennu umr. um efnahagsmálin, sem hæstv. forsrh. minntist hér á að mundu fara fram innan tíðar. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir hæstv. ríkisstj. að gera sér fulla grein fyrir því, að sú leið, sem hún ætlar sér nú að fara í þessum málum, er hættuleg leið. Hún er að reyna á þann hátt, sem þetta frv. stefnir að, að knýja hér sjómennina til þess að búa við kjör, sem eru óeðlileg. og hún stefnir að því að svipta yfirmennina á fiskibátaflotanum eðlilegum samningsrétti. Það liggur fyrir alveg óumdeilanlega að mínum dómi, og hefur komið fram skýrt í þessum umr. og reyndar staðfest hér af forsrh. sjálfum, að kröfur sjómanna í þessari deilu hafa ekki verið óeðlilegar. En hins vegar liggur það alveg ljóst fyrir, að það hefur ekki verið komið til móts við óskir þeirra svo að segja að neinu leyti. Þær litlu bætur, sem sjómenn eiga að fá frá útgerðarmönnum upp í fæðiskostnaðinn eftir þessu sérstaka fyrirkomulagi, sem nú á að taka upp, eru ekki verulega miklar. Ég held því, að það eigi að liggja nokkuð ljóst fyrir, að það sé hér verið að vinna að því að setja lögþvingun á yfirmennina á fiskiskipaflotanum, sem hafa verið með sanngjarnar kröfur miðað við allar aðstæður og það sé verið að lögbinda það sjónarmið, sem fram kom hjá útvegsmönnum og hefur verið sjónarmið ríkisstj. allan tímann, en það er það að standa á móti öllum réttarbótum til handa sjómönnum. Þetta tel ég óeðlilegt og verulega hættulega leið. Ég skal svo ekki við þessa umr. orðlengja frekar um málið.



Herra forseti. Þó að ég sé nokkuð oft sammála sessunaut mínum, hv. 6. þm. Reykv., þá gat ég ekki gert að því að hvísla að honum, þegar hann lauk hér að ýmsu leyti ágætri ræðu áðan, að ég væri honum ekki að öllu leyti sammála, a.m.k. ekki einu atriði í ræðu hans. Þetta atriði var það, að ríkisstj. fylgdi mjög ákveðinni stefnu, vissi sjálfsagt, hvað hún vildi og stefndi alveg að ákveðnu marki. Mér finnst nú hins vegar það um hæstv. ríkisstj., að hún hafi ekki neitt ákveðið stefnumark og hún viti yfirleitt ákaflega lítið. hvað hún er að gera og þess vegna sé hún að leiða þjóðina út í meiri og meiri ófæru án þess að gera sér grein fyrir því. Þetta stafar ekki af því, að hæstv. ráðh. séu neitt illa meinandi menn, heldur þvert á móti. Ég tel alveg víst um þá eins og ráðh. yfirleitt, að þeir vilji gera sitt bezta og hljóta þakklæti og góða dóma fyrir sín störf. En það, sem er að hjá hæstv. ráðh. er það, að þeir hafa ekki næga þekkingu, næga reynslu á atvinnumálum og næga dómgreind til að gera það, sem rétt er og þarf að gera, heldur stefna þeir alltaf með sínum aðgerðum meira og meira út í ófæruna. Þess vegna er orðið nákvæmlega sami hátturinn á hjá hæstv. ríkisstj. og þar sem verst hefur gengið annars staðar. Hér er að verða nákvæmlega sama ástandið og var hjá Þjóðverjum eftir fyrri heimsstyrjöldina, þegar hver gengisfellingin fylgdi annarri, peningarnir voru alltaf að lækka og allt stefndi út í meiri ófæru af þeim ástæðum, eða hjá Frökkum fyrstu árin eftir síðari heimsstyrjöldina, þegar þeir lækkuðu gengið átta sinnum á 6 árum eða eitthvað þar um bil og sem endaði með því, að þeirra stjórnarkerfi sprakk, og þeir urðu að taka upp hálfgert einræðisstjórnarfar til að komast út úr erfiðleikunum. Og það er nákvæmlega það, sem er að gerast hér. Ríkisstj. er algerlega áttavillt og ráðvillt, reynir að lifa með einhverjum bráðabirgðaaðgerðum frá degi til dags. gengisfellingum og öðru slíku, og eftir hverja ráðstöfun, sem hún gerir, þá er vandinn alltaf jafnmikill og hann var áður, alveg eins og hv. seinasti ræðumaður var að lýsa hér, og þrátt fyrir allar þær miklu efnahagsaðgerðir. sem stjórnin þykist vera að gera núna. þá er vandinn engu minni en áður var. Hið sama gerðist á seinasta hausti, haustið 1967. Þá var ráðizt í gengislækkun og aðalbankastjóri Seðlabankans lýsti því yfir, að nú ætti að vera allt í lagi. Það væri búið að tryggja nokkuð varanlega lausn efnahagsmálanna. Niðurstaðan varð sú, að tæpu ári seinna var talið, að það þyrfti að gera enn þá meiri gengislækkun en hina fyrri. Ég er alveg sannfærður um það, eins og hv. seinasti ræðumaður, að það á ekki eftir að líða langur tími þangað til að við lendum í sömu erfiðleikunum aftur eða vandanum og var hér á s.l. hausti og það verði að gera nýjar ráðstafanir. Þetta er vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hefur enga stefnu. Hún veit ekkert, hvað hún er að fara. Það veit eiginlega enginn. hvert hún er að fara nema það, að hún er að fara út í meira og meira öngþveiti, og allra sízt er það ríkisstj. sjálf, sem veit hvað hún er að fara. Og hafi ég verið í einhverjum vafa um þetta áður, þá sannfærðist ég fullkomlega um það, þegar hæstv. forsrh. var að tala hér áðan, því að þar kom fram á sjónarsviðið maður, sem bersýnilega vissi ekki nokkurn skapaðan hlut um það, sem hefur verið að gerast í landinu á undanförnum mánuðum. Forsrh. sagðist kannske geta viðurkennt það núna, að lagasetning Eggerts G. Þorsteinssonar á s.l. hausti um að skerða kjör sjómannanna hafi orðið til þess að setja þrjózku í málið, og þess vegna hafi deilan orðið torleystari en ella. Loksins sá hann það. Það þurfti eiginlega stöðvun flotans í 50 daga, til þess að forsrh. gerði sér grein fyrir þessu. Þó stóð hér upp hver maðurinn á fætur öðrum á s.l. hausti, þegar þetta mál var til meðferðar og skýrði ráðh. frá því, að þetta mundi leiða til vandræða, þetta mundi valda stöðvun á flotanum. Nei, forsrh. sá það ekki þá, enn síður viðskmrh., sem er nú samt hans leiðarstjarna í efnahagsmálum. Enginn ráðh. sá þetta. Það var sama hve margir sögðu þeim frá þessu, og þess vegna gönuðu þeir út í ófæruna. Núna, þegar flotinn er búinn að vera stöðvaður í nær 50 daga eða það sem af er þessu ári, gerir forsrh. sér loksins grein fyrir því, að þessi lagasetning hafi nú eitthvað orðið til þess að setja þrjózku í málið og gera deiluna torleystari en ella. Þetta er glöggt dæmi um það, hvernig þessi hæstv. ríkisstj. vinnur og hvað hún fylgist með í málunum og gerir sér mikla grein fyrir þeim. Enn þá aumari var sú lýsingin. þegar forsrh. fór að lýsa því, hvernig þetta hefði nú verið, þegar verkfallið hófst, og sjútvmrh. í raun og veru líka. Sjútvmrh. sagði það, að þeim ráðh. hefði verið sagt það, og forsrh. endurtók það, af deiluaðilum, að það væri sáralítið, sem bæri á milli. það væru smámunir. Forsrh. sagði, að þetta hefði verið svo lítið, að það hefði varla verið hægt að festa hendur á því, sem bar á milli. Ráðh. trúa því, eftir því, sem þessir ráðh. lýsa sjálfir, að það sé sáralítið, sem ber á milli og deilan muni leysast á morgun eða hinn daginn, og þess vegna þurfi þeir ekki að gera neitt. Svo stendur bara deilan í 45 daga, eða er raunverulega búin að standa það, því að flotinn hefur verið stöðvaður að mestu síðan um áramót. Þetta eru vinnubrögðin. Þetta er skilningurinn. Svona fylgir stjórnin málunum, og er von, að vel fari, þegar við búum við slíka ráðsmennsku. Ég minnist þess ekki hér í þingi, og hef ég fylgzt sem fréttamaður með þingstörfum miklu lengur en ég hef verið hér þm., að hafa séð forsrh. standa hér upp og gefa aðra eins lýsingu á sjálfum sér og sinni stjórn og hæstv. forsrh. gerði hér áðan, að hann hafi enga grein gert sér fyrir því á s.l. hausti, að lagasetningin þá mundi leiða til stórfelldra átaka, en núna sjái hann það þó loks eftir þetta langa verkfall, að lagasetningin muni hafa sett þrjózku í málið. Og svo hitt, að í þessa 48 daga, sem liðnir eru síðan um áramót og deilan hefur raunverulega staðið, þá hafi stjórnin alltaf trúað því, að þetta væru bara smámunir, sem bæri á milli, þess vegna mundi deilan leysast og stjórnin þyrfti ekki að gera neitt. Loksins eftir þetta langan tíma, þegar þjóðin er búin að tapa svona 500–600 millj. kr. á verkfallinu, virðast þeir fyrst gera sér grein fyrir því, að eitthvað sé að og eitthvað þurfi að gera. Nei, slík ríkisstj. dæmir sig svo sjálf, að það þarf ekki mörgum orðum um það að fara. Það, sem ég ætla að segja að lokum, vegna þess að ég ætla ekki að tefja þessar umr., er að svara fsp., sem kom fram hjá hæstv. sjútvmrh. Hann taldi sig geta státað af einhverju áðan, er hann sagði: „Við leggjum þó til, að deilan sé leyst svona, eins og bessi lög gera ráð fyrir, en stjórnarandstæðingar, hvað gera þeir? Hver er þeirra tillaga? Standa þeir ekki bara alveg ráðalausir gagnvart þessum vanda?“ Mitt svar er það, að jafnvel þó að okkur takist með þessari vandræðalöggjöf, sem hér er verið að vinna að, að koma flotanum á stað, þá leysir það ekki vandann nema að sáralitlu leyti. Aðalvandinn er óleystur eftir sem áður, og hann er sá, að það þarf að gerbreyta stjórnarstefnunni, taka upp allt aðra starfshætti en þá, sem við höfum fylgt á undanförnum árum. Það þarf að fá ríkisstj., sem fylgist með málum og gerir sér grein fyrir málum, en vaknar ekki eftir dúk og disk, eins og kom fram í ræðu hæstv. forsrh. Það, sem þarf að gera núna, er fyrst og fremst það, að það á að rjúfa þingið og efna til nýrra kosninga og gefa þjóðinni tækifæri til að skipta um stjórn og taka vandamálið fyrir alveg að nýju og breyta um stefnu. Þetta er það, sem við leggjum til, og ef hæstv. ráðh. trúa alveg á það, að það sé rétt, sem þeir eru að gera og þeir geti sannfært þjóðina um það, hvers vegna gera þeir það þá ekki? Ef þeir ynnu í kosningum, mundu þeir standa miklu sterkari eftir en áður til að gera það, sem þeir vilja. Ef þeir tapa, hefur þjóðin kveðið upp sinn úrskurð og þá gefst tækifæri til þess að breyta um stefnu og taka upp önnur vinnubrögð.



Herra forseti. Ég komst þannig að orði áðan, að hæstv. sjútvmrh. hefði notið trausts innan verkalýðshreyfingarinnar, bæði í því stéttarfélagi, sem hann var í og einnig gegnt forystustörfum í Alþýðusambandinu. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki hefði ég haft þessar skoðanir á honum, meðan hann gegndi þessum störfum, heldur hefði ég haft uppi mikla gagnrýni á starfsemi hans í verkalýðshreyfingunni í blaði mínu. Þetta er alveg rétt. Ég taldi margsinnis, að þessi hæstv. ráðh. fylgdi rangri stefnu, og ég hafði meiri trú á öðrum forystumönnum í verkalýðshreyfingunni. Engu að síður er það staðreynd, að hæstv. ráðh. hafði þann stuðning, sem nægði honum til þess að verða ekki aðeins forystumaður í félagi sínu og í Alþýðusambandinu, heldur hefur sá stuðningur einnig fleytt honum upp í ráðherrastól. Ég get ósköp vel sagt, að framkoma hæstv. ráðh. nú og og ýmsar aðrar gerðir hafi sannað, að tortryggni mín í hans garð áður hafi verið réttmæt, en ég ber alls ekki þann hug til þessa hæstv. ráðh. Ég hefði sannarlega unnað honum betra hlutskiptis en að þurfa að koma hingað til þess að mæla fyrir þvingunarlögum á stéttarsamtök. Samt hygg ég, að það muni vera aðrir, sem bera enn þá þyngri hug til þessara verka, og það eru verkalýðsfélagamennirnir í Alþfl. Þeir hafa sannarlega ætlazt til annars, þegar maður úr verkalýðshreyfingunni komst í ráðherrastól fyrir hönd Alþfl., en að hann yrði hafður til þess að beita sér fyrir verkum eins og þessu. Hæstv. forsrh. flutti hér næsta einkennilega ræðu áðan. Hún hafði á sér yfirskin sanngirninnar, en bar ekki vott um, að hæstv. ráðh. hefði sterk tök á því máli, sem hann var að fjalla um. Hann hélt því m.a. fram, að hæstv. ríkisstj. hefði beitt sér mjög fyrir lausn á verkfallinu, m.a. hefði hún í miðjum klíðum fundið eitthvert snilldarbragð til þess að leysa deiluna um fæðispeningana. Þessi lausn um fæðispeningana kom ekki til í miðri deilu. Ég heyrði einn af forystumönnum stjórnarflokkanna segja frá þessari lausn í miðjum desembermánuði. Þá var búið að leggja á ráðin um það, hvernig ætti að leysa þessa deilu. Tíminn hefur hins vegar farið í það, að ríkisstj. hefur reynt að fá sjómenn til þess að fallast á þann takmarkaða hlut, sem þeim er ætlaður. Hæstv. forsrh. sagði, að það mætti teljast eðlilegt, að ríkisstj., sem ákvæði gengislækkun, tæki einnig ákvörðun um það, hvernig þeim fjármunum, sem losaðir væru með gengislækkun, væri skipt. Og það er einmitt það, sem hæstv. ríkisstj. er að gera. Gengislækkunin hefur, eins og ég sagði áðan, þau áhrif að færa til 3–4 milljarða af launafúlgunni í landinu, ef ekki koma til neinar vísitölubætur á móti. Ríkisstj. er að færa til þessa upphæð. Ég sagði, að menn yrðu að gera sér grein fyrir því, að þetta hefði verið stefna ríkisstj. síðan í haust, og við þetta miðaði hún allar aðgerðir sínar. Hv. 4. þm. Reykv. virtist ekki vilja fallast á þetta sjónarmið. Hann taldi, að þetta væri fremur til marks um ráðleysi ríkisstj., að hún vissi ekki hvað hún væri að gera. Ég held, að þetta sé háskalegur misskilningur. Ríkisstj. vissi, hvað hún var að gera, þegar hún felldi gengið, og hún veit, hvað hún er að gera, þegar hún reynir að koma í veg fyrir það, að fiskimenn og launafólk endurheimti þá fjármuni, sem þá voru af þeim teknir. Um þetta hafa átökin á Íslandi snúizt undanfarna mánuði, og þau munu halda áfram að snúast um þetta næstu mánuði. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að með þessari stefnu er verið að leiða yfir launafólk á Íslandi ákaflega alvarlegt ástand. Svo að við tökum sjómennina, sem hér er aðallega rætt um, þá er það alkunn staðreynd, að íslenzkir sjómenn eru afkastamestu sjómenn í heimi. Þeir skila á land mesta afla, sem um getur. Aflinn á sjómann hefur komizt upp í 200 tonn á ári. Samt er staðreyndin orðin sú, að íslenzkir sjómenn eru að verða miklum mun tekjulægri en sjómenn hér í nágrannalöndunum. Núna nýlega var sagt frá því í fréttum, að færeyskir sjómenn væru í verkfalli. Þeir höfðu neitað að fallast á sáttatill., sem tryggði þeim 19 þús. kr. á mánuði og ókeypis fæði vegna þess, að þeir vildu fá 22–23 þús. kr. Það er alkunna, að sjómenn í Bretlandi og á Norðurlöndum eru með miklum mun hærri tekjur en íslenzkir sjómenn. Þetta er satt að segja staðreynd, sem forystumenn ríkisstj. á Íslandi mættu hugleiða mjög alvarlega. Það hlýtur að vera meira en lítið bogið við það þjóðfélagskerfi, sem leiðir til þess, að afkastamestu og dugmestu sjómenn í heimi, sem eru í nánd við mjög gjöful fiskimið og geta hagnýtt þau vegna þess, að þeir hafa vald á fullkominni tækni, skuli vera að dragast aftur úr öllum öðrum í tekjum. Þetta ástand getur ekki staðizt. Það er augljóst mál. Ekki heldur getur staðizt sú fyrirætlun ríkisstj. að ætla að dæma almenna verkamenn til þess að búa við 10 þús. kr. mánaðarkaup fyrir dagvinnu á sama tíma og stéttarbræður þeirra í Danmörku eru með tvöfalt hærra kaup. Þetta getur ekki staðizt, vegna þess að þjóðartekjur okkar Íslendinga á mann eru, þrátt fyrir samdráttinn að undanförnu, mjög sambærilegar við þjóðartekjur í Danmörku. Mismunurinn hlýtur að stafa af röngu stjórnarfari. Annaðhvort verðum við að leiðrétta þetta stjórnarfar eða við verðum að viðurkenna þá staðreynd, að við erum ekki menn til þess að stjórna þessu þjóðfélagi. Það fær ekki staðizt til lengdar. að fólk hér lifi við miklu naumari kost en fólk í grannlöndum okkar. Þessa staðreynd tel ég. að ábyrgir menn í hvaða flokki. sem þeir eru, verði að hugleiða af fullri alvöru.