Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég átta mig á því að ég hef kannske kvatt mér hljóðs á slæmu augnabliki þar sem kosningu hefur ekki verið lýst, og ég bið afsökunar á því. En ég kem hér í ræðustólinn til að gera hér smáathugasemd á þessu stigi dagskrárinnar. Við höfum nú kosið í öll bankaráð þjóðbankanna, í Landsbanka Íslands, Búnaðarbanka Íslands, Útvegsbanka Íslands og Seðlabanka Íslands. Við höfum einnig kosið endurskoðendur í allar þessar ríkisstofnanir nema Seðlabanka Íslands. Ég vil vekja athygli hv. alþm. á þeirri staðreynd, að Alþingi Íslendinga kýs ekki endurskoðendur fyrir Seðlabanka Íslands. Ég tel það óeðlilegt og mun flytja brtt. við þau lög, sem um Seðlabankann gilda, strax eftir áramót og vonast eftir stuðningi í því máli.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vegna þessara orða hv. 3. þm. Reykv. upplýsa það, að það bankaráð, sem Alþingi kýs í Seðlabanka Íslands, velur endurskoðanda. Sá endurskoðandi er nú Stefán Svavarsson löggiltur endurskoðandi og dósent í endurskoðun við Háskóla Íslands.



Herra forseti. Á morgun, 20. des., er gert ráð fyrir að Alþingi hafi lokið þeim störfum og afgreiðslu þeirra mála sem sérstök þörf var á að ljúka fyrir jól. Í sögu Alþingis nú um alllangt skeið hefur það oftast verið svo, að fundum Alþingis hefur þá verið frestað fram eftir janúarmánuði eða fram í síðari hluta þess mánaðar. Að þessu sinni er ætlunin að svipaður háttur verði á hafður og oftast hefur verið að undanförnu og því er borin fram af hálfu ríkisstj. till. á þskj. 267 um að Alþingi álykti að veita samþykki sitt til þess, að fundum þingsins verði frestað frá 20. des. 1980 eða síðar, ef henta þykir, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 26. jan. 1981. Ég vænti þess, að hv. þingheimur fallist á þessa tillögu.



Herra forseti. Að öllu venjulegu ætti það ekki að koma þingheimi á óvart að slík þáltill. skuli borin fram, og ef allt væri með eðlilegum hætti væri sjálfsagt auðsótt mál að fá samþykki þm. við slíkri þáltill. Það hafa að vísu stundum undir slíkum kringumstæðum verið uppi aths. eða fsp. um með hvaða hætti ríkisstj. hygðist beita valdi sínu til útgáfu brbl., og hafi verið ástæða til þess áður, þá er því fremur ástæða til þess nú. En í raun og veru svipar ástandinu og viðhorfinu í ár ákaflega mikið til þess ástands sem var fyrir einu ári, þegar nýlega voru um garð gengnar alþingiskosningar og stjórnarmyndunartilraunir voru í gangi. 1 sannleika sagt má segja að stjórnarmyndunartilraun hafi verið í gangi allar götur frá því kosningar fóru fram í des. á síðasta ári. Að vísu var það svo, að ríkisstjórn var mynduð að nafninu til í byrjun febrúarmánaðar á þessu ári og hét því að vinna gegn verðbólgu og gera ákveðnar efnahagsráðstafanir. Stjórnarandstöðunni þá þótti þunnt roðið í málefnasamningi ríkisstj. að þessu leyti, og á daginn hefur komið að úr því litla,. sem auga mátti á festa varðandi efnahagsráðstafanir, hefur ekkert orðið í framkvæmd. Á ég þar ekki síst við svokallaða niðurtalningu, sem ekki má minnast á frekar en snöru í hengds manns húsi nú orðið. Og allir vitum við þm. um yfirlýsingar ráðherra úr öllum flokkum - þótt aldrei þessu vant hafi ráðherrar Alþb. haft hljóðast um sig um væntanlegar efnahagsaðgerðir. Hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað, frá því að ríkisstj. var mynduð, með ákveðnu millibili sagt að nú væri efnahagsaðgerða að vænta, að þeim væri unnið af miklum dugnaði og krafti, efnahagsmálanefnd hefði verið skipuð, efnahagsmálanefnd hefði skilað áliti, ráðherranefnd hefði verið skipuð og héldi fund með efnahagsmálanefnd. Þetta hefur gengið svo til í rúma 10 mánuði, en þingheimur hefur ekki séð snefil af þessum væntanlegu efnahagsaðgerðum. Lýst hefur verið eftir þeim fyrir Alþýðusambandsþing, lýst hefur verið eftir þeim áður en þinghlé yrði gert vegna jólanna. Ég held að ég komist ekki hjá því að nefna eitt einstakt dæmi sem lýsir vel hvernig gangur mála hefur einnig verið á öðrum sviðum. Það á ég við vaxtastefnu ríkisstj. og framkvæmd á svokölluðum Ólafslögum eða 33. gr. þeirra, sem fjallar um ákvæði til bráðabirgða og fellur inn í lög um Seðlabanka Íslands. Ríkisstj. og Seðlabankinn gáfu út fréttatilkynningu við ákvörðun vaxta miðað við l. mars, rétt eftir að ríkisstj. hafði tekið við. Þar var kveðið svo á, að vextir yrðu óbreyttir að sinni, vegna þess að umræður ættu sér stað milli Seðlabanka og ríkisstj. um framkvæmd Ólafslaga að þessu leyti, og gefið í skyn að til mála kæmi að framlengja aðlögunartíma þann, sem ákveðinn hafði verið samkv. Ólafslögum, til ársloka 1980 til að fá samræmi milli vaxta og verðtryggingar annars vegar og verðbólgustigs hins vegar. Síðan á það sér stað miðað við Í. júní, að ríkisstj. fellst á tillögu Seðlabankans um vaxtahækkun milli 2.5 prósentustiga og 4 prósentustiga, í samræmi við 33. gr. Ólafslaga, og fellst þannig á að það sé skylda samkv. þeim lögum að koma þessari samræmingu á. En jafnframt er tekið fram að frekari viðræður eigi sér stað milli Seðlabanka og ríkisstj. um framkvæmd 33. gr. Innskot verð ég að gera. Með þessari vaxtahækkun braut ríkisstj. að vísu í bága við málefnasamning sinn, það sem segir að vextir verði óbreyttir þar til verðbólga fari að hjaðna. En hún treystist ekki á því stigi til að breyta verðtryggingar- og vaxtaákvæði Ólafslaga. Síðan líður og bíður fram undir 1. sept. s.l. Þá tilkynnir Seðlabankinn og ríkisstj. að vextir verði óbreyttir vegna þess að viðræður eigi sér enn stað milli ríkisstj. og Seðlabanka um að lengja aðlögunartíma Ólafslaga milli vaxta og verðtryggingar annars vegar og verðbólgustigsins hins vegar. Næst skeður það, að í stefnuræðu forsrh. er fram tekið að ríkisstj. hyggist framlengja aðlögunartíma Ólafslaga að þessu leyti. 1. des. kemur og ekkert gerist. Ríkisstj. og ráðherrar eru inntir eftir því hvað eftir annað í umræðum hér á þingi, hvað ríkisstj. hyggist fyrir að þessu leyti. Engin svör fást fyrr en hæstv. fjmrh. lýsir því yfir, að ríkisstj. þurfi ekkert að hugsa um Ólafslög og 33. gr. og þurfi ekkert að framlengja aðlögunartímann vegna þess að það sé búið að fullnægja ákvæðum Ólafslaga að þessu leyti þar sem stofnað hafi verið til verðtryggðra innlánsreikninga, þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar um að ríkisstj. ætlaði sér að framlengja aðlögunartímann - ekki ein var sú yfirlýsing og ekki tvær, þær voru fleiri en tölum verði á komið - en loksins var þetta þjóðráð fundið, sem allir eru sammála um að brýtur algerlega í bága við lögin sjálf og fyrri venjur um framkvæmd þessara laga, þ. á m. skilning ríkisstj., sbr. vaxtaákvörðun hennar fyrir 1. júní s.l. Nú liggur það fyrir, að um annað tveggja er að ræða fyrir þessi áramót: Að Seðlabankinn verður að fara eftir landsins lögum og færa vexti og verðtryggingu í samræmi við verðbólgustig- sem kunnugir menn segja að þýði um það bil 10 prósentustiga hækkun á vöxtum - eða ríkisstj. verður að gefa út brbl. til þess að koma í veg fyrir það. Ég tek þetta sem dæmi um það, að hér er um brbl.-útgáfu að ræða sem mér finnst algerlega óeðlileg með tilvísun til þess tíma sem ríkisstj. hefur haft til að færa þessi mál í það horf sem stefna hennar segir til um og hún sjálf vill. Skýringin á því, að ekkert hefur verið gert, felst auðvitað í ósamkomulagi, úrræðaleysi ríkisstj. hvað þennan þátt efnahagsmálanna snertir, sem kemur fram í aðgerðaleysi hennar í nær heilt ár í efnahagsráðstöfunum almennt. Þess vegna vil ég lýsa því yfir fyrir hönd þm. Sjálfstfl. að fáist ekki skýr og skilmerkileg svör þess efnis, að ríkisstj. muni ekki beita valdi sínu til útgáfu brbl. meðan á þingfrestun stendur til staðfestingar og framkvæmdar alhliða efnahagsráðstafana, þá munu þm. Sjálfstfl. greiða atkv. á móti þessari þáltill. Hins vegar vil ég láta það koma alveg skýrt fram, að þm. Sjálfstfl. eru reiðubúnir til þess að vera í kallfæri og mæta til fundar Alþingis, hvenær sem til slíkra funda er kvatt, og taka afstöðu til þeirra lagafrv. og löggjafar sem ríkisstj. telur nauðsynlegt að sett verði í baráttunni gegn verðbólgunni varðandi almennar efnahagsráðstafanir. Ég nefndi í upphafi máls míns að nú svipaði aðstæðum öllum til þess sem var fyrir einu ár. Þá var á það ráð brugðið, að forsetar frestuðu fundum Alþingis innan þeirra marka sem talið er heimilt innan sérstakrar ályktunar Alþingis, þ.e. um það bil um tvær vinnuvikur. Þá leið má fara. Sú leið er eðlilegri meðan þingheimur er í óvissu um aðgerðir sem ríkisstj. lýsir yfir að séu á næsta leyti, en þm. sannast að segja hafa litla trú á að séu í fæðingu þrátt fyrir allt. En miðað við yfirlýsingar ríkisstj. er ástæða til að taka vara við því að senda þingið heim og gefa út lög án atbeina þingsins í krafti þess valds og heimildar sem ríkisstj. hefur til útgáfu brbl. Slíkt á að vera undantekningartilvik, en ekki að nýtast í þeim tilgangi að fara á bak við þingið. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að hér komi fram skýrt og skilmerkilega afstaða þm. Sjálfstfl. til þessarar þáltill.



Herra forseti. Hér er lagt til með þáltill. að fundum þingsins verði frestað allt fram til 26. jan. 1981. Í samþykkt þáltill. sem þessarar felst 36 daga hlé á þingstörfum og fer ríkisstj. samkv. því með heimild til að gefa út brbl. á þeim tíma. Nú stendur svo á, að ríkisstj. hefur margboðað efnahagsráðstafanir um eða upp úr áramótum, og enn fremur að menn þurfa ekkert að velkjast í vafa um það, að ríkisstj. telur koma til greina að nota brbl.-heimild sína á þessu tímabili, því að hæstv. forsrh. hefur einmitt gefið í skyn að lagasetningar kunni að vera þörf, sem þá yrði staðfest á Alþingi á eftir, m.ö.o. gefið í skyn að gripið yrði til setningar brbl. Ítrekaðar tilraunir til að fá nánari skýringar í þessum efnum af hálfu hæstv. forsrh. hafa ekki borið árangur. Hæstv. forsrh. hefur svarað því einu, að ríkisstj. hafi ekki hug á því að afsala sér bráðabirgðalagavaldi sínu. Ég verð að segja það fyrst, að ég tel að til slíkrar brbl.-setningar séu engin efni. Það má kveðja saman þingfund með skömmum fyrirvara. Það á ekkert að þurfa að bera svo brátt að að ekki dugi að kalla til þingfundar með eins til tveggja daga fyrirvara. Og til slíks fundar erum við þm. Alþfl. reiðubúnir að mæta hvenær sem er. Við þær aðstæður, sem ég hef hér lýst, við þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið af hálfu hæstv. ríkisstj. - og einkum og sér í lagi hæstv. forsrh. - teljum við þm. Alþfl. ekki rétt, við teljum rangt að fresta fundum þingsins með þeim hætti, sem lagt er til í þessari þáltill., og til þess tíma, sem gert er ráð fyrir. Við þessar aðstæður teljum við rétt að hafa sama hátt á og hafður var fyrir ári, en þá lýsti forseti yfir að forsetar þingsins hefðu ákveðið að gera hlé á fundum Alþingis, og var slíkt hlé þá einungis gert til 8. jan. Við þm. Alþfl. erum reiðubúnir til viðræðna við forseta þingsins um slíka tilhögun og hvaða dagsetningu sé þá rétt að hafa. Ég vil ítreka það, að engin ástæða er til að fresta fundum þingsins í svo langan tíma sem hér er gert ráð fyrir og með þessum hætti, og það er algerlega óeðlilegt að búa til það ástand, að ríkisstj. eigi að stjórna landinu með tilskipunum í formi brbl. Það er hlutverk Alþingis að setja lög. Það er veigamikill þáttur í stjórnkerfi okkar og lýðræðislegum stjórnarháttum, að mál fái opinbera umfjöllun á opinberum vettvangi einmitt í sölum Alþingis áður en frá þeim er gengið. Það er verið að sniðganga slíkt með setningu brbl. Og við þessar aðstæður eru engin efni til að ganga fram hjá þinginu. Ríkisstj. hefur lýst yfir að ráðstafana sé þörf einmitt nú í efnahagsmálum og að e.t.v. þurfi lagasetningar við. Það er þá í hæsta máta ólýðræðislegt að senda þingið heim í 36 daga. Það er í raun óvirðing við þingið og lýðræðið í landinu. Við þm. Alþfl. viljum ekki standa að slíku. Við sjáum enga ástæðu til svo langs þinghlés. Við teljum fráleitt að ríkisstj. taki sér bráðabirgðalagavald í skjóli slíks þinghlés. Ríkisstj. hefur ekkert með slíkt bráðabirgðalagavald að gera. Því erum við andvígir þessari þáltill. og teljum okkur ekki þurfa forsrh. frekar að spyrja, því að svör hans í þessum efnum eru nægilega skýr þegar. Þegar forsrh. hefur lýst yfir að einmitt kunni að vera þörf á lagasetningu, þá er ólýðræðislegt - ég endurtek það - að fresta þingi með þessum hætti, ég tala nú ekki um þegar forsrh. hefur beinlínis gefið í skyn að hann ætli einmitt að nota þinghléið til þess að setja brbl. Þótt þingi hafi oft verið frestað með þessum hætti, er ég sannfærður um að það hefur aldrei verið gert við þær aðstæður, að áður hafi forsrh. gefið í skyn á opinberum vettvangi, í útvarpsviðtali, að hléið kunni einmitt að verða notað til setningar brbl. Það er það sem skilur á milli. Það er það, að ríkisstj. og hæstv. forsrh. hafa marglýst yfir að einmitt á þessum tíma þurfi að gera efnahagsráðstafanir. Þess vegna erum við þm. Alþfl. andvígir þessari till. og teljum hana ólýðræðislega og óviðeigandi.



Herra forseti. Sú till., sem hæstv. forsrh. hefur hér mælt fyrir, gengur út á það, að minni hl. löggjafarsamkomunnar afsali sér löggjafarvaldi nú um sex vikna skeið eða svo, m.ö.o., þingið leysi sjálft sig upp og skilji löggjafarvaldið eftir hjá um það bil 30 þm. eða kannske rétt rúmlega það. Eins og hv. þm. og formaður Alþfl., Kjartan Jóhannsson, hefur hér upplýst, er þetta auðvitað ólýðræðislega að farið, enda engin ástæða til. Það hlýtur að vera krafa a.m.k. þeirra þm., sem nú á að fara að svipta umboði, að þeir hafi einhverja hugmynd um til hvers sá meiri hl. þm., sem eftir situr með þetta vald, ætlar að nota það. Og það er sérstaklega eitt sem mér leikur forvitni á að vita: Á að nota þetta vald, sem rúmlega 30 þm. ætla sér að fara með núna í sex vikur, til þess að svíkjast aftan að sparifjáreigendum? Það er alveg ljóst, að samkv. lögum nr. 13/1979 hafa sparifjáreigendur heit löggjafarvaldsins fyrir því, að hagsmunir þeirra muni verða verndaðir frá og með næstu áramótum. Þetta er alveg ótvírætt í lögum nr. 13 frá 1979 og þessu til undirstrikunar má vísa í orð hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, sem hann viðhafði í Nd. 10. mars s.l., en þá sagði hann - og hann er að tala um Seðlabankann: „Honum ber að haga framkvæmd laganna með þeim hætti sem um getur í lögunum, þannig að full verðtrygging verði komin á í lok 1980.“ Þetta voru orð hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, og hér var vísað til þess í gær, að sömu orð hefur hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson haft um þessi efni. Það hlýtur að vera krafa okkar, þess minni hl. þm. sem nú á að fara að svipta umboði, að bæði hæstv. forsrh. sem og þessir þm. svari því, með hvaða hætti þeir ætla að fara með það vald sem þeir nú ætla að taka sér í krafti síns meiri hl. og þó einkum og sér í lagi gagnvart sparifjáreigendum. Ég ítreka þá spurningu til hæstv. forsrh., sem hann áður hefur verið spurður um þessi efni: Með hvaða hætti ætlar núverandi þingmeirihluti að nota sér það vald sem hann nú er að fara fram á? Stendur til að svíkjast aftan að sparifjáreigendum, að draga úr því sem þeim hefur verið heitið? Ég tel einnig rétt að spyrja þá þm. sem um þessi mál hafa fjallað - og beini þeirri spurningu ekki síst til hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, sem er formaður fjh.- og viðskn. Nd.: Hefur hann einhverjar hugmyndir um það á þessu stigi, hvort til standi með lagasetningu í því þinghléi, sem nú er verið að fara fram á, að breyta þeim hagsmunum eða þeim fyrirheitum sem sparifjáreigendum voru gefin með löggjöf frá árinu 1979? Ég ítreka þessa spurningu til hæstv. forsrh.: Getur hann einhverjar hugmyndir gefið okkur um það á þessu stigi, hvernig með þessi mál skuli farið. Ég endurtek og undirstrika þau rök, sem fram komu hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að við teljum hér gersamlega ólýðræðislega að farið og að engin ástæða sé til slíks. Það hlýtur að vera krafa þess minni hl. þingheims, sem nú á að fara að svipta völdum um sex vikna skeið, að einhverjar hugmyndir liggi fyrir um það, hvernig með þetta vald á að fara.



Herra forseti. Það er talað um nú í sambandi við till. þá sem hér er til umr. um frestun þingsins, að þó að þingi sé venjulega frestað í jólaleyfi með sama hætti og hér er lagt til, þá séu núna sérstakar aðstæður fyrir hendi. Og þessar aðstæður eru þær, að það liggur í loftinu og við verðum að gera ráð fyrir því, að það verði alveg á næstunni - og þá á meðan þingið situr ekki - gerðar ráðstafanir í efnahagsmálunum. Það kann að vera, að oft þurfi að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, en það stendur sérstaklega á núna. Það hefur aldrei staðið eins á áður. Það er ákveðið, að um næstu áramót fari fram gjaldmiðilsbreyting, svo sem kunnugt er. Það er algert einsdæmi. Það eru allir sammála um það, að nauðsynlegt sé að gera sérstakar ráðstafanir í efnahagsmálunum vegna gjaldmiðilsbreytingarinnar, og það þurfi að vera um að ræða sérstaka stefnumótun í efnahagsmálunum af þessum ástæðum. Þetta eru allir sammála um. Sú staðreynd liggur líka fyrir, að það er ekki búið að gera þessar ráðstafanir. Enginn neitar því. Í síðasta mánuði fóru fram ítarlegar umræður varðandi fsp. frá mér til hæstv. viðskrh. um það, hvort ekki væri ráð að endurskoða fyrirætlanir um gjaldmiðilsbreytingu vegna þess að engin heildarstefna og tillögur um heildaraðgerðir í efnahagsmálunum lægju fyrir. Það var rætt á þriggja vikna tímabili í nóv., í nálega þrjá daga, um þetta mál hér á Alþingi. Umræðurnar snerust fyrst og fremst um það, hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. ætlaði að gera í efnahagsmálunum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna. Svo sem kunnugt er fékkst ekkert svar við þeirri spurningu. Að því leyti voru þessar umræður árangurslausar. En þessar umræður báru þó árangur sem ekki verður lítið fram hjá og ég vil vekja athygli á í þessum umræðum. Því var yfir lýst af hálfu ríkisstj., að það yrði ekki farið fram hjá Alþingi þegar mótuð yrði heildarstefna í efnahagsmálunum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna. Þetta kom skýrast fram í beinni fsp. í þessum umræðum sem borin var fram af hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér upp þessa fsp. Hún er svo hljóðandi: „Mega alþingismenn gera ráð fyrir því, að áður en þeir fara heim í jólaleyfi fái þeir að sjá hér á borðum sínum tillögur ríkisstj. í sambandi við þær ráðstafanir sem hún telur nauðsynlegt að gera vegna myntbreytingarinnar sem fram á að fara um áramót?“ Hæstv. viðskrh. svaraði þessari beinu fsp. á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að svara spurningu hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens vil ég aðeins segja það, að ríkisstj. mun að sjálfsögðu leggja sín mál fyrir Alþingi þegar hún leggur fram tillögur sínar um aðferðir í efnahagsmálum. Um það þarf ekkert að efast. Ég ætla ekki að fara að tiltaka neinar ákveðnar dagsetningar við þetta tækifæri, en hv. þm. geta alveg treyst því, að ríkisstj. mun leggja fyrir Alþingi tillögur sínar um aðgerðir í efnahagsmálunum, sem eru nauðsynlegar og geta að mínu mati ekki beðið lengi.“ Hæstv. ráðh. lauk þessum orðum með því að segja: „sem að mínu viti geta ekki beðið lengi.“ Hvenær var þetta sagt? Þetta var sagt í umræðum 4. nóv. s.l. Það gerðu allir ráð fyrir því, að tillögur ríkisstj. kæmu áður en þingi yrði frestað. Orð hæstv. viðskrh. urðu ekki skilin á annan veg. Yfirlýsing viðskrh. verður ekki skilin á aðra leið en þá, að í henni felist loforð af hálfu ríkisstj. um það, að málið verði lagt fyrir Alþingi, tillögur í efnahagsmalum varðandi gjaldmiðilsbreytinguna. Þetta getur ekki þýtt það, að hæstv. viðskrh. hafi verið að lofa því, að lagt yrði fyrir Alþingi frv. til staðfestingar á brbl. Það var ekki verið að tala um það í þessum umræðum og það var út í hött að lofa slíku. M.ö.o. verður ekki annað séð en að af hálfu hæstv. ríkisstj. hafi því verið lýst yfir hér á Alþingi 4. nóv. s.l., að tillögur ríkisstj. í efnahagsmálunum varðandi gjaldmiðilsbreytinguna yrðu lagðar fyrir Alþingi. Nú hefur það ekki verið gert, og kannske veit ríkisstj. ekki í dag hvaða tillögur hún ætlar að gera. En það er ljóst, að það verður að gera þá kröfu nú, að staðið verði við yfirlýsinguna frá 4. nóv. Og til þess að sjá svo um, að það verði gert, getur hv. Alþingi ekki samþykkt þá frestunartillögu sem hér liggur fyrir. Alþingi getur ekki gert það undir neinum kringumstæðum eins og nú stendur á, og þeim mun fremur þar sem hæstv. forsrh. hefur látið liggja að því, að einmitt á þessu frestunartímabili verði settar fram tillögur og sett lög um aðgerðir í efnahagsmálunum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna.



Herra forseti. Hv. stjórnarandstæðingar, sem hér hafa tekið til máls, hafa talið að út af fyrir sig væri ekki athugavert að veita heimild til að fresta Alþingi ef allt væri með eðlilegum hætti, en vegna þess að við búum við alveg sérstakar aðstæður í efnahags- og atvinnumálum sé ekki hægt á það að fallast. Við þetta má bæta kröfum um yfirlýsingar um að ekki verði beitt valdi til að gefa út brbl., a.m.k. í sambandi við almennar efnahagsráðstafanir. Þegar ég hlustaði á þessar umræður fannst mér þær koma nokkuð kunnuglega fyrir sjónir og fór að rifja það upp, að fyrir þremur árum eða um þetta leyti árið 1977 flutti þáv. forsrh., sem hét Geir Hallgrímsson, sams konar till. og hér er um að ræða. Leiðtogar stjórnarandstöðunnar hétu þá Lúðvík Jósepsson og Gylfi Þ. Gíslason og fluttu báðir ræður, þar sem annar þeirra sagði sem svo, að út af fyrir sig væri ekkert við það að athuga að fresta Alþingi ef um venjulegar og eðlilegar kringumstæður væri að ræða. Hins vegar væri nú svo ástatt, að hér væri um stórfelld vandamál hjá atvinnuvegum landsmanna að ræða og að undanförnu hefði ekkert - blátt áfram ekkert verið fengist við úrræði til að ráða bót á þessum gífurlegu vandamálum í efnahags- og atvinnumálum. Gylfi Þ. Gíslason hafði svipuð orð um, að vegna þess mjög svo alvarlega ástands, sem ríkti hjá atvinnuvegum þjóðarinnar, þar sem allir atvinnuvegir gerðu stórfellda kröfu til ríkisvaldsins í því efni, að fyrirsjáanlegur væri stórkostlegur rekstrarhalli á frystiiðnaðinum o.s.frv., þá væri ekki hægt að fallast á að senda Alþingi heim. Án þess að ég taki undir þessi ummæli stjórnarandstæðinganna á þeirri tíð, þá er hér efnislega beitt alveg sömu rökum og nú er. Og því til viðbótar kröfðust þeir þess báðir, þessir leiðtogar stjórnarandstöðunnar, að stjórnin lýsti yfir að hún mundi ekki nota vald til að gefa út brbl. um þessi efni. Þessu svaraði hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson þannig: „Ég lýsi því hér yfir, að ríkisstj. mun að sjálfsögðu, ef nauðsyn krefur, gefa út brbl. Heimild ríkisstj. til útgáfu brbl. er bundin í stjórnarskránni við það, að um brýna nauðsyn sé að ræða, og innan þess ramma mun ríkisstj. beita því valdi sínu.“ Þáv. hæstv. forsrh. tók því ekki til greina þessar ástæður eða þessi rök. Í rauninni hef ég svarað því hér áður í umræðum á Alþingi, að vitanlega mun ríkisstj. ekki afsala sér neinu valdi til þess að gefa út brbl., ef brýn nauðsyn krefur, eins og stjórnarskráin ákveður. Að því leyti eiga sömu svör við nú og fyrir þrem árum. Hv. stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað, bera allir mikla umhyggju fyrir svokölluðum Ólafslögum og vitna í þau óspart. Þeir þm. Alþfl., sem hér töluðu, virðast bera alveg sérstaklega fyrir brjósti hag sparifjáreigenda sem núv. ríkisstj. muni ekki gæta að fullu. Ég vil í því sambandi minna á það, að það er fyrst í tíð núv. ríkisstj. sem að hennar fyrirlagi hefur verið stofnað til verðtryggðra sparireikninga í bönkum, sem ekki hafa verið til áður. Og í stjórnartíð þessara manna, sem bera svo mikla umhyggju fyrir sparifjáreigendum, - en þeir réðu miklu um stjórn landsins um nokkurt skeið eða rúmlega eitt og hálft ár ekki alls fyrir löngu,-komu þeir því aldrei í verk á þeirri tíð að gefa sparifjáreigendum tækifæri til að fá fulla verðtryggingu með því að leggja fé sitt í sparisjóði eða banka. Það var ekki til. Það er fyrst nú, í tíð þessarar stjórnar, sem þessi möguleiki er fyrir hendi. Varðandi vexti og verðtryggingar er það auðvitað, að við ákvarðanir um þau mál verður farið að lögum nú eins og áður. Ég þarf í rauninni ekki að fara fleiri orðum til að svara hv. stjórnarandstæðingum. Þeir hafa talið sér henta að gera þessar kröfur, sem við könnumst mjög vel við, að fá yfirlýsingar frá ríkisstj. um að ekki verði gefin út brbl. í þinghléi. Ég ætla að það sé ekki aðeins í þessu tilviki sem ég nefndi, frá forsrh.-tíð Geirs Hallgrímssonar, hv. 1. þm. Reykv., heldur áður oftast eða undantekningarlítið, þegar fram á slíkt hefur verið farið, að ríkisstj. hafi hafnað slíkum yfirlýsingum sem eðlilegt er, vegna þess að þetta vald er henni fengið samkv. stjórnarskránni. Það er bundið þar föstum skilyrðum, að um brýna nauðsyn sé að ræða, og þess vegna er ekki hægt fyrir neina ríkisstj. að afsala sér þessu valdi.



Herra forseti. Mér finnst forsrh. vera að byrja að fá kímnigáfuna aftur þegar hann talar hér, en á hinn bóginn held ég að hann sé ekki læs, hæstv. forsrh. Enn einu sinni kemur hann hingað upp og talar um að ríkisstj. muni ekki afsala sér rétti. Hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Vitaskuld mun ríkisstj. ekki afsala sér neinu valdi.“ Þetta sagði hæstv. forsrh. Hvað felst nú í þessum orðum? Hann er að segja við Alþingi Íslendinga að ríkisstj. muni ekki afsala sér löggjafarvaldinu til Alþingis. Það er það sem hæstv. forsrh. er að segja, tvívegis prófessor í stjórnskipun Íslands, maður sem búinn er að vera í stjórnarskrárnefnd jafnlengi og á grönum má sjá, og eru nú áhöld um að hann komi álitinu endanlega frá sér fyrir aldamót og er kannske að velta fyrir sér enn í dag hver sé í raun og veru réttur Alþingis og hver sé réttur ríkisstjórna til þess að fara með löggjafarvaldið. Hæstv. forsrh. er hér að leggja fram tillögu um það, að Alþingi afsali sér valdi sínu til ríkisstj. Þessu snýr hæstv. forsrh. við.

Hefur hv. þm. lesið stjórnarskrána?

Ég hef lesið stjórnarskrána, það hef ég gert, og það stendur hvergi í stjórnarskránni, að löggjafarvaldið sé í höndum ríkisstj., heldur Alþingis meðan Alþingi situr. Það hélt ég að hæstv. forsrh. vissi, og ég get vel haldið áfram að tala við hann um stjórnarskrána ef hann vill. Við getum t.d. minnst á þetta litla atriði í ríkisstj. hans nú í sumar. Hans hæstvirti landbrh. setti lög um 200% fóðurbætisskatt, jafnvel þótt fyrir lægi að fyrir því væri ekki þingvilji. Og ég fer áreiðanlega rétt með það, að hæstv. forsrh. hefur sagt það, bæði í kennslustundum í Háskólanum og einnig hér á Alþingi, að sú venja hefði fyrir löngu skapast, að ríkisstj. settu ekki brbl. nema þær hefðu áður fullvissað sig um að vilji væri á Alþingi fyrir þeirri lagasetningu. Það var ekki meiri hl. fyrir setningu brbl. um fóðurbætisskattinn í sumar. Það liggja fyrir yfirlýsingar frá það mörgum þm., að ljóst er að frá öndverðu var þarna brotið það grundvallaratriði í fyrsta lagi, að brýna nauðsyn bæri til þessarar lagasetningar, og í öðru lagi, að viðkomandi ráðh. og ríkisstj. hefði fullvissað sig um að þingmeirihluti væri fyrir þessari löggjöf. Það liggur alveg á borðinu og um það þarf hæstv. forsrh. ekki að fara í neinar grafgötur. Við höfum líka ýmsir hlustað á hann fjalla um þessi mál og verið námfúsir stundum. En kjarni málsins er þessi, að vitaskuld er ég andvígur því, að Alþingi afsali sér valdi sínu til ríkisstj., lagasetningar- og löggjafarvaldinu, og ég minni á það, að fyrir einu ári stóð svo á eins og núna, að verðbólgan óð uppi í landinu, ekki var samstaða um neinar aðgerðir til að hamla á móti henni eins og núna, og þá þótti eðlilegt að þing kæmi saman þegar að loknum áramótum til að fjalla um þessi mál. Það var eftirtektarvert, þegar hæstv. forsrh. sagði að um vexti og verðtryggingu yrði farið að lögum nú eins og endranær. Hvað þýddi þetta? Þýddi þetta það, að hæstv. forsrh. væri að boða brbl. um þessi mál? Eða þýddi þetta það, að óbreytt lagaákvæði verði um vexti og verðtryggingu þangað til þing kemur aftur saman? Hvort þýddi þetta, hæstv. forsrh.? Telur hæstv. forsrh. koma til greina að breyta ákvæðum laga um vexti á meðan Alþingi er í jólaleyfi? Það er einfalt að svara þessu með jái eða neii. Er hæstv. forsrh. að fara fram á það, að Alþingi afsali sér sínu valdi til ríkisstj. til þess að hafa síðasta orðið um íslenska vaxtapólitík, til þess að hann geti, án þess að það mál fari í gegnum Alþingi, valsað með þessa hluti? Af hverju svarar ekki hæstv. forsrh.? Er hann „stum“? Því getur hann ekki -  Nei, ég veit raunar ekki um hvað helst skuli ræða við hæstv. forsrh. eða um hvað helst skuli spyrja hann. Sú var tíð, að það var gefin út hvít bók, Viðreisn, og þá var myndarlega staðið að ýmsum málum. Þá voru ýmsir menn sem héldu í höndina á þessum hæstv. ráðh., og þá var ýmsu góðu komið til verks og leiðar. Þá var líka talað saman í fullri hreinskilni, það var ekki farið bakdyramegin. Ég held að ég geti rifjað það upp, að sá maður, sem þá sat í stól forsrh., hafði fulla einurð til þess að tala frá hjartanu um þjóðmálin eins og þau lágu fyrir. Núna eru málin, sem spurt er um, afskaplega einföld í sniðum. Það er aðeins verið að spyrja um það, sem við eigum kröfu á að vita áður en jólahátíðin er haldin: Liggur það á borðinu núna, hefur ríkisstj. ákveðið það, að út verði gefin brbl. sem snerta efnahagsmálin? Um þetta fæst ekki svar. Það er vitnað í stjórnarsáttmálann, það er talað um hvað sagt hafi verið í stefnuræðunni. Ætli það sé ekki hægt að vitna í hana um næstum því hvað sem er? Ég hugsa að það sé svo afsleppt orðalagið þar að hægt sé að vitna til þeirrar ræðu næstum því hvernig sem málin standa þegar um aðgerðaleysi er að tefla eins og núna. En ef á að spyrja eða tala um eitthvað ákveðið, þá koma engin svör. Það koma ekki einu sinni svör við því sem nauðsynlegt er að fá að vita áður en fjárlög eru afgreidd: Hvernig hefur ríkisstj. fundið það út, að verðbólgan verði ekki nema 42% á næsta ári? Hæstv. forsrh. var afskaplega skemmtilegur - og það er út af fyrir sig góður háttur og góður siður, þegar mönnum dettur eitthvað fyndið í hug, að halda blaðamannafund af því tilefni - þegar hann gaf út fréttatilkynninguna um það, að sterk og örugg stjórn hans á efnahagsmálunum hefði valdið því, að verðbólgan væri komin ofan í 51%. Jafnvel þótt reiknuð sé hækkun framfærsluvísitölunnar frá 1. nóv. 1979 til 1. nóv. 1980, þá er hækkunin 51%. Hún var eitthvað minni fram til 1. febr., en hæstv. forsrh. hafði ekki fyrr sest í stólinn en hún tók mikinn sprett, fjörkipp og hefur nú í stórum dráttum verið vaxandi síðan, nema hvað einstaka sinnum hefur tekist að koma henni örlítið, ofboðlítið niður með auknum niðurgreiðslum. Og af því að forsrh. gaf út þessa fréttatilkynningu um hækkun framfærsluvísitölunnar 1. nóv. langar mig til að spyrja hann hvort þess sé að vænta, að hann gefi út sérstaka fréttatilkynningu um það, hvernig verðbólgan kemur við vísitölu byggingarkostnaðar sem út verður gefin núna 1. jan. Megum við eiga von á því, að hæstv. forsrh, segi af því tilefni að hækkun byggingarvísitölunnar síðustu þrjá mánuðina gefi sérstaka og nákvæma lýsingu á þeim verðbólguvexti sem er í landinu, gefi mynd af ástandinu eins og það hefur verið síðustu vikurnar - ætli það - gefi blaðamönnum jólaköku og kaffi í bakherberginu til þess að fagna því, hvað byggingarvísitalan sýni fram á að byggingarkostnaðurinn hefur lækkað mikið núna 1. jan. vegna aðgerða ríkisstj. til þess að koma verðbólgunni niður í samræmi við þá niðurtalningu sem ég man að hæstv. forsrh. var afskaplega reiður Lárusi Jónssyni, hv. 3. þm. Norðurl. e., fyrir að efast um að forsrh. færi rétt með í maímánuði? Fróðlegt verður að sjá það. En ég held að menn geti ekki orðið hissa á því, þótt þm. séu tregir til að taka því þegjandi ef til stendur nú að fresta þinghaldinu með þeim hætti, að ríkisstj. eigi ein að valsa um án alls aðhalds og eftirlits næstu vikurnar. Hvernig hefur ríkisstj. staðið sig það sem af er þessu ári? Eigum við að líta t.d. á atvinnumálin. Við munum eftir ákveðnum aðgerðum sem nauðsynlegt var talið að gera í sambandi við Flugleiðir. Og við munum eftir því, að ráðherrar gáfu þar ýmsar yfirlýsingar út og suður. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, 11. þm. Reykv., lýsti yfir í sjónvarpi að fyrir lægju nýjar upplýsingar sem sönnuðu það, að þetta félag ætti ekki nægilegar eignir til að standa undir þeim ríkisábyrgðum og lántökum sem beðið var um, og ríkisstj. hæstv, dr. Gunnars Thoroddsens gerði allt sem í hennar valdi stóð til þess að spilla fyrir því sem kallað hefur verið „goodwill“ þessa fyrirtækis bæði hér heima og erlendis. Allur þessi málarekstur stórskaðaði Flugleiðir og hefur m.a. komið fram í því, að stórlega hefur dregið úr því að menn ferðist með þessu fyrirtæki. Ég hygg að menn séu sammála um það, að ef þess hefði verið nokkur kostur að koma félaginu á kné, þá hafi ríkisstj. tekist það á s.l. hausti og eins og þessi mál veltust hér í þinginu fram eftir vetri. Og eins og endranær voru ýmsar yfirlýsingar gefnar út og suður af einstökum ráðherrum. Yfir þessum mönnum öllum saman, á toppnum, sat svo þessi maður, sem nú vefur tungu um höfuð sér, þegar hann er spurður um ákveðna hluti, og þóttist verá sá mikli og stóri stjórnmálamaður sem alla tauma hefði í sinni hendi. Ég hygg samt að ekki þurfi langt að leita til annarra manna, sem setið hafa í sæti forsrh., til að vita að sumir þeirra a.m.k. hefðu verið búnir að taka þetta mál úr höndum þeirra ráðherra sem voru að spilla málinu, spilla fyrir hagsmunum Íslendinga og valda okkur óbætanlegu t jóni, sem ekki er enn séð fyrir endann á, af því að þar var frestunar á fundum Alþingis. 1760 við menn að eiga sem þorðu og vildu taka á málunum og voru ekki hræddir þótt á þeim dyndu högg, ef þeir kæmu einhverju í verk. Það var sagt um einn af fimm ráðherrum í viðreisnarstjórninni, að allar hans ákvarðanir hefðu ekki verið réttar, en hins vegar hefði hann verið fljótur að taka ákvarðanir og þess vegna hafi hann reynst ótrúlega vel í sínum störfum og miklu betur en kannske allir aðrir menn sem gegndu sama ráðherraembætti og hann. Það var þessi röggsemi og dugnaður sem þarna skar úr, þor hans og þrek til þess að taka ákvarðanir á viðkvæmum stundum. Ef við tökum annað mál núna, þá er það álverksmiðjan í Straumsvík. Það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi - það er kannske ekki skoðun ríkisstj. - en það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi ef menn hefðu fundið það út, að ódýrasta leiðin til að fá rafmagn til heimilisnotkunar hér á landi væri að loka áburðarverksmiðjunni eða sementsverksmiðjunni. Auðvitað er það jafnfráleitt þegar hæstv. iðnrh. talar um að ódýrasta leiðin til að fá raforku sé að loka álverinu. Það kemur náttúrlega ekki þessum málum við, en maður getur rifjað upp og það var út af fyrir sig gaman að því, að þegar hæstv. forsrh. - sem þá var iðnrh. - gerði ferð sína norður til Akureyrar til að opna fyrir byggðalínuna, sem átti að veita okkur birtu og yl fyrir norðan, og þegar hann kveikti á rofanum, þá sló vísirinn yfir um þannig að rafmagnið fór að norðan í stað þess að koma þangað. En það er annað mál og ekki ástæða til að kenna hæstv. þáv. iðnrh. um það. Hitt held ég að sé alveg rétt, að mörgum þótti afskaplega undarlegt hvernig staðið var að þeirri fréttatilkynningu sem hæstv. iðnrh. gaf úr varðandi álverið. Skömmu áður en þetta var höfðum við í allshn. Sþ. beðið um upplýsingar um það hjá iðnrn., hvernig stóriðjumálin stæðu og þær athuganir sem verið væri að gera um þau á vegum iðnrn. Í kjölfar þess lagði ég fram afskaplega ítarlega fsp. hér í Alþingi og bað um skriflegt svar sem enn hefur ekki borist, þótt mér hafi að vísu verið lofað að svarinu yrði útbýtt fyrir jólin. Sá maður sem varð fyrir svörum í allshn. minntist ekki einu einasta orði á að eitthvað sérstakt væri á seyði í sambandi við álverið, enda var hugmyndin ekki sú hjá hæstv. iðnrh. að reyna að vinna að þessu máli á málefnalegum grundvelli og með hagsmuni Íslendinga fyrir augum. Ef sú hefði verið raunin hefði hann að sjálfsögðu byrjað á því að kalla fyrir sig iðnaðarnefndir þingsins og tekið málið þar upp og leyft alþm. að fylgjast með. Og það hefðu í rauninni allir þingræðissinnaðir menn viljað gera. Þeir hefðu auðvitað viljað gera það. En tilgangur þessa hæstv. ráðh. var ekki þessi, heldur langaði hann til að slá keilur og þess vegna byrjaði hann á því að halda blaðamannafund, alveg eins og Ólafur Ragnar Grímsson hafði áður gert í sambandi við Flugleiðamálið. Nú veit ég ekki hvernig þessu máli er varið, fram yfir það sem ég hef séð í blöðum og álitgerð sem ég hef að vísu fengið senda, en í þessu sambandi rifjast upp fyrir mönnum hverjir það eru sem s.l. tíu ár hafa farið með embætti iðnrh. Það er Magnús Kjartansson fyrrv. ritstjóri Þjóðviljans, síðan Gunnar Thoroddsen í fjögur ár og svo núna Hjörleifur Guttormsson. Það er því alveg ljóst hvaða menn bera á því höfuðábyrgð ef ekki hefur verið um nægilegt eftirlit og aðhald að ræða af Íslands hálfu í sambandi við álverið. Og það hlýtur náttúrlega að koma til skoðunar síðar hvernig þau mál eru vaxin. Á hinn bóginn er það líka ljóst, að ef þetta upphlaup iðnrh. er ekki á rökum reist, ef þarna er einungis verið að slá pólitískar keilur með sama hætti og gert var í sambandi við Flugleiðamálið, þá bera tveir þessara manna á því fulla ábyrgð. Og þá verður einnig að spyrja þá út úr, hvernig á þessu standi. Málið er því í rauninni hálfsnúið. En það sýnir okkur með öðru hver nauðsyn er á því, að Alþingi sitji, hver nauðsyn er á því, að ráðherrar og ríkisstjórnin hafi aðhald, sýnir að þeim er alls ekki treystandi til þess að fara með löggjafarvaldið í rúman mánuð, eins og farið er fram á með þeirri till. til þál. sem hér liggur fyrir. Hæstv. forsrh. hafði á því orð, að auðvitað yrði staðið við lög landsins, lög um stjórn efnahagsmála o.fl. Í 1. gr. þessara laga segir, með leyfi hæstv. forseta: „Meginmarkmið stefnunnar í efnahagsmálum eru að tryggja næga og stöðuga atvinnu, að halda verðhækkunum í skefjum, að stuðla að jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd og greiða fyrir félagslegum og efnahagslegum framförum og bættum lífskjörum alls almennings. Ráðstafanir stjórnvalda í efnahagsmálum og fjármálum skulu jafnan við það miðaðar, að stefnt sé að framangreindum markmiðum á þann hátt, að þeirra á milli sé hæfilegt jafnvægi og fjárhagslegu öryggi þjóðarinnar sé ekki teflt í tvísýnu.“ Í 2. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir hvert reglulegt Alþingi skal, þegar það er saman komið, leggja til kynningar skýrslu um þjóðhagsáætlun fyrir það ár sem í hönd fer. Í skýrslunni skal gerð grein fyrir framvindu mikilvægustu þjóðhagsstærða á því ári, sem er að líða, og horfum á hina næsta. Þá skal í skýrslunni greina frá þeim markmiðum, sem ríkisstj. setur sér um hagþróun á næsta ári, og helstu efnahagsráðstöfunum, sem hún hyggst beita til þess að þau náist. Skýrslan um þjóðhagsáætlun skal lögð fram svo tímanlega, að umræður um hana geti farið fram á sama tíma og um stefnuræðu forsrh., sbr. 2. málsgr. 52. gr. laga nr. 115 19. nóv. 1936 um þingsköp Alþingis, sbr. lög nr. 54 29. maí 1972, um breyting á þeim lögum.“ Menn hafa náttúrlega oft hent að því gaman, hversu tilgangslaust sé fyrir löggjafann að vera með almennar viljayfirlýsingar í lögum. Þó að sagt sé í 1. gr. þessara laga, að markmið í efnahagsmalum skuli vera að tryggja næga og stöðuga atvinnu, að halda verðhækkunum í skefjum o.s.frv., þá hefur þetta reynst næsta haldlítið í raun. Vitaskuld hafa þær ríkisstj. sem síðan hafa setið, allar lýst yfir að þetta séu þeirra markmið. En þeim hafa verið mislagðar hendur. Þess vegna er afskaplega litið hald í lagayfirlýsingum af þessu lagi. Þetta er einhvers konar skraut, rós í hnappagatið eða eitthvað því um líkt. - En það er 2. gr. þessara laga hins vegar sem máli skiptir. Þar stendur skýrum stöfum að í skýrslu, sem lögð skuli fyrir hvert reglulegt Alþingi þegar það er komið saman, skuli greina frá þeim markmiðum, sem ríkisstj. setur sér um hagþróun á næsta ári, og helstu efnahagsráðstöfunum sem hún hyggst beita til þess að þau náist. Þetta stendur í 2. gr. Ólafslaga. Þegar forsrh. hefur nú beðið okkur um að afsala okkur löggjafarvaldinu í einhverjar vikur, þá erum við að biðja hann um að skýra okkur frá þeim efnahagsráðstöfunum sem hann ætlar að grípa til nú í jólaleyfinu, - efnahagsráðstöfunum sem skýr lagamæli eru fyrir að hann ætti að vera búinn að gera fyrir rúmum tveim mánuðum. Hann segist vilja halda lög, talar um að auðvitað verði staðið við lög um vexti og verðtryggingu eins og um önnur mál. Hann fer samt sem áður fram á það, að Alþingi afsali sér löggjafarvaldinu, án þess að fullnægja þessum einfalda og skýra og afdráttarlausa lagabókstaf. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að hafa hann yfir aftur: „Þá skal í skýrslunni greina frá þeim markmiðum, sem ríkisstj. setur sér um hagþróun á næsta ári, og helstu efnahagsráðstöfunum sem hún hyggst beita til þess að þau náist.“ Nú væri náttúrlega möguleiki fyrir hæstv. forsrh. að setja upp þykkjusvipinn og segja: Um hvað ertu að tala? Liggja ekki fyrir skýrslur um það frá Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun, að verðbólgan verði 42% eins og við höfum gert að okkar markmiði í fjárlögum? Þið eigið að afgreiða fjárlögin í dag eða á morgun og þarna hafið þið það. Um hvað eruð þið eiginlega að deila? Þetta getur hæstv. forsrh. kannske sagt. En á þessu er bara einn hængur. Hvorki Seðlabankinn né Þjóðhagsstofnun hefur spáð því, að verðbólgan verði 42% á næsta ári. Það er hvergi stoð fyrir þeirri tölu, hvergi nokkurs staðar. Það er hvergi hægt að finna einn einasta hagfræðimenntaðan mann í öllu landinu sem léti hafa það eftir sér, að verðbólgan yrði á næsta ári eitthvað í líkingu við það sem hæstv. ríkisstj. leggur á borð fyrir okkur alþm. - engan, ekki einn einasta mann hagfræðimenntaðan. Og þá er aftur spurningin: Hvað ætlar ríkisstj. að gera til þess að koma verðbólgunni niður í 42%, eins og hún er að fara fram á við okkur að við gleypum eins og döðlu eða möndlu? Ég býst við að enginn geti neitað því, að þessi einfalda beiðni er ekki nema sanngjörn og lítillát, eðlileg, að hæstv. forsrh. verði við þeirri bón, áður en umræður um þingfrestunina lýkur, að gera okkur grein fyrir þessum efnahagsráðstöfunum, sem hann átti að vera búinn að gera okkur grein fyrir fyrir 70 dögum, og skýra okkur frá því, hvað hann ætli að gera til þess að markmiðið um 42% verðbólgu á næsta ári standist, í stað þess að verðbólgan verði 70% eða 80% eins og spáð er og stefnt er að. Ég þori ekki að fara með það, hvað verðbólgan muni vera nákvæmlega á þessu augnabliki núna, mér er nær að halda að hún sé einhvers staðar á milli 60% og 70%, og ég held að það liggi fyrir að verðhækkanir hafa orðið á síðustu vikum sem valda því, að kaupgjaldsvísitalan mun ekki hækka minna en 12%–13% hinn 1. mars n.k. Í sambandi við þann kafla Ólafslaga sem veit að samráði stjórnvalda við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda, er margt hægt að segja. Það er nýbúið að setja lög um sérstakt vörugjald á sælgæti, öl og gosdrykki, sem var hér til umr. í gær. Það frv. var lögfest vegna þess að einn hv. þm., Guðmundur G. Þórarinsson, 12. þm. Reykv., kaus að greiða ekki atkv. í samræmi við þær skoðanir sem hann lét uppi hér í þingsalnum, og annar þingmaður, Guðmundur J. Guðmundsson, var fjarverandi, en varamaður í hans stað til þess að unnt væri að koma fjárlögunum fram og þeim efnahagsráðstöfunum öðrum og skattahækkunum sem ríkisstj. hefur nú lagt fram. Ég þori á hinn bóginn að fullyrða það, að ef Guðmundur J. Guðmundsson hefði setið á Alþingi núna hefði frv. um vörugjald á sælgæti, öl og gosdrykki aldrei verið samþykkt.  Það er ekkert undarlegt þótt formaður Verkamannasambands Íslands fari eftir leiðbeiningu sem studd er undirskriftalistum með nöfnum rúmlega 400 iðnaðarmanna og kvenna. Það er ekki oft sem svo margt láglaunafólk hefur framtak í sér til að reyna að hafa áhrif á störf löggjafans. Það er ekki oft, og maður gæti ætlað að þegar það gerðist mundi sú ríkisstj., sem hefur lýst yfir að hún vilji sérstaklega hafa samstarf og samvinnu við launafólk, sjómenn, bændur og atvinnurekendur, a.m.k. taka sér vikufrest eða svo áður en hún hundsaði beiðni alls þessa fólks. En það var síður en svo. Það var rétt eins og fluga hefði sest á kýrhala. Þetta hafði ekki hin minnstu áhrif á ríkisstj., ekki nokkur, og málið var þvingað hér fram í gær á næturfundi frekar en ekki. Þokkaleg jólagjöf sem þessu fólki er gefin, sem fyrr á þessu ári hefur orðið að búa við meira öryggisleysi í atvinnumálum en flestir aðrir þegnar þjóðfélagsins. Atvinna þessa fólks hefur dregist verulega saman og raunar allt í óvissu um hver framtíð þessa iðnaðar verður. Það segir í rauninni langa sögu um ástandið í sælgætisiðnaðinum, svo að ég taki dæmi, að nú fyrir jólin voru a.m.k. sumar sælgætisverksmiðjurnar með framleiðslu langt undir því sem venjulegt er og þorðu ekki að treysta á jólamarkaðinn vegna þess gífurlega framboðs sem hér er af erlendu sælgæti. Þetta hefur nú komið fram í því, að birgðir allar eru uppurnar og raunar sælgætisskortur í ýmsum af þessum verksmiðjum. Þannig eru sveiflurnar orðnar á þessum markaði. Núna er þetta vörugjald lagt á, og það eykur enn óvissuna og tefur fyrir því, að hægt sé að átta sig á því, hver framtíðargrundvöllur þessa rekstrar verður, sem er mjög bagalegt, líka þegar það er haft í huga, sem hæstv. iðnrh. hefur boðað, að sú tollvernd, sem sælgætisiðnaðurinn nýtur síðan í sumar eða haust, mun ekki vara nema skamma hríð. Þá kemur aftur til hinnar taumlausu samkeppni, og eins og oft vill verða láta efndirnar standa á sér, þótt mörg fyrirheit séu gefin um það af opinberum aðilum, að alls konar fyrirgreiðslu eigi að veita þessum iðnaði, það eigi að styðja að endurskipulagningu hans og þar fram eftir götunum. Hæstv. forsrh. varð ekki við beiðni þessa fólks, þessara 400 karla og kvenna, þessa láglaunafólks sem þótti atvinnu sinni stefnt í tvísýnu. Hann kaus að fylgja ekki leiðbeiningu frá þessu fólki. Örlög þessarar bænaskrár urðu þau sömu og margra annarra bænaskráa sem á sínum tíma voru sendar - að vísu þá yfir hafið til þeirrar valdstjórnar sem sat í Kaupmannahöfn - að það var lítið með hana gert. Skattaálögurnar eru komnar og öryggisleysið hjá þessu fólki vex að sama skapi og skattarnir hafa hækkað. Þannig er nú á þessum málum haldið. Hins vegar er því flaggað við blaðamenn og yfir kaffibolla og jólaköku með verkalýðsleiðtogum, að við þá skuli hafa fullt samráð. En aldrei kemur það fram í raun, enda hefur ekki staðið til að gera það. Nú kynni einhver von að vera til þess, að a.m.k. stjórn Verkamannasambandsins hafi einhvern grun um hvað til standi eftir að Guðmundur J. kemur heim, og að því leyti sé því fullnægt að a.m.k. einhverjir menn í verkalýðshreyfingunni fái að fylgjast með þeim efnahagsráðstöfunum sem á að gera núna í jólaleyfinu, þótt ég efist um að hv. 6. landsk. þm., Karvel Pálmason, eða varaformaður Verkamannasambandsins, hv. 3. landsk. þm., Karl Steinar Guðnason, fái nokkuð um það að vita. En þá komum við að öðru atriði sem snýr beint að því máli sem hæstv. forsrh. hefur borið fyrir brjósti sérstaklega umfram aðra menn, að stjórnarskráin sé haldin í heiðri og eftir henni farið, ekki aðeins bókstafnum í þröngum skilningi, heldur líka andanum í stjórnarskránni. Og það er þetta: Hver á að vera hlutur Alþingis í þeirri lagasetningu sem kannske skiptir sköpum um þróun efnahagsmála og mannlífs og þjóðlífs hér yfirleitt á næstu árum? Á Alþingi að fá að fylgjast með þeim ráðstöfunum sem nú á að gera í efnahagsmálum og eiga að vera grundvöllur þess, að myntbreytingin geti átt sér stað, þannig að fólk hafi trú á því, að þar sé um eitthvað varanlegt að ræða? Við erum sem sagt að tala um það, að nú liggi fyrir að Alþingi setji um efnahagsmálin löggjöf sem er kannske örlagaríkasta löggjöf sem sett hefur verið á þessum áratug, þessum verðbólguáratug. Hvernig verður að myntbreytingunni staðið, og hver verða vinnubrögðin í sambandi við þær efnahagsráðstafanir sem gera á um leið og myntbreytingin fer fram? Hæstv. forsrh. getur náttúrlega lýst því yfir, að Alþingi sé orðið úrelt stofnun. Það sé tilgangslaust og raunar út í hött að láta það fylgjast með hinum mikilsverðustu málum. Vitaskuld eigi ríkisstj. að koma sér saman um það úti í sínu horni, hvaða breytingar verði gerðar á þeirri löggjöf sem snertir efnahagsmálin, og svo eigi Alþingi eftir á að standa frammi fyrir gerðum hlut og ekki hafa neitt um það að segja hvernig að þessum málum verður staðið. Þau orð, sem hæstv. forsrh. viðhafði hér áðan í sambandi við vaxta- og verðtryggingarmálin, voru raunar af þessu tagi. Hann talaði um að lögin yrðu ekki brotin. En hann minntist ekki einu einasta orði á það, hvort hann ætlaði að breyta lögunum. Ef alþm. spyr hæstv. forsrh. nú um það, hvort hann ætli sér að halda lögin meðan hlé er gert á störfum þingsins vegna jólahaldsins í landinu, þá er þingmaðurinn auðvitað að leggja þessa spurningu fyrir hæstv. forsrh.: Hefur forsrh. í hyggju að halda þau lög sem sett hafa verið á Alþingi? Löggjafarvaldið er í höndum Alþingis, og ef alþm. spyr hvort ráðh. ætli sér að halda lög, þá er hann að spyrja forsrh. hvort hann ætli að halda þau lög sem sett hafa verið og gilda í landinu á þeim tíma sem spurningin er borin fram. Hann er ekki að spyrja hvort hæstv. forsrh. ætli að nota jólaleyfið til þess að breyta vaxtalöggjöfinni. En hæstv. forsrh. gat alls ekki fengið sig til þess að segja: Vitaskuld verða þessi lög haldin, vitaskuld koma þær vaxtabreytingar til framkvæmda sem lög kveða á um. Hann gat ekki fengið sig til að segja það skýrt og skorinort eins og um var beðið. Og það er vegna þess að með árunum hefur hæstv. forsrh. ekki veri sami þingræðissinninn og hann var áður. Hann hefur ekki í sínu brjósti og hjarta sömu löngunina til þess að virða hinar þingræðislegu hefðir og hann hafði sem ungur maður. Þess vegna er það sem hann segir núna og þráir það heitast af öllu að geta komið þinginu heim, sent það heim til þess að hann geti valsað með löggjafarvaldið í samvinnu við kommúnista. Að þeim hallar hann sér núna, eins og við höfum orðið varir við sem höfum rætt við framsóknarmenn, að það er síður en svo að Framsfl. geti vænst þess innan ríkisstj., þegar verið er að ræða þau markmið og leiðir sem fram undan séu, að hæstv. forsrh. veiti þeim stuðning, heldur hefur hann nú fundið sér nýja sálufélaga -  Já, ég var að segja að hæstv. forsrh. hefði fundið sér nýja félaga. Og þeir eru að sjálfsögðu úr hópi þess arms ríkisstj. sem hæst talaði um það og mest hafði við orð, meðan Gunnar sjálfur var þó ráðh. í ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, að Alþingi götunnar ætti að taka völdin hér á landi. Þeir menn, sem hann á nú helst samleið með í þjóðmálum Íslands, eru sömu mennirnir og brutu niður brbl. hans forðum varðandi starfsfólk í ríkisverksmiðjum.

Getur þm. upplýst hver skrifaði greinina „Sögulegar uppsagnir“ í Morgunblaðið?

Ég get nú ekki upplýst það, nei, en það var ekki ég.

Nei, það var Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi yfirmaður þingmannsins, þegar hann var blaðamaður á Morgunblaðinu, og mun hafa verið það um þessar mundir.

Þeir menn, sem brutu niður brbl. hæstv. forsrh. á sínum tíma varðandi starfsfólk í ríkisverksmiðjum, eru nú orðnir hans helstu sálufélagar. Ég vil nú ekki taka mér í munn þau orð, að þangað leiti-eitthvert dýr var það nú - sem hann er kvaldastur. Ég vil ekki taka mér í munn þau orð. En sárþreyttur er hæstv. forsrh. orðinn á þingræðinu og á erfitt með að hugsa sér að þær nefndir, sem þó eru kjörnar hér til þess að fara yfir frv. og annað það sem snertir efnahagsmál þjóðarinnar, fái að fjalla um þessar ráðstafanir fyrr en eftir á. A.m.k. er svo að skilja á þessum hæstv. ráðh. - eins og málflutningur hans hefur verið og þó sérstaklega setning sem hann hefur sagt margsinnis, ég skal ekki segja í hvert einasta skipti sem hann tekur til máls, en upp undir það - að ríkisstj. vilji ekki afsala sér því valdi sem hún hefur, löggjafarvaldinu, til Alþingis. Hún vill ekki afsala sér löggjafarvaldinu til Alþingis á meðan Alþingi situr. Þetta er nú heldur betur flókið og raunar full þörf á því, að hann reyni að færa einhver haldbetri rök fyrir þessum málum. Hitt má raunar segja, að það er kannske jafngott í sambandi við þau brbl., sem kynnu að verða gefin út, að þau verði ekki á vettvangi hæstv. sjútvrh., því að eftir því sem mér er sagt er hann farinn í skíðaferð til Spánar, búinn að taka sér orlof fyrir fram.  5. gr. Ólafslaga segir svo um það samráð, sem stjórnvöld eiga að hafa við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda, með leyfi hæstv. forseta: „Verkefni samráðs þessa skal m.a. vera: 1) Að ræða meginþætti í efnahagsmálum og helstu efnahagsmarkmið ríkisstj. frá ári til árs og til lengri tíma, í því skyni að leggja grundvöll að samræmdum ákvörðunum á sviði opinberra fjármála, peninga- og lánamála, lífeyrismála og verðlagseftirlits af opinberri hálfu, og á sviði kjaramála af hálfu aðila vinnumarkaðarins. 2) Að fjalla um þjóðhags-, fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir, tekjustefnu og forsendur þeirra. 3) Að fjalla um önnur þau atriði, sem horfa til framfara á sviði atvinnu-, verðlags-, kjara- og launamála og efnahagsmála almennt.“ Nú veit ég ekki hversu langt samráðið nær varðandi meginþætti í efnahagsmálum og helstu efnahagsmarkmið ríkisstj. til langs tíma. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. vill vera svo elskulegur að upplýsa okkur um þetta, af því að hann hafði við orð áðan að hann væri sérstaklega löghlýðinn maður og ríkisstj. raunar í heild, þótt hv. 2. þm. Reykv. hafi haft við orð að Alþingi götunnar ætti að taka völdin, einmitt á þeim tíma sem hæstv. forsrh. gaf út þrælalögin á starfsmenn ríkisverksmiðjanna, þegar hv. þm. Svavar Gestsson var að lumbra á núv. hæstv, forsrh. í sambandi við þá löggjöf með hjálp hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, 7. þm. Reykv. Og ef ég man rétt frá þeim atburðum, þá var niðurstaðan sú, að við þessi brbl. var ekki staðið. Þáv. hæstv. iðnrh. heyktist á að standa við þau lög. Svo veikt var framkvæmdavaldið þá og löggjafarvaldið sem sameinaðist í þessari persónu. En síðan hafa tekist heilar sættir milli þessara manna.  Ég man eftir því, að sá gamli og vitri maður, sem lengi sat á Alþing, Gísli Guðmundsson frá Hóli á Langanesi, var einu sinni að tala um það við mig, þegar hann var að ræða um þróun stjórnmála hér og hvernig völdin hefðu færst á milli, hversu mikil sannindi væru fólgin í því gamla rómverska orðtaki: Deildu og drottnaðu. - Vitaskuld sjáum við víða merki þess, hvernig þjóðfélög hafa jafnvel hrunið til grunna vegna þess að tiltölulega fámennum hóp hefur tekist að brjóta niður samstöðuna hjá meiri hlutanum, hefur tekist að koma þar inn klofningi, tvístra hópnum. Og ég verð að segja það þeim ungu Alþb.-mönnum til hróss, að þeir kunna vissulega að halda á sínum spilum, að splundra hinum borgaralegu öflum, eins og þeir kalla þau, veifa framan í menn ýmsum vegtyllum eða bitlingum. Sú ríkisstj., sem nú situr, er t.d. gott dæmi um þetta. Rifjum upp hvernig hún varð til, það liggur allt saman alveg á borðinu.

Varð meira að segja metsölubók í ár.

Það varð metsölubók í ár, já. Þetta liggur allt á borðinu. Alþb.mönnum tókst að sannfæra varaformann Sjálfstfl. um það, að með því að kljúfa Sjálfstfl. gæti sá langþráði draumur ræst að hann yrði forsrh. Með þessum hætti tókst Alþb.-mönnum að deila. Og eftirleikurinn var einfaldur. Þeim hefur tekist, ekki aðeins í kjölfar þess að Alþingi götunnar náði völdunum hér eftir sótstöðusamningana- og við munum hvernig lætin voru þá m.a. í hv. 8. landsk. þm. Guðrúnu Helgadóttur, þegar hún talaði um samningana í gildi, - þeim hefur tekist að rugla fólk. Það trúði því, að þetta fólk byggi yfir einhverju „patenti“. Og afleiðingarnar af þessu voru þær m.a., að Sjálfstfl. missti vígi sitt hér í Reykjavík. Að vísu munaði litlu, þetta var tilviljun, en oft er það tilviljunin sem skiptir sköpum. Ég man eftir því, að þegar þessir afburðir gerðust og næstu misserin á eftir þótti ýmsum sjálfsagt að nú mundu sjálfstæðismenn snúa bökum saman og vinna vígið til baka, endurheimta vígið.

Svo sagði Birgir Ísleifur þá.

Já, við eigum eftir að gera það. Menn vildu stöðva stórsókn kommúnista inn í íslenskt þjóðfélag. En síðan gerist það næst, að við völdum tekur ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar með þátttöku kommúnista. Við töldum þá, sjálfstæðismenn, að það ætti að vera höfuðmarkmið okkar að berjast gegn auknum áhrifum kommúnista í þjóðfélaginu, enda hefur það verið langþráður draumur kommúnista að setja Sjálfstfl. til hliðar, brjóta niður íslenskt efnahagskerfi og veikja íslenska atvinnuvegi.

Hvernig stóð þá á því, að Styrmir Gunnarsson datt út úr þessari glímu? Fæ ég svar við því?

Og þetta virtist ætla að takast. Kosningar fóru fram á s.l. vetri, fyrir rúmu ári, og upp úr því fóru fram stjórnarmyndunarviðræður. Ég man eftir því, og veit að það kom ýmsum mönnum spánskt fyrir sjónir, hvernig Alþfl. hélt á þeim umræðum sem þá voru um nýja ríkisstj. í landinu. Alþfl. hafði fyrirvaralaust slitið stjórnarsamstarfi við framsóknarmenn og kommúnista í sept. eða byrjun okt. á þeim grundvelli að þrautreynt væri að ekki gæti orðið um það að ræða, að samkomulag næðist við Alþb. um úrræði sem héldu í efnahagsmálum. -  Herra forseti. Það er eðlilegt að um þetta mál séu nokkrar umræður þar sem tilefni gefst til þess, úr því að talsmenn ríkisstj. eru ekki fáanlegir til að svara einföldustu spurningum varðandi meginþætti í efnahagsmálum og helstu markmið ríkisstj. í þeim efnum. Ég sé, að hæstv. viðskrh. er kominn hér í salinn, og vil mega leggja fyrir hann eina spurningu, fsp. í tilefni að þeim umræðum sem hér hafa farið fram, og vegna þess, hvernig hæstv. forsrh. hefur brugðist við. Fyrr í dag, hæstv. viðskrh. var borin fram afskaplega einföld spurning, hvort þess sé að vænta, að farið verði með vaxtamálin eins og lög segja til um nú um áramótin, hvort við getum vænst þess, að staðið verði við þau ákvæði sem nú eru í lögum varðandi vaxtamál og verðtryggingu eða ekki. Þetta er sú einfalda spurning sem ég held að Alþingi hafi fullan rétt á að fá vitneskju um áður en það fer heim. Ég vil svo ítreka það sem ég sagði fyrri í dag, að það er síður en svo um það að ræða að við í stjórnarandstöðunni viljum taka einhvern rétt af ríkisstj. Það mál, sem hér er til umræðu, er fólgið í því, að ríkisstj. biður um að Alþingi afsali sér löggjafarvaldinu fram í lok janúar. Það er kjarni þessa máls. Ég tel að það sé úrelt að halda svo á málum, að bráðabirgðalagavald sé afhent ríkisstj. þótt alþm. hverfi heim til sín um jólin. Við höfum fundið það á umræðum um Alþingi í blöðum, í ræðu og riti, að til þess er ætlast að Alþingi sitji í jólaleyfinu og haldi störfum sínum áfram, til þess séu refirnir skornir, til þess séu alþingismenn kosnir, að þeir eigi að vinna sín verk. Ég óska sem sagt skýrra svara við þessu frá öðrum hvorum, hæstv. viðskrh. eða hæstv. forsrh., hvort þess sé að vænta að við þau ákvæði, sem nú eru í lögum um vexti, verði staðið um áramótin eða hvort til standi að breyta þessum ákvæðum með brbl.



Herra forseti. Hér eru umræður um till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis. Hafa spunnist þar af nokkuð almennar umræður um efnahagsmálin og fyrirætlanir ríkisstj. í sambandi við efnahagsaðgerðir. Ríkisstj. er ekki tilbúin til að skýra frá sínum fyrirætlunum í þessu efni og skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Ég vil aðeins fullvissa þingheim um það, að varðandi vexti verður farið að lögum.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. hefur nú raunar komið inn á þau efni sem ég ætlaði að gera hér að umræðuefni. Ég hjó eftir því, að hæstv. forsrh. sagði fyrr í dag í ræðu sinni aðspurður um vaxta- og vertryggingarmál efnislega á þá leið, að um vexti og verðtryggingu yrði farið að lögum. Sömu hugsun og nánast með sama orðalagi túlkar hæstv. viðskrh. nú. Nú var á þessum hæstv. ráðherrum að skilja, sem ég veit að þeir skilja auðvitað mætavel, að einstaklingar hegða sér flestir á þann veg sem ríkisvald ætti að gera, þ.e. þeir gera áætlanir um sinn fjárhag. Bæði sparendur og skuldarar í þessu landi verða auðvitað að geta haft um það nokkra hugmynd með hverjum hætti ríkisvaldið hyggst hegða sér í þessum efnum. Það er pólitískur ódrengskapur við þetta fólk að láta það svífa gjörsamlega í lausu lofti um það, með hvaða hætti ríkisvaldið hyggst hegða sér í þessum efnum. Svo vill til, að það eru lög í landinu um vaxta- og verðtryggingarmál. Þetta eru lög nr. 13 frá 1979, lög um efnahagsmál o.fl. Samkv. þessum lögum er það alveg ljóst, að verðtryggingar eiga að hækka til samræmis við verðbólgu um 10–12% til þess að svokölluðum raunvöxtum verði náð. Verði lögum ekki breytt á þessi efnahagsbreyting að eiga sér stað, þá fer hún fram. Ef orð hæstv, forsrh. fyrr í dag og nú hæstv. viðskrh. eru skilin bókstaflega samkv. íslensku máli og orðanna hljóðan, þá þýða þau ekki annað en það, að þessum lögum verði ekki breytt og að raunvöxtum verði náð. Með hvaða aðferðum sem það verði gert muni verðtryggingu verða náð. Sé farin vaxtaleiðin hækki vextir hér um 10–12% núna um áramót. Með þessum hætti verði sparendum bætt upp margra ára arðrán á þeim. Það er auðvitað útúrsnúningur ef hæstv. viðskrh. er með þeim orðum, sem hann nú lætur falla, að halda opnum þeim möguleikum að sett verði á síðustu stundu brbl. þar sem komið verði í veg fyrir að þessi efnahagslega aðlögun eigi sér stað, - ef orð hans, að farið verði að lögum, geta bókstaflega þýtt allt, geta þýtt að verði ekkert aðhafst muni vextir hækka, en geta jafnframt þýtt að möguleiki sé opinn til að sett verði brbl. sem breyti þessum ferli öllum. Ég spyr því enn og aftur: Hvað á ráðh. við? Hvort á hann við að engin lög verði sett og að efnahagslegi ferillinn í vaxta- og verðtryggingarmálum verði sá, að vextir muni hækka og raunvöxtum verði hér náð eins og lög nr. 13 frá 1979 gera ráð fyrir, eða er hann að gefa í skyn eða hóta að þeir ætli að nota sér það bráðabirgðalagavald, sem þeir eru að fara fram á og væntanlega munu fá, til þess að breyta þessum ferli? Hann segir: Það verður farið að lögum. Þetta er gott og gilt svo langt sem það nær. En hvort á hæstv. ráðh. við og hvort átti forsrh. við í dag, að sparendur megi eiga von á því að þeir séu þarna að svíkjast aftan að þeim með því að breyta lögum á síðustu stundu og breyta þessum ferli, eða ætla þeir ekki að aðhafast og láta raunvexti eiga sér stað nú eins og lög gera ráð fyrir? Ég endurtek það, að ég tel að sparendur í landinu eigi kröfu á því, að það sé ljóst núna, þegar verið er að svipta helminginn af löggjafarsamkomunni sínu valdi, - og þar með marga þá sem hafa talið sig vera að berjast fyrir málstað sparifjáreigenda hér og er ekki sama um það að verða sviptir þessu valdi, sem ég tel auk þess bæði vera gamaldags og óheppilega aðferð í alla staði, en gott og vel, - að svona muni þetta ná fram að ganga. Ég krefst þess, að því sé skýrt svarað, við hvort hæstv. ráðh. eigi þegar þeir segja að farið verði að lögum. Eiga þeir við það, að ekkert verði aðhafst og að Seðlabankinn muni framfylgja þessum lögum svo sem bókstafurinn gerir ráð fyrir og hv. þm., a.m.k. Halldór Ásgrímsson og Guðmundur G. Þórarinsson, hafa sagt að þýði það, að vextir muni hækka, eða ætla þeir að ryðjast inn á þennan feril með brbl. - setningu og hafa fjármuni af sparendum í landinu? Svörin, sem við höfum fengið hjá þeim báðum, hæstv. forsrh. og viðskrh., hafa verið hreinn útúrsnúningur. Og ég endurtek þessa röksemdafærslu. Þeir segja að farið verði að lögum. En hvaða lögum? Lögunum sem gilda núna í landinu, sem þýða vaxtahækkun, eða ætla þeir að breyta ferlinum með nýrri lagasetningu, með brbl.-setningu? Eiga sparendur von á því, að kannske nokkrum dögum eða klukkustundum áður en þessi lög eiga að ganga í gildi núna um áramót svíkist þeir aftan að þeim? Og það eru ekki margar klst. enn þá fyrir okkur, þessa óbreyttu þm. sem á að fara að svipta umboði núna á næstunni, til að spyrja þessarar spurningar. Ég endurtek því þessar spurningar til hæstv. ráðh.: Hvað á hæstv. ráðh. Tómas Árnason við þegar hann segir að farið verði að lögum? Á hann við það, að lögin verði látin standa óbreytt og að vextir muni hækka, eða er hann að gefa því undir fótinn, að með nýrri lagasetningu eigi eina ferðina enn að svíkjast aftan að þessu fólki? Ég treysti því, að hæstv. ráðh. svari því núna þannig að landslýð verði ljóst hvora leiðina þeir hyggjast fara.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. vék að umræðum um þingfrestun fyrir jólin 1977, og tilgreindi ummæli stjórnarandstöðunnar, þm. Lúðvíks Jósepssonar og Gylfa Þ. Gíslasonar, við það tækifæri, þar sem þeir mæltu gegn þingfrestun. Ég hygg að það mætti tína til ýmis fleiri dæmi þar sem stjórnarandstaðan hefði mælt gegn þingfrestun vegna þess að tímarnir væru alvarlegir. En það stoðar ekki að leita slíkra fordæma í því máli sem við stöndum núna frammi fyrir, vegna þess að nú eru alveg sérstakar aðstæður vegna gjaldmiðilsbreytingarinnar sem ekki hafa verið áður. Og allt okkar tal núna og í öðrum samböndum varðandi þetta mál snýst um ráðstafanir í efnahagsmálum vegna gjaldmiðilsbreytingarinnar. Herra forseti. Nú sé ég mér til skelfingar að hæstv. viðskrh. er farinn, hann hefur farið meðan ég sneri mér við. Ég ætlaðist alveg sérstaklega til að hann hlýddi á þetta mál mitt.  Herra forseti. Hæstv. viðskrh. gengur í salinn. Við höfum haft hér stutta þagnarstund sem undirstrikar alvöru þeirra orða sem ég ætla nú að mæla við hæstv. viðskrh. Ég var kominn ræðu minni þar sem ég var að segja að það, sem við værum að deila hér um í þessum umræðum, væri hvort ríkisstj. ætlaði í þinghléi að gera boðaðar ráðstafanir í efnahagsmálunum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna. Í fyrri ræðu minni í þessum umræðum vitnaði ég til ummæla hæstv. viðskrh. í umræðum 4. nóv. s.l., þar sem hann lofaði að mínu mati að ekki skyldu verða gerðar ráðstafanir í efnahagsmálunum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna nema leggja þær fyrir hv. Alþingi. Ég ætla ekki að endurtaka þessar tilvitnanir, hæstv. viðskrh. hlýddi sjálfur.á þær fyrr í þessum umræðum. Hann hefur ekki vikið að því sem ég sagði um þetta efni og um að hann hefði gefið þetta loforð, þannig að samkv. venjulegum reglum ættum við að líta svo á að hæstv. ráðh. samþykkti skoðun mína á þessu loforði, því að þögn væri sama og samþykki. En mér þykir vegna mikilvægis málsins rétt að þrátt fyrir þetta lýsi hæstv. viðskrh. því beint yfir, að skilningur minn á loforði hans í umræðunum 4. nóv. sé réttur.



Herra forseti. Ég hef áður gert grein fyrir því, sem er ekki nýtt fyrir hv. þm., að ríkisstj. hefur boðað aðgerðir í efnahagsmálum í tengslum við gjaldmiðilsbreytinguna. Forsrh. lýsti þessu yfir í sinni stefnuræðu sem hann flutti á sinum tíma hér í þinginu, og þetta kemur einnig fram í aths. við fjárlagafrv. Ég get því við þetta tækifæri endurtekið þessi ummæli forsrh. og það sem fram kemur í aths. við fjárlagafrv. á ábyrgð hæstv. fjmrh. og ríkisstj. Varðandi hitt atriðið, hvenær þessar aðgerðir verði gerðar, tók ég það ákaflega skýrt fram í mínum ræðum hér, að ég vildi ekki nefna neina dagsetningu. Og það var hreinlega vegna þess að ég vissi ekki um það. Ég var ekki fær um að segja til um hvenær ríkisstj. yrði tilbúin með sínar tillögur og aðgerðir í efnahagsmálum. Þess vegna vildi ég ekki nefna dagsetningar og vil ekki gera það enn. En ég vil endurtaka það, að vitanlega verða þessi mál rædd á Alþingi, það gefur auga leið.



Herra forseti. Mér þótti bjartsýni hv. þm. Halldórs Blöndals helst til mikil þegar hann gerði ráð fyrir því, að hæstv. forsrh. mundi svara fsp. hans. Það hefur svo margoft á það reynt, hvort sá virðulegi hæstv. forsrh. vildi svara spurningum alþm., að allir ættu að vita að það vill hann ekki, kærir sig ekkert um það og finnst hann vera langt yfir það hafinn að þurfa að svara einu eða neinu. En ég átti ekki von á því, að hæstv. viðskrh. væri farinn að draga svo dám af sessunaut sínum að hann tæki líka upp þessi vinnubrögð hans að fara undan í flæmingi í hvert skipti sem hann er spurður um einföldustu hluti, eins og hann gerði áðan. Hann hefur venjulega viljað svara. Hann hefur meira að segja svarað blöðum margsinnis mjög skýrt, sagt sínar skoðanir. En nú kemur hann hingað og hefur ekkert annað að segja en að það muni verða farið að lögum. Það muni verða farið að lögum, það er aðalfréttin. Það er kannske engin furða þó að það sé stórfrétt, eins og lög eru sniðgengin, eins og allt siðferði er sniðgengið af þessari stjórn, eins og svik og undirferli eru aðdragandi þessarar stjórnarmyndunar. Það er aðalatriðið sem ráðherrarnir hafa fram að færa við þjóðina: það verður farið að lögum. Ég efast um að það verði farið að lögum. En það er þó gott að ráðherrum dettur það í hug, að lög eru til í landinu. En það, sem við erum að spyrja að, er ekki hvort farið verði að lögum. Við ætlum að reyna að vona að það verði farið að einhverju af lögum landsins, þó að sum séu sniðgengin og önnur brotin eins og allir vita. Við erum að spyrja að því, hvort sett verði ný lög, hvort lögum landsins verði kollvarpað kannske að meira eða minna leyti. Svo er það þessi einfalda spurning í sambandi við vextina, og ég trúi ekki að hæstv. viðskrh. muni neita að svara því, hvort það sé hugmyndin núna eftir tíu daga að setja brbl. til þess að breyta ákvörðun um vextina. Mér fyndist ekkert athugavert við það, að lagt yrði fram hér í þinginu frv. um það að fela ríkisstj. eða Seðlabankanum breytingar á vaxtalögum. Ég er ekki að segja að ég mundi greiða því atkvæði, en stjórnarliðið hefur meiri hl. - að þeir halda - og líklega hafa þeir það enn þá, meiri hl. til þess að fá slíkt frv. samþykkt. Og það er enn þá tími til þess. Þá geta þeir gert þessa breytingu. En þeir geta ekki boðið Alþingi Íslendinga það að neita viku eftir viku að svara því, hvort þeir hafi í huga að breyta þessum ákvæðum, og gera það síðan með brbl. Það er sjálfsagt rétt hjá hæstv. ráðh., að þeir hafi ekki gert það upp við sig, hvernig efnahagsráðstafanirnar í heild eigi að vera, og geti þess vegna ekki lagt þær fram fyrir okkur, ef þær þá einhvern tíma sjá dagsins ljós. En ef einn liðurinn í efnahagsráðstöfunum hugsanlega er breyting á svokölluðum Ólafslögum, þessu ákvæði um vextina, þá er það skylda ráðherranna, siðferðileg og ég vil segja stjórnskipuleg skylda - þegar eftir því er gengið og spurt að því, hvort þeim detti í hug að breyta þessu með lögum innan tíu daga - að svara hér. Og ég treysti því, að þegar hæstv. viðskrh. nú á þessari stundu hugsar málið betur, og ég sé að hann er að hugsa málið, sýni hann okkur þá virðingu að svara þessu skýrt og greinilega: Verður þessu ákvæði Ólafslaga breytt með brbl., verður því hugsanlega breytt með brbl.? Ef það er ekki hugmyndin, ef ákveðið er að breyta þeim ekki með brbl., þá er það í lagi. Ef þarf að breyta þeim, þá á að leggja frv. þess efnis fram hér og nú, á þessari stundu, og afgreiða það með öðrum málum á morgun, og ríkisstj. getur þá tekið sér þessa heimild. 

Þetta var bara ein lítil spurning og eins lítils svars er óskað.

Ég held ég sé búinn að svara því. Það er nákvæmlega sama hvort vextir verða lækkaðir niður í 5% eða hækkaðir í 500%, miðað við þær aðstæður sem núna eru og miðað við það, að ekkert annað sé gert. Og ég skal þá gjarnan ræða þetta svolítið. Þegar Alþfl.-menn báru fram till. sínar um þessa raunvexti, sem ég hef í blaðagreinum og ræðum kallað raunalega vexti, þá var hugsunin góð út af fyrir sig: að hafa raunvexti, hafa vextina eilítið hærri en verðbólguna. En að láta sér detta það í hug að lögbjóða að á einu og hálfu ári skyldu vextir alls ekki undir neinum kringumstæðum ná verðbólgu, en hins vegar alltaf elta hana og keyra hana áfram, - þegar hún hækkaði um 10% hækka þeir um 10%, en alltaf samt 10% undir raunvöxtum, - það gat verið vit í því þegar vinstri stjórnin var mynduð og verðbólgan var 40% eða svo, að setja þá 50% vexti og lækka þá síðan og nota þá til þess að kýla verðbólguna niður. Þetta mundi fjmrh. aldrei skilja, enda hlustar hann ekki á svar mitt né heldur viðskrh.

Jú. Ég hlustaði.

Um þetta get ég haldið mjög langan fyrirlestur. En ég hélt að menn vildu gjarnan fá örlítið matarhlé og geta farið að tala um fjárlögin. Ég hef trú á því, að hæstv. viðskrh. skilji þetta, þó að hæstv. fjmrh. skilji það auðvitað ekki frekar en annað. En ástæðan til þess, að ég kom hér upp, var sem sagt fyrst og fremst sú að endurtaka það, að hæstv. viðskrh. getur ekki skotið sér undan því að svara þessu. Það er ekki nóg að segja: Landsins lög verða virt. Við skulum vona að þau verði það, og ég veit að hann vill ekki vísvitandi brjóta landsins lög. Nú liggur það fyrir samkvæmt yfirlýsingu Seðlabanka, samkvæmt áliti formanns fjh.- og viðskn. Nd., hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, og samkvæmt eðlilegri lagaskýringu, að það verður að hækka vexti verulega um áramótin ef Ólafslögum er ekki breytt. Ég held að það væri algjör endaleysa, ef það er það sem hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds er að fiska eftir, að bæta því ofan á annað að fara með vextina í 60% eða svo. Ég held að það væri algjör endaleysa. Það er nákvæmlega jafnmikil endaleysa ef ætti að lækka þá niður í 20%, það bæri allt að sama brunninum. Það eru ekki vextirnir einir sem þarf að krukka í. Og ég held að flestallir séu farnir að skilja þetta, þó að hæstv. fjmrh. skilji það ekki. En sem sagt, ef á að breyta vöxtum, þá verður að breyta fleiru. Ég er nú að reyna að segja þetta skýrt, en það verður þá bara kannske ruglingslegt. Ég veit auðvitað að hæstv. viðskrh. skilur þetta allt saman mætavel. Ég er að tala um lögfræði, ég er að tala um siðfræði og ég vil segja stjórnskipunarlög. Ég sé að hæstv. forsrh. kippist eitthvað við þegar talað er um siðfræði. Málið er svona einfalt. Kemur það til greina af hálfu hæstv. ríkisstj. að breyta með brbl. þessu ákvæði Ólafslaga eftir tíu daga án þess að greina Alþingi frá því, án þess að leggja málið fyrir þingið? Það er enn tími til þess, getur orðið sólarhringur til þess ef í það fer, en ég hygg að ekki þyrfti langan tíma til að afgreiða málið. Ef ríkisstj. vill fá sér slíka heimild á hún að gera það hér á Alþingi með þeim meiri hl. sem hún telur sig hafa, en undir engum kringumstæðum að dylja menn þessa og fara heim og neita að gefa yfirlýsingu. Ég á ekki von á því að úr þessu fáist neinar almennar yfirlýsingar. Svo mikið hefur hæstv. viðskrh. sýnilega lært af hæstv. forsrh., að hann gefur engar yfirlýsingar sem bitastætt er í almennt, og er raunar búinn að segja að tillögurnar séu ekki svo langt á veg komnar að hægt sé að greina frá þeim o.s.frv., o.s.frv., en boðað hafi verið að það mundi eitthvað koma í þá áttina. En þetta eina atriði hlýtur þó að liggja svo ljóst fyrir að hæstv. viðskrh. geti svarað því.

Hver er stefna hv. þm.? Getur hann svarað því?

- Má ég svara þessu hérna, ljúka máli mínu þannig? Hæstv. forsrh. ætti gjarnan að vera í salnum og hlusta á það. Sálufélagi hans og húsbóndi, einn af húsbændum hans, hæstv. fjmrh., spurði þessarar sömu spurningar og ég var að svara henni áðan. Tók meira að segja dálítinn tíma frá störfum þingsins. Óskar hæstv. forsrh. eftir að ég endurtaki það? Það mundi taka mig tíu mínútur eða svo að skýra það mál allt - eða vill hann heldur fá fóstbróður sinn og sálufélaga, hæstv. fjmrh., til að greina sér frá því?

Er þá hv. þm. orðið sama hvort vextir verða 5% eða 500%?

Undir stjórn hæstv. forsrh. Gunnars Thoroddsens er það nákvæmlega sama. Þegar ekkert annað er gert og undir stjórn þessa manns hlýtur allt illa að fara. Það var ekkert einkennilegt að hv. þm. Halldóri Blöndal skyldi detta þetta í hug með rafmagnið sem fór suður í staðinn fyrir norður þegar hæstv. forsrh. ætlaði að stjórna straumnum. Sá straumur, sem hann ætlar að stjórna, fer venjulega í vitlausa átt.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði áðan að hann hefði endurtekið ummæli forsrh. um það að gera þyrfti ráðstafanir í efnahagsmálunum vegna gjaldmiðilsbreytingarinnar. Hann sagði enn fremur að hann hefði ekki viljað nefna dagsetningar í því sambandi, hvenær ráðstafanirnar yrðu gerðar. Hæstv. viðskrh. sagði enn fremur að hann hefði sagt að þessi mál yrðu rædd á Alþingi. Hann sagði þetta þrennt þegar hann var að rifja upp hvað hann hefði sagt í umræðunum 4. nóv. s.l. og ég hafði vitnað til. Allt þetta, sem hæstv. viðskrh. segir núna, er satt og rétt. En það er bara ekki það sem ég var að tala um. Það er þögn um það. Það er þögn um hvort það sé ekki réttur skilningur að ekki verði gerðar ráðstafanir í efnahagsmálum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna nema í samráði við Alþingi. Og það þýðir ekki að borið sé fram frv. til staðfestingar á brbl., heldur að brbl. verði ekki sett. Hæstv. viðskrh. kaus að segja ekkert um þetta efni. Þess vegna verð ég að líta svo á, að með þögninni samþykki hann þá skoðun sem ég hef hér lýst, að hann hafi lofað því, að það yrðu ekki gerðar efnahagsráðstafanir í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna nema á Alþingi.



Herra forseti. Síðan frv. til fjárlaga var afgreitt við 2. umr. hefur fjvn. fjallað um það á átta fundum og eru fundir n. um frv. þá orðnir 43. Fjvn. flytur sameiginlega brtt. á þskj. 326. Um þær till. gildir hið sama og um brtt. við 2. umr., að fulltrúar stjórnarandstæðinga hafa óbundnar hendur um fylgi við einstakar tillögur og áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Meiri hl. fjvn. flytur sérstaklega nokkrar till. við útgjaldahlið frv. svo og tillögur um breytingar á tekjuhlið. Mun ég fyrst greina frá sameiginlegum tillögum nefndarinnar. Fyrsta till. varðar forsrn. Liðurinn Til Hrafnseyrar hækkar um 20 millj. kr. og verður 30 millj. Menntmrn.: Háskóli Íslands, byggingarframkvæmdir og tækjakaup. Liðurinn hækki um 225 millj. kr. vegna byggingar 7 á landspítalalóð svo að framlag úr ríkissjóði til þeirrar byggingar nemi alls 675 millj. kr., en liðurinn í heild hækkar í 2243 millj. Með þeirri upphæð, sem hér er gert ráð fyrir að verja til byggingar 7, ætti að vera tryggt að ekki dragi úr áætluðum framkvæmdahraða. Framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins og forstöðumenn rannsóknastofnananna hafa átt fundi með fjvn. þar sem rætt hefur verið starfsskipulag á grundvelli verkefna, auk annarra atriða langtímaáætlunar um rannsóknir og þróunarstarfsemi í þágu atvinnuveganna. Í því sambandi hefur verið rætt um gerð fjárlaga og hugsanlegar breytingar á vinnubrögðum sem því væru samfara að fjárveitingarnar miðuðust við verkefni. Rannsóknastofnanirnar sendu fjárlagabeiðni sína til fjárlaga- og hagsýslustofnunar með hefðbundnum hætti, en auk þess hafa átt sér stað fundir með einstökum rannsóknastofnunum þar sem beiðnirnar hafa verið ræddar út frá þeim verkefnum sem rannsóknastofnanirnar sinna. Undirnefnd fjvn. hefur átt aðild að viðræðunum. Þar sem viðræðum var ekki lokið þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir Alþingi á síðasta hausti var tekið fram í grg. með frv. að gera mætti ráð fyrir nokkrum breytingum á framlögum til þeirra stofnana sem falla undir Rannsóknaráð ríkisins, en þær eru Hafrannsóknastofnun, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Iðntæknistofnun og skrifstofa rannsóknastofnana atvinnuveganna. Varðandi Rannsóknaráð ríkisins er framlag til upplýsingaþjónustu á vegum Rannsóknaráðs ríkisins hækkað um 3 millj. kr. og er ætlað til dagvinnulauna á mesta annatíma. Þá eru sértekjur hækkaðar um 2 millj. kr. Þátttökugjald í Nordforsk hefur verið hækkað um 10 þús. sænskar kr. og er fjárveiting þar af leiðandi hækkuð um 1 millj. kr. Um till. varðandi launabreytingar hjá framhaldsskólum, en um það fjalla 19 tillögur n., er það að segja, að þegar fyrir lá í haust eftir samningu fjárlagafrv. hvernig nemendafjöldi skiptist á bekkjadeildir var ljóst að launakostnaður þessara skóla var almennt ofáætlaður í frv. Á hinn bóginn reyndust rekstrargjöld vanáætluð. Samkv. ósk menntmrn. er því gerð tillaga um að færa hluta fjárveitingar af launaliðum á rekstrarliði. Launaliðir eru því við endurskoðun lækkaðir hjá 14 skólum, en hjá 5 framhaldsskólanna reyndist þörf á að hækka launaliði, samtals um 38.5 millj. kr. Sú nettólækkun, sem með þessum breytingum verður á launaliðum framhaldsskólanna, 315.8 millj. kr., er notuð til að mæta vanáætluðum rekstrargjöldum og sú upphæð sett á sameiginlegan lið framhaldsskóla almennt. Flutt er till. um að liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður hjá Menntaskólanum á Ísafirði verði hækkaður um 130 millj. kr., í 430 millj., í samræmi við skuldbindingar í verksamningi. Þá flytur n. till. um að liðurinn Gjaldfærður stofnkostnaður hjá Íþróttakennaraskóla Íslands hækki um 65 millj. kr., í 100 millj., vegna byggingar íþróttahúss. Kennaraháskóli Íslands. Launaliður hækkar um 5 millj. kr. vegna nýrrar stöðu lektors hluta af árinu 1981. Í fjárlögum undanfarið hefur í heimildagrein verið gert ráð fyrir að húsnæðisvandamál Fiskvinnsluskólans, sem er í leiguhúsnæði, yrðu leyst með kaupum á húsnæði. Þessar heimildir hafa ekki verið notaðar, en athuganir varðandi notkun á heimildunum hafa beinst að kaupum á gömlu fiskvinnsluhúsnæði. Fjvn. leggur nú til að í húsnæðismálum Fiskvinnsluskólans verði mörkuð sú stefna, að byggt verði yfir skólann á lóð sem stofnunin hefur fengið í Hafnarfirði, og lagt er til að 70 millj. kr. verði á næsta ári varið til að hefja byggingu á þeim hluta skólans sem notaður verður vegna saltfisks- og skreiðarverkunar. Auk þess er lagt til að liðurinn Gjaldfærður stofnkostnaður hjá Fiskvinnsluskólanum hækki um 7.4 millj. kr. vegna tækjakaupa. Þá er lagt til, að framlag til hússtjórnarskóla hækki um 10 millj. kr. vegna endurbóta á húsnæði Húsmæðraskólans á Laugarvatni. Framlag til tónlistarskóla, laun, hefur um árabil verið vanáætlað í fjárlögum. Nú er lagt til að úr þessu verði bætt og liðurinn hækkaður um 200 millj. kr., í 1 milljarð 132 millj. 813 þús. kr. Við samningu fjárlagafrv. voru tillögur menntmrn. og fræðslustjóra varðandi launaútgjöld í grunnskólum skornar niður um 670 millj. kr. og gert ráð fyrir að sá niðurskurður kæmi til endurskoðunar við meðferð frv. Niðurstaðan hefur orðið sú, að lagt er til, að af þessum 670 millj. kr. niðurskurði verði 350 millj. kr. teknar inn í fjárlög, og því lagt til að í fjárlög komi nýr liður: Laun í grunnskólum 350 millj. kr., og af þessari upphæð verði í framkvæmd veitt til einstakra skóla eftir því sem þörf þeirra verður metin. Liðurinn Barnaverndarráð hækkar um 7.2 millj. kr. vegna foreldraráðgjafar. Framlag til Félagsstofnunar stúdenta hækkar um 17.7 millj. kr. samkv. till. nefndarinnar. Þá er lagt til að veittar verði 4 millj. kr. til kaupa á myndtæki fyrir Landsbókasafn. Þjóðminjasafn. Gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 20 millj. kr. svo að unnt verði að ljúka uppsetningu á lyftu. Listasafn Einars Jónssonar. Viðhaldsliður hækki um 7 millj. kr. og verði 9.9 millj. kr. Liðurinn Önnur leiklistarstarfsemi, þ.e. starfsemi atvinnuleikhúsa annarra en Þjóðleikhúss, Leikfélags Reykjavíkur og Leikfélags Akureyrar, hækkar um 10 millj. kr. og verður 20 millj. Ungmennafélag Íslands. Liðurinn hækki um 10.2 millj. kr. og verði 70.2 millj. kr. Enn fremur hækki framlag til Íþróttasambands Íslands um 35 millj. kr., í 240 millj. Lagt er til að framlag til Skíðaskólans í Kerlingarfjöllum hækki um 1 millj. kr. og verði 3 millj. Þá er lagt til að liðurinn Íþróttamál fatlaðra hækki um 4.5 millj. kr. og verði 15 millj., enn fremur að framlag til Ólympíunefndar hækki um 1.5 millj. kr., í 5.5 millj., og framlag til sumarnámskeiða, þ.e. Heiðarskóla í Borgarfirði, hækki um 900 þús. kr. í 3 millj. Safnastofnun Austurlands, vegna Skriðuklausturs. Liður þessi var á fjárlögum 1980 35 millj. kr., en ekki var áætlað fyrir þessu framlagi í fjárlagafrv. fyrir árið 1981. Lagt er nú til að veittar verði 10 millj. kr. til Safnastofnunar Austurlands. Þá er nýr liður: Minnisvarði um Þorvald víðförla og Friðrik biskup 2 millj. kr., en gert er ráð fyrir að þessi minnisvarði verði reistur við alfaraveg norðan Giljár í þingi. Þá er utanrrn. Vegna gengisbreytingar er lagt til að allir útgjaldaliðir sendiráða og fastanefnda erlendis hækki um 4.7% og framlag til alþjóðastofnana um sömu prósentutölu, en þó er framlag til Alþjóðaframfarastofnunarinnar óbreytt, enda ekki háð gengi. Samtals nema þessar hækkanir 40 millj. 355 þús. kr. Jarðeignir ríkisins, framlög. Liðurinn hækki um 50 millj. kr. og verði 250 millj. Jarðasjóður. Framlag hækki um 20 millj. kr. og verði 60.3 millj. kr. Liðurinn Sértekjur hjá Búnaðarfélagi Íslands lækkar um 5 millj. kr., en hér er um leiðréttingu að ræða. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Fjárveitingin er aukin um 8 millj. kr. vegna einnar stöðu kerfisfræðings. Lagt er til að liðurinn Landgræðslu- og landverndaráætlun hækki um 150 millj. kr. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Landgræðsluáætlun Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hækkar um 30 millj. kr., Skógrækt ríkisins 30 millj. kr. og Landgræðsla ríkisins 74 millj., en fyrirhleðslur hækka um 16 millj. og breyting á framlagi til einstakra fyrirhleðslna kemur fram á þskj. Þá er lagt til að framlag til félagasamtakanna Landverndar verði flutt af liðnum Landgræðslu- og landverndaráætlun á liðinn Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi, en framlagið verði óbreytt, 15 millj. kr. Þá er lagt til að í stað tveggja liða, Jarðræktarframlög og Framræsla, komi einn liður: Framlög samkv. jarðræktarlögum með viðfangsefnunum: 1) Jarðrækt, húsabætur og vatnsveitur 2 milljarðar 270 millj. kr., sem er 82 millj. kr. lægri upphæð en ætluð var til jarðræktarframlaga í frv., 2) Framræsla 310 millj. kr., sem er 120 millj. kr. lægra en í frv., 3) Framlag til nýrra búgreina og hagræðingar 720 millj. kr., sem er nýtt viðfangsefni, og 4) Rekstrargjöld 241 millj., sem er óbreytt frá frv. Þá er lagt til að veittur verði 2 millj. kr. styrkur til Búnaðarsambands Austur-Skaftafellssýslu vegna kornræktartilrauna. Bændaskólinn á Hvanneyri. Gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 40 millj. kr. og verði 110 millj. Hækkun þessi er til komin vegna kostnaðar við hitaveitulögn. Sjútvrn. Lagt er til að framlag til Fiskifélags Íslands hækki um 4.4 millj. kr. vegna launabreytingar hjá trúnaðarmönnum Fiskifélagsins, en þeir annast upplýsingasöfnun fyrir Fiskifélagið. Hafrannsóknastofnun. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að dregið sé úr úthaldi hafrannsóknaskipa. Í þess stað er stefnt að eflingu starfsemi stofnunarinnar í landi. Fjárveitingin er aukin vegna launa um 78 millj. 189. þús. kr. Í því felst að fastráðnir verði þrír sérfræðingar og lausráðnir eða verkefnaráðnir verði sex sérfræðingar. Þá er framlag til stofnkostnaðar hækkað um 30 millj. kr. og sértekjur um 22 millj. frá því sem er í fjárlagafrv. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Fjárveiting er hækkuð um 30 millj. kr. vegna rekstrargjalda. Á undanförnum árum hafa rekstrargjöld og sértekjur verið vanáætluð. Í fjárlagafrv. var það leiðrétt að því er sértekjur varðaði og nú eru rekstrargjöld leiðrétt til samræmis. Skrifstofur rannsóknastofnana atvinnuveganna. Framlag til rekstrargjalda er hækkað um 30 millj. kr. og er það einkum vegna hækkunar ýmiss kostnaðar við húsnæði einstakra rannsóknastofnana. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti, aðalskrifstofa. Nýr liður: Til einstaklinga og samtaka 3.2 millj. vegna lögfræðilegrar aðstoðar sem laganemar munu koma á fót fyrir almenning. Dómhús í Reykjavík. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður: Dómhús í Reykjavík 22.5 millj. kr., til að inna af hendi greiðslur fyrir lóð í nýja miðbænum í Reykjavík. Sýslumaður og bæjarfógeti á Sauðárkróki. Liðurinn Viðhaldskostnaður hækki um 12.5 millj. kr. og verði 15.5 millj. Lagt er til að liðurinn Bygging skrifstofuhúsnæðis hjá embætti sýslumanns í Borgarnesi hækki um 50 millj. kr. í 110 millj. vegna verksamnings. Þjóðkirkja. Sértekjur lækki um 3.5 millj. kr. og verði 5 millj. Embættisbústaðir þjóðkirkjunnar. Viðhaldsliður hækki um 20 millj. kr. og verði 170 millj. Þá er lagt til að framlag til Tónskóla þjóðkirkjunnar hækki um 1.5 millj. kr. og verði 4.5 millj. Félmrn., aðalskrifstofa. Önnur rekstrargjöld hækki um 10 millj. kr. Vinnueftirlit ríkisins. Laun hækki um 15 millj. kr. vegna aukningar um tvö stöðugildi og sértekjur hækki um sömu upphæð. Erfðafjársjóður, framlag. Liðurinn hækki um 109 millj. kr. og verði 600 millj. Liðurinn Vinnumál hækkar um 61 millj. kr. Hækkunin skiptist þannig á einstök viðfangsefni: Samtök vinnumarkaðarins vegna hagræðingarstarfsemi hækka um 5 millj. kr., Bygging orlofsheimila Alþýðusambands Íslands um 8 millj., Alþýðusamband Íslands vegna Menningar- og fræðslusambands alþýðu um 5 millj. kr., Félagsmálaskóli alþýðu um 4 millj., Námskeið fyrir trúnaðarmenn á vinnustöðum um 6 millj., Sjómannadagsráð um 1 millj., og nýir liðir eru: Fræðslumál Bandalags starfsmanna ríkis og bæja 15 millj., Fræðslumál Bandalags háskólamanna 3 millj., Fræðslumál annarra 4 millj. kr. og Sjómannasamtök vegna lögskráningar 10 millj. kr., samtals 61 millj. Ýmis framlög hjá félmrn. Nýr liður: Samtök aldraðra 10 millj. kr. Heilbrrn. Framlag til Tryggingastofnunar ríkisins hækkar um 3600 millj. kr. vegna lagasetningar um fæðingarorlof. Framlag til Eftirlaunasjóðs aldraðra lækkar um 500 millj. kr. vegna þess að Atvinnuleysistryggingarsjóður tekur að sér greiðsluna. Landlæknir. Önnur rekstrargjöld hækka um 33 millj. kr. vegna sérstaks verkefnis við sjúkraskráningu og sérfræðilegrar aðstoðar. Heyrnar- og talmeinastöð. Laun hækka um 7 millj. 932 þús. kr. vegna stöðu talkennara, og önnur rekstrargjöld hækka um 35 millj. kr. vegna útgjalda við kaup á heyrnartækjum. Framlag til gjaldfærðs stofnkostnaðar hjá Landspítala Íslands hækkar um 700 millj. kr. vegna kaupa á tölvustýrðu sneiðmyndatæki. Sundurliðun á framkvæmdaliðum kemur fram í sérstöku yfirliti og gert er ráð fyrir því, að í framkvæmd geti orðið um einhverjar tilfærslur að ræða milli framkvæmdaliða, enda yrðu slíkar tilfærslur gerðar í samráði við fjvn. Enn fremur er gert ráð fyrir að skipting á fjármagni til nýframkvæmda og tækjakaupa hjá öðrum ríkisspítölum, sem er ein tala í fjárlagafrv., eigi sér stað í samráði við fjvn., eins og tekið er fram í grg. fjárlagafrv. Vegna þess, sem fram kom í nál. fjvn. við 2. umr. varðandi fjárveitingu til Kristneshælis þar sem nefnd var móttökudeild fyrir áfengissjúklinga, er rétt að fram komi að fjvn. telur að þar geti eins verið um legudeild að ræða. Lagt er til að veittur verði byggingarstyrkur að upphæð 115 millj. kr. til sjúkrahúss St. Franciscusarreglunnar í Stykkishólmi. Dvalarheimili aldraðra sjómanna, Hrafnista í Hafnarfirði. Lagt er til að liðurinn hækki um 55 millj. kr. og verði 130 millj. Hér er um að ræða fyrstu greiðslu af fimm jafngildum vegna byggingar II. áfanga hjúkrunarheimilis fyrir aldraða. Hjúkrunarheimili aldraðra í Kópavogi. Liðurinn hækki um 56 millj. kr. og verði 78 millj. Hjartavernd. Liðurinn hækki um 15 millj. og verði 90 millj. kr. Þessi sérstaká hækkun umfram þá hækkun, sem samþykkt var við 2. umr. fjárlaga, er ætluð til greiðslu á rannsókna- og útgáfukostnaði. Exem- og psoriasissjúklingar. Liðurinn hækki um 200 þús. kr. og verði 500 þús. kr., þ.e. félagssamtök þessara sjúklinga. Nýr liður: Styrkur vegna mengunarvarna í fiskimjölsverksmiðjum 50 millj. kr. Í fjárlögum hefur undanfarið verið heimildarákvæði að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni, vélum og tækjum til mengunarvarna sem sett eru upp að kröfu Heilbrigðiseftirlits ríkisins. Þar sem taldir eru erfiðleikar á því að framkvæma slíkar undanþágur frá gjöldum var heimildin ekki sett í fjárlagafrv. að þessu sinni, en þess í stað er nú lagt til að gert sé ráð fyrir beinum styrkveitingum í sama skyni. Lagt er til að framlag til Áfengisvarnaráðs hækki um 3 millj. kr. og verði 56 millj. 194 þús. kr. Þroskaþjálfaskólinn. Laun hækki um 7 millj. kr. vegna verklegrar kennslu. Uppbætur á lífeyri. Liðurinn hækkar um 12.5 millj. kr. Fjmrn. Vegna launa- og verðlagsmála. Launaliðurinn hækki um 400 millj. kr. vegna launaútgjalda bæjarfógeta- og sýslumannsembætta. Alls eru þá 980 millj. kr. ætlaðar til ráðstöfunar vegna endurskoðunar á launaútgjöldum embættanna, en þessi útgjöld hafa verið mjög vanáætluð á undanförnum árum, en jafnframt er gert ráð fyrir breytingum á tilhögun á skilum innheimtufjár hjá bæjarfógetum og sýslumönnum. Samgrn. Vegagerð ríkisins hækkar um 3.8 milljarða kr., þar af vegna lántöku 2010 millj. kr., en afgangurinn vegna markaðra tekjustofna. Af þessari upphæð fara 1790 millj. kr. í almennar framkvæmdir í vegagerð, 1000 millj. kr. í sérstakt átak í vegamálum, 810 millj. kr. í framkvæmdir í jaðarbyggðum og við „Hafísveg“ og 200 millj. kr. til framkvæmda við Bláfjallaveg. Framlag til Skipaútgerðar ríkisins hækkar um 398 millj. 427 þús. kr. og verður 1 milljarður 736 millj. Vita- og hafnamálaskrifstofan. Tekinn verði upp liðurinn Til fyrirtækja í B-hluta 45 millj. kr., sem er ætlaður til að bæta úr aðstöðu fyrir starfsfólk áhaldahúss vitamálastjórnar í Kópavogi. 40 millj. kr. eru veittar til þessara framkvæmda í núgildandi fjárlögum. Framlag til sjóvarnargarða hækkar um 5 millj. kr. vegna framkvæmda við Saurbæ á Kjalarnesi og á framkvæmdum þá að ljúka þar. Framlag til Landshafnar í Rifi hækkar um 25 millj. kr. Lagt er til að veittar verði 1100 millj. kr. til framkvæmda við dráttarbrautir vegna hafnaaðstöðu skipasmíðastöðva. Sundurliðun kemur fram í sérstöku yfirliti. Þessar framkvæmdir eru fjármagnaðar með lánsfé. Veðurstofa Íslands. Gjaldfærður stofnkostnaður fjarskiptadeildar hækki um 11 millj. kr. vegna búnaðar til móttöku veðurmynda frá gervitunglum og um 25 millj. kr. vegna útsendingar á veðurkortum. Iðntæknistofnun. Fjárveiting vegna rekstrargjalda er hækkuð um 70 millj. kr. og á þar við sama skýring og hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, þ.e. breyting rekstrargjalda er færð til samræmis við breytingu sértekna. Auk þess er gert ráð fyrir að fjórir starfsmenn verði ráðnir til ákveðinna verkefna sem skili stofnuninni sértekjum. Laun eru því hækkuð um 32.8 millj. kr. og sértekjur um sömu upphæð. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Á undanförnum árum hefur orðið vart alkalískemmda í húsum. Til að hraða rannsóknum á því fyrirbæri svo að finna megi hentuga vörn gegn slíkum skemmdum í húsum og einnig til að efla ýmsar grundvallarrannsóknir á vegum stofnunarinnar er gert ráð fyrir að einn starfsmaður verði fastráðinn og fjárveiting er hækkuð um 8 millj. kr. Jöfnunargjald til iðnaðarins er nýr liður, 2000 millj. kr. Athugun á orkufrekum iðnaði. Liðurinn hækki um 180 millj. kr. og verði 200 millj. Lið þessum verði skipt í samráði við fjvn. Lagt er til að veitt verði framlag til undirbúningsrannsókna á setlögum, 20 millj. kr. Orkustofnun. Önnur rekstrargjöld hækka um 50 millj. kr. vegna rannsókna á háhitasvæðum. Lagt er til að liðurinn Verðjöfnunargjald hækki um 800 millj. kr. og verði 6300 millj. Kröfluvirkjun. Fjármagnsútgjöld lækka um 2630 millj. þar sem afborgun fellur niður vegna breytinga á lánum. Er þá komið að brtt. við 5. gr. frv. eða B-hluta fjárlagafrv. sem fjallar um ríkisfyrirtæki og sjóði í ríkiseign. Ríkisútvarp, sjónvarp og hljóðvarp. Í brtt n. eru laun færð upp til áætlaðs verðlags á miðju ári 1981 og fjárfestingar hljóðvarps áætlaðar 390 millj. kr. og sjónvarps 1150 millj. Þessar fjárfestingarupphæðir eru miðaðar við að afnotagjald útvarps 1981 nemi 13 100 kr. á fyrra árshelmingi og 14 000 kr. á síðara árshelmingi. Afnotagjald fyrir svart-hvítt sjónvarp verði 27 100 kr. á fyrra árshelmingi, en 28 600 kr. á síðara árshelmingi og afnotagjald af litasjónvarpi 37 000 kr. á fyrra árshelmingi og 39 500 kr. á síðara árshelmingi. Yrði þá um að ræða 40% hækkun afnotagjalda milli áranna 1980 og 1981. Áburðarverksmiðja ríkisins. Fjárfestingar hækka um 1 milljarð kr. í 3.5 milljarða vegna lántöku til framkvæmda við sýruverksmiðju. Fóðuriðjan Ólafsdal. Fjárfesting hækkar um 70 millj. kr. vegna lántöku til kaupa á tækjum vegna endurnýjunar. Landakaup kaupstaða og kauptúna. Lántaka hækkar um 300 millj. kr. til endurlána til sveitarfélaga. Í brtt. varðandi Póst og síma eru forsendur launaupphæðar verðlag um mitt ár 1981, þar með talin 3.5% áhrif kjarasamninga. Önnur rekstrargjöld eru hækkuð um 50% frá fjárl. 1980. Afskriftir eru hækkaðar til að mæta hækkun á afborgunum lána. Gert er ráð fyrir að gjaldskrá hækki um 12% 1. febr., 10% 1. maí, 7.5% 1. ágúst og 7.5% 1. nóv. Sundurliðun á framkvæmdum kemur fram á sérstöku yfirliti. Skipaútgerð ríkisins. Forsendur brtt. eru þessar: 1. Laun eru á verðlagi um mitt ár 1981 og hefur þá verið tekið tillit til kjarasamninga. 2. Önnur rekstrargjöld eru á verðlagi um mitt árið 1981 og hefur þá verið tekið tillit til áætlaðra olíuverðshækkana. Auk þess hefur verið reiknað með gengisbreytingu norsku krónunnar. 3. Gert er ráð fyrir eftirfarandi gjaldskrárhækkunum árið 1981 á þær tekjur sem fylgja gjaldskrá: 1. febr. 18%, 1. maí 10 í, 1. ágúst 10% og 1. nóv. 5%. Þá er gert ráð fyrir lántöku að upphæð 2400 millj. kr. vegna nýsmíði skips. Landssmiðjan. Liðurinn fjárfestingar hækkar um 150 millj. kr. vegna lántöku til framkvæmdar við húsbyggingu að Skútuvogi. Rafmagnsveitur ríkisins. Í brtt. n. eru laun færð til sömu verðlagsforsendna og gilda almennt í fjárlagafrv. Almennar framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins eru áætlaðar 8708 millj. kr. og eru miðaðar við að vegin gjaldskrárhækkun nemi 18% á næsta ári, þ.e. 8.5% 1. febr., 8% 1. maí, 7.5% 1. ágúst og 7.5% 1. nóv. Sundurliðun á framkvæmdaliðum kemur fram á sérstöku yfirliti. Orkusjóður. Framlag úr ríkissjóði lækkar um 2630 millj. kr. vegna þess að niður fellur afborgun af láni vegna Kröfluvirkjunar vegna breytinga á lánum, eins og fyrr var greitt, en veitt lán hækka um 300 millj. kr. vegna endurlána til jarðhitaleitar. Þá er með sérstakri brtt. gert ráð fyrir að liðurinn Styrking dreifikerfis í sveitum heyri undir Orkusjóð í fjárlögum. Þá flytur fjvn. tillögur varðandi 6. gr. fjárlagafrv., þ.e. heimildagrein, og fela þær í sér heimild til ríkisstj.: Að ábyrgjast með einfaldri ábyrgð lán er Akureyrarkaupstaður kynni að taka til byggingar tengiálmu við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. - Að kröfum ríkissjóðs og ríkisábyrgðasjóðs á Þörungavinnslunni hf. verði breytt í hlutafé. - Að auka hlutafjáreign ríkissjóðs í Hólalaxi hf. um allt að 100% í samræmi við ákvörðun stjórnar félagsins um að tvöfalda hlutafé fyrirtækisins. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld af snjóbifreið sem Siglufjarðarkaupstaður hefur fest kaup á. - Að endurgreiða stimpilgjald af láni að fjárhæð 20 millj. kr. sem hjúkrunarheimili aldraðra í Kópavogi hefur fengið úr Byggingarsjóði aldraðs fólks. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af flygli sem Gagnfræðaskóli Akureyrar fékk að gjöf á 50 ára afmæli skólans. - Að endurgreiða mismun á gjöldum bifreiðar, sem Brunavarnafélag Austur-Skaftafellssýslu hefur keypt og breytt verður í slökkvibifreið þegar að lokinni tollafgreiðslu, að því marki að 15% tollur verði innheimtur af bifreiðinni. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld af snjóbifreið sem Flugbjörgunarsveitin á Akureyri hefur fest kaup á. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af stjörnusjónauka er samtök nemenda Menntaskólans við Hamrahlíð áforma að gefa skólanum. - Að ráðstafa húseigninni nr. 17 við Sólheima í Reykjavík til afnota fyrir Unglingaheimili ríkisins. - Að selja prestsseturshúsið nr. 19 við Auðarstræti í Reykjavík. - Að selja húsið nr. 8 við Vesturveg á Seyðisfirði (fyrrv, sýslumannsbústað) og verja andvirði þess til kaupa á nýjum embættisbústað svo og að taka lán til viðbótar vegna nefndra kaupa. - Að heimila Síldarverksmiðjum ríkisins að selja húseignina að Eyrarstíg 1 Reyðarfirði. - Að selja hluta ríkissjóðs í gamla barnaskólahúsinu á Borðeyri. - Að selja fasteignina Tunguholt í Fáskrúðsfirði. - Að festa kaup á fasteigninni Lyngás 7–9 í Garðakaupstað til skólahalds. - Að hafa makaskipti við Akraneskaupstað á húseigninni Kirkjuhvoll á Akranesi ásamt tilheyrandi lóð og annarri húseign þar. - Að hafa makaskipti á hluta ríkissjóðs í skólastjórabústað á Flateyri og sambærilegum hluta í fjölbýlishúsi. - Að festa kaup á húsnæði í stjórnsýslumiðstöð á Dalvík fyrir sýslumanns- og bæjarfógetaembættið á Akureyri. Enn fremur er gerð tillaga um að liðurinn 6.7 í 6. gr. orðist svo: Að taka lán allt að 100 millj. kr. til endurbóta á húsnæði Námsgagnastofnunar að Laugavegi 166, enda verði húseignir Ríkisútgáfu námsbóka að Brautarholti 6 og Tjarnargötu 10 í Reykjavík seldar, sbr. lið 53. Nýir liðir: Að taka lán til kaupa á húseigninni Skeifunni 8, Reykjavík. - Að taka lán til byggingar lögreglustöðvar á Seyðisfirði. - Að taka lán til kaupa á hluta húseignar að Álfheimum 72 (98 fermetra geymsluhúsnæði). - Að taka lán til kaupa á húsnæði fyrir Iðnskólann í Hafnarfirði.-Að semja við Akraneskaupstað um hönnun stjórnsýsluhúss á Akranesi. - Að gera í samráði við fjvn. Alþingis samning við Reykjavíkurborg um skuldir ríkissjóðs vegna framkvæmda í heilbrigðismálum. - Að fjármagna tímabundið byggingu Listasafns Íslands meðan verið er að selja erfðahlut safnsins úr dánarbúi Helgu Jónsdóttur og Sigurliða Kristjánssonar. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim tillögum, sem n. flytur sameiginlega, og mun ég þá rekja þær brtt. sem meiri hl. fjvn. flytur við fjárlagafrv. á þskj. 349. Auk tillagna um breytingu á tekjuhlið flytur meiri hl. fjvn. fjórar tillögur við útgjaldahlið frv. Á fjmrn.: Liðurinn Sérstakar efnahagsráðstafanir lækki um 1 milljarð kr. vegna útgjalda við fæðingarorlof. Í öðru lagi lækki liðurinn Óviss útgjöld um 500 millj. kr. og verði 2098 millj. 791 þús kr. Í þriðja lagi á viðskrn.: Liðurinn Niðurgreiðslur á vöruverði hækki um 4000 millj. kr. og verði 35 þús millj. Í fjórða lagi á fjárlaga- og hagsýslustofnun: Liðurinn Vextir lækki um 500 millj. kr., verði 19 milljarðar 85 millj. 921 þús kr. Í brtt. meiri hl fjvn. eru meginforsendur tekjuáætlunar varðandi breytingar launa, verðlags, gengis og þjóðarútgjalda óbreyttar frá fjárlagafrv. Í því felst m.a., að til samræmis við útgjaldahlið fjárlaga er ekki tekið tillit til áhrifa nýafstaðinna kjarasamninga nema sem svarar beinum áhrifum kjarasamninga opinberra starfsmanna og að því leyti sem samningarnir kunna þegar að hafa valdið breytingum á sköttum og verðlagningu ríkissjóðs. Sömu forsendur eru fyrir gjaldahlið frv. Þær tekjubreytingar, sem reiknað er með, eru þessar: 1. Álagður eignarskattur einstaklinga hækkar um 1.2 milljarða kr. og innheimtuáætlun hækkar úr 5070 millj. kr. í 6 þús. millj. eða um 930 millj. Er þá tekið tillit til hækkunar fasteignamats á árinu svo og vísbendinga um aukningu eignastofns. Í frv. var hins vegar miðað við að eignarskattur hækkaði við launa- og verðlagsforsendur 1981. 2. Innheimtur eignarskattur félaga hækkar úr 5656 millj. kr. í 6200 millj. eða um 544 millj. vegna hækkunar fasteignamats og meiri eignaaukningar en áður var reiknað með. 3. Skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði er óbreyttur, 2200 millj. kr. í innheimtu. 4. Gert er ráð fyrir að erfðafjárskattur hækki um 100 millj. kr. og verði 800 millj. 5: Álagður tekjuskattur einstaklinga hefur verið hækkaður um röska 5 milljarða kr. og innheimtur tekjuskattur einstaklinga hækkar þannig úr 57 040 millj. kr. í 61 100 millj. eða um 4 milljarða 60 millj. kr. Við endurskoðun þessarar áætlunar hefur verið tekið tillit til síðustu talna ríkisskattstjóra um álagningu, barnabætur og persónuafslátt á árinu 1980. 6. Álagt sjúkratryggingagjald hefur verið hækkað til samræmis við áætlaða tekjubreytingu 1979 – 1980. Í álagningu nemur hækkunin tæpum 800 millj. kr., en í innheimtuáætlun hækkar hún um 650 millj. Tekið skal fram, að í þessum áætlunum hafa byggingarsjóðsgjöld verið felld niður sem sjálfstæðir tekjustofnar og sameinaðir þeim stofnum sem þeir reiknuðust af. 7. Áætlað er að aðflutningsgjöld lækki um 650 millj. kr. og þar af leiðandi lækki sá hluti, er rennur til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, um 30 millj. kr., þannig að lækkun tekna ríkissjóðs nemur 620 millj. kr. frá frv. 8. Áætlað er að innflutningsgjöld af bensíni hækki um 1700 millj. kr., gúmmígjald um 15 millj. og innflutningsgjald af bifreiðum um 250 millj. kr. 9. Jöfnunargjald iðnaðarins er áætlað 3100 millj. kr. og hækkar um 400 millj. kr. frá frv. Sérstakt tímabundið innflutningsgjald á sælgæti hækkar um 100 millj. kr., en reiknað er með að álgjald lækki um 40 millj. kr. vegna samdráttar í álframleiðslu. Aðlögunargjald fellur niður, en það var áætlað 2700 millj. kr. í frv. Gert er ráð fyrir að tekjur af vörugjaldi verði 3850 millj. kr. og hækki um 3370 millj. frá því sem getið er í fjárlagafrv. Aftur á móti er gert ráð fyrir að sérstakt vörugjald af innlendri framleiðslu lækki um 200 millj. kr. 10. Söluskattur er áætlaður 192 milljarðar og enn fremur að til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga renni 14 milljarðar kr. þannig að tekjur ríkissjóðs hækka sem nemur 2500 millj. kr. frá því sem er í fjárlagafrv. 11. Skemmtanaskattur er áætlaður 515 millj. kr. eða 45 millj. kr. hærri en í fjárlagafrv. 12. Launaskattur er áætlaður 400 millj. kr. hærri en í fjárlagafrv. og er það vegna áhrifa kjarasamninga á tekjuáætlun. 13. Reiknað er með að lífeyristryggingaiðgjald atvinnurekenda breytist í fast 2% gjald af launum fyrra árs. Þessi liður hækkar um 1832 millj. kr., en hækkunin stafar þó ekki nema að hluta af skattbreytingunni þar sem fyrri áætlun, sem miðuð var við 14% kostnaðarhlutdeild hefði að óbreyttum lögum hækkað vegna ráðgerðrar útgjaldaaukningar lífeyristrygginga. 14. Rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins er áætlaður 38.5 milljarðar og er það 2 milljörðum kr. hærri fjárhæð en í fjárlagafrv. 15. Flugvallagjald er áætlað 1400 millj. kr. og hækkar um 50 millj. frá frv. 16. Stimpilgjöld eru ráðgerð 9700 millj. kr., en það er 400 millj. kr. hærri fjárhæð en í fjárlagafrv. 17. Bifreiðaskattur, skráningargjald bifreiða og skoðunargjald bifreiða eru samtals áætluð 7700 millj. kr. eða 1010 millj. kr. hærri en í fjárlagafrv. 18. Hluti af umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna er ráðgerður 3700 millj. kr. og nemur hækkunin 500 millj. 19. Gjöld af ferðalögum til útlanda eru áætluð 2750 millj. kr., sem er 350 millj. kr. hærri áætlun en í frv. 20. Verðjöfnunargjald af raforku er áætlað 6300 millj. kr. Það er 800 millj. kr. hækkun frá frv. Gjaldið rennur til Rafmagnsveitna ríkisins. 21. Þá er áhættugjald vegna ríkisábyrgða áætlað 600 millj. kr., sem er 150 millj. kr. hærri fjárhæð en í frv. 22. Þá er rétt að geta þess að áætlaðar tekjur sameigna ríkisins hækka um 40 millj. kr., sektir og upptaka á vörum til ríkissjóðs um 100 millj. og óvissar tekjur um 100 millj. kr. frá því sem er í fjárlagafrv. Heildartekjur ríkissjóðs eru því áætlaðar 551 milljarður 478 millj. kr. Lagt er til að skattvísitala 1981 verði ákveðin 145 stig miðað við 100 stig fyrir árið 1980. Sú vísitala gefur um 4 þús. millj. kr. hærri tekjur en tilgreindar hafa verið á tekjuhlið fjárlagafrv., en vegna áforma um sérstakar skattalækkanir á árinu 1981 er fyrrgreindri fjárhæð haldið utan tekjuhliðar frv. Þá hefur verið tekið tillit til á tekjuhlið að tollar af aðföngum til iðnaðar verði lækkaðir um 1000 millj. kr. Samkv. 1. gr. er gert ráð fyrir að innlend útgáfa verðbréfa og happdrættisskuldabréfa nemi 9 milljörðum kr. á árinu 1981. Innheimta af endurlánuðu spariskírteinafé er áætluð 14 milljarðar og önnur innlend fjáröflun er ráðgerð 12 milljarðar 810 millj. kr. Erlend lán til A- og B-hluta eru áætluð 28 milljarðar 384 millj. Fjáröflun alls nemur því 64 milljörðum 194 millj. kr. Ráðstöfun til innlausnar spariskírteina nemur 5 þús. millj. kr. og samkv, lánsfjáráætlun er ráðstafað til B-hluta 38 milljörðum 652 millj. kr. Til A-hluta er ráðstafað 20 milljörðum 542 millj. og afborganir af veittum lánum í A-hluta nema 100 millj. kr. þannig að innstreymi í A-hluta á lánahreyfingum nemur 20 milljörðum 64 millj. Útstreymi á lánahreyfingum nemur 22 milljörðum 356 millj. 407 þús., þar af vegna hlutafjárframlags til Flugleiða 500 millj. kr. Útstreymi umfram innstreymi á lánahreyfingum verður því 1 milljarður 714 millj. 407 þús. kr. Verði brtt. meiri hl. fjvn. og samvn. samgm. varðandi tekjuhlið og útgjaldahlið samþykktar munu heildarútgjöld ríkisins á árinu 1981 nema 545 milljörðum 775 millj. 977 þús. kr., hækka því frá frv. um 19 milljarða 260 millj. 510 þús. kr., og tekjur munu nema 551 milljarði 478 millj. og hækka því frá frv. um 17 milljarða 860 millj. kr. Rekstrarjöfnuður verður því 5 milljarðar 702 millj. 23 þús. kr. Útstreymi umfram innstreymi á lánahreyfingum verður 1 milljarður 714 millj. 407 þús. kr., eins og áður sagði, og áætlað útstreymi á viðskiptareikningum nemur 1 milljarði 250 millj. kr. Samkv. þessu verður greiðslujöfnuður 2 milljarðar 737 millj. 616 þús. kr.



Herra forseti. Eins og þm. hafa hlýtt á hefur fjárlagafrv. tekið stórfelldum breytingum milli 2. og 3. umr. Það má eiginlega segja að við minnihlutamenn höfum tekið við tillöguflóði af hv. meirihlutamönnum í fjvn. til hækkunar á fjárlagafrv. milli 2. og 3. umr. Það eina, sem stendur óbreytt í frv., eru forsendur þess. Enn þá er miðað við að verðbreytingar milli ára verði einungis 42%, þótt nýjar spár sýni að þær geti orðið nálægt 70% ef ekki verður gripið í taumana í því verðbólguflóði sem nú dynur yfir. Útgjöldin hækka samtals um 19 milljarða 282 millj. kr. og tekjuáætlun hækkar um 17 milljarða 840 millj. kr. frá frv. Rekstrarafgangur lækkar um mismuninn á þessum tveimur tölum og verður 5 milljarðar 680 millj. kr. Greiðsluafgangur lækkar ögn minna og verður 2715 millj. kr. og hann er einungis 0.5% af tekjuhlið fjárl. eins og þau verða væntanlega samþykkt. Það er sýnilegt að hér er um verðbólgufjárlög að ræða. Hvergi er spyrnt við fótum og útgjöldin hækka frá núgildandi fjárlögum um 202 milljarða kr., sem er 59%. Tekjurnar hækka örlítið meira, um 59.3% eða 205 milljarða kr. frá núgildandi fjárl. Hér er um að ræða hækkanir sem eru langt umfram þær sem sjálft fjárlagafrv. miðar við að verði verðbreytingar milli ára. Hér sést hvert stefnir á báðum sviðum, bæði í útþenslu á eyðslu ríkissjóðs og á þeim skattaálögum sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur í frammi. Mesta athygli vekur sú gífurlega hækkun skatta að raungildi sem stefnt er að með hækkun tekjuáætlunarinnar um 17.8 milljarða. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir hækkun tekju- og eignarskatta einstaklinga um 6400 millj. kr., en að skattar á félög séu óbreyttir. Í öðru lagi eru óbeinir skattar hækkaðir frá frv. umfram verðlagsbreytingar um 3–4 milljarða kr. nettó. Skattar hækka því frá árinu í ár að raungildi um tæpa 20 milljarða kr. ef tillögur meiri hl. fjvn. verða samþykktar - um hvorki meira né minna en 20 milljarða kr. að raungildi eða tvöfalt meira en stefnt var að í frv. sjálfu. Hinn nýi skattreikningur, sem bætist við skattasúpuna í ár, er því svona í raungildistölum: Orkujöfnunargjald, 2 sem er lagt á allt árið í ár, 1.5% söluskattsauki, en var aðeins lagður á hluta ársins í fyrra, hækkar þar skattaálögur um 8 milljarða kr. innflutningsgjald á sælgæti er nýr skattur og þyngir skattana á þessu ári um 1200 millj. kr. Nýtt vörugjald á sælgæti og gosdrykki þyngri skatta á þessu ári frá því í fyrra um 3600 millj. kr. Hækkun tekju- og eignarskatta umfram verðlag þyngir skattana um 6400 millj. kr. Skattahækkun á bensíni umfram verðlagshækkun þyngir skatta um 4700 millj. kr. Ef frá þessu er dregin lækkun nýbyggingargjalds, 300 millj. kr., lækkun tolla af aðföngum iðnaðar um 1000 millj. og lækkun aðlögunargjalds um 3100 millj. fæst út úr dæminu skattaíþynging á árinu frá því í fyrra að raungildi um 19.5 milljarðar kr. Sérstaka athygli vekur að kalt og ákveðið er stefnt að stórhækkun tekju- og eignarskatta að raungildi á næsta ári samkv. till. meiri hl. fjvn. eða 6.4 milljarða kr., eins og ég sagði áðan. En hér skal þó ekki látið staðar numið. Samkv. upplýsingum fulltrúa Þjóðhagsstofnunar, sem komu á fund fjvn., þýðir skattvísitala frv., sem er 145 stig, að tekjuskattur, eignarskattur og sjúkratryggingagjald yrðu 13 milljörðum kr. hærri en áætlun fjárlagafrv. - fara hvorki meira né minna en 13 milljörðum kr. fram yfir það sem frv. gerir ráð fyrir. Áætlun frv. um þessa skatta er byggð á forsendum þess um verðlaghækkanir á næsta ári. Skattar í núgildandi fjárlögum eru einfaldlega hækkaðir um 42%. Við 3. umr. um fjárlagafrv. hefur meiri hl. fjvn. og ríkisstj. ákveðið tvennt: Í fyrsta lagi að hækka tekju- og eignarskatta umfram þessar verðbreytingar um áðurnefnda tölu, 6.4 milljarða kr., og að geyma sér hækkun um annað eins með því að ákveða skattvísitölu 145 þegar ljóst er samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar að launatekjur muni hækka milli ára um 50–51%. Við minnihlutamenn í fjvn. höfum því flutt, til þess að undirstrika hvað hér er á ferðinni, till. á þskj. 363 sem er varatill. við till. um stórfellda skattalækkun með beitingu skattvísitölunnar. Við höfum flutt varatill. um að skattvísitala skuli nema 154 stigum, en það þýðir að tekju- og eignarskattar mundu verða svipaðir og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Í samræmi við þessar nýju upplýsingar, sem nú liggja fyrir um stefnubreytingu þá eða áframhaldandi íþyngingu skatta sem ríkisstj. og meiri hl. fjvn. hefur gert ráð fyrir milli 2. og 3. umr. er aukaskattreikningur tveggja ríkisstjórna síðan 1978 á næsta ári orðinn 70 milljarðar kr. að raungildi í ríkissjóð og að auki hefur meiri hl. Alþingis, sem styður núv. ríkisstj., heimilað verulegar útsvarshækkanir, eins og menn muna. Sú hækkun getur þýtt um 10 milljarða kr. í íþyngingu á næsta ári. Þetta er sem sagt orðinn aukaskattreikningur upp á um 80 milljarða kr., og reiknast mér til að það sé um 1.7 millj. kr. á fimm manna fjölskyldu í landinu. Í nál. 1. minni hl. fjvn. og í ræðu við 2. umr. gerði ég ítarlega grein fyrir því, hvernig endum er náð saman í fjárlagafrv. og útgjaldaþenslunni fundinn staður og mætt að hluta. Þetta er gert þannig í meginatriðum, að í fyrsta lagi er beitt stórfelldum skattahækkunum, eins og ég hef gert grein fyrir. En það er ekki nóg. Í öðru lagi er gripið til skerðingar á lögboðnum framlögum ríkissjóðs til sjóða, upptöku markaðra tekjustofna í ríkissjóð og niðurskurðar á ýmsum þáttum framkvæmda, t.d. í höfnum og skólum. Með þessum ráðum er náð í mikið á annan tug milljarða, sem jafnharðan er varið til hækkunar á rekstrarútgjöldum ríkissjóðs, í eyðsluhít ríkissjóðs. En hér þykir hæstv. ríkisstj. ekki nóg að gert. Hún stefnir að stórauknum lántökum til opinberra framkvæmda á næsta ári samkv. fjárlagafrv. eins og það er núna við 3. umr. og samkv. þeim brotabrotum af lánsfjáráætlun sem þm. hafa fengið fyrir næsta ár. Þar kemur fram að gert er ráð fyrir að taka erlend lán sem eru hvorki meira né minna en 47 milljörðum kr. hærri en gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun í ár eða 95% hærri, og hækkun á lántökum til A- og B-hluta stofnana ríkissjóðs er ráðgerð um 24 milljarðar eða 67% frá lánsfjáráætlun í ár. Þannig eru skattahækkanirnar og reikningskúnstirnar alls ekki nægar til að fullnægja eyðslu- og útþenslustefnu ríkisstj. Stefnt er í stórauknar lántökur að auki að raungildi og vandanum, sem af því leiðir, slegið á frest. Eftirkomendurnir eiga að borga þann víxil eins og aðra óreiðu og upplausn sem hæstv. ríkisstj. er ábyrg fyrir í efnahagsmálum þjóðarinnar. En kannske er það, sem ekki sést í þeim brotabrotum af lánsfjáráætlun sem þm. hafa fengið í hendur við þessa fjárlagaafgreiðslu og gerir óhöndugt um vik að henda reiður á þessu dæmi í heild, - kannske er það, sem ekki fylgir, þó einna athyglisverðast. Ég hef í höndum áætlun frá húsnæðismálstjórn ríkisins um Byggingarsjóð ríkisins. Þar er komist að þeirri niðurstöðu, að það þurfi a.m.k. 3 milljörðum kr. meira fé á árinu 1981 en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. og í þeim tillögum sem liggur fyrir við 3. umr. að samþykktar verði. En athyglisverðast við þetta plagg er það, að niðurskurður ríkisframlaga til húsnæðiskerfisins er svo stórfelldur að það er gert ráð fyrir að taka lán hjá lífeyrissjóðum í landinu upp á 19 milljarða 630 millj. kr., en á þessu ári fær húsnæðismálastjórn einungis 7.3 milljarða hjá lífeyrissjóðunum. Það á að hækka þessa lánsfjárhæð um meira en 169% og verður þá kannske svo, að einhverjum finnst þröngt fyrir dyrum sem ætla að knýja á dyr lífeyrissjóðanna, öðrum en húsnæðismálastjórn, ef þetta gengur allt saman eftir. Hér er, held ég, um svo mikilvægt mál að ræða að ég held að ástæða sé fyrir þm. að kynna sér það gaumgæfilega, en því miður munu þeir sjálfsagt ekki hafa um það upplýsingar flestir hverjir því að upplýsingar bárust fjvn. fyrir örfáum dögum. Þetta er eitt dæmi um það sem vantar inn í lánsfjáráætlunina. Þar er allt sjóðadæmi atvinnuveganna utan við. Ef menn blaða nánar í því brotabroti af lánsfjáráætlun, sem þm. hafa fengið við afgreiðslu þessara fjárlaga, koma fram ýmsar athyglisverðar upplýsingar um stefnu hæstv. ríkisstj. Þriðja árið í röð er gert ráð fyrir að stöðnun eða samdráttur verði í íbúðabyggingum í landinu að magni til. Gert er ráð fyrir stórfelldum samdrætti í fjármunamyndun atvinnuveganna eða 15% að magni til, en þriðja árið í röð er gert ráð fyrir magnaukningu í heild í opinberum framkvæmdum sem í stórvaxandi mæli eru fjármagnaðar með lántökum, einkum erlendis, þrátt fyrir alla skattahækkunina. E.t.v. gerir hæstv. ríkisstj. sér að einhverju leyti grein fyrir því, hvernig hún hefur leikið atvinnuvegina, en ég vil greina hér frá einu litlu dæmi um hvernig horfir á þeim bæjum, þ.e. hjá atvinnuvegunum. Mér er tjáð að innheimtuhlutfall skatta, sem oftast er milli 72 og 77%, sé allt frá því að vera undir 60% í ár. Ástæðan er talin fyrst og fremst sú, að atvinnufyrirtækin geti ekki borgað skatta, þau fái ekki lán og þau taki þessi dýru lán sem það er að greiða ekki skattana sína og borga dráttarvexti. Ef vikið er að nokkrum dæmum um þensluna, sem er í útgjöldum ríkissjóðs og kemur fram bæði í fjárlagafrv. og ýmsu því sem hér hefur verið á drepið, má nefna að um 240 nýjar stöður eru í fjárlagafrv. og verða í fjárlögum, ef samþykktar verða. En það er kannske enn athyglisverðara, að svo virðist sem ýmsir útgjaldaliðir séu stórlega vanáætlaðir í þessum fjárlögum. Tryggingastofnun ríkisins hefur t.d. ritað fjvn. og talið að vantaði tæpa 6 milljarða upp á að áætlanir um útgjöld lífeyristrygginga og sjúkratrygginga standist. Í því sambandi má geta þess, að á þessu ári hafa sjúkrahús, sem eru rekin á daggjaldakerfi, verið rekin með stórfelldum halla. Mér hefur ekki tekist að fá upplýsingar um hversu þessi halli er mikill, en hann gæti numið 3 - 4 milljörðum kr. Hér er ríkissjóður að fresta vandanum að greiða þennan halla. Að sjálfsögðu kemur hann á ríkissjóð á næsta ári og er kannske ein af skýringunum á því, að skár horfir um afkomu ríkissjóðs á þessu ári en stundum áður. Hér er sem sagt um að ræða vanáætlun að mati Tryggingastofnunar um tæpa 6 milljarða. Útflutningsbætur eru í þessu frv, miðaðar við 10% útflutningsbætur af landbúnaðarafurðum, en hv. þm. vita að verulega hefur verið greitt umfram útflutningsbætur að undanförnu og er áformað að gera það í annarri mynd nú vegna ársins í ár. En það er talið að á útflutningsbætur í frv. skorti 4 milljarða til þess að unnt verði að sinna þörfinni á næsta ári. Þá er ég að tala um þörfina umfram 10%. Síðast en ekki síst er einn stór liður í till. meiri hl. fjvn. Það eru niðurgreiðslurnar, sem á mun verulega skorta ef svo fer fram sem horfir með verðbólgu í þessu landi og eins og henni er spáð. Er talið að verið geti að skorti 6 milljarða kr. ef ríkisstj. fylgir stefnu sinni um að greiða ákveðið hlutfall af verði landbúnaðarvara niður. Ef spár Þjóðhagsstofnunar um verðbólgu rætast gæti verið um að ræða vanáætlun upp á slíka tölu, og þó ekki verði um svo svakalega verðbólgu að ræða, 70% frá ársbyrjun til ársloka, er hér um að ræða útgjaldalið sem er afar hæpinn í fjárlögum eins og nú horfir. Við 3. umr. fjallar fjvn. oftast um B-hluta fyrirtæki, sem eru mörg hver feiknalega viðamikil og ein stærstu fyrirtæki í landinu. Þar er t.d. um að ræða Póst og síma, Ríkisútvarpið, Ríkisskip o.s.frv., o.s.frv. Athyglisverðast við þá umfjöllun, sem fram fór í fjvn. um B-hluta fyrirtæki að þessu sinni, er sú staðreynd, að þau hafa öll meira og minna verið rekin með miklum halla í ár og raunar í fyrra líka. Póstur og sími er rekinn með 1130 millj. kr. halla á þessu ári. Ríkisútvarpið var rekið með 1230 millj. kr. halla á árinu 1979 og 1980. 1 fjárhagsáætlunum þessara fyrirtækja fyrir næsta ár er að vísu gert ráð fyrir að Póstur og sími greiði þennan rekstrarhalla, þó á hæpnum forsendum sé vegna þess að það er gert ráð fyrir verulega miklu minni verðbólgu en fyrirsjáanleg er að margra mati og gjaldskrárbreytingar Pósts og síma miðast við það. En það, sem er athyglisvert við þetta, er að Ríkisútvarpið fær á afmælisári sínu ekki sömu meðferð hjá hv. meirihlutamönnum í fjvn. og ríkisstj. og Póstur og sími, því að í áætlun þess er ekki gert ráð fyrir að greiða eina einustu krónu af rekstrartapi 1979 og 1980. Ég sé ekki mun á því að reka B-hluta fyrirtæki með tapi og ríkissjóð. Það hefur að sjálfsögðu nákvæmlega sömu áhrif fyrir hagkerfið, ýtir undir verðbólguna, að reka þessi stóru fyrirtæki með tapi, auk þess sem það gengur ekki til lengdar. Hér er um að ræða einn þáttinn af þeim feluleik sem núv. hæstv. ríkisstj. stundar í verðlagsmálum, að hún horfist ekki í augu við raunveruleikann, hún horfist ekki í augu við það, hvað hlutirnir kosta, og niðurstaðan verður sú, að þessu er stungið undir stól, það er nánast litið á þetta þannig að menn geti alveg gleymt að fyrirtæki séu rekin með taprekstri ár eftir ár, eins og Ríkisútvarpið. Herra forseti. Þessi fjárlagaafgreiðsla er sama marki brennd og fjárlagagerðin fyrir yfirstandandi ár. Sama vinstri stefnan einkennir hana þótt gengið sé lengra nú á ýmsum sviðum. Ríkisútgjöld - eyðsluútgjöld ríkissjóðs - eru þanin út. Skattar verða hækkaðir um allt að 20–26 milljarða kr. að raungildi frá árinu í ár, sérstaklega tekju- og eignarskattar, ef stefna frv. nær fram að ganga. Aukaskattreikningur ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar og hæstv. núv. ríkisstj. til þjóðarinnar er því orðinn geigvænlegur, eins og ég sagði áðan. Sömu reikningskúnstirnar, sem stangast á við lög, eru notaðar til að ná endum saman í ríkisfjármálunum og notaðar voru í fyrra. Lán eru tekin í stórauknum mæli til ýmissa opinberra framkvæmda sem áður voru fjármagnaðar af skatttekjum. Þannig er skrifað upp á víxla sem fjalla í framtíðinni. Með þessu ráðleysi er þrengt að ráðstöfunarfé heimilanna og atvinnuveganna, miðstýring aukin og ríkisafskipti. Síðast en ekki síst leiðir slík vinstri stefna í ríkisfjármálum til óðaverðbólgu. Eins og fyrr lýsi ég því allri ábyrgð á þessari stefnu og fjárlagagerðinni í heild á hendur hæstv. ríkisstj. og stuðningsliðs hennar á Alþingi.



Herra forseti. Ég þarf ekki og skal ekki við 3. og síðustu umr. um fjárlagafrv. fyrir árið 1981 hafa mörg orð. Við 2. umr. frv. gerði ég grein fyrir afstöðu Alþfl. og viðhorfum til frv. og þeirra forsendna sem þar liggja að baki. Við þessa umr. hafa mál ekkert breyst til batnaðar og í ljósi þess er afstaða okkar til frv. hin sama og þá var, að hér sé ekki um að ræða að líklegt sé að þær forsendur, sem frv. byggist á og á að afgreiða á, standist í raunveruleikanum miðað við það sem menn sjá fram í tímann eins og kringumstæður nú eru. Það var tekið fram þá og hefur verið tekið fram enn, að þær efnahagsráðstafanir, sem eiga að treysta forsendur frv. og frv. er raunar meira og minna byggt á, hafa enn ekki séð dagsins ljós. Enginn veit hvenær eða hvort þær koma. Af lánsfjáráætlun hefur ekki sést nema lítið brot sem þarf til að menn geti áttað sig á þessu heildardæmi og gert sér grein fyrir því, hvað er verið að tala um. Ég minntist á lánsfjáráætlun. Hér á dögunum var umr. um lántökuheimild til handa hæstv. ríkisstj. og í þeim umr. kom í ljós, það var upplýst, að þrátt fyrir samþykktar lántökuheimildir fyrir yfirstandandi ár hefur hæstv. ríkisstj. í engu farið eftir þeim, heldur farið svo milljörðum skiptir fram yfir þær heimildir sem Alþingi hefur veitt hæstv. ríkisstj. til lántöku á yfirstandandi ári. Ekkert bendir til þess, að ekki verði eins að farið fyrir komandi ár. Í raun og veru má því segja að það sé til afskaplega lítils að Alþingi sé að samþykkja lántökuheimildir til handa hæstv. ríkisstj., fjárlög eða annað, ef á engan hátt er farið ettir því sem Alþingi hefur samþykkt í þessum efnum. Ég vil því ítreka þá afstöðu Alþfl., sem fram kom við 2. umr. málsins, að meðan ekki eru lagðar á borð þm. þær tvær meginforsendur, sem eiga að liggja til grundvallar því sem frv. gerir ráð fyrir, er í raun og veru afskaplega erfitt og raunar ekki hægt að neinu gagni, svo að vit sé í, að fjalla um fjárlög fyrir árið 1981. Það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. telji að hvorki Alþingi né þjóðinni komi við hvað hún ætlar sér að gera að því er varðar stefnu og ráðstafanir í efnahagsmálum, og það er furðulegt að það skuli þurfa viku eftir viku og mánuð eftir mánuð að ganga eftir því hjá hæstv. ríkisstj. að Alþingi fár um það vitneskju hvað á að gerast til lausnar þeim efnahagsvanda sem við höfum búið við, búum við og fer vaxandi ef ekkert verður að gert. Ég held að það sé hinn mesti misskilningur hjá þeirri hæstv. ríkisstj., sem nú situr og að eigin mati bjargaði heiðri Alþingis, að líta svo á að hvorki Alþingi ná þjóðinni komi við hvert á að stefna í efnahagsmálum á komandi ári eða árum. Ég held að það sé krafa alþm. og þjóðarinnar allrar til stjórnvalda hverju sinni, að þessir aðilar geri grein fyrir því, hvert þeir ætla sér að stefna að því er varðar þessa meginþætti þjóðlífsins, ekki síst þegar ástandið er með þeim hætti sem það nú er og fer greinilega versnandi, eins og allar spár sýna nú. Ég ætla ekki að rekja hér einstaka þætti sem komið hafa til viðbótar að því er varðar fjárlagagerðina milli 2. og 3. umr. Það er að mínu viti engin ástæða til þess. Það væri hægt að hleypa af stað talnaflóði að því er varðar þessa þætti og stefnu efnahagsmálanna. Ég sé ekki tilgang í því. Það eina, sem almenningur í landinu skilur og skilur best að því er þetta varðar, er pyngjan sjálf. Og það er alveg öruggt mál, að á komandi ári, ef ekki verður að gert, verður það pyngja almennings í landinu sem kannske verður fyrst og fremst sá steinn sem hæstv. ráðh. stranda á á næstu vikum eða mánuðum. Breytir þá engu hvað menn telja upp í tölum eða öðru. Pyngjan er sá mælikvarði sem almenningur í landinu leggur á ríkjandi aðstæður og ríkjandi stjórnarstefnu og efnahagsstefnu. Hvað buddan segir mönnum til um er mælikvarðinn. Það er hins vegar ljóst, eins og hv. síðasti ræðumaður kom raunar inn á, að mikill vandi blasir við sumum hverjum þeim fyrirtækjum sem fjallað-var um milli 2. og 3. umr. í fjvn., eins og nefnt var hér. Það eru Póstur og sími, Ríkisútvarpið og fleiri aðilar. En ég sé ekki ástæðu til að fara sérstaklega út í þá sálma. Ég ætla aðeins að víkja örfáum orðum að þeim þætti frv., sem tekur til endurskoðaðrar tekjuáætlunar, og fyrst og fremst í sambandi við tekjuskattinn. Í bréfi frá Þjóðhagsstofnun 17. des. er gerð grein fyrir nokkrum endurskoðuðum þáttum að því er varðar tekjuhlið frv., en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Endurskoðunin nær ekki til tekju- og eignarskatta, en ákvarðanir um þá stofna liggja ekki fyrir á þessu stigi.“ Nú hygg ég að þm. muni að í fjárlagafrv. er gefið til kynna að ýmsu í skattalögum eigi að breyta til að mynda þá forsendu frv. sem þar er gerð grein fyrir, þ.e. varðandi þróun næsta árs. Engin slík frumvörp hafa, að því er ég best veit, verið lögð á borð þm. nú áður en ætlast er til að þeir afgreiði fjárlagafrv. fyrir árið 1981. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir skattvísitölu 145, sem þýðir samkv. nýjustu upplýsingum Þjóðhagsstofnunar a. m. k. 10 milljörðum meiri innheimtu til ríkissjóðs í tekjusköttum á árinu 1981 að öllu óbreyttu en áður var ráð fyrir gert. Skattvísitala frv., eins og það er, gerir því ráð fyrir að a.m.k. 10 milljörðum meira verði innheimt í tekjusköttum af almenningi á árinu 1981 en frumvarpstalan gerir ráð fyrir. Því er eðlilegt að Þjóðhagsstofnun segi: Endurskoðunin nær ekki til tekju- og eignarskatta, en ákvarðanir um þá stofna liggja ekki fyrir á þessu stigi málsins. Það hefur verið reynt af hálfu hæstv. fjmrh. og raunar fleiri stjórnarliða að bera í bætifláka fyrir það, sem haldið hefur verið fram, og draga úr að það væri íþynging skatta miðað við fjárlagafrv. fyrir árið 1981. Það er þó svo augljóst sem verða má, að fengnum nýjustu upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun og að því fengnu að engin frumvörp hafa hér verið flutt af hálfu hæstv. ríkisstj. til að breyta að því er varðar skattlagningu, á tekju- og eignarskatti t.d., eins og boðað var og boðað er í fjárlagafrv. Það væri vissulega æskilegt að fá fram svör við því, hvað hæstv. fjmrh. segir um þessi mál. Er það ekki rétt? Eru ekki réttar hinar nýjustu upplýsingar sem nú liggja fyrir, að hann ætli sér á árinu 1981 að innheimta a.m.k. 10 milljörðum meira af launafólki í landinu í formi tekjuskatts en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir? (Gripið fram i.) Þú sérð hann ekki, nei.  Ég vil þá geta þess, að við 2. umr. frv. lagði ég fram brtt. og þær eru endurfluttar við 3. umr. Ég sé ekki ástæðu til að gera grein fyrir þeim í einstökum þáttum. Það var gert við 2. umr. frv. En nú við 3. umr. flyt ég á þskj. 351 brtt. að því er varðar skattvísitöluna. Ég sagði áðan að hún væri í frv. 145. Mín brtt. er um að í stað „145“ komi: 165. Af þeim brtt., sem fluttar voru við 2. umr. og nú eru endurfluttar, er ein þess eðlis að við gerum ráð fyrir að lækka tekjuskatt um 13.8 milljarða frá því sem hann er í frv. Í samræmi við þann tillöguflutning okkar og þá skoðun, að það sé í raun og veru raunhæfasta leiðin til kjarabóta eins og mál nú standa í þjóðfélaginu, a.m.k. fyrir þá lægst launuðu, og eins og fyrri daginn til að vera sjálfum okkur samkvæmir flytjum við brtt. um að skattvísitalan verði 165 stig. Það þýðir að tekjuskattur á einstaklingum mundi lækka sem nemur um 13.8 milljörðum kr. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa öllu fleiri orð um brtt. Ég vil að lokum segja nokkur orð út af þeim þætti í 4. gr. frv. sem er á bls. 7 í hinum síðustu brtt. frá fjvn., um hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar. Um þetta voru fluttar till. af hálfu fjvn. við 2. umr., en voru svo dregnar til baka og hafa tekið nokkrum breytingum frá því. Ég vil láta það koma fram, að ég hef orð ráðh. fyrir því að það, sem af þeim var tekið milli 2. og 3. umr. málsins, sem er í kringum 40 millj. kr: af 4 eða 5 aðilum og ekki verður í fjárl. fyrir árið 1981, mun koma inn í lánsfjáráætlun fyrir árið 1981. Ekki þýðir það að neitt sé verið að draga í land, herra formaður.  Að þessu loknu, herra forseti, skal ég ekki hafa um málið fleiri orð. Ég ítreka það, að eins og málatilbúnaður er af hálfu hæstv. ríkisstj. við þetta fjárlagafrv. og fjárlögin, sem hér er ætlast til að Alþingi afgreiði í nótt eða fyrramálið, er ógerningur, meðan ekki fást þessar höfuðupplýsingar, sem eru efnahagsráðstafanir og meira en beinagrind af lánsfjáráætlun, að ætlast til þess, að alþm. geti áttað sig á þessu dæmi í heild. Og fari svo fram sem horfir verða fjárlögin fyrir 1981 a.m.k. miklu óraunhæfari en ástæða væri til og hægt væri ef hæstv. ríkisstj. hefði hagað sér með öðrum hætti og skynsamlegri og betri en hún hefur gert að því er varðar þessa fjárlagaafgreiðslu.



Herra forseti. Á þskj. 329, brtt. við frv. til fjárlaga undir VI. lið, er brtt. frá hv. þm. Friðrik Sophussyni, Karvel Pálmasyni, Guðmundi Karlssyni og Lárusi Jónssyni um að til gjalda á fjárlagafrv. verði 2 milljarðar vegna flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli og tekin lán að sömu upphæð. Í tilefni af þessari brtt. vil ég segja þetta: Eins og raunar er kunnugt hefur utanrrh. borið fram tillögu í ríkisstj. um að sérstök lántaka vegna flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli verði tekin inn á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Tillaga utanrrh. hefur ekki verið afgreidd í ríkisstj., en hann hefur áskilið sér rétt til að bera fram brtt. við lánsfjáráætlun. Nú er verið að endurskoða hönnun byggingarinnar með það fyrir augum að lækka byggingarkostnað, og væntanlega verður því verki lokið um miðjan febrúarmánuð n.k. Með tilliti til þessa og svo hins, að lánsfjáráætlun verður ekki afgreidd fyrr en að loknu jólaleyfi þm., sýnist eðlilegast að fresta ákvörðunum í þessu máli.



Formaður fjvn. hefur beðið mig að benda á leiðréttingu sem gera á við 90. lið á bls. 5 í brtt. á þskj. 326 þar sem stendur „Bygging orlofsheimila ASÍ.“ Þar á að standa: Bygging orlofsheimila verkalýðssamtakanna.



Herra forseti. Á þskj. 327 er nál. frá samvn. samgm. og á þskj. 328 eru till. hennar um fjárveitingar til flóabáta og vegna vöruflutninga á landi. Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á hinum einstöku svæðum, svo sem Ísafjarðardjúpi, Breiðafirði, Faxaflóa og til Vestmannaeyja, um Eyjafjörð og til Siglufjarðar, allt til Grímseyjar, og vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Enn fremur hefur n. fjallað um erindi er borist hafa vegna vetrarflutninga á landi, svo sem til rekstrar snjóbifreiða, eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist viðkomandi byggðarlögum að standa straum af þeim kostnaði er þau verða að bera samkv. snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir að reglurnar hafi verið verulega rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs fjárframlög til þeirra aðila sem að dómi n. eru verst settir að þessu leyti. Þó ekki verði komist hjá fjárstuðningi við þá aðila sem hér eiga hlut að máli, ber nauðsyn til að endurskipuleggja ýmsa þætti þessara mála þar sem flutningaþörfin er á sumum svæðum önnur en áður var. Sumir flóabátarnir eru orðnir gamlir, allt upp í 22 ára, óhentugir og rekstrarkostnaður mjög mikill miðað við þá flutninga sem fyrir hendi eru. Að dómi n. má það ekki dragast öllu lengur að gerðar verði ráðstafanir til að endurnýja þessa úreltu og óhentugu flóabáta og miða stærð þeirra og búnað allan við þá þjónustu sem veita þarf á hverju svæði. Nefndinni bárust umsóknir frá 45 aðilum. Halldór S. Kristjánsson deildarstjóri í samgrn. og Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaútgerðar ríkisins mættu á fundum n. og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu n. að verulegu gagni. Nefndin færir þeim sérstakar þakkir fyrir þeirra störf. Skal nú gerð sérstök grein fyrir hinum einstöku þáttum, sérstaklega að því er hin stærri verkefni varðar, þ.e. flutninga á sjó. Hvort tveggja er, að til þeirra gengur mestur hluti þess fjármagns, sem n. úthlutar, og svo hitt, að um allt það, sem lýtur að sjóflutningum, hefur n. miklu fyllri upplýsingar. Fyrir liggur, að hækkun rekstrarkostnaðar bátanna hefur orðið enn meiri en almennar verðhækkanir í landinu, enn fremur, að fram þurfa að fara verulegar, viðgerðir á sumum þessara báta á næsta ári ef þeir eiga að vera þess megnugir að veita þá þjónustu sem til er ætlast og nauðsyn er að veita. Af þessu leiðir að ekki verður hjá því komist að dómi n. að veita nú nokkru hærri fjárhæðir til þessara þjónustuþátta en verðhækkunum nemur. Akraborg: Samkv. rekstraryfirliti frá 1. jan. til 31. okt. 1980 var halli á rekstrinum án afskrifta 91.4 millj., þar með taldir vextir og bankakostnaður upp á 253.6 millj. kr. Í byrjun þessa árs var eigið fé fyrirtækisins neikvætt um 266 millj. Til samanburðar skal þess getið, að bókfært verð Akraborgar er 377.2 millj. kr. Í árslok 1979 nam skuld fyrirtækisins við Ríkisábyrgðasjóð 521.6 millj. kr. og reiknar sjóðurinn 3.75% vanskilavexti af skuldinni, þ.e. um 19.6 millj. á mánuði. Um næstu áramót er áætlað að þessi skuld verði orðin 828.2 millj. kr. Bera þessar tölur með sér hvert stefnir ef engar ráðstafanir verða gerðar nú þegar um skuldabreytingar. Samgrn. hefur yfirleitt fallist á umsóknir fyrirtækisins um gjaldskrárhækkanir á þessu ári, enda er afkoma útgerðarinnar til muna betri en t.d. á síðasta ári. Á næsta ári þarf að fara fram mikil viðgerð á Akraborg og er gert ráð fyrir að hún komi til með að kosta á annað hundrað millj. kr. Því telur n. að ekki verði hjá því komist að veita Akraborginni í rekstrarstyrk á árinu 1981 75 millj. kr. og stofnstyrk 50 millj. kr. Hins vegar er það almenn skoðun nm., að ef vanskilaskuldum fyrirtækisins yrði breytt t.d. í 6– 8 ára lán og engar hindranir verða af hendi hins opinbera með breytingar á gjaldskrá fyrir Akraborg ætti að vera hægt að reka þetta skip án allra rekstrarstyrkja, og að því ber að stefna. þá er Baldur: Flóabáturinn Baldur hefur átt við mikla rekstrarerfiðleika að stríða sem virðast fara vaxandi, og má segja að enginn rekstrargrundvöllur sé fyrir skip af hans stærð og gerð, miðað við flutningaþörfina á því svæði sem Baldur þjónar. Í því sambandi má geta þess, að áburðarflutningar og þungaflutningar, sem hann hefur flutt á hafnir við Breiðafjörð, eru að mestu eða öllu leyti búnir. Hér er um að ræða mál sem ekki verður hjá komist að dómi n. að leysa á næsta ári. Í stað Baldurs þarf að koma skip sem er miðað við þá þjónustu sem þarf að veita byggðunum við Breiðafjörð, og miða verður gerð þess og búnað við að rekstrarkostnaður þess komi til með að verða í lágmarki. Í trausti þess, að stefnt verði að því að skipta um skip á næsta ári, leggur n. til að rekstrarstyrkur verði 180 millj. kr., en vegna halla á fyrra ári 40 millj. kr. eða samtals 220 millj. Á fjárlögum þessa árs fékk Baldur í styrk 118.5 millj., en auk þess 25 millj. á aukafjárveitingu vegna rekstrarerfiðleika og mikils viðhaldskostnaðar á þessu ári. Fagranes: Með umsókn rekstraraðila bátsins er greinargott yfirlit yfir rekstur hans sem af er þessu ári. Þar kemur fram að verulegar líkur eru fyrir því, að rekstur hans standi í járnum á árinu, en ríkisstyrkurinn var 97.3 millj. Útgerð bátsins fer fram á 137.5 millj. kr. framlag til rekstrar og 18.4 millj. vegna halla liðinna ára. Fagranesið er orðið 16 ára gamalt og er því viðhaldskostnaður á bátnum verulegur. Rekstraraðilar eru farnir að hugleiða að fá hentugra skip til þessara flutninga. Í því sambandi þarf að gera athugun á þjónustuhlutverki báts á þessu svæði þar sem fyrir liggur að miklar breytingar hafa orðið þar á samgöngum á landi. Samgrn. hefur nýlega skipað nefnd til að gera athugun á samgöngumálum Vestfirðinga og má vænta þess, að þessi þáttur verði sérstaklega athugaður í því sambandi. Í fréttum hefur komið fram, að Fagranesið strandaði fyrir einum 2–3 dögum og varð fyrir verulegum skemmdum. Gerir rekstraraðili ráð fyrir að á eigendur skipsins komi allt að 10 millj. kr. reikningur fyrir það tjón. Kann að vera að það verði að hlaupa undir bagga, a.m.k. ef þessar skemmdir eru meiri en lítur út fyrir nú. Drangur er orðinn 22 ára gamall og er því viðhaldskostnaður hans orðinn mikill. Í greinargóðri greinargerð, sem fylgir umsókninni, kemur fram að viðhaldskostnaður er áætlaður 46 millj. kr. á næsta ári og er það veruleg hækkun frá því sem verið hefur. Áætlað er að rekstrargjöld hækki um 90% milli ára eða úr 124 millj. 1980 í 236 millj. 1981. Full þörf er á því að hefja athugun á smíði skips í staðinn fyrir Drang. Herjólfur: Svo virðist sem rekstraráætlun skipsins, sem fylgdi umsókn um rekstrarstyrk 1980, muni standast í öllum aðalatriðum, nema viðhaldsliðurinn, hann hækkar um 44 millj. kr. Í umsókn um rekstrarstyrk fyrir næsta ár er vakin athygli á því, að gera má ráð fyrir aukinni fjárþörf vegna þessa liðar, bæði að komið er að fjögurra ára skoðun skipsins og nauðsynlegt kunni að reynast að framkvæma kostnaðarsamar endurbætur á skrúfu og skrúfuútbúnaði skipsins þar sem komið hefur fram titringur í búnaðinum. Fjárhagsvandi fyrirtækisins er mikill og var uppsafnaður fjárhagsvandi þess í byrjun þessa árs talinn vera 131 millj. kr. í lausaskuldum. Rekstraráætlun ársins 1981 er byggð á rauntölum ársins í ár og að hluta til á áætlunum síðustu mánuði ársins með 42% hækkun frá þeim tölum. Gjöld skipsins verða alls 1 milljarður 93.6 millj., en samsvarandi tala fyrir yfirstandandi ár var 810.2 millj. kr. eða hækkun um 35%. Tekjur eru áætlaðar 849.2 millj., sem er 42% hækkun milli ára. Til þess að ná jöfnuði fer útgerð Herjólfs fram á 244.4 millj. kr. ríkisframlag, en auk þess 140.2 millj. til greiðslu á uppsöfnuðum halla fyrri ára, eða samtals 384.6 millj. kr. Á fjárlögum þessa árs var heildarframlagið 201.3 millj. kr. Samkv. þessu er farið fram á 91% hækkun ríkisframlags. Ekki er neitt tillit tekið til fjármagnskostnaðar vegna stofnkostnaðar skipsins, en skuld fyrirtækisins við Ríkisábyrgðasjóð nam 1 milljarði 185.6 millj. kr. í árslok 1979, og samkv. upplýsingum sjóðsins er áætlað að hún verði 2 milljarðar 257.6 millj. kr. nú um næstu áramót. Ef yrðu reiknaðir 3.75% dráttarvextir á þessa upphæð mundi hún verða rúmlega 84 millj. á mánuði og þá sjá menn hvað þessi marglofaða vaxtastefna leiðir af sér. Nefndin telur að ríkisstj. verði nú þegar að taka ákvörðun um hvernig gera eigi upp áfallnar skuldir fyrirtækisins við Ríkisábyrgðasjóð og hvernig standa eigi að greiðslu afborgana og vaxta á næstu árum, og það sama gildir um skuldir Akraborgar. Hríseyjarferjan: Hríseyingar fengu nýja og glæsilega ferju á árinu 1979, sem leysti af hólmi alls ófullnægjandi farkost. Mikill stofnkostnaður fylgdi þessu nýja skipi eða rúmlega 200 millj. kr. Greiðslubyrðin af þessum kostnaði er talin verða 79 millj. á þessu ári og geymdur vandi frá þessu ári er 20.6 millj. kr. eða 99.6 millj. Rekstrarstyrkur á þessu ári var 16.2 millj. og bendir allt til þess, að töluverður halli verði á árinu. Sótt er um 32 millj. kr. rekstrarstyrk. Nefndin telur, að hægt ætti að vera að mæta þeirri fjárþörf að einhverju leyti með því að hækka gjaldskrá, og leggur því til að rekstrarstyrkurinn verði 25 millj. á næsta ári. Málefni annarra flóabáta verða ekki rakin hér, en það er Mjóafjarðarbátur, Mýrabátur, Dýrafjarðarbátur og Langeyjarnesbátur. Við umfjöllun málsins urðu í n. allmiklar umræður um fyrirkomulag umsókna um fjárframlög af þessum lið fjárlaga. Urðu nm. á einu máli um að setja bæri þá vinnureglu, að allar umsóknir skuli hafa borist í hendur n. fyrir 1. nóv. ár hvert, þannig að eðlilegur tími gefist til að fjalla um þær og afla þeirra upplýsinga sem á kann að skorta. Þá er það sömuleiðis skoðun nm., að allir þeir aðilar, sem umsóknir senda og bókhaldsskyldir eru, skuli senda með umsókn afrit af endurskoðuðum reikningum síðasta heils árs vegna rekstrar sem þeir óska að styrktur verði. Aðrir aðilar, einstaklingar eða samtök, sem ekki eru bókhaldsskyldir, skili með umsókn grg. um hvernig áður veitt framlag hafi verið notað og hvernig umsækjandi hyggist nota það framlag sem um er sótt. Full samstaða náðist í n. um tillögur hennar. Var fjallað ítarlega um hverja umsókn. Samkv. grg. þeirri, sem nál. greinir frá, leggur samvn. samgm. til að á fjárlagaárinu 1981 verði veitt samtals 1 milljarður 243.8 millj. kr. sem skiptist eins og ég mun nú frekar greina frá. Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi 1 millj. Til vetrarflutninga í Dalahéraði 1.5 millj. Til vetrarsamgangna í Árneshreppi 1.3 millj. Snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 800 þús. Til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 3.5 millj. Snjóbifreið um Botnsheiði 1.5 millj. og stofnstyrkur sömu bifreiðar 3 millj. Snjóbifreið á Hólmavík 1 millj. Vetrarsamgöngur á Auðkúluheiði, Vestur-Ísafjarðarsýslu, 1.5 millj. Snjóbifreið í Önundarfirði 600 þús. Mjólkurflutningar í Súgandafirði 300 þús. Sandsheiði 900 þús. Mjólkurflutningar í Önundarfirði og Dýrafirði 5.6 millj. Flug til Grímseyjar 5 millj. Til snjóbifreiða í Dalvíkurlæknishéraði 600 þús. Vetrarflutningar í Svarfaðardalshreppi 1 millj. Til snjóbifreiða á Akureyri, rekstur 1 millj. Til Flugbjörgunarsveitarinnar á Akureyri 1.2 millj. Snjóbifreið í Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu 1 millj. Snjóbifreið í Fjallahreppi, rekstur 500 þús., stofnstyrkur 2.5 millj. Snjóbifreið í Austur-Húnavatnssýslu 500 þús. Snjóbifreið í Skagafirði 1 millj. Snjóbifreið í Vopnafirði 900 þús. Snjóbifreið í Kópaskeri í Axarfirði 1.2 millj. Snjóbifreið á Fjarðarheiði, rekstur 10 millj., stofnstyrkur 4 millj., sem er lokagreiðsla á þessum stofnstyrk. Snjóbifreið í Fagradal, rekstur 1.5 millj. og stofnstyrkur 700 þús., sem er einnig lokagreiðsla. Snjóbifreið á Oddsskarði, rekstur 9 millj. og stofnstyrkur 2 millj., sem er enn fremur lokagreiðsla. Snjóbifreið á Fljótsdalshéraði, rekstur 1 millj., stofnstyrkur 300 þús. Vetrarflutningar í Borgarfirði eystra 1.7 millj. Snjóbifreið í Stöðvarfirði, Egilsstaðaflugvöllur 1.4 millj. Vetrarflutningar Djúpivogur-Hornafjörður, rekstur 1.7 millj. og stofnstyrkur 2 millj. Póst- og vöruflutningar í Jökuldal, rekstur 8 millj., stofnstyrkur 2 millj. Svínafell í Nesjum 1 millj. Til vöruflutninga á Suðurlandi 9 millj. Til vöruflutninga í Árneshreppi 5 millj. Fyrir utan þá báta, sem ég greindi frá áðan, gerir samgöngunefndin tillögu um styrk til Mjóafjarðarbáts, í rekstur 20 millj. og stofnstyrk 10 millj., og Langeyjarnesbáts til rekstrar 1.2 millj., til Mýrabáts til rekstrar 100 þús. og Dýrafjarðarbáts til rekstrar 900 þús., eða eins og áður segir 1 milljarður 243 millj. 800 þús. kr.



Herra forseti. Það er að vísu ekki í fyrsta skipti sem afgreiðsla fjárlaga fer fram með því að fundir eru haldnir eiginlega daga og nætur, e,n yfirleitt hefur verið reynt að haga fundarhöldum á þann veg að halda ekki kvöldfundi nema tvö kvöld í einu og hafa nokkurt hlé á milli, því að þm. þurfa vafalaust að kynna sér þskj. og þingmál. En nú finnst mér fyrir mitt leyti hafa keyrt um þverbak í þessum efnum. Það eru geymdir frá 2. til 3. umr. stórir málaflokkar. Það er geymd til 3. umr. tekjuhlið fjárlagafrv., og það hefur oft áður gerst, en síðan tekin til umr. þegar komið er kvöld og illa sóttir fundir, enda kannske von að þm. séu orðnir þreyttir á löngum fundum að undanförnu. Þó að þessu verði ekki breytt við afgreiðslu þessara fjárlaga held ég að þingið eigi að sjá sóma sinn í því að breyta þessum vinnubrögðum í framtíðinni. Ég held að ekki verði hjá því komist, eftir að þskj. liggja fyrir og allt fjvn. og þeirra, sem að þeim málefnum standa, að þm. gefist eitthvert ráðrúm til að kynna sér, hvað er verið að bera á borð fyrir þá, og gefist tækifæri til að fræðast af þeim mönnum sem í fjvn. starfa, en hér er haldið áfram á svo mikilli ferð að þm. vita sennilega mjög takmarkað um það sem þeir eiga að greiða atkv. um í fyrramálið. Ég tek það fram, að þetta er ekkert einsdæmi, en er orðinn leiðindasiður sem Alþingi á að breyta að mínum dómi. Ég hef leyft mér að flytja hér ásamt öðrum þm. nokkrar brtt. Ég flyt ásamt Albert Guðmundssyni nokkrar tillögur sem hann lýsti við 2. umr. og ég þarf engu þar við að bæta, en þó við ég gera nokkuð að umræðuefni eina þá till, sem ég er fyrri flm. að og Albert Guðmundsson flytur með mér, en það er till. um að hækka framlag til sjúkrahúsbyggingarinnar á Ísafirði um 100 millj., í 430 millj. kr. Undirbúningur að þessari byggingu stóð lengi, hönnun tók óhemjumörg ár. Síðan byggingarframkvæmdir hófust má segja að þær hafi verið með nokkuð góðum hætti þangað til á árinu 1979 eða við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1979. Þá keyrir alveg um þvert bak því að dregið er mjög úr framkvæmdahraða. Menn segja: Ja, hefur ekki verið sæmilegt framlag á fjárlögum 1979 og 1980 og eru ekki 330 millj. nokkurt framlag á árinu 1981? En hér fylgir allstór böggull skammrifi frá framkvæmdavaldinu. Það vantar ekki að Alþingi afgreiði fjárlög yfirleitt fyrir jól, að undanskildu þessu ári, sem var af sérstökum ástæðum, en í stað þess að hefja framkvæmdir og hafa framkvæmdaþætti tilbúna hefur Alþingi af mikilli framsýni fyrir allmörgum árum stofnað til svokallaðrar samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir og þessi samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir fjallar um ákveðna framkvæmdaflokka. Hún hefur tekið sér það vald, ef maður mætti svo að orði komast, að þvælast alltaf fyrir árum saman. Þessi stofnun ákveður sjálf hvað skuli boðið út í framkvæmdum, eins og í sjúkrahúsamálum, og hún þarf ekki að svara heimamönnum í þeim efnum því að hún ákvarðar það sjálf. Í raun og veru setur hún fjvn. og fjárveitingavaldið upp við vegg og segir: Þetta er komið í útboð, þetta höfum við ákveðið, þetta höfum við tekið til og þetta verður framkvæmt. En þó að framlög séu veitt til annarra staða en hljóta náð fyrir augum hennar liggur hún á þeim mánuðum saman og í 50–60% verðbólgu brennur fjárlagaframlagið upp. Það hefur gerst í sambandi við þessa byggingu á Ísafirði sem ég skal koma nánar að. Núna standa sakir þannig, að búið er að skrifa þessari virðulegu stofnun, framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins, bréf og óska eftir að útboð fari fram í næsta áfanga. Búið er að skrifa heilbrrn. bréf og búið er að skrifa heilbrrh. persónulega bréf út af þessu. Fyrsta bréfið er dags. 23. apríl til framkvæmdadeildarinnar og sama dag til heilbrrn. Næsta bréf til framkvæmdadeildarinnar er dags. 30. júní og bréf til sjálfs heilbrrh. er dags. 30. júní, en það kemur ekkert svar. Hvorki framkvæmdadeildin, rn. né ráðh. svara. 12. nóv. skrifar byggingarnefnd þessa sjúkrahúss og heilsugæslustöðvar aftur og spyr nú enn um svör. Síðast þegar ég vissi hafði ekkert svar komið. M.ö.o.: hvað eru svona fínir menn og fínar stofnanir að standa í bréfaskriftum við óheflað útkjálkafólk? Það er fyrir neðan virðingu þessara háu herra. Og meðan brenna framlögin á fjárlögunum upp í verðbólgunni og þeim mun minna fæst fyrir þau. Enn þá eru til menn hér á Alþingi sem telja að það hafi verið stórkostlegt „patent“ að setja upp þessa samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Mikið þurfa þeir menn á góðri endurþjálfun að halda. Nú segja þeir vísu menn, sem um þetta mál hafa fjallað, að með þessu framlagi verði hægt að klára þátt heilsugæsluhlutans í þessu sjúkrahúsi í árslok 1982. En þá á eftir að kaupa allt inn í þann hluta sjúkrahússins. Jafnvel þó ríkisstj., sem núna situr, taki mun betur á í baráttunni við verðbólguna, eða réttara sagt þegar hún hefur baráttu við verðbólguna, þó að hún nái einhverjum árangri, sé ég ekki fram á að þetta sjúkrahús verði tilbúið fyrr en komið er nokkuð fram yfir árið 2000. Þá á ég einnig við að það eru alltaf látin bíða öll útboð þangað til komið er að áramótum. Ef mönnum finnst þetta góður búskapur, þá þeir um það. Mér finnst hann ekki góður. Mér finnst hann afleitur. Ég hef áður sagt að ég vilji fara að minnka eitthvað þetta bákn og fækka eitthvað þeim kerfiskörlum sem alls staðar eru að þvælast fyrir og eru að verða þjóðinni til sárra leiðinda og gremju. Ég held að það sé kominn tími til fyrir Alþingi að taka hendurnar úr vösunum og hreinsa eitthvað til og sópa þessu drasli víða út úr húsum og láta þau líta almennilega út. En það er bara komið hér saman þegar menn eru orðnir grútsyfjaðir, slæpir og þreyttir og sennilega lyfta nógu margir upp hendinni á morgun og greiða atkv. með því að þetta sé ekki hægt og það eigi að halda áfram eins og áður. Ég hef þessi orð ekki fleiri um þetta atriði, en ætla að reyna að mæta við atkvgr. í fyrramálið og greiða atkv. með till. mínum þar og sjá einnig hvað aðrir gera og hvort þeim finnst sanngjarnt hvernig farið er að á þessum stað, sem er stærsti staðurinn á Vestfjörðum, en hefur ekki fengið framlag til heilbrigðismála fyrr en var farið í þessa byggingu. Sjúkrahúsið þar var byggt árið 1925 og var fremsta sjúkrahús á landinu þegar það var byggt, en er fyrir löngu orðið gersamlega úr leik hvað snertir að inna þá þjónustu af hendi sem nú er krafist, enda eru flestir sjúklingar, sem eitthvað er að, fluttir á stóru sjúkrahúsin í Reykjavík. En það er ekki það sem fólkið, sem þarna býr, ætlast til. Það ætlast til þess, að staðið sé við þá löggjöf sem Alþingi hefur samþykkt, þá stefnu í heilbrigðismálum sem Alþingi hefur markað. Í frv., sem var lögfest árið 1973, var það stefnan að hraða framkvæmdum og uppbyggingu heilbrigðisþjónustu þar sem hún var bágborin fyrir. Þá geta menn séð hverjar efndirnar hafa verið, sérstaklega síðustu tvö árin, hvað snertir þetta sjúkrahús. Þá hef ég leyft mér að flytja hér till. um að hækka framlög til sjúkrahúsbyggingar á Hólmavík. Það gerði ég einnig í fyrra og fleiri. Meðflm. mínir að þeirri till: eru þrír þm. Vestfirðinga: Þorv. Garðar Kristjánsson, Sighvatur Björgvinsson og Karvel Pálmason. Við leggjum til að það verði hægt að fara í framkvæmdir á Hólmavík. Í tvö ár í röð hefur verið veitt smáframlag til þessa, en ekki er lokið enn þá hönnun því að nefndin, sem ég minntist á áðan, hefur staðið þar líka í vegi. Í bréfi, sem hreppsnefnd Hólmavíkurhrepps skrifar, segir að heilsugæslustöðin á Hólmavík hafi verið starfrækt í leiguhúsnæði undanfarin ár. Húsnæði þetta er í eigu sjúkraskýlisins á Hólmavík og er algerlega ófullnægjandi. Húsnæði þetta er allt of lítið og hentar illa. Auk þess þarf sjúkraskýlið nú þetta húsnæði til sinna þarfa. Starfsaðstaða læknis er slæm. Það er líka bent á að þarna er löngum læknislaust og þegar læknir fæst er það aðeins skamman tíma í einu. Það laðar ekki lækna að slíkum stöðum að starfaðstaða er ekki fyrir hendi. Það er því ekki að furða þó að fólkið, sem byggir þetta læknishérað, sé orðið órólegt að bíða eftir framkvæmdum frá hendi löggjafans, framkvæmdum á þeim lögum sem í gildi eru. Við leyfum okkur að flytja hér tillögu um að 80 millj. verði varið á liðnum um byggingu sjúkrahúsa til heilsugæslustöðvar á Hólmavík, 80 millj. komi í stað 30 millj. sem eru inni og þýða að það er ekki hægt að hefja framkvæmdir á þessu ári á þeim stað. Þau eru ekki mörg heilsugæsluhéruðin á landinu þar sem ekki eru komnar heilsugæslustöðvar eða eru í byggingu. Þess vegna er einnig kominn tími til að taka við sér hvað snertir heilsugæslu í þessu byggðarlagi. Þá leyfum við okkur, sömu þm., að flytja fjórar till. aðrar. Það er í fyrsta lagi till. um hafnarmannvirki í Norðurfirði í Árneshreppi, en Árneshreppur er afskekkt byggðarlag sem er ekki í neinu vegasambandi við önnur byggðarlög nema hásumarið. Það er hvergi upphleyptur vegur frá Kaldrananeshreppi og langleiðina norður í Árneshrepp og þarf feikilega mikið átak að gera í vegamálum þar. Það er því enn brýnni þörf á að taka undir margra ára óskir Árneshreppsbúa um hafnarframkvæmdir í Norðurfirði, en það er verslunarstaður hreppsins. Það eru nú í fjárlagafrv. 19.5 millj. til þessa staðar, til bátalyftu, en ekkert í hafnarframkvæmdir. Við leggjum hér til að í þessa framkvæmd verði varið 40 millj. kr. á þessu ári. Við værum ekki að flytja þessa till. ef þetta væri fyrsta, annað eða þriðja árið sem væri verið að bíða með þessar framkvæmdir. Það er búið að bíða svo lengi að varla er hægt að bíða lengur og þm. Vestfirðinga varla stætt á öðru en vekja athygli þingsins á því. Nú kunna menn að spyrja: Hvers vegna skiptið þið þá ekki öðruvísi þeim fjárveitingum sem Vestfirðir fá af hlutdeildinni í hafnarframkvæmdum? - Því er til að svara, að sá skammtur hefur ekki verið það burðugur að það hafi verið hægt að skipta því fé með öðrum hætti en gert er. Þar er einnig margt sem verður enn þá að bíða. Vitaskuld verður margt að bíða í framkvæmdum í okkar landi, en ég vek athygli á að þarna er um afskekkt byggðarlag að ræða sem hefur engar samgöngur aðrar, nema þá flugsamgöngur að Gjögri þegar hægt er að fljúga, en það eru margir dagar sem falla þar úr á svona stað. Í fjárlagafrv. eru framlög í ferjubryggjur. Ég furða mig á skiptingunni á ferjubryggjurnar hjá fjvn. Nú þykir mér leitt að þurfa að fara að skamma þá nefnd sem mér er langkærust af öllum nefndum þingsins, fjvn., og þarf mikið verk að vinna hverju sinni og vandasamt. En þar fór skiptingin þannig fram, að Vita- og hafnamálaskrifstofan benti á viðhald og endurbætur á fjórum ferjubryggjum á Vestfjörðum, en einhver hefur tætt fimmtu ferjubryggjunni inn, ekki veit ég hver það er, enda skiptir það ekki máli. 55 millj. eru á þessum lið, og við þá fimmtu fer skiptingin þannig fram, það er afskaplega einfalt hvernig nefndin vann: Þeir deildu með 5 í 55 og fengu 11 millj. út á hverja bryggju. Þetta finnst mér vera of einföld afgreiðsla á skiptingu á fjármunum og í fyrsta skipti sem engu er varið á fjárlögum til nýframkvæmda við ferjubryggjur. Við flytjum till. um að ferjubryggja verði byggð á Hvallátrum á Breiðafirði og Skáleyjum á Breiðafirði. Þegar síðasta nýframkvæmd í ferjubryggju var tekin inn, fyrir tveimur eða þremur árum, sem var Hvítanes í Ögurhreppi við Djúp, reiknuðum við með að þeirri framkvæmd yrði lokið á einu ári. Þá var ætlunin að taka aðra þessa ferjubryggju á Breiðafirði næst að dómi þm. Vestfirðinga. Það er byggð í Skáleyjum, en Hvallátrar fóru nýlega í eyði. Þangað er nú að koma ungur og dugandi bóndi sem ætlar að byggja þar upp og nýta föðurleifð sína og hlunnindi öll sem þessar eyjar gefa. Ferjubryggjan getur skipt sköpum um hvort honum tekst að framkvæma áform sín. Það er eftirtektarvert þegar ungur vélstjóralærður maður fer af einum aflasælasta skuttogara landsins og ætlar að setjast að á þessum stað, eins og þessi ungi maður áformar. - Það vantar ekki að búið er að gera áætlanir um uppbyggingu Flateyjarhrepps og það eru fleiri manns bullsveittir við það frá morgni til kvölds og árið út að gera áætlanir. En það verður lítið með þessar áætlanir gert ef aldrei á að veita neitt fjármagn til að framkvæma þær. Það þýðir ekki alltaf að hafa fögur orð um allt, en láta svo efndirnar vanta. Síðasta till., sem við þessir fjórir þm. Vestf. flytjum, er um 4 millj. kr. framlag í hafnargerð á Djúpuvík, en þar hefur einstaklingur, dugandi skipstjóri og útgerðarmaður, staðið að verulegu leyti fyrir hafnarframkvæmdum, en fengið dálítinn styrk frá ríkinu á s.l. ári.  Enn fremur flytja brtt. auk mín Steinþór Gestsson, Karl Steinar Guðnason, Ólafur G. Einarsson, Karvel Pálmason og Halldór Blöndal þess efnis, að framlag til Byggðasjóðs hækki úr 3 milljörðum 750 millj. í 5 milljarða 550 millj. eða um 1800 millj. kr. Til skýringar skal ég geta þess í sambandi við flm., að þeir eru allir stjórnarmenn eða varastjórnarmenn í Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég hrökk dálítið ónotalega við í kvöld þegar ég heyrði fréttirnar í útvarpinu. Þá heyrði ég það haft eftir einum hv. þm., sem er formaður Framkvæmdastofnunar ríkisins, að hann hefði gert góða verslun hér á Alþingi, 6. þm. Suðurl., og fregnin var svo endurtekin í sjónvarpinu, enda mjög merkileg fregn. Það er mjög merkilegt þegar einn þm. segir: Ég er á móti máli. Ég fékk þó skattinn heldur lækkaðan og ég fékk líka loforð fyrir 1500 millj. kr. til Byggjasjóðs og tryggði alveg það sem á vantar Síðan höfðu fréttamennirnir eftir honum að þetta væru hrossakaup í pólitíkinni. Ég hugsaði með mér: Hvað kosta hinir stjórnarþm.? 

Almenningur er farinn að þekkja þessa ríkisstj.

Já, en það er hart að við hinir, Egill minn, skulum fá óorð af þessu. Ég er alveg gáttaður á þessu. Er þetta virkilega satt, hæstv. fjmrh.? Hagar fjmrh. sér svona? Ég hélt að hæstv. fjmrh. væri saklaus, prúður og strangheiðarlegur maður. Hvað hefur skeð hér? Hvað á sér stað? Ég hélt að ekki hefði þurft að versta neitt fyrir Byggðasjóðinn. Byggðasjóðurinn á lögum samkvæmt örugg framlög sem ríkisstj., bæði fyrrv. ríkisstj. og núv. ríkisstj., hafa verið að skera niður á undanförnum árum. Hann á að fá í tekjur 2% af gjaldahlið fjárlaganna og hafði það 1977 eða 1.8% af gjaldahlið fjárlaga. 1978 fer hann niður í 1.5% og 1979 fer hann niður í 1.2%. 1980, eftir að þessi ríkisstj. tekur við, fer hann í 0.7% og í fjárlagafrv., sem við erum núna að ræða, er hann 0.7% eins og það var lagt fram, og það tekur töluverðum framförum hér í meðförum Alþingis hvað hækkanir snertir bæði tekna- og gjaldamegin, svo að þetta hlutfall er enn lægra. Ég hef sagt að ég álasi ekki ríkisstj. fyrir það að hún takmarki eitthvað frekar en verið hefur framlög til hinna ýmsu sjóða. Við þurfum að gera það. Ég tel að ef þeir stóru og háu í þjóðfélaginu ætlast til að almenningur fylgi landslögum eigi þeir að gera það líka. Þeir eru ekki hafnir yfir lög. Ef þeir vilja einhvern samdrátt á þessu hefði verið hægur vandi að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um breytingu, en ekki þann niðurskurð sem hæstv. fjmrh. leyfir sér að gera. Byggðasjóður hefur lánað til skipasmíða og það hefur verið ærið stór hluti af lánum hans, sérstaklega vegna innlendu skipasmíðarinnar, og það hafa verið veitt loforð fram í tímann í trausti þess að staðið verði við gildandi lög. En þessi ríkisstj. og fyrrv. ríkisstj. hafa þverbrotið þau og því stendur Byggðasjóður nú uppi févana. Hann getur ekki sinnt hlutverki sínu fyrir því hvað hann er búinn að binda mikið fjármagn í lánsloforðum. Á sama tíma og við teljum að fiskiskipaflotinn sé of stór er hleypt hverju fiskiskipinu á fætur öðru í byggingu til að binda lengur þann flota sem fyrir er, og það er hamast í því að fá afgreiðslu á þessum málum og ekkert spurt að því frá hendi einstakra ráðh. Forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins lagði fram tillögu 25. nóv., sem ekki hefur enn þá verið afgreidd í stjórninni, á þann veg að „stjórn stofnunarinnar samþykkir að lækka viðbótarlán til innlendrar skipasmíði úr 10% í 5% frá og með deginum í dag vegna þeirra nýsmíða sem framkvæmdir eru hafnar við eða samið hefur verið um“. Viðkomandi skulu í góðri trú lánuð 10% viðbótarlán, en þó með því skilyrði að framlög til Byggðasjóðs verði aukin um 1800 millj. kr. Till., sem við erum að flytja hér, er í samræmi við þá till. Hún er þess eðlis, að það verður dregið úr þessum lánum. Það hafa þá orðið snögg umskipti hjá stjórnarmönnum Framkvæmdastofnunarinnar ef þessari till. verður hafnað. Það vill nú svo til að á fundi sem haldinn var í stjórn stofnunarinnar 24. okt. austur á Höfn í Hornafirði, vakti ég athygli á málefnum Byggðasjóðs og gerði að umræðuefni fjárlagafrv. fyrir árið 1981, en í þessu frv. er gert ráð fyrir framlagi til sjóðsins að upphæð 3 milljarðar 750 millj. kr., lántökuheimild upp á 3 milljarða 150 millj. kr. Lántökuheimild og áætlað eigið ráðstöfunarfé er 1100 millj. kr. Allir stjórnarmenn í Framkvæmdastofnuninni töldu að hér yrði að gera lagfæringu á og þetta gæti engan veginn gengið. Ályktun var síðan samþykkt og stjórn Framkvæmdastofnunar fylgdi þeirri ályktun eftir með viðtölum við þrjá ráðherra, hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. Við sögðum þeim frá því, að þessi skipabyggingalán gætu ekki gengið lengur. Það væri í fyrsta lagi það, að lán, sem veitt væru með þessum hætti, fengjust ekki aftur greidd, það væri útilokað, þau sem færu í innlendu skipasmíðina, enda voru fyrir hálfum öðrum mánuði átta skip, sem byggð höfðu verið innanlands, í vanskilum með afborgun og vexti við Byggðasjóð upp á 1026 millj. kr. auk dráttarvaxta. Fiskveiðasjóður reynir að tryggja sig með því að hækka hlutfallið af aflaverðmætinu, sem fer til hans, allt upp í 20% eða jafnvel hærri upphæð. Það þýðir að sjóður, sem kemur á eftir, fær ekki neitt og lán, sem eftir er að veita, eru fyrir fram töpuð. Hvað segir svo Alþingi eftir nokkur ár við stjórn Framkvæmdastofnunar? Hvað voruð þið að gera með að lána vitlaust og botnlaust til aðila sem ekki geta borgað neitt? Svo ætlast ríkisstj. til að sjóðurinn taki erlend lán upp á 3150 millj. En það þýðir ekkert fyrir Byggðasjóð að haga sér eins við erlendu lántakana og þeir haga sér við Byggðasjóð sem taka lánin innanlands. Þar verður ekkert gefið eftir og þar brennur upp fjármagn Byggðasjóðsins. Er heil brú í þessari fjármálastefnu? Hvar er hæstv. fjmrh., ég þarf að tala við hann?  Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvað þýðir yfirlýsing sú sem kom í fréttunum í kvöld? Ætlar ríkissjóður samkv. þessari yfirlýsingu að leggja til 1500 millj. kr. umfram það sem er í fjárlagafrv., eða ætlar ríkissjóður að útvega Framkvæmdastofnuninni lán upp á 1500 millj. sem Framkvæmdastofnun á að vera ábyrg fyrir og lána svo aftur þeim sem aldrei munu borga það? Þá vil ég nú segja að formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins, ef rétt er síðari tilgáta mín, hafi ekki gert góða verslun og þá sé best að leggja slíka verslun til hliðar. En ég vona að hæstv. fjmrh. upplýsi þetta. Málefni Byggðasjóðs eru ekkert gamanmál. Það hafa sumir kannske, sem e.t.v. eru ekki vel inni í þessum málum, haft oft horn í síðu Byggðasjóðs, og ekki skal ég neita því að einhver mál hafi þar verið afgreidd sem betur hefði mátt með fara. En höfuðverkefnin og eiginlega að mestöllu leyti hafa verið með þeim hætti að þau hafa komið atvinnuuppbyggingu í landinu mjög til góða. Ég er fyrir mitt leyti einlægur stuðningsmaður Byggðasjóðs. Fjmrh.: Það eru fleiri.) Já, þá verða þeir að sýna það í verki, þessir fleiri, en ekki með því að leggja fram þetta fjárlagafrv., sem hæstv. ráðh. hefur gert, og líka fjárlagafrv. fyrr á árinu fyrir 1980, og sömuleiðis fyrirrennari hans og sá sem var þar á undan. Það er af mörgu að taka og um margt að tala í fjárlagafrv., en það verður ekki gert eins og háttað er tíma og umr. Mig langar samt til að gera eitt mál nokkuð að umræðuefni, en það er landhelgisgæslan. Þegar við stöndum eða höfum staðið í deilum við útlendinga telur öll þjóðin að það eigi að styðja og styrkja landhelgisgæsluna. En mér finnst að þær athafnir, sem hafa verið í sambandi við gæsluna á þessu ári, sérstaklega seinni hluta ársins, hafi ekki borið því vitni að styrkja eigi stöðu gæslunnar. Ég fagna kaupunum á hinni nýju flugvél og komu hennar, en ég er mjög andvígur því að selja Fokker F-27 vélina, sem er seld fyrir 675 millj., aðeins 1/5 hluta andvirðis nýrrar flugvélar. Mér finnst líka stórhættulegt að taka þá stefnu, sem nú hefur verið tekin, án þess að áætlun stjórnvalda liggi fyrir í landhelgis- og gæslumálum. Hún liggur engan veginn fyrir. Það er verið að selja flugvél. Það er verið að taka úr notkun og selja tvö varðskip, Þór og Árvakur. Árvakur er vitaskip sem er sérhæft, og ég tel fyrir mitt leyti rangt að selja það. Þór læt ég liggja á milli hluta. Það getur verið gott og skynsamlegt oft að selja skip þegar þau eru orðin gömul og úrelt. En það er ekkert talað um að neitt nýtt þurfi að koma í staðinn, bara að selja og selja. Við færum út í 200 mílur, við höfum losnað að verulegu leyti við útlendinga, en það þarf líka enn að spyrna útlendingum frá 200 mílna fiskveiðilögsögu. Þó að við höfum haft nokkuð góða gæslu í lofti á undanförnum árum hefur sú gæsla aðeins náð að miða út brotleg skip, en það hefur þá ekki verið til varðskip til að hirða sökudólgana, sækja þá. Það þýðir ekki að vera að tala um að stækka landhelgina og friða hana fyrir útlendingum, en draga svo saman seglin í löggæslu í fiskveiðilögsögu okkar. Ég held að meira hafi ráðið um þetta mennirnir í fjmrn. með hnífinn á gæslunni en skynsemin. Ég er þó ekki með þessum orðum að segja að ekki megi ýmislegt betur fara hjá Landhelgisgæslunni eins og öllum öðrum stofnunum í landinu. Að sjálfsögðu ber að líta á það mál af fullri sanngirni og velvilja. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Þar sem þeir félagar mínir úr 1. minni hl. fjvn., þeir hv. 3. þm. Norðurl. e. og hv. 10. þm. Reykv., gera afstöðu okkar til afgreiðslu fjárlaga glögg skil ætla ég að leyfa mér að fara fáum orðum um stöðu og horfur í sjávarútvegi, fiskvinnslu og útgerð nú um áramótin. Þótt oft hafi syrt í álinn held ég að sjaldan eða aldrei hafi horfur verið jafndökkleitar og nú á þeim vettvangi. Framleiðsla og útflutningur frystra afurða hefur aldrei verið meiri en á þessu ári og verð í flestum tilvikum hátt, en afkoma frystihúsanna flestra slæm og margra mjög léleg. Jafnframt benti margt til þess, að staða þeirra mundi enn versna á þessu ári. Forráðamenn frystihúsanna margvöruðu við þessari mjög neikvæðu þróun, en töluðu fyrir daufum eyrum. Því miður reyndust þeir sannspáir, eins og í ljós kom s.l. sumar og haust þegar fjöldi frystihúsa varð að stöðva rekstur um lengri eða skemmri tíma vegna fjárhagsörðugleika. Hér varð ekki bágum ytri skilyrðum um kennt, heldur óstjórn og ráðleysi í íslenskum efnahagsmálum og duglausri ríkisstj. Sem dæmi um þróunina má taka að frá byrjun árs 1979 til ársloka hækkuðu laun í fiskvinnslunni um 51.6%. Hráefni hækkaði á sama tíma um 59.7%. Þá hækkuðu flestir rekstrarliðir og þjónusta að sama skapi a. m. k, og jafnvel meira, svo að ekki sé minnst á vextina því að vaxtastefna sú, sem fylgt er, er að kafkeyra alla framleiðslu í landinu. Láta mun nærri að afurðalánavextir í fiskvinnslu séu nú milli 70 og 80% þegar tillit er tekið til 5% gengissigs á mánuði eins og verið hefur. Menn spyrja hve lengi slík vitleysa geti gengið og hver samkeppnisaðstaða fyrirtækja með slíkar byrðar sé. Stærstur hluti tekna hraðfrystiiðnaðarins er vegna útflutnings sem greitt er fyrir í bandarískum dölum, en verð helstu tegunda hélst að mestu leyti óbreytt í erlendri mynt allt árið 1979. Á sama tíma hækkaði verð á dal aðeins um 24.2%. Frá ársbyrjun 1979 fram til nóvembermánaðar í ár hefur hækkun launa verið í fiskiðnaðinum 37%, hækkun hráefnis 137%, en hækkun á bandaríska dalnum aðeins 82. Fyrir fáum árum var stöðug og mikil hækkun fiskverðs í Bandaríkjunum eins konar náttúrulögmál sem íslensk stjórnvöld gátu treyst á til bjargar úr efnahagsörðugleikum, en slíkt er nú liðin tíð og þar er ekkert á að treysta fremur en annars staðar á mörkuðum okkar. Gengið á að vera skráð miðað við afkomu veiða og vinnslu, en stöðugt er stimpast við að viðurkenna orðnar staðreyndir í efnahagslífinu og oftast dregið að færa skráninguna til sannvirðis og framleiðslufyrirtækjunum látið blæða á meðan, enda ekki að undra þótt stjórnvöld hiki við að viðurkenna og opinbera eigin ósigur. Hér gefur að líta hluta af neðanjarðarhagkerfinu. Þar sem ríkisstj. neitar orðnum staðreyndum þegar starfsgrundvöllur fyrirtækjanna er ákveðinn er raunafkoma ársins framreiknuð. Nú stendur svo á að byggt verður á raunafkomu ársins 1978. Þá var afkoman mjög léleg yfir heildina, viðhald og fleiri kostnaðarliðir dregnir saman og koma því hvorki rétt né sanngjarnt fram í framreikningunum. Þá skekkir stöðugt vaxandi verðbólga útkomuna mjög og gefur ranga mynd. Breytingar á vaxtakjörum hafa verið mjög neikvæðar frá miðju árinu 1979, en þá voru ákveðnir grunnvextir og verðbótaþáttur að auki sem mjög verður erfitt að meta inn í afkomu ársins og framreikna. Þótt látið sé í veðri vaka að stefnt sé að hinum svo kallaða núllpunkti í afkomu á meðalfyrirtæki er langt frá því, að hér sé jafnvægi náð í afkomu, því aldrei hafa vextir af eigin fé verið virtir í útreikningunum og verður þetta því óréttlátara sem vextir verða hærri. Í fiskvinnslu áætlar Þjóðhagsstofnun vextina 8.4% af tekjum eða 23.8 milljarða, en vextir og gengissig af afurðalánum lætur nærri að séu 12% af tekjum ársins 1980 eða um það bil 50% af launalið í fiskvinnslunni, og eru því vextir í fiskvinnslunni vanmetnir um 8–10 milljarða. Einnig er launaliður vanmetinn og þrátt fyrir áætlaðan núllpunkt hafa hlaðist upp vanskil hjá fiskvinnslunni og útgerðinni. Þrátt fyrir tól sín og tæki sjá reikningslista- og spámenn ríkisstj. ekki við verðbólgunni og spár þeirra og framreikningar standast ekki sem skyldi þegar á reynir. Rafmagnskostnaður í fiskvinnslu er gífurlega hár og misjafn kringum landið og er gjarnan vanmetinn kostnaðarliður í framreikningi. Í fiskiðnaðinum, sem er í raun okkar eina innlenda stóriðja og ef á heildina er lítið stórkaupandi rafmagns, sýnist hvorki ósanngjarnt né óeðlilegt, miðað við gildi fiskvinnslufyrirtækjanna fyrir sveitarfélögin úti á ströndinni og fyrir þjóðarbúið í heild, að rafmagn fengist við sama verði og stóriðjufyrirtæki, sem verið er að byggja upp með aðstoð og í sameign með útlendingum og með erlendu fjármagni, greiða. Frystihúsin hafa yfirleitt stöðugan rekstur árið um kring og hljóta því að teljast fastur og áreiðanlegur orkukaupandi. Um Verðjöfnunarsjóð er það að segja, að hann hefur til þessa skilað hlutverki sínu með ágætum því að viðmiðunarverð var ákveðið í erlendri mynt. En nú er staða í frystideild hans með þeim hætti, að um það bil 1 milljarð vantar til að ljúka greiðslum þessa árs og ekki króna eftir til að mæta næsta ári. Ekki verður sjóðnum bjargað með gengisfellingu með því fyrirkomulagi afurðalána sem nú er í gildi. Nú stöndum við frammi fyrir því, að sjómenn hljóta að gera kröfur um 20–30% fiskverðshækkun um áramót. Til að halda sínum hlut í launum miðað við landverkafólk verða þeir að fá 22% hækkun. Skyldi maður því ætla að fiskverðshækkun verði ekki undir 15 – 20% um áramótin. Jafnvel þó olíugjald yrði með öllu fellt niður yrði hlutur fiskvinnslunnar í hækkuninni ekki undir 14–15%. 15% hækkun á hráefni og afkoma frystingarinnar á núlli þýddi 15% gengisfellingu við þessar aðstæður. Sjómenn verða að fá leiðréttingu launa sinna, útgerðinni veitir sannarlega ekki af sínum hlut, en fiskvinnslan, a.m.k. frystingin, þolir enga hækkun við óbreyttar aðstæður, enda hefur hún hlaðið upp lausaskuldum á þessu ári. Væri sannarlega forvitnilegt fyrir hv. alþm. að fá upplýsingar um hvernig ríkisstj. ætlar að leysa þennan mikla vanda nú um áramót meðan þeir eru fjarri góðu gamni. Verður gerð fyrirkomulagsbreyting á Verðjöfnunarsjóði og afurðalánafyrirkomulagi? Segja má að endurgreiðsla á gengismun í haust hafi verið viss viðurkenning á að afurðalánakerfið hafi brugðist. Verður byrjað á að fella nýkrónuna okkar um 15 – 20%? Eða hvernig ætlar ríkisstj. að taka á þessum vanda? Um ástandið hjá útgerðinni þarf vart að vera margorður því að allar greinar hennar eru nú reknar með meira eða minna tapi. Í yfirlitsræðu formanns LÍÚ á landsfundi samtakanna nýlega kom fram að hin gífurlegu vanskil, sem safnast hefðu hjá útgerðinni, næmu yfir 30 milljörðum kr. og að dráttarvextir einir af vanskilunum yrðu um 17 milljarðar á ári eða 1425 millj. á mánuði. Skuldaskil þau, sem nú eru boðuð, eru því sannarlega ekki að ófyrirsynju, en spurning er hvaða tilgangi það þjónar að hlaða lánum á lán ofan með þeim vaxtakjörum sem í boði eru. Þarna pissa menn bara í skóinn sinn, því að flest eru lánin aðeins til 5 ára og annaðhvort á lánskjaravísitölu eða verstu kjörum Fiskveiðasjóðs, sem eru litlu betri kjör en að greiða dráttarvexti af öllu saman. Það verður fróðlegt að bera saman tap sjávarútvegsins, útgerðar og fiskvinnslu, við gróða Seðlabanka og Fiskveiðasjóðs nú í árslok og sjá hvort nemur hærri fjárupphæðum. Ef svo fer fram sem horfir sjá bæði einstaklingar og fyrirtæki í þessum atvinnuvegi fram á greiðsluþrot. Með því er að vísu þjónað tilgangi þeirra þjóðfélagsafla sem vilja flytja rekstur og eign atvinnutækjanna frá einstaklingunum yfir til ríkisins. Hv. alþm., þegar við nú afgreiðum einhver mestu verðbólgufjárlög í sögu þjóðarinnar skulum við hafa í huga að öll útgerð landsmanna er rekin með stórfelldu tapi. Söltun situr nokkurn veginn við slétt borð, enda hefur vinnufriður haldist allt árið og afurðir sendar jafnharðan út á markaðina og því lítill vaxtakostnaður í greininni. Eina vinnslugreinin, sem skilar sæmilegri afkomu, er herslan sem alltaf verður að líta á sem hálfgert fjárhættuspil. En frystiiðnaðurinn, eini raunverulegi stóriðnaður þjóðarinnar, stendur frammi fyrir hrikalegri vandamálum en nokkurn tíma áður um áramót. Það fólk, sem starfar að framleiðslu og útflutningi, spyr hve lengi ríkisstj. og Alþingi ætli að halda áfram að flytja út heimatilbúna óðaverðbólgu og hvenær komi að þeim tímamótum að erlendur markaður taki ekki lengur við óráðsíunni.



Herra forseti. Ég byrja mál mitt með því að segja að ég get vel tekið undir ræðu hv. 1. þm. Vestf. í sambandi við málefni Landhelgisgæslunnar. Þar er vissulega um mál að ræða sem þarf að taka til ítarlegrar umfjöllunar. Efling Landhelgisgæslunnar er mikilvægt mál fyrir okkur. Ég tel að það sé kominn tími til að skoða það mál opnum augum, miðað við þá tækni og þær nýjungar sem eru á því sviði, því að öflug landhelgisgæsla er brýnt mál sem þarf að skoða mjög vandlega. Það var ekki ætlun mín að ræða hér efnislega um fjárlögin, enda stöndum við framsóknarmenn að meirihlutaáliti sem hér hefur verið gerð ítarleg skil af formanni fjvn. Eins og fram hefur komið við þessar umr. eru fjárlög fyrir árið 1981 undirbúin og unnin með svipuðum hætti og verið hefur á undanförnum árum. Hins vegar hefur efnahagsástandið, hin mikla spenna í þjóðfélaginu, gert þessa fjárlagagerð vandasamari en oftast áður. Meginmarkmið fjvn., sér í lagi meiri hl. n., hefur því verið að halda fjárlögum innan þeirra forsendna sem fjárlagafrv. byggir á, sem eru í meginatriðum að launaverðlagsþróun verði sú, að tekjur og verðlag hækki að meðaltali um 42% milli áranna 1980 og 1981. Til þess að því markmiði verði náð tel ég að fjvn. hafi með aðhaldsaðgerðum sínum við umfjöllun frv, auðveldað stjórnvöldum að marka skynsamlega stefnu í efnahagsmálum sem allir eru í raun sammála um að ekki megi draga lengur að koma fram. Ég vil í þessu tilefni geta þess, eins og allir ættu raunar að sjá, að í sjálfu frv. eru 11 milljarðar til efnahagsaðgerða og enn fremur hefur hér komið fram að möguleikar eru á 4 milljörðum í sambandi við skattheimtu sem einnig má nota í sama skyni. Ég get ekki stillt mig um að nota tækifærið til að lýsa sérstakri ánægju með yfirlýsingar hv. stjórnarandstæðinga á Alþingi undanfarnar vikur um nauðsyn á mikilvirkum aðgerðum í efnahagsmálum, því að ég geri ráð fyrir að þrátt fyrir stóryrði þeirra og orðaskak gagnvart ríkisstj. og okkur stuðningsmönnum ríkisstj. viðurkenni þeir í raun hið atvarlega efnahagsástand og viðleitni og ákvörðun ríkisstj. til viðnámsaðgerða. Það mætti því ætla að þeir væru fúsir til samvinnu um þessar aðgerðir. Þetta er mjög mikilvægt að mínu mati og undirstrikar þann þunga sem við framsóknarmenn höfum lagt og leggjum í undirbúning efnahagsaðgerða hæstv. ríkisstj. sem nú eru á lokastigi. Dreg ég ekki í efa að stjórnarandstaða muni styðja væntanlegar aðgerðir. Það er Þjóðarvilji. Í sambandi við afgreiðslu fjárlaga nú vil ég láta í ljós þá skoðun, að ég tel brýna nauðsyn að fjvn. fái aðstöðu til að taka til ítarlegrar skoðunar ýmsar fyrirferðarmiktar stofnanir ríkisins með það fyrir augum að gera úttekt á því hvort sú mikla sjálfvirka útþensla í umfangi ýmissa ríkisstofnana hefur við rök að styðjast. Þetta er mikið og vandasamt verk, en að mínu mati má ekki lengur fresta að hefja í alvöru þessa úttekt í sambandi við fjárlagagerðina. Jafnframt tel ég að fjvn. verði að hafa möguleika til að taka virkari þátt í gerð fjárlaga í samvinnu við fjárlaga- og hagsýslustofnun en venja hefur verið til þessa. Um þetta ætti raunar Alþingi að taka sérstaka afstöðu sem fyrst. Við afgreiðslu fjárlaga 1980 var ákveðið af n. að gera athugun á einni eða fleiri ríkisstofnunum á grundvelli svokallaðrar núllgrunnsáætlanagerðar. Þetta mistókst algerlega, því miður, ekki síst vegna aðstöðuleysis nefndarinnar og tímaleysis hagsýslustofnunar. Tel ég sjálfsagt að skoða þetta mál betur og kanna hvort þessi aðferð, sem víða um heim hefur gefið góða raun að sagt er, hentar að einhverju marki í okkar efnahagskerfi. Í þessu sambandi vil ég nefna hér framkvæmd laga um skipan opinberra framkvæmda frá 30. apríl 1970. Framkvæmd þessara laga hefur verulega mistekist. Í sumum tilfellum hefur hún verkað öfugt við tilganginn. Það mætti hafa langt mál um þetta atriði sérstaklega og lesa upp úr lögunum sjálfum sem Alþingi samþykkti á sínum tíma mótspyrnulítið, að því er ég hygg, hér í sölum Alþingis. En því miður hefur framkvæmdin verulega mistekist. Ég tel því brýna nauðsyn að Alþingi taki þessi lög til endurskoðunar með tilliti til þeirra miklu ágalla og árekstra sem sífellt eru að verða eða hafa komið fram, ekki síst í sambandi við fjárlagagerðina sjálfa. Kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf. ýmislegt viturlegt um það mál. Þó að vissar ýkjur hafi verið hjá honum í mörgum tilfellum styðst þetta þó við vissa reynslu. Við höfum margar stjórnarstofnanir í kerfinu, sumir segja of margar. Ég nefni Rannsóknarráð ríkisins sem á að vera ráðgefandi við stefnu í rannsóknum fyrir atvinnuvegina, ekki síst iðnaðinn, svo og fyrir nýjar iðngreinar og ýmsa framtíðarmöguleika og ekki síst í því verkefni að skipuleggja stofnanir á þessu sviði. Það er skoðun mín að endurbæta þurfi skipulag þessara mála í heild, þar með talið Rannsóknaráðið sjálft. Það vill einhvern veginn þannig til í okkar litla þjóðfélagi, að það er eins og það sé sjálfgefið að um offjölgun þurfi að verða í nefndum og ýmsum stjórnarstofnunum sem eiga að vera til ráðuneytis um að skipuleggja ýmsa þætti í þjóðfélaginu. Eitt þýðingarmesta atriðið í sambandi við fjárlögin er auðvitað hvernig fjármagnið, sem veitt er til hinna ýmsu framkvæmda, er nýtt. Það er áreiðanlega verðugt viðfangsefni Alþingis að skoða vandlega á hvern hátt eftirlit á þessu sviði getur farið fram og þá ekki síður með ríkisframkvæmdum en sameiginlegum framkvæmdum ríkis og sveitarfélaga. Ég vil vekja sérstaka athygli á hugmynd hv. 3. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, sem kom fram í till. hans hér á Alþingi á fyrri þingum um tengingu ríkisendurskoðunar við eftirlit á þessu sviði. Í lögum um stjórn efnahagsmála o.fl. eru að vísu sterk ákvæði um fjárfestingarmál, en að mínu mati ná þau alls ekki nógu vel utan um þetta verkefni. Ég vek athygli á því, að enn hefur Alþingi ekki tekið beina afstöðu til lögbundinna framlaga til fjárfestingarsjóða þar sem framlög eru skorin niður í fjárlögum ár hvert án þess að lögum sé breytt. Ég tel að ekki sé hægt að draga lengur að marka stefnu í því máli. Það er óraunhæft og raunar alls ekki í samræmi við tilgang laganna að hafa þá viðmiðun eða þá stefnu sem fylgt hefur verið í þessu máli, og þetta á einnig ríkan þátt í að skekkja fjárlögin frá ári til árs. Ég minni hér á eitt mál í fjárlögum sem um hefur verið rætt í fjölmiðlum. Málið er ekki stórt, en það er um fjárveitingu til að setja upp lyftu í Þjóðminjasafnshúsið í þeim tilgangi að auðvelda fötluðu fólki aðgang að þessu safni. Hvernig staðið hefur verið að framkvæmd þessa máts er raunar gott dæmi um hvernig ekki á að standa að framkvæmd fjárlaga. Í fjárlögum 1979 var fyrst veitt fé til framkvæmda þessara sjálfsögðu úrbóta. Fjármagnið var notað í annað án samráðs við fjvn., m.a. keyptur sendiferðabíll o.s.frv. Í fjárlögum yfirstandandi árs - 1980 - var aftur veitt fé til að kaupa lyftu. Ekkert hefur verið framkvæmt, en lyfta pöntuð og mun sennilega koma í byrjun næsta árs, hluti fjárhæðar greiddur inn á pöntunina. Þetta kom í ljós við eftirgrennslan í haust. Fjvn. gerði sérstaka úttekt á þessu máli nú og leggur fram till. um 26 millj. kr. fjárveitingu til að tryggja að staðið verði við þessa nauðsynlegu framkvæmd fyrir fatlað fólk í landinu. Ég tel nauðsyn í þessu tilfelli að fjvn. taki sér það vald nú í vetur og vor að fylgja þessu sérstaka máli eftir að gefnu tilefni. Þetta sýnir okkur, þm. góðir, ljóslega þörfina á raunhæfara eftirliti með opinberum framkvæmdum í landinu. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég nefna sérstaklega einn mikilvægan þátt fjárlaga, þ.e. fjármagn til vegamála 1981 sem er eins og allir vita tæplega 39 milljarðar. Það er veruleg aukning frá fyrri árum og mun gera mögulegt að ná umtalsverðum árangri á næsta ári bæði í uppbyggingu vega og lagningu varanlegs slitlags. Stórframkvæmdir í vegamálum eru með þýðingarmestu framkvæmdum fyrir þjóðina. Svo sannarlega vona ég að nú sé brotið í blað og næstu ár berum við gæfu til að gera stórátak á þessu sviði. Það er eitt þýðingarmesta byggðamál á Íslandi sem stendur. Það hefur e.t.v. ekki vakið athygli annarra en mín, að hv. frsm. 1. minni hl. fjvn. taldi ekki ástæðu til að minnast á þetta atríði í hinni venjulegu neikvæðu ræðu sinni um fjárlög ríkisins. Það vakti athygli. Hvers vegna? Vegna þess að þetta er eitt af þeim málum sem hefur verið deilt hart um á undanförnum árum í sölum Alþingis. En það er ekki ástæða til þess nú, þegar eitthvað jákvætt er að gerast í svona málum, að minnast á það. Þetta eru neikvæð vinnubrögð og neikvætt tal. Í tilefni 50 ára afmætis Ríkisútvarpsins vil ég láta koma fram, að ég vona að ákvörðun verði tekin um að hefja byggingu útvarpshúss í byrjun næsta árs og jafnframt verði myndarlegur rekstur hljóðvarps og sjónvarps tryggður með samræmdum aðgerðum bæði hvað varðar breytt innheimtukerfi afnotagjalda svo og nýja tekjustofna. Ég tel sjálfsagt að þm. sameinist um það á þessu þingi að finna varanlega lausn fyrir þetta óskabarn okkar. En ég get ekki látið hjá líða, um leið og ég minnist á þetta, að lýsa furðu á brtt. fyrrv. formanns fjvn., hv. 5. þm. Vesturl., sem er hér á þskj., ekki vegna þess að málið sé ekki gott sem hann flytur og vissulega væri nauðsyn að fá á því leiðréttingu, heldur vegna þess að í fjvn. fyrir ekki ári vorum við að ræða um þetta sama vandamál sem var enn þá stærra þá að vissu leyti, og þá var afstaða hans önnur.  Ég vil endurtaka að ég vona að hv. þm. beri gæfu til þess á þessum tímamótum að taka myndarlega á þessu máli. Það þarf að skoða það ofan í kjölinn og finna skynsamlegustu leið, sem hægt er að fara, til að gera þessa stofnun sjálfstæða, eins og hún þarf og á að vera. Ég vil að lokum þakka fjvn.-mönnum fyrir ágætt samstarf svo og hagsýslustofnuninni og ánægjulega samvinnu í fjvn. í vetur. Hvað sem við segjum um þessi fjárlög og hvað sem við segjum um efnahagsástandið almennt er það von mín og trú, að þessi fjárlög marki á vissan hátt tímamót til framfara í landinu.



Herra forseti. Þeir hafa, samnm. mínir í hv. fjvn., bæði gert grein fyrir tillögum, sem n. stendur að, og eins fyrir viðhorfum 1. minni hl. og þarf ég þess vegna ekki að koma inn á öll þau mál sem æskilegt hefði verið að ræða við 3. umr. og ekki gafst tími til að fjalla um við 2. umr. fjárl. Þar flutti ég reyndar enn fremur ræðu. Í henni fjallaði ég sérstaklega um nokkur atriði sem voru þá nýkomin fram, eins og t.d. vörugjaldið sem sumir kalla Guðmundarskattinn, en aðrir hrossakaupalögin, en þau eru dæmi um skattaaukningu sem byggist á því, að hæstv. ríkisstj. notfærir sér bágindi atvinnugreinar í landinu. Nánar tiltekið gerist það með þeim hætti, að inn í fjárlög eru settir 2.7 milljarðar undir yfirskriftinni „aðlögunargjald,“ þótt vitað sé að innan hæstv. ríkisstj. sé engin eining um slíkt. Svo þegar fella þarf þetta gjald niður, eins og allir vissu að stóð til um áramót, er efnt til nýrrar skattheimtu og látið líta svo út að hún komi í staðinn fyrir aðlögunargjaldið. Um þetta höfðum við fjallað í báðum deildum Alþingis á undanförnum dögum, og það er ekki skrýtið að brestur hafi komið í stjórnarliðið þegar um þetta mál var fjallað. Ég minntist jafnframt á verðbólguþróunina í ræðu minni við 2. umr. fjárlaganna og benti á þá staðreynd, að íslensk verðbólga, innlend verðbólga, sem stundum er kölluð svo, hefur losnað frá hinni alþjóðlegu verðbólgu. Verðbólga á Íslandi er orðin frá 5 og upp í 10 sinnum meiri en í nágranna- og viðskiptalöndunum, í stað þess að vera frá helmingi til þrisvar sinnum meiri, eins og hún var um árabil. Ástæðan er sú, að verðbólgan fylgir innlendum lögmálum og aðeins lítill hluti hennar er innfluttur. Á þetta leggur raunar seðlabankastjóri áherslu í nýlegri grein, sem ekki var komin fram þegar við ræddum saman við 2. umr. fjárlaga. Hann staðfestir þetta og segir til viðbótar að líkast til sé eini möguleikinn til að ná þessari verðbólgu niður að gera það með samstilltu snöggu átaki sem standi yfir í mjög stuttan tíma, þvert á þær skoðanir sem nú virðast vera ráðandi í stjórnarherbúðunum og barist er fyrir undir merkjum svokallaðrar „niðurtalningar.“ Það er eðlilegt að þessi viðhorf komi upp núna hjá þeim mönnum sem taldir eru fróðastir og færastir í þessum málum. Þetta þóttust aðrir hafa vitað fyrir nokkrum mánuðum. Ég sýndi fram á svikin loforð í ræðu minni, - svikin loforð sem kæmu fram í stjórnarsáttmála núv. hæstv. ríkisstj., - og átti reyndar von á því, að hæstv. fjmrh. tæki þá málið upp og reyndi að svara því á einhvern veg og þá sérstaklega þeim þáttum sem sneru að húsnæðismálunum. Það var ekki gert, aðeins var kroppað í málið. Nokkrum dögum síðar kom hæstv. félmrh. í ræðustól hér á hv. Alþingi og sagði að það væri ekki tími til að tala um þessi mál núna, við skyldum ræða þau seinna. Það blasir við sú staðreynd í húsnæðismálunum að það vantar bein framlög úr ríkissjóði á bilinu frá 4.6 milljörðum og upp í tæpa 12 milljarða, eftir því hvernig reiknað er, en lægra er ekki hægt að komast, hvernig sem lítið er á málið, það er almennt viðurkennt. Hv. síðasti ræðumaður ræddi nokkuð um opinberar framkvæmdir og lögin um skipan opinberra framkvæmda, og það gerði ég reyndar líka í ræðu minni við 2. umr. Ég benti þá á að 20. gr. þeirra laga, um skilamat, hefði aldrei komið til framkvæmda. Ég get verið hjartanlega sammála síðasta hv. ræðumanni um að auðvitað á að breyta þessu, og það verður gert að sögn forráðamanna ríkisendurskoðunar annars vegar og forráðamanna framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar hins vegar. Um þetta mál ræddi ég afar ítarlega og benti á þessi atriði og get verið síðasta ræðumanni fyllilega sammála um að það er ástæða til að athuga gaumgæfilega hvort ríkisendurskoðunin á ekki fremur heima undir Alþingi en undir framkvæmdavaldinu. Ég ræddi í ræðu minni jafnframt um málefni Reykjavíkurborgar og lagði fsp. fyrir hæstv. fjmrh. af því tilefni að nú skuldar ríkissjóður Reykjavíkurborg frá a.m.k. 3 milljörðum að tæpum 6 milljörðum, sé talað um verðlag fjárlagafrv., vegna sjúkrahúsabygginga í Reykjavík. Á fjárlögum ársins í ár er heimildargrein fyrir hæstv. ráðh. um að semja við Reykjavíkurborg. Sú heimildargrein verður áfram í fjárlögum samkv. fjárlagafrv. Ég fagna því svari hæstv. fjmrh., sem hann gaf við þessari fsp., að hann sé tilbúinn fyrir sitt leyti að beita sér í þessu máli og að hann tók undir þau sjónarmið, að til greina kæmi að ríkið afhenti upp í þessa skuld landspildu sem er eign ríkisins, en er á Reykjavíkursvæðinu. Um tæknileg atriði, sem snerta fjárlög, núllgrunn og nýjar aðferðir við fjárlagagerð, ætla ég ekki að fjalla að þessu sinni, en tek undir orð síðasta ræðumanns um núllgrunninn að skoða þarf það mál vandlega. Því miður hefur ekki gefist tími til þess, en við höfum loforð fyrir því, ekki einungis í fjárlagafrv., heldur af vörum hagsýslustjóra, að það verði gert eftir áramótin. Ég hygg að hv. fjvn. ætli sér að fylgjast vel með framkvæmd þeirra mála. Á bls. 192 í fjárlagafrv, er fjallað um Rannsóknaráð ríkisins. Þar er langur texti um samþykktir ályktana Alþingis og ríkisstj. um gerð langtímaáætlana, um grunnstærðir stofnana, samræmingu á gjaldskrá og slík atriði sem ég hygg að fáir þm. gefi yfirleitt gaum. Í tilefni af því, að í fjárlagafrv. kemur fram að ekki var lokið við að endurskoða í frv. þau atriði sem snúa að rannsóknastofnunum og Rannsóknaráði, tel ég ástæðu til að fara örfáum orðum um þessi atriði. Það fjármagn, sem varið er til rannsókna og þróunarstarfsemi í þágu úrvinnslugreinanna, er miklum mun lægra en eðlilegt getur talist, bæði í alþjóðlegum samanburði og í samanburði við það sem varið er til þessarar starfsemi í þágu frumvinnslugreinanna. Þetta kemur fram í því, að til byggingariðnaðar og fiskvinnslu er einungis varið nálægt 0.2–0.3% af vinnsluvirði í þessum greinum, en hins vegar milli 2 og 3% til fiskveiða og landbúnaðar og raunar yfir 6% vegna orkuframleiðslu. Í samanburði við önnur lönd ætti hlutfallið í úrvinnslugreinunum sjálfsagt að vera vel yfir 1%, e.t.v. eðlilegt að stefna að 1.5–1.8%. Sömuleiðis er þáttur fyrirtækja í því að kosta rannsóknir og þróunarstarfsemi mun minni hér á landi en annars staðar gerist, t.d. í öðrum ríkjum á Norðurlöndum. Þetta tvennt er að áliti framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs stærstu vanþróunarþættir í rannsókna- og þróunarkerfinu og um þetta mun Rannsóknaráð ríkisins hafa ályktað á fundi sínum s.l. vor. Jafnframt því sem þessar staðreyndir liggja fyrir beinast nú augun mjög að eftirtöldum greinum: 1. Í fyrsta lagi er iðnaður talin vaxtarbroddur framtíðarinnar og efnahags- og atvinnulíf er talið munu byggjast að verulegu leyti á þeirri nýsköpun sem verði á vettvangi iðnaðar. Jafnframt er ljóst að stórauka þarf framleiðni í hinum starfandi iðnaði og því auka þá aðstoð sem hann fær frá stofnunum iðnaðarins í því sambandi. 2. Vitað er að í byggingarstarfsemi þarf að tryggja skynsamlega notkun fjármuna og getur skortur á þekkingu valdið milljarðatjóni, ef ekki er beitt þekkingu til að tryggja rétt val og notkun efna í mannvirkjagerð við hérlendar aðstæður. Sömuleiðis eru stórfelldir möguleikar til nýsköpunar í byggingarefna- og byggingareiningaiðnaði. 3. Benda má á vaxandi markaðserfiðleika í sjávarútvegi og nauðsyn þess að halda uppi öflugri vöruþróunar- og umbótastarfsemi í fiskiðnaði og efla leit að nýjum vinnslumöguleikum og betri nýtingu þess hráefnis sem landað er úr sjó. Miklu varðar að rannsókna- og þróunarstarf á þessum sviðum sé í sem nánustum tengslum við raunveruleika atvinnulífsins og að fyrirtækin sjálf séu með í því að ákveða hvaða verkefni eru valin og hvernig fjármunum er varið í þessu sambandi. Það er því rökrétt og eðlilegt, að um leið og stefnt er að auknum rannsóknum og þróunarstarfsemi á þessu sviði verði leitað eftir auknu fé frá fyrirtækjum og þannig reynt að láta sjónarmið þeirra ráða ferðinni að nokkru og tryggja þannig að niðurstöður verði hagnýttar sem fyrst. Með hliðsjón af þessum viðhorfum hefur framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs ríkisins samþykkt að leita eftir stuðningi atvinnuveganna, Alþingis og stjórnvalda við eftirtalda stefnu, sem kemur fram í þremur liðum: 1. Að fyrirtækjum verði veitt sérstök heimild til að draga frá skatti 50% umfram þann raunverulega kostnað sem fyrirtækin verða fyrir af rannsókna- og þróunarstarfsemi sem stunduð er hjá þeim sjálfum eða þau greiða fyrir hjá öðrum aðilum, þ. á m. opinberum stofnunum. Með þessu fái fyrirtækin hvatningu til að auka hlutdeild sína á þessu sviði. 2. Þær rannsóknastofnanir, sem þjóna úrvinnslugreinunum, þ.e. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Iðntæknistofnun, fái fyrirmæli um það frá stjórnvöldum að leita sér í vaxandi mæli eigin tekna og bjóða fyrirtækjum svo og öðrum stofnunum, þ. á m. opinberum sjóðum, aðild að rannsókna- og þróunarverkefnum sem þær vinna og að mati þessara aðila þættu gagnleg. 3. Til að hvetja stofnanir í þessu skyni væri þeim gefið fyrirheit um að þær fengju á fjárlögum auknar fjárveitingar, sem næmu helmingi þess sem þær ykju rauntekjur sínar um milli ára, og þannig stefnt að því, að þriðjungur af kostnaði við starfið kæmi af fjárlögum, en 2/3 hlutar frá sjóðum og stofnunum sem með öðrum hætti styðja umbótastarf hjá atvinnuvegunum, t.d. Húsnæðisstofnun ríkisins, Framkvæmdastofnun og fleiri slíkar. Það er skoðun ýmissa framámanna rannsókna- og þróunarstarfseminnar í landinu, að ef samstarf næðist um þessa stefnu væri hægt að tryggja gagnlegri uppbyggingu stofnana og skynsamlegri nýtingu fjármagns sem til þeirra yrði varið en með beinum fjárveitingum á fjárlögum samkv. hefðbundnum hætti. Enda þótt stefnumótun með þessum hætti yrði viðurkennd væri engin ástæða til að hætta að meta verkefni stofnananna eða hætta að bregða mælistiku á verkefni stofnananna og halda við hugmyndum um núllgrunnsáætlanagerð og bæta innri stjórnun stofnananna. Talið er að kostir stefnumótunar af þessu tagi séu þeir, að hún er einföld og skýr gagnvart öllum aðilum málsins og ætti að verka mjög ákveðið í þá átt sem stefnt er að. Hún er einnig einföld í framkvæmd gagnvart þeim sem þurfa að hafa eftirlit með henni. Ég hef gerst nokkuð langorður um þennan þátt, en vil vekja athygli á honum öðrum þræði vegna þess að ég tel, að í fjárlagafrv. hafi ekki verið gætt sem skyldi að hlut Iðntæknistofnunar Íslands, og bendi á að samtök iðnaðarins a.m.k. hafa lýst yfir stuðningi við þá stefnu sem kom fram í því sem ég las rétt áðan. Mig langar til að vekja næst athygli á afgreiðslu á málefnum tveggja B-hluta stofnana. Ég hef áður fjallað í ræðu um fjárlög um Þjóðleikhúsið. Önnur stofnunin, sem ég ræði um núna, er Ríkisskip, hin Ríkisútvarpið. Ég tel ástæðu til að vek ja athygli á því, að engin sérstök markmið virðast vera með starfsemi og rekstri Ríkisskips. Það er að vísu talað um byggðastefnu, það er talað um félagslegan þátt, bæði hjá Ríkisskip og eins hjá RARIK, en slíkt er ekki skilgreint neitt frekar. Auðvitað er ég þeirrar skoðunar, eins og ég hygg að flestir aðrir þm. séu, að halda eigi úti lágmarksþjónustu og greiða eigi með fjármunum skattborgaranna til slíkrar þjónustu - samgönguþjónustu á borð við Ríkisskip. En það hlýtur að vera umhugsunarefni þegar ríkissjóður þarf að borga 1730 millj. eða 45% af rekstrarkostnaði fyrirtækisins, eins og kemur fram á fjárlögum næsta árs. Þetta er þeim mun athyglisverðara þegar haft er í huga að því er haldið fram af öðrum flutningaaðilum í landinu, sem telja sig jafnvel vera skattaða enn meira en Ríkisskip er sem sleppur að sjálfsögðu við allflesta skatta, að Ríkisskip stundi undirboð í sambandi við farmsamninga og vöruflutninga. Þá hefur ekki komið nægilega skýrt fram, finnst mér, að nú hefur verið tekin ákvörðun um að byggja nýtt skip. Það kemur fram í lánsfjáráætlunarbrotunum sem liggja fyrir. Slík ákvörðun er auðvitað mikilvæg, en hún hefur hvergi verið rædd. Ljóst er að hún hefur verið tekin orðalaust. Varðandi Ríkisútvarpið get ég verið stuttorður. Ég býst við að hv. 5. þm. Vesturl. eigi þar eftir að svara ásökunum sem fram komu á hendur honum af hálfu þingbróður hans, Alexanders Stefánssonar, sem var síðasti ræðumaður, því að fullyrðingar eins og þær, sem komu frá hv. 1. þm. Vesturl., voru algerlega út í bláinn. Það get ég vottað sem fjvn.-maður með hv. 5. þm. Vesturl. þegar hann var formaður n. og jafnframt nú í ár. Það er eðlilegt að fram komi tillögur á borð við þá sem hv. þm. Eiður Guðnason hefur flutt, vegna þess að Ríkisútvarpið fær ekki gjaldskrárhækkanir til að koma fjármálunum í það horf að eitthvað sé til upp í þann skuldahala sem hefur myndast, en skuldahalar eru sjúkdómseinkenni hjá Ríkisútvarpinu á tímum vinstri stjórna. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem slíkt skeður hjá þessari stofnun. Það virðist fylgja vinstri stjórnum. Sama ástand var uppi um áramótin 1974–1975, þegar vinstri stjórn hafði setið um þriggja ára skeið. Þá langar mig til að vekja athygli hv. þm. á breytingu til lækkunar frá frv. um 200 milljarða, á þskj. 326, 101. tölul., um Landspítalann, þar sem tekið er af liðnum K-bygging og fært á annan byggingarlið á landspítalalóð. Ég bendi á þetta sérstaklega vegna þess að það er almenn skoðun, að K-byggingin sé næsta stórverkefni sem verður að ráðast í ef full not eiga að verða af Landspítalanum. Í K-byggingunni eiga að vera svokallaðar stoðdeildir legudeilda spítalans og þar á að fara fram rannsóknarstarfsemi og ýmiss konar sérmeðferð. Á þetta bendi ég vegna þess að það hlýtur að koma að því og það verður að gerast á næsta ári, að hæstv. ríkisstj. geri upp við sig hvernig hún ætlar að standa að uppbyggingu á heilbrigðissviðinu. Það kerfi, sem gildir um stofnkostnað í heilbrigðismálunum, er algerlega sprungið. Það kemur fram í því, að ríkið skuldbindur sig til að greiða 85% af kostnaði sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva um allt land. Menn verða að fara að átta sig á því að 200 þús. manna byggð, eins og er hér á landi, sem krefst þess að heilbrigðismál séu í svipuðu horfi og í nágrannalöndum, verður að gerast með öðrum hætti en hefur þróast undanfarin ár. Þá vil ég næst vekja athygli á því, að hefð er brotin í störfum fjvn. og samskiptum hæstv. fjmrh. við nefndina, því að á liðnum Styrkur til dagblaða hefur orðið hækkun frá fjárlögum til frv. Þetta er athyglisvert, vegna þess að þessi liður hækkaði langt umfram meðaltal á fjárlögum yfirstandandi árs, eða úr 60 millj. í 100 millj., en tekur nú risastökk í frv., um 70 millj., sem er þá auðvitað 70% hækkun og langt umfram verðlagsforsendur fjárlagafrv. Þessi hækkun er aftur á móti sniðin við þær verðlagsforsendur sem Þjóðhagsstofnun hefur bent á að tryggara væri að reikna frv. eftir. Þetta er athyglisvert þegar haft er í huga að nokkrir þm. hafa verið látnir flytja slíkar hækkunartillögur á undanförnum árum. En nú er brugðið á þetta ráð. Ég hygg - ég skal segja það umbúðalaust - að ástæðan sé einfaldlega sú, hve Þjóðviljinn er illa staddur fjárhagslega. Að auki er í frv., eins og á síðasta ári, heimild fyrir fjmrn. til að festa kaup á 250 eintökum af dagblöðum. Ég veit að hv. þm. Albert Guðmundsson mun gera þetta að umtalsefni. Mér finnst algerlega út í bláinn að taka slíkt inn sem sérlið. Auðvitað eiga stofnanir ríkisins að kaupa dagblöð, ef á þarf að halda, og taka fjármagn af rekstrarliðum, en það á ekki að koma fram í slíkum styrkjum. Reyndar veit ég að sumt af þessum styrkjum er ekki ætlað til dagblaðakaupa, heldur til að kaupa eða styrkja byggðablöð svokölluð. Hluti af þessu fjármagni fer þangað, en þó mikill minni hluti þess fjármagns. Nokkuð hefur verið rætt um það á undanförnum árum, að jafna þurfi símakostnað landsbyggðarinnar og á Reykjavíkursvæðinu. Í því sambandi hafa forráðamenn Pósts og síma bent á að það þurfi svokallaðan Karlssons-talningarútbúnað á Símstöðinni í Reykjavík. Það skal tekið fram að annað árið í röð féllst fjvn. ekki á að taka inn í heimildargrein texta sem kominn er frá samgrn. og hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Að endurgreiða aðflutningsgjöld af nýju gjaldheimtukerfi fyrir innanbæjarsamtöl á höfuðborgarsvæðinu, sbr. pöntun Póst- og símamálastofnunar nr. 95 7935 og pöntunarstaðfestingar L. M. Ericson nr. 800 6593.“ Þetta þýðir að fjvn. fellst ekki á að 135% tollur sé endurgreiddur úr ríkissjóði. Ég vil leggja sérstaka áherslu á þetta þar sem ákvörðun um að panta þessi tæki var á sínum tíma tekin af hæstv. samgrh., sem þá hét Ragnar Arnalds, en það er sami maður og nú fer með fjmrn. Því miður gefst ekki tækifæri né tími til þess hér að fjalla um uppsetningu á fjárl., en ég tel að menn séu almennt orðnir sammála því að breyta þurfi uppsetningu á tekjuáætlunarhlið fjárlaganna. Í reynd gerist þetta með þeim hætti, þegar tekjuáætlunin er undirbúin, að Þjóðhagsstofnun tekur tekjuáætlun síðasta árs og framreiknar tíðina án þess að gera nokkrar tillögur til formbreytiaga á tekjuáætlunarliðum. Það er ljóst í sambandi við þessa uppsetningu, að hún falsar, ef svo má segja, bókhaldið eins og það kemur fram í fjárlögunum. Á þetta hefur reyndar verið bent því að það virðist vera tilhneiging til þess hjá fjmrh., ekki aðeins þess sem nú er, heldur ætíð áður og hefur venjulega gerst þegar stærri skattabreytingar hafa átt sér stað eða mikil tilfærsla í tekjuöflunarkerfinu, að reyna að halda fjárlagafrv. sem mest á lágu nótunum með nettótölum. Þess vegna er ekki hægt að lesa út úr fjárlagafrv. hve mikill tekjuskattur t.d. er innheimtur af þeim einstaklingum sem borga tekjuskatt, einfaldlega vegna þess að sú upphæð, sem er á bls. 7 í 3. gr. frv., er nettótala. Það er búið að draga frá þeirri tölu þá upphæð sem er áætlað að gangi til sveitarfélaganna vegna útsvars, en á því fyrirkomulagi var gerð nokkuð stórvægileg breyting á síðasta ári þegar útsvörin voru hækkuð. Þetta þýðir það í raun; að fjármagnsstreymið um ríkissjóð sést ekki í fjárlögunum, og þetta gildir um fleiri staði. Ég vil þess vegna skora á hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því, að ríkisendurskoðun og hagsýslustofnun fái þessi mál til meðferðar og geri tillögur um breytingu á uppsetningu fjárlaga sem leiði til þess, að menn sjái fjármagnsstreymið um ríkissjóð í fjárlögunum, og kanni sérstaklega hvort ekki sé ástæða til þess að sumir tíðir, sem eru frádráttarliðir tekjuöflunarmegin, ættu frekar að vera útgjaldaliðir í 4. eða 5. gr. Þetta segi ég hér vegna þess að ég er hræddur um að ef hæstv. fjmrh. ræki fyrirtæki úti í bæ mundu skattyfirvöld gera aths. við bókhald eins og í fjárlögum er. Og til þess að vara hann við, af því að við kusum landsdóm í dag, - meira sagt í gamni en alvöru, - tel ég ástæðu til þess, að ríkisvaldið hafi forgöngu um að ganga þannig frá uppsetningu fjárlaga að til fyrirmyndar sé.

Ríkissjóður er skattfrjáls.

En hann á samt að haga bókhaldi sínu þannig að það sjáist hvernig fjármagnsstreymið er. Það veit ég að maður með gott bókfærslupróf úr háskóla veit jafnvel og ég. Á þskj. 329, lið VI, flyt ég ásamt Karvel Pálmasyni, Guðmundi Karlssyni og Lárusi Jónssyni till. um 2 milljarða fjárfestingu vegna flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Hér er um að ræða framkvæmd sem mikið hefur verið rædd í fjölmiðlum og óþarfi er að skilgreina hér frekar. Vegna orða hæstv. viðskrh. um að eðlilegt sé að fresta þessu máli til afgreiðstu lánsfjárlaga höfum við flm. ákveðið að draga till. til baka í trausti þess að hæstv. utanrrh. nýti þann rétt sem hann hefur áskilið sér í hæstv. ríkisstj. til að flytja till. um lántöku til framkvæmdarinnar á lánsfjárlögum. Stjórnarandstaðan styður hann í þessu máli og það er meiri hl. á Alþingi fyrir málinu. Herra forseti. Á þskj. 352, sem er framhaldsnál. 1. minni hl. fjvn., gerum við þrír þm. grein fyrir þeim skattaálögum sem hafa bæst við frá því að 2. umr. fór fram. Þar kemur í ljós - kalla má þetta aukaskattreikning- að viðbótin á milli umr. er 8.6 milljarðar, og verði skattvísitalan sú sama í 7. gr. frv. og hún er þar nú gerist það til viðbótar, að ríkissjóður fær 6.5 milljarða kr. úr tekju-, eignarskatts- og sjúkratryggingagjaldsinnheimtunni. Þess vegna höfum við flutt till. um að skattvísitalan hækki upp í 154 stig, en sú till. er varatillaga við till. Karvels Pálmasonar sem hann hefur gert grein fyrir. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fjölyrða frekar um frv. eins og það lítur út við 3. umr. Þó er ástæða til þess að allra síðustu að benda á þá gífurlegu aukningu á lántökum sem virðist eiga sér stað samkv. þeim brotum af lánsfjáráætlun sem fjvn.-menn og aðrir hv. þm. hafa fengið að sjá. Menn verða að hafa það í huga, það skiptir ekki máli hver tekur við af þessari ríkisstj. eða hvort hún heldur áfram, en í báðum tilvikum verður þessi stefna til þess að við bindum meira og meira fjármagn til endurgreiðslu á þessum lánum og neyðumst því til að hækka skattana umfram það sem nú er. Það eru til mörk fyrir því, hvað hægt er að hækka skatta. Það er tvöfalt efnahagskerfi í gangi hér eins og í öllum öðrum löndum: annars vegar hið skattlagða efnahagskerfi, þar sem menn gefa upp tekjur sínar og borga skatta af því að þeir eru innan hæfilegra marka, og hins vegar það kerfi, sem við getum kallað hið óskattlagða kerfi, sem stöðugt vex ef mönnum þykja skattar verða orðnir ósiðlega háir. Því miður virðist núv. hæstv. ríkisstj. ekki hafa áttað sig á þessum staðreyndum, en ég vonast til þess hennar vegna, en þó umfram allt íslensku þjóðarinnar vegna, að hún hverfi af þessari braut.



Herra forseti. Í fjárlagafrv., 5. gr. lið 246, er gert ráð fyrir 94 millj. 614 þús. kr. til Laxeldisstöðvarinnar í Kollafirði. Í aths. við þennan lið í frv. kemur fram, að af þessari fjárhæð eru 40 millj. ætlaðar til borunar eftir heitu vatni fyrir Laxeldisstöðina, sem er 40% kostnaðar, en 60% verður fjármagnað með láni úr Orkusjóði. Nú stendur þannig á að hreppsnefnd Kjalarneshrepps hefur verið að kanna möguleika á að fá hitaveitu í hreppinn, annaðhvort með borun eða með kaupum á heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur í gegnum Mosfellshrepp. Það hefur verið starfandi hitaveitunefnd á vegum hreppsfélagsins, sem hefur verið að vinna í þessum málum, og það hefur verið lagt í mikinn kostnað við kannanir í þeim efnum. Kjalarneshreppur er fámennt sveitarfélag, með innan við 300 íbúa, og þarna er sveitarfélagið að ráðast í fjárfreka framkvæmd og þarf á samvinnu og þátttöku allra aðila í sveitarfélaginu að halda, eins og t.d. þeim ríkisfyrirtækjum sem eru í Kollafirði, þ.e. Laxeldisstöðinni og Skógrækt ríkisins. Af hálfu sveitarfélagsins hefur verið leitað eftir samvinnu við Laxeldisstöðina, en það hefur ekki fengist jákvætt svar þar sem forráðamenn stöðvarinnar telja fyrirtækið ekki hafa fjárhagslegt bolmagn til að kaupa vatn hjá væntanlegri hitaveitu hreppsins, en ætla þess í stað að bora eftir vatni sjálfir. Ég tel nauðsynlegt að geta þessa máls við 3. umr. um fjárlagafrv. því að mér finnst það ekki vera einkamál eins ríkisfyrirtækis að leggja 40 millj. í borun eftir heitu vatni á sama tíma og fyrirhuguð hitaveita er á döfinni á vegum hreppsfélagsins. Ég hef því leyft mér að leggja fram brtt. við þennan lið ásamt hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, Ólafi G. Einarssyni, Kjartani Jóhannssyni, Karli Steinari Guðnasyni og Jóhanni Einvarðssyni. Þessi brtt. er á þskj. 363. Hún er í þá veru, að það komi fram að þessar 40 millj. fari í öflun á heitu vatni fyrir Laxeldisstöðina í samvinnu við Kjalarneshrepp. Þetta er sem sagt aðeins breyting á texta. Brtt. hljóðar því ekki upp á aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Það er einungis um það að ræða, að fram komi að öflun á heitu vatni fyrir Laxeldisstöðina verði í samvinnu við hreppsfélagið. Það er rétt að láta það koma skýrt fram, að ekki er verið að taka neitt frá Laxeldisstöðinni, heldur einungis verið að reyna að tryggja að sú leið, sem verður farin í hitaveitumálum þessara aðila, sé sú hagkvæmasta fyrir þá báða. Hins vegar væri nægjanlegt ef hæstv. landbrh. gæti gefið yfirlýsingu um það, að þó að þess sé ekki getið sérstaklega í fjárlagafrv. fái sveitarfélagið að fylgjast með framvindu mála hjá Laxeldisstöðinni með það í huga að samvinna verði þarna á milli aðila. Ég spyr því hæstv. landbrh. hvort ekki megi ganga út frá að svo verði. Treysti hæstv. landbrh. sér til að gefa slíka yfirlýsingu erum við tilbúin að draga tillöguna til baka.



Herra forseti. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir hefur beint til mín fsp. í tengslum við brtt. sem hún ásamt fleiri þm. flytur á þskj. 363 varðandi fjárveitingu til Laxeldisstöðvarinnar í Kollafirði til borunar eftir heitu vatni. Hv. þm. hefur lýst því, hvernig þessi fjárlagaliður er skýrður í aths. frv., og þarf þar engu við að bæta. Út af fsp. hv. þm. vil ég taka fram, að forustumenn Laxeldisstöðvarinnar hafa kynnt áhuga sinn á þessu máli á fundum í rn., bæði fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi fjárlagaár og eins fyrir undirbúning að fjárlögum fyrir næsta ár. Fjármagn til þessara verkefna komst ekki inn á fjárlög fyrir árið 1980, en er í fjárlagafrv. því sem nú er til umr. á hv. Alþingi. Ég lít svo á að tæplega sé unnt að taka af Laxeldisstöðinni í Kollafirði ráðstöfunarrétt yfir þessu fjármagni og setja inn í texta skilyrði um meðferð þess. Þessu fyrirtæki er samkv. fjárlagafrv. ætlað að fá þetta fjármagn til ráðstöfunar. Á hinn bóginn vil ég gjarnan taka fram út af fsp. hv. þm. Salome Þorkelsdóttur, að ég skil mætavel áhuga og þörf Kjalarneshrepps á að afla jarðvarma til upphitunar í því sveitarfélagi. Mun ég í því sambandi beita mér fyrir því, að viðræður verði á milli hreppsnefndar Kjalarneshrepps annars vegar og stjórnar Laxeldisstöðvarinnar í Kollafirði hins vegar með aðild landbrn. í þeim tilgangi að þarna verði í fyrsta lagi, eins og hv. þm. fór fram á, forráðamönnum sveitafélagsins gefinn kostur á aðfylgjast með framvindu þessara mála og í öðru lagi geti náðst samkomulag um framkvæmd þessa máls. Ég tel að á þessu stigi sé ekki unnt að gefa frekari svör við fsp. hv. þm., en vænti þess, að svör mín séu fullnægjandi.



Herra forseti. Ég ætla að víkja að nokkrum brtt. sem ég flutti við 2. umr., en dró til baka til 3. umr. Ég skal ekki verða langorður, en það er ástæða samt að víkja að þessum tillögum örfáum orðum. Við 2. umr. flutti ég brtt. um framlag til Landspítalans til kaupa á CT-tæki, whole-body scan eða tölvustýrðu sneiðmyndatæki. Ég skýrði þá frá hinu nýja hugtaki í læknisfræðinni sem felst í tölvustýrðri sneiðmyndatöku eða computerized tomography. Ég gat þess, að þessi tækni væri vel þekkt í öllum nágrannalöndum okkar, en hins vegar væri Ísland eina landið í Vestur-Evrópu sem ekki hefði yfir þessari nýju tækni að ráða. Ég minnti á að alhliða CT-tæki, whole-body scan hefði verið á beiðni röntgendeildar Landspítalans fyrir tækjakaup frá því árið 1976, nauðsyn krefði að við Íslendingar gætum hagnýtt okkur þessa nýju tækni sem markaði tímamót í nákvæmri sjúkdómsgreiningu. Með tilliti til þessa var brtt. mín fram borin, auk þess sem ég benti á að vel færi á að Alþingi ákvæði að Landspítalanum væri fengið þetta tæki sem gjöf í tilefni 50 ára afmælis hans sem er á morgun. Ég vil lýsa sérstakri ánægju yfir hinum skjótu viðbrögðum hæstv. heilbrrh. við till. minni, en hann lýsti strax fylgi við þetta mál eftir að till. mín var flutt við 2. umr. fjárlagafrv. Hefur ráðh. nú lýst yfir því í tveim afmælishófum spítalans, að ríkisstj. hafi fyrir sitt leyti samþykkt að styðja mátið. Með þeirri ákvörðun var skapaður grundvöllur fyrir samstöðu um mátið hér á Alþingi. Sú samstaða kemur fram í brtt. fjvn. sem gerir ráð fyrir framlagi til Landspítalans til kaupa á tölvustýrðu sneiðmyndatæki. Ég geri því ráð fyrir að máli þessu sé tryggður framgangur. Ég vil þá víkja að annarri brtt., sem varðar launaskatt, en þar er gert ráð fyrir að til Byggingarsjóðs ríkisins komi 15 milljarðar af launaskatti í staðinn fyrir 2.7 milljarða sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Ástæður eru fyrir þessari till. Í fyrsta lagi er það að mínu viti nauðsynlegt til að tryggja fjárhagslega stöðu Byggingarsjóðs ríkisins að þetta fjármagn af launaskattinum gangi til sjóðsins. Í öðru lagi er þess að minnast, að launaskatturinn var lagður á upphaflega í sambandi við samninga aðila vinnumarkaðarins í júní 1964 og var þá lagður á til að bæta stöðu vinnuþiggjenda í þessum samningum. Því er hæpið að breyta fyrirkomulaginu nema í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Um þessar tvær ástæður má ræða mikið, en ég skal ekki ræða um þær frekar. En þriðja ástæðan er sú, að samkvæmt lögum eiga núna að fara 2% af launaskatti til Byggingarsjóðs ríkisins samkv. ótvíræðum ákvæðum gildandi laga. Hæstv. fjmrh. sagði við 2. umr. að hann ætlaði að leggja til að þessu ákvæði laganna um launaskatt væri breytt þannig að það færu ekki 2% af launaskattinum til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég hef fundið að því, að það hefur ekki verið gert, ef á að gera það á annað borð, og vara ég sterklega við þeirri lausn. En hæstv. ráðh. sagði við 2. umr. að þetta væru ekkert óeðlileg vinnubrögð, vegna þess að það væru mörg lög sem þyrfti að breyta til samræmis við fjárlagafrv. Hæstv. ráðh. lofaði að gera skýra grein fyrir þessum lögum við 3. umr. Hann hefur ekki gert það enn þá. Ég vænti þess, að þessari umr. ljúki ekki svo að hann geri ekki grein fyrir því sem hann lofaði við 2. umr., hvaða frv. það eru sem að hans áliti þarf að breyta, en ekki hefur verið breytt. Það nær að sjálfsögðu ekki nokkurri átt að það sé hægt að afgreiða þetta fjárlagafrv. ef það stenst ekki og fær ekki staðist, eins og í þessu tilfelli með launaskattinn, nema ákveðnum lögum sé breytt. Ég kem þá að þriðju till. sem ég flyt og það er varðandi sveitarafvæðinguna. Ég skal ekki fara að ræða um mikilvægi sveitarafvæðingarinnar. Ég gerði það við 2. umr. En till. fjallar um að það verði teknar 700 millj. af því fé, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að fari til styrkingar dreifikerfa rafmagns í sveitum, og fari til hinnar eiginlegu sveitarafvæðingar, þ.e. gangi til þess að gera þær framkvæmdir sem nauðsynlegt er að vinna til þess að það fólk, sem ekkert rafmagn hefur frá samveitu, fái rafmagn og lokið verði sveitarafvæðingunni eins og gert hefur verið ráð fyrir í hugmyndum og tillögum orkuráðs. Til þess að svo geti orðið þarf 700 millj. kr., en núna er samkv. frv. ekki gert ráð fyrir neinu til sveitarafvæðingar umfram það sem væntanlega fer til heimtauga. Þó að þessi till. sé eins sjálfsögð og hugsast getur er ég ekki öruggari en svo með að hún verði samþ., að ég hef leyft mér að bera fram aðra till. til vara. Hún er á þá leið, að það verði fluttar þarna á milli 300 millj. kr., en ekki 700 millj, kr. Þá er fjórða tillagan sem ég hef flutt. Hún er um það, að fjármagnið, sem ætlað er til styrkingar dreifikerfa í sveitum, verði ekki fært til Rafmangsveitna ríkisins, eins og frv. gerir ráð fyrir heldur sé þessi upphæð færð til orkuráðs. Gert er ráð fyrir að upphæðinni verði skipt af orkuráði og iðnrh. milli þeirra aðila sem um er að ræða, en það eru fleiri en Rafmagnsveitur ríkisins, það er líka Orkubú Vestfjarða. Að sjálfsögðu mun mest af þessu fé fara á svæði Rafmagnsveitna ríkisins. Þessi till. er líka sjálfsögð. Það hefur fjvn. séð því að í brtt. fjvn. er gert ráð fyrir að þessi háttur verði hafður, fjvn. leggur til það sama sem ég legg til með minni tillögu.



Herra forseti. Í þessum ræðustól komst hv. 1. þm. Vesturl. áðan svo að orði, að hér væri um tímamótafjárlög að ræða. Það hygg ég að sé að vissu leyti rétt hjá honum. Hér erum við að fjalla um fjárlög sem gera ráð fyrir 42% verðhækkun á milli ára þegar fyrirsjáanlegt er að verðbólgan verður a. m. k. 70%. Hann getur, sá ágæti þm., verið stoltur af því, hvernig tekist hefur til um niðurtalningarstefnu Framsfl. í framkvæmd. Það sést hér svart á hvítu. Þau orð, sem um hana hafa verið töluð, hafa reynst markleysa ein. Sitt hvað fleira sagði þessi hv. þm. sem ég mun víkja að hér á eftir. Hann sagði að það væri þjóðarvilji að stjórnarandstaðan styddi efnahagsaðgerðir ríkisstj. Hvaða aðgerðir? Hvaða efnahagsaðgerðir? Það veit enginn neitt um þær efnahagsaðgerðir sem boðaðar hafa verið. Það hefur verið spurt viku eftir viku, og það hafa verið gefin svör sem eru engin svör. Ég ætla að víkja hér að brtt. sem ég flyt á þskj. 351 ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal og varðar fjárhag Ríkisútvarpsins. Undanfarin tvö ár hefur fjárhagur Ríkisútvarpsins verið afar bágborinn. Um s.l. mánaðamót nam skuldahali Ríkisútvarpsins, halli þeirrar stofnunar, 1230 millj. kr. Þetta er fyrir árið 1979 og fram til loka nóv. 1980. Það er því alrangt, sem, hv. 1. þm. Vesturl. hélt fram áðan, að vandi þessarar stofnunar hefði verið meiri í fyrra. Hann hefur aldrei verið meiri en nú. Hann vék sömuleiðis að því, að meðan ég gegndi formennsku í fjvn. hefði ég ekki sýnt mikinn vilja til að bæta úr vandræðum þessarar stofnunar sem mér væri þó kannske næsta skylt. Ég veit að þessum hv. þm. er það jafnljóst og öðrum hér, að meðan ég gegndi formennsku í fjvn. var ég í þeirri sérstæðu aðstöðu að vera í minni hl., og þegar fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins var í fyrra skorin niður við trog gerðist það ekki í fjvn., það gerðist á sérstökum fundi meiri hl. n. sem átti sér stað uppi í fjmrn. rétt fyrir páskana, þar sem hv. þm. Alexander Stefánsson var viðstaddur, en þar sem minni hl. n. og þar með talinn formaður kom hvergi nálægt. Fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins má því að mjög verulegu leyti rekja til aðgerða meiri hl fjvn., fyrst í fyrra og síðan í ár. Það eru staðreyndirnar í þessu máli eins og hv. þm. Friðrik Sophusson, 10. þm. Reykv., raunar staðfesti í ræðu sinni áðan. Sú till., sem ég hef leyft mér að flytja, gerir ráð fyrir að framlag komi úr ríkissjóði til að mæta rekstrarhalla Ríkisútvarpsins, þessum 1230 millj. undanfarna 23 mánuði, og það verði greitt í tvennu lagi: 615 millj. kr. á þessu ári og 615 millj. kr. á hinu næsta. Hv. þm. Alexander Stefánsson talaði um að það þyrfti að finna Ríkisútvarpinu nýja tekjustofna. Hann minntist ekkert á hverja. Vandinn er ekki sá að það þurfi að finna Ríkisútvarpinu nýja tekjustofna. Það þarf bara að tryggja Ríkisútvarpinu eðlileg afnotagjöld. Það kom fram í kvöld í ræðu formann fjvn., hv. 4. þm. Reykn., að gert sé ráð fyrir 40% hækkun á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins á næsta ári, - 40% á sama tíma og fjárlögin gera ráð fyrir 42% hækkunum sem allir vita að er gersamlega óraunhæft. Nær var að tala um 70% eða kannske þaðan af hærri tölu. Það er því augljóst að enn á að halda Ríkisútvarpinu í fjárhagslegri spennitreyju. Það er ekki nóg að þm. eins og hv. 1. þm. Vesturl. fari um það fögrum orðum úr þessum ræðustól, að það þurfi að bjarga við fjárhag þessarar mestu menningarstofnunar þjóðarinnar, og það er ekki heldur nóg, að hæstv. menntmrh. lýsi hér góðum vilja sínum í þá átt, ef nákvæmlega ekkert er gert. Nú hafa þm. þó sannarlega tækifæri til að leiðrétta þetta mál. Það vill svo til, að á þeim degi sem nú er runninn á Ríkisútvarpið 50 ára afmæli og þess verður minnst á morgun. Það væri vissulega verðugt ef löggjafarsamkoman sæi nú sóma sinn í því að leiðrétta fjárhag þessarar stofnunar sem er í senn menningarstofnun og öryggistæki fyrir landið allt. Ég veit að þess verður beðið með eftirvæntingu að sjá og heyra hvernig hv. þm. stjórnarliðsins, þ. á m. hv. þm. Alexander Stefánsson, greiða atkv. um þessa till. á morgun, svo og hæstv. menntmrh. Þá geta þessir ágætu menn sýnt í verki að þeir meini það sem þeir hafa verið að segja hér. Það verður fróðlegt að sjá. Ýmsir hafa í þessum umr. vikið að Landhelgisgæslunni og rekstri hennar. Vikið hefur verið að því, að nú á að selja aðra Fokker F-27 flugvél gæslunnar. Um þetta eru skiptar skoðanir. Nú hygg ég að ef menn athuga hvernig rekstur þessarar flugvélar var á s.l. ári komi það í ljós - ég hef þær tölur ekki hér við höndina því miður - að henni var næsta lítið flogið og suma mánuði nánast ekkert. Þegar forstjóri Landhelgisgæslunnar kom á fund fjvn. snemma í haust, þegar margumrædd þyrlukaup voru m.a. til umr., taldi hann að með tilkomu þyrlunnar væri ekki ástæða til að vera með tvær Fokker Friendship flugvélar í rekstri. Það kom skýrt fram er hann mætti á fundi fjvn. Hitt er svo annað mál, að hér hefur einnig borið á góma sölu varðskipa. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki hagkvæm ráðstöfun að selja vitaskipið Árvakur sem sniðið er sérstaklega til ákveðinna verkefna. Hins vegar vantar það á um Landhelgisgæsluna, að það hefur engin heildarstefna verið mótuð. Í því sambandi vil ég leyfa mér að minna á þáltill. sem flutt var á þskj. 16 af hv. þm. Benedikt Gröndal og Árna Gunnarssyni, þar sem gert er ráð fyrir að skipuð verði nefnd til að kanna hversu mikla og hvers konar gæslu 200 mílna efnahagsog mengunarlögsaga útheimtir og hvernig Íslendingar eru í stakk búnir til að gegna því hlutverki á viðunandi hátt. Þetta er auðvitað það sem vantað hefur. Það hefur ekki verið nein stefna fyrir hendi um hvernig á að framfylgja Landhelgisgæslunni, hvernig á að gæta 200 mílnanna, með hvaða tækjum og hvernig það verði hagkvæmast gert. Við þurfum fyrst að gera okkur grein fyrir því og síðan verðum við að gera það upp við okkur með hvernig tækjakosti og tæknibúnaði á að annast landhelgisgæslu. Ég vil þá víkja að annarri brtt. sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 370, en hún er á þann veg, að við 6. gr. fjárlaga bætist nýr liður sem hljóði svo, með leyfi forseti: „Að breyta vanskilaskuldum Skallagríms hf. við ríkisábyrgðasjóð vegna Akraborgar í föst lán.“ Það kom fram fyrr í kvöld í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., Stefáns Valgeirssonar, er hann mælti fyrir áliti samvn. samgm. um styrki til flóabáta, að rekstur Akraborgar og rekstur Herjólfs og raunar fleiri flóabáta er mjög illa á vegi staddur. Að því er Akraborgina varðar er málum nú þannig komið, að vanskilavextir af skuldum til ríkisábyrgðasjóðs eru 19.6 millj. kr. á mánuði. Það liggur líka fyrir, að á s.l. ári, þegar eðlilegar hækkanir hafa fengist á fargjöldum, hefur rekstur þessa skips gengið vel. Hann hefur gengið svo vel að ef skipið losnaði við þennan margumrædda skuldahala gæti reksturinn gengið án framlaga úr ríkissjóði. Því er þessi till. flutt, að fjmrh. verði heimilað að breyta þessum vanskilaskuldum í föst lán. Að því er Herjólf varðar er vandamálið annað og langtum stærra. Vanskilavaxtagreiðslur Herjólfs munu nú nema um 85 millj. kr. á mánuði, og um áramótin núna er áætlað að skuldir Herjólfs við ríkisábyrgðasjóð verði 2 milljarðar 257 millj. kr. Hér er auðvitað um að ræða vandamál sem taka verður á. Það er ekki lausn á málinu að breyta þessari skuld í fast lán. Hins vegar mætti sem best, og er raunar útlátalaust, breyta vanskilaskuldum Skallagríms í föst lán og leysa þannig þetta fyrirtæki undan þessum skuldahala og ríkissjóð jafnframt undan greiðslum. Þessi skuldahali er þannig til kominn, eins og ýmsir kannske minnast hér, að þegar skip þetta kom til landsins og hóf ferðir skorti á að aðstaða væri fyrir hendi í Reykjavíkurhöfn þannig að flutningarými skipsins nýttist að fullu. Á meðan skipið gat ekki flutt nema tiltölulega mjög fáa bíla myndaðist þessi skuldahali sem síðan hefur vaxið. Kann að vera að ekki sé brýn nauðsyn beinnar lagaheimildar til þess að hæstv. fjmrh. sé heimilt að gera þessa breytingu. Hins vegar væri það auðvitað viljayfirlýsing af hans hálfu ef hann féllist á að þetta kæmi inn á 6. gr. fjárlaga. Ég vil þá víkja hér að till. sem ég hef flutt ásamt hv. þm. Jósef H. Þorgeirssyni á þskj. 303 og fjallar um það, að aukin verði nokkuð fjárveiting til byggingar grunnskóla á Akranesi. Þannig er mál með vexti, að Fjölbrautaskólinn á Akranesi, sem er vaxandi stofnun og þjónar öllu kjördæminu, nýtir nú húsnæði þar sem áður var barnaskóli. Byggð á Akranesi hefur vaxið ört að undanförnu, töluvert örar en að landsmeðaltali, og fyrirsjáanlegt er að á komandi hausti skapast þar neyðarástand í skólamálum verði ekki unnt að taka í notkun þann áfanga hins svonefnda Grundarskóla sem nú er verið að vinna að. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna í grg. skólanefndar Grunnskóla Akraness um húsnæði grunnskólans þar.

Ég ætla að vona að þú farir ekki að flytja neina till. svo að menn geti farið heim að sofa.

Já, ég vona að ef hv. þm. er orðinn þreyttur fari hann heim að sofa. Ég hugsa að það sakni hans ekki margir héðan. Grunnskóli Akraness sér nú um kennslu nemenda í forskóla til og með 8. bekk. Nemendur 9. bekkjar eru undir stjórn Fjölbrautaskóla Akraness og eru í hans húsnæði. Nú í vetur eru 930 nemendur í skólanum. Um húsnæðið er það að segja, að kennsla fer fram á sex stöðum, auk íþrótta- og sundkennslu. Í aðalbyggingu, sem er hús sem var byggt árið 1950 og viðbótarbygging árið 1960, er 1.–6. bekk kennt. Í aðalbyggingu eru 12 almennar kennslustofur, allar litlar, 42 fermetrar, og þegar tekið er tillit til bekkjarstærðar er fjöldi í bekkjardeildum á bilinu 20–30. Í grunnskótahúsinu, gamla iðnskólanum, er 8. bekkur til húsa. Þar eru fjórar mjög litlar kennslustofur tæplega 30 fermetrar hver. Þær voru úrskurðaðar óhæfar til kennslu fyrir um það bil 20 árum, m.a. vegna smæðar og lélegrar hljóðeinangrunar, en mjög heyrist þar mikið á milli stofa og milli hæða og umferð af götum, en tvær aðalumferðargötur liggja með húshliðinni. Forskóladeildin er til húsa í kjallara íþróttahússins og er það húsnæði þannig að það er nánast heilsuspillandi. Gluggar eru litlir og nema við jörð og lofthæð er 2.20 metrar. Þarna er yngstu börnunum kennt. Þarna er forskóladeildinni kennt fjórskiptri, um það bil 30 nemendum í einu. Nýjasta viðbótarhúsnæði grunnskólans er fjórar stofur sem teknar voru í notkun núna í haust. Þær eru byggðar ofan á búningsherbergi íþróttahússins og þar er 7. bekk kennt. Eins og sjá má af framantöldu fer kennsla fram á ýmsum stöðum og gefur auga leið að það hefur í för með sér margs konar óþægindi, bæði fyrir nemendur og kennara, og kemur niður á skólastarfinu í heild. Enginn samkomusalur er í skólanum, honum hefur fyrir löngu verið skipt niður í kennslustofur.“ Ég ætla ekki að lengja þessar umr. með því að lesa lengra í þessari grg., sem þó væri e.t.v. ástæða til. En þarna verður neyðarástand í kennslumálum á grunnskólastigi verði ekki bætt við þá fjárveitingu sem þegar er í fjárlögum. Þetta er ljóst öllum þm. Vesturlands sem hafa kynnt sér þetta mál. Ég legg á það mikla áherslu, að þessi till. verði tekin til greina, þó ekki nema að hluta sé, þannig að hægt sé að fullnægja lögum um kennsluskyldu á Akranesi. Að lokum, herra forseti, ætla ég að víkja að till. sem ég flutti ásamt hv. þm. Albert Guðmundssyni um að framlag til Hjartaverndar vegna úrvinnslu- og útgáfustarfsemi yrði aukið um 10 millj. kr. Ég sé að fjvn. hefur í tillögum sínum að vísu hækkað framlag til Hjartaverndar til rekstrar um 15 millj. kr. Það kemur í sama stað niður. Fyrir þetta ber auðvitað að þakka vegna þess að það gerir kleift að halda áfram rannsóknum og úrvinnslu- og útgáfustarfi á þeim gögnum sem þarna liggja fyrir. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Nú er nokkuð liðið á nótt og allmiklar umr. hafa átt sér stað um þetta fjárlagafrv., sem vonlegt er eins og það er úr garði gert og eins gagnrýnisverð og heildarstefna þess er. Ég ætla að stilla mig um að ræða frv. í meginatriðum. Það hafa margir orðið til þess að gagnrýna það og þá fjármála- og efnahagsstefnu sem í því felst. Gagnrýnin beinist að sömu efnisatriðum nú og á s.l. ári. Það er nokkuð merkilegt til þess að hugsa, að þegar gagnrýni var flutt á frv. fyrir árið 1980, þar væri verðbólguhvetjandi frv., frv. fæli í sér aukin ríkisútgjöld, aukna skattheimtu og aukna verðbólgu, var því borið við af hæstv. ríkisstj., að svo skammt væri um liðið síðan hún tók við völdum að henni hefði ekki gefist nægilegur tími til að gaumgæfa fjármál ríkisins og því væri von að frv. væri haldið þessum annmörkum. Nú er ríkisstj. búin að vera við völd blómann af þessu ári og enn þá eru samskonar ágallar á frv. og áður var og enn þá sömu gallar á þeirri stefnu sem ríkisstj. fylgir. - Ég vil benda hv. þm., þó að það ætti ekki að vera nauðsynlegt, á þskj. 230, þ.e. nál. frá 1. minni hl. fjvn. sem dregur upp mjög glögga mynd af meginstefnu hæstv. ríkisstj. í ríkisfjármálum, skattamálum og efnahagsmálum og sýnir svo að ekki verður um villst hver stefna ríkisstj. er og hvert hún er að leiða okkur. Mér finnst þetta þskj. vera mjög til fyrirmyndar og ég vil segja að ég hef sjaldan, síðan ég kom á Alþingi, séð jafnvandað þskj. og hér er um að ræða, jafnefnismikið og glöggt. Ég vil sérstaklega þakka þeim hv. þm. sem að því standa, 1. minni hl. fjvn., þeim Lárusi Jónssyni, Friðrik Sophussyni og Guðmundi Karlssyni, fyrir þetta ítarlega nál. sem ég hvet alla hv. þm. til að kynna sér gaumgæfilega. Aðaltilgangur minn í ræðustól er að mæla fyrir lítilli brtt. sem ég flyt ásamt Albert Guðmundssyni, Árna Gunnarssyni, Benedikt Gröndal og Salome Þorkelsdóttur, en það er brtt. við 4. gr., lið 08 741 0104 á þskj. 329, IV. liður á því þskj., en þar gerum við tillögu um að styrkur til félagasamtakanna Verndar hækki úr 1.5 millj. í 11.5. Félagasamtökin Vernd sóttu til fjvn. um allmiklu hærri styrk en við hér gerum till. um. Að baki þessari till., sem við flytjum, liggur bréf sem ég vil kynna hv. þm., en bréfið er stílað á fjvn. Þar segir, með leyfi forseta: „Nú í haust voru félagasamtökin Vernd endurskipulögð að mestu leyti. Í stað sjö manna stjórnar tók nú við fjörutíu manna aðalstjórn, en úr henni kosin fimm manna framkvæmdastjórn. Lög samtakanna voru endurskoðuð og breytt til samræmis við nýja tíma, en tilgangur allur hinn sami eða fangahjálp. Við kjör stjórnar var leitast við að eignast tengiliði við sem flesta þætti þjóðfélagsins þannig að hver hinna fjörutíu stjórnarmanna hafi ákveðnu hlutverki að gegna. Fjölmörg verkefni biðu hinnar nýju framkvæmdastjórnar, en ljóst var að eftirtalin verkefni urðu að hafa algeran forgang: Kaup eða leiga á húsnæði fyrir rekstur heimilis fyrir 10–15 fyrrverandi fanga. Fyrirmyndin að slíku heimili er heimili það er Eðvald Berndsen veitir forstöðu að Ránargötu 6, en vegna dvalar þar hafa samtals 60 einstaklingar, áður taldir vonlausir útigangsmenn, öðlast nýtt líf og orðið nýtir þjóðfélagsþegnar. Sem stendur eiga fyrrverandi fangar ekki í nein slík hús að vernda vegna fordóma. Fyrrv. fangar eru og verða sérþjóðflokkur sem þarfnast slíks heimilis á meðan þeir eru að aðlagast þjóðfélaginu. Eina skilyrðið til að fá inni á fyrirhuguðu heimili er að vera allsgáður og vinna. Gjald hvers heimilismanns fyrir fæði og húsnæði er fyrirhugað 100 þús. kr. á mánuði. Hærra gjalds er ekki hægt að krefjast þar sem afgangur af launum hvers manns verður að vera nægur til að hann sjái árangur og hag af nýjum lífsstíl. Starfskraftar eru fyrirhugaðir tveir, forstöðumaður og matráðskona. Áætlaður halli á rekstri slíks húss er 30 millj. kr. og er þessi tala byggð á reynslu af rekstri Ránargötu 6, en undirritaður hefur verið formaður hússtjórnar þar frá byrjun. Ljóst er að nú þegar þarf að auka verulega félagslega aðstoð við fanga. Ráða verður mann til þessara starfa og er hlutverk hans m.a. að undirbúa fanga tímanlega undir brottför, þ.e. atvinnu- og húsnæðisútvegun, að sækja fanga í fangelsi að lokinni afplánun og styðja þá fyrstu skrefin, að heimsækja fangelsin tvisvar til þrisvar í viku og sinna fyrir fanga erindum utan fangelsis, þ.e. semja við skuldheimtumenn, skattakærur, verslun á nauðsynjahlutum, útvegun klæðnaðar o.s.frv., að veita fjölskyldum fanga félagslega aðstoð, að aðstoða fanga við að komast í meðferð vegna alkóhólisma. Starf þetta er dýrt í framkvæmd, m.a. vegna mikils tilkostnaðar, og er áætlaður kostnaður vegna þess 15 millj. kr.“ Síðan er rakið í þessu bréfi að um 85% fanga sitji inni vegna afleiðinga áfengis- og vímuefnaneyslu og að nauðsynlegt sé að koma á laggirnar fræðslu og fyrirbyggjandi störfum. Það er enn fremur sagt í þessu bréfi, í lokaorðum, að samkv. fjárlagafrv. 1981 kosti það 1150 millj. kr. að reka fangelsi Íslands. Áætlað er að 200–300 manns séu fastagestir í vítahring sem fæstum reynist kleift að komast út úr. Það er hlutverk Verndar að vísa þessu óhamingjusama fólki veginn til nýs lífs. Það er staðföst trú okkar að fækka megi hópi þessum um helming á 1–2 árum eða 100–150 manns, og á grundvelli þessa sækir þetta félag um 30 millj. kr. framlag úr ríkissjóði, en fjvn. veitir 1.5 millj. Við flm. leggjum til, eins og ég sagði áðan, að þeir fái þó ekki meira en 1/3 af því sem þeir sækja um. En nú er spurningin: Hvaða samtök eru þetta? Hví eru þessi samtök talin það mikilvæg að ástæða sé til að flytja sérstaka brtt. hér á hinu háa Alþingi við fjárlagafrv.? Hverjir veita þessum samtökum forstöðu? Eru þessi samtök þess verð að njóta þess traust að fá styrk til svo veigamikils verkefnis? Ég svara því játandi og við flm. erum þeirrar skoðunar. Í þessu sambandi koma í hug, ég býst við okkar allra flm., samtökin SÁÁ eða samtök áhugamanna um áfengismál sem voru stofnuð fyrir nokkrum árum. Sannleikurinn er sá, að þessi samtök hafa unnið stórvirki. Þau samtök og hliðarsamtök þeirra hafa sett á stofn hverja stofnunina á eftir annarri, - stofnanir sem ríkisvaldið hefur áratugum saman vanrækt að setja á stofn. Þessar stofnanir hafa verið settar á fót af áhugamönnum og þær grundvallast á starfi áhugamanna. Hið opinbera, ríki og sveitarfélög, hefur að vísu stutt við bakið á þeim, en frumkvæðið, krafturinn og starfsandinn hefur komið frá áhugafólkinu. Ég leyfi mér að fullyrða, og ég segi það af nokkurri reynslu og ég held af nokkrum kunnugleik, að þessi samtök hafi unnið kraftaverk á sínu sviði. Ég hef átt þess kost sem borgarstjóri í Reykjavík og borgarfulltrúi að fylgjast nokkuð með hvernig þessi samtök hafa vaxið hér í borg. Ég skal viðurkenna að í hvert skipti sem forsvarsmenn þeirra komu á minn fund til að reifa hugmyndir sínar um nýjar stofnanir, sem þeir hugðust setja á laggirnar, var fyrsta hugsunin sem bærðist með mér alltaf sú, að nú væru þeir að færast of mikið í fang. En þeir luku hverju verkefninu á fætur öðru. Að vísu studdum við nokkuð við bakið á þeim, en það var ekki nema lítið brot af því sem þurfti til þess að verkið ynnist. Ég vil sérstaklega nefna í þessu sambandi forustumann félagasamtakanna Verndar, sem skrifar undir umsóknarbréfið, Hilmar Helgason, sem hefur sýnt alveg ótrúlega fórnfýsi og reyndar unnið kraftaverk í þessum málum, studdur af félögum sínum að sjálfsögðu, en hann hefur haft forustuna. Nú hafa félagasamtökin Vernd verið endurskipulögð og eru byggð á sama grunni og hafa tekið upp sama skipulag og samtök SÁÁ sem ég gat um áðan, og þau hafa sett sér það markmið að setja á stofn stofnanir fyrir fanga, sem dveljast í fangelsum landsins, til að koma þeim út í lífið að nýju. Ég segi fyrir mig, og ég held að ég tali fyrir munn okkar allra flm. þessarar litlu till., að við treystum þeim mönnum, sem þarna eru í forustu, og við gerum okkur grein fyrir að þeir ætla sér að sinna verkefnum sem ríkisvaldið hefur vanrækt árum saman, eins og ríkið vanrækti að setja upp stofnanir fyrir þá sem voru háðir ofneyslu áfengis. Því teljum við að ríkisvaldinu beri hreinlega skylda til að styðja við bakið á þeim. Ég er viss um að ef þeir ná fram því sem þeir ætla sér muni ríkið ekki spara þessa litlu upphæð sem við gerum hér till. um, heldur tugi eða hundruð milljóna, margfalda þá upphæð sem ríkið kemur til með að leggja í þessa starfsemi, á sama hátt og ríkið hefur þegar sparað sér margfaldar þær fjárhæðir sem það hefur lagt til samtaka SÁÁ. Ég vil því eindregið hvetja hv. þm. til að samþykkja þessa litlu brtt.



Herra forseti. Það er nú orðið það áliðið nætur að kannske er hæpið eins og á stendur að gera fjárlögin að umtalsefni eins og þó er ástæða til, og al ég í sambandi við fjárlagagerðina aðeins drepa á tvö atriði. Í fyrsta lagi kemur hér fram samkvæmt breytingu meiri hluta fjvn. að gert er ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga hækki um 60% frá s.l. ári, sem sýnir að hæstv. fjmrh. ætlar að seilast enn dýpra ofan í vasa skattborgaranna en áður. Stingur þetta mjög í stúf við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið um að hlífa eigi þeim sem lægri hafa launin, því að meginþunginn af þessari skattahækkun kemur náttúrlega á það fólk sem skattlaust var á s.l. ári eða skattlítið. Það verkar þannig þegar skattleysismörkin eru færð niður. Mér hefur fram að þessu þótt nóg um hvernig fólk, sem ónógar ráðstöfunartekjur hefur haft, hefur verið skattpínt af ríkisvaldinu. Ég skal svo ekki gera það að öðru leyti að umræðuefni, en ég harma, að þeir menn, sem nú ráða landinu, skuli ekki geta hugsað sér annað en að koma alltaf þarna við, og skil satt að segja ekki hvaða hvatir liggja þarna á bak við. Ég vil segja það í öðru lagi, að það þarfnast skýringar hvernig á því stendur, að eignarskattur einstaklinga skuli hækka úr 2 milljörðum 438 millj. kr. á s.l. ári upp í 6 milljarða á þessu ári eða um 146%. Ég óska eftir því, að hæstv. fjmrh. gefi á því nokkra skýringu hvernig stendur á þessari gífurlegu hækkun.

Að hvaða leyti?

Ég er að tala um eignarskatt einstaklinga. Ef ástæðan fyrir þessari gífurlegu hækkun eignarskattsins er að fasteignamatið hefur hækkað óeðlilega mikið er náttúrlega nauðsynlegt að endurskoða eignarskattsmörkin og eignarskattsstigann. Þá er ekki sama samhengi á milli og áður var íbúðarhúsnæðisins og eignarskattsmarkanna. Ég get ekki fallist á, að menn séu látnir greiða eignarskatt af venjulegu íbúðarhúsnæði, og óska eftir að hæstv. fjmrh. útskýri hvernig standi á því, að eignarskattsheimtan eigi að aukast svo mjög á næsta ári frá því sem var í ár. Í krónutölu er þarna um töluvert meira en tvöföldun að ræða. Tvöföldun eignarskattsins mundi ekki einu sinni ná S milljörðum, en þarna er gert ráð fyrir að hækka upp í 6 milljarða á sama tíma og tekjuskattur einstaklinga hækkar um 60% og hækkar hann þó umfram launahækkanir á þessu ári. Þessi stefna er náttúrlega í samræmi við þau markmið Alþb. að reyna að koma í veg fyrir að venjulegt fólk hafi efni á að búa í eigin húsnæði. Hörmulegt er til þess að vita, að hæstv. forsrh., sem nú er til sængur genginn, skuli ljá máls á þessu. Það er sannarlega breyttur maður frá því sem áður var þegar hann var að berjast fyrir því í Smáíbúðahverfinu í gamla daga og stuðlaði að því sem borgarstjóri og markaði töluverð spor í að liðka fyrir því, að menn gætu með dugnaði og ráðdeild komið sér þaki yfir höfuðið þó efnin væru ekki mikil. En hér á sem sagt að fara enn lengra út á þá braut að skattleggja það sem menn hafa lagt til hliðar, íbúðir manna og annað sem menn hafa með fyrirhyggju önglað saman, en verðlauna á hinn bóginn þá sem öllu sóa og ekki hafa fyrirhyggju til þess að eignast neitt. Það dugir ekki að útskýra þessa miklu hækkun eignarskattsins með því að þarna sé verið að reyna að ná í eitthvert fjármagn frá einhverjum ríkum mönnum. Þessi hækkun er miklu, miklu meiri en svo að hana megi skýra með þeim hætti. Þarna er um hreina skattheimtu á fólkið sjálft að ræða, og hana ekki litla, sem bitnar fyrst og fremst náttúrlega á gamla fólkinu, sem skuldlaust er, og öðrum þeim sem búa í gömlum íbúðum, en tekjur eru farnar að minnka hjá. Þetta ber ekki heldur núv. ríkisstj. fagurt vitni né þeim mönnum sem að fjárlagagerðinni stóðu, og er nauðsynlegt að þetta mál verði tekið til frekari endurskoðunar síðar á þessu þingi. Ég sé ekki ástæðu til að flytja brtt. til lækkunar á eignarskattinum, stjórnarsinnar eru svo forstokkaðir að það er ekki til neins, en nauðsynlegt er að vekja athygli á þessu máli, og almenningsálitið mun knýja á um að þarna verði slakað á. Ég vil líka benda á það, því að það eru ýmsir sveitarstjórnarmenn á Alþingi að svo ósvífin skattheimta í eignarskattinum dregur náttúrlega úr því, að sveitarstjórnirnar geti notfært sér þann tekjustofn sem fasteignagjöldin eru. Fyrir því er reynsla, að eftir því sem eignarskatturinn hefur hækkað hafa sveitarstjórnarmenn, sem nær eru fólkinu, verið meir hikandi en áður við að notfæra sér fasteignagjöldin sem tekjustofn. Og ég ítreka: Hér eru ekki félögin með. Þarna er eingöngu um einstaklingana að ræða, fyrst og fremst skattheimtu af íbúðarhúsnæði. Ég vil í öðru lagi gera það að umræðuefni, að inn í þessi fjárlög vantar einn skatt sem lagður var á í sumar, en það er fóðurbætisskatturinn. Í lögum um fjárreiður ríkisins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Reikningar félaga, fyrirtækja, stofnana og sjóða, sem ekki eru í ríkiseign, en hafa tekjustofna samkv. sérstökum lögum, skutu birtir í sérstöku hefti B-deildar Stjórnartíðinda á næsta ári eftir lok reikningsárs. Ríkissjóður skal jafnan innheimta þessar tekjur eða fela ákveðnum aðila að gera það í sínu umboði, og skulu þær færðar til tekna og gjalda á rekstrarreikningi ríkisins. Ef tekjurnar renna til sömu aðila eða atvinnugreina og þær eru innheimtar hjá eða til opinberra aðila, sem eru utan ríkisreiknings, skal þó einungis sýna þær í teknahlið, en jafnframt færa þær til frádráttar, sbr. 26. gr.“ Ég sé ekki annað, herra forseti, en nauðsynlegt sé að fresta þessari umr. til morguns til þess að hæstv. fjmrh. hafi tóm til að bæta úr þessari vöntun og geti lagfært fjárlagafrv., komið fóðurbætisskattinum inn. - Ég verð að segja að það er eiginlega synd að hæstv. landbrh. skuli ekki vera í þingsalnum. Hann gæti kannske eitthvað hnippt í fjmrh. og sagt honum frá þessum skatti, þessum einkaskatti hæstv. fjmrh. og Framleiðsluráðsins. Það dugir ekki að halda því fram, að af því að þessi skattur komi að sumu leyti aftur til bænda eigi hann ekki að vera í ríkisreikningnum og fjárlögunum. Ég get bent á ýmsa aðra markaða tekjustofna sem hér hafa verið, tappagjald t.d., gjald á eldspýtustokka og ýmislegt fleira sem hefur komið inn og út úr fjárlögum og á að gera það samkv. lögum. Hæstv. forsrh. sagði frá því einmitt í dag, að ríkisstj. vildi halda lögin.  Ég vil einnig minna á að í lögum eru skýr ákvæði um að þess skuli getið, hvað ríkisstj. eða þeir, sem með landsstjórnina fara, búist við að miklar tekjur verði af skattlagningunni. Þetta vantar í fjárlagafrv. Úr því verður að bæta. Það er satt að segja lágmarkskrafa. Ég hef hins vegar ekki í höndum neinar upplýsingar um hvernig hæstv. landbrh. hyggst haga þessum málum á næsta ári, hvernig hann ætlar að hafa fóðurbætisskattinn, enda hefur hann nú sagt í útvarpsviðtali að það sé best með skattana að þeir komi á óvart, án þess að nokkur maður viti um þá, eins og þruma úr heiðskýru lofti, þá geti menn síður varað sig á þeim, segir hann.

Ég verð víst að taka það fram að Framleiðsluráðið er ríkisstofnun.

Framleiðsluráðið er ekki ríkisstofnun, en hins vegar er kveðið á um það í lögum, að ef skattar eru lagðir á og þeir renna til aðila sem ekki er ríkisstofnun skuli þeir samt sem áður koma inn og út. Úr því að formaður þingflokks Alþb. er svona tengi að skilja get ég tesið þetta aftur fyrir hann. Það er svo, með leyfi hæstv. forseta. Við skutum nú sjá. Hvar var nú þetta?

Það er ekki ríkið sem hefur lagt á fóðurbætisskattinn.

Ég veit vel að hæstv. landbrh. er ekki ríkið. „Ég er ríkið,“ sagði Lúðvík XIV. að vísu. Það er kannske Gunnar Thoroddsen sem er ríkið. En þó mér hafi stundum þótt mikið til hæstv. landbrh. koma hefur mér ekki einu sinni dottið í hug að hann væri sá hluti ríkisins sem veit að landbúnaðinum. En kannske að hann sé RARIK. - Við skulum nú sjá. Hér stendur með leyfi hæstv. forseta: „Reikningar félaga, fyrirtækja, stofnana og sjóða, sem ekki eru í ríkiseign, en hafa tekjustofna samkv. sérstökum lögum, skutu birtir í sérstöku hefti B-deildar Stjórnartíðinda á næsta ári eftir lok reikningsárs. Ríkissjóður skal jafnan innheimta þessar tekjur eða fela ákveðnum aðila að gera það í sínu umboði, og skutu þær færðar til tekna og gjalda á rekstrarreikningi ríkisins. Ef tekjurnar renna til sömu aðila eða atvinnugreina og þær eru innheimtar hjá eða til opinberra aðila, sem eru utan ríkisreiknings, skal þó einungis sýna þær í teknahlið, en jafnframt færa þær til frádráttar, sbr. 26. gr.“ Þetta ákvæði er afskaplega skýrt.

Það er ekki minnst á fjárlögin í þessari grein, bara ríkisreikning. Það er allt annað mál.

Má ég spyrja hæstv, fjmrh. að því, af því að hann hefur nú gripið fram í: Er mikið um það, að í ríkisreikningi komi fram tekjustofnar sem ekki eru í fjárlögum? 

Ætlarðu ekki að svara spurningu minni?

Ég held að það sé kominn galsi í hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson. Ég hélt ekki að hann ætti vanda til þess, en ég sé að það hefur eitthvað breyst hjá manninum. Mér sýnast augun vera fljótandi. - Ég held að það verði að segjast eins og er, svo ég reyni nú að byrja þessa setningu enn, að jafnafdráttarlaus og þessi fyrirmæli eru um að allir skattar, sem ríkið leggur á, skuli koma í ríkisreikning, eiga þau að sjálfsögðu líka við um það, að þessi skattur skuli koma í fjárlögum. Um þetta blandast engum hugur. Ég skora á hæstv. fjmrh., ef hann efast um þetta, að nefna einn einasta skatt sem lagður er á með sérstökum lögum, en ekki er í fjárlagafrv.

Ég skal nefna það strax. Það var búnaðarmálasjóðsgjaldið sem verið hefur um árabil og runnið til Bændahallarinnar og í stofnun þeirra. Ég man ekki eftir að hafa séð það í fjárlögum.

Búnaðarmálasjóðsgjaldið? Það er nú orðinn tími síðan það var lagt niður. 

Það er lagt á enn þá.

Ég er hræddur um að verði að gera athugasemd ef þar er um skattheimtu að ræða. Hitt er til, að með lögum er kveðið á um að menn skuli greiða ýmislegt sem ekki kallast skattar. Á því eru nokkur skil. Herra forseti. Ég óska eftir að fundi sé frestað um hríð þangað til herra forseta hefur gefist kostur á að koma friði á fundarstörf. Ég óska eftir því.

Óskar ræðumaður að fresta ræðu sinni?

Ég óska eftir því, að forseti komi reglu á fundinn.

Gerðu svo vel að halda áfram.

Eru þetta viðbrögð hæstv. forseta þegar hér hafa verið eilíf frammíköll?

Ég heyri ekkert núna.

Nei, mér sýndist vera einhver depra yfir forsetanum. Það gjald, sem hér er um að ræða, er ekki skattur í sama skilningi og fóðurbætisskatturinn þori ég að fullyrða. Hann rann til Bændahallarinnar og hélt ég að sú skattheimta væri fyrir alllöngu niður fallin.

Það er misskilningur.

Er það misskilningur, já? Ég skal kynna mér það og læt taka þetta mál frekar fyrir á eftir. En ef það er misskilningur held ég að hæstv: fjmrh. verði að koma inn tveim brtt. um fjárl., því þó að einn maður brjóti af sér réttlæti þarf ekki annar að gera það og þó ein mistök séu gerð réttlætir það ekki að þau séu gerð tvívegis. Þetta gengur náttúrlega ekki, að menn séu að leggja margvíslega skatta á þjóðina og geri ekki Alþingi grein fyrir þeim og þeir koma ekki hér til umr. Það getur ekki gengið við fjárlagagerðina. Ég held að allir hv. þm. eigi að geta skilið það. Og ég óska eftir því við hæstv. fjmrh., að ég fái skrá yfir alla þá skatta sem hann telur að séu utan fjárlaga. Það er stóralvarlegt mál ef það er rétt að með sérstökum lögum sé hægt að innheimta margvíslega skatta sem ekkert eftirlit er haft með, hvorki af ríkisendurskoðun né öðrum, þessir skattar komi ekki inn í ríkisreikning og ekki inn í fjárlög og gleymist þannig utan við þann ramma sem við erum hér að tala um. Það má vera að þessum tveim hv. þm. þyki það vera til fyrirmyndar, en mér þykir það ekki og lít ekki á þetta sem gamanmál. Ég sakna þess, herra forseti, að iðnrh. er ekki hér. Er hann í húsinu? Ég spurði hvort hæstv, iðnrh. væri í húsinu?

Hann mun vera farinn.

Hann mun vera farinn. Þá verð ég að.biðja um að skilaboðum sé komið til hans. Í þingræðu fyrr í vetur lýsti hann því yfir, að sig vantaði stuðning til að geta komið í framkvæmd á næsta ári framkvæmdum við raflínur víða um land, hrundið sveitarafvæðingunni í framkvæmd. Ég man að hann hafði orð á því í þessum ræðustól, að sig vantaði 300 millj. kr. til að ljúka rafvæðingunni fyrir norðan, þ.e. á Melrakkasléttu, og lofaði að ef tækist að útvega þetta fé mundi ekki standa á honum að leggja línuna. Ég skildi hann þannig. Hann sagðist hafa gert tillögu um þetta sem iðnrh. Nú hefur hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson flutt hér till. um framlag til sveitarafvæðingarinnar og raunar tvær, aðra til vara. Varatill. er um 300 millj. kr. hækkun á þeim lið sem hæstv. iðnrh. talaði um fyrr í vetur að sig vantaði stórlega til að geta staðið við ætlunarverk sín, sem hann hefur raunar í sumum tilvikum gefið fyrirheit um. Ég vil nú mælast til þess, að flokksbróðir hans og ráðh. bendi honum sérstaklega á þessa till. og minni hann á að hún sé í samræmi við þær óskir sem hann lét í ljós í ræðustólnum hér fyrr í vetur þegar hann svaraði fsp. varðandi rafvæðingu Melrakkasléttu. Hann hefur sem sagt tækifæri til að standa við orð sín. Hér eru ótal hendur sem vilja hjálpa honum að kippa þessu í lag. Ég efast ekki um að hæstv. iðnrh. muni vilja standa að því máli sem hann hefur sjálfur haft frumkvæði að gefa fyrirheit um. Í heimildargrein í till. fjvn. segir í fyrsta lagi, að ríkissjóði sé heimilt að ábyrgjast með einfaldri ábyrgð lán er Akureyrarkaupstaður kynni að taka til byggingar tengiálmu við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þetta mál er þannig vaxið, að þegar tillögur komu frá heilbrrn, um skiptingu á fé til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva var gert ráð fyrir að til Akureyrar rynni 1 milljarður 331 millj. kr. Í meðferð fjvn. var þetta skorið niður í 1 075 millj. kr. Nú er mönnum það kannske ekki kunnugt, en þó hefur þetta mál oft borið á góma og sannleikurinn er sá, að í heilbrigðismálum á Akureyri ríkir mikið neyðarástand. Fyrst og fremst eru daggjöldin ákveðin allt of lág. Ég veit ekki betur en þar vanti nú 600–700 millj. kr. sem þarf að útvega fyrir áramótin til að bæta úr brýnustu rekstrarfjárþörfunum, greiða fólki laun o.s.frv. Það væri nú fróðlegt að fá upplýsingar um hvort það væri víðar í sjúkrahúsum sem svo stæði á að hundruð milljóna skuldir hrönnuðust upp og víðar í ríkisstofnunum, en hæstv. fjmrh. ætlaði sér í staðinn að hrósa sér af því að skila tekjuafgangi um áramót, 

Það er rangur skilningur.

Er það rangur skilningur? Hæstv. fjmrh. ætlar þá að láta annað koma fram gagnvart sjúkrahúsum en skólum. Ég held ég verði þá að flytja skriflega brtt. við þennan lið. Ég hef annars á þskj. 337 flutt brtt. um það, eins og fram kemur, að þetta verði hækkað. Ég hefði verið til viðtals um að draga þá brtt. til baka ef fram hefði komið frá hæstv. ráðh. afdráttarlaus yfirlýsing um að ríkissjóður mundi taka á sig lántökukostnaðinn, eins og orðað var að kæmi til greina á þeim fundi sem haldinn var með forráðamönnum Akureyrar. Úr því að hæstv. fjmrh. getur ekki hugsað sér það verð ég að leggja fram skriflega brtt. og mun gera það síðar á þessum fundi.



Herra forseti. Mér þætti vænt um ef heilbrrh. heyrði mál mitt því að ég mun nokkuð koma inn á málaflokk sem undir hann heyrir. Það gerist að sjálfsögðu við fjárlagaafgreiðslu að staðaldri, að stjórnarandstæðingar bera fram till. sem þeir vita að menn eiga erfitt með að fella. Að sjálfsögðu er það svo, að seint næðist samstaða um að koma fram fjárlögum ef hver og einn yrði ekki að sjá á bak allmiklu af því sem hann gjarnan vildi koma á framfæri. Hitt er svo annað mál, að þegar manni finnst að um hreina sóun fjármuna sé að ræða getur reynst erfitt að verja þá skiptingu sem á sér stað. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að í höfuðstað Vestfjarða, á Ísafirði, hefur verið í byggingu heilsugæslustöð og sjúkrahús samtímis. Það er búið að verja miklu fé til þessara framkvæmda án þess að nokkur hluti byggingarinnar sé tekinn í notkun. Það hefur nú gerst að sú fjárveiting sem er á fjárlögum, 330 millj., dugir alls ekki til að ná þeim áfanga að heilsugæslustöðin geti tekið til starfa næsta haust eða á næsta ári. Hins vegar blasir það við, að ef um 100 millj. meira hefði verið varið til þessarar framkvæmdar hefði verið hægt að ná þessum áfanga. Nú sýnist mér, að þessi mál séu komin í allmikla sjálfheldu í lokaumr. um fjárlög, og vil í því sambandi láta reyna á það til fullnustu, hver viljinn er til að leysa úr þessu máli eins og best getur orðið, miðað við þá stöðu sem það er komið í. Í því sambandi vil ég víkja að þeim þætti, að samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir ræður því að sjálfsögðu hvernig staðið er að útboði. Ef hún lætur standa þannig að útboði, að þessu verkefni verði lokið í febrúarmánuði 1982, og færir þannig hluta af verkinu fram yfir áramótin, væri hægt að leysa þetta mál þannig að aðeins yrði um tveggja mánaða seinkun á þessari framkvæmd að ræða. Ég fæ ekki betur séð en að með margvíslegum samningum og útboðum sé þessi nefnd mjög oft búin að binda hendur fjárveitingavaldsins í reynd og þess vegna sé hér ekki verið að fitja upp á neinu sem ekki hefur margoft verið gert. Hins vega leita ég mjög ákveðið eftir því, og mun hlusta á umr. hér fram eftir nóttu þar til þeim lýkur til að fá svör við því, hver vilji heilbrrh. eða fjmrh. er í þessum efnum, hvort hann mun í þessum stól lýsa því yfir að hann sé reiðubúinn að standa svona að framkvæmd verksins. Mér eru heilbrigðismálin á Vestfjörðum mikið alvörumál vegna þeirrar sérstæðu stöðu sem þau eru í. Það hefur ekki tekist að skipa héraðslækni fyrir Vestfjarðalæknishérað vegna þess að enginn læknir hefur verið skipaður við heilsugæslustöðvar á Vestfjörðum. Þeir hafa aðeins verið settir þar til starfa örstuttan tíma í einu. Höfuðástæðuna fyrir því ástandi tel ég vera þá að starfsaðstaðan í höfuðstað Vestfjarða er að þeirra mati allsendis óviðunandi. Í umr. fyrr á þessu þingi um þessi mál kom það fram, að hæstv. heilbrrh. vonaði að á þessu ástandi gæti orðið breyting til batnaðar. Ég tók orð hans svo, að vonir hans byggðust á því, að með bættri aðstöðu á Ísafirði mundu líkurnar aukast á því að þar fengist skipaður læknir til starfa við heilsugæslustöðina. Það er rétt í þessu sambandi að minna á það, að út af Vestfjörðum eru gjöful fiskimið og inn Ísafjarðardjúp leita oft togarar með slasaða menn til að koma þeim á sjúkrahús. Mikinn hluta ársins er þessi staður svo einangraður að ekki er um aðra leið að ræða til að koma sjúklingum suður en að flytja þá með flugvél. Þannig hefur verið reynt að leysa þessi mál þegar ekki hefur verið hægt að veita þessum mönnum nægilega aðhlynningu á sjúkrahúsi á Ísafirði. Ég held að það væri hollt fyrir menn að hugleiða hvort þeir sjálfir vildu eiga einhvern af sínum nánustu í þeirri aðstöðu sem þarna er um að ræða. Ég vænti þess, að ekki þurfi að hafa um það langt mál. Ég vænti þess, að öllum sé ljóst að Vestfirðir eru í algjörri sérstöðu hvað þetta snertir. Þetta er eina læknishéraðið á Ístandi þar sem ekki hefur verið hægt að skipa héraðslækni af þeim ástæðum sem ég greindi hér áðan. Ég ætla þá ekki að fjölyrða um þetta frekar, en endurtek það sem ég sagði hér áðan, að ég ætla að sitja hér fram eftir nóttu og mun hlusta grannt eftir þeim svörum sem gefin verða við þeirri mátaleitan sem ég hef hér haft uppi og tel að geti verið sú eina jákvæða lausn á því máli sem ég hef rætt. Þá vil ég víkja örfáum orðum að skattvísitölunni. Ég mun nálgast hana út frá því sjónarmiði sem kom fram í ræðu minni hér á þinginu í fyrra um framfærsluvísitöluna. Það blasir við og allir, sem vilja vita það, eiga auðvelt með að átta sig á því, að framfærsluvísitalan er mjög misjöfn eftir því hvar menn búa í þessu landi. Þetta kemur þannig út í reynd, að ráðstöfunartekjur þeirra tekjulægstu, sem búa á þeim svæðum þar sem framfærsluvísitalan er há eru miklu minni en hinna, sem búa þar sem framfærsluvísitalan er lág. Það væri ekki óeðlilegt að óska eftir því, að ráðh. lýsti þeirri skoðun sinni, hvort hann telur að við svo búið megi standa öllu lengur, hvort það sé ekki eitt af því sem þurfi að liggja fyrir, hver framfærsluvísitalan sé á hinum ýmsu stöðum á Íslandi, svo hægt sé að ákveða skattvísitölu. Það er hart að hlusta á það í fjölmiðlum, að það fyrsta, sem mönnum dettur í hug þegar talað er um hina miklu þjóðflutninga sem enn eiga sér stað í þessu landi, er hið mikla óréttlæti sem eigi sér stað í atkvæðisrétti hjá Íslendingum. Umræðurnar um það, hvaða óréttlæti standi á bak við þessa miklu þjóðflutninga, fara ansi hljótt. Menn vilja helst ekki ræða það. En það er nú einu sinni svo, að það getur verið að margur verkamaðurinn úti á landi þurfi bæði að vinna eftirvinnu og næturvinnu til að eiga möguleika á sömu tekjum fyrir sjálfan sig og sá sem aðeins þarf að vinna dagvinnu þar sem framfærsluvísitalan er lægst. Ég held að við komumst ekki undan því, ef við viljum að við séum teknir alvarlega þegar við tölum um jöfnuð og réttlæti, að taka ábyrgari afstöðu til þessara mála en gert hefur verið. Ég hefði gjarnan viljað hafa hér umræður í lokin um sveitarafvæðinguna. Hins vegar stendur svo á, að iðnrh. er ekki viðstaddur. Ég vænti þess, að þá gefist tími til að taka þau mál upp á þinginu í vetur til umr., eða a.m.k. vona ég það, því að það er eitt af þeim málum sem brenna hvað heitast á þeim mönnum sem ekki njóta þeirrar aðstöðu að hafa rafmagn. Mér er ljóst að í þeim efnum er sú lausn ein ekki algild, að það eigi að leggja línur til þessara bæja frá almenningsrafveitum. Vegalengdir í sumum tilfellum eru orðnar það miklar. En ég held að þá sé eðlilegt að gerð sé áætlun um að leysa það mál með heimarafstöðvum, hvort sem gripið verður til vatnsaflsstöðva eða hannað verður kerfi þar sem bæði eru notaðar vindrafstöðvar og dísilvélar til að fá lausn í þessum efnum. Það hefur verið siðvenja, skilst mér, hér á Alþingi að nota næturfundi til að ræða um fjárlög. vel má vera að erfitt verði að forðast það, að einhver hluti fjárlagaumr. fari fram á næturfundi, en ég held að það sé ósiður mikill að hefja slíkan fund kl. 9 um kvöld. Ég vænti þess, að mönnum sé ljóst að það eru hálfgerð myrkraverk að þurfa að standa í umr. um þetta e.t.v. fram undir morgun vegna þess að menn hafa talið að málþóf og fsp. eigi meiri rétt á sér um miðja daga, en aðallög þingsins eigi að ræða á næturfundi.



Herra forseti. Það er mikið rætt um dýrtíð og hækkandi verðlag um þessar mundir og manni ætti því ekki að koma á óvart þótt fjárlagadæmið fái hærri og hærri niðurstöðutölur með hverju ári sem líður. Ég hef lítils háttar borið saman síðustu fjárlög, sem stjórn Geirs Hallgrímssonar gekk frá á Alþingi, og þau fjárlög, sem hér liggja fyrir, og hækkunin er nálægt því að vera fjórföld frá 1978 til þeirra fjárlaga sem eiga að gilda fyrir árið 1981. Nú væri ekkert við þetta að athuga, segja menn, ef hlutfallið milli þeirra málaflokka, sem fjallað er um, væri í réttu hlutfalli við nauðsyn þeirra verka sem verið er að fást við. Því miður sýnist mér að hér hafi farið allmjög úrskeiðis. Ég hef leitast við að finna hlutfall einstakra útgjaldaliða á fjárlagafrv. þessu núna og fjárlaganna frá 1978 og bera saman í hverju sú röskun væri fólgin sem þar hefur orðið. Segir það nokkuð um á hvaða vegi við erum stödd. Það er ekki að sjá að það hafi nema í fáum tilvikum orðið hækkun á yfirstjórn mála í hinum einstöku ráðuneytum, en það er eftirtektarvert, að vissir þjónustuþættir hafa tekið á sig mesta hækkun. T.d. hafa tryggingamálin hækkað nokkuð og heilbrigðismálin mjög mikið. Þau voru 1958 6.7% af fjárlagaupphæðinni, en eru núna 7.5%. Ýmsir aðrir liðir, eins og ýmis lán ríkisins og vextir af þeim, voru árið 1978 2.4% af upphæð fjárlaga, en eru núna í þessu frv. að nálgast 4%, eða um 3.8%. Hins vegar er það okkur öllum undrunarefni, að ekki skuli vera mögulegt að halda í horfinu í þeim fjárveitingum sem varða mest atvinnuvegi landsmanna. Ég sé t.d. að það, sem kallað er „fjárveitingar til útvegsmála,“ sem voru 2.1% 1978, er fallið niður í 1.4% í þeim fjárlögum sem við erum núna að ganga frá. Á sama hátt er það með búnaðarmál, sem voru 4.6% af fjárlagaupphæðinni 1978. Þau hafa fallið niður í 4.1% í frv. sem við fáumst við núna. Ef lítið er til iðnaðarmálanna standa þau í sömu hlutfallstölu af fjárlagaupphæðinni og var. Ég nefni þessa þrjá þætti af því að ég tel nauðsynlegast að sinna þeim og sinna þeim vel. Ég hef ekki hugsað mér að ræða neitt að ráði um fjárlögin almennt, en það er einn þáttur þó sem mér finnst að ég geti ekki sleppt að tala um nokkur orð, og það er Vegasjóður. Eins og öllum er ljóst hefur bensíngjaldið verið um langt árabil einn veigamesti þátturinn í fjármögnun Vegasjóðs. Árið 1980, á fjárlögum þessa árs, runnu til Vegasjóðs 38% af þeim tekjum sem ríkissjóður hafði af innfluttu bensíni. Á árinu 1978 var hlutfallið, sem Vegasjóður hafði af bensíngjaldinu 51%. Í fjárlagafrv. því, sem við ræðum nú um, fær Vegasjóður 37% af þeim tekjum sem ríkissjóður innheimtir af bensíninnflutningi og bensínsölu. Áætlað er að tekjur af bensínsölunni verði 1981 um 43 milljarðar kr. eða rúmlega það. Á nýjustu áætlun, sem liggur fyrir á sérstöku þskj. núna, er áætlað að til Vegasjóðs renni 16 milljarðar af þessu eða - eins og ég sagði áðan - 37%. Ef við aftur á móti gætum haldið í sama horfi og 1978 gengju nú til veganna nærri 22 milljarðar kr. Ég hygg að ef við hefðum getað haldið því hlutfalli værum við nær því að komast áfram í vegagerðinni í samræmi við þær óskir sem við höfum sett fram margir hverjir, og þá nauðsyn sem er á því að hafa vegina í lagi. Ég ætla þá ekki að hafa fleiri orð um fjárlögin almennt. Ég get um þessa þætti til að undirstrika að mér sýnist að við séum hér á rangri leið með fjárlagagerðina og rangri leið með skiptingu þeirra fjármuna sem við ætlum að skipta upp til ýmissa þarfa í landinu. En ég ætla aðeins að lokum að koma að brtt. sem ég stend að og flyt á þskj. 372 ásamt Agli Jónssyni. Ég tel mér skylt að gera það fyrir þá sök að mér er Búnaðarfélag Íslands viðkomandi þar sem ég á sæti í stjórn þess. Ég tel að starfsmönnum Búnaðarfélagsins hafi tekist að gera mjög traustar áætlanir um rekstur félagsins á árinu 1981. En þegar fjárlagafrv. birtist skorti þar nokkuð á að uppfylltar væru þær óskir sem fram voru bornar og ég tel að hafi verið mjög hóflegar og eðlilegar. Þá var gengið í það að ganga frá minnisblaði til fjárveitinganefndarmanna til að benda þeim á það sem úrskeiðis hafði farið, og mér til ánægju sé ég að nú hefur fjvn. tekið einn liðinn til leiðréttingar, sem var ofáætlaðar tekjur í tveimur liðum af starfsemi félagsins. Hins vegar voru tveir þættir sem þar hafa ekki fundið náð fyrir augum fjárveitingarnefndarmanna, en ég vil benda alþm. á og ber fram till. um að breytt verði. Í fyrra tilvikinu eru það laun á vegum Búnaðarfélagsins, sem við Egill Jónsson leggjum til að verði hækkuð um 7 millj. 200 þús. kr. Það er komið til af því, að á því ári, sem nú er senn á enda, ákvað stjórnin að ráða sérstakan mann sem skyldi vera ráðunautur um hlunnindi. Ég held að mönnum komi öllum saman um það, að það sé hið mesta nauðsynjaverk, ekki síst í hinum dreifðu byggðum, þegar möguleikar manna til að stækka bú sín og efla búskapinn eru rýrðir, að hafa þá möguleika á því að drýgja tekjur sínar með því að fullnýta þau hlunnindi sem landið á. Til þess var maðurinn og ráðinn. Hann hefur þegar hafið starf sem mönnum líst að muni leiða til aukinna hlunninda. Á ég þar sérstaklega við rannsóknir hans í sambandi við æðarvarp og æðarungauppeldi. Margt er það fleira sem honum er ætlað að gera, m.a. að vera bændum til ráðuneytis eða eigendum þeirra hlunninda sem rekin eru víðs vegar um landið. Einnig er það fyrirliggjandi verkefni að vera til ráðuneytis um nýtingu vatnasilungs sem víða er til og víða má enn þá rækta upp til nytja. Til þess að Búnaðarfélagið geti staðið undir því að hafa ráðið þennan mann vantar það nokkurn veginn fullt stöðugildi, þó ekki alveg. Áður hafði Búnaðarfélagið örlítið brot úr starfsmanni til þessara starfa og því vantaði nú 0.88 af stöðugildi. Þetta er farið fram á í fyrri brtt. okkar Egils Jónssonar, að hlunnindaráðunauturinn verði viðurkenndur og fjármunir ætlaðir til að greiða honum laun. Í öðru lagi var bent á það þegar vinna stóð yfir hjá fjvn., að starfsfé ráðunauta félagsins og búnaðarsambandanna hefði verið skorið niður um 43 millj. kr. Hækkun frá árinu áður var aðeins um 41.2% á þessu sérstaka starfsfé, sem er fyrst og fremst akstur og dagpeningar þegar þeir eru að heiman. Akstur hefur hins vegar hækkað um 74% og dagpeningar hafa hækkað um 57% á milli áranna 1979 og 1980. Það er því sýnilegt, að ef ekki verður komið til móts við Búnaðarfélagið að þessu leyti og gerð þarna á leiðrétting verður að draga saman mjög mikilvægan þátt í starfi ráðunautanna í landinu. Og það er alveg sömu sögu um það að segja og um það að efla starf hlunnindaráðunauts, að það er aldrei meiri nauðsyn á að efla starf hinna almennu ráðunauta en þegar menn þurfa að búa við það að tekjur þeirra rýrni verulega nema þeim heppnist að búa betur að sínu en áður hefur verið. Þess vegna eru þessar till. lagðar fram, að við væntum þess, að við getum fengið stuðning við þær.



Herra forseti. Það komst einn af ræðumönnum fyrr í kvöld þannig að orði, að þetta fjárlagafrv. væri tímamótafrv. Þetta eru orð að sönnu. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð var talað um að hin pólitísku dreifbýlisöfl hefðu sameinast um myndun þessarar ríkisstj. Því er ákaflega gagnlegt að virða fyrir sér hver hlutur hinna ýmsu þátta, sem snerta byggðina á Íslandi og þá sérstaklega dreifbýlið, er í þessari fjárlagagerð. Því hefur reyndar verið lýst hér af öðrum ræðumönnum Sjálfstfl. og er þess vegna ekki mikil ástæða til að ræða það nákvæmlega. Ég vil þó í fyrstu benda á sveitarafvæðinguna, sem menn hefðu getað látið sér detta í hug út frá fyrri yfirlýsingum að fengi nú einhvern byr. Ég undirstrika þau orð sem komu fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal og hann hafði eftir núv. iðnrh. Hæstv. iðnrh. fór hér í þingræðu alveg sérstaklega fram á liðsinni og styrk stjórnarandstöðunnar við að koma fram á Alþingi till. sem gerðu fært að taka þar til hendi. Nú eiga menn væntanlega eftir að sjá það í atkvgr., hvar þeir menn, sem eiga eftir rafmagni að bíða úti um sveitir Íslands, eiga helst stuðnings að vænta. Það hefur verið skýrt í þessum umr. hver viðurgerningur núv. hæstv. ríkisstj. er við Byggðasjóð. Það væri gaman að minna þá framsóknarmenn, sem voru kjörnir á Alþingi úr Austurlandskjördæmi, á orð þeirra fyrir síðustu kosningar, þar sem þeir voru gjarnan að hafa það yfir, að með því að draga úr rekstri ríkisins mundi lækka fjárframlagið til Byggðasjóðs og hvort þetta væri stefna sjálfstæðismanna á Austurlandi. Það hefur hins vegar tekist við þessa fjárlagagerð að draga úr fjármagni til Byggðasjóðs þrátt fyrir að fjárlög og umsvif ríkisins hafi stórlega vaxið. En það er sannarlega að fleiru að hyggja en þessu og þá ýmsu sem snertir byggðirnar og þá kannske ekki síst bændurna miklu áþreifanlegar en það sem ég hef nú tilgreint. Það er kannske kaldhæðni örlaganna að virða það fyrir sér, hver hlutur Búnaðarfélags Íslands er í sambandi við fjárlagagerð. Víst er um það, að sá tími var að Búnaðarfélag Íslands átti í hópi framsóknarmanna á Alþingi meiri liðveislu að fagna en hefur komið fram við þessa fjárlagagerð. Við Steinþór Gestsson höfum borið hér fram brtt. við tvo fjárlagaliði Búnaðarfélags Íslands. Þar er aðeins tekið það sem er langmikilvægast, en getur þó leyst verulegan vanda. Það vantar á í miklu fleiri tilvikum og í ríkari mæli en till. okkar gerir ráð fyrir. Þannig vantar t.d. í þann kafla fjárlaganna, sem snertir búfjárræktarlögin, 150 millj. kr. - og reyndar mun meira vegna þess að þá upphæð vantar á fjárveitingu þessa árs. Það hefur verið leitað eftir því við landbrn. á síðustu mánuðum að fá þessa greiðslu, en það hefur ekki tekist. Þetta snertir einmitt hið sérstaka ræktunarstarf bændanna sjálfra í landinu, sem er það tangódýrasta og hagkvæmasta sem er unnið á sviði búfjárræktar í þessu landi. Það er sannarlega vert að undirstrika það hér alveg sérstaklega, hvernig frá þessum málum er gengið í fjárlagafrv. og hvernig tekið er við óskum frá Búnaðarfélagi Íslands til leiðréttingar á þessum tölum. En það er fleira sem vantar þarna inn í líka. Þá er athyglisvert að virða það fyrir sér einmitt að fjármagn vantar í þá liði sem snerta þjónustu við búnaðarsamböndin sjálf, sem kemur þá annaðhvort niður á því, að stórlega hlýtur að draga úr starfsemi þeirra eða þá að það verður að taka það fjármagn frá bændunum sjálfum. Enn er ekki öll sagan sögð. Það er ekki langt síðan bændurnir í þessu landi fengu sinn félagsmálapakka. Hann var fólginn í því, að það átti að veita fjármagn af hendi hins opinbera til að greiða laun 60 afleysingamanna í landbúnaði, hliðstætt því og er gert víða í öðrum löndum, m.a. á Norðurlöndum. Núna er í fjárlögum fjárveiting að upphæð sem nemur 1/3 af þessum umsamda gjaldalið. Það er m.ö.o. hægt að hafa 20 afleysingamenn í staðinn fyrir 60 eins og var slegið föstu í félagsmálapinklinum.

Þetta kemur allt.

Já, þetta kemur allt. Ber að skoða þetta sem loforð frá hæstv. fjmrh.? Það vildi ég gjarnan mega flytja Búnaðarfélagi Íslands í morgunsárið. Ég get hins vegar frætt hæstv. fjmrh. á því, að í morgun höfðu forráðamenn Búnaðarfélags Íslands ekki mikla von um að það fengist leiðrétting á þessum málum. Það mundi áreiðanlega bæði gleðja þá og mig ef mál hefðu skipast þannig á þessum degi að þeir fengju betri tíðindi, þegar búið væri að afgreiða fjárlög á morgun, en tölurnar í þeim eins og þær eru nú bera með sér.

Ég á við þar næsta ár.

Já, það getur verið að það kæmi á þar næsta ári ef þessi ríkisstj., sem er krækt saman með þeim hætti sem allir vita, verður farin frá völdum. Undir þeim kringumstæðum gætu góð loforð frá hæstv. fjmrh. haft trúverðugt gildi. En þá kem ég að einum þætti þessara mála enn þá sem snertir alveg sérstaklega sveitirnar og aðstöðu þeirra í þeim efnum. Þá á ég við lagningu sjálfvirks síma. Í áætlun póst- og símamálastjórnarinnar frá því í nóv. s.l. var gerð tillaga um að fjárveitingar til þeirrar stofnunar næmu 9.7 milljörðum kr. Samkv. fjárlögunum er þessi tala um 5.5 milljarðar og hefur þannig verið skorin niður frá áætlun þeirrar stofnunar um 90%. Enn þá athyglisverðara er að virða fyrir sér hvar þessi niðurskurður á sér stað. Í áætlun stofnunarinnar er gert ráð fyrir að lagning sjálfvirks síma í sveitum landsins nemi 1.5 milljörðum kr. Í fjárlögum er þessi tala hins vegar ca. 1/2 milljarður og af þeim 4 milljörðum, sem skornir hafa verið niður, er einn tekinn úr sjálfvirka símakerfinu í sveitum landsins. Það er aðeins þriðjungur þeirrar upphæðar sem er í fjárlagafrv. Það er athyglisvert, að þar er nálega ekki um að ræða nein ný verkefni, heldur fyrst og fremst þau sem hafði verið gert ráð fyrir að vinna á s.l. ári og svo þar sem ekki verður komist hjá því að leggja síma í jörð vegna lagningar háspennukerfis. Hér er um að ræða einn þann þátt í þessari fjárlagagerð sem hvað svartastur er. Í tillögum póst- og símamálastjórnarinnar var áætlað að leggja sjálfvirka síma umfram það sem er í fjárlögunum núna í fjóra sveitahreppa á Austurlandi. Einmitt þar eru símamál í sérstökum ólestri og þar er þjónusta sú lakasta sem gerist hér á landi. Annars vegar er þetta í Hjaltastaðarþinghá og í Tunguhreppi og hins vegar í tveimur hreppum í Austur-Skaftafellssýslu, Mýra- og Borgarhafnarhreppum. Í þeim byggðarlögum hagar þannig til, að símatínan liggur yfir Hornafjarðarfljót. Hún hefur ekki verið endurnýjuð síðan hún var lögð þar yfir fyrir meira en þremur áratugum, m.a. vegna þess að menn hafa verið að vonast eftir því, að sjálfvirkur sími mundi leysa þetta kerfi af hólmi, en þá er jafnframt gert ráð fyrir að komið verði á radíósambandi yfir Hornafjarðarfljót. Bæði sveitarfélögin, sem ég hef nú sagt frá, þ.e. Mýra- og Borgarhafnarhreppur, höfðu boðið fram fjármagn að láni til þess að hægt væri að koma þessu verki áfram, og jarðræktarsamband byggðarlagsins hafði einnig heitið því að leggja til tæki sem ekki þyrfti að greiða fyrir fyrr en síðar, og reyndar höfðu fleiri boð komið sem auðvelduðu þessa framkvæmd. Það er af þessari ástæðu og þeirri miklu nauðsyn, sem hér er á ferðum, og líka til þess að undirstrika, hvað þessi þáttur er stórlega vanræktur í fjárlagagerðinni, að við Sverrir Hermannsson höfum lagt hér fram á þskj. 372 till. um fjárveitingar í þessa fjóra sveitahreppi á Austurlandi svo að unnt verði að leggja þar sjálfvirkan síma á næsta ári. Ég lýk svo máli mínu, herra forseti. Ég sakna þess, að hvorki iðnrh. né heldur landbrh. skuli vera við þessa umr. því að það væri gagnlegt fyrir þá að fylgjast með því, ekki síður en aðra hæstv. ráðh., hver hlutur hinna dreifðu byggða og sveitanna er í þessari fjárlagagerð og hvernig fjárlögin snerta þá málaflokka sem þeir hafa þannig með höndum.



Herra forseti. Það kom fram hjá 10. þm. Reykv. í dag, fyrr í þessum umr., að Jóhannes Nordal seðlabankastjóri hefði skrifað merka grein, eins og hann komst að orði, um hvernig leysa ætti efnahagsvanda þjóðarinnar. Ég ætla ekki að gera þessa grein að neinu atriði í þeim fáu orðum sem ég ætla að segja hér, en trú mín er ekki meiri en það á umræddum seðlabankastjóra, að ef hann og hans vinnubrögð eiga að verða merkisteinn í efnahagskerfi þjóðarinnar bið ég hv. þm. að kynna sér rekstur sama manns á Landsvirkjun, en ég held að hann sé til skammar þeim sem að standa, sérstaklega þegar tekið er tillit til stöðu seðlabankastjóra í þjóðfélaginu, þar sem langtímaframkvæmdir eru unnar á skammtímalánum sem eru að koma raforkumálum þjóðarinnar í sjálfheldu. Þegar á að nota slíkar skyndilausnir við lausn á efnahagsvanda þjóðarinnar vil ég heldur þá stefnu sem ríkt hefur nú um nokkur ár hjá hvaða ríkisstj. sem verið hefur við völd. En tilgangur minn með því að kveðja mér hljóðs er að þakka hv. fjvn. fyrir þær breytingar sem hún hefur gert á einum lið sem ég ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni flyt till. um. Þó að fjárveitingin hafi ekki aukist um þá upphæð sem við gerum till. um vil ég samt þakka bæði fjvn. og fjmrh. fyrir skilning á starfi Íþróttasambands Íslands. Framlag til þess er aukið í brtt. á þskj. 305 úr 197 millj., eins og stóð upphaflega, í 240 millj. Þá vil ég einnig þakka fjvn. og hæstv. fjmrh. fyrir að hafa leiðrétt þau óhöpp, skulum við segja, sem komu fram í fyrstu till. hv. fjvn. og snerta Ólympíunefnd Íslands, en Ólympíunefnd Íslands hafði verið lækkuð úr 5.5 millj. í 4 millj. Hefur hún nú verið hækkuð aftur upp í fyrri upphæðina. Fyrir þetta vil ég þakka. Herra forseti. Um leið vil ég draga til baka þá till. sem ég flutti ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og snertir Íþróttasamband Íslands. Að sjálfsögðu höldum við hinum till. inni. Ég bið hv. þm., sem til mín heyra, um að standa nú drengilega að þeim till. sem við gerum og snerta framlag til dagblaðanna, annars vegar það framlag, sem er á fjárlögum og nemur 170 millj. kr., og hins vegar þá heimildargrein sem við leggjum til að verði felld niður og heimilar ríkisstj. að kaupa dagblöð fyrir upphæð sem nemur líklega um 130 millj. kr. á ári. Samtals eru þessar till. um upphæð sem nam 300 millj. kr. En á móti gerum við aðrar till. sem ég vil leyfa mér að mælast til að verði samþykktar og fái hér góðar undirtektir. Það er till. um framlag til Stórstúku Íslands og till. um 100 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til sjúkrahúsbyggingar á Ísafirði. Ég gat um það þegar ég mælti fyrir síðarnefndu till., að ég hefði verið á ferðalagi um landið s.l. sumar og þar á meðal heimsótt Ísafjörð og kynnt mér bygginguna sem þar stendur, hálfkláruð, má segja, rétt rúmlega fokheld. Ég legg eindregið og mikla áherslu á að sú fjárveiting, sem við förum fram á til viðbótar til þeirrar byggingar, verði samþykkt. Sló mig hvað mest í þessu fagra umhverfi, sem Ísafjarðarbær er rammaður inn í, það lýti á hrífandi byggðarstæði að ólokin standa tengi mannvirki sem bæjarfélagið sjálft er að byggja upp á myndarlegan hátt í samráði við opinbera aðila. Ég tel afar slæmt ef bygging sjúkrahússins verður lengi í því ástandi sem hún nú er í þegar öðrum framkvæmdum þar í kring er lokið. Ég tók líka fram að ég hefði ekki hingað til flutt margar till. við gerð fjárlaga, hvorki nú né áður, og síst af öllu nú þar sem ég geri fleiri till. um að fella útgjöld niður en ég geri till. um útlát. Ég hef ásamt meðflm. mínum að annarri till. ákveðið að vera enn þá léttari í kröfugerð en fram kemur á þskj. 303. Það er kannske óvenjulegt, en ég vil hér með sem flm. draga till. mína um viðbótarframlag til B-álmu Borgarspítalans til baka, það eru 40 millj., og leggja þeim mun meiri áherslu á framlag í sjúkrahúsbygginguna á Ísafirði. - Ef hæstv. forseti vildi vera svo vænn að taka það til greina. - Um leið bið ég hv. þm. um að taka eftir því, að við hv. þm. Matthías Bjarnason drögum þá till. til baka til að leggja aukinn þunga á óskir okkar um aukið framlag til sjúkrahúsbyggingarinnar á Ísafirði. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta. Ég held að aðrar till., sem við erum saman um að flytja, þurfi ekki frekari umræðu við. Ég vil þó að lokum fagna því, að hv. fjvn. hefur aukið framlag til Ungmennafélags Íslands samtímis því að gera till. um hækkun til Íþróttasambandsins og Ólympíunefndar. Ég tel þetta vera gott spor í rétta átt og skilning á þörfinni fyrir aukið framlag til uppeldismála. Ég vona að í framtíðinni vaxi sá skilningur. Ég fagna því líka að hér er myndarlega aukið framlag til Íþróttakennaraskóla Ísland, sem ég vona að nægi til að koma því verkefni af stað, þó ég álíti að þjóðhagslega betra hefði verið að standa öðruvísi að. Ég geri ráð fyrir að þm. viti nokkurn veginn hvernig að var staðið um íþróttamannvirkin í Vestmannaeyjum, en þau voru keypt til landsins og sett saman hér heima. Sú framkvæmd öll var fullgerð á níu mánuðum og kostaði minna en það íþróttamannvirki sem búið var að teikna, en það íþróttamannvirki hefði verið mörgum sinnum minna og ófullkomnara. Ég vil geta þess, að þeim baráttumönnum, sem standa í broddi fylkingar um þessi hagsmunamál íþróttahreyfingarinnar, hefur engum, svo ég muni til, enst aldur í baráttu sinni til að sjá verkefnunum lokið. En það er að sjálfsögðu von mín að hinum ágæta skólastjóra Íþróttakennaraskólans, sem til viðbótar við sitt starf sem skólastjóri hefur gerst sá ötuli baráttumaður sem raun ber vitni fyrir uppbyggingu Íþróttakennaraskólans á staðnum, endist aldur til að sjá þennan draum sinn rætast. En við skulum ekki gleyma því, að Íþróttakennaraskólinn útskrifar æskulýðsleiðtoga og leiðtoga á uppeldissviðinu á hvaða stigi sem er, bæði í skólum landsins og úti í hinum frjálsu félögum. Fái sá hópur, sem þaðan útskrifast góða undirstöðumenntun kemur hann til með að hafa áhrif á hvern einasta Íslending, konu eða karl, á vissu aldursskeiði. Ég vona því að framlag til Íþróttakennaraskólans, sem ég tel vera myndarlega hækkað hér, verði enn meira á næsta ári, en undirstrika að þrátt fyrir þessi orð mín tel ég að meðan ekki er staðið að á sama hátt og staðið var að mannvirkjagerð í Vestmannaeyjum séum við á rangri braut í mannvirkjagerð og uppbyggingu á íþróttamannvirkjum.



Herra forseti: Það er árlegt verkefni menntmn. beggja deilda Alþingis að bera sameiginlega fram till. að úthlutun fjár sem Alþingi veitir á fjárlögum til heiðurslauna listamanna. Í því fjárlagafrv., sem hér er til umr., eru áætlaðar 27 millj. kr. til úthlutunar í þessu skyni. Nefndirnar hafa komið saman og gera á þskj. 304 till. um úthlutunina. Allir nm. beggja menntmn. standa að till., en Ólafur Þ. Þórðarson skrifaði undir með fyrirvara. Á hinum sameiginlega fundi nefndanna nú fyrir nokkrum dögum var málið rætt og skipst á skoðunum og kom fram í umr. að ýmsir nm. telja ástæðu til að endurskoða stöðu þessa heiðurslaunaflokks og þá í sambandi við aðrar fjárveitingar til listamanna. Rætt var um að fjölga þeim listamönnum sem þessara heiðurslauna nytu, án þess þó að nm. færu út í mat á verðleikum hinna ýmsu listamanna sem til greina kæmu. Niðurstaðan varð þó sú, að n. hélt sig við þá ágætu tölu 12, eins og niðurstaðan hefur raunar verið hin síðari ár. Hins vegar voru nm. á einu máli um að margir verðugir stæðu utan heiðurslaunaflokksins. Nm. gera sér þó grein fyrir að einhvers staðar verða fjöldatakmörk að vera. Ber raunar að fagna svo lengi sem íslenska þjóðin á marga og góða listamenn sem verða nokkuð að bíða eftir að komast í sérstakan heiðurslaunaflokk listamanna. Svo lengi sem þeir aðilar, sem úthlutun eiga að annast, eiga í nokkrum vanda sökum margra verðugra eru íslenskir listamenn á réttri leið. Tillaga nefndarinnar er um óbreyttan fjölda frá því sem var á þessu ári, þ.e. 12. Einnig gerir nefndin till. um að sömu menn og á þessu ári skipi heiðurslaunaflokkinn, en þeir eru: Ásmundur Sveinsson, Finnur Jónsson, Guðmundur Daníelsson, Guðmundur G. Hagalín, Halldór Laxness, Indriði G. Þorsteinsson, Kristmann Guðmundsson, María Markan, Snorri Hjartarson, Tómas Guðmundsson, Valur Gíslason og Þorvaldur Skúlason. Ætlar nefndin hverjum þeirra 2 250 000 kr. Herra forseti. Mér þykir eðlilegt og sjálfsagt að umr. um listir sé ávallt vakandi og að þar séu menn ekki á ein sáttir. En þar sem hér er hvorki tilefni né tækifæri til slíkra umr. mun ég ekki frekar en orðið er lengja starfstíma þessa þingfundar, en fyrir hönd menntmn. beggja deilda þingsins hvet ég til samþykkis till. nm. á þskj. 304.



Herra forseti. Þessari 3. umr. fjárlaga fer væntanlega senn að ljúka. Tuttugu og einn ræðumaður hefur tekið til máls, og klukkan er farin að halla fjórar mínútur í fjögur. Ég stend nú aðallega hér upp undir lokin til þess að þakka hv. fjvn. fyrir vel unnin störf og þm. fyrir ágætar umr. og líka til að skjalfesta það í þingtíðindum, að ég hafi ekki verið sofnaður þegar hér var komið sögu. Ég held að margt mætti hér tína til sem ástæða væri til að drepa á, en sé þó ekki ástæðu til þess vegna þess hversu fáir eru nú eftir uppistandandi.  Ég vil aðeins láta þess getið vegna fsp., sem kom frá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni og var raunar beint til heilbrmrh., hvort ekki væri hægt að haga útboði á framkvæmdum á Ísafirði með þeim hætti að um verulega stóran áfanga yrði að ræða og hvort ekki væri hugsanlegt að yfirlýsing fengist hér við umr. í þinginu um þetta atriði, að hér er um að ræða mál sem er flóknara en svo að hægt sé að gefa einhverja einfalda yfirlýsingu um það. Sá aðili, sem annast útboð verklegra framkvæmda af hálfu ríkisins, er framkvæmdadeild Innkaupastofnunar í umboði fjmrn. og samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir, og það hefur verið venja, ef um hefur verið að ræða að bjóða út verk sem væri verulega miklu stærra en fjárveiting er á viðkomandi ári, að þá hefur verið leitað til fjvn. um samþykki til þess, því auðvitað er verið að lofa framlögum fram í tímann með því að gera bindandi verksamning með þeim hætti. Hér þurfa því margir aðilar um að véla og ég held að það sé alls ekki við hæfi og ekki eðlilegt að neinar yfirlýsingar séu gefnar hér í umr. um þetta atriði, þó að auðvitað sé hins vegar sjálfsagt að taka málið til vinsamlegrar skoðunar og verður vafalaust gert, því að það er fleirum en hv. þm. ljóst, að þarna er mikið nauðsynjaverk á ferðum. Annað atriði, sem ég vildi aðeins víkja að nokkrum orðum áður en ég lýk máli mínu, eru umr. um skattahlið frv. og tekjuhlið þess. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Halldór Blöndal benti á áðan, að liðurinn eignarskattur einstaklinga í fjárlagafrv. hækkar býsna mikið miðað við fjárlög yfirstandandi árs. En auðvitað er skýringin á því ekki einfaldlega sú, að það standi til að herða skattheimtu eða auka hana. Þetta eru áætlunartölur og áætlunartölurnar eru miðaðar við gildandi skattalög, sömu skattalög og beitt var á s.l. ári, þarna verður engin sérstök breyting á. Hins vegar er það staðreynd, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1980 var þessi tala verulega vanáætluð, og þess gætir þá auðvitað nú í samanburði milli ára, auk þess sem eignarskattur hækkaði talsvert mikið milli áranna 1979 og 1980 í krónum talið, fyrst og fremst vegna þess hvað verð á fasteignum hér á höfuðborgarsvæðinu hafði hækkað mikið milli ára og fasteignamat þar með. Ég vil segja um tekjuskattinn, sem hér hefur líka komið nokkuð til umræðu, að það er greinilega talsvert mikill misskilningur á ferð hjá mönnum um þann skatt og kannske ekki að ástæðulausu vegna þess að þar eru lausir endar. Við verðum að játa það, stjórnarliðar, að við höfum ekki gengið frá tekjuskattsmálinu enn þá og þar hljóta því að vera nokkrir lausir endar. Eins og margoft hefur verið tekið fram hefur ekkí verið hægt að ráðast í það að ganga frá tekjuskattsmálunum vegna þess að fullnægjandi gögn um álagningu á liðnu sumri hafa ekki legið fyrir og menn hafa einsett sér að fara í þessa endurskoðun strax eftir áramót. Ég vil t.d. taka það fram, að þingflokkanefndin, sem tilnefnd var af þingflokkunum til að starfa í þessum skattamálum, hefur nánast ekkert gert og varla komið saman, og vil ég þó ekki kenna neinum einstökum um það út af fyrir sig. Þetta er bara staðreynd sem stafar af því að menn hafa verið að bíða eftir gögnum og ýmiss konar útskriftum og hafa beðið með að leggja vinnu í það þar til þau gögn lægju fyrir. Það hefur mikið verið minnst á skattvísitölu í þessum umr. Ég held að það sé nú nokkuð klassískt viðfangsefni að deila um skattvísitölu í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Eins og kunnugt er, þá er skattvísitalan í þessu fjárlagafrv. miðuð við 45% tekjuaukningu milli ára, þ.e. skattvísitala hækkar úr 100 í 145, og skal fúslega viðurkennt að það er auðvitað í lægri kantinum miðað við það sem útlit er fyrir að kunni að verða raunveruleg tekjuaukning milli ára. En á móti kemur hitt, og það hefur kannske ekki komið nægilega skýrt fram hér í umr., að fjárlagatalan fyrir tekjuskattinn er ekki miðuð við þessa skattvísitölu, það er sem sagt ekki reiknað með fullum tekjum eins og skattalögin eru í dag og eins og skattvísitalan er. Þar skakkar 4 milljörðum kr. Ef fjárlagatalan hefði verið færð upp í fullu samræmi við þessa skattvísitölu og í fullu samræmi við núgildandi skattalög hefði tekjuhliðin í frv. hækkað um fjóra milljarða.

En af hverju er 7. gr. ekkert breytt?

Ástæðan til þess, að við höfum talið eðlilegt að hafa þetta svona, er sú, að þessi tekjuskattsmál eru enn til umr. og við teljum eðlilegt að það verði frekar skoðað hvaða breytingar á að gera á tekjuskattslögum og hvaða útgjöld það eigi að hafa í för með sér o.s.frv., en ekki að fara að kroppa í skattamálin á þessu stigi. En sem sagt, við reiknum með að miðað við núgildandi lög og þá skattvísitölu, sem er í frv., verði þarna slegið af sem nemur 4 milljörðum og það verði þá umræðuefni á næstu vikum að ganga frá því með hvaða hætti sá afsláttur á sér stað. Þetta vildi ég að kæmi hér skýrt fram, vegna þess að mér finnst margt, sem komið hefur fram hér í umr., bera vott um að menn hafi verið svolítið ruglaðir á þessu atriði. Ég sé hér í þskj. nefndar ýmsar upphæðir í þessu sambandi. T.d. eru hv. þm. stjórnarandstöðunnar með töluna 6.5 milljarða, sem er tvítekin á sama blaðinu, og mér skilst að þeir séu þar raunverulega að tala um 13 milljarða. En þessar tölur eru byggðar á einhverjum misskilningi. Tölurnar eru einfaldlega þannig, að miðað við að allt væri reiknað á óbreyttum grundvelli hækkar álagningin um 13 milljarða, en raunverulegar innheimtutölur, sem er sú viðmiðun sem frv. grundvallast á, hækka ekki nema um 10 milljarða. Og þegar við erum svo búin að draga þessa 4 milljarða frá, sem ég var að nefna, hækkar þessi liður ekki nema um 6 milljarða. Herra forseti. Ég gæti auðvitað vikið hér að fjöldamörgum öðrum atriðum, en þetta fannst mér mikilvægast að fram kæmi áður en umr. lyki. Ég lýk svo þessum orðum mínum með því að ítreka þakkir mínar til hv. fjvn.