Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú orðið langt síðan þessu máli var vísað til fjhn., þó að það hafi dregizt, að n. afgreiddi málið, og valda því ástæður, sem ekki þarf að rekja hér. Eins og ég hefi áður getið hér í d., í sambandi við önnur mál, sem vísað hefir verið til fjhn., þá lítur n. svo á, og sennilega eru allir þm. henni sammála um það, að svo sé ástatt nú, að ekki megi skerða þær tekjur ríkissjóðs, sem hann hefir haft á undanförnum árum, og ennfremur vill n. benda á það, að fulla nauðsyn ber til þess að sjá jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga fyrir sömu tekjum á næsta ári eins og hann á að hafa á þessu ári. Þess vegna mælir n. með því, að þetta frv. verði samþ. Þó skal ég geta þess, að hv. 1. þm. Reykv. hefir fyrirvara um málið, sem hann mun gera nánari grein fyrir sjálfur. Eins og sést af nál. fjhn. á þskj. 199, þá gerir hún nokkrar brtt. við frv. Fyrsta brtt. á þessu þskj. er ekki frá n. allri, heldur frá meiri hl. hennar, mér og hv. 11. landsk. Þessi fyrsta brtt. okkar er þannig tilkomin, að n. tók til athugunar brtt. við þetta frv. frá fyrrv. atvmrh. (HG). Sú till. er á þskj. 24 og er þess efnis, eins og þm. hafa sjálfsagt kynnt sér, að hluti bæjar- og sýslufélaga af hinum svo kallaða hátekjuskatti skuli renna til byggingarsjóða verkamanna, og ennfremur er svo ákveðið í þeirri till., að sá hluti skattaukans, sem innheimtur er á þessu ári, skuli einnig ganga til byggingarsjóða. N. er víst öll á elnu máli um það, að ekki sé fært að taka það fé, sem ráðstafað er á þessu ári, og verja því á þá leið, sem till. á þskj. 24 fer fram á. Aftur á móti lítum við tveir nm. svo á, að eins og nú er ástatt um atvinnuvegina, þá myndi vera réttara og koma að meiri notum að verja þessu fé til þess að styrkja atvinnuvegina í bæjum landsins og við sjóinn, heldur en að láta það renna beint í bæjarsjóðina, og þá töldum við rétt, að fénu væri varið þannig, að reynt væri að styrkja menn til að bjarga sér sjálfir, ef þess væri kostur. Þess vegna leggjum við til, að þetta fé renni í fiskimálasjóð, og því verði varið til þess að lána sjómönnum og verkamönnum, sem vilja gerast þátttakendur í félagi til togarakaupa, samkv. l. frá síðasta Alþ. Þetta lánsfé yrði 1/3–1/2 af þeirri upphæð, sem l. ákveða, að þeir leggi fram. Þó að það sé ekki mjög mikill hluti, sem l. ákveða, að sjómenn og verkamenn leggi fram í slík félög, þá er það skiljanlegt, að þeir muni eiga erfitt með að leggja svo mikið fram. Þess vegna er hér lagt til, að þeir fái þenna stuðning. Þessi till. byggist á þeirri skoðun, að heppilegast sé, að sjómenn og verkamenn taki að nokkru leyti þátt í ábyrgðinni á þeim atvinnurekstri, sem þeir vinna við og að þau fyrirtæki, sem rekin eru á þann hátt, hafi meiri skilyrði til þess að geta staðið heldur en annar rekstur, ef rétt er að farið og þar af leiðandi beri þjóðfélaginu sérstaklega að styrkja slíka starfsemi. Ég skal játa það, að þetta getur vitanlega orkað tvímælis, hvort hér sé lagt út á rétta braut eða ekki; úr því verður d. að skera, en þetta er till. meiri hl. n. - Hvað snertir að öðru leyti till. á þskj. 24, þá veit ég ekki, hvort rétt er að bera hana hér undir atkv., þar sem tillögumaðurinn á ekki lengur tillögurétt í þessari d. Þó hygg ég, að það hafi verið meining hans, þegar till. n. kom fram, að taka .þá sína till. aftur. Þá er önnur brtt. n. á þessu sama þskj. við 3. gr. frv. Er það fyrst tölul. 1, 3. stafl. Þær till. eru um að lækka aðflutningsgjöld á skipum og bátum úr 8% í 2% og einnig að lækka á sama hátt aðflutningsgjald af prentpappír. N. lítur svo á, að það sé hið mesta neyðarúrræði að leggja slík gjöld á framleiðsutæki. Þess vegna vill hún hafa þessi framleiðslutæki, skip og báta, a. m. k. í þeim flokki, sem lægst er tollaður, og auk þess var n. fullkunnugt um það, að innflutningsgjaldið hefir hvílt töluvert þungt á bóka- og blaðaútgáfu í landinu, sökum þess hvað það hefir verið hátt á pappír. N. vill því leggja til, að það lækki þannig á prentpappír úr 8% í 2%. - Þá er annar tölul. brtt. við 3. gr., og 2. stafl. er aðeins orðabreyt, þar sem n. þótti betur fara. Ég skal játa það, að það er sjálfsagt margt fleira, sem ástæða er til að breyta hvað orðalagið snertir, en n. fær ekki séð, að þess þurfi við, heldur gerir aðeins þessa einu orðabreyt. Þá vil ég geta þess, að ákvæðunum um það, hvernig því fé, sem inn á að koma af benzínskattinum, skuli varið, hefir verið breytt frá því, sem það er í gildandi l. fyrir yfirstandandi ár. Ein af þessum breyt. liggur nú í augum uppi, sem sé, að sjálfsagt er að fella niður framlag til Holtavörðuheiðarvegarins, sem á að verða lokið á þessu ári, en í þess stað er tekin upp allhá fjárveiting til vegar yfir Vatnsskarð. En aftur á móti eru önnur atriði í þessum brtt., sem n. hefir ekki fengið neinar skýringar á, og þykir því ekki tímabært að taka afstöðu til þessara atriða málsins að sinni, heldur lætur það bíða til 3. umr. málsins. Ég verð að segja það sem mína skoðun um þennan benzínskatt, án þess að ég taki það fram fyrir hönd n., að eðlilegast væri, að honum yrði öllum varið til viðhalds á vegum. Bifreiðarnar slíta vegum mest allra farartækja, og því eðlilegt, að þær séu sérstaklega skattlagðar til viðhalds veganna. Þessi leið hefir þó ekki verið farin, nema hvað nokkrum hluta skattsins er varið til malbikunar, sem segja má, að sé viðhald vega. Heldur hefir skattinum að mestu leyti verið varið til þess að leggja nýja vegi. En úr því að þessi aðferð er höfð, sem hefir verið notuð síðan benzínskatturinn var tekinn upp, þá finnst mér, að tvö sjónarmið ættu að koma til greina við úthlutun þessa fjár. Í fyrsta lagi, að vegirnir, sem þetta fé er lagt til, hafi almenna þýðingu fyrir þjóðarheildina eða fyrir heila landshluta, svo að féð komi að sem almennustum notum. Þetta má segja bæði um það fé, sem veitt er til vega norður um land, og líka það fé, sem varið er til Suðurlandsbrautarinnar. Í öðru lagi væri rétt að taka tillit til þess, hvar á landinu mestur benzínskattur er greiddur, og verja því fé helzt til vega á þeim stöðum. En nú er svo komið, að það hafa verið teknir vegakaflar upp í þetta frv. án þess að séð verði, að þeir geti heyrt undir þetta tvennt, sem ég hefi nú talið upp. Af þessum ástæðum telur n. rétt að taka þetta mál um úthlutun benzínskattsins til nánari athugunar fyrir 3. umr. frv. Þá hefir komið fram brtt. frá tveim dm. einmitt út af þessu atriði, skiptingu benzínskattsins. Þeir þm., sem bera fram þá brtt., eru hv. 6. landsk. og hv. þm. Vestm. Samkv. því, sem ég hefi nú sagt um það, að n. hefir fyrir sitt leyti frestað ákvörðun um þetta mál, þá fyndist mér nú rétt, að flm. þessarar till. láti þær bíða til 3. umr. Annars verð ég að segja það, að úr því að það er upptekið að úthluta þessum benzínskatti til einstakra staða á annað borð, en ekki til vegaviðhalds, sem ég fyrir mitt leyti hefði talið réttara, þá teldi ég, að sú úthlutun ætti eingöngu að fara fram á fjárl. eftir till. fjvn., eins og hún yfirleitt hefir það hlutverk að gera till. um það, hvernig tekjum ríkissjóðs sé varið. Ég álít það nóg, ef það á að vera á annað borð togstreita um þetta fé, að hún færi fram í sambandi við afgreiðslu fjárl., en sé sleppt úr einstökum málum eins og þessu. Það má því vel vera, að ég geri till. milli umr. í n., að úthlutunin fari fram eftir ákvæðum fjárl. Þarf ég ekki að fjölyrða um þetta að sinni.

*Magnús Jónsson: Ég þarf í raun og veru ekki mikið að gera grein fyrir mínum fyrirvara í n. viðvíkjandi afgreiðslu þessa máls; það er orðið mjög kunnugt, í hverju hann liggur. Ég tel yfirleitt, að sú tekjuöflunarleið, sem hér er farin í þessu frv., sé nokkuð varhugaverð. Get ég tilnefnt hátekjuskattinn, sem lagður er á samkv. 2. gr., er ég tel vera mjög um of, þar sem eins er háttað eins og nú er í landinu. Það er augljóst mál ef á að fara að bæta hátekjuskatti ofan á alla beina skatta, verkar það heldur deyfandi á framtak manna um að afla verulegra tekna, og slík fjáröflun er svo skammt komin áleiðis, en hinsvegar mikil þörf á að örva hana. Ég ætla ekki að fara langt út í það, af því að það er gamalt deilumál á milli flokka. Það er einnig ýmislegt í tekjuöflun 3. gr., sem ég tel vera nokkuð nálægt hámarki, þar sem svo mikið er aukið innflutningsgjaldið ofan á það, sem fyrir var. Ég álít, að það sé komið að því marki, að erfitt muni að framfylgja lögum. Það er alkunn reynsla, þegar allt er orðið svona reifað með tollum og sköttum, að menn reyna að svipta slíku af sér með smygli og öðru þess háttar. Og það er þess vegna, að ég ekki lagði til, að frv. yrði samþ. fyrirvaralaust. En hinsvegar sá ég ekki ástæðu til að kljúfa n., því að leggja á móti samþykkt slíks frv. myndi krefjast að koma með till. um að draga úr útgjöldunum eða að tekna væri aflað á annan hátt, sem ég sá ekki möguleika til eins og á stendur. Eins og menn sjá á nál. 199, hefi ég skrifað undir nál. almennt með fyrirvara, en er alfarið mótsnúinn þeim aðalbreyt., sem eru við frv., sem sé að bæta ofan á þennan hátekjuskatt. En það dró nokkuð úr skaðsemi hans, að dálítill hluti hans rann til bæjarsjóðs. Nú er farið fram á að nema þetta burt, og lágu fyrir tvær brtt. Önnur frá þáv. atvmrh. um að taka þennan skattauka og verja honum til byggingarsjóðs. Svo er aftur komin önnur brtt. nú, sem meiri hl. n. hefir tekið upp á sína arma og flutt hér inn. Og það er að taka þetta fé til að lána þeim mönnum, sem gefa á kost á að eignast hlut í togara. Samkv. lögum frá í fyrra fá þeir lán, sem er hluti þess fjár, sem þeim var gert að leggja fram í þessu skyni. Mín fyrsta ástæða á móti er sú, að ég vil ekki láta svipta bæjarsjóð þessu gjaldi, þótt það sé að vísu ekki stór upphæð. Ég hygg, að áætlunin á fjárhagsáætlun Reykjavíkur hafi verið um 90 þús. kr. hvort árið, og mun ekki hafa náð því. Ég ætla fyrir árið 1937 tæp 83 þús. kr., sem kom í hlut bæjarsjóðs af hátekjum. Ég hefi ekki aflað mér upplýsinga um, hvað það er mikið í allt. Það er búizt við, að fyrir árið 1938 verði upphæðin svipuð, kannske aðeins meiri. Mér finnst eiginlega þessi lög frá í fyrra um nýtízku togara, sem menn eiga að leggja 15% frá sjálfum sér til að kaupa, vera svona hálfgerð skrípamynd, ef svo á að auki að leggja fram ríflegan part af þessum 15%. Því þó að þetta sé kallað „lán gegn tryggingu“, þá þarf ekki langa reynslu til að sjá, hvernig gengur með að innheimta, ef fyrirtækinu gengur ekki vel. Menn geta náttúrlega haft sína skoðun á því, að þessir togarar róti inn fé, en eins og hefir gengið annarsstaðar með togara, þá hefir útkoman oft verið önnur. Það hefir verið sagt - og er nokkuð til í því -, að ég ætti ekki sem þm. Reykv. að hafa á móti þessari breytingu, því að sjálfsögðu verður fyrsti togarinn keyptur í Reykjavík. Og þetta sé því í raun og veru ekki annað en að sópa peningunum frá öllu landinu til Reykjavíkur. En ég tel, að það sé þó sá minnsti prófsteinn, sem hægt er að setja á alvöru manna að koma upp slíkum skipum, að þeir verði í raun og veru að leggja fram 15%, sem áskilið er í l., til þess að þeir geti notið þeirra fríðinda, sem fram eru tekin í þeim. Ég mun ekki geta fylgt þessu, og ég leit svo á, þegar till. atvmrh. kom fram í byrjun þingsins, að hér sé í raun og veru ekki um riftun neinna samninga að ræða, því enginn samningur hefir verið gerður um þetta, en það er svona hálfgerð brigðmæli í þessu, - að setja fyrst á þennan skatt og milda hann með því að skipta nokkuð á milli ríkis- og bæjarsjóðs, en koma svo nálega þegar í stað og kippa þessum hluta bæjarsjóðs í burtu. Það kom fram till. um þetta einmitt á síðasta þingi í báðum deildum, að svipta bæjarsjóð þessum parti, en þær voru felldar í báðum deildum, ég held með öllum atkv. móti atkv. flm. Ég hélt þess vegna, að það væri nokkuð fastur þingvilji fyrir því að halda þessu. Það er alstaðar reynslan sú að verða í bæjum, að það eru stórvandræði fyrir þá að ná sínum tekjum inn, vegna þess hve þrengt er að þessum aðaltekjustofnum, sem eru aukaútsvörin. Og hvað sem líður þeim lofsverða og góða tilgangi, sem er verið að þjóna með þessum tveim brtt., þá er leiðin, sem farin er, að mínu viti algerlega í öfuga átt við það, sem stefna ætti að. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég er sammála frsm. n., að hún sé farin að verða nokkuð óeðlileg, þessi upptalning vega í 4. gr. og að það sé verið að eyðileggja þann tilgang, sem var verið að reyna að ná, þegar á að kasta þessu fé út um hvippinn og hvappinn. Ég álít, að eigi að koma meiri festa á þessi mál. T. d. að þetta fé þyrfti ekki að vera komið undir fjárlagaákvæðum í hvert skipti, heldur væri það ákveðið glöggt, hvaða vegir það væru, sem ætti að verja þessu fé í. Og finnst mér það þá eðlilegast að verja þessu fé einmitt í þá vegi, sem snerta ákaflega mikinn hluta þjóðarinnar. Og kæmi þá fyrst og fremst til greina vegurinn, sem tengir Suður- og Vestur- og Norðurland, og Austurland þegar til kemur. Mér finnst, að við eigum að keppa að því að fá verulega góða bifreiðabraut á milli Reykjavíkur og Akureyrar, og ekki um of, þó að þessu fé verði að mestu leyti varið til þessa. Þá væri það ekki óeðlilegt að taka af þessu fé í akbraut, sem tengdi meginland Suðurlandsundirlendis við Reykjavík, en láta svo staðar numið. Það er áreiðanlegt, að það er alveg nóg verkefni fyrir þetta fé fyrstu árin á þessum tveim stöðum. Mér finnst vera farið að misnota þetta, þegar farið er að verja þessu fé eins og t. d. til Steingrímsfjarðarheiðar, sem að vísu gerir þar sitt gagn, eins og maður getur sagt um alla vegi, en liggur mjög utan við þá leið, sem allur almenningur í landinu notar. Mér hefði fundizt, alveg eins og frsm. sagði, eðlilegast að skipta þessu eftir tveim sjónarmiðum. Annarsvegar að leggja féð í þær brautir, sem mest af þjóðinni notar, og það er vafalaust brautin norður í land. En hinsvegar að taka nokkurt tillit til, hvar mest af benzínskattinum er borgað, og verja því aftur á móti til malbikunar og gera sem fullkomnastan bílveginn, sem er næstur þeim stöðum, þar sem aðalfjöldinn af bifreiðum nú er. Ef á að fara að búta þetta niður á hina og aðra staði, því þá ekki að bítast um hann í fjvn. eins og annað? Ég verð að segja, að það er ákaflega leiðinlegt, þetta einkennilega þolleysi, sem alstaðar kemur fram. Það er ómögulegt að taka fyrir neinn hlut og Ijúka við hann. Það þurfa alltaf að koma inn endalausar undantekningar og hringl fram og aftur, svo að allt lendir í gagnsleysu. Mér skildist á frsm. n., að hann vildi taka þetta til athugunar til 3. umr. Og það er nauðsynlegt, að n. komi sér niður á einhverja fasta stefnu í þessu. Það er bæði tjón fyrir bíla og óþægindi fyrir vegfarendur, ef vegirnir eru meira og minna torsóttir og samsvara ekki þeim kröfum, sem þarf að gera til þeirra. Um hinar smærri till. er. eins og hv. frsm. sagði, ákaflega mikill vafi á, hvað það er, sem taka á upp um undanþágur og þesskonar, og hirði ég ekki að telja upp einstaka hluti, þó að mér fyndist eðlilegast að losa þá þarna burt.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil ekki ræða neitt almennt um málið, en kvaddi mér einvörðungu hljóðs vegna þeirra brtt., sem liggja fyrir á þskj. 213, og sérstaklega ákvæði frv. um vegafé í 4. gr. Menn kannast við það hér í d., að þó að þarna sé að finna ákvæði, um notkun benzínskattsins til vega, þá er þetta nú skoðað sem einskonar hluti af fjárl. og fjárveiting til þessara vega, og hlýtur að blandast mjög inn í ákvörðun fjvn. um fjárveitingar til annara vega, og er þess vegna ekki svo gott að slíta ákvæðið um benzínskattinn úr samhengi frá störfum fjvn. Ég vildi mælast til þess, þar sem fjárl. liggja nú fyrir til 2. umr. í Sameinuðu þingi, og fjvn. af þeim ástæðum heldur ekki verulega fundi - geri ég ráð fyrir - meðan á því stendur, þá vil ég mælast til, að þeir, sem till. fluttu, vildu taka þær aftur til 3. umr. Þá gæfist fjvn. kostur að taka þær til athugunar. Vona ég, að hv. flm. geri það. Fer ég því ekki inn á efni till.



Ég ætla nú að snúa mér aðeins að einni gr. þessa frv., 4. gr. Ég get tekið það fram strax, að mér þótti nm. tala viturlega um málið og sanngjarnlega, og virtist þeir vilja beina benzínskattinum inn á réttlátari leið en áður hefir verið. Og ég er sammála frsm. um það, að benzínskatturinn eigi ekki að vera til togstreitu hér og þar úti um land til nýrra vega, heldur eingöngu til viðhalds á vegum, því að það eru bílarnir, sem borga þennan skatt, og það eru þeir, sem skemma mest vegina. Ég er líka sammála þeim nm., sem hér hafa talað, að það sé ekki rétt að vera að úthluta þessu í tvennu lagi. Þetta er mjög óþægilegt og veldur meira og minna ósamræmi, væri alveg sjálfsagt, að þetta lægi allt í valdi fjvn. Tilmæli þeirra hæstv. fjmrh. og hv. frsm. um það að taka till. mína aftur til 3. umr. skal ég fúslega taka til greina. Ég heyrði, að það á að taka þessa gr. til athugunar, og það er a. m. k. hugur hjá nm. að beina þessu fé inn á viðfelldnari brautir. Ég verð að segja það hér áður, af því, sem fram hefir komið, að þegar á að fara að setja tugi þúsunda út á annnes og fáfarnar heiðar, þá má þó ekki minna vera en að fyrir liggi, hvort rétt sé að setja þessar brautir, sem fara á að leggja. Það hefir verið lesið upp efni úr fundargerð frá Austur-Barðstrendingum, þar sem þeir telja, að meginleið vestur um land eigi að vera um Þorskafjarðarheiði, og þá á hún að ganga fyrir Steingrímsfjarðarheiði um benzínskattinn. Frá þessari togstreitu, hvar leiðin eigi að liggja, er ekki búið að ganga rækilega, og finnst mér varla koma til greina að fara að verja stórfé í aðra leiðina. En þar sem ég hefi tekið till. mínar aftur, þá ætla ég ekki að fara lengra út í atriði, sem í henni felast. Ég vænti, að hv. nm. haldi þeirri stefnu, sem ég gat um áðan, eins og þeir hafa tekið hana upp.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það var ekki meiningin að gera frv. í heild að umræðuefni. Það var svo mikið talað um það á síðasta þingi, og gerði ég þá, eins og ýmsir aðrir, grein fyrir mínu atkv. og hvernig ég hefði litið á það frv. Ég kvaddi mér hljóðs vegna brtt. á þskj. 199. Ég vildi gjarnan fá hjá frsm. n. betur skýrt, hvernig hann hugsaði sér að koma þessu í framkvæmd. Eins og l. voru úr garði gerð á síðasta þingi, var ætlazt til þess, að nokkur hluti almenna fekjuaukans, sem við þetta skapazt, sem frv. fer fram á, væri notaður til þess að kaupa fyrir hann nýtízku togara. Nú er það vitanlegt, að ekki gefa allir kaupstaðir á landinu, sem aðallega stunda sjávarútveg, tekið þátt í að kaupa einn nýtízku togara, né heldur þó að þeir væru keyptir jafnvel tveir. Ef þess vegna þessi tekjuaukning yrði hjá bæjarfélögum, hvort sem það væri Hafnarfjörður, Vestmannaeyjar, Ísafjörður, Siglufjörður eða Akureyri, þá ætti þessi tekjuauki þessara bæjarfélaga að verða til þess að styrkja menn annarsstaðar, t. d. í Reykjavík, til þess að gerast kaupendur að þessum togara eða togurum. En viðkomandi bæjarfélög, sem hefðu greitt þetta gjald í fiskimálasjóð, fengju engin fríðindi vegna þess gjalds þeirra, og misstu þar með tekjur þær, sem þau höfðu áður haft. Mér finnst, að ef ætti að fara að taka nokkurn hluta af þessum tekjum, til þess að láta hann renna yfirleitt til að hjálpa sjálfsbjargarviðleitni manna, eins og hv. frsm. minntist á, til þess að gerast eigendur að fiskiskipum, þá væri það ólíkt skynsamlegri og réttari leið, að þetta gjald væri þá t. d. sett í sérstakan sjóð, innan viðkomandi bæjar- og sýslusjóða, þar sem gjaldið væri greitt, sem hjálpuðu svo sjómönnum og verkamönnum til þess að gerast eigendur að fiskiskipum almennt. Til upplýsinga skal ég geta þess, að t. d. í Hafnarfirði eru töluvert háværar raddir uppi meðal bæjarbúa, verkamanna og sjómanna, um að þeir vilji leggja í mótorbátakaup. Og undanfarin ár hafa komið ekki svo fáir menn og beðið um ábyrgð bæjarsjóðs til mótorbátakaupa. Hefir bæjarstjórn ekki séð sér fært að neita þessum tilmælum og oft og tíðum ákveðið, að bærinn gengi í ábyrgð til slíkra kaupa, og lagt fram meira og mínna fé til slíkra bátakaupa. án þess í sjálfu sér að hún væri þess megnug að standast það. Nú væri það ólíkt betri aðstaða, við skulum segja t. d. fyrir bæjarstjórn Hafnarfjarðarkaupstaðar, ef hún hefði sérstakan sjóð sem hún gæti gripið til og menn gætu fengið lán úr til slíkra bátakaupa, og að það væri ekki bundið við togarakaup, heldur kaup á fiskiskipum almennt. hvort sem það væru mótorbátar eða trillubátar eða önnur fiskiskip. Og þá kæmi þessi hjálparstarfsemi við sjávarútveginn miklu léttar niður fyrir bæjarsjóði og sýslusjóði, ef þessu væri þannig hagað. Það, sem aðallega kom mér til þess að standa upp, er, að ég vil fá nánari skýringar á því, hvort það er meiningin, að þessi tekjuaukning, sem yrði í viðkomandi bæjum utan Reykjavíkur, skuli renna til þess að hjálpa mönnum í öðru eða öðrum Bæjarfélögum en þeim, sem gjaldið greiða, til þess að kaupa togara, og til þess að gera tillögu um það, hvort ekki væri skynsamlegra að fara þá leið, sem ég benti á. Og ef hv. frsm. virtist svo, að mín till. um þetta væri á rökum byggð, vildi ég beina því til hans, hvort hann vildi þá ekki láta till. koma til atkv. við þessa umr., svo að hægt væri að athuga þetta nánar. Manni hefir eiginlega ekki unnizt tími nú, síðan þessi till. kom fram fyrir þrem dögum, til þess að athuga hana nærri því nógu vel.



Ég tók eftir því í ræðu hæstv. fjmrh., þegar hann talaði hér um þetta mál, að hann fór fram á það við mig og annan þm., hv. 6. landsk., að við tækjum okkar brtt. aftur til 3. umr. Skal ég fyrir mitt leyti ekki setja mig neitt upp á móti því. En hinsvegar get ég ekki annað en minnzt þess, að þessi sama aðferð var viðhöfð í fyrra, þegar ég flutti samskonar till., og hún var svo strádrepin á sínum tíma. Ég get þess í þessu sambandi til athugunar fyrir hv. n., að þegar benzínskatturinn var settur á, var hann fóðraður með því klæði fyrir þá, sem fyrir honum urðu, að það ætti að verja honum til vegabóta þegar í stað. Í öðru lagi vil ég benda hv. n. á það, að Vestmannaeyjar greiða af sínum 50 til 60 bílum í þennan aukaskatt, þ. e. a. s. 8 aura hækkunina, milli 5 og 6 þús. kr. Og krafan um, að þær fái að njóta þeirrar upphæðar til þess að bæta sína eigin vegi, sem hér er framsett, er því á fullkomlega réttum rökum byggð. Ég vonast til þess, að hæstv. fjmrh. hafi ekki verið það í hug að eyðileggja þetta réttlætismál fyrir Vestmannaeyingum og að það liggi ekki til grundvallar fyrir því, að hann vill láta taka aftur till. mína til 3. umr. Ég skýt því til hv. fjhn., að þessi sérstaka till. styðst við svo góð rök, sem sjálf ríkisstj. hefir lagt upp í hendur þeirra, sem eiga að borga þennan skatt, að það er ekki með nokkurri sanngirni hægt að halda fram, að rétt sé að skattleggja bifreiðaeigendur í Vestmannaeyjum til þess fyrir þann skatt að bæta vegina hér á meginlandinu. Hitt er miklu nær, að sá hluti af þessum skatti, sem Vestmannaeyingar greiða, fari til þess að bæta þá vegi, sem þessar bifreiðar Vestmannaeyinga renna á. - Ég verð við þessum tilmælum um að taka þessa till. aftur nú, en ég mun halda henni til streitu á þeim öðrum vettvangi, er opnast kann til þess að koma henni að. Og ég vil sérstaklega fara þess á leit við hv. n., að hún líti á þær ástæður, sem hér liggja fyrir um þessa till. Svo eru till. sjálfrar fjhn., sem ég vildi aðeins drepa á. Það gengu allmörg ár í það fyrir hv. stjórnarflokkum hér á Alþ. að finna ráð við því, að tekjulindir bæjar- og sveitarfélaga fóru síþverrandi, en kröfurnar um fjárframlög af hendi þessara aðilja fóru sívaxandi. Og stjórnarflokkarnir munu ekki geta - og kannske ekki heldur Alþ. í heild sinni - talið sig undan því að hafa átt stóran þátt í því að auka byrðar sveitarfélaganna og bæjarfélaganna á undanförnum árum. Svo að það væri engum aðilja skyldara en Alþ. að bæta úr erfiðleikum bæjar- og sveitarfélaga um tekjuöflun. En þetta hefir gengið allböngulega fyrir hv. stjórnarflokkum, sem eru meiri hl. Alþ. Það var sett í þetta mál milliþn., sem kom með till., allar á við og dreif, þannig að í sjálfu sér var ekki hægt að segja, að neinn jákvæður árangur yrði af starfi þeirrar n. Hinsegar var þar haldið fram ýmsum till. í þessu máli. Og það, sem yfirleitt verður fangaráðið hjá hv. stjórnarflokkum, er að leggja á svokallaðan hátekjuskatt og leggja nýjan skatt og toll á innfluttar vörur, sem þeir svo kalla bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga. Og hitt ráðið var að heimila bæjar- og sveitarfélögum að leggja nýjan fastelgnaskatt á húseignir og lóðir í kaupstöðum. Þetta ráð var upp tekið, og til þessara ráðstafana var vísað í umr. og bent á, að þar væri búið að sjá bæjunum fyrir tekjustofnum. Nú er því ekki að leyna, að ýmsir meðal hv. þm. hafa litið svo á, að þessi lausn, sem stjórnarflokkarnir hafa fundið á málinu, sé ekki í alla staði hin heppilegasta. Að sjálfsögðu mundu aldrei hafa fundizt leiðir, sem af öllum væru taldar hinar heppilegustu. Í sambandi við það liggur nærri að benda á, eins og gert hefir verið áður, að nýr fasteignaskattur í bæjum er, hvað innheimtu snertir og það að greiða hann, í sjálfu sér ekkert annað en eins og ný viðbót við útsvörin. Náttúrlega miðar hátekjuskatturinn beint til þess að rýra gjaldþol þeirra manna, sem hann greiða, til þess að greiða útsvör í bæjum. Hér var að nokkru leyti vegið í sama knérunn sem útsvarsgreiðslan er og var. Ég skal nú ekkert undra mig á því, þó að sjómenn og verkamenn hafi ekki hlaupið til eða verið svo mjög ginnkeyptir af því fyrirheiti, sem síðasta þing gaf um að styrkja togarakaup með 25% framlagi, að þeir hafi farið að taka sína sparipeninga, ef einhverjir eru, til þess að leggja þá á móti, með þeim aðbúnaði, sem þessi útvegur á við að búa hjá núverandi valdhöfum. Það hafa nú legið hér fyrir þinginu beiðnir frá sjávarútveginum, bæði smáútgerðinni og stórútgerðinni, til stj., rökstuddar beiðnir um að rétta úr ýmsum málum sjávarútvegsins, aðallega með því að létta af sköttum o. fl. En það hefir orðið sáralítil áheyrn, sem útvegurinn hefir fengið hjá ríkisstj. og þingmeirihl. Ég held, að maður geti sagt, að sú áheyrn hafi hingað til verið sama sem núll. En á sama fima hefir hæstv. ríkisstj. verið að veifa því framan í þá, sem talað hafa um þarfir sjávarútvegsins, að hún sé búin að veita 400 þús. kr. til þess að kaupa nýja togara, og þetta eigi svo að vera léttir fyrir sjávarútveginn. Um leið og þingmeirihluti fæst ekki til að hreyfa hönd né fót til þess að hjálpa þeim útvegi, sem fyrir er, hvorki smáútveginum né stórútveginum, þá er verið að veifa því framan í sjómenn, að það sé verið að veita 400 þús. kr. úr ríkissjóði, og í því sambandi er sagt við sjómenn: Ef þið viljið leggja í togarakaup, þá skulum við gefa ykkur nokkuð í skipunum. - Hvernig skyldu nú sjómenn leggja fram slíkt fé, þegar þeir vita fyrir víst fyrirfram, að það mundi verða tap af þeim rekstri? Það hefir heldur enginn maður komið og leitað eftir að fá þennan styrk, sem l. um fiskimálan. ákveða, að skuli lagður til þessara kaupa á nýjum togurum. Hv. þm. Hafn. var hér með uppástungu í þessu máli, sem ef endilega á að fara inn á þessa braut, er miklu sanngjarnari en það, sem hér stendur í nál. fjhn. Það er till. um, að þeir bæir, sem alls ekki koma til greina um þá togaraútgerð, sem hér getur verið um að ræða samkv. þessu frv. fiskimálan., geti fengið að leggja það fé, sem hér er um að ræða, í sérstaka sjóði, hvert bæjarfélag hjá sér, sem svo væri varið til þess að styrkja sjómenn og verkamenn þar á hverjum stað fyrir sig til þess að geta eignazt fiskiskip, svo sem mótorbáta og aðra smábáta eða önnur fiskiskip, eða önnur framleiðslutæki. Vitaskuld eiga gjaldþegnarnir í þessum bæjum, þ. e. a. s. þar sem gjaldið er greitt, skýlausan rétt á því að fá að nota þetta gjald á þennan hátt. Öll sanngirni mælir með því. En eftir frv. eiga gjaldþegnarnir í hinum ýmsu kaupstöðum landsins vitanlega að standa undir þessu gjaldi. Þegar ég hefi verið að baksa við að fá leyfi þingsins til þess fyrir Vestmannaeyjakaupstað að fá að leggja á vörugjald í Vestmannaeyjum á Vestmannaeyinga sjálfa, til þess að viðhalda bæjarfélaginn, þá hefir sú mótbára komið fram hjá einstökum mönnum, að það væri varhugavert, af því að það kynni að koma niður á öðrum en Vestmannaeyingum sjálfum að standa undir þess gjaldi. Nú er sú mótbára ekki á rökum byggð. En nú hafa menn komið fram með till. um, að önnur bæjarfélög, sem eru áföst við sveitir, fengju að leggja á hjá sér þetta gjald. Og þá hafa risið þær mótbárur upp gegn því, sem ég greindi, að hefðu komið fram viðvíkjandi því að leggja á vörugjald í Vestmannaeyjum. Þetta hefir hv. þingmeirihl. þótt nægileg ástæða til þess að leggjast á móti vörugjaldi í þeim kaupstöðum, þar sem hugsanlegt væri, að einhver lítill hluti vörugjaldsins kæmi á bök annara manna en íbúa sjálfra kaupstaðanna, sem vörugjaldið áttu að fá samkv. till., sem um það voru gerðar. En ég vil nú gera fyrirspurn um það, svona í allri kurteisi, hvað orðið sé nú af þessari viðkvæmni hv. stjórnarflokka fyrir því að láta ekki aðra aðilja greiða gjöld til hjálpar bæjarfélögum í sinni baráttu fyrir lífinu en þá, sem njóta eiga ávaxtanna af þeim gjöldum, þ. e. a. s. þau bæjarfélög, sem gjöldin eiga á einhvern hátt að vera til styrktar. Ég sé ekki þessa viðkvæmni í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir a. m. k., því að hér er lagt til að skattskylda alla landsmenn til ágóða fyrir einhvern hóp sjómanna og verkamanna í einum stað á landinu, sem þá sennilega yrði Reykjavík, til þess að geta hjálpað þeim með því að lána þeim fé til þess að eignast togara. Mér er spurn: Hvað er nú orðið af þessari viðkvæmni manna fyrir því að láta ekki gjöld, einum stað eða stétt til framdráttar, vera borin uppi af öðrum aðilja óskyldum? Mér sýnist, að það prinsip, ef prinsip skyldi kalla, hafi beðið nokkurn hnekki við þessa till. hv. fjhn. Ég hefi nú látið uppi það álit, að ef á annað borð á að fara að hverfa frá hinum upprunalega tilgangi með jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga, þá sé miklu skynsamlegra að hverfa að fyrirkomulagi eins og drepið var á af hv. þm. Hafnf. heldur en að hverfa að þessum till. hv. fjhn. Annars er það í hæsta máta grátbroslegt, þegar hv. þingmeirihl. og hæstv. ríkisstj., sem hafa sýnt sig einskis megnug um að ráða bót á vandræðum útgerðarinnar og hafa hvorki vit né vilja til að sinna á nokkurn hátt hinum aðkallandi málum útvegsins, málum, sem eru svo aðkallandi, að jafnvel mætustu flokksmenn hv. frsm. fjhn. hafa látið uppi það álit, að ef eins verði haldið áfram og hingað til, sé ekki annað fyrirsjáanlegt en algert hrun þessa atvinnuvegar - það er grátbroslegt, segi ég, þegar þessir menn, sem horfa með köldu blóði á þennan atvinnuveg hrynja, koma nú með till. um að taka háan skatt af landsfólkinu til að lána öðrum mönnum, sem ekki taka þátt í útveginum, svo að þeir komist í sama öngþveitið. Manni sýnist sem það væri sjálfsagðari leið fyrir hv. þingmeirihl. og hæstv stj. að reyna heldur að hjálpa útgerðinni, sem er á heljarþröm, en að ausa enn af landsfé til þess að koma nýjum mönnum af stað út í nýjan taprekstur á þessu sviði. Og hvað skyldi landið svo vera bættara, þó að hingað kæmi einn eða tveir nýir togarar, ef allir hinir eru reknir með tapi og sjávarútvegurinn í heild í kaldakoli? Ég geri svo ráð fyrir, að hv. frsm.n. taki til athugunar tilmæli, sem komu frá hv. þm. Hafnf., um að taka aftur til 3. umr. þessa einkennilegu brtt., sem þeir hafa flutt á þskj. 199, því að það má sannarlega bæta hana mikið, ef endilega á að fara inn á þessar brautir. Má þá m. a. gera hana réttlátari í garð landsmanna.



Ég þarf í rauninni ekki mörgu að svara þeim aths., sem hér hafa fram komið. Hv. 1. þm. Reykv. taldi sig mótfallinn því að bæta ofan á annað illt, sem frv. fylgdi, að afnema hluta bæjanna af hátekjuskattinum, er þeir hafa haft. Ég skal í því sambandibenda á, að síðan þessi l. voru sett, hafa komið l., sem sett voru á síðasta þingi, um tekjur sveitar- og bæjarfélaga, þar sem þeim er ætlað margfalt meira fé af tekjum ríkissjóðs en sem þessu munar. Viðhorfið er því talsvert ólíkt þegar af þessari ástæðu. Þá er það ekki rétt hjá hv. þm., að svipta eigi bæina þessum tekjum, ef till. meiri hl. n. verður samþ. Bæirnir eru ekki raunverulega sviptir þessum tekjum, þó að bæjarsjóðirnir séu sviptir þeim, því að féð gengur til þess að auka atvinnuna í bæjunum.

Vitleysa!

Ég kem að þessu síðar. Annars er meiri hl. af því, sem hv. þm. Vestm. sagði um þessi mál, ekkert annað en vitleysa. Hv. þm. kvaðst hafa litla trú á fyrirtækjum, sem væru þannig reist sem hér er ráð fyrir gert. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma. En togaraútgerðin hefir gengið svo vel hingað til, að vel gæti verið biluð trú manna á því fyrirkomulagi, sem ríkt hefir um þann atvinnuveg, og ekki óeðlilegt, þó að mönnum fyndist reynandi að breyta eitthvað til. Ég hefi ekki trú á framtíð þessa atvinnuvegar, nema hugsað sé til þess, að sem flestir, er að honum starfa, hafi þar hagsmuna að gæta og beri jafnframt nokkra áhættu. Það, að verkamenn og sjómenn gera annarsvegar háar kröfur um kaup, en útgerðarmenn standa hinsvegar á móti, þannig að úr verður stöðug togstreita, verkföll og verkbönn - það er ekki vegurinn til að koma þessum atvinnuvegi á réttan kjöl. Það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ákvarðanir um úthlutun benzínskattsins hlytu að blandast inn í ákvarðanir um fjárl., tel ég rétt. En úr því í frv. stendur þetta um úthlutunina, verð ég að segja, að sú n., sem um frv. fjallar, verður líka að fjalla um þetta ákvæði, því að enda þótt ég sé kominn í fjvn., get ég ekki skoðað hana sem neina yfirnefnd í málum, sem til annara n. er vísað. Þá er það, sem hv. þm. Hafnf. sagði. Hann taldi það galla á þessum till. fjhn., að svo liti út, sem enginn kaupstaður landsins myndi njóta neins góðs af þessu nema Reykjavík. Hann taldi hina kaupstaðina missa við þetta fríðindi, án þess að fá nokkuð í staðinn. Hv. þm. skaut því til n., hvort ekki væri rétt að þetta fé rynni í sérstakan sjóð í hverju bæjarfélagi til styrktar atvinnuvegunum þar. Ég vil í því sambandi geta þess, að mest af hátekjuskattinum kemur frá Reykjavík. Reykjavík stendur líka verr að vígi en aðrir kaupstaðir, samkv. ákvæðum fátækral., um að fá framlag úr jöfnunarsjóðnum. Þó er sjálfsagt að taka þessa uppástungu hv. þm. til athugunar, og lofa ég því fyrir hönd n. Aftur sé ég ekki ástæðu til, að till. n. komi ekki til atkv. að þessu sinni, því að þó að hún verði samþ. og n. fallist síðan á hans uppástungu, er ekki ómögulegt að breyta frv. í samræmi við hana. En ég tel rétt, að till. fari til atkv., því að þá er úr því skorið, hvort hv. þingdeild vill verja þessu fé til þeirra hluta, sem hér er ráð fyrir gert. Hv. þm. Vestm. gat um, að hann tæki aftur brtt. sína um tillag af benzínskatti til vegar í Vestmannaeyjum. Hann gat þess líka, að hann hefði áður orðið við samskonar tilmælum, og hefði þó till. hans síðar verið felld. Í tilmælum mínum um, að hann tæki aftur till. sína, lá ekkert fyrirheit um að verða með þessari till. En af því að n. vill taka sínar till. um benzínskattinn aftur til 3. umr., taldi hún sanngjarnt, að aðrir þm. gerðu slíkt hið sama, svo að hægt væri að afgr. málin öll í einu lagi. Hv. þm. talaði annars langt mál og deildi fast á hæsta. stj., en sá galli var þar á, að hann virtist vera að tala um annað frv. en það, sem hér liggur fyrir, frv., sem hefir ekki komið fram og er ekki nema í hans hugskoti. Hann talaði mikið um tekjur bæjar- og sveitarfélaga og sagði, að með till. fjhn. ætti að fara að skerða tekjur jöfnunarsjóðs þeirra. Þetta nær engri átt. Hátekjuskatturinn hefir ekki runnið í þennan sjóð, svo að þetta eru staðlausir stafir. Þá sagði hann, að till. milliþn. þeirrar, sem skipuð var í hitteðfyrra, hafi verið á við og dreif og, að því er mér skildist, tóm vitleysa. Ég tel hinsvegar, að þær till. hafi verið á fullum rökum reistar, og ég man ekki betur en að hv-. þm. greiddi sjálfur atkv. með þeim. En annað mál er það, að meiri hl. fékkst ekki fyrir því hjá þinginu, sérstaklega ekki í Nd., að gera þessar till. að l. Og í fyrra var horfið að öðrum ráðum til að koma þessum málum fyrir á sæmilegan hátt. Annars var einkennilegt að heyra hv. þm. leggja út af því sem einhverjum voða eða jafnvel svívirðu, að hér ætti að fara að skattleggja menn til þess að láta aðra menn hafa féð til útgerðar. Mér hefir nú virzt þessi hv. þm. vera allt eins kröfufrekur og aðrir um stuðning við útgerðina og framlög til annara hluta. Og hvað er gert með allri skattheimtu til fjárveitinga annað en það, að lagður er skattur á vissa borgara landsins, til að framkvæma ákveðin verk eða styðja atvinnuvegi og annað, er þjóðfélaginu þykir rétt að styðja? Því getur þetta ekki verið hin raunverulega ástæða til þess, að hv. þm. er á móti till. n., og ég get fullyrt, að hann hefði ekki einasta viljað styðja þessar skattaálögur til handa útgerðinni, heldur og miklu meiri, ef þetta hefði verið í því formi, sem honum líkaði. Það má sitt hvað segja um aðbúnað útvegsins, sem hv. þm. talaði um. Það má hafa ill orð um ríkisstj. og flokka þá, er hana styðja, segja, að lítið hafi verið gert gagnlegt o. s. frv., enda sparaði hv. þm. það ekki. En mér sýnist þó ekki sem starfað hafi verið að öðru meira undanfarið en því, að gera ráðstafanir þessum atvinnuvegi til bjargar. Ég býst við, að þingið geri það í þessum efnum, sem fært þykir fjárhagsins vegna. Annars mætti margt fala um þann hugsunarhátt, sem fram kemur í þessum staðhæfingum hv. þm., þó að ég sleppi því. Ef eitthvað fer aflaga um atvinnurekstur eða á öðrum sviðum, þá á allt að vera sök þings og stj. Hv. þm. spurði, hvað bæjarfélögin ættu að fá í stað þess, sem þau myndu missa samkv. 1. till. fjhn. Ég hefi áður svarað því, að þau fá aukna möguleika til framleiðslu og atvinnurekstrar. Ég er óviss um, að meira hefði verið gert í þessum málum, þó að hv. þm. hefði haft aðstöðu til að ráða meiru um þau en verið hefir. Það kom líka fram hjá honum, að honum þótti það ekki helzt athugavert, hversu miklu fé væri varið til útgerðarinnar samkv. þessum till., heldur hitt, til hverra því væri ætlað að fara. Hann kvað það broslegt að verja fé til þeirra, sem tækju ekki virkan þátt í útveginum. Ég tel nú, að sjómenn taki tvímælalaust virkan þátt í útveginum, og í þessu liggur víst aðalskoðanamunurinn. Og, eins og ég sagði, ef hægt væri að koma þessu svo fyrir, að því væri líka nokkur ábyrgð samfara af þeirra hálfu, þá myndi það reynast meira bjargráð en það, sem hv. þm. stakk upp á.

* Frsm. (Jónas Jónsson): Ég ætla aðeins að segja það við þessa umr., að ég tek aftur till. til 3. umr. og óska eftir, að umræður verði aðallega þá um þetta mál.

1) ErlÞ: Með því að ég tel ekki rétt að víkja frá því, að öll skilríki þurfi að vera fyrir hendi, þegur veita á ríkisborgararétt, en get ekki séð, að þessum manni, sem hér um ræðir, geri neitt til, þó að hann bíði til næsta þings með að fá ríkisborgararétt þá segi ég nei.

2) ÞÞ: Með sömu grg. og hv. 11. landsk. segi ég nei.



Breytingar þær á frv., sem hér liggja fyrir, eða efni þeirra, voru töluvert ræddar við 2. umr. málsins; þarf því ekki að tala um þær langt mál nú. Frá hv. 1. þm. N.-M. kom fram á milli umræðna brtt., þar sem farið er fram á, að þeir gangi fyrir lánum til bygginga, að öðru jöfnu, sem orðið hafa fyrir verulegu tjóni á húseignum sínum, vegna óviðráðanlegra orsaka, svo sem jarðskjálfta. bruna, stórviðra o. s. frv. Um þetta er vitanlega ekki nema gott eitt að segja. En þar sem hv. þm. vili ekki láta þennan forgangsrétt ná nema til þeirra, sem orðið hafa fyrir tjóni á húseignum, þá finnst okkur hv. 11. landsk. það ekki fyllilega ná tilgangi sínum. Við lítum nfl. svo á, að þetta eigi einnig að ná til þeirra, sem orðið hafa fyrir tjóni á búfjárstofni sínum, og því flytjum við þessa brtt., sem nú liggur fyrir á þskj. 227, þar sem þetta er tekið fram, og ennfremur hitt, að tjónið megi ekki stafa af misfellum hjá búfjáreiganda. Ég mun að sjálfsögðu ekki fara að leggja út í karp um þetta, en vænti þess fastlega, að hv. dm. líti sanngjörnum augum á málið, að þeir eigi frekar að ganga fyrir um lán, sem orðið hafa fyrir óviðráðanlegu tjóni, og það jafnt hvort sem tjónið hefir orðið á húseignum þeirra eða búpeningi, svo fremi sem tjónið getur ekki talizt stafa af handvömm lánbeiðanda.

*Guðrún Lárusdóttir: Ég hefi leyft mér að bera fram 2 brtt. við frv. þetta. Hin fyrri er við 42. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að haldið sé uppi teiknistofu, sem eigi að hjálpa mönnum til þess að eignast smekklega hluti í hýbýli sín. Um þetta er vitanlega ekki nema allt það bezta að segja, en ég vil aðeins benda á, að í þessu tilfelli verða það mest konurnar, sem láta sig skipta þetta mál, því að það eru jafnan þær, sem mestu ráða um húsgögn og aðra hluti, sem til hýbýlaprýði teljast. Mér hefir því dottið í hug, að bætt verði inn í 42. gr., þar sem taldir eru upp þeir aðiljar utan stofnunarinnar, sem teiknistofunni er heimilt að leita aðstoðar til um gerð húsgagna: viðurkenndum hannyrða konum. - Ég fæ ekki annað séð en að þetta eigi vel við og sé í raun og veru sjálfsagt, því að konur geta oft verið listamenn á sínu sviði, þó að þær séu kannske ekki kallaðar listamenn í venjulegri merkingu þess orðs. Þá hefi ég og lagt til, að við 43. gr. verði gerð sú breyt., að á eftir orðinu „bændaskóla“ komi: húsmæðraskóla. Er þessi breyt. gerð til þess, að húsmæðraskólarnir falli einnig undir þá skóla, sem hugsanlegt er, að komið verði upp verkstæðum við til þess að annast smíði á húsgögnum, hentugum fyrir alþýðu manna. Og í framhaldi af því leyfi ég mér að leggja til, að upp í gr. verði einnig tekið fleira, sem að húsgagnagerð lýtur, en þar er nefnt, og teiknistofan skuli veita nauðsynlega aðstoð við, svo sem vefnaður á húsgagnafóðri og gluggatjöldum. Það er nfl. vitanlegt, að við húsmæðraskólana er kenndur vefnaður, sem notaður er til þess að yfirklæða húsgögn með, og við þekkjum öll, hvernig sá vefnaður er, að hann er hreinasta prýði, sem allir geta verið stoltir af að hafa í hýbýlum sínum. Það myndi því geta orðið til mikils menningarauka fyrir almenning, ef þessum iðnaði okkar yrði meiri sómi sýndur en verið hefir. Í brtt. minni hefi ég aðeins nefnt vefnað á húsgagnafóðri og gluggatjöldum, en það hefði mátt nefna fleira, þó að þetta sé það algengasta, sem kennt er. Það hefði t. d. líka mátt nefna gólfábreiður, veggteppi o. fl. Síðasta brtt. mín er afleiðing hinna. Það kann ef til vill að þykja óviðeigandi að tala um húsgagnagerð í sambandi við húsmæðraskóla, en við það finnst mér ekkert að athuga, þar sem dæmi eru t. d. fyrir því, að stúlkur stundi smíðar. Ég hefi t. d. komið í skóla erlendis, þar sem stúlkurnar höfðu smíðað húsgögnin að mestu leyti sjálfar, höfðu aðeins fengið hjálp til þess að renna borðfætur og þess háttar. Ég vænti nú, að hv. dm. fallist á þessar brtt. mínar og samþ. þær, því að þær raska ekkert við frv. sjálfu, rýmka það aðeins og gera það um leið sanngjarnara og meira fyrir alþýðu manna en það er nú.



Herra forseti! Landbn. hefir ekki sem slík tekið afstöðu til brtt. á þskj. 217. Það, sem ég því segi um þær, er sagt á minn reikning, en ekki n. sem heildar. Þessi vísir að teiknistofu, sem lagður er í frv., er ekki annað en að teiknistofu Búnaðarbankans er ákveðinn fastari rammi. Að gert er ráð fyrir, að teiknistofan leiðbeini í húsgagnagerð eða smiði húsgagna, er sökum þess, að maður finnur mjög til þess, að það er ekki til neinn still í íslenzkri húsgagnagerð. Hinn gamli still er horfinn, og í stað hans kominn einskonar grautur. Það er hugsun þeirra manna, sem að þessu standa, að það komi upp verkstæði í sambandi við Búnaðarskólana og héraðsskólana. sem smíði húsgögn, og geti frá teiknistofunni fengið fyrirmyndir og leiðbeiningar til þess að fara eftir. Nú vill hv. flm. till. á. þskj. 217 líka láta teiknistofuna veita leiðbeiningar í vefnaði, að því er mér skilst. Það er hannyrðakona, sem á að leita ráða til, og teiknistofan á þá að gefa leiðbeiningar í hannyrðum og þesskonar, og þá líklega helzt í vefnaði. Ég er ekki viss um, hvort á þessu stigi málsins er tímabært að setja þetta inn í teiknistofuna. Mér skilst, að enn sem komið er sé sjálft smiði húsgagnanna dálítið á öðru verksviði heldur en það, hvaða „munstur“ sé á gluggatjöldum eða hvaða „betrekk“ sé sett á stólana. Ég álít því mjög vafasamt, hvort eigi að láta teiknistofuna fá það víðan ramma, að hún taki líka til sín kennara í þessari grein, sem verði þar á stofunni og gefi leiðbeiningar og fyrirmyndir. Mér skilst, að það sé enn svo hér á landi, að verkaskipting milli kvenna og karla sé þannig. að kvenfólk vinni tiltölulega lítið að smiðum. Ég man þó eftir 3 stúlkum, sem vinna að smíði á húsgögnum og öðru, en þetta eru undantekningar. Ég er ekki viss um, að það sé heppilegt, að koma af stað við húsmæðraskólana slíkum verkstæðum, svo þar sé farið að vinna að slíku. Mér finnst þess vegna, að þótt svo kunni að fara, með vaxandi þroska þessarar stofnunar, sem hér er að fæðast á pappírnum, að það geti orðið tímabært, að hún láti til sín taka vefnað á gluggatjöldum og þess háttar, þá sé varla hægt að gera ráð fyrir því, að hún hlaupi strax af stokkunum svo vaxin. Þess vegna mun ég verða á móti brtt. á þskj. 217, enda þótt ég viðurkenni fullkomlega og telji sjálfsagt, að það þurfi ekki siður að vinna að því að koma á íslenzkum stíl í gluggatjöldum og „betrekki“ á stóla. En ég geri ráð fyrir, að ef það heppnast, að láta fara héðan úr þinginu lög um húsmæðraskóla og húsmæðrakennaraskóla, þá muni þar fást grundvöllur, sem geti orðið til þess að skapa stíl í þessum efnum hér á landi. Enn sem komið er, þá finnst mér þetta ekki eiga heima í teiknistofunni, því að hún yrði þá að fá annað nafn a. m. k. En það kann vel að vera, að í framtíðinni finnist mönnum réttmætt að taka þetta upp líka. Þá er það brtt. á þskj. 212. Ég var að vísu búinn að tala fyrir henni við 2. umr., en nú er komin við hana brtt. á þskj. 227 frá meðnm. mínum í landbn. Þar er sami ágreiningur um sjónarmið eins og áður hefir verið. Ég álít, að eins og það er sjálfsagt, að láta þá menn sitja fyrir, sem verða fyrir skakkaföllum á húsum sínum, en eiga bústofn sinn óskertan og geta því risið undir láni og lagt fram það, sem þarf, til að geta komið húsi upp, en það er alltaf a. m. k. 3/17 eftir frv., og oft miklu meira, þá sé það eins mikil fjarstæða, að hugsa sér að geta rétt við fjárhag manns, sem búinn er að missa bústofn sinn, með því að veita honum nýtt lán og íþyngja honum með n4jum vöxtum og afborgunum. Það verður að mæta þeim skakkaföllum á annan hátt. Ég álít því, að það sjónarmið, sem kemur fram í brtt. meðnm. minna á þskj. 227 eigi ekki að koma til greina, og það eigi því að feila brtt. Ég get sætt mig við, að mín till. verði felld líka, því að ég ber það traust til þeirra manna, sem verða við stjórn þessara lánveitinga í framtíðinni, að þeir muni láta þessa menn ganga fyrir. En hitt finnst mér líka vel viðeigandi, að þingið tæki það fram, að það ætlaðist til þess, að þeir væru látnir ganga fyrir. Mér finnst því rétt að samþ. hana, en það er sem sagt sársaukalaust frá minni hálfu, hvort heldur er. Ég er líka viss um. að þótt brtt: á þskj. 227 verði samþ., þá verði hún aldrei að gagni, ef l. að öðru leyti væri hlýtt. Ég vona, að það verði aldrei þeir menn við stjórn þess, sem um ræðir í þessu frumvarpi, að þeim detti í hug að lána mönnum, sem ekkert hafa til að borga með vexti eða afborganir. Það verður að hjálpa þeim á annan hátt heldur en með því, að láta þá hafa ný lán.



Það eru aðeins örfá orð. Ég get ekki skilið annað en þau skakkaföll, sem styrk- eða lánbeiðandi hefir orðið fyrir, verði að taka til greina einmitt eftir frv. þessu, því að þar er talað um efnahagsvottorð og efnalegar ástæður mannsins að öðru leyti. En það koma þó ekki fram í því vottorði. sem hann á að skila, þau skakkaföll í fjártjóni, sem hann kann að hafa orðið fyrir fyrir ári síðan eða meir, nema hvað eign hans verður minni. Það er þess vegna þessu máli viðkomandi og nauðsynlegt að hafa þetta. ákvæði, ef réttlæti á. að ríkja. Hv. þm. segir, að það eigi að mæta þessu tjóni á annan hátt heldur en, með því að hjálpa þeim til að byggja yfir sig. En ég veit ekki, hvað er nauðsynlegra fyrir menn. Ég veit, að í boðorðunum, sem við hr. 1. þm. N.-M. munum hafa lært, eins og aðrir kristnir menn, stendur að fyrst komi af því veraldlega fæði og klæði, og svo hús og heimili. Þannig var mér a. m. k. kennt kverið. Ef bláfátækir bændur, sem hafa orðið fyrir fjártjóni, eiga ekki að fá styrk til að byggja yfir sig, ef hús þeirra eru að falli komin, þá veit ég ekki, hvað á að verða um þá. Ég veit ekki, hvað annað getur beðið þeirra en að sækja hingað á mölina. Það bezta, sem er hægt að gera, til þess að. halda fólkinu í sveitinni,. er að styðja að því, að það hafi sæmilegt húsnæði. Ég, held, að hv. 1. þm. N.-M., sem er búfjárræktarráðunautur bænda, ætti sízt af öllum að halda því fram, að þeir, sem misst hafa búfé sitt að miklu eða öllu leyti, eigi ekki að fá styrk til að byggja sér hús frekar en þeir „sem halda búfé sínu. Það er nauðsynlegt að styðja þá menn og styrkja, sem með dugnaði og- hagsýni hafa. reynt að koma sér áfram, en verða svo fyrir þeim skakkaföllum að missa fé sitt vegna fjárpestarinnar. En það er fleira,. sem kemur þarna til greina, en pestin ein. Ef litið er á hana eina, þá telja margir bændur, að sízt sé að vænta mótstöðu frá hálfu Alþ. gegn hjálp til þeirra, þar sem veikin hafi verið leidd inn í landið vegna ráðstafana Alþingis, ef það er rétt, að veikin sé útlend. Þótt. þetta hafi verið gert í bezta tilgangi og átt að efla framleiðslu landsmanna, þá hefir þarna orðið missmiði á. Mér finnst, að Alþ. ætti sízt af öllu að fara að segja við bændur, sem orðið hafa fyrir skakkaföllum vegna þessara ráðstafana: Við viljum ekkert hjálpa ykkur. Það má leka ofan á ykkur og þið megið skjálfa af kulda á veturna, en við skiptum okkur ekkert af því. Ég tek það fram, að hér er ekki um ný fjárútgjöld af hendi ríkissjóðs að ræða, heldur hitt, að þeir séu látnir ganga fyrir, sem bágast eiga:

*Guðrún Lárusdóttir: Ég er hrædd um, að hv. 1. þm. N.-M. hafi misskilið mig áðan. Mér virtist í ræðu hans koma í ljós, að brtt. mín yrði til þess að koma á stað einhverjum býsnum, og það yrði að bæta svo við starfsemina á teiknistofunni, að hún yrði langt of mikil. Það vakti ekki fyrir mér, heldur hitt, eins og ég ætlaði að taka fram, og eins og ég held, að ég hafi gert, að teiknistofan notaði sér þá starfskrafta, sem fyrir hendi eru, í þessu tilfelli hannyrðakvenna, þegar til þess kemur að velja uppdrætti á húsgagnafóður og ýmislegt, sem að húsgögnum lýtur. Mér er kunnugt um, að hér eru konur, sem hafa kynnt sér slíka uppdrætti á Norðurlöndum og setið á söfnum í Svíþjóð og víðar, þar sem viðurkennt er, að falleg „munstur“ séu. Mér finnst það óþarfa eyðsla, að láta slík verðmæti verða að engu fyrir notkunarleysi. Þegar um það er að ræða að koma upp teiknistofu, sem leiðbeini almenningi um þessi mál, þá er það í raun og veru sjálfsagt að nota slíka krafta, úr því að þeir eru til. Það getur ekki undir neinum kringumstæðum gert teiknistofunni sérstaklega erfitt fyrir eða aukið mikið kostnaðinn, þótt leitað sé aðstoðar þessara kvenna, engu síður en hinna, sem upp eru taldir. Ég fæ því ekki séð, að það geti út af fyrir sig gert málinu neinn óleik. Mér sýnist það þvert á móti bæta heldur fyrir, og ég myndi beinlínis sakna þess, ef það kæmist ekki inn í frv. Hér er um töluverð verðmæti að ræða, sem ekki mega glatast. En það er hætt við, að það fyrnist smátt og smátt yfir allt, sem liggur ónotað. Hér er um að ræða konur, sem hafa orðið að sigla til annara landa til að kynna sér slíka hluti, og hér er á sérstakan hátt tækifæri til þess að notfæra sér þá þekkingu, sem þær hafa aflað sér. - Hvað snertir áframhaldið af því, sem ég hefi hér sagt, þá er það ekki nema sjálfsagt, að ef verkstæðum er komið fyrir á bændaskólunum, þá sé verkstæðum einnig komið fyrir á húsmæðraskólunum, enda er það komið að nokkru leyti, þar sem vefstólarnir eru. Þá njóta húsmæðraskólarnir sömu hlunninda og bændaskólarnir um tilsögn og aðstoð frá teiknistofunni. Og um annað er ekki að ræða í brtt. minni. Þetta er svo einfalt mál, og ekki svo fyrirferðarmikið, svo að hv. þm. þarf ekkert að óttast, og er honum alveg óhætt að greiða atkv. með brtt. minni.



Ég ætla ekki að blanda mér í deilurnar um þær brtt., sem hér liggja fyrir. En það er eitt atriði, sem mig langar til að skjóta til hv. landbn. Ég ætlaði að gera það við 2. umr., en það atvikaðist svo, að málið fór framhjá mér þá. Það, sem ég vildi minnast á, er í sambandi við brtt. frá n., sem samþ. var sem viðbót við 7. gr., um það, að fyrir skuli liggja frá trúnaðarmönnum Búnaðarfélags Íslands yfirlýsing um það, að hús, sem reist verði samkvæmt þessum l., verði reist á hentugum stöðum, miðað við ræktun, vatnsból, síma, vegi og fleira. Mér sýnist þetta mjög athyglisvert atriði, og vil ég skjóta því til landbn., hvort hún muni ekki vilja athuga möguleikana á því að ganga dálítið lengra í þessa átt en gert er með þessari till. Ég er ekki frá því, að ástæða sé til að athuga, hvort jafnvel sé ekki kominn tími til þess að heimila einskonar byggingarsamþykktir fyrir sveitirnar eða a. m. k. sumar sveitir. Þegar býli voru reist hér á landi, þá hefir hver maður valið sér stað eftir útsýni, vatnsbóli og öðru slíku, og þannig, að það gerði engum öðrum til, hvar hann reisti sinn bæ. Það var svo lítið, sem var sameiginlegt, því að þá voru ekki einusinni vegir. Nú er þetta að breytast, og þá sérstaklega í þéttbýlum sveitum, svo að það fer ekki að verða mjög langt bilið milli þéttbyggðra sveita og kauptúna um það, hversu mikil almenningsnauðsyn og hagur það er, að búin séu reist á hentugum stöðum, t. d. hvað snertir vegina, eins og frsm. n. gat um. Ég tala nú ekki um, ef rafveitur kæmu, því að þá getur það skorið úr um það, hvort rafveitan borgar sig, hvort það þarf að fara með leiðslurnar um endalausa króka eða hvort hægt er að leggja þær þannig sem hentugast er til að koma rafstraumnum um sveitina, án mjög mikils kostnaðar. Mér er það ljóst, að hér er um mál að ræða, sem verður að fara mjög alvarlega i, því að það mætti gera meiri skaða heldur en gagn, ef einhver skipulagsofsi hlypi í þetta mál, svo að menn væru að meira eða minna leyti ósjálfráðir um það, hvar menn byggðu, eða stofnað væri til stórkostlegs kostnaðar í tilfærslu býla. Það er ekki það, sem ég á við, heldur hitt, hvort ekki muni vera kominn tími til að athuga þetta á einhvern hátt. Ég treysti mér nú ekki til að bera fram brtt. við þetta mál, en mér hefir dottið í hug að skjóta því til landbn., hvort hún vilji ekki íhuga þetta mál og ef til vill beina því til stj., að leita eftir ráðum trúnaðarmanna sinna í Búnaðarfélagi Íslands um það, hvort ekki myndi vera hægt í sambandi við byggingar- og landnámssjóð að gera drög að heimildarlögum fyrir fjölbyggðar sveitir til þess að koma upp hjá sér einföldum byggingarsamþykktum í þessa átt. Ég sé vel örðugleikana á þessu. Maður getur hugsað sér býli, sem liggur á óhentugum stað fyrir heildina, og sá, sem á það, hefir kannske ekkert á móti því að flytja það. En það er kannske búið að leggja svo mikil verðmæti í býlið, að eigandinn verður að skoða mjög huga sinn um það, hvort það borgi sig að flytja það. Það má t. d. benda á það, að þó byggt sé nýtt íbúðarhús, þá er þyrping af öðrum húsum á staðnum. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en mig langar til að skjóta því til landbn., hvort hún vilji ekki íhuga möguleikana á því að koma af stað athugun á þessu máli.



Ég er sammála hv. 1. þm. Reykv. um það, að ég tel tímabært, að þetta mál sé athugað rækilegar en gert hefir verið. Það er búið að ræða um þetta efni á fundum og í útvarpi nú í nokkur ár. Það eru til menn, sem álíta, að það eigi að stiga þetta spor nokkuð djarft, og það eigi að neita að veita lán, nema býlin liggi á þeim stað, sem hentugur sé fyrir framtíðina. Við fórum nú ekki svo langt í brtt. okkar, því að við byrjuðum aðeins að fitla við þetta mál. Ég tel tímabært að athuga það, þótt það verði líklega ekki gert á þessu þingi, hvort ekki er hægt að taka fastari tökum á þessu en gert var með þeirri litlu brtt., sem samþ. var sem 7. liður við 7. gr. Ég held ekki, að ég hafi misskilið hv. 2. landsk., sem á brtt. á þskj. 217. Það er tekið fram í 2. lið brtt., að ætlazt sé til, að þessum húsgagnaverkstæðum sé komið upp á húsmæðraskólunum, svo að þar með er ætlazt til, að kvenfólk fari að gefa sig við húsgagnasmíð. Það er svo ætlazt til, að teiknistofan geti gefið þarna leiðbeiningar, og þá þarf hún helzt að hafa á sínum vegum mann eða konu, sem geti gefið þær. Ég held því, að það sé ekki tímabært að samþ. 2. lið brtt. Það gegnir dálitið öðru máli með 1. lið brtt. við 42. gr. Eftir honum á teiknistofan að standa í sambandi við viðurkenndar hannyrðakonur, til þess að geta gefið leiðbeiningar um, hvaða „munstur“ séu bezt á húsgagnafóðri og gluggatjöldum. Þetta skiptir öðru máli heldur en með 2. liðinn, en þó mun ég sennilega hvoruga brtt. samþ. Hv. 6. landsk. þarf ég í raun og veru engu að svara. Hv. dm. eru ljós þau mismunandi sjónarmið, sem þar koma til greina. Það er í stuttu máli það, hvort bónda á fjárpestarsvæðinu, sem kannske hefir misst ? af fé sínu, sé nokkur greiði gerður með því að veita honum lán, sem hann þarf að borga af ekki minna en 200 kr. á ári. Hann þarf jafnframt að eiga sjálfur eða fá sér skyndilán með víxli og ábyrgðarmönnum, sem þarf að nema 1600–2000 kr., til að geta byggt fyrir lánið. Ég tel, að þessi bóndi sé mikið verr settur, ef hann fer að taka þetta nýja lán, og kannske af því, að ýtt hafi verið undir hann að gera það. Ég álit, að það eigi síður en svo að gefa honum neitt undir fótinn með nýtt lán, á meðan svo stendur á fyrir honum, að hann hefir sama sem engan bústofn. við eigum að hjálpa honum til þess að lifa og koma bústofni upp aftur, og þegar það er búið, þá á að veita honum sömu aðstöðu og öðrum, sem geta staðið undir þessum lánum.

1) ÞÞ: Þar sem brtt. okkar hv. 11. landsk. hefir verið felld. mun ég ekki greiða atkv.