Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. leggur til, að frv. sé vísað til ríkisstj., sbr. nál. á þskj. 330, en minni hl., hv. sjálfstæðismenn í n., leggur til, að frv. sé samþykkt, sbr. nál. á þskj. 318. Tilgangur flm. er augljóslega sá að stuðla að því, að ráðstafanir séu gerðar til að efla jafnvægi í byggð landsins og til þess að veita þeim stöðum fjárhagslega aðstoð, sem þess þurfa vegna atvinnuörðugleika. Flm. segja í grg. sinni m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er skoðun flm. þessa frv., að það sé brýnast nauðsynjamál þjóðarinnar að koma í veg fyrir, að meginþorri hennar safnist saman á mjög takmörkuðu svæði í landinu. Er því mjög mikilvægt að halda við byggð á öllum þeim stöðum í landinu, þar sem atvinnuskilyrði frá náttúrunnar hendi eru góð.“ Mér fyrir mitt leyti finnst mjög ánægjulegt að sjá, hvað skoðun flm. frv. fellur vel saman við yfirlýsingar núverandi stjórnarflokka. Það er því áreiðanlega ekki ágreiningur á milli stjórnarflokkanna og hv. flm. eða hv. sjálfstæðisþm., ef þeir standa einhuga að þessari skoðun, um það, að nauðsyn sé að gera ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þetta er auðvitað kjarni málsins. Ef fyrir hendi er einhuga vilji Alþ. til þess að ráða bót á þeim erfiðleikum, sem fjöldamörg byggðarlög landsins eiga við að stríða, þá ætti að mega gera ráð fyrir, að verulegur árangur yrði. Jafnvægismál byggða landsins eru víst hreint ekki ný mál hér á hæstv. Alþ. M.a. mun mjög hafa verið um þau rætt á síðasta þingi, þótt ný lög næðu þá ekki fram að ganga. Tveir menn voru í júní 1954 skipaðir af ríkisstj. til þess að gera athugun á öllum þessum málum. Þeir voru, eins og kunnugt er. hv. þm. N-Þ. (GíslG) og Gísli Jónsson, fyrrverandi þm. Greinargerð þeirra um athugun á röskun jafnvægis í byggð landsins, um jafnvægisframkvæmdir o.fl. var lögð fram hér á Alþ. í haust. Í þeirri skýrslu, sem er stór sjóður af upplýsingum, kemur mjög margt fram, sem styður og styrkir þá áætlun hæstv. ríkisstj. að aðstoða sem mest þau byggðarlög landsins, sem verst eru sett í atvinnulegu tilliti. Það er auðvitað enginn hulinn leyndardómur, að því aðeins helzt jafnvægi í byggð landsins, að atvinnuskilyrði séu fyrir hendi á hinum ýmsu stöðum. Ef atvinna er minni í viðkomandi byggðarlagi heldur en einhvers staðar annars staðar, fer fólkið auðvitað þangað sem atvinnan er, og dvelst þar um skemmri eða lengri tíma. Þar sem slíkt kemur fyrir, er hætt við, að framfarahugur kannske dofni og kjarkleysi geri vart við sig, jafnvel þó að um dugmikið fólk sé annars að ræða. Það liggur í augum uppi, að fyrsta skylda ríkisvaldsins hlýtur að vera að gera sem flestum þegnum þjóðfélagsins sem jafnast undir höfði varðandi það undirstöðuatriði, að þeir hafi möguleika til að vinna arðbæra vinnu. Hitt er svo auðvitað annað mál, hvort einstaka staðir á landinu eru ekki þannig settir frá náttúrunnar hendi, að það geti orkað tvímælis, hvort rétt er frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að þar sé byggð, og hvort ekki sé svo kostnaðarsamt að gera nauðsynlegar umbætur til að tryggja þar atvinnu, að hagkvæmara geti verið að leggja meiri áherzlu á aðra staði, þar sem fleira fólk fær notið þess, sem gert er. Þetta er rannsóknarefni sérfræðinga á því sviði og það ekki lítið. Í skýrslu þeirrar jafnvægisnefndar, sem ég nefndi áðan, kemur í ljós, hversu mikill hlutfallslegur tilflutningur fólksins í landinu hefur orðið, jafnvel á aðeins 13 ára tímabili, frá 1940 til 1953. Á þessu tímabili hefur fólki í kaupstöðum landsins fjölgað úr 64700 í 93400, eða um ca. 45%, en í sveitum úr 56700 í 58400, eða aðeins um ca. 3%. Á sama tíma hefur fólki á Suðvesturlandi, þ.e.a.s. í Reykjavík, Hafnarfirði, Keflavík og Gullbringu- og Kjósarsýslu, fjölgað úr 47300 í 77800, eða um ca. 65%. Á þessu svæði býr 1953 ca. 51% af öllum íbúum landsins skv. skýrslu nefndarinnar. Af þessum tölum er augljóst, að miklir tilflutningar fólks hafa orðið á þessu tímabili frá dreifbýlinu og til þéttbýlisins. Ástæðurnar til þess liggja í augum uppi, fólkið hefur meiri atvinnu og betri afkomumöguleika í þéttbýlinu og einkum hér á Suðvesturlandi. Flestir telja þessa þróun þó ekki æskilega, og rökrétt ályktun hlýtur þá að vera, að rétt sé og sjálfsagt að stuðla meira að jafnvægi í byggð landsins heldur en gert hefur verið, bæði varðandi jafnvægi á milli kaupstaða og sveita og ekki síður á milli einstakra landshluta. Eins og ég sagði áðan, virðist ekki vera ágreiningur á milli stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar um það, að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hitt virðast nú vera orðin aðalrök fyrir samþykkt frv. frá hendi stjórnarandstöðunnar, að annar háttur sé tekinn upp um úthlutun þess fjár, sem til atvinnubóta er ætlað, heldur en verið hefur á undanförnum árum. Nú ætti að skilja af áliti hæstv. minni hluta, að atvinnubótafénu hafi verið úthlutað af meira og minna handahófi, eins og segir í álitinu. Hér hlýtur að vera um einhvern misskilning að ræða. Mér skilst, að gangurinn hafi verið sá, að einstaklingar eða sveitarfélög hafi sótt um atvinnubótafé, en að ráðuneytisstjórar og ráðherrar hafi síðan kynnt sér, hvar þörfin hafi verið mest, og síðan úthlutað fénu þangað. Upphæðin er að vísu þrisvar sinnum meiri nú en áður, og er það að sjálfsögðu mjög mikilsvert, en ég get ekki séð, að það út af fyrir sig sé rök, sem réttlæti það, að heppilegra sé að fela þessa úthlutun einhverjum öðrum mönnum nú fremur en áður. Hitt er svo annað mál, að vel getur svo farið, að ríkisstj. þyki það henta í samræmi við heildarskipulagningu á þessum jafnvægismálum að breyta síðar því fyrirkomulagi, sem haft hefur verið á málunum undanfarið, og þá yrði það einn liður í því verkefni ríkisstj. að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sem hún er að vinna að. Hæstv. ríkisstj. skipaði atvinnutækjanefnd á s.l. hausti. Þessi n. er að gera nýja skýrslu um atvinnutæki og atvinnuástand í kaupstöðum og kauptúnum á Vestur- Norður- og Austurlandi. Síðan á n. að gera till. í þessum efnum, þar sem þeirra er þörf, til þess að hægt sé að vinna skipulega að því að koma á jafnvægi i byggð landsins. Hv. Alþ. hefur samþ. fyrir nokkru lög, sem heimila ríkisstj. að kaupa 15 togara og 6 minni fiskiskip. Skv. þeim lögum gerir atvinnutækjanefnd till. um ráðstöfun skipanna með sérstöku tilliti til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Mér finnst því liggja í augum uppi, að ríkisstj. hefur unnið og er að vinna að jafnvægismálunum. Þar við bætist, að í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. segir m.a., að stjórnin muni beita sér fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu, einkum í þeim þremur landsfjórðungum, sem nú eru verst á vegi staddir í atvinnulegum efnum. Og með tilliti til þess, hvernig þessi mál liggja nú fyrir, telur meiri hl. fjhn. eðlilegt og raunar sjálfsagt, að því frv., sem hér er til umr., sé vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. vék að því í upphafi ræðu sinnar, að það virtist ekki vera neinn ágreiningur milli sjálfstæðismanna og stjórnarsinna um nauðsyn þess að vinna að auknu jafnvægi í byggð landsins. Í þessu sambandi vék hann að ýmsum ráðagerðum og fyrirætlunum núverandi hæstv. ríkisstj. í þessu sambandi. Þess er að minnast, að sjálfstæðismenn áttu frumkvæði að því hér á Alþingi 1952, að samþykkt var þáltill. um, að gerð yrði heildaráætlun, sem stuðlaði að því að auka og skapa jafnvægi í byggð landsins, og á grundvelli þeirrar þál. skipaði fyrrv. atvinnumálaráðherra, Ólafur Thors, nefnd tveggja manna til þess að vinna að þessum málum. En það er ekki aðeins þetta, heldur hafa sjálfstæðismenn einnig á undanförnum þingum flutt frv., sem stefna mjög í þá átt, sem þetta frv. hér gerir. Sýnir þetta allt og sannar bæði frumkvæði og áhuga sjálfstæðismanna fyrir þessu, og engu síður hefur hann komið fram hjá þeim þm. Sjálfstfl., sem búa í þéttbýlinu og á þeim hluta landsins, þar sem atvinnuskilyrðin hafa verið talin bezt. En það er langt síðan sjálfstæðismenn bentu á, að hér væri verið að fjalla um veigamikið atvinnu- og fjármál landsmanna og ef Alþingi bæri að skipa nokkrum málum með lögum, þá bæri vissulega að skipa slíkum málum eins og þessum með lögum. Það er beinlínis verið að ráðgera, að af opinberri hálfu séu gerðar ráðstafanir til þess að hafa stórkostleg áhrif á tilflutning fólksins og leggja upp í hendur á sumum atvinnutæki og atvinnumöguleika á kostnað - að því er virðist a.m.k. til bráðabirgða - annarra landsmanna. Og hér er um svo mikilvæg og viðkvæm mál að ræða, að almenningur verður að hafa nokkurt öryggi um, að með slík mál sé farið bæði með réttsýni og eftir tilteknum og lögskipuðum reglum. Þess vegna hafa sjálfstæðismenn á undanförnum árum, meðan varið hefur verið fé, eins og segir í nál. okkar, að meira eða minna leyti af handahófi, - og ég endurtek það, og það verður ekki hrakið, að það er að meira eða minna leyti af handahófi, sem fjárráðstafanir í þessu sambandi hafa verið gerðar á undanförnum árum, - og einmitt vegna þess hafa sjálfstæðismenn látið koma fram, bæði hér á þingi við afgreiðslu fjárl. og í málefnaflutningi, að þeir telji nauðsyn bera til að skipa þessum málum í fastara form. Við skulum slá því föstu, að það sé rétt, að það sé ekki mikill ágreiningur uppi um efnishlið málsins, en hins vegar um meðferð málanna, eins og nú standa sakir. Og þá er það viðhorf okkar sjálfstæðismanna, sem ekki er nýtt, að Alþingi beri að taka ákvarðanir um þann ramma, sem ráðstafanir eru gerðar innan í sambandi við svo veigamikil atvinnu- og fjármál sem hér er um að ræða. Við skulum aðeins horfa á það, sem blasir við okkur í dag. Það hefur verið þrefaldað fjármagnið, sem á að verja til atvinnuaukningar, við það, sem mest hefur verið á undanförnum árum, sem var 1956, úr 5 millj. kr. upp í 15 millj. kr. og þessu fé á að úthluta af meira eða minna handahófi, eins og ég sagði, vegna þess að það er ekkert skipulagsbundið starf, sem þarna er um að ræða. Pólitískir ráðh. og til aðstoðar þeim ráðuneytisstjórar úthluta fénu. Og hver veit þó um það, hvernig þetta er nú? - Vill hæstv. ríkisstj. gefa yfirlýsingu um það í dag, að sá háttur sé á hafður við úthlutun atvinnuaukningafjárins, að ráðuneytisstjórarnir fjalli um það mál? Er sá háttur á hafður? Okkur í stjórnarandstöðunni er ekki kunnugt um það. Okkur er kunnugt um, að i tíð fyrrv. stjórnar var sú skipan gerð, að samkomulag var innan stjórnarinnar um það, að ráðuneytisstjórar í félmrn., fjmrn. og atvmrn. fjölluðu um þessi mál, um hverja einustu umsókn og legðu sínar till. fyrir viðkomandi ráðh. og ríkisstj. Er þessi háttur enn á? Það væri æskilegt að heyra frá hæstv. ríkisstj. um það, hvort slíkt sé enn eða hvort önnur skipan sé hugsuð á þessum málum. En ég tel, að þessi háttur hafi verið ófullnægjandi, þegar aðeins var um þriðjungi minna fjármagn að ræða heldur en nú er ráðgert, og þeim mun meira ófullkominn, sem málið verður veigameira og fjárráðstafanirnar verða meiri. Nú er það upplýst af hv. frsm. meiri hl. fjhn., að ríkisstj. skipaði það, sem kallað er „atvinnutækjanefnd“, og þessi atvinnutækjanefnd á að gera till. um það, hverjir eigi að fá og hvaða landshlutar eigi að fá eða verða úthlutað atvinnutækjum, skipum og öðru, sem keypt kann að verða í þessu skyni. Er ekki dálítill veigamikill munur á þessu, ef við rekjum söguna aftur í tímann? Á nýsköpunarárunum voru sett lög um nýsköpunarráð, og það starfaði samkvæmt löggjöf frá Alþingi og fyrir opnum tjöldum og skipað fulltrúum stjórnmálaflokkanna í landinu eða fulltrúum, sem Alþingi kaus. Fjárhagsráð varð síðar arftaki þessa nýbyggingaráðs, skipað samkvæmt lögum frá Alþingi einnig og starfandi sem opinber stofnun fyrir opnum tjöldum. En hvað er þessi atvinnutækjanefnd hæstv. ríkisstj.? Samkvæmt hvaða heimild starfar þessi nefnd? Er þetta ólaunuð nefnd? Eða fær hún laun fyrir störf sín? Og hver eru þessi laun, sem þessi nefnd fær, og samkvæmt hvaða heimild eru henni þá greidd laun? Mér telst til, að það muni fram að áramótum hafa verið skipaðar milli 20 og 30 nefndir af hálfu hæstv. núverandi ríkisstj., annaðhvort nýjar nefndir eða nýskipan á eldri nefndum, sem settar hafa verið í nýir menn á einu eða öðru sviði. Það væri mjög æskilegt að fá nánari upplýsingar um þetta í þessum umr. frá hæstv. ríkisstj., hverjar þessar n. eru, bæði hversu margar og einnig um launakjör þessara n. Hvernig starfa þær? Eru þær ólaunaðar eða eru þeim greidd laun? Og samkvæmt hvaða heimild eru þeim greidd laun? Og hve mikil laun? En allt er þetta nýr þáttur í okkar stjórnarfari, að það séu í tugatali skipaðar af ríkisstj. nefndir til þess að fjalla um veigamikil mál, þó að sumar séu að vísu ekki neitt svipað því eins veigamiklar og það mál, sem hér er um að ræða, og margar nefndarskipanirnar í minni málum eru kannske í samræmi við venjur, sem áður hafa tíðkazt. En hér er ekki nokkur vafi á, að við erum að fjalla um mál, sem alveg sker sig úr, þegar verið er að gera opinberar ráðstafanir til þess að hafa viðtæk áhrif á það, í hvaða landshlutum atvinnutæki, skip og togarar og önnur tæki eru staðsett og hvernig þessum tækjum eru búin skilyrði í viðkomandi héruðum. Þess vegna höfum víð í minni hl. fjhn. lagt á þetta atriði mjög mikla áherzlu í okkar nál. og m.a. vegna þess, að einn þáttur þessa jafnvægismáls, sem áður hefur verið fjallað um í till., fluttum af sjálfstæðismönnum, þ.e.a.s. varðandi skipakaup og togarakaup, er nú út úr þessu frv. tekinn og hefur verið samþ. af þinginu í öðrum frv. og í öðru formi, og af þeim sökum einnig m.a. hvílir meiri þungi nú en áður á meðferð þeirrar hliðar málsins, hvernig fjárráðstöfuninni úr hinum svokallaða jafnvægissjóði er skipað og með hverjum hætti verður um þau mál fjallað. Meiri hl. n. leggur til, vegna þess að ríkisstj. sé að vinna að þessum málum, að þeim sé vísað til ríkisstj. En við sjálfstæðismenn teljum, að það sé einmitt ein af frumskyldum löggjafarvaldsins sjálfs að fjalla um og setja slíkum málum sem þessu þann ramma og þau mörk, sem eðlilegt er. Það er með ólíkindum, að það geti verið farsælli háttur um ráðstafanir í sambandi við að viðhalda og skapa jafnvægi í byggðum landsins, að þau mál séu falin pólitískum nefndum, sem ríkisstj. skipar algerlega án tilhlutunar Alþingis og án þess að t.d. stærsti stjórnmálaflokkur landsins hafi nokkra minnstu aðstöðu til þess, þrátt fyrir sitt mikla þingfylgi og þrátt fyrir sitt mikla kjósendafylgi, að koma þar nokkuð nálægt málum. Við höfum, minni hl., í okkar nál., varað alvarlega við þeirri stjórnmálaþróun, sem felst í því háttalagi, sem hér er um að ræða, hvernig nú er unnið að þeim málum, sem kallað er og talið er að stefni að því að skapa aukið jafnvægi í byggðum landsins. En það eru mörg önnur mál, sem svipað er ástatt um, eins og ég sagði, og væri fróðlegt og æskilegt að fá nánari upplýsingar um í umr. og verður kannske innt frekar eftir, ef einhver tregða yrði á því af hálfu hæstv. ríkisstj. En mér fyndist, að hún gerði hreint fyrir sínum dyrum með því að láta okkur þm. í té, þegar eftir því er innt, lista yfir allar þær nefndarskipanir og nýskipanir í nefndum, sem hún hefur tekið sér fyrir hendur, frá því að hún settist að völdum, og ef mönnum finnst, að það sé ekki ástæða fyrir hana að gera það í þessu máli, þá mætti kannske gera það á öðrum vettvangi. Ég vil að lokum vekja athygli á því, að það undarlega skeður, að þegar stjórnskipuð nefnd er búin að vinna að frv. um jafnvægi í byggð landsins og ríkisstj. flytur það á s.l. þingi, þá verður á síðari stigum málsins ekki samkomulag um það, að málið nái fram að ganga. Og nú leggja sjálfstæðismenn enn til, að þessum málum sé nánar skipað með lögum. Þá vil ég segja, að við sjálfstæðismenn mundum að sjálfsögðu verða viðmælandi um margs konar breytingar, ef menn hefðu þær í huga, við þetta frv., og það kann vel að vera, að ýmsum þáttum þess væri betur skipað en hér er lagt til. Um það virðist ekki hafa verið rætt enn þá af hálfu stjórnarsinna. En það, sem við leggjum megináherzluna á, er að koma þessum málum núna í lögskipað form, og þegar við, eins og ég sagði, nú á þessu þingi gerum enn tilraun til þess, þá leggur meiri hl. fjhn. eða fulltrúar ríkisstj. til, að málinu sé vísað til ríkisstj. Það eru einhver einkennileg, undarleg og annarleg öfl að verki hér í þinginu, vil ég segja, sem vilja koma því til leiðar, að umfram allt megi ekki svo fara, að Alþingi fjalli um eitt af veigamestu og þýðingarmestu málunum varðandi atvinnu- og fjármál okkar, sem uppi hefur verið á undanförnum árum. Þess vegna er það rétt, sem fram kom í ræðu hjá frsm. meiri hl. fjhn., að við sjálfstæðismenn nú leggjum veigamikla áherzlu á formshlið þessa máls, og það er ekki heldur að undra, þegar engum dylst um afstöðu okkar til efnishliðar málsins og þegar fulltrúar stjórnarflokkanna lýsa yfir áhuga sínum, sem fer í mjög hliðstæða átt varðandi efnishlið málsins og fram hefur komið hjá sjálfstæðismönnum. Við leggjum því mikla áherzlu á, fulltrúar minni hl. í fjhn., að þessu máli verði nú skipað með l., og leggjum til, að þetta frv. verði samþ. En eins og ég sagði áðan, mundum við að sjálfsögðu vera viðmælandi um breytingar á því og einhverja aðra skipan, ef till. yrðu fluttar um það og ef hæstv. ríkisstj. vildi skoða hug sinn um og taka málið upp á þeim vettvangi að skipa því með lögum, en ekki af því handahófi, sem verið hefur og nú er, eins og málum er komið.



Herra forseti. Till. meiri hl. hv. fjhn. um afgreiðslu þessa máls varð mér æði mikil vonbrigði, og ekki hvað sízt er hún mér vonbrigði fyrir þá sök, að hv. frsm. meiri hl. lét hér í ljós mjög eindreginn stuðning við þá hugsun, sem liggur að baki þessa frv., og lýsti því sérstaklega yfir, að það væri ánægjulegt, hvað sú stefna, sem i frv. birtist, væri í nánu samræmi við fyrirheit stjórnarsáttmála núverandi hæstv. ríkisstj. um aðgerðir í þessum málum. Þegar þessa er gætt og forsögu þessa máls alls, þá hlýtur það að vekja æðimikla undrun, að það skuli nú vera lagt til, að frv. sé fellt. Rökin fyrir þessari afstöðu meiri hl. fjhn. er að finna í nál. meiri hl. á þskj. 330, og verð ég að segja, að þær röksemdir eru harla veigalitlar, og í rauninni skipta að mjög litlu leyti máli varðandi afgreiðslu þessa frv., sem hér liggur fyrir. Hv. frsm. minni hl. n. hefur gert hér rækilega grein fyrir forsögu þessa máls, og þarf ég ekki að rekja hana ýtarlega, en vil aðeins, vegna þess að svo virðist sem röksemd hv. meiri hl. n. um að vísa málinu til ríkisstj. byggist aðallega á því, að málið þurfi nánari athugunar við, benda á það, að þetta mál hefur verið mjög rækilega kannað á undanförnum árum, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur að stofni til verið endurflutt áður á tveimur þingum, þannig að það hefur gefizt mjög rækilegt tóm til þess að íhuga þetta mál og hvernig því yrði bezt fyrir komið. Auk þess hefur fengizt fullkomin reynsla í sambandi við úthlutun atvinnubótafjár á undanförnum árum og þau sjónarmið, sem þar hafa verið höfð í huga, hvaða skipan þessara mála væri eðlilegust og heppilegust. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og er í nokkrum atriðum breytt frá fyrri frv., sem við höfum flutt um þetta mál, byggist í senn á þeirri athugun og niðurstöðum, sem jafnvægisnefndin komst að, og enn fremur á þeirri reynslu, sem fengizt hefur undanfarin ár í sambandi við úthlutun atvinnubótafjárins, sem veitt hefur verið úr ríkissjóði um nokkurra ára bil. Þegar á þetta er horft, þá er það veigalítil röksemd til að vísa þessu máli frá, að sett hafi verið lög um togarakaup annars vegar, sem er aðeins einn þáttur þessa máls, og hins vegar sé verið að vinna að því að gera skýrslur um atvinnutæki og atvinnuástand í kaupstöðum og kauptúnum á Vestur-, Norður- og Austurlandi til undirbúnings till. um úrbætur í þeim efnum, þar sem þeirra er þörf, eins og það er orðað í nál. meiri hlutans. Ég held, að öll þessi nýja skýrslusöfnun sé ákaflega tilgangslítil og þarflaus. Það er búið að gera margar athuganir á þessum málum. Atvinnumálanefnd, - ég man nú ekki raunar, hvaða nafn hún bar, - sem starfandi var hér fyrir nokkrum árum, safnaði margvíslegum upplýsingum um atvinnuástand í landinu, ferðaðist víðs vegar um landið og gerði sér í öllum meginatriðum grein fyrir því, hvaða atvinnutæki helzt skorti á hverjum stað. Síðan hefur svo jafnvægisnefndin unnið að mjög víðtækri skýrslusöfnun í sambandi við atvinnumálin víðs vegar um landið, þróun þeirra, tilflutninga fólksins og þær þarfir, sem skapazt hafa í því sambandi, og hefur skilað um þetta mjög ýtarlegu og greinagóðu nál. Ef það á svo að vera innlegg hæstv. ríkisstj. í þetta mál nú að fara að byrja á þessum málum að nýju og byrja á nýrri skýrslusöfnun, nýjum ferðalögum um landið og fyrirspurnum, þá held ég sannast sagt, að menn fari að verða nokkuð þreyttir á þessum skýrslusöfnunum öllum saman, og ég sé ekki í rauninni, hvaða þörf er fyrir slíkar rannsóknir umfram það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., að á hverjum tíma þurfi að gera og eðlilegt sé að gerðar verði af þeirri n., sem eigi að hafa það fasta hlutverk með höndum að fylgjast með atvinnuþróuninni í landinu og ráðstafa fé jafnvægissjóðs, eftir því sem hverju sinni verður talið heppilegast til þess að laga það misrétti sem þar er, og jafnvægisleysi. Ég held, að það sé þess vegna fyllilega orðið tímabært að setja um þetta atriði ákveðna löggjöf og koma þessum málum í fast form. Það má auðvitað segja, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, að það sé hægt að treysta skrifstofustjórum ráðuneyta og öðrum slíkum fyrir að gera sér grein fyrir þörfinni, eins og hún er á hverjum tíma. Ég get nú látið það gott heita. En þegar það er orðið viðurkennt af stjórnarvöldunum, að það sé full ástæða til árlegrar fjárveitingar í þessu skyni, og sú fjárveiting hefur nú verið hækkuð mjög verulega, þá liggur í augum uppi, að það ber brýna nauðsyn til þess, að samræmi og fastar reglur komist á varðandi úthlutun og ráðstöfun þessa fjár og að sveitarfélög og einstakir aðilar víðs vegar um landið viti gerla, hvers má vænta í sambandi við fyrirgreiðslur í þessum efnum. Og eins og sakir standa nú, er þetta ástand gersamlega óviðunandi. Það veit enginn frá ári til árs, hver á að ráðstafa þessu fé. Það rísa ótal vandamál, sem menn snúa sér hér með til ráðuneytanna í sambandi við atriði, sem þarf nauðsynlega að ráða skjótt fram úr, og þá kemur það á daginn, að þeir fá þau svör í viðkomandi ráðuneytum: Ja, við höfum ekki hugmynd um í fyrsta lagi, hvort nokkru fé verður ráðstafað á næsta ári, og þá enn þá síður, hverjir það verða, sem úthluta þessu fé. - Þetta verður því allt í hreinum „kaos“, og að ætla sér að velta því þannig áfram, ekki sízt eftir að féð hefur verið aukið myndarlega, eins og vissulega ber að þakka að nú hefur verið gert af Alþ., þá verður enn brýnni þörfin á því að koma þessum málum í skaplegt horf. Þetta mál og sú till., sem hér er flutt um að kerfisbinda þetta meira en gert hefur verið, er ekki flutt á neinn hátt til þess að skapa núverandi hæstv. ríkisstj. erfiðleika, enda er málið fram komið, áður en hún tók við völdum, og auk þess má geta þess, að á síðasta þingi flutti þáverandi ríkisstj. sjálf frv. um að koma þessum málum fyrir í fast form og taldi þá málið vera það nægilega athugað, að hægt væri að setja um þetta ákveðna löggjöf. Sú löggjöf var mjög vandlega undirbúin. Ég skal játa, að það, sem ég fyrst og fremst er óánægður með í þeim lögum, var það, að fjárhæðin, sem ætlað var að verja til þessara mála, var of lítil, og þess vegna höfum við ekki tekið upp þetta frv. að öllu leyti eins og jafnvægisnefndin gekk frá því. En hugsunin er sú sama, og starfshættirnir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., eru nákvæmlega þeir sömu og þar var samkomulag um innan jafnvægisnefndarinnar. Það er því síður en svo, að þessu máli sé undirbúningslaust kastað hér inn í Alþ. En ég er þeirrar skoðunar og við flm., að það sé algerlega óviðunandi að koma þessum málum ekki í fastara form og koma á þetta föstu skipulagi og að hugsa sér að haga því þannig til frambúðar, að milljónum króna og það nú hálfum öðrum milljónatug sé úthlutað, eins og hv. frsm. minni hl. sagði, meira og minna af handahófi og skipulagslaust og eftir engum fyrirframgerðum reglum. Það er algerlega óviðunandi, og það leysir alls ekki það meginvandamál, sem hér er við að glíma og þarf að leysa. Það þarf að gera það á miklu skipulagsbundnari hátt, og það verður því aðeins gert, að það sé föst stofnun eða föst stjórn þessara mála sem frá ári til árs fari með þau, en ekki hringla með þau þannig frá ári til árs, að enginn viti fyrir fram, hvernig málunum verði skipað næsta ár. Ég held því, að það séu engin rök fyrir því að vísa þessu máli frá nú, því að það sé það fullkomlega vel undirbúið og byggt á það traustum grundvelli, að það sé hægt fyrir Alþ. að afgreiða þetta frá sér sem lög og leysa þessa hlið málsins að því leyti. Það verður að taka undir það, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að það verður að teljast mjög eðlilegt, að skipuð sé n. manna, sem á að fjalla um jafnmikilvægar ráðstafanir, sem hljóta að hafa jafnmikil áhrif á alla efnahagsþróun í þjóðfélaginu eins og virðist vera gert ráð fyrir að þessi svokallaða atvinnutækjanefnd fjalli um, án þess að Alþ. sé gefinn kostur á að marka starfssvið slíkrar n. með lögum, eins og t.d. gert var á sínum tíma með nýbyggingaráð, hvort sem það verður ríkisstj., sem skipar þá n., eða ekki. Það er auðvitað eðlilegast, að það sé Alþ. En þótt það yrði ekki, þá verður a.m.k. að telja sjálfsagt, að Alþ. setji þær reglur, sem slík n. á að starfa eftir, ef þetta á að verða varanleg stofnun. Það væri ekkert við því að segja, ef hún ætti aðeins að semja eitt frv., eins og gert var ráð fyrir í sambandi við togarakaupin. En ef það á að vera hennar hlutverk að marka þær reglur, sem fylgja ber um úthlutun atvinnujöfnunarfjár nú og jafnvel lengur, þá verður að teljast, að það sé algerlega óviðunandi skipan mála að hafa þann hátt á. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Ég lýsi ánægju minni yfir því, að það virðist fullur skilningur vera á því, að það þurfi að sinna þessu mikilvæga vandamáli, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að stuðla að lausn á, en læt hins vegar í ljós mikla óánægju yfir þeim undarlegu vinnubrögðum, að þrátt fyrir alla þá vandlegu íhugun og nefndaniðurstöður, sem verið hafa í þessum málum, skuli það enn vera ætlunin að þvæla þessu máli áfram og byrja á nýjum skýrslugerðum í stað þess að hefjast handa um að leysa þann vanda, sem við er að glíma.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., sem raunar var að verða lokið, en aðeins gera eina eða tvær athugasemdir í sambandi við ummæli, sem hér hafa fallið frá hv. frsm. minni hl., hv. 5. þm. Reykv., og hv. 2. þm. Eyf. Ég skal vera mjög stuttorður. Ég vil í fyrsta lagi geta þess, og mér þykir rétt, að það komi fram hér til þess að forðast misskilning, að það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 21, er ekki samhljóða því frv., sem á sínum tíma var samið af svokallaðri jafnvægisnefnd, þó að það beri sömu fyrirsögn. En fyrirsögnin, sem hér er sett hin sama, gæti e.t.v. gefið til kynna, að hér væri um sama eða um sams konar frv. að ræða, en ég vil taka það fram, að svo er ekki. Nægir í því sambandi að benda á það, að þau ákvæði, sem voru í I. kafla þess frv., sem hér lá fyrir þinginu í fyrra, eru ekki í þessu frv. Þetta vildi ég leyfa mér að taka fram til þess að koma í veg fyrir misskilning, sem kynni að geta komið upp í þessu sambandi. Þá vil ég aðeins segja það í sambandi við það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði í sambandi við skipun nefnda og í sambandi við pólitískar nefndir, sem hann svo nefndi, og átti þá við nefndir, sem stjórnarandstaðan ætti ekki fulltrúa í, að eins og öllum hv. þm. er kunnugt, hefur það verið mikill siður um mjög langan tíma að hafa þann hátt á að setja n. til starfa, og sérstaklega nú síðustu áratugi hefur verið mjög mikið að þessu gert af þeim stjórnum öllum, sem við völd hafa verið. Það er engin nýlunda um þessa stjórn, þó að hún skipi nefndir, og ætla ég, að ef unnið væri að því fræðilega að taka upp lista yfir þær nefndir, sem einstakar ríkisstj. hafa skipað, þá sé sá listi, a.m.k. enn sem komið er, ekki orðinn eins langur hjá þessari hæstv. ríkisstj. og hjá fyrrverandi ríkisstjórnum, enda er hún nú ekki búin að sitja mjög lengi. Þá er hitt, sem hann minntist á, um það, sem hann kallaði pólitískar nefndir, þ.e.a.s. að setja til starfa nefndir, sem stjórnarandstaðan ætti ekki fulltrúa í. Mig furðar nokkuð á, að þessi hv. þm. skuli vera að tala um þetta. Auðvitað er hér um álitamál að ræða. Það er álitamál, hvort n. eiga að vera skipaðar þannig, að það sé ríkisstj., sem þangað velur fulltrúa fyrir þau sjónarmið, sem hún starfar eftir, eingöngu, eða þá að þær séu skipaðar fulltrúum fyrir ýmis sjónarmið. En í tíð þeirrar stjórnar, sem Sjálfstfl. veitti forustu, var einmitt þessi háttur nokkuð á hafður, að setja n. saman á þennan hátt, að stjórnarandstaðan ætti þar ekki fulltrúa. Ég þarf ekki að nefna neitt dæmi um það. Hv. þm. er það kunnugt eins og mér, og þess vegna er það nokkuð einkennilegt af honum að vera að ræða um slíkt. Eins og ég sagði áðan, getur það verið álitamál, hvað er líklegast til gagns í þessu sambandi, hvort það er líklegra til gagns, að n. séu skipaðar fulltrúum ýmissa sjónarmiða, eða þá að við skipun þeirra ráði aðallega það sjónarmið, sem ríkisstj. hefur. Því fylgir þá það, að hún ber auðvitað og sá meiri hluti, sem að henni stendur, fulla ábyrgð á starfi hlutaðeigandi n. og fyllri ábyrgð en hún ber á starfi samsettrar nefndar. Hv. 2. þm. Eyf. minntist nokkuð á störf atvinnutækjanefndar, og ég skal ekki fara að ræða um þau af því tilefni. Sú n. gefur að sjálfsögðu skýrslu sína til ríkisstj. En það vil ég þó taka fram, að ég ætla, að þær skýrslur, sem atvinnutækjanefndin hefur verið að safna í vetur, séu nokkuð á öðru sviði en þær skýrslur, sem á sínum tíma var safnað af atvinnumálanefnd ríkisins og síðar af jafnvægisnefndinni. Þessar skýrslur, sem atvinnutækjanefndin hefur verið að safna, eru eingöngu á sviði atvinnumála og eru - á því sviði - miklu fyllri en aðrar skýrslur, sem safnað hefur verið, enda sviðið takmarkað. Að öðru leyti tel ég ekki viðeigandi fyrir mig að ræða hér um starf þeirrar n. - Það var aðeins þetta, sem ég vildi láta koma fram á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Það er nú lítið, sem fram hefur komið í þessari einu ræðu úr stjórnarherbúðunum, sem flutt hefur verið síðan ég talaði. Hv. þm. N-Þ. taldi nauðsyn vera á því að vekja athygli þm. á, að hér væri ekki sama frv. um jafnvægi i byggð landsins og flutt hefði verið að tilhlutun fyrrv. ríkisstj. Fyrir þessu er gerð grein í grg. frv., að við samningu þessa frv., eins og þar er komizt að orði, með leyfi hæstv. forseta, hafi flm. þess „valið þann kostinn að samræma meginefni tveggja áðurgreindra frv. í trausti þess, að frv. nái þá fremur samþykki Alþ.“, en þessi tvö áðurgreindu frv. eru annars vegar frv. ríkisstj. frá því í fyrra og hins vegar frv., sem sjálfstæðismenn höfðu flutt á tveimur undanförnum þingum. Þetta atriði höfum við ekki viljað villa neinar heimildir um, og hefur verið gerð grein fyrir því. En ef við komum að nefndunum svolítið, þá minni ég á, að hv. þm. N-Þ. hélt, að nefndalistinn væri ekki orðinn lengri hjá núverandi stjórn en hjá ýmsum fyrrv. ríkisstj. Það væri nú sennilega greinabezt í þessum efnum að fá fram þessa nefndalista, en eitthvað hefur nú líklega að segja aldur stjórnarinnar. Ég hef á milli handa lista um milli 20 og 30 n. eða nýskipanir í nefndir fram að áramótum, og stjórnin settist á laggirnar í júlílok. Ég efast stórlega um, að aðrar ríkisstj. hafi verið afkastameiri. En þetta atriði væri æskilegt, áður en þingstörfunum lýkur, að fá nánari upplýsingar um. Ég hef nú innt eftir þeim í þessum umr., og þær kannske koma fram í umr. þessa máls á síðara stigi, og vildi ég mega vænta þess. En þá kemur spurningin um hinar pólitísku n., sem ég gagnrýndi, nefndir, sem fjalla um eins veigamikil fjárhags- og atvinnumál og hér um ræðir, þ.e.a.s. jafnvægi í byggð landsins, því að það hugtak er nú farið að skiljast á nokkuð vissan hátt, að það væri eðlilegt, að Alþ. skipaði þeim n. starfsreglur og ramma, en að þær væru ekki eingöngu skipaðar af ríkisstjórnum og á pólitískan hátt af stuðningsmönnum stjórnarflokkanna. Nú segir hv. þm. N-Þ., að þessi háttur hafi nokkuð tíðkazt og verið tekinn upp í tíð fyrrverandi stjórnar, að ríkisstj. skipaði n. til ýmissa starfa, án þess að Alþ. fjallaði um það eða stjórnarandstaðan ætti aðstöðu til að eiga sæti í n. Þegar þetta mál er rakið, er það alveg rétt, en ég get líka upplýst, að innan stjórnarflokkanna eða stuðningsmanna stjórnarfl. voru mjög skiptar skoðanir um þessa þróun og oft og einatt látin í ljós gagnrýni á henni. Og ég fullyrði, að það sé ekki fyrst og fremst að frumkvæði sjálfstæðismanna, sem þessi háttur hafi verið upp tekinn. Mig langar til þess að spyrja og inna hv. þm. Framsfl. eftir því, á hverju strandaði frv. í fyrra um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hvað var það, sem fyrst og fremst leiddi til þess, að frv. var stöðvað af Framsfl. á síðara stigi málsins? Það skyldi ekki vera ákvæði þess í 2. gr., þar sem stendur: „Sameinað Alþingi kýs að loknum alþingiskosningum hverju sinni fimm manna jafnvægisnefnd og jafnmarga til vara?“ Það skyldi ekki vera það einmitt, að sjálfstæðismenn í framhaldi af því, sem þeir margsinnis voru búnir að láta í ljós í umr. og málflutningi á Alþingi, lögðu til, að það ætti að skipa þessum málum öðruvísi en verið hefði, að það hefði ekki fallið í geð framsóknarmanna? Ég vil einnig minna á og láta í ljós í sambandi við jafnveigamikið mál og húsnæðismálin, að þegar þau mál voru til meðferðar, lét ég í ljós alveg sérstaka gagnrýni innan míns flokks um þann hátt, sem hafður var upphaflega á skipun þriggja manna húsnæðismálastjórnar, sem þó var ákveðið í lögum, en ríkisstj. skipaði, og einnig síðar þeim hætti, sem hafður var á starfsaðferð nefndarinnar í sambandi við lánveitingarnar. En ég veit ekki betur en annan hátt hafi ekki verið hægt þá að hafa á því til samkomulags við Framsfl. Það er eins og ég segi, þegar við erum að ræða um þetta mál hérna, þá hefur milljónum verið varið á undanförnum árum til jafnvægis í byggðum landsins fyrir forustu ríkisstj., sem sjálfstæðismenn hafa átt sæti í, og það má þess vegna segja: Af hverju höfðuð þið ekki annan hátt á þessum málum þá? Við því er ekki öðru að svara en að þessi mál voru þá í þróun, fjárhæðir voru miklu minni, málin voru á fyrstu stigum. En strax og þessi mál voru að nálgast það að komast í fastara form og ákveðnar voru árlegar fjárveitingar af Alþingi og árlegar fjárúthlutanir af hálfu ráðh. og ráðuneytisstjóra, þá vöktu sjálfstæðismenn hvað eftir annað máls á því og fluttu það inn í Alþingi, að önnur skipan yrði tekin upp í þessum málum. Hér eiga að sjálfsögðu báðir stjórnarflokkarnir sök. Ég er ekki að mæla Sjálfstfl. undan sök í því. Ég tel það mjög alvarlega þróun, ef það færist um of í pólitískt horf um nefndaskipanir og starfsemi nefnda, sem fjalla um jafnveigamikið mál og hér um ræðir eða önnur svipuð. En höfum við gert okkur seka um það áður fyrr sjálfstæðismenn eða framsóknarmenn, þá ber okkur ekki að réttlæta nú sömu ráðagerðir með því, heldur að reyna að hverfa frá villu síns vegar og taka upp annað og traustara skipulag en þar hefur verið um að ræða. Ég tel mig hafa sýnt með alveg fullum rökum, að sjálfstæðismenn eru ekki fyrst nú að tala um breytingu á þessum málum í sambandi við það mál, sem hér fyrir liggur, og ekki heldur um ýmis önnur mál, ef sú saga yrði nánar rakin.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú farið að snúast talsvert yfir í nefndir, hvað þær hafi gert og hvað þær hafi verið margar og allt þar fram eftir götunum. Mér hefur skilizt, að nefndir væru fyrst og fremst skipaðar til þess að vinna ákveðin verkefni, og mér liggur við að halda, að ef margar, ákveðnar nefndir eru skipaðar, þá eru þær skipaðar til að vinna mörg, ákveðin verkefni. Og það mætti þá kannske halda, að einmitt það væri árangur af því, að ríkisstj. er að vinna að mörgum, ákveðnum verkefnum og taka upp marga, ákveðna þætti, sem ekki hefur verið tekið til meðferðar fyrr. Mér finnst hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) ekki þurfa að vera að tala allt of mikið um nefndaskipun, því að mér skilst, að hans flokkur í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem þar ræður, hafi gert talsvert að því að skipa nefndir, og ég er ekkert að lasta það, þegar nefndir eru skipaðar til þess að gera ákveðin verk á hverjum tíma. Mér finnst það hafa komið fram við umr., að höfuðatriðið í þessum málum sé orðið það að koma sérstakri stjórn til valda í þeim sjóði, sem gert er ráð fyrir samkvæmt frv., til þess að úthluta því fé, sem þar er gert ráð fyrir, fremur en sá háttur sé hafður áfram eins og undanfarið hefur verið og er. Það kann vel að vera, að þegar þessi mál öll eru búin að taka þann svip, sem hæstv. ríkisstj. kann að ætlast til, verði það talið heppilegt fyrirkomulag að hafa sérstaka nefnd eða stjórn sjóðs til þess að gera þessa hluti. En mér finnst, að þessi mál séu einn þáttur, eins og reyndar var viðurkennt af hv. 2. þm. Eyf. (MJ), í þessum málum öllum, í heildarskipulagi þessara mála. Ég get ekki séð neitt óeðlilegt við það á þessu stigi málsins, þegar hæstv. ríkisstj. er að vinna að málunum í heild, eins og ekki hefur verið borið á móti; hún hefur ákveðið kaup á eða fengið heimild til að kaupa allmörg skip, og fjárhæð til atvinnubóta hefur verið þrefölduð, og ég held, að það geti enginn sagt með neinum rétti, að ríkisstj. hafi gert minna en undanfarandi stjórnir, þvert á móti hefur hún gert meira. Hún er sem sagt að vinna að þessum málum í fullum gangi, og mér finnst það alveg eðlilegt og rökrétt, að hún fái þennan hluta málanna til meðferðar líka á sama tíma. Ég hygg, að ef hv. sjálfstæðismenn stæðu að ríkisstj., mundi þeim finnast það óeðlilegt að vera að taka sérstakan þátt út og meðhöndla hann alveg á sérstakan hátt. Mér sýnist, að ekki hafi komið fram nein höfuðrök um, að það þurfi að breyta til um þetta núna. Mér hefur skilizt, að þetta atvinnubótafé hafi verið ákveðið alltaf frá ári til árs eftir því, hvernig ástandið hefur verið og hvað hefur verið fært að láta mikið í þetta. Mér skilst, að á undanförnum árum hafi þetta verið 5 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir 15 millj. kr. Það er að vísu kannske áhættusamara að úthluta 15 millj. kr., en ég verð að segja, að ef ríkisstj. og aðrir embættismenn gátu úthlutað 5 millj. kr., eins og undanfarnar stjórnir hafa látið gera, þá held ég, að það sé nokkurt vantraust að halda, að það sé ómögulegt af þessum embættismönnum að gera það núna. Hv. 2. þm. Eyf. kvartar undan því, hvað lítil rök komi fram í nál. á þskj. 330. Ég minntist á þetta áðan, og ég mótmælti því alveg, að það séu ekki nægjanleg rök, þegar þessir hv. þm. hljóta að vita, að ríkisstj. er að vinna að þessum málum af fullum krafti einmitt núna, og samkvæmt því, sem þeir hafa lýst yfir, styðja þeir þessar aðgerðir ríkisstj., og mér finnst, að þeir ættu að gefa ríkisstj. frið til þess að láta þessi heildarmál taka mynd á sig og sjá svo og fara þá að gera sínar breytingar, ef þeim þykir ástæða til. En á þessu stigi málsins finnst mér alveg rökrétt, að frv., sem er einn þáttur i heildarskipulagi um aðgerðir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, gangi til ríkisstj.



Herra forseti. Út af þeim margendurteknu fullyrðingum hv. frsm. meiri hl., að ríkisstj. sé að vinna að þessum málum nú af fullum krafti, eins og hann endurtók í sinni ræðu nú oftar en einu sinni, þá sé ég ástæðu til þess að spyrjast fyrir um það, hvort megi vænta þess, að nú á þessu yfirstandandi þingi verði lagt fram frv. um frambúðarskipan þessara mála. Ég held, að það sé mjög auðvelt fyrir ríkisstj. að gera það, ef hún hefur nokkurn áhuga á því að koma þessum málum í fast form. Það er búið að rannsaka þetta mál það rækilega á undanförnum árum, að það er engin ástæða til þess að skjóta því lengur á frest að setja um þetta lög. Fyrrverandi ríkisstj. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að gera það, þótt annar stjórnarflokkanna, Framsfl., hafi af einhverjum undarlegum ástæðum brugðizt málinu á síðasta stigi þess á síðasta þingi. Það auðvitað breytir í engu þeirri staðreynd, að auðið sé að bera fram ákveðnar till. um fasta skipan á þessum málum, þótt eitthvað sé ekki fullathugað um atvinnutækjaþörf víðs vegar um landið. Ef það á að bíða eftir því öllu saman, þá er ég hræddur um, að þetta sjái seint dagsins ljós, að það komist fast form á þessi mál. Og ég álít, að það sé mjög vafasöm leið að fara að taka einn og einn þátt út úr þessum málum og afgreiða út af fyrir sig án þess að gera sér einhverja heildarhugmynd um þá meginstefnu, sem fylgja eigi í uppbyggingu atvinnulífsins yfirleitt. Það má segja, að togarakaupin væru nokkuð sérstæð. Það eru stórtækustu framkvæmdirnar á atvinnusviðinu væntanlega, ef undan eru skilin hin stóru fiskiðjuver, þannig að það væri vel athugandi að afgreiða það mál sérstaklega með sérstakri löggjöf. En atvinnujöfnunarmálin almennt og sá stuðningur, sem veittur er hinum ýmsu byggðarlögum landsins til atvinnuaukningar, hljóta að verða að afgreiðast í einu heildarkerfi og koma á það föstu formi, eftir hvaða reglum starfa beri að þeim málum fyrst og fremst og hverjir það séu, sem verði falin sú forusta. Þetta er nauðsynlegt. Og reynslan hefur sannað það með hverju árinu, sem hefur liðið, hversu nauðsynlegt þetta er, því að það er engum efa bundið, að einmitt sú staðreynd, að það er ekki búið áður að koma föstu skipulagi á þessi mál, m.a. að ákveða það, hvers fjár megi vænta á ákveðnu árabili, sem er mikil nauðsyn, þá hefur ekki verið hægt að láta þetta koma til eins mikilla nota og ella hefði verið, því að það þarf að vera hægt að skipuleggja ákveðnar ráðstafanir, sem ef til vill er ekki hægt að leysa með atvinnujöfnunarfé eins árs, heldur þyrfti að vera hægt að gera ráð fyrir því, að það væri hægt að leggja til þeirra ákveðnu framkvæmda fé í 2–3 ár. Þetta hefur ekki verið hægt að gera, m.a. vegna þess, að það hefur aldrei verið vitað frá ári til árs, hvaða fé væri til ráðstöfunar í þessu skyni, og þessi reynsla hefur sannfært menn um það, sem hafa kynnt sér þessi mál, að það er óviðunandi að koma ekki þessu fasta formi á, og því meiri nauðsyn er að gera þetta sem upphæðin, sem veita á, er stærri. Ég efast ekkert um, að það er hægt að úthluta þessum 15 millj. kr. Það er ákaflega auðvelt að verða af með peninga, þannig að ég efast ekkert um, að bæði hæstv. ríkisstj. og hver annar á ósköp auðvelt með að úthluta þeim og losna víð þær. En ég held, að einmitt það, hvað veitt er stór fjárhæð í þessu skyni nú, auki enn þörfina á því, að hér sé unnið að á skipulagsbundinn hátt. Og ég vil mega vænta þess, að það sé ekki ætlunin að gera þetta aðeins eitt ár, heldur um nokkurt árabil, eins og við gerum ráð fyrir í okkar frv., og þá má vænta þess, að hægt verði að leysa með viðunandi aðgerðum atvinnuvandamál hinna ýmsu kaupstaða og byggðarlaga úti um land, sem við erfiðleika eiga að stríða, því að það er vitanlega engin lausn, þó að hægt sé á einu ári eða tveimur árum að verja 100–200 þús. kr. á einn stað, sem getur að vísu orðið til nokkuð mikils gagns, en getur alls ekki leyst þann meginvanda, sem við er að stríða. Og ef það er ætlun hæstv. ríkisstj., sem ég vil ekki á þessu stigi draga neitt í efa, að hún vilji leysa þessi mál á þann hátt, sem bezt komi að gagni, þá held ég, að hún geri það ekki með betra móti en því að láta nú þegar lögfesta það, hvaða skipan eigi að vera á þessum málum, hverjir eigi með þau að fara og eftir hvaða heildarlínum eigi að vinna. Það getur hún gert, annaðhvort með því að samþ. þetta frv. okkar með einhverjum þeim breytingum, sem hún telur nauðsynlegar, eða þá með því að flytja nú á þessu Alþ. frv. um heildarskipulag þessara mála. Og ég vildi mjög mega vænta þess, að hv. frsm. meiri hl. geti upplýst um fyrirætlanir ríkisstj. í þessu efni, því að þótt það sé góðra gjalda vert að treysta ríkisstj., þá álít ég samt, að það sé nauðsynlegt fyrir þm. að fá ákveðin svör frá stjórn sinni um það, - jafnvel stjórnarstuðningsmenn eiga ekki að una öðru, ef þeir hafa áhuga á málum, - hverrar lausnar sé á þeim að vænta og hvenær hennar megi vænta. Ég vil svo að lokum endurtaka þá fsp., sem hv. 5. þm. Reykv. bar hér fram áðan, hvaða fyrirkomulag sé hugsað að verði á úthlutun þessa fjár nú í ár. Þeir embættismenn, sem áður höfðu úthlutað þessu fé, hafa a.m.k. ekki til skamms tíma vitað, að þeir ættu að annast slíka úthlutun og hafa yfirleitt vísað frá sér, þegar forustumenn sveitarfélaga hafa talað við þá um sín mál, og sagzt ekki hafa hugmynd um, hvernig þessu yrði fyrir komið. Fyrrv. ríkisstj. hafði þann hátt á að fela skrifstofustjórum þriggja rn. að annast þetta, þeirra rn., sem þessi mál mest eðli sínu samkv. heyra undir, og ég held, að í flestum tilfellum hafi þeirra till. verið fylgt. Ég vildi nú a.m.k. mega vænta þess, að þingheimur gæti fengið upplýsingar um það, hvernig er fyrirhugað að ráðstafa þessum 15 millj., þ.e.a.s., hvaða vinnubrögð ríkisstj. hugsar sér að hafa um þá úthlutun og hverjir eiga að meta þær þarfir, sem þar eru fyrir hendi. Þetta vona ég a.m.k. að við getum fengið svar um. Um það atriði, sem hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, að það virtist vera aðaláhugamál okkar með samþykkt þessa frv. að koma að einhverri ákveðinni stjórn á þessum sjóði, þá er það auðvitað ekki nema annar aðalþáttur málsins. Það er ekkert aðaláhugamál okkar út af fyrir sig að koma að stjórn, ef hann á við með því, að við viljum koma okkar mönnum þar að með kosningu hér á Alþ. Það er auðvitað í samræmi við það, sem flutt var á síðasta þingi, sú skipan mála, þannig að hún er ekki neitt ný nú, eftir að stjórnarskiptin hafa orðið. Það er tekið upp það atriði úr frv. jafnvægisn. frá síðasta þingi, áður en stjórnarskiptin urðu. En ég held, að hvernig svo sem skipulag verði á þessum málum í framtíðinni, þá hljóti það að verða annar aðalþáttur þess máls, að það verði föst stjórn eða n., sem annast framkvæmdir í þessum málum, þannig að fullt samræmi gæti orðið i þessum vinnubrögðum. Og ég vil endurtaka það, sem ég áðan sagði, að mér finnst það alvarlegasta í þessu máli vera það, að með því að hafa þetta í óvissu algerlegri frá ári til árs, þá notast féð alls ekki sem skyldi. Þetta er þáttur, sem vissulega er þess virði að sé hafður í huga og gerir það að verkum, að það er því brýnni nauðsyn að láta það ekki dragast lengur að setja heildarlöggjöf um þessi mál. Og ég held, að enginn geti talið, að á sér sé réttur brotinn í neinu efni pólitískt séð, þó að Alþingi nú samþykkti þetta frv., sem við höfum lagt hér fram og er byggt á fyrri frv. okkar sjálfstæðismanna annars vegar og hins vegar á meginatriðum frv. jafnvægisnefndarinnar, sem flutt var hér á síðasta þingi, þannig að öll þau sjónarmið, sem hér hafa komið fram á Alþingi um þessi mál, hafa fyllilega verið tekin til greina við samningu þessa frv. Ég vil því endurtaka það, sem ég áðan sagði, að mig undrar mjög, að það skuli nú vera viðhorf þeirrar hæstv. ríkisstj., sem svo mjög hefur talað um áhuga sinn á að koma á jafnvægi og stuðla að jafnvægi í byggð landsins, að hún vilji nú koma í veg fyrir samþykkt þessa frv. og láta sér nægja að halda áfram þeim skýrslugerðum, sem hún er að láta vinna að.



Herra forseti. Nefndin hefur borið fram brtt. til viðbótar við frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Mælir hún með, að umsækjanda séu veitt borgararéttindi, enda uppfyllir hann öll þau skilyrði, sem n. hefur farið eftir við athugun á þeim umsóknum, sem legið hafa fyrir þinginu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 294 að bera fram brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir. Brtt. er þess efnis, að 2. gr. frv. falli niður, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem heita erlendum nöfnum, skulu þó ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt með lögum þessum, fyrr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkv. lögum um mannanöfn.“ Mundi þá greinatala frv. breytast skv. því. Tilgangur þessara ákvæða um nafnaskipti mun hafa verið sá, að slíkt er talið nauðsynlegt eða æskilegt til þess að vernda íslenzka tungu. En í því sambandi leyfi ég mér þó að benda á það, að við komumst aldrei hjá því að nota erlend nöfn í íslenzku máli, bæði nöfn útlendinga, sem hér dvelja og ekki hafa ríkisborgararétt, enn fremur nöfn erlendra stjórnmálamanna, sem við erum alltaf með á vörunum, o.s.frv., og ég veit ekki, hvort það skiptir höfuðmáli í því sambandi, hvort þeir aðilar, sem þessi erlendu nöfn bera, hafa íslenzkt ríkisfang eða ekki. Ég tel því vafasamt, hvort þessi ákvæði hafa þá þýðingu fyrir verndun tungunnar, sem formælendur ákvæðanna hafa látið í veðri vaka. Á hinn bóginn má ekki loka augunum fyrir því, að nafnbreytingin hlýtur að valda því fólki, sem þessi ákvæði taka til, margvíslegum óþægindum. Það hlýtur ávallt að hafa í för með sér nokkurn sársauka að þurfa að ílendast í framandi landi, og verður það til þess að auka á þann sársauka, ef það öryggi, sem ríkisfang hefur í för með sér í því landi, sem maður dvelur í, þarf að kaupa því verði að skipta um nafn. Þetta mál er þó engan veginn eingöngu tilfinningamál, þó að ég áliti að vísu, að sú hlið málsins sé þýðingarmikil. En nafnbreytingin mundi einnig í mörgum tilfellum valda viðkomandi aðilum meira eða minna tilfinnanlegu fjárhagslegu tjóni. Ég skal nefna eitt dæmi, sem mun reyndar vera alkunnugt. Erlendur maður, sem hér hafði dvalið nokkra áratugi og fengizt við kennslustörf, varð að skipta um nafn samkvæmt ákvæðum eldri laga um ríkisfang. Þessi maður hafði getið sér hinn bezta orðstír í sínu fagi og unnið sér upp undir sínu nafni allstóran viðskiptavinahóp, hann hafði gefið út kennslubækur í sínu fagi o.s.frv. Nú er hann neyddur til að taka upp nafn, sem enginn maður kannast við, og það fer ekki hjá því, að slíkt hefur hlotið að valda honum örðugleikum í hans atvinnu og fjárhagslegu tjóni. E.t.v. mundi það bregða nokkru ljósi yfir þessi mál, ef litið væri á þau frá öðrum sjónarhól, nefnilega þeim, að við hugsuðum okkur, að erlendar þjóðir hefðu slík ákvæði eða slík skilyrði fyrir ríkisfangi í sínum lögum. Mundi okkur ekki þykja það harðir kostir, ef Kanadamenn hefðu t.d. krafizt þess af öllum Vestur-Íslendingum, sem ríkisfang hefðu fengið í Kanada, að þeir hefðu tekið upp nöfnin Jackson eða Smith eða einhver önnur nöfn, sem fara vel í enskri tungu, eða ef allir Íslendingar, sem ílengzt hafa í Danmörku, væru skyldaðir til þess að taka upp heiti eins og Sörensen, Pedersen o.s.frv., ef þeir ættu að öðlast ríkisfang í því landi? Hvernig mundum við t.d. líta á það, svo að nefnd séu nöfn Íslendinga, sem hafa unnið sér orðstír sem vísindamenn í Danmörku, eins og t.d. Lárus Einarsson prófessor og Jón Helgason prófessor, ef þessum mönnum hefði verið gert það að skilyrði fyrir ríkisfangi í Danmörku, að þeir hefðu tekið upp nýtt heiti, þannig að prófessor Jón Helgason hefði t.d. framvegis orðið að gefa út bækur sínar undir nafninu Johannes Pedersen eða einhverju slíku, sem hljómar vel í dönskum eyrum? Það er sýnt, að þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli, hefðu þótt þessir kostir svo harðir, að það hefði útilokað þá frá því að sækja um ríkisfang í Danmörku, eða m.ö.o. afleiðingin af þessari stefnu yrði sú, að enginn maður, sem unnið hefur sér nafn, mundi sjá sér fært að hlíta slíkum skilyrðum. Það er ekki von, að norrænufræðingar t.d., sem að vísu kannast vel við nafn próf. Jóns Helgasonar, kannist við bók, sem kæmi út undir nafninu Johannes Pedersen. Hún mundi ekki vekja athygli norrænufræðinga, því að þeir mundu ekki kannast við vísindamann á þessu sviði, sem bæri slíkt nafn. Afleiðingin af þessu verður m.ö.o. sú hvað okkur snertir, að ef um sérfræðinga, vísindamenn eða listamenn er að ræða, sem hafa getið sér eitthvert nafn, þá er útilokað, að þeir sæki um ríkisfang hér á landi. En nú hefur okkur verið það nauðsynlegt að undanförnu og verður ábyggilega að meira eða minna leyti nauðsynlegt í framtíðinni að lokka slíka sérfræðinga til okkar. Það má nefna um það dæmi frá okkar atvinnusögu, að þegar nýjungar á sviði atvinnumála hafa rutt sér til rúms hér á landi, höfum við í byrjun orðið að leita til erlendra manna til að veita þeim forstöðu. Svo að nefnd séu dæmi af handahófi, þá mætti nefna það, að fyrsti forstjóri símans hér á landi var norskur, fyrsti vitamálastjóri hér á landi var danskur, og að því er ég bezt veit, var fyrsti forstjóri Eimskipafélags Íslands líka danskur. Við áttum ekki mönnum á að skipa, sem gátu annazt þau störf. En hefði ekki verið einkennilegt, ef Olaf Forberg símamálastjóra hefði verið sett það að skilyrði fyrir því að hann gæti öðlazt hér ríkisfang, að hann tæki t.d. upp nafnið Sigurjón Sveinsson eða eitthvað þess háttar, eða ef Thorvald Krabbe hefði orðið að kalla sig Guðmund Jónsson o.s.frv.? Afleiðingin af þessu hlýtur að verða sú, að við getum ekki vænzt þess, að sérfræðingar, sem okkur getur verið nauðsynlegt að leita til í sambandi við ýmsar nýjungar, vilji ílendast hér. Ef þetta væri tekið upp sem alþjóðleg regla, mundi það verða til þess að torvelda mjög alþjóðlega samvinnu á sviði tækni, vísinda og annarra málefna. Ég álít því, að við hljótum fyrr eða síðar að reka okkur á það, að löggjöf af þessu tagi verður óframkvæmanleg. Og því fyrr, sem hv. Alþ. horfist í augu við þá staðreynd, því betur tel ég farið. Ég er sannfærður um það, og það er engin ástæða til þess að draga það í efa, að tilgangur þeirra manna, sem fyrir þessum fyrirmælum hafa staðið, hefur verið góður. En ég tel, að ástæðan til þess, að þessi ákvæði hafa undanfarin ár verið samþykkt hér á Alþ., hljóti að vera sú, að málið hefur ekki verið athugað frá öllum hliðum. Eins og ég þegar hef minnzt á, tel ég vafasamt, hverja þýðingu þessi ákvæði hafa fyrir verndun tungunnar. Hitt er aftur á móti vissa, að slík ákvæði valda þeim, sem við þau eiga að búa, margvíslegum óþægindum, og sömuleiðis getur þetta orðið til þess að baka þjóðfélaginu ýmislegt tjón, auk þess sem ég er ekki í vafa um, að með þessari löggjöf gerum við okkur að viðundri í augum alheimsins. En ef það væri tillitið til tungunnar, sem hér ætti að vera aðalatriðið, þá tel ég athyglisverða hugmynd, sem fram hefur komið í þessu efni, en að því er ég bezt veit, mun núverandi hæstv. menntmrh. vera faðir þeirrar hugmyndar, en hún gekk út á það, að til álita gæti komið að skylda afkomendur þeirra aðila, sem hér er um að ræða, til þess að taka upp íslenzk heiti. Það mundi vera allt annað mál, ég álít, að slíkt mundi koma mjög til álita. En mér finnst, að Íslendingar geti ekki verið þekktir fyrir að framfylgja löggjöfinni í þeirri mynd, sem hún nú er.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér þykir mjög miður farið, að þessi draugur skuli nú vera vakinn upp enn þá einu sinni á Alþ. til þess að gera þetta að deilumáli. Við höfum heyrt flest þau rök hér í þessari hv. deild áður, sem hv. ræðumaður bar nú fram, svo að flest af því er ekki nýtt fyrir þá, sem hafa setið á þingi undanfarin 5 ár. En það var nýtt að heyra frá manni, sem fyrir þessu máli berst, að Íslendingar séu að gera sig að viðundri í augum alheimsins við að setja þau skilyrði, að nýir borgarar beri nöfn, sem Íslendingar geta borið fram og séu í samræmi við lög landsins og í samræmi við lögmál tungunnar. Hann sagði enn fremur annað, sem ekki hefur heldur heyrzt hér áður í sambandi við þetta mál, að löggjöf af þessu tagi sé óframkvæmanleg. Ég veit ekki, hvaðan hv. flm. hefur þá þekkingu, því að ég veit ekki betur en það hafi gengið mjög vel að framkvæma þessi l. Að minnsta kosti 3 síðustu árin hafa ekki verið neinar umkvartanir frá þeim, sem hafa sótt um ríkisborgararétt, að þurfa að breyta um nöfn, svo að þetta fer nú nokkuð fjarri veruleikanum, sem hann heldur fram. Hann talaði mikið um það, hversu nauðsynlegt væri fyrir erlenda vísindamenn að fá að halda nöfnum sínum, ef þeir yrðu íslenzkir borgarar. Ég skal ekkert deila við hann um, hvort það sé nauðsynlegt fyrir menn að halda sínum nöfnum, þó að þeir séu vísindamenn, ef þeir ætla sér á annað borð að verða íslenzkir ríkisborgarar. En mennirnir verða sjálfir að gera það upp við sig, hvort þeir vilja það upp á þessar spýtur. Við erum ekki að neyða neinn mann til þess að gerast íslenzkur ríkisborgari. Við erum að veita þeim stórkostleg fríðindi, að heimila þeim að verða borgarar í landi okkar. Það eru mörg ár síðan Þjóðverji, sem var talinn mikill vísindamaður í sínu landi, fékk ríkisborgararétt hér á einni nóttu, af því að þm. stóðu í þeirri góðu trú, að þetta væri frægur vísindamaður, sem mundi vera gott fyrir landið að fá sem ríkisborgara. Hann fékk ríkisborgararétt fyrir sig og fjölskyldu sína. Hann hafði ekki verið hér margar vikur, þegar hann fór af landi burt til Argentínu á sínu íslenzka borgarabréfi. Ég efast um, að þessi maður hefði nokkurn tíma misnotað þau fríðindi, sem honum voru veitt, ef þá hefði verið byrjað á því að setja mönnum skilyrði um, að þeir yrðu að öðlast íslenzkt nafn, áður en þeir fengju borgararéttinn. Svona fór nú með þennan vísindamann, og vel gæti verið, að svo færi með fleiri. Það hlyti náttúrlega að vera ákaflega leiðinlegt fyrir Jón Helgason að kallast Johannes Pedersen eða einhverju slíku dönsku nafni. Ég er nú ekki svo vel að mér, að ég viti, hvort Jón er danskur ríkisborgari. Mér er nær að halda, að hann sé íslenzkur ríkisborgari, svo. að það er óþarfi hjá hv. flm. að hafa áhyggjur af Jóni í þessu sambandi. Hann sagði enn fremur: Hvað er gert, hvað gera Íslendingar, sem fara til Kanada? Ekki þurfa þeir að skipta um nöfn. Nei, líklega eru engin skráð lög, sem segja þeim að skipta um nafn, en það er tungan í landinu sjálfu, sem segir þeim að skipta um nafn, alveg á sama hátt og við segjum hér við menn, sem vilja verða íslenzkir ríkisborgarar, að þeir þurfi að bera nöfn, sem lúta lögum tungunnar. Hvað eru margir Vestur-Íslendingar nú í Kanada af líklega 30–40 þús. manns, sem þar hafa setzt að, sem hafa sín íslenzku nöfn í dag? Það er hægt að telja þá á fingrum sér. Þeir eru allir búnir að taka erlend nöfn, sem lúta lögum þeirrar tungu, sem fólkið talar í kringum þá. Mikið af þeim nöfnum, sem eru í frv., lúta ekki lögum íslenzkrar tungu, og það er öllum ljóst. Hvernig finnst mönnum, að nöfn eins og Leussink, Stieborsky, Wyrwich, Häfner, Hoblyn mundu sóma sér í íslenzkum nafnaskrám, þegar frá líður, og þessi nöfn ættum við að hafa, ekki í tugatali, heldur í þúsundavís? Borgararéttindi eru veitt af þinginu 30–60 manns á hverju ári. Mikill hluti af þessu fólki hefur nöfn, sem Íslendingar geta ekki borið fram. Ef Íslendingar geta ekki borið þau fram, þá eiga þau ekki heima hér og þau eiga ekki heima í okkar tungu. Ég efast ekki um, að hv. flm. beri mikla umhyggju og virðingu fyrir tungunni. En honum skýzt yfir í þessu máli, vegna þess að þetta er geysilega stórt atriði fyrir íslenzka tungu. Þar að auki hefur hv. flm. líklega ekki athugað, að Íslendingum sjálfum er ekki gefinn sá réttur, sem hann vill gefa útlendingum, þó að hann vildi t.d. taka sér nafn eins og Leussink eða Stieborsky, mundi honum ekki vera það heimílt, honum mundi ekki vera heimilt að prýða sjálfan sig með slíku nafni. En mér skilst, að hann hafi ekkert á móti því, að útlendingar geti fengið þann rétt, sem Íslendingum er ekki heimilaður. Ákvæðið um íslenzk nöfn fyrir þá útlendinga, sem fá hér ríkisborgararétt, var fyrst tekið í lög 1952. Síðustu 5 árin hafa því allir nýir ríkisborgarar, sem báru útlend nöfn, orðið að taka sér íslenzk nöfn, og þeir menn skipta nú hundruðum, sem hafa fengið þessi réttindi s.l. 5 ár. Það væri því lítill höfuðburður fyrir Alþ., ef nú ætti að fara að breyta um stefnu í þessu máli eftir að hafa um 5 ára skeið fyrirskipað þessa reglu. Þar að auki finnst mér lítil ástæða til að fara að stofna til baráttu fyrir því á Alþ., að útlendingar, sem sækja um borgararétt hér á landi, fái að halda nöfnum, sem ekki samrýmast íslenzkri tungu og mundu um alla framtíð spilla hinum þjóðlegu nöfnum Íslendinga. Útlendingar, sem hafa fengið íslenzkan ríkisborgararétt á s.l. 5 árum, hafa allir tekið sér íslenzk nöfn, og það verður ekki séð, að þeir hafi tekið sér það mjög nærri, þó að hv. flm. vilji telja það til harmkvæla fyrir þessa menn að fá íslenzkan ríkisborgararétt og þurfa að greiða það eitt fyrir hann, að þeir taki sér íslenzk nöfn. Það ætti sízt að vera keppikefli fyrir Íslendinga sjálfa að breyta nú þeirri stefnu, sem myndazt hefur. Nú vita allir þeir, sem sækja um íslenzkan ríkisborgararétt, að þeim er gert að skyldu að breyta um nafn. Þess vegna ganga menn ekki blindandi í sjóinn með það, þegar þeir sækja um borgararétt hér á landi og bera útlend nöfn, að þeir verði að skipta um nafn. Þessir menn munu sjálfir telja það litla fórn fyrir þau miklu fríðindi, sem þeir fá, en hins vegar eðlilegt, að íslenzka þjóðin setji það skilyrði, að nýir ríkisborgarar brjóti ekki í bága við elzta og merkasta þátt íslenzks þjóðernis, mannanöfnin. En það er eins með nöfnin og þjóðtunguna, það þarf að hreinsa úr nafnaskránum nafnaskrípin, en ekki að spilla þeim með því að gera erlend nafnaskrípi að lögum.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., er mikið vandamál. Það er ekki nýtt fyrir þá, sem sátu á Alþingi síðasta kjörtímabil. Á því kjörtímabili var málið margrætt, síðast á næstsíðasta þingi. Ég segi, að málið sé vandamál, vegna þess að ég er hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) alveg sammála um þau orð í ræðu hans, að það er mjög óæskilegt, að erlend nöfn, sem lúta ekki lögmálum íslenzkrar tungu, festist um aldur og ævi. Það er mjög óæskilegt, að svo fari, að um ófyrirsjáanlega framtíð beri íslenzkar fjölskyldur erlend nöfn. Hins vegar er það líka að mínu viti mjög óeðlilegt, og í því er vandi málsins fólginn, að skylda fólk, sem náð hefur fullorðinsaldri, til þess að skipta um nafn, að fyrirskipa fólki að segja skilið við það nafn, sem það hefur hlotið við skírnina, og þar með verða að sjá á bak þeim tengslum, sem í nafni hvers manns felast við forfeður sína og ættmenni sín. Það er þessi tvöfaldi vandi, sem reyna þarf að leysa með einhverju skynsamlegu móti. Það þarf að koma í veg fyrir það, að íslenzkir menn beri á ókomnum tímum erlend nöfn. En hitt er líka frá mínu sjónarmiði séð jafnæskilegt, að enginn maður þurfi á fullorðinsaldri að skipta um nafn. Það skilur hv. 2. þm. Reykv., sem er viðskiptafrömuður, án efa betur en við margir hinir, hvílíkir erfiðleikar eru í því fólgnir fyrir fyrirtæki að skipta um nafn á miðju starfsskeiði sínu. Það getur haft í för með sér fyrir fyrirtækið margs konar beina hagsmunaskerðingu. Það skerðir svonefndan „good-will“ fyrirtækisins verulega og getur haft fyrir það alvarlega þýðingu. En gildir það þá ekki einnig um mann, einstakling, sem yrði að sjá á bak nafni sínu á miðjum aldri? Það geta jafnvel verið tengd við nafn manns beinir viðskiptahagsmunir, eins og raunar hv. 9. landsk. þm. vék að í frumræðu sinni, sem ég var í öllum meginatriðum sammála. Hann nefndi vísindamenn til dæmis eða rithöfunda, sem unnið hefðu nafni sínu frægð, og væri því eðlilegt, að þeir vildu ógjarnan sjá á bak því. Það gætu einnig verið tengdir beinir viðskiptahagsmunir nafni einstaklings, ekki síður en nafni fyrirtækis. Þó tel ég allt þetta vera léttara á metunum en það beina tilfinningaatriði, það beina metnaðarmál einstaklings að vera ekki skyldaður til þess á fullorðinsaldri að segja allt í einu skilið við þau miklu og dýrmætu persónulegu verðmæti, sem hljóta að vera fólgin í fjölskyldunafni, einkum og sér í lagi ef hafðar eru í huga þær nafnavenjur, sem annars staðar ríkja í þessum efnum, en við Íslendingar höfum ekki mjög náin kynni af, sem sagt ættarnafnavenjurnar, þar sem sama ættarnafnið hefur verið í fjölskyldunni e.t.v. í margar aldir og er því öllum aðilum fjölskyldu mjög dýrmætt. Samkvæmt þeim reglum, sem hér hafa gilt undanfarið, verða menn að segja skilið við það skyndilega, um leið og þeir öðlast íslenzkan ríkisborgararétt. Mér fyndist það vera sök sér, ef menn hefðu þá stefnu að vilja algerlega útrýma erlendum nöfnum úr íslenzku máli. Það er stefna, sem ég út af fyrir sig gæti skilið og gæti virt. Leiðin til þess að ná því markmiði er auðvitað sú að banna mönnum að bera erlend nöfn, segja, að frá einhverjum ákveðnum degi, frá 1. maí eða 1. apríl n. k„ mætti enginn íslenzkur ríkisborgari nefna sig erlendu nafni. Það væri hin eina rökrétta afleiðing af skoðun hv. 2. þm. Reykv. í þessum efnum. Ef hann gerir lítið úr þeim vanda, sem af því hlýzt, að menn, sem sækja um íslenzkan ríkisborgararétt, verði að skipta um nafn, getur hann ekki gert mikið úr þeim vanda, sem af því mundi hljótast fyrir menn, sem nú eru íslenzkir ríkisborgarar. Ef það er ekki meira fyrir menn að skipta um nafn en að skipta um jakka, ætti ekki heldur núverandi íslenzkum ríkisborgurum að vera mikill vandi á höndum í þeim efnum. Ég er honum alveg sammála um það, að vissulega væri langæskilegast, að enginn íslenzkur maður, enginn íslenzkur ríkisborgari bæri erlent nafn. Það væri sannarlega langæskilegast. En af hverju hefur engum manni dottið í hug, að því er ég bezt veit, að koma fram með þá till., að frá einhverjum ákveðnum degi skuli allir íslenzkir menn, sem bera útlend nöfn, leggja þau til hliðar og taka síðan upp íslenzk nöfn? Það er auðvitað af því, að menn finna það, hvað sem hver segir, að það er vægast sagt gróft að farið að skylda menn til slíks verknaðar, enda mundi það tvímælalaust verða svo óvinsælt hér innanlands, að því mundi bókstaflega ekki verða framfylgt. Engu að síður hefur Alþingi neytt valds síns gagnvart þeim mönnum, sem undir það eiga að sækja og sækja um ríkisborgararétt, með því að beita þar þessu andlega ofbeldi. Einungis af því, að þeir eiga undir þingið að sækja, þeir sækja vissan rétt í hendur þingsins, eru þeir beittir því andlega ofbeldi að verða að skipta um nöfn. Þetta finnst mér að láta kenna aflsmunar í skiptum á hátt, sem ég tel Alþingi og hef talið að Alþingi væri ekki fullkomlega samboðinn. Ef það er stefna meiri hl. Alþingis, að erlend nöfn eigi undir engum kringumstæðum að þolast á íslenzkum ríkisborgurum, á það að ganga jafnt yfir alla, þá, sem nú þegar eru íslenzkir ríkisborgarar, og hina, sem vilja verða það. Sé sú skoðun rétt, að það sé ekki til of mikils ætlazt af verðandi íslenzkum ríkisborgurum, að þeir skipti um nafn, þá hlýtur það líka að vera rétt gagnvart hinum. Á annað atriði í þessum efnum vildi ég einnig benda og undirstrika alveg sérstaklega. Meðal þeirra, sem nú sækja um íslenzkan ríkisborgararétt, eru menn, sem bera eftirfarandi nöfn: Andreasen, Berg, Briem, Hansen, Jacobsen, Malmquist, Mortensen og fimm Rasmussenar. Samkvæmt þeirri stefnu, sem n. nú mælir með og er hin gamla stefna meiri hl. Alþ. í málinu, eiga nöfnin Rasmussen, Mortensen, Malmquist, Jacobsen, Hansen, Briem, Berg og Andreasen að vera óheimil, og þarf nú að undirstrika það sérstaklega: Hver er sanngirnin, hvert er vitið í því að segja við Gunnar Robert Hansen leikstjóra hér í Reykjavík, að hann megi ekki kalla sig Hansen, að segja honum að skipta um nafn, þegar hér eru tugir manna, ekki einn eða tveir, heldur tugir manna, sem bera nafnið Hansen með löglegum hætti? Sjá menn ekki rangsleitnina í þessu? Hv. 2. þm. Reykv. nefndi nöfn eins og Stieborsky og önnur, sem er alveg rétt að fara mjög illa í íslenzku máli, en hann þagði um hin nöfnin, sem fjöldi manns þegar ber, en engu að síður á að skylda til að segja skilið við. Sama gildir t.d. um Kjartan Frits Jacobsen, sem ég tel að fáránlegt sé að skylda til að skipta um nafn með hliðsjón af því, að fyrir eru fjölmargir ágætir íslenzkir ríkisborgarar, sem bera sama nafnið. Þó vil ég segja, að út yfir tekur þó alveg, þegar Christiene Briem á að gera að skyldu að skipta um nafn, þegar á að banna Christiene Briem, húsmóður í Reykjavik, ungri konu, að nefna sig þessu nafni og skylda hana til þess að taka upp eitthvert annað nafn. Briem-nafnið er nafn á einni af ágætustu fjölskyldum landsins, og allir þeir tugir, ef ekki hundruð manna, sem það nafn bera, bera það með miklum sóma, og svo á allt í einu það að gerast, að segja á við einn einstakling af þessari fjölskyldu: Þér megið ekki heita Briem, þér verðið að taka yður annað nafn. Hér tel ég, að greinilega komi í ljós, út í hvílíkar feiknalegar ógöngur þessi stefna, sem meiri hl. Alþ. hefur markað á undanförnum árum, - að vísu lítill meiri hluti, - getur leitt. Ég skoðaði ekki nafnalistann fyrr en rétt áðan og hafði ekki veitt þessu athygli fyrr en nú fyrir fáeinum mínútum, en ég sé, að þó að ekkert væri nema þetta atriði, þá er þetta nægilegt til þess fyrir n., finnst mér, að taka málið aftur til alvarlegrar athugunar. Mér finnst satt að segja, að sú afgreiðsla mundi verða hinu háa Alþ. til hinnar mestu vansæmdar, ef það afgreiddi málið í því formi að segja við einn einstakling úr Briem-fjölskyldunni: Þér megið ekki bera ættarnafnið Briem. Hv. 2. þm. Reykv. lagði á það mikla áherzlu áðan, að það væri ekki of hart að gengið gagnvart þessu fólki að skylda það til að skipta um nöfn, vegna þess að það væri að biðja um rétt af Alþ., sem það mæti mikils. Mér finnst þetta vera að setja of mikinn viðskiptabrag á veitingu ríkisborgararéttarins. Málinu er ekki svo háttað, að það sé eingöngu hagsmunamál þessa fólks að verða ríkisborgarar, það er engu síður hagsmunamál íslenzka þjóðfélagsins að fá nýta menn og konur til þess að gerast íslenzkir ríkisborgarar. Hér er um gagnkvæmt hagsmunamál að ræða, og mér finnst, að á það eigi ekki að leggja áherzlu í sambandi við slíka lagasetningu, að annar aðilinn sé veitandi og hinn aðilinn sé þiggjandi. Undir þeim kringumstæðum ætti ekki að veita ríkisborgararéttinn. Það á því aðeins að gera það, að málið sé sameiginlegt hagsmunamál beggja aðilanna, þeirra, sem um réttinn sækja, og Alþ., sem réttinn veitir. Þess má og geta, - ég vil aðeins láta það koma fram hér, - að mér er kunnugt um það af fyrri afskiptum mínum af þessu máli, að það hefur verið mjög mikil óánægja með framkvæmd þessara ákvæða Alþ. hjá því fólki, sem fyrir barðinu á þessari lagasetningu hefur orðið, og ákaflega margir, sem hafa orðið að skipta um nöfn, hafa gert það með miklum sársauka, sem ég get vel skilið. Í ýmsum tilfellum hefur niðurstaðan enn fremur orðið sú, að menn hafi í rauninni, eftir að þeir höfðu orðið að hlíta þessum lagaákvæðum, nefnt sig tveim nöfnum, hinu gamla nafni, sem allir þekktu, og nýja nafninu, sem þeir voru skyldaðir til þess að taka upp. Í sumum tilfellum, sem mér er kunnugt um. hefur reynslan verið sú, að menn nota hið nýja nafn til þess að undirskrifa skjöl og skuldbindingar, það er í símaskránni, það er í skattskránni og þar fram eftir götunum, en eftir sem áður ganga menn undir gamla nafninu meðal vina og kunningja og í venjulegu, daglegu tali, þannig að til eru hér - sem afleiðing af þessum ákvæðum Alþ. - menn, sem raunverulega bera tvö nöfn, hið opinbera nafn og það, sem menn gætu kallað hið eiginlega nafn eða upprunalega nafn, og þetta er ástand, sem hvorki er til sóma né heldur til frambúðar. Vegna þess að málið er í eðli sínu vandasamt, hefur verið reynt að finna lausn á málinu, og vandinn er, eins og ég sagði áðan, fólginn í þessu. Hv. 2. þm. Reykv. hefur alveg rétt fyrir sér í því, að það ber að gera ráðstafanir til þess, að erlend nöfn ílendist ekki í tungunni. Að hinu leytinu er vandinn fólginn í því, að það er ekki sanngjarnt eða eðlilegt að skylda fullorðið fólk til þess að skipta um nafn og segja þar með skilið við þau miklu persónulegu verðmæti, sem í nafni manns eru fólgin. Og hvernig er hægt að samræma þessi tvö sjónarmið? Það hefur verið reynt að gera í tillöguflutningi hér áður á hinu háa Alþ., þó að ekki hafi verið á þessu kjörtímabili. Á næstsíðasta þingi fluttum við 5 þm. till. við hliðstætt frv. og þetta. Það voru ásamt mér þeir Helgi Jónasson, Jónas Rafnar, Gils Guðmundsson og Karl Guðjónsson, og till. hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem heita erlendum nöfnum, skulu þó ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt með lögum þessum, fyrr en þeir hafa fengið íslenzkt fornafn. Sama skal gilda um barn, sem fær ríkisfang samkvæmt lögum þessum með foreldri sínu, en kenna skal það sig við föður, móður eða kjörföður samkvæmt lögum um mannanöfn. Þeir niðjar þessara nýju ríkisborgara, sem fæðast eftir gildistöku laga þessara, skulu á sama hátt kenna sig við föður, móður eða kjörföður.“ Hér er stungið upp á einfaldri miðlun í málinu. Engum manni er gert að skyldu að skipta um nafn. Hins vegar er tryggt, að erlend nöfn ílendist ekki í málinu, á þann hátt, að hinn nýi ríkisborgari tekur sér innlent fornafn; þau er ýmist hægt að íslenzka með mjög einföldum hætti eða finna íslenzkt fornafn, sem er náskylt eða líkt fornafni hins nýja ríkisborgara, en hann heldur sínu ættarnafni, sem í augum hans og fjölskyldu hans er aðalnafn hans, en síðan skal nafn barnanna fara eftir íslenzkum nafnalögum, þannig að börnin fá sitt fornafn og bera föðurnafn föður síns, sem er orðið íslenzkt eftir íslenzkum nafnareglum. Með þessu móti er tryggt, að hin erlendu nöfn lifa ekki í málinu, fá ekki neinn frambúðarrétt í málinu eða hér á landi. En hins vegar er engum manni gerður sá óréttur, sem ég tel vera að skylda hann til nafnbreytingarinnar. Þessa hugmynd töldum við flm. geta sameinað þau sjónarmið, sem uppi voru, enda fór það svo, a.m.k. einu sinni, að hv. Ed. samþ. hliðstæða till. og hér var um að ræða, en hún féll í þessari hv. d. með mjög litlum atkvæðamun. Sannleikurinn er sá, að í hvert skipti, sem till. hefur verið flutt, hefur munað mjög litlu, að hún næði fram að ganga, m.ö.o., það hefur verið naumur meiri hl., sem hefur staðið að baki þeirri stefnu, sem Alþ. hefur fylgt í málinu. Ég vil nú enn mega vænta þess, að hv. 2. þm. Reykv., sem mun hafa verið forgöngumaður þess árið 1952, - hann mun þá hafa verið menntmrh. og hafa haft forgöngu um, að þessi regla var upp tekin, - hugleiddi, hvort ekki væri eðlilegt að gera þessa málamiðlun í þessu vandamáli, og mér finnst þeim mun ríkari ástæða til þess að mega vænta slíkrar sáttfýsi af hans hálfu, þar sem mér fannst einmitt slík sáttfýsi koma fram á síðasta þingi, þegar rætt var um frv., sem þá lá fyrir um mannanöfn, en þá urðum við 5 þm. sammála um dálítið svipaða málamiðlun í dálítið svipuðum vanda, þar sem rætt var um íslenzku ættarnöfnin, bæði þau löglegu og hin ólöglegu. Þá fluttu Jörundur Brynjólfsson, Björn Ólafsson, Gylfi Þ. Gíslason, Gils Guðmundsson og Lúðvík Jósefsson brtt. við frv. þáverandi stjórnar til laga um mannanöfn, sem í fólst eins konar málamiðlun í dellu, sem var þá uppi hér í hv. Nd. varðandi það mál. Kjarni þessarar till. okkar fimmmenninganna í mjög fáum orðum sagt var sá, að kveðið var á um, að ættarnafn mætti enginn taka sér eftir samþykkt laganna í fyrsta lagi. Í öðru lagi var gert ráð fyrir því, að þeir íslenzkir ríkisborgarar, sem bera ólögleg ættarnöfn, skuli þegar leggja þau niður og kenna sig til föður síns samkvæmt fyrirmælum 7.–9. gr., m.ö.o. var gert ráð fyrir skyldu til nafnbreytingar hjá þeim Íslendingum, sem bera sannanlega ólögleg ættarnöfn. Verð ég að segja, að það er sú eina skylda til nafnbreytingar, sem ég get viðurkennt að sé réttmæt, að þegar menn hafa tekið sér ólöglegt ættarnafn, tekið sér nafn, sem er í beinni mótsögn við íslenzk lög, þá beri þeim skylda til þess að hverfa frá því. Í þriðja lagi var sagt í ákvæði til bráðabirgða: „Hver maður, sem við gildistöku laga þessara ber löglegt ættarnafn, má halda því alla ævi. Sama gildir um barn hans eða börn, sem eldri eru en 16 ára, og þeirra systkini. Eftir sömu reglu fer um kjörbörn hans“. Kjarninn í þessum brtt., þar sem deilt var um ættarnöfnin í fyrra, var málamiðlun, sem ekki var mjög ólíkt hugsuð og sú hugsun, sem felst í þeirri brtt., sem ég las áðan og við fimmmenningarnir fluttum fyrir tveim árum. Mér hefur verið sagt frá því, að tilætlunin sé að fresta þessari umr. nú af einhverjum ástæðum. Ég fagna því, að svo skuli vera gert, og vil mjög mælast til þess við hv. allshn„ að hún taki einnig þetta nafnamál til athugunar í því litla hléi, sem hér gefst. Málið er vandasamt, og ég tel reynsluna hafa sýnt, að þeirri stefnu, sem Alþ. tók upp 1952, eigi ekki að framfylgja lengur í því formi, sem henni hefur verið framfylgt, heldur reyna að finna nýtt og betra form til þess að leysa þennan vanda, - form, sem sameini hvort tveggja, tryggi það, að erlend nöfn lifi ekki í tungunni, en jafnframt hitt, að engum fullorðnum manni verði gert að skyldu að skipta um nafn.



Herra forseti. Ég hef í raun og veru ekki haft þörf á að taka hér til máls, eftir að hæstv. menntmrh. hefur flutt sína ræðu, því að í öllum aðalatriðum er ég honum algerlega sammála. Ég vil segja það, að þessi löggjöf, þegar hún kom frá hv. Alþ., fannst mér alveg einkennandi um það og skýr vottur um það, hvert öfgar og misskilin vandlætingarsemi getur leitt mann, og ég var alveg undrandi yfir því, að meiri hl. alþm. skyldi geta fengið sig til þess, án þess þá að hreinsa fyrst til í útlendum nöfnum hér í kringum sig á Alþ. Því ekki það? Vill ekki hv. frsm. t.d. gangast fyrir því, að þeir, sem bera útlend nöfn, hafi ekki kjörgengi? Mér finnst, að það væri óneitanlega rétt að gera það, og það stendur honum mjög nærri, þar sem flest af þessum útlendu nöfnum eru honum mjög skyld hér á þingi. En það hefur verið talið alveg ástæðulaust annað en að leyfa þessum mönnum ekki aðeins að bera sín ættarnöfn, heldur líka börnum þeirra og afkomendum lið eftir lið, ætt eftir ætt, kynslóð eftir kynslóð, ekki aðeins sem óbreyttir borgarar, heldur sem embættismenn, alþingismenn og í hæstu stöðum þjóðarinnar. Hvers vegna ekki að hreinsa til þarna, áður en ráðizt er á þessa veslings útlendinga, sem koma hér, og talið, að nöfn þeirra séu háskaleg íslenzkri tungu og lúti ekki lögum hennar? Ja, er það ekki alveg sama með hin ættarnöfnin, sem útlend eru hér hjá okkur, að þau eru sannarlega ekki neitt til fyrirmyndar í íslenzkri tungu og lúta ekki beygingarlögum hennar eða öðru slíku? Ég hélt satt að segja, að fyrir íslenzka tungu sé enn hættulegra að láta útlendinga, sem eru hreinir útlendingar og kunna ekki íslenzka tungu og kunna ekki lögmál íslenzkrar tungu, fara að bera íslenzk nöfn og að almenningur átti sig ekki á öðru en að hér séu hreinir Íslendingar á ferðinni heldur en það, þó að þeir beri þessi sakleysislegu skírnarnöfn sín, sem þeir koma með frá heimalandi sínu. Ég held að það væri miklu nær að setja skilyrði t.d. um, að þessi grein væri orðuð á þann veg, að þeir, sem öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, skuli þá hafa gengið undir próf og staðfest það, að þeir kunni að tala íslenzka tungu og þeir kunni að rita íslenzka tungu. Ég held satt að segja, að þeir séu margir, sem hafa orðið íslenzkir ríkisborgarar, án þess að þessa væri á nokkurn hátt gætt; þeir hafi verið tungunni talsvert skaðlegir með því hrognamáll, sem þeir tala alla stund, af því að þeir hafa ekki lagt sig neitt eftir því, og það hefur ekkert verið gengið eftir því, að þeir legðu sig eftir því að kunna að tala íslenzku eða kunna að rita íslenzkt mál. Hér hafa verið embættismenn í hæstu stöðum, sem hafa talað hrognamál alla sína ævi, sem hvorki hefur verið skiljanlegt neinum útlendingi né Íslendingi. Mér virðist, að þarna sé miklu meiri þörf á því að taka hendinni til og raunar segja þessum mönnum, sem koma hér inn. Það eru margir, sem hafa verið algerlega hirðulausir um að læra tungu okkar, af því að við höfum ekki sett nein skilyrði fyrir því. Mér virðist þar af leiðandi, að þessi gr. ætti frekar að stefna í þá átt, að við værum ekki að fá fleiri og fleiri borgara, sem misbjóða lögum tungu okkar og misbjóða tungunni, hvar sem þeir eru, heldur en það, þó að þeir séu kallaðir sinu rétta skírnarnafni. Ég held, að það sé engin hætta fyrir Íslendinga, að það skerði tungutak þeirra, þó að þeir nefni útlend nöfn, enda erum við vanir að gera það dagsdaglega, og satt að segja finnst mér það harla óviðkunnanlegur hlutur, að við förum að skylda menn til að leggja niður skírnarnöfn sín, sem þeir hafa borið frá barnæsku, þó að þeir setjist að hér á Íslandi, eða eins og minnzt hefur verið á. að það ætti fyrir einhverjum okkar að liggja að fara til annarra landa og verða þá kannske skyldaðir til þess að heita Hansen eða Jensen eða eitthvað þess háttar, og mundum við þakka fyrir slíkt. Þetta eru hreinar öfgar, sem hér hafa komið fram. Ég álít, að það sé skylda Alþ. að ráða bót á þessu afskræmi, sem hér hefur verið flutt inn í sali Alþ., og lögfesta það sem allra fyrst, og að það sé meira að segja skylda við tunguna, að þetta sé gert og menn fari ekki að ganga eins og sannir Íslendingar í orði og verki með alíslenzkt nafn, en kunni ekki nema annað hvert orð í íslenzkri tungu. Það hefur í þessu sambandi verið minnzt á ættarnöfnin, og það virðist enginn hafa hneykslazt á, þó að við notum þau, og meira að segja mönnum leyft að halda þeim ættlið eftir ættlið, þó að þau séu hin herfilegustu skrípi í okkar eigin tungu frá þeim dögum, þegar Danir tóku upp í framkvæmdinni það, sem við viljum taka upp í löggjöfinni, að umskíra okkar námsmenn, þegar þeir komu t.d. til Kaupmannahafnar, og kalla þá Thordarsen og Thoroddsen og annað því um líkt og ummynda þannig nöfnin, og svo höfum við aftur lögleitt þetta inn í okkar tungu, þessar afbakanir, sem Danir gerðu á námsmönnum okkar í Kaupmannahöfn. Ég held, að það væri réttara að hreinsa það eitthvað til og a.m.k., þó að þeir, sem hafa nú borið þetta mestan hluta ævi sinnar, fái að bera það, þá láti þeir börn sín heita íslenzkum nöfnum og séu ekki með afbakanir, sem Danir settu á ætt þeirra fyrir nokkrum öldum. Þetta vildi ég biðja menn að athuga rækilega, og satt að segja geri ég engan greinarmun á ólöglegum og löglegum ættarnöfnum; ég er ekki sammála hæstv. menntmrh. í því. Ef menn hafa borið nöfn, þá eru þau búin að vinna nokkurn þegnrétt, hvernig sem þau eru tilkomin. Þetta eru ekki skírnarnöfn, sem menn hafa fengið við skírn sína, og ég held, að þau séu alveg jafnháskaleg, ef nöfn á annað borð geta verið hættuleg, hvort sem þau eru lögleg eða ólögleg. Ég fyrir mitt leyti legg á það megináherzlu, að þetta sé afnumið, að við séum að skíra hér upp útlenda menn, sem koma hingað, en að við gerum þeim að reglu, bæði útlendingum, sem koma hingað, og Íslendingum, sem dveljast hérna, að í framtíðinni láti þeir niðja sína bera íslenzk nöfn.