Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. sú spurning brennur þungt á mörgum, sem standa í því að reyna að eignast þak yfir höfuðið, hvort staðið verður við þau fyrirheit sem gefin voru á s.l. ári varðandi lánveitingar hjá Húsnæðisstofnun. Í samþykkt ríkisstj. frá 22. sept. 1983 er kveðið á um breytingar á útlánareglum við Byggingarsjóð ríkisins frá 1. jan. 1984. Þar er m.a. kveðið á um að ný byggingarlán til þeirra sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn skuli greidd í tveimur hlutum: Fyrri hlutinn greiddur mánuði eftir fokheldisstig og seinni hlutinn sex mánuðum frá útborgun fyrri hlutans. Nú er mér kunnugt um að þeir, sem fengu fyrri hlutann greiddan í mars á þessu ári og áttu skv. þessari reglu að fá seinni hlutann í sept. s.l., hafa ekki fengið krónu af þeirri greiðslu enn og engin svör um hvenær þeir megi eiga von á greiðslum. Þetta leiðir til óöryggis hjá þeim fjölskyldum sem í hlut eiga, ekki síst nú þegar bankar hafa gefið út þá yfirlýsingu að þeir muni halda að sér höndum varðandi útlán. Eru menn því gerðir ómerkir orða sinna sem hafa tekið á sig skuldbindingar í þeirri trú að ríkisvaldið standi við sín fyrirheit. Til þess að fá glögga mynd af stöðu þessara mála í dag og óyggjandi svör um áform ríkisstj. í þessum efnum hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 34 um fjáröflun til íbúðalánasjóða. Ég ætla að lesa hana með leyfi forseta: „1. Hver er staða Byggingarsjóðs ríkisins nú varðandi fjáröflun, sundurliðað á eftirtalinn hátt: a) vegna framlaga og skatttekna, b) frá lífeyrissjóðum, c) vegna skyldusparnaðar, d) úr Atvinnuleysistryggingasjóði, e) vegna annarra lána? 2. Hver er staða Byggingarsjóðs verkamanna nú varðandi fjáröflun, sundurliðað á eftirtalinn hátt: a) vegna framlaga og skatttekna, b) frá lífeyrissjóðum? 3. Hefur verið staðið við fyrirhugaðar lánveitingar úr íbúðalánasjóðum það sem af er þessu ári? Ef svo er ekki, hvaða áform eru uppi um úrbætur? 4. Er tryggt að fyrrnefndir lánasjóðir hafi nægilegt fjármagn til eðlilegra fjárveitinga það sem eftir er ársins?“ Sú meginskylda hvílir á ríkisvaldinu hverju sinni að íbúðalánasjóðir séu fjármagnaðir þannig að þeir séu í stakk búnir til að veita þau lán sem nægja almenningi í landinu til að koma sér upp þaki yfir höfuðið með þeim kjörum sem fólk getur staðið undir af almennum launatekjum. Við erum því miður langt frá því marki nú. Valda þar mestu síversnandi kjör og vaxandi vaxtabyrði auk þess sem lánsfé er af mjög skornum skammti. Ef í ofanálag bætast vanefndir á því lánsfé sem veitt er til íbúðalánasjóðanna er ástandið orðið mjög alvarlegt.



Herra forseti. Svör við fsp. á þskj. 34 frá hv. 8. landsk. þm. vil ég gefa á eftirfarandi hátt: 1. Hver er staða Byggingarsjóðs ríkisins nú varðandi fjáröflun, sundurliðað á þann hátt sem hér kemur fram? Vegna framlaga og skatttekna. Skv. þeim upplýsingum sem liggja fyrir frá Húsnæðisstofnun er búið að greiða Byggingarsjóði ríkisins 181 millj. kr. af 200 millj. framlagi í gildandi fjárlögum. Frá lífeyrissjóðunum: Skv. lánsfjárlögum eiga lífeyrissjóðir að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins að fjárhæð 525.4 millj. kr. Í lok sept. s.l. höfðu sjóðirnir keypt fyrir 251.2 millj. og eiga því eftir að kaupa fyrir 274 millj. til áramóta. Í sambandi við skyldusparnaðinn sem er c-liður fsp.: Skv. lánsfjárlögum átti framlag skyldusparnaðar til Byggingarsjóðs að vera 45 millj. kr. Í endurskoðaðri áætlun Húsnæðisstofnunar í byrjun ársins var skyldusparnaður hins vegar áætlaður neikvæður um 30 millj. kr. og skv. lögum nr. 43/1984, um ráðstafanir í ríkisfjármálum o.fl., var Byggingarsjóði veitt erlent lán í stað skyldusparnaðarframlagsins að fjárhæð 75 millj. kr. Úr Atvinnuleysistryggingasjóði: Skv. lánsfjárlögum átti Atvinnuleysistryggingasjóður að veita Byggingarsjóði lán að fjárhæð 115 millj. kr., en vegna fjárhagsvanda Atvinnuleysistryggingasjóðs var Byggingarsjóði skv. lögum nr. 43/1984 veitt erlent lán að upphæð kr. 115 millj. kr. Auk þessa hefur Atvinnuleysistryggingasjóður keypt skuldabréf af Byggingarsjóði fyrir 15.6 millj. umfram lánsfjárlögin. Hins vegar vil ég geta þess hér að skyldusparnaður er áfram neikvæður og má reikna með að ríkissjóður verði að aðstoða Byggingarsjóð, ef svo heldur fram sem horfir til áramóta, um 50–60 millj. kr. Vegna annarra lána vil ég geta þess að skuld Byggingarsjóðs ríkisins við Seðlabanka Íslands, sem myndaðist vegna yfirdráttar í byrjun árs, var breytt yfir í langtímalán í júnímánuði s.l, samtals 195.6 millj. kr., sem eykur þar með útlánagetu sjóðsins í ár. Spurning nr. 2: Hver er staða Byggingarsjóðs verkamanna nú varðandi fjáröflun a) vegna framlaga og skatttekna? Svar: Af 200 millj. framlagi úr ríkissjóði skv. fjárlögum eru komnar inn í sjóðinn í lok septembermánaðar 162 millj. kr. B) frá lífeyrissjóðum: Fyrstu níu mánuði ársins hafa lífeyrissjóðirnir keypt skuldabréf af Byggingarsjóði verkamanna fyrir 104.2 millj. af þeim 164.6 millj. sem eru áætluð heildarkaup lífeyrissjóðanna í lánsfjárlögum. Þriðja spurning: Hefur verið staðið við fyrirhugaðar lánveitingar úr íbúðalánasjóðunum það sem af er þessu ári? Ef svo er ekki, hvaða áform eru uppi um úrbætur? Skv. hefðum og venjum, eins og Húsnæðisstofnun orðar það, ættu þeir sem gerðu fokhelt í júlí að vera búnir að fá sín frumlán. Í dag er búið að afgreiða fyrsta hluta til þeirra sem gerðu fokhelt í apríl og eru að skipta um íbúð og frumbyggjar sem gerðu fokhelt í júlí hafa fengið sinn fyrri hluta. Rúmlega mánaðar dráttur hefur verið á lánum til þeirra sem eiga að fá annan og þriðja hluta. Þær umsóknir um lán til kaupa á notaðri íbúð sem bárust á tímabilinu frá 1. jan. 1984 til 30. mars 1984 hefðu átt skv. venjum að koma til afgreiðslu í þessum mánuði, októbermánuði, en það hefur ekki orðið enn. Hins vegar vil ég geta þess hér, þó að það komi ekki beinlínis fram í þessum spurningum og kemur væntanlega frekar fram í svörum við spurningum frá hv. 5. þm. Reykv., sem ég mun svara hér á eftir, að heldur hefur lagast ástandið í peningamálum. Ríkisstj. hefur ákveðið að standa við gefin fyrirheit um fjármagn skv. lánsfjárlögum og af sérstakri fjárútvegun skv. lögum, 200 millj. sem var búið að greiða af á fyrri hluta ársins 40 millj. úr ríkissjóði, hefur fjmrn. nú greitt Byggingarsjóði ríkisins 160 millj. sem verða til lánaafgreiðslu strax og verkfall leysist. Eins og hv. þm. vita hefur yfirstandandi verkfall gert það að verkum að allar afgreiðslur og bréfaskriftir frá þessari stofnun eins og öðrum hefur stöðvast. Fjórða spurning hv. þm. er þannig: Er tryggt að fyrrnefndir lánasjóðir hafi nægilegt fjármagn til eðlilegra fjárveitinga það sem eftir er ársins? Það er erfitt að svara þessari spurningu beint, en eins og ég áður sagði hefur verið gert ráð fyrir að sjóðirnir fái fjármagn til útlána það sem eftir er ársins, þannig að við lánsfjárlögin verði staðið. Það er það sem að okkur snýr í dag. Að sjálfsögðu er fjárþörfin talsvert miklu meiri, sem allir geta séð miðað við að umsóknir um lán hafa farið langt fram úr þeim áætlunum sem Húsnæðisstofnun gerði á sínum tíma, og þýðir það að hluti af umsóknum fá ekki afgreiðslu fyrr en á næsta ári.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir hans greinargóðu svör og lýsi ánægju yfir því að standa eigi við lánsfjárlög. Mér fannst samt skringilegt svar að standa eigi við lög. Ég hélt að lög væru sett til þess að staðið væri við þau. Ég vil taka það aftur fram að ég er ánægð yfir því að það eigi að standa við lánsfjárlög, en vil samt ítreka ef þörfin er meiri en lánsfjárlög segja til um. Verður þá ekki reynt að bæta úr fyrir þeim sem þurfa á fjármagni að halda?



Herra forseti. Skv. upplýsingum hæstv. félmrh. vantar upp á lánsfjáráætlun upphæðir sem hér segir: Skyldusparnaður er neikvæður þannig að þar vantar upp á 127.3 millj. miðað við forsendur lánsfjárlaga. Atvinnuleysistryggingasjóður: Þar vantar 99.4 millj. kr. Lífeyrissjóðirnir: Þar vantar 274.2 millj. kr. Það vantar því um 1/2 milljarð eða 500 millj. kr. Upp í þetta hefur hæstv. félmrh. fengið erlent lán, en vandinn er þarna bersýnilega upp á mörg hundruð millj. kr., sennilega í kringum 300 millj. kr., og hæstv. ráðh. hefur ekki svarað því enn hvernig sá vandi verður leystur. Þess vegna var svar hans að mínu mati því miður ekki greinargott.



Herra forseti. Miðað við svör hæstv. félmrh. áðan sýnist ekki ástæðulaust að árétta og jafnvel endurtaka sumar spurninganna um ástandið í húsnæðismálum, hvernig staðið hefur verið við lagabókstaf og fyrirheit í þeim málum. Þess vegna leyfi ég mér að beina eftirtöldum fsp. til hæstv. félmrh.: 1. Hvernig hefur tekist að standa við ákvæði lánsfjárlaga um fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins (miðað við fyrstu 9 mánuði ársins) með framlögum skv. lánsfjárlögum frá eftirtöldum aðilum: 1) Skyldusparnaði, 2) Atvinnuleysistryggingasjóði, 3) Lífeyrissjóðum, 4) Sérstakri fjáröflun ríkissjóðs? 2. Hvernig hefur tekist að standa við ákvæði lánsfjárlaga um fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna með skuldabréfakaupum lífeyrissjóða? 3. Hversu mörg lán hafa verið veitt (á fyrstu 9 mánuðum ársins) til: a) nýbygginga (úr Byggingarsjóði ríkisins), b) eldri íbúða (úr Byggingarsjóði ríkisins), c) nýrra verkamannabústaða (úr Byggingarsjóði verkamanna)? 4. Hversu margar umsóknir um lán til kaupa á eldri íbúðum liggja óafgreiddar? 5. Hversu margir umsækjendur nýbyggingarlána hafa orðið fyrir seinkun á afgreiðslu lána og hve lengi er sú seinkun áætluð? 6. Hvað má áætla vaxtamun inn- og útlána háa upphæð á árinu 1984 í millj. kr. og sem hlutfali af ríkisframlögum hjá: Byggingarsjóði ríkisins? Byggingarsjóði verkamanna?



Herra forseti. Svör mín við fsp. um fjárhagsstöðu og útlánagetu húsnæðislánakerfisins á þskj. 37 frá hv. 5, þm. Reykv. Jóni Baldvini Hannibalssyni eru á þessa leið: 1. Hvernig hefur tekist að standa við ákvæði lánsfjárlaga um fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins (miðað við fyrstu 9 mánuði ársins) með framlögum frá 1) skyldusparnaði? Ég sé ástæðu til að endurtaka svar það sem ég gaf öðrum fyrirspyrjanda áðan: Skv. lánsfjárlögum 1984 átti framlag skyldusparnaðar til Byggingarsjóðs ríkisins að vera 45 millj. kr. Í endurskoðaðri áætlun Húsnæðisstofnunarinnar í byrjun ársins var skyldusparnaðurinn hins vegar áætlaður neikvæður um 30 millj. kr. og skv. lögum nr. 43/1984, um ráðstafanir í ríkisfjármálum o.fl., var Byggingarsjóði veitt erlent lán í stað skyldusparnaðarframlagsins að fjárhæð 75 millj. kr. Hv. 3. þm. Reykv. virðist ekki hafa skilið hvað hér var á ferðinni. 2. liður spurningarinnar er um Atvinnuleysistryggingasjóð. Skv. lánsfjárlögum átti Atvinnuleysistryggingasjóður að veita Byggingarsjóði lán að fjárhæð 115 millj. kr., en af skiljanlegum ástæðum var fjárhagsvandi Atvinnuleysistryggingasjóðs það mikill að hann taldi sér ekki fært að inna af hendi þá fjárhæð eins og til var ættast í lánsfjárlögum og varð því skv. lögum nr. 43/1984 tekið erlent lán vegna atvinnuleysistryggingasjóðsframlagsins til Byggingarsjóðs að upphæð 115 millj. kr. Auk þess hefur Atvinnuleysistryggingasjóður nú keypt skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins fyrir 15.6 millj. kr. umfram lánsfjárlögin þannig að Atvinnuleysistryggingasjóður hefur þegar gert betur en lánsfjárlög gerðu ráð fyrir á þennan hátt. Hins vegar tók ég fram áðan að skyldusparnaðurinn er áfram neikvæður - það er mál út af fyrir sig og Húsnæðisstofnun er nú að athuga það. Hann er áfram neikvæður og má gera ráð fyrir, eftir áætlun Húsnæðisstofnunarinnar að hann geti orðið neikvæður um allt að milli 50 og 60 millj. kr. við næstu áramót. Ég geri þess vegna ráð fyrir að ríkissjóður verði að hlaupa undir bagga með Byggingarsjóði að því er varðar þennan þátt skyldusparnaðarins til þess að hægt sé að greiða hann út með eðlilegum hætti. 3. liður 1. spurningar var um lífeyrissjóðina. Ég hef áður svarað því, að skv. lánsfjárlögum eiga lífeyrissjóðirnir að kaupa af Byggingarsjóði ríkisins fyrir 525.4 millj. kr. Í lok sept. höfðu sjóðirnir aðeins keypt fyrir 251.2 millj. og eiga þá eftir að kaupa fyrir 274 millj. til áramóta. Í gangi eru og hafa verið um nokkurt skeið viðræður við alla lífeyrissjóði landsins um á hvern hátt þeir geti staðið við það loforð sem þeir gáfu í upphafi árs um kaup á bréfum frá byggingarsjóðunum og er ekki ástæða til að ætla annað en talsvert fjármagn komi til viðbótar úr lífeyrissjóðunum. Hins vegar er þarna um 274 millj. að ræða. Eins og ég sagði fyrr í svari til hv. 8. landsk. þm. hefur ríkisstj. ákveðið að staðið verði við að afla þess fjár til útlána á þessu ári. Hins vegar vonumst við til þess að meiri hlutinn af því fé komi frá lífeyrissjóðunum sjálfum. Að því er stefnt í þeim viðræðum og samningum sem nú standa yfir. Þá spyr hv. þm. um sérstaka fjáröflun ríkissjóðs, en skv. lánsfjárlögum er gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun ríkissjóðs að upphæð 200 millj. kr. Í lok sept. var búið að greiða Byggingarsjóði ríkisins 40 millj. Eftirstöðvarnar, 160 millj., hefur fjmrn. nú afgreitt til Byggingarsjóðs ríkisins og verður það fé lánað út strax og verkfall opinberra starfsmanna leysist. Þá er 2. spurning: Hvernig hefur tekist að standa við ákvæði lánsfjárlaga um fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna með skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna? Skv. lánsfjáráætlun eiga lífeyrissjóðirnir að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði verkamanna fyrir 164.6 millj. kr. á árinu, en þeir höfðu keypt fyrstu 9 mánuði ársins fyrir 104.2 millj. eða 63.3%. Miðað við þær viðræður sem þegar hafa farið fram við lífeyrissjóðina um kaup af Byggingarsjóði verkamanna er ekki ástæða til að ætla annað en það verði að fullu við það staðið fyrir áramót n.k. 3. spurning hv. þm. er: Hversu mörg lán hafa verið veitt ( á fyrstu 9 mánuðum ársins) til a) nýbygginga úr Byggingarsjóði ríkisins? svar: 931 frumlán hafa verið veitt, samtals að fjárhæð 241.9 millj. kr. Varðandi aðra lánshluta hafa verið veitt 1209 lán, samtals að fjárhæð 225.8 millj. kr. Í b-lið er spurt um lán til eldri íbúða (úr Byggingarsjóði ríkisins), 1259 lán vegna kaupa á notuðum íbúðum hafa verið veitt, samtals að fjárhæð 236.1 millj. kr. Í c-lið er spurt um lán til nýrra verkamannabústaða (úr Byggingarsjóði verkamanna). Í gangi eru framkvæmdalánasamningar við 20 sveitarfélög með samtals 292 íbúðir. Það eru samningar sem voru gerðir í lok s.l. árs, en koma til framkvæmda á yfirstandandi ári. Auk þess vil ég geta þess að um síðustu mánaðamót var búið að lána úr Byggingarsjóði ríkisins samtals 2782 lán að upphæð 876 millj. 746 þús. kr. og auk þess viðbótarlán að fjárhæð 157 millj. kr. sem gerir samtals 1 milljarð 33.7 millj. kr. Þessi önnur lán sem ég gat um í upptalningunni voru: Lán vegna viðgerða og endurbóta: 324 lán fyrir 89.8 millj. Sérþarfalán: 31 lán fyrir 3.9 millj. Orkusparandi lán: 121 fyrir 12.9 millj. Framkvæmdalán: 83 fyrir 38 millj. Lán til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis: 33 fyrir 4.8 millj. Og lán til dvalarheimila: 23.6 millj. kr. 4. spurning hv. þm. var: Hversu margar umsóknir um lán til kaupa á eldri íbúðum liggja óafgreiddar? svar: Fjöldi umsókna, innkominna á tímabilinu 1. jan. 1984 til 30. mars 1984, sem skv. hefðum og venjum, eins og Húsnæðisstofnun kallar það, hefði átt að afgreiða í októbermánuði, er samtals 850–900 lán að fjárhæð 165 millj. kr. Í des. ætti skv. sömu hefðum og venjum að afgreiða umsóknir innkomnar á tímabilinu 1, apríl til 30. júní, samtals um 470 lán, að fjárhæð 95 millj. kr. Tæplega 600 umsóknir komu inn frá 1. júlí til 30. sept., en þær ættu skv. hefðum og venjum að koma til afgreiðslu í apríl á næsta ári. Samtals eru því 1920 umsóknir inni hjá stofnuninni varðandi G-lán. 5. spurning hv. þm.: Hversu margir umsækjendur nýbyggingarlána hafa orðið fyrir seinkun á afgreiðslu lána og hve lengi? Svar: Á árinu hafa verið afgreidd 931 frumlán og 1259 umsóknir um aðra lánshluta, samtals 2190 lántakendur. Að meðaltali hefur seinkunin verið rúmur mánuður. 6. spurning: Hvað má áætla vaxtamun inn- og útlána háa upphæð á árinu 1984 í millj. kr. og sem hlutfall af ríkisframlögum hjá: a) Byggingarsjóði ríkisins, b) Byggingarsjóði verkamanna? Svar: Á árinu 1984 er áætlað að vextir og verðbætur til Byggingarsjóðs ríkisins nemi um 412 millj. kr., en út fari um 269 millj. kr. Mismunur er 143 millj. kr. Byggingarsjóðnum í hag eða tæplega 72% af ríkisframlaginu. - Svar við spurningu b) um Byggingarsjóð verkamanna: Á árinu 1984 er áætlað að vextir og verðbætur til Byggingarsjóðs verkamanna nemi um 15 millj. kr., en út fari um 29 millj. kr. Mismunur er 14 millj. Byggingarsjóðnum í óhag eða 7% af ríkisframlaginu. Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessum svörum mínum vantar í dag til þess að standa að fullu við ákvæði lánsfjárlaga framlag frá lífeyrissjóðunum að fjárhæð 274 millj. kr. Viðræður hafa verið og eru í gangi við alla lífeyrissjóðina í landinu um skil á því fé til Byggingarsjóðs ríkisins. Á þessari stundu er ekki hægt að fullyrða hversu góð skil lífeyrissjóðanna verða, en ríkisstj. treystir því að lífeyrissjóðirnir standi við gefin loforð. Ríkisstj. mun gera ráðstafanir til að fjármagn skv. lánsfjárlögum komi allt til útlána á þessu ári. Vegna aths. hv. 3. þm. Reykv. ætti það að vera fullnægjandi að sú yfirlýsing er hér gefin þar sem ríkisstj. vinnur að þessu máli og ég vænti þess að verulegur skriður komi á útlán byggingarsjóðanna strax og verkfalli opinberra starfsmanna lýkur. Ég vil hins vegar bæta því við að það eru líkur til að útlán byggingarsjóðanna verði heldur meiri en lánsfjárlög segja til um, eins og ég gat um í fyrra svari.



Herra forseti. Um leið og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans verð ég að játa að það er ekki allt sem sýnist í þeim upplýsingum sem þarna komu fram. Ég vek athygli á því að tekjustofnakerfi húsnæðislánakerfisins er skv. svörum ráðh. gersamlega hrunið. Það þarf ekki að koma mönnum á óvart vegna þess að í umr. á s.l. vetri um húsnæðislagafrv. nýja og um lánsfjárlög, þá sögðum t.d. við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir í grg. með brtt. Alþfl. fyrir um það að þessi fjáröflunarleið væri fyrirsjáanlega óraunsæ og mundi leiða til fjárvöntunar sem næmi á bilinu 400–500 millj. kr. Hæstv. ráðh. staðfesti það að áætlunin um tekjustofn skyldusparnaðar er út í hött. Það gat hann sagt sér sjálfur áður. Að áætlun um Atvinnuleysistryggingasjóð, 115 millj., var út í hött, það gat hann sagt sér áður vegna þess að svo var einnig á fyrra ári. Og að áætlunin um tekjustofna frá lífeyrissjóðunum, skuldabréfakaup var út í hött, vegna þess að hún byggist á 93% aukningu frá fyrra ári á sama tíma og aukning ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna var innan við 10%, enda vantar hér meira en helming. Þá er þess að geta að sérstök fjáröflun, sem var yfirlýst af hæstv. ráðh. að skyldi vera framlag úr ríkissjóði til lánakerfisins en ekki lán, að upphæð 200 millj. kr., var, þegar 9 mánuðir voru liðnir af árinu, einungis 40 millj. En nú hefur verið læðst bakdyramegin, eftir að þessar spurningar voru lagðar fram, og skrifað upp á gúmmítékka upp á 160 millj. M.ö.o., það liggur alveg ljóst fyrir að þetta fjáröflunarkerfi er hrunið. Það skilar ekki þeim tekjum sem til var ætlast. Og hvernig er brugðist við? Jú, með því að taka erlend lán að upphæð tæplega 200 millj. kr., nákvæmlega 190 millj. kr. erlend lán. Þetta nægir til þess að sýna að hv. Alþingi verður, ef það vill leggja hæstv. ráðh. lið í að standa við fyrirheitin þegar við hugsum fram í tímann, að taka til róttækrar endurskoðunar alla þessa löggjöf, vegna þess að tekjustofnakerfið er hrunið. Við hugsum til framtíðarinnar og ég spyr: Hafa hv. þm. gert sér grein fyrir því hvernig búið er að sökkva þessum byggingarsjóðum í erlend lán? Vita hv. þm. t.d. að nú hvíla á byggingarsjóðunum báðum alls um það bil 10 lán. Ég skal telja upp nokkur: Auknar fjárveitingar vegna viðbótarlánanna, þ.e. 50% viðbótarlánanna vegna þess ástands sem núv. hæstv. félmrh. tók við af forvera sínum, voru brúaðar með láni sem var upp á 304 millj. kr. Síðan kemur hið erlenda lán, sem ég nefndi, 190 millj. kr. Þá kemur yfirdráttur í Seðlabanka Íslands upp á 196.5 millj. kr. Síðan er um að ræða hina sérstöku fjárveitingu upp á 200 millj. kr. sem er lán frá ríkissjóði á hæstu vöxtum. Því næst er um að ræða þrjú önnur eldri lán. Alls er hér um að ræða lán sem má áætla að nemi um 890–900 millj. kr. Og þá skulu menn ræða vaxtamun, hæstv. ráðh., þegar við horfum fram í tímann vegna þess að þetta fé er fengið á hæstu vöxtum, yfirleitt á 9.3% vöxtum, til skamms tíma, 15 ára. Það er síðan lánað út ýmist á 1% vöxtum eða 3.5% vöxtum til 26 ára eða allt að 43 ára. Ég spurði um vaxtamun að gefnu tilefni og svörin voru engan veginn fullnægjandi vegna þess að það lá fyrir í athugunum Þjóðhagsstofnunar, þegar frv. lá fyrir á s.l. vetri, að ef fram fer sem horfir mun allt ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á næstu árum ekki duga til þess að brúa þetta bil þó að það væri 2.5–3 milljarðar. Þetta kerfi er gersamlega sokkið upp fyrir haus í skuldum. Þetta eru aðalatriði málsins. Tekjustofnakerfið er hrunið og fjárhagsstaða sjóðanna er orðin svo gersamlega vonlaus vegna áhvílandi lána og vegna afleiðinga fram í tímann af þessum vaxtamun. Upphafið að þessari ógæfuþróun allri varð í tíð fyrrv. ríkisstj. þegar fastur tekjustofn af launaskatti, sem var samningsatriði á sínum tíma við verkalýðshreyfinguna, var afnuminn. Ég vek athygli á því, að við fluttum 26 brtt. við þetta hundónýta frv. á s.l. þingi og lögðum það m.a. til að byggingarlánakerfinu væru lagðar til af ríkissjóði 517 millj. kr. Ég held að þær upplýsingar sem nú liggja fyrir sanni ótvírætt að ekki hefði af veitt. En ég vil líka minna hv. þm. á að við lögðum fram tillögur um það hvaðan þetta fé skyldi fengið og hvað skyldi skorið niður á móti. Ég held að þessar umr. sanni alveg ótvírætt að ekki aðeins tekjustofnakerfið, ekki aðeins fjárhagur sjóðanna, heldur sú stefna eða öllu heldur það stefnuleysi sem ríkjandi er í húsnæðismálum, við það verður ekki unað mikið lengur. Hér er þjóðfélagið í algerri upplausn út af kjarasamningum. Ein krafan sem þar er á borðum manna er auðvitað fyrst og fremst sú að gerðar verði gagngerðar ráðstafanir til þess að sú kynslóð sem nú hefur verið úthýst úr þessu þjóðfélagi og gert ókleift að koma sér upp þaki yfir höfuðið, fái einhverja lausn sinna mála. Það verður ekki gert nema með því að tryggja þessu lánakerfi og þá ekki síður hinu félagslega lánakerfi trausta tekjustofna. Það er eitt af stærstu réttlætismálum sem nú eru til umr. í þessu þjóðfélagi. - Ég þakka fyrir, herra forseti.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa lagt þetta mál hér fyrir og sömuleiðis síðasta fyrirspyrjanda, hv. 8. landsk. þm, því að hér er um að ræða stórt mál. En mér finnst að í þessu sé samt nokkrum spurningum ósvarað sem er býsna mikilvægt að fá yfirlit yfir. Hæstv. félmrh. nefndi það ekki að sú nýlunda er uppi á árinu 1984 að iðnrn. láni félmrn. eða Byggingarsjóði ríkisins peninga, ég hygg að það hafi verið 17 millj. kr., til orkusparnaðaraðgerða. Af þeim peningum eru farnir út skv. upplýsingum hæstv. félmrh. hér áðan 12.9 millj. kr. Ég vil inna hæstv. ráðh. eftir því hvort það er ekki rétt að hér sé um að ræða nýjan tekjustofn fyrir Byggingarsjóð ríkisins, að hann sæki fjármuni með þessum hætti í iðnrn., en ég tel út af fyrir sig fagnaðarefni að þessi ráðuneyti taki sig saman um aðgerðir til orkusparnaðar. Í annan stað er vert að vekja athygli á því að á s.l. ári sagði hæstv. félmrh. aftur og aftur að framlagið til Byggingarsjóðsins úr ríkissjóði væri framlag. Nú hefur hins vegar verið upplýst að Seðlabankinn hefur skuldfært Byggingarsjóð ríkisins fyrir þessari tölu, upp á líklega um 300 millj. kr.

195 millj.

195 millj. þetta lán, en 300 millj. kr. heildarskuldin við Seðlabankann.

195.

Sú tala kom hér fram í máli hv. 5. þm. Reykv. áðan. En allt um það, hér var Byggingarsjóði ríkisins lofað peningum, framlagi. Núna er búið að skuldfæra Byggingarsjóðinn fyrir þessari upphæð. Þegar hæstv. ráðh. ákvað að hækka lánin á s.l. ári hefði auðvitað um leið þurft að tryggja tekjustofna á móti, því að það er góður siður stjórnmálamanna, ekki síst ráðh., að ákvörðun um aukin útgjöld fylgi ákvörðun um auknar tekjur í sama skyni. Það sást hæstv. ráðh. hins vegar, yfir. Tekjurnar voru ekki tryggðar, bara útgjöldin. Útgjöldin voru tryggð, það má segja það út af fyrir sig, og í framhaldi af því hljóp ríkissjóður undir bagga. Seðlabankinn hefur nú breytt þeirri aðstoð við Byggingarsjóð ríkisins í lán upp á tæplega 200 millj. kr. Það er sem sagt ljóst að ekkert var til fyrir hækkununum sem ákveðnar voru. Seðlabankinn hefur núna lánað Byggingarsjóðnum fyrir þeim. 
             Ég ætla ekki, herra forseti, að reyna á þolinmæði forsetans og teygja mig hér yfir fyrirskipaðan ræðutíma. En ég bendi á eitt að lokum. Svarið við fjórðu spurningu hv. 5. þm. Reykv., Jóns Baldvins Hannibalssonar: Hversu margar umsóknir um lán til kaupa á eldri íbúðum liggja óafgreiddar? skildi ég svo að þar væri um að ræða seinkun á lánum, samtals annars vegar 850–900 lánum, sem hefðu átt að koma til útborgunar í október, og hins vegar 470 lánum, sem hefðu átt að koma til útborgunar í des. Samtals er hér um að ræða seinkun á 1320 lánum til fólks sem hefur treyst á þessa greiðslu, fólks sem hefur lent í vanskilum í þjóðfélaginu vegna þess að ríkisstj. hefur ekki staðið við loforð sem gefin voru, og er auðvitað stór spurning hvort þetta fólk getur ekki farið í skaðabótamál við ríkisstj. vegna þessarar framkomu.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni bentu þm. Alþfl. rækilega á það, þegar húsnæðismálafrv. var til umfjöllunar á Alþingi, að fjármögnun húsnæðiskerfisins væri í molum og að áætlanir um fjármögnun húsnæðiskerfisins, miðað við forsendur fjárlaga og lánsfjáráætlunar, mundu ekki standast. Í svörum hæstv. ráðh. kemur glöggt fram að allt hefur gengið eftir sem spáð var í þessu efni. A.m.k. 500 millj. kr. vantar nú í húsnæðiskerfið og verulegur dráttur er á lánveitingum til húsbyggjenda og íbúðakaupenda. Þetta hefur auðvitað valdið húsbyggjendum og íbúðakaupendum verulegu tjóni. Hér gefst ekki tími til að ræða þetta ítarlega, en svör ráðh. hljóta að kalla á endurskoðun á öllu fjármögnunarkerfi húsnæðiskerfisins og raunar einnig endurskoðun á þeirri stefnu sem við byggjum á í húsnæðismálum. En ég vil beina einni ákveðinni spurningu hér til hæstv. félmrh. Þegar þessi húsnæðislöggjöf var til umr. á síðasta þingi í félmn. benti stjórnarandstaðan á að þau nýju ákvæði og þær nýju útreikningsreglur sem setja átti um endursöluíbúðir byggðar fyrir gildistöku laga nr. 51 1980 væru mjög flókin og yrðu erfið í allri framkvæmd. Ég hef nú upplýsingar um að ekki hafi farið fram mat á endursöluíbúðum í marga mánuði vegna þess að enginn treysti sér til að framkvæma matið og vinna eftir þessum útreikningsreglum. Af þessu hafa skapast mikil vandræði og fjöldamargir bíða nú eftir mati á sínum íbúðum. Ég hef upplýsingar um að ekkert mat hafi farið fram vegna endursöluíbúða síðan í júní eða júlí í sumar. Ég vildi því spyrja hæstv. félmrh. að því: Hversu margir eru það sem bíða nú eftir að fá metnar sínar íbúðir, hversu lengi hafa þeir beðið og hvenær má vænta þess að mat á endursöluíbúðum geti farið fram?



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. spurði um endursöluíbúðir. Ég hef ekki í höndum upplýsingar eða vitneskju um að svo og svo mikil vandamál séu á ferðinni í sambandi við bið á mati á íbúðum. Mér er hins vegar kunnugt um að Húsnæðisstofnunin er að ljúka við gerð reglugerðar. Ákvæðið í sambandi við endursöluíbúðirnar var ágreiningsefni og hefur verið til meðferðar nú um skeið hjá sérfróðum mönnum. Nýjustu upplýsingar, sem ég hef, eru þær að því verður væntanlega lokið núna eftir næsta fund í Húsnæðisstofnun að fullmóta tillögur stofnunarinnar um reglugerð um endursöluíbúðir. Mér var persónulega kunnugt um að það atriði olli vandkvæðum í meðferð Alþingis sem Alþingi hélt að væri einfaldað með breytingu á lögunum. En því miður fyrir Alþingi og afgreiðslu Alþingis á nýju lögunum var þessu atriði breytt þannig í meðförum Alþingis að það þurfti að gera á því nokkrar breytingar í reglugerð sem ég vona að öðlist fljótlega gildi. Ég ætla ekki að svara miklu sem hér hefur komið fram. Hv. 5. þm. Reykv. sagði að tekjustofnakerfi Húsnæðisstofnunarinnar væri hrunið. Það getur hver lagt þann skilning í það sem honum hentar. Hins vegar vil ég benda á í þessu sambandi að skv. nýjum lögum er gerð tilraun til að setja þessi mál í fastari farveg en verið hefur. Ég er alls ekki að mæla gegn því að kerfið hefur verið ótraust eins og það hefur verið undanfarin ár, eins og best kemur í ljós þegar litið er yfir útlán t.d. árin 1981 og 1982. Þá var fjármagn byggingarsjóðanna aðeins 477 millj. 1981 og rúmar 600 millj. 1982, en er þó í ár milli 1600 og 1700 millj. og á næsta ári er það áætlað um 2.2 milljarða kr. Ég vil benda mönnum á að breytingin er þegar komin fram í framlögðu fjárlagafrv. sem hér liggur á borðum. Þar er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs í fjárl. sé 800 millj. kr. í stað 400 millj. á yfirstandandi ári. Sú breyting mun styrkja stöðu byggingarsjóðanna. Ég er ekki þar með að segja að það sé nægjanlegt fé og tek að sjálfsögðu undir allar skynsamlegar tillögur sem fram koma um að styrkja húsnæðismálakerfið. Við erum sjálfsagt allir hv. þm. sammála um að á því sé brýn þörf. Og ég vil benda á að í undirbúningi eru núna mjög ákveðnar viðræður í bankakerfinu um sérstaka sparnaðarreikninga, sem þurfa sérstaka skattameðferð, sem ég vænti þess að komi að hluta til til góða fyrir þetta kerfi. Í sambandi við það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um seinkun lána: Ég held að svarað hafi verið nægjanlega skýrt hvernig staða þessara mála er. Í svari mínu um lausn á þeim vanda sem byggingarsjóðirnir hafa verið í undanfarnar vikur kemur líka glöggt fram að þessu verði breytt og að útlán muni hefjast eftir að verkfalli lýkur. Fram kom í svarinu að seinkað hefur 850 umsóknum um kaup á notuðum íbúðum á fyrri hluta ársins, sem munu skv. áætlun stofnunarinnar vera um 160 millj. kr. Þær verða væntanlega afgreiddar í þessari lánalotu og við vonum meira. En ég vil ítreka að til þess að staðið sé við lánsfjárlög vantar aðeins um 274 millj. kr. frá lífeyrissjóðunum. Verður unnið að því að ná því fjármagni inn til þess að það geti fallið undir þau lán sem afgreidd verða á næstu vikum.



Herra forseti. Ég stóð í þeirri trú að ég hefði aðeins talað einu sinni, en það er víst talið að ég hafi talað þegar ég var að bera fram fsp. sjálfar. Ég reikna það hálfgert ómark, en sæti að sjálfsögðu úrskurði forseta. Ég ætlaði aðeins að árétta að þegar sagt er að tekjustofnakerfi ríkisins sé hrunið er ég ekki að lýsa skoðun. Við erum einfaldlega að tala um staðreyndir. Það liggur alveg ljóst fyrir eftir svör hæstv. ráðh. að allar áætlanir um skyldusparnað, framlög Atvinnuleysistryggingasjóðs og lífeyrissjóða hafa ekki staðist og að í staðinn hefur orðið að grípa til erlendra lána. En með leyfi forseta vildi ég aðeins koma á framfæri örstuttum aths. Þetta segir nefnilega minnst um það sem er að í þeirri húsnæðispólitík sem rekin er. Hún lýsir sér í verki í því að hér er sífellt verið að byggja fleiri og fleiri og stærri og stærri villur á sama tíma og því fólki fer sífellt fjölgandi sem þarf á að halda litlum ódýrum íbúðum í fjölbýli. Upp á þetta ástand getur hæstv. félmrh. ekki horft til lengdar án aðgerða. Það er alveg augljóst mál að brýn þörf er á aðgerðum af hálfu Alþingis og hæstv. ráðh. til að breyta þeim kjörum sem ríkja á hinum almenna fasteignamarkaði. M.ö.o.: t.d. með því að skilyrða lán til kaupa á eldra húsnæði með þeim hætti að það verði til þess að lækka útborgunarhlutfall og lengja greiðslu eftirstöðva. Eins og ástandið er núna blasir það við öllum öðrum en viðurkenndum skattsvikurum að fólk á Íslandi getur ekki lengur ráðið við það verkefni að byggja yfir sig og sína húsnæði sem miðast við eðlilegar þarfir, hvað þá heldur að það sé á kjörum sem mönnum eru bjóðandi.



Herra forseti. Á árunum 1975–1981 reyndist Alusuisse, eigandi Íslenska álfélagsins h. f., hafa verðlagt aðföng til álbræðslunnar í Straumsvík of hátt sem svaraði til 31.5 millj. Bandaríkjadala að mati endurskoðunarfyrirtækisins Coopers & Lybrand. Að auki töldu endurskoðendurnir nauðsynlegt að leiðrétta reikninga ÍSALs vegna rangra afskrifta á árunum 1980 og 1981 um 4.4 millj. dollara eða samtals á þessum sjö árum sem nær 36 millj. dollara sem samsvarar rúmum 1200 millj. ísl. kr. á núverandi gengi. Á sama tímabili greiddi fyrirtækið ÍSAL til Landsvirkjunar rétt um 40 millj. dala, sem er álíka há upphæð og fyrirtækið hafði svikið undan skatti að mati endurskoðenda. Krafa fjmrn. um viðbótargreiðslu á sköttum ÍSALs nam vegna þessara ára um 10 millj. dollara eða 340 millj. kr. að meðtöldum vöxtum á núverandi gengi. Í fyrra upplýsti hæstv. iðnrh. aðspurður við umr. í Sþ. að niðurstöður Coopers & Lybrand vegna endurskoðunar á ársreikningum ÍSALs vegna ársins 1982 hafi leitt í ljós áframhaldandi yfirverð á aðföngum og að söluverð á áli frá verksmiðjunni hafi einnig verið of lágt upp gefið í ársreikningum. Þar við bættust allt of háar afskriftir að mati endurskoðendanna. Heildarleiðréttingin á ársreikningi ÍSALs, sem Coopers & Lybrand gerðu fyrir árið 1982, nam á þessu eina ári rúmum 13 millj. dollara eða 440 millj. ísl. kr. og er þá upphæðin sem við bætist hina fyrri orðin tæpar 50 millj. Bandaríkjadala. Skv. aðalsamningi ríkisstj. og Alusuisse frá árinu 1966 á niðurstaða af alþjóðlegri endurskoðun ársreikninga, sé hennar óskað af íslenskum stjórnvöldum, að liggja fyrir í lok ágúst eða ekki síðar en 1. sept. og Alusuisse og ÍSAL að verða tilkynnt um niðurstöður endurskoðenda þá. Einhverra hluta vegna hefur hæstv. iðnrh. ekki kunngert niðurstöður af endurskoðun fyrir árið 1983, sem hann boðaði að fram mundi fara, þótt brátt séu liðnir tveir mánuðir frá því að slík niðurstaða átti að liggja fyrir. Þetta er álíka seinagangur og varð í fyrra þó að ekki sé að vísu kominn nóvembermánuður. Því hef ég leyft mér að beina eftirfarandi fsp. til hæstv. iðnrh.: „Hverjar eru niðurstöður endurskoðenda Coopers & Lybrands varðandi ársreikninga Íslenska álfélagsins h.f. fyrir árið 1983?“



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. 5. þm. Austurl. skal upplýst að í byrjun sept. s.l. barst rn. skýrsla breska endurskoðendafyrirtækisins Coopers & Lybrands vegna endurskoðunar á niðurstöðu ársreikninga Íslenska álfélagsins fyrir árið 1983. Niðurstöðukafli skýrslunnar hafði áður verið sendur Alusuisse, ÍSAL og ríkisstj. hinn 31. ágúst s.l. í samræmi við ákvæði aðalsamningsins milli ríkisstjórnar Íslands og Alusuisse þar um. Meginniðurstöður Coopers & Lybrands eru eftirfarandi: 1. Um söluverð á áli frá ÍSA L. Coopers & Lybrand komast að þeirri niðurstöðu í skýrslu sinni, m.a. með hliðsjón af innflutningsverði á áli til Evrópu árið 1983, að eðlilegt afurðaverð hefði átt að vera um 36 Bandaríkjadölum á tonn hærra en Alusuisse greiddi ÍSAI. umrætt ár. Byggist þessi niðurstaða endurskoðendafyrirtækisins fyrst og fremst á samanburði við álverð á mörkuðum í Þýskalandi árið 1983. Árið 1983 seldi ÍSAL rúmlega 82 þús. tonn af áli. Coopers & Lybrand telja því að leiðrétta beri ársreikning ÍSALs 1983 vegna of lágs afurðaverðs um samtals rúmlega 3 millj. Bandaríkjadala. 2. Að því er snertir verð á súráli. Coopers & Lybrand komast að þeirri niðurstöðu að eðlilegt súrálsverð til ÍSALs hefði átt að vera rúmlega 10 Bandaríkjadölum lægra en ÍSAL greiddi fyrir súrál umrætt ár. Styðjast endurskoðendurnir í því sambandi sem fyrr við meðalverð á sölu frá Alcoa í Ástralíu til óskyldra aðila. Árið 1983 keypti ÍSAL 140 þús. tonn af súráli frá Alusuisse. Að teknu tilliti til afturvirkrar leiðréttingar vegna þess súráls sem keypt var inn 1982 og notað árið 1983 komast Coopers & Lybrand að þeirri niðurstöðu að leiðrétta beri súrálsverðið til ÍSALs á árinu 1983 um samtals 1.8 millj. Bandaríkjadala. 3. Rafskautaverð. Coopers & Lybrand telja ekki ástæðu til að gera athugasemdir við rafskautaverðið til ÍSALs á árinu 1983 og mun það vera nokkur nýlunda. 4. Um afskriftir. Coopers & Lybrand gera sömu athugasemdir vegna afskrifta ÍSALs árið 1983 og þeir hafa gert vegna endurskoðunar áranna 1980, 1981 og 1982. Aðalágreiningurinn snýst sem fyrr um afskriftir af gengistapi ÍSALs og um afskriftir af mengunarvarnarbúnaði verksmiðjunnar. Fjárhæð leiðréttingar sem Coopers & Lybrand leggja til að gerðar verði á ársreikningi ÍSALs vegna afskrifta er um 4.8 millj. Bandaríkjadala. Og þá komum við að heildarfjárhæð leiðréttinganna á ársreikningum ÍSALs sem Coopers & Lybrand leggja til að nemi því samtals um 9.6 millj. Bandaríkjadala. Bókfært tap ÍSALs árið 1983 var um 11.5 millj. Bandaríkjadala. Coopers & Lybrand taka því fram í skýrslunni að ofangreindar leiðréttingar hefðu ekki haft áhrif á skattskyldu ÍSALs vegna ársins 1983. Ég vil taka það fram vegna orða hv. fyrirspyrjanda að upplýsingar um þessar niðurstöður hafa verið öllum aðgengilegar frá því sem þær bárust rn. í hendur í byrjun septembermánaðar. Ég hef ekki séð ástæðu til og veit enda eigi með hvaða hætti ástæða hefði verið til að kunngera þessar niðurstöður nema eins og hér er gert með þessu svari á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir hans upplýsingar. Það verður auðvitað hver og einn að meta það hvað sé talið eðlilegt að upplýsa. Það þætti eflaust að ýmissa mati ástæða til að greina frá máli sem þessu, jafnvel þó að um sé að ræða atriði sem fara fram milli vina, ef svo má segja, og á tímum þegar verið er að fjalla um endurskoðun á samningum. Það hlýtur að vekja athygli að hér heldur Alusuisse áfram að mati alþjóðlegra endurskoðenda að verðleggja aðföng, í þessu tilviki súrál, til muna hærra en eðlilegt getur talist, selja afurðirnar og bókfæra á lægra verði en eðlilegt er að mati endurskoðenda og varðandi afskriftirnar munar háum upphæðum. Talan sem hæstv. ráðh. nefndi sem niðurstöðu, 9.6 millj. dala, svarar til ekki minna en 326 millj. ísl. kr. og það munar mjög litlu að þessi endurskoðun og þessi niðurstaða hafi áhrif á skattgreiðslur, þar sem tap fyrirtækisins var mun minna en árið á undan skv. þeirra bókfærslum. Benda verður á að þessar niðurstöður geta haft áhrif á ársreikninga yfirstandandi árs og skattgreiðslur vegna atriða sem taka þarf tillit til í sambandi við fjárreiður á þessu ári. Ég tel mjög leitt til þess að vita að Alusuisse skuli, þrátt fyrir aðhald íslenskra stjórnvalda að fyrirtækinu á undanförnum árum, halda uppteknum hætti í sambandi við verðlagningu á afurðum sínum og falsa með þeim hætti bókhald fyrirtækisins. En þessi svikamylla er nú orðin Íslendingum allvel kunn og vissulega dýrkeypt og af þeirri reynslu þurfum við að læra. Hæstv. ríkisstj. er að ganga frá samningum um vissa þætti samskipta við Alusuisse. Ég ætla ekki að fara að ræða það efni hér, en vek þó athygli á því að þar er skv. fréttum ófrágenginn með öllu sá þáttur sem snýr að skattgreiðslum, reglum varðandi skattgreiðslur þessa fyrirtækis, og ætla samningamenn sér níu mánuði, að ég hef frétt, til þess að fjalla um það mál. Þar er um mjög stórt atriði að ræða, ekki síst í ljósi þess að álbræðslan er að verða afskrifuð skv. samningi um 15 ára afskriftatíma, þannig að vænta má að skattgreiðslur af hálfu fyrirtækisins miðað við eðlileg skattskil verði mjög verulegar á komandi árum að óbreyttum skattreglum. Því er þessi þáttur endurskoðunar á skattreglum, sem ófrágenginn er, gífurlega stór fjárhagslega og þýðingarmikill fyrir íslenska ríkið engu síður en það að fylgjast með fjárreiðum fyrirtækisins og nota þannig rétt okkar til endurskoðunar eins og gert hefur verið á undanförnum árum.



Herra forseti. Að sjálfsögðu er það rétt hjá hv. þm. að skattgreiðslurnar og skattgreiðslureglurnar eru mjög mikilvægt atriði, en þó er það ekki stórt atriði á borð við sjálft orkuverðið, aðeins lítill hluti í samanburði við það. Ég ætla ekki að hefja nú umr. um þessi gömlu þrætumál. Minni aðeins á í sambandi við þennan lið, um afskriftir 4.6 millj. Bandaríkjadala, að þar þrætast menn mjög á um afskriftarreglur. Það eru til íslenskir menn einnegin sem halda því fram að ÍSAL hafi leyfi til að afskrifa með þeim hraða sem þeir hafa gert. Menn þurfa ekki að undrast niðurstöður Coopers & Lybrands eins og þær liggja fyrir vegna þess að hvorugur aðili hefur horfið frá afstöðu sinni um túlkun á þeim reglum til að mynda varðandi afskriftarreglurnar, sem þeir frá upphafi hafa haldið við. En ég hef haft í hyggju að leggja fyrir hið háa Alþingi skýrslu um framkvæmd bráðabirgðasamkomulagsins frá 23. sept. á liðnu ári og um gang samningaviðræðna frá þeim tíma og þær niðurstöður sem menn eru komnir að. Af ýmsum ástæðum, einnig vegna þess að ekki eru fullfrágengin öll atriði og niðurstöður fengnar í orðalagi til að mynda, einnegin vegna þess að í samningunum eru ákvæði um það að þeir skuli ekki birtir opinberlega nema báðir aðilar samþykki, þá dregst þetta eitthvað úr hömlu þannig að ekki verða tök á því enn um sinn að þessi skýrsla verði lögð fyrir hið háa Alþingi. Ég tek fram að mér er það mjög umhendis að leggja slíka skýrslu fram nema hægt sé að upplýsa öll atriði sem að málinu lúta í öllum smáatriðum, en um það atriði er gagnaðili ekki sammála enn sem komið er. Ég vildi nota þetta tækifæri til að koma á framfæri skýringunum á því að ég hef ekki enn og er ekki enn tilbúinn til þess að gefa Alþingi þá skýrslu sem ég hafði í huga að gera fljótlega eftir samkomudag þess.



Herra forseti. Vegna þess að hæstv. iðnrh. vék hér að því stóra máli, endurskoðun samninganna við Alusuisse vegna ÍSALs, og upplýsti hér að enn yrði bið ótilgreind á því að hann legði það mál hér fyrir þingið og veitti þinginu aðgang að því máli, þá leyfi ég mér að gera hér mjög ákveðna athugasemd. Það er ekki aðeins að stjórnarandstaðan hafi í engu verið höfð með í ráðum eða upplýst um gang samningaviðræðna, heldur hefur hæstv. iðnrh. ekki séð ástæðu til þess að gera Alþingi grein fyrir gangi viðræðna á fyrra þingi og ekki enn á þessu þingi, þrátt fyrir yfirlýsingar sínar á Alþingi í fyrra þess efnis að Alþingi yrði látið fylgjast grannt með þessum málum og þrátt fyrir mjög ítrekaða kröfu frá hans flokki í þeirri tíð sem ég fór með þessi mál að hafa fullan aðgang að þessu máli eins og veittur var á þeim tíma. Ég vek athygli á þessum vinnubrögðum og ég áskil mér rétt til þess að taka þetta mál upp hér í þinginu utan dagskrár fyrr en seinna vegna þess að við svona vinnubrögð er ekki hægt að una að mínu mati. Það er ekki sæmandi þinginu og ekki sæmandi framkvæmdavaldinu að standa þannig að málum.



Herra forseti. Það er auðvitað að menn munar í að heyra nákvæmlega frá gangi viðræðna og þeim niðurstöðum sem menn eru komnir að. En ég þarf ekki að útlista fyrir mönnum sérstaklega að þann veg er slíkum samningaviðræðum háttað að það kann nauðsyn til að bera að slíkt verði ekki upplýst opinberlega. Og þann veg stendur á um þetta mál. Stjórnarandstaðan hefur verið látin fylgjast með eins og kostur er. Ég nenni ekki og enda ekki tök á því nú að orðfæra fullyrðingu hv. þm. um það að á sinni tíð hafi stjórnarandstaðan fylgst grannt með öllum málavöxtum. Það gerðu ekki einu sinni hans menn. Það margkom fram hér í umr. í sambandi við viðræður við fulltrúa Alusuisse á sínum tíma, sem hann hafði löngum og löngum einn með höndum og upplýsti ekki einu sinni samverkamenn sína eins og Guðmund G. Þórarinsson þá um innihald alls þess sem þar fór fram, hvað þá meir.

Það er nú rétt að finna þessu stað.

Það er enginn vandi að finna þessu stað. Það fer eftir því hvort menn telja vitnisburð manns eins og Guðmundar G. Þórarinssonar verkfræðings fullgildan eða ekki. En við fáum til þess tækifæri innan tíðar vona ég að ræða þessi mál nákvæmlega og þegar færi gefst mun ég leggja nákvæma skýrslu fyrir hið háa Alþingi um gang viðræðnanna og þær niðurstöður sem fyrir liggja.



Herra forseti. Ég vil aðeins mótmæla því sem kom hér fram í máli iðnrh. að stjórnarandstaðan hafi fengið að fylgjast grannt með gangi samningaviðræðna, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. Það get ég ekki talið að sé, því um miðjan sept., 18. sept. reyndar, kallaði iðnrh. stjórnarandstöðuna á sinn fund og fékk fulltrúum hennar í hendur plagg sem útbúið var af Landsvirkjun um viðræður um endurskoðun á orkusölusamningi til ÍSALs. Í þessu plaggi var ekkert eða ákaflega lítið sem hafði ekki þegar komið fram og þegar stjórnarandstöðufulltrúar báðu um að fá að sjá og að vera trúað fyrir þeim samningsdrögum sem þá lágu fyrir skýrði hæstv. iðnrh. frá því að það væri honum ekki mögulegt vegna þess að Alusuisse vildi bíða með það þar til að afloknum fundi í London 8. og 9. okt. Sá fundur er nú afstaðinn og ekki bólar á því að stjórnarandstöðunni sé kynnt þetta samkomulag, þau samningsdrög sem liggja fyrir. Síðan kemur iðnrh. hér og vill halda því fram að stjórnarandstöðunni sé gert kleift að fylgjast grannt með. Þessu vil ég mótmæla.



Herra forseti. Ég vildi biðja um það að hæstv. menntmrh. væri viðstödd, þegar ég bæri fram þessa fsp., ef hún er í húsinu.

Það skal tekið fram að hæstv. menntmrh. var kunnugt að þetta mál yrði tekið nú fyrir og hún hlýtur að vera alveg á næstu grösum.

Ég tel rétt að hinkra við þangað til hún kemur í salinn. Herra forseti. Á fulltrúaþingi Kennarasambands Íslands á s.l. vori var gerð eftirfarandi samþykki, sem ég vil lesa með leyfi forseta: „3. þing Kennarasambands Íslands samþykkir að fela stjórn sambandsins að hefja nú þegar viðræður við menntmrn. (menntmrh.) um undirbúning frv. til l. er verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi, um lögverndun starfsheitis grunnskólakennara.“ Jafnframt er lögverndun kennarastarfsins eitt af þeim fjórum meginmarkmiðum sem tilgreind eru fyrir hið nýstofnaða Bandalag kennarafélaga. Stöðugt fleiri hópar óska nú lögverndunar á starfsheiti sínu og má minna á slík lög um ljósmæður, bókasafnsfræðinga, sjúkraliða og sjóntækjafræðinga sem samþykkt voru á síðasta þingi. Þessi viðleitni er til þess að tryggja það að einungis þeir sem hafa tilskilda menntun sinni ákveðnum störfum og til að vernda rétt þeirra sem þannig hafa menntast. Síauknar menntunarkröfur eru nú gerðar til kennara, sbr. lög nr. 51 frá 1978, um embættisgengi kennara og skólastjóra og inntak kennslustarfsins hefur líka breyst í samræmi við breytta þjóðfélagshætti. Auknar kennslukröfur eru gerðar og ætlast er til þess að kennarar sinni í vaxandi mæli ýmsum þeim þáttum sem ekki falla beint undir hefðbundnar námsgreinar og fræðslu. Má sem dæmi nefna umferðarfræðslu, starfsfræðslu, ávana- og fíkniefnafræðslu, kynfræðslu o.fl. Vegna skorts á námsefni þurfa kennarar oft að eyða verulegum tíma til að útbúa námsefni. Þetta er þeim mun erfiðara þar sem aðgangur að bókasöfnum er oft takmarkaður og bókakostur rýr. Stöðugt fjölgar þeim einstaklingum sem eiga við tilfinningaleg vandamál að stríða og varðar miklu að vel sé á þeim málum tekið. Auk þess sem þetta eykur álag á kennarann og aðra nemendur þarf kennarinn að hafa stöðugt vakandi auga fyrir velferð og líðan hvers einstaklings og hann hefur yfirleitt aðeins sjálfan sig á að treysta og situr oftast einn uppi með þau vandamál sem upp koma. Sífellt mein kröfur eru gerðar til skólanna um aukna ábyrgð á uppeldi barna vegna mikillar vinnu beggja foreldra og fjarvistar frá heimili. Þessu uppeldishlutverki, auk mikils kennsluálags, er kennurum ætlað að sinna án þess að til þess gefist aukinn tími eða meiri mannafli en áður. Það vinnuálag og sú ábyrgð sem lögð er á kennara í starfi þeirra eru engan veginn viðurkennd í því starfsmati sem gilt hefur um kennarastarfið. Því miður hefur forgangsröðun verið sú að þeir sem bera ábyrgð á peningum og tækjum fá sína ábyrgð metna til hærri launa en þeir sem bera ábyrgð á umönnun lífs, t.d. þeir sem bera ábyrgð á uppeldi og fræðslu barna og unglinga. Sem dæmi má nefna að í stigsetningu starfsheita skv. starfslýsingu fengu útsölustjórar Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins 160 stig vegna ábyrgðar, en grunnskólakennarar svo og kennarar á menntaskóla- og tækniskólastigi fengu 115 stig vegna ábyrgðar. Á öðrum skólastigum var ábyrgðarmatið enn lægra. Spyrji nú hver sjálfan sig um mikilvægi þess fyrir þjóðarbúið og framtíð þess hvort vel sé gætt vínanda í flösku og andvirði hans eða menntunar og uppeldis þeirra sem eiga að erfa landið. Svarið vefst ekki fyrir Kvennalistakonum. Þetta vanmat á störfum kennara hefur skilað sér í lágum launum, svo lágum að mikill flótti er úr stéttinni. Hefur verið haft að gamanyrði að kennsla geti ekki verið annað en tómstunda- og hugsjónastarf þeirra sem hafa góða fyrirvinnu, enda er reyndin sú að í grunnskólum eru um 85–90% kennara konur. Hæstv. félmrh. vitnaði í niðurstöður af norrænu jafnréttisþingi í gær þar sem viðurkennt var að um leið og konur yrðu fjölmennar í einhverri stétt hröpuðu laun hennar hlutfallslega miðað við aðrar stéttir. Gildir þá einu hversu lífsnauðsynleg störf sú stétt vinnur fyrir velferð þjóðfélagsins. Kennsla er vandasamt viðfangsefni. Hún er starf sem fæst við lifandi fólk en ekki dauða hluti. Í því starfi eiga sér stað náin og ábyrgðarmikil samskipti við einstaklinga í mótun. Árangur þessara vandasömu samskipta getur orðið afdrifaríkur fyrir framtíð einstaklinganna og um leið þjóðarinnar allrar. Það veltur því á miklu að þau séu góð. Hefja þarf kennarastarfið til þeirrar virðingar sem því ber og viðurkenna í verki þá miklu ábyrgð sem í því er fólgin. Einn þáttur í þeirri viðleitni er að starf grunnskólakennara verði lögverndað. Því vil ég spyrja hæstv. menntmrh.: Er hafinn undirbúningur að samningu frv. til l. um lögverndun starfsheitis grunnskólakennara á vegum menntmrn.?



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. spyr: Er hafinn undirbúningur að frv. til l. um lögverndun á starfsheiti grunnskólakennara? Svarið er já. Nú fyrir um það bil þremur vikum kom formaður Kennarasambands Íslands að máli við mig og ræddi m.a. þetta atriði og ég tjáði mig fúsa til þess að vinna að slíku lagafrv. og vinna að framgangi þess, hafði enda hugleitt það mál allmikið. Nú nýlega hefur rn. farið þess á leit við Bandalag kennarafélaga að það tilnefni þrjá menn í nefnd til að undirbúa ásamt starfsmönnum rn. frv. til l. um lögverndun á starfsheiti grunnskólakennara og framhaldsskólakennara. Vænti ég þess að það líði ekki mjög margir dagar áður en slíkt frv. verður tilbúið.



Herra forseti. Bandalag kennarafélaga beindi erindi til allra þingflokka með bréfi 11. sept. og þar var efst á blaði hjá þeim ósk um að samið yrði lagafrv. um verndun starfsheitis kennara. Í framhaldi af því hóf ég undirbúning að því að efna í frv. um þetta atriði og það er nú tilbúið og verður flutt af minni hálfu ásamt fleiri þm., sem ég hef haft samvinnu við um þetta mál, einhvern næstu daga og lagt fyrir hv. Nd. Ég taldi eðlilegt að þetta kæmi fram í sambandi við þetta mál, þannig að menn áttuðu sig á að slík vinna hefur verið í gangi um lengri tíma. Það er auðvitað góðra gjalda vert að hæstv. menntmrh. er einnig með þetta mál í undirbúningi. Menntmn. getur þá tekið á þessum málum þegar hún fær þau frv., sem fram koma, til umsagnar. Hæstv. ráðh. gat þess að hann hefði leitað til Bandalags kennarafélaga um undirbúning málsins. Mér er kunnugt um að sú ósk var skilyrt af hálfu hæstv. ráðh. Svo vildi til að Bandalag kennarafélaga eða kennarasamtökin höfðu efnt til mótmæla eða mótmælt með ályktun ummælum hæstv. menntmrh. varðandi menntun og kjör kennara. Hæstv. ráðh. mun hafa tengt vilja sinn til þess að standa að þessu máli því, að kennarasamtökin féllu frá þeim mótmælum sem raunar munu hafa verið komin til Ríkisútvarpsins. Þetta er nú kafli út af fyrir sig og minnir dálítið á vinnubrögð Stóra bróður sem Vökumenn í Háskóla Íslands ætla að berjast fyrir að verði umræðuefni 1. des. n.k. á fullveldisdaginn, og færi þá ekki illa á því að hæstv. menntmrh. fengi að segja orð í því samhengi. 



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. sagði hér að sú yfirlýsing mín að unnið skyldi að þessu frv. og Bandalag kennarafélaga beðið að tilnefna menn í nefnd til að vinna að þeim undirbúningi hefði verið skilyrt. Þetta er alrangt og á því vil ég vekja athygli. Ég skil ekki hvað kemur hv. þm. til þess að halda slíku fram, nema ef vera skyldi að hann væri eitthvað leiður yfir því að hafa ekki verið búinn að leggja fram frv. sitt áður en þessi yfirlýsing lá fyrir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hennar. Ég fagna því að vinnu að þessu málefni skuli nú vera hraðað, að úrlausnar skuli vera svo fljótt að vænta. Ég veit að þetta er mikið áhugaefni margra þm., þannig að það verður beðið eftir niðurstöðu málsins. En ég fagna því að það er þegar í framkvæmd því að öllu máli skiptir að úrlausn fáist.



Herra forseti. Lög nr. 63 frá 1974 um grunnskóla eru nú 10 ára gömul. Þau voru samþykkt hér á hv. Alþingi vorið 1974. Í 88. gr. laganna segir svo, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi og koma til framkvæmda svo fljótt sem aðstæður leyfa í hverju skólahverfi að dómi menntmrn., þó eigi síðar en innan 10 ára frá gildistöku. Stefnt skal að því að ákvæði laganna um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á landinu öllu 11 árum eftir gildistöku laganna.“ Breyting sú sem hér kemur fram um 11 ára tíma var sett inn í lög nr. 43/1984, þar sem framlengt hefur verið frá ári til árs eða seinkað að taka afstöðu af hálfu Alþingis varðandi skólaskyldu. Í ákvæði til bráðabirgða í grunnskólalögum segir svo: „Að 4 árum liðnum frá gildistöku þessara laga skal menntmrh. gera Alþingi grein fyrir framkvæmd laganna og þá einkum undirbúningi að 9 ára skólaskyldu þannig að Alþingi gefist kostur á að álykta á ný um það ákvæði.“ Með bréfi 25. maí 1979 skipaði þáv. menntmrh. Ragnar Arnalds nefnd til að endurskoða lög um grunnskóla og lög nr. 55/1974 um skólakerfi. Í þessa nefnd voru skipaðir Jónas Pálsson rektor Kennaraháskóla Íslands formaður, Sveinn Kjartansson fræðslustjóri og Örlygur Geirsson deildarstjóri. Verkefni nefndarinnar var skilgreint þannig í erindisbréfi: „Endurskoðun þessa ber að framkvæma með tilliti til þeirrar reynslu sem fengist hefur af framkvæmd skólakerfis og grunnskólalaga þau 5 ár sem liðin eru frá setningu þeirra og einnig með tilliti til þess að ákvæði laganna um lengingu skólaskyldu úr 8 árum í 9 kemur að óbreyttu til framkvæmda haustið 1980. Þá er nefndinni einnig falið að endurskoða reglugerðir og erindisbréf, sem sett hafa verið skv. nefndum lögum, eftir því sem ástæða kann að þykja til.“ Nefnd þessi starfaði í umboði þriggja menntmrh., Ragnars Arnalds, Vilmundar Gylfasonar og Ingvars Gíslasonar, og skilaði ítarlegu nál. ég hygg veturinn 1980–1981. Hafði nefndin þá haft samráð við fjölda aðila, m.a. fræðsluráð allra fræðsluumdæma, samtök kennara á grunnskóla- og framhaldsskólastigi, samtök fræðslustjóra, námsstjóra, Samband ísl. sveitarfélaga og Félag skólastjóra og yfirkennara. Einnig leitaði nefndin til stéttarfélaga sérfræðinga sem starfa innan grunnskóla. Flestir umsagnaraðilar lögðu áherslu á það meginatriði að koma þyrfti ákvæðum grunnskólalaganna og markmiðum í framkvæmd fremur en gera á þeim efnisbreytingar og sjálfir voru nefndarmenn sama sinnis, fluttu hins vegar margar tillögur um breytingar á lögunum. Þeir segja í áliti sínu, með leyfi forseta, um þetta atriði: „Áherslu ber að leggja á aðgerðir til að hraða framkvæmd laganna, auka gæði uppeldis- og fræðslustarfs, sem í grunnskólum er unnið, tryggja betur jafnrétti nemenda alls staðar á landinu, en taka þó við framkvæmd skólastarfsins tillit til atvinnuhátta og lífsskilyrða í landshlutum. Styrkja ber á allan hátt grunnskólann sem stofnun til að gegna hlutverki sínu í íslensku þjóðlífi eins og það er að mótast á síðustu áratugum 20. aldar.“ Nefndarmenn bentu á ýmis atriði varðandi undirstöðuþætti menntamála sem ná þurfi fram að ganga til að grunnskólinn geti á viðunandi hátt sinnt hlutverki sínu. Nefndin stóð saman að mörgum brtt. við grunnskólalögin og greindi aðeins á um eitt atriði, þ.e. hvort lögboðin skólaskylda skuli vera 8 eða 9 ár. Jónas Pálsson og Örlygur Geirsson vildu halda óbreyttum ákvæðum grunnskólalaganna um 9 ára skólaskyldu, en Sveinn Kjartansson lagði til 8 ára skólaskyldu. Í aths. í ítarlegu áliti lýsa nefndarmenn helstu brtt. Hér er, herra forseti, ekki tími til þess að rekja þær að neinu marki. Ég nefni aðeins örfá áhersluatriði úr tillögum þeirra um breytingar. Þeir lögðu til að sett yrði á fót svonefnt grunnskólaráð sem verði eins konar fastanefnd. Þeir lögðu til að ákvæðum um reglulegan starfstíma skóla yrði breytt úr 7–9 mánuðum í 8–9 mánuði, þ.e. lengdur starfstími þeirra skóla sem styst hafa starfað. Þeir leggja til stefnumótandi ákvæði um einsetningu í 4–9. bekk grunnskóla og að 24 nemendur skuli vera að meðaltali í bekkjardeild. Og þeir leggja til að ráðgjafar- og sálfræðiþjónusta starfi við allar fræðsluskrifstofur í landinu. Þetta nefni ég hér sem örfá atriði af mörgum tillögum sem nefndin var sammála um og fékk stuðning við frá umsagnaraðilum. Nú hefur ríkisstj. setið í hálft annað ár og því taldi ég eðlilegt að inna hæstv. menntmrh. eftir hvert horfði á hans vegum um endurskoðun grunnskólalaga í framhaldi af því starfi sem þegar hefur verið unnið að þessu máli, og ég ber fram svofellda fsp.: „1. Hvenær er að vænta tillagna frá menntmrh. um endurskoðun á lögum nr. 63/1974, um grunnskóla? 2. Getur ráðh. greint frá því nú hvert yrði inntak slíkra brtt.? 3. Hvert er álit menntmrh. á tillögum nefndar sem starfaði á vegum menntmrn. 1979–1982 og skilaði áliti um endurskoðun grunnskólalaga?“



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. spyr í fyrsta lagi: „Hvenær er að vænta tillagna frá menntmrh. um endurskoðun á lögum nr. 63 frá 1974, um grunnskóla?“ Svarið er að ráðgert er að leggja fram á yfirstandandi þingi frv. til l. um breyt. á lögum um grunnskóla. 2. spurning hv. fyrirspyrjanda var þessi: „Getur ráðh. greint frá því nú hvert yrði inntak slíkra brtt.?“ Þá er svarið í aðalatriðum þetta: Það er ekki að vænta grundvallarbreytinga á lögunum, en fyrst og fremst stefnt að umbótum þar sem vankantar hafa komið í ljós á þeim tíma sem lögin hafa verið í gildi. Í þriðja lagi er spurt: „Hvert er álit menntmrh. á tillögum nefndar sem starfaði á vegum menntmrn. 1979–1982 og skilaði áliti um endurskoðun grunnskólalaga?“ Svarið er að í þeirri nefnd, sem vann mikið starf, komu fram ýmis sjónarmið sem verður tekið mið af í væntanlegu frv. Síðan grunnskólalögin voru samþykkt fyrir 10 árum hefur verið bent á fjölmörg atriði sem betur mættu fara og auk þess hefur reynslan leitt í ljós að ýmsum framkvæmdaþáttum mætti koma betur fyrir en þar er gert ráð fyrir. Að mínu mati er ekkert þessara atriða mjög stórvægilegt nema ef vera skyldi verkaskiptingin milli ríkis og sveitarfélaga sem gerð var tillaga um að því er varðar rekstur grunnskólanna, en það atriði virðist vera eilíft deilumál og er sannast sagna ekki líklegt til að leiða til stórra breytinga nú. Það verða fremur önnur atriði sem þetta frv. fjallar um. Hv. fyrirspyrjandi skýrði frá nefndinni, sem skipuð var 1979, sem í voru Jónas Pálsson þáverandi skólastjóri, sem var formaður nefndarinnar, Sveinn Kjartansson þáverandi fræðslustjóri og Örlygur Geirsson þáverandi deildarstjóri í rn. Nefndin skilaði tillögum sínum fyrri hluta árs 1981. Sú nefnd leitaði fanga mjög víða og hafði samráð við fjölmarga aðila, en ég hef ekki fullkomið yfirlit yfir hverjir þeir voru. Í okt. 1980 gekkst menntmrn. fyrir ráðstefnu í Munaðarnesi sem bar yfirskriftina „Tengsl grunnskóla og framhaldsskóla“. Það liggur fyrir fjölrituð skýrsla um þessa ráðstefnu og þar komu fram mörg atriði sem höfðu áhrif á endurskoðun grunnskólalaga. Í lok októbermánaðar 1981 gekkst rn. fyrir annarri ráðstefnu í Munaðarnesi og að þessu sinni var fjallað um tillögur endurskoðunarnefndarinnar. Á þeirri ráðstefnu var farið vandlega yfir tillögur nefndarinnar og gerðar á þeim nokkrar breytingar. M.a. var kaflinn um ráðgjafar- og sálfræðiþjónustu að mestu endurritaður. Fyrir liggur fjölrituð skýrsla frá þeirri ráðstefnu og þar eru fyllri upplýsingar um þessi atriði. Á árinu 1982 fól þáv. menntmrh., Ingvar Gíslason, Sigurði Helgasyni, Örlygi Geirssyni og Herði Lárussyni að yfirfara allar fram komnar tillögur um breytingar á grunnskólalögunum þannig að unnt yrði að ganga frá frv. til l. um breyt. á lögum nr. 63 frá 1974. Það veganesti sem þessir embættismenn fengu var að þeir skyldu aðeins sníða stærstu vankantana af lögunum. Margir munu hafa verið þessu ósammála og hafa talið rétt að fara ítarlegar í ýmis grunnskólaatriði og skerpa orðalag í mörgum greinum. Það er vitanlega eðlilegt og þess er sjálfsagt að vænta að ýmsar brtt. komi fram á hv. Alþingi þegar á annað borð verður farið að fjalla um breytingar á grunnskólalögum. Ég vil aðeins bæta því við að á s.l. þingi, á vorþinginu, var reyndar samþykkt breyting á lögunum sem var að efni til úr þessu frv., sem legið hafði fyrir í rn., og varðaði skiptingu í bekki á æðri stigum grunnskóla. En ýmis önnur atriði þarf að skoða í sambandi við endurskoðun þessara laga og verða þau í frv. sem lagt verður fram í vetur. Eitt af því hefur komið fram í nefnd sem unnið hefur að tillögugerð í sambandi við samstarf heimila og skóla og varðar skipan skólaráða. Lögð er áhersla á að þar sem foreldrafélög starfi við skóla velji þau fulltrúa í skólaráð. Þar eru einnig ábendingar um ýmis framkvæmdaatriði í grunnskólum sem stuðla að því að lögin verði betur virk að þessu leyti til. Bind ég vonir við að það geti leitt til enn jákvæðara starfs en nú fer fram í tengslum heimila og skóla.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans við einstökum liðum minnar fsp. Það er góðra gjalda vert að þess er að vænta að við fáum frv. til breytinga á lögum um grunnskóla fram á þessu þingi, enda verði inntak þeirra breytinga þannig að ástæða verði til að taka undir þær. Ég vil þó nefna að vissulega hefði verið æskilegt að fá slíkt frv. fram snemma á þinginu, þegar um svo þýðingarmikið mál er að ræða, ef von á að vera til þess að hægt sé að taka afstöðu til þess og afgreiða það á þinglegan hátt. Því vil ég hvetja hæstv. ráðh. til að hraða þeim undirbúningi eftir föngum. Ég lýsi ánægju minni með þau orð hæstv. menntmrh. að í aðalatriðum verði byggt á núverandi lögum og inntak þeirra breytinga sem hann er að boða hrófli ekki við grundvallarþáttum núgildandi laga um grunnskóla. Ég tel að við þá löggjöf hafi á marga lund mjög vel til tekist og að undirbúningi hennar var unnið með nokkuð óvenjulegum hætti að mörgu leyti. Það var víðtækara samráð við fjölda manns í landinu, skólamenn, sveitarstjórnarmenn og marga fleiri, við undirbúning grunnskólalaganna á sínum tíma og ég tel að það hafi verið mjög góð vinnubrögð sem þar voru viðhöfð og uppskeran hafi verið góð. En þó er það svo að ástæða er til, eins og hér hefur komið fram og margoft hefur verið ályktað um, að endurskoða ákveðna þætti í ljósi fenginnar reynslu og raunar beinlínis að því vikið í lögunum sjálfum að svo skuli gert. Það er ekki ástæða hér og nú að fjölyrða um einstök efnisatriði þessa máls. Til þess verður tækifæri þegar frv. um breytingar á grunnskólalögum kemur fram. Ég veit að það er áhugamál margra, og ekki síst þeirra sem að skólamálum vinna, að þetta verk verði unnið á vegum Alþingis fyrr en seinna og minni m.a. á ályktun frá Kennarasambandi Íslands þar að lútandi. Ég vænti þess að það megi takast góð samvinna um breytingar á þessari mjög svo þýðingarmiklu löggjöf til eflingar grunnskólanum og til að efla lýðræðislegt inntak í skólastarfi á þessu skólastigi og svo þarf vissulega að verða einnig á öðrum skólastigum.



Herra forseti. Nær átta ár eru nú liðin frá því að fyrst var flutt hér á Alþingi frv. til l. um framhaldsskóla og síðan hefur frv. um þetta efni verið lagt fram fimm sinnum með nokkrum breytingum hverju sinni. Síðast kom frv. um þetta efni fram á 105. löggjafarþingi 1982–1983, flutt af Ingvari Gíslasyni þáv. menntmrh. Með þessum frv. var stefnt að heildarlöggjöf um samræmdan framhaldsskóla sem opinn sé öllum sem lokið hafa grunnskóla eða sem náð hafa 19 ára aldri. Framhaldsskólinn skyldi skipulagður sem ein heild sem greinist í nokkur meginnámssvið sem hvert um sig deilist í námsbrautir. Nám á hverri námsbraut miði að almennri menntun og undirbúningi til framhaldsnáms eða sérhæfingu til starfs. Námslok geti orðið eftir 1., 2., 3. eða 4. ár og markaðar verði leiðir til framhaldsnáms á öllum brautum. Nám í framhaldsskóla skv. hugmyndum þessarar síðustu útgáfu frv. um framhaldsskóla skyldi skipulagt í námsáföngum og hver áfangi sé metinn til eininga. Með námsskrám skuli mörkuð meginstefna í námi og þjálfun nemenda, hvort sem nám fer fram í skóla eða á vinnustað. Auk skóla var gert ráð fyrir að skólaverkstæði og fyrirtæki eða stofnanir séu vettvangur náms eða svokallaðir námsstaðir. Fræðsluráð grunnskóla skyldu einnig fjalla um málefni framhaldsskóla hvert í sínu fræðsluumdæmi og skv. þessu frv., sem flutt var á þinginu 1982–83, var gert ráð fyrir að fela mætti fræðsluskrifstofum verkefni við stjórnun framhaldsskóla í viðkomandi umdæmi. Þá skyldi stefnt að því að sem fjölbreyttast val námsbrauta verði í hverjum landshluta. Skv. frv. um framhaldsskóla, frv. sem lagt var fram í tíð síðustu ríkisstj., var menntmrn. ætlað að gera áætlun til fimm ára um skipan námsbrauta á framhaldsskólastigi og um framkvæmdir til að koma þeirri skipan á að fengnum tillögum m.a. frá fræðsluráðum í hverju fræðsluumdæmi. Það var kveðið á um að í fyrstu fimm ára áætlun af þessu tagi yrði sérstök áhersla lögð á eflingu verknámsbrauta. Í síðasta frv. voru hins vegar ekki ákvæði um breytingar á skólakostnaði frá gildandi lögum og gert ráð fyrir sérstökum lögum er tækju á fjármálaþættinum. Þetta frv. fékk litla umfjöllun af hálfu þingsins, enda dró þá til kosninga. Æ tilfinnanlegra verður með hverju ári sem líður að Alþingi skuli ekki setja lög um framhaldsskólastigið. Þetta skapar óvissu fyrir alla sem við þetta skólastig starfa og hefur áhrif á skólastarf á öðrum skólastigum, bæði á grunnskóla- og á háskólastigi. 3. fulltrúaþing Kennarasambands Íslands ályktaði um þetta efni í júní s.l. og skoraði þar á Alþingi að afgreiða sem fyrst, og eigi síðar en vorið 1985, samræmda löggjöf um framhaldsskóla. Þetta þing KÍ lagði þunga áherslu á að verkmenntunin, bæði til lands og sjávar, verði metin að verðleikum og sitji við sama borð og annað framhaldsskólanám. Setning laga um framhaldsskóla er stórmál sem óhjákvæmilega þarf að fá vandaða meðferð af hálfu þingsins og því væri æskilegt að frv. þar að lútandi kæmi sem fyrst fram hér í þinginu. Ég hef því leyft mér að beina eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „1. Hvað líður undirbúningi á vegum menntmrn. að löggjöf um framhaldsskóla? 2. Hver eru meginstefnumið ráðh. varðandi slíka löggjöf um nám á framhaldsskólastigi?“



Herra forseti. Fyrri liður þessarar fsp. er: „Hvað líður undirbúningi á vegum menntmrn. að löggjöf um framhaldsskóla?“ Nú má ekki skilja það svo að í landinu sé engin löggjöf um framhaldsskóla. Það eru hins vegar ekki ein lög sem fjalla um framhaldsskóla, heldur fleiri lagabálkar. Ég greindi frá því á þingi í fyrra að þá hefði ég horfið frá því að sinni að leggja fram. frv. til laga um samræmdan framhaldsskóla. Svo stendur enn og ástæðan er sú sem ég skal nú greina frá: Þau frv. um það efni sem hafa verið lögð fram síðan 1976 hafa ekki náð fram að ganga og ég tel það dapurleg örlög stórra frumvarpa að fara inn og út af þingi a.m.k. fimm sinnum í röð án þess að menn vilji samþykkja þau þó að ekki sé enn notuð sama aðferðin, heldur reynt að gera sér grein fyrir hvernig stendur á þessu. Staðreyndin er sú að frá því að framhaldsskólafrv. var fyrst lagt fram hér á Alþingi hafa framhaldsskólar haldið áfram að þróast og það er nú orðið ljóst að framhaldsskólar með ýmsu sniði geta starfað hlið við hlið í landinu. Má líta svo á að það sé í þágu þeirra einstaklinga sem útskrifast úr grunnskóla að geta valið um fleiri en eina tegund framhaldsskóla. Þegar tekið var að fjalla um lög um framhaldsskóla í kjölfar grunnskólalaganna og með hliðsjón af fyrstu áfangaskólunum var hugmyndin sú að steypa alla framhaldsskóla í sama mót, þ.e. mót fjölbrautaskólanna. Þetta mætti víða mótspyrnu og nú er talið sjálfsagt að skólar séu með mismunandi sniði. Þó er rétt að leggja áherslu á lágmarkssamræmingu á þann veg að nemendur geti flust á milli skóla og brauta án þess að tefjast mjög í námi. Þar sem undanfarin ár hefur verið beðið eftir heildarlöggjöf um framhaldsskólana og menn hafa oft hallast að því að telja að allsherjarlausn felist í heildarlöggjöf, en það er vitanlega misskilningur, þá hefur öll önnur laga- og reglugerðarsmíð um þetta skólastig legið niðri þar til s.l. vor þegar sett voru lög um öldungadeildir sérstaklega og í sumar reglugerð í kjölfar þeirra laga. Í rn. er nú unnið að undirbúningi reglugerðar fyrir fjölbrautaskóla, en eftir slíkri reglugerð hefur einmitt verið beðið af fyrrgreindum ástæðum. Vonast ég til að hún geti greitt töluvert úr vanda sem menn hafa talið að við væri að etja á þessu stigi. Það er vitanlega rétt að verkmenntunin hefur sinn mikilvæga sess í framhaldsskólum af þessu tagi. Fjölbrautaskólarnir og áfangaskólarnir hafa sýnt mjög góðan árangur að þessu leyti og sýnt og sannað mikilvægi sitt, en engu síður tel ég jafnaugljóst að framhaldsskólar með öðru sniði eigi að geta starfað við hlið þeirra í landinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að svara fsp. minni, en ég get ekki lýst ánægju með inntak hennar ræðu eða svar hennar því að þar kom skýrt fram, eins og hv. þm. hafa heyrt, að ráðherrann hefur ekki í hyggju að undirbúa löggjöf, löggjöf um samræmdan framhaldsskóla eða rammalög sem taka yfir þetta skólastig. Það eina sem við heyrum að sé í undirbúningi nú varðandi framhaldsskólastigið á vegum menntmrn. er reglugerð um fjölbrautaskóla. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum yfir þeirri stefnu sem hæstv. menntmrh. hefur tekið varðandi málefni þessa skólastigs. Ég tel að það sé ekki frambærileg skýring á neinn hátt þó að Alþingi hafi áður fjallað um frumvörp um framhaldsskóla án þess að afgreiða þau og taka til þeirra afstöðu. Ég tel að sú vinna sem fór fram í sambandi við þau efni hafi vissulega á ýmsan hátt nýst í framkvæmd, það hafi verið tekið mið af mörgum þáttum sem þar voru á blaði varðandi mótun einstakra skóla og samræmingu milli skóla þannig að hún hafi ekki verið unnin fyrir gýg. En það skapar auðvitað mikið óöryggi á þessu skólastigi ef ekki er löggjöf þar sem kveðið er á um lágmarkssamræmi milli skóla og skólastofnana og auðvitað einnig varðandi kostnaðarþáttinn sem nú er mjög mismunandi varðandi skóla á þessu skólastigi. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli á aðstöðu verkmenntunarinnar innan framhaldsskólans nú, á framhaldsskólastiginu. Þar þyrfti að gera markvisst átak, stórt átak til úrbóta, gera verknámsbrautir og þá skóla sem öðrum fremur sinna verknámi aðlaðandi og búna til þess að rækja hlutverk sitt, sem þeir engan veginn eru nú, og fella slíkar námsbrautir með skipulegum hætti að öðrum þáttum, námsbrautum og námssviðum á framhaldsskólastiginu, þannig að bæði sé um hagkvæmni að ræða og samræmi til þess að nemendur lendi ekki í blindgötu og geti hverju sinni nýtt það nám sem þeir hafa stundað í framhaldandi námi, jafnvel þó að breytt sé um áherslur. Ég tel að þetta efni, þörfin fyrir samræmda löggjöf um framhaldsskólastigið, sé svo mikilvægt að Alþingi verði að taka á því máli, þó svo að hæstv. menntmrh. sjái ekki ástæðu til þess að undirbúa það í sínu rn. Ég tel að þær upplýsingar, sem ráðh. hér hefur gefið, hljóti að verða þm. hvatning til þess að taka á þessu máli á vegum þingsins og undirbúa löggjafaratriði til þess að ná fram æskilegum markmiðum á framhaldsskólastiginu og tryggja eðlilega þróun þess. Hæstv. ráðh. boðar þá stefnu að einstakir skólar starfi undir sérgreindum lögum og þróist jafnvel sitt í hvora áttina þó að það hafi ekki verið orð hæstv. ráðh. Hættan er fyrir hendi að sú stefna horfi síst til heilla og því er brýnt að þingið taki á málefnum framhaldsskólans og afgreiði lög. Það ætti ekki að vera ofætlan eftir alla þá umr. og undirbúningsvinnu sem farið hefur fram á fyrri árum, undanfarin átta ár, varðandi þetta skólastig.



Herra forseti. Þau atriði, sem hv. 5. þm. Austurl. nefnir hér að sérstakra úrbóta þurfi við í rekstri framhaldsskóla, leysast ekki með heildarlöggjöf, heldur með fjárframlögum. Talað er um búnað og aðstöðu verkmenntadeildar. Slíkt breytist ekki þó að sett sé heildarlöggjöf. Heildarlöggjöf er út af fyrir sig myndarlegt orð, en það er hreint og beint ritstjórnaratriði í lagasafni hvort lög um tilteknar stofnanir eru í heildarlöggjöf eða fleiri smálögum. Sum lönd hafa þá stefnu að setja margs konar heildarlöggjöf, en ekki er þar með sagt að betur sé búið að þeim stofnunum eða betra sé að framkvæma lögin. Þetta er hreint tæknilegt atriði. Aðalatriðið er að til séu greinileg lög um það sem löggjöf þarf um, en ekki að fylla löggjöfina með alls kyns yfirlýsingum sem varða ekki framkvæmdaatriðin. Þetta má segja að sé almennt stefnumið í sambandi við löggjöf. Menn hafa nokkuð mismunandi skoðanir á þessu. Ég tel að margorð löggjöf og heildarbálkar séu oft fremur til að flækja málin fyrir fólki en að auðvelda framkvæmdina. Ég held að aðalatriðið sé að gera þeim skólum, sem á þessu sviði starfa í landinu, sem allra best fært að sinna hlutverki sínu og líka hitt að ganga svo frá málum að leiðir manna lokist ekki þó að þeir skipti um svið einhvern tíma á námsferlinum. Út af fyrir sig þarf enga heildarlöggjöf um alla framhaldsskóla til að leysa það. Það má vel vera að hv. þm. þætti betur búið að æskulýðnum með því að hafa öll lög um framhaldsskóla undir einni fyrirsögn. Frá mínu sjónarmiði skiptir það engu máli, heldur hitt, að þau lög sem í landinu gilda séu skynsamleg, framkvæmanleg og ekki þannig að þau steypi alla unglinga í sama mót eða fækki þeim leiðum til vals í námi og starfi sem skólarnir hljóta að bjóða upp á.



Herra forseti. Fjöldi kennara útskrifast árlega frá Kennaraháskóla Íslands með fullgild kennsluréttindi. Þrátt fyrir það er aðeins lítill hluti þeirra sem ræður sig til kennslustarfa. Byrjunarlaun kennara eftir þriggja ára háskólanám eru 15 843 kr. og hæstu laun grunnskólakennara, þ.e. þeirra sem kennt hafa í 23 ár, eru 21 717 kr. Á hinum almenna vinnumarkaði bjóðast mun betri laun. Aðstaða sú sem kennarar þurfa að búa við gerir starfið ekki eftirsóknarvert. Skólahúsnæði er á margan hátt ófullnægjandi, stærð húsnæðis oft og tíðum ekki miðuð við þann nemendafjölda sem þar stundar nám og Síða tvísett í bekki. Aðstöðu vantar fyrir ýmsar kennslugreinar, svo sem íþróttir, mynd- og handmennt, heimilisfræði, tónmennt, eðlisfræði, líffræði o. fl. Skólasöfn ýmis vantar algjörlega eða er illa að þeim búið. Sífellt meiri kröfur eru gerðar til skólans og verkefnum kennara fjölgar. Kennsluhættir hafa breyst, vinnuálag kennara aukist, krafist er aukinnar samvinnu, skipulagningar og sveigjanleika hjá kennurum. Mikill tími fer í að fylgjast með nýjungum í skólastarfinu og að kynna sér nýtt námsefni. Námsefnisskortur er tilfinnanlegur og kennarar leggja á sig ómælda vinnu til að mæta þörfum hvers nemanda. Uppeldishlutverk skólans fer stöðugt vaxandi vegna breyttra þjóðfélagshátta. Vegna þess hve kennarar eru lágt launaðir, miðað við menntunarkröfur og þá auknu ábyrgð sem fylgir kennarastarfinu, auk lélegra vinnuaðstæðna oft og tíðum, hefur sífellt reynst erfiðara að fá kennara með tilskilin kennsluréttindi til starfa við grunnskóla landsins. Þróun kennslumála er orðin í mikilli hættu þegar reyndin er sú að stöðugt fleiri kennaramenntaðir leita annarra starfa, en í störf kennara ganga ófaglærðir réttindalausir einstaklingar. Þeir einstaklingar sem þannig fylla kennarastöður um lengri eða skemmri tíma vinna oft þarft verk og forða vandræðaástandi sem skapast hefði vegna kennaraskorts. Á þetta einkum við úti á landi. Þó að sumir hafi þannig reynst vel þrátt fyrir lítinn sem engan starfsundirbúning er hitt jafnvíst að slíkar bráðabirgðalausnir með tíðum kennaraskiptum eru óviðunandi og beinlínis skaðlegar námi barna. Þarf þá ekki að taka fram hve óviðunandi misrétti ríkir milli dreifbýlis og þéttbýlis í þessum efnum. Mig langar að taka dæmi um kennararáðningu í grunnskóla, sögu sem mér var sögð: Bílstjóra vantaði til að aka börnum til og frá skóla. Maðurinn sem sótti um starfið hafði ekki meirapróf bílstjóra, þ.e. hann hafði ekki tilskilin réttindi til að aka skólabíl, og var því ekki ráðinn sem bílstjóri. Í staðinn var maðurinn ráðinn sem kennari að skólanum. Þess skal getið að viðkomandi maður hafði aldrei í kennaraskóla komið. Þá var ekki spurt um tilskilin réttindi til starfs. Sá skortur á eftirspurn sem ríkir eftir störfum kennara hefur nú sýnt sig vera líka eftir kennaranámi. Undanfarin ár mun inntöku nýrra nemenda í Kennaraháskóla Íslands hafa verið þannig háttað að biðlistar frá fyrra ári hafa verið tæmdir og nýjar umsóknir afgreiddar. Fjöldinn í 1. bekk s.l. vetur, 1983–1984, er sagður hafa verið um 120 nemendur og þó nokkrir á biðlista. Í haust 1984 voru allir teknir inn í skólann sem voru á biðlista frá fyrra ári svo og nýjar umsóknir. en nemendafjöldi náði aðeins um 90 nemendum og enginn á biðlista í ár. Vegna þess hve inntak kennslustarfsins hefur breyst og. kröfur til skólans aukist er engan veginn hægt að ætlast til þess af sanngirni að fengnir séu til kennslustarfa einstaklingar sem engrar menntunar hafa notið á sviði uppeldis- og kennslufræða né heldur er það boðlegt nemendum. Mjög mikilvægt er að vel hæfir kennarar, sem hlotið hafa menntun í uppeldis- og kennslufræðum, ráðist til starfa að grunnskólum landsins. Því er nauðsynlegt að vel verði búið að kennslustarfinu og það verði gert eftirsóknarvert. Á þann hátt stuðlum við að betri framtíð barna okkar og þjóðarinnar allrar. Því vil ég beina eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: 1. Hve margar stöður í grunnskólum eru skipaðar eða settar kennurum með kennsluréttindi? 2. Hve margir stundakennarar við grunnskóla eru með kennsluréttindi? 3. Hvert er hlutfallið milli réttindamanna og réttindalausra í 1.–6. bekk og í 7.– 9. bekk grunnskólans? 4. Hvert er hlutfall milli réttindamanna og réttindalausra í grunnskólum í þéttbýli og dreifbýli miðað við a) full stöðugildi, b) fjölda kennara? Þessi fsp. er í raun nátengd fyrri fsp. minni, um lögverndun á starfsheiti kennara.



Herra forseti. 1. spurning hv. 3. landsk. þm. er þessi: „Hve margar stöður í grunnskólum eru skipaðar eða settar kennurum með kennsluréttindi?“ Svarið er að það liggja ekki ennþá nákvæmar tölur fyrir nú um yfirstandandi skólaár, en ætla má að hlutföll séu svipuð og á síðasta skólaári. Þá voru settir eða skipaðir kennarar í grunnskólum alls 2 715 og af þeim voru 2 302 með full kennsluréttindi eða 84.8%. Kennarar án kennsluréttinda voru 413 eða 15.2%. 2. spurningin var þessi: „Hve margir stundakennarar við grunnskóla eru með kennsluréttindi?“ Ég tek það fram í þessu sambandi að ekki er unnt að gefa hin allra fyllstu svör við sumum spurningunum vegna verkfallsins. E.t.v. get ég gefið fyllri svör þegar starfslið ráðuneytisins er komið til starfa. Þessar upplýsingar hefur deildarstjóri grunnskóladeildar, Sigurður Helgason, unnið og kveður vissa erfiðleika fólgna í þessu atriði. En svarið við spurningunni um stundakennara við grunnskóla var þetta, að í fyrra voru nálægt 50% stundakennara í meira en hálfu starfi með full kennsluréttindi. 3. spurningin var: „Hvert er hlutfallið milli réttindamanna og réttindalausra í 1.–6. bekk og 7.–9. bekk grunnskólans?“ Svarið er: Kennarar með full kennsluréttindi eru hlutfallslega fleiri í neðri bekkjum grunnskólans. Spurningunni er að öðru leyti ekki hægt að svara vegna þess að margir kennarar kenna bæði í neðri bekkjum og efri bekkjum, einkum í grunnskólum í dreifbýli. 4. spurningin var þessi: „Hvert er hlutfali milli réttindamanna og réttindalausra í grunnskólum í þéttbýli og dreifbýli miðað við a) full stöðugildi, b) fjölda kennara?“ Hlutfall kennara með full kennsluréttindi var sem hér segir í einstökum fræðsluumdæmum skólaárið 1983– 1984: Í Reykjavík 98.6%, á Reykjanesi 91.5%, á Vesturlandi 70.5%, á Vestfjörðum 65.8%, á Norðurlandi vestra 75.6%, á Norðurlandi eystra 78%, á Austurlandi 63.1% og á Suðurlandi 82.1%. Það er því miður ekki mannafli í menntmrn. þessa dagana til að reikna út stöðugildi, en hv. þm. skal fá svar við því strax og um hægist í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. svör hennar og mun bíða með frekari athugasemdir þangað til fullunnar tölur koma frá menntmrn.