Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Það munu ekki vera deildar meiningar um nauðsyn þess, að almenningur eigi sem allra greiðastan aðgang að því að sjá veðurfréttir þær og veðurspár, sem veðurathugunarstofan gefur út. sérstaklega á þetta þó við um sjómennina. Er það mál svo viðurkennt, að um það þarf ekki frekar að ræða. sá var síður áður, að veðurfregnir voru birtar á helztu landssímastöðvunum tvisvar á dag, en eftir að Útvarpsstöð Íslands tók til starfa, var hún látin varpa út veðurfregnunum, þar sem sýnt var, að með því kæmu þær að meiri og víðtækari notum. En þar sem nauðsynlegt þótti, að þær væru eftir sem áður festar upp á helztu útróðrarstövum, á þann hátt að almenningur ætti greiðan aðgang að, þá voru í fjárl. þessa ars veittar 5000 kr. til Fiskifélags Íslands í þessu skyni og það svo látið annast um birtingu veðurfregnanna í sjóplássum og kauptúnum. Fiskifélagið hefir starfrækt þetta á þann hátt, að það hefir tekið ákvörðun um að birta veðurfregnir á 59 stöðum á landinu. Hefir það gert samning við einstaka menn á þessum stöðum um að skrifa upp á sérstök eyðublöð og birta veðurfregnirnar. þetta hefir gengið misjafnlega. Það hefir reynzt erfiðleikum bundið að fá menn til að taka þetta að sér. Auk þess hafa komið óskir frá fleiri stöðum en þessum 59 um birtingu veðurfregna hjá sér. Virðist sjálfsagt að verða við þeim kröfum. En slíkt myndi kosta nokkurt fé, ef að fullu skyldi úr bætt. Stj. hefir því lagt þetta frv. fram, sem gerir ráð fyrir nokkuð annari skipun á þessu máli. Aðalatriðið er, að þar sem sjósókn er eða útræði er hættulegt, eða ef meiri hluti kjósenda í sveitarmálefnum æskir þess, þá skuli hreppsnefndir eða bæjarstjórnir sjá um, að hæfur maður eða kona annist um birtingu veðurfregna á kostnað sveitar- eða bæjarfélagsins. Ríkissjóður endurgreiðir svo helming þessa kostnaðar, po ekki yfir 50 kr. á hvern stað. Þetta gefur öllum jafnan rétt til birtingar veðurfregna, en takmarkar þó gjöld ríkissjóðs til þessarar starfsemi. Sjútvn. hefir athugað þetta frv. og telur tilhögun þá, sem frv. gerir ráð fyrir, heppilegri en þá, sem áður var. Hinsvegar má vera, að reynslan bendi síðar á heppilegri leið, eða breytingar á þessu, en n. telur, að frv. sé til bóta, og leggur því til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Einar Arnórsson) Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál. N. hefir átt tal við útvarpsstjóra um frv., og hefir orðið samkomulag um nokkrar breyt. á því. Höfuðbreytingin er sú, að menn þurfi ekki að koma hingað til Reykjavíkur til þess að flytja sjálfir erindi þau, er þeir samkv. þessu frv. eiga að flytja í útvarpið, heldur verði látið nægja, að þeir sendi erindin í handriti hingað og að starfsmenn útvarpsins annist um flutning þeirra. Sparast með þessu ferðakostnaður, sem annars kostar yrði að greiða höfundum erindanna. Ég geri ráð fyrir, að hér sé um svo sjálfsagða breyt. að ræða, að frv., svo breytt, gangi mótmælalaust í gegnum deildina.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þeir tímar, sem nú standa yfir, eru að vísu þannig, að þeir hvetja ekki til nýrra framkvæmda, sem hafa kostnað í för með sér. Að því leyti mætti líta svo á, að till. sú, er hér liggur fyrir um skipun mþn., sem ríkissjóður beri kostnað af, sé í ósamræmi við þessa tíma. En ég geri ráð fyrir, að nefndarskipun þessi þurfi ekki að kosta nema lítið fé og málið hinsvegar þannig vaxið, að Alþingi ber skylda til að gefa því nokkurn gaum. Í annan stað eru einmitt þeir tímar nú, sem hvetja sérstaklega til þess að sinna slíkum málum, og virðist mér því, að ekki megi horfa í, þó að kosti eitthvað. Málefnum okkar unga iðnaðar hefir fram að þessu verið of lítill gaumur gefinn á Alþingi. Og á sumum sviðum hefir iðnaðurinn orðið að þola ranglæti af íhlutun hins opinbera, t. d. í skattalöggjöf, eins og bent er á í bréfi Iðnaðarmannafél. í Reykjavík, sem fylgir grg.till. þessarar. Skattalöggjöf þessari er þannig háttað, að segja má, að hún miði á stundum meira að því að vernda erlendan iðnað en að ívilna okkar innlenda iðnaði og gera hann samkeppnisfæran. Sem dæmi má nefna, að ef fluttir eru inn alsmíðaðir bátar, þá eru þeir tolllausir, en af efni því, sem flutt er inn og Íslendingar sjálfir smíða báta úr, verður að greiða toll. Á meðan svona stendur geta íslenzkir bátasmiðir ekki keppt við þá erlendu, en af því leiðir, að langtum færri bátar eru smíðaðir í landinu en annars mundi vera. Sama er að segja um bókband. Á bundnum bókum, sem inn eru fluttar, er enginn tollur, en á pappa og pappír og öðru því efni, sem íslenzkir bókbindarar nota við iðn sína, hvílir tollur. Það leikur ekki á tveim tungum, að okkur er mikil þörf á, að unnið sé meira úr íslenzkum framleiðsluvörum en hingað til. Að þessu leyti er hér um ónumið land að ræða, enda hefir til þessa verið allt of lítið gert af hálfu hins opinbera að vinna sem bezt úr þeim vörum, sem framleiddar eru í landinu. Þarf ekki að efa, að allt slíkt gæti fært okkur drjúgan arð, jafnhliða og þau störf færðust yfir á fjölbreyttara svið. Það er því mitt álit, að þar sem sú alda gengur nú yfir öll lönd að hlynna að innlendum iðnaði og búa sem bezt að sínu, þá muni þær öldur einnig ganga yfir okkar land, enda er svo að sjá, sem þessi hreyfing sé allsterk orðin, og á ég þar við íslenzku vikuna, er kaupmenn og iðnaðarmenn hafa bundizt samtökum um að koma á um páskaleytið. Virðist mér því margt benda til, að nú sé sérstaklega hentugur tími að hrinda þessum málum áleiðis. Um þau verkefni, sem talin eru upp í till., ætla ég ekki að ræða að þessu sinni, enda geri ég ekki að kappsmáli ýmis þau atriði, sem þar eru nefnd, né um skipun nefndarinnar. Ég taldi sjálfsagt, að landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn eigi sína fulltrúa í n., því að báðir þessir aðilar leggja svo mikið til af framleiðsluvörum, sem þarf að gera arðbærar. Annars vona ég, að betri tímar séu framundan, en þó er sjálfsagt að hlynna að okkar innlenda iðnaði og gera hann fjölbreyttari. Að vísu getur svo farið, að þessir krepputímar vari lengur en þeir bjartsýnustu gera ráð fyrir nú, og því er enn meiri þörf fyrir sérstakar ráðstafanir í þessum efnum. Þess er líka að vænta, að þær einar ráðstafanir verði gerðar, sem notast megi síðar, þó að kreppunni ljúki. Ein af kröfum iðnaðarmanna hefir verið sú, að Alþingi kjósi iðnaðarnefnd, er sé hliðstæð þeim tveim nefndum, sem þingið kýs vegna landbúnaðar- og sjávarútvegsmála, og er sú krafa sett fram að nýju í bréfi því, er ég minntist áður á. Í hv.Nd. er nú komið fram frv. í þessa átt, og tel ég sjálfsagt að það nái fram að ganga. Þess vegna teldi ég rétt, að þessi hv. d. kysi nú þriggja manna iðnaðarmálanefnd, sem fengi þessa till. til athugunar og önnur þau mál, sem iðnað snerta. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um málið að þessu sinni, en geri að till. minni, að umr. verði frestað og málinu vísað til þessarar væntanlegu n., sem ég vænti, að hv. d. kjósi nú þegar, þó að þingsköp mæli ekki svo fyrir.

Halldór Steinsson Eins og kunnugt er, hefir á síðari árum verið hrúgað upp fjölda milliþinganefnda og öðrum n. með ærnum kostnaði, en árangur af störfum þeirra ærið smávaxinn samanborið við kostnaðinn. Mér finnst því að bera í bakkafullan lækinn að bæta nú enn við nýrri n. á þeim krepputímum, sem nú eru, enda mun ég greiða atkv. á móti skipun slíkrar n. og till. þessi fer fram á. Þó að iðnaðar- og iðjumál séu að vísu vandasöm, þá álít ég, að ekki þurfi að skipa sérstaka mþn. til að ráða fram úr þessum málum, heldur geti ríkisstj. með aðstoð fagfróðra manna ráðið fram úr þessum málum. Þó að nauðsynlegt sé, að eitthvað meira sé gert fyrir iðnað okkar en hingað til, þá geri ég ráð fyrir, eins og n. á að vera skipuð samkv. till., að iðnaðarmenn hafi þar litlu að ráða og lítið gagn af. Eftir till. ráða iðnaðarmenn aðeins einum manni í n., hinir eiga að vera útnefndir af Alþýðusambandi Íslands, Félagi íslenzkra botnvörpunga, Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, en fimmta manninn skipar hæstv. stj. Er því engin trygging fyrir því, að beztu menn úr hópi iðnaðarmanna veljist í nefndina. Hæstv. ráðh. gat þess, að sér væri ekkert kappsmál, hvernig n. væri skipuð, og því mætti e. t. v. breyta í meðferð málsins hér í deildinni. En mér finnst, eins og ég hefi vikið að, að við getum komizt af án þessarar n. Þessi mál hefir Iðnaðarmannafélagið tekið til meðferðar og gert um þau ákveðnar till., og iðnráðið hefir óskað eftir, að þessi þáltill. verði ekki samþ. Ég sat nýlega á fundi iðnráðsins, þar sem forráðamenn iðnaðarins andmæltu till. og töldu ekkert með henni unnið. Og þegar þeir sjálfir beiðast undan þeim ráðstöfunum, sem till. fer fram á, ætti þingið að taka tillit til þess. Iðnaðarmenn hafa bent á, hvaða endurbætur þeir telji nauðsynlegastar iðnaðarins vegna, en þær eru fyrst og fremst, að Alþingi setji sérstök lög, er lækki ýmsa ósanngjarna tolla, er nú hvíla á iðnaðarvörum og kreppa að iðnaðinum. Ég get ekki mælt með því, að till. nái samþykki, en vænti þess, að hæstv. stj. taki þessi mál til athugunar fyrir næsta þing; og sé um einhver atriði að ræða, sem stj. telur sig ekki hafa næga þekkingu á, ætti að vera innanhandar fyrir hana að fá fagmann sér til aðstoðar. Þó að hæstv.forsrh. segi, að þessi mþn. þurfi ekki að kosta mikið fé, þá legg ég ekki mikið upp úr því. Reynsla undanfarandi ára hefir sýnt annað.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. þm. Snæf. álítur óþarft að skipa þessa mþn. og telur, að hún muni verða svo dýr. Að því leyti er ég óánægður með andúð hans gegn till. En ég er ánægður að heyra þennan hv.þm. segja, að hann telji stj. færari til þess að tilnefna hæfa menn til að vinna að þessum málum en þær stofnanir, sem till. nefnir. Tek ég þetta sem traust á stj. og er honum þakklátur fyrir. En þó að ég vantreysti ekki stj., þá býst ég samt við, að þegar þær stofnanir, sem hlut eiga að máli, útnefna mennina, sé betur fyrir því séð, að leyst verði úr þessum málum svo að við megi una, í stað þess að stj. hafi allan veg og vanda af því. Við samningu till. þótti því liggja beinast við að benda á Samband ísl. samvinnufélaga f. h. landbúnaðarins og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda fyrir sjávarútveginn. Með þessu vildi ég tryggja, að betri menn veldust í n. en ef stj. veldi þá. Hinsvegar hygg ég, að hv.þm. Snæf. geri of mikið úr því, hvað n. muni kosta, og þó að því ráði verði horfið, að stj. útnefni mennina, þá verður ekki hjá því komizt að borga þeim fyrir starfið. En að n. verði miklu dýrari með því að þessar stofnanir tilnefni mennina, fæ ég ekki skilið. En hvað sem þessu líður, vil ég undir öllum kringumstæðum, að komi fram ákveðinn vilji um, að meira sé gert fyrir þessi mál en áður, og fyrsta sporið til þess er, að hv. deild kjósi iðnaðarmálan. nú þegar, sem athugar till. þessa og önnur skyld mál. Hv. þm. Snæf. sagði, að iðnráðið væri á móti þessari till. Ég veit ekki til, að frá því hafi borizt óskir til Alþingis um að fella þessa till., en hitt veit ég, að einn maður í iðnráðinu er á móti þessu, og getur vel verið, að það sé vegna þess, að stj. hefir ekki leitað til hans. Mér er kunnugt um, að margir iðnaðarmenn eru með þessu, enda er till. fram borin af mér eftir ósk stjórnar stærsta iðnaðarfélagsins hér. Annars ítreka ég þá ósk mína, að umr. sé frestað og málinu vísað til sérstakrar nefndar.

Halldór Steinsson Hæstv. forsrh. má ekki halda, að í orðum mínum áðan hafi falizt sérstakt traust til hans eða stj., þótt ég héldi því fram, að óþarft væri að skipa mþn. í þessi mál. En hitt sagði ég, að hæstv. stj. ætti sjálf að vera fær um að ráða fram úr þessum málum með aðstoð sérfróðra manna, og þó að eitthvað þyrfti að greiða fyrir slíka aðstoð, mundi sá kostnaður verða hverfandi samanborið við kostnað við milliþinganefnd. Ég þori að fullyrða það, að á fjölmennum fundi, sem þetta ráð hélt nýlega, var þessu haldið fram, án þess að nokkur mótmælti því, og að meiri hl. iðnaðarmanna vill, að till. nái ekki fram að ganga á þessum grundvelli. Hæstv. ráðh. kvaðst hafa átt tal við ýmsa iðnaðarmenn hér í Reykjavík, sem væru hlynntir því, að þessi n. væri skipuð. Ég býst við, að þeir séu hlynntir einhverri leiðréttingu þessara mála, sérstaklega um þau atriði, sem þeir taka fram í bréfinu, sem fylgir grg. frv., sem sé endurbætur á iðnlöggjöfinni og tollalöggjöfinni, og sem þeir leggja áherzlu á, að tekin verði til greina. En eins og ég hefi áður sagt, mætti vel ráða bót á þessu án þess, að skipa þurfi til þess sérstaka mþn. og án þess að ríkisstj. þurfi að fá til þess nokkra aðstoð.

Jón Þorláksson Mér þótti undarlegt að hlusta á það, sem hæstv. ráðh. sagði um tollalöggjöfina að því er snertir innlendan iðnað. Hann lýsti því, að hún verkaði stundum sem verndartollur fyrir útlendan iðnað, og nefndi þar til glugga og hurðir, báta og bundnar bækur. Hæstv. ráðh. minntist ekki á það, að á síðasta þingi voru afgr.l., sem heimila stj. að ráða bót á þessu. Og hafi þessi l. ekki náð tilgangi sínum, er það af því, að heimild þeirra hefir ekki verið notuð. Mér þótti helzt að heyra á því, sem hæstv. ráðh. sagði, að í höndum stj. sæti allt við sama og var áður en þessi heimildarl. voru sett. Mér þótti þetta undarlegt í ræðu hans og vænti, að það komi fram upplýsingar um það hér í d., hvort landsstj. hefir sýnt það nenningarleysi að vanrækja að framkvæma heimild þessara laga. Að öðru leyti vil ég henda á það, að þessi till., sem kemur frá hæstv. stj., er hnefahögg framan í iðnaðarstétt landsins, þar sem till. gengur alveg framhjá því, sem þó er vitanlegt, að svo að segja allur iðnrekstur hér á landi hefir bundizt í skipulagðan félagsskap iðnaðarmannanna sjálfra. Maður skyldi því ætla, þegar landsstj. kemur fram og segist nú ætla að fara að sinna þessum málum meira en verið hefir, að till. hennar bæri þess vott, að hún vissi, að iðnaðarmenn hafa unnið þennan atvinnuveg upp án nokkurs atbeina þess opinbera, og að þeir hafa sjálfur skipulagt félagsskap um sín mál. Það er því næsta undarlegt, að í uppástungunum um það, hverjir skuli tilnefna menn í mþn., skuli alveg vera gengið framhjá þeim félagsskap, sem iðnaðarmenn hafa komið upp og hafa með sér og tekur yfir allan iðnrekstur í landinu, eða svo að segja, því að þeir, sem eru utan þeirra samtaka, munu vera sárafáir. Ég læt mér nú þetta nægja við þennan fyrri hl. umr., og geri ég ráð fyrir, að till. verði vísað til n. og að mér gefist þá tækifæri til frekari aths.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég gerði fullkomlega ráð fyrir því, að hv. 1. landsk. léti falla þau orð, sem hann lét falla um fyrri hl. till., um endurskoðun tollalöggjafarinnar að því er iðnaðinn snertir. Mér kom það því ekki á óvart, að hann hefir komið inn á þetta nú. Hugsunin, sem liggur á bak við till., er að styðja íslenzkan iðnað. Eins og kunnugt er, bar hann fram á síðasta þingi till. um að íþyngja innlendri framleiðslu. Hv. þm. lagði þá til, í sambandi við framlenging verðtollsins, að fella niður tolla á mörgum vörutegundum, sem framleiddar eru í landinu. Það er því í góðu samræmi við fyrri framkomu þessa hv.þm. í þessu máli í fyrra, að hann nú rekur tærnar í þau ákvæði till., sem miða að því að styðja innlenda framleiðslu. Þá till., sem hv.þm. bar fram í fyrra, bar hann að vísu ekki fram af hálfu síns flokks, en hún sýnir stefnu hans í þessum málum. Mér kom því ekkert á óvart, þó að till., sem fer fram á að styðja íslenzkan iðnað, yrði fyrir ónáð hans og að hann veiti henni andstöðu. Að öðru leyti mun ég geyma mér að tala um þetta til síðari umr. þessa máls.

Flm. (Pétur Ottesen) Á þessu stigi læt ég nægja að vísa til ástæðna frv. í grg. þess, en vil leggja til, að frv. verði afgr. til 2. umr. og samgmn. að lokinni þessari umr.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég er samdóma hv.flm. um það, að þessi till. sé orð í tíma talað. Hinu býst ég samt við, að hvorki hv.flm. eða hv.þd. séu svo bjartsýn nú, að þeim virðist hægt að gera ráð fyrir framkvæmdum af þessu tægi nú í bili. Þetta mál þarf vitanlega sinn umhugsunartíma eins og önnur mál, og það þykist ég vita, að vaki fyrir hv.flm. Málið þarf að fara til heilbrigðisstj. og rannsakast þar, svo að ekki þurfi að standa á undirbúningi þess, þegar Alþingi sér fært að hefjast handa til framkvæmda. Þó að málið sé nú á þessu frumstigi, þá teldi ég samt bót í því, að hv.flm. vildi nánar gera grein fyrir, hvernig hann hugsar sér þessu fyrir komið, og sömuleiðis hvort hann álítur, að þessi till. öðlist lagagildi, ef hún er samþ. með tveim umræðum í báðum þd., eða hvort hann gerir ráð fyrir, að ekki verði lagt í kostnað fyrr en fé er veitt til þess í fjárlögum. Svo er annað stórt atriði í þessu máli, og það er rekstrarkostnaðurinn og hvernig hv.flm. hugsar sér, að honum verði fyrir komið, hvort hann álítur, að aðstandendur fávita muni yfirleitt geta borgað fyrir þá á fávitahæli, ef það kæmist upp, eða hvort búast megi við, að kostnaðurinn lendi á sveitarfélögunum eða ríkinu. Ég veit, að hv.flm. getur sagt sem svo, að þetta viti enginn með vissu, en ég álít, að við þetta mál verði ekki hætt fyrr en það kemst í framkvæmd, og þá er rétt að gera sér grein fyrir rekstrarkostnaðinum þegar frá byrjun. Þetta hefir ekki verið gert við aðrar svipaðar stofnanir, t. d. landsspítalann. Um hann eru engin lög til nema byggingarlögin, svo að það er undir fyrirkomulaginu komið, hve mikill tekjuhalli verður á honum. Sama er að segja um Nýja-Klepp. Um rekstur hans er ekkert fyrirskipað af Alþingi. Afleiðingin er því sú, að það verður fyrirkomulagsatriði, hvort kostnaðurinn lendir á ríkissjóði, sveitarsjóðum eða aðstandendum sjúklinga. Ég vil þess vegna óska þess, að hv.flm. skýri frá sinni persónulegu skoðun um þessi tvö kostnaðaratriði. Annars er ég hv.flm. fyllilega samdóma um það, að það er ákaflega mikið mein fyrir á annað hundrað heimili hér á landi, að engin stofnun er til, sem getur tekið á móti fábjánum. Hinsvegar verður það að vera öllum ljóst, að þótt holdsveikraspítalinn væri tekinn handa þessum sjúklingum, þá hlýtur mikill kostnaður að verða í sambandi við þessi tvö fjárhagsatriði. Það geta sjálfsagt allir hv.þm. komið með dæmi þess, eins og hv.flm. gerði, að fávitar eru algerð eyðilegging á því heimili, þar sem þeir eru. En hv.flm. verður líka að viðurkenna, að það er vaxandi vandi fyrir þjóðfélagið, hve mikið hleðst á það af slíkum skyldum sem þessum. Allir vita, hvað mikill kostnaður er í sambandi við berklavarnalögin, og menn vita, hvað geðveikrahælið kostar. Með þeirri nýju byggingu, sem reist var á Kleppi, var séð fyrir þeim, sem mest þörf var að sjá fyrir. En nú er þar svo fullt, að það er mikil nauðsyn að bæta þar við byggingu fyrir þá menn, sem veikastir eru, en hafa ekki enn getað komizt þarna að fyrir húsnæðisleysi, og verður ef til vill talað um það mál á þessu þingi. Þá kemur nýr liður vegna kynsjúkdóma, sem lítur út fyrir, að hafi mjög aukinn kostnað í för með sér. Sú blika virðist vera mjög alvarleg, sem þar dregur upp, vegna þess að þessi sjúkdómur er að færast í aukana og þá um leið kostnaðurinn. Þetta allt dregur þó á engan hátt úr rökum hv.flm., það aðeins undirstrikar það, að ekki er nóg, þó að samþ. sé till. um þetta og jafnvel lög. Það verður í hverju tilfelli, þegar stofnað er til mikils kostnaðar, að gera sér fulla grein fyrir, hvernig á að bera hann. Ég mun með mestu ánægju greiða þessari till. atkvæði, og ég vona, að hv.flm. sé mér sammála um það, að í bili sé ekki annað hægt að gera í þessu máli en að rannsaka, en sú rannsókn sé nauðsynleg.

Flm. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Það er alveg rökrétt hugsun, að ef einhver starfsgrein ríkisins er ekki fullskipuð því liði, sem henni er ætlað af löggjafar- og fjárveitingarvaldinu, þá skuli verju því fé, sem við þetta sparast, til þess að bæta starfsgreininni upp hallann á annan hátt. Þetta frv. er fram komið vegna þess, að upp á síðkastið hefir borið nokkuð á því, að einstakar starfsgreinir hins opinbera hafa ekki fullum starfskröftum á að skipa. Einkum hefir þetta átt sér stað um presta og lækna, og á sumarþinginu voru þess vegna flutt tvö frv., sem og bæði eru fram komin á þessu þingi, nefnilega þetta frv. og frv. um læknishéraðasjóði, og bæði miða að því að gera þessa rökréttu hugsun að veruleika. Í báðum þessum frv. er meginhugsunin alveg sú sama, en útfærsla e. t. v. eitthvað öðruvísi. Starfsemi kirkjunnar er að því leyti öðruvísi en læknastéttarinnar, að með almennu starfi má bæta upp það, sem tapast vegna vantandi starfskrafta. Þess vegna er í þessu frv. gert ráð fyrir, að fénu verði varið til slíkrar starfsemi. Frv. er að mestu óbreytt frá því á sumarþinginu, nema að teknar hafa verið til greina þær raddir, sem fram komu í sumar; um að nefna útvarpið sérstaklega, er góðs skuli njóta af fé sjóðsins. Ákvæði um þetta hefir verið tekið upp í 1. gr. frv., og vona ég, að sú breyt. verði ekki frv. að trafala. Að sjálfsögðu eru í orðalagi og útfærslu frv. ýms atriði, sem þurfa umbóta við, og vænti ég, að hv.n. taki það til athugunar. Leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv.menntmn.

Jónas Þorbergsson Ég er hv.flm. sammála um meginstefnu þessa frv., og það því fremur, sem hann hefir nú tekið til greina þær till.; sem ég, vegna útvarpsstarfseminnar og hins almenna gildis, sem hún hefir fyrir kirkjuna, flutti á sumarþinginu, um að fé því, sem ríkissjóði sparast á þennan hátt, skuli varið til þess að halda við og auka guðsþjónustur, sem fluttar eru í útvarpið. Það er einsætt, að það er ekki unnt að bæta söfnuðum upp það, sem þeir fara á mis vegna vöntunar á prestum, nema með útvarpsguðsþjónustum. Auk þess sem útvarpsnotendum fer mjög fjölgandi um byggðir og bæi landsins. Ég get hugsað, að ástæða væri til að athuga eitt formsatriði frv., nefnilega um ráðstöfunarvald þess fjár, sem hér verður til umráða. Eins og 2. gr. frv. ber með sér, þá vill hv.flm., að fénu sé ráðstafað eftir till. prestastefnu og biskups, og skuli sú ráðstöfun bindandi, ef þessir tveir aðilar eru sammála, en ella sker kirkjumálaráðh. úr. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því, að á þinginu í sumar voru sett lög um kirkjuráð og í 3. gr. þeirra laga, 4. lið, er svo fyrir mælt, að kirkjuráðið hafi „ráðstöfunarvald yfir fé því, sem lagt kann að verða til frjálsrar kirkjulegrar starfsemi eða annara kirkjulegra þarfa, eftir nánari ákvæðum, sem fjárveitingarvaldið setur í hvert sinn“. Nú er svo háttað um biskup, að hann er æðsti maður kirkjunnar í landinu og samkv. lögunum um kirkjuráð er hann forseti ráðsins og hefir því samskonar aðstöðu þar og á prestastefnunni. Það virðist því eðlilegast, að frv. verði breytt í þá átt, að ráðstöfunarvaldi sjóðsins skuli lagt í hendur kirkjuráðsins, og ég mun síðar flytja brtt. þar að lútandi, ef hv.n. gerir það ekki. Ég vona, að hv.flm. sé ekki mótfallinn þessari breyt., og ég vil ennfremur vænta þess, að hv.n. taki þessar bendingar mínar til greina.

Flm. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Því fer mjög fjarri, að ég sé aths. hv.þm. Dal. mótfallinn, því ég er fullkomlega samþykkur þeim breyt., sem hann vill láta gera frv. Að ég tók þetta ekki upp í frv. í fyrra, stafaði af því, að kirkjuráðið var þá í smíðum og ekki orðið að lögum, og í þetta sinn er hið sama að segja, með því að kirkjuráðið er enn ekki komið á fót. Að sjálfsögðu athugar n. þessar brtt. og flytur þar, ef henni þykir þess þörf. Það er ekki nema rétt, að kirkjuráðið hafi sitt atkv. um ákvörðun sjóðsins. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en vona, að hv.n. og þingd. taki máli þessu með velvildarhug.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Í áfengislögunum er ríkisstj. heimilað að setja sérstaka löggæzlumenn, m. a. vegna bannlaganna. þessa heimild hefir stj. notað ósleitilega, svo sem grg. frv. ber með sér, þar sem kostnaður af þessum ráðstöfunum hefir numið um 80–90 þús. kr. síðastl. ár, og stofnuð hafa verið í þessu skyni mörg ný embætti eða sýslanir. Ég held, að stj. hafi í þessu efni farið miklu lengra heldur en þingið hafði ætlazt til, er þessi lagaheimild var sett. Eins og hag ríkissjóðs er nú komið, virðist einsætt, að skera verður við neglur allar þær fjárveitingar, sem ekki verða að teljast óhjákvæmilegar. Enda þótt þetta frv. næði fram að ganga, er ekki ætlunim, að lögreglan verði skert, miðað við það, sem áður var, heldur verði í því efni miðað við það löggæzlulið, sem var 1928. Ég verð að telja, að á slíkum tímum sem nú eru sé Alþingi skylt að leita allra ráða til þess að firra ríkissjóð útgjöldum, sem komast má hjá. Ég flyt þetta frv. sem sparnaðarmál. Það getur því ekki orkað tvímælis, að það á heima í fjhn., og vil ég óska, að því verði vísað þangað að lokinni þessari umr.