Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér fyrr í vetur flutti ég skýrslu um utanríkismál, og urðu um hana talsverðar umr., eins og hv. þm. er vafalaust í fersku minni. Þá lét ég þess getið og lofaði því raunar, að fyrir þinglok mundi önnur skýrsla um utanríkismál verða lögð fram. Þetta hefur nú dregizt nokkuð og e. t. v. úr hömlu að segja má, en á fundi utanrmn. fyrir nokkru síðan kannaði ég það hjá utanrmn.-mönnum, hvort þeir mundu telja það nokkrar efndir á þessu loforði, ef ég útbýtti fjölritaðri skýrslu fyrir þinglokin, þó að af minni hálfu yrði ekki um hana umr. eða henni ekki fylgt úr hlaði með ræðu. Nú hef ég leyft mér að leggja þessa skýrslu á borð hv. þm. og með því að svo er áliðið þings, þá vona ég, að hv. alþm. geti fallizt á það með utanrmn.-mönnum, að það sé þó betra að fá þessa skýrslu heldur en ekki, þó að ekki vinnist tími til að ræða hana hér. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, nema tilefni gefist til.



Herra forseti. Við fyrri umr. um vegáætlun gerði hæstv. samgrh. ítarlega grein fyrir áætluninni, og mun ég því ekki fjalla um vegamálin almennt, heldur gera í stuttu máli grein fyrir brtt. fjvn. Till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1972-1975 var vísað til fjvn. hinn 10. maí s.l. Nærri viku áður hafði n. fengið áætlunina í hendur og hafið störf við athugun málsins. N. hélt alls níu fundi um áætlunina og naut við afgreiðslu hennar og athugun fulltingis Sigurðar Jóhannssonar vegamálastjóra, og á hann og starfslið hans sérstakar þakkir skildar fyrir framúrskarandi þjónustu og leiðsögn. Í því sambandi hvarflar að mér, að mikill fengur væri, að allar stofnanir ríkisins væru jafnfærar um að gegna hlutverki sínu og veita þá þjónustu, sem þeim er ætlað. Fjvn. skilar sameiginlega nál. á þskj. 882, og brtt. hennar koma fram á þskj. 833, en algert samkomulag var í n. um allar þessar till. nema till. varðandi veggjald á Reykjanesbraut og Suðurlandsvegi. Nm. áskilja sér því rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma, og undirrita fjórir nm. álitið með fyrirvara að því er tekur til þessa þáttar í till. n. Ég vil við þetta tækifæri flytja meðnm. mínum þakkir fyrir mjög gott samstarf við afgreiðslu málsins og þá fyrirhöfn, sem þeir hafa á sig lagt til að ná samstöðu, sem tókst í þeim mæli, að n. skilar sameiginlegu nál., þó að ágreiningur sé um eitt atriði. N. varð strax ásátt um að beita sér fyrir nokkrum sérstökum breytingum á vegáætluninni, eins og hún var prentuð og síðar lögð fram á Alþ. Áhugi nm. beindist í þessu efni að því, að aflað yrði lánsfjár til hraðbrautaframkvæmda árin 1973, 1974 og 1975, en í upphaflegu till. var gert ráð fyrir, að þær lántökur féllu niður eftir árið 1972. Enn fremur leit n. svo á, að framkvæmdir við Djúpveg væru á vissan hátt hliðstæðar framkvæmdum við Skeiðarársandsveg og nauðsynlegt væri að gera ráð fyrir öflun lánsfjár, til þess að þeim framkvæmdum yrði lokið á áætlunartímabilinu. Í till. n. eru í samræmi við þetta gerðar till. um lánsfjáröflun til hraðbrauta 1973-75 samtals 300 millj. kr. og við það miðað, að fást muni lán hjá Alþjóðabankanum til þeirra framkvæmda, sem uppfylla skilyrði bankans um arðsemi og nauðsynlegan undirbúning. Enn fremur er gerð till. um lánsfjáröflun til Djúpvegar, 25 millj. á hverju ári 1972-1975, og lánsfjáröflun til Norðurlandsáætlunar verði aukin úr 100 millj. kr. 1972 í 120 millj., og nemur fjáröflun til þeirra framkvæmda því alls 620 millj. kr. á áætlunartímabilinu samkv. till. nefndarinnar. Þegar n. kannaði þáltill. í upphafi, var hún einnig sammála um, að hver svo sem afstaða einstakra nm. væri til álagningar veggjalds á áætlunartímabilinu, þá væri algjörlega óeðlilegt að hugsa sér, að áfram yrði lagt veggjald á Reykjanesbraut, en ekki á sambærilega vegi, eins og gert var ráð fyrir í framlagðri þáltill. Um annað tveggja væri að ræða, að ekkert veggjald yrði á lagt og till, um veggjald á Reykjanesbraut þá felld niður eða slíkt gjald þá almennt tekið og þá hafin innheimta á Suðurlandsvegi eftir næstu áramót. Um það, hvora lausnina ætti að velja, var, eins og ég áður sagði, ekki samkomulag í n. Í till. n. varð því að stilla tekjuáætluninni upp með annarri hvorri þessara till. og á þskj. 833 er gert ráð fyrir innheimtu veggjalds á báðum umræddum hraðbrautum, en fyrri till. fylgja ekki allir nm., heldur eru sumir hlynntir hinni till., að á hvorugri akbrautinni verði innheimt veggjald eftir næstu áramót. Þar sem algjör samstaða var í n. um öll önnur atriði, sáu nm. ekki ástæðu til að skipta liði við heildarafgreiðslu málsins vegna þessa eina atriðis. Afstaða hvers og eins nm. mun eins og afstaða annarra hv. þm. að sjálfsögðu koma fram við endanlega afgreiðslu málsins hér í Sþ. Þegar bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972 var afgreidd, var áætlun um kostnað við framkvæmdir þess árs á vegáætlun 1969-1972 breytt til samræmis við breytt verðlag og tekjuáætlun endurskoðuð á sama hátt. Þegar tekið hafði verið tillit til halla frá 1971 og þá gert ráð fyrir að flytja 29.8 millj. kr. yfir á árið 1972, voru eftir til viðbótarframkvæmda árið 1972 32.8 millj. kr. þ.e. þar var um að ræða fjármagn til viðbótarframkvæmda árið 1972 fram yfir það, sem áætlað hafði verið og skipt á ákveðin verkefni á vegáætlun 1969–1972. Við afgreiðslu bráðabirgðaáætlunarinnar fyrir 1972 var þessari upphæð ekki skipt á einstök verk, heldur færð í þá áætlun í einu lagi, og ætlunin er að ráðstafa henni í þeirri vegáætlun, sem hér er til umr. Síðan hafa þær breytingar orðið á tekjuáætlun, að beint framlag ríkissjóðs hefur verið aukið á árinu 1972 um 153 millj. kr. greiðsla ríkissjóðs á afborgunum og vöxtum lána aukin og enn fremur gert ráð fyrir 50 millj. kr. lántöku. Samtímis hefur verðlag hækkað, og ráðgerðar framkvæmdir til tiltekinna verka í bráðabirgðaáætlun ársins 1972 krefjast því aukins fjármagns. Þegar tekið hafði verið tillit til alls þessa, reyndust 74.1 millj. kr. vera til ráðstöfunar 1972 í framkvæmdir, er ekki hafði verið slegið föstum í bráðabirgðaáætlun fyrir árið 1972. Í fjvn. varð samkomulag um að leggja til, að af þeirri upphæð yrðu 17.2 millj. kr. teknar til sérstakra verkefna, en afgangurinn kæmi til almennrar skiptingar á þjóðbrautir og landsbrautir. Sá hluti, sem hér var tekinn út úr, var þannig til kominn, að hér var um að ræða nokkur smærri verkefni, sem bundin voru af liðnum tíma, en þó fyrst og fremst framkvæmdir, sem nm. voru sammála um að telja sameiginleg verkefni án tillits til kjördæma, framkvæmdir innan þjóðgarðsins á Þingvöllum og á Álftanesvegi. Þess má geta, að einnig er gerð tillaga um að verja 5 millj. kr. til vegaframkvæmda innan þjóðgarðsins á árinu 1973. Það koma því 56.9 millj. til skipta í viðbótarframkvæmdir við þjóðbrautir og landsbrautir 1972 umfram þær framkvæmdir, sem ákveðnar voru í bráðabirgðavegáætlun, sem samþ. var í fyrra. Til heildarframkvæmda í þjóðbrautum og landsbrautum 1973 komu 218.3 millj. kr., 1974 228.2 millj. og 1975 273.5 millj. Varðandi hraðbrautaframkvæmdir á árinu 1972 stóð dæmið þannig, að á þáltill. um vegáætlun 1972-1975 er beint framlag til hraðbrauta á þessu ári hækkað úr 195.5 millj. kr. í 245.8 millj., auk þess sem lánsfé nemur 145 millj. Þessar fjárhæðir eru þegar bundnar í þær framkvæmdir, sem samþykktar eru á bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972, sem samþykkt var fyrir ári, og um þær framkvæmdir hefur verið samið við verktaka. Heildarframkvæmdir við hraðbrautir á árunum 1972-1975 í þáltill., eins og hún var lögð fram, voru áætlaðar um 650 millj. kr., þar með talið lánsfé árið 1972, en samkvæmt brtt. n. á þskj. 833 hækkar sú upphæð í 950 millj. kr., þar sem þar er gert ráð fyrir lántökum á árunum 1973, 1974 og 1975, 300 millj. kr. samtals. Allar till. n. um skiptingu fjár til einstakra framkvæmda í hinum ýmsu þáttum vegamála eru gerðar í samráði við þm. viðkomandi kjördæma og ekki annað vitað en um þær sé fullt samkomulag. Þeirri aukningu á lánsfé til Norðurlandsáætlunar, 20 millj. kr. á árinu 1972, sem till. var gerð um, er ekki skipt á einstakar framkvæmdir, og framlag til aðalfjallvega er ekki sundurliðað, þar sem ekki er á þessu stigi ljóst, hversu miklu fé þarf að verja til vegaframkvæmda í sambandi við þá brúargerð á Hvítá og Sprengisandsleið, sem gerðar eru till. um. Till. um framlög til einstakra verka í liðnum „Aðrir fjallvegir“ markast m.a. af því, að þm. úr Norðurl. e. hafa lagt til framkvæmdir við ákveðin verk fyrir fé, sem ella hefði komið til ráðstöfunar til annarra vegaframkvæmda í þeirra kjördæmi. Þá vil ég geta þess um liðinn „Til tilrauna í vegagerð“, að við það er miðað, að af þeim lið verði varið fé til undirbúnings, rannsókna og kannana á möguleikum á að byggja yfir tiltekin gil á Óshlíðarvegi og Ólafsfjarðarvegi, þar sem hætta er á grjóthruni. Í þeirri till. til þál. um vegamál sem hér liggur fyrir, er sú nýbreytni upp tekin, að í henni kemur fram öll fjáröflun og allar framkvæmdir í vegamálum, þ.á.m. landshlutaáætlanir fyrir Austurland og Norðurland, hraðbrautaframkvæmdir allar, þar með talið fyrir lánsfé, svo og allar aðrar framkvæmdir fyrir lánsfé, svo sem vegagerðin yfir Skeiðarársand og Djúpvegur og auk þess kostnaður við öll lán, sem tekin hafa verið til vegaframkvæmda. Þetta gefur að sjálfsögðu miklu gleggri mynd af vegamálunum en áður hefur fengizt á einum stað, en samanburður á heildarniðurstöðu vegáætlunar nú og fyrri ára er ekki eins auðveldur að þessu sinni vegna breyttrar uppsetningar. Slíkan samanburð á fjáröflun til vegamála nú og samkv. áætlunum fyrri ára bar samt nokkuð á góma við fyrri umr. þessa máls. Ég hef fengið Vegamálaskrifstofuna til að setja vegaáætlun fyrir árið 1971 upp með nákvæmlega sama hætti og nú er á hafður um árin 1972-1975 í þál. um vegáætlun fyrir þessi ár. Í þeirri uppsetningu á vegáætlun fyrir árið 1971, hinni sömu og nú er viðhöfð, nam fjáröflun til vegamála á því ári alls 1.307.1 millj. kr., en í till. á þskj. 833 nemur fjáröflun fyrir árið 1972 1.790 millj. kr. eða er 37% hærri. Samkv. brtt. á þskj. 833 er gert ráð fyrir, að niðurstöðutölur vegáætlunar verði árið 1972 1.790 millj. kr., árið 1973 1.957.7 millj., 1974 2.103.6 millj. og 1975 2.029.5 millj. eða alls á áætlunartímabilinu 7.880.8 millj. kr. Lækkunin á árinu 1975 frá árinu 1974 stafar af því, að á árinu 1975 er gert ráð fyrir miklu minni fjárveitingu vegna vegar yfir Skeiðarársand en árið áður. Á næsta fjögurra ára tímabili er því gert ráð fyrir, að nær 8 milljörðum kr. verði varið til vegaframkvæmda. Af þeim framkvæmdum, sem mest hefur verið varið til samkv. þeim till., sem hér liggja fyrir, má nefna: Vegagerð yfir Skeiðarársand 647 millj. kr. á árunum 1972-1975. Brú yfir Borgarfjörð 287 millj. á árunum 1974 og 1975. Hraðbraut um Brynjudal og Botnsvog 196.9 millj. á árunum 1973, 1974 og 1975. Aðrar hraðbrautaframkvæmdir á Vesturlandsvegi 268 millj. á árunum 1972-1975. Hraðbrautarframkvæmdir á Suðurlandsvegi 181,2 millj. kr. á árunum 1972, 1973 og 1974. Hraðbrautarframkvæmdir til Grindavíkur og Sandgerðis samtals 83.9 millj. á árinu 1973 og jarðgöng á Norðfjarðarvegi 64.5 millj. kr. á árunum 1972-1974, og fleira mætti til nefna. En þótt skiptar geti verið skoðanir um. hve miklu fjármagni skuli verja til vegaframkvæmda á hverjum tíma og hvernig því skuli ráðstafað, þá er ljóst, að, að loknu því áætlunartímabili, sem sú vegáætlun, sem hér er til meðferðar, tekur til, hafa mörg stórvirki verið unnin og á því áætlunartímabili, sem fram undan er, verða vegaframkvæmdir á Íslandi meiri en nokkru sinni hefur áður þekkzt á jafnlöngu tímabili. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég láta koma fram mína persónulegu afstöðu til þess eina atriðis í vegáætluninni, sem ósamkomulag var um í fjvn., álagningar veggjalds. Ég er samþykkur þeirri till. um fjáröflun, sem fram kemur á þskj. 833, þar sem gert er ráð fyrir, að veggjald verði áfram lagt á umferð á Reykjanesbraut og hafin verði innheimta þess á Suðurlandsvegi eftir næstkomandi áramót. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta atriði. Ég tel, að þeir, sem aka á vegum með varanlegu slitlagi, hafi af því fjárhagslegan hagnað miðað við þá, sem við malarvegi og vegleysur búa, fjárhagslegan hagnað, þrátt fyrir að greitt sé veggjald. Þótt ég búi í þéttbýli, þá er ég sammála því, sem hér hefur áður komið fram, að þeir, sem búa við vegleysurnar, greiða þyngsta skattinn og á það beri að líta, hversu yfirgnæfandi hluti vegafjár fer og hefur farið á undanförnum árum til framkvæmda við varanlega gatnagerð á þéttbýlustu svæðunum. Þeirri stefnu, að verja fénu til þessara framkvæmda, er ég sammála, og ég lagði reyndar á það sérstaka áherzlu við 1. umr. um þau vegalög, sem nú gilda, að fjármagninu yrði beint sérstaklega til framkvæmda, þar sem umferðin er mest, því að umferðin þar var að lenda í óleysanlegum hnút. En ég tel ekki ósanngjarnt, að þeir, sem njóta þeirra stórfelldu úrbóta, sem á þessum svæðum hafa verið gerðar, greiði til baka nokkurn hluta af þeim beina peningalega hagnaði, sem þeir hafa af því að hafa fengið þessar úrbætur á undan öðrum og að þessum skatti verði varið til að hraða framkvæmdum, þar sem þörfin er mest. Bezt væri auðvitað að geta verið laus við allar skattgreiðslur, en ég hef t.d. ekki orðið var við, að Reykvíkingar eða utanbæjarmenn í Reykjavík kvarti sérstaklega yfir því að greiða alltaf 20 kr. á klukkustund fyrir að mega hafa bifreiðar sínar kyrrstæðar í miðbænum og víðar í Reykjavík. Ég tel svo augljósa og brýna þörf Vegasjóðs fyrir framkvæmdafé til að geta haldið hraðbrautaframkvæmdum áfram og til að geta sem hraðast haldið áfram úrbótum, þar sem vegleysurnar eru mestar, að sá skattur, sem lagður er á umferð á hraðbrautum, eftir að þær hafa náð ákveðinni vegalengd, sé réttlætanlegur. Notendur hafa eftir sem áður fjárhagslegan hagnað af því að aka slíkan veg í stað þess vegar, sem þar var áður. Þeir, sem nú hyggjast greiða atkv. gegn því, að veggjald skuli greitt, bæði af umferð á Suðurlandsvegi og Reykjanesbraut, hafa áður staðið að því við afgreiðslu vegáætlunar, að gert væri ráð fyrir veggjaldi á Reykjanesbraut, meira að segja gjaldi, sem var að raungildi a.m.k. tvöfalt hærra en gert er ráð fyrir á næsta áætlunartímabili í brtt. á þskj. 833. Ég verð að segja, að mér þykir heldur hlálegt, að loks þegar kemur að því, að aðrir ættu að fara að greiða hliðstætt og þó í raun lægra gjald en notendur Reykjanesbrautar hafa greitt með samþykki allra hv. þm. við afgreiðslu vegáætlana, þá skuli þeir, sem staðið hafa að skattlagningu af umferð á Reykjanesbraut, loks láta verða af því að greiða við afgreiðslu vegáætlunar atkv. gegn því að gera ráð fyrir tekjum af slíku gjaldi. Satt að segja held ég, að úr því að þeir hafa verið þeirrar skoðunar við afgreiðslu vegáætlunar, að greiða skuli slíkt gjald um ákveðið árabil, eins og þeirra stefna hefur í raun verið miðað við liðinn tíma, þá ættu þeir heldur að beita sér fyrir því, að sú regla yrði þá viðurkennd gagnvart öllum, og leggja þá til, að veggjald skuli greiða í ákveðinn árafjölda eftir að hraðbraut hefur verið tekin í notkun, þannig að veggjald falli nú niður af umferð á Reykjanesbraut, en verði greidd af umferð um Suðurlandsveg í jafnlangan tíma og gilt hefur þar syðra með raunverulegu samþykki allra hv. þm. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir störfum og brtt. hv. fjvn. og persónulegri afstöðu minni til þess eina atriðis, sem ágreiningur var um í n., og læt máli mínu þar með lokið.



Herra forseti. Á þskj. 921 hef ég leyft mér að flytja brtt. við brtt. fjvn. um vegáætlun fyrir árin 1972-1975 ásamt nokkrum þm. úr Reykjaneskjördæmi og þm. úr Suðurlandskjördæmi. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál hér. Menn rekur minni til þess, að veggjald var fyrst tekið, þegar Reykjanesbraut var lokið. Menn gerðu sér grein fyrir því, þegar lagt var út í þá dýru framkvæmd á þeim tíma, og á það var bent af ýmsum, að hægt yrði að fjármagna þá framkvæmd m.a. með veggjaldi. Það datt þá nánast engum í hug, að innan örfárra ára yrði svo miklu fjármagni varið í hraðbrautir sem raun ber vitni nú á þessari vegáætlun og þeirri síðustu. Menn létu sér jafnvel detta í hug, að þetta yrði eini vegurinn um langan tíma, sem byggður yrði úr varanlegu efni. Strax í upphafi lýstu þeir, sem um þennan veg fara, mikilli andstöðu við veggjaldið svo og ýmsir þeirra, sem sátu á Alþ., en þeir vildu þó ekki tefja fyrir framkvæmd málsins og létu þar við sitja. Alþ. veitti samhljóða samgrh. heimild í 95. gr. vegalaga til þess að leggja á veggjald, ef honum sýndist og talið væri rétt að gera. Þetta var hins vegar gert gegn miklum mótmælum. Frá þeim tíma, að veggjaldið var lagt á, má segja, að það hafi verið að lækka og þá í upphafi verið mótuð sú stefna, að veggjaldið skyldi með tímanum hverfa. Hefur það m.a. komið fram í því, að veggjaldið hefur ekki hækkað. Það var strax í öndverðu gerð grein fyrir því, að veggjaldið mundi aldrei geta verið á þessum vegi einum, ef til þess kæmi, að aðrir vegir á landinu mundu gerðir úr svipuðu efni, þ.e. með varanlegu slitlagi. Þegar nú þannig er komið, að við horfum fram á, að slíkir vegir verða ekki aðeins hér í næsta nágrenni við Reykjavík, heldur víða um landið, sem betur fer, þá verður Alþ. að ákvarða það, hvort veggjald skuli áfram haft á þessum vegi eða hvort það skuli lagt niður. Ég skil mætavel þá till., sem fjvn. leggur hér fram. Ég er að vísu ekki sammála fjvn., en að mínum dómi leggur hún till. fram meira til að gera þm. grein fyrir því, að Reykjanesbraut ein yrði ekki skattlögð í framtíðinni, heldur þá aðrir vegir um leið og ámóta vegakaflar eru fullgerðir og sá kafli Reykjanesbrautárinnar, sem fullgerður hefur verið, u.þ.b. 40-50 km suður til Keflavíkur. Þeir þm., sem flytja þessa brtt., eru þeirrar skoðunar, að það eigi að afnema veggjaldið í eitt skipti fyrir öll. Hvort einhverjir hafa látið gott heita á meðan þessi framkvæmd komst á, það má vel vera, að hægt sé að senda þeim kærar kveðjur, en ég kippi mér hins vegar ekki upp við það. Ég stóð að því, að samgrh. hefði þessa heimild, sem ég gat um áðan, í 95. gr. vegalaga, en ég hef ætíð sem þm. þessa kjördæmis látið í ljós óánægju mína yfir þessu. Þegar nú vegáætlun er afgreidd, þá tel ég sjálfsagt, að þeirri stefnu, sem farið var eftir og hæstv. fyrrv. samgrh. mótaði og gaf yfirlýsingu um á s.l. ári, verði fylgt, og þessi till. er flutt til þess, að Alþ. geti tekið ákvörðun um það mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessa till. Ég vonast til þess, að hv. alþm. sjái sér fært að greiða henni atkv.



Herra forseti. Stutt stund er nú ætluð til að ræða stórt mál, en eins og kunnugt er, þá líður nú að þinglokum, eftir því sem þm. er tjáð, og mörg mál á dagskrá önnur en þetta. Þessi vegáætlun, sem hér liggur fyrir, er með öðru sniði en aðrar vegáætlanir hafa verið að því leyti, að tekið er hér inn í einu lagi það fé, sem ætlazt er til að varið verði til vegagerðar í landinu á næstu fjórum árum, hvort sem það kemur úr Vegasjóði, og tekjum hans, eða er tekið að láni. Niðurstaðan er sú, skilst mér, að á næstu fjórum árum sé gert ráð fyrir því að verja til vegamálanna alls nálega 8.000 millj. kr. eða fast að 2.000 millj. að meðaltali á ári. Upphæðin er nokkru minni fyrri árin, en fer vaxandi hin síðari ár að krónutölu. Hér er um háar upphæðir að ræða, og í þessu plaggi, sem hér liggur fyrir, er till. um skiptingu þessa fjár, og það er mikið mál, hvernig slíku fjármagni skuli skipt milli vega og landshluta. Ekki ætla ég mér þá dul að fara að ræða hana í einstökum atriðum, þó að ég geti sagt það hins vegar í almennum orðum, að ég tel, að þessi skipting hefði átt að vera að ýmsu leyti á annan veg en hér er lagt til. En um það munu löngum verða skiptar skoðanir, hvernig svo miklum fjármunum skuli verja. Ég vil leyfa mér að endurtaka það, sem ég hef áður látið koma fram við fyrri umr. þessa máls, í umr. um framkvæmdaáætlunina, að ég tel þær upphæðir, sem hér eru ætlaðar til Norðurlandsáætlunar á bls. 16 í þessu nál., óeðlilega lágar og ekki í samræmi við þau gögn, sem fyrir liggja í þessum málum. Skal svo ekki ræða það nánar. En ég vil vekja athygli á því, að í kaflanum um Austurlandsáætlun er upphæðunum fyrir öll árin 1972-1975 skipt á einstaka vegi, en hins vegar er það svo um Norðurlandsáætlun, að þar er aðeins gerð till. um skiptingu á fyrsta árinu, 1972. Það er gert ráð fyrir því, að þá sé skipt 100 millj. milli vega í þeim sjö sýslum á Norður- og Vesturlandi, sem áætlunin tekur til, en 20 millj. sé óskipt. Hins vegar er ekki lögð til nein skipting fyrir árin 1973-1975, og ég vil spyrjast fyrir um það, hvað fjvn. og hæstv. samgrh. ætlast fyrir um það, hvaða aðili skuli skipta því fé, sem þá verður til ráðstöfunar og sem er raunar nokkru meira á árunum 1973-975 en á árinu 1972, þó að það sé eigi að síður mun lægra en það ætti að vera. Um þetta vil ég spyrja og óska að fá svar við. Ég skal þá endurtaka það. Ég vakti athygli á því, að í sambandi við kaflann um Austurlandsáætlun væri till. um skiptingu fjármunanna öll árin 1972-1975, en í kaflanum um Norðurlandsáætlun væri aðeins ákveðin skipting á árinu 1972, en ekki árin 1973, 1974 og 1975. Ég var að spyrjast fyrir um það, hver væri fyrirætlun hæstv. ráðh. og fjvn. um það, hvernig því yrði skipt, hvernig fénu yrði skipt á þessum þrem árum, hver það ætti að gera. Ég held, að það hefði verið mjög æskilegt, ef ráðrúm hefði verið til, að þm. hefðu haft tækifæri til þess að fara nánar yfir þetta plagg. En við lauslegan yfirlestur á hluta þessa plaggs, sem nú hefur verið aðeins stuttan tíma í mínum höndum og annarra þm., þá hef ég t.d. veitt því athygli, að á bls. 17 virðist hafa fallið niður á árinu 1972 1/2 millj. kr. upphæð til brúar á Kverká á Langanesi, sem var í bráðabirgðaáætlun fyrir 1972 og átti að sjálfsögðu að standa hér eins og þar, svo sem yfirleitt er um flestar brýr, að þær fjárveitingar standa, sem fyrir voru í bráðabirgðaáætluninni, að vísu hækkaðar vegna breytinga á framkvæmdakostnaði. Ég vil benda á þetta og biðja um, að þetta verði leiðrétt, því að hér er sjálfsagt um villu að ræða. En í tilefni af þessu kynni að vera ástæða til þess, að nánar væri farið yfir þessa löngu lista. Ég skal svo ekki tefja tímann með löngum ræðuhöldum um þetta mikla mál, enda er það víst ekki líklegt til mikils árangurs. Það er auðséð á þessum till., að hraðbrautastefnan, sem rædd var hér við fyrri umr., er í góðu gengi, og skal ég ekki annað um það segja. En hitt virðist einnig augljóst, að mikill hluti fjvn. kjósi heldur að skattleggja vegleysið, svo að maður noti orð hæstv. ráðh., en að leggja gjöld á hraðbrautirnar. Skal ég nú láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Hér virðist vera ágreiningur aðeins um eitt atriði, veggjaldið. Nú stendur þannig á, að það hefur verið innheimt veggjald af Reykjanesbraut í nokkuð mörg ár, og ég held, að allir séu sammála um það, að þegar hliðstæðir vegir opnast í aðrar áttir út frá höfuðstaðnum, þá komi vart til mála að halda áfram gjaldheimtu á þessum eina vegi. En hitt greinir menn á um, hvort eigi þá að fella hana niður ellegar halda gjaldheimtu áfram og taka hana upp á öðrum vegum einnig. Ég held, að svo fremi sem það hafi verið á rökum reist á sínum tíma að taka gjaldið af Reykjanesbrautinni, þá eigi að færa gjaldheimtuna út nú, þegar fleiri vegir opnast hliðstæðir, sem raunverulega er hægt að taka gjald af. Ég er fylgjandi þessu af tveimur meginástæðum. Annars vegar þeirri augljósu ástæðu, að framkvæmdaþörfin og þar með fjárþörfin í vegamálunum er afskapleg. Það er okkur öllum ljóst. Hún er afskaplega mikil miðað við getu þjóðarinnar sem slíkrar. Og svo hitt, að það fer ekkert á milli mála, að vegir með sléttu yfirborði eins og Reykjanesbrautin og eins og austurvegurinn fer að verða eru feiknanlegur ávinningur fyrir þá, sem þá aka, svo að þar kemst í raun og veru enginn samanburður að. Ég ætla ekki að fara að vitna neitt í vegi í fjarska, í öðrum landshlutum. En ég minni bara á það ástand, sem var á austurveginum undir Ingólfsfjalli, í Ölfusinu og hér í Svínahrauninu og svo víða og víða á þeirri leið, sem var þannig, að vegurinn var nánast ókeyrandi með öllu. Þetta er svo mikill munur, að þarna kemst enginn samanburður að. Þess vegna finnst mér það ekki einasta forsvaranlegt, heldur eðlilegt, að reynt sé að afla nokkurs fjár til vegaframkvæmdanna með því að taka gjald af þessum nýju vegum. þegar þeir opnast til umferðar. Mér finnst það styðja að þessu einnig, þó að þessar séu tvær höfuðástæðurnar, að um þessar mundir fer mjög mikill hluti af vegafénu einmitt í það að byggja upp hraðbrautir á þessu svæði. Ég vil á engan hátt mælast undan því, að það sé gert, því að mér hefur verið það fyllilega ljóst, að það var algerlega óhjákvæmilegt. Vegirnir á þessum slóðum voru komnir með miklu meiri umferðarþunga en í nokkru landi er talið mögulegt að halda malarvegum færum með. Og þrátt fyrir það þó að þessari gjaldtöku verði haldið áfram og hún færð út, þá held ég, að það sé alveg útilokað að neita því, að það sé fjárhagslegur ávinningur að því til viðbótar við annan ávinning að fá vegina með sléttu yfirborði. Ég vil líka benda á það í þessu sambandi, að það er auðvitað ekki verið að leggja þetta gjald eingöngu á fólkið, sem býr annars vegar við þessa vegi. Senn kemur hringvegur, og þá er ekki lengur hægt að tala um annars vegar við! En það gefur auga leið, að menn fara þessa vegi báðum megin frá, og annað hitt, að öll þjóðin á hér auðvitað leið um meira og minna, þó að þeir séu oftar á ferð, sem eru hér í nágrenninu. Ég er þess vegna algerlega andvígur því að fella niður innheimtu á veggjaldi nú og hlýt því að greiða atkv, á móti brtt. þeirri, sem hér er fram komin á þskj. 921 og lýst hefur verið, af þeim ástæðum, sem ég hef þegar drepið á. Þá þykir mér einnig óeðlilegt og raunar ábyrgðarlítið að ætla að taka það fé, sem þannig fellur út af vegáætlun samkv, þessari brtt., einfaldlega með því að vísa á ríkissjóð á næstu árum. Mér finnst rétt að horfast í augu við tekjuöflunina á móti nú þegar, og ég vil leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 921 á þessa leið: „1. Við tölulið 1. Í stað orðanna „Framlag úr ríkissjóði“ komi: „Af benzíngjaldi. 2. Við tölulið 2. Í stað orðanna „Framlag úr ríkissjóði“ komi: „Af benzíngjaldi.“ Í þessari till. felst aðeins þetta eitt, að í stað þess, að ríkissjóður taki við og fylli í það skarð, sem verður við það að hverfa frá innheimtu veggjaldsins, þá skuli þess aflað með benzíngjaldi og þá væntanlega með hækkun á benzíngjaldinu. Mér finnst það óeðlilegt, eins og ég sagði, að binda ríkissjóð þannig fram í tímann meira en gert er í till. eins og hún liggur hér fyrir frá n. Auðvitað er ríkissjóður bundinn fram í tímann með vissum hætti og vissum fjárhæðum. Og ég vil biðja hv. alþm. að íhuga það ögn nánar, hvort ekki er rétt að fara þá heldur þessa leið, ef það er vilji þingsins að fella niður gjaldheimtuna. Ég vil taka það fram, að með því er ég ekki að slá því föstu fyrir mína parta, að framlag ríkisins 1973, 1974 og 1975 skuli verða nákvæmlega það, sem hér segir í áætluninni. En mér finnst eðlilegt að bíða með það að binda ríkissjóði frekari bagga í þessu sambandi en gert er í vegáætluninni, eins og hún nú liggur fyrir í brtt. fjvn., bíða með það, þangað til þar að kemur, m.ö.o. í sambandi við afgreiðslu fjárlaga á þeim komandi árum. Ég vil að lokum aðeins leggja áherzlu á það, að í minni brtt. felst þetta eitt, að fylla í skarðið, sem verður, ef samþykkt verður að fella niður veggjaldið á þennan hátt, fylla í það með benzíngjaldi, en ekki með því að vísa á ríkissjóðinn. Aðeins þetta eitt felst í mínum tillöguflutningi. Þess vegna er það, og það vil ég, að komi alveg skýrt fram, að þó að till. mín yrði samþ., þá hlyti ég í samræmi við það, sem ég hef nú þegar sagt, að vera á móti brtt. á þskj. 921. Ég teldi hana að vísu hafa batnað nokkuð við það, ef mín brtt. yrði samþ., en eigi að síður stæði eftir það aðalatriði í henni að hætta gjaldtökunni, og því er ég andvígur, eins og ég ætla, að fram hafi komið glöggt í þeim orðum, sem ég hef hér mælt. Ég fjölyrði svo ekki frekar um þetta, en vegna þess að ekki hefur unnizt tími til að prenta brtt., þá vil ég afhenda hana hæstv. forseta og biðja hann að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Ég ætla mér nú ekki að ræða vegatillöguna almennt, vegna þess að það hefur orðið samkomulag um hana í fjvn., enda þótt ég hafi nú ýmislegt við vegáætlunina að athuga. Það var sagt hér áðan, að nú væri verið að leggja grundvöll að meiri vegaframkvæmdum á Íslandi en nokkru sinni áður. Það má vel vera, en ég efa það, að þessi vegáætlun leggi grundvöll að meiri framkvæmdum en voru t.d. á s.l. ári. Það fer eftir verðlagsþróuninni, hversu drjúgar krónurnar verða í framkvæmdunum á næstu árum. Ég ætla ekki að fara lengra út í það. Hitt geta allir verið sammála um, að vegaframkvæmdirnar eru miklar miðað við það, sem þær voru fyrr á árum. En það er veggjaldið, sem hefur verið gert hér að umtalsefni. Ég er meðflm. að till. á þskj. 921, sem 1. flm. hennar hefur lýst, og þarf ég ekki að fara mörgum orðum um þá till. út af fyrir sig. En það hefur verið talað um það, að réttmætt væri að taka veggjald og stefnan hafi verið mörkuð fyrir nokkrum árum, áður en veggjaldið var tekið af Reykjanesbraut. Það er rétt, að vegalög voru samþ. mótatkvæðalaust með heimild um það að taka gjald af hraðbraut, sem væri frágengin að fullu með góðu slitlagi. Það var Reykjanesbrautin, sem var fyrsti þjóðvegurinn hér á Íslandi þannig frágenginn. Og eins og sagt var hér áðan, þá var jafnvel búizt við því, að Reykjanesbrautin yrði eini vegurinn til nokkuð langs tíma, sem þannig væri gerður. Það vildi og svo til, að Reykjanesbraut tengdi saman þéttbýl svæði. Þeir, sem óku Reykjanesbrautina, óku alla leiðina sem þeir fóru flestir hverjir á þessum góða vegi. Það er rétt, að þótt Alþ. hafi verið sammála um það að taka veggjald, þá voru þeir, sem áttu að greiða það, ekki allir eins ánægðir. En þegar veggjaldið á Reykjanesbraut var lagt á, þá gaf það í árstekjur 5% af því fé, sem var varið til vegaframkvæmda. Vegaféð var þá 254 millj. kr., en nettóárstekjur af Reykjanesbrautinni voru 12 millj. l48 þús. kr. Það munaði um þetta þá, það voru 5%. En hvað er veggjaldíð nú af Reykjanesbrautinni? Það er gert ráð fyrir, að það gefi 18 millj. á þessu ári, og ráðstöfunarfé til vegaframkvæmda á þessu ári er 1 milljarður 745 millj., þannig að veggjaldið, sem núna fæst nettó af Reykjanesbraut, er rúmlega 1 % af vegafénu. En það á að drýgja tekjurnar með veggjaldi af nýjum vegi, sem sagt er, að sé sambærilegur. Við skulum segja, að hann sé sambærilegur, en hann er það bara ekki. Hann er ekki sambærilegur, vegna þess að hann er miklu ódýrari, slitlagið er olíumöl, og þess vegna er þessi vegur ódýrari. Hann er ekki heldur sambærilegur, vegna þess að þeir, sem aka þessa leið, fara ekki nema litinn hluta flestir á góðum vegi. Og þegar þessum góða vegi sleppir, þá verða þeir að fara yfir lakari veg, sem samt sem áður hafa greitt veggjald. Og hvað er nú gert ráð fyrir, að tekjurnar verði af austurveginum á fyrsta ári? Það eru um 12 millj. kr. Það eru þá samtals 30 millj. kr., sem ætti að innheimta á næsta ári, eða 31 millj. af báðum vegunum. Það er 1.5% af því fé, sem er til vegaframkvæmda á því ári. Það má segja, að það muni um þetta. En austurvegur er náttúrlega að öðru leyti ekki heldur sambærilegur við Reykjanesbraut, vegna þess að meðalumferð á Reykjanesbraut á s.l. ári, bifreiðafjöldinn á dag, var 2.090, ef mig minnir rétt. En á austurveginum um Hellisheiði 1.180, þannig að Reykjanesbrautin er næstum því helmingi fjölfarnari en austurleiðin, enda hafa ýmsir sagt, að Suðurlandsvegur væri tæplega nægilega fjölfarinn til þess, að til mála kæmi að taka þar vegtoll. Það eru brostnar forsendurnar, sem voru fyrir því að taka veggjald, þegar það var fyrst gert, vegna þess að tekjurnar af veggjaldinu eru nú hverfandi litlar miðað við það fjármagn, sem varið er til vegaframkvæmda. Forsendurnar eru einnig brostnar vegna þess, að það þykir ekki tilhlýðilegt að taka toll af umferð, þar sem hún er ekki meiri en hér er um að ræða, bæði á Reykjanesbraut og austurvegi, þegar miðað er við þann kostnað, sem í það fer, og það fjármagn, sem vegirnir hafa í heild. Og forsendurnar eru einnig brostnar vegna þess, að hraðbrautafénu verður dreift eftirleiðis, en var áður miðað við aðeins einn stað. Nú fer nokkur hluti hraðbrautafjárins vestur á Ísafjörð og Hnífsdal, að vísu ekki mikið, en talsvert til Akureyrar. Og á Vesturlandsleiðinni á að dreifa því í búta, enda ekki lagt til að taka þar veggjald. Hv. 5. þm. Austf., sem talaði hér áðan, vildi halda því fram, að það ætti að halda áfram að láta meginhlutann af hraðbrautafénu á austurleiðina, eða ég skildi það svo. En það er nú ekki hægt að sjá annað á þeirri vegáætlun, sem hér liggur fyrir, en að örlítill hluti af hraðbrautafénu fari á næstu þremur árum í austurleiðina. Á árunum 1973-1975 er gert ráð fyrir 950 millj. kr. til hraðbrauta, en ég sé ekki betur en aðeins eigi að fara 50 millj. kr. í austurleiðina af þessu fé. Og þótt ég hafi áðan talað um dreifingu fjármagnsins, hraðbrautafjármagnsins, þá fer meginhlutinn af því á áætlunartímabilinu í Vesturlandsveginn, sem ekki á að taka gjald af, en sem er þó fjölfarnastur að sumrinu til, a.m.k. hér upp í Álafosshverfið. Það hefur verið talað um, að erfitt væri að koma skattlagningu fyrir á þeim vegi, og skal ég viðurkenna það. Og það er þá enn ein röksemdin gegn því að halda áfram að taka gjald af Reykjanesbraut og byrja á því að taka gjald af Suðurlandsvegi. Það var minnzt á það hér áðan, að veggjaldið á Reykjanesbraut hefði lækkað, og það er rétt, vegna þess að það er sama krónutala, sem nú er greidd fyrir hvern bíl eins og var í byrjun. Og veggjaldið hefur ekki verið látið fylgja verðlaginu, vegna þess að það var fyrir löngu ákveðið að afnema þetta gjald, létta því af. Og í tilefni af því gaf ég yfirlýsingu um það, bæði hér í hv. Alþ. á s.l. ári og í blöðum, að ef ég mætti ráða, þá yrði gjaldið á Reykjanesbraut lagt af 1. jan. 1973. En hæstv. núv. samgrh. hefur ekki viljað fallast á þessa skoðun, en sagði hér við fyrri umr. málsins, að vitanlega sætti hann sig við vilja Alþ. í því efni, sem og sjálfsagt er. Það hljóta allir ráðh. að gera. Ég tel ekki, að það sé nein niðurlæging fyrir hann, þótt meiri hl. Alþ. sé annar en hann var, þegar hann lagði till. fram. Og vitanlega reynir á það nú, hvort meiri hl. vill halda þessu veggjaldi áfram, enda þótt það gagni jafnlítið í framkvæmdum eins og ég hef lýst. Við höfum flutt till. á þskj. 921 með þeirri breytingu, að í stað veggjaldsins verði greidd úr ríkissjóði sú upphæð, sem veggjaldinu nemur. Nú hefur hv. 5. þm. Austf. flutt brtt. um það, að í stað þess, að vísað sé á ríkissjóð, eins og hann orðaði það, þá verði það greitt af benzíngjaldi. Nú vita hv. alþm., að það er tvenns konar benzíngjald til. Annars vegar er það benzíngjald, sem rennur í ríkissjóð og tekið er af innfluttu benzíni strax, og hins vegar það benzíngjald, sem lagt er á útsöluverð benzíns. Ef hv. 5. þm. Austf. á við það að taka þetta af því benzíngjaldi, sem tekið er við innflutninginn, þá er það náttúrlega ekki nema eðlilegt, en eðlilegt er, að hv. alþm. viti það, hvort meiningin sé að leggja þetta á útsöluverðið, sem mér reiknast til, að mundi vera 35 aurar á lítra miðað við, að benzínsalan væri 85 millj. lítra, sem líklegt er að áætla á árinu 1973. En hæstv. ríkisstj. hefur það alltaf í sínu valdi, hvort hún hækkar benzín eða ekki. Hún hefur heimild til þess, en ég er ekki að mæla með því. Ég mæli með því, að þetta verði greitt úr ríkissjóði, vegna þess að eins og nú er komið, þá tekur ríkissjóður meira gjald af umferðinni en nokkru sinni áður. Og það er ekkert óeðlilegt, þótt hæstv. fjmrh. sé minntur á það, sem hann sagði hér í aprílmánuði 1971. Hann sagði, að það ætti að ganga til veganna, sem ríkissjóður hefði undanfarið fengið af umferðinni. En mér dettur ekki í hug, þótt ég sé í stjórnarandstöðu, að halda slíku fram, vegna þess að ég veit, að ríkissjóður getur ekki misst þetta fé. Á s.l. hausti var því spáð, að ríkissjóður fengi í tekjur af umferðinni um 1.100 millj. kr., en samkv. skýrslum munu það hafa reynzt um 1.500 millj. kr., sem ríkissjóður fékk af umferðinni á s.l. ári, reiknað á sama hátt og hv. 3. þm. Vesturl. reiknaði það, á meðan hann var í stjórnarandstöðu. Nú hefur hæstv. fjmrh. að vísu hækkað framlag ríkissjóðs úr 47 millj. í 100 millj.+ 100 :millj., sem er tekið sérstaklega í tollum af innfluttum bílum samkv. ákvörðun hæstv. ríkisstj. í síðasta mánuði. En ef tekjur af umferðinni hafa orðið 1.500 millj. á árinu 1971 í stað 800 millj., eins og það var reiknað 1970 og eins og lítur út fyrir að geta orðið á þessu ári með áframhaldandi fjölgun bifreiða, þá held ég, að engum ætti að blöskra, þótt þarna væri bætt við 30 millj. kr. á árinu 1973 sem framlagi úr ríkissjóði. Og ég er viss um það, og reyndar vita allir hv. þm. það, að á meðan hæstv. fjmrh. var aðeins þm. Vesturl., fannst honum þetta ekki mikill peningur. Nú tel ég ekki rétt að eyða löngum tíma í umr. um þetta, þar sem tíminn er nú takmarkaður, en ég vildi aðeins fara nokkrum orðum um þessa till. okkar hv. þm. Reykn. og hv. þm. Sunnl. Hún er flutt vegna þess, að það er ekki lengur ómaksins vert að taka veggjald eins og gert hefur verið, og það er eðlilegt, að nú sé fellt niður gjaldið á Reykjanesbraut og ekki tekin ákvörðun um það að taka gjald af austurvegi eða Vesturlandsvegi, vegna þess að hér er ekki um þær tekjur að ræða, sem munar um að neinu verulegu ráði.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Ég vildi aðeins lýsa skoðun minni á þessu margumrædda veggjaldi. Ég hef víst gert það áður, en ætla aðeins að ítreka það. Í stuttu máli sagt finnst mér, að þetta veggjald sé einhver allra vitlausasti skattur, sem upp hefur verið fundinn hér á landi, og mig furðar satt að segja á því, að allur þingheimur skuli hafa staðið að þessari ákvörðun. En í því felst kannske skýringin á því, að skatturinn hefur verið tekinn upp. Það má færa mörg rök fyrir þessari skoðun minni. Í fyrsta lagi er hér verið að mismuna bifreiðaeigendum eftir því, hvar á landinu þeir búa. Það er að vísu ekki í fyrsta skipti, sem mönnum er mismunað í skattlagningu. Það minnir mig t.d. á eitt ákvæði í nýlega samþykktum skattalögum. þar sem mönnum er mismunað eftir búsetu í skattlagningu hlunninda. Það má vel segja, að þarna sé um hliðstætt atriði að ræða. Í öðru lagi hafa bifreiðaeigendur greitt í sköttum af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra þúsundir milljóna á undanförnum árum umfram það, sem hefur farið til veganna á Íslandi. Þess vegna er ekki óeðlilegt, þó að ríkissjóður endurgreiði einhvern hluta af þessu, eins og gert er ráð fyrir í þessari till., sem hér liggur fyrir, þ.e. brtt. Ég held, að það megi líka segja, að þetta sé alveg sérstakt fyrirbrigði hér á landi, að einn vegur og það ríkisvegur sé með slíkum vegskatti. Mér er að vísu kunnugt um, að það þekkist í öðrum löndum, að ríkisvegir séu með slíkum veggjöldum, en það er mjög fátítt. Yfirleitt eru þetta einkavegir eða vegir, sem eru í eigu fyrirtækja eða stofnana. Þannig er þetta t.d. á Ítalíu, að flestar hraðbrautirnar, þar sem menn verða að greiða veggjöld, eru í eigu Vatíkansins, en ekki í eigu ítalska ríkisins. Ég hef orðið var við það, að þm. utan úr dreifbýlinu eru fremur hlynntir því, að veggjald sé innheimt, og þá held ég, að þeir líti nú fullmikið til þess, að það er einkum hér í kringum Reykjavík, sem hraðbrautir eru, og þannig mun það verða á næstu árum. Ef einhver þm. Reykv. greiðir því atkv., að veggjald sé áfram innheimt, ekki bara hér á Suðurnesjaveginum, heldur líka á veginum austur fyrir fjall og væntanlega bráðlega á veginum vestur á land og norður, þá skil ég að vísu ekki þá pólitík. Mér sýnist, að þeir séu annaðhvort annarsvegar að. leggja átthagafjötra á sína kjósendur og hins vegar að stuðla að því, að þeir, sem vilja nú koma í heimsókn til Reykjavíkur, verða að greiða einhvern ákveðinn skatt til þess að fá að komast inn í borgina. Þetta finnst mér ekki raunhæft. Ég held, að menn verði að gera sér grein fyrir því og menn hljóta að gera sér grein fyrir því, að það er ekki hægt að leggja alla vegi í landinu slitlagi í einu. En það réttlætir það alls ekki, að þeir, sem njóta þessara góðu vega fyrst, þurfi að greiða eitthvað sérstaklega fyrir það. Það er komið skipulag á þessi mái. og vegirnir fá á sig slitlag eftir umferðarþunga. Þess vegna er það eðlilegt, að vegirnir hér í mesta þéttbýlinu fái fyrst slitlag. Ég vil benda mönnum á, að það væri rétt, að menn athuguðu afleiðingarnar af því, ef allir vegir hér í nágrenni Reykjavíkur verða svona skattaðir. Hvað haldið þið, að það þýði t.d. í vöruverði? Hugsið ykkur alla flutninga hingað til Reykjavíkur og héðan frá Reykjavík. Við skulum taka alla mjólkurflutningana austan að, og við skulum taka fiskflutninga hér um Reykjanesbraut. Við getum líka tekið dæmi um þá miklu flutninga, sem eiga sér stað á byggingarefni hingað til borgarinnar. Þannig hefur þetta ófyrirsjáanlegar afleiðingar. ef ekki verður hægt að komast inn í borgina eða út úr henni öðruvísi en að greiða stórfé fyrir. Þá er eitt enn, sem ég vil leggja sérstaka áherzlu á, og það er. hversu dýr innheimta þessa skatts er. Þar held ég, að öll met séu slegin. Samkv. skýrslu samgrh. um framkvæmd vegáætlunar er gert ráð fyrir, að innheimta 1971, ég veit ekki, hvað hún hefur orðið, en í áætluninni eru það 4 millj. kr., þ.e. um 20% innheimtukostnaður af þessum skatti. Auðvitað verður innheimtukostnaðurinn sá sami við austurveginn, þó að tekjurnar af honum verði miklu minni, sem þýðir prósentuvís miklu hærri innheimtukostnaður. Eftir skamman tíma hlýtur þá að koma skattur líka á Vesturlandsveginn, eins og ég sagði. Þar er umferðin enn þá minni. Innheimtukostnaður á þessum þremur stöðum verður þá væntanlega um 12 millj. kr. á ári miðað við verðlag 1971. Það hlýtur hver maður að sjá, hvers konar endemis vitleysa er hér á ferðinni. Það má að vísu fjölga ríkisstarfsmönnum með því að koma upp slíkum gjaldskýlum sem allra víðast á landinu. Þetta hlýtur þá að koma fljótlega á Akureyri, ef menn ætla að hafa samræmi í vitleysunni. Þess yrði kannske ekki langt að bíða, að þetta kæmi einnig nálægt Egilsstöðum, og svo mætti lengi telja. Ég vona, að menn athugi þessi mál gaumgæfilega og komist að þeirri niðurstöðu, að till. á þskj. 921 sé sú eina skynsamlega.



Herra forseti. Ég á nú að byrja ræðu mína á því að þakka hv. 11. landsk. fyrir að lýsa því yfir, að sá vitlausasti skattur, sem hefur verið upp tekinn á Íslandi, hafi verið tekinn af þeirri ríkisstj„ sem hann studdi, og er það nú gott veganesti fyrir mig eftir allar skattaumræðurnar í vetur. Ég bjóst ekki við því, að hv. 11. landsk. þm. gæfi út slíka yfirlýsingu. Hitt verð ég að segja, að ég er honum ekki sammála þarna frekar en í fyrri skattaumræðum. Ég hef ekki litið svo á og ég lít ekki svo á, að það sé verið að leggja á fólk átthagafjötra, þegar er verið að leggja steyptar brautir út frá byggðarlögum þess.  Það er sannarlega ánægjulegt að geta teygt út þessa góðu vegi, og um leið og það er gert, þá verða auðvitað að batna vegir annars staðar á landinu, því að þessir vegir hér, fjölförnustu vegirnir, voru orðnir svo viðhaldsfrekir, að þeir gleyptu upp viðhaldsféð, enda þótt þeir gætu aldrei verið í lagi. Og ég fagna því, sem gert hefur verið í að ryðja áfram þessum góðu vegum og tel að við eigum að halda því átaki myndarlega áfram. Hitt verð ég að segja, að mér er alveg sama. hvort farið er suður á Reykjanes, austur á Suðurlandsundirlendi eða upp í Borgarfjörð. Það á að greiða veggjöld af þessum góðu vegum, þar sem þeir eru, hvert sem þeir liggja, meðan svo mikill hluti af landinu er óvegaður. Og það mega mínir kjósendur á Vesturlandi vita, að ég hika ekki við að fylgja því að leggja veggjald á Vesturlandsveg, þegar hann verður orðinn jafngóður og Reykjanesvegur og austurvegur er að verða, enda veit ég það vel, að það verða ódýrastir vöruflutningarnir eftir slíkum vegum. Það, sem skiptir mestu máli fyrir þungaflutningana, er viðhaldið á bílunum og það, að þeir verða fram eftir vori að keyra hálftómir, vegna þess að vegirnir þola ekki þann þunga, sem bílarnir bera. Hvað heldur hv. 11. landsk. þm., að það kosti eigendur þessara bíla? Ég held, að við verðum að taka dæmið eins og það er, og það er enginn vafi á því, að ódýrast af því öllu eru góðu vegirnir, jafnvel þó að menn greiði nokkra tugi kr. í veggjald. Svo skal ég nú ekki fara öllu lengra út í þetta. En út af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði um afskipti mín af vegamálum og það, sem ég hef sagt um vegamál hér á hv. Alþ., þá verð ég að segja honum það svo og hv. þm. öðrum, að ef ég get staðið svo við önnur mín orð á Alþ. sem ég stend í vegamálunum, þá þarf ég engan kinnroða að bera. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég hef ásamt fleirum flutt hér frv. á Alþ. æ ofan í æ. Og um hvað voru frv.? Þau voru um það, að sérskattarnir af umferðinni gengju í Vegasjóð. Það var benzínskattur, þungaskattur, gúmmígjald og leyfisgjald. Um þetta hafa mín frv. verið, og mínar umr. hafa snúizt um þetta. En ég hef gert meira. Ég hef verið þátttakandi í því þing eftir þing að standa með þáv. hæstv. samgrh., núv. 1. þm. Sunnl., í því að hækka benzíngjald og þungaskatt til þess að fá meiri tekjur í vegina. Og ég varð ekki fyrir litlum ádeilum fyrir það, hvað ég gekk fram í þessu við afgreiðslu fjárlaga hér um áramótin 1970-1971. Þess vegna hefði ég nú haldið, að þessi hv. þm. hefði getað látið það ógert nú, þegar svo myndarlega er að því staðið að leggja úr ríkissjóði framlag til vegamálanna sem nú er gert, þá hefði hann getað látið það ógert að fara að reyna að æsa upp út af þessum smámunum, sem eru þó um 100 millj. kr., í þessum veggjöldum, fara að reyna að færa þau til ríkissjóðs til viðbótar því, sem ríkissjóður tekur að sér með þessari vegáætlun. Ég held nefnilega, að hv. 1. þm. Sunnl. sjáist yfir það, sem þarna er gert. Til viðbótar við beint framlag úr ríkissjóði, 200 millj. í ár og hækkandi upp í 280 millj. á næstu árum, tekur svo ríkissjóður að sér að greiða skuldir, sem eru 61 millj. í ár, 91 eða 78 á næsta ári, 102 á árinu 1974 og 135 á árinu 1975. Þetta er miðað við það, að veggjaldið haldist. Áður var ríkissjóður búinn að taka á sig nokkra greiðslu af vegalánum. Til viðbótar þessu eru svo þau lán, sem tekin eru í þessari vegáætlun. Gert er ráð fyrir, að þau verði ríkislán, svo að það eru stórar fjárhæðir, sem ríkissjóður er að taka á sig. Það, sem mér finnst, að væri helzt hægt að ásaka mig fyrir, væri einmitt það að láta ríkissjóð taka svo mikið að sér sem gert er, en ekki hitt, að það sé of lítið. Og þar get ég einnig staðið við það, sem ég hef áður sagt í þessu. Það, sem er um að ræða í sambandi við tekjur af umferð, og það, sem mest hefur verið rætt hér, voru sérgjöldin. Deilan á milli mín og hv. 1. þm. Sunnl. var fyrst og fremst út af því, að leyfisgjöldin, sem voru tekin af bifreiðunum þangað til árið 1970-1971, ég man nú ekki alveg, hvenær breytingin varð, þau fóru í ríkissjóð. Mín till. var sú, að það gjald færi í Vegasjóð. Hitt, um almenna tolla og almennan söluskatt, er annars eðlis. En þegar ég lagði fram hér fjárlagafrv. í vetur, þá skýrði ég frá því, hver mismunur væri á því, ef tekin væri meðaltollprósenta, og sú fjárhæð, sem þar var þá um að ræða, mun fara að skila sér í framlögum til Vegasjóðs. Þess vegna held ég, að ég þurfi í engu að kvíða þeim umr. Ég vil endurtaka það, að ef á að breyta til og fella niður veggjaldið, þá verða menn að standa frammi fyrir því að koma með annan tekjustofn og þá að gefa ávísun á hækkað benzíngjald. Ég veit það vel, að hægt er að hækka það, þó að þetta komi ekki til, en samkv. lögum gengi það í Vegasjóð, og með þessari afgreiðslu væri ríkissjóður orðinn skuldbundinn til þess að greiða þessa fjárhæð, þó að benzíngjaldið væri hækkað, eins og till. hv. 1. þm. Reykn. og fleiri er orðuð. En með brtt. hv. 5. þm. Austf. er gert ráð fyrir því, að ef veggjaldið verður fellt niður, þá standi menn frammi fyrir því að afla tekna á móti með benzíngjaldi.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða veggjaldið. Ég gerði það áðan og hef engu við það að bæta. En hv. 1. þm. Norðurl. e. bar fram hér tvær fsp. Í fyrsta lagi, hvers vegna fé samkv. Norðurlandsáætlun væri aðeins skipt á einstök verk fyrir árið 1972, en ekki síðari árin. Því er til að svara, að frá Framkvæmdastofnun ríkisins, sem hefur með þessa áætlun að gera, hafa ekki komið nein gögn, sem gera það kleift að skipta fyrir þau ár, en þetta kemur að sjálfsögðu til endurskoðunar á næsta ári, og við verðum þá að vona, að þessum störfum verði þá komið lengra áleiðis. Þá gat hv. þm. þess, að í bráðabirgðavegáætlun væri gert ráð fyrir framlagi til að byggja brú á Kverká á Langanesi, veittar 500 þús. kr., en það væri ekki í till. n. nú. Það er rétt, að á bráðabirgðaáætlun er gert ráð fyrir 500 þús. kr. framlagi til brúarinnar 1972, en í till. n. er á bls. 17, lið 46 gert ráð fyrir framlagi til þessarar brúar á árinu 1974, 3.8 millj., og ég veit ekki betur en þm. kjördæmisins hafi staðið að þessari skiptingu.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um margumrætt veggjald. Afstaða ýmissa hv. flm. till. á þskj. 921 finnst mér vægast sagt ekki vera stórmannleg. Það er hægt að deila um það, hvort rétt sé að leggja veggjöld á þá, sem aka beztu vegi landsins og spara sannanlega meira en sem veggjaldinu nemur í benzíni og minna sliti á bílum, eða hvort eigi að láta þá, sem verða enn um sinn og væntanlega lengi að búa við vegleysur og ófærð og snjóa, og þar með þá, sem eyða mestu af benzíni og greiða mestan benzín skatt, láta þá raunverulega standa undir afborgunum af þessum vegum. Um þetta er hægt að deila, finnst mér. En sú afstaða, sem birtist í því að vera með veggjaldi, þegar það er lagt á aðra, en á móti því, þegar að því kemur, að það sé lagt á þá eða væntanlega fyrst og fremst þeirra kjósendur, hún finnst mér ekki bera vott um mikla karlmennsku. Mér liggur við að biðja um, að þeim veitist nú styrkur og meiri karlmennska, þannig að þeir geti látið skynsemina ráða í þessu máli, því að það er ábyggilega skynsamlegt, að fólkið allt hjálpist að því að koma sem beztum vegum sem fyrst um allt landið. Og auðvitað á að leggja veggjald á alla góða vegi, þegar að því kemur, að náð er umtalsverðum kafla. Þegar kominn er 40-50 km langur samfelldur kafli, þá er eðlilegt að taka þetta upp. Þetta finnst mér vera hin heilbrigða afstaða, og mér finnst, að allir þeir, sem fylgdu veggjaldi á Keflavíkurvegi, hljóti að fylgja því að það verði nú lagt á Suðurlandsveg og síðan á Vesturlandsveg, og þá getum við litið á þetta. Þá er að því komið má segja, að Reykvíkingar komist ekki burtu úr sinni höfuðborg án þess að þurfa að borga nokkurt gjald. Allra leiðir liggja nú til Reykjavíkur, og þar með eru raunverulega allir landsmenn farnir að greiða þetta gjald að nokkru leyti. Og ég vil aftur biðja menn að minnast þess, að þetta gjald er ekki meira en það, að menn spara sér meira með því að fá að nota þessa góðu vegi. Þegar þeir geta notað þessa góðu vegi, þá spara þeir sér meira en sem veggjaldinu nemur. Og hugsum okkur menn, sem koma að norðan eða austan, og þegar þeir eru búnir að aka daglangt á vondum malarvegum, hvort þeir verða ekki fegnir að koma á góðan veg uppi í Hvalfjarðarbotni eða hvar það nú verður, þó að þeir þurfi að greiða nokkurt veggjald. Ég er viss um, að þeir fagna, þeir greiða þetta gjald fagnandi, og ég vona, að Sunnlendingum auðnist að greiða þetta gjald með fögnuði, þegar vegurinn er kominn svo langt.



Herra forseti. Segja má, að það sé ekkert óeðlilegt, að nokkuð miklar umr. séu um þetta mál, vegáætlun til fjögurra ára, sem hér er nú til umr. í hv. Alþ., þegar á það er litið, hve upphæðin er stór, sem við erum með, þó að okkur finnist hún vissulega mætti vera enn þá stærri. Við þurfum ekki að líta langt til baka til þess tíma, þegar þessi upphæð var nokkuð mikið upp í það, sem öll heildarfjárlög ríkisins voru. En í sambandi við þessar umr. og afgreiðslu vegáætlunarinnar nú og áður má segja, að það sé Alþ. mikið til sóma, hvað þm. koma sér yfirleitt vel saman um að skipta þeirri köku, sem um er að ræða hverju sinni, því að sannleikurinn er sá, að það hefur ekki verið mikið deilt um það á milli þm., í hvaða framkvæmdir það fjármagn skuli fara, sem um er að ræða hverju sinni. Vissulega er það rétt, að hér er um meiri fjárhæðir að ræða en dæmi eru til um áður til vegaframkvæmda á næsta áætlunartímabili, eða hartnær 2 milljarðar kr. á hverju ári. Um hraðbrautaframkvæmdirnar er,það að segja, að verulegur hluti þeirra framkvæmda byggist á væntanlegri lántöku frá Alþjóðabankanum: Sama má segja um stóran hluta annarra vegaframkvæmda, sem vegáætlunin nær yfir. Má þar til nefna vegaframkvæmdir samkv. Austurlands– og Norðurlandsáætlunum, þá er það hinn svo kallaði hringvegur yfir Skeiðarársand, sem gert er ráð fyrir að kosti um 647 millj. kr., og þá er það Djúpvegurinn, en til hans er gert ráð fyrir að taka samtals um 100 millj. kr. á áætlunartímabilinu. Þegar um það er rætt, að með þessari vegáætlun sé stigið stærra spor í vegaframkvæmdum en dæmi eru til um áður, þá er það eins og ég sagði áðan, og ég held því fram, að það sé vissulega rétt. En hinu skulum við ekki gleyma, að með þessari vegáætlun erum við vissulega að taka, eins og hæstv. fjmrh. sagði einu sinni, að vísu í öðru sambandi, við erum að taka forskot á sæluna. Það má segja það. Sumir hafa haldið því fram, að þessar miklu lántökur til vegaframkvæmda sem hér um ræðir, séu okkur ofviða og þenslan í efnahagsmálunum sé nú þegar komin á það stig, að hún muni ekki þola þá viðbót, sem felst í þeim miklu lántökum, sem vegáætluninni eru samfara. Ég vil taka það skýrt fram, að ég er ekki á þeirri skoðun. Með nútímatækni eykur vegagerð nú miklu minna spennu á vinnuaflsmarkaðinum en áður átti sér stað. Það eru nýtízku vélar, sem að vísu kosta mikið, en eru ekki mannfrekar, sem gera í dag þessar vegaframkvæmdir mögulegar. Þegar um það er rætt, á hvern hátt eðlilegast sé að fjármagna Vegasjóð, þá koma vissulega fleiri en ein leið til greina, eins og nú á sér stað. Sumir hafa t.d. haldið því fram. að allt fé, sem kemur af umferðinni í einu eða öðru formi eigi að renna í Vegasjóð, og einn af þeim er hæstv. fjmrh., eins og hann gat um hér áðan. En ég tel, að það vanti enn verulega á það, að allt fjármagn, sem kemur af umferðinni, renni í Vegasjóð. Leyfisgjaldið af bifreiðum, innflutningsgjaldið, er bara hluti af tolli, sem leggst á bifreiðar, sem fluttar eru til landsins. Og þess vegna vitum við, að það vantar enn verulega á það. Það er líka hluti af benzíngjaldi, eins og hér hefur verið bent á, sem rennur í ríkissjóð. Og þess vegna vantar enn nokkuð á það, að Vegasjóður fái allt það fjármagn, sem margir hafa talað um, að þyrfti nú að renna í Vegasjóð. Á síðari árum má segja, að tekjur af umferðinni fari samt sem áður að verulegu leyti í Vegasjóð. En ég tel, að innflutningsskattur af bifreiðum sé of hár, og nýhækkaður innflutningsskattur af bifreiðum er að verulegu leyti hluti af því fjármagni, sem ríkissjóður leggur fram samkv. þessari vegáætlun. Með því að leggja á nýjan skatt, innflutningsgjald á bifreiðarnar, var hægt að auka það, sem ekki var gert ráð fyrir, að kæmi í fjárlögum, þegar þau voru afgreidd á s.l. vetri. Ég tel óréttlátt, eins og ég hef þegar sagt, að hafa háa innflutningstolla af bifreiðum. Það er staðreynd, að eins og nú er komið, ekki aðeins hjá okkur Íslendingum, heldur einnig hjá fjölmörgum öðrum þjóðum, þá verður bifreiðaeign ekki talin lúxus. Það á ekki síður að auðvelda þeim efnaminni að eignast bifreiðar en þeim, sem betur mega sín. Þess vegna er það óréttlátt að hafa háa innflutningstolla á bifreiðar, og Vegasjóð á ekki að byggja upp eða fjármagna með slíkum hætti. Á síðari árum hefur benzín skatturinn verið veruleg uppistaða í því fjármagni, sem í Vegasjóð hefur komið. Vissulega er það rétt, að einhver takmörk eru fyrir því, hvað má leggja háan skatt á benzínið, eins og aðrar neyzluvörur. En ég tel, að það væri ekki óeðlilegt, þó að benzínskattur eða benzín verð væri nokkru hærra hjá okkur Íslendingum en ýmsum öðrum. Og það er sérstaklega þá með tilliti til þess, að allt það fjármagn, sem kæmi inn, gengi til þess að leggja betri vegi. Það hefur verið svo í undanfarin skipti, þegar til þess hefur komið, eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan, að hækkaður hefur verið benzínskattur, þá hafa þm. yfirleitt verið á einu máli um þá skatthækkun. Og hvers vegna haldið þið, að það sé? Auðvitað er það ekki af neinu öðru en því, að menn sjá þörfina fyrir meiri og betri vegi og menn sjá, að það borgar sig að færa nokkra fórn í þeim efnum og leggja á sig byrðar til þess að koma betri skipan á vegamálin í okkar landi. Ég held, að það hafi verið síðasti hv. ræðumaður, sem var að tala um vegagjaldið, og hér hafa eiginlega allir, sem til máls hafa tekið, aðallega rætt um þetta gjald. Ég tel nú, að það séu margar aðrar hliðar á þessari vegáætlun, sem hér liggur fyrir, en einungis þessi skattur. Þó að það verði að viðurkennast, að það sé ekki stór upphæð á hverju ári, þá nemur það nokkurri upphæð allt tímabilið. En mér finnst, að það sé ýmislegt fleira, sem við megum ræða og velta fyrir okkur í sambandi við þá afgreiðslu á vegáætlun, sem hér á sér stað. Vissulega er það svo með vegaskattinn eins og aðra skatta og önnur mál, að á þeim eru fleiri en ein hlið. Ég hygg, að það hafi verið hæstv. síðasti ræðumaður hér, sem var að tala um réttlæti í vegaskattinum. Hann var að tala um, að þegar menn væru að koma vestan af fjörðum eða norðan af landi á mjög vondum vegi, þá hefðu þeir ekkert á móti því kannske að greiða verulegt gjald eða nokkurt gjald til þess að komast síðan á góðan endasprett. Ég held því fram, að það sé bæði hægt að hafa uppi rök með og móti þessu máli, eins og ég sagði áðan, og það væri m.a. hægt að réttlæta það, að þegar menn væru búnir að keyra langan, vondan veg, þá ættu þeir að fá „gratís“ seinasta spottann, sem væri góður. Menn geta haft alls konar slík rök á takteinum, ef menn vilja ræða málin svona aftur á bak og áfram. Ég hef ekki tekið endanlega afstöðu í þessu máli. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, og eins og hv. frsm. fjvn. gat um í sinni framsöguræðu, þá var ágreiningur innan n. Ágreiningurinn var á þann hátt, að það vildu allir hafa óbundnar hendur í þessum málum. Það lýsti enginn yfir eindreginni afstöðu til málsins, þegar það var til umr. í n., en hins vegar var um það rætt, að menn mundu meta málið og taka síðan afstöðu til þess, þegar það endanlega kæmi til afgreiðslu hér í Sþ. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega þetta gjald og ekki hafa þessi orð öllu fleiri en ég hef þegar gert, en til þessa máls, sem ég hef nú síðast vikið að, mun ég taka afstöðu við afgreiðslu þess.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hæstv. fjmrh., því að hann vildi nú neita því, að hann hefði haldið því fram. að vegirnir ættu að fá tekjurnar af umferðinni. Nú sagði hann, að hann hefði átt við, að vegirnir hefðu átt að fá sérskatta af umferðinni. En ég vil bara aðeins vekja athygli á því, að þau orð, sérskattar af umferðinni, sáust ekki í blaði hæstv: ráðh., Tímanum, fyrr en eftir að núv. ríkisstj. var mynduð. Áður var alltaf talað um tekjur af umferðinni, og þarf ekki annað en fletta upp í þingtíðindunum til þess að sannfæra sig um það, hvort ég fer hér með rétt mál eða ekki. Nú er það síður en svo, að ég vilji vanþakka hæstv. fjmrh, fyrir góða samvinnu, á meðan ég var samgrh. Ég skal alveg viðurkenna það, að þessi hæstv. ráðh., hv. 3. þm. Vesturl. þáv., gekk oft fram í því að koma málunum saman og það var alltaf góð samvinna á milli okkar. Ég vil líka halda því fram, að ég hafi ekki lagt stein í götu samkomulags hér á þessu þingi, enda þótt ég hafi ekki alltaf verið á sömu skoðun og ráðherra. Ég hef ekki hindrað það, að fjárlög gætu verið samþ. á eðlilegan hátt og ekki tafið fyrir því. Ég hef ekki heldur viljað tefja fyrir því, að vegáætlunin gæti gengið fram á eðlilegum og réttum tíma. En ég vil minna hæstv. ráðh. á það, að orðið sérskattar í hans munni og í blaðinu Tímanum kom ekki fyrr en eftir að núv. ríkisstj. var mynduð. En kannske má afsaka þetta allt saman. Þá vil ég einnig minna hæstv. ráðh. á það, að það er ekki rétt í rauninni, að ríkissjóður leggi Vegasjóði til 200 millj. kr. Það vita allir, að helmingurinn af þessari upphæð er tekinn með nýjum sköttum af bifreiðaeigendum. Hin raunverulega hækkun til Vegasjóðs, sem fjmrh. hefur beitt sér fyrir, eru 53 millj. kr. að viðbættu því, að ríkissjóður hefur tekið að sér að greiða vexti og afborganir af lánum nokkru meira en áður var. Á s.l. ári greiddi ríkissjóður 101 millj. kr. í vexti og afborganir af lánum. Á þessu ári munu það verða um 160 millj. kr., vegna þess að lánin voru hærri, sem nú er um að ræða, en áður. Þetta er þessvegna ekki nein ný stefna. Stefnan var áður orðin sú, að ríkissjóður borgaði meginhlutann af vöxtum og afborgunum af þessum lánum, sem Vegagerðin hafði tekið. En þá vil ég minna hæstv. ráðh. á það, að það er Alþ. á hverjum tíma, sem ákveður það endanlega, hvernig fjár skuli aflað, og það er ekki viðeigandi fyrir hæstv. ráðh. að segja hér við hv. Alþ.: Nú skuluð þið hv. alþm. standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að annaðhvort verðið þið að fella þá till., sem hér er um að ræða, sem margir hv. þm. hafa flutt, eða hækka benzínið. Það er vitanlega endanlega Alþingis að ákveða það, hvernig teknanna er aflað, og ég vil aðeins vekja athygli á því, að það er ekki viðeigandi fyrir hæstv. ráðh. að reyna að setja hv. alþm. á þennan hátt upp við vegg. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira, en ég taldi ástæðu til að vekja athygli á þessu.



Herra forseti. Ég þarf að segja örfá orð út af svari hv. frsm. fjvn. við spurningum mínum, sem ég hér með þakka. Varðandi fyrra svarið, um brúna á Kverká á Langanesi, þá vil ég geta þess, að ég hef fengið skýringu á því atriði. Spurningin byggðist á misminni mínu, og það liggur þannig í því, að þessi 1/2 millj., sem veitt var til þessarar brúar, var ekki á bráðabirgðaáætluninni 1972, heldur á hinni reglulegu áætlun fyrir 1971 og er því geymt fé og átti ekki að koma hér inn. Svar hv. frsm. er þá líka á misskilningi byggt, sem má vera, að megi kenna mér um. Í öðru lagi svaraði hv. frsm. fsp. minni um skiptingu fjár til Norðurlandsáætlunar á árunum 1973, 1974 og 1975. Og hann svaraði þeirri spurningu á þá leið, að upphæðunum fyrir þessi ár væri ekki skipt, vegna þess að ekki lægju fyrir till. frá Framkvæmdastofnuninni eða fjórðungssambandinu um skiptinguna. Og þetta er eflaust svo. En það var í raun og veru ekki þetta, sem ég spurði um, heldur spurði ég um það og beindi þeirri spurningu til hv. fjvn. og hæstv. samgrh., hver mundi að lokum skipta þessu fé, en mér er það ekki fullkomlega ljóst. Verður það Alþ. og þá með hverjum hætti og hvenær, eins og það gerir nú, því að það er Alþ., sem nú er að skipta þessu fé, þó að till. komi frá öðrum, eða verður það talið heyra undir annan aðila, t.d. hæstv. ráðh.? Það var þetta, sem ég spurði um, og það er þetta, sem ég óska eftir að fá svar við og helzt frá hæstv. samgrh., sem ég vona, að hafi nú heyrt spurningu mína, en ég var að reyna að tala nægilega hátt til þess, að svo mætti verða. Ég vil svo aðeins geta þess að gefnu tilefni frá frsm., að við þm. Norðurl. e. höfum ekki gert till. um skiptingu vegafjárins, hvorki hins almenna vegafjár í kjördæmið eða áætlunarfjárins nema hinnar svo kölluðu afgangsupphæðar, sem við vorum að gera till. um. En það eru aðrir aðilar, sem hafa annazt skiptinguna að öðru leyti.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hv. fjvn. fyrir mjög röggsamlega og skjóta afgreiðslu á vegáætluninni og lýsa ánægju minni yfir því, að afgreiðslan hafi þar getað gengið svo ágreiningslítið sem raun ber vitni. Helzt hefði ég þó kosið, að þá sögu hefði mátt segja, að hér hefði okkur tekizt að leysa þetta mál, sem gefur að vísu ærið tilefni til margs konar reiptogs og ágreinings, án ágreinings. En því er nú ekki að heilsa algerlega, og ber að harma það. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur beint til mín spurningum um það, hverju það sæti að ekki sé skipt niður á árin á tímabilinu framkvæmdum innan Norðurlandsáætlunarinnar.

Nei, ég spurði ekki um það.

Ekki um það?

Ég spurði, hver mundi skipta fénu.

Hver mundi skipta fénu? Ja, ef hv. þm. hefur talið það vera verkefni fjvn. að skipta því, þá hygg ég, að ekki beri að líta á það þannig. Ég hef litið svo á, að í Austfjarðaáætlun hafi þetta gengið þannig fyrir sig, að landshlutasamtök hafi þar nokkuð um fjallað og þm. kjördæmisins, og ég hygg, að Framkvæmdastofnunina hafi skort það á, að hún hafi ekki getað komið við nægilegu samráði við þá aðila, sem hún vill hafa samráð við, áður en gengið er frá skiptingu varðandi hin árin. Og þar hygg ég, að komi áreiðanlega til þm. kjördæmanna, sem falla undir Norðurlandsáætlun. Ég tel, að rangt hefði verið, ef gengið hefði verið frá skiptingu án þess að koma slíku samráði við.  Klukkan er að verða 7, og ég skal vera afar stuttorður. Það er eingöngu deilt hér um það, hvort veggjald skuli vera áfram á Reykjanesbraut og þá jafnframt tekið upp á þá vegi, sem sambærilegir geti talizt, jafnóðum og þeir verði til. Það þarf enginn að fara í grafgötur um mína afstöðu um þetta. Ég tel, að svo sjálfsagt sem það hafi nú verið að leggja á veggjald í upphafi, þegar Reykjanesbraut varð til, þá sé það enn sjálfsagðara nú, þegar Reykjanesbraut verður ekki ein um að bera slíkt gjald. Ég tel það vera miklu sjálfsagðara fyrir Reyknesinga að þola veggjaldið nú áfram, þegar það „prinsip“ væri tekið upp, að sams konar veggjald væri lagt á aðra vegi. En að fella það niður, þegar að því kemur, það finnst mér vera ámælisvert af þeim, sem hafa staðið fyrir innheimtu veggjalds hingað til, það finnst mér vera nærri því högg í andlitið á Reyknesingum. Ég verð að segja það, að mér finnst það bera vott um dálitla sérdrægni, sé sérgæðingsleg afstaða, bera vott um sérhlífni, þegar þeir, sem hafa með góðri samvizku innheimt veggjald, meðan það var utan þeirra eigin kjördæmis, snúast öndverðir gegn því, þegar það stefnir á þeirra eigin kjördæmi. Mér finnst það ekki rétt. Mér finnst það vera sérdrægnisleg afstaða og bera vott um sérhlífni og ekki víðsýni, því miður. Hv. 1. þm. Sunnl. hélt því fram, að vegurinn austur um Hellisheiði væri ekki sambærilegur við Reykjanesbraut. Ég geri engan mun á því, hvort vegurinn er með olíumalarlagi eða steinsteyptur. En vegalengdin er nokkuð áþekk. Þegar menn eru komnir á Suðurlandsveginn og ætla austur um fjall, þá er fyrsti möguleiki til þess að menn noti ekki veginn, það er Hveragerði. En þegar komið er austur fyrir Hveragerði og um Selfoss, þá er komin mjög álíka vegalengd eins og er milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Og ég sé ekki annað en þetta séu eins sambærilegir vegir og hugsazt getur, og þess vegna ættu menn alveg, ef þeir líta réttilega á þetta mál, að fella sig við það, að svo sem innheimt hefur verið veggjald af Reykjanesbraut, skuli það einnig innheimt á næsta ári af Suðurlandsveginum, þegar hann hefur fengið varanlegt slitlag á álíka langa vegalengd eins og nemur Reykjanesbrautinni. Og því lýsi ég yfir fyrir hönd ríkisstj., að ef ekki verður fellt niður veggjaldið nú af Reykjanesbraut, sem ég vil vona, að verði ekki gert, þá verður innheimt veggjald af sérhverjum sambærilegum vegi, sem við eignumst, frá því að slíkir vegir eru teknir í notkun, og það finnst mér eiginlega að verulegu leyti rétta hlut Reyknesinga. En hitt hlýtur að koma þeim einkennilega fyrir sjónir, þegar hætt er við að innheimta veggjald af góðum vegum um leið og þeir stefna í aðrar áttir en til Keflavíkur. Hér er verið að taka „prinsip“afstöðu, og það er alveg rétta stundin til þess að gera það nú. Það skulu allir sitja við sama borð, sem njóta þess sama, og það er áreiðanlega ekki verið, eins og var verið að hræða menn með hér áðan, það er ekki verið að leggja viðbótarskattgjald á menn með því að leggja veggjald á. Það er verið að spara þeim margföld útgjöld í benzín eyðslu og viðhaldi ökutækja. Það eru smámunir einir hjá þeim sparnaði, sem menn öðlast við góða vegi. Það er verið að létta af þeim skatti, þyngsta skattinum, sem réttilega hefur verið sagður vera sá, sem menn borga vegna vegleysanna. Hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að þeir hefðu verið óánægðir, sem við skattinn hefðu búið. Ég fullyrði það, að það er ekki almenn óánægja á Reykjanesi yfir því að hafa orðið að borga vegskattinn. Menn hafa sagt unnvörpum við mig, og þetta mál kannaði ég rækilega á s.l. vetri, margir sögðu: Við borgum þetta gjald með glöðu geði, því að við höfum fengið fyrirframgreiðslu í fyrsta flokks vegi og borgum aðeins örlítinn hluta af þeim ágóða, sem við njótum í hvert skipti, sem við ökum þennan veg. Það eru ýkjur einar að segja, að það hafi vakið megna óánægju að búa við þessa skattgreiðslu. Eða röksemdafærslan hjá hv. þm. um það, að það taki því ekki, það muni ekkert um þetta! Hér er þó um 100 millj. kr. upphæð að ræða, þó að ekki komi til á tímabilinu nema áætlun um gjaldtöku af tveim vegum. Og 100 millj. kr. er þó nokkur upphæð. Okkur munar vissulega um hverjar 100 millj. kr., sem við getum varið til vegabóta á Íslandi, og við megum engar 100 millj. missa. Ég vil því vænta þess, að hv. þm. Sunnl. sjái sér fært að taka á sig og sína kjósendur veggjald á þessari áætlun, og ég vona, að þeir geti staðið alveg teinréttir frammi fyrir hvaða kjósanda sem er, þrátt fyrir það þó að þeir greiði atkv. með slíku gjaldi, því að sérhver sá, sem notar hinn góða veg, sparar fé. Hann hefur af því fjárhagslegan hagnað. Og þeim ætti ekki að vera ljúfara að láta peninga sína í skemmda bíla og benzíneyðslu, en að láta þá renna til vegabóta annars staðar á landinu. Ég held, að það sé miklu ánægjulegra hlutverk. Ég sé ekki, ef skarð verður fyrir skildi um 100 millj. kr. á þessu tímabili vegna niðurfellingar veggjaldsins, að það sé annað fyrir hendi en að velja á milli þess, hvort eðlilegra sé að taka þessar 100 millj. í veggjöldum af þeim vegum, sem verða sambærilegir við Reykjanesbraut, eða taka það á sig t.d. í benzíngjaldi. Mér finnst, að menn verði að velja þarna á milli, og mér finnst, að það sé miklu skynsamlegra val að taka þetta inn til vegabóta í landinu með veggjaldi og að ekki þurfi að hækka benzínið. Ég vil því biðja hv. þm. að athuga það vel, hvort þeir geti ekki hugsað sér að vel athuguðu máli að taka aftur þá till., sem hér hefur verið borin fram um að fella niður veggjald, og komast þannig hjá því, að við þurfum að vera að íþyngja öllum með því að setja á enn nýtt benzíngjald. En ég endurtek það, að ég lýsi því yfir, að meðan ég gegni störfum samgrh.. þá hef ég fullt umboð ríkisstj. til þess. að innheimt verði veggjald af sérhverjum þeim vegi. sem sambærilegur getur talizt við Reykjanesbraut, og þar verður ekki gert upp á milli manna. Reyknesingar verða ekki einir látnir borga veggjald lengur, þó að þeir hafi orðið að gera það um skeið, þangað til aðrir vegir gátu talizt sambærilegir.



Herra forseti. Ég ætlaði mér nú ekki að taka þátt í þessum umr. að þessu sinni, taldi þess ekki þörf, en ég er nú sannast sagna mjög óvanur því, að mér sé brugðið um það, að ég sé sérdrægur maður, þegar um það er að ræða að leggja á skatta. Þegar það gerist hér í Alþ., þá kann ég ekki við að þegja undir því alveg. Annar hv. þm., sem hér talaði áðan, var með fyrirbænir til okkar Sunnl. og óskaði þess, að okkur veittist hjartastyrkur til þess, að við þyrðum að mæta kjósendum okkar heima í héraði. Ég þakka að sjálfsögðu fyrir þessa góðu bæn, en sem betur fer hef ég aldrei verið hræddur við að fara austur yfir heiði, þó að ég væri staddur í Reykjavík. Ég hef ekki þurft að hugsa til þeirra verka unninna hér, að ég þyrfti þess við. Og ég verð sannast sagna að segja það, að ég furða mig mjög á því, þegar maður langt utan af landsbyggðinni talar um það, að með því að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir um afnám vegtollsins, þá sé verið að skattleggja vegleysið. Hefur þessi sami maður og þeir menn, sem eru mestu talsmenn veggjaldsins, ekki gert sér það ljóst, að það eru einmitt þeir, sem lengstar leiðirnar eiga, sem þetta kemur óréttlátast við, skattgjaldið. Mér sýnist, að það séu ráðagerðir uppi um það, ef skattgjald verður lagt á þrjá vegi á annað borð, að innheimtuskýlin verði fyrir sunnan Straum, eins og verið hefur á Reykjanesbraut, annað verði austur undir Hveragerði á Suðurlandsvegi og hið þriðja verði líklega uppi hjá Laxá í Kjós á Vesturlandsvegi. Og hvað þýðir þetta? Það þýðir ekkert annað en það, að allur aðalfjöldi bíla í landinu snýst innan þessara tollskýla án þess að greiða nokkra krónu, en mennirnir, sem koma norðan af Þórshöfn eða vestan af fjörðum og ætla heim aftur, þeir verða að greiða gjaldið fyrir þann stutta spöl, sem þeir hafa af góðum vegi. Ég verð að segja það, að þar sem ég stend að þeirri till., sem hér hefur verið rædd, um niðurfellingu skattgjaldsins, þá tel ég ekki að það lýsi neinu ábyrgðarleysi að gera ráð fyrir því, að það fé, sem annars fengist af veggjaldinu, yrði lagt fram úr ríkissjóði. Ef það þykir ekki fært við næstu fjárlagaafgreiðslu, þá eru til ýmis ráð til þess og hafa oft verið notuð í sambandi við skattlagningu og vegáætlanir, og ég sé ekki, að það lýsi neinu ábyrgðarleysi. Og ég verð að segja það; eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Sunnl. hér áðan, að sú var tíðin, að þeir, sem nú hafa völd í landinu, töldu ekki, að 30 millj. kr. framlag á einu ári úr ríkissjóði væri stórt framlag. Ég ætla svo ekki að þreyta hv. þdm. á meira máli um þetta efni, en ég vil taka það fram. um leið og ég lýk máli mínu, að ég mótmæli því algerlega, að það sé af sérdrægni eða til þess að losna undan eðlilegum og sanngjörnum gjöldum, að ég stend að því að flytja þá till., sem hér er til umr.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar þáltill. á þskj. 203, um dreifingu menntastofnana og eflingu Akureyrar sem miðstöðvar mennta og vísinda utan höfuðborgarinnar. Að fengnum umsögnum Samtaka sveitarfélaga á Suðurlandi, bæjarstjórnar Akureyrar, Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi, Fjórðungssambands Norðlendinga, Fjórðungssambands Vestfirðinga og Framkvæmdastofnunar ríkisins mælir allshn. með samþykkt tillögunnar.



Herra forseti. Það eru vafalaust allir hv. þm. sammála um, að nauðsynlegt sé orðið að hefjast handa um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Um hitt hefur svo verið og er nokkur ágreiningur, með hvaða hætti sá undirbúningur skuli fara fram. Athugun hefur leitt það í ljós, að sú till. um endurskoðun stjórnarskrárinnar frá hv. allshn., sem hér liggur fyrir, veldur nokkrum ágreiningi, og þar virðist gæta einkum tveggja atriða. Í fyrsta lagi eru menn ekki sammála um það, hvaða aðila skuli til kveðja til að fást við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Sumir vilja kveðja þar til lagaaðila, eins og lagadeild Háskólans og Hæstarétt, aðrir ýmis stéttarsamtök og önnur samtök, eins og sveitarstjórnarsamtök, og jafnvel fleiri aðila. Um eitt virðast þó allir sammála, og það er, að Alþ. skuli eiga aðild að slíkri endurskoðun. Um það held ég, að sé ekki neinn ágreiningur. Hitt atriðið er svo það, hvort setja eigi ákveðin tímatakmörk, hvenær endurskoðun stjórnarskrárinnar skuli lokið. En það má öllum ljóst vera, að hér er um geysilega umfangsmikið verkefni að ræða, ef fara á fram heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Sú stjórnarskrá, sem nú er í gildi, er að miklu leyti miðuð við þær aðstæður og þann hugsunarhátt, sem ríkti á síðari hluta fyrri aldar. Segja má, að hún sé að mjög verulegu leyti frá þeim tíma. Sú nýja stjórnarskrá, sem við stefnum að, að setja og verðum að setja, verður að miðast við aðstæður og hugsunarhátt síðari hluta 20. aldar. Þess vegna koma til athugunar og meðferðar fjöldamörg atriði, sem ekki er að finna í núgildandi stjórnarskrá, og ég vil aðeins í því sambandi minna á nokkur atriði, sem talin eru upp í þeirri grg., sem fylgir þáltill. um endurskoðun stjórnarskrárinnar, sem liggur hér fyrir, frá hv. 5. þm. Reykv., Gunnari Thoroddsen. Þar er t.d. nefnt, að hin nýja stjórnarskrá þurfi að ná til atriða eins og þeirra, hver eigi að vera réttur manna til vinnu og ákvæða um vinnuvernd, hún eigi að fjalla um rétt manna til menntunar, opinbera aðstoð í því skyni og jafna menntunaraðstöðu, hún þurfi að fjalla um rétt til trygginga vegna sjúkdóma, slysa, örorku, aldurs, missis fyrirvinnu og réttar til læknishjálpar og sjúkrahúsvistar. Það þurfi að endurskoða ákvæði núgildandi stjórnarskrár um prentfrelsi með hliðsjón af þróun fjölmiðla. Það þurfi að endurskoða öll mannréttindaákvæði auk þeirra, sem talin eru hér á undan, með tilliti til mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna og sáttmála Evrópuráðsins um verndun mannréttinda og mannfrelsis. Það þurfi einnig að endurskoða í þessu sambandi ákvæði um náttúruvernd, um stuðning við listir og vísindi og síðast en ekki sízt um forgangsrétt Íslendinga til allra náttúruauðlinda lands og landgrunns. Þessi upptalning sýnir það, að í nýrri stjórnarskrá þarf að fjalla um fjölmörg atriði, sem núgildandi stjórnarskrá nær ekki til og þess vegna hlýtur hér að verða um mjög umfangsmikið verkefni að ræða og þess vegna tæpast rétt að setja ákveðin tímatakmörk um það, hvenær slíkri endurskoðun skuli vera lokið. En ákvæði um þetta atriði er einmitt að finna í þeirri till. frá hv. allshn., sem hér liggur fyrir. Það er með tilliti til þess, að hægt sé að ná samkomulagi um, að hafizt verði handa um endurskoðun á stjórnarskránni og sneitt fram hjá þeim ágreiningsatriðum, sem ég hef nú minnzt á, sem ég hef leyft mér ásamt hv. 4. þm. Norðurl. v., Ragnari Arnalds, og hv. 6. þm. Norðurl. e., Birni Jónssyni, að leggja fram svo hljóðandi skrifl. till., sem ég vænti, að samkomulag geti orðið um. Hún hljóðar á þessa leið: . „Alþingi ályktar, að skipuð skuli sjö manna nefnd til að endurskoða stjórnarskrána. Nefndarmenn skulu kosnir af Alþingi. Forsrh. kveður nefndina saman til fyrsta fundar, en hún skiptir sjálf með sér verkum. Nefndinni ber að leita álits sýslunefnda og bæjarstjórna, landshlutasambanda sveitarfélaga og landssambanda stéttarfélaga. Hún skal leita álits lagadeildar Háskóla Íslands og Hæstaréttar um lögfræðileg efni. Með opinberri tilkynningu skal þeim, er þess kynnu að óska, gefinn kostur á að koma á framfæri við nefndina skriflegum og skriflega rökstuddum brtt. við núgildandi stjórnarskrá fyrir þann tíma, sem nefndin tiltekur. Kostnaður við endurskoðun stjórnarskrárinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Ég leyfi mér að leggja þessa till. fram og óska eftir, að forseti leiti afbrigða fyrir henni. Ég vænti þess, að þessi till. geti orðið til þess, að fullt samkomulag geti náðst um þetta mál hér á hv. Alþ.



Herra forseti. Sú till., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, er flutt af allshn. Ég geri ekki ráð fyrir því, að nú sé ráðrúm til þess að kalla n. saman til þess að segja álit sitt á þeirri brtt., sem fram er komin. Þess vegna get ég ekki heldur fyrir hennar hönd sagt neitt um málið. Það, sem ég segi, er því aðeins út frá mínu sjónarmiði sagt. Ég vil minna á það, að oftar en einu sinni á undanförnum áratugum hafa verið skipaðar nefndir til þess að endurskoða stjórnarskrána og þær hafa jafnan verið skipaðar þannig, að í þeim hafa setið fulltrúar tilnefndir af þingflokkum. Þess vegna hefur mér sýnzt, að það væri ekki vænlegt til árangurs að skipa nýja endurskoðunarnefnd á þennan hátt. Ég tel það því ekki til bóta, sem hér er lagt til, að endurskoðunarnefnd skuli kosin eingöngu af Alþ. Ég tel það ekki til bóta. Hins vegar get ég fyrir mitt leyti vel fallizt á það, að starfstími nefndarinnar sé ekki takmarkaður, svo sem gert er í till. allshn. Ég tel sem sé till., sem fram er komin, ekki til bóta, en eigi að síður er það svo, að ef hún verður samþ., þá mun ég samt fylgja till. um endurskoðun stjórnarskrárinnar með áorðnum breytingum.



Herra forseti. Í s.l. mánuði flutti ég till. um endurskoðun stjórnarskrárinnar á þskj. 525. Samtímis flutti hv. 1. þm. Norðurl. e. Gísli Guðmundsson, aðra þáltill. um sama efni. Við flm. höfðum samráð um málið, bæði áður en till. voru fluttar og ekki síður eftir að þeim var vísað til hv. allshn. í Sþ. Upp úr þeim samtölum og umr. í n. varð niðurstaðan sú, að allshn. flytti þá till., sem hér liggur fyrir á þskj. 723, og varð um það full samstaða innan allshn. hjá öllum nm. og okkur flm. þessara tveggja till. Þessi till. allshn. kom hér til umr. fyrir tæpri viku síðan, til fyrri umr., og mælti formaður n., hv. 1. þm. Norðurl. e., fyrir till. Umr. urðu ekki frekari og virtist alger samstaða um málið. Síðari umr. gerðum við ráð fyrir, að færi þá fram nú einhvern af síðustu dögum þingsins. Nú er ætlunin að slíta þingi á morgun, og í gær kom það í ljós, óvænt verð ég að segja, að innan ríkisstj. og stjórnarflokkanna var andstaða gegn því að afgreiða málið eins og það lá fyrir. Það var ljóst, að örðugleikar yrðu á því, þó að þingmeirihluti virtist vera fyrir þessu máli eins og það kom frá allshn., þá mundu örðugleikar á því að fá málið afgreitt nema samstaða tækist um það. Það hafa síðan farið fram í dag viðræður milli hæstv. forsrh. og mín og formanns þingflokks Framsfl. og raunar fleiri og niðurstaðan orðið sú, að samkomulag hefur náðst um að breyta till. hv. allshn. á þá lund, sem hv. 4. þm. Reykv. lýsti hér, og breytingarnar eru í rauninni tvær efnislega. Önnur er sú, að í stað þess, að nefndin samkv. upphaflegu till. skyldi skipuð sjö mönnum, sem kosnir væru hlutfallskosningu af Alþ., auk þess tveir menn frá lagadeild Háskólans, tveir frá Hæstarétti og einn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, skuli nefndin aðeins skipuð sjö mönnum, sem allir skulu kosnir af Alþ. Ég vil taka fram, að ég tel, að hin fyrri tilhögun, eins og er samkv. till. allshn., sé æskilegri, en hef hins vegar fallizt á fyrir mitt leyti þessa skipan. Hin breytingin er sú, að niður verði felld tímaákvörðun um það, að nefndin skuli miða störf sín við, að unnt verði að leggja stjórnarskrárfrv. nefndarinnar fyrir Alþ. 1974. M.ö.o., um þessa breytingu varðandi nefndarskipunina, að hafa ekki í nefndinni fulltrúa frá Hæstarétti, lagadeild eða Sambandi ísl. sveitarfélaga og að fella niður tímamarkið, hefur samkomulag náðst. Ég tel að vísu, að þessar breytingar séu ekki til bóta, heldur til hins lakara, en aðalatriði málsins er auðvitað það, að endurskoðun stjórnarskrárinnar komist í framkvæmd, og þó að nokkur skoðanamunur sé um skipun nefndarinnar og tímamörk, þá þýðir auðvitað ekki að setja það fyrir sig, ef aðalatriði málsins nást fram. Ég lýsi því fyrir mitt leyti samþykki við þeirri till., sem hv. 4. þm. Reykv. lýsti, mun greiða henni atkv. og vænti þess, að till., svo breytt, nái endanlegri afgreiðslu nú á þessu þingi, svo að endurskoðun stjórnarskrárinnar, sem svo lengi hefur verið beðið eftir, geti hafizt sem fyrst.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 316, um að fullnýta þær vélar, sem til eru í landinu til að leggja olíumöl á þjóðvegi landsins. En í þessari till. felst jafnframt áskorun um það, að gerð verði skipuleg leit að efni og það rannsakað fyrir þessa starfsemi. Allshn. var þeirrar skoðunar, að í rauninni hefði verið réttara að vísa málinu til hv. fjvn. og þess vegna sendi hún málið fjvn. til umsagnar, en aflaði jafnframt umsagnar frá Vegagerð ríkisins. Síðan barst allshn. umsögn frá hv. fjvn., þar sem hún leggur til, að till. verði samþ. með tilteknu orðalagi, og er það orðalag í samræmi við till. Vegagerðar ríkisins um það efni. Hér er í raun og veru um það að ræða að samþykkja síðari hluta till. Það varð samkomulag í n. um að afgreiða málið á þennan hátt og mælir hún með því, að till. verði samþ. með þeirri breytingu, sem orðuð er í nál. á þskj. 889.