Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs um þingsköp til að vekja athygli á því og um leið að átelja að þáltill. sem ég flutti ásamt öðrum þm. Alþb. og fjallaði um sérstaka nefndarskipan vegna rekstrarvanda í íslenskum sjávarútvegi hefur nú verið í hv. atvmn. Sþ. í fast að mánuð án þess að vera tekin þar fyrir og í reynd skilst mér að sú nefnd hafi ekki komið saman, utan einu sinni til að kjósa sér formann. Till. þessi fjallar m.a. um aðgerðir sem snerta aðkallandi vanda í íslenskum sjávarútvegi og gert er ráð fyrir nefndarskipan sem skili inn tillögum til lausnar þessum vanda þegar um komandi áramót. Því er ljóst að eigi hún að ná tilgangi sínum þyrfti að hraða mjög störfum úr því sem komið er og annir fara nú vaxandi hér á þingi og þrengist um tíma þingnefnda til starfa. Þess vegna harma ég að tíminn hefur ekki verið betur nýttur í þessu skyni en raun ber vitni. Það er lítt viðunandi, finnst mér sem 1. flm. þessarar till., þegar heill þingflokkur gerir tillögur um mikið og aðsteðjandi vandamál í íslensku atvinnulífi, sem mjög er til umfjöllunar í fjölmiðlum þessa dagana, að till. sem beinlínis snertir þetta mál skuli liggja vikum saman órædd í einni nefnd á hv. Alþingi. Það samræmist illa, verð ég að segja, hugmyndum mínum um þingræðið og um lýðræðisleg vinnubrögð að sú skuli raunin vera. Í þessari till. er heill þin flokkur að gera tillögur um málsmeðferð í þessu efni. Ég harma það enn og aftur að því skuli ekki meiri gaumur gefinn af þeim sem stýra verkum hér á þingi að heill þingflokkur hefur með þessum hætti sett fram sínar tillögur og lýst sinni stefnu til þessara mála. Ég hlýt því að átelja þessi vinnubrögð og fara fram á að úr þessu verði bætt hið snarasta, herra forseti.



Það verður aldrei nógu mikil áhersla lögð á að það séu greið og góð vinnubrögð um meðferð þingmála og það er sameiginlegt áhugamál forseta og hv. þm. Það er rétt til upplýsingar að taka hér fram að í þessu tilfelli, sem hér hefur verið gert að umræðuefni, virðist ekki framar venju hafá dregist afgreiðsla máls, sem lagt hefur verið fyrir nefnd, nema síður sé. Þessu máli, sem um er rætt, var vísað til hv. atvmn. 15. nóv. Hinn 21. nóv. hvarf formaður atvmn. af þingi og var erlendis í opinberum erindagerðum til 5. des. Hinn 6. des. var þrem málum vísað til hv. atvmn. þannig að nú liggja fjögur mál fyrir hv. atvmn. Því miður er formaður atvmn., hv. 4. þm. Reykv., ekki viðstaddur nú. Hann var viðstaddur hér í byrjun fundar, en kom að máli við forseta þegar nokkuð var liðið á fundinn um það að hann þyrfti að víkja af fundi vegna lasleika. Það sem hér hefur farið fram verður kynnt fyrir hv. 4. þm. Reykv. Það skal og taka fram að hv. 4. þm. Reykv. hefur tjáð forseta að fundur í atvmn. verði kallaður saman mjög fljótlega.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um bætta merkingu akvega, sem er 45. mál Sþ. á þskj. 45. Tillgr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir átaki til að bæta merkingu akvega á landinu, setja upp aðvaranir við hættulegar ökuleiðir þar sem þær vantar eða þær eru ófullnægjandi og samræma allar merkingar vega alþjóðlegum reglum.“ Grg. með till. er stutt, herra forseti, en segir þó flest sem segja þarf að mínum dómi. Þar segir, með leyfi forseta: „Mikið vantar á að leiðbeiningar- og aðvörunarmerkingar á íslenskum akvegum séu eins og best verður á kosið. Einkum og sér í lagi á þetta við um fjallvegi og ýmsar fáfarnari leiðir. Vaxandi umferð á þjóðvegakerfinu í heild gerir umbætur í merkingum nauðsynlegar og aukin umferð útlendinga með tilkomu bílferja og vaxandi umsvifum bílaleiga gera þörfina á alþjóðlegum merkingum og aðvörunum aðkallandi. Tíðum óhöppum og slysum, sem í mörgum tilfellum má rekja til þekkingarleysis á viðkomandi akstursleiðum, mætti að líkindum fækka verulega með bættum merkingum sem skiljanlegar væru jafnt íslenskum sem erlendum ferðamönnum. Þær merkingar, sem þóttu fullnægjandi á dögum brautryðjenda fjallaferða á landinu, eru það engan veginn í dag þegar segja má að landið liggi opið fyrir alþjóðlegri umferð. T.d., segir orðið „jeppavegur“, þannig skrifað á krossviðarspjald, erlendum ferðamanni harla lítið um eðli og ástand viðkomandi vegar, enda ekki óalgengt að hitta fyrir á vegum, þannig merktum, erlenda ferðamenn í vandræðum á vanbúnum bílum. Sérstökum viðvörunum um hættuleg jökulvötn, sandbleytu, sandstorma, snögg veðrabrigði á hálendinu og fleira því um líkt þyrfti að koma eftir því sem fært er á veggspjöld og á veggkort og gefa ítarlegri upplýsingar í handbókum. Nauðsynlegt er að vinna að þessu í nánu samstarfi við ferðamálayfirvöld, ferðafélög, náttúruverndarráð, landeigendur og aðra sem málið varðar.“ Við þetta þarf ég ekki miklu að bæta. Ég hef rætt þetta mál lítillega við starfsmenn umferðarmálaráðs og fleiri aðila sem kunnugir eru ástandinu í þessum efnum og ég hygg að ég megi segja að það hafi verið samdóma álit að átaks væri þörf í þessum efnum. Það er mín skoðun að okkur sé illa stætt á því, Íslendingum, að auglýsa landið okkar upp sem paradís ferðamanna, ekki síst óbyggðirnar, ef við ekki gerum allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja öryggi þeirra sem sækja okkur heim og reyndar okkar sjálfra í leiðinni. Hér er ekki um kostnaðarsamar aðgerðir að ræða í sjálfu sér. Þvert á móti tel ég að verulega úrbót megi gera í merkingum t.d. hálendisveganna með tiltölulega litlum kostnaði. Það ber að hafa í huga að leiðangrar til aðstoðar bágstöddum ferðalöngum geta á móti kostað mikla peninga. Því er til nokkurs að vinna að fækka slíkum tilfellum. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa að svo stöddu fleiri orð um efni þessarar till. Ég vænti þess að hún njóti velvilja hér á hv. sameinuðu þingi og fái liðlega afgreiðslu í nefnd. Ég segi þetta að gefnu tilefni. Að loknum þessum hluta umr. legg ég svo til að málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að taka með örfáum orðum undir þessa till. hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég þarf ekki fremur en flm. að rifja upp þau hörmulegu slys sem hér urðu á öræfunum í sumar. Mér er kunnugt um að í einu þessara tilvika a.m.k. lágu nýlegar slóðir eftir nýhefluðum vegi ofan í meinleysislega kvísl úr Skjálfandafljóti, svokallaða Rjúpnabrekkukvísl, og þess var engin von að lítt vanir ferðamenn áttuðu sig á því að þessi kvísl varð raunar að skaðræðisfljóti á þeim tíma dags sem þarna var um að ræða. Aðvörunarskilti á þessum stað með nokkrum einföldum ábendingum á erlendum tungum, sem hefði þó að geyma hvílíkum hættum íslenskar jökulár leyna, hefði e.t.v., ég segi ekki sennilega, bjargað mannslífum í þessu tilfelli því að útlendir ferðamenn lesa slík skilti, ég held fremur en sumir íslenskir ferðamenn. Vanir íslenskir fjallamenn hefðu t.d. í þessu tilfelli ekki farið í umrædda jökulá einbíla á þessum tíma dags. Óvanir Íslendingar gætu gert slíkt. Þá er ekki síður ástæða til að vara við en útlenda. Þess eru jafnvel vel þekkt dæmi að íslenskir ferðamenn hafa farið mjög óvarlega í þessum efnum. Dæmin um Krossá tilheyra svo að segja dagatalinu nú orðið. Það er sennilega laukrétt hjá flm. að fjárhæðir sem þarna er um að ræða skipti ekki verulegu máli og ég er viss um að með því að virkja sjálfboðaliðastarf væri hægt að létta þann kostnað verulega. Ég vil sem sagt endurtaka stuðning minn við þessa till.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka undir þá till. sem hér hefur verið talað fyrir. Ég tel að hér sé um þarft og gott mál að ræða, og vona að hún fái afgreiðslu hér. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að það ber brýna nauðsyn til að merkja fjallvegi betur en gert er. Það er bæði nauðsynlegt frá öryggissjónarmiði og eins er það nauðsynlegt frá náttúruverndarsjónarmiði því að leiðir sem merktar eru keyra menn, en keyrsla vítt og breitt um öræfin mundi minnka að miklum mun ef merkingar væru betri en nú er. Það hefur verið rakið hér öryggissjónarmiðið í þessu sambandi. Það er mjög nauðsynlegt að merkja hættulega staði. Ég veit t.d. að sjálfboðaliðar hafa merkt íshellinn í Kverkfjöllum sem er stórhættulegur staður. Menn hafa gengið þar undir lausa ísfleka án þess að depla auga, en nú er þó komið skilti sem sjálfboðaliðar hafa sett upp þar sem bent er á hættuna. Í þessu sambandi er vert að minna á ferðafélagsdeildirnar sem víða eru starfandi og hafa áhuga. Það væri auðvelt að koma á samstarfi við þessar deildir og til þess að spara kostnað í þessu sambandi ef þær fengju aðeins þau tæki upp í hendurnar sem þær þurfa að nota og þær merkingar tilbúnar sem við eiga. Mér er kunnugt um fjölmarga sem hafa á þessu mikinn áhuga og mundu leggja sitt af mörkum. Það er t.d. á Austurlandi mikil umferð útlendinga um fjöll og firnindi, eins og oft hefur verið rakið. Þeir koma til landsins með bílferjunni. Ég held að það muni 90% af þessum útlendingum fara eftir þeim leiðbeiningum sem settar væru upp. Auðvitað þarf að hafa hóf á þessu eins og öðru og rata hinn gullna meðalveg, þannig að þeir staðir sem raunverulega eru hættulegir verði merktir. Þá mundu útlendingar fara eftir þessu langflestir. Ég held að þetta sé yfirleitt löghlýðið fólk og fólk sem fer eftir settum reglum. Það er okkar reynsla. Ég vildi því eindregið hvetja til að þessi þáltill. nái fram að ganga.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þakka þær jákvæðu undirtektir sem till. hefur fengið og taka undir það, sem kom fram í máli ræðumanna, að sjálfsagt er við framkvæmd hennar, ef af verður, að hafa fullt samstarf og samráð við ýmsa aðila, jafnvel þá í sjálfboðavinnu, til að koma þessu verki í framkvæmd. Það gæti enn frekar dregið úr þeim annars tiltölulega litla kostnaði sem ég held að hér sé í húfi. Ég vil minna á í leiðinni að reyndar eru til fleiri leiðir en akvegir og annars konar umferð en bifreiðaumferð. Þetta mætti að nokkru leyti heimfæra yfir á gönguleiðir sem nú er í vaxandi mæli verið að leggja og merkja um landið. Þar þarf að sjálfsögðu einnig að gera allt sem hægt er til að tryggja öryggi þeirra sem eftir þeim fara. Því miður höfum við einnig orðið að upplifa óhöpp í þeim efnum á síðustu árum. En aðalatriðið er í mínum huga að þetta verði gert, hverjir sem það nú gera, og að einhver hafi yfir því umsjón að það sé gert og það sé gert á fullnægjandi hátt. Ég vil síðan þakka aftur þær jákvæðu undirtektir sem till. hefur hér fengið og vona að þær greiði enn frekar götu hennar í gegnum þingið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Stefáni Benediktssyni, Guðrúnu Agnarsdóttur, Guðrúnu Helgadóttur, Kjartani Jóhannssyni, Guðmundi Einarssyni, Helga Seljan og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur að flytja hér till. til þál. um fjármögnun krabbameinslækningadeildar. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að stofna til þjóðarátaks til að fullgera megi krabbameinslækningadeild á Landspítalalóð á næstu 3–4 árum. Fjár verði aflað með eftirfarandi hætti: - Gefinn verði út sérstakur skuldabréfaflokkur að upphæð a.m.k. 125 millj. kr. til sex ára með verðtryggðum kjörum og á vöxtum sem Seðlabankinn ákveður. Skuldabréfin skulu undanþegin skattskyldu. - Ríkissjóður leggi til árlega þá fjárhæð sem á vantar til að ljúka megi krabbameinslækningadeildinni á næstu 3–4 árum. Ríkissjóður skal þegar í upphafi leggja fram það fjármagn sem þarf til þess að örva sölu skuldabréfa með skipulegri upplýsingamiðlun í fjölmiðlum um nauðsyn þess þjóðarátaks sem til er stofnað. Upplýsingar þessar skulu unnar í samráði við læknaráð Landspítalans“. Segja má að sú leið sem hér er lögð til í fjármögnun krabbameinslækningadeildar sé nokkuð óvenjuleg, en hér er um að ræða eitt brýnasta verkefnið á sviði heilbrigðisþjónustu, sem úr hömlu hefur dregist að hrinda í framkvæmd, og ekki er fyrirsjáanlegt, ef er miðað við fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir, að breyting verði þar á. Þess vegna er sú leið valin sem hér er lögð til. Það sést kannske best á því að þó að fimm ár séu nú liðin síðan undirbúningur hófst að uppbyggingu krabbameinslækningadeildar á Landspítalalóð hefur framkvæmdum ekkert miðað vegna fjárskorts. Eftir mikið þref við síðustu fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1984 var loks samþykkt að veita 12 millj. kr. til K-byggingarinnar, en með því fé hefði verið unnt að láta fara fram útboð og hefja jarðvegsframkvæmdir, en stefnt var að því að ljúka þeim á þessu ári. Leyfi til að hefja framkvæmdir hefur hins vegar ekki fengist og í frv. til fjárlaga fyrir árið 1985 er, eins og áður er sagt, ekki gert ráð fyrir neinu fé til framkvæmda. Því er í þessari till. lagt til að farin verði sú leið að afla fjár með því að gefa út sérstaka skuldabréfaflokka að upphæð a.m.k. 125 millj. kr. Ég tel óþarft að fara hér nákvæmlega út í það hve brýnt er orðið að koma hér upp krabbameinslækningadeildinni, enda var ítarlega rætt um það á síðasta þingi. M.a. kom þá til umr. grg. stjórnar læknaráðs Landspítalans frá því í nóv. 1983, en þar kom fram að það kóbalttæki sem notað hefur verið til krabbameinslækninga er orðið úrelt og svarar ekki lengur kröfum tímans. Í því sambandi má benda á að ég hef þær upplýsingar nú að þeir sem gerst þekkja til varðandi kóbalttæki telja að það endist ekki miklu lengur og sé í raun að verða ónýtt. Það mundi í allra mesta lagi endast kannske í 34 ár til viðbótar. Þá þurfi það að fara í mjög dýra viðgerð sem kosta muni um helming af verði tækisins. Í mörg undanfarin ár hefur stjórn læknaráðs Landspítalans leitað eftir því að fá að festa kaup á nauðsynlegu geislameðferðartæki, línuhraðli, en línuhraðlar þurfa mjög miklar geislavarnir og ekkert húsnæði á Landspítalalóð uppfyllir þær geislavarnakröfur sem slíkt tæki þarf. Kom fram í grg. læknaráðsins að ef ekki verður leyst úr vanda deildarinnar sé ljóst að geislameðferð muni falla niður vegna úreltrar aðstöðu. Margir krabbameinssjúklingar, sem á s.l. ári hafa notið geislameðferðar í þessari deild Landspítalans, verða þá tilneyddir til þess að leita lækninga erlendis. Því fylgir mjög mikill kostnaður. Fram kom á s.l. þingi að á árunum 1979–1983 hefði þurft að senda utan 144 sjúklinga til krabbameinslækninga vegna aðstöðuleysis hérlendis. Hæstv. heilbrmrh. upplýsti á Alþingi s.l. vetur að frá 1. jan. 1983 til 28. nóv. 1983, eða á 11 mánaða tímabili, hefðu fjórtán sjúklingar farið utan til lækninga og hefði kostnaðurinn numið 5 millj. 585 þús. kr. eða tæplega 400 þús. kr. kostnaður á hvern sjúkling. Upplýst er að í geislameðferð komu á árinu 1983 289 sjúklingar og talið var að um helmingur, eða 2/3 hluti þeirra, þyrfti á geislameðferð í línuhraðli að halda, sem enn er ekki fyrir hendi hér á landi. Af því má sjá að ef um helmingur þeirra sjúklinga sem þurfa á sérstakri geislameðferð að halda yrði sendur til útlanda til krabbameinslækninga, þá þýddi það, miðað við þessa forsendu, 57–58 millj. kr. árlega. Til samanburðar má geta þess að til að fullgera krabbameinslækningadeildina þyrfti árlega næstu fjögur árin um helmingi lægri upphæð til framkvæmdanna. Í byrjun þessa árs var sú ákvörðun tekin af hæstv. heilbrmrh. að áfangaskipta K-byggingunni sem gæti þá orðið til þess að mun fyrr væri hægt að taka krabbameinslækningadeildina í notkun. Í grg. frá yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, dags. 17. okt. 1984, kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Samkvæmt þeirri byggingaráætlun sem valin hefur verið á fyrst að steypa upp röskan þriðjung hússins, en síðan að innrétta krabbameinslækningadeild á fjórða ári framkvæmda. Síðari áfangi hæfist með smíði lagnagangs, en svo yrði ráðist í að ljúka uppsteypu alls hússins og loks að innrétta aðrar deildir. Samkv. frumáætlununum er byggingarkostnaður í 1. áfanga talinn 123 millj. kr., en kostnaður vegna tækja og búnaðar 65 millj. kr. Á fjárlögum fyrir árið 1984 voru veittar 12 millj. kr. til framkvæmda og var áætlað að það, ásamt eftirstöðvum fyrri fjárveitinga, dygði að mestu til jarðvegsvinnu vegna 1. áfanga.“ Einnig kemur fram í þessu bréfi að hæstv. heilbrmrh. og hæstv. fjmrh. hafi gert með sér samkomulag um fjármögnun framkvæmda að því er krabbameinslækningadeildina varðar, en í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Í tengslum við framkvæmdaákvarðanir gerðu heilbrmrh. og fjmrh. með sér samkomulag um fjármögnun framkvæmda þess efnis að auk 12 millj. kr. 1984 skyldi stefnt að því að fjárveitingar til K-byggingar næmu 23 millj. kr. 1985 og a.m.k. 30 millj. kr. á árunum 1986–1988 eða alls 125 millj. kr. miðað við byggingarvísitölu 166 stig.“ Ég vil spyrja hæstv. forseta að því hvort hægt væri að ná í hæstv. fjmrh. Mig langaði til að spyrja hann út í það samkomulag sem hér hefur verið gert.

Hæstv. fjmrh. hefur fyrir nokkru tjáð forseta að hann þyrfti að hverfa af fundi vegna starfa og hann er því ekki í húsinu núna.

Það verður að teljast nokkuð furðulegt, miðað við það samkomulag sem ég hef hér greint frá, sem hæstv. heilbrmrh. og hæstv. fjmrh. virðast hafa gert með sér samkv. þessu bréfi, að ekki er að finna í fjárlögunum fyrir árið 1985 eina einustu krónu til krabbameinslækningadeildarinnar. Ég tel að þetta þurfi skýringar við og hefði verið æskilegt að fjmrh. hefði verið hér viðstaddur til að svara þeirri spurningu hvort hann mundi þá við afgreiðslu fjárlaga beita sér fyrir því að sú fjárhæð, sem samkomulag varð um milli hans og heilbrmrh., verði sett í krabbameinslækningadeildina á næsta ári. Í þessu bréfi frá yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð kemur einnig fram, með leyfi forseta: „Framkvæmdir við byggingu K hafa ekki hafist á þessu ári. Meginástæðan er sú að samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir taldi að ekki ætti að ráðast í jarðvegsframkvæmdir fyrr en á haustmánuðum, bæði til þess að ekki yrði óeðlilegt hlé á framkvæmdum að jarðvinnu lokinni svo og vegna þess að ætla mætti að betri tilboð bærust í verkið þegar annatími sumarsins væri liðinn hjá. Leyfi til framkvæmda á haustmánuðum hefur hins vegar ekki fengist þar sem ekki er gert ráð fyrir fjárveitingu til framhalds verksins í fjárlagafrv. fyrir árið 1985. Í samræmi við samkomulag heilbrmrh. og fjmrh. gerði yfirstjórn tillögu um að 25 millj. kr. yrðu veittar til K-byggingarinnar 1985. Var þá reiknað með að jarðvinnu lyki 1984, en á næsta ári yrði unnið að undirstöðum og byrjað á uppsteypu hússins. Við þessar áætlanir má standa ef ákvarðanir um framhald eru teknar fljótlega, þannig að enn sem fyrr er unnt að reikna með verklokum við krabbameinslækningadeild á árinu 1987.“ Herra forseti. Það er ljóst að mjög nauðsynlegt er að hraða framkvæmdum til að fullgera megi krabbameinslækningadeildina, sem ekki aðeins hefur sparnað í för með sér til lengri tíma litið heldur gerir og kleift að veita krabbameinssjúklingum þá lífsnauðsynlegu þjónustu hér á landi sem þeir þurfa. Af því sem hér hefur verið rakið má ljóst vera að mjög brýnt er orðið að leita allra ráða til að fullgera megi krabbameinslækningadeildina á sem skemmstum tíma og ef ekkert fjármagn verður veitt til framkvæmda á næsta ári er einsýnt að verulegur dráttur verði á að þær hefjist. Þessi till., sem hér er mælt fyrir, var fyrst og fremst fram borin þar sem ekki var gert ráð fyrir neinu fjármagni á fjárlögum til þessa verkefnis. Hér er vissulega farin önnur leið en vanalega er farin, en það er ekki ólíklegt, miðað við hvað dregist hefur úr hömlu að hefja framkvæmdir, að þessi till. geti stuðlað að því að fyrr en ella yrði unnt að taka krabbameinslækningadeildina í notkun þannig að nútímameðferð í geislalækningum geti hafist hér á landi. Jafnvel þó nú við fjárlagaafgreiðslu yrði veitt fjármagni til krabbameinslækninga, sem fastlega verður að vona miðað við það samkomulag sem hæstv. heilbrmrh. og hæstv. fjmrh. hafa gert með sér, mætti einnig samhliða fara þá leið sem hér er lögð til, enda er ráð fyrir því gert í till. að auk þess sem gefinn yrði út sérstakur skuldabréfaflokkur kæmi einnig fé á framkvæmdatímanum úr ríkissjóði. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa till., en legg til að henni verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 162 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um skipulag almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Till. þessi er flutt af þm. úr öllum flokkum í Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæmum en flm. eru auk mín Haraldur Ólafsson, Svavar Gestsson, Kjartan Jóhannsson, Guðmundur Einarsson og Kristín Halldórsdóttir. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela samgrh. í samráði við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að láta fara fram könnun á hagkvæmni þess að samræma rekstur almenningsfarartækja á höfuðborgarsvæðinu. Könnuð verði almenn og þjóðhagsleg hagkvæmni slíks sameiginlegs samgöngukerfis og gerð langtímaáætlun um almenningssamgöngur á svæðinu. Kostnaður við slíka athugun og áætlanagerð greiðist úr ríkissjóði.“ Þessi þáltill. var lögð fram seint á síðasta þingi svo að þá gafst ekki tími til að mæla fyrir henni. Hún er því endurflutt nú óbreytt að öðru leyti en því að í grg. er nokkrum tölum breytt vegna nýrra upplýsinga. Flm. hafa notið ráðgjafar Skipulagsstofu höfuðborgarsvæðisins. Svohljóðandi grg. fylgir till., með leyfi hæstv. forseta: „Almenningssamgöngur í þéttbýli eru nú orðnar mjög mikilvægur þáttur í samgöngumálum landsmanna. Auðveldar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu eru algert grundvallaratriði til þess að það fólk, sem þar býr, geti fært sér í nyt þá aðstöðu og tækifæri sem þar er að finna. Þeir sem hafa yfir einkabifreið að ráða eru hér tiltölulega vel settir, en mikill fjöldi fólks hefur ekki yfir slíkum farkosti að ráða. Þessu fólki þarf líka að tryggja góða samgöngumöguleika um svæðið, hvort heldur um er að ræða unga, gamla, hreyfihamlaða eða aðra sem þurfa á sérstakri flutningaþjónustu að halda. Samgöngukostnaður á þessu svæði hefur einnig vaxið mjög ört á undanförnum árum með útþenslu byggðar og hækkandi bensínverði. Nú er svo komið að ekki er óalgengt að samgöngukostnaður fjögurra manna fjölskyldu á þessu svæði sé orðinn allt að 10 þús. kr. á mánuði. Þetta mál verður þeim mun alvarlegra ef til þess er litið að á höfuðborgarsvæðinu búa nú um 54% þjóðarinnar. Fjórir aðilar sjá um að veita almenningsflutningaþjónustu á svæðinu: Mosfellsleið, Strætisvagnar Reykjavíkur, Strætisvagnar Kópavogs og Landleiðir. Þessi þjónusta er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum og hverfum. Byggðin norðan Fossvogslækjar og vestan Elliðaáa nýtur bestrar þjónustu. Fyrir byggð utan þessa svæðis er ferðatíminn lengri, skiptihlutfall (hlutfall þeirra, sem skipta um vagn, af heildarfjölda farþega) hærra og ferðatíðni lægri. Í grófum dráttum gildir að þjónustugæðin eru lakari eftir því sem sveitarfélagið er minna og fjarlægð ess frá þungamiðju höfuðborgarsvæðisins er meiri. Í Kjalarneshreppi og Kjósarhreppi er t.d. engin almenningsvagnaþjónusta. Skipulag almenningsvagnaþjónustu verður ekki slitið úr samhengi við aðra þætti samgöngumála þannig að vel fari. Þess vegna er lagt til að mörkuð verði almenn stefna í samgöngumálum fyrir höfuðborgarsvæðið áður en markmið fyrir skipulag almenningsvagnaþjónustu verða endanlega ákveðin. Mestu skiptir að ákveðin festa ríki í skipulagi þessara mála. Mörgum fyrirtækjum og stofnunum er valinn staður með tilliti til samgangna og tíðar breytingar, bæði á leiðum og skiptistöðvum, geta haft mjög afdrifaríkar afleiðingar fyrir margs konar rekstur og valdið fólki miklum óþægindum. Almenningsvagnaþjónusta verður heldur ekki skipulögð algjörlega innan vébanda einstakra sveitarfélaga svo að vel sé. Á vegum Reykjavíkurborgar stendur yfir endurskoðun á leiðakerfi Strætisvagna Reykjavíkur. Æskilegt er að sú endurskoðun verði þáttur í samræmdu framtíðarskipulagi almenningsvagnaþjónustu fyrir alli höfuðborgarsvæðið sem lagt er til að að verði unnið. Samkvæmt almenningsvagnakönnun 1976 var farþegafjöldi á höfuðborgarsvæðinu 46 600 á virkum degi. Þetta jafngildir 0.4 farþegum á íbúa á dag. Þetta er fremur lítið saman borið við aðrar borgir á Norðurlöndum af svipaðri stærð, sérstaklega þegar um er að ræða borgir með svipað loftslag og hnattstöðu. Á sama tíma og farþegum með SVR hefur fækkað úr 17.5 millj. árið 1962 niður í 11.5 millj. árið 1981, eða um 34%, hefur vegalengd vagna SVR samt aukist úr 3.1 millj. km á ári upp í 4.3 millj. km á ári. Þetta jafngildir því að farþegakílómetrum hafi fækkað um 9% ef gert er ráð fyrir að meðallengd ferðar með SVR hafi aukist jafnmikið og ekin vegalengd vagna SVR. Þrátt fyrir tiltölulega góða nýtingu vagnakosts er mikið tap á rekstri almenningsvagna á höfuðborgarsvæðinu. Heildarútgjöld voru um 180 millj. kr. árið 1983. Hins vegar voru fargjaldatekjur aðeins um 130 millj. kr. þannig að halli var um 50 millj. kr. Eignabreytingar eru þar meðtaldar. Útlit er fyrir að halli á rekstri almenningsvagna eigi enn eftir að aukast verulega í framtíðinni, ef ekkert verður að gert, vegna væntanlegrar aukningar á bílaeign og lengri ferðum (vegna stækkunar byggðra svæða). Samræming á rekstri almenningsfyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu mun leiða af sér umtalsverðan þjóðhagslegan sparnað, bæði hjá rekstraraðilum og eins óbeinan sparnað hjá hinum almenna borgara. Hvað viðvíkur sparnaði hjá rekstraraðilum má nefna ýmis augljós dæmi. Sums staðar aka vagnar á vegum tveggja eða fleiri aðila, hlið við hlið, langar leiðir, hálftómir utan annatíma. Annar galli við ósamræmdan rekstur er sá að aðilar eru bundnir við ákveðin sveitarfélög og flestar leiðir almenningsvagna enda í miðborg Reykjavíkur. Ljóst má vera að hagkvæmara og betra kerfi næst með því að líta á allt svæðið sem eina heild og taka upp samvinnu milli fyrirtækja. Grundvallaratriði í slíku samræmdu kerfi yrðu góðar skiptistöðvar, t.d. í Mjóddinni í Breiðholti og miðbæ Kópavogs, þar sem allar leiðir á viðkomandi svæði kæmu inn í skiptistöð samtímis. Yrði þannig um fullkomna skiptimöguleika að ræða. Ofangreindar endurbætur mundu leiða til einhverrar aukningar á farþegafjölda og þar með aukinna tekna. Hagkvæmni samræmingar fyrir rekstraraðila eykst eftir því sem fram líða stundir með ört vaxandi byggð. Gildir þetta sérstaklega um suður- og austurhluta höfuðborgarsvæðisins. Erfitt er að meta þessa hagkvæmni á þessu stigi, en ef gert er ráð fyrir að rekstrarsparnaður yrði 5% mundu sparast u.þ.b. 10 millj. á ári. Hjá hinum almenna borgara yrði einnig um að ræða þjóðhagslegan sparnað. Við þær endurbætur, sem samræming leiðakerfa mundi hafa í för með sér, yrði eins og fyrr greinir einhver aukning á farþegafjölda. Hluti hinna nýju farþega yrði fyrrverandi bílstjórar. Þjóðhagslegur sparnaður yrði þá fólginn í sparnaði á rekstri einkabíla. Erfitt er að meta þann sparnað sem samræmt almenningsvagnakerfi mundi leiða af sér á þessu sviði miðað við ósamræmt kerfi, en þó má telja líklegt að þarna yrði sparnaður sem næmi einhverjum tugum millj. kr. á ári. Í þessu sambandi má geta þess að rekstur einkabifreiða á höfuðborgarsvæðinu kostar nú u.þ.b. 7 milljarða kr. á ári (lauslega áætlað). Nú er unnið að svæðaskipulagi fyrir höfuðborgarsvæðið á vegum Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sem tekur til þróunar þessa svæðis á mörgum sviðum næstu 20 ár. Mikilvægt er að samræmd áætlun um almenningssamgöngur verði hluti af þessari stefnumótun. Hér er um mjög mikið hagsmunamál að ræða fyrir alla þá sem byggja þetta svæði. Þessu máli verður ekki ráðið til lykta svo að vel sé innan vébanda hvers sveitarfélags fyrir sig og ekki án þess að mörkuð sé ákveðin stefna sem tekur bæði mið af núverandi byggð og fyrirhugaðri þróun þessa svæðis. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður standi straum af kostnaði við gerð þessarar athugunar og áætlunar með hliðsjón af því að samgönguáætlanir fyrir ýmsar byggðir og landsvæði hafa verið gerðar á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins. Með tillögunni er ráðherra og forsvarsmönnum Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu ætlað að ná samkomulagi um frekari framgang málsins.“ Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. á þskj. 227, 200. máli þingsins. Þáltill. sú, sem hér er lögð fram um fyrirkomulag á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, er í samræmi við bráðabirgðaákvæði II í lögum nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, en þar segir: „Félagsmálaráðherra skal þegar í stað skipa fimm manna nefnd, sem hafi það verkefni að gera tillögur um fyrirkomulag á framtíðarskipan Greiningarstöðvar ríkisins í samræmi við ákvæði 16. gr. Menntmrh. skipar einn fulltrúa frá athugunar- og greiningardeildinni Kjarvalshúsi, heilbrrh. einn fulltrúa frá nýburadeild Landspítalans, félmrh. einn fulltrúa að fenginni tillögu svæðisstjórna, Landssamtökin Þroskahjálp og Öryrkjabandalag Íslands einn fulltrúa hvort. Tillögur nefndarinnar skal leggja fyrir Alþingi til staðfestingar.“ Nefndin tók til starfa í júlí 1983 og skilaði ítarlegri grg. og tillögum í apríl 1984. Áður en fjallað verður um tillögur og grg. nefndarinnar vil ég rekja í stuttu máli nokkuð aðdraganda og forsögu þess að sérstök nefnd var skipuð með lögum til að fjalla um einn þátt þeirrar þjónustu sem lögin um málefni fatlaðra gera ráð fyrir og félmrn. ber skylda til að koma í framkvæmd. Í lögum um aðstoð við þroskahefta, sem voru í gildi frá 1. jan. 1980 til 1. jan. 1984, var ákvæði í 10. gr. þeirra laga um Greiningarstöð ríkisins og var það eitt af mörgum nýmælum í þeim lögum. Með tilkomu þeirra var strax augljóst að mikil þörf væri á slíkri stofnun til að samræma og láta í té þjónustu við þroskahefta og aðstandendur þeirra á viðunandi hátt. Af hálfu félmrn. var strax á árinu 1980, í samráði við starfsfólk í Kjarvalshúsi, hafinn undirbúningur að byggingu húss fyrir þessa starfsemi. Frá upphafi þótti eðlilegt að leita eftir samvinnu við athugunardeildina í Kjarvalshúsi þar sem þar var fyrir hendi vísir að starfsemi hliðstæðri þeirri sem fyrirhuguð var í Greiningarstöð ríkisins. Reykjavíkurborg úthlutaði lóð við Dalbraut og mikil og vönduð vinna var lögð í hönnun hússins þar sem margir sérfræðingar lögðu sitt af mörkum í því skyni að húsið hentaði sem best þörfum fatlaðra og þeirri starfsemi sem húsið átti að hýsa. En því miður fékkst ekki nægur stuðningur við framkvæmd þessa af hálfu þáverandi stjórnarnefndar um málefni þroskaheftra, sem taldi framkvæmdina of dýra miðað við fjárhagslega getu framkvæmdasjóðsins. Talið var að aðrar framkvæmdir þyrftu að. hafa forgang. Þar með varð ekki af frekari framkvæmdum vegna Greiningarstöðvarinnar. Þá verður einnig að nefna hér að samningaumleitanir milli félmrn. og menntmrn. um stöðu athugunardeildarinnar í Kjarvalshúsi hafa ekki skilað árangri enn sem komið er. Þegar unnið var að samningu frv. til l. um málefni fatlaðra var komin nokkur reynsla varðandi uppbyggingu á þjónustu fyrir þroskahefta og öryrkja vegna þáverandi laga um aðstoð við þroskahefta. Sú reynsla sýndi að forsenda fyrir vel samræmdri og skipulegri faglegri þjónustu væri greiningar- og ráðgjafarstöð þar sem alhliða fagleg þekking væri til staðar ásamt þeirri ábyrgð að veita samfellda þjónustu og fylgja eftir þeirri aðstoð sem nauðsynleg er svo lengi sem þörf væri á. Einnig að miðla faglegri þekkingu til annarra stofnana sem annast meðferð fatlaðra svo og til svæðisstjórna og starfsmanna þeirra og stjórnarnefndar um málefni fatlaðra. Það er m.a. út frá þessu sjónarmiði sem 16. gr. laga um málefni fatlaðra er samin, um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Vil ég leyfa mér að lesa þessa grein eins og hún er í lögum nr. 41/1983, um málefni fatlaðra: „VI. kafli. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. 16. gr. Auk þeirrar greiningarstarfsemi, sem fer fram á svæðunum skv. 6. gr., skal ríkið starfrækja eina aðalgreiningar- og ráðgjafarstöð, Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, og heyrir hún undir félmrh. Hlutverk og starfssvið hennar er í aðalatriðum eftirfarandi: 1. Athugun, rannsókn og greining á fötluðum sem vísað er þangað eða leita þangað að eigin frumkvæði. 2. Gerð, prófun og mat viðeigandi meðferðar- og þjálfunaráætlana. Ráðgjöf og leiðbeiningar fyrir foreldra, forráðamenn eða aðra meðferðaraðila. 3. Langtímameðferð fyrir þá einstaklinga sem þarfnast hennar, enda sé hún ekki fáanleg á öðrum stofnunum eða annars staðar. 4. Tilvísanir til annarra meðferðaraðila og stofnana í því skyni að hlutaðeigandi skjólstæðingur njóti þar þeirrar þjónustu og þjálfunar sem þörf er hverju sinni. Greiningar- og ráðgjafarstöðinni ber skylda til að láta meðferðaraðilum í té leiðbeiningar og ráðgjöf þegar þess er óskað. 5. Starfræksla leikfangasafns. Útlán leikfanga til foreldra og forráðamanna ásamt ráðgjöf og leiðbeiningum. Enn fremur fagleg aðstoð og ráðgjöf við uppbyggingu á starfsemi annarra leikfangasafna á landinu. 6. Þjálfun starfsstétta, sem annast þjónustu við fatlaða skv. 6. og 7. gr., samvinnu við svæðisstjórnir og þá skóla sem annast menntun starfsmanna á viðkomandi sviðum. 7. Skráning og varðveisla upplýsinga um fatlaða í samvinnu við félags-, fræðslu- og heilbrigðisyfirvöld. 8. Veita svæðisstjórnum faglega aðstoð og vera umsagnaraðili varðandi þjónustu og vistun á stofnunum þegar þess er óskað. 9. Beita sér fyrir fræðilegum rannsóknum á sviði fötlunar og veita faglega ráðgjöf varðandi kannanir á högum fatlaðra í samvinnu við félmrn. og svæðisstjórnir. 10. Vera félmrn. til aðstoðar við útgáfu upplýsingabæklinga á þessu sviði, sbr. 25. gr. 11. Hjálpartækjaþjónusta. Forstöðumaður Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins skal hafa sérþekkingu í málefnum fatlaðra og skal hann vera ábyrgur fyrir faglegri starfsemi stofnunarinnar og samskiptum við aðrar stofnanir. Framkvæmdastjóri skal sjá um fjárhagslegan rekstur stofnunarinnar og umsjón með daglegum rekstri. Félmrh. skipar forstöðumann og framkvæmdastjóra að fengnum tillögum stjórnar stofnunarinnar. Stjórnarnefnd um málefni fatlaðra er jafnframt stjórnarnefnd Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Ráðh. skal í reglugerð setja nánari ákvæði um starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins að fengnum tillögum stjórnarnefndar.“ Í grg. sem fylgdi frv. til l. um málefni fatlaðra segir m.a. um 16. gr.: „Gert er ráð fyrir að Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins verði algerlega sjálfstæð stofnun og engri annarri stofnun háð sem slík. Eins og fram kemur í kaflanum um Greiningar- og ráðgjafarstöðina er um starfsemi að ræða sem að hluta til er fyrir hendi og hefur farið fram á ýmsum stöðum án samræmingar og gerir það að verkum að enginn einn aðili er ábyrgur fyrir ráðgjöf, samfelldri aðstoð og þjónustu við fötluð börn og unglinga, foreldra þeirra og forráðamenn. Þetta veldur því að margir fara á mis við nauðsynlega aðstoð. Á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er ekki gert ráð fyrir innlögnum af neinu tagi. Hins vegar er gert ráð fyrir göngudeildarþjónustu og meðferðardeildum fyrir þá einstaklinga sem þess þurfa með, sbr. tölul. 1–3 í 16. gr. Rannsókn og greining þroskahefts/fatlaðs einstaklings getur spannað yfir skemmri eða lengri tíma. Ekki er í stuttu máli unnt að gefa fullnægjandi lýsingu á hvernig slíkt fer fram. Hér er um einstaklingsbundnar athuganir/greiningu að ræða, sem fer eftir aldri, fötlun, þroskahömlun, líkamlegri, andlegri eða hvort tveggja. Margir sérfræðingar þurfa oftast að koma við sögu varðandi hvern einstakling, svo sem læknar, sálfræðingar, sjúkraþjálfar, talkennarar, félagsráðgjafar o.fl. Augljóst er að rannsókn og greining er ferli sem getur spannað yfir lengri eða skemmri tíma og felur í sér ýmiss konar prófanir og mat á ástandi einstaklingsins og aðferðum til að örva og þjálfa þroska til að bæta úr meðfæddum og/eða áunnum ágöllum. Einn og sami einstaklingur getur þurft á meðferð og þjálfun að halda frá unga aldri til fullorðinsára. Ekki er þó þar með sagt að slíkt fari fram á greiningar- og ráðgjafarstöð. En þar yrði athugað hvaða þjálfunaraðferðir henta sem aðrir meðferðaraðilar, e.t.v. foreldrar, fóstrur, þroskaþjálfar, sálfræðingar o.fl., gætu notað, en þjálfunaráætlanir og aðferðir eru eins margar og einstaklingarnir sem þarfnast þeirra og jafnframt taka þær breytingum eftir því þroskastigi sem einstaklingurinn er á hverju sinni. Í þessu felst að reglubundið eftirlit og endurmat á framförum og þroska hins fatlaða er í verkahring stofnunarinnar að annast og sjá um. Að lokinni fullnægjandi athugun og greiningu eða annarri þjónustu, sem stofnunin getur og telur nauðsynlegt að láta í té, er tekin ákvörðun um tilvísun til annarra stofnana og meðferðaraðila þar sem viðeigandi og áframhaldandi þjálfun og þjónusta er veitt. Greiningar- og ráðgjafarstöðinni ber skylda til að leita ávallt viðeigandi úrræða. Þetta útheimtir að starfsfólk Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar verður að þekkja til hlítar aðrar stofnanir sem annast þjónustu við fatlaða og þroskahefta. Náin samvinna þarf að vera milli Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar og annarra stofnana, enda er gert ráð fyrir að þær geti fengið faglegar leiðbeiningar þegar þess er óskað. Í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er gert ráð fyrir þjónustu leikfangasafns og hafa ekki verið gerðar áætlanir um önnur leikfangasöfn af þessari tegund á öllu stór-Reykjavíkursvæðinu. Auk útlána og ráðleggingarþjónustu við foreldra fatlaðra barna er gert ráð fyrir að veittar verði leiðbeiningar til allra svæða landsins viðvíkjandi uppbyggingu og þjónustu leikfangasafna. Telja verður í alla staði hagkvæmt að fella þessa starfsemi að annarri þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar bæði frá faglegu og rekstrarlegu sjónarmiði. Þess má geta til fróðleiks að víða erlendis eru leikfangasöfn sérstakar stofnanir sem eiga sér langa starfsreynslu og þekkingu að baki. Þjónusta af þessu tagi er ákaflega mikilvæg fyrir foreldra fatlaðra barna og hefur þróast ört síðustu áratugi með tilkomu nýrrar tækni og þjálfunartækja... Mikilvægt hlutverk Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar er að veifa starfsstéttum þekkingu og þjálfun annaðhvort sem viðurkenndan hluta af námi eða hagnýta reynslu að námi loknu. Þetta gæti átt við sjúkraþjálfa, fóstrur, þroskaþjálfa, sálfræðinga, lækna, félagsráðgjafa o.fl. Mikil þörf er á að skapa möguleika og tækifæri fyrir fólk sem vill sérhæfa sig í störfum á þessu sviði. Benda má á að þekking hefur aukist gífurlega á síðustu árum varðandi þjálfunaraðferðir og uppeldi fatlaðra barna. Ný tækni er að ryðja sér til rúms sem krefst sérþekkingar og kunnáttu og fæst ekki nema við starfsreynslu undir leiðsögn hæfra manna. Kröfur foreldra um fullnægjandi meðferð og aðstoð munu fara vaxandi á næstu árum í kjölfar aukinnar þekkingar á þessum sviðum. Það leiðir af sjálfu sér að skráning og varðveisla upplýsinga hlýtur að eiga best heima á stofnun sem þessari. Setja þarf nákvæmar reglur um það hvernig farið verður með upplýsingar bæði innan stofnunarinnar og í sambandi við aðra aðila. Mjög mikilvægur þáttur í starfi Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar eru leiðbeiningar fyrir svæðisstjórnir varðandi vistun og faglegt mat á því hvar hinn fatlaði/ þroskahefti eigi best heima, þ.e. hvað henti hverjum og einum best, hvaða úrræði séu fyrir hendi sem hægt er að nýta. Eins og þessum málum er nú háttað hér á landi er engin ein stofnun til sem svæðisstjórnir geta leitað til varðandi vistunarmál skjólstæðinga sinna sem þarfnast úrlausnar. Þetta veldur því að einstaklingsmál flækjast stundum um í kerfinu frá einni stofnun til annarrar án þess að viðunandi lausn fáist. Þetta ástand er óviðunandi og verður að breytast.“ Gert er ráð fyrir að svæðisstjórnir geri áætlanir um uppbyggingu á svæðinu. Forsendur fyrir slíkri áætlunargerð eru að sjálfsögðu kannanir og athuganir á aðstæðum og högum þroskaheftra og fatlaðra. Á s.l. árum hefur félmrn. beitt sér fyrir slíkum könnunum og fengið til liðs við sig félagsfræðinga frá félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Í framtíðinni væri eðlilegt að tengja slíkar rannsóknir starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar. Enn fremur þarf að efla rannsóknir á ýmsum sviðum þroskahömlunar og fötlunar og hlýtur slíkt að verða einn þáttur í starfi stofnunarinnar þegar fram líða stundir. Hér að framan hefur í stuttu máli verið gerð grein fyrir þeim atriðum sem kaflinn um Greiningar- og ráðgjafarstöðina fjallar um og fylgdi með frv. til l. um málefni fatlaðra á sínum tíma. Við þetta má bæta, eins og raunar hefur verið drepið á, að hliðstæð starfsemi og hér er lagt til að komist á fót er ekki fyrir hendi nema að hluta til og ber þá fyrst að nefna athugunar- og greiningardeildina Kjarvalshúsi sem hefur starfað síðan árið 1975 og einkum annast þjónustu við börn á forskólaaldri og foreldra þeirra. Starfsaðstaða þar er alls ófullnægjandi og brýnt orðið að skapa þeirri starfsemi viðunandi skilyrði. Það er ekki ástæða til að ætla að um skörun yrði að ræða milli Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar og annarra þjónustustofnana fyrir fatlaða þar sem hlutverk stöðvarinnar verður að öðrum þræði að vera umsagnaraðili fyrir svæðisstjórnir og að vera tilvísunaraðili til annarra stofnana ásamt leiðbeiningum þeim til handa og faglegri ráðgjöf. Það skal skýrt tekið fram að fyrirkomulag starfseminnar hlýtur að fela í sér að sérfræðingar Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar fari til hinna ýmsu svæða landsbyggðarinnar og veiti þar ráðgjöf þegar slíkt er talið nauðsynlegt. Óhætt er að fullyrða, að fenginni reynslu, að eitt allra brýnasta verkefni varðandi málefni fatlaðra er að Greiningar- og ráðgjafarstöðinni verði komið á fót hið allra fyrsta. Eins og hv. alþm. er flestum kunnugt stóð nokkur styrr um Greiningar- og ráðgjafarstöðina þegar frv. til l. um málefni fatlaðra var til umfjöllunar hér á hv. Alþingi. Því var gripið til þess ráðs til að sætta deiluaðila að setja bráðabirgðaákvæði í lög um málefni fatlaðra, eins og vitnað er til í upphafi þessa máls, þar sem stjórnskipaðri nefnd var falið að gera tillögur í þessu máli. Vil ég nú víkja að greinargerð og tillögum nefndarinnar sem skipuð var eftirtöldum aðilum: Gunnar Biering, fulltrúi vökudeildar Barnaspítala Hringsins, tilnefndur af heilbrmrh., var formaður nefndarinnar, en aðrir voru: Jón Sævar Alfonsson, fulltrúi Landssamtakanna Þroskahjálpar, Arinbjörn Kolbeinsson, fulltrúi Öryrkjabandalags Íslands, sævar Halldórsson, fulltrúi athugunar- og greiningardeildar Kjarvalshúsi, tilnefndur af menntmrh. Bjarni Kristjánsson, forstöðumaður sólborgar á Akureyri, var skipaður fulltrúi svæðisstjórna. Bjarni sá sér hins vegar ekki fært að taka þátt í störfum nefndarinnar og var Eggert Jóhannesson, starfsmaður svæðisstjórnar á Suðurlandi, skipaður í hans stað. Ritari nefndarinnar var Margrét Margeirsdóttir úr félmrn. Í greinargerðinni kemur fram að nefndin gerir ekki aths. við 16. gr. laganna nema að 1. lið undanskildum. Hún leggur til að hann verði ekki skilgreindur nánar með tilliti til aldurs og að megináherslan verði lögð á þjónustusvið einstaklinga á aldrinum 0–18 ára. Nefndin hefur gert mjög ítarlega úttekt á flokkun og fjölda fatlaðra í landinu og setur fram níu flokka svo og yfirlit um tíðni fatlana í hverjum flokki. Það kemur fram að tíðni fatlana meðal barna og unglinga er 10.2% í hverjum árgangi. Í grg. segir: „Athugunar- og greiningardeildin í Kjarvalshúsi hefur kannað tíðni fatlana á Íslandi, þ.e. þeirra fatlana sem öðru fremur munu heyra undir verksvið væntanlegrar Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Til eru upplýsingar um fjölda og tegund fatlana á aldursskeiðinu 0–6 ára. Byggjast þær upplýsingar að hluta á reynslu sem fengist hefur af starfsemi athugunar- og greiningardeildar í Kjarvalshúsi. Enn fremur er byggt á tölum um meðfædd líkamslýti, sjúkdóma og aðrar fatlanir sem má fá úr tölvuvæddri fæðingarskráningu sem hefur verið við lýði hér á landi allt frá árinu 1972. Í þeim tilvikum þar sem öruggar tölulegar upplýsingar voru ekki fyrirliggjandi var jafnframt stuðst við upplýsingar frá öðrum þjóðum sem hafa mesta reynslu af málefnum fatlaðra. Telja verður ólíklegt að tíðni fatlana hér á landi sé í meginatriðum ólík þeirri sem gerist með öðrum vestrænum þjóðum.“ Skv. könnun athugunar- og greiningardeildar var tíðni fatlana meðal barna og unglinga 10.2% í hverjum árgangi, en 3.5% þyrftu á þjónustu greiningarstöðvarinnar að halda. Nákvæmar tölur vantar um fjölda barna sem eru fötluð eftir slys, en slíkar fatlanir munu að einhverju leyti falla undir verksvið greiningar- og ráðgjafarstöðvar. Að lokum má gera ráð fyrir að 1% barna í hverjum árgangi verði vísað í greiningar- og ráðgjafarstöð vegna gruns um þroskafrávik þó að athugun leiði í ljós að ekki sé þörf á frekari aðstoð. Samkv. þeim áætlunum sem raktar eru í grg. mun fjöldi einstaklinga, er gera má ráð fyrir að leiti eftir þjónustu í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins nema um 3.5% í hverjum árgangi á aldursskeiðinu 0–6 ára og 4.5% ef þau börn sem ekki þurfa frekari aðstoð að athugun lokinni, þ.e. 1% af heildarfjölda, eru tekin með. Er þessi áætlun byggð á lægstu hugsanlegu tölum um fjölda einstaklinga sem þurfa á greiningu, ráðgjöf og meðferð að halda. Hins vegar gerir ofangreind könnun ráð fyrir því að einungis 1/10 hluti fatlaðra barna á aldursskeiðinu 6–18 ára eða 1% af hverjum árgangi þurfi áframhaldandi þjónustu greiningar- og ráðgjafarstöðvar. Þarna er einkum um að ræða börn og unglinga sem eru alvarlega vangefin, börn með mestu málhömlun og alvarlega hreyfihömlun. Einnig öll fjölfötluð börn auk blindra.“ Í skipuriti 1, sem fylgir í grg., er yfirlit um fjölda fattaðra barna í árgangi svo og áættaður fjöldi göngudeildarheimsókna og dvalartími á athugunardeild frá fæðingu til 6 ára aldurs. Það er veruleg ástæða til að vekja athygli á niðurstöðutölum í skipuriti 1 varðandi fjölda fatlaðra barna í hverjum árgangi, sem er 449 börn. Varla ætti nokkur sem sér þessar tölur að velkjast lengur í vafa um nauðsyn þess að koma hið fyrsta á fót greiningar- og ráðgjafarstöð sem hefur faglega aðstöðu og yfirsýn til að veita þá bestu þjónustu sem í mannlegu valdi stendur til að hjálpa þessum börnum og aðstandendum þeirra. Félmrn., sem fer með ábyrgð á þessari þjónustu skv. lögum, ber skylda til að úr þessu verði bætt. Auk þess sem nefndin hefur lagt mikla vinnu í að gera úttekt á fjölda fatlaðra og umfangi þjónustu, sem Greiningar- og ráðgjafarstöðin á að annast, gerir hún tillögur um menntun forstöðumanns svo og ábendingu um annað starfslið með þekkingu á mörgum sérsviðum og vísast til þess. Í síðari hluta grg. fjallar nefndin um stöðu athugunar- og greiningardeildarinnar Kjarvalshúsi og segir m.a.: „Góð aðstaða til greiningar og ráðgjafar og meðferðar er forsenda þess að málefni fatlaðra nái að þróast á eðlilegan hátt hér á landi. Vísir að slíkri starfsemi er í athugunar- og greiningardeild í Kjarvalshúsi við Sæbraut á Seltjarnarnesi. Hófst þessi starfsemi árið 1975 í tengslum við Öskjuhlíðarskóla og heyrir stofnunin undir menntmrn. Starf þetta hefur aukist hröðum skrefum frá upphafi og er nú í raun búið að sprengja af sér öll bönd, þannig að stofnunin getur ekki sinnt því hlutverki sem af henni er krafist. Húseignin Sæbraut 2 hefur nú verið keypt til að bæta úr húsnæðisvanda Kjarvalshúss. Jafnframt hefur verið veitt fé úr Framkvæmdasjóði fatlaðra til að standa straum af kostnaði við breytingar á þeirri húseign, þannig að hún komi starfsemi í Kjarvalshúsi að sem mestu gagni. Mun starfsaðstaða batna til muna, en ekki verður unnt að fjölga þeim einstaklingum sem koma til greiningar og meðferðar umfram það sem nú er. Athugunar- og greiningardeildin í Kjarvalshúsi verður því, þrátt fyrir aukið húsnæði, ekki fær um að annast allt það hlutverk sem Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er ætlað skv. 16. gr. laga um málefni fatlaðra. Eigi að síður getur starfsemin í Kjarvalshúsi brúað að hluta það bil sem verður þar til húsnæði fyrir alla starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins er fullbyggt. Nefndin leggur eindregið til að menntmrn. og félmrn. geri gangskör að því að stöðu athugunar- og greiningardeildar í Kjarvalshúsi verði breytt á þann veg að stofnunin verði framvegis Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, þ.e. fyrsti áfangi í þróun þeirrar stofnunar, og að forstöðumaður og framkvæmdastjóri verði ráðnir að stofnuninni þegar í stað.“ Þá er í grg. enn fremur fjallað um teikningar sem liggja fyrir að húsi Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar og segir þar m.a.: „Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er ætlaður staður á horni Sundlaugavegar og Dalbrautar. Lóðarrými er nægilegt fyrir bílastæði og útivistarsvæði. Svo virðist sem í húsi þessu geti orðið hin ákjósanlegasta aðstaða fyrir þá starfsemi sem greiningar- og ráðgjafarstöð er ætlað að annast. Staðsetning hússins virðist einnig heppileg hvað samgöngur og nánasta umhverfi snertir. Nefndin telur ekki tímabært að gera nákvæma úttekt á stærð þess húsnæðis sem Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins þarf á að halda undir starfsemi sína þegar allir þættir hinna nýju laga um málefni fatlaðra eru komnir í framkvæmd. Sú reynsla sem nú þegar er fengin bendir eindregið til þess að húsnæði það sem teikningar gera ráð fyrir fari þó nærri því sem greiningar- og ráðgjafarstöðin þarf á að halda hvað stærð snertir þegar starfsemin er komin í fullan gang. Reynist húsnæðið of stórt í upphafi má nýta það undir aðra starfsemi í þágu fatlaðra. Má þar t.d. nefna hjálpartækjabankann, sem býr nú við kröpp húsnæðiskjör og þarf á stærra húsnæði undir starfsemi sína að halda, þar með talda verulega stækkun geymslurýmis. Nefndin leggur því til að húsnæði undir Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins verði byggt á þeim stað sem þegar hefur verið valinn og skv: áðurnefndum teikningum. Stofnunin getur ekki þróast í bráðabirgðahúsnæði lengur en næstu 4–5 ár. Leggur nefndin því til að byggingin verði reist í einum áfanga á sem skemmstum tíma eða eigi lengur en tveimur árum, en þó höfð hliðsjón af mikilvægi þeirrar þjónustu sem fyrirhuguð er í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og jafnframt tekið tillit til fyllstu hagsýni við alla smíð hússins.“ Þessi nefnd hélt 26 fundi og komust nefndarmenn að eftirfarandi niðurstöðu: - Málefni fatlaðra standa nú á tímamótum hér á landi með tilkomu nýrra laga um málefni fatlaðra. - Leggja ber áherslu á heildarskipulagningu á málefnum fatlaðra, greiningu, ráðgjöf og meðferð í landinu öllu. Vel skipulögð svæðisþjónusta í þágu fatlaðra er forsenda þess að miðstöð fyrir greiningu og ráðgjöf komi að fullum notum. Jafnframt getur virk svæðisbundin þjónusta ekki þróast án vel skipulagðrar miðstöðvar sem annast þverfaglega greiningu, ráðgjöf og meðferð flókinna tilfella. - Gert er ráð fyrir að fatlaðir einstaklingar á aldrinum 0–18 ára hafi mesta þörf fyrir þá þjónustu sem veitt verður í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Eldri einstaklingar, sem áður hafa tengst stofnuninni, geta jafnframt leitað þangað áfram ef þörf krefur svo og aðrir eldri einstaklingar sem ekki fá viðhlítandi þjónustu annars staðar. - Gert er ráð fyrir að greina megi fötlun hjá 10.2% barna í hverjum árgangi á aldursskeiðinu 0–6 ára. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins mun hafa bein afskipti af 3.5% barnanna í hverjum árgangi (sjá skipurit 1). Öðrum fötluðum einstaklingum (6.7% í hverjum árgangi) verður að veita greiningu, ráðgjöf og meðferð utan Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins og þá helst sem næst heimkynnum þeirra. Þá er áætlað að um 1/10 hluti fatlaðra einstaklinga á aldursskeiðinu 6–18 ára þurfi á þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins að halda. - Nefndin leggur til að félmrn. og menntmrn. beiti sér fyrir því að athugunar- og greiningardeild í Kjarvalshúsi við Sæbraut á Seltjarnarnesi verði breytt í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, þ.e. 1. áfanga í þróun þeirrar stofnunar. Verði forstöðumaður og framkvæmdastjóri ráðnir að stofnuninni þegar í stað. Jafnframt verði athugaður möguleiki á kaupum á húsi í næsta nágrenni við Kjarvalshús í því skyni að auka þá greiningar- og ráðgjafarstarfsemi sem nú fer fram í Kjarvalshúsi. - Nefndin leggur til að á næstu þremur árum verði fjármagni beint að uppbyggingu meðferðarúrræða og greiningar- og ráðgjafarþjónustu í öllum landshlutum samhliða þeirri aukningu á starfsemi í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins sem lýst er hér að framan. Einnig verði á þessu þriggja ára tímabili undirbúin bygging framtíðarhúsnæðis fyrir Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Verði við það miðað að sú bygging verði fullbúin tveimur árum síðar, þ.e. innan fimm ára. Stofnunin getur ekki þróast í bráðabirgðahúsnæði lengur en næstu 4–5 ár. - Nefndin leggur til að húsnæði undir Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins verði byggt á þeim stað sem þegar hefur verið valinn við Dalbraut í Reykjavík og skv. áðurnefndum teikningum. - Enda þótt Framkvæmdasjóður fatlaðra verði ekki skertur á næsta ári og sjóðurinn fái þann fjárstyrk sem honum ber skv. lögum um málefni fatlaðra er greinilegt að hann verður ekki fær um að leggja fram nema hluta þess fjármagns sem þarf til að reisa Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins ásamt öðrum mikilvægum framkvæmdum í þágu fatlaðra sem hann nauðsynlega þarf að annast. Fjármagn til þessara framkvæmda þarf því að koma að verulegu leyti af fjárlögum og tryggja verður að nægilegt fjármagn verði tiltækt þegar við upphaf byggingartímabilsins, þannig að unnt verði að reisa húsið á tveimur árum eins og lögð hefur verið áhersla á hér að framan.“ Herra forseti. Með tilvísan til bráðabirgðaákvæða í lögum nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, ásamt hliðsjón af því sem hér hefur verið rakið er eftirfarandi till. til þál. um fyrirkomulag á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins lögð fyrir Alþingi: „Með vísan til bráðabirgðaákvæða í lögum nr. 411 1983, um málefni fatlaðra, ályktar Alþingi eftirfarandi: 1. Félmrn. og menntmrn. beiti sér fyrir því að athugunar- og greiningardeild í Kjarvalshúsi við Sæbraut á Seltjarnarnesi verði breytt í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, þ.e. fyrsta áfanga í þróun þeirrar stofnunar. Verði forstöðumaður og framkvæmdastjóri ráðnir að stofnuninni þegar í stað. Jafnframt verði athugaðir möguleikar á kaupum á húsi í næsta nágrenni við Kjarvalshús í því skyni að auka þá greiningar- og ráðgjafarstarfsemi sem nú fer fram í Kjarvalshúsi. 2. Á næstu þremur árum verði undirbúin bygging framtíðarhúsnæðis fyrir Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Verði við það miðað að sú bygging verði fullbúin tveimur árum síðar. Einnig verði fjármagni beint á þessu fimm ára tímabili að uppbyggingu meðferðarúrræða og greiningar- og ráðgjafarþjónustu í öllum landshlutum samhliða aukningu á starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. 3. Húsnæði Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins verði byggt á þeim stað sem þegar hefur verið valinn við Dalbraut í Reykjavík samkvæmt fyrirliggjandi teikningum af húsinu.“ Það hefði verið freistandi að fara fleiri orðum um þetta stóra mál, sem hér er gerð grein fyrir, en m.a. vil ég geta þess hér í sambandi við þessa miklu byggingu, sem ráðgert er að byggja, að miðað við áætlaðar tölur, sem liggja fyrir, um kostnað við byggingu á þessu mannvirki, umreiknað á verðlagi dagsins í dag, er gert ráð fyrir að heildarkostnaðurinn verði 102 millj. kr., sem skiptist þannig að gert er ráð fyrir að fokhelt sé um 30 millj., tilbúið undir tréverk 18.4 millj., lokafrágangur tréverks 36.1 millj., lóðarfrágangur 4.4 millj. og allur lausbúnaður 13.1 millj. kr. Ég vil, herra forseti, að lokinni fyrri umr. leggja til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. fjvn. Um leið legg ég áherslu á að þó að mönnum finnist e.t.v. vera stórt í ráðist er alla vega ljóst að hér er um mál að ræða sem ekki er hægt að víkja sér undan að taka ákvörðun um. Ég legg t.d. áherslu á það, hvernig sem fer um afgreiðslu málsins að öðru leyti á þessu þingi, að a.m.k. verði ályktað um það hér að hefjast handa um að taka í notkun það húsnæði og þá starfsemi sem er í Kjarvalshúsi og að Sæbraut 2 og gera ráðstafanir til þess að hægt sé að heimila þá starfsemi í fyrstu umferð. Jafnframt vil ég leggja áherslu á það, eins og gert er ráð fyrir í lögunum og raunar var gert ráð fyrir í því samkomulagi sem gert var varðandi bráðabirgðaákvæðið, að Alþingi fjalli nákvæmlega um þetta mál og leggi fram ítarlegar tillögur um lausn þess því það má ekki dragast lengi að framkvæmdir skv. 16. gr. laganna verði að veruleika.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um lækkun húshitunarkostnaðar og átak í orkusparnaði. En hún er flutt af mér og sjö öðrum þm. Alþb. Till. þessi, sem er á þskj. 52, er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að lækka og jafna upphitunarkostnað húsnæðis í landinu. Þær ráðstafanir feli m.a. í sér eftirfarandi: 1. Við lækkun húshitunarkostnaðar verði höfð sú viðmiðun að ekki þurfi meira en sex vikna laun á ári samkvæmt dagvinnutekjutryggingu Verkamannafélagsins Dagsbrúnar til hitunar meðalíbúðar (400 m3) frá ársbyrjun 1985 að telja. 2. Samhliða þessu verði gert stórátak til orkusparnaðar með endurbótum á einangrun og öðrum frágangi íbúðar- og atvinnuhúsnæðis í landinu. Útvegað verði fjármagn í þessu skyni svo unnt sé að veita styrki og hagstæð lán til úrbóta. Við úthlutun lána og styrkja verði m.a. tekið mið af raunnotkun orku hjá viðkomandi notanda. Valdir verði úr nokkrir þéttbýlisstaðir á landinu í samráði við sveitarstjórnir og þar gert sérstakt átak hið fyrsta til að leiða í ljós hvaða árangri megi ná í orkusparnaði í heilum byggðarlögum. 3. Áhersla verði lögð á að ljúka á árinu 1985 skiptum frá olíu yfir á innlenda orkugjafa í húshitun hvarvetna þar sem slíkt er hagkvæmt og tæknilega kleift. Endurmetnar verði kröfur um frágang nýbygginga til að draga úr orkunotkun. Við fjáröflun til lækkunar á húshitunarkostnaði verði höfð hliðsjón af áliti nefndar á vegum iðnrn. frá 28. janúar 1983 sem í áttu sæti fulltrúar þingflokka.“ Þetta er efni þáltill. Till., að mörgu leyti í flestum greinum svipuð þessari, var flutt á síðasta þingi og komst þá til n. en fékk ekki afgreiðslu. Hér hefur þó verið breytt ákveðnum áherslum til einföldunar í sambandi við þetta efni. Í fyrra var gert ráð fyrir því að ná fram því markmiði, sem hér er fram sett, sex vikna viðmiðunartímanum sem hámarki varðandi húshitunarkostnað í landinu, í tveimur áföngum, á síðasta ári og því ári sem nú er senn liðið. En hér er aðeins gert ráð fyrir einum áfanga í þessu máli vegna þess tíma sem síðan er liðinn. Einnig er ekki tekið inn í þessa till. nú sérstakt ákvæði, sem gerð var till. um í fyrra, varðandi ráðgjafarþjónustu í orkusparnaði. Er það gert með tilliti til þess að hæstv. iðnrh. hefur á þeim tíma, sem síðan er liðinn, breytt nokkuð tilhögun í sambandi við þau mál og sett á laggirnar sérstaka nefnd til að hafa eftirlit með orkusparnaðarmálum. Töldum við flm. ekki rétt að vera að leggja sérstaklega til í þessari till. breytingu á því kerfi sem enn hefur ekki fengist nema takmörkuð reynsla af. Í grg. með þessari till., sem er allítarleg, er vakin athygli á því m.a. að enginn þáttur veldur jafnmikilli mismunun í kjörum fólks hérlendis og ójafn húshitunarkostnaður. Á sama tíma og tæp 60% landsmanna, eða 140 þús. manns, búa við ódýrar hitaveitur þurfa 30% þjóðarinnar, 72 þús. manns, að greiða margfaldan kostnað fyrir hitun frá dýrum rafveitum og hitaveitum. Auk þess eru um 5%, eða tæplega 11 þús. manns, sem enn búa við olíuhitun, en flestir þeirra eiga nú þegar völ á að tengjast innlendum en yfirleitt dýrum veitum. Í grófum dráttum lítur dæmið þannig út að um þriðjungur landsmanna býr við mjög háan hitunarkostnað þrátt fyrir niðurgreiðslu á raforku og olíu til húshitunar. Miðað við gjaldskrá og vel einangrað húsnæði þarf þessi hluti þjóðarinnar að greiða tvöfalt til þrefalt meira fyrir hitun híbýla sinna en þau 60% sem njóta ódýrra hitaveitna. Fyrrnefndi hópurinn þarf að verja í húshitun að meðaltali sem svarar 8–12 vikna launum lágtekjufólks, miðað við tekjutryggingu í dagvinnu, en síðartaldi hópurinn ver í þessu skyni sem svarar fjögurra vikna launum. Í mörgum tilvikum, og á það legg ég áherslu, er munurinn þó langtum meiri en hér er rakinn miðað við meðaltalsaðstæður og kostnaðurinn við húshitun hrikalegri. Í grg. með frv. eru rakin dæmi m.a. frá Vestfjörðum til að renna stoðum undir þessar staðhæfingar, en þar og víða annars staðar á landinu hefur verið, m.a. af hálfu sveitarstjórnarmanna, farið allnáið ofan í saumana á þessum kostnaðarlið í heimilisrekstri. Vissulega er það ekki aðeins vegna mismunandi gjaldskráa veitufyrirtækja sem orkunotkun er mismunandi. Þar koma til m.a. veðurfarslegar aðstæður sem ekki er hægt að horfa fram hjá, en þó sérstaklega mismunandi gerð húsa, hegðun notenda og fjöldi íbúa. Allir þessir þættir blandast að sjálfsögðu inn í þetta mál. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hefur á liðnum árum gert sérstakar athuganir á völdum þéttbýlisstöðum í sambandi við orkunotkun. Í þeirri könnun hefur það verið dregið fram, eins og lesa má í fskj., að munurinn milli notenda, sem þó búa við tiltölulega sambærilegar aðstæður, getur verið býsna mikill vegna þess að menn leggja mismunandi áherslu m.a. á það að spara orku. Það er þannig ljóst af þessu að tvennt er það sem veldur mestum ójöfnuði í húshitunarkostnaði, mismunur á gjaldskrám veitufyrirtækja og ófullnægjandi frágangur húsnæðis. Aðgerðir til að lækka og jafna orkureikninga heimila í landinu vegna húshitunar þurfa því að beinast að hvoru tveggja, lækkun á hæstu gjaldskránum og skipulegum orkusparnaði, m.a. með endurbótum á húsnæði. Þáltill. þessi tekur á báðum þessum þáttum. Í töflu eitt, sem fylgir á bls. 3 með þessari þáltill., er brugðið upp mynd af því hver hámarkskostnaður væri við húshitun í landinu ef farið væri eftir till. þeim sem hér liggja fyrir. Þá er raunar miðað við dagvinnutekjutryggingu Dagsbrúnar eins og hún var áður en síðustu kjarasamningar voru gerðir því svo langt er um liðið síðan till. þessi var lögð fram hér í þinginu. Skv. því yfirliti, sem lesa má um í töflu I, þá eru það rétt tæp 60% landsmanna sem búa við ódýrar hitaveitur þar sem mánaðargjaldið er undir 12 500 krónum á ári, svo sem er t.d. hjá Hitaveitu Reykjavíkur. Meðaldýrar eru þær hitaveitur kallaðar þar sem gjaldendur greiða 20–30 þús. kr. sem er yfir því marki sem hér um ræðir. Þar þyrfti því að koma til niðurgreiðslna, eða lækkun á gjaldskrám skv. þessari þáltill. Þá eru það dýrar hitaveitur, sem 30 þús. íbúar búa við, eða um 12.6% landsmanna, sem eru með gjaldskrár sem svarar til 30 þús. kr. á mánuði eða þaðan af meira og þar yrði að sjálfsögðu um verulega lækkun að ræða. Ég get getið þess hér í þessu samhengi að miðað við það hámark sem gert er ráð fyrir í þessu frv. þá væri um að ræða nær 50% lækkun á gjaldskrá hjá Hitaveitu Akureyrar og svipað trúi ég hjá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, en þær gjaldskrár eru mjög háar sem kunnugt er. Varðandi rafhitunina eru það um 14.5% íbúa landsins sem búa við rafhitun, beina rafhitun og fjarvarmaveitur sem nota rafmagn sem orkugjafa, en með niðurgreiðslum hefur gjaldskrám miðað við meðaltalsaðstæður verið haldið um skeið í á bilinu 17–28 þús. kr. á ári. Olíuhitunin er svo sér á parti. Það eru um 11 þús. manns, eða tæp 5% landsmanna, sem enn búa við olíuhitun skv. þeim tölum sem fyrir liggja. Þar er mánaðargreiðslan, að teknu tilliti til niðurgreiðslu á olíunni, nálægt 33 þús. kr. á ári. Gert er ráð fyrir því skv. þessari þáltill. að haldið verði u.þ.b. 10% mun á rafhitunartaxta hjá þeim sem búa við olíuhitun og njóta niðurgreiðslu. Þess ber einnig að geta að sérstök áhersla er á það lögð, eins og kemur fram í efni þáltill., að tekið verði fyrir upphitun með olíu, a.m.k. verði ekki haldið áfram að greiða ótímabundið olíustyrki til þeirra sem hafa möguleika á því að tengjast innlendum orkugjöfum. Slíkt sýnist vera nokkuð sjálfsagt og við leggjum á það áherslu, flm., að þeir sem í hlut eiga fái nægjanlega örvun, t.d. beina styrki en ekki aðeins lán, til að gera þarna á skjóta bragarbót og tengjast innlendum orkugjöfum. Það segir sig sjálft að það er þjóðhagslega skynsamlegt að reyna að nýta hina innlendu orku, ekki síst í ljósi þeirrar staðreyndar að nú er yfirfljótandi orka í íslenska raforkukerfinu, mikil offramleiðsla, offramboð í rauninni á orku hjá Landsvirkjun sem kunnugt er. Það viðmiðunarmark, sem dregið er hér skv. þessari þáltill., er miðað við dagvinnutekjutryggingu eins og hún var þegar till. var lögð fram, 17 800 kr. á ári sem hámark þess sem hver greiði til húshitunar miðað við meðaltalsaðstæður, þ.e. þeir sem búa við innlenda orkugjafa og þeir sem búa við olíuhitun og ekki eiga völ á að tengjast innlendum orkugjöfum greiddu 19 600 kr. Skylt er að geta þess að með breyttum kjarasamningum nú nýverið hefur dagvinnutekjutryggingin hækkað úr 2 980 kr., sem hún var í að mig minnir í 3 248 á viku. Þessi mörk, sem miðað er við skv. frv., eru því komin varðandi innlendu orkugjafana í 19 488 kr. og varðandi olíuhitunina og 10% umfram viðmiðun við innienda orkugjafa þá er þar um að ræða 21 436 kr. Rökstuðning er að finna í þessari þáltill. og grg. með henni og jafnframt er þar brugðið upp yfirliti um aðgerðir á liðnum árum: Greiðslu olíustyrkja og hvernig þær hafa þróast, jöfnun heildsöluverðs á raforku, sem upp var tekin með stofnun Landsvirkjunar sem Íslandsvirkjunar 1983, aðgerðir til niðurgreiðslu á raforku sem rekja má aftur til ársins 1982, fjáröflun og tillögur þar að lútandi til að jafna húshitunarkostnað og þá raktar sérstaklega þær till. sem nefnd með fulltrúum allra þingflokka skilaði í lok janúar 1983 og sem vísað er til í tillögugreininni. Einnig er fjallað um fjárhagsvanda hitaveitna og aðgerðir sem þar hefur verið gripið til á liðnum árum til að létta þeim róðurinn sem þó engan veginn hafa skilað viðunandi orkuverði til notenda hjá þeim sem búa við dýrar veitur. Einnig er á bls. 9 í grg. vikið að lánum til orkusparandi breytinga á íbúðarhúsnæði, en slík lán voru heimiluð með breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem samþykkt voru á árinu 1980 og hafnar lánveitingar í samræmi við það á árinu 1981. Þar hafa verið gerðar breytingar ekki alls fyrir löngu til vissra úrbóta með endurskoðun á lánum frá húsnæðismálastjórn til orkusparandi aðgerða. En það kerfi, sem þar er upp tekið, og það athugunarkerfi, sem hæstv. iðnrh. beitti sér fyrir að upp yrði tekið í sambandi við orkusparnað, hefur engan veginn enn skilað þeim niðurstöðum sem ég veit að stjórnvöld væntu að fengjust. Ég vil geta þess í þessu sambandi að nýjustu tölur, sem ég hef varðandi úthlutun á lánum til orkusparandi aðgerða á íbúðarhúsnæði, eru frá 5. des. 1984. Skv. þeim bárust umsóknir frá 285 aðilum um orkusparnaðarlán. Þar af höfðu verið afgreidd 5. des. s.l. 109 lánsumsóknir en óafgreiddar voru 63 lánsumsóknir sem taldar voru standast þær kröfur sem gerðar eru til slíkra lánveitinga. Af þessum lánum voru 87 svokölluð „túbulán“ vegna breytinga frá olíuhitun yfir á rafhitun. Satt að segja er sú tala ótrúlega lág miðað við það að hægt væri nú þegar að útrýma olíuhitun langleiðina með því að viðkomandi notendur tengdust innlendum veitum eða veitum sem byggja á innlendum orkugjöfum. Um hin nýju 80% lán til orkusparnaðaraðgerða liggur það fyrir að 5. des. s.l. höfðu aðeins verið afgreidd frá Húsnæðisstofnun - Hvað halda hv. þm.? - 8 lán skv. hinu nýja kerfi sem upp var tekið og kynnt snemma á þessu ári. Það hefur ekki reynst hraðvirkara en svo að aðeins 8 lán höfðu verið afgreidd þar að lútandi. Full ástæða er því til að hvetja til þess að hertur verði róðurinn í sambandi við þau mál og tryggt að nægilegar fjárveitingar fáist. Ég tel líka að hér þurfi að taka upp styrki til viðbótar við hagstæð lán í þessu sambandi. Svo mikið er í húfi þjóðhagslega í sambandi við þessi efni og hag þeirra sem í hlut eiga að ég tel það fyllilega réttlætanlegt að örva til aðgerða með styrkjum. Ég held líka að hámark þeirra upphæða, sem ég held að séu 60 þús. kr., sem framkvæmdirnar þurfa að nema til að orkusparnaðarlán sé veitt, liggi of hátt og það beri að endurskoða það efni sérstaklega. Í grg. er rakið hvernig orkukostnaðurinn hefur hækkað m.a. í tíð núverandi ríkisstj. og ætla ég ekki að tíunda það. Hins vegar tók ég eftir því áðan í máli hæstv. iðnrh. þegar hann svaraði fsp. að hann nefndi væntanlega hækkun frá Landsvirkjun og talan 14% kom þar fram. Það þykja mér slæm tíðindi ef fram undan er slík hækkun á raforkuverði sem trúlega kemur fram í hækkun á gjaldskrám hjá notendum. Ég vil inna hæstv. ráðh. eftir því hvort þetta hafi verið rétt skilið, að slík hækkun sé í undirbúningi á raforkunni og hvað megi gera ráð fyrir að sú hækkun hjá t.d. notendum Rafmagnsveitna ríkisins muni þá nema miklu. Í grg. er vikið að störfum svonefndrar orkuverðsnefndar sem hæstv. núverandi iðnrh. skipaði í júlí 1983 og skilaði áliti til ráðh. 1. des. 1983 í formi frv. til l. um jöfnun hitunarkostnaðar. Hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir því að það frv. kæmi fram skömmu eftir jólahlé á liðnu ári eða í janúarmánuði s.l. En það var ekki fyrr en 26. apríl 1984 að stjórnarfrv. með sama nafni, frv. til l. um jöfnun hitunarkostnaðar, var lagt fram í efri deild. Í athugasemdum við það frv. sagði m.a., með leyfi forseta: „Byggir frv. þetta í ýmsum veigamiklum atriðum á starfi nefndarinnar, en önnur atriði hafa tekið breytingum í meðförum rn. Ódýrar hitaveitur hafa hækkað tiltölulega mest að undanförnu og niðurgreiðslur raforku hafa þegar verið auknar að því marki sem frv. þetta gerir ráð fyrir.“ Frv. þetta er birt sem sérstakt fskj. nr. 7 með þessari þáltill. þannig að menn hafi það fyrir sér við athugun þessa máls. Um þetta frv. var fjallað á sameiginlegum fundum iðnn. beggja deilda eftir að því hafði verið vísað til iðnn. Ed. og síðan sérstaklega í iðnn. Ed. fyrir lok síðasta þings, en sú nefnd hafði málið til meðferðar. Á síðasta fundi nefndarinnar var bókuð svofelld niðurstaða nm. sem ég tel rétt að komi hér fram, með leyfi forseta: „330. mál. Frv. til l. um jöfnun hitunarkostnaðar. Málið rætt. Niðurstaða nefndarinnar varð eftirfarandi: Þar sem í ljós hefur komið að mörg atriði frv. þurfa ítarlegri meðferð nefndarinnar en komið verður við á þeim dögum sem nú eru eftir til þinglausna verður að horfast í augu við þá staðreynd að málið fái ekki afgreiðslu á þessu þingi. Hins vegar telur nefndin mál þetta svo mikilvægt að frv. um málið verði að leggja fram í byrjun næsta þings. Leggur nefndin áherslu á að hæstv. iðnrh. sjái um að í sumar verði unnið í málinu svo að þessi málsmeðferð nái fram að ganga. Jafnframt leyfir nefndin sér að nefna eftirtalin atriði sem einstakir nm. hafa bent á til athugunar við framhaldsmeðferð málsins: 1. Ganga tryggilega frá að allt orkujöfnunargjald fari til jöfnunar hitunarkostnaðar. 2. Kveða skýrt á um að viðmiðunarreglan 1.8-falt vegið meðalverð sé hámark þess mismunar sem má vera á hitunarkostnaði, en markmiðið sé að minnka þennan mismun. 3. Aðstoð við hitaveitur með sérvanda sé betur tryggð. 4. Framkvæmdaáætlun verði gerð um orkusparandi aðgerðir á íbúðarhúsnæði og fjármagn til hennar tryggt. 5. Sveitarstjórnir eigi aðild að gerð og stjórnun framkvæmdaáætlana. Enn fremur kom fram í n. ábending um þau formsatriði að sérlög yrðu um orkusparandi aðgerðir og lög um jöfnun húshitunarkostnaðar yrðu bundin við ákveðinn tíma.“ Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, virðulegur forseti Sþ., er formaður iðnn. Ed. og var það einnig við meðferð þessa máls. Ég vil inna hæstv. iðnrh. eftir því hvað því valdi að frv. þetta, sem hann lagði svo mikla áherslu á að kæmi hér fram í þinginu í fyrra en var mjög síðbúið og ófullnægjandi að mati manna í iðnn. beggja deilda - það held ég að mér sé óhætt að fullyrða - að það skuli ekki hafa verið endurunnið og flutt á yfirstandandi þingi eins og eindregin tilmæli komu fram um í bókun hv. iðnn. Ed. Ég vil vísa til þess, hvað snertir kostnað af þeim aðgerðum sem lagðar eru til með þáltill., að yfirlit um hann er að finna í fskj. 12 með þessari þáltill. unnið af verkfræðistofunni Fjarhitun að beiðni flm. Þar kemur fram að væri farið að þessari þáltill. þyrfti að verja til niðurgreiðslu á orku vegna íbúðarhúsnæðis 606 millj. kr. og er þá innifalin í þeirri tölu niðurgreiðsla á rafhitun, dýrum hitaveitum og olíuhitun. Og að auki ef tekið yrði inn í atvinnuhúsnæði og félagslegt húsnæði, þá eru það 214 millj. kr. eða samtals 820 millj. kr. ef allt þetta væri tekið með. Ég bendi einnig á að þessar tölur hafa lækkað eitthvað ef menn vilja taka tillit til þeirra breytinga á dagvinnutekjutryggingu sem náðist fram með kjarasamningum nú ekki fyrir löngu síðan. Hins vegar virðist blasa við og liggur raunar fyrir hækkun á olíuverði til kostnaðarauka varðandi niðurgreiðslu á olíuhitun. Og nú hefur hæstv. iðnrh. látið að því liggja að búast megi við hækkun á raforkuverði. Það er því ekki víst að óhætt sé að reikna með því að miða við lægri upphæðir en þarna er um að ræða. Ég vil einnig rifja það upp, vegna forsögu þessa máls og ítrekaðra umr. sem farið hafa fram um það hér í þinginu og þá sérstaklega af hálfu núv. hæstv. stjórnarsinna, að margumrætt orkujöfnunargjald í formi 1.5% söluskatts gefur upphæðir sem eru nálægt því sem hér er gert ráð fyrir. Ég hygg að áætlað sé að 1 söluskattsstig gefi nálægt 500 millj. kr. tekjur á komandi ári án þess að ég vilji fullyrða að það sé nákvæm áætlun. Það svarar þá til þess að 11/2 söluskattsstig gæfi 750 millj. kr. Í fyrirliggjandi fjárlagafrv. er vegna niðurgreiðslu aðeins gert ráð fyrir 250 millj. kr., 200 millj. vegna niðurgreiðslu á rafhitun, bæði til beinnar rafhitunar og fjarvarmaveitna, og 50 millj. vegna olíuhitunar. Miðað við þessi mörk, sem hv. núverandi stjórnarsinnar og áður stjórnarandstæðingar klifuðu mjög á að væri sitt stefnumið fyrir síðustu kosningar, ættu því þarna að vera til ráðstöfunar 750 millj. kr. til lækkunar á húshitunarkostnaði. Ég ætla ekki að fara að efna hér til deilna um það atriði eða fara yfir þá kynlegu umr. sem varð fyrir stjórnarskiptin síðustu um þessi efni. Þá sögu rakti ég við umr. um þessa þáltill. fyrir ári síðan og ég þarf ekki neinu þar við að bæta og ég get vísað til þingtíðinda þar sem ég rakti á marga lund mjög ómerkilegan málflutning sem uppi var hafður um þetta efni í hita kosningabaráttu fyrir síðustu alþingiskosningar. En ég tók eftir því við þá umr. að hæstv. núv. iðnrh. taldi sig hafa lagst fast á árar innan núv. hæstv. ríkisstj. í sambandi við þessi efni og hafði uppi orð og loforð í sambandi við þessi efni sem ekki hafa gengið eftir enn sem komið er. Ég gæti fundið þessum staðhæfingum mínum stað með tilvitnun í þingtíðindi frá 19. des. 1983 þar sem ráðh. fjallaði um þessi efni í tveimur ræðum og vakti um það mjög staðfastlegar vonir að væntanlegar væru miklar úrbætur í þessum efnum og taldi nauðsynlegt að fá viðspyrnu í sérstakri löggjöf sem enn hefur ekki verið sett að frumkvæði ríkisstj. þrátt fyrir veika tilburði í þá átt með framlagningu stjfrv. í apríl s.l. Ég vísa einnig til þess álits varðandi fjáröflun í þessum efnum, sem fulltrúar fjögurra þingflokka skiluðu inn til iðnrn. í jan. 1983, þar sem það var sammæli þeirra sem í þeirri nefnd störfuðu að eðlilegt væri að verja leiðréttingu á orkuverði til stóriðju og þeim tekjum, sem inn næðust í sambandi við það gjafverð sem var á orkusölunni til stóriðju og sérstaklega til álversins í Straumsvík, sérstaklega til lækkunar húshitunarkostnaðar. Nú ætla ég ekki að hafa mörg orð um þá leiðréttingu sem fram hefur fengist með lögfestingu á hinum mjög svo gallaða samningi ríkisstj. og Alusuisse. En þar er gert ráð fyrir, skv. áætlun hæstv. ráðh., tekjuauka til Landsvirkjunar eins og málið nú liggur fyrir, sem er áætlaður, ef é man rétt, á milli 400 og 500 millj. kr. á árinu 1985. Ég minni á þetta hér sérstaklega því að ég tel nauðsynlegt og réttmætt að því sem þarna hefur náðst fram verði með beinum og ákveðnum hætti varið til þess að leiðrétta það dæmi sem 30% landsmanna búa nú við í óbærilegum húshitunarkostnaði. Ég ætla ekki að hafa um þessi efni hér lengra mál af minni hálfu nú þannig að hér gefist kostur á umr. Þetta mál er margrætt hér á liðnum þingum og öllum hv. þm. ætti að vera það vel kunnugt. Ég hef nefnt heitstrengingar hæstv. ráðh., sem ég hef hér fyrir mér í þingtíðindum frá því fyrir ári síðan, og ég inni hæstv. ráðh., sem hefur verið svo velviljaður að vera hér viðstaddur þessa umr. um þessa till., sérstaklega eftir hver hans áform eru nú. Má vænta þess að við afgreiðslu fyrirliggjandi fjárlagafrv. nú innan skamms fáist fram að hans frumkvæði og ríkisstj. leiðrétting á frv., áður en lögfest verður, þannig að tryggð verði lækkun húshitunarkostnaðarins, helst að því marki og ekki minna en gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi þáltill.? Ég legg þá til, virðulegi forseti, að eftir að umræðu verður frestað um þessa till. - og e.t.v. er ráðgert að hafa tvær umr. um hana vegna fjárhagslegra skuldbindinga - verði henni vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess að af sérstökum ástæðum er tíma mínum þannig háttað að ég get aðeins haft viðdvöl hér í 15-20 mínútur og ef að líkum lætur geri ég ráð fyrir því að fleiri hv. þm. hafi áhuga á að ræða málin. Ég fer þá fram á að umræðunni yrði frestað, ef svo ber undir, en við sjáum til. Ég sé ástæðu til í sambandi við flutning þessa frv. að gera hér grein fyrir orkusparnaðarátaki sérstöku sem hefur verið í framkvæmd á mínum vegum, en haustið 1983 hófst skipulagt átak á mínum vegum til orkusparnaðar við upphitun á húsnæði. Ég leitaði eftir tillögum í þessum efnum frá tveimur verkfræðingum, Karli Ómari Jónssyni og Guðna Jóhannessyni. Markmið verkefnisins var að kanna hvort og hvernig hægt væri að koma almennri orkunotkun til húshitunar á það stig að upphitunarkostnaður verði neytendum ekki sú fjárhagslega byrði sem raun ber vitni. Eftirfarandi atriði voru tekin til sérstakrar umfjöllunar: 1. Könnun og samantekt á þeim verkefnum sem þegar hafa verið unnin á þessu sviði. 2. Með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fyrir lágu verði endurbætur svo og áætlun um heildarkostnað og hagkvæmni miðað við mismunandi hámarksnotkun á rúmmetra. 3. Tillögur um undirbúning verkefnis sem miði að endurbótum á ákveðnum fjölda húsa á næsta ári. Að fengnum tillögum ofangreindra aðila tók ég upp formlegt samstarf við félmrn. um þetta mál. Var ákveðið að hefja sérstakt orkusparnaðarátak til þess að jafna húshitunarkostnað með tilliti til mismunandi orkunýtingar húsa. Þannig skyldi stefnt að því að á næstu árum verði framkvæmdar endurbætur á eldra húsnæði sem miðuðu að bættri einangrun og orkunýtingu. Framkvæmdum skyldi raðað þannig að íbúðarhúsnæði gengi fyrir þar sem hæst orkuverð er til húshitunar, orkunotkun á rúmmálseiningu er yfir ákveðnu marki og hagkvæmar lausnir til orkusparnaðar eru framkvæmanlegar. Til þess að tryggja þátttöku almennings skal veita upplýsingar, tækniþjónustu og hagkvæm lán til framkvæmda. Ég skipaði þriggja manna nefnd til þess að annast yfirstjórn framangreinds verkefnis. Skyldi verkefnisstjórnin gera áætlanir um framkvæmda- og fjárþörf, skila framvinduskýrslum til rn., samræma störf mismunandi stofnana hér að lútandi og annast samstarf við hagsmunaaðila. Í verkefnisstjórnina voru skipaðir Karl Ómar Jónsson verkfræðingur, formaður, Guðni A. Jóhannesson verkfræðingur og Jóhann Einvarðsson aðstoðarmaður félmrh. Jafnframt var ákveðin verkaskipting milli þeirra stofnana sem helst gætu lagt hönd á plóginn í þessum efnum. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins skyldi annast ýmsan tæknilegan undirbúning framkvæmda svo og könnun á markaði byggingarefna, leggja grundvöll að verklýsingum og útreikningum á hagkvæmni framkvæmda, enn fremur að sjá um menntun sérstakra skoðunarmanna sem væru í stakk búnir til að skoða húsnæði og leggja mat á hagkvæmni einstakra aðgerða, annast einnig fræðslu fyrir byggingarfulltrúa og iðnaðarmenn svo og miðlun upplýsinga til almennings. Húsnæðisstofnun ríkisins skyldi annast lánafyrirgreiðslu í þessu sambandi svo og hafa eftirlit með framkvæmdum. Orkustofnun skyldi afla upplýsinga um orkunotkun frá orkuveitum, sérstaklega með það í huga að finna notendur með óeðlilega háa orkunotkun, annast tengsl við starfsmenn orkuveitna o.fl. Ákveðið var að hafa sem nánast samstarf í þessum efnum við samtök sveitarfélaga og sveitarfélög, byggingarfulltrúa, iðnaðarmenn, orkuveitur, ráðgjafarfyrirtæki, seljendur og framleiðendur búnaðar sem nýttist í þessu sambandi o.fl. Til þess að styrkja þessi tengsl var skipuð sérstök ráðgjafarnefnd til þess að auðvelda starf og samskipti milli allra ofangreindra aðila. Í ráðgjafarnefndinni sitja fulltrúar frá eftirtöldum stofnunum og aðilum sem eiga hlut að máli: Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Orkustofnun, Húsnæðisstofnun ríkisins, Sambandi ísl. sveitarfélaga, Sambandi ísl. rafveitna og Sambandi ísl. hitaveitna. Kristmundi Halldórssyni deildarstjóra var falið að annast tengsl við iðnrn. Við undirbúning þessa verkefnis hefur tekist hið ágætasta samstarf milli þessara aðila, enda þótt framkvæmdir hafi verið langærri og tekið meiri tíma en maður hafði bundið vonir við í upphafi. Hefur verið við það miðað að aðgerðir til hagkvæmari orkunotkunar og orkusparnaðar, sem ráðist yrði í, væru í samræmi við V. kafla frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar, sem lagt var fyrir síðasta þing en varð því miður ekki útrætt þá. Á vegum verkefnisstjórnarinnar hefur verið unnið að skipulegum undirbúningi þessa verkefnis svo og framkvæmdir hafnar sérstaklega á þeim svæðum sem orkukostnaður er hæstur. 1. Gert hefur verið tölvuforrit til að meta hagkvæmni einstakra aðgerða til orkusparnaðar í byggingum. 2. Þjálfaðir hafa verið skoðunarmenn víðs vegar um land til þess að meta og gera tillögur um endurbætur á húsnæði sem hagkvæmastar eru. 3. Hafin er skoðun á völdum húsum sem hafa áberandi háan orkukostnað. 4. Hafin er herferð til að hvetja íbúðareigendur til að breyta frá olíukyndingu í rafhitun. Í samstarfi við Húsnæðisstofnun ríkisins hafa lánareglur um lán til orkusparnaðaraðgerða verið endurskoðaðar. Veitt eru lán til endurbóta á íbúðarhúsnæði er sannanlega leiða til lækkunar á hitunarkostnaði eða ef skipta skal á olíu og öðrum orkugjöfum til upphitunar húsa. Eftirfarandi lánareglur hafa verið ákveðnar: a. Lán til breytinga úr olíuhitun yfir í innienda orkugjafa. Lánað er til að skipta úr olíukyndingu í rafhitun eða fjarvarmahitun og getur lánið numið 50 þús. kr. Lánstími er allt að fimm ár, afborganalaust í tvö ár. Vextir og verðbætur greiðast þó á því tímabili. Sérstaklega skal fjalla um hús þar sem fleiri en ein íbúð er svo og um annað íbúðarhúsnæði. b. Lán til orkusparandi endurbóta. Einungis er lánað til húsa sem skoðuð hafa verið af skoðunarmönnum á vegum verkefnisstjórnarinnar. Skoðunarmenn gera heildaráætlun um allar þær orkusparandi endurbætur sem fyrirhugaðar eru og væntanleg áfangaskipti, fari þær fram í áföngum. Verkefnisstjórnin vinnur að því að finna þau hús sem teljast hafa óhóflega mikla orkunotkun og veitir ráðgjöf um endurbætur. Jafnframt því gefst mönnum tækifæri til að sækja um skoðun ef þeir telja húsin hafa lélega orkunýtingu. Lánin greiðast út innan hálfs mánaðar frá því að framkvæmdum er lokið. Lánaflokkar eru tveir og skipting í þá er miðuð við heildarkostnað vegna hagkvæmra framkvæmda samkv. áætlun skoðunarmanna. 1. lánaflokkur. Heildarkostnaður er á bilinu 60–120 þús. kr., en lánin geta numið allt að 50% af áætluðum endurbótakostnaði. Ekki er lánað til framkvæmda ef heildarkostnaður er lægri en 60 þús. kr. Lánað er til allt að 11 ára, afborgunarlaust fyrstu tvö árin. Vextir og verðbætur greiðast þó á því tímabili. 2. lánaflokkur. Heildarkostnaður yfir 120 þús. Lán getur numið allt að 80% af áætluðum endurbótakostnaði. Þó má lánið aldrei nema hærri fjárhæð en 50% af lánum til nýbyggingar handa sömu fjölskyldu. Lánað er til allt að 16 ára, afborgunarlaust fyrstu tvö árin. Vextir og verðbætur greiðast þó á því tímabili. Tæknilegum undirbúningi verkefnisstjórnarinnar er nú lokið, en hann hefur tekið lengri tíma en menn bjuggust við í upphafi. M.a. hefur verið samið forrit í tölvu sem auðveldar og hraðar afgreiðslu á umsóknum. Verkefnisstjórnin gekkst á s.l. vori fyrir sýningu, í samvinnu við framleiðendur og innflytjendur, á ýmsu efni og aðferðum til orkusparnaðar í íbúðarhúsnæði. Sýning þessi var haldin hjá Byggingarþjónustunni að Hallveigarstíg. Eftir að sýningunni lauk í Reykjavík var farið með hana víða um Vestfirði og reynt að vekja áhuga fólks á þessum málum. Í haust var síðan farið með sýninguna á Norðausturland og Austurland í sama tilgangi og allt til Víkur í Mýrdal, að því er mig minnir. Gerð hefur verið auglýsingamynd til að hvetja íbúðareigendur til að skipta á olíu og rafmagni og hafa verið hafnar sýningar á henni í sjónvarpinu. Eins og af þessu sést hefur verið unnið ötullega að þessum málum að undanförnu. Áhersla hefur verið lögð á að hraða breytingu á olíuhitun í rafhitun og fjarvarmahitun og að vanda sem best undirbúning aðgerða til orkusparnaðar á íbúðarhúsnæði. Hv. 5. þm. Austurl. rakti hér um fjölda lána og annað sem að því laut svo að ég þarf ekki að víkja að því. Á næsta ári er fyrirhugað að verja 150 millj. kr. til lánveitinga á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins samkv. drögum að lánsfjáráætlun, en iðnrn. lagði til að útvegaðar yrðu 292 millj. kr. í þessu skyni. Framkvæmdir þær, sem hér um ræðir, eru meðal hinna hagkvæmustu sem unnt er að ráðast í. Mikið starf hefur verið unnið á þessu sviði í nágrannalöndum okkar á undanförnum árum. Sem dæmi má nefna að Dönum hefur tekist á s.l. átta árum að minnka nettóorkunotkun sína til húshitunar um 30% þrátt fyrir að hitað húsrými hefur aukist um 25%. Slíkt markmið þyrftum við vissulega að setja okkur á næstu árum. Ég vil geta þess að verkefnisstjórn telur sig nú hafa komið slíku skipulagi á að óhætt mundi að taka ákvörðun um að gefa út tilkynningu til íbúðareigenda sem kynda húsnæði sitt með olíu að hætt yrði niðurgreiðslum á olíu hinn 1. júlí n.k. Það er talin viðráðanleg framkvæmd að breyta úr olíukyndingu í rafhitun, þar sem framkvæmdin er að sínu leyti einföld og vatnskerfi auðvitað í húsum, að gefa út tilkynningu að niðurgreiðslum á olíu yrði hætt, þar sem kostur er á rafhitun að sjálfsögðu. Þau býli eru til, þau svæði raunar, sem ekki eiga kost á rafhitun, þannig að um það er ekki að tefla, en þá mundi sparast helmingur þeirra niðurgreiðslna sem ætlaðar eru til olíuniðurgreiðslu, en að sjálfsögðu mundi það þá hverfa til þess að greiða niður þá rafhitun sem í stað þess kæmi. Hef ég farið fram á það við hæstv. viðskrh. að framkvæmd þessa máls verði af viðskrn. falin iðnrn. og þá þessari verkefnisstjórn og hann vikist vel undir það. Ég fékk upplýsingar nýlega, þær munu vera um mánaðar gamlar, um þróun raforkuverðsins til húshitunar í samanburði við kauptaxta, miðað við þau norm eða hvað það á nú að kalla, þau sem við munum hafa sem viðmiðanir, sem sé fjöldi klukkustunda og vinnuvikna til að vinna fyrir 32 800 kwst. í orkukaupum. Þessi þróun er ekki nálægt því eins góð og þyrfti að vera. Hún hefur verið mjög misjöfn til margra ára. Svo ég nefni dæmi tók 7.3 vikur að vinna fyrir húshituninni miðað við þessar viðmiðanir 1971, það tók 8.6 vikur 1974, það tók 9.4 1979, það fór upp í 10.7 árið 1982, en lækkaði mjög vegna niðurgreiðslu sem hafin var, ofan í 8.9. Þetta fór að meðaltali upp í 11.9 á s.l. ári, en lækkaði svo. Miðað við ágústmánuð í ár voru þetta 9.2 vikur, en miðað við nóvembermánuð í ár eru þetta 8.4 vikur. Ég er ekki að nefna þessar tölur til þess að halda því fram að hér sé nóg að gert. Það er alveg ljóst að hlutur okkar liggur enn eftir í þessu sambandi. Og ég er sammála því, sem fram kom í máli hv. tillögumanns, að mismunurinn á kjörum fólks er mestur hvað snertir þessar aðstæður í húshitunarmálum. Þar er um tvennt að tefla. Það er ákvörðun um gjaldskrá og um orkusparnað, eins og fram kom. Hann spurði um það hvort rétt hefði verið tekið eftir því í svörum mínum við fsp. vegna Kröfluvirkjunar að áformuð væri 14% heildsöluhækkun hjá Landsvirkjun. Ég get ekki staðfest þessa tölu öðruvísi en svo að ég gerði óformlega fyrirspurn til Landsvirkjunar, hvað þeir álitu að heildsöluverð þeirra þyrfti að hækka t.a.m. miðað við 1. janúar n.k. Svarið, án ábyrgðar, það er ekki nein ákvörðun tekin um það, ágiskun skulum við kalla það, var 14%. Ég kann ekki að meta þessa tölu enn þá. Öll eru þessi mál í athugun nú. Sömuleiðis hef ég gert algerlega óformlega fsp. um það til framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins hver hann áliti að hækkunarþörf Rafmagnsveitnanna kynni að vera á sama tíma. Þær tölur þykja mér ískyggilega háar. En þær eru ekki til þess að hafa þær eftir. Hann taldi þó að mundi verða um 7.4–7.5% hækkun vegna heildsöluhækkunar Landsvirkjunar, ef af yrði, og kemur engum á óvart því það er gamalkunn tala að smásalan þurfi rétt rúmlega helming þess sem heildsöluverðið hækkar um. En þess er að minnast að smásalan fékk enga hækkun til sín vegna óvæntrar hækkunar, vil ég kalla það, Landsvirkjunar um 5%, heildsöluverð, 1. maí s.l. og e.t.v. hefur það hlaðið á sig. Við vitum að hinn helmingur af reksturskostnaði raforkufyrirtækjanna hefur hækkað úið síðustu þróun verðlags og kaupgjaldsmála í landinu. Of snemmt er um þetta að dæma, en ég mun beita mér fyrir því af alefli að hlífa hitunartöxtunum og áfram mun ég vinna að því eftir bestu getu að við reynum að milda þennan háskalega kostnað sem er að sliga heimili í landinu á köldu svæðunum. Hv. 5. þm. Austurl. spurði um afdrif frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar og hví það hafi ekki verið flutt þar sem það varð ekki útrætt á síðasta þingi. Ég get svarað því stutt og á þann veg að um ýmis veigamestu atriði þess máls hefur ekki náðst samkomulag. Ég sá að hæstv. fjmrh. var hér í ráðherraherbergi fyrir skemmstu og kynni hann kannske að geta staðfest þessi mín ummæli.  T.a.m. þetta okkar stefnumið margra, sem upprunalega var haft uppi, að 1.5 söluskattsstig skyldi hverfa til þess að greiða niður húshitunarkostnaðinn og jafna hann, tókst ekki í fyrstu atrennu né heldur annarri og langt í frá, enda þótt verulegar úrbætur næðust frá því sem hafði til tekist. Við vitum að vegna hinnar hækkuðu orkusölu til stóriðjunnar hefur tekist að lækka raungildiskostnað orkuverðsins frá 1. ágúst 1983, en fram til þess tíma og þá hafði verið um stórfelldar hækkanir að tefla vegna gríðarlegs reksturshalla Íslandsvirkjunar. En það var á þeim forsendum sem tekist hefur að halda orkuverðinu óbreyttu til neytenda frá 1. ágúst 1983 að telja. Það var hugsjón og hugmynd vissulega að halda fast við óbreytt orkuverð, og ef aðrar verðlagsforsendur hefðu ekki breyst stóð að líkindum til að hægt hefði verið að halda því óbreyttu til neytenda út árið 1985, ef þær verðlagsforsendur sem ýtt var úr vör í upphafi fjárlagagerðar 1984, þ.e. í vor leið, hefðu haldist óbreyttar. Nú hef ég ekki enn útreikninga og tölur í höndum um það hversu þessi raungildiskostnaður muni minnka, en hann mun minnka verulega og við það verður fast haldið og alveg sérstaklega í hitunarkostnaðinum. Ég get ekki svarað þessu enn sem komið er. Ég get heldur ekki svarað því hver niðurstaða verður um fjárveitingu til þess arna. Það er tekist á um ýmis atriði í þessum málum einmitt þessa dagana og munu skýrast fljótlega og koma á daginn t.a.m. í sambandi við þá skýru yfirlýsingu sem ég gaf af hálfu ríkisstj. um lækkun og síðan niðurfellingu verðjöfnunargjalds á raforku, enda yrði fyrir fjárhag og rekstri orkufyrirtækjanna, Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, séð með öðrum hætti. Þetta mun sjá dagsins ljós í þessari viku og er of snemmt fyrir mig að upplýsa hvernig þeim málum reiðir af, en að sjálfsögðu verður staðið við þær yfirlýsingar sem gefnar voru hinn 14. des. 1983 í þessum efnum. En þá, þegar þetta mál kemur til umr., sem ég vil upplýsa að ég mun leita samkomulags um við stjórnarandstöðuna að yrði tekið til umr. í deild á föstudaginn kemur, mun ég skýra öll tildrög og gerð þess máls. Ég verð að segja það að ég hef orðið fyrir vonbrigðum um gang þessara mála, en það er engin afsökun í því fólgin og áfram verður reynt að halda áfram að ná fram leiðréttingum og sanngirni að því er snertir húshitunarmálin. Það er hrikalegur mismunur á þessum kjörum fólksins í landinu. Ég hef hér skrá um fjölda vikna sem verkamaður á kauptryggingu er að vinna fyrir kyndikostnaði. Þar sjáum við t.a.m. hér í Reykjavík 3.82. Við þurfum ekki nema suður í Bessastaðahrepp til þess að finna 9.59 og í Þorlákshöfn rúmar 8. Við finnum í Vestmannaeyjum 10.6 og á Akranesi og í Borgarfirði 12.6. Þetta er í desember, í byrjun þessa mánaðar. Ég þarf ekki að telja þetta upp, tína það til, en ég veit að fylgi við leiðréttingu þessara erfiðu mála er mjög eindregið á hinu háa Alþingi og ég vænti þess að við munum ná frekari árangri en enn hefur tekist að ná, bæði með lækkun hitunarkostnaðarins og jöfnun og með þeim orkusparnaði, sem ég vona nú að nái á skrið þegar í stað, vegna þess að með þeim hætti verður þeim fyrst og best hjálpað sem örðugast eiga.



Herra forseti. Ég er ekki hissa þó hæstv. iðnrh. hafi orðið fyrir vonbrigðum með hversu lítt hefur miðað í þessu máli og ég verð að viðurkenna það hér og nú að hæstv. ráðh. hefur valdið mér gífurlegum vonbrigðum að því er þennan þátt mála varðar í ljósi þess hversu vel af honum gustaði hér áður fyrr að því er varðaði leiðréttingu og baráttu fyrir leiðréttingu í þessum efnum, hversu hann var þá frjór og djarfur, en lítið hefur verið að gert í átt til þess að leiðrétta þetta gífurlega ranglæti, sem hér hefur verið á ferðinni undangengin ár, í tíð núv. hæstv. ráðh. í ríkisstj. Ég er ekki með þessu að segja að hann eigi þar sök á einn. Trúlega eru einhverjir dragbítar þar innan dyra aðrir og verri en hann sem setið hafa á og ekki viljað taka undir leiðréttingu á þessu ranglæti. Þetta er svo stórt mál og svo mikilvægt að það þyrfti lengri tíma en trúlega gefst hér. Nú er langt liðið á fundartíma. En þetta er það stórt mál að það þyrfti vissulega að ræða. Ég held að menn þurfi að gera sér ljóst að það er fyrst og fremst orkuokrið sem er að hrekja fólk utan af landsbyggðinni hingað á þetta svæði. Ég tek undir að allar orkusparandi aðgerðir eru góðra gjalda verðar, en það dugar ekki til. Það verður strax að koma til hjálpar við fjölda þessa fólks, á stundinni svo til. Fólk getur ekki búið við þetta lengur. Það er ekki alls kostar rétt hjá hæstv. iðnrh. að orkuverðið sé nú að sliga heimilin. Það hefur fyrir löngu sligað fjölda heimila úti á landi og það er vandamálið sem við blasir. Fólksflóttinn utan af landsbyggðinni frá köldu svæðunum, eins og menn kalla, hingað á gósenlandið í þessum efnum er slíkur að ef ekkert verður að gert er þar eitthvert gífurlegasta vandamál sem við hefur verið að etja í þjóðfélaginu um langt árabil. Þetta veit ég að hæstv. iðnrh. er ljóst, a.m.k. á honum að vera það ljóst, og ég hefði vænst þess, þó að það sé kannske til of mikils mælst, af því ég hef þá trú á hæstv. iðnrh. að hann vilji vel í þessu máli, að hann leiddi í ljós hverjir það eru sem eru dragbítarnir. Það kemur ekki annað til mála, að mínu viti, en að það sé svo í reynd, að hafi hæstv. iðnrh. haft fullan hug á leiðréttingu, sem ég tel vera, hlyti það að hafa gerst fyrir löngu ef ekki væru dragbítar innan dyra í stjórnarliðinu einhvers staðar, illviðráðanlegir draugar að því er þennan þátt mála varðar, sem hæstv. iðnrh. hefur ekki tekist að ráða við. Varðandi þá þáltill. sem hér er til umr. vil ég aðeins segja að auðvitað er hægt að hugsa sér ýmsar leiðir til leiðréttingar. Þar er engin ein leið, að mínu viti, sú hin eina rétta. Það er ýmislegt í þessari till. sem ég hygg að gæti orðið mjög til bóta ef hefði verið eftir því farið, en það eru líka aðrar leiðir sem vel koma til greina, m.a. skattalækkunarleið með því að draga ákveðinn hundraðshluta kyndingarkostnaðar frá skatti og væri þá ekki verið að þjóna neinum einum sérstökum, heldur fengju allir til baka eftir notkuninni. Um hitt held ég að þurfi ekki að deila að aðgerðir í þessum málum væru raunhæfasta kjarabótin sem hægt væri að færa því launafólki sem byggir köldu svæðin. Hefði hæstv. ríkisstj. haft til þess dug og þor að fara í þá átt með því að lækka þennan gífurlega bagga heimilanna á köldu svæðunum, þá hefði hún komist betur, að mínu viti, út úr þeim þætti samningamálanna á s.l. hausti en raun ber vitni, og launafólk, sem er auðvitað meginatriði, hefði haldið eftir raunhæfum kjarabótum, en ekki sýndarkjarabótum í formi þess sem um var samið á s.l. hausti. Það er því ekki bara eitt sem vinnst með þessu, heldur margt sem næðist til jöfnunar í sambandi við þennan þátt mála. Varðandi orkujöfnunargjaldið virðist mér nokkuð ljóst að núv. hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi ætla sér að taka ófrjálsri hendi af því, sem það gjald kann að gefa á árinu 1985 samkvæmt fjárlögum, nánast um 500 millj. kr. Fyrrv. hæstv. iðnrh. var harðlega gagnrýndur og það réttilega fyrir þetta og m.a. af mér og ekki síður af hæstv. núv. iðnrh. og hv. þm. Agli Jónssyni - réttilega, segi ég, en ég sé ekki að hæstv. núv. iðnrh. ætli að verða neinn eftirbátur í þessum efnum. Það fer nú að koma upp í minn huga hvort við munum sitja endalaust uppi með Austfirðing í stóli iðnrh. Ég held að hæstv. núv. iðnrh. verði að fara að hrista af sér slenið og láta það ekki á sannast að það verði alltaf frá Austfjörðum sem dragbítarnir koma í þessum efnum. Ég sé ekki betur, og ég vildi gjarnan fá um það orð frá hæstv. ráðh., en að eins og málið lítur út í dag ætti menn að taka þarna ófrjálsri hendi 500 millj. kr. sem ættu og eiga samkvæmt lögum að fara í þennan þátt á árinu 1985, og ég vil gjarnan spyrja hæstv. iðnrh. um það, þó hann einhverra hluta vegna og trúlega eðlilegra hluta vegna ekki geti upplýst það núna, hver kann að vera niðurstaðan í þessum efnum varðandi afgreiðslu fjárlaga á öðrum sviðum sem þessu eru þó tengd. Vissulega getur hann upplýst um það hér á Alþingi hvort meiningin er að orkujöfnunargjaldið fari allt til jöfnunar á hitunarkostnaði eins og lög gerðu og gera ráð fyrir og hann hefur verið mér sammála um að túlka. Ég vildi gjarnan fá um það upplýsingar því nú líður að því að 2. umr. fjárlaga eigi sér stað og afgreiðsla þeirra nálgast og nauðsynlegt er að vita um það frá fyrstu hendi, sem er auðvitað hæstv. ráðh., hvort ekki megi treysta því að andvirði 1.5 söluskattsstigs, sem á að gefa 750 millj. á næsta ári, fari allt til þessa þáttar. Það vildi ég gjarnan fá um orð frá hæstv. ráðh. Eins og ég sagði áðan er ekki eðlilegt á þessari stundu að eyða lengri tíma, ekki af minni hálfu a.m.k. Ég geri ráð fyrir að þetta mál komi m.a. verulega til umr. við afgreiðslu fjárlaga, við 2. umr. nú á fimmtudaginn og hafi menn ekki fengið þá nokkra vissu fyrir því hvernig þetta leysist muni umr. um þetta mál vera haldið áfram allt fram að þingfrestun, þ.e. til 3. umr. fjárlaga. Ég óska eftir því að hæstv. iðnrh. upplýsi okkur um það, hinar fáu hræður sem hér eru eftir síðla dags, hvort ekki megi treysta því að 750 millj. fari til jöfnunar á upphitunarkostnaði.



Það er nú kominn sá tími sem við venjulega í síðasta falli slítum fundi. Það væri samt freistandi að halda honum eilítið áfram í því trausti að það takist að ljúka þessari umr. vegna þess að það er ekki víst að málinu verið komið til n. fyrir jólaleyfi ella. Hér er ekki verið að takmarka umr. Það er aðeins vakin athygli á hver staðan er.



Herra forseti. Það hefði vissulega verið ástæða til þess að fjalla í nokkuð ítarlegu máli um þessi mál. Og ég tek raunar undir það sem hér hefur komið fram og þó að það verði ekki gert af minni hálfu á þessu kvöldi, m.a. og kannske sérstaklega vegna þeirrar áherslu sem hér hefur komið fram um að ljúka umr., þá líst mér vel á það að slík umfjöllun fari hér fram síðar á þessum vetri. Það er fyrst og fremst eitt atriði sem ég vil gera athugasemdir við í máli flm. þessarar till. Ég er honum að sjálfsögðu að mörgu leyti ákaflega mikið sammála. En að einu leyti er ég honum ekki sammála og reyndar mörgum öðrum sem um þessi mál fjalla. Það er þegar verið að bera saman kostnað við hitaveitur og rafhitun. Það hefur aldrei mátt á það minnast að rafhitun væri á lægri töxtum en hinar svokölluðu dýru eða miðlungsdýru hitaveitur. Nú hefur hins vegar farið fram athugun á því hver raunkostnaður er og nákvæm úttekt í þeim efnum. Þá kemur í ljós að raunkostnaður hinna svokölluðu meðaldýru hitaveitna er 15–20% lægri en norm eða útreiknaður kostnaður gefur tilefni til. Annað er það sem ekki má heldur horfa fram hjá í þessu efni. Það er að í þeim tilvikum eru byggðarlögin og fólkið að eignast ákaflega mikil verðmæti. Það er að leggja í fasteign sem það nýtur síðar meir. Það er útilokað að forsvara orkuokrið í raforkukerfinu með því að ekki sé eðlilegt að hafa rafhitunina ódýrari en hjá dýrari hitaveitum. Annað efnisatriði ætla ég ekki sérstaklega að ræða hér núna. Það er líka annar ágreiningur uppi í þessum efnum. Við urðum þess mjög áþreifanlega varir, ég og virðulegur forseti, þegar við störfuðum í orkuverðsnefndinni að ýmsir aðilar telja að ná eigi þessari jöfnun og þessari lækkun með því að endurbæta húsnæði í landinu. Það er augljóst að hæstv. núv. iðnrh. hefur tekið meira mið af ráðum þeirra manna heldur en okkar virðulegs forseta, Þorvalds Garðars Kristjánssonar. Ég er sammála fyrrv. iðnrh. að því leyti að mér sýnist að það stefni með ýmsum hætti í óefni með störf svokallaðrar stjórnar átaks til orkusparnaðar. En um þetta er hægt að fjalla nánar síðar. Það sem réð því sérstaklega að ég kvaddi mér hljóðs var að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði að ég hefði farið með rangar tölur hér á Alþingi í sambandi við þróun raforkutaxta frá því að hann hóf störf sem iðnrh. og þar til ráðherradómi hans lauk. Það sem ég hef sagt í þeim efnum er að á því tímabili þrefölduðust rauntaxtar raforku. Þetta er óumdeilanlegt. Ég hef líka sagt að orkuverð til húshitunar hafi þrefaldast. Staðreyndin er sú að á árunum 1970–1978 nam kostnaður við að hita upp hina svokölluðu staðalíbúð launum fyrir sex vinnuvikur, en um mitt ár 1984 nam þessi kostnaður rúmlega 18 vikulaunum og hafði á þessu tímabili þrefaldast. Hins vegar var orkukostnaðurinn þá greiddur niður um 1/3 hluta, niður í ca. 12 vikulaun, þannig að raunkostnaðarauki á þessu tímabili var tvöföldun miðað við laun. Þessar upplýsingar hef ég fengið útreiknaðar af fyrrv. starfsmanni orkuverðsnefndar, sem reyndar starfaði með fleiri nefndum, Gylfa Ísakssyni. Hann hefur núna framreiknað þetta fyrir mig til þess sem er í dag og þá er þessi kostnaður kominn niður í 8.4 vikur. Það er óumdeilanlega mikill árangur að raunkostnaður við húshitun hefur á einu ári lækkað úr 11.9 vikulaunum niður í 8.4 eins og nú er. Ef taxtar raforkuveitna hefðu haldist óbreyttir, eins og ætla má að hefði getað gerst ef ekki hefði skollið á ný holskefla verðbólgu, þá hefðum við verið komnir fyrir mitt næsta ár niður á sömu tölu og Alþb. leggur til að verði höfð til viðmiðunar í þessum efnum. Þetta eru óhagganlegar staðreyndir. Hins vegar er augljóst, eins og kom hér fram í máli iðnrh., að nýr vandi steðjar að þegar og ef að því kemur að orkuveitur hækka sína taxta. Það er augljóst mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar. Ég tek undir það sem hv. flm. sagði að auðvitað hafa menn hér nægilegt fylgi á Alþingi til að lagfæra þessi mál, þeir sem á því hafa vilja og til þess hafa skyldur. Ég tek undir það með honum þó að það sé að sjálfsögðu alveg nauðsynlegt að sjá til hvernig þessi mál þróast, hvernig orkutaxtar þróast. Það er gífurlega mikið mál. Þessi mál eru ekki ólíðanleg ef þeir breytast ekki, en fari svo að þar verði hækkun að einhverju marki þá hlýtur það að verða mál okkar allra að komast að líðanlegri niðurstöðu og samkomulagi í þessum málum.

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hver er kostnaður af störfum kjaradeilunefndar í nýafstaðinni kjaradeilu ríkisins og BSRB: a) beinn launakostnaður, b) annar kostnaður? Svar: Eftirfarandi kostnaður liggur fyrir nú 30. nóvember 1984. Gert er ráð fyrir að kostnaður vegna kjaradeilunnar sé að verulegu leyti fram kominn. Annar Laun Verktakar kostnaður samtals Október - - 7 000 7 000 Nóvember 876 469 946 705 617 145 2 440 3t9 876 469 946 705 624 145 2 447 319