Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að inna forseta eftir því hvort hæstv. forsrh. væri væntanlegur til þingfundar. Mér skilst að hæstv. forsrh. haldi uppteknum hætti og varpi hverri sprengjunni á fætur annarri í fjölmiðlum, þar á meðal nú í morgun og lét þar ýmis ummæli falla, m.a. um störf hæstv. Alþingis. Líkti því við --- ég man nú ekki hvaða skólastig það var, ætli það hafi ekki verið gagnfræðaskólastigið. Einnig lét hann að því liggja, samkvæmt ummælum sem voru endurtekin í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins, að við, þeir hv. þm. sem hér erum og höfum gegnt ráðherraembættum á undanförnum árum, værum sjúkir menn, tók það orðalag, sem gjarnan er notað um áfengis- eða eiturlyfjasjúklinga þegar þeir hafa misst skammtinn, að þeir búi við fráhvarfseinkenni. Ég kannast ekki við orðanotkunina um fráhvarfseinkenni nema helst í þessu samhengi. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hefði talið fulla ástæðu til að við ættum þess kost, einhvern tímann síðar í dag, ef ekki hér í upphafi fundar, að eiga orðastað við hæstv. forsrh. Ég tel að það sé með öllu óviðunandi og ekki við það búandi fyrir hv. alþm. að fá dag eftir dag skeytasendingar af þessu tagi, ef ekki ærumeiðandi ummæli eins og hér voru til umræðu í gær á hv. Alþingi, og eiga þess síðan ekki kost að ræða þau við hæstv. forsrh. Búa jafnvel við það að hann neiti síðan að ræða ummæli sín hér inni í sölum þingsins. Hér mun eiga að fara að taka á dagskrá, ef ég veit rétt, virðulegur forseti, frv. til laga um Seðlabanka Íslands. Um það mál var gert samkomulag fyrir tveimur nóttum að reyna að ljúka afgreiðslu þess á skömmum tíma hér í dag eða á þeim þingfundi sem það yrði fyrst tekið fyrir. Það samkomulag vil ég að sjálfsögðu virða enda átti ég aðild að því að koma því á, en ég segi fyrir mitt leyti að ég er ekki mjög áhugasamur um að taka þátt í frekari samningum af því tagi til að greiða fyrir málum hæstv. ríkisstjórnar ef ég á að búa við það dögum oftar að vera líkt við sjúkan mann af hæstv. forsrh., og taka á mig 1 / 63 af þeim ærumeiðingum fyrir hönd Alþingis sem ég tel í raun og veru að forsrh. lýðveldisins hafi látið falla í útvarpinu í dag. Ég óska þess vegna eftir því að hæstv. forseti láti kanna hvenær hæstv. forsrh. er væntanlegur til þings og vona að okkur gefist kostur á að eiga við hann orðastað um þessi mál, annaðhvort utan dagskrár eða undir formi þingskapaumræðna eða, ef svo ber undir, í einhverju af þeim dagskrármálum þar sem slíku yrði við komið.

Miðað við viðveruskjá forseta mun hæstv. forsrh. ekki vera kominn í húsið frekar en ýmsir aðrir hv. þm. á þessari stundu, en það má búast við því að menn sé óðum að drífa að. Við vitum að nefndarfundir hafa verið í morgun og standa jafnvel einhverjir enn yfir og forseti efast ekki um, þar sem ekki hafa verið boðaðar fjarvistir þeirra sem fjarstaddir eru á þessari stundu, að þeir hljóti að koma innan tíðar. En forseti mun að sjálfsögðu kanna það hvort ekki sé von á hæstv. forsrh. eins og óskað var eftir.

Virðulegi forseti. Það hefur ýmislegt gengið á síðan ég bað um orðið í þessu dagskrármáli. Fyrir það fyrsta var samið um það að ég talaði stutt í þessari lotu, 10--15 mín., og ég mun að sjálfsögðu standa við það samkomulag. En vegna þeirra ummæla sem hæstv. forsrh. hefur viðhaft um Alþingi og alþingismenn og líkt þeim við gagnfræðaskóla eða klúbb og felst í því sú meining að mínu mati að honum þyki umræður ekki vera marktækar eða mikils virði, þá hlýt ég að velta því fyrir mér hvort það sé yfir höfuð nokkur tilgangur í því hjá okkur þingmönnum að vera að taka þátt í umræðu um mál frá hendi stjórnarinnar ef það er viðhorf oddvita ríkisstjórnarinnar að menn séu í einhverjum stráksskap og gagnfræðaskólaleikjum. Ég vildi gjarnan fá að heyra viðbrögð hæstv. viðskrh. og vildi gjarnan að það kæmi fram í hans máli á eftir hvort hann líti svo á að umræður um hans mál hér séu gagnslausar eða tímasóun eða hvort hann fylgist með þeim með því hugarfari að taka það til athugunar sem fram kemur í ræðum manna og ræða þau efnisatriði með rökum og gagnrökum. En ég tel óhjákvæmilegt að það komi fram að á meðan Alþingi og þingmenn hafa þá einkunnagjöf sem hæstv. forsrh. veitti þeim hér í morgun, þá sé ég ekki neina forsendu fyrir frekari samningum milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðu um það að menn takmarki mál sitt í umræðum um stjfrv. Það er alveg lágmarkskrafa af minni hendi að það sé gagnkvæm virðing í þessum efnum. Ég vil rifja það upp að hæstv. forsrh. viðhafði ummæli í garð þeirra þingmanna, sem tekið hafa þátt í byggðaumræðunni, sem mér féllu illa og tel ómakleg. Hann lýsti því að hann hefði ákveðið að skrifa í minnisblokk sína allar þær hugmyndir og tillögur sem þingmenn kynnu fram að færa í byggðaumræðunum en eftir þriggja sólarhringa umræðu væri minnisblaðið tómt. Þetta þykir mér ómaklegt því að ég lagði töluvert á mig við undirbúning minnar ræðu í þeirri umræðu og flutti fjölmargar tillögur um það sem ég vildi að menn gerðu í byggðamálum og sérstaklega sjávarútvegsmálum. Ég er ekki að fara fram á það að hæstv. forsrh. sé sammála mínum skoðunum í þeim efnum, en ég fer þó fram á það að mönnum sé sýnd sú virðing að því sé ekki slengt framan í menn að það sem þeir segja sé einskis virði og ekki einu sinni hugmyndir eða tillögur. Ég vil þá í örstuttu máli, virðulegur forseti, til að halda mig við mitt samkomulag fjalla um þetta frv. Almennt um lög um Seðlabanka Íslands vil ég segja að ég tel nauðsynlegt að endurskoða þau í heild sinni með það að markmiði að skera niður stofnunina, draga úr umsvifum hennar og ég tel ákaflega auðvelt að færa rök fyrir því að það megi sameina sum af þeim verkefnum, sem hún er að vinna við, verkefnum sem aðrar stofnanir eru að sinna, t.d. Þjóðhagsstofnun og aðrar slíkar. Ég held að menn eigi í þeirri endurskoðun að nálgast viðfangsefnið með þeirri spurningu: Er það nauðsynlegt að Seðlabankinn sé svo stór stofnun eins og hann er í dag? Ég held að svarið við því hljóti að vera að það megi verulega hagræða á þessu sviði sem Seðlabankinn og aðrar opinberar stofnanir eru að sinna. Ég held að menn eigi að hafa það viðhorf að leiðarljósi að leita að endurskoðun og hagræðingu á þessu sviði, alveg eins og menn eru með stífar kröfur um hagræðingu á sviði sjávarútvegsins. Að mínu mati er ekki boðlegt að leggja mikla áherslu á það, eins og fram kemur í ræðum margra ráðherra og jafnvel fleiri, að finna knýjandi nauðsyn á hagræðingu í sjávarútvegi en snerta ekki á sjálfu bákninu. Ég held að það sé mun þarfara verkefni. Í það minnsta eigi menn að fara í það samhliða hinu. Það sem mér hefur orðið starsýnast á er 18. gr. í lögum um Seðlabanka Íslands eins og hún er nú og eins og lagt er til að hún verði. Í meginatriðum er breytingin sú að í stað þess að Seðlabankinn ákvarði hvert gengið eigi að vera eigi hann að ákvarða hvernig það skuli ákveðið. Í þessu er töluverð breyting fólgin og þegar maður reynir að leggja mat á þessa breytingu þá hlýtur maður að spyrja sig: Er hin nýja tillaga að 18. gr. líklegri til að ná fram þeim markmiðum sem eru í núverandi 18. gr.? Ég bendi á það í 2. mgr. 18. gr. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ákvarðanir um gengi íslensku krónunnar skulu miðast við að halda sem stöðugustu gengi og ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuvega og samkeppnisgreina.`` Þetta er lögbundið. Að Seðlabankinn eigi að ákvarða gengið að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar til að ná þessum markmiðum. Hver skyldi staðan vera núna í jöfnuði í viðskiptum við útlönd og hver skyldi staðan vera í rekstrargrundvelli útflutningsatvinnuvega? Það er alveg ljóst að mikið vantar á að þeirri lagagrein sem er í gildi hafi verið fylgt eftir og ég vil biðja hæstv. viðskrh. að gera grein fyrir því, eftir því sem hann getur, hvernig á því stendur að þessum lögboðnu skyldum hafi ekki verið náð. Hvers vegna Seðlabankinn hafi ekki getað uppfyllt þessa lögboðnu skyldur. Ég vil líka biðja ráðherra að fara yfir það með hvaða rökum hann telji að nýja 18. gr. sé líklegri til að ná fram þessum markmiðum en sú gamla sem nú er í gildi. Þetta er í raun og veru hornsteinninn í öllu efnahagslífi, að útflutningsatvinnuvegirnir geti búið við einhvern viðunandi rekstrargrundvöll og gengið er sá þáttur sem ein mest áhrif hefur á það. Ég vil, virðulegi forseti, láta þessu lokið og vænti þess að hæstv. ráðherra hafi náð og skilið þær skoðanir og þær spurningar sem ég setti fram þó ég hafi talað í knöppu máli.

Virðulegi forseti. Við höfum fengið greinargerðir bæði Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar og þakka ég fyrir það. Ég hef farið í gegnum þær mér til töluverðs fróðleiks og gæti vissulega haldið mjög langt mál um það sem þar er en mér skilst að búið sé að gera hér samkomulag og ég hef yfirleitt lagt áherslu á að halda þau þó ég sé ekki beinn aðili að því samkomulagi og skal því ekki hafa um þetta langt mál. Greinargerðirnar eru að mörgu leyti fróðlegar og ég ætla aðeins að drepa niður á nokkrum stöðum. Í greinargerð Seðlabankans er eindregið komist að þeirri niðurstöðu að tengja eigi krónuna við ECU og er lagt til að að því verði stefnt að svo verði 1993. Ég hef skilið hæstv. ráðherra svo að það sé einnig hans skoðun. Hins vegar, þegar maður les ýmislegt í greinargerðinni sýnist mér annað koma fram. T.d. er fróðlegur kafli sem heitir ,,Val gengisstefnu`` og þar gætir ýmiss konar fróðleiks. Ég ætla, með leyfi forseta, aðeins að drepa niður í nokkur atriði þar. Á bls. 14 segir m.a.: ,,Hins vegar er það alvarlega fyrir hugsanlega fastgengistengingu að nánast ekkert samband er á milli sveiflna í útflutningi landsins og í útflutningi annarra OECD-ríkja.`` Þetta er einmitt kjarninn sem gengur mjög vel í gegnum þessar skýrslur og rit sérfróðra manna að fastgengi komi fyrst og fremst til greina eða tenging á hverjum gjaldmiðlum þegar sveiflur fara saman. En það er undirstrikað og sagt að það sé alvarlegt að sveiflur hér á landi falli ekki saman við sveiflur í þeim löndum sem talað er um að tengjast. Engu að síður kemst bankastjórn Seðlabankans að þeirri niðurstöðu að að sjálfsögðu eigi að tengja íslensku krónuna ECU. Það er athyglisvert að í niðurstöðu Seðlabankans eða bankastjórnar virðist fullkomlega sleppt öllum vangaveltum um óstöðugleika atvinnulífsins. Aðeins er augum beint að því að tengingin muni skapa meiri stöðugleika, minni verðbólgu. Ekkert er litið á það hvað það kann að kosta eins og ég kem að síðar. Með leyfi forseta segir í skýrslu Seðlabankans á bls. 17: ,,Þessar aðstæður vekja spurningar um algjöra fasttengingu íslensku krónunnar, t.d. gagnvart Evrópumyntum. Það auðveldar t.d. Svíþjóð að halda föstu gengi gagnvart öðrum Evrópumyntum að útflutningur Svíþjóðar sveiflast svipað og útflutningur þessara landa. Íslenskur þjóðarbúskapur gengur hins vegar í gegnum sveiflur og verður fyrir áföllum af öðrum toga en stærri iðnríki Evrópu. Að þessu leyti svipar Íslandi til landa eins og Nýja-Sjálands og Ástralíu sem byggja útflutning sinn á auðlindagrunni í ríkum mæli. Þessi ríki reka nú sjálfstæða flotstefnu í gengismálum.`` Þetta er einnig mjög athyglisvert. Þarna eru tekin lönd sem ýmsum þykja hafa staðið sig nokkuð vel í sambandi við þjóðarbúskap sinn, sem sagt Nýja-Sjáland og Ástralía, og þessi lönd hafa ekki treyst sér til að fara út í fastgengisstefnu, heldur taka þau tillit til þeirra sveiflna sem verða í auðlindagrunni þeirra. Aftur hníga öll rök að því að við Íslendingar pössum ekki inn í þetta munstur sem svo mjög er í tísku í kringum okkur. Og enn segir í þessari sömu skýrslu, með leyfi forseta: ,,Margir hagfræðingar myndu telja að við þær aðstæður sem ríkt hafa á Íslandi væri sveigjanleg gengistenging eðlilegasta gengisstefnan en þá er gengið út frá að flotgengi sé útilokað vegna þess að gjaldeyrismarkað vantar og peningamarkaðir eru enn tiltölulega vanþróaðir, þótt þeir séu í örri þróun. Slík sveigjanleg gengistenging felur í sér að genginu er að jafnaði haldið föstu gagnvart gefinni myntkörfu, nema breytingar verði á ytri skilyrðum eða í auðlindagrunni þjóðarbúsins sem kalla á breytingar á raungengi krónunnar ef varðveita á innra og ytra jafnvægi þjóðarbúsins til lengri tíma litið.`` Hér er náttúrlega verið að lýsa nákvæmlega því sem hér er, þ.e. breytingum á ytri aðstæðum. Breytingum sem við höfum ekkert vald yfir, breytingum sem ekki eru í takt við það sem er í löndunum í kringum okkur eins og ég hef áður lýst. Þannig má að vísu lengi halda áfram að vísa í þessa skýrslu. Í henni er mjög mikill fróðleikur og ég hvet þingmenn til að lesa hana og alveg sérstaklega nefndarmenn í efh.- og viðskn. Ég ætla aðeins að taka eina tilvitnun enn úr skýrslu Seðlabankans sem er í kafla sem fjallar um ECU-tengingu í ljósi þróunar undanfarinna ára. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Enga útreikninga þarf að framkvæma til að fullyrða að hefði gengi krónunnar verið fest við gengi ECU á miðju ári 1986 hefði verðbólga hér á landi lengst af síðan verið svipuð og í aðildarlöndum EB. Engin leið er hins vegar að spá í hversu mikill aðlögunarkostnaður slíkrar breytingar hefði orðið í formi aukins atvinnuleysis.`` --- Engin leið að spá í það. Þetta er vitanlega kjarni málsins. Þegar við hæstv. viðskrh. ákváðum að láta gengið síga --- við gerðum það af mikilli snilld, vil ég segja, það var vitanlega fyrst og fremst í höndum hæstv. viðskrh. --- var verið að forða atvinnuleysinu. Þá var verið að forða því, sem formaður samtaka fiskvinnslustöðva lýsti í október 1988, að það yrði almenn stöðvun fiskvinnslustöðva um landið allt upp úr þeim áramótum. Við sem vorum þá í ríkisstjórn vildum ekki horfast í augu við það. Með öðrum orðum, við vildum ekki kaupa það því gjaldi sem atvinnuleysi hefði orðið. Við kusum þess vegna að láta gengið síga og gera ýmsar aðrar ráðstafanir sem ég ætla ekki að rekja hér, til að koma í veg fyrir meiri háttar kollsteypur. Þetta er bara gripið á örfáum stöðum niður í greinargerðina en væri full ástæða til að lesa miklu meira upp úr henni og kannski verður ástæða til þess við síðari umræðu um þetta mál, en ég ætla að láta þetta nægja á þessu stigi. Skýrsla Þjóðhagsstofnunar er ekki síður fróðleg og ég hlýt að segja það í upphafi að í niðurstöðum Þjóðhagsstofnunar er meira tillit tekið til stöðunnar hér á landi, atvinnuveganna og sveiflunnar en í niðurstöðum bankastjórnar Seðlabankans, því að þar er meiri áhersla lögð á að hér þurfi að skapa mikla sveiflujöfnunarsjóði o.s.frv. til þess að tenging við ECU komi yfirleitt til greina. Ég ætla þó fyrst og fremst í þeirri skýrslu, sem einnig er afar fróðleg, að vísa til þeirrar greinargerðar sem hér kemur fram frá hagfræðingi sem heitir Paul Krugman. Og þetta er ekkert ómerkilegur hagfræðingur. Hann er prófessor við MIT í Bandaríkjunum og er af skóla nýrri hagfræðinga þar sem hafa vakið mjög mikla athygli og sem m.a. hafa leyft sér að halda því fram að markaðsstefnan sé ekki algild. Að markaðsstefnan og markaðshugtakið taki ekki tillit til fjöldamargra þátta í þjóðfélaginu sem hverri einustu ríkisstjórn beri skylda til að taka tillit til, t.d. umhverfismála o.fl. eða þróunarmála og margt fleira sem þessir hagfræðingar hafa bent á í því sambandi. Þeir vilja sem sagt blandað hagkerfi ef ég má orða það svo. En ég ætla nú ekki að tala um það heldur að fjalla aðeins um þá niðurstöðu sem hann fær í þessum gengismálum og drepa á nokkrum stöðum niður í nokkur atriði í hans skýrslu. Hann segir m.a., með leyfi forseta, á bls. 50: ,,Afgerandi röksemdafærsla fyrir föstu gengi eða sameiginlegum gjaldmiðli verður að sækja í óljósan og óvissan ávinning af því að auka notagildi peninga sem reikningseiningar eða í ávinning af auknum aga og festu við stjórn peningamála.`` Sem sagt í óljósan slíkan ávinning, sem hann færir síðan rök að í miklu lengra máli, sem ég vil ekki taka tíma til að lesa, að sé nánast tískufyrirbrigði og alls ekki sannað á þann máta, segir þessi merki maður, að unnt sé að byggja á slíkum fullyrðingum. Hann fjallar síðan ítarlega um þessi mál og svo segir hann um sérstakar aðstæður á Íslandi, með leyfi forseta: ,,Íslenskt hagkerfi sker sig frá hagkerfum OECD-ríkjanna í fjórum meginatriðum. Í fyrsta lagi er fólksfjöldi á Íslandi auðvitað sáralítill, nálgist eitthvert OECD-hagkerfi að vera það ,,reductio ad absurdum myntsvæði`` sem hefur aðeins einn íbúa þá er það Ísland.`` --- Þetta þarf nánari skýringa við, en hann segir sem sagt að íslenska hagkerfið sé í raun og veru fáránlega lítið miðað við hagkerfi þessara þjóða. Vitanlega er það rétt. Við erum aðeins 250 þús. manns og erum þarna að tala um að tengjast 350 eða 400 millj. manna hagkerfi. Í öðru lagi hafa Íslendingar sérhæft sig í útflutningsframleiðslu í aðeins einni sveiflukenndri grein. Í þriðja lagi er landfræðileg einangrun landsins næstum einstök. Einungis Ástralía og Nýja-Sjáland eru viðlíka einangruð frá öðrum OECD-ríkjum og Ísland. Þetta er ein ástæðan fyrir því að utanríkisverslun Íslendinga vegur ekki eins þungt í þjóðarbúskapnum og ætla hefði mátt í fámenninu. Loks hefur verðbólga geisað lengur og ákafar á Íslandi en í nokkru öðru OECD-ríkja að Tyrklandi undanskildu. Að vísu verð ég að viðurkenna að það kom mér á óvart í töflu sem fylgir þessum skýrslum að vægi utanríkisviðskipta okkar Íslendinga er ekki nálægt því eins mikið eins og hjá sumum öðrum löndum, t.d. hafa Hollendingar miklu meira vægi utanríkisviðskipta heldur en við Íslendingar. Hann talar töluvert um sveigjanleika launa, að önnur leið til að mæta þessum ytri sveiflum sé að lækka launin. Hann kemst að þeirri niðurstöðu að það muni vera erfiðari leið en að aðlaga gengið. Hér fjallar hann svo áfram, með leyfi forseta, um Ísland í slíku ECU-myntsvæði eða þeirri tengingu: ,,Fyrst er til að taka rökin fyrir sjálfstæðum íslenskum gjaldmiðli og nokkrum sveigjanleika í gengi hans gagnvart öðrum gjaldmiðlum eru fleiri og sterkari en ætla hefði mátt að óathuguðu máli.`` Þegar prófessorinn fær öll gögn í hendurnar þá veit hann vitanlega að Ísland er lítið o.s.frv., en kemst samt að þeirri niðurstöðu að rökin fyrir sveigjanlegu gengi séu meiri. ,,Smæð íslenska hagkerfisins virðist með öllu útiloka fastgengi. En kenningin um kjörstærð myntsvæða veltur ekki á stærð heldur opnunarstigi sem yfirleitt stendur í öfugu hlutfalli við stærð en er einnig háð landfræðilegri legu og efnahagsgerð. Ísland er, þótt undarlegt megi virðast, síður háð utanríkisverslun en mörg mun stærri OECD-ríki, eins og ég nefndi áðan, og sveiflur í útflutningstekjum eru sem fyrr haldgóð rök fyrir því að Íslendingar reki áfram sveigjanlega gengisstefnu,`` segir þessi merki prófessor. Svo segir hann nokkuð sem ég staldra dálítið við: ,,Það er engu að síður mikilvægt að gera sér grein fyrir því að áhuginn á myntsvæðum og sveigjanlegum gjaldmiðlum er einfaldlega í tísku fremur en hann sé studdur óhrekjanlegum sönnunum. Gjaldmiðlasamruni er í tísku í Evrópu, ekki síður af pólitískum en efnahagslegum ástæðum.`` --- Ekki síður af pólitískum. --- Og skyldi það vera af pólitískum ástæðum sem Seðlabankinn og ýmsir hér, m.a. hæstv. viðskrh., mæla með ECU-tengingu? Þessari tísku hefur auðvitað skolað til Íslands. En það er mikilvægt að tapa ekki áttum og muna að tískan stendur ekki sérlega traustum fótum í veruleikanum. Vel getur verið að Evrópa sé myntsvæði af kjörstærð en fyrir því eru engu betri sannanir nú en fyrir tíu árum. Rökin fyrir því að Íslendingar gerist aðilar að slíku svæði eru heldur engu betri nú en þá. Svo segir prófessorinn enn um kosti Íslendinga sem var að vísu að hluta lesið hygg ég af 1. þm. Austurl., en ég ætla að fara yfir það aftur: ,,Kostir þess að reka áfram sjálfstæða gengisstefnu eru miklir. Ísland er of fámennt til að útflutningur þaðan geti nokkru sinni orðið mjög fjölbreyttur. Landið er of langt frá Evrópu til að hreyfanleiki vinnuafls geti komið í staðinn fyrir breytingar á hlutfallslegum launum. Loks er vægi utanríkisverslunar ekki eins mikið og ætla hefði mátt. Breytanlegt gengi getur því gegnt mikilvægu hlutverki í hagstjórn og þarf ekki að hafa ótæpilegt óhagræði og kostnað í för með sér. Sveigjanlegt gengi þýðir ekki einfaldlega frjálst gengi. Vel kemur til greina að hafa nánari gætur á evrópska myntkerfinu og jafnvel setja genginu ákveðin vikmörk. Aðalatriðið í þessu sambandi er þó að finna má gengistilhögun, þar sem hægt er að breyta genginu til að bregðast við ytri áföllum, margar málsbætur.`` --- Sem sagt hann telur margar málsbætur fyrir því. ,,Frumniðurstaðan er því á þann veg að fyrir því eru ekki sannfærandi efnahagsleg rök að Íslendingar stefni að myntbandalagi með öðrum Evrópuþjóðum. Séu sannfærandi rök til eru þau fyrst og fremst af pólitískum toga.`` Ég get ekki neitað því að þessi áhersla sem er lögð á pólitískan toga vekur mann til umhugsunar um það sem er að gerast í Evrópu núna. Þar er pólitískur samruni. Þar berjast Þjóðverjar og Frakkar um á hæl og hnakka að ná pólitískum samruna EB-ríkjanna. Bretar eru að malda í móinn enn þá en þeir veikjast auðvitað í því. Allt bendir til þess að þar verði orðinn miklu meiri pólitískur samruni heldur en er nú og á fjöldamörgum pólitískum sviðum. Ég vona svo sannarlega að þau orð séu mælt af fullum heilindum, sem m.a. hæstv. viðskrh. hefur mælt og margir fleiri, og að það sé alls ekki í huga nokkurs Íslendings, eða a.m.k. ekki hans, að við eigum að tengjast EB eða ganga inn í EB og þennan pólitíska samruna. Ég vek athygli á því að samkvæmt þessum mjög merka manni þá eru það í raun og veru einu rökin sem hann sér fyrir slíku myntbandalagi. Ég hef líka verið að velta því fyrir mér þegar ég hef lesið greinar eftir lærða íslenska prófessora sem hafa sagt að hér væri miklu betra að búa og miklu betri lífskjör og meiri þjóðarframleiðsla en við höfum nú ef við hefðum haldið genginu föstu. Það er ekki langt síðan birtist í Morgunblaðinu grein eftir Þorvald Gylfason prófessor sem færði rök að þessu. Ég spyr: Hver hefðu þá lífskjörin hér orðið? Við erum talin núna búa við lífskjör sem eru með þeim tíu bestu. Vesalings ríkin í kringum okkur, við værum þá einhvers staðar uppi í skýjunum, langt fyrir ofan þau öll. Svona fullyrðingar standast ekki. Það er alveg hárrétt að t.d. danska krónan hefur líklega fallið í verðgildi þúsundfalt frá því að við hlutum sjálfstæði en við höfum oft verið fyrir ofan Dani með lífskjör og við höfum verið með miklu betra atvinnuástand hér heldur en Danir. Danir eru að berjast við í kringum 10% atvinnuleysi. Við erum með atvinnuleysi hér sem er kannski 1,5% og í kringum 1--2% yfirleitt sem er vart mælanlegt atvinnuleysi. Er það ekki einhvers virði? Ég segi jú. Það er mjög mikils virði. Það er einmitt með sveigjanlegri gengisstefnu sem okkur hefur tekist að komast yfir erfiðleikana, að koma í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna og að koma í veg fyrir það atvinnuleysi sem við höfum alls ekki viljað hafa. Ég er ekki að mæla fyrir því að gengið eigi að vera á fleygiferð. Þvert á móti. Ég mæli með festu í gengismálum og það á alls ekki að hlaupa eftir hverri einustu sveiflu sem verður í þjóðfélaginu af ytri ástæðum, alls ekki. Ég legg mikla áherslu á að það eigi að vera sterkir sveiflujöfnunarsjóðir og skoða alla möguleika í því sambandi. En ég leyfi mér að fullyrða að ástandið hér, eða með öðrum orðum sá kostnaður sem við hefðum orðið að greiða fyrir fastgengið, hefði orðið hörmulegt, því væri ekki hægt að lýsa með öðrum orðum, ef við hæstv. viðskrh. og ríkisstjórnin í þá tíð hefðum ekki tekið þann kostinn að láta gengið síga hægfara, láta undan ytri aðstæðum sem höfðu skapað þá nauðsyn. Ég vil hins vegar segja að það hefur margt verið fróðlegt í þessum skýrslum og vekur mann til umhugsunar um gengisstefnuna. Í skýrslu Seðlabankans eru raktir fimm möguleikar í gengismálum; flotgengi, flotgengi með stýringu o.s.frv. og tenging ECU og sig og fleira. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvort ekki væri full ástæða til að reyna hér frjálsan gengismarkað eða stýrt flot. Að Seðlabankinn gefi út daglega það gengi sem hann er tilbúinn að kaupa gjaldmiðilinn á og leitist svo við að halda því sem næst því gengi. Hann getur haft einhverja sveigju í því en að bönkunum verði hins vegar frjálst að greiða það fyrir gengið sem þeir óska. Ég veit að sumir hér vilja ganga lengra og vilja hafa þetta algjörlega frjálst. En ég tel að í okkar litla hagkerfi með miklum sveiflum og litla hagkerfi sem er afar auðvelt að hafa stórkostleg áhrif á, t.d. með því að kasta mjög miklu af gjaldmiðli inn á markaðinn á einni stundu, sé það of hættulegt. Mér sýnist 2. mgr. 2. gr. þessa frv. nái þessu þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Seðlabankinn skal einu sinni á dag skrá gengi, sem hann er reiðubúinn til þess að eiga viðskipti á, og skal sú skráning teljast hið opinbera gengi þess dags. Það skal notað í opinberum samningum,`` o.s.frv. --- Mér sýnist að þetta sé athugandi. Ég tel hins vegar að fyrri málsgreinina eigi að strika út og ekkert að vera að daðra við það á þessari stundu að við ætlum að tengjast ECU sem verður ekki skýrt með nokkru öðru móti en því að við séum að seilast til meiri pólitískrar tengingar við Evrópu og þá vísa ég aftur til þessarar lærðu greinar sem við höfum fengið í hendur. Ég vil eindregið leggja það til að sú nefnd sem fær málið til meðferðar athugi það að strika út fyrstu greinina en opna hér fyrir stýrt flot á genginu sem svo er kallað í skýrslu Seðlabankans.

Frú forseti. Umræður um þetta frv. hafa farið um víðan völl og reyndar langt út fyrir efni þess. Margt af því hefur verið gagnlegt, annað síður, svona eins og gengur. Þetta segi ég m.a. með vísun til þess sem kom fram hér í máli hv. 5. þm. Vestf. áðan. Ég mun að sjálfsögðu reyna að bregðast við því eftir föngum sem fram hefur komið í þessum umræðum og eftir því sem ég tel efni til. En mér virðist því miður að nokkurs misskilnings hafi gætt í ræðum margra þingmanna stjórnarandstöðunnar sem talað hafa í þessari umræðu um þetta frv. Þetta á við um 1. þm. Austurl. og 7. þm. Reykn. sem fyrstir töluðu og svo reyndar 7. þm. Reykn. sem talaði hér aftur og breytti reyndar afstöðu sinni nokkuð til frv. í þeirri ræðu. En flestir aðrir ræðumenn sem talað hafa úr röðum stjórnarandstæðinga virðast álíta að með samþykkt þessa frv. væri verið að ákveða að fasttengja gengi íslensku krónunnar við Evrópumynteininguna ECU. Þetta er misskilningur. Með tillögum þessa frv. er fyrst og fremst verið að gefa sveigjanleika í ákvæðum seðlabankalaganna um gengismál þannig að unnt verði að færa gengistilhögun hér á landi til samræmis við það sem tíðkast í nálægum löndum og gefa með því framboði og eftirspurn eftir gjaldeyri nokkur áhrif á gengið frá degi til dags. Það má segja að með þeim heimildum sem stofnað er til með frv. sé farið mjög nærri þeirri leið, nærri því formi sem tíðkast í nágrannalöndum okkar. Þannig gæti hér smám saman myndast hér gjaldeyrismarkaður. Hv. 4. þm. Norðurl. e. virtist skilja frv. þannig þótt hann segði nú að bókmenntagildi frumvarpstextans væri heldur rýrt. Það er sjálfsagt að reyna að bæta textagerðina með góðra manna hjálp og ábending 9. þm. Reykv. og 5. þm. Vestf. um það að orða mætti betur 1. mgr. tillögugreinarinnar sem varðar gengið, m.a. skammstafanirnar ECU og SDR, eru réttmætar og færi betur á því að nota full íslensk heiti þessara alþjóðlegu mynteininga. Þetta atriði þarf að athuga í hv. efh.- og viðskn. Varðandi það sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um niðurfellingu 2. mgr. 18. gr. seðlabankalaganna sem nú er í gildi um markmiðin fyrir gengisstefnunni þá nægja að mínu áliti fyllilega þau almennu markmið um jafnvægi í efnahagsmálum sem starfsemi Seðlabankans eru sett í öðrum ákvæðum laganna eftir að þessi tilhögun væri upp tekin og markaður, þ.e. framboð og eftirspurn fengi að hafa áhrif á gengið. Ég tel einmitt að það sé svo að oft getur farið þannig að markmið stangist á þegar þau eru sett jafnmörg eins og gert er í seðlabankalögunum. Reyndar tel ég að markaðsáhrifin séu besta tryggingin fyrir því að sjávarútvegurinn og aðrar útflutningsgreinar fái viðunandi markaðsgrundvöll, viðunandi starfsgrundvöll. En svo ég víki aftur að þessum samsettu mynteiningum tveimur sem til er vitnað í upptalningu í textanum þá vil ég láta það koma fram að þær hafa mjög skýra lögfræðilega stöðu í alþjóðagjaldeyriskerfinu, SDR, reyndar lögbundna stöðu samkvæmt íslenskum lögum með staðfestingu á stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem þetta fyrirbæri er skilgreint. Ég vil líka vísa því á bug sem fram kom í máli hv. 9. þm. Reykv. að ekki hafi verið staðið faglega að frumvarpsgerðinni. Þar var vel að verki staðið, bæði af starfsmönnum viðskrn. og Seðlabanka sem hafa lagt grunn að þessu frv. Breytingin á gengistilhöguninni er að sjálfsögðu megintillaga í þessu frv. en hún er bara annar þátturinn. Hún er í reynd hlutlaus tæknileg breyting hvað varðar grundvallarviðmiðun gengis. Hv. 4. þm. Norðurl. e. ræddi hér mikið, eins og fleiri, um fasttengingu krónunnar við ECU. Það gerði líka hv. 7. þm. Reykn. hér síðast. Þetta er mikið mál sem ekki er tekin afstaða til í þessu frv. Það er annað mál, önnur ákvörðun. Ég get varla sagt þetta skýrar. En ég vil benda á að greinargerðirnar, sem hér hefur verið dreift að mínu fyrirlagi og samdar voru af Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka, fjalla einmitt um það mál, um tenginguna. Þess vegna er eðlilegt að þar sé að finna margvíslegan fróðleik um það mál og ég tel margt athyglisvert sem fram hefur komið í umræðum um málið en ég tel heppilegra að ræða það í annað sinn. Ég vil þá víkja að því sem kom hér fram í máli hv. 7. þm. Reykn. síðast að við höfum mjög lengi fylgt sveigjanlegri gengisstefnu hér á landi. En þó þannig að við höfum á nokkrum tímabilum haldið genginu stöðugu. Þannig var það á árunum 1986--1988 og nú síðast frá því í ársbyrjun 1990. Það er enginn vafi á því, eins og reyndar kom fram í máli hv. 7. þm. Reykn., að sveigjanleg gengisstefna hefur átt verulegan þátt í því að tryggja næga atvinnu á Íslandi en það hefur einmitt tekist með henni að leiðrétta á tiltölulega skömmum tíma misvægi sem orðið hefur í viðskiptum við önnur lönd þegar í óefni hefur stefnt. En hitt er líka jafnvíst að sveigjanleiki í gengismálum hefur dregið mikið úr aðhaldi að innlendri verðlagsþróun og verðákvörðunum, að útgjaldaákvörðunum í hagkerfinu og ýtt þar með undir tilhneigingar til misvægis og verðbólgu, oft á kostnað útflutningsatvinnuvega. Það eru því greinilega tvær hliðar á sveigjanleikanum í gengismálum og það er kannski þess vegna sem mjög mikil þörf er á því að við hugum nú að breyttri gengistilhögun. En vegna spurninga hv. 4. þm. Norðurl. e., og reyndar vék hv. 7. þm. Reykn. að því líka, hvað átt sé við með pólitísk rök í skýrslu Þjóðhagsstofnunar og reyndar var líka vitnað til prófessors Paul Krugmans í því samhengi. Ég vil bara benda á þann texta sem þar er skrifaður og ekki taka að mér neinar textaútleggingar í þessu máli. Þetta er alveg ljóst. Ég bendi líka á að Þjóðhagsstofnun segir það brýnt að breyta fyrirkomulagi gengisskráningar eins og lesa má þar í þá átt sem hér eru gerðar tillögur um. Breytingin, sem lagt er til að gerð verði í þessu frv., gefur Seðlabankanum heimild, svigrúm til að þróa hér gjaldeyrismarkað en til þess þarf líka að rýmka um skilaskyldu á gjaldeyri og um það flyt ég annað frv. sem er á þskj. 32 sem ég vonast til að geta mælt fyrir í framhaldi af þessari umræðu. En með þeim breytingum gefst einmitt færi á því að mynda hér fyrsta millibankamarkað fyrir gjaldeyri og síðar að víkka hring þátttakenda í þessum viðskiptum. Ég bendi á að heimildir fyrir útibú erlendra banka til að starfa hér geta einmitt stuðlað að því að hér myndist fyrr en ella virkur markaður fyrir gjaldeyri. Í fyllingu tímans gæti þetta einmitt orðið ákaflega mikilvægt fyrir Bolungarvík af því að hún var nefnd til sögunnar í umræðunum í fyrrakvöld. Spurt var: Hvernig gagnast þetta Bolvíkingum? Svarið er að það er einmitt með því móti að markaðsáhrif verði meiri á gengið á Íslandi. Hv. 9. þm. Reykv. innti sérstaklega eftir þessu og ég vona að hann hafi þá fengið svarið sem hann leitað eftir. En það er líka rétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. og rétt athugað að enn skortir hér ýmsar forsendur fyrir gjaldeyrismarkaði. En allar ferðir, bæði langar og stuttar, hefjast með einu skrefi og þetta frv. er einmitt eitt slíkt skref og má þess vegna ekki dragast. En markaðsáhrif á gengið kalla líka á breytingar á stjórntækjum Seðlabankans. Það verður að sjálfsögðu að efla hann til góðra verka og vegna þess sem fram kom hjá hv. 5. þm. Vestf. þýðir það alls ekki að það eigi að fjölga starfsmönnum hans heldur að breyta stjórnskipulagi hans. Gengisstöðugleiki, við skilyrði markaðsviðskipta með gjaldeyri, er best tryggður með því að Seðlabankinn kaupi eða selji gjaldeyri á markaði og breyti skammtímavöxtum á Íslandi með því að kaupa eða selja markaðsverðbréf og breyta vöxtum í viðskiptum sínum við lánastofnanir. Til þess að undirbúa slíkar breytingar á starfsemi bankans skipaði ég fyrr á þessu ári nefnd undir formennsku Ágústs Einarssonar prófessors til að endurskoða ekki síst stjórnskipulag og stjórntæki bankans við þessar nýju markaðsaðstæður. Ég vænti þess að tillögur nefndarinnar liggi fyrir á vormissiri. Þetta vil ég láta koma fram m.a. vegna fyrirspurna hv. 9. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Vestf. Ég vil líka vegna orða hans benda á að á síðustu tveimur árum hefur í fyrsta sinn í sögunni orðið fækkun starfsmanna í bankakerfinu. Fasteignir þess hafa verið seldar og þar hefur orðið hagræðing, ekki síst í kjölfar sölu Útvegsbankans og sameiningar hans og þriggja smærri banka í Íslandsbanka. Það er líka hagræðing fram undan í hinum sameinaða banka, Landsbanka/Samvinnubanka, og ég tel þess vegna rétt að halda því til haga að það er ætlast til þess að hagrætt sé víðar en í undirstöðuatvinnugreinunum og það hefur verið gert. Þetta vildi ég láta koma fram, frú forseti, vegna orða hv. 5. þm Vestf. Þá kem ég að síðari þætti þessa frv. sem er að ákvæði seðlabankalaganna um viðskiptabanka taki jafnt til útibúa erlendra banka hér á landi sem innlendra lánastofnana, enda eiga þær að fá að starfa hér frá næstu áramótum. Mér kom því verulega á óvart, svo að ég segi nú ekki meira, að hv. 1. þm. Austurl. og hv. 7. þm. Reykn. skyldu lýsa sig andvíga frv. Það gerði reyndar hv. 7. þm. Reykn. í fyrstu setningum sinnar fyrri ræðu en ég tók eftir því í dag að hann er að breyta þar máli sínu og afstöðu og því fagna ég. Um þennan síðari meginþátt frv. þarf varla að ræða, að ég tel, því að með lögum, sem sett voru í mars á þessu ári, um fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri, var erlendum bönkum heimilað að starfrækja hér útibú. Þessi lög voru sett að tillögu hv. 7. þm. Reykn. sem þá var forsrh. og frsm. frv. Það eru því merkileg sinnaskipti ef hann leggst nú gegn því að breyta seðlabankalögunum þannig að útibú erlendra banka séu undir sömu lög seld og innlendir bankar. En það var ekki hægt að skilja mál hans í fyrri ræðu á annan veg. Hér hlýtur því að vera um misskilning að ræða og mér virðist reyndar að þingmaðurinn hafi verið að taka það til greina í sinni síðari ræðu. En hvað varðar hinn meginþáttinn, þann fyrri sem ég hef rætt, þ.e. ákvæðin í seðlabankalögunum um að innleiða hér nýja gengistilhögun, langar mig til að rifja upp, virðulegi forseti, tillögugerð nefndar sem starfaði á vegum þingflokks Framsfl. um efnahagsmál á haustinu 1989 og hv. 6. þm. Norðurl. e. vitnaði reyndar til í ræðu sinni í fyrrakvöld. En í þessari merku skýrslu segir, með leyfi hæstv. forseta, um gengismál: ,,Gengisskráning taki mið af frjálsum viðskiptum með gjaldeyri. Nefndin leggur því til að Íslendingar fari svipaða leið og Norðurlöndin hafa valið. Ákvæði seðlabankalaga ásamt ströngum hömlum á gjaldeyrisviðskipti gera það að verkum að áhrifa markaðarins gætir nú ekki við gengisskráningu. Frelsi til að kaupa eða selja gjaldeyri breyta þessu og neyðir stjórnvöld til þess að taka fullt tillit til nýs áhrifavalds við gengisákvörðun. Mikil kaup á erlendum gjaldeyri hljóta að þýða skakkt gengi. Seðlabankinn hefði áfram með höndum gengisskráningu en verður við hana að taka mið af frjálsum viðskiptum með gjaldeyri.`` Nokkru síðar segir í þessari athyglisverðu greinargerð, með leyfi virðulegs forseta. ,,Tillögur nefndarinnar um frjálsari gjaldeyrisviðskipti og frjálsari fjármagnsflutninga milli landa ásamt frjálsari fjármagnsþjónustu tengjast mjög hugmyndum nefndarinnar um breytta gengisskráningu.`` --- Svo mörg voru þau orð. Með því frv., sem er nú til umræðu, er einmitt verið að skapa forsendur til að gengistilhögunin geti orðið með þeim hætti sem þessi nefnd þingflokks Framsfl. lýsti á sínum tíma. Á ég nú að skilja afstöðu hv. 1. þm. Austurl. og hv. 7. þm. Reykn. svo að þeir leggist gegn þessum hugmyndum? En í þessari efnahagsnefnd þingflokksins sátu þeir hv. 2. þm Norðurl. v. Stefán Guðmundsson, sem var formaður nefndarinnar, hv. 2. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson, hv. fyrrv. 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánsson og hv. fyrrv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson. Mér heyrist reyndar að hv. 7. þm. Reykn. sé að draga andstöðu sína við þetta frv. til baka og ég fagna því. Ég kem þá að því að hv. 6. þm. Norðurl. e. virtist vilja ganga nokkru lengra í frjálsræðisátt en stefnt er að með því frv. sem hér liggur fyrir og slæst þá líklega í hóp þeirra sem sömdu þetta nefndarálit á vegum framsóknarmanna haustið 1989. Ég bendi á að í frv. um skilaskyldu á gjaldeyri, sem er á þskj. 32, er verið að þróa málið í sömu átt, enda eru þessi tvö frv. samstæð. En, eins og ég sagði áðan, jafnvel langar ferðir hefjast með einu litlu skrefi og það er slíkt skref sem hér er lagt til að tekið verði. Varðandi þau orð hv. 1. þm. Austurl., að fulltrúum Seðlabankans hafi komið þetta frv. á óvart, vil ég geta þess að Seðlabankinn tók fullan þátt í samningu þessa frv. og undirbúningi þess. Frumgerð þess er reyndar að finna í fskj. 2 í greinargerð bankans frá 11. sept. um hugsanlega ECU-tengingu íslensku krónunnar. Ég vildi benda hv. 1. þm. Austurl. á að kynna sér þetta. Ég veit að hann hefur þessa skýrslu undir höndum eins og allir þingmenn hafa nú, bæði greinargerð Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar og menn geta því einfaldlega flett þessu upp. Hafi einhverjum fulltrúum Seðlabankans komið þessi tillögugerð á óvart hafa þeir greinilega ekki kynnt sér þær tillögur sem Seðlabankinn hafði áður gert mér. Hv. 1. þm. Austurl. og hv. 6. þm. Norðurl. e. véku nokkuð að því sem segir í greinargerð Seðlabankans um mál sem, með leyfi hæstv. forseta, ég vil hafa skýra tilvísun til og er þar kallað ,,kerfislæg gengisaðlögun`` til að jafna aðstöðu atvinnuvega. Um þetta mál er nokkuð rætt í greinargerð Seðlabankans, að minni hyggju á skiljanlegan en e.t.v. ekki sérlega læsilegan hátt. Ég vil vísa til skýrslunnar um þetta atriði. Þar er að sjálfsögðu lýst skoðunum Seðlabankans á þessu máli. Hv. 6. þm. Norðurl. e. innti mig mjög eftir áliti á því sem Seðlabankinn nefnir þessum fögru orðum, ,,kerfislæga gengisaðlögun``. Það mál er ekki til umræðu frekar nú en þau mikilvægu sjávarútvegsmál sem þingmaðurinn hreyfði og vildi ræða. Þau verðum við að ræða öðru sinni. Til þess mun vafalaust gefast tækifæri, m.a. þegar nefndir, sem nú starfa að endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar á grundvelli stefnu- og starfsáætlunar ríkisstjórnarinnar, hafa lokið sínum störfum og skilað áliti til ríkisstjórnar og þings. Um mitt eigið álit á samhengi gengisstefnu, auðlindanýtingar og atvinnuhátta nægir mér á þessu stigi að vísa til þess sem hv. 6. þm. Norðurl. e. var svo vænn að lesa upp úr ræðum mínum í fyrrakvöld. Þá kem ég að því sem hv. 7. þm. Reykn. nefndi í sinni ræðu enn einu sinni að hann teldi að grundvallaratriði efnahagslífsins á Íslandi væru allt önnur en með öðrum þjóðum og því þýddi ekki að þröngva íslensku efnahagslífi til að hlýða erlendum kennisetningum. Bæði hann og hv. 1. þm. Austurl. vitnuðu hins vegar, að mér heyrðist með velþóknun, í álit ágæts bandarísks hagfræðings, prófessors Paul Krugmans og það endurtók hv. 7. þm. Reykn. áðan, líklega er þá ekki sama hver hin erlenda kennisetning er. Og ég ítreka það enn einu sinni að íslenskt efnahagslíf lýtur vitaskuld sömu almennu lögmálum og annars staðar gilda. Við megum alls ekki nota slíkar röksemdir til að komast hjá því að takast á við vandamálin með raunhæfum hætti. Hv. 7. þm. Reykn. spurði mig um það hvort tekist hefði eins vel að rétta þjóðarskútuna af í þeim erfiðleikum sem við mættum haustið 1988 ef við hefðum ekki tekið þá ákvörðun að leiðrétta gengisskráninguna. Mitt svar getur verið alveg skýrt við því. Nei, það hefði ekki tekist jafn vel án leiðréttingar á gengisskráningunni, enda var þá raungengi krónunnar orðið mun hærra en það hefur nokkru sinni verið sl. áratug og t.d. miklu hærra en það er í dag. Gengisleiðréttingin á árunum 1988--1989 var gerð skynsamlega, eins og hv. 7. þm. Reykn. hefur þegar nefnt, í nokkrum smáum skrefum sem komu í veg fyrir efnahagslega kollsteypu. En eins og hv. 7. þm. Reykn. veit mætavel þá hefur reynslan af stöðugleika sýnt okkur svo ekki verður um villst að stöðugleiki í gengismálum er árangursríkasta leiðin til að halda verðbólgu í skefjum. Um það er reynslan frá ársbyrjun 1990 ólygin. En það má ekki gleymast að við þurfum að beita saman öllum hagstjórnartækjum til að jafna þær sveiflur sem þjóðarbúið verður fyrir. Að öðrum kosti fær gengisstöðugleiki ekki staðist til lengdar. Og við megum heldur ekki gleyma því að stöðugleiki í gengi er og verður ankeri fyrir sáttagjörð um sanngjörn kjör. Virðulegi forseti. Ég vil að endingu ítreka upphafsorð mín. Mér virðist nokkurs misskilnings gæta í ræðum hv. þm. stjórnarandstöðunnar. Með samþykki þessa frv. er ekki verið að tengja gengi krónunnar við ECU heldur fyrst og fremst að skapa forsendur fyrir því að markaðsöfl geti í auknum mæli haft áhrif á daglegt gengi krónunnar. Þetta hefur hv. 18. þm. Reykv. skilið og ég fagna stuðningsyfirlýsingu hennar við stefnu stöðugleika í gengismálum þegar horft er til framtíðar. Mér er eins og henni Dýrafjörður kær. Ég veit að hv. 18. þm. Reykv. er gjarn á að líta til sögunnar þegar meta skal framtíðaráform. Hún er trú þeirri skoðun að án fræðslu um hið liðna sést ei hvað er nýtt, um það get ég verið henni sammála. Þess vegna langar mig til að benda á að Íslendingar hafa reynslu af fasttengingu við evrópskt myntkerfi. Við vorum í norrænu, reyndar evrópsku myntbandalagi, síðustu áratugi 19. aldar og fyrstu tvo tugi þessarar aldar. Á þessu tímabili hófst einmitt nútímahagvöxtur á Íslandi á grundvelli milliríkjaviðskipta, m.a. vegna þess að við tengdumst þá alþjóðlegu peningakerfi, m.a. vegna þess að á þeim grundvelli döfnuðu hér milliríkjaviðskipti, alþjóðleg verkaskipting fékk að njóta sín. Þetta er mjög mikilvægt að hafa í huga þegar þessi mál eru hugleidd í sögulegu samhengi eins og hv. 18. þm. Reykv. hefur minnt okkur á og hún á þakkir skildar fyrir það. Að endingu, frú forseti, vil ég þakka hv. 5. þm. Norðurl. v. fyrir hans framlag til þessarar umræðu. Hann fjallaði í sinni ræðu skynsamlega um grundvallaratriði þessa frv. og ég til taka undir hans orð að hér er um framfaramál að ræða.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. taldi um misskilning hjá mér að ræða þegar ég taldi frv. stefna að tengingu við ECU. Þetta kom mér nokkuð á óvart. Að vísu er frv. í heimildarformi, Seðlabankanum er heimilt að tengjast ECU eða öðrum gjaldmiðlum. Hins vegar kemur mjög skýrt fram í greinargerð Seðlabankans að hann gerir tillögu um það að tenging við ECU verði ekki síðar en 1993 og ég man ekki betur en hér á vorþingi hafi þetta komið fram í ræðu hjá hæstv. viðskrh. --- eða var það forsrh., kannski sama hvor er --- og var nokkuð rætt. Og ég man ekki betur en að á fréttamannafundi hafi það komið fram að ráðherrann taldi rétt að tengjast ECU. Ég tel það alrangt og þessi heimild er þannig orðuð að ég get ekki treyst því að veita slíka heimild á þessari stundu.

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það vakti furðu mína að hv. 7. þm. Reykn. skyldi lýsa beinni andstöðu við frv. Hann sagði í upphafi síns máls í umræðunni 19. nóv., með leyfi virðulegs forseta: ,,Í örfáum orðum vil ég lýsa andstöðu minni við það frv. sem liggur frammi.`` Þar var ekkert undanskilið. Þetta var kannski það sem vakti næst furðu mína. Hitt vil ég líka leiðrétta enn á ný sem misskilning á frv. að með því er ekki verið að tengja krónuna við ECU þótt verið sé að gefa færi á viðmiðun við ECU eða aðrar samsettar mynteiningar og um leið, sem er náttúrlega kjarni málsins, að gefa markaðsöflum áhrif á hið daglega gengi.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hæstv. viðskrh. í þessu tilfelli sagði að ég lýsti andstöðu minni við frv. í minni fyrstu ræðu. Ég sagði hins vegar áðan að ýmsan fróðleik væri að finna i þeim skýrslum sem eru komnar og ég hef sannfærst um að það kunni að vera rétt að reyna þetta stýrða flot eða hvað menn vilja kalla það og vísa til þess að þetta tók ég skýrt fram áðan þannig að ef hent er út 1. mgr. frv. get ég stutt það.

Frú forseti. Ég fagna því að nú kemur fram frá hv. 7. þm. Reykn. stuðningur við mikilvæga þætti í frv. Ég skil það svo að þetta eigi líka við um það að reglur seðlabankalaga taki jafnt til útibúa erlendra banka sem innlendra lánastofnana. Ég vona að ég skilji það rétt auk þess sem hv. þm. sjálfur nefndi. En vegna umræðunnar, sem fram fer um nákvæmt orðalag brtt. við 18. gr. seðlabankalaga, er að sjálfsögðu langheppilegast að það verk fari fram í hv. efh.- og viðskn. en ég hef þegar gert tillögu um að frv. verði til hennar vísað.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekkert mikið, eftir lestur þeirra greinargerða sem hafa fylgt þessu frv. inn í efh.- og viðskn. og með tilvitnunum í hvíta bók ríkisstjórnar og ræður viðskrh., að það fari þannig að mönnum finnist að þungamiðjan liggi á ECU-tengingunni. Og ég ætla mér, með leyfi forseta, að vitna aftur í ræðu hæstv. viðskrh. frá iðnþingi en þar sagði hann: ,,Tekin hefur verið ákvörðun um að stefna þegar á þessum vetri að myndun viss gjaldeyrismarkaðar hér á landi. Gerðar verði ráðstafanir til að hægt verði að tengja íslensku krónuna við ECU til að staðfesta stefnu stöðugleika í gengi.`` Þetta er orðrétt tilvitnun í ræðu hæstv. viðskrh. og það var ekki fyrir neina tilviljun að ég tengdi þetta þeim kafla í ræðu hæstv. viðskrh. þegar hann ræddi um upptöku veiðileyfagjalds. Hins vegar skil ég ósköp vel að hann víki sér undan því á þessu stigi að útfæra þá stefnu sína og síns flokks þó svo ég telji að miðað við hvernig að því er vikið, bæði í hans ræðu og í þeim greinargerðum sem við höfum fengið með, væri mjög eðlileg og sjálfsögð krafa til hæstv. viðskrh. að hann gerði grein fyrir stefnu sinni við umræðuna. En í hans ræðu kemur fram að hann telur að það megi í eitt skipti fyrir öll --- eða þannig skil ég það --- hagræða þannig gengismálum að hægt sé að leggja á aflagjald án þess að það komi við sjávarútveginn. Það var m.a. þetta atriði sem ég krafði hann svara um hvað hann ætti við með þessu því að þetta tengist vissulega gengismálum sem eru til umræðu í frv.

Frú forseti. Ég hlýt enn á ný að þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir að flytja, endurflytja og kynna mínar ræður hér á þinginu þó haldnar séu utan þings. Fyrir það kann ég honum bestu þakkir. En vegna þess sem að var vikið get ég staðfest það að rétt var lesið. Ég tel það skynsamlegt að við stefnum að því að tengja gengi krónunnar við hina evrópsku mynteiningu enda séu forsendur fyrir því að slík tenging fái staðist. Þetta tel ég verðugt keppikefli og get endurtekið það með mikilli ánægju hér. Hins vegar er það misskilningur að það frumvarp sem við ræðum nú fjalli um þetta mál. Það gerir það ekki þótt það gefi færi á því --- það er rétt. Um síðari þáttinn í andsvari hv. 6. þm. Norðurl. e., um gengi og auðlindanýtingu og atvinnuhætti, vil ég aftur, frú forseti, leyfa mér að vísa til þess sem hv. þm. var svo vænn að lesa upp í þinginu í fyrrakvöld.

Herra forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með það að hæstv. viðskrh. hefur í efnahagsþrengingum núv. ríkisstjórnar farið að lesa hin nytsömustu plögg og m.a. nefndarálit það sem við fjórir framsóknarmenn unnum að og skiluðum frá okkur. Það er á hverjum tíma virðingarvert þegar menn viða að sér þekkingu með þessum hætti og að sjálfsögðu er það svo að menn sitja ekki heilt sumar yfir samningu slíks nefndarálits nema þar sé alvara á bak við hvað menn meina. Ég hef verið gagnrýninn á það hvernig Seðlabankinn hefur framkvæmt 18. gr. seðlabankalaganna. Núv. fyrirmæli sem Seðlabankinn fær eru á þann veg, með leyfi forseta: ,,Ákvarðanir um gengi íslensku krónunnar skulu miðast við að halda sem stöðugustu gengi og ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuvega og samkeppnisgreina.`` Það gerist ærið oft að þessi markmið stangast á. Þannig er ástandið í dag. Stöðugleikanum er viðhaldið, viðskiptahallinn stefnir í 20 milljarða og rekstrargrundvöllur atvinnuveganna, aðalgreinanna í sjávarútveginum, er brostinn. Seðlabankinn fylgir sem sagt einu markmiðinu fast eftir, hin mega fara lönd og leið. Þetta vekur þá umhugsun þegar menn fá misjöfn fyrirmæli eins og maður sem stendur við stjórnvöl á skipi að hann skuli sigla ákveðinn veg en ekki sigla á neinn, þá er gert ráð fyrir þeim vitsmunum að menn breyti þá stefnunni frekar en til árekstrar komi. Sagan segir aftur á móti að Staðarhóls-Páll hafi viljað halda stefnunni forðum og það var orðað svo: Ýtar sigla austan sjó, unnar jónum káta. Skipið er nýtt og skerið er hró og skal því undan láta. Auðvitað var skerið gamalt. Það vissi Staðarhóls-Páll, en hitt reyndist aftur á móti staðreynd að það var sterkara en skipið. Og þeir sem nú tala hvað grimmast um að það þurfi að aga íslenskt atvinnulíf með því að víkja hvergi frá settu marki í gengisskráningu, um stöðugleikann, taka ákvörðun um það að virða að engu hin tvö fyrirmælin sem eru í 18. gr. Það er þess vegna ömurleg staðreynd að helstu úrræði íslenskrar þjóðar undir þessum kringumstæðum til þess að varðveita gjaldeyrisvarasjóð sinn er einfaldlega að taka erlent lán. Þegar hæstv. forsrh. gerir grín að kvennalistakonum fyrir þær hugmyndir að þær tali um að það eigi að taka erlent lán til þess að tryggja atvinnu gleymir hann því að það er alger einhugur á milli ríkisstjórnar Íslands og Seðlabankans um að taka almenn neyslulán til þess að hægt sé að viðhalda viðskiptahalla upp á 20 milljarða. Það er þess vegna veruleg hræsni í slíkum yfirlýsingum og mikil spurning hvort sá sem þær gefur frá sér hafi yfir höfuð skilning á efnahagsmálum. Nú er það svo að enn er farið hér af stað með nýjan texta og Seðlabankanum ætlað skv. 2. gr. hins nýja frv. verulegt hlutverk. Það er ekki í þessum texta sagt hverjar eigi að vera leikreglurnar sem eigi að gilda þegar gengi krónunnar verður skráð í framtíðinni. Ég veit að þeir eru margir sem vildu gjarnan að við hefðum stöðugleika og auðvitað er gott að hafa stöðugleika. Það er jafnglæsilegt markmið hjá viðskrh. að hafa stöðugleika eins og hjá heilbrrh. ef hann vildi tryggja mönnum eilíft líf. Það færi ekki á milli mála að það væri göfugt markmið að setja slíkt inn og segja að þetta sé markmiðið þó að því miður sé ekki hægt að ná því. En spurningin er einfaldlega þessi: Hver er raunveruleikinn í þessum efnum? Það var farið til sögunnar. Við höfðum gullfót, Íslendingar, hún var gulltryggð, íslenska krónan. Það er ekki dónalegt að geta talað um gulltryggða krónu og ég man ekki betur en Nóbelsverðlaunaskáldið okkar hafi einu sinni notið þess á Ítalíu að krónan var gulltryggð og það voru gullkrónur sem honum bárust. En niðurstaðan varð sú að þessi mikla fastengisstefna sem viðhöfð var á fyrstu áratugum í sögu þessarar aldar leiddi m.a. til gjaldþrots Íslandsbanka. Það væri nú fróðlegt ef hæstv. viðskrh. tæki sig til og læsi afmælisrit Útvegsbankans sem dr. Ólafur Björnsson samdi á sínum tíma þar sem það kemur fram hvers vegna Póstmeistarasjóðurinn danski sem átti að fá sitt fé greitt í dönskum krónum stóð svo vel að vígi í þessari stöðu en hinir sem þurftu að greiða voru í vonlausri aðstöðu, einfaldlega vegna þess að gengisskráningin var orðin snarvitlaus í reynd. Ég held nefnilega að til þess séu vítin að varast þau og ef menn vilja ekki aftur gera íslenskt atvinnulíf og fyrirtæki að tilraunadýrum hlýtur það að vera spurning hvort við ætlum aftur að sigla inn í það ástand að hér skuli fastgengisstefna viðhöfð, hvort sem það leiðir til hruns atvinnuveganna eða hruns bankakerfisins. Þess vegna vekur það undrun mína að í 2. málsl. 2. gr. frv., sem er breyting við 18. gr. laganna, skuli lagt til að Seðlabanka Íslands verði veitt heimild til að ákveða að gengi krónunnar miðist við einn erlendan gjaldmiðil, samsettan gjaldmiðil, eins og ECU eða SDR. Það er að vísu talað um með eða án fráviksmarka. Það væri náðugt líf hjá seðlabankastjórum okkar ef þeir þyrftu að mæta á einn fund í ársbyrjun og tilkynna það að þeir hefðu ákveðið að það skuli bundið fast og svo gæti liðið allt yfirgefið bankann þess vegna. Þeir þyrftu ekki að mæta fyrr en í byrjun næsta árs. Nú eiga þeir eftir áratug. Það væri alveg eins eftir því hvað samþykktin væri langt fram í tímann. Halda menn að nokkurs staðar í veröldinni sé ætlunin að þannig sé staðið að málum? Auðvitað veit hæstv. viðskrh. að ef efnahagslíf Íslands er í lagi breytist ekki gengi krónunnar, þá helst það. Það þarf enga samþykkt. En það er enn þá verið að leika sér að því að annars vegar eigi að vera hægt að ráða gengi krónunnar með einhverjum ákvörðunum og samþykktum og hins vegar eigi gengi krónunnar að lúta efnahagslögmálum. Um þetta tvennt getur aldrei orðið eining. Annað er rétt, hitt er vitlaust. Svo einfalt er það mál. Það er ekki bæði hægt að skrá sjúklinginn lifandi og dauðan. Annaðhvort er hann lífs eða liðinn og það er makalaus þráhyggja að vilja halda því fram að það sé samræmi í því að biðja um slíka heimild og biðja um það að standa eigi að málum á þann veg að nú eigi markaðurinn að fara að hafa meiri áhrif á gengi krónunnar. Auðvitað er ekkert um annað ræða en það að verðgildi íslenskrar krónu verður að fara eftir því hver verðmætasköpunin er í samfélaginu. Allt annað er draumsýn, allt annað er rugl. Það gengur einfaldlega ekki upp að segja: Við ætlum að aga íslenskt atvinnulíf, festa gengi krónunnar við einhverja gjaldmiðla sem við höfum mikið ástfóstur á og segja: Gott og vel, þetta skal blífa. Það verður þá bara að hausa liðið eins og það leggur sig, þetta forstjóralið í landinu sem stýrir fyrirtækjunum. Einfalt mál. Aga liðið.  skilgreiningu en það væri hægt að taka þá umræðu upp og þá ekki við bjölluhljóm. En Finnar settu gengið fast og þeir forðuðu sér á handahlaupum frá þeirri hringavitleysu alveg eins og þegar þeir hafna inni í gufubaði og hitinn er orðinn slíkur að þar er ekki líft. Þá leggja menn á flótta þar út í skaflana, kviknaktir. Þeir játuðu mistök sín og björguðu sér. Og ég vil nú eindregið að hæstv. viðskrh. --- því að ég skil ekki annað en hann telji að markaðurinn eigi að ráða og það sé það sem hann vilji nú viðurkenna í fræðikenningunni --- taki þessa heimild út vegna þess að hún þarf ekki að vera inni ef markaðurinn ræður og ástandið í efnahagsmálunum er það gott að gengi krónunnar haldi velli. Ekki væri það nú alvarlegt eða slæmt ef hér væri vel stjórnað að okkar gjaldmiðill tæki bara upp á því eins og í Þýskalandi og Japan að fara að styrkjast og fara upp á við. Nei, menn verða að gera það upp við sig í þessum efnum hver stefnan er. Það þýðir ekki að afla heimilda í sömu lagagreininni til að fara bæði til hægri og vinstri og mæta svo Jóni Jónssyni á göngunum og segjast ætla að fara til hægri, en Pétri Péturssyni þegar komið er inn í forstofuna og segjast ætla að fara til vinstri. Það er ekkert traust á slíkri stefnumörkun. Það verður að vera vitað hvorn kostinn menn ætla að taka. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. viðskrh. til þess að afhenda þeirri nefnd sem fær frv. til meðferðar hinar hugsuðu leikreglur sem eru á bak við fyrstu setninguna. Hvernig hugsar Seðlabankinn sér að verðgildi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum skuli ákveðið? Afhenda leikreglurnar. Auðvitað mundi þetta kalla á það að menn þyrftu að fara að hugsa niðri í Seðlabanka og taka um það ákvörðun hvað þeir væru að biðja um. Þeir yrðu að koma með það alveg skýrt hvað þeir væru að biðja um. Eru þeir að biðja um það að þeir samþykktu ákveðið hlaup á íslensku krónuna sem leitað yrði samþykkis ríkisstjórnar fyrir og svo mundi markaðurinn algerlega ráða því hvort þar yrði verðgildið í miðjunni á því hlaupi, í toppnum eða neðst? Ef þeir ekki treystu sér til að verja þá stöðu sem þeir hefðu lagt til mundu þeir koma með nýja tillögu. Ef það er þetta sem verið er að biðja um, þá erum við að færa okkur í áttina til markaðsins og markaðurinn ákveði þetta. Auðvitað get ég tekið undir það með hæstv. viðskrh. að það vilja allir að hér ríki stöðugleiki. Hver vill ekki að gott ástand sé í efnahagsmálum sinnar þjóðar? Hver vill það ekki? Auðvitað vilja það allir. Auðvitað viljum við líka að þannig sé staðið að málum að það sé einhver sveiflujöfnunarsjóður sem taki þátt í því að koma í veg fyrir að gengi krónunnar sveiflist frá degi til dags til skiptis mjög miklum sveiflum þannig að gjaldeyrisseljandinn sem þarf að selja sinn gjaldeyri í dag geti átt von á því að það séu stórkostleg mistök að hafa ekki beðið til morguns. Auðvitað viljum við að þetta gerist með einhverri sveiflujöfnun. En ef Seðlabankinn á aftur á móti að hafa ótakmarkaðar heimildir til þess að taka erlend lán, til þess að pína þá sem eru að afhenda gjaldeyri sinn til að afhenda hann á lægra verði en það kostar að framleiða gjaldeyrinn, þá erum við ekki að vinna fyrir þjóðarhag. Ég er sannfærður um það að sá reginmunur sem er í dag á efnahagsstjórn Þýskalands og Japans, þar sem seðlabankar þessara landa hafa lagt á það höfuðkapp að koma í veg fyrir það að gjaldmiðlarnir séu ekki of hátt skráðir og að þeir hafi sölumöguleika fyrir útflutningsgreinar sínar, þessi stefna ein er sú stefna sem í reynd styrkir gjaldmiðil þjóðar. Engin stefna er líklegri til þess að valda hruni á gjaldmiðli hjá nokkurri þjóð en að skrá gengi hennar of hátt. Það er vísasti vegurinn niður á við. Og það vil ég að hæstv. viðskrh. viti að ég er stuðningsmaður þess að hér verði tekin upp sú stefna að gjaldmiðill íslensku þjóðarinnar sé ákvarðaður með sama hætti og gjaldmiðill þeirra þjóða þar sem markaðurinn ræður verðinu og þar sem á bak við hann er framleiðslugeta þjóðarinnar. Við getum deilt um marga hluti, á hvaða sviðum menn segja að markaður, lögmál framboðs og eftirspurnar gildi og á hvaða sviðum ekki. Það er hægt að deila um það fram og til baka. Það er hægt að veita einhverjar heimildir til þess að hafa þar áhrif en þegar verið er að takast á um það grundvallaratriði hvort við ætlum að verja efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar eða ekki þá verður það ekki varið nema menn hafi vit á því að raungengi íslensku krónunnar sé skráð lágt. Það er ekki hægt að verja það öðruvísi. Ef við skráum raungengi krónunnar lágt þá mun það verða til þess í framtíðinni að krónan mun styrkjast því þá munu útflutningsatvinnuvegirnir halda velli og þá mun samkeppnisiðnaðurinn íslenski halda velli og þá munu menn styrkja íslenskan iðnað þegar þeir fara og versla vegna þess að það er hagkvæmt að kaupa íslenskar vörur. Þetta er grundvallaratriðið til þess að um efnahagslegt sjálfstæði þessarar þjóðar verði að ræða í framtíðinni. Ég vil þess vegna skora á hæstv. viðskrh. að beita sér fyrir því að draumsýnin um fasta gengið fari hér út, veruleikinn einn verði hafður í þessari grein og að menn geri sér grein fyrir því að við höfum ekki efni á neinum leikaraskap, neinni tilraunastarfsemi manna sem við höfum falið mikil völd, engri tilraunastarfsemi eins og gerð var í upphafi þessarar aldar þegar menn ætluðu að setja hlutina hér fasta og settu á sínum tíma Íslandsbanka á höfuðið og stóðu að stórgjaldþrotum sem hér voru um svipað leyti.

Virðulegur forseti. Ég varð nokkuð undrandi á ummælum hæstv. viðskrh. þegar hann lýsti undrun sinni á því hvers vegna ég hefði lýst andstöðu við 2. gr. frv. Ég gerði þá grein eingöngu að umræðuefni í mínu máli. Ég vék ekki sérstaklega að 1. gr. og 3. gr. en mun taka það mál fyrir í nefnd og hef ekki lýst andstöðu minni við þau áform sem þar eru. Það er ekki rétt hjá hæstv. viðskrh. Hins vegar er rétt hjá honum að ég hef lýst andstöðu minni við 2. gr. Hann telur að sú andstaða sé byggð á misskilningi. Það er ekki í fyrsta skipti sem við heyrum það í þessum þingsal að við skiljum illa hlutina og þess vegna hljóti öll afstaða okkar að vera byggð á misskilningi. Nú má vel vera að mín afstaða sé byggð á misskilningi og þá ber að leiðrétta hann. En ég skil mál þetta með þeim hætti að hér fær hæstv. viðskrh. heimild til þess, eða réttara sagt Seðlabankinn, og það hefur verið talað um að auka beri sjálfstæði hans. En það stendur nú jafnframt ,,að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar``. En, með leyfi hæstv. forseta, þá hljómar það svo: ,,Seðlabankinn ákveður að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar hvernig verðgildi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum skuli ákveðið. Heimilt er að ákveða að gengi krónunnar miðist við einn erlendan gjaldmiðil, samsettan gjaldmiðil, eins og ECU eða SDR, eða meðaltal gjaldmiðla, ýmist með eða án fráviksmarka.`` Þetta er mjög ítarleg heimildargrein. Það er hægt að gera mjög margt á grundvelli þessarar greinar. M.a. sýnist mér að það liggi alveg ljóst fyrir, má vera að þar sé um misskilning að ræða, sem ég held að sé ekki, að hægt sé á grundvelli þessarar heimildargreinar að binda gengi íslensku krónunnar við ECU. Síðan segir á bls. 2 í grg., með leyfi hæstv. forseta: ,,Tenging íslensku krónunnar við ECU er hins vegar ekki talin tímabær að sinni.`` Hæstv. viðskrh. hefur lýst því sem sinni stefnu, má vera að ég hafi misskilið hann einnig í því, að hann sé þeirrar skoðunar að rétt sé að taka upp bindingu við ECU frá og með ársbyrjun 1993. Þannig hef ég skilið hans mál. Ég er því miður ekki með ræður hans hér en út af fyrir sig væri mér ljúft að vitna í þær því ég heyri á hæstv. viðskrh. að honum þykir það afar skemmtilegt ef vitnað er í ræður hans. Ég hef skilið málið með þessum hætti og á grundvelli þessa skilnings er ég andvígur því að veita hæstv. viðskrh. og hæstv. ríkisstjórn umboð til þess, miðað við það ástand sem nú blasir við, að taka upp tengingu við ECU frá og með 1. jan. 1993. Og ég færði rök fyrir mínu máli fyrst og fremst með því að lesa og vitna til þess sem kemur fram í þessari skýrslu þar sem eru viðvaranir um þessa hluti og lögð áhersla á að upphafsstaðan þurfi að vera góð. Ég hef, hæstv. viðskrh., ekkert traust á því að upphafsstaðan verði góð í ársbyrjun 1993 og er ekki tilbúinn til að gefa núv. ríkisstjórn mitt umboð til þess. Svo einfalt er það. Ég get bætt við það sem því miður kemur nú fram um okkar þjóðarbúskap í nýrri skýrslu Þjóðhagsstofnunar. Þar kemur skýrt fram, og ég er því sammála, að helsta vandamál á næstunni á sviði hagstjórnar sé að ná niður viðskiptahalla og standa gegn erlendri skuldasöfnun. Svo einföld er mín afstaða. Ef hún er byggð á misskilningi þá bið ég hæstv. viðskrh. að leiðrétta hann en vera ekki að bera á mig misskilning ef hann er ekki á rökum reistur. Ég tel að ég hafi talað alveg skýrt mál hér og skýrt mína afstöðu eins vel og mér var unnt, reyndi gera það ekki í mjög löngu máli. Ég ætla mér ekki að fara að endurtaka neitt af því sem ég sagði þá. Þetta er grundvöllur minnar afstöðu og við það stend ég. Ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því í nefnd að þessari grein verði breytt og vænti þess að það sé hægt að ná um það samstöðu. En hæstv. viðskrh. þarf ekki að lesa upp fyrir okkur framsóknarmenn skýrslu nefndar sem var starfandi á okkar vegum þó að við verðum afar glaðir við eins og hann hefur heyrt, jafnglaðir og hann verður þegar hann heyrir vitnað í sínar ræður. Þetta vildi ég taka hér fram, virðulegi forseti, og vænti þess að þar með sé afstaða mín skýr.

Frú forseti. Örfá orð. Í fyrsta lagi vegna þess sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf., þá vil ég taka það skýrt fram að ég las þetta nál. þegar mér barst það í hendur haustið 1989 en ekki í tilefni af þessari umræðu. Í því áliti eru margar góðar hugmyndir þótt þær séu eins og gengur ekki allar jafngóðar. Ég tel mjög mikilvægt að þetta mál verði rætt á réttum forsendum. Ég vil líka gera það skýrt hafi það ekki komið fram í fyrri svarræðu minni að 7. þm. Reykn. lýsti andstöðu við frv. í heilu lagi. Hv. 1. þm. Austurl. talaði eingöngu um 2. gr. og ég vék eingöngu að honum í því sambandi. Hafi þetta ekki verið gert alveg skýrt í fyrri svarræðu minni þá skal það gert nú. Ég vil enn taka það fram að þetta frv. snýst ekki um það að tengja íslensku krónuna við ECU. Ég get staðfest það að það er mín skoðun og mitt álit að skynsamlegt sé að stefna að því að tengja gengi krónunnar við ECU á árinu 1993 enda séu forsendur fyrir því að það fái staðist. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt. Þess vegna er þetta skref óháð því. Það er kjarni málsins. Reyndar tel ég að tillagan sem hér er gerð sé fyrst og fremst til þess að leyfa markaðsöflunum að hafa áhrif á gengið. Aðalbreytingin er þessi litla breyting að í staðinn fyrir að segja að Seðlabankinn ákveði hvert gengi íslensku krónunnar skuli vera stendur nú í tillögunni hvernig það skuli ákveðið. Það er aðalbreytingin. Upptalningin um við hvaða mynteiningar miða megi er ekki aðalatriðið. Ég tel, þótt hafa megi á því ýmsa skoðun, að stjórnvöld, Seðlabanki og ríkisstjórn hafi fullnægjandi heimild til þess í lögunum eins og þau eru nú að tengja gengið við ECU, SDR eða aðra samsetta mynteiningu. Að mínu áliti er alveg örugg heimild fyrir því. Þess vegna er þessi upptalning eingöngu til að gefa til kynna að þetta kynni að koma til greina en ekki breyting á efni laganna eins og þau eru nú.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins biðja hæstv. viðskrh. um að svara því skýrt hér: Telur hann að að samþykktu þessu frv. hafi hann og hans ríkisstjórn heimild til að binda gengi íslensku krónunnar fast við ECU? Ef hann hefur þá heimild er þá ekki rétt skilið að hann mun gera það samkvæmt því sem hann hefur sagt skýrt? Ég hef að vísu spurt hæstv. sjútvrh. hvort hann sé því sammála en ég hef skilið yfirlýsingar hans þannig að hann telji það ekki tímabært. Það er það sem ég er undrandi á, að hæstv. viðskrh. skuli vera að tala um þessar dagsetningar 1. jan. 1993. Sérstaklega með hliðsjón af ummælum forsrh. landsins um dagsetningar.

Frú forseti. Með þessu frv. er lagt til að talsverðar breytingar verði gerðar á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Í fyrsta lagi er að því stefnt að hlutverk sjóðsins verði einfaldað verulega frá því sem gildandi lög um sjóðinn gera ráð fyrir. Tilgangur þessarar breytingar er að stuðla að raunhæfri fækkun fiskiskipa en slík fækkun er ein af forsendum þess að hægt verði að stuðla að betri afkomu í sjávarútvegi. Í öðru lagi er lagt til að allar tekjur sjóðsins af framsali aflaheimilda renni til Hafrannsóknastofnunar. Er þetta í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að láta atvinnuvegi bera í ríkari mæli en nú kostnað af því rannsóknar- og þjónustustarfi sem fram fer í þeirra þágu á vegum ríkisins og á því ekkert skylt við kröfugerð sem haldið hefur verið á lofti varðandi sérstakan auðlindaskatt á sjávarútveginn til að stunda almenna tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Svipaðar sértekjur eru í sjóðum annarra atvinnugreina eins og iðnaðarins þó að þær nái ekki sama hlutfalli heildarútgjalda eins og hér er gert ráð fyrir. Jafnframt er samfara þessu stefnt að því að hafrannsóknir verði efldar mjög verulega og hefur í því sambandi verið tekin ákvörðun um að hefja mjög umfangsmiklar fjölstofnarannsóknir á heildarsamhengi lífríkis sjávarins. Lög um Hagræðingarsjóð voru sett vorið 1990 og komu lögin til framkvæmda um síðustu áramót. Upphaflega var lagt fram frv. um starfsemi sjóðsins í ársbyrjun 1989 en í tengslum við afgreiðslu Alþingis á lögum um stjórn fiskveiða voru gerðar verulegar breytingar á frv. Meðal annars var nafni sjóðsins breytt úr Úreldingarsjóður fiskiskipa í Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og sjóðnum úthlutað aflaheimildum sem námu allt að 12.000 þorskígildislestum. Þessum aflaheimildum átti sjóðurinn að ráðstafa með tvennum hætti. Í fyrsta lagi skyldi sjóðurinn framselja allt að helming þessara aflaheimilda til eflingar fiskvinnslu í byggðarlögum sem standa höllum fæti. Í öðru lagi skyldi sjóðurinn framselja aflaheimildir sínar til einstakra fiskiskipa. Þessi tvö markmið, sem sett voru með starfsemi sjóðsins, stangast á vissan hátt á. Með frv. er því verið að einfalda alla starfsemi sjóðsins og beina kröftum hans að því að fækka fiskiskipum en allir ættu að geta verið sammála um mikilvægi þess við núverandi aðstæður. Þær breytingar sem gerðar voru á frv. um að heimila sjóðnum að úthluta aflaheimildum til einstakra byggðarlaga sættu mikilli gagnrýni af hálfu flestra hagsmunasamtaka í sjávarútvegi. Með þessum breytingum var verið að varpa þeim vandamálum sem upp kunna að koma í einstökum byggðum yfir á sjávarútveginn sjálfan og rekstur hans. Vanda einstakra byggðarlaga á ekki að leysa með þeim hætti heldur hljóta þau vandamál að verða leyst eftir því sem hægt er af stjórnvöldum á hverjum tíma. Þetta er ekki síst mikilvægt nú þegar kreppir að í sjávarútvegi vegna minni afla. Mun vænlegri leið til árangurs í þeirri viðleitni að stuðla að jafnvægi í byggð landsins er að stjórnvöld beiti almennum ráðstöfunum til að koma í veg fyrir óæskilega byggðarröskun. Það að bæta byggðarlögum tímabundið það áfall sem verður við það að fiskiskip er selt til annars byggðarlags, eins og gildandi lög um sjóðinn gera ráð fyrir, er ekki vænleg leið til árangurs í þeim efnum. Hlutverk Byggðastofnunar er að móta og samhæfa aðgerðir í þessum efnum. Samkvæmt ákvæði 1 til bráðabirgða við gildandi lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins skyldi sjóðurinn fá úthlutað allt að 8.000 þorskígildislestum á fiskveiðitímabilinu sem hófst þann 1. jan. 1991 og lauk þann 31. ágúst 1991. Með lögum nr. 13/1991, um ráðstafanir vegna aflabrests í loðnuveiðum, var sjútvrh. veitt heimild til að úthluta aflaheimildum sjóðsins til loðnuskipa. Fyrrum sjútvrh. nýtti þessa heimild laganna og var 8.000 þorskígildislestum deilt til einstakra loðnuskipa. Hagræðingarsjóður fékk því ekki úthlutað aflaheimildum á umræddu fiskveiðitímabili. Þessi ákvörðun um ráðstöfun heimilda sjóðsins á síðasta fiskveiðitímabili var skynsamleg en jafnframt er ljóst að þessar aflaheimildir hafa ekki nema að hluta bætt upp þann aflabrest sem loðnuskipin urðu fyrir á síðustu vertíð. Á þessari stundu ríkir enn óvissa um loðnuveiðar á þessu fiskveiðiári. Tekin hefur verið ákvörðun um 240 þús. lesta loðnukvóta en þar af koma 187 þús. lestir í hlut okkar skipa. Þessar aflaheimildir eru langt undir meðaltali íslensku loðnuskipanna sem á undanförnum árum hefur verið um 800 þús. lestir. Rætist ekki úr loðnuveiðum á þessu fiskveiðiári er ljóst að útgerðir loðnuskipa og loðnuverksmiðjur verða fyrir miklu áfalli. Yrði það þriðja árið í röð þar sem verulegur tekjubrestur hefur orðið hjá þeim sem stunda loðnuveiðar og loðnuvinnslu. Eins og fram kemur í ákvæði til bráðabirgða við frv. er gert ráð fyrir að aflaheimildum Hagræðingarsjóðs á yfirstandandi fiskveiðiári, sem eru um 11.500 þorskígildi, verði varið án endurgjalds til hækkunar á aflamarki einstakra fiskiskipa í hlutfalli við aflahlutdeild hvers skips af þeim fiskitegundum sem sjóðurinn hefur til umráða. Aflaheimildir sjóðsins munu því að hluta bæta upp þann mikla aflasamdrátt sem sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir. Jafnframt opna viðbótaraflaheimildirnar möguleika á því að beita ákvæði 9. gr. laga um stjórn fiskveiða, verði verulegur loðnubrestur, án þess að skerða þurfi þær aflaheimildir sem þegar hefur verið úthlutað. Samkvæmt gildandi lögum um Hagræðingarsjóð er honum heimilt að greiða úreldingarstyrki sem nema allt að 10% af húftryggingarmati fiskiskipa. Skilyrði fyrir greiðslu slíkra styrkja er að aflaheimildir þess fiskiskips sem úrelt er verði sameinaðar varanlega aflaheimildum annarra fiskiskipa í flotanum. Reynslan hefur sýnt að þetta hlutfall er of lágt og kemur það fram í því að sjóðnum hafa nánast ekki borist fullgildar umsóknir um greiðslu slíkra styrkja. Hafa margir útgerðarmenn frekar kosið að selja endurnýjunarrétt fiskiskipa sem aflaheimildir hafa verið fluttar af eða að halda þeim til veiða á vannýttum tegundum. Þetta mun hins vegar leiða til vaxandi sóknar í þessar tegundir og getur þannig flýtt fyrir að grípa verður til þess að setja hámarksafla á fleiri tegundir en nú er gert. Þá liggja allmörg fiskiskip bundin við bryggju þar sem ákvörðun hefur ekki verið tekin um hvernig skipin skuli nýtt. Hætt er við að sum skipanna muni verða nýtt til stækkunar á nýjum skipum. Með því að hækka þetta hlutfall í allt að 30% af húftryggingarverðmæti er gert ráð fyrir að hægt verði að ná umtalsverðum árangri í að fækka fiskiskipum nú á næstu árum. Með frv. er ekki lagt til að gjald sem eigendur fiskiskipa, sem eru 10 brúttórúmlestir eða stærri, greiða til sjóðsins sé í samræmi við stærð skipanna. Ekki er gert ráð fyrir að þetta gjald hækki. Árlegar tekjur sjóðsins af þessu gjaldi nema nú um 80 millj. kr. en eigið fé hans nam 600 millj. kr. 1. sept. sl. Reynist eftirspurn eftir styrkjum til úreldinga mikil á næstu árum þarf því annaðhvort að hækka iðgjöldin eða lækka það hlutfall af húftryggingarverðmæti sem styrkfjárhæðin miðast við. Með frv. er lagt til að heimild sjóðsins til þess að kaupa fiskiskip með aflaheimildum verði felld niður. Reynslan hefur sýnt að umframeftirspurn er eftir fiskiskipum til kaups. Þetta endurspeglast í háu verði á skipum og hætt er við að samkeppni frá opinberum sjóði geti haft óheppileg áhrif á verðmyndun. Þá er vandséð miðað við hið háa verð að kaup á fiskiskipum í því skyni að framselja árlegar aflaheimildir þeirra til að standa undir kaupverðinu fái staðist. Það er ekki eðlilegt að sú heimild sjóðsins verði felld úr gildi. Eins og áður er rakið er gert ráð fyrir að andvirði þeirra 12.000 þorskígildislesta sem sjóðurinn fær árlega úthlutað verði varið til Hafrannsóknastofnunar. Meginhluta teknanna verður varið til að standa undir almennum rekstrarkostnaði stofnunarinnar en að hluta verða þessir fjármunir nýttir til að standa undir sérstökum rannsóknarverkefnum sem fyrirhuguð eru. Gert er ráð fyrir að árlegar aflaheimildir sjóðsins verði framseldar til fiskiskipa eftir sömu reglum og eru í gildandi lögum um sjóðinn. Í upphafi hvers fiskveiðiárs verður útgerðum því boðinn forkaupsréttur að aflaheimildum sjóðsins í réttu hlutfalli við aflahlutdeild hvers skips. Nýti útgerð ekki forkaupsrétt verða þær aflaheimildir sem þannig falla niður framseldar hæstbjóðanda. Er þetta í samræmi við þær reglur sem gildandi lög um sjóðinn mæla fyrir um hvað varðar þann hlut aflaheimilda sjóðsins sem sjóðurinn skal árlega framselja til fiskiskipa. Hér er því ekki um nýmæli að ræða að því er varðar aðferðir við að koma þessum aflaheimildum í verð. Með þeim breytingum sem lagðar eru til með frv. er eins og áður er vikið að lagt til að hlutverk sjóðsins verði einfaldað verulega frá því sem nú er. Og með hliðsjón af því er lagt til að ekki verði skipuð sérstök stjórn fyrir sjóðinn eins og kveðið er á um í gildandi lögum. Í þess stað er lagt til að stjórn Fiskveiðasjóðs verði falið að annast veitingu úreldingarstyrkja úr sjóðnum en samkvæmt gildandi lögum um Hagræðingarsjóð annast Fiskveiðasjóður daglegan rekstur sjóðsins. Frú forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Þessi löggjöf kom til framkvæmda vorið 1990 og þó í reynd aldrei til framkvæmda vegna þess að síðar voru gerðar breytingar á lögunum, eins og hæstv. sjútvrh. tók hér fram og aflaheimildum sjóðsins varið til aðstoðar loðnuskipum. Það mál var til mikillar umræðu hér á Alþingi á sl. vetri en var að lokum samþykkt sem skipti miklu máli til lausnar í þeim mikla vanda. Þetta mál á uppruna sinn í því að gerð var mikil endurskoðun á sjóðakerfinu og þá voru flestir sjóðir sjávarútvegsins lagðir niður en hins vegar var því frestað að endurreisa svokallaðan Úreldingarsjóð. Í gegnum tíðina hafa verið til ýmsir sjóðir í íslensku samfélagi og þeir hafa ekki allir verið slæmir eins og stundum er nú látið í veðri vaka. Þessi sjóður hefur verið talinn sérstaklega slæmur en hann er ekkert öðruvísi en margir aðrir sjóðir. Honum var ætlað að takast á við mikilvæg úrlausnarefni sem ég tel mjög þýðingarmikið að verði gert í framtíðinni. Mér finnst það furðu sæta að núv. ríkisstjórn skuli nánast með einu pennastriki vilja leggja niður mikilvægt hlutverk sjóðsins. Þeir sjóðir sem voru lagðir niður á sínum tíma höfðu í sjálfu sér gegnt þýðingarmiklu hlutverki og um marga hverja hafði ríkt almenn pólitísk samstaða á Alþingi. Hins vegar var talið að það væri mikilvægt að hver og einn fengi betur notið sín og það væri á margan hátt illa farið með það fé sem þar var tekið með útflutningsgjaldi og eðlilegra að hver og einn stæði undir því. Þetta er hin sígilda umræða sem ávallt á sér stað hvort rétt sé að leysa verkefnin með sameiginlegum hætti eða hvert og eitt fyrirtæki ef einstaklingur gerir það. Á því er ekki til nein einföld lausn en almennt má segja að það sé af hinu góða ef hver og einn og hvert fyrirtæki geta ráðið við úrlausnarmálin. Það er almennt sjónarmið sem ber að halda heiðri en svo vill til að það gengur ekki alltaf upp og þá þurfum við aðstoð ýmissa sjóða. Stærsti sjóðurinn af öllum heitir ríkissjóður sem hefur af flestum ekki verið talinn slæmur. Ætli næststærsti sjóðurinn í landinu heiti ekki borgarsjóður og þar eru hin ólíklegustu verkefni innan dyra eins og rekstur á vélgröfum, malbikun gatna, sorphirða og margt fleira --- ég tala nú ekki um veitingahúsabyggingar. En mörg verkefnanna má að sjálfsögðu leysa á vettvangi einstaklinganna og í mörgum tilvikum hefði verið réttara af borgarsjóði Reykjavíkur að gera það. En þrátt fyrir allt hafa menn talið skynsamlegt fram að þessu að halda slíkum sjóði við því að ekki verður allt leyst á vettvangi fyrirtækja og einstaklinga. Saga þessa sjóðs er því orðin löng og það má segja að hún hefjist með þeirri umræðu sem varð þegar kvótakerfið var tekið upp, en þá var mjög áberandi að ýmsir töldu að óæskilegt væri að afli væri framseldur á milli skipa. Enn þá óæskilegra væri að skip fengju að ganga kaupum og sölum milli byggðarlaga. Segja má að þetta hafi staðið eðlilegri hagræðingu innan sjávarútvegsins fyrir þrifum því að allir vildu halda í heiðri þeim rétti einstaklinganna í hverju byggðarlagi að geta unnið við sjávarútveg eins og þeir hefðu gert frá fyrstu tíð, jafnvel þótt fyrirtækin í viðkomandi byggðarlagi hefðu farið yfir um eins og sagt er. Það þykir mörgum ósanngjarnt að þótt fyrirtækin hverfi af vettvangi séu möguleikarnir ekki lengur fyrir hendi. Þessi sjónarmið stangast vissulega á því að það er nánast útilokað að koma í veg fyrir að skip geti flust á milli byggðarlaga ef almennt á að vinna að hagræðingu í sjávarútvegi. Þetta hefur hins vegar leitt til mikilla deilna og menn hafa kallað starfsemina ýmsum nöfnum og m.a. sagt að verið væri að selja óveiddan fisk. Málið er að sjálfsögðu ekki svo einfalt, eins og oft vill verða, því að spurningin er fyrst og fremst sú hver skuli greiða fyrir þegar sameining veiðiheimilda á sér stað. Á hið opinbera að gera það eða eiga einstaklingarnir að gera það, eða á e.t.v. enginn að gera það? Í flestum löndum hefur verið tekin upp sú skipan að hið opinbera hefur lagt til mikið fé til úreldingar fiskiskipa. Við Íslendingar höfum hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að sem veiðiþjóð og fiskvinnsluþjóð getum við það ekki og því verði atvinnugreinin sjálf að leggja þetta á sig. Með þau grundvallarrök í huga var talið nauðsynlegt að leyfa tilflutning aflaheimilda en jafnframt talið mikilvægt að til væri sjóður í landinu sem gæti tekist á við þessi viðfangsefni og sá sjóður væri sameiginleg eign sjávarútvegsins og undir stjórn hans. Þannig var stjórn Hagræðingarsjóðsins að meiri hluta til tengd aðilum í sjávarútvegi og með því lögð á það áhersla að um sjóð hans væri að ræða. Þegar hann var stofnaður fékk hann það fjármagn sem fyrir hendi var úr Aldurslagasjóði og gamla Úreldingarsjóðnum en jafnframt var opnað fyrir þá umræðu hvort ekki væri rétt að selja ýmis fyrirtæki sem tengjast sjávarútveginum og leggja söluverð þeirra í þennan sjóð. Þar var nefnt sem dæmi hugsanleg sala á Síldarverksmiðjum ríkisins sem varð til þess að nokkur mótmæli hlutust af en jafnframt var nefnd til hugsanleg sala á tryggingafélagi einu sem ríkið á og heitir Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og er gjörsamlega óþarfi að slíkt tryggingafélag sé rekið á vegum hins opinbera. Af því að ég veit að hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað sér að selja ýmsar eignir þá get ég m.a. bent á þetta tryggingafélag sem er sjálfsagt að selja. Hins vegar tel ég óeðlilegt að söluverðið sé nýtt með öðrum hætti en til sjávarútvegsins sjálfs og til uppbyggingar hans. Ég ætla ekki að nefna fleiri fyrirtæki en að sjálfsögðu er ekkert óeðlilegt þó að hlutabréf í einstökum fyrirtækjum séu seld. Ég vil nefna það sem dæmi að ríkið á mjög mikið af hlutabréfum í Járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga og mætti vel hugsa sér að eitthvað af þeim kæmi á almennan markað. Umræðan hélt áfram og á Alþingi fluttu menn tillögur um það að sjútvrh. á hverjum tíma yrði að hafa einhverjar heimildir til að grípa inn í ef illa færi í einstökum byggðarlögum. Ég vitna sérstaklega til umræðu sem varð hér á hv. Alþingi vegna sérstakra vandamála á suðurhluta Vestfjarða, nánar tiltekið á Patreksfirði. Þar höfðu skapast miklir rekstrarerfiðleikar og því miður voru allmörg fiskiskip á því svæði seld í burtu. Við atkvæðagreiðslu á frv. um stjórn fiskveiða var flutt sú tillaga að sjútvrh. fengi heimild til að heimila kaup á nýju fiskiskipi til byggðarlaga þar sem straumhvörf hefðu orðið í atvinnumálum vegna þess að fiskiskip hefðu verið seld í burtu. Þessi tillaga var felld á hv. Alþingi með aðeins eins atkvæðis mun. Það var sem sagt fellt með aðeins eins atkvæðis mun að veita sjútvrh. þá opnu heimild að hann gæti leyft kaup á nýju fiskiskipi til byggðarlaga sem hefðu alveg sérstakar aðstæður. Það var því nánast meirihlutavilji hér á Alþingi að veita sjútvrh. slíka heimild. Nú geta menn nærri um það í hvaða stöðu sjútvrh. væri á hverjum tíma að hafa slíka heimild í höndunum. Að sjálfsögðu mundi hvert og eitt byggðarlag sem stæði frammi fyrir vandamálum leita eftir því við viðkomandi ráðherra að hann beitti þessari heimild. Það þyrfti að sjálfsögðu allsterk bein til að standast þann þrýsting með slíka lagaheimild í höndunum, enda eru lagaheimildir ekki veittar í því skyni að þær séu aldrei notaðar. Þannig er sú lagaheimild sem sjútvrh. hefur til þess að skerða aflaheimildir fiskiskipaflotans til að koma til aðstoðar loðnuskipunum ekki veitt með þeirri hugsun að það skuli vera samkvæmt því sem viðkomandi ráðherra sýnist á hverjum tíma. Slík heimild leggur að sjálfsögðu skyldur á herðar viðkomandi ráðherra og honum ber nánast að beita slíkum heimildum ef öll skilyrði eru fyrir hendi til að fullnægja slíkum lagaákvæðum. En sem betur fer, vil ég segja, var þessi straumhvarfagrein felld á Alþingi en eftir stóð að vilji þingsins hafði verið markaður að nokkru leyti og þannig var það í allri þessari umræðu frá upphafi að hún tók margvíslega stefnu og menn urðu að sjálfsögðu að taka tillit til þess sem fram kom á Alþingi og þess vilja sem kom fram bæði í ræðum manna og í atkvæðagreiðslum. Það var því haldið áfram að reyna að finna leið til að sætta þessi sjónarmið án þess að standa í vegi fyrir því að hagkvæmni og hagræðing gæti haldið áfram að ráða ríkjum í þróun sjávarútvegsins. Ef ég man rétt var það strax árið 1988 sem þessi mál komu til umræðu og aftur 1989. Í upphafi árs 1989 voru lagðar fram hugmyndir um ráðstafanir í sjávarútvegi sem m.a. gerðu ráð fyrir úreldingarsjóði. Þar var líka gert ráð fyrir þróunarsjóði sjávarútvegsins, en þar hefur á það skort að sjávarútvegurinn hafi fjármagn til þróunar og til að leggja í rannsóknir og þróunarverkefni með sambærilegum hætti og iðnaðurinn, en iðnaðurinn hefur fjármagnað það með iðnlánasjóðsgjaldi. Það var mín skoðun á þeim tíma að það væri rétt að koma á slíkri skipan. Það mætti hins vegar mikilli andstöðu, bæði hjá hagsmunaaðilum og eins hjá ýmsum aðilum í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki að rifja þá umræðu upp en það er eins og gengur að sitt sýnist hverjum þegar slík verkefni á að leysa. Hins vegar var ég ávallt þeirrar skoðunar að undan því yrði ekki vikist að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem uppi eru ef eitt byggðarlag missir svo mörg fiskiskip frá sér að atvinnuleysi kemur upp í viðkomandi byggðarlagi. Ég vil aðeins gera grein fyrir því með hvaða hætti sjóðurinn átti að þjóna aðstoðarhlutverkinu en þar voru sett mjög ströng skilyrði og það er í núgildandi lögum. Þessu aðstoðarhlutverki í þágu byggðarlaga sem standa höllum fæti á sjóðurinn að sinna með því að ráðstafa þeim aflaheimildum sem honum eru úthlutaðar, og það er tiltekið magn í lögunum í því skyni, enda verði þeim afla landað í viðkomandi byggðarlagi. En skilyrðin eru þau að ástæða vandans verður að vera sala fiskiskips eða fiskiskipa úr viðkomandi byggðarlagi sem leiðir til fyrirsjáanlegrar fækkunar starfa og byggðarröskun sé yfirvofandi af þeim sökum. Áður en ákvörðun er tekin um slíka aðstoð er ljóst að heildarúttekt á atvinnumálum í viðkomandi byggðarlagi verður að liggja fyrir og aðstoð sjóðsins getur aldrei orðið annað en tímabundin hjálp meðan varanlegri úrræða er leitað. Hafi ákvörðun um aðstoð verið tekin við eitthvert byggðarlag skal fyrst og fremst veita sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi kost á að ráðstafa þeim aflaheimildum sem samþykkt hefur verið að verja í þessu skyni gegn greiðslu samkvæmt gangverði. Kjósi sveitarstjórn ekki að hafa slíka milligöngu skal stjórn sjóðsins ráðstafa aflaheimildum til einstakra skipa, annaðhvort af almennu gangverði eða til hæstbjóðanda. Það ræðst af aðstæðum á hverjum stað hvað útgerðir einstakra skipa eru tilbúnar til að fá heimildir til að veiða viðbótarafla með því skilyrði að honum verði landað til vinnslu á viðkomandi stað. Séu skip sem skortir aflaheimildir gerð út frá viðkomandi stað eða liggi hann vel við miðum og sé nærri heimahöfn annarra skipa er líklegt að útgerðaraðilar væru tilbúnir til að greiða eðlilegt verð fyrir viðbótarheimildir enda þótt þær væru bundnar slíku löndunarskilyrði. Séu aðstæður örðugri, t.d. ef viðkomandi byggðarlag er utan alfaraleiðar eða með lélega hafnaraðstöðu, þá mundi endurgjald sem fengist fyrir aflaheimildirnar verða lægra og í undantekningartilfellum getur stjórn sjóðsins fallið frá endurgjaldi að fengnu samþykki ráðherra. Það verður hins vegar að telja ólíklegt að sú staða komi upp í bráð að víkja þurfi frá almennu gangverði veiðiheimilda til að tryggja afla þeirra byggðarlaga sem aðstoð hefur verið samþykkt til. Stafar það af því hve mikil umframafkastageta fiskiskipaflotans er nú og því hlýtur í nánustu framtíð að vera fremur auðvelt að fá skip til veiðanna. Það verður að mínu mati ekki komið auga á aðra betri lausn til að koma til móts við þau sjónarmið að tryggja visst öryggi fyrir þau byggðarlög í landinu sem byggja allt sitt á sjávarútvegi. Hér er um að ræða markaðslausn sem byggir á því að nýta umframafkastagetu fiskiskipaflotans til að leysa tímabundin og staðbundin vandamál sem upp kunna að koma. Ef leysa á þau vandamál er hin leiðin að rígbinda veiðiheimildir í einstökum byggðarlögum sem kæmi þar af leiðandi í veg fyrir að sjávarútvegurinn gæti þróast eðlilega frá því sem nú er. Hér áður fyrr voru þessi vandamál einfaldlega leyst með því að bæta nýjum fiskiskipum í flotann. Ég held að allir ættu að geta verið sammála um að slíkt mundi einungis leiða til sóunar á verðmætum. Ég tel það vera grundvallaratriði að þessi vandamál verði frekar leyst á vettvangi Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins eða með því að heimila kaup á nýjum fiskiskipum til viðkomandi byggðarlaga. En á ekkert að takast á við þessi vandamál? Á bara að láta þetta eiga sig? Ég sé ekki betur en með þessu frv. sé í reynd verið að segja það. Það segir hins vegar neðst á bls. 3 í grg. með frv., með leyfi hæstv. forseta: ,,Þá er í frv. lagt til að það hlutverk sjóðsins að koma til aðstoðar við einstök byggðarlög verði fellt úr gildi. Mun eðlilegra er að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu.`` Nú skulum við taka það sem dæmi að eitthvert byggðarlag hafi misst skip sín og standi frammi fyrir slíku vandamáli. Hvað á þá að gera? Miðað við það að Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins starfi áfram og hafi þær heimildir sem hann hefur í dag gæti viðkomandi byggðarlag leitað til hans. Ég tek það hins vegar skýrt fram að viðkomandi byggðarlag mundi með því ekki fá varanlega lausn vegna þess að þar er um tímabundnar úthlutanir að ræða og það er alveg rétt sem ég hef heyrt hæstv. sjútvrh. segja að hætt sé við því að slík úthlutun kynni að verða varanleg. Það var ekki hugmyndin. Hins vegar var ætlunin að beita þessum sjóði meðan leitað væri annarra úrræða og má vel vera að þau séu ekki ávallt fyrir hendi og það takist ekki að finna þau, en það er þó a.m.k. hægt að taka af mestu sárindin. En ef það er ekki hugmyndin að eiga neitt við þessi mál, þá er sjálfsagt að samþykkja þetta frv. Ég er ekki með því að segja að einfalt sé að takast á við þetta og það sé eitthvað einfalt fyrir stjórn sjóðsins að starfa á þessum grundvelli. Ég vil m.a. vitna til þess sem ég las sem hæstv. sjútvrh. skrifaði í Morgunblaðið föstudaginn 28. apríl 1990 um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta, um það leyti sem þetta frv. var samþykkt á Alþingi þar sem hann sagði sem svo: ,,Spyrja má hvaða byggðastefna felist í því að taka aflaheimildir frá Vestmannaeyjum og Ísafirði eða Eyfirðingum og Eskfirðingum til geðþóttaúthlutunar. Er byggðin í landinu eitthvað betur borgið með því að taka aflaheimildir frá Höfn í Hornafirði til þess að færa yfir á Djúpavog? Þannig má lengi spyrja.`` Auðvitað má lengi spyrja. Og það má vel vera að byggðinni í landinu sé ekkert betur borgið þó að aflaheimildir séu færðar frá Höfn í Hornafirði yfir á Djúpavog svo að ég taki sem dæmi. Það var ekki hugmyndin með sjóðnum heldur var það hugmyndin að hann hefði möguleika á því ef svo illa vildi til að Djúpivogur missti sitt eina skip, sem gæti komið fyrir, þá væri mögulegt að grípa til þeirra ráðstafana að selja aflaheimildir til skipa sem tækju á sig þær skyldur að landa honum á Djúpavogi. Vilji svo illa til að Djúpivogur missi sitt skip og það sé selt til Hafnar í Hornafirði eða eitthvert annað er komið upp mikið vandamál á þeim stað sem og öðrum stöðum í landinu sem verður ekki komist hjá að ræða. Það má vel vera að Byggðastofnun geti tekið það að sér eins og mörg önnur mál. En ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef ekki skilið umræðuna undanfarið með þeim hætti að það standi til að efla mikið þá stofnun, enda skilst mér að stjórnarmenn sumir hverjir hafi jafnvel verið að lána þar peninga án þess að hafa til þess lagalegar heimildir að mati núv. forsrh. Það eru alvarlegar ásakanir og vænti ég þess að forsrh. fái einhvern tíma tíma til að útskýra þær ásakanir nánar, hér á Alþingi eða þá í morgunútvarpinu, en þar hlustar maður gjarnan á hann.  En þetta er hin stóra spurning því að hvað ætlar núv. ríkisstjórn að gera til þess að Byggðastofnun geti tekist á við þessi vandamál eða er það þá ekki sukk, sjóðasukk, og hin verstu mál? Ég skil það svo að ekki standi til að efla Byggðastofnun þannig að hún geti tekist á við svona verkefni. Ég vek athygli á því að margir hv. stjórnarliðar hafa komið í ræðustól með gagnrýni á núverandi fiskveiðistefnu, kvótakerfi og talið það vera fjandsamlegt byggðinni í landinu. Ekki veit ég hvort formaður þingflokks Alþfl. er einn af þeim. En þó er eins og mig minni að hann hafi haft einhver orð um það --- og vil ég nú ekki vitna alveg beint í orð hans því að mér varð það á í gær að í stað þess að nota orðið ,,eitthvað`` þá notaði ég orðið ,,allt`` og ég bið þingmanninn velvirðingar á því að hafa ekki notað rétt orð því að það skal hafa rétt eftir. En það er eins og mig minni að hann hafi við eldhúsdagsumræður, og er þetta eingöngu eftir minni, haft um það nokkuð stór orð hvað þetta vonda kerfi gæti leitt yfir byggðina í landinu. Þingmaðurinn er þeirrar skoðunar. Ég sé það á honum að nú hef ég munað nokkuð rétt það sem hann hefur sagt, a.m.k. meininguna í því.  En þá kemur þessi stóra spurning, hv. þm.: Hvernig á að breyta þessu? Mér skilst að hv. þm. sé stuðningsmaður þess að leggja niður þennan vonda sjóð eða það hlutverk hans að koma til aðstoðar viðkomandi byggðarlögum.  Hér er sem sagt lagt til að leggja þetta hlutverk sjóðsins niður og e.t.v. að fela það Byggðastofnun. Sumir eru þeirrar skoðunar að það megi bjarga öllu með því að selja veiðiheimildirnar eða a.m.k. að leggja skatt á þær. Það muni styrkja byggðina í landinu og laga þetta allt saman. Það eru skoðanir sem ég botna ekkert í og ég hef tekið eftir því að hæstv. núv. sjútvrh. botnar heldur ekkert í því og ég er afar glaður yfir því að það skuli vera fleiri en ég sem skilja ekki þær hugmyndir. Ég dreg mjög í efa, svo ekki sé meira sagt, að það sé einhver leið að færa að því rök að með því að leggja gjald á veiðiheimildir muni það styrkja byggðina í landinu. Það mun að sjálfsögðu vera alveg öfugt, það mun veikja byggðina í landinu og gera sjávarútveginum ómögulegt að starfa. Þess vegna er það furðulegt að svoleiðis hugmyndir skuli ekki teknar út af borðinu. En ef menn vilja þá leysa þetta geta menn að sjálfsögðu breytt þessu kerfi öllu saman, tekið það úr sambandi og leyft fiskiskipunum að veiða með frjálsari hætti og opna þá fyrir það að fjölga skipum. Það er leið sem mundi leiða til mikils óhagræðis í íslenskum sjávarútvegi og ég vona að engum detti í hug að fara inn á þá braut. Ég sé satt best að segja ekki hvernig það á að vera mögulegt að snúa við blaðinu og hætta við núverandi kvótakerfi. Það er mjög stór þáttur í rekstrarskilyrðum íslensks sjávarútvegs og ég fæ ekki séð að nein önnur skipan mála geti komið þar í staðinn nema þá að menn séu tilbúnir að fórna að verulegu leyti hagsmunum þeirra sjávarútvegsfyrirtækja sem rekin eru í dag. Það má vel vera að menn séu tilbúnir til þess. Ég er ekki tilbúinn í það og mun ekki styðja slíkar aðgerðir. Ég geri mér hins vegar ljósa grein fyrir því að þetta er mjög vandmeðfarið mál þar sem þarf að sætta sjónarmið og það er mjög erfitt fyrir ákveðna aðila að horfa upp á það að missa skipin í burtu og hafa þaðan í frá enga möguleika til að vinna fisk, a.m.k. ekki í sama mæli, á þeim stað sem þeir hafa ávallt búið á. Það má því segja að stofnun þessa sjóðs hafi a.m.k. verið tilraun til að skapa möguleika til slíkra sátta. Ég er ekki að segja það á þessari stundu að hún hafi tekist, enda hefur sjóðurinn í sjálfu sér ekki tekið til starfa, en ég tel að það beri að heimila honum það. Ég ætla mér ekki að kalla þessa breytingu sem nú er verið að fara út í auðlindaskatt. 

Hver er munurinn?

Hver er munurinn? Ég heyri að formaður þingflokks Alþfl. vill kalla þetta auðlindaskatt. Það er allt í lagi mín vegna og ég býst við því að þá væri rétt að flytja slíka brtt. við fjárlagaafgreiðsluna, að breyta nafninu á sértekjum Hafrannsóknastofnunar í auðlindaskatt. En ég vil aðeins segja það og endurtaka það sem ég hef áður sagt hér á Alþingi. Í maí 1990, þegar ég var að mótmæla því að þessi gjaldtaka eða þessar aflaheimildir Hagræðingarsjóðs væru kallaðar auðlindaskattur, þá sagði ég eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að kalla slíka starfsemi auðlindaskatt er svo fráleitt að það tekur vart að tala um það því auðlindaskattur gengur út á það að skattleggja greinina og taka til annarra þarfa samfélagsins.`` Ég stend við þessa skilgreiningu sem ég hafði á auðlindaskatti. Það má deila um hvort starfsemi Hafrannsóknastofnunar sé sérstaklega fyrir sjávarútveginn eða íslensku þjóðina. Ég hef tilhneigingu til að halda því fram að starfsemi Hafrannsóknastofnunar sé málefni allrar þjóðarinnar, en ekki sérmál útgerðarinnar. Ég veit ekki til að íslenskir atvinnuvegir hafi hingað til kostað alla rannsóknar- og tilraunastarfsemi sem efnt hefur verið til og ég held að það þekkist ekki í öðrum löndum að þannig sé staðið að málum. En að sjálfsögðu tengist starfsemi Hafrannsóknastofnunar sjávarútveginum. Þar af leiðandi vil ég ekki ganga svo langt að kalla þennan skatt auðlindaskatt en vil hins vegar vitna til orða þeirra sem ræddu þetta mál á sínum tíma hér á hv. Alþingi þegar þessi mál voru rædd, en þá tóku menn ýmislegt upp í sig, eins og gengur við slíkar umræður, og þá sagði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með því er stigið fyrsta skrefið til auðlindaskatts.`` --- Og átti við starfsemi Hagræðingarsjóðs. --- ,,Þótt þessum heimildum séu þröngar skorður settar [í brtt.] er eftirleikurinn auðveldur. Það er að rétta skrattanum litla fingurinn og ekki er það laust sem skrattinn heldur.`` --- Ekki er það laust sem skrattinn heldur, sagði hv. þm. á sínum tíma og ég er helst á því að hann hafi í þessu tilviki átt ekki síst við Alþfl., en hann er aðili að núv. ríkisstjórn og hefur verið mikill málsvari þessa dæmalausa auðlindaskatts. En Alþfl. vildi mjög gjarnan halda því fram að þeir hefðu komið þessu öllu á en svo var ekki. Þetta var sameiginlegt mál stjórnarflokka í þáv. ríkisstjórn og hafði langan aðdraganda. Ég ætlaði að vitna í fleiri þingmenn, hæstv. forseti, en þessar umræður eru svo langar og það er ekki þægilegt að finna það sem sagt er, en hv. þm. Halldór Blöndal, núv. landbrh., sagði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þetta er nú satt að segja hálfgerð fimmáraáætlun eins og hjá Jósef Stalín sáluga á sínum tíma, sem fór nú eins og hún fór, og næsta ömurlegt að þessi hugsunarháttur skuli gægjast fram hér á Alþingi á því herrans ári 1990, en lýsir auðvitað því sem hér er verið að gera. Það er verið að leggja á auðlindaskatt öðrum þræði til þess að reyna að hafa stjórn á byggð í landinu, sem ekki gengur, og svo öðrum þræði til þess að reyna að afla fjár í eyðsluhít ríkissjóðs sem er auðvitað næsta skrefið.`` Þá vitum við það að e.t.v. hafði hv. þm. rétt fyrir sér og átti ég nú ekki von á því að það væri sannmæli sem hann sagði vorið 1990. Ég hef ekki farið svo óvirðulegum orðum um ríkissjóð að kalla hann eyðsluhít. Það er hins vegar ljóst að núv. ríkisstjórn og núv. stjórnarflokkar eru nú að flytja frv. þess efnis að þessir peningar verði notaðir í ríkissjóð. Það segi ég ekki með þeim orðum að það sé mjög slæmur sjóður. Hann er nauðsynlegur og það þarf að afla til hans tekna. Hæstv. ráðherra Halldóri Blöndal hefur tekist að standa við orð sín þó að þessi orð hafi ekki verið sögð í þeim tilgangi á þeim tíma. En hæstv. núv. sjútvrh. hafði líka á þessu máli skoðun og vitna ég enn á ný í það sem hann skrifaði í Morgunblaðið 28. apríl 1990, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú er hins vegar tekin í flýti ákvörðun um að gjörbreyta fyrirkomulagi fiskveiðiskipunar og tengja hana nýjum sjóði sem á að hafa það tvíþætta hlutverk að vera annars vegar fyrsta skref að auðlindaskatti og hins vegar verkfæri til geðþóttaákvarðana og mismununar.`` Þá höfum við skoðanir tveggja hæstv. ráðherra og eins virðulegs þingmanns, sem því miður á ekki lengur sæti hér á Alþingi, en voru fulltrúar Sjálfstfl. á þeim tíma. Þeir töldu að Hagræðingarsjóðurinn á sínum tíma væri fyrsta skrefið til auðlindaskatts. Ég var því ekki sammála og ég endurtek það að ég tel þá breytingu, sem nú er gerð, ekki vera þess eðlis að hægt sé að kalla það auðlindaskatt, en hins vegar er hér um að ræða skattheimtu í ríkissjóð og því verður eigi mótmælt, hv. þingflokksformaður Alþfl.  Þannig stendur þetta mál að hér er sem sagt lagt til að breyta þessu og gengur einfaldlega út á það að nota peningana fyrir Hafrannsóknastofnun. Ég hlýt að spyrja: Eru þær aðstæður í íslenskum sjávarútvegi í dag að hann hafi sérstaka burði til þess að fara að greiða allan kostnað Hafrannsóknastofnunar, jafnvel þó að nokkur aukning sé á starfsemi stofnunarinnar sem er aðeins lítið brot af þessum miklu fjármunum? Hæstv. sjútvrh. sagði áðan að hann gerði alveg eins ráð fyrir því að nauðsynlegt yrði að úthluta loðnuskipunum sérstökum heimildum úr sjóðnum á árinu 1991--1992, en hann sagði áðan að opnað væri fyrir það með ákvæði til bráðabirgða og ég skil það því svo að þessar tekjur, sem ríkissjóður á að fá af þessum veiðiheimildum á næsta ári, taki til fiskveiðiársins 1992--1993. Ég sé að hæstv. ráðherra nikkar þannig að ég hef ekki misskilið hann eins og hæstv. viðskrh. taldi að ég hefði gert hér áður. En þetta er út af fyrir sig góðra gjalda vert vegna þess að því miður ganga loðnuveiðarnar illa, vonandi verður þar á bót og veiðin glæðist þannig að þau skip geti staðið undir sér. En ef ekki rætist úr stendur hæstv. sjútvrh. frammi fyrir því að skerða heimildir fiskveiðiflotans á árinu 1991--1992 og úthluta því til loðnuflotans. En með því að þarna er gert ráð fyrir að þessar heimildir Hagræðingarsjóðs með ákvæði til bráðabirgða bætist við flotann í heild sinni, þá er það eins og hæstv. ráðherra tók fram áðan, inn og út, þannig að um nettóskerðingu væri ekki að ræða, ef ég hef skilið hann rétt. Hins vegar er það svo að það er ekki sérstaklega bjart í íslenskum sjávarútvegi um þessar mundir og á ég þá ekki eingöngu við árið í ár og næsta ár. Það er því miður þannig að ástand fiskstofnanna er almennt fremur slæmt og það er alveg ljóst að það mun þurfa að takmarka veiðarnar mjög verulega vegna þess að það er enginn sterkur árgangur sem virðist vera á leið inn í þorskstofninn sérstaklega. Því vaknar sú spurning hvort ekki sé líklegt að fiskveiðiflotinn þurfi á öllu sínu að halda jafnframt á árinu 1992--1993. Ég get út af fyrir sig vel fallist á það þegar svo árar í sjávarútvegi sem nú að þá komi til álita að viðurkenna það í verki með því að segja sem svo að við ráðum ekki að öllu leyti við þetta hlutverk sem þarna var ætlað við þær aðstæður sem þá voru. Menn verða að sjálfsögðu að geta breytt til ef nýjar aðstæður skapast. Hins vegar tel ég að ekki sé það hægt að öllu leyti a.m.k. því ég á von á að upp komi tilvik í byggðamálum sem ekki verður komist hjá að taka á. En það er mikilvægara en margt annað að það verði nægilegt fjármagn nú á næstunni til að úrelda fiskiskip. Ekki endilega með þeim hætti að sjóðurinn kaupi þau heldur jafnframt með þeim hætti að útgerðaraðilar geti fengið stuðning til þess að leggja niður fiskiskip og sameina veiðiheimildir. Það er vissulega rétt að gert er ráð fyrir því að auka þá möguleika með þessu frv. En það er ekki nóg að auka þessa möguleika ef fjármagn er ekki fyrir hendi. Því að um leið og opnaðar eru frekari heimildir til að hækka styrkveitingar til úreldingar fiskiskipa er dregið úr tekjum sjóðsins. Því að sjálfsögðu var gert ráð fyrir því að fyrir megnið af þeim aflaheimildum, sem færu til byggðarlaganna, yrði greitt fullt verð. E.t.v. eitthvað lægra í einhverjum tilvikum en að mestu leyti fullt verð á þeirri forsendu að það er mikil eftirspurn eftir slíkum aflaheimildum og markaðurinn býður upp á að fiskiskip mundu verða tilbúin að kaupa slíkar aflaheimildir á allháu verði þótt ég vilji alls ekki fullyrða að það væri á fullu markaðsverði í hverju tilviki. Það færi að sjálfsögðu eftir aðstæðum hverju sinni, t.d. hvort viðkomandi byggðarlag hefur aðstæður til að kaupa fiskinn mjög háu verði. Vegna þess að auðvitað þyrfti viðkomandi fiskiskip að fá ekki aðeins fyrir veiðikostnaði heldur jafnframt fyrir það gjald sem greitt er fyrir veiðiheimildirnar.  En nú er það svo að uppi eru tvær stefnur í því hvernig rétt sé að vinna að úreldingu fiskiskipaflotans. Annars vegar sú stefna, sem útvegsmenn hafa aðhyllst, að það beri að gera eingöngu á milli aðila í útvegi. Hins vegar sú stefna að réttara sé að gera það með einum sjóði, Úreldingarsjóði eða Hagræðingarsjóði, sem kaupi til sín skipin fyrir þá fjármuni sem hann hefur og aflaheimildirnar renni til útvegsins í heild síðar meir. Þeir sem eru á móti því að færa aflaheimildir á milli skipa ættu að öðru jöfnu að aðhyllast þau sjónarmið að rétt sé að gera þetta í einum sjóði. Þannig taki sameiginlegur sjóður sjávarútvegsins á málinu og allt sem til fellur gangi til hans og síðan renni það til heildarinnar í þeim hlutföllum sem aflaheimildirnar eru. Það er hins vegar ekki svo einfalt að hægt sé að leysa það með þeim hætti vegna þess að í mörgum tilvikum er um þau mál að ræða að menn vilja sameina aflaheimildir á einum stað og eru þess vegna ekki tilbúnir til að láta skipið af hendi til heildarinnar. Vilja þess vegna leysa sín mál sjálfir. Þar af leiðandi hefur verið talið nauðsynlegt að fara báðar leiðirnar. En ef menn eru á móti því að færa aflaheimildir á milli skipa hljóta menn að vera með því að starfrækja sterkan Úreldingarsjóð. Nema menn séu þá bara á móti því að það sé hagrætt í íslenskum sjávarútvegi og það beri að reka öll þessi skip með einum eða öðrum hætti og halda þeim til veiða hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Það er nú ekki mikil skynsemi í því og það verður ekki til þess að hækka ráðstöfunartekjur landsmanna. Hæstv. forseti. Ég hef farið nokkuð yfir þetta mál, hvernig það er til komið og það er alveg ljóst að það er hluti af löggjöfinni um stjórn fiskveiða, það er hluti af því fiskveiðistjórnunarkerfi sem hér er við lýði og breytingar á þessari löggjöf varða þess vegna málið í heild. Hæstv. núv. sjútvrh. sagði, með leyfi hæstv. forseta, í nefndri grein í Morgunblaðinu á sínum tíma þegar þetta mál kom upp: ,,Í þessari viku hafa farið fram víðtæk hrossakaup milli stjórnarflokkanna um þetta mikilvægasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar. Segja má að sjútvrh. hafi tekið þann kost að skattleggja vel rekin útgerðarfyrirtæki til þess að framlengja líf ríkisstjórnarinnar um nokkra mánuði.`` Það var ekki svo að verið væri að reyna að framlengja líf þeirrar ríkisstjórnar eða sérstaklega verið að reyna að halda Alþfl. inni í henni. Hins vegar var verið að reyna að leysa ákveðið úrlausnarefni sem var ágreiningsmál í þjóðfélaginu og jafnframt ágreiningsmál á milli flokkanna í þáv. ríkisstjórn. Það er alveg ljóst að það voru ekki allir sammála um þessa hluti, en menn komust þó að niðurstöðu og leystu málið. Og það er alveg ljóst að þetta varð m.a. til þess að þokkalegt samkomulag tókst um málið og ég tel það hafa verið afar mikilvægt að það tókst að afgreiða þessi frv. vorið 1990. Eða halda menn að betra hefði verið að hafa þessi mál hér til umfjöllunar á þinginu 1990--1991 í aðdraganda kosninga? Ég óttast að það hefði ekki verið mjög heppilegt. Ég var þá m.a. ásakaður fyrir að hafa ekki haft samráð um þetta mál við þáv. stjórnarandstöðu. Það má vissulega halda því fram að stjórnarandstaðan hafi ekki komið mikið að því máli. Það kom hins vegar fram í frv. til laga um stjórn fiskveiða að það stæði til að setja þennan sjóð á stofn og frv. um þetta mál hafði verið flutt. En hvað sem svo má um það segja, þá er þetta mál nú hluti af fiskveiðistjórnunarkerfinu. Það stendur í þeim lögum að það skuli hafa samráð við sjútvn. Alþingis um endurskoðun þess máls. Það samráð var ekki haft að því er þetta mál varðar sem ég tel vera hluta af heildinni. Og það hefur líka verið ákveðið af núv. stjórnarflokkum að halda stjórnarandstöðuflokkunum utan við endurskoðun laganna nema þá með þeirri aðstöðu sem þeir hafa innan sjútvn. þingsins, þ.e. með öðrum hætti en var haft áður. Ég er ekki að segja að það megi ekki breyta til en ég tel það óráð að efna til endurskoðunar á þessari löggjöf án aðildar flokkanna í landinu og ég tel það jafnframt vera mikið óráð að efna til þess nú að breyta þessari löggjöf um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Ég tel að það muni valda meiri andstöðu við núv. skipan mála og verða til þess að fleiri gallar muni koma í ljós við þá skipan sem nú er og auðvitað ber að viðurkenna að það eru gallar á þeirri skipan sem nú er. Það geta ekki bara verið kostir í svo mikilvægum málaflokkum. En vandinn er hins vegar sá að finna einhverja þá skipan sem gallaminni eða gallalaus getur talist og það held ég að sé ekki hægt. En það verður hins vegar að mínu mati að vera til einhver neyðarventill sem hægt er að grípa til ef þær aðstæður skapast í byggðarlögum sem ég hef áður lýst. Það var krafa margra þingmanna hér á Alþingi. Það var krafa margra byggðarlaga í okkar þjóðfélagi og á þessa kröfu var hlustað og eftir henni tekið og það var í þeim anda sem þessi löggjöf var sett. En mér heyrist og ég sé að hæstv. núv. ríkisstjórn ætlar að hafa þessa kröfugerð að engu og láta sig hana engu skipta. En þá vil ég biðja marga hv. stjórnarþingmenn, kannski ekki síst þingmenn Alþfl., sem hafa sumir hverjir gagnrýnt þessa löggjöf harðlega á þeirri forsendu að hún taki lítið tillit til smærri byggðarlaga, að athuga sinn gang. Og ég bið ekki síst þingmenn sem hafa rekið sína kosningabaráttu sérstaklega með tilliti til þessa máls að athuga nú sinn gang alveg sérstaklega. Ég er ekki viss um að þeir geri sér alveg grein fyrir því hvað þeir eru hér að fara og hvað þeir eru hér að styðja því að ég býst við því að það séu fleiri sem geta misskilið mál en þingmenn sem eru í stjórnarandstöðu. Ég hugsa að það geti jafnvel komið fyrir þingmenn sem styðja núv. ríkisstjórn að þeir misskilji eitt og annað og má vera að einhverjir þeirra hafi ekki alveg skynjað hvað hér er á ferðinni. Það er a.m.k. ekki mark á þessu takandi nema það sé þá sýnt í verki að það standi til að efla möguleika Byggðastofnunar til að koma hér að málum.  Hér hefur verið flutt gagnrýni á starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs, á starfsemi Hlutafjársjóðs og á starfsemi Byggðasjóðs. En svo kemur fram í þessu frv. að það sé mun eðlilegra að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum, og þá væntanlega sjóðum eins og Atvinnutryggingarsjóði eða Hlutafjársjóði, sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu. Þá vitum við það. Ég vænti þess að a.m.k. hæstv. forsrh. lesi þessa greinargerð áður en hann talar í morgunútvarpið næst. Ég vil því lýsa andstöðu minni og míns flokks við þetta frv. Við teljum þetta vera eitt af því alvarlegasta sem hefur komið frá hæstv. núv. ríkisstjórn og við biðjum hana um að íhuga málið betur og gefa góðan tíma til umfjöllunar um málið, enda liggur ekkert á. Það á ekki að byrja að taka þessar aflaheimildir til Hafrannsóknastofnunar fyrir haustið 1992 og þess vegna getur þetta vel beðið vorsins.

Loðnuskipin.

Já, við skulum taka það sérstaklega út úr, hæstv. sjútvrh., það er lítið mál og við getum gert það í nefnd og ég skal gjarnan styðja þig í því að koma þeirri breytingu fram með sama hætti og hæstv. núv. sjútvrh. studdi það ágæta mál á síðasta þingi, enda hafði hann fullan skilning á því og misskildi ekkert í því, hv. þingflokksformaður Alþfl. Hér er um mjög stórt mál að ræða sem varðar endurskoðun á fiskveiðistefnunni og við munum því gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að þetta mál nái fram að ganga óbreytt. Ég hefði skilið ef hæstv. sjútvrh. teldi að aðstæður í íslenskum sjávarútvegi væru með þeim hætti að sjávarútvegurinn og veiðiskipin þyrftu á þessu að halda og þau gætu ekki lagt til þessara mála. Ég hefði viljað hlusta á þau sjónarmið, sérstaklega að það væri ekki hægt að taka þetta allt til þessara þarfa vegna almennra erfiðleika í sjávarútveginum.

Þeir fá það á þessu ári.

Það veit ég, hæstv. sjútvrh., en það kemur ár eftir þetta ár eins og ég veit að við gerum okkur báðir grein fyrir. Og hæstv. núv. forsrh. leggur mikið upp úr því að vera ekki að hugsa til skamms tíma. Ég sé að hann ætlar á næstu spástefnu að tala um Ísland næstu átta árin. Ekki veit ég hvort í þessu felst að hæstv. forsrh. trúi því að hann verði við völd á Íslandi næstu átta árin. En það ber vott um að hann vill hugsa í mörgum árum og í þessu máli er ég a.m.k. sammála því að það þarf að hugsa í mörgum árum og það má ekki verða hér slys. Það væri mikið slys ef þessi löggjöf yrði eyðilögð og það væri mikið slys ef hér yrði tekinn upp auðlindaskattur samkvæmt tillögu þingflokksformanns Alþfl. Við eigum að standa saman til að koma í veg fyrir slík slys. Því það mun verða dýrkeypt fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenska þjóð. Ég hef, virðulegur forseti, eytt nokkuð löngu máli í þetta mál. Ég vænti þess að ekki verði litið svo á að ég sé með því að tefja framgang málsins með einum eða öðrum hætti. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að það gangi til nefndar. En ég vil taka það skýrt fram að ég mun sem nefndarmaður í þeirri nefnd vilja ræða þetta mál við mjög marga aðila áður en nefndin afgreiðir það frá sér þannig að það sé alveg skýrt. Þetta er mál sem þarf að ræða við alla hagsmunaaðila í landinu. Það þarf jafnframt að ræða það við fulltrúa byggðanna í landinu og það mun taka nokkurn tíma. Þannig að ég vænti þess að hæstv. ríkisstjórn ætlist ekki til að þetta mál fái skjótan framgang hér á Alþingi. Ég held að það væri miklu betra fyrir hana að fresta þessu máli, sérstaklega með tilliti til þess hvernig nú stendur á í sjávarútveginum og vera ekki að eyða tíma þingsins í umræður um það og láta það bíða þar til við sjáum betur hvernig menn komast fram úr þeim miklu erfiðleikum sem nú eru fyrir dyrum. En það er alveg sjálfsagt að vinna að því að hæstv. sjútvrh. fái heimild til að koma til móts við loðnuskipin um leið og ljóst er hvaða áfall getur verið þar á ferðinni. En við skulum vona að þar verði ekki um neitt áfall að ræða því það þolir íslenskt þjóðarbú mjög illa, að fá ekki eðlilega loðnuvertíð. En ef loðnuskipin þurfa ekkert þá veit ég að flotinn í heild þarf á því að halda að fá meiri fiskveiðiheimildir. Og það veit ég að allur þingheimur skilur. Ég tel það mikilvægara að sjávarútvegurinn fái þokkaleg rekstrarskilyrði en að ríkissjóður sé rekinn með 500 milljónunum meira eða minna í greiðsluhalla. Ég er ekki fyrir það að ríkissjóður sé rekinn með miklum greiðsluhalla og ég skil vel áhyggjur hæstv. fjmrh. í þeim efnum. En það er fleira sem þarf að reka í þessu landi en ríkissjóð. Það mætti stundum vera meiri skilningur á því. Það þarf nefnilega líka að reka íslenskt atvinnulíf. Og þetta frv. sýnir ekki mikinn skilning á þeim þörfum.

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs þegar fundi var fram haldið í dag um eittleytið og innti hæstv. forseta eftir því hvort forsrh. væri væntanlegur til þingfundar. Ég hlýt að spyrja hæstv. forseta hvað hafi frést af ferðum hæstv. forsrh. þar sem mér býður í grun að nú fari senn að styttast í fundarhaldinu í dag og ég hafði lýst áhuga á því að eiga orðastað við hæstv. forsrh., hvort forseti hafi af honum fregnað eða hvort okkur beri að túlka fjarveru hans sem svo að hann hafi ekki áhuga á því að koma og sinna þingskyldum í dag þar sem mér er ekki kunnugt um að hæstv. forsrh. hafi fjarvistarleyfi. Ef forseti gæti upplýst mig á meðan ég bíð.

Já, forseti lét kanna það og hæstv. forsrh. var því miður upptekinn og gat ekki komið hér fyrr í dag en hafði ætlað sér að reyna að koma síðari hluta dagsins. En forseti sér að hann er ekki enn þá komin. Síðast þegar forseti lét kanna málið þá var hann upptekinn á fundi. En að sjálfsögðu getur forseti gert tilraun til að athuga hvort forsrh. getur komið áður en við ljúkum þessum fundi. Það var reyndar gert ráð fyrir því að vera hér til klukkan fjögur en klukkan er að verða hálf fimm. Það er forseta að meinalausu að halda áfram ef því er að skipta. Meiningin núna var að leyfa hæstv. fjmrh. að mæla fyrir litlu frv. sem ekki var gert ráð fyrir að miklar umræður yrðu um eða jafnvel engar, þannig að hægt yrði að koma því frv. til nefndar með atkvæðagreiðslu á næsta fundi.

Ég þakka hæstv. forseta svörin og tek þau góð og gild. Mér er fullkomlega ljóst að það er ekki á valdi hæstv. forseta að breyta því úr því að hæstv. forsrh. kemur því ekki við eða vill ekki mæta til þingfundar. Ég mun ekki heldur gera neinar kröfur um að fundur verði lengdur í dag umfram það sem samkomulag hafði áður tekist um, en hlýt þess vegna að áskilja mér rétt til að taka þetta mál upp á nýjan leik með einhverjum hætti. En ég vil af þessu tilefni, úr því að ekki gefst færi á því, beina máli mínu til hæstv. forseta vegna þeirra ummæla sem hæstv. forsrh. lét falla um Alþingi og, með leyfi forseta, vitna í þær setningar sem beint snúa að þinginu og okkur þingmönnum sem starfsmönnum hér. Ég óska eftir því að hæstv. forseti íhugi þessi ummæli og það með hvort ástæða sé til einhverra aðgerða af hálfu forseta fyrir hönd okkar þingmanna í því sambandi. Í morgunútvarpi í morgun sagði forsrh. m.a. í framhaldi af því að hann hafði lýst þeirri ákvörðun sinni að halda áfram að ræða opinskátt um ýmis mál, með leyfi forseta: ,,Ég ætla ekki að falla í þetta klúbbástand sem var þarna niðri í þingi.`` Fréttamaður spyr: ,,Var klúbbástand þar?`` Hæstv. forsrh. svarar: ,,Afskaplega mikið klúbbástand og er reyndar að hluta til enn. Það kom mér mest á óvart eftir að ég kom úr borgarstjórninni að svona ábyrgðarkenndin er dálítið öðruvísi og ekki alveg eins mikil eins og var til að mynda á borgarstjórnarfundum. Þetta er meira svona eins og fundur í gagnfræðaskóla eða slíku. Svona uppákomur bera það með sér að menn eru að velta því fyrir sér hvort þeir geti unnið daginn og hvort þeir geti nú verið sniðugir þennan daginn og hinn.`` Þetta er samkvæmt vélritun á hljóðupptöku af viðtali við hæstv. forsrh. í morgun, hans óbreytt orð sem var útvarpað yfir þjóðina um þessa stofnun, metnað manna til góðra verka hér innan dyra og það ástand og andrúmsloft sem hér ríkir. Í garð okkar fyrrv. ráðherra falla þessi ummæli, með leyfi forseta, í sama viðtali: ,,Það eru þarna nokkrir ráðherrar úr fyrri stjórn sem eru með svona fráhvarfseinkenni. Og ég held að það sé út af fyrir sig eðlilegt, það þarf að gefa þeim tíma til að jafna sig á því að þeir eru ekki lengur við völdin. Þeim er það bersýnilega afskaplega óljúft og eru órólegir og geta ekki alveg tekið þátt í venjubundnum störfum.`` Ég endurtek, ,,og geta ekki alveg tekið þátt í venjubundnum störfum. En það hlýtur að lagast. Það gerir það jafnan þegar menn hafa jafnað sig.`` --- Mér heyrist hæstv. fjmrh. hlæja og ber þá vel í veiði. Af því að mér er ekki hlátur í hug, hæstv. fjmrh. Það hefur kannski verið af öðru, betur að svo væri, ekki þessum ummælum hæstv. forsrh. Var hæstv. fjmrh. að hlæja að ummælum forsrh. um þingið? Um fyrrv. ráðherra?  En, virðulegur forseti, mér er alls ekki hlátur í hug. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég ætlast til þess metnaðar fyrir hönd okkar þingmanna yfir höfuð, allra sem hér sitjum, a.m.k. 62, sem hér eiga sæti á þessu Alþingi, að menn taki svona ummæli alvarlega sem látin eru falla með þessum hætti utan þings. Og það bætir ekki úr skák að hæstv. forsrh. skuli ekki sjá sóma sinn í því að mæta til þingstarfa í dag og vera maður til að standa fyrir þessum orðum. Ég fer fram á það, virðulegur forseti, að forseti fari yfir þá umræðu sem varð í morgun í Ríkisútvarpinu --- og ég er tilbúinn til að afhenda hæstv. forseta mitt eintak með útskrift af ummælunum --- og ég óska eftir að forseti íhugi með hvaða hætti er eðlilegast að taka á þessu máli, halda því áfram hér í þinginu annaðhvort á næsta fundi eða við eitthvert það tilhlýðilegt tækifæri sem ég held að hljóti að þurfa að gefast. Það getur ekki gengið svo til að samskipti hæstv. forsrh. og Alþingis verði áfram með þessum hætti sem hér er boðið upp á.

Ég þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir þetta plagg. Þannig er nú aðstaða forseta að hún hefur hvorki haft tækifæri til að hlusta á morgunfréttir, hádegisfréttir, eftirmiðdagsfréttir eða neitt þar á milli eða kvöldfréttir undanfarna daga svo það eru nýmæli fyrir hana að geta lesið fréttirnar af blaði. Forseti hefur reynt að leggja sig fram um að setja sig ekki í dómarasæti hér á forsetastóli og vill skilja það svo að hv. 4. þm. Norðurl. e. hafi áhuga á að eiga orðastað við þann sem mælti þessi orð sem hann var að skýra hér frá. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram að það er ekki vegna þess að hæstv. forsrh. hafi ekki haft hug á að koma hér á fund í dag eða ekki viljað koma hér á fundinn, hann fékk þessi skilaboð en eins og ég var búin að skýra frá var hann upptekinn á lokuðum fundi þegar ég hafði síðast samband og gat þess vegna ekki komið. En eins og ég skýrði jafnframt frá er ég tilbúin að kalla eftir honum núna ef menn vilja fresta fundi og bíða eftir því. Annars verður það tækifæri að koma síðar. Og forseta sýnist að hv. 4. þm. Norðurl. e. sé sammála um það. Þá er þetta væntanlega fullnægjandi svar við þessum tilmælum hv. þm.

Frú forseti. Ég er að sjálfsögðu ánægður með þá yfirlýsingu frú forseta að hún muni sjá til þess að hæstv. forsrh. verði viðstaddur á morgun þannig að við getum átt orðastað við hann því það er sannarlega ástæða til að eiga við hann orðastað út af þeim ummælum sem hann viðhafði í morgunþætti Rásar 2 í morgun. Frú forseti hlýtur að verða að setja ofan í við hæstv. forsrh. Hann hefur með tali sínu óvirt þessa stofnun sem frú forseti hefur verið kjörin til að veita forstöðu. Því er óhjákvæmilegt að fylgja þessu máli eftir.

Hæstv. forseti. Ég tek undir beiðni hv. 4. þm. Norðurl. e. um að fá að eiga orðastað við hæstv. forsrh. út af þeim orðum er hann lét falla á Rás 2 í morgun. Ég mun teljast einn af þeim nemendum í gagnfræðaskólanum sem hæstv. forsrh. vitnar til og ég tel alveg nauðsynlegt að fá að eiga orðaskipti við formann nemendaráðs. Það er ýmislegt fleira heldur en það sem hér hefur komið fram sem kom fram í því viðtali sem snýr að mér persónulega þar sem persónulegar árásir á mig úr munni hæstv. forsrh. halda áfram. Ég tel því alveg óhjákvæmilegt að taka undir þessa beiðni hv. þm. og fagna því að þetta mál verði tekið hér upp á morgun.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að vilji manna stendur til þess að ræða við hæstv. forsrh. um framkomu hans gagnvart þinginu. Ég vil bæta við þau tilefni, sem hér hafa verið gefin upp fyrir þessari ósk, þeim ummælum hæstv. forsrh. í garð okkar þingmanna sem tókum þátt í umræðunni um byggðamál. Þar lét hæstv. ráðherra þau orð falla að hann hefði í upphafi umræðu, sem hefði staðið í þrjá sólarhringa, sagði hann reyndar, haft fyrir framan sig minnisblað og ætlað að skrifa niður allar þær hugmyndir og tillögur sem ræðumenn kæmu fram með í byggðamálum. Hann lét svo um mælt í fyrrakvöld að blað hans væri enn autt. Með öðrum orðum að þingmenn, sem hefðu tekið þátt í þessari umræðu, sem voru fjölmargir úr öllum flokkum, höfðu að hans mati ekkert til málanna lagt, engar tillögur og engar hugmyndir. Þetta eru mjög alvarleg ummæli í garð þingmanna og ég fer fram á það, virðulegur forseti, að þetta tilefni verði líka til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tryggingagjald. Samkvæmt þessu frv. er lagt til að gerð verði breyting á lögunum um tryggingagjald þannig að fjmrh. geti ákveðið að þeir aðilar sem innheimta staðgreiðslu tekjuskatts skuli jafnframt annast innheimtu tryggingagjalds en ekki eingöngu þeir sem eru svokallaðir innheimtumenn ríkissjóðs. Sparnaður af þessari breytingu er áætlaður verða a.m.k. 11 milljónir kr. á ári. Ég legg til, virðulegur forseti, að þetta mál verði sent hv. efh.- og viðskn. og til 2. umr.