Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1173, um rekstur Hörpu, tónlistar- og ráðstefnuhúss, frá Pétri H. Blöndal.

Forseti vill láta þess getið að 2. dagskrármálinu, sérstakri umræðu, verður frestað um eina klukkustund, til kl. 16.30.

Virðulegi forseti. Í gær og í dag höfum við verið að fá fregnir af því hvaða afleiðingar verkfallsaðgerðir hafa á ýmsar stofnanir landsins og samfélagið í heild. Í gær greindu ljósmæður frá því að ríkisvaldið hefði í á fimmtu viku ekki sýnt neina viðleitni til þess að mæta kröfum þeirra og þessi hópur er látinn standa ásamt félögum sínum og öðrum hópum í BHM í verkfallsaðgerðum án þess að talað sé við þá svo dögum skipti. Þetta vekur mér gríðarlegan ugg og mér finnst staðan í kjaramálunum í dag vera þannig að stefnir í mjög mikið óefni og mér finnst menn ekki sýna neina forustu í því að koma til móts við þessa hópa og laga stöðuna. Ríkið er ekki bara beinn viðmælandi hópa eins og BHM t.d. um launin sjálf, kaup og kjör, heldur getur ríkið líka með svo mörgum hætti komið til móts við þá og bætt lífskjör þeirra með óbeinum aðgerðum. Til dæmis er ein krafa BHM sú að endurgreiðslubyrði námslána verði lækkuð. Það eru líka gerðar kröfur um að ódýrara verði að koma sér upp þaki yfir höfuðið og lífskjör er hægt að bæta með svo mörgum öðrum hætti. Það er kallað eftir slíkum aðgerðum samhliða hækkun launa. Nú eru þrjár vikur eftir af þessu þingi til þess að bregðast við þessum kröfum en ekkert slíkt er á borðunum. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki sé til skoðunar hjá honum og ríkisstjórninni að svara kröfum um óbeinar aðgerðir til þess að bæta lífskjör þessara hópa og við getum þá nýtt tímann sem er til loka þingsins til þess að klára slík mál.

Forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af stöðu mála. Það er allt í hnút, bæði á almenna markaðnum og í viðræðum við ríkið, það hefur því miður lítið þokast og menn hafa vísað deilum til sáttasemjara sem hefur ekki náð að miðla málum. Við höfum rætt það áður í þessum þingsal, það hefur mikið borið í milli. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu verið reiðubúin til þess að ræða ýmsar hliðar þessarar vinnu, þar með talið að beita opinberum aðgerðum til að koma til móts við þær kröfur og væntingar sem uppi eru, og við höfum átt fjölmarga slíka fundi. Síðast átti ég slíkan fund í dag, þannig að það er mikill misskilningur ef menn halda að ráðherrar í ríkisstjórninni sitji hjá og bara bíði og voni, það er svo langt í frá. Hins vegar stöndum við sameiginlega frammi fyrir því stóra álitamáli hvernig við getum fært launþegum landsins raunverulegar kjarabætur sem endast. Áhersla okkar hefur verið á það að samhliða því að gera nýja kjarasamninga verði verðbólgunni haldið í skefjum og styðja þannig við frekari kaupmáttaraukningu. Kaupmáttaraukning á síðustu tólf mánuðum var á Íslandi einhver sú mesta sem mælst hefur í Evrópu. Það var á grundvelli þess að verðbólgan fór niður undir um 1% og hefur verið þar síðastliðna mánuði. Það er gríðarlega sterkur grunnur til þess að byggja á og ég ætla áfram að vera bjartsýnn á að til séu lausnir sem við getum þróað og fundið í þessari samningalotu, bæði ríkið sem beinn aðili að viðræðunum og ríkið sem þátttakandi í að styðja við stöðugleika og frið á vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Þegar svona staða er uppi eins og nú er þá hljótum við að hafa áhyggjur af því að ríkisstjórnin komi ekki með neinar aðgerðir sem geri að verkum að kjör þessara hópa lagist með einhverju móti. Við erum að brenna inni á tíma hér á Alþingi. Við eigum eftir um þrjár vikur á þessu þingi samkvæmt áætlun og okkur er naumt skammtaður tíminn og hingað kemur ekkert inn þannig að ekkert bendir til þess að ríkisstjórnin ætli að koma fram með nokkurn skapaðan hlut sem geti bætt kjör þessara hópa með óbeinum aðgerðum. Virðulegi forseti. Ég hef líka áhyggjur af þeim málflutningi sem sýknt og heilagt kemur upp hjá ríkisstjórninni og forustumönnum hennar um að það séu alltaf þeir sem lægstu tekjurnar hafa og lægri millitekjurnar sem þurfi að axla ábyrgð á því að halda verðbólgu í skefjum, þegar menn gera alls ekki slíkar kröfur til þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Þessir tónar heyrast ekki þegar laun þeirra eru hækkuð. 
             Virðulegi forseti. Þeir sem lægstu hafa launin kalla eftir því að fá lífskjarabætur vegna þess að þeir þurfa þær ef þeir eiga að hafa það af í þessu landi.

Virðulegi forseti. Það var hv. þingmaður sem var að ljúka máli sínu sem stóð einmitt í þessum ræðustóli og krafðist þess að samið yrði við lækna um tugi prósenta í launahækkanir. Þá dugði lítið fyrir mig að koma hingað og benda á að meðaltekjur sérfræðilækna væru 1.350 þús. kr., vegna þess að hv. þingmaður krafðist þess að strax yrði gengið til samninga á grundvelli þeirra krafna sem þeir stilltu fram, annað væri algjörlega óþolandi. Það var ekki vandinn þá að ríkisstjórnin vildi standa fast við það sem í upphafi var boðið og láta reyna á það hversu lengi læknar mundu halda út í verkfalli. Vandinn var sá að við vorum að missa alla skurðstofur í landinu í lokun. Við hefðum nánast getað lokað Landspítalanum fyrir meiri háttar aðgerðum. Það var það sem við stóðum frammi fyrir þá. Ég vísa því algjörlega til föðurhúsanna að ríkisstjórnin leggist gegn því að lægstu laun hækki. Við ætlum að halda áfram á þeirri braut sem var mörkuð í fyrra, 

Herra forseti. Eins og komið hefur fram í fréttum hafa í kringum 200 sjúklingar greinst með lifrarbólgu og þeim standa einungis til boða lyf sem þykja úrelt bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Þau eru vissulega ódýrari í innkaupum, en aukaverkanir eru miklar og miklu minni svörun. Það kom líka fram að hluti þessa hóps er afar veikur og getur í rauninni ekki beðið. Nú er það svo að lifrarbólga C er einn algengasti lifrarsjúkdómur á Vesturlöndum og ein algengasta ástæða skorpulifur og lifrarbilunar og algengasta orsök lifrarígræðslu. Það kom fram hjá Sigurði Ólafssyni sem er yfirlæknir og sérfræðingur í meltingarsjúkdómum að honum þyki algjörlega óásættanlegt að fólk með lifrarbólgu C fái ekki tilskilin lyf og það eigi sér enga hliðstæðu í nágrannalöndunum. Nú er lyfjaafgreiðslunefnd farin að hafna umsóknum um sjúkrahúslyfin, þ.e. svokölluð S-merkt lyf, á grundvelli þess að ekki sé lengur svigrúm til þess á fjárlögum ársins í ár. Þetta er staða málsins þrátt fyrir að Ísland sé nú þegar eftirbátur nágrannaþjóðanna, sem lýsir sér fyrst og fremst í því að alvarlega veikir sjúklingar hér á landi njóta ekki sömu meðferðarúrræða og sjúklingar annarra þjóða og hafa því miður ekki gert um nokkurra ára skeið. Það er vissulega þannig og kom fram á fundi fjárlaganefndar í morgun þegar velferðarráðuneytið kom þar í heimsókn að S-merkt lyf verða innan fjárhagsramma enda engin ný lyf tekin inn. Það þýðir að nýrnasjúklingar, fólk með lifrarbólgu eða með krabbamein, fá ekki ný lyf sem þeim gætu annars staðið til boða. Nú er ég að tala um lyf sem tekin hafa verið í notkun annars staðar á Norðurlöndunum eða Bretlandi, ekki lyf sem við erum fyrst að prófa. Í ljósi umræðunnar um helgina og samtals okkar hæstv. ráðherra um ríkisfjármálaáætlun sem við áttum fyrir helgi þá langar mig til þess að spyrja ráðherrann hvort hann sé enn þá sannfærður um að búið sé að ná jafnvægi í S-merktum lyfjum, eða hvort hann taki undir með þeim sem ég vitnaði í 

Forseti. Það er ekki á borði fjármálaráðherrans að taka ákvörðun um hvaða lyf eru á innkaupalistanum sem S-merkt lyf, en það er hins vegar sjálfsagt að gera grein fyrir því að það hefur lengi verið vandi hvað varðar S-merktu lyfin að sjúkrahúsin hafa farið fram úr fjárheimildum. Hér segir hv. þingmaður að menn muni halda fjárlög á þessu ári vegna þess að ekki verði ný lyf tekin inn. Þá segi ég: Nei, menn munu halda fjárlög á þessu ári varðandi þennan lið vegna þess að menn eiga að halda fjárlög á hverju einasta ári varðandi slíka liði. Það er ástæðan. Ef verið er að bera undir mig þá spurningu hvort ég vilji að útveguð séu betri lyf fyrir þá sem hafa lifrarbólgu C þá segi ég: Já, ég vil endilega að við fáum sem allra best lyf fyrir þá sjúklinga og aðra sjúklinga sem þurfa á dýrum lyfjum að halda, við þurfum að gera við þá sem allra best á sama tíma og við höldum áætlun í ríkisfjármálunum. Sem betur fer hefur okkur auðnast á undanförnum árum að bæta í framlög til Landspítalans og við höfum getað haldið í við vöxt kostnaðar vegna S-merktra lyfja þrátt fyrir að við höfum haft stóru fjárlagagati að loka. Ætli við séum ekki með á þessu ári rúma 3 milljarða umfram það sem rann til Landspítalans þegar við tókum við árið 2013 og þar eru S-merktu lyfin. Þetta er flókinn málaflokkur. Það er ekki einfalt að taka einstök lyf og segja: Þetta er lyfið sem okkur vantar núna og afgreiða eitt lyf í einu, heldur þarf að hafa sérþekkingu til þess að meta heilt yfir hvar helst brennur í þessum málum. Því miður stöndum við frammi fyrir því sama og aðrar þjóðir: Við getum ekki keypt öll nýjustu, dýrustu lyfin við öllum mögulegum sjúkdómum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ástæðan fyrir því að ég ákvað að spyrja hann er sú að fjármunirnir eru undir fjármálaráðuneytinu komnir, velferðarráðuneytið óskar eftir fjármunum, Sjúkratryggingar óska eftir fjármunum, og það er fjármálaráðuneytið sem gefur á endanum græna ljósið. Það er alveg ljóst að hægt er að lengja líf sjúklinga, við vitum það, með því að bjóða upp á nýrri lyf en gert hefur verið. Ástæðan fyrir því að ég spyr hæstv. fjármálaráðherra er sú að við áttum samtal um akkúrat þetta varðandi ríkisfjármálaáætlunina sem hann lagði fram. Ráðherrann taldi að S-merkt lyf væru komin í jafnvægi og taldi ekki beinlínis þörf á, fyrir næstu árin sem hann lagði fram áætlun um, auknu fjármagni í þennan lið. Því er ég ekki sammála. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra því þetta er undir honum komið líka, ekki einungis heilbrigðisráðherra. Þess vegna finnst mér skipta máli hvaða leið hæstv. ráðherra vill fara, hvaða aðferð hann vill nota. Telur hann að það þurfi að auka fjármagn í þennan lið? Ég geri mér alveg grein fyrir því að hann 

Herra forseti. Í þeirri ræðu sem hv. þingmaður vísar til þá tók ég fram að við værum búin að ná utan um kostnaðinn vegna S-merktra lyfja og ég teldi ekki að kostnaðurinn væri vanáætlaður. Það hafði verið sérstakt vandamál að við höfum alltaf farið fram úr áætluðum kostnaði, t.d. þegar flokkur hv. þingmanns var í ríkisstjórn fórum við alltaf fram úr í S-merktu lyfjunum í raunverulegum kostnaði borið saman við það sem þingið hafði afgreitt.

Það eru níu mánuðir eftir af árinu.

Það er stjórnenda Landspítalans og þeirra sem bera ábyrgð á þessum málaflokki sérstaklega, sjúkrahússlyfjanna, að forgangsraða í þessum efnum. Þetta er faglegt úrlausnarefni. Það kemur ekki inn á borð fjármálaráðherrans að flokka lyf inn á svona lista. Það er alrangt sem hv. þingmaður segir að þetta sé með einhverjum hætti málefni fjármálaráðherra. Fjárheimildirnar eru afgreiddar af þinginu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir hálfsorglegt þegar menn koma hér 

Það gerði ég ekki.

Það er það sem hv. þingmaður er að segja. 

Rangt.

Forseti vill biðja þingmenn að halda sig við ræðustólinn þegar fyrirspurnir eru settar fram.

Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja að makrílfrumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra fari illa í þjóðina. Tæplega 30 þús. manns hafa þegar skrifað undir áskorun til forseta Íslands um að hann vísi málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Björt framtíð er algjörlega á móti þeirri leið sem hæstv. ráðherra leggur til í frumvarpinu þar sem fáum aðilum er gefinn veiðirétturinn sem þeir geta svo selt daginn eftir á opnum markaði. Virðulegi forseti. Af hverju í ósköpunum ætti ríkið að gefa frá sér verðmæti á þennan hátt? Það má vel vera að þörf sé á því að færa makrílinn í aflamark og kannski hefði þurft að gera það fyrr, en hvernig hæstv. ráðherra ákveður að gera það er ótrúlegt. Það er eins og stjórnvöld hafi ekkert lært af reynslu síðustu ára. Hver er meginvandi stjórnunar á fiskveiðum á Íslandi? Hann er sá að engin sátt er um greinina. Það er ekki sátt vegna þess að stjórnvöld hafa í gegnum tíðina verið að gefa kvóta á nákvæmlega þennan hátt, kvóta sem er svo hægt að selja daginn eftir og „kassa“ út. Það er ótrúlegt að ríkisstjórnin ætli enn eina ferðina að halda sig við þetta fyrirkomulag. Að sjálfsögðu er fólk brjálað yfir því. Við í Bjartri framtíð höfum sagt: Látum markaðinn keppa. Látum makrílkvóta á kvótaþing og látum útgerðirnar keppa um heimildirnar á samkeppnisgrundvelli. Þannig fáum við réttasta verðið fyrir aflaheimildirnar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, nú þegar tæplega 30 þús. manns hafa skrifað undir þessa áskorun til forseta Íslands, hvort honum sé ekkert farið að snúast hugur og hvort hann hafi ekki athugað 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að Björt framtíð sé á móti því að fara þessa leið. Þá væri í sjálfu sér áhugavert að heyra hvað Björt framtíð mundi vilja gera við álit umboðsmanns Alþingis frá því í fyrra þar sem hann sagði að allt frá árinu 2011 hefði verið skylt að hlutdeildarsetja makríl samkvæmt þeim lögum sem gilda á Íslandi. Samkvæmt þeim lögum hefði ríkisstjórninni verið í lófa lagið að setja reglugerð án aðkomu þingsins og hlutdeildarsetja makrílinn með stuðningi álits umboðsmanns Alþingis. Við töldum að sú leið væri ófær, m.a. vegna margvíslegrar óvissu í kringum makríllinn. Hann er auðvitað nýr stofn hér, hefur ekki verið hlutdeildarsettur, ekki gengið kaupum og sölum. Hann er á mikilli siglingu í gegnum lögsöguna. Verður hann hér í meira magni eða minna? Nú er sjórinn einni gráðu kaldari en í fyrra. Þýðir það að hann kemur ekki í ár? Hvað vill hv. þingmaður bjóða í slíkan kvóta þegar hún hefur ekki hugmynd um hvort makríllinn komi eða fari? Telur hv. þingmaður að það mundi skila miklum arði til þjóðarinnar? Það hafa útgerðir farið í mál við ríkið á grundvelli þess að ekki var hlutdeildarsett hjá síðustu ríkisstjórn eins og lög gerðu ráð fyrir. Séu menn á þeirri skoðun að það hafi verið og séu svona gríðarleg verðmæti í makrílnum af hverju í ósköpunum - hv. þingmaður getur kannski svarað því þótt hún eða hennar flokkur hafi vissulega ekki setið í ríkisstjórn á þeim tíma - fór ekki þáverandi ríkisstjórn og sótti alla þessa peninga sem þeir segja að séu nú fyrir hendi fyrir þann uppbyggingarfasa sem við þurftum svo virkilega á að halda á árinu 2010 og 2011? Getur hv. þingmaður svarað því? 

Virðulegi forseti. Það er reyndar ég sem er í hlutverki fyrirspyrjanda en ekki hæstv. ráðherra þannig að ég ætla að fá að sjá um spurningarnar. Hæstv. ráðherra hefur orðið tíðrætt um álit umboðsmanns Alþingis. Það er ágætisálit en það er ekki dómstóll, það er alveg á hreinu. Ef ráðherra telur það vera eitthvað órætt hvort auðlindin sé í eigu þjóðarinnar ætti ráðherrann að láta reyna á það fyrir dómstólum. Ég held að það væri farsælast. Hingað til hefur ekkert mál fallið. Ráðherrar hafa í gegnum tíðina tekið hlutdeildir í byggðakvóta og í alls konar vafstur og hingað til hefur ekkert mál fallið þannig, ekki einu sinni verið háð, að ríkið hafi ekki mátt gera við þann kvóta eins og því sýndist. Það er bara þannig. Þannig að ég skil ekki af hverju hæstv. ráðherra er eitthvað ragur við þetta. 

Virðulegi forseti. Ég hef heyrt það í þingsal hjá ýmsum hv. þingmönnum að menn telji það sé nú mikilvægt að framkvæmdarvaldið fari eftir þeim álitum sem frá umboðsmanni koma og í þessu tilviki er kannski réttast að spyrja hv. þingmann hvort umboðsmaður eigi ekki að njóta vafans í það minnsta. Hér var einnig gagnrýnt að ég spurði hv. þingmann spurningar. Það er nefnilega svo auðvelt að vera á móti ef menn stinga ekki upp á neinu öðru. Hér er sagt: Af hverju ekki uppboð? Ég fór mjög vel yfir það í inngangsræðu minni að þær þjóðir sem hafa farið uppboðsleiðina hafa allflestar, ef ekki allar, fallið frá henni m.a. vegna þess hversu alvarleg áhrif það hefur. Það þjappar saman allri útgerð á einn, tvo staði eða þrjá og núverandi ríkisstjórn vill tryggja fjölbreyttan sjávarútveg hringinn í kringum landið. Þess vegna finnst mér það sanngjörn spurning að spyrja þingflokk Bjartrar framtíðar: Eruð þið sem sitjið í þeim 

Herra forseti. Mig langar að taka upp þráðinn frá sérstakri umræðu í síðustu viku um jafnt aðgengi landsmanna að internetinu. Við píratar erum með þingsályktunartillögu þess efnis sem liggur núna inni í umhverfis- og samgöngunefnd og hefur verið svolítið tregt að hreyfa við henni þar, en við gerum okkar besta til að sjá hvort ekki sé hægt að finna einhvern flöt á því máli, sér í lagi í ljósi þess að nú er komin skýrsla frá starfshópi innanríkisráðherra sem heitir Ísland ljóstengt. Hv. þm. Haraldur Benediktsson fór fyrir þeim hópi. Þetta er mjög góð skýrsla og aðgerðaáætlanir þar til að tryggja að innviðirnir sjálfir sem tryggja netþjónustuna séu til staðar. Jafnframt er annað mjög gott sem kemur fram í skýrslunni, í fyrsta lið að aðgangur að háhraðafjarskiptatengingu verði grunnþjónusta sem standi öllum landsmönnum til boða óháð búsetu. Grunnþjónustuatriðið er mjög mikilvægt en í þessu hérna er talað um aðallega óháð búsetu. Ég sé ekki annað í skýrslunni þar sem kemur að tryggja það sem er kallað nethlutleysi sem er akkúrat vinkillinn sem við píratar höfum tekið sem þýðir að þegar maður er kominn með þetta grunnnet upp og hraðinn sem á að vera 100 megabæt á sekúndu 2020 sé til staðar, já, en að fjarskiptafyrirtækin geti ekki takmarkað hraðann á öðrum forsendum. Réttarstaðan verður að vera trygg. Þetta er það sem þingsályktunartillaga okkar pírata miðar að og segir í umsögn Póst- og fjarskiptastofnunar að sé fullt tilefni til að grípa til ráðstöfunar til að koma í veg fyrir þessa þætti og mikilvægt að Alþingi hugi að umræðunni um nethlutleysi í þessum efnum. Það er rosalega gott sem er í gangi, vinnan er byrjuð og það er byrjað að kalla þetta grunnþjónustu og fara í þá áttina. Ég 

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt úr umræðunni hér í síðustu viku um fjarskiptamál að það var almennur samhljómur í þingsal um mikilvægi þess að ljúka við uppbyggingu á fjarskiptanetinu sem og það að hér séum við að tala um grunnþjónustu alveg með sama hætti og við erum að tala um vegi sem við keyrum á um landið. Það er mjög mikilvæg niðurstaða sem er sameiginleg að mínu mati hjá þingmönnum hér. Og að því er núna unnið af hálfu stjórnvalda á grundvelli þessarar skýrslu sem hv. þingmaður nefndi. Því er ekki lokið, þ.e. að finna hvaða leiðir verða farnar, en viljinn stendur alveg skýr til þess að þetta verði gert. Og ég hef verið eindregið þeirrar skoðunar að hérna sé um að ræða eitt mesta frelsismál fólks til búsetu og vinnu hér í landi, að geta ráðið sjálft hvar það býr og geta stundað sína atvinnustarfsemi þaðan. Hér er um að ræða mjög mikilvægt mál sem er mikill vilji af hálfu þessarar ríkisstjórnar til að halda áfram með. Að sjálfsögðu fögnum við því öll að það fáist frekari stuðningur við slík mál í þinginu og að umræða sé góð í þinginu, en það er hins vegar ekki mitt verkefni að forgangsraða málum í nefndum, það er náttúrlega á vettvangi þingmanna að gera það. Ég er ekki svo lánsöm að vera ein af þessum 63 þingmönnum þannig að ég mun ekki hafa afskipti af því með hvaða hætti þingnefndir forgangsraða sínum störfum. Það þykir mér ekki vera mitt hlutverk. Ég get þó sagt aftur að það mikilvægasta í þessu öllu er að við erum sammála um þessi grunnviðmið. Síðan snýst þetta allt um fé eins og við ræddum. Við þurfum að fá peninga til að gera hlutina. Orð eru dýr, eins og hv. þingmaður veit, þannig að við skulum passa okkur á að lofa ekki upp í ermina á okkur heldur tryggja fjármuni svo hægt sé að fara í verkið. Þá er ég viss um að til lengri tíma litið verði um að ræða eitt mesta frelsismál sem við höfum séð lengi.

Herra forseti. Mjög ánægjulegt að heyra. Ég vil taka meira inn í umræðuna umsögn Póst- og fjarskiptastofnunar þannig að þetta sé alveg skýrt af því að formaður nefndarinnar, Höskuldur Þórhallsson, vildi fá að hafa aðeins meiri umræðu um þetta í nefndinni út frá réttarvinklinum þannig að það virðist ekki hafa komist alveg nógu vel til skila. Við verðum að vona bara að það klárist í nefndinni að taka þennan réttarvinkil inn, samanber það sem kemur fram í umsögn Póst- og fjarskiptastofnunar: „Enn fremur til að tryggja að umferðarstýringar í fjarskiptanetum verði ekki til þess að útiloka tilteknar þjónustur og koma þannig í veg fyrir nýsköpun og samkeppni“ en dæmi um þetta eru náttúrlega erlendis. Þetta er svo mikilvægt. Það sem ég er að reyna að gera hérna er að vekja máls á og skapa sem sagt velvilja fyrir því að við klárum þetta í umhverfis- og samgöngunefnd og spyr bara hvort það sé ekki gott að fá sérþekkingu 

Hæstv. forseti. Þingsalurinn er vettvangur þingmanna til að koma sínum skoðunum á framfæri og það var gert hérna í sérstakri umræðu um daginn og það er verið að gera það í umhverfis- og samgöngunefnd. Ef ég skil þetta mál rétt er það enn til umfjöllunar. Því er ekki lokið í nefndinni eftir því sem mér skilst. Eins og ég segi stjórnar hv. þm. Höskuldur Þórhallsson skútunni þar og hann er betur til þess fallinn að útskýra vinnulagið í umhverfis- og samgöngunefnd, ég hef bara ekki hugmynd um hvernig það er. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það skiptir máli að við ræðum þessi netmál í heild sinni og rödd pírata er svo sannarlega mjög kröftug þar, það er ekki nokkur vafi á því og það vitum við hér sem störfum í þessum sal. Aðalatriði í málinu er að við þurfum að koma okkur áfram í þessari grunnþjónustu. Það verkefni sem blasir við mér í þessum stóli sem ég sit í núna er að koma því verki áfram en umræðunni um þessi netmál lýkur aldrei.

Virðulegur forseti. Það er ósmekklegt af sjávarútvegsráðherra að dylgja um það að þingmenn sem ekki eru sammála honum um makrílgjafakvótann vilji ekki halda landinu í byggð. En það er hins vegar hægt að skilja það að hæstv. ráðherra sé í svo mikilli vörn og sé jafn viðkvæmur fyrir spurningum um makrílgjafakvótann og raun ber vitni, því að hæstv. ráðherra er að verða býsna einmana í málinu. 30 þúsund Íslendingar - og þeim fer stöðugt fjölgandi - kalla eftir því að fá að greiða atkvæði um makríltillögu ráðherrans. Ég spyr ráðherrann einfaldlega: Er ekki sjálfsagt að þjóðin fái að greiða atkvæði um tillögur hans um makrílgjafakvótann? Er það ekki bara alveg sjálfsagt að spara forseta Íslands ómakið og vísa þessum tillögum beint til atkvæða hjá þjóðinni þegar tugir þúsunda manna hafa farið fram á það? Er það ekki í fullkomnu samræmi við yfirlýsingar ráðherrans annars vegar um það að þetta sé sameign þjóðarinnar og þar með þeirra sem eru að kalla eftir því að fá að greiða atkvæði um tillöguna, og hins vegar margvíslegar yfirlýsingar hæstv. ráðherra hér í þinginu um nauðsyn aðkomu þjóðarinnar, og því að þjóðin eigi að fá að greiða atkvæði um hin ýmsu mikilvægu mál? Sannarlega er hér um mikilvægt mál að ræða því að ráðherrann er að leggja það til að gríðarleg verðmæti verði gefin litlum forréttindahópi mörg ár fram í tímann þannig að menn þurfi ekki bara að vinna einar alþingiskosningar heldur tvennar til þess að geta breytt einhverju þar um. Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra á ekkert með að spyrja aðra um hvers vegna þeir vilji uppboð. Uppboð hafa skilað gríðarlegum verðmætum, til dæmis hjá frændum okkar Færeyingum, og ég spyr hæstv. ráðherra: Skilaði það ekki margfalt hærri veiðigjöldum í Færeyjum að bjóða heimildirnar upp? 

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður endaði á að tala um Færeyjar er kannski rétt að rifja það upp að það er rétt að þeir buðu upp hluta af makrílkvótanum. Hann fór til kínverskra verksmiðjuskipa, hann fór út úr færeyska hagkerfinu, og núna í dag eru Færeyingar að smíða einhvers konar kerfi inn í framtíð þar sem þeir eru að velta fyrir sér leigusamningum, sem er ekki ósvipað því og hæstv. ráðherra sem hér stendur hefur talað fyrir. Og makrílkvótafrumvarpið, hlutdeildarsetningin á makrílnum með tímabundnum heimildum er einmitt smíðað inn í slíkt umhverfi og það er vel að merkja fyrirmynd fyrir slíku. Hún er í Danmörku þar sem menn úthlutuðu makrílnum fyrst til sex ára og svo komst þingið að því að það væri fullstuttur tími og úthlutaði honum þá til átta ára. Þar er engin umræða um að búið sé að gefa einum eða neinum neitt, og sama umræða ætti auðvitað að vera hér. Hv. þingmaður sat hér á síðasta kjörtímabili og þekkir það vel að síðasta ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir þá ákváðu að taka hluta af makrílnum út úr því kerfi sem hér er og úthluta honum handvirkt í aðra potta, meðal annars til þess að tryggja, að ég held, að makríllinn yrði nýttur víðar en bara á Austurlandi, líka á Norðvesturlandi og hringinn í kringum landið. Ég hef skilning fyrir því sjónarmiði. En þegar hv. þingmaður kemur hér upp og talar um gjafakvóta núna hlýtur hann að velta því fyrir sér hverjir afhentu kvóta til þeirra aðila sem ekki höfðu neina veiðireynslu og í því lagaumhverfi sem umboðsmaður Alþingis sagði að síðasta ríkisstjórn hefði verið skylt að hlutdeildarsetja á grundvelli þeirra laga sem í landinu eru, þ.e. með reglugerð. Það er núverandi ríkisstjórn ekki að gera. Við erum að setja sérlög, tímabinda kvótann til þess að koma í veg fyrir nákvæmlega það sem hv. þingmaður er að saka ríkisstjórnina um.

Virðulegur forseti. Var spurningin ekki einföld, hæstv. ráðherra? Er ekki sjálfsagt að leyfa þjóðinni að kjósa um þessar tillögur? Er ekki sjálfsagt að verða við ósk 30 þúsund Íslendinga um að þeir fái að greiða atkvæði um hvort sameign þjóðarinnar verði með þessum hætti gefin mörg ár fram í tímann? Getur ekki hæstv. ráðherra bara svarað spurningunni sem til hans var beint? Hann getur alveg látið það vera að halda fyrir mig fræðslufyrirlestra um stjórnmál í Færeyjum. Það vill þannig til að kosið verður í Færeyjum í haust og þar verður kosið einmitt um þetta grundvallaratriði: Með hvaða hætti á að úthluta aflaheimildum og með hvaða hætti á að koma endurgjald fyrir það í sjóði almennings? Ég veit af hverju ráðherrann svaraði ekki hinni spurningunni, því að hvorugri spurningunni sem til hans var beint var svarað. Fékk ekki ríkissjóður Færeyja miklu hærri veiðigjöld þegar uppboði var beitt 

Virðulegi forseti. Ég skil vel að hér komi fulltrúar úr minnihlutaflokkunum og ekki síst þeir sem sátu í síðustu ríkisstjórn og forðist eins og mögulegt er að ræða það að umboðsmaður Alþingis hafi gefið álit sitt á stjórnsýslu þeirra á síðasta kjörtímabili, ég skil það vel. Ég er svolítið undrandi á beiðni hv. þingmanns um að velta því upp hvort hér eigi að fara fram þjóðaratkvæðagreiðslur. Hann var ekki svo upprifinn yfir því þegar við ræddum hér Icesave. Hann hefur heldur ekki verið svo upprifinn yfir því hvort hlusta eigi á þá og þær 70 þúsund undirskriftir sem segja að Reykjavíkurflugvöllur eigi að vera kyrr þar sem hann er og að ekki eigi að skerða hann á meðan verið er að vinna að einhverjum breytingum inn í framtíðina. Það er merkilegt að menn skuli koma hér upp og forðast að ræða hlutina. Ef þeir vilja hins vegar ræða hlutina í raunveruleikanum þá er það þannig að við framsóknarmenn aðhyllumst auknar þjóðaratkvæðagreiðslur. Það þarf að smíða það umhverfi, sú vinna stendur yfir núna í stjórnarskrárnefndinni og ég vænti þess að þær niðurstöðu komi fljótlega.

Virðulegi forseti. Efni fyrirspurnar minnar lýtur að samningi Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni eða The Convention on Biological Diversity, með leyfi forseta, en markmið þessa samnings er að vernda lífræðilega fjölbreytni og stuðla að sjálfbærri nýtingu lifandi náttúruauðlinda. Um leið er það markmið samningsins að stuðla að sanngjarnri skiptingu þess hagnaðar sem hlýst af nýtingu erfðaauðlinda sem og aðgangi að þeim og tækni til að nýta þær. Samningurinn berst ekki eins oft í tal í þingsal og loftslagssamningur Sameinuðu þjóðanna en er ekki síður mikilvægur. Samningurinn rekur sögu sína aftur til ráðstefnunnar í Rio de Janeiro í Brasilíu árið 1992 og var staðfestur á Alþingi strax á árinu 1994. Nú er það svo að nánast öll ríki veraldar eru aðilar að þeim samningi, en samningurinn snýst um að standa vörð um flókinn vef vistkerfa veraldarinnar og gæta að því við inngrip í vistkerfin að þau valdi ekki varanlegum og alvarlegum skakkaföllum. Samningurinn hefur það markmið að vernda líffræðilega fjölbreytni, að tryggja að nýting auðlinda, lífrænna auðlinda, sé sjálfbær og að arðinum sé skipt með réttlátum hætti, eins og hér kom fram. Fyrir liggur í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu frá því á síðasta kjörtímabili stefnumörkun Íslands um líffræðilega fjölbreytni, þ.e. framkvæmdaáætlun. Mig langar af þeim sökum að spyrja hæstv. ráðherra hvað líður framkvæmd þeirrar áætlunar, en mikill hluti af stefnunni og útfærsla áætlunarinnar fellur að starfssviði stofnana umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og auðvitað líka sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Þessar stofnanir eru fyrst og fremst Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun, Landgræðslan og skógræktin, Hafrannsóknastofnun, Veiðimálastofnun, landshlutabundnu skógræktarverkefnin og erfðanefnd landbúnaðarins og síðast en ekki síst Matvælastofnun. Spurningar mínar til hæstv. ráðherra eru tvær. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja hana, vegna þess að hún fer með umhverfis-, auðlinda- og náttúruverndarmál á Íslandi: Hvert er að mati ráðherra gildi samnings Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni? Í öðru lagi: Til hvaða ráðstafana verður gripið til að tryggja að ákvæðum samningsins verði fylgt eftir, og þá ekki síst að því er varðar fiskveiðiauðlindina?

Virðulegi forseti. Mitt stutta svar gæti verið við fyrri spurningunni: Mikið - þ.e. hvert sé gildi samnings Sameinuðu þjóðanna. En ég ætla að fara aðeins ítarlegar í það en með einu orði. Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni sem á uppruna sinn á Ríó-ráðstefnunni árið 1992 er mjög mikilvægur alþjóðasamningur, eins og hv. þingmaður gat um, samningur um verndun náttúrunnar sem Ísland er aðili að ásamt fjölmörgum öðrum þjóðum. Tegundum og búsvæðum er víða ógnað í heiminum. Okkur væri það ef til vill góð áminning að heimsækja sýningu í Þjóðmenningarhúsinu og virða fyrir okkur geirfuglinn uppstoppaðan. Ekki viljum við að aðrar lífverur hljóti slík örlög og því er þessi alþjóðasamningur um verndun lífs á jörðinni mikilvægur. Þetta er umfangsmikill samningur á heimsvísu sem tekur til allra þátta lífríkisins frá vistkerfum og vistgerðum til tegunda og erfðaefnis tegunda sem fjallar um verndun og sjálfbæra nýtingu. Hann hefur jafnframt haft áhrif á aðra náttúruverndarsamninga, bæði alþjóðlega og svæðisbundna, sem og þá sem lúta að nýtingu náttúrunnar. Samningurinn snertir þannig í raun marga þætti mannlegs lífs enda er svo margt í okkar athöfnum, svo sem í tengslum við samgöngur, neyslu, atvinnustarfsemi, ræktun og stefnumótun, sem varðar lífríkið og framkvæmd á hluta þess. Það er því áhugavert ef við gætum aukið vitund þjóðarinnar um þau málefni sem samningurinn tekur til og eflt framkvæmd hans hér á landi. Stefna Íslands um framkvæmd samningsins var samþykkt í ríkisstjórn fyrir sjö árum og framkvæmdaáætlun var svo samþykkt tveimur árum seinna, framkvæmdaáætlunin sem hv. þingmaður gat um hér áðan. Unnið hefur verið að framkvæmd stefnunnar á grundvelli þeirrar áætlunar síðan í ráðuneytinu. Þar má nefna ýmis atriði svo sem eins og að Skógrækt ríkisins lauk nýlega við kortlagningu á náttúrulegum birkiskógum og kjarri hér á landi. Niðurstöður voru kynntar fyrir einum þrem, fjórum mánuðum, í upphafi þessa árs, og það er í fyrsta skipti frá landnámi sem nú er staðfest að birkiskógar landsins séu að stækka á nýjan leik. Við getum því sagt að hnignun þeirra sem hófst við upphaf byggðar í landinu sé lokið og birkiskógar farnir að breiðast út á ný. Þeir þekja nú hátt á annað prósent landsins. Mest hafa birkiskógar breiðst út á Vestfjörðum og Suðurlandi. Í því sambandi má einnig nefna styrkingu ýmissa verkefna gagnvart endurheimt birkiskóga og þá sérstaklega Hekluskóga. En það eru önnur atriði sem nefna má að unnið er að samkvæmt þessari stefnu og þar eru lagðar áherslur á málefni votlendis, reglur um kjölfestuvatn í skipum, eflingu rannsókna og þekkingaruppbyggingar á sviði endurheimtar og styrkingar vistkerfa sem spillst hafa. Jafnframt er rétt að nefna vinnu við endurskoðun náttúruverndarlaga, en með þeim mun framkvæmd þessa styrkjast. Þá langar mig til að geta um starf sem sett var á laggirnar í ráðuneytinu með öllum forstöðumönnum undirstofnana þess, þeim sem lúta að rannsóknum. Forstöðumennirnir komu sér allir saman um að efla samstarf sín á milli, í sumum tilfellum jafnvel að sameinast um ákveðna hluti, en framtíðarsýnin sem felst í þeim tillögum sem skilað var til mín er að fram fari öflugt og faglegt starf á sviði gagnaöflunar, rannsókna og vöktunar á náttúru Íslands. Þá eru þær líka til þess fallnar að vanda til við upplýsingamiðlun og ákvörðunartöku við viðbúnað gagnvart hvers kyns náttúruvá. Mér finnst það afar mikilvægt skref sem þarna var tekið og fagna því mjög þessu samstarfi um aukna náttúruvá og rannsóknir. Fyrir dyrum stendur að endurnýja stefnu í málefnum líffræðilegrar fjölbreytni í samræmi við markmiðin til ársins 2020. Ég vil benda á að Náttúrufræðistofnun hefur undanfarin þrjú ár unnið í samræmi við þetta og kortlagningu náttúru Íslands og það er stóra verkefnið sem kallað hefur verið Natura Ísland. Í því sambandi langar mig líka til þess að geta um það að Náttúrufræðistofnun Íslands og Landmælingar hafa sammælst um að vinna sameiginlega að kortlagningu, hvar þau verkefni geta skarast sem þær tvær stofnanir eru með á hendi. Á mörgum sviðum er verið að reyna að þétta rannsóknarvinnu. Þess vegna má hafa væntingar til þess að það verði til dæmis betur mögulegt að miða friðlýsingu landsvæða, 

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja orð í belg um gildi samningsins um líffræðilega fjölbreytni, sem ég tel mjög mikilvægan fyrir Ísland. Ég hef lengi velt því fyrir mér hvernig við getum komið þekkingu á samningnum og þeirri þýðingu sem hann hefur til almennings og hvernig við getum fléttað fræðsluefni um innihald og gildi samningsins inn í námsefni grunnskólanna. Ég man til að mynda eftir því að hafa fylgst með verkefni, sem var held ég norrænt, þar sem börn a aldrinum 10–12 ára tóku þátt í verkefni um líffræðilega fjölbreytni og unnu með hafið í sinni heimabyggð. Mig langar að beina spurningu til bæði fyrirspyrjanda og ráðherra: Hvernig mætti koma fræðslu um þessi mál betur til skila?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að leggja áherslu á mikilvægi þessa samnings. Ég tel að samningurinn um líffræðilega fjölbreytni sé lykilsamningur fyrir Ísland og íslenska náttúruvernd. Ég segi það að ég tel að sú stofnun sem þar gegnir mestu hlutverki, Náttúrufræðistofnun Íslands, hafi unnið mikið þrekvirki á undanförnum árum við að uppfylla ýmiss konar skyldur sem Ísland hefur gagnvart þessum samningi við tiltölulega djúpan fjárskort oft á tíðum. Það ber hins vegar að hrósa fyrrverandi umhverfisráðherra fyrir það hversu mikla rækt hún lagði við að afla fjár til þess verks. Ég tek fullkomlega undir það sem hæstv. ráðherra sagði hér og hafði úr stefnumótun forstöðumanna sinna stofnana, það skiptir mjög miklu máli að safna upplýsingum, halda áfram að kortleggja Ísland, kortleggja búsvæðin, kortleggja útbreiðslu tegunda, því að einungis sú þekking gerir okkur fært að uppfylla skyldurnar en samningurinn er í reynd 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og öðrum þeim sem hafa tekið þátt í þessari allt of stuttu umræðu miðað við vægi og mikilvægi samningsins. Mig langar til að vinda mér í að spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga sem lúta að framkvæmdaáætlun varðandi stefnumörkun Íslands um líffræðilega fjölbreytni. Í fyrsta lagi er þar lögð áhersla á að til verði vistgerðarkort af láglendi Íslands. Eftir því sem ég best veit er þeirri skráningu ekki lokið en mjög mikilvægt er að kortleggja þurrlendi, þar með talið ferskvatn og votlendissvæði, og fjörur landsins samtímis. Í skýrslu umhverfisráðuneytisins frá því á síðasta kjörtímabili kemur fram að hægt væri að ljúka þeirri vistgerðarkortlagningu á þremur til sex árum. Náttúrfræðistofnun telur að gera megi ráð fyrir að lágmarki um 500–700 milljónum til að kortleggja þurrlendi og ferskvatn samkvæmt þeirri áætlun, en þessi skráning hófst á síðasta kjörtímabili og til þess fengust styrkir, en eftir því sem mér er best kunnugt var sú vinna stöðvuð af pólitískum ástæðum. Í öðru lagi langar mig að spyrja um áherslupunkt í sömu skýrslu varðandi friðlýsingar en þar kemur fram að það beri að friðlýsa svæði í samræmi við náttúruverndaráætlun 2004–2008, sem er náttúrlega þarsíðasta náttúruverndaráætlun og hefur sannast sagna ekki gengið mikið fram í því. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um friðlýsingar á grundvelli náttúrverndaráætlunar, við förum líka betur í það síðar á dagskránni. Svo í þriðja og síðasta lagi varðandi takmarkanir á dreifingu ágengra framandi tegunda, en þær eru náttúruvá sem þarf sérstaklega að gæta að, þ.e. þær tegundir sem eru 

Virðulegi forseti. Ég þakka ágæta umræðu og spurningar og byrja á síðustu spurningunni sem þingmaðurinn varpaði fram um ágengar tegundir. Sannarlega er það rétt að við þurfum að fara varlega varðandi slíkt. Vinnu verður haldið áfram í ráðuneytinu, ég get fullvissað hana um það, varðandi lúpínu, kerfil og aðrar slíkar tegundir Ég bendi ykkur á að í Morgunblaðinu í morgun er grein um jólatrén okkar og það kæruleysi sem við sýnum kannski öll með því að láta gömul jólatré velkjast um í garðinum, þess vegna í heilt ár. Það getur haft alvarleg áhrif á lífríkið, við vitum ekki hvað það er. Ég nefni svona einfalt dæmi af því að ég er nýbúin að lesa um það, hv. þingmaður. Það gildir því í þessu eins og öllu öðru að ganga hægt um gleðinnar dyr og ekki síst þegar kemur að náttúrunni. Í þessari ágætu framkvæmdaáætlun er líka getið um það sem þingmaðurinn var að spekúlera í, hvernig við getum eflt fræðslu. Ég tel að það væri mjög mikils virði ef hægt væri að vinna með skólabörnum, hvað ungur nemur, gamall temur, það er sígilt. Varðandi friðlýsingar, af því að tíminn er knappur, þá veit ég að við förum í þær síðar á fundinum, við tölum um þær þar. Hvað varðar þurrlendið og kortlagningu þess er það einn liðurinn í framkvæmdaáætluninni og var talið að hægt yrði að ljúka henni. Nú er árið 2015 og ég mun sannarlega afla mér upplýsinga strax á eftir um það hvernig sú vinna stendur. 
             Það er rétt sem hv. þm Össur Skarpéðinsson sagði að kortlagning og skapalón eru lykillinn að þessu öllu og með áræðni hans tókst okkur til dæmis að forða vistkerfinu, ísaldarurriðanum, frá glötun.

Virðulegi forseti. Ég ber hér fram fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra varðandi verkefnisstjórn rammaáætlunar. Þetta stóra og mikla verkefni, rammaáætlun, hefur verið í gangi hér um áratugaskeið og skapar grundvöll fyrir einhvers konar jafnvægi milli nýtingar og verndar náttúrusvæða á Íslandi. Þetta er gríðarlega mikill og erfiður pólitískur vettvangur sem hefur valdið okkur átökum ítrekað, þ.e. það hvernig við viljum ráðstafa náttúrusvæðum á Íslandi og rammaáætlun var hugsuð sem leið til þess að ná utan um þann ágreining, þær deilur. Á síðasta kjörtímabili lánaðist okkur að setja saman löggjöf í þverpólitískri sátt og auk þess, í samráði við sveitarfélögin, lagaumgjörðina um rammaáætlun, þ.e. hvernig ferillinn ætti að vera. Nú er svo komið að við erum að átta okkur á veikleikum og styrkleikum þessa verkfæris meðan við erum að prufukeyra það, en einn af þeim aðilum sem gegna lykilhlutverki í því að rammaáætlun gangi vel fyrir sig og að ferillinn sem slíkur njóti trausts í samfélaginu er verkefnisstjórn rammaáætlunar. Verkefnisstjórn hefur það hlutverk samkvæmt lögunum að gera tillögu við ráðherra um endanlega flokkun náttúrusvæða. Endanleg flokkun snýst um það að leggja til hvort svæði eigi að verða nýtt í þágu orkuöflunar eða vernduð frá orkuöflun. Þarna á milli er biðflokkurinn, sem er hugsaður þannig að þar þurfi að afla frekari upplýsinga. Það er gott fyrirkomulag og það er gríðarlega mikilvægt. Það kom ítrekað fram í máli forvera hæstv. ráðherra í embætti eftir ákveðna byrjunarörðugleika í samskiptum við verkefnisstjórnina, að það skipti mjög miklu máli að hún nyti trausts og fengi að rækja sitt starf. Hæstv. núverandi ráðherra hefur fylgt því fordæmi og vísað ítrekað í mikilvægi verkefnisstjórnarinnar og lagt áherslu á þetta hlutverk hennar. Við erum nú með tillögu hv. atvinnuveganefndar í vinnslu í þinginu, en það er breytingartillaga og viðbót við tillögu hæstv. ráðherra, 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hefur verkefnisstjórn rammaáætlunar vel afmarkaða stöðu og hlutverk samkvæmt þeim lögum sem um hana gilda, nr. 48/2011, en þar segir að hlutverk verkefnisstjórnar rammaáætlunar sé fyrst og fremst að veita ráðherra ráðgjöf um vernd og orkunýtingu landsvæða. Lögin veita síðan nákvæmari leiðsögn um hlutverk verkefnisstjórnarinnar og má þar sérstaklega nefna það sem kemur fram í 9. gr. en þar segir: „Verkefnisstjórn annast upplýsingasöfnun, faglegt mat, sbr. 4. mgr. 3. gr., og gerð tillagna til ráðherra vegna verndar- og orkunýtingaráætlunar og er samráðsvettvangur vegna hennar. Verkefnisstjórn skal skipa faghópa með sérfræðingum á viðeigandi sviðum sem fari yfir virkjunaráform hver frá sínum sjónarhóli, meti þá með stigagjöf og geri tillögur til verkefnisstjórnar.“ Verkefnisstjórn minnir mig stundum á skilvindu eins og var hér fyrr á tíð. Verkefnisstjórn gegnir þannig afar mikilvægu hlutverki við að undirbyggja ákvarðanatöku stjórnvalda í þeim flóknu og umdeildu málum sem rammaáætlun fjallar um. Það er rétt að aðdragandinn að rammaáætlun nær nokkur ár aftur í tímann. Á árinu 2011 voru lög um rammaáætlun samþykkt á Alþingi. Þau kveða á um hvernig fara skuli með tillögur og ákvarðanir varðandi vernd og nýtingu náttúrusvæða sem og orkunýtingu. Þessi lög um verklag og leikreglur voru samþykkt án andstöðu í þinginu og var víða fagnað sem mikilvægu skrefi í átt að því að ná sameiginlegum grundvelli um virkjanir og náttúruvernd á Íslandi. Faghópar rammaáætlunar eru skipaðir sérfræðingum á hinum ýmsu sviðum vísinda og í ýmiss konar auðlindanýtingu. Í vinnu verkefnisstjórnar nú er gert ráð fyrir þremur faghópum: Faghópi 1 sem fjallar um náttúru- og menningarminjar, faghópi 2 sem fer með auðlindanýtingu aðra en orkunýtingu og faghópi 3 sem fjallar um félagsleg áhrif orkunýtingar. Faghópar 1 og 2 starfa af krafti nú þegar og unnið er að stofnun faghóps nr. 3. Rammaáætlun fjallar um margslungið hagsmunamat þar sem takast á ólík sjónarmið þar sem leiddir eru saman fagmenn úr ólíkum greinum til þess að vega saman þessi ólíku sjónarmið. Umfjöllunarefni rammaáætlunar er jafnframt flókið að því leyti að þar takast á fjölþætt sjónarmið sem eru bæði náttúrufarsleg, hagræn og félagsleg. Því er mikilvægt að sem flest fagleg sjónarmið komist að við mat á þeim hagsmunum sem liggja til grundvallar við mat og ákvarðanir um virkjunarkosti. Fagvinna við rammaáætlun er ekki þannig að einhver einn og aðeins einn sé handhafi sannleikans heldur koma saman mismunandi sjónarmið sem síðan eru lögð til grundvallar við ákvarðanatökuna. Sem betur fer búum við við þá gæfu að eiga hér á landi afar stóran og öflugan hóp fagfólks á því sviði sem rammaáætlun nær til svo við getum þá tekið betur upplýstar og vel grundaðar ákvarðandi í þessu stóra hagsmunamáli. Ég hef áður getið þess hér að ég vil gjarnan geta starfað samkvæmt rammaáætlun, að hún fái virkilega að njóta sín því að það er í fyrsta skipti núna sem við störfum raunverulega samkvæmt lögunum. Faghópar hafa ekki verið nýttir í þeim mæli sem segir til um í lögum þannig að ég horfi mjög til þeirrar vinnu sem verið er að vinna núna. Ég hef beðið um að við höldum okkur svolítið í eitt og hálft ár, þangað til við fáum að sjá hvernig sú verkefnisstjórn sem nú er að störfum og undirhóparnir, faghóparnir, ná að vinna úr því sem fyrir þá er lagt og þeim miklu verkefnum sem þeir hafa undir. Það er meira en að segja það að segjast hafa löngun til þess að leita sátta í einhverju helsta deilumáli þjóðarinnar, en ég vil benda á að mér finnst líka að við eigum að skoða ýmsa ónýtta möguleika í orkuöflun sem fela í sér minna inngrip í náttúruna en stór uppistöðulón. Þá er þekking náttúrlega grundvallaratriði til þess að hægt sé að taka slíkar ákvarðanir. Ég er að tala um vindorku, ég er að tala um ölduorku eða sjávarorku eða hvað annað, hvort við ættum að setja meira fjármagn í rannsóknir á þessum sviðum. Það tók okkur mörg ár að átta okkur á því að vindorka yrði sú auðlind sem hún er og það er að koma í ljós núna. Nýtt ferli er sem sagt hafið núna hjá verkefnisstjórninni 

Virðulegur forseti. Að því er oft spurt þegar þessi mál ber á góma hér í þingsal: Átti Alþingi þá ekki að hafa neina aðkomu að þingsályktun um niðurröðun verkefna frá verkefnisstjórn og ráðherra? Því er til að svara að mínu mati að leiki vafi á einhverri framkvæmd eigi þingið að grípa inn í þannig að náttúran njóti vafans, þ.e. að sú meginregla náttúru- og umhverfisréttarins sé höfð í heiðri að náttúran njóti vafans. Hér er hins vegar því miður verið að fara þveröfuga leið af hálfu atvinnuveganefndar þegar lagt er til að kostir sem ekki hafa verið rannsakaðir til fullnustu séu virkjaðir. Ég vil á þeim örfáu sekúndum sem ég hef til þess að ræða þessi mál hvetja hæstv. ráðherra til þess að verða talsmaður þess verkfæris sem felst í lögum um rammaáætlun, vegna þess að það er ekki, eins og dæmin sanna, 

Virðulegi forseti. Miðað við það sem hæstv. ráðherra sagði áðan þá heyri ég ekki annað en að hún sé andvíg breytingartillögum atvinnuveganefndar sem hér hafa verið lagðar fram. Ég mundi vilja að hún segði okkur það skýrt, vegna þess að ef meiri hluti þingsins ætlar að samþykkja þær tillögur sem koma þaðan er verið að taka ákvörðun um að sniðganga rammaáætlun. Þá er verið að taka ákvörðun um að sú niðurstaða sem verkefnisstjórn skilar af sér verði ekki notuð og eins ef verkefnisstjórn rammaáætlunar segir það beinlínis að ef t.d. Hagavatn verður samþykkt hér er búið að taka endanlega ákvörðun um að verkefnisstjórnin sé óþörf, vegna þess að hún er ekki búin að fullkanna þann kost. Virðulegi forseti. Ég mundi vilja heyra að hæstv. ráðherra skæri úr um það hér hver afdrif þessarar 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma í að endurtaka það sem tveir hv. þingmenn sögðu á undan mér, heldur eingöngu að taka undir það. Mig langaði hins vegar að nefna eitt sem við gleymum í umræðu sem þessari, og mér þykir líka við hæfi að nefna það í umræðunni um makríl, það er auðlindanýting og -stjórnun í mjög víðum skilningi. Þegar kemur að makrílnum þá vinnur Alþingi þar nokkuð með fyrri lagasetningar sínar. Og sömuleiðis hefur í þessu máli verið samþykkt áætlun en samt sem áður má benda á að hv. atvinnuveganefnd er fullkomlegt frjálst að bregða út af þessu fyrirkomulagi, vegna þess að við erum jú löggjafarþingið og við ráðum þessu. Það undirstrikar að mínu mati að við þurfum að ræða betur hvernig við ætlum að haga þessum málaflokki í grundvallaratriðum. Ég legg til að það umræðuefni eigi að ræða í tengslum við stjórnarskrá, nánar tiltekið frumvarp stjórnlagaráðs til stjórnskipunarlaga. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verið að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og öðrum þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni hér. Ég fagna því sérstaklega að fram kemur í orðum hæstv. ráðherra að hún hefur mætur á því ferli sem rammaáætlun er og telur að hún eigi að fá að njóta sín, eins og hæstv. ráðherra orðar það, vegna þess að eins og hæstv. ráðherra segir réttilega erum við í raun og veru núna í fyrsta skipti að vinna samkvæmt lögunum. Höldum okkur í eitt og hálft ár, segir hæstv. ráðherra. Þá skil ég það þannig að hún vilji að faghópar og verkefnisstjórn fái að ljúka vinnu sinni á árinu 2017 og leggi fram tillögu til hæstv. ráðherra sem hún leggur síðan fram eftir atvikum til úrvinnslu á Alþingi. Það er óendanlega dýrmætt að trufla ekki þetta viðkvæma ferli. Ég tek undir það sem komið hefur fram hjá öðrum þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni að það er mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra tali skýrt í þessum efnum, vegna þess að það eru ekki bara þingmenn stjórnarandstöðunnar sem goldið hafa varhuga við því að farið sé þvert á vilja verkefnisstjórnarinnar, heldur hefur verkefnisstjórnin sjálf sagt að hún hafi ekki fengið ráðrúm til að ljúka umfjöllun um þá kosti sem hv. atvinnuveganefnd leggur til að verði fluttir án meðmæla verkefnisstjórnarinnar í nýtingarflokk til endanlegrar flokkunar, til endanlegrar niðurstöðu. Það er mjög afdrifaríkt fyrir rammaáætlun, það væri slæm arfleifð fyrir hæstv. umhverfisráðherra ef það yrði gert á hennar tíma að fara svo á svig við rammaáætlunarlögin og að setja í raun verkefnisstjórnina af, sem starfar undir forustu hæstv umhverfisráðherra, í þeim skilningi að ekki væri biðlund til þess að bíða eftir því að hún lyki starfi sínu. Stundum er talað um eitt og hálft ár, fram til vors 2017. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka bara að við hófum í upphafi þessa árs nýtt ferli um rammann varðandi vinnu verkefnaáætlunar. Ég hef beðið um að hún fái frið og þeir undirhópar sem þar eru að störfum núna. Og það er alveg rétt, ég vonast til að í kringum áramót eða þess vegna fyrir árslok 2016 muni vera hægt að leggja nýja tillögu fyrir Alþingi. Ég talaði bæði um skilvindu og ás í fyrri ræðu minni og þá finnst mér jafn mikilvægt, ef eitthvað er að marka þessa vinnu, að maður taki það til verndunar og friðunar sem lendir á þeim ási, þ.e. þá kosti sem þar verða og að þeir séu þess vegna teknir frá. Með sama hætti verði þeir kostir teknir frá sem búið er að meta til orkunýtingar og þá verði hægt að hefjast handa við undirbúning á því. Biðflokkur er biðflokkur, eins og nafnið gefur til kynna, og hann verður þá tekinn til skoðunar síðar. Ég vil ekki vera að horfa of mikið til baka. Ég veit að núna er nefnd, atvinnuveganefnd, að störfum í þessu umdeilda máli. Ég ætla ekki að gefa mér neitt um hvað fer fram á þeim nefndarfundum og vil bíða eftir að það komi hingað í þingsal. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól og get endurtekið það að mér hefði fundist í lagi þó að atvinnuveganefnd hefði sett kostina þrjá í Þjórsá fram, vegna þess að þeir hafa þó nánast allir verið fullrannsakaðir og menn sem eru að störfum þar hafa sagt að það hefði vantað hársbreidd upp á að þeir hefðu getað verið búnir að skila því af sér. 

Virðulegur forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um stefnu í friðlýsingum. Staðan er sú á tíma þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að afar rýr afköst eru, svo ekki sé fastar að orði kveðið, í friðlýsingum. Ljóst er að Umhverfisstofnun fer með verkefnið, að vinna að undirbúningi í friðlýsingum. Við höfum haft þann háttinn á á Íslandi að til þess að friðlýst sé þarf eiginlega þríhliða samkomulag ríkis, sveitarfélags og landeigenda til að ná landi í niðurstöðunum. En á tíma núverandi ríkisstjórnar hefur til að mynda í þeim flokki eða þeirri tegund friðlýsinga sem snúa að grunni verndarflokks rammaáætlunar, þar hefur ekki ein einasta friðlýsing verið gerð. Verndarflokkur rammaáætlunar, sá sem ákveðinn var hér með atkvæðagreiðslu í þinginu árið 2013, er sem sé ósnertur fram til ársins 2015. Í tvö ár hefur engin friðlýsing farið fram. Virðulegur forseti. Það er náttúrlega afar mikilvægt, ef á að gæta að jafnvægi í rammaáætlun, að það sé ekki bara svo að rammaáætlun sé niðurstaða sem búi til einhvers konar hlaðborð fyrir orkufyrirtækin, heldur sé það líka þannig að við tryggjum framgang verndarinnar, því að annars er jafnvægið ekki trúverðugt. Fjármagn til friðlýsinga hefur verið í lágmarki, fjármagn til friðlýsinga á grundvelli verndarflokks rammaáætlunar hefur nánast verið klippt út. Ég spyr hér um þrenns konar forsendur friðlýsinga. Í fyrsta lagi það sem ég hef þegar nefnt, þ.e. á grunni verndarflokks rammaáætlunar, í öðru lagi á grunni náttúruverndaráætlunar, sem er samkvæmt gildandi náttúruverndarlögum samþykkt fyrir tiltekin tímabil. Þar eru listuð upp þau svæði sem hafa hátt eða mikið verndargildi að mati þeirra sem best þekkja til í samfélaginu. Hvað líður friðlýsingum á grunni náttúruverndaráætlunar? Síðan í þriðja lagi: Hvað líður friðlýsingum að frumkvæði landeigenda og/eða sveitarfélags? Það er líka eitthvað sem við sjáum gerast, að það er frumkvæði landeigenda eða sveitarfélags sem liggur til grundvallar friðlýsingum. Þar er oft öðruvísi rökstuðningur en í hinum tilvikunum. En ég spyr um það til að hafa hér allt undir í spurningu minni til hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Stefna ráðherra hvað varðar friðlýsingar á grunni náttúruverndaráætlunar og verndarflokks rammaáætlunar er að fylgja því sem viðkomandi þingsályktanir segja til um. Þar eru tilgreind ákveðin svæði á landinu sem stefnt skuli að því að friðlýsa samkvæmt lögum um náttúruvernd. Í tilmælum í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun hvað varðar verndarflokk gildandi rammaáætlunar segir eftirfarandi: „Stjórnvöld skulu þegar Alþingi hefur samþykkt verndar- og orkunýtingaráætlun hefja undirbúning að friðlýsingu landsvæða sem ástæða þykir til að friðlýsa gagnvart orkuvinnslu samkvæmt verndarflokki áætlunarinnar. Um friðlýsingu vegna náttúruverndar fer samkvæmt lögum um náttúruvernd en um friðlýsingu vegna menningarsögulegra minja fer samkvæmt þjóðminjalögum.“ Hvað varðar friðlýsingar að frumkvæði landeigenda og/eða sveitarfélaga er tekin afstaða til slíkra beiðna í hverju tilviki fyrir sig. Þar sem slíkar friðlýsingar hafa ekki farið í gegnum það faglega undirbúningsferli sem liggur að baki þingsályktunartillögu um friðlýsingar á grunni náttúruverndaráætlunar eða rammaáætlunar þarf að skoða slík tilvik sérstaklega og leggja mat á náttúruverndargildi viðkomandi svæðis og þær forsendur sem liggja að baki óskum viðkomandi aðila. Staða þessara friðlýsinga er mislangt á veg komin og gerir Umhverfisstofnun árlega grein fyrir stöðu þeirrar vinnu í skýrslum. Sú vinna heldur áfram. Ég hef nefnt það áður hvort við séum með fullmargar friðlýsingar undir og það tefji málið, hvort betra hefði verið að hafa þær færri og vinna þær hraðar. Í upphafi skyldi endinn skoða. Þegar ég hef horft á þessar friðlýsingar og náttúruvernd undanfarið hefur mér ekki þótt harmónera saman friðlýsingin og það fjármagn sem fylgja hefur þurft til þess að geta gætt að svæðinu. Það þýðir lítið að friðlýsa ef maður hefur síðan ekki verndina áfram að leiðarljósi. Þá hefur komið í ljós að nákvæm afmörkun þeirra landsvæða sem sett voru í verndarflokk og unnið er að friðlýsingum á samkvæmt ákvæðum laga nr. 48/2011, er ekki með skýrum hætti og það hefur líka tafið fyrir. Kannski væri betra og skýrara ef við hefðum ákveðna lágmarksafmörkun hvers virkjunarkosts í verndarflokki og að fram kæmi í þingsályktunartillögu um áætlun um vernd- og orkunýtingu landsvæða hver lágmarksafmörkunin væri. Nú gerum við ráð fyrir að afmörkunin komi fram í framtíðartillögum verkefnisstjórnar sem nú er að störfum. Afmörkun svæða hefur einnig tafið fyrir þeirri vinnu að ná samkomulagi við landeigendur. Ég gat um það fyrr í dag að undirstofnanir ráðuneytisins hafa gert með sér samkomulag um að vinna þéttar saman að hinni ýmsu kortlagningu náttúrunnar og landsins. En friðlýsing er skuldbinding til framtíðar og við þurfum að hafa langtímahugsun að leiðarljósi. Ég get getið þess að þegar er búið að friðlýsa um 20% af landinu. Mitt álit er og ég endurtek að við eigum að setja í forgang ákveðnar friðlýsingar og þá jafnvel stærri svæði. Ég vil friðlýsa og mér finnst meiri ávinningur af því að vernda stærri svæði fremur en kannski mörg minni þannig að þau fái þá fjármagn til rekstrar sem einnig verði unnið að svo vel sé gert. Við erum öll sammála um að það þarf meira fjármagn til verndar náttúrunni og vonir standa til þess að úr því rætist sem allra fyrst, eða það vona ég. Ég hef sett af stað vinnuhóp sem hefur það hlutverk að kortleggja og forgangsraða bráðaaðgerðum til uppbyggingar á friðlýstum svæðum. Þar á meðal eru svæði sem eru í hættu á svokölluðum rauðum og appelsínugulum listum Umhverfisstofnunar. Sú vinna fellur vel að frumvarpi um langtímauppbyggingu á ferðamannastöðum sem ég hef lagði nýlega fram á Alþingi um 

Forseti. Það eru tvö svæði sem ég vil ræða í þessu samhengi. Það er Tungnaársvæðið, sem er norðan við Torfajökulssvæðið að Fjallabaki, sem var afgreitt í verndarflokk fyrir allnokkru, og Norðlingaalda og svæðin við Þjórsárver, sem er mér mikil ráðgáta að skuli ekki hafa verið farið í gegnum friðlýsingarferli. Þessi tvö svæði eru meðal helstu fjársjóða íslenskrar náttúru. Það er með ólíkindum að við skulum ekki vera búin að afgreiða þessa hluti. Nú er unnið að því í menntamálaráðuneytinu að sækja um skráningu Torfajökulssvæðisins á heimsminjaskrá UNESCO. Og Tungnaáin liggur bara rétt upp við það svæði. Það er algjörlega kristaltært í mínum huga að sú skráning mun aldrei nást nema búið sé að friðlýsa það svæði sem er í jaðri Torfajökulssvæðisins. Auðvitað verður ríkisstjórnin því að fara að gyrða sig í brók og taka á í þessum málum.

Virðulegi forseti. Það hryggir mig dálítið að heyra hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra koma hér upp og taka undir það, sem er að mínu mati algjör þvæla, að bíða verði eftir einhverri hnitasetningu og menn þurfi að samþykkja hnitasetningu á svæðunum í þinginu til þess að menn geti farið af stað með friðlýsingar. Menn þurfa nú ekki slíkar hnitasetningar þegar kemur að því að samþykkja að setja virkjanir í nýtingarflokk eða að hefja virkjanir á einhverjum landsvæðum. Það á ekki að hamla friðlýsingum að það vanti að samþykkja hnitasetningu á Alþingi. Virðulegi forseti. Mér finnst skipta mjög miklu máli að ekki sé bara talað fallega í þessum stól heldur að menn láti verkin tala. Og það sem mér finnst að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra eigi að gera er að segja okkur það skýrt að hún muni ekki samþykkja breytingartillögur atvinnuveganefndar og hafið verði friðlýsingarferli lögum samkvæmt á þeim svæðum sem eru í verndarflokki. Það væri bragur á því.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur ekki setið lengi í embætti þannig að ekki er við hana að sakast hvernig umhorfs er í málaflokknum. Hins vegar var ræða hæstv. ráðherra ekkert annað en harður áfellisdómur yfir ríkisstjórninni. Það var ekki hægt að draga neina ályktun af ræðunni aðra en þá að það væri bókstaflega ekkert að gerast í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu varðandi friðlýsingar. Það kemur auðvitað engum á óvart. Við vitum það sem slógumst fyrir því að settur yrði peningur í friðlýsingar að þar var við ramman reip að draga þar sem var ríkisstjórnin. Staðan er einfaldlega þannig að það var ekkert sett í friðlýsingar á þeim svæðum sem sett voru í verndarflokk. Á síðasta kjörtímabili var drjúgur sjóður settur til hliðar einungis til þess. Sömuleiðis var á þeim tíma almenn fjárveiting líka til annarra friðlýsinga. Friðlýsingar eru mjög mikilvægt tæki til þess að vernda náttúruverðmæti til framtíðar og það er mjög mikilvægt að stöðugt sé unnið að þeim. Það hryggir mig, en kemur ekki allsendis á óvart, að ræða hæstv. ráðherra var í grundvallaratriðum á þann veg að 

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra segir að það hafi kannski verið heldur margar friðlýsingar á dagskrá og það þurfi kannski að hafa þær færri og vinna þær hraðar. Virðulegur forseti. Hvernig er hægt að hafa þær færri en enga? Hvernig er hægt að fækka friðlýsingum úr engri friðlýsingu? Það er staðan. Það er staðan, virðulegur forseti. Fullkomið metnaðar- og áhugaleysi í þessum málum og til algjörrar skammar. Hæstv. ráðherra talar hér eins og hún sé áhugamaður úti í bæ að því er varðar fjármagn til friðlýsinga og utanumhalds til þess að gæta að svæðum og reka þau. Ætlar ráðherrann að berjast fyrir þessu fjármagni í næstu fjárlögum? Stendur til að tekið verði myndarlega á í þessu máli? Hvað er það sem hæstv. ráðherra boðar hér en annað almenn, velviljuð orð? Hvert er hið raunverulega markmið ráðherrans í málinu? Það er gott þegar hæstv. ráðherra talar um að hún mundi heldur vilja friðlýsa dálítið stærri svæði en þau sem eru á listum, samþykktum þingsályktunum þingsins, Alþingis Íslendinga. Nei, hún vill hafa svæðin svolítið stærri. Hvað svæði eru það, virðulegur forseti, sem hæstv. ráðherra er að tala um? Er það þjóðgarður, einn samfelldur þjóðgarður á hálendi Íslands? Spennandi. Það væri flott. Við erum til í það, ég er til í það. Er það það sem hæstv. ráðherra ætlar að boða? Er það það sem hæstv. ráðherra finnst mátulegt til þess að hæstv. ráðherra setji nú undir sig hausinn og fari í það að friðlýsa eitthvað - eitthvað á Íslandi?

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Já, við gætum sannarlega talað hér mikið um þessi mál. En varðandi lokaorð hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þá voru orð mín nú algjörlega slitin úr samhengi. Mér finnst ekki rétt að friðlýsa svæði ef ég veit ekki á sama tíma hvort ég hafi fjármagn til að vinna að framgangi þess og fjármagn til að geta sett ákveðna landvörslu og vöktun varðandi svæðið, þannig að það skemmist ekki aftur. Þá finnst mér friðlýsing ekki hafa gildi. Því var ég að reyna að koma fram úr mínum munni en hef kannski ekki verið nógu skýr. Þannig vil ég standa að málum að ég viti fyrir fram, þegar ég ákveð eitthvað, að það sé gert með sóma. Þess vegna kannski ræddi ég um að það væri betra að hafa stærri svæði, að friðlýsa ákveðið svæði, myndarlegt, og að maður mundi skaffa til þess fjármagn og vörslu. Ég er alls ekki sá aðili sem vill standa í ræðustól og fara með falleg orð en ekki framkvæma. Það er algjörlega öfugt við allt mitt eðli, þannig að við skulum bara aðeins bíða og sjá. Ég skal reyna að gyrða mig í brók, eins og hér var sagt, og taka á. Ég er ekki áhugalaus um þetta en mér finnst ekki, svo að ég endurtaki það hér í þriðja sinni, neitt unnið við það að geta barið mér á brjóst yfir því að ég hafi friðlýst einhver 30 svæði ef ekkert stendur á bak við það og ef ekkert er hægt að sinna þeim.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að eiga þennan orðastað um stöðuna á vinnumarkaði í dag sem er vægast orðin dökk. Það er ekki úr vegi að rifja upp stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Með aðgerðum sínum hyggst ríkisstjórnin einnig eyða þeirri pólitísku óvissu sem hefur verið of áberandi þáttur í íslensku þjóðlífi á undanförnum árum. Unnið verður að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Þetta stóð í stjórnarsáttmálanum, en staðan nú er sú að menn ræða hér um að níundi áratugurinn sé kominn aftur með tilheyrandi köldu vori og átökum á vinnumarkaði. Deilurnar eru víðtækar, bæði á almenna markaðnum og hinum opinbera. Verkfall BHM er þegar farið að hafa víðtæk áhrif og yfirlæknir krabbameinsdeildar Landspítalans hefur sagt að ekki sé hægt að halda svona endalaust áfram, þessar verkfallsaðgerðir muni hafa áhrif á sjúklinga og meðferð þeirra. Þar er ríkið beinn aðili en lítið hefur þokast og ekki verið sýnt á nein spil, hvorki hvað varðar kjarabætur né þá óbeinar aðgerðir, til dæmis í málefnum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Verkfallsaðgerðir á almenna markaðnum munu líka geta haft víðtæk áhrif á ferðaþjónustu og fiskútflutning, aðalútflutningsgreinar okkar. Matvælavinnsla, veitingastaðir, fólks- og vöruflutningar, allt getur þetta farið í uppnám. Það vekur óvissu í umræðunni að fulltrúar ríkisstjórnarinnar segja eitt og annað. Upphaflega talaði hæstv. forsætisráðherra fyrir krónutöluhækkunum en fjármálaráðherra fyrir annars konar samningum, þ.e. ekki endilega krónutöluhækkunum til hinna lægstlaunuðu. Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra nú? Er hann búinn að skipta um skoðun? Er hann horfinn frá krónutöluhækkunum fyrir hina lægstlaunuðu? Hæstv. fjármálaráðherra hefur látið hafa það eftir sér að það sé ekki stjórnvalda að leysa úr kjaradeilum á hinum almenna markaði. Hæstv. forsætisráðherra hefur hins vegar sagt að þar geti stjórnvöld komið með ýmis útspil, til dæmis í húsnæðismálum, en þau útspil eru föst í fjármálaráðuneytinu og þangað eru send orkustykki til að reka á eftir vinnu við húsnæðismál. Hæstv. fjármálaráðherra spilaði því út á baráttudegi verkalýðsins að forgangsverkefnið væri að afnema raforkuskatt á álver og það kemur ofan á allt hitt; lækkun veiðigjalda, afnám auðlegðarskatts, hækkun matarskatts. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er sú forgangsröðun ríkisstjórnarinnar líkleg til að greiða fyrir lausn kjarasamninga? Er ekki staðreyndin sú að allar þessar aðgerðir stjórnvalda eru þeim mun líklegri til að herða hnútinn fremur en hitt því að engin þeirra gagnast hinum lægstlaunuðu? Tugir milljarða hafa með beinum aðgerðum stjórnvalda farið í að ívilna hinum efnameiri frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Það eru allt pólitískar ákvarðanir og þær eru ekki til þess fallnar að skapa gott andrúmsloft á vinnumarkaði. Og drjúg urðu svo morgunverk hæstv. fjármálaráðherra á baráttudegi verkalýðsins þegar hann notaði tækifærið til að spyrja á hvers kostnað óstöðugleikinn yrði, og vísaði þar með ábyrgðinni á óstöðugleikanum á launþegahreyfinguna í landinu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um ábyrgðina á óstöðugleikanum. Er óstöðugleikinn kannski á ábyrgð þeirra sem leggja til rýmri bankabónusa á sama tíma og 20% íslensku þjóðarinnar eru undir 300 þús. kr. í dagvinnulaunum? Er hann kannski á ábyrgð þeirra sem hækka sín eigin laun og gefa starfsfólki sínu svo íspinna í bónus? Skiptir slíkt fordæmi ekki einmitt gríðarlegu máli á slíkum tímum þar sem ástand á vinnumarkaði er eldfimara en verið hefur árum og áratugum saman? Herra forseti. Ég veit að þjóðin lítur til hæstv. forsætisráðherra og bíður eftir skilaboðum hans inn í þessa deilu. Telur hann að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, lækkun skatta og gjalda á hina efnameiri, hafi verið skynsamleg til að stuðla að stöðugleika á vinnumarkaði? Hefur hann horfið frá hugmyndum sínum um sérstaka hækkun fyrir hina lægstlaunuðu í samfélaginu? Munum við eiga von á einhverju útspili, til dæmis í skattamálum, til að greiða fyrir lausn mála á hinum almenna vinnumarkaði? Hvernig mun svo samninganefnd ríkisins, sem er beinn aðili, beita sér í deilunni við BHM sem nú hefur staðið í nokkrar vikur þar sem við heyrum líka mismunandi raddir? Hæstv. fjármálaráðherra segir að eðlilegt sé að taka tillit til menntunar í launakjörum, en svo lesum við um það í blöðum að formaður samninganefndar ríkisins segi að áhersla BHM á að meta menntunina sjálfstætt flækist svolítið fyrir okkur. Herra forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er ætlunin að ríkið skili auðu í þessari deilu þó að yfir standi verkfallsaðgerðir svo umfangsmiklar að jafn miklar höfum við ekki séð áratugum saman sem munu bitna illa bæði á almenningi og atvinnulífinu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að efna til þessarar umræðu um gríðarlega stórt og mikilvægt úrlausnarefni. Við stöndum vissulega frammi fyrir mjög erfiðri stöðu á vinnumarkaði en sú staða er ekki uppi vegna minnkandi verðmætasköpunar í landinu eða aukins atvinnuleysis eða niðurskurðar til velferðarmála eða aukins ójöfnuðar.  Ég hef lengi fylgst af athygli með því sem kemur frá hinum ötula talsmanni verkafólks, Sigurði Bessasyni, formanni Eflingar. Í nýjasta tölublaði Vinnunnar, tímariti Alþýðusambandsins, er hann spurður að því hvernig menn hyggist fara út úr leiðréttingarfasanum með miklum launahækkunum og inn í stöðugleikafasa með mun minni kauphækkunum. Sigurður svarar, með leyfi forseta: „Ég tel að okkar vandi snúi ekki bara að SA eða því hvar þeir eru staddir. Hann snýr ekki síður að okkur sem verkalýðshreyfingu. Við náum ekki að tala nógu vel saman í dag og erum með nokkuð ólíkar kröfur uppi. Eitt af því sem ég tel nauðsynlegt er að taka umræðuna um einmitt þessa spurningu; hvað svo? Nú gæti nefnilega farið í gang ferill þar sem kjarasamningar til margra ára verða í uppnámi. Það mun gerast ef við náum ekki ásættanlegri niðurstöðu núna en náum um leið að ræða hvernig við viljum sjá framtíðina á þessu sviði kjaramála. Ég vil sjá okkur fara inn á norrænu leiðina þar sem kaupmáttur er byggður upp hægt en örugglega í lágri verðbólgu og meiri jöfnuður ríkir.“ Þar hittir Sigurður sannarlega naglann á höfuðið. Það er hins vegar undarlegt að heyra nálgun stjórnarandstöðunnar á þá stöðu sem nú er uppi. Ég geri mér grein fyrir því að það er örugglega til of mikils ætlast að stjórnarandstaðan sýni mikla ábyrgð í þessari erfiðu stöðu, hvað þá að hún leggi fram lausnir því að engar hef ég heyrt úr þeirri átt, en að nota aðferðir á borð við að saka ríkisstjórnina um að eiga þátt í þessari stöðu með því að framfylgja samningum sem síðasta ríkisstjórn gerði, til að mynda samningi um að leggja af raforkuskatt eða ákvörðun síðustu ríkisstjórnar um aflagningu auðlegðarskatts, hvort tveggja ákvarðanir síðustu ríkisstjórnar, áréttaðar af fjármálaráðherra síðustu ríkisstjórnar fyrir kosningar - þetta fer greinilega fyrir brjóstið á hv. þm. Helga Hjörvar  Það er vissulega erfið staða á vinnumarkaði en gleymum því ekki að það eru líka til staðar gríðarleg tækifæri til að halda áfram að byggja á þeim árangri sem náðst hefur í landinu á undanförnum tveimur árum. Launþegahreyfingin hefur reyndar ekki farið fram á neitt frá stjórnvöldum, þvert á móti hafa menn þar á bæ tekið fram að sú sé ekki raunin, hún snúi sér að atvinnurekendum. Þá má ekki gleyma því, virðulegur forseti, að það er hlutverk vinnuveitenda eða fulltrúa þeirra og fulltrúa launþega að semja, ekki ríkisstjórnarinnar. Það er samt ýmislegt sem ríkisstjórnin getur lagt til málanna. Ef atvinnurekendur og launþegar semja á þann hátt að það ógni ekki efnahagslífi þjóðarinnar, ýti undir verðbólgu og vegi að velferð í landinu þá mun ríkisstjórnin að sjálfsögðu geta lagt ýmislegt þarft til málanna til að auka enn á ráðstöfunartekjur fólks, en ríkisstjórnin mun ekki kasta eldiviði eða spreki á verðbólgubál ef menn gera verðbólgusamninga í stað þess að nýta tækifærin sem þeir standa frammi fyrir. Þá munu menn þurfa að skoða leiðir til þess að kæla niður þá þróun, skoða skattahækkanir fremur en skattalækkanir, aðhald í ríkisrekstri fremur en aukin útgjöld og allir vita hvað Seðlabankinn mun gera. Hann mun hækka vexti og hækka þá verulega. Afleiðingin verður enn 

Virðulegi forseti. Þetta var alveg makalaus ræða hjá forustumanni ríkisstjórnar þar sem við horfum fram á mjög erfiðar deilur á vinnumarkaði og réttmætar kröfur launafólks um hækkun launa, að koma hér og ausa svívirðingum í allar áttir í stað þess að forsætisráðherra þjóðarinnar kæmi með tillögur til lausnar. En engar tillögur komu,  Það vantar algerlega pólitíska forustu í þessu máli, algerlega, eins og í öllu öðru. Það eina sem þessi ríkisstjórn getur gert snöfurmannlega og snögglega er að lækka álögur á þá sem hæstar hafa tekjurnar, lækka veiðigjöld og núna er það hennar helsta verkefni og mikilvægasta mál að afnema orkuskatta á stórfyrirtæki, álfyrirtæki. Ég mundi vilja heyra hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra tala jafn örugglega fyrir kjarabótum og þeir tala fyrir lækkuðum álögum á þá sem mest hafa. Það væru skilaboð sem eitthvert vit væri í inn í samfélag okkar. Nýjustu rannsóknir sýna í skýrslum OECD að brauðmolakenningin sem þessi ríkisstjórn virðist trúa mest á virkar ekki 

Virðulegur forseti. Staðan á vinnumarkaði er ævintýralegt klúður. Hæstv. forsætisráðherra talar hér fjálglega um að stjórnarandstaðan sýni ekki ábyrgð og að ekki sé þess að vænta að hún geti sýnt ábyrgð. Það hefur verið rauður þráður í að minnsta kosti gagnrýni Bjartrar framtíðar á ríkisstjórnina og mjög margra annarra, hef ég heyrt, að ríkisstjórnin hafi verið mjög ábyrgðarlaus í aðdraganda þessarar kjarabaráttu. Fordæmalaust ábyrgðarleysi, mundi ég segja. Hefur ríkisstjórnin eitthvað gert til að koma í veg fyrir að þessi staða myndist á vinnumarkaði? Hefur hún einhvern tímann sýnt á einhver spil? Hefur hún einhvern tímann látið í það skína að eitthvert samráð eigi sér stað á vinnumarkaði? Aðdragandi þjóðarsáttarsamninganna, sem við viljum stundum endurtaka í íslensku samfélagi, var nokkur ár, hann var eitt samfellt samræðuverkefni sem menn þurftu að taka alvarlega og byggja upp traust. Hefur ríkisstjórnin gert eitthvað svoleiðis? Hvernig var síðasti tekjuöflunarbandormur ríkisstjórnarinnar hér síðast, aðgerðir í ríkisfjármálum? Hann var ein svikamylla gagnvart vinnumarkaðnum. Þar var seilst inn í tryggingagjaldið í fullkomnu samráðsleysi við vinnumarkaðinn og það notað til að fjármagna alls konar önnur verkefni. Og hvernig byggir ríkisstjórnin upp væntingar á vinnumarkaði? Hún lætur það verða sín fyrstu verkefni að létta álögum af þeim atvinnurekstri sem skilar núna myljandi hagnaði. Það er ótrúlegur áfellisdómur, og við í Bjartri framtíð höfum síendurtekið kallað það ábyrgðarleysi, að fara út í ríflega 100 milljarða kr. aðgerð í því skyni að bæta stöðu heimilanna, hún hefur engin áhrif á vinnumarkaði, skiptir engu máli, 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að heyra þessa umræðu hér og hafa fylgst með henni á undanförnum mánuðum. Eftir að vera búinn að kynna mér sérstaklega hvernig málin eru í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við, hlusta síðan á hv. þingmenn sem alla jafna segja: Við viljum vera eins og Norðurlöndin, við viljum vera eins og þessi lönd þar sem vinnubrögðin eru miklu betri og hvað þetta er allt saman, og hlusta eftir það á þá sömu þingmenn hér í ræðustól Alþingis, það er alveg ótrúlegt. Ég skal bara segja ykkur að ef hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar væru á Norðurlöndunum og mundu tala með þessum hætti, því að þeir fara í hvert einasta popúlistamál, alltaf, þeir klikka aldrei, þá væru þeir blásnir út af.  Orðum fylgja ábyrgð, líka hjá hv. stjórnarandstöðu. Í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við hafa menn vit á því að reyna ekki að leysa þessi viðkvæmu mál í þjóðþingum. Af hverju? Vegna þess að við getum það ekki. 

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra er verkefnisstjóri ríkisstjórnarinnar. Nú hefur ríkisstjórnin verið við völd í tvö ár og hefur haft tíma til að fara í þetta samtal, sem alltaf er verið að kalla eftir, um að skapa lagaramma sem gerir auðveldara að leysa deilur á vinnumarkaði. Það virðist ekki hafa verið forgangsmál og nú stöndum við frammi fyrir þessu. Fyrir jólin sáu menn fram á þá deilu sem nú er til staðar á vinnumarkaði. Því var flýtt að reyna að tryggja það samtal sem þarf að eiga sér stað til að við getum breytt lagaumhverfinu, það er betra og þroskaðra annars staðar á Norðurlöndunum. Það hefur ekki verið gert. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu ábyrgð í þessu máli, hún getur ekki bara sagt: Þetta er ekki okkar vandamál, vinnumarkaðurinn verður að leysa þetta. Já, en það er einmitt ríkisstjórnin sem á að hafa frumkvæði að því að settur sé lagarammi sem auðveldar mönnum að leysa þetta vandamál. Það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Ofan í þetta allt saman er talað um á verkalýðsdeginum, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi, að forgangsmálið sé að lækka raforkuskatt á álfyrirtækjum sem eru að moka gróðanum út úr landinu í krafti þess að þau séu yfirskuldsett, allt of skuldsett, og þurfa þar af leiðandi ekki að greiða jafn mikinn skatt á Íslandi og moka gróðanum út; það þarf að lækka skatt á þau fyrirtæki. Ég er að hlusta á umfjöllun um frönsku byltinguna. Maður hugsar til þess þegar var búið að setja upp nýja stjórnarskrá, þ.e. þegar National Convention eða þjóðsamkundan var komin með stjórnarskrá, átti að afnema lénsfyrirkomulagið o.s.frv., þá sagði Loðvík XVI.: Já, nei, sko, ég er nú sammála megninu af þessu en við getum ekki verið að afnema þessi réttindi og þessi hlunnindi sem þýsku prinsarnir hafa í 

Herra forseti. Það er með ólíkindum hvernig fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa talað í þessari umræðu. Það er eins og þeir komi frá tunglinu eða einhverjum fjarlægari hnöttum og séu ekkert í takti við þá umræðu sem er í landinu um þá alvarlegu stöðu sem er hér. Það eru verkföll, og það fer enginn í verkfall að gamni sínu, hvorki opinberir starfsmenn né það láglaunafólk sem er að berjast fyrir betri kjörum innan Starfsgreinasambandsins, 300 þús. kr. á þremur árum, sem þýða eftir þrjú ár rúmar 228 þús. kr. á mánuði til að framfleyta sér á. Það er aðeins öðruvísi ræðan sem forsætisráðherra flytur hér núna en sú sem hann flutti á flokksþingi sínu þar sem hann lýsti yfir samstöðu með launafólki í landinu og kröfum þess. Er ekki hægt að gera þá kröfu til forsætisráðherra að hann sé með sömu plötu og forrit í hausnum þegar hann talar hér við almenning í landinu eins og þegar hann talar á þingi flokksmanna? Nei, það er ekki þannig. Ójöfnuður fer vaxandi í landinu, misskiptingin eykst og eignum á Íslandi er mjög misskipt og það er alltaf að aukast núna. Misskiptingin jókst hér fyrir hrun og nú er aftur farið á fulla ferð að auka þá gífurlegu misskiptingu sem er í landinu. Launafólk veldur ekki neinni verðbólgu í þessu landi, það eru einhverjir aðrir. Atvinnurekendur bera líka ábyrgð á því hvort þeir setji launahækkanir út í verðlagið. Það er misskipting hérna, þar liggur vandinn. Innlegg ríkisstjórnarinnar í það alvarlega ástand sem er í þjóðfélaginu er forgangsmál hennar, það er að fella niður raforkuskatt á stóriðjunni, það er forgangsmál að afnema auðlegðarskatt, það er forgangsmál að gefa ákveðnum aðilum í landinu tugi milljarða í makrílkvóta og svo mætti áfram telja. Er þetta innlegg til þess fallið að ná sáttum í þjóðfélaginu og á vinnumarkaði? 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að taka þetta brennandi málefni hér upp við hæstv. forsætisráðherra. Við erum að horfa á ástand sem við höfum ekki upplifað í langan tíma, eins konar trúnaðarstund er runnin upp, blönduð miklum tilfinningum. Sá tími sem fólk hefur lagt að baki til að koma þjóðfélaginu á fætur síðastliðin ár hefur meðal annars komið niður á frítíma með fjölskyldu, húsnæðisvali og búsetu, baráttu við afborganir lána í óeðlilega háu vaxtaumhverfi - sá tími hefur reynt á þolrifin og er kominn að endimörkum. Krafan til bætta kjara er sannarlega skiljanleg. Við slíkar aðstæður eiga staðreyndir í formi hagtalna erfitt með að ná í gegn, en það er þó þannig að hér ríkir verðstöðugleiki og kaupmáttur, samkvæmt Hagstofunni, hefur aldrei verið meiri. Í alþjóðlegum samanburði er tekjujöfnuður meiri á Íslandi en í flestum öðrum löndum. En við svo viðkvæmar aðstæður er oft erfitt að einblína á hagtölur til að ná skynsamlegri niðurstöðu. Ef við förum fram úr þeirri verðmætaaukningu sem við horfum fram á næstu árin og án verulegrar framleiðniaukningar í atvinnulífinu verður afleiðingin kostnaðarverðbólga, það höfum við margreynt. Raunverðmætaaukning, hagvaxtarhorfur, eru 3–4% hér næstu árin. Miðað við þær spár ætti að vera hægt að ná fram myndarlegri hækkun til millitekjuhópa og hlutfallslega mestri til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Þar hlýtur samstöðupunkturinn að vera, en vandinn liggur augljóslega ekki í því að hækka lægstu launin, heldur hvað eigi að gera við þann sem er með 301 þúsund og upp úr. Lykilorðin verða eftir sem áður jöfnuður, stöðugleiki og aukinn kaupmáttur. Þar berum við öll, virðulegi forseti, ábyrgð og því verða allir aðilar að koma að borðinu.

Hæstv. forseti. Undanfarin tvö ár höfum við í minni hlutanum á Alþingi mótmælt harðlega mörgum af aðgerðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og velferðarmálum. Ríkisstjórnin og þeirra fólk hefur í langflestum tilfellum valtað yfir okkur undir yfirskriftinni „Meiri hlutinn ræður“. Nú er komið að skuldadögum, því að ríkisstjórnin þarf ekki bara að fást við minni hlutann í þinginu, hér býr líka fólk fyrir utan. Það fólk er á íslenskum vinnumarkaði sem búið er að hleypa í uppnám sem ekki hefur sést hér áratugum saman. Hver er staðan? BHM er búð að vera í verkföllum í næstum því mánuð og það fjölgar þeim félögum þar sem eru að fara í verkföll. Alþýðusamband Íslands, fram undan eru verkföll ýmissa aðildarfélaga þar. BSRB, þar er mikil undiralda og óánægja. Þar voru að losna samningar og við vitum ekki hvert framhaldið verður, en þar virðist algjörlega skorta á skilning stjórnvalda á stöðunni. Ég vil nýta tækifærið og minna hæstv. forsætisráðherra á að í þessum samningum þarf líka að huga að því að það eru lífeyrisþegar í þessu landi, bæði ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar sem gefin voru stórkarlaleg loforð hér fyrir kosningar, en það eina sem þeir hafa fengið og borið úr býtum er kjaragliðnun. Í ríkisfjármálaáætlun, sem hér var lögð fram fyrir nokkrum vikum, sést þess ekki stað að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir því verkefni sem fyrir hana hefur verið lagt, þ.e. verkefnið að stjórna landinu af ráðdeildarsemi og með tilliti til allra en ekki bara ríku vina sinna. Það er launafólk á íslenskum vinnumarkaði og lífeyrisþegar sem nú þarf að huga að og ég legg til að forsætisráðherra láti afturkalla til sín 

Virðulegur forseti. Þegar rædd er grafalvarleg staða á vinnumarkaði bregðast tveir talsmenn ríkisstjórnarflokkana þannig við að koma hingað í umræðuna og ausa fúkyrðum yfir stjórnarandstöðuna. Annar þeirra gengur svo langt að missa stjórn á skapi sínu í púlti Alþingis. Ég velti fyrir mér: Hvað kemur mönnum eiginlega til að halda að það geti talist eðlilegt að standa svona í samskiptum við annað fólk. Auðvitað er það útskýringin á því hvernig fyrir okkur er komið og í hvað stefnir á vinnumarkaði þegar samskiptin eru með þessum hætti. Það eru mikil vonbrigði en þetta er að sama skapi orðið nokkuð venjulegur viðburður hér í þinginu, því miður. Öll mál er auðvitað hægt að leysa ef fólk er tilbúið til þess að tala saman. Það hefur verið vilji af hálfu minni hlutans í þinginu að axla sína ábyrgð og gera það þó að hæstv. forsætisráðherra sé búinn að ákveða það fyrir fram að svo sé ekki. Þegar maður hlustar á ræðu hæstv. forsætisráðherra gerir maður sér grein fyrir því að það fullkomin veruleikafirring í gangi og af minna tilefni hefur verið hrópað hér úr ræðustól til annarra forsætisráðherra og flokka með hærri fylgistölur að þeir eigi að skila lyklunum, það sé kominn tími til þess að skila lyklunum. Ég vil benda hæstv. forsætisráðherra á þá lausn úr þeim ógöngum sem hann er kominn í hér, einfaldlega að skila lyklunum, vegna þess að það er algjörlega ljóst að ríkisstjórninni er ofviða að leysa það vandamál sem við henni blasir. Hún getur ekki leyst það, hún er stór hluti af vandanum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni í þinginu og eins hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Auðvitað þurfum við sem hér störfum að sinna þessu verkefni og nálgun við þetta stóra viðfangsefni af ábyrgð. Það sem fólkið í landinu þarf eru raunverulegar kjarabætur sem endast. Og hvernig náum við því? Meginmarkmið okkar á auðvitað að vera að halda verðbólgunni í skefjum. Til að fyrirtækin og atvinnulífið geti staðið undir hærri launum er alveg ljóst að það þarf að auka verðmætasköpun. Það er okkar hlutverk hér að skapa rammann utan um það með hvaða hætti það verður best gert. Við gerum það með sjávarútveginn og mér þykir umræðan um hann ekki alltaf vera á yfirveguðum nótum. Við gerum það með því að ræða með hvaða hætti við ætlum að sinna orkuöflun í landinu, hvaða tækifæri eru í því fólgin. Við erum hvorki öll sammála um hvort það eigi að virkja meira né þá hvenær né með hvaða hætti. Þetta er nokkuð sem við getum tekið okkur taki í. Það þýðir ekki að standa hér og saka hvert annað um að vera að æsa sig og missa sig í pontu ef við getum ekki einu sinni sest niður saman í nefndum og rætt málin. Við eigum öll að líta í eigin barm. Við berum ábyrgð á því að umgjörð fyrirtækjanna og atvinnulífsins í landinu sé með þeim hætti að það sé hægt að auka hér verðmætasköpun. Við berum ábyrgð á því að skapa það umhverfi að verðbólgan sé í skefjum þannig að það verði raunverulegar kjarabætur sem haldi sér og skili sér til launþega og almennings í landinu á varanlegan hátt. Það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni okkar allra. Eigum við ekki að vera sammála um það?

Virðulegi forseti. Allt sem mig langaði til að segja um þetta sagði í raun hv. 10. þm. Reykv. s., Jón Þór Ólafsson. Ég verð hins vegar að lýsa undrun minni með tvær ræður sem voru fluttar í dag. Aðra þeirra flutti hæstv. forsætisráðherra og hina hv. 7. þm. Reykv. s., Guðlaugur Þór Þórðarson. Ef ég skildi hæstv. forsætisráðherra rétt er hér allt í góðu og hlutirnir að batna. Það er svo sem eðlilegt eftir algjört fjármálahrun að hlutir batni í kjölfarið, það eru fáar leiðir aðrar en upp á við frá botninum eðli málsins samkvæmt og má benda á að sú þróun hefur verið til staðar fyrir tíð þessarar ríkisstjórnar, ekki að það skipti höfuðmáli hverjum hvað sé að þakka eða hverjum hvað að kenna í þessu samhengi. Hins vegar stendur eftir að það vantar lausnir. Við getum ekki horft framan í þessi verkföll og látið eins og þetta sé bara einhver misskilningur af hálfu launþega, að þeir sem ætli í verkfall séu að misskilja allt saman og ættu bara að vera hérna og áfram á þessum launum og búa við sömu kjör og aldrei freistast til þess til dæmis að fara til útlanda. Sú freisting er mikil núna, sérstaklega hjá ungu kynslóðinni, sérstaklega hjá þeim sem eygja góð atvinnutækifæri erlendis sem vitaskuld eru fyrst og fremst sérfræðingar á ýmsum sviðum. Þetta er alvarlegt mál og það er ábyrgðarhluti okkar allra, eins og hér hefur komið fram, að við finnum lausnir á vandanum. Það þýðir ekki að láta eins og vandinn sé ekki til staðar. Það þýðir enn fremur ekki að beita sífellt fyrir sig verðstöðugleika sem afsökun fyrir því að aðhafast ekkert eða í það minnsta afskaplega lítið. Ef peningastefna Íslands er rótin að þessu öllu saman, ef ástæðan fyrir því að ekki má hækka laun í landinu er peningastefnan, þurfum við nýja peningastefnu. Sumir hérna inni gætu bent á að kannski þurfum við hreinlega nýjan gjaldmiðil. Eitthvað þarf að gera. Við getum ekki byggt stöðugleika og peningastefnu Íslands á þeirri forsendu að einungis fáir útvaldir fái launahækkanir. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er rétt sem kom fram í nokkrum ræðum, tekjudreifing hefur orðið jafnari eftir hrun. Það er alveg rétt. Það sem hefur hins vegar gerst, og þróunin hefur verið undanfarinn áratug og lengur, er að aukinn ójöfnuður hefur orðið í eignum landsmanna, þ.e. sífellt færri eiga sífellt meira. Hér var rætt um það að fólkið í landinu þyrfti að fá raunverulegar kjarabætur. Veltum fyrir okkur af hverju fólkið í landinu er ósátt við stöðu mála. Það er af því að það horfir á aðgerðir sem miða að því að auka þennan ójöfnuð í eignadreifingu. Hæstv. forsætisráðherra segir að það hafi bara verið ákveðið að framlengja ekki raforkuskattinn. Hann var tímabundinn til að byrja með og var svo einu sinni framlengdur þannig að það er sjálfstæð ákvörðun að framlengja hann ekki áfram. Það var gripið til ýmissa tímabundinna aðgerða, eins og auðlegðarskattsins, þegar við vorum að fara upp úr öldudalnum, eðlilega. En þegar við skoðum þetta þýðir ekki alltaf að benda bara á síðustu ríkisstjórn heldur spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað honum finnist um þessa þróun þegar við horfum framan í aukinn hagvöxt. Það eru fréttirnar sem fólkið í landinu heyrir. Við heyrum fréttirnar af arði útgerðarinnar og því hvernig stóriðjan sleppur við skattlagningu og þá er eðlilegt að fólkið í landinu spyrji: Er eðlilegt að aðgerðir ríkisstjórnarinnar miði að því að létta byrðina á þessum aðilum? Þá er ekki nema von að fólk setji fram kröfur. Það er alveg ótrúlegt, herra forseti, að heyra svo hv. þingmann Sjálfstæðisflokksins, Guðlaug Þór Þórðarson, tala hér eins og þetta sé bara einhver popúlistaumræða. Þetta er umræða um stórpólitík, um það hvernig við skiptum arðinum af auðlindunum okkar sem við höfum, a.m.k. mörg hver, viljað hafa í sameiginlegri eigu þjóðarinnar. Hvað merkir það að hafa auðlindirnar í sameiginlegri eigu þjóðarinnar? Það 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. málshefjanda fyrir að viðurkenna þó, og leiðrétta þar með félaga sína í stjórnarandstöðunni, að ójöfnuður hefur ekki aukist. Hv. þingmaður nefnir reyndar eignadreifingu en ekkert hefur haft meiri áhrif þar á til góðs, að ná aftur jafnari eignadreifingu, en skuldaleiðrétting þessarar ríkisstjórnar. Svo virðist sem hv. þingmaður hafi ákveðið að líta algjörlega fram hjá því sem ég fór yfir í ræðu minni áðan um þau tækifæri sem eru til staðar og möguleikana á því sérstaklega núna að bæta enn kjör þeirra sem lakar standa. Ástæðan er sú að stjórnarandstaðan þolir einfaldlega enga gagnrýni, þolir ekki að það sé bent á það sem nú blasir við, að hún hefur sjálf ekkert fram að færa. Ég heyrði ekki eina lausn í ræðum stjórnarandstæðinga, eingöngu áframhaldandi dylgjur og rangfærslur um ríkisstjórnina, ekki hvað síst það sem hv. fyrirspyrjandi þó fékkst til að leiðrétta, að fullyrða enn á ný að ríkisstjórnin vegi að þeim sem hafa lakari kjör þegar staðreyndin er allt önnur. Þeir sem hafa lakari kjör á Íslandi og millitekjur hafa aldrei staðið jafn vel og nú. Það þýðir ekki að það sé nógu gott ástand, það þýðir þvert á móti að við getum gert enn betur en til þess þurfum við að fallast á að tækifærin séu til staðar og viðurkenna staðreyndir eins og þá að kaupmáttur er sá mesti sem hann hefur mælst á Íslandi og jöfnuður í tekjudreifingu hefur heldur ekki mælst meiri en nú. Það er ástæða til að hafa þetta í huga vegna þess að við viljum ekki kasta þessu á glæ með verðbólgusamningum. Á hverjum bitna slíkir samningar verst? Þeir bitna fyrst og fremst á fólki með milli- og lægri tekjur vegna þess að atvinnurekendurnir geta verið fyrri til að hækka verð, þeir sem semja sérstaklega um sín kjör geta verið fyrri til að hækka laun sín á meðan þeir sem eru með lægstu launin þurfa að elta. Verðbólgusamningar bitna fyrst og fremst á þeim sem hafa lökustu kjörin. Og það að koma í veg fyrir verðbólgusamninga er fyrst og fremst til þess fallið að verja hag og stöðu þeirra sem hafa lökust kjör í samfélaginu. Það er fráleitt af stjórnarandstöðunni að gera  
            

Herra forseti. Ég legg hér fram fyrirspurn um vernd afhjúpenda þar sem ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort til standi að leggja fram frumvarp á yfirstandandi þingi um breytingu á stjórnsýslulögum. Frumvarpið var á þingmálaskrá forsætisráðherra á síðasta þingi og miðaði að því að tryggja vernd afhjúpenda í samræmi við ábendingar frá stýrihópi um framkvæmd þingsályktunar um vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis sem samþykkt var á Alþingi árið 2010. Nú bregður svo við að þetta mál er ekki á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir þennan vetur. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað valdi því í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra var búinn að kynna drög á vef forsætisráðuneytisins að frumvarpi um breytingu á stjórnsýslulögum. Þar var lagt til að setja ætti mun skýrari reglur þar sem afmarkað yrði nánar inntak þagnarskyldu opinberra starfsmanna og hvaða hagsmuni þagnarskyldunni væri ætlað að tryggja. Í frumvarpsdrögunum voru meðal annars ákvæði þess efnis að í stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga væri eingöngu heimilt að ákveða að upplýsingar lytu þagnarskyldu væri það nauðsynlegt til verndar ákveðnum opinberum eða einkahagsmunum, sem átti svo að telja upp með tæmandi hætti í ákvæðinu. Undir þagnarskyldu áttu ekki að falla upplýsingar um lögbrot eða aðra ámælisverða háttsemi starfsmanna stjórnvalda, sem mundi þýða að ekki væri hægt að refsa þeim sem kæmi á framfæri við þar til bæra aðila upplýsingum um lögbrot eða aðra ámælisverða háttsemi starfsmanna stjórnvalda. Þar með yrði tryggt að svokallaðir afhjúpendur mundu njóta aukinnar lagalegrar verndar. Þetta hef ég nú raunar beinlínis eftir hæstv. forsætisráðherra sjálfum, sem svaraði fyrirspurn minni um þetta efni hér fyrir svona rúmu ári. Þá stóð til að leggja frumvarpið fram. Svo varð þó ekki og hefur maður fullan skilning á því að frumvarpsvinna geti dregist. Frumvarpið rataði heldur ekki á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Það kom mér nokkuð á óvart í ljósi þess að unnið hefur verið að þingsályktun sem samþykkt var hér 2010 og ýmsar lagabreytingar gerðar. Ég veit ekki betur en sú vinna standi enn yfir undir forustu hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, ég veit ekki betur en sá stýrihópur sé enn þá starfandi. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þetta frumvarp verði lagt fram. Hverju sætir það þá ef svo verður ekki? Hvað varð um frumvarpið frá hæstv. forsætisráðherra sem kynnt var á netinu og við bíðum spennt eftir að sjá?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurn um mikilvægt mál og tækifæri til að gera grein fyrir stöðu þess. Á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir 143. löggjafarþing var gert ráð fyrir framlagningu frumvarps til laga um breytingu á stjórnsýslulögum, nr. 37/1993, eins og hv. þingmaður gat um. Drög að frumvarpinu voru kynnt á vef ráðuneytisins í nóvember 2013 og send helstu hagsmunaaðilum. Fjölmargar umsagnir bárust og voru undirtektir almennt mjög jákvæðar en einnig bárust ábendingar sem þurfti að taka til skoðunar. Frumvarpið var samið í kjölfar ábendinga frá stýrihópi sem skipaður var til að fylgja eftir ályktun Alþingis sem hv. þingmaður gat um frá 16. júní 2010 þar sem samþykkt var að Ísland skapaði sér afgerandi lagalega sérstöðu um vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Meðal annars yrði leitað leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi auk þess sem vernd heimildarmanna og afhjúpenda yrði tryggð. Skýr og einföld ákvæði um þagnarskyldu eru ein forsenda tjáningarfrelsis opinberra starfsmanna. Það þarf að vera nægilega skýrt hvaða atriði opinberum starfsmönnum er frjálst að tjá sig um og um hver þeirra ríki þagnarskylda. Ef ákvæðin eru óskýr eða flókin er hættan sú að starfsmenn veigri sér við að tjá sig um málefni sem þó væri fullkomlega eðlilegt að þeir tjáðu sig um. Bent hefur verið á að umræða hér á landi hafi enn sem komið er verið mun takmarkaðri um tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna en til dæmis annars staðar á Norðurlöndum. Þar hefur meginálitaefnið í umræðunni oft verið hvort og þá með hvaða hætti trúnaðar- og hollustuskylda opinberra starfsmanna takmarki tjáningarfrelsi þeirra. Í íslenskum stjórnsýslurétti eru þagnarskylduákvæði bæði mörg og matskennd sem veldur því að beiting þeirra er flókin og hætt við því að réttarframkvæmd sé hvorki samræmd né fyrirsjáanleg. Með fyrirhuguðu frumvarpi verður lagt til að settar verði mun skýrari reglur þar sem afmarkað verði nánar inntak þagnarskyldu opinberra starfsmanna og hvaða hagsmuni þagnarskyldunni er ætlað að tryggja. Þar af leiðandi verði mun ljósara um hvaða atriði opinberum starfsmönnum er frjálst að tjá sig. Í frumvarpsdrögunum er meðal annars ákvæði þess efnis að í stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga sé eingöngu heimilt að ákveða að upplýsingar lúti þagnarskyldu sé það nauðsynlegt til verndar ákveðnum opinberum eða einkahagsmunum sem taldir verða upp með tæmandi hætti í ákvæðinu. Undir þagnarskyldu falli ekki upplýsingar um lögbrot eða aðra ámælisverða háttsemi starfsmanna stjórnvalda. Það þýðir að ekki verður hægt að refsa þeim sem koma á framfæri við þar til bæra aðila upplýsingum um lögbrot eða aðra ámælisverða háttsemi starfsmanna stjórnvalda. Þar með verður tryggt að svokallaðir afhjúpendur munu njóta aukinnar lagalegrar verndar. Fremur en að auka við þagnarskyldu er markmið frumvarpsins fyrst og fremst að tryggja að þagnarskyldureglur verði skýrari, samræmdari og einfaldari. Eins og ég nefndi geta flóknar og óljósar þagnarskyldureglur gert opinberum starfsmönnum erfitt um vik að nýta tjáningarfrelsi sitt og eru skýrar þagnarskyldureglur því mikilvæg forsenda tjáningarfrelsis. Virðulegur forseti. Í forsætisráðuneytinu er nú unnið að lokayfirferð og frágangi á umræddu frumvarpi og er stefnt að framlagningu á haustþingi 2015.

Virðulegur forseti. Ég vil bara rétt á þeirri mínútu sem ég hef til þess að blanda mér í þessa fyrirspurn og umræðu benda á að síðastliðinn fimmtudag mæltum við hv. þm. Birgitta Jónsdóttir fyrir frumvarpi um uppljóstrara, heildarlöggjöf sem unnið hefur verið að frá því á síðasta kjörtímabili, sem nær vel utan um þennan málaflokk. Það er löggjöf sem býr til réttarvernd fyrir uppljóstrara eða afhjúpendur og er eitt af þeim tólum sem nauðsynlegt er að séu í verkfærakistu lýðræðisins. Það hafa atburðir bæði hér heima og erlendis sýnt okkur í gegnum tíðina. Það er afar brýnt að við sammælumst um að setja löggjöf um þetta mál og þá gildir einu hvort það er sú heildarlöggjöf sem við höfum kynnt til sögunnar í minni hluta þingsins 

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir á þakkir skildar fyrir að vekja máls á þessu en sömuleiðis vil ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að hafa skýrt það mjög vel af hverju ekki er búið að leggja fram frumvarpið. Ég skildi hann svo að það væri vegna þess að verið væri að taka inn í það ábendingar sem borist hefðu þó að umsagnir hefðu að öðru jöfnu verið ákaflega jákvæðar. Það er þakkarvert að hann hefur lýst því yfir að frumvarpið komi fram á næsta haustþingi. Hv. þm. Róbert Marshall hefur lagt fram mjög ítarlegt frumvarp um það hvernig á að búa um slík lög. Ég fagna því líka og að minnsta kosti höfum við þá hér valkosti ef frumvarp hæstv. forsætisráðherra gengur ekki nógu langt. En ég vil vekja athygli þingheims á því að við erum hér á eftir að fara að ræða frumvarp um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði. Þar er verið að leggja fram tillögu starfshóps, sem var meðal annars falið að fjalla um hugmyndir að því að setja sérstaka vernd fyrir uppljóstrara í fjármálakerfið. En það kemur í ljós þegar frumvarpið er lesið að það er ekki að finna þar, fallið var frá því, ég vil vekja eftirtekt á því. Það virðist því ekki sem hæstv. ríkisstjórn sé að flýta sér í þessum flokki.

Virðulegi forseti. Það er alveg kominn tími til þess að við minnum okkur á þessa áætlun þar sem hún var samþykkt 2010, það eru komin fimm ár síðan og maður er orðinn heldur óþolinmóður að bíða eftir því að eitthvað haldbært gerist í þessum málaflokki. En ég fagna því þó að til stendur að leggja fram frumvarp af hálfu ríkisstjórnarinnar um þetta efni og eins og hér hefur fram komið hafa Björt framtíð og Píratar þegar lagt fram frumvarp um sama efni. Það er nú í nefnd og verður væntanlega hægt að nota umsagnir um það frumvarp til þess að skerpa á umræðunni núna í haust ef málið verður rætt. Ég hef því miður ekki meiri tíma til þess að fara efnislega út í efni frumvarpsins en ég gleðst yfir því að það sé eitthvað að gerast í þessum málaflokki því að það er satt best að segja löngu kominn tími til. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Eins og ég kom inn á í mínu máli var hafin vinna hóps við þetta frumvarp í forsætisráðuneytinu veturinn 2012–2013 þannig að vitaskuld hefði maður viljað sjá frumvarp koma fram talsvert fyrr, ekki síst vegna þess sem ég nefndi líka, að það byggir á þingsályktun sem var samþykkt 2010. Þetta hefur allt átt alllangan meðgöngutíma, verð ég að segja. Hins vegar voru svör hæstv. ráðherra ágætlega skýr, þ.e. að slíkt frumvarp komi fram í haust, en ég hvet hann til að skoða það frumvarp sem hv. þm. Róbert Marshall gerði að umtalsefni í athugasemd sinni, þ.e. hvort þessi löggjöf megi jafnvel verða heildstæð þannig að hún eigi ekki aðeins við um hinn opinbera geira eða stjórnsýsluna, eins og frumvarp hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir, heldur hafi víðtækari áhrif.