Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanrmn. hefur rætt þetta mál og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Ástæðan til þess að breyta varð samþykktinni um Menningarsjóð Norðurlanda var sú að vorið 1976 voru gerðar breytingar á stofnskrá Menningarsjóðsins í kjölfar þess að breytingar höfðu verið gerðar á sáttmálanum um menningarsamstarf Norðurlanda. Breytingarnar voru fyrst og fremst formlegs eðlis, en ein breyting var efnislegs eðlis, og hún var sú að verksvið stjórnar Menningarsjóðsins var víkkað þannig að heimildir hennar til þess að styrkja menningarsamstarf Norðurlanda voru auknar þannig að t.d. getur nú stjórn sjóðsins veitt fé til samstarfs á sviði íþróttamála og raunar nokkurra efna annarra. Að öðru leyti felast ekki efnisbreytingar í þessum nýja samningi sem utanrmn. var einróma um að mæla með að yrði samþykktur.



Herra forseti. Utanrmn. hefur haft þessa till. til athugunar og mælir meiri hl. hennar með samþykkt hennar. Aðrir nm. munu gera grein fyrir sérstöðu sinni.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir afstöðu minni til þess og skal að mestu leyti láta nægja að vísa til þess sem ég þá sagði. Ég vil aðeins rifja það upp, að ég lít þannig á að við núverandi kringumstæður, þegar m.a. er rætt um það af fyllstu alvöru og bent á nauðsyn þess að takmarka með ýmsu móti sókn íslenskra fiskiskipa í þorskstofninn, þá séu í rauninni engin tök á því að veita útlendingum veiðiheimildir og síst af öllu til þess að veiða þorskinn. En raunar gildir svipað um aðrar fisktegundir sem við verðum að sjálfsögðu sjálfir að auka okkar sókn í til þess að geta linað sóknina í þorskinn. En ég tel þó að eftir atvikum sé eðlilegt og rétt að gera þarna eina undantekningu á, þ.e.a.s. að líta á algera sérstöðu færeyinga þeim augum að það eigi ekki að útiloka samningagerð við þá. Það eru ýmis rök fyrir þessu og skal ég aðeins nefna hin helstu. Stærsta röksemdin er sú, að færeyingar eru sú þjóð sem er svo að segja algerlega háð fiskveiðum og fiskveiðarnar við Ísland hafa verið og eru enn í dag mjög mikilvægar og mikill liður í færeyskum þjóðarbúskap. Það yrði afar tilfinnanlegt fyrir færeyinga ef því yrði algerlega kippt brott að þeir fengju að veiða hér við land eitthvað áfram meðan þeir eru að koma sínum málum í betra horf að því er fiskveiðilögsöguna heima og fiskaflann á heimaslóðum snertir. Í öðru lagi bendi ég á það, að færeyingar hafa ekki haft og hafa raunar ekki enn full yfirráð eða möguleika á því að reka þá hafréttarpólitík einir og óskorað, sem þeir kjósa hverju sinni, vegna tengslanna við Danmörku og tengsla Danmerkur við Efnahagsbandalag Evrópu. Í þriðja lagi hljótum við að finna til alveg sérstaklega með færeyingum, þessari vina- og frænd- og nágrannaþjóð, og hljótum að lita nokkuð öðrum augum á þá heldur en aðrar þjóðir. En þrátt fyrir þetta tel ég að eins og nú er högum háttað, þá sé það a.m.k. verulegt vafamál hvort rétt sé eða hægt sé að gera slíkan samning sem hér er um að ræða, sem takmarkar veiðar færeyinga jafnlítið og gert er í þessum samningi og þá alveg sérstaklega þorskveiðarnar. Ég viðurkenni að vísu að hér er gerð ein takmörkun sem skiptir verulegu máli, að það er ekki lengur heimilt samkv. þessu samkomulagi fyrir færeyinga að veiða hér í salt, eins og kallað er. Þetta er að vísu nokkuð mikilvægt, en þrátt fyrir það, miðað við ástand þorskstofnsins og miðað við það að sífellt er verið að ræða um að við verðum að takmarka okkar sókn í þorskstofninn, e.t.v. enn þá meira en gert er gagnvart færeyingum í þessu samkomulagi, þá kemst ég að þeirri niðurstöðu, þegar þetta er vegið og metíð hvort á móti öðru, að taka ekki þátt í atkvgr. um þetta samkomulag. Það geri ég annars vegar til þess að sýna það að einungis í sambandi við færeyinga tel ég koma til mála og tel ég rétt að gera samning, en í öðru lagi tel ég að það sé ekki kleift að samþykkja slíkan samning sem þennan áður en ljóst er með hverjum hætti og hversu mikið íslendingar verða að takmarka eigin sókn í þessa fiskstofna sem ofveiddir eru.



Herra forseti. Þingflokkur Alþfl. hefur rætt þrjá samninga um heimildir erlendra þjóða til þess að veiða innan fiskveiðilögsögunnar, þ.e.a.s. samninga ríkisstj. við norðmenn, færeyinga og belga. Þingflokkurinn hefur tekið þá afstöðu að fylgja samningnum við norðmenn, vegna þess að hann feli í sér tvímælalausa viðurkenningu á yfirráðum íslendinga yfir 200 mílna fiskveiðilögsögunni og íslendingar geti einhliða ákveðið hversu mikið norðmenn megi veiða innan fiskveiðilögsögunnar og gert ráð fyrir því að íslensk yfirvöld tryggi að afli norðmanna minnki a.m.k. jafnmikið og afli íslendinga kann að dragast saman, og mælir því með þeirri samningsgerð. Þingflokkurinn taldi hins vegar verulega meinbugi á samningsgerðinni við færeyinga. Ríkisstj. hefur ekki enn opinberlega skýrt frá neinum ákvörðunum um hvernig hún hyggist bregðast við till. fiskifræðinga um verulega minnkaða sókn í þorskstofninn sem að öðrum kosti er, eins og allir víta, í alvarlegri hættu. En í samningnum við færeyinga er gert ráð fyrir því að þeim verði heimilað að veiða verulegt magn af þorski og öðrum fiski, samtals um 85% af því magni sem þeim var heimilað að veiða samkv. fyrri samningi. En samningur hefur engu að síður verið gerður við færeyinga og við belga, og komst þingflokkur Alþfl. þess vegna að þeirri niðurstöðu, sérstaklega að því er varðar samninginn við færeyinga, að íslendingum sé eðlilegt að sýna þeim sérstakan vináttuvott og sérstaka tillitssemi umfram allar aðrar þjóðir að því er snertir veiðiréttindi innan fiskveiðilögsögunnar. Þess vegna munu þm. Alþfl. láta till. um samningana við færeyinga og belga afskiptalausar.



Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til undir þessum dagskrárlið að eyða nokkru máli í það að ræða landhelgismálið í víðari merkingu heldur en hér er á dagskrá. Auk þess samkomulags, sem nú er tekið til umr., er einnig á dagskrá þessa fundar þáltill. varðandi samning við belga og norðmenn. En það fer ekki hjá því að undir umr. sem þessum og ekki síst vegna nýlegra ummæla hæstv. forsrh. varðandi breta, þá fer ekki hjá því að hér verði að eyða nokkru máli í umr. um meira en það sem kemur þessum samningum við. Ég skal þó, virðulegi forseti, ekki vera langorður. Ég vil að sjálfsögðu sýna þá samningalipurð að hægt verði að ljúka þingstörfum eins og ósk hæstv. forsrh. hefur komið fram um, hvort sem það verður nú á þessum degi, kvöldi eða næsta morgni. Menn muna það, hv. þm. muna það, að þegar hæstv, ríkisstj. tók við völdum, þá mátti greina, lesa og heyra yfirlýsingar af vörum margra hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj. um það að engir samningar í landhelgismálinu yrðu gerðir, ekki við neitt ríki, nema því aðeins að fullnægt yrði ákvæði bókunar 6 um tollfríðindi innan EBE. Á þessu var klifað vikum og mánuðum saman, og þessar yfirlýsingar hafa líklega orðið til þess að æðimargir hafa reiknað með því að þeim mætti treysta og að ekki yrði snúist þvert við gerðum í þessu efni miðað við gefin fyrirheit og orð. Það þarf ekki að minna h.v. þm, á það hvað gerðist á s.l. hausti að því er varðar vestur-þjóðverja, þá þjóðina sem næst bretum hefur verið andstæðust okkur að því er varðar landhelgismálið þó að sem betur fer hafi hún ekki farið í kjölfar breta um valdbeitingu og vopnaða íhlutun. En hér á Alþ. í haust, í nóvembermánuði, var einmitt til umr. samkomulag við vesturþjóðverja um veiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar. Þar var ekki að finna nein fyrirheit um það að samþykkt yrði það samkomulag að bókun 6 kæmi til framkvæmda. Þá var slegið striki yfir öll stóru orðin, allar mörgu yfirlýsingarnar frá hæstv. ráðh., en því haldið fram og þá haldið fyrst og fremst af hv. stjórnarliðum sem reikulir voru í rásinni að til tryggingar því, að bókun 6 kæmi til framkvæmda, væri að finna í samningsdrögunum ákvæði þess efnis að ef tollfríðindi samkv. bókun 6 hefðu ekki tekið gildi innan 5 mánaða, þá væri heimilt að fresta framkvæmd samkomulagsins þar til þessu ákvæði væri fullnægt. Og á því var klifað af hæstv. ráðh. og upp tekið af hv. þm, stjórnarliðsins að hér væri trygging fyrir því að þetta samkomulag mundi einvörðungu gilda í 5 mánuði, en að þeim tíma liðnum yrði framkvæmd þess frestað ef hin margumtalaða bókun 6 yrði ekki komin til framkvæmda. Ef menn líta yfir umr, frá þessu tímabili, þá má finna yfirlýsingar og ummæli hv. þm. og hæstv. ráðh. sem ótvírætt gáfu tilefni til þess að það mætti treysta því að við þessi fyrirheit yrði staðið. Hæstv. utanrrh. gaf hér ótvíræða yfirlýsingu á Alþ. í þessum umr. um það, eftir að einn af hv. stjórnarþm., Steingrímur Hermannsson, hafði óskað eftir því sérstaklega að slík yfirlýsing yrði gefin ótvíræð, að samningunum yrði frestað, þá gaf hæstv. utanrrh. um það hér ótvíræða yfirlýsingu að samkomulaginu yrði frestað ef bókun 6 yrði ekki komin til framkvæmda innan þessa 5 mánaða tímabíls. Og ég er ekki í neinum vafa um það að hæstv. utanrrh. hefur meint þetta, hann hefur ætlað sér þetta, ég dreg það ekkert í efa. En það eru önnur öfl sem hafa orðíð þess valdandi að við þetta hefur ekki verið staðið. Það var sem sagt 28. apríl, ef ég man rétt, sem þessi 5 mánaða tími var útrunninn, og samkv. yfirlýsingum og gangi mála hefði átt að fresta samkomulaginu við vestur-þjóðverja frá og með þeim tíma. En það var nú ekki aldeilis að við því yrði orðið. Enn einu sinni voru marggefnar yfirlýsingar dregnar til baka og þeim kyngt, og enn í dag, þegar komið er fram undir 20. maí, þ.e.a.s. um þrem vikum eftir að samkomulagið hefði samkv. öllum yfirlýsingum átt að vera fallið úr gildi, þá er það enn í fullu gildi, samkomulag um veiðiheimildir til handa þjóðverjum innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, og ekkert bendir til þess enn, nein merki sjáanleg um að þar verði nein breyting á. Auk þessa verður ekki hjá því komist að beina aðeins huganum að yfirlýsingum eða ummælum hæstv. forsrh. í sambandi við hugsanlegar samningaumleitanir við breta, og má það þó furðulegt teljast ef einhverjum íslendingi, einhverjum ráðamanni á Íslandi kemur það til hugar nú, eftir allt það sem á undan er gengið, að nú verði sest að samningaborði við breta og þeim veittar veiðiheimildir innan íslenskrar fiskveiðilögsögu eftir það sem þeir hafa af sér sýnt gagnvart íslendingum í þessu máli á undanförnum vikum og mánuðum og árum. En ummæli hæstv. forsrh. gefa vissulega tilefni til þess að það megi ætla að einhvers konar hugleiðingar í þá átt séu fyrir hendi innan herbúða hæstv. ríkisstj. Ég vil þó vona að það sé ekki ein af ástæðum þess eða ein mikilvægasta ástæða þess hversu hart er nú keyrt og á það stefnt að ljúka þingi sem allra fyrst og senda það heim, að meiningin sé að hafa fyrst og fremst frið til þess að gera samkomulag við breta um veiðiheimildir innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Ef það er meiningin, þá væri vissulega ástæða til þessa með öllum tiltækum ráðum að koma í veg fyrir það að Alþ. yrði sent heim á þessum tíma, - ef það er meining hæstv. ríkisstj, að senda þing heim nú til þess að hafa sem best spil og fríast til þess að geta unnið að samkomulagi við breta um veiðar í landhelginni. Ég vil ekki að óreyndu, þó að ég viti að hugur hæstv. forsrh, og ýmissa fleiri hæstv, ráðh., þ. á m. hæstv. sjútvrh., hefur alla tíð staðið og stendur enn til þess að gera samning við breta, þá vil ég ekki að óreyndu a.m.k. trúa því að það sé ein aðalástæðan fyrir því að svo hart er keyrt á að ljúka þingi, að þeir vilji fá frið til þess að gera samning við breta um veiðar í landhelginni. Það er sem sagt augljóst að það er vart að treysta, hvort sem er yfirlýsingum hæstv. ráðh. eða fullyrðingum hv. stjórnarliða hér á Alþ. í sambandi við landhelgismálið. Með hliðsjón af því, sem gerst hefur, og reynslunni, þá er fyllsta ástæða til þess að vera tortrygginn í garð þessara aðila, vegna þess að það er vitað og hefur ekkert farið leynt að mjög sterk öfl innan hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokka eru þess mjög fýsandi að gera samninga um veiðar og veiðiheimildir innan landhelginnar og það meira að segja við breta, svo furðulegt sem það þó er. Varðandi þær þáltill., sem hér eru nú til umr. og verða síðar á þessum fundi, þ.e.a.s. um heimildir til handa norðmönnum, færeyingum og belgum til veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, þá þykist ég vita að það er miklum mun jákvæðara hugarfar hjá íslendingum almennt gagnvart samningum t.d. við norðmenn eða færeyinga heldur en ýmsar, ef ekki allar aðrar þjóðir sem óskað hafa slíks. En ef verið er að tala um samninga við eina eða aðra þjóð, þá verða menn að hafa það í huga hvert ástand fiskstofna við landið er. Það er ekki langt síðan hæstv. sjútvrh. skipaði n. til þess að gera till. um það með hverjum hætti væri best dregið úr sókn á fiskimiðin til þess að ekki væri í algert óefni stefnt. Þessari n. hafa menn gefið það heiti að kallast „sóknarnefnd“, sumir segja „framsóknarnefnd“. En till. þessarar n. liggja nú fyrir og hafa legið fyrir í nokkurn tíma, a.m.k. nokkrar vikur. N. þessi skiptist í meiri og minni hl., en í báðum þessum nefndarhlutum eru uppi hugmyndir um það að banna - bókstaflega banna þorskveiðar á Íslandsmiðum um tiltekið tímabil, í öðru tilvikinu um tvo mánuði, í hinu síðara um fjóra mánuði. Og meðan ekki er vitað um það hvað hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir í þessum málum, hvort hún er með það í huga að banna t.d. þorskveiðar á Íslandsmiðum íslendingum sjálfum í 2 eða 4 mánuði, þá vil ég a.m.k. fyrir mitt leyti segja að ég er ekki reiðubúinn til þess að lýsa stuðningi við samningsgerð einni eða neinni þjóð til handa til þess að veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, - ef það er meining stjórnvalda að gera þær ráðstafanir, sem uppi eru hugmyndir um, að banna íslendingum sjálfum með öllu veiðar á Íslandsmiðum á tilteknu tímabili. Um þetta hefur verið spurt, hver væri meining hæstv. ríkisstj. og hver áform um það að draga úr sókninni, en mér vitanlega hafa ekki enn komið neinar yfirlýsingar eða ákveðin svör hvaða ráðum verði beitt gegn þessum vanda. Ég vil því segja strax fyrir mitt leyti að ég mun greiða atkv. gegn öllum þessum samkomulagshugmyndum, þáltill. öllum þrem. Ég mun greiða atkv. gegn samningum við norðmenn, belga og færeyinga. Ég tel að það sé nauðsynlegt áður en þm. eru til þess knúnir eða af þeim ætlast að þeir ljái atkv. sitt með samningum við eina eða neina þjóð innan landhelginnar, þá sé það skylda stjórnvalda í því ástandi sem nú ríkir varðandi fiskstofna á miðunum að þm, fái að vita hvað ríkisstj, ætlar að gera varðandi íslendinga sjálfa, áður en farið er að ljá því máls að láta af hendi svo og svo mikið aflamagn útlendingum til handa af fiskimiðunum. En engin slík vitneskja hefur komið fram, og það verður að skoðast svo að hæstv. ríkisstj. sé ekki enn búin að mynda sér skoðun á því hvaða ráðum skuli beitt til þess að draga úr sókn. Og meðan hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til þess að leggja fram um það till. gagnvart íslendingum sjálfum, þá getur hún ekki ætlast til þess af alþm. að þeir ljái máls á því að leyfa útlendingum að taka svo og svo mikið aflamagn hér á miðunum þegar slíkt neyðarástand vofir yfir íslendingum sjálfum. Auk þess að menn hafa talað um að banna þorskveiðar á Íslandsmiðum íslendingum sjálfum um lengri eða skemmri tíma, þá hafa einnig heyrst um það raddir að hæstv.ríkisstj. sé að velta því fyrir sér að setja kvóta á t.d. hvert byggðarlag, hvert sjávarpláss í landinu, hámarksaflamagn sem þar megi veiða og þar megi berast að landi. Við þessum spurningum hafa ekki fengist nein ákveðin svör, og meðan það fæst ekki vil ég fyrir mitt leyti lýsa því alveg sérstaklega yfir að ég mun greiða atkv. gegn öllum samningum við erlenda aðila um veiðiheimildir í íslenskri landhelgi, meðan það ástand ríkir sem nú er hér á Íslandsmiðum og ekki sjást nein viðbrögð af hendi hæstv. ríkisstj. til þessa að segja fyrir um hvað hún ætlar íslendingum sjálfum. Það má auðvitað segja í sambandi við t.d. norska samninginn að þar er um tiltölulega - nú segi ég kannske of mikið þegar ég segi: þar er um tiltölulega lítið aflamagn að ræða, því að þar væri um að ræða, ef slík þáltill. yrði samþykkt eins og sú sem hér liggur fyrir varðandi norðmenn, óútfylltan víxil til handa hæstv. ríkisstj. til að segja til um aflamagn. Hún á sjálf samkv. samkomulaginu að ákvarða það aflamagn sem norðmönnum yrði heimilt að veiða hér á Íslandsmiðum. Og ég segi fyrir mitt leyti, með hliðsjón af því sem gerst hefur í landhelgismálinu af hálfu hæstv. ríkisstj. gagnvart útlendingum, þá vil ég gjalda varhuga við því að hæstv. núv. ríkisstj. séu fengin of mikil völd eða frjálst spil í því að ákvarða hvað útlendingar megi taka hér af fiskmagni við strendur landsins. Það, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur haldið á landhelgismálinu gagnvart erlendum aðilum, það ætti að vera til varnaðar því að henni sé gefið um of frítt spil til þess að fara með þessi mál án þess að Alþ. a.m.k. sé þá sá varúðarpóstur sem alltaf sé við höndina til þess, ef mögulegt reynist, að stöðva framkvæmdir af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessu máli sem í mörgum tilvikum eru skaðlegar íslenskum málstað. Varðandi samkomulagið við færeyinga, þá er þar aftur á móti um að ræða ákveðið aflamagn og þar er gert ráð fyrir að færeyingar megi veiða hér við land um 17 þús. lestir og þar af um 8 þús. lestir af þorski. 8 þús. lestir af þorski eru ærið mikið magn miðað við ástand þorskstofnsins eins og hann er nú hér á Íslandsmiðum og er álíka, ef ekki meira en sæmilega stór verstöð hér á Íslandi hefur til vinnslu yfir vertíðina. Hér er því um verulegt aflamagn að ræða sem í þessu tilviki færeyingum er heimilað að veiða af þorskstofninum á sama tíma og yfir höfðum íslendinga sjálfra vofir sú ákvörðun af hendi hæstv. ríkisstj. að banna með lögum veiðar á Íslandsmiðum um tiltekið tímabil. Og ég hygg að það sjái það hver maður, að það er óeðlilega með mál farið að ætlast til þess af hv. alþm. að þeir ljái máls á slíku, a.m.k. fyrr en þá það er séð hvað hæstv, ríkisstj. ætlar að gera varðandi íslendinga sjálfa. Ég hef með þessum fáu orðum gert hv. þm. það ljóst hver afstaða mín er til þessara mála, allra þriggja. Ég hef kosið að hafa þann hátt á að gera grein fyrir þeim öllum hér í einu því að ég þykist vita að þau eigi að afgreiða öll nú á þessum sama fundi. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég aðeins spyrja hæstv, utanrrh, eða hæstv. forsrh., hvor þeirra sem heldur vill svara, hvort þeir geti gefið um það upplýsingar hér og nú hvað langur tími á að líða áður en til framkvæmda kemur frestun á samningunum við vestur-þjóðverja, sú frestun sem marggefnar yfirlýsingar voru um hafðar hér á Alþ. í nóv. s.l. af hæstv. utanrrh., og eins og ég sagði áðan, ég tel alveg vist að hæstv. utanrrh. hafi ætlað sér að standa við þessar yfirlýsingar, en það hafi aðrir komið í veg fyrir það að honum haldist það uppí. Ég vil því spyrja: Er hægt að fá um það yfirlýsingu nú hvenær á að fresta framkvæmd samningsins við vestur-þjóðverja ef bókun 6 er ekki komin í gildi? Ég spyr um þetta ekki síst vegna þess að núna i. júní opnast veiðisvæði fyrir vestur-þjóðverja úti fyrir Vestfjörðum. Er það meining hæstv. ríkisstj. að auk þess að nú hafa bretar farið á Vestfjarðamið með öllum þeim hugsanlegu afleiðingum sem af því verða, - er það meining hæstv. ríkisstj, að stefna auk bretanna vestur-þjóðverjum á miðin úti fyrir Vestfjörðum núna 1. júní? Eða ætlar hæstv. ríkisstj. að manna sig upp í það að fresta framkvæmd samkomulagsins við vestur-þjóðverja eins og hún hefur marggefið yfirlýsingar um? Ég tel að það sé nauðsynlegt að fá um þetta vitneskju, og því nauðsynlegra er það með hliðsjón af því að það er vitað að vestur-þjóðverjar hafa brotið það samkomulag sem hefur verið í gildi að því er varðar miðin úti fyrir Vestfjörðum. Þar hafa þýskir togarar stundað veiðar á því tímabili sem þeim er það óheimilt. Hefur því gerst að því leytinu til það sama sem gerðist á Austfjarðamiðum, þó að þar væri að vísu um miklu alvarlegra brot að ræða, þ.e.a.s. úti fyrir Austfjörðum, heldur en hefur verið þó að því er varðar Vestfirði, en brot er það samt. Ég vænti þess að annar hvor hæstv. ráðh, geti upplýst um það hér á Alþ. nú áður en þingið verður heim sent hvort það er meining hæstv. ríkisstj. að bíða endalaust eftir því að þjóðverjum þóknist með einhverjum hætti að láta á það reyna hvort þeir fái því til leiðar komið að bókun 6 komi til framkvæmda, - eða ætlar hæstv. ríkisstj. að manna sig upp í það að standa við marggefnar yfirlýsingar um það að vesturþýska samningnum skuli fresta ef bókun 6 kemur ekki til framkvæmda?



Herra forseti. Ég vil þakka þeim ræðumönnum, sem hafa gert grein fyrir afstöðu sinni, fyrir skýran og skilmerkilegan málflutning í stuttu máli. Það er eins og ég vissi, m.a. með hliðsjón af afgreiðslu í utanrmn., að skoðanir um þessa samninga eru nokkuð skiptar og tel ég það út af fyrir sig ekkert óeðlilegt. Hv. Alþfl: þm. ætla sér að greiða atkv. með samningnum við norðmenn vegna þess hvað þar er sérstaklega skýrt ákvæði um það að íslendingar ráði þeim afla sem norðmenn mega fiska á samningstímabilinu og þetta er skýrasta viðurkenningin sem við höfum fengið á 200 mílna lögsögunni. Hv. 3. þm. Reykn. ætlar að sitja hjá við samningana við færeyinga eins og hv. Alþfl: menn, en vera mótfallnir norskum og belgískum samningum. Og hv. 5. þm. Vestf. er á móti öllum samningum. Allt er þetta eins og við var að búast, og skal ég ekki ræða frekar um það. En hv. 5. þm. Vestf. ræddi nokkuð um landhelgismálið almennt og ásakaði ríkisstj. fyrir slælega framgöngu í því, að mér skildist. Það hefur raunar heyrst áður og kemur ekki mjög á óvart og verður hver að líta á það eins og hann hefur ástæðu til og áhuga á. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs er sú spurning sem hv. 5. þm. Vestf. setti fram í lok ræðu sinnar. Ég ætla fyrst að segja það að ég hef ekki nokkra tilhneigingu til þess að bera á móti neinu af því sem hér hefur verið vitnað í ræður mínar frá því að samningarnir við vestur-þjóðverja voru staðfestir af hv. Alþ. Það er vissulega allt rétt með farið, enda skráð í þingtíðindum, að ég gerði ráð fyrir því þegar sá samningur var gerður að heimildin til frestunar þeirra samninga yrði notuð, en aðrar ástæður hafa svo valdið því að ég hef fallist á nokkra frestun. En spurningu hv. þm. um það, hvort ætlun ríkisstj. sé að bíða endalaust, vil ég afdráttarlaust svara neitandi. Ég mun nú á næstu dögum eiga viðræður við utanrrh. Vestur-Þýskalands einmitt um þessi mál sérstaklega. Að þeim viðræðum loknum og þegar ég er kominn heim mun ég gefa ríkisstj., Alþ. og landhelgisnefnd skýrslu um þær.

Þá verða alþm. farnir heim.

Þessar nefndir verða starfandi, utanrmn. starfar allan ársins hring, og landhelgisnefnd hefur verið starfhæf þó að Alþ. væri ekki á rökstólum. Ég vona að svo verði enn. Ég mun þá gefa þessum aðilum skýrslur um það hvernig þessi mál standa og þá verður tekin ákvörðun um hvort og hvenær frestunin verður látin koma til framkvæmda.



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um till. til þál. um staðfestingu á samkomulagi við ríkisstj. Noregs um takmarkaðar veiðar norskra skipa innan fiskveiðilögsögu Íslands, og er meiri hl. því meðmæltur að till. verði samþ., en Gils Guðmundsson mun skila séráliti. Meiri hl. lítur þannig á, að meginrökin fyrir því að gera umrætt samkomulag séu m.a. fólgin í eftirfarandi: Í fyrsta lagi að í norska samkomulaginu felist viðurkenning norðmanna á 200 mílna útfærslunni sem er okkur íslendingum mjög mikils virði. Í öðru lagi er hér um lítið aflamagn að ræða. Og í þriðja lagi er það stefna núv. ríkisstj. eins og þeirrar fyrri að gera samninga við norðmenn og þróa þá þannig út úr íslenskri fiskveiðilögsögu með friðsamlegum hætti. Ég ítreka það að fyrrv. ríkisstj. gerði samning við norðmenn á sínum tíma, svo sem einnig var gert við færeyinga og Belgíu. Hér er ekki um varhugavert fordæmi að ræða, eins og segir í áliti minni hl. utanrmn., heldur rökrétt framhald af stefnu núv. og fyrrv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég hef áður gert grein fyrir því að sú skoðun okkar alþb: manna, að almennt séð séu engin tök á því nú, eins og fiskstofnum okkar er komið, að gera samninga við erlendar þjóðir, og þar teljum við að ekki geti verið um neina undantekningu að ræða aðra en tekur til færeyinga sem hafa algera sérstóðu, eins og ég hef þegar rökstutt og þó alveg sérstaklega við 1. umr. þess máls, samningsgerðar víð færeyinga. Þetta gildir því bæði um þá samningsgerð við norðmenn, sem hér er til umr., og þá samningsgerð við Belgíu, sem er næsta mál á dagskránni. Við teljum að það sé ekki gerlegt fyrir okkur, eins og nú er komið fiskstofnunum og þá alveg sérstaklega þorskstofninum, að gera slíka samninga við aðrar þjóðir. Ég bendi einnig á það í nál. mínu að það fiskmagn sem þarna er í rauninni um að ræða og er að sjálfsögðu takmarkað af þeim fiskiflota sem heimild er fyrir að veita veiðileyfi og er að vísu ekki mikið, - ég bendi á það að þetta er ákaflega lítið mál fyrir norðmenn og skiptir í rauninni ekki nokkrum sköpuðum hlut í norskum þjóðarbúskap. Einnig bendi ég á það, að sú röksemd er ákaflega haldlítil að við þurfum að kaupa það einhverju sérstöku verði með samningum um veiðiheimildir innan íslenskrar fiskveiðilögsögu að norðmenn viðurkenni að einhverju takmörkuðu leyti, með hálfkveðnum orðum, útfærslu okkar í 200 mílur. Í því sambandi vil ég aðeins benda á það, að nú fyrir fáum dögum mun forsrh. norðmanna hafa lýst því yfir að verði ekki komin niðurstaða á Hafréttarráðstefnu fyrir lok þessa árs, þá muni norðmenn færa út einhliða fyrir eða um næstu áramót. Ég legg sem sagt til að þessi till. til þál. um staðfestingu á samkomulaginu við norðmenn verði felld, og ég tel að hin sömu rök gildi um þáltill. um staðfestingu á samkomulagi við Belgíu og mun láta þessi orð nægja í sambandi við báðar þessar þáltill. Ég legg til að þær verði báðar felldar.



Herra forseti. Utanrmn. fjallaði um till. til þál. um staðfestingu á samkomulagi við Belgíu um heimildir til veiða innan fiskveiðilandhelgi Íslands. Meiri hl. mælir með því að þáltill. verði samþ., en minni hl., Gils Guðmundsson og Gylfi Þ. Gíslason, mun skila séráliti.



Herra forseti. Skýrsla um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins 1975 hefur veríð fengin öllum þm. í hendur og ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessa skýrslu en í henni sjálfri greinir. Ég vil taka það fram að stjórnendur Framkvæmdastofnunar ríkisins hafa áhuga á því að reyna að koma þessari skýrslu fyrr á borð hv. þm. en verið hefur. Það er að vísu nokkrum erfiðleikum bundið vegna þess hve skýrslan er og þarf að vera ítarleg, en að svo miklu leyti sem til minna kasta kemur, þá mun ég styðja þá í því þannig að undir þessum dagskrárlið megi í framtíðinni takast umr. um starfsemi þessarar stofnunar sem nú er siður tími til.



Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur haft til athugunar till. til þál. á þskj. 21 um úttekt á kostnaði við sveitavegi á Austurlandi sem hv. þm. Helgi Seljan flytur. N. varð ekki sammála um að mæla með samþykkt þessarar till. eins og hún hljóðar. En n. leggur til að till. þessari verði vísað til ríkisstj. um leið og n. Leggur mikla áherslu á nauðsyn þess að vetrarsamgöngur séu bættar í snjóþyngstu héruðum landsins. Það réð m.a. afstöðu n. að hún taldi sér ekki fært að mæla með samþykkt slíkrar till. fyrir Austurlandið eitt eða sveitahéruð á Austurlandi þar sem mjög viða háttaði alveg eins til í þessum efnum. Þess vegna er það að n. með þessum formálsorðum leggur til að þáltill. verði vísað til ríkisstj. - Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, Gils Guðmundsson og Karvel Pálmason.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til athugunar till. á þskj. 435 til þál. um ráðstafanir til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og búseturöskun í Norður-Þingeyjarsýslu. Ég skal játa fyrir mína parta að ég hef ekki verið snokinn fyrir það yfirleitt að vísa málum til ríkisstj. Ég er frekar þeirrar skoðunar að Alþ. eigi sjálft að taka fullnaðarafstöðu til þeirra, en ekki hafa þennan hátt á, sem er afgreiðslumáti sem ég hef ekki yfirleitt fellt mig við. En hér á alveg sérstaklega við um þessa till. að n. varð sammála um að vísa henni til ríkisstj. af því að innihald till. er allt á framkvæmdastigi. Heildstæð áætlun um atvinnuvegi Norður-Þingeyjarsýslu hefur verið unnin og hún hefur verið lögð fyrir ríkisstj. sem hefur ályktað um hana og einstakir þættir hennar eru nú eftir hendinni á framkvæmdastigi þannig að þessi till. er allt of seint fram komin og raunar með öllu óþörf. En til þess þó að hún hljóti afgreiðslu, þá er það einróma álit n. að leggja til að vísa henni til ríkisstj. Fjarstaddir afgreiðslu þessa máls voru þeir hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, Gils Guðmundsson og Karvel Pálmason.



Herra forseti. Atvmn. hafði til athugunar till. á þskj. 312, 150. mál Sþ., og mælir hún með samþykkt till. með svofelldri breytingu, að tillgr. orðist svo sem hér segir: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún hlutist til um að Rannsóknastofnun landbúnaðarins efni til frekari rannsókna á heyverkunaraðferðum með það fyrir augum að finna með hverjum hætti hagkvæmast verði staðið að heyskap, enda verði fjármagn veitt til verkefnisins á fjárlögum.“ Þrír þm. voru fjarstaddir afgreiðslu málsins, en undir þetta skrifa Páll Pétursson, Jón G. Sólnes, Sverrir Hermannsson og Steingrímur Hermannsson.



Herra forseti. Atvmn. fékk til meðferðar till. um graskögglaverksmiðjur, 121. mál. N. mælir með samþykkt till. með nokkurri hreytingu, þannig að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um það að hraðað verði svo sem unnt er byggingu graskögglaverksmiðja þeirra sem landbrh. samþykkti með bréfi 2. júní 1972 að byggðar yrðu á vegum ríkisins á Hólminum í Skagafirði og Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Sérstök áhersla verði lögð á nýtingu innlendrar orku við framleiðsluna.“ Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru þrír þm., en undir þetta nál. skrifa Páll Pétursson, Jón G. Sólnes, Sverrir Hermannsson og Steingrímur Hermannsson.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 311 um athugun á hagkvæmni brúargerðar yfir Eyjafjarðará nálægt Laugalandi. Till. þessi er um hagkvæmnisathugun, m.a. á því hvort spara megi íþróttamannvirki og skólamannvirki með þessari samgöngubót, og telur n. einsýnt með tilliti til þess að mæla með samþykkt till. Nál. er á þskj. 707 og þar mælir n. einróma með samþykkt till.



Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur haft til athugunar till. til þál. um rannsóknir og hagnýtingu á sjávargróðrinum við Ísland. Leitaði n. umsagnar hjá 5 aðilum: Hafrannsóknastofnuninni, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, verkfræði- og raunvísindadeild Háskóla Íslands, Iðnþróunarstofnun Íslands og Rannsóknaráði ríkisins. Umsagnir bárust frá öllum þessum aðilum og eru þær allar jákvæðar. Er vakin athygli á því að möguleikar eru miklir á margs konar nýtingu á sjávargróðri við strendur landsins. Ítarleg umsögn er frá Hafrannsóknastofnuninni þar sem starfsemi þeirrar stofnunar á þessu sviði er rakin, m.a. vakin athygli á því að stofnunin hefur hvað eftir annað lagt til að þessar rannsóknir verði auknar, en ekki fengið til þess fjármagn. Það er sameiginlegt með öllum þessum umsögnum að ekki er talið nauðsynlegt að setja á fót sérstaka n. í þessu skyni, heldur talið af öllum eðlilegt að fela Hafrannsóknastofnuninni að gera till. um auknar rannsóknir á sjávargróðri. Einnig er í þessu sambandi nefnd Líffræðistofnun háskólans. Með tilliti til þessara jákvæðu umsagna og þeirrar till. að fela Hafrannsóknastofnuninni að gera till. um málið mælir n. með samþykkt till., þó þannig að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Hafrannsóknastofnuninni að gera till. um aðgerðir til að efla rannsóknir á sjávargróðrinum við Ísland, annars vegar með tilliti til uppeldisstöðva nytjafiska og hins vegar með hagnýtingu sæþörunga fyrir augum. Skal tillögugerðinni lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Gils Guðmundsson, Guðmundur H. Garðarsson og Karvel Pálmason.



Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur haft til afgreiðslu till. þá sem hér er til umr. um takmörkun þorskveiða. N. varð sammála um svo hljóðandi nál.: „Þar sem mál þetta er til meðferðar hjá rn. eða stofnunum sjávarútvegs og hafrannsókna leggur atvmn. til að málinu verði vísað til ríkisstj “ Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru Guðmundur H. Garðarsson, Gils Guðmundsson og Karvel Pálmason.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér er til umr., hefur verið tekin til meðferðar hjá atvmn. og varð n. sammála um svofellt nál.: „Þar sem jarðhitaleit er nú skipulögð um land allt af Orkustofnun og eins fyrir landssvæði það, sem till. fjallar um, leggur n. til að máli þessu verði vísað til ríkisstj. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru Gils Guðmundsson, Guðmundur H. Garðarsson og Karvel Pálmason.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til athugunar þál. um rannsókn á fjármálum stjórnmálaflokkanna sem er 29. mál þessa þings og fyrsti flm. að er hv. þm. Ragnar Arnalds. Á þessu þingi og raunar held ég á fyrri þingum líka hafa komið fram frv. og þáltill. um starfsemi stjórnmálaflokkanna. Vil ég þar til nefna auk þeirra þáltill., sem ég gat um áðan, að hv. þm. Benedikt Gröndal hefur flutt ásamt fleirum frv. til l. um stjórnmálaflokka og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur flutt frv. til l. sem m.a. lýtur að skattfrjálsum framlögum til stjórnmálaflokkanna. Þessi mál hafa öll verið til athugunar á þessu þingi og umr. í þingflokkunum og hefur þar verið unnið nokkurt starf til þess að fá samstöðu um vissar aðgerðir í þessum efnum. Niðurstaðan af þessum umr. í þingflokkunum og afleiðingar af þeim tillögu- og frv.- flutningi, sem ég gat um áðan, er sú till. til þál. á þskj. 787 sem öll allshn. Sþ. stendur að, en hún fjallar um n. til að semja frv. til l. um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka. Frvgr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 7 manna mþn. til að undirbúa frv. til l. um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka. N. skal hraða störfum. Kostnaður greiðist ríkissjóði.“ Þar sem þáltill. þessi er flutt af n., tel ég óþarft að henni verði vísað til n. og legg því til að henni verði einungís vísað til síðari umr.



Herra forseti. Eins og frsm. gat um, þá flutti ég snemma á þessu þingi tvö frv. um fjárreiður stjóramálaflokka. Fjallaði annað frv. um það að stjórnmálaflokkar skyldu vera bókhaldsskyldir, en hitt um það að þeir skyldu vera framtalsskyldir, auk þess voru ákvæði sem miðuðu að því að auðvelda stjórnmálaflokkum að afla sér nokkurs fjár til rekstrar síns og var þá höfð hliðsjón af svipuðum reglum um önnur félagasamtök sem leyfi hafa til þess að afla sér fjár þannig að þeir, sem gefa eða styrkja viðkomandi samtök, megi draga fjárframlögin að vissu marki frá skattskyldum tekjum sínum. Þetta ákvæði fól annars vegar í sér að happdrættisvinningar í happdrættum stjórnmálaflokka mættu vera skattfrjálsir, eins og er yfirleitt í öllum óðrum happdráttum, og hins vegar að nokkur fjárhæð, sem rynni til stjórnmálaflokka ýmist sem félagsgjöld, styrkir eða gjafir, mætti vera frádráttarbær. Þegar ég hvarf af landi brott fyrir tæpum tveim mánuðum gerði ég mér vonir um það að samkomulag mundi nást um að afgreiða þessi frv., en ég taldi ekki unnt að knýja fram samþykkt þeirra. Ég hygg að það þurfi að nást nokkuð almenn samstaða til þess að þetta beri tilætlaðan árangur. Því miður hefur raunin orðið sú að ekki hefur náðst um þetta samstaða, en hins vegar hefur nú verið gert samkomulag um það að flytja þá þáltill sem hér er til umr., og stend ég að því samkomulagi, enda betra en ekkert, þó að vissulega verði nú dráttur á og hann óþarfur og leiður, því að ég ætlaði að meiri hl. Alþ. og jafnvel Alþ. allt væri þeirrar skoðunar að brýna þörf bæri til þess að koma lagi á fjármál stjórnmálaflokka strax. Þetta verður sem sagt ekki gert nú að sinni, en vonandi verður það gert á næsta þingi.



Herra forseti. Eftir að þáltill., sem við fluttum nokkrir þm. Alþb. um fjárreiður stjórnmálaflokka, hafði verið tekin til umr. í þinginu og eftir að einnig höfðu spunnist hér nokkrar umr. um frv., sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutti í Nd., varð það að óformlegu samkomulagi milli þingflokkanna að einn maður frá hverjum flokki kannaði samkomulagsmöguleika um þessi mál. Þessi óformlega n. kom saman á nokkra fundi í kringum hátíðarnar. Þessi n. stóð fyrir því að aflað var gagna um fjárreiður stjórnmálaflokka í nálægum löndum og reyndist það allmikið upplýsingaefni sem þar var saman komið. Má segja að það samkomulag, sem liggur fyrir um afgreiðslu þessarar till. sem hér er til umr., sé ávöxtur af þeim viðræðum um þessi mál sem fram fóru óformlega í n. í vetur, þ.e.a.s. að málefni stjórnmálaflokkanna, jafnt fjárreiður sem önnur mál þeirra, réttindi þeirra og skyldur, verði tekin til sérstakrar athugunar í mþn. Þar sem ég var að athuguðu máli vonlaus um að sú till., sem við alþb: menn höfðum flutt hér í Sþ., næði fram að ganga, þá tók ég þátt í að semja um afgreiðslu málsins með þessum hætti. Ég er eftir atvikum ánægður með þessa niðurstöðu og mæli því eindregið með því að till. þessi nái fram að ganga. Það er von mín að sú n., sem skipuð verður í framhaldi af samþykkt þessarar till., taki rösklega til starfa og skili áliti um viðfangsefni sitt í þingbyrjun næsta haust.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til athugunar þáltill. um könnun á vissum þáttum heilbrigðisþjónustunnar, en till. þessi er 117. mál þessa þings og flutt af þeim læknunum Sverri Bergmann og Oddi Ólafssyni. N. varð sammála um að efni þessarar till. væri á margan hátt afar athyglisvert og varð sammála um að mæla með því - og hafði þá áður haft samráð við flm. - að þáltill. þessari yrði vísað til ríkisstj. til rækilegrar meðferðar og athugunar á því efni sem hún fjallar um.



Herra forseti. Allshn. Sþ. fékk til athugunar till. til þál. um sérstaka athugun á eflingu iðnaðar í tengslum við framkvæmdaáætlun fyrir Norðurl. v. N. athugaði efni þessarar till. og leitaði m.a. umsagnar áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins. Í áliti hennar kemur fram að þegar hefur verið hafist handa um áætlanagerð og athugun á þróunarmöguleikum iðnaðar í samræmi við ný viðhorf í orkumálum kjördæmisins. N. taldi því óþarft að samþykkja þessa þáltill. af þessari ástæðu sem að framan greinir, en vill í sjálfu sér tjá fylgi sitt við efni málsins með því að leggja til að þáltill. verði vísað til ríkisstj.