arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum fyrsta fundi í sameinuðu þingi var 1. fundur efri deildar settur. Deildina skipuðu þessir þingmenn: 1. Árni Jónsson, 9. landsk. þm: 2. Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf. 3. Bjarni Snæbjörnsson, þm. Hafnf. 4. Brynjólfur Bjarnason, 1. landsk. þm. 5. Einar Árnason, 2. þm. Eyf. , 6. Erlendur Þorsteinsson, 10. landsk. þm. 7. Hermann Jónasson,. þm. Str. 8. Ingvar Pálmason, 2. þm. S.-M. 9. Jóhann Jósefsson, þm. Vestm. 10. Jónas Jónsson, þm. S.-Þ. 11. Magnús Gíslason, 11. landsk. þm. 12. Magnús Jónsson, l. þm. Reykv. 13. Páll Hermannsson, 2. þm. N.-M. 14. Páll Zóphóníasson, 1. þm. N.- M. 15. Sigurjón Á. Ólafsson, 2. landsk. þm. 16. Þorsteinn Þorsteinsson, 5. landsk. þm. Allir deildarmenn voru á fundi, nema 10. landsk. þm., sem var ókominn til þings, og 1. þm. Reykv., sem boðað hafði forföll. Forsætisráðherra, Hermann Jónasson, kvaddi elzta þingmann deildarinnar, Ingvar Pálmason, 2. þm. S.-M., til þess að gangast fyrir kosningu forseta deildarinnar. Aldursforseti gekk þá til forsetastóls og kvaddi sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Pál Hermannsson, 2. þm. N.-M., og Bjarna Snæbjörnsson, þm. Hafnf.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Þetta frv. er borið fram samkv. 23. gr. stjskr. til staðfestingar á bráðabirgðal., sem gefin voru út síðastl. sumar, um breyt. á 1. um tollheimtu og tolleftirlit. Breyt. er í rauninni í því fólgin, að hægt er að framkvæma heimildina strax, í stað þess að samkv. l. frá 1939 er ákveðinn þriggja mánaða fyrirvari. Það reyndist óhjákvæmilegt vegna ástandsins að koma þessu í framkvæmd þegar í stað, og varð því að gefa út bráðabirgðal. um þetta atriði. Ég legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og fjhn.

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Það er eins með þetta frv., að það er staðfesting á bráðabirgðal, frá síðasta sumri. Þau voru sett til þess að hafa hendur í hári ólöglegra viðskipta, sem fram fara milli landsmanna og erlendra manna, sem hér eru staddir og íslenzk lög ná ekki til. Það hefur þótt koma í ljós, að talsverð brögð væru að því, að landsmenn kaupi vörur af hermönnum, og getur það ekki talizt óeðlilegt, þó að slík l. sem þessi séu sett. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja og legg til, að frv. verði visað til 2. umr. og fjhn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Gjald það, sem hér er lagt til, að fellt sé niður, er að vísu ekki mikilvægt og með því eru ekki lagðar þungar kvaðir á menn, en það hefur löngum þótt hvimleitt, og er ríkisstj. öll sammála um að leggja til, að það sé niður fellt. Að öðru leyti vísa ég til grg. - Þá legg ég til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og fjhn.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Eftir hernám Noregs komu hingað nokkur norsk veiðiskip. Eigendur þessara skipa, eða skipshafnirnar, sóttu um leyfi til að fá að leggja hér afla á land umfram það, sem leyft er í gildandi 1. Stj. vildi ekki verða við þessum beiðnum, svo sem þær voru fram bornar, en taldi þó æskilegt að geta veitt mönnum þessum nokkra úrlausn. Og þótt hún teldi það neyðarúrræði að þurfa að breyta gildandi 1. á þann hátt, sem gert var með bráðabirgðal., var það þó talin hagkvæm leið til að greiða vandræði þeirra. Hins vegar var stj. á einu máli um, að hafa bæri þessa breyt. eins lítilvæga og framast væri unnt, svo að sem minnst skarð væri höggvið í þann varnarmúr, sem l. eru. Var því horfið að því ráði að heimila íslenzkum ríkisborgurum, sem fullnægja 1. frá 19. júní 1922, að leigja erlend skip, og var þar aðeins átt við þessi norsku skip. Jafnframt var heimilað að hafa erlendar skipshafnir á þeim. Það voru, eins og kunnugt er, ekki nema fá skip, sem höfðu gott af þessu, og ef stj. hefði vitað þetta fyrir fram, þá hefði mátt athuga, hvort ekki væri betra að leggja á sig nokkurn fjárhagslegan bagga. En sporið var nú stigið, og var um það að ræða að skapa þessum flóttamönnum nokkra afkomumöguleika sumarmánuðina. - Stj. er sammála um að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Frv. þetta er samhljóða bráðabirgðal. þeim, sem stj. gaf út til þess að fresta gildistöku bifreiðal. nr. 75 7. maí 1940, og umferðarlaganna frá 30. maí síðastl., en eins og kunnugt er áttu lög þessi að ganga í gildi um áramót síðastl., og breytingar á umferðarreglum að hefjast þá þegar samkv. þeim. Eins og hv. dm. mun eflaust reka minni til, var gert ráð fyrir að halda námskeið í vetur fyrir bifreiðastjóra til þess að kenna þeim og æfa þá við hinar nýju umferðarreglur, svo að breyting sú á allri umferð, sem ákvæði hinna nýju bifreiðal, áttu að skapa, yrði síður til þess að valda slysum. Námskeið þetta átti að vera um miðjan veturinn, þegar umferðin væri sem minnst. Áttu bílstjórarnir því að geta verið orðnir sæmilega æfðir í hinum nýju umferðarreglum með vorinu, er umferð öll fór að aukast. En nú er eins og kunnugt er hér brezkt herlið, og eru bifreiðastjórar þess vanir sömu umferðarreglum og gilt hafa hjá okkur til þessa. Umferð hinna brezku bifreiða er þegar miklu meiri en hinna íslenzku. Stj. þótti því ófært að breyta nú umferðarreglunum sakir slysahættu, sem af því gæti stafað, og sá því ekki annað fært en gefa út bráðabirgðal. um að fresta gildistöku bifreiða- og umferðarl. af þessum ástæðum. Að umr. lokinni óska ég málinu vísað til 2. umr. og samgmn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Samkv. l. nr. 39 28. jan. 1935, um breyt. á l. nr. 46 27. júní 1921, um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, skal ráðuneytið ákveða upphæð meðalmeðgjafar með óskilgetnum börnum, að fengnum tillögum sýslunefnda og bæjarstjórna, fyrir 3 ára tímabil í einu. Á síðastl. ári stóð svo á, að eitt slíkt þriggja ára tímabil var á enda, og átti því að byrja á nýju. Tillögur sýslunefndanna, sumra a. m. k., komu ekki til félagsmálaráðuneytisins fyrr en komið var langt fram á sumar, sem m. a. stafaði af því, hve seint sýslufundir voru haldnir í sumum sýslunum. Þegar nú svo var komið, að mjög var orðið liðið á árið, þegar hægt var að fara að ákveða meðalmeðlagsupphæð með hinum óskilgetnu börnum, ritaði ráðuneytið framfærslunefnd ríkisins um. málið og óskaði tillagna hennar, með því líka að allur framfærslukostnaður landsmanna fór ört vaxandi, sökum hinnar miklu dýrtíðar, en að sjálfsögðu þurftu og þurfa meðlög með óskilgetnum börnum að vera sem næst hæfilegum framfærslukostnaði á hverjum tíma, og fyrir því er frv. þetta fram komið. Í frv. eru tvær höfuðbreyt. frá gildandi lögum. Fyrst sú, að í stað þess að ákveða meðal meðgjöf óskilgetinna barna til 3 ára í senn, skuli hún nú ákveðin til eins árs í einu, jafnframt því, sem meðlagsárið skal nú vera frá 1. ágúst ár hvert til 31. júlí næsta ár á eftir. Þá er í 2. gr. frv. lagt til, að þegar ekki þyki lengur þörf fyrir lagaákvæði þessi, megi fella lögin úr gildi með tilskipun, því að ekki þykir ástæða til að halda áfram því fyrirkomulagi, sem frv. gerir á gildandi lögum í þessu efni, ef ástandið breytist svo, að það verði sem næst því að vera normalt. Að síðustu vil ég svo taka það fram, að það mun ekki þykja heppilegt að miða hina umræddu meðlagsupphæð við verðvísitölu, sem breytist oft á ári, heldur verður hér að reyna að finna út þá leið, sem ætla mætti, að komizt yrði sem næst meðalverðlagi á árinu. Að umr. lokinni óska ég frv. vísað til 2. umr. og allshn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég þarf ekki að hafa langa framsögu um þetta mál, enda er það nú orðið gamall kunningi í deildinni. Verður ekki séð, að öllum kringumstæðum óbreyttum, að kaupstaðurinn megi vera án þessa gjaldstofns, sem hér er farið fram á, að verði framlengdur til ársloka 1944. Orsökin til þess, að hér er bundið við visst árabil, er sú, að maður hefur búizt við allsherjar löggjöf um þetta efni, en meðan svo er ekki, virðist mér, að þessi tekjustofn þyrfti að haldast. Að lokinni umr. vil ég mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Þetta frv. er borið fram samkv. 23. gr. stjskr. til staðfestingar bráðabirgðal. frá 24. júní 1940 um þetta efni, og er frv. samhljóða þeim. Í l. nr. 59 frá 1939, sem eru breyt. á 1. nr. 63 frá 1937, er sagt, að með reglugerð megi ákveða, að öll skip og flugför, sem koma hingað frá útlöndum eða ætla að leggja af stað til útlanda, skuli koma á tilteknar hafnir til að fá þar síðustu eða fyrstu afgreiðslu hér á landi. En sú reglugerð átti ekki að öðlast gildi fyrr en þrem mánuðum eftir að hún væri gefin út, en þar sem stríðsástandið gerir það nauðsynlegt, að þessi ákvörðun sé framkvæmd þegar í stað, er numið úr gildi ákvæðið um þriggja mánaða frestinn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Atvmrh. (Ólafur Thors) : Þetta frv. er að mestu leyti sama efnis og frv. það, sem samgmn. flutti á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Eftir að þingi lauk, skapaðist. ný nauðsyn til þess að lögfesta þau fyrirmæli, sem í frv. eru, og var það gert með bráðabirgðal., sem gefin voru út 15. júlí s. 1. Einnig voru gefin út önnur bráðabirgðal. 17. ágúst um radio-senditæki. Þau bráðabirgðal. voru einnig gefin út af nauðsyn, sem skapaðist vegna hinna sérstöku kringumstæðna. Ég ætla ekki að fylgja frv. úr hlaði með fleiri skýringum. Það er hv. dm. kunnugt mál frá í fyrra. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og samgmn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Finnur Jónsson) : Ég vil að þessu sinni, nema sérstakt tilefni gefizt til, láta nægja að vísa til grg., sem fylgir frv., og óska þess, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og sjútvn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti ! Frv. þetta miðar að því að breyta l. frá 1935 með tilvísun til l. frá 1921 um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, og er breytingin í því fólgin, að í stað þess að ákveða meðlögin til þriggja ára í senn, eins og nú er, skuli miða við eitt ár. Er þessi breyt. eðlileg vegna hinnar vaxandi dýrtíðar og hinna öru breyt. á framfærslukostnaði, þar sem erfitt er að ákveða meðlögin til langs tíma í einu. Önnur breyt., sem frv. felur í sér, er, að þar sem þessi mál heyrðu áður undir atvinnumálaráðuneytið, skuli þau nú heyra undir félagsmálaráðuneytið. Loks er þriðja breytingin, að meðlagsár skuli telja frá 1. ágúst ár hvert til 31. júlí næsta ár á eftir, en um þetta er ekkert ákvæði í lögunum. 2. gr. frv. gerir ráð fyrir að fella lagaákvæði þessi úr gildi með tilskipun, þegar þeirra er ekki lengur þörf. Allshn. hefur athugað frv. þetta og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta frv. á þskj. 5. Það er staðfesting á bráðabirgðal., sem sett voru 22. ágúst 1940 og borið fram samkv. 23. gr. stjskr. um sama efni. Í grg. bráðabirgðal. er þess getið, að vegna viðskiptaörðugleika af völdum ófriðarins hafi orðið skortur á tóbaki, einkum neftóbaki, og af þeirri ástæðu taldi hæstv. ríkisstj. rétt að gefa út bráðabirgðal. um þetta efni, sem frv. þetta getur um, að heimila tóbakseinkasölunni að starfrækja tóbaksgerð með það fyrir augum að bæta úr þeim skorti, sem orðið hefur á tóbaki, og þá einkum neftóbaki, og geri ég ráð fyrir, að neftóbaksmenn fagni þessum bráðabirgðal. Um 2. gr. er lítið að segja. Þeirri gr. tóbakseinkasölul. hefur áður verið breytt með 1. nr. 75 frá 23. júní 1932. Nú er breyt. gerð vegna starfrækslu tóbakseinkasölunnar. Ég vil aðeins minnast á það, að þegar þetta frv. hefur verið samþ., sem til er vænzt, verða þessi l. í þrennu lagi. Og þegar svo mörg 1. eru um sama efni, er mjög æskilegt, að þau yrðu felld saman og gefin út í einu lagi. Vænti ég þess, að hæstv. ríkisstj. sameini þessi 1. Að endingu legg ég til, að frv. verði samþ. í því formi, sem það liggur fyrir á þskj. 5.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ísleifur Högnason) : Enda þótt ekki sé nema eitt ár liðið síðan hin nýja tollskrá var samþ., hefur komið í ljós, að hún þarf að ýmsu leyti leiðréttingar við. Ástand það, sem skapazt hefur í landinu, hefur leitt það af sér, að nauðsynlegt er að fella niður ýmsa af þeim tollum, sem lagðir voru á með hinni nýju tollskrá. Það er ekki nóg með það, að almenningi í landinu þyki þetta ástand óþolandi, að stórgróðamenn eru skattfrjálsir, meðan alþýðan er skattlögð meira en nokkru sinni fyrr, heldur hafa einnig blöð stjórnarfl. haldið því fram, að það bæri að gera eitthvað í þessum málum. Það hefur þó ekki komið neitt fram í þinginu, sem bendi til þess, að þetta eigi að verða annað en orðin tóm. Það vildi svo til, þegar þetta frv. var í prentun, að þá fór fram 1. umr. fjárl. Mig minnir, að hæstv. viðskmrh. léti þess þá getið, að nauðsyn bæri til þess að endurskoða skattalöggjöfina, og það bæri að afnema tolla af nauðsynjavörum fólksins, og ég geri ráð fyrir, að hann hafi talað fyrir hönd Framsfl. Í þessum málum. Einnig sama dag talaði hv. þm. Seyðf. um það, að nauðsynlegt væri að lækka tollana. Í 2. gr. hinnar nýju tollskrár var ákvæði um stundarsakir um það, að fjmrh. væri heimilt að draga frá farmgjöldum svo háa hundraðshluta sem hækkun gjaldanna nemur af völdum stríðsins. heimild þessi hefur ekki verið notuð, sem einhverjir þm. hafa þó ef til vill ætlazt til að yrði. Það er einnig ýmislegt fleira, sem þarf að leiðrétta, í þessari tollskrá. Eftir að hin nýja tollskrá kom til framkvæmda, þá var reiknaður hæsti verðtollur af flutningsgjöldum, þó að fleiri en ein vörutegund væru í sömu umbúðum. Ég veit dæmi þess, að af 15 kr. vörusendingu munaði slík hækkun 40 kr., vegna þess að reiknaður var hæsti verðtollur, í stað þess, ef reiknað hefði verið hlutfallslega samkvæmt tollskránni af þessum vörum. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, vísa til greinargerðar og óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.

Flm. (Ísleifur Högnason) : Eins og grg. frv. ber með sér, er frv. þetta flutt í þeim tilgangi að freista þess, að þingið fallist á það, að mál séu tekin til 2. umr. þrátt fyrir það, þó að n. hafi ekki skilað áliti. Eins og einnig er getið um í grg., höfum við þm. Sósíalistafl. borið fram fjölda frv. á undanförnum árum, en afgreiðsla þeirra hefur öll verið á einn veg, sem sé þann, að þeim hefur verið vísað til 2. umr. og n., síðan hafa þau aldrei frá n. komið. Ef þessi breyt., sem við förum fram á, verður samþ., er forseta skylt að taka mál til 2. umr., þó að n. hafi ekki skilað áliti, og ætti þar með að vera tryggt, að þingmenn gætu ekki skorazt undan að taka afstöðu með eða móti málum, en afstaða þm. til mála er nauðsynlegt að komi í ljós þar, sem lýðræði er ætlað að njóta sín. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en taka það fram, að við gerum ráð fyrir því, að eins og þingið er nú skipað, fáist þetta mál ekki í gegn. Það gæti þó á unnizt með flutningi þess, að það yrði lesið upp í útvarpið, hvernig Alþ. fer að með afgreiðslu á málum stjórnarandstöðunnar. Við álítum þá nokkuð hafa á unnizt, ef þjóðin fær að vita, hvernig þm. haga sér við minnihlutaflokka og stjórnarandstöðu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. lá fyrir síðasta Alþ. samhljóða því, sem það er nú, og flutt af sömu þm. nú sem þá, nema hv. 5. landsk. (ÞÞ) hefur nú bætzt við í hópinn. Frv. fékk ekki afgreiðslu hér í d. á síðasta Alþ., það kom að vísu frá n., en komst aldrei gegnum 2. umr. En nú virðist mér ástæða til að ætla, að þetta frv. fái nógan tíma til að verða að l., og vil gera mér vonir um, að sú n., sem fær það til meðferðar, hraði störfum og skili því í tæka tíð, svo að Alþ. geti afgr. málið. Þykist ég mega fullyrða, að nægur þingvilji sé fyrir því, að frv. þetta verði að lögum. Að öðru leyti sé ég enga ástæðu til að fara að ræða þetta frv. hað er skýrt tekið fram í grg., sem fylgir frv., í hvaða tilgangi það er flutt, og hv. þm. munu einnig muna eftir því, sem um það var sagt á síðasta Alþ., og ætla ég ekki að endurtaka það hér. Ég vil aðeins leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Jakob Möller) : Það þarf í sjálfu sér enga framsögu um þetta mál. Það leiddi af viðskiptasambandsslitunum við Danmörku, að það varð að sjá fyrir tóbaksþörf landsmanna hvað neftóbak snertir með því að koma á fót neftóbaksgerð. Til þess var engin heimild í l., að ríkið starfrækti slíkt fyrirtæki, og þótti réttara að fá slíka heimild með bráðabirgðal, Er þetta frv. borið fram til staðfestingar þeim bráðabirgðal. samkv. 23. gr. stjskr. Ég legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og fjhn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort hún hafi hugsað sér að gera ráðstafanir til þess, að togarar og önnur fiskflutningaskip hætti ferðum til Englands. Það er vitað, að nokkrir útgerðarmenn hafa þegar stöðvað sín skip. Hins vegar hafa nokkrir útgerðarmenn, og það jafnvel þeir sterkustu og ríkustu, haldið áfram í dag tilraunum sínum til þess að fá sjómenn til þess að sigla áfram á togurunum, þótt allmargir þeirra hafi neitað að fara. Það er því sjáanlegt, að ríkisstj. verður að grípa í taumana, því að það er ekki mögulegt fyrir þm. að fá afgr. frv. eða þál. nógu snemma á Alþ. til þess að koma í veg fyrir að þessar hættulegu siglingar haldi áfram. Mælist ég til, að hæstv. ríkisstj. skýri Alþ. frá fyrirætlunum sínum hér að lútandi. Í Reykjavík og raunar um land allt er beðið með kvíða eftir því, hvað hér, verður ofan á. Í gær munu útgerðarmenn hafa talað við ríkisstj., en samkomulag mun ekki hafa náðst milli útgerðarmanna sjálfra. Ég vil því fyrir mitt leyti eindregið skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að fiskflutningar til Englands stöðvist nú þegar, og ef hún treystir sér ekki til þess á annan hátt, þá leiti hún til Alþ. og noti þá möguleika, sem hún hefur til þess að fá lagafrv. þess efnis samþ. án tafar.

Forseti (JörB) : Það er enginn ráðherranna viðstaddur í deildinni, en ég skal koma þessum orðum hv. þm. áleiðis til ríkisstj.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Þessi brtt. þarf ekki mikilla skýringa við. Þetta er sams konar brtt. og þm. Sósíalistafl. fluttu í fyrra, þegar sett voru l. um verðlagsuppbót fyrir starfsmenn ríkisins, þ. e. a. s. að sett væru ákvæði um það, að verðlagsuppbót skyldi ekki greiða, þegar komið væri upp í ákveðin mánaðarlaun. Ef þetta ákvæði yrði samþ., yrði ekki greidd hærri verðlagsuppbót á laun en svo, að þegar búið væri að leggja verðlagsuppbótina við grunnlaunin, þá yrðu mánaðarlaun jafngild 650 kr. í jan: marz 1939. Þetta mundi svara til þess, að eftir núgildandi vísitölu yrði ekki greidd uppbót á laun, sem eru hærri en 975 kr. á mán. eða allt að því 12 þús. kr. árslaun. Það þarf ekki að rökstyðja það nánar, að þessi laun eru svo há, að ekki er þörf á því að greiða á þau verðlagsuppbót, a. m. k. ekki fyrr en greidd eru hærri grunnlaun til þeirra starfsmanna ríkisins, sem eru lægst launaðir. Ég ætla að nota þetta tækifæri til þess að beina þeirri spurningu til n., sem fær þetta frv. til meðferðar, hvort ekki beri að skilja þetta frv. svo, að þessi verðlagsuppbót skuli greidd til allra starfsmanna ríkisins, eins þeirra, sem eru í lausavinnu hjá ríkinu. Það er vitað, að a. m. k. sumir af þessum mönnum hafa ekki fengið greidda uppbót. En eftir orðalagi frv. virðist augljóst, að það beri að greiða öllum starfsmönnum verðlagsuppbót, bæði föstum starfsmönnum og eins þeim, sem eru í lausavinnu hjá ríkinu. En svo framarlega sem þetta er ekki ugglaust, þarf að koma þeirri breyt. inn í frv., svo að ugglaust sé, að allir starfsmenn fengju rétt til þessarar. verðlagsuppbótar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Gíslason) : Frv. það, sem hér er til umræðu, er lagt fyrir Alþingi samkv. 23. gr. stjskr. og er samhljóða bráðabirgðal. frá 29. janúar 1941. það felur í sér breyt. á 88. og 95. gr. hegningarlaganna frá 12. febr. 1940, en þær eru í þeim kafla laganna, sem fjalla um landráð. Þegar hæstv. forsrh. lagði frv. fyrir d., gat hann þess, í hverju breyt. voru fólgnar, og get ég því farið fljótt yfir sögu. í frv. er kveðið nánar á um það, hvaða atburðir eða athafnir manna skuli teljast refsiverðir umfram það, sem ákveðið er í hegningarl. Auk þess eru refsiákvæðin samkv. 95. gr. nokkuð þyngd frá því, sem þau eru í 1. Það kunna nú kannske einhverjir að spyrja, hvort refsiákvæði hinna nýju hegningarl., að því er snertir landráð, hafi ekki verið nógu ströng. Þessu er þá til að svara, að á venjulegum tímum mundi svo hafa verið, en þegar svo er ástatt sem nú, að fjölmennur útlendur herafli er í landinu, sem landsmenn þurfa að hafa daglega mikil viðskipti við, þá liggur það í augum uppi, að hættan á því, að hið erlenda vald hafi afskipti af málum okkar, eykst allmjög frá því, sem hún er á venjulegum tímum. Það er því sakir þeirra hluta, að breyt. þessi á hegningarl. er réttmæt, því að það er aldrei of varlega farið. Breyt. þessi á refsilöggjöfinni er því nauðsynleg aðvörun til borgaranna, aðvörun um það að gæta allrar varúðar í afskiptum sínum af hinum erlenda her. Hins vegar reiknum við að sjálfsögðu með því, að lögum þessum verði breytt í sitt fyrra form þegar þessi hætta er liðin hjá. Það ræður af líkum, að við getum engin áhrif haft á gang styrjaldarinnar eða ráðið neinu um það, hvenær henni verður lokið, en það eitt getum við: að forðast af fremsta megni allt það, sem á einn eða annan hátt getur orðið til þess að auka íhlutun hins erlenda valds um mál vor. Stj. bar skylda til þess að vara borgarana við þessu, og það hefur hún gert með því að setja bráðabirgðal., sem hér er verið að leita samþykktar á. Tímarnir heimtuðu, að þau væru ströng, og það eru þau. Að endingu vil ég svo óska þess fyrir hönd allshn., að frv. verði samþ.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Erlendur Þorsteinsson) : Herra forseti í Frv. þetta er borið fram samkv. ákvæðum 23. gr. stjskr. til samþ. á bráðabirgðal., sem. gefin voru út 22. ágúst 1944. Í 1. gr. l. er nýmæli, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilt að starfrækja tóbaksgerð eða fela einkasölunni þá starfrækslu. Er þetta gert af þeirri ástæðu, að af völdum ófriðarins hefur lokazt fyrir viðskiptasambönd þau um ófyrirsjáanlegan tíma, sem einkasalan hafði til kaupa á ýmsum tóbaksvörum, einkum neftóbaki. Í 2. gr. er eiginlega engin breyt., heldur er þar tekin upp samþykkt um álagningu á tóbak, sem var í 2. gr. l. nr. 75 23. júní 1932, en sú gr. er felld úr gildi í 3. gr. frv. Hins vegar er nýtt ákvæði í 2. gr. frv., þar sem tekið er fram, að heildsöluálagning á vörur þær, sem tóbaksgerð ríkisins eða einkasölunnar framleiðir, skuli vera óbundin. En á aðrar vörur, sem tóbakseinkasalan verzlar með, er gert ráð fyrir, að álagningin nemi 10 til 50%, miðað við verð vörunnar kominnar í hús hér á landi að meðtöldum tolli. Fjhn. hefur athugað þessar breyt. og mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt.