Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Breyting sú, sem gerð var í Ed. á frv., er í samræmi við það, sem fyrir mér vakti við flutning málsins, og hefi ég ekkert við hana að athuga.

*Einar Olgeirsson: Ég ætla aðeins að lýsa eftir því við þessa umr., hvort nokkur hv. þm. hefir nokkur rök fram að færa fyrir því, að þetta mál sé nauðsynlegt, eða hvort nokkur vildi sýna fram á, hvað það væri, eins og nú er ástatt í þjóðfélaginu, sem réttlætti það, að fjárveitinga valdið sé að miklu leyti afhent einum manni í ríkisstj. og stofnað til þeirra vandræða, sem fyrirsjáanlegt er, að þetta mál muni leiða af sér. Þetta mál hefir verið pískað gegnum allar umr. hér í hv. d. með afbrigðum, án þess að nokkur hv. þm. hafi treyst sér til að mæla með því á nokkurn hátt. Ég vil því enn skora á þá hv. þm., sem ætla sér að samþ. þetta frv., að gert grein fyrir því, af hvaða ástæðum þeir gera það.

*Héðinn Valdimarsson: Það er kunnugt, að það er af almenningi litið af mikilli tortryggni á allar tilraunir, er nokkrir ráðh. hafa í seinni tíð gert til þess að auka lögregluna stórkostlega - ekki af því, að menn séu ekki samþykkir því að hafa nægilegt lögreglulið, heldur af hinu, að ekki verður séð, hver þörf er á slíkri aukningu lögreglunnar eins og hér er farið fram á. Hér standa saman þrír stjórnmálaflokkar að því að koma þessu frv. fram, og á því hefir verið gerð aðeins óveruleg breyting í Ed., þannig, að ekki á að vera hægt að verja til lögreglunnar ótakmörkuðu fé, en jafnframt hefir þó hæstv. dómsmrh. lýst yfir því, að hann muni ekki fara eftir þessu, ef honum virðist þörf á öðru, heldur muni hann nota fé eins og honum sýnist. Þá hefir orðinu tæki verið breytt í útbúnað, en sú breyting þýðir engan veginn, að dómsmrh. geti ekki vopnað lögregluna eftir sem áður, enda hefir það verið gert, og er hann fyrsti ráðh., sem hefir útvegað lögreglunni vopn, bæði skotvopn og önnur. Nú er það á hans valdi að ákveða, hvenær þau skuli notuð, án þess að þurfa að bera það undir stj. í heild. Nú hefir ekki orðið vart við það, að ránsflokkar eða þjóðaflokkar væðu hér svo uppi, að þörf væri á vopnaðri lögreglu. Ekki hefir heldur verið svo mikið um siðferðisbrot, smygl eða brugg, að núverandi lögregla fengi ekki ráðið við það. Það hefir aldrei verið kvartað um það hér í höfuðstaðnum, að lögreglan væri ekki fær um að rækja sitt hlutverk, svo sem að sjá um umferðina á götunum. Því verð ég að spyrja eins og aðrir, hvaða þörf sé á því að verja svona miklu fé til aukinnar lögreglu. Samkvæmt heimildinni má eyða 150–200 þús. kr. til lögreglunnar, og af manni með skapgerð hæstv. dómsmrh. er við því að búast, að þann noti hana. Slík frv. sem þessi hafa jafnan komið fram, er ríkisstj. hafa talið sig valtar í sessi. Og þegar núv. stj., sem hefir nær allt þingið á bak við sig, leggur fram slíkt frv., bendir það alveg sérstaklega til þess, að hún muni ekki telja sig örugga. Ef litið er á okkar sögu síðan við fengum fullveldið, þá ber ekki á því, að ríkisvaldið hafi ekki getað notið sín. Hvað er það þá, sem rekur á eftir hæstv. dómsmrh. að berja þetta mál fram, enda þótt hann viti, að hann hefir meiri hl. þjóðarinnar á móti sér í þessu máli? Því að frv. hefir hvarvetna verið mótmælt sem hótun gegn verkalýðnum, enda er það ekkert annað en þvílík hótun. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að vinnudeilurnar voru á bak við ástæða til þess, að hæstv. ráðh. flutti þetta mál, án þess að segja, að lögreglan hafi átt að beita valdi á nokkurn hátt. Upp úr vinnudeilunni 9. nóv. varð lögreglufrv. Jóns Þorlákssonar að lögum. Engum mun eins kunnugt um það og hæstv. ráðh., að bardaginn þá var fyrst og fremst af völdum lögreglunnar. Þetta varð til þess, að ýmsir menn, sem reyndu að bera hönd fyrir höfuð sér, urðu fyrir áverka. Til slíkra atburða hefði aldrei leitt, ef verið hefði sú lögreglustjórn, sem menn höfðu búist við. Áverkarnir urðu af því, að í lögreglustjórninni var maður með skapgerð, sem hæstv. ráðherra vill hafa. Það sama endurtók sig með Hafnarfjarðardeiluna í vetur. Þar var ekki um annað að ræða en gert var verkfall, vegna þess að taka átti í vinnu þá menn, sem reyndust verkfallsbrjótar. Þá var ráðh. ekki seinn til og fór að skipta sér af þessari vinnudeilu. Hann sagði, að hún væri ólögleg og sér væri skylt að senda þangað her manna. Hann gerði sem hann gat, kallaði saman varalögreglu, og sendi svo varðskipið Ægi alvígbúið, til þess að herja á verkafólkið í Hafnarfirði og ná yfirhöndinni. En honum heppnaðist það ekki, liðið var of lítið og almenningsálitið þannig, að honum tókst ekki að safna því liði, sem til þurfti. Það, sem bjargaði í þessu tilfelli tilraun hans til að kúga fólkið, var almenningsálitið. En með þessu frv. á að koma upp það miklu varaliði, að ráðh. geti breytt eftir sinni skapgerð óhindraður. Tveir flokkar þingsins, sem áður voru í andstöðu, hafa sameinazt um þetta frv. vegna þjóðstjórnarinnar. Þetta er eitt dæmi um það, hvernig þjóðstjórnin verkar á þingið, og hvernig flokkarnir geta komið málum sínum fram. Til þess að spilla ekki friðinum á heimilinu, eru allir sammála, þó að sumir þeirra séu í raun og veru á móti því. Nú er það kunnugt, svo að ég taki aðeins annað atriðið, hvaða ástæða lá á bak við hjá dómsmrh., þegar hann sagði, að í Hafnarfirði hefðu verið róstur og upphlaup í sambandi við vinnudeiluna. 9. nóv. urðu engar uppreisnir, en það látið í veðri vaka af dómsmrh., til þess að lögregluliðið gæti beitt vopnum sínum. Við slík tækifæri er aðeins ástæða til þess að þetta ropnaða lið geti látið til sín taka, og annaðhvort væri, þó það tækifæri væri notað. Þetta frv. virðist því hafa eingöngu þann tilgang, að geta stöðvað vinnudeilur, þegar dómsmrh. finnst þess þurfa, hvernig sem mótstaðan er, ef ráðh. finnst það skaða pólitíska afstöðu sína eða síns flokks. Ég vil líka benda á eitt atriði í þessu frv., að í stað þess, að áður var talað um það sem varalið, sem hægt var að greiða þóknun fyrir unnin verk í þágu lögreglunnar, þá er nú gengið út frá fullum launum til þessara manna. Það er varaliðið aðeins að nafninu til, því ráðh. getur sent það hvert á land sem er. Í l. eins og þau eru nú er ákvæði um, að ekki megi senda varalið á aðra staði en þá, sem samþykki bæjarstjórnar hefir fengizt til. En hér er algerlega horfið frá þessu ákvæði, heldur á ráðherra að stjórna þessum herferðum til sjós og lands. Þegar ráðh. sendir þetta varalið út á land með skotvopn og táragas og annað, sem hann hefir aflað handa því, án samþykkis viðkomandi bæjarstj., má líta svo á, að þetta sé bein innrás af hálfu ráðh. á þessa staði. Ég hygg, að slíkt muni ekki verða til þess að efla friðinn í landinu. Þá má líka geta þess, að í lögreglustjórnina eru teknir menn með skapgerð eins og hæstv. dómsmrh., en hafa ekki næga lagaþekkingu til þess starfs. Þetta er gert móti ráðum háskólans, því eftir hans fyrirmælum, þarf að hafa lagaþekkingu til þess að stjórna vopnuðu liði. Ég þykist vita, að ekki sé til mikils að tala við hv. þm. þjóðstjórnarinnar um þetta mál, en ég vildi þó, áður en þetta frv. verður að l., lýsa því yfir, sem er mín skoðun, að annaðhvort hefir þetta frv. í för með sér stórkostlega sóun á fé ríkisins, eða það verður til að efla ófriðinn í landinu.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) ; Ég álít, að þetta frv. sé ekki svo stórvægilegt, að það þurfi skýringar við. Þó að hv. síðasti ræðumaður virtist vera búinn að gleyma afstöðu annara þm. til hans flokks, eru þó einstaka atriði í ræðu hans, sem mig langar til að leiðrétta, aðeins til að sýna hugsunargang þessara manna: Breytingin á l. er sáralítil. Þegar l. frá 1933 voru samþ., lét þessi sami hv. þm. þau orð falla í þinginu, að þetta myndi leiða til þess, að lögreglan vísaði þm. burtu af Alþingi. Með þeim l. var sköpuð hér ríkislögregla og tekið það skref í málinu, sem þetta frv. er aðeins leiðrétting á. Í því frv. voru ákvæði, sem gáfu dómsmrh. alveg eins mikið vald og þetta frv. Samkv. þeim l. var þessum ógurlega dómsmrh. heimilt að nota varðskipin, þegar með þurfti. Í öðru lagi hefir ákvæðið um, að 2 lögreglumenn skuli koma á hverja þús. íbúa, aldrei verið notað að fullu. Í þriðja lagi myndi heimildin til að stofna varalögreglu aldrei hafa verið notuð, ef ekki hefði komið til óeirða. Það, sem farið er fram á í þessu frv., er ekki, að dómsmrh. fái meiri völd. Aukning lögreglunnar verður sú sama, aðeins ¼ áður, nú 1/3. Þetta eykur ekkert völd dómsmrh. Nú er búizt við, að varðskipin gangi ekki á næstunni, og þá minnkar frekar lögreglan í landinu heldur en hitt. Ef litið er yfir það 6 ára tímabil, frá því l. um lögreglu gengu í gildi, kemur í ljós, að lögreglan hefir aldrei blandað sér í vinnudeilur, nema árekstrar hafi neytt hana til þess. Þá er orðið lítið eftir af röksemdum þessi hv. þm. viðvíkjandi dómsmrh. Ég ber þessa breyt. okkar hér fram, og hv. þm. mun sjá, að langmestur hluti þm. er henni fylgjandi; aðeins nokkrir óróaseggir eru andvígir henni. í frv. er dómsmrh. gefið vald til þess að afhenda lögreglunni vopn, - og hver annar en hann ætti að ráða, hvað hún hefir í höndum sér, og hafa yfirumsjón með henni? Ég þekki a. m. k. ekki það land, sem dómsmrh. hefir ekki leyfi til þess að fyrirskipa, hvaða tæki lögreglan hefir. Ég hefi ekki heldur í þessi 5½ ár, sem ég hefi verið dómsmrh., misnotað þetta vald mitt með útbúnað lögreglunnar. Hv. þm. talaði um það, að óþarfi væri að hafa sterkt lögreglulið, og það hafi aldrei komið að sök, þó að lögreglunnar hefði ekki notið við. En það hefir komið að sök. Í það eina skipti, sem við misstum lýðsforræði okkar, var það af því, að við höfðum ekki nægilega sterkt vald í landinu. Ég ætla ekki að fara hér út í deilu um 9. nóv., en ég vil nota þetta tækifæri til þess að mótmæla því í þessari hv. d., að ég hefði ætlað að beita lögregluvaldi í Hafnarfirði. Ég kannast við það, að hv. 3. þm. Reykv. hringdi til mín um morguninn, og við töluðum aftur og fram um þetta mál. En hitt vita allir, og ekki sízt hv. þm., hvernig ég tók á því máli. Ég lét menn fara suður til þess að rannsaka ástandið, og fylgdist með gangi málsins, en reyndi aldrei að safna saman varalögreglu til þess, að skipta sér af deilunni. Það vita líka allir, sem þekkja til, að ég stakk einmitt upp á því, að dæmt skyldi í þessu máli. Án þess að ég vilji fara frekar út í sögu þessa máls, vil ég geta þess, að það kom fram við þetta tækifæri, að þessi hv. þm. er ekki eins spar á að kalla saman lögreglu og ég hefi verið í þessum deilum. Ég er ekki mikið fyrir það að halda uppi illindum, og ég hugsa, að ég hafi fullan rétt til að segja, að í þessi 5½ ár hafi ég ekki misbrúkað mitt vald. Hv. þm. talaði um veilu í skaplyndi mínu í sambandi við embætti mitt sem dómsmrh. Ef slík yfirlýsing hefði komið frá öðrum þm., myndi ég hafa tekið það óstinnt upp, en ég læt hér nægja að segja, að ég er mér þess ekki meðvitandi að hafa misbeitt valdi mínu, enda voru rök þessa hv. þm. furðu léttvæg, til þess að slá slíku fram. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vil aðeins benda á það skýra ákvæði í l., að lögreglunni má ekki beita í vinnudeilum, og henni hefir ekki verið beitt í vinnudeilum, sem hægt hefir verið að kalla því hafni með réttu. Nú er til skýrt ákvæði um, hvað séu vinnudeilur, og sérstakur dómur úrskurðar, hvenær þær séu löglegar. Meðan ég hefi verið dómsmrh. hefir lögreglunni aldrei verið beitt í löglegum vinnudeilum. Svo ætla ég ekki að segja fleira viðvíkjandi þessu máli.

*Héðinn Valdimarsson: Ég þarf ekki að svara hæstv. ráðh. með langri ræðu. Mest af því, sem hann sagði, voru blekkingar einar, eins og mörgum hv. þm. mun kunnugt. Sérstaklega voru blekkingarnar skýrar í því, sem hann sagði um Hafnarfjarðardeiluna. Ég geri ráð fyrir, að mönnum detti ekki í hug að trúa honum, en eins og þingið er nú samansett, virðist það hafa svo að segja ótakmarkað traust á þessum hv. dómsmrh. Þar sem hann minnist á samtal okkar, vil ég gera grein fyrir hlutunum eins og þeir eru. Hann vildi strax láta senda 200–300 manns til Hafnarfjarðar, áður en málið yrði rannsakað. Hann vildi senda varðskipið þangað og vita, hvort ekki tækist að smala saman íbúum Hafnarfjaðar og undir forystu varðskipsins koma málinu undir félagsdóm, með því að beita valdi. Af þessu sést, hvílíkar blekkingar hæstv. ráðh. leyfði sér að koma með áðan. Eins og menn vita, er enginn annar tilgangur með þessu frv. en að ráðh. vildi útvega sér þau völd, sem hann gat ekki fengið í Hafnarfirði, til þess að skakka leikinn. Það eru ósannindi, að ég hafi verið á móti því að fjölga almennu lögreglunni í Reykjavík. Ég álít, að hér eigi að vera fyrir hendi nægilega fjölmenn lögregla til að inna af hendi venjuleg störf, en að hafa lið, sem enginn veit, hvað er fjölmennt eða hvernig skipað og einn maður hafi á valdi sínu að stjórna, ekki sízt þegar það er maður, sem almenningur hefir ekki meira en svo mikið traust á, það finnst mér vera brot á öllum lýðræðislegum reglum. Ég skal svo ekki deila frekar við hæstv. ráðh. um þetta mál, að öðru leyti en því, að ég vil geta þess, sem hæstv. ráðh. sagði, að lögreglunni megi ekki beita í vinnudeilum. Það hefir áður verið tekið fram opinberlega, að lögin eru ekki þannig. Það má ekki beita lögreglunni til annars í vinnudeilum en til að afstýra vandræðum, en það er á valdi ráðh., hvenær þess telst þörf, en hann mun varla bíða eftir úrskurði félagsdóms um það, þegar hann er búinn að fá völdin í sínar hendur. Svo verð ég að segja, að ég hefi ekki sérlega mikla tiltrú til þess dóms, eftir því hvernig hann hefir dæmt undanfarið, því hann hefir ekki gert annað en að lögleiða klofning í öllum verklýðsfélagsskap í landinu og hafa þegar gert hin mestu vandræði, sem nokkru sinni hafa orðið innan verklýðshreyfingarinnar. Það er orðið svo, að ef dómararnir í félagsdómi dæma ekki eins og mikilsvarðandi mönnum innan stjórnarflokkanna þykir hlýða, þá leyfa þessir menn sér að skrifa annað eins í blöðin og það, að það eigi að setja þessa menn af, eins og hv. þm. S.-Þ. hefir gert, og hræða dómarana með því. Sama hafa menn úr Sjálfstfl. gert. Það má geta nærri, hve dómararnir verða sjálfstæðir með þannig aðbúnaði frá stjórnarflokkunum. Ég er hæstv. ráðh. sammála í því, að lögreglulið verði ekki lengi sterkt, ef það er misnotað, en það getur samt komið mörgu illu til leiðar, ekki sízt ef þeir menn eða sá maður, sem stýrir því, er þannig skapi farinn, að hann beiti því í öllum mögulegum tilfellum. Ég fæ ekki annað séð en að það sé markleysa hjá hæstv. ráðh., að hann fái ekki aukið vald yfir lögreglunni með þessu frv., - og til hvers mundi hann sækjast eftir því valdi, ef ekki til að beita því? Ég hefi ekki orðið var við, að einu sinni úr Strandasýslu hafi komið meðmæli með þessu frv., en alstaðar að hafa komið mótmæli gegn því frá samtökum og fjöldafundum um allt land, og það sýnir, hvað verkalýðurinn álítur, að sé markmiðið með því.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Rök mín, sem ég bar fram áðan, eru nægilega skýr til þess, að menn geti tekið þau til greina. Það mun ekki vekja traust á rökræðum hv. síðasta ræðumanns, þegar hann heldur því fram, að dómsmrh. muni ekki og hafi ekki farið eftir dómum, heldur muni hann nota lögregluna til að brjóta gegn dómum í landinu, og sjá menn af því, til hvers er að vera að rökræða við slíkan þm. Hann brá fyrir sig þeim varnagla, sem hann hefir haft í blöðum sínum undanfarið, að hann hefði ekki mikla trú á félagsdómi, enda kom það líka í ljós strax og þessi dómur var samþ. Viðvíkjandi Hafnarfjarðardeilunni, þá hefi ég aldrei skipt mér af eða leiðrétt það, sem hann hefir sagt, en ég hefi enga dul dregið á það, sem ég þá sagði við hv. þm. um það mál á sínum tíma, í símtali, og ef ekki nægir, að ég vísi því til þeirra þm., sem sæti eiga í d., þá getur hv. þm. snúið sér til Björns Blöndals og spurt hann. En ég sé enga ástæðu til að vera að mótmæla þessu, því að mér er alveg sama, hvaða álit hv. þm. hefir á mér.

*Einar Olgeirsson: Hafi það verið tilgangur hæstv. dómsmrh. að færa rök fyrir sínum málstað í síðustu ræðum sínum, þá hefir það alveg mistekizt. Hann sagði, að menn hefðu aldrei neyðzt til að grípa til þeirra ákvæða, sem þegar væru í l. um lögreglu. Hvers vegna er þá nauðsynlegt að bera fram þessar till. hér, ef svo miklar heimildir eru til í núgildandi l., og menn hafa aldrei neyðzt til að grípa til þeirra? Hæstv. dómsmrh. komst í ákveðna andstöðu við sjálfan sig, þegar hann sagði fyrst, að dómsmrh. hefði haft svo mikið vald, að hann hefði aldrei þurft að nota það, en svo segir hann seinna, að þetta vald sé ekki nóg. Svo segir hæstv. ráðh., að vald hans hafi alls ekki verið aukið með þessum l. Ég vil spyrja hæstv. dómsmrh., hvort valdsvið dómsmrh. sé ekki aukið með því ákvæði þessa frv., þar sem dómsmrh. getur samkv. því aukið lögregluliðið án þess að spyrja bæjarstjórnirnar nokkuð að því? Hvers vegna er verið að koma með þessar till., ef ekki til þess, að koma undir vald ráðh. allri lögreglu í öllum bæjum á Íslandi, svo hann geti aukið hana án þess að spyrja bæjarstjórnirnar nokkuð um það? Það er beinlínis verið að auka vald ráðh. með þessu, en minnka vald bæjarstjórnanna. Samkv. þessu frv. getur dómsmrh. flutt bæjalögregluna hvert á land sem hann vill, án þess að spyrja bæjarstjórn. Er það heldur ekki að auka vald ráðh.? Er ekki með þessu frv. sett í l., að ráðh. einn skuli ákveða útbúnað lögreglunnar? Þótt ráðh. lýsi því yfir, að hann geti gert það nú með því að setja reglugerð, þá hefði það samt verið vald, sem hann hefði tekið sér í heimildarleysi, að setja slíka reglugerð, en nú á að lögfesta þetta. og er það beinlínis valdaaukning fyrir ráðh. Ef svo væri ekki, þá hefði hann ekkert átt að hafa á móti því, að þetta atriði væri fellt niður, en þegar till. kom um það í hv. Ed., þá brást hæstv. dómsmrh. reiður við og þótti sem væri verið að minnka hans vald. Getur ráðh. ekki leyft sér að eyða meiru fé til lögreglunnar skv. þessu frv. en áður? Hann getur í fyrsta lagi aukið lögregluna eins og bann vill og skyldað ríkissjóð til að greiða af því allan kostnað. Hann getur líka skipað að flytja lögregluna hvert sem hann vill, án þess að spyrja bæjarstjórnirnar, og skyldað ríkissjóð til að greiða allan kostnað af þeim flutningum, og hann getur vopnað hana eins og honum þóknast. Það sjá allir, hvílík ráðþrot það eru hjá þeim mönnum, sem reyna að mæla þessu bót, og svo það, að hæstv. ráðh. skyldi viðurkenna, að skv. núgildandi l. sé honum veitt nægilegt vald til að halda uppi lögum og reglu, en svo segir hann líka, að ekki hafi verið aukið hans valdsvið með þessu frv. Þegar verið var að deila um frv. um lögreglumenn 1933, þá hélt Framsfl. því fram, að hafa ætti bæjalögreglu, en Sjálfstfl. hélt því fram, að hafa ætti ríkislögreglu. Það, sem verið er að gera með frv. dómsmrh., er að breyta bæjalögreglunni í ríkislögreglu, færa það vald, sem bæjarstjórnirnar hafa haft samkv. núgildandi l. um lögreglumenn, yfir í hendur ríkisstj., og þá sérstaklega til dómsmrh., enda leggur hann slíkt ofurkapp á að fá frv. framgengt, eins og sézt af því, að meiri hl. þingsins fær ekki að láta álit sitt í ljós á frv. vegna þess, hvernig þeir eru handfjallaðir á bak við tjöldin. Hæstv. dómsmrh. hefir verið að reyna að breiða yfir, hvað verið er að gera þarna, en það er ekki annað en það, að Framsfl. beitir sér nú fyrir því, sem Sjálfstfl. hefir barizt fyrir í 15 ár hér á landi. Það hefir áður komið fram hér í umr., að hæstv. dómsmrh. sagði, að ekki mætti beita lögreglunni í vinnudeilum. Ég vil benda á það, sem stendur í 4. gr. l., að það megi ekki beita lögreglunni til annars en að afstýra fjóni, vandræðum og meiðslum í vinnudeilum, en ég vil meina, að það sé nóg vald, sem þar er veitt, a. m. k. þegar það er í höndum manns, sem sýnir sig í að vilja halda eins strangt á sínu valdi og framfylgja því til hins ýtrasta, eins og núv. dómsmrh. Hann mun áreiðanlega ekki verða í vandræðum með að teygja 4. gr. svo, að hann geti komið lögreglunni þar við, sem honum þóknast. Svo kemur hæstv. dómsmrh. með það, að það þurfi að vera eitthvert sterkara vald í landinu en honum er gefin heimild til að skapa með þessu frv., en hvorki hann eða aðrir hv. þm. hafa komið með nokkur rök fyrir því, að þessa sterkara valds sé hin minnsta þörf eða hafi verið nokkurn tíma áður. Ég ætla að minna á og undirstrika það, sem Alþfl. lýsti yfir í 4 ára áætlun sinni 1934, að sú ríkisstjórn, sem ríkti með réttlæti, þyrfti ekki á því hernaðarofbeldi að halda, sem í ríkislögreglu fælist. Það sýnir sig nú, að það er vegna slæmrar samvizku ríkisstj., vegna þess að hún veit, að hún hefir svíkið þau loforð, sem hún hefir gefið þjóðinni, og hún veit, hvílík ólög hún er að leiða yfir þjóðina, - það er vegna þess, að hún veit, að hún hefir ekki stjórnað réttlátlega, sem hún kemur nú með ríkislögreglufrv., til að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í. Ég hefi hér fyrir mér allálitlegan bunka af samþykktum, sem gerðar hafa verið í verklýðsfélögum víðsvegar um land til að mótmæla þessu frv. Ég ætla ekki að þreyta hv. þm. með því að lesa þær upp, en ég skora á þá, sem eru meðmælendur þessa frv., að athuga, hvort komið hefir ein einasta áskorun um að samþ. það, frá nokkrum fjöldasamtökum á Íslandi. Nei, það er einræðisvald dómsmrh., sem veldur því, að þetta frv. er fram komið og rekið í gegnum þingið á þann óviðfeldna hátt, sem gert er. Viðvíkjandi því, sem hæstv. dómsmrh. lýsti yfir í einni ræðu sinni, að engin hætta væri á öðru en að hann færi eftir dómum, þá vildi ég minna á yfirlýsingu hans, sem hann gaf í hv. Ed. í umr. um þetta mál, þegar fyrst komu fram brtt. um að takmarka kostnaðinn af varalögreglunni, þannig, að hann mætti ekki verða meiri en 1/3 kostnaðarins af hinni reglulegu lögreglu. Þá lýsti hæstv. dómsmrh. því yfir, að hann myndi ekkert tillit taka til þess, þótt þessi brtt. yrði samþ. Hann mundi alls ekki breyta eftir þeim l., þótt Alþingi samþ. þau. Við 3. umr., þegar þessi brtt. var samþ., þá endurtók dómsmrh. þessa yfirlýsingu sína aftur, svo ég býst ekki við, að það séu margir menn í landinu. sem hafi mikið traust á, að dómsmrh., sem lýsir slíku yfir á Alþingi, muni breyta frekar eftir l. en honum þóknast, eða að hann fari þá mikið eftir dómum, sem ganga móti geðþótta hans. Það liggur í augum uppi, að það, sem farið er fram á með þessu frv., er að auka vald dómsmrh. enda þótt hann sjálfur viðurkenni, að aldrei hafi verið þörf fyrir að beita því valdi, sem hann hefir nú. Samt heimtar hann, að valdið verði ekki einasta aukið, heldur eytt þeim hömlum, sem verið hafa á því fram að þessu, að því valdi yrði misbeitt, þær hömlur, sem bæjarstjórnirnar í landinu hafa getað sett á dómsmrh. með því að neita honum um að fjölga lögreglunni, og einnig með því að setja kostnaðinum engin takmörk. Ég held, að þá sé eins hyggilegt að breyta til um dómsmrh., en hafa ekki þann, sem lýst hefir því yfir, að hann muni ekki breyta eftir l. í þessu landi. Það sýnir bezt skoðun þm. á þessu frv., að enginn einasti þm. utan stjórnarandstæðinga skuli hafa tekið til máls, ekki einu sinni til að reyna að verja það, að undanteknum dómsmrh., og sýnir það á hryggilegan hátt þá niðurníðslu, sem Alþingi er komið í fyrir spillinguna, sem er í núv. stjórnarflokkum, sem nú eru valdhafarnir í þjóðfélaginu. Vegna þess að þessi spilling viðgengst í óvilja allra landsmanna, þá hraða flokkarnir sér nú sem mest að skapa slíkt vald sem ríkislögregluna. Það er ekki, eins og hæstv. dómsmrh. hélt fram, stofnað til þess að vernda sjálfstæði landsins, heldur er með þessu stofnað í hættu því frelsi, sem landsmenn hafa notið fram að þessu. Það kemur glöggt fram af frv. Með því er mönnum, sem fara gerræðislega með valdið, veitt meira vald en nokkrum manni hefir verið gefið hér á landi, að undanteknum Danakonungum, meðan þeir voru hér einvaldir. Þetta er sannleikurinn um þetta mál. Ég ætla ekki að sinni að orðlengja þetta frekar. Það er sýnt, ef ætti að dæma um það eftir þeim rökum, sem fram hafa komið í sambandi við þetta frv., hvaða afgreiðslu það ætti að hlíta, en vegna þess, að um þetta mál, eins og fleiri ill mál á þessu þingi, hefir verið samið bak við tjöldin, þá býst ég við, að það komi til með að fá sína afgreiðslu. Það verður til þess, að einstakir menn sölsa nú enn frekar undir sig völdin í þessu landi og til að auka á það gerræði, sem fólkið hefir orðið að búa við undanfarið, og breyta þessum málum yfir höfuð að öllu leyti til hins verra.

*Héðinn Valdimarsson: Hæstv. dómsmrh. fór aftur með í þessari síðustu ræðu sinni nokkrar rangfærslur. Hann vill gera mér upp orð, sem ég hefi alls ekki sagt, sem sé, að hann myndi ekki fara eftir dómum félagsdóms. Það sagði ég ekki, en ég sagði, að hann mundi ekki þurfa þess, en að því valdi, sem hann hefði í sinni ríkislögreglu, mundi hann geta beitt áður en dómur gengi um það, hvort vinnudeila væri lögleg eða ekki. Það mundi hafa verið gert áður, t. d. í Hafnarfjarðardeilunni. Eftir þá yfirlýsingu, sem hæstv. dómsmrh. hefir gefið, þá mætti auðvitað bæta því við, að hann myndi ekki frekar fara eftir dómum félagsdóms en eftir landslögum, ef hann dæmdi ekki eftir vilja þeirra, sem fara með völdin. Það er athugandi, hve mikið kapp er lagt á að setja þessi l. nú fyrir jólin, og sé ég ekki betur en að það sé í beinu sambandi við það, sem ég hefi áður skýrt frá. Með vinnul., sem dómsmrh. vísar alltaf til, að tryggi verkamönnum svo mikil réttindi, er yfirleitt mikill réttur tekinn af verkalýðsfélögunum í mörgum atriðum, og verkalýðsfélögin voru líka öll á móti þeim. Nú á að fara að gera greinarmun á löglegum og ólöglegum vinnudeilum, einmitt þegar gengisl. eru í gildi, sem banna verkalýðnum að reyna að hækka kaup sitt um lengri tíma. Nú þegar kaupgjaldshækkunin er ólögleg, er einmitt ágætt tækifæri fyrir hæstv. dómsmrh. að skakka leikinn eftir því, sem atvinnurekendurnir óska, en til þess þarf hann að hafa meira vald en hann hefir haft hingað til, og hann má ekki þurfa að sækja aukningu lögreglunnar undir þær bæjarstjórnir, sem hann hefir algerlega á móti sér. Því kemur þetta frv. nú, þegar til er sterkur þingmeirihluti, sem hefir þó lítið kjósendafylgi, enda er verkalýðurinn þessari ríkisstjórn og flokkum hennar sérstaklega andstæður vegna þeirra bragða, sem hún hefir beitt hann. Það sýnir glögglega, hve slæma samvizku þeir menn hafa, sem standa að þessu frv., að enginn þeirra hefir tekið til máls nema hv. flm. og faðir þessa frv.

*Finnur Jónsson: Ég á, ásamt hv. þm. Snæf. og hv. þm. Barð., skrifl. brtt. við 3. gr. frv., 2. mgr., um að síðasti málsl. þeirrar málsgr. orðist á þá leið, að erlend tungumál skuli kenna í héraðsskólunum eftir reglum, sem fræðslumálastjórnin setji. Okkur flm. þessarar till. þykir mjög óviðkunnanlegt, svo að ekki sé meira sagt, orðalag þessarar greinar og höfum viljað færa það í þann búning, sem við teljum viðunandi. Það hefir lengi verið svo, að við höfum hælt okkur af okkar alþýðumenntun, og það er vitanlegt, að bókakostur á íslenzka tungu er ekki það mikill, að menn geti notið verulegrar menntunar nema því aðeins, að þeir kunni eitthvað í erlendum tungumálum. Nú er vitanlegt, að tungumálakennsla í héraðsskólunum getur aldrei orðið fullkomin, en flestir ættu þó að geta lært að lesa a. m. k. eitt norðurlandamál. Eins og frv. nú er orðað getur verið alveg girt fyrir tungumálanám í héraðsskólunum, en það teljum við óviðunandi. Við teljum fyllilega séð fyrir því, að menn læri móðurmálið, þótt l. verði orðuð á þann hátt, sem við leggjum til. Ég viðurkenni auðvitað þá nauðsyn, sem er á því að leggja mesta áherzlu á móðurmálskennsluna, en að banna hinsvegar kennslu erlendra mála er ekki rétt. Það getur vel komið fyrir, að í héraðsskólana komi menn, sem lítillar tilsagnar hafa notið í íslenzku, en eru hinsvegar það færir til náms, að þótt þeir standist ekki inntökupróf, þá geti þeir auðveldlega læri samtímis íslenzku og t. d. eitt norðurlandamál, án þess að þeim sé í nokkru ofboðið. Ég tel alveg ófært að banna beinlínis kennslu erlendra tungumála í héraðsskólunum og vona, að háttv. deild sé okkur samdóma um það.

*Helgi Jónasson: Ég á hér, ásamt hv. þm. V.Sk., brtt. á þskj. 550, við 1. gr. frv. Er hún um það, að á eftir orðunum „Reykholti í Borgarfirði“, þar sem taldir eru upp skólastaðirnir, komi: „og á hentugum stað innan Rangár- og Skaftárþinga“. Við athugun sjáum við, að þessi tvö héruð eru mjög afskipt hvað skóla snertir, þar sem á þessum slóðum eru hvorki héraðsskólar eða aðrir skólar. Þessu unum við mjög illa, og er nú vaknaður almennur áhugi í Rangárvalla- og V.-Skaftafellssýslu fyrir stofnun héraðsskóla. Enn er málið ekki komið svo langt, að staður hafi verið ákveðinn fyrir skólann, en áhugi er mikill, og vænti ég, að við verðum látnir njóta sama réttar og aðrir í þessum efnum, og að okkar skóli komist á sínum tíma undir ákvæði laga þessara. Ég hefi borið efni þessarar brtt. undir hv. flm. þessa frv., hv. þm. S.-Þ., og er hann því ekki mótfallinn, að hún verði samþ. Skólastjórinn á Laugarvatni, hv. 2. þm. Árn., er einnig hlynntur því, að till. þessi verði samþ. Það má segja, að Laugarvatnsskólinn sé stór skóli, en hann er meira landsskóli en héraðsskóli, því að vegna sinna góðu skilyrða er hann mjög sóttur af mönnum úr öllum landshlutum. Er hann því ekki frekar fyrir Rangæinga og Skaftfellinga en aðra landsmenn. Ég orðlengi ekki frekar um þetta, en vona, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessa brtt.

*Einar Olgeirsson: Ég vil lýsa ánægju minni yfir brtt. þeirri, sem fram er komin frá hv. þm. Ísaf. o. fl. viðvíkjandi tungumálakennslunni í héraðsskólum. Ég vakti máls á þessu atriði við 2. umr. og hefi flutt um það brtt., en þar sem ég treysti því, að brtt. hv. þm. Ísaf. og félaga hans nái fram að ganga, tek ég hér með 2. lið till. á þskj. 543 aftur. Um annað það, er brtt. á þskj. 543 fjallar, þarf ég ekki að vera margorður nú. Ég minntist á það við 2. umr. Sérstaklega er það í sambandi við 7. og 9. gr., um kjör kennara, að ég álít sjálfsagt, að þeir geti notað sitt sumarfrí og séu ekki bundnir við að vinna fyrir skólann. Um brtt. á þskj. 550 vil ég geta þess, að ég álít ekki nema sjálfsagt, að sem víðast á landinu fái menn að njóta þess réttar, sem héraðsskólalögin veita. - Ég vil endurtaka það, að ég álít mikla bót að till. um tungumálakennslu skuli vera fram komin, og það hefði raunar gengið hneyksli næst að banna kennslu erlendra tungumála í þessum skólum.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Við 2. umr. boðaði ég, að ég og hv. þm. V.-Sk. myndum flytja brtt. við 13. gr. frv. Þessi till. liggur nú fyrir á þskj. 549 og er um það, að ríkissjóður leggi fram helming stofnkostnaðar þessara skóla. en ekki ¾ hluta  Virðist eftir þeim, að ef þetta ákvæði um greiðslu ¾ hluta kostnaðarins væri látið standa í lögunum, myndi ríkissjóður, til viðbótar við áður greiddan stofnkostnað skólanna, þurfa að láta af hendi til þeirra um 400 þús. kr. Þetta er ekki lítið fé, allra sízt á þeim tímum, sem nú eru, þegar reynt er að skera öll útgjöld ríkissjóðs niður, jafnvel hin nauðsynlegustu, og stöðva fjárausturinn eftir föngum. Ég vil, að það sé vel athugað, hvort í raun og veru sé nauðsynlegt fyrir ríkissjóð að bæta nú á sig þessum mikla kostnaði eins og sakir standa. Það er játað, að sú breyting, sem samkv. þessum l. á að gera á héraðsskólunum, muni hafa allverulegan aukinn kostnað í för með sér. En er rétt að leggja í slíkan kostnað einmitt nú? Þegar litið er á það, hvernig ríkissjóður býr að gagnfræðaskólum landsins, þá kemur í ljós, að framlög til þeirra eru miklu minni en til héraðsskólanna. Ég vil ekki þar með segja, að ekki sé eðlilegt, að ríkissjóður greiði eitthvað meira til héraðsskólanna en hinna, vegna þess að þeir kunna að vera fremur skólar fyrir landsmenn alla án tillits til þess, hvar í héruðum þeir standa. En kaupstaðaskólarnir eru eðlilega mest notaðir af bæjarbúum sjálfum. Eins og hv. þdm. vita, greiðir ríkissjóður aðeins 3/5 hluta kostnaðar við byggingu skólasetra fyrir gagnfræðaskóla, en þessir skólar eiga að fá ¾ hluta stofnkostnaðar greiddan. Ríkissjóður greiðir þar að auki lægri framlög til kennslu í gagnfræðaskólum en hér er gert ráð fyrir. Að þessu athuguðu tel ég rétt, að það verði ekki ákveðið nú, hvort ríkissjóður tekur á sig hin nýju útgjöld vegna skólanna. Mér finnst, að áður en slík ákvörðun er tekin, þurfi að liggja fyrir yfirlit um stofnkostnaðinn í heild og einnig rekstrarreikningur þessara stofnana. Ég legg því til við d., að hún samþ. þessa brtt. mína.

*Thor Thors: Hér er komin fram brtt. á þskj. 550 um að fjölga héraðsskólunum og bæta við einum skóla á Suðurlandi. Ég get verið því hlynntur, að þeim sé fjölgað, en þá vil ég jafnframt, að tekið verði tillit til fleiri héraða en hér er gert ráð fyrir. Það hefir lengi verið öflug hreyfing um það á Snæfellsnesi, að þar rísi upp héraðsskóli, og vil ég leyfa mér að bera fram skriflega brtt. þess efnis, að einum slíkum skóla verði bætt við þar.

*Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. þm. Snæf., og vil leita samþykkis fyrir því, að hún megi koma til umr.

*Bergur Jónsson: Ég ber fram brtt. við brtt. á þskj. 550, um það, að bætt verði við héraðsskóla að Reykhólum í Reykhólasveit. Reykhólar voru keyptir af ríkissjóði samkv. heimildarlögum frá 1937. Þetta er ljómandi skemmtileg jörð og fallegur staður. Jarðhiti er þarna nægur, og má það teljast einn mesti kostur á skólasetri. Ríkið sem eigandi jarðarinnar verður að ráðstafa henni á einhvern hátt og hefja á ný til forns vegs. Þetta er eitt af helztu höfuðbólum landsins. Ég vil þar að auki benda á það, að ungmennasamband Norður-Breiðfirðinga hefir ár eftir ár skorað á Alþ. að stofna héraðsskóla á þessum stað. Ég mun ekki leggja á móti sjálfri till. á þskj. 550, en ég vil benda á það, að flm. hennar hafa ekki neina ríkisjörð, sem geti jafnazt á við Reykhóla í þessu skyni. Þessi skóli yrði fyrir Breiðfirðinga alla, og er því till. hv. þm. Snæf. óþörf, ef mín verður samþ. Þá vil ég minnast á till. þá, sem ég ásamt hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Snæf. flyt hér. Mér finnst það allt of harðleikið að banna kennslu erlendra tungumála í héraðsskólunum. Slíkt ákvæði er alveg neikvætt og óviðeigandi. Aftur á móti er samkv. okkar till. bægt að setja um kennslu þessara greina þær reglur, sem heppilegastar eru taldar.

Forseti (JörB) : Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. þm. Barð., og vil leita leyfis til, að hún megi koma til umr. hér.



Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þær brtt., sem fram eru komnar frá hv. þm. Snæf. og hv. þm. Barð. Þeir bera fram till. um skólasetur svo nálægt hvort öðru, að þeir eru í mestu vandræðum með, að skólarnir verði ekki settir hvor ofan á annan. Um þessa staði, sem þeir bera fyrir brjósti, gegnir líka allt öðru máli en Rangár- og Skaftárþing, þar sem ungmennaskóli er í Stykkishólmi. - Hvað það atriði snertir, að við höfum enga ríkisjörð upp á að bjóða sem skólasetur eins og Reykhóla, þá er því til að svara, að við höfum nógar jarðir, sem fást munu þegar þar að kemur, þótt ekki séu það ríkisjarðir. En um Reykhóla er það kunnugt, að þeir eru að heita má í eyði og að enginn vill búa þar. Og um Snæfellssýslu má benda á, að þar er miklu hægara um vik, þar sem eru þorp og kaupstaðir, heldur en hjá okkur Rangæingum og Skaftfellingum, þar sem lítið er af skólum. Enda er ekki hægt að mæla á móti því, að Rangárvalla og Skaftafelissýslur eru stærstu sveitirnar, þar sem enginn skóli er, og ég tel sanngjarnt, að svo fjölmennir landshlutar fái líka skóla. Það er nú svo með Laugarvatn, að vegna sinna góðu skilyrða er sá skóli meira landsskóli en héraðsskóli. Þangað sækja nemendur alstaðar að af landinu. Hvað snertir það atriði, að það vanti jörð, get ég fullvissað hv. þm. Barð. um það, að við höfum jörð, sem ekki er eftirbátur Reykhóla. Reykhólar eru kannske góð jörð, en undanfarið hefir enginn viljað hafa með þá að gera, og þó jörð sú, er við höfum, sé ekki ríkisjörð, eru engin vandræði með það. Ég skal ekki hafa á móti því, að till. hans verði samþ., en ég legg aðaláherzluna á það, að tillaga á þskj. 550 verði samþ., því hún á meiri rétt á sér.

*Thor Thors: Ég vil leyfa mér að mótmæla því, sem hv. 2. þm. Rang. sagði, að það væri leikaraskapur í þeirri till., sem ég bar fram. Það hafa um mörg ár verið ákveðnar raddir í Snæfellsnessýslu um að fá skóla þar. Ég veit ekki betur en að í Sunnlendingafjórðungi sé stærsti skóli landsins, nfl. á Laugarvatni. Samt mun ég ekki leggja á móti því, að héruðin hafi heimild til þess að koma sér upp sérstökum skólum, en vil mikið fremur mæla með því, að þetta hérað hafi leyfi til þess að koma sér upp skóla. Nú vill svo til með Snæfellsnessýsluna, að til er staður í héraðinu, sem hefir sögulegar minningar, þar sem er Helgafell. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, og till. hans um, að Snæfellingar legðu í skóla á Reykhólum, vil ég segja það, að Snæfellingar munu ekki frekar sækja skóla að Reykhólum en í Reykholt. Það er eindregin ósk þeirra að eignast sinn eiginn skóla heima í héraði, og því ber ég fram þessa tillögu.

*Jón Pálmason: Ég veit ekki hvort það er af því, að kominn sé jólahugur í þingmenn, hve mikið kapp er um að fá lögfesta skóla, en mér er kunnugt um, að það er annars meiri þörf en að fá lögfesta fleiri skóla. Hér er gert ráð fyrir einum nýjum skóla á Varmahlíð í Skagafirði. Þótt ég hafi tilhneigingu til að óska Skagfirðingum alls hins bezta, tel ég varhugavert að fara að stofna þar nýjan skóla, og hvað þá ef á að fara að stofna 3 nýja skóla í viðbót. Ég tel meiri þörf á öðru í okkar fjármálum en að bæta þar við. Vildi ég mælast til þess, að þingmenn létu það ekki henda sig að fara að samþ. það, sem hér um ræðir. Viðvíkjandi frv. vil ég segja það, að ég tel það mjög miklar framfarir, að gert er ráð fyrir að auka mikið verklega kennslu, og tel mikla von um, að með því að gera þessar menntastofnanir meira gagnmenntandi en verið hefir, megi koma í veg fyrir, að þær verði millistöð fyrir fólk til þess að flytja úr sveitunum til staða, sem hafa meiri lífsþægindi. Því er ekki hægt að neita, að í sambandi við héraðsskólana hefir risið upp spurning um það, hvort hér sé stefnt í rétta átt. Nú liggur fyrir þinginu frv., þar sem farið er fram á að hækka stofnstyrk skólanna frá því, sem verið hefir. Ég veit, að héruðin hafa erfiðleika í sambandi við skuldir, sem hefir verið stofnað til í sambandi við héraðsskólana. Tel ég hyggilegra að sjá framan í það, hverjar þær skuldir eru, og gera þær upp á sínum tíma, heldur en að vita ekki, hvað mikla gjaldaupphæð verið er að samþykkja, þó þessar upphæðir samanlagðar máske færu fram úr tugum þúsunda. Því vil ég, að brtt. hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Sk. verði samþ. jafnvel þótt ýmsir menn telji, að hér sé sérstök þörf vegna þeirra sveitarfélaga, sem hér eiga hlut að máli. Þó að með þessu frv. sé gert ráð fyrir að bæta talsvert fyrirkomulag skólanna, tel ég, að hér sé lagt út í óþarflega mikið, ef menn ætla að fara að lögfesta að stofna hér marga nýja skóla, einkum ef miðað er við ástæður þær, sem við höfum.

*Bergur Jónsson: Ég kann ekki við það hjá hv. 2. þm. Rang. að tala um leikaraskap í sambandi við till. þá, sem ég ber hér fram, því ef hægt er að tala um leikaraskap í sambandi við nokkra till., er það langsízt í sambandi við till. um Reykhóla, því þar ræðir um jörð, sem ríkið hefir viðurkennt, að sjálfsagt sé fyrir það að eiga og hefir alla þá kosti, sem héraðsskólajörð á að hafa: Jarðhita, möguleika til rafmagnsvirkjunar og er á sérstaklega fögrum stað. Út af því, sem hv. þm. Snæf. segir, mun ég draga það mjög í efa, að Snæfellingar vildu ekki taka höndum saman við aðra Breiðfirðinga um héraðsskóla á Reykhólum. Ég hugsa þennan skóla sem héraðsskóla fyrir alla Breiðfirðinga og tel betra fyrir Snæfellinga og Dalamenn að sækja skóla að Reykhólum en á nokkurn annan stað. Ef um nokkurn nýjan skóla á að vera að ræða, koma Reykhólar fyrst og fremst til álita.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Fyrir liggja nú nokkrar brtt., og eru 3 af till. um nýjar skólastofnanir. Í sjálfu sér er ekki gott um það að segja, hvort allir þessir skólar mundu vera fullir af nemendum, ef þeir væru til. Það getur vel verið. Íslenzk æska er fús til skólagöngu og náms, svo vel má vera, að skólarnir fyllist, þó þeim fjölgi, svo það getur vel hugsazt, að það sé ástæða til fyrir velviljaða skólamenn að gera tillögur um skólastofnanir. Þó finnst manni þetta nokkuð langt gengið. Ég man eftir því, þegar breytt var héraðsskólalögunum og Reykholtsskólinn og Varmahlíðarskólinn voru teknir inn sem væntanlegir héraðsskólar, kom til mála, að Reykhólar væru einnig tekinn inn sem væntanlegur héraðsskóli, og þá voru þingmenn yfirleitt þeirrar skoðunar, að tæplega kæmi til mála að fjölga skólum á vesturhluta landsins umfram það, sem orðið var. Við höfum þar nú 3 skóla, þar sem eru Núpsskóli, Reykjanesskóli og Reykjaskóli í Hrútafirði, svo koma húsmæðraskólarnir og Reykholtsskóli. Þó vil ég alls ekki fullyrða um það nema nemendum fjölgaði, sem sæktu slíka skóla, en tæplega samt svo, að hægt væri að fylla í þessum landshluta 2 skóla í viðbót. Því ber ekki að neita, að staðurinn, sem hv. þm. Snæf. minnist á, er frægur sögustaður, en hitt, að skilyrði þar eru ekki svo æskileg sem skyldi um skólasetur, mælir, að ég held, sérstaklega á móti því, að sú till. verði samþ. Eins er um Reykhóla. Þeir hafa ekki nægilega kosti sem skólasetur. Ég hefi ekkert látið uppi um það, hvort ég væri sérstaklega hlynntur till. um skóla í Rangárvalla- og Skaftafellssýslum, en það er augljóst, að í samanburði við fólksfjölda er minni skólakostnaður á Suðurlandsundirlendinu heldur en annarsstaðar á landinu. Þar er t. d. enginn húsmæðraskóli, nema einn lítill einkaskóli í Ölfusinu, en á Norður- og Austurlandi eru líka húsmæðraskólar fyrir utan hina skólana. Eini skólinn á Suðurlandi, sem getur tekið á móti nemendum, er Laugarvatnsskólinn, en ég efast um, að hann fullnægi kröfum héraðsins. Ég er þess fullviss, að ef skóli væri í Rangárvallaeða Skaftafellssýslu, mundu fleiri sækja hann. Hv. 2. þm. Rang. vísaði til flm. og mín, að við værum hvorugur andvígur þessu. Ég mun ekki fjandskapast við þessa till. frekar en aðrar, sem koma fram, en tel það ekkert vit að samþ. nú 3 nýja héraðsskóla til viðbótar því, sem áður hefir verið. Í till. um skóla á Snæfellsnesi kemur ekki fram, að sá skóli skuli vera á Helgafelli. Í sambandi við skólastofnun fyrir Rangárvalla- og Skaftafellssýslu er vert að geta þess, að þeir höfðu á sínum tíma lögum samkv. leyfi til þess að stofna skóla, og var þá allmikið rætt um þetta mál og hefir verið þrisvar sinnum leitað álits atkvæðisbærra manna um, hvort þetta ætti að koma til framkvæmda, en ekki komið fram nógur áhugi til þess, að fullnægjandi atkvgr. fengist. Má vera að áhuginn sé til þrátt fyrir það. Ég vil biðja hv. þm. að athuga þetta og ætla ekki að fara að lengja mál mitt um þessi atriði, því ég býst ekki við að hafa þau rök á takteinum, sem geti breytt þeirri skoðun manna, sem þeir hafa myndað sér. Ég vænti þess, að hv. þm. ætli ekki að fara að gera því frv., sem hér er fram komið, neinn bjarnargreiða, og að þessar till. séu ekki settar fram til höfuðs því. Annars er það vitanlegt, að hægt er að eyðileggja mál á síðustu stundu, því þau verða oft ekki aðgengileg eftir að búið er að samþ. við þau ýmsar breytingar. Vildi ég nú víkja að brtt. við 2. málsgr. 3. gr. Ég held, að flm. hennar skilji í raun og veru ekki, hvað hér er um að ræða. Ég held, að þeim sé ekki ljós sú nauðsyn, sem það er fyrir slíkt nám, að íslenzkukunnátta sé í góðu lagi. Ég tel, að það verði að setja lágmarkskröfur, sem þeir verða að uppfylla, er vilja njóta kennslu í erlendum tungumálum við héraðsskólana. Það er misskilningur, að þetta sé sett til höfuðsmálalærdómi og til þess að eyðileggja hann. Þeir geta fengið að læra mál, sem vilja og eru hæfir til þess. Ég get fullvissað þingmenn um, að fjöldi nemenda í þessum skólum, sem ekki hafa fengið aðra menntun en barnaskólamenntun, eru alls ekki færir um að lesa erlend tungumál, og þeim tíma, sem í það fer, er heldur illa varið. Það gæti líka farið svo, að fyrir þetta skilyrði legðu menn meira kapp á að læra heldur betur sitt eigið móðurmál en hingað til hefir verið. Það kom fram í umr., að þingmenn telja, að hér sé verið að bægja öllum fjölda nemenda frá tungumálanámi, og var vitnað í landskunna gáfumenn, hvernig hefði farið fyrir þeim, ef þeir hefðu ekki notið tungumálakennslu. Þessi dæmi áttu ekki við, því þeir hefðu áreiðanlega fengið aðgang að málakennslu í skólanum. Það er ekki rétt að miða við próf, þegar komið er í skólann. En kennarinn sér strax, hvort lélegt próf er fyrir hæfileikaleysi eða skort á góðum undirbúningi. Ég tel ákvæði frv. betri en brtt., en í báðum tilfellum geng ég út frá því, að fræðslumálastjórnin setji reglur um, hverjir skuli koma til greina. Sú till., sem skiptir mestu, er frá hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Sk., við 13. gr., um það, að í staðinn fyrir að gert er ráð fyrir í frv., að ¾ kostnaðar séu greiddir úr ríkissjóði, þá verði tekið upp ákvæði eins og í gildandi lögum um, að það sé helmingur. Þetta frv. verður til gagns eða ógagns fyrir skólana aðeins eftir því, hvort þessi till. verður samþ. eða ekki. Ég tel ekkert vit í að samþ. þetta frv. og gera það að lögum með þeim auknu skyldum og tilslökunum, sem það gerir ráð fyrir, nema fast ákvæði sé til fyrir því að bæta fjárhag skólanna. Væri það því hinn mesti bjarnargreiði að fá þetta frv. lögfest og samþ. till hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Sk., og vil ég vænta þess, að á þetta verði litið með þeirri sanngirni, að þessi brtt. verði felld. Það er að mörgu leyti rétt, sem hv. þm. sagði, að það er óvíst, hversu mikið verður lagt á ríkissjóð af skólum, en ég færði nokkur rök fyrir því í ræðu minni við 2. umr. þessa máls, sem voru í aðalatriðum þau, að margir af þessum skólum og flestir væru raunverulega ekki héraðsskólar, og aðeins nokkur hluti nemenda þeirra, sem sækti skólana, væri úr héraðinu sjálfu. Í skóla þann, sem ég starfa við, hefir Árnessýsla lagt 60–70 þús. kr., og átti hún að leggja helminginn, en hinsvegar á sýslan ekki nema ¼ af nemendum skólans. Í Laugarvatnsskóla er ¾ nemenda hvaðanæva af landinu. Allmargir úr Reykjavík og yfirleitt alstaðar að, og sést á þessu, hve réttlát sú krafa er, að ríkissjóður kosti byggingu skólanna að langmestu leyti, en ekki einstök héruð. Ég vil þá rifja upp fyrir hv. þm. aftur, að samkv. því, sem við höfum fengið upp, eru skuldir héraðsskólanna um 400 þús., og af því er búið að greiða ¼ í stofnkostnað. Ríkissjóður þyrfti ekki að leggja út alla skuldina, en aðeins að taka að sér nokkurn hluta hennar, því skólarnir skulda það mikið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en vænti þess, að hv. þdm. leiði þetta mál farsællega til lykta.

*Ísleifur Högnason: Ef litið er á grg. þessa frv., verður ekki annað séð en að í þessum skólum verði um hálfgerða fúskkennslu að ræða. Ef á að fara yfir öll þau fög, sem ætlazt er til, að kennd verði, getur ekki orðið um að ræða nema mjög ómerkilega yfirborðsfræðslu. Ég vil aðeins nefna sem dæmi, að það á að minnka bóklega námið, kenna mikið af íþróttum og allskonar vinnu, kenna járnsmiði og trésmíði, steinsmiði og að nota steinana til að gera ýmisskonar hús, smíði einfaldra húsgagna, að búa til stóla, bekki og borð og að mála. Stúlkum á að kenna hreinlega umgengni, matargerð, saumaskap og prjón, barnagæzlu og aðferðir við að kenna smábörnum. Í bóklegum fræðum á að kenna móðurmálið og íslenzkar bókmenntir, Íslandssögu og mannkynssögu, yfirlit um stjórnarhætti, landafræði, og í náttúrufræði um heimsbygginguna og þróunarfræðina, að bera kennsl á jurtir og dýr. Þá á að kenna frumdrætti úr stjörnufræði, jarðfræði, efnafræði, eðlisfræði, líffræði og sálarfræði. Auk þess á að kenna reikning, bókfærslu og söng. Loks á að kenna íslenzka glímu, en þó þannig, að menn glími í buxum, eins og í gamla daga, það á að kasta burtu glímubeltinu. Í grg. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Íslenzk glíma var særð holundarsári, þegar beltin voru tekin upp af nokkrum sérstökum orkumönnum snemma á þessari öld. Með því gerbreyttist glíman. Í stað léttleikans, sem einkennt hafði þessa íþrótt í margar aldir, komu nú tröllaukin bolabrögð. Sterkir, harðæfðir menn tóku nú veikari leiknauta í fang sér, eins og þegar kolalyfta læsir nokkur vagnhlöss af eldsneyti í greipum sínum. Beltið er nálega búið að drepa íslenzka glímu. Nú á að kasta glímubeltinu út í yztu myrkur og sýna þann þjóðarmetnað að láta glímuna vera í öndvegi meðal íslenzkra íþrótta og kenna hana á þann hátt sem forfeðurnir hafa varðveitt íþróttina frá því á landnámsöld. Hinir endurbættu héraðsskólar munu fá þá skyldu lagða sér á herðar að hefja íslenzka glímu að nýju til vegs og virðingar“. Eftir þessu er það ærið margt, sem þarna á að kenna. En til andsvara því, sem sagt hefir verið, að ekki eigi að útiloka kennslu í erlendum tungum, vil ég benda á þau skilyrði fyrir slíku námi, sem hv. flm. setur í grg. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Er ætlazt til, að þeir nemendur þekki aðalefni í Íslendingasögum, Sturlungu, Heimskringlu og hafi lesið það helzta, sem til er eftir skáld 19. og 20. aldarinnar“ (kannske bæði hérlend og erlend). „Auk þess verða þeir nemendur að kunna öll frumatriði íslenzkrar málfræði og skrifa ritvillulítið íslenzkt mál“. Á því er nú enginn vafi, að mikill hluti æskulýðsins hefir meiri áhuga á því að nema erlend tungumál en flest annað, og ef það nám væri útilokað, gæti farið svo, að skólarnir yrðu lítið sem ekkert sóttir. Annars geri ég þá athugasemd við 11. gr., þar sem stendur: „Nú fækkar nemendum í héraðsskóla um þriðjung eða meira ... - að þar eru ekki sett nein takmörk fyrir því, hversu mjög nemendum má fækka til þess að ekki megi greiða þeim þennan tveggja ára styrk. Ég get verið með því að láta fleiri héruð koma undir ákvæði 1. gr., eins og till. hafa komið fram um, þar sem hér er ekki um annað en heimild að ræða. Svo ætla ég ekki að láta fleiri orð falla um þetta að sinni, en aðeins taka það fram, að ef á að kenna allar þessar námsgreinar í skólunum, þá getur það aldrei orðið annað en kák kennsla.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Fjhn. hefir borið fram nokkrar brtt. við frv. þetta að þessu sinni, og er aðalbrtt. á þskj. 504, þar sem gert er ráð fyrir við verðtollsálagningu, að miðað sé við flutningsgjöld eins og þau voru fyrir stríð. Er till. þessi borin fram skv. ósk margra deildarmanna. Búast má við, að flutningsgjöld hækki enn nokkuð og gætu því valdið truflun við tollaálagningu, en hitt heldur nefndin fast við, að verðtollur leggist á ámóta há farmgjöld og voru fyrir stríð. Geri ég ráð fyrir, að hv. deildarmenn séu sammála um þessa till. Þá er brtt. á þskj. 340, sem gerir ráð fyrir því. að verðtollur á sementi lækki úr 8% í 2%, og þar sem nefndin hefir borið fram þessa till. vænti ég, að flm. að brtt. á þskj. 510 geti fallizt á að taka sína till. aftur. Ennfremur gerir nefndin það að till. sinni, að landabréf af Íslandi, þar með talin sjókort, verði gefin tollfrjáls. Hafði danska herforingjaráðinu verið lofað því, að landabréfin væru tollfrjáls, enda ekki nema eðlilegt, þar sem við getum ekki gert kortin sjálfir. Ég hygg, að ekki þurfi að tala mikið fyrir till. n. um toll af hettum á mjólkurflöskur, akkerisvindum og herpinótabátum. Herpinótabátarnir eru hér settir í flokk með skipum, því að þeir þykja betri, sem keyptir eru frá útlöndum, en þeir, sem eru smíðaðir hér. Þá er till. n., að skylt sé að endurgreiða aðflutningsgjöld af sykri og kryddi, sem notið er við verkun síldar og hrogna til útflutnings, og sömuleiðis af kryddvörum og sykri, sem notað er við niðursuðu matvæla til útflutnings. Þetta er í samræmi við ákvæðið um síldina og hrognin og er jafnnauðsynlegt, því að annars geta innlendar niðursuðuvörur ekki keppt við niðursuðuvörur á erlendum markaði. Þá er III. brtt. á þskj. 540, sem gerir ráð fyrir því, að tollar hækki ekki, þótt greiða verði hærra flutningsgjald á einstaka stað vegna erfiðrar aðstöðu við affermingu. Tel ég, að þessi till. nái sama tilgangi og till. á þskj. 509 er ætlað, en hana má ekki samþykkja, því að hún truflar allt álagningarkerfi milliþinganefndar um verðtolla. Mun ég svo ekki ræða till. fjhn. frekar, en óska eftir því. að flm. tili. á þskj. 509 og 510 taki þessar till. sínar aftur.

*Steingrímur Steinþórsson: Við 2. umr. var samþ. brtt. við 3. gr. frv. að undanþiggja aðflutningsgjaldi sýrur til votheysgerðar, efni til varnar gegn kartöflusýki og vökva til fiturannsókna á mjólk, sem áburðarsala ríkisins flytur inn. Nú hefir mér verið bent á, að heppilegra hefði verið að orða till. svo, að undanþiggja aðflutningsgjöldum efni til varnar gegn sjúkdómum í nytjajurtum almennt. Ég vil því, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að bera fram svohljóðandi skriflega brtt. við 3. gr., að stafliður c. orðist svo: „Að heimta ekki aðflutningsgjöld af sýrum til votheysgerðar, efnum til varnar gegn sjúkdómum í nytjajurtum, svo og Höjbergsvökva til fiturannsókna á mjólk, sem áburðarsala ríkisins flytur inn“. Þetta er lítil efnisbreyting, frekar leiðrétting, svo að ég vænti þess, að hv. deild samþ. þessa skriflegu brtt.

Skúli Guðmundsson; Ég á brtt. ásamt þm. A.-Sk. (JÍv) á þskj. 5(19, og er það brtt. við 111. gr. frv. Í 1. málsgr. 10. gr. er ákvæði um það, að þótt greitt sé flutningsgjald, sem er undir almennu flutningsgjaldi eða sendingarkostnaði, skuli allt að einu leggja til grundvallar hinn almenna sendingarkostnað við álagningu verðtolls. Við höfum borið fram þessa brtt. til frekari skýringar og samþykkt hennar á að fyrirbyggja það, að innflytjendur þurfi að greiða hærra flutningsgjald en almennt gerist, t. d. vegna þess að þeir flytja inn til hafna, þar sem affermingarskilyrði eru slæm, eða flytja inn minna vörumagn heldur en aðrir, sem geta tekið heila skipsfarma á sama stað. Fjhn. hefir ekki getað fallizt á að mæla með till. okkar eins og hún er orðuð, en hinsvegar hefir n. tekið að nokkru lyti til greina okkar sjónarmið í einni brtt., sem hún ber fram á þskj. 540. Ég get lýst því yfir fyrir hönd okkar flm., að við getum tekið þessa brtt. okkar aftur, ef við fáum samþ. brtt. við till. fjhn., sem við ætlum að bera fram. En þessi nýja brtt. okkar er skrifleg. Hún er við 3. lið brtt. n. á þskj. 540 og er þannig, að á eftir orðunum „sem greiddur er vegna slæmrar aðstöðu við affermingu“ komi: eða vegna þess að skip affermir á fleiri höfnum en einni. Málsgr. myndi þá, þegar þessi breyt. væri komin, hljóða þannig: „Þá skal og heimilt að draga frá þann hluta flutningsgjalds, sem greiddur er vegna slæmrar aðstöðu við affermingu eða vegna þess, að skip afferma á fleiri höfnum en einni, ef gerð er fullnægjandi grein fyrir þeim kostnaðarauka.“ - Til frekari skýringar get ég bent á það t. d., að ef frv. hefði verið samþ. eins og það var eftir 2. umr., mátti gera ráð fyrir, að þeir sem flytja inn byggingarefni til smærri hafna, hefðu orðið að greiða hærri verðtoll heldur en þeir, sem flytja inn til stærri staða. Hinsvegar taldi n. ekki rétt. að þeir, sem verða að greiða hærri gjöld, verði einnig að greiða hærri verðtoll, og þessi brtt., ef samþ. verður, á að fyrirbyggja, að slíkt komi fyrir. Ég vil því afhenda forseta þessa skrifl. brtt. okkar hv. þm. A.-Sk., og tökum við um leið aftur brtt. okkar á þskj. 509, í trausti þess, að þessi skrifl. brtt. verði samþ.

Forseti (JörB) : Mér hefir borizt skrifl. brtt., sem hv. þm. V.-Húnv. flytur ásamt hv. þm. A.-Sk., svo hljóðandi: [sjá þskj. 568]. Brtt. er einnig of seint fram komin og þarf tvenn afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar.



Herra forseti! Ég gat þess við 2 umr. þessa máls, að mér þætti vænt um það, að tollal. væru sameinuð og tekin upp þessi tollskrá. Áður voru þetta mörg l., en nú koma þau fram í einu lagi. Þetta hefir leitt til ósamræmis, sem hefir átt sér stað um tollgreiðslu. Hinsvegar er þess ekki að dyljast, að mér hrýs hugur við tollal. eins og þau koma fram í hinni nýju tollskrá. Ég óttast mjög, að hún hafi í för með sér mjög hækkandi tolla, og einkum eru sumir þeir tollar, sem hún gerir ráð fyrir á nauðsynjavöru, matvöru og byggingarefni, háir. Ef litið er á álit mþn. í skatta- og tollamálum, virðist svo sem mþn. hafi áætlað, að vörumagnstollurinn mundi verða ca. 6. millj. kr. og verðtollurinn 4½ millj. kr., sé miðað við það verð, sem var 1937. Nú hefir orðið mikil breyting um þetta; verð er nú orðið miklu hærra, og er sennilegt, að reikna megi með því, að verðlag hafi tvöfaldazt frá því 1937, og ætti því verðtollurinn, ef innflutningur væri hinn sami, að komast upp í 9 millj. kr. úr 4½ millj. kr. vörumagnstollurinn var áætlaður um 6 millj. kr. Það má vera, að eitthvað dragi úr honum vegna minnkandi innflutnings, en ef innflutningurinn héldist hinn sami, má gera ráð fyrir, að verðtollur og vörumagnstollur samanlagður komizt upp í 15 millj. kr. Þetta er geysileg hækkun frá því, sem hefir verið, og hlýtur að koma hart niður á fjölda manna í landinu. Ég hefi þess vegna borið fram brtt., sem snertir að nokkru leyti eina tegund af matvöru og byggingarefni. Eins og hv. þm. munu hafa tekið eftir, þá er eina kornvaran, sem er undir vörumagnstollinum, hveiti, - engin önnur kornvara er skyld undir vörumagnstollinn. Hefi ég lagt til, að sá tollur sé afnuminn. Þetta er vitanlega allmikil upphæð yfir árið, ef hann er felldur þetta mikið niður frá því, sem n. áætlaði. En þegar á það er litið, að um nauðsynjavörur er að ræða fyrir allan almenning, virðist mér ekki ástæða til þess að setja vörumagnstoll frekar á þessa kornvöru heldur en aðrar, t. d. rúgmjöl. Og þegar svo er orðið sem nú, að við verðum að beina okkar viðskiptum vestur um haf, er sennilegt, að hlutfallið milli innflutnings á rúgmjöli og hveiti breytist þannig, að hveitiinnflutningurinn aukist, en rúgmjölið minnki. Mér hefir því virzt ekki fjarri lagi að sleppa þessum vörumagnstolli, og reikna með verðtolli einum á hveitinu. - Nú sé ég, að n. hefir gert till. um að ganga til móts við mig að nokkru leyti. Hún leggur til í brtt., sem hún ber fram. að tollur af ómöluðu hveiti falli niður. Þá eru það mínar till. viðvíkjandi byggingarefni. Þær eru í 2 liðum. Fyrst er brtt. um það, að á sement skuli lagður vörumagnstollur, sem nemur 60 aur. á 100 kg. Aftur hefir hv. fjhn. lagt fram brtt. um, að vörumagnstollurinn verði 55 aur. af 100 kg., og verðtollurinn 2%. Af því að n. sýnir þarna vilja á því að ganga til samkomulags, vil ég verða við þeirri ósk að taka þessa brtt. mína aftur, þar sem bilið hefir minnkað á milli till. minnar og till. nefndarinnar. Þá er 5. liðurinn um timbur. Þar er lagt til í minni till., að vörumagnstollurinn verði 10 aur. á teningsfet, og er það óbreytt frá till. mþn. Mér er fullkomlega ljóst, að það skiptir miklu máli fyrir allan almenning á landinu, hvernig verðlag er á þessari vöru. Eins og við vitum, er byggingarefni sú vara, sem við erum til neyddir að flytja til landsins. Við framleiðum mikið af matvöru, en aftur á móti framleiðum við enga byggingarvöru, og er því sanngjarnt að hafa vægan toll á þessari vöru. Þess vegna vil ég vænta þess, að hv. d. fallist á mína till. um að lækka verðtoll á timbri eins og hér er farið fram á, úr 8% niður í 2%. Eins og brtt. ber með sér, er hér um að ræða borð, símastaura, girðingarstaura o. fl. Þetta eru þær tegundir af timbri, sem ómögulegt er að vera án og hlýtur að verða flutt inn, þó að verðlag hækki. Ég vil vænta þess, að hv. dm. taki þessar till. með velvilja, og óska þess, að hún nái fram að ganga við þessa umr. málsins. Þá er 6. liðurinn um það, að verðtollur skuli innheimtur með 20% frádrætti. Nú hefir fjhn. borið fram till., sem gengur í þá átt að koma til samkomulags við mína till., og vil ég þess vegna gjarnan taka 6. lið minnar till. aftur, þar sem ég hefi ekki von um, að hann verði samþ. Ég vænti þá hinsvegar, að þessi till. n. verði samþ. og að það verði gildandi ákvæði. Ég vænti, að hæstv. forseti hafi tekið eftir því, að ég tek aftur 4. og 6. lið till. minnar, og koma þeir væntanlega ekki til atkv. Í stað þess vil ég mæla með till. fjhn. Hinsvegar óska ég eftir, að hinar till. komi til atkv. Þess er ekki að dyljast, að ef mínar till. verða samþ., myndu þær draga úr þeirri tollahækkun, sem í tollskránni felast eins og hún liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í brtt., sem við hv. þm. Húnv. flytjum, þar sem hv. þm. hefir þegar gert þær að umtalsefni, og læt máli mínu lokið að þessu sinni.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég ætla aðeins að lýsa því yfir fyrir hönd n., að hún leggur til, að till. hv. 2. þm. Skagf. verði samþ. Einnig leggur n. til, að brtt. hv. þm. V.-Húnv. og hv. þm. A.-Sk. verði samþ. að nokkru leyti. Að vísu telur n. ekki mikla þörf á þessum till., þar sem samskonar ákvæði eru í frv. Ég vil lýsa því yfir, að fjhn. er því meðmælt, að fyrsta brtt., Í l. á þskj. 510 verði samþ. - hún er um að lækka toll á hveiti -, en n. leggur til, að aðrar till. á þessu þskj. verði felldar. N. sá ekki ástæðu til að lækka toll á öðru en hveitikorni, og ef við aukum stórkostlega innflutning á hveiti vegna Ameríkusambandsins, má telja, að við höfum hér góða aðstöðu. Sérstaklega vill n. þó mæla á móti síðustu brtt. á þskj. 510. Annars þarf varla að ræða mikið í sambandi við þessar brtt. við þessa umr. Ég vildi þó, að það kæmi í þingtíðindunum, að orðið „farmgjöld“ í brtt. á þskj. 501 þýðir vitanlega það sama eins og „flutningsgjöld“ annarstaðar í frv.