Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. náði ekki samstöðu um afstöðu til þessa máls. Þrír nefndarmanna leggja til, að það verði samþ., svo sem það liggur fyrir eftir breytingu, sem á því var gerð í Nd., einn nefndarmanna leggur til, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, og einn, að það verði fellt. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 2. maí 1962, eftir að auglýst hafði verið stórkostleg hækkun á gjaldskrá Verkfræðingafélags Íslands, þar sem gert var ráð fyrir, að tímakaup hækkaði allt að 320%, auk þess sem aðrar verulegar hækkanir voru frá þeirri gjaldskrá, sem áður hafði gilt, og var talið óhjákvæmilegt að koma í veg fyrir þessa geipilegu hækkun með bráðabirgðalögum þá þegar í stað og ákveðið, að áfram skyldi gilda hin fyrri gjaldskrá Verkfræðingafélagsins, að viðbættum þeim uppbótum, sem síðar höfðu orðið almennt á kaupi manna. Það er auðvitað eðlilegt meginsjónarmið, sem hægt er að taka undir, sem kemur fram í nál. 2. minni hl. allshn., að það beri að gæta ýtrustu varfærni í sambandi við lagasetningu, þegar um er að ræða kjaramál, sem hér um ræðir. Og vissulega væri það æskilegt, að í kjaraákvörðunum og vinnudeilum væri jafnan slík hófsemi viðhöfð, að óeðlilegt væri og ónauðsynlegt af hálfu ríkisvaldsins að grípa inn í þann ágreining. Hitt gefur jafnframt auga leið, að það væri stjórnleysi í einu þjóðfélagi, ef ríkisvaldið gripi aldrei inn í slíkar deilur, hversu óhóflega sem að væri farið. Og það var skoðun ríkisstj. á s.l. sumri, að með hinni nýju gjaldskrá verkfræðinga væri um svo geysilegar hækkanir að ræða, að óviðunandi væri, og brýn nauðsyn frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar að koma í veg fyrir svo stórfellda hækkun sem þar var um að ræða. Ég vil taka það skýrt fram, að að sjálfsögðu er verkfræðingastéttin allra góðra gjalda verð, og það má til sanns vegar færa, að kjör hennar hafi ekki verið í samræmi við það, sem stéttarbræður hennar víða njóta. Og það er auðvitað þannig um fleiri stéttir á þessu landi. Vissulega er það rétt, að í launamálum hefur ekki verið metið sem skyldi langt og erfitt nám manna, og einmitt með hliðsjón af þeirri staðreynd er nú unnið að þeirri endurskoðun á kjaramálum opinberra starfsmanna, sem nú stendur yfir. Það er hins vegar jafnljóst, með allri virðingu bæði fyrir verkfræðingastétt sem öðrum stéttum í okkar þjóðfélagi, að þær verða að gæta alls hófs í því litla þjóðfélagi, sem við lifum í, og mega ekki sýna ósanngirni eða óbilgirni, og það tjóar ekki allténd að visa til kjara, sem menn kunna að njóta á erlendum vettvangi, því að það eru auðvitað margar aðrar ástæður, sem taka verður til greina, svo sem öllum er vitanlega ljóst. Hinu er auðvitað ekki að leyna, að verkfræðingastéttin hefur nokkra sérstöðu, sem má að vísu segja að önnur stétt hér á landi, læknar, hafi einnig, að þeir hafa að segja má alþjóðlega menntun og hafa þess vegna aðstöðu til þess að nota vinnuorku sina og sérþekkingu á alþjóðlegum vettvangi, og einmitt af þeim sökum fór það svo á sínum tíma, að verkfræðingum tókst að brjótast undan launalögum og fá gerða sérstaka samninga fyrir sig. Og það er vitanlega svo ástatt um þessa stétt, sem gegnir mjög mikilvægu hlutverki, að hún hefur aðstöðu til að vissu leyti að setja þjóðfélaginu stólinn fyrir dyrnar. Engu að síður hefur þessi stétt manna sýnt - vil ég segja - fullkomna þegnhollustu í því, að þeir hafa skilið nauðsyn þess, að þessar ráðstafanir voru gerðar t.d. með áðurgreindum bráðabirgðalögum, og áttað sig á því, að hér hafi verið farið of geyst af stað. Ég held því, að það geti naumast, ef menn skoða það mál áróðurslaust niður í kjölinn, verið raunverulegur efnislegur ágreiningur um, að það hafi verið um að ræða óhæfilega hækkun á taxta verkfræðinga, sem þeir ákváðu á s. 1. vori, og því hafi ekki verið annars kostur hjá ríkisstj. en að gripa til þeirra úrræða, sem hér var gert. En ég endurtek það, sem ég áður sagði, að slíkt eru vitanlega alger neyðarúrræði og þess mjög að vænta, að til slíkra aðgerða þurfi helzt aldrei að taka. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta mál. Það er margrætt og í eðli sinu mjög einfalt mál. En það er niðurstaða meiri hl. allshn. að leggja til, að brbl. verði staðfest, þó með þeirri breytingu, sem á þeim var gerð í Nd., þar sem ákveðið er, að þessi binding við hina eldri gjaldskrá skuli gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafi tekið gildi, því að sjálfsögðu er eðlilegt, að það verði höfð hliðsjón af niðurstöðu þeirra samninga, og verkfræðingar hljóta að hafa hliðsjón af niðurstöðu þeirra samninga, þegar kemur til ákvörðunar um breytingu á þeirra gjaldskrá.



Herra forseti. Í samræmi við afstöðu framsóknarmanna í Nd. til þessa máls hef ég leyft mér að leggja til, að það verði hér afgr. með rökstuddri dagskrá. Ég get ekki fallizt á, að setning brbl. um þetta efni hafi verið réttmæt, eins og á stóð. Ég tel þvert á móti, að með setningu þeirra hafi verið farið inn á mjög varhugaverða braut og að hún geti orðið varhugavert fordæmi í framtíðinni. Efni þeirra brbl., sem þessu frv. er ætlað að staðfesta, er í raun og veru það að fella úr gildi gjaldskrá Verkfræðingafélagsins, sem átti að öðlast gildi 1. maí 1962, og ákveða, að áfram skuli vera í gildi gjaldskrá Verkfræðingafélagsins frá 1955. Þetta er hið raunverulega efni þessa frv. og þeirra brbl., sem því er ætlað að staðfesta. Með hinni nýju gjaldskrá, sem þannig var felld úr gildi, var verið að setja verðlagningarreglur á útselda þjónustu verkfræðinga, sjálfstætt starfandi verkfræðinga, verkfræðistofnana, alveg hliðstætt því og t.d. lögmenn setja sér sinar gjaldskrár eða löggiltir endurskoðendur setja gjaldskrá fyrir þá þjónustu, sem þeir inna af hendi. Og að þessu leyti til er það alveg hliðstætt þeirri gjaldskrá, sem á sínum tíma hafði verið sett árið 1955. Það er einmitt alveg sérstök ástæða til þess að undirstrika þetta og leggja á þetta atriði áherzlu, að með þessari gjaldskrá, sem brbl. fella í raun og veru niður, er aðeins verið að setja á eða ákveða þjónustugjald fyrir verkfræðinga, sem starfa sjálfstætt. En hún á alls ekki við og átti alls ekki að eiga við um verkfræðinga sem launþega, um þá verkfræðinga, sem starfa t.d. á mánaðarkaupi, þá sem eru fastráðnir og starfa á mánaðarkaupi, hvort heldur hjá ríkisstofnunum eða öðrum. Hin nýja gjaldskrá, sem öðlast átti gildi 1. maí s.1., snerti því ekki beinlínis þá kjaradeilu, sem verkfræðingar hjá ríkisstofnunum áttu í við ríkið, en það er kunnara en frá þurfi að segja eða það þurfi að vera að rekja það hér, að verkfræðingar við ríkisstofnanir sögðu upp sínum samningum í júlí 1961, og við þá hafa síðan ekki verið gerðir, að mér skilst, neinir formlegir samningar, heldur starfa þeir skv. einhverju sérstöku samkomulagi. Það er ekki gert ráð fyrir því, að kjarasamningalögin og þeir kjarasamningar, sem nú standa yfir, taki til verkfræðinga í þjónustu ríkisins, að mér skilst. Þess vegna er sannleikurinn sá, að enn þá eru málefni þeirra verkfræðinga allra, sem störfuðu og starfa hjá ríkinu og áttu á sínum tíma í kjaradeilu við það, í raun og veru óleyst, og þeirra málefni verða út af fyrir sig ekki leyst með hinum nýju kjarasamningum eða þeim kjaradómi, sem kann að ganga um þau efni. Að sjálfsögðu á þessi gjaldskrá, sem sett var á sínum tíma, ekki við um störf erlendra verkfræðinga. Þeir starfa að sjálfsögðu eftir sínum gjaldskrám, sem þeir setja sér sjálfsagt með hliðstæðum hætti og verkfræðingar hér hafa sett sér sínar gjaldskrár. Það verður að mínu viti ekki talið óeðlilegt, að verkfræðingar settu sér nýja gjaldskrá árið 1962, eftir að gjaldskrá félagsins hafði verið í gildi frá 1955. Ég skal engan dóm leggja á þessa gjaldskrá. Mig brestur þekkingu á því að meta hana, hvernig hún er úr garði gerð. Það eru að sjálfsögðu skiptar skoðanir um hana eins og aðrar þvílíkar gjaldskrár. Sumum getur fundizt, að einstök atriði í henni séu ekki sanngjörn, aðrir aftur á móti lita öðrum augum á það, eins og gengur, en það er kannske misjafnt mat lagt á þessi störf hjá ýmsum aðilum. Sem sagt, ég skal engan dóm leggja á þessa gjaldskrá út af fyrir sig. En hitt finnst mér ekki óeðlilegt, þó að svo hafi verið komið árið 1962, að gjaldskráin frá 1955 hafi á ýmsan hátt verið orðin úrelt. Það var vitað mál og þarf ekki að fara mörgum orðum um það hér, að á þessu tímabili, frá 1955–62, hafa orðið hér geysimiklar raskanir, og ég hygg, að þessar raskanir hafi leitt til þess æði víða, á ýmsum sviðum þjóðlífsins, að það hafi einmitt verið settar nýjar gjaldskrár á þessu tímabili, bæði fyrir ýmsa aðila, sem fást við eins konar löggiltan atvinnurekstur, og líka fyrir ýmis þjónustufyrirtæki, þ. á m. ekki síður fyrir þjónustufyrirtæki hins opinbera en önnur. Ég hygg t.d., að gjaldskrár fyrirtækja eins og t.d. síma, rafmagnsveitu, hitaveitu o.s.frv. hafi ekki verið hækkaðar svo lítið á þessu tímabili. Og ég býst við, að það verði flestir að játa, að það sé ekki óeðlilegt, þó að slíkar gjaldskrár hafi verið hækkaðar á þessu tímabili. Ég hygg líka, að það hafi farið fram hækkun á gjaldskrá ýmissa aðila annarra á þessu tímabili, þó að ég hafi það að vísu ekki við höndina, hvort t.d. gjaldskrá málflutningsmanna hefur hækkað á þessu tímabili eða ekki eða hvort t.d. gjaldskrá arkítekta eða löggiltra endurskoðenda hefur hækkað eða ekki, en ekki finnst mér ósennilegt, að það hafi orðið einhverjar breytingar á þessum gjaldskrám á þessu tímabili. Sem sagt, hvað sem menn álita út af fyrir sig um þessa gjaldskrá, sem sett var af verkfræðinganna hálfu 1962, þá held ég, að mönnum geti ekki þótt það neitt óeðlilegt, þó að fram færi af þeirra hálfu gjaldskrárendurskoðun, þeir settu nýja gjaldskrá 1962, eftir allar þær margvíslegu breytingar, sem þá voru á undan gengnar. Og að sjálfsögðu var það eðlilegt, að margir liðir þeirrar gjaldskrár hlytu að hækka. Eins og ég hef þegar sagt, skal ég ekki leggja á það dóm út af fyrir sig, hvort þessi hækkun er að öllu eðlileg eða ekki. Það fer, eins og ég hef áður sagt, svo mjög eftir því, við hvað menn miða. Það er t.d. vitað, að þó að sumum þyki, að verkfræðingar hér beri talsvert úr býtum, þá eru þeir að sjálfsögðu mjög í því efni eftirbátar sinna stéttarbræðra erlendis. Þannig er það að vísu líka með marga aðra háskólamenntaða menn, og ég er ekki endilega þeirrar skoðunar, að það sé rétt að miða við það, hvað slíkir menn geta borið úr býtum erlendis, og ég efast um það, að við á næstunni a.m.k. getum boðið slíkum mönnum upp á að öllu leyti sambærileg kjör, að við getum boðið sérfræðingum sambærileg kjör við það, sem tíðkast hjá öðrum þjóðum. En allt um það, þá er því ekki að neita, að verkfræðingar eiga að baki langt og dýrt og ákaflega erfitt nám, og þeir vinna - því neitar enginn - mjög ábyrgðarmikil og nauðsynleg störf í þjóðfélaginu og eiga þess vegna að sjáifsögðu skilið að bera það úr býtum fyrir sín störf, sem þjóðfélagið a.m.k. frekast getur borið. Það er alveg ótvírætt, að með þessum brbl. er mjög skert frjálsræði manna til þess að verðleggja ekki aðeins sína vinnu, heldur og sina þjónustustarfsemi, endurgjald fyrir þjónustustarfsemi, sem samanstendur af ýmsum öðrum liðum en vinnu. Þannig er ekki annað sýnilegt en að með sömu rökum og þessi brbl. eru sett, þá mætti festa með lögum ýmsar gjaldskrár fyrir ýmsa aðra þjónustu í þjóðfélaginu, sem innt er af hendi. Ég býst við því, að aðilar almennt, sem þar eiga hlut að máli, muni fella sig miður við slíkt. Ég get t.d. hugsað mér, að sú stétt, sem ég þekki kannske bezt, lögmennirnir, mundi ekki taka því neitt sérlega vel, ef það ætti að fara að binda gjaldskrá þeirra með lögum, þannig að hún mætti ekki hækka frá því, sem hún hefði verið sett árið 1955 eða eitthvert ár, sem hún kann að hafa verið sett. Ég get hugsað mér, að opinber þjónustufyrirtæki mundu ekki heldur sætta sig við það með glöðu geði, ef löggjafinn ætlaði að fara að skerast í leikinn og fresta með lögum þeirra gjaldskrá. Hvað sem um þetta má segja, þá liggur sem sagt alveg ljóst fyrir, að þarna er verið að hefta mjög frjálsræði sjálfstæðra atvinnuaðila til þess að setja gjaldskrá fyrir þá þjónustu, sem þeir láta í té. Ég skal að öðru leyti ekki fara út í þau rök, er hér eru færð fram fyrir setningu þessara brbl. Þar er hækkun sú, sem er talin hafa verið gerð á gjaldskránni, mjög mikil og nefndar ákveðnar tölur í því sambandi. En ég vil aðeins benda á það, að verkfræðingar mótmæltu strax á eftir á fundum sínum setningu þessara brbl. og töldu, að í grg. fyrir brbl. væri um ýmsar rangfærslur að ræða, og töldu, að í setningu þessara brbl. fælist vanmat á íslenzkum verkfræðingum og starfi íslenzkra verkfræðinga. Hv. 2. minni hl. hefur einmitt tekið þessar aths. og mótmæli úr grg. verkfræðinganna upp í sitt nái. og gerir hann það væntanlega að umtalsefni, og ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fara um þær fleiri orðum hér, bendi aðeins á þetta sjónarmið, sem fram hefur komið af hálfu verkfræðinganna. Og þar undirstrika þeir að sjálfsögðu það, sem ég hef þegar sagt og er að mínu viti aðalatriðið í þessu máli, að gjaldskránni, sem hér er um að ræða, er aðeins ætlað að taka til sjálfstætt starfandi verkfræðinga, en ekki til þeirra verkfræðinga, sem fastráðnir voru, og gjaldskráin snertir því ekki aðeins laun fyrir vinnu, heldur og margvísleg önnur atriði, sem gjaldskráin er undirbyggð af, eins og t.d. húsnæðisliðum og öðrum kostnaðarliðum, sem sjálfstæðar verkfræðiskrifstofur verða auðvitað að taka með í reikninginn, þegar þær verðleggja sina útseldu vinnu. Eins og áður er sagt, get ég ekki fallizt á, að það hafi verið réttmætt að gripa til þessara brbl., sem hv. frsm. meiri hl. viðurkenndi reyndar einnig að hlyti að vera algert neyðarúrræði að grípa til. Eins og lagafrv. nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að þessi gjaldskrá frá árinu 1955 gildi alveg óákveðið, alveg ótímabundið, þ.e.a.s. þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. En það veit alls enginn, hvenær slíkt skeður, því að eins og ég hef áður tekið fram, þá er ekki í þessu frv., ef ég skil það rétt, miðað við þá samninga, sem nú fara fram við starfsmenn ríkisins, kjarasamninga þá, enda eru verkfræðingar alls ekki inni í þeim samningum, að mér skilst, heldur er þá miðað við einhverja samninga, sem eiga sér stað einhvern tíma í framtíðinni. Þetta er að mínum dómi engin sanngirni, að ætla þannig að lögbinda gjaldskrá Verkfræðingafélagsins um alveg ótiltekinn tíma. Og slíkt getur vitaskuld haft mjög alvarlegar afleiðingar, ekki sízt vegna þess, að menntun verkfræðinga er, eins og hv. frsm. meiri hl, drap á, með vissum hætti alþjóðleg og eftirspurn eftir verkfræðingum er mikil viða um lönd nú á tímum, og þess vegna gæti svona lagaákvæði, svona óbilgirni, vil ég segja, af löggjafans hálfu leitt til þess, að miklu fleiri verkfræðingar en ella hyrfu að störfum erlendis og frá störfum hér, en af því gæti auðvitað orðið stórkostlegur bagi fyrir íslenzka ríkið, þjóðfélagið í heild. Á hinn bóginn er nauðsynlegt að mínum dómi að koma ráðningarkjörum verkfræðinga á fastan grundvöll, en eins og ég hef lauslega tekið fram, virðast þeir nú starfa eftir einhvers konar sérstöku samkomulagi í þjónustu ríkisstofnana, þeir sem þar starfa. Það virðist ekki vera komið á neinn fastan grundvöll að mér skilst. Þess vegna er að mínu viti nauðsynlegt að gera við þá nýja samninga, og frá mínu sjónarmiði hefði verið langeðlilegast að láta kjarasamningalögin taka til þeirra eins og hverra annarra opinberra starfsmanna í þjónustu ríkisins. Ríkisstj. verður þess vegna að sinna þessum málum og beita sér fyrir lausn þeirra, því að annars getur stefnt í öngþveiti með þessi mál. Á þessum sjónarmiðum, sem ég hef hér í örstuttu máli rakið, er hin rökst. dagskrá reist. Í henni felst, að Alþingi vill ekki samþykkja brbl., en hafnar þeim þó með nokkru vægara hætti að formi til heldur en með því að fella þau beinlínis, en jafnframt felst óbeint í þessum afgreiðsluhætti, að gert sé ráð fyrir því, að ríkisstj. beiti sér fyrir því að koma ráðningarkjörum verkfræðinga í þjónustu ríkisins í fast form, þannig að þau mál svífi ekki í eins lausu lofti og nú er.



Herra forseti. Mér hefur stundum fundizt hæstv. ríkisstj. dálitið barnaleg í sínum tiltektum. T.d. þykist ég hafa tekið eftir því, að hún muni hafa fjarska gaman af að sýna vald sitt. Og einmitt þau brbl., sem hér liggja fyrir til umr., bera þessu vott. Það er kunnugt, að ríkisstj., sem hafa til að bera ríka ábyrgðartilfinningu, eru mjög seinar á sér að grípa til þeirra óyndisúrræðis að beita stéttir valdi, þegar um launamál þeirra eða kjaradeilur er að ræða. Sú hæstv. ríkisstj., sem hér situr nú að völdum, hefur hins vegar reynzt mjög fljót á sér til valdbeitingar í þessu efni. Hún sér sér ekki fyrr færi til að beita valdi, þegar stéttirnar leitast við að bæta kjör sín, en hún gerir það. Hæstv. ríkisstj. okkar virðist sem sagt vera mjög laus höndin í þessu efni, og ég held, að það sé ekki af neinni illmennsku, síður en svo, en að þetta sé frekar barnaskapur. Útgáfa brbl, um hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf 2. maí 1962 var algerlega óþörf lagasetning, var lagasetning algerlega út í hött. Verkfræðingafélag Íslands hafði sett sér nýja gjaldskrá, og gjaldskráin átti að taka gildi eða tók gildi 1. maí. Hæstv. ríkisstj. var ekki sein á sér, og 2. maí var hún búin að setja brbl. í því skyni að ógilda þessa gjaldskrá. Auðvitað varð hæstv. ríkisstj. að færa fram einhverjar ástæður fyrir þessu tiltæki. En ástæðurnar eru mjög léttvægar, þegar að er gáð, svo léttvægar, að raunverulega eiga brbl. af þeim sökum ekki rétt á sér. Þau eru að nokkru leyti þannig brot á stjórnarskrá landsins. Nýja gjaldskráin, sem átti að ganga í gildi 1. maí, fól í sér að vísu hækkun launa verkfræðinga. En sú hækkun, sem þar var um að ræða, var af ýmsum öðrum toga spunnin, sem snerti ekki laun verkfræðinga beint. Og auðvitað er það algerlega villandi, sem sagt er í forsendum brbl., að hækkunin sé í nokkru samræmi við þá tölu, sem þar er nefnd, að hækkunin nálgist það að vera 320%. Meðalhækkunin hvað laun snertir liggur langt fyrir neðan þessa tölu. En það v ar ekki sterkt í forsendum fyrir slíkum lögum að nefna þá tölu, þá raunverulegu launahækkun, sem um var að ræða. Það var ekki gert vegna þess, hversu hún var lág. Auk þess er allur samanburður á eldri gjaldskrá verkfræðinganna og þeirri nýju, sem tók gildi 1. maí s.1., villandi. Þær eru ósambærilegar, sérstaklega vegna þess, að í nýju gjaldskránni eru gerðar ýmsar formbreytingar, skipulagsbreytingar, sem eru nauðsynlegar í samræmi við breytta tækni og breytt vinnubrögð á starfssviði verkfræðinga. Þessu hafa þeir haldið fram og flutt sem rök fyrir því, að það væru algerlega villandi forsendur, sem fram hefðu verið færðar fyrir þessum lögum. Það varð önnur stétt illa fyrir barðinu á hæstv. ríkisstj. nokkrum mánuðum áður en þessi lög voru út gefin. Það voru starfandi læknar í Reykjavík. Þeir fóru fram á launahækkun hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur. Fyrstu og einu afskipti hæstv. ríkisstj. af því máli, því deilumáli tveggja aðila um kjör, voru þau að setja brbl., þvingunarlög á starfsemi lækna í Reykjavík. Það voru fyrstu og einu afskipti hæstv. ríkisstj. af því deilumáli. 1 forsendum fyrir þeim lögum var líkt ástatt og hér. Þar var sett fram fullyrðing um 100% hækkun, sem læknarnir færu fram á. Þessi tala var álíka villandi og sú, sem stendur í þessum brbl., sem hér eru til umr., vegna þess að ekki var um sambærileg atriði að ræða, gömlu samningana og þá samninga, sem læknarnir óskuðu að fá. Þeir vildu fá skipulagsbreytingu. Þeir óskuðu eftir því að auka og bæta læknaþjónustuna í bænum. Auðvitað leiddi það til kostnaðarauka fyrir Sjúkrasamlag Reykjavíkur. En þetta var tekið og túlkað sem hrein launahækkun, sem krafa um hreina hækkun á læknatöxtum. Nákvæmlega eins er farið að gagnvart verkfræðingunum í þeim brbl., sem hér liggja fyrir. Það er ómögulegt að segja annað en að hér séu staðreyndir falsaðar í því skyni að finna brýna nauðsyn til lagasetningar. Nú skulum við segja, að verkfræðingar hafi farið fram á mikla launahækkun sér til handa. Jafnvel þótt svo væri, þá var það óafsakanlegt gerræði af hálfu hæstv. ríkisstj. að setja þessi lög á þeim tíma, sem þau voru sett. Verkfræðingarnir buðust til að eiga tal við rn. og gefa skýringar á hinni nýju gjaldskrá. Þessu tilboði var ekki svo mikið sem anzað. Hæstv. ríkisstj. átti ekkert vantalað við íslenzka verkfræðinga fyrstu dagana í maí. Öllum kemur okkur sjálfsagt saman um, að verkefni íslenzkra verkfræðinga sé mikið og að það sé vaxandi í þjóðfélaginu. Öllum kemur okkur saman um nauðsynina á því að gera starfskjör íslenzkra verkfræðinga sem bezt. Og öllum kemur okkur saman um, að nauðsynlegt sé, að í þessa stétt veljist hæfir menn að gáfum og að menntun. Um þetta deilum við áreiðanlega ekki. En þegar til kastanna kemur, þá gefur hæstv. ríkisstj. ekki einn eyrí fyrir neitt af þessu. Mér er kunnugt um, að hæstv. ráðh. hafa haldið hjartnæmar ræður í veizlum um þýðingu og mikilvægi íslenzkrar verkfræðingastéttar. En í hversdagsleikanum er afstaðan önnur. Þá er skilningurinn allur annar gagnvart þessari stétt. Og það er ekki svo, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé eina höggið, sem íslenzkum verkfræðingum hefur verið greitt af valdhöfum á síðustu missirum. Það má segja, að það er eitt af mörgum, og það er síðasta höggið og það, sem ekki var verst úti látið. Áður höfðu verkfræðingar lengi barizt fyrir baettum kjörum. Afleiðingin af öllu þessu háttalagi í garð verkfræðinganna er auðvitað sú, að þeir hæfustu flæmast úr landi og færri og færri leggja fyrir sig þetta nám í framtíðinni. Ég get tekið undir það, sem fram kemur í grg. frá Verkfræðingafélagi Íslands, að forsendurnar fyrir þessum lögum eru rangar og villandi, og aðeins af þeirri ástæðu einni, að lögin eru reist á rangsleitni, ber Alþingi að fella þau. Auk þess, eins og ég hef tekið fram, eru aðrar ástæður til að fara allt öðruvísi að í þessu tilviki, hafa allt annan hátt á viðskiptum hins opinbera við verkfræðingastéttina. Það er hagur þjóðarinnar að nokkru leyti, sem hér er í veði. Ef við flæmum frá okkur alla beztu verkfræðinga landsins og fælum unga og efnilega menn frá því að leggja það nám fyrir sig, þá er efnahag þjóðarinnar illa komið, áður en varir, því að eins og tæknin má sín orðíð mikils og er mikils virði í atvinnuvegum okkar Íslendinga, þá er það neyð, sem skapast, ef ekki fást nægilega margir og nægilega vel menntaðir verkfræðingar til starfa í landinu. Ég er viss um, að þótt verkfræðingarnir að þessu sinni hefðu verið látnir í friði með sína gjaldskrá, þá var efnahag þjóðarinnar af því engin hætta búin. En nú er hætta búin af tiltæki hæstv. ríkisstj., setningu þessara bráðabirgðalaga. Af slíkum tiltektum stafar efnahag og atvinnuvegum þjóðarinnar hætta. Þetta er ein ástæðan fyrir því, að Alþ. ber að fella þetta frv. Nei, ég undrast um jafnreynda menn og hæstv. ríkisstjórn skipa, hvílíkan barnaskap þeir hafa sýnt í þessum efnum, hvílíkt fljótræði og flan þessi bráðabirgðalagasetning þeirra hefur verið. Vald hennar er að vísu nokkurt, en það er ákaflega lítið á móts við vald launastéttanna, þegar þær beita því valdi, og það þarf sérlega sterka ríkisstjórn til þess að ætla sér ár eftir ár að halda niðri kjörum hins vinnandi fólks. Við sjáum dæmin fyrir okkur þessa dagana, eftir fregnum að dæma í Frakklandi. Þar er sterk ríkisstjórn, ríkisstjórn, sem vafalaust er miklu, miklu sterkari en hæstv. ríkisstjórn, sem hér situr, og hún hefur ráðið fram úr mörgum vanda í sínu landi og sveigt vilja þjóðarinnar á ýmsa vegu, en í kjaradeilunni, sem nú stendur yfir, stendur sú stjórn máttvana. Ég held þess vegna, að setning brbl. eins og þessara þjóni engum góðum tilgangi og gagni hvorki pólitík hæstv. ríkisstjórnar né þjóðinni.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að það væri sterk stjórn í Frakklandi, hún hefði nú fengið reynsluna af því, hvernig það væri að slást við hinar vinnandi stéttir. Ég held, að það hefði fáum dottið í hug, að þetta væri heppilegur samanburður, að ræða um kjör kolanámuverkamanna í Frakklandi og þær kröfur, sem verkfræðingar á Íslandi hafa gert með sinni nýju gjaldskrá. Þegar hv. síðasti ræðumaður er að tala um vald hinna vinnandi stétta og samtök, að það sé sterkt, þá ætla ég ekki að gera lítið úr því. En hinar vínnandi stéttir, sem eru kallaðar svo, - sem er náttúrlega út af fyrir sig rangnefni, því að allir eru nú vinnandi, - ég geri ekki ráð fyrir því, að þær hafi mikla samúð með þeim kröfum, sem hafa komið fram í hinni nýju gjaldskrá, sem lítils háttar hefur verið gerð hér að umræðuefni. Ég held, að það sé ákaflega erfitt að blanda því saman. En hv. þm. lét það augljóslega í ljós, að það er ekki hagur hinna vinnandi stétta, sem hann kallar, sem hann telur aðallega ástæðu til þess að berjast fyrir, því að hann vill augljóslega berjast fyrir því, að launamismunurinn verði sem mestur, að þeir, sem hæst laun hafa, fái meira, án þess að þeir, sem minnst hafa, fái nokkrar viðbætur. Nú ætla ég ekki að segja, að allir eigi að hafa jöfn laun. Þeir, sem hafa miklu til sín kostað og gegna miklum ábyrgðarstöðum, eiga vissulega skilið að hafa góð laun, og ég er því eindregið fylgjandi, að verkfræðingarnir fái þau laun, sem þjóðfélagið hefur efni á að greiða þeim. Og það er ekki af skilningsleysi á gildi þeirra starfa, sem verkfræðingar vinna hér í landi, að þessi bráðabirgðalög voru sett. Þau eru ekkí sett til að vinna að því að flæma þá úr landi, heldur miklu fremur til þess að tryggja það, að við hefðum eitthvað við verkfræðinga að gera við uppbyggingu og hin ýmsu störf í landinu. Það er þarna, sem er ágreiningur. En nú er það svo, að hv. síðasti ræðumaður ber það alls ekki utan á sér, og mér finnst það alltaf ótrúlegt, að hann vilji haga baráttu sinni þannig, að efnahagskerfi landsins fari alveg í rúst. Og ef það er ekki svo, þá verður að virða þessum hv. þm. það til vorkunnar, að hann hefur ekki gert sér grein fyrir því, hvað í gjaldskránni felst, enda forðaðist hann að ræða hana að nokkru ráði. Hann lét sér aðeins sæma að viðhafa hér ýmsar fullyrðingar um það, að gjaldskráin væri alls ekki eins og sagt væri í forsendum fyrir lögunum, án þess að reyna að finna orðum sínum nokkurn stað. Ég segi aðeins: þetta er ekki sæmilegur málflutningur - á engan hátt. Það er á það bent, að í gjaldskránni má finna ýmis dæmi, þar sem hækkunin er 320%, og verkfræðingarnir sjálfir reyna ekki í sinni greinargerð að mótmæla því, vegna þess að það stendur í gjaldskránni. Í gjaldskránni stendur það, að tímakaup skv. hinni fyrirhuguðu gjaldskrá skuli vera 350 kr. á klst. að viðbættum 40%, þegar um er að ræða efnaverkfræðinga við venjulegar efnagreiningar og efnaprófanir. Þessi 40% eru 140 kr., þá verður gjaldið fyrir tímann 490 kr., en skv. gildandi gjaldskrá eru þetta kr. 116.72. Hækkunin er því 319.8%, og mér finnst það dálítið undarlegt, þegar hv. þingmenn koma í ræðustól á Alþ. og ætla sér að mótmæla því, sem stendur svart á hvítu. Ég held, að hv. þm. ættu að venja sig af slíku. Hitt er svo rétt, að það eru ekki allir liðir gjaldskrárinnar, sem hækka um þetta. Hækkunin er venjulegast í gjaldskránni frá 118% og upp í 320%. Það er t.d. eitt dæmi, ef við tökum brú, að skv. nýju gjaldskránni eru 309 kr., sem ætti að greiða fyrir eininguna, en var áður 142. Hækkunin í þessu tilfelli er 318% . Og svo er þar allt á milli, frá 118 upp í 320. Þá er tekið upp nýmæli inn í þessa gjaldskrá, sem hefur ekki verið áður í gjaldskrá hjá verkfræðingum, að það er svo, að það er ófaglært fólk, sem vinnur á skrifstofum hjá verkfræðingum, en þá áskilja verkfræðingar sér rétt til þess að taka 1.2% af árslaunum á klst. Það svarar til, að verkfræðingur fái árslaun þessa annars starfsfólks greidd á 833 klst. Nú vinna þessir starfsmenn yfirleitt 2500 klst. En ef við reiknum með, að þeir vinni aðeins í 2200 klst., 120 kr. á tímann, þá fær verkfræðingafirmað 164 þús. í álagningu á vinnu þessa starfsmanns, sem eru greidd 100 þús., ef miðað er við 2200 tíma, en það eru venjulegast 2500 tímar, .sem þetta fólk vinnur. Ástæðan til þess, að þessi bráðabirgðalög voru sett, er eingöngu sú, að það þurfti að koma í veg fyrir, að aðrir léku þetta eftir. Ef verkfræðingarnir hefðu komizt upp með þetta, þá var ekki aðeins það, að öll sú vinna, sem það opinbera og aðrir þurftu að kaupa af því, hefði hækkað sem þessu nemur, heldur hitt einnig, að aðrir aðilar hefðu komið á eftir og hækkað sinar gjaldskrár. Hv. þm., sem talaði hér síðast, minntist á það, að ríkisstj. gripi fljótt til hnefans og vildi sýna vald sitt af barnaskap. Ég get upplýst hv. þm. um það, að þjóðin hefur ekki þessa skoðun á málinu. Þjóðin er þakklát fyrir það, þegar komið er í veg fyrir stöðvun atvinnulífsins og glundroða í fjármálum og atvinnumálum. Og ríkisstj, hefur aldrei gripið til þessara ráðstafana, að gefa út brbl., nema þegar hagsmunum þjóðarinnar hefur verið ógnað með óbilgjörnum kröfum. Hv. þm., sem talaði hér síðast, minntist á læknana og meðferðina á þeim. Ég hélt, að hv. þm. mundi ekki minnast á þá, vegna þess að það mál leystist öllum í hag, án þess að vera þeim til sæmdar, sem börðust fyrir því, að önnur lausn fengist á málinu. Hv. þm. talaði um, að læknar hefðu átt í baráttu við stjórn Sjúkrasamlagsins, vegna þess að þeir fengu ekki fyrirhafnarlaust allt að 100% hækkun. Var það af samúð við fátækar fjölskyldur hér í Reykjavík, sem vissulega hefðu þurft að hækka sín sjúkrasamlagsgjöld, að þessi barátta var hafin af hendi lækna? Nú ætla ég ekki að fullyrða neitt um það, hvort læknar hafa yfirleitt fengið eðlilega há laun eða ekkí, en óneitanlega varð mörgum að orði: Er nú svo illa að læknunum búið, að það sé eðlilegt, að þeir berjist svo fast fyrir þessum miklu hækkunum, þar sem kjaradómurinn er á næsta leiti og þar sem Sjúkrasamlagið er annars vegar, og tekjur þess eru að miklu leyti undir því komnar, að oft og tíðum fátækt fólk geti borgað sín gjöld mánaðarlega? - Ég minnist á þetta hér vegna þess, að hv. þm., sem talaði hér síðast, hefur oft viljað láta í það skína, að hann væri málsvari þeirra fátæku og þeirra, sem erfiðast ættu. En ræða sú, sem hann flutti hér áðan, gerði nokkuð til þess að afsanna, að svo sé alltaf, því að skv. þeirri kenningu er það meginatriðið að auka launamismuninn og berjast jafnhart eða harðar fyrir kjarabótum til handa þeim, sem bezt eru megandi, heldur en handa hinum, sem minnst eiga undir sér. Í rauninni er ekki þörf á því að gera fleiri athugasemdir við það, sem þessi hv. þm. sagði. Ég verð að afsaka hann með því, að hann í blindni gerðist talsmaður þess, að brbl. verði ekki staðfest. Það er sú eina afsökun, sem hægt er að færa fram fyrir hann. Hv. 3. þm. Norðurl. v. talaði hér af mikilli hógværð. Mér. er enn ráðgáta, hvers vegna hann vill beita sér fyrir því, að brbl. verði ekki staðfest. Ég hef ekki fundið ástæðuna. Ég veit, að hv. þm. gerir sér grein fyrir því, hvað í gjaldskrárhækkuninni felst. Ég tel einnig sjálfsagt, að hann með því að hugsa málið, sem ég tel víst að hann hafi gert, geri sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar það gæti haft, ef gjaldskráin nýja tæki gildi. Hv. þm. var að tala um, að þetta næði aðeins til þeirra verkfræðinga, sem störfuðu sjálfstætt, en ekki til þeirra verkfræðinga, sem væru í þjónustu ríkisins. Dettur nú þessum hv. þm. í hug, ef Verkfræðingafélag Íslands hefði fengið nýju gjaldskrána viðurkennda, að aðrir verkfræðingar, sem voru á mánaðarlaunum, hefðu látíð sér nægja svipuð laun og þeir áður höfðu? Dettur nokkrum manni í hug annað en þeir hefðu sniðið sínar kröfur nokkuð eftir því, hvað varð um fyrrnefnda gjaldskrá? Og tilvitnun í lögmenn, endurskoðendur og fleiri stenzt ekki, vegna þess að þessir aðilar hafa ekki komið með nýja gjaldskrá, sem talin hefur verið úr hófi fram ósanngjörn; það hefur ekki borið á því. Og þegar hv. þm. talar um, að það sé verið að skerða frjálsræði með því, að ríkisvaldið grípi inn i, eins og hér hefur verið gert, þá er, eins og ég áður sagði, það aðeins gert, þegar kröfurnar keyra fram úr hófi og ógna hagsmunum þjóðarinnar. Hv. þm. talaði um, að ýmsum öðrum aðilum mundi þykja það hart, ef frelsið væri skert. Ég vil bara benda hv. þm. á það, sem hann reyndar hlýtur að vita, þegar hann hugsar út í þessi mál, að mörg þjónusta er bundin af verðlagseftirliti og öðrum ákvæðum, þannig að það hefur ekki enn þótt fært að gefa einstökum stéttum og aðilum fullt frelsi til ákvarðana á verði hinnar ýmsu þjónustu, sem hefur verið veitt. Ég segi: þetta hefur ekki þótt fært enn, þótt ekki liggi fyrir neinar sannanir fyrir því, að þessir aðilar ættu það ekki að fullu skilið að njóta frelsisins. Það er á misskilningi byggt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., þar sem hann lét í skína, að verkfræðingar séu bundnir af sama taxtanum og 1955. Gjaldskráin frá 1955 hefur hækkað í hlutfalli við kauphækkanir, sem orðið hafa frá þeim tíma, enda er það ein forsendan fyrir bráðabirgðalögunum, að gamla gjaldskráin verði hækkuð skv. lögleyfðum hækkunum, en þessar lögleyfðu hækkanir eru í samræmi við þær kauphækkanir, sem orðið hafa. Verkfræðingar hafa þess vegna allt frá 1955 fengið sams konar kjarabætur og aðrir aðilar í þessu landi. En þeir gefa út sína gjaldskrá vegna þess, að þeir vilja ganga miklu lengra og sætta sig ekki við þær kjarabætur, sem aðrir hafa fengið. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fara öllu fleiri orðum um þetta mál. Það hefur verið rætt allmikið í Nd. Það er ljóst, hvernig málið liggur fyrir. Í byrjun nóvembermánaðar kom grg. frá rn. um þetta mál í öllum dagblöðum, og Verkfræðingafélag Íslands sá sér ekki fært að mótmæla henni. Þar sem allir hv. þm. munu hafa lesið þessa grg. og þar eru tekin upp flest þau rök, sem til þess liggja, að brbl. voru sett, tel ég ekki ástæðu til að lesa hana upp hér, en er í rauninni sáralitlu við það að bæta. Hv. 3. þm. Norðurl. v. flytur hér rökst. dagskrá í samræmi við afstöðu framsóknarmanna í Nd. Væri þessi rökst. dagskrá samþykkt, jafngildir það því að fella frv. Nýja gjaldskráin tæki þá gildi með allt að 320% hækkun. Ég er sannfærður um, að ef hv. 3. þm. Norðurl. v. vill hugsa um þetta mál alveg hlutlaust, þá gerir hann sér grein fyrir því, að þetta væri nú ekki hollt fyrir okkar efnahagskerfi, atvinnulif og uppbyggingu í þjóðfélaginu. Ég vil þess vegna segja: Hv. þm. flytur þessa rökstuddu dagskrá í trausti þess, að frv. verði eigi að síður samþ. Ég vil ekki gera þessum hv. þm. neinar getsakir, en afsaka hann með þessu, og það má segja, að með því móti getur hann haldið samvizku sinni sæmilega góðri.



Herra forseti. Við 2. umr. óskaði hv. 1. þm. Norðurl. e. eftir nánari upplýsingum um tvö atriði í skránni um áfallnar ríkisábyrgðir á árinu 1962. Í samræmi við þá ósk hefur verið samið svar eða upplýsingar út af þessum fyrirspurnum og hafa þær verið afhentar hv. fjvn., og mun hv. fyrirspyrjandi hafa fengið þau svör.



Herra forseti. Þetta frv. um aðstoð ríkisins við kaupstaði og kauptún vegna landakaupa er komið hingað frá hv. Nd., þar sem það var samþ., að ég ætla með mikið til samhljóða atkv. og eins og það var lagt fram í upphafi, með einni breyt. þó og henni nokkuð stórri, sem ég mun koma að siðar. Öllum er ljós þörfin á því, að sveitarfélög eigi sjálf landið, sem þau eru byggð á, til þess að geta komið í veg fyrir óhóflegt gróðabrall á landi og ört hækkandi leigu, en hvort tveggja tíðkast mjög þar, sem landið, sem kauptún og kaupstaðir standa á, er í einkaeign. Nýlega hafa tvö sveitarfélög staðið í því að eignast nokkur landssvæði, sem þau hafa talið sér nauðsynleg vegna bygginga í kauptúnunum og í grennd við höfnina og athafnasvæðin. Þessi kauptún eru Grindavík og Þórshöfn, og hefur eignarnámsmat farið fram á báðum stöðunum og annar staðurinn fengið úrlausn sinna mála, en hitt bíður eftir þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram. Það eru til lög um aðstoð við landakaup kauptúna, en ekki kaupstaða. Þau lög eru frá 1941, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður geti hlaupið í skarðið og keypt lönd fyrir hreppsfélög eða, eins og það er orðað í l., fyrir kauptún og sjávarþorp og afhent sveitarfélögunum síðan á leigu með vægum kjörum eða selt þeim á kostnaðarverði með lágum vöxtum og til langs tíma. En sá galli er á þeim lögum, að þar er aðallega átt við ræktunarlönd, sem hægt er að gera ráð fyrir að hægt sé að kaupa lágu verði. Með því að verðið er orðið slíkt eins og nú á sér stað, þar sem smálandskikar eru seldir fyrir millj. kr., þá er sýnt, að ríkissjóður getur ekki veitt þá aðstoð, sem til þess þarf, nema sérstakar ráðstafanir séu í því sambandi gerðar. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram árlega upphæð til þess að lána kaupstöðum og kauptúnum til að kaupa lönd og lóðir innan takmarka hlutaðeigandi sveitarfélags. Það var í frv., eins og það var lagt fram, gert ráð fyrir, að þessi upphæð væri á ári hverju 2 millj. kr., og ákveðið, að sú upphæð skyldi veitt í 10 ár í sjóð, sem notaður yrði til þess að aðstoða við þessar framkvæmdir. Var þá gert ráð fyrir því, að úr þessum sjóði yrði lánað um 60% af kaupverði hins keypta lands, en jafnframt var ríkisstj. heimilað að ábyrgjast upphæð, sem svaraði þeim 40%, sem eftir voru. Þessu var breytt í hv. Nd. á þá lund, að heilbr-.og félmn. lagði til og fékk samþ., að upphæðin, sem árlega yrði veitt í þessu skyni, væri hækkað úr 2 í 3 millj., og er það vissulega til stórbóta á frv., því að það er sýnilegt, að í allra nánustu framtíð munu ýmsir staðir þurfa á aðstoð að halda í þessu skyni. Í frv. er svo nánar ákveðið um lánstíma, sem má vera allt að 25 árum og vextir 5%. Skilyrði fyrir ríkisábyrgð er, að ríkisábyrgðalánið sé að dómi ríkisstj. með svo hagstæðum kjörum, að sveitarfélagið fái undir því risið. Það er líka skilyrði fyrir aðstoð ríkisins skv. þessum 1., að ríkisstj. telji sveitarfélaginu nauðsynlegt að eignast umrætt landssvæði vegna almennra þarfa. Og ríkisstj. áskilur sér einnig rétt til að synja um aðstoð, ef hún telur kaupverðið óhæfilega hátt. - Þetta er aðalefni frv. Ég las upp í hv. Nd. skýrslu um ástand þessara mála í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Ég tel ástæðulaust að gera það aftur hér. Þessi skýrsla liggur fyrir, ef hv. n., sem fær málið til athugunar, kynni að óska eftir henni. En af þessari skýrslu er ljóst, að mjög víða úti um land er ástandið þannig, að það er óviðunandi. Land er í höndum einstaklinga, ört hækkandi í verði, og lóðaleigur þar af leiðandi einnig hækkandi. Þetta er nauðsynlegt að reyna að lagfæra, og ég vænti þess, að með þessu frv, megi takast, að vísu ekki i einu, því að til þess þyrfti mjög mikið fé, en smám saman að koma málunum í sæmilegt horf. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til hv. heilbr: og félmn.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa tvisvar legið fyrir hv. Alþingi frv. till l. um meðferð einkamála í héraði, sem hafa ekki náð fram að ganga, vegna þess að ekki hefur orðið samkomulag um þær höfuðbreytingar á núgildandi skipan, sem í þeim frv. voru fólgnar. Hins vegar eru aðstæður að sumu leyti breyttar, frá því að lögin um meðferð einkamála í héraði voru sett 1936, einkanlega varðandi verðlag, embættisskipun og önnur slík atriði, og þykir ekki lengur mega við það hlíta að færa ekki einkamálalögin í samræmi við þessar breyttu aðstæður. Það er efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, en ekki nein efnisbreyting á meðferð mála. Ég vonast til, að þetta litla frv, sæti ekki ágreiningi, heldur fái skjóta afgreiðslu, og leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Í gildandi lögum um bændaskóla, sem eru frá 1948, er svo ákveðið, að búnaðarskólar skuli vera þrír hér á landi, þ.e. að Hólum í Hjaltadal, að Hvanneyri í Borgarfirði og Skálholti í Biskupstungum. Með frv. því, sem hér liggur fyrir og samið er af þar til kjörinni mþn., er sú breyt. gerð á gildandi lögum, að bændaskólarnir skuli aðeins vera tveir á landinu, þ.e. að Hólum og að Hvanneyri, og þar með ákveðið, að úr lögum skuli numið, að bændaskóli skuli vera í Skálholti. Í sambandi við þetta er rétt að minna á það, að fyrir Alþingi liggur nú frv. um, að ríkið afhendi hinni íslenzku þjóðkirkju Skálholt til eignar og umráða. Gera má ráð fyrir, að frv. þetta verði að lögum á þessu þingi. Það virðast því lítil líkindi til, að ríkið reisi bændaskóla á þessum stað. En þó að þetta liggi fyrir, sé ég ekki neina ástæðu til að nema úr lögum, að bændaskólarnir skuli vera 3 á landinu. Á slíku virðist vera full þörf á þessari miklu skólaöld. Í grg., sem fylgir þessu frv., segir um þá niðurstöðu n., að bændaskólar skuli aðeins vera 2 á landinu, en ekki 3, að ástæðan sé sú m.a., að aðsókn að bændaskólunum sé ekki meiri en svo, að 2 skólar geti fullnægt henni. Það getur verið, að þetta sé rétt og hafi við rök að styðjast. En þar með er ekki sagt, að slíkt ástand vari áfram. Staðreynd er og verður ekki um deilt, að búnaðar,fræðsla hér á landi hefur haft mikla þýðingu fyrir íslenzka bændastétt og á veigamikinn þátt í þeim öru framförum í landbúnaði, sem orðíð hafa á síðustu áratugum. Þessi þróun þarf að halda áfram, en til þess að svo megi verða, þarf að búa þannig að bændaskólunum, að við vitum, að þeir geti rækt sitt mikilvæga hlutverk, og til þess er m.a. sú breyt. gerð á lögunum um búnaðarskóla, sem felst í því frv., sem hér liggur fyrir. En ég álít það ekki vera rétta stefnu í frv. að fækka skólunum um einn. Og eins og kunnugt er, var aldrei hafizt handa um byggingu bændaskóla að Skálholti. Þó var veitt eitthvert fé til byrjunarframkvæmda á sínum tíma, en ekkert gert, sem talizt gæti. En þrátt fyrir þetta álít ég ekki rétt stefnt í þessum málum að nema úr lögum, að bændaskóli skuli vera á Suðurlandi, og þó að hann yrði ekki staðsettur að Skálholti, eru nógir aðrir staðir til á Suðurlandsundirlendinu, sem væru tilvaldir sem skólasetur. Ég hef vegna þessa, sem ég hef nú tekið fram, leyft mér að flytja brtt. við frv., brtt., sem eru prentaðar á þskj. 435. Aðalbreytingin er við 1. gr. frv. og felur í sér, að bændaskólar skuli vera 3 hér á landi, að Hólum í Hjaltadal, að Hvanneyri í Borgarfirði og hinn þriðji á Suðurlandi. Samþykkt þessarar till. hefur þá einu breyt. í för með sér á gildandi lögum um bændaskóla, að skólinn á Suðurlandi er ekki staðsettur, ekki bundinn við ákveðinn stað. Það er sú eina breyt., sem á lögunum yrði. Ekki hefur þessi breyting heldur í för með sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóðinn nú þegar, þar sem ekki liggur fyrir nein ákvörðun um að hefjast handa um framkvæmdir. Það bíður síns tíma. Þetta er aðalbreytingin sem sagt, sem ég geri að till. minni á þskj. 435. 2. og 3. brtt. eru ekki nema leiðréttingar, sem nauðsynlegt er að gera, ef 1. brtt. yrði samþ. Ég vænti, að hv. þdm. sjái sér fært að samþ. þessar brtt., sem ég hef nú mælt fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta var sent landbn. af hæstv. landbrh. með ósk um, að n. tæki það til flutnings. N. varð einróma við þeim tilmælum, svo sem algengt er hér í þingi, að flytja málið að beiðni ráðuneytisins, en einstakir nm. áskildu sér rétt til þess að hafa óbundnar hendur um afstöðu til frv. Skömmu eftir að málið var flutt hér í d. ákvað landbn. að senda frv, búnaðarþingi til umsagnar. Búnaðarþing hafði þá startað um skeið, og var mjög liðið á starfstíma þess, þegar hægt var að senda málið þangað. Af grg. frv. er það ljóst, að málið hefur verið mjög lengi í undirbúningi. Með bréfi, dags. 25. marz 1960, skipaði landbrh. n. til að endurskoða núgildandi lög um bændaskóla, og það er augljóst af grg., að n. hefur ekki lokið störfum fyrr en á siðari hluta árs 1962. Þetta mál virðist því hafa verið í höndum n., sem undirbjó það, á þriðja ár, og það er ekki flutt á þessu þingi, fyrr en komið er langt fram í febrúarmánuð. Því var útbýtt 19. febr. og tekið til 1. umr. og vísað til 2. umr. 25. s.m Það er því ekki hægt að segja, að það hafi verið haft hraðan á um meðferð þessa máls af hendi þeirra, sem það hafa undirbúið og viljað fá það afgreitt, . og þetta er jafnvel því furðulegra, að í frv. þessu eru tiltölulega litlar breyt. frá gildandi lögum um bændaskóla, svo að i sjálfu sér hefði það ekki þurft að taka svo mjög langan tíma að glöggva sig á þessum atriðum. En afstaða búnaðarþings var sú, að búnaðarþing afgreiddi málið frá sér með rökstuddri dagskrá, sem ég vil leyfa mér að lesa hér upp: „Með því að búnaðarþing lítur svo á, að frv. til l. um bændaskóla, það sem nú liggur fyrir Alþingi og sent hefur verið búnaðarþingi til umsagnar, sé á ýmsan veg næsta ófullkomið og eigi til þess fallið, ef að lögum verður, að efla veg bændaskólanna og búnaðarfræðslunnar í landinu svo sem nauðsyn ber til, en hins vegar sýnt, að búnaðarþingi vinnst ekki tími til að gera rökstuddar till. til breyt. á frv., telur þingið æskilegt, að frv. verði endurskoðað af nefnd manna, er skipuð sé m.a. einum manni eða fleirum úr bændastétt, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þeir, sem undirbjuggu petta mál, eru a.m.k. sumir kunnugir starfsemi bændaskólanna, því að í n. áttu sæti m.a. skólastjórar beggja bændaskólanna. En það kemur í ljós, eins og búnaðarþing bendir á, að félagasamtök bændanna sjálfra hafa engan fulltrúa átt í þeirri nefnd, sem undirbjó þetta mál, og enginn bóndi átt þar sæti. Bændaskólarnir og starfsemi þeirra snerta þó mjög bændastéttina í landinu og eiga að vera fræðslustofnanir til að sérmennta hina ungu í bændastéttinni. Ef litið er á eini þessa frv. og það borið saman við gildandi lög, þá er það og augljóst, sem ég fyrr drap á, að í þessu frv. felast ekki veigamiklar breyt. eða atriði, sem ekkí er hægt að framkvæma skv. gildandi lögum. Niðurstaða n., sem undirbjó þetta mál, er sú, að frv. fell í sér breyt. á 6 atriðum: Í fyrsta lagi, að bændaskólarnir skuli vera 2 hér á landi, en ekki 3. Það hefur veríð i lögum um alllangt árabil, að bændaskólar hér á landi skuli vera 3, á Hvanneyri og Hólum og í Skálholti. Hins vegar hefur bændaskólinn í Skálholti ekki verið stofnaður enn þá, svo að þar sé um starfhæfa stofnun að ræða. En sannast sagna felst ekki í því mikil reisn hjá forustumönnum landbúnaðarins að ætla nú að hverfa frá því, að bændaskólarnir skuli framvegis vera 3 hér á landi. Þvert á móti finnst mér ástæða til að vinna að því að framkvæma þau lagafyrirmæli, sem eru í gildi um bændaskóla á Suðurlandi, enda er nú þegar komin fram brtt. um þetta atriði frá hæstv. forseta þessarar d., sem jafnframt er samþingismaður hæstv. landbrh. í Suðurlandskjördæmi. Það er að sönnu rétt, að nú er fyrirhugað að gera þá sérstöku ráðstöfun um eign og umráðarétt Skálholts, að það mun naumast samrýmast því að setja þar á fót bændaskóla. En eigi að síður er full ástæða til að halda þeim lagafyrirmælum, að stofna skuli bændaskóla á Suðurlandi, stærsta samfellda gróðurlendi landsins, og það eru vissulega ýmsir aðrir staðir en Skálholt, sem fyllilega koma til greina sem bændaskólasetur, og vil ég í því sambandi minna á, að þegar lagaákvæðin voru sett um bændaskóla í Skálholti, þá var um það rætt og þóttu koma til greina fleiri staðir á Suðurlandsundirlendinu. Einkum var þá talað um Kálfholt og Sámsstaði í Rangárvallasýslu í því sambandi, þó að niðurstaðan yrði sú, að Skálholt varð fyrir valinu, þegar þau lagaákvæði voru sett. Önnur efnisbreyting skv. þessu frv. er sú að gera ráð fyrir fleiri kennurum við hvorn bændaskólanna en gildandi lög mæla fyrir um. En í grg. frv. kemur það fram, að með fjárlagaákvæðum hefur kennurum verið fjölgað við bændaskólana umfram það, sem boðið er í bændaskólalögunum sjálfum. Og hafi það verið lögmætt, sem ég vil ekki draga í efa, þá er vitanlega hægt að ganga lengra á þeirri braut með fjárlagaákvæðum, þótt þetta frv. yrði ekki lögfest nú um sinn. Þriðja efnisatriðið er það, að ekki er talin brýn þörf á því að hafa námið í báðum skólunum að öllu leyti hið sama, eins og nú er, heldur væri hugsanlegt að viðhafa verkaskiptingu milli þeirra, ef hentugt þætti, eins og þetta er orðað í grg. frv. Út af þessu virðist mér, að hægt sé að ná þessu marki án lagabreyt., því að lögin eru svo rúmur rammi um starfsháttu skólanna, að inn í þau verður að fylla með reglugerð og stundaskrá, og í sambandi við breytingar á stundaskrá eða reglugerð skólanna tel ég hægt að ná þessu marki án þess að gera þá lagabreytingu, sem stefnt er að í þessu frv. Fjórða atriðið er það, að gert er ráð fyrir, að verklega námið sé stytt, þar sem sveitapiltar eiga oft erfitt um vik að vera frá heimilum sinum á vorin og margir þeirra kunna allvel til búnaðarstarfa. Ég hygg, að það sé einnig hægt að ná þessu marki, þó að þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði ekki samþ. nú á þessu þingi. Hið sama er að segja um fimmta atriðið. Það er um aukna fræðslu í vélfræði. Ég fæ ekki séð, að gildandi lög banni það að auka slíka kennslu eða reisi skorður við, að breytingar séu gerðar á innra starfi skólanna að því leyti. Sjötta atriðið er, að meiri áherzla er lögð á margs konar námskeið við bændaskólana, annan eða báða. Í gildandi lögum eru skýr ákvæði um námskeið við bændaskólana. 11. gr. l. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að halda námskeið við bændaskólana fyrir bændur og bændaefni, þegar ástæður leyfa. Námskeið þessi séu til hvatningar og fræðslu. Einnig námskeið fyrir trúnaðarmenn skv. jarðræktarlögum, eftirlitsmenn nautgriparæktarfélaga, forðagæzlumenn, búreikninganámskeið og enn fremur matreiðslunámskeið.“ Mér virðist þessi heimild í gildandi- lögum vera svo rúm, að það sé ekki bein ástæða til að breyta þar orðalagi. En þá vil ég loks víkja að einu atriði, sem mér virðist að þurfi gagngerari endurskoðunar við en enn hefur fram farið og kemur fram í þessu frv. Annar höfuðþáttur búnaðarfræðslunnar í landinu er vissulega framhaldsmenntun búfræðinga, vísir að landbúnaðarháskóla. Við annan bændaskólann hefur um skeið starfað framhaldsdeild skv. reglugerðarákvæði. Nú hefði mátt ætla, að þegar n. vinnur að endurskoðun l. um baendaskóla og hefur það mál til meðferðar á þriðja ár, hefðu komið fram frá hennar hendi ákveðnar og gagngerar till. um þennan þátt búnaðarfræðslunnar. En í þessu frv. er aðeins ein lína um þennan þátt málsins, - fyrirgefið, það eru raunar tvær línur, en það skiptir ekki máli, það er 17. gr., svo hljóðandi: „Við bændaskólann á Hvanneyri skal starfrækja framhaldsdeild í búfræði. Um fyrirkomulag þessarar deildar skal ákveðið i reglugerð, sem ráðh. setur.“ M.ö.o.: að allt það, sem viðkemur þessum þætti búnaðarfræðslunnar, á eftir sem áður að ákveða með reglugerð, kennarafjölda við þá deildina ásamt öðru, er starfsemina varðar. Mér finnst, að frv., sem gengur ekki lengra og felur ekki í sér skýrari ákvæði, vera fremur ófullkomin lagasmíð og að það hafi við nokkur rök að styðjast, sem fram kemur í umsögn búnaðarþings um málið, að æskilegt sé, að þetta frv. sé athugað betur en orðið er, áður en ný heildarlöggjöf um bændaskólana verður lögfest. Þetta sjónarmið vildi ég láta koma fram nú við þessa umr. Hins vegar er mér það ljóst, að ef hæstv. ráðh. og meiri hl. Alþingis vill knýja málið fram; þá hefur meiri hl. vitanlega vald á því. En ég hafði í hyggju að bera fram brtt. við frv., og hv. 1. þm. Vesturl., sem á sæti í landbn. ásamt mér, vill gjarnan standa að því með mér, þannig að við höfum samráð um þessar brtt. Nú vill þannig til, að hv. 1. þm. Vesturl. er forfallaður og hefur verið síðan fyrir helgi, þannig að ég hef ekki þessar brtt. formaðar. Ég vildi því að síðustu bera fram þau tilmæli til hæstv. forseta, að þessari umr. málsins yrði ekki lokið nú í dag, en hins vegar er það ekki ætlun mín að standa í vegi fyrir því, að þetta mál nái hér afgreiðslu innan skamms, ef að því er stefnt af hálfu hæstv. forseta og hæstv. landbrh., að svo verði.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austf. hefur nú farið nokkrum orðum um þetta frv. Það, sem hann helzt hefur að því að finna, er það, að honum finnst það heldur rislítið og ekki nógu umfangsmikið. Það er því eðlilegt, að hv. þm. boði brtt. En ef marka má ræðu hans, yrði brtt. um það, að framhaldsnám í búvísindum yrði nánar skilgreint í frv. en það er. Það er ekkert óeðlilegt, þó að fram komi brtt. við frv. eins og þetta. En ég vil aðeins taka það fram, að ég tel ekki ástæðu til þess að fresta þessari umr, fyrir það. Hv. þm. getur komið með sína brtt. alveg eins eftir 2. umr., og það væri þá miklu betra og eðlilegra að fresta því að taka málið á dagskrá einn dag, á meðan hv. þm. er að útbúa tili., heldur en út af fyrir sig að fresta 2. umr., vegna þess að till. sé ekki fram komin, og ég vil mælast til þess, að hv. þm. hraði því eins og hann getur að koma till. á framfæri. En ég tel, að þetta frv. eins og það er í aðalatriðum eigi að verða að lögum. Ég tel, að það sé til bóta frá því, sem verið hefur, og það var rætt um það við þá nefnd, sem útbjó þetta frv., hvernig það væri með framhaldsmenntunina, og kom þar greinilega fram, að ef hér yrði stofnaður búnaðarháskóli, þá yrðu sérstök lög um það og ætti það ekki heima í þessu frv. En hvað snertir framhaldsdeildina á Hvanneyri, á meðan hún starfar í því formi, sem hún er, þá hefur hún aldrei verið nefnd svo virðulegu nafni, búnaðarháskóli, enda þótt hún sé óneitanlega vísir að því, og þessi deild hefur starfað fram að þessu samkv. reglugerð. En þótt þetta frv. verði að lögum, er enn eftir að gera lög um framhaldsnámið. Það hljóta að verða sérlög um það, ef hér verður stofnaður búnaðarháskóli. Hv. þm. talaði um samþykkt búnaðarþings í þessu efni, og það var helzt þar að fundið, að stéttarsamtökin hefðu ekki tilnefnt menn eða mann til þess að semja frv. og það hefði ekki verið bóndi, sem átti sæti í n. Þetta er náttúrlega sjónannið út af fyrir sig, og það sé fjarri mér að gera lítið úr því, hvaða þýðingu það gæti haft, að bóndi kæmi fram með sín sjónarmið. En við skulum ekki loka augunum fyrir því, að í n. áttu sæti hinir færustu menn. Guðmundur Jónsson skólastjóri á Hvanneyri og fyrrv. skólastjóri Kristján Karlsson áttu sæti í þessari n. og töluðu þar vitanlega af eigin reynslu, þeirri reynslu, sem fáir aðrir hafa eða geta tileinkað sér og ekki bændur. Einn færasti skólamaður landsins, Aðalsteinn Eiríksson, var í n. Hann hefur að vísu ekki verið bændaskólastjóri, en hann hefur verið skólastjóri. Og svo voru tveir aðrir menn, sem hafa ekki mikið við skólamál fengizt, einn lögfræðingur, sem þótti betra en ekki að hafa með til þess að forma frv., og viðskiptahagfræðingur. Ég held, þegar á það er litið, hvernig n. var samansett, þá verði ekki að því fundið, og ég held, að n. hafi unnið vel, það sé ekki heldur ástæða til að finna að því, að hún hafi haft frv. lengi hjá sér. Það er aðeins vottur þess, að n, kynnti sér allar hliðar á þessu máli. Og mér sýnist nú satt að segja, að ræða hv. 5. þm. Austf. og sú samþykkt, sem meiri hl. búnaðarþings gerði í þessu máli, staðfesti það nokkuð, að n. hafi unnið vel og tekið til greina flest þau atriði, sem um var að ræða. Búnaðarþing finnur það að frv., að það átti ekki sæti í n. bóndi og að stéttarsamtökin höfðu ekki tilnefnt fulltrúa, en búnaðarþing eða meiri hl. búnaðarþings kemur ekki með neitt atriði í sinni samþykkt, sem það vill fá tekið inn í frv. Það kemur ekki heldur með neitt atriði, sem það vill láta taka út úr frv. Mér sýnist það staðfesta nokkuð, að flest þau atriði séu í frv., sem þar sé nauðsynlegt að hafa, og þar sé litlu ofaukið. Og hv. 5. þm. Austf., sem hefur áreiðanlega lesið frv. ofan í kjölinn og gert sér grein fyrir málinu, hefur ekkert að frv. að finna annað en það, að honum finnst það ekki nógu umfangsmikið, finnst ekki nógu mikil reisn yfir því, án þess þó að benda á nokkurt atriði, sem hann vill bæta inn í frv., annað en það, að hann vill samþykkja till. hv. 5. þm. Sunnl., sem ég vil einnig gera og vakti reyndar athygli á því við n., að þetta ætti að vera, en hins vegar saklaust, þótt frv, færi svona inn, vegna þess að það væri alltaf möguleiki á því að koma brtt. að. Ég er því samþykkur að taka það inn og hafa það í lögum, sem í þeirri till. felst. Og hv. 5. þm. Austf. er aðeins með eina aðra till., eða það kom ekki fram í hans ræðu annað en það, að hann vildi hafa framhaldsmenntunina eða það, sem hann nefndi vísi að búnaðarháskóla, einnig í þessu frv. En það á ekki þar heima. Það koma sérlög um það, ef búnaðarháskóli verður stofnaður. Þetta út af fyrir sig staðfestir nokkuð, að n., sem samdi frv., hafi gert sér glögga grein fyrir því, hvað í frv. þarf að vera og hvað ekki á að vera þar. Og ég vil segja það, að húnaðarþing getur hvenær sem er komið á framfæri breytingum við búnaðarfræðsluna í landinu. En það hefur lítið borið á því að undanförnu, að till. hafi komið fram um það frá búnaðarþingi, og í sambandi við þetta frv. eru engar brtt. fram komnar frá búnaðarþingi. Mþn. segir frá því, sem stóð í bréfi, sem til hennar var sent, um leið og hún var skipuð, varðandi verkefni hennar, að það sé: 1) að gera till. um æskilegar breytingar og endurbætur á búnaðarfræðslunni; 2) að gera till. um og vera til ráðuneytis um þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru á bændaskólasetrunum með hliðsjón af heildartill. n. um framtíðarskipun búnaðarfræðslunnar. Og hv. 5. þm. Austf. sagði áðan, að það ætti ekki aðeins að gera ráð fyrir þremur bændaskólum í landinu með lögum, heldur ætti einnig að hefja framkvæmdir við þriðja skólann. Það hefur nú verið í lögum, að ég ætla, síðan 1944–45, að bændaskóli skyldi vera í Skálholti. Fram að þessu hefur þetta aðeins verið bókstafurinn einn, og ástæðan er sú, að aðsókn að bændaskólunum hefur ekki v erið meiri en það til þessa, að það hefur ekki verið þörf fyrir þriðja skólann. Það má hins vegar reikna með því, um leið og þjóðinni fjölgar og þá vitanlega einnig i landbúnaðinum, að það verði þörf fyrir þrjá síðar, og þess vegna á þetta að vera í lögum. En meðan ekki er búið betur að þeim tveímur bændaskólum, sem eru í landinu, og aðsóknin ekki meiri en verið hefur, þá þarf ekki að gera ráð fyrir því, að það verði alveg á næstunni, sem þriðji skólinn verður reistur. Það má þá geta þess, að aðsókn að bændaskólunum er nokkuð varandi. Bændaskólinn á Hvanneyri hefur eins marga nemendur og hann mögulega getur tekið, og skólastjóri við þann skóla tjáði mér nú fyrir stuttu, að aðsóknin væri mjög mikil fyrir næsta ár, og þar eru samtals um 60 nemendur. Á Hólum hefur þetta verið dálítið misjafnt, en eins og nú er, lofar það góðu um framtíðina, að aðsóknin er þar mjög að lagast. Þar eru 22–23 nemendur í vetur og þar af 18 í yngri deild. Ef þeir koma allir til náms og fara upp í aðra deild næsta vetur og kæmu þótt ekki væru nema 15 nemendur í yngri deild, þá er skólinn fullsetinn, því að hann er raunverulega fullsetinn, Hólaskóli, með 30–35 nemendur, þannig að þetta held ég að sé framför. En aðbúnaðurinn að bændaskólunum þarf að vera miklu betri en hann hefur verið. Það vantar kennslutæki og það vantar ýmislegt við báða skólana, og þó hefur það verið meira við Hólaskóla, og nú í seinni tíð hefur, eins og hv. þm. er kunnugt, verið lagt meira til aðgerða og uppbyggingar við bændaskólana heldur en oft hefur áður verið, þannig að ef það hefði verið gert á undanförnum áratug, þá væri náttúrlega ástand skólanna miklu betra en það er nú. Og það er ekki veigalítill þáttur í búnaðarskólamenntuninni að gera sér grein fyrir því, hvað það er, sem þar! að gera til þess að byggja þessa tvo skála upp með eðlilegum hætti, hvað þarf að lagfæra og hverju þarf að auka við. Og það er nokkuð skilgreint hér með frv., eins og hv. þm. sjú. Eg tel, að það beri að stefna að því að byggja upp á báðum bændaskólunum, sem fyrir eru, eins og n. leggur til, og þá er það ekki síður mikilvægt, að n. hefur leitazt við samkv. þessu frv. að samræma kennsluna breyttum staðháttum og breyttum lífnaðarháttum, og kemur þá vélfræðikennslan þar helzt við sögu, því að það er gert ráð fyrir að ráða sérstakan vélfræðikennara við hvorn skóla, og útheimtir það vitanlega að koma upp góðu vélaverkstæði, þar sem nemendur læra ekkí aðeins að fara með vélar, heldur einnig að gera við vélar, og það er þetta, sem hver bóndi raunverulega þarf á þeirri vélaöld, sem nú er. Vélfræðikennarinn er þess vegna viðbót frá því, sem verið hefur í skólunum, og vélfræðinámið, og það er ekki hvað þýðingarminnst. Hv. 5, þm. Austf. var að tala um það áðan, að það, sem lagt væri til með þessu frv., væri hægt að framkvæma allt án þess að lögfesta það, það væri hægt að skilgreina þetta allt með reglugerðarákvæði og það væri hægt að framkvæma þetta án þess að lögfesta það, það mætti fjölga kennurum, án þess að það væri lagaheimild til þess, að öðru leyti en að fá fjárframlög í fjárl., og það mætti framkvæma allt, sem n. leggur til, án nýrra laga. Um leið og ég þakka hv. 5. þm. Austf. fyrir það að vera meðmæltur eiginlega öllu, sem búnaðarskólanefnd hefur lagt til, að undanskildu því, að skólarnir skuli vera tveir, en ekki þrír, þá vil ég aðeins segja það, að þótt e.t.v. væri framkvæmanlegt að gera flest af því, sem er í frv., án þess að lögfesta það, þá er ég þó alveg viss um, að frá lagalegu sjónarmiði finnst ýmsum þetta hæpið og alls ekki eðlilegt. Og hvaða ástæða væri til þess fyrir hv. 5. þm. Austf., sem í hjarta sínu og orði er samþykkur því, sem er í þessu frv., að mæla gegn því, að frv. verði að lögum nú? Ég held, að það sé ekki nokkur ástæða til þess, því að ef menn vilja á öðru stigi málsins koma á framíæri breytingu til bóta við búnaðarkennsluna, þá stendur það vitanlega jafnt opið, þó að þetta frv. sé lögfest. En verði þetta frv. lögfest, tel ég, að það sé hægara síi byrja kennslutilhögun eins og þar er lagt til á næsta skólaári heldur en ef það er ekki gert, og ég tel einnig, að ef þetta frv, verður lögfest, þá verði hægara að vinna að uppbyggingu skólasetranna, eins og lagt er til í fskj. með þessu frv., heldur en ef frv. er ekki lögfest. Eg tel þess vegna, þótt það mætti hugsa sér, að það væri umfangsmeira, þetta frv., og þótt ég sé sannfærður um, að það má eitthvað þar koma til bóta, að það sé stór vinningur í því að fá frv. lögfest. Og ég vil segja það, að bæði búnaðarþing og hv. 5. þm. Austf. og hv. 1. þm. Vesturl. geta vitanlega komið sínum brtt. að nú við þetta frv., og nái þær ekki fram að ganga, en hafi þó í sér eitthvað, sem seinni tími eða nánari athugun gæti sýnt að væri til bóta, þá stendur vitanlega alltaf opið að koma með brtt. um búnaðarfræðsluna. Ég hef svo í rauninni ekki meira um þetta að segja. Ég vil endurtaka þakkir mínar til hv. 5. þm. Austf. fyrir að hafa verið samþykkur því flestu, sem í frv. er, og ég vil einnig lýsa ánægju minni yfir því, að hv. þm. með sinni ræðu benti ekki í rauninni á neitt, sem ætti að fara út úr frv., og finnst mér þá, að það í aðalatriðum staðlesti, að frv. stefni í rétta átt.