Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hera forseti. Þetta frv. sem hér liggur fyrir um breyt. á seðlabankalögunum, stefnir að því að draga enn þá meira en áður af sparifénu út úr viðskiptabönkunum, sparisjóðunum og innlánsdeildum kaupfélaganna og inn í Seðlabankann til bindingar í honum. Í þessu frv. eru engin ákvæði , sem tryggja að þetta fé verði notað til að lána atvinnuvegunum. Allt bendir þvert á móti til þess, að með aukinni sparifjárbindingu núna eigi að ganga raunverulega lengra en nokkru sinni áður á þeirri braut að draga sparifé landsmanna úr umferð og reyna að komast út úr því öngþveiti, sem orðið er í efnahagsmálunum, með harðvítugum lánsfjársamdrætti. En þá leið tel ég alls ekki þá réttu og ófæra raunar og mun reyna að rökstyðja það síðar í þessari umræðu. Ég er því að móti þessu frv. og álít að eigi að fella það. Þetta frv. sýnir því miður að mínum dómi að hæstv. ríkisstj. heldur sér enn við sömu aðferðirnar til þess að stjórna, sem hafa gefist fjarskalega illa, eins og öllum landsmönnum er nú vafalítið mun ljósara en áður. Það er enginn vafi á því, að ef hæstv. ríkisstj. fær þessa löggjöf og beitir henni, þá verður mjög þrengt að viðskiptabönkunum, sparisjóðunum og samvinnufélögunum, og við getum ímyndað okkur, hvernig ástatt muni verða um möguleika viðskiptabankanna og sparisjóðanna t.d. til að sinna lífsnauðsynlegustu lánbeiðnum fyrirtækjanna og almennings, þegar búið yrði að binda inni í Seðlabankanum 25% eða ¼ - ekki af innstæðuaukningunni eins og hún verður á hverjum tíma, heldur ¼ af öllum innistæðum þessara stofnana, bæði á sparisjóðsbókum og ávísanareikningum, þegar svo ofan á þetta væri bætt, - og það liggur enginn yfirlýsing fyrir um, að svo verði ekki, - væri bætt, að Seðlabankanum sé falið að ná 15% af aukningu sparifjárins út úr þessum stofnunum til að lána í fjárfestingarlán eða opinber lán á vegum ríkisstj., þegar það bættist svo ofna á , sem vafalaust verður haldið áfram, þá sjáum við hvernig ástatt verður: Fjórði partur af öllu fé, bæði eldri innistæðum og yngri innistæðum, beint í bindinguna og 15% af aukningunni ætti svo að láta inn í Seðlabankann, til þess að hanngæti annazt opinberar lánveitingar til ríkissj. Mér kæmi ekkert á óvart, þó að það sýndi sig, að þetta yrði í raun óframkvæmanlegt, því að það gæti vel farið svo, að ýmsar af þessum stofnunum, viðskiptabönkum eða sparisjóðum, yrðu að láta alla sparifjáraukninguna inn í Seðlabankann og yrðu að draga nær alveg saman - og jafnvel hætta um skeið kannske sumar, þar sem mest væri þjarmað að, allri venjulegri útlánastarfsemi, a.m.k. gæti hæglega svo farið, ef drægi úr sparifjármyndun í landinu. En með þessu er þó ekki öll sagan sögð um það, hvernig þetta frv. horfir við þessum stofnunum, þessum þjónustustofnunum almennings, því að ofan á þetta á svo Seðlabankinn að fá einn allra stofnana í landinu heimild til að gefa út gengistryggð verðbréf, verðbréf sem eru tryggð fyrir verðfalli, og Seðlabankinn á að fá í því sambandi ótakmarkaða heimild. Þegar þetta allt er tekið til athugunar og svo enn eitt atriði í viðbót, sem sé að ef lánasamdrátturinn verður framkvæmdur, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. fer sífellt meira af umráðafé manna utan við sjálfa bankanna, utan við viðskiptabankana, utan við sparisjóðina, þá sjáum við, hvernig horfir fyrir þessum stofnunum, ef þessi stefna frv. verður raunverulega framkvæmd. Ég tel að sú stefna, sem frv. markar, sé óskynsamleg, muni ekki bera þann árangur sem hæstv, ríkisstj. vonast eftir, og muni í raun og veru reynast óframkvæmanleg. Þegar til kemur, en samt gera mikið tjón, á meðan reynt verður að framkvæma hana. Ég tel, að sú stefna, sem frv. markar, sé óskynsamleg, muni ekki bera þann árangur sem hæstv. ríkisstj. vonast eftir, og muni í raun og veru reynast óframkvæmanleg, þegar til kemur, en samt gera mikið tjón, á meðan reynt verður að framkvæma hana. Samkv. upplýsingum hæstv. viðskmrh. - og það hefur raunar komið fram annars staðar - mun bundna spariféð, sem dregið hefur verið úr umferð inn í Seðlabankann, að því er stjórnin segir til þess að stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum, nema 741 millj. kr. En mér telst svo til, og það verður þá leiðrétt, ef þar er einhver misskilningur á ferðinni, að ef þetta frv. hefði verið framkvæmt nú undanfarið og dregið inn í Seðlabankann út þessum stofnunum eins og frv. gerir ráð fyrir að megi gera mest, þá hefðu þessar innistæður getað verið komnar upp í 1329 millj. Mér reiknast svo til, að 25% af sparisjóðsreikningunum og innlánsreikningunum í bönkunum nemi 1329 millj., og er það fyllilega 80% meiri binding en sú, sem farmkvæmd hefur verið undanfarið, og hefur þó flestum þótt nóg um. Nú er það látið í veðri vaka í þessu sambandi að auka eigi inndráttinn á sparifénu til að auka endurkaup á afurðavíxlum, og það sé ekki hægt að auka slík endurkaup nema með því að draga sparifé á móti inn í Seðlabankann. En ég álít, að þetta muni í reyndinni alls ekki verða framkvæmdin, þetta verði ekki gert nema að litlu leyti, heldur sé hér hreinlega á ferðinni frv. til að tryggja frekari raunverulegan samdrátt og það fé, sem dregið verður inn, verði ekki lánað út, nema þá að einhverju takmörkuðu leyti. En ef hæstv. viðskmrh. telur ósanngjarnt að álykta slíkt, og ef það er með öllu ástæðulaust, vil ég, að hann lýsi yfir því skýrt og skorinort við umr., að allt það fé, sem dregið verður inn frá gildistöku þessara laga í Seðlabankanum og bundið þar, verði lánað aftur út til atvinnuveganna í afurðalánum. Eða a.m.k. skora ég á hann að lýsa yfir því til að fyrirbyggja allar getsakir, að það fjármagn, sem dregið verður til viðbótar inn í Seðlabankann, frá því að þetta frv. öðlast gildi, verði lánað atvinnuvegunum í auknum afurðalánum, þau verði hækkuð, afurðalánin, sem því svarar, frá því, sem þau eru nú. Ef hæstv. ráðh. lýsir þessu skýrt og skorinort yfir eða setur ákvæði um þetta inn í frv., þá má segja, að með þessu frv. sé ekki aukinn lánasamdrátturinn frá því, sem hann hefur verið. En ef hæstv. ráðh. lýsir ekki yfir þessu og í frv. verða engin ákvæði, sem tryggi það, að þetta verði lánað út atvinnuvegunum, þá er ekki hægt að álykta annað - enda ber allur málatilbúnaðurinn það með sér - en hér sé verið að stíga risaskref í þá átt að auka lánasamdráttinn frá því, sem hann hefur verið. Mér þykir ástæða til að ætlast til þess, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir því, hvernig hún ætlar að nota þetta frv., ef það verður að lögum, því að raunverulega er það hún, sem stjórnar Seðlabankanum algerlega. Seðlabankinn er í framkvæmdinni ekkert annað en skrifstofa í stjórnarráðinu, og ég er í sjálfu sér ekkert að finna að því, því að stjórnin verður að mínu viti að hafa talsvert mikið vald á Seðlabankanum. En þess vegna tala ég hér ekki um stjórn Seðlabankans í þessu sambandi - það tekur því alls ekki - eða fyrirætlanir hennar. Ég býst ekki við, að það skipti miklu máli í þessu sambandi, hvað bankastjórar hans segja, nema að því leyti sem þeir eru ráðunautar ríkisstj. Ég tala því hér um ríkisstj., og ég geri ráð fyrir því, að ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir því, hvernig hún ætlar að framkvæma þessi lög. Og því spyr ég hæstv. viðskmrh. og bið hann að leysa úr því, vegna þess að það er ákaflega þýðingarmikið í sambandi við þetta mál allt saman: Hvað ætlar ríkisstj. að auka mikið lánin út á sjávarafurðir úr Seðlabankanum, ef þetta frv, verður að lögum? Það er núna lánað úr Seðlabankanum eða endurkeyptir víxlar sem svara 55% út á sjávarafurðir, sumir segja nú raunar 53% út á sjávarafurðir, en ég spyr: Hvað er ætlunin að hækka þessa prósentu mikið, og hvað mundi það t.d. vera mikið fé, sem Seðlabankinn þyrfti til þess að hækka þessa prósentu upp í skulum við segja 70% eða 80%? En aðalatriðið er: Hvað ætlar ríkisstj. að hækka endurkaupaprósentuna? Hvað ætlar hún að auka endurkaupin á afurðavíxlunum út á sjávarafurðirnar? Ég ætlast til þess, að ríkisstj. hafi alveg gert sér grein fyrir þessu, og það er mjög þýðingarmikið atriði í sambandi við sjávarútveginn og fyrir marga, að hve miklu leyti hægt er að treysta því, að hér sé dregið inn fé til að lána það út aftur atvinnuvegunum eða að hve miklu leyti hér á að auka sjálfa sparifjárfrystinguna eða raunverulegan samdrátt í lánakerfinu. Og ég spyr hæstv. ráðh.: Hvað ætlar ríkisstj. að auka mikið lán út á landbúnaðarafurðir? Þessi lán eru núna 53% út á birgðir, - það er nú stundum talað um 55%, en þau eru ekki nema 53%. Hvað ætlar hæstv, ríkisstj. að auka mikið lán úr Seðlabankanum út á landbúnaðarafurðir, ef hún fær þetta frv. samþykkt um að draga enn meira inn í Seðlabankann? Þessari spurningu er líka ákaflega nauðsynlegt að fá svarað. Það er nauðsynlegt fyrir þingheim og alla að fá þessari spurningu svarað, og þá einnig, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að auka þau lán, sem eru lánuð fyrir fram út á landbúnaðarafurðirnar, því að nokkuð af lánum hefur verið lánað á afurðavíxlum fyrir fram út á landbúnaðarafurðirnar, en þau lán hafa verið í vaxandi mæli skorin við nögl. Þau hafa raunverulega verið skorin niður, því að þau hafa verið látin standa í krónutölu, fyrirframlánin, og eru látin standa enn þrátt fyrir miklar verðhækkanir, þannig að rekstrarvörukaupalánin út á landbúnaðarafurðirnar, sem hafa verið lánuð frá því í marz og þangað til í okt., hafa verið skorin stórkostlega niður undanfarið. Þetta munar mjög stórum fjárhæðum fyrir landbúnaðinn, og það er komið þannig núna, að það er mjög erfitt undir þessum lánaniðurskurði að rísa og mjög vandséð, hvernig landbúnaðurinn muni geta staðið undir kaupum á rekstrarvörum á næsta vori, ef þessi lán verða ekki aukin stórlega frá því, sem nú er, a.m.k. í það horf, sem þau voru fyrir „viðreisn“, og þó meira verða menn að búast við, miðað við þær yfirlýsingar, sem þessu frv. fylgja um, að það sé flutt til að auka raunverulega afurðalánin úr Seðlabankanum. Ég vænti ekki, að það séu í þessu þeir hrekkir af hendi hæstv. ríkisstj., að þegar hún talar um að auka lánin, þá eigi hún bara við þá aukningu, sem leiðir af sjálfu sér af aukinni framleiðslu með sömu lánaprósentu og áður. Það væru hrekkir að nota slíkt orðalag, og ég ætla hæstv. ríkisstj. það ekki, og því ætla ég, að hún hljóti að hafa gert ráð fyrir einhverri aukningu á afurðalánunum í sambandi við þetta mál, bæði til landbúnaðar og sjávarútvegs, og þá er það mjög þýðingarmikið fyrir hv. þingheim og alla, sem þessi mál snerta, og það eru mjög margir, að fá að heyra frá hæstv. ráðh., hversu mikið á að auka þessi lán. Þá væri einnig fróðlegt að fá að vita, hverjar eru fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. varðandi lán til iðnaðarins í þessu sambandi. Það er dálítið vikið að þeim fyrirætlunum í frv., en ekki gerð nánari grein fyrir þeim. En ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hafi gert um það einhverja áætlun, að hve miklu leyti hún vill, að Seðlabankinn endurkaupi vöruvíxla af iðnaðinum eða láni iðnaðinum raunveruleg rekstrarlán. Ef hæstv. ráðh. vildi gefa þessar upplýsingar, mundi fást miklu skýrari mynd af málinu en áður, og þá mundi koma í ljós, að hve miklu leyti hér er stefnt að miklum lánasamdrætti raunverulega eða að hve miklu leyti stefnt er að því að ná í sparifé til þess að auka raunverulega lánin út á afurðir landsmanna. En ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, því miður, af því, sem hefur komið fram hjá hæstv. ráðh. og svo hæstv. ríkisstj., að ástæðan til þess, að nú er farið að tala um, að bundna féð eigi að standa á móti afurðavíxlum, er að verulegu leyti tilraun til þess að gera sjálfa frystinguna og lánasamdráttinn eitthvað vinsælli en áður var, og þess vegna er ég ekki í neinum vafa um, að það er raunverulega stefnt að því með þessu frv. að fá aðstöðu til þess að auka lánasamdráttinn í heild, þótt um annað sé talað jafnframt. Nú kemur spurningin, hvort hægt er að leysa þessi mál, nauðsyn atvinnuveganna fyrir meiri afurðalán, meiri rekstrarlán, á einhvern annan hátt en með því að draga enn meira af sparifé landsmanna inn í Seðlabankann. Um þetta er ágreiningur, því að hæstv. ráðh. segir, að það sé alls ekki hægt, og manni skilst, að frá hans sjónarmiði séu öll víxlendurkaup, endurkaup á afurðavíxlum í Seðlabankanum, gersamlega óheilbrigð og megi í raun og veru alls ekki eiga sér stað, nema á móti standi beinhörð innstæða frá viðskiptabankanum og sparisjóðunum og innlánsdeildum kaupfélaganna, sem sagt beinhörð innstæða á sparifé landsmanna. Hún verði að standa á móti. Öll önnur afurðaendurkaup séu með öllu óeðlileg og setji efnahagskerfið úr skorðum, og á því sé þessi nýja stefna byggð. Þetta er gersamlega ný kenning og nýr þáttur í þessari nýju stefnu, sem núv. ríkisstj. hefur tekið upp. En þá kemur spurningin: Geta aðrir bent á aðra leið en þá að draga inn sparifé til að auka afurðavíxlendurkaupin? Til þess að átta sig á svari við þessari spurningu er alveg lífsnauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig þessum málum var háttað, áður en sú stefna var tekin upp, sem nú er fylgt í þessum málum, hvernig hún var, og bera hana síðan saman við þá stefnu, sem nú hefur verið fylgt um skeið, og svo ástandið, eins og það var og eins og það er, reyna með þessu að átta sig á því, hvernig þetta hefur þróazt og hvort þessi nýja kenning er rétt, að það eigi ekki að koma til mála, sé ekkert vit í því, að Seðlabankinn endurkaupi afurðavíxla, nema á móti standi beinharðir spariskildingar almennings í landinu. Í þessu sambandi er fyrst að rifja upp, að áður en lánasamdráttarpólitíkin var tekin upp, var sá háttur á hafður, að Seðlabankinn endurkeypti afurðavíxla út á sjávarafurðir sem svaraði til 67% af verði þeirra, og þetta hefur verið skorið niður í 55% og það er raunverulega hreinn lánasamdráttur í bankakerfinu, landbúnaðinum var lánað sem svaraði 67%, og það hefur verið skorið niður í 55 eða öllu heldur 53% af skilaverðinu og þ6 í raun og veru mun meira, vegna þess að grundvelli fyrir fyrirframlánunum hefur verið breytt stórlega þar til viðbótar. Þar hefur því líka átt sér stað raunverulegur niðurskurður á lánveitingum í bankakerfinu. Þarna hefur því átt sér stað lánasamdráttur sem þessu svarar: Á sama tíma sem endurkaupunum hjá Seðlabankanum var hagað á þessa lund, þ.e.a.s. miðað við 67%, var ekkert af sparifénu dregið inn í Seðlabankann, heldur yfirleitt höfð sú stefna, að bankarnir lánuðu spariféð út, það var haft í umferð í landinu jafnhliða þessu fjármagni, sem út úr Seðlabankanum kom út á afurðirnar. Þetta var sú stefna, sem hér var fylgt mjög lengi og allir töldu í raun og veru sjálfsagða. Ég átti lengi við þessi mál, og þá heyrði maður aldrei annað, m.a. frá hagfræðingum, en að þetta væri talið eðlilegt og af þessu gæti ekkert tjón stafað fyrir neinn, þetta væri eðlilegt fyrir fjármagnsfátæka þjóð, það yrði að reyna að koma veltu á hlutina með því að haga þessu svona. Sem sagt, spariféð var yfirleitt lánað út og endurkaupunum hagað á þessa lund. En svo þegar núv. stjórn tekur við og fær sumpart nýja ráðunauta í þessum málum, þá er sagt, að þetta sé undirrót hinnar ferlegustu verðbólgu í landinu og dýrtíðarþróunar og til þess að fá jafnvægi í þjóðarbúskapinn og stuðla að stöðugu verðlagi og jafnvægi í efnahagsmálum verði að breyta þessu og draga stórkostlega inn þessi óheilbrigðu lán. Það verði að færa endurkaupin úr 67% niður í 55%, bæði fyrir sjávarútveg og landbúnað, og þó enn meira í landbúnaðinum. Einnig verði að binda verulegan hluta af sparifénu þar til viðbótar inni í Seðlabankanum til að halda fénu úr umferð, því að yfirleitt hefur verið stefnt að því að halda því fé úr umferð, sem dregið hefur verið inn í Seðlabankann, raunverulega að öllu leyti, eins og staðfest var, að því er ég bezt man, í ræðu hæstv. viðskmrh. Þetta allt samanlagt átti sem sagt að vera allra meina bót. Þetta væri einn aðalþátturinn í stjórnarstefnunni nýju og ætti að tryggja jafnvægi í efnahagsmálunum, stöðuga verðlagsþróun, draga úr verðbólgunni. En nú skulum við athuga útkomuna. Hér er ekki um neitt smámál að ræða. Hér er um það að ræða, hvað óhætt er að sigla djarft í þessum efnum varðandi rekstrarlán t.d., fyrirgreiðslu fyrir almenning í lánum og rekstrarlán fyrir atvinnuvegina. Og hvernig hefur svo þróunin orðið? Ég hef ekki aðstöðu til þess að gefa um það tæmandi yfirlit, en ég ætla aðeins að drepa hér á nokkra þætti sem sýna það. Samkv. þessu hefði vitaskuld átt að verða miklu minni dýrtíðarþróun á síðara tímabilinu, eftir að þessi nýja lánamálastefna var tekin upp, því að þetta var á menn lagt, að því er mönnum hefur skilizt, til að koma á jafnvægi í efnahagsmálum. Það hefði því átt að vera ólíkt betur ástatt að því leyti en á fyrra tímabilinu, þegar ógætilega var farið í lánamálunum, eins og hæstv. viðskmrh. lagði talsvert mikla áherzlu á. en ég bendi á dýrtíðarþróunina. á árunum 1954–1959, en á þeim árum taldi hæstv. viðskmrh. sérstaklega ógætilega farið í lánamálum yfirleitt, og þá var verið að byggja upp útlánakerfið á landbúnaðarvörur og auka nokkuð afurðalánin, - það er alveg rétt hjá honum, - sem sagt hann taldi alveg sérstaklega skaðlega og ógætilega að farið á þessum árum. Dýrtíðarvísitalan hækkaði á þessu tímabili úr 158 stigum í 121 stig, eða um 54 stig. Þetta var náttúrulega talsverð dýrtíðaraukning. Ég vil ekki segja að víslitalan gefi alveg nákvæma mynd af dýrtíðarþróuninni, en hún er þó það skásta, sem við höfum til að gefa hugmynd um dýrtíðarþróunina, og vænti ég að það sé ekki ágreiningur um það, þótt margt ljótt megi um hana segja. Þá mundi þetta ef það bæri gert til að gera myndina skýrari að taka meðaltal, vera hækkun upp á 6.8% að meðaltali á ári á þessu tímabili eftir þessum mælikvarða, eða samtals 34% hækkun á vísitölunni á þessum 5 árum, þegar svona djarflega var siglt í lánamálum að dómi hæstv. viðskmrh. En ef við svo tökum aftur síðara tímabilið, eftir að farið er að nota lánsfjársamdráttinn, afurðalánin stórskorin niður til framleiðslunnar og verulegur hluti af sparifjáraukningunni lokaður inni og ekki leyft að koma í umferð, þá verður myndin þannig, eftir því sem ég bezt fæ séð. - og þetta verður þá leiðrétt, ef mér skeikar, en það held ég geti alls ekki verið, því að ég hef tekið hér inn opinberar tölur, - þá er þróunin þessi: Frá því í jan. 1960, að sett er talan 100, þangað til í okt. í haust hækkar vísitalan um 44 stig, sem mun jafngilda 86 stigum eftir gamla mælikvarðanum. Það skilst mér vera 44 stiga hækkun eða 88 eftir gamla laginu, á tæplega 4 árum eða 44% hækkun á framfærsluvísitölunni á þessum tæplega 4 árum. En ef maður til þess að glöggva sig skiptir enn í meðaltal. Þá er þetta um 11% dýrtíðaraukning að meðaltali á ári, en á fyrra tímabilinu var dýrtíðaraukningin um 6.8% að meðaltali á ári. M.ö.o.: að verðbólguþróun, ef við eigum að kalla þetta það, eða dýrtíðarþróunin eða dýrtíðarvöxturinn er stórlega miklu meiri en áður á þessu síðara tímabili, eftir að tekin er upp þessi nýja stefna í lánamálum, em átti að vera öruggt lyf til að draga stórlega úr dýrtíðarþróuninni og skapa jafnvægi í efnahagsmálum. Og skapa jafnbægi í efnahagsmálunum. Og það var einmitt sagt, að menn yrður að leggja þetta á sig eða taka á sig þessar búsifjar, sem af því stöfuðu, að rekstrarlán yrður dregin sama og dregin saman lánastarfsemi bankanna, til að fá í staðinn stöðugra verðlag og meira jafnbægi í þjóðarbúskapinn. En þannig hefur þetta farið. Þetta er öruggur mælikvarði á, að þessi samdráttur í lánakerfinu, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, hefur alls ekki verkað á þann hátt sem gert var ráð fyrir í upphafi. Ég gat um áðan, hvaða stefna í lánamálum hefði verið höfð áður, og ég vil segja sem mína skoðun, að hægt sé að auka endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum upp í það, sem áður var, og gera iðnaðinum úrlausn, og það sé því fremur hægt að gera það núna sem Seðlabankinn hefur dregið inn svo mikið sparifé sem hér hefur verið upplýst, því að hann hefur dregið inn nú þegar af sparifénu um 741 millj. Bankinn stendur því mun betur að vígi nú en áður, vegna þess að þetta sparifé hefur verið dregið inn í hann. Ég mundi ekki telja það á nokkurn hátt óheilbrigt að taka upp þessa stefnu á ný í lánamálunum og hjálpa þannig til að leysa að nokkru leyti þann stórkostlega vanda, sem atvinnuvegirnir eru nú í vegna skorts á ódýru rekstrarfé, jafnhliða því sem sjálfsagt væri að lækka vextina á þessum lánum, ein og ég hef margoft áður bent á. Að mínu viti nær það þess vegna engri átt að fara að draga nú enn meira af sparifé landsmanna inn í Seðlabankann undir því yfirskini, að það þurfi að gera það til að auka afurðalánin. Það er engin nauðsyn á að gera það til þess. Það er hægt að auka afurðalánin. Það er engin nauðsyn á að gera það til þess. Það er hægt að auka afurðalán upp í það, sem þau voru, án þess að gera nokkrara slíkar ráðstafanir. Það er ekki hægt að slíta einstök atriði í þessum málum svona út úr samhengi, ein sog mögum hættir til að gera, og segja , að lánasamdráttur sé einhlítt úrræði til að bæta úr jafnvægisskorti í efnahagsmálunum. Ef menn bíta sig í þess háttar án þess að líta á samhengið, þá fer illa, og það mun vafalaust fara áfram á þessari braut og herða enn lánasamdráttinn. Mun ég sýna fram á það síðar í þessari ræðu, hvað ég held, að af því muni leiða. 



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5, þm. Norðurl. v. að flytja frv. til l. um breyt. á búfjárræktarlögunum, en þau eru l. nr. 54 frá 1957, en frv. er að finna á þskj. 104. Þær breytingar, sem hér er um að ræða við þann kafla búfjárræktarlaganna, sem fjallar um hrossaræktina, eru ekki stórvægilegar. En það er álit okkar flm., að gera þurfi víðtækar breytingar á búfjárræktarlögum í heild, en okkur er kunnugt um það, að einmitt nú þessa dagana fer fram endurskoðun l. að tilhlutan Búnaðarfélags Íslands, og það er engan veginn ætlan okkar með flutningi þessa frv. að taka fram fyrir hendur þeirra manna eða þeirrar nefndar, sem þetta starf er að vinna fyrir Búnaðarfélagið og er í samræmi við ályktun, sem gerð var á síðasta búnaðarþingi. En telja má nokkurn veginn víst, að. búfjárræktarlög, sem nú eru í endurskoðun og eiga eftir að leggjast fyrir búnaðarþing, verði ekki afgreidd á Alþingi því, sem nú situr. Til þess vinnst tæplega tími, því að væntanlega verða störf Alþingis komin langt áleiðis, begar búnaðarþing hefur fjallað um þetta mál. En ástæðan til þess, að við flm. höfum áhuga á því, að þær breytingar, sem við leggjum til að gerðar verði á búfjárræktarlögunum, nái fram að ganga á þessu þingi, er einfaldlega sú, að við viljum reyna að koma í veg fyrir, að endurtaki sig leiðindi og jafnvel málaferli, sem orðið hafa í okkar kjördæmi vegna framkvæmda á þeim kafla búfjárræktarlaganna og þó alveg sérstaklega vegna framkvæmda á 36. gr. l., þeim kafla, sem við leggjum til að breyting verði gerð á. Ég ætla ekki hér að fara að rekja það, sem í blöðum hefur verið nefnt stóðhestastríð Skagfirðinga og Húnvetninga. En ég hygg, að undirrót þess stríðs sé sú, að menn hafa annars vegar ekki gætt þess nógu vel að halda ákvæði l., og hins vegar það, að sá skilningur hefur verið lagður í ákvæði 36. gr., að það væri hverjum framtakssömum manni heimilt að taka sig upp og gera sér ferð inn í heimalönd jarða og í afrétti og handsama stóðhesta, sem þar kunna að ganga lausir ólöglega, og síðan flytja þá til hreppstjóra, jafnvel utan þess lögsagnarumdæmis, þar sem hestarnir hafa fundizt. Ég efast nú alveg stórlega um, að það hafi verið tilgangur löggjafans að veita mönnum svo mikið frjálsræði í þessum efnum. En hvað sem um það er, hafa ákvæði l. verið skilin á þessa lund og sá skilningur l. hefur verið staðfestur með dómi. En það er ljóst, að ef hver sem er getur tekið sér þessi löggæzlustörf á hendur, veldur það sífelldum árekstrum og leiðindum Því. er það, að við leggjum til, að umráðamönnum jarða, þ.e. ábúendum og hreppsnefndum eða fjallskilastjórum, þegar um afrétt er að ræða, verði gert að sjá um handsömun stóðhesta, sem í óleyfi ganga, og flytja þá til þess hreppstjóra, sem næstur er í því lögsagnarumdæmi, þar sem hesturinn finnst. Að sjálfsögðu geta svo allir sem vilja kært lausagöngu stóðhesta, ef þeir víta um hana eða hafa grun um, að hestar gangi lausir. Þær breytingar, sem felast svo í 2. gr. frv., eru nær eingöngu til samræmís við ákvæði l. gr. Svo er t.d. um það ákvæði, að andvirði seldra stóðhesta, sem eigendur eiga ekki rétt á að fá, skuli renna í fjallskilasjóð í stað sjóðs búnaðarfélags, eins og nú er gert ráð fyrir í l., því að eftir að fjallskilastjórum eða stjórnum hefur verið gert að annast handsömun stóðhestanna, má líta á þetta sem fjallskilamál. Svo leggjum við að lokum til, að rýmkuð verði nokkuð heimildarákvæði búfjárræktarlaganna um lausagöngur stóðhesta. Samkv. 39. gr. l. er Búnaðarfélagi Íslands heimilt að veita hreppsfélögum, einu eða fleiri, undanþágu frá ákvæðum um einangrun stóðhesta, ef það telur, að beitilönd þau, sem um er að ræða, séu svo einangruð, að öruggt megi teljast. í frv, er lagt til, að í þeim héruðum, þar sem um verulegan hrossabúskap er að ræða, geti sýslunefndir veitt þessar undanþágur og nokkru rýmri en búfjárræktarlögin gera ráð fyrir, en þó því aðeins að sjálfsögðu, að fullnægt hafi verið þeim skilyrðum, sem nefnd eru í frv., svo sem að meiri hl. bænda á viðkomandi svæðum hafi óskað eftir þessum undanþágum og ekki verði notaðir aðrir hestar en þeir, sem hafa verið merktir af hrossaræktarráðunaut eða viðurkenndir sem kynbótahestar. Eins og ég sagði í upphafi, er hér ekki um neinar stórvægilegar breytingar að ræða á búfjárræktarlögunum. Ég sé því enga ástæðu til þess að vera að fjölyrða um þetta mál frekar, en óska eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. og hv. 5. landsk. þm. að flytja hér frv. á þskj. 78. Samkv. þessu frv. er hæstv. ríkisstj. heimilað að láta byggja á árinu 1964 500 íbúðir til þess að láta leigja út og byggja þær í hinum ýmsu kaupstöðum og kauptúnum þessa lands eftir því, hvað bæjarstjórnir og húsnæðismálastjórn telja mesta þörf þar á. Það er svo komið hjá okkur nú, að það er orðinn verulegur skortur á íbúðum í allmörgum kaupstöðum landsins og ekki hvað sízt í Reykjavík. Þetta er ekki vegna þess, að Íslendingar vinni ekki mikið við það að reyna að koma upp nýjum íbúðum. Sannleikurinn er, að fólk vinnur baki brotnu að því að reyna að eignast þak yfir höfuðið. Þorri ungra hjóna að heita má vinnur nú bæði utan heimilis til þess að reyna að koma sér upp íbúð og vinnutíminn og erfiðleikarnir við að framkvæma þetta eru orðnir alveg gífurlegir. Aðstoð hins opinbera er líka orðin ákaflega ófullnægjandi í þessu efni. Það má heita t.d. , að þau lán, sem húsnæðismálastjórnin lætur, geri ekki meir en nægja fyrir þeirri hækkun, sem orðið hefur á þessum síðustu árum. Það er þess vegna ljóst, að þrátt fyrir alla þessa miklu vinnu, sem þeir menn leggja á sig, sem eru að reyna að koma sér upp íbúðum, þá er skorturinn tilfinnanlegur. Það sést bezt, ef við athugum, hve mikið hefur verið byggt af íbúðum. Ég tek sérstaklega dæmi hér af Reykjavík, af því að það liggur bezt fyrir í hagskýrslunum, hvernig það er þar, viðvíkjandi þeim bæ einum. Þar er ástandið þannig, að fyrir 17 árum álitu þeir menn, sem voru settir til þess af bæjarstjórn Reykjavíkur að rannsaka, hve mikið þyrfti að byggja, þar komust þeir að þeirri niðurstöðu, að hér í Reykjavík þyrfti að byggja 600 íbúðir á ári. Það var árið 1945 eða 1946, sem sú rannsóknarnefnd bæjarstjórnar Reykjavíkur komst að þeirri niðurstöðu. 600 íbúðir þurfti að byggja á ári í Reykjavík til þess að byggja yfir þá, sem væru í heilsuspillandi híbýlum, þá, sem mynduðu ný heimili, og í staðinn fyrir þau hús, sem gengju úr sér. Það var tekið allmyndarlega á á þeim árum, þá í stríðslokin hér. Enda var þá líka mjög róttæk löggjöf um húsnæðismálin og mikil aðstoð veitt, ekki sízt til þess að bæta úr hvað heilsuspillandi íbúðir snerti. Þó var aðeins eitt árið þá farið fram úr þessu. Það var árið 1946. Þá voru byggðar hér í Reykjavík 634 íbúðir. Ég skal til samanburðar minna á, að á árunum fyrir stríð var þetta yfirleitt niður í milli 200 og 300 íbúðir. Síðan, eftir 1947, fór hraðminnkandi, hvað byggt var af íbúðum. Hér í Reykjavík var það t.d. 1947 468, 1948 var það 491, 1949 566, 1950 410, og þá stórversnaði, þá tók við ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl., helmingaskiptastjórnin svokallaða, og innleiddi þau lög í fyrsta skipti á Íslandi, að það væri bannað að byggja íbúðir nema með sérstöku leyfi sérstakrar nefndar hér í Reykjavík, enda hrundi þá niður íbúðabyggingatalan. Þá fór það í Reykjavík niður í 282 íbúðir, sem byggt var á því herrans ári 1951 og niður í 161 íbúð það, sem byggt var úti á landi. Það hefur aldrei verið verri aðbúnaðurinn að mönnum til þess að geta komið þaki yfir höfuðið heldur en á þessu ári, 1951, og skorti þó ekki vinnuafl þá, því að þá var atvinnuleysi um land allt og í Reykjavík líka. Það var mikil barátta til þess að reyna að knýja fram frelsi í þeim efnum, að menn fengju að byggja, og hún bar nokkurn árangur, byggingar fóru smávaxandi. 1955 var það komið upp í 564 íbúðir hér í Reykjavík. Það er álit þeirra, sem rannsakað hafa þessi mál, m.a. hér í Reykjavík, að það þyrfti að byggja um 700 íbúðir á ári, frá 1955. Og það var svo, að 1956 voru byggðar 705 íbúðir og 1957 935 íbúðir hér í Reykjavík. Það var á tímum vinstri stjórnarinnar, og það er hæsta talan, sem við höfum komizt upp í. Síðan fór það minnkandi. 1958 voru byggðar 865 íbúðir, 1959 740, 1960 642 og 1961 541. Það fór versnandi með viðreisninni. Ofur lítið skánaði það 1962, þá voru 598 íbúðir, sem voru byggðar á því herrans ári 1962 hér í Reykjavík. Og þegar menn nú bera þetta saman, sjá menn, hvernig stendur á því, að svona er komið. Það þurfti raunverulega að byggja 700 íbúðir á þessum seinasta áratug að meðaltali á ári hér í Reykjavík. Það eru aðeins tvö ár, sem það hefur verið gert eða komizt í að vera hærra. 1961 er ekki byggt meira en 1945, 16 árum áður. M.ö.o.: það hefur verið byggt alveg ófullnægjandi af íbúðum. Nú skal ég að vísu geta þess um leið, að að herbergjafjölda er það mikið, sem hefur verið byggt, og að fermetrafjölda er það líka mikið, sem hefur verið byggt. En það hefur, eins og með svo margt í okkar þjóðfélagi, verið farið of óhóflega að í hlutunum. Við höfum ekki kunnað fótum okkar forráð, Íslendingar, og m.a. hefðu þurft að vera þarna miklu meiri afskipti þess opinbera, ekki aðeins til þess að styðja þá, sem væru að byggja, heldur líka til þess að ráða nokkru um, hvernig byggt væri. Það er vitanlegt, að það hefur verið byggt hlutfallslega allt of mikið af 4, 5, 6 herbergja íbúðum og jafnvel þaðan af stærri, en allt of lítið af 2-3 herbergja íbúðum. Því er það svo, að nú er mikill skortur eigin íbúða hjá fólki, og þó hafa eigin íbúðir aukizt tiltölulega mjög mikið. Það má heita, að þar hafi orðið alger bylting frá því, sem var fyrir stríð. Þá voru leiguíbúðirnar, t.d. hér í Reykjavík, í miklum meiri hl. Núna er það krafa, t.d. ánægjuleg krafa, sem sérstaklega unga fólkið gerir, að það skuli eiga sína eigin íbúð. En það eru bara ekki allir, sem hafa tök á því, sérstaklega ekki með þeim kjörum, sem nú eru veitt. Þess vegna er það svo, að samhliða því sem um byggingarnar og sérstaklega byggingar eigin íbúða hefur farið svo sem ég hef skýrt frá, hefur skorturinn á leiguíbúðum orðið alveg tilfinnanlegur. Sannleikurinn er, að skorturinn á leiguíbúðum er orðinn alveg óþolandi, þó sérstaklega hér í Reykjavík. Ég vil taka það fram, að hvað snertir landsbyggðina að öðru leyti, þá háttar þarna nokkuð öðruvísi. Það er í þeim efnum eins og svo mörgum öðrum, að þetta er eins og tvö þjóðfélög, þ.e. Reykjavík og nágrenni hennar annars vegar og landið að öðru leyti hins vegar. Hér búum við raunverulega í ekta kapitalistísku þjóðfélagi með öllu þess braski, hér í Reykjavík og nágrenninu. Úti á landi er svo að segja, ef ég mætti kalla það svo, það er eins konar sjálfsbjargarþjóðfélag. Það er þjóðfélag, þar sem fólkið fyrst og fremst er að reyna að bjarga sér sjálft. Og til allrar hamingju er komið svo í mörgum af þeim smábæjum, sem voru ljótir kotbæir, þegar ég var ungur, þar er nú komið svo, að þar eru orðnar mjög myndarlegar eigin íbúðir í steinhúsum, sem menn eiga. Mér dettur í hug t.d. hvernig staður eins og Blönduós hefur alveg umhverfzt til hins betra í þessum efnum. Og yfirleitt er það svo úti á landi, að víðast hvar hefur fólk þar af miklum dugnaði byggt sér sjálft þannig, að leiguíbúðir eru yfirleitt undantekningar. Hér aftur á móti í þessari stórborg, sem Reykjavík er að verða, er skorturinn á leiguíbúðum nú orðinn alvarlegt þjóðfélagsvandamál, sem verður að ráða fram úr eins og hverju öðru þjóðfélagsvandamáll. Hér er það svo, að fjöldi fólks hefur alls ekki efni á því, enda aðstaðan öðruvísi til þess að byggja að öllu leyti og fátækt það mikil hjá mörgum og aðrar aðstæður, að það getur yfirleitt ekki hugsað til þess að eignast íbúðir. Gamalt fólk er hér tiltölulega fleira en víða annars staðar á landinu, og það fólk þarf oft og tíðum alveg sérstaklega á því að halda að geta fengið leigt. Það er að öllu leyti ópraktískt af því að ætla að fara á gamals aldri að reyna að festa kaup á íbúð og eiga kannske ekki neina slíka að, sem gætu hjálpað því til þess. Ástandið er þess vegna orðið þannig, að það liggur bókstaflega við neyð og er raunverulega neyð á ferðum, bæði hér í Reykjavík og á nokkrum stöðum annars staðar, sem hraðvaxandi eru. Fólk fær bókstaflega ekki inni. Fyrir barnafólk er þetta alveg óþolandi aðstaða, eins og nú er. Fyrir barnafólk er það svo, að ef mörg börn eru í fjölskyldu, 3, 4 og þaðan af fleiri, vilja helzt engir leigja þeim, og þau hjón, sem reyna að koma sínum stóra barnahóp upp, eiga bókstaflega hvergi í neitt hús að venda nema þá til bæjarins, sem reynir einhvers staðar og einhvers staðar, eftir því sem hann getur, og það er oft mjög takmarkað, að hola þeim niður og þá venjulega engan veginn í æskilegum íbúð um. Barnafólk, sem fátækt er, á þess vegna við hreinustu neyð að búa í þessum efnum. Ungt fólk, sem ekki býr svo vel, að foreldrar þess geti kannske boðið því upp á að gefa því í brúðargjöf 4-5 herbergja íbúð með bílinn standandi fyrir utan, eins og vissulega er til hér í Reykjavík, ungt fólk, sem á ekki slíka að, á erfitt með að fá inni. Fjöldinn af ungu fólki, sem nú giftist, verður að vera hjá foreldrum sínu m og oft í mjög takmörkuðu húsnæði, og menn vita, hvað það er óheppilegt, og þó að þetta unga fólk sé ákaflega duglegt og vilji leggja í að reyna að byggja sér, þá vitum við, hvað það þýðir. Það þýðir 3-4, jafnvel upp í 5 ár, sem tekur að koma sér upp íbúðunum, og við vitum, hvernig það er hérna. Það er flutt inn í íbúðirnar löngu áður en þær eru tilbúnar. Það er flutt inn í háhýsin, sem teiknuð eru hér, og barnafjölskyldur búa jafnvel uppi á 10.-11. hæð og verða að ganga þar lyftulaust eitt og tvö ár, þannig að menn geta rétt ímyndað sér, hvers konar aðbúnaður það yfirleitt er í stórborg eins og Reykjavík er að verða að geta ekki, á meðan menn eru a.m.k. að reyna að koma sér upp íbúð, fengið þá leigt 1-2-3 ár í einhverjum sæmilegum húsakynnum. Fyrir gamalt fólk er þetta alveg tilfinnanlegt, eins og ég hef getið um. Það er þess vegna alveg óhjákvæmilegt, að þarna sé gripið í taumana og komið sé upp leiguíbúðum, bæði hér í Reykjavík og annars staðar. Það er þó nokkuð víða úti á landi, þar sem t.d. mikil útgerð er og að öðru leyti vaxandi bæir, þar hef ég það fyrir satt, að þessir bæir mundu vaxa mun hraðar, svo framarlega sem það væri til húsnæði, sem menn gætu flutt í þar, bæir eins og t.d. Húsavík og ýmsir fleiri. En fólkið þarf að koma að, og það getur ekki fengið neins staðar inni, og þess vegna flyzt það ekki í bæinn. Ef það væri til leiguhúsnæði hins vegar á þessum stöðum, mundi fólk koma strax, og þarna er vinnuaflsskortur allan tímann. Hér í Reykjavík hefur afleiðingin af þessum skorti ekki aðeins orðið sú, að fólk á bágt og býr við neyðarkjör í þessum efnum, heldur er það líka svo, eins og það vill verða í typískum, kapftalistískum þjóðfélögum, þar sem allt er metið til fjár, að svona neyðarástand leiðir af sér okur á húsnæði. Það er nú svo, af því að því miður afnám Alþingi húsaleigulögin á sínum tíma og hleypti af stað öllu því braski í gömlum íbúðum, sem átt hefur sér stað í Reykjavík síðan, sem hvergi hefur tíðkazt annars staðar á Norðurlöndum, að láta húsaleigu vera algerlega eftirlitslausa að heita má, því að þau fyrirmæli, sem til eru í lögum, eru að engu höfð nema af einstaka mönnum, sem eru svo framúrskarandi heiðarlegir, að þeir halda áfram þrátt fyrir allan gróðaþorstann og braskið í kringum þá að leigja enn þá út á verði, sem er kannske ekki nema helmingur eða minna af því, sem hægt er annars að fá fyrir íbúðina. Ég vil taka það fram, að slíkt fólk er til og til allrar hamingju þó nokkuð af því, en það eru þó náttúrlega því miður undantekningar í okkar brasksýrða bæ. Hér eru þess dæmi nú, að t.d. 2-3 herbergja íbúðir séu leigðar út fyrir 3, 4 upp í 5 þús. kr. á mánuði og jafnvel meira. Og þess eru dæmi, að þegar svona íbúðir eru til sölu, sem lítið er um nú, hafa slíkar íbúðir, sem vitanlega hefur ekki kostað meira að byggja heldur en 300 þús. kr. eða rúmlega það, selzt á allt upp í 475 þús. kr., þannig að það er um hreint okur að ræða, bæði í leigu og sölu á þess háttar íbúðum. Og eftirspurnin eftir slíkum íbúðum, þegar þær eru til leigu eða jafnvel sölu, er slík, að það eru hundruð, sem flykkjast strax að til þess að reyna að komast þar inn. Þegar svona neyðarástand er orðið, er það enginn annar aðili en ríkið, sem getur gripið þarna inn í. Bæirnir gera nokkuð af þessu, eins og vitanlegt er, líka í sambandi við útrýmingu heilsuspillandi híbýla. Reykjavíkurborg hefur líka gert nokkuð á þessu sviði, en samt algerlega ófullnægjandi, þannig að það er alveg greinilegt, að ríkisstj. verður sjálf að grípa þarna inn í. Hins vegar leggjum við flm. þessa frv. ekki til, að það sé gert með föstu skipulagi, heldum leggjum við eingöngu til, að það sé grípið inn í núna af hálfu ríkisins á þessu eða næsta ári með ákveðnar byggingar í Reykjavík og annars staðar, þannig að þetta sé markað eingöngu við þessar 500 íbúðir, sem við tölum um, og þær séu byggðar, síðan verði það að ráðast, hvort ríkið þurfi að grípa inn í svona aftur. Við ætlumst ekki til þess og leggjum það ekki til við hv. þd., að hún fari að ganga inn á að koma upp svo að segja sérstakri stofnun, sem þýðir það, að ríkið fari að taka að sér almennt að byggja leiguíbúðir, heldur aðeins til þess að bæta úr þessu vandræðaástandi, sem núna er. Við leggjum til í þessu frv., að þetta sé gert með nokkuð sérstökum hætti. í fyrsta lagi, að þetta sé byggt í allstórum stíl, íbúðirnar sjálfar séu miðaðar við það að vera yfirleitt 2-3 herbergja íbúðir. Það er gengið út frá, að þær séu hvað það snertir tvær tegundir, önnur 60-70 fermetra að stærð að innanmáli útveggja og hin 70-80, og það séu aðeins þessar tvær tegundir af íbúðum, sem byggðar séu, allar eins, eftir sömu teikningunni, þ.e.a.s. reynt náttúrlega að vanda sem allra mest til þeirrar teikningar, hafa hana að öllu leyti sem hagkvæmasta og bezta, en þær séu byggðar allar eins. Við vitum ósköp vel, hvernig það er í sambandi við allt, sem fólk er að byggja nú sjálft, þegar menn leggja í það, og það er ekki nema mannlegt og skiljanlegt, þá hugsar hver um sig: Ég er að byggja til frambúðar og ætla að eiga þetta alla mína ævi jafnvel, og þetta verður að vera það stórt, að ég geti líka búið hér, þegar börnin eru orðin mörg, - og svoleiðis nokkuð. Og menn leggja helzt í jafnvel 4-5 herbergja íbúðir undireins, í staðinn fyrir að meðan fjölskyldur eru litlar, er gott fyrir þær að vera í 2-3 herbergja íbúðum og leggja svo til heldur að geta flutt í aðrar stærri, þegar fjölskyldurnar eru orðnar stærri. Við vitum enn fremur, að þegar menn eru að byggja svona sjálfir, ráða sjálfir teikningunni, eru menn að gera ótal breytingar, þannig að þó að það sé byggt jafnvel í stórum blokkum, þá er kannske hver íbúðin með sínu laginu sem gerir það að verkum, að hver íbúð út af fyrir sig verður miklu, miklu dýrari en ella þyrfti að vera. Þar sem þetta er hugsað sem leiguíbúðir og ekki fyrir fram vitað neitt, hverjir eiga í þeim að búa, er þess vegna þarna tækifæri til þess frá upphafi að reyna að gera þessar íbúðir sem allra ódýrastar, en um leið góðar, þannig að teikna þær fyrir fram, og það séu bara tvær tegundir af þeim, og útbúa þær þannig að öllu leyti og byggja þær til fulls. Ég held, að það mætti gera mjög góðar íbúðir með þessu móti, með allri þeirri reynslu og þeirri þekkingu, sem menn eru búnir að fá með þeim ágætu arkitektum, sem við höfum, og með því að gefa þeim tækifæri til þess að spreyta sig á slíku, þá mætti þetta gerast mjög vel. Í öðru lagi leggjum við til, að þetta sé byggt allt í 3-4 hæða húsum. Það er vitanlegt, að reikningslega séð verða íbúðir í fjögurra hæða húsum ódýrustu íbúðirnar, sem hægt er að byggja, a.m.k. miðað við borg eins og Reykjavík, og þess vegna höfum við lagt til, að það sé miðað við það. Við vitum, að það eru tilhneigingar strax, ef menn eiga að ráða sér sjálfir, við erum allir það miklir sveitamenn, íslendingar, að helzt vildu menn byggja þannig, að menn sæju varla til nágrannans. Menn vilja fá að vera dálítið frjálsir með sig, hafa dálítið í kringum sig, og það hefur sett nokkuð sinn svip á byggingarnar víða hjá okkur. En þegar á að fara að leggja vatns- og skolpræsi og rafmagn og síma og allt annað, sem þarf að leggja, hitaveitu og annað slíkt, þá verður það náttúrlega ákaflega dýrt fyrir bæjarfélagið, þegar þannig er byggt. Við höfum þess vegna gengið út frá því, að þessar byggingar væru fyrst og fremst framkvæmdar þannig, að þeir bæir, sem þetta væri byggt í, létu til ráðstöfunar helzt alveg ákveðnar götur, þar sem þessi hús væru byggð alveg í röð, þannig að þarna væri allt saman til um leið, allar leiðslurnar og allt slíkt, sem gera þyrfti, þannig að það væri um leið með þessum byggingum hægt að gera tilraun um það, hve ódýrt er hægt að byggja góðar og praktískar íbúðir. Og til þess að tryggja þetta í framkvæmdinni leggjum við til að mæla svo fyrir, að þegar um Reykjavík er að ræða og boðið er út, skuli það vera minnst 100 íbúðir í einu, og þegar það séu aðrir bæir, sem þannig er um að ræða, skuli það vera minnst 24 íbúðir í einu, eða byggðar nokkuð stórar 2-3 blokkir. Ég held, að það væri þjóðfélagslega séð mjög merkilegt fyrir okkur og þarflegt, að við létum gera svona tilraun um byggingar, þannig að við virkilega sæjum, hvort við getum með því að skipuleggja þetta þannig fyrir fram byggt mun ódýrar en við gerum núna. Við vitum, að okkar þjóðfélag liður undir því, hve óskaplega dýrar yfirleitt byggingarnar eru hjá okkur. Þá leggjum við til, til þess að afla fjár til þessa, að ríkisstj. sé heimilað að taka lán allt að 200 millj. kr. vegna þessara byggingarframkvæmda. Við álitum, að það sé mjög handhægt að fá það lán, það væri hægt að fá það lán hér heima. Við vitum, að okkar bankar og ekki sízt Seðlabankinn, sem ríkisstj. hefur beztan aðgang að, er um þessar mundir ríkari en nokkru sinni fyrr, þannig að við stöndum nú í þeim kringumstæðum á Íslandi, að við höfum nóga peninga. Og það er ekki hægt að koma með neina þá afsökun, sem við stundum höfum heyrt, að okkur vantaði fé. Við liggjum með það. Við geymum það í handraðanum, eins og gert var í gamla daga og þótti þá nirfilsskapur stundum. Við höfum nóga peninga til þess að bæta úr þessari neyð, sem nú er á þessu sviði. Þess vegna leggjum við til eða skjótum við því inn í grg., að ef bankarnir skyldu vera eitthvað tregir um að veita lán til þessa, þá hafi ríkisstj. það í bakhendinni, og viljum votta henni um leið okkar stuðning við það, ef hún þyrfti á því að halda, að skylda bankana, ekki sízt Seðlabankann, til þess að lána í þessu efni. Ég veit, að það er ekki skemmtilegt að grípa til þess og kostar dálitla mótspyrnu, en það hefur verið gert áður hér á Alþingi, og Sjálfstfl. og Alþfl. hafa tekið þátt í að gera það áður hér á Alþingi, að skylda banka til slíks, þegar þurft hefur með til góðra fyrirtækja. Ég veit það, að þegar bankarnir hafa það í bakhendinni, að ríkisstj. getur beitt slíku, þá láta þeir ekki til þess koma, þá lána þeir og segjast gera það af fúsum vilja og gera það jafnvel af fúsum vilja, þegar búið er að tala vel við þá, þannig að ég efast ekki um, að það sé hægt að fá lán til þessa. En það þarf náttúrlega að tryggja um leið, að þessi lán séu veitt með hóflegum kjörum. Hér forðum, líka þegar Sjálfstfl. og Alþfl. voru með í ríkisstj., var bönkunum gert skylt að lána jafnvel gegn allt niður í 21/2% vöxtum. Það er nú búið að venja menn við svo háa vexti, að maður þorir varla að nefna það núna, þó að það væri það sjálfsagðasta, en með a.m.k. 4-5% er alveg óhætt að láta þá lána út og gera samning við þá um. Og ég man nú meira að segja eftir því, að hæstv. menntmrh. hefur knúið bankana, og það meira að segja án þess, held ég, að hóta þeim neinu illu, til þess að lána í vissa þarfa hluti með mjög lágum vöxtum. Með slíkum hóflegum vöxtum ætti, jafnvel þó að dýrt sé orðið að byggja, ef það er gert praktískt, að mega byggja svona íbúðir þannig, að með því að reikna sér 8%, eins og við leggjum þarna til að gert sé, það sé leigt út fyrir 8% af kostnaðarverði, og þegar vextirnir eru t.d. 5% eða þar í kring, er það vel hægt, þá ætti að vera hægt að láta íbúð, sem væri 2-3 herbergja af þessari stærð, sem við hér tölum um, fyrir 2000-2500 kr. á mánuði, og þó að það sé því miður há leiga og miklu hærri en það, sem gengið er út frá í núv. vísitölu, mundu menn þó vera fegnir því hér í Reykjavík að geta fengið inni í nýjum nýtízkuíbúðum fyrir 2000-2500 kr. á mánuði. Slík bygging íbúða mundi þess vegna bæta ákaflega mikið úr þeirri neyð, sem hér er, og sama er um að ræða úti á landi, þar sem ástandið er eitthvað svipað. Við leggjum enn fremur til, að einstökum sjóðum, - eigum við þar við ýmsa almenna sjóði, sem til eru í þjóðfélaginu, hvort heldur það væri atvinnuleysistryggingasjóður eða ýmsir sjóðir, góðgerðasjóðir og annað slíkt, - þeim væri gefinn kostur á að lána í svona. Það er vitanlegt, að þessir sjóðir hafa orðið ákaflega illa úti í okkar miklu verðbólguhríð á undanförnum áratugum. Einstaklingarnir hafa reynt að bjarga sér með því að setja sitt fé í íbúðarhús. Sjóðirnir hafa venjulega verið látnir liggja og þeirra fé orðið mjög lítils virði. Sjóðir og sjóðsstjórnir gætu samkv. 6. gr. samið við ríkisstj. um það að lána fé í þetta, og svo fremi sem þessir sjóðir, og margt af þessum sjóðum er þannig, að fé liggur í þeim árum og áratugum saman, svo framarlega sem þeir lána þetta fé til 10 ára, mættu þeir að þeim 10 árum liðnum láta selja þessar íbúðir og fá þá andvirði þeirra eða þess hluta, sem þeir hafa lagt þarna i. Það þýddi, að það yrði eins konar trygging fyrir þessa sjóði, eins konar, hvað eigum við að kalla það, gengis- eða verðfallstrygging fyrir þessa sjóði, þannig að þeir tryggðu sig á sama hátt og einstaklingarnir hafa tryggt sig nú með því að setja sitt fé í íbúðabyggingar. Og ég held, að þetta yrði vinsælt ákvæði. Nú vitum við það, að mjög mikið af því sparifé, sem nú liggur í bönkunum, eru svona sjóðir, þannig að það mundu áreiðanlega margir stjórnendur þeirra vilja nota það á þennan máta. Hins vegar, ef um sjóði er að ræða, sem vildu ekki alveg binda sig til svona langs tíma, en gætu kannske hugsað sér að hafa féð svona lengi, en vildu samt geta fengið það laust, þá gætu þeir samið við ríkið um, að ef þeir vildu fá það laust fyrir þennan tíma, þá fengju þeir það bara sem venjulegt fé, en ef það er búið að vera meira en 10 ár, þá njóta þeir þessara réttinda. Þetta yrði þannig raunverulega betra en jafnvel verðbréf og væri kannske að sumu leyti ekki ólíkt því, sem hæstv. ríkisstj. er að leggja til núna í sambandi víð Seðlabankann með verðbréfin þar. Ég veit að vísu ekkí, hvernig það muni vera hugsað enn þá, til hve langs tíma slík verðbréf eru, en gefið er, að eðlilegt væri og ég býst við vinsælt af þessum sjóðum að gefa þeim tækifæri á þennan máta. Þá gerum við í þessu frv. ráð fyrir því, að haft sé samstarf við bæjarstjórnirnar um þetta mál allt. Gagnvart hæstv. ríkisstj. leggjum við til, að henni sé heimilað að fela húsnæðismálastjórn framkvæmdir af sinni hálfu og samninga líka við bæjarstjórnir af sinni hálfu í þessum efnum, sem mundi að ýmsu leyti létta á henni, og húsnæðismálastjórn er hvort sem er þessum málun kunnugust og mundi vafalaust vera reiðubúin til þess að bæta því starfi á sig til þess að hjálpa til að leysa úr þeim vandkvæðum, sem hún bezt þekkir, hve mikil eru. Við viljum vonast til þess, flm., að hv. d. skilji og meti þá miklu nauðsyn, sem er á því að bæta úr í þessum efnum, og við sjáum ekki þrátt fyrir allt, sem nauðsynlegt er að gera á öðrum sviðum, allar þær till., sem bæði við og aðrir munum flytja til varanlegra úrlausna í þessum málum, þá sjáum við ekki annað en það sé alveg óhjákvæmilegt, að ríkisstj. grípi til þess að láta byggja a.m.k. 500 leiguíbúðir hér í Reykjavík og á þeim stöðum úti á landi, þar sem bæjarstjórnir kauptúnanna óska þess, til þess að bæta úr beinni neyð, beinu neyðarástandi, sem nú ríkir. Við viljum þess vegna vona, að þessi hv. d. taki þessu máli vel, og ég vil bera fram þá till., að þessu frv. sé vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Áður en þetta mál er tekið út af dagskrá og umr. lýkur, vil ég leyfa mér að segja fáein orð, enda þótt ég hafi kannske litlu við að bæta það, sem hv. 1. flm. þessa máls hefur sagt um það hér. En ég vil lýsa því yfir, að ég sakna þess nokkuð, að enginn hv. þm. úr stjórnarliðinu eða neinn ráðh. skuli taka til máls um þetta mikilvæga mál. Ég vil halda því fram, að hér sé um stórmál að ræða, mál, sem snertir mjög alvarlega alla ungu kynslóðina í landinu. Hér hefur verið lögð fram till., sem er tilraun til að finna nokkra bráðabirgðalausn á þeim húsnæðisvandræðum, sem nú eru ríkjandi og hafa sjaldan verið verri. Það hefði vissulega verið full þörf á því, að húsnæðismálin hefðu verið tekin á dagskrá almennt. Flokkarnir hefðu þá sagt sína skoðun á þeim málum, og komið fram með sínar till., og þá hefði fengizt fram, hvaða till. hæstv. ríkisstj. hefur fram að færa í þessu vandamáll. Það hefði komið fram, hvort nokkur úrræði eru til hjá hæstv. ríkisstj. og hvaða úrræði það eru. Ég sakna þess, að enginn frá hæstv. ríkisstj. skuli segja álit sitt á þessu máli, og maður freistast til að halda, að þögnin sé hálfgert samþykki við þeirri ásökun. að engin úrræði séu til staðar. Í öðrum löndum mundi vera litið svo á, að það væri mjög alvarlegt mál, þegar slíkt vandræðaástand væri í landinu og engin úrræði hjá þeim mönnum, sem halda á stjórnartaumunum, og þar að auki, að því er virtist, ekki nokkur vilji til að leysa málið. Slík stjórn mundi vafalaust standa völtum fæti í landinu, og þetta væri vafalaust mikið stórmál og deilumál með þjóðinni, sem gæti valdið töluvert miklu, ef um kosningar væri að ræða. En hér fer það svo, að þó að hin mestu vandræði séu ríkjandi, fellur þetta mál, að því er virðist, í skuggann. Það eru svo mörg önnur stórmál á ferðinni, sem vekja kannske enn meiri athygli. Hér er sem sagt alveg óvenjulega mikil ólga í stjórnmálunum. Við höfum hér í landinu óðaverðbólgu og meiri upplausn í efnahags- og peningamálum en aðrar þjóðir þekkja. Ríkisstj. á í stórstyrjöld við sameinaða verkalýðshreyfinguna, og að auki ætlar hæstv. utanrrh. í mjög alvarlegu og viðkvæmu utanríkismáli að ganga langt út fyrir verksvið sitt og telur sig ekki þurfa að ráðfæra sig við Alþingi, eins og fram kom hér í gær. þegar um mjög örlagaríkar ákvarðanir í utanríkismálum er að ræða. Þannig mætti lengi telja. En stórmál eins og þetta, þar sem um er að ræða allsherjar uppgjöf ríkisstj. í húsnæðismálum, virðist falla í skuggann fyrir enn meiri og alvarlegri vandræðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur kallað yfir þjóðina með misheppnaðri stefnu sinni. Það verður aldrei of oft vakin á því athygli, að nú ríkir algert neyðarástand í húsnæðismálum. Það er mjög erfitt fyrir ungt fólk að kaupa sér húsnæði, vegna þess að það neyðist til að leggja verulegan hluta kostnaðarins beint út, þar eð lánveitingar eru sáralitlar. Óhugsandi er fyrir flest ungt fólk að eignast eigin íbúðir. Þetta er afleiðing af því, að lán húsnæðismálastjórnarinnar, sem hafa hækkað nokkuð í krónutölu, eru lægri hlutfallslega miðað við byggingarkostnaðinn en nokkru sinni fyrr. Ungt fólk verður því að grípa til þess að leigja, en þá stendur svo á, að það er hreint ekkert framboð á leiguhúsnæði, og það litla, sem er í boði, er á ofsaverði, okurverði, þetta 3000-6000 kr. fyrir frekar litla íbúð. Þetta ástand er svo aftur afleiðing af stefnu ríkisstj., þá fyrst og fremst vaxtaokrinu, þeirri verðbólgu, sem skapazt hefur af stefnu hæstv. ríkisstj. og þeim litlu framkvæmdum, sem hafa verið í húsbyggingarmálum. Till. okkar Alþb.-manna er tilraun af okkar hálfu til þess að bæta úr neyðarástandi. Við leggjum til, eins og hér hefur áður verið rakið, að ríkisstj. verði heimilað að byggja 500 íbúðir, sem verði leigðar út á sanngjörnu verði. Við teljum mjög nauðsynlegt, að allmikið sé af leiguíbúðum á markaðnum, þannig að ungt, barnlaust fólk geti komizt í húsnæði, áður en það hefur sjálft efni á að byggja, og svo aftur, að gamalt fólk, sem hefur litlar tekjur, geti komizt í gott húsnæði, þegar fuglarnir eru flognir úr hreiðrinu. í öðru lagi teljum við, að bygging slíks leiguhúsnæðis mundi vega drjúgum til þess að halda leiguverðinu niðri. Og í þriðja lagi álitum við, að slíkar byggingar væru hlutfallslega ódýrar miðað við aðrar byggingar og þar af leiðandi hagkvæmari peningalega fyrir þjóðina í heild. Það er rétt að leggja sérstaka áherzlu á það, að till. okkar Alþb.- manna er engin framtíðarlausn á þessum málum. Þetta er aðeins tilraun til þess að bæta úr neyðarástandi. Þetta neyðarástand hefur skapazt og er afleiðing af stefnu núv. hæstv. ríkisstj. Þess vegna ber ríkisvaldinu skylda til þess að gera ráðstafanir til að forða ungu fólki frá því að verða fórnarlömb þessa neyðarástands. Ég ítreka það, sem ég sagði hér í upphafi, að ég harma það, að enginn úr stjórnarliðinu, enginn af hæstv. ráðh. skuli segja sína skoðun á þessu máli, og ég vil enn hvetja til þess, að um þessi stórþýðingarmiklu mál, þ.e.a.s. húsnæðismálin, verði miklu meiri og almennari umr. en verið hefur og menn leggist á eitt um að reyna að finna viðhlítandi lausn á þessu mikla neyðarástandi.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir því, að gerðar verði þrjár meginbreytingar á gildandi lögum og reglugerðum um bann gegn botnvörpuveiðum. Í fyrsta lagi er lagt til með þessu frv., að sektir fyrir landhelgisbrot verði hækkaðar allverulega frá því, sem nú er í lögum. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að sett verði skýr ákvæði í lög um það að banna að láta af hendi eða selja upptæk veiðarfæri þeirra, sem sekir hafa reynzt um botnvörpuveiðar í landhelgi, fyrr en í fyrsta lagi einum mánuði eftir að sektardómur hefur verið kveðinn upp í máli slíkra aðila. Og í þriðja lagi er svo sú breyting, að sett verði í lög alveg ótvíræð ákvæði um það, að þegar svo vill til, að sekur skipstjóri, sem tekinn hefur verið að ólöglegum veiðum í landhelgi, sleppur á einn eða annan hátt undan, þannig að ákæruvaldið hefur ekki aðstöðu til þess að koma fram dómi á slíkan aðila, megi í slíkum tilfellum sækja til saka útgerðarfyrirtæki viðkomandi veiðiskips og gera útgerðarfyrirtækið á allan hátt ábyrgt fyrir landhelgisbrotinu. Ég vil nú víkja með nokkrum orðum að hverri þessari breytingu um sig og hvaða ástæður liggja til þess, að ég legg til, að þessar breytingar verði gerðar á núgildandi lagaákvæðum. Það er þá fyrst viðvíkjandi sektarupphæðum fyrir landhelgisbrot. Þær sektarfjárhæðir, sem nú gilda, voru ákveðnar með lögum árið 1951, og eru því þau ákvæði orðin um 12 ára gömul. Á þessum tíma hefur orðið mjög mikil breyting í mörgum greinum varðandi sektarfjárhæðirnar, því að skiljanlega hafa þær verið miðaðar á hverjum tíma í fyrsta lagi við verðgildi þeirra skipa, sem tekin eru að ólöglegum veiðum, og í öðru lagi miðað við verðgildi þess afla, sem hugsanlegt er að þau skip geti náð í, sem brjóta lögin og veiða á ólöglegan hátt innan landhelginnar. Nú er það svo, að sektir varðandi landhelgisbrot hafa um langan tíma verið miðaðar við gullkrónur, en það þýðir, að sektarhæðin hefur hækkað í pappírskrónum talið sem samsvarar gengisbreytingunni á þessum tíma. Það hefur því orðið að vísu nokkur hækkun á sektarfjárhæðinni mælt í ísl. krónum á þessu tímabili, þar sem allmikil breyting hefur orðið á gengi krónunnar, en þessi breyting, sem orðið hefur á gengi krónunnar, er hins vegar ekki í samræmi við aðrar verðbreytingar, sem verður að taka tillit til í sambandi við þetta mál. Verðið á þeim skipum, sem tekin eru fyrir landhelgisbrot, hefur hækkað miklum mun meira en sem samsvarar beinni gengisbreytingu. Það er að vísu ekki gott að fullyrða um það, hversu miklu meira verðið hefur hækkað á veiðiskipunum, en á því er þó enginn vafi, að verð þeirra hefur hækkað miklum mun meira en samsvarar beinni gengisbreytingu, og þar af leiðandi hafa sektarfjárhæðirnar ekki hækkað til samræmis við hækkandi verðlag skipanna. Ég hygg, að um það leyti sem núgildandi sektarfjárhæðir voru ákveðnar, eða fyrir 12 árum, hafi algengasta skipastærð þeirra togara, sem stunda veiðar hér við land og a.m.k. stundum hætta sér inn fyrir markalínuna, verið á milli 350 og 500 rúmlestir. Það munu ekki hafa verið mörg erlend veiðiskip, sem veiddu með botnvörpu hér við land á þeim tíma, sem voru stærri en þetta. En nú er hins vegar reyndin orðin sú, að skipin eru nær öll komin upp yfir þessa stærð, og mjög algengt mun vera, að skipin séu á stærðinni frá 800-1000 rúmlestir. Hér er því orðið um að ræða miklu stærri og fullkomnari og afkastameiri skip heldur en lögð voru til grundvallar, þegar sektarfjárhæðirnar voru ákveðnar á sínum tíma. Þá er þess einnig að gæta, að útbúnaður skipanna er orðinn allt annar nú en hann var þá. Nú er búið að setja í flest þessi veiðiskip sem föst veiðitæki eða aðstoðartæki við veiðina mjög dýr og fullkomin tæki, sem þó teljast ekki almennt til veiðarfæra, heldur er þar um að ræða fastatæki, sem notuð eru við veiðarnar, en þau tæki voru af mjög skornum skammti í skipaflotanum fyrir 12 árum og á engan hátt sambærileg við tæki þau, sem eru í skipaflotanum nú. Þessi breyting hefur einnig verkað á það, að heildarverðmæti skipanna er miklum mun meira nú en verðmæti þeirra var, þegar sektarfjárhæðirnar voru ákveðnar á sínu m tíma. Ég hygg, að verð á nýjum togara af algengustu gerð, sem nú stundar veiðar hér við land, muni vera orðið í kringum 40-50 millj. kr. á hverju skipi, en sú upphæð sýnir mönnum, að hér hefur orðið alveg gífurleg breyting frá því, sem áður var. Ég tel því, að það sé orðin brýn nauðsyn á því að hækka sektir fyrir landhelgisbrot, m.a. með tilliti til þess, hve veiðiskipin eru orðin miklum mun dýrari en þau voru, þegar sektarfjárhæðirnar voru ákveðnar á sínu m tíma, hvað þau eru orðin yfirleitt miklu stærri og betur útbúin og miklu afkastameiri en skipin voru á sínu m tíma. Í öðru lagi er svo þess að geta, að fiskafli sá, sem skipin leita eftir einnig með þessum hætti, að brjóta gildandi lög í okkar landi og veiða innan landhelgismarkanna, - að fiskaflinn hefur einnig hækkað í verði allmikið fram yfir það, sem nemur gengisbreytingu íslenzku krónunnar. Það hefur sem sagt orðið bein verðlagshækkun á fiskmörkuðunum á þessum tíma. Aflaverðmætíð er því orðið miklum mun meira en það var, þegar sektirnar voru ákveðnar. Ég hygg, að nú megi t.d. reikna með því, að mjög algengt aflaverðmæti úr venjulegum fiskitúr hjá togara, sem stundar veiðar á Íslandsmiðum, geti verið í kringum 11/2-2 millj. kr. úr veiðiferð, en vissulega er þetta breytilegt eftir því, hvernig aflast á hverjum tíma. Þarna hefur því einnig orðið breyting á þeim grundvelli, sem á að miða við eða er eðlilegt að miðað sé við, og af þeim ástæðum tel ég, að það sé orðið knýjandi að breyta sektarupphæðunum frá því, sem er í gildandi lögum og reglugerðum. Nú eru algengustu sektir fyrir brot á landhelgislöggjöfinni hjá togurum í kringum 240-260 þús. kr. En samkv. þessu frv. mundu þessar sektir hækka, ef miðað er við lágmark, í 380 þús. kr. og allt upp í það að vera 1.3 millj. kr. Í gildandi lögum er við það miðað, að veiðiskipunum sé skipt í tvo hópa og sektirnar mismunandi fyrir hvorn hóp um sig. Annars vegar er um að ræða veiðiskip, sem eru að stærð undir 200 brúttórúml., en hins vegar eru svo skip, sem eru yfir 200 brúttórúml. að stærð. Allir erlendir togarar svo að segja, sem teknir eru að landhelgisveiðum hér við land, eru í stærðarflokknum, sem er yfir 200 brúttórúml. Ég hef hins vegar í þessu frv. valið þá leið að flokka skipin niður í 3 stærðarhópa: í fyrsta lagi skip undir 200 rúml., í öðru lagi skip í stærðarhópi frá 200-600 rúml. og í þriðja lagi skip, sem eru yfir 600 rúml. að stærð. Og í frv. er þá miðað við það, að sektarákvæðin séu þannig, að gert sé ráð fyrir talsvert miklu hærri sektarupphæðum fyrir stærstu skipin heldur en skipin af millistærð. Og það er út frá þessu meginsjónarmiði, sem ég hef þegar rakið, að ég tel, að það eigi að leggja hér til grundvallar að verulegu leyti verðmæti skipanna, sem tekin eru að ólöglegum veiðum, og aflamöguleika þeirra, en á því leikur enginn vafi, að skipin, sem eru í stærsta flokknum, stærstu gerðinni, eru hvort tveggja í senn miklum mun dýrari og yfirleitt betur útbúin til veiðanna og hafa miklu betri aflamöguleika. Það hefur komið í ljós að undanförnu, að erlend veiðiskip hafa verið tekin í landhelgi með mjög stuttu millibili. Ég veit, að það hefur vakið athygli fleiri en mín, að það má alveg furðulegt telja, hvað mikið er orðið um það, að erlendir togarar eru teknir að veiðum innan landhelgimarkanna. Það hefur komið fyrir nú að undanförnu hvað eftir annað, að fleiri en eitt skip hefur verið tekið í sömu vikunni. Ég er á þeirri skoðun, að landhelgissektirnar, eins og þær eru nú í framkvæmd, séu svo lágar, að það sé beinlínis að verða freistandi fyrir skipin að hætta nokkru á það að kunna að verða tekin, þó að þau þurfi að mæta þeirri refsingu, sem nú er framkvæmd hér eftir okkar lögum og reglugerðum í þessum efnum, vegna þess að um svo mikið sé að tefla á hina höndina. Sektarupphæðin er ekki ýkjamikil, þó að viðkomandi útgerðarfyrirtæki þurfi að borga um 240 þús. kr. í sekt fyrir skip, sem er að verðmæti upp á 40-60 millj. kr. og hefur möguleika á því á örfáum dögum að afla verðmæta, sem nema 11/2-2 millj. kr. Ég held líka, að allir þeir, sem um þessi mál hafa hugsað, hafi komizt að svipaðri niðurstöðu og ég, að það sé orðin knýjandi nauðsyn, eins og þessum málum er nú háttað hjá okkur, að gera breytingar í þessum efnum og hækka sektirnar mjög verulega. Ég vík þá að annarri breytingu þessa frv., en þar er gert ráð fyrir því, að bannað verði með skýrum orðum í l. að afhenda eða láta af hendi með nokkru móti veiðarfæri, sem hafa verið gerð upptæk með dómi, fyrr en a.m.k. einn mánuður er liðinn frá því, að dómur um landhelgisbrotið var kveðinn upp. Nú er sá háttur hafður á í þessum efnum, að þó að ákveðið sé, að veiðarfæri þess skips, sem tekið hefur verið að ólöglegum veiðum í landhelgi, skuli gerð upptæk, þá eru þau í raun og veru ekki gerð upptæk í framkvæmd. Það er aðeins látíð fara fram mat á verði veiðarfæranna, og venjulega er það mat mjög lágt, þar sem botnvarpan og tilheyrandi tæki eru metin til verðs, en síðan setur útgerðarfyrirtæki þess skips, sem tekið hefur verið að ólöglegum veiðum, tryggingu fyrir því, að áætlunarverðið fyrir veiðarfærin verði goldið, þegar hæstaréttardómur hefur fallið í málinu, verði hann til staðfestingar á undirréttardómi, en síðan eru veiðarfærin aldrei tekin upp úr því skipi, sem tekið hefur verið að ólöglegum veiðum, og það getur haldið út með hin upptæku veiðarfæri og hafið veiðar með þeim að nýju, bæði utan landhelginnar og eins innan, ef svo vili verkast til. Ég vil, að sett verði ákvæði í lög um það, að veiðarfæri, sem gerð hafa verið upptæk hjá landhelgishrjóti, verði tekin úr skipinu og það sé óheimilt með öllu að láta þau af hendi eða selja þau fyrr en í fyrsta lagi að mánuður er liðinn frá ]wí, að dómur hafi verið kveðinn upp í undirrétti. Þetta mundi verða til þess, að í flestum tilfellum yrði landhelgisbrjóturinn að hætta við veiðar í það skipti og halda til sinnar heimahafnar og fá þannig maklega refsingu fyrir landhelgisbrotið, og ég hygg, að í mjög mörgum tilfellum mundi útgerðarfyrirtækið og skipstjóri skipsins telja refsinguna í þessu formi jafnvel sér kostnaðarsamari en hina, sem ákveðin var í beinum krónum og greiða átti fyrir brotið. Ég get að vísu hugsað mér það, að í vissum tilfellum gæti slíkt skip, sem verður fyrir þessu, komizt yfir einhver veiðarfæri frá öðrum skipum á miðunum. En ég hygg þó, að það yrði mjög erfitt að koma slíku við. Þetta mundi í flestum tilfellum þýða það, að skip, sem tekið hefur verið að ólöglegum veiðum í landhelgi og misst hefur sín veiðarfæri, neyddist til þess að halda til sinnar heimahafnar á nýjan leik, eða eftir að það hafi verið tekið og dæmt. Sú aðferð, sem viðhöfð hefur verið í þessum efnum, er í alla staði óeðlileg, og sé þetta atriði borið saman við framkvæmd á l. í öðrum og hliðstæðum tilfellum, þá er mér tjáð af þeim mönnum, sem með dómsmál í svona málum hafa að gera, að það sé einmitt hin almenna regla, að hvort heldur um er að ræða veiðarfæri eða annað þess háttar, sem gert sé upptækt, þá gildi einmitt sú regla, að slíkur varningur sé tekinn af þeim, sem sekur hefur fundizt, og hann geymdur hjá réttum lögregluyfirvöldum, en ekki látinn af hendi, svo að við mundum, þó að við settum upp þessa reglu, aðeins halda hinni almennu reglu, en ekki víkja út af henni á nokkurn hátt, þó að þessi háttur yrði hafður á, sem lagt er til að hafa í þessu frv. Ég kem þá að þriðju meginbreytingunni, sem þetta frv. fjallar um, en það er sú breyting, að fram skuli tekið með skýrum orðum í l., að þegar svo vill til, að skipstjóri á skipi, sem tekið hefur verið að ólöglegum veiðum í landhelgi, sleppur á einn eða annan hátt undan íslenzkum yfirvöldum og til hans næst ekki, til þess að hann þoli þann dóm og þá refsingu, sem gert er ráð fyrir samkv. íslenzkum lögum að hann verði að þola, þá skuli tekið fram með skýrum ákvæðum í l., að þegar svo vill til, þá beri viðkomandi útgerðarfélag skipsins alla ábyrgð og það megi stefna því og sækja það til saka fyrir landhelgisbrotið, þannig að enginn vafi geti á leikið. Ég veit, að allir hv. alþm. muna eftir því atriði, sem hér kom upp í sambandi við togarann Milwood, þegar brezkt herskip stóð þannig að málinu, að það kom brezka skipstjóranum á hinum seka togara undan og hann komst til síns heimalands, án þess að íslenzk réttvísi næði til hans. Það lék lengi mikill vafi á því, hvort tök væru á eftir íslenzkum réttarfarsreglum að koma fram sekt í sambandi við þetta landhelgisbrot, og enn leikur fullkomin óvissa á því, hvernig réttarfarslega muni fara í þessu tiltekna máli. Þetta hefur vakið menn til umhugsunar um, að það þarf nú ekki einu sinni að hátta til á svipaðan hátt og gerðist í þessu tilfelli. Í rauninni getur þetta komið fyrir í miklu fleiri tilfellum, að sekur skipstjóri, sem tekinn hefur verið að veiðum í landhelgi, geti á einn eða annan hátt komizt undan. Eins og þessi mál hafa verið framkvæmd hjá okkur, höfum við ekki treyst okkur til þess að hafa slíkt eftirlit með sekum togaraskipstjóra, sem fluttur hefur verið til hafnar, að hans sé gætt þannig, að það sé óhugsandi fyrir hann að skjóta sér undan. Það mætti því fyllilega búast við því, að fleiri atvik gætu komið fyrir, að sekur skipstjóri gæti skotíð sér undan, horfið úr landi, og þá færi svo, að ekki væri hægt að koma fram nauðsynlegum refsingum vegna landhelgisbrotsins samkv. þeim lagaákvæðum, sem enn eru í gildi hjá okkur. Ég tel því, að það eigi að setja í lögin alveg ótvíræð ákvæði í þessum tilfellum, þar sem sagt sé, að ef ekki næst til hins seka skipstjóra, ef hann sleppur á einn eða annan hátt undan, er það útgerðarfélag skipsins, sem ber alla ábyrgð og verður að þola dóm og refsingu. Á því leikur enginu vafi samkv. íslenzkum lögum. Ég hef þá gert grein fyrir þeim þremur meginbreytingum, sem eru fólgnar í þessu frv. á gildandi lagaákvæðum um botnvörpuveiðar. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum hér, hve mikil nauðsyn er á því, að við reynum að verja okkar fiskimið fyrir ólöglegum ágangi annarra og hvernig við þurfum að haga framkvæmd okkar í þeim efnum, að forða okkur frá þeirri hættu, að okkar dýrmætu fiskimið verði að meira eða minna leyti eyðilögð. Það er svo margrætt mál og viðurkennt af öllum hér, að um það þarf ekki að hafa mörg orð. En þá er það líka alveg augljóst, að við verðum a.m.k. að gæta þess á hverjum tíma, að lagaákvæði, sem eiga að vera til verndar okkar fiskveiðilandhelgi, séu þannig og þannig framkvæmd einnig, að þau dragi verulega úr eða komi sem mest að hægt er í veg fyrir landhelgisbrot. Sektarákvæði öll og allar refsingar verða að vera með þeim hætti, að það leiki enginn vafi á því, að allir, sem hlut eiga að máli, forðist sem allra mest að voga sér í það að brjóta lögin eða reglurnar. Ég held, að ákvæði þau, sem nú eru í lögum hjá okkur, og framkvæmdin, eins og hún hefur verið nú um langa hríð á refsiákvæðum, sé engan veginn fullnægjandi í þessum efnum og það sé orðin því brýn nauðsyn á því að endurskoða þessi ákvæði á þeim grundvelli, sem lagt er til í þessu frv. Það kann vel að vera, að hér þyrfti að taka upp fleiri atriði til breytingar eða þá mætti haga þessum breytingum eitthvað á annan veg en lagt er til í þessu frv.. en ég held þó, að það ætti ekki að verða mikill ágreiningur um það, að öll þau þrjú atriði, sem nefnd eru í þessu frv., eru þýðingarmikil og sjálfsögð, eins og nú er komið málum. Ég vil svo að lokum óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til sjútvn. d., sem ég vænti að bregðist vel við og afgreiði þetta mál fljótlega frá sér, því að ég held, að það fari ekki vel á því, að þetta mál sé látíð liggja hjá þinginu óafgreitt lengi, að málin séu þegar orðin þannig, að það sé orðið mjög knýjandi að fá þessar breytingar fram. Ég vænti svo, að sjútvn., sem væntanlega fær þetta mál til athugunar, treysti sér til þess að fallast á efni þess og afgreiði það fljótlega.