Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gert verður hádegisverðarhlé milli kl. 13 og 14 í dag.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. - Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka aðeins til umræðu stöðu litlu framhaldsskólanna vítt og breitt um landið. Nú er verið að leggja lokahönd á fjárlagafrumvarpið og staða litlu skólanna eins og t.d. framhaldsdeildarinnar á Patreksfirði er í miklu uppnámi. Heimamenn hafa eðlilega miklar áhyggjur af framtíð deildarinnar. Þar þarf viðbótarfjármagn til að hægt sé að halda áfram því námi sem þar hefur verið boðið upp á og hefur verið að vaxa og dafna undanfarin ár. Framhaldsdeildin á Patreksfirði er elsta dreifnámsdeildin í landinu og er útibú frá Fjölbrautaskóla Snæfellinga í Grundarfirði. Þar er mikill metnaður. Heimamenn hafa miklar áhyggjur af því að fjárveitingavaldið ætli ekki að standa við bakið á deildinni og sjá til þess að hægt sé að taka á móti þeim nemendum sem hafa áhuga á að stunda þar nám. Ég ætti ekki að þurfa að gera þingheimi grein fyrir því hve mikil þörf er á því að nemendur geti stundað nám í heimabyggð. Þetta sveitarfélag hefur lengi átt undir högg að sækja en nú er sem betur fer uppgangur þar í atvinnumálum, bæði í laxeldi, ferðaþjónustu og ýmsu öðru sem þar hefur komið til. Það er þess vegna mjög sárt að horfa til þess að stjórnvöld ætli ekki að standa við bakið á þeim grunnstoðum sem nám í heimabyggð á framhaldsskólastigi er og hefur gengið mjög vel. Ég hvet hv. þingheim 

Herra forseti. Samkvæmt fréttum Ríkisútvarpsins í morgun sem hefur greinilega í höndum upplýsingar um væntanlegt frumvarp hæstv. ferðamálaráðherra um náttúrupassa er það frumvarp þannig útfært að frá og með næsta hausti, ef það næði fram að ganga, þyrftu Íslendingar að framvísa náttúrupassa á Þingvöllum og mundu sæta sektum ella ef svokallaðir náttúruverðir stæðu þá að því að vera á ferð um Þingvelli án sérstaks náttúrupassa. Enn alvarlegri tel ég þó vera þá skýringu sem höfð er eftir ráðuneytinu að almannarétturinn eigi ekki við og í frumvarpinu sé þar af leiðandi ekki gengið á hann vegna þess að það sé áníðsla á stöðunum. Hvert er ráðuneytið að fara með þessari fráleitu túlkun sinni? Og hvar verðum við þá stödd? Hvað munu einkaeigendur á landi segja og gera ef túlkun umhverfisráðuneytisins varðandi jafnvel mesta helgistað þjóðarinnar stæðist, að vegna þess að hann sé undir álagi vegna heimsókna erlendra ferðamanna gildi almannarétturinn ekki gagnvart íslensku þjóðinni? Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að mér finnst þetta svo yfirgengilegt ef frumvarpið er eins og Ríkisútvarpið birtir í frétt í morgun, og við verðum að ætla að byggi á traustum heimildum enda upplýsir Ríkisútvarpið að það hafi upplýsingar um efni frumvarpsins, að það tekur engu tali. Ætlar enginn að standa upp og stoppa þessa vitleysu? Er enginn í stjórnarflokkunum sem hefur burði til þess að standa upp og segja: Nei, svona gera menn ekki? Þetta er svo fráleitt að mér finnst það alvörumál að málið skuli vera þó komið jafn langt og raun ber vitni að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins sé búinn að samþykkja þetta til framlagningar. Ég vil nú láta segja mér það þrisvar. Ég trúi því ekki. Auðvitað er bót í máli að Framsókn er að móast 

Virðulegi forseti. Það er komið að ögurstundu í málefnum Ríkisútvarpsins. Á fundi allsherjar- og menntamálanefndar í morgun var öll framkvæmdastjórn og stjórn RÚV ásamt útvarpsstjóra að fara yfir stöðuna. Það er ljóst að ef fjárlögin fara í gegn eins og ríkisstjórnin leggur upp með stöndum við þingmenn frammi fyrir þeirri ábyrgð að endurskoða lögin um RÚV. Það liggur fyrir að þetta þýðir á bilinu 600–900 millj. kr. niðurskurð. Það er ágætt að þjóðin átti sig á því að þá verðum við með allt annars konar útvarp en við þekkjum. Það er alveg augljóst því að svo mikið hefur verið skorið niður fram til þessa eftir hrun. Því biðla ég nú til framsóknarmanna að sjá til þess að tillaga stjórnarandstöðunnar þess efnis að Ríkisútvarpið fái óskert gjald til ráðstöfunar gangi í gegn. Stjórnin telur það duga. Ég skal ekki efast um að svo sé. Það eru lagðar fram rekstraráætlanir þess efnis að það gangi upp og ég tel ekki að ráðherranefnd um ríkisfjármál sé til þess bærari að ætla að áætlanir Ríkisútvarpsins séu ekki í lagi. Við þurfum að standa vörð um Ríkisútvarpið. Það eiga allir rétt á þjónustu Ríkisútvarpsins. Könnun sýnir að 85% þjóðarinnar vilja að útvarpsgjaldið renni óskert til RÚV. Ég held að við þurfum að stilla því líka þannig upp að efla frekar þjónustuna, m.a. á landsbyggðinni og efla innlenda dagskrárgerð, í stað þess að skera niður. Mig langar að lokum, virðulegi forseti, að vitna í Vilhjálm Þ. Gíslason sem sagði fyrir 48 árum: „Það á að tengja þjóðir og einstaklinga í skilningi og friði, vera vettvangur heilbrigðra skoðanaskipta,  Þessi orð eiga við enn þann dag í dag, virðulegi forseti. Ég 

Forseti. Ég vil vekja athygli á viðtali sem var á þættinum Morgunútgáfunni á Rás 1 í morgun við rektor Menntaskólans í Reykjavík, Yngva Pétursson. Þar kom fram að menntamálaráðuneytið hefur hafnað beiðni skólans um að ráðast í þróunarverkefni um að nemendur úr 9. bekk geti tekið inntökupróf í skólann þannig að þeir geti útskrifast sem stúdentar ári fyrr en nú gerist. Árið 2007–2008 var unnið þróunarverkefni við skólann sem gerði nemendum úr 9. bekk kleift að taka námsefni 10. bekkjar og fyrsta ár í framhaldsskóla á einu ári. Það þróunarverkefni tókst vel. En nú er sem sagt ekki fallist á að halda því verkefni áfram með nokkuð nýju sniði. Í júní síðastliðnum gaf hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra út hvítbók þar sem boðað var að stytta skyldi nám til stúdentsprófs um eitt ár. Engar vangaveltur voru um hvernig það skyldi gert. Í dag er nám til stúdentsprófs 14 ár, þar af tíu í grunnskóla og fjögur í framhaldsskóla. Ekkert er rætt um hvernig haga eigi styttingunni heldur er gefin út dagskipun. Kannski hentar sumum frekar að stytta grunnskólann og öðrum að stytta framhaldsskólann. Því spyr ég: Er ekki hægt að hafa einhverja fjölbreytni í því? Reyndar undrast ég, virðulegi forseti, þá forsjárhyggju sem endurspeglast í vinnubrögðum hæstv. ráðherrans, ekki bara í þessu máli sérstaklega heldur einnig t.d. í ákvörðun hans um að fólk sem orðið er 25 ára hafi ekkert í bóknám að gera nema það borgi fyrir það há skólagjöld. Síðan má nefna afstöðu hans til Ríkisútvarpsins og reyndar flestra mála sem ráðherrann tekur fyrir. Þar gildir forsjárhyggja númer eitt, tvö og þrjú.

Virðulegi forseti. Stundum þegar ég les opinber gögn rekur mig í rogastans yfir þeirri virðingu sem einstaklingurinn nýtur, eða við skulum segja virðingarleysi. Hér er ég með plagg sem heitir Tíund, ágætisblað. Bakhliðin er ýmsir stuðlar til skatta, m.a. kemur fram að einstaklingur nýtur 400 þús. kr. vaxtabóta, en þegar einstaklingurinn gengur í hjónaband þá missir hann 33% af réttindum, sambúðarfólk er einungis með 600 þúsund. Sömuleiðis eru hér ýmsar tölur varðandi barnabætur, sem eru ekki byggðar á fjölda einstaklinga. Ég verð að segja eins og er að ég hef alltaf litið á einstaklinginn sem einan, og það er nú gjarnan þannig í þessum opinberu tölum að talan 2 gengur aftur upp, yfirleitt sem deiling. Stundum er talan 10 eða tíund úr einum brúkuð þannig að það verða 10% og þá virðist mér menn vitna til lögarðs á þjóðveldisöld. Síðan gekk nú alveg yfir mig þegar sérstakur viðbótarlífeyrissparnaður var til frádráttar hjá einstaklingi upp á 500 þús. kr., 750 þús. kr. á hjón. Ég held að þingið ætti kannski að fara að virða einstaklinginn að fullu og jafnvel að nota virðulegri tölur en 2 eða 0,5, það er það eina sem þingið ræður við, og nota t.d. tölu eins og 1,61 eða 2,71 eða 3,14. Þetta eru þó virðulegar tölur sem hafa ýmsa mjög merkilega eiginleika. Ég vildi aðeins vekja athygli þingsins á þessu. Einstaklingurinn er einstaklingur og hann á að vera það í gegnum alla löggjöf. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða vinnulagið hér á Alþingi og þetta næturbrölt sem er allt of viðtekin venja. Í gær hófst 2. umr. um fjárlagafrumvarpið. Þetta er eitt stærsta mál ríkisstjórnar á hverju þingi þannig að eðlilegt er að margir hafi skoðun á því og vilji tjá sig og það er gott. Síðasta ræðan í gær hófst klukkan hálfeitt og hefði ræðumaður talað í 40 mínútur með andsvörum hefði þingi lokið hálftvö, en mér sýndist að því hefði lokið rétt fyrir klukkan eitt. Ég skil ekki þessi vinnubrögð og vil fá að vita: Í hvaða öðru vestrænu lýðræðisríki er löggjafarsamkundan að ræða mál á nóttunni? Ef engin önnur þjóðþing stunda sambærileg vinnubrögð, hvers vegna ætli það sé? Hafa þau ekki fattað snilldina í því að ræða þingmál að nóttu til? Eða getur verið að ástæðan sé sú að önnur þjóðþing telji þetta ekki góð vinnubrögð? Ég vil lýsa því yfir að ég fagna því að hæstv. forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, hafi ekki tekið að sér embætti innanríkisráðherra, hafi honum boðist það, vegna þess að mér finnst forseti standa sig afar vel í starfi sínu. Hann er maður sátta og nýtur trausts þvert á flokka. Ég vil biðla til hæstv. forseta um að vinna að því að breyta vinnuhefðinni hér til hins betra. Við getum ekki verið föst í því að svona hafi þetta alltaf verið. Það er ekki ásættanlegt. Þegar ég biðla til hæstv. forseta um hjálp hans á ég kannski fyrst og fremst við það að þingfundir fari fram að degi til, þó að það geti verið í einhverjum tilfellum ástæða til að halda þingfundi á kvöldin, en ekki á nóttunni. Þetta er til skammar og mér finnst að við þurfum að gera betur í þessu.

Forseti vill þakka hlý orð í sinn garð.

Hæstv. forseti. Ríflega 40% af öllum útgjöldum ríkissjóðs fara til velferðar- og heilbrigðismála. Þjóðin er að eldast og ljóst er að við þurfum að vera með gott plan ef við ætlum að halda áfram að veita öllum góða heilbrigðisþjónustu. Við erum fámenn þjóð og aðeins hluti þjóðarinnar stendur undir allri velferðinni með því að borga skatta og skyldur. Hvað ætlum við að gera? Við þurfum að auka verðmætasköpun í landinu og jafnframt að tryggja að hin aukna verðmætasköpun skili sér í ríkiskassann í formi skatta. Það gerum við með einfaldara og gagnsærra skattkerfi og auknu skatteftirliti. Ég fagna því mjög að nú skuli meiri hluti fjárlaganefndar leggja til að 26 milljónir verði lagðar til skatteftirlits til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. En við verðum líka að sinna hinni hliðinni, þ.e. öflugri heilsugæslu og hafa góða lýðheilsustefnu. Kerfið okkar eins og það er í dag einkennist of mikið af viðgerðum. Við getum sparað mikla fjármuni í heilbrigðiskerfinu með því að hafa lýðheilsustefnu að leiðarljósi í allri stefnumörkun, bæði ríkisins og sveitarfélaga. Forsætisráðherra hefur sett á fót lýðheilsunefnd og meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 30 milljónir verði veittar til lýðheilsuverkefna, sem er vel. Við búum svo vel að geta leitað í reynslu nágrannalanda okkar sem hafa mörg hver þegar markað sér skýra stefnu í þessum málum. Við eigum fjöldann allan af færum sérfræðingum á þessu sviði og almennur áhugi fólks fer vaxandi. Bætt lýðheilsa er sameiginlegt verkefni almennings, sérfræðinga og okkar stjórnmálamannanna.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni friðun Nasa. Af hverju? Vegna þess að ég held að það sé skref í rétta átt til þess að horfa á nýjan leik á það deiliskipulag sem ríkir nálægt Alþingishúsinu. Ég kalla eftir viðbrögðum skipulagsyfirvalda í Reykjavík og að þau íhugi nú endurskoðun á því deiliskipulagi sem í gildi er kringum Alþingishúsið og sýni, í ljósi þess að Nasa hefur verið friðað, vilja sinn til að Alþingishúsið og þau hús sem Alþingi hefur yfir að ráða við Kirkjustræti fái í náinni framtíð þann sess sem þeim ber. Skipulagsyfirvöld í Reykjavík horfi til þess að hverfa frá því deiliskipulagi sem hér er og sýni Alþingishúsinu, stofnuninni sem slíkri, óháð því hverjir hér sitja, þá virðingu og þann sess sem því ber í skipulagi Reykjavíkurborgar. Virðulegur forseti. Sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður er ég ekki með þessum orðum mínum að kalla eftir því að skipulagsvaldið verði tekið af sveitarfélögum, það er mér víðs fjarri. Ég skora hins vegar á skipulagsyfirvöld í Reykjavík, í ljósi þess að Nasa hefur verið friðað og salurinn hefur verið friðaður, að þau endurskoði það deiliskipulag sem ríkir í kringum Alþingishúsið. Mér finnst að Alþingishúsið sem slíkt, Alþingi sem stofnun, eigi 

Virðulegi forseti. Ég þarf að kvarta undan skipulaginu eða öllu heldur skorti á því hér í musteri glundroðans. Þingmenn Pírata eru þrír talsins en sitja í átta fastanefndum og einni alþjóðanefnd að staðaldri. Þetta þýðir að við þurfum iðulega að velja milli tveggja eða fleiri mikilvægra funda þar sem við erum jú háð sömu eðlisfræðilegu takmörkunum og annað fólk, að geta ekki verið á tveimur stöðum á sama tíma. Þetta getur valdið okkur allnokkrum vandræðum þótt ekki sé endilega mikið við þessu að gera, enda er tími allra sem hér vinna mjög takmarkaður og augljóslega ekki hægt að hafa alltaf einungis einn nefndarfund í einu. Gott og vel. Það sem mundi hins vegar hjálpa gríðarlega væri ef það væri nokkur lifandi möguleiki á því að skipuleggja þingstörfin til lengri tíma en eins dags í einu eða í mesta lagi tveggja og forgangsraða vinnu sinni við að kynna sér mörg þau stóru mál sem hér eru til umfjöllunar með viðunandi hætti. Það heyrir nefnilega til undantekninga að maður hafi hugmynd um það hvenær verði fjallað um hvað hér á bæ. Þetta þýðir að þegar kemur að málum sem krefjast þess að maður kynni sér þau betur en einfaldlega lesa þau yfir þarf maður annaðhvort að gera það í miklum flýti og án nokkurs teljandi fyrirvara eða að hætta á það að eyða verðmætum tíma sínum í að kynna sér mál sem hugsanlega verða ekki rædd fyrr en mánuðum seinna, kannski ekki fyrr en á næsta þingi og jafnvel ekki þá. Þannig stendur maður sífellt í því að veðja út frá óljósum hugboðum á það hvernig maður eigi að forgangsraða vinnu sinni við að skoða þingmál með viðunandi hætti. Ég lít svo á að í þessu felist gríðarleg sóun sem kemur niður á öllu starfi Alþingis og hefur mjög rík áhrif á þá vinnu sem hér er unnin, ekki aðeins af Pírötum heldur þingmönnum öllum. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Hæstv. forseti. Eins og flestum er kunnugt hefur EFTA-dómstóllinn birt ráðgefandi álit sitt vegna dómsmáls er varðar lögmæti á útfærslu verðtryggingar á verðtryggðum lánum. Úrskurður EFTA varðar hvort heimilt sé eða ekki að miða við 0% verðbólgu á greiðsluáætlunum. EFTA-dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri heimilt samkvæmt neytendalánatilskipuninni að miða útreikning verðtryggðra lána við 0% verðbólgu ef þekkt verðbólgustig á lántökudegi væri ekki 0%. Nú er sú staða komin upp að íslenskir dómstólar verða að ákvarða á grundvelli íslenskra laga hvaða áhrif álitið mun hafa við úrlausn réttarágreinings um verðtrygginguna. Það er ekki ljóst hvenær endanleg niðurstaða dómstóla mun liggja fyrir en mikilvægt er að niðurstaða liggi fyrir sem allra fyrst og þau mál er varða lögmæti verðtryggingar eða útfærslu hennar fái flýtimeðferð í gegnum þingið. Í þessu samhengi langar mig að minna þingheim á að á sumarþingi árið 2013 samþykktum við lagabreytingar um flýtimeðferð er varðar lán, gengistryggingu og vísitölu. Þessi lög munu falla úr gildi í árslok ef ekkert verður að gert. Mikilvægt er að framlengja þessi lagaákvæði vegna þeirrar stöðu sem komin er upp, sérstaklega þar sem ýmsir aðilar innan fjármálakerfisins hafa stigið fram og talað um að fjöldi dómsmála muni fara í gang vegna ákvæðanna. Einnig hefur verið talað um að einstaklingar þurfi að sækja mál sín sjálfir gagnvart dómstólum. Vegna þessa langar mig að koma með þá áskorun á nýjan hæstv. innanríkisráðherra að láta það verða eitt af fyrstu verkum sínum að framlengja umrætt lagaákvæði og lengja þannig gildistíma laganna íslenskum neytendum til hagsbóta. Þetta er einfalt mál, varðar eingöngu dagsetningu og ég trúi ekki öðru en að þingheimur leggist á eitt við að koma því í gegn fyrir áramót.

Hæstv. forseti. Mig langar að vekja athygli þingheims á þskj. 576 þar sem er að finna svar fjármála- og efnahagsráðuneytisins við spurningum undirritaðs um sparnað af sameiningu ráðuneyta sem var farið í á síðasta kjörtímabili. Lagðar voru fyrir ráðuneytið fjórar spurningar. Þar kemur fram meðal annars að kostnaðurinn við að sameina ráðuneytin nam tæpum 437 milljónum og í þeim tölum er ekki tekið tillit til biðlauna. Það kemur líka fram að mjög erfitt sé að áætla sparnaðinn sem varð af þessari framkvæmd og skilja hann frá almennum aðhaldsaðgerðum sem var beitt frá árinu 2009 fram á þennan dag. Hér segir, með leyfi forseta: „Ekki er hægt að greina á milli árangurs af sameiningu ráðuneyta og almennrar hagræðingar sem átti sér stað á tímabilinu.“ Það kemur fram að útgjöld eru um 16% lægri núna árið 2014 en þau voru á árinu 2008. Það er líka afskaplega athyglisvert að fram kemur þó nokkur sparnaður milli áranna 2013 og 2014 þegar ný ríkisstjórn tók við. Munar um 140 milljónum í Stjórnarráðinu milli áranna 2013 og 2014. Spurt var einnig um þróun fjölda stöðugilda. Þróunin frá maí 2009 til maí 2013 var sú að störf jukust sífellt í Stjórnarráðinu en fækkaði dramatískt milli 2013 og 2014. Ég vildi vekja athygli á þessu vegna þess að það virðist vera svo, samkvæmt þessu svari fjármálaráðuneytisins, að ekki skipti öllu máli hvort t.d. fjöldi ráðherra sé átta, tíu eða ellefu fyrir heildarkostnað við Stjórnarráðið, en það skiptir kannski 

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða ríkisfjármálin að undanförnu út af fjárlagafrumvarpinu og sú umræða hefur verið alveg prýðileg, held ég að ég megi segja. Ég vil þó vekja athygli á því að við höfum kannski ekki rætt stóru málin. Þá er ég að vísa í skuldir ríkissjóðs en vaxtakostnaður núna er þriðji stærsti útgjaldaliðurinn og bara vaxtakostnaðurinn er meiri á hverju ári en sem nemur öllum framlögum til Landspítalans og sjúkratrygginga. Það að við séum með þessar miklu skuldir þýðir einfaldlega að við erum skipulega að koma í veg fyrir að börnin okkar og barnabörnin njóti sömu lífskjara og við. Inni í þessu eru ekki lífeyrisskuldbindingar en að öllu óbreyttu mun Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins fara í greiðsluþrot árið 2027 og þá verða greiðslur úr ríkissjóði að lágmarki 20 milljarðar á ári í 10 ár og fara síðan eitthvað lækkandi. Svo er í ofanálag auðvitað breytt aldurssamsetning sem kallar á stóraukna eftirspurn eftir þjónustu eins og heilbrigðisþjónustu. Þetta eru stóru málin og í rauninni það sem við verðum að ræða því að þetta mun allt saman koma. Annað risastórt mál sem er eiginlega ekkert rætt, og sem við getum tekið á strax, er Íbúðalánasjóður. Að öllu óbreyttu verður framlag til hans núna 60 þúsund milljónir Það er svipuð upphæð og nemur nýjum Landspítala. Tapið á sjóðnum er 3.000 milljónir á þessu ári. Rekstrarkostnaðurinn er 3.000 milljónir. Sjóðurinn tapar 8 milljónum á dag og vandi hans felst í því að fólk vill ekki vera í viðskiptum við hann. Það eru til leiðir til að stöðva þetta útstreymi fjár. Það snýst um að hætta hefðbundinni starfsemi sjóðsins, hætta útlánum og hætta að halda honum uppi sem banka. Ef við gerum það getum við nýtt þessar 5.700 milljónir sem eru í fjárlagafrumvarpinu í framlögum til hans til annarri og þarfari hluta, t.d. til að greiða niður skuldir eða þá í öll hin mörgu verkefni sem menn vilja fara í, en til þess þarf að taka ákvörðun.

Forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir ánægju minni með að hæstv. forseti sé enn þá forseti, ég hef mært forseta þingsins fyrir að halda vel á málum hér þegar við erum að glíma við flóknar aðstæður. Ég vil taka undir orð hv. þingmanna Helga Hrafns Gunnarssonar og Brynhildar Pétursdóttur um að furðulegt verklag, hefðahelgað verklag sé á þessum vinnustað. Ég hef rætt um það alveg síðan ég byrjaði að vinna hér, þannig að ég er búin að vera að nöldra yfir þessu í fimm og hálft ár og hefur lítið breyst. Það var sett á fót þingskapanefnd sem átti að sjá til þess að laga þingsköpin. Hún var sett á fót á síðasta kjörtímabili og skipað var í nýja nefnd á þessu þingi en sú hv. nefnd hefur ekki hist oft. Ég vil skora á forseta og þá þingmenn sem eiga sæti í nefndinni að tryggja að hún hittist svo hægt sé að verða við þeim fjöldamörgu ábendingum sem þingmenn hafa komið með á málefnalegan hátt í þessum stól. Það er bagalegt að ekki sé hlustað á ábendingar þeirra sem þurfa að vinna eftir verklagi sem er alveg ljóst að virkar ekki, ekki fyrir neinn. Síðan vil ég taka undir þær áhyggjur sem komu fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég hef miklar áhyggjur af þessum náttúrupassamálum og því að ég geti ekki farið á Þingvelli án þess að það sé skráð. Ég heiti bogaralegri óhlýðni gagnvart þessum náttúrupassa.

Herra forseti. Ég vil sömuleiðis tjá hæstv. forseta, Einari K. Guðfinnssyni, ást mína og alúð alla og er honum hjartanlega þakklátur fyrir að hafa fundist hlíðin sín fögur og farið hvergi. Herra forseti. Öllum ríkisstjórnum síðustu tíu ára hafa verið mislagðar hendur varðandi hælisleitendur. Heimurinn hefur því miður þróast þannig að þeim fjölgar sífellt hér á Íslandi sem og annars staðar. Hér á landi hafa því miður ekki fylgt því nægileg fjárframlög inn í málaflokkinn. Það hefur valdið því að tíminn sem tekur að fara yfir mál og úrskurða hefur lengst úr hófi og í sumum tilvikum hefur hann orðið tvö ár, jafnvel þrjú og dæmi eru um enn lengri tíma til þess að kveða upp úrskurð. Á meðan eykur þetta angist, kvíða, jafnvel heilsuleysi hjá þeim sem sæta. En annað gerist líka. Þetta stóreykur kostnað ríkissjóðs vegna dvalar og umönnunar. Mér fannst rofa til á síðasta ári þegar myndaðist þverpólitísk samstaða á hinu háa Alþingi um að reyna að kippa þessum málum í betra lag. Sett var á laggir nefnd þingmanna úr öllum flokkum og starfi þeirrar nefndar sem á að búa til frumvarp að nýjum útlendingalögum miðar ákaflega vel. Á sama tíma var líka sett aukið fjármagn til þess að vinna fyrir málaflokkinn, m.a. til að reyna að sjá til þess að með því að vinna kúfinn niður verði búið að koma málum í skaplegt horf þegar svokölluð 90 daga málsmeðferðarregla tekur gildi. Hið sama var gert hjá Útlendingastofnun, þar var verið að vinna kúfinn niður þeim megin. Þetta tókst mætavel. Þetta kostaði nokkra starfsmenn sem voru ráðnir tímabundið. Þetta hefur sparað peninga. Nú er samkvæmt fjárlagafrumvarpinu verið að taka þessa peninga til baka, fækka starfsmönnum. Ég fullyrði að það hljóta að vera mistök hjá hv. fjárlaganefnd. Af hverju? Vegna þess að þær 50 milljónir sem ættu að fara í þetta munu spara tvöfalt til sexfalt meira.  
            

Hæstv. forseti. Nú hafa litið dagsins ljós fyrstu drög að frumvarpi um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Vinnan hefur greinilega verið ítarleg enda allt gert til þess að framkvæmd staðgöngumæðrunar í velgjörðarskyni verði fagleg. Þá er það skilyrði einnig sett að hinir væntanlegu foreldrar geti ekki af læknisfræðilegum ástæðum eignast barn eða að líffræðilegar ástæður útiloki meðgöngu. Því er þarna komið inn í frumvarpið að samkynhneigðir megi notast við þessa leið. Því er ekki haldið fram að það séu sjálfsögð mannréttindi að fá að eignast barn. Það eru forréttindi. Í dag hafa ekki allir jafnan rétt til mögulegra úrræða. Til að mynda getur kona sem vantar eggjastokka fengið alla þá læknisfræðilegu hjálp sem möguleg er í dag til að verða ólétt á meðan kona sem ekki er með leg eða getur af öðrum ástæðum ekki gengið með barn fær enga hjálp. Kona sem er án legs en með eggjastokka sem framleiða heilbrigð egg má ekki láta búa til fósturvísa og geyma en má hins vegar gefa egg sín annarri konu í velgjörðarskyni, sem leiðir af því að eggþeginn má fæða og eiga líffræðilega barn þeirrar konu sem ekki er með leg en hefur heilbrigðar eggfrumur. Með því að koma á staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni sem hefur strangan lagaramma, gott aðhald lækna og sérfræðinga auk samþykkis einstaklings sem uppfyllir þær kröfur sem settar eru fram í frumvarpinu ætti staðgöngumæðrun því alls ekki að vera verri leið. Þeir sem eru á móti því að leyfa staðgöngumæðrun tala um að litið sé á barneignir sem mannréttindi og ekki sé hugsað um velferð mögulegra staðgöngumæðra, en svo er ekki. Stuðningsmenn hafa talað um að fjölga mögulegum úrræðum en að sjálfsögðu með hag og réttindi barnsins fyrir brjósti sem og rétt, sjálfræði og velferð þeirra kvenna sem mögulega tækju að sér staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég fagna því að drögin eru komin fram og hlakka til umræðunnar. Þrátt fyrir að einstaklingur geti nýtt sér ættleiðingu hugnast sú leið ekki öllum og með frumvarpinu værum við að stíga skref í átt að jafnari rétti til mögulegra úrræða en að sjálfsögðu ætíð með réttindi barnsins að leiðarljósi.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 við 2. umr. Milli 1. og 2. umr. hafa átt sér stað breytingar í samræmi við breyttar aðstæður. Ljóst er að tekjur til ráðstöfunar eru meiri en gert var ráð fyrir við 1. umr. sem nemur 9,5 milljörðum og munar þar mest um auknar skatttekjur af einstaklingum og fyrirtækjum sem eru augljóst batamerki á efnahag og atvinnulífi þjóðarinnar. Ríkisstjórnin og meiri hluti fjárlaganefndar hafa því lagt fram ýmsar breytingartillögur frá 1. umr. í samræmi við það og sem koma fram á þskj. 638 og 639 á 144. löggjafarþingi. Það sem er sérlega ánægjulegt er að allt hagræna umhverfið er mun betra og stöðugra en við hefðum getað búist við fyrir um tveimur árum. Í dag mælist verðbólga 1%, atvinnuleysi hefur dregist saman og hagvöxtur er um 3%. Gert er ráð fyrir að hagvöxtur fyrir árið 2015 verði 3,3%. Styrk efnahagsstjórn er lykilatriði sem og batnandi hagur atvinnulífsins. Kaupmáttur hefur aukist og einkaneysla fer vaxandi, almenningur finnur á eigin skinni að það er meira til ráðstöfunar en verið hefur undanfarin ár. Boðuð niðurfelling á vörugjöldum um næstu áramót mun enn frekar styðja við efnahag almennings en það munar um allt að 25% lækkun á ýmsum vörum til heimila. Hið sama má segja um lækkun á efra þrepi virðisaukaskatts úr 25,5% í 24%. Hækkun neðra þreps úr 7% í 11% er mætt með ýmsum mótvægisaðgerðum eins og hér hefur verið rakið, eins og til dæmis 1 þús. millj. kr. hækkun á barnabótum og lækkun á lyfjakostnaði til almennings um 5%. Þegar litið er til annarra norrænna ríkja sjáum við hvergi svo lága virðisaukaskattsprósentu á matvæli og á Íslandi. Það er fagnaðarefni að annað árið í röð stefnir í hallalausan rekstur hjá ríkissjóði. Skuldasöfnun er hætt og það er von mín að svo verði áfram og brátt verði svo komið að hægt sé að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Vaxtabyrði ríkissjóðs er þriðji stærsti útgjaldaliður ríkisútgjalda á eftir velferðar- og heilbrigðismálum. Útgjöld til velferðar- og heilbrigðismála eru rétt um helmingur allra útgjalda ríkisins og ljóst er að sá gjaldaliður mun aukast á næstu árum þar sem Íslendingar ná almennt hærri aldri en var fyrir nokkrum áratugum. Það er auðvitað á sinn hátt ánægjulegt en við þurfum að búa okkur fjárhagslega undir þennan veruleika. Í þessu fjárlagafrumvarpi er lagt verulega aukið framlag til menntamála, framlög til háskóla eru aukin og framlög til framhaldsskóla sömuleiðis. Við stöndum frammi fyrir því að þeir árgangar sem koma inn í framhaldsskóla á næstu árum eru fámennari og því fækkar í framhaldsskólum til viðbótar þeirri fækkun sem stytting náms til stúdentsprófs hefur í för með sér. Þrátt fyrir það er ekki skorið niður sem þeirri fækkun nemur heldur er fjármagninu haldið inni í framhaldsskólakerfinu og það nýtt til að hækka framlag á hvern nemanda sem sannarlega var þörf á. Ekki er gert ráð fyrir að 25 ára og eldri einstaklingar verði áfram í framhaldsskólakerfinu en sveigjanleiki verður þó til staðar fyrir þá skóla sem hafa svigrúm til þess. Það er mér sérstakt ánægjuefni að meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 35 milljónir verði settar sérstaklega inn til að koma til móts við litla framhaldsskóla sem áður voru á gólfi og eru með undir 150 nemendaígildum. Það skiptir verulega miklu máli að ekki sé kippt grundvelli undan þeim fjárhagslega meðan á umbreytingu til styttingar á sér stað. Í fjáraukalögum fyrir árið 2014 er þessi sama upphæð, 35 milljónir, inni til þessa sama verkefnis. Það er því verið að setja samtals 70 milljónir sérstaklega inn í fámenna framhaldsskóla með fjáraukalögum 2014 og á fjárlögum fyrir árið 2015. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til að Isavia greiði arð til ríkissjóðs upp á 500 milljónir og að það fjármagn verði nýtt til að lagfæra og endurbæta flugvelli á landsbyggðinni. Það er alveg ljóst að full þörf er á því og víða orðið hættuástand á flugvöllum á landsbyggðinni. Það gerðist til dæmis á dögunum að veruleg hætta skapaðist á Húsavíkurflugvelli þegar lendingarljósin biluðu skömmu fyrir lendingu flugvélar þar en sem betur fer tókst viðgerð rétt fyrir lendingu. Húsavíkurflugvöllur hefur ítrekað leitað eftir því við Isavia að bæta öryggi og aðstæður á flugvellinum án þess að fá þar hljómgrunn. Á Akureyrarflugvelli hefur lengi verið beðið eftir að ákvörðun verði tekin um nýframkvæmdir á flughlaði þar, en í rúmt ár hefur komið efni úr Vaðlaheiðargöngum sem ætlað var að nota til þeirrar framkvæmdar. Það er sannarlega tímabært að framkvæmdir hefjist hið fyrsta við flughlað þessa fjölfarnasta innanlandsflugvallar utan Reykjavíkurflugvallar og eins af mikilvægum varaflugvöllum landsins. Fleiri flugvelli á landsbyggðinni þarf að setja í forgang, flugvelli sem eru lífæðar heimabyggðar og jafnvel eina færa samgönguleiðin á þungum snjóavetrum, stundum mánuðum saman eins og á Gjögri. Á öllum fundum fjárlaganefndar að heitið geti og þingmanna í kjördæmaviku með sveitarstjórnarmönnum kom skýrt í ljós að fjarskipti og netsamband voru eitt stærsta áherslumál þeirra. Mörg sveitarfélög hafa lagt í framkvæmdir með íbúum og fjarskiptafyrirtækjum nú þegar enda grundvallaratriði í nútímaþjóðfélagi og ígildi vegalagningar að vera í sambandi við umheiminn í gegnum netið, hvort heldur er vegna atvinnu, menntunar, viðskipta, afþreyingar eða annars. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur því til að 300 milljónir verði lagðar í fjarskiptasjóð til að framkvæma fyrsta hluta fyrirhugaðrar ljósleiðaravæðingar um landið. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til lækkun á útvarpsgjaldi úr 19.400 kr. í 17.800 kr. Ríkisútvarp allra landsmanna hefur í gegnum tíðina gegnt mikilvægu hlutverki. Nú er staðan sú að útsending næst ekki til allra landshluta og því má velta fyrir sér hvort það öryggishlutverk sem það á að gegna sé svo í raun. Það er líka svo að einstaklingar, fyrirtæki og félög hafa ekkert val um það að greiða eða greiða ekki útvarpsgjald jafnvel þótt viðkomandi einstaklingur, félag eða fyrirtæki eigi ekki og noti ekki sjónvarp eða hljóðvarp. Tekin var ákvörðun um að hraða skuldaleiðréttingunni sem ríkisstjórnin hefur unnið að frá upphafi þessa kjörtímabils. Það sem er ánægjulegt við þessa leiðréttingu er að hún nær til svo margra, hún vegur þyngst fyrir fólk sem er undir meðaltekjum og var innan við fertugt við forsendubrestinn, fyrir fólk sem á lítið eigið fé í húsnæði sínu og fer við leiðréttinguna jafnvel úr neikvæðri eign í allt að 4 millj. kr. jákvæða eign. Skuldaleiðréttingin gagnast best ungu fólki og fólki undir miðjum aldri. Nú þegar hefur verið og er verið að vinda ofan af þeirri kjaraskerðingu sem aldraðir urðu fyrir hinn 1. júlí 2009 í valdatíð vinstri stjórnarinnar. Frá 1. júlí 2013 hefur skerðing á grunnlífeyri ellilífeyrisþega vegna lífeyrissjóðstekna verið afnumin. Frá sama tíma var frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega hækkað úr 40 þús. kr. í 110 þús. kr. á mánuði. Skerðingarhlutfall tekjutryggingar var lækkað úr 45% í 38,35% og skerðingarhlutfall vegna heimilisuppbótar lækkaði samsvarandi 1. janúar 2014 og frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega hækkaði úr 10 þús. kr. í 27 þús. kr. á mánuði 1. janúar 2014. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega við útreikning á fjárhæð tekjutryggingar hækkaði því úr 480 þús. kr. á ári í 1.315.200 kr. á ári. Þetta er sama frítekjumark og gildir gagnvart atvinnutekjum örorkulífeyrisþega en tilgangurinn með þessu var fyrst og fremst sá að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku eldri borgara því að mikilvægt er að fólki sé gert kleift að stunda vinnu sem lengst til að auka lífsgæði þess og virkja kraft eldri borgara sem vinnuafls. Heilbrigðismál eru forgangsmál og ljóst er að þrátt fyrir stórhækkuð framlög til heilbrigðismála er þörf á enn meira fjármagni þar. Má í því efni nefna heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni sem þurfa verulega á meira fjármagni að halda. Þó að, eins og fram hefur komið, um helmingur ríkisútgjalda fari einungis í velferðar- og heilbrigðismál er þörf fyrir aukið fjármagn í þá málaflokka. Til Landspítalans okkar fara rétt tæpar 50 þús. milljónir á næsta ári samkvæmt frumvarpinu en það dugir vart til. Það er hins vegar rangt, villandi og ósanngjarnt að halda því fram að verið sé að skera niður og jafnvel eyðileggja heilbrigðiskerfi landsmanna þegar svo sannarlega er forgangsraðað og bætt inn stórauknu fjármagni til þess. Við þurfum hins vegar meira fjármagn og meiri tíma til þess að eiga fullkomnasta heilbrigðiskerfið. Hæstv. forseti. Fjárlaganefnd á eftir að taka fjárlagafrumvarpið til sín á milli 2. og 3. umr. Gera má ráð fyrir að einhverjar breytingar muni eiga sér stað fyrir framlagningu frumvarpsins til 3. umr. og ég vænti þess að svo verði.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann, lesa fyrir hana upp úr kosningaloforðum Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar þar sem segir: „Þar skal haft að leiðarljósi að heilbrigðisstarfsfólk okkar eru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins.“ Þessi lína er tekin upp úr ályktun landsfundarins fyrir kosningarnar þar sem sjálfstæðismenn vildu þessa setningu inn. Hún rataði inn í stefnuskrána, rataði inn sem kosningaloforð. Það kemur líka fram í velferðarráði, eða velferðarnefnd held ég að það heiti, innan Sjálfstæðisflokksins, alla vega ályktuðu þeir í svoleiðis batteríi inni í Sjálfstæðisflokknum, sem ályktaði um velferðarmál fyrir landsfundinn þar sem er sagt: „Þar skal haft að leiðarljósi að heilbrigðisstarfsfólk okkar eru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Leggja verður ríka áherslu á breytta forgangsröðun varðandi fjárveitingar til endurskipulagningar og uppbyggingar á heilbrigðiskerfinu í þágu sjúklinga og með bættu starfsumhverfi og kjörum heilbrigðisstétta.“ Svo í stjórnarsáttmálanum kemur fram að íslenskt heilbrigðiskerfi verði að vera samkeppnisfært við nágrannalöndin. Það er annað mikilvægt atriði sem var líka talað um sem er brýn forgangsröðun, það eigi að forgangsraða fjármagni skattgreiðenda í brýn málefni. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún sé sammála því varðandi stöðu læknamannauðsins okkar að brýnt sé að tryggja það, jafnvel með því að veita læknastéttinni og heilbrigðisstéttinni 

Hæstv. forseti. Það kemur vel á vondan þarna. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir þessa spurningu. Það er svo sannarlega rétt að heilbrigðisstarfsfólkið okkar er mjög mikilvægt. Ég vil hins vegar taka fram að ég ber virðingu fyrir öllum störfum og það eru öll störf mikilvægur hlekkur í starfakeðju og lífi okkar allra. Það má alveg velta því fyrir sér hvort það sé eðlilegt að ein stétt geti farið fram á 30% launahækkun meðan aðrar stéttir verða að sætta sig við 3%. Það er alveg rétt að læknar og heilbrigðisstarfsfólk er mjög mikilvægt fyrir okkur og þjóðina. Við vitum að erlendis er ungt fólk að sérmennta sig og leggur í mikinn kostnað við það, en það er líka fólk sem er að koma inn í landið utan frá með læknismenntun, sem er jafnvel tilbúið til þess að vinna hér launalaust í heilt ár til að fá réttindi sín metin. Með þessu er ég ekki að kasta rýrð á mikilvægi heilbrigðisstarfsmanna en hins vegar velti ég því fyrir mér hvort það sé sanngjarnt gagnvart öllum öðrum launakröfum að ein stétt fái tífalda hækkun á við aðra.

Herra forseti. Það er gott að hv. þingmaðurinn kemur inn á þetta. Tíföld launahækkun er ekki endilega það sem er nauðsynlegt til þess að tryggja að við lendum ekki í neikvæðum spíral þar sem við missum fólk út og vinnuálagið lendir á þeim sem eftir eru sem eru þá líklegri til að fara. Það þarf ekki endilega 30% en það þarf klárlega meira en 3% ef við ætlum ekki að lenda í þessu. Varðandi aðra lækna sem koma til landsins og þurfa að fá læknisleyfi frá landlækni þá er námið metið inni í læknadeild Háskóla Íslands, ég er byrjaður að kynna mér þetta. Það er ein af ástæðunum fyrir því að ég fór og talaði við landlækni í gær. Staðan er þannig að ástæðan fyrir fjöldatakmörkuninni er að það er takmarkað af heilbrigðisstarfsmönnum fyrir og rými til þess að taka við öllu þessum nýju starfsmönnum eða nýju nemum og starfsfólki sem þarf að fara í einhverja endurmenntun til þess að fá læknisleyfi. Ef við förum að missa læknana þá minnkar þessi geta líka, við megum ekki horfa fram hjá því. Nú ætla ég ekki að verja klásusinn, hvernig hann er settur upp, við verðum að hætta að meta út frá einhvers konar bókmenntafræðilegu bulli þegar kemur að læknisfræði og meta 

Forseti vill minna þingmenn á að virða tímamörk. Þegar andsvar er aðeins ein mínúta þá er mikið þegar menn fara 20–30 sekúndum fram yfir.

Hæstv. forseti. Eflaust má færa rök fyrir því að það sé réttlátt að læknar fái meiri launahækkun en aðrar stéttir, en ég tel að þá þurfi þjóðin að vera sammála um það. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þá komi ekki allar aðrar stéttir og segi: Fyrst læknar fengu þetta er eðlilegt að við fáum sömu launahækkun. Við erum að forgangsraða og ég sagði í ræðu minni áðan: Við erum að forgangsraða í þágu heilbrigðismála og það sér enginn eftir því fjármagni. En við erum hins vegar með ýmsa aðra málaflokka sem líka þarf að bæta fjármagni í.

Herra forseti. Ég held að það sé hættulegt að alhæfa eins og hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir gerði í máli sínu áðan þegar hún sagði að skuldaniðurfærslan kæmi einkum ungu fólki til góða. Það var einmitt hið unga fólk sem var verst statt í tíð fyrri ríkisstjórnar og notfærði sér þær leiðir sem þá voru settar upp, 110%-leiðina og ýmsar aðrar, og fær fyrir vikið ekkert núna. Það er ekki hægt að alhæfa með þessum hætti. Sömuleiðis hefur það ekki reynst stjórnarflokkunum vel, eins og menn sjá á fylgistölum Framsóknarflokksins, að guma sig mikið af þessari aðgerð. Það er líka hægt að setja hana upp með eftirfarandi hætti: Þetta voru 72 milljarðar þegar allt er talið, sem er deilt niður á fjögur ár, 18 milljarðar á ári. Á móti kom því miður að sérstakar vaxtabætur voru felldar niður sem svarar til 11 milljörðum á ári, og þegar matarskatturinn, sem er upp á 7,5 milljarða, er talinn með koma menn út á sléttu. Þannig er hægt að teikna þetta líka. Ég ætla ekki að stæla um þetta við hv. þingmann heldur ætla ég að víkja mér að einu málefni sem henni er kært. Það eru málefni háskólanna. Sem betur fer kemur fram í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum að allir háskólarnir fá aukið fé. Þannig hafði Háskólinn á Akureyri fengið 91 millj. kr. til viðbótar frá fyrra ári. Síðan gerðist það að settar voru fram tillögur um 617 millj. kr. til háskólanna. Þá kemur í ljós að á meðan stóru háskólarnir fengu verðskuldað mörg hundruð milljónir hvor fékk Háskólinn á Akureyri einungis 10,3 millj. kr. Þó er þetta skóli sem hefur haldið sig innan marka, þ.e. að hann hefur nýverið greitt 100 millj. kr. til þess að ná upp slóða síðustu sjö ára. Hann hefur fengið frábærar úttektir hjá jafningjaháskólum og hefur yfirleitt staðið sig mjög vel. Ég var mjög hissa á þessu og ég spyr hv. þingmann: Stendur hún að því að Háskólinn á Akureyri sé rassskelltur með þessum hætti og settur skör lægra en hinir háskólarnir?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Reykv. n. fyrir andsvar. Ég vil fyrst víkja að skuldaleiðréttingunni. Ég biðst afsökunar ef ég hef alhæft. Það er alveg rétt að ungt fólk fékk skuldaleiðréttingu hjá síðustu ríkisstjórn en það var líka stór hópur eftir, og leiðréttingin kemur sér vel fyrir þann hóp. Hv. þingmaður veit vel að það er fjöldi manns, ungt fólk og fólk á miðjum aldri, sem hefur verið að berjast við erfiðleika, út af þessu svokallaða hruni og hækkun á öllum lánum, sem sér loksins ljós í myrkrinu og ég hef heyrt í því persónulega. Varðandi Háskólann á Akureyri ætla ég að segja að ég er alls ekki sátt við þessa skiptingu. Ég hef spurt í ráðuneytinu hverju sæti að það sé svona gríðarlega ójafnt skipt. Við erum með þessa mjög mikilvægu stofnun, sem er Háskólinn á Akureyri, og sem þingmaður Norðausturkjördæmis er ég mjög ósátt við þetta. Hins vegar, eins og hv. þingmaður veit, þá er kvóti á öllu mögulegu og ómögulegu í samfélagi okkar og það er verið að reikna framlög til ýmissa hluta eða deila út í samræmi við tiltekna reglu og sú regla sem þarna er notuð skiptir þessu fjármagni á þann hátt. Það hefði hins vegar mátt skipta þessu á annan hátt. En sem betur fer hefur fjárlaganefnd hug á að bæta eitthvað í þarna fyrir Háskólann á Akureyri.

Herra forseti. Afsökunarbeiðnin er góðfúslega tekin til greina. Varðandi Háskólann á Akureyri segi ég það að ég hef fylgst með honum og stutt hann með ráðum og dáð. Ég gerði mitt til þess að flytja þangað fleiri verkefni vegna norðurslóða. Eins og hv. þingmaður veit kom ég þar á sérstöku prófessorsembætti í norðurslóðavísindum. Ég tel að það eigi að byggja upp þennan háskóla. Ég held að hann hafi sýnt það af verkum sínum að hann er kominn til þess að vera í fremstu röð. Og þannig eru verk hans dæmd af öðrum háskólum. Sú upphæð sem hér er verið að ræða um er skýrð þannig að verið sé að jafna þann mun sem er á meðaltalsframlagi til íslenskra háskóla ef borið er saman við háskóla í OECD-löndunum. Þá skil ég ekki hvernig í ósköpunum hægt er að fá þessa niðurstöðu út. Ég skil ekki heldur hjá hv. þingmanni, ef hún er mér sammála um það, af hverju gat hún þessa þá ekki hreinskilnislega í ræðu sinni þar sem hún fjallaði dálítið ríkt um menntamálin? Það gleður mig hins vegar að hv. þm. Valgerður 

Hæstv. forseti. Ég sagðist vonast til þess að einhverjar breytingar yrðu á milli umræðna, ég vona að hv. þingmaður hafi heyrt orð mín. Ég vil taka undir það sem hann segir um hlutverk Háskólans á Akureyri, það er mikilvægt. Norðlendingar voru hv. þingmanni afskaplega þakklátir meðan hann var utanríkisráðherra fyrir hans stuðning og hans framlag til Háskólans á Akureyri og ég vona svo sannarlega að Háskólinn á Akureyri hafi vilja og metnað til þess að halda því starfi áfram. Það er reyndar svo að það eru eyrnamerktir fjármunir til þess starfs og það á eftir að koma í ljós hvernig Háskólinn á Akureyri vinnur úr því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að spyrja hana aðeins út í RÚV, af því að hún nefndi lélegt dreifikerfi og ýmislegt í því sambandi. Nú sat hún fund eins og ég þar sem forsvarsmenn RÚV komu í heimsókn til fjárlaganefndar. Farið var yfir stöðu Ríkisútvarpsins og hvað þyrfti að gera. Þar var meðal annars rætt um þetta dreifikerfi og uppsafnaðan vanda sem þyrfti að fara í upp á að minnsta kosti 400 milljónir á næstu árum. Einnig kom þar fram að óhagræði væri vegna lélegs tækjabúnaðar og annars og því þarf frekar að bæta í til að lagfæra starfsemina í stað þess að draga úr fjárframlögum. Nú var ég á fundi í morgun í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem öll stjórn RÚV kom ásamt útvarpsstjóra. Þar var í raun neyðarkall á ferð. Þar var þeirri spurningu varpað til okkar þingmanna sem þar sátum: Hvað viljið þið velja burt? Ef þetta gengur eftir, þetta fjárlagafrumvarp óbreytt, með þessum viðbótarframlögum sem meiri hlutinn hefur lagt til, það eru 17.800 kr. gjaldið, þá þýðir það niðurskurð upp á 600–900 millj. kr. Það þýðir gjörbreytt Ríkisútvarp og þá þarf að velja eitthvað burt. Ég spyr þingmanninn hvað hún telur að mætti missa sig hjá RÚV og hvort hún sé tilbúin til að leggja þar eitthvað af. Ég spyr líka: Telur hún réttu leiðina til að gera mjög drastískar breytingar á Ríkisútvarpinu í gegnum fjárlög, frekar en það sé gert í gegnum mikla umræðu á þingi um Ríkisútvarpið?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 9. þm. Norðaust. fyrir spurninguna. Ríkisútvarpið, eins og staða þess er, er sannarlega áhyggjuefni. En Ríkisútvarpið hefur ekki sömu stöðu og það hafði meðan það var eini miðillinn sem var hér á landi með eina rás og öllum þótti það sjálfsagður hlutur að Ríkisútvarpið gegndi því öryggishlutverki, sem er mjög mikilvægt, sem það gerir auðvitað á sinn hátt enn þann dag í dag. Ég hins vegar vil segja það sem fyrrverandi forstöðumaður að ég hef staðið frammi fyrir því að þurfa að forgangsraða og það hafa fleiri forstöðumenn þurft að gera. Menn hafa beint spurningum til ráðuneyta, ekki til hins háa Alþingis: Hvað á að gera? Og svörin hafa verið: Það er ykkar val. Það eruð þið sem þekkið best stofnunina, það eruð þið sem verðið að forgangsraða. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt. Hins vegar er það auðvitað pólitísk ákvörðun hver framtíð Ríkisútvarpsins á að verða. Ég vil jafnframt benda á að það eru margir ósáttir við þann skatt, við getum nefnt það því nafni, sem afnotagjöldin eru, og sérstaklega hafa menn bent á það ítrekað að verið er að innheimta af einstaklingum sem ekki eiga útvarp eða sjónvarp. Það er verið að innheimta af félögum sem aldrei hafa notað Ríkisútvarpið okkar og menn eru ekki sáttir við það. Og það er náttúrlega líka samkeppnisstaða Ríkisútvarpsins gagnvart öðrum fjölmiðlum sem við þurfum aðeins að velta fyrir okkur með þetta.

Virðulegi forseti. Það er nú búið að takmarka mjög auglýsingatekjur RÚV gagnvart samkeppninni. Miðað við útvarpslögin eins og þau eru þá treystir stjórn Ríkisútvarpsins sér ekki til að ljúka við þjónustusamning og skrifa undir hann, þar sem ekki sé hægt að uppfylla hann miðað við þær skyldur sem útvarpslögin kveða á um að þeirra mati, þessar almannaútvarpsskyldur meðal annars. Þau telja hjá RÚV að ef þetta nær fram að ganga þurfi þingmenn að byrja á því að taka útvarpslögin upp til að breyta því hvert hlutverk Ríkisútvarpsins eigi að vera. Við vitum öll að Ríkisútvarpið hefur haft það umfram einkafjölmiðlana að allir hafa aðgengi sem þangað vilja fara inn. Það á ekki við um aðra fjölmiðla. Ég veit til dæmis til þess að tónlistarmenn hafa staðið frammi fyrir því að fá hvergi 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki í þessu stutta andsvari að forgangsraða fyrir RÚV eða segja fyrir um hvað ætti að skera niður. Það er meira og stærra mál en svo að það verði leyst hér á hálfri mínútu. Það er alveg rétt að þetta er miðill í ríkiseigu en hann er þrátt fyrir það óháður. Hlutverk hans er að flytja okkur fréttir og annað efni og sjá til þess að við séum upplýst án þess að til komi áhrif frá stjórnmálamönnum. Með það í huga finnst mér ekki rétt að við stöndum hér og segjum: Þú átt að skera þetta niður, þú átt að skera þetta niður og þú átt að leyfa þessu að standa. Það er ekki hlutverk okkar að gera það.

Herra forseti. Ég met það að sjálfsögðu mikils að formaður fjárlaganefndar hefur að minnsta kosti fram undir þetta verið í salnum við umræðuna sem eðlilegt og skylt er, en ég verð nú að segja að daufleg hefur mér þótt mönnunin á ráðherrabekkjunum, kannski af skiljanlegum ástæðum ef svo stendur á að við fundum á Alþingi á sama tíma og ríkisráðsfundur fer fram. Ég hefði haft áhuga á því að eiga þess kost undir þessari umræðu að bera upp nokkrar spurningar við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég treysti því að fyrir því verði séð að ráðherra heiðri okkur með nærveru sinni við umræðuna. Ég ætla aðeins að staldra fyrst við stóru myndina í tekjuöflun og fjárhagsstöðu ríkisins. Mér finnst umræðan hér stundum snúast um einstaka breytingartillögur eða einstaka fjárlagaliði sem að sjálfsögðu er rétt og skylt að ræða, en það breytir ekki hinu að það þarf af og til að líta yfir stóru myndina og velta því fyrir sér hvert ríkisfjármálin, hvert ríkisbúskapurinn er almennt að þróast hjá okkur. Til að taka af allan vafa er ég í þeim hópi sem gleðst að sjálfsögðu á hverjum degi yfir því sem betur gengur á Íslandi, skárra væri það nú. Á hinn bóginn tel ég að við þurfum að kunna fótum okkar forráð og tala af yfirvegun um stöðu landsins og þá ekki síst ríkisins eins og hún er, viðkvæm vegna mikilla skulda og þjóðarbúskapurinn allur í brothættu jafnvægi bak við gjaldeyrishöft og handstýrt gengi á krónunni með gjaldeyrisinngripum Seðlabankans. Mörg stór, óleyst úrvinnsluverkefni eru enn framan við okkur sem tengjast hruninu sem hér varð 2008. Þar af leiðandi finnst mér á köflum menn of fljótir að gleyma og fljótir að síga aftur í sama farið og láta eins og nú sé allt eins og áður var og við getum farið að hegða okkur með svipuðum hætti og við gerðum á óráðsíuárunum fyrir hrun. Ég las ágætan pistil þar sem lagt er til að menn hverfi frá þessari orðanotkun um góðæri fyrir hrun því að það var ekkert góðæri. Hvort við eigum að kalla það óráðsíuár, veltiár, bóluár eða þensluár má ræða. Þetta er hárrétt ábending. Það er eins og argasta öfugmæli að kalla árin í aðdraganda þess að Ísland varð fyrir mesta efnahagsáfalli í sögu sinni sem lýðveldi, og þó lengra aftur væri farið, góðærisár. Þau voru það svo sannarlega ekki. Enn erum við að glíma við þungbærar afleiðingar af þessu hruni. Það mun fylgja okkur áratugi inn í framtíðina. Það er því miður dæmt til að gera það. Margir hv. þingmenn tala um vaxtakostnaðinn sem ríkið ber vegna endurreisnar fjármálakerfisins og fleiri útgjalda sem fylgdu hruninu og miklast mjög yfir því sem eðlilegt er, það eru háar tölur. Ég kem betur að því síðar. En það er birtingarmynd þeirra skulda sem hið opinbera, fyrst og fremst ríkið en í einhverjum mæli sveitarfélög, varð að taka á sig eftir hrunið og munu fylgja okkur langt inn í framtíðina og marka aðstæður okkar sem samfélags og þjóðar. Það er bara þannig. Menn skulu hafa þessar staðreyndir allar í huga áður en þeir missa fram af sér beislið. Ég hef gagnrýnt hæstv. ráðherra fyrir að leggja inn á braut sams konar meinlokuhugmyndafræði í fjármálum ríkisins og reyndist afar illa á veltiárunum fyrir hrun, þ.e. að nota það svigrúm sem myndast vegna hagvaxtar í samfélaginu og aukinnar veltu sem skilar í gegnum sjálfvirkan margfaldara tekjuöflunarkerfisins ákveðnum tekjuauka inn til þess að auka útgjöld en fyrst og fremst þó til að lækka tekjugrunn ríkisins. Það er það sem er verið að gera í þó nokkuð miklum mæli. Menn eru kannski orðnir þreyttir á þessari tuggu, herra forseti, en ég held að sé ágætt að fara yfir þetta einu sinni enn. Þessi ríkisstjórn er í þrígang búin að lækka veiðigjöld. Þau eiga nú ekki að skila nema um 7,5 milljörðum kr. í heild á þessu ári. Það eru heildargreiðslur sjávarútvegsins bæði vegna almenns og sérstaks veiðigjalds með þeim tímabundna hætti sem veiðigjöld eru nú lögð á. Þetta er væntanlega af upp undir 80 milljarða framlegð í greininni; hún er að minnsta kosti vel réttum megin við 70 milljarða og stefnir sennilega í að verða talsvert meiri á þessu ári en spár gerðu ráð fyrir. Við fáum ánægjulegar vísbendingar upp á nánast hvern dag um að það er meira góðæri - raunverulegt góðæri - til sjávarins en menn hafa viljað vera láta. Dæmi: Fimm kvótahæstu fyrirtækin gerðu upp í fyrra með rúmlega 15 milljarða hagnaði og hafa þegar greitt sér út á þessu ári yfir 7 milljarða í arð. Það er svipuð tala og veiðigjöldin í heild úr greininni verða á þessu ári, bara arðgreiðslur fimm kvótahæstu fyrirtækjanna. Þau eru vissulega stór og vega þungt í sjávarútveginum, eru með rétt um þriðjung kvótans, en þetta segir ákveðna sögu. Þetta þýðir að arðgreiðslurnar í heild á þessu ári verða vel á annan tug milljarða þegar ýmis önnur stöndug fyrirtæki, þótt þau séu ekki í hópi hinna allra stærstu, bæta við sínum arðgreiðslum 300–500 milljónum og upp undir milljarð væntanlega þau sem best standa, þ.e. í stærðarflokknum 6–20. Arðgreiðslurnar gætu orðið hátt í tvöföld veiðigjöld á þessu ári. Það eru umhugsunarverð hlutföll. Við sáum fyrir nokkrum dögum væntanlega besta ársfjórðungsuppgjör sögunnar hjá íslenskum sjávarútvegsfyrirtæki þegar HB Grandi skilaði uppgjöri fyrir þriðja ársfjórðung - 20 milljónir evra í hagnað. Það munar nú um það. Veiðigjöldin sem fyrirtækið greiddi, þó að það sé ekki mjög marktækt innan þess ársfjórðungs, eru einungis brot af þeirri tölu. Verðvísitala sjávarútvegsins hefur hækkað ánægjulega á þessu ári þannig að verðin eru nú að meðaltali í íslenskum sjávarútvegi hærri en þau hafa nokkurn tímann fyrr verið mæld. Þau hafa hækkað jafnt og þétt í bolfiski og þó að þau hafi lítillega gefið eftir frá toppnum í uppsjávarveiðum er áfram mjög hátt verð í sögulegu samhengi á mjöli og lýsi o.s.frv. Það er engin leið að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að örlæti ríkisstjórnarinnar í garð sjávarútvegsfyrirtækja sé algerlega án ástæðu. Það er góðvildargerningur. Sjávarútvegurinn hefur núna afkomu sem býður upp á að hann leggi meira af mörkum í sameiginlega sjóði. Við höfum þörf fyrir það. Ég held að það láti nærri og sé ekki ósanngjarnt að segja að ríkisstjórnin hafi með lækkunum sínum af veiðigjöldum helmingað tekjur ríkisins frá því sem afkoma greinarinnar byði vel upp á að greiða. Segjum að 6–8 milljarðar séu farnir fyrir borð. Auðlegðarskatturinn innheimtist í síðasta sinn á þessu ári, þ.e. menn borga hann vegna eigna sinna á fyrra ári samkvæmt framtölum. Þar fær ríkið um 10 milljarða í tekjur. Hann fellur síðan niður á einu bretti. Það er ekki eins og hann sé eitthvað endurskoðaður eða lækkaður - nei, hann fellur niður á einu bretti á næsta ári. Tekjurnar af honum þá verða núll. Breytingarnar á tekjuskatti í fyrra þegar ríkisstjórnin kom með þá ótrúlegu tillögu að lækka eingöngu prósentuna á miðþrepi, lækka ekkert lægsta þrepið, skila engu til tekjulægstu hópanna, voru metnar á 5 milljarða á þágildandi verðlagi og miðað við þágildandi veltu í tekjuskattskerfinu. Það er augljóst mál að tekjutapið vegna þeirra á næsta ári verður rúmlega 6 milljarðar. Breytingarnar sem eru núna áformaðar með niðurfellingu vörugjalda á einu bretti, þar með talinn sykurskattur og lækkun efra þreps virðisaukaskatts úr 25,5% í 24%, kostar ríkið umtalsvert í töpuðum tekjum þó að á móti komi hækkun matarskattsins úr 7% í 11%. Það er tekjutap af stærðargráðunni 6–8 milljarðar kr. Hvað þýðir þetta fernt sem ég hef nefnt? Og ef við bætum t.d. við að um önnur áramót fellur orkuskatturinn niður, eftir því sem ríkisstjórnin segir? 1,5 milljarðar fyrir borð þar. Þetta er tekjutap upp á 30–40 milljarða kr. Ef allar þessar tekjur væru inni á árinu 2015 mundi það næstum því skila meðferðarkjarnann í nýjum Landspítala. Það færi langt með að borga hann. Þetta tekjutap fylgir okkur fram í tímann ár frá ári og safnast hratt upp. Hinn trausti, stöðugi tekjugrunnur ríkisins hefur verið veiktur. Jú, jú, það koma inn einhverjar auknar tekjur í óbeinum sköttum af aukinni neyslu, auknum innflutningi. Við þekkjum þá mynd. Þegar hagvöxtur er í kerfinu, launaskrið og annað í þeim dúr, þá virka hinir sjálfvirku margfaldarar þannig að tekjustofnarnir gefa meira af sér án þess að menn þurfi að hækka eina einustu prósentu. Þannig geta menn haft það þægilegt á meðan slíkt ástand varir. Um leið og slær í bakseglin, sem við skulum öll vona að gerist ekkert á næstunni en reynslan sýnir okkur að er líklegt að gerist einhvern tímann, þá versnar í því, herra forseti, þá snýst þetta nefnilega við. Þá má segja að sjálfvirkir margfaldarar breytist í sjálfvirka frádráttarliði. Þá snarlækka allt í einu tekjurnar án þess að nokkrar skattprósentur séu lækkaðar því að froðan úr hagkerfinu hverfur og tekjurnar hrynja. Auðvitað voru breytingarnar á árunum 2008 og 2009 með því dramatískasta sem sést hefur á byggðu bóli á Íslandi. Þá var enn meiri froða á ferðinni sem hvarf eins og dögg fyrir sólu. Tekjur ríkisins nánast hrundu þegar allar skatttekjur úr fjármálageiranum hurfu á einu bretti, ofurlaunin þar og allt, innflutningurinn datt niður og hinn gríðarlegi viðskiptahalli hvarf, ofþaninn byggingargeirinn skrapp saman í 1/3 á örfáum mánuðum. Þetta var gríðarlegt högg og tekjutap fyrir ríkið á sama tíma og útgjöldin ruku af stað. Við sáum einhverja svakalegustu sveiflu í afkomu hins opinbera sem sést hefur á byggðu bóli. Jafnvel þó við séum ekki að tala um neinar hamfarir af því tagi þá eru þetta vel þekkt lögmál, herra forseti. Menn þurfa að hafa varann á sér gagnvart slíku. Það kostar óhemjuerfiði. Það er pólitískt erfitt og kostnaðarsamt að gera það sem þarf ef erfiðleikar steðja að, að afla tekna til þess að standa undir nauðsynlegum útgjöldum. En það er auðvelt að lækka tekjurnar, það er mjög auðvelt. Það er þessi ríkisstjórn að gera. Við höfum alltaf haft einhverjar hetjur í Íslandssögunni sem geta velt steininum niður. Það var ekki bara á Húsafelli sem það var gert, herra forseti. Það hafa alltaf verið einhverjar hetjur sem geta velt steininum niður, en það eru ekki allir sem koma honum upp aftur. Mundi þessi ríkisstjórn reynast öflug í því ef þess yrði þörf? Ég veit það ekki. Ég efast um það. Hagsagan kennir okkur að við eigum að vera ábyrg og horfa fram í tímann áður en við tökum ótímabærar ákvarðanir af því tagi sem núverandi ríkisstjórn hefur gert, sem er ekkert annað en pólitísk kredda Sjálfstæðisflokksins, hægri manna, nýfrjálshyggja, Chicago-skóli, að það sé ævinlega gott að lækka skatta, það muni alltaf þýða að allt blómstri. Ég vissi ekki að Framsóknarflokkurinn væri algjörlega orðinn ofurseldur þessari hugmyndafræði, en hann hefur að minnsta kosti lítið andæft. Burt séð frá þessu er staðan á Íslandi einfaldlega þannig, óháð hagsveiflum, að það er óábyrgt að draga stórfellt úr tekjuöflun ríkisins. Fyrir því má færa mjög sterk félagsleg og efnahagsleg rök. Það er óábyrgt og óskynsamlegt vegna hinna miklu skulda. Með því að standa ekki sómasamlega að tekjuöflun á þessum árum og nota þá sæmilega hagfellt árferði til þess að byrja að greiða niður skuldir þá veltum við byrðunum inn í framtíðina. Ríkisfjármálaáætlunin gerir ekki ráð fyrir því að nafnverð skulda lækki neitt á næstu árum. Þær lækka sem hlutfall af vaxandi landsframleiðslu en ekki vegna þess að þær séu borgaðar niður sem slíkar. Það er óábyrgt í öðru lagi vegna þess að við erum ekki að mæta þörfinni sem hefur byggst upp til þess að hefja nú uppbyggingu og endurnýjun innviða samfélagsins. Það er óábyrgt í þriðja lagi vegna þess að það er mikil þörf á því að skila til baka einhverjum fjármunum inn í þá geira samfélagsins sem hefur orðið að þrengja að undanfarin ár, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, almannatryggingar, elli- og örorkubætur o.fl. Það er ekki verið að gera það í þeim mæli sem hægt væri með því að láta tekjurnar fjúka fyrir borð. Ég gef ekkert fyrir hagfræðina sem menn færa fram máli sínu til varnar í þessum efnum. Hún hefur afsannast aftur og aftur, reynst röng. Hún afsannaðist reyndar rækilega á öllu síðasta kjörtímabili. Sömu menn og núna standa svona að málum í ríkisfjármálum jörmuðu úr þessum ræðustóli samfellt árin 2009, 2010, 2011, 2012 og 2013 um það að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar og áherslur okkar í ríkisfjármálum mundu kæfa allan hagvöxt og þýða að engin efnahagsleg uppbygging og endurreisn yrði á Íslandi. Það afsannaðist, herra forseti, með glæsilegum árangri. Það hefur vakið athygli út fyrir landsteinana og er meir metið þar en kannski hér heima hvernig tókst að snúa ríkisfjármálunum við og skila þeim í jöfnuði á árinu 2013 með aðferðum sem spekingarnir sögðu að væru alveg dauðadæmdar, mundu aldrei geta gengið upp því að við værum að kæfa allt með skattahækkunum o.s.frv. Það fór ekki þannig. Við fengum ágætishagvöxt í gang undir lok árs 2010 og það er búinn að vera hagvöxtur á Íslandi síðan, mismikill að vísu, en öll árin meiri en í okkar helstu viðskiptalöndum. Við höfum það í huga að batinn á Íslandi á árunum 2011, 2012 og 2013 hefði auðvitað orðið meiri ef ástandið hefði verið betra á helsta viðskiptasvæði okkar í Evrópu. Árangurinn er í raun merkilega góður í ljósi þess að Evrópa, þar sem 70% okkar markaða liggja, er í miklum vandræðum. Ég hef verulegar áhyggjur af því ábyrgðarleysi sem mér finnst hæstv. ríkisstjórn sýna með því að sleppa tekjum út í öllum tilvikum og leysa vandamálin á kostnað ríkissjóðs. Það er eins og hann eigi enga vini, alla vega ekki í þessari ríkisstjórn. Það er bara þannig. Það þýðir ekkert að vera með eitthvert orðagjálfur í kringum það, þetta er bara svona, hvort sem menn hafa gaman af því að heyra það eða ekki. Mér finnst líka að vissu leyti vera að myndast lausatök aftur á fjármálastjórninni hinum megin. Þá ber auðvitað langhæst þau miklu útgjöld sem ríkið tekur á sig vegna skuldamillifærslunnar. Það er dýrt fyrir ríkið. Það er reikningur upp á annað hundrað milljarða króna og hátt á annað hundrað milljarða ef framtíðartekjutapið vegna séreignarsparnaðarins er tekið með í reikninginn. Beinn kostnaður fer á annað hundrað milljarða króna vegna Íbúðalánasjóðs í viðbót við beinu niðurfærslunnar og allt það. Vissulega er flest af því sem bæði meiri hluti og minni hluti leggur hér til til að fá betri úrlausn með breytingartillögum mjög þarft, ég dreg ekkert úr því. Maður verður sjálfsagt ekki vinsæll ef maður segir að það þurfi samt að standa þar að af yfirvegun. Við verðum að forgangsraða því mjög samviskusamlega hvaða svið við látum fá aukna fjármuni eftir því sem við teljum okkur hafa ráð á. Allt væri það auðvitað miklu léttara ef menn væru ekki að afsala ríkinu tekjum á móti. Svo að ég nefni liði af handahófi sem ég er mest hissa á hvað fá þrátt fyrir allt litla úrlausn þá eru það vegamálin. Ég er alveg gáttaður á því að ríkisstjórnin ætli ekki að láta Vegagerðina fá meiri úrlausn sinna mála en hér er lagt til. Samkvæmt breytingartillögum sem laga fjárlagafrumvarpið örlítið þá duga fjármunirnir aðeins í viðhald og rannsóknir, sem er að sjálfsögðu gott. Svo er örlítið dregið úr skerðingunni á nýframkvæmdafé Vegagerðarinnar, en það er samt skerðing og mikil miðað við þá samgönguáætlun sem ríkisstjórnin lagði sjálf til. Ég held að ýmsir innviðir eins og vegirnir séu orðnir þannig að aðkallandi þörf sé fyrir úrlausn. Nýbyggingu Landspítalans er vissulega sýndur litur loksins núna. Það má segja að sé ánægjuleg stefnubreyting hjá hæstv. ríkisstjórn, ekki síst Framsóknarflokknum sem talaði meira og minna gegn nýbyggingu Landspítalans fyrir kosningar, reyndi að minnsta kosti að fá atkvæði út á það á landsbyggðinni með því að segja að það þyrfti ekkert að byggja spítala í Reykjavík. Það sjónarmið hefur greinilega orðið undir og núna er sýndur litur í þeim efnum. Tökum Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, herra forseti. Hann á að fá 140–150 milljónir í framkvæmdafé á næsta ári. Ríkisstjórnin ætlar að halda vitleysunni áfram. Hún beinskar hann niður í fyrra og endaði svo með því að setja háar aukafjárveitingar inn í hann á árinu til að horfast í augu við það neyðarástand sem þar er á ferðinni og viðurkenna ósigur sinn gagnvart því að innleiða tekjustofninn, þ.e. náttúrupassann fræga sem er ekki í höfn enn og verður vonandi aldrei. En að ríkisstjórnin skuli leggja aftur fram frumvarp þar sem Framkvæmdasjóður ferðamannastaða á ekki einu sinni að fá óskert gistináttagjald heldur á að skerða þann tekjustofn um 13 millj. kr., sem rennur annars vegar í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða að 3/5 og hins vegar til þjóðgarða og friðlýstra svæða, finnst mér vera að bíta höfuðið af skömminni. Að öðru leyti eru margar af breytingartillögum meiri hlutans þannig að auðvitað er verið að laga liði sem voru svo fráleitir í frumvarpinu að allir vissu að mundu ekki verða endanlega afgreiddir. Sami leikurinn og í fyrra var að leggja 15 milljónir í sóknaráætlun og með þjáningum var þeirri upphæð komið aftur upp í 100 milljónir sem er ekki neitt miðað við þá viðamiklu vinnu og umgjörð og þau fjölmörgu verkefni sem heimamenn á svæðunum hafa valið að forgangsraða fjármunum í og höfðu til þess 400 milljónir í fyrsta sinn á árinu 2013. Brothættar byggðir. Hvernig gátu menn búist við því að ríkisstjórnin kæmist upp með að slá það verkefni af? Hvað ætluðu stjórnarþingmenn að segja í heimsóknum sínum um svæðin ef brothættar byggðir hefðu verið slegnar af? Þetta er verkefni sem veikustu byggðarlög landsins binda núna miklar vonir við og eru velflest komin í einhvers konar áætlun eða prógramm á þeim grundvelli. Vinnustaðanámssjóður. Er það eitthvað sem ríkisstjórnin á að hæla sér af eða berja sér á brjóst fyrir að hætta við að eyðileggja vinnustaðanámssjóð og skila honum aftur upp í þó það litla sem í honum var? Nei. Þannig gæti ég áfram talið, þess vegna nefnt Hafnabótasjóð sem var augljóst mál að var ekki hægt að fara með eins og frumvarpið gerði ráð fyrir. Herra forseti. Ég vil gera eina athugasemd sérstaklega við breytingartillöguskjal meiri hlutans. Ég vona að formaður og varaformaður fjárlaganefndar hér í hliðarsal geti farið að ljúka einkafundi sínum og hlustað á umræðuna. Ég tala um alvörumál. Það er rökstuðningur með breytingartillögu í tilviki Háskólans á Akureyri. Það er að sjálfsögðu þakkarvert að meiri hlutinn hefur fallist á þær 30 milljónir sem háskólinn hefur í tvígang haft og var viðurkennt að hann ætti allan rétt á og þyrfti að fá vegna rannsóknarmissira fastráðinna kennara, en skólinn hafði eins og kunnugt er gripið til þess ráðs á árunum 2010 og 2011 að fella rannsóknarmissirin niður til þess að lifa af í þrengingunum. Vel að merkja, Háskólinn á Akureyri hefur sýnt aðdáunarverða ábyrgð með því að halda rekstrinum innan ramma á öllum þessum erfiðu árum og hann hefur í viðbót borgað upp skuldahalann sem á honum hvíldi vegna hallareksturs frá gamalli tíð. Geri aðrir betur. Hann hefur engin verðlaun fengið fyrir það. Hann er búinn að þrengja að sér öll þessi ár til þess að mjatla upp hægt og bítandi gamlan skuldahala í viðbót við það að reka sig innan fjárlaga. 30 milljónirnar voru settar inn og þær eru til þess að kosta rannsóknarmissiri fastráðinna kennara. Formúleringin frá meiri hlutanum um að 20 milljónir af þessum 30 eigi að fara til eflingar kennslu í heimskautarétti gengur ekki upp og verður að hverfa. Fjárlaganefnd verður að koma með nýjan rökstuðning á prenti eða munnlega sem leysir Háskólann á Akureyri undan því að vera bundinn af þessu. Þetta gengur ekki. Auk þess tel ég ansi langt gengið að grípa svo langt inn í sjálfstæði háskólans til að ráða námsframboði sínu og öðru slíku að ætla að segja honum fyrir verkum í þessum efnum með eina tiltekna námsgrein, eins gríðarlega mikilvæg og hún er, þ.e. námið í heimskautarétti. Má enginn skilja það svo að ég sé ekki hlynntur því og stuðningsmaður þess.  Í öðru lagi er mjög skrýtið að Háskólinn á Akureyri skuli aðeins fá 10 millj. kr. úr þeim stóra potti sem síðan er útdeilt til háskólanna. Það stingur í augu að Háskólinn í Reykjavík, sem er ekkert svo mikið stærri, skuli fá 20 falda þá upphæð eða hvað það nú er. Rök menntamálaráðuneytisins eru að þetta sé vegna fjölda nemenda sem ekki hafi verið borgað fyrir. Háskólarnir hafa farið misjafnar leiðir í þeim efnum. Á þá að refsa þeim sem beinlínis drógu úr nemendafjöldanum vegna skertra fjárveitinga í formi þess að fella niður einhverja námsáfanga? Eiga þeir að fá það í bakið núna að þeir tókust þannig á við erfiðleikana í staðinn fyrir að halda bara úti fullu námsframboði, taka fleiri inn í skólann og gera hann upp með halla? Þetta gengur ekki. Við verðum að ýta þessu til hliðar og horfa á það hlutverk og mikilvægi sem háskólarnir hverjir um sig hafa. Með fullri virðingu fyrir mínum gamla góða Háskóla Íslands og þess vegna Háskólanum í Reykjavík þá er Háskólinn á Akureyri háskólastofnun með mikla sérstöðu í landinu sem móðurskip háskólamenntunar eða náms á háskólastigi utan Reykjavíkur og ber höfuð og herðar yfir aðra skóla í þeirri stöðu, með fullri virðingu fyrir háskólunum á Hvanneyri, Bifröst og Hólum sem mér þykir að sjálfsögðu vænt um. Ég fer fram á að fjárlaganefnd endurskoði þetta, verði við beiðnum yfirstjórnar háskólans um að honum sé ekki sagt fyrir verkum með þessum hætti og að þessi 10 millj. kr. upphæð verði endurskoðuð, a.m.k. eitthvert tillit tekið til almenns hlutverks og mikilvægis háskólanna en ekki bara notuð einhver formúla úr fortíðinni. Ég kíkti aðeins á rökstuðning menntamálaráðuneytisins, að búin hefði verið til einhver vægisformúla, 20% nemendafjöldi 2012 og 60% 2013 og 20% áætlunin 2014 eða 2015. Þetta er mjög skrýtinn grautur verð ég að segja. Af hverju er ekki bara hægt að horfa á þessa skóla, fjárhag þeirra og afkomu og hlutverk, og útdeila þessum fjármunum með hliðsjón af því? Herra forseti. Hér hafa menn aðeins gert að umtalsefni lið sem tengist sannarlega fjárlögum og tengist spurningu um sparnað vegna sameiningar ráðuneyta. Ég held ég noti þetta tækifæri til að gera athugasemdir við ummæli sem féllu hér áðan hjá fyrirspyrjanda, hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, þegar hann hældist um af svarinu sem hann fékk frá fjármála- og efnahagsráðherra. En hann gerði mikið úr því að í fyrsta lagi væri kannski ekki auðvelt að aðgreina algerlega hagræðinguna sem fólst í sameiningu og stækkun ráðuneyta frá hinum almennu aðhaldsaðgerðum tímans frá 2009–2013 og hins vegar kæmi mikill sparnaður fram á árinu 2014. Hann þakkaði það núverandi ríkisstjórn. Það sýndi hvað hún væri snjöll í þessum efnum. Ég tel að þetta lýsi mikilli vankunnáttu. Það lá alltaf fyrir að sparnaðurinn af stórfelldu ráðstöfununum á árinu 2011 og með sameiningu ráðuneytanna sem varð virk frá áramótum 2011/2012 skilaði sér ekki strax. Þvert á móti var talsverður kostnaður í byrjun en fjárfesting í framtíðarsparnaði. Þeir sem tala um sameiningar stofnana eða endurskipulagningu ríkisrekstrarins verða að átta sig á þessu. Þetta ferli tekur tíma. Menn geta þurft að eyða pínulitlum peningum til að spara meiri peninga síðar, t.d. í að endurskipuleggja húsakost og færa starfsemi saman undir eitt þak. Það getur þurft að ráðast í einhverjar breytingar eins og kemur fram í svarinu. Stærstur hluti þess kostnaðar sem tengdur er sameiningu ráðuneyta á síðasta kjörtímabili er varanleg fjárfesting í húsnæði upp á rúmlega 300 millj. kr. af tæplega 440 milljónum í heild. Annar kostnaður er óverulegur, en sparnaðurinn er mikill og hann er einmitt að koma fram núna. Það var alltaf reiknað með því. Þegar líður á árið 2013 og árið 2014 kemur sparnaðurinn fram að fullu. Hann er umtalsverður. Það er ástæða til að hafa um þetta nokkur orð, ekki síst í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn hefur í þessum efnum eins og öðrum stillt áttavitann aftur á bak og til fortíðar, er byrjuð að skipta í reynd upp ráðuneytunum með því að setja tvo ráðherra inn í þau og hyggst jafnvel meira fyrir í þeim efnum. Sparnaðurinn sem birtist til dæmis í töflu 5 á 4. blaðsíðu svarsins sýnir okkur svart á hvítu að skrifstofustjórum í Stjórnarráðinu hefur fækkað um 22 frá 2009. Þeir eru næstdýrustu starfsmenn ráðuneytanna að ráðuneytisstjóranum og ráðherranum sjálfum frátöldum. Gegnum þessar skipulagsbreytingar hafa verið lagðar niður fjölmargar skrifstofur og skrifstofustjórar án starfsmanna, skrifstofur með breyttum skipuritum stækkaðar og breikkaðar. Það munar um að dýrustu stöðugildi ráðuneytanna fækki um 22 án þess það hafi að mínu mati kallað á veikingu ráðuneytanna eða neitt slíkt, heldur þvert á móti eru þau sterkari eins og kemur ágætlega fram í svarinu. Þetta er ágætissvari frá fjármála- og efnahagsráðherra. Fróðlegt að lesa það sem þar segir. „Áhrif sameiningar ráðuneyta og almennra hagræðingaraðgerða hafa haft þau áhrif að rekstrarkostnaður ráðuneytanna hefur almennt lækkað. Launakostnaður hefur lækkað, stöðugildum fækkað, þar á meðal skrifstofustjórum án skrifstofu. Með sameiningunni varð ýmis stoðþjónusta hagkvæmari, svo sem símaþjónusta, móttaka, skjalavistun, rekstur bókasafns og mötuneytis þar sem það á við.“ Hagræðingin hefur þannig komið fram í fækkun starfsmanna sem sinna þessum störfum. Það þýðir að hlutfall sérfræðinga hækkar innan ráðuneytanna. Það er hægt að ráða fleira sérhæft fólk eftir því sem fyrirkomulag á þjónustunni, rekstrinum og umsýslunni er praktískara. Það liggur í hlutarins eðli. Um hvað eru ráðuneytin? Snúast þau ekki um að hafa hæft, vel menntað og sérhæft starfsfólk í þeim störfum sem þar þarf að vinna, þ.e. í hinum eiginlegu störfum ráðuneytanna? „Með stærri skipulagsheildum hefur skipulag ráðuneyta verið einfaldað og skrifstofum fækkað. Ráðuneytin geta nýtt betur sérhæfingu starfsmanna, styrkt faglegt starf og komið í veg fyrir óskýra verkaskiptingu eða tvíverknað. Stærri ráðuneyti hafa þannig burði til að takast á við fleiri verkefni sem tengjast málefnasviði þess.“ Ég tel að þetta svar staðfesti að þessar breytingar hafi sannarlega skilað sínu og hafi verið mikilvægar. Ég ætla rétt að vona að núverandi ríkisstjórn hugsi sig um áður en hún kastar þeim. Herra forseti. Hefði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra verið hér hefði ég viljað ræða við hann um Bankasýslu ríkisins. Það er kannski ágætt að ræða það við forustufólk fjárlaganefndar. Er búið að fara yfir það hvort tímabært sé að leggja Bankasýsluna niður? Af hverju eru engar fjárveitingar ætlaðar til reksturs hennar á næsta ári? Ekki er hægt að leggja hana niður kostnaðarlaust allt í einu á einum degi rétt fyrir jól eða 31. desember. Það þarf væntanlega að ljúka starfseminni einhvern veginn og gera hana upp. Það er þó ekki aðalatriði málsins heldur hitt: Eru stjórnarliðar almennt á því að það sé tímabært að færa eignarhaldið á bönkum og sparisjóðum inn í fjármálaráðuneytið eins og það er, að leggja til hliðar öll armslengdarsjónarmið, að það þurfi að vera með einhverjum óháðum hætti haldið á eignarhaldinu, að það eigi ekki að vera of nálægt hinu pólitíska valdi? Er mig að dreyma, herra forseti? Voru ekki haldnar einhverjar ræður hérna á síðasta kjörtímabili um það? Þá var að vísu stórhættulegur maður fjármálaráðherra og stjórnarandstaðan, íhaldið og Framsókn, treystu honum mjög illa til þess að fara með eignarhald í bönkum. Það voru þvílíkar ræður og þvílíkur heilagleiki um að það yrðu að vera algjörir eldveggir á milli eignarhaldsins í bönkunum og hins pólitíska valds. Hefur eitthvað breyst? Nei, við eigum Landsbankann að fullu. Við eigum meira í honum núna en við áttum á þeim tíma af því við fengum 18% í honum gefins. Við eigum áfram  Sömuleiðis vil ég gera að umtalsefni umræður sem hér hafa orðið um vaxtakostnað ríkissjóðs vegna lána til að endurreisa fjármálakerfið eða bjarga því eins og sagt er í fyrirspurninni af hálfu fyrirspyrjanda sem er hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir. Hv. þingmaður gerði svarið sem hún fékk að umtalsefni í gær. Eðlilega var hún mjög upptekin af þeim mikla kostnaði sem ríkið hefur haft af því að fjármagna Landsbankann, leggja honum til eigið fé svo að hann yrði starfhæfur, vegna minni hlutanna í Arion banka og Íslandsbanka, vegna þátttökunnar í endurreisn sparisjóðanna og síðast en ekki síst þar sem einn stærsti reikningurinn liggur, að endurfjármagna Seðlabankann eftir að hann varð gjaldþrota haustið 2008. Það er rétt, þetta er mikill kostnaður. Það er búið að borga í vexti og verðbætur 150 milljarða kr. Mér fannst svolítið undarlegt að heyra rætt um þetta eins og við hefðum átt eitthvert val. Líta menn almennt svo á að þetta sé eitthvað sem við hefðum getað ákveðið að komast undan? Þurfti Ísland ekki fjármálakerfi? Gat Ísland verið með gjaldþrota seðlabanka? Áttu menn eitthvert val haustið 2008, 2009 eða 2010? Ég held ekki. Kostnaðurinn er mikill, það er alveg rétt. Þetta er einn af stóru reikningunum vegna hrunsins og skyldi engan undra því að það eru eiginlega engin dæmi um land sem hefur misst nánast allt sitt fjármálakerfi á örfáum mánuðum, sennilega um 95–97% af íslenska fjármálakerfinu hrundu. Stóru bankarnir voru með 85% og svo bættust minni fjármálastofnanir við á næstu mánuðum. Þegar upp var staðið voru rúmlega 95% af íslenska fjármálakerfinu fallin. Í ofanálag var seðlabankinn okkar gjaldþrota. Hrunið getur ekki orðið fullkomnara í einu landi. Auðvitað fylgdi þessu gríðarlegur kostnaður, gríðarlegt tjón fyrir íslenska ríkið, því miður, og stóri reikningurinn vegna hruns íslensku bankanna var líka í útlöndum. Erlendir fjármögnunaraðilar þessara banka bera langstærsta reikninginn sem er áætlað að geti orðið um 7.500 milljarðar kr., þar af liggur stærsti einstaki hlutinn í Þýskalandi. Þýskir bankar, fjárfestar og fjármálastofnanir töpuðu nokkur þúsund milljörðum vegna hruns íslensku bankanna sem var vel að merkja þriðja stærsta gjaldþrot veraldarsögunnar á eftir Lehman Brothers og Washington Mutual Bank, þ.e. þegar íslensku bankarnir þrír eru lagðir saman. Ég tel að við höfum ekki átt mikið val í þessum efnum. Það ber að ræða þetta sem hluta af þeim kostnaði sem var því miður engin leið að komast undan úr því að svona fór, en hann var mikill. Það skulum við gjarnan ræða. Hér hafa lífeyrisskuldbindingarnar líka verið nefndar af sumum, þ.e. hallinn á B-deildinni og það framtíðarverkefni að byggja hana upp. Það er alveg rétt. Það er gott að menn ræði það, hafi uppgötvað það. Menn mættu þá minnast þess af hverju ekki var borgað meira inn á þessa skuldbindingar á veltiárunum þegar var bullandi afgangur af ríkissjóði. Okkur var held ég nokkur vorkunn frá hruni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðu hans. Nokkuð mikið af henni hef ég nú heyrt áður frá þingmanninum, en það er ágætt að rifja upp fortíðina. Fór hann yfir nýlegt svar sem barst þinginu um hvað endurreisn bankanna hefði kostað ríkið mikið og fór orðum um það. Í þeirri upptalningu þingmannsins gleymdi hann að tala um hvað ríkið lagði Íbúðalánasjóði mikið fjármagn til á síðasta kjörtímabili, það losar líklega bráðum tæpa 50 milljarða. Þingmaðurinn fór vel yfir það að hann væri stoltur af því að íslenska ríkið ætti Landsbankann, en það var aldeilis ekki ókeypis, virðulegi forseti. Þegar ríkið tók Landsbankann yfir og nýja bankann var skrifað undir umdeilt skuldabréf, svo ekki sé meira sagt. Það voru reyndar tvö skuldabréf, annað var skilyrt og hitt var upp á tæpa 280 milljarða, þannig að samtals er upphæðin á þeim um 300 milljarðar að núvirði og það allt saman í erlendri mynt. Mér skilst að skuldabréfið hafi verið á þann hátt að ef bankastarfsmenn sem störfuðu í þessum banka gætu rukkað skuldug heimili og fyrirtæki upp í topp mundi gulrótin vera sú að gefa starfsmönnunum 2% í bankanum. Þetta er gjörningur sem við sitjum uppi með um langa framtíð. Þetta er alveg einsdæmi, virðulegi forseti, og gott að rifja það upp af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að fara aðeins yfir fortíðina. Þá að spurningunni. Hann átelur skattstefnu núverandi ríkisstjórnar og telur að menn séu að afsala sér tekjum með því að lækka skatta. Ég spyr því þingmanninn: Hvernig stóð þá á því að þegar erfðafjárskattur var hækkaður úr 5 

Það hefur sennilega verið vegna þess að það var svo almenn ánægja og gleði í þjóðfélaginu að það dóu miklu færri eftir að sú ríkisstjórn tók við. Kannski hafa menn dregið og fært eitthvað til uppgjör dánarbúa til að fresta greiðslu á skattinum eftir að hann hækkaði eða eitthvað slíkt, en til lengri tíma litið held ég að þetta skili ósköp einfaldlega þeim tekjum sem til er ætlast til ríkisins. Það kann vel að vera að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi einhvern tímann áður heyrt sumt af því sem ég var að segja. Það dregur ekki úr gildi þess að segja það aftur, því sjaldan er góð vísa of oft kveðin. Ég held, herra forseti, að ekki veiti af að halda þessum stjórnarmeirihluta aðeins við efnið í sambandi við ábyrgð þegar kemur að ríkisfjármálum, því það á að vera lykilorð allra okkar umræðna um stöðu mála á Íslandi í þessu samhengi. Þegar kemur að fjárhagsstöðu ríkisins og þess mikilvæga hlutverks sem það hefur í okkar velferðarsamfélagi er það ábyrgð sem menn eiga að sýna. Að sjálfsögðu er ýmiss kostnaður vantalinn í þessu svari, enda var bara spurt um kostnaðinn við endurreisn fjármálakerfisins. Það má vissulega nefna Íbúðalánasjóð sem fékk sinn hluta af högginu og er þegar búið að þurfa að aðstoða með um 50 milljörðum, en það er fjölmargt þar fyrir utan eins og svo sem uppsafnaður eiginlegur rekstrarhalli ríkisins á þessum árum. Það eru háar tölur enda er niðurstaðan sú að bankahrunið hafi kostað Ísland langleiðina í 50% af vergri landsframleiðslu. Þar með erum við í efstu sætum listans við hliðina á Írlandi hvað varðar beinan kostnað þjóðarbús af hruni af þessu tagi. Örfáar hliðstæður eru þekktar í heimssögunni. Við getum rætt samninginn milli gamla og nýja Landsbankans hvenær sem er. Það sem ég var eingöngu að vísa til í þessu tilviki er sá hluti hans að til ríkisins færðist endurgjaldslaust 18% eignarhlutur í nýja 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Þess ber að geta að Landsbankinn er nú það skuldsettur í erlendum gjaldmiðli að það háir ekki einungis bankanum heldur ríkissjóði sjálfum líka, þannig að þetta lítur ekki alveg eins vel út eins og þingmaðurinn vill meina. Eins og flestir vita náttúrlega er þarna mjög erfið staða. Þó að hægt hafi verið að greiða arð af hagnaði í fyrra og leggja það inn sem tekjur í ríkissjóð erum við ekkert komin yfir þann hjalla og alls ekki komin yfir þann hjalla sem varðar fjármál ríkisins, því eins og þingmaðurinn veit verður árið 2016 sem nálgast mjög hratt mjög erfitt rekstrarár í sögu ríkisins vegna himinhárra gjalddaga lána sem við þurfum að reiða af hendi. Ég er ekki sammála þingmanninum um að fólk hafi hætt að deyja á síðasta kjörtímabili, því það er nú svo í aldurssamsetningu þjóða að fæðingar og dauðsföll eru í ákveðnum hlutföllum. Skýringin á þessu er sú að þegar skattur er orðinn of hár þá hættir hann að skila sér í ríkissjóð. Þegar skattur er orðinn jafn hár og var í tíð síðustu ríkisstjórnar skapast freistnivandi og sá freistnivandi leiðir til skattundanskota. Það kom beinlínis fram í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins á fundum á síðasta kjörtímabili þegar ég spurði út í þetta. Þegar erfðafjárskatturinn var hækkaður svona mikið var það einmitt þannig að fólk kom eigum sínum undan, kannski fólk komið á aldur og farið að gefa börnum sínum fyrir dauðsfall. Þetta er dæmi um að skattprósentan sé orðin allt of há. Til rökstuðnings má geta þess að eftir að ríkisstjórnin tók við og lækkaði skatta og álögur hafa tekjur streymt í ríkissjóð eins og kom fram á uppgjöri 

Herra forseti. Ég hef heyrt þessa möntru áður um hvað skatttekjurnar aukist gríðarlega með því að lækka skatta og gef ekki mikið fyrir hana. Ég afgreiði það ósköp einfaldlega með því að spyrja á móti hv. þingmann: Hvað verða skatttekjurnar miklar þegar prósenturnar verða orðnar núll? Þetta er gömul þvæla sem við þurfum væntanlega ekki að fara út í. Ég hef enga trú á því að það hafi orðið stórfelld undanskot á erfðafjárskatti af því einu að hann fór úr 5 í 10%, enda er það ekki hátt skatthlutfall, ætti þá að vera verra að eiga við slíka neikvæða hvata annars staðar þar sem skattprósentur eru miklu hærri. Tekjurnar hafa aukist með auknum umsvifum í þjóðfélaginu vegna hagvaxtar í algerlega línulega samræmi við það sem gera má ráð fyrir, en ekki vegna þeirra takmörkuðu skattalækkana í beinum sköttum sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir. Hún hefur til dæmis ekki hróflað við álagningu skatta á fyrirtæki. Hún hefur eiginlega ekkert lækkað tryggingagjaldið þótt atvinnuleysi hafi lækkað. Hún hefur ekki breytt tekjuskattsprósentu á hagnað lögaðila en samt er sá skattstofn sennilega að aukast meira en allt annað. Ætli það sé ekki ein aðalbúbótin? Þegar nýjar forsendur komu inn og ný tekjuáætlun fyrir fjárlög næsta árs frá fjármálaráðuneytinu í nóvember var óvenju ánægjulegur vöxtur í tekjusköttum frá lögaðilum, þ.e. álagningin hélt mjög vel og var lítið um endurgreiðslur. Það er einfaldlega ávísun á það að fyrirtækin eru farin að hagnast í stórum stíl. En tekjuskattsprósentunni hefur ekki verið breytt. Hún stendur óbreytt í sínum 20%, alveg frá því hún var færð þangað 2009 ef ég man rétt. Það ætti að afsanna kenninguna. Skattar frá fyrirtækjum ættu ekkert að hækka því prósentan væri of há, en það er ekki það sem hefur gerst frekar en í tekjuskattinum eða beinu sköttunum almennt. Eða óbeinu. Þannig að þessi kenning heldur ekki vatni. Varðandi Landsbankann er það ekki bara þannig að hann hafi greitt arð á þriðja tug milljarða, þökk sé velgengni hans, heldur bókfærðu menn 

Forseti vill geta þess að hlé verður gert á þessum fundi milli kl. 15 og 16 vegna nefndafunda.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að óska nýjum innanríkisráðherra til hamingju með ráðherraembættið og eins fagna því að við fáum að halda okkar forseta Alþingis á meðan þessi ríkisstjórn situr. Við erum í 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2015 og í upphafi ber að fagna því að staða ríkissjóðs hefur batnað. Hún hefur sífellt farið batnandi eftir gríðarlega þungt högg sem samfélagið varð fyrir eftir hrun bankanna árið 2008. Þá varð gríðarleg kaupmáttarskerðing í landinu vegna gengisfallsins og hækkunar á verðlagi. Ríkissjóður þurfti að leggja til peninga til að fjármagna bankakerfið og Seðlabankann. Atvinnuleysi jókst gríðarlega, fór hátt í 10% á þeim tíma. Sem betur fer tókst að snúa þessu við og jafnt og þétt hefur atvinnuleysi minnkað og hagvöxtur aukist og tekjur tekið að skila sér. Ferðaþjónusta, sjávarútvegur og iðnaður hafa borið þetta uppi, og þess vegna erum við á þeim stað nú að uppskera betri stöðu ríkissjóðs og betri tekjur. Þá reynir líka á, þá sjáum við það betur hvernig menn skipta þeim arði á milli þeirra sem byggja þetta samfélag, hvernig við byggjum framhaldið, þ.e. ávinninginn af þeim árangri sem náðst hefur á undanförnum árum. Það er kannski það sem er fyrst og fremst til umræðu hér í dag. Tekið hefur verið eftir því að hv. formaður fjárlaganefndar byrjar gjarnan ræður sínar, þegar við erum að gagnrýna það sem gert er, á því að nefna að kosningar hafi farið fram árið 2013, og er full ástæða til að muna það. Ég held að öllum sé orðið ljóst að hér voru kosningar árið 2013. En það er líka ástæða til að rifja upp að kosningaloforð voru gefin á árinu 2013 af þeim flokkum sem nú stjórna landinu. Gefin voru fyrirheit um ákveðnar breytingar og ákveðin fjárframlög. Sumt af því hefur gengið eftir, annað ekki, og það er meðal annars það sem er til umræðu hér í dag. Það sem hefur vakið athygli mína og í raun undrun á margan hátt er að eftir kosningarnar 2013 hefur ný ríkisstjórn sest að völdum og ég kalla það últra-hægristefnu sem tekið hefur við. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að skipta gæðum þessa lands á þann veg að í heildina er gengið að félagslega kerfinu og verið að hygla þeim sem meira hafa í samfélaginu. Eftir að fyrrverandi ríkisstjórn hafði þurft að beita miklum niðurskurði jafnhliða því að hækka skatta tók við ríkisstjórn sem byrjaði á að segja: Það hefur lítið verið gert. Það er ekki búið að hagræða nægjanlega mikið. Nú þarf að gera betur, það þarf að skera meira niður. Og það var kannski ástæðan fyrir því að þegar fyrstu fjárlögin komu frá núverandi ríkisstjórn birtist þar niðurskurður ofan á það sem á undan var gengið, ofan á það sem varð til þess að árið 2012 hætti fyrrverandi ríkisstjórn öllum niðurskurði í heilbrigðiskerfinu og byrjaði að bæta í. En í fjárlögunum sem birtust fyrir ári var fyrsta kynningin á fjárlagafrumvarpinu frekari niðurskurður um 1 milljarð í heilbrigðiskerfinu. Það hafði sínar afleiðingar. Aftur gerist þetta núna þegar við komum að fjárlögunum 2014 - það tókst að reka til baka þann niðurskurð sem var í fyrstu útgáfu fjárlagafrumvarpsins í fyrra. Þá endaði það með því að meðal annars Landspítalinn fékk 1,7 milljarða í viðbótarfé. Aftur gerist það núna að ekki er búið að svara því hvert eigi að stefna með jafn mikilvægan málaflokk og heilbrigðismálin. Ekki er búið að svara því fyrr en það kemur núna á milli umræðna að tekin er ákvörðun um að bæta fjármagni til að hefja vinnu við hönnun á nýjum spítala eða meðferðarkjarna þar og það er gríðarlega mikilvægt skref. En mér er hulin ráðgáta af hverju menn stíga ekki skrefið til fulls og segja nákvæmlega hvernig þeir ætla þá að haga framkvæmdunum að því gefnu að ríkissjóður hafi burði til þess. Þegar ég segi að það sé komin últra-hægristefna hérna þá hefur komið mér verulega á óvart hvað menn hafa leyft sér, miðað við það sem á undan var gengið, í ákvörðunartöku, hvernig menn hafa sett nýtt fólk yfir stjórnir fyrirtækja, skipt út mannskap og tekið ýmsar ákvarðanir undir yfirskriftinni: „Ég má, ég ætla, ég skal. Hér erum við komin til valda til þess að stýra.“ - Það er hamast í menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu og fleiri atriðum. Einstakir þingmenn, þeir sem eru í forsvari, koma með yfirlýsingar um að rýra þurfi réttindi opinberra starfsmanna og settar eru fram hagræðingartillögur og verið að flytja stofnanir í lítilli sátt. Þetta hefur vakið athygli mína og margt af því sem hefur komið fram - þar sem menn eru farnir að tala um að veikja eftirlitsstofnanir, spara þar - hefur enduróm í þeim tíma sem var hér fyrir hrun, og það vekur mér óhug. Það veldur mér áhyggjum að við skulum vera á þeim stað að við teljum að við getum endurreist samfélagið eins og það var fyrir hrun. Ef við gerum það getum við búist við að afleiðingarnar verði þær sömu og urðu árið 2008 þegar allt hrundi. Meginlína þessarar ríkisstjórnar hefur verið að hjálpa hinum ríku, hjálpa þeim sem eiga hvað mest, en láta þá sem lægstu tekjurnar hafa borga. Ríkisstjórnin fer fram með þá hugmyndafræði að verið sé að lækka skatta, en hvernig gerir hún það? Hún lækkar skatta í orði og sem snýr að launagreiðendum er það tekjuskatturinn sem var lækkaður, fyrir þá sem eru með tekjur yfir 290 þús. kr., þ.e. í öðru skattþrepi og ofar. Á móti leggja þeir vaxandi gjöld á sjúklinga. Í þessu frumvarpi eru álögur auknar í sambandi við lyfin, þó að fjármagn komi að litlu leyti á móti. Það er verið að hækka komugjöldin og ágætlega er gert grein fyrir því í 1. minnihlutaáliti sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir fór mjög vel yfir. Það er verið að leggja á nefskatt inn í háskólana, sem var rætt töluvert mikið fyrir ári. Útvarpsgjaldinu er haldið óbreyttu en það er alls ekki látið renna til Ríkisútvarpsins. Nú er verið að tala um náttúrupassa þar sem lagt er gjald á alla Íslendinga svo að þeir eigi aðgang að íslenskri náttúru. Það er í raun alltaf verið að vinna á þeim forsendum að verið sé að lækka skatta en í raun er verið að hækka álögur í gegnum ósanngjarnasta form af sköttum, sem eru nefskattar og það sem þeim fylgir. Það er mjög athyglisvert að skoða kaflann hjá 1. minni hluta sem fjallar um greiðsluþátttökuna þar sem fjallað er um hækkun komugjalda í heilsugæslunni. Það er verið að tala um hækkun gjalda fyrir sérgreinalæknana, því að það er klárt að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að kostnaðurinn af þeim samningum sem þar voru gerðir verði greiddur af sjúklingum. Það er verið að lækka greiðsluþátttöku ríkisins í hjálpartækjum og lækka greiðsluþátttöku ríkisins í þjálfun. Það er búið að fara ágætlega yfir þetta fyrr á þessum fundi. Ég segi aftur: Hvaða skattar hafa lækkað? Það er eingöngu þetta hálfa prósent af tekjuskattinum, sem getur skilað einhverjum þúsundum fyrir þá sem eru með tekjur yfir 400–500 þús. kr. Á sama tíma hefur auðlegðarskatturinn lækkað; skattur á þá sem eiga umtalsverðar eignir umfram skuldir er felldur niður. Veiðileyfagjöldin eru látin lækka. Sett eru viðbótarfrítekjumörk á fjármagn. Við horfum á þetta allt saman á sama tíma, en það er lítið sem er að gerast hjá almennum launþegum. Ég ætla þó að koma að umræðunni um matarskattinn og það á eftir. Maður hefur áttað sig á því í gegnum árin að þegar Sjálfstæðisflokkurinn talar um að einfalda skattkerfið þá er í raunveruleikanum verið að tala um að auka álögur á almenning. Í tillögunni sem fjallað var um hér á undan, og þeirri umræðu er ekki lokið, kemur í ljós að það er engin einföldun í þeim tillögum, akkúrat engin, ekki hvað varðar virðisaukaskattskerfið. Á sama tíma og menn hafa gripið til stórtækra aðgerða og endurskilgreint orðið „heimili“ sem byggingu en ekki sem samfélagsform - látið eins og einhver tiltekinn hópur eigi rétt á orðinu „heimili“ - þá hafa menn talað um að verið sé að gera leiðréttingu á skuldum heimila. Heimilið er þá orðinn sá aðili sem á fasteign og á skuldir. 30% af íbúum þessa lands búa sem leigjendur eða búseturéttarhafar eða í búmannafélögunum eða eru fólk sem hefur misst eignir sínar og svo öryrkjar og eldri borgarar sem hafa litlar sem engar tekjur umfram lífeyrinn sinn. Það er ekkert verið að hjálpa því fólki umfram það sem lá fyrir, ekkert. Það fólk situr eftir aftur og aftur en fókusinn er alveg skýr á þá sem höfðu meira og nú þarf að hlífa þeim. Sá sem á eignir yfir 100 milljónir og situr í stórri eign gæti þurft að skuldsetja hana til að borga gjöld, þess vegna á að hlífa honum. Stóru útgerðarfyrirtækin hafa verið að skila þvílíkum arði og þau eiga ekki að leggja jafn mikið til samfélagsins og þau gætu. Það er alltaf að birtast betur og betur það sem manni fannst kannski vera kaldhæðni þegar menn voru að ræða það, að það er láglaunafólkið í þessu landi sem á að bera ábyrgðina á því að verðbólgan fari ekki af stað. Náðst hefur verulegur árangur í sambandi við verðbólgu og alltaf þegar rætt er um að ASÍ eigi að fara af stað með launahækkanir, eða að hækka eigi lægstu launin, þá hrópa menn upp: Passið ykkur, það getur orðið verðbólguhvetjandi. Við ræðum jú líka tekjufrumvarpið þó að það sé ekki á dagskrá hér þar sem það er annar hluti af fjárlögunum og ég spyr: Hvernig virkaði stærsta aðgerðin sem þessi ríkisstjórn lagði til síðustu kjarasamninga hjá ASÍ eða á almenna vinnumarkaðnum, sem var ein króna í lækkun opinberra gjalda á hvern lítra af bensíni og dísilolíu? Skilaði sú aðgerð sér til neytenda? Það er ekkert sem bendir til þess. Það hefur orðið lækkun á bensíni og olíu en þó ekki nálægt því eins mikil og gengisbreytingar og lækkun á heimsmarkaðsverði hafa gefið tilefni til. Það er verið að fjalla um það hér dag eftir dag hvernig söluaðilar hafa hækkað álagningu sína, gripið tækifærið. Og þurfum við ekki að horfast í augu við það að þetta gæti eins gerst með virðisaukaskattinn, þegar menn fara úr 25,5% niður í 24%? Ekki þar fyrir að ég tel eðlilegt að lækka virðisaukaskattinn en það þarf ansi öflugt eftirlit og aðhald til að tryggja að það skili sér til neytenda. Það er algjörlega óskiljanlegt að ætla því að stilla saman þessum lækkunum og hækkun matarskatts. Það er líka samkomulag um að lækka þurfi vörugjöldin, að hægt sé að einfalda ákveðna hluti þar eða breyta vörugjaldakerfinu sem er orðið býsna úrelt skattform. En hvernig ætla menn að réttlæta það að á sama tíma og menn hafa ekki efni á því að borga mikið til þeirra lægstlaunuðu eða til öryrkja og eldri borgara ætli menn að leggja til hækkun á nauðsynjum eins og mat og svo á menningarlegum hlutum eins og bókum og öðru slíku, færa það úr 7% upp í 11%? Jafnvel þó að menn finni einhverjar mótvægisaðgerðir þá á alla vega eftir að sýna mér fram á að það muni virka þannig að það skili sér í vasa þeirra sem helst þurfa á að halda. Ég þurfti að sinna erindum á vegum Norðurlandaráðs nú í vikunni og fór til útlanda í tvo daga. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar ég áttaði mig á því, þegar ég var að lesa íslensku fréttirnar, að menn hefðu gripið tækifærið, þegar ný þjóðhagsspá kom, og lækkað lífeyrisgreiðslur til öryrkja og lífeyrisþega frá því sem upphaflega var áætlað í frumvarpinu, úr 3,5% í 3%, varð ég hryggur. Ég trúði ekki að þetta væri að gerast, ég hélt að þetta væri misskilningur, en þegar ég skoða málið betur er þetta veruleikinn. Það gera sér allir grein fyrir því að í miðju fjárlagaferli kemur ný þjóðhagsspá og forsendur frumvarpsins geta breyst. Það er mikilvægt að sú leiðrétting eigi sér stað. En þarna, kannski í fyrsta skipti og svo að hluta til í ár, stefndi í að áætlun fjárlaga væri hálfu prósenti hærri en hugsanleg niðurstaða miðað við þjóðhagsspá. Þá grípa menn tækifærið til þess að lækka. Þetta er þeim mun erfiðara vegna þess að reglan hefur verið sú og er sú að launavísitala og neysluvísitala eru reiknaðar út og síðan er það samkomulag við öryrkja, frá því fyrir margt löngu, að grípa skuli hærri vísitöluna og hækka kjör öryrkja og ellilífeyrisþega, lífeyrisþega, um hærri töluna. Þetta virkar þó ekki þannig - eins og til dæmis gerðist ár eftir ár að menn áætluðu verðbólgu upp á 3–4% en síðan varð hún í reynd 5–6%, þá var ekki leiðrétt aftur í tímann. Ný hækkun árið eftir skilaði sér ekki inn í það ár heldur héldu menn sig við prósentuna í fjárlögum. Ég hef sem fyrrverandi ráðherra staðið hér í ræðustól og gert þá játningu að þegar við kvöddum fyrir þessar frægu kosningar þá var hallinn þarna orðinn 6–8%. Hér voru kosningar 2013 og kosningaloforð voru gefin. En þegar við horfum til allra þeirra loforða sem gefin voru fyrir kosningar 2013 af stjórnarflokkunum, ekki síst Framsóknarflokknum, og berum það saman við efndirnar vantar ansi mikið upp á. Skerðingarnar voru dregnar til baka en það var ekki gert myndarlegar en svo að í raun gekk bara það til baka sem búið var að ákveða af fyrri ríkisstjórn að draga til baka. Ein undantekning var að ekki var búið að ákveða að minnka skerðinguna á grunnlífeyrinn. Og núna gerist þetta, að það gat munað 500 milljónum hvað öryrkjar fengju meira ef þeir hefðu fengið 3,5%, en þá er búið að bjarga ríkissjóði með því að lækka það niður í 3%. Geta menn lagst lægra, vitandi hverjir eiga erfiðast í þessu samfélagi og hverjir það eru sem eru í fátæktargildrum, hverjir það eru sem lifa í raun undir fátæktarmörkum? Það eru öryrkjar, einstæðir einstaklingar og atvinnulausir, og þetta gildir líka um atvinnuleysisbæturnar. Formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, segir: Þjóðhagsstofnun ákvað þetta, þjóðhagsspá, Hagstofan, sem fer með þjóðhagsspána. Það er auðvitað ekki svo einfalt. Þar eru gefin út viðmiðin en ákvörðunin er síðan pólitísk, að hve miklu leyti menn fylgja þeim. Það er ekkert lögmál að lækka þurfi öryrkja þó að menn dragi til baka breytingarnar í frumvarpinu að öðru leyti. Og þetta er náttúrlega sérstaklega fróðlegt að skoða með tilliti til þess af hverju menn hrósa sér mest; menn berja sér á brjóst og segja: Við lækkuðum tekjuskatt um 0,5% á þeim sem eru með yfir 300 þús. kr. tekjur eða rétt þar neðan við - að þá skuli menn væla yfir því og kvarta undan því að leggja þurfi til og standa við þessa 0,5% á hækkun á öryrkjum. Þetta getur varla verið mikið aumara. Þessu til viðbótar vorum við í velferðarnefnd rétt áðan að fjalla um vandræðagang út af samkomulagi sem gert var árið 2010 milli lífeyrissjóða og ríkisins og gekk í gildi 2011, um jöfnun eða stöðvun á víxlverkunum á milli opinbera kerfisins, þ.e. lífeyriskerfisins, og lífeyrissjóðanna. Þar var ákvæði sett inn til þriggja ára og rann út um síðustu áramót en nú er komin tillaga um hvernig eigi að losna út úr samkomulaginu. Lagt var fram frumvarp um almannatryggingar sem átti að taka á þessu en ekki náðist að klára það á þinginu fyrir kosningar. Síðan hafa engar tillögur komið og nú sitja menn uppi með þennan vandræðagang. Hér eru settir inn peningar til að framlengja þetta í nýju formi með um 500–600 milljónum, 600 milljónum held ég. Ef menn framlengdu þetta óbreytt væri þetta 1,1 milljarður, var mér sagt eftir umræðuna hér á fundinum áðan. Og aftur sjá menn ofsjónum yfir því að þarna gætu öryrkjar fengið of mikið; þess vegna finnur hæstv. ráðherra nýja leið en enn verður að bíða eftir varanlegu lausninni, hún er ekki fundin. Þarna veldur aðgerðaleysi því að menn eru ekki komnir með tillöguna fyrir áramótin og hafa ekki komið með hana fyrr en núna. Hún kom til þingsins fyrir viku til kynningar og umræðu og verður auðvitað ekki afgreidd fyrir jól. Þess vegna er velferðarnefnd að reyna að finna lausnir á því hvernig hægt væri að bjarga þessu. Ég skora á hv. fjárlaganefnd að taka þessa breytingu, úr 3,5% í 3% hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum, og lagfæra hana, hafa 3,5% eins og það var upphaflega í frumvarpinu. Það væri bragur að því og það væru ákveðin skilaboð um að þessi ríkisstjórn - og við skulum heils hugar styðja það - vilji gera eitthvað til að hindra að fleiri lendi í fátækt. Það er forvitnilegt að skoða heilbrigðismálin en ég nefndi þau áðan varðandi sjúkrahúsin. Það er vont hvernig menn afbaka umræðuna með því að slá fram tölum sem enginn fótur er svo fyrir eða mundu að minnsta kosti flokkast undir hvíta lygi. Menn segja: Það er búið að auka fjármagn til heilbrigðismála um 10 milljarða. Ég sagði einhvern tíma varðandi þennan lið: Þetta er eins og ég hefði sagt allan tímann sem ráðherra: Við lækkuðum aldrei fjárframlög til heilbrigðismála. Þá taka menn krónutölur og bera þetta saman, taka ekki tillit til kjarasamninga, taka ekki tillit til verðbóta og annars slíks og blanda þar að auki inn í þetta samningum sem gerðir voru. Þar á ég bæði við jafnlaunaátakið og gjaldfrjálsar tannlækningar barna sem kostuðu sitt. Það voru ákvarðanir sem fyrri ríkisstjórn tók og sem betur fer fylgdi nýja ríkisstjórnin þeim eftir; ég ætla að þakka fyrir það, sérstaklega tannlækningarnar þar sem verið er að setja inn viðbótarfjármagn til að standa við þá samninga. Það eru afar merkilegir samningar, ekki hvað síst fyrir það að þrátt fyrir að tannlæknar starfi sem einkaaðilar þá tókst að setja þar upp heimilistannlæknakerfið. Börn eiga þá sinn heimilistannlækni og það fylgir því ákveðin ábyrgð að fylgja því eftir að allir, þ.e. börn upp að 18 ára aldri, komist til tannlæknis. Þetta ákvæði kemur í áföngum og meiri hluti þessa hóps er nú þegar kominn inn í kerfið. Ég sagði hér áðan að Landspítalinn hafi á sínum tíma, á þessu ári, fengið 1,7 milljarða til viðbótar. Það var leiðrétting frá því að vera með fjárlög sem voru í mínus en raunhækkunin umfram var sem sagt 1,7 milljarðar og ber að þakka það. Og aftur er bætt við einum milljarði. En sá galli fylgir að það er hvergi skýrt í þeim gögnum sem við höfum hvað eigi að gera við hallann á þessu ári, sem stefnir í næstum milljarð, hallann frá 2013, sem er næstum 1.500 milljónir. Ef menn eiga að borga þetta eins og margar stofnanir eru að gera; Landbúnaðarháskólanum er hótað, að hann eigi að greiða hallann, Háskólinn á Akureyri er búinn að greiða niður halla, heilbrigðisstofnunin á Vesturlandi jafnaði sinn halla og losnaði við að fá nokkurn stuðning. Á sama tíma liggur það ljóst fyrir að ef þessi milljarður á að borga halla þá er þetta bara lækkun. Ég ætla að leyfa mér að trúa því að menn ætli ekki að ganga að hallanum á Landspítalanum, en ég skora á hv. fjárlaganefnd að segja það, ganga frá því skýrt og bæta síðan við fjármagni sem er nauðsynlegt til að þarna náist friður til lengri tíma og hægt verði að bæta kjör og tryggja að menn geti áfram verið með öflugan Landspítala. Ég hef áður sagt að það var mjög mikilvægt skref að setja inn fjármagn eftir það sem á undan er gengið, búið að tefjast töluvert, í nýjar byggingar Landspítalans. Það er ástæða til að nefna það sem jákvæðan þátt og ég skora líka á ríkisstjórnina að gefa það út; það liggur fyrir plan um hvernig hægt er að byggja og koma þessu öllu í kring á næstu fjórum til sex árum, að það verði staðfest sem plan hér á þinginu og sett inn að menn setji fjármagn í það. Jafnframt skora ég á meiri hlutann að samþykkja tillögu um að allir stjórnmálaflokkar eigi aðild að nefnd sem fylgist með þeirri vinnu og fjalli um hana og veiti ríkisstjórninni aðhald, þ.e. á vegum þingsins, tillögu sem Samfylkingin lagði fram ásamt fleirum varðandi það hvernig hafa ætti umgjörðina um áframhaldandi vinnu í þessum málum. Aðeins varðandi heilbrigðismálin að öðru leyti þá koma inn peningar út á land, 100 milljónir í tækjakaup úti á landi; það ber að fagna hverri krónu sem þangað kemur. Ég hef ekki séð áætlanirnar fyrir einstakar stofnanir en ég ætla að vona að menn hafi unnið sambærilega áætlun fyrir þær eins og fyrir Landspítalann og standi við endurnýjun á tækjum, en ég hef á tilfinningunni að þessi upphæð sé allt of lág. Hins vegar er líka verið að setja peninga inn í hinar sameinuðu stofnanir úti á landi, en við höfum ekki séð skiptinguna á því í smærri atriðum. Þar saknar maður auðvitað ákveðinna hluta sem ég veit ekki alveg hvar eru. Ég nefni til dæmis framkvæmdir við Heilbrigðisstofnun Vesturlands í Stykkishólmi - mikil samstaða hefur náðst í heimahéraði og hjá heilbrigðisstofnuninni á svæðinu um hvernig eigi að byggja þar upp hjúkrunarheimili og styrkja bakdeild og bæta þannig rekstrarstöðu spítalans og varðandi hjúkrunarheimilið. Það eru fleiri slíkar framkvæmdir sem snúa að viðhaldi stofnana úti á landi eða endurbyggingu, meðal annars varðandi lyflækningadeildina á Akranesi, þar hefur beiðni legið fyrir en ekkert fjármagn er sett í. Það vekur hins vegar athygli að í heilbrigðismálunum hefur ríkisstjórnin tekið skýran fókus í áherslum sínum hvað varðar lýðheilsumál og fyrirbyggjandi starf. Hægt er að taka heils hugar undir öll þau áform þar sem þau hafa verið birt í texta eða ræðu. Menn tala fjálglega fyrir þessu, setja í þetta 30 milljónir nú, hreyfiseðlarnir hafa líka verið styrktir inni í kerfinu, sem er annað form þess að tryggja að menn reyni að minnka lyfjanotkun og auka hreyfingu sem lausn við ákveðnum sjúkdómum eða til að hindra ákveðna sjúkdóma. Það hefur líka vakið athygli að búið er að skipa sérstaka ráðherranefnd fjögurra ráðherra sem eiga að vinna að lýðheilsumálum, og síðan er annar hópur undir stjórn hæstv. heilbrigðisráðherra sem á líka að vinna að lýðheilsumálum. Hvernig í veröldinni má það svo verða að það sem birtist sem aðalstefnumál Sjálfstæðisflokksins hér í þinginu sé að koma áfengi í matvöruverslanir? Það er fyrsta lýðheilsumálið sem hefur birst. Hitt málið er að lækka sykurskattinn og hækka virðisaukaskattinn þannig að grænmeti í búðum hækkar um 4% en kók og sykurdrykkir munu lækka. Þetta er framkvæmdin á lýðheilsustefnu nýrrar ríkisstjórnar hingað til. Ég ætla að vona að hvort tveggja verði stoppað, að áfengi fari ekki í verslanir fyrr en búið er að gera viðamiklar athuganir á því hvaða afleiðingar það hefur, hvernig það passar við lýðheilsustefnu ríkisstjórnarinnar, áfengis- og vímuefnastefnuna þar. Það sama á við um sykurskattinn. Það getur ekki verið afsökun hjá hæstv. fjármálaráðherra að sá skattur sé of lágur til að hafa einhver áhrif. Maður hefur heyrt þetta áður frá sjálfstæðismönnum, þeir tala alltaf um að ekki sé hægt að stýra neyslu með sköttum. Þegar menn eru að tala um samkeppni, um verð og um það hvar leggja eigi gjöld þá segja þeir að það skipti engu máli; að bílasala mundi ekki aukast þó að hætt væri að leggja vörugjöld á bíla! Það stendur ekki til. Það stendur heldur ekki til að taka vörugjöldin af áfengi og tóbaki og ég styð það, það er ástæðulaust að fella niður vörugjöldin af þessum vörum, en af hverju eru menn að gera þetta ef þetta hefur engin áhrif, ef þetta skiptir engu máli? Auðvitað er hægt að stýra neyslu bæði með aðgengi og með verði og verðið er hluti af aðgenginu. Það er athyglisvert að sjá hvernig farið er með lýðheilsumálin hvað þetta varðar. Aðeins varðandi öldrunarstofnanir þá er sett inn viðbótarfjármagn til að standa við það að heilbrigðisstarfsfólk sem vinnur á öldrunarstofnunum geti fengið greitt eins og jafnlaunaátakið gerði ráð fyrir. En það er líka gríðarlega há upphæð í fjárlögunum sjálfum til þess að gera upp eldri lífeyrisskuldbindingar hjá sjálfseignarstofnunum, en ég sakna þess mjög að það skuli ekki vera búið að ná samkomulagi við sveitarfélögin um sömu leiðréttingu. Sveitarfélögin eru enn í miklum vandræðum og það er verið að skera niður á stofnunum, meðal annars á Akranesi nú nýlega, það er verið að vinna í því þessa dagana, til þess einfaldlega að mæta eldri lífeyrisskuldbindingum sem hanga á stofnuninni þrátt fyrir breytingar. Þetta var um heilbrigðismálin. Hinn málaflokkurinn sem menn stæra sig af að hafa í forgangi eru menntamálin. Ég hef gagnrýnt það mjög hart að í gegnum hvítbókina birtist skólastefna - að því er við í allsherjar- og menntamálanefnd héldum, eða ég hélt að minnsta kosti. Ég var búinn að bíða í meira en heilt ár eftir hvítbókinni vegna þess að mig langaði að sjá hvaða stefnu ráðherrann legði fram. Gott form, fá fram áætlanir og hugmyndir og síðan mundum við ræða þær og þróa í framhaldinu, eins og stendur í hvítbókinni, hafa mikið samráð. Hvað gerist? Það koma fjárlög sem fækka nemendaígildum í framhaldsskólum um 916. Það er hvergi minnst á það í þessari hvítbók. Hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar og formaður og varaformaður fjárlaganefndar eru orðnir aðalmenntamálaráðherra og aðalheilbrigðisráðherra. Var það fyrirkomulagið sem átti að vera? Því ber að fagna að á síðasta ári tókst að gera kjarasamninga við grunn- og framhaldsskólakennara. Því ber líka að fagna að fjárframlög vegna nemendaígilda hafa hækkað. En ég átti ekki von á því að menn mundu reyna að vinna þá fjárhæð upp með því að taka nemendur út úr skólakerfinu og allra síst vegna þess að hlutfall menntaðra er með því lægsta sem gerist í samanburði við önnur Norðurlönd; í raun erum við bara í slöku meðallagi í OECD. Við þurfum sem sagt að auka almenna menntun í landinu. Það gerum við ekki með því að úthýsa 25 ára og eldri úr framhaldsskólunum, úr bóknáminu, án þess að bæta nokkru í fullorðinsfræðsluna eða inn í símenntunarmiðstöðvarnar nema þá að, sem er eiginlega augljóst í þessu, þarna eigi að láta nemendur borga í staðinn. Það er sem sé verið að færa þá út úr opinbera kerfinu þannig að hægt sé að taka há og drjúg skólagjöld. Aftur hæla menn sér af því að lækka skatta en auka álögur, minnka aðgengi, setja á komugjöld, leggja á nefskatta. Það er ekki verið að lækka álögur á fólk. Við sjáum að verið er að leiðrétta ákveðna hluti varðandi framhaldsskólann. Ég ætla að fagna því að menn tóku sig til og lagfærðu þar. Halda á í það sem kallað er „gólfið“ hjá fámennari framhaldsskólunum, að hluta þó, með 35 milljónum - þið sjáið hvað upphæðin er lág - þar sem menn höfðu lofað því að þessir skólar yrðu ekki skertir frekar. Þetta er að hluta til tekið til baka. Það má líka lýsa ánægju með að ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherra hafi áttað sig á því að menn geta ekki hent út vinnustaðanámssjóði upp á 150 millj. kr. á sama tíma og menn eru í miklum vandræðum með að koma fólki í vinnustaðanám. Það eru því ýmsar lagfæringar sem eru gerðar hér. Svipað og var fyrir ári þá hefur umræðan haft áhrif og það er jákvætt og því ber að fagna að menn nái því. Ég ætla að vona að það geri umræðan í dag líka, tillögur stjórnarandstöðunnar, að þær hljóti hljómgrunn og komi í endurbótum fyrir 3. umr. Það standa út af ákveðnir hlutir eins og framhaldsdeildirnar. Það er til dæmis óljóst hvernig menn ætla að fara með Patreksfjörð. Í störfum þingsins í morgun var gerð ágæt grein fyrir því hver staðan er. Þar hefur nemendum fjölgað mjög mikið. Þetta úrræði hefur tekist sérlega vel yfir landið, menn hafa getað aðstoðað unga nemendur við að sinna námi sínu í heimabyggð. Á Patreksfirði hefur nemendum fjölgað úr 18 í 38 en það hefur haft þær afleiðingar að Fjölbrautaskóli Snæfellinga í Grundarfirði er í miklum vandræðum með að sinna þeim nemendum vegna fjárskorts og alls ekki búið að leysa það hér. Ég treysti á að það verði skoðað milli umræðna og tryggt að ekki þurfi að fara í niðurskurð en þá fækkar námsbrautum og aftur hefst aukinn fólksflótti af þessum svæðum. Einnig er hægt að fagna viðbótum inn á Landbúnaðarháskólann og Háskólann á Hólum. En á sama tíma og Landbúnaðarháskólinn fær 17,9 milljónir í frumvarpinu er verið að skera niður frá atvinnuvegaráðuneyti fjármagn til rannsókna. Síðan er að vísu bætt við til rannsókna í Landbúnaðarháskólanum en takið eftir að það er verið að gera þetta án þess að nokkuð sé vitað um það hvernig menn ætla að halda utan um framtíð þessara skóla, það er engin framtíðarsýn, það er engin áætlun. Hæstv. ráðherra hafði komið með tillögur um að sameina Landbúnaðarháskólann og Háskóla Íslands, flokkssystkini hans og margir fleiri, meðal annars sá sem hér stendur, gagnrýndu það mjög harðlega og þá hopar hann og kemur svo með hótanir um að nú eigi að bara að skera niður og aðlaga skólann fjárlögum. Mér er til efs, jafnvel þó að smápeningur komi þarna inn, að það muni duga Landbúnaðarháskólanum. Þar er líka halli upp á hundruð milljóna, halli sem hangir yfir þessum skóla og birtist alltaf hjá Ríkisendurskoðun einu sinni á ári og veikir stöðu skólans. Fyrir báða þessa skóla vantar framtíðarsýn og ég hef lagt fram skriflega fyrirspurn, af því að ég hef ekki fengið nein svör við tölvupósti né formlegu bréfi, þó að ég sé í allsherjar- og menntamálanefnd, frá ráðuneytinu og frá hæstv. ráðherra. Þrátt fyrir ítrekaðar bréfaskriftir í rúma tvo mánuði hef ég ekki fengið nein svör, ekki einu sinni um það hvaða gögn liggja fyrir í ráðuneytinu um áform um sameiningar. Það er auðvitað til vansa ef við í þinginu eigum svo að vera að fjalla um þetta mál í fagnefndum og reyna að taka afstöðu til hvernig við viljum hafa þetta. Allsherjar- og menntamálanefnd fundaði í morgun með Ríkisútvarpinu. Það er eiginlega ekkert hægt að segja í sambandi við það mál annað en þetta: Hvað er meiri hluti fjárlaganefndar að gera, hvert eruð þið að stefna? Ætlið þið að leggja niður Ríkisútvarpið? Það er það sem verið er að gera. Það er samdóma álit allrar framkvæmdastjórnarinnar og stjórnar Ríkisútvarpsins. Hógvær beiðni stjórnarandstöðunnar er: Látið þið útvarpsgjaldið renna til útvarpsins, því að þið eruð ekki að lækka skatta á fólki með því að lækka útvarpsgjaldið. Nei, það er akkúrat þetta sama: Hér erum við sem lækkum skatta en við notum svo útvarpsgjaldið til að borga almenn ríkisútgjöld. Þetta er engan veginn boðlegt. Svo koma í fjárlaganefnd skilyrði fyrir fjárveitingum. Það eru ekki nema tvö ár frá því Alþingi, eftir vinnu á tveimur kjörtímabilum, mótaði stefnu um Ríkisútvarpið. Samt koma menn í þingið og segja: Það þarf að móta stefnu. Af hverju segja þeir ekki bara strax: Það á að leggja útvarpið niður? Af hverju segja þeir það ekki beint í staðinn fyrir að vera að tala um að móta þurfi nýja stefnu? Það er það sem er verið að gera. Ég trúi því ekki að menn ætli að fara þessa leið, ég treysti á að menn kynni sér nákvæmlega gögn sem ég hef ekki tíma til að fara yfir í þessari ræðu, það eru vonandi margar ræður eftir í þessari umfjöllun. Ég treysti því að menn komi og segi nákvæmlega, og það er Alþingi sem á að segja það, hvernig þeir vilja hafa Ríkisútvarpið. Þá er ég að tala um rammann. Á að þjónusta landsbyggðina? Á að viðhalda gullkistunni, sem eru verðmætin sem Ríkisútvarpið á eftir áratugasögu? Eða á að henda henni? Á að þjónusta betur íslenskt efni fyrir börn? Eigum við að nota íslenska miðla til að styrkja stöðu tungumálsins, sem á undir högg að sækja í því tæknilega umhverfi sem við erum í í dag? Ætlum við að halda úti dreifikerfinu? Ætlum við að tryggja að það verði útvarp og sjónvarp á öllum landshornum? Eða ætlum við setja það almennt á allar útvarpsstöðvarnar að þær verði að sjá til þess? Þetta eigum við að vera að ræða, það er Alþingi sem ákveður þetta. Það var ákveðið árið 2013 að þjónustuhlutverk útvarpsins ætti að vera fjölbreytt. Hvað eru menn að biðja um? Þeir skipa nýja stjórn, en strax, eftir svona skamman tíma, fulltrúar frá öllum stjórnmálahreyfingum - við vorum á móti því hvernig hún var skipuð - hefur hún náð algjörlega saman um að segja: Hvað eruð þið að fara að gera? Þið getið þetta ekki, þið megið þetta ekki. Svo eru náttúrlega fleiri álitamál hvað þetta varðar. Annað sem hefur sviðið mjög mikið alveg frá því að hrunið varð, er kannski eitt af því sem maður hefði viljað gera öðruvísi ef maður fengi tækifæri til þess aftur, var það hvernig við fórum með þróunaraðstoðina. Aftur gerist það að þingheimur setur saman, eftir að búið er að leggja fram metnaðarfulla áætlun, nýja áætlun, samþykkir hvaða markmið eigi að setja, hvaða prósentur eigi að nota og hvernig við ætlum að standa að þróunaraðstoð. Síðan líður ár og í ljós kemur að fjárhagur ríkisins er miklu betri en nokkur þorði að vona en samt er skorið niður. Það eru ekki bara íslenskir öryrkjar sem verða fyrir þessu, við ætlum líka að draga úr aðstoð við einstaklinga úti í heimi sem þurfa verulega mikið á aðstoð að halda. Við ætlum ekki að skipa okkur í flokk með siðmenntuðum þjóðum sem taka sameiginlega ábyrgð á heiminum, en erum þrátt fyrir allt eitt af ríkustu löndum heims. Ég treysti á að þetta verði líka skoðað á milli umræðna. Þó að ekki hafi verið gerð formleg tillaga um breytingar þarna er þetta eitt af því sem maður hálfskammast sín fyrir í samstarfinu við Norðurlöndin og önnur lönd. Við getum gert svo miklu betur og við eigum að gera svo miklu betur. Ef ég tek jákvæðu þættina inn á milli þá er fjarskiptasjóðurinn einn af þessum mikilvægu þáttum sem hér koma inn í fjárlögin. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við völdum henti hún út nánast öllu sem áður hafði verið gert eða eins miklu og hún gat en er svo að koma inn með ýmis atriði núna - það er mjög skemmtilegt að fylgjast með því - meðal annars byggðaáætlun og sóknaráætlun landshluta. Það er eitt af stærstu verkefnunum líka, hvað varðar innviði samfélagsins, að bæta fjarskipti, það tryggir möguleika á jafnri búsetu í landinu. Ég fagna því að hér er stigið skref í þá átt þó að það hafi komið fram, meðal annars hjá hv. þm. Haraldi Benediktssyni, svo að ég fari nú rétt með nafn nágranna míns þarna í Hvalfjarðarsveitinni, sem hefur stýrt þessum hópi; hann hefur gert skilmerkilega grein fyrir því að þarna þarf meira fé. Fram undan er stórt verkefni en ég fagna því að þarna eru fyrstu skrefin stigin. Það er margt sem vantar og við munum ræða miklu betur seinna. Það vantar inn allt í sambandi við húsnæðismál. Eftir eitt ár í viðbót koma niðurstöður; það sem búið var að klára fyrir síðustu kosningar, það er í lagi, við ætlum að taka það upp, en við eigum enga peninga í það. Húsnæðisbætur, engin peningur í þær og ekki búið að ljúka því máli, að því verður komið síðar í ræðu. Hvað með fæðingarorlofið? Búið er að skipa nefnd einu sinni enn til að vita hvernig endurheimta eigi fæðingarorlofið. Þannig getum við haldið áfram. Ég treysti á að þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram af stjórnarandstöðunni - sem eru meðal annars um að falla frá hækkunum á greiðsluþátttöku 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því sem er að finna í stjórnarsáttmála stjórnarflokkanna og kosningaloforðum beggja flokka fyrir kosningar varðandi forgangsröðun fjármuna á fjárlögum. Það kemur skýrt fram í stjórnarsáttmálanum að leggja eigi skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Ég spyr að þessu vegna þess að ég átti gott samtal við starfandi landlækni í gær og hann tjáði mér að við stæðum frammi fyrir því að ef það yrði önnur verkfallslota eftir áramót hjá læknum þá sýnist honum við vera komin í spíral niður á við þar sem flótti lækna orsakaði aukið álag á þá lækna sem fyrir væru og heilbrigðisstarfsfólk, sem yki líkurnar á því að það fólk yfirgæfi líka stéttina með auknu álagi og svo koll af kolli. Það er stórhættulegt. Við gætum lent í því og ástandið er jafnvel nú þegar þannig. Mig langar í því ljósi og í ljósi kosningaloforða Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að lesa úr stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar skal haft að leiðarljósi að heilbrigðisstarfsfólkið okkar er hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins.“ Framsóknarflokkurinn orðar það svo, með leyfi forseta, að hann leggi ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felist fyrst og fremst í mannauðnum og því þurfi að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála þessum kosningaloforðum og þeirri forgangsröðun sem er talað um í stjórnarsáttmálanum, að það eigi að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi, og hvort hann upplifi þetta ekki eins og starfandi landlæknir, að það sé brýnt og áríðandi að leysa kjaradeiluna við lækna 

Hæstv. forseti. Ég get svarað hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni skýrt: Já, ég er algerlega sammála þeirri forgangsröðun sem birtist þarna. Ég vakti athygli á því í ræðu minni hvað væri langt á milli orða og efnda, sérstaklega varðandi það sem mér finnst hafa verið aðalvandamálið. Menn hafa í raunveruleikanum gert ágætlega í lok fjárlagavinnunnar í hvert skipti, en þó alltaf með skilaboðum um að það þurfi að hagræða meira, að við höfum aldrei efni á að borga þetta og að við þurfum að færa út þessi lyf til að menn geti náð meiri tekjum með því að láta fólk borga tiltekin S-merkt lyf o.s.frv. Á sama tíma eru engin klár fyrirheit. Á að byggja nýjan spítala? Hvenær kemur hann? Hvaða markmið setjum við okkur? Það er fyrst nú að koma eitthvert fyrsta skref en það er ekki hægt að klára yfirlýsinguna og segja bara hreint út: Við erum að hefja vinnuna núna. Mér finnst það hafa verið mesti veikleikinn í allri þessari umfjöllun. Þrátt fyrir að margt hafi reynt á þolinmæði okkar í fyrri ríkisstjórn og menn hafi stigið skref sem voru þannig að við gengum of langt í niðurskurði - það hefur verið viðurkennt af þeim sem hér stendur - þá stoppuðum við, eins og ég sagði, árið 2012. Menn sögðu: Nú verðum við að gefa til baka, það er ekki annað val. Svo kom ný ríkisstjórn með 1 milljarð í niðurskurð í fjárlögum árið eftir. Þetta er það sem við erum að tala um. Þetta var í fyrstu fjárlögum ríkisstjórnarinnar sem var með þessi loforð sem ég hefði getað skrifað undir öllsömul. Ég hef sagt að þessir málaflokkar séu svo stórir að það eigi ekki að tæta þá í sundur í pólitískum þrætum, hvorki heilbrigðismálin né menntamálin. Við vitum hvað þjóðin vill. Hún vill hafa þessa þætti í lagi. Hún vill að ríkið beri ábyrgð á þessum þáttum og sjái um að reka þá. Við eigum að sameinast um að segja hvernig og koma okkur út í það að horfa til framtíðar. Hluti af því er að leysa læknadeiluna. Það er algerlega bráðnauðsynlegt til að ekki fari enn verr.

Herra forseti. Einmitt, í þessari umræðu benti ég þingmönnum stjórnarflokkanna á loforð fyrir kosningar, að þeirra eigin kosningaloforð og ályktanir þeirra eigin landsfunda snerust um að heilbrigðisstarfsmenn væru lykilatriði, þeir væru það mikilvægasta og að í stjórnarsáttmálanum stæði að það þyrfti að forgangsraða fyrst skattfé í brýn og áríðandi verkefni. Nú stöndum við frammi fyrir því að við gætum lent í þeirri alvarlegu stöðu að missa lækna með áframhaldandi missi í kjölfarið. Þá koma svör frá hv. þingmönnum stjórnarflokkanna: Já, en ef við hækkun laun heilbrigðisstarfsmanna og lækna, eins og þeir eru að biðja um, þ.e. um 30%, þá vilja allir aðrir hækka líka. Við höfum nefnt: Ókei, en það þarf kannski ekki að hækka þau svo mikið vegna þess að læknar eru tilbúnir til að sætta sig við aðeins lægri laun á Íslandi og jafnvel töluvert lægri laun en þeir eru ekki tilbúnir að sætta sig við 3% launahækkun. Það er hægt að fara töluvert hærra. Þá segja menn: Já,  
             Ég vildi spyrja þingmanninn: Er hann tilbúinn að samþykkja að læknar fái ákveðin 

Hæstv. forseti. Svar mitt er afdráttarlaust: Já. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að þetta mál verði leyst sem sjálfstætt verkefni. Ég hef að vísu haldið því fram lengi og það var ástæðan fyrir jafnlaunaátakinu á sínum tíma að samfélag okkar hafi flokkað störf fólks þannig að umönnunar- og þjónustustörf hjá hinu opinbera séu lægra metin launalega en störf þeirra sem vinna í viðskiptalífinu. Þessu hugarfari þarf að breyta. Það er eins og það sé alltaf tapaður sá peningur sem rennur til heilbrigðiskerfisins til dæmis. Það er talað um kostnað í staðinn fyrir að hugsa það sem fjárfestingu fyrir samfélagið að tryggja að fólk hafi góða heilsu og geti sem fyrst tekið þátt í lífinu að nýju. Það sem skiptir máli fyrir fólk sem vinnur á svona stofnunum er viðmótið frá stjórnvöldum og umhverfinu, það er aðstaðan, það er álagið, það eru rannsóknir, tækifæri til að þróa 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar í þessu stutta andsvari að staldra við stöðu Ríkisútvarpsins og þá kannski fyrst og fremst þann hluta sem varðar breytingartillögu meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið núna og þá skilyrðingu sem meiri hlutinn orðar hér í tillögunni sem hljóðar svo: Þessi tímabundna fjárheimild er lögð hér til og útgreiðsla hennar til Ríkisútvarpsins er háð skilyrðum um að á vegum stjórnar og stjórnvalda félagsins fari fram vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu og að haldbærar rekstraráætlanir verði gerðar þar sem fram komi hvernig starfsemi stofnunarinnar verði komið á réttan kjöl og hún verði sjálfbær til frambúðar. Síðan segir síðar: Ef mat nefndarinnar verður að þær áætlanir dugi ekki til að ná markmiðum um sjálfbæran rekstur stofnunarinnar er áformað að fjárheimildin verði felld niður í fjáraukalögum fyrir árið 2015. Ég held að þetta sé með eindæmum. Ég hef aldrei séð svona áskilnað í breytingartillögum eða í fjárlagatillögum yfir höfuð þegar um er að ræða ohf. sem hefur sannarlega á að skipa stjórn sem hefur samkvæmt lögum tiltekin verkefni og m.a. þau verkefni sem lúta að fjárstjórn, forgangsröðun o.s.frv. Þá er rétt að benda á viðbrögð Isavia við tillögu meiri hluta fjárlaganefndar þar sem ákvörðun er tekin, eins og formaður nefndarinnar segir, um að Isavia greiði 500 milljónir í arð af rekstri Keflavíkurflugvallar en Ingimundur Sigurpálsson, formaður stjórnar, segir að það sé alveg skýrt samkvæmt lögum að ákvörðun um arðgreiðslur sé ákvörðun stjórnar fyrirtækisins og sú ákvörðun verði tekin í mars á næsta ári en alls ekki núna. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki alveg ljóst að fjárlaganefnd er að fara verulega út fyrir sitt verksvið, því að þetta er sannarlega ekki skilgreint samkvæmt lögum, hvorki um Isavia né um Ríkisútvarpið?

Hæstv. forseti. Ég tók einmitt eftir þessu í morgun á fundi í allsherjar- og menntamálanefnd. Þar kom þetta fram og þær afleiðingar sem það hefur. Þetta er þeim mun alvarlegra þar sem ég get ekki betur séð en að það sé aðeins meiri hluti fjárlaganefndar, stjórnarmeirihlutinn, sem ákveður að láta útvarpið fá einhvern pening, enda verði þeir að fá aðeins lengri tíma til að skera niður. Við erum að tala um 800–1.000 milljónir Þetta tengist auðvitað líka því sem við vorum að ræða áður. Það eru lög í landinu um Ríkisútvarpið. Þau eru ný, þau eru ekkert gömul, þau eru ný, þau eru búin að fá mikla umfjöllun. Og þá skuldar Alþingi, ef þetta á að verða, að svara hverju á að breyta. Þetta er tillaga um að Ríkisútvarpið verði fyrir 1. mars nk. að leggja fram ný fjárlög sem eiga að taka gildi 1. september og ef allur þessi niðurskurður á að ganga eftir verður eðlisbreyting á stofnuninni. Ég trúi því þegar ný framkvæmdastjórn, ný stjórn Ríkisútvarpsins í opinberu hlutafélagi kemur með neyðaróp, þá trúi ég henni. Þetta er ekki fólk sem er að leika sér með peninga eða sem veit ekki hvað rekstur er. Ég tel þetta forkastanlegt og sérstaklega vegna þess að þegar við erum að tala um ohf. gilda ekki sérstök lög um það nema hlutafélagalögin, þau gilda um ohf. Það verður erfitt að sjá að þeir sem tóku að sér stjórnunarhlutverk þar, ef því verður stjórnað með valdboði frá einhverjum, þótt það sé þingið eins og í þessu tilfelli, það verður sem sagt alvarlegt umhugsunarefni fyrir þá þingmenn sem styðja þessa tillögu, að þá séu þeir beinlínis að segja við stjórnina: Við viljum ekki hafa ykkur í þessu, við viljum losna við ykkur, við viljum fá einhverja aðra vegna þess að við ætlum að breyta útvarpinu. Þá segi ég það sama og ég sagði í ræðunni: Segið þið bara strax að þið ætlið að loka ákveðinni þjónustu, minnka dreifikerfið, loka landsbyggðinni, hætta íslenskri framleiðslu, segið þið hvað á að gera. Þá breytum við lögunum fyrst og förum svo í breytingar á fjárveitingum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er raunar afstaða mín að það liggi fyrir að það sé enginn lagagrunnur fyrir þessari tillögu meiri hluta fjárlaganefndar og hún geti ekki skilyrt fjárframlag sitt með því móti sem verið er að gera. Og ég vil minna á að stjórn Ríkisútvarpsins er að 6/9 skipuð fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna. Þá var ekki svo lítið sem lá hér á að tryggja þann drjúga meiri hluta. Svo er tekið fram fyrir hendurnar á þeim meiri hluta með þessari tillögu, eða tillagan hljóðar þannig að stjórnin er í raun og veru tekin úr sambandi. Mér finnst mjög alvarlegt að við þurfum hér ítrekað að óska eftir því eða árétta það að þingið fari einfaldlega að lögum, að þingið sjálft fari að lögum. Ég verð að segja að meiri hluti fjárlaganefndar er aðeins að missa sjónar á takmörkunum umboðs síns ef hann heldur að hann geti gert slíkt. Ég er sammála hv. þingmanni um það að ef meiri hluti fjárlaganefndar ætlar að gera þetta, ef ríkisstjórnarflokkarnir ætla að gera þetta þá verða þeir að gera svo vel að koma fram með nýtt frumvarp um nýtt ríkisútvarp, nýtt skert og niðurlægt ríkisútvarp.

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni. Ég þekki svo sem ekki lagagrunninn eða lagaumhverfið nákvæmlega en það hefur verið rætt víðar, Isavia hefur verið nefnt hér áður, það hefur líka verið rætt um Íbúðalánasjóð þar sem búið er að setja sama umhverfi varðandi stjórnendur þar og er hjá bönkunum. Það er persónuleg ábyrgð á bak við ákvarðanatöku þar til dæmis en samt koma valdboð frá ráðherrum sem segja bara: Annaðhvort gerið þið þetta eða verra hlýst af. Þið verðið að hlýða. Þetta kalla ég frekjustjórnmál, þetta eru vond stjórnmál, þetta er hluti af því sem ég var að tala um í ræðu minni að hefði breyst með þessari ríkisstjórn. Þess vegna kalla ég hana últra-hægristjórn. Þetta er stjórn sem rekur þetta eins og hún eigi það og ekki bara eins og hún eigi það heldur þarf hún að sýna vald sitt. Það er vont þegar menn hafa svo mikla minnimáttarkennd að þeir þurfi að sýna vald sitt með ákvörðunum eins og þessari. Það er búið að skera niður 100 störf. Það er líka búið að skera niður verktakaþjónustuna í Ríkisútvarpinu. Það er búið að breyta gríðarlega miklu. En það á að stilla mönnum upp og segja: Þið verðið að ná þessum árangri. Ef þið náið honum ekki þá tvöföldum við niðurskurðinn. Haldið þið að þetta sé hægt? 

Virðulegi forseti. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á þessar samræður. Hér tala menn miskunnarlaust um niðurskurð í fjárlagafrumvarpinu gagnvart Ríkisútvarpinu. Það er verið að auka framlögin. Af hverju talar hv. þingmaður með þeim hætti? Og af hverju talar hv. þingmaður með þeim hætti að þegar menn setja skilyrði varðandi fjárveitingu - og þetta er fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra sem átti samskipti við Landspítalann - að það sé einsdæmi og valdboð og menn tali eins og þeir eigi þetta þegar komið er hingað með skilyrði varðandi fjárveitingar? Af hverju gerir hv. þingmaður það? Ég veit að hv. þingmaður veit miklu betur og ræddi hér meðal annars um halaklippingar og annað slíkt og getur kannski farið yfir þá samninga sem voru gerðir í tengslum við það við Landspítalann. Ég ætlaði að fara í andsvar út af umræðum hans um heilbrigðismálin af því að hann gerir afskaplega lítið úr því, sem mér finnst ekki góður bragur á, og reynir að gera lítið úr því að verið er að auka framlög bæði hlutfallslega og í krónutölum til heilbrigðismála í tíð núverandi ríkisstjórnar. Hv. þingmaður fer yfir það og segir að í sinni tíð hafi verið gengið of nálægt heilbrigðiskerfinu, ef ég skil hv. þingmann rétt. Ég ætla þingmanninum engar annarlegar hvatir og er ekki með slík stóryrði eins og hér voru uppi, en mér finnst að hv. þingmaður mætti sýna sanngirni þegar verið er að forgangsraða í þágu heilbrigðismála. En alvarlegast finnst mér að svo virðist vera að hjarta hans slái fyrst og fremst þegar kemur að ríkisfjölmiðlinum sem hefur fengið hærri framlög, í það minnsta svipað framlag, en hefur verið tekið af útvarpsgjaldinu þegar tekin eru nokkur ár aftur í tímann, sérstaklega í tíð Sjálfstæðisflokksins. Rekstrarvandinn er mikill og hv. þingmaður talar um að það sé óeðlilegt 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að sitja undir því að ég hafi fyrst og fremst verið að ræða um Ríkisútvarpið. Það er þá vegna þess að hv. þingmaður hefur ekki hlustað á það sem hér fór fram. Það eru engar athugasemdir við að setja fram ramma í fjárlögum. Það er engin athugasemd við það að menn setji sér markmið í sambandi við hagræðingu eða annað slíkt. Vandamálið er að verið er að setja skilyrði og hótanir, og það gerist í nokkur skipti. Ég man aldrei eftir því að það hafi verið gert með þessum hætti. Ef hv. þingmaður man einhver einstök dæmi um að þetta hafi verið sagt og gert væri gott að heyra það: Við látum þig fá 180 milljónir, en ef þú stendur ekki við skilyrði okkar þá tökum við það af þér og meira. Þetta er verið að gera í Landbúnaðarháskólanum en örlítið er bætt í af hv. fjárlaganefnd. En ég tók fram að það sem var vandamálið í fjárlagagerðinni var niðurskurðurinn um 1 milljarð í fjárlögunum fyrir ári. Síðan var bætt vel við í Landspítalanum, 1,7 milljörðum, og ef menn fara þá í að gefa yfirlýsingu að það eigi ekki að borga hallann upp á 1,5 milljarða sem var á árinu 2013 þá er um að ræða verulega viðbót. Ég spurði líka, hv. þingmaður getur kannski hjálpað mér að skýra það út: Er verið að tala um að hallinn verði frystur eða klipptur af, gerður samningur um að hann verði ekki borgaður? Þá vegur milljarður töluvert. En ef liggja 2,5 milljarðar á Landspítalanum sem nýr halli en búið er að færa niður 3 milljarða eldri hallann áður, ef það á að greiða þennan halla núna þá er fjárveitingin ekki mjög góð. Ég bara spyr. Hv. þingmaður veit þetta betur en ég. En um þetta gildir líka reglan um halaklippingar eins og við köllum það, að skera niður halla og hvaða afleiðingar það hefur. Ég ætla ekki að gera, langt í frá, lítið úr fjárlögum og var að hæla því að nú væri lagt af stað með nýjan spítala en bað um: Setjið áætlunina alla fram. Hún er væntanleg, því fyrr því betra. Þá vitum við að hverju fólkið sem er að vinna í þessu umhverfi gengur. Það er það sem kallað hefur verið mikið eftir. Hver er stefnan og hver er framtíðarsýnin? Og núna þegar við erum farin að gefa til baka eigum við að geta gert það myndarlega. Það gildir líka um Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Ég held að við höfum báðir komið að því, ég og hv. þingmaður, þegar við vorum heilbrigðisráðherrar að semja við Landspítalann um að ef hann héldi ekki sína ramma yrði gripið til þess ráðs að klippa af halanum. Ég held að við höfum báðir beitt okkur fyrir því. Það eru kannski hótanir. Kannski vorum við hv. þm. Guðbjartur Hannesson í hótanapólitík, það má vera, en það var ekki þannig í mínum huga og er ekki þannig í mínum huga. En bara svo að hlutirnir séu á hreinu; verið er að auka framlögin til Ríkisútvarpsins, aftur, gert var ráð fyrir því í fjárlögunum og ríkisstjórnin kom síðan með tillögu um enn meiri peninga í Ríkisútvarpið. Ekki er verið að skera niður, það er verið að auka. Og ef menn taka saman tekjur ríkisins af útvarpsgjaldinu og afnotagjaldinu nokkur ár aftur í tímann og síðan framlögin og afskriftirnar til Ríkisútvarpsins þá er ekki með nokkru móti hægt að halda því fram að menn hafi tekið meira af útvarpsgjaldinu en sem nemur framlögunum og fullkomin ósannindi að halda því fram 

Hæstv. forseti. Það stendur í frumvarpinu hvernig á að skerða útvarpsgjaldið. Tekið er fram hvernig það á að vera árið 2015, hvernig það á að vera 2016 og 2017. Það kemur skýrt fram. Útvarpsgjaldið er 19.400 ef ég man rétt eða eitthvað slíkt, af því eiga 17.800 að renna í Ríkisútvarpið og mismunurinn á að fara í ríkissjóð. Svo geta menn sagt: Það er einhvers staðar önnur fjárveiting til að vega á móti. Það er þá undarlega sett fram. Þessar tölur eru í frumvarpinu.  Við erum sammála um að hafa gert samning um að klippa af halla. En vandinn er að það hefur aldrei verið sett þannig upp að ef þú nærð ekki hallanum niður þá þarftu að taka tvöfalt meira niður. Þetta er það sem verið er að stilla mönnum upp með og menn verða að fara að vinna út frá plús. Það er líka þannig að það er viðvarandi viðfangsefni fjárlaganefnda, og okkar beggja sem erum að takast hér á, að ekki er samræmi á milli stofnana hvernig farið er með halla. Það er auðvitað gríðarlega mikið vandamál. Þess vegna segi ég í hreinskilni og spyr um: Hvað er Landspítalinn að fá? 1 milljarð? Hvað með hallann? Svarið því skilmerkilega, kannski er þetta í lagi.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015. Það verður að segjast eins og er að það hefur verið ansi mikill barningur hjá stjórnarmeirihlutanum að koma þessu fjárlagafrumvarpi saman og breytingartillögum við 2. umr. Málinu hefur verið frestað þrisvar sinnum en núna hafa breytingartillögur meiri hlutans litið dagsins ljós og margt þar sem ber að þakka. Þó að það vanti að sjálfsögðu margt þar inn og maður hefði viljað sjá forgangsröðunina öðruvísi að mjög mörgu leyti þá ber líka að þakka það sem er þó í rétta átt þar sem menn hafa séð að sér varðandi upphaflegar hugmyndir og stefnu ríkisstjórnarinnar í fjárlögum ríkisins. Mig langar fyrst að byrja að ræða menntakerfi okkar og hvernig við stöndum að menntamálum þjóðarinnar. Ég hef vissulega áhyggjur af því að við séum þar að taka ranga stefnu. Ég hef miklar áhyggjur af framhaldsskólum vítt og breitt um landið og hvernig þeir munu fóta sig í framtíðinni. Forsvarsmenn framhaldsskóla í landinu, heimamenn og sveitarstjórnarmenn höfðu gífurlegar áhyggjur af fjárlagafrumvarpinu eins og það leit upphaflega út. Nú hefur eitthvað verið komið til móts við það og lagað svokallað gólf í framhaldsskólum. Menn fá greiðslur til þess að halda því lágmarksgólfi sem þarf til að reksturinn sé ekki í járnum eða í mínus. En eftir standa skólar, sem ég nefndi fyrr í dag í ræðu, eins og Fjölbrautaskóli Snæfellinga sem er líka með dreifnám eða fjarnám og er með framhaldsdeild á Patreksfirði, og aðrir slíkir skólar sem eru í svipaðri stöðu og bjóða upp á dreifnám eða fjarnám. Þeir eru langt í frá komnir í örugga höfn með sín mál og mikil óvissa er um framhaldið. Ég vil vitna aðeins í skólameistara Fjölbrautaskóla Snæfellinga, Jón Eggert Bragason, í erindi sem hann sendi okkur þingmönnum og lýsti áhyggjum sínum yfir stöðu framhaldsskóla síns og framhaldsskóla almennt og áhrif fjárlaga á framtíð þeirra. Hann spyr hvort að með þeim aðgerðum sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu, þar sem skortir á viðbótarfjármagn til þessara skóla, þurfi að loka alfarið á dreif- og fjarnámsnemendur. Hann segir að þeir nemendur séu mjög hagstæðir þar sem þeim standi einungis til boða að velja að fara inn í þá hópa sem ákveðið hefur verið að kenna á hverjum tíma og þar með batni nýtingin. Hann nefnir að viðbótarkostnaður við framhaldsdeildina á Patreksfirði sé áætlaður um 20 millj. kr. árið 2014 en viðbótarfé frá ráðuneytinu sé rúmlega 11 millj. kr. Hann spyr hvers vegna þetta sé svo. Ef Framhaldsskóli Snæfellinga ætlar að starfrækja deildina á Patreksfirði er ekkert val í huga skólameistara, sú mönnun sem er þar í dag má ekki vera minni, það má ekki skera niður kennslu eða starfsstöður þar ef standa á undir þeim lágmarkskröfum sem gerðar eru til skólans. Í deildinni sækja nám jafnt nemendur með sértæka námsörðugleika sem og toppnemendur og allir eiga rétt á námi við hæfi. Skólameistarinn segir líka, með leyfi forseta: „Launakostnaður vegna deildarinnar 2014 er áætlaður 12 millj. kr. en hann skiptist annars vegar á þá sem starfa á Patreksfirði og hins vegar eru 3,5 millj. kr. til kennara Fjölbrautaskóla Snæfellinga í Grundarfirði vegna stofnsamnings við skólann.“ Færri nemendaígildi þýða eðlilega minna námsframboð og þetta er spurning um sjálfstæði þessa skóla og margra annarra sem er í raun og veru stillt upp við vegg við þessar aðstæður. Okkur þingmönnum sem vorum á ferð í kjördæmum okkar í kjördæmaviku í haust var gerð grein fyrir því að framhaldsskólarnir væru í mjög erfiðri stöðu. Fulltrúar þeirra lögðu málið eiginlega upp þannig að það yrði mikil byggðaröskun og byggðabrestur á mörgum stöðum ef menn mundu ekki bæta meiri fjármunum í rekstur framhaldsskólanna. Því hefur verið mætt að vissu marki, eins og ég nefndi í upphafi, með að setja þetta gólf, en það er því miður ekki nægjanlegt fyrir marga skóla. Þetta eru byggðarlög sem eru veik fyrir og mega ekki við óvissu í þessum efnum. Þetta skiptir gífurlega miklu máli. Það er ágætt að taka sem dæmi, eins og ég hef nefnt hér, Patreksfjörð í Vesturbyggð. Þar er mikill uppgangur núna í atvinnulífinu, sem betur fer, og fjöldi nemenda í deildinni þar hefur verið að aukast. Á þá að refsa þessum stöðum fyrir að farið er að ganga betur? Nemendur vilja stunda nám í heimabyggð, það styrkir byggðina, undirstöðurnar og vilja fólks til að búa áfram þar í stað þess að flytja með unglingunum sínum og ýtir líka undir menntunarstig í viðkomandi byggð. Þetta styður allt hvert annað. Þess vegna skilur maður algjörlega áhyggjur heimamanna og vonar að þetta verði tekið til endurskoðunar milli 2. og 3. umr., svo alvarlegt er málið. Við þingmenn fengum mjög góða kynningu frá Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki þegar við vorum þar í kjördæmaviku. Sá skóli, eins og aðrir framhaldsskólar, hefur fengið ákveðna innspýtingu, en hann sinnir líka víðtæku hlutverki, er með fjarnám og dreifnám á Blönduósi, Hólmavík og Hvammstanga. Þessir skólar eru mjög fjölbreyttir og hafa verið í nánu samstarfi við sveitarfélög, stofnanir og fyrirtæki og eru til mikillar fyrirmyndar. Það kom fram í máli forsvarsmanna skólans á Sauðárkróki að þeir hefðu miklar áhyggjur af hvítbókinni, að 25 ára nemendum og eldri yrði ekki lengur heimilt að vera í námi í framhaldsskólunum. Það þýðir mikla fækkun fyrir þann skóla ef það verður að veruleika, eins og blasir við að óbreyttu, að nemendur 25 ára og eldri í bóknámsbrautum hafi ekki lengur aðgang að framhaldsskólunum eftir áramót. Hvað á að gera gagnvart þeim nemendum sem þá hrökklast úr námi, hvert eiga þeir að fara? Þetta eru oft nemendur sem hafa einhverra hluta vegna ekki getað lokið framhaldsnámi, búa í þessum byggðarlögum og hafa áhuga á að búa þar áfram. Eiga þeir að fara um langan veg til að sækja einkaskóla með tilheyrandi kostnaði? Hvað þýðir það? Hafa þeir efni á því? Eru ekki meiri líkur en minni á því að ef nemendur hafa tök á því að greiða þann mikla aukna kostnað og fara frá heimili sínu að þeir komi ekki aftur? Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að nemendur 25 ára og eldri hafi aðgengi að framhaldsskólunum áfram, sérstaklega úti á landi þar sem þetta er svo mikið byggðamál. Það er líka dýrt og ómarkvisst að kosta annað skólakerfi við hlið framhaldsskólanna og er tilfærsla á fjármunum. Svo spyrja menn líka í skólakerfinu: Verður það nám sem þá fer fram annars staðar nægur undirbúningur fyrir háskólanám? Þessar spurningar eiga allar rétt á sér. Skóli eins og Fjölbrautaskólinn á Sauðárkróki hefur verið mjög metnaðarfullur og boðið upp á ýmsar nýjungar í starfi sínu eins og slátrarabraut, plastiðnir, fisktæknibraut, hestabraut, kvikmyndabraut og framhaldsskólabraut. Þetta er mikið úrval, mikið námsframboð sem hætt er við að breytist þegar fyrrnefndur nemendahópur hefur ekki lengur aðgengi að þessum skólum. Hætta er á því að ekki verði hægt að bjóða upp á slíkar námsleiðir eins og verið hefur og hefur verið að vaxa fiskur um hrygg. Svo er líka til umhugsunar að ekki eru allir skólar sem bjóða upp á dreifnám eða fjarnám undir sama hatti. Skólar eins og á Hvammstanga, Hólmavík, Búðardal og Blönduósi fá framlag af sóknaráætlun en um það er ekki að ræða í skólanum á Patreksfirði. Auðvitað er þá minna hægt að gera fyrir þá fjármuni sem eru í sóknaráætlun í önnur verkefni. Það er búið að skera niður sóknaráætlun mjög mikið eins og við þekkjum, og þá sitja þessir skólar ekki við sama borð. Þarna eru ákveðnir skólar sem treysta því að þeir fái áfram fé úr sóknaráætlun, þó að það sé ekki í hendi. Það þurfti að berjast fyrir því við síðustu fjárlög að halda þessum skólum á floti. En það tókst og það er vel. Ég tel að stjórnarliðar hafi ekki bara átt heiðurinn af því heldur líka við í minni hlutanum sem börðumst með oddi og egg fyrir því að þetta nám, fjarnám og dreifnám sem skiptir landsbyggðina gífurlega miklu máli, gæti haldið áfram. Af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar eru lagðar fram breytingartillögur um að lagðir verði fjármunir í háskólana, t.d. Landbúnaðarháskóla Íslands, Hólaskóla og Háskólann á Bifröst og fleiri háskóla og lýsi ég ánægju minni með það, það er gott. En við skulum samt ekki gleyma því að vandinn er ekki leystur eins og með Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Þar skortir framtíðarsýn, bæði faglega og fjárhagslega. Það er í raun og veru óásættanlegt fyrir samfélagið þar að vera í einhverju limbói og óvissu. Við verðum að fara að búa þannig um málefni skólans að þar sé öryggi til framtíðar í því hvernig staðið verður að uppbyggingu hans og rekstraröryggi og því fagi sem þar er undir, bæði rannsóknum og menntun í landbúnaði, það er gífurlega mikilvægt. Skólinn hefur sýnt það undanfarin ár að þar er mikill metnaður á ferðinni. Ég vil nefna framlag til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Skerðing á framlagi til jöfnunar örorkubyrða almennra lífeyrissjóða veldur því að skerða þarf lífeyrisgreiðslur til félagsmanna Alþýðusambandsins og félagsmanna annarra sjóða. Það er enn á ný verið að mismuna gagnvart þeim sjóðum sem njóta ríkisábyrgðar. Þessu var frestað um hálft ár í breytingartillögum meiri hlutans en síðan á þetta að skella á. Ég lýsi mikilli óánægju með það og gífurleg óánægja er líka hjá þeim sem skerðingin bitnar á. Breytingin mun koma verst niður á sjóðum með þunga örorkubyrði, t.d. sjóðum verkamanna og sjómanna, og leiða til allt að 4,5% skerðingar á lífeyri sjóðfélaga. Það er óásættanlegt. Þetta gengur þvert á samkomulag sem var gert árið 2005 við aðila vinnumarkaðarins og gert án samráðs við þá og er ekki til fyrirmyndar. Því miður skortir víða samráð þar sem það á að vera en síðan er kannski samráð þar sem það á ekki við og ætti ekki að vera. Varðandi almannatryggingar var gert ráð fyrir því í frumvarpinu að bætur almannatrygginga hækkuðu um 3,5% samkvæmt verðlagsvísitölu. Þar sem verðbólgan er í hjöðnun hefur verðlagsvísitalan lækkað og nú ætlar ríkisstjórnin ekki að bæta bætur almannatrygginga nema um 3%. Mér hefði fundist góður bragur á því að öryrkjar fengju að njóta þess að verðbólgan er í hjöðnun og upphaflegar tillögur í fjárlagafrumvarpinu fengju að standa en ekki að þær yrðu trappaðar niður í 3%. Við vitum að öryrkjar búa við mjög lélega framfærslu og er okkur ekki til sóma og þarf að gera þar miklu betur. Það er ekki ríkisstjórninni til sóma að geta ekki unnt öryrkjum að fá 3,5% hækkun, sem er vísitölutengd og ekki til að hrópa húrra fyrir. Nú á að lækka hana. Við vitum að lyf og hjálpartæki og kostnaðarþátttaka almennings í lyfjakostnaði, þetta hefur allt hækkað og verið þung byrði á öryrkjum jafnt sem öðrum sjúklingum sem þurfa að kaupa mikið af lyfjum og nýta sér hjálpartæki. Það er umhugsunarefni að kostnaðarþátttaka almennings í lyfjum hefur aukist um 1,9 milljarða frá því sem var þegar síðasta ríkisstjórn skildi við. Í tillögum okkar í stjórnarandstöðunni leggjum við til að 1,9 milljörðum verði bætt við í þennan málaflokk. Ríkisstjórnin ætlar ekki að bregðast við því ákalli að hætta við að stytta atvinnubótatímabilið. Hvað á að gera við það fólk sem fer af atvinnuleysisbótum við það? Núna um áramót getur verið að um 600–700 missi þann rétt sinn. Það er fólk sem stendur mjög illa félagslega og fjárhagslega og eini möguleikinn hjá því er fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélögum, sem er lægri greiðsla á mánuði en atvinnuleysisbætur þó að þær séu ekki háar. Það er líka verið að skera niður í vinnumarkaðsaðgerðum sem snúa að þessu fólki og ég tel að við þurfum að bæta þar úr. Fólk í þessum hópi sem er eldra en 25 ára hefur ekki lengur möguleika á að afla sér menntunar með ódýrum hætti í framhaldsskólum og framlag til framhaldsfræðslu fyrir fólk með litla formlega menntun er núna skert umtalsvert. Ég trúi ekki öðru en að fjárlaganefnd og ríkisstjórnin muni endurskoða þetta því að þetta skiptir máli varðandi þá kjarasamninga sem fram undan eru hvernig menn skilja við þetta mál. Síðan ætla ég að fjalla aðeins um sóknaráætlanir landshlutanna. Miklar væntingar voru bundnar við sóknaráætlanir og þær stóðust, það var mikil ánægja með þær þvert á flokka og um allt land. Það hefur verið gífurleg ánægja með hvernig tekist hefur til við það verkefni að færa meira vald heim í hérað og að menn fái fjármuni til að vinna með í nærumhverfi sínu. En árið 2013 var fé til sóknaráætlunar komið niður í 400 millj. kr., á síðasta ári var það skorið niður í 15 millj. kr. og með barningi var hægt að berja inn í síðustu fjárlögum 85 millj. kr. svo að það stóð í um 100 millj. kr. Núna er sama sagan að í fjárlagafrumvarpi voru ætlaðar 15 millj. kr. til verkefnisins og síðan var bætt við 85 og það stendur áfram í 100 millj. kr. En þetta er verkefni sem mikil ánægja hefur verið með og hefur virkilega styrkt byggðirnar. Að óbreyttu er verið að hverfa frá því fyrirkomulagi að samstarfsvettvangur sveitarfélaga og hagsmunaaðila landshlutanna hafi bein áhrif á langtímaverkefni. Það veldur miklum áhyggjum. Nú er verið að ræða um að tvinna saman vaxtarsamninga, menningarsamninga og sóknaráætlun, og ég veit ekki hvort það sé það sem gera þarf ef menn bæta ekki fjármunum í þessi verkefni. Ef hræra á þessu öllu saman í einn pott og nægir fjármunir fylgja ekki verkefnunum er það gífurleg afturför. Þessi verkefni hafa notið trausts og eru góð framkvæmd á byggðastefnu þar sem lögð er áhersla á tilfærslu á ábyrgð og umsýslu til landshlutasamtaka og sveitarfélaga. Ég held að það séu ekki neinar raddir neins staðar sem óska eftir því að þetta verði allt sett undir sama hatt. Fyrst og fremst er óskað eftir meiri fjármunum í þessi verkefni og að þau fái að þróast áfram eins og verið hefur. Síðan er það sameining lögregluembætta og sýslumannsembætta. Menn eru ekki nógu öruggir með hvernig sú sameining gengur fyrir sig, hvort nægt fjármagn fylgi þannig að staðið verði við að löglærðir aðilar verði á þeim stöðum þar sem verður ekki sitjandi sýslumaður. Viðkomandi sveitarfélög hafa áhyggjur af þessu, eðlilega, því að þetta liggur ekkert fyrir. Það er ekki nógu ljóst í fjárlagafrumvarpinu hvort búið sé að tryggja nægar fjárveitingar til sameiningarinnar svo að hægt sé að standa við þær væntingar og þau loforð sem hafa komið frá stjórnvöldum og ráðherra í þessum málefnum. Áfram stendur því sú krafa að tryggt verði nægt fjármagn til sameiningarinnar svo tryggja megi stöðu löglærðra fulltrúa á þeim starfsstöðvum sem eru fyrirhugaðar. Ég tek undir þær áhyggjur því að landsbyggðina munar um hvert einasta starf. Það er auðvitað alltaf verið að horfa í hvert einasta starf sem krefst menntunar og skapar fjölbreytni og annað því um líkt, en ríkisvaldið hefur haft tilhneigingu til að draga saman. Sett eru á stofn störf í útibúum stofnana, hvort sem þær heita Vinnumálastofnun, Fiskistofa, Hafrannsóknastofnun eða eitthvað annað, og menn eru alltaf að berjast um að halda einu, tveimur, þremur störfum og togast á um þau. Síðan segja stjórnvöld: Þetta er allt of lítil eining til þess að hún standi undir sér, og réttlæta þar með að leggja hana af aftur. Heimamenn eru alltaf að reyna að fá fram samlegðaráhrif opinberra starfa með að hafa þau störf oftar en ekki undir einu þaki til að þar myndist ákveðin fagþekking og samlegðaráhrif á mismunandi sviðum. En það er orðin föst rútína að slást þurfi um þau opinberu störf sem komin eru út á land. Það er sorglegt, sérstaklega þegar hæstv. atvinnuvegaráðherra ákveður að flytja Fiskistofu í heilu lagi með manni og mús til Akureyrar. Ég tel það vera mjög óvönduð vinnubrögð. Við sem erum fylgjandi því að flytja opinber störf út á land viljum að vel sé staðið að því, undirbúið vel og ekki gert þannig að allt fari í uppnám. Mér finnst mjög einkennilegt að verið sé að taka fjármuni af byggðaáætlun í þetta verkefni, ég verð að segja alveg eins og er. Ég geri þá kröfu að vandað sé til verka þegar opinber störf eru flutt út á land og að lágmarki að ráðherrar verji þau störf sem komin eru út á land en ekki þurfi eilíflega að slást fyrir þeim. Við höfum mikið rætt hér um fjarskipti og háhraðatengingar. Það er vissulega ánægjuefni að í breytingartillögum meiri hlutans séu lagðar til 300 milljónir í fjarskiptasjóð og þar sé um að ræða fyrsta áfanga framkvæmda við fyrirhugaða fjarskiptaáætlun. En ég fæ ekki séð að sú mikla umræða sem varð um t.d. Vestfirði á þessu ári hafi orðið til þess að búið sé að tryggja að þar verði hringtenging á ljósleiðara. Ég ætla ekki að hrósa hæstv. ríkisstjórn fyrir þetta framlag að fullu fyrr en ég sé það hvernig það verður framkvæmt og hvernig það skilar sér í veruleikanum. Ég veit að þeir þingmenn sem hafa verið í forsvari fyrir þetta mál hafa haft metnað til að klára það, en spurningin er alltaf þessi: Verða nægir fjármunir í fjárhagsáætlun hvers árs til að ljúka háhraðatengingu? Við þingmenn höfum heyrt frá kjósendum okkar og fólki vítt og breitt um landið að góð háhraðatenging sé orðin ein af undirstöðum þess að búseta sé trygg á mörgum stöðum. Við megum ekki draga lappirnar í þeim efnum, það liggur mikið við og skiptir miklu máli að verja peningum í hringtengingu ljósleiðara og að allir hafi gott aðgengi að háhraðatengingum. Ég legg traust mitt á að hv. þm. Haraldur Benediktsson fylgi því máli eftir, ekki skortir stuðning frá mér sem hef flutt tillögu sem lýtur að þessu, um að hraða háhraðatengingum. Ég vona að hægt verði að ljúka því verkefni með reisn innan skamms tíma. Í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða fara ekki háar fjárhæðir og er okkur til skammar hvernig við förum með það mál. Framlagið í fjárlagafrumvarpinu, rúmar 145 millj. kr., dugar auðvitað skammt. Á síðasta ári var líka farið af stað með mjög lága upphæð í þennan sjóð. Menn þurftu að bæta þar í á síðasta ári í fjáraukalögum. Vandræðagangurinn í þessu máli hefur reyndar verið með ólíkindum. Nú virðist ráðherra vera komin með niðurstöðu um náttúrupassa svokallaðan, en með honum held ég að sé verið að hella olíu á eld, miðað við umræðuna í þjóðfélaginu, það verði aldrei sátt um slíkt. Útfærslan er auðvitað ekki komin nákvæmlega hjá hæstv. ráðherra en ég held að erfitt verði að ná þeim tilgangi sem þar er boðaður. Ef menn eiga að fara að borga fyrir það að fara inn í þjóðgarðinn okkar á Þingvöllum og á fleiri staði held ég að ímynd landsins verði ekki sú sem við óskum eftir og fæli ferðamenn frá, enda hafa ferðamálasamtök verið andvíg þessari útfærslu og vilja frekar hækka gistináttagjaldið og ná tekjunum með öðrum hætti. Varðandi Vegagerðina þá eru samgöngumál málaflokkur sem stendur mér nærri og ég hef miklar áhyggjur af nýframkvæmdum á næsta ári og fram undan. Samgönguáætlun er ekki enn þá komin fram eða forgangsröðun þar. Ég nefni framkvæmdir sem hafa beðið mjög lengi eins og Dýrafjarðargöng og að ljúka Vestfjarðavegi 60, Dynjandisheiði, framkvæmdir á Vestfjörðum sem hefur dregist allt of, allt of lengi að ráðast í.  Svo er það Ríkisútvarpið okkar, hvað ætlum við að gera með það? Ætlum við virkilega að ganga svo hart að þeirri stofnun að hún geti ekki risið undir þeim skyldum sem við höfum lagt á herðar henni um almannaþjónustu, öryggishlutverk og að standa undir menningarhlutverki í landinu og vera lýðræðisventill? Ég tel að Ríkisútvarpið hafi veitt í gegnum tíðina gífurlegt aðhald og verið lýðræðinu hollt. Ég spyr mig hvað gerist ef við missum þá stofnun niður í það að hún rísi ekki undir því hlutverki sem við gerum til hennar, að hafa gagnrýna, öfluga fréttastofu sem greinir málin hlutlægt og getur líka boðið upp á afþreyingu, létta afþreyingu sem og menningu okkar, fróðleik og allt það sem Rás 1 og Rás 2 hafa upp á að bjóða. Fyrir það þarf ekki að greiða meira en 19.400 kr. á ári, sú upphæð mun standa undir því að stofnunin geti unnið áfram og byggt sig upp eins og stjórn Ríkisútvarpsins hefur gefið út með sinni ályktun. Hvaða virðingu berum við eiginlega fyrir okkur sjálfum og sem þjóð? Höldum við að aðrir fjölmiðlar muni ganga inn í það hlutverk sem Ríkisútvarpið hefur þjónað í öll þessi ár? Ég held að hjá fólki vítt og breitt um landið muni rísa svo mikil mótstaða gegn þessu að menn verði að draga í land og fara ekki þá leið að skera niður gjaldið sem þýðir bara uppsagnir og niðurskurð og að stofnunin verður ekki söm eftir það. Ég held að menn verði, hollvinir Ríkisútvarpsins, hvar í flokki sem þeir standa, að slá skjaldborg um Ríkisútvarpið. Það er ekki víst hvort hægt verði að reisa stofnunina við ef hún á að vera skorin niður við trog í þessum fjárlögum og í framhaldinu. Auðvitað eru það blautir draumar margra sjálfstæðismanna og framsóknarmanna að losa sig hreinlega við þessa stofnun. Ég ætla ekki að bera það upp á einhverja ákveðna, en ég hef heyrt þær raddir vítt og breitt í mínu kjördæmi að Ríkisútvarpið sé svo gagnrýnið á núverandi stjórnvöld að þau verði bara að losa sig við þennan fjölmiðil. Menn segja það bara óhikað. 

Herra forseti. Skoðun landsmanna í skoðanakönnun sem Capacent Gallup gerði núna í nóvember var skýr, niðurstöður voru alveg mjög skýrar að -  Ég hef verið að benda þingmönnum á, sér í lagi þingmönnum stjórnarflokkanna, hverju þeir lofuðu í þessu efni fyrir kosningar. Í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar um heilbrigðismál var sagt að það væri leiðarljós að heilbrigðisstarfsfólkið okkar væri hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Kosningaloforð Framsóknarflokksins fyrir kosningar í heilbrigðismálum var samhljóða og jafnvel afdráttarlausara þar sem fram kemur, með leyfi forseta: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Í stjórnarsáttmálanum segir svo að leggja skuli skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi og af þessum brýnu og áríðandi verkefnum er fyrst nefnd örugg heilbrigðisþjónusta. Ég spyr þingmanninn hvort hann sé sammála þessu. Hlýtur það þá ekki að vera forgangsatriði ríkisstjórnarinnar, eins og landsmanna allra, að leggja skattfé fyrst í það brýna og áríðandi verkefni að koma í veg fyrir að hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins, heilbrigðisstarfsfólkið, tapist? Það er það sem við stöndum frammi fyrir og það er það sem allir heilbrigðisstarfsmenn sem ég hef talað við, m.a. sitjandi landlæknir, hafa bent á. Við erum mögulega að lenda í neikvæðum spíral þar sem við missum heilbrigðisstarfsfólkið okkar. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, ég er alveg hjartanlega sammála þessari nálgun og vil þakka hv. þingflokki Pírata fyrir að hafa látið gera þessa könnun. Það er gott að fá svona könnun inn í fjárlagaumræðuna núna sem sýnir vilja landsmanna um hvernig á að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins. Fólk vill að innviðirnir séu sterkir vegna þess að fólk veit og þekkir það á sér og ættingjum sínum og öllum hve miklu máli heilbrigðisþjónusta skiptir þegar veikindi eru annars vegar. Þá er þetta það dýrmætasta sem maður á, heilsa okkar sjálfra, heilsa barnanna okkar og foreldra, og við vitum að við viljum að þessi mál séu í lagi. Og þó að núna hafi verið settir þarna inn fjármunir, bæði í rekstrargrunn Landspítalans og hönnun nýs Landspítala, kemur ekkert fram um framhaldið með uppbyggingu á nýjum Landspítala eins og þörf er á. Fjármunir í rekstrargrunninn eru allt of litlir. Landspítalinn hefur verið rekinn með miklu tapi vegna þess að það hefur verið áætlað of lítið fjármagn í hann. Fyrir hrunið var Landspítalinn í mjög slæmri stöðu. Svo kemur hrun í ofanálag og þá leggjast allir á eitt við að reyna með stjórnvöldum að vinna sig í gegnum þá erfiðleika með það að leiðarljósi að þegar betur áraði yrði þessi stofnun sett í forgang sem og heilbrigðismál og heilbrigðisstofnanir alls staðar á landinu, ekki bara Landspítalinn. En svo er því miður ekki og ég óttast að við séum komin á þannig stað að það verði erfitt að vinda ofan af því og við séum að missa frá okkur allt of margt hæft fólki í heilbrigðisstétt alveg frá A til Ö, ekki bara lækna heldur annað hæft starfsfólk, því að þetta er allt ein samfelld keðja fólks sem styður hvert annað.

Herra forseti. Nákvæmlega. Það er svo afgerandi í kosningaloforðum beggja stjórnarflokkanna að heilbrigðisstarfsfólkið sé lykilatriðið og það er leiðarljósið þegar kemur að úthlutun skattfjár. Sjálfstæðisflokkurinn er flokkur sem vill lækka skatta og fara vel með, a.m.k. láta líta út fyrir að hann fari vel með skattfé. Nú segja landsmenn að það eigi að skila því skattfé sem Sjálfstæðisflokkurinn er að taka og forgangsraða því - í hvað? Jú, m.a. í öruggt heilbrigðiskerfi þar sem leiðarljósið er starfsfólkið og kjör þess. Ég hef verið að spyrja þingmenn hvort þeir séu ekki hlynntir því við þessar kringumstæður, þar sem við gætum farið að missa starfsfólkið okkar og lent í þannig spíral að vaktaálagið lendi á því starfsfólki sem verður eftir sem er þá líklegra til að fara líka og þannig koll af kolli, að við forgangsröðum skattfé almennings í að hækka laun lækna. Er þingmaðurinn ekki sammála því að við eigum að veita læknum sérmeðferð? Það er verið að segja að fái læknar launahækkun fari allar aðrar stéttir af stað. En eigum við ekki í þessu árferði að veita læknum sérmeðferð?

Herra forseti. Jú, auðvitað eigum við að forgangsraða með öðrum hætti og ekki bara það, við þekkjum öll hve miklum tekjum ríkið hefur afsalað sér frá því sem áætlað var þegar þessi ríkisstjórn tók við.  Menn verða að glíma við þetta. Ég vorkenni mönnum ekki neitt að glíma við þetta verkefni. Auðvitað helst í hendur líka aðbúnaður heilbrigðisstétta og lækna. Það eru ekki bara kjörin heldur aðbúnaðurinn, vinnuaðstaðan. Þetta spilar allt saman. Ef við hefðum þá fjármuni sem ríkisstjórnin er búin að afsala sér, 10 milljarða í auðlegðarskatt, veiðigjald sem er núna um það bil 7,5 milljarðar en hefði verið helmingi hærri upphæð hefðum við fylgt stefnu fyrri ríkisstjórnar, horfði öðruvísi við. Útgerðin er í bullandi gróða og greiðir sér arð sem er margföld þau veiðigjöld sem verið er að taka af henni. Með aðgerðum varðandi virðisaukaskatt á vörugjöld eru menn að afsala sér tekjum upp á 6–7 milljarða. Þannig mætti áfram telja, m.a. skuldaleiðréttingar sem nýtast ekki bara þeim sem virkilega hafa þörf fyrir það heldur líka hátekjufólki sem hefur ekkert með þær að gera. Svona er forgangsraðað vitlaust. Þetta helst allt í hendur, spilar saman og veldur því að menn ganga ekki til verks og semja við lækna. Ég ætla ekki að nefna neina prósentutölu í því samhengi. Almennir kjarasamningar eru líka opnir. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg sérlega skarpa ræðu sem sýnir hversu glögga sýn hún hefur á innviði fjárlagafrumvarpsins og fjárlaga ríkisins. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er með ólíkindum að þessi ríkisstjórn skuli afsala sér svo mörgum tekjulindum í stöðu sem enn er ekki hægt að segja um annað en að sé kröpp að því er ríkissjóð varðar. Hv. þingmaður taldi upp auðlegðarskatt og veiðileyfagjald. Því má bæta við að hún afsalaði sér líka möguleikum á skattheimtu af ferðaþjónustunni. Við munum að hún spreðaði 5 milljörðum í skattalækkanir sem fóru til allra annarra en þeirra tekjulægstu og við vitum hvernig hún hefur farið á þessu ári með ýmsa einskiptisávinninga. Ég hygg að ef allt væri saman reiknað, og sérstaklega þessir stóru ávinningar sem koma einungis einu sinni, eins og við höfum verið að ræða á þessum vetri, megi slá á það að á kjörtímabilinu slagi þetta hátt upp í 200 milljarða. Það mundi muna um minna ef það hefði verið veitt til þess að greiða niður skuldir ríkisins. Ég tek bara undir þetta. Það sem gladdi mig auðvitað sérstaklega var að hv. þingmaður nefndi Árneshrepp. Ég held að ég hafi aldrei, öll árin sem ég hef verið á þingi, komið í fjárlagaumræðu án þess að nefna Árneshrepp. Þar er svo margt sem situr á hakanum og það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, það var einmitt í tíð síðustu ríkisstjórnar sem veitt var meira fjármagn en hefur nokkru sinni verið gert til vega- og samgönguframkvæmda á Vestfjörðum kannski frá því að göngin voru byggð á sínum tíma. Hv. þingmaður ræddi hér um opinber störf og var andsnúin þeim leiðum sem ríkisstjórnin virðist kjósa að fara til að fjölga þeim á landsbyggðinni. Hvernig vill hún fjölga þeim á landsbyggðinni og hvernig mundi hún nýta fjárlagafrumvarpið til þess?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrst að Árneshreppi, það var lögð fram þingsályktunartillaga á sínum tíma um að standa vörð um það byggðarlag sem er auðvitað með mikla sérstöðu og að við sem þjóð ættum að fóstra það líka í hjarta okkar. Ég veit að hv. þingmaður hefur gert það með Árneshrepp og ég er honum hjartanlega sammála vegna þess að þetta svæði er perla. Við eigum að koma vegasamgöngum í lag og hafa þann flugvöll sem þjónar því byggðarlagi í lagi. Við eigum að taka hatt okkar ofan fyrir því fólki sem hefur búið þar og verið að yrkja jörðina og stunda þar öfluga ferðaþjónustu okkur öllum til sóma. Ferðaþjónustan þar er orðin þekkt víða um heim og þetta er perla sem við eigum að varðveita. Varðandi opinberu störfin tel ég að við eigum að horfa til nýrra starfa. Það hefur orðið fjölgun starfa í opinbera geiranum. Þegar einhver ný störf verða til í opinberum geira finnst mér að við eigum fyrst og fremst að skoða möguleika á að reisa þau úti á landsbyggðinni. Við vitum að með öflugum háhraðatengingum og betri tækni er hægt að stunda vinnu vítt og breitt í gegnum tölvu. Það er mjög mikilvægt að þá skiptir ekki máli hvar menn eru staðsettir ef háhraðatengingar eru í lagi. Ég tel að hvert ráðuneyti fyrir sig, og tel að það hafi verið í skoðun hjá okkur á síðasta kjörtímabili og hafi verið unnið að því, eigi að skilgreina möguleika hjá sjálfu sér til að flytja opinber störf út á land, en ekki 

Herra forseti. Það var ég sem lagði fram þingsályktunartillögu um störf án staðsetningar sem var samþykkt þegar ég var í stjórnarandstöðu. Svo þegar ég varð utanríkisráðherra ætlaði ég að auglýsa sérstaklega þýðendastörf sem störf á landsbyggðinni. Þá kom í ljós að það voru annmarkar á því. Upp risu bæði þingmenn en líka þeir sem töldu sig útilokaða og ég var rekinn til baka með það með áliti frá merkri stofnun. Þannig var nú jafnræðið. Hins vegar eru til leiðir. Menn hafa lært af reynslunni. Sú leið sem ég fór til dæmis einu sinni þegar ég flutti veiðistjóra til Akureyrar, þriggja manna stofnun, og var næstum því tekinn pólitískt af lífi fyrir það, kenndi mönnum margt. Þá drógu menn þá ályktun að besta leiðin væri sú, sem að hluta til var farin, að setja upp útibú ýmissa merkra stofnana á landsbyggðinni. Það hafa menn gert. Þau hafa mörg lukkast vel. En þar er leið til þess að flytja störf út á landsbyggðina, ekki einungis með því að búa til ný störf heldur líka þegar eðlileg velta verður í höfuðstöðvum í Reykjavík, að ráða þá í þau og flytja verkefni sem þeim tengjast út á landsbyggðina. Það er besta leiðin ef menn ætla að gera þetta á annað borð. Varðandi síðan Árneshreppinn vil ég líka rifja upp að ég var á þeirri tillögu sem hv. þingmaður nefndi. Ég hef alltaf stutt Árneshrepp sem birtist í því að þegar ég settist í ríkisstjórn 2007 reyndi ég að fylgja þessari þingsályktunartillögu eftir, m.a. með því að beita mér fyrir samgönguframkvæmdum. Það voru mjög góðar undirtektir hjá þáverandi samgönguráðherra, Kristjáni Möller. Þá voru menn að tala um vegabætur á Veiðileysuhálsi, náttúrlega Gjögur og ýmislegt fleira, en svo kom kreppan. Viljinn var fyrir hendi en nú erum við í þessari stöðu. Ég þakka eigi að síður 

Virðulegi forseti. Já, það er gott að hlusta á slíkan höfðingja og fróðleiksbrunn sem hv. þingmaður er, þó að fullorðinn sé orðinn, og mættu margir hv. þingmenn læra margt af honum. Hefði verið betur hefði hann haft tækifæri til að halda áfram því öfluga starfi sem var hjá fyrri ríkisstjórn, eins og að færa verkefni. Einn möguleikinn er einmitt að færa verkefnin. Eins og ég þekki á Ísafirði eru þar þau samlegðaráhrif að útibú frá Hafrannsóknastofnun, Vinnumálastofnun og fleiri aðilum eru undir sama þaki og þar er háskólasetrið og fleira. Ýmis fagþekking er til staðar og nýtist öllum þessum útibúum. Það verður að standa vörð um slíkar stofnanir og það á auðvitað við á mörgum öðrum stöðum á landinu. Þar sem ég þekki til, í minni heimabyggð, hafa menn barist með oddi og egg við að halda til dæmis tveim störfum hjá Fiskistofu. Þar hefur alveg legið niðri frá áramótum og síðustu fréttir eru að það sé búið að færa veiðieftirlitsstarf sem átti að vera þar undir Matís og menn tala um að það eigi að fara á Selfoss. Menn geta ekki boðið upp á slíkan dans, að það sé ekkert öryggi og menn hrósi sér síðan af því að það sé verið að flytja störf út á land í heilu lagi, heilar stofnanir, en geta ekki staðið vörð um þau störf sem fyrir eru og búið er að hafa mikið fyrir og berjast fyrir að fá úti um land. Ég veit að það er á brattann að sækja 

Forseti. Það er gjarnan sagt og er ábyggilega rétt að fjárlagafrumvarpið sé mikilvægasta frumvarp ríkisstjórnar á hverju ári. Nýlega, var það ekki í gær eða fyrradag, þurfti ríkisstjórnin í Svíþjóð að segja af sér vegna þess að fjárlagafrumvarpið þar var fellt. Ríkisstjórn sem getur ekki komið fjárlagafrumvarpi í gegn hefur engar forsendur fyrir að sitja áfram, vegna þess, eins og einhvern tíma var sagt, að peningar eru forsenda þess sem gera má og fjárlagafrumvörp og fylgifrumvörp þess um tekjuöflun ríkisins eru því lýsandi fyrir áherslur ríkisstjórnar hverju sinni. Það má með sanni segja að áherslur þessarar ríkisstjórnar séu skýrar. Þær voru það fyrir ári og þær voru það fyrir einu og hálfu ári þegar fyrstu verk hennar voru að lækka veiðigjöld á útgerðina, sem aldrei hefur gengið betur, lækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu og leggja um leið upp í skemmtiferðina með náttúrupassann. Nú erum við hér með annað fjárlagafrumvarp hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar og nú eins og í fyrra eru áherslurnar skýrar. Álögur lækka á þá sem hafa efni á að borga, álögur hækka á þá sem minna hafa á milli handanna. Kostnaðarhlutdeild sjúklinga er aukin og verður hvorki meira né minni en 1,9 milljarðar þegar búið verður að breyta reglugerð um gjaldtöku sérfræðilækna, en því hefur nú verið frestað fram yfir áramót til að halda lokinu á verðbólgunni, sem hefur vissulega gengið vel. Vegið er að jafnrétti til náms þegar nemendum 25 ára og eldri er vísað frá bóknámi, og svo hefur ýmislegt fleira verið gert sem ég mun koma að síðar. Það er líka eftirtektarvert, virðulegi forseti, hve seint við erum á ferðinni með 2. umr. Við vorum að vísu seinna á ferðinni í fyrra en þá var fjárlagafrumvarpið heldur ekki lagt fram fyrr en 1. október. Nú var það lagt fram annan þriðjudag í september, sem munar einum þremur vikum, þannig að það er svolítið ævintýralegt hvað það dregst að koma þessu saman, enda gerðist það nú í fyrsta skipti, ég held bara í sögunni, að annar stjórnarflokkurinn var með fyrirvara við fjárlagafrumvarpið sem hlýtur að vera með endemum. Áður en ég held lengra vil ég lýsa vonbrigðum mínum með það sem hefur komið fram hér í umræðunni og kemur fram í nefndarálitum minni hlutans að fjárlaganefnd hefur að einhverju leyti snúið aftur til fyrri tíma með það að úthluta smásporslum, ef svo má að orði komast, beint úr nefndinni í stað þess að hafa skiptingu hinna svokölluðu safnliða utan pólitíkurinnar, utan stjórnmála. Þessu var breytt á síðasta kjörtímabili og útgangspunkturinn við að færa þessa úthlutun frá fjárlaganefnd var að fjárlaganefnd og fagnefndir gerðu tillögu um einstaka fjárlagaliði en sjóðir og félagasamtök, menningarráð landshluta, vaxtarsamningar sveitarfélaga og ráðuneytis sæju um dreifingu til einstakra verka eftir ákveðnum viðmiðum. Mikil vinna var lögð í það á síðasta kjörtímabili að koma þessu nýja fyrirkomulagi á. Auðvitað voru ekki allir á einu máli um þessa ráðstöfun enda sjá allir í hendi sér að það getur verið freistandi fyrir alþingismenn að lofa hinum og þessum fjárhagslegum stuðningi. Það er líka svo að landsmenn hafa misjafnan aðgang að alþingismönnum og þeir sem þess nutu sakna þess að geta ekki tekið upp símann og hringt í sína konu eða sinn mann og komið áhugamáli sínu á framfæri. Vinnulag af því tagi stuðlar að hvoru tveggja ójafnræði og spillingu. Þess vegna var það einkar gleðilegt þegar breyting varð á starfsháttum fjárlaganefndar á síðasta kjörtímabili. Í þessum efnum á þingið að nýta krafta sína til eftirlits með því hvernig fjármunum er ráðstafað og bæta vinnulag ef þörf er á. Sannast að segja finnst mér það ótrúlegt og beinlínis sorglegt að meiri hluti fjárlaganefndar hafi látið freistast til að snúa aftur á fyrri vegu. Nú ætla ég að víkja að ýmsum þáttum í fjárlagafrumvarpinu. - Virðulegi forseti, hvað hef ég langan tíma?

Þingmaðurinn hefur 33 mínútur og 54 sekúndur.

Eftir?

Já.

Sem sagt ekki 14,1? Það er nú ágætt. Já, nú ætla ég að víkja að ýmsum þáttum í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar og þá líka breytingartillögum sem koma frá minni hlutanum. Fyrst ætla ég að nefna það sem viðkemur börnum sérstaklega. Þar ber fyrst að nefna barnabæturnar. Ríkisstjórnin græddi nefnilega 300 millj. kr. á fjáraukalögum í ár, það var afgangur af barnabótaliðnum vegna þess að viðmiðunarfjárhæðum og tekjuskerðingum var ekki breytt þannig að fjárhæðin nýttist til fulls. Þegar fjárlög voru samþykkt í fyrra var fjárlagaliðurinn ekki lækkaður eins og hagræðingarhópurinn hafði á prjónunum, en með því að hækka ekki viðmiðunarfjárhæðir á móti varð hagræðingarhópnum að ósk sinni og barnabætur voru skertar um 300 millj. kr. á þessu ári. Á vordögum felldi stjórnarmeirihlutinn tillögu sem hefði gert það að verkum að peningarnir nýttust til fulls. Virðulegi forseti, það var aðeins nokkrum vikum eftir að birst hafði skýrsla þar sem fram kom að 12 þús. börn á Íslandi - og ég endurtek 12 þús. börn - búa við fátækt. Í umræðum um fjáraukalögin fyrir nokkrum dögum fagnaði hv. formaður fjárlaganefndar því sérstaklega að tekjur fólks hefðu hækkað svo að færri fengju nú barnabætur en fyrr þar sem þær væru tekjutengdar. Hv. þm. Willum Þór Þórsson flutti lærðan fyrirlestur um tekjutengingu og sveiflujöfnun af því tilefni. En nú leggur stjórnarmeirihlutinn til að barnabætur hækki um þúsund milljónir til mótvægis við hina illræmdu hækkun á virðisaukaskatti á mat. Með þessari hækkun ná barnabætur ekki raunvirði þess sem þær voru ákveðnar í samþykktu fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013. Það er því töluvert rangnefni að kalla þær mótvægisaðgerð. Mér finnst þetta léleg frammistaða hjá ríkisstjórninni. Samkvæmt frumvarpinu á að draga saman um 56 millj. kr. hjá fjórum stofnunum vegna sérstakra verkefna. Og hvaða verkefni eru það, forseti? Það eru úrræði fyrir þolendur kynferðisofbeldis og markvissar forvarnaaðgerðir. Eins hryllilegt og það nú er eru flestir þolendur kynferðisofbeldis börn. Og það á að skera þetta niður og það á að skera niður vegna þessa úrræðis 10 milljónir hjá ríkissaksóknara og 3 milljónir hjá ríkislögreglustjóra, 30 milljónir hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, 10 milljónir hjá lögreglustjóranum á Suðurnesjum, og loks er liðurinn sem ber heitið Ýmis löggæslu- og öryggismál skorinn niður um 3 milljónir. Í mínum huga er enginn vafi á því að þetta bitnar á þeim sem minnst mega sín. Minni hluti fjárlaganefndar leggur til að þessar stofnanir fái sömu fjárveitingu fyrir þessum verkefnum og á síðasta ári, þ.e. alls 56 millj. kr. Ég vona sannarlega að þingmeirihluti hér á Alþingi samþykki það. Minni hluti fjárlaganefndar leggur einnig til að framlag til rekstrar Landspítalans verði 250 millj. kr. hærri en meiri hlutinn leggur til. 50 millj. kr. af þeim 250 millj. kr. eru sérstaklega eyrnamerktar BUGL, Barna- og unglingageðdeildinni, en eins og við vitum annar sú stofnun því miður ekki eftirspurn. Í umræðum hér í gærkvöldi fagnaði hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson þessari breytingartillögu sérstaklega og vakti athygli á þörf flóttamannafjölskyldu þar sem þrjú börn á aldrinum 7 til 11 ára eiga við erfiðleika að stríða vegna þeirra hörmungaratburða sem þau hafa þurft að upplifa. Þegar ég hlustaði á þetta minntist ég þess að eitt af ákvæðum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem við höfum undirritað og fullgiltum fyrir þremur árum, held ég, fjallar einmitt um börn sem flóttamenn. Í 22. gr. sáttmálans segir: „Börn sem telja sig vera eða eru talin flóttamenn eiga rétt á vernd og stuðningi hvort sem þau eru ein eða í fylgd foreldra eða annarra.“ Við þurfum að skilja það og vita að börn flóttamanna geta, eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi hér, átt við mikla erfiðleika að stríða og þá þurfum við að hafa stofnanir sem geta hjálpað þeim. Í framhaldi af þessu vil ég einnig halda á lofti annarri breytingartillögu minni hlutans um 50 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til Útlendingastofnunar. Það kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hér í morgun að við höfum ekki staðið okkur nógu vel í þessum málum á undanförnum árum og það hefur tekið langan tíma að fara yfir mál hælisleitenda og úrskurða í þeim. Á þessu ári var veitt tímabundin fjárveiting til að vinda ofan af málafjöldanum sem bíður afgreiðslu, styttri afgreiðslutími er hælisleitendum til hagsbóta, en auk þess sparar það mikinn kostnað og fram kom í máli hv. þingmanns í morgun að hann getur skilað sér tvö- til sexfalt. Það er því dýrara fyrir ríkissjóð að skera þessa fjárveitingu niður en að halda henni inni. Því standa vonir til að Alþingi samþykki þessa breytingartillögu minni hlutans, annað væri einfaldlega óskynsamlegt út frá stöðu ríkissjóðs. Næst ætla ég að víkja að heilbrigðiskerfinu. Fram kom hér í gær að þingflokkur Pírata hefur látið gera skoðanakönnun á því hvernig fólk vill forgangsraða í ríkisfjármálunum. Þá kemur í ljós að 90% svarenda setja heilbrigðismál í fyrsta eða annað sæti, 77% reyndar í fyrsta sæti, og vilja að í meðferð ríkisfjármála sé forgangsraðað í þágu heilbrigðiskerfisins. Þá er fyrst að taka fjárveitingar til Landspítalans. Ég vil nefna góðu fréttirnar fyrst en það er fjárveiting til að fullgera tillögu að hönnun á sjúkrahúsi og meðferðarkjarna spítalans. Það hýtur að vera merki um að loksins sé engum blöðum um það að fletta að ráðist verði í þær endurbætur og nýbyggingar sem nauðsynlegar eru til að halda uppi fullkominni heilbrigðisþjónustu. Vonandi næst samkomulag innan skamms um fjármögnun spítalans þannig að hægt verði að ráðast af fullum krafti í þessa mikilvægu framkvæmd. Húsnæði spítalans er gamalt, það er úrelt, það er skemmt og það er dýrt að halda því við. Það er ekki bara dýrt í viðhaldi heldur er ekki hægt að koma við þeim starfsaðferðum sem tíðkast nú til dags á sjúkrahúsum. Og það á sannarlega ekki bara við um aðstöðu sjúklinga og aðstandenda þeirra heldur ekki síður starfsfólks. Þá er ég ekki eingöngu að tala um lækna eða hjúkrunarfólk heldur alla aðra starfsmenn. Núverandi húsnæði gerir ekki kleift að nýta nýjustu tækni sem notuð er við læknisaðgerðir og rannsóknir heldur á þetta einnig við um lyfjaafgreiðslu, flutninga hvers konar innan spítalans, svo að ekki sé talað um ferðir á milli húsa. Þetta á við um þrif og hvað eina. Mikil hagræðing yrði að því að geta nýtt alla þá spítalatækni sem til er og það er ekki bara hagræði heldur mundi það gera starfsemina öruggari. Það er til dæmis miklu öruggara að skammta lyf með nýjustu tækni, því að vélmenni gera síður mistök en mannshöndin og mannsaugað. Sótthreinsum hvers konar yrði fullkomnari, en við þurfum að muna að sýkingar, sérstaklega þær sem eru kallaðar spítalasýkingar, eru mikið vandamál á spítalanum. Einnig má nefna sem dæmi afföll sem verða af fatnaði á spítalanum, jafnvel þó að hann sé merktur sem eign spítalans. Tæknin hefur einnig séð við því vandamáli í spítalarekstri. Það er því enginn vafi á því að endurbætt húsnæði þar sem hægt er að koma við nýjustu tækni mun skila sér í mun skilvirkari rekstri á spítalanum. Ég nefni þetta hér því að það hefur verið dregið í efa í þessum sal að svo sé og finnst mér það bera vott um lítinn skilning á þeim flókna rekstri sem rekstur sjúkrahúsa er. En það er fagnaðarefni að nú er stigið skref í átt að þessu mjög svo áríðandi verkefni. Forseti. Það er gjarnan sagt að aldrei hafi meiri peningar verið veittir til Landspítalans. Það má vel vera, en það leysir ekki rekstrarvanda spítalans ef fjárveitingin er ekki nógu há. Minni hluti fjárlaganefndar leggur til að fjárveitingar til spítalans verði 1.650 millj. kr. á árinu 2015. Þar af eru 400 millj. kr. til viðhalds. Ég held að þessi aukning megi ekki minni vera og velti reyndar fyrir mér hvort hún sé nógu mikil. Tillaga minni hlutans um rekstrarfé er aukning upp á 1.250 millj. kr., sem er 250 millj. kr. hærri en tillaga meiri hlutans. Þá eru 200 millj. kr. ætlaðar til að bregðast við afleiðingum af verkfalli lækna en biðlistar hafa óumflýjanlega lengst og munu enn lengjast ef verkfallið dregst á langinn. Þessu verður að bregðast við. Svo talaði ég um 50 millj. kr. sem eru eyrnamerktar BUGL hér fyrr í máli mínu. Ég skil það sem svo að þessi 1 milljarður sem meiri hlutinn leggur til sé til að bæta rekstrargrunninn en ekki til að greiða niður hallann á árinu 2014. Það skiptir miklu máli að svo sé, halli spítalans var einmitt 1 milljarður og stafaði af því að spítalinn greiddi dýr lyf, að upphæð 220 millj. kr., sem Sjúkratryggingar töldu ekki eiga heima hjá sér, þannig að spítalinn varð að greiða þessi lyf, ég held að þetta sé fyrir tvo sjúklinga. Mér skilst líka að sú ákvörðun hafi verið tekin með vitund og vilja heilbrigðisráðuneytisins. Eðlilegt er að gera ráð fyrir aukningu í starfsemi spítalans, annað er vart raunhæft. Aukning á dagdeildum árið 2014 er 4%, fjöldi skurðaðgerða hefur aukist um 2,6% og starfsemi á bráðadeild um 2%. Og engin ástæða er til að ætla að ekki verði sama aukning á næsta ári. Loks eru inni í hallanum 560 millj. kr. á þessu ári vegna launagjalda á árinu 2014 sem samið var um og hefur ekki fengist fullbætt. Auðvitað verður spítalinn að fá þessa peninga inn í sinn rekstrargrunn. Þess vegna skiptir það mjög miklu máli að sú viðbót sem núna fer inn, viðbót við það sem getið er um í fjárlögunum, verði inni í rekstrargrunninum, ekki til að greiða halla þessa árs. Hér hafa orðið allnokkrar umræður um læknaverkfallið. Ríkisvaldið getur ekki lengur setið hjá og látið sem þetta alvarlega ástand komi því ekki við. Vissulega er þetta erfitt verkefni en það þýðir ekki að það þurfi ekki að leysa. Þegar lausn finnst í þessu máli, sem hlýtur að gerast og ég vona að verði fyrr en seinna, verður ríkisvaldið svo að vera tilbúið að bæta heilbrigðisstofnununum upp þann kostnað sem af því mun hljótast. Menntamálin, forseti. Þar er komið að annarri undirstöðu velferðarkerfisins sem vegið er að í fjárlagafrumvarpinu sem við höfum til umræðu. Á síðasta kjörtímabili, þegar efnahagskerfið hrundi og fjöldi manns missti atvinnu, tóku skólarnir fullan þátt í því með stjórnvöldum að róa lífróður og tóku við fleiri nemendum án þess að fá að fullu greitt fyrir það úr ríkissjóði. Þetta gerðu bæði framhaldsskólarnir og háskólarnir í landinu. Í munni þeirra sem nú eru ábyrgir fyrir menntamálum þjóðarinnar hljómar það svo að síðasta ríkisstjórn hafi lækkað greiðslur með hverjum nemanda og nú skuli framlög með hverjum nemanda í framhaldsskólum hækkuð. Hvernig er það gert? Jú, með því að fækka þeim sem fá aðgang að skólunum, vísa þar með öllum sem eru 25 ára og eldri frá bóknámi og bjóða þeim í staðinn að fara í skóla þar sem eru skólagjöld upp á 225 þús. kr. á önn. Það eru ekki litlir peningar, virðulegi forseti. Jafnvel þó að Lánasjóður íslenskra námsmanna láni til þessa kostnaðar þá eykur það byrðar þessa fólks í framtíðinni. Þetta er enn ein dagskipunin úr mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Önnur var sú að stytting náms til stúdentsprófs skyldi öll vera í framhaldsskólunum, engin fjölbreytni eða val nemenda og foreldra skal gilda þar. Í viðtali við rektor Menntaskólans í Reykjavík í Ríkisútvarpinu í morgun kom í ljós að mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur ekki greitt peninga til skólans sem fjárlaganefnd hafði úthlutað honum en var sett á einhvern safnlið í ráðuneytinu. Mér finnst þetta allt saman mjög undarlegt. Aðeins að háskólunum, forseti. Vissulega er það fagnaðarefni að nú við 2. umr. hækka framlög til háskólanna um 617 millj. kr. Skiptingin á milli skólanna vekur hins vegar upp spurningar, ekki síst spurningar um það hvort ekki sé tímabært að líta heildrænt á háskólastigið og athuga hvort þar megi ekki breyta og bæta. Ég veit að það má helst ekki minnast á það en skólarnir sem innheimta skólagjöld standa betur að vígi en ríkisháskólarnir að því leyti að til kennslu er úthlutað eftir sömu reglum til allra skólanna en nemendur í einkaskólunum svokölluðu greiða skólagjöld. Skólarnir fá því meira með hverjum nemanda og í raun meira úr ríkissjóði þar sem Lánasjóður íslenskra námsmanna lánar fyrir skólagjöldunum. Auðvitað er þetta þyngri byrði fyrir nemendur í framtíðinni en samt sem áður er þetta ójafnræði, tel ég vera, á milli skólanna á hverjum tíma í dag. Nú má enginn skilja mig svo, virðulegi forseti, að ég sé að leggja til að nemendur við ríkisháskóla greiði skólagjöld, það er mjög fjarri mér. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að taka ætti til rækilegrar athugunar hvort framlag ríkisins með hverjum nemanda í ríkisháskóla eigi ekki að vera hærra en með hverjum nemanda í hinum svokölluðu einkaskólum. Ég hlýt að víkja aðeins að Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Sú staða er enn óleyst. Fyrir einhverjum missirum og ekki mörgum voru viðræður uppi um sameiningu þess skóla við Háskóla Íslands. Þær viðræður tel ég að ætti að taka upp aftur, ekki til að fella niður skólahald á Hvanneyri heldur einmitt til að efla alla starfsemi þar. Mig langar í því sambandi að rifja upp að í apríl síðastliðnum barst okkur þingmönnum bréf frá 23 háskólakennurum við Landbúnaðarháskóla Íslands og þar sagði meðal annars, með leyfi forseta: „Fjármál Landbúnaðarháskóla Íslands hafa verið í kreppu allt frá stofnun hans árið 2005. Það er löngu tímabært að stokka verkefni hans upp til að tryggja faglega framtíð þeirra á öflugri vettvangi en verið hefur. Að þessu hafa rektor og menntamálaráðherra unnið ötullega að undanförnu í góðu samráði við yfirstjórn Háskóla Íslands. Við teljum að landbúnaðarvísindi og tengdar greinar eigi ekki að vera í einhverju sérhólfi, þeim sæmir best að vera við hlið annarra mikilvægra fræðigreina til að tryggja nýsköpun og árangur við lausn þeirra verkefna sem bíða okkar í náinni framtíð. Þetta er líka sú leið sem okkar helstu samstarfsstofnanir í nágrannalöndunum hafa fetað á síðustu árum.“ Kennararnir halda áfram: „Við mótmælum því að stefnumörkun um framtíð Landbúnaðarháskóla Íslands sé rekin með hræðsluáróðri, fordómum, þröngsýni og almennri vanþekkingu á faglegum forsendum háskólarekstrar. Við viljum að stefnumörkun þar til bærra stjórnvalda um framtíð háskólastigsins sé fylgt og skorum á rektor og menntamálaráðherra að hvika hvergi frá settum markmiðum um sameiningu Landbúnaðarháskólans og Háskóla Íslands um metnaðarfulla uppbyggingu á starfsstöðvum skólans.“ Miðað við röggsemi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í öðrum efnum ætla ég að lýsa furðu minni yfir að hann hafi látið undan þeim öflum sem börðust gegn þessari sameiningu, en líklega er það ekki sama hver mótmælir hverju sinni. Þá að Ríkisútvarpinu. Það virðist ætlun þessarar ríkisstjórnar að skerða starfsemi Ríkisútvarpsins eins og henni er framast unnt. Búin hefur verið til áætlun um hvernig lækka eigi útvarpsgjaldið um 15% frá því sem það er nú í tveimur skrefum. Því er haldið fram að hér sé um mikla og góða breytingu að ræða vegna þess að nú eigi Ríkisútvarpið að fá allt útvarpsgjaldið. Svona málflutningur misbýður mér og ég er þreytt á honum, virðulegi forseti. Stjórn Ríkisútvarpsins skrifaði okkur þingmönnum bréf þar sem segir, með leyfi forseta: „Gangi þessar fyrirætlanir eftir blasir við stórfelld breyting á hlutverki, þjónustu og starfsemi Ríkisútvarpsins með stórtækari niðurskurðaraðgerðum en áður hafa sést hjá félaginu. Augljóst má vera að sú þjónusta sem Ríkisútvarpið veitir tæki stakkaskiptum við þessa breytingu með samdrætti á öllum sviðum. Þá er ljóst að áætlanir um úrbætur á tilteknum þáttum í starfseminni eru óframkvæmanlegar en nýir stjórnendur og stjórn hafa hug á að efla þjónustu við landsbyggðina, bjarga efni í gullkistu Ríkisútvarpsins og gera aðgengilegt þjóðinni, efla framboð á vönduðu barnaefni á íslensku, leggja aukna áherslu á innlenda framleiðslu og bæta dreifikerfið um land allt.“ Nú kveður við frá stjórnarmeirihlutanum eins og svo oft áður að alltaf sé verið að greiða peninga til Ríkisútvarpsins. Þess er hins vegar sjaldan getið að þegar Ríkisútvarpið varð ohf. var það látið taka með sér allar lífeyrisskuldbindingar starfsmanna og það er ekki lítill pakki. Og það eru ekki mörg fyrirtæki í landinu, held ég, sem sitja uppi með allar lífeyrisskuldbindingar inni í sínum reikningum. Að lokum vil ég líka taka undir það sem kemur frá stjórn Ríkisútvarpsins: „Ef það er vilji Alþingis að gjörbreyta hlutverki Ríkisútvarpsins og skyldum, þá er eðlilegt að fram fari umræða og þá með tilheyrandi breytingum á útvarpslögum …“ Þá eru það framkvæmdir við ferðamannastaði, forseti. Þá er enn einu sinni ástæða til að rifja upp flumbruganginn með virðisaukaskatt á gistingu sem lá svo mikið á að lækka; nú á að hækka hann aftur og svo aftur á næsta ári ef ég skil rétt. Áformin um náttúrupassann, það undraverk, sem hefur tekið 18 mánuði að semja um við ferðaþjónustuna; þær samningaviðræður enda með því að Samtök ferðaþjónustunnar eru á móti fyrirbrigðinu og fregnir berast af því að einungis Icelandair sé sammála hæstv. ráðherra. Það er vegna þessara miklu samningaviðræðna sem einungis 148 millj. kr. eru áætlaðar í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þá er líklega ætlunin að ríkisstjórnin samþykki á ríkisstjórnarfundi aukafjárveitingu á næsta ári, eins og hún gerði í ár. Hæstv. ráðherra segir að það sé ekkert mál ef ríkisstjórnin er á einu máli, og hún kærir sig kollótta um að í lögum um fjáraukalög segir að þau eigi að vera fyrir óvæntum útgjöldum. Í þessum efnum reynir minni hluti fjárlaganefndar að hafa vit fyrir ráðherranum og leggur til 600 millj. kr. viðbótarframlag til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Og þá er kannski rétt að geta þess í leiðinni að það munu liggja inni umsóknir upp á 2 milljarða fyrir framkvæmdir úr þessum sjóði. Það er margt fleira sem hægt er að ræða. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að greiddar verði húsaleigubætur fyrir 400 millj. kr. á næsta ári. Það eru engir útreikningar á bak við það hvernig það dugir til og þær verða tekjutengdar, þannig að það er margt óljóst í þeim efnum. Kannski fréttum við meira af því við 3. umr. Lyf ýmist hækka eða lækka í fjárlögunum. Þau lækka á einum stað og hækka á öðrum stað og mér telst til að þegar búið er að leggja saman og draga frá einhverjar þrjár tölur sé niðurstaðan sú að lyfjakostnaður sem fer út til fólksins muni hækka um 145 millj. kr. Enn er staðið við það að stytta atvinnuleysisbótatímabilið, stytta það um sex mánuði, eins og það hlýtur nú að vera hjálplegt fyrir þá sem eru í þeim ömurlegu aðstæðum að vera atvinnulausir. Tilfærsla með Isavia er mjög einkennileg, að taka eigi arð af því félagi til að flytja á flugvelli úti á landi. Ég efast um að ríkisstjórnin og fjárlaganefnd hafi lagaheimild til að ákveða hluti af þessu tagi. Þó að það geti verið skynsamlegt þurfa menn að haga sér innan þess regluverks sem gildir hjá okkur. Síðan er það Fiskistofuævintýrið. Þannig vill til að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur borist bréf frá starfsmönnum Fiskistofu þar sem þeir biðja um að nefndin fari ofan í þetta mál og skoði það. Það var mikið að gera á fundinum hjá okkur í morgun þar sem við fengum kynningu á sparisjóðaskýrslunni og síðan voru þingflokksfundir hjá einhverjum þingflokkum, eða einhverjum þingflokki, þannig að ekki tókst að fara ofan í það. En það bíður nefndarinnar að fara yfir þetta erindi frá starfsmönnum Fiskistofu sem telja einfaldlega á sér brotið. Þá erum við líka með hér inni, eða það er víst væntanlegt hingað inn til þingsins, frumvarp frá forsætisráðherra sem heimilar ráðherra að taka gerræðisákvarðanir af þessu tagi upp á sitt eindæmi. Síðan er þetta náttúrlega gífurlega kostnaðarsamt. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða hér um verðlagsbreytingarnar sem menn kalla. Í fjárlagafrumvarpinu voru verðlagsbætur og það allt upp á 3,5%. Nú hefur þjóðhagsspá breyst og nú eru þessar verðlagsbætur 3% og þá lækkar fjárlaganefnd alla þá liði sem eiga að gilda um þetta og segir: Þetta eru bara verðlagstölur, þetta er bara einhver statistík. En það er ekki svoleiðis, að því er ég best skil, vegna þess að mér sýnist að niðurstaða fjárlagafrumvarpsins sé enn sú sama. Þess vegna er búið að taka þá peninga sem voru í þessum verðlagsbótum og setja þá eitthvert annað. Því miður hefur ekki þurft að fást við þetta fyrr vegna þess að hlutunum hefur alltaf verið öfugt farið. Fjárlagafrumvarpið er byggt á þjóðhagsspá og síðan þegar kemur fram í nóvember kemur önnur spá og þá er verðbólgan hærri. Þess vegna hefur það verið gert, að minnsta kosti svo lengi sem ég man, og ég man nú allnokkur ár aftur í tímann, að þessir liðir hafa verið hækkaðir, þannig að þegar komið er inn í 2. umr. þá er ljóst að afkoma ríkissjóðs er verri en leit út fyrir þegar frumvarpið var lagt fram. Nú er dæmið öfugt en þá ætlum við ekki að halda þessu inni hjá því fólki sem minnstar hefur tekjurnar í þessu landi, heldur ætlum við að taka þessar verðlagsbreytingar, sem er hægt að klípa þarna af, og færa þær yfir til gæluverkefna, ef svo mætti orða. Það er ekki til eftirbreytni þykir mér. Ég ætla ekki að ræða um skuldaniðurfærsluna en hátt í 20 milljarðar eiga að koma þar inn. Ég hef rætt hana áður hér í þinginu og það er alveg ljóst að þar eru aftur peningar að fara til fólks sem ekki þarf á þeim að halda. Aðrir sem þurfa á að halda, eins og leigjendur eða þeir sem eru í búsetufélögum, fá ekki neitt út úr hinni miklu skuldaniðurfærslu. Áður en ég lýk ræðu minni, virðulegi forseti, vil ég aðeins minnast á viðbrögð stjórnarmeirihlutans við því sem við sem tilheyrum þeim stjórnmálaflokkum sem voru í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili höfum fram að leggja. Viðbrögð stjórnarmeirihlutans núna eru alltaf þessi: Af hverju gerðuð þið þetta ekki á síðasta kjörtímabili? Ástæða þess er einfaldlega sú að á síðasta kjörtímabili var ríkisstjórnin í rústabjörgun. Ríkissjóður var á barmi gjaldþrots og koma þurfti í veg fyrir það. Í stórum dráttum má segja að tvær leiðir hafi verið til að koma í veg fyrir það og þær voru báðar notaðar, önnur að hækka skatta og hin að skera niður ríkisútgjöld. Virðulegi forseti. Hallinn á ríkissjóði var 216 milljarðar árið 2008. Það er ekki lítið að rétta það við. Það var því ekkert annað en ótrúlegt að tekist hafi að skila hallalausum fjárlögum fyrir árið 2014 og fjáraukalögum með afgangi, að vísu með einhverjum bókhaldsbrellum en ég ætla ekki að fara út í þær hér. Ríkisstjórnin sem sat á síðasta kjörtímabili sagði ávallt að niðurskurði yrði skilað til baka þegar efni yrðu til í ríkissjóði. Það var gert með fjárlögunum fyrir árið 2013. Þau fjárlög hafa stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar kallað kosningafjárlög. Þeir lækkuðu tekjustofnana sem áttu að standa undir ýmsu sem þar var eins og fjárfestingaráætluninni og þeir sögðu í fjárlagaumræðu fyrir ári að ekki væri hægt að bera saman við samþykkt fjárlög 2013 og miðuðu alltaf við árið 2012. Ég verð að segja að þeir kunna margar barbabrellurnar sem nú sitja í ríkisstjórn. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún fór yfir sviðið vítt og breitt. Það sem vakti sérstaka athygli mína var umræða hennar um málefni háskólanna þar sem hún lýsti þeirri skoðun að hún hefði til að mynda viljað sjá sameiningu Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og Háskóla Íslands ganga í gegn undir þeim formerkjum að starfsemin á Hvanneyri í Borgarfirði yrði efld. Mér fannst hv. þingmaður að vissu leyti gagnrýna hvernig fjármunum væri skipt, að það væri ekki nógu skýr framtíðarsýn eða stefna á bak við það hvernig fjármunum er skipt milli skóla í þeim framlögum sem renna til háskólastigsins. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins um hennar sýn í þessu máli, hvað hún telji skynsamlegt að gera. Nú hefur minni hlutinn á þingi lagt fram ákveðna tillögu þar sem er meðal annars reynt að rétta við hlut Listaháskóla Íslands hvað varðar húsnæðismál og líka lagðir fjármunir í að efla samstarf skólanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann um framtíðarsýnina. Hitt sem mig langar að nefna hér er mikilvægt mál að mínu viti. Það er samspil fjárlaga við aðra lagasetningu. Í umræðunni um fjárlög hittum við forstöðumenn stofnana sem bentu á lögbundið hlutverk stofnananna sem þeir stýra, fara með. Þeir sögðu: Hér eru skyldur mínar útlistaðar í lögum. Síðan er okkur skammtaður rammi í fjárlögum sem dugir ekki til þess að við getum uppfyllt þessar skyldur. Hvort á að vega þyngra, hin almenna lagasetning eða fjárlögin? Hvernig eigum við nákvæmlega að meta skyldur okkar? Væri hægt að loka Landspítalanum í desember ef fjármunirnir væru búnir? - Við mundum líklega aldrei fallast á það. Eigi að síður upplifir maður að það sé það sem hv. þingmenn margir hverjir segi, að það þurfi hreinlega að gera og stofnanir þurfi að sníða sér stakk eftir vexti, eins og það er orðað. 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi háskólana þá segi ég alveg eins og er að ég held að 300 þúsund manna þjóð hafi ekki efni á að hafa sjö háskóla eða hvað þeir eru margir. Ég tel að það verði að líta nákvæmlega til þess að til að við getum veitt þá háskólaþjónustu sem við viljum, sem við viljum náttúrlega hafa góða, þurfi að líta það mjög alvarlegum augum hvort ekki sé hægt að gera þetta einfaldara en það hefur verið. Ég veit að það hafa verið gerðar tilraunir til þess. Væntanlega - ég segi væntanlega af hyggjuviti mínu - næðist mest út úr því að sameina Háskólann í Reykjavík Háskóla Íslands. Ég held að það sé alveg ljóst að það eru ekki allir jafn hrifnir af því og ég. Ég held að við þurfum að skoða þetta. Við þurfum að fara mjög alvarlega í þessa umræðu. Til dæmis með háskólann á Hvanneyri þá hef ég það eftir mjög áreiðanlegum heimildum að það hafi aldrei staðið til þar að leggja starfsemina niður á Hvanneyri heldur einmitt að efla hana. Það er synd að það hafi farið út um þúfur. Samspil við aðra löggjöf ætti ekki að vera svo erfitt. Það kemur fram í bréfinu sem við þingmenn fengum frá stjórn Ríkisútvarpsins að 

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að hv. þingmaður hafi í raun svarað spurningu minni svo að hin almennu lög hljóti að standa fjárlögum ofar því að þeim þurfi að breyta ef fjárlögin dugi ekki til til þess að stofnun geti sinnt lögbundnum skyldum sínum. Hvað varðar háskólana þá held ég að það séu nokkrar hliðar á því máli. Það hefur verið trú mín að hægt sé að ná talsverðum faglegum ávinningi með sameiningu stofnana, bæði háskólastofnana og rannsóknastofnana, þannig að fólk vinni betur saman. Þær ábendingar sem ítrekað hafa komið fram frá sérfræðingum eru að kerfið okkar sé ansi brotakennt. Hins vegar leyfi ég mér að efast um að af því verði mjög mikil hagræðing því að þegar við skoðum hið alþjóðlega svið erum við með mjög lág framlög til háskólastigsins. Við erum langt á eftir öðrum Norðurlandaþjóðum og undir OECD-meðaltali. Mig langar að vísa því til hv. þingmanns sem nefndi að við þyrftum að skoða þessa hluti: Þurfum við ekki að gera það fyrst og fremst með það að markmiði að efla hér fagleg gæði, bæði í rannsóknum og háskólakennslu?

Ég er hjartanlega sammála þingmanninum um að auðvitað þurfum við fyrst og síðast að líta á faglegu hliðina en við þurfum líka að hugsa um peninga. Það liggur ljóst fyrir að miðað við samþykkt Vísinda- og tækniráðs ættu háskólarnir að ná OECD-meðaltali árið 2016. Það eru 6 milljarðar. Síðan er ætlunin, held ég, 2018 eða 2020 að ná viðmiði annarra Norðurlandaþjóða, sem er enn hærra. Ef við ætlum að ná þessu þurfum við að hugsa allt kerfið upp á nýtt. Ég er mjög hrifin af stefnu Vísinda- og tækniráðs. Ég var full aðdáunar þegar ég sá áætlun þeirra, sem kom út í júní, en það hefur lítið heyrst af henni. Ég er hrædd um að það sé út af því að menn átti sig ekki á hvernig þeir eigi að framkvæma þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það heyrist á þeirri ræðu sem og fleirum að hv. þingmaður hefur talsvert meiri þingreynslu en sá sem hér stendur. Þess vegna langaði mig að fræðast aðeins um það hvernig hlutunum hefur verið háttað í gegnum tíðina. Ég furða mig nefnilega stundum á hinum ýmsa rökstuðningi sem er notaður við ákvarðanatöku hér á bæ og hjá hæstv. ríkisstjórn og ég hváði sérstaklega nýlega þegar ég heyrði rökstuðning í sambandi við almannatryggingar að í staðinn fyrir 3,5% hækkun yrði 3,0% hækkun. Rökstuðningurinn var sá að það hefðu orðið breytingar á þjóðhagsspá og að ekki væri búist við því að vísitala neysluverðs mundi hækka jafn mikið og áður hafði verið spáð. Ef ég lít á 69. gr. laga um almannatryggingar, þá sem notendur almannatrygginga kannast mjög vel við, sé ég ekki betur en að það komi skýrt fram að ákvörðun um þetta skuli taka mið af launaþróun, þó þannig að það verði aldrei minni hækkun en sem nemur breytingu á vísitölu neysluverðs. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður kannist við það að í fortíðinni hafi þessi rökstuðningur verið notaður. Nú hafa launin hækkað meira en vísitala neysluverðs, þ.e. launavísitalan hefur hækkað meira en vísitala neysluverðs. Þetta hljómar í mínum eyrum svolítið sem léleg afsökun frekar en einhvers konar lögmætur og málefnalegur rökstuðningur. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður kannist við það að þetta hafi verið notað áður. Svo hef ég reyndar aðra spurningu líka í sambandi við Ríkisútvarpið. Þar er annað dæmi í gangi og ég hefði áhuga á að heyra meira um hvernig málum hefði verið háttað á þinginu í gegnum tíðina. 

Ég held að ég hafi ekki setið jafn lengi á þingi og hv. þingmaður heldur. Þetta er mitt annað kjörtímabil. Ég man samt ýmislegt og hef fylgst með mjög lengi þannig að ég veit eitt og annað. Það sem ég var að reyna að segja í framsögu minni áðan - nú ætla ég að segja „ég held“ vegna þess að ég er ekki alveg viss, ég er þó búin að reyna að kanna þetta svolítið í dag og ég held að þetta sé einhvern veginn svona: Við höfum alltaf verið á hinni leiðinni. Fjárlagafrumvarpið er byggt á þjóðhagsspá, ég held í júní. Þá er kannski spáð 3% verðbólgu, segjum það. Síðan þegar kemur fram í nóvember er komin nákvæmari spá vegna þess að árið er nær. Hingað til, alltaf sem ég hef munað hingað til, hefur verðbólguspáin verið hærri. Og þá mátti aldrei hækka þessar bætur, örorkulífeyri og það, minna en sem nemur neysluverðsvísitölunni þannig að það hefur alltaf þurft að reikna allt upp á nýtt. Á endanum hefur það yfirleitt þýtt að eftir 2. umr. kemur fjárlagafrumvarpið verr út en þegar það var lagt fram. Núna er þetta öfugt, við erum í lúxusvandamáli. Það sem hefði verið hægt að gera núna, held ég og mér sýnist það, af því að þessi 0,5% voru þarna inni, er að við hefðum aldrei þessu vant getað farið með hækkunina hærra en sem nemur neysluverðsvísitölunni og þá nær launavísitölunni eða launahækkununum. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður skilur mig 

Virðulegi forseti. Mér þótti svar hv. þingmanns bara mjög skýrt. Þetta er einnig minn skilningur en ég hvái í sjálfu sér minna við þetta viðhorf hæstv. ríkisstjórnar gagnvart málaflokknum. Að mínu viti er enginn samfélagshópur sem hefur þurft að þola annan eins forsendubrest og notendur almannatryggingakerfisins, öryrkjar þá alveg sér á báti. Mér hefur sýnst að öryrkjar hafi ætlað að þeir gætu farið eftir ákveðnum forsendum og ein þeirra væri að þessari hækkun væri hagað þannig að það sé reynt að halda í takt við þróun launa en ekki í mesta lagi þróun neysluverðs heldur í versta falli þróun neysluverðs. Núna þegar við sjáum launavísitöluna hækka umfram hefðu öryrkjar og aðrir notendur almannatryggingakerfisins væntanlega getað ætlað að sú forsenda stæði. En ég sé ekki betur en að nú sé annar 

Ég held að við hv. þingmaður séum bara sammála um þetta. Það má kannski bæta því við, bara til að sagan sé rétt, að svo hefur það gjarnan gerst, ég held yfirleitt og bara alltaf, að verðbólgan hefur verið orðin hærri en samkvæmt þjóðhagsspánni í nóvember. Öryrkjum hefur aldrei verið bætt það, það er bara sagan. Hv. þingmaður ætlaði að spyrja mig eitthvað um Ríkisútvarpið. Ég þekki best til þess bara á síðasta kjörtímabili og þá var með það eins og allt annað, að það var klipið af öllu sem hægt var að klípa. Framhaldsskólarnir fengu ekki sitt, þeir tóku inn fleiri nemendur, háskólarnir tóku inn fleiri nemendur en framlög stóðu undir. 

Frú forseti. Hv. þingmaður gerði í prýðilegri ræðu sinni nokkra grein fyrir ræðu sem ég flutti í morgun og fjallaði um hælisleitendur og þann sára skort á fjármagni til málaflokksins sem ég taldi að kynni að leiða til upplausnar innan hans. Ég er þeirrar skoðunar að allir eigi það sem þeir eiga og hv. fjárlaganefnd á auðvitað við ramman reip að draga, mörg gögn berast á hennar borð og hún þarf mikið að lesa. Það hafa líka verið sérstakar aðstæður uppi í innanríkisráðuneytinu að undanförnu. Ég tel þess vegna að það hafi ekki verið af neinum sérstökum illum hug gagnvart málaflokknum sem hann hefur fallið á milli stafs og bryggju hjá fjárlaganefnd, svo ég leyfi mér að vitna til frægs orðtækis úr þessum stól. Ég held miklu frekar að hérna hafi verið um einhvers konar glöp að ræða, mistök eða misskilning. Ég held nefnilega að það sem vaki jafnan fyrir fjárlaganefnd hverju sinni sé að koma málum þannig fyrir borð að ríkissjóður fari sem best út. Ef maður skoðar þær hugmyndir sem hv. þingmaður vísaði til felast þær í því að lagðar yrðu til 50 millj. kr. til tveggja verkefna til að halda áfram tilteknu starfi sem miðar að því að vinda ofan af kúfi sem hefur myndast varðandi afgreiðslu hælisleitenda. Þegar maður skoðar hvað það kostar ef þetta verður ekki gert kemur í ljós að það mundi auka kostnað ríkissjóðs um 100–300 millj. kr. Með öðrum orðum, það að leggja til þessa málaflokks 50 millj. kr. mundi spara stórkostlega fyrir ríkissjóð. Þetta var í reynd inntak ræðu minnar í morgun  
            

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við orð þingmannsins að bæta. Ég skildi þetta eins, ríkið hefur náttúrlega kostnað af hælisleitendum meðan þeir geta ekki unnið og eru á kostnað ríkisins að minnsta kosti að einhverju leyti. Ef hægt er að flýta ferlinu gæti ríkissjóður komið betur út. Ég vildi ekki hafa það eftir þingmanninum að fjárlaganefnd hefði gert mistök, hann verður að standa við það, en ég tók eftir því að hann gerði það í morgun og ég vona bara að svo hafi verið og þetta verði leiðrétt. Ég tek líka fram að þegar ég var að hugsa um þetta áður en ég kom í ræðustól kom þetta mér í hug í framhaldi af því sem kom fram um flóttamennina og sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson talaði um hér í gær, um þrjú börn sem þyrftu aðstoð á barnageðdeild, og hann tengdi það við tillögu minni hluta fjárlaganefndar um að auka um 50 milljónir þar inn. Mér fannst þetta vera innlegg í beinu framhaldi af því að geta þessa merka innleggs hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hér í morgun.

Frú forseti. Ræða hv. þingmanns gladdi mig, sérstaklega upphafsorð hennar, þar sem hún sagðist ekkert hafa við mál mitt að athuga. Ég á því ekki alltaf að venjast hjá hv. þingmanni en það er önnur saga. Hér ber svo vel í veiði að hér er hv. formaður fjárlaganefndar og mér finnst að hún ætti að skoða þetta tiltekna mál. Það að leggja þetta fé til málaflokksins mundi leiða til þess að hún gæti væntanlega búið til 100–300 millj. kr. Það skiptir töluvert miklu máli. Því miður er staðan þannig að á undanförnum árum hefur þessi kúfur myndast og það veldur því að fjöldi hælisleitenda, sem við höfum hvorki heimild til þess að leyfa að dvelja í landinu né senda í burtu, er hér staddur og það kostar mikið fé að halda honum uppi. Með því að vinda ofan af þessum kúfi mundum við spara fé, annaðhvort komast að niðurstöðu um hvort þeir fara eða fá leyfi. Við erum 

Ég á bágt með að trúa öðru en að hv. formaður fjárlaganefndar hafi heyrt þessi orð. Það gleður mig ef það er hægt að spara 150 milljónir með því að eyða 50. Það eru engin ný sannindi, virðulegi forseti, það gerist við ýmis tækifæri. Það sem mundi ekki síður gera mig sátta við ráðstöfunina væri að það tækist að afgreiða mál hælisleitenda fyrr en gert hefur verið. Það hlýtur að vera mikil prísund og stundum angist að bíða eftir slíkri ákvörðun. Ef það er hægt að stytta þann tíma, vegna þess að biðin er verst, biðin er alltaf verst, er það margra króna virði.

Virðulegi forseti. Þegar við störfum í stjórnmálum og tölum um stjórnmálin erum við oft að ræða fyrst og fremst tæknileg úrlausnarefni og praktísk mál. Við deilum líka um hugmyndir og við deilum um aðferðafræði, hvernig við eigum að ná þeim hugmyndafræðilegu markmiðum sem okkar hreyfingar eða við sjálf teljum æskileg. Við í minni hlutanum höfum gagnrýnt fjárlagafrumvarp þessa árs og raunar gagnrýndum við fjárlög síðasta árs líka fyrir mjög skarpa hugmyndafræðilega breytingu frá þeirri stefnu sem var tekin í tíð fyrri ríkisstjórnar. Ég ætla að fara nánar yfir það á eftir. Það sem mér finnst ekki síður áhugavert við að hafa hlustað á umræðuna í dag og í gær er sú keppni sem stendur yfir, það má kalla hana túlkunarstríð. Þetta er keppnin um að skrifa söguna, skrifa söguna um efnahagsbata Íslands. Þannig hef ég orðið vör við að fulltrúar meiri hlutans vísa gjarnan til fyrri ríkisstjórnar þegar þeir eru gagnrýndir fyrir niðurskurð núna og segja: Hér var nú ansi mikið skorið niður á síðasta kjörtímabili. Eins og það hafi verið eitthvert sérstakt áhugaefni eða val síðasta meiri hluta, jafnvel sérstök skemmtun, og aldrei eru nefndar ástæðurnar. Aldrei eru nefndar ástæðurnar fyrir því að hér var skorið niður á síðasta kjörtímabili, því að það sem núverandi meiri hluti vill helst forðast að ræða er hrunið árið 2008. Og þeir sem ræða um hrunið 2008 eru jafnvel sakaðir um að dvelja í fortíðinni og vilji ekki líta fram á veg. Ég hef því stundum á tilfinningunni þegar þessi keppni um að skrifa söguna stendur yfir að margir mundu gjarnan vilja hafa það svo að Íslandssagan hefði bara hafist hér 1. febrúar 2009. Þá tók síðasta ríkisstjórn við og fór að skera niður af skepnuskap sínum, hér ríktu þá talsverðar hörmungar, en síðan hafi núverandi meiri hluti komist til valda og þá hafi hvort tveggja gerst í senn, að hér hafi orðið algjör viðsnúningur í ríkisfjármálum og efnahagsmálum og um leið hafi uppbygging verið hafin. Ég hlýt að vilja skjóta inn orði í þetta túlkunarstríð. Ég tek auðvitað eftir því að í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar stendur, með leyfi forseta, að annað árið í röð stefni í hallalausan ríkisrekstur og að þetta sé allt mjög ánægjuleg þróun. En það er ekki farið lengra aftur í sögunni. Hvers vegna ætli það sé nú? Það er ekkert farið yfir þá sögu sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fór aðeins yfir í síðustu ræðu á undan mér, að þegar síðasta ríkisstjórn tók við var um það bil 200 milljarða halli á ríkissjóði og með þrotlausri vinnu, ekki bara síðustu ríkisstjórnar heldur alls Íslands, alls samfélagsins, þar sem allir tóku á sig niðurskurð og auknar byrðar, af því að sú aðferðafræði sem valin var var að fara blandaða leið niðurskurðar og aukinnar tekjuöflunar. Við getum ekkert sleppt þeirri sögu. Ríkissjóður og samfélagið allt varð fyrir gríðarlegu áfalli haustið 2008 og segja má að hver einasti skattgreiðandi, hver einasti borgari í landinu hafi orðið fyrir forsendubresti, það er nú vinsælt orð að nota í sumum málum. Eftir að hafa fylgst með þessu túlkunarstríði, þeim átökum um hvernig eigi að skrifa söguna, hefði ég talið að við ættum öll að geta samglaðst yfir þeim árangri að við séum þó hingað komin eftir sex ára þrotlausa vinnu við að koma ríkissjóði á réttan kjöl. Þó að við deilum um aðferðafræði, þó að við deilum um forgangsröðun, þó að við deilum um hugmyndafræði ættum við að geta gefið öllum, ja, getum við ekki sagt „kredit“, svo ég sletti, með leyfi forseta, biðst afsökunar á því, við ættum að geta gefið öllum kredit fyrir það að hafa þó náð hingað og ættum ekki að vera feimin við að rekja þá sögu eins og hún var. Ég ætla þó ekki að nota tíma minn til að ræða þetta en það hlýtur þó að vekja athygli þeirra sem fylgjast með stjórnmálum og þeirra sem hyggjast skrifa sögu framtíðarinnar. Það er áhugavert að skoða hvernig nákvæmlega er talað um þessi mál, og það er ekki boðlegur málflutningur að mínu viti að vitna til ósambærilegra aðstæðna. Þegar núverandi meiri hluti er gagnrýndur fyrir niðurskurð er ekki boðlegt að svara því með því að vísa til ósambærilegra aðstæðna á síðasta kjörtímabili. Þegar við skoðum hugmyndafræðina sem er áhugavert að ræða af því að í fjárlagafrumvarpi hverrar ríkisstjórnar og fjárlögum birtist stefna, pólitísk stefna, ber fyrst að horfa á tekjuöflunina. Þar höfum við horft á það að tekjustofnar samfélagsins hafa verið veiktir. Með tekjuöflunarfrumvörpum þessa árs eru lagðar auknar byrðar á almenning. Hvernig sem við horfum á þau mál er ekki hægt að líta fram hjá því að verið er að hækka virðisaukaskatt á matvæli, nauðsynjavörur, og afnám vörugjalda. Lækkun efra þreps virðisaukaskatts dugir ekki til að koma til móts við sérstaklega tekjuminni fjölskyldur sem verja meiru hlutfallslega í mat en tekjumeiri fjölskyldur. Tekjustofnarnir hafa verið veiktir, almenningur tekur á sig auknar byrðar og menn segja að byrðunum hafi að einhverju leyti verið létt af breiðu bökunum og þar hljótum við að nefna veiðigjaldið, sem var fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar. Þegar það var fyrst lækkað svo um munaði varð almenningur í landinu af tekjum upp á 6,5 milljarða, líklega meira á ársgrunni, allt að 8 milljörðum á ársgrundvelli. Líklega er þetta 18 milljarða tekjumissir allt í allt. Þetta hefur gerst á sama tíma og við höfum horft upp á stórútgerðina greiða sér út arð, milljarðaarð. Þetta var fyrsta aðgerð ríkisstjórnarinnar og þar með fóru þeir fjármunir frá almenningi í landinu í hendur fárra, þeirra fáu sem hafa sérstakt einkaleyfi til að nýta hina sameiginlegu auðlind þjóðarinnar. Annar tekjustofn, sem var ekki bara veiktur heldur hreinlega aflagður, er auðlegðarskatturinn, auðlegðarskattur sem skilar í ár í síðasta sinni, alla vega í bili, 10 milljörðum. Í staðinn fyrir að breyta útfærslunni til að koma til móts við þá gagnrýni sem hafði verið sett fram á framkvæmd auðlegðarskattsins var sá tekjustofn afnuminn. Þarna sjáum við auðvitað skýran hugmyndafræðilegan mun, því að einn liðurinn í því að vinna gegn ójöfnuði í heiminum er einmitt það sem við getum kallað prógressíf eða framsækin skattlagning. Auðlegðarskatturinn er hluti af þeirri hugmyndafræði og snýst um sérstaka skattlagningu á þá sem eiga hreinar eignir umfram ákveðin mörk. Ef við horfum bara á hina alþjóðlegu þróun er þetta einmitt það sem þjóðir heimsins ættu að vera að gera, þ.e. að skoða fjármagnstekjuskatt og auðlegðarskatt, ekki bara innan sinna landamæra ef við getum sagt sem svo, heldur á alþjóðavísu. Það er í raun og veru eina leiðin til þess að vinna að auknum jöfnuði í heiminum öllum, það er að skoða hvernig við getum útfært slíkar leiðir þvert yfir landamæri. Bent hefur verið á það, af því að evrusvæðið og Evrópusambandið hefur gengið í gegnum kreppu, að hluti af þess vanda sé einmitt að skattlagningin sé bundin þjóðríkjunum, hún fari ekki þvert yfir landamæri, og að skoða þurfi aukna samræmingu í þessu, meðal annars til að ná fram auknum jöfnuði sem er eftirsóknarverður í sjálfu sér. Það er eitt af því mikilvæga sem kannski varð hálfgert tabú hér á landi í hinum mikla uppgangi, hinum meinta uppgangi fyrir hrun, það var að ræða það að jöfnuður væri eitthvað sérstaklega eftirsóknarverður í sjálfu sér, hann er það. Hann er það sem hluti af ákveðinni samfélagsgerð, og hluti af því að tryggja jöfnuð er að reka skattkerfi sem hefur jöfnunaráhrif. Ég gæti haldið áfram lengi að ræða veikta tekjustofna. Það var auðlindagjaldið og orkugeirinn í formi raforkugjalda sem var fellt niður, sykurskatturinn, sem núna á að fella niður, og ég heyrði í umræðu um tekjuöflunarfrumvarp hv. þingmenn Framsóknarflokksins segja: Sykurskattur er góður en við borðum allt of mikinn sykur. Það þarf bara að framkvæma þetta öðruvísi. Svarið er þó ekki að mínu viti að fella hann niður heldur skulum við framkvæma þetta öðruvísi. Við skulum bara skoða hvað er að, hvað fólki finnst vera að við framkvæmdina og finna þá leiðir til að framkvæma þetta. Svo er það ferðaþjónustan sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir gerði líka að umtalsefni. Auðvitað er það áhugavert eftir að hafa heyrt fólk hér á innsoginu á síðasta kjörtímabili andmæla hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustuna upp í 14% samþykkja núna hækkun upp í 11% og væntanlega upp í 14% á næsta ári. Þær tekjur á þó ekki að nýta sérstaklega til að styrkja Framkvæmdasjóð ferðamannastaða heldur eru nú komnar upp hugmyndir, sérstæðar nokkuð, jafnvel einstæðar, um náttúrupassa, sem minna einna helst á einhverja vísindaskáldsögu þar sem hver og einn á að hafa sérstakt auðkenni og getur hvenær sem er lent í því að náttúruvarðliðið stoppi viðkomandi og biðji um auðkennið. Munið þið ekki eftir vísindaskáldsögunni sem þið hafið lesið þar sem allir voru komnir með strikamerki? Þetta minnir mig nánast á það. Í dag birtist í fréttum um Þingvelli, þangað fer enginn í lautartúr nema hann geti sýnt náttúruvarðliðinu strikamerkið og sýnt fram á að hann hafi borgað 1.500 kr. til þriggja ára til að fá að eiga þar lautardvöl.  
             Þetta eru hugmyndir meiri hlutans um tekjustofna. Og af því að ég nefndi hér söguna áðan erum við að horfa á aukna skattlagningu á almenn matvæli, við erum að horfa á aukna skattlagningu á bókaútgáfu sem berst í bökkum og hefur gert það allt frá hruni. Við erum að horfa á aukna skattlagningu á tónlistargeirann sem á í nógum vandræðum fyrir í því að berjast við það að finna sér stað og fóta sig í tæknivæddum heimi þar sem nýjar miðlunarleiðir hafa tekið við af hinum hefðbundnu. Og svo almenningur í landinu sem á að borga þetta passagjald. Þetta eru breiðu bökin. Stundum finnst mér, af því að við erum að tala um að skrifa sögu, að ef ég mundi horfa á þá sögu frá hruni og hingað til þá liði mér núna eins og ég hefði verið að horfa á mynd, svo hefði einhver sett á „rewind“ - svo að ég sletti aftur - og ég væri að horfa á allt fara til baka, stundum finnst mér markmiðið hreinlega vera það að snúa því við sem gert var áður, jafnvel til að gera það aftur, eins og með virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Þetta er tekjuöflunin og hver er afleiðingin af því? Jú, það kemur fram í ágætu minnihlutaáliti hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur. Ef við skoðum fjögurra ára ríkisfjármálaáætlun sem fylgir frumvarpinu þar sem fjallað er um þróunina næstu árin hvað varðar hlutfall frumgjalda ríkissjóðs af vergri landsframleiðslu, sem er sem sagt mælikvarði á samneyslu þjóðarinnar og stærð opinbera geirans samanborið við einkageirann, fáum við ákveðnar vísbendingar, getum við sagt, hversu mikið velferðarsamfélag er um að ræða. Þar þurfum við líka að hafa í huga áður en lengra er haldið að hlutfall frumútgjalda af landsframleiðslu hefur lengi verið nokkru lægra á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndum og í öðrum velferðarsamfélögum. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 28,2% samneyslu 2014, þá með óreglulegum liðum að undanskilinni skuldaniðurfærslunni. Sambærilegt hlutfall er um og yfir 30% annars staðar á Norðurlöndum. Og munurinn á Íslandi og öðrum ríkjum í þessu samhengi sést skýrast þegar skoðaðar eru tölur um útgjöld ríkja til velferðarmála og birtist mynd þar sem Ísland er með næstlægsta hlutfall slíkra útgjalda meðal þjóða þar sem slíkar upplýsingar voru fyrirliggjandi innan OECD á árinu 2013. Hér erum við að tala um útgjöld til velferðarmála. Að vísu má skýra þetta að hluta með því að ekki teljast allar íslenskar lífeyrisgreiðslur til opinberra velferðarútgjalda í þessum tölum. En þó að við tökum tillit til þess þá er Ísland eigi að síður með talsvert lægra hlutfall velferðarútgjalda en önnur Norðurlönd. Það átakanlega er þó ekki þessi staða heldur hvert á að stefna samkvæmt fjögurra ára áætlun, því að þar kemur fram að stefnt sé að því að lækka þetta hlutfall úr 28,2% árið 2014 í 24,5% árið 2018. Það þýðir róttæka breytingu á því samfélagi sem við þekkjum. Það er ekki bara ég sem segi það, það er beinlínis sagt í fjárlagafrumvarpinu: „Framangreint útgjaldahlutfall er lágt í sögulegu samhengi og verður varla lækkað frekar nema með endurskoðun á þjónustuhlutverki ríkisins og helstu bótakerfum.“ Samneyslan verður komin svo langt niður að við munum þurfa að endurskoða alla þjónustu ríkisins, þá þjónustu sem við eigum nóg með að sinna núna og erum fremur að upplifa að við sinnum ekki nægilega vel núna. Hvernig verður það þá eftir fjögur ár? Þetta er stórmál að mínu viti því að þetta sýnir hina skörpu hægri stefnu, ekki aðeins í því hvernig tekjur eru innheimtar heldur líka hvert eigi að stefna með velferðarútgjöldin. Þau á að keyra niður. Þau á að keyra niður sem hlutfall af samneyslunni og þar skilja svo sannarlega leiðir milli minni hlutans á Alþingi og meiri hlutans. Ég tel að þetta ætti kannski að vera stóra umræðuefnið hér, þessi áætlun til lengri tíma. Ég tel að almenningur hafi ekki enn áttað sig á hvaða stefnu núverandi ríkisstjórn er að taka. Þetta var um stóru línurnar en mér finnst rétt að ræða aðeins einstök mál og einstaka útgjaldaliði sem vissulega taka, svo því sé haldið til haga, ákveðnum breytingum til batnaðar samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar og tækju enn meiri breytingum til batnaðar ef fylgt væri einnig tillögum minni hluta fjárlaganefndar sem hér liggja fyrir. Til að mynda hefur meiri hluti fjárlaganefndar hrakist til baka með það að skera niður vinnustaðanámssjóð, sem var algjörlega óskiljanleg ráðstöfun í fjárlagafrumvarpinu, þar sem 150 milljónir voru teknar út úr vinnustaðanámssjóði, sjóði sem hefur verið krafa um. Ég átti á síðasta kjörtímabili mörg samtöl við ekki síst þingmenn Sjálfstæðisflokksins um það mál þar sem mjög var rekið á eftir því. Mér fannst það óskiljanleg ráðstöfun að hann skyldi þurrkaður út úr fjárlagafrumvarpinu. Nú hefur meiri hlutinn lagt til að hann verði settur til baka, sem er gott, en ég velti fyrir mér af hverju í ósköpunum við göngum í gegnum þennan hráskinnaleik. Af hverju í ósköpunum er þetta þurrkað út í byrjun? Er þetta einhver valdabarátta milli einstakra ráðherra og þingmanna? Eða er þetta hluti af leikritinu sem manni finnst maður stundum vera staddur í þar sem sagan er skrifuð um það hvernig þingið nær að gera ákveðnar úrbætur á fjárlagafrumvarpinu, jafnvel með því að settar eru fram fullkomlega óskiljanlegar ráðstafanir, eins og þessi, í engu samráði við verkalýðshreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins, sem einmitt höfðu mikið frumkvæði að því að stofnað var til þessa sjóðs? Þessi breytingartillaga bætir hins vegar ekki úr öllum vanda framhaldsskólans, því að þar erum við að horfa á óvænta stefnumörkun sem ekki var kynnt í hvítbók hæstv. menntamálaráðherra, sem er sú ráðstöfun sem lögð er til að nemendur yfir 25 ára aldri eigi ekki lengur aðgang að framhaldsskólanámi, þ.e. bóklegu framhaldsskólanámi, sem mun hafa gríðarleg áhrif á framhaldsskóla, ekki síst úti á landi þar sem stór hluti nemenda er yfir 25 ára aldri. Við sáum nýlega tölur um það að við hefðum tekið nokkur skref fram á við, stór skref í því að hækka hlutfall þeirra sem hafi lokið námi á framhaldsskólastigi, en eins og hv. þingmenn muna varð talsverð umræða hér fyrir um það bil tíu árum eða svo um hversu stórt bilið væri orðið í íslensku samfélagi á milli þeirra sem einungis hefðu lokið grunnskólaprófi, hlutfall þeirra var mjög hátt. Við höfðum líka tiltölulega hátt hlutfall þeirra sem höfðu lokið háskólaprófi, en mjög stórt bil var á milli í raun og veru, þ.e. að það væri mjög hátt hlutfall þeirra sem hefðu einungis lokið grunnskólaprófi. Ráðist var í mikla vinnu við þessi mál á árunum 2005, 2006, 2007 í menntamálaráðherratíð Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sett niður markmið, farið í samstarf með aðilum vinnumarkaðarins og þessu héldum við áfram. Það var nefnilega ekki sett á „rewind“ hjá síðustu ríkisstjórn og látið eins og allt sem á undan hefði verið gert væri á einhvern hátt ómark. Reynt var að halda áfram. Við réðumst í átak með aðilum vinnumarkaðarins, sem hét Nám er vinnandi vegur, og það sem kemur fram í nýjustu fréttum um þau mál er að hlutfall nemenda sem hafa lokið námi á framhaldsskólastigi fer hækkandi, og það fer hækkandi í miðri kreppu. Ég vil meina að það hljóti að vera beintengt þeim hundruðum nemenda sem luku námi í gegnum það verkefni, sem var ráðist í með Vinnumálastofnun, með framhaldsskólunum. Allir lögðu á sig ómælda vinnu til að skapa úrræði, menntunarúrræði sem hentuðu atvinnuleitendum sem ekki væru endilega á hinum hefðbundna skólaaldri, og þá sáum við hvað framhaldsskólarnir gátu gert. Ég held að þessi ráðstöfun sé alveg einstaklega illa ígrunduð í ljósi þess. Ekki er hægt að segja: Ja, framhaldsskólarnir henta bara best fyrir 16–20 ára hópa. Mér finnst það lýsa vanþekkingu á því sem til að mynda framhaldsskólarnir gerðu í umræddu átaki, þar sem þeir sýndu fram á að þeir gátu tekið við hópum á öllum aldri sem þeir bjuggu til sérleiðir fyrir. Þeir voru ekki endilega að blanda þeim aldurshópum saman, og ég get alveg tekið undir þau rök að það getur verið heppilegt að gera það ekki. En skólarnir, af því að þeir hafa yfir svo miklu fagfólki að búa, gátu þetta. Mér finnst illa ígrundað að segja að þetta henti ekki og þess vegna eigi bara að henda því fólki út. En það er nú eins og annað sem manni finnst stundum ekki nægilega ígrundað og það á svo sem líka við um aðrar ráðstafanir í málefnum framhaldsskólans eins og til að mynda að hverfa frá því sem ákveðið var í lögum fyrir tíð síðustu ríkisstjórnar líka og var haldið áfram með og ekki sett á „rewind“, svo að ég fái að sletta hérna enn einu sinni.

Forseti vill biðja hv. þingmann, jafn vel máli farinn og hann er, að velja íslenskt orð fyrir „rewind“.

Já, tilbakaspilun, það var ekki spólað til baka, ekki var spólað til baka, virðulegi forseti. Ég tek þessari áminningu forseta með auðmýkt. Það var ekki spólað til baka heldur haldið áfram að vinna eftir þeirri hugmyndafræði að skólarnir ættu að hafa faglegt svigrúm til þess að geta verið fjölbreyttir. En nú á að spóla til baka í eitthvað sem var gert. Vitnað er til skýrslna frá árunum 2003 og 2004, miklu lengra aftur, og farið í það að segja skólunum að stytta námstímann og allir færu í sama mót. Við hlustuðum á skólameistara Menntaskólans í Reykjavík lýsa þessu í morgun, að hér væri í raun og veru snúið af stefnu fjölbreytni og aukins svigrúms á því skólastigi. Síðan eru það háskólamálin. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fór svo sem vel yfir þau mál í ræðu sinni, ég ætla því ekki að nota tíma minn í það. Þó langar mig að nefna það, af því að minni hlutinn leggur til ákveðnar tillögur um húsnæðismál Listaháskólans, þau mál eru í ólestri. Ég furða mig á því, af því að ég spurði hæstv. menntamálaráðherra í fyrra um hvert ætti að fara í þeim efnum, hvert ætti að stefna, og þá svaraði hæstv. menntamálaráðherra að til að geta fundið í raun og veru framtíðarlausn á húsnæðisvanda Listaháskólans þyrfti að ljúka kostnaðarúttekt og hún kostaði 4 milljónir og þeir fjármunir væru ekki til og það ætti að tryggja þá í fjárlögum. En ráðherrann hefur ekki tryggt þá í fjárlögum og heldur ekki meiri hluti fjárlaganefndar því að ekki er króna sett í þetta verkefni, ekki króna. Húsnæðisframlag Listaháskólans tímabundið til þriggja ára er meira að segja þurrkað út. Það virðist því ekki vera pólitískur vilji til að leysa þessi mál. Skólinn er dreifður úti um alla borg í húsnæði sem jafnvel er talið heilsuspillandi. Þetta er eini háskólinn sem kennir þær greinar sem þar eru kenndar. Hann fær ekki mikið út úr þeim útreikningum sem liggja til grundvallar þeim viðbótum sem settar eru til annarra háskóla og byggja á hækkun á reikniflokkum. Því er borið við að ekki liggi fyrir nákvæmlega hvernig þeir skilgreina reikniflokkana í Listaháskólanum. Þá er náttúrlega ekki hægt að hækka framlögin þegar menn vita ekki hvað þeir kostar. Þetta finnst mér heldur ekki boðlegt, virðulegi forseti. Og mér finnst það ekki í lagi að þetta húsnæðisframlag sé þurrkað út og ekki gerð nein tilraun til að setja aukafjármuni í það að ljúka þeirri kostnaðarúttekt sem var farið af stað með. Fyrir liggja ýmis gögn um þau mál og stóð valið milli þess að skoða annars vegar það húsnæði sem skólinn nýtir að hluta í Laugarnesi og hins vegar það sem skólinn nýtir að hluta á Sölvhólsgötureit. Þessu þarf að ljúka. Ég trúi ekki öðru, og af því að hv. formaður fjárlaganefndar er í salnum og hefur upplýst það að fjárlaganefnd hyggist skoða tillögur minni hlutans með opnum huga, þá held ég að þetta hljóti að vera ein þeirra tillagna sem nefndin skoðar ítarlega. Mig langar líka að nefna menninguna. Ég er aðeins búin að ræða hina auknu skattheimtu sem lögð er til á bækur og tónlist. Boðaðar eru mótvægisaðgerðir með nokkrum milljónum í Bókasafnssjóð höfunda og nokkrum milljónum í tónlistarsjóð. Mér finnst þetta ekki veigamiklar mótvægisaðgerðir. Ég get alveg gefið plús fyrir það að meiri hluti fjárlaganefndar leggi til þessar viðbætur  Mig langar að spyrja, því að ég man það svo ósköp vel og kannaði nú hvort minni mitt væri nokkuð að svíkja mig, því að í áramótaávarpi sínu árið 2013 sagði hæstv. forsætisráðherra að menntamálaráðherra og ríkisstjórnin hefðu að undanförnu unnið með markvissum hætti að sóknaráætlun fyrir listir, menningu og annað nýsköpunarstarf sem birtast mundi á nýja árinu. Og ég geri ráð fyrir að hann hafi verið að meina árið 2014, en við erum einmitt stödd í desember árið 2014. Hann sagði þar einnig að skapandi greinar hefðu alla möguleika á að verða ein af meginstoðum íslensks atvinnulífs. Það er alveg rétt. Þær eru nú þegar ein af meginstoðum íslensks atvinnulífs, hafa ekki bara möguleika til þess heldur eru það og velta jafn miklu og áliðnaðurinn svo að dæmi sé tekið. Ég hef lagt fram fyrirspurn, lagði hana raunar fram í október, virðulegi forseti, um stöðu þessarar sóknaráætlunar. Svör hafa ekki borist. Ég spyr því enn einu sinni um viðbótarframlög í þessa sjóði, sem vissulega er gott að fá viðbótarframlög í en duga engan veginn til að teljast einhverjar mótvægisaðgerðir gegn því að leggja aukna skatta á bækur og tónlist. Ég spyr bara: Hvar er sóknaráætlunin? Hvar er sóknaráætlunin sem átti að koma á nýju ári? Ég veit alla vega hvar hún er ekki. Hún er ekki í þessu fjárlagafrumvarpi, það er algjörlega á hreinu. Ég verð líka að nota minn litla tíma hér til að ræða aðeins Ríkisútvarpið, sem nánast allir hv. þingmenn hafa gert að umtalsefni. Af því að við erum alltaf að skrifa söguna held ég að mikilvægt sé að sögunni sé haldið til haga. Menn hafa farið með ýmislegt hér um þau mál og því rétt að rifja upp að Ríkisútvarpið var opinber stofnun allt til ársins 2007 þegar því var breytt í opinbert hlutafélag. Þá var gjaldtöku í kringum Ríkisútvarpið líka breytt og hætt að innheimta afnotagjöld og útvarpsgjaldið, eins og við þekkjum það núna, fyrst innleitt árið 2008. Sú breyting var auðvitað mjög umdeild og ég ætla ekki að fara í að rifja upp alla þá sögu sem talsvert var deilt um hér í þingsölum. En útvarpsgjaldið átti frá upphafi að renna óskert til Ríkisútvarpsins ohf. Eins og ég sagði var sú breyting umdeild en þó ber að líta til þess að það að hafa almannaútvörp eða þjóðarútvörp sem opinber hlutafélög tíðkast víða, til að mynda í Noregi og Svíþjóð, þannig að þegar ég tók við embætti menntamálaráðherra, þó að ég hefði verið á móti breytingunni, þá spólaði ég ekki til baka, virðulegur forseti, heldur horfði fremur til þess hvernig hægt væri að byggja upp á því formi sem fyrrverandi meiri hluti hefði komist að að væri æskilegastur. Síðan gerist það að hér verður hrun, sem helst má ekki ræða, og þáverandi ríkisstjórn grípur til þess ráðs að taka þessa mörkun á tekjustofninum úr sambandi haustið 2008. Það var eðlileg ráðstöfun á þeim tíma. Þó að ég telji að útvarpsgjaldið eigi að vera markaður tekjustofn fyrir Ríkisútvarpið má líka til sanns vegar færa að á þeim tíma var ákveðið efnahagslegt neyðarástand á Íslandi og ráðist var í niðurskurð á öllum sviðum samfélagsins og eðlilegt að Ríkisútvarpið væri hluti af þeim aðgerðum. Þegar lög um Ríkisútvarpið voru samþykkt vorið 2013 með atkvæðum þingmanna úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum var samþykkt að þeirri mörkun yrði komið aftur á. Þá ákvörðun byggðum við meðal annars á því að hafa kynnt okkur slík mál hjá öðrum Evrópulöndum þar sem álit manna var samdóma um að mjög mikilvægt væri fyrir almannaútvarp að vera að einhverju leyti eins óháð og hægt væri með því að hafa fyrirsjáanlegan og sjálfstæðan tekjustofn. Þó að framlög til Ríkisútvarpsins birtist alltaf á fjárlögum ætti að vera ákveðinn fyrirsjáanleiki í því hvernig þau væru ákveðin og þau ættu þar af leiðandi að vera beintengd hinu innheimta útvarpsgjaldi. Þetta var mjög mikilvægt skref og ég tek fram að Finnar höfðu farið þá leið að setja sitt ríkisútvarp á fjárlög og snúið við af þeirri leið af því að hún kom einmitt fram í því að framlögin voru aldrei fyrirsjáanleg, almannaútvarp Finna var stöðugt pólitískt bitbein sem er ekki ætlunin með almannaútvarpi sem á að vera grunnstoð í lýðræðislegu fjölmiðlaumhverfi, sem er ekki síst þörf á í jafn fámennu samfélagi og við búum í hér á Íslandi, 320 þús. manns, þar sem fjölmiðlaumhverfi er mjög erfitt og ótryggt og erfitt er að reka einkarekna fjölmiðla á Íslandi. Þá er almannaútvarp ekki galli í þeirri mynd heldur einmitt mikilvægt akkeri í fjölmiðlaumhverfinu. Ég hef áhyggjur af því og deili þeim áhyggjum með stjórn Ríkisútvarpsins þar sem sitja fulltrúar tilnefndir af öllum flokkum á Alþingi, líka Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, og sendu frá sér harðorða ályktun um að það gangi hreinlega ekki að lækka útvarpsgjaldið eins og núverandi meiri hluti hyggst gera. Og ég tek undir þau orð. Það gengur ekki. Útvarpsgjaldið eins og það hefur verið núna er alls ekki hátt, það er í meðallagi í krónutölu. Ég er ekki að miða við hina frægu höfðatölu. Ef við lítum til höfðatölunnar þá er íslenska almannaútvarpið með ótrúlega lág framlög á sama tíma og við gerum gríðarlegar kröfur til almannaútvarpsins um að það standi undir hlutverki sínu. Þess vegna held ég að það sé ein mikilvægasta breytingin sem þyrfti að gera á fjárlagafrumvarpinu að hækka þessa tölu aftur, hækka útvarpsgjaldið á nýjan leik í það sem það er núna og að upphæðin renni óskert til Ríkisútvarpsins sjálfs. Ég velti fyrir mér því skilyrði sem hv. fjárlaganefnd setur hér við aukna fjárveitingu til Ríkisútvarpsins, sem mér finnst sérkennilegt í ljósi þess að samkvæmt lögum er Ríkisútvarpið opinbert hlutafélag með sjálfstæða stjórn, sem ber ábyrgð á rekstrinum og tekur allar ákvarðanir um fjárhagsmálefni Ríkisútvarpsins. Hér er fjárlaganefnd að setja Ríkisútvarpinu ákveðin skilyrði um tiltekna endurskipulagningu. Það minnir á annað opinbert félag sem er getið um í áliti hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, Isavia, en stjórn þess félags hefur gert verulegar athugasemdir við að meiri hluti fjárlaganefndar sé að skikka það félag til að greiða tiltekna upphæð út í arðgreiðslur. Formaður stjórnar Isavia hefur bent á að það sé hlutverk stjórnar í hlutafélagi að gera tillögur um arðgreiðslur og það sé þar af leiðandi eitt af verkefnum stjórnar Isavia. Það getur eiginlega ekki verið eðlilegt að meiri hluti fjárlaganefndar sé beinlínis að leggja stjórninni línurnar í þessum efnum. Til hvers erum við þá með opinber félög með stjórnir ef slíkar ákvarðanir eiga svo að liggja á borði einstakra þingnefnda? Öll þessi mál, þ.e. tilhögun hinna opinberu hlutafélaga og nákvæmlega hvert hlutverk fjárlaganefndar er - ég tók nú eftir því í meirihlutaálitinu að meiri hlutinn telur mjög mikilvægt að endurskoða þurfi vinnulag við gerð fjárlaga og að skilgreina þurfi betur hlutverk nefndarinnar eftir að frumvarpið er lagt fram, ég tek bara hjartanlega undir það. Ég tel að skilgreina þurfi betur hlutverk nefndarinnar gagnvart stjórnum opinberra hlutafélaga og ég reikna með að meiri hlutinn hljóti þá að vera mér sammála um það. Við höfum rætt talsvert mikið um heilbrigðisþjónustuna og það kemur ekki á óvart. Samkvæmt þeirri könnun sem þingflokkur Pírata lét gera, eða hvort það var bara flokkurinn sjálfur, ég veit það ekki, um hvaða málum landsmenn forgangsraði þegar kemur að fjárlögum kemur fram að heilbrigðisþjónustan er þar á toppnum hjá fylgismönnum allra flokka þvert á kynslóðir og landshluta, og þar er auðvitað mikið undir. Við í minni hlutanum höfum bent á að það aukaframlag sem meiri hlutinn leggur til í Landspítalann dugir ekki til að mæta rekstrarþörf spítalans. Á það hefur verið bent af forstjóra spítalans að það dugi ekki minna en 1,2 milljarðar eigi spítalinn að standa undir nauðsynlegustu verkefnum. Því leggjum við til viðbótarframlag upp á 200 milljónir umfram þann milljarð sem meiri hlutinn leggur til. Það er margt annað sem vekur mér áhyggjur í þessum málum. Það er auðvitað læknaverkfallið sem hér hefur verið til umræðu, ég ætla ekki sérstaklega að ræða það. En greiðsluþátttaka sjúklinga hefur aukist um 1,9 milljarða frá því að núverandi ríkisstjórn tók við, jókst raunar líka í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem er áhyggjuefni að mínu viti því að við erum á góðri leið með að skilja okkur talsvert frá til að mynda öðrum Norðurlöndum þegar kemur að greiðsluþátttöku sjúklinga. Þetta er nokkuð sem ég tel einmitt að við eigum að ræða á þeim nótum. Ég trúi því ekki að það sé opinbert markmið að auka greiðsluþátttöku sjúklinga. Menn hafa rætt um að jafna greiðsluþátttöku sjúklinga. Ég segi já, en viljum við ekki jafna hana niður en ekki upp þannig að fleiri greiði minna en ekki að fleiri greiði meira? Þetta er ágætlega rakið hér. Það hefur margt hækkað, komugjöld í heilsugæsluna hafa hækkað, hærri gjöld eru tekin fyrir heimsókn til sérfræðinga, rannsóknir eru dýrari, dýrari myndgreiningar, dýrari komur á göngudeild, meiri greiðsluþátttaka í hjálpartækjum og þjálfun, listinn er langur. Ég vek athygli á rannsókn sem Rúnar Vilhjálmsson prófessor kynnti í vor þar sem hann benti á að æ fleiri fresti því að leita sér heilbrigðisþjónustu til að komast hjá fjárútlátum og þá helst þeir sem síst mega við því. Meðalútgjöld hverrar fjölskyldu vegna heilbrigðisþjónustu hafi hækkað umtalsvert og samkvæmt rannsókninni eru um 13% líkur á að einstaklingur fresti því að leita til læknis þegar útgjöld heimilisins til heilbrigðismála eru um 1% heildarútgjalda en líkurnar á frestun fara hins vegar upp í 32% ef útgjöldin ná um 3% heildarútgjalda heimilisins. Þetta hlýtur að vera okkur öllum mikið áhyggjuefni. Ég tel því að tillaga okkar í minni hlutanum um að spóla til baka, og af því að ég hef verið að ásaka aðra um að gera það, þá leggjum við til, að við förum markvisst í þá vinnu að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga vegna heilbrigðisþjónustu. Það ætti að vera okkar markmið. Ég held að við berum þar öll nokkra ábyrgð og við ættum að fara að víkja af þeirri leið og setja okkur það markmið að draga úr greiðsluþátttöku. Það fer nú mjög að sneyðast um tímann. Mig langar að nefna tvö atriði. Öryrkjabandalagið hefur bent á að sú 3,5% hækkun sem er lögð til í frumvarpinu skili sér ekki út af bættum verðbólguhorfum, og vissulega eru það góð tíðindi að horfurnar séu betri. Hins vegar er þetta líklega sá hópur sem mest ætti skilið að fá hækkun. Við vitum að það er sá hópur sem á erfiðast með að ná endum saman ef skoðuð eru gögn um fátækt á Íslandi, þannig að það er eiginlega kaldhæðnislegt að í ljósi betri stöðu, getum við sagt, og minni verðbólgu þá sé í raun og veru slegið á væntingar öryrkja um að fá þessa 3,5% hækkun. Ég hefði talið það málefnalegt að þetta væri tekið til sérstakrar skoðunar af því að hér er um sérstakan hóp að ræða, hvers aðstæður eru þungar. Að lokum vil ég nefna þróunarsamvinnu. Við samþykktum hér tillögu og höfum ekki samþykkt nein ný markmið í þeim efnum síðan sú tillaga var samþykkt um að við mundum auka framlög okkar til þróunarsamvinnu sem eru mæld sem hlutfall af vergum þjóðartekjum. Sameinuðu þjóðirnar hafa sett markmið um að það hlutfall eigi að vera 0,7% og æ fleiri þjóðir eru að ná því markmiði. Þannig ákvað breska ríkisstjórnin í fyrra að hækka þessi framlög þó að þar hafi nú aldeilis gengið yfir kreppa líka, nú eru framlög Bretlands orðin 0,7%. Hér var bent á í sérstakri umræðu sem fór fram um þetta mál í síðustu viku að Írar, sem gengu líka í gegnum mikla kreppu á sama tíma og við Íslendingar, eru með þetta hlutfall í kringum 0,49%. Þjóðir sem uppfylla 0,7% markmiðið eru meðal annarra Svíþjóð, Noregur, Lúxemborg, Danmörk og Holland. Þegar við veltum fyrir okkur Bretlandi, af því að þeir eru kannski þeir sem nýlegast hafa uppfyllt þetta markmið, þá eru þeir fyrir neðan okkur Íslendinga á lista OECD þegar mæld eru lífsgæði þjóða. Þar sitjum við Íslendingar í 11. sæti og Bretar í 12. sæti. Þarna finnst mér við ekki standa undir því markmiði sem við höfum öll samþykkt hér, a.m.k. langflest, um að markmið Íslands sem á að vera að leggja sitt lóð á vogarskálarnar í að berjast gegn fátækt og fyrir bættum lífskjörum, að við uppfyllum ekki það sem við getum kallað okkar pólitísku en ekki síður siðferðilegu skyldur sem ábyrg þjóð í samfélagi þjóðanna. Þó að krónur bætist við framlag til þróunarsamvinnu erum við enn fjær því en áður að uppfylla þetta markmið, 0,7% af vergum þjóðartekjum. Og í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur bent á að ekki standi til að fara mjög hratt í hækkun á þessum framlögum þá finnst mér það sorglegt, því að þetta er ekki mál sem á að mæta afgangi. Þó að þessar raddir séu ekki þær sem hafa hæst þá er ábyrgð okkar þar þung, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talaði mikið um Ríkisútvarpið. Ef þetta væri stærri þjóð undir öðrum kringumstæðum er ég ekki svo viss um að ég væri sjálfur mjög hlynntur rekstri ríkisútvarps, mér finnst það ekki endilega eðlilegur hluti af ríkisrekstri. Þó get ég ekki litið fram hjá því að við erum pínulítið land og það er alls kostar óvíst að hér sé hægt að halda uppi einhvers konar fjölmiðlamenningu án þess að það sé hreinlega samkeppni milli ríkis og einkamarkaðar. Sömuleiðis hef ég miklar áhyggjur af því að við missum tungumálið með tímanum. Það er í raun og veru fyrir mér, í mínum huga, ein helsta réttlætingin fyrir tilvist Ríkisútvarpsins. Þá tek ég eftir því að það er sífelld barátta milli þeirra afla sem virðast beinlínis vilja eyðileggja Ríkisútvarpið, ef ekki eyðileggja það þá vissulega koma því undir sína stjórn. Ég tek eftir sífelldum átökum um Ríkisútvarpið. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái fyrir sér að nokkurn tímann náist einhvers konar sátt 

Virðulegi forseti. Nú hefur það verið svo að náðst hefur sátt í nágrannalöndum okkar um rekstur almannaútvarps, óháð því hvort þar hafi verið hægri stjórnir eða vinstri stjórnir. Það sem mér hefur þótt miður í umræðum um Ríkisútvarpið er að fólk virðist blanda saman skoðunum sínum á fréttaflutningi, telja jafnvel að skoðanir sem birtast í þáttum í Ríkisútvarpinu eigi að hafa einhver áhrif á það hvernig ríkið útdeilir fjármunum til Ríkisútvarpsins. Þetta finnst mér sýna hversu fjarskalega stutt á veg við erum komin í allri umræðu um fjölmiðla. Ég get haft mínar skoðanir á ýmsu hjá Ríkisútvarpinu, dagskrárgerð, skoðunum fréttamanna, viðmælanda og annað, það tel ég ekki að eigi endilega að vera til umræðu þegar við ræðum rekstrargrundvöll Ríkisútvarpsins. Ef við skoðum Evrópu alla hafa nánast allar þjóðir náð sátt um að reka almannaútvörp sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Það væri óskandi að það væri ögn meiri tími í andsvörum til þess að hægt væri að ræða þetta betur. Ég er sammála hv. þingmanni og sérstaklega um að þessar tvær umræður eiga sér stað af sama fólkinu, sama fólkið gagnrýnir fjölmiðilinn og stjórnar fjárútlátum. Það eitt og sér hlýtur auðvitað að teljast hættulegt. Það er líka eitt af þeim vandamálum sem ég sé fyrir mér, það er sú staðreynd að hér á hinu háa Alþingi erum við mikið að karpa um bæði starfshætti Ríkisútvarpsins og fjármögnun. Mér þætti eðlilegra að það væri einhvers konar millistig eða einhvers konar millistjórn, eða hvaða orð sem maður á að nota, sem mér skilst að sé gert í Bretlandi gagnvart BBC. Ég hef stundum grínast með að til séu þrjár góðar ástæður fyrir því að hafa Ríkisútvarp, B, B og C. Það er kannski eitthvað þar sem við gætum lært af hér. En hvernig fyrirkomulag gætum við haft hérlendis þannig að hægt væri að hafa þetta mátulega 

Virðulegi forseti. Þetta er einmitt ástæðan fyrir því að það er svo mikilvægt að þessi tekjustofn sé eins sjálfstæður og mögulegt er og hann skili sér til Ríkisútvarpsins, þannig að það geti í raun og veru gert sínar áætlanir, að tekjuflæðið til Ríkisútvarpsins geti verið fyrirsjáanlegt af því þetta er fjölmiðill, af því það eru ekki sömu deilur sem gilda um aðrar hefðbundnari ríkisstofnanir. Þetta er í raun og veru flóknari staða en fylgir því jafnvel að vera hluti af dómstólunum því að hér erum við að tala um þetta óskilgreinda fjórða vald sem er hverju lýðræðissamfélagi sérstaklega mikilvægt en sem nýtur samt ekki þeirrar verndar í lögum sem framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald njóta þegar kemur að fjárveitingum. Þetta er hin flókna staða. Því miður hefur okkur ekki lánast að ná sátt um þetta. Það var gerð tilraun til þess hér vorið 2013. Því miður hefur talsvert af þeirri lagasetningu verið tekið aftur, bæði hvað varðar mörkunina og hvað varðar skipun stjórnar sem átti að reyna að fjarlægja hinu pólitíska valdi þá.

Forseti. Ef maður skoðar þessi fjárlög og síðan vilja þjóðarinnar er töluverð skekkja hvernig okkar sameiginlegu fjármunum er úthlutað. Finnst hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur réttlætanlegt hversu mikið er lagt í þjóðkirkjuna miðað við það hversu mikill bráðavandi er í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu? Í skoðanakönnun sem var gerð nýverið kemur fram varðandi forgangsröðun langminnstur stuðningur við útgjöld til kirkjumála. Hvað finnst þingmanninum um það hvernig við ráðstöfum þessum skattpeningum út frá því hvernig almenningur vill í raun og veru að við ráðstöfum þeim 

Virðulegi forseti. Margt áhugavert kemur fram í þessari könnun sem hv. þingmaður vísaði til sem þingflokkur Pírata lét gera. Í þessu máli held ég hins vegar að gildi það sama og ég hef gert að umtalsefni í andsvörum mínum í þessari umræðu. Ef við viljum breyta forgangsröðun í fjármálum er rétt að ræða hinn almenna lagaramma. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega framlög til kirkjumála. Ég tel það sama gilda um þau og aðrar þær stefnumarkandi ákvarðanir sem ég hef gagnrýnt hér að séu teknar án þess að fyrir liggi lagabreytingar eða ný stefna. Ég tel ekki óeðlilegt að við ræðum stöðu kirkjunnar svo dæmi sé tekið, bæði hvað varðar fjárveitingar, en líka bara innan lagarammans. Mér finnst að sú umræða þurfi að koma áður en við tökum nokkrar ákvarðanir um breyttar fjárveitingar. Þessi skoðanakönnun er hins vegar kannski ábending um að þau mál þurfi að ræða.

Forseti. Ég tek undir að við þurfum að sjálfsögðu að ræða þessi mál í þaula. Það sem ég hef stundum velt fyrir mér er hvernig lýðræðið er túlkað hér á Íslandi. Það er skringilegt. Þó að meiri hluti stjórni hér málum er mjög stór hluti landsmanna með fulltrúa á Alþingi og það er mjög erfitt að koma að sjónarmiðum og sýn þess hluta á það hvernig á að forgangsraða í fjárlögum. Telur þingmaðurinn að það sé eðlilegt eða lýðræðislegt hvernig þessum málum er háttað varðandi fjárlagagerð?

Virðulegi forseti. Þetta þykir mér mjög góð spurning. Hún lýtur að því hvernig við vinnum almennt á Alþingi. Við erum fulltrúasamkunda og eigum að standa fyrir sjónarmið þjóðarinnar allrar. Við gætum gert meira af því að leita eftir sjónarmiðum almennings beint. Um það höfum við góð dæmi erlendis frá, við þekkjum hið fræga dæmi frá Brasilíu þar sem fjárlagagerðin hefur verið unnin í samráði við almenning, í sveitarfélaginu Porto Alegre ef ég man rétt. Beint lýðræði snýst nefnilega alls ekki bara um þjóðaratkvæðagreiðslur, svo dæmi sé tekið. Ég hef sjálf verið þeirrar skoðunar að fjárlög séu ekki endilega eitthvað sem eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu til að tryggja þessi beinu áhrif, heldur ættum við fremur að fara út í undirbúningnum og við vinnu fjárlaga og ræða við fólk og heyra forgangsröðun þess. Ég held að almenningur í landinu sé mjög reiðubúinn til þess að hafa slík áhrif. Við sjáum að það er áhugi á því. Best er einmitt ef það getur gerst á undirbúningsstigi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í upphafi hennar fór hv. þingmaður yfir það hvernig söguskoðunin virðist vera hjá stjórnarmeirihlutanum og reyndar hjá sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum í landinu þar sem verið er að bera stöðuna sem við stöndum núna frammi fyrir saman við þá stöðu þegar ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna reri lífróður á þjóðarskútunni til að verjast þjóðargjaldþroti. Það tókst sem betur fer og allar súlur eru á uppleið. Ef hér væri í rauninni viðsnúningur ættu þær að vera að fara niður. En heldur hv. þingmaður að fólkið í landinu sem tók dýfuna í hruninu og glímdi við afleiðingarnar og er margt að glíma við enn sé sátt 

Virðulegur forseti. Þetta er spurning sem er erfitt að svara á einni mínútu. Það er erfitt að leggja mat á söguna fyrr en löngu síðar. Ég held hins vegar að undanfarin sex ár og þeir atburðir sem urðu hérna haustið 2008 - þingmaðurinn nefndi orðið þjóðargjaldþrot sem ég man vel eftir að kom fyrir í jólalagi Baggalúts það árið því að hrunið skilaði sér beint inn í samfélagið, skilaði sér beint inn í alla dægurlagatexta nokkur ár á eftir - það má segja að við höfum gengið í gegnum ákveðið áfall og það er ósköp eðlilegt að vilja gleyma slíkum hlutum. Það er mannlegt að vilja gleyma hinu leiðinlega og erfiða, það gerum við öll sjálf í okkar eigin daglega lífi og það gerir þjóðin líka. En þegar sagan verður skrifuð í heild sinni úr fjarlægð held ég að við eigum eftir að fá miklu betri heildarmynd á alla þessa atburði.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom líka í ræðu sinni inn á stöðu framhaldsskólanna og þá staðreynd að þar á að grípa til fjöldatakmarkana til þess að eiga fyrir kjarasamningum kennara. Menntaskólinn á Tröllaskaga sem var settur á laggirnar í miðju hruni verður mikið fyrir barðinu á þessu þar sem nemendum á að fækka um 18,4%. Næstnýjasti skólinn, Fjölbrautaskóli Snæfellinga, kemur næstverst út úr þessum fjöldatakmörkunum því að þar á nemendum að fækka um 17%. Upptökusvæði skólanna er ekki mjög fjölmennt. Þegar búið er að taka 25 ára og eldri sem vilja fara í bóknám út úr skólasamfélaginu kemur það líklega niður á námsframboði. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér framhaldsskólakerfið þróast frá þessari stöðu og svo í framhaldinu þegar styttingin kemur?

Virðulegi forseti. Það sem ég gagnrýni ekki síst við þá tillögu um að loka skólunum fyrir eldri en 25 ára er sú staðreynd að við erum hvergi nærri búin að ná því markmiði sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni sem er að hækka hlutfall þeirra sem hafa lokið námi á framhaldsskólastigi nægilega mikið. Við erum á góðri leið eins og ég fór yfir og ég tel að bæði aðgerðir á árunum 2005–2008 og 2009–2013 hafi skilað góðum árangri, en við erum ekki búin að ná þeim markmiðum sem við settum okkur. Þess vegna finnst mér þessi ráðstöfun illa ígrunduð og í raun óskiljanleg. Hún byggir ekki á gögnum, segjum að við værum komin upp í það sem við gætum kallað ásættanlegt hlutfall og menn segja: Hér erum við bara búin að vinna slíkt þrekvirki að nú ætlum við að draga saman seglin í þessu. Síðan má alltaf spyrja sig hversu margir framhaldsskólar eigi að vera í landinu. Það er önnur spurning sem mér finnst við í þinginu ekki alveg hafa náð saman um. Þvert á flokka finnst okkur öllum að nemendur eigi að geta sótt nám í sinni heimabyggð en á sama tíma tölum við fyrir aukinni hagræðingu í framhaldsskólakerfinu. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ágæta ræðu en hún fjallaði reyndar ekki mikið um málið sem við erum að ræða í dag. Hún fjallaði um síðasta kjörtímabil og ég get alveg tekið undir að það voru erfiðir tímar og ríkisstjórnin gerði ýmislegt gott, t.d. í því að skera niður. Hins vegar var ég ekki sáttur við að hún lagði skatta á löskuð heimili og fyrirtæki og samþykkti Icesave sem þjóðin reyndar bjargaði fyrir horn. Mig langar að spyrja hv. þingmann um RÚV. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í ræðu í gær að RÚV hefði yfirleitt alltaf fengið útvarpsgjaldið meira og minna að fullu. Þetta eru eins konar markaðar tekjur. Þá spyr ég hv. þingmann: Samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar má ekkert gjald greiða úr ríkissjóði nema fyrir því sé heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum. Er stjórnarskráin ekki sterkari en önnur lög? Útvarpsgjaldið á ekkert að renna til RÚV nema fjárlaganefnd og Alþingi samþykki það í fjárlögum.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hér í gær. Mér fannst hann vera að bera saman stöðu Ríkisútvarpsins að það sem var áður en því var breytt í opinbert hlutafélag þar sem það var enn opinber stofnun. Hann var með tölur frá árabilinu 2005–2015 og bar þar saman gerólíka gjaldheimtu, þ.e. annars vegar afnotagjöldin sem voru innheimt fram til ársins 2008 og hins vegar útvarpsgjaldið. Þessi samanburður finnst mér ekki standast skoðun þegar hann er skoðaður grannt. Hvað varðar stjórnarskrárákvæðið geri ég engan ágreining um það að vitaskuld þarf framlagið til RÚV að birtast í fjárlögum og vera samþykkt á Alþingi. Þegar við samþykktum lögin með greiddum atkvæðum allra nema hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins taldi ég hins vegar að við værum að reyna að ná sátt um að það sem almenningur greiðir sérstaklega í útvarpsgjald til reksturs almannaútvarps rynni þá til almannaútvarpsins þó að það sé svo staðfest í ákvörðun í fjárlögum hverju sinni. 

Frú forseti. Útvarpsgjaldið er nefskattur eins og hver annar skattur, afskaplega ófélagslegur, afskaplega slæmur, vegna þess að hátekjufólk borgar hlutfallslega miklu minna af tekjum en lágtekjufólk, en það er bundið stað og þetta er skattur sem rennur í ríkissjóð og samkvæmt stjórnarskránni má ekki láta hann renna aftur til RÚV nema í samræmi við ákvörðun Alþingis. Alþingi getur lækkað og hækkað eftir því sem því sýnist. Þetta á við um alla aðra þjónustu, t.d. spítali sem á að starfa samkvæmt lögum og þarf að gera þetta og þetta en svo koma fjárlög sem ákveða eitthvað minna í þann rekstur og þá er þjónustan takmörkuð af Alþingi. Stjórnarskráin segir að það sé það sem ákveður, fjárlögin ákveða umfang reksturs en ekki þau sérlög sem gilda um viðkomandi stofnun eða rekstur.

Virðulegi forseti. Mér finnst áhugavert hvað hv. þm. Pétur Blöndal er viss í sinni sök um að fjárlög séu yfirskipuð lögum. Ég sat málþing Lögmannafélags Íslands og Lögfræðingafélags Íslands þar sem saman voru komnir á sjötta hundrað löglærðra Íslendinga sem voru alls ekki jafn vissir í sinni sök og hv. þingmaður sem hér talar um að svona megi túlka þetta stjórnarskrárákvæði, einmitt að það sé togstreita milli þeirra skyldna sem við leggjum á stofnanir í lögum sem sé ekki sjálfgefið að fjárlög séu yfirskipuð. Ég tel hv. þingmann mjög vissan í sinni sök en get upplýst hann um að það eru ansi margir sem eru ekki svona vissir í sinni sök. Alþingi Íslendinga samþykkti lög um Ríkisútvarpið, að fjárveitingar til þess skyldu ákvarðaðar með tilteknum hætti. Því er ekki óeðlilegt að ætla að hið sama Alþingi geti þá samþykkt fjárveitingu í eigin anda en það hefur því miður ekki gerst. Ástæður þess kunna að vera ólíkar. Við höfum rætt það talsvert hér en mér finnst afskaplega leiðinlegt hvernig Ríkisútvarpið, almannaútvarpið, hefur orðið að pólitísku bitbeini og menn eru jafnvel að ræða einhverjar meintar pólitískar 

Virðulegi forseti. Mig langar til þess að taka þátt í þeirri ágætu umræðu sem hér hefur farið fram frá því í gær um fjárlagafrumvarp stjórnarmeirihlutans. Sú umræða hefur að mörgu leyti verið málefnaleg og er mjög fróðlegt að fylgjast með henni, sérstaklega fyrir mann eins og mig sem hefur ekki verið með beina aðkomu að fjárlagagerðinni, situr ekki í fjárlaganefnd en hefur þó verið á þingi frá því 2009. Ég hef reynt eftir fremsta megni að koma hér og taka þátt í umræðunni vegna þess að í fjárlagafrumvarpinu birtist eða ætti að birtast framtíðarsýn stjórnvalda hverju sinni, hvers lags samfélag það er sem menn vilja stefna að því að búa til. Því miður er kannski erfitt að lesa það úr því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar hvert menn eru að stefna því þvert á móti virðist það vera gegnumgangandi þráður, samhangandi þráður í fjárlagafrumvarpinu almennt stefnuleysi, skortur á langtímaáætlunum, skortur á langtímahugsun og skortur á að almennir verkferlar séu virtir. Þetta er eitthvað sem fólk í mínum flokki, Bjartri framtíð, hefur mikið fjallað um og hefur mikinn áhuga á því að reyna að laga. Þá ætla ég að byrja á því að fjalla um það sem mér finnst skipta máli í þessu efni og við höfum lagt áherslu á, það eru verkferlarnir þegar kemur að því að fjalla um fjármál ríkisins. Tillögugerðin hefur að einhverju leyti verið að hnikast í rétta átt að því leytinu til að fjárlagafrumvörp koma fram fyrr en þau hafa gert, hafa færst framar á haustið og verkferlarnir lagast aðeins að því leyti. Hins vegar er það núna eins og svo oft áður að frumvarpið er ekki tilbúið þegar það kemur fram. Í því eru tillögur sem eru grunnur frekar en beinlínis sé verið að leggja fram tilbúið fjárlagafrumvarp sem menn geta farið eftir. Þetta hefur þau áhrif í umræðunni og hefur haft þau áhrif lengi að stofnanir sem þurfa að sæta niðurskurði þurfa að setja sig í sérstakar stellingar. Heilbrigðiskerfið, Ríkisútvarpið, hinar og þessar stofnanir sem sinna mikilvægum verkefnum í samfélagi okkar þurfa að einbeita kröftum sínum í að lagfæra tölur í fjárlagafrumvarpinu, að tryggja það að nægt fjármagn fáist til þess að viðkomandi stofnun geti staðið undir hlutverki sínu því það er ekki verið að leggja til breytingar á hlutverkum stofnana samhliða því að menn leggja til breytingar, kannski afgerandi breytingar á rekstrargrundvelli þeirra. Þess vegna fara stofnanir í viðbragðsstöðu, reyna að bregðast við. Mikill kraftur og einbeiting fer í það að leiða hið sanna í ljós og þessi saga er endurtekin ár eftir ár. Þetta verður til þess að stofnunum og íslenska ríkinu og stjórnmálakerfinu reynist mjög erfitt að gera langtímaáætlanir sem standast og skipuleggja sig þannig að það sé raunverulegur agi, strúktúr, í rekstrinum og menn viti að hverju þeir ganga frá ári til árs. Það bregst heldur ekki að í hvert skipti sem lagt er fram fjárlagafrumvarp, og það er mjög áberandi núna af hálfu núverandi stjórnarmeirihluta, að menn tala mikið um aðhald, festu og aga. Þegar það er síðan skoðað blasir við að það er ekki í neinu samhengi við raunveruleikann. Menn sýna ákveðið aðhald innan þess ramma sem þeir hafa sjálfir skapað sér, en stjórnvald sem ákveður að setja 80 milljarða í skuldaleiðréttingu til að mæta kosningaloforði, einhverju svakalegasta kosningaloforði sem sett hefur verið fram í íslenskri stjórnmálasögu, getur ekki með trúverðugum hætti talað um að verið sé að sýna aðhald, festu og aga. Ég var á þingi á síðasta kjörtímabili þegar gatið sem stjórnarmeirihlutarnir þurftu að loka þá var upp á 216 milljarða. Og niðurskurðurinn sem blasti við á hverju yfirstandandi þingi var upp á tugi milljarða. Ég held að samanlagt hljóti þetta að hafa verið niðurskurður upp á rúmlega 200 milljarða á þeim tíma. Þá reyndi virkilega á að sýna aga og festu og ráðast í mjög erfið verkefni sem reyndu á alla. Þegar menn horfa til ríkisfjármálanna er stundum talað eins og að í Stjórnarráðinu sé einhvers konar sveif sem forsætisráðherrar eða stjórnmálamenn standi við og sumir séu betri í því að snúa þeirri sveif en aðrir; þetta er sveifin sem lætur hjól atvinnulífsins ganga eða hjól efnahagslífsins ganga. En það er ekki svona. Það eru rosalega margir samverkandi þættir sem skila sér í efnahagsbata og þeir þættir sem hafa reynst afgerandi er sá agi og það aðhald sem menn sýndu í kjölfar hrunsins sem varð hér í lok árs 2008. Sá efnahagsbati sem við höfum upplifað á síðustu árum og í raun sá efnahagsbati sem hefur verið á Íslandi síðan á hverju ári síðan 2010 er því að þakka. Það er alveg sama hvaða ríkisstjórn hefði tekið við þann dag árið 2013, sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir formaður fjárlaganefndar ræðir mjög oft í þessum ræðustól, en ég man ekki nákvæmlega hvaða dagur það var, þegar skipt var um stjórnvöld og stjórnarmeirihluta á þingi. Það hefði engu máli skipt hvaða flokkar það hefðu verið, við værum í nákvæmlega sömu stöðu með ríkisfjármálin núna, kannski mínus eða plús 1, 2 milljarða til eða frá eftir því hver það hefði verið. Þetta er spurning um áherslur en ekki miklar breytingar. Ríkisfjármálin eru eins og risavaxið flutningaskip og breytast mjög hægt. Það þarf að taka beygjurnar með mjög löngum aðdraganda og er langt þangað til menn sjá skipið haggast eitthvað. Nú erum við komin í þá stöðu hér á okkar blessaða landi að hagurinn hefur vænkast. Þess vegna væri mjög ákjósanlegt ef menn mundu hafa þá framtíðarsýn til að bera að nýta það fjármagn sem hægt er að ná í á þessum tímapunkti, eins og t.d. þá 80 milljarða sem verið er að setja í skuldaleiðréttinguna, til að huga betur að grunninum til frambúðar, búa til umhverfi sem gerir okkur kleift að vinna til lengri tíma, gera stofnunum okkar kleift að gera langtímaáætlanir, vinna í málum sem hafa kostað peninga og okkur hefur skort fjármagn til að klára, leggja áherslu á uppbyggingu innviða samfélagsins og á sama tíma borga niður dýrar skuldir sem valda okkur miklum kostnaði í vaxtagjöldum. Því miður er það svo að 20 milljarðar á fjárlögum yfirstandandi árs fóru í skuldaleiðréttingar til hluta þjóðarinnar og ef ég man rétt 16 milljarðar til viðbótar sem settir voru inn á fjáraukann. Þetta eru gríðarlegar fjárhæðir og það er helmingur heimilanna í landinu sem fær eitthvað af þessu, mismikið, hin ekki neitt. Þetta er gert þrátt fyrir að hagtölur sýni að skuldir heimila og fyrirtækja hafi batnað samfara þeim efnahagsuppgangi sem ég talaði um og við höfum séð á undanförnum árum, þrátt fyrir að það endurspeglist í lægri skuldabyrði, bættri eignastöðu og lægri vanskilahlutföllum. Það segir orðrétt í riti Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika að dregið hafi úr skuldavanda einstaklinga. Í árslok 2013 skulduðu um 29,9% einstaklinga 95% eða meira af eignum sínum miðað við 31,3% árið 2012, 32,8% 2011 og 35,3% árið 2010. Þetta hefur því verið hægt og rólega að lagast á síðustu fjórum árum. Þá hefur hrein eign heimila aukist og ekki verið meiri frá aldamótum að undanskildum árunum 2005–2007 og að í upphafi árs 2014 hefur í fyrsta sinn frá ársbyrjun 2009 verið marktæk fækkun einstaklinga á vanskilaskrá og sú þróun hefur haldið áfram. Við í Bjartri framtíð höfum haldið því fram að þær dýru aðgerðir sem nú er verið að ráðast í geti með engum hætti bætt tjónið sem varð af völdum efnahagshrunsins 2008. Það var ekki bundið við fasteignaeigendur einvörðungu og því ekki sanngjarnt að veita háum upphæðum úr sameiginlegum sjóðum til þess hóps á meðan t.d. leigjendur sitja óbættir hjá garði eða fólk sem hefur selt fasteign sína og er búsett í útlöndum eða þeir sem eiga hlut í búsetuúrræði. Þá er í aðgerðunum ekkert tillit tekið til tekna eða eignastöðu heimila sem fá niðurfellinguna, en mörg dæmi eru um að húsnæði hafi hækkað í verði umfram hækkun verðtryggðra lána og því eru rökin um forsendubrest afar veik. Þetta vildi ég tiltaka og er ekki eitthvað sem er bara byggt á skoðunum mínum, þetta eru opinberar tölur úr ársriti Seðlabanka Íslands, Hagtölum, sem sýna svo ekki verður um villst að það umhverfi sem tókst að skapa í kjölfar hrunsins hefur leitt til efnahagsbata, ekki landsins heldur einstaklinga. Það hefur leitt til þess að fólk er að sjálfsdáðum að ráða fram úr sínum vanda. Þess vegna hefði verið miklu skynsamlegra og miklu líklegra til að hjálpa fleirum að nýta þá peninga sem hægt var að ná inn, t.d. með bankaskattinum, til þess að bæta umhverfið, gera efnahagsumhverfið enn þá stöðugra, virkja stjórnmálalífið til þess að búa til markaðshagkerfi sem byggir á frjálsri samkeppni, samkeppni um vinnuafl sem leiði til aukinnar hagsældar fyrir alla. En þetta er ekki sú leið sem verið er að fara. Það eru mörg atriði í fjárlagafrumvarpinu sem eru skólabókardæmi að mínu mati um vonda ákvarðanatöku, illa undirbyggða og ekki heildstæða ákvarðanatöku í ríkisfjármálunum. Það eru til dæmis atriði í frumvarpinu sem varða uppbyggingu ferðamannastaða sem mig langar til þess að gera sérstaklega að umræðuefni, vegna þess að stjórnarmeirihlutinn hefur haft tækifæri til þess núna á undanförnu ári að draga lærdóm af mistökum sem hann gerði þó ekki lengra aftur í tímann en bara fyrir tólf mánuðum. Það eru allir sammála um og hafa verið lengi að uppbygging á ferðamannastöðum í ljósi þeirrar miklu fjölgunar ferðamanna sem blasir við okkur sé nauðsynleg. Hættan er sú, ef ekki er brugðist við af stórhug og festu, að viðkvæm svæði skemmist og að upplifun ferðamanna á ákveðnum fjölsóttum svæðum verði neikvæð vegna mikils fjölda ferðamanna, moldarsvaðs og skorts á salernisaðstöðu og svo framvegis. Þrátt fyrir það sem við blasti í þeim efnum fyrir einu ári var skorið niður úr 487 millj. kr. á síðasta ári niður í 261 á þessu ári. Við gagnrýndum þessa ráðstöfun harðlega á síðasta ári, enda var ljóst að hún mundi engan veginn standa undir nauðsynlegum aðgerðum. Það var líka algerlega ljóst að engir peningar mundu koma inn á þessu ári af hinum svokallaða náttúrupassa eða gistináttagjaldi eða hvaða leið menn færu til þess að reyna að auka tekjustreymið. Í ljós hefur komið, ef menn skoða einfaldlega staðreyndir málsins, að gagnrýni okkar fyrir ári, fyrir rétt rúmum tólf mánuðum, átti fullkomlega við rök að styðjast. Á fjáraukalögum í haust var óskað eftir 384 millj. kr. framlagi til að tryggja fjármuni til brýnna verkefna á ferðamannastöðum er lúta að verndun náttúru og öryggis ferðamanna í kjölfar örrar fjölgunar þeirra á síðustu árum. Að auki bættust við 30 millj. kr. vegna hærri gistináttaskatts. Ástæðan fyrir beiðni um þetta aukafjárframlag var sögð sú að vinnu við fyrirkomulag á fjármögnun framkvæmda á ferðamannastöðum hefði seinkað. En það lá þó ljóst fyrir að gjaldtaka í formi ferðamannapassa hefði aldrei getað komist til framkvæmda á árinu enda ítrekaði hæstv. iðnaðarráðherra hversu mikilvægt væri að fara sér hægt og vanda til verka. Í dag hefur komið í ljós að leiðin sem hæstv. ráðherra valdi að fara í þessum efnum hefur reynst mjög óaðlaðandi. Það er afar lítil stemning fyrir henni í samfélaginu. Það virðist í raun og veru ekki vera mikil stemning fyrir því í stjórnarliðinu að fara þá leið sem lögð hefur verið til. Stjórnin hefði átt að hlusta á gagnrýni okkar á síðasta ári og fara eftir tillögum okkar. Það er mjög óæskilegt að reka ríkið eftir á, þ.e. með afgreiðslu fjáraukalaga. Fjáraukalög eru til að tryggja fjármagn vegna óvæntra og ófyrirséðra verkefna en ekki til að fjármagna verkefni sem stjórnvöld vanáætla á fjárlögum. Hafa þau lært af þeim mistökum frá því í fyrra? Öðru nær. Þvert í móti. Núna er gert ráð fyrir 145 millj. kr. í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á fjárlögum næsta árs, væntanlega upp á von og óvon um að lög um náttúrupassa gangi eftir. En ég verð að segja að mér finnst afar óskynsamlegt að halda áfram með það mál á þeim nótum sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra virðist hafa einsett sér. Það er ekki bara það að ferðaþjónustan hafi skipt um skoðun eins og ráðherrann heldur fram heldur virðist útfærslan einfaldlega vera svo meingölluð að fáir treysta sér til þess að verja framgang málsins, sem síðast þegar fréttist situr fast í þingflokki Framsóknarflokksins. Nú er það svo að menn í þinginu sem hafa áhyggjur af þessu vona að framsóknarmenn sitji sem allra lengst á málinu. Nefndar hafa verið nokkrar leiðir til þess að auka tekjustreymið og skapa fjármagn til að grípa til nauðsynlegra aðgerða eins og t.d. leið sem ég fjallaði um í þinginu fyrir rúmu ári síðan og hefur verið kölluð nýsjálenska leiðin. Þar eru einfaldlega gerðir fjármögnunarsamningar eða samningar um sérstakar greiðslur frá þeim fyrirtækjum sem hagnýta á einhvern hátt náttúruna. Selji menn rútuferðir á einhvern tiltekinn stað í íslenskri náttúru eru þeir með samning um það við ríkið og skila ákveðnum tekjum í sameiginlega sjóði af þeim rekstri. Það eru þá auðvitað ferðamennirnir sem greiða það gjald, en almenningur sem ferðast á eigin bílum og á eigin vegum um eigið land í krafti almannaréttar sem ríkt hefur hér í rúm þúsund ár heldur því bara áfram eins og ekkert hafi í skorist. Það er ein leið. Svo er sú leið sem aðilar í ferðaþjónustu hafa nefnt sem er að hækka hinn svokallaða gistináttaskatt og láta tekjurnar skila sér með þeim hætti. Það hefur ekki verið dreginn neinn lærdómur, hvorki af þeim tillögum sem fluttar hafa verið í þessum efnum né þeim aðvörunarorðum sem látin voru falla, haldið er áfram á sömu braut. Mér finnst það í raun og veru alveg með ólíkindum að horfa upp á það þegar ráðherra kemur hingað í ræðustólinn í þessari viku og segir að þetta sé nú ekki hugmynd sem sé frá henni sjálfri komin. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra segir að þetta sé eitthvað sem hafi verið mikil stemning fyrir hér áður og kynnir til alls konar hugtök og hugmyndir sem ég held að enginn hafi gert sér í hugarlund, eins og t.d. um náttúruverði sem eigi að sjá um að innheimta gjöld af fólki þegar það er í berjamó einhvers staðar í íslenskri náttúru sem hingað til hefur verið talinn sjálfsagður hlutur. Nei, það er haldið áfram á sömu braut og var á síðasta ári. Núna eru enn þá minni peningar settir í nauðsynlega uppbyggingu. Gert er ráð fyrir 145 millj. kr. eftir að menn hafa sótt 384 millj. kr. framlag á fjáraukanum til að tryggja fjármagn í nauðsynlegar aðgerðir. Mig langar líka, af því að tíminn er naumt skammtaður í þessari umræðu, að tæpa aðeins á heilbrigðismálunum og gera að umtalsefni framgöngu ríkisstjórnarinnar gagnvart Landspítalanum og heilbrigðismálum í landinu. Enn einu sinni blasir þar við grafalvarleg staða. Þrátt fyrir eftiráreddingar við fjárlagafrumvarpið sem menn hafa gripið til núna finnst mér mjög alvarleg staða blasa við og stjórnarflokkarnir horfa langt fram hjá ábyrgð sinni í þessum efnum. Allir sem hafa reynt það á eigin skinni, ég hef nú gert það á þessu ári, að þurfa á hjálp heilbrigðiskerfisins að halda gera sér grein fyrir því hversu gríðarlega mikilvæg starfsemi fer þar fram, hversu miklum tilfinningalegum og fjárhagslegum kostnaði er forðað þegar hægt er að koma einstaklingi aftur á fætur, þegar hægt er að bjóða upp á það að skila einstaklingi sem hefur laskast, veikst eða skaðast á einhvern hátt, aftur á fætur og inn í samfélagið á sama stað og hann var áður. Það er eiginlega ekki hægt að setja neinn verðmiða á slíka þjónustu. Hver og einn sem á því þarf að halda áttar sig á hversu gríðarleg verðmæti eru fólgin í því. En menn sjá líka að þarna hefur verið af illri nauðsyn skorið niður í mjög langan tíma og allt of lengi. Nú horfum við framan í heilbrigðiskerfi sem er orðið svo aðframkomið af niðurskurði að erfitt er að sjá fyrir sér að menn geti með einu pennastriki eða með einum fjárlögum lagað þá stöðu sem upp er komin. Það er einfaldlega þannig að þegar maður er búinn að hökta á skrjóðnum í nokkur ár og hefur reynt með lágmarksviðhaldi að halda honum gangandi, ef maður grípur ekki til afgerandi aðgerða, þá á endanum hrynur hann. Þá er ekkert hægt að gera lengur. Mér finnst staðan vera þannig. Ég verð að segja að 1 extra milljarður, þótt það sé góðra gjalda vert og ég ætla ekki að gera lítið úr því, er bara ekki nóg. Það dugar ekki til. Ég tala nú ekki um þegar menn horfa fram í jafn alvarlega stöðu og upp er komin í læknaverkfallinu, því fyrsta, sem blasir við okkur sem samfélagi. Það er líka hluti af stærri mynd. Það er viðbragð, ekki bara við kjörum lækna heldur aðbúnaði heilbrigðisstétta í landinu í allt of langan tíma. Ég hélt satt best að segja í lok síðasta kjörtímabils, þegar búið var að tryggja alvörufjármagn og tekin hafði verið ákvörðun um uppbyggingu Landspítala á þeirri lóð sem hann er á núna vegna þess að það er fjárhagslega mjög skynsamlegt að gera það, þar er mest af húsnæði sem nýtist á því svæði núna, að þjóðarsátt hefði myndast um það verkefni. Ég var alveg sannfærður um að nú værum við komin á þann stað að við mundum beygja því skipi í rétta átt, þótt hægt færi væri stefnan tekin í rétta átt. En því miður, ný ríkisstjórn ákvað að hægja mjög á þeirri stefnubreytingu og setja hana eiginlega í mikið uppnám. Það er ekki fyrr en núna eftir mikla gagnrýni og mikla umræðu og fólksflótta og því miður flótta sérfræðinga úr landi, sem ríkisstjórnin er að taka við sér. Það er að mínu mati allt of hægt, of lítið, of seint. Einhverjir fjármunir eru settir í að undirbúa byggingu sjúkrahótels og myndast við að fara af stað með þær fyrirætlanir sem lengi hefur verið fjallað um, en mér finnst það of lítið. Við horfum framan í það, út af læknaverkfallinu þar sem ríkisstjórnin hefur ekki látið til sín taka með nægilega afgerandi hætti, langt í frá, að uppsagnir fólks blasa við. Við fáum fréttir af því á hverjum degi. Auðvitað er það ekki bara spurning um kjör þessa fólks. Það er spurning um áherslu stjórnvalda, aðbúnað og almenna framkomu. Við stjórnmálastéttin þurfum að taka það til okkar og sérstaklega þeir sem veita ríkisstjórnum forsvar að því sé komið rækilega til skila hversu mikilvægt það er samfélaginu að hafa þessa hluti í lagi. Mér finnst það ekki vera gert og mér finnst sú áhersla ekki birtast nægilega skýrt í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar líka til þess að taka smáumræðu um Ríkisútvarpið, sem er önnur af þeim stofnunum, enn ein af þeim stofnunum sem á hverju ári kemst í fréttirnar og kemst til umræðu og þarf að bregðast við vegna fyrirætlana ríkisstjórnarinnar. Ég hlustaði á tvær ræður hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni í gær sem fjölluðu um viðskipti hans við Ríkisútvarpið í vikunni þar sem hann sagði farir sínar ekki sléttar og ég ætla svo sem ekki að fjölyrða um það. En ég vil þó segja að mér finnst mjög óeðlilegt að menn geri að umtalsefni samskipti sín við fréttamiðil sem er í opinberri eigu á sama tíma og fjallað er um fjármál hans.  Ég vil líka tala um þann niðurskurð og það uppnám sem nú er á þeirri ágætu stofnun sem ég mundi telja að væri með þeim mikilvægari í landi okkar. Það hefur sem sagt verið ákveðið að Ríkisútvarpið fær útvarpsgjaldið að fullu á næsta ári, en útvarpsgjaldið er lækkað þannig að reksturinn verður aftur enn eitt árið mjög erfiður þar. Þetta er dálítið undarleg ákvörðun vegna þess að þetta er ákvörðun sem hefur engin áhrif á sjóðstreymi ríkissjóðs. Í raun og veru er verið að taka ákvörðun um þá peninga sem fara beint af nefskatti til stofnunarinnar. Mér finnst leiðinlegt að horfa upp á þetta vegna þess að mjög margir jákvæðir hlutir hafa verið að gerast á Ríkisútvarpinu að undanförnu. Án þess að ég geri lítið úr þeim stjórnendum sem nú hefur verið skipt um þar eða hafa verið þar í langan tíma finnst mér bara dálítið skemmtilegt að upplifa þau algjöru kynslóðaskipti sem orðið hafa á Ríkisútvarpinu á síðustu missirum og árum með nýjum útvarpsstjóra og nýjum millistjórnendum á öllum sviðum stofnunarinnar. Ég verð að segja að þegar maður kemur inn á Ríkisútvarpið núna, það geri ég nokkrum sinnum, tvisvar, þrisvar í mánuði vegna viðtala eða einhvers slíks, finnst mér andinn vera annar þar. Það er búið að minnka húsnæðið, það er búið að þjappa fólki betur saman, það eru alls konar hlutir að gerast þar í dagskrárgerð sem eru mjög áhugaverðir og spennandi og þeir eru mikilvægir. Þeir eru mikilvægir á tímum þar sem sjónvarpsstöðvar, almennar sjónvarpsstöðvar eru ekki lengur að keppa sín á milli heldur fyrst og fremst við gerbreyttan veruleika, netsjónvarpsstöðvar sem bjóða upp á miklu ódýrara afþreyingarefni á mjög einfaldan hátt heima í stofu fólks, mikið magn af ólöglegu niðurhali, gríðarlegt magn af sjónvarpsefni, ólöglegu og löglegu, sem í boði er á internetinu. Það er þetta sem stofnun eins og Ríkisútvarpið sem hefur það hlutverk að varðveita þjóðararfinn, að vera heimili og varnarþing hinnar íslensku tungu, þarf að keppa við. Það er þetta hlutverk sem verið er að ráðast á og gera lítið úr þegar menn gæta ekki að því að passa upp á fjármögnun þessarar stofnunar. Eina leiðin fyrir okkur sem þjóðfélag til að bregðast við þessu, ef við á annað borð viljum hafa ríkisútvarp og ríkissjónvarp, ég er svo sannarlega í þeim hópi sem vill það, bregðast við niðurhali, við framboði á mjög ódýru erlendu sjónvarpsefni fyrir unga fólkið, er innlend framleiðsla, vönduð innlend framleiðsla. Þetta höfum við séð sem viðbragð ríkissjónvarpa á Norðurlöndunum, sérstaklega í Danmörku í sjónvarpsefni sem hefur verið framleitt þar. Þar hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um að setja raunverulegt fjármagn í að búa til efni sem fjallar um samtímann og speglar menninguna og stjórnmálalífið. Þættir eins og Borgin eða glæpaþættir sem sýna fram á samspil lögreglu, ákæruvalds, framkvæmdarvalds, þættir eins og nú er verið að sýna og fjalla um sögu Danmerkur og skapa umræðu, skapa þjóðarvitund, varðveita menningararf og eru gríðarlega mikilvægir í alþjóðlegu samhengi lítilla þjóða til þess að varðveita sérstöðu sína. Þetta er það sem RÚV á að mínu mati að gera. Það sem Ríkisútvarpið ætti að fá núna frá okkur er fjármagn sem gert er ráð fyrir með nefskatti, óskipt og nægilegt til að það geti staðið undir sínu hlutverki. Það hafa mjög ánægjulegir hlutir verið að gerast þar. Við eigum að veita Ríkisútvarpinu skjól til þess að geta staðið við hlutverk sitt og staðið vörð um það sem okkur finnst skipta máli. Það er ekki verið að gera það. Þvert í móti. Það er verið að andskotast út í þessa stofnun daginn út og daginn inn og menn með ósætti vegna þess að þeir eru ekki ánægðir með dagskrárstefnuna, efnistök og svo framvegis. Við þekkjum það hvernig sú umræða varð í aðdraganda fjárlagagerðar og í fjárlagagerðinni á síðasta ári þegar formaður svokallaðrar hagræðingarnefndar snerist öndverður gegn stofnuninni og lét í það skína að það mundi bitna á stofnuninni þegar niðurskurðarhnífurinn yrði brúkaður. Það má svo velta því fyrir sér núna, þegar menn þykjast vera hér í miklum aðhaldsverkefnum en eyða á sama tíma 80 milljörðum í að leiðrétta einkaskuldir, hver árangurinn af þessari svokölluðu hagræðingarnefnd er þegar upp er staðið, vegna þess að hún virðist fyrst og fremst hafa staðið í því að hagræða sannleikanum og engu öðru. Til þess að bæta síðan gráu ofan á svart, ef horft er á fjárstjórnina og fjárlagagerðina alla, tekjur og útstreymi, eru hærri álögur á útgáfu bóka og tónlist. Ljósu punktarnir í þróun okkar samfélags frá því í hruni, gróskan sem skapaðist þegar tónlistarmenn, listamenn, rithöfundar, fóru að bregðast við hruninu, fjalla um það jafnvel, gefa út sína tónlist - það er verið að bregðast við henni ekki þannig að menn séu að ýta undir hana heldur að reyna að kæfa hana, minnka hana, gera það dýrara að gefa út bækur, gera það dýrara að kaupa bækur, gera það dýrara að gera tónlist, gera það dýrara að kaupa hana. Á sama tíma er allur almenningur látinn borga meira fyrir matinn. Sykur lækkaður og græjur lækkaðar. Allur matur verður dýrari nema óhollur matur verður ódýrari. Þetta voru þau atriði sem ég vildi gera að umtalsefni í ræðu minni um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Ég hef hvatt stjórnarmeirihlutann til þess - leiðinlegt að sjá engan fulltrúa hans hér í salnum, en vonandi lesa þeir þessa ræðu áður en þeir fara að sofa í kvöld - að fara vandlega yfir þær breytingartillögur sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lagt til sameiginlega við fjárlagafrumvarpið Það er nú ekki eins og það séu nýgræðingar í þeim hópi sem hefur verið að fara yfir þau mál, þetta er fólk sem hefur bæði gegnt embætti fjármálaráðherra og verið mjög lengi í fjárlagagerð og kemur með margar góðar og þarfar ábendingar. Ég ætla bara að nefna sem dæmi að sú ábending sem kom á síðasta ári um þann pening sem áætlaður var í uppbyggingu ferðamannastaða stóð mjög vel heima. Þegar upp var staðið vantaði hvorki meira né minna en 400 milljónir sem menn þurftu að bæta sér til þess að geta staðið undir þeim verkefnum sem til féllu á árinu. Það gæti verið þessu máli mjög til framdráttar ef minni hlutinn fengi að koma með nokkrar af þeim hugmyndum sem hann hefur kynnt í breytingartillögum sínum og lagfæra það fjárlagafrumvarp sem hér blasir við okkur. Ég tiltek þau atriði sem ég hef farið yfir í ræðu minni sem ég takmarkaði við það að ég gæti mögulega farið yfir þrjú svið eða svo og hef gert það hvað varðar skuldaleiðréttinguna, stöðuna í heilbrigðiskerfinu, hvernig framþróun í ferðamálabransanum hefur orðið og stöðuna gagnvart Ríkisútvarpinu. Það eru til dæmis atriði sem varða Ríkisútvarpið sem gætu til muna bætt stöðuna. Að lokum vil ég lýsa yfir mjög eindregnum vilja mínum til þess að menn reyni síðan enn frekar í næstu umferð, næst þegar þeir fara í fjárlagavinnu, að skila inn til þingsins fullbúnari afurð en þeirri sem við höfum séð hér. Menn í meiri hlutanum hafa gumað af því að aldrei hafi verið jafn langur tími gefinn í að fara yfir fjárlagafrumvarp og ræða það frá því það er lagt fram og þangað til kemur til 2. umr. í þinginu. En hvað var að gerast á þeim tíma? Hann einkenndist að mestu leyti af biðleikjum, frestunum á umræðum og menn voru að bíða eftir því að sjá hvernig breytingartillögurnar yrðu frá meiri hlutanum, hvernig lagfæringar þeirra á eigin frumvarpi mundu líta út. Hvaða ástæða er til þess að guma sig af því að hafa tekið lengsta tíma í Íslandssögunni í það að laga eigið frumvarp? Að eiga einhvers konar Íslandsmet í því að lagfæra, mér liggur við að segja eigin hrákasmíð. Ég held að það sé ekki eitthvað til að monta sig mikið af. Það væri aðdáunarvert og mikill sómi að því ef menn gætu lagt fram fjárlagafrumvarp að hausti, í septemberlok eða byrjun október, sem stæðist, sem mundi ekki setja opinberar stofnanir í uppnám, sem mundi ekki lama sömu stofnanirnar ár eftir ár heldur mundi í grófum dráttum standa með örlitlum tilfæringum og lagfæringum af hálfu bæði minni og meiri hluta og að bestu manna yfirsýn. Það væri eitthvað til þess að skrifa heim um ef menn næðu slíkum árangri. En því er ekki að skipta hér. Þetta eru í mörgum tilfellum ágætisbreytingartillögur sem komu frá meiri hlutanum, skárra væri það nú. Þeir taka við ágætisefnahagsuppgangi þegar þeir koma hér til valda. Í málefnum Ríkisútvarpsins, þegar kemur að uppbyggingu á ferðamannastöðum, þegar kemur að heilbrigðiskerfinu, þá er þetta of lítið og of seint. Því miður.

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Rétt í upphafi ræðunnar talaði hann um aðhald og aga í ríkisfjármálum sem við heyrum mikið um hér frá þeim sem eru í stjórnarmeirihlutanum eða í meiri hluta fjárlaganefndar, þau halda mjög mikið upp á þessi orð, að það þurfi aðhald og aga í ríkisfjármálunum. Í andsvörum fyrr í dag bar þetta aðeins á góma. Það hefur jafnvel heyrst að ef ríkisforstjórar eða forstöðumenn stofnana geti ekki haldið sig innan fjárlaga skuli þeir bara fá sér aðra vinnu. En á hinn bóginn fá stofnanirnar kannski það litla fjármuni að stofnunin getur ekki staðið undir lögbundnu hlutverki sínu. Það kemur til dæmis fram í þessari áskorun sem við fengum frá stjórn Ríkisútvarpsins um það að með þeim fjármunum sem nú lítur út fyrir að þeir fái geti þeir ekki staðið undir lögbundnum verkefnum sínum. Þá ræddum við það aðeins fyrr í dag hvort sé mikilvægara, eru það lögin um stofnunina eða eru það fjárlögin? Mig langar að heyra skoðun þingmannsins á því.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa spurningu. Eins og ég sagði í upphafi máls míns hefur afleiðingin af þeim verkferlum sem menn hafa fylgt í fjárlagagerðinni orðið sú að stofnanir bíða í ofvæni eftir því að fá fjárlagafrumvarp og sjá þar hver örlög þeirra eru þegar kemur að rekstargrundvelli. En svo eru þær á sama tíma með lögbundin hlutverk sem þeim er ætlað að sinna og hafa skipulagt starfsemi sína í samræmi við þá löggjöf. Þess vegna er það því miður oft mjög oft sem maður sér að stjórnmálamenn gagnrýna stofnanir fyrir að fara ekki eftir þeim fjárheimildum sem þeir hafa en hafa síðan ekkert gert í því að breyta skilgreiningu á hlutverki stofnananna með lagabreytingum, sem er auðvitað það sem þyrfti að gera ef menn ætluðu að vera samkvæmir sjálfum sér. Þess vegna er þetta mjög réttmæt spurning sem hv. þingmaður ber hér fram. Auðvitað ber þessum stofnunum að fara að lögbundnum skilgreiningum á hlutverki sínu og hljóta að skilgreina starfsemi sína eftir því. En þetta verður auðvitað til þess að þær geta ekki skipulagt sig til langs tíma. Þetta hefur afleiðingar á allt stofnanakerfi okkar, uppbyggingu og plön. Ég held að miklir fjármunir fari forgörðum vegna þess hvernig við birtum þessi fjárlög á hverju ári. Ég held að það sé mikill mannafli og mikill kraftur og mikil einbeiting hjá þessum stofnunum sem fer í að bregðast við, reyna að telja stjórnmálamönnum hughvarf, reyna að sannfæra kerfið, fjármálaráðuneytið, meiri hluta fjárlaganefndar um að þetta verði að breytast. Síðan eru stjórnmálamennirnir sem bera ábyrgð á þessum peningum ekki tilbúnir til að standa og bera ábyrgð á þeim breytingum sem þarf að gera vegna peningaskorts.

Forseti. Ég heyri að við þingmaðurinn deilum skoðunum að þessu leyti til. Annað mál sem hann kom inn á er náttúrupassinn eða uppbygging ferðamannastaða og það undarlega ferli sem hefur verið í gangi í því öllu, hvernig lágum upphæðum var úthlutað á síðasta ári og svo samþykktar hærri í fjáraukalögum. Hv. þingmaðurinn minntist á nýsjálenska kerfið, sem hann kallaði svo, eða nýsjálensku leiðina og ég verð að segja eins og er að ég hef lengi verið hrifin af þeirri leið sjálf og finnst að það gæti verið sniðug leið að fara. Ég held að við höfum bæði nefnt það fyrr í umræðu, en þeir sem ráða hafa ekki verið tilbúnir eða spenntir fyrir því að hugsa fyrir því. Mér fannst í máli þingmannsins að það gæti verið að hann héldi að hæstv. ráðherra ímyndaði sér að þetta yrði samþykkt fyrir jól þannig að það væri hægt að samþykkja inn á fjárlög einhverja peninga út frá þessum náttúrupassa og þess vegna yrðu til peningar í Framkvæmdasjóð ferðamanna. Er þetta rétt skilið hjá mér? Hvernig ímyndar þingmaðurinn sér að ríkisstjórnin ætli að fara að ef það er ekki, ætla þeir þá að gera eins og í fyrra og koma um mitt næsta ár og segja: Ríkisstjórnin er öll samþykk þessu þannig að við gerum það sem við viljum og svo höfum við svo mikinn meiri hluta á Alþingi að við getum ákveðið allt yfir ríkisstjórnarborðið sem okkur hentar.

Herra forseti. Þetta er það sem blasir við í þessum efnum. Síðast í fjáraukanum var farið fram á 380 milljónir til viðbótar til þess að bjarga því sem bjargað varð í framkvæmdum á ferðamannastöðum, þrátt fyrir að menn hefðu komið hér með mjög ákveðnar ábendingar um að þeir fjármunir sem skammtað var í verkefnið fyrir 12 mánuðum mundu ekki duga. Það er auðvitað það sem við erum að gera nú. Það er útilokað að náttúrupassinn fari í gegn hér fyrir jól. Það er útilokað að einhverjar tekjur komi inn af þessu núna á næstu mánuðum, alla vega blasir það þannig við mér. Það er engin stemning fyrir þeirri leið sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra lagði til. Það er ekki stemning fyrir henni, að því er virðist, í stjórnarmeirihlutanum og svo sannarlega ekki í minni hlutanum, þannig að það er ekki stuðning að fá þaðan. Það blasir því við að menn munu reyna að bjarga því sem bjargað verður með því að koma með tillögu inn á fjáraukann á næsta ári. Það er ekki góð leið til þess að reka ríkissjóð. Það er afar vond leið að vera að slumpa til og frá eftir á og ekki verið að meta neina þörf eða gera áætlanir eða neitt slíkt. Það er mjög mikið áhyggjuefni hvernig haldið er á málum og á ekkert skylt né sameiginlegt með hugtökum á borð við aga, ábyrgð og festu, sem stjórnarliðum er svo tíðrætt um í þessum stól. Það er akkúrat þveröfugt. Þetta er mjög ábyrgðarlaust. Þetta er mjög laust í reipunum. Þrátt fyrir aðvörunarorð, þrátt fyrir að menn stafi það ofan í stjórnarmeirihlutann að þetta muni ekki fara vel eru menn ákveðnir í því að fara fram af brúninni enn einu sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu flutta hér í kuldanum í þingsal. Ég staldra við það sem hv. þingmaður sagði um Ríkisútvarpið og það ósætti sem virðist vera viðloðandi þá stofnun. Hv. þingmaður nefndi það í ræðu sinni sem ég nefndi líka í ræðu minni fyrr í kvöld, að það er auðvitað ekki við hæfi að fólk sé að rugla saman og blanda saman fjárveitingum til Ríkisútvarpsins annars vegar og skoðunum sínum á málflutningi sem það heyrir eða sér í Ríkisútvarpinu. En við erum eigi að síður, þótt ég sé hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þetta sé ekki boðleg umræða, í þeirri stöðu að okkur virðist ekki hafa lánast að ná sátt um almannaútvarpið, almannaútvarp eins og við þekkjum það alls staðar í Evrópu, sem allir sem þekkja til fjölmiðlaheimsins og eru fræðimenn á því sviði eru sannfærðir um að sé mjög mikilvægt fyrir fjölmiðlamarkað almennt, að hafa öflugt og gott almannaútvarp. Hvaða leiðir sér hv. þingmaður til þess að okkur lánist að ná sátt? Nú var á síðasta kjörtímabili unnin talsverð vinna. Ég skipaði hóp fagfólks, ef við getum orðað það þannig, fólks sem kemur að heimi menningar, fræðimennsku og öðru, til þess að leggja drög að því að skilgreina hlutverk almannaútvarpsins í lögum, sem voru samþykkt hér með atkvæðum allra nema fulltrúa Sjálfstæðisflokksins árið 2013. Það virðist þó ekki hafa dugað til. Ég velti því fyrir mér hvernig við getum komist áfram þannig að við þurfum ekki að eiga þessa umræðu hér allt of oft, umræðu sem mér finnst ekki í lagi en við þurfum einhvern veginn að komast út úr. Sér hv. þingmaður leiðir til þess?

Virðulegur forseti. Við þurfum fyrst og síðast að ná meiri hluta eftir næstu kosningar til þess að þetta breytist. Ég held að það sé margt í núverandi ríkisstjórn sem boðar einhvers konar afturhvarf um 30–40 ár, það er eins og menn vilji draga fram matseðil þess tíma og hafa hann fyrir framan sig á sem flestum sviðum. Ég nefni sem dæmi samsetningu ríkisstjórna út frá kynjahlutföllum. Ég nefni sem dæmi pólitísk afskipti af Ríkisútvarpinu. Afturhvarf frá þeirri breytingu sem til góðs var gerð á síðasta kjörtímabili um að hverfa frá því að vera með pólitískt skipað útvarpsráð, en það var eitt af fyrstu verkum núverandi ríkisstjórnar að fara aftur inn í það umhverfi. Og svo þessi ímyndaða hægrimennska þar sem menn setja sig á þann stað í pólitíkinni að það sé hlutverk þeirra að vera á móti ríkisútvarpi, eins og það sé skilgreining á einhverri pólitískri staðsetningu, þrátt fyrir að allt annað sem þeir geri sé þveröfugt við það sem flokkast geti sem hægrimennska. Ívilnanir í atvinnulífi til stóriðjufyrirtækja, stórtækar stórkarlalegar skuldaleiðréttingar, útdæling á fjármagni úr opinberum sjóðum til þess að bera ábyrgð á skuldum einstaklinga, ekkert af þessu er tengt hugmyndafræðilega við það að vera hægri maður. Það virðist duga sumum að vera á móti Ríkisútvarpinu og að vilja geta selt vín við hliðina á mjólk til þess að telja sig hægri mann, á meðan allt annað er einhvers staðar allt annars staðar og tilheyrir öðrum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er vissulega svo að þegar viðhorf almennings til Ríkisútvarpsins er mælt, til að mynda í skoðanakönnunum, er yfirgnæfandi stuðningur við það að hafa hér almannaútvarp og fólk er reiðubúið að greiða fyrir það. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum í þessari umræðu að leiða fram öll þau sjónarmið, því að það er mjög mikilvægt að ekki verði staðið við áform um að lækka útvarpsgjaldið og því verði haldið óbreyttu. Það er ekki hátt, hvorki í krónutölu né í alþjóðlegum samanburði og ef við tökum höfðatöluna inn í þetta er það alls ekki hátt. Það er í raun og veru ótrúlegt hversu mikilli starfsemi er hægt að halda uppi með það útvarpsgjald sem við höfum, því að við gerum um leið ríkar kröfur. Aðeins að öðru máli sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni og varði verulegum tíma í að ræða sem er uppbygging ferðamannastða og vernd friðlýstra svæða, gríðarlega mikilvægt málefni sem við sjáum því miður ekki neina lausn á í þessu fjárlagafrumvarpi. Eins og hv. þingmaður benti á er það líklega af því að fyrir liggja hugmyndir um náttúrupassa. Ég hjó líka eftir því að hv. þingmaður efaðist, enda verður það frumvarp væntanlega ekki að lögum hér fyrir áramót í ljósi þess að það er ekki einu sinni búið að leggja það fram fyrir þingið. En varðandi þetta fyrirkomulag almennt snúast áhyggjur mínar um það að ég tel að því miður stefni allt í að við munum eyða mjög miklum tíma í að ræða fyrirkomulag sem nánast allir sem eiga hlut að máli og eru málinu tengdir virðast leggjast gegn. Þá hefur maður að sjálfsögðu áhyggjur af því að á meðan haldi ástandinu áfram að hnigna á friðlýstum svæðum og ferðamannastöðum. Það þarf að leiða þessa umræðu á einhvern betri stað. Aðgerðir fyrri ríkisstjórna mega ekki verða til þess að horft verði hjá einfaldari leiðum. Mig langar að fá sjónarmið hv. þingmanns í þeim efnum, hvaða leiðir sé best að fara til þess að styrkja innviði, bæði friðlýstra svæða og ferðamannastaða.

Virðulegur forseti. Það sem vefst fyrir mér í þessum efnum er að ég skil ekki hvað hefur tekið svo langan tíma í því að koma á einhvers konar tekjuöflun varðandi ferðamannastaði. Það eru komin næstum því tvö ár frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Það er ekki eins og umræðan um náttúrupassann hafi byrjað á þessu kjörtímabili. Það var verið að tala um hann í lok síðasta kjörtímabils, þó nokkuð lengi, og ég skil ekki hvernig hægt var að komast að jafn vondri niðurstöðu og raun ber vitni. Það er eins og sum mál versni eftir því sem menn hugsa meira um þau. Þetta er orðið þannig að maður sér ekki fyrir sér að það muni nást nokkur sátt um málið. Ég held að alla vega í bili, til þess að leysa málið til skamms tíma, sé skynsamlegt að ráðast í hækkun á gistináttagjaldi til þess að geta innheimt einhverja peninga og brugðist við. Það er ekki bara það að þetta muni bitna á ferðamannastraumnum, sem ég held að sé enn um sinn jákvæður, þ.e. að það sé ekki skemmtileg upplifun fyrir fólk að koma á staði sem eru troðnir niður og þar sem er of mikið af fólki og engin salernisaðstaða og klósettpappír fjúkandi út um allt, heldur geti þetta líka leitt til þess að þeir staðir sem eru okkur hvað dýrmætastir og við stærum okkur af þegar við fáum gesti hingað til landsins verði fyrir varanlegum skaða. Það er því er til nokkuð mikils að vinna í þessum efnum. Það er ekki bara þetta, það er líka það að fjölga ferðamannastöðum. Ég hef til dæmis sjálfur verið með eitt lítið mál hérna í þinginu sem er göngubrú yfir Markarfljót, sem gæti dreift ferðamannastraumi og göngumönnum um Þórsmörk og búið til fleiri gönguleiðir. Við þurfum líka að huga að því, af því að fólksfjöldinn er orðinn slíkur að það er full þörf á því. Þess vegna er auðvitað mjög gagnrýnivert að menn skuli ekki vera búnir að lenda þessu máli. Það er eitthvað sem við reyndum að aðstoða núverandi ríkisstjórn við fyrir ári en þau voru því miður ekki tilbúin til þess að þiggja þá aðstoð.

Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka þegar fjallað er um frumvarp til fjárlaga í 2. umr. Ég vil sérstaklega nefna að ég er ánægður að sjá hér í þingsal þingmann úr stjórnarliðinu, það er mikilvægt að við í stjórnarandstöðunni séum ekki ein að flytja hugmyndir okkar og sýn, að það sé þó einn stjórnarliði hér meðan þessi umræða fer fram. Það er sögulega langur tími, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, sem hefur liðið frá því fjárlagafrumvarp var lagt fram og þar til 2. umr. um það fer fram. Þetta er Íslandsmet. Aldrei áður hefur liðið svona langur tími. En hann hefur ekki verið nýttur vel og fjárlagatillögur meiri hlutans komið fram seint og um síðir og eins og rakið hefur verið af hv. síðasta ræðumanni snerist umræðan um fjárlagafrumvarpið eiginlega strax um það hvernig menn hygðust lagfæra það. Þessi ríkisstjórn hefur tileinkað sér áður óþekkt handahóf í fjárlagagerð. Annað árið í röð upplifum við það að hæstv. forsætisráðherra afneitar fjárlagafrumvarpinu í beinni sjónvarpsútsendingu í tíu fréttum að kvöldi dags stefnuræðu forsætisráðherra, daginn áður en mælt er fyrir frumvarpinu sjálfu. Þannig að áður en hæstv. fjármálaráðherra kemur í þennan stól til að mæla fyrir frumvarpinu er hæstv. forsætisráðherra búinn að afneita því og segja að það sé bara sett fram svona til umræðu og sjálfsagt sé að breyta því öllu. Þetta gerðist nú í haust og þetta gerðist í fyrrahaust. Þetta gerir alla vinnu þingsins við fjárlagafrumvarpið eins og langdreginn miðilsfund þar sem þingmenn eru vikum og mánuðum saman að reyna að finna út hver hinn raunverulegi dulspekilegi vilji stjórnarmeirihlutans sé sem síðan kemur ekki fram fyrr en hið raunverulega stýrikerfi ríkisstjórnarinnar, hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson, birtast með tillögur sínar. Það er þá sem stjórnarstefnan verður loksins ljós og það er þá sem hin raunverulega ásýnd ríkisstjórnarmeirihlutans birtist okkur annað árið í röð. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra eru eins og sendisveinar í vinnu hjá þessum stjórnendum. Annað árið í röð leggur hæstv. fjármálaráðherra fram fjárlagafrumvarp sem er fullkomlega óraunsætt í fjárlagatillögum. Annað árið í röð afrekar hæstv. fjármálaráðherra að koma Landspítalanum í fullkomið uppnám með fjárlagatillögum. Í fyrra, í fyrstu fjárlögum sínum, voru viðbrögðin við fjárlagatillögunum þannig að þáverandi forstjóri spítalans lýsti því yfir að með þessar fjárlagatillögur gæti hann ekki unnið og sagði starfi sínu lausu um leið og hann hafði fengið að sjá tillögurnar, lýsti því opinberlega að ástæðan fyrir því að hann segði starfi sínu lausu væru þær tillögur sem fjármálaráðherra lagði fram. Við gengum hér maður undir manns hönd haustið 2013 til að hjálpa stjórnarmeirihlutanum að vinda ofan af vitleysisganginum og bætt var í af hálfu stjórnarmeirihlutans vegna þess að allir sáu að þetta voru fullkomlega óraunsæjar fjárlagatillögur. Það er ekki eins og hæstv. fjármálaráðherra læri af mistökunum. Ó, nei. Hann endurtekur þau, keyrir aftur út í mýri í fjárlögum nr. 2, kemur hér með fullkomlega óraunsæjar fjárlagatillögur. Ég spurði hann hér í óundirbúnum fyrirspurnum hvort hann hefði vitað að þessar tillögur mundu kalla á uppsagnir 70–100 starfsmanna á Landspítalanum? Vissirðu það, hæstv. fjármálaráðherra? Hann vék sér undan að svara því í tvígang. Með öðrum orðum hæstv. fjármálaráðherra, eftir að hafa steytt á skeri í fyrri fjárlagagerð sinni hvað varðar málefni Landspítalans, leggur fram fullkomlega óraunsæjar fjárlagatillögur sem hafa í för með sér uppsagnir 70–100 starfsmanna á Landspítalanum ef þær verða að veruleika og virðist ekki hafa látið fara fram neina greiningu á því hvort tillögur um fjárveitingar til þessa móðurskips íslenskrar heilbrigðisþjónustu væru framkvæmanlegar eða ekki. Við sjáum líka í þessari fjárlagagerð mjög handahófskenndar niðurskurðarleiðir og þær boða ekki gott. Sá sem hér stendur talar af umtalsverðri reynslu í því að setja fram fjárlagafrumvarp á niðurskurðartímum. Það hefur komið í minn hlut sem félagsmálaráðherra að mæla fyrir miklum niðurskurði og aðhaldi í útgjöldum til velferðarmála. Þá var markmið okkar að setja í forgang grundvallarhagsmuni, þjónustu við þá sem ekki gætu séð sér farborða með öðrum hætti og forgangsraða í þágu lægstu bóta, tryggja tækifæri fyrir fólk í vanda. En þegar maður horfir yfir sviðið þá er enga línu að sjá í niðurskurðinum. Í niðurskurði á málasviði félagsmálaráðuneytisins virðast menn hafa farið einföldu leiðina, ekki viljað snerta á bótakerfum, en þá fara menn bara í að skera niður samningsbundin framlög ríkisins sem byggja á samningum við aðila vinnumarkaðarins. Í fyrsta skipti frá því atvinnuleysistryggingum var komið á, í mjólkurverkfallinu 1955, er réttur launamanna til atvinnuleysistrygginga skertur einhliða af ríkisvaldinu án þess að tala við verkalýðshreyfinguna. Það er líka gengið á svig við samninga sem við gerðum við aðila vinnumarkaðarins um ríkisframlag í starfsendurhæfingarsjóð. Af hverju er mikilvægt að ríkið greiði þangað? Jú, vegna þess að annars mun starfsendurhæfingarsjóður bara sinna þeim sem eiga réttindi í lífeyrissjóðum, þeim sem hafa reynslu af því að vera á vinnumarkaði. Ungt fólk sem ekki hefur atvinnureynslu, heimavinnandi mæður sem hafa eignast börn ungar, ekki haft tækifæri til að fara á vinnumarkað, mörg dæmi eru um að fólk í þeirri stöðu þurfi starfsendurhæfingar við en hafi ekki réttindi í lífeyrissjóði. Og markmið greiðslu ríkisins í starfsendurhæfingarsjóðinn er að tryggja að sjóðurinn þjóni öllum eins, að það verði ekki tvær þjóðir í þessu landi; þeir sem hafa réttindi og svo hinn réttlausi lýður sem þarf að sæta lakari þjónustu. Það er eins og ríkisstjórnin hirði ekkert um þennan bakgrunn, ekki heldur um þann bakgrunn að starfsendurhæfingin var búin til í kjölfar vinnu sem var sett á laggirnar í ríkisstjórnartíð undir forsæti Halldórs Ásgrímssonar, leidd af ráðuneytisstjóra hans. Þriðja dæmið af niðurskurði á fjárlagasviði félagsmálaráðuneytisins er að menn ætla að fella niður framlag ríkisins til að jafna örorkubyrði. Þegar gerðar eru athugasemdir þá er sagt: Við ætlum bara að láta þetta taka gildi 1. júní. En hvað þýðir þetta? Jú, örorkubyrði lífeyrissjóða er misskipt vegna þess að fólk er í mishættulegum störfum. Það eru ekki miklar líkur á að þingmenn verði fyrir því heilsutjóni í starfi sínu að þeir missi starfsgetu og verði öryrkjar. Það er mun algengara hjá fólki í erfiðisvinnu. Sjómenn eru í sérstakri hættu. Ef ríkið hættir að greiða þetta framlag munu lífeyrissjóðir erfiðisvinnufólks, Lífeyrissjóður sjómanna, þurfa að skerða lífeyrisréttindi sinna félaga, svo einfalt er það. Þannig að þetta er eins ófélagsleg aðgerð og hægt er að hugsa sér, að draga þennan stuðning og þetta framlag til baka. Á sama tíma og ríkið er með ríkisábyrgð á lífeyri stórs hluta starfsmanna sinna. Það sem er svo alvarlegt við þetta er að allar fjárlagatillögur félagsmálaráðuneytisins að þessu leyti fela í sér að brjóta á samningsbundnum réttindum. Það er mjög merkilegt að þessi ríkisstjórn virðir ekki þann grunnþátt okkar samfélagsgerðar að samningar aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins standi. Þetta eru ekki einhverjar dillur sem eru til komnar í tíð síðustu ríkisstjórnar, þessi framlög. Ó, nei. Atvinnuleysisréttindin má rekja allt aftur til ársins 1955. Hina þættina, starfsendurhæfinguna og framlagið til jöfnunar örorkubyrði, má rekja aftur til ársins 2005. Það er sem sagt verið að ganga á bak samninga sem Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson gerðu við aðila vinnumarkaðarins. Það er svolítið athyglisvert, af því ég hef nú svolítið verið að grennslast fyrir um þetta hjá þeim sem þekkja til hjá verkalýðshreyfingu og Samtökum atvinnurekenda, að öllum ber saman um að þessi framganga af hálfu ríkisstjórnar hafi aldrei sést áður. Þeir segja: Það var meira að segja hægt að semja við Halldór og Davíð og þeir samningar stóðu. En nú virða menn ekki nokkurn skapaðan hlut og finnst bara sjálfsagt að skera niður með því að skerða umsamin framlög á vinnumarkaði. Það eru ekki bara samningar á vinnumarkaði sem verða fyrir barðinu á þessu. Það er nýbúið að gera samning ríkisins við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um framlag til almenningssamgangna. Þeir samningar eru sviknir. Fyrir nokkrum mánuðum flutti hæstv. fjármálaráðherra hofmóðuga ræðu um að auðvitað ætti ekki að svíkja samningsbundin framlög. Þau eru bara svikin þvers og kruss í hans eigin fjárlagafrumvarpi. Þá kemur maður að niðurskurðinum í mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Það liggur nú við að maður klökkni þegar yfir það er farið. Hér hefur nokkuð verið fjallað um starfsemi Ríkisútvarpsins. Það er ótrúlegt að sjá meinbægni ríkisstjórnarmeirihlutans í garð þeirrar stofnunar, óvildina sem svífur yfir vötnum. Í umræðu sem ég átti við hæstv. menntamálaráðherra nýverið kom þetta svo skýrt fram. Eftir fyrri umræðuna leið mér bara vel, það voru allir sammála um grundvallaratriðin. Útvarpsgjaldið þyrfti að vera óbreytt, það þyrfti allt að renna til RÚV og létta þyrfti af stofnuninni þeim sandpokum, þeim klyfjum, sem komið var á hana á sínum tíma sem eru lífeyrisskuldbindingar frá gamalli tíð, sem voru fluttar yfir á stofnunina til þess að passa að hún væri að burðast með nægilega mikið í efnahagsreikningnum. Í seinni umferð umræðunnar heyrðist allt annað hljóð frá stjórnarflokkunum. Þá kom í ljós að þeir voru báðir þverklofnir í afstöðunni til Ríkisútvarpsins. Annars vegar eru það óvildarmennirnir sem vilja nota þetta tækifæri, að þeir sitja núna við stjórnvölinn, til þess að knésetja Ríkisútvarpið í eitt skipti fyrir öll. Við lesum reglulega ræður hv. varaþingmanns Óla Björns Kárasonar um það efni í Morgunblaðinu sem birtar eru með velþóknun Svarthöfða. Eftir þeirri línu virðist Sjálfstæðisflokkurinn vera bundinn af að dansa. Þó að ekki verði ráðið annað af ræðum hæstv. menntamálaráðherra en hann geri sér grein fyrir því að frekari fjárframlög þurfi að koma til. Sams konar kleyfhygli verður vart í viðhorfi Framsóknarflokksins til þessa, annars vegar eru það þeir sem vilja styðja við stofnunina og hins vegar hinir sem vilja refsa henni fyrir fréttaflutning í það og það skiptið. Það hefur verið víðtæk samstaða um Ríkisútvarpið hér og Alþingi hefur markað skilgreininguna á almannaþjónustuhlutverki þess. Eigi að breyta því þarf það að gerast með lögum á Alþingi. En hæstv. menntamálaráðherra virðist vera að fara þá leið að grafa undan almannaþjónustuhlutverkinu af því hann þorir ekki að koma hér inn með frumvarp til að leggja fram breytingu á skilgreiningu á almannaþjónustuhlutverkinu til samræmis við hinn raunverulega vilja baktjaldaaflanna í Sjálfstæðisflokknum. Þess vegna er komið að ögurstund fyrir Ríkisútvarpið. Hæstv. menntamálaráðherra virðist vera búinn að gera það að plagsið að reyna að breyta stefnumörkun með fjárveitingum. Við höfum heyrt frá Háskóla Íslands, hvernig hann stendur frammi fyrir því að fá ekki greitt fyrir þá nemendur sem hann veitir þjónustu. Þess vegna þarf háskólinn að vísa frá fólki með einhverjum hætti, en fær enga menntapólitíska leiðbeiningu frá ráðuneytinu. Ber að setja á skólagjöld, ber að hætta að bjóða upp á tiltekna þjónustu, ber að koma á fjöldatakmörkunum? Hvernig á háskólinn að leysa úr þessu? Það er ekki ákvörðun, í nútímalegu norrænu lýðræðisríki, sem fáeinir prófessorar eiga að þurfa að taka. Það er ákvörðun sem Alþingi Íslendinga á að taka ef þjóðarháskólinn á að hætta að bjóða tiltekna þjónustu. Hvergi kveður jafn rammt að þessu eins og í hinum hörmulegu tillögum menntamálaráðuneytisins um að loka framhaldsskólunum fyrir fólki yfir 25 ára aldri í bóknámi. Tekið er fram að þeir sem eru yfir 25 ára í starfsnámi eigi að fá að vera þar áfram. Þá spyr maður: Hver er tilgangurinn með aðgerðinni? Er það tilviljun að hlutfall nemenda yfir 25 ára aldri er 33% í Fjölbrautaskólanum í Ármúla? Nei, vegna þess að það er skóli sem hefur sérhæft sig í að gefa fólki færi á því, hvenær sem er á lífsleiðinni, að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið, koma aftur í nám. Er það tilviljun að hlutfall 25 ára og eldri í Menntaskólanum á Tröllaskaga er 20%? Nei, vegna þess að það er nýr skóli og fólk á Tröllaskaga hefur ekki haft aðgang að framhaldsnámi í sinni heimabyggð. Það er uppsöfnuð þörf. Það er því ótrúlega mikilvægt fyrir rekstrargrundvöll þess litla skóla og fyrir menntunarstig á þessu svæði að fólk fái að svala fróðleiksþorsta sínum og fái að nýta það tækifæri að afla sér framhaldsmenntunar. Ég hef margsinnis rakið það hér úr þessum ræðustól í haust að það sé ótrúlega skrýtið að ákveða að meina fólki aðgang að þjónustu sem kostar 13.000 kr. á önn og skylda það til að fara í þjónustu sem kostar 225.000 kr. á önn að ástæðulausu. Er þetta fólk verri borgarar en aðrir? Ég minni á greinar sem dr. Gestur Guðmundsson prófessor hefur skrifað um hina íslensku leið í menntamálum. Þar rekur hann það að allar þessar kenningar um að framhaldsskólinn eigi að vera ungmennaskóli séu byggðar á miklum vanlestri á íslenskum staðreyndum. Það sé ósköp einfaldlega þannig að íslenskt menntakerfi sé öðruvísi en annarra þjóða. Hjá okkur taki fólk sér gjarnan hlé frá námi og komi svo aftur í nám og ljúki því. Það er það sem Gestur kallar hina íslensku leið. Hann hefur spurt: Er hún eitthvað verri en aðrar leiðir? Höfum við einhverjar rannsóknarniðurstöður sem segja okkur að það sé verri leið en önnur að fólk hafi reynslu af vinnumarkaði þegar það lýkur stúdentsprófi? Er það endilega gott fyrir okkur að segja að allir þurfi að fara beina og breiða braut upp í gegnum menntaskóla og þaðan í háskóla og koma út á vinnumarkað 25 ára án þess að hafa nokkru sinni unnið fyrir sér? Er það endilega samfélagsleg nauðsyn að haga málum þannig? Þar fyrir utan lýsir þetta ótrúlegri glámskyggni gagnvart mikilvægi menntakerfisins fyrir möguleika fólks til að finna kröftum sínum viðnám og breyta aðstæðum sínum. Fjöldi fólks hefur haft samband við mig eftir að þessar áætlanir voru kunngerðar í haust. Mér er minnisstætt bréf frá konu á fertugsaldri sem eftir að hafa eignast þrjú börn fór í framhaldsskólanám, lauk því og lauk síðan háskólanámi. Er hún verri borgari en aðrir í þessu landi? Átti hún ekki inni fyrir framhaldsnámi af því hún hóf það 31 árs að aldri? Eða maðurinn sem hefur verið í sambandi við mig og á sér þann draum að fara í Lögregluskólann. Er í láglaunastarfi og er í námi til stúdentsprófs en ræður ekki við að borga 225.000 kr. á önn, 450.000 kr. Það þarf að vinna fyrir yfir 700.000 kr. og borga af þeim skatt til að ráða við þessi skólagjöld. Hann spyr: Er ég verri maður en aðrir í þessu landi? Af hverju má ég ekki njóta tækifærisins núna loksins þegar ég get og hef áhuga á að nýta mér það? Virðulegi forseti. Þegar maður horfir síðan á tölurnar að baki þessu þá fellur manni allur ketill í eld. Það eru ekki, þegar öllu er á botninn hvolft, nema 200 manns á ári að ljúka stúdentsprófi á landinu öllu yfir 25 ára aldri. Við vitum að brottfall er stærsta vandamál í íslensku framhaldsskólakerfi. Þar skerum við okkur úr í alþjóðlegum samanburði. Við vitum að framhaldsmenntun er minni hér en í nokkru öðru landi í Norður-Evrópu. Samt eru bara 200 manns að ljúka stúdentsprófi eftir 25 ára aldur. Það er þá markmið núna að bregða fyrir þá fæti. Ég spyr: Hvaða einkunn gefum við því fólki sem situr við marklínuna og einsetur sér að bregða fæti fyrir þá sem seint og um síðir komast í mark fyrir eigin rammleik? Hvers konar fautaskapur er það að beita opinberu valdi á þennan hátt þegar engin efnisrök eru fyrir því? Virðulegi forseti. Þegar maður horfir yfir þetta fjárlagafrumvarp verður ein heildarhugmynd nokkuð ljós; opinberri þjónustu er skipulega haldið á sveltistigi. Það er eina myndin sem maður sér birtast alls staðar í frumvarpinu. Það er engin önnur leið til að skýra fjárveitingar sem allir vita að ekki eru fullnægjandi til Landspítalans og það er engin önnur leið til að skýra fjárveitingar sem allir vita að geta ekki gengið upp, hvorki á háskóla- né framhaldsskólastigi. Á sama tíma kemur þessi nýja skattahækkunarríkisstjórn með stöðugt ný notendagjöld. Þetta heita ekki skattar, en þetta eru gjöld sem eru lögð á. Þegar allt er tekið saman blasir við að hækkun á kostnaðarhlutdeild sjúklinga muni á næsta ári verða nærri 2 milljarðar - 2 milljarðar í nýja viðbótarskatta þar sem allir greiða jafnt, fátækir sem ríkir. Við höfum líka séð ákveðna hugkvæmni þessarar ríkisstjórnar. Í fyrra voru innritunargjöld í háskólann hækkuð um nokkurn veginn 240 millj. kr., þar af fóru 200 millj. kr. í ríkissjóð og háskólinn fékk 40 millj. kr. Það var sem sagt fundinn sérstakur nýr hópur skattgjaldenda, hin breiðu bök fundust í fyrra, það voru stúdentar sem ákveðið var að leggja á sérstök gjöld umfram aðra landsmenn. Við sjáum núna hinar grátbroslegu og krampakenndu hugmyndir hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um ný náttúrugjöld sem á að innheimta með hersveitum náttúruvarðliða sem eiga að fara um landið og ganga eftir því að allir séu búnir að gjalda keisaranum það sem keisarans er. Þetta er hluti af heildstæðri sýn og þetta er hluti af stjórnmálastefnu sem við höfum séð birtast víða um lönd. Það er markmið að grafa undan opinberri þjónustu. Það er markmið að hún verði ekki góð. Það er markmið að borga þurfi sérstaklega fyrir hana. Og með öllu þessu eykst óþol fólks gagnvart þjónustunni. Þjónustan sem fólk taldi sig vera búið að borga með sköttum rýrnar að gæðum og svo þarf fólk að borga fyrir hana ofan í kaupið. Það sem meira er, öll þau notendagjöld eru óháð tekjum og eignum þannig að þeir sem minnst hafa borga mest. Annar liður í þessari aðför að opinberri þjónustu er sú orðræða sem tekin hefur verið upp af stjórnarmeirihlutanum gagnvart forstöðumönnum opinberra stofnana þar sem ráðist hefur verið að sjálfstæði stofnana og heiðarleik stjórnenda þeirra. Aftur og aftur höfum við séð hv. þingmenn, formann og varaformann fjárlaganefndar, geysast fram með fordæmingarvöndinn yfir framúrakstri stofnana sem allir vita að er ekki vegna getuleysis forstjóra heldur vegna ónógra fjárveitinga sem margsinnis hefur verið varað við. Skýrasta dæmið er Landspítalinn. Þessi aðferð er glæpavæðing opinbers rekstrar. Ef þú ferð fram úr þá verður formanni og varaformanni fjárlaganefndar sigað á þig og koma með fordæmingarræðurnar. Í staðinn fyrir að við öxlum samfélagslega ábyrgð af ónógum fjárveitingum er ábyrgðinni skellt á einstaklinga og ábyrgðin þannig einstaklingsvædd. Við sjáum frekari aðgerðir ríkisstjórnarinnar að þessu leyti. Við höfum ekkert rætt það mikið hér í þingsal. Við höfum nýlegt dæmi frá því fyrir nokkrum dögum þar sem við sjáum að þessi ríkisstjórn er farin að túlka starfsmannalögin með allt öðrum hætti en fyrri ríkisstjórnir hafa gert, auglýsir stöður þegar fimm ára skipunartími er útrunninn og þvingar menn til að taka við þeim með öðrum formerkjum en lagt var upp með í upphafi, eða skiptir einfaldlega út fullkomlega hæfum embættismönnum eins og gert var í tilviki landlæknis nú nýverið. Það bjargar hæstv. heilbrigðisráðherra í því tilviki að sá sem hann skipaði var ágætlega hæfur líka. Það breytir ekki þeirri staðreynd að þetta eru ný lög. Og starfsmannlögin frá 1996 hafa aldrei áður verið túlkuð með þeim hætti að ráðherrar eigi frjálst val eftir fimm ár að auglýsa stöður og séu ekki bundnir af því að veita stöðuna þeim sem eru í henni fyrir. Þetta mun grafa undan sjálfstæði stofnana og sjálfstæði lykilembættismanna í framhaldinu. Þetta er alvarleg þróun vegna þess að ríkisstjórnin er að sýna að henni er ekkert sérstaklega vel gefið að fara vel með vald. Framganga af þessum toga mun grafa undan því sem er mjög mikilvægt fyrir okkur í samfélaginu, sterkum ríkisstofnunum, sjálfstæðum embættismönnum sem elta ekki hið pólitíska vald frá degi til dags. Við sjáum það hins vegar í litlu sem stóru að sjálfstæði embættismanna er eitur í beinum ríkisstjórnarinnar, útleggingar hæstv. forsætisráðherra á örlögum fyrrverandi innanríkisráðherra var mjög gott dæmi um það þar sem eðlilegar spurningar um fráleita embættisfærslu voru glæpurinn en ekki misferli með upplýsingar eða misbeiting á opinberu valdi. Í sama knérunn hjó fyrrverandi hæstaréttardómari í sjónvarpinu nýverið þegar hann útlistaði alla atburðarásina í kringum fyrrverandi innanríkisráðherra og mál hennar síðasta árið sem eitt stórt samsæri óvandaðra manna. Virðulegi forseti. Aðeins frekar um einstaka þætti sem mér hefur ekki gefist tími til að fjalla sérstaklega um áður. Ég vil sérstaklega nefna húsnæðismálin vegna þess að fyrir liggja tillögur okkar í stjórnarandstöðunni um breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem eru ítarlegar og taka á mörgum þáttum. Við vorum þar bundin af þeim ramma sem ríkisstjórnin hefur markað ríkisfjármálunum og gátum í sjálfu sér ekki komið með nýtt heildstætt fjárlagafrumvarp. En við bendum þó á nokkur mikilvæg atriði sem rétt er að taka á. Ég hef rakið mörg þeirra í ræðu minni og ætla ekki að fara frekar yfir þau en vísa að öðru leyti til þeirrar tillögu. Mig langar að víkja að húsnæðismálunum frekar. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki að finna neinar úrbætur í húsnæðismálum, engar efndir á ítrekuðum fyrirheitum forustumanna ríkisstjórnarinnar frá því í vor þegar samþykkt voru hér gríðarleg útgjöld ríkisins til leiðréttingar skulda fasteignaeigenda um að sambærileg úrlausn kæmi á haustþingi fyrir aðra hópa þegar við spurðum um úrlausn fyrir leigjendur, fyrir þá sem búa í búseturéttaríbúðum. Nú horfum við á fjárlagafrumvarpið og þar er enga úrlausn að fá fyrir þessa hópa. Í mótvægisaðgerðum, til að vega á móti, með svona litlu fiffi á vísitölunni, neikvæðum áhrifum á hækkun matarskatts, er komið með 400 millj. kr. til viðbótar inn í húsaleigubætur, en skerðingarmörk húsaleigubóta eru ekki hækkuð. Það þýðir að þær verða áfram fyrir allra tekjulægsta hópinn. Þessi hækkun er þar af leiðandi ekki almenn leiðrétting á hækkun verðtryggðrar leigu leigjenda eins og eðlilegt væri ef jafnræði væri haft og samræmi í aðgerðum ríkisstjórnarinnar milli þeirra sem eru í leiguhúsnæði og hinna sem búa í eigin húsnæði. Áfram heldur ríkisstjórnin að rækta óvild sína í garð þeirra sem búa í búseturéttaríbúðum. Þeir voru undanskildir millifærslunni stóru í vor án nokkurs efnislegs rökstuðnings, því að þeir greiða af tilgreindum verðtryggðum lánum og upplifðu þess vegna nákvæmlega sama forsendubrest og þeir sem búa í eigin húsnæði og þeir fá vaxtabætur með þessum sömu lánum og hafa hingað til alltaf, í öllum úrlausnum stjórnvalda hvað varðar vaxtabætur og aðra fyrirgreiðslu er varðar aðstoð vegna skuldsetningar á húsnæði, verið settir undir sama hatt og eigendur í eigin húsnæði. Það er ekki króna í sérstaka úrlausn handa eigendum í búseturéttaríbúðum. Hins vegar er milljörðum veitt í Íbúðalánasjóð til að borga kostnaðinn af millifærslunni miklu fyrir Íbúðalánasjóð sem þegar er gjaldþrota og mun nú þurfa að horfast í augu við enn ríkari uppgreiðslur og enn meiri vanda í rekstri. Fyrirheitin sem hér voru gefin í vor, um að á haustþingi kæmi úrlausn fyrir leigjendur, fyrir eigendur í búseturéttaríbúðum, sem með einhverjum hætti væri sambærileg þeirri úrlausn sem fasteignaeigendur í eigin húsnæði fengu með millifærslunni stóru - sú úrlausn hefur ekki birst og hvergi glittir í hana. Það sem verra er, hér er ekki á neinn hátt bætt í framlög ríkisins til félagslegs húsnæðis. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur verið mjög duglegur við að skensa sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu fyrir að gera ekkert til að bregðast við vaxandi biðlista eftir félagslegu íbúðarhúsnæði. En allt sem hægt væri að gera krefst atbeina ríkisstjórnarinnar. Mig langar að fara yfir það stuttlega. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur ítrekað kvartað yfir því að Reykjavíkurborg taki ekki lán hjá Íbúðalánasjóði þar sem niðurgreidd lán bjóðast. Vandinn hefur verið sá að Íbúðalánasjóður hefur verið að fjármagna sig á yfir 100 punktum meira en Reykjavíkurborg sjálf. Það hefur því ekki borgað sig fyrir Reykjavíkurborg að taka lán hjá Íbúðalánasjóði á háum vöxtum og fá niðurgreiðslu upp á eitt prósentustig eða 100 punkta, úr 4,5% niður í 3,5%, vegna þess að Reykjavíkurborg hefur getað farið út á götu og fengið lán upp á 3,3%. Það sem hefði þurft að gera, og hæstv. félagsmálaráðherra hefði getað gert, hefði verið að breyta lögum um húsnæðismál og heimila ríkinu að veita 100 punkta niðurgreiðsluna óháð því hvar lánið er tekið. Það hefði verið úrlausn sem Reykjavíkurborg hefði munað um. Þá hefði verið hægt að fara í enn meiri uppbyggingu og ekki bara hjá Reykjavíkurborg heldur líka í öðrum sveitarfélögum, því að Lánasjóður sveitarfélaga var að fá svipuð kjör, örlítið hærri, 3,4%, þegar Reykjavíkurborg var að fá 3,3%. Í annan stað liggur fyrir einbeittur vilji sveitarfélaganna hér í kringum Reykjavík til að grípa til frekari aðgerða í félagslegu húsnæði. Ég ætla nú að segja það sem hrós - menn segja oft að umræðuhefð í íslenskum stjórnmálum sé þannig að það sé ekki metið sem fólk í öðrum flokkum geri - að ég hef hrifist af meiri hlutanum í Hafnarfirði og Kópavogi, nýju forustufólki þar í Sjálfstæðisflokki og Bjartri framtíð. Það hefur verið sammála okkur í Samfylkingunni um mikilvægi áframhaldandi uppbyggingar félagslegs húsnæðis. Á þingmannafundum með hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra stendur það sama upp úr meiri hlutanum í Hafnarfirði og meiri hlutanum í Kópavogi: Hækkið skuldaþakið, eða takið félagslegu íbúðirnar burt þannig að þær reki okkur ekki upp í skuldaþakið. Þessi sveitarfélög eru með öðrum orðum það skuldsett að þau geta ekki keypt meira félagslegt húsnæði vegna þess að þá brjóta þau reglur um skuldsetningu sveitarfélaga sem var komið á með lögum héðan frá Alþingi. Það er aftur Alþingis og stjórnarmeirihlutans að breyta þeim lögum. Það er hægt að breyta þeim. Þetta skuldaþak er ekki klappað í stein. Ég gekkst í það þegar ég var félagsmálaráðherra að skuldbindingar sveitarfélaganna til að byggja hjúkrunarheimili voru teknar út fyrir sviga varðandi þetta skuldaþak. Það eru enn ríkari rök til að taka félagslegt húsnæði undan skuldaþakinu frekar en hjúkrunarheimilin, því að hjúkrunarheimilin eru þó ekki mjög vel seljanlegar eignir en félagslegar íbúðir er alltaf hægt að selja á almennum markaði. Og húsnæðismál eru lögbundið verkefni sveitarfélaga en ekki öldrunarmál. Þannig að rökin sem ég gat sannfært Alþingi um að beita, þegar við undanskildum hjúkrunarheimilin skuldaþaki sveitarfélaganna, eiga enn betur við í tilviki félagslegs húsnæðis. Hvað dvelur þá orminn langa? Hvers vegna kemur ekkert frá ríkisstjórninni? Að síðustu: Reykjavíkurborg hefur nú lagt fram nýjar hugmyndir í samræmi við tillögur, sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur setið á í meira en hálft ár, um úrlausn í félagslegu húsnæði. Mér fannst það skynsamlega gert hjá Reykjavíkurborg. Fyrst ekkert gerist hjá ríkisstjórninni í húsnæðismálum, engin framlög í fjárlagafrumvarpinu, því þá ekki að taka upp tillögur þeirra sjálfra, sem þeir hafa sjálfir sagt að eigi að vera forsenda frekari stefnumörkunar, og óska eftir viðræðum við þá? Það er eins og Reykjavíkurborg er búin að gera, óskar eftir mótframlagi frá ríkinu vegna þess að í tillögunum sem gengið var frá og ríkisstjórnin hefur viðurkennt að eigi að vera grundvöllur nýrrar húsnæðisstefnu er gert ráð fyrri slíku mótframlagi. Þess sér hvergi stað í þessu fjárlagafrumvarpi að ætlunin sé að gera neitt í uppbyggingu á félagslegu húsnæði þegar við erum að fást við fordæmalausan vanda í húsnæðismálum, fordæmalausa biðlista í félagslegu húsnæði. Það er ekki hægt af ríkisstjórninni eða hæstv. félagsmálaráðherra að skella skuldinni á sveitarfélög sem eru öll af vilja gerð til að veita úrlausn en eru bundin í báða skó vegna þess annars vegar að ríkið veitir ekki mótframlög og vegna þess hins vegar að ríkið setur strangar skuldareglur og neitar að laga þær að þörfum sveitarfélaganna í þessu efni. Virðulegi forseti. Ég er nú kominn að lokum þess tíma sem ég hef hér til umræðu en hefði gjarnan viljað víkja að fleiri atriðum. Það eru auðvitað atriði sem ég mundi vilja ræða í næstu ræðu minni í þessari umræðu. Ég hef ekki komist til að ræða framkvæmdir við ferðamannastaði sem er svið sem hefur fullkomlega verið vanrækt af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans þrátt fyrir að það væri algjörlega fyrirséð að þar þyrfti mikið til að koma. Ég hef ekkert komist í byggðamálin. Ekkert komist í sóknaráætlun og ekki komist í vegamálin þar sem ríkisstjórnin skilar algjörlega auðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það var einmitt vegna þess sem hann var að enda við að segja að hann hefði ekki komist í sem mig langaði að byrja á að spyrja hann um - það er þessi, að því er virðist vera, skortur á stefnu og framtíðarsýn í öllum málum er varða ferðamálin, meðal annars Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Við höfum haft fregnir af náttúrupassafrumvarpinu margumrædda, höfum auðvitað ekki séð það en það virðist ekki falla í eins góðan jarðveg og þegar byrjað var að tala um það. Við gagnrýndum það mjög í fyrra hve litlir fjármunir væru settir í framkvæmdasjóðinn. Aðeins var úr því bætt eftir að við í minni hlutanum höfðum rætt um það. Nú er gert ráð fyrir litlum fjármunum líka. Mig langar að spyrja þingmanninn - ef þessi náttúrupassi verður að lögum, sem maður sér ekki alveg fyrir sér að geti orðið bara sisvona, því að málið kemur ekki fram fyrir jólin - hvaða sýn liggi að baki þegar ljóst er að sáralitlir peningar eru settir í þennan sjóð fyrir næsta ár og ekki gert ráð fyrir öðrum fjármunum, af því að ef náttúrupassafrumvarpið gengur í gegn að vori kemur væntanlega ekki neitt annað inn. Mig langaði líka aðeins að spyrja hv. þingmann - hann talaði um að menn virtu ekki að samninga á vinnumarkaði; lögin sem við höfum sjálf samið - hvað honum finnist um það sem meiri hluti fjárlaganefndar setur hér sem skilyrði, bæði er varðar framlag Isavia og eins varðandi það sem kemur fram gagnvart skilyrðum á fjárframlögum RÚV, 

Virðulegi forseti. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með því þegar aðilar úr ferðaþjónustu hafa komið og rætt þessi mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Það er greinilegt að þeir hafa af því þungar áhyggjur hversu hægt gengur að byggja upp fjármagn. Ríkisstjórnin fór í mikla skógarferð í þessu máli, byrjaði á að fella niður hækkun fyrri ríkisstjórnar á virðisaukaskattshlutfalli á ferðaþjónustuna, úr 7% í 14%, sem þó hafði verið gefinn ríkur fyrirvari á. Nú ætlar hún að hækka úr 7% í 11% með nokkurra daga fyrirvara, þannig að ósamkvæmnin í málflutningi er fullkomin. En þá misstu menn af tækifæri. Mér þykir leitt af því að það er enginn stjórnarliði hér í salnum núna - jú, ég sé hana, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er hér í hliðarsal. Ég ætlaði einmitt að hrósa henni því að hún var fyrst stjórnarliða til að sýna það hugrekki að viðurkenna að sú ákvörðun hefði verið röng. Hún sagði það í umræðu um gjaldtöku af ferðaþjónustunni í vor að það hefðu verið mistök. Ég virði hana fyrir það. Fyrir vikið tóku menn ekki gjöld af greininni á þessum ótrúlegu uppgangstímum þegar mjög mikilvægt hefði verið að taka af henni gjöld. Þetta er eins og með árnar, ef vatnið sem rann til sjávar í gær eða í fyrradag eða á síðasta ári er ekki virkjað. Og það er ákveðið vandamál í þessu efni. Sjóðsöfnun mun ganga hægt í nýjan sjóð sama hvaða leið verður valin. Þess vegna er þetta svo bagalegt, verkleysi ríkisstjórnarinnar í þessu efni, ég tala nú ekki um að ráðherrann skuli hafa tekið eitt og hálft ár í að gera vonda hugmynd algjörlega óframkvæmanlega. Það virðist vera eini árangurinn af 18 mánaða starfi að atvinnugreinin er orðin algjörlega á móti málinu og hugmyndin, sem var vond í byrjun, er orðin algjörlega skelfileg.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Það er nú svo skrýtið að það stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, af því þingmaðurinn minntist hér á hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu, með leyfi forseta: „Fallið verður frá áformum fyrri ríkisstjórnar um hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu.“ Það er nú svolítið skondið. Það má svo sem alveg teygja það hugtak og segja að það hafi ekki verið 14% heldur verði það 11%, það er vissulega hægt að leika sér með það. En þetta er samt svolítið sérstakt. Ég vék áðan að þessum samningum sem við erum að gera, bæði vinnumarkaðssamningum, almenningssamgöngum o.s.frv. Það er hvergi verið að standa við þá núna. Þessa hótanapólitík sem ég kom inn á, til dæmis varðandi RÚV og Isavia - þetta virkar að minnsta kosti þannig að þetta séu stór inngrip í stjórnir þessara fyrirtækja. Það er pólitísk stjórn hjá RÚV sem virðist vera algjörlega ósammála sinni ríkisstjórn. Það er athyglisvert ef ríkisstjórnin ætlar ekki að hlusta á það fagfólk og telur að ráðherranefnd um ríkisfjármál sé til þess bær að meta rekstur Ríkisútvarpsins frekar en þessi stjórn sem er þó búin að vera á kafi ofan í málinu. Eitt af því sem kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er að skerðingar á frítekjumarki vegna atvinnutekna og fjármagnstekna aldraðra og öryrkja verði afturkallaðar. Í þessu frumvarpi virðist ekki vera gerð nein tilraun til þess að breyta því þannig að svo virðist sem ríkisstjórnin sé ekki að standa við gefin loforð eða það sem hún ætlaði sér að gera. Mig langar líka að spyrja þingmanninn um framlög til skattrannsóknarstjóra ríkisins. Við höfum talað 

Virðulegi forseti. Ég biðst forláts að hafa ekki svarað öllum spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín í fyrra andsvari, ég ætla að reyna að ná yfir þetta mest núna. Í fyrsta lagi er gott að hún minnti mig á að það stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að fallið verði frá hækkun á virðisaukaskatti. Það verður þá gaman að sjá upplitið á framsóknarmönnum næsta haust þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur með boðaða seinni hækkun á virðisaukaskattinum úr 11% í 14%. Þá verða menn búnir að ná aftur hækkuninni á ferðaþjónustu upp í 14% og geta reynt að útskýra það fyrir ferðaþjónustunni allri hvernig þeir hafi efnt það fyrirheit að falla frá hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu, með því að lækka hana úr 14% niður í 7%, færa hana upp í 11% og svo aftur upp í 14%. Það er ágætisaðferð til að lækka virðisaukaskatt úr 14%, að taka tvö ár í að setja hann aftur upp í 14%. Að öllu gamni slepptu, virðulegi forseti, þá er framgangan varðandi samningana - ég verð að einskorða mig við það vegna þess hversu tíminn er orðinn naumur - ekki tæk. Það er ekki þannig að fjárlaganefnd geti búið til sérstök skilyrði um veitingu fjárframlaga til Ríkisútvarpsins umfram það sem segir í lögum. Lögin um Ríkisútvarpið og skyldur stjórnarinnar til þess að fara að þeim, og þar með talið að veita þá almannaþjónustu sem þar er tilgreind, ganga framar öllum skilmálum sem fjárlaganefnd kann að samþykkja. Ég verð nú bara að segja alveg eins og er að mér finnst þetta hraksmánarleg framkoma stjórnarflokkanna við það góða fólk sem hefur fallist á að takast það erfiða verkefni á hendur að setjast í stjórn Ríkisútvarpsins fyrir þeirra hönd. Þetta er bara að biðja menn um að setjast við erfið verkefni með báðar hendur bundnar fyrir aftan bak. Ég bara skil ekki þessa framkomu gagnvart þessu góða fólki sem síðan situr þarna og er greinilega einbeitt í því að vinna í þágu stofnunarinnar eins og mögulegt er, setur hagsmuni hennar í öndvegi. Mig langar bara að fá að ljúka máli mínu hérna með því að segja: 

Virðulegi forseti. Mig langar til þess að þakka hv. þingmanni fyrir góða og skörulega ræðu og mjög fróðlega. Sá þingmaður sem hér stendur deilir með hv. þingmanni áhuga á og áhyggjum af húsnæðiskerfinu. Við búum við mikla óvissu í húsnæðismálum eftir þær breytingar sem urðu við hrunið; með gríðarlegri hækkun á skuldum þeirra sem búa í sérbýli, séreign, og hækkun á leigu, í samhengi við hækkaðar skuldir, hjá leigjendum. Í þessu útspili ríkisstjórnarinnar til skuldaleiðréttinga, til þeirra sem búa í séreignakerfinu en ekki til hinna, eru allar líkur á að við sjáum fram á hækkun á húsnæðisverði, alla vega hér á höfuðborgarsvæðinu, sem mun aftur bitna á þessum sömu leigjendum og þeim sem verða út undan í þessari aðgerð. Það er því engin spurning að aukin þörf verður fyrir félagslegt húsnæði, bæði vegna þeirra sem eru utan séreignakerfisins í dag en ekki síður vegna þeirra sem eru ungir og hefðu kannski komist inn í séreignakerfið áður en eiga litla von til þess í dag. Mig langar því að spyrja hv. þingmann ögn meira út í það sem hann sagði hér um félagslegt húsnæði og hvaða merki hann sjái, í fjárlagafrumvarpinu og tillögum ríkisstjórnarinnar, um að verið sé að taka á þessum málum. Ég kem kannski betur inn á það í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Áhyggjuefnið varðandi húsnæðismálin er að enga vegvísa er að finna í fjárlagafrumvarpi um fjárveitingar til félagslegs húsnæðis. Þegar verkamannabústaðakerfið var aflagt, í einhverju stundaræði þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn árið 1999, voru 15.000 íbúðir í félagslegri eigu teknar og afhentar þeim sem sátu í íbúðunum. Þar fór afrakstur 80 ára eignamyndunar okkar samfélags út á einni nóttu. Það er ekkert samfélag til á Vesturlöndum þar sem ekki þarf opinbera aðstoð til að tekjulægstu einstaklingarnir geti staðið undir húsnæðiskostnaði. Hér var búin til kenning, af hálfu þessara stjórnarflokka árið 1999, um að félagslegt væri bara ljótt, að það væri enginn vandi fyrir fólk að búa í eigin húsnæði, allir, fólk gæti alveg staðið undir því. Til að gera það mögulegt var komið á 40 ára verðtryggðum lánum og ríflegum vaxtabótum. Fólk var þannig múrað inn í vaxtalöngu láni og með miklum vaxtabótum. Nú er það orðið markmið Framsóknarflokksins að banna 40 ára húsnæðislán, en hann vill ekki byggja félagslegt húsnæði í staðinn. Það verður ekki bæði haldið og sleppt. Það er ekkert land í Vesturálfu sem styður ekki við þá tekjulægstu. Þeir geta ekki að óbreyttu staðið undir íslensku vaxtastigi. Ef þeir gætu hins vegar fengið lán sem væru tekin af Reykjavíkurborg á kjörunum sem nú bjóðast, 3,3%, vegna þess að Reykjavíkurborg er vel stjórnað og með góðan fjárhag, og væri hægt að fá 100 punkta niðurgreiðsluna frá Íbúðalánasjóði, þannig að útlánsvextir væru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir góð svör. Ég velti því fyrir mér eins og hann hver framtíðarsýnin er af því eins og hann orðaði það svo vel þá sést ekki á hana í fjárlagafrumvarpinu núna. Ég hef einnig áhuga á því að heyra betur hvernig hv. þingmaður metur stöðu Íbúðalánasjóðs sem hann tæpti aðeins á í ræðu sinni. Það er mikið áhyggjuefni og manni sýnist ekki að tekið sé mjög raunsætt á því í frumvarpinu. Mig langaði líka til að heyra álit hv. þingmanns á þeirri breytingu sem nú er á rétti til atvinnuleysisbóta þar sem sá tími er enn styttur sem þeir sem eru án atvinnu njóta atvinnuleysisbóta. Þó hefur tryggingagjaldið ekki verið lækkað þannig að verið er að rukka af atvinnulífinu grundvöll atvinnuleysisbótanna en minnka það sem fer út af þeim. Það er þá bæði verið að taka rétt af þeim sem hafa unnið sér rétt til atvinnuleysisbóta, en einnig verið að velta auknum kostnaði yfir á hina félagslegu hlið og bætur sem sveitarfélög hafa verið að veita. Við vitum að sá kostnaður hefur margfaldast eftir hrun hjá sveitarfélögunum. Nú eru allar líkur á því að bæti enn í. Mig langaði að heyra í hv. þingmanni, sem fyrrverandi ráðherra félagsmála, hvernig hann lítur á þessa breytingu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Fyrst varðandi það síðasta sem hann nefndi. Launaskattar eru það vitlausasta sem við leggjum á nákvæmlega núna. Við þurfum þvert á móti að styðja fyrirtæki í að fjölga starfsfólki. Aðferðin sem ríkisstjórnin er að nota, með því að halda tryggingagjaldinu háu og flytja peningana úr því annað, er að skattleggja fyrirtæki sem eru ekki að skila hagnaði. Hún hefur einhverra hluta vegna óbeit á því að fyrirtæki sem skila miklum hagnaði borgi mikið til samfélagsins. Þess vegna léttir hún sköttum af fyrirtækjunum sem eru með mesta hagnaðinn og gengu best - græða á gengisfalli krónunnar - en leggur gjöld á fyrirtæki sem eru ekki einu sinni að skila hagnaði, þekkingarfyrirtæki og mannfrek fyrirtæki. Aðeins frekar varðandi félagslega húsnæðið því að ég held að hv. þingmaður hafi tæpt á einni hugsun þar sem skiptir máli fyrir okkur að gleyma ekki. Fjöldi ungs fólks sér ekki fram á að óbreyttu að komast út á íbúðamarkaðinn og eignast eigið húsnæði. Það kann að vera að við þurfum þess vegna að byggja enn meira af félagslegu húsnæði í byrjun. Vegna þess að þessar 15.000 íbúðir glötuðust á sínum tíma þurfum við alveg örugglega jafn mikið, aðrar 15.000 í opinberri eigu, og við þurfum jafnvel enn meira vegna aðstæðna nú. Þá segja margir - þá heyrum við þessi andstyggilegu viðhorf, alveg eins og gagnvart fólki yfir 25 ára aldri; eins og félagsmálaráðherra sagði: Ég meina, er ekki fólk búið að fá nógu mikil tækifæri? Maður heyrir þetta varðandi félagslega húsnæðið líka: Ja, svo hangir fólk bara í þessu húsnæði. Anker Jörgensen bjó í sinni íbúð sem hann fékk ungur maður, fátækur ungur maður, þangað til hann dó. Það var bara nákvæmlega ekkert að því. Þegar hann dó fór sú íbúð aftur til einhvers ungs manns sem ekki hafði mikið milli handanna. Það er ekki bannað að gefa fólki tækifæri til að bæta aðstöðu sína og það á ekki að vera bannað fyrir fólk 

Virðulegi forseti. Það eru nokkuð sérstakar aðstæður að koma óvænt og tímabundið til starfa á Alþingi þegar mikilvægustu þingmálin eru til umfjöllunar og afgreiðslu, sjálf fjárlög komandi árs. Aðstæður eru sérstakar að því leyti að ég hef ekki tekið þátt í undirbúningi og umfjöllun og umræðu við fjárlagagerðina en ég hef hins vegar upplifað umræðuna utan frá í fjölmiðlum og heyrt álit og skoðanir fjölmargra þeirra sem málið varðar, hvort heldur er á vinnustöðum eða heimilum. Landsmenn fylgjast vel með og þeir hafa skýrar skoðanir á því hvað eru forgangsmál í samfélaginu hverju sinni. Vissulega eru skoðanir oft skiptar en ég leyfi mér að fullyrða að meiri samstaða er í dag meðal þjóðarinnar en oftast áður um forgangsröðina. Forgangur um uppbyggingu velferðarsamfélagsins er það sem er efst á lista almennings í dag. Hér á undan hefur verið minnst nokkuð á húsnæðismál og ég vil gjarnan nota stóran hluta af minni ræðu til að fara yfir þau mál vegna þess að húsnæðismál eru eitt af stærstu velferðarmálum samfélagsins hverju sinni og trúlega aldrei jafn stór hluti þess að geta kallað okkur velferðarsamfélag eins og við upplifum hlutina núna á síðustu árum eftir hrunið. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega stóru jólagjöfina til sértæks hóps skráðra íbúðaeigenda heldur stöðu hinna sem eiga ekki þak yfir höfuðið og eru á leigumarkaði. Það er ekki lítill hluti þjóðarinnar heldur sístækkandi hópur fólks á öllum aldri og í dag liðlega fjórðungur allra landsmanna. Ef einhverjir einstakir hópar á íbúðamarkaði fóru illa út úr hruninu og eftirmálum þess þá var það ekki síst sá stóri hópur sem er leigjendur. Húsaleigubætur hafa skipt miklu og eru mikilvægt tæki til að styrkja stöðu leigjenda en staðan er sú að húsaleigubætur ná eingöngu til þeirra sem eru í lægstu tekjuþrepunum og þar af leiðandi til sífellt minni hluta þeirra sem eru á leigumarkaði. Þetta hefur legið skýrt fyrir um langt árabil. Og til einföldunar og skýringar á því hvernig þessi staða hefur birst í raunveruleikanum er rétt að nefna það einfalda dæmi sem er byggt á skýrum staðreyndum að fjölskylda með meðaltekjur sem fjárfesti í íbúðarhúsnæði um og fyrir síðustu aldamót var á einum áratug búin að fá í endurgreiðslur og stuðning í gegnum vaxtabótakerfið hartnær 7,5–8 millj. kr. Ef sama fjölskylda með sömu meðaltekjur hefði hins vegar verið á leigumarkaði hefði hún ekki fengið eina einustu krónu í húsnæðisbætur eða húsaleigubætur. Það er nákvæmlega þannig sem mismunurinn hefur birst landsmönnum varðandi stöðuna á húsnæðismarkaði. Og það er ekki bara sú mismunun sem við höfum upplifað og gert okkur grein fyrir og horft til leiða til að jafna, heldur er núna með þeim tillögum sem birtast í fjárlagafrumvarpi komandi árs verið að auka enn frekar á þann mismun með því að færa ákveðnum hluta þjóðarinnar sérstakar réttlætisbætur meðan hinir sitja með ekki neitt í höndunum eins og húsaleigubótakerfið hefur virkað gagnvart stærstum hluta þeirra sem eru á leigumarkaði. Við yfirferð og heildarúttekt á stöðu húsnæðismála á síðastliðnu kjörtímabili var meðal annars farið vandlega yfir stöðu leigjenda. Mótaðar voru róttækar og skynsamlegar tillögur um að jafna að fullu stöðuna á íbúðamarkaði óháð búsetuformi. Þetta yrði gert með því að sameina vaxtabótakerfið og húsaleigubætur í nýtt kerfi húsnæðisbóta. Allir fulltrúar hagsmunaaðila í landinu sem málið snerti komu að undirbúningi tillagnanna og voru fyllilega sammála um allar lykilforsendur og útfærslur að hinu nýja húsnæðisbótakerfi, kerfi sem yrði fyrst og síðast umtalsverð réttarbót fyrir leigjendur þar sem staða þeirra yrði allt önnur en áður og mun breiðari tekjuhópur ætti rétt á bótum en nú gildir varðandi húsaleigubætur. Þessar róttæku tillögur voru kynntar á vordögum 2012. Í framhaldi af því var ákveðið að stíga fyrstu mikilvægu skrefin í innleiðingu húsnæðisbótakerfis með því að lækka lágmarksviðmið til húsaleigubóta í ákveðnum áföngum, í ársbyrjun 2013 og aftur um mitt ár 2013. Þetta var nauðsynleg aðlögun til að geta sameinað þessi tvö kerfi vaxtabóta og húsaleigubóta. Tillögurnar um nýtt húsnæðisbótakerfi byggðu meðal annars á þeim grunnstoðum að húsnæðisstuðningur væri óháður búsetuformi, að húsnæðisbætur tækju mið af fjölskyldustærð óháð aldri fjölskyldumeðlima. Upphæð húsnæðisbóta tæki mið af grunnneysluviðmiðun, neikvæðum jaðaráhrifum væri haldið í algeru lágmarki, bæturnar væru samtímagreiðslur og nýtt kerfi yrði innleitt í áföngum. Um þetta fyrirkomulag var breið samstaða og innleiðingaferlið hófst strax í ársbyrjun 2013 eins og ég nefndi áðan með því að tekjuskerðingarmörk húsaleigubóta voru hækkuð um 12,5%. Það var sem sagt farin sú leið að byrja að lyfta upp þakinu á húsaleigubótunum til að jafna stöðuna milli bótakerfanna og koma því þannig fyrir að stærri hópur ætti rétt til bótagreiðslna samhliða því að kerfin yrðu sameinuð. Eftir stjórnarskiptin í sumarbyrjun 2013 var það ákvörðun nýs húsnæðismálaráðherra að skipa verkefnisstjórn til að gera ítarlega úttekt á húsnæðismálum landsmanna. Ákvarðanir um frekari útfærslu og framhald þeirra aðgerða sem búið var að grípa til varðandi nýtt húsnæðisbótakerfi voru settar í bið meðan þessi vinna stóð yfir. Ný verkefnisstjórn skilaði tillögum sínum síðastliðið vor og hver varð niðurstaðan? Niðurstaða þessarar nýju verkefnisstjórnar nýs húsnæðismálaráðherra voru meðal annars þær að taka heils hugar undir þær tillögur sem lágu fyrir um upptöku nýs húsnæðisbótakerfis. Í skýrslu verkefnisstjórnar segir, með leyfi forseta: „Unnið verði áfram á grundvelli þeirra tillagna sem starfshópur um húsnæðisbætur setti fram í maí 2012, m.a. varðandi hækkun húsaleigubóta, og þeirrar útfærslu sem sérfræðingahópur á vegum verkefnisstjórnar um breytingar á umhverfi vaxtabóta og húsaleigubóta til að sameina í eitt húsnæðisbótakerfi vann að og kemur fram í minnisblaði í viðauka. Einnig er lagt til að sérfræðingahópurinn starfi áfram að útfærslu sameiningarinnar þ.m.t. með sérfræðingum velferðarráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Frumvarp um sameiginlegt kerfi verði lagt fyrir Alþingi haustið 2014.“ Þetta var skýr niðurstaða. Verkefnisstjórnin tók í einu og öllu undir þær tillögur sem búið var að móta og byrjað að hrinda í framkvæmd í ársbyrjun 2013. Hún lagði áherslu á að tillögunum yrði fylgt eftir með markvissum og skjótum hætti og frumvarp um húsnæðisbótakerfi yrði lagt fyrir þingið haustið 2014. Það frumvarp hefur enginn séð enn þá, það er ekki komið hingað inn á borð. Ég veit að verið er að vinna í því verkefni í ráðuneyti húsnæðismála og vonandi fáum við að sjá þær tillögur fyrr en seinna. En verkefnið hefur ekki gengið fram með þeim hraða sem verkefnisstjórn ráðherra lagði til. Það er dapurlegt að hugsa til þess að þær ágætu tillögur sem var búið að móta og vinna og full samstaða var um skyldu í raun og veru vera settar í bið og í frost sem við sjáum ekki enn fyrir endann á, í stað þess að menn hefðu haldið áfram með verkefnið á þeim grunni sem var búið að ná breiðri samstöðu um. Í skýrslu verkefnisstjórnarinnar frá síðastliðnu vori var einnig bent á það sem vitað var að ekki væri hægt að sameina þessa tvo bótaflokka í húsnæðismálum, húsaleigubætur og vaxtabætur, nema með ákveðnum aðdraganda og aðlögun, eins og segir í skýrslunni. Fyrsta skrefið væri að hækka húsaleigubætur til að þær nálguðust verðmæti vaxtabóta líkt og byrjað var að gera í ársbyrjun 2013. Það var mat verkefnisstjórnarinnar eftir að hafa farið yfir útreikninga að til að gera húsaleigubætur jafnsettar vaxtabótum þyrfti að leggja til 2 milljarða, 2 þús. milljónir, árlega til að jafna þá stöðu. Var þá ekki reiknað með neinni nýliðun og viðbótarfjölda inn á húsaleigumarkaðinn, en við vitum auðvitað að þar hefur verið töluverð nýliðun og viðbót. Virðulegi forseti. Ég rifja þetta upp vegna þess að hér er um gríðarlega stórt og mikilvægt hagsmunamál að ræða varðandi þann hóp landsmanna á íbúðamarkaði sem hefur verið settur til hliðar í þeim ráðstöfunum sem stjórnvöld eru að grípa til í húsnæðismálum fyrir takmarkaðan hóp landsmanna. Í staðinn fyrir að fylgja eftir þeirri vinnu sem var komin í framkvæmd í ársbyrjun 2013 við upptöku húsnæðisbóta og allir aðilar voru sammála um sem að því komu er liðið vel á annað ár án þess að nokkuð annað hafi gerst en að ný nefnd ráðherra hefur tekið undir allar fyrri hugmyndir og hvatt til frekari útfærslu og þeim verði flýtt sem kostur er. Í því upphaflega fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 sem var lagt fram fyrr í haust var ekki að finna eina einustu krónu til þessa verkefnis eða í raun og veru til stuðnings húsaleigubótakerfinu. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er nú gerð tillaga um 400 millj. kr. viðbótarframlag sem áfanga í því að koma á nýju húsnæðisbótakerfi. Það er vissulega ástæða til að fagna þeirri viðleitni en því miður dugar hún ansi skammt. Hún dugar ansi skammt vegna þess að fjárhæðin er afar takmörkuð og langt í frá það sem þarf til að stíga alvöruskref í þessu máli miðað við þá 2 milljarða sem ég nefndi hér á undan. Í öðru lagi vegna þess að ekki eru gerðar neinar breytingar á skerðingarmörkum í húsaleigubótakerfinu heldur er eingöngu verið að bæta í stuðning við þann takmarkaða hóp sem fær húsaleigubætur í dag. Sú breyting skilar engu fyrir allan þann hóp sem ekkert hefur fengið og mun ekkert fá að óbreyttu. Þetta eru engar úrlausnir sem duga fyrir leigjendur sem samstæðan hóp. Á engan hátt er heldur tekið á þeim hópi sem er með búseturétt og hefur verið hliðsettur í þessu máli eins og fram hefur komið í umræðunum í kvöld. 400 millj. kr. eru fimmtungur af því sem þarf í árlegt framlag til að gera bótakerfin jafnsett samkvæmt mati verkefnisstjórnar húsnæðismálaráðherra. Það mun því ganga hægt og lítið gerast á komandi ári og árum ef framhaldið verður í sama dúr. Það er sorglegt því hér er um mikilvægt réttlætismál að ræða sem ég get ekki séð að nokkur pólitískur ágreiningur sé um að öðru leyti en því að sýna þarf vilja í verki og hrinda þeim málum í framkvæmd sem menn eru sammála um að þurfi að útfæra og koma fram til að koma á jöfnuði í þessum efnum. Í mínum huga er líka full ástæða til þess að setja þessa fjárhæð, 400 millj. kr., í samhengi við þá 40 milljarða sem eru nú samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 að fara úr ríkissjóði með sérstöku framlagi til að niðurgreiða skuldir íbúðareigenda og önnur eins fjárhæð til viðbótar úr ríkissjóði á næstu tveimur árum. Hvert er þá framlagið til að rétta af stöðu leigjenda sem hafa búið við síhækkandi leigu og flestir án nokkurra réttinda til bóta? 400 millj. kr. gera lítið í því að koma góðum áformum um húsnæðisbótakerfið áfram. 400 millj. kr. til að styrkja húsaleigubætur á komandi ári eru heilt 1% af þeirri fjárveitingu sem er svo mikilvæg að mati stjórnvalda til að leiðrétta stöðu íbúðareigenda. Ég spyr: Eiga þeir sem eru á leigumarkaði ekki rétt og kröfu til sömu leiðréttingar? Hvernig er hægt að bjóða upp á slíka mismunun? Manni verður hugsað til orða Jóns Hreggviðssonar: Vont er þeirra ranglæti, verra þeirra réttlæti. Ég held að þau eigi nokkuð vel við í þessum efnum. Forseti. Mig langar í framhaldi af þessari umræðu um húsnæðismál og húsnæðisbætur að velta aðeins vöngum yfir þeim stóru línum sem birtast í fjárlagafrumvarpinu með ótrúlega stórum tekjutilfærslum. Þetta eru í raun stærri og meiri tekjutilfærslur en maður hefur séð um langan tíma eða bara nokkru sinni í efnahagssamfélagi sem á að heita í þokkalegu jafnvægi í dag, miðað við þá stöðu sem við þurftum að takast á við á fyrstu árum eftir hrun og þann glæsta árangur sem náðist á síðasta kjörtímabili við að rétta af þjóðarskútuna. Þá var ekki óeðlilegt að fara þyrfti í ákveðna tekjutilfærslu með því að ná nýjum tekjupóstum inn í samfélagið til að mæta gríðarlegum skuldaþunga sem hvíldi þá á ríkissjóði. En þegar farið er að birta til og það er að komast á jafnvægi í efnahagsmálum sjáum við hvernig núverandi ríkisstjórn nýtir sér tækifærið. Í stað þess að halda stöðu sinni á þeim grunni að byggja upp þá velferð sem var fyrir niðurskurð, sem var nauðsynlegur í þeim aðstæðum sem við þurftum að glíma við á síðustu árum, nýtir hún tækifærið þegar sér aftur til sólar til að fara út í stórfelldar tekjutilfærslur með því að gefa eftir tekjupósta í auðlindagjaldi og veiðigjaldi upp á nærri þrjá tugi milljarða kr., hátt í 30 milljarða kr. Maður hefði getað ímyndað sér að það væri þörf fyrir þá í heilbrigðiskerfinu og í almannaþjónustu sem kallar hástöfum á fjármagn til að geta haldið uppi eðlilegum rekstri í dag. En þá hafa menn efni á því að gefa frá sér tekjupósta sem ættu í eðli sínu að vera sjálfsagðir sem partur af tekjugrundvelli samfélagsins. Á sama tíma er líka farið út í stórfelldar breytingar á virðisaukaskattskerfi sem fela í sér tekjutilfærslu sem verður greidd að stærstum hluta af því fólki sem þarf að eyða mestum hluta launa sinna í matvöru og aðrar helstu nauðþurftir. Það er auðvitað verið að gera stórfelldar breytingar á innra skipulagi samfélags okkar með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Menn mega ekki vera svo blindir af aukaatriðum í stóru plaggi fjárlagafrumvarps hverju sinni að þeir sjái ekki stóru línurnar sem lagðar eru með því að breyta á þennan stórfellda hátt tekjutilfærslunni og hverjir það eru sem eiga að bera uppi tekjupósta þjóðarbúsins og standa undir velferðinni. Á sama tíma og verið er að skera niður velferðina eru málin sett í þann farveg að þeir sem hafa tekjurnar óskertar í sínum vasa, af því að það er búið að aflétta þeim sköttunum, mega borga sig fram fyrir aðra í biðröðinni í heilbrigðiskerfinu. Þeir munu hafa efni á því að stunda nám eða koma börnum og fjölskyldum sínum í nám sem öðrum mun ekki standa til boða á sama jafnréttisgrundvelli og verið hefur. Það eru þær breytingar sem eru það alvarlegasta þegar maður skoðar stóru línurnar í frumvarpinu. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig þróunin verður ef stjórnvöld fá tækifæri til að halda áfram að mylja múrinn í velferðinni og samfélagsskipuninni á þessum grundvelli á næstu árum. Það er virkilega eitthvað til að hafa áhyggjur af. Talandi um skattaumræðu af því að hún er stór hluti af því sem skiptir máli í sambandi við fjárlagagerð hverju sinni þá er ekki annað hægt að segja en að það sé stórundarlegt að upplifa þá umræðu sem hér hefur verið um svokallaðan ferðamannaskatt, túristaskatt, túristapassa. Ég man eftir umræðunni í þingsal á haustdögum trúlega 2012 þegar stjórnvöld komu með tillögur inn í fjárlög um gistináttagjald. Margir þingmenn þáverandi stjórnarandstöðu gátu ekki haldið vatni yfir þeim ósköpum að skattleggja ætti ferðamannaiðnaðinn þannig að hætta væri á því að hann nánast legðist af og öll framtíðaruppbygging væri í stórfelldum voða hvað það snerti. Nú höfum við horft á nýjan ráðherra takast á við þetta verkefni hátt í tvö ár og árangurinn er sá að enginn veit í raun og veru hvert er verið að fara og tillögurnar virðast ætla að fara í marga hringi. Á meðan fáum við ekki á nokkurn hátt inn þær tekjur í þjóðarbúið sem við hefðum haft tækifæri til og værum búin að safna í sjóði á þeim tíma sem liðinn er. Sérstaka athygli í mínum huga vekur Sjálfstæðisflokkurinn í þessu. Hann hefur ekki gert lítið úr því í gegnum tíðina að útmála skattgleði svokallaðra vinstri flokka á þann máta að þeir hafi ótakmarkað hugmyndaflug um skattlagningu í einu og öðru og flutt langar og miklar ræður um það. En ég verð að segja að ég hafði ekki hugmyndaflug til að geta ímyndað mér að einhverjum dytti í hug að gera að andlagi í skattamálum landslag og náttúru Íslands og að Sjálfstæðisflokkurinn færi þar í fararbroddi. Ég held að þar séu slegin öll met í hugmyndaflugi í skattálagningu. Maður spyr auðvitað að því í fúlustu alvöru: Hvenær kemur að því að andrúmsloftið verði skattlagt og menn fái einhvern kvóta í þeim efnum ef svona á að halda áfram? Það er dapurlegt að horfa upp á þennan hringlandahátt sem maður sér engan veginn fyrir endann á. Og fram undan er enn eitt stóra ferðamannaárið, árið 2015 sem væntanlega mun slá öll met miðað við fyrri ár. Það er ekki hægt að sjá að nokkur trygging verði fyrir því að við fáum þá inn eðlilega skattheimtu af ferðamannaiðnaðinum eins og menn voru þó tilbúnir að fara með fram fyrir þó nokkrum árum síðan en mættu svo mikilli andstöðu og mótbyr í þingsal að ekki var hægt að fylgja því máli eftir. Og hvert árið á eftir öðru líður og það eru milljarðar farnir út um gluggann sem við hefðum getað notað í uppbyggingu og með eðlilegum hætti haft þær tekjur sem við eigum auðvitað sannarlega að hafa af þessum vaxandi iðnaði í samfélaginu. Virðulegi forseti. Landsmenn hafa þurft að færa margvíslegar fórnir á liðnum árum. Við höfum tekist á við sársaukafullan samdrátt og niðurskurð í nær allri grunnþjónustu. Við höfum tekist á við umtalsvert atvinnuleysi og meiri tekjusamdrátt en um langt árabil. Þetta hefur verið mörgum þung raun en með markvissum aðgerðum og aðhaldi tókst að snúa vörn í sókn á ótrúlega skömmum tíma. Grunnur að þeirri endurreisn var lagður strax eftir stærstu áföllin og samfélagið og þjóðarbúið er nú búið að ná góðri viðspyrnu. Það voru ekki allir tilbúnir til að tala fyrir þeim erfiðu og óvinsælu aðgerðum sem oft og tíðum þurfti að grípa til en þeir hinir sömu virðast nú ófeimnir að þakka sér árangurinn sem nú er að birtast í aukinni hagsæld og stórbættri stöðu ríkissjóðs. Og hver á forgangsröðunin að vera þegar við höfum nú tækifæri til að styrkja og efla það samfélag sem við höfum byggt upp undanfarna mannsaldra? Það samfélag hefur grundvallast á menntakerfi þar sem allir hafa sömu tækifæri, öryggi og velferð fyrir þá sem þurfa á stuðningi að halda, traustu heilbrigðiskerfi fyrir alla óháð efnahag og fjölbreyttri og skapandi menningu á heimsvísu. Við höfum vissulega ekki búið í hinu fullkomna samfélagi en við höfum samt verið merkilega sammála um að samfélag okkar eigi að byggjast á grunni jöfnuðar og réttlætis. En sjáum við þess stað í fjárlagatillögum fyrir komandi ár að á þessum gamla og trausta grunni ætlum við að byggja endurreisnina eftir hrunið? Birtist það í hækkun matarskatts og annarra nauðþurfta? Birtist það í hækkuðum álögum í lyfjakostnaði? Birtist það í takmörkuðum aðgangi að menntakerfinu? Birtist það í hruni heilbrigðiskerfisins sem blasir við að óbreyttu? Birtist það í skerðingu á réttindum atvinnulausra? Birtist það í ákalli Ríkisútvarpsins um að fá að lifa áfram? Þannig mætti spyrja vegna þess að því miður er af nógu að taka. Það er ekki nema von að þjóðin spyrji: Fyrir hvað og hverja var fórnað og skorið niður þegar áföllin dundu yfir? Hvað á að vera í forgangi þeirrar uppbyggingar sem nú er að verða möguleg? Hvernig á að skipta kökunni þegar hún er ekki lengur að minnka heldur farin að stækka og stækka jafnvel langt umfram það sem ráðamenn höfðu gert sér vonir um? Þetta eru þær grundvallarspurningar sem landsmenn spyrja þessa dagana og það verður fylgst vel með því hvernig Alþingi ætlar að svara þeim við afgreiðslu fjárlaga á næstu dögum.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ágæta yfirferð yfir hvernig fjármagn hefur flust á undanförnum tveimur árum til þeirra sem eiga nóg af því á meðan þeir sem eiga minna hafa í mörgum tilfellum þurft að borga. Ég get ekki neitað mér um að koma hingað upp til að ganga úr skugga um að ég hafi skilið þingmanninn rétt. Ég hef verið að velta fyrir mér þessum 400 milljónum sem veittar eru til húsnæðisbóta og hef bara ekki fengið skýringar á þeim í þessari umræðu fyrr en nú og vildi vera viss um að ég skildi þetta rétt. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá jafngilda þessar 400 milljónir 1/4 af því fjármagni sem þyrfti til þess að þeir sem eru í leiguhúsnæði stæðu jafnt að vígi þeim sem njóta vaxtabóta. Ég vona að þetta sé rétt skilið hjá mér. Svo segir hann að það séu einungis tekjulægstu hóparnir sem njóti þessara vaxtabóta út af tekjuskerðingum. Það er þá alltaf minni og minni hluti leigjenda vegna þess að leigjendum hefur fjölgað svo mikið að margir þeirra hafa meðaltekjur og njóta því engra húsaleigubóta út af tekjuskerðingum. Er rétt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Í raun lítur málið þannig út að mismunurinn á réttindum þeirra sem fá vaxtabætur og tekjuviðmiðunin sem þær grundvallast á er það mikill miðað við það sem er í húsaleigubótakerfinu að eingöngu þeir allra tekjulægstu fá einhver réttindi til húsaleigubóta og sérstakra húsaleigubóta. Allur sá pakki sem fer í húsaleigubótakerfið gagnast afar fámennum hópi. Ef menn ætla að búa til húsnæðisbótakerfi sem á að jafna þessa stöðu þá er hugmyndin ekki sú að jafna það niður á við, heldur reyna að jafna það þannig að menn væru í sambærilegri stöðu, þ.e. leigjendur líkt og þeir sem fá vaxtabætur, að skera ekki rétt og stöðu þeirra sem voru með vaxtabætur niður í það litla sem fólk með húsaleigubætur fær. Þar að auki hefur viðbótin inn á húsaleigumarkaðinn verið umtalsverð. Fjöldi þeirra sem eru á húsaleigumarkaði hefur aukist úr því að vera innan við fimmtungur upp í að vera hátt í þriðjungur á undanförnum árum. 400 milljónir eru í raun ekki 1/4 heldur 1/5 af því sem þarf árlega á næstu árum, ekki bara í eitt skipti heldur í nokkur ár til að jafna þennan mismun þannig að hægt verði að koma á samræmdu kerfi. Menn lögðu áherslu á það að til þess að geta látið kerfið taka gildi yrði það að gerast í áföngum og áfangarnir yrðu byggðir á því að styrkja húsaleigukerfið upp í það að nálgast vaxtabótakerfið svo að hægt væri að fella þessi kerfi saman í eitt. Það er grunnhugmyndin. Þessar 400 milljónir eru í raun og veru ekki nema lítill dropi af því sem vantar inn í þetta verkefni.

Ég þakka þessa útskýringu hv. þingmanns. Við höfum verið að bíða eftir því í þingsölum að frumvarp kæmi frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um einmitt þessi mál. Ég skildi hana þannig að mikið verk hefði verið óunnið, ekkert tilbúið í ráðuneytinu og allt tæki þetta langan tíma, en ef ég skil hv. þingmann rétt sem hefur unnið mikið í þessum málum þá lá þetta meira og minna á borðinu fyrir ári.

Virðulegi forseti. Það er rétt. Eins og ég kom inn í ræðu minni hér á undan þá þurfti ekkert að finna hjólið upp að nýju. Það var búið að vinna ítarlega vinnu í velferðarráðuneytinu varðandi þetta efni. Það var búið að móta tillögur sem voru kynntar á vordögum 2012, fyrir bráðum þremur árum síðan. Þær tillögur voru með einróma samkomulagi allra aðila, vinnumarkaðarins, sveitarfélaga og allra hagsmunasamtaka sem komu að málinu, og lýstu allir ánægju sinni með að búið væri að vinna útfærslur að því hvernig ætti að koma þessu í framkvæmd. Síðasta verk fráfarandi ríkisstjórnar var að hefja innleiðinguna með því að hækka tekjuskerðingarmörkin á húsaleigubótunum, annars vegar í ársbyrjun 2013 og aftur um mitt ár 2013. Þannig stóðu mál þegar stjórnarskipti urðu sumarið 2013.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst afskaplega upplýsandi. Eiginlega rak mig í rogastans á köflum vegna þess að það var margt sem kom fram sem ég hafði ekki sett í tölulegt samhengi eða annars konar samhengi, m.a. þetta með fólkið sem keypti fasteignir og fékk svona miklar fjárhæðir í vaxtabætur, eins og fyrri ríkisstjórn hefur lagt ríka áherslu á og hefur verið við lýði í töluverðan tíma, þá höfðu húsaleigubæturnar auðvitað ekki hækkað að sama marki. Svo er það tekjuskiptingin. Mér fannst hún áhugaverð og þetta segir okkur enn frekar hvað þetta fólk hefur lengi legið óbætt hjá garði. Það sem er athyglisvert í öllu þessu er tilhneiging núverandi ríkisstjórnar til þess að byrja upp á nýtt í flest öllu. Þetta nefndafargan sem skipað hefur verið, ég held að einhver met hljóti að hafa verið slegin í því að þurfa að hefja alla starfsemi upp á nýtt. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði einmitt í dag varðandi RÚV að þrátt fyrir að henni hefði ekki líkað breytingin sem gerð var þar þá auðvitað framfylgdi hún henni í staðinn fyrir að byrja upp á nýtt, ég nefni þetta af því hv. þm. kom inn á það að þessar tillögur hefðu í raun verið komnar á flot. Mig langar til að spyrja þingmanninn varðandi þessi mál. Er hægt að gera þetta í einhverjum áföngum? Hann talar hér um að þetta væri bara 1/5 til að jafna. Er hægt að gera þetta í áföngum sem væru samt sem áður til bóta fyrir fólk?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Eins og ég nefndi áðan er í raun um það stórt mál að ræða að eðlilegt er að innleiða það í áföngum og gera það með þeim hætti að styrkja húsaleigubótagrunninn með því að lyfta þessari tekjuviðmiðun sem er það lág í dag að fólk sem er með miðlungstekjur og jafnvel vel undir miðlungstekjum fær engan rétt til húsaleigubóta. Það eru nánast eingöngu þeir sem eru á lágmarkstekjum sem fá réttinn. Auðvitað munar verulega um þann stuðning sem almennar húsaleigubætur og sértækar eru í þeim efnum. Mig minnir að staðreyndin sé sú að rétt liðlega fjórðungur þeirra sem er á húsaleigumarkaði eigi einhvern alvöru rétt til húsaleigubóta. Þetta eru stór reikningsdæmi. Eins og ég nefndi áðan skiptir máli að lyfta þessu þaki og þá þarf meiri pening í húsaleigukerfið, en að sama skapi voru menn auðvitað búnir að sjá það og reikna út að með bættri stöðu íbúðaeigenda og þeirri styrkingu sem hefur orðið í efnahagslífinu og lægri vöxtum og öðru væri minni þörf fyrir allar þær vaxtabætur sem voru í kerfinu áður. Þannig að þetta gæti leyst af sjálfu sér að stórum hluta með tilfærslu úr því sem áður fór í vaxtabætur í það að lyfta upp húsaleigubótunum og gera þetta að einu samræmdu húsnæðisbótakerfi.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Það var akkúrat þetta sem ég var að velta fyrir mér, hvort við gætum gert þetta á þennan hátt. Hv. þingmaður minntist á hverjir ættu rétt. Ég lagði fram tillögu hér á síðasta þingi sem sneri að því að - með breyttri skipan sveitarfélaga hefur það orðið þannig og atvikast t.d. í mínu kjördæmi að nemandi sem er afar langt að heiman nýtur ekki húsaleigubóta af því hann býr á heimavist, og aðrir leigja sér kannski herbergi, en hann kemst ekki heim á hverjum degi vegna þess að vegalengdin er svo mikil. Þetta er auðvitað eitt af því sem gleymdist svolítið að gera ráð fyrir þegar sveitarfélögin voru sameinuð, þannig að þetta er eitt af því sem ég var að vitna til, hvort hægt væri að taka út einhverja svona bita án þess að fara í stóra kerfisbreytingu, eins og þingmaðurinn segir kostar það gríðarlega mikið. Þessar 400 milljónir eru jú bara mótvægisaðgerð við virðisaukaskattshækkunina. Hvað þarf að mati hv. þingmanns um það bil til að byrja?

Virðulegi forseti. Já, það er lykilatriði í þeirri hugsun sem var sett fram sem grunnútfærsla í nýju húsnæðisbótakerfi að það er bótakerfi algjörlega burt séð frá búsetuformi og burt séð frá þeim agnúum sem eru í þessu leigukerfi í dag. Það réðst af því hvar menn bjuggu, hvort þeir voru nemendur og höfðu lögheimili skráð á einhverjum stað og svo var þetta orðin spurning um hvort viðkomandi átti börn sem voru orðin 18 ára eða ekki vegna þess að þetta var allt miðað við einhvern aldur í stað þess að miða bara við þann fjölda sem er á heimili hverju sinni algjörlega burt séð frá aldri. Við vitum að samsetningar í fjölskyldum eru allt aðrar í dag en voru hér áður. Það er svo margt sem þarf að laga og leiðrétta í þessu, allar þessar tillögur tóku á þessum lykilvandamálum. Ég nefndi það áðan að um 2 milljarðar þyrftu að koma til á hverju ári næstu ár sem að stærstum hluta væri hægt að leysa með millifærslu úr því sem áður fór í vaxtabæturnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Það hefur stundum verið sagt að fjárlög séu ekki einvörðungu ákvörðun fjárveitingavaldsins um úthlutun fjármagns heldur í senn pólitísk stefnuyfirlýsing. Mér þótti hv. þingmaður draga upp mjög skýra línu, skýra mynd, af áherslum núverandi ríkisstjórnar og var áhugavert að hlýða á hans ræðu hvað varðar húsnæðismálin sérstaklega, enda hafa menn tekið þau sérstaklega upp hér í andsvörum. Hann dró upp mynd þar sem annars vegar er um að ræða sérlausnir og hins vegar almannalausnir. Það er inn á slíkan vettvang sem mig langar að færa þessa umræðu, nefnilega almenningssamgöngur. Það var stundum sagt um átak sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði í almenningssamgöngum hér á suðvesturhorninu að það væru jarðgöng suðvesturhornsins, kæmu í staðinn fyrir stórframkvæmdir í samgöngumálum. Gerður var samningur við sveitarfélögin upp á einn milljarð. Það hafa líka verið gerðir samningar við landshlutasamtök sveitarfélaga á landinu um átak í samgöngumálum. Þessir samningar hafa nú allir verið rýrðir. Samningurinn upp á milljarð hér á suðvesturhorninu hefur verið rýrður um 300 milljónir, hygg ég að sé. Reyndar kann það að eiga við um alla þessa samninga. Þetta eru svokallaðar hagræðingarkröfur sem gerðar voru á þessu ári og námu 82 milljónum, 2015 18,3, en síðan hafa þessir samningar almennt ekki verið færir upp samkvæmt  Spurning mín er þessi: Hve mikilvægar 

Virðulegi forseti. Já, það er dapurt að horfa til þess að sú staða sé komin upp að þessir samningar um stuðning við almenningssamgöngur séu skertir með þeim hætti sem birtist í frumvarpinu. Við megum ekki gleyma því að það var sameiginleg stefnubreyting af hálfu sveitarfélaganna hér á höfuðborgarsvæðinu sem fyrsti áfangi í þessu máli að semja við stjórnvöld um að fá þennan stuðning upp á milljarð kr. inn í samgöngurnar til að efla byggðasamlagið um almenningssamgöngur, Strætó bs., á móti því að menn léttu af margs kyns kröfum um stórfelldar vegaframkvæmdir hér á höfuðborgarsvæðinu. Menn sáu að stefndi í ákveðið öngstræti með alla þá umferð sem var að blása út og það væri engin lausn til frambúðar að horfa til þess að byggja þyrfti mislæg gatnamót þvers og kruss um allt höfuðborgarsvæðið og stofnbrautir til að geta komið fólki á milli í einkabílum; auðvitað væri hin rétta umhverfisvæna leið að koma stærri hluta fólks í öruggum samgöngum á milli staða. Þetta átak gekk framar öllum vonum. Við sjáum það bara á þeirri stórfelldu aukningu sem hefur verið í almenningssamgöngum hér á svæðinu, ég tala ekki um þjónustuaukninguna með samningunum við landshlutasamtökin hringinn í kringum landið. Þetta er algjör bylting frá því sem áður var. Það er alvarlegur hlutur ef menn eru að bregða fæti fyrir og ætla í raun að hindra að þessi uppbygging geti haldið áfram með þeim hætti sem raun ber vitni. Og gerum okkur grein fyrir því að það er nú ekki alltaf sem öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu ná saman um jafn stóran hlut eins og gerðist í þessu mikilvæga máli.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður hefur nákvæmlega sama skilning á þessum málum og ég hef. Það er staðreynd að samgöngumál eru kjaramál í margvíslegum skilningi. Einstaklingur sem ekki hefur yfir einkabifreið að ráða þarf að reiða sig algerlega á almenningssamgöngur. Það má segja að fjárframlagið sem sett var til almenningssamgangna á síðasta kjörtímabili hafi falið í sér ákveðna kerfisbreytingu. Íslendingar eru að átta sig á því að þeir eru að verða stórir og við verðum að grípa til annarra og nýrra lausna, almannalausna, í stað þeirra einkalausna sem við höfum búið við. Ég fagna því að hv. þingmaður skuli hafa sama skilning á þessum málum og ég. Þar með hljótum við að vera sammála um að þessi svik við þá samninga sem gerðir hafa verið eru mjög ámælisverð og mikilvægt að þetta 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að hugur okkar er samtengdur í þessum málum eins og í svo mörgum öðrum. Við skulum heldur ekki gleyma því að það var alveg skýr framtíðarsýn af hálfu sveitarfélaganna - ég tók þátt í þeirri umræðu og þeirri vinnu sem sveitarstjórnarmaður heima í Hafnarfirði á sínum tíma - að horfa til þess að ef koma ætti alvörualmenningssamgöngum á á þessu stóra höfuðborgarsvæði og halda utan um sameiginlegt skipulag á svæðinu þá yrði það ekki gert nema við gætum byggt upp þetta fyrirtæki og þessa þjónustu af einhverri alvöru líkt og við þekkjum hér í nágrannalöndunum. Það gengi ekki að vera með þetta í einhverju hálfkáki eins og var búið að vera um langt árabil. Alvöruþjónusta kallar á að við getum tryggt það að 

Virðulegi forseti. Þá er það 2. umr. um fjárlög. Ég ætla að fara hér í gegnum nokkur atriði fjárlaganna sem ég tel mikilvægt að vekja athygli á og leita svara við. Ég vona að ég fái svör frá stjórnarmeðlimum en þeir eru nú ekki margir í salnum ef nokkur. Mig langar auðvitað að eiga samtal við þá sem leggja fram fjárlagafrumvarpið því að ég sé á því nokkra meinbugi og vil athuga hvort þessi málstofa geti ekki gert nokkurt gagn. Ég vona að við séum ekki hér til einskis. Mig langar að byrja á að lesa aðeins úr nefndaráliti meiri hlutans. Á bls. 1 og 2 segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að líta á fjárlögin í heild og forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar. Nokkuð hefur áunnist í þessum efnum þar sem ríkissjóður er nú rekinn hallalaus sem er grundvallaratriði. Þá er nokkuð í land með að hefja niðurgreiðslu skulda en vaxtakostnaður er þriðji útgjaldamesti málaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Hann nemur hærri fjárhæð en öll framlög ríkissjóðs til reksturs Landspítalans og Sjúkratrygginga Íslands. Háar skuldir ríkissjóðs eru ávísun á að börn okkar og barnabörn muni að öllu óbreyttu ekki njóta sömu lífsgæða og við.“ Ég vek athygli á þessu í nefndaráliti stjórnarliða um frumvarp til fjárlaga. Ég tek undir hvert orð sem ég las upp. Ég er fullkomlega sammála þessu öllu. Ég verð að segja að ég get samt engan veginn séð hvernig þau fjárlög sem lögð eru fram og þessi orð eru rituð um eiga við þessa sýn: „Háar skuldir ríkissjóðs eru ávísun á að börn okkar og barnabörn muni að öllu óbreyttu ekki njóta sömu lífsgæða og við.“ Ríkisstjórnin hendir um 80 milljörðum í skuldaniðurfellingu fyrir suma. Þar er ekkert verið að hafa áhyggjur af háum skuldum ríkissjóðs eða því að börn okkar og barnabörn muni að öllu óbreyttu ekki njóta sömu lífsgæða og við. Stjórnvöld vísa í forsendubrest í þessu samhengi og svo virðist sem forsendubresturinn í huga stjórnvalda hafi einungis verið hjá fólki er átti verðtryggð húsnæðislán. Þannig var forsendubresturinn af einhverjum ástæðum til dæmis ekki hjá þeim sem voru með verðtryggð námslán, ekki hjá þeim er borguðu óbeint verðtryggð lán þegar þeir tóku á sig hækkanir í kjölfar hrunsins í gegnum leigusamninga og einhverra hluta vegna var ekki forsendubrestur hjá því fólki sem tók á sig ýmiss konar verðhækkanir vegna hrunsins. Þetta fólk fellur ekki undir skilgreiningu stjórnvalda sem skuldaniðurfellingin miðar við. Þessir hópar eru ekki gjaldgengir í þessa leiðréttingu. Það er mér algjörlega óskiljanlegt. Það er ekki mikil sanngirni í því að mínu mati. Ég er á því að það sé illa hægt að finna sanngjarna leið til þess að leiðrétta hrunið, en fyrst á að reyna að gera það - við í Bjartri framtíð höfum alveg verið opin fyrir því - er ósanngjarnt að sumir fái en aðrir ekki. Það er ósanngjarnt því að þessi skuldaleiðrétting er alveg óháð því hver þurfi raunverulega eitthvað. Við í mínum flokki viljum halda fast um budduna. Þess vegna höfum við viljað horfa á málið þannig að ef það þarf að hjálpa einhverjum eða færa niður skuldir einhverra þá skuli gera það á mjög grandvaran hátt og passa upp á að fé úr ríkissjóði fari þangað sem raunveruleg þörf er á. Við erum að ræða um fé allra skattgreiðenda. Það sem þarf að gera er sem sagt að hjálpa þeim sem verst eru settir. Það erum við ekki að gera með þessu fjárlagafrumvarpi, því miður. Stjórnarmeirihlutinn lætur öryrkja sitja eftir. Stjórnarmeirihlutinn tekur meira að segja til baka hækkun upp á 0,5 prósentustig til öryrkja; prósentutalan var 3,5% en er núna lækkuð niður í 3%. Í þessu samhengi, herra forseti, vil ég benda á það sem við vitum og höfum oft verið minnt á að hæstu bætur almannatrygginga eru um 162 þúsund eftir skatt. Við höfum svo oft verið minnt á þetta að það er næstum því eins og við séum orðin ónæm fyrir því. Hvernig á fólk að lifa af þessari upphæð? Hvernig getum við talað um fjárlög ef við ætlum ekki að svara þeirri spurningu? Svo eru hækkaðar álögur á sjúklinga, greiðsluþátttaka lyfja eykst. Tími hámarksatvinnuleysisbóta er lækkaður um ár. Fyrir mína parta væri það kannski allt í lagi sem kerfisbreytingar ef eitthvað kæmi í staðinn, ef þetta væri trappað niður á skynsaman hátt, ef fótunum væri ekki kippt undan fólki sisona. Til að bæta gráu ofan á svart eru vinnumarkaðsúrræðin líka skorin niður. Það er engin heildarhugsun í þessu. Það er ekkert sem vinnur virkilega með fólki og hjálpar því til sjálfshjálpar. Ég hefði viljað ræða skuldaniðurfellinguna alræmdu mun meira en gert hefur verið hér í vetur. Ég tel að það hefði verið þörf á að ræða hana mun meira. Það þarf að ræða hvernig ungt fólk og næstu kynslóðir framtíðar taka á sig þær byrðar sem við sköpum þeim. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að það fýkur svolítið í mig yfir því að við sem foreldrar og viti borið, skynsamt fólk leyfum okkur að leggja slíkar byrðar á börnin okkar, á næstu kynslóðir. Mér finnst það algjörlega óforskammað. Við gerum það bara svo að við getum haft það aðeins betra. Mér finnst ekki mikill sómi að því. Mér hefði fundist meiri sómi að því að taka á vanda samtímans og reyna að búa komandi kynslóðum betri framtíð. Í vikunni fór velferðarnefnd Alþingis í heimsókn til umboðsmanns skuldara. Ég ætla aðeins að koma inn á það hérna út af málefnum ungs fólks. Við fórum yfir sögu stofnunarinnar sem var eins og þingheimur veit sett upp í snarhasti eftir hrun og fékk það verkefni að sjá um greiðsluaðlögun og samninga fyrir fólk í miklum skuldavanda, sem var mikill fjöldi. Þetta fólk átti í engin önnur hús að venda en þarna var með myndarbrag komið á fót stofnun sem mikil þörf var á. Enn er umboðsmaður skuldara að vinna eða leitast við að leysa úr vanda fólks í skuldavanda. Það er athyglisvert og ég vil koma því á framfæri hér að vandinn virðist vera að breytast. Skuldirnar núna eru ekki aðallega vegna húsnæðislána heldur eru þær neysluskuldir, neysluskuldir ungs fólks á leigumarkaði. Það nær ekki endum saman. Þetta er flest venjulegt útivinnandi fólk. Það getur ekki fengið lán hjá bankanum sínum út af því að við settum svo ágæt lög um neytendalán sem gera að verkum að fólk fær ekki greiðslumat fyrir hærri yfirdráttarheimildum. Ég er ekki að segja að það ætti að fá það endilega en neyðin hrekur þetta fólk til smálánafyrirtækja og þar tekur það lán á okurvöxtum og festist í vítahring. Þetta unga fólk fær ekki neina skuldaleiðréttingu, en það fær að borga fyrir hina með sköttunum sínum. Í framhaldi af skuldaniðurfellingunni finnst mér til lítils að tala um aga í ríkisfjármálum þegar það þykir í lagi að henda 80 milljörðum í suma og jafnvel einhverja sem þurfa ekki á því að halda í stað þess að borga til dæmis niður skuldir. Krafan um aðhald og aga í ríkisfjármálum, sem ríkisstjórnin og stjórnarþingmenn hafa klifað á, sem er gott út af fyrir sig, má sín lítils ef ekki er farið fram með góðu fordæmi. Í þessu sambandi þykir mér rétt að benda á, eins og 3. minni hluti fjárlaganefndar gerir, hve mikið kostnaður ríkisstjórnarinnar hefur aukist á undanförnum tveimur árum. Ég ætla að fara aðeins í gegnum það. Í nefndaráliti 3. minni hluta segir, með leyfi forseta: „Kostnaður vegna þessa fjárlagaliðar var 253 millj. kr. á árinu 2012. Árið 2013 voru kosningar sem kalla yfirleitt á aukin útgjöld á þessum lið og fór hann í 337,6 millj. kr. Í fjárlögum fyrir árið 2014 er áætlað að hann nemi 311 millj. kr. og í frumvarpi fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir tæpum 340 millj. kr. Hækkun á þessum fjárlagalið nemur 34% frá árinu 2012 til 2015.“ Ríkisstjórnin leyfir sér að hækka sinn fjárlagalið um 34% út af því að hana vantar fleiri aðstoðarmenn. Þar er engin aðhaldskrafa heldur 34% hækkun. Herra forseti. Ég ætla að snúa mér að öðru máli sem liggur þungt á mér í sambandi við þetta fjárlagafrumvarp. Það eru heilbrigðismálin. Eins og við vitum kom forstjóri Landspítalans, Páll Matthíasson, fram í haust og tjáði allri þjóðinni að það vantaði um 1.800 milljónir upp á í fjárlög til þess að reka mætti Landspítalann á sama þjónustustigi og verið hefur. Hingað til höfum við ekkert verið að gorta okkur af miklum lúxus þar á bæ. Forstjórinn var nota bene að tala um sömu þjónustu, að það þyrfti um 1.800 milljónir fyrir sömu þjónustu og verið hefur. Hvernig hefur þjónustan verið? Við skulum átta okkur aðeins á því. Geðdeildum hefur til dæmis verið lokað á sumrin - bráðageðdeildum á Landspítalanum hefur einfaldlega verið lokað út af fjárskorti. Þjónustan er yfir höfuð, held ég að megi segja, gamaldags hjá okkur. Hún byggir á gamaldags tækni því að við eigum bara gömul tæki. Því eru ekki viðhöfð þau nútímavinnubrögð eða sú nútímalæknisfræði sem læknar vildu svo gjarnan koma heim eftir sérfræðinám og sinna. Nei, það eru verri og eldri aðferðir sem stjórnvöld bjóða upp á því að aðstaða og tæki bjóða ekki upp á annað. Svo ég haldi áfram með umræðu um aðhald í ríkisfjármálum þá langar mig að velta því upp hvað kostar okkur að gera hlutina illa. Hvað kostar það okkur til dæmis að veita fólki ekki sálfræðimeðferð? Við gerum það mjög takmarkað. Þetta er meira að segja tiltölulega ódýr þjónusta. Við beinum fólki í samtalsmeðferðir til sálfræðinga og segjum: Heyrðu, þú skalt bara borga 13 þúsund fyrir tímann, vinur. Ég get ekkert staðið í því að borga það fyrir þig. - Þetta getur verið þjónusta sem skiptir öllu máli fyrir viðkomandi. Hvað mætti draga úr lyfjakostnaði á móti við að niðurgreiða sálfræðiþjónustu? Hefur það verið sett eitthvað upp? Hefur verið gerð einhver greining á því? Hún þarf ekkert að vera flókin. Við vitum að hugræn atferlismeðferð samhliða geðlæknismeðferð og jafnvel lyfjameðferð virka mun betur en bara lyfjameðferðin ein og sér. Þetta segja rannsóknir okkur. Hvað getum við grætt á því í peningum, svo að við reynum að vera praktísk, á því að gera hlutina almennilega og þá líka almennilega fyrir fólkið í landinu? Hvað kostar það til dæmis að styðja ekki öryrkja til sjálfshjálpar? Hvað kostar það okkur að veita öryrkjum engin bjargráð, að styrkja þá ekki í að efla eigin bjargráð? Hvað kostar að hafa fólk óvirkt og ekki á vinnumarkaði? Ég meina, fólk vill ekki vera heima hjá sér óvinnandi. Margir mundu þiggja að vinna hlutfallslega, ef þeir mögulega gætu, miðað við starfsgetu og fá á móti einhverjar örorkubætur. Við erum léleg að finna út úr því og það tekur okkur allt of langan tíma. Fyrir utan náttúrlega hvað fólkið sjálft mundi græða. Svo er ýmislegt annað í heilbrigðisþjónustu sem ég spyr mig aftur um: Hvað kostar að gera hlutina illa? Hvað kostar að gera ekki neitt? Hvað kostar að hafa til dæmis ekki PET-skanna á Íslandi? Hvað kostar að senda fólk út í heim í svoleiðis myndgreiningar? Hvað kostar, eins og læknar hafa tjáð mér að sé stundum gert, að gera aðgerðir á fólki sem ekki hefur gefist tími til að fara til Danmerkur eða eitthvert annað í PET-skanna til að fá almennilega greiningu? Þá eru jafnvel gerðar óþarfaaðgerðir hér á landi sem er sóun á tíma og reynir á starfsþrek sjúklingsins og auðvitað allt batteríið á spítalanum. Þetta er út af því að það er ekki til almennilegt tæki hér til þess að segja okkur fyrir fram hvort meðferðin sé vænleg eða ekki. Þetta kostar peninga. Ég veit í rauninni út af því að ég hef grennslast fyrir um það að þessir hlutir eru ekki teknir með í stóra reikninginn. Ég gæti haldið lengi áfram og talið upp hina ýmsu skanna, tæki eða aðferðir og þá hagræðingu sem við missum af. Það er mjög auðvelt að finna þetta út á Landspítalanum, þar er heil hagdeild. Það eru svokallaðar DRG-kostnaðargreiningar og kostnaðartölur á bak við hverja einustu aðgerð eða meðferð. Maður hringir hreinlega þangað og fær fólk til að taka þetta saman fyrir sig. Hvað er ríkisstjórnin að gera í þessum málum? Það væri gaman að fá svör við því. Ég bíð spennt eftir andsvörum þessu lútandi frá stjórnarliðum. Eins og ég sagði áðan þá vitum við að enn vantar fjármagn í Landspítalann þó svo að bætt hafi verið í á síðustu dögum. Mig minnir að það hafi verið milljarður sem hv. fjárlaganefnd jók í rekstur spítalans, sem er vel. Ég er hrædd um að hann étist upp í læknaverkfallinu því að það fara að myndast miklir biðlistar sem hlýtur að þurfa að vinna úr strax og hægt er. Það kostar peninga. Það vakna auðvitað spurningar af því að við vitum að við erum ekki að veita nægilegt fé í Landspítalann, það liggur ljóst fyrir. Þá vaknar næsta spurning sem er: Hvaða þjónustu á að skera niður? Hvað á undan að láta? Ég fer á flug og velti fyrir mér hvort ríkisstjórnin ætli að láta fjölskyldur borga fyrir fæðingar á sjúkrahúsi eða hvort muni kosta að fá æðalegg. Hvað sér fólk fyrir sér? Mér vitandi eru ekki upp álíka hugmyndir um kostnaðarþátttöku, en við vitum aldrei hvað er handan við hornið. Ef ekki á að auka greiðsluþátttöku sjúklinga, sem ég vona svo sannarlega að gerist ekki, og reikningurinn gengur enn ekki upp þá verðum við að fá að vita hvaða þjónustu eigi að hætta að veita. Eru það hjartaþræðingar, fæðingarhjálp eða hvað? Hverju á að sleppa? Þessu verða stjórnvöld að svara því að það er ekki hluti af starfsskyldum lækna eða hjúkrunarfræðinga eða annars heilbrigðisstarfsfólks að vera í því dómarasæti að segja: Við ætlum að lækna hérna hjarta en ekki heila og við ætlum að sleppa útlimum. - Skiljið þið? Við bjóðum ekki upp á það, það er ekki í boði. Ég hef mikið reynt að heyra í hæstv. heilbrigðisráðherra um hvað eigi undan að láta en hingað til hefur ekki verið mikið um svör. Virðulegi forseti. Aðeins að sameiginlegum breytingartillögum stjórnarandstöðunnar. Mig langar að fara yfir nokkra þætti þar sem ég vil vekja athygli á. Stuðningur við atvinnulausa hjá Vinnumálastofnun, eins og ég nefndi áðan, er enginn í fjárlögum. Minni hlutinn leggur til breytingar þar á upp á 200 milljónir. Sóknaráætlun landshluta er verkefni sem ég skil eiginlega ekki að hafi verið skorið niður. Nú er þó bætt í en það þarf að gera betur. Það er sama hvert á land maður kemur, það er sama hvort maður talar við sjálfstæðismann eða framsóknarmann, það er sama í hvaða flokki fólk er, fólk um allt land talar vel um sóknaráætlun landshluta. Mér finnst taktískt vitlaust hjá stjórnarliðum að skera þessi góðu verkefni niður. Svo vil ég leggja sérstaka áherslu á úrræði fyrir þolendur kynferðisofbeldis. Þar er skorið niður heilt yfir. Það eru 56 milljónir allt í allt. Á fyrra kjörtímabili hófst vinna þvert á ráðuneyti í samstarfi við fagaðila og með aðkomu lögreglunnar þar sem farið var yfir hvernig mætti bæta úrræði fyrir þolendur kynferðisofbeldis, einkum börn. Gerð var áætlun sem kostaði í rauninni bara ekki neitt. Ég veit ekki hvernig maður á að meta það í peningum að koma í veg fyrir kynferðisofbeldi gagnvart börnum. En að 56 milljónir sé of mikið í það brýna verkefni finnst mér til skammar fyrir þessa ríkisstjórn, algjörlega til skammar. Ég ætlaði að lokum að ræða fjarskiptamál. Það er eins með það og sóknaráætlun landshluta, þ.e. allir eru sammála um að bæta þurfi úr svo að það haldist byggð alls staðar á landinu. Það vekur mikla furðu að stjórnarliðar, þingmenn allra kjördæma, ég tala nú ekki um á vestanverðu Norðurlandi og á Suðurlandi, skuli ekki leggja meiri áherslu á þetta. Það er athyglisvert og örugglega áhugavert fyrir kjósendur þeirra. En ég ætla að láta staðar numið núna, herra forseti. Ég vonast til að fá einhverjar skýringar frá þeim stjórnarliðum sem eiga að taka þátt í umræðunni hér.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður flutti ágæta ræðu og auglýsti eftir því að fá svör frá stjórnarþingmönnum við ýmsum áleitnum spurningum sem hún setti fram í ræðunni, en því miður taka þeir ekki þátt í umræðunni með þeim hætti hér í kvöld. Ég vildi hins vegar spyrja hana, vegna þess að hún gerði að umtalsefni þá stöðu sem upp er komin í heilbrigðisþjónustunni þegar ófullnægjandi fjárveitingar valda því að það er í reynd sett í hendur lækna að ákveða hvaða aðgerðir er ekki hægt að gera og að taka grundvallarákvarðanir um framboð á þjónustu. Þetta virðist vera orðinn plagsiður hjá ríkisstjórninni því að það sama er hún að gera með ónógum fjárveitingum, vísvitandi, til háskólans þar sem háskólinn þarf þá að meta hvað hann ætlar að bjóða upp á, hvar hann ætlar að takmarka eitthvað framboð, og eins með framlögum til Ríkisútvarpsins, þannig í staðinn fyrir að við eigum pólitíska umræðu á Alþingi um menntapólitíska stefnu, heilbrigðispólitíska stefnu þá eiga embættismenn eða stjórnendur stofnana að taka slíkar grundvallarákvarðanir út frá fjárveitingum hverju sinni. Hv. þingmaður velti líka upp því hvort það væri þannig að aukin kostnaðarþátttaka væri lausnarorðið sem stjórnarmeirihlutinn væri að horfa til. Ég óttast það. Ég vil þess vegna minna á það að í þingmálaskrá kemur fram mál frá heilbrigðisráðherra um að greiðsluþátttökukerfi verði látið gilda yfir heilbrigðisþjónustu, hvort sem hún er veitt innan eða utan heilbrigðisstofnana. Það er ekki hægt að lesa öðruvísi en að það eigi þá að taka gjöld af fólki inni á heilbrigðisstofnunum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hún líti slíka þróun, 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið og spurninguna. Mér heyrist við hv. þm. Árni Páll Árnason vera sammála um að það að setja í hendur lækna hvaða aðgerðir eigi að gera og eigi ekki að gera sé í raun ákveðinn pólitískur flótti sem gengur ekki upp. Það þýðir ekkert að skýla sér á bak við það fólk sem maður réttir krónur og aura til þess að sinna þjónustu. Varðandi aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga líst mér að sjálfsögðu illa á hana. Það er einfalt svar við því. Ríkisstjórnin sýnir voðalega lítið á spilin en auðvitað eru farnar að renna á mann tvær grímur um að þetta geti verið eitthvað sem eigi að verða og það er til þess fallið, við vitum það, að auka stéttaskiptingu. Þeir fátækari kaupa sér ekki þjónustu inni á spítölum. Ef það er samfélagið sem ríkisstjórnin vill leggja til hér þá held ég að við ættum að fara að forða okkur.

Virðulegi forseti. Ég spyr vegna þess að þetta eru raunverulegar áhyggjur. Við höfum reynslu af því að það er í gangi vinna á vegum heilbrigðisráðherra um útfærslu greiðsluþátttökukerfisins um lyf yfir á heilbrigðisþjónustu. Grunnhugmyndin þar felur í sér að það verði þá innheimt gjald fyrir spítalaþjónustu með sama hætti og heilbrigðisþjónustu sem veitt er af sérgreinalæknum. Það er hins vegar óframkvæmanleg hugmynd, því að hvernig á þá t.d. að hvetja fólk til þess að nota heilsugæslu frekar en að fara til sérgreinalækna ef það er sama viðmiðið sem á að gilda og allir eiga að borga raunkostnað af hverri einustu heimsókn? Ég hef af þessu áhyggjur vegna þess að við fáum, eins og hv. þingmaður segir, frekar lítið að sjá á spilin hjá ríkisstjórninni. Skref af þessum toga, getur hún kannski útfært betur hætturnar sem hún sér því samfara, 

Herra forseti. Ég vil gjarnan lýsa því betur eða reyna að spá í spilin og velta þeim hættum upp sem eru fram undan ef þetta er á áætlun, að auka kostnaðarþátttöku þannig að fólk fer að reiða fram veskið áður en það leggst inn á spítala og þarf að hugsa sig um hvort það hafi raunverulega efni á því að fara í þessa og hina meðferðina. Það verður auðvitað misskipting, það verður þannig að fólk fer ekki og fær þá þjónustu sem það þarf og þá sjáum við stéttaskiptingu, held ég, í fyrsta skipti fyrir alvöru í þessu landi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla og góða ræðu og einstaklega góða yfirferð yfir ýmis mál sem heyra undir velferðarmál. Í dag var dreift frumvarpi til laga sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir er einmitt fyrsti flutningsmaður að og með henni á því eru félagar hennar úr Bjartri framtíð. Frumvarpið kveður á um breytingu á hegningarlögum og er stefnt gegn hefndarklámi. Ég fagna framkomu þessa frumvarps og held að við ættum að drífa í því að koma því á dagskrá og til nefndar því að þetta er mikið þjóðþrifamál. Það leiðir huga minn að því að kynferðisofbeldi í ýmissi mynd er landlægur vandi hér eins og því miður í öllum öðrum ríkjum. Það hefur breytt um form, eins og hefndarklámið minnir okkur á, en kynferðisofbeldi af ýmsu tagi er líka enn við lýði og hefur grasserað í mannlegum samskiptum frá örófi alda. En meðvitund hefur aukist og stjórnvöld og félagasamtök hafa bundist sammælum um að vinna gegn því og reyna að forða sem flestum frá því að verða fórnarlömb. Á fjárlögum var framlag úrræði fyrir þolendur kynferðisofbeldis, en það hefur nú verið skorið niður í fjárlagafrumvarpi fyrir 2015. Það beinir orðum mínum að kynbundnu ofbeldi, þolendum kynferðisofbeldis og úrræðum fyrir þá sem þingmaðurinn kom inn á. Ég vil heyra aðeins nánar hvaða áhrif hv. þingmaður telur að það hafi að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir falleg orð varðandi frumvarpið sem við leggjum fram um hefndarklám. Það er í raun birtingarmynd þess að við lifum í nýjum veruleika. Við lifum allmikið í netheimum, á hverjum degi, og þar gerast ýmsir hlutir, bæði góðir og vondir. Við verðum að vakna og vera í takt við það, láta lögin vera í takt við þann veruleika sem við búum við. Hv. þingmaður talaði um vitundarvakninguna og þá miklu samvinnu sem stjórnvöld fóru í á síðasta kjörtímabili. Stjórnvöld á þeim tíma eiga mikið hrós skilið fyrir að hafa farið fram með vitundarvakningu varðandi kynferðisbrot, einkum brot er snúa að börnum. Þau gerðu það í miklu samstarfi við ýmis félagasamtök og hagsmunaaðila. Það er auðvitað þyngra en tárum taki að sjá þá vinnu verða að engu þrátt fyrir fyrirheit þingmanna úr öllum flokkum í kjölfar druslugöngunnar í sumar. Þá vildi enginn skera neitt niður. Þá vildu allir bæta í, þá vildu allir halda áfram sama flotta starfinu og gera betur. En það er nú aldeilis ekki að sjá í þessu fjárlagafrumvarpi og það er skömm að því.

Herra forseti. Ég og hv. þingmaður erum báðar aðilar að breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið þó að það sé ekki í okkar nafni heldur flokkssystra okkar. Þar leggjum við til að hætt verði við að skera niður þetta framlag upp á 56 millj. kr., úrræði fyrir þolendur kynferðisofbeldis, sem þingmaðurinn benti á að beindist ekki síst gegn börnum. Nú á að taka 56 millj. kr. sem nýttar hafa verið hjá ríkissaksóknara, ríkislögreglustjóra, lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, á Suðurnesjum og í ýmsum löggæslu- og öryggismálum, og skera niður framlagið. Hluti af þessum fjármunum tengdust Evrópuráðsverkefni og að hluta til voru þetta fjármunir sem fyrri ríkisstjórn setti inn á fjárlög vegna áherslna sinna í þessum málum. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er ekki hægt að túlka þetta sem svo að núverandi stjórnarmeirihluta sé 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það voru svo mikil vonbrigði af því að það er ekki eins og um sé að ræða háar fjárhæðir hérna. Það er því miður ekki þannig að stjórnarmeirihlutinn geri þá eitthvað annað í staðinn í þessum málum. Það á til dæmis ekki að greiða niður sálfræðikostnað og verið er að leggja niður ýmsa þjónustu á sjúkrahúsum að því er virðist. Við vitum ekkert hvernig það kemur niður á börnum, neyðarmóttaka vegna kynferðisofbeldis er í lamasessi. Það er ekki verið að reyna að gera hana betri, þannig að já, því miður held ég að það megi túlka það þannig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir hennar ræðu og tek undir áhyggjur hennar af heilbrigðismálunum og sérstaklega þau orð að það kostar að gera ekki neitt. Það er nokkuð ljóst að heilbrigðismálin eru vanfjármögnuð í þessum fjárlögum. En við vitum líka að velferðarsamfélagið okkar kostar. Samkvæmt skoðanakönnun sem Píratar gerðu er íslenska þjóðin tilbúin til þess og vill að Alþingi forgangsraði fjármunum í heilbrigðismálin. Það eru yfir 90% þjóðarinnar sem vilja það. Við erum öll sammála um að þetta kostar peninga. Þar sem stjórnarmeirihlutinn er því miður ekki í þessari umræðu hér í kvöld þá held ég að við sem erum í minni hlutanum verðum að taka að okkur að ræða þetta, hvernig við ætlum að leysa þetta stóra dæmi sem eru heilbrigðismálin. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér líst illa á aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga. Ég er sammála henni um að slíkt muni leiða til aukinnar stéttskiptingar í landinu. Þá langar mig að spyrja: Hver er sýn hv. þingmanns á það hvernig við eigum að gera þetta? Erum við ekki að afla nægra tekna, erum við að skipta þeim vitlaust? Ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki með okkur í þessari umræðu. Ef við gætum nú bara gert þetta hér og nú, hvert væri þá innlegg hv. þingmanns í þessa mjög svo mikilvægu umræðu?

Virðulegi forseti. Við gætum kannski aflað meiri tekna. Ég veit ekki hvort þess þarf, ég held að það þurfi bara að forgangsraða öðruvísi. Mér verður tíðrætt um þessa 80 milljarða sem fara í skuldaniðurfellingu. Ég hefði gjarnan viljað sjá þá fara í innviði og í lækkun skulda. Ég hefði gjarnan viljað sjá vaxtakostnaðinn lækka hjá ríkinu. Ég held að það séu ýmsar aðrar leiðir til að setja hlutina fram svo að þeir séu réttlátari og betur til þess fallnir að þjónusta alla og að mismuna ekki fólki eftir því hvort það á peninga eða ekki. Það er vegur sem við virðumst vera farin að rata, sem er mjög óhugnanlegt, að við séum komin á þann stað. Ég er svo kvöldsvæf, ég held að ég sé orðin þreytt, ég man ekki hver seinni hluti spurningar hv. þingmanns var. Hún getur þá kannski skerpt á því í næsta andsvari.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi svarað því ágætlega sem ég spurði um, sem var sem sagt hvernig við ættum að fjármagna heilbrigðismálin, hvort við þyrftum að afla meiri tekna eða skipta því fjármagni sem við þegar höfum öðruvísi. Og eins og hún kom inn á með skuldaniðurfellinguna þá væri svo sannarlega hægt að nota þá peninga öðruvísi. Mig langar rétt í lokin að dengja einni lítilli spurningu á hv. þingmann og það tengist menntamálum og ungu fólki með miklar neysluskuldir. Telur hv. þingmaður líklegt að það fólk geti borgað há skólagjöld nú þegar á að takmarka aðgang þeirra sem eru 25 ára og eldri til að ná fram 

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Hún kemur vissulega úr annarri átt en er engu að síður mjög mikilvæg. Ég þakka fyrir tækifærið til að fá að ræða hana. Ég kom ekkert inn á menntamálin í ræðu minni. Þetta með að hleypa ekki þessum elstu nemendum, eða ungmennum eða hvað þau hafa verið kölluð, inn í framhaldsskólana lengur - ég hef ekki séð neinar greiningar á því að það sé óskynsamlegt. Það liggur fyrir, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar hér áðan, að til þess að fara í önnur úrræði, sem kosta, þurfi viðkomandi að afla sér tekna upp á 700 þús. kr. yfir árið, til að geta borgað skólagjöldin, sem eru um 400 þús. kr. Þetta er því til þess fallið að festa fólk áfram í fátæktargildru.