Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjórir hv. þm. Vestfirðinga bera fram á þskj. 75 till. til þál. um rannsókn virkjunarskilyrða á Vestfjörðum. Allshn. hefur fengið till. til athugunar og skilar nál. á þskj. 599. N. leggur til, að till. verði samþ. óbreytt að efni til, en með smáorðalagsbreytingu, sem gerð er grein fyrir í nál. og ég þarf ekki að útskýra frekar. N. er öll sammála um að mæla með till. í því formi. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta mál. Till. fylgir ýtarleg grg., og öllum er ljóst, hve þýðingarmikið er að koma þessum málum í viðunandi horf svo fljótt sem unnt er, þar sem þessi landshluti hefur áður orðið útundan í þessum efnum. Það mun hafa farið fram rannsókn á þessu áður, en nú er ætlunin, að lokarannsókn fari fram, sem hægt sé að byggja á ákveðnar till. um framkvæmdir. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, að till. verði samþ. með þeirri breyt., sem n. leggur til.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. n. fyrir afgreiðslu þessa máls og lýsa yfir því fyrir hönd okkar flm., að við getum fallizt á þá orðalagsbreyt., sem n. leggur til. Ég vil láta þá von í ljós, að nú rætist úr þessu þýðingarmikla máli og að innan skamms verði hafizt handa um raunhæfar framkvæmdir.

Frsm,. meiri hl. (Pétur Ottesen): Það hefur orðið nokkur dráttur á afgreiðslu þessarar till. hjá fjvn. En athugun málsins bæði í n, og hjá hæstv. ríkisstj. hefur leitt til þess, að mjög hefur verið greidd gata þess, að þetta merkilega mál fengi afgreiðslu á Alþ. Fjvn. þótti rétt, þar sem hér var um stórmál að ræða, að senda það hæstv. ríkisstj. til umsagnar, og sendi hún það til hæstv. forsrh. með ósk um, að stj. athugaði það og gerði sínar till. Með bréfi, dags. 12. jan., fékk n. álit hæstv. ríkisstj. um málið, en bréfið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðuneytið hefur tekið við bréfi háttvirtrar fjárveitinganefndar, dags. 17. des. s. l., þar sem leitað er umsagnar um till. til þál. á þskj. 73 í Sþ., um lán úr mótvirðissjóði til landbúnaðarframkvæmda. Ríkisstjórnin er fyrir sitt leyti samþykk tillögunni og vill mæla með, að Alþingi samþykki hana, þó þannig, að mótvirðissjóði verði að hálfu varið til lánastarfsemi í þágu landbúnaðarins, en að hálfu til lánastarfsemi til eflingar framleiðslu og framkvæmda fyrir kaupstaði og kauptún.“ Meiri hl. fjvn. hefur fallizt á, að sú tilhögun, sem hæstv. ríkisstj. leggur til að höfð verði á afgreiðslu þessarar till., sé eðlilegust, og hefur því fært till. í það form, sem hæstv. ríkisstj. vill á henni hafa. Meiri hl. n. er í rauninni öll n., því að þótt einn maður í n. hafi gert nokkurn ágreining, þá skilur ekki milli hans og meiri hl. n. um heildarafgreiðslu þessa máls; um það er hann sammála meiri hl., og má segja, að n. standi öll saman um það. Það er aðeins um aukaatriði í sambandi við framkvæmd þessa máls, sem ágreiningurinn stendur. Fjvn. er sammála um það, að með þeirri ákvörðun, sem gerð er með þessari þáltill. um ráðstöfun á fé mótvirðissjóðs, sé stigið hagkvæmt og farsælt spor, - spor, sem muni marka og hafa mikla þýðingu, þegar fram liða stundir og að því kemur, að þetta fé verður tiltækilegt til þeirra ráðstafana, sem till. gerir ráð fyrir, en eins og kunnugt er, er svo háttað með mótvirðissjóð, að nú þegar hefur honum verið ráðstafað - öllum að ég ætla - þannig, að hann hefur verið veittur sem lán til Laxárvirkjunarinnar og Sogsvirkjunarinnar og til þess að byggja fyrir áburðarverksmiðju. Með þessum hætti hefur sjóðnum öllum verið ráðstafað og með því lagður öruggur grundvöllur að því, að þessum stóru, þýðingarmiklu fyrirtækjum sé fjárhagslega séð farborða. Samningar um lán til þessara fyrirtækja eru byggðir á því, að þessi lán verði endurgreidd á 20 árum, og það er þá fyrst, þegar til þessarar endurgreiðslu kemur, sem hægt verður að fara að ráðstafa sjóðnum samkv. því, sem markað er í þessari þáltill. Svo var þessu einnig varið í upprunatill. Eftir þeim upplýsingum, sem fjvn. fékk um heildarupphæðina, sem hér um ræðir, nemur hún hátt í 300 millj. kr. Það liggur ekki alveg fyrir um það nákvæmlega, hvað upphæðin verður há, en þetta mun láta mjög nærri lagi. Auk þess vex þessi upphæð vitanlega og þróast af þeim vöxtum, sem þessi fyrirtæki greiða af höfuðstólnum, en að sjálfsögðu er notkun þessa fjár bundin af þeirri ráðstöfun, sem gerð hefur verið um sjóðinn í þágu þessara stóru fyrirtækja. Meiri hl. fjvn. mælir því eindregið með því, að þessi till. verði samþ. með þeirri breyt., sem ríkisstj. leggur til, að á henni verði gerð, og er flutt sem brtt. í niðurlagi nál. í því formi, sem n. óskar eftir að till. verði afgreidd. Ég vil svo taka það fram, að með þessari þáltill. er mörkuð sú stefna, sem fram kemur í því, hvernig eigi að verja þessu fé. Hæstv. ríkisstj. mun ganga frá nánari lagasetningu um fyrirkomulag á ráðstöfun fjárins og sennilega gera það fyrir næsta þing, þannig að frv. um þetta efni verði lagt fyrir af hálfu ríkisstj. á því þingi, sem saman kemur á næsta hausti. Ég skal ekki fara langt út í að ræð.a þá brtt. hér, sem minni hl. n., hv. 5. landsk., hefur gert, enda hefur hann ekki reifað sína till. En ég vil aðeins benda á, að mér virðist vera ástæðulaus ótti hans við það,, að haft sé áfram það form á mótvirðissjóði, sem nú er, þrátt fyrir það að meðferð fjárins verði ákveðin samkvæmt því, sem í þáltill. felst. Í því efni er Alþ. einrátt og á ekki undir neinn aðila að sækja um það, hvaða ráðstöfun það gerir um þetta fé, og þarf þess vegna ekki að vera að gera ráðstafanir til þess nú með þeim hætti, sem hv. 5. landsk. gerir eða leggur til að gert verði, að leggja þetta fé í framkvæmdasjóð ríkisins. Á því er enginn munur, hvort það verður áfram í mótvirðissjóði og ávaxtað í Landsbankanum eða annarri peningastofnun hér á landi eða á því verður það form, sem hann leggur til það er enginn munur á ráðstöfunar- eða umráðarétti Alþ. og ríkisstj. á þessu fé, hvor leiðin sem farin er. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en láta í ljós ánægju mína yfir því góða samkomulagi, sem orðið hefur um þetta mál í meðförum n., a. m. k. við ríkisstj. og innan n., sem spáir mjög góðu um það, að gott samkomulag verði um afgreiðslu þessa máls frá Alþ. Það er ekki minnsta vafa bundið, að með þessari ráðstöfun á þessu fé er stigið heillavænlegt spor fyrir framtíð þessa lands.



Eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, hafði ég nokkra sérstöðu í n., þó að sú sérstaða væri ekki um meginstefnu þá, sem till. markar um notkun þessa fjár, en þessa sérstöðu vildi ég þó staðfesta í sérstöku nál. Þegar fyrri hluti þessarar umr. fór fram á öndverðu þingi, þá var það, að landbrh. tók til máls og gat þess, að þurfa mundi sérstök ákvæði til þess, að gild væru ákvæðin um ráðstöfun þessa fjár framvegis. Í ræðu sinni komst hann m. a. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og hv. Alþ. er kunnugt, er mótvirðissjóði ráðstafað þannig, að það þurfa að vera tveir aðilar, sem um það fjalla. Það þarf að fá samþykki Marshallstofnunarinnar til þess að ráðstafa fé úr sjóðnum. Ef samningar hafa tekizt um ráðstöfun fjárins, þarf að setja um það lög. Þessi ályktun, sem hér er gerð, mundi leiða til þess að mínum dómi, - og ég mundi krefjast þess, - að ríkisstj. leitaði eftir samkomulagi við Marshallstofnunina um að ráðstafa fé á þennan hátt, þar sem fyrir lægi ákveðin viljayfirlýsing þingsins, þar sem þessa er óskað, og síðan verði sett lög í samræmi við það.“ Þetta kom til umr. aftur í fjvn. einmitt nú, þegar málið var tekið til endanlegrar afgreiðslu þar. Ég óskaði þá eftir því - ég hafði þá ekki við höndina þessi ummæli ráðherrans - að fá alveg úr því skorið, hvort öruggt væri, að þessu fé yrði ekki ráðstafað framvegis, þegar það kæmi inn aftur, nema með leyfi Marshallstofnunarinnar. Form. fjvn. talaði við ríkisstj. eða fjmrh. um þetta og sagði seinna á fundi í n., að þau boð hefðu borizt til n. frá ráðh., að þess mundi ekki þurfa, hér hefði verið um misskilning að ræða frá hendi landbrh., þegar málið var til umræðu í Sþ. En þó að þetta atriði hafi ekki haft áhrif á afstöðu mína varðandi það form, sem ég legg til, að haft verði á innheimtu fjárins samkv. brtt. minni við þáltill., þá vildi ég samt beina þeirri spurningu til landbrh., hvort þessu sé í raun og veru þannig farið, að ríkisstj. sé þeirrar skoðunar, að ekki þurfi að fá leyfi hjá Marshallstofnuninni til þess að ráðstafa fénu í annað sinn, - að ráðstafa vöxtum og afborgunum af því fé, sem farið hefur í mótvirðissjóð, þegar þau fyrirtæki, sem fengu það að láni, greiða það. - Ég vil, að skýr yfirlýsing liggi fyrir um þetta atriði. Þetta er það, sem ég vildi segja um það atriði málsins. En þrátt fyrir það, þó að ríkisstj. telji sig geta gefið skýra yfirlýsingu um það, að Alþ. heimili ríkisstj. að ráðstafa fé þessu framvegis án sérstaks leyfis Marshallstofnunarinnar, tel ég þó a. m. k. fulla ástæðu til þess að breyta forminu frá því, sem gert er ráð fyrir í þáltill. þeirri, sem hér er til umr., og í það horf, sem ég legg til í minni brtt. Það er kunnugt þm., og raunar öllum, að samkvæmt Marshallsamningnum er eðli mótvirðissjóðs sérstakt. Í þeim samningi, sem er samningur á milli íslenzku ríkisstj. og erlends aðila, er kveðið svo á, að jafnvirði þess fjár, sem við fáum að gjöf samkv. samningnum, skuli leggja í sérstakan sjóð, sem sé geymdur og ávaxtaður í Landsbanka Íslands og ekki heimilt að ráðstafa nema með leyfl efnahagssamvinnustofnunarinnar. Nú sýnist mér, að þessi stofnun sé að vísu úr sögunni, þ. e. a. s., það mun vera ákveðið, að hún hætti störfum, en þá mun önnur stofnun koma í hennar stað, sem þegar hefur verið gefið ákveðið nafn og á fyrst og fremst að hafa það hlutverk með höndum að hafa vissa þætti hernaðarmála í Evrópu til athugunar. Það mun ekki vera ákveðið, hvort hún leggi eitthvert fé hingað til landsins, en ekki tel ég ólíklegt, að svo geti orðið. En samkvæmt því, að Marshallstofnunin sem slík, í því formi sem hún hefur verið starfrækt, er lögð niður, er líka eðlilegt að leggja niður það form á ráðstöfun þess fjár, sem ákveðið er með þessum Marshallsamningi. Mótvirðissjóður hlýtur að breyta um eðli, verða ekki samkvæmt eðli sínu lengur mótvirðissjóður í því formi, sem hann hefur haft hingað til, og tel ég því eðlilegt, að hann hverfi úr sögunni, þegar búið er að veita þetta fé út til íslenzks atvinnulífs, en vextir og afborganir, sem koma inn af þessu fé á 20 árum, sé lagt í sérstakan sjóð, sem ekki sé á neinn hátt hægt að benda á að sé öðruvísi en alíslenzkur sjóður og starfi alveg eftir íslenzkum l. Ég hafði fyrst hugsað mér að leggja til, að stofnaður yrði sérstakur sjóður með nýju nafni. En þegar ég athugaði málið betur, kom mér í hug, að til er sjóður, sem ætti samkvæmt öllum eðlilegum rökum að taka við þessu fé og verða þar með sú stofnun, sem veitti þetta fé út aftur til íslenzks atvinnulífs, og þessi sjóður er Framkvæmdasjóður ríkisins, sem stofnaður var með l. nr. 55 4. júlí 1942, og hljóðar 1. gr. þeirra svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sjóð, er heitir: Framkvæmdasjóður ríkisins. Hlutverk sjóðs þessa er að veita fé til nauðsynlegra framkvæmda í þarfir atvinnuveganna, að styrjöldinni lokinni, og skal þá fé sjóðsins sérstaklega varið til stofnunar nýrra framleiðslugreina, svo sem framleiðslu tilbúins áburðar og steinlíms, ræktunar og býlafjölgunar í sveitum landsins, byggingar verkamannabústaða, skipasmíða, byggingar verksmiðju til herzlu síldarlýsis o. fl., sem nauðsynlegt er til að auka öryggi atvinnulífsins og fullnægja þörfum landsmanna.“ Nú liggur raunar fyrir, að breyta þarf l. um þennan sjóð í sambandi við þá fyrirhuguðu notkun þessa fjár, ef Alþ. gengur inn á till. mínar, og væri þá eðlilegast, að sú breyt. yrði undirbúin af ríkisstj. fyrir næsta þing og lægi þá fyrir því Alþingi til endanlegrar samþykktar. Ég vil benda á, að það liggur ljóst fyrir, að mynda á nýja stofnun, sem að nokkru leyti á að taka við af Marshallstofnuninni, að vísu með eitthvað breyttum ákvæðum um starfsemina. Og það liggur líka fyrir, að hér á Íslandi eru þegar hafnar vissar hernaðarframkvæmdir, sem mætti fyllilega búast við að fengju að einhverju leyti fé frá þessum sjóði, í samræmi við ýmislegt annað. sem gerzt hefur undanfarið, og ég tel, að engin vissa sé fyrir því, nema þess verði krafizt, að mótvirðissjóður haldi áfram að vera til í þessari mynd og kynni að starfa eitthvað í sambandi við þessa nýju stofnun, og þá sýnist mér að væri enn þá óheppilegra, ef þetta fé er óumdeilanlega orðið eign Íslendinga, að rugla því í sömu peningastofnun, sem kynni e. t. v. að verða greitt inn í með vissum skilyrðum, ef sú starfsemi, sem þar um ræðir, næði hingað til Íslands. Ég get ekki skilið annað en að meginþorri alþm. geti fallizt á þetta sjónarmið, svo framarlega sem það er alveg óumdeilanlegt og full vissa fyrir því, að þetta fé, sem nú er búíð að lána úr mótvirðissjóði, sé óumdeilanlega eign Íslendinga, með þeirra fulla ráðstöfunarrétti. Ef hv. Alþ. getur ekki fallizt á að greiða þetta fé aftur, vexti og afborganir af því, í framkvæmdasjóð, þá fyndist mér það benda til þess, að vissan um það, að við höfum óumdeilanlega einir ráðstöfunarrétt á því, sé ekki alveg örugg. Þess vegna er það, að ég skilaði sérstöku nál. og legg til, að till. verði breytt í það horf, sem brtt. hér á þskj. 624 segir til um.



Herra forseti. Það er ánægjulegt, að þessari till. miðar áfram og auðsýnt er, að hún muni fá afgreiðslu hér á Alþ., en þarna virðist ekki vera verulegur ágreiningur. Það er vitanlega ástæða til að ræða það hér og gera nokkra grein fyrir því, hve mikla þörf landbúnaðurinn hefur fyrir þetta fjármagn. En ég ætla ekki að tefja umr. um þetta, enda hafa þau mál nokkuð verið rædd hér á Alþ. og eru áreiðanlega atriði, sem stendur ljóst fyrir flestum þm. Það, sem gefur tilefni til þess, að ég segi örfá orð, er fsp., sem beint var til mín út af því, sem ég sagði við 1. umr. þessa máls, og var lesinn upp kafli úr ræðu um málið, sem ég hélt þegar málið var fyrst til umr. - Eins og þm. munu hafa tekið eftir, kom það ekki greinilega fram í till., eins og hún lá þá fyrir, og alls ekki í grg., hvort væri fyrst og fremst ætlunin að verja mótvirðissjóði, þegar hann kemur úr þeirri lánaumferð, sem hann nú fer til, til landbúnaðarins að hálfu leyti eða hvort að verulegu leyti sé átt við Marshallféð, áður en því hefur verið ráðstafað í þessari umferð. Ég vil samt skilja þetta svo, að ef afgangur yrði af því fé, sem varið verður til þessara þriggja fyrirtækja, sem nú eru talin í grg., þ. e. Laxárvirkjunarinnar, Sogsvirkjunarinnar og áburðarverksmiðjunnar, þá yrði því fé varið til landbúnaðarins. En eins og reikningarnir standa nú, með þeim aukna kostnaði, sem er vegna þessara fyrirtækja, eftir því sem það hefur verið gert upp, þá virðast því miður ekki líkur til þess, að mótvirðissjóður geri meira en hrökkva til að koma þessum þremur fyrirtækjum í framkvæmd, og verði ekki um fé að ræða, sem er ráðstafað í fyrsta skipti úr sjóðnum og leyfi þarf þess vegna til að ráðstafa. - Hitt er alveg jafnvafalaust atriði, að eftir að fénu hefur verið ráðstafað einu sinni, eins og því nú hefur verið ráðstafað til Sogsvirkjunarinnar, Laxárvirkjunarinnar og áburðarverksmiðjunnar, þarf ekki að leita samþykkis til ráðstöfunar á fénu eftir það, það eru íslenzkir fjármunir, sem íslenzk stjórnarvöld ráðstafa. Ég ætla svo ekki að tefja þessar umr. Það skiptir mestu máli að fá þessa till. afgreidda, sem er um ákaflega þýðingarmikið mál og ég er glaður og ánægður með að virðist ætla að fá þá afgreiðslu, sem til er ætlazt.



Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil láta í ljós ánægju og þakklæti til hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn. fyrir afgreiðsluna á þessu máli og ætla, að það sé á allan hátt eðlilegt og rétt að hafa hana í því formi einmitt, sem hv. meiri hl. n. leggur til. Ég held, að það sé bæði eðlilegt og rétt, að einmitt sé tekin nú fyrir fram ákvörðun um þetta mál, og vil mega vona, eins og 1. flm. þessarar till. lét í ljós, að þetta verði þjóðinni í heild til mikils gagns og góðs í framtíðinni, að einmitt þessi ákvörðun skuli vera tekin. Og ég hygg einmitt, að sú brtt., sem meiri hl. fjvn. hefur lagt fram, geti verið öruggur fyrirboði um það, að þessi fjárveiting sé æskileg og heppileg fyrir þjóðina í heild. Ég ætla svo ekki að fara að fjölyrða um þetta mál, en vildi aðeins láta í ljós ánægju mína yfir meðferð þess.



Herra forseti. Það hefur nú orðið, eins og komið hefur hér fram í umr., mjög mikil breyt. á þessari till., sem hér liggur fyrir, a. m. k. eftir þeirri meiningu, sem hv. flm. og hv. meiri hl. fjvn. leggur í hana. Þegar hún var lögð hér fram, var hún till. um það að ráðstafa helmingi þess fjár, sem væri í mótvirðissjóði, þegar búið væri að greiða úr honum það fé, sem þegar hefur verið samþ. með l., hvert renna skuli. Þetta ætla ég, að hafi verið skýrt í upphafi. Upphaflega gat till. ekki þýtt neitt annað en ályktun til ríkisstj. um að gera ráðstafanir til, að varið yrði helmingi þess fjár, sem eftir yrði í mótvirðissjóði, þegar Marshallaðstoðinni lyki, enda leit hæstv. landbrh. svo á, er hann gaf þá yfirlýsingu í ræðu sinni á dögunum um þetta mál, að hann mundi um leið og þessi till. hefði verið samþ. vinna að því, að gerð yrðu brbl. um þessa fjárveitingu, eftir að fengið hefði verið samþykki Marshallstofnunarinnar í Washington. Ég vil vekja athygli á, að hæstv. landbrh. hefði ekki gefið þessa yfirlýsingu, nema um hefði verið að ræða ráðstöfun þess fjár, sem eftir verður í mótvirðissjóði, þegar Marshallaðstoðinni lýkur og greidd hafa verið úr honum þau fjárframlög, sem þegar hafa verið samþ. með l. Hæstv. landbrh. hefur að sjálfsögðu verið ljóst, að það þarf ekkert samþykki frá Washington um það, hvernig skuli ráðstafa því fé, sem kemur inn við endurgreiðslu þeirra lána, sem ríkisstj. hefur veitt úr sjóðnum og samþykki Marshallstofnunarinnar hefur verið fyrir. Þannig álít ég, að upphaflega hafi ekki verið um neitt annað fé að ræða en það, sem eftir yrði í mótvirðissjóði, þegar Marshallaðstoðinni lýkur. - Síðan er nú farið að ræða þetta mál á allt öðrum og betri grundvelli, a. m. k. að því er virðist vaka fyrir hv. meiri hl. fjvn. Nú er gert ráð fyrir, að till. fjalli um að ráðstafa því fé, sem kemur inn, þegar farið verður að endurgreiða þau lán, sem ríkisstj. hefur veitt úr mótvirðissjóði. Það er það, sem verið er að ræða um núna, að því er mér skilst á grg. meiri hl. fjvn. En þá álit ég, að orðalagið á tillgr. meiri hl. nái alls ekki þeim tilgangi, sem virðist vaka fyrir n. Í tillgr. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera ráðstafanir til þess, að mótvirðissjóði verði, þegar fé hans er tiltækt til slíkrar ráðstöfunar, varið til lánastarfsemi að hálfu í þágu landbúnaðarins og að hálfu til eflingar framleiðslu og framkvæmdum fyrir kaupstaði og kauptún.“ Hér er aðeins tekið fram, að um sé að ræða fé úr mótvirðissjóði, þegar fé hans sé tiltækt til slíkrar ráðstöfunar. Þetta er mjög ágreinilegt orðalag, og má skilja það á fleiri en einn veg. Þar sem sagt er: „þegar fé hans er tiltækt til slíkrar ráðstöfunar,“ - getur eins vel þýtt það, að því fé, sem afgangs yrði, þegar búið er að veita þau lán úr sjóðnum, sem nú eru ákveðin, og þegar að því kæmi, að hægt væri að ráðstafa þessum afgangi, þá skuli því varið til þessara hluta, sem í till. greinir, því að það hefur ekki enn, svo að ég viti, verið tekin nein ákvörðun um það, að endurgreiðslur og vextir af þeim lánum, sem ríkisstj. hefur veitt úr mótvirðissjóði, skuli renna í mótvirðissjóð. Um þetta hefur engin ákvörðun verið tekin af hálfu Alþ. - Nú skal ég viðurkenna, að ég veit ekki, á hvern hátt eða með hvers konar skilmálum ríkisstj. hefur lánað það fé, sem nú hefur verið lánað úr mótvirðissjóði, en nær er mér að halda, og mér finnst það eðlilegast, að sá aðili, sem lánar úr mótvirðissjóði, sé ríkissjóður, og efast ég um, að í þeim lánssamningum, sem nú hafa verið gerðir um þetta fé, standi annað en það, að þessi lán skuli greidd ríkissjóði til baka. Um þetta get ég að sjálfsögðu ekkert sagt með vissu, þar sem mér er þetta atriði ekki kunnugt. Það hafa aldrei verið sett lög um það, að þessi lán skyldu endurgreiðast í mótvirðissjóð. Hins vegar hafa þessar ákvarðanir verið teknar, að lána fé úr mótvirðissjóði, og það er ríkisstj., sem hefur lánað það, og býst ég þá við, að lagalega skuli endurgreiðslur á þessum lánum renna í ríkissjóð, og yrði því fé síðan varið eftir venjulegum reglum. Þetta held ég að sé lögfræðilega rétt skoðun. Það þýðir, að eftir meiningu þeirri, sem kemur hér fram hjá meiri hl. fjvn., er hér verið að taka ákvörðun um alveg sérstaka ráðstöfun þessa fjár, sem væntanlega á að renna í ríkissjóð, hvort sem við viljum kalla það mótvirðissjóð eða annað. M. ö. o., hér er verið að taka ákvörðun um það, að þegar þetta fé er greitt til baka, skuli það renna til sérstakrar notkunar. En þetta fæ ég ekki séð að komi greinilega fram, eins og brtt. hv. meiri hl. fjvn. er orðuð, þótt þessi meining kæmi ótvírætt fram hjá hv. frsm. meiri hl. og í nál. hans. En í sjálfri tillgr. fæ ég ekki séð, að þetta komi fram. Þarna vantar alla ákvörðun um, að það fé, sem ríkisstj. hefur lánað úr mótvirðissjóði, skuli endurgreiðast í hann aftur, og því væri viðkunnanlegra, að brtt. meiri hl. væri greinilega orðuð um það, hvaða fé væri um að ræða. Auk þess hef ég áður látið þá skoðun mína í ljós, að ég tel ekki nægilegt, að endanleg ákvörðun Alþ. um ráðstöfun þessa fjár sé aðeins gerð með þál. Til þess að ráðstafa þessu fé þarf lög, og því er það lögfræðilega rétt, sem fram kemur í brtt. minni hl. fjvn., að rétt sé að undirbúa lög um þetta. Þessi afgreiðsla, sem meiri hl. leggur til, getur aldrei orðið annað en viljayfirlýsing Alþ. Ég vil svo vekja athygli á því, sem hæstv. landbrh. sagði í sinni ræðu og tekur af öll tvímæli um það, að hann ætlar að skilja brtt. meiri hl. á allt annan hátt en virðist vaka fyrir meiri hl. fjvn. Meiri hl. hefur lýst sinni meiningu í nál. svo, að þessi þál. nái yfir ráðstöfun á afborgunum og vöxtum þeirra lána, sem úr mótvirðissjóði hafa verið veitt. Þetta kemur skýrt fram í nál. hv. meiri hl., að hann leggur þennan skilning í till. Það sé ekki þarna um hinn eiginlega mótvirðissjóð að ræða, heldur það fé, sem kemur inn vegna lána úr honum. Hæstv. landbrh. segir hins vegar: Ég vil skilja þessa till. svo, að hún feli í sér áskorun til ríkisstj. um að sjá svo til, að því fé, sem afgangs yrði í mótvirðissjóði, yrði varið til landbúnaðarins. - Í þessari yfirlýsingu kemur fram tvöfaldur árekstur við auðsæjan tilgang hv. meiri hl. fjvn. með till. Í fyrsta lagi sá, að till. taki aðeins til hluta þess fjár, sem er í mótvirðissjóði nú, og þarna styðst hæstv. landbrh. við óheppilegt orðalag brtt. Í öðru lagi rekst þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. á sjálfa brtt., vegna þess að hann virðist líta svo á, að verja skuli öllu þessu fé til landbúnaðarins, en í brtt. er gert ráð fyrir, að helmingurinn gangi til landbúnaðarins og helmingur til kaupstaða og kauptúna. Ég vil því benda á, að þegar skilningur hæstv. landbrh. á brtt. er svo frábrugðinn skilningi hv. meiri hl. fjvn., eins og hann kemur fram í nál., þá virðist nauðsynlegt, að brtt. verði breytt, svo að tryggt verði, að hún verði framkvæmd í samræmi við vilja meiri hl. Ég vil svo benda á það, að þrátt fyrir ótvíræða yfirlýsingu hæstv. landbrh. um, að Íslendingar gætu einir ráðstafað eftir vild því fé, sem kemur inn með endurgreiðslum á lánum úr mótvirðissjóði, þá getur samt verið vafasamt að láta þessar endurgreiðslur, sem og vextina af lánunum, renna í mótvirðissjóð. Nú hefur verið veitt úr mótvirðissjóði 50 millj. kr. til afborgana á lánum ríkisins, enn fremur 120 millj. kr. til Sogs- og Laxárvirkjananna og áburðarverksmiðjunnar, og innan skamms mun koma fram till. um að hækka um 95 millj. kr. lánin til þessara þriggja fyrirtækja. Þetta þýðir, að þá er búið að ráðstafa 265 millj. kr. úr mótvirðissjóði, en gert er ráð fyrir, að hann verði 340 millj. kr. allur. Það verða því eftir í sjóðnum 75 millj. kr., þegar búið er að samþ. þessar 95 millj. til Sogs- og Laxárvirkjananna og áburðarverksmiðjunnar. M. ö. o., enn þá eru eftir í mótvirðissjóði 75 millj. kr. til ráðstöfunar fyrir Alþ., og gerum nú ráð fyrir, að þetta þing yrði rofið, sem engan veginn er óhugsanlegt, eftir þeim upplýsingum, sem komið hafa fram frá hæstv. ráðh., og kosningar færu fram og nýtt þing kæmi saman og það þing vildi ráðstafa þessu fé eitthvað öðruvísi en við viljum. M. a. vildi það kannske ekki ráðstafa meiru úr sjóðnum, heldur geyma peningana, eins og þekkzt hefur meðal ýmissa fjármálamann. Ef við værum nú búnir að taka ákvörðun um, að endurgreiðslur á lánum úr mótvirðissjóði skyldu renna aftur í mótvirðissjóð, mundi það geta valdið hættulegum ruglingi, að þeim mótvirðissjóði yrði þá kannske ruglað saman við hinn upprunalega mótvirðissjóð, eða þá við væntanlegan hernaðarsjóð, eins og hv. minni hl. fjvn. bendir á. Enn fremur væri hugsanlegt, að efnahagsstofnunin í Washington styngi upp á því, að þessar 75 millj. kr. yrðu notaðar til annarra hluta en Alþ. vildi samþ. Það gæti þannig skapazt deila um þessar 75 millj. kr., sem eftir er að ráðstafa úr mótvirðissjóði. Því er það mjög óheppilegt að láta þessar endurgreiðslur renna aftur í mótvirðissjóð og rugla með því saman reikningum. Ef svo færi, að þessar 75 millj. héldu áfram að vera til og standa í sjóðnum, um leið og rúmar 265 millj. rynnu í sjóðinn til viðbótar, þá verður ómögulegt að greina þarna á milli, ómögulegt að vita, ef ríkisstj. vildi t. d. verja 50 millj. kr. úr honum til landbúnaðarins, hvort við Íslendingar getum ráðið því sjálfir eða þyrftum að leita ráða um það til Ameríku. Það er því óhæft að fara að rugla þarna saman reytum, og fæ ég ekki skilið, af hverju menn vilja það. Ég álít, að við megum ekki gefa efnahagsstofnuninni í Washington, eða þeirri stofnun sem kemur til með að erfa völd hennar, tangarhald á því fé, sem allir eru sammála um, að Íslendingar eigi einir að ráða yfir. Og að láta endurgreiðslur á lánum úr mótvirðissjóði renna í hann aftur getur aldrei orðið nema til að rugla þessum málum, enda er mér ekki kunnugt um, að ríkisstj. hafi gert neinar ráðstafanir í þá átt. Við höfum oftlega verið varaðir við að láta ekki útlendinga ná tangarhaldi á okkur á neinn hátt með samningum eða ráðstöfunum, og ég held því, að það sé mjög þýðingarmikið, þegar nú allt Alþ. er sammála um, hvernig þessum 300–400 millj. kr. skuli varið, að við göngum svo frá þessum málum, að allt sé skýrt og ótvírætt. Þess vegna álít ég brtt. hv. minni hl. fjvn. eðlilega og rétta í þessu sambandi, og a. m. k. ætti ríkisstj. ekki að þurfa að kvarta yfir henni, þar sem þar er gert ráð fyrir, að hún undirbúi málið. Þetta vildi ég sagt hafa um orðalag brtt. hv. meiri hl., og ég vona, þótt okkur kunni að greina á um formsatriði þessara mála, að þá verði ekkert því til fyrirstöðu, að hv. meiri hl. verði reiðubúinn til að ganga svo frá orðalagi sinnar brtt., að um engan misskilning geti orðið að ræða.



Herra forseti. Ég get ekki neitað því, að mér finnst afgreiðsla þessa máls ætla að verða með allundarlegum hætti. Ég ræddi nokkuð efni þessarar till. í upphafi þessarar umr. og lét þá í ljós þann skilning minn, að þegar búið væri að ráðstafa öllu því fé, sem var í hinum upprunalega mótvirðissjóði, væri mótvirðissjóður í rauninni úr sögunni, þ. e., að þær reglur, sem taldar eru gilda um ráðstöfun fjár úr honum, væru ekki lengur í gildi, og því væri þessi sjóður raunar ekki lengur til. Ég álít, að það verði að koma greinilega fram hér á Alþ., hvort þessi skilningur er ekki réttur. En það gerir það ekki, heldur þvert á móti. Mér finnst einnig, að það sé engin ástæða til þess að fara að samþ. þáltill. um ráðstöfun þessa fjár nú þegar, og mér þykir furðulegt, hve mikil áherzla er á þetta lögð, nema þá að ríkisstj. ætli sér að nota þál. til að gera ráðstafanir, sem ekki verða afturkallaðar. - Ég hef bent á, að ég teldi réttast, að um ráðstöfun þessa fjár yrðu sett sérstök lög, og mér skildist á hv. frsm. meiri hl. fjvn., að lög um þetta væru í undirbúningi. En hvað á þá að þýða að fara að samþ. fyrst þáltill. um þetta, þegar líka er upplýst, að langmestum hluta mótvirðissjóðs er þegar ráðstafað til þriggja stórfyrirtækja í landinu, þannig að það fé, sem þessi þáltill. nær til, er ekki fé úr sjálfum mótvirðissjóði, heldur það fé, sem kemur væntanlega inn, þegar farið verður að endurgreiða þau lán, sem úr honum hafa verið veitt? - Ég mun því greiða atkvæði gegn þessari till., því að ég sé enga ástæðu til þess, að Alþ. fari nú strax að taka ákvörðun um þetta mál. Eins og augljóst er, þá er það algerlega óviðeigandi að slá föstu með einni þál., hvernig þessu fé skuli ráðstafað. Og í sjálfu sér er það eins óeðlilegt, að þar sé líka gert ráð fyrir og ákveðið, að helmingur mótvirðissjóðsins skuli fara til framkvæmda í þágu landbúnaðarins í landinu. Þetta getur ekki verið ákveðnara orðalag en hér er, eða m. ö. o., því er slegið föstu, að til landbúnaðarins skuli fara helmingur mótvirðissjóðsins. Ég held, eins og tímarnir eru nú, að þá geti enginn okkar sagt fyrir um það, hvað verður mest aðkallandi eftir 5 eða 10 ár eða hver brýnasta þörfin verður fyrir þetta fé, sem ákveðið er hér að renni í þágu landbúnaðarins. Það er þess vegna, sem augljóst er, að þetta fé á að koma og vera laust til ráðstöfunar eftir því, sem þörfin verður fyrir það hverju sinni, og þess vegna er það óviðeigandi og óhyggilegt, sem hér er ætlazt til með einfaldri þáltill., þar sem slegið er föstu, hvernig mótvirðissjóðnum skuli verða varið. Ég skal enn fremur taka það fram, eftir þær mjög svo skorinorðu yfirlýsingar, sem hæstv. landbrh. gaf hér við 1. umr. þessa máls og voru á þá leið, að ef till. yrði samþ., mundi hann láta framkvæmdina byggjast á því, hvernig samþykktin yrði, og gera ráðstafanir í sambandi við hana, - ef þessi yfirlýsing hæstv. ráðh., sem ég hef nú ekki tekið alvarlega, á að skoðast sem staðfesting á stefnu stj. í þessu máli, þá get ég haft sama álit á því, að það sé ekki aðeins ákveðið, hvernig því fé, sem nú er í mótvirðissjóði, skuli varið, heldur einnig því fé, sem á eftir að koma í sjóðinn, og vöxtum af því fé. Ég beini því til hv. þm. að fallast ekki á þessa till. Og ef það er ætlun ríkisstj. að bera fram frv. um þetta efni, - sem ég tel, að hún muni gera, - til hvers er þá verið að samþ. þáltill. þá, sem hér er til meðferðar? Ég get því ekki greitt þessari till. atkv., eins og hún liggur fyrir. Og ég vænti, að hv. þm. athugi þetta mál betur, áður en þeir greiða þessari till. atkv.



Aðeins örfá orð nú að þessu sinni, enda er fundartíma senn að verða lokið. Mér kemur ákaflega einkennilega fyrir sjónir það tiltæki hv. 2. þm. Reykv. (EOl) að reyna að snúa út úr í því máli, sem hér var flutt, og þeirri skoðun, er hér var lýst. Þessi útúrsnúningur byggist ekki á því að gera grein fyrir, hvað í þessari till., sem hér liggur fyrir, felst, heldur er hann aðeins að reisa sig upp á móti henni, og fæ ég ekki skilið, hvað getur legið á bak við það, þar sem hann hefur lýst yfir samþykki sínu við þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða. Þetta er óheil framkoma í þessu máli. Ég vil fullvissa hann um, að það er ekki minnsti fótur fyrir því, að till., eins og hún var upphaflega flutt, marki ekki skýrt og ákveðið, hvað í henni felst, sem sé, að eigi minna en helmingi mótvirðissjóðsins skuli varið til lánastarfsemi í þágu landbúnaðarins. En þar sem fyrir liggja upplýsingar um heildarupphæð þá, sem hér um ræðir, þá er nú hægt að gera sér betri grein fyrir, hver upphæðin er, heldur en þegar till. var flutt fyrst. Hv. þm. mun því, ef hann athugar þetta, komast að raun um og finna, að hann stendur hér á hálum ís. Og upphaflega till. var alveg skýr, hvað þetta atriði snertir, því að hún tók til helming af öllu fé Marshallaðstoðarinnar, sem var í mótvirðissjóði, þegar Marshallaðstoðinni lauk. Munurinn á till., eins og hún er nú, er aðeins sá, að í upphaflegu till. var gert ráð fyrir ráðstöfun á helmingi mótvirðissjóðsins í ákveðnu skyni, en hér í þessari síðari till. er lagt til, að öllu fénu skuli ráðstafað þannig, að til helminga komi á milli landbúnaðarins annars vegar og kaupstaða og kauptúna hins vegar. En þetta virðist hv. þm. ekki vilja skilja. Það hljóta að vera eitthvað einkennileg öfl, sem verka á heilann í honum og valda því, að hann er með þessa útúrsnúninga, sem ekki eiga neina stoð í raunveruleikanum. Og að standa hér og vera með endalausar málalengingar, eins og hann gerði, það er ekki til neins gagns, heldur aðeins til þess, að menn fyrst og fremst hætta að svara honum og enginn tekur mark á því, sem hann segir. Ég vil þess vegna upplýsa hv. þm. um það, að það er dálítið hættulegur hlutur að vera með endalausar málalengingar og útúrsnúninga, eins og hann hefur gert hér í þessu máli, og raunar á þessu þingi, svo sem raun ber vitni um. Sama er að segja um það að vera með miklar málalengingar um það á Alþ., hvort féð skuli standa áfram í mótvirðissjóði eða framkvæmdasjóði, því að viðhorf og yfirráð ríkisstj. og Alþ. eru alveg söm, hvort hann heitir mótvirðissjóður eða framkvæmdasjóður. Og alltaf þegar hv. 2. þm. Reykv. lítur í vesturátt, sér hann ekkert nema drauga, og þá svífa alltaf draugar fyrir augunum á honum. Það réttasta, sem hv. þm. gæti gert, er að þegja, þegar talað ér um að ráðstafa þessu fé, sem oss hefur fallið í skaut vegna Marshallaðstoðarinnar, svo óvelkomið sem honum og flokksmönnum hans það er. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um ræðu hv. 2. þm. Reykv. að þessu leyti, þar sem hún var bara útúrsnúningur og að því leyti alveg markleysa. Viðvíkjandi því, sem hv. 4. þm. Reykv. (HG) sagði, að afgreiðsla á till. þessari væri fölsk færsla og að það væri ósæmandi fyrir Alþ. að afgr. þessa þáltill., þar sem von væri á löggjöf um þetta efni, þá vil ég segja þetta: Hv. 4. þm. Reykv. gerir sér ekki grein fyrir því, að í þessari till. er aðeins mörkuð aðalstefnan í þessu máli. En þó að það sé gengið út frá því, eins og ég sagði í framsöguræðu minni hér áðan, að sett yrði löggjöf um þetta efni, þá verður frv. um það ekki komið inn á þessu þingi, sem gert er ráð fyrir að ljúki í næstu viku, en ríkisstj. mun í samráði við þá aðila, er að þessu máli standa, undirbúa um þetta löggjöf, sem lögð verður fram á næsta þingi. Þess vegna er það þýðingarmikið að marka nú þegar stefnuna í þessu máli og búa þannig um, að eigi sé annað eftir en að ákveða um þetta með lögum á næsta þingi. Hv. 4. þm. Reykv. heldur, að viljayfirlýsing sé markleysa, vegna þess að það geti verið komin allt önnur viðhorf í þessu máli, þegar tímar líða, og spyr, hvað sé þá verið að gera með þessa þáltill. Þessari þáltill. er ætlað að marka þá línu, að fé sjóðsins verði varið til fyrirgreiðslu atvinnuveganna, þannig, að landbúnaðurinn fái helming og svo kauptún og kaupstaðir, þ. e. a. s. sjávarútvegurinn og iðnaðurinn, hinn helminginn, svo að maður nefni aðalatvinnuvegina; það eru þá þessir þrír höfuðatvinnuvegir, sem lánunum verður varið til, þeim til framdráttar og uppbyggingar. Það er þetta, sem í till. felst. Og ef hv. 4. þm. Reykv. heldur, að það sé verið að slá vindhögg með því að gera þessar ráðstafanir gagnvart höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar, þá vil ég segja, að það sé meira og stærra vindhögg að gera ráð fyrir því, að viðhorfið hér breytist svo, að stuðningur við þessa höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar nái ekki tilætluðum tilgangi. Ég vil mótmæla því, að í þessu felist fölsk rök, heldur felast í þessari till. þjóðhollar og nauðsynlegar ráðstafanir, sem tryggja, að fé þessu verði varið til stuðnings og uppbyggingar höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en ég vænti, að þessi till. verði að lokinni þessari umr. hér samþ. fljótt og greiðlega, og vil ég endurtaka það, sem ég sagði í upphafi míns máls, að með henni er markað þýðingarmikið og heillavænlegt spor fyrir framtíð þessarar þjóðar, með því a,ð styðja aðalatvinnuvegi okkar með þessu fé eins og gert er ráð fyrir með þessari þáltill.



Herra forseti. Það er út af því, sem hv. þm. Borgf. var að segja. Það er hart af einum elzta þm. Alþ. að geta ekki orðað till. sína þannig, að hann komi á pappírinn því, sem hann langar til að segja. Og það er undarlegt af hv. þm. Borgf. að tala hér með þjósti, þó að fundið sé að þessari till., sem hann flutti og er til skammar fyrir þá þm., sem að henni standa. Hann gerir sér ekki ljóst, hvað verið er að fara með till., heldur rýkur upp með þjósti út af mínum aths., sem ég gerði hér áðan. - Og nú skal ég lesa till. yfir honum. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera, eftir því sem við verður komið, ráðstafanir til að tryggja það, að ekki minna en helming mótvirðissjóðsins, eins og hann verður, þegar Marshallaðstoðinni lýkur verði varið til lánastarfsemi í þágu landbúnaðarins, þegar féð er tiltækt til slíkrar ráðstöfunar.“ Hvað þýðir svo þessi þjóstur, þegar litið er á, hvernig ástatt var, þegar þessi till. var flutt, sem er til skammar fyrir þá þm., sem fluttu hana? Till. þýðir, að helming mótvirðissjóðsins verði varið til lánastarfsemi.

Þegar búið er að endurgreiða lánin.

Það verður hv. þm. þá að taka fram í till., ef hann ætlast til, að það verði gert, og eins ef hann ætlast til, að það verði ákveðið með l., hvað ríkissjóði er ætlað að greiða út. Hann ætti að bæta þessu inn í till. nú. 

Það þýðir ekkert.

Mótvirðissjóður var stofnaður samkvæmt þeirri ákvörðun Marshallsamningsins, að jafnvirði þess fjár, er við fengjum að gjöf samkvæmt þessum samningi, skyldi greitt i íslenzkum krónum í sérstakan sjóð, er geymdur væri í Landsbanka Íslands, og má ekki ráðstafa honum nema með leyfi Marshallstofnunarinnar. Í lögum mótvirðissjóðsins segir þetta og ekkert annað. En svo er ætlazt til þess, að hægt sé að breiða yfir þessa skammsýni með einfaldri þáltill. og yfirlýsingu frá hæstv. landbrh., að ef till. yrði samþ., þá mundi hann fara til Washington til að fá yfirlýsingu um leyfi til að ráðstafa sjóðnum á þennan hátt.

Heyrði þm., hvað hann sagði?

Ég heyrði það vel. Hitt er annað mál, að það fé, sem kann að koma inn síðar, sem sé vextir og afborganir af því fé, sem hefur verið lánað úr mótvirðissjóðnum, er það, sem getur komið til ráðstöfunar, því að eins og er nú, þá hefur allt féð verið lánað út. En þetta skilur ekki hv. þm., og er það hart, að þetta skuli koma fyrir einn af okkar elztu þm. Ég reyndi í ræðu minni hér áðan að taka þessu vinsamlega og benti á, hvað mér fyndist, að betur mætti fara. En hv. þm. rýkur upp í þjósti, og þess vegna svara ég honum eins. Menn ættu að geta gert till. sínar þannig, að nokkurn veginn væri augljóst, hvað þeir meintu. Og það er ástæðulaust fyrir hv. þm. Borgf. að rjúka upp í reiði sinni. Það kemur hvergi fram í till., að greiða eigi til baka í mótvirðissjóðinn. Það er hvergi tekið fram um það atriði í till. Og svo framarlega sem menn vilja, að það nái tilgangi sínum, sem hér er ætlazt til, þá verður að gera breyt. á þessari till. Það er ákaflega hart, að ekki sé hægt að benda hér á það, sem betur mætti fara, og gera það eins og ég gerði hér áðan, án þess að fá ræðu eins og hv. þm. Borgf. hélt hér. Ég vil, að þessi hv. þm. geri sér ljóst, hvað mótvirðissjóðurinn er. Hann er ekkert annað en 300 millj. kr., sem eru geymdar á sérstökum reikningi í Landsbanka Íslands. Ég get því ekki samþ. þessa till. á þskj. 73 eða brtt., sem meiri hl. n. hefur orðað og er á þskj. 621. Ég skal skýra það fyrir hv. þm., ef hann er ekki klár í þessu máli nú þegar, og ef hann getur bent mér á eitt orð um endurgreiðslu, þá get ég orðið honum sammála. En það stendur hvergi eitt orð um það, að borgað sé til baka i mótvirðissjóðinn, og skal ég lesa brtt. fyrir hann: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera ráðstafanir til þess, að mótvirðissjóði verði, þegar fé hans er tiltækt til slíkrar ráðstöfunar, varið til lánastarfsemi að hálfu i þágu landbúnaðarins og að hálfu til eflingar framleiðslu og framkvæmdum fyrir kaupstaði og kauptún.“ Hér stendur ekki eitt orð um endurgreiðslu. Og hvar getur hv. þm. fundið það, að lán, sem veitt er úr mótvirðissjóði, skuli greiðast til baka eftir þessari till.? Það er ekki stafur um það. Ég held því, að hv. þm. væri nær að taka vinsamlega þeim bendingum, sem ég kom með hér áðan, og taka brtt. aftur, sem fjvn. hefur flutt hér. Ég álít, að þessi till., sem hv. meiri hl. fjvn. hefur borið hér fram, þurfi að athugast betur, áður en hún er borin fram hér á Alþ. Ég bendi á það í ræðu minni áðan, hvort ekki væri gagnlegra að verja þessu fé á skynsamlegri hátt til uppbyggingar í landinu. En ég hef ekki orðið þess var í umr. þeim, sem hér hafa farið fram, að leitazt sé við að fá það bezta út úr þessu máli, heldur aðeins slegið því fram, að með því að benda á agnúana, þá sé tilgangurinn sá að tefja fyrir málinu. Og það er ekki í fyrsta skipti, að fram hafa komið reglur frá stjórnarflokkunum, er hefur þannig verið frá gengið, að stjórnarandstaðan hefur þurft aftur og aftur að benda á það, sem betur mætti fara, og hefur ríkisstj. í ýmsum tilfellum tekið slíkar ábendingar gildar. Finnst mér því ekki, að hv. meiri hl. fjvn. hafi þurft að setja sig á háan hest út .af mínum ábendingum. Og mér finnst, að hv. fjvn. ætti að ræða sínar till. betur, ef hún á ekki að verða sér til skammar fyrir þær.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa eins hátt og hinir hv. þm. - Hv. þm. Borgf. tók það skýrt fram, að till. væri flutt af meiri hl. fjvn., og óskaði hann samþykkis á henni. Tilgangur n. með þessari lagasetningu er á því stigi, að mig undrar, að ríkisstj. skuli vilja láta bera slíkt fram. Skoðanamunur er talsverður á milli mín og hv. frsm. varðandi meðferð þessa máls. Ég tel óheppilegt að búta féð svona niður, án þess að þrauthugsuð stefna hafi verið mörkuð um heildarmeðferð þess. Eðlilegra væri, að Alþ. ráðstafaði þessu fé, en það verði ekki sett í vald ríkisstj. að ráðstafa því. Það ætti að setja um þetta löggjöf, þar sem ýtarlega væri tekið fram, til hvers fénu skyldi varið, með hvaða vaxtakjörum o. s. frv. Ef þetta er ekki gert, getur hvaða ríkisstj. sem er ráðstafað fénu eftir vild sinni og geðþótta. Ég skal ekki hefja deilur varðandi ákvarðanir um, að nota skuli þessi fjárframlög til fjósbygginga eða annars. Hins vegar er nú mikið talað um að beizla jarðhita og vatnsorku til hitunar og aukinnar iðnaðarstarfsemi á ýmsum sviðum. Talað hefur verið um byggingu mikilla vatnsorkuvera, t. d. við Þjórsá. Mætti nú ekki gera ráð fyrir, að hagkvæmt yrði að nota hluta þessa fjár hér? Og hvað um jarðhitavirkjanir? Gætu þær ekki orðið hagkvæmari landbúnaðinum en ýmislegt annað? Orðalag þessarar till. er of óákveðið, - þetta, að helmingur fjárins skuli renna til landbúnaðarins, en hinn hlutinn til framkvæmda í bæjum og borgum. Ég get svo látið þetta nægja, en vil undirstrika, að réttara er, að Alþ. ráðstafi fénu, en að það sé sett í vald ríkisstj.



Herra forseti. Við flytjum þessa till., ég og hæstv. atvmrh., og hún er ósk frá ríkisstj. um, að Alþ. veiti henni heimild til að verja úr ríkissjóði og ganga í ábyrgð fyrir nokkurri upphæð, ef ráðizt verður í að setja á stofn hraðfrystihús á Siglufirði á þessu ári. - Það þarf ekki að færa rök fyrir, hvers vegna þessi till. er fram borin. Það er í samræmi við það vandræðaástand og atvinnuleysi, sem skapazt hefur á Siglufirði vegna síldarleysisins. Töluvert hefur verið gert til að reyna að bæta úr þessu ástandi, m. a. útvegaður togari, en það þykir á það skorta, að hægt sé að taka á móti aflanum í landi. Þetta mál er ekki enn komið á það stig hjá stj., að hægt sé um það að segja með vissu, hvað gert verður, en við lítum svo á, að rétt sé að fá heimild Alþ., ef fært þætti. Ég skal geta þess, að það var meining okkar og eðlilegt að taka þetta í fjárlögin, en af vissum ástæðum gat það ekki orðið þá og því horfið að því ráði að fá heimildina fram á þennan hátt. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið á þessu stigi. Vil ég leggja til, að till. verði vísað til fjvn. Ég skal geta þess, að ef n. óskar, get ég gefið upplýsingar, sem ég sé ekki ástæðu til að þylja hér. Leyfi ég mér svo að leggja til, að till. verði vísað til 2. umr. og fjvn.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. lýsti því hér, að rík nauðsyn hefði knúið sig og hæstv. atvmrh. til þess að bera hér fram á síðustu dögum þingsins till. um að heimila ríkisstj. að verja 1½ millj. kr. úr ríkissjóði til að byggja hraðfrystihús á Siglufirði og ábyrgjast 1½ á millj. til að koma upp þessu mannvirki, ef þörf krefði. - Ég hygg, að ekki verði dregið í efa, að Siglufjörður hafi þörf fyrir slíka aðstoð vegna þess atvinnuástands, sem þar er, og ástæðurnar til þess þekkja allir, þ. e. a. s. aflaleysi á síldveiðum. Hinu held ég svo að varla verði mótmælt, að annað bæjarfélag er í sömu sporum, ef ekki enn verri, og það er Ísafjörður. Hann byggir, hefur byggt og verður að byggja alla sína tilveru á sjávarútvegi, og eins og kunnugt er, hefur í mörg ár brugðizt bæði þorskveiði og síldveiði hjá Ísfirðingum eins og Siglfirðingum, nema hvað Siglfirðingar eru það betur staddir, að þeir hafa tekjur, hvort sem síldveiði bregzt eða ekki, af þeim miklu atvinnutækjum, sem ríkið rekur þar, við að búa þau undir rekstur og einnig af þeim mikla hóp aðkomumanna, sem þangað safnast um hverja vertíð. Slíkt er ekki fyrir hendi á Ísafirði. Má því segja, að vegna allsherjar aflabrests á þorsk- og síldveiðum sé skortur og neyðarástand fyrir margra dyrum þar og rík þörf til að gera sams konar ráðstafanir og ríkisstj. hefur opin augu fyrir að gera á Siglufirði. Það er eins með Ísafjörð og Siglufjörð, að þar hafa einstaklingar fengið aðstoð til að fá tvo togara í bæinn, en bæjarstjórnin hefur ekki umráð yfir þeim togurum. Bærinn hefur því ekki fengið að ráða því, að togararnir legðu upp fiskinn þar til vinnslu, og það hefur ekki fengizt fram. Nokkur fiskiðjuver eru til á Ísafirði, en ekki fullnægjandi. Á Ísafirði eru ekki þær aðstæður, að hægt sé að nýta þar afla úr togurum, vegna þess að þar skortir hraðfrystihús og þarf því að reisa þau hið fyrsta. Bátafiskurinn er að vísu lagður þar upp, en svo er nú komið vegna ágangs bæði innlendra og erlendra togara, að búið er að eyðileggja þau mið, er þeir geta stundað veiðar á, og lítil sem engin veiði orðið á því svæði, er þeir ná til. Það ber því brýna nauðsyn til að búa svo í haginn á Ísafirði, að hægt sé að nýta þar afla úr togurum, en til þess þarf að koma þar upp nægilegu hraðfrystihúsplássi. Ég hef því leyft mér að leggja fram brtt. við þetta frv., þar sem farið er fram á, að upphæðin sé tvöfölduð og að fénu verði skipt til helminga milli Ísafjarðar og Siglufjarðar. Mér þykir ótrúlegt, að hv. alþm. sjái sér fært að gera upp á milli þessara tveggja bæja, sem eiga við sömu örðugleikana að etja, er stafa af sömu ástæðunni, þ. e. a. s. aflabrestinum. Ég legg því til, að upphæðin verði 3 millj. kr. og verði henni varið að jöfnu til að byggja frystihús á Ísafirði og Siglufirði. Brtt. er enn ekki komin úr prentun, en þar sem hæstv. forseti hefur boðað, að um þetta mál verði tvær umr., vil ég aðeins nota tækifærið nú til þess að boða, að von sé á henni. Ég vonast til þess, að Ísafjörður verði ekki settur hjá, þar sem ástandið er enn verra þar en á Siglufirði. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að sinni að fara fleiri orðum um þetta, en ég hefði helzt kosið, að hæstv. ríkisstj. hefði borið fram sérstaka till. um aðstoð til handa Ísafirði, eins og hún nú hefur gert fyrir Siglufjörð.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þessari till. og tjá hæstv. ríkisstj. þakkir mínar og Siglfirðinga fyrir flutning hennar, og ég tel, að hæstv. ríkisstj. hafi sýnt mikinn skilning í því að leysa vandamál Siglufjarðar og stigið skref til viðbótar við togarakaupin í fyrra í þá átt að hjálpa Siglfirðingum í þeirra miklu örðugleikum. Mér er kunnugt um, að mál þetta hefur mikið verið rætt, og í haust var hér nefnd frá Siglufirði, sem ræddi þetta mál bæði við hæstv. ríkisstj. í heild svo og einstaka ráðherra, og þetta mál mun vera runnið undan rifjum þessarar nefndar. Þetta mál er ekki enn komið á það stig, að hæstv. ríkisstj. hafi ákveðið, hvernig einstökum framkvæmdum verði hagað. Ég vænti þess fastlega, að till. nái samþykki hv. Alþingis, þar sem hér er um hið mesta nauðsynjamál að ræða. Ég skal ekki eyða mörgum orðum að því, sem hv. 6. landsk. sagði, en vil benda honum á, að þetta mál hefur verið lengi í athugun. Siglufjarðarkaupstaður hefur gefið hæstv. ríkisstj. allar þær upplýsingar, sem hún hefur óskað eftir, bæði um það, hverra framkvæmda helzt væri þörf, svo og það, hvernig hægt væri að tryggja reksturinn. Ég er ekki eins kunnugur þessum málum á Ísafirði, en mér er ekki kunnugt, að slík athugun hafi farið þar fram. Ég vil að lokum beina þeim tilmælum til hv. 6. landsk., að hann blandi ekki þessum sérstöku hugðarefnum sinum inn í þetta mál, því að með því er þessu máli stefnt í hættu, og ég get ekki séð, að Ísafjörður sé að neinu bættari, þótt Siglufjörður verði af þessari aðstoð. Ég vil því mælast til þess við hv. þm., að hann láti þessa till. sína ekki koma fram núna, heldur fari Ísafjörður að á sama hátt og Siglufjörður.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Siglf. sagði hér áðan, skal ég aðeins taka fram, að ég mun á engan hátt verða til þess að spilla fyrir því, að Siglufjörður fái bætt úr sínu báglega atvinnuástandi. En þar sem till. hæstv. ríkisstj. kemur fram rétt undir þinglokin, átti ég ekki kost á að taka málið upp sem sérstakt mál, ef því átti að verða framgangs auðið, og verð því að flytja það sem brtt. við þessa fram komnu till. og vona, að ríkisstj. hafi svo góðan vilja til að leysa vandamál Ísafjarðarkaupstaðar og hafi svo opin augun fyrir því, að mál Ísafjarðarkaupstaðar stendur með sama hætti, að hún geti á það fallizt, að málið verði leyst í heild fyrir báða kaupstaðina, því að það stendur eins á að því er báða þessa bæi snertir. Og það er áreiðanlega af ókunnugleika sprottið, þegar þessi hv. þm. segir, að sá munur sé á þessu, að sendinefnd hafi túlkað mál Siglufjarðar fyrir ríkisstj. á s. l. hausti, en ekki sé slíku máli að gegna um Ísafjarðarkaupstað. Það er víst og satt, að send var til þess opinbera sendinefnd frá bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar á s. l. hausti til þess að túlka fiskiðjuversmálið við ríkisstj. Þessi sendinefnd gekk á fund atvmrh. og því næst á fund fjmrh. og í þriðja lagi á fund forsrh., og síðan afhenti þessi sendinefnd bæjarstjórnar Ísafjarðarkaupstaðar hæstv. atvmrh. skriflega grg. um málið í heild, og hafði atvmrh. góð orð um að beita sér fyrir lausn málsins í einhverri mynd. Þetta erindi liggur því skjallega í fórum hæstv. ríkisstj., og öllum ráðh. hlýtur að vera málið mjög vel kunnugt og hver nauðsyn talin er á því af stjórn bæjarins, að fiskiðjuversmálið komist í það horf, að togararnir nýtist sem atvinnutæki fyrir bæjarbúið. Það hafa verið lagðar milljónafúlgur í að byggja hafnarbakka úr stáli og stóra uppfyllingu á bak við hann, útvegaðir hafa verið togarar til kaupstaðarins, og verð ég þá að segja, að nauðsynlegt er að byggja fiskiðjuver í bænum, þannig að fólkið fái atvinnu við þau atvinnutæki, sem útveguð hafa verið. Ég vil svo vænta þess, að þetta mál verði rætt af fullri sanngirni, og tel ég ekki koma til mála, að hlutur Siglufjarðarkaupstaðar verði verri, þó að hliðstætt málefni Ísafjarðarkaupstaðar, sprottið af jafnrétthárri nauðsyn, sé tengt málinu og lausnin færð fram í einu lagi fyrir báða bæina. Ef ég að minnsta kosti sé fram á, að málefni Siglufjarðar verði verr borgið fyrir þetta, mun ég baka afstöðu til þess viðhorfs á sínum tíma, því að það vakir ekki fyrir mér að spilla fyrir öðru bæjarfélagi, sem er jafnilla ástatt fyrir.



Það mun hafa verið rætt um það um alllangt skeið, að gera þyrfti af hálfu þess opinbera einhverjar ráðstafanir til þess að létta það erfiðleikaástand, sem ríkir í atvinnumálum á Siglufirði. Eins og hv. þm. Siglf. upplýsti hér áðan, var hér um nokkurt skeið sendinefnd frá Siglufirði, sem ræddi við ríkisstj. og ýmsa aðra um þessi vandkvæði kaupstaðarins. Og tilefnið til þess, að ég hreyfi umr. hér um þetta mál á þessu stigi, er það, að ég hef heyrt það af þessum umr., að til mála hafi komið, að síldarverksmiðjur ríkisins yrðu aðili að því að leysa þessi vandkvæði. Mér er hins vegar ekki ljóst, hvert hlutverk síldarverksmiðjanna á að vera í þessari hjálparstarfsemi. Það mun hafa verið um það rætt, að auka þyrfti hraðfrystihúsakost á Siglufirði í því augnamiði meðal annars að frysta þar fisk úr togurum til atvinnuaukningar á staðnum. Ég vildi þess vegna í sambandi við þetta, sem rætt kann að hafa verið um samstarf við síldarverksmiðjur ríkisins í þessu efni, gera fyrirspurn um það til hæstv. forsrh., að hve miklu leyti hefur verið rætt um, að síldarverksmiðjurnar yrðu aðili að því að leysa þetta mál. Eins og þessi till. liggur hér fyrir, er ekkert gefið í skyn um það, að þar sé um neitt samstarf við síldarverksmiðjurnar að ræða, né slegið föstu, á hvern hátt þessum framkvæmdum verði fyrir komið, enda kom skýrt fram í ræðu forsrh., að enn er ekki búið að taka fullnaðarákvörðun um það. En ég vildi þegar á þessu stigi málsins slá varnagla við því, að síldarverksmiðjurnar eða þeir menn, sem eiga mest undir því, hvernig fer um rekstur þeirra, væru settir í nokkra hættu í sambandi við þetta, þannig að síldarverksmiðjurnar þyrftu að fara að taka á sínar herðar áhættu af hallarekstri, sem kynni að leiða af þessari hjálparstarfsemi við Siglfirðinga. Ég teldi ekki eðlilegt, að síldarútvegsmenn víðs vegar af landinu, sem leggja síld inn í verksmiðjur á Siglufirði, væru settir í þá aðstöðu, að þeir þyrftu að taka á sínar herðar skakkaföll og hallarekstur, sem kynni að leiða af þessari ráðstöfun. Hér í þessari till. er gert ráð fyrir því að reisa hraðfrystihús á Siglufirði og talað um, að það muni kosta um 3 millj. kr. Mun þetta miðað við það að koma upp nýju hraðfrystihúsi á Siglufirði. Nú er það einnig kunnugt af viðræðum, sem orðið hafa um þetta mál bæði í ríkisstj. og annars staðar, að bent hefur verið á aðra leið til þess að bæta úr vandræðum Siglufjarðarkaupstaðar í þessum efnum, sem mundi kosta miklu minna fé en þetta, og það er að hagnýta betur frystihús, sem þar er á staðnum, en þarf nokkurrar endurbótar við, bæði aukinn vélakost og að einhverju leyti betri og aukinn útbúnað að því er snertir húsakynni, og að hægt væri með þeim hætti að ná sömu afkastagetu fyrir miklu minna fé en til þess þarf að koma upp nýju hraðfrystihúsi. Ég vildi þess vegna mælast til þess við ríkisstj., að hún í sambandi við ákvörðun um þetta máltæki þá leið einnig til athugunar. Það er mikil óhagsýni og beinlínis ráðdeildarleysi að stofna hér til meiri fjáreyðslu en nauðsynlegt er, auk þess sem það er mjög varhugavert að blanda ríkisverksmiðjunum nokkuð inn í þetta. Ef um slíka hjálparstarfsemi er að ræða, eiga aðilar á staðnum undir öllum kringumstæðum að bera sjálfir ábyrgð á fyrirtækinu, en hlutverk ríkisins það eitt að hjálpa til að koma því á fót. Það var nú aðeins þetta, sem ég vildi segja við þessa fyrri umr. málsins, enda er mér greið leið til þess að athuga þetta nánar í sambandi við meðferð málsins í fjvn., en hæstv. forsrh. hefur þegar borið fram till. um það, að málinu verði vísað þangað.



Ég var nú ekki kominn, þegar hv. þm. Borgf. hóf mál sitt, en hann bar fram fsp. varðandi það, hvað hæft væri í því, að síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði tækju að sér að einhverju leyti að koma upp slíku iðjuveri og bæru að einhverju leyti ábyrgð á því. Ég gerði það með ráðnum hug að fara ekkert inn á þetta, því að ekki hefur verið tekin um það nein ákvörðun enn þá í ríkisstj., hvernig með þetta verður farið, en ég hef boðizt til að gefa fjvn. fyllri upplýsingar, ef óskað væri eftir. Ég get viðurkennt, að þetta mál hefur verið undirbúið mikið í vetur, fyrst og fremst af hendi Siglfirðinga sjálfra, sem vita bezt, hvar skórinn kreppir að, og hafa fengið tillögur frá verksmiðjustjórninni um þetta mál, þar sem reiknað er með nokkurri samvinnu milli ríkisstj. annars vegar og síldarverksmiðjanna hins vegar, sem stæðu að því að koma upp slíku húsi, en ekki þannig, að síldarverksmiðjurnar tækju að sér nokkra áhættu um sjálfan reksturinn. Það hefur alltaf verið skýrt fram tekið af hálfu verksmiðjustjórnarinnar, að til þess kæmi ekki, að borinn yrði uppi halli af síldarverksmiðjunum sjálfum. Það er rétt, að komið hefur fram hugmynd um að leysa þetta mál á öðrum grundvelli, þ. e. með gömlu hraðfrystihúsi, sem prívatmaður á á Siglufirði, og munu skiptar skoðanir um, hvort það sé leið, sem hægt er að fara í þessum efnum, en Siglfirðingar virðast vera henni fremur mótfallnir. En ég get fullvissað hv. þm. Borgf. um, að það hefur ekki flögrað að ríkisstj., að síldarverksmiðjur ríkisins tækju á sig ábyrgð á rekstri eins og þessum, heldur frekar hitt, að þær gætu lagt fram hús að einhverju leyti eða yfirstjórn þessa máls, án þess að það þyrfti að kosta nokkuð verulegt, þar sem er ráðið starfslið hjá verksmiðjunum, sem hefur það með höndum. - En. sem sagt, allt þetta er óráðið enn, og vegna þess að höfð munu verða samráð við síldarverksmiðjustjórnina, bæjarstjórn Siglufjarðar og aðra þá aðila, sem koma til með að standa að þessu máli, lítum við svo á, að heimildin eigi að vera í því formi, sem nú er, þannig að það sé algerlega óbundið, hvernig þetta mál verði leyst. Ég skal taka fram, að þótt farið sé fram á, eins og grg. ber með sér, að verja megi 1½ millj. kr. í þessu skyni af fé ríkissjóðs, er ekkert leyndarmál, hvað um er að ræða. Það má kannske segja, að þetta fé sé frá ríkissjóði, en raunverulega er hér um að ræða það fé, sem síldarverksmiðjurnar hafa endurgreitt til ríkisins s. l. ár af skuldum sínum, þannig að segja má, að hér sé ekki algerlega um venjulegt framlag að ræða úr ríkissjóði. Ég sé ekki ástæðu til að tefja málið með því að fara um það fleiri orðum, þar sem till. fer nú til fjvn. og verður vitanlega tekin þar til meðferðar. - Ég sé ekki heldur ástæðu til að fara að ræða hér það, sem hv. 6. landsk. (HV) sagði hér áðan. Mér eru að ýmsu leyti vel ljósir erfiðleikar Ísafjarðarkaupstaðar í þessu sambandi og get vel skilið, að hann komi með till. í sambandi við þetta sem fulltrúi fyrir það pláss. En þetta mál hefur verið mjög vel undirbúið af hálfu Siglufjarðarkaupstaðar, sem hefur sótt það mjög fast og lagt töluvert í að fá það rækilega undirbúið, t. d. í sambandi við verksmiðjustjórnina. Þetta er því sérmál, sem er komið miklu lengra áleiðis en þær óskir, sem hafa komið frá Ísafirði og fleiri stöðum um fyrirgreiðslu í þessum efnum. Ég vildi því vona, ef mönnum sýnist rétt að gera eitthvað fyrir Siglufjörð eins og þar er ástatt og útlitið því miður ekki þannig, að hægt sé að vænta að minnsta kosti skjóts bata, - að þá verði ekki farið að hengja aftan í þetta till., sem yrði til þess eins, að allt dagaði hér uppi.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. var ekki kominn, þegar ég talaði hér áðan, en það hafði komið fram í ræðu hv. þm. Siglf., að hér stæði ólíkt á með Siglufjarðarkaupstað annars vegar og Ísafjarðarkaupstað hins vegar, þar sem sendinefnd hefði túlkað mál Siglufjarðarkaupstaðar fyrir ríkisstj. á s. l. hausti, en sama væri ekki hægt að segja að því er snerti Ísafjarðarkaupstað. Þetta er byggt á misskilningi, og þætti mér vænt um, ef hæstv. forsrh. vildi staðfesta hér, að það er rétt, sem ég sagði áðan, að bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar sendi á s. l. hausti sendinefnd á fund ríkisstj., sem gekk á fund hæstv. forsrh., atvmrh. og fjmrh. og afhenti síðan atvmrh. skriflega grg. um málið í heild. Það er því ekki rétt, að þetta mál Ísafjarðarkaupstaðar skjóti fyrst upp kollinum nú í sambandi við þessa till. Í einu sambandi fannst mér ekki gæta nægs kunnugleika í orðum hæstv. ráðh. Málið á miklu lengri aðdraganda, því að á dögum nýbyggingarráðs lét bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar færustu sérfræðinga í byggingu hraðfrystihúsa útbúa alla nauðsynlega uppdrætti að fiskiðjuveri á Ísafirði, og fékk bæjarstjórnin vilyrði fyrir því, að stofnlán yrði veitt, en ráðið lauk þannig störfum, að Ísafjarðarkaupstaður hafði ekki fengið þetta stofnlán til hins þá undirbúna fiskiðjuvers. - Í annan stað lét ríkisstj. hreyfa þessu í sambandi við afgreiðslu fjárl. á s. l. hausti, þó að það bæri ekki árangur, og enn er farið á stað með málið í sambandi við annað hliðstætt mál. Þetta vildi ég segja til upplýsingar því, að mál þetta er ekki óundirbúið og það flutt í fyrsta sinn af hendi Ísafjarðarbæjar.



Mér finnst ekki óeðlilegt, að þetta mál, sem er allstórt mál, sé rætt nokkuð. Það er ekki einasta, að hér er um að ræða að verja 1½ millj. kr. úr ríkissjóði til annars aðila, heldur er hér um að ræða eina tröppuna í þeim stiga, sem nú hefur verið byrjað að ganga eftir til að leysa atvinnuerfiðleika manna umhverfis allt land. Hæstv. ríkisstj. hefur reynt að mæta þessu undanfarin ár og mánuði með mjög miklum skilningi og stórum framlögum úr ríkissjóði. Vildi ég því spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta ætti að vera að hans áliti nokkur endir á þessu máli, því að sýnilegt er, að það verða fleiri staðir en Siglufjörður og Ísafjörður, sem koma hér inn í þessu sambandi og gera slíkar kröfur, ekki hvað sízt þegar sá háttur er tekinn upp að veita hjálp til Siglfirðinga, sem fengu aðstoð á s. l. ári. Það verður ekki annað séð en að aðrir staðir geti siðferðislega og lagalega gert sömu kröfur og byggt á, að þeim verði mætt. Og af því að það er ljóst, að slíkar raddir munu koma fram, vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort það sé ekki ósk stj., að þetta mál verði einangrað og afgr. út af fyrir sig. Hitt atriðið er ekki síður athyglisvert, að á sama tíma og þessar kröfur eru bornar fram, er á þessum sömu stöðum verið að segja upp hagkvæmustu kjarasamningum á togurunum. Ríkissjóður hefur hjálpað Ísafirði til að kaupa skip. Að vísu er um hlutafélag að ræða, en bærinn á helminginn af hlutafénu, svo að það er einkennilegt, ef það er ekki gott fyrir Ísafjörð. Það mega vera vesalingar í bæjarstjórninni, ef bærinn hefur ekki hag af þessu, og ef svo er, ætti að flytja skipin burt og gera þau út annars staðar. Bæði á Siglufirði og Ísafirði hafa togarasjómenn sagt upp samningum, sem eru hagkvæmustu samningar, sem verkamenn hafa, og gefa yfir 50 þús. kr. á ári. Hvað ætlar ríkisstj., m. a. hæstv. forsrh., sem líka er félmrh., og hæstv. atvmrh., sem einnig er flm. till., að gera í þessum efnum? Hvernig ætla þeir að afgr. þetta mál í sambandi við þær kaupkröfur, sem komið hafa fram? Við, sem eigum að afgr. málið, þurfum að vita það. Fáar deilur togaraútgerðarinnar eru leystar án milligöngu ríkisvaldsins og án þess að alþjóð þurfi að taka á sig bagga í því sambandi. Væntanlega fellur það í hlut flm. að leysa vandann. Ef flotinn verður stöðvaður 15. febr., er ekki annað sýnna en að þjóðin verði að færa nýjar fórnir í sambandi við það. Á ríkissjóður að leggja milljónir króna í fyrirtæki, ef sömu menn koma um leið og heimta hærri laun en greidd eru á nokkrum öðrum stað á landinu? Ef atvinnutækin eiga að lúta valdi þeirra manna, sem knýja fram kröfur, sem ekki er hægt að standa undir, þá ætti það að vera skilyrði, að þau mál verði fyrst leyst með fullri skynsemi. Það verður að mæta sanngjörnum kröfum, en ef þessir menn hafa 50 þús. kr. á ári, er ótrúlegt, að stöðva þurfi flotann þeirra vegna og að það sé leið til að bjarga Siglufirði eða Ísafirði. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. tók svo til orða, að það væri aumingjalegt, ef bæjarstjórn Ísafjarðar gæti ekki séð til þess, að togararnir væru notaðir til atvinnuaukningar í bænum.  Um undirbúning þessa máls vil ég segja það, að meðan nýbyggingarráð starfaði, var gerð áætlun af Ísfirðingum um stofnun fiskiðjuvers, og taldi form. nýbyggingarráðs, að ekki hefði annað mál komið betur undirbúið til nýbyggingarráðs. Málið var þó látið sitja á hakanum og hefur ekki fengið neinn stuðning. Hitt er ljóst, að ástandið er nú svo alvarlegt á Ísafirði, að þar stefnir beint í stórkostlegan voða, ef ekkert er aðhafzt, og neyð er nú ríkjandi í bænum. Ég er því fyllilega sammála, að ástæða sé til þess, að Siglufjörður fái þennan stuðning, þó að hæstv. ríkisstj. hafi gert margt fyrir Siglufjörð áður, en ég álít, að hér væri mismunað. ef Ísafirði væri synjað um það sama. Ef hæstv. ríkisstj. kynnir sér undirbúning þessa máls, þá hygg ég, að hún muni komast að raun um, að á honum má byggja. Ég get ekki skilið svo við þetta mál, að ég ekki spyrji hæstv. ríkisstj., hvað hún hefur í huga að gera varðandi ástandið í Reykjavík. Hæstv. ráðh. hefur lagt áherzlu á, að þessi till. sé flutt vegna hins ískyggilega ástands á Siglufirði. Nú er hæstv. ríkisstj. kunnugt, að í Reykjavík er stórfellt atvinnuleysi. Sumir telja, að fast að 3000 manns séu atvinnulausir, en hver sem talan verður við næstu skráningu, er það víst, að ástandið er ekki viðhlítandi. Ég efa ekki, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér þetta ljóst, svo glöggskyggn sem hún er á þarfir Siglufjarðar, er það ótrúlegt, að hún hafi beint blinda auganu að Reykjavík. Þess verður að mega vænta, að hún hafi rætt þetta við borgarstjórann í Reykjavík og bæjarstjórnina, sem eru aðilar að málinu. Það hefur nýlega verið lagt fram frv. hér á Alþ. um ráðstafanir til þess að ráða bót á þessu, en það, sem næst liggur fyrir, er að finna úrræði til að bæta úr bráðri neyð, sem byrjuð er að gera vart við sig og magnast, ef þúsundir manna ganga atvinnulausar. Það, sem mest mundi um muna, væri, ef gerðar væru ráðstafanir til þess, að sem flestir togaranna legðu afla sinn upp hér til vinnslu, svo að full atvinna væri á öllum verkunarstöðvum. Þetta mál þarf að athuga, og bæjarstjórnin mun hafa það til athugunar og sjálfsagt önnur úrræði líka, en hvað langt þessum málum er komið er mér ekki kunnugt. Ríkisstj. ætti að veita úrræðum bæjarstjórnarinnar alla þá fyrirgreiðslu, sem hún getur, m. a. með því að útvega rekstrarfé í bönkunum til vinnslu aflans, því að ýmsir hafa haldið því fram, að ekki sé unnt að vinna úr aflanum vegna skorts á rekstrarfé. Á fjárlögunum nú er nokkurt fé veitt til byggingarframkvæmda í bænum, m. a. 1 millj. kr. til byggingar iðnskóla. Mikill fjöldi iðnaðarmanna gengur nú atvinnulaus, sem þar gæti fengið verk að vinna, því þó að útivinna sé torveld nú, er auðvelt að vinna inni. Hæstv. ríkisstj. gæti greitt úr fyrir allmörgum, ef fjárveitingin væri bundin því skilyrði, að vinna hæfist þegar. Nokkurt fé hefur verið veitt til byggingar heilsuverndarstöðvar, og mætti athuga, hvort einhver innivinna er ekki hugsanleg í sambandi við hana. Þá mun vera byrjað á að grafa grunninn að bæjarspítalanum, og er það einnig til athugunar, hvort hægt er að hefja vinnu þar. Í öllu þessu getur hæstv. ríkisstj. létt undir með bæjarstjórninni, og ég vildi mega vænta þess, að hæstv. ríkisstj. léti okkur heyra, hvort hún ætlar að gera eitthvað í þessum efnum eða hvort hún ætlar að loka augunum og hafast ekkert að. Það væri óskiljanlegt og óverjandi, ef hún hefði ekki hug á því að bæta úr atvinnuleysinu í Reykjavík, því að þar er svipað ástatt og á öðrum stöðum.



Herra forseti. Ég get verið stuttorður um þessa till. hér, sem er raunar aðeins formsatriði til staðfestingar á samkomulagi milli hæstv. ríkisstj. og nokkurra þm., er báru fram brtt. við fjárlfrv. um þetta sama efni. Stjórnin féllst á að leita sér heimildar til að afgreiða þetta mál á þann veg, er hún teldi rétt, og á það var fallizt af flm., sem vildu bæta skipasmíðastöðvum nokkuð á þessu sviði með tolleftirgjöf eða öðru. - Þessi till. er borin fram samkv. ósk ríkisstj. til að staðfesta þetta og til að veita Alþ. tækifæri til að gera hér um löglegan gerning. - Ég þarf ekki að lýsa þessari till., hún ber það með sér sjálf og grg., að hér er um að ræða tolleftirgjöf á efni í þá báta, sem smíðaðir voru fyrir ríkisstj. á árunum 1945–49, en með því að hér er um fjárútlát að ræða fyrir ríkissjóð, þykir ekki hlýða annað en tvær umr. séu um till. og að hún að lokinni þessari umr. fari til hv. fjvn., og vil ég gera það að till. minni, í trausti þess, að hv. n., þar sem fullt samkomulag er hér um, hraði afgreiðslu hennar eins og unnt er, þannig að hún nái samþykki Alþingis áður en Alþ. er slitið að þessu sinni.



Herra forseti. Ég sé, að hv. 1. flm. er ekki við. Ég vildi óska þess, að málinu yrði vísað til allshn.