Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér er það ljóst, að ég er í þeirri aðstöðu, að ég á aðeins rétt á aths. samkv. þingsköpum og þingvenju. Ég á það undir vinsemd hæstv. forseta, hve langan tíma hann gefur mér til þeirrar aths. En vegna þess að ég eins og aðrir þdm. hér þekki frjálslyndi hans og sanngirni, þá vil ég sízt af öllu syndga upp á hans náð í því efni. Ég bið hann því að gera mér viðvart í minni ræðu, þegar hann telur, að ég hafi fengið þann tíma, sem mér beri til minnar aths., um leið og ég vil þakka honum þá vinsemd hans að fresta hér umræðu þessa máls í gær, eftir að ég hafði skýrt honum frá því, að ég, þótt ég væri á mælendaskrá, yrði að víkja af fundi, og gert honum grein fyrir ástæðum til þess, sem hann mat gildar. Þegar svo er ástatt fyrir mönnum eins og mér nú, að þeir eiga aðeins rétt á aths. eftir langar umr., þá virðist mér oft um tvennt að velja: annaðhvort að reyna að svara þeim ræðumönnum, sem áður hafa talað, en þeir eru nú orðnir allmargir, síðan ég talaði hér síðast, - hæstv. ráðherrar, sem talsmenn hæstv. ríkisstj. í þessu máli, hafa talað hér oft, síðan ég talaði, - eða þá hinn kostinn að reyna í stuttu máli að draga saman og gefa yfirlit um það, sem maður hefur sagt fyrr, svo að afstaða til málsins verði sem skýrust í lok umr. Ég vel hiklaust þann kostinn. En af því leiðir, að það má vel vera, að ég gangi fram hjá að svara ýmsum veigamiklum atriðum, sem hafa komið fram í ræðum hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh., sem hér hafa talað, síðan ég talaði hér síðast. Umr. um þetta mál eru nú orðnar alllangar í þessari hv. d. og hafa stundum orðið allharðar. Þær munu hafa orðið allharðar hér í gær, eftir að hæstv. utanrrh. tók þann kost að víkja þeim alveg sérstaklega inn á þá braut að ræða um það, sem hefði gerzt á bak við tjöldin sumarið 1958 og ekki eru margir menn til frásagnar um. Við þm. Alþb. getum leitt þessar umr. hjá okkur að mestu leyti. En fyrir okkur er það ekkert nýtt, að það sé upplýst, að hæstv. utanrrh. hafi staðið í samningamakki víð þjóðir Atlantshafsbandalagsins og þar með Breta vorið og sumarið og fram á haustið 1958. Ég sagði frá því í minni ræðu, það hefur fyrir löngu veríð sagt frá því. Við vissum, hvað hæstv. ráðh. var að gera, en það er ekki allt komið fram. En um þetta vil ég aðeins segja það sama og ég sagði hér við hæstv. dómsmrh., þegar hann rengdi frásagnir mínar af því, sem gerðist hér vorið 1958, þegar hann var úti í löndum, - aðeins segja þetta: Við þessu er ekki nema eitt að gera, þ.e. að leggja skjölin á borðið. Og ég skoraði þá á hæstv. dómsmrh. að leggja á borðið öll þau gögn, sem eru undir hans höndum um meðferð landhelgismálsins vorið 1958 fram að þeim tíma, sem reglugerðin var gefin út 30. júní, og eftir þann tíma og draga þá ekki undan tillögur Sjálfstfl., sem komu fram á þessum tíma, eða tillögur Sjálfstfl., sem komu fram, eftir að reglugerðin var gefin út og eftir að hún tók gildi. Ég skora enn á hæstv. dómsmrh. að gera þetta og ég skora líka á hæstv. utanrrh. að leggja skjölin um það, sem hann hafðist að sumarið og haustið 1958 í sambandi við landhelgismálið, á borðið, svo að ekki þurfi að vera að deila um það hér í þingsölunum, hvað standi í þeim skeytum, sem hann sendi. Það hittist svo á, að ég varð óvart vitni að því hér í hliðarsal þessarar hv. d., hvað fór á milli hv. 2. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Austf. með honum og hæstv. utanrrh. Hæstv. utanrrh. var með undir hendinni möppu, þar sem voru í skeyti þau, sem hann sendi sem utanrrh. í ágúst, m.a. í ágúst 1958, og hv. 2. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Austf, voru meðráðherrar þessa hæstv. utanrrh. í stjórninni. Þeir báðu um að fá afrit af þeim skeytum, sem höfðu verið gerð að umræðuefni. Þeir fengu að skrifa eitt skeytið, en ég heyrði óvart, að hv. 2. þm. Vestf. sagði: Hér er annað skeyti, má ég ekki fá að skrifa það líka? Það er um þetta mál. Það var sent þessa daga. - Nei, það færð þú ekki, sagði hæstv. utanrrh., það færð þú ekki, það er prívatskeyti. Það er prívatskeyti, sem utanrrh. sendi. Það hefur stundum verið rætt í utanrmn., hvað það er, hvort utanrrh. getur sent nokkur prívatskeyti eða prívatorðsendingar, ef hann gerir það sem utanríkisráðherra. Það hefur komið fram í málum, merkum málum í þjóðarétti. Það hittist svo á, að við vitum nokkurn veginn, hvað er í þessum prívatskeytum hæstv. utanrrh., á hverju þau voru byggð. Þau voru byggð á samningamakki hans við forustumenn Sjálfstfl. í Sjálfstæðishúsinu og hér í alþingishúsinu í ágústmánuði 1958. Og það fólst í þeim, hvað hann treysti sér til þess að bjóða Bretum sem samningsgrundvöll með Sjálfstfl., upp á það, að hann myndaði stjórn með Sjálfstfl. Við vitum það vel. Meðan hæstv. dómsmrh. lá úti í löndum, þá vissum við, hvað gerðist. Hæstv. utanrrh. var búinn að semja við Sjálfstfl. um að svíkja í landhelgismálinu. En hann varð að svíkja Sjálfstfl., eins og forustumenn Sjálfstfl. hafa sjálfir sagt, hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh. og bankastjóri Landsbankans, Pétur Benediktsson, opinberlega. Hann var kúgaður til þess að hætta við að svíkja sína flokka og þjóðina, kúgaður og svínbeygður, eins og þeir hafa sagt, hæstv. forsrh. og hv. bankastjóri Landsbankans, Pétur Benediktsson, - það er satt. En hann var reiðubúinn til þess að semja bak við sinn forsrh., bak við sína meðráðherra, bak við sína eigin ríkisstj., með Sjálfstfl. kringum 20. ágúst 1958, nokkrum dögum áður en reglugerðin átti að ganga í gildi, sem hann hafði sjálfur undirskrifað. Við höfðum í höndunum undirskrifað plagg af hæstv. utanrrh., Guðmundi Í. Guðmundssyni. Ég vissi vel, hvað mikils virði undirskrift hæstv. utanrrh. er. Ég vissi, að hann mundi ganga á bak orða sinna, ef hann fengi tækifæri til og þyrði. En af hverju sömdu ekki þessir herrar? Af hverju sömdu þeir ekki, hæstv. utanrrh, og Sjálfstfl. með honum í ágúst 1958? Af því að þeir þorðu ekki. Því er haldið mikið á lofti í umr. hér af hv. formælendum ríkisstj., hæstv. utanrrh. alveg sérstaklega, að það sé fáránlegt að segja, að það sé eitthvað nýtt, að þeir tala við þessar þjóðir, viðkomandi þjóðir. Þegar við segjum: Það er nýtt að semja, að semja við Breta, - þá segja þeir: Það er ekki nýtt. - Það er alveg rétt hjá þeim, það er ekki nýtt, því miður. En þessir hæstv. ráðherrar mega ekki gleyma því, að það eru til gögn í landhelgismálinu, fleiri en þau, sem felast í ræðum þeirra hér á hv. Alþ. og frammi fyrir íslenzku þjóðinni. Það eru til gögn, sem ríkisstjórnir Íslands hafa lagt fram fyrir aðrar þjóðir, fyrir allar þjóðir heims, hvítar bækur, sem ríkisstjórnir Íslands hafa gefið út um afstöðu íslenzkra ríkisstjórna fyrr og síðar í landhelgismálinu. Og þau gögn vitna um það, að það hefur alltaf verið afstaða allra ríkisstjórna, sem hafa haldið á málinu, að semja ekki við einstakar þjóðir eða neina um framkvæmdaratriði í málinu. Ég gæti hér, ef ég hefði tíma til, lesið upp niðurstöður - aðeins niðurstöður - þessara fjögurra hvítu bóka, sem eru til. Þær eru allar á þessa leið. Ég hef ekki tíma til þess, en þessar hvítu bækur voru gefnar út, hin fyrsta í september 1954, önnur í október 1955, hin þriðja haustið 1958 og hin síðasta í júní 1959. Þar er saga málsins skráð, eins og hún horfir við gagnvart öðrum þjóðum, og það er sá málflutningur, sem hæstv. ráðherrar mega ekki gleyma. Ég hef sagt hér: Með samningum okkar við Breta nú erum við að brjóta niður allar röksemdir okkar, alla málfærslu okkar - eins og við höfum lagt hana fyrir í meira en áratug - gagnvart öllum þjóðum heimsins, - við erum að brjóta hana niður og gera hana að engu. Eða er hér nokkur maður, sem leggur það í alvöru að jöfnu að gera nú sérsamning við Breta um landhelgismálið og þar með alveg tvímælalaust um landhelgismörkin, fiskveiðimörkin sjálf, eða það, sem hefur gerzt, að ráðherrar, sem hafa verið að því komnir fyrir hönd þjóðarinnar að ákveða sérstakar aðgerðir í landhelgismáli okkar, þó að þeir hafi, áður en til framkvæmdanna kom, tilkynnt og skýrt fyrir öðrum ríkisstjórnum, þ.á.m. ríkisstj. Breta, hvað íslenzka ríkisstj. hefði í hyggju að gera? Er hér nokkuð maður, sem leggur þetta að jöfnu? Er hér nokkur maður auk þess, sem hefur gleymt því, sem Bretar hafa gert íslenzku þjóðinni síðan 1. sept. 1958? Svo kemur hæstv. dómsmrh. og leyfir sér að segja, að við höfum fordæmi í þessum málum, fordæmi Norðmanna, Norðmenn séu nýbúnir að semja við Breta. Ég veit, að hæstv. dómsmrh. kynnir sér alltaf vel mál, og honum er það allra manna ljósast, að dæmi okkar og Norðmanna er algerlega ósambærilegt. Norðmenn voru með sögulega réttinum. Þeir álíta, að sögulegi rétturinn sé til, og þess vegna er eðlilegt, að þeir semji við Breta á þeim grundvelli. Við höfum neitað því. En Bretar hafa ekki framið þau afbrot í garð norsku þjóðarinnar, sem þeir hafa framið í garð íslenzku þjóðarinnar. Ég sagði áðan, að ég hefði ekki tíma til þess nú að lesa svo mikið sem niðurstöður hinna 4 hvítu bóka, sem íslenzkar ríkisstjórnir hafa gefið út um landhelgismálið. En eina eða tvær af niðurstöðunum í hinni síðustu þeirra, hinni síðustu, sem gefin var út í júní 1959, ætla ég að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Hún er rituð á ensku máli og hún heitir á ensku máli British Agression in Icelandic Waters - Brezk árás á hafinu við Ísland. Og niðurstaðan er sú, að árás Breta á hafinu við Ísland samrýmist ekki stofnsamningi Sameinuðu þjóðanna og meginreglum annarra félagsstofnana, svo sem Atlantshafsbandalagsins og Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, sem bæði Ísland og Bretland séu meðlimir í. M.ö.o.: íslenzka ríkisstj. segir: Brezka árásin á Ísland, sem hefur átt sér stað frá 1. sept. 1958 og þangað til í sumar, skulum við segja, hún er brot á stofnsamningi Sameinuðu þjóðanna, hún er brot á samningi Atlantshafsbandalagsins, og hún er brot á stofnsamningi Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu. Þetta segir íslenzk ríkisstj. Ég veit, að hæstv. utanrrh. hefur ekki tekið saman þessar bækur. Hann nennir ekki slíku verki. En þessar bækur eru vel gerðar, fullsómasamlega lagður fram málstaður Íslands frammi fyrir öðrum þjóðum, - en þetta er lokaniðurstaða hinnar síðustu þeirra: Alvarleg slys geta átt sér stað, hvenær sem er, og þess vegna verður að kalla brezk herskip í burtu frá Íslandi þegar í stað. Þetta var krafa íslenzkrar ríkisstj. Þessari bók og þessum kröfum hefur verið útbýtt meðal allra þjóða í sambandi Sameinuðu þjóðanna, þessari kröfu íslenzku þjóðarinnar. Hvað er svo gert í þessu máli? Það, sem hefur gerzt í þessu máli, ég leyfi mér, með leyfi hæstv. forseta, að rifja það upp: Þann 10. ágúst í sumar - í dag er 11. nóvember - fyrir rúmum þremur mánuðum ákvað íslenzk ríkisstj. að ganga til samninga við þessa ríkisstj. að ganga til samninga við þessa ríkisstj. Breta sérstaklega, sem hún hefur opinberlega borið þessum sökum. Í þessa þrjá mánuði hefur hvorki Alþingi né þjóðin fengið neinar fregnir af því, hvað sé að gerast né að hverju sé stefnt. Við vitum, að í 10 daga sátu fulltrúar ríkisstjórna Bretlands og Íslands á fundum hér í Reykjavík. Við vitum, að þegar fulltrúar Breta komu heim til síns lands, þá gáfu þeir nákvæmar skýrslur um gang þessara samninga, ráðherrum sínum tveimur, mikils metnum ráðherrum í stjórn Bretlands, og brezkum togaraeigendum. Við vitum, að skömmu síðar voru enn sendir tveir mikilsvirtir fulltrúar íslenzku ríkisstj. til London, til þess að undirbúa frekari samninga. Og við vitum af opinberri tilkynningu, að á mánudaginn kemur, þann 14. þ.m., koma brezkir fulltrúar hingað til Reykjavíkur til þess vitanlega að ganga frá samningum. Alþingi hefur setið að störfum síðan 10. okt. Þetta mál var eitt það fyrsta, sem flutt var hér á Alþ., og eitt hið fyrsta, sem við sögðum, stjórnarandstæðingar, var: Megum við spyrja um, hvað er að gerast? - Ég leyfði mér í frumræðu minni að rifja upp nokkur höfuðatriði þessa máls og þá ekki fyrst og fremst þau, sem hafa aðgreint okkur og valdið ágreiningi milli okkar, þingflokka hér á Alþ., heldur hin, sem hafa sameinað okkur þrátt fyrir allt, Þetta var meginuppistaða minnar fyrstu ræðu. Ég lagði áherzlu á það, að allar ríkisstjórnir, sem hafa haldið á þessu máli, hafa reynt að ná samstöðu allra þingflokka um hverja aðgerð í málinu. En allar aðgerðir þeirra hafa vitanlega miðað fram á við, þær hafa verið um útfærslu landhelginnar. En þann 10. ágúst í sumar tilkynnti hæstv. ríkisstj. stjórnarandstöðunni, að hún ætlaði að ganga til samninga við Breta. Og hún lét stjórnarandstöðuna vita, að hún ætti engan þátt að eiga í þeim samningum, hún vildi enga samvinnu við stjórnarandstöðuna um þetta. Þetta er auðvitað höfuðsök hæstv. ríkisstj., mesta brotið, sem hún hefur framið. Með þessu hefur hún gengið berast á móti stefnu allra ríkisstjórna, sem hafa setið í þessu landi og haldið á þessum málum. En ég sýndi fram á það í fyrstu ræðu minni um þetta mál, að með þessu gerðu hæstv. ráðherrar, sem halda sérstaklega á þessu máli nú af hálfu ríkisstj., sig sjálfa að viðundri, af því að þeir höfðu sagt opinberlega og látið bóka eftir sér í utanrmn., t.d. hinn 13. júlí í sumar, tæpum mánuði áður en hæstv. ríkisstj. tilkynnti stjórnarandstöðunni þá afstöðu sína, að hún ætlaði að ganga til samninga við Breta, þá tilkynnti hæstv. utanrrh, að það kæmu ekki til mála neinir samningar við Breta. Ég hef lesið þessa stuttorðu yfirlýsingu hæstv. utanrrh., sem var gefin fyrir hönd ríkisstj., í báðum þingsölunum, en með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að leyfa mér að gera það enn. Orð hans eru þannig, hinn 13. júlí í sumar, með leyfi hæstv. forseta : „Hins vegar hefur það oft komið fram hjá Bretum,“ sagði hæstv. ráðh., „að þeir leggja áherzlu á að taka upp viðræður við Íslendinga um málið. Afstaða ríkisstj. nú hefði verið sú sama og fyrri ríkisstjórna að hafna öllum tilmælum um samningaviðræður, þar eð ekkert væri við Breta að semja um víðáttu fiskveiðilögsögunnar við Ísland.“ Þetta var í fyllsta samræmi við aðra yfirlýsingu, sem hæstv. utanrrh. gaf á fundi utanrmn. 27. apríl 1959, þar sem hann sagði: „Við höfum svarað, að við séum ekki til viðræðna um stærð fiskveiðilögsögu Íslands. Að áliti utanrrh.“ - stendur hér bókað - „kemur ekkert nýtt fram, ef við tökum málið upp aftur innan NATO, en í þess stað kunna að geta skapazt nýir erfiðleikar.“ Þannig hefur hæstv. utanrrh. gert sjálfan sig að viðundri með yfirlýsingum sínum í utanrmn. og gerðum sínum, eftir að hann ákvað með hæstv. ríkisstj. að taka upp samninga við Breta. En, hef ég sagt, það er ekki verst, þó að þessir hæstv. ráðherrar geri sig að viðundri og þó að þeir gerist svikarar við sína flokka, svikarar við það, sem þeir hafa sagt í kosningum og frammi fyrir þjóð sinni. Það er ekki verst. Verst er það, ef íslenzka ríkisstjórnin, sú íslenzka ríkisstj., sem nú situr, gerir sig að viðundri, af því að hún gerir allt annað en hún hefur byggt allan sinn málflutning á frammi fyrir heiminum í 10 ár. Það liggur hér fyrir í hinum hvítu bókum ríkisstj. Rökin fyrir því að ganga nú til samninga við Breta eru fyrst og fremst þau, að það verði að koma í veg fyrir hættu af árekstrum á hafinu, og í sambandi við þessi rök sérstaklega hæstv. dómsmrh., - hæstv. utanrrh. hefur reyndar líka gert sig klökkan hér í ræðustólnum um þessa hættu, þessa lífshættu íslenzkra sjómanna, - um þessi rök hef ég haft það að segja að minna á, að forkólfar Sjálfstfl., hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh., höfðu einu sinni till., sem var byggð á þessum rökum. Þeir höfðu þessa till. haustið 1958 og fram að áramótum 1958–59, en þá felldu þeir hana niður og hættu að tala um hana. Þá hættu þeir að tala um hættuna á árekstrum, þá hættu þeir að tala um lífshættu sjómannanna á hafinu, og þann 5. maí 1959 létu þeir þessa till. niður falla með öllu, till. um að taka upp viðræður við Breta vegna hættunnar af árekstrum á hafinu. Síðan hafa þeir ekki minnzt á hættuna af árekstrum á hafinu fyrr en 10. ágúst 1960. Langt á annað ár gleymdu hæstv. dómsmrh. og hæstv. forsrh. alveg hættunni, lífshættunni. Eða hafa þeir talað um hana? Hefur hæstv. dómsmrh. haldið þessu vakandi fyrir þjóðinni þennan tíma, allt árið 1959, lífshættunni, sem sjómennirnir séu í? Hefur hann gert það? Hefur hann gert það í hverri ræðu, sem hann hefur haldið fyrir þjóðinni, í hverju blaði Morgunblaðsins? Hann er þarna inni. Hann getur svarað, ef hann hefur gert þetta. Hann var hér að heimta í gær, er mér sagt, að honum væri svarað úr sæti. Hefur hann svarað? Getur hann svarað? Eða gleymdu þeir, þessir herrar, lífshættu íslenzkra sjómanna, gleymdu þeir henni í hálft annað ár? Jú, auðvitað. En eru þessir hæstv. ráðh. vissir um, að þeir séu að þurrka burt lífshættuna á hafinu við Ísland fyrir brezkum herskipum, fyrir brezkum togurum, með samningum við Breta, með þeim samningum, sem þeir standa nú í við Breta? Þó að okkur hafi verið neitað um allar upplýsingar um það, hvað hafi verið talað um í 8 mánuði milli fulltrúa íslenzku ríkisstj. og brezkrar, þó að okkur sé neitað um allar upplýsingar um þetta og ekki svarað nema skætingi og útúrsnúningum af hæstv. utanrrh., þá hefur þó gægzt fram í ræðum hæstv. dómsmrh., um hvað sé verið að tala. Það hefur verið talað um það að veita Bretum hlunnindi, rétt til þess að veiða milli 6 og 12 mílna, annaðhvort einhvers staðar eða alls staðar við Ísland, gegn því, að íslenzk fiskiskip fái að veiða einhvers staðar eða alls staðar utan 12 mílna við Ísland, þ.e.a.s. á opna hafinu, sem Bretar kalla, á opna hafinu, þar sem Bretar vilja ekki vera, og við eigum að selja réttinn til þess að fá að veiða milli 6 og 12 mílna, hleypa þangað brezkum togurum og borga í staðinn fyrir réttinn til þess að veiða einhvers staðar utan 12 mílnanna. Þetta er málið. En ef brezku togararnir koma eftir samninga hæstv., ríkisstj. inn á svæðin milli 6 og 12 mílnanna, sem bátaflotinn okkar hefur verið á síðustu 2 árin, nema í þeim hólfum, sem brezk herskip hafa gætt, eru þá hæstv. ráðh. vissir um, að hættan, lífshætta okkar sjómanna, verði minni? Við skulum segja, að brezku herskipin fari, þau gæti ekki brezku togaranna, eins og þau hafa gert í hólfunum. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hæstv. dómsmrh. ætlist til þess, að lögsagan milli 6 og 12 mílna verði bæði okkar og Breta, þ.e.a.s. brezku herskipin verði þar. Nei, ég geri ráð fyrir því, að okkur verði ætlað að halda uppi lögum og rétti, við eigum lögsöguna milli 6 og 12 mílnanna. En brezku togararnir koma, og ekki aðeins þeir, segi ég, heldur togarar allra annarra þjóða eða flestallra, sem hafa veitt við Ísland. Ég hef að vísu ekki fengið svar við þeirri veigamiklu spurningu, sem ég bar hér fram og lagði einna þyngsta áherzlu á, nema skæting einn. En ég veit það, það þarf ekki hæstv. utanrrh. að segja mér, um það hefur hæstv. ríkisstj. hugsað, og það er ekki hugsanlegt í því máli annað en það, að togarafloti allra þeirra þjóða, sem hafa veitt við Ísland, fái sama rétt og Bretar - eða flestallra. Verður þá hættan minni fyrir íslenzka sjómenn milli 6 og 12 mílnanna heldur en hún er í dag? Ef þetta eru aðalrök hæstv. utanrrh., hæstv. dómsmrh., hæstv. ríkisstj. í heild sinni, eigum við þá að ræða þau betur? Jú, það verður áreiðanlega spurt, þegar þeir segja, þessir hæstv. ráðh., um mig, að ég tali kaldranalega til íslenzkra sjómanna, þeir mega gera það eins mikið og þeir vilja, en það verður spurt: Hvernig er verið með þessu að tryggja líf íslenzkra sjómanna? Eins og ég hef sagt áður, þó að hæstv. ráðh. fáist ekki til að gefa Alþ. nein svör, þó að þeir hafi sannanlega staðið í samningum, sannanlega í mánuð, við brezka ríkisstj., þá koma svörin fram. Þau koma einhvern tíma. Það er auðvitað ekki spurt af þjóðinni í dag um það, hvað hafi farið á milli okkar, einna eða annarra, vorið, sumarið eða haustið 1958. Þjóðin er ekki að spyrja um það í dag, og það karp okkar má bíða, þangað til hæstv. ráðh. koma með skjölin á borðið, sem er frumskilyrði til þess, að hægt sé að tala um það. En það er spurt af þjóðinni í dag: Þegar brezku sendimennirnir koma hingað á mánudag, hvað gerist þá? Verður þá samið við Breta? Það er ein spurning. Þorir hæstv. ríkisstj. að semja við Breta? Þorir hún, eftir allt, sem á undan er gengið, og með þeim rökum, sem hún þykist hafa, - þorir hún? Ég veit, að hæstv. ríkisstj. telur sig hafa lagalegan rétt til þess, ég veit, að hún telur sig hafa meiri hl. á hv. Alþ. til þess. Bretum, sem í sínum blöðum hafa sagt margt skynsamlegt orð um þetta mál, þó að þeir séu andstæðir okkur, hefur þótt meiri hl. hæstv. ríkisstj. hér á Alþ. heldur knappur til þess að tryggja þeim örugga samninga. Já, hann er knappur, en ég býst ekki við því, því miður, að það reynist vera í liði hæstv. ríkisstj. nokkur Pétur Ottesen lengur, nokkur maður, sem hlýðir ekki hæstv. ríkisstj. Við höfum rifjað hér upp í karpi okkar um það, sem gerðist 1958, yfirlýsingarnar og hvað var verið að gera bak við tjöldin. Við höfum rifjað upp þennan óheppilega tvískinnungshátt að standa í samningum við aðrar þjóðir, allan fjöldann af þeim viðkomandi þjóðum, um leið og við erum að undirbúa einhliða aðgerðir í málinu. Við vitum það vel, þó að við segjum það ekki hér í hverri ræðu, hvers vegna hv. Sjálfstfl. og hv. Alþfl. þorðu ekki að vera á móti reglugerðinni 1958. Það var af því, að það voru kosningar fram undan 1959, og af engu öðru. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. þyrði ekki að semja, þó að hún hafi hér eins eða tveggja manna eða nokkurra atkv. meiri hl. á Alþ., - hún þyrði ekki að semja, ef það væru kosningar fram undan, því að hún veit, hvernig þjóðin hugsar. Ég er ekki talsmaður þess, að í utanríkismálum séu tilfinningar látnar ráða, en ég veit, hvernig íslenzka þjóðin finnur til í þessum málum. En ég er talsmaður þess, að hver þjóð og ekki sízt svo lítil þjóð sem Íslendingar eru hafi einhvern metnað, og það veit ég að hún á. Ég veit, að hún hefur meiri metnað en hæstv. ríkisstj. á til að bera. Hæstv. utanrrh. ætlaði mér það hér í einni ræðu sinni, að ég bæri sérstaklega fyrir brjósti hagsmuni tveggja þjóða, tveggja erlendra þjóða. Ég ber ekki fyrir brjósti hagsmuni nema einnar þjóðar, og við vitum allir, hvaða þjóð það er. Og ég hef ekki borið það á neinn mann, neinn þm., neinn Íslending, að hann beri hagsmuni annarrar þjóðar fyrir brjósti. Ég ber það ekki jafnvel á hæstv. utanrrh. En ég er hræddur um, að hæstv. dómsmrh., svo merkur og ágætur maður sem hann er, hann kunni aldrei að rétta úr sér og standa beinn í baki, þegar hann talar við Breta og Ameríkumenn. Ég er hræddur um, að hann hafi ekki - og hæstv. utanrrh. svo miklu síður - þann metnað fyrir hönd íslenzku þjóðarinnar, sem öll tilvera hennar byggist á, því að ef hún hefði ekki slíkan metnað, þá væri það vonlítið fyrirtæki, vonlítið fyrir svo litla þjóð að lifa í þessu landi. Það er þetta, sem ég óttast. Ég ber ekki föðurlandssvik eða neitt slíkt á hæstv. ráðh., ég hef aldrei gert það hér. En ég er hræddur um, að það komi í ljós, að við alþm. fáum ekkert að vita um þá samninga, sem hæstv. ríkisstj. hefur staðið í, fyrr en þeir eru gerðir. Ég hef aðvarað hæstv. ríkisstj. Í frv. okkar, sem er hér til umr., felst aðvörun til hæstv. ríkisstj., en það felst líka í því tilboð um það að standa allir sameinaðir, allir flokkar á Alþ., sameinaðir um þau höfuðatriði þessa máls, sem við höfum verið sammála um og höfum staðið sameinaðir um, að standa í hinni erfiðu árás Breta sameinaðir og þolgóðir, eins og við höfum gert. Ég er sannfærður um það, að mikill meiri hl. íslenzku þjóðarinnar krefst þessa, og þess vegna er hæstv. ríkisstj. ekki óhætt að gera samninga við Breta, sem hún er nú að gera og ef til vill að ganga frá, - alls ekki. Hæstv. ríkisstj. getur ekki tryggt brezkum togaraeigendum, sem eru hér aðilar þrátt fyrir allt, hún getur ekki tryggt brezkum togurum þá aðbúð hér í íslenzkum höfnum, sem þeir þurfa að tryggja sér m.a. í þessum samningum, nema íslenzka þjóðin sé með þessum samningum. En hún er það ekki. Hún verður á móti þeim. Af hálfu stjórnarandstöðunnar verður barizt á móti þeim, eins og yfir hefur reyndar verið lýst með flutningi þessa frv. Sú barátta mun halda áfram hér innan skamms, næstu daga hér á Alþ., þegar sú þáltill., sem við flm. þessa frv. flytjum ásamt öðrum hv. þm., fær að koma til umr.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður lauk máli sínu með því að vitna til þáltill., sem nú er komin fram í Sþ. og er í raun og veru þess efnis að flytja þær umr., sem hafa staðið hér í þessari hv. d. nú alllangan tíma, yfir í hv. Sþ. Ástæðan til þess tillöguflutnings virðist ekki geta verið önnur en sú, að eftir þessar býsna löngu umr. hér í d. hafi flm. þessa frv. - og tveir þeirra fremstu eru einnig meðal flm. till. í Sþ. - talið sig þurfa á liðsstyrk að halda vegna þess, að svo mjög hafi hallað á þá í þeim umr., sem hér hafa átt sér stað, og skil ég þá afstöðu þeirra mætavel. Hv. síðasti ræðumaður talaði mikið um það, hvílík þjóðareining hefði verið um meginatriði þessa máls hingað til. Um þetta ræddi hann í öðru orðinu, en í hinu lýsti hann á hinn ferlegasta hátt þeim svikum, sem hæstv. utanrrh. hefði verið að undirbúa í þessu máli 1958 með þátttöku Sjálfstfl. Ef eitthvað væri til í þeim söguburði, er það ekkert sérstakt sannindamerki um mikla einingu um málið á fyrri stigum þess. En þessi áburður um svik af hálfu Alþfl. og Sjálfstfl. fyrirhuguð á árinu 1958 er því furðulegri vegna þess, hversu þessi hv. þm. var fámáll um þátt Framsfl. í málinu á því ári. Nú er það fram komið hér í hv. d. og hv. þm. lýsti því og raunar hv. 2. þm. Vestf. í gær einnig, að Alþb.-mönnum hefði a.m.k. verið kunnugt um nokkurn hluta þeirrar sögu fyrir löngu, að strax í maí 1958 voru send skilaboð í nafni ríkisstj. Íslands, skilaboð, sem mér skilst að Alþb. hafi ætíð lýst sig vera algerlega ,andvígt, og það hefur verið sagt hér frá því, að hv. 2. þm. Vestf. hafi sjálfur átt ríkan þátt í samningu þessa skeytis, þar sem talað er í nafni allrar ríkisstj. og viss skilaboð send áleiðis í nafni hennar. Nú vil ég spyrja hv. 5. þm. Reykn.: Var honum eða hans flokki kunnugt um þetta skeyti, áður en það var sent?

Ég vissi, hvað hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh. voru að gera.

Já, hann vissi, hvað ég var að gera, því að eftir hans eigin sögn hér í d. áður var ég suður á Miðjarðarhafsströndu, og ég hef þá ekki verið í miklu makki hér við hæstv. utanrrh., og hv. þm. hefur margoft minnzt á það, að ég viti ekkert um það, sem gerðist, af því að ég hafi verið þarna suður frá, svo að það var ekki verið að tala um það, hvað ég gerði. En ég spyr: Vissi hv. þm. um þetta skeyti, sem hæstv. fyrrv. forsrh. samdi í samráði við eða ásamt hæstv. þáv. utanrrh.? Vissi hann um skeytið, áður en það var sent?

Ég skal svara hæstv. ráðh. þegar ég má.

Það er hægt að svara þessu með einföldu svari, já eða nei.

Ráðh. Alþb. áttu engan þátt í samningu skeytisins og tóku fyrirvara á móti sendingu þess, en ég vissi um efni skeytisins og var ekki hræddur við það.

Nú, hann var þá einn í samsærinu með þeim. Þá vitum við það. Það hefur verið sagt frá því í Þjóðviljanum og síðast þessa dagana, að þetta skeyti hafi verið sent án þess, að fulltrúar Alþb. hafi um það vitað, en nú höfum við játningu hv. þm. fyrir því, að hann hafi um það vitað.

Og vissi, að því yrði neitað.

Já, við heyrum, hvað maðurinn segir. Það er þá sem sagt rangt, sem Þjóðviljinn hefur sagt og hefur verið ein aðaluppistaðan í málflutningi Alþb. fram að þessu, að því hafi verið algerlega ókunnugt um þetta skeyti. Eða er það kannske svo, að þessi hv. þm. sé meiri trúnaðarmaður hv. 2. þm. Vestf. heldur en Alþb.? Það hefur stundum heyrzt, að hann væri eins konar flugumaður innan Alþb.

Ef hæstv. ráðh. meinar þetta, þá ætla ég að biðja um orðið til þess að bera af mér sakir.

Ég hygg, að hvað sem var um vitneskju Alþb. um þetta margumtalaða skeyti, þá sé það rétt, þó að ég hafi ekki veríð staddur hér á landinu, eð efni skeytisins hafi áður verið borið undir Sjálfstfl. og einmitt af hæstv. þáverandi forsrh., Hermanni Jónassyni, og sýnir það kannske nokkuð starfshætti innan þáverandi hæstv, ríkisstj., að hæstv. þáverandi forsrh. skyldi leita til stjórnarandstöðunnar í slíku máli og um afgreiðslu annars eins vanda, ef það er rétt, að hann hafi ekki borið sig saman við Alþb.-ráðherrana, heldur einungis hv. 5. þm. Reykn., eins og nú er komið fram. Þá komum við að skeytinu frá 20. ágúst eða þar um bil, sem einnig er ómótmælt að hæstv. forsrh. átti hlut að því að senda. Var það skeyti sent með vitund Alþb. alls eða kannske einungis eins manns í Alþb. eða ef til vill einskis? Þetta er mjög fróðlegt að fá vitneskju um, þegar verið er að ræða um þá miklu þjóðareiningu, sem haldið er fram að ætíð hafi ríkt í þessu máli fram á síðustu daga.

Fróðlegt væri að fá öll skeytin á borðið og ræða svo.

Það væri fróðlegt að fá öll skeytin á borðið, það er alveg rétt, og Sjálfstfl. bar fram um það till. í ágúst 1958 og skrifaði hæstv. forsrh. um það, að öll skeyti, sem send hefðu verið, og öll gögn varðandi samninga á milli flokka væru birt af hálfu hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. vildi þá ekki verða við þessari sjálfsögðu ósk. En ég tel það sjálfsagt, að áður en yfir lýkur, verði þjóðinni gerð grein fyrir öllum gangi þessa máls. Það er í samræmi við ósk okkar frá 1958 og í samræmi við það, sem ég lét uppi strax í fyrsta skipti, sem ég talaði um þetta frv. hér. En það er mjög athyglisvert, að hvorki hv. 5. þm. Reykn. né hæstv. fyrrv. forsrh. fást til þess að segja neitt um þetta skeyti frá því í ágúst 1958.

Ég hef ekki séð það.

Ekki séð það. Þá var jafnvel trúnaðurinn við hann búinn af hálfu Hermanns Jónassonar. Það væri synd að segja, að það kæmi ekki sitt hvað fram í þessum umr. Þá kem ég að hinu, þegar sagt er, að það hafi aldrei átt sér stað samningaumleitanir af hálfu Íslendinga um þetta mál við aðrar ríkisstj. fyrr en nú, og hv. 5. þm. Reykn. sagði, að það hefðu engar samningaumr. verið, og byggði það á þeim rökum, sem hv. 2. þm. Vestf. flutti hér í gær, að það væri allt annað að áskilja að gera eitthvað einhliða gegn því, að einhver annar gerði eitthvað einhliða á móti, heldur en að gera samning. Þetta er ákaflega snjöll hugsun, en hún er ekki alveg frumleg. Það var sem sé einu sinni á lögreglustjóraárum hv. 2. þm. Vestf., að maður hér í Reykjavík var kærður fyrir sprúttsölu. Ég veit ekki, hvort hv. þm. yfirheyrði manninn sjálfur eða ekki. En það er auðsjáanlega alveg sama hugsunin, sem felst á bak við. Maðurinn var spurður um það, hvort hann hefði nokkurn tíma selt áfengi. Nei, hann sagðist aldrei hafa selt áfengi, en hann sagðist stundum hafa gefið mönnum áfengi og þeir hefðu gefið sér peninga í staðinn. Þetta er auðsjáanlega fyrirmynd hv. 2. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Reykn. í lögskýringum þeirra nú, og þarf ég ekki að rekja þá sögu frekar. Það var auðvitað, að maðurinn var dæmdur þrátt fyrir þessar gjafir á báða bóga. Hv. 5. þm. Reykn. sagði, að ég og við sjálfstæðismenn hefðum gleymt hættunni, sem sjómenn voru í - mér skildist stundum á öllu árinu 1959, stundum var talað um eitt og hálft ár, stundum raunar bara frá því í apríl 1959 og eitthvað fram á þetta ár, svo að eitthvað var málum blandað um sagnfræðina eins og oft hjá þessum ágæta hv. þm. Sannleikurinn er sá, að við höfum ætið lagt á það ríka áherzlu, hvílíka hættu þessi deila færði yfir íslenzka sjómenn, og - við teljum, að þáv. hæstv. ríkisstj., vinstri stjórnin, hafi látið ýmislegt ógert á árinu 1958, sem hægt var að gera til þess að eyða þessari deilu. Við héldum áfram að vekja athygli stjórnarvaldanna á þessu, eins og hv. þm. segir, langt fram á árið 1959, að sérstakra ráðstafana væri þörf. En þá var búið að ákveða, að kölluð skyldi saman sérstök ráðstefna, þar sem menn vonuðust til þess að málið leystist, og þess vegna var mjög eðlilegt, að beðið yrði með frekari ráðstafanir, þangað til þeirri ráðstefnu lyki. Von okkar allra var sú fyrir ráðstefnuna og við getum sagt fram yfir ráðstefnuna, að það tækist að bægja þessari hættu frá. Nú er því miður komið á daginn, að hún er vöknuð upp aftur enn á ný, e.t.v. í hættulegra formi, eins og hæstv. utanrrh. las upp eftir hv. 2. þm. Vestf. hér á dögunum, heldur en nokkru sinni áður, ef ekki verður að gert. Og það er alveg eins og hv. 5. þm. Reykn. sagði, í utanríkismálum tjáir ekki að láta tilfinningar, hvað þá gremju ráða gerðum sínum. Hvort sem okkur líkar betur eða verr við framkomu Breta, - og ég held, að við getum a.m.k. allir verið sammála um það, að okkur líkar illa við hana í þessu máli, um það er enginn ágreiningur, - þá verðum við að meta staðreyndirnar eins og þær eru og gera okkur grein fyrir því, hvernig við eigum að eyða þessari hættu. Í öðru orðinu tala hv. stjórnarandstæðingar um það, að hættan sé í raun og veru engin og þess vegna þurfi ekkert að aðhafast. Tíminn muni leysa málið fyrir okkur, eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði, og var þó nokkur ábending, eða eins og hv. 5. þm. Reykn. sagði: Á okkur er ráðizt, en við vitum bara ekkert, fyrir hverjum á að kæra. Ég lagði á það áherzlu í minni fyrstu ræðu, hvaða leiðir eru til þess að eyða þessari deilu og þar með þeirri miklu hættu og margs konar óhagræði, sem með henni er fært yfir okkar þjóð. Ég skal athuga hverja einustu leið og till., sem fram kemur um, hvernig þeirri hættu skuli eytt. En ég hef ekki heyrt enn þá bent á eina einustu raunhæfa leið í þeim efnum hér í þessum umr. Meginyfirlýsingar hv. þm., þeirra sem ég hef oftast vitnað til, voru, að það væri ekkert hægt að gera. Hv. 2. þm. Vestf. vitnaði raunar á seinna stigi málsins í þá hugmynd, að hægt væri að kæra málið fyrir Bandaríkjastjórn. Hann veit það jafnvel og ég, að það er ekki líkleg leið til þess að leysa þessa deilu, enda vitum við það öll, sem hér erum, að ef hann hefði sjálfur litið svo á, á meðan hann var æðsti valdamaður þessarar þjóðar, þá hefði hann kært fyrir Bandaríkjamönnum strax haustið 1958, þegar ofbeldi Breta hér við landið hófst. Og hvað sem öðru líður, þá er afstaða okkar um kæru nú á þeim vettvangi mun veikari, vegna þess að það ráð var ekki tekið þá strax. En ég hygg, að ef rétt er skoðað, þá sé sú ástæða til þess, að hv. 2. þm. Vestf. kærði ekki, hin sama og hv. 5. þm. Reykn. sagði nú að réttlætti samninga Norðmanna við Breta. Hann sagði: Þeir eru sammála Bretum um það, sem deilt er um að meginefni til í málinu, þ.e.a.s. hinn sögulega fiskveiðirétt. Á sama veg hygg ég, að það sé skýringin á því, að hv. 2. þm. Vestf. kærði ekki fyrir Bandaríkjastjórn eða Atlantshafsbandalaginu haustið 1958, að hann vissi fyrir fram, að bæði Bandaríkjastjórn og öll aðildarríki Atlantshafsbandalagsins önnur en við voru á annarri skoðun en Íslendingar í þessu máli. Þau töldu, að þarna væri um réttarágreining að ræða og að Bretar hefðu rétt fyrir sér, en við rangt. Það var í ljósi þessa, sem þáv. hæstv. forsrh. vildi ekki kæra, eða a.m.k. hef ég ekki getað fundið aðra skýringu á athafnaleysi hans þá. Það gefst vonandi síðar betra tækifæri til þess að ræða þá hlið málsins, og ég hygg, að ástæðan til þess, að þessir hv. þm. hafa nú ekki tekið undir það, sem þó kommúnistar a.m.k. eða Alþb.-menn hafa mjög haft á oddi öðru hverju, að við ættum að kæra fyrir Sameinuðu þjóðunum, - að skýringin á því, að þessir hv. þm. hafa ekki tekið undir þá till., sé sú, að þeir vita, að yfirgnæfandi meiri hluti Sameinuðu þjóðanna er á annarri skoðun um réttarstöðu málsins en við Íslendingar. Okkur kann að þykja þetta hart, og við vildum, að þetta væri allt öðruvísi, en þetta er því miður ein af þeim staðreyndum, sem við komumst ekki hjá að taka tillit til í þessu máli. En einmitt þess vegna horfir málið nú mun betur við og er hægara til samninga en áður var, að ágreiningurinn er nú orðinn miklu lítilvægari en hann var. Áður var deilt um það, hvort yfirleitt mætti fara út fyrir 4 eða 6 mílur með fiskveiðilögsögu og jafnvel út fyrir 3 mílur á vissu stigi, og síðar var deilt um, hvort ætti að haldast eilíf söguleg fiskveiðikvöð. Nú eru þessi miklu ágreiningsefni úr sögunni. Og ég skil ákaflega vel, að það var erfitt að finna lausn á þessu máli, meðan staðið var bjargfast á þessum atriðum af hálfu okkar gagnaðila. En eftir að þeir eru komnir í það, að hin sögulega fiskveiðikvöð eigi í lengsta lagi að vera 10 ár, og við vitum allir, að þeir eru fáanlegir til þess að semja um miklu skemmri tíma og sennilega með skilmálum, sem að öðru leyti eru okkur hagkvæmir, þá horfir málið allt öðruvísi við en það áður gerði. Og ég skora nú mjög á þessa hv. þm., sem ég, þó að ég deili hart við þá stundum, veit að eru engir skynskiptingar - 

Hæstv. ráðh. veit, að við getum ekki svarað nú hér í hv. d.

Nú þetta á að byrja aftur í sameinuðu þingi eftir nokkra daga, og þá geta þeir hugsað sig um þangað til og komið með skrifaðar ræður. Það ætti ekki að vera svo ákaflega mikill vandi fyrir þá. En ég vil biðja þá um að íhuga efni málsins öfgalaust og gera okkur þá grein fyrir, af hverju það á nú að vera óverjandi og ósæmilegt að leita eftir hagkvæmari skilmálum en hv. 2. þm. Vestf. hvað eftir annað bauð 1958 og hann, að því er nú er komið upp í fyrsta skipti, bauð þá með vitund og samþykki hv. 5. þm. Reykn. Af hverju er það nú alveg fráleitt að leita eftir því, hvort við getum leitt málið til lykta á sams konar grundvelli, en þó okkur hagkvæmari? Jú, það er sagt: Bretar hafa farið í stríð við okkur, þeir hafa beitt okkur ofbeldi. Það er mikið til í því, að Bretar hafa beitt okkur ofbeldi. En getum við vænzt meiri sigurs yfir ofbeldismanninum heldur en að geta eftir á sett sömu friðarskilmála og við buðum fyrir fram? Eitt mesta stórveldi í heimi leggur í deilu við máttarminnsta ríki veraldar, og henni lyktar þannig, að eftir rúmra tveggja ára viðureign er hægt að fá hagkvæmari friðarskilmála en boðnir voru af hæstv. þáv. forsrh., áður en deilan hófst, að vísu undir ofbeldishótun Breta í seinna skiptið, þegar hann ítrekaði þá. Ég mundi segja, að í venjulegum alþjóðadeilum og ef við rennum augum til þeirra margföldu ógæfuríkra styrjalda, sem háðar hafa verið í heiminum, þá mundu slík endalok ekki vera talin til skammar eða svívirðu, heldur til sæmdar fyrir þann, sem kynni að taka þeim sigri, sem þannig er unninn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr. á þskj. 33, er ákaflega einfalt í sniði og augljóst að efni. Það hefði því út af fyrir sig átt að vera auðvelt fyrir hv. þdm. að taka afstöðu til þessa frv., án þess að það hefðu farið fram langar umr. hér í d. um það. - Er hæstv. dómsmrh. að fara? Ég ætlaði nefnilega að bera upp nokkrar spurningar til hans.  Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um það, að reglugerðin um fiskveiðilandhelgi Íslands skuli hafa lagagildi, m.ö.o. um það, að þau ákvæðin sem eru í reglugerðinni, skuli hér eftir gilda sem lög í stjórnskipulegri merkingu. En eins og. öllum er kunnugt, þá eru ákvæðin um fiskveiðilandhelgi Íslands í reglugerð nr. 70 frá 1958. Sú reglugerð er talin sett með stoð í eða með tilvísun til landgrunnslaganna svokölluðu, nr. 44 1948. En það er eins og kemur fram í þeirri stuttu grg., sem þessu frv. fylgir, að þegar um reglugerð er að ræða, þá er það svo, að sá ráðh., sem reglugerðin heyrir undir, getur breytt þeirri reglugerð, og hann getur gert það einu án þess að bera sig saman við aðra stjórnarmeðlimi. Það verður að mínu viti í sjálfu sér að teljast alveg fráleitt, að fiskveiðilandhelgin sé aðeins ákveðin með reglugerð, en ekki með lögum. Eins og er, getur hæstv. sjútvmrh., en undir hann heyrir setning þessarar reglugerðar, alveg upp á sitt eindæmi, án þess að hafa samráð við nokkurn sinna samráðh., án þess að þurfa til þess nokkurn atbeina frá forseta Íslands og án þess að leggja það mál á nokkurn hátt fyrir Alþingi breytt ákvæðum þessarar reglugerðar um fiskveiðilandhelgina. Það sjá nú vænti ég allir, hversu það er óeðlilegt, þegar um jafnþýðingarmikið mál er að tefla og hér, að einn einstakur ráðh. geti þannig upp á sitt eindæmi tekið ákvörðun í því, því að hér er vissulega um þýðingarmikið mál að ræða. Hér er um að tefla sjálf endimörk íslenzks yfirráðasvæðis. Það hefði að mínum dómi átt í öndverðu að setja ákvæðin um fiskveiðilandhelgina í lögum, en ekki í reglugerð, og það er ekkert ný skoðun hjá mér, að þannig hefði átt að fara að. Ég hef lýst þeirri skoðun minni á öðrum vettvangi. Ég hef lýst þeirri skoðun minni í bók, sem var prentuð, áður en þetta mál hér kom til nokkurrar umr., að það hefði átt að setja reglur um fiskveiðilandhelgina í lögum í upphafi, en ekki í reglugerð. Hvers vegna sú leið var ekki farin að setja ákvæðin í lögum, heldur reglugerð, um það skal ég ekkert segja hér. Það geta aðrir upplýst. En þó að það hafi þannig að mínu viti verið sjálfsagt þegar í upphafi að setja ákvæðin um fiskveiðilandhelgina í lögum, en ekki í reglugerð, þá er þó alveg sérstakt tilefni til þess nú að setja ákvæði þessi í lög til þess að lögfesta reglugerðina vegna þeirra samninga, sem ríkisstj. hefur tekið upp við Breta. Mér finnst, að það ættu flestir að geta verið sammála um, að það sé æskilegt og jafnvel nauðsynlegt, að þjóðin standi sem mest saman í þessu máli. Hér er um lífshagsmunamál íslenzku þjóðarinnar að ræða, og hér er um einn mikilvægan þátt í baráttu hennar fyrir bættum lífskjörum í allri framtíðinni að ræða. Þess vegna álít ég, að í landhelgismálinu eigi engar ákvarðanir að taka, nema með samþykki Alþingis. Með lögfestingu reglugerðarinnar væri landhelgismálið eða ákvörðunarvald í því tekið úr höndum ríkisstj., eins og sjálfsagt og eðlilegt er, eins og ég hef lítillega sýnt fram á, vegna þess, hversu um það er búið, að aðeins einn einstakur ráðh. getur tekið þær ákvarðanir, sem þetta mál varða, og það þýðir ekki að hreyfa þeim andmælum gegn því, að það komi aldrei til, að einstakur ráðh. ráðist upp á sitt eindæmi í það að gera breyt. á reglugerð sem þessari. Um það er ekkert hægt að segja. En með lögfestingu reglugerðarinnar væri, eins og ég sagði, ákvörðunarvald í þessu máli tekið úr höndum ríkisstj. og fengið í hendur Alþ. Það er mergur þessa máls, sem hér er verið að ræða. Og um leið væri fengin nokkur trygging fyrir því, að það væri ekkert aðhafzt í landhelgismálinu, sem meiri hluti þjóðarinnar væri andvígur. Það er einmitt þetta, sem er kjarni málsins. Hæstv. dómsmrh. mun hafa látið þau orð falla í umr. um þetta mál, að það frv., sem hér lægi fyrir, væri vanhugsað, en ég minnist þess ekki að hafa heyrt hann flytja fram nokkur rök til stuðnings þeirri staðhæfingu. Ég minnist þess þvert á móti, að hann lét þess getið í þessum umr., að hann liti svo á, að ef mál þetta hefði verið í höndum Alþingis, þá hefði margt í því betur mátt fara. Ég er honum innilega sammála um, að það hefði verið heppilegast, að þetta mál hefði verið í höndum Alþingis. En úr því að svo er, að hann álítur, að það hefði verið heppilegra, að þetta mál hefði verið í höndum Alþ., þá verð ég að álíta, að það sé sjálfsagt og eðlilegt að lögfesta þessa reglugerð og fá Alþ. þar með málið í hendur. Og það, sem ég ætlaði að spyrja hæstv. dómsmrh. um, ef hann hefði getað verið viðstaddur þessa umr., var þetta: Hvaða rök vill hann færa fram fyrir því, að þetta frv. sé vanhugsað, að það sé vanhugsað, að ákvörðun um fiskveiðilandhelgina skuli tekin af löggjafanum, en ekki af reglugerðargjafa, og ég mundi vilja spyrja hann að því: Telur hann það eðlilegt, að einn ráðh., sjútvmrh., taki ákvörðun að formi til upp á sitt eindæmi um mál sem þetta, um takmörk fiskveiðilandhelginnar, um takmörk hins íslenzka yfirráðasvæðis, eða telur hann ekki eðlilegra, að ákvörðun um það efni sé í höndum löggjafans, Alþingis? Ég vænti þess, að hæstv. dómsmrh. muni tala hér síðar í málinu og muni þá tína fram þau rök, sem hann telur sig hafa fyrir því, að þetta frv. sé vanhugsað, og hvað hann telur mæla gegn því að lögfesta þessa reglugerð á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Eins og ég sagði áðan, þá minnist ég þess ekki að hafa heyrt hæstv. dómsmrh. hreyfa nokkrum rökum gegn þessu, heldur aðeins slá fram þessari órökstuddu staðhæfingu, að frv. væri vanhugsað. Hins vegar minnist ég þess, að hæstv. utanrrh. hefur gert nokkra tilraun til þess að benda á, að hann teldi varhugavert að lögfesta ákvæði reglugerðarinnar. Þau rök, sem hæstv. utanrrh. var með, voru á þá lund, að það, að nú væri farið að lögfesta þessa reglugerð, gæti af öðrum þjóðum verið þannig skilið, að það væri ætlan íslenzkra stjórnarvalda að ganga ekki lengra í þessu máli í framtíðinni, að það gæti verið hætta á því, að það yrði litið svo á, að þar með værum við að slá því föstu um alla eilífð, að hér skyldi fiskveiðilandhelgin vera 12 sjómílur og ekki stærri. Ég held að þessi rök fái alls ekki staðizt. Þau fá auðvitað ekkert fremur staðizt gegn ákvörðun löggjafans heldur en gagnvart ákvörðun reglugerðargjafa. Það verður ekkert frekar álitið, þó að löggjafinn segi, að fiskveiðilandhelgin skuli nú vera 12 sjómílur, að það sé endanleg ákvörðun og að það sé Íslendinga síðasta orð í þessu máli, heldur en það verður álitið, að það hafi verið síðasta orð Íslendinga, sem þeir mæltu í þessu máli, þegar þeir ákváðu í reglugerðinni, að fiskveiðilandhelgin skyldi vera 12 sjómílur. Það er alveg augljóst, að þau rök, sem hæstv. utanrrh. þannig vildi færa fram gegn lögtöku þessa frv., fá ekki staðizt. Ég hef hér aðeins með örfáum orðum vikið eð efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, og rökstutt það í mjög fáum orðum, að það er sjálfsagt að lögfesta þetta frv. og það er ekkert, sem gerir það varhugavert. En ég ætla í framhaldi af því aðeins að víkja að nokkrum atriðum, sem hafa komið fram í þessum umr. Það hefur hér verið talað um stefnu í landhelgismáli og hvaða stefnu Íslendingar hafi haft í því máli. Það mætti að sjálfsögðu tala langt mál um það og mætti fara langt aftur í tímann þar. Ég ætla nú ekki að fara mjög langt aftur í tímann, en ég vil minna á, að það hefur verið sérstaklega deilt um það, hvort stefna Íslendinga hafi alltaf verið sú, að ákvörðun um þetta væri tekin einhliða eða með samningum. En ég vil minna á það, að stefna Íslendinga hefur líka verið sú að reyna að fá samþykkta alþjóðareglu um víðáttu landhelginnar. Ég veit ekki betur en það væri samkvæmt till. íslenzka fulltrúans á þingi Sameinuðu þjóðanna 1949, að þar var samþykkt, að það skyldi vera eitt af verkefnum þjóðréttarnefndarinnar að fjalla um víðáttu landhelgi. Sú till. íslenzka fulltrúans mætti þá mikilli mótstöðu, og t.d. Bretar beittu sér ákaflega eindregið gegn því, að þetta fengist samþ. En það fór nú samt svo, að þessi till. íslenzka fulltrúans var tekin á dagskrá hjá þjóðréttarnefndinni, og þjóðréttarnefndin fjallaði um það mál og skilaði áliti, eins og kunnugt er og vikið hefur verið að áður í þessum umr., árið 1956, og þá var álit þjóðréttarnefndarinnar á þá lund, að það væri að vísu ekki til nein alþjóðleg regla um víðáttu landhelginnar eins og væri, en jafnframt, að það yrði talið, að þjóðarétturinn leyfði ekki víðáttumeiri landhelgi en 12 sjómílur. Þessi varð niðurstaða þjóðréttarnefndarinnar, og hún var svo lögð fyrir allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna, og Íslendingar höfðu líka vissa afstöðu á því allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Þá vildu þeir, að allsherjarþingið tæki endanlega ákvörðun í þessu máli. En sú skoðun varð ekki ofan á á allsherjarþinginu. Þar var flutt till. um að vísa þessu máli til sérstakrar sjóréttarráðstefnu, og sú till. var samþ., ef ég man rétt, gegn atkvæði Íslands, og þessi sjóréttarráðstefna var svo haldin 1958, eins og kunnugt er, og önnur svo 1960, og um það þarf ekki að fjölyrða, hver niðurstaðan varð á þessum sjóréttarráðstefnum. En þetta sýnir, að Íslendingar vildu út af fyrir sig, ef þess var kostur, fá ákveðna þá reglu í alþjóðalögum um víðáttu landhelginnar, sem þeir gætu sætt sig við. Og það er auðvitað ekkert óeðlilegt, þó að Íslendingar vildu fara þá leið, vegna þess að það er ljóst, þó að það sé viðurkennt, um leið og því er slegið föstu, að það sé ekki alþjóðaregla um víðáttu landhelginnar, þá sé það réttur hverrar þjóðar að ákveða það einhliða innan vissra takmarka, hver víðátta landhelginnar skuli vera, þá verður það jafnan svo fyrir smáþjóð, að hún getur átt undir högg að sækja með það til hinna stærri þjóða, hvort hún fær fulla viðurkenningu þá strax á sínum ákvörðunum um það efni. Inn í þessar umr. hefur spunnizt mikill samanburður á því, hvað gerzt hafi 1958, áður en reglugerð þessi, nr. 70 frá 1958, var sett og áður en hún tók gildi, og svo hvað sé nú að gerast í samningaumleitunum við Breta. Hæstv. utanrrh. hélt því hér fram í gær, að það væri kjarnapunkturinn í þessu máli, eins og hann orðaði það, ef ég man rétt, að þessar aðgerðir, sem þeir stæðu nú fyrir í samningaumleitunum við Breta, væru aðeins áframhald af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hefðu verið 1958 til þess að reyna að fá viðurkenningu annarra þjóða á ákvörðun íslenzkra stjórnarvalda um fiskveiðilandhelgina. Og hann vitnaði í því sambandi mjög til símskeytis frá 18. maí 1958, og hann vildi bera þetta saman og leggja það að jöfnu. Hæstv. dómsmrh. var ekki lengi að sjá veiluna í þessum málflutningi hæstv. utanrrh., því að það er nú öllum ljóst, að það er nokkuð annað og verður ekki saman borið, hvort það er, áður en reglugerðin er sett og áður en endanleg ákvörðun er tekin, leitað eftir því við aðrar þjóðir, hvernig þær muni snúast við fyrirhugaðri ákvörðun, heldur en þegar ákvörðun hefur verið tekin með reglugerð að fara þá að leita samninga við einstaka þjóð um sérstaka undanþágu fyrir hana. Það hefur nú þegar verið sýnt fram á, og ég skal ekki endurtaka það hér, að það var nú í fyrsta lagi skylda Íslands, áður en það tók ákvörðun um þetta mál, landhelgismálið eða fiskveiðilandhelgina, að kynna aðildarríkjum Atlantshafsbandalagsins þá ákvörðun sína fyrir milligöngu framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins. Það var auðvitað gert. Það var enn fremur leitað eftir því, hvort erlend ríki mundu vilja fallast á þessar aðgerðir íslenzku ríkisstj. Í þeirri málaleitan var ekkert gefið í skyn um það, að ísl. ríkisstj. teldi nokkurn snefil af vafa vera á um það, að hún hefði fyllsta rétt til að taka þessa ákvörðun. En það er altítt í samskiptum þjóða á milli og ekki sízt einmitt þegar um svona mál er að ræða eins og þetta, sem snertir endimörk yfirráðasvæðis, að sú þjóð, sem ætlar að gefa út einhverja yfirlýsingu þar að lútandi, snúi sér til annarra ríkja, kynni þeim þá ákvörðun sína og spyrjist fyrir um það, hvort þau hafi þar aths. við að gera. Það mætti nefna þessa mýmörg dæmi úr samskiptum þjóða, og það var einmitt þetta, sem íslenzka ríkisstj. gerði í maí 1958. Hún var þá að spyrjast fyrir um það hjá öðrum þjóðum, hvort þær mundu gera aths. við þessa fyrirhuguðu ákvörðun hennar. Og þar sem það var líka þá vitað, að það mundu af hálfu vissra þjóða verða gerðar aths. víð þá ákvörðun, var látið í það skína, að ef það greiddi fyrir viðurkenningu af hálfu þessara þjóða, gætu Íslendingar hugsað sér að haga þessari ákvörðun nokkuð á aðra lund en þeir höfðu þó fyrst og fremst hugsað sér og hefðu helzt kosið. Það er heldur ekkert óvenjulegt við þetta, og ég verð að, segja það sem mína skoðun, að ef það hefði legið fyrir 1958, áður en ákvörðun var tekin í þessu máli, að þær þjóðir, sem þetta mál snertir helzt,. og þá fyrst og fremst Atlantshafsbandalagsþjóðirnar, sem við var rætt, hefðu viljað lýsa því yfir, að þær mundu ekki hafa neitt við það að athuga, að íslenzka þjóðin, íslenzka ríkið tæki ákvörðun um það, að fiskveiðilandhelgi Íslands skyldi verða 12 sjómílur, en þó þannig, að sú ákvörðun kæmi ekki til framkvæmda að fullu eða öllu leyti að því er varðaði ytri 6 sjómílurnar um tiltekið árabil, t.d. þrjú ár, - ég efast ekki um, að ef það hefði legið fyrir 1958, að þannig hefðu þjóðirnar viljað snúast við því, þá hefði yfirgnæfandi hluti Íslendinga verið á því, að þannig ætti að haga þessu máli. Og það er svo sjálfsagt, að hvorki hæstv. utanrrh. né hæstv. dómsmrh. hafa hreyft neinum aths. við þennan gang málsins, enda auðvitað ekki eðlilegt um hæstv. utanrrh., sem stóð fyrir þessu. Þeir hafa einmitt undirstrikað það, að þannig hafi verið sjálfsagt að fara að. Þeir hafa bara viljað leita eftir eða benda á þetta sem fordæmi fyrir þeim aðgerðum, sem þeir nú standa fyrir í samningaumleitununum við Breta. En eins og ég þegar hef sýnt fram á, verður þetta tvennt alls ekki borið saman. Það er ekki sambærilegt að leita þannig eftir viðurkenningu fyrir fram og áður en ákvörðun er tekin eða að taka upp samninga um tilslakanir frá gerðri ákvörðun gagnvart einni einstakri þjóð, en það er það, sem spurningin er um nú í samningaumleitununum við Breta, og eins og ég áðan sagði, þá var hæstv. dómsmrh. ekki lengi að sjá veiluna í þessum rökstuðningi hjá hæstv. utanrrh., vegna þess að þegar hæstv. dómsmrh. kom hér í ræðustólinn, þá var hann tiltölulega fáorður um skeytið frá 18. maí 1958, en hann sagði, að lítið hefði verið talað um skeytið frá 20. ágúst, og vildi dómsmrh. halda því fram, að þá hefðu málin verið komin á það stig, að það væri sambærilegt við það, sem er að gerast nú. En það er að minni hyggju ekki sambærilegt, vegna þess að reglugerðin var gefin út 30. júní 1958, ef ég man rétt, en þessari reglugerð var á annan veg hagað en öðrum reglugerðum venjulega er, að því leyti, að það var ákveðið í þessari reglugerð, að hún skyldi ekki öðlast gildi fyrr en 1. sept. Reglugerðin var gefin út 30. júní 1958, en hún átti samkvæmt ákvæðum sínum ekki að öðlast gildi fyrr en 1. sept. 1958. Til hvers ætli þessi gildistökufrestur hafi verið ætlaður? Það veit auðvitað hæstv. utanrrh. mætavel. Þessi gildistökufrestur reglugerðarinnar var auðvitað ætlaður til þess og var til þess notaður að kynna málið enn betur en áður hafði verið kostur fyrir ríkisstjórnum þeirra þjóða, sem í þessu máli höfðu verið erfiðastar og andsnúnastar þessari ákvörðun íslenzku ríkisstj. Skeytið var sent 20. ágúst, þar sem enn var í það látið skína, að því er virtist, eftir því sem fram kom hér, að möguleikar væru enn þá opnir til þess að ganga um þær dyr, sem bent hafði verið á í skeytinu 18. maí 1958. Þá stóð svo á, að það var ekki farið að framkvæma þessa reglugerð. Fiskveiðilandhelgin var þá ekki komin til framkvæmda. Og það verður að minni skoðun alls ekki borið saman að hreyfa þessu máli þannig, á þann hátt, sem gert var, og nú eftir að þessi reglugerð hefur verið í gildi um þetta langan tíma og hefur verið framkvæmd um þetta langan tíma, að fara þá að taka upp samningaumleitanir um tilslakanir á henni við þá einu þjóð, sem hefur ekki viljað viðurkenna gildi þessarar reglugerðar í verki. Ég held þess vegna, að það geti engum blandazt hugur um það, að þetta tvennt, aðgerðir ríkisstj. sumarið 1958 og aðgerðir ríkisstj. nú, er á engan hátt sambærilegt. Menn geta haft sínar skoðanir á því, hvort þessar aðgerðir nú eru nauðsynlegar eða ekki. Og mér dettur ekki í hug að vera með neinar getsakir í garð hæstv. ríkisstj. um það, að hún sé þar að breyta á móti betri vitund. Ég efast ekki um, að þeir séu að velja í þessu efni þá leið, sem þeir telja nauðsynlega, og það er þeirra mat. Aðrir hafa aftur á móti aðra skoðun á því. En hvað sem því mati líður, þá verður þetta tvennt alls ekki borið saman. Hæstv. ríkisstj. getur þess vegna ekki leitað eftir stuðningi fyrir þá ákvörðun, sem hún hyggst taka nú í þessu máli, í neinu fordæmi frá sumrinu 1958. Það er alveg útilokað. Ég held þess vegna, að það stoði hæstv. ríkisstj. ekkert í málflutningi sínum að benda til þessa fordæmis frá 1958. Þær ákvarðanir, þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar, voru sjálfsagðar. Þær voru í fyllsta samræmi við það, sem tíðkast í samskiptum milli þjóða, og voru, eins og á stóð, algerlega sjálfsagðar til þess að reyna að fá samþykki og viðurkenningu annarra þjóða á þeirri ákvörðun, sem til stóð að tekin yrði. Hæstv. dómsmrh. vék að því hér áðan, að það stoðaði lítið að ræða um það, hvort um væri að ræða einhliða yfirlýsingar eða samning, það væri orðaleikur einn, eins og hann orðaði það í gær, - ef það hefði farið á þá lund, að tekið hefði verið undir þá orðsendingu, sem fór frá íslenzku ríkisstj., þá væri það orðaleikur einn, hvort talað væri um einhliða yfirlýsingar eða samninga. Það er náttúrlega ekki ástæða til þess í þessu máli að vera að ræða um svona atriði. En ég vil nú bara spyrja hæstv. dómsmrh.: Við skulum segja sem svo, að eftir sendingu skeyta þessara, sem hér er um að ræða, hefðu hinar einstöku ríkisstj. Atlantshafsbandalagsins lýst því yfir við fyrirsvarsmenn íslenzka ríkisins, að þær hefðu fyrir sitt leyti ekkert við að athuga þá ákvörðun íslenzku ríkisstj., að fiskveiðilandhelgin skyldi framvegis vera 12 sjómílur, en þó þannig, að hún kæmi ekki til framkvæmda að því er varðaði ytri 6 mílurnar um við skulum segja næstu þrjú ár, og síðan hefði svo reglugerðin verið sett hér í samræmi þar við, mundi þá hæstv. dómsmrh. telja, að með þessum hætti hefði verið kominn á samningur á milli Íslands og aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins um þetta mál? Ég held, að það sé ekki venjulegt að kalla slíkt samninga. Ég skal svo aðeins, af því að ég sé, að hæstv. dómsmrh. er kominn, víkja örlítið að því, sem ég gat um í upphafi máls míns, en það var þetta, sem ég taldi vera kjarnann í þessu frumvarpi, það er, í hvers höndum ákvörðunarvaldið um þetta málefni á að vera. Í hvers höndum á ákvörðunarvaldið um víðáttu íslenzkrar fiskveiðilandhelgi að vera? Á það að vera í höndum löggjafans og þá fyrst og fremst Alþingis, eða á það að vera í höndum ríkisstj. og eins og nú er að formi til í höndum eins einstaks ráðh.? Ég sýndi lauslega fram á, að það væri ákaflega óeðlilegt, að svo mikilvæg ákvörðun væri í höndum eins einstaks ráðh. Eftir eðli málsins er þetta þannig mál, að það er sjálfsagt, að þjóðfulltrúasamkoman fjalli um það, og það er líka þannig, að ef litið er yfir sögu þessa máls, þá er það svo bæði fyrr og síðar, að Alþingi hefur látið sig þetta mál skipta, og það hefur á sínum tíma verið einmitt óskað eftir löggjöf um þetta mál fyrr og síðar. Það er að vísu svo, að það hafa komið fram yfirlýsingar af hálfu hæstv. ráðh. um það, að mál þetta mundi koma til meðferðar á Alþingi. En ég hef veitt því athygli, að þær yfirlýsingar, sem þeir hafa gefið í því sambandi, hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh., hafa ekki verið algerlega samhljóða. Það má vera, að það hafi verið aðeins um mismunandi orðalag að ræða hjá þeim og meiningin hafi verið sú sama, og þá væri náttúrlega æskilegt að fá það upplýst af þeim aðila, sem getur talað fyrir þá báða. En hæstv. utanrrh. sagði, ef ég man rétt, að þegar, skildist mér, samningaumleitanir hefðu borið tilætlaðan árangur, þá yrði málið lagt fyrir Alþingi og það yrði Alþingi, sem tæki ákvörðunina. Ég skildi ummæli hæstv. utanrrh. á þá lund. En hæstv. dómsmrh. orðaði þetta og hefur orðað það oftar en einu sinni á aðra lund. Hann hefur sagt, að það mundi verða haft samráð við Alþingi, áður en málið væri afgr. En þetta tvennt er náttúrlega ekki alveg það sama. Það er ekki sama að hafa samráð við Alþingi og það að leita beinlínis samþykkis þess á ákvörðuninni. Nú er það að vísu svo, að ég býst við, að það yrði litið svo á, að réttum lögum samkvæmt eigi að leggja samning sem þennan, sem manni skilst að fyrirhugaður sé við Breta um einhver hlunnindi þeim til handa eða rétt fyrir þá til þess að veiða á einhverju svæði í íslenzkri fiskveiðilandhelgi, fyrir Alþingi samkv. 21. gr. stjskr. og það eigi að leita samþykkis Alþingis á honum, af því að samkvæmt stjórnarskránni verða samningar þeir, sem forseti eða stjórnvöld landsins gera fyrir þess hönd, ekki gildir án samþykkis Alþingis, ef þeir hafa fólgið í sér afsal eða kvaðir á íslenzkri landhelgi. Um þá samninga þarf að leita samþykkis Alþingis. En það er nú svo, að það getur kannske orðið deila um það, hvort þarna sé fyrirhuguð kvöð á íslenzkri landhelgi eða ekki, og enn fremur eru deildar meiningar um það, hvernig skilja beri slík stjórnarskrárákvæði sem þessi, hvort samningur geti orðið þjóðréttarlega skuldbindandi, án þess að samþykki Alþingis sé fengið eða ekki, þannig að í þessu ákvæði er jafnvel ekki full trygging fyrir því, að ákvörðun um þetta mál sé í höndum Alþ. Þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. ráðh. um, að málið komi til Alþingis, þrátt fyrir 21. gr. stjórnarskrárinnar, sem býður samþykki Alþingis um slíka samninga sem þessa, þá verð ég að telja það tryggara að setja ákvæði reglugerðarinnar um þetta efni, um fiskveiðilandhelgina, beinlínis í lög. Það er að vísu svo, sem betur fer, að það hefur aldrei verið vefengt, að reglugerðin um fiskveiðilandhelgina, nr. 70 frá 1958, hafi næga stoð í lögum, og hæstv. dómsmrh. taldi engan vafa á því, að hún hefði næga lagastoð í landgrunnslögunum, nr. 44 1948, og ég er honum sammála um það. En þó er það svo, að þessi landgrunnslög, sem reglugerðin er byggð á, eru nú nokkuð víðtæk að þessu leyti til. Í 1. gr. þeirra laga, sem þessi reglugerð er byggð á, segir aðeins: „Sjávarútvegsmálaráðuneytið skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skulu háðar íslenzkum reglum.“ Þó að það hafi ekki verið vefengt og verði ekki vefengt út af fyrir sig, að það sé næg stoð fyrir setningu reglugerðarinnar í þessu ákvæði, þá er þó að mínu viti ekki rétt að tefla á hina minnstu tvísýnu í máli sem þessu, að því er varðar formleg atriði, og þess vegna sé öruggara að taka þessi ákvæði í reglugerðinni beinlínis upp í lög. Þá er ég kominn að þessu, sem ég beindi til hæstv. dómsmrh. af því tilefni, að hann lét þau orð falla hér í þessum umr., að þetta frv. væri vanhugsað, að ég leitaði þá eftir því, hvaða rök hann teldi gegn því að lögfesta ákvæðin um fiskveiðilandhelgina, og ég vil endurtaka þessa spurningu til hans: Hvort telur hann eðlilegra, að ákvæðin um fiskveiðilandhelgi séu sett í lögum eða í reglugerð? Ég veit vel, að hæstv. dómsmrh. getur sjálfsagt sagt, að það sé æskilegt og nauðsynlegt að setja lög um íslenzka landhelgi almennt, vegna þess að því miður er það svo, að í því efni er margt nokkuð óljóst. Ég á þar við þá almennu löggæzlulandhelgi. Og ekki er það hvað sízt óljóst, eftir að reglugerðin um fiskveiðilandhelgina var sett. En þó að þannig sé litið á, að það þurfi og sé æskilegt og nauðsynlegt að setja ákvæði um landhelgi almennt, þá held ég, að það mæli ekki gegn eða séu ekki rök gegn því, að nú séu sett í lög ákvæði þessi, sem eru í reglugerðinni um fiskveiðilandhelgi. Mér þætti sem sagt fróðlegt að heyra, hvaða ástæður hæstv. dómsmrh. vill færa fram gegn því að lögfesta þessi ákvæði, sem eru í reglugerðinni, nr. 70 frá 1958. Um formið má að sjálfsögðu deila, hvort þetta form á lagasetningunni er rétt eða ekki, en því má auðvitað breyta og taka ákvæði reglugerðarinnar algerlega upp í lagafrumvarpið, ef n., sem fær þetta til meðferðar, sýnist, að sá háttur sé eðlilegri. En mergurinn málsins er þessi: Hvort er eðlilegra, að þessi ákvæði séu í settum lögum eða reglugerð? Eins og ég hef bent á áður, þá er það ekkert nýtt um mitt viðhorf í þessu efni, að ég telji eðlilegra, að það sé í settum lögum. Og það er í raun og veru heldur ekkert nýtt um stefnu Framsfl. í því efni, því að það var einmitt Framsfl., sem með samþykkt sinni á flokksþingi 1946 markaði fyrst þá stefnu, sem síðan hefur eiginlega verið byggt á, sem í fyrsta lagi samþykkti þá að samningnum við. Breta skyldi sagt upp, í öðru lagi, að sett skyldi löggjöf um landhelgi, þar sem landhelgin vært stækkuð og flóar og firðir yrðu innan landhelginnar, og í þriðja lagi, að leitað yrði eftir viðurkenningu erlendra þjóða á þeirri löggjöf. Ég skal ekki ræða frekar um þá samninga eða þær samningaumleitanir, sem fram fara við Breta. Ég vil aðeins segja það, að ég geri ekki lítið úr þeim vandkvæðum og þeirri hættu, sem þessari deilu eru samfara, og geri ekki lítið úr æskileik þess, að hún leiðist til lykta sem allra fyrst. En ég er þeirrar skoðunar, að þannig sé í þeim efnum komið, að það vanti í raun og veru ekki nema herzlumuninn á það, að Bretar gefist upp í ásælni sinni á íslenzk mið. Og þá er það auðvitað mat, eins og hæstv. dómsmrh. hefur réttilega bent á, hvort menn vilja bíða og taka á sig þá áhættu, sem því fylgir að bíða eftir því að sá herzlumunur vinnist, eða efna til samninga og veita Bretum einhverjar tilslakanir gegn því að ná þá friði við þá. Ég skal ekki endurtaka það sem sagt hefur verið hér áður í umr. um, hversu andstætt það er mönnum að fara að taka upp samninga við þá þjóð eina, sem sýnt hefur ofbeldi í þessu efni, og ekki endurtaka það, sem ég þegar hef sagt um það, að þær aðgerðir, sem fóru fram 1958 í því skyni að afla viðurkenningar annarra þjóða, verða á engan hátt bornar saman við þá samninga, sem nú standa yfir við Breta. En ég vil endurtaka það, að ég álít alveg sjálfsagt, að þær ráðstafanir, sem þá fóru fram, hafi verið gerðar, og ég vil bæta því við, að það var jafnvel 20. ágúst ekki vitað, hvernig aðrar þjóðir en Bretar mundu snúast í þessu máli. Ég fyrir mitt leyti efast ekki um, að einmitt viðleitni íslenzkra stjórnarvalda, kynning þeirra á málinu fyrir NATO-þjóðunum hefur haft þau áhrif eða hefur stuðlað að því einmitt, að aðrar þjóðir þó heldur en Bretar viðurkenndu í verki ákvörðun Íslendinga um landhelgina. Því hefur verið hreyft í þessum umr., hvort það væri ekki hættulegt að veita Bretum þessar tilslakanir með tilliti til annarra þjóða, hvort hað væri ekki hætta á því, að aðrar þjóðir sigldu í kjölfarið og teldu sér heimilan þann rétt, sem Bretum væri veittur með þessum samningum. Það er auðvitað sjálfsagt, að jafnvel þó að komi til þessarar samningagerðar við Breta, þá munum við Íslendingar halda því fram, að þeir séu aðeins bindandi gagnvart Bretum einum og hafi ekki gildi gagnvart öðrum þjóðum, veiti þeim ekki rétt. En þó að þessi afstaða okkar sé sjálfsögð, þá má á það minna, að einmitt á meðan samningurinn við Breta frá 1901 var í gildi hér á landi, þar sem Bretum var veittur réttur til fiskveiða allt upp að þremur mílufjórðungum, þegar almenn landhelgi við Ísland varð annars almennt að teljast 4 sjómílur, þá var það svo, að á árinu 1928 skeði það, að gefinn var út íslenzkur stjórnarráðsúrskurður, þar sem lítillega var breytt um ákvörðun landhelgislínunnar frá því, sem verið hafði á eldri sjóuppdráttum, sem gerðir höfðu verið í samræmi við samninginn við Breta. Og á þessu svæði, sem þannig myndaðist á milli hinnar eldri línu og þessarar nýrri samkv. uppdrættinum, voru t.d. teknir þýzkir togarar. Og niðurstaðan hjá hæstarétti varð sú, þegar hann dæmdi í þessu máli, að hann sýknaði þessa þýzku togaraskipstjóra á þeim grundvelli, að það hefði ekki verið heimilt að draga landhelgislínuna með öðrum hætti en gert hefði verið samkv. hinum eldri sjóuppdráttum, sem voru í samræmi við samninginn við Breta. M.ö.o.: hæstiréttur taldi þá þessa þýzku togaraskipstjóra njóta góðs af samningnum við Breta. Þetta er vissulega atriði, sem verður að hafa í huga, þó að, eins og ég sagði áðan, okkar afstaða verði að sjálfsögðu sú, að við teljum, jafnvel þó að svo fari, að samningar verði um þetta gerðir og Bretum verði veittar einhverjar tilslakanir, þá samninga ekki gilda gagnvart öðrum þjóðum. Við höfum samt þetta fordæmi þarna úr okkar sögu, sem gefur nokkra bendingu um, hvað skeð gæti. Ég skal svo láta máli mínu lokið, en vænti þess, að hæstv. dómsmrh. geri grein fyrir því, hvaða röksemdir hann telur mæla gegn því að lögfesta ákvæðin um fiskveiðilandhelgi.



Herra forseti. Ég þurfti að vera við slit kirkjuþings, þar sem ég á sæti embættisstöðu samkvæmt, en gafst þó færi á að heyra þær fsp., sem til mín er beint og er sjálfsagt að svara. Sú fyrri er um það, hvort eða hvaða rök ég færi fyrir því, að þetta frv. sé vanhugsað. Það litla, sem ég heyrði af ræðu hv. þm., sem síðast talaði (ÓlJ), hafði í sér fólginn ærinn rökstuðning fyrir þeirri skoðun minni. Eftir hans grg. lítur hann alveg málefnalega á þetta atriði og tærir fyrir því viss málefnaleg rök, að skynsamlegt sé að setja um þetta löggjöf. Í fyrsta skipti, sem ég talaði um þetta mál hér í d., sagði ég, að sjálfsagt væri að íhuga þau rök til hlítar, sem kynnu að vera fyrir frv., þó að þau hefðu þá enn fá verið flutt fram. Síðar var því berlega lýst í ræðum ýmissa hv. flm., að frv. væri í raun og veru ekki af málefnalegum ástæðum flutt, heldur vegna vantrausts þessara hv. þm. á núv. ríkisstj. Nú vefengir enginn, að það vantraust sé fyrir hendi og hv. þm. hafi fullan rétt til þess að bera það í brjósti, en ég tel mjög vanhugsað að blanda því saman við löggjöf um fiskveiðilögsögu Íslendinga og því fremur sem það kom fram hjá hv. 5. þm. Reykn. (FRV) alveg sérstaklega, að hann gat vel hugsað sér að gera nú þegar á frv. veigamiklar breytingar. Hann nefndi þar nýjar landgrunnslínur og ef til vill frekari útfærslur og annað slíkt. Þetta eru slík meginatriði, að sjálfsagt hefði verið að íhuga þau áður, en sýna, að jafnvel frá málefnalegu sjónarmiði hefur þetta frv. ekki verið íhugað til hlítar. En aðalrök mín eru þessi, að það sé mjög varhugavert að blanda afstöðu þingminnihluta til sitjandi ríkisstjórnar inn í slíkt meginatriði löggjafar sem hér er um að ræða, það sé ekki líklegt, að lagafrv., sem flutt er með þeim skýringum, sem hér hafa verið fram færðar, muni leiða til þess samkomulags, sem allir ættu að óska að gæti orðið efnislega um sjálfa frambúðarákvörðun fiskveiðilögsögunnar. Hér koma enn fremur þau rök til greina, sem hv. þm. taldi, að hér er verið að lögfesta reglugerð án þess að taka hana sjálfa upp í frv. Það er verið að fjalla um hluta af máli, sem þarfnast frekari íhugunar, og það eru reglur varðandi sjálfa landhelgina. En eins og ljóslega hefur komið fram í þessum umr., var það af ráðnum hug gert af þáv. hæstv. ríkisstj. 1958 að greina á milli landhelginnar annars vegar og fiskveiðilögsögunnar hins vegar. Og það var alls ekki ætlun hennar skv. einu því skeyti, sem hér var lesið upp, að færa landhelgina út, heldur eingöngu fiskveiðilögsöguna. En það var greinilegt eða ég skildi svo þann hluta ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem ég hlustaði á, sem hann greindi ekki fyllilega hér á milli, – ég veit auðvitað, að honum er fyllilega ljós munurinn, sem á þessu er. En hér koma þó ýmis atriði til athugunar, sem vissulega þarf að íhuga betur, svo að alveg án tillits til þess, hvort menn telja, að það sé heppilegt að hafa löggjöf um þetta efni eða ráðstafa því með reglugerð, þá þarf það mál miklu frekar athugunar við en auðsjáanlega hefur enn átt sér stað, bæði hjá hv. flm. og eins hjá öðrum hv. dm. Loks vil ég minna á það, að nokkuð snemma í þessum umr. lýsti hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) því yfir, að hann hefði vissulega fengið setta löggjöf um þetta efni á árinu 1958, ef honum hefði dottið í hug, að nokkrum kæmi til hugar að hvika frá eða semja um minna en það, sem hér er tilskilið, eins og hann telur vera nú í hugum ríkisstj. Þetta sagði hv. þm., þó að hann hljóti þá að hafa haft í huga og vitað um skeytið frá 22. ágúst 1958, þar sem hann sjálfur bauð fram frávik frá reglugerðinni, sem hans stjórn hafði sett um vorið. Og hann bauð þau frávik, að því er manni skilst, án þess að hafa fengið til þess samþykki þáverandi sjútvmrh., sem einn réð því stjórnskipulega, hvernig reglugerðin var. En þessi tvíkinnungur, bæði í afstöðu 1958 og í málflutningi nú, sýnir, að allur er þessi málatilbúnaður við samning og flutning þessa frv. vanhugsaður, a.m.k. af hálfu sumra flm., - ég segi engan veginn, að það sé af hálfu allra, en það er sízt ofmælt, að það sé af hálfu sumra, og var því síður en svo ofmælt af minni hálfu. Aðra fyrirspurn heyrði ég hjá hv. síðasta ræðumanni til mín. Hann spurði, hvort ég mundi hafa talið það samning, ef einhver aðildarríki Atlantshafsbandalagsins hefðu 1958, eftir það, sem á undan var farið og hér hefur nógsamlega verið lýst, tilkynnt íslenzku stjórninni, að þau viðurkenndu 12 mílna fiskveiðilögsögu, að því áskildu, að þau hefðu fiskveiðirétt um t.d. 3 ára bil, og síðan hefði íslenzka ríkisstj. gefið reglugerðina út með þessum ákvæðum. Ég tel alveg hiklaust, að ef íslenzka ríkisstj. hefði síðan meinað þessum ríkjum fiskveiðar á hinu umtalaða svæði á hinum umtalaða og áskilda tíma, þá hefði Ísland þar með brotið samninga við þessi ríki. Á því getur enginn vafi leikið. Það má segja, að samningurinn hafi ekki verið um annað en þennan áskilnað. Það er mál fyrir sig, hversu langt menn segja að samningurinn nái, en að samningur hafi verið gerður varðandi það atriði, eins og þetta er í pottinn búið, getur ekki vafizt fyrir mönnum. Hv. þm. sagði síðan, að það væri nokkurt ósamræmi í því, sem ég og hæstv. utanrrh. hefðum sagt um það, með hverjum hætti ætti að bera þetta mál undir þingið, og sagði, að það væri æskilegt, að hæstv. forsrh. skæri úr þeim ágreiningi. Ég hef ekki heyrt neinn skilsmun í þessu milli okkar, og er mér ekki hans vitandi. En ég hygg, að við munum báðir una því, sem hæstv. forsrh. hefur þegar lýst yfir við þingsetningu, að samráð verði haft við Alþingi, áður en úrslitaákvarðanir í málinu eru teknar. Þetta er skýr og ótvíræð yfirlýsing, sem fyrir liggur. Og þó að margt hafi upplýstst í þessum umr. og ég fagni því þess vegna, að þær hafa átt sér stað, - við erum hér fróðari um margt í sögu málsins og það liggur að ýmsu leyti miklu skýrara fyrir nú en áður, - þá er sá annmarki á öllum þessum löngu umr., að menn eru að tala um það, sem ekki er fyrir hendi enn þá, samninga við Breta. Það er ómögulegt að bera saman samninga núv. ríkisstj., eins og gert hefur verið í þessum umr. og nú síðast af hv. síðasta ræðumanni, við tilboðin frá 1958, á meðan þessir samningar á milli íslenzku og ensku ríkisstjórnanna eru ekki einu sinni hafnir. Þeir eru ekki hafnir. Það eina, sem hefur gerzt í málinu, er að það er verið að kanna, hvaða möguleikar eru fyrir hendi. Ég hef að vísu skýrt frá því hér og við það stend ég, að það er nú þegar komið fram af hálfu Breta og voru vissar hugmyndir um það raunar strax á Genfarráðstefnunni, að hægt væri að ná nú eins hagkvæmum kjörum og boðin voru fram af hæstv. ríkisstj. Hermanns Jónassonar 1958. En þó að þetta sé nokkurn veginn vitað, þá er málið engan veginn kannað til hlítar enn þá. Ég hef sagt á fyrra stigi málsins: Það er jafnfávíslegt að segja: Það skal semja - eins og að segja: Samningar eru svik, - alveg eins og hv. síðasti ræðumaður sagði: Hér hlýtur að lokum allt að verða undir mati komið á því, hvaða kjör eru fáanleg til þess að eyða þessari deilu. - Enn liggur það ekki nógu ljóst fyrir. Ég veit, að því verður tekið með vissri tortryggni af hv. stjórnarandstöðu og sagt: Hér er rangt með farið. Það hefur verið sagt: Það er búið að semja, það var búið að semja, áður en viðræður hófust. Það er sagt: Það á að koma hingað nú á mánudaginn kemur til þess að ganga frá samningum. - Þetta er miklu meira en ég veit. Ég hef ekki hugmynd um þetta. Ég hef ekki heyrt neina opinbera tilkynningu um, að það eigi að hefjast hér lokasamningaviðræður n.k. mánudag. En þegar við lítum á það, hversu langan tíma það tók Breta og Norðmenn að koma sér saman um þann samning, sem þeir gerðu, og voru þeir þó sammála í raun og veru um öll meginatriði málsins, áður en þeirra viðræður hófust, og í raun og veru búnir, alveg eins og hv. 5. þm. Reykn. sagði áðan, að ráða málinu til lykta á Genfarfundinum, þá þarf maður ekki að furða sig á, að það taki töluvert langan tíma að kanna til hlítar, hvaða möguleikar raunverulega eru fyrir hendi, þegar þó ber svo mikið á milli eins og á milli Íslendinga og Breta í þessu máli, því að á það legg ég áherzlu, að þó að Bretar séu nú búnir að hverfa frá öllum sínum meginkröfum, þeim er þeir héldu fram allt þangað til nú í vor, á Genfarráðstefnunni síðari, þá er ekki enn nógu ljóst, hvaða kjör eru í raun og veru fáanleg og hvort þau eru fullnægjandi, til þess að það verði réttilega metið, hvort samningar séu gerlegir eða ekki. Og einmitt þetta var skýrt í stuttu máli af hæstv. forsrh., þegar þing var sett, og enn er of margt óljóst í þessu máli, til þess að tími sé til þess kominn að taka í því nokkrar úrslitaákvarðanir. Það er þess vegna af auðskildum og ótvíræðum ástæðum, sem ríkisstj. hefur ekki enn þá talið tímabært að hafa það samráð við hv. Alþingi, sem hún hefur ætíð ásett sér að hafa og marglýst yfir að hún mundi hafa.