Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Emil Jónsson): Það eru nú liðin 5 ár síðan ég flutti hér á Alþ. frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka eignarnámi handa Hafnarfirði Krísuvíkurtorfu. Þetta frv. var þá allmikið rætt, en að því loknu samþ. með þeirri breyt., að tekin voru upp ákvæði um, að afhenda skyldi Gullbringusýslu nokkurn hluta landsins. Ég þarf ekki að rekja það, hvaða ástæður lágu til grundvallar flutningi málsins, en skal þó aðeins rifja það upp stuttlega. Höfuðástæðurnar voru tvær. Önnur sú, að í kringum Hafnarfjörð er land hrjóstrugt og illa fallið til ræktunar. Það er þess vegna aðkallandi þörf á að fá eitthvert land handa bæjarbúum, sem atvinnulausir eru, til að rækta. Þetta sjónarmið var tekið gilt af Alþ. og frv. samþ. með þeirri breyt., sem ég hefi áður lýst. Samkvæmt þessum l. skyldi sérstakri n. falið að meta landið, og var síðan meiningin, að þegar matið hefði farið fram, ætti að afhenda þeim 2 aðilum, sem l. gera ráð fyrir að eigi að fá landið frá ríkissjóði, þessar eignir. Það stóð lengi í þófi um það, hvernig skipta skyldi landinu, en fekkst þó um það samkomulag að lokum, að Gullbringusýsla skyldi fá megnið af óræktanlegu landi jarðanna, en Hafnarfjörður það, sem þá væri eftir. Þótt samkomulag væri um þetta fengið, hefir samt ekki enn orðið af endanlegum skiptum, vegna þess að hæstv. landbrh. taldi, að eins og l. væru orðuð væri ekki fært að skipta landinu á þann hátt, sem samkomulag hefði orðið um milli aðila. Þess vegna er það, að nú er borin fram till. til breyt. á l., sem kveður skýrar á um þetta atriði en áður var. Ég vil að lokum vænta þess, að þar sem hér er í raun og veru ekki um annað en leiðréttingu á óskýru orðalagi að ræða, þá geti þetta frv. fengið fljóta afgreiðslu hér í d. Ég vil óska, að því verði vísað til 2. umr. og landbn. að lokinni þessari umr.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Eins og tekið er fram í grg. frv., þá hefir staðið á því um afhendingu þeirra jarða, sem hér um ræðir, að ríkisstj. hefir ekki getað fallizt á að afhenda eignirnar með þeim skilmálum, sem Hafnarfjarðarbær hefir óskað eftir. Ástæðurnar fyrir þessu eru þær, að það er gert ráð fyrir því í l., sem hér er farið fram á að breyta, að 4 landspildur verði teknar eignarnámi, en síðan segir í 2. gr. þessara l.: „Þegar eignarnámið hefir farið fram eftir 1.–3. tölul. 1. gr., skal ríkissjóður selja eða leigja Hafnarfjarðarkaupstað þessi lönd jafnóðum, enda greiði kaupstaðurinn skaðabætur“, o. s. frv. Það er þarna tekið fram, að þegar eignarnámið hefir farið fram, þá skal selja eða leigja Hafnarfjarðarkaupstað þessi lönd. En svo er aftur það að athuga, að þarna er ekki 4. töluliðurinn talinn með, en undir 4. lið eru jarðirnar Krísuvík og Stóri-Nýibær, heldur segir um þetta í 2. gr.: „Afnotarétt jarðanna, sem í 4. tölul. 1. gr. getur, skal afhenda Hafnarfjarðarkaupstað, þannig að hann fái þörf kaupstaðarins fyrir hita, ræktun og sumarbeit fullnægt, en Gullbringusýslu skal afhenda lítt ræktanlegt beitiland jarðanna“. Það er m. ö. o. gert ráð fyrir að taka eignarnámi 4 landsvæði, og um landsvæði 1–3 er svo fyrir mælt, að ríkissjóður skuli selja eða leigja þessi lönd, og það höfum við talið okkur heimilt, en um 4. landsvæðið er sérákvæði. Um það er svo fyrir mælt, að afnotarétt þess skuli afhenda. Þar sem svo er fyrir mælt í öðrum l., að óheimilt sé að selja lönd, sem ríkissjóður á, nema með heimild Alþ., þá leit ríkisstj. svo á, að henni væri óheimilt að afhenda eignaryfirráð yfir Krísuvík og Stóra-Nýjabæ. Þetta ákvæði hlýtur að verða skilið á þennan hátt, annars hefði verið meiningarlaust að ganga frá l. með þessum hætti, að undanskilja þarna 4. liðinn, þegar talað er um afhendingu þessara tveggja jarða. Þetta virðist vera hnitmiðað orðalag með tilliti til þess, að þessar jarðir ætti ekki að selja. Ég vildi aðeins gefa skýringu á því, að það er eðlilegt, að þessi l. hafi ekki verið framkvæmd að þessu leyti. Það er eingöngu af því, að l. eru þannig orðuð, að ég hefi ekki talið mér heimilt að selja Krísuvík, en ef þær breyt., sem hér er farið fram á, verða að l., þá er ekkert þessu til fyrirstöðu; hvort slíkt er rétt eða rangt, skal ég ekki láta neina skoðun í ljós um.

* Flm. (Emil Jónsson): Sú yfirlýsing, sem hæstv. forsrh. gaf hér, kemur heim við það, sem ég sagði í minni ræðu og einnig er skýrt frá í grg., að það, sem hefir hindrað það, að hann hafi talið sig geta afhent landið, er orðalag laganna. Ég vil undirstrika það, að ég hefi farið í gegnum allar umr. um þetta mál frá 1935 og hvergi getað fundið annað en að það hafi verið vilji Alþ., að Hafnarfjörður og Gullbringusýsla ættu að fá þessi lönd og skipta þeim á milli sín. Mér þykir leitt að dregizt skuli hafa, að þetta kæmist á sinn rétta grundvöll, og ég vonaði í lengstu lög, að úr því myndi rætast án þess að breyta þyrfti l., en úr því að það gat ekki orðið, vonast ég til, að Alþ. standi ekki í vegi fyrir þessu máli, því þetta frv. er aðeins flutt til þess að færa í réttan búning þann þingvilja í þessu máli, sem fram kom 1935, en sem þá af einhverjum ástæðum var óskýrt orðað.

*Bjarni Ásgeirsson: Það var aðeins út af síðustu orðum hv. 6. landsk., sem ég stóð upp. Þetta mál lá á sínum tíma fyrir landbn., og ég átti sæti í þeirri n. Ég álít, að allt annað hafi legið til grundvallar fyrir því, að gr. var orðuð þannig, en hv. 6. landsk. vildi vera láta, og ég vil taka það fram við þessa umr. Ég man ekki, hvað um þetta hefir áður verið sagt hér á Alþ., en samkv. því orðalagi, sem er í l., virðist hér aðeins vera um afnotarétt að ræða. En hér á Alþ. stendur maður móti manni og minni á móti minni, þegar um þetta mál er að ræða. Vegna þess að hv. 6. landsk. var að tala um þingvilja fyrir þessu máli, vil ég láta minn skilning á því koma fram, og hann er alveg þvert á móti því, sem hv. 6. landsk. þm. hélt fram.

* Flm. (Emil Jónsson): Þetta kemur mér ákaflega kynduglega fyrir sjónir. Ég hefi nú til frekari vissu farið í gegnum umr. um þetta mál í þingtíðindunum, til þess að líta eftir, hvort nokkuð hefði komið fram, er gæti bent til þess, sem hv. þm. Mýr. heldur fram.

Það eru l. sjálf

. L. sjálf eru að vísu orðuð þannig, en í umr., sem áður hafa farið fram um þetta mál, hefir aldrei komið fram annað en að Gullbringusýsla og Hafnarfjarðarkaupstaður ættu að skipta þeim löndum, sem hér um ræðir. En þá hnitmiðun, sem hæstv. forsrh. gaf í skyn í sinni ræðu og hv. þm. Mýr. vék nú að, hefi ég aldrei getað orðið var við. Gr. er þvert á móti að mínu áliti klaufalega orðuð og í henni er ekki sagt frá þeim vilja, er þar lá til grundvallar. En mér vitanlega hefir aldrei komið fram neinn þingvilji um þetta, hvorki í umr. né þskj.; þetta ákvæði hefir verið talið mjög teygjanlegt; og e. t. v. mætti, væri það teygt út í yztu æsar, telja, að Hafnarfjarðarkaupstaður ætti einn að hafa allt landið til þess að þörfum hans yrði fullnægt. Úr þessu verður aldrei skorið með vissu, og væri hægt að gera það að þrætuefni til eilífs nóns með því orðalagi, sem nú er í l. En l. voru sett með það fyrir augum, að enginn þriðji aðili, hvorki ríkissjóður né aðrir, kæmi til greina. Þessi brtt. er borin fram með það fyrir augum, að þau sjónarmið, sem ég tel, að samkomulag hafi verið um þegar l. voru sett, komi skýrar fram. Ég ætla ekki að fara inn á þær breyt., en ég vildi aðeins láta þetta, sem ég nú hefi sagt, koma fram sem svar við ræðu hv. þm. Mýr.



Fyrir síðasta þingi lá frv. til l. um innheimtu tekjuskatts og eignarskatts af vaxtafé, sem flutt var af fjhn. í Ed., en samið af milliþinganefnd í skatta- og tollamálum. Eftir að frv. þetta hafði verið til athugunar í báðum d. nokkurn tíma, urðu afdrif þess þau, að það var afgr. með rökst. dagskrá í Ed. 4. jan. síðastl. Byggðist sú afgreiðsla m. a. á þeirri ósk, að „málið kæmi í heppilegra formi fyrir næsta Alþ.“. Nú hefir ekki enn komið fram frv. um þetta efni að tilhlutun ríkisstj., og þess vegna höfum við hv. 2. þm. Skagf. komið með þetta frv., sem hér er til umr. og er á þskj. 58. Þetta frv. er shlj. frv. því, sem afgr. var frá Ed. á síðasta þingi, en eftir það tók málið allmiklum breyt. hér í d. Tilgangurinn með því að fá slíka löggjöf setta er að koma í veg fyrir, að verulegur hluti af tekjum manna af vaxtafé sleppi undan skatti, eins og nú á sér stað. Þessum vaxtaeignum má aðallega skipta í tvennt: Innieignir í bönkum og svo verðbréf og skuldabréf. Um innieignir í bönkum og sjóðum er það að segja, að skattanefndir munu hafa notað mjög mismunandi mikið þær rannsóknarheimildir, sem þær hafa samkv. skattalögunum, til þess að komast fyrir það, hverjir eigi slíkar eignir. Á ýmsum stöðum á landinu hafa skattanefndir gengið mjög ríkt eftir því hjá stjórnum sparisjóða að fá upplýsingar um innieignir einstaklinga. Aftur á móti er þetta talsvert öðruvísi með bankana, enda stórum óþægilegra að fá þar upplýsingar um þessa hluti. Þar mun vera talsvert af innstæðum, þar sem ekki eru tilgreindir eigendur með svo greinilegum nöfnum eða heimilisföngum, að hægt sé að átta sig á því, hvaða fólk er um að ræða. Einnig er þar talsvert af innstæðum, sem eigandi að er ekki nafngreindur. Að þetta er framkvæmt svona mismunandi á ýmsum stöðum á landinu, veldur hinsvegar misrétti, sem illt er að haldist og þarf að fyrirbyggja. Milliþn. benti á 3 leiðir, sem mætti fara til lagfæringar á þessu. Í fyrsta lagi að setja ákveðin fyrirmæli bönkum og sparisjóðum um það, að taka ekki við fé nema skýrt sé tilgreint nafn og heimilisfang eigenda. Í öðru lagi, að upp væri tekin sú regla að skrá verðbréf og skuldabréf á nafn. Þessum leiðum vildi n. þó ekki mæla með. Hún benti einnig á þá leið, að leggja ákveðinn vaxtaskatt á allar þessar tekjur, en að þær væru að öðru leyti undanþegnar gjöldum. Ekki taldi n. þessa aðferð heppilega, en vildi hinsvegar mæla með þeirri leið, sem hér er lagt til, að farin verði, sem er sú, að taka ákveðinn hluta af vaxtatekjunum. En setja fyrirmæli um, að vaxtaskatturinn sé endurgreiddur þeim, sem telji fram vaxtatekjur á skattframtali. Að því leyti kemur þessi skattur ekki öðrum við en þeim, sem ekki telja fram. Sumir telja að því er sparifé snertir, að það væri skynsamlegt að hafa litla eða jafnvel enga skatta á því, til að örva sparnaðarviðleitni almennings. Þó þessir menn hafi að vísu nokkuð til síns máls, en um þetta er skiptar skoðanir, þá verður tæplega um hitt deilt, að það sé óviðunandi ástand, að allmargir af þeim, sem eiga innstæður, greiði af þeim skatta, en fjöldamargir sleppi við þau gjöld, sem þeim ber að greiða samkv. lögum. Þessar innstæður, sem hér er rætt um, munu yfirleitt vera smáar. Þær eru mjög margar, en yfirleitt hjá fáum um stórar fjárhæðir að ræða. Öðru máli gegnir með verðbréfin. Það er enginn vafi, að það fjármagn, sem í þeim liggur, er á fárra höndum. Og þeir, sem eiga þessi verðbréf, hafa oft meiri tekjur af þeim en vextina, þar sem kaupendur slíkra verðbréfa kaupa þau oft með miklum afföllum. Við flm. teljum, að óviðeigandi sé, að mikið af þessum eignum og tekjum sleppi við skatt. Það hefir komið upp sá misskilningur í sambandi við þetta mál, að hér væri um nýjan skatt að ræða. Hér er alls ekki um nýjan skatt að ræða. Þetta er aðeins tilraun til þess að bæta innheimtuna á þeim sköttum, sem nú á l. samkv. að greiða. Það er enginn vafi á því, að ríkissjóður mun á næstunni, vegna hins erfiða ástands, sem af stríðinu leiðir, hafa þörf fyrir auknar tekjur. Teljum við flm., að rétt sé að nota þær tekjulindir, sem fyrir eru, til hlítar, áður en til þess komi að leggja á nýja skatta. Af þessum ástæðum höfum við lagt til að bæta á þennan hátt innheimtuna á þeim gjöldum, sem nú elga að renna í ríkissjóð, en að því er stefnt með frv. okkar. Ég vil svo óska, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.