Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað frv. og borið það saman við ríkisreikninginn fyrir árið 1948, og leggur hún til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem bornar eru fram á þskj. 637. - Um þær till. er ekki mikið að segja. Brtt. við 2. gr., a- og b-liður, eru í samræmi við þær brtt., sem bornar voru fram við fjáraukalög fyrir árið 1947. N. telur ekki rétt að taka sem eina stofnun ríkisútvarpið, viðtækjaverzlunina, viðgerðastofuna og viðtækjasmiðjuna og leggur til, að allir liðirnir séu greindir í sundur. Þó er þetta frábrugðið í því, sem var 4947, að hér er tekin upp í einu lagi fjáraukalagaheimild fyrir viðgerðastofuna og viðtækjasmiðjuna, þar sem þessi fyrirtæki höfðu þá verið sameinuð. Um c-lið brtt. við 2. gr. er það að segja, að þar er lagt til, að gjöldin á 10. gr. III., um utanríkismál, verði lækkuð um 1/2 millj. Á fjárl. ársins 1948 eru útgjöldin á þessari gr. 1.886.100,00 kr., en til frádráttar er svo 1/2 millj. sem tekjur frá samninganefnd utanríkisviðskipta, sem ekki þótti óeðlilegt, að kæmi til frádráttar kostnaði við utanríkisþjónustuna. Á ríkisreikningnum er þetta fært inn á ýmsar tekjur. Útgjöld á greininni reynast samkv. ríkisreikningi 2.822.173,21 kr., og mismunur á þeirri upphæð og heimilaðri upphæð í fjárl. er aðeins 936.073,21 kr. Á fjáraukalfrv. er leitað heimildar fyrir 1.436.073,21 kr. - Þá er það brtt. n. við 1. gr. frv., að í stað 101.379.171,09 komi: 101.105.163,41 kr. Þó fjvn. leggi til, að fjáraukalögin verði að þessu sinni samþ. þannig, þá vill hún enn ítreka það álit sitt, að hún telur formið á lögunum ófullnægjandi. N. telur, að þau beri að leggja þannig upp, að leitað sé samþykkis Alþingis fyrir öllum greiðslum umfram fjárlög. Við umræður fyrir skömmu um fjáraukalögin fyrir 1947 benti ég á, að í þessum efnum þyrfti að breyta til. Með þeim hætti, sem viðgengizt hefur, að leita aðeins heimildar í heild fyrir þeirri upphæð, sem hver fjárlagagrein hefur samtals farið fram úr fjárlögum, er þar með alls ekki leitað heimildar fyrir öllum umframgreiðslum á einstökum liðum, eins og vera ber. Er jafnvel hægt að benda á, að útgjöld, sem ekki hefur verið gert ráð fyrir á fjárlögum, hafa ekki komið til greina á fjáraukalögum, ef tekizt hefur að spara svo á öðrum liðum sömu fjárlagagr., að jafnvægi hefur haldizt. Fjvn. telur því, að breyta þurfi fyrirkomulaginu þannig, að leitað sé heimildar fyrir hverjum einstökum útgjaldalið, að því leyti sém hann fer fram úr áætlun, og það er ósk hennar, að hæstv. ríkisstj. taki upp það form. Um þetta vildi n. gjarnan heyra skoðun hæstv. ríkisstj. og þá einkum hæstv. fjmrh., og mundi n. láta sér nægja yfirlýsingu af hans hendi um væntanlega breytingu. Fari skoðanir hæstv. ríkisstj: og n. hins vegar ekki saman í þessu efni, þá er sá kostur fyrir hendi hjá n. að ákveða, hvort hún skuli bera fram till. til þál. um þetta eða leita annarra ráða. Ef litið er á þessi fjáraukal., sem liggja hér fyrir til umræðu, þá ber að sama brunni um þau og fjáraukalög undanfarinna ára, að þar er um furðu háar upphæðir að ræða. Um suma liðina er það að segja, að eðlilegt mætti teljast, að þeir væru ekki jafnfyrirferðarmiklir í þessum l., t.d. ríkisbúin, sem eru fastar stofnanir, sem taka mætti upp á fjárl. með allnákvæma áætlun um tekjur og gjöld. Ýmis önnur útgjöld eru þannig einnig ýmist algerlega föst eða meira og minna viðtekin árleg útgjöld, sem betur færi á, að tekin væru inn á fjárlög. - Þá má líka benda á, að í ýmsum tilfellum er leitað heimildar fyrir upphæðum á öðrum greinum en rétt er, eins og t.d. árlegum útgjöldum vegna fálkaorðunnar, sem nema frá 30–40 þús. kr., og væri eðlilegt að áætla þau svo á fjárl. hverju sinni, í stað þess að færa þau á 19. gr. sem óviss útgjöld. Þá er t.d. einnig svo um bifreiðakostnað stjórnarráðsins, að hann er færður á 19. grein, enda þótt hann eigi í rauninni heima á 10. gr. Sama er að segja um bifreiðakostnað biskups, sem færður hefur verið á 19. gr. II, og enn má nefna til dæmis prófdómaralaun á ríkisreikningnum 1948, sem nema 40–50 þús. kr. og setja ber á viðeigandi liði fjárlaga. Eigi fjárlög að fara sem næst sönnu, þá er ekki heppilegt að hafa þannig á 49. gr. ýmis útgjöld, sem raunar eru föst og ber að áætla sem slík á viðeigandi fjárlagagreinum. Ef litið er yfir einstakar upphæðir fjáraukalaganna, þá má segja, að sumar þeirra hljóti að vekja athygli, eins og t.d. vaxtagreiðslur ríkisins á 7. gr., sem farið hafa rúmlega eina milljón fram úr áætlun. Þessi útgjöld er vitanlega erfitt að áætla, en verður þó að teljast merkilegt, ef ekki er unnt að komast sönnu nær en þetta. - Þá hafa umframgreiðslur á 11. gr. orðið nálega 41/2 millj., ef allir undirliðir eru taldir. Það hefur verið svo undanfarin ár og er enn, að ef athugaðar eru umframgreiðslur aftur að 20. gr., þá er 19. gr. langsamlega hæst á fjáraukalögunum, og er það ekki óeðlilegt, þar sem þar er um að ræða útgjöld, sem orðið hefur að greiða til margvíslegra dýrtíðarráðstafana, sem erfitt hefur verið að áætla. Á 20. gr. hafa útgjöld farið yfir 62 millj. fram úr áætlun. Voru áætluð á fjárl. nær 27 millj., en urðu í reyndinni rúmar 89 millj. kr. Þótt þessi fjáraukal. séu, eins og fjáraukal. nokkurra undanfarinna ára, miklu hærri en viðunandi er, þá mega menn þó ekki ætla, að hægt sé að komast hjá meiri eða minni upphæðum á fjáraukalögum eða mögulegt sé að byggja fjárlög þannig upp, að ekki þurfi að grípa til fjáraukalaga. En mér finnst rétt að horfast í augu við þá staðreynd, að undanfarin ár hafa fjáraukalög verið svo há, að það getur hvarflað að manni að spyrja á þessa leið: Til hvers er Alþingi að skipa 9 manna nefnd til að vinna í fleiri mánuði að þessum málum, þegar það sýnir sig, að þessi vinnubrögð eru svo fjarri því að gefa raunhæfar niðurstöður, að á undanförnum árum hefur ríkisstj. jafnvel orðið að greiða allt að 40–50% hærri fjárupphæðir en gert var ráð fyrir í fjárlögum? Og það mætti slá þeirri spurningu fram, og yrði þó litið á hana fremur sem gamanspurningu: Hvers vegna er ekki látið við það sitja, að heimila ríkisstj. á hverju ári svo og svo mikið fé til umráða, sem hún síðan mætti verja eftir hentugleikum og eins og henni bezt líkaði? Upphæðir fjáraukalaganna eru hreint ekki svo lágar, eins og sjá má á því, að 1945 urðu þau nálega 112,4 millj. kr., 1946 90,4 millj. kr., 1947 126,5 millj. kr. og 1948 101,4 millj. kr. Lengra nær svo ekki vitneskja okkar í þessum málum, því að skilagreinir hæstv. ríkisstj. um þau eru ætið nokkuð síðbúnar, eins og ég hef áður vikið að, og það svo mjög, að það er eins og tala yfir gröfum, er þessi mál eru rædd. Nú er það fjarri mér að segja þetta til áreitni við nokkurn sérstakan mann. Það er auðvitað þýðingarlaust að fara að deila um það, hver eigi stærstan þátt í því, að svo er um þetta mál sem raun ber vitni, heldur tel ég það svo mikið alvörumál, að ekki verði komizt hjá að svara þessum spurningum: Á að gera það að venju eða ekki, að hæstv. ríkisstjórnir virði fjárlög á hverjum tíma að vettugi? A að koma þeirri venju á, að samþykkt fjárlaga sé aðeins gerð fyrir siðasakir, og svo megi hæstv. ríkisstjórnir hafa það eftir sínum hentugleikum, hvernig úr rætist? Ég get skilið, að ríkisstj. á hverjum tíma hafi tilhneigingu til að leggja fyrir Alþingi þannig fjárlagafrv., að það líti sem bezt út á pappírnum. En ég tel, að fyrsta boðorðið sé það, að leggja sem sannast fjárlagafrv. fyrir Alþingi, svo að það hafi skilyrði til að byggja ríkisbúskapinn á þeim grundvelli. Og svo séu þær kröfur gerðar til stj., að hún haldi sér sem allra mest innan þess ramma, sem fjárlögin hafa sett henni. Það á að minnsta kosti ekki að þurfa að koma fyrir, að útgjöld fjárl. fari 40–50% fram úr áætlun. - Þetta eru aðeins þankar mínir um þetta mál, sem ég vildi ekki láta vera ósagða, en það hefur ekki verið ætlun mín að áreita neinn eða álasa í sambandi við það. Auðvitað væri hægt að segja margt fleira um þetta mál, en það, sem hér hefur verið sagt, hygg ég að ekki sé ofmælt.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð í sambandi við nál. á þskj. 622. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt nefndin leggi til, að frv. til fjáraukalaga fyrir 1948 verði samþ. með þeim breytingum, sem áður er getið, þá telur hún núverandi form fjáraukalaganna ófullnægjandi, þ.e. að leitað sé aðeins fjáraukalagaheimilda fyrir því, sem útgjöld hverrar fjárlagagreinar í heild fara fram úr heimild í fjárlögum. Nefndin telur, að þessu eigi að breyta og að þann hátt beri upp að taka, að leitað sé samþykkis Alþingis fyrir umframgreiðslu á hverjum einstökum útgjaldalið fjárlaganna.“ Hv. frsm. fjvn. lagði einnig mikla áherzlu á þessa breyt. í framsöguræðu sinni hér áðan. Ég vil því lýsa því yfir, að ef það fellur í minn hlut að undirbúa næstu fjáraukalög, þá mun ég taka þetta til greina og reyna að láta ganga þannig frá þeim, að þau verði betur sundurliðuð en þessi, sem hér liggja fyrir. Ég þori þó ekki að lofa því, að sú sundurliðun nái til hvers einstaks liðs, því að það getur verið, að það reynist heppilegra, að hún nái aðeins til hvers aðalliðs, en ekki til undirliðanna. Með aðallið á ég við liði eins og t.d. greiðslur til sjúkrahúsa, að þær hafi numið þessu eða þessu á fjárlagaárinu. Hitt kemur þó líka til athugunar, að sundurliða fjáraukalögin enn meira, en ég þori engu að lofa um það nú, en ég skal láta fara fram nánari athugun á því, hve heppilegt er að ganga langt í þessu efni. En mér sýnist eðlilegt, að sundurliðunin verði meiri en hún er í þessu fjáraukalagafrv.



Herra forseti. Till. sú, sem nú er tekin til síðari umræðu og væntanlega endanlegrar afgreiðslu, er fram komin fyrir það, að hreppsnefnd Hvammstangahrepps hefur óskað aðstoðar ríkisins til að kaupa jörð, þannig að ríkið gangi í ábyrgð fyrir allt að 100 þús. króna láni til jarðarkaupanna, en fái í staðinn gildar tryggingar. Málinu var vísað til fjvn., og ræddi nefndin það. Eins og nál. á þskj. 641 ber með sér, kom öllum nm. saman um að mæla með því, að samþ. yrði heimild fyrir ríkisstj. til að taka ábyrgð á þessu jarðarkaupaláni fyrir Hvammstangahrepp. Jörðin, sem um er að ræða, heitir Kirkjuhvammur og liggur að kauptúninu Hvammstanga. Það er allvænleg jörð, og hefur kauptúnið haft þar leigunot til landnytjaframleiðslu frá ári til árs. Nú er búizt við, að landeigendur vilji selja jörðina, enda er það miklu heppilegra fyrirkomulag, að kauptúnið eigi jörðina, skipti henni og leigi þeim, sem þar eiga heima. Kauptún og kaupstaðir, einkum þeir smærri, hafa mikla þörf fyrir það að hafa nokkurt landrými til umráða. Ef skyggnzt er um landið og litið á hag kauptúnanna og smærri kaupstaðanna, þá dylst ekki glöggu auga, að afkoma fólksins hefur til jafnaðar orðið betri þar, sem landbúnaður hefur verið að bakhjarli. Þar hefur fólkið staðizt hörðu árin betur, því að þegar sjávaraflinn hefur brugðizt og vinna á árinu dregizt saman, þá hefur verið mikilsvert fyrir heimilin að geta aflað matvæla með landbúnaðarframleiðslu. Nokkur stuðningur fólkinu á þessum stöðum er það, að oft notast vel vinnukraftur lítilmagnans, svo sem gamalmenna og unglinga. Ég sé enga ástæðu til að hafa lengri framsöguræðu fyrir þessu máli. Mér virðist það svo einfalt og sjálfsagt. Þessi kaup gefa ekki hættulegt fordæmi, og það ætti engan veginn að verða fjárhagsleg hætta fyrir ríkissjóð. Þessi jarðarkaup eru lítið spor til að tryggja það, að Hvammstangahreppur geti bjargað sér án þess að leita í stærri efnum til hins opinbera.



Ég vil færa fjvn. kærar þakkir fyrir skjóta og greiða afgreiðslu þessa máls.

Frsm. (Jónas Rafnar) : Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till. og leggur til, að hún verði samþ., þó með þeirri breyt., að ríkisstj. verði einnig heimilað að ábyrgjast fyrir Akranes og Keflavík lán, allt að 750 þús. kr. til hvors bæjarfélags um sig, til að fullgera sjúkrahús á þessum stöðum. Það stendur eins á fyrir báðum þessum bæjarfélögum, Akranesi og Keflavík. Þar hafa verið reistar sjúkrahúsbyggingar, en fé vantar til að fullgera þær og kaupa nauðsynleg tæki og innbú í þær. Það mun vera nokkurn veginn ljóst, að ekki verður unnt að koma þessum málum í viðunandi horf nema lán fáist til þess. Fyrir nefndinni lá bréf landlæknis, þar sem hann mælir eindregið með því, að till. nái fram að ganga. Ég geri ekki ráð fyrir, að fjvn. hafi nokkuð við till. fjmrh. að athuga, en þar er gert ráð fyrir, að þessi lán skuli endurgreiða af framlögum þeim, sem næsta ár verða veitt af fjárlagafé til sjúkrahúsa þessara, enda er gerð grein fyrir þessu í greinargerð fyrir þáltill. Við fyrri umr. var gerð grein fyrir þessari till., svo að ég held, að óþarft sé að hafa um hana fleiri orð nú.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. fjvn., þá er gert ráð fyrir því í grg. fyrir till. á þskj. 570, að noti ríkisstj. ábyrgðarheimild þessa fyrir Akureyrarkaupstað, þá skuli lánið endurgreiðast af framlögum þeim, sem á næstu árum verða veitt til fjórðungssjúkrahússins. Þetta þýðir, að hér er verið að veita ríkisábyrgð fyrir hluta ríkissjóðs af kostnaðarverði sjúkrahússins, en ekki fyrir framlagi bæjarins. Nú er komin till. frá hv. fjvn. um að bæta við ábyrgðarheimild fyrir 2 sjúkrahús í viðbót, og hef ég ekkert við það að athuga, en vil að það sé tekið skýrt fram í þál. sjálfri, að um það gildi sama regla og um ábyrgðina fyrir Akureyri, sem sé að ábyrgðin skuli miðast við það, sem ætla má að ríkið eigi eftir að leggja fram á fjárlögum til sjúkrahúsanna, og endurgreiðist af því, sem til þeirra verður veitt á næstu árum. Þetta er til að gera það alveg ljóst, að hv. Alþingi er ekki að fara inn á nýja braut um ábyrgðir, en það væri ný braut, ef þetta væri ábyrgð fyrir bæjarfélögin til að standa undir sínum hluta af kostnaðinum. Ég vil lýsa ánægju minni yfir undirtektum n., og hún hefur einnig haft þetta í huga, og eru þá sjálfsagt allir ánægðir.

Flm. (Sigurður Ágústsson) : Herra forseti. Till. til þál., sem ég flyt hér á þskj. 583 um landhelgisgæzlu og björgunarstörf á Breiðafirði og sunnan við Snæfellsnes, er borin fram vegna knýjandi þarfa fyrir umbætur á þessu sviði, ef línuskipaútgerð við Breiðafjörð á ekki að leggjast niður með öllu. Eins og fram er tekið í grg., sem fylgir þáltill., er hér um svo alvarlegt mál að ræða fyrir báta, sem stunda línuveiðar á vetrarvertíðinni, að ekki er annað séð en að útvegsmenn hljóti að hætta að gera báta sína út á línu, nema trygging fáist fyrir því, að fullkominni landhelgisgæzlu verði haldið uppi við Snæfellsnes. Mér er það þó ljóst, að landhelgisgæzla ein er ekki nægileg til þess að bæta línubátum upp það stórkostlega tjón, sem botnvörpuskipin valda þeim. Lokatakmarkið í þessu efni er alger friðun Breiðafjarðar fyrir botnvörpuveiðum. Er mér það hryggðarefni, hvað seint gengur með friðun landgrunnsins og víkkun landhelginnar, en það eru spor, ef stigin verða, sem ábyggilega mundu orsaka stórum betri aflamöguleika hjá vélskipaflotanum yfirleitt. Það er sorgleg staðreynd, að aflabrögð vélbátaflotans við Breiðafjörð hafa undanfarnar 3 til 4 vetrarvertíðir verið allt að því 50% lakari en á styrjaldarárunum. Hin nýbyrjaða vertíð lofar engu góðu um betri aflabrögð nú en á undanförnum vetrarvertíðum, nema síður sé. Þó er það staðreynd, að með hverju ári sem líður bætast betri og fullkomnari fiskiskip í kauptúnin, sem hafa útgerð með höndum við fjörðinn. Í byrjun heimsstyrjaldarinnar voru aðeins tvö hraðfrystihús við Breiðafjörð og annað þeirra þá nýbyggt. Vegna aukinna aflabragða á styrjaldarárunum risu fleiri hraðfrystihús upp við fjörðinn, þannig að þau eru nú orðin 6. Má fullyrða, að 5 þeirra séu mjög vönduð og geti haft mikil afköst, ef hráefni er fyrir hendi. Nú virðast horfurnar, því miður, vera þær, að þessi hraðfrystihús komi ekki til að hafa neina verulega framleiðslu með höndum, ef þau eiga aðeins að búa við það hráefni, sem línubátarnir láta þeim í té, þar sem, eins og áður er fram tekið, aflabrögð þeirra hafa farið stöðugt minnkandi á undanförnum árum, svo að til vandræða horfir. Frystihúseigendur eru því orðnir kvíðafullir um afkomu fyrirtækja sinna og ræða um m. a. að semja við eigendur botnvörpuskipa að leggja upp afla þeirra í frystihús við Breiðafjörð, svo að hægt verði að auka þar með vinnu við hraðfrystihúsin. Ég nefni þetta viðhorf til þess að sýna hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. fram á þau vandræði, sem útgerðarstaðir við Breiðafjörð eiga við að stríða vegna minnkandi aflabragða línuveiðaskipanna. Það er vetrarvertíð línuskipanna, sem hefur aðallega borið uppi atvinnulíf kauptúnanna við Breiðafjörð s. l. áratug. Hér er því um snögg umskipti að ræða, ef þessi tegund útgerðarinnar getur ekki ár eftir ár staðið undir eðlilegum rekstrarkostnaði vegna aflatregðu. Gefur það auga leið, að slíkur taprekstur hlýtur að hafa í för með sér samdrátt útgerðarinnar, ef útvegsmenn verða þá ekki knúðir til þess að hætta henni með öllu. Þau atvinnutæki, sem byggð hafa verið, svo sem hraðfrystihúsin og fiskþurrkunarhús, verða því að miklu leyti að byggja tilveru sína á næstu árum á afla frá botnvörpuskipum eða útilegubátum. Þessar bollaleggingar eru tímabærar, þar sem það er staðreynd, að eðlileg fiskgengd í Breiðafjörð s. l. 4 ár hefur ekki átt sér stað, sökum þess að botnvörpuskipin, sem eru að veiðum bæði innan og utan landhelginnar, stöðva bókstaflega fiskgöngurnar. Það er vitað að oft eru á annað hundrað botnvörpuskip að veiðum á þessum slóðum, svo að það er ekki að undra, þó að saxist á fiskgöngurnar er allur þessi skipafjöldi dregur vörpur sínar dag eftir dag á sömu miðum eða í námunda við þau mið, sem línubátarnir eru vanir að sækja afla sinn á. Undanfarna daga hafa útvegsmenn og formenn átt tal við mig um það, að aldrei hafi ágengni botnvörpuskipa verið meiri en nú. Þau liggja bókstaflega yfir línuskipunum og bíða þess, að þau dragi sína línu, og strax þegar línuskipin hafa lokið því, þá byrja botnvörpuskipin að skrapa botninn. Það segir sig sjálft, að það er ekki að vænta mikils línuafla á þeim miðum, sem botnvörpuskipin draga vörpu sína um dag eftir dag. Sama reynsla í þessum efnum er á Vestfjörðum. Þar hefur afli farið minnkandi ár frá ári, og má fullyrða, að mest sé um að kenna hinum óeðlilega ágangi innlendra og erlendra togara á fiskimiðum línubátanna. - Landhelgisgæzlan við Snæfellsnes hefur á undanförnum árum verið lítil sem engin, enda hafa línubátarnir eða útvegsmenn þeirra margsinnis kvartað undan ágangi botnvörpuskipanna og óskað verndar hæstv. ríkisstj. gegn þessum yfirgangi. Það er ekki ofmælt, að útvegsmenn og sjómenn við Breiðafjörð bera ugg og kvíða í brjósti um framtíð sína, ef ekki verða gerðar raunhæfar aðgerðir af því opinbera til þess að bægja voðanum frá dyrum þeirra. - Það eru því vinsamleg tilmæli mín til hæstv. ríkisstj. og hv. alþm., að þeir sjái nauðsyn þess, að till. mín til þál. á þskj. 583 verði samþ., svo að bætt verði úr vandkvæðum í sambandi við landhelgisgæzluna við Snæfellsnes.



Herra forseti. Þessi till. til þál. um afnám skömmtunar á byggingarvörum o. fl. er flutt hér á Alþ. löngu fyrir áramót, og fór hún í svipaða átt og frv., sem Nd. var búin að afgr. og er komið til Ed., en stendur þar fast að sögn forseta samkv. ósk einhverra úr ríkisstj. Ég vil geta þessa þegar í upphafi, vegna þess að ég heyrði það á ýmsum dm., að þeir kusu heldur, að frv. gengi fram heldur en þáltill. Nú hefur allshn., sem hafði þetta mál til meðferðar, athugað það og leggur til, að þessi þáltill. á þskj. 157 verði samþ. án breyt., eins og sést á þskj. 624. Allshn. leitaði umsagnar fjárhagsráðs um till., og lagðist það að vísu á móti samþykkt hennar, en byggði andmæli sín svo að segja eingöngu á því, að með samþykkt till. yrði aðstaða ráðsins til að gera grein fyrir meðferð svokallaðs mótvirðissjóðs torvelduð og ekki nægilega tryggilega séð fyrir dreifingu á byggingarvörubirgðum þeim, sem fyrir hendi eru. Í þessu sambandi og án þess að vefengja á nokkurn hátt góðan tilgang fjárhagsráðs er vert að athuga, að þegar l. um fjárhagsráð voru upphaflega sett, þá var heimilað að hafa undanþegnar þessar smáhúsabyggingar, sem hér um ræðir. En fjárhagsráði þótti handhægara, enda hefur það heimild til þess, að fela það líka: í sína ráðstöfun allt saman, en þó er heimildin, sem þeir hafa notað og er í l., byggð á því, að fjárhagsráð telji, að þessar framkvæmdir, sem máttu vera lausar og frjálsar, feli í sér óeðlilega sóun á vinnu og efni. Það er náttúrlega svo að segja tómt mál að tala um., að innan um allar þær stórhýsabyggingar, sem hér hafa fram farið, þá geti það talizt óeðlileg sóun á vinnu og efni, að menn, oft og tíðum mest af eigin rammleik, komi upp yfir sig smáíbúðarhúsum. En fjárhagsráð hefur tekið þá afstöðu að hafa þessa skoðun til þess að hafa heimild til þess samkv. l. að hafa íhlutun um þessi minni íbúðarhús. Meiri hl. allshn. hefur ekki getað fallizt á röksemdir fjárhagsráðs í þessu. Það er einu sinni svo um þessar stofnanir, að þeim finnst, þegar þær hafa ráð á hlutunum, að himinn og jörð forgangi, ef eitthvað gangi undan krúnu þeirra í þessum efnum; þess vegna má alltaf reikna með, að það sé ekki hægt að taka það sem einvaldan úrskurð, þó að ráðið sé á þessari skoðun. Hitt er vitað, að það hefur verið svo að segja þjáningarefni fyrir hina smærri borgara þessa lands á ýmsum stöðum utan Reykjavíkur, hvað mikil flækja af höftum hefur vafizt um fætur þeirra við það fyrirtæki, sem er eðlilegast af öllu eðlilegu, að koma upp yfir sig smáíbúðarhúsum eins og gerast hjá öllum almenningi, og ég þykist vita, að ég standi ekki einn uppi með þann vitnisburð sem þm. að hafa orðið í mörgum tilfellum að berjast fyrir því að fá þessi leyfi í gegn. Það er víða svo úti um land, að menn leggja sérstaka áherzlu á að geta unnið að byggingum sínum að haustinu, þegar slaknar á um stóratriði, og þannig sparað sér mikið fé með því að vinna sjálfir mikið við byggingarnar. Þannig er það þar, sem ég er kunnugastur, og ég ætla, að þannig sé víða. Ein ástæðan, sem kom fram frá þm., sem ekki vildi aðhyllast niðurstöður meiri hl., var sú, að hann væri hræddur um, að þessar smærri byggingar, eða þeir, sem að þeim stæðu, yrðu útundan u.m að afla sér efnis, ef skömmtun yrði afnumin, Það lítur óneitanlega þannig út af sjónhendingu, ef við lítum á reglurnar, að þetta gæti átt sér stað. Ég leitaði umsagnar ýmissa byggingarmeistara um þetta, fyrir utan þá persónulegu reynslu, sem ég hef af einstaka tilfellum, og ég hef jafnan orðið þess var, að þeir gera ekki mikið úr því að það væri ómögulegt fyrir þessa menn að afla sér byggingarefnis án aðstoðar fjárhagsráðs, og ýmsir menn hafa á 1–2 árum viðað að sér sementi, járni og timbri, þannig að oft hefur ekki staðið á öðru en því, hvort þeir yrðu lögbrjótar fyrir að grafa fyrir kjallaranum eða ekki. Ég geri þess vegna heldur lítið úr þeirri mótbáru, en það var einasta mótbáran á móti þessari till., sem kom fram innan n. Ég hef ekki séð neitt minnihl. álit koma fram og get því ekki gert það að umræðuefni, en brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. var til athugunar í n. jafnhliða aðalmálinn, og skal ég aðeins minnast á hana. Hún gengur í þá átt að afnema ekki einungis skömmtun, heldur gefa innflutning á byggingarvörum frjálsan. Ég hefði fyrir mitt leyti, og ég held að fleiri séu á þeirri skoðun, talið mjög æskilegt, að svo gæti orðið, en það er alltaf verið að láta hilla undir það nú hjá ríkisstj., að það eigi að gefa svo og svo mikið frelsi í verzluninni. Þetta gengur frá viku til viku, og maður hlýtur að leggja trúnað á, að það sé einhver meining í því, og þá er ekki ólíklegt, að hið helzta og fyrsta, sem gefið væri frjálst, væru einmitt þessar vörur, sem þarf til bygginga, og það var með þetta fyrir augum, að við töldum ekki rétt að taka svo djúpt í árinni í þessari till. eins og hv. 2. þm. Reykv. hefur hér lagt til, þó við höfum fulla samúð með hans skoðun í þessu efni. Ég veit ekkert, hvað hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir í þessu, en ég hlýt að leggja trúnað á, að þetta frelsishjal beri ávöxt, og þá tel ég líklegt, að það mundi beinast að þessum vörum. Ég held, að það væri bara til góðs að slaka til í höftum um þessar byggingar, sem hér eru nefndar, og þessi till. takmarkar sig við þær byggingar einar, sem þarna eru settar í l. um fjárhagsráð upphaflega og menn töldu að mundu geta fengið að vera í friði, þó þær yrðu það ekki. Það er vitað, að þrátt fyrir það, hvað erfitt er að fá leyfi til þess að byggja fyrir ýmsa, jafnvel þessi smáhús, þá hafa á sama tíma verið í uppsiglingu töluvert glæsilegar húsbyggingar, og þegar maður horfir á það og viðurkennir svo þau vandræði, sem ýmsir eiga við að búa, sem vilja stilla sínum kröfum í hóf, þá finnst mér, að það sé ákaflega erfitt að standa á móti því að greiða fyrir þeim, sem hér eiga hlut að máli. Á þskj. 648 er brtt. frá hv. þm. V-Húnv. um að bæta við till. eins og þar segir. Hann gengur þar út frá, að innflutningur á þessu efni geti verið háður innflutnings- og gjaldeyrisleyfum, og vill láta þau hús, sem talin eru í 1. málsgr., sitja í fyrirrúmi um leyfi fyrir timbri, sementi, járni og fleira, sem þarf til byggingar húsanna. Ég sé ekki annað en að á bak við þessa brtt. felist nákvæmlega sami tilgangurinn eða sama hugsunin og er í upphaflegu till., þó ég hafi ekki haft tækifæri til að bera hana undir meðnm. mína, og ég segi það sem mína persónulegu skoðun, að ég hef ekki neitt á móti því, að hún sé samþ. Ég ætla þá að ég hafi gert nægilega grein fyrir þessu fyrir hönd meiri hl., og ég hef gert grein fyrir því, af hvaða ástæðum meiri hl. tók ekki upp brtt. hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 199. - Ég vil svo vænta þess, að hæstv. Alþ. geti fallizt á sama sjónarmiðið eins og hér liggur fyrir í till. og áliti meiri hl. sem og í brtt. á þskj. 648, sem ég hygg, að sé til tryggingar því, hvernig sem allt veltist með frelsi eða ekki frelsi í þessum innflutningi, að þá verði sérstakt tillit tekið til þarfa þeirra, sem eru í rauninni að koma upp yfir sig nauðsynlegum íbúðarhúsum fyrir sig og sína fjölskyldu.



Herra forseti. Í sambandi við þessa afgreiðslu till. verður ekki hjá því komizt að athuga, hvernig ætlunin er að ganga frá þessu máli. Þessi þáltill. er 92. mál og kom fram fyrir jól. Eins og hv. þm. Vestm. tók fram, kom um líkt leyti fram frv. í Nd., þar sem festa átti í lög að mestu leyti það sama og segir í þáltill. Ég þykist skilja, meðal annars af ræðu hv. þm. Vestm. og af afgreiðslu meiri hl. allshn. á þáltill., að ekki sé von um, að frv. verði nú afgr. á Alþingi. Mér skilst, að það sé vilji fyrir hendi hjá meiri hl. allshn., sem verður að finna útrás með því að láta sér nægja að samþykkja þessa till. Það er augljóst, að allir fylgja þessari till. Allir hefðu kosið að ákveða þetta með lögum, og álít ég það æskilegt. En mér virðist svo, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, að það séu ákveðin öfl utan þingsins, sem sporna við þessari afgreiðslu. Frv. þm þetta efni var flutt af meiri hl. fjhn. Nd. og afgr. til Ed. með öllum greiddum atkv. gegn einu. Var það afgr. til fjhn. Ed. 17. jan. Nú er upplýst, að þetta frv. standi fast samkv. ósk ríkisstj. Það virðist, að hinn ótvíræði þingvilji til að gefa byggingu frjálsa, fái ekki notið sín. Frv., sem hefur þingvilja, stendur fast vegna óskar ríkisstj., án þess að gefið sé í skyn, að öll ríkisstj. standi á bak við. Það verður að kryfja málið til mergjar. Það sýnist sem það sé utanaðkomandi loppa að teygja sig inn í þingið til þess að skerða þær vonir, sem landsmenn hafa haft. - Ætla ég að leyfa mér að lesa upp kafla úr bréfi, sem fjárhagsráð sendi allshn. Sþ., svo að það komi í ljós, hvers vegna ekki fæst afgreitt frumvarp, sem þingvilji er fyrir. Í þessu bréfi, sem hv. þm. Vestm. vitnaði í, dags. 13. janúar, segir, með leyfi hæstvirts forseta: „Fjárhagsráði hefur skilizt, að vegna tilrauna til þess að fá að nota fé úr mótvirðissjóði verði að takmarka fjárfestingu við ákveðið hámark, og að það sé fullkomlega skilyrði fyrir því, að leyfi fáist til þess að nota mótvirðissjóð. Ef farið væri eftir tillögu þessari, mundi það gera ómögulegt að sýna forráðamönnum mótvirðissjóðs fram á, hver fjárfestingin væri, þar sem takmarkanirnar næðu aðeins til hluta hennar.“ Ég vil biðja hv. þm. að athuga, að þegar fjárhagsráð tekur svo ákveðið til orða viðvíkjandi þessari till., leiðir af sjálfu sér, að sömu mótbárum er beitt af hálfu fjárhagsráðs viðvíkjandi frv. í Ed., sem mundi skera úr um þetta mál, og vafalaust er þeim beitt í enn ríkari mæli á bak við tjöldin. Nú vil ég biðja hv. þm. að taka eftir, hvað fjárhagsráð segir í raun og veru í þessum setningum, sem ég las. Það segir og upplýsir þingheim um, að gerðar hafi verið tilraunir til þess að fá að nota fé úr mótvirðissjóðnum. Þær tilraunir hafa ekki verið gerðar hér á Alþingi, sem er sá aðili, sem samkv. lögum á að ráða yfir sjóðnum. Þessar tilraunir hafa verið gerðar annars staðar, menn þurfa ekki að fara í grafgötur um það. Tilraunir hafa verið gerðar til þess að fá samþykki frá Washington, eða deild Marshallaðstoðarinnar í Washington viðvíkjandi notkun á fénu. Með öðrum orðum eru gefnar upplýsingar um, að áður en málið var lagt fyrir Alþingi, eru gerðar tilraunir til þess að semja við yfirboðara Alþingis um það, hvernig Alþingi megi nota mótvirðissjóðinn. Þessir háu herrar hafa einnig upplýst, að skilyrðið sé, að árleg fjárfesting sé takmörkuð við ákveðið hámark. Eða m. ö. o. innan takmarka, sem þessir aðilar setja sem skilyrði fyrir því, að mótvirðissjóður sé notaður. Þannig liggja þau skilyrði fyrir gagnvart Alþingi og ríkisstj., að þau beygi sig undir ákveðið hámark, ef leyfi á að fást til þess að nota fé, sem er í íslenzkum banka. Það er auðséð, hvað veldur því, að fjárhagsráð reynir að draga úr fjárfestingunni og segir, að ef farið sé eftir þáltill., mundi það gera ómögulegt að sýna forráðamönnum fram á, hver fjárfestingin væri. - Hverjir eru forráðamenn mótvirðissjóðs? Þeir eru samkv. íslenzkum lögum Alþingi, þingmennirnir. Aftur á móti eru það aðrir forráðamenn mótvirðissjóðs, sem fjárhagsráð talar um. Eftir íslenzkum lögum eru forráðamennirnir þingmenn, en eftir skilningi fjárhagsráðs er það viss nefnd manna í Washington. Fjárhagsráð virðist líta á erlenda menn sem forráðamenn sjóðs, sem Íslendingar hafa lagt fram og er í íslenzkum banka og ekki má nota nema með samþykki Alþingis. Þannig er komið áliti þessarar stofnunar. Ég býst við, að því fjárhagsráði, sem þykist hafa svo stórt vald á bak við sig, virðist sem það geti talað alldjarft. „Ef farið væri eftir tillögu þessari, mundi það gera ómögulegt að sýna forráðamönnum mótvirðissjóðs fram á, hver fjárfestingin væri, þar sem takmarkanirnar næðu aðeins til hluta hennar.“ M. ö. o. segir fjárhagsráð við Alþingi, að fjárhagsráð geti ekki tekið að sér að sýna þeim fram á, að staðið hafi verið við ákveðin skilyrði, það geti ekki haft umsjón með þessum málum fyrir hönd erlendra aðila í Washington. Ef einhverju er sleppt undan valdi fjárhagsráðs, þá þýðir það, að það geti ekki ábyrgzt, að staðið sé við þau skilyrði, sem forráðamenn mótvirðissjóðs í Washington hafa sett. Við vitum vel, að fjárhagsráð hyggst hafa sterka aðstöðu. Ef Alþingi ætlar að samþykkja lög eða þál., hótar fjárhagsráð með því, að það geti þá ekki sannfært forráðamennina í Washington um, að haldin séu sett skilyrði.

Stendur heimilisfangið Washington?

Nei, en það er greinilegt, við hverja er átt. Er það alvarlegt mál, sem er á ferð. Við verðum að gera upp við okkur, hvort við viljum, að Alþingi hafi rétt til að setja lög og stjórna landinu, eða aðrir menn, utan landsteinanna. Mér sýnist, ef fjárhagsráð þykist svo sterkt, að það geti talað svona við Alþingi, og þykist geta sett því stólinn fyrir dyrnar, að hægur vandi sé að setja ríkisstj. stólinn fyrir dyrnar. Það eru til lög varðandi það, að íslenzka ríkisstj. hlýði Alþingi. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að Alþingi er löggjafarþing og hefur vald til að setja lög og fyrirskipa ríkisstj., hvað hún eigi að gera. Eða er Alþingi að beygja sig fyrir utanaðkomandi áhrifum, fyrir áhrifum fjárhagsráðs? Hvað þýðir það? Að þingmenn séu að beygja sig þannig, að þeir megi ekki setja lög, sem þeim þykir réttast og fólkið óskar helzt - að Alþingi sökkvi niður í það að verða ráðgefandi þing, en ekki löggjafarþing. Við skulum athuga það, að við stöndum ekki í sporum forfeðra okkar, sem urðu að láta sér nægja að skrifa frómar bænarskrár til Danmerkur og áttu meira að segja erfitt með að koma þeim, vegna þess að þeir gátu ekki treyst embættismönnunum. Við alþingismenn stöndum í þeirri stöðu að geta sett lög, höfum vald til þess. Ég held þess vegna, að það sé óhjákvæmilegt við meðferð þessarar till., að við gerum okkur ljóst, hvort við eigum að sætta okkur við það hlutskipti, sem fjárhagsráð og forráðamenn þess skammta okkur. Nú vil ég athuga út frá lögum um fjárhagsráð, hve mikla heimild það ráð hefur að lögum til þessara afskipta. Það eru til lög um fjárhagsráð, því það heyrir enn þá undir íslenzk lög, þótt það álíti sig hafa erlenda yfirboðara, og eru þau lög mjög ákveðin. Allt það vald, sem fjárhagsráði er fengið, byggist á þeim lögum. Í 2. gr. laga um hlutverk fjárhagsráðs segir: „Fjárhagsráð miði störf sín við eftirfarandi: 1. að öll framleiðslugeta sé hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg atvinna.“ Þetta er fyrsta skilyrðið, sem fjárhagsráð á að miða störf sín við. Og í 8. lið 2. gr. segir: „að húsnæðisskorti og heilsuspillandi íbúðum, hvar sem er á landinu, verði útrýmt með byggingu hagkvæmra íbúða“. M. ö. o., þá er vald fjárhagsráðs bundið við það, að það tryggi öllum verkfærum mönnum næga og örugga vinnu og vinni að útrýmingu heilsuspillandi íbúða á Íslandi. Ef fjárhagsráð notar þetta vald sitt til þess að takmarka innflutning byggingarefna og neita um byggingarleyfi og miðar við annað sjónarmið en felst í 2. gr., er það brot á lögum. Ég leyfi mér að spyrja, hvort þm. finnist, að atvinnuleysið, sem nú þjáir reykvíska verka- og iðnaðarmenn, ekki sízt byggingariðnaðarmenn, sé í samræmi við þau ströngu lagafyrirmæli, sem Alþingi hefur gefið fjárhagsráði, og hvort húsnæðisleysið, sem fer sívaxandi, og húsabyggingar, sem fer fækkandi vegna aðgerða fjárhagsráðs, sé í samræmi við 8. lið 2. gr., sem fjárhagsráði var skylt að miða störf sín við. Fjárhagsráð upplýsir sjálft í þessu bréfi, sem ég las, að það miði öll störf og leyfisveitingar við annað. Það upplýsir, að það miði þau við að fullnægja skilyrðum, sem erlendur aðili setur um, hve mikil fjárfesting skuli vera á Íslandi. Það miðar ekki störf sín við að tryggja öllum atvinnu og fyrirbyggja húsnæðisleysi, heldur miðar þau við, að það geti gert erlendum mönnum grein fyrir, hvernig það takmarki fjárfestinguna og gæti þess, að hún fari ekki yfir ákveðið hámark. Það hámark er miðað víð, að atvinnuleysi og húsnæðisskortur aukist. Það vita allir, hvaða hámark þetta er, - þetta hámark fjárfestingar miðast við að tryggja svo og svo mikið atvinnuleysi og svo og svo mikið húsnæðisleysi í landinu. Það er það skilyrði, sem þessir amerísku yfirboðarar setja, og það jafnvægi, sem fjárhagsráð talar um og notar í viðtölum við fulltrúa frá bæjarstjórn Rvíkur og miðast við að viðhalda svo og svo miklu atvinnuleysi í landinu. Fjárhagsráð hefur með bréfi því, sem það hefur nú sent allshn., viðurkennt, hvernig það brýtur lagafyrirmæli, sem Alþingi hefur gefið, og hagar sínum störfum eftir fyrirskipun manna erlendis frá til að fullnægja skilyrðum, sem þeir setja um, hvernig Íslendingar megi ráðstafa íslenzkum sjóðum. Okkur er það öllum ljóst, ekki sízt öllum þeim; sem muna þá tíma, er atvinnuleysi var á Íslandi, og sjá með hryllingi fram á, að þeir tímar eru að koma aftur, - er það ljóst, hvað það þýðir að skipuleggja atvinnuleysi. Það þýðir að skipuleggja neyð, skipuleggja eymd, skipuleggja hungur, og það hefur verið gert með þeim árangri, að þegar er farið að sverfa að fjölda alþýðufólks í landinu. Þegar Alþ. Íslendinga er svo ótvírætt búið að láta sinn vilja í ljós, í fyrsta lagi til að semja lög, og í öðru lagi til að samþ. þáltill., þá fáum við þessar kveðjur frá stofnun, sem telur sig þess umkomna að setja sig yfir sjálft Alþ. og fara í fjölda af sínum ráðstöfunum þvert ofan í vilja þess. Ég held, að það sé sannarlega tími til kominn að stinga hér við fótum. Alþingi Íslendinga var að afnema húsaleigulög í fyrra. Ég býst við, að þeir menn, sem hæst töluðu um að fá þau afnumin, hafi sjálfir haldið, að ekki liðu nema nokkrar vikur frá því að þau væru afnumin til þess, að byggingarstarfsemi yrði gefin frjáls á Íslandi, og ég vil vekja eftirtekt hv. þm. á því, að það er algert brot á öllum mannréttindum, ef hægt er fyrst að fleygja manni út úr húsi og banna honum svo að byggja yfir sig, en þetta er ástandið, sem nú ríkir á Íslandi. Þetta er það sama og að meina manni að lifa, en þetta er það, sem gert er, svo framarlega sem ekki verða gerðar þær breytingar, sem farið er fram á í frv., sem er í Ed., og það, sem ég óttast í sambandi við þessa þáltill., er, að hún verði aðeins fróm ósk Alþingis, sem ekkert verður gert með. Ég veit ekki og ætla mér ekki heldur að fara út í, hvað þeim mönnum gengur til, sem stjórna þeim ráðstöfunum, sem fjárhagsráð nú vill að gerðar séu með sinni afstöðu, bæði gagnvart þessari þáltill. og lagafrumvarpinu, sem nú er í Ed. Ég skal ekkert um það segja, hvort það er aðeins svona takmarkalaust skilningsleysi á líðan fólksins hjá þeim hálaunuðu embættismönnum hér í Reykjavík, sem hafa ekki hugmynd um, hvernig alþýðu manna liður, og geta ekki sett sig inn í, hvað það er að svelta, eða hvort þeir gera sér ekki ljóst, að verið er að níðast á smælingjum með því að meina þeim um tvennt í senn, að vinna fyrir sér og byggja yfir sig. En þegar svo er komið, eins og nú er í einu þorpi á Íslandi, að í jan. s. l. hafði fjölskyldufaðir þar að meðaltali 68 kr. til að framfleyta hverjum einstakling fjölskyldu sinnar, eins og kom í ljós við síðustu rannsókn á Bíldudal, þá geta menn séð, hvernig ástandið er í okkar landi. Þegar meiri hl. Alþ. vill skapa hér frelsi, - og það gat enginn efazt um, sem heyrði ræðu hv. frsm. allshn. áðan, hver vilji Alþingis er, - þá er hart, að við skulum ekki geta gefið þeim vilja það form, sem við getum verið öruggir um, að gildi með þjóðinni. Hv. þm. Vestm. minntist á þá brtt., sem ég flyt við þessa þáltill. um, að í stað orðanna: „afnema nú þegar skömmtun á byggingarvörum“ komi: að gefa nú þegar frjálsan innflutning á byggingarvörum. - Hv. allshn. hefur ekki þótt rétt að ganga inn á þá till. að svo stöddu, vegna þess að vonir stæðu til, að hæstv. ríkisstj. gefi allmargar vörur frjálsar nú á næstunni, og hv. þm. Vestm. sagði, að hann gengi út frá því, að byggingarefni yrði eitt hið fyrsta, sem gefið yrði frjálst, og ég þykist vita, að hann mæli þar ekki aðeins fyrir sína hönd, heldur fyrir meiri hl. n., enda hefur sú skoðun komið skýrt í ljós við meðferð þingsins á þessu máli. En þó að það sé enginn efi, að það er þingvilji, að ríkisstj. gefi innflutning byggingarefnis frjálsan hið fyrsta, þá leikur mér grunur á, að vilji ríkisstj. sé allur annar. Það er rétt, að það hefur sézt hilla undir, að eitthvað yrði gefið frjálst, en það gengur mjög hægt. Hvað hugsar hæstv. ríkisstj. nú? Eftir þeim upplýsingum, sem hún hefur gefið á fundum útgerðarmanna, hugsar hún sér alls ekki að gefa byggingarefni frjálst; byggingarefni á að vera eitt af því, sem eftir sem áður heyrir undir fjárhagsráð. Fjárhagsráð á eftir sem áður að geta hindrað menn í að byggja og minnka atvinnu þeirra, sem við byggingar vinna. Ég held, að engin fróm ósk eða samþykkt þáltill. frá okkar hálfu fái ráðið við þann vilja hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráðs. Ég er hræddur um, að ekkert nema lagaboð geti hjálpað þarna til. Nú stendur til, að hæstv. ríkisstj. gefi þm. upplýsingar um, hvernig hún hugsar sér að haga þessum málum í sambandi við útgerðina, hvaða vörur hún ætlar að gefa útvegsmönnum, hvaða vörur hún ætlar að gefa frjálsar og hvað á eftir sem áður að heyra undir fjárhagsráð. Við fáum sennilega slíka skýrslu í næstu viku, og ég held, að við ættum að bíða með að afgreiða þessa þáltill. þangað til sú skýrsla kemur. Ef svo færi, að ríkisstj. tekur ekki byggingarefni með þeim vörum, sem hún ætlar að gefa frjálsar, þá held ég, að ekki væri vanþörf á, að Alþ. samþ. brtt. við þessa þáltill. Svo er eitt atriði í sambandi við þessa till., ef hún skyldi verða samþ. eins og hún er orðuð. Ég lýsti því strax yfir við fyrri umr. þessa máls, að ég væri hræddur við afnám skömmtunar á byggingarvörum, ef innflutningur byggingarefnis yrði ekki gefinn algerlega frjáls, því að það mundi þýða, að þeir aðilar, sem fjárhagsráð veitti innflutningsleyfi fyrir byggingarefni, yrðu þar með skömmtunaryfirvöld. M. ö. o., ef t. d. 2 félögum er sagt að skipta á milli sín öllum byggingarvöruinnflutningi til landsins, þá gæti farið svo, að það færi bara í skrifstofur þessara félaga og yrði að sækja um það þangað. Og við, sem þekkjum, hvernig áður var að eiga við þessi firmu, mundum ekki kjósa frekar einokun þeirra, hvort sem þau hétu Samband íslenzkra samvinnufélaga, Völundur eða eitthvað annað, en núverandi einokun fjárhagsráðs. Ég held þess vegna, að við viljum fá nánari upplýsingar frá hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráði um, hvernig á að ráðstafa innflutningnum á þessum vörum til landsins. Ég held, að þeim hv. þm., sem með þessari till. vilja hjálpa fólki úti um land, mundi bregða í brún, ef allur innflutningur á þessum vörum ætti allt í einu að ganga gegnum heildsöluskrifstofur í Reykjavík. Ef marka má blaðafyrirsagnir um fyrirhugaðar ráðstafanir hæstv. ríkisstj., megum við búast við flestu í sambandi við innflutninginn. Ég gæti t. d. búizt við, að allur byggingarefnisinnflutningur yrði veittur Coca-Cola-verksmiðjunni. Það væri alls ekki fjær lagi en að láta allar bækur, sem Íslendingar ætla að kaupa erlendis frá, verða einkaréttindi útgerðarmanna, eins og fyrirhugað er af ríkisstj. þessarar frægustu bókaþjóðar heimsins. Nú á að banna öllum öðrum en útgerðarmönnum að flytja inn bækur! Það væri í samræmi við slíkar ráðstafanir að fela Coca-cola allan innflutning á byggingarefni. Mér finnst a. m. k., að meðan við eigum slíkar ráðstafanir yfir höfði okkar af hálfu hæstv. ríkisstj., þá sé betra að fá upplýst, hvað í raun og veru á að gera. Ég vil svo að síðustu segja, að ef frv. það, sem liggur fyrir Ed., fæst ekki samþ. og þessi þáltill. verður samþ. óbreytt, þá sé ég ekki annað en að við Íslendingar verðum að fara að þeim ráðum, sem hæstv. dómsmrh. benti á nýlega. Forfeður vorir höfðu það svo, þegar einokun Dana var sem verst, að þeir verzluðu í banni þeirra við þær duggur Flandrara eða annarra, sem voru á veiðum fyrir utan. Hæstv. dómsmrh. benti á, að ef við brytum reglugerðir nógu oft og nógu lengi, þá væri allt í lagi. Ég sé ekki betur, ef þessi lög eiga að gilda og það á að banna mönnum að byggja yfir sig og það á að banna þeim að vinna, en þá sé ekkert fyrir Íslendinga að gera annað en brjóta þessi lög og bönn fjárhagsráðs, brjóta þau nógu oft, nógu lengi og nógu víða til þess að það öðlist þá hefð, að á það verði litið sem sjálfsagðan hlut, eins og hæstv. dómsmrh. lýsti yfir í sambandi við umræður um vínveitingaleyfi nú nýlega. Enda verður að telja, að þeir menn, sem slíkt gerðu, væru að breyta í samræmi við anda laganna um fjárhagsráð, laganna, sem fyrirskipa, að hver einasti Íslendingur hafi næga og örugga atvinnu, og áttu að koma í veg fyrir húsnæðisskort. Þetta stendur í lögunum um fjárhagsráð enn þann dag í dag. Þau voru sett á þeim tíma, er sjálfsagt þótti að nota allt vinnuafl þjóðarinnar til að byggja upp landið, en ekki þótti sjálfsagt að banna Íslendingum að vinna og byggja upp sitt land eftir fyrirskipunum erlendra yfirboðara. Ég held einnig, að slíkt lagabrot mundi mæta almennum skilningi, einnig þeirra manna, sem skarpast gagnrýndu hæstv. dómsmrh. núna nýlega. Ég hef tekið eftir því, að hv. þm. V-Húnv. hefur skrifað a. m. k. 1 eða 2 greinar í Tímann til að hæla byggingarframkvæmdum í Vestmannaeyjum, sem ég býst við, að eigi rót sína að rekja til þess, að Vestmannaeyjar hafi ekki sýnt banni fjárhagsráðs um að mega bjarga sér nema hæfilega virðingu og byggt, hvað sem rentukammerið í Reykjavík sagði, brotið lög og reglugerðir, án þess að fjárhagsráð hafi þorað að mæla þar á móti, því hafi þótt vafasamt að höfða mál út af slíku. Mér sýnist þess vegna, ef þingviljinn á ekki að fá að gilda og við eigum ekki að fá að semja og samþykkja þau lög, sem þingvilji er fyrir, um að gefa löndum okkar frelsi til að byggja yfir sig, ef við eigum að láta okkur nægja fróma ósk, sem svo verður fótum troðin af hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráði, þá sýnist mér, að verið sé beinlínis að benda mönnum á að brjóta lög til þess að fara eftir anda laganna (!), þ. e. að byggja upp, útrýma húsnæðisskortinum og tryggja öllum atvinnu. Ég vildi aðeins segja þetta við meðferð þessa máls, því að ég man varla eftir, að það hafi verið eins almennt samkomulag á Alþingi og um þetta mál, eins eindregnum vilja og samúð og fram kom í ræðu hv. þm. Vestm. Mér finnst því mjög hart, ef við eigum ekki, fyrir ofríki annars staðar frá, að fá að samþ. þau lagafyrirmæli, sem við kjósum helzt, ef við eigum að láta okkur nægja bænarskrá, sem við vitum fyrir fram, að verður fótum troðin. Ég vil því mælast til þess, án þess að ég vilji á nokkurn hátt stofna samþykkt þessarar þáltill. í hættu, að þess yrði freistað að sjá, hvort frv. í Ed. verður stöðvað, og beðið verði eftir skýrslu hæstv. ríkisstj. um, hvort byggingarefni verður gefið frjálst eða ekki.



Herra forseti. Út af hinni löngu ræðu hv. frsm. fjvn., sem hann flutti hér áðan um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1948, og í sambandi við hugleiðingar hans um meðferð þeirra mála, þá vildi ég benda á það, að á þeim tíma, er ég fór með fjármálin í landinu, henti það oftsinnis, að upphæðir, sem höfðu verið settar inn í fjárlög og yfirfarnar af hv. fjvn. og síðan samþ. hér á hv. Alþingi, reyndust af einni eða annarri orsök ekki nægilegar til að standa undir þeim kostnaði, sem þeim var ætlað. Í sumum tilfellum má segja, að nákvæma áætlun hafi ekki verið unnt að gera. Eins og allir vita, þá eru fjárlög hvers árs byggð þannig upp, að það byrjar með því, að hver deild stjórnarráðsins sendir fjmrh. sína áætlun, sem síðan byggir upp fjárlagafrv. í sínu ráðuneyti. Og fjmrn. hefur ekki mikil tök á því að finna það strax í byrjun, hvort viðkomandi ráðun. eða deild ríkisbúskaparins hefur áætlað skynsamlega eða gleymt einhverju. Það hefur oftlega komið fyrir, að fjárlagafrv. hefur verið búið þannig í hendur fjmrn., að það hefur gefið tilefni til misfellna, að áætlað hefur verið of lágt fyrir útgjaldaliði, sem síðar hafa reynzt þurfa meiri tilkostnað. Þá eru sumir liðir fjárlaganna þannig, að gert er ráð fyrir ákveðinni upphæð, sem síðan er sett inn í fjárlögin, t.d. til viðhalds vega. Á þeim árum, sem ég gaf þessum málum nánari gætur, mátti heita öruggt, að til viðhaldsins færi um 50% hærri upphæð en fjvn. og Alþ. höfðu sett inn í fjárlögin. Við þetta getur fjmrh. ekkert ráðið. Og það eru fleiri liðir í fjárlögunum, sem eru háðir öðrum yfirráðum en fjmrn. Ég man ekki betur en t.d. framlag til jarðræktar byggist á því, hve mikið er innt af hendi á hinum ýmsu stöðum á landinu. Ef svo tekið er til athugunar í viðbót við þetta, að þetta ár, sem hér um ræðir, þ.e.1948, var eitt af þeim árum, sem ríkisstj. hafði sérstaka útgjaldapósta með óþekktum stærðum, þar sem voru dýrtíðarniðurgreiðsla og uppbótargreiðsla á fisk, þá verður það enn frekar skiljanlegt, að slíkar tölur geta hvikað til. Meðan ríkisstj. greiddi uppbót á fisk, var t.d. sú upphæð, sem til þess var varið, háð því, hve mikið magn af fiskinum veiddist, og í öðru lagi, hve mikið af honum seldist og fyrir hvaða verð. Er því ekki undarlegt, þótt það hafi reynzt erfitt fyrir Alþingi að vita með vissu, er það afgreiddi fjárlögin, hve háar þær greiðslur yrðu. Í þá tíð dróst afgreiðsla fjárl. einmitt vegna þessara hluta. Þá var reynt að sjá borgið einum sterkasta þætti í atvinnulífi þjóðarinnar, og ég get þess hér, að það, sem tafði afgreiðslu fjárl. mest, var það, hve erfiðlega gekk að finna tekjulindir til að standa undir þeim útgjöldum. Nú er þessi niðurgreiðsla á fiski horfin úr sögunni, og má því ætla, að af henni þurfi ekki að verða hneykslunarhella á næstu fjáraukalögum. Enn fleira hefur komið til greina í þessu sambandi, sem sýnir það glöggt, að þarna er ekki alltaf leikur fjmrh. að verki, eins og virtist koma fram í ræðu hv. frsm. fjvn. hér áðan. Fjmrh. stendur sem sé oftlega frammi fyrir þeirri staðreynd, að menn koma til hans og segja, að það, sem stendur í fjárlögunum, hafi aldrei verið annað en áætlunarupphæð og það sé ekki hægt að stöðva framkvæmdirnar, þótt skakkar áætlanir hafi verið gerðar í fjárlögum. Og hvað er hægt að gera í slíkum tilfellum? Á t.d. að stöðva snjómokstur á vegum, vegna þess að fjárlögin höfðu ekki gert ráð fyrir honum? Ég bendi aðeins á þessi atriði hér - og án ásakana í garð nokkurs manns af minni hálfu - vegna þeirra orða, sem hv. frsm. fjvn. stagaðist sífellt á í sinni ræðu. Ég tel sjálfsagt að draga þessar staðreyndir fram, úr því að það féll í minn hlut að standa fyrir því máli, sem sumum skeytum hv. þm. var beint að. Og það er vitað, að upphæðir fjáraukalaga hafa oft áður verið háar. En ég held, að erfitt verði að sigla fram hjá fjáraukalögum, að fjmrh. verði ekki ætíð að leita heimildar Alþingis með þær upphæðir, sem hann hefur orðið að greiða, en fjárlög viðkomandi árs ekki leyft. Ég hef nú bent á sitthvað, sem sýnir, að það er ekki alltaf sök fjmrn., þótt leita þurfi heimildar eftir á fyrir ýmsar aukagreiðslur. Á ég þó ónefnt eitt mikilsvert atriði í því sambandi. Á ég þar við, að hv. fjvn. hefur a.m.k. stundum beitt þeim diktatorísku aðferðum að skera niður, að því er virtist alveg blindandi, augljósa útgjaldapósta, þrátt fyrir það, að vitað hefur verið um leið, að slíkur niðurskurður hefur ekki átt sér neina stoð í raunveruleikanum. Síðan er sökinni skellt á fjmrh. og sagt, að hann hafi eytt meiru en spekingarnir ætluðust til. Við þetta átti ég að búa oftar en einu sinni, og ég mátti mæta þeirri staðreynd, að þessir einræðisherrar ætluðu sér þá dul, að þeir væru menn til að skáka raunveruleikanum sjálfum í þessu efni. Vitaskuld verða þeir, sem vinna sín störf, að fá laun sín greidd, hjá því verður ekki komizt. Og Alþingi verður að horfast í augu við það, að hv. fjvn. getur hæglega skjátlazt. Þetta hefur líka gert sitt til, að upphæðir fjáraukalaganna hafa ekki verið á valdi fjmrh. Nú hefur hv. frsm. fjvn. bent á ágæta leið út úr þessum málum, sem ég ímynda mér, að allir álíka gáfaðir menn og hann samþ. Hún var sú, að Alþingi gangi svo frá fjárlögum, að þar standi á einum stað nei, öðrum já, og þarna standi 0 og þarna 1. Síðan verði sagt við fjmrh.: Þetta framkvæmir þú og ekki hót meira. M.ö.o., að frá þeim tölum verði ekki vikið, sem Alþingi hefur búið til á sínum tíma, en það verði síðan látið skeika að sköpuðu, að hve miklu leyti hægt verði að halda uppi þeirri starfrækslu og þeim framkvæmdum, sem ætlazt er til, að eigi sér stað. Í sambandi við formið á fjáraukalögunum, þá álít ég það raunar aukaatriði, hvernig það er, og skal ég ekki gera það að umræðuefni, þar sem líka hæstv. fjmrh. hefur minnzt á það atriði og hyggst taka það til greina, hvort ekki megi greina upphæðirnar betur í sundur. Ég hef nú bent á það, að þegar hv. fjvn. kemur með sínar ábendingar og aths. í þessu efni, þá eru til staðreyndir í málinu, sem eru ekki frá í dag og ekki frá í gær og eru orðnar innlyksa hér í þinginu, en gera það að verkum, að fjárlagafrv. verður fyrir miklum breytingum í meðferðinni, án þess að fjmrh. sé að leika sér með það, eins og hv. frsm. vildi gefa í skyn. Ég hef bent á nokkra faktora, sem ég hef komið auga á á ýmsum tímum og hafa valdið því undanfarin ár, að áætlanir fjárlaganna hafa hreyfzt til, og með því hef ég slegið föstu, að sökin liggur fjarri því alltaf hjá framkvæmdarstjóra fjármálanna, þ.e. fjmrh., þótt hann verði oft að greiða fjárupphæðir, sem hann hefur ekki fjárlagaheimild til. Ég fékk a.m.k. minn skerf af deilum við ýmsa aðila, sem bentu á, að það væri nú orðin hefð að veita til þessa og þessa, hvað sem liði áætlun fjárlaganna, og því bæri mér ekki að kvarta. Ég vildi óska, og það fyrst og fremst vegna ríkisheildarinnar sjálfrar, að hv. Alþingi og fjvn. hefðu framvegis fastari háttu og raunhæfari á sínum till. í þessu máli, en létu ekki við það eitt sitja að krítisera fjáraukalögin eftir á.



Herra forseti. Það mun vera tilgangur með flutningi þessarar þáltill., sem hér liggur fyrir, að gera þeim mönnum auðveldara um framkvæmdir, sem þurfa að byggja íbúðarhús til eigin afnota, íbúðarhús, sem ekki fara yfir ákveðna stærð, og sömuleiðis þeim, er þurfa að koma upp útihúsum í sveitum og verbúðum. Flm. till. vilja gera þeim auðveldara um vik með því að veita þeim frelsi til þess að koma upp þessum byggingum án þess að leita til þess leyfis hjá fjárhagsráði. Þessi virðist mér ótvírætt vera tilgangurinn með flutningi þessarar þáltill. Og eins og áður hefur verið bent á af hv. frsm. og formanni allshn., þá var upphaflega gert ráð fyrir því, þegar l. um fjárhagsráð voru sett, að slíkar minni háttar framkvæmdir væru leyfðar án þess að leyfi fjárhagsráðs þyrfti að koma til. Má því segja, að þetta sé í raun og veru í ósamræmi við tilgang löggjafans í öndverðu, þegar l. voru sett, þó að framkvæmdin hafi orðið nokkuð önnur. Ég hef flutt hér brtt. á þskj. 648 um nýja málsgr. til viðbótar þeirri, sem er í upphaflegu till. á þskj. 157, og er till. mín um það, að auðvelda enn frekar þeim mönnum framkvæmdir með því að fela hæstv. ríkisstj. að láta framkvæma þannig veitingu gjaldeyris- og innflutningsleyfa fyrir byggingarvörum, meðan innflutningur á þeim er háður leyfisveitingum, að þeir, sem byggja hús, er um getur í 1. málsgr., hafi forgangsrétt að gjaldeyris- og innflutningsleyfum fyrir timbri, sementi, steypustyrktarjárni, þakefni og rúðugleri, sem til bygginganna þarf. Það liggur hér að vísu fyrir till. á öðru þskj. frá hv. 2. þm. Reykv. um það, að nú þegar skuli gefinn frjáls innflutningur á byggingarvörum. En hv. allshn. hefur ekki séð sér fært að fallast á þá till. En ég tel, að með minni till. sé um skref í áttina þar á milli að ræða, sem gæti komið mönnum að notum, meðan ekki þykir fært að sleppa öllum þeim hömlum, sem nú eru á innflutningi á byggingarvörum. Þess er að vænta, áður en langt um líður, að afskipti þess opinbera af þeim innflutningi og öðrum verði lokið. En það þykir tæpast fært að slá því föstu nú í augnablikinu, að þessi innflutningur verði gefinn frjáls, heldur mun það mál þurfa nánari athugunar við. Það er alveg rétt, sem haldið er fram í grg. þessarar till. og einnig kom fram hjá frsm. n. og hins vegar flm. þáltill., að það hefur valdið mönnum erfiðleikum að þurfa að sækja um leyfi til fjárhagsráðs fyrir öllum slíkum framkvæmdum, þótt litlar væru. En mín reynsla af þessum málum og margra annarra, sem ég hef talað við um þetta, er sú, að jafnvel þó að leyfi fjárhagsráðs fáist til framkvæmdanna, þá sé ekki sopið kálið, því það hefur oft verið miklum erfiðleikum bundið að fá nauðsynlegt efni til framkvæmdanna. Og á þetta sérstaklega við um menn í öðrum landshlutum. Ég býst við, að það séu miklu minni erfiðleikar í þessum efnum fyrir þá, sem eru að byggja í Reykjavík eða næsta nágrenni, vegna þess, að mikill meiri hl. af því byggingarefni, sem til landsins kemur, fer í gegnum verzlanir hér í höfuðborginni, og þar af leiðandi er það betri aðstaða fyrir þá, sem þar eru búsettir, ef þeir hafa sín leyfi í höndunum, heldur en fyrir marga þá, sem fjær búa. Ég þekki dæmi til þess, að menn hafa verið með slíkar smáframkvæmdir, eins og t. d. að byggja íbúðarhús eða útihús, t. d. á Norðurlandi, og þeir hafa orðið að vera með þessar byggingar hálfgerðar tímunum saman vegna þess, að þeim hefur ekki tekizt að fá þakefni eða gler, svo fátt eitt sé nefnt af því, sem nauðsynlegt er til þess að koma húsi á það stig, sem fokhelt kallast. En verði mín till. samþ., sem ég geri mér vonir um, vegna þess að form. allshn. tók vel í hana, þá verður betur séð fyrir því, að menn, sem ráðizt hafa í byggingarframkvæmdir, fái efni til þeirra. Og það er vitað mál, að menn, sem. hafa slík leyfi í höndum, fá út á þau byggingarvörur eins og leyfin segja til um, á kostnaðarminni og auðveldari hátt. Í þessum umr. hefur verið minnzt á frv. það, sem gengið hefur gegnum Nd. og er nú í Ed. og er um breyt. á lögum um fjárhagsráð að því er snertir byggingarframkvæmdir. Einkum er það, hv. 2. þm. Reykv., sem gert hefur frv. þetta að umtalsefni. Ég gerði tilraun, er málið var rætt hér í Nd., til þess að fá á frv. breyt. í þá átt að takmarka leyfisveitingar við þær byggingar, þar sem menn byggja íbúðir til eigin nota og annaðhvort eiga ekki hús eða búa í óviðunandi húsnæði, þannig að þessir aðilar hafi forgangsrétt að byggingarefninu; en sú till. var felld í Nd. Ég óttaðist, að ef frv. yrði afgr. eins og það lá hér fyrir, mundu þessir menn verða útundan, er að því kæmi að skipta því efni, sem til landsins yrði flutt, og einnig mundi það verða mögulegt fyrir einstaka aðila, sem ráða yfir fé til framkvæmda á byggingum, að taka svo mikið af því efni, sem inn er flutt, að þeir gætu byggt hús til þess að hagnast á þeim með því að selja þau eða leigja. Ég álít hins vegar, að þeir eigi að sitja fyrir um byggingarefni, sem brjótast í það að koma sér upp íbúðum til eigin afnota, og mér finnst stefnt að þessu í þessari till. og get ég því betur fellt mig við hana en frumvarpið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessa brtt. mína, því að í henni er ekkert það svo torskilið, að það þarfnist frekari skýringa, en ég vænti þess, að henni verði vel tekið.



Herra forseti. Mér sýnist á nál. hv. meiri hl. allshn. og heyrðist það raunar einnig á ræðu frsm. n., að um sé að ræða skoðanamun milli stuðningsmanna ríkisstj. í allshn. annars vegar og fjárhagsráðs hins vegar um mál, sem ekki verður talið þýðingarlítið. Þessi till. fjallar um afnám skömmtunar á byggingarvörum. Stuðningsmenn ríkisstj. í allshn. vilja samþykkja þessa till. og gefa innflutning byggingarefnis frjálsan, en ein voldugasta stofnun ríkisins, fjárhagsráð, er till. andvíg. Ekki verður annað sagt en að það sé næsta skoplegt, að stuðningsmenn ríkisstj. skuli vilja eitt, en helzta stofnun ríkisstj. annað í mikilvægu máli. Enn þá skoplegra er þó, að enginn skuli fá að vita, hvað ríkisstj. vill í þessum efnum, ráðherrastólarnir standa auðir, og enginn veit skoðun ráðherranna á málinu. Þeir láta afskiptalaust, að stuðningsmenn ríkisstj. á Alþingi berjist við fjárhagsráð. Hvort hér er um skrípaleik einn að ræða og ætlunin alls ekki sú, að till. sé tekin alvarlega, skal ég láta ósagt, en það verð ég að segja, að ríkisstj. sýnir flm. till. mjög takmarkaða virðingu með því að láta hana algerlega afskiptalausa eins og málum er háttað. Um efni till. vil ég segja þetta: Allir hljóta að vita, hvers vegna byggingarvörur hafa verið skammtaðar undanfarið. Það er vegna þess, að gjaldeyri hefur skort til þess að flytja inn nægilega mikið byggingarefni til að fullnægja eftirspurninni innanlands. Ef hægt á að verða að afnema skömmtunina á þessari vörutegund, þá verður að vera hægt að auka innflutninginn svo mikið, að hægt sé að fullnægja eftirspurninni. Þess vegna hefði það verið rétt og sjálfsagt af allshn. að kynna sér hjá fjárhagsráði, hvort auka eigi innflutning á byggingarvörum, svo að svari til eftirspurnar. Verði innflutningurinn hins vegar ekki meiri og eftirspurnin hin sama, þá hlýtur einhver skömmtun að vera nauðsynleg. Hér er um svo mikilvægt atriði að ræða, að ekki er hægt að ganga fram hjá því. Þess vegna hefði mátt búast við einhverju í nál. allshn„ sem gæfi til kynna, að það stæði til að auka innflutning um leið og skömmtuninni yrði af létt, svo að ekki þyrfti að óttast óeðlilega verzlun á þessu sviði í framtíðinni. Nú hef ég ástæðu til að ætla, að í drögum til innflutningsáætlunar fyrir 1951 sé ekki gert ráð fyrir að auka innflutning byggingarvara. Það er því augljóst, að verulegur skortur verður á þessum vörum áfram. Það verður eftir sem áður ekki unnt að fullnægja eftirspurninni, og þess vegna nauðsynlegt að halda einhvers konar skömmtun áfram. Með þessari till. er því verið að flytja skömmtunina úr höndum fjárhagsráðs og í hendur byggingarvöruinnflytjenda. En skoðanir hljóta að vera skiptar um það, hvort slíkt sé heppilegt. Hv. frsm. lét þess getið, að ein af fyrstu vöruteg., sem yrðu gefnar frjálsar, mundu verða byggingarvörur. Það kemur mér á óvart, að jafnaðsópsmiklum stuðningsmanni ríkisstj. og hv. þm. Vestm. er skuli vera það ókunnugra en öðrum hv. þm., að ríkisstj. hyggst ekki gefa þessar vörur frjálsar eða losa þær undan höftunum. Þess vegna er það ekki röksemd til stuðnings þessari till., að búast megi við því, að innflutningur verði gefinn frjáls á þessum vörum. Ég vil taka það skýrt fram, að því fer víðs fjarri, að skilja beri orð mín svo, að ég sé á móti því að slaka til á þeim lamandi höftum, sem verið hafa á byggingu íbúðarhúsa undanfarin ár. En ég tel höfuðgallann á skipan þeirra mála ekki fólginn í því, að byggingarvörur eru skammtaðar og menn þurfi að sækja um leyfi til byggingarframkvæmda, heldur í hinu, að fjárhagsráð hefur verið of svifaseint í afgreiðslu fjárfestingarleyfa. Ég tel, að fjárhagsráði sé í lófa lagið að komast hjá miklum hluta þeirrar óánægju með störf þess, sem nú ríkir, með því að taka betur í smávægileg leyfi, sem litlu máli skipta, og afgreiða þau með meiri hraða. Reynslan hefur sýnt, að það er mjög erfitt að veita undanþágur varðandi tilteknar tegundir húsa, því að þá lægju ekki fyrir nægilegar skýrslur um, hve mikið efni hefði farið í þessi hús. Hefur því verið talið nauðsynlegt að láta kerfið ná til allra húsabygginga. Þetta hefur að vísu verið óvinsælt og dýrt fyrirkomulag, en fjárhagsráð hefði ekki þurft að gera þetta allt jafnóvinsælt og það er, ef starfshættir hefðu verið einfaldari og skynsamlegri. Meinið er ekki það, að stefnan sé röng, heldur er framkvæmdinni ábótavant. En óánægjan hefur orðið til þess, að þeir, sem eru á móti þessum ráðstöfunum, nota nú tækifærið til þess að fá afnumda skömmtunina að fullu og öllu, þótt það verði til þess að skapa misrétti, brask og ýta undir alls konar bellibrögð á viðskiptasviðinu, en það óttast ég einmitt að verði, nema tilætlunin sé að auka innflutninginn að því marki, að hægt verði að fullnægja eftirspurninni. Mér finnst því algerlega óverjandi að samþykkja þessa till. til þál. áður en ríkisstj. hefur gefið út tilkynningu um, að ætlunin sé að auka innflutninginn. Eigi ekki að auka innflutninginn, næst ekki það takmark þessarar till. að stuðla að byggingu hentugra og ódýrra íbúða, heldur verður afleiðingin sú, að almenningi verði torveldað að koma upp yfir sig íbúðum, en þeir, sem bezta aðstöðu hafa gagnvart byggingarvöruinnflytjendunum, verða látnir ganga fyrir um byggingarefni. En ef stefna ríkisstj. og fjárhagsráðs beinist í þá átt, að innflutningurinn verði aukinn svo, að hægt verði að fullnægja eftirspurninni, þá er ég því fullkomlega samþykkur, að öll skömmtun á þessum vörum verði afnumin og byggingarefni til íbúða af hæfilegri stærð gefið frjálst. Ég tel, að í nál. meiri hl. allshn. sé vitnað til umsagnar fjárhagsráðs á mjög hæpinn hátt, þar sem segir, að andmæli þess (þ. e. fjárhagsráðs) séu eingöngu byggð á því, að með samþykkt þessarar till. yrði aðstaða ráðsins til að gera grein fyrir meðferð svokallaðs mótvirðissjóðs torvelduð og ekki nægilega tryggilega séð fyrir dreifingu á byggingarvörubirgðum þeim, sem fyrir hendi eru. En í bréfi sínu segir fjárhagsráð, með leyfi hæstv. forseta: „Ef nú á að gera hvort tveggja, að gefa frjálsar þær óákveðnu framkvæmdir, sem um ræðir í till. (sbr. „hæfileg íbúðarhús“), og jafnframt sleppa allri skömmtun byggingarefna, er tökunum raunverulega sleppt af þessum málum. Fjárhagsráð hlyti þá að renna blint í sjóinn um það, hvað því væri óhætt að leyfa af öðrum framkvæmdum, og gæti ekki gert neina fullnægjandi grein fyrir því, hvernig þessi mál stæðu.“ Hér er till. andmælt eindregið og á öðrum grundvelli en lýtur að ráðstöfuninni á mótvirðissjóði. Ef hluti af framkvæmdunum yrði gefinn frjáls, væri fjárhagsráði gert erfitt um að starfa skynsamlega að leyfisveitingum. - Ég vil ítreka tilmæli mín til ríkisstj. og allshn. um að gera skýra grein fyrir stefnu ríkisstj. í þessu máli. Ef það kemur í ljós, að ætlunin sé ekki að auka innflutninginn, þá er það hrein og bein glæframennska að samþ. þessa till. Það var látið í veðri vaka, að almenningur eigi að njóta góðs af þessari till. Hitt er þó sönnu nær, að samþykkt hennar mundi bitna á almenningi.



Herra forseti. Ég gat ekki fylgt meðnm. mínum um afgreiðslu þessarar till., og finnst mér rétt að gera grein fyrir afstöðu minni sérstaklega, af því að ég hef ekki gefið út neitt sérstakt nál. - Ég óttaðist, að ef þessi till. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir, þá mundi hún ekki ná tilgangi sínum, sem er „að greiða fyrir byggingu hæfilegra íbúðarhúsa og útihúsa í sveit“. Menn tala hér mikið um það, að fjárhagsráð hafi ekki alltaf verið nógu fljótt til svara og jafnvel neitað beiðnum manna óhæfilega mikið. Nú er vitanlegt, að til fjárhagsráðs hafa borizt fleiri beiðnir um byggingarleyfi en unnt hefur verið að sinna, og má vera, að það hafi oft tekið langan tíma að vinza úr þessu. En eins og byggingarvöruinnflutningnum hefur verið hagað og ástandið verið undanfarin ár, þá er ekki hægt að ásaka fjárhagsráð fyrir að hafa veitt of fá leyfi, heldur miklu fremur of mörg, og einkanlega hefur verið veitt of mikið af leyfum til stærri bygginga, sem vel hefðu mátt bíða, og þá allajafna fyrir áróður stjórnmálamanna og þeirra ráðherra, sem verið hafa húsbændur fjárhagsráðs í það og það skiptið. Ég veit, að það dylst engum, sem lesið hafa skýrslur fjárhagsráðs, að það hefur bjargað fjölda manna, sem hafið höfðu húsabyggingar, frá því að verða öreigar með því að láta þá fá efni til þess að halda áfram byggingum sínum, en eins og gjaldeyrisvandræðin voru í landinu, þá höfðu þeir engan möguleika á því að afla sér efnis til áframhaldandi byggingarframkvæmda. Ég veit, að það eru ýmsir, sem neita þessu, en eigi að síður hygg ég, að enginn maður geti neitað því eftir að hann hefur lesið skýrslur fjárhagsráðs. Enn fremur er það alveg víst, að fjárhagsráð hefur hjálpað mörgum smærri íbúðarhúsabyggjendum, sem ekki gátu komizt öðruvísi af stað. Og það er einnig vitanlegt, að vissar stofnanir höfðu möguleika á, með umráðunum yfir fjárfestingarleyfunum, að byggja stórhýsi, en voru stöðvuð af fjárhagsráði og efnið sett í nauðsynlegustu íbúðarhúsabyggingar. Nú tel ég, að með samþykkt þessarar till. gæti verið stefnt í þessa átt, þar sem fjárhagsráð fær ekki yfirlit yfir, hvað óskað er eftir að byggja í landinu, og ef ætlazt er til, að smáíbúðir verði teknar undan fjárfestingareftirlitinu, en fjárhagsráð segi áfram til um efni handa hinum stærri byggingum, þá er hætt við því, að þeir, sem ráða mestu í ríkisstj., geri það, sem í þeirra valdi stendur, til þess að hjálpa þeim, sem standa þeim næst. Niðurstaðan yrði sú, að fjárhagsráð héldi áfram fjárfestingarleyfum handa stærri byggingunum, og tilgangur þessarar till. yrði gagnstæður því, sem till. menn vilja vera láta. En öðru máli væri að gegna, ef till. fæli í sér, að það byggingarefni, sem afgangs yrði af því byggingarefni, sem flutt væri inn til smærri íbúðarhúsabygginga, væri látið ganga til stærri bygginga. Þá mundi þetta líta allt öðruvísi út, og þá fyrst ætti þessi till. rétt á sér. En eins og till. er flutt, finnst mér það vera rétt aths., að hún geti orðið til þess að veita efninu í þann farveg, sem till. menn vilja ekki gangast við, að ætlunin sé. Ég hefði því viljað beina því til frsm. og flm. till., hv. þm. Vestm., hvort ekki væri hægt að taka þá aths. til greina, að till. yrði breytt á þann hátt, að ekki mætti byggja stærri byggingar nema eftir því sem efni yrði afgangs til byggingar á hæfilegum íbúðarhúsum og útihúsum í sveit. Með því móti gætu þessar till. náð tilgangi sínum. Annars tala menn gjarnan um verzlunarmálin hér á Alþingi nú, og sumir virðast halda, að ekkert sé annað en gefa verzlunina frjálsa, og þá muni allt fyllast af vörum, og ekki þurfi annað en setja þessa og þessa vöru á frílista, þá muni verða nóg af öllu í landinu. Ef þessir menn meina það, sem þeir segja, virðist mega af því ráða það, að alþingismenn viti yfirleitt ekki, hvernig umhorfs er á vörumarkaðinum í heiminum. Eftir því sem mér er bezt kunnugt, þá er svo komið, að margar vörutegundir eru ófáanlegar. Og mér er nær að halda, að til að tryggja innkaup á helztu nauðsynjavörum okkar þyrfti frekar öflug ríkisafskipti en hið gagnstæða, því að margar þessar vörur, sem erfiðlegast gengur að fá, fást ekki nema í vöruskiptasamningum eða með sérstöku samkomulagi við erlend ríki, og þar á meðal er sement, steypustyrktarjárn, þakefni og rúðugler. Það er gott að fá tillögur um það frá hv. þm. V-Húnv., að vissir menn fái forgangsrétt til byggingar vissra húsa, með sérstöðu til vissra efna. Það er gott, að einhverjir fái forgangsrétt. Þetta er allt gott. En það er bara nokkur hluti þessara vara ófáanlegur á erlendum markaði. Nú, það var hér tillaga frá einhverjum hv. þm. um sérstakar ráðstafanir vegna ófriðarhættu. Ég man ekki, hvort hún náði nema til sjúkragagna. En það er ekki síður ástæða fyrir Alþingi að taka verzlunarmálin til alvarlegrar athugunar í sambandi við þann skort á nokkrum nauðsynjavörum, sem hlýzt vegna ófriðarhættunnar. Ég hef rekið mig á það um eina vöru, sem nauðsynleg er til áframhaldandi ræktunar. Gaddavír hefur verið ófáanlegur, og ég ætla, að hann hafi ekki fengizt síðan í október, og svo mun vera yfirleitt um járnvörur, t. d. steypustyrktarjárn. Og yfirleitt mun það nú vera að verða svo, að járnsmíðaverkstæði eru að stöðvast vegna hráefnaskorts, og má mikið vera, ef svo fer ekki um mest af öðrum byggingarvörum. Við getum því talað um verzlunarfrelsi, en ég hygg nær að fela ríkisstj. að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja iðnaðinum og framleiðslunni innflutning á nauðsynlegustu byggingarvörum. Ég hef haft sérstaka aðstöðu til að fylgjast með því, að ákaflega mikið hefur verið sótzt eftir því að undanförnu að flytja inn alls konar vörur til klæðnaðar, svo sem flónel og léreft, á sama tíma og ég hef horft upp á, að engin eftirspurn hefur verið eftir að flytja inn útgerðarvörur. Þetta kann að liggja í tvennu. Að menn telja sér hag í því að flytja það inn, sem almenningur þarfnast, eða í öðru lagi, að erfitt er að útvega útgerðarvörur til landsins. T. d. má nefna segldúk, sem margar verzlanir segja, að ómögulegt sé að fá. Og ég óttast, að svo kunni að fara sem í síðustu heimsstyrjöld, þegar viðskiptaþjóðir vorar, sem þó voru soltnar og þörfnuðust íslenzka fisksins, voru orðnar svo fátækar, að þær gátu ekki látið okkur hafa útgerðarvörur. Ég bið forseta afsökunar, ef ég hef farið of langt út fyrir efnið. En ég gat ekki látið hjá líða að benda á, að verzlunarfrelsið í þessum innflutningi hefur litla þýðingu, nema ríkisstj. geri sitt til að halda opnum samböndum við útflutningslönd okkar, sem nú eru sem óðast að loka sig inni. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar. En mér þætti vænt um, ef hv. frsm. vildi láta í ljós þá skoðun, að hann féllist á þá breyt. á till. að takmarka byggingarvörur til stóríbúða.



Herra forseti. Það er ekkert að undra, þó að verzlunarmálin séu rædd hér, og ég tel það vel, að þau séu rædd frá ýmsum hliðum. Hv. 3. landsk. sagði, að sér kæmi það spánskt fyrir sjónir, að ein voldugasta stofnun landsins, fjárhagsráð, væri á annarri skoðun en stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. Hefur þessi þm. ekki setið á þingi undanfarin ár, meðan þáverandi viðskmrh., þm. Hafnf., lýsti því yfir, að hann bókstaflega réði ekkert við þessa stofnun? Hann klagaði stofnunina hvað eftir annað. Og ég man ekki betur en að 3 af þáv. ráðherrum lýstu því yfir, að þeir réðu ekkert við stofnunina. Þeir þar í fjárhagsráði gætu ráðið því, sem þeim sýndist, og ég minnist þess, að hv. þm. Hafnf. lýsti þessu yfir hvað eftir annað. Og þá er ekki nema von, að hv. 3. landsk. sé hissa á því núna, að þessi stofnun sé á annarri skoðun en stuðningsmenn ríkisstj. Ég hélt ekki, að þessi ágæti hagfræðingur áliti, að munurinn á þessu ráði væri orðinn svona mikill. Hins vegar hefur ekki verið að því fundið, þó að þessi till. sé fram komin, og sé litið í grg., sem fylgir henni, þá sést, hver meginástæðan er fyrir því, að hún er fram komin, og hana viðurkenndi hv. 3. landsk. Þessu ráði var þegar í upphafi gefið mjög mikið vald í þessum efnum, og þetta vald hefur það notað svo til skefjalaust. Og nú er svo komið, að þjóðin vill ekki lengur sætta sig við þetta, að þetta ráð beiti valdi sínu svo ótakmarkað. Þetta er engin ásökun á fjárhagsráð í sjálfu sér, þetta er bara sönn mynd af ástandinu. Ég man nefnilega ekki betur en það væri fyrsta spor fjárhagsráðs að stöðva allar byggingar í þessum bæ og skammta efni, svo að það þóttu beztu tekjur fyrir iðnaðarmenn að sitja tvo, þrjá daga á tröppum þess til að herja út leyfi fyrir sementspoka eða plankabút til að geta haldið áfram. Svona var það um það atriði, sem fjárhagsráð átti þó sem minnst að skipta sér af. Ég held, að þetta fyrsta skref fjárhagsráðs hafi verið tekið, áður en athugað væri, hvort nauðsyn væri að byrja á þessu. Og ég veit ekki betur en einn af æðstu prestum nýbyggingarráðs, Sigurðar Þórðarson, hafi átt sinn þátt í fyrstu göngu þessarar voldugu stofnunar. Hv. þm. Ísaf. sagði, að fjárhagsráð hefði bjargað mörgum frá því að verða gjaldþrota. Þetta getur verið, og skal ég ekki reyna að reikna það út, hvað mörgum það hefur bjargað. En ég vil aðeins segja það, að á móti voru lagðar þungar byrðar á ýmsa aðra. Og ég vil minna hv. þm. Ísaf. á, að það var ekki fjárhagsráði að þakka, að þeir menn urðu ekki gjaldþrota. Á þessum tíma var smámunaskapurinn svo mikill, að víða, þar sem búið var að slá upp steypumótum og allt var til reiðu, nema það vantaði sement fyrir 4–5 þús. kr., neitaði fjárhagsráð um þetta sement, svo að eigendur bygginganna máttu láta mótin standa allan næsta vetur og stórskemmast. Þar töpuðust fleiri tugir þúsunda, margfalt á við það, sem sementið hefði kostað. Já, þau voru sannarlega nokkuð dýr þessi bjargráð fjárhagsráðs. Og þetta er sannarlega ekki eina dæmið í þessum málum. Sannleikurinn er sá, að fjárhagsráð fór þegar í upphafi inn á þau svið, sem því var aldrei ætlað að fara inn á, og miklu lengra en ákvæði laganna ákváðu. Þetta ráð átti að hafa stærra sjónarsvið, því var aldrei ætlað að sjá til, hvort Pétur eða Páll mættu fá sementspoka eða plankabút. Og það var mest fyrir þann þátt, sem fjárhagsráð varð óvinsælt. Einnig er mér vel kunnugt um það, að margir hafa gert það að atvinnu sinni að herja út fjárfestingarleyfi til að byggja og selt þau síðan öðrum. Er æskilegt að halda því fyrirkomulagi í landinu? Og einmitt skömmtunin, það að menn fá miklu minna en þeir biðja um, er ástæðan til, þess, hvað margar og stórar pantanir berast. Telja menn æskilegt að halda því kerfi í landinu? Það er þetta, sem gert hefur þessi mál óeðlileg, og þess vegna reyna menn að komast fram hjá lögunum. Það er ekki þannig, að þjóðin þoli ekki að flytja inn byggingarefni til uppbyggingar, heldur er það svo, að menn panta miklu meira en þeir hafa nokkra von um að geta notað, af því að þeir fá aldrei alla pöntun sína vegna skömmtunarinnar. Það þarf enginn að kenna ríkisstjórninni sérstaklega um þetta kerfi, það eru sterkir aðilar í landinu, sem eiga hagsmuna að gæta að halda því. Það eru sterk öfl, S. Í. S. annars vegar og heildsalarnir hins vegar, sem vilja allt til vinna að halda þessu kerfi, af því að þau óttast hvort annað, þess vegna hefur þessi stofnun lifað svo lengi, og þess vegna verður erfitt að fá þetta kerfi afnumið. Og það er engin árás á fjárhagsráð, þó að þess sé krafizt, að þetta kerfi sé afnumið. Þess vegna er nauðsynlegt, að þessi till. verði samþ., þó ekki væri til annars en klippa á einn þann hlekk, sem haldið hefur verzlun landsmanna í járngreipum undanfarið. Hv. 3. landsk. þm. sagði, að með þessu væri verið að flytja skömmtunina yfir á aðra aðila. Hefur þessi hv. þm. alveg gleymt því, að það var lifað í þessu landi og flutt inn löngu áður en fjárhagsráð varð til? Hvað heldur hann þá, að yrði, ef fjárhagsráð nú allt í einu dæi? Heldur hann, að það gæti orðið öllu meira ósamræmi og öngþveiti en verið hefur undanfarin ár? Ég fyrir mitt leyti efast mjög um það. Ég held, að S. Í. S. og heildsalarnir mundu reyna að flytja inn vörur með sem hagkvæmustu verði, og ég efast ekki um, að kaupfélögin úti um land mundu halda áfram að panta þessar vörur eftir þörfum viðskiptavina sinna, og ég býst við, að þeim sé alveg eins treystandi til að fara nærri um þarfir þeirra og einhverjum ráðsmönnum hér í Reykjavík. Hv. þm. sagði, að fjárhagsráð hefði verið of svifaseint. Það er ekki fjárhagsráð eitt, sem er of svifaseint. Kerfið allt er svo svifaseint, að menn tapa tugum þúsunda á því einu að bíða, það má segja, að aldrei sé hægt að vita með vissu, hvað sé já og hvað sé nei. Undir slíku kerfi er ekki hægt að halda uppi neinni þróun í landinu. Þetta er ásökun á kerfið, en ekki þá menn, sem eftir því starfa. - Hv. 3. landsk. sagði, að með þessu væri verið að hlaða undir glæframennsku. Má ég spyrja, - er það verra en sú glæframennska, sem nú ríkir við útvegun leyfa hjá fjárhagsráði? Ætli það geti orðið öllu verra? Hv. þm. sagði, að menn væru stöðugt að kalla á frjálsa verzlun, og hann taldi það mestu ógæfu. Já, mikil er trú þín, kona, eftir alla þá reynslu, sem fengin er af höftum bæði hjá okkur sjálfum og hjá öðrum þjóðum. Sannleikurinn er sá, að ábyrgðin er sett á ábyrgðarlausa menn, sem svo eiga að úthluta leyfum. - Aðalatriðið er að hafa nóga þolinmæði til að sitja á tröppunum hjá fjárhagsráði, og það er orðið aðalstarf íslenzkrar verzlunarstéttar að sitja og bíða eftir leyfum fyrir þeim vörum, sem líklegastar eru til að gefa mestan gróða. Ég gæti rætt þetta mál miklu lengur, en vil ekki þreyta hæstv. forseta með því. Hins vegar vil ég benda á, að ef þetta kerfi hefði ekki verið hér undanfarin ár, væri landið miklu betur birgt af vörum en það er í dag, og sá háski væri ekki fyrir dyrum, sem nú er af þessum sökum, eins og hv. þm. Ísaf. hefur lýst og þeir menn bera ábyrgðina á, sem hafa haldið þessu kerfi í landinu.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki frekar en þeir hv. þm., sem hér hafa talað á undan mér, að tala fyrir minni till. Hún er mjög stutt, en henni fylgir ýtarleg grg. og sérstaklega ýtarleg fylgiskjöl, og er tilgangur okkar með flutningi þessarar till., að Alþ. sinni beiðni þeirri, sem kemur fram í fylgiskjölunum. Menn geta séð, hve erfitt verkamenn á Bíldudal eiga um atvinnu og alla afkomu, þegar ástandið er þannig í ágúst, að 12 fjölskyldumenn með 39 á framfæri sínu höfðu samtals 8124 kr. í vinnulaun, 677 kr. að meðaltali, eða 159 kr. til framfæris hvers einstaklings. Í september höfðu 12 fjölskyldumenn með 39 á framfæri sínu samtals kr. 11082.00 í vinnulaun, kr. 923.00 að meðaltali, eða 217 kr. á einstakling. Í október höfðu 12 fjölskyldumenn með 39 á framfæri sínu samtals kr. 9354.00 í vinnulaun, 780 kr. að meðaltali, eða 183 kr. á einstakling. Og er nákvæmara farið út í sundurliðun á þessu í síðara fskj. frá verkalýðsfélaginu. Síðar hef ég fengið skýrslu um afkomuna í nóv. til jan. s. l. Í nóv. höfðu 13 fjölskyldumenn með 41 á framfæri sínu, þar af 28 börn, í vinnulaun samtals kr. 3958.00, 304 kr. að meðaltali, eða 73 kr. á hvern einstakling. Í des. höfðu 15 fjölskyldumenn með 54 á framfæri sínu, þar af 40 börn, í vinnulaun samtals kr. 6753.00 450 kr. að meðaltali, eða 98 kr. á einstakling. Í jan. höfðu 14 fjölskyldumenn með 48 á framfæri sínu, þar af 34 börn, í vinnulaun samtals kr. 4246.00, 303 kr. að meðaltali, eða 68 kr. á einstakling. Ég veit, að ég þarf ekki að lýsa því, hvað slíkt þýðir. - Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um þetta og legg til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til fjvn. Það er síður en svo, að lausn þessara vandræða, sem þarna steðja að, sé aðeins bundin við það, sem segir í grg., heldur hvað eina, sem til bóta horfir.



Herra forseti. Það væri ef til vill ástæða fyrir mig til að ræða þessa till. allýtarlega, en ég mun samt sem áður ekki þreyta hv. þm. með langri ræðu um þetta mál nú. Það hafa komið hér fram nú á skömmum tíma tvær till. varðandi atvinnulíf Barðstrendinga. Önnur till. var frá hv. 6. landsk., um að bjarga Flateyingum frá hungurdauða að því er mér skildist. Og svo er þessi till. frá þeim hv. 2. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Reykv. Þannig hafa tveir þingflokkanna tekið þessi mál að sér, og þætti mér því eðlilegt, að þriðji flokkurinn, Framsfl., kæmi með þriðju till. varðandi þetta efni, og þá væntanlega til að bjarga þeim, sem eftir eru af sýslubúum. Hitt er svo annað mál, að ég held, að hv. flm. hefðu átt að kynna sér betur ástand og horfur á staðnum heldur en fram kemur í bæði 1. og 2. tölulið till. Í 1. tölul. er skorað á ríkisstj. að aðstoða við, að einn vélbátur, 50–100 smálesta, fáist til þorpsins og verði gerður út þaðan. Og má ætla, að það eigi að vera aðalhjálpin í sambandi við það að koma atvinnuástandinu í þorpinu í viðunandi horf. Þetta var borið fram í hreinasta þekkingarleysi á ástandinu í þorpinu, því að þar er ekki þörf fyrir fleiri báta, heldur að þeir bátar, sem þar eru nú, geti starfað, en þeir þurftu að hverfa frá því að leggja upp afla sinn á Bíldudal á síðasta ári, þar sem frystihúsið, sem rekið er af íbúunum, gat ekki greitt þeim fyrir fiskinn. Húsið, sem er síðan rétt fyrir síðasta stríð, gat ekki greitt vikum og mánuðum saman fyrir fiskinn, og það hefði ekkert bætt úr, jafnvel þó að ríkissjóður hefði gefið þangað bát, ef ekki hefði verið bætt úr því, að frystihúsið hefði getað greitt fyrir afla bátanna strax og getað staðið undir rekstrarkostnaði sínum, en það er ekki búið að bæta úr því enn. Oddvitinn á Bíldudal var hér um hríð í fyrra, og var þá reynt að bæta úr ástandinu á staðnum og var það gert í samráði við mig, og ber að þakka Útvegsbankanum fyrir, að þá tókst að bæta nokkuð úr ástandinu í bili, en nú hefur aftur sótt í sama horfið. Nú er oddvitinn staddur hér aftur, og hefur fjmrn. gefið góð orð um að nota heimild í fjárl. til að reyna að hjálpa þar eins og á öðrum þeim stöðum, sem svipað er ástatt um. Ég hef bent á þetta til að sýna, af hve lítilli þekkingu á aðstæðum á Bíldudal till. er borin fram. Sama má segja um 2. tölul. till., en þar er farið fram á að aðstoða við útvegun fjár og tækja til að bæta afköst hraðfrystihússins, koma upp hagkvæmri fiskimjölsvinnslu og skapa skilyrði til fisksöltunar. Ég hygg, að fáir staðir hafi betri skilyrði til fiskverkunar en Bíldudalur og enginn betri skilyrði til vinnslu fiskimjöls, þar sem þar er ágæt fiskimjölsverksmiðja síðan 1938 og nýbúið að verja 100 þús. kr. til endurbóta á henni, en þegar ekkert er gert út á staðnum og þar af leiðandi enginn fiskúrgangur til að vinna úr, þá sé ég ekki, að það hefði neitt að segja að setja aðra fiskimjölsverksmiðju við hliðina á þessari, en þetta hafa hv. flm. sýnilega ekki gert sér ljóst. Ég hefði haft löngun til að ræða atvinnumál Bílddælinga hér nokkuð, en ég mun sleppa því að sinni, en því var lýst yfir í einu af dagblöðum bæjarins, Tímanum, 1945, að þá fyrst mundi Bílddælingum líða vel, þegar búið væri að reka Gísla Jónsson burt af staðnum. Það varð að samkomulagi fyrir nokkru, að ég drægi mig út úr atvinnulífinu á Bíldudal, þó að ég eigi þar enn niðursuðuverksmiðju, sem hefur gefið talsvert mikla atvinnu, sem þó hefur verið sagt um að væri hneyksli að ég ræki, og er furðulegt, að ekki skuli koma hér fram till. um það. En nú er reynslan fengin, og hún hefur sýnt, að það hefur ekki orðið til slíkrar blessunar sem við var búizt, að ég drægi mig út úr atvinnulífinu á staðnum. En það, hvernig farið hefur, stafar m. a. af því, að verzlun og atvinnulíf hafa verið slitin í sundur. Kaupfélagið hefur tekið við allri verzlun með fullu samkomulagi við alla aðila, m. a. við mig, og ég dró mig til baka, en ég benti þá á þá hættu, sem af því mundi stafa að slíta sundur verzlun og atvinnulíf á staðnum, en því var ekki fylgt. Við lögðum árlega mikið í atvinnufyrirtæki jafnhliða verzluninni. Síðan 1907 hafði starfað á Bíldudal öflugur sparisjóður, sem stóð undir atvinnulífinu, en síðan kaupfélagið setti á stofn hjá sér innlánadeild, hefur hún dregið til sín allt fjármagnið með því að greiða ½% hærri vexti en sparisjóðurinn, en hún hefur síðan sent peningana hingað suður, þar sem þeir hafa verið lagðir í ýmislegt, sem er atvinnulífi Bílddælinga óviðkomandi, og með því móti dregið fé út úr atvinnulífinu á staðnum. En stærsta áfallið fyrir Bíldudal var það samt sem áður, þegar Þyrill sigldi á bryggjuna á síðastliðnum vetri og þurrkaði hana út á augabragði, og það er ekki einu sinni svo vel, að útgerð skipsins hafi viðurkennt sök sína, heldur standa nú yfir málaferli út af þessu. Menn geta séð, hvernig áhrif það muni hafa á atvinnulíf á staðnum, þegar allt samband við sjóinn er svo gott sem þurrkað út á einni nóttu og ekki er hægt að hafa samband við land, nema fyrir smábáta. Á síðast liðnu hausti komu tilboð um, að togarar legðu þar upp afla sinn, og einn togari, Garðar Þorsteinsson, kom þangað með afla, og var ætlunin að bera aflann í land, en eins og allir sjá, var slíkt ómögulegt, og var horfið frá slíku og kom ekkert skip þangað meir með afla, en ef bryggjan hefði verið í lagi, þá eru líkur til, að þorpið hefði setið að karfavinnslunni engu síður en önnur þorp. Það hefur tekið mig og hreppsnefndina á Bíldudal nær ár að undirbúa endurbyggingu bryggjunnar, og nú er svo komið, að efnið er komið á staðinn. Alþ. hefur séð þörfina, og er ég því þakklátur fyrir það, en því miður verður verkinu líklega ekki lokið fyrr en á miðju vori, og fyrr en því er lokið er ekkert hægt að gera til að bæta úr því vandræðaástandi, sem ríkir á Bíldudal, því að staðurinn er útilokaður frá þjóðvegakerfinu og því aðeins um að ræða samgöngur á sjó, og geta allir séð, hve erfiðleikarnir eru miklir, þegar ekki er hægt að lenda nema á smábátum. - Ég vildi aðeins, að þetta kæmi fram í sambandi við umr. um þessa þáltill. Till. þessi verður að sjálfsögðu tekin fyrir í fjvn. og eins till. um atvinnuástandið í Flatey, og ég skal lofa hv. flm. því, að þessar till. skulu ekki verða kæfðar í nefndinni af mínum völdum.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða þessa þáltill. neitt að ráði, en nokkur orð hv. þm. Barð. gáfu mér tilefni til að segja nokkur orð. Hv. þm. byrjaði á því að lýsa ánægju sinni yfir framkomnum till. frá þm. tveggja flokka um umbætur á atvinnumálum Barðstrendinga. En það virtist ekki nægja hv. þm., því að hann kallaði einnig eftir till. frá þriðja flokknum, Framsfl. Ég hafði ekki álitið mál þetta mjög alvarlegt, en það hlýtur að vera það, þegar hv. þm. Barð. hefur engar till. sjálfur um umbætur í kjördæmi sínu, en treystir á hjálp annarra flokka í því efni og kallar sérstaklega eftir hjálp Framsfl. og væntir góðra till. þaðan. - En þetta er ekki ástæðan til, að ég stóð á fætur, heldur starfssaga hans sjálfs á Bíldudal. Hann sagði, að kaupfélagið hefði tekið við verzluninni á staðnum með góðu leyfi hans sjálfs, en það hefði brugðizt skyldu sinni með því að draga úr höndum sparisjóðsins lausafé fólksins og flutt það til Sambandsins til ýmiss konar notkunar hér í Reykjavík. Ég hef átt kost á því að sjá skýrslur ýmissa kaupfélaga á landinu og þar á meðal þessa félags, en það hefur ekki undir höndum meira fé en það þarf sjálft að nota, svo að það er rangt hjá hv. þm., að kaupfélagið á Bíldudal hafi ekki notað fé íbúanna þar til nauðsynlegra þarfa við rekstur sinn á hverjum tíma, og ég vil mótmæla því, að það hafi staðið fyrir heilbrigðum rekstri og atvinnulífi á staðnum með því að flytja sparifé íbúanna til Reykjavíkur. Slíkt er hreinn misskilningur hjá hv. þingmanni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu, aðeins leiðrétta ummæli hv. þm. Barð. um það, að kaupfélagið á Bíldudal hafi flutt fé af viðskiptasvæði sínu til Sambandsins til einna eða annarra framkvæmda. En hann lætur sér ekki nægja það, heldur fullyrðir hann, að kaupfélagið á Bíldudal hafi slitið sig úr sambandi við allt athafnalíf á þessu svæði. Þetta eru ósanngjörn ummæli. Þó að ég sé ekki kunnugur þar, þá veit ég, að það er ekki venja kaupfélaganna að slíta sig úr sambandi við athafnalífið á þeim svæðum, sem þau starfa á. Þess vegna er það ósanngjarnt af hv. þm. að segja þetta, eftir að hann sjálfur hefur dregið sig til baka og látið fólkið þar á staðnum afhenda sér fjárfúlgur fyrir það, sem hann hafði átt þar, og flutt allt með sér til Reykjavíkur.

Hann var aldrei í neinum tengslum við atvinnulífið.

En hafi hv. þm. Barð. verið í einhverjum tengslum við atvinnulífið, eins og ég vil trúa, þá er óréttlátt að saka kaupfélagið þarna um það, sem hann ber á það í þessu efni.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég get látið nægja að vísa að mestu til grg. fyrir þessari þáltill. á þskj. 600, en síðan till. þessi kom fram, hef ég rætt þetta mál við vitamálastjóra, og er hann á þeirri skoðun, að ef til vill sé hægt að koma þessu undir ákvæði sjálfra hafnalaganna, en þótti samt réttara, að þetta kæmi til n., og mun hún þá afla sér upplýsinga um það, hvort þörf sé sérstakrar heimildar eða þetta geti komið undir gildandi lög. Ég legg því til, að málinu verði vísað til fjvn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég skal láta nægja fáein orð til að mæla með þessari till. Hún fjallar um, að Alþ. skori á ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að gjaldskrá landssímans verði breytt þannig, að ekki sé innheimt fjarlægðargjald af símanotendum í þéttbýlustu byggðarhverfunum í nágrenni Reykjavíkur. Notendur símans á þessum stöðum verða að greiða fjarlægðargjald og auk þess hærra stofngjald en aðrir, sem bæjarsímann nota. Slíkt fjarlægðargjald hefur til skamms tíma verið innheimt víðs vegar í úthverfum Reykjavíkur, svo sem í Kleppsholti og á Seltjarnarnesi, en því hefur nú verið hætt. Slíkt gjald hefur enn fremur verið innheimt í nágrenni Hafnarfjarðar, en því hefur einnig verið hætt. Þess vegna finnst okkur flm. þessarar till., að tími sé til kominn að hætta að innheimta öll fjarlægðargjöld, að minnsta kosti í úthverfum Reykjavíkur, en þeir, sem þetta gjald greiða, eru fyrst og fremst íbúar Kópavogshrepps og þeir, sem búa ofan við Elliðaár. Segja má, að engir hafi meiri þörf fyrir símaafnot en þeir, sem í úthverfunum búa. Hér er því um sanngirnismál að ræða, sem ekki er verulegt fjárhagsatriði fyrir landssímann. - Læt ég mér að öðru leyti nægja að vísa til grg. fyrir till. og óska þess, að málinu verði vísað til fjvn.



Herra forseti. Þar sem hv. fyrri flm. þessarar þáltill., hv. 1. þm. Eyf., er nú veikur, þá mun ég fylgja henni úr hlaði með fáeinum orðum, en get látið mér að mestu leyti nægja að vísa til ummæla hv. þm. Barð. um málið hér næst á undan, að spurning er, hvort þörf er á ályktun Alþ. í þessu efni, og hvort ekki er þegar heimild fyrir þessu í l. Ég hef rætt þetta við vitamálastjóra og hafnarmálastjóra, sem héldu, að slík heimild væri til, en hv. 1. flm. óskaði eftir, að þetta yrði lagt fyrir Alþ. Að öðru leyti skýrir grg. sig sjálf, og þarf ég því ekki að hafa fleiri orð um þetta, en legg til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjvn.

Fyrirspyrjandi (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var um það rætt hér á hæstv. Alþ., að íslenzk tunga væri arfur, sem íslenzku þjóðinni bæri að varðveita sem allra bezt. Þetta er vissulega rétt. En ef meta á arf íslenzku þjóðarinnar, þá hygg ég, að landið sjálft, sem fóstrað hefur þjóðina, frá því að hún varð til, komi næst á eftir tungunni. Saga þjóðarinnar er svo samtvinnuð landinu, að þetta tvennt verður trauðla aðskilið. „Eitt er landið, ein vor þjóð, auðnan sama beggja.“ Þegar á þetta er litið, virðist það ekki að ófyrirsynju, þótt löggjafarvaldið hlutist til um það með löggjöf, að staðir, sem eru sérstaklega merkir af sögu sinni eða náttúru, njóti verndar fyrir jarðraski. Oftar en einu sinni hefur því verið hreyft á Alþ. undanfarin ár, að nauðsyn beri til að setja sérstaka löggjöf um náttúruvernd. Í febrúar 1949 var samþ. í sameinuðu þingi svo hljóðandi ályktun: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um verndun staða, sem eru sérstaklega merkir af náttúru sinni eða sögu.“ Í sambandi við þetta mál kom það fram í nál. hjá þingnefnd, sem um málið fjallaði, að þá þegar á öndverðu árinu 1949 var hafinn undirbúningur og n. skipuð til að endurskoða gildandi löggjöf um friðun fugla og eggja samkvæmt þátttöku Íslands í alþjóðasambandi um fuglavernd. Síðan þetta var samþ. hér á Alþ. eru liðin nærfellt 2 ár, og þing það, sem nú situr, mun væntanlega ljúka störfum áður en langt líður, en enn hefur ekkert komið fram frá ríkisstj. um þessi mál, sem hér um ræðir. Út af þessu hef ég leyft mér, ásamt hv. þm. V-Sk., að bera fram fyrirspurn um þetta efni, sem prentuð er á þskj. 591.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að hv. fjvn. láti sér nægja þá yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh., að hann muni hlutast til um, að önnur aðferð verði tekin upp í sambandi við samningu fjáraukalaga. Nefndin mun þó að sjálfsögðu taka afstöðu til þeirrar yfirlýsingar sjálf. Í sambandi við þau orð hæstv. ráðh., að erfitt muni máske reynast að fullnægja óskum fjvn. um það að setja á fjáraukalögin umframgreiðslu á hverjum lið, vil ég koma með dæmi til að útskýra, hvað ég álít, að fjvn. muni eiga við. Ef umframgreiðslur eiga sér stað, t.d. á 14. gr., við getum sagt til kennaraskólans, að þá þurfi að leita heimildar fyrir þeirri umframgreiðslu, enda þótt öll sú upphæð, sem heimilt hafi verið að verja til stýrimannaskólans, hafi ekki verið notuð. Sem sagt, að heimildar verði leitað fyrir umframgreiðslu á hverjum lið innan hverrar greinar, sem farið hefur fram úr áætlun, þótt sparnaður á öðrum liðum hennar lækki þá upphæð, sem greinin í heild hefur farið fram úr áætlun. Þetta hygg ég, að sé það, sem fjvn. fer fram á. Viðvíkjandi ræðu hv. þm. Vestm., þá held ég hann sé óþarflega viðkvæmur fyrir þessu máli. Fyrir mér vakti aðeins það, sem ég tel höfuðatriði þessa máls, að mér finnst það vera óviðunandi ástand, ef svo á að ganga til, að fjárlög fari allt að 50% fram úr áætlun. En ég gat þess áðan, að ég vildi ræða þetta málefnalega, en ekki sem ádeilu í garð nokkurs sérstaks manns, en það er eðlilegt, að ég miðaði við þau fjáraukalög, sem hér eru til umr. Þegar hv. þm. Vestm. fór að vitna í ýmislegt, sem ég hafði sagt, þá var hann ekki svo mjög nákvæmur, en varð þó að viðurkenna ýmislegt, sem ég hafði nefnt sem dæmi máli mínu til stuðnings, og gat þess, að ég hefði tekið fram, að í þessu eða hinu tilfellinu hefðu verið málsbætur. Meðal annars gerði hann að umræðuefni 19. gr. og fannst, að ég hefði fundið óþarflega að því, hvað fjárveitingar til dýrtíðarráðstafana hefðu farið fram úr áætlun. Ég gat þess sérstaklega, að dýrtíðarliðinn á 19. gr. hefði verið mjög erfitt að áætla, svo að raunhæft reyndist, en ef litið væri á fjáraukal. fyrir árið 1947 og 1948, þá sést, að það tekst mun betur fyrir árið 1948 en 1947, því þá þarf ekki að veita nema 10 milljóna kr. heimild á móti 25 milljónum fyrir árið 1947. Þetta var sem sagt viðurkennt af mér. En mér virðist hv. þm. svo viðkvæmur fyrir þessu, að hann sá ástæðu til þess, án þess að ég nefndi nokkurn ráðh., því að ég beindi máli mínu til ríkisstj., að beina máli sínu sérstaklega til fjvn. Hann fór að tala um þessa spekinga, sem sætu í fjvn., og þar fram eftir götunum. Hann beindi þeim ásökunum til fjvn., að hún hefði, þegar hann var fjmrh., skorið í blindni niður útgjöld. Ég vil fyrir hönd fjvn. mótmæla þessu. Vitanlega hafði fjvn. þá sömu viðleitni 1948 eins og fyrr og síðar, að reyna að skapa það viðhorf og sjónarmið að halda sem gætilegast og bezt á fjármálum ríkisins. Að fjvn. hafi í blindni skorið niður nokkur útgjöld, því mótmæli ég, og sé það svo, að þáv. fjmrh. sjái ástæðu til að segja þetta, þá vil ég aftur staðhæfa, að hann hafi ekki einlægt haft svo mikið fyrir að gefa fjvn. upplýsingar um þau ýmsu útgjöld, sem óhjákvæmileg voru á hverjum einstökum lið fjárlaga. Ég tel þess vegna ástæðulaust og ekki að gefnu tilefni af ræðu minni að fara að metast um það nú, hver eigi sökina.



Herra forseti. Þann 25. febr. 1949 var samþ. till. á Alþ. um undirbúning löggjafar um náttúrufriðun og verndun sögustaða. 11. nóv. sama ár var forstöðumanni náttúrugripasafnsins falið að gera lagafrv. um þessi efni. 22. sept. 1950 ritaði ráðuneytið forstöðumanni náttúrugripasafnsins á ný og óskaði þess, að málinu yrði hraðað, svo að það gæti komið fyrir það Alþ., sem þá átti að koma saman. Ríkisstj. hefur ekki borizt þetta frv. enn þá þrátt fyrir þessa ítrekun, og telur dr. Finnur Guðmundsson, að því valdi fjarvera dr. Sigurðar Þórarinssonar, sem dvalið hefur í Svíþjóð frá því á s. l. hausti. Þetta er að því er varðar fyrri fyrirspurnina um undirbúning löggjafar um verndun staða, sem eru sérstaklega merkir af náttúru sinni eða sögu. Ég vil taka það fram, að rn. mun ganga eftir því, að þetta verði gert, og fá þeim hindrunum rutt úr vegi, sem því eru til fyrirstöðu, að þeir menn, sem bezta þekkingu hafa á þessum málum, gangi frá frv., sem hér um ræðir. Að því er varðar síðari fyrirspurnina, um endurskoðun laga nr. 59 1913, um friðun fugla og eggja, þá fól menntmrn. 29. apríl 1948 nefnd manna undir forustu dr. Finns Guðmundssonar að endurskoða gildandi ákvæði um friðun fugla og eggja og lagði fyrir hana að skila til rn. till. í frumvarpsformi svo snemma, að unnt væri að leggja málið fyrir Alþ. haustið 1948. Síðan hefur rn. rekið á eftir málinu, síðast bréflega 6. marz 1950, þar sem n. er falið að skila frv, svo snemma, að það þing, sem nú situr, geti um það fjallað. Samkvæmt upplýsingum dr. Finns Guðmundssonar munu till. um þetta væntanlegar í lok þessa mánaðar.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann hefur gefið, og bera þau með sér, að rn. hefur hug á að ýta á eftir málum þeim, sem hér hefur verið spurt um, og þess má vænta, að þau verði undirbúin fyrir næsta reglulegt Alþ.



Herra forseti. Út af orðum hv. 2. þm. N-M. vil ég taka það fram, að ég sagði ekki, að kaupfélagið hefði brugðizt skyldu sinni. Ég veit ekki til, að það hafi neinar skyldur í þessa átt, en ég sagði, að það hefði verið heppilegra að verja fénu til framkvæmda heima á Bíldudal en að senda það til Reykjavíkur. Ég veit, að kaupfélagið hefur ekki farið með fé rit í atvinnulífið, eins og ég og aðrir þeir, sem verzlun hafa stundað á Bíldudal. Ég hóf peningaverzlun á staðnum, en fólkið myndaði sitt eigið kaupfélag, en krafðist þess jafnframt af mér, að ég héldi uppi atvinnulífinu á staðnum, þó að ég þyrfti að greiða 10–20 þús. kr. í skatta á meðan kaupfélagið greiddi sama sem ekkert, eða 2 til 3 þús. Þetta var því svo ójöfn aðstaða, að ekki var hægt að halda uppi samkeppni, svo að samkomulag varð um það, að ég drægi mig til baka og kaupfélagið tæki við verzluninni. En ég benti þeim á, hversu óheppilegt það væri að slíta sundur verzlunina annars vegar og athafnalífið hins vegar, og það hefur komið á daginn. Hitt veit ég líka eins vel og hv. 2. þm. N-M., hvað mikið fé hefur verið dregið úr sparisjóðnum og úr veltu hjá kaupfélaginu m. a. til þess að byggja eitt af þeim skipum, sem S. Í. S. á. Það er ekki stór fúlga, sem farið hefur til þess. En það er stór fúlga, sem farið hefur úr sparisjóðnum til þess að standa undir kaupfélaginu, sem leysti sig úr sambandi við athafnalífið. Varðandi það, að ég hafi verið að kalla eftir aðstoð Framsfl. - ég veit ekki, hvort ég hef sagt það þannig -, vil ég taka fram, að ég sagði þá, að þrír flokkar hefðu verið um að bera fram þáltill., sem ég talaði um. Patreksfjörður, sem hefur s. l. tuttugu og fimm ár haft togaraútgerð, vill nú fá nýjan togara og er tilbúinn að greiða hann. Nú er það á valdi hæstv. forsrh., sem er yfirmaður þessara mála, að hafa áhrif á þetta. Ég vonast til þess, að hans flokkur líti sanngjörnum augun á þetta mál og setji að minnsta kosti ekki fótinn fyrir það. Það væri kannske betri lausn en að bera fram þáltill., sem hér er gert meira í auglýsingaskyni. Ég vænti þess, að hv. þm. leggi því lið og ekki sé gengið á rétt þeirra manna, því að það teldi ég gengið á rétt þeirra, ef þeir fengju ekki eitt af þeim skipum, sem þeir fyrir löngu hafa pantað og eru tilbúnir að greiða og þurfa að hafa til þess að halda uppi venjulegu atvinnulífi á staðnum. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, fyrst hv. þm. fór að ræða þetta mál.