Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleiru, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. En það er að finna á þskj. 555. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Völu Rebekku Þorsteinsdóttur, frá fjármálaráðuneytinu, auk þess sem hún leitaði umsagna um málið. Í frumvarpinu er lagt til að framlengd verði tímabundin heimild til að lækka vörugjald af bifreiðum með vélar sem nýta metangas eða rafmagn að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu. Verði frumvarpið óbreytt að lögum gildir heimildin til 31. desember 2008. Hér er um að ræða framlag til umhverfisverndar þar sem talið er að neikvæð áhrif þessara orkugjafa á umhverfið séu mun minni en eldsneytis úr olíum. Þeim ökutækjum sem nýta slíka orkugjafa hefur fjölgað mjög á undanförnum árum og sömuleiðis hefur innlent vörugjald hækkað. Um þá þróun má vísa í fylgiskjali með áliti þessu. Við umfjöllun málsins kom til umræðu hvort ökutæki sem nýta etanól sem orkugjafa ættu einnig að falla undir frumvarpið og þá lækkun vörugjalds sem í því felst. Nefndin telur þetta þarfnast nánari skoðunar við enda samanstendur etanól-eldsneyti bæði af etanóli og bensíni. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd en það er að finna á þskj. 604. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnar Hafliðason frá Fjármálaeftirliti, Guðjón Guðmundsson, og Sigurð Jónsson frá Sambandi íslenskra sparisjóða, Einar Þ. Harðarson og Guðjón Rúnarsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja og Kjartan Gunnarsson frá viðskiptaráðuneyti. Með frumvarpinu eru leiddar í íslenskan rétt alþjóðlegar reglur um eigið fé fjármálafyrirtækja sem byggjast á staðli frá Basel-nefndinni um bankaeftirlit, svonefndum Basel II-staðli, sem uppfærður var í nóvember 2005. Eldri staðall um eigið fé alþjóðlegra fjármálafyrirtækja er að stofni til frá 1988. Ég ætla ekki að lesa allt nefndarálitið, herra forseti, en geta þess að við umfjöllun um málið í nefndinni barst athugasemd frá Sambandi íslenskra sparisjóða þess efnis að gera þyrfti breytingar á því ákvæði laga um fjármálafyrirtæki sem fjallar um skyldu til innlausnar á stofnfé. Telja forsvarsmenn sambandsins að að óbreyttum lögum muni hluti sparisjóða lenda í vandræðum við gildistöku laganna þar sem stofnfé verði ekki talið sem eigið fé. Nefndin flytur breytingartillögu um þetta atriði. Lýtur hún að því að innlausnarskylda sparisjóða verði skilyrt til að gera þeim kleift að nýta stofnfé til útreiknings á eigin fé í samræmi við ákvæði nýrra reikningsskilastaðla, þ.e. að ekki sé skylda að innleysa stofnfé nema staða sparisjóðsins leyfi. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með eftirfarandi breytingu: Við frumvarpið bætist ný grein sem verði 5. gr. svohljóðandi: 65 gr. laganna orðist svo: Stjórn sparisjóðsins er heimilt að innleysa stofnfjárhluti í sparisjóði að beiðni stofnfjáreiganda. Nú synjar sparisjóður um heimild til sölu stofnfjárhlutar, samanber 64. gr., eða neytir ekki heimildar til innlausnar hans samkvæmt 1. mgr., og skal hann þá, ef óskað er, hafa milligöngu um sölu hlutarins eða innleysa hann innan árs frá því er skrifleg beiðni kom fram um sölu eða innlausn enda uppfylli sparisjóðurinn eiginfjárkröfur samkvæmt 84. gr. þegar innlausn fer fram. Síðasta ákvæðinu var bætt inn til að takmarka innlausnina. Fari innlausn stofnfjáreiganda fram skal hlutur innleystur á nafnverði að viðbættri ónýttri heimild til endurmats stofnfjár skv. 67. gr. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf., frá meiri hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneytinu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem varða tímasetningar á tilteknum ráðstöfunum söluandvirðis Landssíma Íslands hf. frá því sem áður var ákveðið með lögum nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Þannig er lagt til að samtals 2.400 millj. kr. ráðstöfun verði færð af árinu 2007 til ársins 2008 og að samtals 1.000 millj. kr. ráðstöfun verði færð af árinu 2007 til ársins 2006. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. Birkir J. Jónsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Kjartan Ólafsson, Þórdís Sigurðardóttir, Sigríður A. Þórðardóttir og Jón Kristjánsson.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar vegna frumvarps til laga um breytingu á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Með lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. voru veitt fyrirheit um aukið fjármagn til sérstakra samfélagsverkefna sem brunnu mjög á fólki en höfðu verið fjársvelt. Eitt þessara verkefna voru brýnar vegaframkvæmdir, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Íbúar, hvar sem er á landinu, bera miklar væntingar til þess að staðið verði við tímasett loforð og yfirlýsingar um einstakar vegaframkvæmdir sem Alþingi hefur samþykkt á samgönguáætlun. Fjármagn til framkvæmda samkvæmt gildandi samgönguáætlun hefur þó verið skorið niður á hverju ári síðastliðin þrjú ár og nemur sá niðurskurður nú samtals hátt á sjöunda milljarð króna Síðastliðið sumar ákvað ríkisstjórnin svo að fresta útboðum og nýframkvæmdum í vegamálum til að slá á þenslu í þjóðfélaginu. Samtals nam sú frestun á annan milljarð króna og bitnaði harðast á fyrirhuguðum vegaframkvæmdum á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Sú þensla sem þar var verið að bregðast við er þó af allt öðrum orsökum en vegaframkvæmdum. Sú þensla er síst til staðar á Vestfjörðum og Norðausturlandi þar sem framkvæmdum var fyrst og fremst frestað. Með þessu frumvarpi um breytingu á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. er enn verið að fresta fjárframlögum til vegaframkvæmda sem lofað hafði verið á árinu 2007. Er hér um að ræða m.a. 200 millj. kr. niðurskurð á fjármagni til vegagerðar um Arnkötludal og hins vegar um 300 millj. kr. niðurskurð á vegagerð um Norðausturveg, auk verkefna á höfuðborgarsvæðinu. Rök forsætisráðherra þegar hann mælti fyrir frumvarpinu voru þau að þessi frestun á vegaframkvæmdum væri til að bregðast við mikilli þenslu í þjóðfélaginu árið 2007. Samtímis gefa svo bæði fjármálaráðherra og samgönguráðherra yfirlýsingar og hafa áform um nýjar og brýnar vegaframkvæmdir á næsta ári sem ekki eru á núgildandi samgönguáætlun. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að ný og endurskoðuð samgönguáætlun skuli ekki hafa verið lögð fram og rædd á Alþingi áður en fjárlög fyrir árið 2007 voru afgreidd eða samþykkt ný lög sem kveða á um frestun á framkvæmdum sem lofað var á næsta ári og Alþingi hafði áður samþykkt. Í frumvarpinu er einnig gerð tillaga um að flytja 500 millj. kr. fjárframlag til Fjarskiptasjóðs frá árinu 2007 til 2006 og er sótt til þess heimild á fjáraukalögum fyrir árið 2006. Ítrekað hefur verið spurt um hvaða verkefni Fjarskiptasjóðs séu gjaldfallin á árinu 2006 en ekki hafa fengist nein svör við því. Þá fékkst frumvarpið ekki sent til umsagnar, hvorki til sveitarfélaga á þeim svæðum sem frestun á fé til vegaframkvæmda bitnar á né heldur til Vegagerðarinnar. Samgöngunefnd fékk málið ekki einu sinni til umsagnar. Minni hlutinn gagnrýnir alla meðferð þessa máls af hálfu ríkisstjórnar og meiri hluta fjárlaganefndar. Ljóst er því að málatilbúnaður allur um sérstaka ráðstöfun á hluta á söluandvirði Landssíma Íslands mörg ár fram í tímann til skilgreindra verkefna sem kveðið var á um í fyrrgreindum lögum á sínum tíma, var algjör sýndarmennska af hálfu ríkisstjórnarinnar eins og stjórnarandstaðan benti á við afgreiðslu þess lagafrumvarps á sínum tíma. Undir þetta nefndarálit rita auk mín, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Katrín Júlíusdóttir, Helgi Hjörvar og Guðjón Arnar Kristjánsson. Til að árétta sjónarmið okkar flytjum við breytingartillögu við frumvarpið þar sem við förum fram á og leggjum til að 1. gr. frumvarpsins sem fjallar um niðurskurð til lofaðra vegaframkvæmda verði felld niður með svofelldri greinargerð: Hér er lagt til að fallið verði frá frestun á framlagi til vegamála í heild sinni, alls að fjárhæð 2,1 milljarðar kr. Heimilt verði að lána fé milli verkefna innan vegáætlunar 2007 að því marki sem ekki er hægt að nýta það fjármagn til þeirra verkefna sem það er eyrnamerkt til. Hafðar séu í huga framkvæmdir sem lúta að auknu öryggi á vegum og vegabótum þar sem ástand vega er hvað verst. Herra forseti. Í ljósi umræðna síðustu daga og þeirrar stöðu sem upp er í vegaframkvæmdum í landinu þá er það alveg furðulegt að ríkisstjórnin meiri hluti hennar skuli beita sér fyrir því hér á Alþingi að skera niður fjármagn til vegaframkvæmda sem þegar er í hendi. Hversu svo vitlaust sem það var með sölu Landssímans, sem ég held að allir sjái nú betur og betur hversu vitlaust var, og þjóðhagslega skaðlegt, þá var hluti af þeirri beitu sem beitt var fyrir almenning í landinu, að því fjármagni skyldi varið til brýnna framkvæmda eins og vegaframkvæmda. Þetta fé er til. Samtímis er nú einnig rætt um mikilvægi þess að gera stórátak í vegamálum, í dag var hér hópur fólks af Suðurlandi sem krafðist úrbóta á veginum milli Reykjavíkur og Selfoss. Ég hef fjölda bréfa og áskorana frá íbúum vítt og breitt um landið um aukið fjármagn til vegagerðar. En hvernig bregst þá ríkisstjórnin við? Jú, með því að skera niður það fjármagn sem er þó í hendi til vegagerðarinnar. Þetta er svo dapur leikur hjá ráðherrunum, ríkisstjórninni og hjá stjórnarmeirihlutanum gagnvart almenningi í vegaframkvæmdum að það er sorglegt. Því leggjum við til að fallið verði frá þeirri fáránlegu ákvörðun að skera niður það fjármagn sem lofað var og ákveðið að varið skyldi til skilgreindra verkefna í vegamálum samkvæmt lögum um ráðstöfun á söluandvirði Símans. Verði ekki hægt að nýta það fjármagn til þeirra skilgreindu verkefna að fullu sem um er rætt, þá verði heimilt að nota það fjármagn til nauðsynlegra vegaframkvæmda á þeim landsvæðum þar sem þær voru fyrirhugaðar. Herra forseti. Ég tel að ég hafi nú mælt rækilega fyrir þessu máli. Ég get rakið það að árið í ár, 2006, er eitt það daprasta ár í vegaframkvæmdum um langt árabil. Ég er hérna með mjög veglegt súlurit sem sýnir árið 2006 og það má fara nærri 10 ár aftur í tímann til að finna jafn dapurt ár í vegaframkvæmdum.  Hver var samgönguráðherra árið 2002 þegar framkvæmdir voru líka í lágmarki, ári fyrir kosningar?  Herra forseti. Ég hef hér mælt fyrir nefndaráliti og breytingartillögum sem ég legg áherslu á að Alþingi fjalli um og samþykki, þ.e. að frestað verði fyrirhuguðum niðurskurði á fjármagni til vegamála sem ríkisstjórnin og meiri hlutinn leggur til.

Herra forseti. Ég kem hér til að taka undir nefndarálit minni hluta fjárlaganefndar. Ég verð að segja alveg eins og er að það er undarlegt að vera með þetta frumvarp í höndunum og með því innihaldi sem raun ber vitni í ljósi umræðunnar síðustu daga. Það er stórfurðulegt að menn skuli á aðra hliðina gefa út yfirlýsingar og loforð um að nú eigi að ráðast í gríðarátak og stórar og dýrar framkvæmdir eins og tvöföldun vegarins austur fyrir fjall, Suðurlandsvegar um Hellisheiði, og jafnvel hæstv. samgönguráðherra sjálfur telur raunhæft að ljúka því verki, sem er fleiri milljarða framkvæmd eins og allir vita, á fjórum árum. Þá þarf heldur betur að spýta í lófana. Í fyrsta lagi þarf auðvitað að hanna þá gjörbreyttu útfærslu sem þar væri um að ræða, væntanlega þarf hún að fara í gegnum umhverfismat og síðan þarf að afla, ja, hvort sem við segjum 8, 10 eða 12 milljarða króna.  Vissulega væri gleðilegt í sjálfu sér ef menn vildu þá gefa stórframkvæmdum í vegamálum stóraukinn forgang og vægi á næstu árum, en hefur þessi ríkisstjórn verið tilbúin til þess? Nei, ríkisstjórnin hefur hælt sér, og hælir sér, mikið af árangri í ríkisfjármálum, hún hafi borgað niður skuldir þannig að ekki er þrengingunum fyrir að fara. En það er akkúrat þessi ríkisstjórn sem hefur aftur og aftur skorið vegaframkvæmdirnar niður og frestað þeim og notað þær sem einhvern fínstilli að eigin sögn á efnahagsástandið í landinu, hagsveifluna, þensluna, sem allir vita auðvitað að er eins og hvert annað grín. Nokkur hundruð milljónir eða þó að það séu milljarðar í almennum vegaframkvæmdum vega ekki neitt á móti stóriðjuframkvæmdum upp á fleiri tugi milljarða á hverju ári og innspýtingu fjár í hagkerfið, t.d. eins og bankarnir hafa gert með gríðarlegum innflutningi erlends lánsfjár inn í landið. Það fær einfaldlega ekki staðist þegar það er betur skoðað, hin efnislegu rök eru ekki til staðar. Þetta hefur verið handhægt og þægilegt að grípa til og þykjast vera að gera eitthvað og fría sig gagnrýni af því að menn séu ábyrgðarlausir og láti vaða á súðum og aðstoði Seðlabankann ekkert við það að reyna að kæla niður hagkerfið. Það er undarlegt og dapurlegt að vegamálin, þessi eini framkvæmdaflokkur, skuli alltaf verða fyrir barðinu á þessu. Þetta er orðið algert hringl og alger vitleysa. Ég veit ekki hvort nokkur maður hefur lengur almennilega yfirsýn yfir það hvað er búið að auka, ákveða að bæta allt í einu við framkvæmdir og síðan að fresta þeim aftur og seinka og tefja og banna allt í einu útboð í nokkra mánuði og guð má vita hvað.  Svo er hér frumvarp. Það var ekki svo lítið blásið í lúðrana þegar silfrinu var sáldrað úr Landssímanum og allir keyptir voðalega hamingjusamir með þeim gjörningi. Menn gefa sér yfirleitt að þjóðin sé svo grunnhyggin að hún kaupi svona rugl, eins og að það sé einhver ægilegur góðviljagjörningur að selja undan henni eigurnar og nota svo peningana. Halda menn að menn séu fífl? Halda menn að menn átti sig ekki á því að verðmætar eignir þjóðarinnar verða ekki seldar nema einu sinni? Þegar búið er að selja þær eru þær ekki lengur til staðar og þá á þjóðin þær ekki lengur. Þó að hún fái þá að njóta afrakstursins til einhvers. Og það átti aldeilis að gefa í í vegamálunum. Hvað kemur svo hér? Frumvarp um að fresta vegaframkvæmdum fyrir á þriðja milljarð kr. sömu daga og samgönguráðherra talar um að spýta í lófana og segir að það séu áherslur sínar, „sú leið sem ég vil fara“, að tvöfalda hér vegina út úr höfuðborginni í allar áttir eiginlega, a.m.k. bæði til suðurs og vesturs. Hefur hann þó haft húskarla sína í því að undirbúa framkvæmdir á allt öðrum forsendum. Ég veit ekki betur en að Vegagerðin sé að undirbúa næstu áfanga á leiðinni austur fyrir fjall á háheiðinni og jafnvel frá nýja kaflanum og niður í Lögbergsbrekku og hafi unnið að því hörðum höndum undanfarna mánuði í góðri trú með stuðningi stjórnvalda á grundvelli samþykktrar vegáætlunar, þeirrar stefnu sem mótuð hefur verið og þeirra pólitísku ákvarðana sem teknar hafa verið og ætlunin að bjóða einn áfanga út núna strax eftir áramótin. Hvernig er að vinna við svona aðstæður? Hvernig er að reyna að skipuleggja hluti og áætlanir fram í tímann? Það er væntanlega ekki mjög auðvelt. Rökin í og með sem hér eru líka flutt, að það breyti engu að taka þessa fjármuni af þeim framkvæmdum sem búið var að eyrnamerkja þeim þá og að það megi bara skila þeim til baka á árinu 2008 og það geri ekkert til, eru óskaplega grunn. Halda menn kannski að það sé vandamál t.d. fyrir þingmannahóp Norðausturkjördæmis að koma þessum fjármunum fyrir á næsta ári, lána þá yfir í önnur verk sem bíða og skila þeim aftur með fjárveitingum á árinu 2008 eða 2009? Nei, auðvitað er verið að fresta þessu, það er bara barnaskapur að reyna að halda öðru fram. Svo koma menn eins og hæstv. samgönguráðherra og jafnvel fleiri og daðra við einkaframkvæmd á veginum austur fyrir fjall og fara þar þá leið sem almennt er talin verst í öllum þessum einkaframkvæmdaræfingum, þ.e. skuggagjaldaleið. Hún hefur mikla ókosti til viðbótar öðrum veikleikum sem einkaframkvæmd hefur almennt að þessu leyti, þ.e. hún hefur tilhneigingu til að verða dýrari og getur líka bundið hendur stjórnvalda með ýmsum hætti sem framkvæmdir á þess eigin vegum eða ríkisins gera ekki af því að menn gera samning til alllangs tíma. Stjórnvöld eru bundin af samningnum og geta sig lítið hreyft á gildistíma hans varðandi viðkomandi rekstur og útfærslu viðkomandi mannvirkis. Það væri gaman ef hæstv. samgönguráðherra hefði heiðrað okkur hérna með nærveru sinni og farið yfir þau gögn sem hann hefur í höndunum varðandi einkaframkvæmd. Veit hæstv. samgönguráðherra ekki af skýrslu Ríkisendurskoðunar um Hvalfjarðargöng og Sundabraut þar sem í raun og veru er ráðið frá því að fara leið einkaframkvæmdar? Sérstaklega er talað þar með gagnrýnum hætti einmitt um skuggagjaldaaðferð, þ.e. ef ekki er tekinn vegtollur á viðkomandi leið og hún hentar illa til þess, ef hún er ekki valkvæð við eitthvað annað eins og Hvalfjarðargöng. Að ætla þá að reyna að gera samning sem byggir á því að áætla umferðina og borga fyrir hvern bíl 25 ár fram í tímann eða hvað það nú er er handleggur eins og umferðarspár breytast. Það væri gaman ef samgönguráðherra upplýsti okkur um hvort það sé rétt að hann liggi á skýrslu, að starfshópur sem hæstv. samgönguráðherra skipaði sjálfur sé búinn að skila af sér skýrslu en henni haldið leyndri. Gæti það verið rétt, forseti, af því að niðurstöðurnar passi ekki í daðrið við einkaframkvæmdina? Svo mikið er víst að starfshóp setti hæstv. samgönguráðherra á laggirnar fyrir allnokkru og honum var ætlað að vinna hratt. Það væri fróðlegt að vita hvar sú vinna eða afraksturinn er á vegi staddur. Nei, væri þá ekki gáfulegra að fara að ráði minni hlutans og samþykkja tillöguna um að halda þessum fjármunum bara til vegagerðar inni á árinu 2007, lána þá eftir atvikum til verkefna sem hægt er að ráðast í strax til að auka umferðaröryggi? Nóg er af þeim, og ég held að það mundi ekki valda neinni þenslu sem skipti máli þó að þetta yrði sett í úrbætur sem hægt er að ráðast í á Suðurlandsvegi, Vesturlandsvegi, taka út einhvern slatta af einbreiðum brúm sem enn eru eftir á meira að segja hringveginum og mörgum aðalakstursleiðum. Allra rosalegast er að taka fjármuni af þessum almennu vegaframkvæmdum á Vestfjörðum og Norðausturlandi, það er auðvitað alveg með ólíkindum. Hæstv. samgönguráðherra og aðrir þeir sem því trúa að þetta muni engin áhrif hafa af því að ekki sé hægt að vinna þessi verkefni á árinu 2007 þekkja ekki vel til. Halda menn að það væri eitthvert vandamál að lána fjármuni úr norðausturleiðinni sem ætlaðir voru í Hófaskarðsleið t.d. yfir á Langanesströnd sem er hluti af norðausturleiðinni að sjálfsögðu á milli Þórshafnar og Bakkafjarðar? Þar er nú orðið eitt sveitarfélag. Þar eru malarkaflar og bráðónýtir gamlir vegir sem voru lagðir með handverkfærum á fjórða áratug aldarinnar. Ætli karl faðir minn, áttræður maðurinn, hafi ekki verið þar kúskur eins og sagt var. Á þessu er ekið enn þá og fluttur fiskur og þar fram eftir götunum. Þar liggur fyrir hönnuð veglína á núverandi vegarstæði þannig að það þarf ekkert umhverfismat og ekki neitt, tæki svona þrjá mánuði að undirbúa útboðsgögn og bjóða verkið út og mætti byrja á því í vor. Við höfum gert okkur vonir um það, þingmenn Norðausturkjördæmis, að þessir kaflar kæmust inn á næstu vegáætlun. Þar með yrðu kannski fjármunir eyrnamerktir þeim á árunum 2008–2009 eða eitthvað svoleiðis og ekkert vandamál að skila þeim þaðan til baka inn í verkið sem lánaði þá í bili ef þannig stendur á. Við skulum ekki láta segja okkur draugasögur í björtu. Það er kannski ekki góð samlíking núna af því að kvöldsett er orðið og nokkuð dimmt úti. Hvað um það, við skulum ekki láta plata okkur á  Það er stjórnarliðum til mikillar háðungar að vera með þetta mál í höndunum og maður fer að spyrja sig hvort þessu linni einhvern tíma, örugglega ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar enda lítill tími til stefnu. Það veitir ekki af að brjóta í blað hvað vinnubrögðin í þessum efnum snertir. Það er búið að gjörsamlega rústa allt traust sem menn hafa haft á vegáætlun, það er búið að taka stærstu ákvarðanirnar út úr henni og því lögboðna ákvarðanatökuferli sem vegalög, eða lög um samræmda samgönguáætlun eins og það heitir víst núna, gera ráð fyrir. Nánast allar ákvarðanir á þessu sviði eru komnar til hliðar yfir í geðþóttaákvarðanir ríkisstjórnar um að seinka eða flýta eða fresta eða færa eða bjóða ekki út framkvæmdir af þessu tagi. Menn eru komnir áratugi aftur í tímann hvað þetta varðar. Það var mikil framför að því þegar menn innleiddu hér fyrir allmörgum áratugum áætlanagerð og skipulögð vinnubrögð á þessu sviði, fyrst með hinum almennu áætlunum og síðan komu til sögunnar fyrstu langtímaáætlanirnar í vegamálum. Síðan fylgdu hafnargerð og flugmál á eftir og þetta skapaði allt önnur skilyrði til að taka pólitískar ákvarðanir, raða verkefnum upp og sætta íbúa viðkomandi svæða við það að það er ekki hægt að gera allt í einu en það þarf ekki endilega að slást um hverja einustu krónu á hverju einasta ári, ekki ef búið er að taka ákvörðun um röðun og fjárveitingar og menn sjá að viðkomandi verkefni er komið á sinn stað og að að því kemur eftir eitt, tvö eða þrjú ár eftir atvikum. Þá skiptir auðvitað öllu máli, ef þessi vinnubrögð eiga að verða trúverðug og ef fólk á að geta treyst þeim, að menn standi við sitt. Það er alveg ofboðslega ljótur leikur og vont að hringla með hluti sem búið er að ákveða og fólk hefur væntingar um og gagnvart og reiðir sig á. Það eru mikil svik við þá sem hafa beðið lengi eftir úrbótum ef þeim er síðan kannski kippt allt í einu út aftur, þeir hlutir settir aftur fyrir eitthvað annað eða þeim endalaust frestað og hringlað með þá. Þessi vinnubrögð öll eru ekki til fyrirmyndar, nema mjög mikið síður sé. Hér hafa menn sem sagt farið aftur á bak en ekki áfram á undanförnum árum hvað varðar skipulögð og traust vinnubrögð í þessum efnum og það er engum til sóma sem að því stendur. Þetta er hluti af þessu hringli og þótt ekkert kæmi annað til er full ástæða til að gagnrýna það. Auk þess er málið efnislega auðvitað alveg fráleitt, það eru engin sérstök rök fyrir því að gera þetta og þetta er einhver friðþægingaraðgerð, sýndarmennskuaðgerð sem allir sjá að hefur í sjálfu sér ekkert efnislegt gildi og er sennilega aðallega einhver sálræn þerapía fyrir stjórnarliðið án þess þó að mér sé mögulegt að skilja hvernig hún á að geta verkað til góðs.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað rétt að halda því til haga að hér er um frumvarp að ræða sem var hluti af efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar og náði tilgangi sínum sem slíkt. En ég vildi jafnframt taka fram í tilefni af orðum hv. þm. Steingríms Sigfússonar varðandi Norðausturveg að við þingmenn Norðausturkjördæmis höfum verið fullvissaðir um að með því átaki sem á að gera við byggingu Norðausturvegar þá verði veginum lokið á árinu 2008, eins og til stóð. Þetta verður að því tilskildu að það náist að undirbúa framkvæmdirnar og að niðurstaða náist í allan undirbúning, sem hefur auðvitað tekið óskaplega langan tíma og það veit hv. þingmaður. Hann nefnir það - og kallar starfsmenn Vegagerðarinnar „húskarla samgönguráðherra“ - að þrátt fyrir mjög harða vinnu þeirra við undirbúning að þessum vegi þá hefur ekki tekist að hefja framkvæmdir við hann. Við höfum þó verið fullvissuð um að sú framkvæmd geti hafist strax á nýju ári og þá er ekkert sem hindrar að framkvæmdum geti lokið á árinu 2008 við þá áfanga sem var til stofnað að ráðast í.

Herra forseti. Þetta er mér allt ljóst en ef það gerist að verk tefjist þá á bara að standa að því með hefðbundnum hætti, þá bíður fjárveitingin og veldur þá væntanlega ekki þenslu á meðan hún er ekki notuð. Það er miklu, miklu skynsamlegra að hún bíði þá bara á verkinu eins og venjan er. Þetta er auðvitað gert í mörgum tilvikum, það er önnur framkvæmd sem því miður hefur lent í miklum hremmingum og miklum töfum á sömu slóðum, það er vegur niður að Dettifossi. Það hefur engum dottið í hug að taka fjárveitinguna, hún bíður þess að verkið komist í gang, enda er hún bara fjárveiting og ákvörðun Alþingis um peninga í þá framkvæmd. Það er hinn eðlilegi gangur þessara mála að það sé ekkert verið að hringla með fjárveitingarnar þegar búið er að setja þær niður á einstök verk. Það skapar tortryggni og óróleika gagnvart þeim sem við eiga að búa. Ef undirbúningurinn gengi nú kannski allt í einu betur, ef verktaki sem treysti sér til að vinna verkið mjög hratt fengi það, þá stæðu menn kannski allt í einu frammi fyrir því að þeir hefðu ekki fjármuni til að greiða inn á verkið jafnhratt og framvinda þess þegar á næsta ári kynni að bjóða upp á. Það er ekkert endilega víst að þetta sé svona að þetta geti ekki haft nein áhrif eða það sé öruggt að þetta hafi engin hamlandi áhrif. Auðvitað er oft hægt að leysa mál af því tagi ef verktíminn er ekki meiri en tvö ár og stundum fást verktakar til að lána sjálfir fjármuni eða fallast á að fá ekki greiðslur fyrr en að liðnum áramótum o.s.frv. en það á ekki að þurfa að vera að standa í slíku skaki í svona tilvikum. Það er lang-, langeðlilegast að fylgja hér bara hefðbundnum leiðum, hefðbundnum aðferðum og láta fjárveitingarnar bíða á þeim verkum sem þær eru eyrnamerktar.

Hæstv. forseti. Við gerum okkur fullkomlega ljóst að þessar ákveðnu fjárveitingar koma af ákveðnu tilefni, af söluandvirði Landssíma Íslands, og þess vegna er fullkomlega eðlilegt að færa þær til. Ef þær hafa þann tvíþætta tilgang að hafa sálfræðileg áhrif á efnahagslífið þá getum við fagnað því en jafnframt koma þessar fjárveitingar á því ári sem þeirra er þörf og skila sér þá inn í framkvæmdina með þeim hætti að það verður að gagni þegar þarf að nýta þær.

Hæstv. forseti. Mig langar til að segja fáein orð og fyrst og fremst vil ég lýsa óánægju með það að í hv. samgöngunefnd skuli menn ekki hafa náð fram þeim upplýsingum sem menn kröfðust að fá í hendur um þau mál sem eru hér til umræðu. Það var farið yfir hversu það er í raun og veru undarlegt að við 1. umr. var t.d. ekki hægt að fá svar við því hvaða verkefni það væru sem ætti að greiða með hálfum milljarði sem er verið að færa núna á árið 2006 í Fjarskiptasjóð. Það var ekki hægt að fá útskýringar á því við 1. umr. málsins. Hvaða verkefni er það sem er hægt að nýta núna, sem sagt komið fram undir miðjan desember og þegar Alþingi ákveður allt í einu að hálfur milljarður sé til reiðu, í hvað á að nota hann? Er kannski búið að nota hann? Hvað fékk nefndin að vita um þetta? Var ekki gengið í að fá botn í það mál? Það er eitthvað undarlegt við það ef menn eru svona óskaplega fljótir að eyða hálfum milljarði, en allt virðist benda til að það eigi að koma honum í lóg á þeim dögum sem eru fram að áramótum. Mér finnast þetta ekki vönduð vinnubrögð. Mér finnst það ekki boðlegt að ekki sé hægt að fá svar við því hér þegar á að klára málið í þinginu hvað eigi að gera við þessa peninga af því að það á að eyða þeim á þessu ári, það er verið að setja lög um það. Síðan verð ég að segja það alveg eins og er að mér finnst sú áætlun sem er verið að breyta hérna ótrúverðug. Það áttu að vera vissir peningar í Arnkötludalinn og þar áttu að vera jöfn framlög, þ.e. 400 milljónir hvort ár. Nú er allt í einu helmingurinn af því sem átti að nota á árinu 2007 fluttur yfir á árið 2008. Það er ekki hægt að fá svar við því hvernig eigi að fara að þessu, hvort áætlanir hafi breyst. Á að gera miklu meira á árinu 2008 en á árinu 2007? Er það þá hægt, er hægt að ná þeim árangri sem þá er gert ráð fyrir? Enn verr lítur dæmið út ef menn skoða Sundabrautina þar sem gert var ráð fyrir því að eyða einum og hálfum milljarði á því ári sem er að koma, árinu 2007. Það kann vel að vera og er ekkert ótrúlegt að það sé erfitt að eyða þeim peningum. En er þá endilega hægt að eyða 3,9 milljörðum á árinu 2008 í málið? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Var farið yfir þetta í nefndinni? Hvers konar verkáætlun er hér á bak við? Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að verið sé að bjóða Alþingi upp á að setja hér lög um verkefni sem ekki eru með trúverðugar áætlanir á bak við. Ég ætla ekki að fara að endurtaka þær ræður sem oft hafa verið haldnar hér um það hversu það er orðið niðurlægjandi og hefur verið árum saman, að taka þátt í umræðum um vegamál þegar ríkisstjórnin leikur sér að slíkum verkefnum fram og til baka og spilar á þau bara svona eftir eyranu, eftir því hvað kemur ríkisstjórnarflokkunum best þegar líður að kosningum. Þá er spýtt í, þá er farið að tala um hinar miklu framkvæmdir sem eru fram undan.  Að vísu hefur farið fækkandi gömlu afrekaskránum sem hæstv. ráðherra hefur haft fyrir venju að halda á undan hverri einustu ræðu sinni, hann hefur byrjað á að segja hvað búið sé að vinna mikil afrek í vegamálum. Það er líklega farið að verða svolítið ankannalegt í hans eigin eyrum núna þegar hann er farinn að tala um stórátakið sem þurfi að fara í í vegamálunum, af því að menn hafa engan veginn haft undan þeim þörfum sem hafa verið að myndast. Ég held að nú sé kominn tími til þess að menn fari að krefjast þess að komið verði fram af meiri virðingu við Alþingi hvað þessi mál varðar. Og af því að hér var kallað fram í og við erum að ræða um vegamál, og það á að ljúka þingi á morgun, þá höfum við ekki fengið að sjá vegáætlunina enn þá, hvers vegna er það? Vegna þess að hæstv. samgönguráðherra og ríkisstjórnarflokkarnir eru eitthvað að kokka vegáætlunina á bak við tjöldin, þeir eru ekki búnir að ná samkomulagi um hvað megi sjást í sölum Alþingis. Hvers lags vinnubrögð eru það? Þetta eru mikilvægustu verkefni á sviði samgöngumála, á sviði öryggis í samgöngumálum, á sviði byggðamála, í raun og veru eru vegamálin stærstu byggðamál allra tíma og þau fást ekki rædd í sölum Alþingis vegna þess að menn eru ekki mættir til vinnu sinnar. Þeir voru ekkert í fríi, en þeir mæta ekki með verkefnin sem þeir áttu að vinna hingað í sali Alþingis til þess að hægt sé að taka til við að vinna þau betur fram en gert hefur verið fram að þessu. Undirbúningurinn hefur sem sagt verið svo slæmur að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki þorað að sýna vegáætlunina í sölum Alþingis. Hv. formaður samgöngunefndar - ég geri alla vega ráð fyrir því að hann hafi barist fyrir því að fá þetta plagg í hendurnar til að geta sett nefndina af stað í málið - stendur nú verkefnalaus með nefnd sína og Alþingi er að fara heim. Á sama tíma halda menn hér ræðu eftir ræðu um afrekin sem eigi að vinna í vegamálunum og sem sé búið að vinna í vegamálum og þörfina fyrir að vinna að verkefnum hér hvað varðar öryggi á vegum og annað slíkt. Það er ekki hægt að bjóða upp á svona vinnubrögð, það er nú bara sannleikurinn. Ég vil segja þetta hér, hæstv. forseti, og það skulu vera lokaorð mín að svona mega menn ekki standa að hlutunum. Það verður að vera unnið að vegáætlun með þeim hætti að Alþingi fái tækifæri til þess að fást við hana í tíma. Það hefur verið nógur tími til þess að vinna í því máli á þessu hausti og það hafa verið mörg tilefni til að halda mönnum við efnið og fara yfir hvað sé nú mikilvægast að gera í vegamálum á Íslandi. Nei, nei, þá sitja menn á vegáætluninni úti í bæ.

Virðulegi forseti. Ég flyt nefndarálit samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Flugmálastjórn Íslands, nr. 100/2006. Nefndin fékk fjölmarga aðila á fund sinn. Í frumvarpinu er lagt til að breyta gjaldaákvæðum laganna og undirbyggja heimildir Flugmálastjórnar Íslands til gjaldtöku en fella niður á móti skattlagningarheimildir sem ekki er lengur þörf á í lögum um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum, og lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, með síðari breytingum. Gjaldtakan er m.a. vegna vottunar, starfsleyfa, skírteina og eftirlits. Flest þeirra gjalda sem upp eru talin í frumvarpinu eiga sér fyrirmynd í núgildandi lögum og gjaldskrá. Til þess að gera gjaldtökuna eins skýra og gagnsæja og mögulegt er að þessu leyti er sett fram eitt ákvæði er telur upp þau gjöld sem heimilt er að innheimta. Fram kom í máli fulltrúa flugrekenda sem komu á fund nefndarinnar að ákveðinn ótti er á meðal þeirra um að gjöld muni hækka og álögur aukast á flugrekendur eftir að frumvarpið verður að lögum. Þótt það hafi ekki komið beint fram í máli þeirra má alltaf gera ráð fyrir að slíkar hækkanir leiði til fækkunar skráninga á flugvélum. Nefndin tekur undir með flugrekendum hvað þetta varðar og leggur jafnframt mikla áherslu á að hækkunum á gjöldum og auknum álögum á flugrekendur þurfi að stilla í hóf. Þá leggur nefndin áherslu á að við kynningu á gjaldskrá verði haft gott samstarf og samráð við flugrekendur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og Guðjón A. Kristjánsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Kristján L. Möller og Anna Kristín Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Auk mín skrifa undir álit nefndarinnar hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðjón Hjörleifsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Jón Kristjánsson og Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég flyt nefndarálit samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, nr. 69/2003. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn fjölmarga aðila auk þess sem nefndinni bárust skriflegar umsagnir. Í frumvarpinu er lagt til að breyta tekjugrunni Póst- og fjarskiptastofnunar þannig að starfrækslugjöld sem kveðið hefur verið á um í gjaldskrá verði sett inn í lögin sem gjald fyrir tíðninotkun. Þessi breyting miðar að því að einfalda gjaldstofna stofnunarinnar og ýta undir hagnýta notkun tíðna. Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á dagsektarákvæði laganna. Með þeim breytingum er aðallega verið að samræma ákvæði laganna og ákvæði laga um fjarskipti um sama efni. Í máli fulltrúa fjarskiptafyrirtækja sem komu á fund nefndarinnar og í umsögnum frá sömu aðilum kemur fram hörð gagnrýni á frumvarpið. Í breytingartillögum reynir meiri hlutinn að koma til móts við gagnrýnina. Meiri hlutinn leggur til að mörk gjaldsvæðis 2: Suðvesturland frá Suðurnesjum til Akraness í b-lið 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins, sem verður 14. gr. a laganna, verði afmarkað með skýrum hætti þannig að fram komi til hvaða sveitarfélaga ákvæðinu er ætlað að ná. Gert er ráð fyrir að svæðið nái yfir Reykjavíkurborg, Kópavogsbæ, Seltjarnarneskaupstað, Garðabæ, Hafnarfjarðarkaupstað, Sveitarfélagið Álftanes, Mosfellsbæ, Reykjanesbæ, Grindavíkurbæ, Sandgerðisbæ, Sveitarfélagið Garð, Sveitarfélagið Voga og Akraneskaupstað. Meiri hlutinn leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Í 1. málslið 1. gr. er sérstaklega tiltekið til hvaða laga sé vísað. 2. Þegar talað er um gjöld í 4. málslið b-liðar 2. gr. er tiltekið að átt sé við gjöld samkvæmt greininni. 3. Í a-lið 3. töluliðar 1. mgr. 3. gr. er lögð til leiðrétting. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir álit nefndarinnar rita auk mín hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðjón Hjörleifsson, Þórdís Sigurðardóttir og Jón Kristjánsson.

Herra forseti. Mig langar aðeins að benda á að mörg frumvörp koma illa unnin úr samgönguráðuneytinu fyrir þingið. Það er líkt og fastur liður. Við erum í endurskoðun á sömu lagafrumvörpunum ár eftir ár frá samgönguráðuneytinu. Það er greinilega eitthvað að í vinnubrögðum þar. Hér er um að ræða breytingu á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun. Frumvarpið kom mjög seint fram var fleygt inn í nefnd. Það var alveg ljóst, þótt við hefðum ekki mikið vit á öllum þeim tæknilegu atriðum sem fjallað er um í frumvarpinu, af umsögnum og orðum gesta sem komu á fund nefndarinnar að þetta var mikið til óunnið mál, burt séð frá efni þess. Það var því engin leið fyrir mig að standa að því að senda svona mál út úr nefnd. Ég get vel trúað því að hv. formaður samgöngunefndar, Guðmundur Hallvarðsson, hafi ekki verið sérlega hrifinn af því að rífa þetta út svo illa unnið, óháð því hvort við séum sammála eða ósammála efni þess. Ég vildi bara segja þetta. Þetta mál var, líkt og í málinu sem við fjölluðum um áðan, heimild til breytingar á lögum um Flugmálastjórn Íslands, tekið fyrir á þingi í fyrravetur, fyrir tæpu ári og kannski rúmu hálfu ári. Sami lagabálkur var þá lagður fyrir þingið og honum hnoðað í gegnum Alþingi og helst átti að gera það umsagnar- og vinnulaust. Menn muna kannski eftir því þegar málaflokknum var skipt upp og einkavæddur hluti af því sem þar hafði verið, flugleiðsögn og flugvelli landsins. Starfsemin var einkavædd og sett í sérstakt hlutafélag. Það er innan við hálft ár síðan við fjölluðum um nákvæmlega sömu lög og þau afgreidd með offorsi. Menn eru ekki enn búnir að bíta úr nálinni með hroðvirknislegu vinnubrögðin í vor. Er það ekki enn þannig með starfsmenn við flugleiðsögn og flugvelli á landinu að eftir er að ganga frá því hvernig þeirri starfsemi verði háttað? Ætli þeir hafi ekki átt að fá uppsagnarbréf 1. desember? Lögin taka gildi 1. janúar. Það er dæmigert fyrir þessa vinnu. Það er ekki hægt annað en að gagnrýna þessi vinnubrögð. Sama gildir um Póst- og fjarskiptastofnun. Ég held að við fjöllum um það á hverju ári, á þriggja mánaða fresti sjálfsagt, að endurskoða lög og lagaákvæði sem lúta að þeirri stofnun. Það er að því er virðist aðeins vegna slakra vinnubragða. Eftir standa landsmenn með stórhækkun á símkostnaði, farsímakostnaður hefur hækkað um 40% á þremur árum og er með því hæsta sem gerist í nágrannalöndum okkar. Það átti að vera ávinningurinn af einkavæðingu og sölu Símans, að lækka símkostnað. Það varð þveröfugt enda segja menn að fákeppni og einokun ríki á þeim markaði. Hér er fjallað um gagnaflutningskerfið. Ættu menn ekki frekar að vinna að því að styrkja kerfið og stuðla að jafnræði í verði og möguleikum í gagnaflutningum? Nei, ár eftir ár berjast menn í einhverjum tæknilegum atriðum í sömu málunum. Herra forseti. Ég mátti til með að láta þetta koma fram. Sjálfsagt eigum við, eftir áramótin, eftir að fá ný frumvörp um breytingar á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, um Flugmálastjórn, um rekstur flugvalla eða hvað það er nákvæmlega. Þetta kemur sennilega fyrir þingið á þriggja mánaða fresti og alltaf eru málin jafnhroðvirknislega unnin.

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar vildi ég minna á að megintilgangur frumvarpsins er að samræma dagsektarákvæði fjarskiptalaga og laga um Póst- og fjarskiptastofnun, þ.e. breyta gjöldum í skatta. Það er m.a. gert vegna athugasemda úrskurðarnefndar Póst- og fjarskiptamála. Stofnuninni hefur ekki tekist að sýna fram á fullnægjandi kostnað að baki gjöldum, t.d. vegna tíðnigjalda. Styrkja á daggjaldagrunn vegna gjaldskrár og hækka rekstrargjaldið vegna breytinga á gjaldskrá. Heildarbreytingarnar leiða til um 2 millj. kr. lækkunar á gjöldum stofnunarinnar. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram. Í annan stað talaði hv. þm. Jón Bjarnason um 40% hækkun vegna notkunar farsíma. Ég er ekki alveg klár á hver prósentan er en hins vegar er ljóst að gjaldskrá vegna farsíma hefur snúist við á nokkrum árum í samanburði við gjaldskrána annars staðar á Norðurlöndum. Nú stöndum við frammi fyrir því að hið eina sem við getum státað okkur af í gjaldskránni í samanburði við önnur norræn lönd er að við erum lægstir í fastlínutengingum. En við erum komin upp fyrir hin löndin varðandi gjöld af farsímum. Frumvarpið sem við fjöllum um á að styrkja starfsemi Póst- og fjarskiptastofnunar í að hafa betra eftirlit með þeim ágætu aðilum sem þjónustuna veita, sem eru nánast tveir á markaðnum en hafa því miður einhverja þröskulda í fyrirtækjum sínum þannig að hinn frjálsi markaður blómstrar ekki nóg. Það komast of fáir að á markaðnum til þess að skapa eiginlega samkeppni 

Herra forseti. Ég ber yfirleitt mikla virðingu fyrir hv. formanni samgöngunefndar en hann er að reyna að bera í bætifláka fyrir þá hroðvirknislegu vinnu sem við stöndum frammi fyrir í nefndinni. Hann reynir að gera það eftir bestu getu. Ég virði það við hv. þingmann. Það breytir hins vegar ekki því að vinnubrögðin við mörg af frumvörpunum frá samgönguráðuneytinu eru alveg óþolandi, þrátt fyrir allan velvilja hv. formanns nefndarinnar til að gera það besta úr þeim. Ég held að nær væri að takast á við það. Auðvitað var þetta vitleysa, að einkavæða og selja Símann. Þetta skaffar fjölda fólks vinnu við að hafa eftirlit hver með öðrum í hinni einkavæddu einokunarfákeppni á markaðnum. 

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að sýna mér neina samúð í þessu máli. Eins og ég sagði áðan er nauðsynlegt að hafa virkt og gott eftirlit í ljósi þess sem við höfum séð varðandi hækkun á áðurnefndum gjöldum. Þannig er málið.

Frú forseti. Á undanförnum árum hefur vaknað skilningur á því að það sé nauðsynlegt fyrir utanríkismálanefnd Alþingis að eiga meiri og betri viðskipti við þjóðþing annarra landa en áður hafði verið. Af þeim sökum hefur verið ætlað sérstakt fé til þess af fjárlögum og það hefur verið samþykkt í forsætisnefnd Alþingis hversu mikið fé utanríkismálanefnd skuli fá til þessara hluta. Um það hefur ekki verið ágreiningur og á þessu ári var niðurstaðan sú að fara til Eystrasaltsríkja af þeirri ástæðu að við höfum átt mjög góð og náin tengsl við þær þjóðir sem þar búa. Íslendingum hefur verið gerður þar margvíslegur sómi og Eystrasaltsríki haft lagt mikla og ríka áherslu á að eiga gott samstarf við Norðurlönd. Nú gerðist það í morgun að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, þingmaður Framsóknarflokks, kom til viðtals í Ríkisútvarpinu og sagði þar, með leyfi hæstv. forseta: „Við hefðum helst viljað afgreiða þetta frumvarp núna fyrir jólin og gera það að lögum. Það voru í sjálfu sér engir sko, við vorum eini flokkurinn sem í raun og veru vildi starfa fram að jólum. Og auðvitað er almenningur alveg gapandi hissa á því að þingmenn skuli þurfa að fara í jólafrí, sko 8. desember til að Þórunn og Ingibjörg Sólrún og Steingrímur Jóhann Sigfússon og fleiri komist í einhverja skemmtiferð á vegum þingsins í næstu viku. Við vorum eini flokkurinn sem var tilbúinn til þess að starfa í tvær vikur í viðbót ...“ Af þessu tilefni vil ég segja að það hefur aldrei komið til tals að þær hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir færu í ferðina til Eystrasaltsríkja. Ég lagði á hinn bóginn mjög ríka áherslu á það við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon að hann kæmi með í förina því að ég hef langa reynslu af því að hann er til sóma fyrir Alþingi hvarvetna sem hann kemur á erlendum vettvangi. 
            


             Hæstv. forseti. Að undanförnu hafa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ítarlega vikið að og lagt út af orðum mínum hér á hinu háa Alþingi. Nú síðast eru þeir líka farnir að leggja út af orðum mínum í fjölmiðlum.

Þú ert að …

Þetta er óvæntur heiður fyrir mig sem nýjan þingmann og að öllu leyti óverðskuldaður.

Halldór Blöndal …

Að þessu sinni vilja hv. þingmenn ræða orð mín frá því í Morgunvakt Ríkisútvarpsins í morgun. Þar vék ég að því að Framsóknarflokkurinn hefði einn flokka viljað halda áfram þingstörfum næstu tvær vikur og ljúka umræðu um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Aðrir flokkar höfðu hins vegar náð samkomulagi um að ljúka þingstörfum til að hv. þingmenn - og ég nefndi þar hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og Steingrím Jóhann Sigfússon - gætu komist í skemmtiferð á vegum Alþingis, eins og ég tók til orða. Nú er það upplýst að hv. þingmenn Þórunn Sveinbjarnardóttir og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir munu ekki ætla að fara í þessa ferð og ég biðst velvirðingar á að hafa nefnt þær ranglega í þessu sambandi. Til skýringar er rétt að taka fram að þetta er ferð á vegum utanríkismálanefndar Alþingis til Eystrasaltsríkjanna og ég tel í sjálfu sér óþarfa fyrir hv. þingmenn að fyrtast við þó ég hafi notað orðið skemmtiferð. Ég tel engan vafa á því að þessi ferð verði hv. þingmönnum og Alþingi til gagns 

Frú forseti.  Ég vil þó gera athugasemdir við það að menn tali með þessum hætti um störf sín hér. Þegar þingnefnd, utanríkismálanefnd, fer í opinbera ferð til að hitta sambærilegar nefndir í vina- og grannríkjum okkar er það auðvitað vinnuferð, eða líta framsóknarmenn svo á að öll alþjóðasamskipti séu skemmtiferðir? Er ekki hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson nýkominn úr hálfs mánaðar vellystingum í New York á kostnað skattborgaranna til að sækja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna? Var það skemmtiferð?  Það er ekki til nokkurs annars en að grafa undan okkur sjálfum og virðingu þessarar stofnunar þegar menn tala með þessum hætti. Það er voðalega ódýrt að ætla að slá sér upp á kostnað félaga sinna með þessum hætti, hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson. Maður hlýtur að fara að velta því fyrir sér að ekki geti þingmaðurinn hugað að áframhaldandi þingmennsku. Hann hlýtur að hafa meiri metnað en þann að vinna á svona stofnun ef hann ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur. Kannski er í gegnum þessi ummæli þingmannsins Guðjóns Ólafs Jónssonar hægt að lesa þau tíðindi að hann hyggi ekki á frekari þingmennsku. Það verður þá að hafa það og sumum finnst kannski bættur skaðinn.

Hæstv. forseti. Ég held að öllum sé ljóst að störf þingsins ganga fyrir hér, störfin við að ljúka frumvörpum sem hér liggja fyrir. Það er mjög eðlilegt að semja um það hvernig mál ganga hér fram. Það gerum við alla jafna. Mörgum þeirra frumvarpa sem við fjöllum um hér og snúa meðal annars að skattamálum, málefnum aldraðra, almannatryggingum, fæðingar- og foreldraorlofi, ættleiðingarstyrkjum og fleiri mál, þurfum við auðvitað að ljúka fyrir áramót og frumvörpin miðast við það. Því er mjög eðlilegt að við ákveðum í samvinnu hvernig við ljúkum hér þingstörfum. Hér liggur starfsáætlun fyrir þinginu þar sem gert var ráð fyrir því að við lykjum störfum í dag. Okkur tekst það reyndar ekki fyrr en á morgun. Látum það nú vera. Við ætlum að koma saman eftir áramót og ljúka því frumvarpi sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson gerði að umtalsefni og sagðist vilja klára fyrir jól. Það frumvarp hefur ekki í sér dagsetningu sem miðast við að það þurfi að klárast um áramót. Þess vegna er algjörlega augljóst mál að það var eðlilegt að semja um lokin á þingstörfunum með þessum hætti. Það að einn flokkur, Framsóknarflokkurinn, hafi viljað halda áfram fram að jólum og kannski milli jóla og nýárs má vel vera. En það kom alla vega ekki fram í þeim umræðum sem við áttum við formann Framsóknarflokksins að þannig vildi hann haga málum. Mér finnst því þetta mjög undarlegur málflutningur hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar og er þá betra að hafa það sem sannara reynist í málflutningi manna hér.

Frú forseti. Það var með nokkurri furðu að ég hlustaði á hádegisfréttirnar í Ríkisútvarpinu í dag þar sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson lýsti því hvernig starfslok hér á þinginu bæri að núna fyrir jólin. Reyndar er kannski óþarfi að verða hissa, ef maður horfir á hvernig þessi hv. þingmaður hefur starfað hér á þinginu þann stutta tíma sem hann hefur komið hér inn, þó að hann fari í fjölmiðlum með rangt mál og fari mjög frjálslega með staðreyndir því að akkúrat þannig hefur hv. þingmaður unnið á þingi þann tíma sem hann hefur verið hér. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvað hv. þingmanni gangi til þegar hann nafngreinir félaga sína, þingmenn, í útvarpsfréttum og hreint og klárt ber upp á þá ósanna hluti. Því hlýtur hann sjálfur að svara hér á eftir. Sannleikurinn og staðreyndir virðast vera aukaatriði þegar kemur að því hjá þessum hv. þingmanni að flytja mál sitt. Oft horfir maður upp á aumkunarverðar tilraunir þingmanna til að vekja athygli á sjálfum sér í fjölmiðlum. Oftast reyna þó þingmenn að halda sig við sannleikann og staðreyndir. Það sem þessi hv. þingmaður gerði í fréttunum í dag var afar aumkunarvert því að hann reyndi hvorki að halda sig við sannleikann né staðreyndir í málinu heldur fór algjörlega með fleipur frá upphafi til enda. Svo veltum við þingmenn því fyrir okkur sem hér sitjum hvernig standi á því að virðing Alþingis virðist þverrandi meðal kjósenda og meðal almennings. Ég held að við vitum betur nú svör við því en oft áður og ég held að virðing Alþingis eigi enn eftir að minnka ef fleiri þingmenn eins og hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson koma á þing.

Hæstv. forseti. Vegna ummæla hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar í morgunútvarpinu í morgun og vegna þeirrar myndar sem hann gaf með orðum sínum íslensku þjóðinni um störf þingsins vil ég að það komi hér fram að hv. Alþingi starfar samkvæmt starfsáætlun. Starfsáætlun er að mestu leyti byggð á þingsköpum. Þingfrestun var áætluð í dag, 8. desember. Hæstv. forseti hefur lagt mikinn metnað í að halda starfsáætlun þingsins. Það vildi forseti gera núna og það er alveg ljóst, eins og hér hefur líka komið fram, að þingstörfin ganga fyrir öðrum störfum, bæði nefndastörfum og opinberum ferðum nefnda. Þegar ljóst varð núna fyrr í vikunni að ekki tækist að ljúka afgreiðslu þeirra mála sem Alþingi ber skylda til að afgreiða vegna skuldbindinga núna um áramótin boðaði forseti til aukafundar með varaforsetum þingsins og gerði þeim ljóst að þeir yrðu að vera viðstaddir hér áfram í næstu viku og jafnvel fram að jólum ef þess þyrfti með. Það var því alveg ljóst að forseti gerði ráðstafanir til þess að hér yrði starfandi þing ef þess þyrfti með. Ég andmæli orðum hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar og þeirri mynd sem hann gefur af þinginu. Þingmenn valsa ekki um í skemmtireisum þegar þeir eru í opinberum ferðum og þinghlé eru notuð í kjördæmum og við önnur störf. Ég vil að hv. þingmaður minnist þess í framtíðinni í störfum sínum.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hægt er að skamma hv. þingmann miklu meira en hér hefur gert. En ég held að það sé rétt umræðunnar vegna að rifja upp þau ummæli sem kannski mesta athygli vöktu í hádegisfréttunum. Þau voru á þennan veg, með leyfi forseta: „Það voru í sjálfu sér engir sko, við vorum eini flokkurinn sem í raun og veru vildi starfa fram að jólum.  Hér er kannski mjög athyglisvert að Framsóknarflokkurinn er núna á einhverju umbreytingatímabili. Nú eru að koma kosningar og nú ber Framsóknarflokkurinn ekki ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut, ekki einu sinni þinglokunum.  Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom þó hér upp og reyndi að gera eins gott úr þessu og nokkur var kostur. Mér fannst hann þó, í orðum og eins langt og það náði, biðjast þó afsökunar á sinn hátt á þessum ummælum og er það vel. En ég vonast til þess að við sjálf séum ekki að draga úr virðingu þingsins á þann hátt sem gert var í hádeginu í dag.


            

Þá er þetta búið.

Þá er þér fyrirgefið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að vekja athygli á ummælum mínum frá því í morgun og lesa þau hér ítrekað upp. Það er rétt að þau komist vel til skila í þingtíðindi líka. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta óþarfa viðkvæmni af hálfu hv. þingmanna. Hv. þingmenn verða að þola að rætt sé um störf þeirra og ferðir. 

Hættu þessu nú og skammastu þín.


             Hv. þm. Jón Gunnarsson talar um að virðing Alþingis fari þverrandi. Það getur vel verið að virðing Alþingis fari þverrandi, en það skyldi þó ekki vera þegar hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir lýsir því yfir að kjósendur treysti ekki þingmönnum Samfylkingarinnar. En það kom annað miklu merkilegra fram í þessum ágæta útvarpsþætti í morgun þar sem ég ræddi við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur og það er hvað varð um skriflegar skýringar formanns Samfylkingarinnar Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur á þessum ummælum í ræðu sinni.  
            

Forseti. Þórhallur bóndi Kristjánsson á Halldórsstöðum í Kinn hafði þann vana þegar ég var þar í sveit að þegar hundurinn sýndi af sér dónalegt athæfi eða hlýddi ekki þá var tekið í hnakkadrambið á honum, honum hent út í skurð og ekki sýnt mikið atlæti þaðan í frá. Það sem hundurinn gerði var það að hann dró sig upp úr skurðinum með skottið á milli lappanna og fór svo eitthvert afsíðis og hristi sig. Það er mikilvægt að þegar hundur sem hefur verið meðhöndlaður á þennan hátt hristir sig þá geri hann það fjarri öðrum. Það er kannski rétt að við tökum upp þá venju hér á þinginu að menn hristi sig í einrúmi héðan í frá.

Framsóknarmenn.


             Er þá þætti hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar nokkurn veginn lokið hér í þessari umræðu. Það hafa líka komið fram upplýsingar um hina meintu skemmtiferð hv. þm. Halldórs Blöndals og félaga hans í utanríkismálanefnd og svör hafa fengist nokkurn veginn við þeim spurningum sem ég bar hér fram áður. Það sem málið hins vegar leiðir í ljós er að hér er í gangi einhver pirringur, einhver togstreita milli stjórnarflokkanna. Fulltrúi Framsóknarflokksins í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um það mál er sá hinn sami Guðjón Ólafur Jónsson og hér hefur talað. Þegar flokkarnir renna svona saman í kringum málin, þegar annar þeirra skammar hinn fyrir að nenna ekki að vinna, fyrir að fara í skemmtiferðir rétt fyrir jólin og hinn bregst reiður við, þá gerum við stjórnarandstæðingar ekki annað en að draga okkur kurteislega í hlé.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um ættleiðingarstyrki. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti. Í frumvarpinu er kveðið á um rétt kjörforeldra sem ættleiða erlent barn eða börn í samræmi við lög um ættleiðingar til að sækja um fjárstyrk úr ríkissjóði. Styrkurinn nemur 480.000 kr. en sú fjárhæð skal sæta endurskoðun í tengslum við afgreiðslu fjárlaga á tveggja ára fresti. Þá er gert ráð fyrir að hafi kjörforeldrar ættleitt fleiri en eitt barn samtímis skuli fjárhæðin hækka um 20% fyrir hvert barn umfram eitt. Meiri hluti nefndarinnar álítur að ekki sé rétt að einskorða veitingu ættleiðingarstyrks við þau tilvik þegar ættleiðing fer fram fyrir milligöngu löggilts ættleiðingarfélags eins og gert er í 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins og er því lagt til að umrætt ákvæði verði fellt brott. Eigi að síður vill meiri hlutinn að skýrt komi fram að alþjóðlegar fjölskylduættleiðingar falli utan gildissviðs frumvarpsins og því er jafnframt lagt til að við 1. gr. frumvarpsins bætist nýtt ákvæði þess efnis. Þá telur meiri hlutinn ástæðu til að árétta að í skýrslu starfshóps um ættleiðingarstyrki frá nóvember 2006 sem frumvarpið byggist á er gert ráð fyrir að samfara frumvarpinu verði gerðar breytingar á A-lið 30. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, í þeim tilgangi að sá hluti styrksins sem sannanlega er varið til að standa undir kostnaði af ættleiðingu barns komi til frádráttar tekjum. Meiri hluti nefndarinnar mælir með að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali Hv. þm. Pétur H. Blöndal stendur ekki að áliti þessu. Hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Magnús Þór Hafsteinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson, Helgi Hjörvar og Birkir J. Jónsson. Ég vil að lokum þakka hv. nefndarmönnum í félagsmálanefnd fyrir að greiða fyrir þessu máli þannig að það afgreiðist nú fyrir jól. Við höfðum ekki langan tíma til að fjalla um það en það var mikil samstaða meðal nefndarmanna um málið og það er mikil ánægja og gleðiefni að það skuli afgreiðast nú frá Alþingi.


             Frú forseti. Einn hv. þingmaður kallar fram í: Vertu nú góður við framsóknarmenn, og liggur sjálfur eins og lúbarinn hér úti í sal, og ég ætla að vera að góður við framsóknarmenn í þessu máli og hrósa hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að hafa loksins ýtt þessu máli til framkvæmda. Þetta er mál sem hefur verið lengi til umræðu á hinu háa Alþingi og að því hafa komið margir þingmenn úr mörgum flokkum og aðdragandann má rekja töluvert langt aftur í tímann þegar ýmsir þingmenn voru með fyrirspurnir um þessi mál og óskuðu eftir því að gerð yrði bragarbót á íslenskum lögum þannig að þau yrðu færð til samræmis við það sem gerist í grannlöndum. Hér hefur enginn þingmaður mælt gegn þessu nema einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Pétur H. Blöndal, formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta var eitt af þeim málum sem stjórnarandstaðan gerði samkomulag um við ríkisstjórnina og sérstaklega hæstv. félagsmálaráðherra, að greiða og flýta för þess í gegnum þingið. Það hefur verið gert. Það var með atbeina stjórnarandstöðunnar að málið var tekið með afbrigðum á dagskrá til þess að hægt væri að mæla fyrir því og við, sömuleiðis í prýðilegri samvinnu við hv. formann nefndarinnar, gerðum okkar til þess að flýta afgreiðslu þess í félagsmálanefnd. Það var eitt tiltekið mál sem ég gerði sterkar athugasemdir við við 1. umr. málsins og reyndar var undir það tekið af öllum þeim sem tóku til máls. Svo háttaði til að í frumgerð málsins var ekki gert ráð fyrir því að hægt væri að veita styrki til foreldra sem ættleiddu barn án atbeina Íslenskrar ættleiðingar. Í umræðunni var hins vegar sýnt fram á að dæmi væru um að börn væru ættleidd af foreldrum sem hefðu sérstök tengsl við lönd sem Íslensk ættleiðing hefur ekki formleg starfstengsl við. Það kom fram sú skoðun og vilji allra við skoðun málsins í félagsmálanefnd að væri málum svo háttað að dómsmálaráðuneytið hefði veitt forsamþykki fyrir ættleiðingum án þess að til hefði komið fyrirgreiðsla eða formlegur atbeini Íslenskrar ættleiðingar ættu foreldrar slíkra barna að njóta jafnræðis á við þá sem hefðu farið hinn hefðbundna farveg. Þetta er mjög í anda þess að hæstv. dómsmálaráðherra hefur með lofsverðum hætti sýnt mikla lipurð í slíkum tilvikum þar sem um er að ræða möguleika á ættleiðingum frá löndum sem ekki eru enn formleg tengsl við ættleiðingarstofnanir í. Frá því er skemmst að segja að bæði starfsmenn félagsmálaráðuneytisins og ekki síst hv. formaður nefndarinnar, Dagný Jónsdóttir, gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til þess að bjarga þessu máli, þ.e. að hér er lögð fram tillaga með stuðningi allra og að frumkvæði hv. formanns um að fella burt 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins og þar með tel ég einsýnt bæði að samkvæmt lögum og samkvæmt yfirlýstum skilningi allra flokka sé ljóst að foreldrar barna í þeim tilvikum þar sem ekki eru formleg ættleiðingartengsl á milli landa njóta nákvæmlega sömu ívilnana varðandi þennan styrk og þeir foreldrar sem ættleiða börn í gegnum Íslenska ættleiðingu. Ég er fullkomlega sáttur við það og minn flokkur og ég vil þakka hæstv. ráðherra og hv. formanni nefndarinnar fyrir góðan skilning á málinu og ég ítreka að stjórnarandstaðan hefur meira en staðið við sitt varðandi þetta mál.

Frú forseti. Ég kem hingað upp til þess að fagna því að nú erum við um það bil að samþykkja ættleiðingarstyrki til kjörforeldra hér á landi. Það hefur tekið tímann sinn að koma þessu í gegn síðustu missirin og ég held að það sé ekki á neinn hallað þó að ég nefni nafn hv. þingkonu Guðrúnar Ögmundsdóttur. Hún hefur fylgt þessu mjög vel eftir síðustu missirin hér á hinu háa Alþingi og síðan með jákvæðri og góðri umfjöllun í félagsmálanefnd undir stjórn hv. þingkonu Dagnýjar Jónsdóttur, Framsóknarflokki, og með atbeina félagsmálaráðherra erum við loksins að fá hér í gegn að tryggja jöfn kjör og jafnræði kjörforeldra á við aðra íslenska foreldra. Um það bil 500 Íslendingar hafa verið ættleiddir erlendis frá, u.þ.b. 500 manns, og þeim mun að sjálfsögðu fara fjölgandi á næstu missirum og árum. Það er ekki nema sjálfsagt að ríkið komi til móts við þá foreldra eins og aðra foreldra þegar börn koma í heiminn eða þegar börn koma í fjölskylduna. Ég vil lýsa mikilli ánægju minni með að þetta skuli loks vera komið hingað inn og til afgreiðslu og ég verð að segja það, frú forseti, að stundum eru það málin sem mestu máli skipta fyrir fólkið og fjölskyldurnar í landinu sem kannski taka minnstan tíma hér í ræðustólnum.

Frú forseti. Sumir hafa sagt að við eigum að stefna að einföldu Íslandi en hér erum við að afgreiða og ræða frumvarp til laga um ættleiðingarstyrki sem er nýr lagabálkur, nýtt í lagasafninu, nýjar bætur sem fólk þarf að vita af og kunna og læra þannig að ætíð flækist nú velferðarkerfið. Eins og ég gat um í 1. umr. er ég á móti þessu og ég færði rök fyrir því að það fólk sem ættleiðir barn þarf yfirleitt ekki styrk og það yrði mjög undarlegt ef það þyrfti á því að halda, hafandi verið barnlaust í eitthvert árabil, jafnvel áratug. Þessi styrkur er veittur án tillits til tekna eða eigna, frú forseti. Þetta er dálítið sérkennilegt velferðarkerfi þar sem jafnvel fólk með háar tekjur og miklar eignir getur fengið bætur frá ríkinu og í frumvarpinu kemur hvergi fram að það eigi að standa kostnaður á móti. Það gæti því verið að einhver gæti ættleitt í einhverju landi án kostnaðar eða með mjög litlum kostnaði en fengi bætur engu að síður. Ég held að þegar fólk er að ættleiða barn, og þekki það reyndar af vissum ástæðum, þá sé gleðin og ánægjan við það að eignast slíkt barn miklu meiri en svo að einhver hálfrar milljón króna styrkur skipti einhverju máli. Allur kostnaðurinn sem menn eru að tala um við ættleiðingu barns er ekki nema hálft bílverð þannig að ég sé nú ekki hvað menn eru að ganga langt í því að búa til heilan lagabálk utan um ekki neitt og án þarfar. Það er sem sagt hvorki gert ráð fyrir því að hér sé gerð krafa um lágar tekjur né litlar eignir né að það sé einhver kostnaður. Ég er á móti þessu frumvarpi og mun greiða atkvæði gegn því.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu, ég vildi bara fá að nota tækifærið og koma hér í ræðustól og þakka þá miklu samstöðu sem er um þetta mál, þetta mikilvæga mál og mikla réttlætismál og þakka þingmönnum fyrir að liðka fyrir framgangi þess hér í þinginu. Frumvarpið kom seint fram af ákveðnum ástæðum en ég vildi bara rétt í örstuttu máli koma hér og lýsa yfir mikilli ánægju með að þetta mál, þetta frumvarp skuli nú u.þ.b. að verða að lögum og fagna því sérstaklega.

Hæstv. forseti. Ég var búinn að biðja um orðið. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta mál. Ég furða mig nokkuð á afstöðu hv. þm. Péturs Blöndals. Fólk þarf nú ekki að vera barnlaust í fjölda ára til þess að ættleiða barn og margir ættleiða börn þó að þeir eigi börn fyrir. Ég lýsi stuðningi mínum og míns flokks við þetta mál og tel að hér sé verið að stíga skref í réttlætisátt og sanngirnisátt og kom eingöngu upp til að tjá þá afstöðu mína.

Hæstv. forseti. Allsherjarnefnd Alþingis barst 21 umsókn um ríkisborgararétt á 133. löggjafarþingi en skv. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að að þessu sinni verði 13 einstaklingum veittur íslenskur ríkisborgararéttur. Nöfn þeirra er að finna í 1. gr. frumvarpsins á þskj. 468 og ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að lesa þau sérstaklega upp.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga frá landbúnaðarnefnd um breytingu á jarðalögum, nr. 81/2004, með síðari breytingum. Í 1 gr. segir: Eftirfarandi breytingar verða á 10. gr. laganna: a. 2. málsl. fellur brott. b. Við bætist ný málsgrein er orðast svo: Skylda til að tilkynna stofnun réttinda og aðilaskipti skv. 1. mgr. hvílir á kaupanda, erfingja, gjafþega, leigutaka, ábúanda eða öðrum viðtakanda réttar. Í 2. gr. segir: 43. gr. laganna orðast svo: Á ættaróðali mega ekki hvíla aðrar veðskuldir en þær sem teknar hafa verið til tryggingar greiðslu lána til mannvirkjagerðar eða annarra varanlegra endurbóta á jörðinni. Í 3. gr. segir: Orðin „hjá Lífeyrissjóði bænda og Orkusjóði samkvæmt þeim reglum sem um slík lán gilda á hverjum tíma“ í 47. gr. laganna falla brott. Í 4. gr. segir: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2007. Markmið frumvarpsins er að auka veðtökuheimildir óðalsbænda í óðalsjörð en takmarkanir af því tagi hafa verið í lögum um langa hríð og réttlætast af séreðli eignarformsins. Með sölu Lánasjóðs landbúnaðarins árið 2005 voru möguleikar óðalsbænda þó skertir það mikið að rétt þykir að leggja fram frumvarp þetta. Með frumvarpinu er einnig stefnt að því að skýra 10. gr. jarðalaga um tilkynningarskyldu til sveitarfélaga við aðilaskipti að jörðum. Óðalsjörð er sérstakt eignarform sem hefur lengi verið í lögum og við gildistöku núgildandi jarðalaga um mitt ár 2004 voru óðalsjarðir taldar vera um 100 talsins. Óðalsjarðir eiga sér langa sögu annars staðar á Norðurlöndunum og segir t.d. frá því í Egils sögu Skallagrímssonar að Haraldur hárfagri sem sameinaði Noreg á 9. öld hafi tekið óðul af bændum. Fyrstu lög um þetta efni voru nr. 8/1936, um erfðaábúð og óðalsrétt. Meðal markmiða laganna var að auðvelda kynslóðaskipti á jörðum með því að auðvelda ungum bændum að taka við góðu búi án þess að þurfa að taka á sig þunga skuldabyrði gagnvart meðerfingjum sem sligað gæti búreksturinn, og að binda jarðirnar varanlega við eina ætt. Segja má að meginhugmyndin að baki eignarforminu sé að óðalsjörð sé í vörslu ættar og má líkja óðalsjörð við sjálfseignarstofnun í vörslu óðalsbónda sem ber að skila henni til næstu kynslóðar með öllum gögnum og gæðum. Líta má því á óðalsbónda sem nokkurs konar vörslumann óðalsins sem er t.d. óheimilt að nota það til tryggingar persónulegum fjárskuldbindingum ótengdum óðalinu. Að þessu leyti má segja að eignarformið samræmist þeim markmiðum jarðalaga að land sem vel er fallið til búvöruframleiðslu verði varðveitt til slíkra nota svo sem kostur er. Í 42. gr. jarðalaga, nr. 81/2004, er sólarlagsákvæði sem meiri hluti landbúnaðarnefndar mælti fyrir á sínum tíma og samþykkt var við 2. umr. um málið. Samkvæmt því mun eignarform þetta hverfa úr íslenskum rétti á nokkrum áratugum með fráfalli núverandi óðalsbænda og maka þeirra en jafnframt er lagt bann við stofnun nýrra ættaróðala. Samkvæmt áliti meiri hluta landbúnaðarnefndar var talið tilefni til að fella eignarformið úr lögum þar sem ekki væri í raun farið eftir lagaboðum um óðalsjarðir sem væru orðin úrelt og samrýmdust ekki núverandi viðhorfum í þjóðfélaginu til eignarréttar og meðferðar jarða. Um 1. gr. er það að segja að í 1. mgr. 10. gr. jarðalaga er mælt fyrir um að við stofnun réttinda yfir og aðilaskipti að jörðum, öðru landi, fasteignum og fasteignaréttindum sem lögin gilda um, svo sem fyrir kaup, gjöf, skipti, nauðungarsölu, búskipti, félags- og sameignarslit, fyrirframgreiðslu arfs, lán, kaupleigu, leigu og ábúð, skuli tilkynna sveitarstjórn um aðilaskiptin. Í 2. málsl. lagagreinarinnar segir hins vegar að ekki þurfi að tilkynna um eigendaskipti þegar lögaðilar eiga jarðir. Sá greinarmunur sem gerður er í 2. málsl. 10. gr. á lögaðilum og einstaklingum er ekki eðlilegur og hefur sætt nokkurri gagnrýni. Því er lagt til að sama skylda, til að tilkynna um eigendaskipti, verði lögð á lögaðila og hvílir nú á einstaklingum. Í frumvarpi til núgildandi jarðalaga var þennan greinarmun ekki að finna en hann kom inn í frumvarpið með breytingartillögu meiri hluta landbúnaðarnefndar. Breytingin var rökstudd með því að hún væri til einföldunar og hagræðis þar sem ekki væri unnt að leggja það á sveitarstjórnir að fylgjast með aðilaskiptum að jörðum þegar lögaðilar ættu jarðir enda gæti verið um stór almenningshlutafélög að ræða og því erfitt að fylgjast með breytingum á eignarhaldi þeirra. Í þessu felst algengur misskilningur á eðli hlutafélaga en það eru félögin sjálf, sjálfstæðir lögaðilar, sem skráð yrðu sem eigendur en ekki hluthafar í félögunum. B-liður greinarinnar hefur að markmiði að skýra hver beri ábyrgð á tilkynningarskyldu til sveitarfélaga. Rétt er talið að viðtakandi réttar sjái um að tilkynna um aðilaskiptin, eða réttindastofnunina, til sveitarfélagsins. Þetta er í samræmi við venjur sem myndast hafa í fasteignaviðskiptum þar sem það er kaupandi sem tekur að sér að þinglýsa kaupsamningi. Mikilvægt er að sveitarfélög hafi upplýsingar um landeigendur og aðra rétthafa á forráðasvæði sínu. Um 2.–3. gr. er það að segja að eignarhaldi og umsýslu óðalsjarða eru settar þröngar skorður í VIII. kafla jarðalaga. Hafa þessar skorður valdið erfiðleikum við lántöku óðalsbænda þegar kemur að veðsetningu. Í 47. gr. laganna er óðalsbónda einungis heimilað að taka lán með veði í óðalinu að uppfylltum tveimur skilyrðum. Í fyrra lagi þarf lánið að vera til mannvirkjagerðar eða annarra varanlegra endurbóta á jörðinni og í öðru lagi er einungis heimilt að taka lán hjá Lífeyrissjóði bænda eða Orkusjóði samkvæmt þeim reglum sem um slík lán gilda á hverjum tíma. Fyrir sölu Lánasjóðs landbúnaðarins var einnig heimilt að taka lán þar en við sölu sjóðsins árið 2005 skertust lántökumöguleikar óðalsbænda hvað hann varðaði. Möguleikar óðalsbænda til lántöku með veði í óðalinu eru því mjög litlir í dag. Með vísan til jafnréttis og hagræðissjónarmiða er lagt til að veðsetningarheimildir óðalsbænda verði víkkaðar allnokkuð með því að þeim verði heimilað að taka nauðsynleg lán hjá hvaða lánastofnun sem er en þó aðeins til mannvirkjagerðar eða annarra varanlegra endurbóta á jörðinni. Telja verður þetta fyrirkomulag í samræmi við önnur ákvæði VIII. kafla jarðalaga um óðalsjarðir og til þess fallið að tryggja að óðalið haldist óskert. Í samræmi við þessa breytingu er lögð til breyting á 43. gr. laganna og tekin út þau skilyrði sem kveða á um að ekki megi hvíla aðrar veðskuldir á ættaróðali en þær sem kunna að vera teknar í Lífeyrissjóði bænda og Orkusjóði og í staðinn ítrekað að þær megi eingöngu vera til mannvirkjagerðar eða annarra varanlegra endurbóta á jörðinni. Bent skal á að fyrirhugað er að heimildir til aðfarar (fjárnáms) í ættaróðali verði áfram takmarkaðar af 48. gr. jarðalaga og því ekki heimilt að ganga að óðalinu til tryggingar öðrum skuldbindingum en þeim sem heimilaðar yrðu skv. 47. gr. laganna. Í 49. gr. laganna eru síðan fyrirmæli um sérstaka málsmeðferð við fjárnám og nauðungarsölu óðalsjarðar. Þar sem landbúnaðarnefnd flytur þetta frumvarp legg ég ekki til að málinu verði vísað til nefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Frumvarp þetta er flutt af formönnum stjórnmálaflokkanna sem nú eiga sæti á Alþingi. Í júlí 2005 skipaði þáverandi forsætisráðherra nefnd fulltrúa allra þingflokka sem var falið að fjalla um lagalega umgjörð stjórnmálastarfsemi á Íslandi. Í nefndinni sátu Sigurður Eyþórsson sem var formaður hennar, Kjartan Gunnarsson sem var varaformaður nefndarinnar, Helgi S. Guðmundsson, Gunnar Ragnars, Gunnar Svavarsson, Margrét S. Björnsdóttir, Kristín Halldórsdóttir og Eyjólfur Ármannsson. Einar K. Guðfinnsson sat í nefndinni í upphafi en Guðlaugur Þór Þórðarson tók sæti hans er Einar varð ráðherra í ríkisstjórninni. Starfsmaður nefndarinnar var Árni Páll Árnason lögmaður. Nefnd þessi skilaði skýrslu sinni til forsætisráðherra 22. nóvember sl. Nefndin starfaði ötullega í eitt og hálft ár, viðaði að sér miklum gögnum og kannaði margvíslega þætti þessara mála bæði í alþjóðlegum samningum og hvernig farið er með í löggjöf annarra þjóða. Niðurstaða nefndarinnar var að leggja til við forsætisráðherra að sett yrðu lög um fjármál stjórnmálasamtaka, frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Jafnframt vakti nefndin athygli á allmörgum þáttum varðandi lagaumhverfi stjórnmálaflokka og umgjörð kosninga sem hún taldi rétt og nauðsynlegt að skipuð yrði sérstök nefnd um til þess að fjalla um og skoða. Á síðustu stigum starfs nefndarinnar hafði hún samráð og samstarf við formenn stjórnmálaflokkanna og er það frumvarp sem hér liggur fyrir sameiginleg niðurstaða þess starfs og er að langmestu leyti byggt á tillögum og hugmyndum nefndarinnar. Skýrsla nefndarinnar liggur fyrir opinberlega og með frumvarpinu fylgir greinargerð sem samin er af nefndinni. Eins og þingmenn þekkja hefur oft á undanförnum áratugum verið rætt um hvort ástæða væri til að setja sérstakar reglur um fjármögnun og upplýsingaskyldu stjórnmálaflokka og þeirra sem taka þátt í kosningabaráttu. Slík löggjöf er í gildi í mörgum löndum Vestur-Evrópu, þó ekki öllum, t.d. eru slík lög hvorki í Sviss né Lúxemborg. Þar sem slíkar reglur eru miðast þær almennt að því að tryggja gagnsæi og koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og skapa þannig traust. Þessar reglur eru með ýmsum hætti, stundum er kveðið á um upplýsingaskyldu um fjárframlög yfir ákveðnu marki, stundum eru framlög fyrirtækja til stjórnmálabaráttu alfarið bönnuð eða mjög stórlega takmörkuð. Í sumum löndum er stjórnmálaflokkum veittur aðgangur að ókeypis útsendingartíma í ljósvakamiðlum og sums staðar eru þessar reglur ekki settar í lög heldur byggðar á samkomulagi milli flokkanna. Við setningu löggjafar um stjórnmálaflokka, bæði almennt og sérstaklega um fjármál þeirra, er mikilvægt að missa ekki sjónar á því að flokkarnir eru í rauninni hornsteinar lýðræðis í landinu og forsenda heilbrigðrar og eðlilegrar stjórnmálaumræðu. Stjórnmálasamtök hafa því mjög víðtækar skyldur gagnvart borgurum landsins og miklu varðar að stjórnmálastarfsemi njóti trausts borgaranna með sama hætti og stjórnskipun okkar og hið opinbera kerfi almennt. Rammi sem settur er þessari starfsemi þarf því að treysta möguleika stjórnmálaflokkanna til að sinna hlutverkum sínum samhliða því að girða sem kostur er fyrir mögulega misnotkun á aðstöðu eða spillingu. Það er raunar ánægjulegt eins og þingmenn þekkja að alþjóðlegar kannanir, t.d. síðastliðin sex ár, hafa allar verið einróma um að spilling í stjórnmálalífi og innan stjórnkerfisins þrífist ekki á Íslandi. Þetta hafa ávallt verið gleðilegar fréttir og það er skylda okkar að tryggja að þannig verði það áfram á Íslandi. Þær breytingar sem orðið hafa í þjóðfélaginu á undanförnum áratugum hafa dregið stórlega úr hættu á spillingu tengdri stjórnmálastarfsemi. Viðskiptalífið hefur verið leyst úr viðjum leyfisveitinga, mannréttindaákvæði stjórnarskrár verið endurskoðuð og stjórnsýslulög og upplýsingalög hafa verið sett sem stuðla að meiri virðingu fyrir jafnræði borgaranna og auknu gagnsæi. Stjórnmálamenn hafa því æ færri tækifæri til að beita áhrifum sínum til að mismuna fólki eða fyrirtækjum. Af öllu framansögðu er ljóst að viðfangsefni nefndarinnar um lagalegt umhverfi stjórnmálaflokka var flókið og víðfeðmt og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka nefndinni og starfsmanni hennar fyrir vel unnið starf og þá skýrslu og það frumvarp sem nefndin hefur unnið. Í skýrslu nefndarinnar til forsætisráðherra segir svo, með leyfi forseta: „Niðurstaða nefndarinnar var að leggja til að sett verði lög um fjármögnun stjórnmálastarfsemi og kosningabaráttu og fylgja drög að frumvarpi þess efnis með skýrslu þessari. Helsta álitamálið í starfi nefndarinnar var hvernig fara skyldi með takmarkanir á framlögum einstaklinga og lögaðila til stjórnmálastarfsemi. Komu þar fram ólík sjónarmið. Ein leið sem rædd var fólst í því að setja engin eða óveruleg bönn við framlögum en kveða þess í stað á um upplýsingaskyldu um framlög umfram tiltekna fjárhæð. Önnur leið sem rædd var fólst í að banna algerlega framlög lögaðila til stjórnmálastarfsemi og leyfa einungis félagsgjöld einstaklinga. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að rétt væri að sníða öllum framlögum þröngan stakk. Ástæða þess er ekki síst sú breyting sem orðið hefur hér á landi á undanförnum árum þar sem sífellt fleiri fyrirtæki og einstaklingar hafa fjárhagslega burði til að kosta stóran hluta baráttu flokka eða einstaklinga. Það var sameiginleg afstaða nefndarmanna að mikilvægt væri að draga úr hættu á tortryggni vegna þessa og skapa gagnsæja umgjörð um fjárframlög til stjórnmálastarfsemi. Einnig væri eðlilegt að setja rammann frekar þröngt til að freista þess að draga úr kostnaði við kosningabaráttu. Að síðustu væri rétt að taka mið af því grundvallarmarkmiði tilmæla Evrópuráðsins frá 2003 að einstaklingar hefðu möguleika á því að styrkja stjórnmálastarfsemi upp að ákveðnu marki og njóta samt sem áður nafnleyndar.“ Þetta atriði er í mínum huga kjarnaatriði í málinu öllu. Þetta er líka höfuðröksemdin fyrir því að nauðsynlegt er að styrkja starfsemi stjórnmálaflokkanna nokkuð frekar af opinberri hálfu en nú þegar er gert. Nú þegar er það þannig að flokkarnir njóta mjög verulegra fjárframlaga bæði af hálfu ríkissjóðs og einnig af hálfu sveitarsjóða sums staðar í landinu þó að það sé ekki með jafnskipulögðum og kerfisbundnum hætti og framlögin frá ríkissjóði eru. Um öll þessi sjónarmið hefur náðst góð samstaða bæði innan nefndarinnar eins og gerð hefur verið grein fyrir hér sem og einnig milli formanna flokkanna og stjórnmálaflokkanna almennt. Ég fagna því hversu góð samvinna og samstarf hefur verið um úrvinnslu þessa máls og sem endurspeglast í frumvarpi því sem ég mæli hér fyrir fyrir hönd formanna allra stjórnmálaflokkanna. Í skýrslu nefndarinnar kemur einnig fram að rætt hafi verið um upplýsingaskyldu um tekjur og gjafir til kjörinna fulltrúa. Nefndin taldi það ekki beinlínis á verksviði sínu að setja fram ákveðnar tillögur þetta mál en ritaði forseta Alþingis bréf þar sem gerð er grein fyrir störfum nefndarinnar og því beint til forseta að forsætisnefnd þingsins fjalli um setningu siðareglna um þessi mál, þ.e. hugsanlega upplýsingaskyldu þingmanna og ráðherra um helstu atriði er varða tekjur þeirra og gjafir sem þeir hafa þegið. Í nefndinni komu einnig fram tillögur og hugmyndir um að möguleg upplýsingaskylda af þessu tagi ætti að vera mun víðtækari og ná til fleiri aðila í þjóðfélaginu en alþingismanna, t.d. forustumanna hagsmunasamtaka, dómara, leiðtoga fjölmiðla og annarra þeirra aðila í þjóðfélaginu sem gegna mikilvægum störfum í almannaþágu og nauðsynlegt er að traust ríki um meðal almennings. Í samtölum formanna stjórnmálaflokkanna um þessi efni var rætt um hugsanlegt samkomulag um einhvers konar takmarkandi ramma varðandi auglýsinga- og kynningarmál í kosningabaráttu, þó þannig að með engum hætti væri skertur lýðræðislegur og sjálfsagður réttur stjórnmálamanna til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri en hugsanlega yrði eins og oft hefur verið gert á Íslandi og einnig tíðkað í ýmsum öðrum löndum settar einhverjar sameiginlegar samkomulagstakmarkanir á þá fjármuni sem t.d. væri varið til sjónvarps- og blaðaauglýsinga sem mörgum hafa þótt keyra úr hófi fram í kosningum síðari árin. Það er þó öllum málsaðilum ljóst að mjög vandlega þyrfti að undirbúa slíkt samkomulag og það er vandratað meðalhófið í því að setja eðlilegar reglur sem á sama tíma skerði ekki almennt tjáningarfrelsi og möguleika stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna til að koma upplýsingum og skilaboðum til kjósenda. Ég hef nú, virðulegi forseti, gert nokkra grein fyrir þeim almennu sjónarmiðum sem að baki þessari fyrirhuguðu lagasetningu liggja en vísa að öðru leyti til ítarlegrar skýrslu nefndarinnar og greinargerðar með frumvarpinu þar sem öllum mikilvægustu þáttum þessa máls er haldið til haga. Ég ítreka það fyrir mína parta að höfuðástæða þess að Sjálfstæðisflokkurinn telur nú brýnt að setja löggjöf af þessu tagi eru þær viðurhlutamiklu breytingar sem orðið hafa á efnahags- og fjármálaumhverfinu á Íslandi sem þó eru í sjálfu sér auðvitað mjög jákvæðar. Við höfum ekki séð nein merki þess í dag að reynt sé með óeðlilegum hætti að hafa áhrif á stjórnmálastarfsemina í landinu af hálfu fjársterkra fyrirtækja eða fjársterkra einstaklinga en við viljum reisa skorður við þeim möguleika áður en slíkt gerði hugsanlega vart við sig og við viljum jafnframt gera flokkunum mögulegt að starfa með öflugum hætti með því að veita þeim eðlilegan stuðning af opinberu fé. Við teljum það nauðsynlegt til þess að flokkarnir geti sinnt því grundvallarlýðræðishlutverki sínu og því sem þeim er ætlað í stjórnskipan landsins. Við teljum nauðsynlegt að verja stjórnmálalífið fyrir þeirri hættu að gerðar verði tilraunir til þess að hafa áhrif á úrslit einstakra mála með óeðlilegum hætti. Stjórnmálaflokkarnir þurfa jafnframt að vera í stakk búnir til þess að veita málefnalega forustu í ótal málum og í síflóknara þjóðfélagi en ljóst er að þeir þurfa eins og aðrir á meiri sérfræðiþekkingu að halda og meiri og öflugri möguleikum til að geta sett sín mál fram með vel undirbúnum hætti. Stjórnmálaflokkarnir þurfa, hvort sem þeir eru í ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu, að standast öflugum hagsmunasamtökum og öflugum fyrirtækjum og öðrum áhrifaaðilum í þjóðfélaginu snúning og það er ófært að þeir þurfi þá á sama tíma að vera háðir þeim aðilum um sitt eigið rekstrarfé. Þess vegna teljum við sem að þessu frumvarpi stöndum það eðlilega og sjálfsagða skyldu fjárveitingavaldsins bæði á Alþingi og í sveitarstjórnum að tryggja að stjórnmálstarfsemin í landinu geti verið óháð og frjáls að öðru en því að njóta fyrst og fremst stuðnings eigin flokksmanna. Samkvæmt frumvarpinu hafa flokksbundnir einstaklingar rúmar heimildir til að styðja sína flokka jafnframt því sem ekki er alveg lokað fyrir að lögaðilar geti styrkt flokka í litlum mæli og t.d. eru slík framlög hjá tengdum aðilum takmörkuð þannig að einungis getur verið um að ræða eitt framlag, ef svo mætti segja, frá tengdum aðilum. Mörg nýmæli eru í frumvarpinu, birtingarskylda bókhalds stjórnmálaflokka og -samtaka, reglur um hámarkskostnað frambjóðenda í prófkjörum svo ég nefni dæmi. Jafnframt er lagt til í frumvarpinu að stjórnarandstöðuþingflokkar fái hærri fjárhæð en þingflokkar stjórnarflokka vegna sérfræðiaðstoðar og þannig er viðurkennt mikilvægi og nauðsyn öflugrar stjórnarandstöðu. Lögð er skylda á sveitarfélög sem verða æ stærri og stjórnmálastarf í þeim æ tímafrekara að styrkja stjórnmálaflokkana í sínum sveitarfélögum. Frambjóðendur til embættis forseta Íslands eru settir undir svipaðar reglur og aðrir frambjóðendur í persónukjöri, að þurfa að gera grein fyrir fjárreiðum sínum að loknum kosningum en jafnframt er gert ráð fyrir að heimilað verði að ríkissjóður leggi fram nokkurt fé til þess að styrkja frambjóðendur til embættis forseta Íslands eftir nánar tilgreindum reglum. Ég og aðrir flutningsmenn vonumst til þess að þetta frumvarp verði að lögum og það megi verða til þess að draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gagnsæi í stjórnmálastarfi. Eins og segir í 1. gr. frumvarpsins er markmið laganna að auka traust á stjórnmálastarfsemi og efla lýðræðið. Þetta eru háleit markmið sem alþingismenn hljóta allir að geta sameinast um. Það var ljóst bæði í starfi títtnefndrar nefndar og í viðræðum formannanna að um margt voru mismunandi viðhorf og sjónarmið í þessum málum. Það frumvarp sem hér er lagt fram er niðurstaða samkomulags þar sem allir hafa í nokkru hvikað frá ýtrustu hugmyndum sínum en eru jafnframt sammála um það að standa saman um þetta frumvarp og sameinast um það að vinna sem best úr málinu áfram á grundvelli þeirra laga sem vonandi verða sett um þetta viðfangsefni. Af því tilefni er sérstakt endurskoðunarákvæði í frumvarpinu þar sem lögð er sú skylda á forsætisráðherra sem hér verður 30. júlí 2010 að skipa nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi til að endurskoða lög þessi og framkvæmd þeirra. Auðvitað kemur ekkert í veg fyrir að lögin verði endurskoðuð fyrr en þarna er sú leið farin að tvennar kosningar, þ.e. einar alþingiskosningar a.m.k. og sveitarstjórnarkosningar hafi farið fram áður en endurskoðunin á lögunum fer fram. Í lagafrumvarpinu er Ríkisendurskoðun falið margvíslegt og mikilvægt verkefni. Ríkisendurskoðun er sá aðili sem allir flokkarnir voru sammála um að væri best til þess fallin að gegna þessum mikilvægu og viðkvæmu verkum sem talin eru upp og gerð er grein fyrir í frumvarpinu. Við samningu þess hafði nefndin samband við Ríkisendurskoðun og ríkisendurskoðandi lýsti því yfir að hann væri reiðubúinn til að taka að sér þessi verkefni og mundi kappkosta að vinna að þeim í góðri samvinnu við alla málsaðila. Jafnframt átti nefndin samstarf við formann og framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga um þátt sveitarfélaganna í þessu og tel ég að málið njóti góðs stuðnings á þeim vettvangi. Til þess að koma nokkuð til móts við væntanlegan kostnað sveitarfélaganna af málinu er lagt til í frumvarpinu að kostnaði við alþingis- og forsetakosningar verði létt af sveitarfélögunum en hann borinn af ríkisstjórninni. Hér er raunar á ferðinni gamalt umræðuefni milli ríkis og sveitarfélaga og í raun eðlilegt að verða við þeirri ósk sveitarfélaganna að létta af þeim þeim kostnaði hvað sem þessu frumvarpi líður. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu á hinu háa Alþingi og geti tekið gildi um áramót eins og gildistökuákvæði þess segir til um og það verði jafnframt til þess að leggja nýjan og farsælan grundvöll að stjórnmálastarfsemi framtíðarinnar á Íslandi. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég held að óhætt sé að fullyrða að frumvarp til laga um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og upplýsingaskyldu þeirra sem hér er á ferðinni marki allveruleg tímamót. Frumvarpið markar tímamót vegna þess að ef það verður að lögum, sem ég geri fastlega ráð fyrir, verða þetta fyrstu lögin sem sett eru hér á landi um fjármál stjórnmálasamtaka og upplýsingaskyldu stjórnmálasamtaka, þrátt fyrir að eftir slíkum lögum hafi verið kallað í mörg ár og áratugi, ekki síst af ýmsum sem tilheyra þeim væng stjórnmálanna sem ég er fulltrúi fyrir. Íslenskir jafnaðarmenn hafa lengi haft það sem baráttumál að slík lög væru sett, m.a. hefur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir verið ötull talsmaður þess og verið 1. flutningsmaður að mörgum málum í þessa veru. Það má því segja að hún hafi hamrað steininn ótt og títt á þinginu með þetta mál og það sannast kannski hið fornkveðna að dropinn holar steininn, ekki vegna þess að hann falli endilega svo þungt til jarðar heldur svo oft. Þingmaðurinn á auðvitað heiður skilinn fyrir að hafa unnið ötullega að þessum málum. Eins og ég sagði markar þetta frumvarp tímamót og kannski ekki síst fyrir það að full samstaða náðist um það milli stjórnmálaflokkanna á þinginu að standa að flutningi þessa frumvarps. Um innihald frumvarpsins varð góð sátt milli formanna flokkanna og þess fólks sem sat fyrir okkur í þeirri nefnd sem skipuð var til að vinna að þessum málum. Ég er ekki viss um að margir hafi haft trú á því þegar nefndin var skipuð í júlí 2005, nefnd fulltrúa allra þingflokka, að hún næði niðurstöðu í málinu vegna þess að það virtist a.m.k. svo að himinn og haf væri milli sjónarmiða flokkanna í málinu. Það er stundum þannig að allt hefur sinn tíma og við vorum einfaldlega þangað komin núna í þessum málum að það var forsenda fyrir sátt á milli stjórnmálaflokkanna í viðkvæmu deilumáli sem lengi hefur verið þrætuepli á milli flokka. Þetta segir okkur það, eins og ég hef áður bent á, að mörg mál eru þeirrar gerðar að ef menn einfaldlega setjast niður, útskýra sjónarmið sín og ræða sig í gegnum þau þá er sáttin kannski oft nær en menn vilja vera láta. Vísa ég í því sambandi til fjölmiðlamálsins árið 2004 og ætla ég líka að vísa í Ríkisútvarpið sem liggur fyrir þinginu. Í þessu frumvarpi er kveðið á um fjárframlög til stjórnmálasamtaka og stjórnmálastarfsemi. Það er tilgangur þeirra að draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gegnsæi í fjármálum. Markmið laganna er að auki að auka traust á stjórnmálastarfsemi og efla lýðræði. Þetta stendur í 1. gr. frumvarpsins, markmiðsgreininni. Ég tel einmitt mjög mikilvægt þetta gegnsæi sem kemst þarna í fjárreiður stjórnmálaflokkanna, sem ég er sannfærð um að er til þess fallið að auka traust á stjórnmálastarfseminni ef vel tekst til sem allar forsendur eru fyrir. Samfylkingin hefur lengi verið þeirrar skoðunar að í þessum efnum ætti að ríkja gegnsæi, þ.e. að flokkarnir ættu að vera bókhaldsskyldir og þeir ættu að birta tölur úr bókhaldi sínu opinberlega og m.a. kveða þar á um fjárframlög frá lögaðilum og einstaklingum sem væru yfir ákveðinni upphæð. Við vorum í sjálfu sér ekki þeirrar skoðunar að það ætti endilega að setja bann við fjárframlögum yfir ákveðinni upphæð, aðalatriðið væri gegnsæið þannig að öllum mætti ljóst vera hvort flokkar þæðu fjárframlög frá tilteknum fyrirtækjum eða ekki. Þannig gætu kjósendur og almenningur gert sér grein fyrir því hvort um hugsanlega hagsmunaárekstra væri að ræða í afgreiðslu mála sem koma til kasta flokkanna. Ég gat hins vegar alveg fallist á það að setja þetta þak, 300 þús. kr. þak á fjárframlög, bæði frá lögaðilum og einstaklingum, og ná þannig samstöðu í þessu máli, þó að almennt sé ég ekki mjög fylgjandi bannleiðum heldur fremur því sem lýtur að gegnsæi. Ég tel að það megi öllum ljóst vera að það kaupir sér enginn fylgispekt, hvorki einstaklings né flokks, fyrir upphæð sem er undir 300 þús. kr. Sú upphæð ætti því ekki að bjóða upp á neina hagsmunaárekstra milli fyrirtækja og flokka. Þá er líka mikilvægt í þessu sambandi að hér er um algert gegnsæi að ræða vegna þess að flokkunum ber að gera grein fyrir og birta lista yfir þá lögaðila sem styrkja þá um einhverjar upphæðir sem eru undir þessari hámarksupphæð sem er 300 þús. kr. Varðandi framlög frá einstaklingum er sama bann í gildi, þ.e. þau framlög mega ekki vera yfir 300 þús. kr. en það er ekki sama birtingarskylda á þeim framlögum og ræður þar auðvitað miklu um réttur einstaklinga til þess að starfa í stjórnmálum og leggja þeim lið með þeim hætti sem þeir helst kjósa. Það er við því að búast að þetta muni hafa áhrif á fjárreiður stjórnmálaflokkanna vegna þess að allir hafa flokkarnir þurft að leita stuðnings hjá fyrirtækjum og einstaklingum til stjórnmálastarfsemi sinnar þó að í mismiklum mæli sé. Þess vegna er mikilvægt að tryggja þeim framlög, þ.e. þingflokkum og stjórnmálaflokkum úr ríkissjóði og sveitarstjórnarflokkum frá sveitarfélögum, til þess að standa við bakið á þessari mikilvægu starfsemi því að stjórnmálaflokkarnir eru auðvitað gríðarlega mikilvæg eining í öllu lýðræðislegu starfi að stjórnmálum. Ég tel að það séu mjög mikilvægar greinar í þessu frumvarpi sem lúta sérstaklega að reikningsskilum og upplýsingaskyldu og ég er þar að vísa til 9. og 10. gr. þessa frumvarps þar sem kveðið er nákvæmlega á um það hvernig stjórnmálasamtök skuli færa reikninga sína og að þau skuli skila Ríkisendurskoðun árlega reikningum sem áritaðir séu af löggiltum endurskoðendum. Þá er líka kveðið á um það að Ríkisendurskoðun skuli í kjölfarið birta útdrátt úr ársreikningi stjórnmálasamtaka með samræmdum hætti. Þannig verði birtar tilteknar lykiltölur sem verði þær sömu fyrir öll stjórnmálasamtök. Hér segir í frumvarpinu: „Þar skal greina a.m.k. heildartekjur og heildargjöld. Þá skal flokka tekjur eftir uppruna, þannig að greint sé á milli ríkisframlags, framlaga frá sveitarfélögum, framlaga frá lögaðilum, félagsgjalda og framlaga frá einstaklingum, ásamt helstu stærðum í efnahagsreikningi. Greina skal sérstaklega alla móttekna afslætti frá markaðsverði. Birta skal nöfn allra lögaðila sem veita framlög til stjórnmálastarfsemi.“ Svipaðar reglur gilda samkvæmt þessu um frambjóðendur í persónukjöri eða í prófkjörum og það er í 11. og 12. gr. Ég tel ég gríðarlega mikilvægt að reyna að ná utan um það vegna þess að við höfum fylgst með því á undanförnum mánuðum, missirum og árum að svo virðist sem útgjöld til framboðs í prófkjörum fari sífellt vaxandi. Ég held raunar að þar sé kannski meiri hætta á ferðum fyrir stjórnmálastarfsemina en hjá flokkunum sjálfum þegar einstaklingar þurfa að verja verulegum fjárhæðum, milljónum og jafnvel milljónatugum í framboðsbaráttu til Alþingis eða sveitarstjórnar og sækja þá fjármuni til fyrirtækja á markaði. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt frumvarp sem hér er að líta dagsins ljós. Ég vil þakka sérstaklega því fólki sem sat í nefnd fulltrúa allra þingflokka sem vann að þessu og ég þakka einnig formönnum annarra stjórnmálaflokka fyrir gott samstarf í þessu máli. Ég vil segja tvennt að lokum, virðulegur forseti. Annars vegar það að ég tel mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir komi sér saman um það á næstu vikum með hvaða hætti þeir ætla að reyna að halda aftur af þeim gríðarlega fjáraustri sem nú er samfara auglýsingum í tengslum við kosningar. Mér finnst mikilvægt að flokkarnir sýni ákveðna ráðdeild í þessum efnum og reyni að ná utan um útgjöld sín sem eru samfara auglýsingakostnaði fyrir kosningar. Annað sem ég vil líka geta um er mikilvægi þess að menn starfi í anda þessara laga, ekki aðeins stjórnmálaflokkarnir heldur ýmsir sem styðja við bakið á stjórnmálaflokkunum, þannig að ekki verði til neins konar neðanjarðarkerfi þar sem hollvinasamtök stjórnmálaflokka eða einhverjir einstaklingar í prívatframtaki taki sér það fyrir hendur að fara að auglýsa flokkana upp eða jafnvel að auglýsa gegn flokkum, eins og tíðkast m.a. í Bandaríkjunum þar sem eru umfangsmikil bönn við fjárframlögum til stjórnmálasamtaka. Þar hafa peningarnir fundið sér farveg í gegnum slík hollvinasamtök sem fyrst og síðast eru með neikvæðar auglýsingar um aðra stjórnmálaflokka og frambjóðendur, sem setur mjög leiðinlegan svip á bandarísk stjórnmál sem menn sáu kannski ekki alveg fyrir. Ég tel mikilvægt að að komi skýrt fram hjá okkur, formönnum stjórnmálaflokkanna, að við teljum það ekki samrýmast anda þessara laga og að við munum ekki með neinum hætti eiga aðild að því að slíkir hlutir gerist eða samþykkja slíkt, þó að það geti verið erfitt fyrir okkur formlega séð að koma í veg fyrir það. Þetta vildi ég sagt hafa, virðulegur forseti. Ég tel mikilvægt að þetta mál fari nú til nefndar og þar verði kallaðir til aðilar til að gefa umsögn um það sem eru líklegir til að hafa á því skoðun og allherjarnefnd gefist þannig kostur á því að heyra í fólki sem hefur skoðun á þessum málum og sem mikilvægt er að við þingmenn heyrum núna í meðferð málsins.

Frú forseti. Ég vil eins og ræðumennirnir á undan mér, hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, fagna því að frumvarp þetta er komið fram og góð samstaða hefur tekist um að brjóta í blað og setja fyrstu, almennu löggjöfina um þetta viðfangsefni, fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda, hvað varðar upplýsingaskyldu um þau mál og fleira sem frumvarpið inniheldur. Að mínu mati er einn megintilgangur þessa frumvarps að fyrirbyggja tortryggni, bæta andrúmsloftið í samskiptum stjórnmálaheimsins og þjóðarinnar þannig að ekki þurfi að vera neikvæð umræða og tortryggni, að mestu vonandi eða jafnvel að öllu leyti tilefnislaus, um að fjármálalegt afl geti haft óæskileg áhrif á stjórnmálin á bak við tjöldin. Að mínu mati er verið að reisa hér fyrir fram skorður við því sem aðrar þjóðir hafa flestar hverjar fyrir löngu gert, að fjársterkir aðilar geti gert tilraunir til og jafnvel náð því að kaupa sér völd og áhrif með því að veita fjármuni til stjórnmálamanna eða stjórnmálasamtaka gegn greiða á móti. Í ljósi þess mikla ríkidæmis sem víða er orðið að finna og þess að miklir hagsmunir geta stundum verið í húfi þegar einstaka ákvarðanir í stjórnmálum eru teknar þá er öllum fyrir bestu að reyna að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann og grípa til fyrirbyggjandi ráðstafana af þessu tagi. Ég hygg að einmitt þess vegna sé mikilvægt að þetta frumvarp reynir að taka á málinu heildstætt, tekur til beggja stjórnsýslustiga, tekur til starfsemi stjórnmálasamtaka í heild, til stjórnmálamanna sem einstaklinga og frambjóðenda, t.d. í prófkjörum. Í raun er miklu ríkari ástæða til að hafa áhyggjur af því þegar einstakir stjórnmálamenn, einstaklingar safna fjármunum til sinnar persónulegu stjórnmálabaráttu eða prófkjörs en til að hafa áhyggjur af starfsemi stjórnmálasamtaka á landsvísu. Sama gildir í raun um sveitarstjórnarmál. Þar er návígið miklu meira og minna innbyggt aðhald í gegnum starfsemina sem slíka en þegar í hlut eiga stjórnmálaflokkar á landsvísu, með sitt félagslega og lýðræðislega aðhald og þá miklu hagsmuni sem í húfi eru. Ég tel að þær takmarkanir sem hér eru settar á fjárheimildir einstaklinga og lögaðila til að veita fjárframlög til stjórnmálastarfsemi séu í öllum aðalatriðum eðlilegar og viðmiðunarmörkin, þ.e. upphæðirnar ásættanlegar. Auðvitað má lengi ræða um hvað sé hóflegt í þessum efnum, hvort hámarksframlög eigi að vera 300 þús. kr. á ári eða eitthvað meira eða minna. En hér er farin sú leið að setja skýr mörk og jafnframt farin leið upplýsingaskyldu og gagnsæis þannig að öll framlög frá lögaðilum verða hér eftir opinber. Það held ég að sé í raun gott fyrir báða aðila. Nú velta menn því sjálfsagt fyrir sér hvort þetta muni leiða til þess að fyrirtæki muni almennt hverfa frá stuðningi við stjórnmálaflokkana. Það verður auðvitað að koma í ljós. En skyldu ekki mörg fyrirtæki með stolti sýna að þau leggi þessari bráðnauðsynlegu undirstöðustarfsemi í lýðræðisríkinu lið og geri þar öllum jafnhátt undir höfði og þyki frekar af því sæmd en hitt að slíkt komi fram opinberlega. Það er rétt að taka fram að þetta mál á langan aðdraganda í þeim skilningi að það hefur verið rætt á Íslandi í áraraðir og áratugi hvort ekki væri nauðsynlegt að setja lög um þetta. Ég hef hreyft þessu máli ítrekað á umliðnum árum í ræðu og riti. Hér var nefnt frumkvæði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er hárrétt, að hún hefur verið iðin við það, eins og mörg önnur mál, að halda þessu á lofti og það er vel. En það hafa vissulega fleiri gert. Ég vil líka nefna í þessu samhengi að að sjálfsögðu hefur það verið hverjum og einum frjálst og opið að setja reglur og fara fram á grundvelli þeirrar hugsunar sem hér er höfð að leiðarljósi, að um þetta skuli gilda skýrar reglur, ákveðin takmörk og flokkar skuli upplýsa um sín mál. Það hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð gert frá upphafi. Við höfum frá upphafi haft ársreikninga okkar opna. Við höfum látið löggilta endurskoðendur endurskoða þá og leggja starfsheiður sinn við að þar sé allt rétt upp gefið. Við höfum sett okkur reglur frá byrjun um fjármálaleg samskipti við fyrirtæki og haft ákveðið hámark á upphæðum sem við tækjum við án þess að gefandinn væri nafngreindur. Við höfum gengið enn lengra en þetta. Á heimasíðu okkar flokks geta menn fundið, ekki bara ársreikningana heldur líka upplýsingar um persónulegan fjárhag okkar þingmanna og maka okkar, eignir okkar og möguleg hagsmunatengsl. Veruleikinn er sá, frú forseti, að fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð boðar þetta frumvarp ákaflega litlar breytingar. Við höfum í öllum aðalatriðum þegar gert þær ráðstafanir sem frumvarpið mun gera að almennri reglu. Ég hvet menn til þess, ef þeir hafa áhuga á, að fara inn á heimasíðu okkar, vg.is og skoða þær upplýsingar sem þar er að finna. Það er að sjálfsögðu öllum frjálst og velkomið. Ég vil í þessu samhengi þakka fulltrúa okkar í nefndinni, sem hér hefur unnið þarft starf, Kristínu Halldórsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fyrrverandi alþingismanni, fyrir hennar góða starf fyrir okkar hönd í nefndarstarfinu. Að lokum vil ég segja að auðvitað er heilmikil vinna fram undan sem snýr að því að móta reglur í nánari atriðum en lögin mæla fyrir um framkvæmd þessa máls, m.a. um samskiptin við Ríkisendurskoðun. Ég tel þarft að flokkarnir eigi áfram með sér gott samstarf um framhaldið og jafnvel verði áfram starfshópur við lýði með fulltrúum flokkanna sem geta eftir atvikum unnið með Ríkisendurskoðun og öðrum aðilum sem málið varðar. Mér sýnist ljóst að flokkarnir sem slíkir, sem stofnanir, þurfi að vinna talsverða undirbúningsvinnu, sérstaklega hvað það varðar að tengja kjördæmisráð og grunneiningar í starfi flokka með nánari hætti við móðurskipin þannig að þessar reglur nái yfir alla starfsemina eins og þeim er ætlað. Varðandi einstök efnisatriði þá held ég að ég sleppi því að mestu að nefna þau. Hér er ýmislegt sem mætti velta vöngum yfir eða gera athugasemdir við. Ég vil þó aðeins nefna 5. gr. og það sem snýr að sveitarfélögunum sem er vel að merkja nauðsynlegt að hafa þarna með. Þessi löggjöf á að sjálfsögðu að taka yfir stjórnmálastarfsemi í heild. Það er ekki síður ástæða til að hún taki yfir stjórnmálastarf á sveitarstjórnarstigi en á landsvísu. Það má þó velta því fyrir sér hvort ástæða væri til að líta á ákvæði 5. gr., m.a. með hliðsjón af því að reglunni er ætlað að taka til sveitarfélaga allt niður í 500 íbúa. Það kann að vera, eins og mér hefur verið bent á, að það geti verkað fullmiðstýringarlegt, að hér sé kannski með óþarflega nákvæmum hætti sagt fyrir um hvernig sveitarfélögin skuli standa að málum. Ef til vill þyrfti að vera meiri sveigjanleiki, t.d. vegna gríðarlega mismunandi stærðar sveitarfélaga. En það og ýmislegt annað af svipuðum toga má að sjálfsögðu skoða betur eftir atvikum að því marki sem þingnefnd hefur tíma til. En það má líka endurskoða komi í ljós að lögin séu einhverjum annmörkum háð hvað þetta eða annað snertir. Það leiðir mig að því síðasta, frú forseti, sem ég ætla að nefna. Það er ósköp einfaldlega að í ákvæði til bráðabirgða er mælt fyrir um að þessi lög skuli koma til endurskoðunar eigi síðar en 30. júní 2010. Það er hugsað þannig að endurskoðunarstarfið fari í gang í beinu framhaldi af því að lögin hafa gilt um einar kosningar á báðum stjórnsýslustigum, þ.e. alþingiskosningarnar sem í hönd fara í maímánuði næstkomandi og sveitarstjórnarkosningar í maí árið 2010. Þetta held ég að sé hyggilega ráðið. Það ber að sjálfsögðu ekki að skilja sem svo að komi í ljós, t.d. við útfærslu reglna og framkvæmdina á fyrsta eða öðru ári að eitthvað megi betur fara að þá megi ekki breyta lögunum fyrr ef ástæða verður til. Því held ég að menn eigi að drífa þetta mál fram og gera að lögum, hefja tafarlaust undirbúning að framkvæmd þeirra og líta á það sem mikilvægan og merkan áfanga í þróun okkar löggjafar og okkar lýðræðis- og réttarríkis að þessi mál fari í svipaðan farveg og svipaðan umbúnað hér á landi og gert hefur verið í nánast öllum vestrænum lýðræðis- og þingræðisríkjum sem við berum okkur saman við þótt hæstv. forsætisráðherra hafi að vísu einhvers staðar fundið tvö Evrópuríki, ef ég heyrði rétt, sem hann telur að hafi ekki sett sér slík lög.

Hæstv. forseti. Ég lít svo til að hér séum við að setja merka löggjöf. Við erum að marka stjórnmálastarfseminni í landinu ákveðinn farveg, ákveðnar samskiptareglur sem allir fari eftir og allir þurfi að undirgangast. Ég tel að með þessari skipan mála verði starfsemi stjórnmálaflokkanna almennt aðgengilegri fyrir alla landsmenn sem fái betri sýn á starfsemi flokkanna, bæði hvað varðar fjáröflun þeirra, hvaðan þeir hljóta styrki, sem og sundurgreiningu á því hvaða upphæðir koma frá félagsmönnum sem félagsgjöld, hvaða upphæðir frá einstaklingum sem styrkir sem og það að frá lögaðilum liggi fyrir hverjir þeirra styrki flokkana, styrki þar af leiðandi stjórnmálastarfsemi í landinu og lýðræði einnig. Það er vissulega mikilvægt að efla lýðræðisskipulag þar sem við öll göngumst undir ákveðnar skyldur að þessu leyti. Við í Frjálslynda flokknum höfum frá upphafi okkar starfs verið með það sem við höfum kallað opið bókhald, bókhald sem er endurskoðað af endurskoðanda. Hann tekur út og stimplar eða skrifar upp á að eðlilega sé fært og eðlilegar reikningsskilavenjur viðhafðar sem og greiningar á tekjum, gjöldum, skuldum, eignum, framlögum o.s.frv. Við höfum sjálf sett okkur ákveðnar reglur til margra ára í því sambandi og höfum núna seinni árin miðað við það að allar upphæðir sem væru yfir 500 þús. til starfsemi stjórnmálaflokka væru gefnar upp og upplýst hver væri gefandinn eða styrkveitandinn. Í starfsemi okkar höfum við einnig verið með hóp félagsmanna sem greitt hafa svokallað kjölfestugjald til flokksins. Þeir hafa auðvitað verið að stórum hluta burðarás við það að styrkja starfsemi okkar flokks ásamt almennum félagsgjöldum og framlögum frá einstaklingum. Nú er verið að setja hér sameiginlegar reglur fyrir alla stjórnmálastarfsemina að þessu leyti varðandi upphæðir og frá hverjum þær koma, upplýsingaskyldu um slíkt. Ég tel að þetta plagg sem við erum að ræða, frumvarpið um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda, sé þáttur í lýðræðisskipan okkar og verði til þess að hér eigi fólk að hafa betri yfirsýn yfir það hvernig stjórnmálaflokkarnir starfa almennt á landi hér og það liggi þá skýrar fyrir öllum. Það held ég að muni þá einnig draga úr innbyrðis deilum um það að stjórnmálaflokkar hafi misjafnan aðgang að fjármagni og einnig það að ekki sé ákveðinn hópur fyrirtækja eða lögaðila sem styrki einn stjórnmálaflokk frekar en annan. Þetta held ég að sé eðlilegt og nauðsynlegt í nútímaþjóðfélagi. Einnig hefur verið bent á að á seinni árum hafa risið upp hér á landi fyrirtæki og einstaklingar sem eru með það mikið fjármagn að ef þeir vildu beita því til að leggja einum stjórnmálaflokki lið gætu þeir orðið mjög ráðandi með fjárstyrk sínum. Hér eru því settar verulegar skorður og það tel ég að sé til bóta, hæstv. forseti. Auðvitað hefur margt borið á góma í því nefndarstarfi sem sett var á fót af þáverandi forsætisráðherra Halldóri Ásgrímssyni í júlí 2005. Það er ekki eins og að öll þessi umræða um starfsemi stjórnmálaflokkanna hafi legið í einhverju þagnargildi. Það hefur líka verið vilji til að setja slíkri starfsemi einhverjar skorður með lögum og reglum. Vissulega hafa þeir sem í nefndinni störfuðu sem og við sem erum í forustu stjórnmálaflokkanna reynt að gæta ákveðins trúnaðar um það starf sem hefur verið unnið. Það er eðlilegt þegar menn vinna svona starf vegna þess að á einhverjum tímapunkti þurfa auðvitað allir að gefa eftir til að lenda svona máli. Það hafa ekki allir sömu skoðun á þessu máli, hvernig með það eigi að fara. Ég hygg að nefndin sem var sett í þetta verk hafi unnið ágætt starf og ég þakka fulltrúa okkar frá Frjálslynda flokknum, Eyjólfi Ármannssyni lögmanni, sérstaklega fyrir þá vinnu sem hann hefur lagt í þetta fyrir hönd okkar í Frjálslynda flokknum. Ég tel að nefndarmenn allir sem í nefndinni störfuðu hafi unnið gott verk og haft víðsýni að leiðarljósi við það að reyna að ná þessum málum saman þó að auðvitað hafi hverjum sýnst sitt þegar menn byrjuðu í þessu nefndarstarfi og allir þurft að víkja kannski eitthvað frá sínum stífustu skoðunum eða meiningum til að lenda þessu saman í þann farveg sem varð svo sá grunnur sem við formenn stjórnmálaflokkanna náðum að sameinast um til að svo mætti fara að inn í Alþingi kæmi til afgreiðslu heildstætt frumvarp um fjármál og starfsemi stjórnmálaflokka. Þetta mál hefur verið kynnt í þjóðfélaginu og verið til umfjöllunar. Auðvitað sýnist sitt hverjum um það sem hér er lagt til en almennt vil ég segja sem mína skoðun að við erum með þessu lagafrumvarpi að efla lýðræðið og gera stjórnmálastarfsemina opnari fyrir fólki í þjóðfélaginu. Ég tel að þetta muni til framtíðar efla lýðræðisþróun í landinu og fagna því að við séum að ná saman um þetta mál. Það hefur einnig verið kynnt eins og ég gat um áður og hefur verið til umræðu í þjóðfélaginu þannig að hér er ekki um að ræða mál sem dettur inn í þing þó að það komi reyndar seint til afgreiðslu sem ekki hefur verið til umræðu og menn hafa ekki getað kynnt sér. Það hefur verið til umfjöllunar, menn hafa vitað efni þess og öllum verið það ljóst í meginatriðum, a.m.k. á seinni stigum síðustu vikurnar, um hvað þetta frumvarp snerist og um hvað það mundi snúast. Þegar slíkar reglur eru settar þurfum við samt ekki að reikna með því að við náum utan um nákvæmlega hvert einasta atriði í starfsemi stjórnmálaflokkanna. Hún er fjölþætt og fjölbreytt og það hefur verið reynt að skilgreina hvað teljast fjármunir í slíku sambandi. Síðan er dregin þessi regla með 300 þús. kr. sem markar hámark fjárframlaga og markar einnig það sem menn mega vera með í gjafir eða styrki, kaffisamsæti og aðra fundi sem oft er gefið til af ýmsum til þess að slíkir fundir megi fara fram sem og það að flokkarnir gefa út blöð. Þau eru oft héraðsbundin og hafa auðvitað verið fjármögnuð með því að aðilar hafa verið með styrktarlínur eða auglýsingar í slíkum blöðum. Það er eðlilegt að slíkt geti haldið áfram en því er samt sem áður settur hér ákveðinn rammi. Ramminn er sá að þar keyri ekki umfram eðlilegan viðmiðunarkostnað og Ríkisendurskoðun verður að skoða hvað flokkarnir hafa notað í slíka útgáfu á undanförnum árum og setja um það reglur þannig að það sé ekki leið sem menn noti þá til fjáröflunar umfram þær reglur sem hér er stefnt að. Ég hygg að vilji allra stjórnmálaflokkanna sé til þess að halda þessar reglur og halda þetta samkomulag sem væntanlega verður lögfest því það byggir mikið á því í framtíðinni að við sem störfum í stjórnmálaflokkunum höfum vilja til þess að láta þessa hluti ganga upp og aðlaga okkur reglum sem við þurfum e.t.v. að kunna að setja á komandi mánuðum og árum til að þessi mál fari í þann farveg sem menn vilja. Ég vek hins vegar athygli á því að þegar við setjum þessi takmörk setjum við þeim framlögum sem einstaklingar og fyrirtæki hafa getað veitt stjórnmálaflokkum til starfsemi sinnar ákveðin takmörk. Þess vegna liggur í hlutarins eðli að þá komi eitthvað meiri fjármunir frá ríkissjóði til starfsemi stjórnmálaflokkanna enda er þar með einnig verið að gera ljóst hvaða fjármunir fara í þessa starfsemi og menn ættu almennt að vera hlynntir því að vita það. Aldrei verður það hins vegar svo að við þurfum ekki eitthvað að lagfæra og við getum þurft að takast á við það á komandi árum. Þó að endurskoðunarákvæðið sé ekki hér fyrr en 2010 gætum við þurft að takast á við það að endurskoða einhverjar þeirra reglna og jafnvel laga sem við setjum okkur hér. Það eru nokkur mál sem ég vil víkja að í lok ræðu minnar, hæstv. forseti, sem snúa að starfsemi stjórnmálaflokka og hafa mikil áhrif á það hvernig við notum fjármuni. Þar sem við erum að undirgangast það að setja okkur þessar takmarkanir sem hér verða væntanlega festar í lög og fáum síðan styrki úr ríkissjóði til starfsemi okkar ber okkur í stjórnmálaflokkunum að setja okkur sjálfum skynsamlegar reglur um það hvernig við nýtum slíka fjármuni. Í því sambandi vil ég sérstaklega víkja að auglýsingakostnaði. Mér finnst ekki mjög góður svipur á því að að settum þessum lögum þar sem ríkissjóður leggur meira til stjórnmálaflokka en áður notum við þá fjármuni í miklum mæli í afar dýrar auglýsingar í komandi alþingiskosningum svo að við tökum dæmi af því sem næst okkur er. Við höfum þá ábyrgð að nýta þá fjármuni sem okkur eru fengnir í hendur og vinna með þá þannig að þegnar í þjóðfélaginu geti ekki sagt: Jú, jú, þeir fengu hér nokkrar milljónir og þær fóru beint í leiknar sjónvarpsauglýsingar og hurfu þar. Mér finnst að við eigum að horfa svolítið til þess, hæstv. forseti, að við í stjórnmálaflokkunum sem erum þar í forustu setjumst nú saman og reynum að búa okkur til sameiginlegar reglur um það hvernig við viljum standa að þeim þætti málsins á komandi mánuðum, sérstaklega vikum kosningabaráttunnar rétt fyrir kjördag. Ég vil einnig lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að það eigi að færa lok kosningabaráttu fjær kjördeginum en nú er, ef t.d. er kosið á laugardegi ljúki hinni formlegu kosningabaráttu flokkanna á miðvikudegi, þess vegna með einhverjum umræðuþætti sem þjóðin væntanlega öll getur hlustað á. Auðvitað lýkur samt ekki starfseminni sem slíkri. Menn halda áfram að vinna heimavinnuna sína, hringja í kjósendur o.s.frv. en hinni formlega auglýstu stjórnmálabaráttu gæti kannski lokið 2–3 dögum áður en kosið er. Ég vil velta því hér upp, þótt það gerist kannski ekki fyrir þær alþingiskosningar sem fara í hönd, að skoða hvort við eigum að setja okkur einhverjar reglur um það að skoðanakannanir t.d. birtist ekki síðustu 2–3 dagana fyrir kosningar í stað þess að þær hrúgist inn nánast fjórar, fimm, sex á hverjum einasta degi á síðustu dögum kosningabaráttunnar. Ég held að kjósandinn þurfi líka næði til að leggja mat á málflutning okkar og vega það og meta hvaða afstöðu hann tekur til atkvæðis síns, hvernig hann vill beita því þegar kemur að kjördegi. Síðan vil ég nefna, hæstv. forseti, meðferð vafaatkvæða og úrskurð þeirra sem er vikið að í greinargerð nefndarinnar með frumvarpinu og einnig það sem ég hef kallað 17. aldar framkvæmd á því að greiða atkvæði utan kjörfundar þar sem liggur við að hverjum kjósanda sé ætlað að vera með sama fyrirkomulag á að koma atkvæðinu sínu á einhvern eða ferðast jafnvel með það sjálfur til að koma því í ákveðna kjördeild. Framkvæmdin er sú að það er kosið hjá sýslumönnum utan kjörfundar og ég held að með nútímatækni hljóti að vera hægt að koma því svo fyrir að atkvæði verði eftir þar og þaðan sé niðurstöðunni skilað eða hún flokkuð og talin þannig að hver og einn kjósandi þurfi ekki, jafnvel á síðustu klukkustundum síns mögulega tækifæris til að kjósa ef hann er utan heimasveitar sinnar, t.d. sjómenn sem eru í höfn víða á landinu án þess að vera í sinni heimasveit, að standa í sérstökum reddingum við að koma atkvæði sínu til skila. Mér finnst það vera landpóstafyrirkomulag að menn þurfi að ferðast með sitt eigið atkvæði í stað þess að eiga þann rétt að atkvæðið komist tryggilega til skila og niðurstaðan þar með. Það er meginniðurstaða kosningalaga að kjósandinn á að eiga þann rétt að atkvæði hans sé talið með og allur vafi talinn honum í hag um að hann sé að skila af sér atkvæði og koma vilja sínum á framfæri. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti, og síðan það að lokum að við talningu í kjördeildum, þ.e. vegna kosningakerfis okkar um uppbótarþingmenn o.s.frv., þarf að athuga að ákveðnar kjördeildir séu ekki búnar að loka og afgreiða málin. Ef mjög litlu munar um það hvernig þingmenn falla á kjördæmi getur þurft að endurtelja vafaatkvæði og úrskurða á nýjan leik og jafnvel endurtelja allt saman ef munurinn er mjög lítill. Þetta finnst mér að við þurfum að skoða í flokkunum og setja okkur um þetta skynsamlegar reglur þannig að þegar falla atkvæði svo að litlu munar sé alveg óumdeilt að það sé skoðað upp á nýtt, endurtalið og allur vafi útilokaður sem framast má verða.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það frumvarp sem hér er til umræðu. Ég fagna því og framlagningu þess og lýsi stuðningi framsóknarmanna við þetta frumvarp. Það er merkur áfangi í lýðræðisþróun Íslendinga og stuðlar að jafnræði, gegnsæi og hófsemi í stjórnmálastarfi. Ég þakka nefndarmönnum störf þeirra að þessu máli og ég þakka öðrum formönnum stjórnmálaflokkanna samstarfið um þetta mál og minnist þess að nú hefur náðst árangur af margra ára umræðum í starfi þeirrar nefndar sem þáverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson lét setja til þess að vinna þær tillögur sem nú eru komnar fram og samstaða hefur náðst um. Ég tek undir margt það sem fram hefur komið í framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra og ræðum annarra hv. þingmanna við þessa umræðu. Við þurfum að sjálfsögðu að læra af reynslunni sem nú fæst fram undan og það eru einmitt endurskoðunarákvæði í frumvarpinu sem hníga að því að eftir nokkurn tíma verði það tekið til skoðunar í ljósi fenginnar reynslu. Eitt af því sem þarf sérstaklega að hafa í huga er hvort nú fara að skapast hér svokölluð frjáls samtök utan stjórnmálaflokkanna sem fara að hafa afskipti af stjórnmálabaráttu, t.d. með auglýsingum, með margs konar kostun eins og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir nefndi áðan þar sem t.d. í Bandaríkjunum eru svokallaðar Political Action Committees orðnar mjög umsvifamiklar og hafa mikil áhrif í stjórnmálum, m.a. með svokölluðum neikvæðum auglýsingum. Ég tek undir það líka að það er æskilegt að flokkarnir haldi áfram samstarfi sínu og samtölum um hugsanlega möguleika á því að ná einhvers konar samkomulagi um auglýsingakostnað sem ég held að sé mjög mikilvægt að við reynum til þess að þetta frumvarp, þegar það er orðið að lögum, megi skila þjóðinni og lýðræðisþjóðfélagi okkar sem mestum árangri. Ég endurtek þakkir til nefndarmanna og lýsi enn á ný stuðningi við þetta frumvarp.

Frú forseti. Það ber að sjálfsögðu að fagna þessu frumvarpi um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu. Það má kannski segja að það sé svolítið táknrænt að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sé hæstv. forseti yfir þessu máli, hún sem hefur margoft lagt svipað fram á þingi. Umræðan um framlög til stjórnmálaflokka og til stjórnmálamanna almennt hefur aukist í þjóðfélaginu. Almenningur hefur kallað eftir meira gegnsæi og hefur sú krafa ekki síst aukist í kjölfar umræðna um kostnað vegna kosningabaráttu og þá sérstaklega vegna þátttöku einstaklinga í prófkjörum. Þegar okkur berast upplýsingar um að prófkjörskostnaður geti farið í allt að 14 millj. er eðlilegt að Gróa á Leiti fari af stað og það er nokkuð ljóst að ekki hafa allir aðgang að slíku fé. Mér sýnist að skv. 8. gr. sé einstaklingi bannað að eyða meiru en rúmum 5 millj. og er það vel að setja slíkt þak þótt jafnvel megi spyrja hvort það sé ekki of hátt. Í 11. og 12. gr. eru ákvæði um reikningsskil frambjóðenda í prófkjörum og upplýsingaskyldu um reikninga eftir kosningabaráttu og er það vel að menn skuli vera skyldaðir til að leggja fram slíkar upplýsingar. Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi þó að alltaf megi spyrja sig hvort gengið sé nógu langt. Það má vera að ef þetta er liður í að stöðva fjáraustur í kosningabaráttu, og þá sérstaklega í prófkjörum, séum við á réttri leið. Við hljótum að þurfa að setja spurningarmerki við það þegar einstaklingur notar um eða yfir 10 millj. íslenskra króna í prófkjörsframboði. Hvað rekur menn áfram til að eyða slíku fjármagni og hverjir greiða í raun þennan kostnað? Ég hef ávallt verið á móti því að fyrirtæki eða eigendur fyrirtækja greiði slíkan kostnað, þ.e. styrki einstaklinga beint í kosningabaráttu sinni, og spyr: Hvaða skilyrði fylgja slíkum styrkjum? Vonandi engin. Frú forseti. Vonandi nást þau markmið þessa lagafrumvarps að auka traust kjósenda á stjórnmálahreyfingum, stjórnmálaflokkum og að efla lýðræðið. Ég hef þó trú á að við þurfum að endurskoða þessi lög og þá er gott að hafa þetta bráðabirgðaákvæði hér um að það sé ekki endurskoðað seinna en 2010.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Þetta er í rauninni afskaplega einfalt mál. Það lýtur að tveimur efnisatriðum, annars vegar því að eigendur Norðuráls hafa ákveðið að breyta félaginu úr hlutafélagi í einkahlutafélag. Hinn þátturinn lýtur í rauninni að smávægilegri skattameðferð sem tengist fyrst og fremst tvísköttunarsamningum og meðferð arðs eftir búsetu eigenda. Nefndin fékk til sín góða gesti. Skoðaði málið að sjálfsögðu ítarlega. Hverjir gestir voru má lesa á þingskjali 551. Til að gera langa sögu stutta þá mælir nefndin með því að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir það rita allir hv. nefndarmenn, hvort heldur eru áheyrnarfulltrúar eða með fulla setu í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti við frumvarp til laga um breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Svo sem kunnugt er hafa lög um endurgreiðslur á hluta kostnaðar vegna kvikmyndagerðar verið í gildi hér síðan árið 1999. Þeim var örlítið breytt árið 2000 vegna umsagnar EFTA. Óhætt er að segja að þetta ákvæði hafi laðað til sín mikla fjármuni, mikla tæknilega þekkingu, með því að erlendir kvikmyndaaðilar hafa komið hingað í vaxandi mæli til þess að framleiða, taka upp og gera kvikmyndir, stuttar eða langar, leiknar eða heimildamyndir og auglýsingamyndir. Þetta er orðin vaxandi atvinnugrein og er talið að einungis á árinu 2005 hafi velta þessa iðnaðar verið um 3 milljarðar kr. Margfeldisáhrif af þessum iðnaði eru talin veruleg. Talið er að 1 króna lögð í kvikmyndaiðnaðinn skili 2,5 kr. í margfeldisáhrif. Þessu tengist alls lags þjónusta, störf fyrir tæknifólk, þjónustufólk, matsala, gisting og þar fram eftir götunum. Þar að auki er talið að um 900 manns hafi starfað við þennan iðnað árið 2005. Nú var þetta ákvæði um það bil að renna út og samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að framlengja það til ársins 2011. Þá mun hv. Alþingi væntanlega taka málið til endurskoðunar að nýju. Í framsöguræðu hæstv. iðnaðarráðherra velti hann því upp að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 12% í 14%. Það var meðal annars rökstutt með því að nú hafa Norðmenn viljað feta svipaðar slóðir. Iðnaðarnefnd hv. tók þeirri áskorun afar vel og leggur til - það er önnur meginbreytingin sem iðnaðarnefnd leggur til í sinni umfjöllun - að endurgreiðsluhlutfallið verði hækkað úr 12% í 14%. Þá er önnur breyting sem nefndin leggur til sú að þeir sem hafa þegar sótt um endurgreiðslu geti, verði þessi lög samþykkt og farið með hlutfallið úr 12% í 14%, endurnýjað umsókn sína og notið góðs af 14% endurgreiðslu. Svo sem vænta má ríkir full samstaða um þetta ágæta mál innan hv. iðnaðarnefndar og undir nefndarálitið rita allir viðstaddir nefndarmenn og áheyrnarfulltrúi tekur einnig undir þetta álit.

Hæstv. forseti. Ég vil segja aðeins örfá orð. Ég er sammála því sem hér var farið yfir og nefndinni í afgreiðslu hennar á þessu málefni. Ég fagna því sérstaklega sem þarna er verið að gera vegna þess að mér finnst að þetta sýni aukinn skilning meðal alþingismanna og Alþingis á íslenskri framleiðslu og íslenskum atvinnuvegum, en ég lít þannig á að kvikmyndagerð sé hluti af íslensku atvinnulífi. Hér var það tínt til í ræðu hv. formanns nefndarinnar að 900 störf hefðu verið í þessum iðnaði á síðasta ári eða árið 2005, held ég að það hafi verið. Ég vil vekja athygli á því að hér gekk ákaflega illa að fá Alþingi og ríkisvaldið til þess að styðja við bakið á íslenskum iðnaði. Það hefur gengið illa á undanförnum árum. Ég vek athygli á skipasmíðaiðnaðinum sem eitthvað líklega í kringum 1.200 manns höfðu beina atvinnu af á sínum tíma, þ.e. þegar hér var mest að gera í skipasmíðunum. Það eru engir tollar á innfluttum skipum og stuðningur við þann iðnað hefur verið ákaflega takmarkaður og mikið minni en í löndunum hér í kringum okkur fram á þennan dag. Ég vona að það sem hér er verið að gera núna sé vísbending um að menn séu tilbúnir að skoða betur hagsmuni Íslendinga af þeim atvinnugreinum sem eru í landinu og reyna að gera þeim mögulegt að minnsta kosti að nálgast það samkeppnisumhverfi sem þeim er búið í löndunum hér í kring.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 42/1983, um Landsvirkjun, með síðari breytingum. Í raun má segja að þetta frumvarp sé margslungið en líka einfalt því þetta er frumvarp sem byggir á samkomulagi sem gert var á milli annars vegar ríkisins og hins vegar Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar. Það lýtur að því að ríkið kaupi hlut Reykjavíkurborgar annars vegar og Akureyrarbæjar hins vegar í Landsvirkjun. Um það fjallar þetta frumvarp og með frumvarpinu er verið að lögfesta það samkomulag, enda er samkomulagið með fyrirvara um samþykki Alþingis. Um þetta samkomulag hefur verið fjallað í 1. umr. og að sjálfsögðu ítarlega um það fjallað í nefndinni enda komu fjölmargir gestir á fund nefndarinnar og aðrir sem veittu skriflega umsögn. Um gesti þessa má lesa á þingskjali 553. Til viðbótar við samninginn á milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins um kaup ríkisins á Landsvirkjun þá er að auki í frumvarpinu örlítil tilfærsla, ef svo má segja, þar sem eignarhaldið á Landsvirkjun er fært úr iðnaðarráðuneyti yfir í fjármálaráðuneyti. Það er í samræmi við frumvarp sem ég mun mæla fyrir nefndaráliti um, væntanlega í næsta dagskrárlið, og þar er greint annars vegar á milli stjórnsýsluábyrgðar og hlutverks iðnaðarráðuneytisins gagnvart orkufyrirtækjum og hins vegar eignarhaldinu á þeim. Það er talin eðlileg og réttari stjórnsýsla að greina þar á milli þannig að eignarhaldið sé í einu ráðuneyti en stjórnsýsluhlutverkið sé í öðru ráðuneyti. Um það fjallar sem sagt hin breytingin í þessu frumvarpi. Í raun þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og undir það rita allir nefndarmenn, þó tveir þeirra, þeir hv. þm. Ellert B. Schram og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara. Að svo mæltu vil ég segja að meiri hlutinn leggur til að frumvarp þetta verði samþykkt óbreytt, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég var nú ekki staddur á fundi nefndarinnar þegar hún afgreiddi þetta mál út. En félagar mínir sem nefndir voru hér í framsöguræðu hv. formanns nefndarinnar voru þar og skrifuðu undir með fyrirvara. Við 1. umr. málsins fjölluðum við um það hér og þá kom það fram að við teljum í sjálfu sér eðlilegt að staðfesta þessi kaup og að frumvarpið sem slíkt sé í samræmi við þá þörf sem myndast við það að ríkið verður einn eigandi að Landsvirkjun. Þau orð sem hv. formaður nefndarinnar hafði um að verið væri að lögfesta samkomulagið sem gert var eru að því leyti til rétt að auðvitað er verið að lögfesta þær skuldbindingar sem í samkomulaginu eru. Ég tel reyndar ástæðu til að vekja athygli á því að ekki eigi að láta reyna á sumt í þessu samkomulagi því þeir fyrirvarar sem þar eru gerðir í því skyni að hafa opna möguleika til einhvers konar einkavæðingar Landsvirkjunar finnst mér ekki eigi að vera til nota fyrir stjórnvöld. Þeir hafa vakið hins vegar tortryggni á því sem hér er að gerast og vont er að menn skuli þurfa að vera með vangaveltur um að þeir sem eru við völd núna, ríkisstjórnin, séu með hugmyndir í farteskinu um að hleypa nýjum eignaraðilum inn í Landsvirkjun með einhverjum hætti eða selja hlut í henni. Það er mikið verk óunnið áður en möguleikar verða á slíkum tilfæringum. Þann fyrirvara vil ég gera að það er gjörsamlega óþolandi að menn velti því yfirleitt fyrir sér að selja hlut í Landsvirkjun á meðan ekki hefur verið gengið frá því hvernig þeim auðlindum sem Landsvirkjun hefur frá þjóðinni fengið til einkanota fyrir framleiðslu sína, bestu virkjanlegum auðlindum í landinu að mati þeirra sem um véluðu á sínum tíma, verður fyrirkomið til framtíðar. Að ræða yfirleitt um að til greina komi að selja einkaaðilum þær auðlindir finnst mér alls ekki ganga. Það er ekki hægt að bjóða upp á þann málflutning. Við erum sammála því að leyst er nú úr þeim eignarhaldsvanda sem skapaðist vegna þess að tvö sveitarfélög í landinu áttu helminginn af þessu fyrirtæki sem hafði verið fengið í hendur að nýta þessar auðlindir. Það var afar óeðlilegt fyrirkomulag og uppi sitjum við eftir þennan gjörning með að þessi tvö sveitarfélög frá gríðarleg verðmæti til sín. Í sjálfu sér er ekkert við því að gera. Þau höfðu eignast þennan hlut. Hins vegar er ástæða til að velta því fyrir sér hvort þegar svona, það sem ég vil kalla, mistök verða frá hendi hins opinbera í samstarfi við svo stóran hlut af sveitarfélögum í landinu - Reykjavíkurborg er nú aldeilis stór hluti af sveitarfélögum og Akureyri. Þarna eiga tvö stærstu sveitarfélög landsins hlut að máli sem þýðir að íbúar í þessum sveitarfélögum fá mikil verðmæti í sínar hendur sem hafa orðið til vegna nýtingar á þessum auðlindum. - Ég tel því að ástæða hefði verið til þess að skoða stöðu annarra sveitarfélaga í samhengi við þetta. Það er að vísu verkefni sem ekki tilheyrir þessari gerð sem hér er um að ræða. En ég vil koma því á framfæri hér enn einu sinni að ég sé ástæðu til þess að nefna að það fólk sem býr á til dæmis Rarikssvæðinu ætti ekki síður rétt á því að eignast hlut í þeim verðmætum sem þar hafa upp sprottið vegna starfsemi Rariks heldur en það fólk sem býr á þeim svæðum sem hafa átt hlut að Landsvirkjun þennan tíma sem þetta samstarf hefur verið. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Við Samfylkingarmenn erum jákvæðir gagnvart þessu máli, þ.e. kaupunum, en gerum fyrirvara við þær hugmyndir sem hugsanlega gætu verið á bak við þá fyrirvara sem eru í 5. gr. samningsins sem til var vitnað um leiðréttingar kaupverðs.

Hæstv. forseti. Örstutt varðandi þann fyrirvara sem hv. þingmaður nefndi. Hann vitnaði til 5. gr. samningsins sem frumvarpið byggði á, þ.e. ekki hluta af frumvarpinu. Eins og hv. þingmaður man þá kom fram innan nefndarinnar að það var að beiðni sveitarfélaganna, Reykjavíkurborgar að þetta ákvæði var sett inn ef til þess kæmi á næstu árum að Landsvirkjun yrði seld og verðmætin reyndust hugsanlega meiri. Þetta er sá varnagli. Hins vegar er líka rétt að draga fram, hæstv. forseti, að það kom jafnframt skýrt fram hjá hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann mælti fyrir frumvarpinu að engin áform væru á sjóndeildarhringnum um sölu Landsvirkjunar af hálfu ríkisvaldsins, sem eignast Landsvirkjun að öllu leyti með þessu frumvarpi. Ég tel mikilvægt að það komi fram að sá hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk og ber ábyrgð á frumvarpinu gagnvart þinginu lýsir því yfir í framsöguræðu sinni að engin áform séu um að selja Landsvirkjun.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. formaður nefndarinnar segir. Það kom fram á fundi nefndarinnar að það hefði verið krafa samningamanna, fyrir hönd Reykjavíkurborgar og Akureyrar, að leiðrétting kaupverðs gæti komið til ef þessi verðmæti yrðu seld á næstu árum fyrir annað verð en hér var um samið. En það er ljóst að fyrirvararnir í 5. gr., um hvenær undanþága sé frá þessum ákvæðum sem sveitarfélögin vildu fá inn, eru frá ríkisvaldinu en ekki sveitarfélögunum. Það er alveg ljóst. Á bak við þá fyrirvara hlýtur einhver hugsun að vera. Það er líka ástæða til að velta því fyrir sér að nú liggur fyrir að frumvarp um breytingar á lögum á orkusviði, sem líka er á leið í gegnum þingið, hefur breyst með þeim hætti að þar er ekki lengur gert ráð fyrir því að fyrirtækin Rarik og Orkubú Vestfjarða falli undir Landsvirkjun. Það þýðir að viðbótar eigið fé sem átti að ganga til Landsvirkjunar mun ekki ganga til hennar. Er þá ekki ástæða til að velta því fyrir sér hvort hugsanlegt sé að það valdi því að reyna mundi á 5. greinina í samningnum og menn muni fara einhverja þeirra leiða sem þar eru nefndar til að auka eigið fé Landsvirkjunar? Ég vona sannarlega að svo sé ekki. En það er ástæða til þess að muna eftir þessu við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagst gegn sölu á hlut Reykjavíkurborgar og sölu á hlut Akureyrar í Landsvirkjun við þær aðstæður sem uppi eru í málinu. Við erum sömuleiðis andvíg þessum gjörningi á Alþingi. Það erum við vegna þess að leynt og ljóst er þetta liður í einkavæðingar- eða markaðsvæðingarleiðangri ríkisstjórnarinnar á orkusviðinu. Það liggja fyrir skýrar yfirlýsingar frá fyrrverandi iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur. Hún tímasetti áformin um að hefja einkavæðingu Landsvirkjunar meira að segja, a.m.k. ársetti þau, að svo snemma sem á árinu 2008 væri áformað að hefja einkavæðingu Landsvirkjunar. Það var kannski ekki beinlínis ráðið hvort það ætti að gerast fremur, með beinni sölu á eignarhlut eða með innkomu nýrra eignaraðila með aukið eigið fé nema hvort tveggja væri. Hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir sagði þá að það væri ekki stefna ríkisstjórnarinnar að ríkið ætti þetta fyrirtæki um alla framtíð. Ég hygg að hæstv. ráðherra og jafnvel fleiri hafi meira að segja nefnt lífeyrissjóði sem æskilega eigendur að Landsvirkjun eða a.m.k. sem meðeigendur á móti ríkinu. Þar hafa menn væntanlega horft til þess mikla fjár sem lífeyrissjóðirnir eiga vegna þess að Landsvirkjun er í nokkurri þröng, eins og kunnugt er, með fjármál sín. Nú kemur hæstv. núverandi iðnaðarráðherra og segir engin áform uppi um þetta núna en við vitum hvert hugur manna hefur stefnt í þeim efnum. Við vitum um áhuga ýmissa fjársterkra aðila á því að komast inn í þennan geira til að ávaxta þar sitt pund og græða. Auðvitað horfa menn til þess að þótt Landsvirkjun sé illa stödd í bili og hafi bundið sér gríðarlegar byrðar vegna mikilla fjárfestinga í virkjunarframkvæmdum í þágu erlendrar stóriðju þá hefur fyrirtækið líka fengið, í gegnum einkaréttindi sín og virkjanaleyfi, gríðarleg framtíðarverðmæti sem auðvitað munu skila arði í fyllingu tímans og gefa mikið af sér, ef menn vitkast og hætta óarðbærum fjárfestingum í virkjunum sem selja framleiðslu sína á allt of lágu verði til erlendra fyrirtækja. Landsvirkjun er hvort tveggja í senn, fyrirtæki í verulegum kröggum vegna gríðarlegra fjárfestinga sem allar hafa verið teknar að láni og á hina hliðina fyrirtæki sem í eru fólgin mikil möguleg framtíðarverðmæti vegna forréttindastöðunnar sem Landsvirkjun hefur lengst af haft. Hún hefur fram undir síðustu ár haft einkaleyfi til að reisa stærri virkjanir, raforkuver, og fengið mikla fyrirgreiðslu frá stjórnvöldum. Það hefur meira og minna allt verið teppalagt fyrir Landsvirkjun enda var lengi litið á hana eins og ríki í ríkinu. Menn þar á bæ töldu sig eiginlega yfir það hafna að þurfa að hlusta á aðra í þjóðfélaginu og þeir mættu gera það sem þeim sýndist. Núna hefur að vísu verið innleidd samkeppni á þessu sviði og Landsvirkjun þarf að keppa við aðra aðila, eftir atvikum, um virkjanaleyfi á svæðum. En það breytir ekki því liðna og ekki því að þetta fyrirtæki er í gríðarlega sterkri stöðu að þessu leyti. Í ljósi þessara einkavæðingaráforma, einkavæðingarumræðu sem hefur svifið yfir vötnunum, höfum við verið algjörlega andvíg því að sveitarfélögin seldu eignarhluti sína vegna þess að við teljum að þetta miðlæga raforkufyrirtæki eigi að vera í eigu þjóðarinnar, sérstaklega vegna þess að það hefur enn mikilvægu hlutverki að gegna sem frumframleiðandi raforku til sölu á almennum markaði, til sölu til veitna sem dreifa raforkunni á almennum markaði. Varðandi stöðu fyrirtækisins, sem eðlilegt er að beri á góma í tengslum við þetta mál, er það rétt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að annað frumvarp er til umfjöllunar á Alþingi sem þessu tengist mjög. Ég lít svo á að í raun sé það allt einn pakki. Það er frumvarpið um sameiningu Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða og Landsvirkjunar, sem er auðvitað ekki annað en sameining þótt þessi fyrirtæki hafi átt að verða dótturfélög Landsvirkjunar. Eins og málið var lagt upp stóð til að setja upp samstæðureikning að sjálfsögðu og þar með hefði Landsvirkjun getað talið sér eigið fé þessara fyrirtækja til tekna og lagað efnahagsreikning sinn sem því nemur. Það má út af fyrir sig þakka þá hreinskilni að menn hafa ekki reynt að dylja þann ásetning, allra síst reyndu Landsvirkjunarmenn að dylja hann á fundum í iðnaðarnefnd. Þeir sögðu það hreint út að þetta væri einn megintilgangur málsins, að ná í þessa peninga og laga bókhaldið hjá Landsvirkjun. Ekki veitir af. Staðreyndin er sú að Landsvirkjun er svo grunnt fjármögnuð að ef ekki kæmi til ríkisábyrgðin á skuldbindingum hennar, á lánum sem Landsvirkjun hefur tekið, og hún þyrfti að bjarga sér sjálf þá er það mat aðstandenda fyrirtækisins að dæla þyrfti inn í það a.m.k. 30–40 milljörðum kr. til þess að lánskjör gætu haldist nokkurn veginn óbreytt eða versnuðu a.m.k. ekki að marki. Það segir sína sögu um stöðuna. Auðvitað hafa menn þar af leiðandi ásælst mjög og girnst þessa 12 eða hvað það nú eru, 15 milljarða sem menn til samans ...  Nú er það þannig með þann málatilbúnað að sem betur fer tókst að koma vitinu fyrir menn og menn ætla ekki lengur að fara í þessa sameiningu í bili á Rarik, Orkubúinu og Landsvirkjun. Það var af því að málið náttúrlega fékk svo hroðalega útreið í umfjöllun iðnaðarnefndar. Jafnvel þótt menn væru að reyna að prjóna einhverja treyju með breytingartillögu til að laga verstu ágallana og reyna að fá svo Samkeppnisstofnun og aðra til að skrifa upp á það, þá var nú kjarkurinn ekki meiri en sá að nú hefur verið flutt breytingartillaga um að fella þennan þátt úr frumvarpinu, sem er vel.  Það breytir ekki hinu að langréttast væri að geyma þennan pakka í heild sinni því þetta er einn pakki. Auðvitað voru kaupin á hlut borgarinnar og Akureyrar liður í því að geta sameinað Rarik og Orkubúið og farið í gegnum allt þetta möndl, sem aftur er svo undirbúningur að fyrirhugaðri einkavæðingu. Það er alveg ljóst hvert hugur manna stefnir í þessum efnum, hvar hjartað slær. Vinnubrögðin hafa hins vegar verið svoleiðis að þetta er allt meira og minna í vandræðum hjá ríkisstjórninni. Fyrir það fyrsta var nú þannig að því staðið af Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum í borgarstjórn Reykjavíkur að troða sölunni þar í gegn. Búið er að kæra það mál. Það er til kærumeðferðar hjá félagsmálaráðuneytinu vegna ágalla í málsmeðferð hjá borginni. Sameining sölueininga Rariks og Orkubús Vestfjarða og þátttaka Landsvirkjunar í því, stofnun Orkusölunnar ehf. er sömuleiðis til kærumeðferðar en hjá Samkeppnisstofnun. Við þær aðstæður á auðvitað ekki að hreyfa þessum málum. Verður það ekki snautlegt fyrir ríkisstjórnina ef félagsmálaráðherra neyðist nú til þess að úrskurða málsmeðferðina í borgarstjórn Reykjavíkur ólögmæta, gerninginn ógildan? Væri þá ekki betra að hafa látið málið bíða og fá niðurstöður í það og þessi kærumál í báðar áttir? Jú, ég held það nú. Enda er þetta svo glórulaus gerningur að taka þennan markaðsráðandi risa sem Landsvirkjun er á sviði framleiðslu, á sviði heildsölu og fyrir flutninga í gegnum Landsnet og sameina hann við stóra aðila á sviði smásölu og dreifingar og búa þar með til, styrkja markaðsráðandi stöðu Landsvirkjunar sem fyrir er og búa til nýjan einokunar- eða fákeppnisrisa á smásölustiginu einnig. Þetta er beinlínis stórfurðulegt í ljósi þess að sama ríkisstjórn hefur á undanförnum árum verið að troða hér í gegn ákvæðum sem tengjast fullgildingu raforkutilskipunar Evrópusambandsins sem hefur það að meginmarkmiði að búa til virkan samkeppnismarkað á sviði raforku, á sviði allra þeirra þátta raforkumála sem ekki eru einkaleyfabundnir. Menn eru því að fara þarna algerlega í gagnstæðar áttir. Taka hér hinn og innleiða þessa orkutilskipun sem ríkisstjórnin gerði án þess að hafa neina sýnilega tilburði til þess hugsanlega að semja um undanþágu frá eða fá að framkvæma þetta með einhverjum þeim hætti sem hentaði aðstæðum á Íslandi. Það er eins vitlaust og nokkuð getur verið að þvinga íslenskan raforkumarkað inn í regluverk sem er sniðið að þörfum sameiginlegs raforkumarkaðar á öllu meginlandi Evrópu og er aðallega til þess að fella niður hindranir í viðskiptum með raforku yfir landamæri. Hvaða erindi á það upp á Ísland?  Hér eru engar forsendur fyrir þeim sýndarmennskusamkeppnismarkaði sem að nafninu til er verið að búa til. Það hlálegasta af öllu er að þetta eru örfá fyrirtæki öll í eigu  Ég verð líka að segja að ég er nokkuð undrandi á þeirri hagsmunagæslu sem þeir aðilar sem bera ábyrgð á sölu eignarhluta Reykjavíkurborgar og Akureyrar í Landsvirkjun ástunda fyrir hönd sveitarfélaga sinna. Nú er það auðvitað ekki mitt að fara að segja þeim fyrir verkum á sjálfstæðu stjórnsýslustigi sem sveitarstjórnirnar eru. En ég leyfi mér að hafa skoðun á því. Vegna þess að þetta er hluti af stærra máli, þetta er hluti af stöðu raforkumálanna í heild sinni. Sérstaklega efast ég um og undrast þessa hagsmunagæslu vegna þess að með eignarhlutnum í Landsvirkjun fer sambærilegur eignarhlutur í Landsneti, sem er flutningskerfi raforkunnar í landinu. Er það ekki dálítið undarlegt fyrir hönd Reykvíkinga og Akureyringa að afsala þeim trompum af hendi sem fólgið er í þeirri stöðu sem eignarhluturinn gaf að þessu leyti. Af hverju fóru menn t.d. ekki fram á að leysa út eignarhlutinn í formi útreiknaðra verðmæta og halda honum eftir sem eign þessara stóru sveitarfélaga í Landsneti þannig að fleiri aðilar kæmu líka þar að? Þetta gerir Landsvirkjun nánast algjörlega einráða í Landsneti. Það er væntanlega eitthvað sem Samkeppnisstofnun þarf að kíkja á, að risinn sem er algerlega ráðandi á framleiðslustiginu og á heildsölumarkaðnum, er eini aðilinn sem er að selja öðrum orku til dreifingar svo einhverju nemur, verður í gegnum þessar breytingar líka algerlega ráðandi í flutningsfyrirtækinu, Landsneti. Ég held að þetta sé ekki góð þróun. Ég held að þetta sé ekki gott fyrir neinn og ekki Landsvirkjun heldur að vera í þeirri stöðu. Því það er ómögulegt að svo eigi að heita að þetta sé eitthvert samkeppnisumhverfi. Sér er nú hver samkeppnin. Svo maður tali nú ekki um ósköpin ef Landsvirkjun nær til sín ítökum á smásölustiginu líka, fyrirtækið er þá algerlega einrátt sem framleiðandi og heildsöluseljandi á raforku og getur í gegnum tengsl sín við smásöluaðilana að sjálfsögðu rústað aðra sem vildu reyna að taka einhvern þátt í samkeppni og selja raforku, eins og lögin gera ráð fyrir að hægt sé. Hitaveita Suðurnesja hefur t.d. haft svolitla lausa orku vegna þess að þar hafa minnkað orkukaup á svæðinu við brottför hersins og hefur aðeins verið að reyna að keppa og ná sér í nýja kúnna. En hvaða möguleika á slíkur aðili ef sú samsteypa myndast sem ríkisstjórnin hefur haft í huga að gera með stofnun Orkusölunnar ehf., sem ekki er víst að verði vegna þess að samkeppnisyfirvöld gætu úrskurðað það ólöglegt. Svo ég tali nú ekki um með hinni fyrirhuguðu sameiningu Landsvirkjunar, Rariks og Orkusölunnar í gegnum frumvarpið með breytingum á ýmsum lögum á orkusviði. Það eru því hlutir í þessu máli, frú forseti, sem vekja manni mikla undrun, satt best að segja þegar það er skoðað. Landsvirkjun þarf svo líka að fara að átta sig á því að þeir tímar eru liðnir, eða gætu að minnsta kosti senn verið liðnir, að hún geti bara litið á sig eins og ríki í ríkinu og gert eiginlega hvað sem er. Þessi keyrsla áfram gengur ekki upp, að menn hlaði þetta fyrirtæki endalaust skuldum með nýjum stórframkvæmdum í þágu erlendrar stóriðju, erlendra álvera, sem kaupa rafmagnið á spottprís, á útsöluverði. Það er alveg viðurkennt. Auðvitað er alveg ljóst að raforkuverð einhvers staðar í kringum eða neðan við 20 mills á kílóvattstund er út úr korti eins og þau mál hafa þróast í dag. Að verið sé að selja raforkuna á 1 og í mesta lagi upp í 2 kr. kílóvattstundina á sama tíma og aðrir landsmenn borga 6, 8, 10, 12 kr., er algerlega hneykslanlegt. Og margt fleira í þessu er orðið mikið áhyggjuefni, satt best að segja. Vita menn að skuldir Landsvirkjunar einar og sér eru 12% af vergri landsframleiðslu? Það er nú orðið þó nokkuð. Vissulega er hún áskrifandi að heilmiklum tekjum og þegar loksins menn afskrifa t.d. vatnsaflsvirkjanir sem eru varanlegar og vel byggðar þá breytast þær í miklar gullkvarnir. En þar rofar seint til ef menn hlaða fyrirtækið alltaf nýjum og nýjum skuldum og aldrei sér til lands. Nokkur ár eru síðan því var lofað að raforkuverð í landinu yrði lækkað með markvissum skrefum, ég held um ein 2% á ári eða eitthvað svoleiðis. Ég hef verið að velta því fyrir mér, hvar er sú raunlækkun? Muna menn ekki eftir henni? Áætlunina um raunlækkun raforku í landinu?  Hæstv. ríkisstjórn hefur tekist að koma þeim málum þannig að menn eru syngjandi vitlausir á landsbyggðinni yfir því hvernig raforkuverðið hefur hækkað, sérstaklega á gjaldskrársvæðum í strjálbýli, eins og orkufyrirtækjunum er nú samkvæmt nýju lögunum uppálagt að gera, að hafa sérstakar gjaldskrár, annars vegar fyrir þéttbýli og hins vegar strjálbýli. Við vitum hvar raforkuverðið hefur hækkað mest og tilfinnanlegast. Það er þar sem síst skyldi. Það er í dreifbýlinu á köldum svæðum, raforka til húshitunar o.s.frv. Það er alveg stórfurðulegt hvernig ríkisstjórninni hefur tekist að klúðra þessum málum. Og aumingja, vesalings Framsóknarflokkurinn ætlar nú með þetta veganesti í alþingiskosningar. Ja, sá verður hýddur. Ekki trúi ég öðru, og taka þeir þó ekki gagnrýni mjög vel, það er nú svo merkilegt með það, þeir framsóknarmenn. Ekki var því vel tekið af þingmönnum Norðausturkjördæmis þegar við vorum að funda í ónefndu sjávarplássi í fyrrahaust og sveitarstjórnarmenn þar og gestir okkar leyfðu sér að stynja því upp að það væri nú tilfinnanlegt hvernig rafmagnið hefði hækkað. Fyrsti þingmaður kjördæmisins, þáverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, tók því satt best að segja ekki mjög vel og urðu frekar snubbóttar kveðjur með henni og fundarmönnum. En aumingja fólkið leyfði sér að vekja á þessu athygli að það væri tilfinnanlegt að á einu kaldasta svæði landsins þar sem hús eru hituð með rafmagni  Ég ætla tímans vegna og aðstæðna hér ekki að hafa um þetta miklu fleiri orð. Vandinn er sá í þessum málum að Íslendingar hafa gert mikil mistök í raforkumálum. Athyglisvert var að lesa á sinni tíð, fyrir allmörgum árum síðan, ævisögu Sigurðar heitins Thoroddsens verkfræðings. Þess manns sem hvað mest kom að hönnun og framkvæmdum í raforkumálum á Íslandi um áratuga skeið og var m.a. einn aðalhönnuður og verkfræðilegur ráðgjafi og stofa hans í framkvæmd margra stórra virkjana. Hvert var mat þess aldna höfðingja þegar hann skyggndist um öxl og velti fyrir sér þróun og uppbyggingu á raforkumálum á Íslandi? Nú endursegi ég þetta að vísu eftir minni, en hann komst að þeirri niðurstöðu að sennilega hefðu það verið mikil mistök af Íslendingum að ráðast ekki í miklu ríkari mæli í smærri virkjanir. Smærri og meðalstórar virkjanir. Það hefði sennilega skilað miklu betri árangri fyrir hinn almenna markað. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að afdrifaríkustu mistökin hafi þó verið að blanda nokkurn tímann saman í sama fyrirtæki framleiðslu fyrir almennan innlendan markað og framleiðslu til stóriðju. Það átti aldrei að vera inni í sama fyrirtækinu. Það átti að stofna um það algerlega sjálfstæðar einingar sem yrðu algerlega aðskildar og sæju þá algerlega um sig sjálfar og auðvitað án ríkisábyrgðar eða meðgjafar af því tagi til að virkja þá og framleiða fyrir stóriðjuna. Þá hefði verið von til þess að Íslendingar, almennir orkunotendur og kaupendur í landinu, hefðu notið þess, sem auðvitað ætti að vera ein af allra mestu hlunnindum þess að búa á Íslandi, hræbillegrar orku. Það er ævintýralegt að okkur skuli hafa tekist að klúðra málum þannig að raforkuverð á Íslandi sé svipað og jafnvel hærra en í löndum sem verða að fara út í miklu dýrari lausnir til að fullnægja orkuþörfum sínum. En þannig hefur það verið. Raforkuverð hefur að vísu hækkað talsvert á markaði í Vestur-Evrópu vegna þess að orkuskortur hefur verið. Norðmenn njóta nú mjög góðs af. Það er t.d. þannig að ódýrara er orðið fyrir iðnfyrirtæki í Noregi, sem eiga bæði orkuver og verksmiðjur, að loka þeim, flytja starfsemina til Íslands þar sem er hægt að komast í billega orku og selja rafmagnið í staðinn inn á evrópska notendamarkaðinn. En ef við hefðum haldið almenna markaðnum og notendamarkaðnum sér og látið hann t.d. njóta góðs af því að vatnsaflsvirkjanir, eins og Sogsvirkjanir, Laxárvirkjun og aðrar slíkar eru nú afskrifaðar, þá er auðvitað enginn vandi að hafa raforkuverðið hér með því allra hagstæðasta sem hægt er að hugsa sér. Þannig ætti það auðvitað að vera orðið vegna þess að þörfin fyrir nýfjárfestingar á ári hverju vegna almenns markaðar er svo lítil í rauninni. Menn ættu að geta rekið þær einingar skuldlausar og haft raforkuverðið mjög hagstætt. Hverju mundi það þá hafa skilað okkur í þróun almenns iðnaðar o.s.frv.? Hver veit? En eitt er víst að þessu höfum við klúðrað. Það má kannski segja að það hafi verið hlálegt eða grátlegt í þessu sambandi þegar hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, setti starfshóp í það að skoða starfskjör garðyrkjunnar á Íslandi fyrir nokkrum árum. Út úr því starfi komu tillögur um aðgerðir til að bæta starfsskilyrði garðyrkjunnar, gróðurhúsarekstur. Hver var einn liður tillagnanna? Muna menn það? Það var að reyna að lækka raforkuverð til garðyrkju á Íslandi þannig að það yrði sambærilegt og í samkeppnislöndunum, niður í það sem það væri í Hollandi. Er það ekki glæsilegur árangur hjá Íslendingum að okkur skuli hafa tekist að klúðra þessum málum svo heiftarlega, með þær einstöku aðstæður til að byggja hér upp sjálfbæran orkubúskap fyrir okkur sjálf, að svona sé málum háttað? Það er auðvitað stóriðjudraugurinn, trúarbrögðin og kreddan sem þar hefur riðið húsum og er aðalsökudólgurinn. Þó að þessi mistök hafi verið gerð gegnum tíðina hefðu menn auðvitað getað séð að sér og strax hefði verið önnur staða uppi t.d. í fjárhag Landsvirkjunar ef risaverkefnið Kárahnjúkavirkjun hefði aldrei verið sett þar inn fyrir dyr. Þannig stóð nú reyndar upphaflega til að gera það. Rætt var um að það yrði bara stofnuð ný eining. En menn gáfust snarlega upp á því. Af hverju? Af því að Kárahnjúkavirkjun hefði aldrei orðið að veruleika nema með því að á bak við hana stæði ríkisábyrgðin og allar aðrar eignir og allir aðrir tekjumöguleikar Landsvirkjunar til frambúðar. Svo lélegur er samningurinn. Svo litlir bisnessmenn eru menn þegar til kastanna kemur. Nú þykjast þetta vera menn sem eru góðir í rekstri og trúa á frjálsan markað og guð má vita hvað sem hafa staðið svona að málum. Það eru meiri ósköpin. Þetta er auðvitað þyngra en tárum taki, frú forseti. Það er alveg ljóst að orkumálin eru eitt það málasvið sem hvað mest ríður á að frelsa undan stjórnarflokkunum. Þau eru auðvitað mörg málefnin í samfélaginu sem er orðið brýnt að frelsa undan stjórnarflokkunum. Eftir langar setur t.d. sjálfstæðismanna í ónefndum ráðuneytum, er orðið geysilega brýnt að frelsa þá málaflokka undan því. Ég nefni menntamálin og Ríkisútvarpið. Ég nefni dómsmálin og ég nefni samgöngumálin. En það á líka við um iðnaðarmálin og Framsóknarflokkinn. Það er orðið geysilega brýnt að frelsa þann málaflokk undan Framsóknarflokknum. Hann er að klúðra þar öllu sem hægt er að klúðra með hroðalegum afleiðingum fyrir þjóðina, eins og þessi málatilbúnaður og þetta sullumbull allt á sviði orkumálanna er gott dæmi um, og verður meira að segja að játa sig sigraðan og éta ofan í sig sumar vitleysurnar, eins og hér er verið að gera með breytingartillögunum á frumvarpinu um að sameina Rarik, Orkubúið og Landsvirkjun. Frú forseti. Niðurstaða mín er sú sem ég hef rökstutt að frumvarp þetta ætti að liggja. Það á ekki að hrófla við þessu og lágmarkið er að bíða þess að niðurstöður fáist í þeim kærumálum sem í gangi eru vegna þessa málatilbúnaðar, bæði varðandi þetta frumvarp og svo aftur hitt málið. Ef mönnum sýndist svo að út úr þeim kæmu niðurstöður, sem ég á nú síður von á, sem gerði mönnum kleift að halda áfram, þá það. Menn gætu þá reynt að þrjóskast við á vorþinginu. En það er að minnsta kosti algerlega út í loftið að vera með þennan málatilbúnað uppi núna.

Hæstv. forseti. Hér var farið um víðan völl en við erum hér einungis að ræða um eitt frumvarp. Eftir ræðu hv. þingmanns mætti ætla að rafmagns- og orkumál á Íslandi væru gjörsamlega í rúst en það þarf nú varla að taka það fram að svo er ekki. Það er í fáum löndum sem orkuöryggi er jafnmikið og hér. Það er rangt sem hv. þingmaður er að gefa hér í skyn að orkuverð á Íslandi sé með því hæsta sem þekkist í Evrópu. Það er akkúrat öfugt. Hér er orkuöryggi hvað mest og hér er orkuverð hvað lægst. Það er afrek því það eru ekki nema rétt 100 ár síðan fyrsta vatnsaflsvirkjunin var reist hér í Hamarskotslæk í Hafnarfirði og Íslendingar buðu virkjanamenn velkomna því að með þeim fylgdi rafmagnið, birtan og hlýjan og orkan sem hefur fært okkur þá auðlegð sem við búum við í dag. Það er ekki sanngjarnt að bera orku saman, og þeim mun meira er einmitt afrekið að hafa náð þessum árangri í orkumálum vegna þess, og ég trúi því að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því hversu dreifbýlt Ísland er. Við getum þess vegna ekki borið okkur saman við t.d. Holland og Belgíu þar sem hver er nánast uppi á öðrum, svo þéttbýl eru þau lönd. Við höfum eigi að síður náð að koma orku með ótrúlegu öryggi til landsmanna og á lægsta verði sem þekkist. Hér erum við hins vegar að ræða um kaup ríkisins á hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrar í Landsvirkjun og hv. þingmaður gefur það í skyn að hér séu enn ein einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar, þrátt fyrir þá staðreynd að hér hefur því verið lýst yfir af hæstv. iðnaðarráðherra og öðrum sem að frumvarpinu standa að það sé ekkert slíkt á sjóndeildarhring. Ég minni hv. þingmann á að frumkvæðið að þeim samningi sem frumvarpið byggir á kemur frá R-listanum í Reykjavík sem óskaði eftir því að ríkið keypti hlut sinn úr Reykjavíkurborg og ætli hv. þingmaður hafi 

Frú forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason gerir mér upp skoðanir þegar hann segir að ég hafi haldið því fram að orkumálin sem slík væru í rúst og ég hafi verið að gagnrýna t.d. afhendingaröryggi eða uppbygginguna að því leyti í kerfinu. Ég var að gagnrýna verðið. Og ég var að fara yfir það að sorgarsagan væri sú að við sem ættum að geta verið hér með langódýrasta rafmagn eiginlega á byggðu bóli - það væri þá kannski helst að Nýsjálendingar gætu nálgast okkur í því af því að þeir búa líka yfir miklum möguleikum til hagkvæmrar beislunar endurnýjanlegrar orku, vatnsafls og jafnvel jarðvarma - þá hefur okkur tekist þetta svo snilldarlega til að fyrir örfáum árum þurfti að gera ráðstafanir til þess að ná verði til garðyrkjunnar á Íslandi niður í það sem það var í samkeppnislöndunum. Þetta er staðreynd, hv. þm. Hjálmar Árnason. Ég hafði að vísu þann fyrirvara á og ég vænti þess að hv. þingmaður hafi hlustað, að raforkuverð hefur verið hækkandi á meginlandi Evrópu þannig að þessi samanburður hefur nokkuð breyst. Þetta er samt allt of, allt of hátt verð sem almennir notendur eru að borga. Að veitingahús skuli skipta úr rafmagni yfir í gas, að það skuli ekki nokkrum einasta manni detta í hug að setja upp rafskautaketil heldur framleiða þeir gufu í almennum iðnaði með olíu. Auðvitað er þetta alveg absúrd að við skulum ekki ná því að nýta okkar innlendu orku í svona hluti. Það segir auðvitað sína sögu að hver einasti bóndi í landinu sem hefur á því einhverja möguleika er að ráðast í að virkja af því að raforkureikningurinn sem hann borgar er allt of hár. Varðandi frumkvæði R-listans að þessu var það búið að vera þannig í langan tíma að það var bara viðvarandi stefna sveitarstjórna í Reykjavík og á Akureyri að reyna að losna við sinn hlut. Menn töluðu um þetta bundna fé sem þeir ættu í Landsvirkjun. Þessi mál eru í allt öðru samhengi nú og sérstaklega eftir yfirlýsingar Valgerðar Sverrisdóttur fyrrverandi iðnaðarráðherra um fyrirhugaða einkavæðingu Landsvirkjunar. Frá þeim degi var Vinstri hreyfingin – grænt framboð andvíg því að selja eignarhluti.

Hæstv. forseti. Nú skal ég upplýsa hv. þingmann Steingrím J. Sigfússon um það að ég breytti úr rafmagni í gas í eldhúsinu á mínu heimili og það er ekki vegna þess að orkuverð á Suðurnesjum sé hátt heldur er einfaldlega betra að elda með gasi. Það er nú ástæðan fyrir því að veitingahús fara þessa leið. Það hlýtur líka að vera fagnaðarefni að bændur skuli fara í virkjanagerð. Ætli það séu ekki einar 40 smávirkjanir í gangi? Það er ekki eingöngu vegna þess að þeir vilji ná í ódýrt rafmagn heldur er þetta tekjuauki, þetta eru tekjumöguleikar fyrir bændur og það er fagnaðarefni. Við höfum einmitt stuðlað að þessu að frumkvæði Finns Ingólfssonar þáverandi iðnaðarráðherra. Ég vil líka árétta það að frumkvæðið að kaupum ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun kemur frá sveitarfélögunum. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að tala hér núna eins og R-listinn tengist þar hvergi. Þetta var að frumkvæði R-listans og hefði samist um verð þá hefði R-listinn keypt. R-listinn vildi fá meira og R-listinn kvartar undan því, fulltrúar minni hlutans í borgarstjórn, að verðið hafi verið of lágt til borgarinnar og hvað felst í því? Af hverju trúa fulltrúar minni hlutans í borgarstjórn að það sé hægt að fá meira fyrir hlut borgarinnar í Landsvirkjun? Það er vegna þess að þeir hafa trú á því sem fyrirtækið er að gera. Og hvað er fyrirtækið að gera? Það er að fjárfesta m.a. fyrir austan, vegna þess að þeir sjá fram á að Landsvirkjun muni skila enn meiri hagnaði en hún gerir í dag. Að sjálfsögðu tekur í þegar fyrirtækið er að fjárfesta fyrir tugi milljarða og það er alveg samkvæmt áætlunum. Það gengur á eigið fé en er algjörlega innan þeirra marka sem fyrirtækið lagði upp með. Þannig er bisnissinn, það tekur í á meðan er verið að fjárfesta og svo byrjar gullkvörnin að rúlla - og í það vill nefnilega minni hlutinn í Reykjavík komast. Hann trúir á stóriðjuna.

Herra forseti. Það var síður en svo að ég væri að tala gegn því að bændur reistu smávirkjanir, ég hef lengi verið mikill áhugamaður um það mál og það er gott að það er að gerast. Engu að síður segir það sína sögu að menn geta ráðist í 20, 30, 40 millj. kr. fjárfestingu bara til að framleiða rafmagn fyrir eitt bú,  Varðandi Landsvirkjun og gróðagullkvörnina miklu þá hefur nú orðið bið á því að landsmenn sjálfir færu að fá einhvern arð og njóta einhvers góðs af. Fram að þessu hefur það verið þannig, eða var á sinni tíð, að það þurfti að hækka sérstaklega raforkuverð á landsmönnum til þess að bjarga Landsvirkjun. Það þurfti ítrekað á áttunda áratugnum vegna þess að menn sömdu um svo lágt verð til Straumsvíkur. Landsvirkjun stendur fyrir um 12% af vergri landsframleiðslu í skuldum. Landsvirkjun er gríðarlega viðkvæm fyrir breytingum á alþjóðlegum vöxtum og vaxtamarkaði eins og aðrir sem skulda mikið erlendis. Við skulum þess vegna ganga hægt um þær gleðinnar dyr, hv. þm. Hjálmar Árnason, að það sé nú í hendi sá mikli gróði sem 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum á orkusviði. Frumvarpið sjálft nær í rauninni til þriggja þátta sem sumir hverjir hafa orðið að umræðuefni í fyrri frumvörpum um orkumál í dag. Í fyrsta lagi er um að ræða flutning á eignarhlut ríkisins í orkufyrirtækjum frá iðnaðarráðuneyti yfir til fjármálaráðherra. Ástæðan er eins og hefur verið rakið fyrr í dag að það er talin skynsamlegri og eðlilegri stjórnsýsla að eignarhaldið sé í einu ráðuneyti en hin faglega og daglega stjórnsýsla í fagráðuneyti. Það er hugsunin á bak við þann þátt frumvarpsins. Í öðru lagi er samkvæmt frumvarpinu lagt til að allur eignarhlutur ríkisins í Rarik og Orkubúi Vestfjarða hf. verði færður inn í Landsvirkjun og í þriðja lagi er kveðið á um ákveðnar skattaréttarlegar skyldur gagnvart Rarik þar sem skerpt er á þessum skattalegu skyldum. Þær skattalegu skyldur sem þar er um að ræða eru skyldur sem talið var að fylgdu Rarik þegar því var breytt yfir í hlutafélag en samkvæmt umsögn ríkisskattstjóra eru einhverjar efasemdir um að núverandi ákvæði haldi og þess vegna er einfaldlega verið að skerpa á þessum skattalegu skyldum Rariks. Eftir mjög ítarlega umfjöllun í hv. iðnaðarnefnd þangað sem komu margir gestir og skriflegar umsagnir eins og rekja má á þskj. 586 varð það niðurstaða nefndarinnar að gera breytingar, e.t.v. nokkuð róttækar, á þessu frumvarpi. Það kom m.a. fram hjá fulltrúum Samkeppniseftirlitsins að frumvarpið að óbreyttu gæti skekkt samkeppnisstöðu og var þar átt við ef Rarik og Orkubú Vestfjarða yrðu lögð inn í Landsvirkjun. Í samráði við ráðuneytið velti nefndin upp möguleikum á að leysa þennan þátt þannig að lögin og þessi samruni mundu standast samkeppnislög. Við nánari athugun varð það niðurstaða nefndarmanna að láta þennan þátt bíða, skoða hann nánar, enda eru m.a. kærumál í gangi hjá Samkeppnisstofnun sem snerta einmitt þennan nýja orkumarkað sem er verið að þróa og er í rauninni í fæðingu, og ekki síst á þeim grundvelli varð það niðurstaða nefndarmanna að láta þennan þátt bíða. Nefndin gerir þess vegna breytingartillögu sem er kynnt á þskj. 587. Það þýðir því, hæstv. forseti, að eins og nefndarálitið kemur frá nefndinni með breytingartillögum er mælt með því að þessi tilflutningur á eignarhaldi frá iðnaðarráðuneyti yfir í fjármálaráðuneyti verði samþykktur. Jafnframt er mælt með að þessar skattalegu skerpingar gagnvart Rarik verði samþykktar en við gerum þá breytingartillögu að samruni Orkubúsins og Rariks verði látinn liggja ef þannig má að orði kveða og þar með er í rauninni allt óbreytt hjá Orkubúi Vestfjarða og Rarik að öðru leyti en því að eignarhaldið er fært yfir til fjármálaráðuneytisins. Undir nefndarálitið skrifa allir viðstaddir hv. nefndarmenn sem og áheyrnarfulltrúi sem er samþykkur áliti þessu en þó með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja það fyrst að ég fagna því að samkomulag náðist um að breyta þessu frumvarpi. Nú fjallar það einungis um að flytja eignarhaldið á þessum fyrirtækjum, Hitaveitu Suðurnesja, Orkubúi Vestfjarða og Rarik, frá iðnaðarráðuneytinu til fjármálaráðuneytisins og um það að skattamálum Rariks sem komu upp við það að gera það fyrirtæki að hlutafélagi verði komið í þann farveg sem hér er lagt til. Ég er satt að segja mjög ánægður með þetta vegna þess að aðalatriðið í þessu frumvarpi var að færa þessi fyrirtæki tvö, Orkubú Vestfjarða og Rarik, undir Landsvirkjun sem eign Landsvirkjunar. Við fórum yfir það við 1. umr. málsins hversu ótrúverðugt þetta er í því samkeppnisumhverfi sem verið er að reyna að búa til á þessum markaði og menn hafa ekki enn hopað frá að gera þó að það séu ýmsir erfiðleikar þar á ferðinni og þess vegna var þessi hugmynd með miklum endemum. Það kom reyndar á daginn að Samkeppniseftirlitið taldi að það fyrirkomulag sem fólst í frumvarpinu kæmi ekki til greina. Síðan kom fram breytingartillaga um að búa til enn eitt fyrirtækið til að koma til móts við aðalgagnrýni Samkeppniseftirlitsins. Þá hefur þetta verið orðin æði skrautleg flóra sem þarna var á ferðinni, þ.e. Landsvirkjun sem slík með sínu pínulitla aukafyrirtæki sem er hluti af frumvarpinu um Landsvirkjun, síðan þessi fyrirtæki tvö, Orkubú Vestfjarða og Rarik, og svo eitt fyrirtækið sem átti þá að fela í sér framleiðsluna á raforkunni og sjá um sölu á henni. Allt átti þetta að verða eign Landsvirkjunar samkvæmt þessum hugmyndum. Við vorum algerlega andvíg, samfylkingarfólk og reyndar stjórnarandstaðan, þeirri leið sem þarna var verið að reyna að fara og líka þessari flóttaleið sem menn ætluðu að reyna að bjarga sér á þegar hin var lokuð eins og kom á daginn þegar Samkeppniseftirlitið benti á þau vandamál sem henni fylgdu. Það er þess vegna þannig að þó að nefndin hafi farið yfir þá möguleika sem þarna eru á ferðinni og þó að hv. formaður nefndarinnar tali hér um að það eigi að skoða þessi mál nánar er það ekki skoðun okkar sem erum andvíg þessu máli, eða vorum. Við teljum að það þurfi ekki að skoða það að sameina þessi fyrirtæki Landsvirkjun, það þurfi bara að skoða möguleikana á að búa til eitthvert trúverðugt samkeppnisumhverfi á þessum markaði. Það verður ekki til með slíkri sameiningu sem hér var lagt til að yrði ofan á. Þess vegna er í mínum huga, og okkar, ekki um neina frestun á þessu máli að ræða, heldur það að menn falli frá hugmyndum sem stóðust ekki nána skoðun sem fór fram í nefndinni. Það væri svo tilefni til að tala um raforkumálin býsna lengi hér, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði áðan í umræðu um Landsvirkjun. Auðvitað var þetta og er hluti af því sem ríkisstjórnin ætlaði að gera, grípa tækifærið þegar Landsvirkjunarmálið kom upp, fylgja því eftir með því að bæta eiginfjárstöðu Landsvirkjunar með þeim hætti sem hér var um að tefla. Og það er ástæða til að velta því fyrir sér þess vegna að þegar ríkisstjórnin stendur nú frammi fyrir því að þessi leið er lokuð og ekki hægt að fara hana er ekki lengur til staðar þetta eigið fé sem átti að færa Landsvirkjun. Þar eru a.m.k. 17 eða 20 milljarðar sem áttu að verða eigið fé Landsvirkjunar um þessi áramót. Það veldur a.m.k. mér áhyggjum vegna þess að ég get ekki treyst ríkisstjórninni í þessum málum, hvað muni nú verða tekið til bragðs til að styrkja eiginfjárstöðu Landsvirkjunar. Auðvitað hvarflar hugurinn að þeim fyrirvörum sem eru í samningnum sem gerður var við Reykjavíkurborg og Akureyri um kaup á hlut í Landsvirkjun. Þar eru nefndir, eins og ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag, möguleikar sem ríkisstjórnin getur hugsanlega verið að velta fyrir sér að nýta í þessu tilfelli. Það er þess vegna alveg ástæða til að kalla eftir svörum hv. formanns nefndarinnar - því miður er hæstv. iðnaðarráðherra ekki í salnum, hefur þó setið hér og fylgst með umræðum og ég vona að hann heyri mál mitt vegna þess að ég sé ástæðu til að fara fram á það að hæstv. iðnaðarráðherra geri grein fyrir því hvaða hugmyndir hann er með, annars vegar um hvaða þörf þurfi að uppfylla um aukið eigið fé Landsvirkjunar á næstunni og með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst gera það þannig að menn viti í hvað stefnir hvað þetta varðar. Hér er á ferðinni gríðarlega mikilvægt málefni og ég tel fulla ástæðu til að kalla eftir skýringum frá hæstv. iðnaðarráðherra um hvaða leiðir séu líklegar til að tryggja eigið fé til Landsvirkjunar til viðbótar eins og greinilegt er á þessu frumvarpi að menn telja ástæðu til að gera sem allra fyrst. Eins og frumvarpið lítur út núna sjáum við samfylkingarmenn a.m.k. ekki ástæðu til annars en að styðja öll atriðin sem eftir eru í því með þeim breytingartillögum sem fram eru komnar.

Herra forseti. Ég get vísað að talsverðu leyti til ræðu sem ég flutti í næsta máli á undan þessu. Ég kaus að ræða þessi mál saman, enda hanga þau mjög saman, eru hluti af orkumálapakka ríkisstjórnarinnar og klúðrinu á því sviði eins og ég fór þar nokkuð rækilega fyrir. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni þegar menn sjá að sér, og þó í litlu sé er það auðvitað til mikilla bóta að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar hverfur frá því óráði að troða þessu máli í gegn eða reyna það núna fyrir jólaleyfi sem hefði orðið torsótt, satt best að segja, því að ekki hefði maður tekið því þegjandi ef átt hefði að halda áfram með málið, sérstaklega í ljósi þeirra upplýsinga sem iðnaðarnefnd fékk við skoðun málsins. Þær upplýsingar eru eðli málsins samkvæmt bundnar trúnaði vegna þess að þær fjalla um viðfangsefni sem Samkeppnisstofnun er með í höndunum en þær eru engu að síður þess eðlis og það sem hefur komið fram um það opinberlega og menn vita hnígur í þá átt að hér sé ekki staðið rétt að málum. Efni breytingartillögunnar er í raun og veru það að fella út meginmálsgreinar frumvarpsins, þ.e. 2. og 3. mgr. 2. gr. og 2. og 3. mgr. 3. gr., og stendur þá í raun fátt eitt eftir annað en það að forræði fyrir eignarhlutum í orkufyrirtækjunum, eign ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja, Orkubúi Vestfjarða og Rarik, færist til fjármálaráðherra og það eru mörg gild rök fyrir því. Í raun og veru hefði átt að vera búið að ganga þannig frá málum fyrir lifandis löngu að eignarforræðið í opinberum fyrirtækjum væri almennt á einum stað í fjármálaráðuneytinu en ekki í viðkomandi fagráðuneytum og þar væri skilið á milli. Sömuleiðis hygg ég að úr því sem komið er, með stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins á árinu 2006, sé eðlilegt að standa þannig að málum eins og kveðið er á um í 4. gr. að skuldbindingarnar þar skuli miðast við 1. janúar 2006. Ég geri ekki athugasemdir við það ákvæði. Ég hlýt hins vegar að vekja athygli á því að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. iðnaðarráðherra standa frammi fyrir því, sem er nú dapurt fyrir þann ráðherra undir hvern heyra samkeppnislög, að hafa lagt fyrir þingið frumvörp sem ganga ekki upp, sem fá falleinkunn þegar fagaðilar á sviði samkeppnismála skoða þau. Auðvitað er ríkisstjórnin að viðurkenna þetta hér, eða meiri hlutinn með breytingartillögum sínum. Það er náttúrlega heldur dapurlegt, sérstaklega fyrir þetta ráðuneyti af öllum ráðuneytum og ráðherra þess, að standa frammi fyrir því að þessi málatilbúnaður fær falleinkunn. Ég vil svo aðeins segja nokkur orð um skipulag og þróun raforkumálanna hjá okkur og vísa þar til viðbótar til þess sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Varðandi Orkubú Vestfjarða, sem sveitarfélög á Vestfjörðum voru þvinguð með tárin í augunum til að láta frá sér upp í skuldir til þess að þau gætu lengt í hengingarólinni og rekið sig í nokkur ár í viðbót á þeirri eign sinni. Var auðvitað grátlegt að sjá þennan landshluta, fjórðung sem átt hefur í vök að verjast, þurfa að láta af hendi fyrirtæki sem hefði með réttu átt að geta orðið aflgjafi og mótor í uppbyggingu á ýmsum sviðum og hafði og hefur umtalsverða burði. Má nefna sem hliðstæðu Hitaveitu Suðurnesja sem hefur verið drifkraftur í ýmissi uppbyggingu og er gullmoli í höndum sveitarfélaganna þar, sem þau hafa sem betur fer ekki þurft að láta frá sér. Auðvitað var það grátlegt að sjá hvernig ríkisstjórnin kvaldi sveitarfélögin á Vestfjörðum og gerði ekkert til að rétta afkomu þeirra sem höfðu búið við tekjusamdrátt og fólksfækkun en neyddi þau til að láta af hendi þessa verðmætustu eign sína. Og hvað á að gera með hana núna? Nú átti að láta hana renna inn í Landsvirkjun til að rétta af efnahagsreikninginn þar vegna hallans af stóriðjustefnunni. Varðandi Rafmagnsveitur ríkisins þá er sú stofnun náttúrlega fyrst og fremst þjónustufyrirtæki og dreifingaraðili raforku á landsbyggðinni.  Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að menn ættu að skoða hvort ekki væri ráðlegt að endurskipuleggja raforkumarkaðinn í landinu þannig að til yrðu svæðisfyrirtæki eins og Orkubú Vestfjarða var. Ég held að það væri gott fyrir þennan geira ef sjálfstæð, öflug svæðisfyrirtæki, sem gætu reist og rekið minni og meðalstórar virkjanir og annast lágspenntari flutningskerfin og smásöludreifinguna, væru til staðar. Fyrir Norðurland hefði verið gráupplagt að stofna slíkt fyrirtæki úr þeim hluta Rafmagnsveitna ríkisins sem þar er, auðvitað er Norðurland og Austurland mjög stór hluti markaðssvæðis Rariks og stærsti hlutinn, og þeim svæðisfyrirtækjum og orkufyrirtækjum sem sveitarfélög á svæðinu eiga. Úr því hefði getað orðið býsna öflugur svæðisaðili og ég held að það hefði verið gæfulegra skipulag en það sem ríkisstjórnin ætlar nú að gera með þessari ríkisvæðingu, ríkiseinokunar- og fákeppnisrisasmíði sinni, sem ætlunin var að gera með sameiningu Landsvirkjunar, Rariks og orkubúsins. Er einhver framtíðarsýn í þessu? Eru menn eitthvað að hugsa? Eru menn eitthvað að velta því fyrir sér hvað væri skilvirkasta kerfið fyrir þjóðina, fyrir landsmenn? Nei, þetta er redding. Það átti að fara út í reddingu vegna bágrar eiginfjárstöðu Landsvirkjunar og þá láta menn bara öll samkeppnissjónarmið lönd og leið, allt talið um samkeppnismarkað á sviði raforkumála a la orkutilskipun Evrópusambandsins eða hvað það nú er, og fara út í svona sullumbull. Það gefst þá, virðulegur forseti, tækifæri til að taka þetta betur til skoðunar bak jólum ef svo illa skyldi vilja til að ríkisstjórnin hætti ekki við þessa vitleysu sem ég hef mesta trú á. Ég hef ekki mikla trú á því t.d. ef Samkeppnisstofnun kynni að fella þann úrskurð á næstunni að stofnun Orkusölunnar væri ólögleg, bryti á bága við samkeppnislög, að menn hefðu kjark í sér að koma og sýna mönnum svona plagg bak jólum. Vonandi vitkast menn og við þurfum ekki að eyða meiri tíma í þetta.

Virðulegi forseti. Þær breytingar sem hv. iðnaðarnefnd leggur til að gerðar verði á þessu frumvarpi eru að mínu mati til verulegra bóta þar sem lagt er til að fella út ákvæði í 2. og 3. gr. frumvarpsins um fyrirmæli um að leggja eignarhluti ríkisins í orkubúinu annars vegar og í Rarik hins vegar inn í Landsvirkjun þannig að þau fyrirtæki yrðu dótturfyrirtæki Landsvirkjunar og að öllu leyti í eigu hennar og því í raun og veru eitt og hið sama. Efnahagsreikningur væri samstæður þannig að hér yrði í raun og veru um algera sameiningu að ræða nema að forminu til. Ég gerði athugasemdir við þessi áform í þingsalnum fyrr í haust þannig að ég þarf ekki að endurtaka þau orð. Þess vegna fagna ég breytingunum að því leyti til að áformum um sameiningu þessara þriggja orkufyrirtækja í eigu ríkisins í eitt fyrirtæki er a.m.k. slegið á frest. Ég tel að hún sé óskynsamleg út frá þeim lögum sem við höfum sett um þennan markað sem á að grundvallast á samkeppni og að menn gangi gegn tilgangi laganna með sameiningu fyrirtækjanna. Ég vil líka rifja það upp að þegar iðnaðarráðherra lagði fram frumvarp sitt um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins fyrir ári síðan, í nóvember á síðasta ári, var það einmitt rökstutt með því að nauðsynlegt væri fyrir Rafmagnsveitur ríkisins að vera hlutafélag til að geta átt í samkeppni við önnur orkufyrirtæki í landinu, ef Rafmagnsveitur ríkisins væru ekki hlutafélag mundi það fyrirtæki eiga erfitt uppdráttar í samkeppni við önnur orkufyrirtæki í landinu. Forsendan fyrir því að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag fyrir ári síðan var einmitt sú að samkeppni yrði á milli fyrirtækjanna. Það er því mikil kúvending ef menn ætla sér, ári eftir að hafa breytt Rarik í hlutafélag, að renna saman þessum þremur fyrirtækjum ríkisins í eitt. Ég tek undir sjónarmið sem ég heyrði áðan hjá síðasta ræðumanni og ég hef haldið til haga á undanförnum árum. Ég hallast að því að ríkið nýti þessi fyrirtæki, bæði Rafmagnsveitur ríkisins og orkubúið, sem fyrirtæki til sóknar í þeim landshlutum sem fyrirtækin starfa, þannig að menn horfi ekki bara á þessi fyrirtæki í því skyni að framleiða rafmagn fyrir markaðinn á höfuðborgarsvæðinu heldur sem fyrirtæki sem hafi afl til að sækja fram í atvinnumálum, í atvinnusköpun á sínu starfssvæði, og menn eigi að huga að því að skipuleggja fyrirtækin út frá því sjónarmiði. Ég gæti séð fyrir mér að Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins að einhverju leyti yrðu sameinuð í eitt fyrirtæki á norðvesturhluta landsins sem væri mjög öflugt fyrirtæki sem gæti haft bolmagn til að ráðast í framkvæmdir til orkuframleiðslu og atvinnusköpunar á starfssvæði sínu. Þessi landshluti þarf á því að halda að menn hafi yfir að ráða fyrirtæki sem hefur eitthvert afl í því skyni að styrkja búsetu á því svæði. Jafnvel mætti hugsa sér að þessu fyrirtæki væri heimilt að leggja til fé í atvinnusköpun á öðrum sviðum en það beinlínis starfaði á, þannig að það mætti nýta hluta af eigin fé þess til að sækja fram í atvinnumálum á öðrum sviðum. Ég vildi láta þetta koma fram, virðulegi forseti, þannig að við framhald málsins, sem er að vísu óvisst á þessu stigi hvert verður, lægju a.m.k. fyrir þær hugmyndir sem ég hef í þessum efnum. Ég vil að lokum velta fyrir mér einum anga af þessu máli, sem ég hygg að sé ákveðinn drifkraftur í þeirri stefnubreytingu stjórnvalda að renna þessum þremur fyrirtækjum saman í einn efnahagsreikning, og það er eiginfjárstaða Landsvirkjunar. Mér sýnist á þessu nokkuð augljóst að Kárahnjúkavirkjun sé það stórt verkefni fyrir Landsvirkjun að fyrirtækið geti ekki ráðist í að fjármagna það verkefni eingöngu með lántöku, að auka þurfi eigið fé Landsvirkjunar til að fyrirtækið ráði við þær skuldbindingar og þær framkvæmdir. Eigið fé orkubúsins og Rafmagnsveitna ríkisins er um 17 milljarðar kr. og það sem í raun og veru er verið að gera með þessu er að hækka eigið fé Landsvirkjunar um 17 milljarða kr. Það eru u.þ.b. 15% af framkvæmdakostnaði við Kárahnjúkavirkjun og því er ekkert óeðlilegt að menn telji að ekki sé hægt að ráðast í svo mikla framkvæmd upp á 100 milljarða kr. eða meira án þess að leggja fram eitthvert eigið fé. Að öðrum kosti verði skuldirnar það hátt hlutfall af efnahagsreikningi og vaxtakostnaðurinn hærri en samningarnir, tekjusamningarnir, geti með góðu móti risið undir. Þannig blasir málið við mér. Ég vil benda á eitt mál sem getur líka haft áhrif á Landsvirkjun og er óútkljáð. Það eru kröfur landeigenda að þeim vatnsföllum sem mynda afl Kárahnjúkavirkjunar um greiðslur fyrir afnot af vatnsréttindunum. Þau mál eru fyrir dómstólum, ef ég veit rétt, og kröfur landeigenda eru þær að þessi vatnsréttindi verði metin á 60 milljarða kr. Af þeim mun ríkið eiga um helming þannig að aðrir landeigendur gera þá kröfu til þess að þessi réttindi þeirra séu metin á um 30 milljarða kr. og þeir fái greitt afgjald fyrir nýtingu á þessum réttindum sem nemur, ef ég hef tekið rétt eftir um daginn í lýsingu á kröfunum, um 15% af tekjum Kárahnjúkavirkjunar. Það væri fróðlegt að vita hvort samningarnir um sölu rafmagnsins frá Kárahnjúkavirkjun geri ráð fyrir því að Landsvirkjun þurfi að standa undir greiðslum af þessum toga. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það og ég verð að segja að mér finnst nokkur rök hníga að því að ekki sé gert ráð fyrir því. Ég spyr: Hvað gerist ef landeigendur vinna mál sitt og þeim verður dæmt afgjald, kannski ekki það sem þeir fara fram á en við skulum segja helminginn eða svo? Stendur Landsvirkjun undir því að borga það afgjald? Verður ríkisvaldið þá ekki að greiða þennan kostnað vegna þess að tekjur af sölu rafmagnsins standa ekki undir þessum útgjöldum? Ég held að að skýra verði þennan þátt málsins og ég hef grun um ekki sé gert ráð fyrir að Landsvirkjun geti staðið undir þeim útgjöldum sem kynnu að falla til í formi afgjalds fyrir vatnsréttindin. Þá fer málið að breytast dálítið og syrta í álinn fyrir þessa framkvæmd ef hún skilar ekki nægilegri afkomu til að geta staðið undir þeim útgjöldum. Því verður ekki mætt öðruvísi en ríkið leggi til fé til fyrirtækisins. Ég held að þessi þáttur málsins, staða Kárahnjúkavirkjunar, sé mjög viðkvæmur í þessu máli og menn þurfi að fá betri skýringar á því hvernig þessi framkvæmd stendur í raun og veru fyrir Landsvirkjun. Við vitum að með þessu frumvarpi er verið að styrkja eigið fé Landsvirkjunar um 17 milljarða til þess að Landsvirkjun geti betur borið þennan kostnað eða þessa framkvæmd og við þurfum að vita: Þarf að styrkja eigið fé meira ef ekki er gert ráð fyrir að fyrirtækið þurfi að borga fyrir afnot af þessum vatnsréttindum? Ég vildi að þetta kæmi fram í umræðunni þannig að um það yrði spurt. Vonandi fást einhver svör til að skýra þennan þátt málsins og ég vænti þess að hæstv. iðnaðarráðherra eða formaður iðnaðarnefndar geti varpað frekara ljósi á það mál.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni vangaveltur sínar. Þær eru fullkomlega eðlilegar. Það er auðvitað snautlegt til þess að vita að mál af þessu tagi skuli vera tekið á þessum hraða hér í gegnum þingið. Menn sjá að nefndin öll hefur verið meira og minna á undanhaldi með þetta mál frá því að það kom hér fram. Aðeins til þess að bregðast við því sem hv. þingmaður sagði hér síðast varðandi það hvort þyrfti kannski að auka eigið fé enn meira en um þessa 17 milljarða sem mögulega mundu styrkja stoðir Landsvirkjunar með því að Orkubú Vestfjarða og Rarik gengju þar inn. Þá vil ég benda hv. þingmanni á það að nú hafa stórfyrirtæki, bæði á fjármálasviði og orkufyrirtæki, eins og olíufyrirtækin eru farin að kalla sig, látið í ljósi skoðanir og beinlínis stefnu um að þau hyggist koma inn á orkumarkaðinn og hyggist hasla sér völl á orkusviði. Þess vegna vil ég segja við hv. þingmann. Já, það er talsverð hætta á því að fyrirtæki annars staðar að úr litrófi stórfyrirtækja á landinu eigi eftir að sækjast eftir því að komast þarna að og komi til með að verða þá nýtt til að styrkja enn frekar eiginfjárstöðu Landsvirkjunar. Þannig að mitt svar við þeim vangaveltum, þó ég sé kannski ekki þess umkomin að gefa honum svar sem byggir á stjórnvaldsákvörðunum, þá hef ég það fastlega á tilfinningunni að þarna ætli menn sér ákveðna hluti og Landsvirkjun og reyndar stjórnvöld viti af þessu og þess verði skammt að bíða að aðrir aðilar komi þarna að með fjármuni sem styrki eigið fé Landsvirkjunar enn frekar.

Virðulegi forseti. Ég hygg að þetta sé réttmæt ábending hjá hv. þingmanni, a.m.k. tek ég eftir því í samningnum um kaup ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun að beinlínis er gert ráð fyrir því að Landsvirkjun verði hlutafélag og nýir aðilar komi inn í Landsvirkjun með kaupum á hlutafé. Sérstaklega eru tilgreindir lífeyrissjóðirnir. Þannig að ég er í engum vafa um að það eru áformin, að einkavæða Landsvirkjun a.m.k. að einhverju leyti. Ég held að það sé eiginlega augljóst mál hvaða stefna er uppi í þeim efnum og fari ekki á milli mála. Hitt held ég líka að sé mál sem við þurfum að átta okkur betur á og er að þróast kannski miklu hraðar en ég hafði a.m.k. gert mér grein fyrir og það er að réttindin sem undir liggja í málinu, að verðmætin eru að færast meira yfir á réttindin sjálf. Þannig að þróunin er að verða í svipaða átt og hefur gerst í sjávarútveginum, að stærri hluti af heildartekjum sjávarútvegsins er tekinn út í gegnum réttindin sjálf. Ekki það að afla fisksins eða vinna hann eða selja, heldur í gegnum afnot af réttindunum. Við sjáum það af samningi Seyðisfjarðarkaupstaðar um virkjun Fjarðarár, að þar er gert ráð fyrir því að eigandi vatnsréttindanna fái um 7,5% af brúttótekjum virkjunarinnar í sinn hlut. Þess vegna er ekkert út í hött að segja að svipað muni gerast í stærri aflvirkjunum, eins og ætti að vera við Kárahnjúkavirkjun og síðari virkjanir sem koma munu, menn þurfa að gera ráð fyrir því að eigandi vatnsréttindanna taki kannski 10–15% af brúttótekjum virkjunarinnar 

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað hárrétt athugað hjá hv. þingmanni, réttindin sjálf eru að verða æ verðmætari og samlíkingin við sjávarútveginn er fullkomlega réttmæt. Við skyldum skoða allt þetta mál í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum af kvótakerfinu og þeim rétti sem þar er í fólginn til að veiða úr fiskstofnunum okkar. Þess vegna segi ég að það er önugt að horfa til þess að þetta mál skuli vera afgreitt með slíku hraði út úr þinginu. En að lokum vil ég segja í síðara andsvari mínu við hv. þingmann, af því ég nefndi fjármálafyrirtækin og olíufyrirtækin sem hafa hug á því að komast inn á þennan raforkumarkað okkar og hafa gefið um það yfirlýsingar, að það er líka heimilt samkvæmt samningnum að þau kaupi rétt af Landsvirkjun. Því Landsvirkjun hefur í þessum samningi möguleika á því að losa eignir út úr fyrirtækinu þannig að á þann hátt gætu þessi stóru og sterku fyrirtæki sem eru að gerast æ frekari til fjörsins á okkar markaði, eignast, hver veit hversu stóran hluta úr þessum fyrirtækjum sem hingað til hefur verið sameign okkar.

Virðulegi forseti. Ég held að menn verði að hugsa þetta betur. Sjáum t.d. öll réttindin sem safnast saman inni í Landsvirkjun ef Landsvirkjun, Orkubú Vestfjarða og Rarik eru orðin eitt fyrirtæki með öllum réttindum sem hvert og eitt fyrirtæki hefur til virkjunar og verðmætin eru komin í réttindin. Þá sjáum við í hendi okkar að það eru tugir milljarða kr. verðmæta sem eru bara í réttindunum. Síðan einkavæða menn Landsvirkjun, segi ég. Það er það sem ég sé fram undan að verði gert. Ekki það að ég sé að leggja það til eða styðja það. En ég sé fram á að það verði gert og fjármálafyrirtæki komist yfir réttindi. Og það sem ég hygg að verði vandinn er að þau komast yfir réttindin fyrir brot af þeim verðmætum sem þau í rauninni eru. Alveg eins og menn gátu keypt bankana fyrir brot af þeim verðmætum sem í þeim fólust og alveg eins og menn hafa komist yfir fiskveiðiréttindin fyrir brotabrot af þeim verðmætum sem í þeim felast. Við megum ekki einn ganginn enn, láta úr höndum almennings, úr höndum ríkisins fyrir hönd almennings, verðmæt réttindi á tombóluverði. Við verðum að búa þannig um hnútana í þessu máli að réttindin verði í almannaeigu og þeir sem nýta þau og vinna úr þeim borgi eðlilegt afgjald til ríkisins fyrir notin á þeim. Það er það sem við verðum að gæta okkur á í þessum raforkumálum að missa ekki út úr höndunum á okkur.

Hæstv. forseti. Ég vil bara gera grein fyrir því að eftir að þær breytingar hafa komið fram sem iðnaðarnefnd var sammála um að leggja fram um þetta mál þá erum við samþykk því, þeir sem voru í iðnaðarnefnd fyrir hönd Samfylkingarinnar. Þarna er um að ræða að færa fyrirsvar fyrir þessum fyrirtækjum, þ.e. Hitaveitu Suðurnesja, Orkubúi Vestfjarða og Rarik, undir forræði fjármálaráðuneytisins og það hefur verið lagt til áður.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um kaup ríkissjóðs á helmingshlut í Landsvirkjun af Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ. Frumvarpið er að okkar mati eðlileg tillaga um hvernig fara beri með mál gagnvart Landsvirkjun í framhaldinu af því. Við samfylkingarmenn teljum að þessi kaup séu eðlileg. Það hafi þurft að leysa úr þeim eignarhaldsvanda sem uppi var með eignarhaldi Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar á þessum eignarhlutum og það auðveldi þá óhjákvæmilegu aðgerð sem þarf að fara í, þ.e. að fara yfir eignarhald á auðlindum sem Landsvirkjun hefur og sjá til þess að þær auðlindir verði í eigu landsmanna til framtíðar og best er að gera það með þeim hætti að þetta sé þá allt saman á hendi ríkisins þegar menn fara í þá göngu. Ég tel að það sé ágætlega að þessu staðið frá hendi ríkisins. Kaupin séu í raun og veru eðlileg, verðið sé gott og við sem fulltrúar landsmanna getum varla slegið hendi á móti samningi eins og þeim sem hér er á ferðinni. Við samfylkingarmenn munum því styðja þetta frumvarp en í því er ekki fólginn neinn stuðningur við einhvers konar einkavæðingu fyrirtækisins. Ég endurtek það. Framhaldið hlýtur síðan að vera að koma þeim auðlindum sem Landsvirkjun hefur í framtíðarfyrirkomulag sem sér þá til þess að arðurinn af þeim renni til fólksins sem á þær.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að ríkið eignist hluti Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun. Þetta er fyrsta skrefið í að einkavæða Landsvirkjun. Það hefur komið berlega fram, bæði af hálfu forustumanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins hver einbeittur vilji þeirra er í þeim efnum. Við þekkjum þennan feril. Við þekkjum feril Símans þegar hann var fyrst færður úr almannaeignarfyrirtæki yfir í hlutafélag og síðan seldur þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. 

Herra forseti. Fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir lýsti því yfir fyrir um einu til einu og hálfu ári að stefna ríkisstjórnarinnar væri að einkavæða Landsvirkjun. Að hefja einkavæðingu Landsvirkjunar á árinu 2008. 
             Þetta liggur fyrir á prenti, hæstv. landbúnaðarráðherra og það er til skammar fyrir landbúnaðarráðherra að vita ekki hvað flokkssystir hans, ráðherrann hefur sagt í þessum efnum. Það var beinlínis sagt að það væri ekki stefna ríkisstjórnarinnar að ríkið ætti þetta fyrirtæki eitt áfram heldur væri stefnt að því að hefja einkavæðingu þess og nefndir til sögunnar mögulegir eignaraðilar eins og lífeyrissjóðir. Þar fyrir utan hefur ríkisstjórnin staðið illa að þessu máli sem og meiri hluti ríkisstjórnarinnar hér í Reykjavík sem tók ákvörðun um að selja hlutinn en sú málsmeðferð hefur nú verið kærð til félagsmálaráðuneytisins með stjórnsýsluúrskurði. Þannig að auðvitað á að láta þetta frumvarp liggja. Það hefði náttúrlega aldrei átt að koma hingað en í öllu falli er óhæfa að 

Hæstv. forseti. Fortíðarhyggja Vinstri grænna kemur helst fram í því að þeir geta aldrei rætt um nútímann. Þeir verða alltaf að ræða um það sem hefur gerst einhvern tímann í fortíðinni. Þeir geta ekki rætt um það frumvarp sem verið er að greiða atkvæði um nú heldur ræða þeir um einhverja löngu týnda fortíð. Þar sem hér er um að ræða, hæstv. forseti, er að það er verið að staðfesta samkomulag milli ríkis annars vegar og Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar hins vegar. Frumkvæðið að þeim samningi kemur frá Reykjavíkurborg, frá fulltrúum R-listans sem m.a. Vinstri grænir stóðu að.  Það er verið að skilja á milli þess 

Forseti vill fá ró í salinn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, með síðari breytingum, frá landbúnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjöldamarga gesti eins og getið er um í þingskjali. Frumvarpið var einnig sent til umsagnar og bárust umsagnir frá Hólaskóla, Hollvinasamtökum Hólaskóla, Byggðastofnun, Samtökum fiskvinnslustöðva og Landssambandi fiskeldisstöðva, Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, Bandalagi íslenskra námsmanna, Búfræðsluráði, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, vísindanefnd Vísinda- og tækniráðs, Bændasamtökum Íslands, Kennarasambandi Íslands, Þórólfi Gíslasyni, háskólaráði Háskóla Íslands og Landbúnaðarháskóla Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að Hólaskóli, Hólum í Hjaltadal, verði formlega gerður að háskóla og mun heiti hans breytast í Hólaskóli – Háskólinn á Hólum. Við umfjöllun nefndarinnar hafa borist óskir um fleiri aðila til setu í háskólaráðinu. Skv. c-lið 10. gr. (31. gr.) frumvarpsins munu níu fulltrúar koma til með að eiga sæti í háskólaráði, þar af tilnefnir sjávarútvegsráðherra einn fulltrúa og samgönguráðherra einn. Nefndin telur æskilegt að sjávarútvegsráðherra tilnefni fulltrúa frá Landssambandi fiskeldisstöðva og samgönguráðherra tilnefni aðila frá Félagi ferðaþjónustubænda. Samkvæmt 9. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að háskólaráð skuli skipað til þriggja ára í senn í stað fimm. Með því yrði skipunartími háskólaráðs sambærilegur þeim sem gildir í öðrum háskólum. Nefndin áréttar þó að það háskólaráð sem nú er skipað við Landbúnaðarháskóla Íslands mun ljúka sínum fimm ára skipunartíma og eftir þann tíma skipar landbúnaðarráðherra nýtt háskólaráð til þriggja ára. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi leggur hún til lagfæringu á því hver eigi að setja reglur um gjöld vegna endurmenntunar. Ákvæði 8. gr. frumvarpsins og 2. mgr. 19. gr. laganna skarast með þeim hætti að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að háskólaráð setji nánari reglur um gjaldtöku og ráðstöfun gjalda en í 2. mgr. 19. gr. laganna er gert ráð fyrir að yfirstjórn hverrar stofnunar setji reglur um fjárhæð endurmenntunarnámskeiða. Nefndin leggur því til að sá hluti 2. mgr. 19. gr. laganna verði felldur brott. Í öðru lagi leggur nefndin til þá breytingu að Hólaskóla verði gert kleift að stofna til náms og rannsókna á öðrum fræðasviðum en þeim sem tilgreind eru í frumvarpinu að því tilskildu að starfsemin uppfylli skilyrði til viðurkenningar samkvæmt lögum nr. 63/2006, um háskóla. Í þriðja lagi leggur nefndin til orðalagsbreytingu þess efnis að í stað orðsins hæfni í 4. mgr. g-liðar 10. gr. (34. gr.) komi hæfi. Í fjórða lagi leggur nefndin til breytingu á 36. gr. laganna þar sem vísað er til skólagjalda í a-lið en þar er einkum átt við innritunar- og kennslugjöld og er því lagt til að í stað orðsins skólagjöld komi gjöld. Samkvæmt 3. mgr. a-liðar 10. gr. frumvarpsins (29. gr.) er gert ráð fyrir skólagjöldum vegna alþjóðlegrar deildar í hrossarækt og er þar ekki átt við skólagjöld í þeirri merkingu sem áður var í a-lið 36. gr. og er því breytingin eingöngu til að taka af alla vafa. Í fimmta lagi leggur nefndin til breytingu á ákvæði til bráðabirgða. Á síðasta löggjafarþingi voru sett ný lög um háskóla, nr. 63/2006, þar sem eitt af helstu nýmælunum var ákvæði um aukið gæðamat og gæðaeftirlit með kennslu og rannsóknum. Gildissvið nýrra háskólalaga nær þó eingöngu til þeirra skóla á háskólastigi sem hlotið hafa viðurkenningu skv. 3. gr. laga um háskóla. Nefndin leggur því til að tekið verði sérstaklega fram í bráðabirgðaákvæði að 2. gr. frumvarpsins komi ekki til framkvæmda fyrr en menntastofnanir landbúnaðarins hafa hlotið framangreinda viðurkenningu. Nefndinni hafa borist þær upplýsingar að menntastofnanir landbúnaðarins hyggist leita sér viðurkenningar skv. 3. gr. laga um háskóla. Í bráðabirgðaákvæðum í háskólalögunum og í frumvarpinu er enn fremur kveðið á um að endurskoða skuli lög þessi til að samræma og auka samvinnu við gæðaeftirlit og námsframboð á háskólastigi. Nefndin telur rétt að vekja athygli á því að athugasemdir við einstakar frumvarpsgreinar skýra ekki þær breytingar sem felast í frumvarpinu sjálfu heldur því sem felst í lagagreinunum. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi Anna Kristín Gunnarsdóttir og Einar Már Sigurðarson. Jóhann Ársælsson og Jón Bjarnason skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Fyrirvari Jóns lýtur að niðurlagningu stofnunarinnar og uppsögn starfsmanna. Magnús Þór Hafsteinsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir álitið rita Drífa Hjartardóttir, Hjálmar Árnason, Gunnar Örlygsson, Guðmundur Hallvarðsson og Birkir Jón Jónsson. Jóhann Ársælsson og Jón Bjarnason rituðu undir með fyrirvara.

Frú forseti. Hérna hefur verið mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um búnaðarfræðslu sem lúta fyrst og fremst að breytingum á stöðu Hólaskóla. Eins og formaður hv. landbúnaðarnefndar gerði grein fyrir í nefndaráliti þá stend ég að þessu nefndaráliti efnislega með þeim fyrirvara að ég tel að ekki eigi að segja upp starfsfólki við skólann. Eins og kom fram í máli hv. þm. Drífu Hjartardóttur er hér fyrst og fremst um formbreytingu að ræða. Í rauninni er verið að setja lög um þá starfsemi sem þegar er í gangi og gefa henni tækifæri til að þróast áfram, í sjálfu sér er því ekki verið að búa til nýja stofnun. Meira að segja er það svo að nafnið á stofnuninni sem hér er verið að tala um, Hólaskóli, Hólum í Hjaltadal – Háskólinn á Hólum er nákvæmlega sama nafn og hún hefur gengið undir í dag. Það er í sjálfu sér mjög lofsvert að slík löggjöf skuli vera sett sem hér er verið að setja þótt hún sé fyrst og fremst staðfesting á þeirri löggjöf sem samþykkt var á Alþingi 1999 með lögum um búnaðarfræðslu sem þá var samþykkt en í 34. gr. þeirra laga var einmitt kveðið á um að heimilt væri að stofna til kennslu eða náms á háskólastigi við Hólaskóla og Garðyrkjuskóla ríkisins á afmörkuðum sviðum með samþykki landbúnaðarráðherra að fenginni umsögn búfræðsluráðs. Með lögunum frá 1999 var sú starfsemi í rauninni heimiluð, þ.e. að tekin væri upp kennsla og starf á háskólastigi. Í ráðningarsamningum þess fólks sem uppfyllt hefur þau skilyrði sem sett voru hefur verið kveðið á um að það fengi ráðningar og laun í samræmi við menntun og kröfur sem gerðar eru til þeirra við kennslu á háskólastigi. Sú breyting sem hér er verið að gera er því í sjálfu sér fyrst og fremst staðfesting á því. Um leið og ég fagna því að verið er að festa þetta háskólanám í lög þá hef ég flutt breytingartillögu, frú forseti, þar sem lagt er til að fallið verði frá því að segja fólkinu upp, fallið verði frá því að leggja stofnunina niður og fallið verði frá því að setja stofnunina að ástæðulausu í uppnám, því þó að verið sé að staðfesta formlega í lögum að stofnunin megi heita háskóli þá sé ástæðulaust og rangt að segja starfsfólkinu upp. Ég mun koma nánar að því í ræðu minni, frú forseti, en breytingartillaga mín er við ákvæði til bráðabirgða þar sem nú er sagt að segja eigi fólkinu upp. Mín tillaga er sú að skipað og ótímabundið ráðið starfsfólk Hólaskóla skuli halda stöðum sínum en þeir einir geta þó orðið prófessorar, dósentar og lektorar við Hólaskóla sem uppfylla kröfur 34. gr. laganna og að skólameistari Hólaskóla verði rektor Hólaskóla – Háskólans á Hólum. Þetta er mín breytingartillaga. Ég vil vitna til þess að 1999 voru gerðar mjög gagngerar breytingar á búnaðarfræðslunni. Þá voru sett lög um menntastofnanir landbúnaðarins, m.a. um Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Eldri lög frá 1978 hljóðuðu upp á Bændaskólann á Hvanneyri sem hafði heimild til að reka svokallaða framhaldsdeild en með lögum frá 1999 var þeim breytt þannig að Bændaháskólanum á Hvanneyri var breytt í Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Hins vegar var Bændaskólanum á Hólum breytt í Hólaskóla en Garðyrkjuskóli ríkisins á Reykjum í Ölfusi hélt áfram sínu nafni. Í lögunum frá 1999 voru gerðar grundvallarbreytingar á lagaumgerð búfræðslunámsins en engu að síður var lögð áhersla á að ekki yrði hróflað við stöðu starfsfólksins og var þó verið að gera miklu meiri breytingar en nú er. Nafni Bændaskólans á Hvanneyri var breytt í Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri. Í þeim lögum segir í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Skipað og ótímabundið ráðið starfsfólk Bændaskólans á Hvanneyri, Bændaskólans á Hólum og Garðyrkjuskóla ríkisins að Reykjum skal halda stöðum sínum. Þeir einir geta þó orðið prófessorar, dósentar og lektorar við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri sem uppfylla kröfur 7. gr. laga nr. 136/1997, um háskóla.“ Þarna var þess einmitt vandlega gætt að ekki væri verið að hrófla við réttarsambandi og ráðningarsambandi stofnunar og starfsfólks að ástæðulausu. Þess vegna er mér með öllu óskiljanlegt hvers vegna lagt er til í þessu frumvarpi að öllu starfsfólki á Hólum verði sagt upp. Það hljóta að vera einhver annarleg sjónarmið þar að baki ef þetta er keyrt áfram með þeim hætti sem hér er, eins og það er mikið fagnaðarefni að Hólaskóli skuli fá rétt til að kalla sig háskóla. Má ég minna á í þessu sambandi að nýlega hefur verið dreift frumvarpi á Alþingi um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands sem þýðir að Kennaraháskólinn er látinn ganga inn í Háskóla Íslands og því í raun lagður niður. Við þær miklu breytingar sem þarna er verið að gera er í 3. gr. þess frumvarps skýrt kveðið á um störf starfsmanna, en þar segir, með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara flytjast störf ótímabundið ráðinna kennara, sem uppfylla skilyrði 18. gr. laga um háskóla, nr. 63/2006, og annarra ótímabundið ráðinna starfsmanna Kennaraháskóla Íslands, yfir til hins sameinaða háskóla, Háskóla Íslands.“ Þarna er því lögð áhersla á að ekki sé gert ráðningarrof á starfsfólki Kennaraháskóla Íslands þó að hann sé í raun lagður niður og færður inn í Háskóla Íslands. Enda er það svo, frú forseti, að öryggi stofnunar og starfsfólks, gagnkvæmt öryggi þeirra í millum er eitt hið dýrmætasta í rekstri slíkra stofnana. Ég er með umsögn um frumvarpið frá Hólamannafélaginu, Hollvinasamtökum Hólaskóla, sem eru samtök þeirra sem annaðhvort hafa verið nemendur eða starfað við Hólaskóla á undanförnum árum og áratugum og þar segir, með leyfi forseta: „Hólamannafélagið vill koma eftirfarandi á framfæri vegna ofangreinds frumvarps: 1. Hólamannafélagið fagnar þessu frumvarpi í heild sinni og telur það til mikilla bóta fyrir skólastarf á Hólum og í raun aðlögun að því starfi sem þegar er unnið þar. 2. Hólamannafélagið hefur efasemdir um að það sé rétt aðferðafræði að segja núverandi starfsmönnum upp störfum og endurráða þá síðan. Samþykkt frumvarpsins felur í fyrstunni ekki í sér breytingar á störfum núverandi starfsmanna heldur munu breytingar taka tíma og komast smám saman á. Því fela uppsagnir starfsmanna ekki annað í sér en að skapa þeim óöryggi og óþægindi. Hólamannafélagið leggur því til að í greininni Ákvæði til bráðabirgða verði setningarnar „Störf hjá Hólaskóla eru lögð niður við gildistöku laga þessara. Starfsfólki stofnunarinnar skulu boðin störf hjá Hólaskóla – Háskólanum á Hólum“ felldar niður en í þeirra stað komi setningin: „Störf Hólaskóla verða við gildistöku laga þessara störf hjá Hólaskóla – Háskólanum á Hólum.“ Hollvinasamtök Hólaskóla eru ekki að koma þessu á framfæri að ástæðulausu. Allir sem komu á fund nefndarinnar, nema fulltrúi landbúnaðarráðuneytisins, ég minnist ekki að neins annars, töldu enga ástæðu til þess að vera að breyta ráðningarformi fólks og voru reyndar hissa á því að það væri í lögunum með þeim hætti, þannig að mér verður þetta enn óskiljanlegra. Sama segir í umsögn BSRB um frumvarpið, með leyfi forseta: „BSRB telur að þrátt fyrir að verið sé að gera Hólaskóla að háskóla sé ekki um svo mikla breytingu að ræða að til þess þurfi að koma að leggja niður störf og segja upp starfsfólki. Með þessari breytingu er verið að setja réttindi starfsmanna og starfsfólk stofnunarinnar í óvissu. Þrátt fyrir að í bráðabirgðaákvæðinu segi að starfsfólki stofnunarinnar skuli boðin störf hjá hinum nýja háskóla segir þar ekkert um hvernig réttindi þeirra, áunnin eða til framtíðar verði tryggð.“ Samtök stéttarfélaganna benda á þetta. Það er hins vegar alveg hárrétt að með því að segja öllu starfsfólkinu upp á starfsfólkið rétt á biðlaunum. Það á rétt á starfslokasamningum samkvæmt lögum þar um. Það er alveg rétt. En er það í þann feril sem við viljum láta þetta mál fara, að hver einstakur starfsmaður á Hólum eigi að fara að velta því fyrir sér hvort það sé hagkvæmara eða öruggara fyrir sig að skoða hvort hann eigi að skoða biðlaunarétt sinn þegar ráðningarsambandið hefur verið rofið? Því það hlýtur hver og einn starfsmaður að fara að hugsa út frá sjálfum sér hvað það varðar. Frú forseti. Mér finnst þessi aðgerð með ólíkindum og maður fer að velta því hreinlega fyrir sér hvaða tilfinningar liggja þarna að baki. Það kom fram í nefndinni hjá fulltrúum ráðuneytisins að þeir vörðu þessa tillögu sína með því að það gæfi svigrúm til að stokka upp ráðningarform fólks. Vissulega gefur það tækifæri til að stokka upp ráðningarform fólks, en er það það sem við viljum gera á svona stað? Þegar ráðningarsamningur er rofinn við fólk á svona stað þá er í rauninni verið að rjúfa ráðningarsamning við samfélag en ekki fólk. Það eru bara tvö ár síðan við vorum með lagasetningu um Landbúnaðarháskóla Íslands og þá var hart sótt einmitt að sama ráðherra og nú er að leggja þetta frumvarp fram, að Hólaskóli yrði gerður að deild í Landbúnaðarháskóla Íslands. Það var bara með hörku að tókst að koma í veg fyrir að Hólaskóli yrði þá lagður niður af núverandi landbúnaðarráðherra og gerður að deild í Landbúnaðarháskóla Íslands.

Forseti vill inna hv. þingmann eftir því hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni, hvort hann vilji fresta ræðunni eða ljúka henni núna.

Virðulegi frú forseti. Ég held að ég fresti seinni hluta ræðunnar.

Þá mun forseti fresta fundi en fundi verður fram haldið kl. 8 og þá verður þessu máli fram haldið.

Frú forseti. Ég var kominn þangað fyrir matarhlé að gera grein fyrir breytingartillögu sem ég flyt við þetta frumvarp um breytingar á lögum um búnaðarfræðslu. Ég minntist á að ég styð í sjálfu sér nefndarálitið og frumvarpið að undanskildum þeim þætti að starfsfólkinu sé sagt upp. Það hafa ekki komið fram nein lagaleg rök fyrir því að þess þurfi í þessu sambandi. Nafn skólans verður trúlega óbreytt, hann hefur gengið undir nafninu Hólaskóli – Háskólinn á Hólum undanfarin ár, það er ekki einu sinni verið að breyta því, og það hefur komið rækilega fram í greinargerð með þessu frumvarpi að hér sé fyrst og fremst verið að staðfesta það sem er nú þegar í umsvifum skólans en einnig að opna eigi fyrir frekari þróun og heimila skólanum að gefa út eigin háskólagráður á afmörkuðum sviðum. Ég verð að segja að mér finnst alveg með ólíkindum léttúð, kæruleysi og ábyrgðarleysi meiri hluta landbúnaðarnefndar og ráðherra og starfsmanna hans sem hafa rekið þetta mál með svo miklu offorsi að maður fær á tilfinninguna að meginmarkmið frumvarpsins sé að segja fólkinu upp  Mér finnst þetta furðulegt. Eins og ég segi í greinargerð með breytingartillögu minni þá var Hólaskóli stofnaður 1882 og hann er búinn að starfa síðan. Það er margoft búið að breyta lögum um stofnunina og miklu meira en hér er verið að gera, en það hefur aldrei verið gripið til þess fyrr að leggja stofnunina niður og segja upp fólkinu eins og hér á að gera. Það hefur aldrei verið gert. Það er merkilegt ef núverandi landbúnaðarráðherra vill verða þekktur fyrir að hafa tekið þá áhættu, vegna þess að staðfesta eigi með lögum það nám og starf sem í gangi er á stofnuninni og gefa henni aukið svigrúm með því að fá rétt til að kalla sig háskóla lagalega, og þá skuli það vera gripið sem tilefni. Þegar leitað er skýringa þá eru ekki nein svör við því. Ég minntist á það áðan að fyrir tveimur og hálfu ári síðan vorum við með frumvarp um Landbúnaðarháskóla Íslands sem fór í gegnum þingið og fól í sér að sameina þá þrjár stofnanir, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Garðyrkjuskóla ríkisins á Reykjum í Ölfusi. Þarna voru þrjár ólíkar stofnanir sameinaðar í eina og þá voru það höfð sem rök fyrir því að störfin væru lögð niður og fólkinu síðan boðin ráðning við hina nýju stofnun. Það var gagnrýnt en þar var þó verið að breyta starfsvettvangi fjölda fólks. Það var verið að ráða það til nýrra starfa og annarra starfslýsinga. 

Það var engu lofað.

Annað hefur verið haft hér á orði, að starfsmenn ráðherra hafi verið með einhver vilyrði ef stofnanirnar gengju inn. Hvað a.m.k. um skólastjórann sem þá var í Garðyrkjuskólanum, ég held að hann sé hættur og farinn, og hann telji að á einhvern hátt hafi kannski ekki verið staðið við það sem honum hafði verið sagt? Ég bara segi í því tilviki - þetta var sami ráðherrann og við erum með áfram, því miður - að ég held að aðstandendur Garðyrkjuskólans fagni ekkert þeirri stöðu sem þar er komin upp. Það má segja að ekki hafi þurft að fara svo. En hv. þm. Drífa Hjartardóttir ætti kannski að upplýsa okkur um hversu mikil ánægja er núna meðal aðstandenda Garðyrkjuskólans með að skólinn var lagður niður svo skyndilega með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég varaði við því. Það er alveg rétt, það tókst að bjarga Hólaskóla, að hann færi ekki líka þarna inn.  Frú forseti. Eins gott og það er að fagna því að Hólaskóli fái að útskrifa fólk með háskólagráðu á ábyrgð landbúnaðarráðuneytisins - en það hefur komið fram að skólinn og eins Landbúnaðarháskólinn, sem ég kalla svo, á Hvanneyri, Landbúnaðarháskóli Íslands, muni sækja um staðfestingu og viðurkenningu á háskólagráðunni frá menntamálaráðuneytinu - er það jafndapurt að um leið skuli vera valin sú leið að nota tækifærið og segja öllu starfsfólki upp og stefna því öryggi sem stofnunin á að búa við í hættu. Það sýnir bara vankunnáttu og fullkomið og vítavert kæruleysi. Ég minni á og endurtek að þegar lögum var breytt og Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri var stofnaður upp úr bændaskólanum með miklu meiri lagabreytingu sýndu allir sem komu að því máli þá ábyrgð að hrófla ekki við ráðningarsamningum fólks eða ráðningarsamningum á milli stofnunarinnar og fólksins og sama er nú gert t.d. með Kennaraháskólann, eins og ég vitnaði í áðan. Verið er að leggja fram frumvarp um að Kennaraháskólinn renni inn í Háskóla Íslands og verði lagður niður. Samt er kveðið mjög skýrt á um að starfsfólk Kennaraháskólans verði sjálfkrafa, og án þess að ráðningarsamningar séu rofnir, starfsmenn Háskóla Íslands.  Frú forseti. Það er með ólíkindum hvernig níðst er í gegnum þessa litlu og góðu lagabreytingu bæði á öryggi stofnunarinnar og því nauðsynlega umhverfi sem hún þarf að búa við. Ég hef farið í gegnum það að það sé allt frá því að vera einn starfsmaður sem sé ráðinn í gegnum slíkan feril og ég veit að það síðasta sem maður gerir er að raska starfsöryggi fólksins. Stofnunin er fólkið. Þegar menn ætla að gera góða lagabreytingu byrja menn ekki á því að segja upp fólki og rjúfa ráðningarsamningana við það. Ég hef því lagt fram tillögu um að þessu verði breytt, að þessi ákvörðun um uppsagnir fólksins verði afturkölluð og að ráðningarsambandið verði órofið eins og venja er í svona tilvikum.

Hæstv. forseti. Málflutningur hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fyrrverandi skólameistara á Hólum, er alveg með ólíkindum. Hann talar um að verið séð níðast á öryggi Hólaskóla. Það er svo fjarri lagi. Þetta ákvæði sem er í lögunum núna er hliðstætt því sem var við stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands en það er ekki hægt að bera það saman við það þegar Kennaraháskólinn og Háskóli Íslands sameinast, þar eru tveir háskólar sameinaðir. Í þessu tilviki er framhaldsskóli að færast yfir á háskólastig og það er því mjög eðlilegt og undir öllum kringumstæðum æskilegt að gefa stofnuninni og stjórnvöldum hennar tækifæri til að skipuleggja starfsemi og starfsmannahald frá grunni í samræmi við stöðu Hólaskóla sem háskóla. Reynslan af þessu fyrirkomulagi er góð, samanber Landbúnaðarháskóla Íslands sem blómstrar nú í sinni mynd. Það er miklu erfiðara og óhagkvæmara undir öllum kringumstæðum fyrir stjórnvöld og skólann að aðlaga starfsmannahaldið að eðlilegu skipulagi háskólans. Í því sambandi má taka fram að gerðar eru aðrar kröfur um menntun og starfsreynslu starfsmanna innan háskóla og framhaldsskóla og því verður að vera hægt að ráða núverandi starfsfólk inn í nýtt skipulag frekar en vera bundið af því gamla. Því fer fjarri að verið sé að setja öryggi stofnunarinnar eða samfélagsins á Hólum í uppnám við þessar breytingar. Verið er að skapa þessari mikilvægu menntastofnun og þeim sem við hana starfa tækifæri til sóknar inn í glæsta framtíð. Allir starfsmenn Hólaskóla munu fá starf við skólann áfram.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður átti sig hreinlega ekki á þeim gjörningi sem þarna er um að ræða. Lögformlega er verið að rjúfa ráðningarsamband á milli stofnunarinnar og fólksins, ekki bara við hópinn heldur líka hvern einstakling. Hv. þingmaður sagði það sem hefur komið fram áður, að þetta eigi að skapa stofnuninni svigrúm til að endurráða og endurskipuleggja störfin. En það er ekki svo og það er nefnilega hættan. Ég minni á hvernig það var haft þegar Bændaskólanum á Hvanneyri var breytt í landbúnaðarháskóla, nákvæmlega eins og hérna er verið að gera. Meginhluti starfseminnar var óbreyttur. Þá var sett í lögin að skipað og ótímabundið ráðið starfsfólk skyldi halda stöðum sínum. Þeir einir gátu þó orðið prófessorar og dósentar og lektorar sem uppfylltu kröfur þar að lútandi. Slíkt væri með sama hætti hægt að setja þarna inn. Það hafa heldur ekki komið almennileg rök fyrir því, frá formanni landbúnaðarnefndar, hvers vegna nauðsynlegan er að segja öllu fólkinu upp, önnur en að ráðskast eigi með ráðningarsamninga fólksins upp á nýtt.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram að við fengum athugasemdir frá starfsmannafélagi Hólaskóla. Þar var engin athugasemd gerð við þessa málsmeðferð. Það er með ólíkindum að hv. þingmaður skuli tala svona um sinn gamla skóla, hræða starfsfólkið og tala um að verið sé að kippa örygginu undan skólanum. Það er fjarri lagi. Með þessum lögum er Hólaskóli efldur. Það sem við breyttum í meðferðinni í hv. landbúnaðarnefnd var að við víkkuðum út starfssvið skólans og gerum skólanum kleift að taka upp fleiri námsgreinar en hann býður upp á í dag. Það er gríðarlega mikilvægt atriði fyrir Hólaskóla að fá stöðu háskóla. Þetta er nauðsynlegt ferli sem fara verður í gegnum og ég er sannfærð um það að allir starfsmenn sem nú starfa við Hólaskóla muni fá starf við háskólann á Hólum. Ég vona að hv. þingmaður 

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég benda á að ég styð eindregið það að skólanum verði breytt í Háskólann á Hólum, enda er ég með á nefndarálitinu hvað það varðar. Það er mikið fagnaðarefni sem ég hef stutt. Hins vegar koma engin rök fyrir því að segja fólkinu upp. Ég vona, ef málið fer í gegn með þeim hætti sem landbúnaðarráðherra og meiri hluti landbúnaðarnefndar keyra í gegn, með uppsögnum fólksins þótt því sé boðið starf aftur, að þetta raski starfinu sem minnst. En það er engin ástæða til að gera þetta. Það er rangt að gera þetta og ég efast um að það standist lög. Þetta er formbreyting á skólanum og við slík tilvik hefur verið passað upp á að gera þetta ekki. Ég mundi vilja óska að menn tækju þessa grein til baka, að það þurfi endilega að segja öllu fólkinu upp. Ég vil segja það alveg eins og er. En auðvitað vona ég að þó að þetta gangi eftir þá standi stofnunin það af sér. Ef það gengur eftir, sem líkur eru á. Ég er með annan lengsta skólastjóraferil á Hólum frá upphafi skólans.

Þú ferð aldrei í hann aftur.

Það snýst ekki um það, hæstv. ráðherra. Málið snýst um hvort við röskum starfsgrunni þessa skóla að ástæðulausu. 

Virðulegi forseti. Sem nefndarmaður í landbúnaðarnefnd hef ég átt kost á að fylgjast nokkuð með þessu og með Hólaskóla. Þegar ég kom þar fyrst hafði ég ekki gert mér grein fyrir því hve umfangsmikil starfsemi ætti sér þar stað. Hv. þm. Jón Bjarnason talar um að hér sé bara um formbreytingu að ræða og þess vegna eigi ekki að segja starfsfólkinu upp. Ég spyr hv. þingmann: Finnst honum það formbreyting að kennarar skuli fá stöðu prófessora? Er það formbreyting? Ég vildi líka segja við hv. þm. Jón Bjarnason að hér er um mjög umdeilt mál að ræða en það er til mikilla hagsbóta fyrir skólann og fyrir starfsemi landbúnaðarins almennt á Íslandi. Um hvað er þá deilt? Það er deilt um að þessi háskóli skuli vera undir hæstv. landbúnaðaráðherra. Um það er ekki aðeins deilt innan menntakerfisins 

Frú forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og ég eigum það sameiginlegt að vilja standa vörð um sérskólana. Ég tel að það hafi verið rangt þegar Vélskólinn og Stýrimannaskólinn, voru lagðir niður og  Hitt vil ég benda á, að stofnunin er fyrst og fremst það fólk sem þar starfar, starfsmenn og nemendur á hverjum tíma. Það breytir ekki ráðningarformi á þessu fólki eða kaupi þótt þessi breyting gangi í gegn. Breytingin er í sjálfu sér mikið fagnaðarefni en í greinargerðinni með frumvarpinu segir að hér sé fyrst og fremst um formbreytingu að ræða. Það orð er því ekki neitt sem ég fann upp hjá sjálfum mér. Ég legg áherslu á að hversu gott sem þetta er þá er ástæðulaust að segja fólkinu upp og rjúfa við það ráðningarsamninginn, þótt þessi ágæta breyting sé látin ganga yfir um lagalega umgjörð stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Það er einmitt af þeim sökum sem ég varaði við að hræra í þessu máli, að ég var á sínum tíma alfarið á móti því að Sjómannaskólinn, þ.e. Stýrimannaskóli og Vélskóli, færu undir menntamálaráðuneytið. En svo hefur orðið og hefur aðlagast nútímanum og mun ekki horfið til baka með það. Varðandi formbreytingar þá þykja mér þær heldur vera léttvægar sé litið til þess að í þeim felst að kennarar við skólann fá stöðu prófessora, dósenta, lektora og stundakennara. Þarna er um allt annað ræða. Þetta er ekkert smámál. Ég veit að fjöldi fólks áttar sig ekkert á því sem þarna er að gerast. Þarna eru þrjú svið kennslu og rannsókna, þ.e. hrossaræktar og hestamennsku, á sviði fiskeldis og síðast en ekki síst á sviði ferðaþjónustu í dreifbýli. Þetta er ekki smámál fyrir hina dreifðu byggð. Ég trúi því ekki að tekið verði á starfsfólki með einhverjum fantaskap enda er það ekki í umræðunni. Það hefur komið fram áður hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að þessi góði starfskraftur verði áfram nýttur en hann fær allt annað hlutverk. Það getur ekki verið að það sé vilji hv. þm. Jóns Bjarnasonar að allt verði óbreytt með starfsliðið og það fái ekki stöðu miðað við þá þekkingu og menntun sem er gerð krafa til þegar Háskólinn á Hólum tekur til starfa.

Frú forseti. Ég heyri að hv. þingmaður hefur því miður ekki lesið breytingartillögu mína. Þar segir: „Skipað og ótímabundið ráðið starfsfólk Hólaskóla skal halda stöðum sínum. Þeir einir geta þó orðið prófessorar, dósentar og lektorar við Hólaskóla sem uppfylla kröfur 34. gr. laganna.“ Þessi orð hv. þingmanns eru því sprottin af misskilningi. Hitt er að þótt þessi breyting gangi með þessum hætti yfir þá vona ég náttúrlega að fólkið verði ráðið. Ég held því ekki fram að gengið verði að því af neinum fautaskap, alls ekki. Ég hef aldrei látið að því liggja. Hins vegar vil ég benda á að ráðningarsambandið er rofið. Það er bæði upp á einstaklingana og hins vegar þá stofnunina komið hvernig framhaldið verður. Auðvitað vonum við að það gangi vel, að sjálfsögðu. En þessi ákvæði um að segja upp öllu fólkinu eru tilefnislaus þótt breytingar séu gerðar á lagaumgjörðinni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að nú hillir undir að loforð það sem Hólaskóla var gefið í sumar og okkur öllum velunnurum skólans í afmælisgjöf verði efnt með því að skólinn verði formlega gerður að háskóla með lagasetningu. Eins og mörgum og jafnvel flestum er kunnugt hefur skólinn stundað kennslu og merkilegar rannsóknir á háskólastigi árum saman í samvinnu við aðra háskóla bæði hérlendis og erlendis. Það er mikill áfangi að skólinn skuli nú fá þessa viðurkenningu og stöðu í lögum eins og lagt er til með frumvarpinu sem við fjöllum um í dag. Frumvarpið er ekki mikið að vöxtum og ekki hafa margar breytingartillögur komið fram við það, en þó ein sem ég fagna líka sérstaklega. Það er tillaga sem kemur fram frá landbúnaðarnefnd um að skólanum skuli heimilt að stofna til kennslu og rannsókna á öðrum fræðasviðum en talin eru upp í hinu upphaflega frumvarpi, enda gert að skilyrði að fjármögnun verði tryggð áður en til þess komi. Þetta er sjálfsögð og eðlileg viðbót við frumvarpið eins og það var lagt fram því að auðvitað verður að gefa skólum og stofnunum, hverju nafni sem þær nefnast, tækifæri til að þróast í takt við tímann. Starfsfólk Hólaskóla hefur svo sannarlega sýnt það með störfum sínum að því er fyllilega treystandi til að þróa skólann og fylgjast með kalli tímans. Aðrar breytingartillögur sem koma frá landbúnaðarnefnd eru minni háttar og hv. formaður landbúnaðarnefndar hefur farið rækilega í gegnum þær fyrr í kvöld. Ég ætla því ekki að fjalla meira um þær. En hv. þm. Jón Bjarnason hefur lagt fram breytingartillögu varðandi ráðningarmál starfsmanna og farið um þau mörgum orðum. Svo kann að virðast að ekki sé nauðsynlegt að segja upp starfsfólkinu en ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp ákvæði til bráðabirgða um einmitt þetta efni. Þar segir, með leyfi forseta: „Störf hjá Hólaskóla eru lögð niður við gildistöku laga þessara. Starfsfólki stofnunarinnar skulu boðin störf hjá Hólaskóla – Háskólanum á Hólum.“ Ákvæði þetta er hliðstætt þeim ákvæðum sem sett voru í lögin um stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands. Að vísu var verið að sameina þrjár stofnanir þegar Landbúnaðarháskóli Íslands var settur á fót, eins og fram hefur komið áður, en hér er ekki verið að sameina Hólaskóla annarri stofnun eða öðrum heldur aðeins verið að færa skólann eins og hann er í dag á háskólastig. Hins vegar fylgir því í sjálfu sér breyting þegar skóli er færður á háskólastig, eins og kemur fram í breytingartillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar en þar er m.a. sagt að þeir einir geti orðið prófessorar, dósentar og lektorar við Hólaskóla sem uppfylla kröfur 34. gr. laganna. Prófessorsstöður, dósenta- og lektorsstöður eru ekki til við skóla á borð við þann sem Hólaskóli er í dag. Það leiðir því af sjálfu sér að breyta þarf ráðningarferli ýmissa sem starfa við skólann í dag. Ég veit ekki til þess að starfandi sé fólk við Hólaskóla sem þarf að hafa áhyggjur af því að það teljist ekki æskilegir starfskraftar eftir þá formbreytingu sem við erum að gera á skólanum. Ég vil einnig vekja athygli á því að í símaviðtali sem við höfðum bæði við rektor Hólaskóla og fulltrúa starfsmanna spurði ég hvað þeim fyndist um þetta ákvæði. Hvorki fulltrúi starfsmanna - og ég vek sérstaklega athygli á því að fulltrúi starfsmanna gerði ekki athugasemd við þessa tillögu í lögunum - né rektorinn gerði athugasemd. Ég held að ekki sé ástæða til að óttast þetta jafnhroðalega og hv. þm. Jón Bjarnason virðist gera og vona að hann missi ekki svefn út af því að segja eigi fólkinu upp störfum og bjóða því stöður við hina nýju stofnun, Háskólann á Hólum. Ég treysti því líka að stéttarfélög starfsmanna muni gæta þess að réttindi þeirra, áunnin eða til framtíðar, verði tryggð. Ég hef ekki ástæðu til að halda að sneiða eigi að þessu ágæta starfsfólki á einn eða neinn hátt og finnst ekki neitt benda til þess að á því sé hætta þegar ekki koma athugasemdir við þessa grein frá fulltrúa starfsmannanna. Mér finnst þessi gerningur sem við erum að fást við í dag mjög gleðilegur og óska öllu starfsfólki Hólaskóla til hamingju með það sem í vændum er þó að gerðin sé ekki fullkomnuð en það verður núna á næstu dögum.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur og fagnað, eins og ég gerði í ræðu minni, þeim áföngum sem hér er verið að taka fyrir í Hólaskóla, merkum og stórum áfanga. Aðeins varðandi starfsfólkið, það er alveg hárrétt að starfsfólkið hefur varinn rétt þannig að kjör þess - það getur náttúrlega valið hvort það tekur hinu nýja starfi sem því er boðið eða tekur biðlaun eftir þeim réttindum og lögum sem kveðið er á um þar. Það er alveg hárrétt og það er það sem starfsmannafélög hafa sagt í umsögnum sínum um frumvarpið, að réttur starfsmanna sem slíkur er varinn lögum samkvæmt, bæði hvað varðar starfslokarétt, biðlaunarétt og annað því um líkt, þannig að þetta snýr ekki að beint að því. Ég er hins vegar meira að hugsa um stofnunina sem slíka, að vera ekki að setja hana í óvissu að ástæðulausu. En ég tek alveg undir orð hv. þingmanns um að ég vona að það reynist ekki svo. Mitt mat er að það sé ástæðulaust og réttur starfsmannanna er klár, það er alveg hárrétt.

Frú forseti. Mér heyrist hafa stórlega dregið úr áhyggjum hv. þm. Jóns Bjarnasonar og ég er glöð yfir því. Ég held að skólinn þurfi heldur ekki að hafa áhyggjur af því að starfsfólkið flykkist í burtu eða kjósi að taka biðlaun því að eftir því sem ég best veit er almenn ánægja meðal starfsfólks Hólaskóla með að starfa við þá frábæru stofnun sem er svo - ja, það er bara upplifun að koma þarna í heimsókn og kynnast þeirri bjartsýni og þeim mikla uppbyggingarhug sem er í fólkinu. Og rektor skólans gaf okkur ekki tilefni til að halda að við þyrftum að hafa áhyggjur af því að fólkið mundi ekki þiggja störf við skólann. Ég held því að við ættum bara að vera áhyggjulaus hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um búnaðarfræðslu sem lýtur að Hólaskóla en með lagafrumvarpinu er Hólaskóla heimilað að starfrækja námsbrautir á háskólastigi og veita háskólagráður á tilteknum námssviðum. Til stendur að segja upp öllu starfsfólki Hólaskóla við þessa breytingu og ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til að taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði ekki þurft að hafa þetta lagaákvæði í lögunum og tel það reyndar alrangt að svo sé gert og vísa í umsögn sem borist hefur um frumvarpið frá BSRB, sem er hagsmunagæsluaðili fyrir hluta starfsfólksins. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „BSRB telur að þrátt fyrir að verið sé að gera Hólaskóla að háskóla sé ekki um svo mikla breytingu að ræða að til þess þurfi að koma að leggja niður störf og segja upp starfsfólki. Með þessari breytingu er verið að setja réttindi starfsmanna og starfsfólk stofnunarinnar í óvissu.“ Síðan segir enn fremur, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að í bráðabirgðaákvæðinu segi að starfsfólki stofnunarinnar skuli boðin störf hjá hinum nýja háskóla segir þar ekkert um hvernig réttindi þeirra, áunnin eða til framtíðar verði tryggð.“ Þetta er mergurinn málsins og hér er komin skýringin á þeirri óvissu sem hv. þm. Jón Bjarnason vék að gagnvart starfsfólkinu. Ég tek undir með honum að heppilegt væri og eðlilegt og sjálfsögð krafa að þetta lagaákvæði verði tekið úr lögunum og því breytt áður en við afgreiðum þessi lög frá okkur, sem í sjálfu sér eru mikið fagnaðarefni og allir þeir sem hafa tekið til máls um málið eru því hlynntir og telja að verið sé að stíga mikilvægt framfaraskref. Við fögnum því að sjálfsögðu, fögnum þeim mikilvæga áfanga í sögu Hólaskóla, en ég tel að þessu lagaákvæði þurfi að breyta.

Hæstv. forseti. Ég fagna því hve langt þetta mál er komið enda er það rétt sem hér hefur komið fram að Hólaskóla var heitið á mikilli afmælishátíð í sumar að við í stjórnarflokkunum og á Alþingi mundum klára það, að Hólaskóli yrði háskóli samkvæmt lögum með skyldum og réttindum sem því fylgja, sem eru miklar. Hér er verið að efna fyrirheit og líka, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, verið að gefa Háskólanum á Hólum ný tækifæri og gríðarlega möguleika. Skólinn hefur þróast glæsilega á síðustu árum og áratugum, má segja. Þar er, eins og hér hefur komið fram, dýnamískt umhverfi vísindamanna og kennara. Þar vilja menn setjast að og takast á við verkefnin. Þau hafa auðvitað verið að stækka og lögin sem hér verða sett munu enn auka á möguleika þessa góða skóla til að láta að sér kveða fyrir íslenskan landbúnað, íslenskt þjóðfélag og ekki síst fyrir Skagafjörð. Þarna er sannkölluð byggðastofnun og baráttutæki fólks til að efla tækifærin í dreifbýlinu. Svo er náttúrlega glæsilegt að hugsa til hins mikla samstarfs sem skólinn hefur átt með kirkjunni á Hólum, Hóladómkirkju. Það markar tímamót. Þessar tvær stoðir, kristin kirkja og háskóli, eiga gríðarleg tækifæri sem munu bara vaxa við þessa breytingu. Ég vil hér segja fyrir mig eftir að hafa hlustað á umræðuna að vissulega snertir það mig sem landbúnaðarráðherra, að hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi skólastjóri skólans með miklum glæsibrag, sem á þar góða sögu, skuli leggjast hér gegn einum þætti þessa máls. Það snertir mig. Í því er fólgið vantraust, einhver efi og það skapar óróa á Hólum þegar hann reynir að tortryggja það sem hér er fram undan. Það er dálítið alvarlegt miðað við að hv. þingmaður hefur setið í nefndinni, farið yfir allt sem sagt hefur verið um málið og að auki er hann reyndur skólamaður og skilur hvað um er að vera. Ég verð að áætla að þetta séu þær starfsaðferðir sem einkenna stjórnarandstöðuflokkinn Vinstri græna frekar en sannfæring hv. þingmanns. Það er eins og þeir þurfi að finna sér leiðir til að vera á móti öllum hlutum. Áðan lögðust þeir t.d. gegn ríkisvæðingu Landsvirkjunar Það er táknrænt fyrir þann litla flokk, að vera á móti öllum hlutum. Ég vil segja við þessa umræðu að það er klárt að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að störf hjá Hólaskóla verði lögð niður við gildistöku laganna, en öllu starfsfólki stofnunarinnar boðin störf hjá Hólaskóla eða Háskólanum á Hólum. Ákvæði þetta er hliðstætt þeim ákvæðum sem sett voru í lögin um stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands. Þetta eru hliðstæð ákvæði og sett voru um stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Ljóst er að um grundvallarbreytingu er að ræða á starfsemi Hólaskóla þegar hann færist upp á háskólastig. Þetta vita hv. þingmenn Vinstri grænna. Það er eðlilegt og undir öllum kringumstæðum æskilegt að gefa stofnuninni og stjórnendum hennar tækifæri til að skipuleggja starfsemina og starfsmannahald frá grunni til samræmis við störf Hólaskóla sem háskóla. Reynslan af þessu fyrirkomulagi er góð, samanber Landbúnaðarháskóla Íslands sem blómstrar í sinni nýju mynd eins og fram kom hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur, formanni landbúnaðarnefndar. Allir viðurkenna að það hafi haft mikil áhrif á Landbúnaðarháskóla Íslands að fá þetta tækifæri. Um þær mundir var rætt um að Hólaskóli þyrfti á því sama að halda. Taka má fram að gerðar eru aðrar kröfur um menntun og starfsreynslu starfsmanna innan í háskóla en framhaldsskólanna. Því verður að vera hægt að ráða núverandi starfsfólk í nýtt skipulag frekar en að vera bundinn af því gamla. Þetta hlýtur skólastjórinn að skilja. Því fer fjarri að öryggi stofnunarinnar og samfélagsins á Hólum komist í uppnám við þessar breytingar. Það hefur m.a. komið hér fram hjá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, sem situr í landbúnaðarnefnd og er einnig í stjórnarandstöðu en styður þetta mál, að haft var sambandi bæði við rektor skólans og fulltrúa starfsmanna sem hvor tveggja höfðu fullan skilning á málinu. Þeir gerðu engar athugasemdir við þessa leið því þeir treysta því sem sagt er, bæði í lagatextanum, í vinnu landbúnaðarráðuneytisins og einnig í landbúnaðarnefnd sem leggur mikla áherslu á hið sama. Það er því fjarri lagi að öryggi stofnunarinnar sé sett í hættu. Við munum tryggja að staðið verði við öll þau fyrirheit sem gefin hafa verið starfsmönnum Hólaskóla. Þeir munu fá starf við Háskólann á Hólum. Þetta er talið mikilvægt og er sambærilegt, eins og ég hef rakið, við það þegar Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri var stofnaður. Þetta er hliðstætt. Ég bið hv. þingmenn að treysta því að allt verði þetta unnið af miklum friði innan Hólaskóla og í samstarfi við það góða starfsfólk sem þar hefur starfað um langa hríð. Ég vil eyða þeim efasemdum sem hér hafa verið viðraðar af hálfu Vinstri grænna í umræðunni og bið menn að treysta því að öllu því sem komið hefur fram af hálfu meiri hluta landbúnaðarnefndar verði fylgt eftir af landbúnaðarráðuneytinu og landbúnaðarráðherra og væntanlegum rektor Hólaskóla og háskólaráðinu á Hólum.

Hæstv. forseti. Ef það er rétt að engin óvissa skapist, að alla starfsmenn eigi að ráða og engin réttindi eða kjör eigi að skerða, hvers vegna þarf að segja fólkinu upp? Og hvers vegna er ekki hægt, ef einhverjar breytingar þarf að gera, að einbeita sér að þeim nauðsynlegu breytingum í stað þess að segja öllu starfsfólkinu upp? Það er mat stéttarfélagsins, mat SFR í því tilviki sem ég vísa til og BSRB, að til uppsagna þurfi ekki að koma vegna þessara kerfisbreytinga. Sannast sagna þóttu mér ómakleg ummæli hæstv. ráðherra í garð Jóns Bjarnasonar, sem réttilega vill standa vörð um réttindi og kjör starfsmanna. Það er ekkert athugavert við það, heldur er það nokkuð sem ég sé ástæðu til að taka undir. Varðandi ummæli hæstv. ráðherra, um að Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggist gegn ríkisvæðingu Landsvirkjunar, þá er það harla undarleg niðurstaða sem hann kemst þar að. Ég skal lýsa þeirri sérskoðun minni, sem er ekki sameiginleg með öllum flokksbræðrum mínum og -systrum, að mér hefur fyrir mitt leyti ekki fundist Reykjavík eiga siðferðilegt tilkall til milljarðanna í Landsvirkjun. Af þeim sökum hef ég sjálfur haft efasemdir um þessa sölu. En ástæðan fyrir því að við sem flokkur höfum lagst gegn þessum viðskiptum eru yfirlýsingar systur hæstv. ráðherra í andanum, flokkssystur hæstv. ráðherra Guðna Ágústssonar, Valgerðar Sverrisdóttur, 

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að ég fór hlýjum orðum um hv. þm. Jón Bjarnason og feril hans en sagði jafnframt að ég tæki orð hans nærri mér og þær efasemdir sem hann setti fram. Ég vildi eyða þeim efa og vildi að menn gætu treyst því að fólk fengi áfram störf á Hólum. En það hefur margkomið fram, hv. þingmaður, í þessari umræðu að eðlilegt og undir öllum kringumstæðum æskilegt sé að gefa stofnuninni, stjórnendum hennar, rektori og háskólaráði, tækifæri á að skipuleggja starfsemi og starfsmannahald frá grunni til samræmis við stöðu Hólaskóla sem nýs háskóla. Það er algjörlega ljóst. Svipað var gert gagnvart Landbúnaðarháskóla Íslands. Ég vil eyða þessari óvissu. Hvað varðar ummælin um Landsvirkjun þá hef ég oft velt Vinstri grænum fyrir mér. Þeir minna mig á kommúnistaflokk frá Kína sem ég las um. Hann var uppi fyrir 2.200 árum. Hann var á móti öllu í Kína, meira að segja söng og dansi. Í sögunni er þetta mjög merkilegur kommúnistaflokkur. Mér finnst hann hafi kannski skotið upp kollinum á Íslandi löngu, löngu seinna. Hann hefur mikla sérstöðu í þinginu hvað þetta varðar. Hvað ummæli Valgerðar Sverrisdóttur varðar þá ætla ég ekki að eltast við þau. Ég minnist þess að ég mótmæli orðum hennar á sínum tíma. Það gerði Halldór Ásgrímsson þáverandi formaður einnig. Hann sagði að Landsvirkjun væri ekki að fara í neina einkavæðingu. Það hefur Jón Sigurðsson sagt einnig. Landsvirkjun er og verður ríkisfyrirtæki áfram. Það er alveg skýrt hvað þetta varðar. Ég vona hvað Hólaskóla varðar að við tökum saman höndum og gleðjumst yfir 

Hæstv. forseti. Nú segir hæstv. landbúnaðarráðherra að hann hafi á sínum tíma mótmælt orðum Valgerðar Sverrisdóttur, þáverandi viðkipta- og iðnaðarráðherra, um að hún vildi einkavæða Landsvirkjun. Fyrr í dag sagði hæstv. ráðherra að hún hefði aldrei látið slík ummæli falla, ef ég heyrði rétt, í frammíkalli fyrr í dag. Það er gott að fá þessa leiðréttingu í skjöl þingsins. Síðan er þetta með sönginn og dansinn í Kína fyrir 2.200 árum. Það er ekki söngur og dans beinlínis sem við erum að mótmæla hjá Framsóknarflokknum. Við höfum verið að mótmæla aðkomu hans að Íraksmálinu, Kárahnjúkamálinu og nú síðast hlutdeild Framsóknarflokksins í því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi og greiða þannig götu einkavæðingar Ríkisútvarpsins. Varðandi umræðuefnið sjálft þá tel ég að atvinnurekendur hjá hinu opinbera hafi í seinni gengið of langt hvað þetta snertir, að segja fólki upp störfum við skipulagsbreytingar. Fyrr á þessu ári var fólki sagt upp störfum í Snæfellsbæ vegna skipulagsbreytinga sem gripið var til. Það hefði verið hægt að gera án þess að segja fólkinu upp störfum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að endurskoða það sem honum 

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi skýrt fram, vegna orða Valgerðar Sverrisdóttur og Geirs H. Haardes á þeim tíma, að þau höfðu orð á að það gæti þurft að styrkja eiginfjárstöðu Landsvirkjunar með því að lífeyrissjóðirnir, kannski sá lífeyrissjóður sem hv. þingmaður er í forustu fyrir,  Það kann að vera að það sé vilji Sjálfstæðisflokksins að selja Landsvirkjun en ég held að orð Valgerðar hafi verið rangtúlkuð. Stefna Framsóknarflokksins í málinu er skýr. Það er ekki verið að einkavæða Landsvirkjun. Það er verið að ríkisvæða hana. Hvað útvarpið varðar, RÚV, þá leggjast hv. þingmenn - kemur nú hv. þm. Össur Skarphéðinsson - og þá hefst nú gleðin hér í kvöld.

Af hverju viljið þið samþykkja RÚV?

Við viljum samþykkja RÚV af því við verðum með sterkara Ríkisútvarp á eftir. Meira íslenskt efni. Fyrirtæki sem getur staðið í samkeppninni enda fáum við upplýsingar um að hin frjálsu öfl sem eru í samkeppni við RÚV telja að RÚV sé of sterkt á markaðnum og þeir muni ekki ráða við það þótt þeir væru með stærstan hluta auglýsinganna. Það er greinilegt að hægri öflin í þjóðfélaginu leggjast gegn þessari 

Frú forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil leiðrétta hjá hæstv. landbúnaðarráðherra. Í fyrsta lagi sat ég í landbúnaðarnefnd þar sem málið var til umfjöllunar. Þar sat hæstv. ráðherra ekki. Þar spurði ég alla sem komu á fund nefndarinnar hvort nauðsynlegt væri að segja fólki upp vegna þessara breytinga. Einu aðilarnir sem héldu því fram voru sendimenn ráðherranna. Aðrir gerðu það ekki og töldu svo ekki vera. Hæstv. ráðherra gerði lítið úr því og gaf í skyn að ég hefði spurt að þessu í landbúnaðarnefnd. Það er bara misskilningur hjá ráðherranum. Ég veit að hv. formaður landbúnaðarnefndar, Drífa Hjartardóttir, getur staðfest það. Skoðun mín var alla tíð klár innan landbúnaðarnefndar hvað þetta varðar. Hins vegar kom ráðherra einmitt inn á það sem ég tel að ekki eigi að gera. Hann sagði að það þyrfti að endurskipuleggja starfsemi stofnunarinnar frá grunni. Það þarf einmitt ekki. Það er þetta fólk, í gegnum störf sín og veru, sem hefur verið á Hólum í dag og undanfarin ár, sem hefur byggt upp stofnunina, byggt upp störfin og gert hana að því sem hún er. Þá byrjar maður ekki á að segja að það þurfi að endurskipuleggja starfsemina frá grunni þótt þessi formbreyting sé gerð. Maður á að sýna starfsfólkinu þá virðingu og gera sér grein fyrir því að stofnunin byggir á starfsfólkinu. Styrkleiki hennar liggur í þessu starfsfólki en ekki hugmyndum manna um að endurskipuleggja hana frá grunni þótt þessi gleðilega breyting sé gerð á lagaumgjörð hennar, að hún fái að reka hluta starfsemi sinnar sem formlegan háskóla. 
            

Hæstv. forseti. Í rauninni þarf ég ekkert að deila um þetta við hv. þingmann. Það kom hér fram í umræðunni að rektor Hólaskóla og fulltrúi starfsmanna lögðust ekki gegn þessari breytingu. Ég hef rakið hvers vegna talið er mikilvægt að gera þetta. Það verður fullkominn háskóli sem tekst á við þau verkefni sem þar eru og vonandi mörg ný til viðbótar. Ég er mjög hissa á hv. þm. Jóni Bjarnasyni að ala á ótta og efa. Það er búið að lýsa hinu margoft yfir. Ég hefði viljað hafa þennan gamla, góða skólastjóra sem samherja minn í málinu og vissulega fær hann að fylgjast með því sem þingmaður kjördæmisins og auðvitað maður sem þykir vænt um þennan gamla vinnustað sinn, ég efast ekkert um það.

Hvað með helsta stuðningsmann Hólaskóla hér?

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson þarf að koma að Hólum með mér. Hann er 

Viltu losna við mig héðan?


             Ég vil bara að lokum segja að ég vona að öllum efasemdum hafi verið svarað hér og ég fullvissa menn um að það verður mikill friður um þessa breytingu, Hólaskóli verður að háskóla og starfsfólkið mun fagna þeim tímamótum og eiga ný 

Frú forseti. Ég tek undir þau orð hæstv. ráðherra að við fögnum öll þessum tímamótum. Ég veit að starfsfólk Hólaskóla fagnar því að Hólaskóli verði formlegur háskóli, ég tek alveg undir þau orð. Hins vegar er eins og að hæstv. ráðherra skilji heldur ekki þennan lögformlega gjörning sem í gangi er þrátt fyrir velvilja hans og góðvilja í þessu máli sem ég dreg ekkert í efa. Þarna er um lögformlegan gjörning að ræða, fólki er sagt upp og ráðningarferli slitið. Þá ræður enginn einn ferlinu í sjálfu sér. Það er eins og að hæstv. ráðherra bara átti sig ekki á þessu, því miður. Kannski er hann svo hægri sinnaður eins og hann var áðan en það er að verða að tísku að þurfa alltaf að segja fólki upp hjá ríkisstofnunum þótt gerð sé minni háttar breyting. Öryggið væri mest í þessu ef öllum efa væri eytt og fólkið fengi að halda óbreyttri ráðningu sinni og skólinn fengi að þróast áfram og þroskast eins og hann hefur gert undanfarin ár og í skjóli þessara nýju laga. Það held ég að væri langréttast þó að ég voni að þetta gangi eftir svona. Ég vil bara minna hæstv. ráðherra aðeins á og vitna til umsagnar Hólamannafélagsins, félags hollvina Hólaskóla, sem varar við því að þetta verði gert og telur það ástæðulaust. 

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að skólar byggjast auðvitað fyrst og fremst á því góða fólki sem þar kennir og stundar vísindastörf og þannig er það með Hólaskóla. Hér er talið mikilvægt að gera þessa breytingu til þess að treysta stöðu háskólans horft til framtíðar. Ég trúi því að hv. þingmaður láti nú af öllum mótþróa og hætti þessu efasemdartali. Hólaskóli verður sterkur eftir þessa breytingu og starfsfólkið sem þar vinnur fær störf áfram og sér þennan skóla rísa til nýrra hæða og nýrra tækifæra. Eftir að hafa hlustað á það stagl sem hér kemur aftur og aftur af hálfu vinstri grænna  Ég fullvissa hv. þingmann um það að starfsfólkið fær störf og Hólaskóli verður í nýrri og mikilvægri stöðu fyrir íslenskan landbúnað, íslenska þjóð og við munum sjá í samstarfi Háskólans á 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um búnaðarfræðslu. Lagafrumvarpið gengur út það að breyta Hólaskóla, fyrrum Bændaskólanum á Hólum í Hjaltadal, nú Hólaskóla, í Háskólann á Hólum. Ég verð að lýsa því yfir að ég fagna því mjög að þetta frumvarp skuli hafa komið fram. Það hefur verið til afgreiðslu í landbúnaðarnefnd og við nefndarmenn höfum farið yfir það í góðri sátt. Það eina sem hlýtur að vekja manni efasemdir er einmitt að það eigi að segja upp starfsfólki, og við skulum rétt bara vona að hæstv. landbúnaðarráðherra verði nú maður orða sinna. Ég hygg að norður í Skagafirði hafi verið tekið eftir orðum hans hér í kvöld og ég hygg að menn muni ganga eftir því að hann efni þau loforð sem hann hefur gefið  Ég hef ákveðnar efasemdir og hef varann á mér og við munum fylgjast grannt með því að hæstv. landbúnaðarráðherra reynist maður orða sinna hér í kvöld. Þar fyrir utan hefur, eins og ég sagði, þetta frumvarp verið afgreitt í mikilli og góðri sátt í landbúnaðarnefnd. Hún gerði nokkrar breytingartillögur. Besta breytingartillagan finnst mér vera sú að við opnum á það að Hólaskóla verði gert kleift að stofna til náms og rannsókna á öðrum fræðasviðum en þeim sem eru tilgreind í þessu frumvarpi að því tilskildu náttúrlega að starfsemin uppfylli þau skilyrði sem við höfum til viðurkenningar varðandi starfsemi háskóla. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt að hafa inni því að Hólastaður er mjög merkilegur staður. Hólaskóli er merkilegur skóli með langa sögu, og miklar hefðir vil ég segja. Spennandi hlutir hafa verið að gerast norður í Skagafirði. Ég hygg að með því að halda þessari glufu opinni, ef svo má segja, séum við að opna fyrir mjög spennandi og skemmtilega möguleika til fræðaiðkana og vísindamennsku að Hólum í Hjaltadal. Enn og aftur, virðulegi forseti, mér þykir mjög ánægjulegt að þetta frumvarp sé komið fram. Mér finnst það sérstaklega ánægjulegt vegna þess að á þessu ári eru liðin 20 ár frá því að hv. þm. Jón Bjarnason, þáverandi skólastjóri Bændaskólans á Hólum, útskrifaði mig sem búfræðing frá Bændaskólanum á Hólum. Það segir kannski meira en margt um það hve skrýtnir örlagaþræðirnir geta verið að við skulum nú báðir hafa átt aðild að þessari vinnu í landbúnaðarnefnd. Mér þykir kannski eilítið verra að Hvanneyrarsveinninn Guðni Ágústsson, hæstv. landbúnaðarráðherra, skuli vera landbúnaðarráðherra, ég hefði miklu frekar kosið að landbúnaðarráðherra hefði verið hv. þm. Jón Bjarnason.

Hæstv. forseti. Þegar starfsfólki er sagt upp störfum og því jafnframt sagt að fyrir dyrum standi umfangsmiklar skipulagsbreytingar skapar það óvissu. Þá horfa menn iðulega til síns stéttarfélags og það hefur starfsfólkið á Hólum gert. Stéttarfélagið hefur farið í saumana á málunum og komist að þeirri niðurstöðu að ekki hefði þurft og ekki þyrfti að koma til uppsagna og hefur beint því til ráðuneytisins að það endurskoði þá afstöðu. Ég ætla, hæstv. forseti, að frábiðja að málefnaleg rök og málefnalegar óskir af þessu tagi séu hafðar að háði og spotti eins og hæstv. landbúnaðarráðherra gerði hér áðan með tilvísan í 2000 ára gamla Kínasögu og annað af því tagi. Þetta er málefnaleg umræða. Hún fjallar um alvarleg málefni og það er alveg ástæðulaust að hafa þau í flimtingum og kalla það stagl þegar menn setja fram mál sitt með þessum hætti. Ég vona að þessar breytingar hjá Hólaskóla takist vel. Ég óska Hólaskóla bjartrar framtíðar og ítreka fyrri ummæli mín um að ég tel að hér sé stigið mjög mikilvægt framfaraspor. Við munum að sjálfsögðu fylgjast með framvindu mála varðandi þau áhyggjuefni sem við höfum reifað í tengslum við þessar breytingar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir þessi síðustu orð. Mikilvægt framfaraspor. Ég er algerlega sammála honum. Þetta er mikið framfaraspor sem hér er stigið gagnvart þessari skólastofnun sem mun skapa henni mörg ný tækifæri og ekki síður því starfsfólki sem þar er og því nýja frelsi sem Hólaskóli fær í gegnum þessa lagasetningu. Ég þakka þau orð. En vinstri grænir mega líka vita það að þeir eru ekki bara á móti málum. Enginn flokkur í þessu þingi verður jafnsmámunasamur, -kjökrandi og -viðkvæmur. Ef einhver leyfir sér að skamma þá eða segja eitthvað að gamni sínu um þennan flokk fara þeir að kveinka sér, mennirnir sem hér hafa stærstu orðin, tala mest og láta verst í þinginu.

Ekki talaði …

Vissulega er ég hissa á þessari viðkvæmni í mönnum sem hafa það að íþrótt sinni og daglegri iðju að skamma aðra og gera það oft af miklum myndugleik. Þeir verða auðvitað að eiga það að flokkur þeirra er sérstakur eins og ég hef hér greint frá og því verða Íslendingar að átta sig á að þessi örsmái fimm manna flokkur á sér sérstaka sögu sem er mörg þúsund ára gömul eins og ég hef hér rakið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Á fund nefndarinnar komi fjöldi aðila. Í frumvarpinu er lagt til að tryggja frekari lagastoð fyrir innleiðingu EES-gerða sem teknar hafa verið inn í EES-samninginn en ekki hafa verið innleiddar í íslenskan rétt ásamt nokkrum öðrum breytingum sem nauðsynlegar þykja. Nokkrar helstu breytingarnar eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er mælt fyrir heimild Flugmálastjórnar Íslands til að banna flug tiltekinna loftfara í íslenskri lofthelgi á grundvelli flugöryggis. Í öðru lagi er flugrekendum gefið frekara svigrúm til að skrá loftfar hér á landi. Í þriðja lagi er fjallað um rétt fatlaðra og hreyfihamlaðra. Í fjórða lagi er lagt til að ríkisstjórnin fái heimild til að gera samninga við stjórnir annarra ríkja um gagnkvæma viðurkenningu réttinda, skírteina, heimilda, starfsleyfa og vottunar á sviði loftflutninga. Virðulegi forseti. Segja má að það sem hefur gerst í íslensku flugi sé nokkuð merkilegt þegar til þess er litið að alls eru rúmlega 400 flugvélar skráðar á Íslandi og þar af rúmlega 60 stórar þotur. Eitt af því sem við höfum staðið frammi fyrir er mikill hagvöxtur hér á landi og það sýnir sig að hvað flugmál varðar hafa menn haldið vel vöku sinni og þeirri miklu aukningu sem orðið hefur á farþegaflugi hefur verið mætt af mikilli skynsemi og með þeim hætti að íslenskum aðilum þykir það eftirsóknarvert að skrá þotur og flugvélar hér á landi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þórunn Sveinbjarnardóttir og Guðjón A. Kristjánsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Kristján L. Möller og Anna Kristín Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifuðu 29. nóvember 2006 Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Guðjón Hjörleifsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Jón Kristjánsson, og Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara.

Frú forseti. Í 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um að rekstraraðili flugvallar skuli veit fötluðum eða hreyfihömluðum farþegum aðstoð á flugvelli og er það nánar útskýrt í greininni. Síðan kemur fram breytingartillaga þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir 1. mgr. er flugrekanda, umboðsmanni hans eða ferðaskrifstofu heimilt að synja um farskráningu í flug eða að heimila farþega að fara um borð í loftfar á grundvelli fötlunar eða hreyfihömlunar.“ Mig langar að biðja hv. formann samgöngunefndar um frekari skýringu á þessari undanþágu, þ.e. á því við hvaða aðstæður slíkt gæti átt.

Frú forseti. Hér er fyrst og fremst um öryggisatriði að ræða. Ákveðin skylda hvílir á flugfélögum að taka við hreyfihömluðum eða fötluðum, en það getur hins vegar verið með þeim hætti að of margir verða í einni vél. Þetta er því hreint öryggisatriði. Til dæmis geta hreyfihamlaðir tafið för út um neyðarútganga og svo er það spurning um annað sem að öryggismálum snýr. Það fer líka eftir stærð flugvéla og fjölda farþega 

Frú forseti. Mér finnst nauðsynlegt að það komi fram í máli okkar hvað hér er á ferðinni því að eðli málsins samkvæmt er ekkert um það í lagaskýringatextanum eða greinargerð með frumvarpinu hvaða tilvik um sé að ræða, þ.e. ef það á að synja fötluðum manni eða hreyfihömluðum fars. Það er gert ráð fyrir því að aðstoð rekstraraðila flugvallar sé fjármögnuð með sérstöku gjaldi á notendur. Þetta virkar því eiginlega frekar undarlega á mig vegna þess að menn eru nú ekki að hoppa upp í flugvél svona yfirleitt alveg fyrirvaralaust. Þær skýringar sem hv. formaður samgöngunefndar gaf finnst mér eiginlega ekki passa alveg nógu vel við venjulegar aðstæður satt að segja.

Virðulegi forseti. Ég flutti mál mitt án þess að vera með hinn skrifaða texta í skýringu við 10. grein. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Frumvarpið hefur að geyma tvö ný ákvæði. Í nýrri grein, 126. gr. b, er kveðið á um rétt fatlaðra eða hreyfihamlaðra til flutnings sem háður er þeim takmörkunum sem greinir í 2. mgr. greinarinnar. Þegar eru í gildi reglur um hámarksfjölda fatlaðra eða hreyfihamlaðra um borð í loftförum, sbr. reglugerð um flutning hreyfiskerts fólks með stórum flugvélum, nr. 442/1979. Það nýmæli er lögfest að komi til þess að synja þurfi fötluðum eða hreyfihömluðum farþega um flutning vegna þess að flugöryggiskröfur mæla gegn því eða ef stærð loftfarsins eða dyr þess rúma ekki farþega skuli flugrekandi, umboðsmaður hans eða ferðaskrifstofa gera viðhlítandi ráðstafanir til að stinga upp á öðrum viðunandi möguleika á flutningi. Samkvæmt framangreindri reglugerð Evrópusambandsins á farþegi rétt á að fá endurgreiddan farmiða eða að breyta flugleið á áfangastað komi til synjunar um flutning.“

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá heilbrigðis- og trygginganefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Frumvarpið er á þingskjali 191 og í því er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 3,94% eða 239 kr. á hvern gjaldanda en það gerir hækkun úr 6.075 kr. í 6.314. Nefndin fékk á sinn fund Vilborgu Þ. Hauksdóttur frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og Ólaf Ólafsson, Einar Árnason, Helga K. Hjálmarsson, Borgþór St. Kjærnested og Trausta Björnsson frá Landssambandi eldri borgara og Margréti Margeirsdóttur, Stefaníu Björnsdóttur og Sigurð Hallgrímsson frá Félagi eldri borgara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álit heilbrigðis- og trygginganefndar rita Guðjón Ólafur Jónsson, Ásta Möller, Gunnar Örlygsson, Sæunn Stefánsdóttir og með fyrirvara Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Pétur H. Blöndal. Kristján L. Möller og Þuríður Backman voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Eins og ég nefndi við 1. umr. um þetta mál tel ég eðlilegt að þessi nefskattur, 6.314 kr. komi til frádráttar persónuafslætti sem er mínus nefskattur. Það mundi einfalda skattkerfið mjög mikið og vera í anda orðanna: Einfalt Ísland. Það er minn fyrirvari við þetta frumvarp að menn skuli ekki fara þá leið.

Hæstv. forseti. Við höfum þann háttinn á hér á landi að hafa sérstakan nefskatt til þess að fjármagna uppbyggingu hjúkrunar- og dvalarheimila og þjónustu við aldraða. Eins höfum við það lögfest að nefskattur sem þessi má ekki hækka sjálfkrafa þannig að á hverju ári verðum við að taka það fyrir á Alþingi og ákveða hækkun í þennan sjóð, Framkvæmdasjóð aldraðra, og hann hækkar samkvæmt vísitöluhækkunum eins og eðlilegt er. Ég var fjarverandi við afgreiðslu þessa máls en eðlilega samþykki ég þessa hækkun. En enn og aftur vil ég leggja áherslu á þá gagnrýni sem hér hefur komið fram frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði á hverju ári og við afgreiðslu þessa máls og afgreiðslu sérstakra fjárlaga, að Framkvæmdasjóður aldraðra skuli ekki með alveg fullum framlögum vera notaður til uppbyggingar á hjúkrunar- og dvalarheimilum eins og honum er ætlað. Þess í stað hafa verið tekin allt að 50% af þessum sjóði í rekstur öldrunarheimila og þjónustu við aldraða. Ég tel það vítavert og orsök þess að uppbygging þessarar þjónustu hafi setið á hakanum og er jafnmikið gagnrýnd og raun ber vitni í dag. Hvað varðar breytinguna, hækkunina, þá tek ég undir þessa hækkun og styð hana og styð það eindregið að Framkvæmdasjóður verði allur notaður til uppbyggingar.

Herra forseti. Ég skrifa undir þetta álit með fyrirvara eins og ég hef gert öll þau ár sem þetta mál hefur komið hér til afgreiðslu, þ.e. hækkun í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég hef gert athugasemdir við tvennt, þ.e. að nefskattur sem þessi kemur verst niður á þeim sem hafa minnstu tekjurnar, því að hann er jafn á alla, og um það hef ég ákveðnar efasemdir. Síðan hef ég gert athugasemdir vegna þess að fjármunir úr Framkvæmdasjóði aldraðra hafa ekki skilað sér í það sem þeir voru ætlaðir til, þ.e. í uppbyggingu á hjúkrunarrýmum. Á meðan ástandið er eins og það er í hjúkrunarmálum þjóðarinnar er ekki viðunandi að slíkir markaðir tekjustofnar skili sér ekki í þau verkefni sem þeim er ætlað að renna til. Í næsta máli sem kemur hér til umræðu á eftir þessu er verið að gera breytingartillögu á lögum um málefni aldraðra. Þar er lagt til að ekki verði heimilað að nýta þessa fjármuni í rekstur eða annað heldur í uppbyggingu einvörðungu. En ríkisstjórnin setur engu að síður bráðabirgðaákvæði í þá veru að þeir ætla að nota þetta áfram í rekstur fram yfir næstu kosningar. Peningarnir eiga því ekki að skila sér einvörðungu í uppbyggingu fyrr en eftir að þessi ríkisstjórn er farin frá. Það sýnir best hvaða hugur fylgir máli í þessum efnum. Þeir ætla ekki að skila þessum peningum í uppbygginguna fyrr en þeir eru farnir frá samkvæmt bráðabirgðaákvæði í næstu lögum sem við tökum fyrir hér í frumvarpi til laga um málefni aldraðra. Ég geri því fyrirvara hvað þetta varðar og minni þingheim á að stjórnarandstaðan, þ.e. Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndir, leggur það til í næsta máli að allur nefskatturinn fari í uppbyggingu. Við skulum taka út heimildina til þess að nota hann í annað þangað til búið er að leysa biðlistavandann.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra. Umrætt frumvarp er á þingskjali 353 en nefndarálit meiri hluta á þingskjali 582. Ásamt mér standa að nefndaráliti meiri hlutans hv. þingmenn Ásta Möller, Gunnar Örlygsson, Jón Kristjánsson og Pétur H. Blöndal, með fyrirvara. Nefndin fjallaði ítarlega um málið á fundum sínum og fékk á sinn fund ýmsa góða gesti en þeir voru Vilborg Þ. Hauksdóttir frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, Ólafur Hjálmarsson og Eyþór Benediktsson frá fjármálaráðuneyti, Ásmundur Stefánsson, Karl Steinar Guðnason, Ágúst Þór Sigurðsson, Sigríður Lillý Baldursdóttur og Sigurður Grétarsson frá Tryggingastofnun ríkisins, Ólafur Ólafsson, Einar Árnason, Helgi K. Hjálmsson, Borgþór St. Kjærnested og Trausti Björnsson frá Landssambandi eldri borgara, Margrét Margeirsdóttir, Stefanía Björnsdóttir og Sigurður Hallgrímsson frá Félagi eldri borgara í Reykjavík og loks frá Öryrkjabandalagi Íslands komu Sigursteinn Másson og Hafdís Gísladóttir. Auk þess bárust nefndinni fjölmargar umsagnir um málið, þ.e. frá Samtökum atvinnulífsins, Öryrkjabandalagi Íslands, Lögmannafélagi Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Persónuvernd, Landssambandi eldri borgara, Félagi eldri borgara í Reykjavík, Tryggingastofnun ríkisins, Landssamtökum lífeyrissjóða, landlækni, Þroskahjálp – landssamtökum, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga og Samtökum sykursjúkra. Þær breytingar sem helst eru lagðar til í frumvarpinu lúta að fækkun bótaflokka og einföldun almannatryggingakerfisins, hækkun grunnfjárhæðar tekjutryggingar og lækkun skerðingarhlutfalls vegna tekna bótaþega og maka. Samanlögð skerðing lífeyris og tekjutryggingar verður takmörkuð við 38,35% af tekjum. Eins og áður hefur komið fram á hinu háa Alþingi byggist frumvarpið á samkomulagi ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara frá því fyrr í sumar og sameiginlegum tillögum frá þeirri nefnd sem forsætisráðherra hafði skipað til að fjalla annars vegar um búsetu- og þjónustumál aldraðra og hins vegar um fyrirkomulag tekjutengingar bóta með hliðsjón af skerðingu bóta lífeyrisþega vegna tekjuöflunar. Rétt er að taka fram að árið 2003 gerði ríkisstjórnin samkomulag við Landssamband eldri borgara um sömu efni og við það var staðið að fullu og öllu leyti af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna á hinu háa Alþingi, nema að því er varðaði sveigjanleg starfslok. Þegar hafa verið samþykkt fjárlög á hinu háa Alþingi fyrir næsta ár, svo og fjáraukalög fyrir þetta ár þar sem að fullu er tekið tillit til þessa samkomulags við aldraða. Meiri hluti heilbrigðis- og trygginganefndar leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu og rétt er að taka fram að ríkisstjórnin hefur frá því að frumvarpið var lagt fram gefið út tvær yfirlýsingar sem varða breytingar á frumvarpinu. Önnur yfirlýsingin fjallaði um að það skyldi flýta framkvæmd á frítekjumarki vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega um þrjú ár eða til 1. janúar 2007. Síðari yfirlýsingin fól í sér þrjú atriði. Í fyrsta lagi að lífeyrisþega væri heimilt að dreifa eigin tekjum sem stafa af fjárhagstekjum og séreignarsparnaði, sem leystur hefði verið út í einu lagi, á allt að tíu ár. Í öðru lagi var örorkulífeyrisþegum heimilað 300 þús. kr. frítekjumark vegna atvinnutekna og jafnframt er heimilað að telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning á tekjutryggingu lífeyrisþega eins og er í gildandi lögum um öryrkja. Lagt er til af hálfu meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar að elli- og örorkulífeyrisþegum verði heimilt að velja um að nýta 300 þús. kr. frítekjumark vegna atvinnutekna eða telja 60% af atvinnutekjum til tekna við útreikning tekjutryggingar eftir því hvort er hagstæðara fyrir viðkomandi. Til að þetta sé skiljanlegt í tölum hagnast sá sem hefur 62.500 kr. á mánuði (750 þúsund á ári) eða minna í atvinnutekjur af því að fá 300 þús. kr. frítekjumark á ári. Þriðja atriðið sem sprottið er af hinni síðari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er að flýtt er gildistöku ákvæða um að dregið verði úr áhrifum atvinnutekna maka og um afnám áhrifa lífeyristekna maka á viðmiðunartekjur hins við útreikning á fjárhæð tekjutryggingar. Kunnara er en frá þurfi að segja, hæstv. forseti, að frumvarp þetta, og ég tala nú ekki um með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til, er stærsta skref sem stigið hefur verið árum og áratugum saman í að bæta kjör aldraðra og öryrkja hér á landi. Verið er að leggja til tillögur til að mæta þeim áhersluatriðum sem öryrkjar og aldraðir og samtök þeirra hafa haldið á lofti á undanförnum mánuðum og missirum. Ég vek athygli á að samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir að heildarkostnaður stjórnvalda til ársins 2010 yrði 26,7 milljarðar kr., hvorki meira né minna, sem bætast aukalega við til málefna ellilífeyrisþega. Þær breytingar sem nefndin leggur til munu kosta um 2,3 milljarða kr. til viðbótar til ársins 2010. Þetta þýðir að á næstu fjórum árum er gert ráð fyrir 29 milljörðum, 29 þúsund milljónum kr. aukalega til málefna aldraðra. Þar af fara 19,5 milljarðar til ellilífeyrisþega og 9,4 milljarðar kr. til örorkulífeyrisþega. Þetta eru stórkostlegar breytingar, hæstv. forseti. Þetta er raunveruleg kjarabót fyrir aldraða og öryrkja. Ekki er um nein yfirboð að ræða heldur samkomulag við aldraða og það er bætt í og það ríflega, hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á fylgiskjölum sem fylgja nefndaráliti meiri hlutans. Í fyrsta lagi er á bls. 5 í nefndarálitinu fylgiskjal I þar sem er að finna annars vegar samantekt á kostnaði vegna samkomulags við eldri borgara eins og sú samantekt leit út þegar frumvarpið var flutt á hinu háa Alþingi og hins vegar samantekt á kostnaðinum eins og hún er eftir breytingar. Eins og þar kemur fram er gert ráð fyrir að lífeyrishlutinn kosti 19.551 millj. kr. eða 19,5 milljarða kr. og að hækkun til örorkulífeyrisþega nemi 9.434 millj. kr. Samtals gerir þetta 28.985 millj. kr. eða tæpa 29 milljarða kr., sem er eins og ég segi mesta framför í málefnum öryrkja og aldraðra í háa herrans tíð. 
             Ég vil líka vekja athygli á mismunatöflu á bls. 6, tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara yfir hana sérstaklega en fylgiskjal II geymir töflur sem sýna útreikninga yfir væntanlegar greiðslur til ellilífeyrisþega og fylgiskjal III greiðslur til örorkulífeyrisþega. Eins og sést á þeim töflum, hæstv. forseti, er um gríðarlega kjarabætur að ræða og oft er auðvelt að setja hlutina myndrænt upp þannig að menn geti gert sér grein fyrir því. Þessar breytingar eru að hluta til þegar komnar í framkvæmd og munu koma af fullum þunga til framkvæmda núna strax um næstu mánaðamót eða eftir svo sem eins og þrjár vikur. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að þó að þessar töflur séu ekki í lit sést með skýrum hætti hvernig framlög til einstakra lífeyrisþega, hvort heldur er ellilífeyrisþega eða örorkulífeyrisþega, aukast gríðarlega við þessar breytingar. Auðvitað gefa tölurnar til kynna hversu gríðarlegum fjármunum er verið að verja til aldraðra og öryrkja af hálfu ríkisstjórnarinnar aukalega, umfram það sem nú er gert ráð fyrir samkvæmt gildandi reglum. Að síðustu, hæstv. forseti, er rétt að taka fram að meiri hluti heilbrigðis- og trygginganefndar leggur til nokkrar breytingar sem eru lagatæknilegs eðlis, sem ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir. Ég vænti þess að um frumvarpið náist góð og breið samstaða hér á hinu háa Alþingi. Menn eiga að viðurkenna það sem vel er gert. Það er vel staðið að þessum málum af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans og auðvitað er endalaust hægt að gera betur, það er endalaust hægt að vera með yfirboð og einhvers konar upphlaup en þetta er það sem meiri hluti heilbrigðis- og trygginganefndar leggur til. Ég hvet hv. þingmenn til að standa með meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja framsögumann meiri hlutans einnar eða tveggja spurninga. Hann talar um yfirboð og upphlaup. Það gerðist í fyrradag, eftir að fjárlög höfðu verið afgreidd, að fram komu á blaðamannafundi hjá hæstv. heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra yfirboð og upphlaup, ef hann kallar það það ef aðeins er gefið í - sem ég vissulega fagna að gefið var smávegis í á þeim blaðamannafundi, smáyfirboð miðað við það frumvarp sem hér liggur fyrir - þá langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hvar koma fjárveitingar til þeirra breytinga sem kynntar voru á blaðamannafundinum 6. desember? Hvar koma þær fram, úr hvaða liðum á fjárlögunum eru þær greiðslur eða þeir fjármunir? Vegna þess að um morguninn voru afgreidd fjárlög og þar voru þessir peningar ekki sérstaklega tilgreindir. Þeir komu þarna til viðbótar eftir hádegið. Ég óskaði eftir því á fundi heilbrigðis- og trygginganefndar að þær upplýsingar lægju fyrir áður en við færum að ræða þetta mál.  Samkvæmt upplýsingum frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu sem ég fékk þegar ég hringdi þangað kostar þetta um hálfan milljarð. Ég vildi gjarnan fá að vita hvar þeir peningar eru á fjárlögum og um leið fagna ég vissulega því litla yfirboði sem kom þarna frá þessum tveimur ráðherrum fyrir tveim dögum.

Hæstv. forseti. Það er rétt að taka það fram fyrst að þær breytingar sem meiri hlutinn leggur hér til höfðu komið til umræðu í heilbrigðis- og trygginganefnd Alþingis áður en fjárlög voru afgreidd hér í gær eða fyrradag.  Varðandi það hvernig eigi að fjármagna þessar breytingar er það auðvitað nýlunda að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi áhyggjur af því hvernig eigi að fjármagna svona breytingar, en það er rétt að taka það fram að það er gert ráð fyrir því og hefur komið fram bæði hjá hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra í svörum við spurningum frá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að gert er ráð fyrir því að þessir fjármunir rúmist innan núverandi fjárheimilda Tryggingastofnunar ríkisins. Það er fyrst og fremst vegna þess að fjölgun lífeyrisþega hefur undanfarið ekki verið jafnmikil og áður hafði verið gert ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Þessar breytingar voru ekki ræddar í heilbrigðis- og trygginganefnd heldur voru ræddar tillögur sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafði boðað um að séreignarlífeyrissparnaður skerti ekki almannatryggingabætur. Hv. þingmaður hafði boðað þær breytingar í sjónvarpsþætti í Kastljósi fyrir nokkrum vikum, en þær hafa ekki sýnt sig. Hér eru aftur á móti tillögur um að elli- og örorkulífeyrisþegar geti dreift skerðingunum og það er ágætt, en það verða samt sem áður skerðingarnar. Það var ekki gert ráð fyrir því í fjárlögunum. Sömuleiðis hvað varðar þær tvær reglur sem er verið að setja um skerðingar á lífeyri þar sem ellilífeyrisþegarnir fá að nýta sér örorkulífeyrisregluna og öfugt, hún var ekki komin fram þegar fjárlögin voru afgreidd, hún kom ekki fram fyrr en eftir hádegið og var ekki rædd í nefndinni og sömuleiðis frítekjumarkið. Þetta er hálfur milljarður og ég hafði samband við Tryggingastofnun ríkisins og þeir könnuðust ekki við að þessir fjármunir væru þar og töldu líklegt að þetta færi á fjáraukalög að ári, a.m.k. stór hluti af þessum útgjöldum. Ég minni á það að ríkisstjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi felldi allar tillögur okkar í minni hlutanum sem voru til bóta, kölluðu þær yfirboð og felldu þær. Síðan koma hérna yfirboð og það eru engir peningar til að standa með þeim. Þetta segir náttúrlega alla söguna og ég gagnrýni það. Og að vera að vísa á það Tryggingastofnun sé með þessa peninga í sínum fórum, 

Hæstv. forseti. Það þýðir nú lítið fyrir hv. þingmann að vera stúrin yfir þeim árangri sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á hinu háa Alþingi er að ná í málefnum aldraðra og þeim gríðarlegu kjarabótum sem meiri hlutinn er að færa til aldraðra og öryrkja. Ég ítreka að um það var rætt í heilbrigðis- og trygginganefnd með hverjum hætti mætti taka á þeim áhrifum sem séreignarsparnaður og fjármagnstekjur hefðu á lífeyri til eldri borgara. Niðurstaðan varð ekki sú að ákveða að þessar tekjur hefðu engin áhrif, hún lá hins vegar í því sem talið var unnt að gera, m.a. með hliðsjón af fjárveitingum til Tryggingastofnunar, að fólki væri heimilt að dreifa áhrifum þessa  
             Það liggur fyrir og ég get svarað hv. þingmanni með því aftur, hæstv. forseti, að fjölgun lífeyrisþega á vegum Tryggingastofnunar ríkisins hefur ekki verið eins mikil og reiknað var með og þetta kom m.a. fram í máli Sigríðar Lillýjar Baldursdóttur á fundi heilbrigðis- og trygginganefndar, þannig að þar hafa menn borð fyrir báru og það er því gert ráð fyrir því að þeir fjármunir sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hér á hinu háa Alþingi ætlar að nota til þessara hluta, 2,3 milljarðar, séu nægir til þess á næsta ári og síðan verður auðvitað tekið á því fyrir fjárlög áranna 2008–2010.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar á þskj. 599, sem er 330. mál þingsins. Sömuleiðis fylgja því breytingartillögur frá minni hlutanum á þskj. 600. Eins og kom fram í máli framsögumanns meiri hluta taldi hann upp alla sem komu fyrir nefndina og tel ég ástæðulaust að endurtaka það. Fjöldi manns kom fyrir nefndina til að ræða þetta frumvarp til laga um almannatryggingar og um breytingu á lögum um málefni aldraðra, það eru tvenn lög sem eru þarna til umfjöllunar. Minni hluti nefndarinnar telur allt of skammt gengið í að bæta réttindi og kjör lífeyrisþega í þessu frumvarpi og leggur því fram breytingartillögur í samræmi við sameiginlega þingsályktunartillögu allrar stjórnarandstöðunnar um nýja framtíðarskipan lífeyrismála, sjá þskj. 3, 3. mál sem kom fram í haust þegar þing kom saman. Minni hlutinn telur mjög mikilvægt að minnka vinnuletjandi þætti í almannatryggingunum og vill losa lífeyrisþega úr þeirri fátæktargildru sem miklar tekjutengingar hafa í för með sér. Atvinnuþátttaka lífeyrisþega eykur félagslega virkni þeirra, er þjóðhagslega hagkvæm og líkleg til að stuðla að betra heilbrigði. Við yfirferð frumvarpsins í nefndinni lýstu fulltrúar eldri borgara yfir stuðningi við tillögur stjórnarandstöðunnar um nýja framtíðarskipan lífeyrismála og þær breytingartillögur sem við leggjum til hér við 2. umr. málsins. Þeir ítrekuðu einnig á fundi nefndarinnar að þeir hefðu verið ósáttir við tillögur ríkisstjórnarinnar sem sneru að lífeyrismálum í sameiginlegri yfirlýsingu og hefðu fallist á hana undir þrýstingi og hótunum um að hjúkrunarkafli yfirlýsingarinnar yrði tekinn út ef þeir gerðu það ekki. Fram kom hjá gestum í nefndinni að stjórnvöld hefði ekki viljað ganga lengra en fram kemur í frumvarpinu og yfirlýsingunni frá 19. júní 2006. Félag eldri borgara telur yfirlýsinguna eingöngu spor í rétta átt en ganga hefði mátt lengra. Þeir líta því ekki á þetta sem þá gríðarlegu kjarabót sem stjórnarliðar tala fjálglega um í þessari umræðu. Fulltrúar Öryrkjabandalags Íslands lýstu einnig yfir stuðningi við tillögur stjórnarandstöðunnar sem varða öryrkja. Fulltrúar Tryggingastofnunar bentu á ýmsa alvarlega vankanta á frumvarpinu og því fyrirkomulagi sem væri lögfest með því að samþykkja það. Einnar krónu of háar tekjur gætu haft í för með sér 1.300–1.400 þús. kr. tekjuskerðingu á ári við ákveðnar aðstæður og jafnvel endurkröfu á þeirri upphæð frá Tryggingastofnun ári síðar. Einnig var bent á að mismunandi gildistaka ýmissa þátta frumvarpsins, svo sem hækkun tekjutryggingarinnar og svo lækkun tengingar við tekjur maka síðar samhliða hækkun eigin skerðingarhlutfalls, flækti kerfið í stað þess að einfalda það, sem var þó eitt af markmiðunum með breytingunum. Hækkun tekjutryggingarinnar um áramótin hefði í för með sér með að allmargir lífeyrisþegar fengju hækkun þá sem síðan yrði tekin til baka á næsta kjörtímabili þegar tenging við tekjur maka verður minnkuð. Því væri nær að láta þessi atriði taka gildi samhliða. Á blaðamannafundi í fyrradag, þ.e. 6. desember sl., kynntu heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra nokkrar frekari breytingar á frumvarpinu af hálfu ríkisstjórnarinnar, og með þeim er komið í veg fyrir að bætur hækki fyrst og lækki síðar, samkvæmt upplýsingum fulltrúa Tryggingastofnunar sem kom fyrir nefndina til að fara yfir þær breytingar sem ráðherrarnir boðuðu og koma fram í breytingartillögum meiri hlutans. Aðrar breytingar sem þar voru kynntar, svo sem 25 þús. kr. frítekjumark á mánuði frá áramótum ganga allt of skammt að mati minni hlutans, þó að auðvitað séu þær til bóta því að eins og frumvarpið liggur fyrir eru engar frítekjur. Þá hefði hver einasta króna sem lífeyrisþegi hefði unnið sér inn skert tekjutrygginguna. Þarna er þó verið að koma til móts við kröfur lífeyrisþega þó að það sé ákaflega lítið. Við getum alveg ímyndað okkur hvernig það er að fá vinnu fyrir 25 þús. kr. á mánuði. Þó að mönnum sé gert kleift að auka aðeins tekjur sínar er það auðvitað allt of skammt gengið. Breytingartillögur minni hlutans eru efnislega eftirfarandi en þær koma fram í sérstöku skjali eins og ég benti á áðan: 1. Ný tekjutrygging aldraðra verði 85 þús. kr. og öryrkja 86 þús. kr. frá 1. janúar 2007 að viðbættum vísitölubreytingum sem orðið hafa. Lagt er til að skerðingarprósentan fari þegar um áramót úr 45% í 35% en ríkisstjórnin áætlar að lækka hana í 39,95% þá og aftur í 38,35% árið 2008. Hér eru því lagðar til mun minni tekjuskerðingar strax frá 1. janúar 2007 auk hærri tekjutryggingar. Breytingar ríkisstjórnarinnar fela í sér að sameina tekjutryggingu og tekjutryggingarauka í einn bótaflokk og að tekin verði upp ný tekjutrygging sem 1. janúar 2007 verður 78.542 kr. fyrir aldraða og 79.600 kr. fyrir öryrkja. Eins og menn sjá ganga þessar breytingar mun skemur en þær sem við leggjum til en vissulega fögnum við því að hér sé verið að sameina þessa bótaflokka, tekjutryggingaraukann og tekjutrygginguna, en það er flækjufótur sem þessi ríkisstjórn kom á fyrir nokkrum árum þegar breytingarnar vegna öryrkjadómsins komu inn í almannatryggingarnar. Þá var þessum bótaflokki bætt við til að flækja almannatryggingarnar enn meira og vissulega er það fagnaðarefni að ríkisstjórnin hefur séð að sér og bakkað út úr þeirri vitleysu og er búin að setja þetta allt saman í einn bótaflokk og það er vissulega til bóta. 2. Frítekjur vegna atvinnutekna lífeyrisþega verði 75 þús. kr. á mánuði frá 1. janúar 2007. Þær skerði ekki tekjutryggingu. Við teljum fulla ástæðu til þess að skoðað verði hvort nýta megi hluta þessa frítekjumarks fyrir tekjur úr lífeyrissjóði. Lífeyrisþegar hafi val um þetta nýja frítekjumark eða eldri reglu sem áður gilti aðeins fyrir öryrkja, eftir því hvort er þeim hagstæðara. Fyrir þá sem eru með árstekjur undir 1,5 millj. kr. er þetta nýja frítekjumark hagstæðara en sú regla. Nú hefur ríkisstjórnin tekið þessa reglu inn í breytingartillögur sínar þó svo að frítekjumarkið sé mun lægra í breytingartillögum þeirra. 3. Við leggjum einnig til að ráðstöfunarfé, þ.e. vasapeningar þeirra sem dvelja á stofnunum, hækki um 50% frá 1. júlí 2006, þ.e. afturvirkt, ásamt því að frítekjumark gagnvart tekjum þeirra sem dvelja á stofnunum verði hækkað úr 50 þús. kr. í 75 þús. kr. þannig að þeir hefðu þá sama frítekjumark og þeir sem fá atvinnutekjur. Enda sjá allir sem sjá vilja að 50 þús. kr. er ákaflega lág upphæð fyrir þá sem dvelja á stofnun og þurfa oft að greiða ýmsa þjónustu sem þeir þurfa að fá þar. Við í minni hlutanum teljum nauðsynlegt að stefna að því að breyta því greiðslufyrirkomulagi sem er á daggjaldastofnunum fyrir aldraða þannig að það verði í svipuðu formi og gildir fyrir fatlaða á sambýlum, viljum við að stefnt verði að því að sú breyting verði 1. janúar 2008, eftir eitt ár. 4. Við leggjum einnig til að afnumin verði að fullu tengsl lífeyrisgreiðslna við atvinnu- og lífeyristekjur maka og það strax um næstu áramót. Við teljum að lífeyrisgreiðslur séu persónulegur réttur einstaklingsins og þar eigi tekjur maka ekki að hafa áhrif á upphæðir. 5. Við leggjum til að öryrkjar haldi aldurstengdri örorkuuppbót þegar farið er á ellilífeyri. Sú breyting taki einnig gildi um næstu áramót. Minni hlutinn telur brýnt að endurskoða lífeyriskafla laga um almannatryggingar. Undir það tóku fulltrúar eldri borgara sem komu fyrir nefndina. Þá endurskoðun verður að vinna í fullu samráði við samtök aldraðra og öryrkja. Skoðað verði samspil almannatrygginga og lífeyriskerfisins með það að markmiði að einfalda tryggingakerfið, draga úr skerðingaráhrifum tekna og auka möguleika lífeyrisþega til að bæta kjör sín. Þá verði komið á afkomutryggingu sem tryggi viðunandi lífeyri. Til undirbúnings afkomutryggingar verði þegar í stað gerð úttekt á framfærslukostnaði lífeyrisþega sem grunnlífeyrir og tekjutrygging byggist á. Minni hlutinn hefur lagt til að skilgreind verði neysluútgjöld lífeyrisþega sem myndi viðmiðun fyrir grunnlífeyri og tekjutryggingu. Þetta hefur komið fram í öðru þingmáli í þinginu. Þessi viðmiðun hækki í samræmi við neysluvísitölu þannig að tryggt sé að hún haldi verðgildi sínu. Hækki launavísitala umfram neysluvísitölu verði tekið mið af henni þannig að lífeyrisþegum sé tryggð hlutdeild í auknum kaupmætti í samfélaginu. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að skilgreining á neysluútgjöldum lífeyrisþega, sem afkomutrygging þeirra skal byggð á, liggi fyrir eigi síðar en 1. desember 2007, ásamt tillögum um hvernig draga megi frekar úr skerðingu lífeyrisgreiðslna vegna annarra tekna. Þegar úttekt hefur verið gerð á framfærsluþörf lífeyrisþega skal í samráði við hagsmunasamtök þeirra gera áætlun um tímasetta áfanga afkomutryggingar. Breytingartillögur minni hlutans endurspegla það sameiginlega viðhorf stjórnarandstöðunnar að eitt allra brýnasta verkefnið á sviði velferðarmála hér á landi sé að bæta kjör öryrkja og aldraðra. Óumdeilt er að allur þorri þeirra sem þessum hópum tilheyra hefur alls ekki notið lífskjarabata sambærilegs við þann sem aðrir landsmenn hafa hlotið undanfarin ár. Úr því vill stjórnarandstaðan bæta án frekari tafar með breytingartillögum sínum. Þær koma til viðbótar aðgerðum sem ríkisstjórnin leggur til í þessu frumvarpi og ganga mun lengra en þær. Meginmarkmið samkvæmt þingsályktunartillögu stjórnarandstöðunnar frá því í haust er að hækka lífeyrisgreiðslur aldraðra og öryrkja svo og að auka svigrúm þeirra til að afla sér tekna án þess að það skerði lífeyrisgreiðslur þeirra. Sérstök áhersla er þar lögð á að bæta kjör þeirra sem minnst hafa og að tekin verði upp afkomutrygging sem byggð sé á skilgreindum neysluútgjöldum lífeyrisþega, einkum þeirra sem eingöngu hafa lífeyri sér til framfærslu. Lagt er til að atvinnutekjur, þ.e. frítekjur sem ekki skerða tekjutryggingu, verði 900 þús. kr. á ári eða 75 þús. kr. á mánuði þegar frá 1. janúar 2007. Tillaga ríkisstjórnarinnar í þessu frumvarpi fól í sér 200 þús. kr. frítekjur á ári frá 1. janúar 2009, þegar þessi ríkisstjórn er náttúrlega löngu farin frá, eða um 17 þús. kr. á mánuði, og 25 þús. kr. frítekjur á mánuði frá 1. janúar 2010, og þá er enn þá lengra síðan þessi ríkisstjórn hefur farið frá. Reyndar kom yfirboð, eins og ég benti á, á blaðamannafundi fyrir tveimur dögum og er hér breytingartillaga frá meiri hlutanum þar sem lagt er til frítekjumark 25 þús. kr. á mánuði eða 300 þús. kr. ári og það taki gildi um næstu mánaðamót. Er það vissulega í áttina en alls ekki nógu langt gengið. Minni hlutinn telur að rétt sé að skoða hvort heimila eigi að nýta einhvern hluta 75 þús. kr. frítekjumarksins fyrir tekjur úr lífeyrissjóði í stað þess að þær skerði tryggingagreiðslur strax frá fyrstu krónu. Með því yrði komið til móts við þann hluta hópsins sem ekki er fær um að afla sér atvinnutekna og þeir geti þannig bætt stöðu sína sem aðeins hafa greiðslur úr lífeyrissjóði. Þetta eru tillögur sem við erum með í sameiginlegu þingmáli okkar um nýja framtíðarskipan Í breytingartillögu minni hlutans er gert ráð fyrir að vasapeningar lífeyrisþega sem dveljast á stofnunum hækki um 50% samhliða afnámi frítekjumarks, afturvirkt frá 1. júlí 2006. Vasapeningarnir hækki þá um 11.436 kr. og verði 34.309 kr. á mánuði hjá vistmanni með engar aðrar tekjur, en lífeyrisgreiðslur frá Tryggingastofnun falla niður þegar lífeyrisþegi vistast á hjúkrunar- eða dvalarheimili. Frumvarp ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir 28.591 kr. vasapeningum frá næstu áramótum en vasapeningar hækkuðu ekki eins og almennar lífeyrisgreiðslur 1. júlí sl. Við viljum bæta úr því með því að hækka greiðslur til þeirra sem eru á vasapeningum um 50%, afturvirkt frá 1. júlí. Flutningsmenn leggja enn fremur til að frítekjumark gagnvart eigin þátttöku í vistgjaldi þeirra sem dveljast á stofnun verði hækkað í 75 þús. kr. á mánuði en þeir mega nú halda eftir 50 þús. kr. af lífeyrisgreiðslum sínum. Minni hlutinn leggur til að vasapeningar hækki um 50%, afturvirkt frá 1. júlí 2006, en lífeyrisþegar sem fá vasapeninga fengu enga kjarabót þá eins og aðrir lífeyrisþegar almannatrygginga. Aðrir lífeyrisþegar á stofnunum, dvalarheimilum eða hjúkrunarheimilum fengu slíkt ekki heldur. Eins og kom fram þegar ég gerði grein fyrir breytingartillögum okkar telur minni hlutinn vasapeninga úrelt fyrirkomulag og barn síns tíma. Það felst í því að greiðslur almannatrygginga falla niður þegar lífeyrisþegi flytur inn á stofnun og fær hann þess í stað vasapeninga, sem eru í dag um 22 þús. kr. á mánuði. Þetta eru upphæðirnar eins og þær eru núna, áður en þær breytingar ganga í garð sem við erum að mæla fyrir og verða afgreiddar í atkvæðagreiðslu á morgun. Lífeyrisþegar sem afla sér tekna halda núna eftir 50 þús. kr. þegar þeir fara inn á stofnun en við leggjum til að þeir haldi eftir 75 þús. kr. Búið er að afnema þetta kerfi hjá fötluðum á sambýlum. Þeir halda lífeyrisgreiðslum sínum en greiða sameiginlegan heimiliskostnað, svo sem fæðis- og húsnæðiskostnað, af þeim. Hið opinbera sér um launakostnað og ýmsan annan kostnað. Minni hlutinn vill að unnið verði að því að afnema vasapeningakerfið og gerðar þær ráðstafanir sem til þarf svo lífeyrisþegar sem kjósa að búa á dvalarheimili eða missa heilsu og verða að flytjast inn á hjúkrunarheimili, haldi fjárhagslegu sjálfstæði sínu. Flutningsmenn leggja til að afnumin verði að fullu tenging lífeyrisgreiðslna við tekjur maka strax um áramótin, en í tillögum ríkisstjórnarinnar er einungis gert ráð fyrir að afnema hana að hluta í tveimur áföngum. Minni hlutinn leggur einnig til að aldurstengd örorkuuppbót skerðist ekki þegar öryrki fer á ellilífeyri en nú fellur hún niður á 67 ára afmælisdegi öryrkjans og lækka greiðslur til hans sem því nemur, þó svo að hann hafi jafnvel ekki haft tök á að safna neinu í lífeyrissjóð og eigi því kannski engan rétt í lífeyrissjóði þegar hann kemst á ellilífeyri. Auk þess að leggja til hækkun á tekjutryggingunni um 6.500 kr. umfram tillögu ríkisstjórnarinnar frá 1. janúar 2007, sem verður alls 1.020.000 kr. vísitölutryggt hjá öldruðum og 1.032.000 kr. hjá öryrkjum, er lagt til að frítekjumark tekjutryggingar gagnvart atvinnutekjum verði 900 þús. kr. á ári frá áramótum. Afar mikilvægt er að rýmka verulega frítekjumarkið til að auka möguleika lífeyrisþega á að vera á vinnumarkaðnum og afla sér tekna, en mjög mikilvægt er fyrir einstakling að hafa það val án þess að til verulegrar skerðingar á lífeyri komi. Við vitum hvernig þetta hefur verið, fólk hefur ekki treyst sér til að taka þátt í atvinnulífinu eftir að það er komið á lífeyri vegna þess að þegar upp er staðið skilar sér mjög lítið í vasa þeirra. Þeir eru í rauninni að vinna fyrir ekki neitt eða bara vinna fyrir ríkiskassann eða fjármálaráðherra. Það er í rauninni fjármálaráðherra sem fær allan afrakstur vinnunnar í sinn hlut. Það er skiljanlegt að menn fari ekki í slíka vinnu, þetta virkar ákaflega vinnuletjandi og þessar skerðingarreglur nú eru hrein eignaupptaka hjá fólki. Forsvarsmenn Landssamtaka eldri borgara lýstu því svo í blaðagrein fyrr á þessu ári að skerðingarkerfi lífeyris og bóta eins og hér er þekktist hvergi annars staðar. Kom fram að lífeyrisþegi sem hefði tekjutryggingu ásamt greiðslu úr lífeyrissjóði eða atvinnutekjur héldi aðeins eftir 15–33% af þeim tekjum. Skerðingar og skattar væru 67–85%. Af sjálfu leiðir að svo mikil skerðing á lífeyrisgreiðslum vegna annarra tekna dregur úr fólki að afla sér slíkra tekna, það tekur síður að sér verkefni eða hlutastörf sem gæfu viðbótartekjur þegar ríkið sér til þess að hirða stærsta hluta þeirra. Ef aldraðir fengju að halda 75 þús. kr. atvinnutekjum á mánuði án skerðingar mundi það tvímælalaust stuðla að aukinni atvinnuþátttöku eldra fólks, sem bæði hefur mikið gildi fyrir samfélagið og einstaklinga. Það hefur verið baráttumál lífeyrisþega að greiðslur til þeirra miðist eingöngu við eigin tekjur og aðeins þær geti skert lífeyri almannatrygginga en ekki tekjur annarra, þ.e. maka. Nú eru tekjur hjóna og sambýlinga lagðar saman og kemur helmingurinn af sameiginlegum tekjum til skerðingar greiðslna lífeyrisþegans frá Tryggingastofnun ríkisins. Um þetta snerist öryrkjadómurinn, þ.e. um afnám tengingar við tekjur maka. Mikill meiri hluti þeirra sem nú heyra undir þessa reglu mundu hagnast á breytingunni, en lífeyrisþegar sem eru með háar tekjur og eiga maka með lægri tekjur mundu fá eitthvað lægri greiðslur frá Tryggingastofnun. Við afnám þessarar tekjutengingar verða lífeyrisgreiðslur almannatrygginga persónulegur réttur, eins og t.d. atvinnuleysisbætur sem eru óháðar tekjum maka. Árið 2003 var komið á aldurstengdri örorkuuppbót. Fjárhæð uppbótarinnar miðast við þann aldur sem einstaklingur var í fyrsta sinn metinn 75% öryrki. Þessi uppbót fellur niður þegar öryrki sem hennar nýtur nær 67 ára aldri og verður ellilífeyrisþegi. Þetta telja flutningsmenn óréttlátt, af því að tekjuþörf öryrkja minnkar ekki við það að eldast. Auk þess hafa þeir sem verða ungir öryrkjar minni möguleika á að afla sér lífeyrisréttinda, eins og ég benti á áðan. Því er lagt til að öryrkjar haldi þessari uppbót þegar þeir verða ellilífeyrisþegar. Nokkrar breytingar eru lagðar til í frumvarpinu sem eru ekki hluti af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og fulltrúa eldri borgara og snúa þær m.a. að slysatryggingum almannatrygginga. Eru þær til bóta og mun minni hlutinn því styðja 5. og 6. gr. frumvarpsins og smávægilegar lagatæknilegar breytingar sem koma fram í frumvarpinu. Einnig telur minni hlutinn að greiðslur úr Framkvæmdasjóði aldraðra eigi að skila sér í uppbyggingu hjúkrunarrýma þar til bið eftir þeim hefur verið eytt, en ekki í rekstur, og mun því styðja 13. gr. frumvarpsins, en greiða atkvæði gegn d-lið 17. gr. (ákvæði til bráðabirgða IV) sem varðar 13. gr. en þar er ríkisstjórnin í rauninni með „þrátt-fyrir-ákvæði“ þar sem hún ætlar ekki að standa við þetta ákvæði a.m.k. á meðan hún er við völd, þ.e. fram að kosningum. Minni hlutinn ítrekar að það verði eitt af forgangsverkefnum í þjóðfélaginu á næstunni að bæta kjör lífeyrisþega og þjónustu við þá. Eins og ég sagði áðan eru breytingartillögur frá minni hlutanum á sérstöku þingskjali, ég ætla ekki að fara í gegnum hvern einasta lið þess skjals en hef gert ágæta grein fyrir því og kemur það fram í nefndaráliti minni hlutans. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Þuríður Backman, Guðrún Ögmundsdóttir, sú sem hér stendur og hv. þm. Kristján L. Möller. Þess má geta að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er sammála þessu áliti.

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar kemur fram setning sem í sjálfu sér kemur mér ekki spánskt fyrir sjónir en samt er ástæða til að fjalla um. Þar segir að eldri borgarar hefðu fallist á sameiginlega yfirlýsingu, eins og segir þarna, „undir þrýstingi og hótunum um að hjúkrunarkafli yfirlýsingarinnar yrði tekinn út ef þeir gerðu það ekki“. Þessi fullyrðing hefur valdið mér heilabrotum og hugarangri vegna þess að í fyrstu fréttum sem bárust af þessu samkomulagi og í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 19. júlí 2006, yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og eldri borgara sem er sameiginleg og undirrituð af báðum aðilum, segir: „Landssamband eldri borgara og ríkisstjórnin fagna í yfirlýsingu því góða samstarfi sem tókst í nefndinni. Það er sameiginleg afstaða ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara að tillögurnar séu til vitnis um gagnlegt samstarf og samráð aðila og endurspegli samkomulag um aðgerðir ríkisvaldsins í málefnum aldraðra sem komi til framkvæmda næstu fjögur árin eins og nánar er lýst í tillögum nefndarinnar“. Þetta er ég með fyrir framan mig undirskrifað af fulltrúum Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnarinnar. Síðan segir eftirfarandi í fréttum Morgunblaðsins 20. júlí, daginn eftir að þessi yfirlýsing var gefin, með leyfi forseta: „Fagnaði Ólafur“ - fyrrverandi landlæknir og formaður Landssambands eldri borgara - „sérstaklega verulegri hækkun á lífeyrisgreiðslum, sérstaklega þeirra sem væru með lægstu ellilaunin en þeir væru á bilinu 30 til 40%, að sögn hans.“ Síðan segir aðeins neðar: „Dregið væri úr áhrifum tekna maka og skerðing vegna annarra tekna yrði minnkuð.“ Og enn aðeins neðar: „Þá lýsti hann ánægju með að samkomulag hefði náðst um gamalt baráttumál um frítekjumark atvinnutekna.“ 

Forseti. Ég hef þetta eftir fulltrúum eldri borgara í nefndinni. Þeir hafa bæði lýst þessu yfir í fjölmiðlum og sömuleiðis í nefndinni. Það geta allir sem voru á fundinum vottað um að þeir lýstu því yfir að þeir hefðu fallist á þetta undir þrýstingi. Það voru 14 manns á fundinum hjá nefndinni og þau samþykktu öll að þetta hefði gengið svona fyrir sig. Aðspurður sagði Ólafur Ólafsson, formaður Landssambands eldri borgara, að þeir hefðu lýst yfir ánægju með hjúkrunarþáttinn, hefðu verið mjög ánægðir með hann, en lífeyriskaflann hefðu þeir ekki verið sáttir við en hefðu undir þrýstingi og hótunum, eins og þeir orðuðu sjálfir, fallist á hann vegna þess að ella hefði hjúkrunarþátturinn verið í uppnámi. Þetta er nákvæmlega það sem kom fram í nefndinni og er haft hér eftir þeim í þessu nefndaráliti og það geta þeir vottað um sem voru á fundi nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég var á þessum sama fundi og á honum voru einnig fulltrúar ríkisstjórnarinnar, m.a. Ásmundur Stefánsson, formaður nefndarinnar. Það var, ef ég rifja það upp með hv. þingmönnum, töluvert rætt um þennan þátt, meintar hótanir, meintar þvinganir. Ég vil þá biðja hv. þingmann að rifja upp hvað formaður nefndarinnar, Ásmundur Stefánsson, sagði varðandi nákvæmlega þetta atriði. Bæði hann og jafnframt fulltrúar fjármálaráðuneytisins og fulltrúi heilbrigðisráðuneytisins sem voru á öllum þessum 25 fundum vísuðu alfarið frá sér að nokkuð slíkt hefði átt sér stað. Hins vegar væri ágætt líka að rifja það upp, sem er líka umhugsunarefni, að á þessum sama fundi, með þá fulltrúum eldri borgara, var gengið eftir því við þá í hverju þessi þvingun hefði legið, þessi hótun sem þeir töldu að þeir hefðu verið beittir. Það kom fram að engin slík samskipti hefðu farið fram á milli eldri borgara og ríkisstjórnarinnar. Það lá alveg ljóst fyrir. Hins vegar kom jafnframt fram að hin meinta hótun hefði farið fram í samtali milli formanns Landssambands eldri borgara og formanns nefndarinnar og það hefði jafnframt komið fram að hann vísaði alfarið frá sér að nokkrar slíkar hótanir eða þvingunaraðgerðir hefðu farið fram. Ég verð að segja að ef ég sem formaður í einhverju í félagi sem væri að sækja kjarabætur næði þvílíkum árangri sem eldri borgarar hafa náð mundi ég bara fagna hverjum þvingunum eða hótunum eða hvaðeina sem ég yrði beitt til að skrifa undir slíkt samkomulag. Þess þyrfti ekki. Ég átta mig engan veginn á því hvað þarna fór fram en tel að það sem gerist oft eftir slíkt samkomulag hafi náðst, að væntingar hafi verið miklar, komnar 

Forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að fulltrúi ríkisstjórnarinnar, formaður nefndarinnar, Ásmundur Stefánsson, var spurður um þetta. Hann vildi ekki viðurkenna að hann hefði haft í hótunum. En það getur vel verið að hann sem gamall sáttasemjari telji ekki hótanir það sem fulltrúar eldri borgara telja hótanir.

Þetta er nú reyndur …

Þeim var sagt að ef þeir féllust ekki á þær úrbætur sem voru á borðinu hvað varðar lífeyriskaflann yrði allt samkomulagið sett út af borðinu.  Ég heyrði líka alveg hvernig Ásmundur Stefánsson talaði á fundinum þar sem hann vildi ekki viðurkenna þetta.  Þeir lýstu því reyndar yfir á blaðamannafundinum í ráðherrabústaðnum að þeir mundu koma aftur að hausti til að fara fram á frekari réttindi sér til handa hvað varðaði lífeyrisþáttinn. Þeir hafa lýst yfir stuðningi við þær tillögur sem við leggjum hér fram, þær breytingartillögur sem við leggjum hér fram, og hann liggur fyrir í ályktunum, bæði frá Félagi eldri borgara í Reykjavík og Landssambandi eldri borgara, í 

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað einkennilegur málflutningur af hálfu hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar þar sem því er ítrekað haldið fram að aldraðir hafi verið beittir þvingunum,  Heldur hv. þingmaður að talsmenn eldri borgara hafi komið fram í fjölmiðum líka nauðugir viljugir og lýst því yfir að þeir væru ánægðir með hækkun á lífeyrisgreiðslum eins og talsmennirnir gerðu á þessum tíma? Það er auðvitað ekki hægt að tala svona, hæstv. forseti. Það er alltaf hægt að gera betur og auðvitað vilja eldri borgarar fá meiri peninga, hærri greiðslur. Það er alltaf þannig, hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að frítekjumarkið sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni er núna 0 kr. Það er 0 kr. og hefur verið hækkað upp í 300 þús. Auðvitað er miklu einfaldara að hafa það 750 þús. kr. á ári.

Það er ekki …

Ég held að allir væru til í það ef til væru nægir fjármunir. Eigum við ekki að taka eitt skref í einu og vera þá ánægð með að fara úr 0 kr. í 300 þús.? Ég held að það væri ágætt skref, hæstv. forseti, þótt ekki væri annað sagt í bili.

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni er vorkunn enda nýgræðingur hér í þinginu. Hann þekkir greinilega ekki almannatryggingar vegna þess að frítekjumark gagnvart tekjutryggingu í dag er hátt í 50 þús. kr.  Hv. þingmaður, sem er búinn að fara með fleipur nokkrum sinnum í dag, a.m.k. í fjölmiðlum og hér í þessum stóli, ætti nú að kynna sér betur lögin. Ég hélt að þetta væri löglærður maður. Hann veit greinilega ekki meira um almannatryggingar en þetta. Ég held að hv. þingmaður ætti að fara heim og lesa áður en hann fer að halda hér fram öðru eins. Varðandi það að aldraðir hafi verið undir hótunum þegar þeir samþykktu lífeyriskaflann þýðir lítið að eiga það við mig. Hann verður að ræða um þetta við eldri borgara og fulltrúa þeirra.

Þú ert …

Þeir hafa lýst þessu yfir, 

Hæstv. forseti. Hv. þingmanni er auðvitað vorkunn. Formaður hv. þingmanns, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur lýst því yfir að hv. þingmanni sé ekki treystandi af hálfu kjósenda. Kjósendur treysta ekki hv. þingmanni til starfa, til að fara með stjórn ríkisins og þar með stjórn heilbrigðismála. Ég held að það væri nú  Það er hins vegar annað, hæstv. forseti, sem ég vildi taka fram. Það varðar unga öryrkja. Ég vek athygli á því að hv. þm. Jón Kristjánsson, á meðan hann var heilbrigðisráðherra, lagði til breytingar sem voru samþykktar á Alþingi sem gerðu það að verkum að bætur til öryrkja væru hærri eftir því sem viðkomandi yrði öryrki yngri. Það var stórkostleg réttarbót, líkt og á mörgum öðrum sviðum að því er varðar málefni eldri borgara og öryrkja. Það er ekki boðlegt, hæstv. forseti, þegar minni hlutinn í þingsal heldur því ítrekað fram og byggir sitt mál á því að ríkisstjórnin og nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar hafi beitt gamalmenni þvingunum, ofbeldi nánast, hótunum eða mekanískri nauðung. Það er ekki hægt að tala svona, hæstv. forseti. Það er ekki hægt að þrír heilir stjórnmálaflokkar skuli byggja mál sitt á því að ríkisstjórnin beiti eldri borgara nauðung. Það er fásinna, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður heldur því fram að þjóðin treysti ekki þeim þingmanni sem hér stendur. Ég er nýbúinn að fara í gegnum prófkjör og þeir sem tóku þátt í því treystu mér a.m.k. til að gegna þingstörfum áfram, miðað við fylgi flokksins. Aftur á móti er ég ekki viss um að jafnmargir treysti þeim þingmanni sem kom hér í andsvör. Í hans kjördæmi er flokkur hans undir pilsnerfylgi, um 3%. Þess vegna leyfi ég mér að efast um að hv. þingmaður hafi efni á svona tali enda er hann flúinn úr salnum og þolir ekki að hlusta á að það er varla nokkur maður í Reykjavíkurkjördæmi sem treystir þeim manni og áreiðanlega ekki eftir annað eins blaður og þvaður eins og kom frá hv. þingmanni bæði í útvarpsþætti í morgun og eins úr ræðustól Alþingis í þessari umræðu áðan. 
             Ég held að hv. þingmaður ætti að svara fyrir sig sjálfur en ekki einhverjir gasprarar, kallandi fram í úti í sal.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar. Með því verða staðfestir með lögum þeir þættir samkomulags á milli ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara frá því í júlí í sumar sem kölluðu á lagabreytingar. Í umræðum á hinu háa Alþingi á síðustu dögum og í viðræðum við eldri borgara hefur verið látið að því liggja að ekki hafi verið um samkomulag að ræða heldur yfirlýsingar frá hendi ríkisstjórnarinnar. Ég vísa þeim hugleiðingum þeirra sem því halda fram á bug og sé enga ástæðu til að talsmenn eldri borgara eða stjórnarandstaðan, ef út í það væri farið, vilji draga úr ábyrgð eldri borgara á þessu mikilvæga samkomulagi. Það veldur, þegar upp er staðið, einni mestu byltingu síðari ára í kjörum aldraðra og öryrkja. Ég tel þvert á móti að ríkisstjórn, Alþingi, eldri borgarar og talsmenn þeirra, sem voru aðilar að samkomulaginu, geti verið stoltir af því og geti tvímælalaust stært sig af því. Með samþykkt frumvarpsins sem hér er til umfjöllunar efnir ríkisstjórnin sinn hluta samkomulagsins og gott betur, með þeim breytingum sem meiri hluti heilbrigðisnefndar hefur gert á frumvarpinu í meðhöndlun þingsins. Þetta samkomulag milli aðila náðist eftir miklar umræður og er niðurstaða byggð á helstu áherslum í málflutningi talsmanna eldri borgara á undaförnum missirum. Hins vegar er alveg ljóst að samkomulagið þýðir niðurstöðu sem er kannski ekki í samræmi við ýtrustu kröfur hvors aðila. En við það verða menn að sætta sig og una glaðir við það sem þeir ná fram. Með þessu samkomulagi hafa helstu baráttumál eldri borgara náð fram að ganga. Hvaða þýðingu hefur frumvarpið fyrir eldri borgara, öryrkja og lífeyrisþega? Það kemur sérstaklega fram í þessu frumvarpi að þrátt fyrir að samkomulag hafi verið við eldri borgara þá hafa ákveðnir þættir samkomulagsins verið yfirfærður á örorkulífeyrisþega, þótt þeir hafi ekki beinlínis verið aðilar að samkomulaginu. Verið er að gera breytingar á lögum um almannatryggingar sem stórbæta hag aldraðra og öryrkja til framtíðar. Þær fela m.a. í sér hækkun lífeyrisgreiðslna til elli- og örorkulífeyrisþega og fyrsti hluti þeirrar hækkunar kom fram 1. júlí í sumar. Í öðru lagi er lækkun skerðingar bóta vegna tekna maka, hvort heldur lífeyristekna eða atvinnutekna, og reyndar alfarið greint á milli tengingar bóta við lífeyristekjur maka. Skerðingar vegna atvinnutekna maka eru jafnframt minnkaðar. Í þriðja lagi minnkar skerðing bóta vegna annarra tekna bótaþega. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega ofan í hvaða umbætur felast í frumvarpinu. Það hefur komið fram áður, bæði við 1. umr. og jafnframt í áliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar. Með lækkun skerðingar bóta vegna tekna maka og lækkun skerðingar bóta vegna annarra tekna bótaþega er í meiri mæli en áður horft á sjálfstæðan rétt einstaklinga til bóta í stað þess að líta á framfærslutekjur hjóna og fjölskyldu í heild. Þarna er tekið stórt skref enda hefur orðið ákveðin stefnubreytingu og fyrsta skrefið í þá átt var tekið í kjölfar öryrkjadómsins svokallaða. Sú stefna er fest í sessi að horfa á sjálfstæðan rétt bótaþega. Eitt stóra atriðið í þessu samkomulagi og í frumvarpinu sem við fjöllum um er meðal helstu baráttumála elli- og örorkulífeyrisþega á síðustu árum, þ.e. frítekjumark vegna atvinnutekna. Þetta er mjög stórt og gott skref og er til þess fallið að hvetja þá sem hafa getu til til að starfa áfram í atvinnulífinu, á vinnumarkaði þrátt fyrir örorku og aldur og þeir geti gert það án þess að það leiði til of mikillar skerðingar á lífeyri almannatrygginga. Þetta er sá þáttur í velferðarkerfinu og í almannatryggingakerfinu sem hefur farið einna mest fyrir brjóstið á öldruðum og öryrkjum. Í þeim línuritum sem fylgja nefndaráliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar eru tekin nokkur lýsandi dæmi um áhrif frumvarpsins á kjör aldraðra og ellilífeyrisþega. Mig langar að nefna nokkur dæmi sem eru lýsandi fyrir það stóra framfaraskref sem verður stigið þegar frumvarpið verður gert að lögum. Ég bendi á að þessar umbætur koma strax til framkvæmda um áramótin, eftir um þrjár vikur. Í fyrsta lagi vil ég taka dæmi um áhrif frítekjumarks eigin tekna á greiðslur almannatrygginga til örorkulífeyrisþega. Tekjur einhleyps örorkulífeyrisþega með 50 þús. kr. atvinnutekjur, tekjur hans úr almannatryggingakerfinu, hækka úr um 85 þús. kr. í ár í um 115 þús. kr. nú um áramótin. Heildartekjur hans fyrir skatt hækka um 30 þús. kr., úr 135 þús. kr. á mánuði í 165 þús. kr., sem er töluverð kjarabót. Annað dæmi er um minni tekjutengingu milli maka. Það getur leitt til þess að tekjur örorkulífeyrisþega hækki verulega. Dæmi um það er örorkulífeyrisþegi með 50 þús. kr. í atvinnutekjur og maki með 150 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Samanlagðar atvinnutekjur og lífeyrir almannatrygginga voru fyrir 1. júlí síðastliðinn rúmar 100 þús. kr. en 1. janúar næstkomandi verða tekjur hans 135 þús. kr., þ.e. hækkun um 35 þús. kr. Þriðja dæmið er jafnframt um örorkulífeyrisþega. Þar er örorkulífeyrisþegi með engar tekjur af atvinnu en maki hins vegar er með 150 þús. kr. tekjur úr lífeyrissjóði. Tekjur örorkulífeyrisþegans frá almannatryggingum fyrir 1. júlí sl. voru tæpar 60 þús. kr. á mánuði, m.a. vegna samspilsins á milli hans og tekna maka, en þær verða rúmar 95 þús. kr. um næstu áramót og 105 þús. um áramótin 2007–2008. Þetta eru töluverðar upphæðir til viðbótar og ráðstöfunartekjur fjölskyldunnar aukast verulega. Síðan er ágætt að taka dæmi um samspil frítekjumarks og minni áhrif frá tekjum maka á heildartekjur ellilífeyrisþega. Ellilífeyrisþegi er með 150 þús. kr. tekjur á mánuði og maki með 150 þús. kr. í atvinnutekjur. Fyrir 1. júlí voru tekjur lífeyrisþegans úr almannatryggingunum rúmar 60 þús. kr., sem gerir alls 60 þús. kr. í tryggingatekjur og 50 þús. eigin tekjur sem eru 110 þúsund. Um áramótin verða þessi 110 þús. kr. orðnar að 125 þús. kr. miðað við þær breytingar sem hér eru boðaðar. Ég vildi taka eitt dæmi til viðbótar um áhrif frítekjumarks vegna eigin tekna á heildartekjur ellilífeyrisþega. Lífeyrir almannatrygginga hjá einhleypum ellilífeyrisþega með 100 þús. kr. atvinnutekjur hækka úr 55 þús. kr. í 95 þús. kr. eða um 40 þús. kr., m.a. vegna upptöku frítekjumarks vegna eigin atvinnutekna. Tekjur þessa ellilífeyrisþega, sem er einhleypur, hækka úr 155 þús. kr. í 195 þús. kr. á mánuði. Hægt væri að taka mörg önnur dæmi en hér læt ég staðar numið. Þetta eru dæmi um hvernig frumvarpið sem vísast verður að lögum á morgun hefur áhrif á tekjur lífeyrisþega. Þessi örfáu dæmi sýna hve miklar breytingar frumvarpið hefur í för með sér til að hækka lífeyrisgreiðslur, minnka tengingu við tekjur maka og eigin tekjur. Þar vegur ekki síst frítekjumark eigin tekna á lífeyri almannatrygginga. Eins og ég sagði áðan hefur verið gerð grein fyrir þeim breytingum sem fylgja frumvarpinu en mig langar í lokin að ræða um kostnaðinn og hvaða viðbótarfjármagn er sett í kerfið með þessu frumvarpi. Viðbótarkostnaðurinn er um 26,7 milljarðar kr. til ársins 2010, auk 2,3 milljarða kr. sem bætt er í með þeim breytingum sem meiri hluti heilbrigðisnefndar leggur til. Þetta þýðir alls um 29 milljarða kr. til ársins 2010. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir kallaði viðbæturnar sem komu inn í frumvarpið í meðhöndlun meiri hluta heilbrigðisnefndar yfirboð, 481 millj. kr. á næsta ári og hálfan milljarð á næsta ári. Hvað kallar þá hv. þingmaður 7 milljarða kr. viðbótina sem hún ætlaði að bæta í, flokkur hennar og stjórnarandstaðan, á næsta ári ef 500 millj. kr.  
             Þegar upp er staðið hækka greiðslur lífeyristrygginga milli áranna 2006 og 2007 um 10,5 milljarða kr. eða úr 32,2 milljörðum, samkvæmt fjárlögum 2006, í 42,7 milljarða kr. á næsta ári. Þetta er stórt skref og mikill árangur í baráttu fyrir bættum kjörum lífeyrisþega. Ég hlýt, virðulegi forseti, að benda á tvö önnur frumvörp sem verða að lögum á morgun sem munu að öllum líkindum bæta hag alls almennings verulega, þar á meðal þeirra hópa sem frumvarpið sem hér er til umfjöllunar tekur sérstaklega til. Þar er lækkun matvælaverðs og tengdar breytingar við lækkun virðisaukaskatts um sem nemur 10,5 milljörðum kr. á ársgrundvelli. Hitt frumvarpið felur í sér lækkun skatta, lækkun tekjuskatts og hækkun persónuafsláttar, sem þýðir 13 milljarða kr. tilfærslur úr ríkissjóði til heimilanna í landinu. Því verður ekki á móti mælt að þessar tilfærslur eru þær mestu sem þjóðin hefur upplifað árum saman. Þær endurspegla þann sterka grunn sem samfélag okkar byggir á og hefur verið lagður á síðasta einn og hálfan áratug undir forustu Sjálfstæðisflokksins. Alls gera þetta um 30 milljarða kr. á næsta ári í tilfærslur úr ríkiskassanum til heimilanna, með skattalækkunum og hækkun lífeyrisgreiðslna til aldraðra og öryrkja.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að minnast á tvö atriði í andsvari við hv. þingmann. Hækkunin 1. júlí varð ekkert sérstaklega vegna samningaviðræðna við ríkisstjórnina. Það voru hækkanir sem lágu á borðinu vegna kjarahækkana, vegna hækkana á vinnumarkaði sem alltaf hafa skilað sér til lífeyrisþega og þarf engar sérstakar nefndir til þess. Þær hafa yfirleitt gengið beint áfram til lífeyrisþega í kjölfarið á að laun hækka á vinnumarkaði. Það er ekkert skrýtið þótt hv. þingmaður lýsi því hér yfir að þetta sé mesta hækkun í þó nokkuð mörg ár. Þetta er mesta hækkun í tíð þessarar ríkisstjórnar, en í tíð hennar hafa lífeyrisþegar setið eftir. Það var orðið tímabært að kjör þeirra yrðu bætt. Það hefur enginn haldið því fram að þetta sé ekki kjarabót. Ég hef ekki haldið því fram að þetta væri ekki kjarabót. Þetta er kjarabót. En við teljum bara ekki nógu langt gengið. Þessi kynslóð á rétt á betri kjörum en verið að bjóða þeim hér þó að þetta sé auðvitað allt til bóta. Ástæðan fyrir því að ég kalla þetta yfirboð er sú að ég var að nota sömu orð og hv. þingmenn ríkisstjórnarmeirihlutans nota í hvert einasta skipti sem við í minni hlutanum leggjum til einhverjar smákjarabætur fyrir lífeyrisþega. Ég vil bara nefna það hér að t.d. það að öryrki haldi örorkuuppbótinni eftir að hann er orðinn 67 ára, uppbót sem er sannarlega sýnt fram á að hann þurfi sem öryrki og varla minnkar þörfin þegar hann verður gamall, það kostar mun minna en sá hálfi milljarður sem ég leyfði mér að kalla yfirboð vegna þess að það var búið að afgreiða fjárlög þegar sú tillaga kom hér fram. Hún var yfirboð miðað við frumvarpið. Alveg eins og þið kallið tillögur okkar yfirboð 

Virðulegi forseti. Þær hækkanir sem komu 1. júlí síðastliðinn eru tengdar kjarasamningum eins og kom réttilega fram hjá hv. þingmanni. En ástæðan fyrir því að ákveðið var að flýta starfi nefndarinnar var hins vegar að þessi samningur lá fyrir og svo líka til að þeir fengju hækkanirnar strax um mitt ár en ekki í haust, eins og stefndi í að yrði miðað við áætluð lok á vinnu nefndarinnar. Það er því alveg ljóst að kjarabæturnar sem komu í sumar eru tengdar þessu samkomulagi. Þær komu fyrr og nýtast þeim fyrr og hækka kjör þeirra strax. Það er hins vegar ekki rétt hjá hv. þingmanni að aldraðir hafi setið eftir. Öðru nær. Öll þau drög og línurit sem við höfum verið að skoða á síðustu missirum sýna að ráðstöfunartekjur eldri borgara prósentulega séð hafa hækkað meira en flestra annarra. Þannig að það er alls ekki rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni. Það er alls ekki rétt að málefnum eldri borgara og öryrkja hafi ekki verið sinnt á síðustu árum. Öðru nær. Það hefur mikið verið lagt í að vinna með eldri borgurum og örorkulífeyrisþegum til þess að bæta kjör þeirra. Það hafa verið tekin stór skref fram á við í þeim efnum enda eru bæði kröfur þeirra og kröfur samfélagsins í þá veru. Þannig höfum við mætt nýjum þörfum og nýjum kröfum og ítrekað verið gert nýtt samkomulag til að koma til móts við eldri borgara og örorkulífeyrisþega. Ég tel því að með þessu samkomulagi séum við að reka ákveðið smiðshögg á 

Forseti. Hv. þingmaður staðfestir að hækkanirnar í júlí voru vegna hækkana á vinnumarkaði. Það var rétt. Það getur vel verið að það hafi flýtt eitthvað vinnu nefndarinnar. Guð láti gott á vita ef það hefur verið. En hækkanirnar voru á borðinu. Aftur á móti varðandi yfirlýsingar hv. þingmanns um að kjör lífeyrisþega hafi aukist meira en hjá öðrum, þá ætla ég bara að svara því með því að hv. þingmaður ætti að kynna sér rannsóknir, fyrirlestra og skýrslur Stefáns Ólafssonar um stöðu lífeyrisþega í samanburði við aðra hópa. Það leynir sér ekkert að sá hópur hefur orðið út undan. Það er bara svart á hvítu.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki lesið minna um þessi mál en hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Og sennilega lesið það með sama styrkleika á gleraugum og hv. þingmaður. En það er svo að ráðstöfunartekjur þessa hóps hafa aukist meira, prósentulega séð, en annarra borgara í landinu. Varðandi skattbyrðina og þær rannsóknir sem Stefán Ólafsson hefur gert, að það er bara allt önnur Ella. Við gætum tekið þá umræðu síðar. En aðalatriðið er það að með þessu frumvarpi er verið að uppfylla samkomulag við eldri borgara sem gert var í sumar. Ákveðnir þættir samkomulagsins eru yfirfærðir yfir á örorkulífeyrisþega. Ég held að við getum öll óskað eldri borgurum og öryrkjum til hamingju með þann árangur sem þeir hafa náð. Ég tel að við getum öll haft sóma af.

Hæstv. forseti. Það er langt liðið fram á kvöld. En ég ætla að fara nokkrum orðum um það mál sem hér er til umræðu, breytingar á almannatryggingalögum og málefnum aldraðra. Þetta er stórt mál og mikið réttlætismál. Ég ætla ekkert að draga úr því sem ég sagði við 1. umr. málsins að þetta eru vissulega kjarabætur. Það eru mörg atriði sem eru í réttlætisátt og samkvæmt þeim kröfum sem bæði aldraðir og öryrkjar hafa lagt fram og samkvæmt þeirri hugsun sem núna ríkir í þjóðfélaginu, þ.e. að hætta að líta á öryrkja og aldraða sem bótaþega en hugsa fremur til þeirra og hafa löggjöfina þannig að aldraðir og öryrkjar geti notið sín í samfélaginu og að við hin fáum notið þeirra krafta sem þeir hafa möguleika á að leggja fram til samfélagsins. Því miður hefur ástandið verið þannig í kjörum og aðbúnaði þessa fólks að einn þriðji aldraðra, um 30%, hefur búið við það knöpp kjör að þeir hafa verið hnepptir í fátæktargildru. Það er staðreynd. Kerfið hefur því miður stuðlað að því, bæði með lágum bótum og ekki síður með því innbyggða kerfi sem eru tekjutryggingar við hinar lágu bætur, þannig að það er næstum því komin króna á móti krónu. Ef aldraður eða öryrki hefur unnið sér inn einhverjar tekjur til að reyna að bæta hag sinn þá hafa skerðingarnar verið það miklar að það hefur ekki borgað sig fyrir viðkomandi að fara út á vinnumarkaðinn eða að vinna heima og reyna að fá einhverjar tekjur. Þetta sýndi sig mjög vel þegar stórfyrirtæki hér í bæ, mig minnir að það hafi verið Húsasmiðjan, ætlaði að nýta sér krafta þeirra sem voru í eldri kantinum og fékk hóp eldri starfsmanna til að koma og vinna í versluninni. Þetta var þeim sem komu í verslunina til mikillar ánægju og bættrar þjónustu því þetta var fólk sem hafði þekkingu og kunnáttu á því sem verslunin hafði fram að bjóða. En því miður entust þessir einstaklingar ekki lengi vegna þess að það lá við að þeir borguðu með sér. Launin voru svo lág að þetta var sjálfboðavinna og þetta þekkjum við. Þannig er nú staðan. En það er ekki að ástæðulausu sem þeim kjarabótum sem nú liggja fyrir hefur verið náð. Af því hér var vísað til þess samkomulags sem fulltrúar Félags eldri borgara og fulltrúar ríkisvaldsins gerðu síðastliðið sumar, þá var það með þá samninga eins og aðra samninga, að á einhverjum tímapunkti komast aðilar ekki lengra í samningagerðinni. Úrslitastundin rennur upp. Það er alveg ljóst að þeir einstaklingar sem voru í samninganefndinni fyrir hönd Landssambands eldri borgara voru mjög ósáttir við að ná ekki lengra í kjarabótum en kom fram í samkomulaginu. En aftur á móti hafði náðst nokkuð góður vilji og yfirlýsingar um frekari uppbyggingu í hjúkrunar- og þjónustuþáttum fyrir aldraða og öryrkja. Þannig að svona enduðu þessir samningar. Aldraðir gátu ekki farið lengra með niðurstöður samkomulagsins. En það gat ríkisstjórnin. Og það gerði hún í tvígang eftir að frumvarpið var lagt fram. Þremur dögum eftir að mælt var fyrir frumvarpinu gerðu hæstv. heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra með sér samkomulag og sáu sig um hönd og voru ekki að vísa tekjuskerðingunni nokkur ár fram í tímann, þrjú ár fram í tímann, heldur áttuðu sig á því að frítekjumarkið varð að koma nú þegar um næstu áramót ef þessir flokkar ætluðu að fara inn í næstu kosningar og telja sig hafa möguleika á að fá atkvæði þess fjölda aldraðra og öryrkja sem vissulega fylgdust með hvernig ríkisstjórnarflokkarnir unnu úr þessu máli. Sem betur fer hefur líka komið fram viðurkenning á því að samkomulagið gekk ekki nógu langt til þess að ná fram réttmætum bótum og eðlilegum bótum, rétt eins og aldraðir höfðu bent á. Ég vil því bara vísa til nefndarálits minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar og þeirra breytingartillagna sem minni hlutinn gerir. Þar byggjum við á tillögu, velferðartillögu, sem var lögð fram í upphafi þings um nýja hugsun, nýjan grunn í lífeyrissjóðsmálum. Á því viljum við byggja. Á því byggja breytingartillögurnar. Við munum að sjálfsögðu taka undir þær tillögur sem hafa komið fram hjá meiri hlutanum sem eru til enn frekari bóta. Auðvitað styðjum við allt sem er í réttlætisátt. En rétt eins og aldraðir sögðu, það var ekki gengið nógu langt. Ríkisstjórnin hefur viðurkennt það og komið hálfa leið. Við viljum ganga það skref lengra. Þó að vísað sé til að 29 milljarðar eigi að fara í þennan málaflokk á næstu fjórum árum þá segir það okkur eingöngu hversu aldraðir og öryrkjar hafa dregist mikið aftur úr í launum og kjörum af hendi ríkisstjórnarinnar, með bótum frá Tryggingastofnun. Þetta segir okkur eingöngu hversu aftarlega þessir einstaklingar eru orðnir hvað varðar laun og kjör. Það er hægt að veifa hérna háum prósentum, miklum hækkunum í prósentum þegar að grunnurinn er eins lágur eins og hann var.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að mótmæla fullyrðingu hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur um að kjör aldraðra og öryrkja hafi setið eftir. Það er ekki rétt. Mörg dæmi sýna að það er ekki rétt. Þau voru reyndar afskaplega slæm 1995 og máttu gjarnan batna, en þau hafa ekki setið eftir. Meginbreytingin í þessum tillögum og hugmyndum er að 60% af launum öryrkja og aldraðra koma til skerðingar. Það þýðir að í staðinn fyrir 45% skerðingu er skerðingin 24%. Skerðingin lækkar úr 45% niður í 24% og eftir eitt ár, árið 2008, fer hún niður í 23%. Það þýðir að maður sem er með 200 þús. kr. launatekjur á mánuði, aldraður eða öryrki - nú gildir sama reglan - er skertur um 24% af þessum 200 þús. kr., þ.e. um 48 þús. kr. Bæturnar sem hann hafði eru 128 þús. þannig að hann fær til viðbótar við 200 þús. kr. tekjurnar sínar 80 þús. kr. Hann er sem sagt með 280 þús. kr. á mánuði ef hann er einhleypur. Þetta er aðal- og meginbreytingin. Þetta mun hvetja fólk til að vinna umfram það sem verið hefur. Þá myndast nýr vandi, vandi þeirra öryrkja og aldraðra sem ekki geta unnið. Munurinn á milli þeirra og öryrkja og aldraðra sem geta unnið, herra forseti, verður mjög áberandi, líka munurinn á milli aldraðra og öryrkja sem vinna við hlið annars manns með sömu laun sem ekki er aldraður eða öryrki. Ef allir þrír eru með 200 þús. kr. á mánuði er öryrkinn og hinn aldraði með 80 þús. kr. meira á mánuði. Það er nýr veruleiki sem almenningur þarf að sætta sig við og ég geri ráð fyrir að hann sé alveg tilbúinn til þess. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Hann varðar séreignarsparnað og uppsafnaðar fjármagnstekjur fólks sem er t.d. að selja spariskírteini sem eru búin að standa á vöxtum í 10 ár. Það er mjög auðvelt fyrir þetta fólk ef það hefur þekkingu og ráðgjöf að innleysa hvort tveggja ári áður en það fer á lífeyri, bæði séreignarsparnaðinn og langtímafjármagnstekjurnar, en þeir sem ekki vita og ekki kunna og ekki vilja geta lent illa í því. Þess vegna hef ég samið frumvarp sem verður væntanlega dreift á morgun um það að séreignarsparnaður komi ekki til frádráttar frekar en annar sparnaður sem menn stunda í bankakerfinu sem er frjáls - séreignarsparnaðurinn er frjáls - og heldur ekki langtímafjármagnstekjur, fjármagnstekjur sem er aflað til áður en menn fóru á lífeyri. Það er til að mismuna ekki þeim sem hafa vit og þekkingu og hinum sem hafa hana ekki. Að öðru leyti er ég mjög ánægður með þetta frumvarp, styð það eindregið og tel það mikla réttarbót.

Virðulegi forseti. Bara örstutt andsvar, ég nenni eiginlega ekki að munnhöggvast hérna við hv. þm. Pétur Blöndal um kjör lífeyrisþega. Ég bendi honum bara á að lesa Morgunblaðið í morgun. Þar er t.d. grein frá Ólafi Ólafssyni, formanni Landssambands eldri borgara, og Einari Árnasyni, hagfræðingi Landssambands eldri borgara, þar sem þeir lýsa ójöfnuðinum sem hefur viðgengist hjá ríkisstjórninni og hvernig lífeyrisþegar hafa komið út úr þeirri stjórnarstefnu sem hefur verið hér í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hann ætti að geta lesið þetta. Ég ætla ekkert að lesa hér upp úr greinum en það er fljótséð. Þar er einmitt vitnað í þessar úttektir Stefáns Ólafssonar og ný gögn frá Hagstofu Íslands sem hv. þingmaður getur líka fundið á heimasíðu Hagstofunnar eða á heimasíðu Stefáns Ólafssonar. Annars ætla ég ekki að hafa þetta andsvar lengra en bendi hv. þingmanni á að lesa þetta og kynna sér hver staða lífeyrisþega er eftir tæplega 12 ára valdasetu ríkisstjórnarflokkanna og 16 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins hér á landi.

Frú forseti. Sannar ekki neitt, þetta sannar ekki neitt. Hv. þingmaður verður að finna orðum sínum betri stað en greinar í blöðum sem byggja á rannsóknum sem hafa verið dregnar í efa, rannsóknum Stefáns Ólafssonar þar sem hann ber saman tekjur yfir 10 ár og tekjubil við gjörbreyttar þjóðfélagsaðstæður. Útlendingar eru núna að fylla neðsta tekjubilið. Námsmenn fylla neðsta tekjubilið sem þeir gerðu ekki fyrir 10 árum. Þetta er engan veginn sambærilegt. Og fjármagnstekjur voru ekki til fyrir 10 árum. Það er ekki hægt að bera saman þjóðfélag sem hefur breyst svona geysilega mikið, bæði með útlendinga og námsmenn og það hafa orðið kerfisbreytingar í skattkerfinu. Þetta er ekki sambærilegt. Ég bið hv. þingmann að sýna með einstöku dæmi, frú forseti, að t.d. kjör þeirra sem hafa grunnlífeyri hafi skerst eða kjör þeirra sem eru einstæðir og hafa engar tekjur eins og örorkulífeyrisþegar með 75% örorku. Ég skora á hv. þingmann að sýna fram á að þær bætur hafi ekki hækkað umfram allt annað í þjóðfélaginu nema lægstu laun sem sem betur fer hefur tekist að hækka enn frekar. 
            

Frú forseti. Ég svara bara í sömu mynt. Orð hv. þm. Péturs Blöndals sanna ekki neitt. Staðhæfingar hans hafa oft verið dregnar í efa, sérstaklega þegar lífeyrisþegar eiga í hlut.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta, enda er búið að fara ágætlega yfir málið. Ég ætla rétt að draga fram í lokin í meginatriðum um hvað þessi mál snúast, annars vegar að því er snýr að okkur í stjórnarandstöðunni, hvað við höfum sett fram og hvað við höfum viljað gera, og hins vegar hvað ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera í meginatriðum. Í fyrsta lagi höfum við lagt það til í stjórnarandstöðunni að hækka tekjutryggingar aldraðra um 6 þús. kr. og hið sama fyrir öryrkja umfram það sem ríkisstjórnin hefur lagt til, þ.e. fara með þessar bætur upp í 85 þús. kr. fyrir aldraða og 86 þús. fyrir öryrkja í stað 78.500 fyrir aldraða og 79.600 þús. fyrir öryrkja eins og er í tillögu ríkisstjórnarinnar. Við höfum lagt til að farið yrði með skerðingarregluna strax niður í 35% úr 45%, en ríkisstjórnin ætlar sér að fara með hana niður í 38,35% ef ég er með þá tölu rétta í kollinum sem ég held að sé. Við höfum lagt til - og þar greinir okkur náttúrlega á - að frítekjumark vegna atvinnutekna verði 75 þús. kr. á mánuði, þ.e. að fólk geti verið í hálfu starfi úti í þjóðfélaginu svona um það bil án þess að fá skerðingar hjá Tryggingastofnun en eftir sem áður greiða eldri borgarar tekjuskatta eins og við öll. Ríkisstjórnin leggur til 25 þús. kr. frítekjumark á mánuði. Þarna munar á 300 þús. kr. sem ríkisstjórnin leggur til og 900 þús. kr. sem stjórnarandstaðan leggur til. Við höfum einnig lagt til að vasapeningar hækki um 50%, þ.e. ráðstöfunarfé þegar dvalið er á stofnunum, og við höfum lagt til að gagnvart þeim sem eru á stofnunum verði frítekjumark hækkað úr 50 þús. kr. í 75 þús. kr. á mánuði. Síðan höfum við lagt til að tekjutengingar milli maka og sambúðarfólks falli algerlega niður um næstu áramót en ríkisstjórnin hyggst taka þau skref í áföngum á nokkrum árum. Síðan höfum við lagt til að örorkulífeyrisþegi sem verður eldri borgari haldi örorkubótum sínum, þ.e. sérstakri aldurstengdri örorkuuppbót, þótt hann færist af örorkubótum yfir á ellilífeyrinn. Þetta er í megindráttum, hæstv. forseti, það sem skilur tillögurnar að. Við höfum svo sem farið mikið í gegnum þetta í fjárlagaumræðunni og ég held að ekki þurfi að bæta miklu við það sem ég hef þegar sagt. Hér er dregin upp meginlínan í því sem ber á milli. Auk þess er auðvitað lagt upp með það í tillögum okkar að gerð verði sérstök könnun á neyslu þessara hópa og að því stefnt í framtíðinni að fólk sem ekki hefur annað sér til framfæris en lágmarkstekjur Tryggingastofnunar komist af í þjóðfélaginu. Við höfum sem sagt svarað því játandi að þannig eigi tryggingakerfið að verða þegar við teljum að það sé orðið viðunandi að lokum að fólk komist ævinlega af á lágmarksbótunum ef það hefur ekki annað sér til framfærslu. Þarna held ég að skarist meginlínur milli stjórnarandstöðunnar annars vegar og ríkisstjórnarflokkanna hins vegar og þurfum við ekki að hafa mörg orð um það. Ég geri ráð fyrir því að þegar greidd verða atkvæði um þessar tillögur í fyrramálið muni ríkisstjórnarflokkarnir kolfella eins og venjulega allt sem við leggjum til í stjórnarandstöðunni. Það er hefðin sem hefur verið á hv. þingi. Það verður síðan kjósenda í vor að meta hvort þeir vilja taka stöðu með því sem við höfum lagt til í stjórnarandstöðunni sem stefnumótun og fylkja sér um hana, að eldri borgarar og öryrkjar komist af í þjóðfélagi okkar eða hvort það á áfram að vera þannig að fólk hafi ekki nægjanlegar tekjur sér til framfærslu. Þar inn í spilar líka skattkerfið sem við væntanlega ræðum á morgun undir annarri tillögu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Við erum að taka til 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um stjórn fiskveiða. Hér er sérstaklega tekið til viðurlagaákvæða á ýmsum lögum á sviði fiskveiðistjórnar. Frumvarp þetta var lagt fram í framhaldi af niðurstöðu nefndar sem skipuð var í janúar sl. en nefndinni var m.a. ætlað að fara yfir viðurlagaákvæði í lögum sem heyra undir starfssvið sjávarútvegsráðuneytisins. Í september sl. skilaði nefndin hæstv. sjávarútvegsráðherra tillögum ásamt greinargerð sem fylgdi með. Frumvarpið er í samræmi við tillögur þessarar nefndar en sjávarútvegsnefnd hefur fjallað um málið og farið yfir umsagnir og gert breytingar á frumvarpinu í góðri sátt við sjávarútvegsráðherra og hagsmunaaðila. Nefndin er einhuga um þessar breytingar og vil ég þakka meðnefndarmönnum í sjávarútvegsnefnd fyrir gott samstarf í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá sjávarútvegsnefnd um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á sviði fiskveiðistjórnar (viðurlagaákvæði). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson og Árna Múla Jónasson frá sjávarútvegsráðuneytinu, Hrefnu Gísladóttur frá Fiskistofu, Jóhann Baldursson og Halldór B. Nellet frá Landhelgisgæslunni, Óskar Þór Karlsson frá Samtökum fiskvinnslu án útgerðar, Bjarna Áskelsson frá Samtökum fiskmarkaða, Guðberg Rúnarsson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Guðjón Ármann Einarsson og Árna Bjarnason frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda. Einnig hafa nefndinni borist umsagnir frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Fiskistofu, Hafrannsóknastofnuninni, Íslandsmarkaði, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landssambandi smábátaeigenda, ríkislögreglustjóra, ríkissaksóknara, Samtökum fiskvinnslu án útgerðar og Samtökum fiskvinnslustöðva. Þá hafa nefndinni borist tilkynningar frá lögreglustjóraembættinu í Reykjavík og Lögmannafélagi Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á viðurlagaákvæðum í ýmsum lögum á sviði fiskveiðistjórnar. Þar má helst nefna þau sem varða sviptingu veiðileyfa og afturköllun vigtunarleyfa, lágmarkssektir, upptöku afla og/eða veiðarfæra og áminningar í tengslum við minni háttar brot. Nefndin telur að almennt ríki ánægja með breytingarnar, einkum þá tilhögun frumvarpsins að afnema lögbundin sektarlágmörk vegna tiltekinna brota og kveða á um að veita skuli skriflega áminningu vegna tiltekinna fyrstu minni háttar brota. Þau sjónarmið hafa þó komið fram á fundum nefndarinnar að það fyrirkomulag að lögbinda lágmarkstíma veiðileyfissviptinga og afturkallana á vigtunarleyfum séu verulega íþyngjandi og að beiting slíkra viðurlaga þurfi að vera komin undir heildstæðu mati hlutaðeigandi stjórnvalds á öllum aðstæðum. Nefndin tekur undir þetta sjónarmið að vissu marki en álítur jafnframt að ekki sé ástæða til að gefa hlutaðeigandi stjórnvöldum of frjálsar hendur við ákvörðun viðurlaganna. Er því lagt til að ákvæðum 2. efnismgr. 2. gr., 2. efnismgr. 3. gr. og 2. efnismgr. 12. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að lögbundinn lágmarkstími sviptingar og afturköllunar verði styttur. Einnig leggur nefndin til þá breytingu á 1. málsl. 1. efnismgr. 8. gr. og 1. málsl. 1. efnismgr. 13. gr. frumvarpsins að upptöku afla og/eða veiðarfæra í þeim tilvikum sem þar er fjallað um skuli einvörðungu beitt þegar um stórfelld eða ítrekuð ásetningsbrot er að ræða. Þar af leiðandi verða ákvæði 3. málsl. 1. efnismgr. 8. gr. og ákvæði 2. málsl. 1. efnismgr. 13. gr. óþörf og falla brott.  Megintilgangurinn með fyrrgreindum tillögum er að gefa stjórnvöldum og dómstólum aukið svigrúm til að taka vægilegar á minni háttar brotum en þó þannig að fælniáhrif umræddra ákvæða haldist. Að lokum er lagt til að orðalag 1. málsl. 1. efnismgr. 8. gr. og 1. málsl. 1. efnismgr. 13. gr. verði einfaldað þannig að skýrt komi fram að ólögmætur afli skuli sæta upptöku undir þeim kringumstæðum sem þar er fjallað um. Í frumvarpsgreininni er gert ráð fyrir að það sé hlutverk dómstóla að meta hvort sennilegt sé að heildarafli, eða eftir atvikum hluti hans, sé fenginn með ólögmætum hætti. Tillagan felur ekki í sér neina efnisbreytingu. Nefndin mælir með að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Magnús Þór Hafsteinsson, Guðjón Ólafur Jónsson og Jón Bjarnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Guðjón Hjörleifsson, Kristinn H. Gunnarsson, Jóhann Ársælsson, Jón Gunnarsson, Þórdís Sigurðardóttir og Kjartan Ólafsson. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á sviði fiskveiðistjórnar í viðurlagaákvæðum frá sjávarútvegsnefnd: 1. 2. efnismgr. 2. gr. orðist svo: Við fyrsta brot, sem varðar sviptingu veiðileyfis, skal leyfissvipting ekki standa skemur en eina viku og ekki lengur en tólf vikur eftir eðli og umfangi brots. Við ítrekuð brot skal svipting ekki standa skemur en fjórar vikur og ekki lengur en eitt ár. 2. 2. efnismgr. 3. gr. orðist svo: Hafi vigtunarleyfi aðila verið afturkallað skv. 1. mgr. skal ekki veita honum slíkt leyfi að nýju fyrr en átta vikur eru liðnar frá afturköllun leyfis. Hafi ítrekað komið til afturköllunar á vigtunarleyfi aðila skal honum ekki veitt slíkt leyfi að nýju fyrr en sextán vikur eru liðnar frá því að leyfi var síðast afturkallað. 3. Við 8. gr. a. 1. málsl. 1. efnismgr. orðist svo: Við stórfelld eða ítrekuð ásetningsbrot gegn 3.–5. gr. laga þessara skal gera upptæk þau veiðarfæri skips sem notuð hafa verið við hinar ólögmætu veiðar, þar með talda dragstrengi, svo og ólögmætan afla þess. b. 3. málsl. 1. efnismgr. falli brott. 4. 2. efnismgr. 12. gr. orðist svo: Við fyrsta brot, sem varðar sviptingu veiðileyfis, skal leyfissvipting ekki standa skemur en eina viku og ekki lengur en tólf vikur eftir eðli og umfangi brots. Við ítrekuð brot skal svipting ekki standa skemur en fjórar vikur og ekki lengur en eitt ár. 5. Við 13. gr. a. 1. málsl. 1. efnismgr. orðist svo: Við stórfelld eða ítrekuð ásetningsbrot gegn reglum, sem settar hafa verið skv. 2. málsl. 7. gr. laga þessara, skal gera upptæk þau veiðarfæri skips sem notuð hafa verið við hinar ólögmætu veiðar, þar með talda dragstrengi, svo og ólögmætan afla þess. b. 2. málsl. 1. efnismgr. falli brott. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formaður sjávarútvegsnefndar, hefur farið mjög skilmerkilega yfir þær greinar sem verið er að breyta og talið upp öll þau atriði sem munu breytast með þessu frumvarpi. Hér er verið að breyta lögum um stjórn fiskveiða og ýmsum öðrum tengdum lögum. Það er náttúrlega að vonum þegar farið er að vitna í öll þessi lög með sínum fjölmörgu bráðabirgðaákvæðum, sem eru reyndar orðin miklu fleiri en lagagreinarnar, að telja þurfi upp mjög margar tilvitnanir og margar lagagreinar til þess að koma þessu skilmerkilega til skila svo að allir séu með á nótunum. Efnislega held ég samt að hægt sé að orða þetta þannig að það sé kannski verið að draga úr refsingum, verið að draga úr refsirammanum og setja inn ákvæði um að veita mönnum áminningar og aðvaranir áður en kemur til sviptingar á atvinnurétti, sem gerist með því að menn eru ýmist sviptir veiðileyfi eða vigtunarleyfi, eða öðrum slíkum aðgerðum sem eru í sjálfu sér verulega harðar aðgerðir, því að það tekur náttúrlega í þegar menn eru sviptir atvinnu sinni. Ég held að frumvarpið í heild sinni sé til bóta að því leyti að gefnar eru aðvaranir og tekið er vægar á minni háttar brotum og því held ég að segja megi að þessi lög bæti kannski aðeins ástandið þó að ég verði seint fyrsti aðdáandi þessa kerfis sem við vinnum eftir, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir hans innlegg. Ég er alveg sammála honum varðandi bráðabirgðaákvæðin að við þurfum að fara að taka upp ýmis lög og endurskrifa þau og endurútgefa þau. Við tókum okkur til í fyrra og gerðum það með stjórn fiskveiða sem eru orðin miklu aðgengilegri en þau voru. Við erum náttúrlega að draga úr, við erum að gefa aðvörun núna og skriflegar áminningar. Það komu oft fyrir smávægileg slys þar sem menn voru sviptir veiðileyfi og það var kannski ekki sanngjarnt. Ég held að við séum að minnka þessi áhrif og ná meiri sátt um þetta. Þetta er svona réttlætismál og við tökum á ýmsum þáttum sem hefur verið ágreiningur um en nú held ég að sé mikil sátt um þetta.

Frú forseti. Eins og fram kom í ítarlegri ræðu hv. formanns sjávarútvegsnefndar áðan ræðum við hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á sviði fiskveiðistjórnar og það eru viðurlagaákvæði þessara laga sem eru undir. Það sem verið er að gera með þessu frumvarpi er að draga úr þeirri refsigleði sem einkennt hefur lög um stjórn fiskveiða og lög sem tengjast úrvinnslu sjávarafla. Það verður að segjast eins og er þegar maður fer í gegnum þessi lög að í þeim eru og hafa verið talsvert harðari viðurlagaákvæði en við höfum séð í öðrum lögum. Við hófum þessa ferð á síðasta þingi þegar inn kom varaþingmaður, hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, og lagði fram frumvarp sem náði í gegn. Enda þótt það væri þingmannafrumvarp frá stjórnarandstöðuþingmanni náði það í gegnum þingið og til sjávarútvegsnefndar, var afgreitt þar í góðri sátt og varð að lögum nr. 22/2005, en þar var dregið verulega úr sektarákvæðum varðandi minni háttar brot. Áður voru lögin þannig að það var sama hvort brot var framið af gáleysi, var lítils háttar og allir sáu að ekki var fólgin í því nein auðgun eða tilgangur til auðgunarbrots, það þurfti samt sem áður að sekta upp á 400 þús. kr. Mönnum þótti það ekki við hæfi og eftir að hafa farið í gegnum það voru sektarlágmörkin felld niður á síðasta þingi. Hér er verið að ganga aðeins lengra, verið er að minnka refsigleðina þegar kemur að því að svipta skip veiðileyfi vegna þess að þau hafi gerst brotleg við lög. Eins er verið að ganga lengra í því að minnka sviptingar hjá þeim sem gerst hafa brotlegir við lög er varða vigtun sjávarafla. Það sem mætti helst segja og draga saman í stuttu máli er að við erum að taka upp í fyrsta skipti í þessum lögum heimild til Fiskistofu til að veita mönnum skriflega áminningu ef um minni háttar brot er að ræða og ég tala nú ekki um ef um gáleysi eða engan ásetning er að ræða. Fiskistofa getur þá áminnt menn skriflega við fyrsta brot en er ekki föst í því að þurfa að svipta menn réttinum annaðhvort að halda til veiða eða að halda áfram að vigta sjávarafla í margar vikur eins og lögin eru í dag. Það sem við erum líka að gera með þessu er að minnka þann tíma sem sviptingar standa við fyrsta brot. Eins er gert með ítrekunarbrot þó að það sé ekki eins hressilegt og við fyrsta brotið. Það er afar slæmt fyrir menn að verða fyrir sviptingum í því að mega stunda atvinnu sína og það er svo sem enginn að leika sér að því en það er óþarfi að okkar mati að þær sviptingar sem um er að ræða standi í margar vikur heldur, verði menn fyrir því að brjóta af sér og ekki dugir skrifleg áminning, sé hægt að svipta menn í stuttan tíma og menn átti sig þá og gangi til betri vegar. Annað sem verið er að gera hér, sem er nýmæli, er það að dregið er úr heimildum til að gera veiðarfæri upptæk við brot á fiskveiðilögum. Nefndin leggur til að eingöngu við stórfelld og ítrekuð ásetningsbrot við greinum 3–5 í þessum lögum verði heimild til að svipta skip veiðarfærum og ólögmætum afla. Eftir að hafa farið í gegnum þetta og skoðað umsagnir sem komu til okkar sáum við að tvö skip sem fremja sama brot hvort um sig með mjög mismunandi verðmæt veiðarfæri - dómarar höfðu í raun og veru enga heimild til að vega það og meta heldur átti að gera veiðarfæri upptæk í báðum skipum - annað skipið gat verið með margfalt verðmætari veiðarfæri en hitt og fengið þar af leiðandi margfalt meiri og hærri sekt við sama broti en hitt skipið. Það er talsverð breyting í breytingartillögum sjávarútvegsnefndar frá því frumvarpi sem lagt var fyrir okkur og allar þær breytingar ganga í þá átt að milda enn frekar viðurlagaákvæði frá því sem frumvarpið gerði ráð fyrir, þó að frumvarpið sjálft gerði ráð fyrir talsvert mildandi viðurlögum við brotum. Það er álit sjávarútvegsnefndar, eins og sést á því að nefndarálitið kemur frá nefndinni allri og breytingartillögur einnig, að það sé óþarfi að vera með sérlega harðar refsingar í þessari atvinnugrein umfram það sem þekkist í öðrum greinum. Eitt sem rætt var talsvert í nefndinni og ekki náðist samkomulag um var það sem er í núgildandi lögum að ef menn verða fyrir sviptingu á veiðileyfi eða sviptingu á leyfi til að vigta sjávarafla geta þeir kært þann úrskurð Fiskistofu til sjávarútvegsráðuneytis. Nú er sjávarútvegsráðuneytið ekkert annað en næsta skref fyrir ofan Fiskistofu í sama stjórnkerfi svo við ræddum það talsvert hvort menn ættu að geta kært úrskurð Fiskistofu til óháðrar úrskurðarnefndar. Ekki náðist samkomulag um það. Annað sem við ræddum var hvort kæra ætti að fresta sviptingu vegna þess að ef til stendur að svipta fyrirtæki leyfi til að stunda atvinnu sína í eina viku og fyrirtækinu þykir á sér brotið og kærir það til sjávarútvegsráðuneytis er ekki víst að kominn verði úrskurður frá sjávarútvegsráðuneytinu þegar vikan er liðin og fyrirtækið búið að fá réttindi sín aftur en úrskurðurinn gæti svo fallið nokkrum vikum síðar um að þetta hafi verið svipting sem ekki hefði átt að framkvæma. Þá hefur fyrirtækið orðið fyrir því að missa rétt sinn í ákveðinn tíma, verið órétti beitt en á enga möguleika í sjálfu sér til að leiðrétta það órétti eftir á. Við veltum því mikið fyrir okkur hvort kæra ætti ekki að fresta úrskurði um sviptingu en um það náðist ekki samkomulag í nefndinni. Vegna þess hversu vel var unnið í nefndinni undir öruggri stjórn hv. formanns sjávarútvegsnefndar, Guðjóns Hjörleifssonar, gátum við sem í nefndinni sátum náð að samræma sjónarmið okkar og koma fram talsverðum umbótum á þessu kerfi frá því sem nú er og töldum ekki ástæðu til að gera ágreining um það þó að við næðum ekki í gegn þeim sjónarmiðum varðandi sviptinguna og úrskurðinn sem ég lýsti áðan. Ég ætla ekki að eyða lengri tíma í að ræða þetta. Þessi breyting er til verulegra bóta og í þeim anda sem við höfum viljað starfa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þingskjali 491 um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lagaákvæði um lífeyrissjóði, frá efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins og Friðbert Traustason frá Samtökum íslenskra bankamanna. Auk þess sem hún fékk umsagnir um málið. Í frumvarpinu eru lagðar til tvenns konar breytingar. Annars vegar er lagt til að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóða verði hækkað úr 10% í 12% af iðgjaldsstofni og gert ráð fyrir því að iðgjald launagreiðanda hækki úr 6% í 8% en iðgjald launþega haldist óbreytt, þ.e. 4%. Í öðru lagi er lagt til að lífeyrissjóðum sem njóta, eða nutu, bakábyrgðar ríkis, sveitarfélags eða banka verði gert heimilt að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sínum ef meira en 10% munur verður á milli eigna og skuldbindinga. En allt þetta kemur fram í nefndarálitinu. Ég ætla ekki að lesa það allt saman. Nefndin leggur til, þar sem síðari breytingin reyndist vera of rúm, að þrengja hana með breytingu sem gerð er á sérstöku þingskjali þannig að hún einskorðist við þá sjóði sem ekki njóta lengur bakábyrgðar, t.d. hlutfallsdeild Lífeyrissjóðs bankamanna og Lífeyrissjóðs starfsmanna Búnaðarbanka Íslands, og að þeim sjóðum sé þá skylt að gera nauðsynlegar breytingar til samræmis við 2. mgr. 39. gr. laganna. Síðan lagði nefndin til nokkrar breytingar þar sem vantaði inn í lög um Ábyrgðasjóð launa og lög um fæðingar- og foreldraorlof þar sem þurfti að breyta prósentum, þ.e. 10% í 12% í samræmi við breytingar um lágmarksiðgjald til lífeyrissjóða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í þingskjali 492. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Kolbrún Baldursdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns er ég með á þessu áliti með fyrirvara. Ég ætlaði að fullvissa mig um að skilningur minn væri réttur að því leyti að heimildarákvæðið eða öllu heldur skylduákvæðið eins og núna er samkvæmt breytingartillögunni sem liggur fyrir um að breyta réttindum ef iðgjöldin rísa ekki undir þeim, að sú breyting taki fyrst og fremst til Lífeyrissjóðs bankamanna, sem ekki nýtur lengur bakábyrgðar bankanna, en ekki til lífeyrissjóða sveitarfélaganna. Ég horfi þar til LSS sérstaklega.

Herra forseti. Já, það er rétt. Það er skilningurinn að þetta eigi eingöngu að ná til Lífeyrissjóðs bankamanna, enda er hann talinn upp í nefndarálitinu. Nú er það svo með opinberu sjóðina að þeir njóta annaðhvort bakábyrgðar beint eða bakábyrgðar á því formi að iðgjald skuli hækkað ef nauðsyn krefur á kostnað þess sem veitir bakábyrgðina, þ.e. launagreiðanda. Réttindin skulu ætíð standa óbreytt í þeim sjóðum. Ég tel því að það sé ábyrgð viðkomandi atvinnurekanda eða launagreiðanda og falli þar af leiðandi ekki undir þetta ákvæði sem við erum að breyta hér.

Hæstv. forseti. Ég hef reyndar örlítið annan skilning á nýjum deildum Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs sveitarfélaganna. Ég lít svo á að þau hafi ekki bakábyrgð í skilningi eldri deilda þessara sjóða. Hitt er rétt hjá hv. þingmanni að þar eru réttindin föst en iðgjöldin breytileg.  En síðan er hitt annað mál um hina, hvað eigum við að segja, siðferðilegu hlið og horfi ég þar til bankanna sérstaklega, sem ég tel að eigi ekki að afsala sér ábyrgð sinni á lífeyrisskuldbindingum starfsmanna sinna. En það er önnur saga. Ég kom hingað fyrst og fremst til að fá þetta fram hjá formanni efnahags- og viðskiptanefndar ef á því þyrfti að halda síðar meir að vísa í það sem lögskýringargagn.

Virðulegi forseti. Segja má að efni frumvarpsins sé í raun tvíþætt. Í fyrsta lagi er lagt til að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs verði hækkað úr 10% í 12% af iðgjaldsstofni og gert ráð fyrir að iðgjald launagreiðanda hækki úr í 6% í 8% en iðgjald launþega haldist hið sama, þ.e. 4%. Þessu er ég sammála. Ég fagna því að í meðferð nefndarinnar var fallist á þá ábendingu mína að skoða ákvæði gagnvart Fæðingarorlofssjóði sem hefur staðið eftir og einungis hefur verið greitt 6% iðgjald í hann en ætti auðvitað að vera 8% þar líka. Efnahags- og viðskiptanefnd flytur sameiginlega breytingu um að leiðrétta þetta og ég fagna því sérstaklega. Það er einnig gert gagnvart Ábyrgðarsjóði launa. Hitt atriðið sem ég gagnrýni er 2. og 3. gr. frumvarpsins en þar er ákvæði sem ég er ósátt við og tel að geti hugsanlega leitt til skerðingar á sjóðfélögum þessara sjóða, sem eru aðallega bankastarfsmenn en bakábyrgðin á þeim sjóði hefur verið afnumin. Hér er verið að leita eftir heimild til að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sjóðsins og þar á meðal að skerða réttindi sjóðfélaga. Við það geri ég athugasemdir. Ég beindi ýmsum spurningum til formanns Lífeyrissjóðs bankamanna sem lúta að því hvort ástæða sé til að ætla að þessari samþykkt verði beitt á þann veg að lífeyrisréttindi sjóðfélaga verið skert. Þar kemur vissulega fram að á því geti verið hætta. Aðdragandi þessa máls er að ríkisbönkunum tveimur, Landsbanka og Búnaðarbanka, var breytt úr ríkisbönkum í hlutafélög í eigu ríkisins árið 1997. Þá var það krafa ríkisstjórnarinnar að afnema bakábyrgð ríkisins af lífeyrisréttindum starfsmanna Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Rökin voru þau að útilokað væri að setja hlutafélag á markað með óútfylltan víxil. Tryggingafræðingur var fenginn til þess að meta hver iðgjaldaþörfin yrði til að starfsmenn héldu óskertum réttindum. Þar var miðað við að iðgjald væri ákveðið 4% frá launamanni og 14,4% frá bankanum. En þrátt fyrir þessi háu iðgjöld hefur engu að síður hallað verulega á sjóðinn og launahækkanir umfram kjarasamninga eru alfarið í höndum eigenda og stjórnenda bankanna. Af þeim sökum fór stjórn lífeyrissjóðsins fram á það við aðildarfyrirtækin að þau bættu hallann á sjóðnum. Það var gert að hluta til. Ég held að ástæða sé til að geta þess að fram kemur á þessu minnisblaði að samkvæmt spálíkani sem notað er við að meta stöðu sjóðsins eru 15% líkur á að skerða verði réttindi í sjóðnum innan tíu ára. Ef skerðing verður þá nær hún jafnt yfir alla, sama prósenta hjá öllum. Virkir sjóðfélagar í þessum sjóðum eru 1.050 og óvirkir um 4.000–5.000. Ástæða er til að halda þessu til haga hér. Ég hefði haldið að ef til þess komi á næstu árum að verulegur halli verði á sjóðnum þá er skoðun mín sú að það séu aðildarfyrirtækin sem eigi að bæta upp þann halla því það er alveg ljóst að aðildarfyrirtækin og sjóðfélagar voru sammála um að afnám bakábyrgðar ætti ekki að leiða til lakari lífeyrisréttinda í framtíðinni og því eðlilegt að aðildarfyrirtækin greiði beint inn til sjóðsins ef halli verður á eignum eða núvirði framtíðariðgjalda á móti núvirði væntanlegs lífeyris. Þessir sjóðir eru þeir einu hjá hinu opinbera þar sem bakábyrgðin hefur verið afnumin og því geta sjóðfélagar búist við því að í framtíðinni gæti komið til skerðingar á réttindum þeirra. Ég er ósammála því og tel að aðildarfyrirtækin eigi að standa undir þeim halla, því eins og ég segi og ítreka, að aðildarfyrirtækin og sjóðfélagar voru sammála um að afnám bakábyrgðar ætti ekki að leiða til lakari lífeyrisréttinda í framtíðinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Það er að finna á þingskjali 522. Nefndarálitið er frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jónas Fr. Jónsson og Ragnar Hafliðason frá Fjármálaeftirlitinu, Guðjón Rúnarsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja og Kjartan Gunnarsson frá viðskiptaráðuneytinu. Nefndinni bárust auk þess umsagnir um frumvarpið. Ég ætla ekki að lesa nefndarálitið allt, herra forseti. Það er á þingskjali 522. En ég vil geta þess að starfsemi íslenskra fjármálafyrirtækja hefur aukist mikið á undanförnum árum. Á árinu 2005 stækkuðu íslensk fjármálafyrirtæki enn frekar og juku jafnframt hlutdeild starfsemi sinnar erlendis. Nefndin fagnar þessari þróun en telur jafnframt að í viðskiptalífinu verði að vera skýrar reglur svo að þeir sem starfa á því sviði viti hvað er leyfilegt og hvað ekki. Til þess þurfa að vera til staðar öflugar eftirlitsstofnanir, eins og Fjármálaeftirlitið og Samkeppniseftirlitið. Úrskurðir þessara stofnana þurfa jafnframt að ganga hratt fyrir sig og vera skýrir. Slíkar stofnanir þurfa að hafa yfir að ráða hæfu starfsfólki og öflugum upplýsingakerfum og verða að geta brugðist hratt við þegar upp koma mikilvæg mál eða breyttar aðstæður. Nefndin telur að til þess að Fjármálaeftirlitið geti staðist þessar kröfur verði það að hafa nægar tekjur. Nefndin bendir auk þess á að tekjur eftirlitsins byggjast á afkomu ársins 2005 en útgjöldin á umfangi ársins 2007. Þegar svo miklar og hraðar breytingar eiga sér stað eins og núna sé hætta á að eftirlitið geti ekki fylgt nýrri þróun sem skyldi. Enn fremur byggist traust fyrirtækjanna innan lands sem erlendis á því eftirliti sem til staðar er. Þess vegna er það hagur fyrirtækja í miklum vexti að eftirlitið sé virkt. Það kann að vera nauðsynlegt að gera breytingar á grunni álagningar til að ná til þeirra sviða sem vaxa hraðast þannig að útrásin sé færð sérstaklega. Vegna innleiðingar Basel II-reglna var nauðsynlegt að auka tekjur Fjármálaeftirlitsins um tvö stöðugildi og leggur því nefndin til breytingu á prósentum sem getið er um í nefndarálitinu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Sæunn Stefánsdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Drífa Hjartardóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Kolbrún Baldursdóttir og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd, en það er að finna á þingskjali 546. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund Guðbjarnason frá ársreikningaskrá og Þórð Reynisson frá fjármálaráðuneyti. Nefndinni hafa auk þess borist umsagnir um málið. Markmið frumvarpsins er að auka skil ársreikninga til ársreikningaskrár og gera málsmeðferð skilvirkari en þrátt fyrir skýra lagaskyldu þess efnis er ávallt nokkur fjöldi félaga sem hvorki semur ársreikning né skilar honum. Breytingar þær sem lagðar eru til með frumvarpinu eru tvíþættar. Lagt er til að sú háttsemi að framkvæmdastjóri eða stjórnarmenn stærri félaga vanrækja að semja eða skila inn ársreikningi eða samstæðureikningi teljist meiri háttar brot. Síðari breytingin lýtur að ársreikningaskrá, sem hefur það hlutverk að taka á móti, geyma og birta ársreikninga skilaskyldra félaga, og er um að þar verði veitt heimild til að leggja sektir á þau félög sem teljast til minni félaga og vanrækja að standa skil á ársreikningi eða samstæðureikningi. Að öðru leyti vísa ég til nefndarálitsins á þingskjali 546. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001, með síðari breytingum sem er að finna á þingskjali 543. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hauk Ingibergsson og Margréti Hauksdóttur frá Fasteignamati ríkisins, Hafstein S. Hafsteinsson frá fjármálaráðuneyti, Sigurð H. Guðjónsson frá Húseigendafélaginu og Sigmar Ármannsson frá Sambandi íslenskra tryggingafélaga. Nefndinni bárust einnig umsagnir. Í frumvarpinu er lagt til að gjaldtaka umsýslugjalds verði framlengd enn um sinn til tveggja ára, eða árin 2007 og 2008. Ég vísa til þingskjals 543 en vil geta þess að mikil umræða hefur verið um þetta umsýslugjald í gegnum tíðina og þykir nefndinni nóg um að húseigendur hafi verið látnir greiða hingað til þetta gjald. Nefndin leggur til að starfshópur, sem hefur verið skipaður til að fara yfir núverandi tilhögun, skili tillögum strax á vorþingi þessa þings. Þannig ætti að vera unnt að gera tillögur um breytta fjármögnun í fjárlögum fyrir árið 2008. Nefndin leggur til að þetta gjald verði framlengt um eitt ár en ekki tvö eins og kveðið er á um í frumvarpinu. Hún taldi hins vegar að ekki væri hægt að hætta við verkefnið sem er statt í miðri á. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem getið er um í þingskjalinu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að lýsa andstöðu við þetta frumvarp. Ég mun greiða atkvæði gegn því. Þetta er gamall draugur sem er að koma hér aftur og aftur inn í þingið og kostnaðaráætlun og kostnaður við að koma upp þessari landskrá hefur gjörsamlega farið úr böndunum og er núna orðinn fjórfalt meiri en lagt var upp með. Það var lagt upp með að um 600 millj. kr. ætti að kosta að koma upp þessari landskrá en kostnaður við hana er orðinn 2,3 milljarðar kr. Mér finnst ekki hafa verið sett fram í nefndinni núna nein eðlileg rök fyrir því hvað þetta hefur allt saman blásið út. Virðulegi forseti. Þó er verra að fasteignaeigendur einir og sér hafa þurft að standa undir þessum kostnaði sem bólgnað hefur svo út þó full rök séu fyrir því, eins og við fórum yfir í nefndinni og fórum yfir hér við 1. umr., að aðrir ættu fremur að bera þennan kostnað en fasteignaeigendur. Þá er ég að vísa til þeirra sem hafa not af þeim gögnum sem eru í landskránni, þ.e. sveitarfélögin, tryggingafélögin, byggingafulltrúar, lánastofnanir og o.s.frv. Því er með öllu óeðlilegt að aftur og aftur sé verið að koma með þetta mál inn í þingið og í þessum sama búningi, þ.e. að það séu alltaf fasteignaeigendur sem greiða þetta og alltaf bólgnar þessi kostnaður meira og meira út. Það er raunverulega alveg furðulegt, virðulegi forseti, að núna fyrst sé verið að skipa nefnd til að fara yfir þetta mál í heild sinni og finna frambúðarfyrirkomulag á fjármögnuninni á landskránni. Það er alveg með ólíkindum að framkvæmdarvaldið skuli standa þannig að málum. Það er auðvitað ágætt út af fyrir sig eins og nefndin leggur upp með að í stað þess að framlengja þetta gjald um tvö ár er sett fram hér tillaga um að þessu ljúki á einu ári, þessari nefndarvinnu sem núna fyrst er verið að setja í gang. Við skulum vona að það gangi eftir þó ekkert virðist hafa gengið eftir í þessu verkefni sem lagt var af stað með, ég held, á 125. löggjafarþingi þannig að það er orðin nokkur mörg ár síðan. Ég mótmæli því að enn skuli lagðir pinklar á fasteignaeigendur til að standa undir þessu. Það er með öllu óeðlilegt og við í Samfylkingunni munum greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum, sem er að finna á þingskjali 544 frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórð Reynisson frá fjármálaráðuneyti og Bryndísi Kristjánsdóttur frá embætti Skattrannsóknarstjóra ríkisins. Nefndinni bárust einnig umsagnir um málið. Með frumvarpinu er einkum verið að bregðast við agnúum sem komið hafa í ljós frá því að ný lög um olíugjald og kílómetragjald komu til framkvæmda 1. júlí 2005. Með frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að kveðið verði með skýrum hætti á um að sala olíu um borð í varðskip og skip sem notuð eru í atvinnurekstri og skráð sex metrar eða lengri sé undanþegin olíugjaldi. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á ákvæðum sem snúa að endurákvörðun, refsingum, kæruheimild, málsmeðferð og eftirliti. Stefnt er að því að refsiákvæði verði gagnsærri og beiting þeirra skilvirkari. Í þriðja lagi er lagt til að tímabundin lækkun olíugjalds verði framlengd. Nefndin mælist til þess að gert verði átak í að kynna hlutaðeigandi aðilum gjörbreyttar refsireglur. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til eina breytingu tæknilegs eðlis. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem er að finna á þingskjali 545. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti. Nefndinni bárust auk þess umsagnir um málið. Tilefni frumvarpsins er kaup ríkissjóðs á hlut Akureyrarbæjar og Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun þar sem greitt var með skuldabréfi sem lífeyrissjóðir þessara sveitarfélaga nota til að greiða fyrir ábyrgð sína á sjóðnum. En um þetta er fjallað í nefndaráliti og ætla ég ekki að lesa það frá orði til orðs. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir.

Hæstv. forseti. Nafn mitt er ekki undir þessu nefndaráliti. Enda er þetta vafasöm og síðbúin tilraun til að réttlæta viðskiptin með hluti í Landsvirkjun, kaup ríkisins á hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar. Sem kunnugt er hefur verið lögð inn kæra til félagsmálaráðuneytisins af hálfu fulltrúa Vinstri grænna í Reykjavík. Er þar meðal annars vísað til þess að ekki var fullnægjandi lagastoð fyrir hendi. Ég vil vekja athygli á því hér við þessa umræðu og munum við ekki styðja þetta frumvarp þegar það kemur til atkvæða.

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt aðeins að vísa til þess sem stendur í nefndarálitinu. Það kemur fram hér, með leyfi forseta: „Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er lagt til að við 3. mgr. 36. gr. verði bætt ákvæði þess efnis að í þeim tilvikum er bakábyrgðaraðili lífeyrissjóðs greiðir inn á skuldbindingu sína við sjóðinn með verðbréfum skv. 1. tölul. 1. mgr. ... sem ekki eru skráð á skipulegum markaði þá skuli sjóðnum heimilt að eiga þau bréf, óháð framangreindri takmörkun. Er hér um almenna breytingu að ræða og markmið hennar er að bakábyrgðaraðili lífeyrissjóðs geti greitt í sjóðinn. Tilefnið er einkum kaup ríkissjóðs á hlut Akureyrarbæjar og Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun.“ Síðan vil ég vísa í þessu sambandi til þess að þegar fjallað var um þetta mál í borgarráði óskuðu fulltrúar Samfylkingarinnar eftir því að fá svör frá Lífeyrissjóði starfsmanna Reykjavíkurborgar og bentu á, eins og hér segir í þessu bréfi, með leyfi forseta: „Athygli vekur að greiðsla til Reykjavíkurborgar verði á formi skuldabréfs með breytilegum vöxtum en ekki föstum vöxtum, eins og lögð hefur verið þung áhersla á af hálfu Lífeyrissjóðs starfsmanna Reykjavíkurborgar. Þetta getur gert að verkum að bréfin verði illseljanleg án verulegra affalla og getur án efa haft áhrif á fjárstýringu sjóðsins ef viðunandi sala tekst ekki.“ Síðan var óskað eftir formlegri umsögn Lífeyrissjóð starfsmanna Reykjavíkurborgar um þessi atriði og þar kemur einmitt fram, án þess að ég ætli að lesa upp það bréf, virðulegi forseti, að tilefni þessarar fyrirspurnar væri ákvæði í samningi um kaup íslenska ríkisins á eignarhluta Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun með útgáfu skuldabréfs sem megingreiðslu á andvirði Landsvirkjunar með þar til greindum eiginleikum en samningur þessi var undirritaður þann 1. nóvember með fyrirvara um samþykki borgarráðs. Í svari frá lífeyrissjóðnum við þessum fyrirspurnum kemur fram hér, sem ástæða er til að vekja athygli á, að þeir eiginleikar skuldabréfanna sem sjóðurinn vill gagnrýna fyrst og fremst eru að þeir bera breytilega vexti og hafa því ekki þekkt greiðsluflæði. Síðan kemur fram að flestir greiningaraðilar telja að líkurnar á að vextir verði lægri en 3% mun meiri eftir fimm ár en að þeir verði yfir 4%. Fari svo að vextir fari í 3% eftir fimm ár þá hefur verð bréfanna lækkað um rúma 2 milljarða kr. miðað við að þeir hefðu verið fastir. Síðan segir hér, með leyfi forseta.: „Það má einnig orða það þannig að það hlutverk stjórnarinnar að móta sjóðnum fjárfestingarstefnu með það að markmiði, eins og kveðið er á um, að ávaxta fé sjóðsins með hliðsjón af þeim kjörum sem best eru boðin á hverjum tíma með tilliti til ávöxtunar og áhættu, hafa verið stórlega skert.“ Síðan kemur, með leyfi forseta: „Álitamál er hvort lífeyrissjóðnum sé heimilt að taka við þessum skuldabréfum þar sem þau hafa ekki verið skráð á skipulagðan markað ...“ Loks segir, með leyfi forseta: „Þar sem skuldabréfin bera breytilega vexti, ber að lækka virði þeirra í tryggingarfræðilegu mati, skv. reglugerð um ársreikninga lífeyrissjóða. Lækka á síðustu þekkta vexti sem skuldabréfin bera um 1,5% áður en þau eru núvirt. Hafi virði bréfanna verið um 23,9 milljarðar króna með 4,16% vöxtum þá ber að lækka skuldabréfin í tryggingarfræðilegu mati í um 20,4 milljarða eða um ca. 3,5 milljarða. Þarna er um varfærnislega reglu að ræða sem undirstrikar enn og aftur hversu verð þessara bréfa er óvirt.“ Þarna kemur fram raunverulega skýringin á því hvernig þeir líta á þessi bréf og ástæða er til að geta þess hér þegar við ræðum málið við 2. umr.