Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að halda uppi af minni hálfu mikið lengri umræðu um þetta mál. Ég held að það hafi nokkurn veginn skýrst til fullnustu við 2. umr. hvernig hagað er afgreiðslu á þessu máli og er kannski best fyrir þingið og söguna að vera ekki að vekja á því meiri athygli en þörf krefur hvernig skjalfest eru vinnubrögð í þessu máli. En ég vil halda minni efnislegu afstöðu til haga og gera hvað ég get til að koma henni á framfæri eða öllu heldur varðveita hana í lögum um Ferðaskrifstofu ríkisins eða skipan ferðamála. Ég er afar ósáttur við það að það fyrirkomulag sem sett var inn í lögin og samkomulag varð um á árinu 1985 verði fellt úr gildi og ég mæli því hér fyrir brtt. á þskj. 1153 við frv. til laga um breyt. á lögum um skipan ferðamála nr. 79 frá 1985. Brtt. er svohljóðandi: "Aftan við frv. bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða svohljóðandi: Samgrh. skal beita sér fyrir því að áður en sala á eignarhlut ríkisins í Ferðaskrifstofu Íslands hf. fer fram, sbr. 1. gr., að mynduð verði samtök starfsmanna fyrirtækisins til að fara með væntanlegan eignarhlut." Þá hygg ég að sú deila, sem hér var uppi, og það mismunandi mat hv. þingnefnda á því hverjir úr hópi starfsmanna skuli vera bærir til þess að kaupa þar eignarhlut leysist af sjálfu sér og vel yrði fyrir því séð og með miklu farsælli hætti en hér er gert ráð fyrir, að félagsskapur starfsmanna færi með eignarhlut þeirra og sæi um hann á hverjum tíma. Ég hygg að ég þurfi ekki að rökstyðja þá afstöðu mína frekar en ég hef þegar gert, bæði hér og eins við fyrri umræðu og afhendi nú forseta þessa brtt. sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Út af þessari till. vil ég segja það að ég sé ekki ástæðu til þess að lögbinda það með hvaða hætti fólkið stendur að þessum hlutum, hvort það er sem einstaklingar eða í slíkum samtökum sent hér er gert ráð fyrir, og því sé ég ekki ástæðu til að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Ég vek bara athygli á því að það væri ekkert nýmæli að lögbinda það með hvaða hætti starfsfólkið skyldi standa að því að taka við eignarhlut í Ferðaskrifstofu ríkisins. Það eru í gildandi lögum skýr ákvæði um það með hvaða hætti eignarþátttöku starfsfólksins, ef til kemur. skuli háttað. Hér er einfaldlega verið að leggja til með þessari brtt. að því fyrirkomulagi verði haldið sem var einróma, ef ég man rétt, samþykkt hér á þingi þegar ný lög um skipan ferðamála tóku gildi eftir heildarendurskoðun þess lagabálks eins og hann leggur sig. Þá var sett í lögin alveg skýrt ákvæði um það hvernig eignaraðild starfsfólksins skyldi háttað ef til kæmi og hér er einfaldlega lagt til að það ákvæði haldi sér inni í lögunum. Þó að vísu, vegna þess hvernig þetta mál hefur borið að, það þyrfti þá að vera bráðabirgðaákvæði, má það einu gilda. Aðalatriðið er að afstaða þm. sé skýr og þeir fá hér tækifræi til þess að gera upp hug sinn í atkvæðagreiðslu um það hvort þeir styðji það fyrirkomulag sem verið hefur í þessum efnum eða hvort menn vilji breyta til og þá hvort einhverjum hv. þm., sem áttu aðild að því á sínum tíma 1985 að setja þessi lög, hefur snúist hugur.



Hæstv. forseti. Ég er ekki með till. fyrir framan mig en mér skilst að hún gangi út á það - ég verð þá leiðréttur ef ég skil það ekki rétt - að starfsmaður sem kaupir hlut verður að vera starfsmaður þann tíma sem hann á bréfin. Ef hann hættir að vera starfsmaður verður hann að selja bréfin. Er það rangt skilið hjá mér að starfsmaður sem hættir að vera starfsmaður, hluthafi, verður að losa sig við bréfin ef hann er ekki starfsmaður áfram? Er það rangt? Hann má ekki vera hluthafi. Ég skildi það þannig að hann mætti ekki vera hluthafi ef hann er ekki starfsmaður. Er það rétt? 



Herra forseti. Ég hefði nú talið eðlilegt að forseti tæki fyrir annað mál og dreifði þessari till. þannig að hann hefði hana skriflega fyrir framan sig. En hafi ég tekið rétt eftir gengur þetta út á það að starfsmannafélag verði að vera stofnað og það kaupi svo bréf í því hlutafélagi sem ætlunin er að stofna. Það er ekkert sem bannar það að starfsmannafélag verði stofnað og kaupi sér hlut. Með því virðum við félagafrelsi. Hitt er annað mál að mér finnst dálítið hæpið að skylda til þess að sú ein leið skuli farin. Þess vegna tel ég að ekki sé efni til þess að samþykkja þessa till.



Virðulegi forseti. Þetta er óþarft og illa gert frv. Nefndaálitin ganga þvert hvort á annað. Öll vinnubrögð í kringum þetta hafa verið með hreinum endemum. Það væri nú til að bæta gráu ofan á svart að fara að samþykkja brtt. sem ofan á allt annað stangast augljóslega á við lög um hlutafélög. Ég hlýt því með allri ást á flokknum og elsku á þingflokknum, sóma míns vegna, að segja nei.



Herra forseti. Ég greiddi atkvæði áðan með þeirri hugmynd að starfsmannafélag fengi heimild með þessum lögum til að eiga öll hlutabréfin í þessu tilviki. Og ég vil taka það alveg sérstaklega fram að gefnu tilefni að það hvarflaði ekki að mér þegar ég greiddi atkvæði á þann veg að nokkrum þm. dytti það í hug að hann væri að brjóta lög með því að samþykkja lög. Ég vona að menn nái þessu. Að öðru leyti sýnist mér að þessi löggjöf sé ekki til bóta og því segi ég nei.



Herra forseti. Því miður var felld hér áðan ákaflega gáfuleg og þaulhugsuð brtt. sem undirritaður flutti og hefði vissulega gert frv. betra en það annars er og er það þó reyndar býsna slæmt. Brtt. vék að því að samtök eða félagsskapur starfsmanna færi með tiltekinn eignarhlut í fyrirtækinu. Þetta er að sjálfsögðu hið ágætasta fyrirkomulag enda víða við haft og hef ég aldrei heyrt á það minnst áður að það brjóti í bága við lög. Grg. hv. þm. og elskulegrar flokkssystur minnar, Guðrúnar Helgadóttur, var því jafnalgjörlega röng og hún var skemmtileg. Þetta frv. er hins vegar hið versta mál og ekki hefur það batnað við það að menn skuli ekki fallast á að reyna að laga það til eins og ég lagði til með brtt. minni. Ekki hefur málsmeðferðin batnað við það. Herra forseti. Ég er því óvenjulega sannfærður þegar ég segi nei og legg til að frv. verði fellt.

Frsm. minni hl. fjh- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég sé að það bregður svo furðulega við nú í þessari andrá eins og fyrr að hæstv. menntmrh. reis úr sæti sínu og gekk út úr þingsalnum um leið og þetta nefnda frv., virðisaukaskatt, bar á góma. Ég hafði einmitt hugsað mér að kannski mundi nú draga til þess, sem við höfum nokkuð beðið eftir, að hæstv. menntmrh. ræddi pínulítið við okkur um þá menningarstefnu ríkisstjórnarinnar sem felst í því að leggja á virðisaukaskatt og hvernig ætti að standa að því að tryggja hag og blóma íslenskrar menningar í framhaldi af þessari miklu skattkerfisbreytingu. Kannski kemur hæstv. menntmrh. hér á eftir og svarar þessu. Það er nú búið að gera margar og ítrekaðar tilraunir til þess að hafa hann hér í salnum en hæstv. menntmrh. virðist ekki mega við bindast um leið og þetta ágæta frv. ber á góma. Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki ástæða til að fara að hefja upp alla þá umræðu sem hér var í dag eða fara yfir hana aftur um þetta frv. sem hér er nú til síðustu umræðu í þessari þingdeild og væntanlega síðustu umræðu hér á hv. Alþingi áður en það verður að lögum. Það má þó segja að hér séu viss tímamót á ferðinni sem rétt sé að vekja athygli á því að svo gæti farið, ef þingið stendur ekki nema fram á miðjan dag á morgun, að þetta yrði síðasta skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem rætt verður á þessu háa Alþingi. Og eru það ekki lítil tímamót að súpan er þar með uppi og það síðasta er hér til afgreiðslu. Það gæti þó verið, herra forseti, að það hefðu gleymst svona tvö til þrjú lítil bráðabirgðalög sem ætti enn eftir að staðfesta frá því í sumar. Þau voru nokkuð mörg skattafrv. sem sett voru í sumar og hefur þurft að staðfesta með lögum. Vorum við að því síðast í dag að staðfesta slatta af slíkum. Það liggur nú fyrir, herra forseti, eftir atkvæðagreiðslu við 2. umr. að þær brtt., sem minni hl. flutti og vörðuðu flestar þau tvö efni sem kannski hefur öðrum oftar borið á góma í þessari umræðu, þ.e. mat og menningu, þær voru allar felldar. Til að mynda var felld við nafnakall brtt. um að undanskilja sölu bóka virðisaukaskatti. Það voru felldar margar brtt. eða mismunandi brtt. um að undanskilja menningarstarfsemi, samkvæmt einhverri nánari skilgreiningu, þessum skatti og það voru felldar brtt. um að sala á matvörum yrði undanþegin. Enn fremur voru felldar till. um að frekar en að leggja virðisaukaskattinn flatan á yfir alla línuna yrði notast við tvö skattþrep og hið lægra þeirra notað til að skattleggja matvörur og aðrar brýnustu lífsnauðsynjar. Allar þessar tilraunir til að milda þetta frv. eða laga það til, sníða af því mestu harðneskjuna, ef svo má að orði komast, voru felldar. Ég tel að það sé niðurstaða sem mönnum eigi að vera nokkurt umhugsunarefni, eins þótt það standi til að kíkja á málið í sumar í einhverri nefnd, þá sé það ekki ánægjuleg niðurstaða í endurteknum atkvæðagreiðslum hér á hinu háa Alþingi að þessar hugmyndir allar saman voru felldar. Einhverjum kynni að nýtast það eitthvað í þrætulistinni að segja sem svo að hv. alþm. á 110. löggjafarþinginu hefðu greinilega ekki haft mikinn áhuga á því að undanskilja sölu bóka því þeir hefðu fellt um það brtt. Þess vegna er það ekki gott í sjálfu sér að beita þeim vinnubrögðum sem hér hefur verið gert að þvinga fram afgreiðslu laga af þessu tagi þótt það sé viðurkennt af öllum aðilum málsins að þau séu ekki í þeim búningi, þetta frv. sé ekki í þeim búningi að það sé tilbúið. Það er rammi utan um þennan skatt sem eftir er að fylla inn í, eins og einhver komst að orði hér í dag. Kannski væri nær að kalla þetta frv. til 1. um óljósar hugmyndir um virðisaukaskatt eða drög að því hvernig mætti hugsanlega leggja á virðisaukaskatt þegar þar að kemur. Það hefði, herra forseti, að mínu mati verið eðlilegri afgreiðsla málsins - svo maður tali nú í fullri alvöru út frá sjónarhóli þingræðisins og sem þingræðissinni, sem „parlamentaristi“ einu sinni - að afgreiða þennan virðisaukaskatt með þáltill. Það hefði verið mun eðlilegri afgreiðsla við þessar kringumstæður að afgreiða einfalda þál. um að Alþingi ályktar að taka skuli upp virðisaukaskatt sem öðlist gildi svo og svo, á miðju ári 1989 eða hvenær það nú er, og birta síðan þetta frumvarpsuppkast, þessi drög sem eru auðvitað ekkert annað, sem fskj. með þeirri þáltill. og vinna að málinu á þeim grundvelli í sumar. Það er, herra forseti, dapurleg niðurstaða að kalla þetta lagasetningu, þetta sem er auðvitað ekki lagasetning undir venjulegum formerkjum. Það er ekki lagasetning við hæfi sem sæmir á hinu háa Alþingi að þurfa að afgreiða ekki færri en 18 tölusett atriði sem óútkljáð og vísa þeim til nefndar sem skoða eigi betur. Ég vil, herra forseti, leggja sérstaka áherslu á þessi atriði vegna þess að mér rennur þetta til rifja. Mér finnst þetta ekki gott og í raun og veru að enginn græði á þessum vinnubrögðum. Eða er verið að gefa það í skyn að menn geti ekki unnið að svona hlutum í alvöru nema þeir hafi yfir sér einhverja svipu af því tagi að þegar sé búið að setja lög? Ég sé ekki í fljótu bragði hverju menn eru nær með svona plagg í höndunum sem á ekki að koma til framkvæmda, á ekki að hafa áhrif fyrr en eftir rúmt ár, þó að það heiti að nafninu til lög í sumar, á meðan þessi spekinganefnd er að vinna að hlutunum. Ég bið menn aðeins að hugleiða út á hvaða brautir þeir eru að halda ef sífellt er gengið lengra og lengra í þessa átt. Lagasetning færist þá í það horf að menn byrja á því að hrófla upp einhverju hrófatildri, drífa það í gegnum Alþingi og segja: Þetta er orðið lög og nú skulum við fara að laga þetta til og gera það nothæft. Það er í raun og veru það sem er verið að gera hér. Það er heldur leiðinlegt fyrir svona aldraða og virðulega stofnun, eins og Alþingi Íslendinga er, að sitja uppi með svona vinnubrögð. Ég vona að menn hætti a.m.k. þingsins vegna að hæla sér af þessari slípunarnefnd og þessum afgreiðslumáta frv. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara ofan í einstaka þætti þessa máls efnislega hér við 3. umr. Ég sé ekki ástæðu til þess. Ég tel að við sem hér höfum mælt gegn þessu frv. í dag og í umræðunni hér í vetur höfum fært óvenjumikil og efnisleg rök inn í þessa umræðu. Við höfum dregið upp nokkuð ljósa mynd af því hvernig væri í fyrsta lagi hugsanlega hægt að nota þetta skattheimtuform, en með því sniði að það hefði ekki í för með sér þá alvarlegu skafanka sem allt virðist stefna í. Að öðrum kosti hefur það verið okkar afstaða ef menn ekki fallast á það að reyna að laga þetta til og gera það þolanlegra fyrir fólkið í landinu, fyrir menninguna, þá væri betra að samþykkja þetta ekki og reyna þá frekar að laga til núgildandi kerfi eða leita að einhverju öðru og heppilegra formi til að taka upp í framtíðinni. Ég leyfi mér að ímynda mér að sú málefnalega umræða sem farið hefur fram um þetta frv. í Ed. og hér í hv. Nd. hafi hugsanlega átt sinn þátt í því, þau rök sem hafa verið færð fram hafi hugsanlega átt sinn þátt í því að ekki færri en fjórir stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar treystu sér ekki til þess að standa að samþykkt frv. í þessari mynd. Mér fundust það í raun og veru umtalsverð tíðindi þegar þetta mikla kappsmál hæstv. ríkisstjórnar sat uppi með þann dóm í atkvæðagreiðslu í Nd. í dag að ekki færri en fjórir hv. þm. úr stjórnarliðinu treystust ekki til að styðja það. Ég hef, herra forseti, lært mikið um skatta á þessu þingi enda vissi ég ekkert óskaplega mikið um þá fyrir, og skal það fúslega viðurkennt, og hef því þurft að leggja talsvert á mig til að setja mig inn í þau mál og læra um þau samtímis því sem við höfum verið að fjalla um þau hér á hinu háa Alþingi í vetur. Þetta hefur líklega verið fyrirferðarmesti málaflokkur allra hér á þinginu og allt hefur þetta tekið sinn tíma. Eitt af því sem ég hef lært mikið um er skattkerfið í nálægum löndum vegna þess að framan af umræðunni um skattamál hér á þinginu, framan af umræðunni um matarskattinn og síðan virðisaukaskattinn voru sagðar draugasögur af skattamálum nálægra landa. Haldið var að mönnum einfaldri og rangri mynd um það hvert stefndi í skattheimtu í nágrannalöndunum. Þeirri þoku hefur nú verið blásið í burtu. Sú blekking að virðisaukaskattur með einu skattþrepi upp á 22% eða eitthvað þar um bil væri til samræmis við þróun þessara mála í nágrannalöndunum, sú blekking hefur nú verið afhjúpuð, sú lygi hefur verið hrakin. Hér er ekki verið að fara til samræmis við það sem gerist og gengur og stefnir í í nágrannalöndunum heldur er hér verið að ganga í allt aðra og miklu verri átt. Hér er t.d. verið að taka upp næstum því einstæða skattheimtu á lífsnauðsynjar í heiminum og það þótt hvort tveggja liggi fyrir, að matvæli og ýmsar aðrar nauðsynjar fólks séu með því dýrasta hér sem þekkist og kaupgjaldið aftur á móti lágt. Þessar nöturlegu staðreyndir eru mér kannski efst í huga þegar þetta blessaða frv. lýkur vegferð sinni, að hér uppi á Íslandi er verið að leggja óhóflegar álögur á lífsnauðsynjar almennings, sem voru margar hverjar og eru dýrar fyrir, þrátt fyrir það að kaupgjald verulegs hluta launafólks í landinu sé óþolandi lágt. Þess vegna er það sannfæring mín, herra forseti, að þetta skattafrv., verði það gert að lögum, sé eitt af stærstu óheillaskrefum sem við höfum lengi tekið í þessum málum. Í beinu framhaldi af matarskattinum, sem auðvitað ruddi brautina, er hér verið að festa varanlega í sessi mikið ógæfuskref fyrir fólkið í landinu, fyrir hinn almenna launamann, fyrir neytendurna, fyrir menninguna og listirnar, fyrir landbúnaðinn og svo mætti áfram telja. Það er mjög dapurleg niðurstaða sem mér virðist því blasa við, herra forseti, hvort sem þetta frv. nær því að verða að lögum fyrir eða eftir miðnættið sem fer í hönd.



Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur talað hér drykklanga stund, hóf mál sitt með vel setnum þingsal fyrir framan sig. Hann hefur gert þessu máli nokkuð góð skil, svona úrdrátt úr því helsta sem skeð hefur. Mér fannst vanta eitt í ræðu hans, það að þakka þeim sem hlýddu. Virðulegur forseti. Það gerist nú ekki mikið stærra mál á Alþingi en það sem hér hefur verið á lokastigi afgreiðslu í 3. umr., þessi gríðarlega mikla skattheimta sem er til viðbótar því sem fyrir er þegar virðisaukaskatturinn er tekinn upp í staðinn fyrir söluskattinn. En við lokaumræðu á slíku máli sem þessu tel ég að forseti ætti að athuga hvort sjónvarpið geti verið lokað því fjarvistir eru það miklar. Hér er ekkert annað en auðir stólar að undanteknum þeim þrem þm., með mér fjórum, sem eru í salnum og virðulegur forseti náttúrlega verður að vera viðstaddur, hvaða prógram sem er í sjónvarpinu. En ég held að það sé óhætt að segja að þetta er til minnkunar fyrir Alþingi og fyrir deildina að þm. skuli leyfa sér að vera í burtu og sýna stjórnarandstöðunni slíka vanvirðu eins og hún gerir með öllum þessum auðu stólum. Sem sagt, virðulegur forseti, það er ekki nóg að stjórnarandstaðan stundi hér fundi og komi þessum málum í gegn því að sjaldan hafa mál verið afgreidd eða hluti af frv. verið afgreiddur með meira en 20 stjórnaratkvæðum og svo aftur með nokkrum annaðhvort mótatkvæðum frá stjórnarandstöðunni til þess að hjálpa forseta eftir tvær eða þrjár tilraunir til atkvæðagreiðslu sem ekki dugðu, þannig að fjarvera stjórnarþingmanna er einhver sá mesti dónaskapur sem ég hef verið áhorfandi að í Alþingi síðan ég kom til þingsetu.



Herra forseti. Hér er verið að taka á Alþingi lokaafstöðu í stóru máli og ég held að sjaldan hafi á síðari árum verið lagt líkt mál jafnilla undirbúið fyrir þingið. Það er ekki að undra þótt það séu innantökur í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar þegar greidd eru atkvæði hér, eins og gerðist við 2. umr. málsins, og það drýpur ólundin af öðrum hverjum manni. Það er kannski skiljanlegt að hér er tæpast hægt að afgreiða mál á þessu kvöldi vegna þess hversu fáir stjórnarliðar eru til að þoka málum fram. Þetta er slæmt vegarnesti sem hér er lagt upp með, þessi skattkerfisbreyting, og það er ekki ástæða til mikillar bjartsýni þó að málið eigi nú þegar að fara í endurskoðun á vegum stjórnarflokkanna. Þetta mál ætti ekki að fara lengra, þessi skattlagning, en við fáum að sjá hvað kemur upp úr endurskoðuninni að hausti. Ég treysti henni hins vegar ekki og segi nei.



Herra forseti. Þetta frv., ef að lögum verður, er dapurleg niðurstaða fyrir ýmsa. Það er því vel við hæfi að hv. 2. þm. Norðurl. v. deyfi ljósin þegar það er afgreitt. Þetta er í fyrsta lagi dapurleg niðurstaða fyrir þingið vegna þeirra vinnubragða sem við þessa lagasetningu hefur verið beitt. Þetta er í öðru lagi dapurleg niðurstaða fyrir Alþfl., hinn svokallaða jafnaðarmannaflokk á Íslandi, sem ætlaði fyrir kosningarnar að leggja á stóreignaskatt og skattleggja gróða en situr nú uppi með matarskatt. Í þriðja lagi er það dapurleg niðurstaða fyrir listir og menningu í landinu að fá yfir sig þá menningarstefnu frá stjórnvöldum að lagður er sérstakur skattur á þessa starfsemi. Þetta er dapurleg niðurstaða fyrir íslenskan landbúnað þar sem varanlega er festur í sessi skattur á matvælaframleiðsluna. Og þetta er dapurleg niðurstaða fyrst og fremst og síðast en ekki síst fyrir fólkið í landinu, fyrir almenning í landinu sem á betra skilið en þetta af sinni ríkisstjórn. Ég segi nei.