Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 7 26. febr. 1975, um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd samþykkt um alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó. Nefndin tók frv. til umræðu og fékk á sinn fund Magnús Jóhannesson siglingamálastjóra til viðræðu um efni þess, en hér er nánast um að ræða alþjóðasiglingareglur þrátt fyrir þetta langa nafn á frv. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. En þess skal getið að eftir að nefndin hafði afgreitt frá sér frv. hafði fulltrúi utanrrn. samband við nefndina og óskaði eftir því að fá að koma á framfæri athugasemdum sem fela í sér nákvæmari samræmingu við enska texta alþjóðasamningsins. Nefndin hefur fallist á að taka þetta til athugunar og vil ég að það komi fram hér. Við munum óska eftir því að taka þessar athugasemdir til athugunar milli 2. og 3. umræðu. Ég vil að þetta komi fram um leið og ég mæli fyrir nál. Að sjálfsögðu munum við taka þessar athugasemdir til umræðu og afgreiðslu áður en frv. kemur til 3. umræðu en viljum óska eftir því að því verði eigi að síður vísað til 3. umræðu nú.



Virðulegi forseti. Ég leyfi mér hér að mæla fyrir frv. til póstlaga. Í febr. 1985 skipaði ég nefnd til að endurskoða gildandi póstlög, en þau eru frá árinu 1940, nánar tiltekið nr. 31 12. febr. það ár. Þessi lög eru því nokkuð komin til ára sinna, orðin hálffimmtug og sett á umbrotatímum styrjaldar og örra þjóðfélagsbreytinga. Í nefndinni, sem fjallaði um þetta mál og samdi þetta frv., áttu sæti Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri í samgrn., sem var formaður nefndarinnar, Rafn Júlíusson póstmálafulltrúi og Óskar Kristjánsson forstjóri. Nefndin naut aðstoðar og ráðgjafar Árna Guðjónssonar hrl., lögmanns Póst- og símamálastofnunarinnar og Ragnhildar Hjaltadóttur deildarlögfræðings í samgrn. Áður en ég geri efnislega grein fyrir frv. langar mig til að stikla á fáeinum atriðum í sögu póstþjónustunnar á Íslandi. Póstþjónusta af hálfu hins opinbera hefst á Íslandi með útgáfu tilskipunar Kristjáns konungs VII. um Póststofnun á Íslandi hinn 13. maí 1776. Opinberum póststofnunum var komið á fót víðast hvar í Evrópu á 16. og 17. öld, í Danmörku, svo að dæmi séu nefnd, 1624, í Noregi 1647 og í Svíþjóð 1636. Skv. tilskipuninni skyldi póstur ganga þrisvar á ári úr hverjum landsfjórðungi til Bessastaða í tengslum við póstskip milli Íslands og Danmerkur. Stjórn og skipulag póstmála var í höndum stiftamtmanns og sýslumannanna 18. Í tilskipun er skýrt tekið fram að póstferðum sé fyrst komið á fót til þess að áríðandi embættisbréfum yrði greiðlega komið áfram. Það vekur athygli að ekki er gert ráð fyrir póstferðum frá Bessastöðum til baka. Þá var og í sparnaðarskyni gert ráð fyrir að sýslumenn mættu senda bréfin með t.d. vermönnum. Ætla hefði mátt að undinn hefði verið bráður bugur að því að koma póstferðunum á en það dróst allt til ársins 1782 að fyrsta póstferðin væri farin. Gjaldskrá var svo gefin út 8. júlí 1779 og skyldi burðargjald skv. henni vera 2 skildingar fyrir bréf úr einni sýslu í aðra og síðan bættust tveir skildingar við fyrir hverja sýslu sem bréfið var flutt um. Hvergi var minnst á burðargjöld fyrir bréf til útlanda og verður því að ætla að þau hafi verið flutt ókeypis. Fyrsta póstferðin hófst 10. febr. 1782 og hét pósturinn Ari Guðmundsson. Hann lagði upp frá Reykjarfirði við Ísafjarðardjúp, hélt þaðan um Ögur til Ísafjarðar og síðan gangandi alla firði suður uns hann kom 16. febr. að Haga á Barðaströnd. Þar bjó sýslumaður, Davíð Scheving. Þar sem pósturinn hafði aðeins örfá bréf meðferðis þótti sýslumanni ekki svara kostnaði að senda Ara áfram suður heldur bað hann vermann á leið suður fyrir bréfin. Fleiri voru póstferðir ekki það árið og það var ekki fyrr en 1785 að póstferðir í samræmi við tilskipunina frá 1776 hófust reglulega. Stiftamtmaður hafði með höndum yfirstjórn póstmála til 1803, að bæjarfógetinn í Reykjavík tók við bréfaafgreiðslunni. Fjármál Póststofnunarinnar höfðu aftur frá upphafi verið í höndum landfógeta. Sýslumenn voru sem bréfhirðingarmenn. Að því kom þó að farið var að fela öðrum en sýslumönnum að annast póstafgreiðslu og er fyrsta dæmið um slíkt í Rangárvallasýslu árið 1845 en þá var heimilað að setja póstafgreiðsluna í Odda þar sem sýslumaður hafði þá tekið sér bólfestu í Vatnsdal í Fljótshlíð. Smátt og smátt fjölgaði póstferðum og um miðja 19. öld munu þær hafa verið átta á ári. Milli Danmerkur og Íslands sigldi póstskip reglulega allt frá 1778, fyrst einu sinni á ári en 1851 var ferðum fjölgað í þrjár á ári. Framkvæmd og rekstur póstþjónustunnar var ekki í höndum eiginlegrar póststofnunar og ekki einu sinni undir umsjá dönsku póststjórnarinnar heldur heyrði undir ráðuneyti það sem með önnur Íslandsmálefni fór, "Rentekammeret". Umræður um hvort eigi mundi heppilegt að setja póstþjónustuna á Íslandi undir dönsku póstþjónustuna hófust í kjölfar nýrra póstlaga í Danmörku 1851 og útgáfu fyrstu dönsku frímerkjanna það ár. Það var þó fyrst hinn 25. ágúst 1869 að gefin var út tilkynning um að frá 1. mars 1870 muni danska póststjórnin annast póstferðir milli Danmerkur, Færeyja og Íslands. Póststöðvar voru stofnaðar í Reykjavík og á Seyðisfirði og sérstakur póstmeistari skipaður, Óli Finsen. Þessi danska póstþjónusta stóð í tvö ár því að 26. febr. 1872 var gefin út ný tilskipun um póstmál hér á landi. Tilskipunin gerði ráð fyrir að stofnsettar yrðu 15 póstafgreiðslur og 54 bréfhirðingar. Með henni má segja að grundvöllurinn hafi verið lagður að póstþjónustu og póstlöggjöf eins og henni er háttað nú á dögum. Fyrstu póstlögin voru sett árið 1907. Þeim lögum var breytt nokkrum sinnum en heildarlöggjöf var gefin út 1921 og síðan var sett sú löggjöf sem þetta frv, til póstlaga fellir úr gildi, þ.e. póstlögin frá árinu 1940. Tilefni endurskoðunar póstlaganna frá 1940 er í fyrsta lagi það hversu úrelt þau eru orðin um allt, bæði vegna þróunar póstmála hér á landi en ekki síst vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á alþjóðavettvangi og Ísland hefur þegar gengist undir með aðild sinni að alþjóðapóstsamningum. Óhætt er að fullyrða að í reynd hefur þessi skipan mála ekki komið svo mjög að sök, hvorki fyrir viðskiptavini né rekstur póstþjónustunnar sem slíkrar, þar sem í gjaldskrám og reglugerðum, settum með heimild í lögunum frá 1940, hefur þess verið gætt að hrinda í framkvæmd nauðsynlegum breytingum. Markmið þessa frv. er því fyrst og fremst það að lögfesta þær breytingar á þjónustu póstsins sem þegar eru að nokkru leyti komnar til framkvæmda. Jafnframt eru tekin inn ákvæði sem nefndin, er samdi frv., taldi að horfðu til bóta svo og er þess freistað að færa ákvæði núgildandi laga í nútímahorf. Frv. er flutt hér nánast óbreytt frá því sem nefndin skilaði því, með einni undantekningu þó. Eins og fram kemur í athugasemdum við frv. lagði nefndin til að það nýmæli yrði tekið inn í frv. að póstgíróstofunni verði heimilað að veita viðskiptamönnum sínum hliðstæða þjónustu og bankar og sparisjóðir veita varðandi inn- og útlán. Á þetta var ekki fallist en það er að sjálfsögðu opið fyrir þingnefnd að taka málið upp ef hv. þm. sýnist svo. Ég ákvað að taka þetta út úr frv. af þeirri einu ástæðu að ég tel eins og fleiri að nóg sé til af bönkum í þessu landi. Hins vegar er það opið hv. þdm. hvort þeir vilja taka þetta inn í frv. eða ekki. Í starfi sínu leitaði nefndin víða fanga og kynnti sér m.a. póstlöggjöf Dana og Svía. Enn fremur fór hún vandlega yfir og ræddi álit nefndar sem Norðmenn komu á fót í nóv. 1980 og skilaði áliti ásamt drögum að frv. til póstlaga seint á árinu 1983. Að sögn nefndarinnar auðvelduðu gögn þessi mjög allt starf hennar. Frv. er skipt í 8 kafla og 39 lagagreinar. Í 1. kafla er póstþjónustan skilgreind og verksvið hennar markað. II. kafli fjallar um einkarétt póstþjónustunnar og eru efnisákvæði hans að mestu óbreytt frá núgildandi póstlögum. Í Ill. kafla frv. eru ákvæði um póstleynd. Í núgildandi póstlögum eru nokkuð skýr fyrirmæli um það hvað leynt skuli fara með í meðferð póstsins þannig að ekki var talin ástæða til að breyta þar um en rétt er að benda á 10. gr. frv. sem veitir heimild til þess að opna póstsendingar í undantekningartilvikum eftir sérstökum reglum er settar skulu af ráðherra. IV. kafli frv. fjallar um meðferð póstsins og eru ákvæði hans efnislega hliðstæð ákvæðum núgildandi póstlaga en lagagreinum er fækkað með það í huga að gera ákvæðin skýrari. Mörg atriði í núgildandi lögum varðandi póstmeðferð eiga frekar heima í reglugerð og önnur atriði eru orðin úrelt. Í V. kafla frv. eru ákvæði er snerta gjaldskrá póstsins og frímerki. Engin nýmæli eru þar á ferðinni en þess er freistað að gera ákvæðin skýrari. VI. kaflinn fjallar um skaðabætur og í VII. kafla er greint frá viðurlagaákvæðum frv. Rétt er að benda á tvö nýmæli í kaflanum um skaðabætur. Í fyrsta lagi er það nýmæli í 33. gr. að verði tjón á sendingu meðan hún er á íslensku póstsvæði greiðast skaðabætur eins og um innlenda sendingu sé að ræða, enda sé það hagstæðara fyrir hlutaðeigandi tjónþola. Í öðru lagi er nýmæli í 34. gr. Þar er sett inn ákvæði sem heimilar Póst- og símamálastofnuninni að bæta tjón skv. almennum skaðabótareglum ef ástæður eru slíkar að ákvæði þessa kafla þykja ekki eiga við. Ég hef hér greint frá þeim efnisatriðum frv. til póstlaga sem ég tel skipta mestu máli og sé ekki ástæðu til að hafa þessa framsögðu lengri. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umræðu og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. því að mér gefst kostur á að fylgjast með vinnu þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem fær frv. til umfjöllunar. Ég ætla að beina hér spurningu til hæstv. samgrh.: Ef þetta frv. verður að lögum kemur það í veg fyrir að starfsemi annarra aðila, sem nú tíðkast, t.d. Póstfax - ef ég man nafnið rétt á þeirri stofnun sem fer með hraðsendingar á milli landa - geti haldið áfram? Þegar maður les yfir þessi lagaákvæði finnst manni einkaréttur Pósts og síma orðinn ansi teygjanlegur, sem hann reyndar hefur verið. Er þörf á því að hafa þetta svona fast niðurneglt að helst ekki nokkur maður megi fara með bréf á milli staða án þess að það sé frímerkt, eins og kemur hér fram í 6. gr.? "Enn fremur má flytja fyrrnefndar sendingar utan pósts ef þær eru frímerktar skv. gildandi gjaldskrá fyrir póstþjónustu og frímerkin síðan gerð ógild, eða þegar einhver flytur sendingar fyrir sjálfan sig eða aðila sem hann starfar fyrir." Á að skilja þetta ákvæði svo að hér eigi að fara að herða reglur eða hafa þessi einokunarlög verið það hörð að það má helst ekki fara með skriflegar sendingar á milli staða, hvorki fyrir sjálfan sig né aðra, án þess að hafa á þeim frímerki frá Pósti og síma? Einnig segir hér í 4. gr., b-lið, með leyfi forseta: "Aðrar lokaðar sendingar, sem uppfylla skilyrði til þess að vera veitt viðtaka í póst að svo miklu leyti sem innihald þeirra er ritaðar orðsendingar eða prentaðar tilkynningar, útfylltar með skrift, að undanskildum vörureikningum, fylgiseðlum, farmskrá og svipuðum fylgiskjölum eða sendingum sem heimilt er að flytja án atbeina póstþjónustunnar." Ég verð að viðurkenna að ég geri mér ekki fyllilega grein fyrir því hvað þetta ákvæði þýðir, að það sé eingöngu hægt að flytja á milli staða skriflegar sendingar, tilkynningar, prentaðar eða skriflegar, sem ekki eru vörureikningar, fylgiseðlar, farmskrár eða svipuð fylgiskjöl. Ég vildi aðeins fá nánari útlistun á því hvað þetta þýðir. Þegar maður les yfir grg. frv. verður maður lítils vísari um innihald þess. Enn fremur þegar maður fer yfir athugasemdir um breytingu á einstökum greinum, þá er efnið samhljóða 10. mgr. eða 20. gr. núgildandi laga eða nefnt er að ákvæði þessarar greinar séu mjög svipuð og þær lagagreinar sem nú eru í gildi, en mjög lítið um breytingar. Er ekki tími til kominn að við stokkum þetta upp og léttum svolítið á þessari einokun? Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. með það að við höfum nóg af ríkisbönkum hér á landi þótt við hefðum ekki Póst og síma sem einkapóstþjónustuaðila og þar að auki ríkisbanka. Ég tek alveg fyllilega undir þá skoðun ráðherrans en vildi fá aðeins nánari útlistun á því hvað þessar vafagreinar þýða.



Virðulegi forseti. Ég heyrði því miður ekki alla framsöguræðu hæstv. ráðherra, þannig að það má vera að hann hafi skýrt það mál sem ég ættaði að spyrja hér um, en það er varðandi það sem segir hér í athugasemdum. "Í áliti sínu til ráðherra," segir hér, með leyfi forseta, "lagði nefndin til að það nýmæli yrði tekið inn í frv. að póstgíróstofunni yrði heimilað að veita viðskiptamönnum sínum hliðstæða þjónustu og bankar og sparisjóðir veita varðandi inn- og útlán. Við umfjöllun ráðuneytisins á frv. var ekki fallist á þessa tillögu." Nú starfar póstgíróstofan að töluverðu leyti sem banki. Þó að hún, að mér skilst, hafi ekki leyfi til að auglýsa sína þjónustu eru margir sem hafa þar t.d. launareikninga alveg á sama hátt og í bönkum, m.a. vegna þess að þar fá þeir, að ég held, töluvert hærri vexti en bankar greiða af ávísanaheftum og á ýmsan hátt betri þjónustu en bankarnir veita eða kannske ætti ég að segja aðra þjónustu, öðruvísi þjónustu. Á öllum Norðurlöndunum eru starfræktir póstbankar og póstgíróbankar með mjög umfangsmikla starfsemi og ég veit að póststofurnar hafa haft leyfi til gjaldeyrisviðskipta óhjákvæmilega vegna þess að þær taka við greiðslum í gjaldeyri frá erlendum póstgíróbönkum. Þess vegna er mín fsp. til ráðherra þessi: Hvaða breytingar hefur þetta frv., ef að lögum verður, í för með sér á þeirri starfsemi sem póstgíróstofan annast nú?



Virðulegi forseti. Ég ítreka fsp. sem hv. 5. landsk. þm. flutti í sambandi við það sem kemur hér fram í athugasemdunum um stöðu póstgíróstofunnar og þau nýmæli sem ráðherra hafði lagt til að væru tekin inn í frv., hvort og af hverju þau standa ekki áfram. Að öðru leyti fagna ég því að þetta frv. er fram komið. Ég tel að þetta mál þurfi að skoða allvel og rækilega í nefnd. Það eru það margþættar spurningar sem menn velta fyrir sér í sambandi við póstþjónustuna, bæði hve hún er misjöfn gagnvart vissum hlutum landsbyggðar og aðra þætti sem þm. hafa ábyggilega áhuga á að skoða. Það er vissulega kominn tími til að þessi lög verði endurskoðuð. Um póstþjónustuna gilda lög frá 1940, 46 ára gömul lög. Ég lýsi því þess vegna yfir að ég fagna því að þetta frv. er hér komið fram. Ég legg áherslu á að þeir þættir sem hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir nefndi áðan, um vissan einkarétt póstþjónustunnar, og aðrir sem eru til umræðu manna á meðal og varða þann einkarétt sem póstþjónustan hefur á vissum sviðum verði skoðaðir vel og rækilega í nefnd. Hv. formaður samgn. er ekki staddur í salnum, en ég treysti því að þetta frv., eins og önnur þau frv. sem hann hefur fengið til umfjöllunar, verði vel skoðað af nefndinni.



Virðulegi forseti. Varðandi þær fsp. sem fram hafa komið, fyrst fsp. hv. 8. landsk. þm., vil ég segja að einkaréttur Pósts og síma verður að vera ef við ætlum að halda uppi starfrækslu vítt og breitt um landið. Ef við gefum eftir þennan einkarétt er það ákaflega miður farið þar sem hið opinbera á að halda uppi starfseminni, en fyrir fram er vitað að tap er á henni. Það var það sem Vilmundur kallaði hérna í gamla daga "sósíalisma andskotans" ef maður má nota þau orð. Ég tel því að þetta þurfi að vera. Hins vegar hefur í framkvæmd verið beitt stórauknu frjálsræði með tilkomu nýrra flutningsaðila þannig að það sem áður fór í gegnum póstinn fer nú að miklum meiri hluta eftir öðrum flutningaleiðum, t.d. með flugfélögum, sérleyfisbifreiðum o.s.frv. Jafnvel innanbæjar lætur pósturinn frelsi yfirleitt sitja í fyrirrúmi þannig að ekki eru settar skorður við því að fyrirtæki og stofnanir beri út sendingar. Í sumum tilfellum má auðvitað um það deila, en í allri túlkun póstlaga hefur það verið túlkað á mjög frjálslegan hátt eins og á að gera, að mínum dómi. Breytingarnar í frv. eru ekki í þá átt að þrengja, eða auka einkarétt Pósts og síma, heldur þveröfugt. Lagagreinum er fækkað, þær eru gerðar skýrari og það er gert mögulegt að túlka starfsemina miklu frekar í reglugerðum sem er auðvitað nauðsynlegt því að reglugerðir þarf oft að endurskoða og breyta, en of mikið er í lagt að breyta lögum með tiltölulega stuttu millibili. Varðandi fsp. hv. 5. landsk. þm. og hv. 4. þm. Vesturl., þá skýrði ég frá því sem um var spurt í minni framsöguræðu. Gíróþjónustan er óbreytt eins og hún er nú. Ég sagðist hafa ákveðið að taka ákvæði um aukningu á gíróþjónustunni út úr frv. Ég vil heldur setja það í vald þingnefndar og þingdeildarinnar hvort hún sér ástæðu til að taka upp þau ákvæði. Það hefur komið fram ákveðinn vilji frá aðilum innan póststjórnarinnar og fleirum að þessu sé breytt. En við höfum aftur heyrt æðimargar ræður fluttar um mikinn fjölda banka í þessu litla þjóðfélagi svo að ég vildi a.m.k. ekki vera faðir að þessu barni. Ég ætlaði að gefa öðrum tækifæri til þess.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans svör. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar. Ég vil því mælast til þess að deildarmenn fái að sjá ákvæðin, sem voru felld niður úr frv. eins og nefndin skilaði því, þannig að hv. þm. í þessari deild hafi þá tækifæri til að flytja þessa tillögu ef nefndin kýs ekki að gera það. Ég er þeirrar skoðunar að á ýmsan hátt megi auka og bæta þá þjónustu sem póstgírókerfið veitir og ég held að það geti kannske að sumu leyti verið hagkvæmara að það sé gert á þeim vettvangi heldur en að bankakerfið sé sjálfgefið ódýrari og betri kostur. Það er auðvitað rétt, sem hæstv. ráðherra segir, að hér þykja vera býsna margir bankar, en þá verða menn líka að hafa það í huga að bankar í dag gegna allt öðrum hlutverkum en bankar gegndu fyrir 15-20 árum. Pósthús gegna líka allt öðrum hlutverkum nú en pósthús gerðu fyrir 10 árum, að ekki sé tekinn skemmri tími.

Þetta vill oft gleymast.

Já, það er rétt. Þetta gleymist þegar menn eru að tala um þessa aukningu. Þetta eru alls ekki sömu stofnanirnar, sem verið er að tala um í dag, og talað var um fyrir 10-12 árum. Það er auðvitað hárrétt, sem kom fram líka hjá hæstv. ráðherra, að þó svo að hér sé að forminu til einokun Pósts og síma á svona flutningum vita það allir, sem hafa einhver skipti við landsbyggðina, að þessi einokun er ekkert í framkvæmd. Ef menn þurfa að koma bréfi áleiðis í fljótheitum fara þeir með það á flugfélagið eða BSÍ og fara fram hjá póstinum og þetta er látið átölulaust þannig að hv. þm. Bandalags jafnaðarmanna, 8. landsk. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur, er held ég ekki alveg ljóst hvernig þetta kerfi er í rauninni. Og það er líka rétt að margs konar dreifing á höfuðborgarsvæðinu á sér stað fyrir tilstilli annarra aðila en póstsins. Ýmis félög hafa af því nokkrar tekjur til sinnar starfsemi að dreifa ýmiss konar efni í hús fyrir aðila og þetta er allt látið óátalið af póstþjónustunni, enda þótt strangt tekið, séu lögin túlkuð til hins ýtrasta, sé þetta kannske ekki löglegt. En ég held að fyrirkomulagið varðandi þetta sé í góðu lagi.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér finnst gott að fá það fram á hv. Alþingi að það á ekki að fara að þrengja þá þjónustu sem fer fram í dag. Mér er fullkunnugt um hvernig þessi þjónusta fer fram. En til hvers erum við að setja lagabókstaf ef ekki á að fara eftir honum? Mér finnst mjög gott að heyra það hér úr ræðustól frá hv. 5. landsk. þm. að það sé bara allt í lagi með þetta því að ekki er farið eftir þessum lagabókstaf. Mér er fullkunnugt um að það er farið með bréf hér á milli staða bæði með rútu og flugvélum. Og mér þætti ansi hart ef ætti að breyta því á einhvern hátt. En hér stöndum við sem sagt frammi fyrir því að þetta er bara ágætisfrumvarp því að það á ekkert að fara eftir því.



Virðulegi forseti. Ég tel það alveg sjálfsagt að verða við beiðni hv. 5. landsk. þm. um að samgn. komi því áleiðis til þeirra þm. hv. deildar sem ekki eiga sæti í nefndinni hver þessi tillaga hafi verið frá endurskoðunarnefndinni þannig að þm. geti, ef hann kærir sig um, flutt brtt. þar um, ef nefndin kemur ekki til með að gera það, sem ég auðvitað veit ekki um. Það er mikill misskilningur hjá hv. 8. landsk. þm. að það sé verið að setja lög sem ekki á að fara eftir. Þetta eru fyrst og fremst lög um það sem eru skyldur Pósts og síma. Síðan kemur aftur framkvæmd laganna, hvað Póstur og sími ætli að ganga langt í þessum skyldum sínum. En eftir sem áður hvíla skyldurnar á Pósti og síma og jafnframt er hægt að koma í veg fyrir að stórfelld misnotkun eigi sér stað, þannig að farið sé að bera út bréf í hverfi almennt af einhverjum óskyldum aðila, en Pósti og síma sé aftur á móti ætluð sú skylda að fara, þó að komi bara eitt bréf, og bera þau út um allt land. Þetta er það sem er höfuðatriði þessa máls. Og þá auðvitað bregður Póstur og sími við. Það er erfitt að segja fyrir um hvað eigi að gera og hvað ekki. Það sem þetta frv. gerir ráð fyrir er að geta stýrt þessu fremur með reglugerðum og frjálslega. Þau rúm 21/2 ár sem ég hef verið samgrh. hafa komið á mitt borð tilmæli um stöðvun á útburði bréfa á tilteknum stöðum þar sem farið hafi verið inn á verksvið Pósts og síma og ég hef úrskurðað það að menn skyldu ekki skipta sér af því þar sem það er innan þeirrar hefðar sem hefur verið látin viðgangast. Og þannig er ætlunin að framkvæma þetta frv., ef að lögum verður, því þarna er í raun og veru lítil breyting frá hinum 45 ára gömlu lögum. En allt þetta er miklu auðveldara með tilliti til breyttra tíma, breyttra verkefna, að stýra fremur með reglugerðum. En til þess að reglugerð sé gild þarf hún að hafa stoð í lögum.



Virðulegi forseti. Fyrir afkomu þjóðarbús og landsmanna allra skiptir það miklu máli að vel takist til með sölu á framleiðslu okkar á erlendum mörkuðum. Óneitanlega hefur þáttur sölu- og markaðsstarfsins oft verið vanmetinn hér á landi. Það hefur vissulega tekið okkur lengri tíma en aðrar þjóðir að viðurkenna þýðingu sameiginlegs átaks á sviði markaðs- og kynningarmála erlendis. Tilgangurinn með því að setja á stofn Útflutningsráð Íslands, eins og lagt er til í fyrirliggjandi frv., er að ráða á þessu nokkra bót. Sameiginlegt starf okkar að markaðs- og kynningarmálum erlendis hefur verið heldur fátítt á undanförnum áratugum. Ástæða er að minna á það merka átak sem gert var þegar Ísland tók þátt í heimssýningunni 1939 og enn fremur má minna á þátttöku landsins í heimssýningunni í Montreal 1967. Á fyrstu áratugum eftir síðari heimsstyrjöldina var einnig á vegum vörusýninganefndar skipulögð sameiginleg þátttaka íslenskra útflytjenda í vörusýningum í Evrópu. Það er hins vegar ekki fyrr en með tilkomu Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins að sett er á laggirnar sérstök stofnun til að sinna markaðsmálum. Hvatinn að stofnun Útflutningsmiðstöðvarinnar var aðild Íslands að EFTA og þótti þá nauðsynlegt að styrkja iðnaðinn í samkeppni á heimamarkaði og aðstoða útflytjendur iðnaðarvara við að mæta hinni vaxandi samkeppni sem leiddi af afnámi tollverndar. Í sambandi við EFTA-aðildina veittu Norðurlöndin fjármagnsaðstoð til stofnunar Norræna iðnþróunarsjóðsins til að auðvelda aðlögun iðnaðarins að fríversluninni. Úfflutningsmiðstöð iðnaðarins hefur á starfsferli sínum unnið merkilegt brautryðjandastarf. Enda þótt henni hafi verið ætlað að sinna þörfum iðnrekenda hefur Útflutningsmiðstöðin unnið mjög almennt að því að kynna land og þjóð á erlendum vettvangi. Vörusvið Útflutningsmiðstöðvarinnar hefur aftur á móti verið mjög þröngt þar eð iðnaðarvörur sem Útflutningsmiðstöðin fjallar einkum um voru aðeins lítill hluti heildarútflutningsins. Sú skoðun hefur því átt vaxandi fylgi að fagna að nauðsynlegt væri að færa markaðsstarfsemina út þannig að hún næði til alls útflutningsins og þá einnig sölu á íslenskri þjónustu. Það er ekki aðeins nauðsynlegt að auka verðmæti útflutningsins og kynna hefðbundna gæðavöru heldur þarf einnig að stuðla með margvíslegum hætti að þróun og sölu nýrra vara. Þá þarf ekki aðeins að rækta mikilvæga og rótgróna markaði heldur einnig þreifa fyrir sér á nýjum mörkuðum. Haustið 1984 samþykkti ríkisstj. að í samráði við útflytjendur og samtök þeirra yrði hafist handa um heildarendurskoðun á útflutningsmálum og með hvaða hætti æskilegt væri að ríkisvaldið stæði að þeim málum. Hér var m.a. átt við hvort ekki væri rétt að ein og sama stofnunin, útflutningsmiðstöð, annaðist aðstoð við útflytjendur þar sem fulltrúar frá öllum greinum útflutnings ættu aðild að ásamt fulltrúum ríkisvaldsins í sérstöku útflutningsráði. Viðskrh. ber skv. réttarreglum um Stjórnarráð Íslands stjórnskipulega ábyrgð á utanríkisviðskiptum. Skipaði Matthías Á. Mathiesen þáv. viðskrh. hinn 11. jan. 1985 nefnd til að athuga og gera tillögur um fyrirkomulag útflutningsmála og þá sérstaklega með hvaða hætti mætti efla samstarf útflytjenda og stjórnvalda á sviði útflutnings. Formaður nefndarinnar var skipaður Ólafur Davíðsson, framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda. Nefndin skilaði tillögum sínum til mín í lok des. s.l. og fylgdi því frv. það sem ég nú mæli fyrir. Vil ég nú gera nánari grein fyrir frv. Skv. því skal stofna Útflutningsráð Íslands og er hlutverk þess þríþætt. Í fyrsta lagi skal ráðið koma á auknu samstarfi fyrirtækja, samtaka og stjórnvalda í málum er lúta að eflingu útflutnings. Í öðru lagi skal ráðið veita útflytjendum alhliða þjónustu og ráðgjöf í því skyni að greiða fyrir og auka útflutning á vöru og þjónustu. Í þriðja lagi skal ráðið vera stjórnvöldum til ráðuneytis í málum sem varða utanríkisviðskipti Íslendinga. Rétt er að taka fram að aukið samstarf þeirra er sinna útflutningi getur haft margháttað hagræði í för með sér, t.d. í sambandi við kynningu á útflutningsvörum Íslendinga og Íslandi sem ferðamannalandi í ýmsum löndum. Hlutverk ráðsins er ekki einskorðað við útflutning vöru heldur tekur það einnig til þjónustu. Þar undir kemur verkefnaútflutningur, t.d. á sviði sjávarútvegs og jarðhita. Þá tengist ráðið aukningu ferðamannaþjónustu, t.d. með sameinaðri kynningu á Íslandi sem ferðamannalandi og útflutningsvörum okkar. Nokkur reynsla er komin á slíka kynningu erlendis við ákveðin tækifæri, t.d. heimsókn forseta Íslands til annarra landa. Þjónusta ráðsins mundi ekki aðeins felast í kynningarstarfi erlendis, m.a. á vörusýningum eða kynningu á vörum samhliða landkynningarstarfsemi, heldur margs kyns markaðsþjónustu fyrir íslenska útflutningsaðila. Þar undir kæmu almennar markaðskannanir og fyrir einstaka útflutningsaðila og margvísleg aðstoð í því sambandi, t.d. við skjalagerð. Eiginleg sala yrði hins vegar ekki hlutverk ráðsins heldur verkefni einstakra fyrirtækja eða sölusamtaka þeirra. Útflutningsráð skal opið öllum aðilum sem flytja út vöru og þjónustu eða afla gjaldeyris á annan hátt, svo og samtökum atvinnugreina. Af hálfu stjórnvalda eiga fulltrúar sex ráðuneyta aðild að ráðinu, viðskrn., utanrrn., iðnrn., landbrn., samgrn. og sjútvrn. Almennir fundir ráðsins skulu að jafnaði haldnir tvisvar á ári eða oftar eftir ákvörðun viðskrh. eða stjórnar ráðsins. Viðskrh. eða sá sem hann tilnefnir boðar til þessara funda og stýrir þeim. Stjórn útflutningsráðs skipa síðan átta menn, valdir til tveggja ára í senn. Í stjórninni sitja fulltrúar tveggja ráðherra, viðskipta- og utanríkis-, auk þess fulltrúar fimm fyrirtækjasamtaka, fulltrúar Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Sambands ísl. samvinnufélaga, Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, Félags ísl. iðnrekenda og Flugleiða. Ioks skal einn stjórnarmaður tilnefndur sameiginlega af aðilum í útflutningsráði öðrum en þeim sem í stjórninni sitja. Viðskrh. skipar stjórnina skv. tilnefningu viðkomandi aðila. Útflutningsráðið skal starfrækja skrifstofu hérlendis þar sem starfar framkvæmdastjóri og annað starfslið. Mikilvægur þáttur í starfsemi útflutningsráðs verður þó á vegum fastra starfsmanna erlendis og með ferðalögum að heiman um markaðssvæðið. Aðeins með þeim hætti er unnt að skapa þau tengsl við markaðinn sem eru nauðsynleg forsenda árangurs. Í þessu sambandi má benda á að undanfarin ár hafa starfað viðskiptafullfrúar við sendiráð erlendis. M.a. starfaði Sveinn Björnsson skrifstofustjóri í viðskrn. í nokkur ár sem viðskiptafulltrúi við sendiráð Íslands í París og nú starfar Stefán Gunnlaugsson deildarstjóri í viðskrn. sem viðskiptafulltrúi við sendiráð Íslands í London. Þá starfa nú tveir viðskiptafulltrúar á vegum Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins, Úlfur Sigurmundsson fyrrv. framkvæmdastjóri Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins sem viðskiptafulltrúi í New York og Björn Guðmundsson sem er viðskiptafulltrúi í Þórshöfn í Færeyjum. Skal útflutningsráði heimilt að ráða viðskiptafulltrúa að höfðu samráði við viðskrn. og utanrrn. og starfa þeir í sendiráðum Íslands. Um aðstöðu þeirra við sendiráðin skal að sjálfsögðu semja við utanrrn. Þá yrði útflutningsráði einnig heimilt að ráða eða styrkja menn til starfa erlendis í þágu þeirrar starfsemi sem ráðinu er ætlað að sinna. Tekjur útflutningsráðs eru af útflutningsgjaldi, iðnlánasjóðsgjaldi, árgjöldum aðila, framlagi ríkissjóðs, þóknun fyrir veitta þjónustu og sérstökum framlögum. Breyta þarf lögum um útflutningsgjald og Iðnlánasjóð vegna tekjuöflunar ráðsins. Miðað er við að útseld þjónusta standi undir kostnaði við þau störf sem unnin eru skv. beiðni einstakra fyrirtækja, a.m.k. ef þessi þjónusta fer umfram ákveðin mörk. Varðandi tekjuöflun útflutningsráðs af útflutningsgjaldi lét fulltrúi Landssambands ísl. útvegsmanna í nefndinni bóka að hann væri andvígur því að taka ætti hluta útflutningsgjalds til ráðsins. Sem svar við þessu létu fulltrúar helstu útflutningssamtakanna er sæti áttu í nefndinni bóka að sameiginlegt átak í útflutningsmálum styrkti stöðu allra sem að þeim málum vinna. Þeir tóku fram að æskilegast virtist að geta nýtt þann tekjustofn sem útflutningsgjald væri í stað þess að leggja á nýtt gjald. Leiddi hins vegar sú endurskoðun sem nú stæði yfir til þess að útflutningsgjaldið yrði fellt niður yrði að sjálfsögðu að leita þarna annarra fjármögnunarleiða. Viðskrh. getur skv. tillögu stjórnar útflutningsráðs sett nánari ákvæði um skipulag og starfsemi ráðsins í reglugerð. Skv. frv. mundu lög um Útflutningsmiðstöð iðnaðarins falla úr gildi við gildistöku laganna um Útflutningsráð Íslands og tæki ráðið við starfsemi miðstöðvarinnar. Útflutningsmiðstöð iðnaðarins hefur um margt haft svipað hlutverk á sviði iðnaðar og Útflutningsráði Íslands er ætlað. Hlutur Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins í iðnlánasjóðsgjaldi mundi renna til útflutningsráðs. Á Alþingi hafa ýmsir þm. oft rætt um nauðsyn þess að efla markaðsstarfsemi fyrir íslenskar vörur og þjónustu erlendis. Þetta er einmitt tilgangur þessa frv. og vænti ég þess að það fái fljóta og góða afgreiðslu Alþingis, en í því er gert ráð fyrir gildistöku laganna 1. júní n.k. Ég tel að leggja beri höfuðáherslu á að þau ráðuneyti, sem þetta mál og Útflutningsmiðstöð varðar mestu, komi til með að hafa aukin áhrif þegar fjallað er um þau málefni eða þá málaflokka sem undir þau heyra. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins fyrst láta í ljós ánægju mína með að þetta frv. er komið fram. Það hefur haft nokkuð langan meðgöngutíma, enda kannske skiljanlegt þar sem mörg sjónarmið þarf að samræma og reyndar sér þess örlítil merki í sumum greinum frv. að þar er um málamiðlun að ræða, m.a. í 4. gr. sem fjallar um stjórn útflutningsráðsins. Ég vona að með þessu frv., sem vonandi verður að lögum á þessu þingi, verði brotið blað í sögu útflutningsmála á landinu. Lýsir þetta áhuga stjórnvalda almennt á útflutningsmálum. Það nægir að nefna í því sambandi áform fyrrv. iðnrh. um úthlaup í markaðsstarfsemi til hinna fjærstu heimshorna. Utanrrh. lýsti því yfir þegar hann tók við því embætti nú nýskeð að hann hefði mikinn áhuga á þeim málum og hefur heitið öflugum stuðningi. Þá hefur sjútvrh. stofnað til sérstaks markaðsátaks á sviði sjávarútvegsverkefna. Það er aftur á móti svolítið vafamál hvort kannanir á vegum ríkisins leiði til byltinga í atvinnulífinu, hvort ný starfsemi, eins og t.d. verkefnaútflutningur, verði til beinlínis fyrir atbeina ríkisins. Ríkið hefur í þessu tilfelli ekkert að selja. Markaðsleit á vegum ráðuneytis fyrir vöru og þjónustu, sem það ráðuneyti ræður ekki yfir, er a.m.k. afar einkennileg aðferð. Einstaklingar og fyrirtæki verða að sjá sér hag í því að efla starfsemi sína á þennan hátt. Reynsla og sérþekking manna er yfirleitt ekki ríkiseign hér á landi. Mín sannfæring er sú að ráðgjafarstarfsemi eða verkefnaútflutningur, verktakastarfsemi, sem rætt hefur verið um sem vænlega útflutningsgrein, sé miklum mun árangursríkari á vegum einkafyrirtækja en ríkisins eins og gerist í Austur-Evrópu. Það getur tekið nokkurn tíma að skapa sér nafn úti í hinum stóra heimi. Þar á ríkisvaldið auðvitað að koma til aðstoðar með áhættulánum. Auðvitað þarf að koma til margvísleg önnur velvild ríkisvaldsins. Það má nefna t.d. að mikil sérþekking er þegar saman komin á hinum ýmsu rannsóknarstofnunum og í Háskóla Íslands, það er mikilvægt að starfsmenn þessara stofnana geti fengið launalaust leyfi til að vinna við verkefni um skamman tíma, t.d. ef íslenskir verktakar erlendis þurfa á því að halda. En við getum svo sem búið okkur til hálfopinber verktaka- eða ráðgjafarfyrirtæki þar sem opinberar stofnanir leita að viðfangsefnum fyrir verkefnalitla sérfræðinga. Vísir að þessu er Orkustofnun erlendis sem rekin er að nokkru leyti af fé frá iðnrn. og verður næstu þrjú ár. Við gætum alveg eins hugsað okkur Hafrannsóknastofnun á heimsmarkaði sem væri rekin af sjútvrn. Ég hef hins vegar þá trú að slík fyrirtæki, sem eru í raun og veru undir pilsfaldi ríkisins, verði ekki langlíf. En þau gætu haft varanleg og alvarleg áhrif á einkarekstur á sama sviði sem ekki þyldi ríkisniðurgreidda samkeppni. Það er hægt að benda á ýmislegt annað sem stjórnvöld geta gert til aðstoðar fyrir verkefnaútflutning og hvernig hægt er að hleypa slíkri starfsemi af stokkunum. Hollensk stjórnvöld stofnuðu t.d. verkefnaútflutningsfyrirtæki fyrir 25 árum, en það er sameignarfyrirtæki flestra hollenskra fyrirtækja sem stunda verktakastarfsemi og verkfræðilega ráðgjöf erlendis. Síðan gekkst hollenska stjórnin fyrir stofnun Holland Fish Foundation sem er ráðgjafarsamsteypa á sviði sjávarútvegs. Danska stjórnin hefur gengist fyrir svipaðri þróun þar í landi. Það má nefna að Integrated Fisheries Project from Denmark auglýsa nú stíft um heiminn og verður nokkuð vel ágengt. Í Svíþjóð og Japan er 50% af kostnaði við tilboðsgerð bókstaflega lagt fram sem áhættufjármagn af hinu opinbera. Í Danmörku er slík aðstoð allt að 45% en háð stærð verkefnis og samvinnu a.m.k. þriggja danskra fyrirtækja. Danska utanrrn. hefur m.a. það hlutverk að safna upplýsingum um útboð og koma þeim á framfæri heima og koma dönskum fyrirtækjum á lista um líklega bjóðendur í verk erlendis hjá bönkum og sjóðum úti í heimi. Danska utanrrn. hefur sérstakar skrifstofur og deildir til að aðstoða í þessum efnum út um allan heim. Hollenska ríkisstjórnin hefur mjög svipaða afstöðu og svipaða starfsemi í gangi. Svo er þróunaraðstoð ýmissa landa beint og óbeint notuð til að afla verkefna fyrir ráðgjafa og verktaka. Ég get sagt frá því að ég kynntist þessu af eigin raun austur í Sri Lanka fyrir nokkrum árum. Þar var forstjóri norsku barnahjálparinnar að ferðast um með umboðsmenn norskra fiskimjölsverksmiðja. Ég rakst á þá í kokkteilboði einu sinni þar sem þeir voru í óða önn að stunda sölumennsku undir handleiðslu barnahjálparsérfræðingsins. Hann var búinn að vera á Ceylon í mörg ár og þekkti orðið mjög marga og notaði þessi sambönd alveg hiklaust til að koma norskri verslunarvöru á framfæri. Nú skal því alls ekki haldið fram að okkur henti að apa allt upp eftir Dönum eða öðrum nágrannaþjóðum í þessum efnum. Við getum þurft að finna okkar eigin farveg. Við höfum nokkuð lengi átt okkar Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, eins og hæstv. ráðherra gat um. En hún hefur verið á nokkuð þröngt afmörkuðu starfssviði og með heldur litlu olnbogarými. Þetta frv. um útflutningsráð er að mínu mati stórt skref á framfarabraut og lofar góðu ef að lögum verður, sem ég vona svo sannarlega, og menn kunna að notfæra sér þá möguleika sem það býður. Gert er ráð fyrir því að sameina kraftana með öflugum stuðningi ríkisvaldsins til að kynna íslenska söluvöru erlendis, hvaða nafni sem sú söluvara nefnist. Þessi viðleitni er allra góðra gjalda verð og alveg sérstaklega nauðsynleg. Það er verið að viðurkenna í þessu frv. að við getum bæði gert meira fyrir okkar hefðbundnu útflutningsvörur en jafnframt er litið á þörfina fyrir nýjar útflutningsgreinar. Við þurfum að læra að hægt er að skapa gjaldeyri með fleiru en fiskútflutningi. Við þurfum að læra að það er ekki endilega sjálfgefið að lán séu svo til sjálfvirk til kaupa á fiskiskipum til að afla hráefnis til gjaldeyrisöflunar. Það er hægt að skapa gjaldeyri með öðrum aðgerðum. Við þurfum vissulega hjálp til að nýta þau viðskiptasambönd sem við eigum erlendis, t.d. ónýtta kvóta í vöruskiptaverslun. Sumir hafa nefnt Sovétríkin í þessu sambandi og tekið mið af verktakastörfum Finna þar í landi. Gallinn er þó líklega sá að Rússar líta frekar á okkur sem þróunarland og telja ólíklegt að eggið geti kennt hænunni mikið í þeim efnum. Það er þó aldrei að vita nema að við gætum á afmörkuðum sviðum komið okkar þekkingu og reynslu á framfæri og á markað fyrir austan tjald. Við þurfum aðstoð stjórnvalda til að nýta opinber sambönd í alþjóðastofnunum, þó ekki endilega bein afskipti stjórnvalda, það álít ég að sé svolítið vafasamt. Ríkisstjórnir ýmissa þróunarlanda virðast nefnilega líta svo á að ef opinber afskipti koma til við einhvers konar tilboðsgerð þá sé það sjálfvirkt tilboð um þróunaraðstoð eða a.m.k. þá samhjálp eða "joint venture", eins og það er kallað á erlendum málum, við lausn vandamála þróunarríkisins. Það læðist óneitanlega að sá grunur t.d. að mörg af þeim samböndum, sem sjútvrn. skapaði á s.l. ári og gerir jafnvel enn með sinni starfsemi á þessu sviði, hafi bókstaflega komið til fyrir þann misskilning að í boði væri rífleg þróunaraðstoð vegna þess að það var ráðuneyti með í spilinu. Það er jafnvel spurt feimnislaust - og ég þekki dæmi um það: Hvað ætlið þið að leggja mikla peninga með ef þið fáið tiltekið verkefni að vinna? Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég fagna því, eins og ég sagði áðan, að þetta frv. skuli nú hafa séð dagsins ljós og vona að það fái skjótan framgang.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. 5. þm. Norðurl. e. að hér sé á ferðinni gott frv. á framfarabraut, eins og hann orðaði það. Ég fagna því að ríkisstj. skuli nú hafa lagt þetta frv. hér fyrir og byggt á þeim aðalforsendum sem það er byggt á, þ.e. samstarfi ríkisins og þeirra sem þurfa að flytja út vöru. Það ber að fagna því að sú ríkisstj., sem boðar það fyrst og fremst að losna við þátttöku ríkisins í sem flestu, skuli nú hér á þinginu flytja frv. eftir frv. í þeim anda sem stangast algjörlega á við það sem þeir eru að segja í öðru orðinu, þ.e. að þeir vilji forða því að það sé ríkisþátttaka í þessu eða hinu. Hér er lagt til að stofnað verði útflutningsráð sem skuli standa fyrir auknu samstarfi samtaka útflutningsins og stjórnvalda í þeim málum sem lúta að eflingu útflutnings. En ég vil benda á að á þessu frv. eru nokkrir gallar. Sá galli, sem mér finnst vera eftirtektarverðastur, er sá að ekki er ætlast til að þessi samvinna sé á mjög breiðum grundvelli, hún sé fyrst og fremst samstarf ráðuneytanna eða ríkisins og atvinnurekenda. Aðrir aðilar, eins og samtök launþega, eiga ekki að taka þátt í þessu samstarfi eða byggja það upp. Þeir sem eru tilnefndir í stjórn þessa fyrirtækis eru, eins og sagt er í 4. gr. frv., með leyfi forseta: "Stjórn útflutningsráðs skipa átta menn, valdir til tveggja ára í senn. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Flugleiðir hf., Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og Félag ísl. iðnrekenda tilnefna einn mann hver. Viðskrh. og utanrrh. tilnefna einn mann hvor og einn stjórnarmaður skal tilnefndur sameiginlega af aðilum í útflutningsráði." Í þessum hóp, sem á að skipa stjórn þessa fyrirtækis, er enginn frá þeim sem skapa framleiðsluna fyrst og fremst, launþegasamtökum landsins eða öðrum þeim stofnunum sem eru utan við hin stóru atvinnurekendasambönd sem þarna eru tilnefnd. Ég held að þetta frv. nái ekki tilgangi sínum nema að þetta verði byggt upp með því móti að sem breiðust samfylking sé bak við þá stefnu sem þarna er verið að túlka og er meining laganna. Það er annar sérstakur þáttur sem ég vil einnig benda á í þessu frv. og það eru tekjur þessa ráðs. Í a-lið 6. gr. er getið um tekjur af útflutningsgjaldi skv. lögum nr. 52/1983 og í grg. með frv. er sagt, með leyfi forseta: "Til viðbótar er síðan gert ráð fyrir að ráðið fái tekjur af útfluttum sjávarafurðum sem nemi 0,15% af gjaldstofni útflutningsgjalds af sjávarafurðum. Á árinu 1986 gæti þetta numið 35 millj. kr. á núverandi gengi." Það eru ekki margir dagar síðan hæstv. sjútvrh. stóð í þessum ræðustól og lýsti því yfir eða a.m.k. taldi líklegt að þetta gjald yrði fellt niður, það yrðu allir sjóðir sjávarútvegsins lagðir niður og einhverjir nýir þættir teknir upp. Starfandi er nefnd sem vinnur beinlínis að því að fella niður útflutningsgjald af sjávarafurðum. Svo er hér lagt fram frv. þar sem gert er ráð fyrir því að aðaltekjustofn þessarar stofnunar byggist á þessu gjaldi. Tekjur þessa útflutningsráðs eiga m.ö.o. að byggjast á tekjustofni sem sjútvrh. stefnir að að verði felldur niður. Ég taldi rétt að benda sérstaklega á þessa tvo annmarka sem mér finnst vera á þessu frv. Að öðru leyti tek ég undir efni þess og tel sjálfsagt að svona ráð sé stofnað en það á að vera byggt upp með sem breiðustum bakgrunni.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um það frv. sem hér liggur fyrir til umræðu um útflutningsráð. Ég tel, eins og þeir hv. þm. sem hafa talað á undan mér, að hér sé um gott mál að ræða og þarft. Þetta mál er til komið af auknum áhuga fyrir útflutningsmálum, en það er grundvallarmál fyrir okkur Íslendinga að auka okkar útflutning og styrkja okkur á alþjóðavettvangi að því leyti. Ég er sammála því, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., að auðvitað kemur frumkvæðið að þessari starfsemi frá þeim fyrirtækjum sem hafa eitthvað að framleiða eða eitthvað að bjóða til útflutnings. Eigi að síður er það jafnnauðsynlegt að gott samstarf komist á milli opinberra aðila og þessara fyrirtækja og að ríkisvaldið láti útflutningsaðilum í té þá aðstoð og þau sambönd sem það hefur yfir að ráða og utanríkisþjónustan sé nýtt í þessu skyni eins og mönnum finnst við hæfi að gera. Ég hef heyrt að íslenskir aðilar hafi sýnt erlendis framleiðsluvörur sínar og þjónustu, verið með ágæta sýningarbása hver fyrir sig en það hafi skort alla heildarsamræmingu á þessu átaki. Hefði verið full þörf á því að einhver aðili gæti samræmt átak sem atvinnu- og þjónustufyrirtæki vilja gera á þessu sviði. Ég vil víkja aðeins að einu atriði í sambandi við þetta mál sem fram komu um raddir í okkar þingflokki þegar þetta mál var kynnt þar, þ.e. hvort ekki sé við hæfi að sjútvrn. eigi virkari aðild að útflutningsráðinu og skipi þar fulltrúa í stjórn. Ég vil beina því til fjh.- og viðskn., sem fær þetta frv. til meðferðar og ég á reyndar sæti í, að skoða þennan þátt sérstaklega. Auðvitað ber þessi grein keim af málamiðlun og menn geta spurt sem svo: Af hverju þá ekki fleiri ráðuneyti, eins og iðnrn. og landbrn.? En það má þá geta þess að innan sjútvrn. hefur verið í gangi sérstakt markaðsátak og þar er þörf á því að samræma starf þeirra aðila sem hafa upp á eitthvað að bjóða í sambandi við útflutning á tækniþekkingu og reynslu í sjávarútvegi. Menn horfa mjög til þess að þar séum við lengra á veg komnir en í öðrum atvinnugreinum, við séum þar samkeppnishæfir á erlendum mörkuðum og við höfum þar mikla möguleika. Ég vildi aðeins benda á þetta í þessari umræðu. Ég veit reyndar að fjh.- og viðskn. tekur þetta til athugunar. Ég þekki þar til starfa og veit að þar eru þau atriði könnuð sem óskað er eftir. Ég á reyndar sæti í nefndinni sjálfur en ég vildi láta þetta koma fram. Hér er hreyft mjög þörfu máli, máli sem hefur verið til umræðu núna um alllangan tíma í þjóðfélaginu, þ.e. að þörf væri á því að gera aukið átak í útflutningsmálum okkar Íslendinga. Ég vona að þetta frv. fái hér greiða afgreiðslu.



Virðulegi forseti. Mér fannst það óþarfi hjá hv. 4. þm. Vesturl. að brigsla ríkisstj. um sérstakan sósíalisma þó að hún væri að koma af stað þessari nauðsynlegu starfsemi. Það er einmitt hlutverk ríkisstj. - og hún skilur það - að styðja við bakið á nýjungum og það er einmitt tilgangur þessa frv. Auðvitað kostar það nokkra peninga að selja vöru. En ég er ekki í nokkrum vafa um það að innan skamms mun þessi starfsemi ekki þurfa neinar sérstakar tekjur af útflutningsgjöldum eða af öðrum mörkuðum tekjustofnum. Hún mun mjög fljótt standa undir sér og þeir sem í útflutningi standa munu þá sjá henni fyrir tekjum. Það er svo aftur annað mál á hversu breiðum grundvelli slíkt útflutningsráð á að starfa. Það getur vel verið að það væri alveg sjálfsagt að atvinnuverkalýðsforingi úr Verkamannasambandinu ætti að sitja þar í stjórn. En fagmennska í útflutningi er allt annað. Það kemur ekki síður launþegum til góða ef vel tekst til í útflutningsstarfseminni hver sem situr í stjórn útflutningsráðs. Það lagði hæstv. ráðherra alveg sérstaka áherslu á.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim, sem hér hafa tekið til máls um þetta frv., að ég tel þetta mjög til bóta og framfara, nauðsynlegt skref í þá átt, sem stefnt hefur verið að, að auka okkar útflutningstekjur og möguleika á okkar mörkuðum. Við getum deilt um það hvort of mikill sósíalismi felst í því eða ekki, það er allt annað mál. Þetta er spor í rétta átt. En vegna orða hv. 4. þm. Vesturl. áðan, þá held ég að það sé nokkur misskilningur hjá honum að gengið hafi verið fram hjá aðilum vinnumarkaðarins, eins og við köllum, Alþýðusambandi, Vinnuveitendasambandi og öðrum, því að það stendur greinilega um 3. gr. í grg., með leyfi forseta: "Gert er ráð fyrir að útflutningsráð sé opið öllum þeim aðilum sem flytja út vörur og þjónustu eða vinna að gjaldeyrisöflun á annan hátt. I ráðinu verði einnig samtök þeirra atvinnugreina sem tengjast útflutningi á einn eða annan hátt, fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og af hálfu ríkisins fulltrúar viðskrn., utanrrn., iðnrn., landbrn., sjútvrn., samgrn. og menntmrn." Þessir aðilar eiga allir kost á því að tjá sig í þessu útflutningsráði. Þetta er sennilega mjög líkt og t.d. hjá Hafrannsóknastofnun. Þar er sérstakt ráð sem fjallar um ýmsar tillögur sem berast ráðinu en svo er aftur sérstök stjórn sem er yfir því og úttærir þær tillögur sem þaðan koma. Gert er ráð fyrir að þessar hugmyndir allar komi inn í þetta útflutningsráð sem heldur fundi tvisvar á ári, en svo er stjórn yfir öllu fyrirtækinu. Þess vegna tel ég ekki að þarna sé á nokkurn hátt girt fyrir það að hin ýmsu samtök vinnumarkaðarins geti komið sínum tillögum þarna á framfæri, það er beinlínis gert ráð fyrir því hér í frv. sjálfu. Ég vildi aðeins benda á að þetta er fyrir hendi sem hv. þm. var að ræða um. Að öðru leyti ætla ég ekki að orðlengja um þetta núna. Þetta kemur fyrir nefnd sem ég á sæti í. En ég tel þetta frv. stórt framlag til þeirra mála sem við höfum lengi stefnt að.



Virðulegi forseti. Það er kannske ekki rétt að fara að deila beinlínis hér í hv. deild um það hvort hér er um sósíalisma að ræða eða kapítalisma. En mér heyrðist nú samt á hv. 5. þm. Norðurl. e. að hann viðurkenndi að þetta væri samt ekki hinn hreini, góði kapítalismi eða rétta frjálsa framtak. Hann viðurkenndi að það ætti að vera hlutverk ríkisstjórnar að styðja við bakið á þessum aðilum, eins og hann orðaði það. Þá held ég að við séum kannske komnir að því að geta fallið frá því að þetta sé beint sósíalismi heldur sé þetta hinn góði pilsfaldakapítalismi sem við höfum búið við hér og okkar þjóðfélag er að miklu leyti byggt upp af. Íslenski kapítalistinn stendur ekki einn. Hann verður að hafa ríkisvaldið til að styðja sig og hjálpa sér á mörgum sviðum. Ég fagna því að sjálfstæðismenn skuli viðurkenna þessa staðreynd og að þeir séu ekki alltaf jafnuppfullir af því að frelsi markaðarins og frelsi hins frjálsa framtaks skuli alls staðar fá að ráða og alls staðar vera í öndvegi. En hitt vil ég ítreka að uppbygging stofnunarinnar sé á þann veg sem ég var að benda á áðan. Ég skal taka undir það sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði að það er tekið fram í 3. gr. og í athugasemdum við 3. gr. að gert er ráð fyrir því að samtök eins og ASÍ geti gerst aðilar að þessu. En skv. lögunum er það bundið að þessi samtök geti ekki átt fulltrúa í stjórn.  "Stjórn útflutningsráðs skipa átta menn, valdir til tveggja ára í senn. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Flugleiðir hf., Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og Félag ísl. iðnrekenda tilnefna einn mann hver. Viðskrh. og utanrrh. tilnefna einn mann hvor og einn stjórnarmaður skal tilnefndur sameiginlega af aðilum í útflutningsráði." 



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. Ég vil byrja á að fagna því að umræða er hafin um útflutningsmál. Þar sem mjög skammt er síðan þetta var lagt fyrir Alþingi þá getur maður ekki gert sér fyllilega grein fyrir því hvort þetta á að vera akkúrat á þennan hátt eða annan. En ég vil gera athugasemd við ákvæði í 5. gr. þar sem talað er um að útflutningsráðið sé undanþegið opinberum gjöldum og sköttum til ríkissjóðs og sveitarfélaga. Hér er verið að tala um ráð sem getur aflað sér tekna sjálft. Enn fremur er sagt að ríkið skuli styrkja slíka starfsemi. Hvað er því til fyrirstöðu að þessir aðilar borgi sína skatta eins og aðrir? Þeir geta þá fengið hærri styrki á móti ef ástæða þykir til. Ég tel að jafnt eigi yfir alla að ganga og tel það alrangt að undanþiggja aðila frá sköttum með lögum, hvort sem er til ríkissjóðs eða sveitarfélaga. Og önnur athugasemd varðandi 2. gr.: "Heimili og varnarþing Útflutningsráðs Íslands skal vera í Reykjavík." Í athugasemdum segir að þessi grein þarfnist ekki skýringa. Það er sem sagt sjálfsagt mál að útflutningsráðið skuli staðsett í Reykjavík. Ég tel þetta ekkert sjálfsagt mál. Ég tel að þessir aðilar geti komið sér saman um það hvar þeir vilji hafa sína starfsemi. Þó líklegt sé að það verði í nágrenni Reykjavíkur þá er alveg óþarft að binda það í lögum.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka þátt í þessari umræðu en geri það í örfáum orðum vegna þess að hv. 4. þm. Vesturl. lenti í nokkrum útistöðum í umræðunni. Ég ætla mér fyrst og fremst að víkja að 4. gr. frv. Ég held að það fari ekkert á milli mála að það er réttur skilningur hv. 4. þm. Vesturl. að það sé ekki og alls ekki beinlínis gert ráð fyrir því að fulltrúar launþegasamtaka í landinu velji einn af stjórnarmönnum útflutningsráðs. Ég held að um þetta þurfum við ekki að deila. Hins vegar er það jafnljóst að það er ekkert sem bannar það, einfaldlega vegna þess að Alþýðusamband Íslands er fyrst upp talið af þeim aðilum sem aðild munu eiga að ráðinu.  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vil taka undir - eins og raunar allir aðrir sem hér hafa tekið til máls - að þetta er mjög þarft frv. og er að meginefni í þeim anda sem ég hefði getað hugsað mér að fyrirkomulag þessara mála verði. Ég óttast hins vegar að slíkt ráð geti orðið of mikið bákn, að öll málsmeðferð geti orðið, ef menn ugga ekki að sér, of þung í vöfum. Og ég vil mælast til þess að þegar til framkvæmdarinnar kemur þá verði reynt að sníða þessari starfsemi einfaldan en skilvirkan stakk.



Virðulegi forseti. Ég hef á þskj. 488 leyft mér að flytja frv. til laga til breytinga á útvarpslögum sem samþykkt voru hér í júní á s.l. ári og tóku gildi um síðustu áramót. Skemmst er frá því að segja, og óþarfi að rifja það upp í mjög löngu máli, að þegar þessi lög voru samþykkt og afgreidd hér frá hinu háa Alþingi fór síðari umræða um þau fram í Ed., í þessari hv. deild. Þá var staða málsins sú að stjórnarþm., meiri hlutanum í þessari hv. deild, voru settir þeir afarkostir af hálfu menntmrh. og ríkisstj. að þessum lögum yrði ekki breytt hér, ekki stafkrók, eða frv. eins og það kom frá Nd., hér yrði ekki breytt stafkrók. Og það varð að lögin fóru í gegnum þessa hv. deild án þess að í þeim væri nokkru breytt frá því sem hv. Nd. afgreiddi þau, enda þótt á það væri oftlega bent að á frv. væru margvíslegir annmarkar sem gerðu það að verkum að Alþingi gæti sóma síns vegna ekki samþykkt þau í þeirri mynd sem þau komu frá Nd. Ég sagði þá að óhjákvæmilegt væri að flytja ýmsar brtt. við lögin ef þau yrðu samþykkt óbreytt. Ég hef nú gert það á þessu þskj. sem áður var um getið. Án þess svo sem að fara út í almenna umræðu um útvarpslögin ætla ég bara stuttlega að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég flyt á þessu þskj. 1. brtt. er við 3. gr. laganna, þar sem fjallað er um skilyrðin fyrir því að útvarpsréttarnefnd geti veitt sveitarfélögum og öðrum aðilum leyfi til að reka útvarp. 1. brtt. er við 3. tölul., þ.e. þar er lögð sú skylda á útvarpsstöðvar að þeim beri að varðveita til frambúðar frumflutt dagskrárefni sem talið er hafa menningarlegt eða sögulegt gildi. Mér er ljóst að þetta er orðað hér mjög almennum orðum og má sjálfsagt um það deila hvaða efni hafi sögulegt og menningarlegt gildi. Ég hygg þó að í framkvæmdinni sé þetta ekki mjög erfitt. Auðvitað má hugsa sér annað orðalag á þessu. Ég held að það sé nauðsynlegt að svona ákvæði sé til staðar í lögunum vegna þess að á Ríkisútvarpið er lögð slík skylda, en í 17. gr. laganna segir: "Ríkisútvarpinu ber að stuðla að því að frumflutt dagskrárefni stofnunarinnar verði varðveitt til frambúðar." Þetta er nú reyndar mjög ankannalega orðað: Ríkisútvarpinu ber að stuðla að því. Það er engin fortakslaus skylda sem hvílir á Ríkisútvarpinu um að varðveita þetta efni, heldur ber því aðeins að stuðla að því. En ég kem betur að þessu síðar. Ég held að slík skylda eigi að hvíla á öllum útvarpsstöðvum og því er þessi 1. brtt. flutt. Í öðru lagi er breyting við 7. tölul. 3. gr. sem nú hljóðar svo, með leyfi forseta: "Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð þótt ekki gildi það um einstaka dagskrárliði." Mér hefur verið á það bent af einum hv. þm. í þessari deild - sem er sjálfsagt rétt ábending - að hér ætti í rauninni að standa: Óheimilt er að aðrir aðilar en þeir sem leyfi hafa til útvarpsrekstrar. Ég orðaði mína brtt. bara eins og þetta er orðað hér í frv., en ég hygg að þessi ábending, sem ég hef fengið, sé alveg rétt og réttmæt. Ég legg til að þetta verði orðað svona: "Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð eða einstaka dagskrárliði. Þetta gildir þó ekki um áður framleitt efni, svo sem kvikmyndir eða fræðslu- og skemmtiefni af myndböndum." Þessi brtt. er flutt vegna þess að eins og 7. tölul. er hér, þá er hann ekki einungis óskiljanlegur heldur er hann algerlega óframkvæmanlegur þegar til þess kemur að aðrir aðilar fari að reka útvarpsstöðvar en Ríkisútvarpið. 3. gr. er till. um nýjan tölul. Ég sé nú raunar í einu dagblaðanna að hæstv. menntmrh. hefur gefið út reglugerðir í dag þar sem um þetta er fjallað. Sé nokkuð að marka blaðafregnir síðdegisblaðsins þá er þetta nokkuð með sama hætti og ég hef hér lagt til, þ.e: að erlendu sjónvarpsefni, sem sýnt er í íslenskum sjónvarpsstöðvum, skuli jafnan fylgja tal eða texti á íslensku, eftir því sem við á hverju sinni, nema um sé að ræða beina útsendingu eða endurvarp erlendis frá þar sem þýðingu verður ekki við komið. Á þeirri ágætu ráðstefnu, sem hæstv. menntmrh. beitti sér fyrir í Þjóðleikhúsinu 1. desember, var samþykkt tillaga, held ég, um að allt efni skyldi þýtt eða textað. En það er auðvitað ekki hægt vegna þess að það þýddi í raun bann við því að taka á móti beinum útsendingum um gervihnött og það dettur auðvitað engum í hug. Ég held að þetta ákvæði eigi að vera í lögum, ekki reglugerð, og sé skynsamlegast að hafa það í þessa veru eins og hér er orðað. Sem sagt að þessi þýðingarskylda sé nema um sé að ræða beina útsendingu. - Hinu vildi ég svo skjóta inn í, þar sem ég á sæti í útvarpsráði, að útvarpsráð hafði látið í ljós þær óskir að fá þessar reglugerðir ráðherrans um útvarpsrekstur og annað a.m.k. til skoðunar, helst umsagnar, áður en þær yrðu látnar á þrykk út ganga og gildi taka. En við því hefur ekki verið orðið og ég held að það séu heldur óheppileg vinnubrögð vegna þess að ég á von á því að útvarpsráð hefði e.t.v. getað komið með ýmsar ábendingar sem betra er að komi fram á undan en eftir. Í fjórða lagi geri ég brtt. við 17. gr. laganna þar sem segir eins og ég hef áður vitnað til: "Ríkisútvarpinu ber að stuðla að því að frumflutt dagskrárefni verði varðveitt til frambúðar." Ég held að þetta eigi að vera miklu ótvíræðara og legg til að þessi grein verði orðuð þannig: "Útvarpsstjóri setur að fengnu samþykki útvarpsráðs reglur um frambúðarvarðveislu þess dagskrárefnis stofnunarinnar sem rétt er talið að varðveita vegna menningarlegs eða sögulegs gildis." Síðari hluti greinarinnar er óbreyttur. Ég held að útvarpsstjóri eigi að setja slíkar reglur. Og eins og margvíslegar aðrar reglur, sem útvarpsstjóri setur, eru þær lagðar fyrir útvarpsráð einfaldlega til þess að útvarpsráð geti komið að sínum athugasemdum, en það er útvarpsstjóri sem hefur þetta vald. Þá vildi ég, með leyfi forseta, aðeins minnast hér á annað mál sem er á dagskrá næst á eftir og ég hef einnig flutt frv. um. Í lögum um Þjóðskjalasafn er nú ákvæði sem er á þessa leið: "Ríkisútvarp (hljóðvarp, sjónvarp) skal varðveita myndir, plötur og hljómbönd eftir því sem útvarpsstjóri og útvarpsráð ákveða í samráði við þjóðskjalavörð." Ég gerði nokkrar athugasemdir við þetta á sínum tíma í nefndinni þegar um þetta var fjallað en vildi ekki flytja brtt. á því stigi vegna þess að það var lögð mikil áhersla á að afgreiða þetta frv. um Þjóðskjalasafn. Ég held að þjóðskjalavörður, með fullri virðingu fyrir embætti hans, geti ekki og hafi ekki aðstæður til að blanda sér inn í daglegan rekstur Ríkisútvarpsins með þeim hætti sem þetta ákvæði gerir honum skylt. Það þarf daglega meira og minna að taka ákvarðanir um hvaða efni skuli varðveitt til frambúðar úr dagskrá dagsins áður, dagskrá undangenginnar viku eða mánaðar. Það þarf stöðugt að vera að taka þessar ákvarðanir og ég held að allar ákvarðanir um þetta eigi að taka innan Ríkisútvarpsins. Þarna er mikið efni sem kemur til greina að varðveita. Það er mikill kostnaður sem fylgir þessari varðveislu vegna þess að myndsegulbönd, a.m.k. sem nota þarf til að varðveita það efni sem flutt er í sjónvarpi, eru dýr. Þetta er spurning um kostnað. Og auðvitað er þetta spurning um pláss og rými. Jafnvel þótt ágætt Þjóðskjalasafn hafi nú fengið heila mjólkurstöð til umráða þá kemur líka að því að þar þrýtur rými. Þetta þarf líka að vera aðgengilegt til endurflutnings. Ég held að þetta ákvæði í lögunum um Þjóðskjalasafn sé út í hött og það eigi að fella niður, þessu máli sé ágætlega borgið með því að þetta sé í höndum útvarpsstjóra og starfsmanna stofnunarinnar. Þá kem ég að 5. gr. þessa frv. sem er breyting á 34. gr. laganna. Í henni segir að hver sá, sem hafi heimild til rekstrar útvarps samkvæmt lögum þessum, skuli varðveita í 18 mánuði a.m.k. hljóðupptöku af öllu frumsömdu efni. Ég margbenti á það í fyrra, virðulegur forseti, að þessi grein er tómt rugl. Af hverju á að varðveita frumsamið efni í 18 mánuði? Ef tilgangurinn með þessari varðveislu er bara sá sem segir í síðustu setningu greinarinnar, að skylt sé að láta þeim sem telji misgert við sig í útsendingu í té afrit af hljóðupptöku, þá á það ekki að gilda eingöngu um frumsamið efni, það á að gilda um allt efni sem flutt er í dagskránni. Og 18 mánuðir er þá óhæfilega langur tími. Venjan er sú að þetta eru fjórir mánuðir eða sex mánuðir. Mín tillaga er sú að hver sá, sem heimild hefur til rekstrar útvarps, skuli varðveita í a.m.k. fjóra mánuði hljóðupptöku af útsendri dagskrá. Þetta er til að tryggja það, ef ágreiningur rís út af einhverju sem sagt hefur verið eða ekki sagt, að þá gerist það innan fjögurra mánaða. Það er því miður tiltölulega skammt síðan Ríkisútvarpið fór að varðveita alla dagskrána frá morgni til kvölds. Ég ítreka að 34. gr. útvarpslaganna eins og hún er nú er tómt rugl og raunar til vansa. Í síðasta lagi er það tillaga mín að við ákvæði til bráðabirgða bætist - þar segir nú að lögin skuli endurskoða innan þriggja ára og mér þykir rétt að um það séu ákvæði hér líka - að menntmrh. leggi fyrir Alþingi nýtt frv. til útvarpslaga á árinu 1988, þannig að tryggt sé að endurskoðunin leiði til þess að breytt frv. verði lagt fram, og í öðru lagi að menntmrh. skuli árlega flytja Alþingi skýrslu um málefni Ríkisútvarpsins og framkvæmd útvarpslaga. Ég held að það sé nefnilega mjög góður siður, og kemur alveg heim og saman við það sem hæstv. ráðh. sagði í gær, að við ættum að hafa svona menningarmálaumræðu hér í þinginu sem fastan lið. Ég held að það ætti að vera fastur liður að ræða málefni Ríkisútvarpsins á Alþingi einu sinni á ári, og ræða framkvæmd útvarpslaga, sérstaklega eftir að margir aðilar verða farnir að útvarpa og sjónvarpa. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegur forseti, að fara fleiri orðum um þetta en legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til 2. umr. og menntmn. þessarar hv. deildar.



Virðulegi forseti. Ég skal taka greiðlega undir það hjá hv. 5. landsk. þm. að það væri bæði fróðlegt, nytsamlegt og skemmtilegt að taka málefni útvarpsins til rækilegrar umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Raunar er það svo að Alþingi lætur sig allt of litlu skipta svo þýðingarmikla þætti í þjóðlífinu eins og útvarp og sjónvarp er orðið nú til dags og heldur áfram að eflast. Það er raunar minn vilji, og ég vil taka það skýrt fram, að ég mun reyna að efla íslenska Ríkisútvarpið eftir fremstu getu. Ég er fylgismaður hins frjálsa útvarps og hef ekkert á móti því að þeir spjari sig sem geta en þarna verðum við a.m.k. að standa mjög fast í ístaðinu. Þetta á við um alla menningarstarfsemi og þetta á alveg sérstaklega við um varðveislu íslenskrar tungu. Ég fylgdist með því hér á vordögum á síðasta ári þegar átökin stóðu um útvarpslögin nýju og ég ætla ekkert að draga í efa að ýmsu hafi verið ábótavant. Trúlega stungu menn við fótum og vildu ekki á neinar breytingar hlusta af því sem þeir álitu að þá hefði farið í verra að lögin sjálf hefðu þá stöðvast, enginn tími hefði gefist til að senda þau milli deilda, og er þetta auðvitað vandræðaleg niðurstaða. Ég ætla nú ekki að leggja dóm á brtt. þær sem hér eru fram fluttar. 3. gr. brtt. fjallar um íslenskan texta og ég þykist hafa tekið nokkuð djúpt í árinni þess vegna með útgáfu reglugerðar þar sem þetta er skylt að texti íslenskur, á góðu íslensku máli, fylgi myndum. Og enn fremur að með beinni útsendingu er að jafnaði skylt að þýða beint eða endursegja á lýtalausu íslensku máli. En af því sem þetta er nú ekki auðgert mál og ég velti þessu töluvert fyrir mér þá varð niðurstaða mín sú að láta þessa reglugerð aðeins gilda til 1. janúar 1987, en ekki eins og til stóð og lögin raunar, til loka ársins 1988. Þetta er nýtt fyrir okkur og þess vegna er ástæðulaust að setjá reglur til lengri tíma, ef við hnjótum um eitthvað, sem er illframkvæmanlegt eða sem betur mætti fara, að laga okkur þá sem tíðast að aðstæðum. Ég veit að þetta frv. til laga um breytingar á útvarpslögum verður sent til umsagnar og ég ætla að hinkra við og sjá til um álit manna. Ég vona nú að í þetta skipti geti menn skoðað þessi atriði af rósemi hugans þótt menn af tímaskorti leiddu þau hjá sér á liðnu ári. Mér sýnist nú um varðveislu efnis og eins það sem segir hér á öðru frv. um brottnám úr lögum um varðveislu, þá sýnist mér nú að fari betur á því sem hér er lagt til og get tekið undir þau atriði að því leyti sem fram koma í þessu frv. En ég geymi mér alla frekari útlistun á afstöðu minni þar til að umsagnir liggja fyrir um þessi mál. Ég á von á því að þær umsagnir hvíli á yfirveguðu áliti en afgreiðsla þeirra markist ekki af tímaskorti eins og henti hér við afgreiðslu laganna á liðnu vori.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er flutt verður væntanlega sent til menntmn. þessarar hv. deildar. Þar mun ég gera grein fyrir afstöðu minni og ég vænti þess að það hljóti þar afgreiðslu. Mér sýnist að hér sé ýmislegt fært til betri vegar sem ekki vannst tími til í vor. Ég held að það hljóti að vera áhugamál þessarar hv. deildar og hins háa Alþingis að útvarpslög séu vel úr garði gerð. Við hljótum að líta mjög á hvort hér sé ekki um nauðsynlegar og réttmætar umbætur að ræða. Ég vil aðeins, svona til að fyrirbyggja misskilning, minnast á eitt atriði í grg. hv. flm., þar sem segir, með leyfi forseta: "Stjórnarþingmönnum í Ed. var gert að tryggja að ekki yrði þar haggað kommu eða punkti. Það gerðu þeir." Þetta er náttúrlega hálfsannleikur. Stjórnarþingmenn fluttu brtt. sem stjórnarandstaðan hjálpaði til að fella: Umr. (atkvgr.) frestað.