Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Haraldur Guðmundsson Ég á aðeins þrjár brtt. að þessu sinni, og þar af eru tvær smávægilegar. En áður en ég vík að þeim, vil ég drepa lítillega á annað atriði, sérstaklega í sambandi við tekjuáætlun fjárl. Ég hygg, að menn hafi ekki veitt því eftirtekt, að lögin um bráðabirgðaverðtoll falla úr gildi nú um áramótin næstu. Þennan toll hefir ríkisstj. áætlað l millj. og 500 þús. kr., en fjvn. hefir hækkað áætlunina upp í 1,7 millj. kr. Hinsvegar hefi ég ekki orðið þess var, að neitt frv. lægi fyrir um framlenging þessara verðtollslaga. Þótti mér því rétt að minna hv.þdm. á þetta. Ekki af því, að ég vilji framlengja lögin, heldur til að minna á till. mínar um það, hvað koma skuli í stað verðtollsins. Þá vil ég snúa mér að till. þeim, sem ég er flm. að. Þá er það fyrst XVIII. brtt. á þskj. 302, við 14. gr. Er hún um það, að veita kvenfélaginu „Ósk“ á Ísafirði 1.000 kr. styrk til vefstólakaupa. Þetta félag sótti um byggingarstyrk í fyrra og sömuleiðis nú við 2. umr., en var í hvorttveggja skipti synjað. Nú er félaginu ætlaður sami rekstrarstyrkur og að undanförnu í fjárl., en vegna þess að félagið varð að sleppa húsnæði, sem það hafði, og var synjað um aðstoð til þess að byggja, þá bakaði það því ákaflega mikil óþægindi og kostnað að þurfa að flytja skólann í ný húsakynni, sem leigð voru handa honum, og þrátt fyrir þann styrk, sem skólinn nýtur, bæði frá ríkinu, bæjarsjóði og sýslusjóði, þá hefir samt orðið stórkostlegur halli á rekstri hans, og svo mikill, að með öllu er óhugsandi, að félagið geti undir risið. Auk þess hefir skólinn keypt á þessu ári áhöld til vefnaðarkennslu; það eru átta vefstólar, og munu hafa kostað um 3.000 kr. Þetta var auðvitað alveg nauðsynlegt, því að vefnaður er einmitt einn meginþáttur húsmæðrafræðslunnar, auk matargerðar, hjúkrunar og fleiri þvílíkra starfa. Mér er kunnugt um, að hannyrðakennslan, sem skólinn veitir, hefir borið hinn glæsilegasta árangur; það eru ofnar allskonar ábreiður, gluggatjöld, veggtjöld og vefnaður af ýmsu tægi. Kann ég varla að telja upp þá mörgu fögru og ágætu muni, sem þar eru búnir til. Til vefnaðarkennslunnar dugir ekki minna en 8 vefstólar, til þess að ekki þurfi að vera fleiri en 4 stúlkur um hvern vefstól. Auk vefstólanna hefir skólinn keypt á þessu ári áhöld fyrir 800–1.000 kr., svo að alls nema áhaldakaup skólans um 4.000 kr. á þessu ári. Nú eru það tilmæli okkar; að ríkið styrki þessi kaup að einum þriðja hlut, sem er það sama og veitt er til iðnfræðslu karlmanna, en húsmæðrafræðslan er iðnfræðsla kvennanna og þess vegna ætti að láta sama yfir hvorttveggja ganga. Þá kem ég að 45. brtt. á þskj. 302, um það, að veita gamalmennahæli Ísfirðinga 2.000 kr. rekstrarstyrk. - Mig furðar satt að segja stórlega á því, að hæstv. stj. skuli ekki hafa tekið þessa fjárveiting upp á fjárlagafrv. Þingið í fyrra samþykkti þessa fjárveiting með yfirgnæfandi atkvæðamun. Ísafjörður er eini kaupstaðurinn á landinu, sem hefir viðurkennt þá skyldu sína, að sjá gömlu og farlama fólki fyrir samastað í ellinni. Ég býst við, að hæstv. stj. þykist hafa numið þetta burt af fjárl. í sparnaðarskyni, en ríkissjóð munar ekkert um þessa upphæð. Hún er nánast viðurkenning þess, að hér sé rétt stefnt: að bæirnir komi sjálfir upp sameiginlegum heimilum fyrir aldurhnigið fólk, sem eru einstæðingar. Ég þykist vita, að þingið muni vera sjálfu sér samkvæmt, miðað við í fyrra, í þessu atriði, og þarf því ekki að fjölyrða um það. Þingið skildi þá þörf í fyrra; sem lá að baki þessari beiðni, og svo mun verða enn. Meginþorri aldraðs fólks, sem ekki á nóg efni eða efnafólk að, á þess engan kost, að njóta ánægjulegra ellidaga, heldur verður það annaðhvort að hýrast eitt sér í lélegum, óvistlegum húsakynnum, eða þá að vera hjá vandalausum, og þá einatt sjálfu sér til leiðinda og öðrum til ama. Á elliheimilum getur þetta fólk hinsvegar notið ánægjunnar af samvistum við aðra, en um leið losnað við að verða öðrum til ama og óþæginda. Þetta er sú hlið, sem snýr að fólkinu. Svo er kostnaðarhlið málsins. Vistin á þessu gamalmennahæli er mjög ódýr að tiltölu. Þar búa bæði fátæklingar, sem greitt er fyrir af fátækrasjóði, og líka gamalt fólk, sem sjálft borgar með sér, af því það kýs helzt að dvelja þar með jafnöldrum sínum. Þannig geri ég ráð fyrir, að það verði víðar, ef slík hæli eru byggð. Ég skal geta þess, að ég lít á þennan styrk miklu fremur sem viðurkenningu fyrir, að þarna er haldið inn á rétta braut, með því að bæjarfélagið reisi og reki slík hæli, heldur en sem fjárstyrk fyrir hælið sjálft: Þá á ég hér till. LI. á sama þskj., þess efnis, að í stað þess að heimila ríkisstj. að veita Eimskipafélagi Íslands aukastyrk, allt að 85 þús. kr., þá sé henni heimilt að leggja fram til hlutabréfakaupa í sama félagi sömu upphæð, allt að 85 þús. kr. Ég flutti þessa brtt. við 2. umr. fjárl. í fyrra, og var hún þá felld með örlitlum atkvæðamun. Ég vil nú vænta þess, að hv. d. hendi slíkt ólán ekki aftur, að fella svo sjálfsagða till. Ég býst ekki við, að neinn ágreiningur sé hér í deildinni um að styrkja Eimskipafélagið, eftir því sem þörf er á. Það er eingöngu fyrirkomulagsatriði, á hvern hátt þennan styrk skuli veita, hvort það skuli gert með því að veita kvaðalausan styrk, eins og verið hefir, sem félagið geti ráðstafað eins og því sýnist, eða hvort ríkissjóður eigi að leggja þetta fram sem starfsfé handa félaginu, eins og hlutafé, með sömu réttindum og sömu skyldum. Ég tel þetta eðlilega leið. Eimskipafél. hefir oft skort og mun sennilega á næstu árum skorta starfsfé. Úr því er bætt með því, að ríkissjóður leggi það fram sem innskotsfé sitt í fél., sem viðbótarstarfsfé fyrir það. Ég hefi tekið hér saman, hversu miklu nemur það fé, sem ríkissjóður hefir alls lagt Eimskipafél. frá byrjun og fram til ársloka 1929. Hlutafé, sem ríkissjóður tók strax í byrjun í fél., var 100 þús. kr., en allt hlutafé félagsins nam 1680 þús. kr., svo að það er ljóst, að ríkissjóður hefir svo lítinn hluta fjárins, að hann getur engu ráðið um stj. félagsins. Eimskipafélaginu hefir verið greitt fyrir strandferðir þau ár, sem Eimskipafél. hefir annazt þær að meira eða minna leyti, en það eru árin 1916, 1921–23, og 1925–'29. Á þessum árum hefir Eimskipafél. fengið samtals 562.325 kr. í strandferða,styrk, en auk þessa hefir það haft aukastyrk langflest árin, ég ætla öll, nema 1920–1923. Árin 1915–1919 nam þessi aukastyrkur úr ríkissjóði 40 þús. kr. á ári, en öll þessi ár greiðir fél, arð, 1915 4%, 1916 7%, 1917 7%, 1918 10% og 1919 10%. Síðan 1924 fær Eimskipafélagið enn þennan styrk úr ríkissjóði, og 1924–1927 nam hann þá 60 þús. kr. á ári. Ekkert af þessum árum greiðir Eimskipafél. neinn arð. 1928 er aukastyrkurinn hækkaður upp í 85 þús. kr., en eftir það ár greiðir Eimskipafélagið 4% í vexti. Sé þetta borið saman við aukastyrkinn, hefir hann þá því nær allur gengið til þess að greiða hluthöfum arð. Arður hluthafa nam tæpum 68 þús. kr. en aukastyrkurinn 85 þús. Árið 1929 fær fél. 85 þús. kr. umfram strandferðastyrkinn, 60 þús. kr. Alls hefir ríkissjóður lagt til fél. í aukastyrk 610 þús. kr. og í strandferðastyrk 562.325 þús. kr. árin 1915–1929. Sé hlutafé ríkissjóðs, 100 þús. kr., talið með, hefir hann lagt fram alls 1.272.325 kr. til félagsins. En ef frá er dreginn strandferðastyrkurinn, sem ekki er rétt að telja sem styrk til félagsins, er fjárframlag ríkissjóðs 710 þús. kr. Auk þess hefir fél. síðan 1925 verið gert skattfrjálst að öllu leyti með lögum. Hversu miklu þær upphæðir nema, skal ég ekki um segja. Ég lít svo á, að þær 610 þús. kr., sem ríkissjóður hefir lagt félaginu í aukastyrk, hefði verið langtum eðlilegra, að ríkið legði sem hlutafé, og hefði fengið rétt til umráða í fél. í réttu hlutfalli. Þá hefði styrknum ekki verið varið til að greiða hluthöfum arð, heldur orðið til þess að auka starfsfé félagsins. Það tjáir ekki að sakast um orðinn hlut. En mér finnst réttast, að Alþingi sjái nú að sér og taki upp þann háttinn, sem betri er. Ég skal geta þess, að eftir því sem ég bezt veit, mun ríkissjóður hafa haft fullan atkvæðisrétt eftir krónutölu síns hlutafjár á aðalfundum félagsins, en ekki látnar gilda fyrir hlutafé hans þær takmarkanir, sem annars gilda um hlutafé Eimskipafélagsins. Þegar ég ber fram þessa brtt., geri ég ráð fyrir, að það haldist eins og verið hefir, að atkvæðamagn ríkissjóðs vegna hlutafjáreignar hans í fél., sé ekki háð þeim takmörkunum, sem gilda annars um hámark atkvæða, sem einn hluthafi getur haft.

Jón Ólafsson Ég hefi hér nokkrar brtt., sem flestar eru mjög smávægilegar, en eins og hv.þdm. verður ljóst, þegar þeir líta á þær á þskj. 302, þá eru þær því þýðingarmeiri, sem þær eru smærri. Fyrsta till. mín er undir XXII. lið, til Skáksambands Íslands 2.000 kr. styrkur, og til vara 1.500 kr. Þetta félag hefir eins og kunnugt er haft styrk í fjárl. undanfarin ár, 1.500 kr., en hefir nú ekki verið tekið upp í þetta sinn, þrátt fyrir það, þótt allir viðurkenni, að þetta íþróttafélag, eins og fjöldamörg önnur íþróttafélög hjá okkur, hafi orðið til þess að bera hróður okkar Íslendinga út yfir pollinn með einna mestum glanz, með viðurkenningu fyrir íþrótt sína. Nú er Skáksambandi Íslands boðið að senda 5 menn á þýzkt taflmót, en þeir mega ekki senda færri en 5. Af þessu stafar töluverður kostnaður, og er áætlað, að það muni kosta þá 500–600 kr. Ef gera má sér jafngóðar vonir um þessa för og viðureign þeirra við taflmenn á þessu móti eins og þeir hafa áður reynzt, sýnist mér ekki til mikils mælzt, þótt þessir 5 menn, sem sendir eru fyrir félagsins hönd, væru styrktir með þessari fjárhæð. Ég vona þess vegna, að þar sem Alþingi hefir tekið vel og að maklegleikum ýmsum fjárbeiðnum frá íþróttafélögum, þá verði auðfenginn hjá hv. d. styrkur til þessarar farar, sem búast má við, að verði til frægðar. Þá hefi ég flutt till. XXXI, ásamt hv.þm. Ísaf. og hv. 1. þm. Reykv. Það er styrkur til Jónu Guðbjartsdóttur, til framhaldsnáms í bókverzlunarfræðum í Englandi og Frakklandi, 2.000 kr., og til vara 1.500 kr. Það er um þetta að segja, að það mun vera í fyrsta skipti, sem sótt hefir verið um slíkan styrk sem þennan, og það er áreiðanlega, hvað þessa stúlku snertir, full ástæða til þess að styrkja hana til þessa náms. Þar að auki hefir hún lagt mikla stund á þetta hér, þar sem hún var allmörg ár í bókaverzlun hér á landi. Síðan hefir hún verið ytra 1927 og 1928 og stundað þar nám við skóla í Leipzig. Kennarar hennar þar hafa eindregið ráðið henni til þess að leita sér frekari fræðslu í þessum efnum og stunda framhaldsnám í Frakklandi og Englandi. En til þess að hún geti gert þetta, er efnahagurinn svo, að henni er það ókleift, nema hjálp komi einhversstaðar að. Ég býst við, að þar sem ekki er nokkur maður hér á landi, sem hefir kynnt sér þetta til hlítar, til þess að setja upp og standa fyrir slíkri verzlun og viðskiptum, þá sé öllum hv.þdm. ljóst, að hér er um töluverða nauðsyn að ræða. Jafnmiklum bókamönnum og Íslendingar hafa yfirleitt verið ríður vitanlega ekki á litlu að hafa góðar leiðbeiningar um kaup á útlendum bókum. Og með þessu ætti að vera fengin allmikil trygging fyrir því, að meira flyttist af nytsömum bókum, en minna af þeim lakari, heldur en verið hefir. Þessi stúlka hefir meðmæli frá allmörgum menntamönnum hér í bæ; þar á meðal vil ég nefna prófessor Sigurð Nordal og Þorstein Gíslason ritstjóra, sem báðir telja mikla nauðsyn á því, að þessi styrkur sé veittur. Þá höfum við hv.þm. V.-Ísf. og hv.þm. Ísaf. till. um, að Fanney Jónsdóttur sé veittur styrkur til þess að ljúka teiknikennaranámi í Kaupmannahöfn. Þessi stúlka hefir stundað nám þar áður í teikniskóla og hefir þaðan allra bezta vitnisburð. Nú langar hana til þess að fullkomna sig í þessu og undirbúa sig undir teiknikennslu yfirleitt, en vantar algerlega til þess fjárhagslegan stuðning. Okkur flm. þessarar till. hafði því dottið í hug, að það væri eins og fyrri daginn lítið að flýja, nema til Alþingis, sem ég verð að segja, að oft hefir hlaupið drengilega undir bagga með slíku fólki, þegar því hefir legið mikið á. Stúlka þessi er efnalaus og hefir engan þann, er hún geti snúið sér að, til þess að ljúka þessu námi, en það vakti einmitt fyrir henni að ljúka því einhverntíma seinna á þessu ári, ef hún hefði ekki orðið að hætta vegna fjárskorts. Það er óþarfi fyrir mig að minnast á till. okkar hv.þm. Borgf. um að hækka styrkinn til Stórstúkunnar, af því að nú hefir hv.fjvn. tekið svo prýðilega í þetta mál, að við teljum okkur sigurinn vísan. En rétt er í þessu sambandi að minna á það, að síðasta árs hagnaður af vínverzluninni mun hafa numið 1 millj. kr. Eftir þessum tólum að dæma, sýnist ekki til of mikils mælzt, þó að varið sé 12 þús. kr. til þess að vinna ofurlítið á móti þessari miklu brúkun á þessari vöru og til að halda áfram starfsemi, sem ég tel hafa verið mjög siðbætandi hér og komið miklu góðu til leiðar. En þar sem þessu er tekið svo vel, þarf ekki frekari ummæla við. Þá höfum við hv. 1. þm. Reykv. borið fram till. um styrk til elliheimilisins „Grundar“. Hv. þm. Ísaf. og hv. 1. þm. Reykv. hafa talað svo vel fyrir þessu máli, að óþarfi er fyrir mig að bæta þar nokkru við. Sérstaklega vil ég leggja áherzlu á það, að hér er á ferðinni eitt af mestu mannúðarmálum, sem Alþingi hefir haft til meðferðar. Hér er verið að hlynna að þeim þjónum þjóðarinnar, sem hafa slitið kröftum sínum út fyrir hana, og gera þeim æfikvöldið bjartara en verið hefir frá byggingu þessa lands. Þetta er að vísu ekki mikil fjárhæð, borið saman við þann kostnað, sem þetta risafyrirtæki hefir í fór með sér. En það er þá aðeins til að láta sjá, að Alþingi viðurkenni þá viðleitni, sem einstakir dugnaðarmenn sýna, til þess að koma málefnin fram, sem eru í þessa átt, og launi starf þeirra manna, sem árum saman hafa lagt á sig mikla erfiðismuni, til þess að koma upp heimili, sem hlýtur að verða til sæmdar í hvers manns augum. Þess vegna er það í raun réttri ekki með öllu skammlaust fyrir Alþingi að vilja ekki líta á þetta með sanngirnisaugum, þar sem ekki ræðir um stærri upphæð, og í eitt skipti fyrir öll. Ég held, að ég hafi þá lýst þeim till., sem ég er við bundinn. En ég get ekki látið hjá líða að minnast ofurlítið á eina till., nr. LI., frá hv.þm. Ísaf., hv. 1. þm. Árn. og fleirum. Hún er um það, að styrkurinn til Eimskipafélagsins skuli ganga til hlutabréfakaupa. Ég skal játa, að ég er þessu ekki svo kunnugur sem skyldi, til þess að geta dæmt um það. En svo mikið þori ég að segja, að félagið hefir verið styrkt vegna þess, að það hefir tekið á sig að snúast kringum land inn á hverja smáhöfn með ærnum kostnaði.

Það er strandferðastyrkurinn

. Það er að vísu rétt, en hann hefir ekki verið nærri nógur til að vega upp á móti þeim halla, sem félagið hefir beðið af því að binda sig við smáhafnirnar, í staðinn fyrir að hafa það eins og Sameinaða gufuskipafél. og Bergenska, að fara aðeins á þær hafnir, þar sem nóg er um flutning. Ég er viss um, að Eimskipafélagið væri miklu betur stætt, ef það hefði aldrei fengið þennan styrk og ekki þurft að koma nálægt ríkisstjórninni um nokkurn styrk. Ég er sannfærður um, að ef þetta væri tekið upp, að láta styrkinn ganga til hlutabréfakaupa, þá yrði það að sjálfsögðu til þess, að fél. sigldi aðeins á þær hafnir, sem gefa flesta peninga, og hirti ekkert um, hvað landsmönnum væri fyrir beztu. Ég er hræddur um, að einhver víkin verði óhirt, ef nú á að kippa þessum styrk burtu. Þegar hv.þm. Ísaf. er að telja fram, hvað Eimskipafél. hafi fengið frá ríkissjóði, þá eru það smámunir á móti þeim óþægindum, sem félagið hefir haft af þessu. Vegna þess að félagið er bundið við flestar smávíkur landsins, hafa hin útlendu félög stillt svo til, að þau hafa hraðferðir kringum land, og taka oft mest af farþegum og flutningi. Og það vita allir, að þessar hraðferðir, sem Eimskipafél. hefir ekki haft efni á að inna af hendi, hafa orðið til þess að gleypa frá því. En hvað er það á svo margra ára tímabili, þótt það sé kringum millj. kr., sem félagið hefir fengið, þegar það er borið saman við allan þann rekstrarkostnað, sem félagið hefir haft. Í hlutfalli við það er þessi styrkur aðeins smáræði. Þetta sýnir líka, að það á engan rétt á sér sem hlutafé, því þetta er mest fé, sem félagið hefir fengið fyrir að inna af hendi störf, sem öðrum hefir ekki þótt borga sig. Ég vil aðeins benda á það, að hér er um það að ræða, hvort félagið sé skuldbundið til að starfa í þágu hvers einstaks viðkomustaðar á landinu eða það fari að reka félagsskapinn eingöngu í því augnamiði að hagnast af honum. Þetta mundi hafa það í för með sér, að félagið mundi hætta þeim störfum, sem tap verður á. En það yrði til þess að útiloka smáhafnirnar frá öllum samgöngum, í stað þess að hingað til hefir verið reynt að hlúa að þeim.

Sigurður Eggerz Ég á hér eina brtt., nr. IV. á þskj. 302. Þar er farið fram á, að veittar verði 70 þús. kr. til Vesturlandsvegarins, í stað 40 þús. í frv. Ég flutti þessa sömu brtt. við síðustu umr. þessa máls, en tók hana þá aftur, með því að ég bjóst við, að það kæmu ef til vill ummæli frá stjórninni, sem gerðu það að verkum, að taka mætti hana aftur fyrir fullt og allt. Ég skal geta þess að hæstv.forsrh. hefir ritað ýmsum mönnum í Dalasýslu bréf, sem ég ætla að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta. „Ég gríp tækifærið til þess að láta yður fá fregn af fyrirætlun ráðuneytisins viðvíkjandi vegagerðum um Dalasýslu og miðhluta Strandasýslu, til þess að flýta fyrir því, að þau héruð komist í bílvegasamband við Borgarfjörð. Bendingar um einstök atriði frá kunnugum mönnum myndu mér kærkomnar. Fer hér á eftir orðrétt bréf, sem ég ritaði vegamálastjóranum um þetta í fyrradag: „Í framhaldi af samtali við yður í gær, herra vegamálastjóri, er yður hér með tjáð, að ráðuneytið leggur mikla áherzlu á, að flýtt verði framkvæmdum um lagning Vesturlandsvegarins, frá Dalsmynni í Norðurárdal vestur í Dalasýslu, fyrir þær fjárveitingar, sem veittar eru þegar og væntanlega verða veittar síðar til þessa vegar, þannig að bílfært geti orðið úr Mýrasýslu vestur í Dali sumarið 1930, eða í síðasta lagi vorið 1931. Með þeim umbótum, sem gerðar hafa verið þegar og gerðar verða, ætti þá um leið að verða bílfær leið eftir endilangri Dalasýslu vestur í Gilsfjörð“. Ég skal svo ekki lesa meira upp úr þessu bréfi. Hinn partur þess skiptir ekki máli um þennan veg. Samkv. þessu bréfi hefir stjórnin gefið loforð um það, að þessum vegi skuli lokið ekki síðar en vorið 1931. Það mætti því kannske segja, að þar sem slíkt loforð liggur fyrir, sé ástæðulaust fyrir mig að koma hér fram með þessa hækkunartill. En vegamálastjóri hefir sagt svo í till. sínum til stj., að ef ljúka eigi við þennan veg í ár, sé nauðsynlegt að hækka þennan lið fjárl. um 30 þús. kr. Mér til mikillar undrunar hefir hv.fjvn. gert það að sinni till. við 2. umr. þessa máls, að þessi liður verði lækkaður um 5.000 kr., í stað þess að taka þessar till. vegamálastjóra til greina, til þess að hæstv. stj. geti komið þessu í framkvæmd. Þegar þessi till. kom fram, hafði ég enn ekki átt tal við hv.fjvn. Hún sýndi þó þá velvild að taka þessa till. aftur til þessarar umr. Ég treysti því, að þegar ég hafði lagt þetta mál fyrir hv. nefnd, svo að hún þekkti fyrirætlun hæstv. stj. í þessu máli, sem er svo greinileg, að veginum sé ekki lokið síðar en vorið 1931, vænti ég þess, að hv.fjvn. yrði með þessari till., til þess að nægilegt fé væri fyrir hendi til þess að efna loforð hæstv. stj. En ef hæstv. stj. sæi sér fært að koma veginum í framkvæmd án þess að fá heimild í fjárl. til þess, væri ég fús til að draga þessa till. til baka. Auðvitað getur orðið breyting á stjórninni, og þá gæti maður hugsað sér, að sú stj., sem þá tæki við, mundi ekki ljúka veginum nema heimild væri til þess í fjárl. En á þetta verður að hætta og mun ég draga till. til baka, ef nægilega skýr yfirlýsing kemur frá stjórninni. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér við 2. umr. þessa máls, að ég vil þakka hæstv. stj. þann velvilja, sem hún hefir sýnt mínu kjördæmi með því að gefa þá yfirlýsingu, sem ég hefi leyft mér að lesa hér upp. Því hvernig sem fer um mína till., verður að byggja á því loforði, sem hæstv. stj. hefir gefið kjósendum mínum um þennan veg. Það er því enginn vafi, að þessi vegur verður gerður á tilsettum tíma. Verði einhver brestur á þessu, eru það hrein loforðsbrigði hjá hæstv. stj. Ég dreg það ekki í vafa, að hæstv. stj. stendur við þetta loforð sitt, en ég hefi komið hér fram með þessa till. til þess að gera hæstv. stj. hægara fyrir að framkvæma þessa vegalagningu, sem allir vita, að nauðsynlegt er að komi sem fyrst. Ég hefi áður leitt rök að því hér, og er óþarfi að endurtaka þau. Raunverulega eru það engin aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, hvort veitt er nú eða síðar til þessa vegar. Og það er æskilegast fyrir héraðið, sem er svo að segja útilokað frá umheiminum, að sambandið komist á fyrr en síðar. Og velvilji hæstv. stj. sýnir, að þessi vegalagning muni komast á sem allra fyrst. Sem betur fer eru þeir straumar uppi nú, að menn sjá svo að segja úr öllum áttum, hver nauðsyn það er að setja sveitirnar í samband við umheiminn. Þetta er svo, að það er reglulegt kapphlaup milli hinna stærri flokka í því að vinna sem mest að því að bæta úr þessari þörf og rétta sveitunum og landbúnaðinum hjálparhönd. Og þar sem þessir straumar eru nú svo sterkir og hafa svo mikil tök á okkar þingi, skyldi maður ætla, að þessar till., sem ég ber fram fyrir mitt kjördæmi, nái hér fram að ganga, þar sem það framar öllum öðrum kjördæmum á landinu er landbúnaðarkjördæmi, þar sem menn lifa á engu öðru en landbúnaði, og þar sem þeir menn, sem hafa sérþekkingu á þessu máli, eins og t. d. Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri, segja þetta hérað eitt af þeim landbúnaðarhéruðum, sem hafa einna bezt skilyrði fyrir því, að landbúnaður geti þróazt þar og tekið miklum framförum. Ég vil ennfremur benda á það, að í þessu héraði er stöðugt að vaxa áhugi fyrir því að koma því í vegasamband við önnur héruð, og það sem allra fyrst. Það er lyftistöng þess, að framleiðsla þessa héraðs geti aukizt. Það má nefna sem dæmi, að á einni jörð í mínu kjördæmi, Hjarðarholti, er að öllu leyti rekinn fyrirmyndarlandbúnaður, og sjá allir, hvaða þýðingu það hefir. Auk þess eru ótal menn aðrir, sem hafa minna fé til umráða og geta ekki rekið atvinnu í eins stórum stíl, en hafa þó mikinn áhuga í þessu efni. Í mitt kjördæmi munu nú komnar 3 dráttarvélar, og lýsir það áhuganum. Þar sem nú svo standa sakir, að þeir, sem sérþekkingu hafa á þessum málum, segja, að þetta hérað, Dalasýsla, sé eitt af þeim héruðum landsins, sem bezt skilyrði hafa til framfara, þá mætti ætla, að eyru manna væru opin fyrir réttmætum kröfum, er frá þessu héraði koma. Ég skal játa, að sá mikli velvilji, sem hefir sýnt sig viðvíkjandi vegalagningunni og ég minntist á áðan, er vottur um skilning á því, hvað þurfi að gera fyrir þetta hérað, sem hefir verið vanrækt svo mjög. Það er ekki eingöngu í samgöngum, að þetta hérað er haft útundan. Því hefir líka verið haldið utan símasambands. Geta allir séð, hverja þýðingu það hafi fyrir hérað sem þetta. Ég hefi þess vegna leyft mér að bera hér fram brtt. IX. á þskj. 302, þar sem farið er fram á, að tillag til símalagninga hækki um 50 þús. kr. og sé því varið til að gera símalínu frá Dalsmynni að Búðardal. Um þessa símalínu vil ég taka það fram, að hún er ein af þeim línum, sem landssímastjóri taldi rétt, að kæmu strax. Rökstuðningur hans er sá, að með því að leggja þessa línu sé opnað beint samband til Vesturlandsins og þess vegna muni þessi lína afla ríkissjóði mjög mikilla tekna. Það er því fengin trygging fyrir því, að verði hún lögð, getur hún aflað ríkissjóði tekna strax á næsta sumri. Auk þess myndu margir komast í símasamband, sem eiga nú langt til síma. Það er líka það, sem maður heyrir fyrst af öllu, þegar talað er um nýja símalagningu, hvað erfitt það er fyrir hérað að ná í lækni, ef sími er ekki við hendina. Ef þessi upphæð verður samþ., er um leið séð fyrir auknu og betra sambandi við Vesturland og hefir auk þess miklar tekjur í för með sér fyrir ríkissjóð. Þá er ennfremur farið fram á að veita 29 þús. kr. til þess að leggja símalínu frá Staðarfelli um Skarð að Stórholti. Þessi héruð, sem þessi lína á að liggja um, eru nú alveg án síma. En það fer nú satt að segja að verða meira og meira óverjandi að halda slíkum héruðum fyrir utan símasamband. Ég vænti þess vegna, að hv. deild mæti þessum óskum, sem hér er farið fram á fyrir kjördæmi mitt, með fyllsta skilningi. Ég þarf ekki að lýsa því, hvílíkt erfiði það er nú fyrir héraðið að komast í símasamband. En símasamband er samband við umheiminn. En ég vona, að hv.þdm. finni til þess ranglætis, sem þeir, sem standa fyrir utan símasamband, eru beittir. Því það er rangt að láta þessa menn taka þátt í kostnaðinum og láta þá ekki hafa nein ný samgöngutæki, sem skiptir þá þó svo miklu máli. En svo leita þessir menn úr sveitunum og streyma til kaupstaðanna. En hvernig er hægt að ætlast til, að sá straumur hætti, ef ekkert er gert til þess að skapa þægindi fyrir þessa menn, sem ekki eru landfræðilega afskekktir, heldur verða afskekktir vegna þess, að þeir fá ekki þetta samgöngutæki, sem þeir eiga kröfu til? Þá á ég brtt. XLIX., við 18. gr., um að veita Guðrúnu Magnúsdóttur ljósmóður 200 kr. eftirlaun. Þessi ljósmóðir gegndi starfi sínu í 10 ár, en varð þá að láta af því starfi sínu vegna sjúkleika, er hún bakaði sér á einni af embættisferðum sínum. Er hún enn veik og gengur örðugt með batann. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessa litlu upphæð. Það eru svo mörg fordæmi þess, að slík eftirlaun hafa verið veitt, og á það eins við hér, því kona þessi hefir rækt starf sitt með mesta dugnaði. Og þar sem hún fékk þennan sjúkdóm er hún var að gegna skyldustörfum sínum, finnst mér eðlilegast, að henni verði veitt þessi litla upphæð. Þá er hér loks brtt. IV. á þskj. 319, sem ég flyt ásamt hæstv. forseta þessarar deildar. Samkv. þessari till. er farið fram á að veita Stefáni frá Hvítadal 2.000 kr., í stað 1.000 kr., sem honum eru nú veittar samkv. 18. gr. fjárl. Það er nú í 3. skipti, sem ég leyfi mér að bera till. þessa efnis fram hér í þessari hv. deild. Í tvö undanfarin skipti hefir það verið samþ. hér í þessari hv. deild með yfirgnæfandi meiri hl., en hinsvegar hefir hv.Ed. ekki enn þá séð sér fært að samþ. þessa till., svo hún hefir verið felld þar. Ég ætla ekki nú að fara að endurtaka þau ummæli öll, sem ég hefi fært fyrir því, að þessu ágæta skáldi okkar sé veittur þessi styrkur. Það væri algerlega óþarft, því hv.þdm. er það vel kunnugt, hversu margt fallegt liggur eftir hann og hversu miklir örðugleikar það hafa verið fyrir hann að brjótast áfram. Og ef nokkurt íslenzkt skáld hefir átt að berjast við fátækt, þá er það Stefán frá Hvítadal. Það hefir verið stöðug barátta við fátækt í sinni ömurlegustu mynd. Ég vil geta þess, að Stefán í Hvítadal hefir nú með höndum mörg verkefni og sum þeirra stór. Og til þess að styðja að því, að þessi verkefni verði svo fullkomin, sem þau geta orðið, er full ástæða til þess að hækka styrkinn upp í 2.000 kr. í ár, svo að hann geti nú unnið að hinu ágæta starfi sínu fyrir bókmenntir þjóðarinnar. Ég skal svo ekki þreyta hv. deild með lengri ræðu. En þess þykist ég fullviss, að ég þurfi ekki að bera hér fram meiri meðmæli með þessari till. minni. Hér í þessari deild hefir þessu máli jafnan verið tekið með fullum skilningi.

Héðinn Valdimarsson Ég á hér fáar og heldur smáar brtt. Brtt. XVI. á þskj. 302 er borin hér fram til að veita Jens Jóhannessyni lækni 2.000 kr., eða til vara 1.200 kr. til sérfræðináms í háls-, nef- og eyrnalækningum. Það eru nú 2 ár síðan hann tók læknapróf. Hann hefir verið í 4 stöðum hér á landi í stað lækna, sem verið hafa þar fjarvistum, og getið sér þar góðan orðstír. Hann hefir og einnig meðmæli frá Guðmundi Thoroddsen prófessor. Hann ætlar að leggja fyrir sig háls-, nef- og eyrnalækningar. Hann langar til að komast til Jena í Þýzkalandi og vera þar um tíma. Er þar bezt nám í Þýzkalandi í þeirri sérgrein lækna. Hann ætlar að koma hingað upp að loknu námi og setjast að á Akureyri, því þar er nú enginn sérfræðingur í þeirri grein. Allur kostnaður við þetta nám mun vera um 10 þús. kr. Það er því ekki mikill hluti kostnaðarins, þótt hann fái þessar 2.000 kr. Það er full ástæða til þess að setja það skilyrði fyrir veitingu námsstyrkja, að þeir, sem þeirra verða aðnjótandi, komi hingað aftur að loknu námi. Hér þarf ekki að setja þetta skilyrði, því það er víst, að hann kemur hingað aftur, svo að þessir peningar koma til gagns fyrir landsmenn. Önnur brtt., sem ég flyt, er um það, að veita Árna Kristjánssyni 2.000 kr. námsstyrk, til að fullkomna sig í píanóleik. Hann hefir þegar dvalið 6 ár í Þýzkalandi við slíkt nám, og hefir beztu vottorð frá kennurum sínum. Hann er búinn að halda einn konsert hér í Reykjavík og hlaut ágætis dóma fyrir hjá þeim mönnum, sem mesta þekkingu hafa á tónlist hér. Námið hefir vitanlega kostað hann mikið fé og nú á hann aðeins eftir eitt ár til að ljúka námi. Væri mjög vel viðeigandi, að hann fengi styrk þennan síðasta námsárið. Þriðju brtt., sem ég vildi minnast á, flyt ég ásamt öðrum. Er hún þess efnis, að Magnúsi Ásgeirssyni sé veittur styrkur til ljóðaþýðinga. Till. um sama efni var samþ. hér í hv. d. með miklum atkv.-mun í fyrra, og geri ég ráð fyrir, að það verði ekki síður gert nú. Þeir, sem lesið hafa ljóðaþýðingar þessa manas, vita, að þær eru mikils virði fyrir íslenzkar bókmenntir. Þá höfum við hv. 4. þm. Reykv. tekið upp brtt.hv. 2. þm. G.-K., sem felld var við 2. umr., um að ábyrgjast fyrir Keflavíkurhrepp 83 þús. kr. lán, sem á að verða 1/3 hluti kostnaðar við bryggjugerð í Keflavík, gegn endurábyrgð sýslunefndar Gullbringusýslu. Við jafnaðarmenn gátum ekki greitt atkv. með þessari brtt. við 2. umr., vegna þess, að við vildum setja nánari skilyrði fyrir ábyrgðinni. Við höfum því bætt inn í brtt. tveimur skilyrðum. Annað er það, að lánið sé tekið innanlands; hefir það skilyrði verið sett fyrir fleiri smáábyrgðum, til þess að fjölga ekki að óþörfu ábyrgðum ríkissjóðs gagnvart útlöndum. Hitt skilyrðið er sett til að fyrirbyggja það, að eigandi landsins umhverfis hina fyrirhuguðu bryggju geti leigt það út fyrir svo mikið verð, sem honum sýnist. Sá, sem á þetta land nú, er sanngjarn maður og ég býst ekki við, að hann hafi neitt við þetta að athuga. En vitanlega verður hann eigi ávallt eigandi jarðarinnar, svo vissara er að hafa það ákvæði til, að atvmrh. verði að samþykkja leigukjör lóðanna. Vænti ég þess, að hv. deild geti samþ. þessa brtt. nú. Það er mjög nauðsynlegt fyrir Keflvíkinga að fá þessa bryggju, því hafnleysið veldur þeim miklum erfiðleikum og kostnaðarauka eins og nú er ástatt.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það eru aðeins örfá orð út af þremur af þeim brtt., sem fram hafa verið bornar nú. Fyrst og fremst er það þá brtt. IV. á þskj. 302, frá hv.þm. Dal. Það er rétt, sem hv.þm. gat um, að stjórnarráðið hefir ákveðið, að vegagerðinni frá Dalsmynni vestur í Dali verði lokið á fyrri hluta ársins 1931, ef ekki verða sérstakar ástæður því til fyrirstöðu, svo sem mannekla eða eitthvað slíkt. Þó er ekki gert ráð fyrir, að fjárveitingin til þessa vegar í fjárlögum þessa árs og þess næsta muni nægja til að ljúka við hann, heldur er ætlunin, að fjárveitingin skiptist á 3 ár. En það á að nota það, sem veitt verður í fjárl. fyrir 1932, árið 1931, og er slíkt algengt. Það mun því óþarft að flytja þá brtt., sem hv.þm. Dal. ber fram um þetta efni, nema því aðeins, að gert sé ráð fyrir þeim möguleika, að á næsta ári verði annar atvmrh. tekinn við völdum, sem ekki er eins velviljaður Dalsmönnum og ég. Verður hv.þm. Dal. að ráða það við sig sjálfan, hvort hann vill styðja að því, að svo verði. Þá er brtt. XI. á þskj. 302, frá hv.þm.N.-Þ. Samkv. varatill. við hana er farið fram á, að fjárveiting til nýrra vita hækki um 15 þús. kr., sem gangi til byggingar Höfðavita við Raufarhöfn. Ég vil því geta þess, að samkv. viðtali við vitamálastjóra hefir stj. áformað, að vitinn við Raufarhöfn skuli byggður fyrir það fé, sem ætlað er til nýrra vita í fjárlfrv., eins og það er nú. Ég hefi að vísu ekki ákveðna áætlun um hinn vitann, sem ákveðið er að reisa á næsta ári, en búizt er við að fjárveiting fjárlfrv. hrökkvi fyrir tvo vita. Lofa ég því fyrir hönd stj., að Höfðaviti. verði reistur fyrir það fé, sem þegar stendur í fjárlfrv., og beini jafnframt þeirri ósk til hv.þm.N.-Þ., að hann taki brtt. sína aftur. Að síðustu er það brtt. frá hv. þingmönnum Rang. um fjárveitingu til rannsókna á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Ég vil mæla hið bezta með því, að þessi till. sé samþ. Verk þetta er byrjað, og má ekki hætta við það fyrr en því er lokið. Það var aðeins af vangá stj., að þessi fjárveiting féll niður af fjárlagafrumvarpinu.

Ásgeir Ásgeirsson Ég get haft stuttan formála fyrir mínum till. Fyrst er að minnast brtt. á þskj. 302, nr. V, um að veita til Breiðadalsheiðarvegar 20 þús. kr. Það er kunnugt, að vegagerð á Vesturlandi hefir hingað til verið stórlega afskipt, enda engir vegir þar í þjóðvegatölu. Þó er nú búið að leggja vegi að Breiðadalsheiði á báða vegu svo langt, að ekki eru eftir nema einir 6 km. til þess að bílfært verði frá Ísafirði til Önundarfjarðar. Vegamálastjóri hefir áætlað, að þessi vegarspotti yfir háheiðina mundi kosta 60 þús. kr. Af því legg ég til, að veittar verði nú þegar 20 þús. Vestfirðingar hafa orðið mjög útundan um vegalagningar á undanförnum árum, og við svo búið er ekki lengur unandi. Um tugi ára hafa þeir gert sífelldar kröfur um styrki til vegabóta, en því hefir ekki verið sinnt. Nú er ekki hægt að standa á móti þeim kröfum lengur. En ef þessi vegur fengist fullgerður á næstu þremur árum, þá væru þeir þó nokkru bættari. Ég vona, að það dragist ekki lengur, þar sem nú liggur fyrir áætlun vegamálastjóra um kostnaðinn. Þá flyt ég ásamt fleirum till. um að veita Helga Tryggvasyni utanfararstyrk, til að kynna sér hraðritunarkennslu og skólamál. Þessi maður er öllum hv.þm. að góðu kunnur af starfi hans hér við þingið. Það getur haft talsverða þýðingu fyrir þingið, að hann fái þennan styrk, og geti síðan kennt fleirum og fleirum hraðritun, svo hægt verði að taka upp fullkomna hraðritun hér við þingið, eins og tíðkast annarsstaðar. Þó Helgi Tryggvason hafi leyst þingritunarstörf mjög vel af hendi, hefir hann eingöngu lært hraðritun af sjálfum sér, og hefir því aldrei séð, hvernig aðrir kenna hana. Það er því skylt að styrkja hann til að kynna sér, hvernig hraðritun er kennd erlendis; mundi hann þá einnig fullkomna kerfi sitt og samræma það við þarfir íslenzkunnar. En af því hann er líka kennari, mundi hann og nota tækifærið til að kynna sér jafnframt skólamál almennt. Þá endurtökum við hv.þm. Ísaf. till. okkar um að veita H. K. Laxness styrk til ritstarfa. Höfum við nú lækkað upphæðina niður í 2.000 kr. Það var talað um það um daginn, að réttara væri að verja fénu til einhverra verklegra framkvæmda heldur en að styrkja H. K. Laxness. Samkv. því hafa nú andstæðingar þessarar brtt. unnið það á, þó hún verði nú samþ., að leggja mætti 500 kr. meira til hafnarinnar í Vestmannaeyjum, brimbrjóts í Bolungavík eða einhverra slíkra framkvæmda, heldur en ef till. hefði verið samþ. við 2. umr. Þá flyt ég brtt. um að hækka eftirlaun Þórðar Ólafssonar fyrrv. prófasts að Söndum í Dýrafirði. Verði hún samþ. munu eftirlaun hans samtals nema um 1.200 kr., og er það jafnt þeim, sem mest eftirlaun hafa. Séra Þórður er búinn að vera prestur um mjög langt skeið, og prófastur í 20 ár. Varla mun nokkur prestur hafa starfað meira fyrir börn og unglinga í sókn sinni en hann; t. d. hélt hann uppi kristilegu félagi ungra manna á Þingeyri um langt skeið. Finnst mér ekki mega minna vera en að maður, sem búinn er að vinna jafnvel og lengi fyrir velferð annara eins og séra Þórður, fái 100 kr. í eftirlaun á mánuði á gamals aldri. Það er ekki venja hér á hv.Alþ. að fella kröfur sem þessar, þegar þær eru á sanngirni byggðar, og vona ég, að svo fari ekki heldur nú. Þá flyt ég brtt. um að gefa Ostagerðarfélagi Önfirðinga eftir eftirstöðvar af viðlagasjóðsláni. Hér er um að ræða tilraun, sem algerlega misheppnaðist, þó að vel virtist til hennar stofnað. Það var ekki nóg með það; að bændurnir fengu ekkert fyrir mjólk sína, heldur sat félagið eftir stórskuldugt. Eftir rannsókn á þessu máli er augljóst, að ekki verður hjá þessari eftirgjöf komizt, og hæstv. fjmrh. mun vera henni samþykkur. Og þó félagið losni við þessa skuld, er það samt skuldugt og eignalaust eftir. Ég legg mikla áherzlu á þessa brtt., enda mælir öll sanngirni með henni og nauðsyn héraðsins krefst þess, að hún verði samþ.

Benedikt Sveinsson Herra forseti! Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þær fáu brtt., sem ég hefi borið fram. Sú fyrsta er á þskj. 302, II. liður, um að veita Unni Vilhjálmsdóttur sjúkrastyrk,1.000 kr. Alþingi hefir áður veitt þessari kennslukonu styrk til að leita sér heilsubótar erlendis. Fór hún til Svíþjóðar og kom þá albata heim aftur. Svo veiktist hún á ný af landfarsótt í haust og er ekki vinnufær síðan. En ef hún fengi góða aðhlynningu til hausts, hefir hún von um að fá algerðan bata: Ýmsir hv.þm. eru þessari konu eins kunnugir og ég og vita, hvað hún hefir mikla þörf fyrir þennan styrk. Þá flyt ég brtt. XI. á sama þskj., um að hækka fjárveitinguna til nýrra vita. Til þeirra hafði hæstv. stj. ekki ætlað nema 50 þús. kr. í fjárlfrv., og er það lítið, samanborið við þær tekjur, sem ríkissjóður hefir af vitagjöldunum. Hv. fjvn. hefir þó hækkað þennan lið upp í 80 þús. kr., en vitamálastjóri vill láta hækka hann meira. Hann telur mesta nauðsyn á að reisa vita á Glettinganesi, en þar næst telur hann mesta þörf þeirra vita, sem nefndir eru í brtt. minni. Ég hefi átt tal við vitamálastjóra, og telur hann ekki hægt að reisa nema Glettinganesvitann, ef ekki sé hækkuð fjárveitingin, en með þeirri fjárveiting, sem ég fer fram á, megi reisa þessa tvo vita. Hann telur og betra að reisa Raufarhafnarvita og Sauðanesvita samsumars, því að þá er hægt að nota sömu verkamennina við báða, og flutningur til þeirra yrði ódýrari, ef flutt væri til beggja í einu, því að skammt er á milli þeirra. Ekki geri ég þó svo mikið úr þessu, að ég vilji ekki heldur annan þessara vita á næsta ári en hvorugan, og er þá meiri nauðsyn á vita við Raufarhöfn, sem er albezta höfn á Norðausturlandi, eða allt frá Akureyri til Seyðisfjarðar. En innsiglingin þangað er nokkuð varasöm; en enginn viti nálægt, nema á Rifstanga. Sjósókn er allmikil frá Raufarhöfn; þar er síldarsöltun og síldarbræðsla, sem að vísu er einkaeign nú, en mun verða eign ríkisins á næstu árum, og um síldveiðitímann er oft mikil síldarganga þar úti fyrir. Hinsvegar er ströndin umhverfis fremur lág og illt að finna höfnina í dimmu; kemur oft fyrir þar, eins og á Siglufirði, að skip verða að liggja tímunum saman úti fyrir í þoku og dimmviðri, af því að þau treysta sér ekki að rata inn á höfnina; sjá allir, hvað slíkt veldur miklu tjóni, þegar uppgripasíldveiði er. Má því alls ekki draga að reisa þennan vita. Hinn vitinn, sem nefndur er í brtt. minni, er við innsiglinguna á Þórshöfn. Þaðan er ekki eins mikil útgerð stunduð, og mætti sá viti því frekar bíða eitt ár, þótt hans sé einnig mikil þörf. Fáar framkvæmdir eru nauðsynlegri en þær að koma upp vitum. Er það hvorttveggja, að þeir tryggja mjög samgöngur og fiskveiðar og svo er sízt að gleyma því öryggi, er þeir veita lífi sjófarenda. Nú hefir hæstv.atvmrh. lýst yfir því, eftir viðtal við vitamálastjóra, að hana treystist til að láta reisa Raufarhafnarvita fyrir það fé, sem búið er að taka upp í fjárlfrv., Og þar sem hæstv. ráðh. lýsir því afdráttarlaust, að þessi viti verði reistur að sumri, þó að brtt. verði ekki samþ., þá er mér ekki kappsmál, að hún, komi til atkv. Með þessum formála og skírskotun til yfirlýsingar hæstv.atvmrh., tek ég því aftur brtt. mína nr. XI á þskj. 302. Ég á aðra brtt. á sama þskj., XIX, við 14. gr., þess efnis, að 2400 kr. verði veittar blindum mönnum til þess að nema körfugerð og þesskonar iðnað. Maður einn hér í bæ, Þorsteinn Bjarnason, sem hefir numið körfugerð erlendis, hefir gert það af góðvild og greiðasemi, að kenna blindum mönnum þessa iðn án þess að taka neitt fyrir það. Ýmsir blindir menn hafa viljað læra hjá honum, en þeir kunna ekki við það að biðja hann að kenna sér fyrir ekkert, enda geta menn ekki ætlazt til þess, að hann leggi á sig slíka kennslu án endurgjalds. Það er mikið mannúðarverk að veita þessum mönnum nokkra dægradvöl í hinu langa myrkri þeirra, og ég vil því mælast til þess við alla góða menn í þessari hv. d., að þeir samþ.till. mína. Næsta brtt. mín er sú, að ríkið kaupi Grænlands-bókasafn Einars Benediktssonar skálds. Hafa þegar farið fram samningaumleitanir á milli Einars Benediktssonar og stj. um þetta mál, en stj. hefir ekki talið sér heimilt að kaupa safnið, nema hún fengi til þess fjárveiting frá Alþingi. Einar Benediktsson hefir um áratugi safnað allskonar ritum um Grænland og hvorki sparað til þess erfiði né fé. Safn hans er orðið geysimikið, bæði heil ritverk, tímaritsgreinar og sérprentanir úr ótal bókum og blöðum. Hvergi á jarðríki mun vera til eins fullkomið bókasafn um allt það, er að Grænlandi lýtur. Íslendingar mega ekki láta ganga sér úr greipum þetta tækifæri, því að annað eins býðst áreiðanlega ekki aftur. Einar Benediktsson hafði að vísu af sinni alkunnu rausn ætlað sér að gefa Landsbókasafninu þetta safn sitt, en fjárhag hans er nú svo komið, að hann er neyddur til að selja það. Verðið er ákveðið samkvæmt mati yfirlandsbókavarðar, Guðmundar Finnbogasonar, og hann segir, að safnið sé a. m. k. 5.000 kr. virði. Nú eru sumar af bókunum úr þessu safni til í Landsbókasafninu, en Guðmundur Finnbogason áskilur safninu rétt til að fá í þeirra stað einhverjar aðrar bækur úr bókasafni Einars Benediktssonar. Það væri illa farið, ef þjóðinni gengi þessi dýrgripur úr hendi, og þó að hv.fjvn. hafi ekki fallizt á erindi frá hæstv.forsrh., þess efnis að gera þetta að sinni brtt., vænti ég, að hún leggi ekki fast á móti því. Hæstv. forsrh. leggur eindregið með þessum kaupum, enda ber hann manna bezt skyn á, hvílíkt verðmæti er um að ræða. Safnið er geymt í húsi hans. - Ég hafði áður ritað hæstv.forsrh. bréf um þetta efni, og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa það upp hér: „Þar sem bókasafn hr. Einars skálds Benediktssonar viðvíkjandi Grænlandi og norðurhöfum er nú til sölu, þá vil ég leyfa mér að skora eindregið á hæstv. stjórn að gera ráðstafanir til þess, að safn þetta gangi eigi Íslandi úr greipum, heldur verði keypt til handa landinu. Í safni þessu eru bæði margar mjög fágætar og torfengnar bækur um Grænland, fornar og nýlegar, allt frá dögum Arngríms lærða til vorra tíma, og ennfremur mörg hundruð ritgerða úr tímaritum og blöðum á ýmsum tungum um þetta efni, sem gersamlega væri ókleift að ná til að öðrum kosti eða fá vitneskju um. Þetta fágæta og einstæða safn hefir eigandinn dregið saman um langt árabil víðsvegar um lönd með mikilli elju og ærnum kostnaði. Hér á landi er nauðalítill kostur rita um Grænland og norðurhöfin, en Íslandi hin mesta nauðsyn að eiga þess færi að kynnast sem gerst öllu því, er varðar sögu og eðli Grænlands, hinnar einu nýlendu vorrar og næsta grannlands. Er því brýn þörf þess, fyrir allra hluta sakir, að landið eignist þetta fágæta safn“. Í bezta trausti þess, að hv.þm. fallist á þessa till., ætla ég að ljúka máli mínu.

Jón Auðunn Jónsson Á síðasta þingi ákvað núverandi hæstv. fjmrh. að gera till. um skuldir nokkurra hreppa, sem höfðu fengið lán úr viðlagasjóði á stríðsárunum, en ekki getað greitt lánin. Ég hafði nú vænzt þess, að hæstv. fjmrh. hefði komið fram með sínar till., svo að hægt væri að ljúka skiptum þessara hreppa, Grunnavíkurhrepps, Árneshrepps, Gerðahrepps og Innri-Akraneshrepps. Ég hefði helzt óskað, að upplýsingar um þetta hefðu komið fram nú við fjárlagaumr. og gerðar endanlegar till. um eftirgjafir á skuldunum. Ég ætla að segja örfá orð um till., sem ég flyt um að veita Gunnari Bjarnasyni styrk til vélaverkfræðináms. Það virðist að vísu ekki blása byrlega fyrir slíkum till. frá hæstv. fjmrh., en ég ætla samt að hætta á að flytja hana. Gunnar Bjarnason er stúdent frá Menntaskólanum hér og hefir lokið fyrri hluta prófs frá polytekniska skólanum í Kaupmannahöfn. Síðan veiktist hann og kom heim til Íslands. Eftir að hann hafði náð fullri heilsu, fór hann að vinna fyrir sér hjá vélsmiðjunni „Héðni“ hér í bæ. Þar var hann verkstjóri í ½ ár og þegar hann hafði á þann hátt aflað sér nokkurs fjár, fór hann til Þýzkalands til að halda áfram námi sínu. En námi sínu getur hann ekki lokið, nema því aðeins, að hann fái nokkurn styrk. Okkar þjóð er meiri þörf á kunnáttu í hagnýtri vélfræði en flestu öðru. En eins og kunnugt er, er slíka kunnáttu helzt að sækja til Þýzkalands. Hinsvegar er nám miklu dýrara í Þýzkalandi en t. d. í Danmörku. Ég vænti þess fastlega, að hv. dm. samþ. þessa till.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég flyt eina litla brtt. á þskj. 302, um að Maríu Markan söngkonu verði veittur 2.000 kr. námsstyrkur, en til vara 1.500 kr. Þessi söngkona sótti til fjvn., en n. hefir ekki séð sér fært að verða við beiðni hennar. Hún hefir dvalið við nám í Þýzkalandi um tveggja ára skeið. Öll ætt hennar er sérstaklega kunn hér í bæ fyrir frábæra sönghæfileika. Allir þekkja Einar Markan, sem nú syngur hér við mikinn orðstír og er álitinn einn af okkar allrafremstu söngmönnum. María Markan hefir fengið ákaflega góð meðmæli kennara sinna. Ein þýzk söngkona segir um hana: „Ungfrú María Markan hefir svo undursamlega og óvenjulega fagra rödd og er auk þess svo miklum sönghæfileikum gædd, að hún hefir skilyrðislaust örugga framtíð sem sönglistarkona . . . .“ Annar kennari segir eitthvað í þá átt, að hún hafi með afbrigðum mikla raddfegurð og hæfileika, sem gefi fyllstu vonir um, að hún nái langt á braut sinni. Nú þarf hún að dvelja enn eitt ár við námið. Einkum þarf hún að iðka ítalska og franska tungu, til þess að geta komið fram sem fullkomin söngkona. Hún þarf að borga með sér 400 mörk á mánuði, en er hinsvegar fátæk, svo að ég vænti, að hv.þm. vilji samþ. þessa till. mína. Ég ætla að víkja örlítið að tveim till. frá öðrum hv.þm. Önnur er á þskj. 302, um 45 þús. kr. framlag til að reisa ljós- og hljóðvita á Sauðanesi, vestan við Siglufjörð. Erindi þessa efnis hefir legið fyrir sjútvn., en það hefir dregizt úr hömlu fyrir n. að lýsa afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. n. er þessu samt fylgjandi. Hv. flm. hefir gert ítarlega grein fyrir nauðsyn þessa máls, en ég vil bæta því við, að þarna er brýn ástæða til að bæta úr því; sem er. Það koma svo mörg skip til Siglufjarðar bæði á nóttu og degi, að það verður að tryggja innsiglinguna eins mikið og hægt er. Siglunesvitinn er ekki útbúinn til þess að vera innsiglingarviti. Það hefir verið í ráði að setja þarna hættudufl. en horfið frá því aftur, af því að sýnt var, að það mundi ekki koma að fullum notum. Það er álit allra siglingafróðra manna, að þarna eigi að vera innsiglingarviti, útbúinn hljóðtækjum. Á sumrin er oft dimm þoka inni á firðinum, en skip full af síld, sem þurfa að leita hafnar skilyrðislaust. Siglufjarðarbær vill leggja fram nokkurn hluta kostnaðar, svo að ég vænti, að hv. dm. geti fallizt á till. mína. Í sambandi við vitamálin skal ég geta þess, að það er veruleg ástæða til að veita því eftirtekt, að gjald það, sem kemur inn samkv. lögum fyrir vita, er orðin allmikil upphæð. Ég veit, að það er allsterk krafa sjófarenda, að vitagjöldunum verði varið til að byggja fyrir nýja vita. Síðasta ár var gert ráð fyrir, að til stjórnar og rekstrar vita gengju 170 þús. kr., en framlag var bara áætlað 80 þús. kr. Sé tekið með það, sem ætlað er til bryggjugerðar, verður framlagið 368 þús. kr. En hafnar- og bryggjugerðir eru annars eðlis en vitamálin, og ég sé ekki annað en að hv. Alþingi geti með góðri samvizku fallizt á þá stefnu að auka um mun framlag til vita. Hin till., sem ég vildi gera að umtalsefni, er till. um styrk til Stórstúku Íslands. Reynslan hefir sýnt, að Stórstúkan á fremur örðugt uppdráttar hér í hv. d., en mér er óskiljanlegt, af hvaða ástæðum. En hvernig sem menn líta á starfsemi Stórstúkunnar, er það víst, að mestum hluta styrksins er varið til fræðslustarfsemi. En sú sorglega reynsla er athugaverð, sem fengizt hefir um hin svokölluðu bannlög. Arðurinn af áfengisverzluninni er kominn upp í milljón kr. Einhverjir hljóta að neyta vínsins, - og hverjir eru það? Miklu frekar unga kynslóðin en sú eldri. Ég veit, að hv. dm. sjá, að það er sanngarnt, að hinum mikla arði af áfengisverzluninni verði varið til að fræða unglinga um skaðsemi víns. Ég minnist þess að hafa séð þess getið í Evrópublöðum fyrir nokkru síðan, að í Rússlandi hafi ríkið um skeið haldið verndarhendi yfir vínandaneyzlu. Brennivínið var talið blessun fyrir þjóðina og menningarauki að því að halda uppi slíkri sölustarfsemi. Nokkuð líkt höfumst við að. Við lögverndum drykkjuskapinn á vissan hátt. Það virðist vera mjög mikil ánægja í herbúðum vissra manna yfir því, hvað mikið er drukkið, þegar peningarnir koma í landssjóðskassann fyrir vínið. Ég er nú þannig innrættur, að ég álít, að við mundum standa siðferðislega og menningarlega á hærra stigi, þótt við tækjum ekki einn einasta eyri í ríkiskassann fyrir þessa atvinnu. Ég vildi þess vegna mæla með því, þar sem sá styrkur, sem Stórstúkan fer fram á, beinlínis miðar að því að upplýsa fólk um skaðsemi víns og fá það til að hætta vínnautn, þá sé hann veittur með góðu og eftirtölulaust. Og það á að verða okkar takmark, að með hverju einasta ári minnki tekjur af þessari verzlun. Ég gat ekki látið hjá líða að lýsa afstöðu minni til þessa máls. Hvort ég er bindindismaður eða ekki, skiptir ekki máli í þessu sambandi. Við eigum allir að geta litið á nauðsyn þessa máls frá þjóðfélagslegu sjónarmiði. Ég skal ekki fjölyrða um till. yfirleitt. Fyrir þeim hefir verið talað. Þó er hér ein till., sem ég vænti, að verði gerð frekari grein fyrir, og samgmn. flytur. Hún fer fram á styrk nokkurn til flugferða. Ég vænti þess, að hv. form. n. geri grein fyrir henni áður en þessari umr. lýkur. En ef ekki, þá verður einhver til þess af okkur hinum nm.

Ólafur Thors Ég vil leyfa mér með örfáum orðum að gera grein fyrir brtt. minni. Ég flutti við 2. umr.till. um það, að ríkissjóður tæki ábyrgð á 1/3 af kostnaði við bryggjugerð í Keflavík, gegn endurábyrgð sýslunefndar Gullbringusýslu. Ég rökstuddi þá þessa ósk mína, svo að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök nú. Till. þessi var nú feld við 2. umr. og meðal annars með atbeina - eða hlutleysi - þeirra manna, sem nú eru flutningsmenn að annari till., og á ég sérstaklega við hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ). 4 þskj. 323 er farið fram á þetta sama, að ríkissjóður ábyrgist fyrir Keflavíkurhrepp allt að 1/3 kostnaðar við bryggjugerð, allt að 83 þús. kr., gegn endurábyrgð sýslunefndar Gullbringusýslu, enda samþ. atvinnumálaráðh. leigukjör á landi í grennd við bryggjuna. Annað skilyrði er líka ákveðið, að lánið sé tekið innanlands. Um hið fyrra nýmælið, samþykki atvinnumálaráðherra á leigukjörum á landinu í grennd við bryggjuna, hefi ég ekkert að segja. Ég geri ekki ráð fyrir samningavandræðum milli landeiganda og hreppsnefndar. En um hitt skilyrðið, að lánið sé tekið innanlands, verð ég að segja, að ég tel það mjög óheppilegt. Það gæti skipast svo, að hægt væri að útvega þetta lán erlendis, en ekki innanlands. Og ég sé ekki, að það sé neitt þægilegra að ábyrgjast lán fyrir það, að það sé tekið innanlands. Menn verða að hafa það hugfast, að auk þessara 83 þúsunda, sem hér er um að ræða, er Keflavíkurhrepp ætlað að útvega sér jafnháa upphæð, alveg án tilhlutunar ríkissjóðs. Lánið er þess vegna alls að upphæð 170 þús. kr. Og ég get hugsað mér, að það verði eina ráðið að fá það lán erlendis, og þá einna helzt hjá mönnum, sem væru látnir standa fyrir þessu verki. Og þá tel ég, að bezt skilyrði séu fyrir hendi um lántöku, ef það er alveg óbundið af hendi löggjafans, hvar taka skuli lánið. Við vitum, að eftirspurnin eftir lánsfé er meiri en framboðið, svo að það er sízt ástæða til að þrengja skilyrði fyrir ábyrgð ríkisins á þennan hátt. Í gær flutti ég ræðu um till. mínar við fjárl. að þessu sinni. Auk þeirra till., sem ég gat um, er ég meðflm. að einni till., og vil ég láta henni fylgja nokkur orð frá minni hendi. Ég hefi ekki orðið þess var, að hv. aðalflm. (GunnS) hafi talað fyrir henni. Till. er um það, að Magnúsi Ásgeirssyni skáldi séu veittar 1.500 kr. til þess að iðka áfram þá list, sem hann hefir tamið sér undanfarin ár, að þýða ljóð eftir stórskáld annara þjóða. Það er fyrir það minni þörf að mæla með þessu skáldi, sem mönnum er í fersku minni frá því í fyrra lýsing á hans ágætum í þessu efni. Þá ákvað Alþingi að úthluta þessum manni samskonar styrk. Ef hann var styrksins verður þá, er hann það engu síður nú, og þörf hans er engu minni nú. Ég get rétt um þörfina, þó að auðvitað sé það ágæti mannsins, sem hér kemur til greina gagnvart þinginu. En ég hygg, að flestir hv.þdm. viti, hvílíkur snillingur þessi maður er um ljóðaþýðingar. Mikið er nú frumorkt af okkar yngri mönnum, og mjög misjafnt að list, án þess að ég leggi annan dóm þar á, en miklu færri gefa sig við að greiða aðgang íslenzks almennings að listaverkum erlendra stórskálda. Ég hallmæli engu íslenzku skáldi, þó að ég fullyrði, að Íslendingum sé meiri andlegur gróði að því að kynnast því bezta úr kveðskap erlendra þjóða heldur en að fá hverja nýja bókina á fætur annari eftir frumbýlinga í íslenzkri ljóðagerð, eins og nú gerist árlega. Ég minnist þess að hafa lesið ritgerð nýlega eftir Sigurð Nordal prófessor, þar sem minnzt er á óvenjugóðar gáfur þessa skálds. Ef ég hefði ætlað upphaflega að tala fyrir þessari till., mundi ég hafa náð í þessa ritgerð. En fyrir því hefir mér þótt gott að vitna til Sigurðar Nordals, að hann mun af flestum álitinn vitnisbærastur allra Íslendinga í þessu máli. Í tilefni af því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði út af vitamálunum, vil ég minna á, að það, sem hann ræddi um, er gömul deila hér á Alþingi. Það varð á þinginu 1926 fremur en 1927 - ákaflega hörð rimma um þessi mál. Sjúvarútvegsnefndarmenn, aðallega þáverandi hv.þm. Ísaf. (Sigurjón Jónsson) og ég bentum á það, að það væri gersamlega ósæmilegt, að þjóð, sem lifði aðallega á fiskveiðum, eins og Íslendingar, gerði vitamálin að ríkulegum tekjustofni meðan landið væri verr vitað en strendur annara landa, þegar það jafnframt er staðreynd, að siglingar eru að öðru leyfi hættulegri og verri við Ísland en víðast annarsstaðar. Ég tel það næsta lítinn sóma fyrir Íslendinga að vera svo trega um framlag til vitamála sem þeir eru. Það er svo langt frá, að hér séu bornar fram of háar till. Ég tel, að það sé jafnvel til vansæmdar, hvað menn ganga skammt í kröfum. Ég tel það blátt áfram vansæmd, að Íslendingar skuli ekki vilja eyða ½ milljón af ríkisfé til þess að koma upp radiovitum kringum landið. Ég hygg, að fyrir þá upphæð megi girða radiovitum allar strendur landsins, svo að vel lýsi í 25 sjómílna fjarlægð. Það er hreinasta hneyksli, hvernig Alþingi vanrækir skyldu sína í þessu efni. Dæmið lítur talnalega miklu verr út en hv.þm. ber fram. Því að það nær ekki neinni átt að blanda saman bryggjugerðum og hafnargerðum annarsvegar og vitamálum hinsvegar. Það er tvennt sitt hvað. Ég get þess vegna fyllilega tekið undir með honum um það, að Alþingi á að leggja inn á nýja braut í þessu efni og leggja ríflega fram til vitamála; því fyrr, því betra.

Gunnar Sigurðsson Ég á XXX. brtt. á á þskj. 302, sem hv. meðflm. minn, 2. þm. G.-K., hefir minnzt á. Hún fer fram á að veita Magnúsi Ásgeirssyni 1.500 kr. styrk til ljóðaþýðinga. Ég býst við, að flestir hv.þdm. hafi kynnt sér bók þá, sem lögð var hér fram í deildinni í fyrra, og sannfærzt um, hvað M.-Á. er óvenjulega góður þýðari. Þessi bók er safn af þýðingum erlendra úrvalsljóða, sem hann hefir gert. Mér er kunnugt um, að á þessu ári hefir M. Á. þýtt talsverðan kafla úr „Faust“. Þá þýðingu hefi ég séð, og er hún óvenjulega vel af hendi leyst. Á þessu ári hefir hann ennfremur í hyggju að þýða Gróttasöng hinn nýja eftir Rydberg, og gefa hann út, ásamt ýmsu öðru, sem hann hefir þýtt. Þýðingar M. Á. hafa fengið óvenjulega góða ritdóma. Má í því efni m. a. minna á ritdóm í síðasta hefti „Vöku“, eftir prófessor Sigurð Nordal, þar sem hann telur M. Á. óvenjulega góðan ljóðaþýðara og fullyrðir, að hann komist í röð þeirra manna, sem bezt hafa þýtt erlend ljóð á íslenzku. Jafnar hann honum við Sveinbjörn Egilsson og Jón Þorláksson á Bægisá, ef hann heldur áfram á þessari braut. Ég er viss um það, að þessum 1.500 kr. er vel varið, ef þjóðin hefir áhuga fyrir þessari grein listarinnar. Þá flyt ég ennfremur l.brtt. á þskj. 316, við 13. gr., um að Magnúsi Jochumssyni póstfulltrúa verði veitt persónuleg launaviðbót, 400 kr., að viðbættri dýrtíðaruppbót, eða alls 560 kr. Mér er þessi maður persónulega kunnugur, því að við vorum bekkjarbræður í Menntaskólanum; hann er sérstaklega góður starfsmaður á margan hátt og ágætur málamaður. - Ýmsir hafa ámælt stj. fyrir það, að hún veitti honum ekki póstritarastarfið, sem hann sótti um, og mun enginn hafa verið honum verðugri til að hljóta það. Þess vegna tel ég það fullkomna sanngirniskröfu, að honum verði veitt þessi litla launauppbót. Þá vil ég minnast á II. brtt. á þskj. 316, við 13. gr., frá samgmn. Þar er farið fram á að veita Flugfélagi Íslands hf. styrk til flugferða, 20 þús. kr., og ennfremur til flugvélakaupa 50 þús. kr., sem stj. er heimilt að verja til hlutakaupa í flugfélaginu. Er gert ráð fyrir, að félagið kaupi tvær nýjar flugvélar. Eins og hv.þdm. muna, þá er hér á ferðinni í þinginu frv. til laga um flugmálasjóð, þar sem gert er ráð fyrir að leggja 10 aura á síldartunnu og hvert mál síldar og að af því myndist sjóður, sem nemur 50 þús. kr. á ári. Dr. Alexander Jóhannesson, sem unnið hefir allra manna mest að þessum flugmálum hér á landi, hefir skrifað merkilega grein í blöðin Tímann og Morgunblaðið. Þar gerir hann grein fyrir þeim grundvallartill. sínum, að keyptar verði 2 flugvélar og starfræktar hér allt árið, eftir því sem við verður komið, til þess að flytja farþega og póst á milli fjarlægustu staða á landinu, með mörgum við komustöðum. Auk þess á önnur flugvélin að starfa þrjá mánuði við síldarleit fyrir norðan land á sumrin. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv.atvmrh. fyrir það, að hann hefir gerzt brautryðjandi á þessu sviði. Fyrsta tilraunin í þessa átt, að nota flugvél við síldarleit, var gerð hér við land fyrir atbeina hæstv. ráðh. Norðmenn hafa komið á eftir og notað þessa aðferð. Ég þarf ekki að lýsa þeim öru framförum, sem orðið hafa á sviði flugmálanna síðan 1919, þegar fyrsta litla flugvélin var hér í Reykjavík og menn gerðu mikið að því, einn og einn í senn, að fara með henni upp í loftið og svo strax niður aftur, enda var hún ekki hæf til flutninga. Nýlega hefir verið gerð sú mikla uppgötvun, að fundið hefir verið upp áhald gyrorektor eða viðmiðunartæki -, sem gerir flugvélum mögulegt að fljúga í þoku og athuga, hvað þær eru langt frá jörðu og það, sem er framundan, og gerir það að verkum, að vélarnar geta haldið sér á flugi í loftinu eftir vild, en falla ekki til jarðar, eins og þeim var áður hætt við. Ég skal taka það fram, að það er ætlazt til, að starfsmennirnir á þessum flugvélum verði íslenzkir, enda hefir þingið áður veitt þeim flestum stuðning úr ríkissjóði til náms erlendis. Og með því er þegar búið að stíga svo stórt spor í þá átt að starfrækja hér flugvélar, að það er ekki rétt að stíga það aftur til baka. Þeim peningum er áreiðanlega vel varið, sem veittir eru til þess að styrkja flugferðir hér á landi, þar sem allar samgöngur á landi eru svo ófullkomnar. Þá flyt ég ásamt hv. samþm. mínum III. brtt á þskj. 316, um að veittar verði 10 þús. kr. til þess að leggja símalínu frá Efra-Hvoli, um Stóra-Hof og Vestri-Kirkjubæ að Geldingalæk. Ég hafði skilið það svo, að hæstv. stj. væri búin að gefa loforð um, að þessi lína yrði lögð hið allra fyrsta, og vænti ég, að það verði gert. Þess vegna legg ég það til, að þessi tili. verði tekin aftur, í trausti til þeirra ummæla, sem stj. hefir látið falla um þetta. Aðra brtt. flyt ég ásamt samþm. mínum, sem er sú VI. á þskj. 316, og fer hún fram á, að veittar verði 10 þús. kr. til mælinga og rannsókna á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Ég var áður búinn að tala við hæstv. stj. um, hvort þetta mundi ekki verða framkvæmt, þó það stæði ekki í fjárl. En nú hefir hæstv.atvmrh. lýst því yfir, að réttast sé að hafa þessa upphæð í fjárl., og vænti ég, að það verði samþ., enda þótt ég hefði fyrir mitt leyti treyst því, að þetta yrði gert, þó það stæði ekki í fjárl.

Fjmrh. (Einar Árnason) Við byrjun þessarar umr. lá hér fyrir fjöldi brtt. á einu þskj., og undir umr. hafa smátt og smátt komið fram fleiri þskj. með brtt. við fjárlfrv. Ég veit ekki, hvort ég hefi verið svo heppinn að fá í hendur öll þau þskj., sem fram kunna að vera komin með nýjum brtt., en þær munu vera orðnar fullar 20, þessar nýkomnu brtt. Það eru aðeins örfáar af hinum einstöku brtt., sem ég vildi drepa á með fáum orðum. Það er fyrst brtt. á þskj. 302, frá hv.fjvn., þar sem hún leggur til, að tekjur af verðtolli verði áætlaðar 1.700 þús. kr. í stað 1.500 þús. kr., sem stóð í fjárlfrv. Í rauninni var áætlun verðtollsins fullhá í frv. upphaflega, en ég ætla ekki að metast við hv.n. um það, hver upphæðin skuli vera. Hinu vil ég gera ráð fyrir, að hv.n. og hv.þd. geri sitt til þess, að núgildandi ákvæði um verðtoll haldist óbreytt á næsta fjárhagstímabili, ef ekki verður gerð önnur skipun á tollmálunum á þessu þingi. Eins og kunnugt er, þá falla verðtollsákvæðin úr gildi um næstu áramót. Þess vegna verður annaðhvort að gera, að samþykkja nýtt frv. um verðtoll, sem liggur fyrir þinginu frá meiri hl. mþn. í skattamálum, eða að framlengja núverandi lagaákvæði um verðtoll. Ég vil mega vænta, að hv.þd. styðji það, að þessi tekjuliður ríkissjóðs, sem fjvn. hefir áætlað 1700 þús. kr., fái að standa áfram óhaggaður. Þá vil ég minnast á XI. brtt. á þskj. 302, frá hv. 1. þm. S.-M., þar sem hann ætlast til, að framlag til bygginga í Bakkaseli verði lækkað úr 35 þús. kr. niður í 10 þús. kr. Þessi fjárupphæð var ákveðin í stjfrv. samkv. till. frá vegamálastjóra. Mitt álit er, að það sé ekki rétt að lækka upphæðina, því að ég býst ekki við, að hún reynist of mikil. Þegar hafizt verður handa um bygginguna, sem er óumflýjanlegt að gera sem fyrst, þá verður það meira en íbúðarhús fyrir ábúanda. Það þarf að byggja þannig, að hægt sé að taka á móti gestum, svo að sæmilega færi um þá, og ennfremur þarf að byggja nauðsynlegustu útihús fyrir búpening. Það er áreiðanlegt, að ef lagt verður í þessa byggingu, sem ég tel óhjákvæmilegt, þá er ekki hægt að spara þannig, að komizt verði af með minni fjárupphæð en tiltekin er í frv.; og alls engin leið til þess að byggja svo, að gagn sé að, fyrir 10 þús. kr. Á þskj. 302 er brtt. LI. flutt af fjórum hv.þdm., um að heimila stj. að kaupa hlutabréf í Eimskipafél. Íslands, ef ástæða þykir til, fyrir allt að 85 þús. kr. Ég ætla ekki að mæla á móti þessari brtt.: en ég hefði viljað heyra nánar frá hv.flm.till., hvernig þeir hugsa sér framkvæmd hennar. Það er ekki hægt að kaupa hluti í Eimskipafél. Íslands, nema félagið vilji ganga inn á það, og ef fél. gerir það ekki, þá vil ég spyrja hv.flm., hvort það sé meiningin, að Eimskipafél. Íslands eigi ekki að fá þennan 85 þús. kr. aukastyrk. Einnig vildi ég fá að vita, hvort það er ekki ætlazt til þess, að stj. fái óskertan atkvæðisrétt á aðalfundum félagsins fyrir þessa viðbót við núverandi hlutafjáreign ríkissjóðs. Ríkissjóður á nú hlutabréf fyrir 100 þús. kr. í félaginu, og hingað til hefir stj. haft óskertan atkvæðisrétt fyrir þau bréf á aðalfundum félagsins. En ég vil geta þess, að á síðasta aðalfundi reis ágreiningur út af þessu atriði. Var því haldið fram af mönnum úr stjórn Eimskipafélagsins, að samkv. samþykktum þess mætti ekki fara með atkv. fyrir meira en sem svaraði 12.500 kr. af hlutafé ríkissjóðs. Þó úrskurðaði fundarstjóri, að á þeim fundi skyldi atkvæðisrétturinn haldast óskertur eins og áður hefði verið venjulegt. Út af þessu skrifaði ég stjórn Eimskipafél. og spurði, hvaða fyrirætlanir hún hefði um þetta. Hvort það væri áform hennar að takmarka atkvæðisrétt ríkissjóðs, eins og fram hefði komið á síðasta aðalfundi félagsins. En ég hefi ekki fengið svar við þessu bréfi og veit ekki, hvernig horfur eru í því máli. Hv. samþm. minn flytur á sama þskj. LII. brtt., um að stj. skuli heimilað að athuga og gera áætlun um endurbyggingu sjóvarnargarðs á Siglufirði og greiða úr ríkissjóði 2/3 kostnaðar við framkvæmd verksins gegn 1/3 framlagi frá Siglufjarðarkaupstað. Ég er viss um, að hv.flm. hefir gert ljósa grein fyrir þessari till., og þarf ég ekki við það að bæta. Það er vitanlega nauðsynlegt að endurbæta garðinn og gera rækilega við það, sem hefir eyðilagzt, svo að það geti ekki endurtekizt, sem kom fyrir síðastl. vetur, að sjávarflóð rauf varnargarðinn og olli geysilegu tjóni og skemmdum, eigi aðeins fyrir bæjarbúum, heldur líka á eignum ríkissjóðs og mannvirkjum þar á staðnum. Gallinn er sá að ennþá hefir ekki verið gerð nein áætlun um þetta, og; þess vegna er ekki hægt að tiltaka nú neina ákveðna upphæð. Fyrst verður því að rannsaka, hvað þetta muni kosta, og síðan væri ríkissj. heimilt að leggja fram nokkurn hluta kostnaðar. Þá kemur II. brtt. á þskj. 316. Þessi brtt. er nú í rauninni nokkuð stórfelld, því að hún fer fram á 70 þús. kr. aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, en ég hygg, að það muni þykja nokkuð mikil aukning á þeim tekjuhalla, sem þegar er orðinn á frv. Ég hefi ekki á móti þessari brtt. af því, að ég sé því ekki meðmæltur, að reynt verði að koma á flugferðum á Íslandi, og ég viðurkenni fyllilega, að dr. Alexander hefir sýnt mikinn dugnað og ósérplægni í þessu máli og er viss um, að hann hefir ekki hagnazt á því.

Þvert á móti

. Ég er líka sannfærður um, að hann hefir sterka trú á þessu máli, en gallinn er sá, að þetta kemur fram á síðustu stund, þannig að ég hefi ekki haft ástæður til að kynna mér málið sem skyldi. Annars skal ég geta þess, að ég er frekar hlynntur því, að ríkissjóður leggi fram fé í þessu skyni. Þá kemur brtt. VII. á sama þskj., frá hv. 2. þm. G.-K., og við hana er brtt. til vara á þskj. 319, III., en þá till. yrði maður sennilega að leggja til grundvallar. Þar er farið fram á, að í staðinn fyrir 10 þús. komi 18 þús. kr., og skal þessum 8.000 kr. varið til að byggja veg milli Sandgerðis og Stafness, svo að hægt verði að flytja björgunarbátinn þar á milli. Þetta er hinn sami liður og var í fjárl. í fyrra, en ég hafði skoðað það svo, að þetta framlag yrði ekki meira, en nú kemur sama till., svo að þá verður maður að draga af því þá ályktun, að hér sé um stórfellda vegagerð að ræða, sem eigi ekki heima í 17. gr.

Þetta er lokaveiting

. Það er náttúrlega gott að heyra, en maður verður dálítið vantrúaður, þegar maður verður þess var, að sama fjárveitingin skýtur aftur upp höfði hvað eftir annað, þótt maður hefði haldið, að hún væri úr sögunni. Annars hygg ég, að þessi vegur muni kosta meira en 8.000 kr., því að vegalengdin er mikil, og auk þess er ég hræddur um, að vegurinn komi alls ekki að notum, þegar flytja þarf björgunarbátinn þessa leið, svo að ég hygg, að málið sé ekki eins vel undirbúið og æskilegt væri. Þá kemur brtt. IX. á þskj. 316, um að veita Halldóri Arnórssyni umbúðasmið eftirgjöf á eftirstöðvum af viðlagasjóðsláni, 5.500 kr. Ég skal ekki um það segja, hvort það er nauðsynlegt eða rétt að gefa þessum manni eftir það lán, sem hann hefir fengið, enda hygg ég, að þingið hafi tæpast vald til að gera það. Í lögunum um Búnaðarbankann frá í fyrra er svo ákveðið, að hann skuli taka við viðlagasjóði, er hann taki til starfa. Það hefir verið ákveðið, að Búnaðarbankinn taki við viðlagasjóði í ársbyrjun 1930, og þótt þetta sé nú að vísu ekki komið í kring, þá er þó ákveðið, að svo skuli verða, þannig að í rauninni er þinginu þetta mál óviðkomandi. Þá er brtt. á þskj. 323, frá hv. 2. og 4. þm. Reykv., er gengur út á það, að ríkið taki að sér ábyrgð fyrir Keflavíkurhrepp á allt að 83 þús. kr. láni, er sé tekið innanlands (1/3 hluti kostnaðar við bryggjugerð í Keflavík), gegn endurábyrgð sýslunefndar Gullbringusýslu, enda samþykki atvmrh. leigukjör á landi í grennd við bryggjuna. Í raun og veru finnst mér hér um að ræða samskonar till. og hér var á ferðinni við 2. umr., því að ég get lítinn mun á þeim séð. Því vil ég þó lýsa yfir, að ég er henni mótfallinn, eins og flestum samskonar brtt., sent hér liggja fyrir. 
             Ég sé ekki ástæðu til að taka einn hrepp fram yfir annan og er samþykkur hv.fjvn. að því leyti, að ég er því mótfallinn, að ríkið gangi í ábyrgð vegna bryggjugerða yfirleitt. Þá er brtt. 53 á þskj. 302, frá hv.þm. V.-Ísf., er gengur í þá átt, að veitt verði eftirgjöf á viðlagasjóðsláni, sem Ostagerðarfélagi Önundarfjarðar var veitt. Út af þessari till. og jafnframt út af fyrirspurn, sem kom fram frá hv.þm.N.-Ísf., vil ég drepa nokkrum orðum á þetta mál. Eins og hv.þm. muna, samþykkti þessi hv. deild í fyrra till. þess efnis, að stj. kynnti sér greiðslugetu hreppa, sem stæðu í skuldum við viðlagasjóðinn. Stj. leitaði upplýsinga um þetta hjá hlutaðeigandi sýslumönnum á síðastl. ári, og þau plögg voru síðan lögð til grundvallar fyrir þeim till., sem ég hefi gert. Hér er að ræða um 6 hreppa og eitt félag, Ostagerðarfélag Önundarfjarðar. Þessar skýrslur, sem fengizt höfðu, sendi ég síðan ásamt till. mínum til fjvn., og gerði ég ráð fyrir, að hún myndi leggja fram till. sínar við umr. fjárl. Þetta hefir þó ekki orðið, og sennilega stafar það af einhverjum mistökum, en ég mun leggja málið fyrir fjvn.Ed. og mun hún þá koma fram með till. sínar viðvíkjandi því. Nú hefir hv.þm. V.-Ísf. tekið einn liðinn út úr og flutt um hann till. við þessa umr. fjárl. Ég hefi í sjálfu sér ekkert við þetta að athuga, því að ég geri ráð fyrir, að þótt viðlagasjóðurinn sé nú horfinn undir Búnaðarbankann, hafi þingið þó enn vald til að ráðstafa þessum umræddu lánum. Ég vil þá skýra hv.þdm. frá þeim upplýsingum, sem fengizt hafa um hvern hrepp, og er þá fyrst fyrir Gerðahreppur. Ég ætla ekki að fara út í að lýsa, hvernig fjárhagsástand hans er, en skal aðeins vekja athygli á því, að útsvörin eru þar ferfalt hærri en annarsstaðar. Gerðahreppur sýnist því mjög illa stæður, enda flýr fólkið hreppinn, og virðist því ekki önnur leið vera fyrir hendi en að gefa honum eftir það, sem ógreitt er af láninu. Þess skal getið, að þetta lán var upphaflega 40 þús. kr., en er nú komið niður í 37 þús. kr. með áföllnum vöxtum. Þá kemur næst Innri-Akraneshreppur. Hann fékk dýrtíðarlán 1918, sem nam 3.000 kr., og er sú upphæð óbreytt ennþá. Eftir að hafa athugað ástæður hreppsins, gat ég ekki lagt til, að lánið yrði gefið eftir. Um Grunnavíkurhrepp er það að segja, að hann hefir líka tekið hallærislán 1918, til matvælakaupa, og eru nú eftir af því 3.262,50 kr. Hin till. er sú, að hreppurinn verði látinn greiða 3.000 kr. með jöfnum afborgunum á 12 árum, og verði upphæðin vaxtalaus. Þá er það Árneshreppur í Strandasýslu. Skuld hans við viðlagasjóð mun nú vera fullar 11.000 kr. Eftir því, sem fjárhag hreppsins virðist varið, hefi ég álitið rétt að leggja til, að helmingur lánsins verði gefinn eftir. Patrekshreppur kemur næst, og get ég ekki séð, að rétt sé að gefa honum eftir lánið að svo stöddu, því að þar eru atvinnuvegirnir allblómlegir. T. d. styðst hann við 1 botnvörpung, 5 þilskip og 10 báta.

5 þilskip?

. Já, eftir þeim skýrslum að dæma, sem liggja fyrir.

Ef þær eru allar svona nákvæmar, þá skal mig ekki furða á, þótt eitthvað verði bogið við till.hæstv. ráðh.

. Skýrslurnar segja þetta, og að útvegur fari þar vaxandi, og þessar skýrslur hefi ég; engar ástæður til að rengja, og því fæ ég ekki séð, að þessi hreppur hafi þörf fyrir eftirgjöf. Þá kemur Suðurfjarðahreppur. Þar eru ástæðurnar ekki slæmar, enda virðist engin þörf á að gefa honum eftir lánið. Þrátt fyrir það þótt þingið treysti sér ekki til að verða við óskum þessara hreppa og veita þeim eftirgjöf, geta þeir auðvitað snúið sér til Búnaðarbankans og samið við hann um einhverjar ívilnanir eða fullkomna eftirgjöf, ef honum þykir ástæða til. Þá kem ég að Ostagerðarfélagi Önundarfjarðar. Frá því hafa ekki fengizt nákvæmar skýrslur, þannig að erfitt er að dæma um fjárhag þess. Lánið var upphaflega 10 þús. kr., en í árslok 1929 var það komið niður í 9.141,67 kr. Mín till. er sú, að Búnaðarbankinn gerði samning um þessa skuld, því að ég þóttist ekki hafa svo skýr gögn í höndum, að ég gæti lagt til, að lánið yrði gefið eftir með öllu. Hinsvegar hygg ég, að fjárhagur félagsins sé þannig, að engin von sé á því, að þetta lán fáist að fullu greitt, og því get ég gengið inn á till.hv.þm. V.-Ísf., jafnvel þótt eitthvað mætti kannske fá greitt, ef hart væri gengið eftir. Eins og ég tók fram áðan, verður þetta mál lagt fyrir fjvn.Ed., og geta þá þeir hv.þm., sem einhver plögg hafa í höndum, sem gefa nánari upplýsingar, snúið sér til hennar, til að fá leiðrétting mála sinna, ef ástæður eru til.

Einar Jónsson Það er eins og gerist og gengur, að þetta fjárlagafrv. hefir tekið allmiklum breytingum frá því það kom fyrst fram, og hv.þdm. hafa gert sínar brtt. Þegar frv. kom fyrst fram, var það með 59 þús. kr. tekjuafgangi, en nú er það með 380 þús. kr. tekjuhalla. Ég vildi leyfa mér að benda á, að ekki er það ég, sem á sök á þessu, því að ég hefi ekki fengið mikil framlög fyrir mitt hérað. Ég á hér III. brtt. á þskj. 316, og óska ég, að hæstv. forseti taki eftir því, að ég tek till. hér með aftur. Geri ég það af því, að þótt sú símalína, sem þar um ræðir, sé næsta nauðsynleg, þá liggja fyrir ákveðin loforð frá landssímastjóra og hæstv.forsrh., að hún verði lögð næsta sumar, og vænti ég því, að þeir haldi orð sín, og læt mér nægja með að vísa málinu til stj. Þá á ég till. VI. á sama þskj. Þar er um nauðsynjamál að ræða, nefnilega, að 10 þús. kr. styrkur verði veittur til mælinga og rannsókna á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Í fyrra var sama upphæð veitt, en hún er nú uppétin, svo að enn þarf sama styrk í þessu augnamiði, og sennilega þarf styrkinn að fá í 3. sinn. Þó að Rangæingar fengju 10 þús. kr. í fyrra til þessa þarfa fyrirtækis, þá þurfa þeir aftur 10 þús. kr. nú, og ég býst við, að þeir þurfi 10 þús. kr. að ári til varnar gegn vötnunum, sem ætla að eyðileggja sveitirnar og deyða íbúana. Um brtt. annara hv.þm. ætla ég ekki að tala, en mun sýna afstöðu mína með atkv. mínu.

Þorleifur Jónsson Ég á hér brtt. á þskj. 324, ásamt hv. 1. þm. Árn., um 4.000 kr. fjárveitingu til mælinga og rannsókna á vatnasvæði Hornafjarðarfljóts og Hólmsár. Hér er um merkilegra mál að ræða en virðast kann í fljótu bragði. Það er ef til vill ekki öllum kunnugt, hvílíkan usla Hornafjarðarfljót og fleiri ár þar eystra hafa gert á jörðum þar í grenndinni, eins og ár þær gera, sem renna sitt á hvað og sífelldlega skipta um farveg. Hinsvegar getur land það, er fyrir skemmdum verður, gróið upp á löngum tíma, ef vötn falla frá, og er þetta svipað og um vatnaspjöllin í Rangárvallasýslu, sem öllum munu kunn af umtali hér á þingi. Er því sennilegt, að gera mætti eitthvað þarna eystra, til að verjast landskemmdum, eins og gert hefir verið í Rangárvallasýslu. En vatnasvæðin hafa lítt verið rannsökuð ennþá. Þó var byrjað lítilsháttar á rannsóknum í fyrra, og hafði hr. ráðunautur Pálmi Einarsson þær á hendi. Gerði hann athuganir á rennsli Hornafjarðarfljóts, til að vita, hvort hægt væri að byggja garð til varnar því landi, sem aftur er farið að gróa upp. En ráðunautinn skorti bæði tíma og mannafla til rannsóknanna. Nú hefi ég rætt um það við ráðunautinn, hvernig að skyldi fara, og farið fram á, að Búnaðarfélagið héldi áfram mælingunum. En búnaðarmálastjóri hefir sagt, að félagið vantaði fé til þess, og skal ég til glöggvunar lesa upp bréf um þetta efni frá Pálma Einarssyni: „Þar sem þér hafið spurt mig um álit mitt viðvíkjandi fyrirhleðslu fyrir Hornafjarðarfljót (Austurfljótin) hjá Hoffelli til varnar landskemmdum og aukningu nýgræðslu á býlunum Hoffeli, Setbergi, Krossbæ og Stóru-Lág, þá leyfi ég mér að skýra yður frá þeirri afstöðu, er ég tel hægt og rétt að taka viðvíkjandi því máli, eins og sakir standa nú: 1. Á vegum Búnaðarfélags Íslands athugaði ég s. l. sumar hið umrædda svæði, og er það mjög álitlegt til græðslu og er líklegt, verði það tryggt gegn ágangi Hornafjarðarfljóts, að þar komi, er tímar líða, mjög góð engjalönd til afnota fyrir þessi býli. 2. Rannsóknir, er byggja megi á áætlanir um framkvæmdir, eru ekki gerðar. Aðalástæða þess var sú, að ég tel heppilegast og nauðsynlegt, að fram fari ítarlegar rannsóknir á öllu vatnasvæði Hornafjarðarfljóts (hins eystra og vestra) í byggð, og annara vatna, austan Skálafells og Smyrlabjarga. Kæmi svo til rannsóknar vesturhluti Nesjahrepps og Mýrar allar. Á öllu þessu svæði liggja mörg býli fyrir skemmdum frá aurvötnum, og stór landsvæði líkleg til uppgræðslu hafa þar á liðnum öldum eyðilagzt og jarðir lagzt í eyði. Varnarráðstafanir og uppgræðsla þessa lands þarf að byggjast á nákvæmum rannsóknum og mælingum svæðisins, og á þeim byggðar síðan skipulagsbundnar framkvæmdir. Til þessa undirbúnings þarf nokkurn tíma og fé, og tel ég það nauðsynlegt, að þessar rannsóknir yrðu framkvæmdar hið bráðasta, því þær leiða í ljós, hverjir möguleikar eru til hagnýtra umbóta á þessu svæði og á hvern hátt það vandamál tveggja sveita verður til lykta leitt, að vernda þær frá eyðileggingu sanda og jökulvatna. Ég hygg, að einn mælingaflokkur lyki þessum rannsóknum á einu til tveimur sumrum, og lauslega áætlað myndi það kosta 8–10 þús. kr. Virðingarfyllst. Pálmi Einarsson“. Það er með tilliti til þess, sem hér er lagt til, að ég fer nú fram á fjárveitingu til rannsókna á vatnasvæðinu. Hefi ég farið fram á 4.000 kr. nú, og býst ég við, að næsta þing þyrfti að veita aðrar 4.000 kr. Pálmi Einarsson gerir ráð fyrir, að 8 þús. kr. þurfi í þessu skyni. Ég skal geta þess, að fimm jarðir í Nesjahreppi hafa misst engjar á sléttlendi af völdum vatnanna, en nú hafa vötnin hnigið þaðan aftur og landið er tekið að gróa upp. Vötnin hafa hallazt vestur á bóginn, og eigi færri en 17 jarðir í Mýrahreppi eru í hættu fyrir Hornafjarðarfljóti og Hólmsá, ef ekki er að gert. Þar hafa eyðilagzt mörg býli í minnum þeirra, er nú lifa, og fyrir nokkrum árum skemmdist stór jörð svo, að bóndinn varð að flytja sig í burtu, en jörðin var lögð undir aðra jörð. Það skiptir því miklu máli, hvort hægt er að verja héraðið og hvernig það skuli gert. Kemur þar tvennt til greina. Annað er að nota skurðgröfu eða önnur dýpkunartæki, en hitt að nota garða til fyrirhleðslu. Um þetta er ekki hægt að segja, fyrr en mælingar hafa farið fram og svæðið hefir verið kortlagt. Því miður fékk ég ekki bréf það, er ég las upp, fyrr en í gær og gat því ekki lagt mál þetta fyrir fjvn. Býst ég við, að fjvn. hefði orðið málinu hlynnt, ef hún hefði fengið nægilegar upplýsingar í tíma, en þar sem flestir hv.fjvn.menn eru ókunnugir málinu, er ekki að vænta, að þeir séu eins örir og ef þeir hefðu átt kost á að kynna sér það. Sumir kunna að segja, að Búnaðarfélagið geti innt þetta verk af hendi. Ég hefi talað um þetta við Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra, en hann segir, að Búnaðarfélagið hafi látið 2 mælingarflokka starfa að slíkum rannsóknum í Rangárvallasýslu og á öðrum stað, og það geti ekki lagt meira fé fram. Ég hygg þó, að það borgi ekki nema öðrum þessum flokki, en hinn sé kostaður af ríkisfé. Á seinni árum hefir verið lögð stund á að verja landið fyrir sandfoki og ágangi vatna, og af því, að sú stefna er uppi, hefi ég komið fram með þessa brtt., því að ég veit, að allir, sem vilja rækta landið, vilja líka vernda það fyrir skemmdum og hjálpa til að nýgræðingurinn fái að þroskast. Þar sem þetta er eina brtt. við fjárlögin, sem ég ber fram fyrir mitt kjördæmi, vænti ég þess, að þetta nauðsynjamál fái góðar viðtökur hjá hv.fjvn. og hv. deild.

Pétur Ottesen Ég á eina brtt. á þskj. 319, um fjárveitingu til útvarpsins, sem er nýr liður. Brtt. mín fer hvorki fram á hækkun né lækkun, heldur að skipta einum lið í tvo liði, þannig að laun útvarpsstjóra séu sérstakur liður, en eigi undir sama lið og útvarpsráð og útvarpsefni. Verða þá launin sérstakur liður, alveg á sama hátt og hjá vitamálastjóra og vegamálastjóra. Eftir upplýsingum, sem landssímastjóri hefir gefið, og hæstv.atvmrh. hefir síðar staðfest, eiga laun útvarpsstjóra að vera 9.300 kr. á ári. Þetta eru mikil laun Þau eru 1.500 kr. hærri en laun vitamála- og vegamálastjóra. Þessi háu laun hafa orðið til þess, að ýmsir aðrir starfsmenn hins opinbera hafa orðið óánægðir, og má búast við, að þetta dragi þann dilk á eftir sér, að hækka verði laun þeirra. Við höfum þó ekki borið fram neina till. um að lækka laun útvarpsstjórans, af því að við töldum það þýðingarlaust. Till. hljóðar aðeins um það, að taka launin út úr og lækka hinn liðinn að sama skapi.

Frsm. fyrri kafla (Jörundur Brynjólfsson) Það er nú búið að segja allmörg orð um brtt. þær, sem fyrir liggja, síðan ég talaði í gær. Mun ég því reyna að lengja umr. sem minnst. Vík ég þá að II. brtt. á þskj. 302, um sjúkrastyrk handa Unni Vilhjálmsdóttur. Meiri hl. fjvn. fellst ekki á brtt. þessa. Vafalaust er þó sanngjarnt og réttmætt að veita þennan styrk, en ef ætti að fara að sinna öllum slíkum kröfum, yrðu þær sennilega nokkuð margar. Þá er II. brtt., frá hv.þm. Mýr., um sjúkr.styrk til Lúðvígs Guðmundssonar. Nokkur hl. n. er till. andvígur, og má segja um hana það sama og till. næst á undan, að æskilegt væri að geta orðið við henni, en hinsvegar hættulegt að skapa fordæmi. Þá kemur brtt. frá þm. Dal., um hækkun til Vesturlandsvegar úr 40 þús. upp í 70 þús.

Sú till. er tekin aftur

. Þá þarf ég ekki að fjölyrða um hana, en þó get ég ekki látið þessa brtt. svo framhjá fara, að ég segi ekki nokkur orð. Gert er ráð fyrir, að Vesturlandsvegurinn kosti alls 90 þús. kr. Í gildandi fjárlögum eru ætlaðar 20 þús. kr. til vegarins og í fjárlagafrv. fyrir 1931 40 þús. Nú vill hv.þm. Dal., að veginum verði lokið næsta sumar. Nú er mér sagt, að hæstv.atvmrh. hugsi til að láta ljúka við veginn næsta sumar, þannig að fjárveiting sú, er standa á í fjárl. 1932, verði notuð næsta sumar. En nú er ósýnt, hvað þingið lætur af hendi í þessu skyni, og auk þess er hæpið að lofa, að verkið skuli verða unnið árið áður en fjárveitingin á að borgast út. Þetta hefir að vísu átt sér stað, en samkv. nál.fjvn. ætlaðist hún til, að farið yrði eftir ákvæðum fjárl. um þessi efni. Þessi yfirlýsing hæstv.atvmrh. brýtur því í bága við till. nefndarinnor. Ég býst við því, að n. haldi fast við það, að gert verði sem minnst að því, að greiða um fjárlög fram, og ég verð líka að segja það, að mörg héruð hafa orðið að bíða lengur en í tvö ár eftir vegi, því að víða hefir það tekið áratug að ljúka við smáspotta, og verið mylgrað 10–5 þús. kr. í þá árlega. Mig skal ekki undra, þótt hv.þm. Dal. sé ánægður með undirtektir hæstv.atvmrh. Hitt er annað mál, hvort deildin er það, og geri ég varla ráð fyrir því, að svo sé. Hv. þm. Dal. sagði, að hér væri ekki um aukin útgjöld að ræða, þar sem þegar væri ákveðið að leggja veginn, en hið sama má segja um alla þjóðvegi, og hætt er við, að gjaldþol ríkissjóðs brysti, ef ljúka ætti við þá alla í sumar. Þá kem ég að V. brtt. á þskj. 302, frá hv.þm. V.-Ísf., um 20 þús. kr. til Breiðadalsheiðarvegar. Ég hefi þau boð ein að flytja frá n., að hún er brtt. mótfallin; ekki af því, að þessi vegur sé eigi nauðsynlegur fyrir héraðið, heldur af fjárhagsástæðum, og auk þess er þetta ekki þjóðvegur og á því að, sæta sömu meðferð og sýsluvegir. Þá kem ég að brtt.hv. 1. þm. S.-M., um að færa styrk til byggingar í Bakkaseli niður í 10 þús. kr. úr 35 þús. Fjvn. getur ekki fallizt á þetta. Telur hún, eins og hv. 2. þm. Eyf. og hæstv. fjmrh. hafa bent á, að eigi sé unnt að byggja upp í Bakkaseli fyrir þessar 10 þús. kr. Hinsvegar hefi ég borið fram brtt. um að færa upphæðina niður í 25 þús. kr. Fjvn. mælir með þessari till. og telur, að hægt sé að byggja sæmileg íbúðar- og útihús fyrir hana. Um íbúðarhús er til áætlun, og er gert ráð fyrir, að það kosti 14 þús. kr. 11 þús. ættu að nægja til útihúsa. Þá er brtt. VI, 2, um að færa styrk til að byggja útihús í Fornahvammi úr 8.000 niður í 4.000 kr. Meiri hl. n. er á móti þessu, telur þetta of lága upphæð. Þá er á sama þskj.brtt. VII, um styrk til Guðlaugs Þórðarsonar, til þess að stækka gistihúsið að Tryggvaskála, 4.000 kr. Meiri hl. n. leggur á móti þessari fjárveitingu. Þá er næsta brtt. á sama þskj., frá hv.þm.N.-Ísf., nýjar símalagningar. Það er um að hækka upphæðina til þeirra og verja 12.500 kr. til að koma símalínu frá Sandeyri að Stað í Grunnavík. Um þessa brtt. eru óbundin atkv. í fjvn., en nokkur hluti n. leggur þó á móti henni, ekki sakir þess, að hún efist um, að hv.þm., sem hefir mælt með þessari till. mjög greinilega, kunni ekki að hafa rétt mál að flytja, eða að ekki sé æskilegt að koma þessu í framkvæmd, heldur af því, að n. treystir sér ekki til að mæla með því, að meira fjármagni sé varið úr ríkissjóði heldur en þegar er búið að ákveða í þessu skyni. Þá er IX. brtt. á sama þskj., frá hv.þm. Dal., um að leggja nýjar símalínur í Dölum. Eru það 50 þús. kr. til símalínu frá Dalsmynni að Búðardal, og önnur till. um nýja símalínu frá Staðarfelli um Skarð að Stórholti, 29.000 kr. Hv. þm. talaði mjög um það, að þetta væri landbúnaðarhérað og að kapphlaup væri hafið milli flokkanna um að styrkja sem mest landbúnaðinn og gera honum allt til liðveizlu og taldi, að þetta væri eitt af þeim atriðum, sem sveitirnar skipti mestu máli. Allt er þetta mjög vel kunnugt, og menn vilja náttúrlega gjarnan greiða fyrir þessu máli hér sem annarsstaðar, en hv.þm. veit, að víðsvegar um land verða héruðin að bíða, og það meira að segja héruð, sem hafa fengið von um línur samkv. ádrætti frá löggjafarvaldinu. En þetta hefir dregizt af sömu ástæðu og ég gat um viðvíkjandi hans brtt., að þingið hefir ekki séð sér fært að verja meiru fé í þessu skyni. En viðvíkjandi fullyrðingu hv.þm. um það, að landssímastjóri teldi það nauðsynlegt, að fyrri símalagningin kæmi árið 1931, þá er það svo, samkv. þeim upplýsingum, sem fjvn. hefir, að landssímastjóri hefir ekki séð sér fært að ráða til, að hún yrði byggð, vegna þess hve mikið hún kostar. Fjvn. hefir einmitt í höndum álit landssímastjóra um þessa hluti, svo að ég þarf því eiginlega ekki að fjölyrða um þessa brtt.hv.þm. frekar. Ég er ekkert að draga það í efa, að þetta væri gott og gagnlegt að koma þessu í kring, að það væri æskilegt fyrir héraðið o. s. frv., en fjárhagurinn verður að ráða, og það verður að sitja fyrir. Um brtt. XI. á sama þskj., sem hv.þm.N.-Þ. flytur, þarf ekki að fjölyrða, þar sem sú till. hefir verið tekin aftur. Þá er XII. brtt. á sama þskj., frá hv. 2. þm. Eyf., um að byggja nýjan vita á Sauðanesi við Siglufjörð. Hv. þm. hefir mælt mjög fyrir nauðsyn þessa máls og taldi þann vita hafa mjög mikla þýðingu fyrir innsiglingu inn til Siglufjarðar, og ég ætla ekki að fara að mæla á móti því. Hinsvegar sér fjvn. sér á engan hátt fært að mæla með hækkun til vitabygginganna, og hvað undirbúning þessa máls snertir, má gjarnan segja það, samkv. þeim skjölum og skilríkjum, sem fjvn. hafa borizt um þetta, að málið sé hvergi nærri nóg undirbúið. Má vel vera, að vitinn sjálfur kosti ekki meira, en hitt er algerlega óupplýst, hvort rekstur vitans kostar ekki meira árlega. Ég ætla, að vitamálastjóri hafi eigi gert sér nógu ljósa grein fyrir því, hve mikill árlegur kostnaður myndi verða; virtist hann helzt gera ráð fyrir, að það mætti stunda vitann frá næstu býli við hann, en kunnugir menn hafa fullyrt, að þess sé enginn kostur, og vitanlega verður þá maðurinn að búa þar. Af þessum ástæðum leggur meiri hl. n. á móti byggingu vitans að þessu sinni. Viðvíkjandi því, að þessi viti kæmi fleirum landsmanna að notum en Siglfirðingum, efast ég ekkert um, né heldur að það sé gagnlegt fyrir sjófarendur að hafa vita á þessum stað, en n. getur samt sem áður ekki mælt með byggingu hans. Þá er XIV. brtt. á sama þskj., til viðgerðar öldubrjótnum í Bolungavík, 7.500 kr. Hv. þm. gerði grein fyrir þeirri bilun, sem orðin er á þessum garði, og lýsti því, hver hætta væri á ferðum, að brimið skemmi brimbrjótinn enn meira, ef ekki verður að gert. Hv. þm. gat þess, að tilraun til viðgerðar hefði verið framkvæmd á síðastl. sumri, en sem hefði misheppnast, og sú áætlun, sem fyrir lægi um viðgerð á brimbrjótnum nú, áætlaði kostnaðinn 15.000 kr. Þær 7.500 kr., sem hér er farið fram á, eru því helmingur þess kostnaðar, sem þarf til þess að koma í veg fyrir frekari skemmdir á brimbrjótnum. Hinsvegar, ef ætti að gera við brimbrjótinn eins og þyrfti, til þess að öruggt væri og kæmi að fullum notum, myndi það verk kosta eitthvað kringum 80 þús. kr. Fjárveiting til þessa mannvirkis hefir nú verið sótt til Alþingis árum saman. Um mörg undanfarin ár hefir verið farið fram á lokaveitingu til þessa mannvirkis, og samt hefir þing eftir þing komið ný beiðni. Ég skal nú ekki álasa hv.þm. kjördæmisins, þótt hann verði að bera þetta fram, því að hver og einn getur farið í sjálfs sín barm, þegar um slíkt er að ræða, og það er ekki nema eðlilegt, að hv.þm. vilji fá úr þessu bætt. En það er það sorglega fyrir okkur, sem eigum að greiða atkv. um þessar fjárveitingar, að okkur bregðast sífellt þær vonir, sem við höfum um góðan árangur, og maður veit ekkert, hvenær séð er fyrir endann á þessu. Það er leitt að geta ekki fengið fulla vissu um það, hvernig og hvenær hægt verður að gera við þetta mannvirki. Óhöppum er kennt um. En nú ætla ég þó, að þeir menn, sem starfað hafa hjá vitamálastjóra, og hann sjálfur, hafi árum saman haft kynningu af þessu, og ég verð að segja, að það er raunalegt, ef þeir hafa ekki komið auga á það, hvernig á að gera við þetta mannvirki, svo að endist. Fjvn. er því mjög í vandræðum, þegar á að ákveða um þetta; hún hefir sem sagt óbundnar hendur um atkvæði, en ég býst við, að nm. eigi mjög erfitt með að greiða atkv. með þessari fjárveitingu, vegna þess ótta, að þessi viðgerð muni ekki endast og að það sama muni endurtaka sig ár frá ári: Ég býst alls ekki við því, enda væri það heldur ekki rétt, að það stæði á fjvn. frekar heldur en mörgum öðrum þdm. að greiða atkv. með þessari fjárveitingu, ef öruggt væri, að ráðin yrði bót á þessu, því að um nauðsyn þess fyrir íbúa hreppsins þarf maður sjálfsagt ekki neitt að efast. Þá ætla ég, að ekki séu fleiri brtt. á þessu þskj., sem ég þarf að gera að umtalsefni. Ég ætla þá stuttlega að víkja að brtt. þeim, sem eru á öðrum þskj.; tek ég þær eftir tölusetningu þskj. og byrja þá á þskj. 316, I. Það er persónuleg launaviðbót til Magnúsar Jochumssonar póstfulltrúa. Ég verð, því miður, að flytja hv.flm. þessarar brtt. þá frétt, að n. leggur á móti henni. Þá er brtt. II., frá samgmn., til Flugfélags Íslands, fyrst styrkur til flugferða, 20 þús. kr., annað til flugvélakaupa, 50 þús. kr., alls 70 þús. kr. Hv. frsm. samgmn. mælti með þessari till. og gat þess, að tilætlunin væri að kaupa og starfrækja tvær flugvélar allt árið, aðallega í því skyni að flytja póst og farþega. Ég vil nú ekki í sjálfu sér af hálfu fjvn. mæla í gegn því, að eitthvað gott kunni af þessari starfsemi að leiða, það get ég ekki, en hinsvegar er það álit n., að við höfum svo mörgu öðru nauðsynlegu og gagnlegu að sinna, sem taka ber fram yfir þessa starfsemi, að við verðum að láta þetta bíða um stund. Ég býst við, að á næstunni verði flugferðir meira notaðar til skemmtunar en gagns. Hinsvegar er það fyrirfram vitað, að ef á að sinna þessu, svo að til gagns verði, þá hlýtur það að kosta mikið fé. En það er ekki á einstakra manna færi að halda uppi slíkri starfsemi; til þess að hún geti gengið, verður ríkissjóður vafalaust að leggja mikið af mörkum, enda var það líka að heyra á ræðu hv.frsm., því að hann gat þess jafnvel út af því litla, sem þegar hefði veitt verið, að nú væri svo langt komið, að aftur yrði ekki snúið. Nú getur fjvn. alls ekki fallizt á þessa röksemd, en ég vil alls ekki segja, að ef farið væri að veita svo stórkostlegar fjárveitingar, að þá væri ef til vill erfiðara að snúa aftur. Ég hygg því, að gætilegast væri að veita ekki fjármagn í þessu skyni, og því leggur fjvn. eindregið á móti því að samþykkja slíka till. sem þessa. Brtt. 316, III., frá hv.þm. Rang., er tekin aftur, svo að ég þarf ekki að gera þá till. frekar að umtalsefni. Þá er brtt. II. á þskj. 319, sem er frá hv.þm. Borgf. o. fl. Hún er um að skipta upphæðinni, sem ætluð er til útvarpsráðs, útvarpsstjóra og útvarpsefnis, þannig, að laun útvarpsstjóra séu færð sér, en hitt, útvarpsráð og útvarpsefni, haft saman. - Af hálfu fjvn. eru óbundin atkv. um þetta, en ég fyrir mitt leyti get ekki séð að það sé neitt á móti slíkri skiptingu, því eins og menn vita um ýmsar starfsgreinar í fjárl., er einmitt þessi tilhögun höfð. Það er þess vegna ekkert, sem mælir á móti slíkri skiptingu á fjárveitingu eins og þessari. Ég ætla þá, að ég hafi drepið á þær till., sem snerta minn kafla, af hálfu fjvn. Áður en ég lýk máli mínu, verð ég að. víkja örfáum orðum að till., sem ég flyt. Ég skal reyna að gera það mjög stuttlega. Það er þá fyrst IX. brtt á þskj. 316. Hún er um, að stj. sé heimilt að veita Halldóri Arnórssyni umbúðasmið eftirgjöf á eftirstöðvum af viðlagasjóðsláni, 5.500 kr. Þegar þessi maður fór til náms til að nema umbúðasmíði, var honum veitt nokkur fjárupphæð til náms og til áhaldakaupa. En nú hefir hann fengið lítilfjörlegan styrk í nokkur ár, til þess að halda þessari starfsemi uppi. Hann er eini Íslendingurinn, sem kann þessa iðn, en allir vita, hver nauðsyn er að hafa slíkan mann hér á landi, svo að þeir, sem þurfa að afla sér gervilima, þurfi ekki að sækja slíkar bætur til útlanda. Þess verður einnig að geta, að erlent umbúðasmíði tekur sízt fram vinnu þessa manns; hann er dverghagur, svo að hann minnir mann á fornar sagnir, þar sem lýst er dvergum, sem gátu leyst af hendi hið haglegasta smíði. Hann verður að leigja sér dýrt húsnæði og liggja með mikið og dýrt efni. Alþingi hefir ekki, þótt það að vísu hafi sýnt honum nokkurn vott um viðurkenningu fyrir starf sitt, látið í ljós sem skyldi, að það hafi metið það að fullu, hver nauðsyn er að hafa slíka starfsemi hér heima. Ég get máske öðrum fremur borið um þessa nauðsyn, og því flutti ég þessa brtt., því að ég varð um eitt skeið að leita til þessa manns, og mig hefði a. m. k. kostað það fleiri þúsund krónur, ef ég hefði orðið að sækja þær umbúðir, sem ég þurfti, til útlanda. Ég vil ekki segja, að hann geri þessa hluti betur en útlendir menn gera þá bezt, en vinna hans mun þó fullkomlega standa erlendri vinnu jafnfætis, og mun öllu ódýrari. Ég hefi að vísu heyrt suma segja, að hann gefi ekki handaverk sín, en þeir, sem þekkja til erlendis, munu vita, að allt af því tægi er enn dýrara þar. Nú hefir hæstv. fjmrh. heldur andmælt þessari till., ekki af því, að honum þætti hennar ekki full þörf, heldur af því, að viðlagasjóður eigi að ganga til Búnaðarbankans. Ég verð að geta þess, að þótt fullnaðarráðstöfun hefði verið gerð á viðlagasjóði, þá hefði verið hægur hjá að gera slíka leiðréttingu, þar sem ekki hefði þurft annað en að greiða þessa upphæð til Búnaðarbankans. En þar sem þessari ráðstöfun er ekki lokið, get ég ekki séð, að neitt mæli í gegn þessari till.Hæstv. ráðh. gat þess líka í öðru sambandi, þar sem talað var um að gefa nokkrum hreppum, sem illa væru staddir, upp lán úr viðlagasjóði; fannst mér þá hæstv. ráðh. ekki sjá neitt á móti því, að sú ráðstöfun væri gerð, en hér gegnir sama máli. Til sönnunar því, að hér sé um þjóðnytjamann að ræða, mætti kannske benda á það, að þegar hann var við nám erlendis, þá gerði, hann þann smíðisgrip, sem enginn þeirra manna, er á þeirri vinnustofu unnu, var fær um að inna af höndum, og þegar hann kom til dóms, sögðu þeir, er dæma skyldu, að hann væri svo vel gerður, að ekki væri hægt að finna lýti á. Þar sem um þjóðnytjastarf er að ræða og fjölhæfan mann, sem frekast verður á kosið, verð ég að líta svo á, að þessi hv. d. megi ekki láta þá vansæmd eftir sig liggja, að verða ekki við þessari ósk. Þá á ég brtt. á þskj. 319; það er V. brtt., viðvíkjandi því að láta byggja sjóvarnargarð á Siglufirði, og á að greiða helming kostnaðar. Það er brtt. við brtt.hv. 2. þm. Eyf. Þegar fé var veitt til þessa mannvirkis, mun það hafa verið helmingur kostnaðar, sem bar að greiða. Ég tel ekki nema í alla staði rétt og eðlilegt, að þetta hlutfali haldist; hinsvegar get ég lýst yfir því, gagnvart þessari brtt., sem fjvn. getur fallizt á, ef ákvörðun væri sett um að veita fé í þessum tilgangi í fjárlögum, þegar rannsókn væri lokið um það, hversu mikið þetta kostaði, að n., eða a. m. k. nokkur hluti hennar, mun ekki sjá sér fært að fylgja þessari till. minni, nema slík ákvæði verði sett inn í hana. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um hana, aðeins geta þess, að mér finnst í alla staði eðlilegra, að þetta hlutfall ráði, hvað sem gert verður við síðara atriðið, sem ég drap á. Þá er ég meðflm. að einni brtt., sem hv.þm. A.-Sk. flytur. Hún er um, að veittar verði 4.000 kr. til mælinga og rannsókna á vatnasvæði Hornafjarðarfljóts og Hólmsár á Mýrum. Af því að ég hefi kunnugleika mikla á þessum stöðvum, vil ég gjarnan taka undir með hv.þm. A.-Sk. um nauðsyn þessa máls. Þeir menn, sem komið hafa á Almannaskarð í björtu og heiðskíru veðri og horft vestur um undirlendið, þeim er vafalaust minnisstæð sú sjón, sem þá blasti við augum. Það er einhver hin fegursta sjón, sem ég hefi séð. Grasgróið undirlendi blasir við, jöklarnir í baksýn og fjörðurinn vestur með, alsettur eyjum langt til vesturs. Aðeins eitt meiðir augað; það er að sjá, hve vatnið hefir gert mikil spjöll á þessum slóðum. Það eru til fornar frásagnir um það, að í Skógey, eyju einni í Hornafjarðarfljóti, hafi fyrrum verið átján bæir. Nú er þar enginn bær. Hornafjarðarfljót er búið að taka, nær allt landið, sem áður var frjósamt og skógi vaxið. Nú hagar þar svo til, að áin hefir um mörg ár slegið sér vestur með fjallinu. Austurhluti þessa lands er því allmikið gróinn upp. Hinsvegar getur enginn sagt um það, nema fljótið geti grafið sig gegnum þetta land og eyðilagt gróðurinn. Hv. þm. A- Sk. og ég flytjum till. um það, að heimila fjárveitingu til þess að rannsaka, hvað þarf að gera til þess að tryggja það, að fljótið eyði ekki þennan nýja gróður sem er að koma upp úr jökulleirnum. Ég tel því illa farið, ef þingið lætur standa á sér að verða við þessum tilmælum. Hver blettur, sem græða má upp án þess að það kosti mjög mikla fjármuni, er dýrmætur fjársjóður, ekki aðeins fyrir nútíðina, heldur einnig fyrir komandi kynslóð. Þess vegna verður ríkið bæði að vernda þann gróður, sem er í landinu, og einnig að auka hann, eftir því sem hægt er. Og hvað þessa brtt. snertir, þá vona ég, að hv.þdm. taki henni vel. Ég vænti þess, að ekki þurfi að mæla frekar fyrir þessari till., og vil ég þá láta máli mínu lokið.

Sigurður Eggerz Ég skal leyfa mér að þakka hæstv.atvmrh. fyrir yfirlýsingu þá, sem hann gaf út af Vesturlandsveginum, yfirlýsingu, sem var í fullu samræmi við það, sem hann hafði áður lagt fyrir vegamálastjóra og sagt við ýmsa kjósendur mína, - að lokið yrði við lagningu þessa vegar, ef ekki í ár, þá að ári. Þar sem hæstv.atvmrh. sagðist geta látið gera þetta, þótt brtt. mín væri tekin aftur, þá geri ég það að sjálfsögðu með glöðu geði. Það, sem brtt. var ætlað, var aðeins að gera hæstv. landsstj. fært að ljúka við veginn á næstu árum, einu eða tveim. Hæstv. ráðh. var með spaug út af því, að ég hefði óttazt, að næsti atvmrh. yrði mér ekki eins góður og hann, ef til stjórnarskipta kæmi. Ég hafði nefnilega látið í ljós, að e. t. v. væri rétt að samþykkja brtt., þrátt fyrir undirtektir hæstv.atvmrh., því að ekki væri víst að öðrum kosti, að ný stj. teldi sér heimilt að ljúka verkinu á svo skömmum tíma. En þar sem hæstv. ráðh. hefir nú gefið ákveðið loforð um þetta á Alþingi, geri ég ráð fyrir, að eftirmaður hans mundi telja sig algerlega bundinn af því, og tek brtt. því óhræddur aftur. Ég heyrði ekki það, sem hv.frsm.fjvn. sagði um veginn. Ég var þá fjarverandi, á fundi í utanríkismálanefnd, sem skyndilega var kallaður saman. En þar sem ég hefi nú fengið yfirlýsingu hæstv. stj., sem þessi hv.þm. styður svo eindregið, verð ég að álíta, að allt sé í bezta lagi. Hinsvegar heyrði ég það, sem hv.frsm. sagði um símalínur þær, er ég hefi borið fram brtt. um. Það er þá fyrst símalínan í Búðardal. Landssímastjóri sagði mér, að þetta væri ein af þeim línum, sem hann hefði lagt til, að yrðu látnar ganga fyrir. Þegar hv.fjvn. gerði mann á fund hans, til að fá hann til að benda á einhverjar af þeim línum, er hann hafði mælt með, sem helzt væri vegur að fresta eitthvað, þá má vera, að hann hafi talið unnt að láta þessa bíða, fremur en sumar aðrar. En landssímastjóri sagði, að þessi lína væri mjög nauðsynleg, því að hún gæfi aukið og betra samband við Vestfirði, og auk þess mætti vænta af henni mikilla tekna. Fjárhagslega er því engu að kvíða, þótt hún verði lögð. Mér skildist á hv.frsm., að hann teldi héraðið í góðu símasambandi, þótt þessi brtt. yrði ekki samþ. Þetta er ekki rétt, nema að nokkru leyti. Sumir hlutar héraðsins, t. d. Haukadalur, eru mjög langt frá síma, en ef þessi nýja lína yrði lögð, kæmi sjálfsagt aukalína þangað. En Haukadalur er langur dalur með mikilli byggð, og það er afskaplegum erfiðleikum bundið að hafa ekki símasamband þar, t. d. þegar skyndilega þarf að ná í lækni. Hin brtt. mín er um síma um hluta af héraðinu, sem nú er alveg símalaus, þ. e. frá Staðarfelli í Saurbæ. Þessi símalína er enn nauðsynlegri en hin vegna héraðs míns, en hin verður að koma alveg á næstunni vegna nauðsynjar landsins alls. Annars fundust mér undirtektir míns góða vinar, hv.frsm., undir þessar brtt. líkastar því, þegar ríki maðurinn talar við fátæka manninn. Hv. 1. þm. Árn., sem sjálfur hefir svo góðar samgöngur í sitt hérað og samt biður um fjárveitingu til járnbrautar austur, setur upp stór augu, þegar fulltrúi Dalamanna fer fram á tvo smásímaspotta um kjördæmi sitt. Mér finnst undarleg þessi harka, sem hann vill sýna þessu afskekkta héraði, sem svo lítinn opinberan styrk hefir til samgangna, - þessi hv.þm., sem hefir betri samgöngur í sitt kjördæmi en flestir aðrir, en þó gerir kröfu um að fá nú að bera allmargar milljónir í fanginu heim til kjósenda sinna. Og hún er orðin undarleg, umhyggjan fyrir landbúnaðarhéruðunum, sem nú er gumað svo mikið með, ef ekki á að unna Dalasýslu þessarar litlu samgöngubótar. Ef nokkur alvara fylgir öllu landbúnaðartalinu, veit ég, að hv.þm. standa sig ekki lengur við að hafa þetta landbúnaðarhérað lokað fyrir öllum samgöngum.

Jón Auðunn Jónsson Ég vildi, vegna undirtekta hv.fjvn. um mínar till., segja örfá orð. Það er þá fyrst símalagning frá Sandeyri að Stað í Grunnavík. Ég lýsti þörfinni fyrir þessa línu í ræðu minni í gær, og þarf því ekki að endurtaka það, enda veit ég, að öllum hv.þdm. er málið kunnugt. Hv. frsm. viðurkenndi líka, að þessi lína hefði orðið útundan og væri því réttlætiskrafa, að hún verði byggð. Þetta er alveg rétt. Engin lína hefir verið dregin jafnlengi. Þörfin fyrir síma er þó sízt minni þarna en annarsstaðar. Þá er það öldubrjóturinn í Bolungavík. Ég verð að segja það, að ég skil ekki fjármálaspeki hv. deildar, ef hún ætlar að neita um einar 3.750 kr. til nauðsynlegrar viðgerðar á garðinum og koma í veg fyrir frekari eyðileggingu. 

Frsm. síðari kafla (Bjarni Ásgeirsson) Ég vildi leyfa mér að fara fram á það, að þeir hv.þm., sem á annað borð eru nálægir, hlustuðu á mál mitt, því ég hefi ýmislegt við þá að segja fyrir hönd fjvn. En áður en ég sný máli mínu til hv.þm. sem frsm.fjvn., vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um till., sem ég er sjálfur flm. að, Það er þá fyrst brtt. III. á þskj. 302, styrkur til Lúðvígs Guðmundssonar skólastjóra til að leita sér lækninga erlendis gegn illkynjuðum sjúkdómi. Ég við aðeins taka það fram út af því, sem hv.frsm. fyrri kaflans sagði, og það í fullum rétti frá n. hálfu, að ég get ekki beygt mig undir ummæli hans. Það er að vísu alveg rétt, að allir þeir, sem lækningu þurfa, geta ekki fengið til þess styrk úr ríkissjóði. En hér er um mann að ræða, sem er í opinberri þjónustu. Og ég veit sannarlega ekki, hvert menn eins og hann, sem meira meta að starfa að þjóðnytjamálum heldur en að safna sér fjár, eiga að leita í nauðum sínum, ef ekki til ríkisins. Ég skil ekki, að neinn telji það búhnykk af þingi og þjóð, að fleygja frá sér jafngóðum og miklum starfskröftum og Lúðvíg hefir til að bera, fyrir jafnlítið og hér er farið fram á. Ég verð að vona, að slíkt komi ekki fyrir. Þá er brtt. 302, XXXVII., sem ég er meðflm. að og ég hefi ekki minnzt á áður. Það er nýr liður til Iðnráðs Reykjavíkur, 2.000 kr. - Iðnráð Reykjavíkur var stofnað í des. 1928. Það hafði lengi staðið til, að slíkt iðnráð yrði stofnað, og í því skyni hafði legið fyrir Alþingi umsókn um 5.000 kr. styrk. Sú upphæð var ekki veitt, en þrátt fyrir það var þó iðnráðið stofnað. Þrátt fyrir nafnið, Iðnráð Reykjavíkur, nær þó starfsemi þess um allt land. Hefir það staðið í sambandi við og leyst vandamál fyrir menn víðsvegar um land. T. d. kom það í veg fyrir verkfall á Akureyri, gat þar miðlað málum. Þetta er því vísir til iðnráðs fyrir allt land. Verður starf þess hliðstætt starfi Búnaðarfél. Íslands, Fiskifélagsins og annars hliðstæðs félagsskapar. Ég flyt þessa till. af því, að ég skil vel, um hve mikla nauðsyn hér er að ræða. Þessi stofnun mun ekki einungis verða nauðsynleg vegna hins eiginlega iðnaðar, heldur og hin hjálpandi hönd við aðalatvinnurekstur landsmanna bæði til lands og sjávar. Og því meir sem atvinnuvegirnir breytast í það horf að verða vélrænir, því meiri nauðsyn verður slíkrar stofnunar. Og þeir atvinnuvegir, sem lengst eru komnir, eru orðnir nokkurskonar iðngreinar. Og því marki þurfa þeir að ná, ef þeir eiga að verða fullkomnir. Nú sem stendur má segja, að iðnaður landsmanna sé í millibilsástandi. Hinn forni iðnaður landsmanna hvarf að mestu um leið og fólkinu fækkaði í sveitunum. Á síðustu árum höfum við nær eingöngu notað iðnað annara þjóða. Við höfum sent út ull og skinn, en keypt aftur fatnað og skó. Við höfum flutt inn mjólk og smjör, vegna vöntunar á iðnaði í landinu sjálfu. Verkfæri öll og vélar höfum við flutt inn frá útlöndum. Kjöt og fisk höfum við sent út þannig verkað, að aðeins fátækari hluti manna erlendis kaupir og neytir. Úr hvorutveggja þessu mætti þó gera hina dýrustu vöru, sem færi á borð efnamannanna. Svona mætti lengi telja. Verðmæti flestrar vöru liggur mest í því starfi, sem farið hefir til þess að búa hana til notkunar. Alls þess hagnaðar hafa Íslendingar farið á mis til þessa, og það er hlutverk Iðnráðs Íslands að bæta úr þessu ófremdarástandi. Iðnaðurinn þarf í framtíðinni að verða önnur hönd ísenzkrar framleiðslu. Þá flyt ég næstu brtt. á sama þskj., utanfararstyrk til Friðriks Þorvaldssonar. Ég skal geta þess, að ég tek þessa till. aftur. Og þeim mun meiri rétt á sér, sem ég tel, að þessi till. eigi, samanborið við ýmsar aðrar till., er hér liggja fyrir, þeim mun meiri fórn færi ég með því að taka hana aftur og því betra eftirdæmi gef ég með þessu öðrum hv.þm. Þá er enn till. frá mér á sama þskj., sú XXIII. Er hún um það að hækka styrkinn til Björns K. Þórólfssonar úr 1.000 kr. í 1.500 kr. Björn hefir fengið styrk áður og notar hann til að kanna söfn erlendis og semja skrá yfir þau handrit, er varða sögu Íslands á einhvern hátt. Hefir honum orðið mikið ágengt, einkum viðkomandi verzlunarsögunni. Hefir hann fundið merkileg skjöl, áður óþekkt, sem öðrum, jafnvel Jóni Sigurðssyni, hafði sézt yfir. Björn er duglegur og samvizkusamur í starfi sínu. Telur hann sig varla munu geta komizt af með minna en 1.500 kr. Vona ég, að sú till. verði því samþ. Áður en ég vík að brtt. frá sjónarmiði fjvn., skal ég leyfa mér að árétta það, sem ég sagði við 2. umr. viðvíkjandi styrk til íþróttakennslu, að upphæð 4.000 kr., og sem þá kom inn í frv. Ég vil árétta það, að af þessum styrk, sem aðallega er ætlaður til kennslu í sveitum, fái Jón Þorsteinsson íþróttakennari 1.500 kr. styrk til utanfarar, til að fullkomna sig í íþróttum. Ég tel vel við eiga, að Jón fái þennan styrk af þessum lið. Jón er sá maður, sem mestan áhuga hefir og mest starfar til útbreiðslu íþrótta hér á landi á síðustu árum. Njóta sveitamenn mjög góðs af kennslu hans. Vil ég því treysta því, að honum sé veittur þessi styrkur, enda eru þetta samhljóða tilmæli fjvn. Eins og þegar hefir verið getið, þá nema brtt. þær, er nú liggja fyrir, rúmri ½ millj. kr. Af þeirri upphæð eru um 52 þús. kr. till. frá fjvn. Að vísu eru nokkrar brtt. frá einstökum hv.þm., sem n. leggur til, að verði samþ. En ég verð þó að segja, að verði till.fjvn. fylgt, þá má segja, að fjárlfrv. verður afgr. forsvaranlega héðan úr deildinni. En þó er það nú svo, að sem heild er n. ekki á móti flestum þessara till., en einhver meiri hl. hennar er á móti þeim flestum. Ekki mun ég þó gera nánari grein fyrir þessu, enda kemur það í ljós við atkvgr. Ég skal þá fyrst nefna þrjá námsstyrki, og þar sem undirtektir n. eru hinar sömu um þá alla, tek ég þá saman í eitt. Það eru liðirnir XV. og XVI. á þskj. 302 og IV. liður á þskj. 316. Allt eru þetta styrkir til náms erlendis, og kann n. ekki að gera upp á milli þessara manna. Því hefir að vísu verið hent á milli sín hér í hv. þingi, að eitthvað meira en lítið muni vera varið í þann mann, sem sækir um styrk til heimspekináms í París, þar sem sú till. hefir getað sameinað þá, sem flytja hana, hæstv.forsrh. og hv. 1. þm. Skagf.; en slíkt ber sjaldan við. En n. lítur nú svo á, að ef maðurinn er svona bráðefnilegur, þá ætti hann að fá sinn styrk frá menntamálaráði. N. vill því ekki beygja sig undir þetta,en vill gera öllum jafnt undir höfði. Hún lítur svo á, að hér sé um að ræða annaðhvort eða, og væntir þess, að hv.þdm. fylgi henni að málum í því að halda þeirri stefnu, að veita ekki þessa styrki upp á nöfn. Ég hygg líka, að nú muni bráðlega losna styrkir, og geta þá þessir menn komið til álita hjá menntamálaráði. Þá er sú ósk fram borin af hv.þm. Ísaf., að Ósk á Ísafirði séu veittar 1.000 kr. til vefstólakaupa. Hv. flm.till. hefir nú borið fram ýmsar óskir fyrir hönd þessa félags. Get ég ekki skilið annað en að hv.þm. haldi hylli kjósenda, því svo margar óskir ber hann fram fyrir þeirra hönd. En fjvn. getur ekki orðið við þeirri ósk hv.þm. að mæla með þessum vefstólastyrk. Fjvn. hefir þegar tjáð sig samþykka einum styrk til þessa félags, og mælir því á móti því, að fleiri séu veittir. Þá er brtt. frá hv.þm.N.-Þ., nýr liður. til blindra manna til að nema körfugerð og þesskonar iðnað innanlands. Það kann nú að þykja hart að neita styrk, er ganga á til þess að kenna blindum iðngreinar. En þrátt fyrir það hefir n. ekki getað sannfærzt um þörf þessa styrks og leggur því á móti brtt. Sama má segja um næsta lið, styrk til Unnar Jónsdóttur, utanfararstyrkur til að fullnema sig í íþróttakennslu. N. efast ekki um, að þessi kona er allra góðra hluta makleg og muni vera góður kennari. En á hitt er og að líta, að starfsemi hennar en enn afarstutt, og finnst n. rétt, að hún sýni sig nokkuð betur áður en farið er að styrkja hana til utanferða. Þegar hún hefir sýnt sömu reynslu og t. d. Jón Þorsteinsson, þá efast ég ekki um, að hún fái slíkan styrk. Um næstu tvo liðina, til Helga Tryggvasonar og til Skáksambands Íslands, er ekkert að segja. Meiri hl. fjvn. leggur á móti þeim, en hefir þó óbundnar hendur um atkv. sín. Um styrkinntil Árna prófasts Þórarinssonar er það að segja, að ég hafði tilhneigingu til að fylgja honum. En það varð ofan á í n., að það, sem fram á væri farið, væri allt of hátt. Ég kom því fram með vara-varatill. um, að honum verði veittar 600 kr. Vona ég, að ýmsir hv.þm. muni fylgja þessu. Þá er brtt. á sama þskj., XXX., frá 3 hv.þm., að veita 1.500 kr. styrk til útgáfu á þjóðsagnasafni Sigfúsar Sigfússonor, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar frá. Hv. 1. þm. S.-M. talaði fyrir þeirri brtt., og ég verð að álíta, að hann hafi þar farið í gegnum sjálfan sig. Hann byrjaði á að tala um allar þessar óþörfu styrkbeiðnir, sem væru í þessum brtt., en biður svo um styrk, sem er ekkert sjálfsagðari en margar þær beiðnir, sem hann var að mæla á móti. Það er alveg rétt, sem hv.þm. sagði, að þetta safn væri að mörgu leyti merkilegt, en ég vil bæta því við, að margt í því er tiltölulega ómerkilegt. Ég skal ekki neita því, að Sigfús mun hafa lagt mikið verk í að safna þessum sögum saman og bjarga þeim frá glötun, svo að þeir menn, sem vilja rannsaka sögu þjóðarinnar í þessu efni, hafa nú aðgang að þessu safni. En eftir því, sem ég þekki til þessa safns af því, sem út er komið, er alls ekki nauðsynlegt að hraða útgáfu þess svo mjög. Það er miklu nær að velja það bezta úr og gefa það út smátt og smátt. Þá er nokkur styrkur til tónlistamanna. Um hann get ég verið fáorður. N. varð ekki sammála um hann, en hefir óbundnar hendur við atkvgr. um hann, hver eftir sinni eigin sannfæringu. Þessi styrkur er ekki svo hár, að hann varði miklu. Sama vil ég segja um styrkinn til Halldórs Kiljan Laxness. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. þyki nóg komið af umr. um hann. Sömuleiðis hefir n. óbundnar hendur um styrkinn til Magn. Ásgeirssonar. Um styrkinn til Jónu Guðbjartsdóttur á sama þskj. kemur n. ekki saman, en meiri hl. n. er styrknum mótfallinn. Um styrkinn til stúdentaráðsins hefir n. óbundnar hendur og sömuleiðis um styrk til kaupa á Grænlandsbókasafni Einars Benediktssonar. Þá er farið fram á 50 þús. kr. styrk til raforkuveitu um Skagafjörð Það var rætt við 2. umr., og er því ekki ástæða til að fjölyrða um það nú. Niðurstaða sú, sem þá var komizt að, er óbreytt. Ég fer því, ekki út í einstök atriði þess máls, en vil aðeins geta þess, sem er aðalatriðið. Það er nefnilega ekki réttlátt að taka svona ákvarðanir um einstakar framkvæmdir á þessu stóra verksviði, sem hér liggur fyrir, sem sé raforkuveitunum. Allir þm. eru sammála um það, að þessu máli þurfi að hrinda í framkvæmd, en það á bara ekki að byrja á því, fyrr en búið er að fá einhvern þann fastan tekjulið, sem stöðugt megi verja til þessara framkvæmda. Það er alls ónóg að byggja hér aðeins á tekjuafgöngum á fjárl., því að þeir eru oft alls ekki til. Ég veit ekki betur en nú sé þingið að afla ákveðins styrks í þessu skyni, sem á að standa, hvort sem betur gengur eða verr með fjárhaginn og hvort sem tekjuafgangur er eða ekki. Á ég hér við tekjur af tóbakseinkasölunni. Það er miklu tryggara en að ætla til þess t. d. einstök einkaframlög, eftir því sem árar í landinu í það og það skiptið. Nú hefir verið skipuð nefnd, sem á að rannsaka þetta mál og gera till. um heildarfyrirkomulag þess. Hún álítur, að ekki eigi að koma upp einstökum raforkuveitum, eða réttara sagt að veita styrk til þeirra, fyrr en séð hefir verið fyrir þessum málum í heild og ítarlegar rannsóknir hafa verið gerðar á þeim. Þess skal ég þó geta, að vísu þó ekki fyrir hönd n., heldur er það mín skoðun, að þegar farið er að veita rafveitum styrk, er rétt, að Skagafjörður verði fyrstur til að njóta þess styrks. Þeir hafa orðið manna fyrstir til að undirbúa þessar framkvæmdir hjá sér, en það er engin ástæða til þess fyrir þá að skera sig úr með það að vilja framkvæma þetta nú á þessu ári. Þá er beiðni um 500 kr. styrk til Bandalags skáta. Um hann hefir n. óbundnar hendur, en ég fyrir mitt leyti er þessum styrk heldur meðmæltur. Þá koma tvær brtt., sem ég get talað um saman. Það er 25 þús. kr. styrkur til elliheimilisins Grundar og 1.000 kr. styrkur til gamalmennahælis Ísfirðinga. Um báða þessa styrki er það að segja, að n. leggst á móti þeim. Hún mótmælir alls ekki ýmsu, sem fært var hér fram af flm. við umr. Grund er ríkmannleg bygging, og þeir, sem staðið hafa fyrir henni, hafa sýnt þar mikinn áhuga og dugnað og látið þar eftir sig mikið ólaunað starf. En þetta er algerlega sérmál Reykjavíkur. Reykvíkingar ráða því sjálfir, hvernig þeir sjá fyrir gamalmennum sínum. En fyrst það er sérmál hvers bæjarfélags, hvernig það ræður fátækramálum sínum til lykta og hvernig það sér fyrir gamalmennum sínum, þá sé ég ekki, að Reykjavík og Ísafjörður hafi meiri rétt til þess en aðrir að fá styrk til þess að ala önn fyrir þessum mönnum, þó að framfærslu þeirra sé öðruvísi hagað en annarsstaðar á landinu. Það er að vísu rétt, að það er gott bæði fyrir þetta fólk og aðstandendur þess, að elliheimilin séu sem bezt, en það er mál út af fyrir sig. Og ég býst við, að önnur héruð muni sjá fyrir sinni gamalmennaframfærslu framvegis án þess að biðja um styrk til þess. Það er þeirra einkamál, hvernig þessari framfærslu er hagað. Ef þessi styrkur til Ísafjarðar verður samþ., sé ég ekki betur en hvaða sveit sem er hafi sama rétt til svona styrks til gamalmenna sinna. Það er engin ástæða, þó að Ísafjörður hafi tekið það ráð að sjá fyrir gamalmennum sínum með því að byggja hæli fyrir þau. Hafi Ísafjörður rétt til að fá svona styrk, hafa sveitirnar það líka. Þó er það meiri fjarstæða að fara fram á rekstrarkostnað til gamalmennahælis heldur en byggingarstyrk. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ríkið hefði tekið skemmtanaskattinn, sem annars hefði gengið til elliheimilisins, og því hefði elliheimilið kröfurétt á hendur ríkissjóðs. En ég held nú, að sama megi segja um alla skatta. Þeir gera allir mönnum örðugra að standa undir öðrum útgjöldum. Skemmtanaskatturinn er engin undantekning þar. Reyndar kemur þetta mest niður á Reykjavík, því að þar er skemmtanaskatturinn mestur, en þar á móti kemur það, að leikhúsið verður byggt í Reykjavík, og auðvitað verða það mest Reykvíkingar, sem njóta þess. Það er því alveg rétt, að þeir leggi meira til þess en aðrir. Hv. þm. Ísaf. taldi það sem eina af ástæðunum fyrir þessum styrk, sem hann fór fram á, að veran á gamalmennahæli Ísafjarðar kostaði svo lítið. En það er aðeins sönnun fyrir því, að það var hyggilegt að koma upp þessu hæli. Og því síður er ástæða til að styrkja hælið, þar sem það er svona ódýrt í rekstri. Þá er 17. gr. Við hana er brtt. frá hv. 1. þm. Skagf. Það er allt að 1.500 kr. sjúkrastyrkur handa Eiði Kvaran. Mér er óljúft að mæla á móti sjúkrastyrk til efnilegra manna, og það lítið sem ég þekki þennan mann sem rithöfund, virðist mér hann efnilegur maður. En þessi brtt. er við þann lið, sem berklasjúklingum er ætlaður innanlands, og það er áður óþekkt að ráðstafa nokkru af þeim styrk til að styrkja berklasjúklinga erlendis. N. leggur á móti styrknum, sérstakleg, vegna þess fordæmis, sem sú veiting gæti gefið. Það er líka ólíklegt að aðstandendur þessa unga manns geti ekkert úrræði fundið honum til bjargar annað en þetta. Þá kemur till. frá hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm. Borgf., að hækka styrkinn til Stórstúkunnar úr 8.000 upp í 12.000 kr. Meiri hl. n. mælir með þessum styrk. Ég fyrir mitt leyti get fallizt á rök þau, sem flm. báru fram, þegar þeir mæltu fyrir till. Starf stúkunnar er svo mikilsvert, að það virðist sjálfsagt fyrir ríkið, þegar það fær svona miklar tekjur af víninu, að einhverju af þeim tekjum sé varið til að hamla á móti því tjóni, sem af víninu leiðir, því að það yrði til þess, að þessi tekjul. fjárl. lækkaði nokkuð. En ég segi það fyrir mig, að ég álít illa farið, ef Stórstúkan fer að blanda sér inn í flokkapólitík, eins og hún gerði við síðustu bæjarstjórnarkosningar hér í Reykjavík. Þá kom hún þannig fram gegn einum stjórnmálaflokknum, að það er algerlega óforsvaranlegt. Ef stúkan ætlar framvegis að koma þannig fram gagnvart einstökum stjórnmálaflokkum, þá er vafasamt, að hún nyti áfram þeirra almennu vinsælda og þess styrks, sem hún hefir notið frá því opinbera. Þá er brtt. frá hv.þm. V.-Ísf., að styrkurinn til Þórðar Ólafssonar sé hækkaður úr 370 upp í 555 kr. N. leggur á móti þessari brtt. vegna þess, að hún vill fylgja þeirri reglu, sem venja hefir verið að fara eftir, að eftirlaun hækki aðeins upp í visst hámark. Þó að góður maður eigi hér í hlut, þá er það svo, að n. treystir sér ekki til að gera upp á milli verðleika manna í þessum efnum eða leggja til, að einn fái meira en annar. Þá er brtt. við 18. gr. frá hv.þm. Barð., um 300 kr. styrk til Kristínar Jónsdóttur frá Brjánslæk. N. getur ekki lagt með þessari brtt., því að ef svona styrkir eru veittir, mundu eflaust koma fleiri slíkar styrkbeiðnir á eftir. Það hefir líka verið vani að leggja svona styrkbeiðnir fyrir fjvn. í þingbyrjun, svo að hún gæti athugað, hvort rétt væri að samþ. þær. En nú kemur þessi brtt. svona seint, og ekkert það hefir legið fyrir n., sem sýni, að rétt sé að veita þennan styrk. Þar að auki heyrir þetta mál undir biskupinn. Það er í hans verkahring að gera till. um styrki eins og þennan. Þá er brtt. XLIX. á sama þskj., 200 kr. til Guðrúnar Magnúsdóttur ljósmóður. N. hefir engin þau gögn fengið í sínar hendur, sem sýni, að þessi styrkur sé réttmætur. Þessi kona hefir verið ljósmóðir aðeins stuttan tíma. Og þó að vera megi, að hún sé styrksins verðug, þá getur fjvn. ekki mælt með brtt. á þessu stigi málsins. Þá er brtt.L. á sama þskj., að hækka styrk til Susie Briem. N. leggur á móti þessum styrk, ekki af því, að hún geti ekki gengið inn á að hækka hann neitt að gefnum upplýsingum, en henni þykir of langt gengið að hafa styrkinn þetta mikinn. Þessi kona nýtur nú 300 kr. lögboðinna eftirlauna, en verði þau nú hækkuð upp í 1.000 kr., þá er það miklu meiri styrkur en flestar ekkjur njóta. Þess vegna getur n. ekki fallizt á þessa hækkun. Brtt. LI., um hlutabréfakaup í Eimskipafélaginu, hefir verið rædd svo ítarlega, að óþarfi er þar við að bæta, en ég skal aðeins taka það fram, að n. hefir óbundnar hendur við atkvgr. N. getur ekki fallizt á brtt. LII., frá hv. 2. þm. Eyf. En hv. 1. þm. Árn. hefir flutt brtt. við hana og gert grein fyrir henni hér í þessari hv. deild, sem n. fellst á, og leggur til, að hún sé samþ. Um brtt. um eftirgjöf á viðlagasjóðsláni Ostagerðarfélags Önfirðinga skal ég vera stuttorður. N. hefir óbundnar hendur um þá till. Ég býst þó við, að margir fylgi henni, sérstaklega eftir yfirlýsingu hæstv. fjmrh. Þá er ein ábyrgðarheimild ennþá, sem farið er fram á af hv.þm.N.-Ísf. Hann fer fram á, að ríkissjóður ábyrgist, gegn endurábyrgð sýslunefndar Norður-Ísafjarðarsýslu, 4/5 kostnaðar við byggingu rafmagnsstöðvar fyrir Súðavíkurhrepp, allt að 60 þús. kr. Um þessa till. hefir n. óbundnar hendur, en sumir nm. munu vera henni fylgjandi. Þá er það ábyrgðarheimildin undir LVI. lið á sama þskj., frá hv. 1. þm. S.-M., að ganga í allt að 90 þús. kr. ábyrgð fyrir samvinnufélag Eskfirðinga. Um hana hefir n. óbundnar hendur, og skal ég ekkert segja um það, hvort það er meiri eða minni hl., sem fylgir henni, en þó skal ég geta þess, að ég mun ekki greiða henni atkv. eins og nú standa sakir. Þegar farið var fram á samskonar ábyrgðarheimild til Samvinnufélags Ísfirðinga, var ég frsm.n. og mælti með heimildinni, svo að það mætti segja, að ég sé ekki sjálfum mér samkvæmur, ef ég mæli á móti þessum styrk. En þó að ég hafi fyllilega trú á þessum félagsskap, þá álít ég samt rétt, að það félag, sem þegar er stofnað (Samvinnufélag Ísfirðinga) fái að sýna sig nokkuð og safna reynslu um rekstur og fyrirkomulag, áður en önnur samskonar félög eru stofnuð og rekin að fordæmi þess. Þá kem ég að 5. brtt. á þskj. 316, um að veita Fanneyju Jónsdóttur 1.000 kr. til þess að ljúka námi í dráttlistarkennslu í Kaupmannahöfn. Hefi ég ekki annað um þessa till. að segja en að n. hefir um hana óbundnar hendur. Um næstu till. á þessu sama þskj., frá hv.þm. Rang., um að veittur verði 10 þús. kr. styrkur til mælinga og rannsókna á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts, get ég lýst yfir því, að n. mælir eindregið með henni. Í fjárl. síðasta árs var veittur samskonar styrkur, og verður að halda honum áfram, til þess að not verði að honum. Er hér um afarmerkilegt mál að ræða, sem í senn er ræktunar-, samgangna- og landvarnarmál, og því sjálfsagt að samþykkja þessa áframhaldandi styrkveitingu. Þá kemur 7. brtt. á sama þskj., frá hv. 2. þm. G.-K., sem fjallar um það, að auka skuli framlag ríkissjóðs til slysavarna um 12.500 kr. og verja 8.000 kr. af framlaginu til þess að fullgera veg, sem flytja megi eftir björgunarbát frá Sandgerði til Stafness, og 4.500 kr. til símalagninga milli sömu staða. N. er á móti þessari till., en hefir tjáð sig fylgjandi till. frá sama þm., sem fer í svipaða átt, og prentuð er á þskj. 319, þar sem er gert ráð fyrir 8.000 kr. hækkun á þessum lið, sem eingöngu skuli varið til að fullgera veginn, en fjárframlagi til símalagninga á þessum slóðum er sleppt. Nú er það rétt, að n. flutti í fyrra till. um 8.000 kr. fjárveitingu til þess að gera þennan veg, og var þá gengið út frá, að þessi fjárveiting myndi nægja til þess að fullgera veginn. Nú varð sú raunin á, að þetta fé reyndist ekki nóg í þessu skyni, og þó að illt sé, að verkið strandi, verð ég að átelja það, þegar komið er með áætlanir, þar sem gert er ráð fyrir minna fé til framkvæmda. einnar eða annarar, en hægt er að komast af með, og segja svo, að þar sem byrjað hafi verið á framkvæmdinni, verði að halda áfram með hana. Það verður að vera hægt að treysta því, að áætlanirnar standi heima. Annars býst ég við, að ýmsum fjvnm. fari svo, að þeir verði varfærnari um að leggja með fjárveitingum til framkvæmda, þó að til þjóðþrifa kunni að horfa. Þá kemur ein ábyrgðarheimildin enn, frá hv. 2. þm. Eyf., um að ábyrgjast allt að 620 þús. kr. lán fyrir Siglufjarðarkaupstað til raforkuveitu, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. tekur gildar. Skal ég ekki fjölyrða um þessa brtt., en aðeins geta þess, að n. leggur á móti því, að þessi ábyrgð verði veitt, af sömu ástæðum og ég hefi tekið fram í sambandi við hinar aðrar ábyrgðarheimildir. Um 9. brtt. á þessu þskj., um að veita Halldóri Arnórssyni umbúðasmið eftirgjöf á eftirstöðvum á láni úr viðlagasjóði, 5.500 kr., skal ég ekki fjölyrða, en aðeins geta þess, að n. hefir óbundnar hendur um hana. Meiri hl. n. leggur þó ú móti henni. 10. og síðasta brtt. á þessu þskj. er viðaukatill. við brtt. 32, LV, við 22. gr. IV. N. leggur með þessari till., þótt hún hafi óbundnar hendur um hana. N. lítur svo á, að það sé til bóta, ef þetta lán sé tekið innanlands, ef ábyrgðin verður veitt; vegna hinna skaðlegu áhrifa, sem það getur haft í för með sér, ef einstökum mönnum eru veittar ábyrgðarheimildir til þess að valsa með utanlands. Um brtt.hv. 2. þm. G.-K. á þskj. 319, III, hefi ég áður getið í sambandi við aðra brtt. frá sama þm. á þskj. 316, VII, og get því sleppt því nú. Um 4. till. á þskj. 319, sem fer fram á 1.000 kr. aukinn styrk til Stefáns skálds frá Hvítadal, skal ég aðeins geta þess, að n. hefir um hana óbundnar hendur. Þá kem ég að till.hv. 1. þm. Árn., en hann flytur brtt. við brtt. 302, LII, þess efnis, að till. skuli orða sem þar hermir. Ég held, að ég fari rétt með það, að hv.l.þm. Árn. hafi í hyggju að bera fram brtt. við þessa brtt. sína, þess efnis, að sú framkvæmd, sem hér um ræðir, fari fram; þegar fjárveiting liggur fyrir um það í fjárl. Með það fyrir augum, að þessi brtt. komi fram, leggur n. með fyrrnefndri brtt.hv.þm. Þá kemur viðaukatill. frá hv. 1. þm. S.-M., við brtt. sama þm. á þskj. 302, LVI, þess efnis, að það lán, sem þar er um að ræða, skuli tryggt með ábyrgð Suður-Múlasýslu, auk ábyrgðar Eskifjarðarhrepps og sjálfskuldarábyrgðar félagsmanna. Munum við allir fjvnm. greiða atkv. með þessari viðaukatill., hvað svo sem við gerum við aðaltill. Ég held, að ég þurfi ekki að minnast á fleiri brtt., en hafi ég gleymt að minnast á nokkra, vonast ég til, að ég verði minntur á það áður en umr. verður slitið.

Bernharð Stefánsson Ég hefi ekki margt að segja. Till. mínar hafa ekki mætt miklum mótmælum og heldur ekki miklum stuðningi. Vil ég byrja með því að þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir þann stuðning, sem hann veitti till. minni viðvíkjandi Sauðanesvitanum. Það, sem hann tók fram viðvíkjandi þessari till., var rétt. Mér skildist, að hv.frsm. fyrri kafla fjárl. drægi það fram sem ástæðu fyrir því, að n. mælti ekki með till. minni, að málið væri illa undirbúið. Þó virtist mér, sem hv.frsm. rengdi ekki þá áætlun um kostnað við að reisa þetta mannvirki, sem vitamálastjóri hefir gert, heldur skildist mér hann byggja mótmæli sín á því, að engin áætlun um rekstrarkostnað þessa vita lægi fyrir. Þori ég ekki að segja um það fyrir víst, en ég held þú, að svo sé um alla vita, sem Alþingi hefir veitt fé til þess að reisa, að engin slík áætlun hafi verið til um þá. Skildist mér því, að þessi röksemd n. líkist mest því, sem almennt er kallað viðbára. Hv. frsm. síðari kaflans drap á till. mína viðvíkjandi endurbyggingu sjóvarnargarðsins á Siglufirði. Ég sé, að fram hefir komið brtt. frá hv. 1. þm. Árn., þess efnis, að styrkur ríkisins til þess verks verði færður niður til jafns við framlag Siglufjarðarkaupstaðar. Hefir ekki önnur röksemd verið færð fyrir þessari brtt. en sú, að þegar umræddur garður var byggður, hafi hlutfallið verið þetta. Veit ég, að þetta er rétt, að ríkið lagði fram helming kostnaðarins við byggingu garðsins í upphafi, gegn helmings framlagi frá kaupstaðnum. En ég fæ ekki séð, að þótt svo hafi verið í upphafi, þá þurfi svo að vera áfram, þegar um endurbyggingu garðsins er að ræða. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að t. d. var veitt hlutfallslega meira til sjóvarnargarðsins á Sauðárkróki, þar sem ríkisframlagið var 2/3 eða ¾, eða a. m. k. meira en helmingur af kostnaðinum. En þótt till.hv. 1. þm. Árn. yrði samþ., tel ég þó nokkuð fengið, því að lítið er betra en ekki neitt. Það, sem hv.frsm. síðari kaflans sagði um þessa till., skildi ég hvorki upp né niður í. Hann sagði eitthvað á þá leið, að hv.l.þm. Árn. hefði í hyggju að bera fram brtt. við áðurnefnda brtt. sína, þess efnis, að endurbygging nefnds sjóvarnargarðs færi fram þegar fé hefði verið veitt til þess í fjárl. Mér skilst að þegar þingið hefir samþ. fjárveitingu til einhvers, verði ekki hægt að hringla með það fram og aftur, en hvað það snertir, að framin verði rannsókn í þessum efnum, þá er það svo lítið atriði, að mér skilst, að stj. geti látið slíka rannsókn fram fara án þess, að þessi till. væri samþ. Ef þessi till., sem hv.frsm. er að boða, um að nýja samþykkt þurfi í fjárl., nær fram að ganga, þá sé ég ekki, að neitt verði samþ. í málinu, því að vitanlega er það ekki nema fjarstæða ein, að þetta þing geti farið að banna komandi þingum að veita fé til einnar eða annarar framkvæmdar. Ég hefi ekki séð þessa brtt. og trúi því ekki, að hv.l.þm. Árn. eigi eftir að flytja hana, fyrr en ég tek á því, því að það nær engri átt að ætla að fara að leyfa komandi þingum að setja eina eða aðra fjárveitingu í fjárl. Það er miklu hreinlegra að greiða atkv. á móti till. minni. Ég kæri mig ekkert um það, að verið sé að veita till. minni látalætisfylgi: með því að koma fram með brtt. við hana, þannig lagaðar, að hún yrði þýðingarlaus, enda þótt hún næði fram að ganga. Hefi ég aldrei vitað eins afkáralega lagt til mála, skora ég því á tillögumann, ekki vegna mín, heldur vegna sjálfs hans, að falla frá slíkri fjarstæðu. Frsm. síðari kaflans gat þess, að n. legði á móti till. minni um ábyrgðarheimild fyrir Siglufjörð til raforkuveitu, eins og öðrum slíkum till. Við þá aðstöðu n. hefi ég ekkert að athuga, þar sem ég get ekki búizt við, að mínum till. sé gert hærra undir höfði en till. annara þm., sem í svipaða átt ganga. Hver svo sem niðurstaðan verður um þessa till. mína, er þessi afstaða n. byggð á fullum rökum, og er það meira en sagt verður um röksemdir hv.þm. Mýr., eins og ég hefi áður tekið fram. Hvað snertir brtt.hv.þm. Skagf. á þskj. 324, III, þess efnis, að aftan við þessa till. mína bætist sem skilyrði, að Fljótamenn fái rafmagn hjá þessu væntanlega orkuveri með kostnaðarverði, svo mikið, sem raforkuráðunautur ríkisins telur hæfilegt eftir mannfjölda, vil ég segja það, að mér fyndist eðlilegast, að um þetta atriði færu fram frjálsir samningar milli hlutaðeigandi aðilja, en samt vil ég ekki mótmæla því sérstaklega. Ef Alþingi sýnist að setja Siglfirðingum þetta sem skilyrði fyrir ábyrgðarheimildinni, býst ég við, að þeir muni sætta sig við það, að Fljótamenn njóti góðs af þessu. Ég drap í fyrri ræðu minni á brtt.hv.l.þm. S.-M. um að færa framlagið til byggingarinnar í Bakkaseli úr 35 þús. kr. niður í 10 þús. kr., og sýndi þá fram á, hvílík fjarstæða þessi till. væri, þó að ég verði að játa, að þessi till., sem boðuð er frá 1. þm. Árn., sé enn fjarstæðukenndari. Ég hélt, sannast að segja, þegar ég sá þessa till.hv. 1. þm. S.-M., að ekki væri hægt að komast lengra í vitleysunni, en ég sé, að mér hefir skjátlast. Nú hefir komið fram brtt. við þessa till.hv. 1. þm. S.-M. frá hv.l.þm. Árn., þess efnis, að í stað 10 þús. kr. verði veittar 25 þús. kr. til byggingarinnar í Bakkaseli. Gleður það mig, að fram hefir komið, að bæði hæstv. fjmrh. og n. líta svo á, að ekki megi veita minna framlag í þessu skyni en 25 þús. kr. Mun ég, greiða atkv. með þessari till. 1. þm. Árn., en þar á eftir á móti till.hv.l.þm. S.-M., þar sem ég lít svo á, að liðurinn eigi helzt að standa óbreyttur. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar, en verð að lokum að endurtaka það, sem ég áður sagði, að ég kysi heldur, að hv. 1. þm. Árn. léti ekki ginna sig til að flytja þá till., sem hv.þm. Mýr. hefir boðað frá honum, og að hann greiði fremur atkv. á móti minni till. en að hann geri sig að athlægi með því að bera fram eins fjarstæða till.

Jón Sigurðsson Við þm. Skagf. höfum borið fram viðaukatill. við till.hv. 2. þm. Eyf. um að ríkið ábyrgist allt að 620 þús. kr. lán fyrir Siglufjarðarkaupstað til raforkuveitu, þess efnis, að aftan við till. bætist: enda fái Fljótamenn rafmagn hjá orkuverinu með kostnaðarverði, svo mikið, sem raforkuráðunautur landsstjórnarinnar telur hæfilegt eftir mannfjölda. Ástæðurnar til þess, að við höfum borið fram þessa brtt., eru þær, að orkuverið, sem Siglfirðingar ætla að byggja, á að fá vatnsafl úr Skeiðsfossi í Fljótum, en til þess að slíkt megi takast, verður að hækka fossinn, en við það myndast lón, 119 ha. að flatarmáli, fyrir ofan Stífluhóla, og verður það til þess, að beztu engi sveitarinnar eyðileggjast. Þannig missir önnur bezta jörðin í sveitinni, Tunga, 52 ha. af engjum sínum, og verður þessi bezta engjajörð sveitarinnar þannig svo að segja engjalaus, og því um lítið bú að ræða á henni, samanborið við það sem verið hefir. Eigandinn mun sjálfur fá metinn skaða sinn, en þó að hann fái sitt tjón þannig bætt, kemur það sveitinni ekki að notum í heild sinni. Sveitin missir einhvern sinn bezta gjaldanda, og er því ekki ósanngjarnt, að henni í staðinn gefist kostur á að fá hæfilegt rafmagn með kostnaðarverði. Vænti ég þess, að hv.þd. sé okkur flm. þessarar brtt. sammála um, að hér er ekki farið fram á neitt ósanngjarnt, ekki sízt, ef litið er til þess, hversu tilfinnanlegt það er fyrir fátæka sveit að missa einn af sínum beztu gjaldendum. Ég þykist ekki þurfa að mæla fleiri orð með þessari sanngjörnu till., en úr því að ég stóð upp á annað borð, vil ég ekki láta hjá líða að svara hv.frsm. nokkrum orðum út af því, sem hann sagði í sambandi við þá till., sem við þm. Skagf. höfum leyft okkur að bera fram um styrkveitingu til raforkuveitu um Skagafjörð. Ég get að vísu þakkað honum fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf, að Skagafjörður ætti að sjálfsögðu að vera það hérað, sem fyrst nyti styrks. Annars sagðist hv.þm. undrast það kapp, sem við þm. kjördæmisins legðum á að fá þennan styrk. Ég ætla ekki að færa fram ástæður fyrir þessu. Það var gert við 2. umr. Aðalmótbára hv.frsm. var, að þetta væri meiningarlaust, meðan n., sem stj. hefði skipað fyrir stuttu síðan, hefði ekki tekið ákvarðanir sínar enn, né fullnaðarrannsókn farið fram um heildarskipulagið. Á meðan væri ekkert vit að fara að veita fé í þessu skyni. En það vill nú svo til, að þessi hv.n. hefir gefið umsögn sína og gert þá bráðabirgðatill. um þetta mál, að ríkissjóður verji allmiklu fé í svokallaðan raforkusjóð. Ég veit ekki betur en að hún telji mjög æskilegt, að byrjað sé á því nú þegar. Og n. viðurkennir fyllilega, að Skagafjörður sé eitt af þeim héruðum, sem standi langnæst að hjálpa til að koma upp raforkuveitum. Hér er því ekki farin önnur gata en n. hefir hugsað sér og í fullu samræmi við till. hennar. Þar með eru ástæður hv.frsm. alveg dottnar úr sögunni, nema hann vilji kannske hengja sig í það, að nafn Skagafjarðar er tengt við þetta. En ef honum væri það hugþekkara, mætti nema það burt, enda mætti líka treysta hv.Ed. til þess. Hann fór líka að tala um, að afla þyrfti fjár til slíkra hluta. Og hann sagði, að þessar framkvæmdir ætti að gera fyrir tekjuafgang í einstökum góðærum. Þessar framkvæmdir mundu að sjálfsögðu, ekki síður en vegagerðir og brúabyggingar, njóta góðs af þeim. En þetta, að ég ætlaðist til, að eingöngu yrði notað afgangsfé ríkisjóðs til raftaugalagninga, er útúrsnúningur. Hv. þm. hefir tekið hann eftir hæstv.forsrh., sem var að japla á honum hér í deildinni fyrir skömmu. Hv. þm. hefir ekki þótt jórtrið fulltuggið. Mig undrar ekki, þó að honum þyki vandkvæði á að veita 50 þús. kr., þegar hann hugsar til þeirrar fórnar, sem hann hefir fært með því að taka aftur till. sína um styrkinn til farfuglafræðingsins, kr. 1.500, og lét svo um mælt, að hann gerði það til þess að bjarga fjárhag ríkissjóðs. Hann er auðvitað svo hundgenginn stj., að hann ætti að vita manna bezt, hvað líður fjárhag ríkissjóðs og hversu núverandi stj. hefir komið honum á kné. En satt að segja hélt ég ekki, að hann væri svo aumur, að það væru bjargráðin við hann að taka aftur 1.500 kr. hækkunartill. Ég vænti þess, að þessari till. okkar verði mætt með, enn meiri skilningi en við 2. umr.: till. var þá felld með jöfnum atkv., en nú vænti ég þess, að einhver góður liðsmaður bætist í hópinn til stuðnings þessu merkilega nauðsynjamáli.

Hákon Kristófersson Ég vil beina til hæstv. forseta fyrirspurn um, til hvers menn eiga að vera að tala fyrir till. sínum, þegar hv.þdm. eru hér og þar á stjái.  (Rödd af þingbekkjum: Þeir koma í hópum)  . Annars ætla ég, ekki að tala langt mál fyrir þessum till. mínum, því að ég minntist á þær í gær. Hvorug þeirra hefir fundið náð fyrir augum hv.n. Ég ætla ekki að gera ráð fyrir, að það hafi haft nein áhrif, hver var flm. þeirra; ég vil ekki geta til um jafnágæta menn og í n. sitja, að þeir láti „pólitík“ hafa slík áhrif á sig.

Nei, nei

. Nei, nei, segir hv.frsm. Það er ánægjulegt að heyra. Hann fór mjög hógværum orðum um till. mínar.

Ég þorði ekki annað

. Á, já, var þá tilhneiging til annars. Holdið er þá veikt. Hann talaði um styrkinn til Árna Þórarinssonar prófasts og sýndi sinn góða hug til þessa merka heiðursmanns með því að koma með brtt. við varatill. mína. Hvort hann hefir sýnt þar höfðingsskap sinn allan, er erfiðara að dæma um. Ég verð að segja, að honum hefði verið betra að sýna hann ekki.

Á ég þá að taka till. aftur?

. Ja, af því að okkur er orðið vel til vina, vildi ég mælast til, að hann gerði það sín vegna. Ég kann því illa, þegur maður, sem um marga tugi ára hefir unnið fyrir þjóðina með smánarlaunum, vill svo fara að starfa að mestu áhugamálum sínum, en fær engan styrk. Og það er sagt, að fjárhagur landsins sé svo bágur, að það sé ekki hægt. En einum útvarpsstjóra er hægt að veita 9–10 þús. kr. í laun. Þarna sér maður mjög svo mikið ósamræmi í hlutunum. Það virðist vera þannig í landi hér, að eitthvað annað en það, sem á að vera, haldi í stjórnartaumana. Auðvitað er það lofsverður áhugi, sem kemur fram hjá n., að gæta sem bezt fjárhags ríkisins. Hv. frsm. hefir sýnt hann, eins og hv. 2. þm. Skagf. benti á, með því að taka aftur till. sína vegna þessa farfuglafræðings. En þegar litið er á önnur útgjöld svo sem þær fúlgur, sem ríkissjóður verður að gjalda samkv. einstökum frv., sem hér hafa verið samþ., þá verða 1.500 kr. ekki mikil upphæð. Hæstv. fjmrh. fór allmörgum hógværum orðum um hina ýmsu hreppa, sem vildu fá eftirgjöf á viðl.sj.lánum sökum erfiðra kringumstæðna. Annars býst ég ekki við, að hægt hefði, verið að fá leiðréttingu á þessum hlutum. Enda er nú orðið of seint að koma með brtt., þar sem nú er 3. umr., og svo er líka þýðingarlaust að vera að því, eins og samkomulag er nú hér í deildinni og samtökin sterk þegar um fjárl. er að ræða. Það er Patreksfjarðarhreppur, sem skuldar langmest. Hæstv. fjmrh. sá sér ekki fært að leggja til, að nein eftirgjöf verði veitt, því að hann byggði á því, að svo mikil útgerð væri á Patreksfirði. En hún heyrir ekki öll til því byggðarlagi, heldur öðrum. Mér er sagt, að þar séu skrásett skip, sem ekki hafi nokkurn tíma átt þar heima, t. d. skip, sem í einhverju millibilsástandi voru eign Einars Jónassonar fyrrv. sýslumanns, en þó að þau væru skrásett, hafa þau að minni vitund aldrei komið þangað. Hv. þm. V.-Ísf. sagðist hafa tekið till. út úr þessum beiðnatill. og borið hana fram við þessa umr. En það er væntanlega af því, að hann hefir vitað um stj. og vilja hennar. Við því er náttúrlega ekkert að segja. Eftirgjöf Árneshrepps tel ég ekki eftir, því að ég býst við, að hún hafi verið markleg, fyrst hæstv. fjmrh. féllst á hana. Um rafveituna á Patreksfirði var talað í fyrra, og þá lá hér fyrir mjög rækilegt bréf um ástand hennar. Hún er ónóg fyrir byggðarlagið og þarf að byggja í viðbót fyrir 30–35 þús. kr., ef með er tekinn kostnaður af nauðsynlegum lagfæringum. Hreppnum er ofvaxið að standa undir því. Hann er einmitt í kröggum vegna þessara framkvæmda, sem gerðar voru á ófriðarárunum, þegar enginn maður gat séð fyrir, hvaða endi fyrirtækið hefði, þegar það var byrjað. Rafstöðin átti að kosta 35 þús. kr., en komst að lokum upp í 90 þús. kr. Um eftirgjöf til ostabús Önfirðinga hlýtur að gilda líkt og um brtt.hv.þm. Borgf. við frv. um eftirgjöf vegna Skeiðaáveitunnar. Það mátti ekki samþykkja þær brtt. af því, að málið væri komið undir Búnaðarbankann. Eins er með þessa brtt.hv.þm. V.-Ísf. Annars er ég ekki að mæla á móti henni. En alþjóð krefst þess, að sanngirni sé gætt í hvívetna, og sérstaklega, að landsstj. og Alþingi séu þar fyrirmyndin, og að það fari ekki eftir hagsmunum einstaklinga úr hinum ráðandi flokki, hvað fær að ganga hér fram og hvað ekki. Að gefnu tilefni vildi ég beina einni fyrirspurn til fjvn. og vona, að hv.frsm. svari mér. Náttúrlega gera fjárl. ráð fyrir, að þeir símar, sem þau ákveða fjárveitingar til, verði ekki lagðir fyrr en á næsta ári.

Já, 1931

. Nú spyr ég hv.frsm. að því, að ef einhverjir, hreppar t. d. sæju sér svo brýna nauðsyn að koma þessu í framkvæmd á komandi sumri, að þeir réðust strax í verkið, myndu þeir þá ....

Ég er ekki frsm. þessa kafla, það er hv. 1. þm. Árn

. Jæja, þá vona ég, að hann sýni mér þann sóma að láta mig fá að heyra sína skoðun. En hv.frsm. síðari kaflans má ekki taka mér það illa upp, þó að mér verði starsýnt á hann. Hann er svo fallegur maður, og líka svo meðmæltur mínum till. Ég vildi vita, hvort ekki mætti treysta því, að þeir hreppar, sem ég var að tala um, fengju endurgreiddan kostnað sinn í sumar og nýta þeirra kjara, sem gert er ráð fyrir í nál.n. Þá kem ég að seinni till. minni. Ég gat þess þegar ég minntist á hana áður, að atvika vegna væri mér illa við að fara um hana mörgum orðum. En úr því að hv.n. hefir neytt mig til þess; þá sé ég ekki eftir mér til þess. Þetta á að fara til Kristínar Jónsdóttur, ekkju séra Bjarna Símonarsonar á Brjánslæk, Hv. n. lagðist á móti af sparnaðarástæðum. Hún vill ekki rasa fyrir ráð fram, Hún vill ekki skapa fordæmi. Hvers vegna gerir n. svo mikið úr, að það skapi fordæmi, ef ekkju prests, sem lengi hefir þjónað erfiðu embætti, er veitt svolítil viðbót, einar 300 kr. við smánarlega lág eftirlaun? Látum svo vera, að það skapi fordæmi, segjum, að það kæmu 10–12 prestsekkjur, sem fengju svo sem 50 kr. hækkun hver til jafnaðar. Skyldi ríkissjóður hallast af þessu? Skyldi ekki muna meir um eitthvað annað? Hitt mætti kannske segja, að annar aðili hefði skyldu til að greiða slík eftirlaun; það eru þeir, sem notið hafa um mörg ár ávaxtanna eftir vel unnið starf. En n. hefir ekki dottið í hug að skríða undir það melbarð. Þegar talað er um fordæmið, mætti minnast þess, að laun ljósmæðra ýmissa geta hækkað upp í 500 kr.  Svo er enn ein ástæðan ótalin, sem n. hefir flutt fram, að ég hafi ekki munað eftir að ráðfæra mig við hans hávelborinheit herra biskupinn um þetta. Var það furða, þó ég teldi það enga skyldu mína, að gera mér ferð suður í Tjarnargötu til þess að spyrja herra biskupinn, hvort honum mætti þóknast að leyfa mér að bera fram þessa sjálfsögðu mannúðar- og réttlætiskröfu. Mér har auðvitað engin skylda til slíks, enda kom mér aldrei til hugar að leita fulltingis úr þeirri átt, því það væri að fara úr skaðanum í voðann, að leita á náðir jafnvel enn meiri nánasar en hv.fjvn. 

Vel mælt

. Hvað snertir þessar till. mínar, þá trúi ég því ekki að óreyndu, að öll n. standi óskipt um þessa fádæma lítilmennsku, sem fram kemur í undirtektum hennar. Og ég verð að vona það í lengstu lög, að hv. deild muni líta á þetta með meiri sanngirni en n. og að hún samþykki þessar till. þegar þar að kemur. Ég ætla að biðja hæstv. forseta að hafa nafnakall um þær, til þess að skrásett verði nöfn þeirra þjóðhöfðingja, sem á því herrans ári 1930 sáu þá einu leið til þess að rétta við fjárhag landsins, að fella þessar smávægilegu till. mínar, sem öll mannúð, sanngirni og réttlæti mælir sterklega með. Ég verð að leyfa mér að segja til þeirra, er að þessum sparnaðarráðstöfunum standa: „Skjóttu geiri þínum þangað, sem þörfin meiri fyrir er“. Það virðist nefnilega svo, sem þessum sparnaðarpostulum séu ærið mislagðar hendur, einkum ef þeir menn eiga í hlut, sem hentast þykir að gera vel við af pólitískum ástæðum. Er þar skemmst að minnast, að hinn nýi útvarpsstjóri, sem er byrjunarmaður, hefir samt miklu hærri laun en bæði landssímastjóri og vegamálastjóri, sem þó eru báðir búnir að gegna embættum sínum í mörg ár. Þetta litla dæmi, sem er eitt af mörgum, nægir til þess að sýna, hversu mikil alvara liggur að baki þessu sparnaðarhjali. Og það er að endemum, að hinir sömu menn, sem leggja blessun sína og samþykki yfir allan hinn óhæfilega og óforsvaranlega fjáraustur stj., skuli nú geta fengið af sér að mæla á móti þessum till. mínum, sem fara fram á nokkur hundruð krónur til handa því fólki, sem þjóðfélagið stendur í stórri þakkarskuld við og allir hljóta að viðurkenna, að eigi annað skilið en að líða örbirgð og skort í ellinni. Já, ber er hver að baki nema sér bróður eigi. Einn virðulegur hv.þm. var að ganga framhjá mér og skaut dálitlu að mér, sem ég ætla að minna hv.fjvn. á. Hvernig litu þeir háu herrar á ummæli hr. biskupsins um Hólmasöluna í fyrra Ég man ekki betur en að þá þættu till. hans að litlu hafandi, og var þó þá um stærra mál að ræða en nú. En þegar um er að ræða lítilfjörlega fjárveiting, þá rísa þessir menn upp í heilagri vandlæting yfir því, að ekki skuli hafa verið leitað umsagnar hans hávelborinheita. Hvenær halda þessir menn að taka megi mark á vorum velæruverðuga biskupi og hvenær ekki? Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil svo biðja þann hluta n., sem svo drengilega hefir tekið í þetta mál mitt, að tileinka sér þessa þakklætiskveðju mína. Hinir þurfa þess ekki.

Forseti (BSv): Með því að fjöldi hv.þm. er á mælendaskrá, þá þykir sýnt, að eigi verði umr. lokið fyrr en undir morgun. Verður umr. því frestað að þessu sinni.