Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutn.m. (Matthías Ólafsson): Herra forseti! Máli þessu er þannig varið að þegar lagður var síminn til Ísafjarðar, þá var ekki gert ráð fyrir síma þaðan til Patreksfjarðar. Menn sáu að þetta mundi verða stórtjón fyrir héruðin sem í milli liggja ef þau fengju ekki síma. Á því svæði eru margir verzlunarstaðir með talsverðum íbúafjölda og stórum verzlunum. En fengi héruðin ekki síma var sýnilegt að þau mundu verða algerlega undir í samkepninni við Ísafjörð; alt mundi lenda þar, allar skipaferðir og öll viðskifti. Þess vegna var farið fram á það við landsstjórnina, að sími yrði lagður til Patreksfjarðar. Þessu varð framgengt. En þar sem landssjóðurinn kostaði að öllu símann til Ísafjarðar, án þess þau héruð er nutu góðs af borguðu nokkuð, þá heimtaði hann aftur á móti af okkur að við legðum til 1/5 hluta kostnaðarins Við kynokuðum okkur við að láta þessa miklu upphæð, en stjórnin sagði „peningana eða lífið“, og við vildum heldur lifa, svo að við krupum að krossinum og borguðum, því án símans máttum við ekki vera. Áætlaður kostnaður við símalagninguna var 100 þús. kr. og þessir tveir sýsluhlutar, Vestur-Ísafjarðarsýsla og Barðastrandarsýla lögðu því fram 20 þús. kr. En nú kostaði síminn að eins 75 þús. kr. - 25 þús. kr. minna en áætlað var. Á lestrarsalnum liggur frammi bréf frá landssímastjóranum sem sýnir að þetta er rétt. Nú viljum við að okkur sé skilað aftur 5 þús. kr., því við eigum að eins að borga 15 þús. kr. Þessi krafa er svo sjálfsögð, að ekki væri ósanngjarnt þó við færum fram á vexti af upphæðinni frá byrjun. Eg get bætt því við, að símastjórinn hefir sagt mér, að hann hafi lagt með þessu á sínum tíma. Eg vona að hv. deild samþykki tillöguna.

Pétur Jónsson Þetta er sennilega ekki ósanngjörn krafa, en þó er það athugavert við hana, að óvanalegt er að fara fram á fjárútlát úr landssjóði á aukaþingi. Eg vildi því heldur að beðið væri með að koma með hana til næsta þings. Eg hefi áður haft tækifæri til að athuga þessa eftirgjöf og býst ekki við að eg verði henni fráhverfur að öllu leyti, en þó álít eg réttara að málaleitunin sé athuguð betur, og mundi því mæla með því, að henni væri vísað til ritsímanefndarinnar. Hún á auðveldast með að fá þær upplýsingar, sem nauðsynlegar eru til að dæma um málið. Þetta mæli eg ekki af því að eg væni háttv. frummælanda um ósanngirni, en menn mega aldrei taka fullgilt að órannsökuðu máli, það sem hlutaðeigendur sjálfir segja.

Flutn.m. (Matthías Ólafsson): Herra forseti! Eftir orðum hv.þm. S.-Þing. (P. J.) skyldi maður halda, að hann hafi ekki lesið tillöguna. Hér er að eins farið fram á að þetta sé tekið upp á fjárlög næsta fjárhagstímabils. Eg get ekki séð hvaða erindi þetta mál á í nefnd. Hér er ekki um annað að ræða en það, hvort þingið vill verða við þeirri réttmætu kröfu, að borga það, sem landssjóður hefir oftekið, og skil eg eigi hvað nefnd á við það að gera.

Pétur Jónsson Það er ekki af því að eg vilji amast við tillögunni, að eg óska að henni sé vísað til símanefndarinnar. Með því móti er trygt betra yfirlit um, hvernig afstaða héraðsins er í þessu máli móts við önnur héruð, sem lagt hafa hluta til símalagninga. Eg kalla, að hér sé farið fram á eftirgjöf, úr því héraðið hefir greitt þessa upphæð samkvæmt fjárlögunum. En eg hygg, að hér sé um sanngirniskröfu að ræða, að einhverju leyti að minsta kosti, og má vera, að fleiri sveitir eigi tilkall í sömu átt1). 1) Hér á að koma á eftir ræða eftir Bjarna Jónsson, en hún var týnd úr handritinu á Lestrarsalnum, áður en það fór í prentsmiðjuna.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg vil ekki leggja á móti því, að málinu sé vísað til símanefndarinnar, því að það getur ekki skaðað; en óþarft tel eg það. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) sagði. að hér væri um eftirgjöf að ræða, en því mótmæli eg. Þetta er endurborgun. Háttv. þm. Dal. (B. J.) var ekki ljóst, hvers vegna farið væri fram á þessa tillögu. Hinn háttv. flutningsm. (M. Ó.) skýrði þó frá því, að síminn hefði í fyrstu verið áætlaður mundu kosta 100 þús. kr., og sýslunni þá gert að leggja 1/5 eða 20 þús. kr. Nú reyndist svo, að að síminn kostaði að eins 75 þús. kr., en sýslan hafði þá goldið 20 þús. kr. Þetta gjald er þá greitt „under urigtige Forudsætninger“, eins og Danir kalla, en verður þó ekki endurgreitt, nema heimild komi til á fjárlögum.

Flutn.m. (Matthías Ólafsson): Herra forseti! Hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) hefir tekið af mér ómakið og svarað bæði hinum háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) og háttv.þm. Dal. (B. J.). Eg vil að eins bæta því við, gagnvart hinum háttv.þm. Dal., er sagðist vera ókunnugur málavöxtum, að frammi á lestrarsalnum liggja skýrslur um þetta mál, og þarf hann ekki annað en kynna sér þær.

Ráðherrann (H. H.) Það er sjálfsagt rétt, að upphaflega hefir tillag sýslunnar verið miðað við l/5 af lagningarkostnaðinum, en þar á móti var sá kostnaður ekki áætlaður 100 þús. kr., heldur samkv. fjárl. 12. gr. II 2 a 88 þús. kr. Því er eðlilegt, að málið sé athugað í nefnd.

Lárus H. Bjarnason Eg hefi ekkert að athuga við efni tillögunnar, en mér þykir leiðin nokkuð hátíðleg. - Rökstudd dagskrá gerir sama gagn.

Jón Magnússon Eg hafði ætlað mér að skjóta líku fram sem háttv. 1. þm. Rvk. (L. H. B.) Vil eg í því sambandi minna hv. flutnm. (M. Ó.) á, að í fyrra var svipuð þgsál.till. feld með litlum atkvæðamun.

Valtýr Guðmundsson Eg tek undir það, að ólöguleg aðferð er höfð í þessu máli, þótt hér kunni um sanngjarna kröfu vera að ræða. Það er óviðkunnanlegt að binda menn fyrir fram, hvort stjórnin taki endurgreiðslu upp á fjárlögin næst. Fyrir því leyfi eg mér að afhenda hæstv. forseta svohlj. tillögu til rökstuddrar dagskrár: Í því trausti, að landsstjórnin taki efni till. á þgskj. 96 til athugunar tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Benedikt Sveinsson Þetta frv. eins og það liggur fyrir, er talsvert athugavert og finst mér, að gera þyrfti á því æði miklar breytingar, ef deildin ætti að geta samþykt það. Það ákvæði finst mér óheppilegt, að rígbinda með lögum, að landlæknir skuli vera kennari við þennan skóla. Væri skynsamlegra, að læknadeild háskólans hefði umsjón með kenslunni, og skipaði þann mann kennara, er kennir sömu námsgrein læknaefnum landsins. Býst eg við, að það yrði ódýrara, en þetta fyrir- komulag. Það reyndar ekki stór upphæð þessar 1.000 kr. sem ætlast er til að landlæknir hafi fyrir kensluna, en hingað til hefir verið komist af með 50 krónur fyrir hverja námskonu og hygg eg að kennarinn við háskólann, er tæki þetta að sér, mundi sætta sig við sömu kjör. Þó að nú standi svo á, að landlæknirinn sé vel fallinn til að gegna þessu starfi, þá eru það svo ólík störf að vera landlæknir og kennari í yfirsetufræði, að vel gæti komið fyrir, að í landlæknisstöðu veldist sá maður, sem sem væri alls óhæfur til að annast þessa kenslu. Eg sé annars, að höfuðástæðan sem færð er fyrir því, að landlækni sé fenginn þessi starfi er sú, að hann hefir kvartað undan, að kjör sín sem landlæknis séu, erfiðari en þau hafi verið og að hann þurfi að fá hærri laun. Hér er því í raun og veru verið að fara fram á að bæta laun landlæknis, af því að þau séu nú of lág. Eg sé ekki betur en að það sé óþarfleg umkvörtun, að kjör landlæknis séu verri en þau hafa verið. Launin eru þau sömu, og nú hefir nýlega verið létt af honum því starfi að vera forstöðumaður læknaskólans og kennari þar, án þess, að hann hafi nokkurs í mist af launum fyrir það. Eg fæ ekki séð, að störf landlæknis séu svo umfangsmikil, að 4.000 kr. sé ekki sæmileg laun, einkum síðan hann var leystur undan því starfi sem eg gat um áðan, og honum með því gefið svigrúm til að stunda lækningar hér í bænum. Hvað þennan mann snertir, sem nú er landlæknir, þá var hann hér héraðslæknir áður og vel kyntur. Hefir hann því mikið að starfa, fjölda fastra sjúklinga og er hann eini læknirinn hér í bænum sem hefir viðtalstíma bæði fyrri og síðari hluta dags. Sér maður á því að það er ekki geysimikil kvöð sem hvílir á honum sem landlækni. Eftir því sem aðrir læknar hafa hér í bænum fyrir störf sín, má ætla að landlæknir hafi fyrir lækningar sínar um 4.000-5.000 kr. auk fastra launa sinna. Og þegar þau bætast þar við eru laun hans svo mikil, að óþarfi virðist fyrir þingið að tryggja honum meira. Það eru ekki margir embættismenn sem betur eru launaðir, nema þá helzt bankagjaldkeri og landritari. „Hann hefir 6.000 kr.“, heyri eg að sagt er í kringum mig, en það hefi hann einungis fyrir landritarastöðuna. Hann mun nú hafa ýmislegt fleira á hendi, sem gefur honum drjúgar aukatekjur. Hvað viðvíkur skrifstofustarfi landlæknis, sem svo mikið er gert úr, þá segir það sig sjálft, að það getur ekki verið umfangsmikið. Það er þetta eftirlit með 40 læknum landsins, og skil eg ekki að þeim sé svo vandstýrt, að 4.000 kr. sé ekki fullnæg borgun fyrir það. Það er því blátt áfram hlægilegt, ef farið verður að stofna þetta embætti til þess að bæta launakjör þessa manns, sem svo há laun hefir, einkum þegar miðað er við, hvað margir starfsmenn landsins, t. d. póstafgreiðslumenn, eru illa launaðir. Þá eru kjör almenninga ekki glæsileg. Fátækrastyrkurinn hér í Reykjavík er 30.000 kr. og svo bágt eiga menn með að greiða útsvörin, að 10.000 kr. af þeim hefir bæjarstjórnin orðið að gefa upp, þær hafa ekki náðst. Þegar því kjör alls almennings eru svo rýr, er það algerlega röng stefna af þinginu að bæta við laun þeirra manna sem áður hafa hæst laun. Hins vegar skal eg viðurkenna, að sum ákvæði í frumvarpinu eru til bóta, og tel eg því rétt að málinu verði vísað til nefndar.

Einar Jónsson Hv. þm.N.-Þing. (B. Sv.) hefir tekið fram mikið af því sem eg ætlaði að segja og get eg því verið stuttorður, Eg get búist við að mér verði brígslað um embættismannahatur út af afstöðu minni í þessu máli, eins og svo oft annars á sér stað, þegar haft er á móti launahækkunum til þeirra Eg skal því taka það fram strax, að það er alls ekki af hatri við landlækninn að eg er á móti frv. í þessari mynd, eg álít hann þvert á móti mesta sæmdarmann og dugnaðarmann í sínu starfi. En eg sé eigi ástæðu til að hækka laun vellaunaðra embættismanna, þó að bætt sé við þá einhverju sem að réttu lagi heyrir starfi þeirra til. Hér er farið fram á að landlæknir fái aukaborgun fyrir starf, sem hann ætti að hafa borgunarlaust. Eg álít réttast að þetta starf verði falið háskólanum, en eigi kenslan að vera undir umsjón landlæknis, þá sýnist mér réttara að fylgja gömlu venjunni, og láta hann hafa 50 kr. fyrir hverja konu sem hann kennir, heldur en að setja fasta vissa upphæð, eins og 1.000 kr. Það er útlit fyrir að alt af verði einhverjar konur á ári hverju sem læri yfirsetukvennafræði, en þær geta verið fáar, t. d. bara ein eða tvær, og þá væri 1.000 kr. alt of mikið, verði þær t. d. 20 fengi landlæknir þessa upph., 1.000 kr., fyrir unnið, en ekki óunnið verk og mælir meiri sanngirni með því. Sé landlæknir tregur til að hafa á hendi kensluna upp á þessi kjör, þá sýnist mér háskólinn vel geta tekið hana að sér. Í læknadeildinni eru 2 fastir kennarar og 4-5 tímakennarar, og er hún því vel mönnuð að mér virðist. Það hefir verið sagt, að landlæknir mundi heimta sérstakan skrifstofukostnað, ef honum væri ekki veitt sérstök upphæð fyrir þessa kenslu. Þetta á bls. 15 í tillögum landlæknis um stofnun yfirsetukvennaskóla: „Ef þetta starf væri skilið frá landlæknisembættinu þá yrði óhjákvæmilegt að leggja því skrifstofufé álíka mikið og biskupsembættinu“ skil eg ekki. Eg skil ekki samræmina í því, að landlæknir þurfi frekar skrifstofufé ef hann væri losaður við þessa kenslu en annars. Eg skil heldur ekki að hann þurfi frekar launahækkun fyrir það, að háskólinn hefir tekið við starfi af honum sem hann hafði áður, þ. e. kenslu við læknaskólann. Eg hafði hugsað mér að tala frekar um þetta mál, en get slept því, úr því hv.þm.N.-Þing. (B. Sv.) hefir haldið ræðu í sömu átt og eg vildi hafa talað. Eg er eindregið á móti því að landlæknir fá sérstaka fasta upphæð í stað borgunar fyrir hverja stúlku eins og verið hefir, og komi brtill. um það, að háskólinn taki við kenslunni, þá mun eg verða með henni; annars koma með tillögu fyrir næstu umræðu, sem gangi í þá átt.

Guðlaugur Guðmundsson Eg legg til að málinu sé, að lokinni umr., vísað til nefndarinnar er kosin var til að íhuga frumvarp til yfirsetukvennalaga.