Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess áður en gengið verður til dagskrár að gert er ráð fyrir þingfundi milli kl. 6 og 7 og eins má gera ráð fyrir kvöldfundi.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um gæslu þingskapa út af fundahöldum í hv. Alþingi og nefndastörfum en eins og þingheimur veit er fyrirhugað að 2. umr. um fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fari fram á morgun. Fjárln. er nú að ljúka störfum við undirbúning þeirrar umræðu en þá ber svo við að það kemur fram í fjölmiðlum að áætlaður halli á fjárlagafrv. verði miklu meiri en ráð var fyrir gert áður og stefni í 8 milljarða kr. í stað 6 milljarða og heimildarmaður fyrir þessu er m.a. hv. formaður fjárln., Karl Steinar Guðnason. Ég kvaddi mér líka hljóðs sl. föstudag út af þessu sama máli af því að þá var umræðan fyrirhuguð strax eftir helgina. Þá var algerlega óljóst enn hvernig stæði með framgang ákveðinna mála af hálfu ríkisstjórnarinnar sem ætlaði að spara 1.240 millj. kr. á útgjaldahlið frv. Þar að auki átti að setja 500 millj. kr. í atvinnuskapandi verkefni eins og viðhaldsverkefni sem ábyggilega eru þörf og brýn mál. Nú eftir helgina varð ljóst að af þessum 1.240 millj. mundu ekki sparast nema 800 millj. ef marka mátti samninga hæstv. ráðherra og niðurstöður þingflokka þeirra. Það sem liggur núna fyrir í fjárln. er hins vegar að við höfum ekki fengið brtt. fyrir nefndina um nema 250 millj. kr. af þessum 800 millj. kr. og þá hlýtur maður að spyrja: Hvað er enn í farvatninu? Hefur verið ákveðið að falla frá þessum hugmyndum um að spara þessar upphæðir, fyrst að sjálfsögðu 1.200 millj., síðan um 800 millj.? Eftir standa 250 millj. Að vísu hefur verið talað um það að landbrh. ætti að spara 100 millj. í viðbót. Hann hefur upplýst að hann geti hugsanlega náð 50 af því. Það er hins vegar engin tillaga um það enn þá fyrirliggjandi í fjárln. Félmrh. hefur talað um að ná 100 eða 110 millj. Það er engin tillaga um það heldur fyrirliggjandi og þær brtt. sem liggja því fyrir hjá nefndinni eru langt frá því að vera í nokkru samræmi við það sem áður hefur verið um talað. Auðvitað standast engar ákvarðanir hjá þessari hæstv. ríkisstjórn deginum lengur. Það virðist breytast dag frá degi. Það sem ákveðið var í gær er allt annað í dag og enn annað á morgun. Ringulreiðin virðist allsráðandi á stjórnarheimilinu og ég spyr því, hæstv. forseti: Er mögulegt að láta umræðu fara fram á morgun við þessar aðstæður þegar hv. þm. Karl Steinar Guðnason segir m.a. í viðtali við Dagblaðið í dag, með leyfi forseta: ,,Það er alveg ljóst að gera þarf miklu betur en til þessa varðandi niðurskurð ríkisfjármála ef sú niðurstaða sem stefnt er að í fjárlögum á að nást. Þetta gengur ekki svona.`` Þetta var tilvitnun í formann fjárln., hv. þm. Karl Steinar Guðnason, og ef það liggur fyrir að það þurfi að ganga enn frekar í niðurskurð, þá er það venjan að sá niðurskurður liggi fyrir við 2. umr., þ.e. breytingar á gjaldahlið eru alla jafnan teknar til meðhöndlunar við 2. umr. fjárlaga, en tekjuhliðin er venjulega látin bíða til 3. umr. Ef hins vegar eru enn í farvatninu mörg hundruð millj., kannski allt að 2 milljarða kr., þá væri nauðsynlegt að vita hvort umræðan getur farið fram á morgun.

Frú forseti. Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns vil ég geta þess sem náttúrlega kemur fram í umræddu dagblaði að ég er ekki heimildarmaður að þeirri frétt sem þarna er. Hins vegar hafði blaðamaður samtal við mig og ég viðurkenndi það að við værum í miklum hremmingum. Þetta væri erfitt verk, það þyrfti að gera betur. Og það er alveg rétt að það þarf að gera betur. Okkur er ekkert að vanbúnaði að hafa 2. umr. á morgun. Starfið hefur gengið ágætlega og það verður eins og vant er að ýmsum þáttum er frestað til 3. umr. En hvað varðar starfið í fjárln. þá er það á hreinu að við erum að fullu búnir undir þá umræðu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta en mér finnst að ringulreiðin sé einhvers staðar annars staðar en í stjórnarliðinu, a.m.k. á meðan menn geta ekki beðið morguns um að ræða þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til að spyrja eftir því hvað líði framlagningu frumvarpa um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Ég spyr, virðulegi forseti, að gefnu tilefni því að það kom í ljós í nefndastörfum í efh.- og viðskn. í morgun að það er ekki hægt að halda áfram vinnu við lánsfjárlög fyrir 1993 án þess að þessi gögn liggi fyrir. Þar er inni heimild til atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar um lántöku upp á annan milljarð en samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar á að flytja þessa stofnun yfir í hinn nýja sjóð. Einnig hafa verið uppi hugmyndir um allt að 4 milljarða kr. nýja lántöku á næsta ári vegna sjóðsins. Þess vegna spyr ég, virðulegi forseti: Hvað líður framlagningu þeirra frv. því að það er alveg ljóst að ekki verður haldið áfram vinnu við lánsfjárlög fyrr en fylgifrumvörp þessa óskabarns hæstv. utanrrh. eru komin fram. Í öðru lagi vil ég ítreka hér það sem fram kom í andsvörum við hæstv. fjmrh. í gærkvöldi að það virðist allt vera í vindinum með þær skrautfjaðrir ríkisstjórnarinnar sem fólust í auknu fjármagni til endurbóta á opinberum byggingum og viðbótarfjármagni til Vegagerðar. Aðspurður sagði hæstv. fjmrh. í gærkvöldi að fyrir sér væri ekkert heilagt til þess að ná niður ríkissjóðshallanum og þessi atriði ekki frekar en önnur. Það yrði tekið upp milli umræðna ef á þyrfti að halda.

Hæstv. sjútvrh. er ekki kominn í hús en forseti mun kynna sér það strax og tækifæri gefst hvað líður framlagningu þess máls sem hv. þm. nefndi.

Virðulegi forseti. Hér hefur eðlilega verið spurt að því hvort 2. umr. fjárlaga geti farið fram á morgun. Formaður fjárln., hv. þm. Karl Steinar Guðnason, svaraði því áðan að það ætti að geta gerst. Ef það á að verða þá er nauðsynlegt að staðreyndir málsins liggi fyrir í dag. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. utanrrh. sem hér er, einn oddvita ríkisstjórnarinnar: Getur hann fullvissað þingið um það hér og nú að ríkisstjórnin og þar með fjárln. verði tilbúin í dag með staðreyndir málsins, svo notað sé orðalag sem hæstv. utanrrh. hefur oft notað undanfarið? Hverjar eru þær staðreyndir sem ég er að biðja um? Þær eru þessar, virðulegi forseti: Þegar forsrh. tilkynnti niðurstöðuna í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar var það m.a. kjarninn í því, sem þar var sagt af hálfu hæstv. utanrrh., að með þessum aðgerðum væri búið að styrkja fjárlagafrv. Halli fjárlagafrv. hefði verið lækkaður allverulega með þessum aðgerðum. Síðan hafa menn beðið hér í nokkrar vikur eftir að fá útfærslu á því hvernig fjárlagafrv. hefði verið styrkt með efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Nú hefur verið upplýst að af þessum 1.240 millj. í niðurskurði liggja aðeins fyrir 250 millj. í fjárln. Dagblaðið skýrir frá því í dag að það stefni í um 8 milljarða kr. halla á ríkissjóði í fjárlagafrv. og það var auðvitað athyglisvert að þótt hv. þm. Karl Steinar Guðnason bæri það af sér að hann væri heimildarmaður fyrir þessari frétt þá bar hann töluna ekki til baka. Formaður fjárln. treystir sér ekki til þess að segja að efni fréttarinnar sé rangt. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að sá oddviti ríkisstjórnarinnar sem hér er mættur fullvissi þingið um það í dag að hæstv. ríkisstjórn sé reiðubúin að leggja staðreyndirnar á borðið í dag: Í fyrsta lagi: Hvernig mun fjárlagafrv. verða styrkt, svo að notuð séu orð hæstv. utanrrh., þannig að hallinn verði minni þegar 2. umr. hefst en þegar frv. var lagt fram? Ef það liggur ekki fyrir nú í sannanlegum tölum af hálfu ríkisstjórnarinnar í dag að hallinn verði minni við 2. umr. en þegar frv. var lagt fram þá er ekki hægt að láta 2. umr. fara fram nema ríkisstjórnin viðurkenni það þá hér og nú að henni hafi mistekist. Ef ríkisstjórnin er enn að glíma við þetta verkefni þá er rétt að láta 2. umr. bíða þangað til þeirri glímu er lokið. Þess vegna vil ég, til þess að við getum áttað okkur á því hvernig framhaldið eigi að vera, biðja hæstv. utanrrh. að upplýsa okkur um staðreyndir málsins.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. formanni fjárln. að starfið í fjárln. hefur út af fyrir sig gengið ágætlega og hv. formaður fjárln. hefur verið allur af vilja gerður til að kalla eftir þeim upplýsingum sem nauðsynlegar hafa verið fyrir okkur til að vinna eftir. Það sem er að í allri þessari vinnu er hins vegar það að það vantar allt sem við á að éta frá ríkisstjórninni til að við vitum hvar við stöndum og það er illt þegar við erum búnir að skipta liðum í útgjaldahlið frv. eins og venja er við 2. umr. að eiga á hættunni að þurfa að fara að brjóta þá liði upp vegna einhvers viðbótarniðurskurðar sem enginn veit hvort kemur eða hvort kemur ekki en formaður fjárln. metur það svo að það komi ákvarðanir um það til viðbótar. Þess vegna spyrjum við fjárlaganefndarmenn, m.a. fulltrúar minni hlutans sem hér erum, hæstv. forseta hvort það sé fært að 2. umr. fjárlaga fari fram við þessar aðstæður meðan ríkisstjórnin hefur ekki gert hreint fyrir sínum dyrum og veltir málum á milli ráðherra í algerri ringulreið eins og reyndin hefur verið síðustu daga.

Miðað við þær upplýsingar sem forsætisnefnd hefur er reiknað með að þessi umræða geti farið fram á morgun. En forseti vill geta þess að það er forsætisnefndarfundur um miðjan daginn í dag og þá verður það væntanlega endurskoðað ef nýjar upplýsingar hafa komið fram. En miðað við viðbrögð hv. formanns nefndarinnar þá telur hann að umræðan geti farið fram á morgun.

Frú forseti. Ef það er svo að ríkisstjórnin verði tilbúin með mál sín þannig að 2. umr. fjárlaga geti farið fram á morgun þá er vel því að auðvitað er það forgangsverkefni okkar að ganga frá fjárlögunum fyrir jól og það er í allra þágu. En ég vil gera athugasemd við þá tilkynningu sem forseti kom með af forsetastóli í upphafi fundar þar sem hún var að boða fund bæði milli 6 og 7 og eins kvöldfund. Ég kann hálfilla við að það sé verið að boða þingfundi á hefðbundnum fundatíma þingflokka án þess að hafa samráð um það við þingflokksformenn og þar á ofan að boða til kvöldfundar án þess að hafa um það samráð við þingflokksformenn, sérstaklega með tilliti til þess ef 2. umr. um fjárlög fer fram á morgun þá þarf að sjálfsögðu að hafa þá kvöldfund. Það var búið að semja um það í gær að kvöldfundur yrði ef á þyrfti að halda til að ljúka því máli sem þá var í umræðu. Ekki þurfti á því að halda. Við hefðum að sjálfsögðu tekið því að hafa kvöldfund þá en ég vil láta það koma fram strax til þess að forðast allan misskilning að ég geri athugasemd við það að halda kvöldfund í kvöld.

Vegna orða hv. þm. vill forseti taka fram að það hefur verið reiknað með því að á miðvikudögum megi búast við þingfundum milli kl. sex og sjö. Þannig hefur það verið það sem af er þessu þingi. En eins og forseti gat um þá er kvöldfundurinn m.a. hugsaður til útbýtingar á þingskjölum. Annað hefur ekki verið ákveðið. Síðan mun það eflaust verða metið eftir því hvernig gengur með dagskrá hvort farið verður fram á það við formenn þingflokka að halda raunverulegan kvöldfund.

Virðulegi forseti. Sú staða er að koma upp í þinginu að það er greinilegt að stjórn þingsins og ríkisstjórnarflokkarnir verða að gera upp við sig hvað á að hafa forgang í þingstörfum. Svo vill til að það er löngu búið að boða fundi í hv. efh.- og viðskn. kl. 6 í dag. Nú er verið að boða þingfund milli kl. 6 og 7 og væntanlega kvöldfund í framhaldi af því. Þetta vekur náttúrlega upp spurningar um það hvort okkur þingmönnum er ætlað að gera hér margt í einu. Hér á dagskrá í dag eru allnokkur mál sem snerta efh.- og viðskn., sem ég reikna með að menn vilji gjarnan að komist að jafnframt því að hér er á dagskrá mál sem t.d. sú sem hér stendur hafði hugsað sér að taka þátt í umræðum um. Menn verða því að gera upp við sig hvað á að gera. Þær yfirlýsingar sem hafa komið fram hafa ekki verið samþykktar af þingflokksformönnum og eru ekki í neinni samvinnu við okkur. Ég held að menn verði að átta sig á því að ef hér eiga að verða eðlileg þingstörf og eðlilegur gangur mála er kannski viturlegra að reyna að hafa um það eitthvert samráð.

Frú forseti. Ég sætti mig ekki við það svar sem forseti gaf áðan um það að fundatími Alþingis væri milli 6 og 7 á miðvikudögum. Við þingflokksformenn höfum að vísu oft sýnt liðlegheit þegar mikið hefur verið af verkefnum sem legið hafa fyrir að gefa eftir af þingflokksfundatímanum. Svo er ekki í þessu tilfelli og ekki hefur verið haft samráð við okkur og ég mótmæli því fundahaldi jafnframt að hér verði farið að hafa einhvern kvöldfund í kvöld. Það er fyrirsjáanlegur kvöldfundur annað kvöld ef ríkisstjórnin heldur fast við að hafa 2. umr. fjárlaga á morgun. Með tilliti til þess mótmæli ég líka kvöldfundi í kvöld. Kannski er hægt að fallast á að hafa hér örstuttan útbýtingarfund ef þannig stendur á prentun þingskjala en að öðru leyti er ég ósamþykkur þessu ráðslagi.

Forseti vill ítreka að í þeirri starfsáætlun sem dreift var þá var gert ráð fyrir að fundir gæti orðið á milli kl. 6 og 7 á miðvikudögum. Jafnframt kom þar fram að búast mætti við þingfundum á þriðjudagskvöldum, slíkt yrði þó alltaf ákveðið í samráði við formenn þingflokka.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. Það hefur ekki verið samið um kvöldfund núna í kvöld og ég geri athugasemd við það. Ég bendi á að í gær var kvöldfundur og fyrirhugaður er kvöldfundur á morgun. Ég vil enn fremur gera athugasemdir við að fundatíma milli 6 og 7 á miðvikudögum sé ráðstafað án samráðs við formenn þingflokka.

Herra forseti. Hér hefur farið fram umræða um gæslu þingskapa sem er að því leyti sérstæð að hún hefur snúist um nefndarstörf í fjárln. Nú er það svo að samkvæmt verkaskiptingu og þrískiptingu valdsins ber fjmrh. að tala fyrir fjárlagafrv. og leggja það fram. Nefndinni, sem fær málið til afgreiðslu, ber að vinna málið algjörlega óstuddri af ríkisstjórn. Ef það er rétt að hv. formaður nefndarinnar hafi fyrst og fremst verið í þeirri vinnu að reyna að fá upplýsingar hjá ríkisstjórninni um hvað á að gera þá er það náttúrlega gjörsamlega út í hött 

Forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður um störf fjárln. Ég þykist vita að menn leysi þar mál sín með eðlilegum hætti. En aðeins út af því sem fram hefur komið hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Vestf. um fundahald hér í dag þá er rétt að vekja athygli á því, eins og forseti hefur rækilega gert, að af hálfu forsætisnefndar var í haust tilkynnt að gera mætti ráð fyrir þingfundum á milli 6 og 7 á miðvikudögum ef þörf krefði. Þetta hefur gengið ágætlega á þessu hausti, enginn ágreiningur hefur verið um þetta. Jafnframt var tilkynnt að gera mætti ráð fyrir þingfundum á þriðjudagskvöldum ef aðstæður yrðu þannig að þess væri þörf. Í gær samdist svo um að málinu, sem var til meðferðar, var lokið í matartímanum á milli kl. 7 og 8 án þess að kæmi til kvöldfundar. Um það náðist gott samkomulag milli manna laust fyrir kl. 7 og þess vegna varð ekki kvöldfundur. En ég held að það blasi við og það þekkja allir, ekki síst menn með jafnmikla þingreynslu og hv. 1. þm. Norðurl. v., að á þessum árstíma geta menn reiknað með kvöldfundum hvenær sem er. Ég held að það eigi ekki að fara neitt milli mála. Af minni hálfu kom það fram í gær þegar við vorum að ganga frá þessum málum að við gætum þá haft kvöldið í kvöld upp á að hlaupa fyrst ekki yrði þingfundur í gærkvöldi. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti. Hitt er annað mál að enginn veit á þessari stundu hvort þörf verður fyrir slíkan kvöldfund. Auðvitað getur farið svo eins og gerðist í gær að engin sérstök þörf verði á kvöldfundi ef umræðu lýkur fyrir kvöldmat --- ég geri ráð fyrir að aðalmálið í dag verði mál heilbrrh. um almannatryggingar o.fl. En á þetta reynir ekki fyrr en líða tekur á daginn og þá vænti ég þess að menn tali saman og reyni að leysa þetta mál með þokkalegu samkomulagi.

Hæstv. forseti. Aðeins fyrst út af ummælum hv. 2. þm. Vestf., þá fjallar umræðan hér að sjálfsögðu um þingstörfin. Ég hóf umræðuna til að fá upplýsingar um hvað það væri sem enn væri í farvatninu sem hv. fjárln. þyrfti að taka afstöðu til og taka til afgreiðslu fyrir 2. umr. sem á að fara fram á morgun. Þess vegna hljóta það auðvitað að vera þingstörf, bæði það sem fer fram hér í þessum sal, hvenær það fer fram og það sem gerist í þingnefndunum til þess að umræðan geti borist inn í þingsalinn. Ég hef því miður ekki fengið það enn þá skýrt í þessum umræðum hvort von er á því að fjárln. berist tillögur frá hæstv. ríkisstjórn um frekari aðgerðir. Það er nú einu sinni svo að þingnefndir hljóta að taka nokkurt tillit til þess hvaða hugmyndir, óskir eða stefnu hæstv. ríkisstjórn ber fram til nefndanna. Við vissum ekki annað en að von væri á veigamiklum brtt. í tengslum við svokallaðar aðgerðir í ríkisfjármálum. Ég vakti athygli á því að eftir meira en hálfan mánuð er aðeins komin til nefndarinnar tillaga um breytingar upp á 250 millj. kr. Umræða mín hér var til að fá það skýrara frá stjórn þingsins ef það væri hægt hvort hún teldi mögulegt að umræðan færi fram á morgun miðað við þær aðstæður sem mér sýnist blasa við okkur. Vissulega er rétt hjá hv. formanni fjárln. að nefndin hefur verið að vinna alla þessa daga, hún vann alla helgina og dagana síðan og er ekki búin að ljúka störfum. Það er enn fyrirhugaður fundur í dag og þess vegna er auðvitað að verða dálítið þröngt fyrir að ganga frá brtt. og nál. og leggja þau fyrir þingið sem á að gerast daginn áður, ef það yrði nú t.d. ekki fyrr en á útbýtingarfundi í kvöld og umræðan ætti síðan að hefjast í fyrramálið. Mér sýnist því tíminn vera orðinn mjög naumur. Þess vegna tel ég að fyrirspurn mín til hæstv. forseta og stjórnarinnar á þingstörfunum sé alveg eðlileg og umræðan alveg eðlileg og að við þurfum að fá niðurstöðu í þetta mál áður en lengra er haldið. Ég er út af fyrir sig ekki að skorast undan því að umræðan fari fram á morgun ef það er svo að ríkisstjórnin hafi hætt við að framfylgja þeim ráðstöfunum sem boðaðar voru hér 23. nóv. sl. Ef það stendur ekkert eftir af því nema þessar 250 millj. þá vitum við það. Þá er það tilkynning, ákvörðun og afstaða. Hins vegar var hluti af störfum fjárln. um helgina að hlýða á hæstv. heilbrrh. gefa yfirlýsingar eða upplýsingar um það hvernig hann ætlaði að spara 650 millj. kr. Þegar tillögur koma svo frá ráðuneyti hans til nefndarinnar í gær þá eru þær upp á 250 millj. kr. Það hlýtur því að vera eitthvað óljóst í því hvert stefnir í þessari vinnu og hvað fjárln. á fram undan fyrir 3. umr. ef það er svo að 2. umr. fari fram þrátt fyrir allt á morgun.

Eins og þegar hafði komið fram hjá forseta er forsætisnefndarfundur um miðjan dag í dag og þar verður þetta mál væntanlega rætt.

Frú forseti. Það getur vel verið að forseti þykist ekki þurfa að hafa neitt samráð um þinghaldið við formenn þingflokka eða við þingflokkana og þingið geti flotið áfram stjórnlaust eins og ríkisstjórnin gerir en ef þingstörfin eiga að vera skilvirk þá held ég að það væri nú skynsamlegra að reyna að efna til einhverrar samstöðu um framhald þingstarfa í þessari lotu.

Forseti vill endilega efna til samstöðu og það verður áreiðanlega boðað til funda með formönnum þingflokka í dag.

Virðulegi forseti. Ég bar áðan fram fyrirspurn til hæstv. utanrrh. vegna þess að hann er sá eini af oddvitum ríkisstjórnarflokkanna sem er mættur í þingsalnum. Oddvitar ríkisstjórnarflokkanna eru tveir, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Ég sé að formaður þingflokks Sjálfstfl. bendir á hæstv. fjmrh. Það er vissulega líka athyglisvert að hæstv. fjmrh. hefur ekki beðið um orðið í þessari umræðu og ég mun aðeins koma að því eftir fáeinar sekúndur. Ég bar fram þá fyrirspurn hvort hæstv. utanrrh. gæti fyrir hönd ríkisstjórnarinnar fullvissað þingið um það hér og nú að fjárlagafrv. mundi liggja þannig fyrir við 2. umr. á morgun að hallinn yrði minni í frv. en þegar frv. var lagt fram.  dómi væri það að hallinn hefði verið minnkaður. Nú er fullyrt í þremur fjölmiðlum í dag að það stefni í 8 milljarða kr. halla á fjárlagafrv. Ef 2. umr. um fjárlagafrv. á að verða marktæk á morgun, og ég legg áherslu á það, marktæk 2. umr., þá verður auðvitað að liggja fyrir hvort staða frv. nú er halli sem er minni en þegar frv. var lagt fram í samræmi við yfirlýsingar forsrh. og utanrrh. eða ekki. Nú ef það er ekki þá er auðvitað alveg ljóst að ríkisstjórnin hefur gefist upp á tæpum þremur vikum varðandi eitt höfuðatriðið í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi að fyrir liggi hvort það er rétt eða ekki að hallinn stefni í 8 milljarða. Í hvað stefnir hallinn? Það er auðvitað athyglisvert að hér tæpum sólarhring áður en 2. umr. um fjárlögin á að fara fram hafa þrír öflugir fjölmiðlar greint frá því að hallinn stefni í 8 milljarða en enginn af fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna hér í salnum hefur treyst sér til að mótmæla þeirri tölu. Þar til henni verður mótmælt með rökum þá stendur hún. Ef hér á að verða marktæk 2. umr. um fjárlögin á morgun þá þurfum við að fá að vita í dag --- ekki á morgun, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, heldur í dag --- hvernig málið liggur fyrir. Ef ríkisstjórnin er hins vegar að gefast upp á sínum ætlunarverkum þá væri nátturlega meiri manndómur að viðurkenna það að hún starfi líka þar í mótsögn við raunveruleikann alveg eins og hún gerði í gengismálunum.

Virðulegi forseti. Þeim mun lengur sem tíma þingsins er eytt í þarflausa þingskapaumræðu þeim mun brýnni verður nauðsyn þess að halda fram fundum ekki bara á milli kl. 6 og 7 heldur líka á kvöldin. Í annan stað vil ég taka mönnum vara við því, hv. þm. sem öðrum, að trúa fyrirvaralaust einhverjum tölum sem birtast eftir nafnlausum heimildarmönnum í blöðum.  Í þriðja lagi er það rétt sem fram kom í ræðu hv. 8. þm. Reykn. að í vinnu sinni við undirbúning efnahagsaðgerða þá styrkti ríkisstjórnin stöðu fjárlagafrv. verulega bæði á tekju- og gjaldahlið. Ekki hvarflar að mér að leggja trúnað á tölur Dagblaðsins eða annarra fjölmiðla. Ég slæ því föstu að það mun að sjálfsögðu koma á daginn þegar fjárlagafrv. liggur fyrir að þær tölur reynast rangar. Hins vegar er það ekki í mínum verkahring að veita hv. þm. svör við þessum spurningum. Það er í verkahring hæstv. fjmrh. og eftir atvikum formanns fjárln. Eðli málsins samkvæmt þá er það ekki í mínu valdi að svara spurningum hv. þm. frekar.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar þá hafði ríkisstjórnin tvo talsmenn í þeim málaflokki í umræðunum í þinginu, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. Styrking fjárlagafrv. var eitt af höfuðatriðunum í þeim aðgerðum og þess vegna er ósköp eðlilegt, hæstv. utanrrh., að fyrirspurnum sé þess vegna beint til hæstv. utanrrh. hér og nú að hæstv. forsrh. fjarstöddum. Auðvitað tókum við eftir því, hæstv. utanrrh., að fjmrh. var ekki talsmaður ríkisstjórnarinnar í þeim umræðum og ef ég man rétt, kvaddi sér ekki einu sinni hljóðs í þeim umræðum. Það væri því bara ósanngjarnt að fara nú á seinni stigum að draga hæstv. fjmrh. inn í þetta mál því að hann er greinilega í algeru aukahlutverki í þessari atburðarás. En það segir svo kannski meira en stutt ræða hæstv. utanrrh. að nú allt í einu er hann farinn að vísa umræðunni frá sér yfir á hæstv. fjmrh. Nú er ekki lengur mættur sá galvaski hæstv. utanrrh. sem hér mætti á mánudagsmorguninn eftir aðgerðirnar, reiðubúinn að tala fyrir þeim. Nú vísar hann spurningum frá sér. Ef talan 8 milljarðar er ekki rétt, þá spyr ég tæpum sólarhring fyrir 2. umr. fjárlaga: Hver er hin rétta tala? Þeir hljóta að vita það. Eða er virkilega ringulreiðin orðin svo mikil að menn viti það ekki í ríkisstjórnarherbúðunum tæpum sólarhringi áður en 2. umr. fer fram hver er hin rétta hallatala? Er hún eitthvert leyndarmál í þinginu?

Hvert er þingskapaefni ræðumanns?

Ég get vel skilið að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson sem á að heita fulltrúi Alþfl. í fjárln. uni sér illa undir umræðum og er rétt að ég spyrji hann þá: Getur hann upplýst þingið um það hver er hallatalan?

Hvert er þingskapaefni ræðumanns?

Þingskapaefni ræðunnar er það, hv. þm., að koma því á framfæri að ef ekki er hægt að greina frá því í fjárln. tæpum sólarhring áður en 2. umr. um fjárlagafrv. fer fram, hver er hin raunverulega hallatala fjárlagafrv., þá getur 2. umr. ekki farið fram á morgun. Það er hið þingskapalega tilefni umræðunnar, hv. þm., og fyrst hann á sæti í fjárln., þá er rétt að hann beiti sér fyrir því að nú þegar síðdegis verði haldinn fundur í fjárln. og þar komi fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna og segi fjárln. í heild sinni hver er hin raunverulega hallatala því að ef ekki er hægt að gera það með rökum, þá getur 2. umr. ekki farið fram á morgun. Það er staðreynd málsins. Það hefði mátt spara sér mikla þingskapaumræðu í dag ef utanrrh., fjmrh. eða fulltrúar stjórnarflokkanna í fjárln. hefðu strax og hv. þm. Guðmundur Bjarnason kvaddi sér hér hljóðs komið með þær upplýsingar sem verið er að biðja um, en þær eru ekki komnar enn, hv. þm.

Forseti vill eindregið hvetja hv. þm. til þess að fara ekki út í efnislega umræðu undir liðnum þingsköp.

Virðulegi forseti. Utanrrh. og formaður Alþfl. sagði í þingskapaumræðum áðan að þingmenn ættu að fara varlega í að treysta ónafngreindum heimildarmönnum í blöðum og tölum sem hafðar væru eftir nafnlausum heimildarmönnum í blöðum.

Nafnlausum, þ.e. ónafngreindum.

Nafnlausum heimildarmönnum í blöðum, við skulum hafa það rétt. Þetta sagði ráðherrann og það má kannski til sanns vegar færa að þingmenn ættu að fara varlega í þeim efnum. En hvað eiga vesælir þingmenn að gera þegar haft er eftir nafngreindum mönnum og mikils metnum að sumra mati eins og hæstv. heilbrrh. er, þegar hafðar eru eftir slíkum mönnum tölur í blöðum og það ekki blöðum sem hafa neitt litlu hlutverki að gegna heldur eiga að vera málgagn Alþfl.? En í makalausri frétt í dag í Alþýðublaðinu segir m.a. frá blaðamannafundi hæstv. heilbr.- og trmrh. í gær þar sem hann kynnti frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar sem hann ætlar væntanlega að tala fyrir hér í dag og þar segir: ,,Breytingarnar eiga að spara ríkissjóði útgjöld upp á 2,4--2,5 milljarða kr. á næsta ári. Taka þessar breytingar til ýmissa þátta heilbrigðisþjónustu og almannatrygginga.`` Allir útreikningar sem við þingmenn höfum fengið sýna fram á 250 millj. kr. sparnað af þessu. Þeir hafa því greinilega bætt einu núlli á, ráðherrann og Alþýðublaðið, annaðhvort báðir eða annar hvor þeirra. Og þarna er ekki um nafnlausa menn að ræða. Þarna er um heilbr.- og trmrh. að ræða þannig að meðan þessi tala stendur í frétt í Alþýðublaðinu þá hlýtur maður að álykta sem svo að það sé 8 milljarða kr. halli á fjárlögunum ef ekki meira.

Herra forseti. Hér hefur komið fram ein spurning frá hv. 1. þm. Norðurl. e. og hún er sú hvort hægt sé að hafa 2. umr. um fjárlög á morgun. Skýringin er sú að þingmaðurinn hyggst skila nál. og trúlega flytja ræðu við 2. umr. og telur sig þurfa einhvern undirbúningstíma til þess að inna þetta verk af hendi frá því að seinasti fundur er haldinn í fjárln. og áður en 2. umr. fer fram. Það er raunverulega þetta sem snýr að forseta, aðeins þetta. Ætlar forsetinn að tryggja það að fjárln. haldi fund það tímanlega áður en aðalumræðan fer fram að hægt sé að ætlast til þess að fulltrúar minni hlutans geti sinnt því verki að skila nefndaráliti og búa sig undir ræðuflutning? Ef ætlunin er að leggja þessi gögn fram í kvöld þá hefur hæstv. forseti greinilega hugsað sér að ráðstafa tíma hv. 1. þm. Norðurl. e. í nótt til að vinna verkið og undan því virðist hann kvarta. Ég vil eindregið hvetja forseta til þess að kalla fyrir sig formann fjárln. og fá við þessu svör því að það er náttúrlega alveg dæmalaust að hæla nefndinni fyrir störf héðan úr ræðustólnum ef það liggur fyrir að hún er ekki búin að komast að niðurstöðu hvað hún ætlar að leggja til við umræðu sem á að fara fram á morgun. Þá er stórt og mikið að. Það er náttúrlega bara eins og hver önnur skrautsýning að yfirheyra hæstv. heilbr.- og trmrh. á sunnudegi um hvað hann ætli að gera. Það er nefndin sem á að ákveða að leggja til við þingið hvaða peninga þessi hæstv. ráðherra á að fá. Það er ekki ráðherrans að tilkynna þinginu hvaða peninga hann vill fá. Svo einfalt er það mál. 

Hæstv. forseti. Ef það mætti verða til þess að stytta þessar umræður utan dagskrár þá hef ég ákveðið að taka til máls. Þegar hefur verið notaður alldrjúgur tími af þessum fundi í þessar þingskapaumræður. Ég vil taka það fram að það er frá mínum bæjardyrum séð ekkert því til fyrirstöðu að hafa 2. umr. fjárlaga á morgun. Þá tala ég sem þingmaður sem hefur nokkra reynslu af störfum í fjárveitinganefnd, ég sat þar í fjögur ár. Varðandi það hver sé hallatala frv. nú, síðar eða fyrr, þá hefur sú spurning ekkert gildi í dag. Það vita allir, og þó sérstaklega þeir sem hafa verið fjmrh. eins og hv. 8. þm. Reykn., að tölur geta breyst og breytast oft og tíðum mjög mikið milli 2. og 3. umr. Þær koma til með að gera það vegna þess að það vantar nýjar verðlagsforsendur, tekjur taka mið af veltu í þjóðfélaginu. Þær upplýsingar þarf að vinna betur en fyrir hendi eru og auðvitað geta gjöldin jafnframt breyst. Svona hefur þetta ætíð verið og ég minni á það þegar var verið að semja fjárlög fyrir 1991, þá var það við 3. umr. sem mjög stórar ákvarðanir voru teknar og meira að segja örfáum dögum síðar brotnar. Minni ég á að þá voru settar inn í fjárlög við 3. umr. tekjur vegna arðs af Aðalverktökum, en þáv. fjmrh., 8. þm. Reykv., hirti síðan arðinn á milli jóla og nýárs þannig að hallinn varð minni á því ári en meiri árið eftir. Hann setti líka inn tekjur á vegum ÁTVR og virðisaukaskatts án þess að það væri nokkuð aðhafst í ráðuneytinu til þess að ná þeim tekjum inn. Til þess að koma í veg fyrir svo óvönduð vinnubrögð viljum við að sjálfsögðu vanda okkur og teljum að við eigum að nota þann tíma sem gefst, eins og ávallt hefur verið gert og munum að sjálfsögðu nota þær stundir sem eftir eru og gera það sem ávallt hefur verið gert hingað til, að hafa gott samstarf við fjárln. og koma upplýsingum til hennar ef um upplýsingar er að ræða frá fjmrn. þannig að endanlegur halli í fjárlagafrv. eða í fjárlögum kemur auðvitað við 3. umr. Menn hafa verið að leika sér hér með tölur eins og 8 milljarða. Ég hef ekki séð eða heyrt þá tölu fyrr en mér var sagt að hún hefði birst í DV. Það er ekki tala komin frá mér, ekki tala sem ég hef séð. Það eina sem ég held að við þurfum að átta okkur á er að þetta er ekkert óvenjulegt. Allar upplýsingar liggja fyrir og það er hárrétt sem hv. 2. þm. Vestf. sagði að það eru auðvitað nefndirnar sem taka ákvörðun um það hvort og hvenær 2. umr. og 3. umr. verður í málum eins og þessu.

Virðulegi forseti. Ég hefði líklega ekki ákveðið að leggja orð í belg ef mér hefði ekki fundist orð hæstv. utanrrh. hér áðan nokkuð sérkennileg. Hann tók einhvern veginn þannig til orða að því fleiri spurningar sem hér kæmu fram, því fleiri yrðu kvöld- og næturfundirnar á komandi vikum. Ég vil endilega að hæstv. utanrrh. geri sér fulla grein fyrir því að ráðherrarnir í ríkisstjórninni stjórna því ekki hvenær eru haldnir fundir á Alþingi. Það eru forsetar á Alþingi sem ákveða það í samráði við þingflokkana. Í fyrsta lagi er það ekki við hæfi að hóta þingmönnum kvöld- og næturfundum af svo litlu tilefni sem hér var áðan. Í öðru lagi er alrangt að málið sé svona einfalt eins og hann vill vera láta. Ég held að reynsla manna af þingstörfum á undanförnum árum segi það nokkuð eindregið að því minna samstarf sem haft er við stjórnarandstöðuflokka um þingstörfin, því lengri tíma tekur yfirleitt að afgreiða mál, því erfiðara reynist að koma þeim fram. Ég vil leyfa mér að fullyrða að stjórnarandstöðuflokkarnir á Alþingi hafi verið mjög samvinnufúsir um þinghaldið á þessu hausti og ég trúi því ekki að talsmenn stjórnarflokka ætli að halda öðru fram. En ég vara hæstv. utanrrh. eindregið við því að ætla að taka hér upp einhverja allt aðra siði með hótunum því að ég dreg mjög í efa að það muni auðvelda honum og öðrum ráðherrum að koma málum hér fram.

Forseti vill taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að það hefur ríkt góð samstaða um þinghaldið á þessum vetri og forseti væntir þess að svo megi verða áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir það að hafa þó gert tilraun til þess að koma og veita einhver svör. Það er nú meira en hægt var að segja um hæstv. utanrrh. eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni. Hins vegar var ræða hæstv. fjmrh. greinilega á þann veg að hann er í miklum vanda og það mátti lesa þar bæði í setningarnar og ég tala nú ekki um að lesa þar milli línanna. Það er alveg greinilegt á ræðu hæstv. fjmrh. að fjárlagafrv. er enn þá í uppnámi hjá ríkisstjórninni. Hún er töluvert langt frá því að vera búin að ná efnislegri lendingu í höfuðatriðum. Þess vegna er fjmrh. með þá fyrirvara hér að frv. geti tekið breytingum, jafnvel verulegum breytingum milli 2. og 3. umr. Hæstv. ráðherra sagðist ekki hafa heyrt töluna 8 milljarðar. Ég ætla í sjálfu sér ekki að spyrja að því nákvæmlega hvaða tölu hann hafi heyrt. Hann gæti hafa heyrt töluna 7,8 eða eitthvað annað. En það liggur þó alveg fyrir að hann treystir sér ekki til þess að svara þeirri spurningu sem ég bar fram við hæstv. utanrrh. og hæstv. utanrrh. treystir sér ekki heldur til þess að svara, en það var sú spurning hvort það lægi nú fyrir á vettvangi ríkisstjórnarinnar að fjárlagafrv. yrði við 2. umr. með minni halla en það var lagt fram með. Það var eitt af höfuðatriðunum í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að afgreiða fjárlagafrv. með minni halla en var á frv. þegar það var lagt fram. Vegna þess að hvorki hæstv. utanrrh. né hæstv. fjmrh. hafa treyst sér til þess í dag að fullvissa þingið um það að nú standi vinnan þannig að horfur séu á að frv. sé nú með minni halla eftir efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar en það var þegar það var lagt fram þá má alveg draga af því þá ályktun að ríkisstjórninni hafi ekki enn þá tekist að koma fyrirheitum sínum í framkvæmd. Þá er auðvitað alveg fullkomið álitamál hvort það er ekki tímaeyðsla hér í þinginu að láta 2. umr. um fjárlagafrv. fara fram við þær aðstæður, hvort ekki er skynsamlegra og betri nýting á tíma þingmanna að nota morgundaginn í eitthvað annað og bíða þá með 2. umr. þar til ríkisstjórnin er tilbúin. Um þetta hljóta auðvitað fulltrúar þingflokkanna að ræða um og fjárln. síðar í dag.

Virðulegi forseti. Það frv. til laga sem hér er lagt fram á þskj. 415 tengist þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur samþykkt að leggja til við Alþingi til þess að lækka útgjöld fjárlaga í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að draga úr útgjöldum ríkissjóðs til þess að létta þrýstingi af lánastofnunum í því skyni að draga úr þrýstingi á vexti svo unnt sé að standa við fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um vaxtalækkun. Nú þegar liggja fyrir hinu háa Alþingi þrjú lagafrumvörp sem tengjast þessu sama máli. Það er í fyrsta lagi frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar þar sem gert er ráð fyrir því að Alþingi staðfesti samkomulag ríkisins og Sambands ísl. sveitarfélaga um að sveitarfélögin leggi Atvinnuleysistryggingasjóði til 500 millj. kr. í því skyni að hægt sé að beita því fé til þess að útvega atvinnu og ný verkefni fyrir það fólk sem ella hefði lent á atvinnuleysisskrá. Það frv. er til umræðu í þinginu og tengist þessum aðgerðum. Þar er um að ræða 500 millj. eins og áður var sagt. Í öðru lagi er einnig í sjálfstæðu frv. til breytinga á lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra þess efnis að heimilt verði að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að greiða rekstrarkostnað við heilbrigðisstofnanir og verkefni í þágu aldraðra. Það er boðað í fjárlagafrv. að gert sé ráð fyrir því að 160 millj. kr. af því fé sem Framkvæmdasjóður hefur yfir að ráða verði á næsta ári notað til þess að greiða rekstrarkostnað vegna stofnana og viðfangsefna aldraðra. Í þriðja lagi hefur verið lagt fyrir á Alþingi en ekki mælt fyrir því enn frv. til laga um heimild til þess að breyta þvottahúsi Ríkisspítalanna í hlutafélag og í greinargerð með því frv. kemur fram að það er að því stefnt að selja allt að 60 millj kr. í því hlutafélagi og renni þeir peningar til Ríkisspítalanna, enda er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að svo sé. Aðrar breytingar sem tengjast aðgerðum ríkisstjórnarinnar og heilbrrn. til að draga úr útgjöldum og lagastoð þarf til eru í þessu frv. sem hér er fylgt úr hlaði. Auðvitað er ljóst að við höfum lagastoð fyrir ýmsum þeim breytingum sem ráðgerðar eru til þess að draga úr kostnaði, bæði í sambandi við rekstur og tilfærslur í heilbr.- og trmrn., en við teljum okkur þurfa nokkrar lagabreytingar til viðbótar. Til þess að einfalda málið eru þær dregnar saman í eitt frv. svo að menn hafi heildaryfirsýn yfir þær lagabreytingar sem gera þarf til að ná umræddum markmiðum, en þá verða menn einnig að hafa í huga þau lagafrv. sem þegar hafa komið til afgreiðslu Alþingis. Ef við förum í gegnum frv. sem hér er flutt og ég reyni að skýra nokkuð einstakar greinar þess, þá lúta fyrstu tvær greinarnar að því að fyrri lagagreinin gerir ráð fyrir því að árlegur barnalífeyrir verði hækkaður, þ.e. meðlag og barnalífeyrir sem fylgjast að, úr 7.551 kr. með barni eins og hann er í dag upp í 11.300 kr. á mánuði. Á móti er gert ráð fyrir því í 2. gr. að mæðra- eða feðralaun, sem eru 4.732 kr. á mánuði með einu barni, falli alfarið niður og lækki svo samsvarandi með fleiri börnum en einu. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því í síðstu mgr. 2. gr. að mæðra- og feðralaun falli niður einu ári eftir að viðtakandi skráir sig í þjóðskrá í óvígða sambúð með öðrum en foreldri barnsins eða barnanna, en í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að mæðra- og feðralaun séu greidd í tvö ár eftir að viðtakandi launanna skráir sig í þjóðskrá í óvígða sambúð. Sá tími sem mæðralaun eru greidd eftir að óvígð sambúð hefst er þarna styttur úr tveimur árum í eitt ár. Sambærileg breyting er síðan gerð í 9. gr. frv. Sú breyting sem þar er gerð lýtur að því að biðtími þeirra, sem látið hafa skrá sig í óvígða sambúð eftir að fá sömu réttindi í almannatryggingakerfinu og hjón hafa, verði styttur úr tveimur árum í eitt ár. Þetta er gert til samræmis við ákvæðið í síðustu mgr. 2. gr. Ef fólk skráir sig í sambúð gerist hvort tveggja, ef frv. verður samþykkt, að greiðslutími mæðra- eða feðralauna styttist um eitt ár og biðtími eftir réttindum í almannatryggingakerfinu eins og um hjón væri að ræða styttist einnig úr tveimur árum í eitt ár. Í þessu sambandi, þó að það komi þessu máli ekki við sem hér er flutt, væri auðvitað nauðsynlegt að skoða sambærilegt ákvæði í skattalögum. Þar er gert ráð fyrir því að það þurfi að líða tvö ár frá því að fólk skráir sig í óvígða sambúð þar til hægt er að nota ónýttan persónuafslátt eins og um hjón væri að ræða. Ég tel að þessi ákvæði í skattalögum þyrfti að skoða með sama hætti og stytta þennan tíma um eitt ár þannig að fullt samræmi væri milli þessara atriða í almannatryggingalögum og skattalögum. Ef ég reyni að gera nokkra grein fyrir samvirkandi áhrifum þeirra breytinga sem verið er að gera í 1. og 2. gr., þá eru þær þessar: Fjöldi framfærenda sem nýtur mæðralauna og meðlags eða barnalífeyris með einu barni er 5.555. Fjöldi þeirra sem njóta meðlagsgreiðslna og barnalífeyris vegna tveggja barna er 2.031, vegna þriggja 627, vegna fjögurra 76 og vegna fimm alls 8. Alls er því hér um 8.298 einstaklinga að ræða sem njóta mæðralauna, meðlaga og/eða barnalífeyris. Greiðendur meðlaga eru sennilega í flestum tilvikum nokkru fleiri vegna þess að a.m.k. þegar um fleiri börn en þrjú er að ræða er líklegt að meðlagsgreiðendur séu fleiri en einn. Sú niðurstaða að 8.298 einstaklingar njóti mæðralauna, meðlaga og/eða barnalífeyris segir að sjálfsögðu ekki til um fjölda þeirra sem meðlög greiða. Í fyrsta lagi geta það verið, eins og ég sagði áðan, fleiri einstaklingar en þeir sem greiðsluna fá og í öðru lagi er einnig ljóst að sumir sem ella hefðu greitt meðlög eru látnir eða af öðrum ástæðum er það hið opinbera sem innir af hendi meðlagsgreiðslurnar í formi barnalífeyris. Hver eru áhrifin af þessum breytingum? Áhrifin af þessum breytingum eru þau að hvað varðar framfærendur sem hafa eitt barn á framfæri sínu, þá hafa þeir í núverandi kerfi 4.732 kr. í mæðralaun og 7.551 kr. í meðlag eða barnalífeyri eða samtals 12.283 kr. Verði þessi ákvæði samþykkt, þá falla niður mæðralaunin en meðlagið hækkar í 11.300 kr. Niðurstaðan er sú að þarna er um skerðingu að ræða upp á 983 kr. Framfærendur tveggja barna fá nú í mæðra- eða feðralaun 12.398, í barnalífeyri eða meðlagi 15.102 eða 27.500 kr. samtals en samkvæmt nýja kerfinu fengi viðkomandi mæðralaun 3.000 kr., barnalífeyri og meðlag 22.600 eða samtals 25.600 og skerðing gæti þá numið 1.900 kr. á mánuði. Varðandi framfærendur þriggja barna eru þeir 627 sem þessara réttinda njóta og fá nú 21.991 kr. í mæðralaun, 22.653 kr. í barnalífeyri eða samtals 44.644 kr., fengju samkvæmt hinu nýja kerfi 7.800 í mæðralaun, 33.900 í meðlag eða barnalífeyri eða samtals 47.100 og skerðing gæti numið allt að 2.944 kr. Framfærendur fjögurra barna eru 76. Mæðralaun í dag eru 21.991, barnalífeyrir eða meðlag 30.204, samtals 52.195, en yrði eftir þessa breytingu ef samþykkt yrði 7.800 kr. í mæðralaun, 45.200 í meðlag eða barnalífeyri, samtals 53 þús. kr. eða 805 kr. viðbótarstuðning á mánuði umfram þann sem veittur er samkvæmt núgildandi kerfi. Og framfærendur fimm barna í þessu kerfi eru átta talsins, fá í dag í mæðralaun 21.991, í barnalífeyri eða meðlagi 37.755, samtals 59.746, en eftir breytingu 7.800 í mæðralaun, 56.500 í barnalífeyri eða meðlag, samtals 64.300. Stuðningur við slíka fjölskyldu eykst þá frá því sem nú er um 4.554 kr. Allt það sem hér er nefnt um breytingar og áhrif þeirra miðast við það að hér sé um fólk að ræða sem er undir skattleysismörkum, en auðvitað breytist þetta ef um er að ræða aðila sem eru yfir skattleysismörkum vegna þess að þá vinnur þessi kerfisbreyting í mörgum tilvikum með fólki vegna þess að hækkun barnalífeyris eða meðlags gengur ekki inn í skattstofn tekjuskatts og er því skattlaus en mæðra- og feðralaunin eru hins vegar skattlögð þannig að þeir sem eru yfir frítekjumörkum í skatti fá í sumum tilvikum meiri lagfæringu en þarna er verið að gefa til kynna þegar tillit er tekið til þeirra áhrifa sem tekjuskattsálagningin hefur á þeirra kjör. Um breytingarnar að öðru leyti er það að segja að í dag greiða meðlagsgreiðendur um 700 millj. kr af meðlaginu en um 200 millj. kr. falla samkvæmt núgildandi kerfi til Innheimtustofnunar sveitarfélaga sem hefur síðan endurkröfurétt gagnvart þeim sem ekki hafa staðið skil á sínu meðlagi.

Vill ráðherrann endurtaka þessar tölur?

700 millj. kr. og af því falla um 200 millj. kr. á Innheimtustofnun sveitarfélaga. Heildaráhrifin af þeim aðgerðum sem hér er lýst eru upp á 486 millj. kr. eða þar um bil. Þar að auki koma áhrifin af síðustu mgr. 2. gr., sem ég lýsti hér áðan, sem er upp á 10--15 millj. kr. Heildaráhrif til lækkunar á útgjöld ríkisins af 1. og 2. gr. eru því upp á um það bil 500 millj. kr. Þar af bera meðlagsgreiðendur um það bil 350 millj. kr. en afgangurinn fellur á ríkissjóð. Má segja að ríkissjóður spari sér þar nokkurt fé vegna þess að, eins og ég sagði áðan, hann getur bætt upp tekjutap af skattlögðum stuðningi, eins og mæðralaunum með greiðslu barnalífeyris, sem ekki er skattlagður og því er ,,ódýrara`` að viðhalda sömu kaupgetu með því að lækka hina skattskyldu greiðslu, meðlagið, en hækka hina óskattskyldu greiðslu, barnalífeyrinn, og þá um færri krónur en meðlagið lækkar. Það er því alveg ljóst að þessi breyting gerir það að verkum að meðlagsgreiðendur þurfa að taka á sig 350 millj. kr. af þessum 500 millj. kr. sparnaði fyrir ríkissjóð. Afgangurinn skýrist m.a. af þessum mismun á skattlagningu á mæðralaunum versus óskattlagðar greiðslur barnalífeyris og meðlaga og einnig tekur ríkissjóður að sjálfsögðu að sér greiðslu barnalífeyris fyrir þá aðila sem eru látnir eða eru af öðrum ástæðum ekki í færum til þess að greiða sínar meðlagsgreiðslur, eru vistaðir á stofnunum eða annað slíkt. Ég vil aðeins taka fram að ég tel mjög nauðsynlegt að skoða saman hvernig sú tillaga sem er gerð í 1. og 2. gr. vinnur með hliðsjón af þeim breytingum sem lagt hefur verið til að gera í skattalögum varðandi breytingar á barnabótum og barnabótaauka. Þarna erum við að verulegu leyti að ræða um sama hópinn. Í sumum tilvikum eru þær aðgerðir sem ég hef hér lýst til skerðingar, þ.e. þær aðgerðir sem hér er gripið til varðandi barnalífeyri og mæðra- og feðralaun. En á móti kemur að þær aðgerðir, sem boðaðar eru í frv. hæstv. fjmrh. til breytingar á barnabótareglum og reglum um meðferð barnabótaauka, koma til móts við þær breytingar sem hér eru lagðar til. Það er því nauðsynlegt að skoða þessi kerfi saman og sjá hver eru nettóáhrif þessara tveggja breytinga á kjör þess fólks sem hér um ræðir. Í því sambandi vil ég geta þess að ekki alls fyrir löngu kynnti ég niðurstöður nefndar sem hafði unnið á vegum heilbrrn. og með þátttöku fulltrúa fleiri ráðuneyta að athugun á málefnum einstæðra foreldra. Niðurstaða þeirrar nefndar varð m.a. sú að það væri nauðsynlegt að skoða þessi mál í heild vegna þess að þetta aðstoðarkerfi er annars vegar í almannatryggingalögunum, eins og hér er verið að ræða um, og hins vegar í skattalögum. Nefndin benti á að menn hefðu oft ekki varað sig á því að bera saman áhrif þessara tveggja kerfa þegar menn væru að gera á þeim breytingar. Menn tækju of oft það ráð að gera breytingar á öðru án þess að huga að hvaða áhrif það hefði á hitt. Við hefðum gjarnan viljað það í heilbr.- og trmrn. að menn hefðu stokkað þessi kerfi saman, þ.e. vera ekki annars vegar með aðstoð gegnum almannatryggingakerfið, þar sem hluti aðstoðarinnar er skattlagður, og hins vegar með skattaívilnanir gegnum skattkerfið heldur reyndu menn að koma sér niður á eitt og sama form þessarar aðstoðar. Því miður gafst ekki tími til þess að vinna það mál áður en frá þessu frv. var gengið. Við höfum hins vegar sammælst um það, ég og fjmrh., að beita okkur fyrir því að sú vinna hefjist þegar á nýju ári þannig að þá geti komið fram sú kerfisbreyting sem ég tel að við þurfum að gera og það samræmi sem ég tel að þurfi að hafa í þessum efnum. Engu að síður vil ég ítreka það að hv. heilbr.- og trn. skoði í samvinnu við fjh.- og viðskn. hver nettóáhrif þeirra breytinga sem hér eru boðaðar í tveimur frumvörpum eru. Aðeins örfá orð um hækkun meðlagsins. Eins og áður hefur fram komið hafa verið færð ýmis rök að því að meðlagsgreiðslur eins og þær hafa verið, þ.e. 7.551 kr. með barni, væru hvergi nærri nægilegar til þess að greiða helminginn af framfærslukostnaði barns. Athuganir hafa verið gerðar, m.a. af Félagi einstæðra foreldra, á því hver sé raunverulegur framfærslukostnaður barns. Niðurstaðan hefur verið sú úr þeim athugunum að hann væri miklu hærri en svo að þetta meðlag nægði til þess að standa undir lágmarkskostnaði við framfærslu barns. Við getum einnig skoðað reglur um það annars staðar. Við getum t.d. athugað hvernig Lánasjóður ísl. námsmanna metur framfærslukostnað barns. Ef ég man það rétt metur Lánasjóður ísl. námsmanna framfærslukostnað barns í kringum 24--25 þús. kr. á mánuði, einhvers staðar á því bili. Helmingurinn af þeirri framfærslubyrði er rétt rösklega 12 þús. kr. Þrátt fyrir þá hækkun sem hér hefur verið lögð til á meðlögum, 7.551 kr. í 11.300 kr., nægir sú hækkun ekki til þess að framfærslubyrði þess foreldris sem meðlagið greiðir nægi til þess að greiða hálfan framfærslukostnað barns eins og sá kostnaður er metinn t.d. í reglum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það eru því líkur á að þrátt fyrir þessa hækkun nægi meðlag ekki enn til þess að greiða raunverulega helminginn af framfærslukostnaði barns. A.m.k. nægir meðlagið, eins og það yrði eftir þessar breytingar, ef samþykktar yrðu, ekki til þess að greiða helminginn af framfærslukostnaði barns eins og reglur Lánasjóðs ísl. námsmanna gera ráð fyrir að hann sé og er langt í frá að fullnægja því að greiða helming af framfærslukostnaði barns eins og hann er talinn vera samkvæmt mati sem Félag einstæðra foreldra gerði á þeim málum. Með þessu er ég síður en svo að breiða yfir það að kjarninn í þeim aðgerðum sem hér eru lagðar til er að sjálfsögðu sá að verið er að auka þátt framfærenda barna í framfærslubyrði fjölskyldna einstæðra foreldra án þess að verið sé með því að bæta kjör þessara fjölskyldna. Í sumum tilvikum eru áhrifin þau að kjörin verða ekki betri heldur nokkru lakari eftir en áður þó að það fari dálítið eftir því hvort um er að ræða fólk sem er með tekjur undir frítekjumörkum eða yfir. Einnig fer það talsvert eftir því hvernig áhrifin af barnabótum og barnabótaauka og breytingunum sem þar eru gerðar vinna inn á þetta kerfi. Þá komum við að 3., 4. og 5. gr. frv. Þær lúta að slysatryggingum ökumanna og eru fyrsta skrefið sem stigið er til þess að færa slysatryggingarnar út úr almannatryggingakerfinu og á hinn frjálsa markað. Hinn 3. febr. sl. skipaði ég nefnd til að kanna hvort og með hvaða hætti vátryggingafélög geta tekið að sér slysatryggingar almannatrygginga. Í þessa nefnd voru skipaðir Jón Sæmundur Sigurjónsson, hagfræðingur í heilbrrn., sem er formaður nefndarinnar, samkvæmt tilnefningu tryggingaeftirlitsins Rúnar Guðmundsson skrifstofustjóri, samkvæmt tilnefningu Alþýðusambandi Íslands Lára V. Júlíusdóttir framkvæmdastjóri, samkvæmt tilnefningu Vinnuveitendasambandsins Hannes G. Sigurðsson aðstoðarframkvæmdastjóri og samkvæmt tilnefningu Sambands ísl. tryggingafélaga Bjarni Þórðarson framkvæmdastjóri og Sigmar Ármannsson framkvæmdastjóri. Nefndin hefur haldið 10 fundi og eru nefndarmenn sammála um að vinna að því að flytja slysatryggingar út á hinn frjálsa markað. Ýmis vandkvæði koma hins vegar upp samkvæmt þeim flutningi og má þar nefna t.d. slysatryggingarákvæði gagnvart sjómönnum o.fl. Nefndin mun ekki ljúka störfum fyrir áramótin en hún leggur til að ráðist verði í fyrsta áfanga um tilfærslur slysatrygginga og verði það gert þannig að fella niður slysatryggingu ökumanns með breytingum á lögum um almannatryggingar og taki sú breyting gildi frá og með 1. jan. nk. Skv. 92. gr. umferðarlaganna, nr. 50/1987, ber eiganda ökutækis skylda til ábyrgðartryggingar sem er næstum því eins og varðar slysatryggingu ökumanns. Slys samkvæmt ákvæðum slysatryggingarákvæða almannatryggingalaganna eru þó víðtækari hvað varðar bótaskyldu en þau slys sem ábyrgðartrygging tryggir fyrir. Þarna er um að ræða tryggingu sem slysatryggingar veita ökumanni sem vinnur við viðgerðir við bifreið sína eða við bón og þvott bifreiðarinnar en ábyrgðartryggingin tekur ekki til trygginga í slíku tilviki. Að meginhluta til er hins vegar slysatrygging almannatryggingalaganna nákvæmlega sú sama og slysatryggingin í ábyrgðartryggingu ökumanna. Þarna er því raunar um tvítryggingu að ræða og veitir hún ekki ökumönnum meiri réttindi umfram ábyrgðartryggingu ökutækja en það sem ég greindi hér áðan, þ.e. tryggingu ef um er að ræða viðgerðarvinnu við bifreið eigandans eða þvott og bón. Ef slysatrygging ökumanns verður felld niður frá 1. jan. 1993 eins og frv. gerir ráð fyrir hefur það eftirfarandi í för með sér: 1. Slysatrygging eins ökumanns verður upp frá því á einum stað, þ.e. hjá því vátryggingafélagi sem eigandi skráningarskylds vélknúins ökutækis hefur skyldutryggingu hjá. 2. Slysatilvik sem lúta að ýmiss konar meðhöndlun ökutækis eins og ég nefndi hér áðan, viðgerð, þvott og bón, verða ekki lengur tryggð þar sem vátrygging samkvæmt umferðarlögunum er þrengri að þessu leyti en slysatrygging almannalaga. 3. Slysabætur vegna ökumanna voru tæpar 166 millj. kr. fyrir árið 1991. Ef gert er ráð fyrir svipuðu verðlagi þýðir það að útgjöld árið 1993 verða allt að 140 millj. kr. en dragast síðan hratt saman á næstu árum og verða t.d. eftir 5 ár orðin u.þ.b. 15 millj. kr. á ári. 4. Slysatryggingardeild verður af iðgjöldum sem áætlast 185 millj. kr. á ári miðað við álagningu ársins 1992. Iðgjöld þessi eru innheimt í upphafi hvers árs fyrir sérhvert skráningarskylt ökutæki og voru kr. 1.215 árið fyrir árið 1992. Iðgjöldin eru innheimt með bifreiðagjaldaseðli. 5. Slysatrygging sú sem félli niður þann 1. jan. 1993 tæki til ökumanna bifreiða, þungra og léttra bifhjóla, vélsleða, torfærutækja og það sem hér er kallað heimilisdráttarvélar sem eru dráttarvélar eins og almennt eru í notkun á búum bænda en ekki stærri jarðvinnslutæki. Eins og fram hefur komið af þessum ábendingum er hér um gegnumstreymistryggingu að ræða, þ.e. iðgjald þessara trygginga myndar ekki varasjóð heldur er eingöngu við það miðað að greiða bætur sem skapast hafa á árinu á undan, enda er tekin ákvörðun um iðgjaldið í lok hvers árs. Þegar niður fellur sú trygging, sem hér er gert ráð fyrir, þurfa menn á næsta ári þó engin ný tjónstilfelli bætist við að gera ráð fyrir því að innheimta áfram iðgjaldið til að standa undir þeim greiðslum sem stafa af ábyrgðum sem hafa fallið á slysatryggingar frá fyrri árum og ábyrgðum sem falla á slysatryggingarnar á árinu 1992. Ekki er ráð fyrir því gert hér enda verður það að koma inn í lög sem falla undir annað ráðuneyti, þ.e. fjmrn. Þarna er eingöngu gert ráð fyrir að stigið sé það skref sem umrædd nefnd leggur til og er samdóma um að leggja til að felld verði niður slysatryggingaákvæði almannatryggingalaga á næsta ári sem yrði fyrsta skrefið í því að færa slysatryggingarnar út á hinn frjálsa markað. Ég ítreka það að ríkisstjórnin gerir að sjálfsögðu ráð fyrir því að flytja um það lagafrv. að iðgjald þetta verði framlengt með einum eða öðrum hætti. Enda skortir það til að standa straum af því tjóni sem skapast hefur á árinu 1992 og kemur til greiðslu á árinu 1993 og tjónum vegna fyrri ára. Það er eðli gegnumstreymistryggingar að hún gerir ekki ráð fyrir að safna upp varasjóðum til að greiða fyrir slík tilvik og þess vegna verður að gera ráð fyrir því að hinir tryggðu greiði iðgjald nokkru lengur. Þá komum við að 6. gr. frv. Þar er um að ræða tvo töluliði þar sem gerð er tillaga um breytingu á því fyrirkomulagi sem nú gildir í almannatryggingalögum. Í fyrsta lagi er lagt til að þeir skilmálar verði settir í lög um almannatryggingar að því aðeins taki sjúkratryggingar þátt í greiðslu kostnaðar vegna rannsókna og aðgerða hjá sérfræðingum að um sé að ræða tilvísun frá heilsugæslulækni eða heimilislækni. Þó er gerð sú undantekning sem fram kemur í síðari málsl. 1. tölul. 6. gr. frv., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Með reglugerð skal sömuleiðis setja nánari reglur um notkun tilvísana, þar á meðal í hvaða tilvikum og með hvaða hætti Tryggingastofnun ríkisins geti tekið þátt í greiðslu kostnaðar vegna rannsókna og aðgerða hjá sérfræðingum þó sjúklingur hafi ekki tilvísun.`` Með öðrum orðum er opnað fyrir þann möguleika að í sérstökum tilvikum sé hægt að gera ráð fyrir því að sjúkratryggingar taki þátt í kostnaði vegna læknishjálpar hjá sérfræðingi eða í rannsóknarkostnaði á vegum sjálfstætt starfandi sérfræðinga þó að sjúklingur hafi ekki tilvísun en þá að sjálfsögðu verður að öllum líkindum um að ræða minni þátttöku sjúkratrygginga í þessum kostnaði en ef um tilvísun væri að ræða. Ástæðan fyrir því að þetta er tekið upp er einfaldlega sú að þetta er sú aðferð sem flestar þjóðir hafa aðhyllst í einu eða öðru formi í því skyni að koma í veg fyrir að kostnaður vegna sérfræðilækninga vaxi án þess að menn hafi á því einhverja stjórn. Núgildandi kerfi eins og það er framkvæmt hjá okkur Íslendingum á sér hvergi hliðstæðu. Það er í stórum dráttum þannig að samið hefur verið við sérfræðinga um ákveðinn taxta fyrir sérfræðilæknishjálp og rannsóknir. Það eina sem sérfræðingur þarf til að geta hafið störf samkvæmt þeim samningi er að tilkynna til Tryggingastofnunar ríkisins að hann hafi opnað stofu og fengið til þess heimild heilbrrn. en það fær sérfræðingurinn hafi hann öll tilskilin gögn í lagi um að hann hafi lokið þeirri sérfræðimenntun og fengið þá sérfræðiviðurkenningu sem slíkt krefst. Það eina sem þarf til að sérfræðingur geti hafið störf og vísað á Tryggingastofnun ríkisins er að hann tilkynni Tryggingastofnun ríkisins að hann hafi opnað stofu og er enginn frekari hemill á fjölda sérfræðinga. Ekki er heldur, eins og í mörgum öðrum löndum, gert ráð fyrir því að unnið sé fyrir fast verð heldur er það mat sérfræðinganna sjálfra hversu mikla þjónustu þeir veita. Tryggingastofnun ríkisins hefur einvörðungu þá skyldu að borga alla reikninga sem fram er vísað. Svona kerfi er hvergi annars staðar í veröldinni svo mér sé kunnugt um. Þvert á móti reyna menn að hafa einhverja stjórn á þeim fjármunum sem með þessum hætti er varið. Í flestum tilvikum er það gert þannig að litið er á það sem hluta af heilsugæslu að veita sjúklingi þá sérfræðiþjónustu sem hann þarf. Það er talið vera verkefni heilsugæslunnar og hluti af heilsugæslunni að tryggja það og því er það lagt í vald heilsugæslulæknanna og heimilislæknanna að ákveða hvort ástæða sé til að vísa sjúklingi áfram til sérfræðilæknishjálpar og til rannsókna eða ekki. Með þessu er að sjálfsögðu ekki verið að banna sjúklingum að leita beint til sérfræðinga. Hins vegar er eingöngu verið að segja að þeir skilmálar séu á niðurgreiðslu ríkisins á þeirri þjónustu að um sé að ræða að viðkomandi hafi áður leitað sér læknishjálpar hjá heimilislækni og fengið þar ráðleggingar um hvert hann skuli fara. Í 2. tölul. 6. gr. er gert ráð fyrir því að sú breyting verði gerð hvað varðar skilmála um fortakslausa greiðslu almannatrygginga á öllum lyfjakostnaði vegna einstakra lyfja að því ákvæði í lögum, sem segir að slík greiðsluskylda af hálfu sjúkratrygginga sé fortakslaus sé um brýna nauðsyn að ræða, verði breytt til þess horfs sem hér segir að því aðeins sé greiðsluskylda fortakslaus að um sé að ræða lyf sem sjúkratryggðum er lífsnauðsynlegt að nota að staðaldri. Þessi ákvæði voru í lögum á Íslandi þar til fyrir u.þ.b. 20 árum eða tæplega það. Þessi ákvæði eru t.d. í lögum í Danmörku. Við teljum rétt að gera þessa breytingu nú vegna þess að það sjúklingi sé brýn nauðsyn á að nota lyf er mjög vítt hugtak og almennt því það er hægt að gagnálykta og spyrja svo: Á hvaða lyf vísa læknar sjúklingum sem ekki er brýn nauðsyn á að þeir fái? Væri þá hægt út af fyrr sig að segja að þau lyf væru ekki mörg þar sem ekki væri brýn nauðsyn að sjúklingur fengi lyfið og þess vegna ætti samkæmt orðanna hljóðan greiðsluskylda ríkisins á lyfjum að vera næsta almenn. Hér eru tekin af öll tvímæli um það. Þarna er því verið að þrengja ákvæði almannatryggingalaga að þessu leytinu til. Í öðru lagi er sett inn ákvæði sem einnig er nýtt og kemur fram í síðasta málslið 2. tölul. 6. gr., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Eftir að lyf hefur verið skráð hér á landi skal heilbr.- og trmrn. ákveða hvort sjúkratryggingar taki þátt í greiðslu viðkomandi lyfs.`` Eins og nú háttar fer það saman að lyf sé skráð hér á landi, þ.e. að heimilt sé að vísa á lyfið, gefa út lyfseðla á það, og að hið opinbera taki þátt í kostnaði þess sem lyfið fær. Ef af EES-aðild Íslands verður er alveg ljóst að lyfjum á íslenskri lyfjaskrá mun fjölga mjög mikið. Þó ekki væri nema bara af þeirri ástæðu er nauðsynlegt að koma hér upp sambærilegu kerfi og er víðast hvar í kringum okkur að um tvær sjálfstæðar ákvarðanir sé að ræða. Í fyrsta lagi hvort heimilt sé að skrá lyf á íslensku lyfjaskrána og heilbrigðisyfirvöld heimili notkun lyfsins hér á landi, það sé sjálfstæð ákvörðun. Einnig sé það sjálfstæð ákvörðun að hve miklu leyti almannatryggingarnar taka þátt í greiðslu kostnaðar vegna lyfsins. Það er sem sagt lagt til að sú aðferð verði staðfest í lögum að þessar tvær ákvarðanir séu alveg sjálfstæðar og hvor annarri óháðar. Varðandi 7. gr. er það svo að segja að eins og nú standa sakir er gert ráð fyrir því að öll forvarnaþjónusta í tannheilbrigðismálum, þ.e. penslun, skoðun, skorufylling og fræðsla sé veitt ókeypis en fólk greiði að öðru leyti fyrir tannlæknishjálp 15%, að mig minnir, sem er hin almenna regla. Hér er lögð til sú breyting að engin tannlæknahjálp verði alfarið ókeypis heldur verði um að ræða greiðsluþátttöku þeirra sem tannlæknishjálpar njóta í öllum tilvikum þannig að lágmarksgreiðsluþátttaka sé ávallt 25% þó með þeirri undantekningu að fólk sem dvelur á stofnunum, svo sem þroskaheftir, elli- eða örorkulífeyrisþegar sem eru á hjúkrunarstofnunum og fleiri slíkum stofnunum, þarf ekki að greiða fyrir tannlæknahjálp. Hún er veitt ókeypis eftir sem áður og greidd af þeim stofnunum sem þeir vistast hjá. Áhrifin af þessum breytingum eru metin á u.þ.b. 200 millj. kr. lækkun á útgjöldum ríkisins vegna tannlæknishjálpar. Það er nokkuð mismunandi eftir einstökum aldursflokkum þeirra sem hjálparinnar njóta og eftir því hvort leitað er til skólatannlækna þar sem möguleiki er að leita til þeirra eða einkalækna. Það hefur verið reynt að leggja mat á hvaða kostnaðarleg áhrif þetta hefði að meðaltali á barn í fjölskyldu. Hér er um að ræða kostnað sem metinn er lægst 1.350 kr. en hæst 1.900 kr. á ári að meðaltali. Þær tölur sem nefndar hafa verið um aukinn kostnað á barn upp að allt að 10.000 kr. eru gjörsamlega úr lausu lofti gripnar. Þarna er um að ræða fjárhæðir á bilinu frá 1.350 kr. og upp í 1.900 kr. á ári. Ég ætla ekki hér, virðulegur forseti, að fara yfir þær breytingar sem verða innan hinna einstöku hópa sem njóta niðurgreiðslu Tryggingastofnunar ríkisins vegna tannlæknishjálpar. Ég vil ekki lengja tímann með því en mun koma þeim upplýsingum á framfæri við þá hv. alþm. sem þess óska auk þess sem þær upplýsingar verða að sjálfsögðu lagðar fyrir nefndina. Þá eru í 8. gr. ákvæði um að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins sé heimilt að viðhafa útboð varðandi þá þjónustu sem sjúkratryggingadeild greiðir sem er til þess fallin að hægt sé að viðhafa útboð. Slík þjónusta er t.d. utanspítalarannsóknir sem nú eru framkvæmdar af ýmsum aðilum. Þar er um að ræða nokkuð þekkta stærð þjónustu sem hægt er að bjóða út og þeir aðilar sem vinna þau verk í dag geta hæglega tekið að sér slík verk í útboði. Það er tiltölulega auðvelt fyrir heilbrigðisyfirvöld að gera sér grein fyrir út frá hvaða kostnaði unnt væri að ganga í mati á slíkum útboðum. Til þess að þetta sé hægt verður að breyta lögum vegna þess að núgildandi lög gera að vísu ráð fyrir því að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins sé heimilt að bjóða út en þau gera ekki ráð fyrir því að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins geti tekið neinu tilboði. Það náttúrlega gengur ekki að mönnum sé bara heimilt að bjóða út en ekki að ganga frá tilboðum sem menn fá með þeim hætti sem útboðsákvæði almennt gera ráð fyrir. Það ákvæði sem er í núgildandi lögum um heimild Tryggingastofnunar ríkisins til útboða er ekki virkt. Það er ekki hægt að nota það. Það var sett inn í lögin í fyrra og væntanlega hefur mönnum í heilbr.- og trn. ekki verið ljóst að eins og frá málinu var gengið var einungis hægt að bjóða út en ekki hægt að afgreiða nein tilboð. Til þess að svo verði verður að taka af öll tvímæli í lagatexta og þarna er gert ráð fyrir því að reglurnar sem settar verða verði í meginatriðum þær sömu og gilda í lögum um opinberar framkvæmdir þannig að, eins og segir í greininni, sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins sé heimilt að semja við stofnanir, fyrirtæki eða einstaklinga um þá þjónustu sem henni ber að veita samkvæmt lögum þessum. Slíkan samning má gera í framhaldi af útboði og síðan er hægt að ákveða hvaða tilboði skuli taka eða hvort öllum skuli hafnað. Ef tilboð eru óhæfilega há eða að öðru leyti ekki aðgengileg getur sjúkratryggingadeild ráðstafað verkinu á grundvelli fasts samningsverðs. Þetta er sambærilegur lagatexti og er grundvöllur fyrir öllum opinberum útboðum og er í lögum um opinberar framkvæmdir. Um 9. gr. hef ég þegar rætt. II. kafli um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum lýtur að, eins og nú háttar, skyldutryggingu allra þeirra báta sem eru undir 100 smálestum. Sú skyldutrygging er hjá vélbátaábyrgðarfélögunum sem eru átta talsins og starfa víðs vegar um land. Í tengslum við EES-umræðuna, og þó svo að hún kæmi ekki til heldur af efnislegum ástæðum, hafa lengi verið uppi beiðnir um það að fella niður þessa skyldutryggingu,  Þá þurfa menn einnig að gera ráð fyrir því hvað á þá að verða um vélbátaábyrgðarfélögin og um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sem er endurtryggingarfélag vélbátaábyrgðarfélagnna. Tillaga um afgreiðslu þessara tveggja mála er ekki gerð hér, þ.e. það er ekki verið að ræða um að fella niður skyldutryggingu báta undir 100 smálestum. Það er heldur ekki gerð tillaga um það hvernig kveða á í lögum um eignarform eða framhaldsrekstur vélbátaábyrgðarfélagnna enda kemur hvorugt þeirra atriða fjárlagaafgreiðslu við. Það eru atriði sem verða lögð fyrir Alþingi mjög bráðlega í sérstöku frv. þar um. Það sem kemur hins vegar fjárlagaafgreiðslunni við er að það er niðurstaða okkar í heilbr.- og trmrn., og við styðjumst þar við túlkun lögmanns Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum, að Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sé eign ríkisins. Það er gerð tillaga um það í þessum kafla að það verði stofnað hlutafélag um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Það hlutafélag verði í eigu ríkisins, enda er ríkið eigandi að Samábyrgðinni samkvæmt skoðun okkar í heilbrrn. og samkvæmt áliti umrædds lögmanns, og síðan verði veitt heimild til þess að selja hlutabréf þau sem ríkið mundi eignast í Samábyrgð Íslands á fiskiskipum hf. ef þessi ákvæði í 11. til og með 17. gr. yrðu að lögum. Þau ákvæði eru algerlega sambærileg og þau sömu í öllum efnisatriðum og sett hafa verið í frumvörp þar sem um það er að ræða að breyta rekstri ríkisstofnana í hlutafélagsform. Það er gert ráð fyrir því að þessi sala skili ríkissjóði í tekjur 174 millj. kr. en það er matið á eignum Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Kemur það inn í þessa afgreiðslu sem sérstök viðbótartillaga ríkisstjórnarinnar og heilbrrn. sem ekki lá fyrir í fjárlagafrv. Það kemur því sem viðbótartekjur í ríkissjóð frá því sem þar er gert ráð fyrir. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir efnisatriðum þessa frv. Sjálfsagt koma ýmsar spurningar upp hjá hv. þm. Ég mun reyna að svara þeim eftir því sem ég best get. Sjálfsagt verða einhverjar sem við í heilbr.- og trmrn. getum ekki svarað til fullnustu nú en ég legg áherslu á að ná góðu samstarfi við hv. heilbr.- og trn. við úrvinnslu málsins og ítreka þá ósk mína að heilbr.- og trn. og fjh.- og viðskn. beiti sér fyrir því að skoða saman og meta áhrifin af þeim breytingum sem hér er verið að gera varðandi barnalífeyri og greiðslu mæðra- og feðralauna annars vegar og þær breytingar sem verið er að gera á meðferð barnabóta og barnabótauka í skattkerfinu svo heildarmyndin af þessum breytingum gagnvart þeim hópi sem er sameiginlegur og nýtur eða geldur þessara breytinga, eftir því hvernig á það er litið, komi fram. Ef um er að ræða einhver mistök sem þar hafa verið gerð og unnt er að leiðrétta geri menn það. Virðulegi forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði í upphafi síns máls grein fyrir nokkrum frv. sem hafa verið lögð fyrir Alþingi. Fyrir sumum hefur verið mælt og þeim vísað til hv. heilbr.- og trn. Önnur liggja óafgreidd frá þinginu í nefnd, þar á meðal það stóra mál sem hér liggur fyrir. Staðreyndin er hins vegar sú, ef ég skil það rétt, að það á að afgreiða öll þessi mál fyrir jólin og þau eru öll grundvöllur að því að þær tölur sem settar hafa verið í fjárlagafrv. eigi að geta staðist. Ég þekki það úr starfi hv. heilbr.- og trn. að við erum ekki farin að vinna í neinum af þessum málum svo vit sé í. Þau hafa verið send út til umsagnar en þegar þetta stóra mál bætist við önnur sem þarf að ganga frá hygg ég að nefndin þurfi að halda fleiri fundi en einu sinni í viku til jóla ef þetta á allt saman að ganga upp. Það get ég fullvissað hæstv. heilbr.- og trmrh. um að stjórnarandstaðan mun auðvitað ekki leggja sig fram við að tefja þau mál sem þarna eru en vill auðvitað fá að skoða þau efnislega. Það veit ég að varðandi lögin um málefni aldraðra, breytinguna á þeim, óskuðum við eftir því strax við 1. umr. málsins að fá upplýsingar um skuldbindingar sjóðsins á næsta ári. Þær hafa ekki borist nefndinni enn, það var ítrekað á síðasta fundi. Svo ég lýsi minni skoðun á því, ég gerði það við 1. umr., að þá vil ég skoða það mál með opnum huga. Það gegnir kannski svolítið öðru um það mál sem hér er á döfinni. Ég er ekki alveg viss um að ég verði eins jákvæður gagnvart því og lögunum um málefni aldraðra vegna þess að hér finnst mér margt vera að. Þessi bandormur, sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur mælt fyrir, tekur til breytinga á lífeyristryggingum, til breytinga á barnalífeyri og mæðra- og feðralaunum. Í öðru lagi tekur hann til breytinga á slysatryggingum eða breytinga á vátryggingu ökumanns. Í þriðja lagi tekur hann til breytinga á sjúkratryggingunum og að sett verði á tilvísanakerfi, breytingu á lyfjakostnaði, tannlækningum og því að grundvöllur verði skapaður fyrir það að hægt verði að bjóða út vissa þætti í þjónustu sjúkratrygginganna. Í fjórða lagi tekur þessi bandormur einnig til þess að stofna eigi hlutafélag um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Sýnist mönnum kannski sitthvað um það hvort nauðsynlegt hafi verið að hafa það efnisatriði, þ.e. stofnun hlutafélagsins, sem hluta af þessu máli sem er breyting á almannatryggingalögunum. Ég set mig ekki upp á móti því og skal styðja hæstv. ráðherra sem harðast í því. Ég sat með honum fund í fjárln. sl. sunnudag og þá svaraði hann þeirri fyrirspurn að það væri eðlilegt að þetta væri saman, það væri hluti af þeim málum sem heilbrrn. þyrfti að koma fram. Ég skal styðja hæstv. ráðherra sem harðast í því að halda þessu saman í lengstu lög og ganga ekki frá málinu öðruvísi úr þinginu en að þetta fylgist allt saman að. Það þykist ég viss um að flestir þingmenn Sjálfstfl. muni styðja mig í þeim efnum. Megineinkenni á málinu er því miður að í raun og veru felst enginn sparnaður í þessum bandormi. Það er ekki um neinn raunverulegan sparnað að ræða. Það er verið að hækka skattálögur á fólk. Það er verið að auka tekjuinnstreymið í kerfið en það er ekki verið að hagræða og spara. Á þessu er grundvallarmunur. Í öðru lagi sýnist mér að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi gefist upp við að taka kerfisbundið á kerfinu, þ.e. taka á gjaldskránum í sjúkratryggingunum, í tannlækningunum og taka á lyfsölunum. Þetta er uppgjöf og til þess að geta sagt: Fjárlögin verða að standa, við verðum bara að auka álögurnar á almenning. Með öðrum orðum er það uppgjöf gagnvart kerfisbreytingunni en greiðsluþátttakan er færð yfir á fólkið sem á að njóta þjónustunnar. Nefna menn þetta þjónustugjöld sem í mínum huga er ekkert annað en skattar. Í þriðja lagi eru þau skattheimtuáform sem í þessum bandormi felast að mínu viti mjög handahófskennd og oft á tíðum mjög erfitt að átta sig á því hvar þau muni koma niður, hver það er sem endanlega mun bera skattálögurnar. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1993 er gert ráð fyrir því á bls. 322 að í lífeyristryggingum eigi að spara 580 millj. kr. Þar er í nokkrum þáttum lýst hvernig þetta á að eiga sér stað. Eftir nokkra skoðun sýnist mér að þessi sparnaður eða þessar auknu skattálögur, svo ég orði þetta nákvæmlega eins og ég vil a.m.k. orða það, sem eiga að standa undir þessum niðurskurði, gætu orðið 300 millj. kr. Á bls. 324 í fjárlagafrv. er sagt undir liðnum Slysatryggingar að spara eigi 100 millj. kr. með breytingum á slysatryggingunum. Sú upphæð hefur núna breyst í 50 millj. kr. Ég er sannfærður um það að sparnaðurinn er núll, ekki ein einasta króna. Ég kem að því seinna. Í þriðja lagi er á bls. 322 gert ráð fyrir því í nokkrum liðum í töflu sem þar er að sparnaður eigi sér stað í lækniskostnaði, lyfjakostnaði og tannlæknakostnaði. Fjárlög ársins 1992 gerðu ráð fyrir því að lækniskostnaður yrði 1.267 millj. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá Tryggingastofnun mun þessi kostnaður verða á árinu 1992 1.400--1.500 millj., sennilega í kringum 1450 millj. Frv. fyrir árið 1993 gerir hins vegar ráð fyrir því að kostnaðurinn verði 1.455 millj., þ.e. að útgjöldin verði á mjög svipuðu róli á árinu 1993 og þau stefna í að verða á árinu 1992. Síðan er hæstv. ráðherra með tillögur um að þarna þurfi að spyrna við fótum. Ég kem aðeins inn á það á eftir og ég trúi því að tilvísanakerfið muni geta sparað peninga. Þarna væri kannski möguleiki að ná einhverju inn. Það er hins vegar nokkuð erfiðara þegar menn líta á lyfjakostnaðinn því í fjárlögum 1992 var gert ráð fyrir því að lyfjakostnaður yrði 2 milljarðar 200 þús. Nú stefnir lyfjakostnaðurinn í að verða í raun 2,7 milljarðar. Þegar ég segi 2,7 milljarðar veit ég að sú breyting hefur verið gerð að hluti af þeim lyfjum sem greiddur hefur verið í gegnum hjálpartækjaliðinn í sjúkratryggingunum hefur núna verið færður yfir á lyfjakostnaðarliðinn. Sanngjarnara væri kannski að segja að þetta stefni í að verða 2,6--2,7 milljarðar. Frv. fyrir 1993 gerir hins vegar ráð fyrir því að kostnaðurinn verði 2,6 milljarðar. Reynslan hefur sýnt okkur það í gegnum árin að það er alltaf um einhverja raunaukningu að ræða þannig að það er hæpið að þessi tala standist. Hæstv. ráðherra er auðvitað með ýmiss konar áform í þeim efnum að halda enn fastar utan um þessi útgjöld. Þá komum við að tannlæknakostnaðinum. Í fjárlögum 1992 var gert ráð fyrir að hann yrði 840 millj. Það stefnir í 1 milljarð kr. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1993 er hins vegar gert ráð fyrir því að þessi kostnaður verði ekki nema 865 millj. Það skýrist að vissu leyti af því að nokkur útgjöld féllu á í upphafi árs sem munu líka halda áfram eftir því sem ég best veit að falla á þennan lið í sjúkratryggingunum á næsta ári. Hins vegar eru uppi hugmyndir um það að spara þar 190 millj. Hæstv. ráðherra lagði fyrir fjárln. Alþingis í gær breytingar sem hann taldi nauðsynlegt að gera á frv. til fjárlaga. Þær breytingar felast í því og skýra margt af því hvernig hæstv. ráðherra hafði hugsað sér að spara þær 580 millj. kr. eins og þær eru settar fram í fjárlagafrv. gerðu alls ekki ráð fyrir. Ekki var skýrt hvernig það ætti að gerast. Þannig virðist ráðherrann hafa hugsað sér að skera niður barnalífeyri um 180 millj., fæðingarorlof um 150 millj., eignatengja lífeyrisbætur og spara þannig 200 millj. og krukka síðan í ýmsar sérbætur skv. 19. gr. sem eru heimildarbætur og spara þannig 25 millj. Nú hafa þessi áform öllsömul fallið út nema barnalífeyririnn upp á 180 millj. Á þessu blaði, sem ég er hér með í höndum, sé ég að hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir því að barnalífeyrir og barnaörorka hækki um 180 millj. Það er út af þeim breytingum sem eru í 1. gr. frv. En ég geri mér alls ekki grein fyrir því hvað þarna er átt við með barnaörorku. Barnaörorkan kemur að mínu viti þessu máli ekkert við. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað er verið að þvælast með hana inni í þessum lið? Ekki trúi ég því að menn séu að rugla því saman í barnalífeyrinum þegar hægt er að greiða viðbætur eftir að tilskildum aldri lýkur vegna þess að viðkomandi einstaklingur heldur áfram að sækja skóla og hefur ekki fjármuni til þess og þess vegna hlaupi tryggingarnar undir bagga. Það er auðvitað engin barnaörorka. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvað þarna er átt við. Síðan er þessi breyting gerð á mæðra- og feðralaununum. Þar er gert ráð fyrir hækkun upp á 605 millj. þannig að nettósparnaður samkvæmt þessu, sem átti samkvæmt fjárlagafrv. að hljóða upp á 580 millj., er núna upp á 50 millj. Síðan er gert ráð fyrir því samkvæmt þessu bréfi að sjúkratryggingarnar spari 250 millj. með 120 millj. kr. lækkun á sérfræðikostnaði, 30 millj. kr. lækkun á lyfjakostnaði og 100 millj. kr. lækkun á tannlæknakostnaði. Þá hefur hæstv. ráðherra reiknað með því að inni í frv. væru áður 90 millj. í sparnaði í tannlækningunum, 80 millj. í sérfræðikostnaðinum og 470 millj. í lyfjakostnaði. Það kemur að mínu viti nokkuð heim og saman við það sem maður getur lesið út úr þessu vegna þess að eftir því sem ég veit best hefur hæstv. ráðherra tekið það að sér að færa hluta af lyfjakostnaðinum sem fellur á árinu 1992 yfir á árið 1993. Það er sennilega 200--300 millj. kr. Það er eitt eftir af þessu ágæta bréfi sem hv. fjárln. Alþingis barst í gær. Það eru slysatryggingar upp á 50 millj. kr. Þar er fallið frá áformum um 100 millj. kr. og því eru komnar inn núna 50 millj. sem ég kem kannski að seinna í minni ræðu að standast í raun og veru ekki heldur. Sem sagt, 200 millj. kr. ætlar hæstv. heilbr.- og trmrh. að spara af þeim 650 millj. sem hafa verið í umræðunni á undanförnum dögum um það hver sparnaðurinn til viðbótar ætti að vera í heilbr.- og trmrn. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Á sama tíma hafa hæstv. félmrh. og hæstv. landbrh. verið krafðir um sparnað í sínum ráðuneytum til samræmis við það sem hæstv. heilbr.- og trmrh. ætlar að spara á sínum bæ. Þá er mín spurning sú --- en hvorki félmrh. né landbrh. eru staddir hérna í salnum --- : Munu þeirra sparnaðaráform vera eitthvað í líkingu við þau fyrirheit sem liggja núna fyrir? Ef svo er er náttúrlega ekki skrýtið þótt menn hafi verið í umræðum um þingsköp fyrr í dag og rætt þar hvort svo gæti verið að fjárlagahallinn stefndi í átt að milljörðum kr. í fjárlagafrv. Ef litið er á frv. efnislega eru nokkrir hlutar í því sem mér finnst vera skynsamlegir. Ég vil taka það fram, þótt ég hafi farið yfir þessa talnalegu stöðu málsins sem ég tel á engan hátt hægt að koma saman miðað við það sem menn hafa áður sagt, það stendur að mínu viti ekki steinn yfir steini, að þá eru nokkur atriði í frv. sem eru jákvæð og ég gæti vel hugsað mér að styðja heilbr.- og trmrn. í því að næðu fram að ganga. En ég hef auðvitað þann fyrirvara á af þeirri reynslu sem ég hef horft á hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að það er framkvæmdin sem skiptir öllu máli. Þótt hv. þm. séu tilbúnir til að veita einstökum málum brautargengi í stjfrv. geta þeir auðvitað ekki gert það öðruvísi en þannig að ábyrgðin á framkvæmdinni hlýtur alltaf að vera hjá hæstv. ráðherra hverju sinni. Annað í frv. er ég hins vegar mjög ósáttur við og er beinlínis fjandsamlegt. Eins og ég hef hérna komið inn á þýðir það í raun og veru ekki sparnað heldur er sparnaði ríkisins velt yfir á einstaklingana. Ef við lítum fyrst á 1. gr. frv. sem er hækkun barnalífeyris. þá var í frv. sem fyrrv. heilbrrh. lagði fyrir Alþingi gert ráð fyrir að barnalífeyrir væri hækkaður. Í svokallaðri grænu bók sem hefur nú verið nokkuð til umræðu í þingsölum var gert ráð fyrir því að þessi liður yrði hækkaður af þeirri ástæðu að það var mat þeirra sem að því stóðu að meðlagið og barnalífeyririnn, sem fylgjast að, væru of lág fyrir framfærendur barna. Það þyrfti að aðstoða þetta fólk sérstaklega. Nú er barnalífeyririnn hins vegar hækkaður en í heildardæminu, bæði fyrir framfæranda barnsins og meðlagsgreiðandann, er um íþyngingu að ræða, því miður. Barnalífeyrir er hækkaður um 3.750 kr. á mánuði og eftir þeim upplýsingum sem ég hef eru þetta um 2.621 einstaklingur sem þarna er um að ræða. Það þýðir að mínu viti ekki nema í kringum 120 millj. en ég sé að það er gert ráð fyrir að þetta séu um 180 millj. kr. sem viðbótarútgjöldin verði. Þannig fara kannski 60 millj. kr. í allt hitt sem er óklárt. Þarna er um að ræða greiðslur sem hefur ekki verið tekinn skattur af. Staðreyndirnar segja okkur það, og það er dálítið alvarlegt, að þeir sem hafa greitt meðlögin, þeir einstaklingar sem hafa verið meðlagsgreiðendurnir, hafa ekki í mjög mörgum tilfellum haft aðstæður til að standa undir þetta lágum meðlögum eins og þau eru í dag. Hvernig fáum við út þær staðreyndir? Jú, samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá Innheimtustofnun sveitarfélaga var um síðustu áramót á 4. milljarð króna sem Innheimtustofnun sveitarfélaga á útistandandi vegna vangreiddra barnsmeðlaga. Þetta sannar okkur það að þeir sem áttu að greiða meðlögin hafa ekki haft fjárráð til slíkra hluta, hvað þá þegar búið er að hækka þau um 3.750 kr. á mánuði. Þetta mun sem sagt skapa enn þá meiri vanda hjá Innheimtustofnun sveitarfélaga en þann vanda sem þeir búa við í dag. Tryggingastofnun ríkisins tryggir hins vegar að allir fái sín meðlög greidd og það er gert reglulega upp við Tryggingastofnun ríkisins af hálfu Innheimtustofnunarinnar. Í raun og veru er skuldin sem þessir einstaklingar skulda Innheimtustofnuninni skuld við Jöfnunarsjóð sveitarfélaga vegna þess að Jöfnunarsjóðurinn tryggir fjármuni til Innheimtustofnunarinnar. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hefur það verið kannað hvað þessi hækkun á meðlaginu mun í raun og veru þýða fyrir Innheimtustofnunina? Eru útgjöld Jöfnunarsjóðsins til að standa undir tryggingu á greiðslum Innheimtustofnunar kannski upphæðir sem skipta hundruðum milljóna króna, upphæðir sem aldrei munu fást endurgreiddar? Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það er ekki um fyrnanlega skuld að ræða, þessar skuldir fyrnast aldrei fyrr en við andlát. Breytingarnar á mæðra- og feðralaununum sem er gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. finnst mér að mörgu leyti gerðar í þeim tilgangi að þetta sé eltingarleikur við ímyndaða svindlara. Þarna á að koma í veg fyrir sambúðina eins og hæstv. ráðherra hefur nú haft mörg orð um en því miður verður þessi breyting til þess í fyrsta lagi að framfærendur barnanna hafa minna og greiðendur meðlaganna, sem skulda margir hverjir 3 milljarða kr. við Innheimtustofnun sveitarfélaga og hafa ekki tekjur til að standa undir slíku . . .  Hæstv. ráðherra tók ágætis dæmi áðan sem skýrði þetta mjög vel. Hann greindi mjög heiðarlega frá því í sinni ræðu hvaða áhrif þetta hefði. Þó svo ég fari hér í gegnum það þá er það kannski að mörgu leyti endurtekning en menn verða að horfa til annarra hluta í þessu sambandi. Móðir eða faðir með eitt barn missir við þessa breytingu 36.000 kr. á ári. Meðlagið var 7.551 kr., mæðralaunin voru 4.732 kr. eða 12.283 kr. sem þessi einstaklingur hafði. Kostnaður við dagvist á barnaheimili í heils dags dagvist, níu tíma á dag sem er algengur vinnudagur hjá þessu fólki er 9.750 kr. Af mæðra- og feðralaununum hafði þessi einstaklingur 2.533 kr. til að standa undir öllum öðrum kostnaði sem barninu fylgir. Við breytinguna mun þetta breytast svo fyrir viðkomandi einstakling að hann hefur 1.000 kr. minna á mánuði til að standa undir þessum kostnaði. Þetta gengur alveg þvert á þann tilgang sem fyrrv. heilbrrh. hafði með breytingunum á meðlaginu, þ.e. að hækka við þennan hóp sem var og er sérstaklega illa settur Nú eru mæðralaun með einu barni samkvæmt frv. felld niður, 4.732 kr. á mánuði. Með tveimur börnum er þetta lækkað úr 12.398 kr. á mánuði í 3.000 kr. sem þýðir fyrir tveggja barna einstætt foreldri 113 þús. kr. minni ráðstöfunartekjur á ári. Með þremur börnum og fleiri er þessi upphæð lækkuð úr 21.991 kr. í 7.800 kr. sem þýðir fyrir einstætt foreldri 170 þús. kr. minni ráðstöfunartekjur á ári. Þegar menn voru að hnoða saman þessum pakka með ASÍ og BSRB um ráðstafanir í efnahagsmálum --- og af því að hæstv. fjmrh. fór yfir það rækilega í gær í sinni ræðu hvað það væri í raun og veru sem ASÍ hefði lagt til í efnahagsaðgerðunum og hvað það var sem ríkisstjórnin hefði lagt til --- þá væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort sú leið sem hér er verið að fara hafi einhvern tímann komið upp í þeim viðræðum, að mæðra- og feðralaunin skyldu skorin af í þeim tilgangi að spara fyrir ríkissjóð en leggja álögur á meðlagsgreiðendur. Sparnaðurinn af þessu fyrir lífeyristryggingarnar gætu verið með einu barni, eftir því sem mér sýnist, í kringum 316 millj. kr., með tveimur börnum 230 millj., með þremur börnum eða fleiri 120 millj. kr. Þetta er í kringum 680 millj. kr. Síðan er hækkun á barnalífeyri upp á 180 millj. þannig að þetta eru í kringum 500 millj. kr. sem menn ætla sér að spara sjúkratryggingunum. En er það raunverulegur sparnaður? Nei, að mínu viti gleymist einn afskaplega mikilvægur þáttur í þessu. Þetta ræðst svolítið af því hvar menn liggja með skattkortin sín. Vegna þess að nú er verið að hækka bætur sem ekki eru greiddir af skattar en draga af bótum frá ríkinu sem greidd er af staðgreiðsla er ekki fjarri lagi að áætla að af 680 millj. kr. gæti skattur til ríkisins hugsanlega orðið í kringum 200 millj. Það ræðst mjög af því hvar menn liggja með skattkortinn. Ég sé það ekki í þessum tillögum og útreikningum að gert sé ráð fyrir þessum tekjum fyrir ríkissjóð vegna þess að þetta fer náttúrlega allt í gegnum einn sjóð þegar upp er staðið. Það er eins og annað að útreikningarnir eru ekki alveg nákvæmir að ég hygg. Það held ég að ég hafi verið að sýna hér fram á. En ég ætla ekki að fullyrða það að útreikningarnir séu alveg nákvæmir. Útreikningarnir geta hugsanlega verið réttir en tölurnar sem eru lagðar fram eru ekki í samræmi við áformin. Það eitt er þó alveg öruggt. Þá kem ég að 3., 5. og 10. gr. frv. sem snýr að slysatryggingunum. Í þeirri nefnd, sem ég átti sæti í fyrir tveimur eða þremur árum og var að endurskoða almannatryggingalögin, var gerð tillaga um að færa slysatryggingarnar yfir til vátryggingafélaganna. Um það atriði fóru fram viðræður við vátryggingafélögin. Í nefndaráliti sem sú nefnd sendi frá sér, sem var í fullbúnu frv. til laga um almannatryggingar, er bréf frá vátryggingafélögunum þar sem þau segja að það sé ekkert því til fyrirstöðu að þessar vátryggingar flytjist yfir. Við veltum því fyrir okkur hvernig þessu væri hugsanlega fyrir komið þegar slík breyting ætti sér stað. Menn verða að hafa í huga, ef menn t.d. samræma slysa- og sjúkratryggingarnar, bótaréttinn þar, að það má örugglega færa margt af því úr slysatryggingunum yfir í lífeyristryggingarnar og yfir í sjúkratryggingarnar. Þó eru það nokkrir hlutir sem atvinnurekendur þyrftu eftir sem áður að standa straum af. Slysatryggingarnar á undanförnum árum, a.m.k. svo langt sem ég þekki, hafa að öllu leyti verið greiddar af atvinnurekendum með sérstöku slysatryggingagjaldi. Hitt er aftur annað mál að nokkrir aðilar hafa fengið út úr slysatryggingunum greiðslur en hafa ekki greitt iðgjöld. Í raun þarf ekki annað en reglugerðarákvæði að koma til. Þegar við vorum á sínum tíma að skoða þetta gerðum við ráð fyrir því að atvinnurekendurnir tækju í kringum 46,4% af öllum bótum slysatrygginganna, héldu þeim eftir frá sér, 12,5% flyttust yfir í lífeyristryggingarnar, 28,8% flyttust yfir í sjúkratryggingarnar. Síðan var það alveg ljóst að um 12,3% af þessum bótarétti félli niður. Það er sá bótaréttur sem fellur niður og hlutur atvinnurekendanna sem væri raunverulega hlutur vátryggingafélaganna vildu þau koma inn í þetta af einhverju viti sem ég veit að þau hafa áhuga fyrir að gera. Nú hefur hæstv. ráðherra skipað aðra nefnd til að skoða þetta og það er held ég mjög gott vegna þess að um þetta þarf að nást mjög víðtæk samstaða. Ég styð að mörgu leyti þessa hugmynd um tilfærslu og minn stuðningur við hann er einmitt í samræmi við það sem ég hef stundum lagt til í þessum efnum. Ég hef þó þennan vara á en það finnst mér rétt að gera við þessar kringumstæður. Það er framkvæmdin sem skiptir máli og á henni þori ég enga ábyrgð að bera en hún er í höndum hæstv. heilbr.- og trmrh. Hins vegar er stóri misskilningurinn í þessu öllu saman, hvort sem það eru 100 millj. eða 50 millj., að af þessari breytingu, að flytja vátryggingu ökumannsins úr slysatryggingum almannatrygginga yfir til vátryggingafélaganna, er enginn sparnaður einfaldlega vegna þess að allar slysatryggingarnar eru greiddar af atvinnurekendum eða af bifreiðaeigendum. Það held ég að þingmenn allflestir, það er öðruvísi með ráðherrana vegna þess að þeir eru á ráðherrabílunum, sjái þegar þeir eru að greiða sín bifreiðagjöld að það er einn gluggi á gíróseðlinum sem gerir ráð fyrir því að þar sé verið að greiða vátryggingu ökumanns sem er 1.215 kr.  Ég skildi ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. áðan á þann veg að það sé ekki meiningin að fella þetta gjald niður á næsta ári til að standa undir þeim skuldbindingum sem búið er að gera. Það er mjög eðlilegt og í samræmi við annað. Hins vegar verður enginn sparnaður af því. Á því áttaði ég mig, held ég, þegar hæstv. ráðherra talaði áðan að auðvitað eru skuldbindingarnar ekki í samræmi við það sem tekjurnar munu verða. Auðvitað er eðlilegt að þessi ökumannstrygging á bifreiðagjaldsseðlinum fyrir næsta ár verði lækkuð til samræmis við það sem skuldbindingarnar eru á árinu 1993. Að öðrum kosti eru menn enn að leita að skattstofni sem bifreiðaeigendur eiga að greiða núna. Það er með þessum hætti sem mér sýnist að hæstv. ráðherra ætli sér að spara 50 millj. á þessari tilfærslu, með því að halda skattinum áfram. Þá er það 6. gr. frv. sem fjallar um breytingarnar á sjúkratryggingunum. Í fyrri lið þeirrar greinar eru tilvísanirnar og í seinni liðnum er gert ráð fyrir breytingu á skilgreiningu lyfjahugtaksins. Mér finnst menn vera andskoti bjartir ef þeir halda að þeir geti sparað 500 millj. kr. með því að breyta bara orðum í almannatryggingalagafrv. Þá gætu menn, held ég, sparað allverulega hjá ríkinu ef það væri nóg að breyta bara um orð í lagagreininni og þá verði 500 millj. kr. sparnaður sisvona. Fyrri liðurinn snýr að tilvísununum. Sérfræðilækniskostnaður á árinu 1992 mun sennilega verða 1 milljarður og 20 millj. En kostnaður heimilislækna, þá á ég við b-, c- og d-liða greiðslur heimilis- og heilsugæslulækna, mun verða í kringum 430 millj. kr. Þannig mun þetta verða í kringum 1.450 millj. Það er mjög merkilegt að þrátt fyrir þá hækkun sem varð um 600 kr. í sérfræðilæknishjálpinni, úr 900 kr. í 1.500 kr., virðist ekki vera um neinn sparnað að ræða. Það virðist ekki vera um neinn sparnað að ræða. Hins vegar er um augljósan sparnað í heilsugæslunni að ræða út af 600 kr. gjaldinu sem lagt var heimsóknir á heilsugæslustöðvar. Ég tel tilvísanakerfið skynsamlegt og styð hæstv. ráðherra í að koma því á. Mér fannst á sínum tíma miður þegar það var tekið út úr lögum. Það var gert vegna samninga við sérfræðinga til að menn næðu saman á viðkvæmum tíma. Ég er ekki búinn að sjá hæstv. ráðherra komast í gegnum allt sem þar þarf að komast í gegnum og hann á erfiða daga fyrir höndum, að ég hygg, í þeim efnum en tilvísanakerfið er skynsamlegt af tveimur ástæðum. Fyrri ástæðan er sú að það mun koma á skipulögðum faglegum samskiptum milli heimilis- og heilsugæslulækna annars vegar og sérfræðinganna hins vegar, þ.e. heimilislæknirinn sendir frá sér tilvísun til viðkomandi sérfræðings og sérfræðingurinn sendir læknabréf til heimilislæknisins. Þrátt fyrir að það sé í reglugerð frá því í febrúar 1990 að samskipti skuli ganga fyrir sig með þessum hætti er þarna misbrestur á. Tilvísanakerfið mun, að mínu viti, tryggja mun betur að nauðsynleg fagleg samskipti milli heimilislækna og sérfræðinga komist á. Í öðru lagi er ég sannfærður um að þetta mun spara peninga. Ég er ekki í neinum vafa um það. Mjög margir munu stoppa hjá heimilislækni sínum af því að þeir fá þá ráðgjöf að þurfa ekki að fara til sérfræðings. Til þess að þetta geti gengið upp og ekki sé verið að íþyngja fólki með þessu fyrirkomulagi, þannig að fyrst þurfi að greiða 600 kr. til að fara til heimilislæknis til að ná í tilvísun og síðan að greiða 1.500 kr. hjá sérfræðingnum þegar komið er með tilvísunina, er mjög mikilvægt að 600 kr. gjaldið sé fellt niður þannig að engin gjaldskylda sé á því að fara í heimsókn til heimilislæknis. Ef ekki er enn verið að íþyngja því fólki sem þarf á aðstoð lækna að halda og í þessu tilfelli um 270 millj. kr. Heimsóknir til sérfræðinga hafa örugglega verið og munu örugglega verða á árinu 1992 í kringum 450 þúsund á ári. Að baki hverri heimsókn til sérfræðings þarf að liggja heimsókn til heimilislæknis þar sem þú greiðir 600 kr. til að fá tilvísun, en þó verður fækkun er ég sannfærður um. En þarna er í raun og veru verið að íþyngja fólki nema þetta gjald á heilsugæslustöðvarnar verði lagt niður. Það er auðvitað hægt að spara með fleiru en því einu að koma á tilvísanakerfi. Það er hægt. Það er auðvitað hægt að gera nýjan samning við sérfræðingana. Það er hægt að segja honum upp. Kannski er hæstv. heilbr.- og trmrh. að setja tilvísanakerfið á til að segja samningnum upp. Ég er ekki frá því. Til þess að komast í að breyta gjaldskránni og ég vona að svo sé. Það er full ástæða til að gera þar á breytingar ekki síst við þær kringumstæður sem við búum við núna. Ég minni á að árið 1989 spöruðust verulegir fjármunir í samningi sem þá var gerður. Þær staðreyndir liggja á borðinu því að árið 1983 voru útgjöld á föstu verðlagi fyrir sérfræðilæknishjálp 467 millj. kr. Þessi útgjöld eru á árinu 1988 komin upp í 979 millj. Þau hafa tvöfaldast og rúmlega það á fimm árum. Síðan er gerður samningur um áramótin 1988--1989. Við það detta þessi útgjöld á sama verðlagi niður í 841 millj. kr. Með reglugerðarbreytingu sem gerð var í febrúar 1990, þar sem gerð er tilraun til að tryggja auðveldari og betri fagleg samskipti milli heimilislækna og sérfræðinga, sparast 40 millj. kr. til viðbótar. Á sama verðlagi árin 1990 og 1989 hafa þannig sparast 179 millj. við þessar aðgerðir. Auðvitað er hægt að spara með samningum og það er auðvitað sú leið sem menn eiga að leita eftir. Hins vegar væri gaman og fróðlegt að í salnum sætu núna margir ágætir þingmenn Sjálfstfl. og létu í ljós álit sitt á þessu tilvísanakerfi sem hér á að fara að byggja upp. Það yrðu aum örlög fyrir hæstv. ráðherra ef hann þyrfti að troða þessu máli í gegnum þingið með tilstyrk stjórnarandstöðunnar. Ég mun sérstaklega óska eftir því þegar málið kemur til heilbr.- og trn. að þetta mál eitt og sér verði sent til sérstakrar umsagnar helbrigðisnefndar Sjálfstfl. þar sem ég held að hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir sé formaður. Hún hlýtur að tjá afstöðu sína til þessa máls við umræðuna. Ég er nefnilega minnugur þess að árin 1990 og 1991 þegar til stóð að koma tilvísanakerfinu á held ég að öll heilbrigðisnefnd Sjálfstfl., flestir læknarnir á Landakoti og flestir læknarnir á Borgarspítalanum, sem í heilbrigðis- og trygginganefnd Sjálfstfl. eru, hafi haft þung orð og skrifað margar greinar um það hversu faglega vitlaust þetta væri allt saman, hve útgjöldin mundu aukast alveg stórkostlega ef þessar hugmyndir næðu fram að ganga. Mér finnst því full ástæða . . .

Forseti vill vekja athygli hv. ræðumanns á því nú er komið að þingflokksfundatíma. Ef hv. þm. á eftir einhvern hluta af sinni ræðu væri kannski skynsamlegra að fresta henni.

Þingmaðurinn er bara rétt að byrja á ræðunni. Ég óska því eftir að fá að fresta henni.

Það er samþykkt af forseta að hv. 11. þm. Reykv. fresti ræðu sinni.