Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., er hér liggur fyrir, hefur tekið dálitlum breyt. í hv. Nd., sem sé, að fellt hefur verið aftan af frv. viðbót, sem áður var á því í þessari hv. deild. og - að mig minnir - var gerð eftir skrifl. till. frá hv. 3. landsk. Ég hygg, að það sé auðvelt fyrir hv. dm. að átta sig á þessari breyt., því að það er aðeins hálf önnur lína, sem er felld burtu, en hún fjallar um, að fella skuli niður í þessu frv., að gera skuli verðmismun á kjöti í útsölu eftir vörugæðum. Frv. er þess vegna eins og það var, þegar það kom frá hv. Nd. til þessarar hv. d. Ég vil því aðeins upplýsa það, að ég ætla, að það hafi komið fram við meðferð málsins í hv. Nd., að þetta ákvæði hafi verið talið eðlilegt eins og hægt er að framkvæma það, en hins vegar hafi það ekki verið talið eiga heima í þessu frv., heldur ætti slíkt ákvæði að vera í l. um verzlun með sauðfjárafurðir á innlendum markaði. Ég vildi aðeins upplýsa þetta, ef ske kynni, að einhver hv. dm. hafi ekki gefið því gaum, í hverju breyt. er fólgin.



Herra forseti. Mér sýnist eins og við fyrri umr. þessa máls í hv. d., að nauðsynlegt sé að taka þetta mat inn í frv., því að ella sé það þýðingarlaust. Ég ætla mér ekki að rekja það, sem um mál þetta hefur hér verið rætt, en vil leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. um það, að aftan við 1. gr. bætist: svo og um ráðstafanir til tryggingar því, að eðlilegur verðmunur sé gerður á tegundum og gæðaflokkum kjötsins í útsölu. Þetta er sama till., sem var samþ. hér á fyrra stigi málsins, og finnst mér því ekki ástæða til að falla frá þessu.

Frsm. (Páll Hermannsson) : Herra forseti. Ég verð nú að hafa þá skoðun, að þetta muni vera nokkuð vafasamt að hrekja þetta frv. milli d. fyrir þessa breyt. Ég hef óefað tekið það fram hér við umr. í d. um þetta mál, að ég teldi eðlilegt og sjálfsagt, að verðmismunur yrði gerður á kjöti eftir flokkum, bæði til þeirra, sem framleiða það, og líka í sölu til þeirra, sem kaupa kjötið. Ég gat þess hins vegar, að enda þótt það sé auðvelt að hafa mismunandi verð á kjöti til framleiðenda, þá er ekki auðvelt að hafa mismunandi verð á kjöti til þeirra, sem selja kjötið í smásölu. Ef því þessi ákvæði ættu að koma inn í þetta frv., finnst mér þau ættu að ná yfir bæði tilfellin, þannig að taka ætti inn í frv., að verðmismun skuli gera til seljenda og einnig til framleiðenda. Annars finnst mér það hljóti að verða svo í framkvæmdinni, að þetta verði gert, vegna þess að ég get ekki skilið, að kjöt verði flokkað eftir gæðum öðruvísi en að þessi verðmismunur komi fram. Ég mun ekki flytja brtt. til viðbótar brtt. frá hv. 6. þm. (BBen) um verðmismun á kjöti til seljenda þess, vegna þess að ég held, að þetta verði þannig í reyndinni, og mun ég því greiða atkv. móti þessari brtt.



Með því að þetta frv. hefur tekið þeim breyt. í Nd., að því er 2. gr. snertir, að greinilegt er, að það fyrirtæki verður stjórnlaust, sem stjórna skal af ólaunaðri n., eins og ráðgert er, þá segi ég nei.

Frsm. (Brynjólfur Bjarnason) : Þó að ég sé mjög óánægður með þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í Nd., treysti ég mér ekki til að standa gegn afgreiðslu þess nú, þar sem um mikið nauðsynjamál er að ræða, og segi já.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur nú verið samþ. í Nd., og hefur það orðið niðurstaða landbn. þessarar d. að mæla með því óbreyttu. Ég tel óþarfa að rekja feril þessa máls. Það gengur út á mjög einhliða aðgerðir, þ. e. a. s. að gefa jarðeigendum Flóaáveitusvæðisins kost á því að kaupa af ríkinu landspildur þær, er þeir hafa á sínum tíma afhent upp í áveitukostnað. Þessi málaleitan, sem nú er farið fram á með þessu frv., á rót sína að rekja til þess, að það hefur komið á daginn, eftir því sem tímar hafa liðið, að þessar smáspildur, sem ríkið hefur eignazt á þennan hátt, eru mjög óhentug séreign, hvort heldur það er fyrir ríkið eða einstaklinga, af því að þær liggja svo óhentuglega og kljúfa í sundur jarðir, svo að þær í raun og veru verða hvorki fugl né fiskur. Hér er einungis átt við smæstu spildur, svo að ætla má, að þær verði óhæfar til sérnotkunar, enda kemur það ekki til greina, því að engin söluheimild er veitt til þess samkvæmt þessu frv. Það er Búnaðarfélag Íslands, sem er falið að taka ákvarðanir um það, með hvaða verði þessar landspildur verða seldar og að jörðunum verði ekki afhentar svo stórar spildur, að hægt verði að hagnýta sér þær út af fyrir sig, og samkvæmt 1. gr. þessa frv. eru sett þau skilyrði, sem eiga að tryggja þetta. Það er eitt atriði, sem vert er að minnast á og getið er um í grg. landbn., en það er hið óhentuga orðalag, sem kemur fram í 2. gr. frv., vegna þess að það getur gefið í skyn, að þessar spildur megi selja hverjum, sem vera vill. Við vildum því taka þetta fram, vegna þess að við álítum, að það geti orðið mjög óhentugt í framkvæmdinni að opna svo víðar dyr með þessari afhendingarheimild og geti það jafnvel leitt til togstreitu um það, til hvaða jarða spildurnar eiga að lenda. Við gerum því ráð fyrir því, að eina skýringin á þessu atriði sé sú, að þeir sömu jarðeigendur, sem spildur voru upprunalega teknar frá, eigi þennan forkaupsrétt og aðrar jarðir komi ekki til greina, því að vitað er, að kæmi til uppboðsþinga, gætu rísið upp hinar illkynjuðustu deilur, eins og oft hefur komið fyrir. Að því athuguðu, að landbn. gerir ráð fyrir því, að hér verði um endurkaup að ræða til þeirra jarða, sem spildur voru teknar frá, get ég því lokið máli mínu og legg til, að frv. verði samþ. eins og það er, þrátt fyrir þessa ágalla, sem á því eru með óljósu orðalagi.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Frv. sama efnis hefur legið fyrir undanförnum þingum og ýmist dagað uppi eða verið vísað frá með rökstuddri dagskrá, svo sem varð á s. l. þingi. Í þeirri dagskrá var þess óskað, að ríkisstj. léti mþn., sem búið var að ákveða að skipa í sjávarútvegsmálum, undirbúa málið betur og leggja frv. um það fyrir Alþingi, og er þetta frv. ávöxtur þess. Með því er ráðgert, að stofnuð verði félög, sem bindist samtökum um það að leggja vissan hluta af brúttóverði afla þeirra skipa og báta, sem stunda fiskveiðar með hlutaráðningu, en ríkissjóður leggi samtökunum fé á móti, og verði öllu fénu varið til hlutatrygginga. Hingað til hefur verið gert ráð fyrir að hafa þetta skyldutrygging, og hefur deilan staðið um, hvort það væri rétt eða tryggingarnar ættu að vera frjálsar. Þessi þd. hefur hallazt að hinu síðara, og þeirri skoðun hefur mþn. fylgt. Hún byggir tillögur sínar á svörum, sem hún hefur aflað sér frá útgerðarmönnum og sjómönnum á mörgum stöðum, og hafa þeir yfirleitt ekki fallizt á skyldutrygging, þótt þeir væru að öðru leyti málinu hlynntir. Sjútvn. leggur eindregið til að samþ. frv. í því formi, sem það hefur fengið.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta var rætt hér allýtarlega við 1. umr. Get ég þess vegna að mjög verulegu leyti sparað mér mikil ræðuhöld, a. m. k. ef ekki gefst sérstakt tilefni til. - En fjhn. hefur klofnað um þetta mál, þannig að fjórir nm. leggja til, að frv. nái ekki fram að ganga. Hef ég litlu við það að bæta, sem stendur í nál. á þskj. 528 um það, og vil leyfa mér að láta nægja að vísa í það, ef ekki gefst frekara tilefni en í þeim umr., sem fóru fram við 1. umr. um málið. Þeir fjórir nm., sem eru á móti því, að frm. nái fram að ganga, eru það ekki allir af sömu ástæðum. Tveir af þessum hv. nm. telja tekjuöflun eitthvað svipaða þessari sem hér er um að ræða ekki ófæra leið, en þó sjálfsagt með nokkrum breyt. En aftur á móti eru tveir aðrir hv. nm. beinlínis á móti þeirri tekjuöflunaraðferð, sem hér er um að ræða. Það varð þess vegna ekki úr neinni samvinnu milli hv. minni hl. n. og þeirra manna úr meiri hl., sem út af fyrir sig lögðust ekki á móti tekjuöflunaraðferð svipaðri þessari, af þeirri eðlilegu ástæðu, að hv. flm. hafa lýst yfir því, að þeir hafi ekki beinlínis borið þetta frv. fram af því, að þeim hafi þótt þetta álitleg tekjuöflunaraðferð, heldur af því, að þeir telji tilganginn með tekjuöfluninni svo mikla nauðsyn, og vegna þess, að það sé ekki tiltæk önnur leið sem þeim þá líki betur, til þess að afla tekna til þessara hluta. Þessir tveir nm. töldu hins vegar tilganginn ekki þann, sem þeir óskuðu, að hafður væri með þessari tekjuöflun. - Ég held því, að eftir að n. hefur afgreitt þetta mál, þá verði naumast hægt við það annað að gera en láta það ganga undir atkv. að svo komnu máli. Og ég vil fyrir hönd meiri hl. fjhn. leggja til, að frv. verði fellt.



Eins og segir í nál. á þskj. 528, þá get ég ekki fallizt á að mæla með því, að frv. þetta verði samþ., fyrst og fremst vegna þess, að ég er alveg ósamþykkur því, sem sagt er í nál. hv. minni hl. fjhn., að beina lagaskyldu beri til þess að tryggja bændum það verð fyrir afurðir, einnig fyrir þær útfluttu afurðir, sem landbúnaðarvísitölun. ákvað. Ég er andvígur því, að ákvörðun sé um það tekin á þessu þingi, að fé verði lagt til þeirra uppbótagreiðslna, og mun ekki geta greitt því atkv. að afla fjár í því skyni. Ég benti á við 1. umr., að auk þessara ástæðna teldi ég verulegan galla á þessu frv. út af fyrir sig þá tekjuöflun, sem hér er farið fram á, og sérstaklega þann galla, að þó að þessi skattur komi, ef samþ. yrði, á sæmilega háar tekjur, þá hlyti hann óhjákvæmilega - að annarri löggjöf óbreyttri - að verða til þess, að útsvör á lægri tekjur mundu hækka. Hins vegar skal ég ekki neita því, að ég gæti hugsað mér að vera með þessum skatti, að vísu breyttum, og ég hafði orð á því í fjhn., ef tekjum af honum væri varið til eflingar sjávarútveginum, til þess að styðja hann til þess að smíða ný skip og þess háttar. En þetta fékk ekki undirtektir hv. annarra nm. Ég vil því hér með leggja fram skrifl. brtt., svo hljóðandi: „Við 2. gr. Greinin orðist svo: Tekjur samkv. 1. gr. skulu renna í sérstakan sjóð, sem verja skal til aukningar skipastólnum og eflingar sjávarútvegi eða á annan hátt samkvæmt ákvörðun Alþingis.“ Ég skal geta þess, að verði þessi brtt. samþ., áskil ég mér rétt til þess að bera fram brtt. við 1. gr. frv., um skattálagninguna, en sé ekki ástæðu til þess, fyrr en ég sé, hvernig fer um þessa brtt. Verði þessi brtt. hins vegar felld, mun ég greiða atkv. á móti frv.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk. þm. (HG), svo hljóðandi: [sjá þskj. 5597. Það þarf tvöföld afbrigði fyrir þessari brtt. Hún er skrifl. og of seint fram komin.



Ég hef ekki margt að segja í þessu máli frekar en tekið var fram við 1. umr. þess. Ég get að mestu leyti vísað til álits minni hl. fjhn. (BSt) og þess, sem þar er sagt. En það, sem ég vil minnast á hér, eru þau vonbrigði, sem ég hef orðið fyrir í þessu máli. Ég gerði að vísu ráð fyrir því við 1. umr., að þetta frv. mundi falla, en mér urðu það nokkur vonbrigði, að hv. fjhn. skyldi ekki, um leið og hún - eða meiri hl. hennar - snerist á móti frv. þessu, koma með einhverjar till. um breyt. á þessu frv., þannig að fundin væri þá tekjuöflunarleið í staðinn fyrir þetta. En það hefur algerlega brugðizt. Málið, sem þetta frv. átti að leysa, er því í þeim sama hnút og það áður var. Þetta frv. var borið fram til þess að þreifa fyrir sér um það, hvað hv. þm. vildu gera til þess að hefjast handa um þetta mál, áður en komið væri alveg að þinglokum. Hv. meiri hl. fjhn. virðist ekki hafa verið á sama máli að öllu leyti, því að mér virðist n. vera að vissu leyti í fjórum pörtum í áliti á þessu máli. Tveir nm. eru á móti frv. í sjálfu sér. En þrír nm. virðast vera með því, einn ákveðið, sem er í minni hl. n., til þess að nota þetta fé til þess að vinna á móti dýrtíðinni. Annar kveðst vilja taka þetta fé og nota það til þess að færa niður dýrtíðina, en með öðrum hætti. En einn vill stefna þessu fé til sjávar. En sem sagt, það hefur ekki verið ráðið neitt fram úr því enn sem komið er, hvernig leysa á þá erfiðleika, sem dýrtíðin veldur, og stemma stigu fyrir hana, þ. e., hvernig eigi að afla fjár til þess. Og ég vildi gjarnan fá að heyra það frá hv. fjhn. þessarar d., hvort hún hefur ekki hafið neinn undirbúning undir það að standa á móti þeim erfiðleikum, sem dýrtíðin hefur í för með sér. Ég tek það fram nú, eins og ég gerði við 1. umr., að okkur flm. frv. þótti þetta eðlilegasta leiðin til þeirra ráðstafana, sem bent er til með þessu frv., að samþ. þá sömu tekjuöflun, sem hv. þingheimur samþ. á síðasta þingi, þannig að sú tekjuöflun héldi áfram næsta ár til þess að standa á móti dýrtíðinni með því fé, sem af þessu fengist. Það hefur orðið meiningamunur um þessa leið eins og allt annað, sem gert er í þessum efnum, en yfirleitt held ég, að sagt sé, að þessi skattur hafi ekki reynzt þannig, að ástæða væri til þess að hætta við hann, fyrr en búið væri þá að koma sér niður á annað betra. En að fella þetta frv. án þess að hafa fundið aðrar leiðir til tekjuöflunar í þessu skyni, það finnst mér vera mjög fljótráðið, vægast sagt.



Ég hefði getað hugsað mér að samþ. þennan skatt, ef fénu hefði verið varið til aðkallandi verklegra framkvæmda, og þar á ég m. a. við, að því verði varið til þess að kaupa útlent efni í skip. Ég get þess vegna fallizt á þessa skrifl. brtt., sem fram er komin frá hv. 3. landsk. þm. (HG). Ef sú till. yrði samþ., gæti ég fylgt frv. til 3. umr. og séð til, hvort unnt yrði að gera breyt. á því, svo að samkomulag gæti orðið um samþykkt þess. En það stendur í 2. gr. frv., að tekjum þeim, sem aflað er samkv. 1. gr., skuli varið til að standast kostnað við dýrtíðarráðstafanir. Nú kemur það hvergi fram í frv. eða grg. þess, hvers konar dýrtíðarráðstafanir hér er um að ræða og hvað vakir fyrir hv. flm.

Það var tekið fram í framsögu málsins.

Ég skildi það ekki til fulls í framsögu málsins. En það kemur fram í nál. minni hl. fjhn., að hv. flm. hugsi sér að greiða með þessu fé uppbætur á landbúnaðarafurðir. Ég veit ekki, hvort þar er átt við útfluttar landbúnaðarafurðir eða, þær, sem seldar eru á innlendum markaði. En það er æskilegt, að það komi skýrt fram, hvort heldur er. Ef tilgangur frv. væri sá að greiða niður verð á landbúnaðarafurðum, sem seldar eru innan lands, þá fæ ég ekki skilið, hvaða nauðsyn er á því að bera þetta frv. fram, því að það er þegar búið að samþ. á þessu þingi frv. frá hæstv. ríkisstj. um hækkun á álagningu á áfengi og tóbak einmitt í þeim tilgangi að greiða niður landbúnaðarafurðir, sem seldar eru á innlendum markaði. En um þetta voru nú mjög skiptar skoðanir, hvort yfirleitt bæri að halda áfram þessum niðurgreiðslum. En það hefur ekki verið borið undir Alþ. enn, hvort það vilji veita ríkisstj. heimild til þess að halda áfram þessum niðurgreiðslum. En yrði slík heimild veitt, þá væri sjálfsagt fé til þess nóg með þeirri tekjuöflun, sem ríkisstj. fékk samþ. í þeim l., sem ég nefndi, og út frá því sjónarmiði þá var alveg óþarft að bera þetta frv. fram, sem hér liggur fyrir. Það liggur i þessu ekki annað fyrir en fá úr því skorið, hvort Alþ. vill veita ríkisstj. þessa heimild til niðurgreiðslna eða ekki. Það er ekki enn búið að ráðstafa þessu fé í fjárl., og að mér skilst hefur hv. fjvn. ekki gert till. um ráðstöfun þessa fjár út frá þeim forsendum, að það væri ekki enn úr því skorið, hvort það væri vilji Alþ., að haldið skyldi áfram þessum niðurgreiðslum eða ekki. En ef um það væri að ræða að nota það fé, sem hér um ræðir, til þess að borga uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, þá get ég ekki fallizt á það. Það skiptir náttúrlega ekki máli, hvort þetta fé eða annað er notað til þess. En ég get ekki fallizt á þetta frv. í þeim tilgangi að greiða þessar uppbætur. Ekki svo að skilja, að ég telji mig með öllu andvígan því, að fé verði veitt úr ríkissjóði til þess að tryggja, að bændur hafi sambærileg kjör á við aðrar stéttir, heldur er ég á móti því, að bændur, sem þurfa þess alls ekki með að fá neinar sérstakar greiðslur sem uppbætur til þess að hafa sambærileg kjör á við aðrar stéttir, af því að þeir hafa hærri tekjur fyrir en aðrir vinnandi menn í landinu, - ég er á móti því, að þeir fái greiddar uppbætur á afurðir sínar. Ef um það væri að ræða að greiða uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, þá tel ég alveg óhjákvæmilegt að setja um það sérstök l. Og ég get með engu móti fallizt á neina fjárveitingu til þeirra hluta, nema því aðeins, að fyrir liggi um það l., þar sem kveðið er á um þær reglur, sem farið yrði eftir við greiðslu uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir og ég gæti fellt mig við. Hins vegar gæti ég líka hugsað mér, að þessu fé yrði varið til dýrtíðarráðstafana, ef um raunverulegar dýrtíðarráðstafanir væri þá að ræða, dýrtíðarráðstafanir, sem ég væri samþykkur. T. d. gæti ég hugsað mér skatt eins og þennan, enda þótt hann sé alltilfinnanlegur fyrir bæjarfélögin, til þess að bæta ríkissjóði upp þann tekjumissi, sem yrði af því, að tollar á nauðsynjavörum væru lækkaðir í því skyni að færa niður dýrtíðina. En eins og þetta frv. er fram borið - til einhverra alveg óákveðinna dýrtíðarráðstafana, sem Alþ. hefur alls ekki fjallað um, - tel ég ekki ná nokkurri átt að samþ. það. Og verði hin skrifl. brtt. hv. 3. landsk. þm. ekki samþ., þá mun ég greiða atkv. á móti frv.



Herra forseti. Ég hygg nú, að hin skjóta og sundurlynda afgreiðsla þessa máls í hv. fjhn. stafi nokkuð af því, að hv. alþm. hafi ekki gert sér alveg ljóst enn þá, í hvaða sjálfheldu dýrtíðarmálin eru komin hér á Alþ. Í fyrra, þegar hér kom ný ríkisstj., þá setti hún fram frv. til dýrtíðarl., sem samþ. var hér á Alþ. Og þó að þau l. væru ekki eftir eigin óskum hæstv. ríkisstj., eins og hún setti frv. um þau fram í upphafi, þá tók hún a. m. k. á móti þeim dýrtíðarl. með þeirri skoðun, að hún væri fær um með þeim dýrtíðarl. að laga dýrtíðarmálin, til þess a. m. k. að þau kæmust í minna öngþveiti. Nú hefur aftur á móti sýnt sig, að þessi l. hafa sett dýrtíðarmálin í þá sjálfheldu, að nú virðist ógerningur að leysa þann hnút nema með fjárframlögum úr ríkissjóði. Ég vil fyrst benda á, að það er enn þá fullkomið ósamkomulag um það á Alþ., hvernig eigi að skilja mikilvæg ákvæði þessara l. Nokkur hluti þingsins, og þar á meðal er ég, lítur svo á, að samkv. dýrtíðarl. beri að greiða bændum uppbætur á útfluttar afurðir. Aðrir hv. þm. líta svo á, að þetta beri ekki að gera, það sé ekki uppbótaskylt neitt af þeim afurðum, sem fluttar eru út. Og áður en í raun og veru er hægt að afla nokkurra tekna til þessara mála, er nauðsynlegt að fá úr þessu skorið, hvort samkv. dýrtíðarl. frá síðasta þingi í raun og veru er skylda að bæta upp þessar útfluttu landbúnaðarafurðir eða hvort ekki er skylda að gera það. Ég lít svo á, að jafnvel þó að dómur félli um það, að það væri ekki eftir þeim l. skylda að greiða þessar uppbætur, þá geti ekki undir neinum kringumstæðum komið annað til mála en gera það, vegna þess að verðið á landbúnaðarvörum innan lands á s. l. hausti (1943) var sett bókstaflega með þeim skilningi á l., að það væri skylda að bæta upp verðið á útfluttu landbúnaðarafurðunum. Ef á þeim tíma, þegar verðið var ákveðið á þessum vörum innan lands, hefði legið fyrir dómur um það, að ekki skyldi verðbæta útfluttu afurðirnar, þá hefði verðið á landbúnaðaráfurðunum innan lands verið sett miklu hærra en gert var, bæði á kjöti og mjólk, og þar af leiðandi hefði milligjöf ríkissjóðs orðið miklu hærri, ef halda hefði átt vísitölunni niðri í því sama og nú er gert. Ber þá allt að sama brunni, að það er í raun og veru alveg sama, hvor leiðin farin er. Þá komum við að hinu, hvort ekki er unnt að færa niður dýrtíðina með niðurskurði á vinnulaunum annars vegar og hins vegar verði landbúnaðarafurða, þannig að hlutfallið milli þessa tvenns sé það sama, eftir að niðurfærslan hefur átt sér stað. En þó að samkomulag fengist um þetta atriði, þá er vitanlegt, að ríkissjóður kemst ekki hjá þeim erfiðleikum að verða samt sem áður að greiða allar þær milljónir, sem liggja á milli þess, sem greitt er til bænda samkv. ákvörðun sex manna n. og útsöluverðs til kaupandans, til þess að halda dýrtíðinni niðri. Og ég hygg, að þeir hv. þm. séu margir, sem hafa ekki gert sér þetta ljóst, að ríkissjóður verður að greiða þetta svo lengi sem dýrtíðarl. frá í fyrra standa og allt til stríðsloka, eftir því sem ákveðið er í þeim l. Það er því bersýnilega rangt hjá hv. 1. flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, um verðlækkunarskatt, sem hann hélt fram hér við 1. umr., að ástandið í dýrtíðarmálunum hefði ekkert breytzt frá því, sem var á síðasta þingi, þegar l. um dýrtíðarráðstafanir voru samþ. Ástandið hefur breytzt svo mikið, að þá var gert ráð fyrir, að þessi skattur stæði um eitt ár, þangað til búið væri að koma löggjöf um dýrtíðarmálin í fast form. Nú er með úrskurði sex manna n. búið að koma þessu máli í það horf, að þetta er ekki eins árs skattur, heldur skattur, sem verður að reikna með, annaðhvort þangað til stríðinu er lokið eða einhverjir aðrir samningar gerðir eða önnur l. eru samþ. um þetta mál. Mér er hins vegar ómögulegt að skilja, hvers vegna hv. flm. þessa frv. hafa farið af stað með þetta mál. Ríkisstj. bað um dýrtíðarl., og þau fékk hún. Hún fékk einnig þá heimild til þess að nota svo eða svo mikið fé til dýrtíðarráðstafana. Hún fékk enn fremur heimild til þess að taka upp undir 9 millj. kr. í hækkuðu verði á tóbaki og áfengi til þessara sömu ráðstafana. Og hún virðist ekki hafa óskað eftir neinu meira fé til. þess að halda málinu gangandi. Ef það er það raunverulega í málinu, að hún þurfi meira fé til þessa, þá er það fyrst og fremst ríkisstj. sjálfrar að óska eftir því fé og einnig að tiltaka, í hvaða formi hún vill fá þá skatta á lagða, sem til þess þarf, að þetta fé náist inn, og í þriðja lagi að gera grein fyrir því, hvers vegna það fé, sem henni var heimilað, hefur ekki nægt og hvaða árangri hún hugsi sér að ná með þeim nýju tekjum, sem hún er að biðja um. Allt þetta virðist mér verða að liggja fyrir hv. þd., áður en samþ., eru l. um nokkrar nýjar tekjur vegna dýrtíðarráðstafana. Hvað snertir þá brtt., sem fram hefur komið skrifl. frá hv. 3. landsk. þm. (HG), þá vil ég strax benda á, hvaða skrípaleik hér yfirleitt er verið að leika. Það er talað um að verja þessum skatti til þess að auka skipastólinn og greiða á annan hátt fyrir útveginum. Það er nú vitanlegt, að ef þetta frv. yrði samþ., þá væri verið að taka langmestan hluta af þessu fé, sem með verðlækkunarskattinum kæmi inn, frá útgerðinni. Og þar með væri verið að minnka möguleika hennar til þess að auka skipastólinn og til þess að vera áframhaldandi sjálfbjarga. Og svo á að gera þetta allt til þess að „auka skipastólinn“, eins og þetta er orðað í skrifl. brtt., og til „eflingar sjávarútveginum“. Mér finnast þessi vinnubrögð vera fyrir utan öll takmörk, og er undarlegt, að nokkrir menn, sem hafa snefil af viti á fjármálum, geti fylgt slíkri till. Ef þetta fé ætti að taka einhvers staðar annars staðar frá en frá sjávarútveginum, þá væri öðru máli að gegna, þó að til væri tekið, að það ætti að vera honum til eflingar. En langsamlega mestur hluti þessa fjár mundi verða tekinn af sjávarútveginum, ekki aðeins stórútgerðinni, heldur einnig smáútveginum, sem er kominn í það ástand, að honum veitir sannarlega ekki af sínu. Ég get því ekki verið með till., sem borin er fram þannig í málinu. Mér hefði fundizt langeðlilegast, að á þessu stigi málsins hefðu hv. flm. frv. óskað eftir því, að umr. um það yrði frestað, til þess að m. a. fjhn. þessarar hv. d. gæti gert sér ljóst, í hvaða ástandi dýrtíðarmálin eru nú, og í samráði við ríkisstj. sett fram ákveðnar till. um það, hvernig úr þeirri flækju skuli greitt. Það væri betra en að ríkisstj. kæmi á hverjum tíma og bæði um alveg ný fjárframlög eftir alveg óhugsuðum eða mjög vanhugsuðum leiðum. Og ég vil beina því til hv. 2. flm. frv., hvort það væri ekki betri lausn á þessu máli en að láta nú ganga atkv. um það og láta samþ. eða fella frv., eftir því, hvaða afl er til hér í hv. d. í því efni. Því að það er ekki hægt að komast hjá því að taka það alvarlega, í hvaða sjálfheldu Alþ. er búið að koma þessum málum eftir beiðni ríkisstj., sjálfheldu, sem er miklu meiri en málið hefur nokkurn tíma verið í áður. Það er sjáanlegt, að í sex manna n. hafa vinnubrögðin verið þannig, að umboðsmenn launþega þar hafa ekki haft neina tilhneigingu til þess að standa á móti því, að framleiðendur fengju fyrir sínar afurðir eins og þeir óskuðu eftir. Og samkv. þessari reglu, sem þar var samþ., var mismunurinn, sem í því sambandi kom fram, þ. e. það, sem framleiðendur fengu minna fyrir sína vinnu en aðrar vinnandi stéttir, settur beint á ríkissjóðinn. Það eru því ekki launþegar og heldur ekki framleiðendur landbúnaðarafurða, sem bera þær byrðar, heldur ríkissjóður, sem verður að standa undir þessu. Umboðsmenn þessir hafa á sama tíma hugsað sér, að það kæmi aldrei til mála, að þeir greiddu atkv. um það á Alþ., að ríkissjóður tæki á sig þessa byrði, en að þetta mundi verða til þess, að bændur fengju hærra verð fyrir afurðirnar, það mundi svo hækka kaupgjaldið, svo hækkaði verðið til framleiðenda, og þannig hækkaði verðið aftur og svona héldi þetta áfram í sífellu. - Ég varð mjög glaður yfir því, að samkomulag hafði orðið í landbúnaðarvísitölunefnd. En þegar ég las skjöl um það samkomulag, þá sá ég, að dýrtíðarmálunum hafði aldrei fyrr verið komið í það öngþveiti, sem orðið var þá. Ég hygg því tíma til þess kominn að athuga þessi mál meira en að kasta fram lítt hugsuðum frv. um tekjuöflun, sem bæta ekki neitt úr því, sem úr þarf að bæta, til þess að leysa þann dróma, sem þessi mál eru komin í á hæstv. Alþ.



Herra forseti. Ég held, að það sé ekki tími til þess að hafa langar umr. um dýrtíðarmálin almennt að þessu sinni. Við höfum nú um skeið búið við það bráðabirgðaástand í dýrtíðarmálunum að borga niður að nokkru leyti vöruverð til þess að geta haldið atvinnuvegunum á floti. Þó að slíkt sé að vísu engin lausn á dýrtíðarmálunum, þá held ég, að flestir séu ánægðir með þær ráðstafanir, meðan ekki er fundin lausn á dýrtíðarmálinu sjálfu, og ræði ég það ekki nánar. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, er vitanlega komið fram í þeim tilgangi að afla tekna til þess að halda niðri verðlaginu. Og þegar rætt er um það hér í þessari hv. d., hvort ríkissj. muni skorta fé til þess að inna þessar greiðslur af hendi, þá held ég, að það sé öllum hv. þm. ljóst, nú þegar verið er að ljúka við afgreiðslu fjárl., að það muni skorta fé til þess að inna af höndum þessar greiðslur, sem við margir þm. höfum samþ., að ríkissjóður skyldi inna af hendi vegna ákvörðunar sex manna n. En Alþ. er hins vegar skylt að sjá ríkissjóði fyrir tekjum til þess að hann geti innt af höndum þær greiðslur. Það kemur fram í nál. minni hl., sem ég álít, að sé alveg rétt, að þessu fé sé raunverulega öllu varið til þess að borga niður dýrtíðina, þó að hluti af því verði notaður til þess að borga uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, vegna þess, að ef ekki væru greiddar uppbætur á þær, þá þyrftu þær að hækka á innlendum markaði sem svarar því, hvað verðið er lægra á erlendum markaði. Sú hækkun á landbúnaðarvörum á innlendum markaði gæti orðið talsvert mikil, og þar með hlyti það að hækka dýrtíðina, því að ef bændur eiga að fá það verð, sem sex manna n. gerði ráð fyrir, liggur það í hlutarins eðli, að ekki er hægt að fara nema tvær leiðir. Annaðhvort verður að fara þá leið að setja verð á vörum á innlendum markaði samkvæmt því, sem sex manna n. hefur ákveðið, og greiða síðan uppbætur á þær vörur, sem fluttar eru úr landinu, eða þá hins vegar að setja verð á vörurnar, sem seldar eru á innlendum markaði mun hærra en það er nú. Þess vegna er það, að hvoru tveggja þessu fé er varið til þess að borga niður dýrtíðina. eins og það er almennt kallað. Það er frá mínu sjónarmiði svo, að ég tel, að þar sem fé vantar til þess að inna þessar greiðslur af hendi og þar sem því er varið í þeim tilgangi, sem ég hef lýst, þá tel ég það réttláta leið að afla þess fjár á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og með verðlækkunarskattinum er einmitt ætlazt til þess, að fyrst og fremst þeir, sem hæstar hafa tekjurnar, verði látnir borga þetta fé í ríkissjóðinn, til þess að honum verði fært að halda atvinnulífinu á floti og stefna að meiri jöfnuði í þjóðfélaginu en ella mundi. Ef svo fer, sem mér virðist horfa, að frv. verði fellt, þá vil ég einmitt benda hv. þm. á það, að ég tel, að sú tekjuöflunarleið, sem hér er farið fram á, sé sú réttlátasta tekjuöflunarleið, sem hægt er að fara. En verði sú leið felld, þá leiðir það af hlutarins eðli, að þeir, sem gjarnan vildu fylgja þessari leið, hljóta að fylgja öðrum tekjuöflunarleiðum, jafnvel þó að þær frá þeirra sjónarmiði væru ekki eins réttlátar og sú, sem hér liggur fyrir, því að þann kost mundum við ýmsir þm. kjósa fremur en að ekki sé staðið við þær skuldbindingar, sem við álítum, að Alþ. hafi gefið íslenzkum bændum með milligöngu sex manna n. og samkvæmt þeim l., sem Alþ. hefur samþ. Við munum virða það loforð Alþ. svo mikils og telja það svo alvarlega skuldbindingu, að við munum neyðast til þess að fara inn á tekjuöflunarleið, sem akkur væri ógeðfelld. Þetta tel ég rétt, að komi fram á þessu stigi málsins, áður en það kemst á það stig, sem getur leitt til þess, að það yrði að fara inn á óheppilegar leiðir til tekjuöflunar í þessu skyni. Og hv. þm. ættu að athuga það, að þeir hafa einmitt nú vald á þessu atriði, en ekki síðar. Viðvíkjandi þeim brtt., sem hér liggja fyrir, vil ég segja það, að það er vitað mál, í hvaða tilgangi á að verja þessu fé. Það er vitað, að frv. er komið fram til þess að afla tekna til þess að borga niður dýrtíðina á þann hátt, sem ég hef lýst, og það þá fyrst og fremst til þess að geta staðið við það að borga uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Það væri mjög æskilegt, að hægt væri að ganga til atkv. um málið, og skal ég því vera stuttorður. Ég skal aðeins segja það út af fyrirspurn hv. þm. Dal. um það, hvort n. hafi nokkuð hugsað fyrir öðrum tekjuöflunarleiðum, ef þessi yrði ekki farin, að ég get upplýst hann um það, að n. hefur ekki á neinn hátt haft það með höndum, og verður það skiljanlegt, þegar nál. meiri hl. er lesið, sem sé það, að n. hefur ekki getað orðið sammála um það, að afla beri tekna í þessu skyni. Um brtt. hv. 3. landsk. þarf ég ekki að ræða einmitt af þeim ástæðum. að ég hef ekki verið meðmæltur þessum skatti og lít á hann sem beina fjarstæðu, og þó teldi ég hann enn meiri fjarstæðu, ef ekki ætti að nota hann til þess, sem ákveðið er í 2. gr., heldur væri tilgangurinn sá þar að auki að fella niður niðurgreiðslur á dýrtíðinni. Það hefur verið rætt nokkuð á við og dreif um dýrtíðarmálin, en út í það skal ég ekki fara. En á hinn bóginn vil ég segja það, að það getur orkað tvímælis, hvað mikils fjár þurfi að afla, þó að standa eigi við það, sem sex manna n. komst að, og maður fallist á það sem álit þeirrar n., að það hafi átt að tryggja bændum það verð, sem þeim er ákveðið, fyrir alla þeirra framleiðslu, þá er í rauninni ekki þörf á öðru en því að bæta upp útflutningskostnaðinn. Hitt er algert fyrirkomulagsatriði, hvort bændur taka það með, sem þeir eiga að fá, sem beint söluverð á þessum vörum eða hvort þeir taka nokkurn hluta þess með milligjöfum. Það, sem hér greinir á um, er því ekki það, hvort standa beri við skuldbindingar um það, að bændur eigi að fá þetta verð, - nei, um það er ekki að ræða, heldur er hér aðeins deilt um fyrirkomulag dýrtíðarmálanna í heild sinni. Hvort það eigi að halda vísitölunni niðri, ætla ég ekki að fara út í, en ég vil aðeins segja það, að á meðan við höfum ekki náð meiri tökum á þessum málum en svo, að við höldum áfram að greiða vörurnar niður, tel ég þennan skatt ekki þá réttu aðferð, og eins og ég gat um við 1. umr., tel ég þurfa að afla þessara tekna á miklu víðtækari grundvelli en lagt er til með þessu frv. Hér er lagður skattur á tiltölulega lítinn hóp landsmanna, og í þeim hópi eru einmitt þeir menn, sem vísitölulækkunin kemur mest niður á. Ég held, að landsmenn þurfi að finna, hvar við erum staddir í þessum málum. Ég er hræddur um, að við leysum þessi mál seint, meðan fjöldi landsmanna getur sagt: Ég þarf ekki að standa undir þessu, þetta hlýtur að geta gengið svona áfram. Ég held, að það þurfi að koma byrðunum á sem allra flesta, til þess að sem flestir hafi tilfinningu fyrir því, að hér sé ekki allt með felldu. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta meira og mun ekki taka aftur til máls, nema frekara tilefni gefist til.



Ég álít heppilegt að geta lokið þessu máli í dag og skal því ekki tefja umr. Ég vil svara því, sem hv. þm. Barð. beindi til mín, hvort ég vildi ekki fara fram á, að umr. yrði frestað um málið og það aftur athugað af n. Ég sé enga ástæðu til þess að gera það, nema því aðeins, að hv. fjhn. láti í ljós þann vilja sinn, að hún vildi taka málið fyrir aftur. Hv. þm. Barð. gaf það í skyn, að hér væri um mjög vanhugsað tekjufrv. að ræða, en ég vil segja honum, að þetta frv. er bæði talsvert hugsað og einnig er reynsla komin fram um verðlækkunarskattinn. Hv. þm. verður að skilja það, að hér verður að koma ný tekjuöflun, ef ekki á að hætta öllum dýrtíðarráðstöfunum. Það er hins vegar kunnugt, að ekki er hægt að bæta miklum útgjöldum í fjárlögin. Ég vil segja það, að ég tel ómögulegt að hverfa frá uppbótastefnunni á kjöt, þar sem haustverðið nú og söluverðið hefur verið miðað við það, að uppbætur yrðu greiddar. Ef staðið væri við ályktun sex manna n., yrði kjöt á innlendum markaði að vera miklu hærra en ella, ef ekki væru greiddar uppbætur á útflutt kjöt. Þess vegna get ég svarað hv. 5. þm. Reykv. því, að ég ætlast til þess, að þessar uppbætur nægi bæði á útflutt kjöt og eins til þess að borga niður landbúnaðarvörur á innlendum markaði. En hvernig sú skipting fer fram, hef ég aftur ekkert sagt um. En hitt er víst, að til þess þarf mikið fé, og það fé er ekki til á fjárl. þeim, sem nú liggur fyrir að samþ. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða till. hv. 3. þm. Reykv. Ég álít, að hún ætti ekki að koma til greina. Ég vildi svo mælast til þess, að þessu máli gæti orðið lokið á þessum fundi.



Okkur hv. þm. Dal. ber ekki svo mikið á milli um uppbæturnar, en í tilefni af því, sem hann sagði, að það væri fengin reynsla um verðlækkunarskattinn, vil ég segja það, að loforð stj. um það, að þessi skattur skyldi verða til þess að gera eignir þeirra manna, sem greiða skattinn, verðmætari, - þau hafa alveg brugðizt. Þessi skattur hefur verið notaður til þess að bæta lífskjör ákveðinna stétta í landinu. Ég er ekki á móti því, að lífskjör þeirra verði bætt, en ég tel ekki réttlátt, að það sé gert með því að leggja skatt á mjög þröngan hring manna í landinu, eins og hv. 1. þm. Reykv. tók fram í sinni ræðu. Réttlætistilfinning þeirra manna er ekki mikil, sem telja, að þetta sé réttlátasti skatturinn af öllum sköttum, og það er alveg vafamál, hvort slíkir menn ættu að hafa atkvæðisrétt um það, hverjir ættu að greiða skatt. Ég vil benda þeim mönnum, sem tala um, að þingið verði að efna loforð sín um uppbætur, á það, að þingið hefur gefið loforð um það, að l. um verðlækkunarskattinn skyldu ekki gilda nema eitt ár. Ég ætla að efna þau loforð, sem ég hef gefið í sambandi við uppbæturnar, en ég mun ekki heldur gleyma því loforði, sem ég hef gefið öðrum um það, að þessar skattabyrðar skyldu ekki standa lengur en þetta eina ár, eins og lofað var hér á síðasta þingi. Og ég vænti þess, að hv. þm. gleymi ekki því loforði, þegar gengið verður til atkv. um þetta mál.



Með því að ég lít svo á, ef þessi brtt. verður samþ., að fé þetta verði að langmestu leyti tekið frá útgerðinni og þetta þar af leiðandi mundi verða til erfiðleika fyrir hana við að auka flota sinn sjálf án íhlutunar ríkissjóðs með því að ég álít, ef till. yrði samþ., að með þessu væri torveldað fyrir ríkissjóð að ná tekjum til þess að standa við skuldbindingar sínar við bændur landsins, segi ég nei. 2. gr. samþ. með 5:4 atkv. að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PHerm, ÞÞ, HermJ, IngP, JJ. nei: BrB, HG, KA, StgrA. MJ, BBen, GJ greiddu ekki atkv. 5 þm. (LJóh, PM, BSt, EE, GÍG) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Af því að búið er nú í svip að samþykkja 1. gr. frv. og ég á hinn bóginn amast ekki við því, að þessum styrk sé varið eins og ákveðið er í 2. gr., ef frv. á að samþykkja, en er á móti málinu í heild sinni, greiði ég ekki atkv.



Með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv.



Með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv. 3.–4. gr. felldar með 5:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, IngP, JJ, PHerm, ÞÞ. nei: KA, BBen, BrB, GJ, HG. MJ, StgrA greiddu ekki atkv. 5 þm. (LJóh, PM, BSt, EE, GÍG) fjarstaddir. Frv. fellt með 7:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, IngP, JJ, PHerm, ÞÞ. nei: GJ, HG, KA, MJ, BBen, BrB, StgrA. 5 þm. (EE, GÍG, LJóh, PM, BSt) fjarstaddir.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér hér með að flytja frv. þetta, og er það gert eftir áskorun frá meiri hl. bæjarráðs Reykjavíkur. Frv. þetta og ýtarleg grg., sem því fylgir, sýna fram á nauðsyn nýrra lagaákvæða um það, sem hér um ræðir, og einnig, hversu eðlilegt það er, að sérákvæði gildi um skipulag Reykjavíkur. Mér er ljóst, þar sem svo mjög er liðið á þingtíma, að vafasamt er, að frv. nái fram að ganga, en ég taldi þó rétt að leggja það fram, til þess að hv. dm. gætu haft það til athugunar. Ég geri ekki ráð fyrir, að reynt verði á, hvort menn eru með því eða móti fyrr en á næsta þingi, en vil leggja til, að frv. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég flutti hér í hv. d. fyrir nokkru till. til þál. um skylt efni því, sem hér um ræðir, en með henni er afstaða skipulagsn. gerð sterkari frá því, sem nú er. Þessi till. til þál. hefur hins vegar ekki komið aftur hér til umr. Ég hef hugsað mér í sambandi við þetta frv. að gefa skýringu á mínu máli, sem væntanlega verður tekið fyrir á næsta þingi að öðru sinni. Ég hef hér handa á milli skýrslu frá form. skipulagsn., Geir Zoega, þar sem er yfirlit yfir störf skipulagsn. frá byrjun. Það er því fróðlegt að segja það, um leið og þetta frv. er borið fram, að breyting sú, er próf. Guðmundur Hannesson beitti sér fyrir um skipulagsmál kaupstaða og kauptúna, hefur haft mikla þýðingu, og af þessari skýrslu sést það, að allir kaupstaðir og kauptún að undanteknum Reykjavíkurbæ hafa notið góðs af störfum skipulagsn., og þykir þeim þeir hafa notið frekar of lítils en of mikils af leiðbeiningum hennar. Aftur á móti hefur höfuðstaðurinn af einhverjum ástæðum ekki litið þannig á þetta. Hann hefur ekki notfært sér þetta skipulag, enda sést það nú á höfuðstaðnum, að hann er mjög illa undir það búinn að taka þeim öra vexti, sem hann er nú í, vegna þess að svo mikil mistök hafa átt sér stað í þessum sökum. Það lítur út fyrir, að forráðamenn bæjarins hafi ekki skilið eða kunnað að meta þýðingu þessa skipulags, svo að niðurstaðan hefur orðið sú, að til eru staðir hér í bænum eins og t. d. Uppsalahornið og Zoegahornið hér við Vesturgötu, sem eru glögg dæmi þess, hversu bærinn er illa undir það búinn að mæta umferðinni, eins og hún er nú orðin. Ég ætla svo að upplýsa það, að eftir að skipulagsn. hafði starfað í 6 ár, eða frá árinu 1921–1927, lagði hún fram uppdrátt fyrir Reykjavíkurbæ, sem fékk þær undirtektir hjá bæjarráði Reykjavíkur, að það hvorki breytti eða samþ. uppdráttinn, heldur lagði hann til hliðar. Eftir árið 1930 bar hv. 6. þm. Reykv. fram frv. um það, að ef einhver bær hefði ekki samþ. skipulagsuppdrátt sinn fyrir vissan tíma, mundi uppdrátturinn alveg falla niður. Þetta náði fram að ganga og varð til þess, að Reykjavík slapp við þetta. Eftir árið 1932 var því ekkert skipulag í Reykjavík, vegna þess að hún hafði losað sig undan því, og á þeim tímum gerðist stórkostlegt hneyksli, sem ég mun víkja nánar að. Það, sem gerðist, var það, að tekin var fúamýri og byggð þar mörg hús, en klettarnir látnir standa óhreyfðir. Ýmsir merkir menn sáu, að þetta dugði ekki, og fyrir fáum árum var því gerð lagabreyt. um þetta efni, sem gaf skipulagsn. stórum bætta aðstöðu. S. l. sumar sendi skipulagsn. því bæjarstjórn Reykjavíkur aftur uppdrátt yfir miðbæinn, en bæjarstjórn leit ekki við þessu né gerði nokkrar breyt., þótt um svo merkilegt mál sé að ræða. N. sér sér því ómögulegt að gera till. um það, hvernig ríkið eigi að nota sér lóðir við Lækjargötu. Það stendur því á Reykjavíkurbæ að svara þessu, annaðhvort samþ. þennan uppdrátt eða breyta honum. Þegar svo allt er þannig í pottinn búið, kemur meiri hl. bæjarstjórnar og segir: „Viljið þið ekki vera svo elskulegir að undanþiggja okkur frá þessum l.? Það, sem farið er hér fram á, er því tóm vitleysa, sem á sér ekkert fordæmi. Það er ákaflega leiðinlegt fyrir Reykjavík að láta nokkurn mann heyra eða sjá, að hún vilji vera undanþegin landslögum. Það getur þá verið, að landið segi við Reykjavík: Ef þið viljið vera ríki út af fyrir ykkur í þessu, þá er bezt, að þið séuð það í öllu. - Ég skal ekki segja, hvort hv. borgarstjórinn, 6. þm. Reykv., er í þeim meiri hl. bæjarráðs, sem stendur fyrir því, að þetta frv. er flutt hér. En ef þetta frv. verður samþ. hér, sem er ólíklegt, þá er óhugsanlegt, að nokkur maður fáist til að vera í skipulagsn. landsins, - eins og enginn dómari mundi vilja vera í hæstarétti, ef Reykjavík væri tekin undan og sagt, að einhver sérstakur Reykjavíkurdómstóll ætti að dæma í málum manna hér í bænum. Aðrir staðir á landinu mega vita það, ef þetta gengur fram, að þá þýðir það ekki aðeins stjórnleysi fyrir Reykjavík sjálfa í þessu efni, heldur líka upplausn á skipulagi allra annarra staða á landinu, vegna þess að það verður ekki hægt að fá neina menn með frambærilega þekkingu til þess að vinna í þessum efnum fyrir aðra staði, ef búið er að lýsa því yfir, að þeir „fínu“ í Reykjavík vilji ekki nota þá, en þeir megi aðstoða „dónana“ í hinum kaupstöðunum. - Ef það eru einhverjir „fínir“ menn á þessu sviði, þá á að láta þá vera undir skipulagslöggjöf, sem gildir í þessu efni fyrir allt landið, en ekki neinn eilífan hæstarétt í þessum bæ í skipulagsmálum bæjarins.



Herra forseti. Það þarf í raun og veru ekki að svara ummælum hv. þm. S.-Þ. ákaflega miklu. Mönnum dylst nú ekki sá skyldleiki, sem er með honum og hv. 5. þm. Reykv. (BrB), því að það var hér frv. á ferðinni á dögunum um nefnd, og þá hótaði hv. 5. þm. Reykv., að nefndin mundi segja af sér, ef Alþ. yrði svo djarft að samþ. það frv. En nú segir hv. þm. S.-Þ., að skipulagsn. muni segja af sér, ef þetta frv. verði samþ. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að þessi rök hv. þm. S.-Þ. hafi ákaflega mikla þýðingu og verki ekki til styrktar fyrir þann málstað, sem þau eru flutt fram fyrir. Hitt skal ég játa, að það má deila um mörg atriði í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir. Það var þó rangt, sem hv. þm. S.-Þ. sagði, að með þessu móti væri ætlunin að undanþiggja Reykjavík landslögum, vegna þess að samþykkt þessa frv. væri að setja sérstök lagaákvæði um Reykjavík, sem sagt að breyta landsl. um ákveðið efni, en Reykjavík mundi fara eftir landslögum eftir sem áður. Aðalástæðan fyrir því, að frv. þetta er fram borið, er, að þeir ágætu menn í skipulagsn. ríkisins hafa mjög stórum og veigamiklum embættum að gegna, og engin af þeim embættum eru þess eðlis, að þeir menn, sem eru í skipulagsn. ríkisins, hafi neina sérstaka aðstöðu til að hafa þekkingu á þörfum Reykjavíkur í skipulagsmálefnum, nema þá helzt húsameistari ríkisins, því að hvorki vegamálastjóri né vitamálastjóri hafa neina slíka sérþekkingu. Þeirra embættisstörf fjalla um allt önnur og þessu óskyld málefni. Og þar sem t. d. vegamálastjórastarfið er með allra stærstu embættum landsins, þá er ljóst, að mönnum eins og honum er vorkunn, þó að þeir hafi ekki getað gefið sig að þessum skipulagsmálum Reykjavíkur svo sem þörf hefði verið. Og ég vil fræða hv. þm. S.-Þ. um það, að skipulagsn. ríkisins hefur ekki enn þá treyst sér til þess að leggja fram uppdrátt um skipulag Reykjavíkur í heild. Aðferð hennar hefur verið að koma með uppdrætti af litlum svæðum, sem svo stangast oft á tíðum hver við annan. Og oft og tíðum er það þannig, að einhver megintill., sem borin er fram í dag, er alveg kastað fyrir borð nokkrum dögum síðar. Og vinnubrögðin hafa verið þannig í þessu efni, að tekin hafa verið smá stykki og stykki og þau skipulögð, í stað þess að gera skipulagsuppdrátt fyrir allan bæinn. Og það er til þess að koma þessum málum betur áleiðis, sem við leggjum til, að sérstök stofnun verði sett á stofn til þess að starfa að skipulagningu Reykjavíkurbæjar. Hitt er annað mál, hvort hægt er að tengja þetta við núverandi skipulag. Ég skal ekki um það segja á þessu stigi málsins. Ég er sammála um það, að málið eigi að ganga til n. og verði tekið til athugunar á næsta þingi. En ég mun ekki fara fram á, að frv. verði afgr. úr þessari hv. d. á þessu þingi.



Það er kannske ekki undarlegt, þó að maður, sem hefur ekki verið nema tiltölulega stuttan tíma borgarstjóri, viti ekki algerlega um allar syndir, sem fyrirrennarar hans hafa drýgt. En af því að hann taldi, að það stæði upp á skipulagsnefnd ríkisins um uppdrátt af Reykjavík, þá verð ég að minna á, að árið 1927 kom skipulagsn. ríkisins með heildaruppdrátt af Reykjavík og lagði fyrir bæjarstjórn, sem þessi borgarstjóri, hv. 6. þm. Reykv., var ekki í. Svo liðu 4 ár, og bæjarstjórnin sinnti þessu ekki, heldur var komið í gegn á Alþ. l. um, að sá skipulagsuppdráttur; sem gerður væri á hverjum tíma, væri úr gildi fallinn, ef hann væri ekki samþ. innan tveggja ára. Það kom svo í ljós, að þetta var gildra til þess að losna við þennan uppdrátt og þurfa að fara eftir honum. Svo kom þetta blessað tímabil, þegar Norðurmýrin var byggð. Það er ekki hægt að saka skipulagsn. fyrir það, að uppdrátturinn var ekki notaður, heldur féll úr gildi á þennan hátt. Svo hefur bara skipulagsn. ekkert haft með Reykjavík að gera síðan. Og hún gat vitanlega ekki farið að gera heildaruppdrátt af Reykjavík aftur, meðan viðbúnaðurinn var svona. En allir aðrir kaupstaðir og kauptún fagna því að fá sem mestan stuðning af skipulagsn., þó að Reykjavík hafi ekki gert það. Og ég ætla að segja það til örvunar fyrir núverandi borgarstjóra, ef hann gæti bætt úr syndum okkar allra, að inni í þessum ágæta bæ, sem hann stýrir, er aðeins einn lítill blettur, þar sem börn þessa bæjar geta enn verið, og það er ekki blettur, sem bærinn á, heldur ríkið, þ. e. Arnarhólstúnið. Ég er ekki að beina því að þessum borgarstjóra. Hann ber ekki ábyrgð á því. En ég vil aðeins nefna þetta sem dæmi um það, að þessi sundrung bæjarstjórnar Reykjavíkur hefur verið ákaflega örlagarík fyrir bæinn og fyrirstaða þeirra manna, sem staðið hafa gegn skipulagningu bæjarins. En aðrir bæir og kauptún hafa farið allt öðruvísi að. Og niðurstaðan hefur svo verið samkvæmt því. En þar sem hv. 6. þm. Reykv. taldi það vera eins konar hótun að gera ráð fyrir, að skipulagsn. ríkisins segði af sér, þá hef ég ekkert umboð fyrir þessa menn, sem í n. eru. En eins og ég þykist viss um, að hvaða hæstiréttur, sem væri, - og ekki sízt, ef hv. 6. þm. Reykv. væri í honum, - þá kenni ég illa skap hv. 6. þm. Reykv., ef hann vildi í þeim hæstarétti sitja hér, ef t. d. Norðlendingafjórðungur væri undanskilinn frá að þurfa að hlíta lögum landsins. Á þessu stigi sé ég ekki ástæðu til að tala meira um þetta. En málið er óneitanlega einkennilegt. En ég hef hugsað mér að láta prenta sem viðbótarfylgiskjal með þáltill. þessa skýrslu frá formanni skipulagsn. um þessi mál. Og ef ég verð á þingi framvegis, skal ég reyna að koma með mjög ýtarleg gögn um þetta efni með tilliti til framkomu bæjarstjórnar Reykjavíkur í þessu skipulagsmáli bæjarins og hvernig þessi bær hefur gert tilraun til að vera í þessu efni eins og ríki í ríkinu með sérstökum l. fyrir sig.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Ég hef nú hugsað mér að senda þetta frv. til umsagnar skipulagsn. ríkisins eða að allshn. sendi það til hennar, og getur hún þá látið uppi álit sitt um það og komið að þessari skýrslu, sem hv. þm. S.-Þ. talaði um. Ég hef ekkert á móti því að láta prenta hana. En ef hún hefur ekki sézt í blöðum, þá hefur ekki þótt ómaksins vert að prenta hana. En nú liggja fyrir uppdrættir frá öðrum en skipulagsn. ríkisins um fyrirkomulag bæjarins. En ekki hefur verið ráðizt í að gera heildaruppdrátt af bænum. En ef rætt er um uppdráttinn frá 1927, þá er hann náttúrlega miðaður við miklu minni bæ en Reykjavík er nú, og hann mundi því vera úreltur nú. Hann var með þeim hætti á sínum tíma, að hann öðlaðist ekki staðfestingu, af því að mönnum líkaði hann ekki. En bæði hjá þeim, sem gerðu þann uppdrátt, og einnig þeim, sem gert hafa uppdrátt síðar af bænum, hafa verið þeir sömu gallar, að ekki hefur verið gerður uppdráttur af bænum í heild, heldur aðeins smáhlutum í senn. En það er búið að gera svo mikið í þessu, og það liggja svo mikil frumgögn í þessu efni fyrir, að það verður verulegur hagur að því fyrir bæjaryfirvöldin og væntanlega skipulagsn. Reykjavíkur til leiðbeiningar um það, hvernig þessu skuli koma fyrir. En það er kannske umdeilanlegt, hvorir hafa réttara fyrir sér, sem um þetta hafa fjallað, og sýnist sitt hvorum. Ég veit, að ekki eru allir á einu máli um þetta í bæjarstjórn. Þó hygg ég, að því verði ekki neitað, að það er miklu meiri stórhugur og sýnist liggja djúptækari undirbúningur bak við till. þær, sem frá sérfræðingum bæjarins hafa komið, en í till. skipulagsn. ríkisins varðandi skipulag Reykjavíkurbæjar. - Ég tek þetta fram aðeins af því, að hv. þm. S.-Þ. fór óvirðulegum orðum um starfsmenn bæjarins, sem að þessu hafa unnið.

Ég benti á Norðurmýrina

. Gallinn á þeim er þá kannske sá, að þeir eru of stórhuga, þannig að kostnaður við að koma till. þeirra fram sé svo mikill, að seint verði hægt að gera þær ráðstafanir, og þess vegna sé rétt, eins og skipulagsn. vill, að bæta úr göllunum nokkuð, en láta skipulag bæjarins verða kúðalegra, en þá um leið ódýrara í framkvæmd.



Í sambandi við mismunandi stórhug vil ég benda á, að það, sem á milli ber, er, að samkv. réttum l. á þetta að vera þannig, að Reykjavík geri sínar till. eins og aðrir bæir og skipulagsn. geri sínar till. og landsstjórnin skeri úr að síðustu. En þetta hefur ekki verið gert, heldur hefur staðið á bænum með að beygja sig undir sömu landslög og aðrir bæir í landinu. Ég vil benda á, að eitt af því ágæta, sem skipulagsn. bæjarins hefur hugsað sér, er að gera á vesturbakka tjarnarinnar og svo áfram að Stúdentagarðinum og við Háskólann eina aðalumferðagötu bæjarins. Hún hefur stundum verið kölluð Grútarvegur, þessi fyrirhugaða gata, því að slíkar verksmiðjur væru suður við Skerjafjörð. En að menn hugsa sér að gera aðalumferðagötu meðfram því, sem á að vera aðalprýði bæjarins, Tjörninni, það er furðulegt. Og til þess að geta gert þessa götu eftir uppástungu skipulagsn. bæjarins þyrfti að breyta og taka burt stórar byggingar, þannig að það er meir en rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að það yrði kostnaðarsamt að fara eftir þeim till. Það yrði ákaflega dýrt fyrir bæinn. Og meðan bærinn lagar ekki Uppsalahornið og hornið við Vesturgötu, þá veit ég ekki, hvar hann ætlar að fá peninga til þessara byltinga, sem fylgja mundu framkvæmd till. skipulagsn. Reykjavíkur. En það, sem bendir ekki á stórhug, heldur hug, sem ég vil ekki nefna, er, og það má leita víða í borgum að fordæmi fyrir því án þess að finna það, - að alrólegasti partur borgarinnar og fegursti sé tekinn og gerður að aðalgötu, sem hér í Reykjavík er við Tjörnina, þessa aðalprýði bæjarins. Þetta ætla ég að láta nægja við þessa umr., en aðeins segja það, að stórhugur af þessu tagi, ef framkvæmdur væri, mundi draga bæinn niður frá skipulags sjónarmiði.