Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sökum lasleika gat ég ekki verið viðstaddur 2. umr. þessa máls. Ég hafði skrifað undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn snerti einvörðungu þá fjáröflunaraðferð sem frv. gerir ráð fyrir, 3. gr. þess, mörkuðu tekjustofnana. Á sama tíma og hér liggur fyrir frv. um endurskoðun á öllum mörkuðum tekjustofnum, má segja, í fjárframlögum ríkisins tel ég vafasamt að fara inn á þessa braut í fjáröflun til þessara mála. En þar sem hér er um mjög stórt og gott málefni að ræða, þá segi ég já.



Herra forseti. Enginn vafi er á því, að lengst af hafa markaðir tekjustofnar gegnt mikilvægu hlutverki og komið mörgu góðu til leiðar. Nú hafa menn í seinni tíð talað um að hverfa af þeirri braut. Tvímælalaust er það æskileg aðferð ef Alþ. getur tekið ákvörðun um fjárframlög frá einu ári til annars án þess að styðjast við markaða tekjustofna, og ég er hlynntur því, að markaðir tekjustofnar og lög um þá séu tekin til endurskoðunar. En þar sem hér er mjög gott mál á ferðinni vil ég ekki greiða atkv. gegn því af formsástæðum einum saman og lýsi yfir að ég er efnislega sammála því sem felst í till., en hef aths. við formið á henni, og þess vegna greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Með tilliti til þess, að endurskoða á markaða tekjustofna almennt, lít ég svo á að það sé mjög óeðlilegt að fara að bæta við slíkum tekjustofnum sem þessum rétt áður en það verk hefst. Ég tel að þetta mál, sem hér er um að ræða, eigi að vera eitt af þeim málum sem þar verður um fjallað. Enn fremur er að hefjast endurskoðun á tryggingalöggjöfinni í heild. Þetta er einn af þáttum þeirrar löggjafar að mínu mati. Með tilliti til þess sé ég ekki ástæðu til að svo stöddu, þótt málið sé gott út af fyrir sig, að greiða því atkv. og segi því nei.



Herra forseti. Ég er fylgjandi aðgerðum til þess að styrkja öryrkja, en hefði talið eðlilegra að þetta mál hefði verið undirbúið í félmrn. af hæstv. félmrh., felli mig ekki við þá tekjustofna, sem ætlast er til í þessu frv. að verði grundvöllur að starfsemi sjóðsins, og segi því nei.



Herra forseti. Aðdragandi þessarar lagasetningar, ef að lögum verður, er með fullkomlega eðlilegum hætti. Eðlilegasti háttur á því að setja þessari þjóð lög er að Alþ. sjálft hafi með það að gera. Rn. og ráðh. hæstv. eru þjónar Alþingis að framkvæma þau lög og þær reglur sem settar eru af okkur. Þess vegna er það óeðlileg leið að það eigi fyrst erindi til hæstv. ráðh. Þetta mál hefur fengið eðlilega meðferð í Alþ. og hafi hæstv. ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. haft eitthvað við þetta mál að athuga, þá gat hann komið aths. sínum miklu fyrr á framfæri. Þetta er 22. mál í Alþ., hefur haft eðlilega meðferð, eins og ég segi, gengið til 2. umr. og nefndar, nefnd skilað samdóma áliti, enda þótt með fyrirvara sé hjá einum hv, þm. og annar sem ekki var viðstaddur. Því er það, að allur aðdragandi þessa máls er eðlilegur, fyrir utan það að málefnið er gott, og segi ég já við þessari grein sem og öðrum.



Herra forseti. Ég tel málefnið gott og sjálfsagt að veita fjármagn í slíkan sjóð. Ég tel hins vegar eðlilegt að það komi úr sameiginlegum sjóði okkar landsmanna og verði veitt á fjárl. Auk þess hafa stjórnarflokkarnir sameinast um að endurskoða markaða tekjustofna. Því greiði ég atkv. gegn liðum a og b og segi nei.



Herra forseti. Mótatkv. mitt við 1. gr. þessa frv. byggðist á því, að ég er andvígur því að auka markaða tekjustofna, en ekki á því, að ég væri í andstöðu við tilgang frv. að öðru leyti, og þar sem þessi grein ákveður sjóðnum markaðan tekjustofn segi ég nei.



Herra forseti. Ég hef greitt hér atkv. með því að slíkur sjóður sem þessi verði settur á stofn, og mér finnst það eðlilegt og vænti þess að hann geti orðið til góðs. Ég tel að það sé eðlileg meginregla að fjármagn til slíkra sjóða sé veitt á fjárl., og ég harma það að ekki skuli hafa komið upp við fjárlagaafgreiðslu till. um að veita aukið fjármagn í þeim tilgangi sem sjóðnum er ætlað að gegna. Ég tel, með tilliti til þess að nú fer í hönd endurskoðun á hinum mörkuðu tekjustofnum af margvíslegu tagi, að eðlilegt sé að sú fjármögnun, sem þarna er talað um, falli inn í þá almennu endurskoðun og verði rædd í því heildarsamhengi. Ég er þess vegna ekki tilbúinn til að greiða atkv. með þessari fjáröflun nú og sit hjá við þessa atkvgr.



Herra forseti. Núverandi meiri hl. á Alþingi er ekki treystandi til þess að leggja þessu máli lið með venjulegum framlögum á fjárl., en málið mjög knýjandi. Þess vegna er engra góðra kosta völ varðandi tekjuöflun, og þrátt fyrir ummæli 3. þm. Vestf. áðan hlýt ég að treysta því, að eftir vilja Alþingis verði farið nái málið fram að ganga nú, og segi já.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins að gefnu tilefni minna þm. á að í 45. gr. þingskapa Alþingis stendur svo orðrétt: „Skylt er þm., hvort heldur í d. eða Sþ., að vera viðstaddur og greiða atkv. nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.“ Í prentaðri dagskrá þessa fundar, sem þm. hafa fengið margir hverjir senda heim til sín, er tilkynnt að fyrst á dagskrá fundarins verði atkvgr., þannig að þm. vissu hvað til stóð og ber samkv. þingsköpum skylda til þess að vera viðstaddir þegar atkvgr. fer fram, nema þeir hafi lögmæt forföll. Svo er ekki um fjölmarga þm. Í þingsköpum Alþingis var áður fyrr ákvæði um þingvíti, þess efnis, að svipta mætti þm. þingfararkaupi um skamma hríð, ef þeir sinntu ekki þingskyldum sínum. Nú eru þingsköp Alþingis til endurskoðunar hjá sérstakri nefnd þm. og ég held, herra forseti, að það væri ástæða til að sú n. tæki þetta mál til athugunar.



Herra forseti. Það er stundum vandséð, þegar búið er að ýta frá landi, hvort á að halda áfram eða snúa aftur til sama lands. Nú erum við búin að eyða nokkuð löngum tíma í nafnaköll við atkvgr. um þetta frv. með algerlega óeðlilegum hætti, sem stafar vissulega af fjarveru allt of margra þm. Við erum einungis komnir að 4. gr., en greinar frv. munu vera 16. Ég held því að það væri fullkomin ástæða til að velta því fyrir sér, hvort slíta ætti fundi heldur en halda áfram með þessum hætti, því að þetta er náttúrlega algerlega óverjandi og þm. öllum og Alþingi meira og minna til skammar. En við þessari grein segi ég já.



Hv, þm. segir já. En út af orðum hans að öðru leyti vil ég taka það fram, að atkvgr. verður haldið áfram með þeim möguleikum sem forseti hefur til þess að drifa áfram atkvgr. hér í hv. d. Það er að vísu rétt, að það eru ýmsir fjarverandi, og hygg ég að það sé nú ekki nýlunda að ekki sé hver maður í sínu sæti þegar greidd eru atkv. eða þingstörf fara fram. Sjálfsagt er að taka það til athugunar að víta menn fyrir þetta, en ég víl nú bíða með að láta af því verða þangað til meiri sakir verða á menn bornar í þessum efnum og menn brjóta meira af sér en orðið hefur. Það er að vísu rétt, að það hefur gengið erfiðlega að koma þessu máli áfram hér, það hefur verið tafsamt, en slíkt hlýtur alltaf að koma fyrir af og til í þingstörfum og ég hygg að þetta gangi allt greiðar þegar líður á atkvgr.



Herra forseti. Ég vil mótmæla þeim staðhæfingum, sem komu fram í máli hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar, að fundur væri sérstaklega illa sóttur. Þetta er ágætlega ályktunarfær fundur. Það er verið að nauðga hér frv. gegnum d. og það gengur ekki vel vegna þess að menn eru ekki fúsir, og það er ekkert óeðlilegt við það að það taki einhverja stund. Hvað varðar þessa grein, þá sýnist mér að það liggi í hlutarins eðli að útgjöldin verði að greiðast með tekjum sjóðsins, ef á annað borð er samþ. þetta frv. En ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v. mun vera nýkominn af lýðræðisþingi Framsfl. og undrast það stórum að hér skuli verið að - eins og hann kallar - að nauðga í gegn máli á Alþingi þar sem meiri hl. fær greinilega að ráða. Ég segi já.



Herra forseti. Það hefur gjarnan verið sagt á undanförnum árum, að það séu blaðamenn og aðrir viðlíka dónar sem hafi átt þátt í því að grafa undan rótum þingræðis hér í landinu. Ég held, að almennt og yfirleitt sé þetta ekki rétt kenning. Það verður ekki á annan hátt og skjótvirkari grafið undan þingræðinu hér í landinu og virðingu Alþingis heldur en um það bil helmingur þm. hefur tekið þátt í hér í dag með fjarveru sinni. Ég segi já.



[frh.] Herra forseti. Þegar mál þetta var síðast á dagskrá hafði ég rétt byrjað á ræðu minni um það, en varð þá að fresta máli mínu og mun nú halda áfram þar sem frá var horfið. Ég hafði gert nokkra almenna grein fyrir því, hvað hér er um mikilvægt mál að ræða þar sem er ráðstöfun á gengishagnaði sem nemur rúmlega 7 milljörðum kr. Reyndar kemur í ljós að gengishagnaðurinn allur er rúmlega 7.5 milljarðar kr., en um 500 millj. koma í rauninni ekki til skipta, heldur verða greiddar þeim aðilum sem hlut eiga að máli samkv. 2. gr. frv. Ég hafði minnst á að ráðgert væri að ráðstafa þessum miklu fjármunum þannig að um helmingur upphæðarinnar rynni til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Taldi ég það mjög réttmæta ráðstöfun vegna þess að þá verður þessi fjárhæð, sem tekin er af sjávarútveginum sem heild, áfram í höndum sömu aðila og kemur að sjálfsögðu til skipta eftir reglum þess sjóðs síðar. Ég hafði einnig á það minnst, að hinn helmingurinn ætti að skiptast að jöfnu á tvær deildir hjá Fiskveiðasjóði. Önnur þeirra á að veita lán til hagræðingarframkvæmda, en hin á hins vegar að styðja þá aðila sem orðið hafa fyrir gengistöpun við gengislækkunina í sambandi við skipalán. Það er enginn vafi á því, að miklu máli skiptir, þegar á stendur eins og í þessu tilfelli, að eðlilega sé staðið að því að ráðstafa jafnmiklum fjármunum og hér er um að ræða. Ég tel varðandi það, sem á samkv. þessum lögum að renna til þeirrar deildar Fiskveiðasjóðs sem bætir skipaeigendum upp tap af gengislækkuninni, að sú ráðstöfun á fjármagninu sé eðlileg, en bendi á að þeir fá í rauninni með þessu fjármagni ekki bættan nema lítinn hluta af því tjóni sem þeir hafa orðið fyrir með gengislækkuninni. En þá er ég kominn að hinum hluta þessa fjármagns, þ. e. a. s. þeim hlutanum sem á að verja til hagræðingarframkvæmda. Eftir því sem ég hef sagt hér mun það verða svo, að hér verður um fjárhæð að ræða sem mun liggja á milli 1.5 og 1.7 milljarða kr., og því á að verja í þessu skyni. Í brtt., sem ég flyt ásamt hv. þm. Kjartani Ólafssyni, leggjum við til að mörkuð verði skýrari stefna um það, hvernig ráðstafa skuli þessu fjármagni, en fram kemur í frv. Aðalefnið í till. okkar er að svo skuli mælt fyrir, að óheimilt sé að verja þeim hluta fjármagnsins, sem á að renna til hagræðingarframkvæmda, til annarra lána en þeirra sem geta með eðlilegum hætti flokkast undir hagræðingarlán. Það er enginn vafi á því, að það hefur borið nokkuð á því að af þessu fé ætti að taka óákveðinn hluta og veita mönnum sem lán til almennrar skuldagreiðslu til þess að greiða upp venjulegar rekstrarskuldir. Ég tel með öllu fráleitt að tiltekinn hluti, sem til fellur vegna gengislækkunar, sé fluttur frá vissum aðilum í sjávarútveginum til annarra til þess að greiða upp skuldir sem til hafa fallið. Ég vil fyrir mitt leyti vara við því að fara inn á slíka braut. Hún er ósæmileg. Þar sem svo vill til að miklar rekstrarskuldir hafa orðið til í sjávarútvegi t. d. eða öðrum rekstri, þá er það mál út,af fyrir sig sem er sjálfsagt að taka á, hvort hægt er að afla fjár til að rétta slíkan rekstur við að nýju. En standi þannig á að það sé nauðsynlegt á vitanlega að afla fjár til þess með öðrum hætti en þeim að ætla raunverulega að skattleggja tiltekna aðila í starfsgreininni, en það er það sem mundi verða gert í þessu tilfelli ef hluti af því fjármagni, sem fellur til í sambandi við gengislækkun, er fluttur til frá vissum aðilum í rekstrargreininni til annarra til þess að greiða upp almennar rekstrarskuldir þeirra. Ég vil koma í veg fyrir þetta og því tel ég rétt að flytja brtt. á þskj. 436, en þar eru að mínum dómi tekin af öll tvímæli um að þetta fjármagn á að ganga til hagræðingarlána, til þess að koma fram bættum rekstri í þessari starfsgrein, en það er óheimilt að veita fjármagni þessu til að greiða almennar rekstrarskuldir. Ég hef sagt við þá, sem hafa áhuga á því í þessu tilfelli, eins og mál liggja fyrir nú, og telja nauðsynlegt að hægt sé að aðstoða tiltekin fyrirtæki sem hafa verið rekin með halla, að ég vil gjarnan eiga þátt í að útvega fjármagn til að rétta þeim hjálparhönd sem standa illa að vígi í rekstri, þó að sjálfsögðu eftir mati á því hvernig öll mál standa. En ég tel fráleitt að afla þess fjár á þann hátt að leggja sérstakan skatt á aðra í starfsgreininni, og ég vil koma í veg fyrir það. Alveg sérstaklega vegna þess er þessi till. flutt. Þá er einnig í frv. þessu gert ráð fyrir að nokkur hluti af því fjármagni, sem á að renna til Fiskveiðasjóðs og bæta skipaeigendum það tjón sem þeir hafa orðið fyrir við gengislækkunina, skuli renna í svonefndan úreldingarsjóð fiskiskipa, þar sem ætlunin er að veita útgerðaraðilum nokkurn stuðning til þess að leggja niður rekstur á skipum sem ekki eru lengur talin fyllilega hæf til úthalds. Ég get fallist á það sjónarmið, að rétt sé að nokkrum hluta þess fjármagns, sem hér er um að ræða, verði varið í þessu skyni. En mér finnst óeðlilegt að hafa það alveg óákveðna fjárhæð, því að ekkert er sagt um hvað hún eigi að vera há eins og er í lögunum. Ég vil því taka af allan vafa í þeim efnum og ákveða tilteknum hluta af því fé, sem hér er um að ræða, sem eigi að verja í þessu skyni. Það er verkefni Alþingis að taka slíka ákvörðun og einskis annars. Í öðru lagi tel ég eðlilegt að það fjármagn, sem á að verja í þessu skyni, renni í þann sjóð sem myndaður hefur verið til þess að leysa af hendi einmitt þetta verkefni. Það hefur þegar verið komið á fót sjóði við Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sem er nefndur Aldurslagasjóður, og ég tel sjálfsagt að láta þessa fjárhæð renna í þann sjóð, svo að um verði að ræða aðeins einn sjóð sem annist þetta verkefni. Ég sé enga ástæðu til að þeir aðilar, sem vilja leggja niður rekstur á fiskibátum sínum og telja þá vera orðna. óhæfa til rekstrar, þurfi fyrst að sækja til Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum og sækja þá um framlag úr Aldurslagasjóði og síðan eigi þeir að senda umsóknir líka til annarrar sérstakrar nefndar sem einnig hefur yfir fjármagni að ráða og úthlutar styrkjum í þessu skyni. Fjárúthlutun eftir svona leiðum er venjulega býsna hættuleg. Ég álít því að það eigi að hverfa frá þeirri hugmynd, sem hæstv. sjútvrh. hefur verið með, að hafa sérstakan sjóð sem úthluta ætti úr í þessum efnum, en hins vegar sé rétt að ákveða að fjárhæð þessi verði látin renna til Aldurslagasjóðs hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Raunverulega er það svo, að öll fiskiskip greiða ákveðið tryggingagjald til þeirrar deildar, eru því í þessari tryggingu, eiga þar sinn rétt, og ef hægt er að styrkja þessa deild fjárhagslega er sjálfsagt að gera það þannig að umsóknir hvers og eins séu þá gerðar upp á einum stað. Till. okkar á þskj. 436 miðar m. a. að þessu atriði einnig. Fjh.- og viðskn. þessarar d. fékk nokkrar upplýsingar frá Fiskveiðasjóði um það, hvað hefði þegar verið gert í sambandi við það fjármagn sem hér er um að ræða. Það kom þá í ljós að af svonefndu hagræðingarfjármagni, sem hér er um að ræða, hefðu þegar verið veitt loforð til nokkurra aðila suðvestanlands, eða sem nemur rúmlega 360 millj. kr. Það fer í rauninni ekkert á milli mála eftir þeim upplýsingum sem n. fékk, að hér er að verulegu leyti um að ræða að verið er að ráðstafa þessu hagræðingarfjármagni í gamla skuldasúpu ýmissa félaga sem þarna eiga hlut að máli. Hér er aðallega um að ræða útgerðarfélög á Reykjanesi og sunnanlands: eitt á Eyrarbakka og eitt á Stokkseyri og tvö í Vestmannaeyjum, en hin eru á Reykjanesi. Ég tel að það hafi verið gert meira en nóg að því að úthluta úr ýmsum sjóðum til aðila þar sem fyrst og fremst er við það miðað að reyna að grynna eitthvað á skuldum þeirra. Það liggja fyrir opinberar upplýsingar um slíkar úthlutanir sem hafa farið fram æ ofan í æ, en reynslan hefur sýnt að þær hafa harla lítið miðað að því að koma rekstri þessara fyrirtækja á viðunandi grundvöll. Ég álít því að í sambandi við ráðstöfun á þessu fjármagni eigi að draga skýrar línur. Alþ. á að standa að ákvörðun um það, hvernig eigi að verja þessu fjármagni, og taka þá alveg skýrt fram að óheimilt sé að verja því til þess að greiða almennar rekstrarskuldir. Ég álít líka að þessi till., sem við hv. þm. Kjartan Ólafsson flytjum á þskj. 436, sé fullkomlega í samræmi við brbl., af því að gengið var út frá því að þetta fjármagn ætti fyrst og fremst að renna til þess að koma fram ákveðnum rekstrarlegum umbótum í fyrirtækjum, en hér átti ekki að vera um neinar skuldagreiðslur að ræða. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að að sjálfsögðu getur verið um það að ræða að af þessu fjármagni verði veitt lán út á framkvæmdir sem fram hafa farið og geta flokkast undir hagræðingarframkvæmdir, þó að þær hafi farið fram fyrir einu eða tveimur árum og aðili hafi ekki fengið stofnlán eða hagræðingarlán til slíkra framkvæmda. Það er ekkert bundið við það. Það er aðeins þetta sem við leggjum til, að það komi skýrt fram að óheimilt sé að verja þessu fjármagni til þess að greiða venjulegar og almennar rekstrarskuldir. Það á að afla fjár til slíks með öðrum hætti. Ég hef með þessum orðum í rauninni gert grein fyrir till. okkar. Ég get aðeins bætt því við, þó að ekki sé búið að tala fyrir annarri brtt. sem hér liggur fyrir, um smávægilegan stuðning til samtaka sjómanna, að ég er samþykkur þeirri till. sem er á þskj. 430, 1. flm. hv. þm. Matthías Bjarnason. Þar er um að ræða fjárveitingu sem er hliðstæð þeirri sem áður hefur verið innt af höndum í sambandi við gengishagnað, og ég tel að ráðstöfun á því tiltölulega litla fjármagni, sem þar er um að ræða, sé fullkomlega eðlileg. Ég mun styðja þá till. En á hitt legg ég ríka áherslu, að það er Alþ. sem á að setja aðalreglurnar um það, hvernig eigi að ráðstafa 7 milljörðum kr. Það þarf að leggja niður þann sið, sem farið er að bera hér á í vaxandi mæli, að einstakir ráðh. ætlist til þess að þeir geti síðar sett reglugerðir og ráðstafað milljörðum króna. Alþingi á að setja þessar reglur og taka skýrt fram til hvers eigi að verja fénu. Ég tel engan vafa leika á því, að fé það, sem hér um ræðir, sem á að ganga til hagræðingarframkvæmda eða til umbóta í rekstri, er ekki of há fjárhæð. Og auðvitað eiga allir, hvar sem þeir eru staddir á landinu, sem hafa með höndum sjávarútvegsrekstur, jafnan rétt til að sækja um þessi lán. Það á að meta þær lánsbeiðnir hjá hverjum og einum. En við eigum ekki að fara inn á þá hættulegu braut, að þessu fjármagni verði úthlutað til þess að grynna á einhverjum bankaskuldum fyrirtækja sem ekki hafa getað haldið uppi eðlilegum rekstri. Ég er á móti því.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þá brtt. ásamt fjórum öðrum þm., Matthíasi Á. Mathiesen, Ólafi G. Einarssyni, Sverri Hermannssyni og Albert Guðmundssyni, að aftan við 3. gr. frv. komi ný mgr.: „Áður en kemur til skipta á fé samkv. a- og b-lið þessarar greinar, skal greiða lífeyrissjóði sjómanna 175 millj. kr. til að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur og aðrar tryggingabætur til sjómanna og 25 millj. kr. til orlofshúsa sjómannasamtakanna“. Við flm. þessarar till. teljum eðlilegt við ráðstöfun gengishagnaðar að sýna sjómönnum að þeir eru meðeigendur að þeim fjármunum sem hér er verið að skipta og eiga samkv. frv. þessu að fara til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, sem má segja að sé fullkomlega eðlilegt og til hagræðingar í fiskiðnaði og enn fremur til þess að bæta nokkuð erlendar skuldir þeirra útvegsmanna sem skulda sjóðnum vegna gengisbreytingarinnar. Þjóðhagsstofnun gerði áætlun um, áður en gengisbreytingin var gerð í sept. 1978, að í gengismunarsjóð kæmu 5 800–6 000 millj. kr. í hreinan gengismun miðað við 15% gengisfellingu. 26. febr. nam innkomið fé í sjóðinn 9 340 millj. Þegar tekið er tillit til að frá dragast upphæðir vegna leiðréttingar flutningskostnaðar o. fl., sbr. 4. og 5. mgr. 2. gr. brbl., eða samtals 1 746 millj., þá er áætlað í febrúarlok að komnar séu inn 7 594 millj. í staðinn fyrir 5 500-6 000 millj. sem Þjóðhagsstofnunin áætlaði. Þegar brbl. þessi voru gefin út fannst mér vanta inn í þau að taka tillit til sjómanna í sambandi við gengismuninn og vitna í fyrri hliðstæð lög um ráðstafanir gengismunar - t. d. lög frá 1975 - þar er ákveðið að til lífeyrissjóð sjómanna til þess að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur þeirra og aðrar tryggingabætur verði varið 75 millj. kr. og til orlofshúsa sjómannasamtakanna 12 millj. kr., sem skipt var eftir að auglýst hafði verið eftir umsóknum frá sjómannasamtökunum. Einnig vil ég minna á að við ákvörðun gengishagnaðar 1974 var varið 15 millj. kr. til að verðbæta lífeyrisgreiðslur aldraðra, sem fá greiddan lífeyri úr lífeyrissjóði sjómanna, og til orlofshúsa sjómannasamtakanna 11 millj. kr. Ég tel óeðlilegt að þegar brbl. voru gefin út var ekkert tillit tekið til félagslegra umbóta sjómannastéttarinnar. Ekkert slíkt hefur komið fram í Ed. Alþ. eða í n. í Nd. og við 1. umr. um þetta mál. Því fannst mér rétt að flytja brtt., og til þess að sýna fram á að þessi till. er ekki nein yfirboðstill. eru þetta svipaðar upphæðir og voru við ráðstöfun gengishagnaðar 1975, miðað við verðgildi peninga, og m. a. s. heldur lægri miðað við það fjármagn sem kemur í gengismunarsjóð. Með því að líta á fyrri ráðstafanir um gengishagnað er till. þessi að mínum dómi fullkomlega eðlileg og sanngjörn og ég vænti þess, að hv. þdm. taki tillit til þess hvað áður hefur gerst í þessum efnum, og ég vil þakka hv. 1. þm. Austurl. fyrir undirtektir hans. Það fer ekki á milli mála, að meðferð þessa frv. hefur verið ákaflega seinvirk í hv. Alþ. Málið var afgreitt frá Ed. fyrir miðjan desembermánuð, en hefur verið hér í Nd. síðan, var lengi í meðferð n., en n. skilaði áliti 7.–9. mars. Frv. kom ekki til 2. umr. fyrr en s. l. miðvikudag og þá var umr. frestað, en nú fer fram framhald 2. umr. Eins og ég sagði áðan er ég alveg samþykkur því hlutfalli sem fer til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og tel það eðlilegt hlutfall, var reyndar reiknað með því í allt fyrrasumar og þá höfðu stjórnmálaflokkarnir um það samvinnu í sambandi við ábyrgð á fiskverði meðan hinar langvinnu stjórnarmyndunarviðræður fórn fram, svo að um það á ekki að vera nokkur ágreiningur. Hins vegar finnst mér eðlileg sú till., sem hv. 1. þm. Austurl. var að lýsa áðan og er flutt af honum og hv. þm. Kjartani Ólafssyni, og ég fyrir mitt leyti get vel greitt henni atkv. Sú till. gerir ráð fyrir að breyta nokkuð frá frv. ráðstöfun þeirra 50%, sem koma í gengismunarsjóð af andvirði þeirra afurða sem taldar eru undir a-lið 3. gr. frv., svo og því sem kemur af andvirði annarra sjávarafurða. Veita skal 50% sem lán til hagræðingar- og framleiðniaukningar í fiskiðnaði. Lánin skulu fyrst og fremst veitt til kaupa á vélum og tækjum og til að koma upp kældum fiskmóttökum. Óheimilt er að veita lán þessi til greiðslu rekstrarskulda eða annars sem telja verður til venjulegs rekstrar. Jafnframt skal endurgreiðsla lána þessara með vöxtum renna til Fiskveiðasjóðs. Ég tel bæði eðlilegt og sjálfsagt að Fiskveiðasjóður veiti þessi lán og hefði hann átt að hafa af því allan veg og vanda. En annað hefur verið tekið upp. Lánin, sem Fiskveiðasjóður hefur afgreitt, eru eiginlega ekki annað en formsatriði, því að málin hafa verið unnin með öðrum hætti. Þá er hér brtt. um að lækka 2. liðinn nokkuð, til að létta stofnfjárkostnað eigenda fiskiskipa, en 10% af því skulu renna í Aldurslagasjóð fiskiskipa hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Skal ég ekki fjölyrða frekar um það, það gerði hv. 1. þm. Austurl. þegar hann fylgdi brtt. sinni úr hlaði, en ég lýsi því yfir fyrir mitt leyti, að ég er samþykkur því að sá háttur verði hafður á. Ég sé ekki ástæðu til að vera með tvær stofnanir í gangi og menn þurfi að leita til tveggja aðila í sambandi við þessi fjárframlög. Aldurslagatrygging við Samábyrgð Íslands á fiskiskipum var stofnuð með lögum á s. l. ári. Gengust útgerðarmenn undir það af fúsum og frjálsum vilja að greiða sérstakt iðgjald til aldurslagatryggingar, en hin gamla bráðafúadeild frá 1958 var með þeim lögum lögð niður. Hún átti rúmlega 200 millj. kr. í sjóði, sem gengu til aldurslagadeildar. Samábyrgð Íslands á fiskiskipum er þannig stjórnað, að tveir menn eru skipaðir af ráðh. eftir tilnefningu Landssambands ísl. útvegsmanna, tveir eru skipaðir eftir tilnefningu bátaábyrgðarfélaganna og einn er skipaður af ráðh. án tilnefningar. Eru fulltrúar útgerðar 4 af 5 í stjórninni og því hef ég telið rétt að þessi eini aðili ætti að hafa með þetta að gera, en ekki að skipa sérstaka nefnd til að inna þetta verkefni af hendi. Það liggur nú fyrir um það framlag sem á að verja til hagræðingar, það sem Byggðasjóður ver, það sem ætlað er að bankarnir taki á sig og sveitarfélögin greiði fyrir atvinnufyrirtækjum, muni nema um 2 050 millj. kr. Mér finnst, þegar ég lít á þessa tölu, að hlutur bankanna í þessari „konverteringu“ sé afar lítill, ekki nema um 574 millj. Ég vil minna á „konverteringu“ þá sem fór fram á haustinu 1974 og á árinu 1975. Hún nam, að mig minnir, um 3 240 millj. á þeim tíma, að óhætt væri að sennilega 21/2-falda þá upphæð núna til þess að hún yrði sambærileg við þessa tölu. Mér finnst eðlilegt í alla staði að bankar landsins taki þátt í því að „konvertera“ lánum til þeirra fyrirtækja sem eru hlaðin lausaskuldum og eiga í erfiðleikum-fyrirtækja sem á annað borð er talið eðlilegt að haldi áfram rekstri. Þetta gengismunarfé á fyrst og fremst að vera, eins og síðasti ræðumaður tók réttilega fram, til þess að auka hagræðinguna og fyrst og fremst til að veita lán til kaupa á vélum og tækjum og bæta frystihúsin og sérstaklega fiskmóttökurnar, auka hagkvæmni í rekstri, en ekki til þess að koma til móts við bankana og greiða þeim upp vanskilaskuldir eða áfallnar skuldir, sem þeir eiga fyllilega að mínum dómi að taka þátt í að breyta í lán til lengri tíma. Samkv. þessu er talið að hagræðingarfé í gengismunarsjóði verði 575.6 millj. kr., en jafnframt 660 millj. kr. frá Byggðasjóði og 239 millj. sem ætlað er að sveitarfélögin komi til móts við fyrirtæki með því að breyta skuldum þeirra eða greiða fyrir þeim til þess að koma rekstri í betra horf. Það hefur verið mikið talað um það á undanförnum árum, að ekkert hafi verið gert til þess að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði og jafnvel ákveðin landssvæði hafi verið skilin útundan. Hv. frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd., Ólafur G. Einarsson, kom nokkuð inn á þetta. Á árinu 1978 var úthlutað til Fiskveiðasjóðs í lánum til hagræðingar í fiskiðnaði samkv. reglugerð, sem gefin var út 8. júní, og annarri reglugerð, sem gefin var út 13. apríl á s. l. ári, samtals 701.8 millj. kr. Þar af fóru í Reykjaneskjördæmi eitt 312 millj. kr., eða 44.5% af heildarúthlutun til hagræðingar í fiskiðnaði. Mér finnst sérstaklega ástæða til þess að benda á þetta og vekja athygli á því, því að það hefur verið mjög í tísku að telja að engin lán hafi komið á það svæði og sérstaklega ekki á Suðurnesin. Næsta kjördæmi við Reykjaneskjördæmi er Suðurlandskjördæmi, sem fékk 102.6 millj. kr., og þriðja kjördæmið er Reykjavík með 91.5 millj. kr. M. ö. o.: bróðurpartúr af fénu fór í þessi þrjú kjördæmi, þó sérstaklega í Reykjaneskjördæmi. Ég er ekki að nefna þetta til þess að telja á nokkurn hátt eftir það sem fór í þau kjördæmi, síður en svo, heldur aðeins til að vekja athygli þeirra, sem tala alltaf um að þau hafi aldrei fengið neitt, á því, hvað þau hafa fengið. - En við erfiðleika í útgerð og vinnslu sjávarafurða hafa menn átt í þessum kjördæmum sem ég sérstaklega nefndi. Ég tel eðlilegt í alla staði, að þegar reglugerð var gefin út 22. sept. 1978 í sambandi við ráðstöfun gengismunar samkv. brbl. var tekið inn í 3. gr. reglugerðarinnar að af fé þessu skuli veita lán til hraðfrystihúsa og annarra fiskvinnslustöðva til hagræðingar og fjárhagslegrar endurskipulagningar, m. a. til vélakaupa, endurnýjunar á vélum og vinnslurásum og annarra ráðstafana sem horfa til hagræðingar að mati sjóðsstjórnar. Þetta tel ég alveg hárrétt, en síðan er bætt við: „Þau frystihús, sem stöðvað hafa rekstur eða þar sem rekstrarstöðvun er yfirvofandi og mikilvæg eru fyrir atvinnuöryggi á viðkomandi stað, skulu hafa forgang við lánveitingar samkv. reglugerð þessari, enda horfi stuðningur við þau til bætts skipulags í veiðum og vinnslu“. Ég tel að þetta ákvæði 3. gr. reglugerðarinnar styðjist alls ekki við þau lög sem reglugerðin er gefin út eftir. Ég tel í hæsta máta óeðlilegt að fyrirtæki, sem hafa stöðvað rekstur sinn, eigi að njóta forgangs við úthlutun þess fjármagns sem verið er að skipta. Er verið með þessu að ýta undir að ef menn vantar peninga í reksturinn stöðvi þeir rekstur sinn því að þá njóti þeir forgangs? Ég tel þetta furðulegt ákvæði og fái alls ekki staðist samkv. þeim lögum sem reglugerðin er gefin út eftir, hvað þá heldur fari eftir þeim. Ég tel að frv. þetta sé búið að velkjast allt of lengi fyrir þingi og margt bendi til þess að ekki hafi verið sótt af neinum áhuga frá hendi hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstj. að fá afgreitt. Ég tek undir þau orð þess ræðumanns, sem talaði á undan mér, að það er ekki ráðh. eða ríkisstjórnar að afgreiða þessi mál, heldur fyrst og fremst Alþingis. Ég tel að þær brtt., sem fram eru komnar við frv., séu til bóta, og mér finnst sú brtt., sem ég var að mæta fyrir, sjálfsögð, sanngjörn og eðlileg og trúi ekki öðru en hv. þdm. taki vel undir þá till. þegar sérstaklega er haft í huga hvað áður hefur gerst í þessum efnum og jafnframt að sú áætlun, sem Þjóðhagsstofnun gerði um gengismuninn, var miklu lægri en hann reyndist, eins og ég gat um í upphafi máls míns. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess að þdm. taki tillit til þeirra till. sem hér liggja fyrir, og ég trúi ekki öðru en hæstv. sjútvrh. sé samþykkur því að gera þessar nauðsynlegu og sjálfsögðu breytingar á frv.