Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram á síðasta Alþ., en varð ekki útrætt. En allshn. Ed. hafði fjallað um það og lagt fram brtt. sem samþ. voru við 2. umr. í deildinni. Þær breyt. hafa nú verið felldar inn í frv. Þá var og við 3. umr. í deildinni samþ. brtt. við 7. gr. Hefur gr. nú verið endurskrifuð til að taka upp meginefni þeirrar breyt. sem beinist að því að banna innflutning sérstaklega hættulegra tegunda varnings þess sem frv. fjallar um, einkum þó sjálfvirkra skotvopna. Þá hefur einnig verið bætt inn í 35. gr. ákvæði um upptöku tækja og efna brotamanns annarra en þeirra sem brot er framið með. Að öðru leyti er þetta frv. óbreytt frá því í fyrra. Það frv. var þá afgr. í þessari hv. d. og þess vegna ætti í sjálfu sér ekki að þurfa langa framsögu um það nú. Ég mun þess vegna ekki ræða neitt þá þörf sem er á því að setja ný lög í stað þeirra gömlu og ófullkomnu laga sem eru um þetta efni, læt nægja að vísa þar um til þess sem ég sagði á þingi í fyrra svo og til athugasemdanna. Eins og ég gerði raunar í fyrra, vil ég víkja að nokkrum helstu nýmælum sem er að finna í þessu frv. Frv. skiptist í sjö kafla. I. kaflinn fjallar um gildissvið frv. Þar er merking hugtakanna skotvopn, skotfæri, sprengiefni og skoteldar afmörkuð. Í 3. gr. er ráðh. heimilað að setja reglur um önnur efni en þau sem frv. tekur til samkv. eldri skilgreiningu ef þau hafa svipaða eiginleika og verkanir, svo sem ýmis önnur vopn en skotvopn og ýmis efni sem teljast ekki vera sprengiefni eða skoteldar, en hafa svipaða eiginleika. Aðstæður geta komið upp sem gera nauðsynlegt að setja reglur um þessa hluti, og því er talið rétt að ráðh. hafi heimild sem þessa. Í Il. kafla frv. er fjallað um innflutning, útflutning, framleiðslu og verslun með nefndar vörur. Í gildandi lögum eru mjög ófullkomnar reglur um framleiðslu á þessum vörutegundum, og það er út af fyrir sig eðlilegt af því að lengst af hefur ekki verið nein framleiðsla í landinu á þessum efnum. Nú er hins vegar svo, að hér hafa verið starfandi a.m.k. tvær flugeldaverksmiðjur og er því þörf á að settar séu reglur um þá framleiðslu. Frv. gerir ráð fyrir þeirri breyt. frá núgildandi framkvæmd varðandi innflutning til landsins að leita þurfi leyfis fyrir hverri og einni vörusendingu. Þetta er mikilvægt til þess að tryggja að ekki séu aðrar vörur fluttar inn en þær sem leyfðar eru til sölu innanlands, og einnig veitir það stjórnvöldum tækifæri til að fylgjast á hverjum tíma með innflutningi. Er gert ráð fyrir því að meira eftirlit verði haft með verslunum og lögð ríkari skylda á verslunareigendur en nú er, að þeir afhendi ekki öðrum vörur heldur en þeim sem sanni að þeir megi kaupa þær. Ill. kafli frv. fjallar eingöngu um skotvopn og skotfæri. Þar er kveðið á um það, hverjir geti fengið leyfi til þess að kaupa skotvopn og skotfæri. Nokkru ítarlegri ákvæði eru um þetta í frv. en eru í gildandi lögum. Samkv. þeim lögum, er nú gilda, eru að vísu allströng ákvæði um það hverjir geta fengið leyfi til þess að eiga skotvopn, en e.t.v. hefur ekki tekist að fylgja þeim ákvæðum eftir í framkvæmd eins og skyldi. Í núgildandi lögum er sagt að það skuli vera aðalreglan, að þeim einum sé veitt heimild til þess að hafa í vörslum sínum skotvopn sem sýni skilríki fyrir því að þeim sé það gagnlegt eða nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar. Svipað ákvæði er í frv., en auk þess eru tilgreind ákveðin skilyrði sem leyfishafi þurfi að fullnægja, svo sem ákveðinn lágmarksaldur, 20 ár. Gerðar eru kröfur um að viðkomandi hafi þekkingu á skotvopninu og kunni skil á hættueiginleikum þess, og almennt er gert að skilyrði að menn hafi ekki gerst brotlegir við almenn hegningarlög, áfengislög eða lög er varða meðferð skotvopna, nema brot sé smávægilegt. Enn fremur eru gerðar vissar heilbrigðiskröfur í 15. gr. Þar segir að umsækjandi skuli vera andlega heilbrigður. E.t.v. hefði mátt gera þarna líka kröfu til þess að maður væri svo líkamlega heilbrigður, t.d. hvað sjón snertir, að honum væri treystandi til þess að fara með skotvopn. En ég býst við að það megi koma því ákvæði undir þar sem segir, að hann sé að öðru leyti hæfur til þess að fara með skotvopn, og koma því þá inn í reglugerð. En auðvitað væri ekkert athugavert við það þó að þetta væri gert ítarlegar til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni. Það er og nýmæli í frv. að gert er ráð fyrir að skotvopnaleyfi sé ekki gefið út til lengri tíma í senn en 10 ára. Þetta ætti að auðvelda lögregluyfirvöldum að hafa eftirlit með skráningu skotvopna, og það auðveldar þeim að fylgjast með því að leyfishafar fullnægi nauðsynlegum skilyrðum á hverjum tíma. Mörg önnur nýmæli eru í þessum kafla frv. sem miða að því að koma í veg fyrir misnotkun skotvopna. Öll þessi ákvæði setja ákveðnar hömlur við sölu skotvopna, án þess þó að koma í veg fyrir eðlilega og nauðsynlega notkun þeirra. Benda má á í þessu sambandi að víða um lönd hafa verið hert ákvæði um sölu og meðferð skotvopna, og stafar það að sjálfsögðu af þeim sívaxandi ofbeldishvötum og hryðjuverkum sem vart verður við. Skotvopn eru auðvitað alltaf hættuleg tæki og þau má misnota. En þau eru eigi að síður nauðsynleg og verður þess vegna að reyna að haga reglum um þau þannig að reynt sé eftir því sem hægt er að koma í veg fyrir misnotkun í sambandi við þau, sem seint verður þó hægt algjörlega með lagaákvæðum. IV. kafli frv. fjallar um sprengiefni, hverjir megi kaupa það, hverjir megi nota það, geymslu sprengiefnis og meðferð. til þessa hefur algjörlega skort reglur um þetta efni. Að vísu má segja að ófullkomnar reglur séu til um það, hvar og hvernig megi geyma sprengiefni, en mjög fábrotnar reglur eru í gildi um flutning á því og meðferð þess. Þar sem nú er orðið mikið um notkun slíkra efna er nauðsynlegt að sett séu ákvæði um það. En það er jafnframt gert ráð fyrir því að sett séu ítarlegri ákvæði í reglugerð, og er það talið æskilegra þar sem hér er um mjög tæknileg atriði að tefla. Það má segja að sem betur fer hafi notkun skotelda ekki valdið verulegum vandræðum hér. En þó er það svo, að á hverju ári slasast menn eitthvað meira eða minna af völdum skotelda, og því er talið nauðsynlegt að settar séu um þetta fyllri reglur en nú gilda. Er gert ráð fyrir því sem meginreglu að ekki megi selja yngri mönnum en 16 ára skotelda. Á sama hátt og um sprengiefni er þörf á setningu reglugerðar um þetta efni. Í VI. og VIl. kafla frv. er fjallað um heimild stjórnvalda til þess að afturkalla leyfi, um refsingar, eignarupptöku, stjórnvaldskæru o.fl. Refsímörk eru hækkuð talsvert frá því sem nú er. Samkv. gildandi lögum varðar brot sektum allt að 10 þús. kr. Samkv. frv. getur brot varðað allt að eins árs fangelsi, nema þyngri refsing liggi við eftir öðrum lögum. Í sumum nágrannalöndum eru refsimörkin hærri, svo sem í Danmörku og Svíþjóð, en þar er gert ráð fyrir að brot á samsvarandi lögum geti varðað allt að tveggja ára fangelsi. Í Noregi og Finnlandi eru hins vegar refsimörkin nokkru lægri. Er nú ætlast til þess að leyfissviptingum verði beitt í ríkari mæli en nú er gert. Eru allítarleg ákvæði um það í frv. hvernig fari um sölu á varningi sem leyfishafi skal skila þegar hann er sviptur leyfi, ef ekki eru jafnframt fyrir hendi skilyrði til eignarupptöku. Bæði hækkun refsinga og beiting ákvæða um sviptingu leyfa í ríkara mæli en nú er gert ættu að leiða til meiri aðgæslu hjá þeim sem fara með og nota þessa hluti. Enda þótt frv. sé mun viðameira en gildandi lög, þá er, eins og þegar hefur verið tekið fram, þörf á setningu reglugerðar sem kveði nánar á um ýmis atriði, svo sem geymslu og flutning sprengiefna og um fleiri atriði. Hér eru ákvæði um þau skotvopnaleyfi, sem gefin hafa verið út áður en lögin taka gildi, og um önnur leyfi, sem varða þessa hluti, og er gefinn frestur svo sem í frv. segir til þess að tryggja að þeir, sem hlut eiga að máli, leyfishafarnir, geti fullnægt settum skilyrðum og það er gefinn allrúmur frestur til endurnýjunarbeiðni. Ég skal svo, herra forseti, ekki fara um þetta frv. fleiri orðum. Með tilliti til afgreiðslu hv. d. á þessu máli á s.l. þingi og ítarlegrar athugunar, sem þá fór fram hjá henni á þessu máli, vænti ég þess að það eigi nú greiðan gang í gegnum þessa hv. d. og gegnum Alþ. Það er áreiðanlega mikil þörf á því að setja reglur um þetta efni, og þó það sé svo, að lagasetning girði aldrei og geti aldrei girt fyrir allar þær hættur sem eru samfara þessum tækjum, þá er hv. Alþ. skylt að reyna að gera sitt til þess að draga sem mest úr þeirri hættu. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst lýsa ánægju minni með það, að frv. þetta skuli vera lagt fram nú þegar með þeim breyt. sem gerðar voru á því hér í Ed. á síðasta þingi. Ég lýsti þá yfir stuðningi mínum við þetta frv. og ánægju minni með það. Ég held að það sé til mjög mikilla bóta, og þó er nú gott að deildin skuli öðru sinni hafa fengið það til umfjöllunar, því ég minnist þess að einn dm., hv. þm. Steingrímur Hermannsson, flutti á síðustu stundu, við 3. umr., rökstudda gagnrýni á breyt. sem gerð var á 7. gr. frv., þar sem fjallað er um framleiðslu, innflutning, útflutning og verslun með skotvopn. Vænti ég þess að hann muni nú rifja þá gagnrýni sína upp, ef vera mætti að það yrði álit d. að hún væri rökstudd og mætti vera til bóta á frv. ef það yrði upp í það tekið sem hv. þm. gerði grein fyrir þá, ef hann skyldi nú muna það enn þá. Enda þótt ég telji þetta frv. til mjög mikilla bóta frá því sem áður var og miða til hins betra í meðferð skotvopna, þá vil ég vekja athygli á því, að það ber að ýmsu leyti þess vott að löggjafinn viðurkenni ekki þá meginnauðsyn, þá meginþörf sem á bak við þann tiltölulega mikla fjölda skotvopna sem fyrir er í landinu, þ.e.a.s. þetta gagn sem menn hafa af skotvopnum til veiðiskapar fyrst og fremst sér til ánægju, þ.e.a.s. sportveiðina. Þessari skoðun minni til stuðnings vil ég benda á 15. gr., þar sem segir: „Aðeins má veita þeim einstaklingi leyfi til þess að eignast skotvopn, er sýnir fram á, að honum sé það gagnlegt eða nauðsynlegt.“ Ég sé ekki betur en að þessi skilgreining kynni t.d. að útiloka það að nokkur hv. þm. í þessari d. gæti fengið byssuleyfi. Nú, um Nd., það kynni að vera einn ónefndur hv. þm. úr Norðurl. v. sem gæti rökstutt eða hefði getað rökstutt þörf sína með gagnsemi eða nauðsyn á þessu hausti fyrir skotvopn. Í alvöru talað, þá finnst mér að þetta ágæta frv., sem ég styð, beri svip af því að löggjafinn neiti að viðurkenna sportveiði á landi hér með þessum verkfærum. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að setja löggjöf um skotveiði á Íslandi, þar sem brúað verði bilið milli hinna ýmsu lagabálka sem fjalla um meðferð skotvopna og þar sem gerðar yrðu ráðstafanir til þess að auðvelda framkvæmd ýmissa ákvæða í fuglafriðunarlögunum og löggjöf þessari um skotvopn. Það mál biður betri tíma, en ég mun reyna að stuðla að því, að í þessari hv. d. verði ræddir möguleikar á því, að fá fram slíka lagasetningu.



Herra forseti. Jú, ég man, að hér urðu nokkrar umr. á síðasta þingi um þetta frv., og það, sem hv. þm. mun vísa til, er það, að ég færði hér sterk rök að því að hann hefði ekki hundsvit á skotvopnum. Ég vakti athygli á þessu í sambandi við sjálfvirk skotvopn. Ég taldi ástæðu til þess að banna notkun t.d. haglabyssu sem getur skotið sjálfvirkt allt að t.d. 5 skotum, og ég vakti athygli á því, að viða erlendis er bannað að hafa slíkar byssur með möguleikum til að skjóta fleiri en 3 skotum. Hv. þm, greip þetta á lofti og fékk sett inn í frv. ákvæði í 7. gr. um bann við innflutningi vissra vopna, þar sem segir, reyndar í sviga: „þar með talin sjálfvirk skotvopn“. Ég óskaði síðan eftir nánari upplýsingum um það, hvað hann ætti við með sjálfvirku skotvopni, en það fékk ég aldrei, sem er kannske ekki von miðað við það sem ég sagði áðan. En þarna vaknar t.d. sú spurning, hvort tvíhleypt haglabyssa, sem er mjög algeng og kannske einar algengustu haglabyssur sem notaðar eru, telst sjálfvirk þegar hún spennir upp gikkinn fyrir annað skot við það að fyrsta skoti er hleypt af. Ég veit ekki hvort ég ætti að spyrja hæstv. dómsmrh. að þessu. En mér finnst sem sagt að skilgreina þyrfti þetta betur. Ég sé hvergi í grg. með þessu frv. nú neina skilgreiningu á því hvað er átt við með sjálfvirku skotvopni, svo að mín efasemd stendur enn.



Herra forseti. Svo fór sem mig grunaði, að enn gildir hið forna, að þó menn segi eitthvað skynsamlegt að vori, þá er ekki þar með sagt að þeir muni það að hausti. Gagnrýni hv. þm. Steingríms Hermannssonar á brtt. við 7. gr. í vor stafaði ekki af því sem hann gerði nú grein fyrir, því að í brtt. var talað um sjálfhlæð skotvopn og skilgreiningin lá þá alveg ljós fyrir. Það voru þau skotvopn sem eru með þess háttar útbúnaði að þau kasta úr sér tómu skothylki, en setja annað skothylki í staðinn, þannig að hægt er að hleypa af öðru skoti með því að taka í gikkinn. Ég er ánægður með 7. gr. eins og hún er hér.prentuð, vegna þess að hér er það lagt á vald dómsmrh. að setja reglur eða reglugerð um innflutning þessara tækja, þar sem hann getur með aðstoð sérfróðra manna, eða við skulum segja manna sem hafa hundsvit á meðferð þessara tækja eða við skulum ætla í líkingu við hv. síðasta ræðumann, kveðið á um það hvað forðast beri í þessu skyni, og sé ég nú persónulega ekki nokkra þörf á því að ónáða hæstv. dómsmrh. upp í þennan ræðustól aftur til þess að ræða tæknilegan útbúnað tvíhleypunnar í þessu sambandi. Ég þarf ekki að orðlengja það sem ég áður sagði um stuðning minn við þetta frv., ekki heldur að ítreka það sem ég sagði um nauðsyn þess að setja lög um skotveiði á landi hér. En ýmislegt er á reiki hvað leyfilegt er og hvað óleyfilegt, æskilegt og óæskilegt varðandi skotveiðina. Hitt er staðreynd, að hundruð manna, ef ekki þúsundir, sækja í þennan veiðiskap fyrst og fremst af ánægju, heilbrigði í fjallaferðir með byssu um öxl, og svo á hinn bóginn vitum við að veiðiferðir meðal borgarbúanna, landleysingjanna, stangast stundum á við vilja og hagsmuni bænda. Árekstrar hafa orðið sem engum hafa orðið til gleði, öllum til leiðinda, og æskilegt væri að loku verði skotið fyrir þess háttar árekstra framvegis.

Flm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég hef á þskj. 50 leyft mér að endurflytja enn einu sinni frv. um opinberar fjársafnanir. Það mun nú vera í fjórða skiptið og það þarf vissulega töluverða þrjósku til þess að gera það einu sinni enn. Hefði frv. nú dagað algjörlega uppi í fyrra í þessari d., þá hefði ég talið að það væri borin von að flytja það enn á ný. En svo var ágætri afgreiðslu hv. allshn. þessarar d. að þakka að frv. var samþ. hér úr Ed. í fyrra með þeim breyt. sem n. lagði til og nú eru felldar inn í frv. Nd. tók málið hins vegar aldrei til meðferðar, enda skammt til þingloka þegar frv. kvaddi þessa hv. deild. Framsögu fyrir málinu og skýringar á því get ég því að mestu sparað mér, en ég treysti á það að hv. allshn. afgr. málið svo rösklega að það nái nú í gegnum nálarauga Nd. fyrir þinglok. Ég held því eðlilega fram enn á ný að hér sé um að ræða töluvert brýnt og þarft mál, og það hefur mjög glatt mig að heyra ýmsa þá aðila er þetta mál snertir, fagna því og óska eftir framgangi þess. Löggjöf af þessu tagi þykir sjálfsögð erlendis, þó að við eigum þar ekki alfarið að apa allt eftir. En þetta mál er þó þess eðlis að um það hljóta að gilda reglur áþekkar þeim sem t.d. eru í gildi á hinum Norðurlöndunum. Fjársafnanir eru ekki síður miklar hér hjá okkur en öðrum þjóðum, og við íslendingar erum ekki siður örlátir á framlög til góðra verka. En um þessar oft margmilljóna safnanir þurfa og eiga að vera ákveðnar reglur. Þar þarf að veita það eðlilega aðhald og eftirlit sem kveður niður allar gagnrýnis- og tortryggnisraddir sem oft heyrast í kringum þessar safnanir, ekki síst þegar upphæðirnar eru háar og skil óljós öðrum en þeim, sem að söfnun standa, og svo hinum, sem fjármunirnir beinlínis renna til, að því er við skulum ætla. Þó mun þetta ekki einu sinni vera svo í öllum tilfellum. Það er staðreynd, að um þessi atriði vantar okkur algjörlega löggjöf, og hún yrði beinlínis sett til þess að tryggja hag þeirra sem að söfnunum standa, veita þeim eðlilegt aðhald, en gefa ekki síður hinum fjölmörgu gefendum eða framleggjendum möguleika til þess að sjá full skil og sannfæra þá um leið að allt sé með felldu. Ég hef nefnt það hér áður, að sjálfur hafði ég sem skólastjóri á mínum heimastað staðið með söfnunarfé í höndum upp á tugi þúsunda æ ofan í æ í sambandi við ýmsar meiri háttar safnanir sem fram fóru á landi hér, og það fór nú ævinlega svo, að ég skilaði þessum peningum án þess í raun og veru að ég gæti fyllilega sýnt fram á það að ég væri að gera fullnægjandi skil, hafði ekkert reikningshald þar yfir, var ekki til þess ætlast, og ef ég bauðst til að senda það, þá var það venjulega afþakkað af þeim, sem að söfnuninni stóðu, og sagt einfaldlega að mér væri bara treyst til þess að þetta væri rétt. Það kom sem sagt fyrir, að oft lá í raun og veru ekkert fyrir nema bara upphæðin sjálf sem send var. Ég hefði þá feginn viljað geta haft fullkomið uppgjör á bak við mig, söfnunin hefði verið þannig skipulögð frá upphafi, og það er einmitt meginhugsunin að baki þessa frv.- flutnings. Vegna þess að ég veit að svo hugsa menn almennt sem fyrir fjársöfnun standa, þeir vilja hafa þessa hluti á hreinu, þá er þetta frv. enn þá flutt og á það treyst, að nú muni það ná fram að ganga. Ég vitna því í framsögu fyrir þessu frv. áður í d. og leyfi mér að óska eftir því að frv. verði vísað til hv. allshn. að lokinni þessari umr.