Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands gerir kunnugt: „Ég hef ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda þriðjudaginn 20. janúar 2015 kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 14. janúar 2015. Ólafur Ragnar Grímsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta og aðra hv. þingmenn velkomna aftur til starfa.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góðar kveðjur. Ég býð hv. alþingismenn velkomna til vetrarþings að loknu jólahléi og óska þeim og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs og þakka fyrir gott samstarf á liðnu ári.

Tómas Árnason, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, lést á aðfangadag sl. á 92. aldursári. Tómas Árnason var fæddur á Hánefsstöðum við Seyðisfjörð 21. júlí 1923. Foreldrar hans voru hjónin Guðrún Þorvarðardóttir húsmóðir og Árni Vilhjálmsson útvegsbóndi, síðar erindreki Fiskifélags Íslands. Tómas hóf 16 ára gamall nám í Alþýðuskólanum á Eiðum en lauk svo stúdentsprófi við Menntaskólann á Akureyri 1945 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands fjórum árum síðar, 1949. Hann var við framhaldsnám við Harvard Law School í Bandaríkjunum 1951–1952 og lauk þar prófi í alþjóðaverslunarrétti. Héraðsdómslögmaður varð hann 1950 og hæstaréttarlögmaður 1964. Á mótunarárum og fram eftir aldri var Tómas kappsamur íþróttamaður og alla ævi, fram á efstu ár, naut hann útivistar og hollrar hreyfingar. Að skólanámi loknu hér heima, árið 1949, hóf Tómas að reka málflutningsskrifstofu á Akureyri en var jafnframt stundakennari við gagnfræðaskólann þar, erindreki framsóknarfélaganna og blaðamaður við Dag. Árið 1953 fluttist Tómas til Reykjavíkur og varð forstöðumaður varnarmáladeildar utanríkisráðuneytisins við stofnun hennar og gegndi því starfi til 1960. Hann hvarf þá á ný að málflutningsstörfum en varð enn fremur um fjögurra ára skeið framkvæmdastjóri Tímans. Í kjölfar stjórnarskipta og nýrrar skipanar byggðamála varð Tómas einn af framkvæmdastjórum Framkvæmdastofnunar ríkisins frá 1972 til 1978 og á ný frá 1983 til ársloka 1984 er hann var skipaður bankastjóri við Seðlabanka Íslands. Því embætti gegndi hann til starfsloka 1993. Tómas Árnason varð á ungum aldri liðsmaður Framsóknarflokksins eins og frændur hans margir á Austurlandi þar sem vígi flokksins var hvað sterkast. Hann var starfsmaður flokksins á Akureyri og í framboði fyrir hann í Eyjafjarðarsýslu í alþingiskosningunum 1953, varð varaþingmaður og tók fyrst sæti sem slíkur á Alþingi í ársbyrjun 1956. Hann var að því leyti aldursforseti í hópi fyrrverandi alþingismanna við andlát sitt. Hann var síðan í framboði til þings á heimaslóðum í Norður-Múlasýslu og í Austurlandskjördæmi og sat alloft á þingi sem varaþingmaður uns hann hlaut fast sæti í kosningunum 1974. Hann sat á Alþingi í rösk tíu ár, til ársloka 1984, en samtals tók hann sæti á 22 þingum. Á meðan Tómas Árnason sat á Alþingi, og raunar nokkru áður, var hann forustumaður í flokki sínum og varð ráðherra á hans vegum, fyrst fjármálaráðherra 1978–1979 og síðan viðskiptaráðherra 1980–1983. Á löngum embættis- og stjórnmálaferli sínum átti Tómas sæti í fjölmörgum nefndum og ráðum til undirbúnings nýrri löggjöf eða að öðrum verkefnum og sat oft fundi og ráðstefnur erlendis og talaði máli Íslendinga. Á vettvangi Alþingis fékkst hann mest við efnahags- og atvinnumál, hagsmunamál landsbyggðarinnar og ekki hvað síst utanríkis- og varnarmál. Hann var formaður utanríkismálanefndar þegar hann lét af þingmennsku. Tómas Árnason var farsæll maður í störfum og vildi hvarvetna leggja lið framfaramálum. Hann átti traustan frændgarð austan lands og djúpar rætur þar, unni og kunni vel sögu fólksins á þeim slóðum og bar hag þess fyrir brjósti. Hann var lipur í samskiptum, háttvís og hafði ríka kímnigáfu. Af þessum ástæðum, svo og fyrir drengskap sinn og skyldurækni, voru Tómasi falin mikilvæg störf um sína daga, bæði sem kjörnum fulltrúa og skipuðum embættismanni. Öllu því skilaði hann vel. Ég bið þingmenn og þingheim að minnast Tómasar Árnasonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Hv. alþingismenn. Fram undan er annasamur tími. Alþingi mun takast á við stór mál og þýðingarmikil viðfangsefni á vetrar- og vorþingi. Ég minni einnig á það sjónarmið sem ég setti fram á síðasta fundi fyrir jólahlé að brýnt er að allir sem að þinghaldinu komi geti skipulagt störf sín og verkefni í samræmi við samþykkta starfsáætlun og treyst því að ekki sé vikið frá henni nema í undantekningartilvikum. Vænti ég áfram góðs samstarfs við ríkisstjórn og þingmenn um það efni. Á þessu ári eru merk tímamót í sögu þings og þjóðar. Þann 19. júní næstkomandi eru 100 ár liðin frá því íslenskar konur hlutu kosningarrétt til Alþingis. Framkvæmdanefnd afmælisársins hefur beitt sér fyrir ýmsum viðburðum á afmælisárinu, auk þess sem kvenfélög, sveitarfélög, skólar, kórar og söfn eiga frumkvæði að fjölmörgum viðburðum á árinu. Fyrirhugað er að Alþingi minnist kosningarréttarafmælisins með hátíðarþingfundi föstudaginn 19. júní. Þá verður opnuð sýning í Alþingishúsinu í tilefni afmælisins og verður hún opin almenningi laugardaginn 20. júní. Jafnframt verður á vef Alþingis opnuð vefsíða helguð afmælinu. Ég vil ítreka þakkir mína til þingmanna allra fyrir framlag þeirra til þingstarfanna á haustþinginu og vona að okkur megi auðnast að standa vel að verki á síðari hluta þinghaldsins.



Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, um að Haraldur Benediktsson, 4. þm. Norðvest., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Sigurður Örn Ágústsson. Fyrsti varamaður í kjördæminu hefur boðað forföll. Kjörbréf Sigurðar Arnar Ágústssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Sigurður Örn Ágústsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hann boðinn velkominn til starfa á Alþingi. Borist hefur bréf frá 3. þm. Reykv. n., Katrínu Jakobsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Björn Valur Gíslason. Björn Valur Gíslason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Þá vill forseti geta þess að Sigríður Á. Andersen situr áfram sem varamaður í stað Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, 1. þm. Reykv. s., en hún sækir ekki þingfundi á næstunni.

Borist hefur tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Framsóknarflokksins. Þórunn Egilsdóttir hefur verið kjörin formaður þingflokksins, Ásmundur Einar Daðason varaformaður og Willum Þór Þórsson meðstjórnandi.

Forseta hefur borist annað erindi frá þingflokki Framsóknarflokksins, um mannaskipti í nefndum þingsins, samanber 16. gr. þingskapa. Elsa Lára Arnardóttir taki sæti Þórunnar Egilsdóttur sem aðalmaður í velferðarnefnd og Vigdís Hauksdóttir taki sæti Sigrúnar Magnúsdóttur sem aðalmaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þessi breyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Borist hafa þrjú bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 670, um pyndingar, frá Birgittu Jónsdóttur, fyrirspurn á þskj. 674, um fulltrúa í starfshópum og nefndum á vegum ráðuneytisins og stofnana þess, frá Jóni Þór Ólafssyni og fyrirspurn á þskj. 796, um söfnunarkassa og happdrættisvélar, frá Ögmundi Jónassyni. Borist hafa þrjú bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 446, um kostnað Landsvirkjunar og umfang vinnu í tengslum við mögulega lagningu sæstrengs, frá Ásmundi Friðrikssyni, fyrirspurn á þskj. 704, um hvalveiðar og verðmæti hvalkjöts og nýtingu, frá Katrínu Jakobsdóttur og fyrirspurn á þskj. 709, um markaðshlutdeild og samkeppni í dagvöruverslun, frá Steingrími J. Sigfússyni. Borist hafa þrjú bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 652, um eignir og tekjur landsmanna, frá Árna Páli Árnasyni, fyrirspurn á þskj. 716, um eftirlit með framkvæmd laga um vexti og verðtryggingu, frá Jóni Þór Ólafssyni og fyrirspurn á þskj. 708, um lögfestingu reglna um þunna eiginfjármögnun, frá Steingrími J. Sigfússyni. Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 650, um tekjur og frítekjumark námsmanna, frá Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á að óska hæstv. forseta og þingmönnum öllum gleðilegs árs. Á síðustu dögum hefur verið gengið frá kjarasamningi við lækna. Það er mikið fagnaðarefni enda frumskylda okkar að tryggja vinnufrið og virkni hins opinbera heilbrigðiskerfis sem á að standa öllum Íslendingum opið, óháð efnahag. Kjarasamningurinn vekur hins vegar ýmsar spurningar og þá sérstaklega í ljósi nokkuð misvísandi yfirlýsinga ráðherra ríkisstjórnarinnar í kjölfar gerðar hans. Samningurinn er umfram það sem gert er ráð fyrir í kjaraforsendum Seðlabanka Íslands fyrir komandi kjarasamninga og skapar auðvitað væntingar um sambærilegar kjarabætur hjá fjölmennum kvennastéttum eins og hjúkrunarfræðingum sem eiga völ á betur launuðum störfum í öðrum löndum rétt eins og læknar. Sjúkrahús eru jafn gagnslaus án lækna eins og þau eru án hjúkrunarfræðinga. Með sama hætti horfir lágtekjufólk til þess svigrúms sem kann að vera fyrir umtalsverðar kjarabætur enda hafa skattbreytingar ríkisstjórnarinnar bitnað fyrst og fremst á lágtekjufólki allt frá því að hún kom til starfa. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur sagt að meira svigrúm sé til kauphækkana en sem nemur þeim forsendum sem Seðlabankinn hefur gefið út. Hæstv. fjármálaráðherra hefur þvert á móti sagt að svigrúmið sé 3,5% eins og Seðlabankinn hefur gefið upp. Hæstv. forsætisráðherra hefur oft talað um mikilvægi kjarabóta fyrir lágtekjufólk. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er hann sammála félagsmálaráðherra eða fjármálaráðherra um þær forsendur sem leggja eigi til grundvallar til kjarasamninga núna? Er svigrúm til launahækkana umfram 3,5% eða ekki?

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að því að svara ágætri spurningu hv. þingmanns verð ég fyrst að koma á framfæri smáleiðréttingu. Það er alrangt, sem hv. þingmaður hélt fram hér áðan, að skattkerfisbreytingar, gjaldabreytingar og annað sem ríkisstjórnin hefur ráðist í hafi fyrst og fremst bitnað á lágtekjufólki, þvert á móti. Það hefur sérstaklega, í skattkerfisbreytingum, gjaldabreytingum og öðru, verið hugað að því að bæta stöðu fólks með millitekjur og lægri tekjur þannig að þær forsendur sem hv. þingmaður gaf sér voru alrangar. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns, um það hvort ég sé sammála mati hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. félagsmálaráðherra, þá er því auðsvarað: Ég er sammála mati beggja ráðherra. Ég er sammála mati fjármálaráðherra á því að mikilvægt sé að samið verði í þessum kjarasamningum á þann hátt að það sé til þess fallið að treysta stöðugleikann og ná fram raunverulegri kaupmáttaraukningu, raunverulegum kjarabótum. Ég er líka sammála því mati félagsmálaráðherra að svigrúm sé til að hækka laun. Þetta er þá spurning um hvernig það verði gert á sem skynsamlegastan hátt. Ég hef talað fyrir því, bæði gagnvart aðilum vinnumarkaðarins og út á við í opinberri umræðu, að menn verði að komast út úr því að einblína á prósentur vegna þess að ef menn einblína á prósentur, og að sama prósentuhækkun eigi að ná upp allan skalann, þá sé það ekki vænlegt til árangurs í þeim kjarasamningum sem fram undan eru. Þess vegna sé skynsamlegra að líta á krónutöluhækkanir og huga að því að bæta áfram kjör millitekju- og lágtekjufólks eins og verið hefur raunin það sem af er stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ef beita á krónutöluhækkunum þá munu ekki allir fá 3,5%; lægstlaunaða fólkið mun fá meira og meðaltekjufólkið minna. Hæstv. forsætisráðherra er þá með þessu að gefa þá yfirlýsingu að meðaltekjufólk eigi ekki von á nokkrum kjarabótum í komandi kjarasamningi, það verður ekki skilið öðruvísi. Er hann með öðrum orðum að segja að hjúkrunarfræðingar, sem teljast til meðaltekjuhópa en ekki lágtekjuhópa, eigi þá ekki von á kjarabótum til samræmis við þær kjarabætur sem læknar hafa fengið nú? Hann getur ekki heldur horft fram hjá því að breytingar á skattkerfinu í haust skiluðu mestum krónutöluávinningi hjá hæst launuðu tekjuhópunum. Þeim ávinningi var mjög misskipt. Ég hlýt að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvert er heildarsvigrúmið til kauphækkana sem hann er að boða? Er það meira en 3,5%? Ef það er 3,5% þá er augljóst að hann er hér að boða, með krónutöluhækkunum, að meðaltekjufólk eigi ekki að fá neinar kjarabætur í komandi kjarasamningum.

Virðulegur forseti. Ég er alls ekki að boða það að meðaltekjufólk eigi ekki að fá kjarabætur í komandi kjarasamningum. Þvert á móti tók ég sérstaklega fram að það væri jafn mikilvægt að leggja áfram áherslu á að bæta kjör meðaltekjufólks og fólks með lægri tekjur. Það gleður mig að heyra að hv. þingmaður hefur endurnýjað skilgreiningu sína á meðaltekjufólki og hátekjufólki, en í umræðum hér ekki alls fyrir löngu um skuldaleiðréttingu stjórnvalda voru allir þeir sem voru með meðaltekjur ríkisstarfsmanna til dæmis, fólk í BHM eða BSRB, allt í einu orðið hátekjufólk að mati stjórnarandstöðunnar og farið að þiggja sérstakan stuðning sem hátekjufólk. Það er gott að þetta hefur þá verið leiðrétt og hv. þingmaður hefur aftur farið að líta á meðaltekjufólk sem meðaltekjufólk. Það verður mikilvægt verkefni í komandi kjarasamningum að nýta það svigrúm sem er til staðar til að bæta kjör þess fólks og að sjálfsögðu þeirra sem eru með lægri tekjur en það.

Virðulegi forseti. Ég óska þingheimi og forseta gleðilegs árs. Það þarf líklega ekki að rifja það upp í löngu máli hve mikið uppþot varð hér á þingi og á meðal þjóðarinnar þegar ríkisstjórnin kom alveg fyrirvaralaust inn í þingið með tillögu um að slíta aðildarviðræðunum við Evrópusambandið þvert á loforð sem báðir flokkar höfðu gefið um að þjóðin hefði aðkomu að því í atkvæðagreiðslu að ákveða hvort viðræðunum yrði haldið áfram. Þessi tillaga mætti mikilli andstöðu og ég vonaðist til og vonast enn til að þingheimur allur og þjóðin, almenningur, hafi dregið þann lærdóm af þeirri rimmu að þetta mikla deilumál, aðild að Evrópusambandinu og áframhald viðræðnanna við Evrópusambandið, yrði að leiða til lykta með uppbyggilegri hætti. Mig rekur minni til þess að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt í öllu havaríinu að það væri greinilegt að ljúka yrði þessu máli með aðkomu þjóðarinnar alveg eins og báðir flokkarnir sögðu í kosningabaráttunni. Ég er því svolítið hissa eftir að hafa hlustað á viðtöl við hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra þar sem mér heyrist þeir segja að þeir vilji koma aftur hingað inn með tillögu um að slíta aðildarviðræðunum við Evrópusambandið og leyfa þjóðinni ekki að koma að ákvörðun um það stóra mál og ganga þar á svig við öll loforð. Mér leikur hugur á að vita hver afstaða hæstv. fjármálaráðherra er til þessa máls og hvort ekki megi treysta því að hann og hans flokkur verði rödd skynseminnar og reyni að beina því í uppbyggilegri farveg.

Herra forseti. Hér er tekið á dagskrá mjög stórt mál í þessum fyrirspurnatíma sem snýst um afstöðu Íslands til samskiptanna við Evrópusambandið og formlega stöðu aðildarumsóknarinnar. Allir sem hafa fylgst með framgangi mínum í því máli í gegnum árin vita að ég greiddi atkvæði gegn því að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu og fer fyrir flokki sem vill halda Íslandi utan Evrópusambandsins. Það er okkar stefna. Ég studdi á síðasta ári tillögu hér í þinginu, stóð að því ásamt utanríkisráðherra að hún kom fram, um að aðildarumsóknin yrði afturkölluð.  Hverju mundi það í sjálfu sér skipta að fá þá niðurstöðu fram að ekki ætti að slíta viðræðunum, eða ef ríkisstjórnin tæki þá afstöðu að fara ekki í viðræðuslit, þegar fyrir liggur að hún ætlar ekki að standa að viðræðum? Það eina sem það mundi gera væri að málið héngi í lausu lofti og Ísland yrði áfram formlega skráð sem umsóknarríki sem er í mínum huga algjört formsatriði, efnislega er Ísland ekki í neinum aðildarfasa, ekki í neinum viðræðum um inngöngu í Evrópusambandið. Myndist fyrir því meiri hluti í framtíðinni og komist til valda ríkisstjórn 

Virðulegur forseti. Ég ætla út af fyrir sig að fagna því að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki afdráttarlaus í yfirlýsingu um að tillaga sé á næsta leiti um að slíta viðræðunum. Hann er spekúlatífur í máli. Ég ætla ekki að nota þennan tíma til að ræða kosti og galla aðildar. Það er stefna Bjartrar framtíðar að við eigum erindi í Evrópusambandið með góðum samningi. Við viljum ljúka viðræðunum og leyfa þjóðinni að taka afstöðu til samningsins. Það stendur í stjórnarsáttmálanum að gert verði hlé á viðræðunum og þeim ekki haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það stendur ekki í stjórnarsáttmálanum að það eigi að slíta viðræðunum. Ríkisstjórnarflokkarnir sögðu ekki í kosningabaráttunni að þeir ætluðu að slíta viðræðunum. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa þess vegna ekkert umboð til að slíta viðræðunum og ef ríkisstjórnarflokkarnir ætla að slíta viðræðunum án þess að spyrja þjóðina verða þeir a.m.k. að sækja sér umboð til þess með alþingiskosningum. Það held ég að sé augljóst. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra 

Herra forseti. Ég mun ekki tala fyrir utanríkisráðherra sem er sá sem mun flytja tillöguna og er fullfær um að svara fyrir það hvort og hvenær hún kemur fram, en hún hefur verið á þingmálaskránni frá því í haust og ég geri ráð fyrir því að hún komi fram innan fárra daga. Því var lengi haldið fram um Sjálfstæðisflokkinn að hann vildi kæfa alla umræðu um Evrópusambandið, hann vildi ekki hleypa málinu í umræðuna. Þannig liðu mörg ár á sínum tíma. Síðan koma vinstri flokkarnir hér og mynda meiri hluta á þinginu og setja málið í formlegan farveg, setja það á dagskrá. Þá má ekki ræða um efnislegt inntak heldur verður að ræða formið. Ég kallaði eftir efnislegri umræðu um hvað það þýðir að ganga í Evrópusambandið. Og þegar við ræðum þá stöðu hvort Ísland á betur heima utan eða innan Evrópusambandsins held ég að öldurnar fari aðeins að lægja í þessu þjóðfélagi, þegar raunverulega fer fram hin efnislega umræða um þetta mál en ekki um form, um það að menn vilji leiða fram einhvern samning og sjá hvað kemur í ljós. Við sem stöndum fyrir þá stefnu að Ísland haldi sig utan Evrópusambandsins hræðumst ekki þá umræðu, 

Virðulegi forseti. Nýverið var gerð mannskæð árás á ritstjórn tímaritsins Charlie Hebdo í París og er talið að tilefni árásarinnar hafi meðal annars verið það að útgáfan hefði birt teikningar af Múhameð spámanni. „Assalamú ala kúllí nas.“ Nýlega á kirkjuþingi var samþykkt tillaga biskups Íslands um að lýsa yfir stuðningi við fram komið frumvarp á Alþingi um afnám fangelsisrefsingar fyrir tjáningu skoðana. Um er að ræða tvö frumvörp af okkar hálfu, annað sem afnemur fangelsisrefsingar við tjáningu ýmissa skoðana og hitt sem afnemur 125. gr. almennra hegningarlaga en hún leggur meðal annars fyrir að lögð skuli fangelsisrefsing við því að draga opinberlega dár að eða smána trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags sem hér er á landi. Í greinargerð með tillögunni sem biskup Íslands lagði til á umræddu kirkjuþingi kemur fram, með leyfi forseta: „Biskup tekur undir þá skoðun Pírata að lagaheimildir sem setja tjáningarfrelsinu skorður með þessum hætti standist ekki nútímaviðhorf til mannréttinda.“ Mig langaði að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé sammála pírötum og biskupi um það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp hér. Þó að ég sé ekki alltaf sammála pírötum í öllum málum hefur mér lengi þótt nokkuð til áherslu þeirra á tjáningarfrelsi koma og mikilvægis þess að verja það. Mér finnst sjálfsagt mál að fram fari endurskoðun á þeim lögum sem hv. þingmaður spyr um en þá er líka rétt að hafa í huga að á þeim tíma sem liðinn er frá því að þau lög voru sett hafa sambærileg ákvæði verið sett í ýmis önnur lög sem takmarka mjög til dæmis að hverju megi gera grín og hverju ekki. Mér þykir rétt að skoða það í samhengi við þetta.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra er væntanlega að tala um greinar sem eru hannaðar til þess að berjast gegn svokölluðum hatursáróðri, t.d. 233. gr. a almennra hegningarlaga, ef ég man rétt, en hér er fyrst og fremst um að ræða 125. gr. almennra hegningarlaga sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 3 mánuðum. Mál skal ekki höfða, nema að fyrirlagi saksóknara.“ Frumvarp Pírata sem varðar þessa grein sérstaklega er með tvær greinar og þær eru svohljóðandi, virðulegi forseti: 1. gr. 125. gr. laganna fellur brott. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Þegar um er að ræða umgjörðina sem við setjum um hatursáróður er vissulega að mörgu að huga eins og hæstv. forsætisráðherra bendir réttilega á og það er mjög mikilvægt að við tökum þá umræðu. Hér er hins vegar um að ræða grein sem varðar ekki hatursáróður heldur einfaldlega það að 

Virðulegur forseti. Mér heyrist enn á hv. þingmanni að við séum á svipuðum slóðum í þessum málum og viðurkennum það báðir að þrátt fyrir mikla áherslu á mikilvægi þess að verja tjáningarfrelsið sé því að sjálfsögðu ákveðnar skorður settar hversu langt megi ganga, t.d. í því að vega að fólki af hinum ýmsu ástæðum. Hv. þingmaður talar sérstaklega um hatursáróður og ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég er sammála honum um að það þarf í lögum að setja því skorður hvað menn geta leyft sér að segja. Þá eru þeir til, og þeir eru fjölmargir, sem halda því fram að sú útgáfa sem hv. þingmaður spurði sérstaklega um, franska blaðið Charlie Hebdo, hafi viðhaft mjög grófan hatursáróður og þar af leiðandi er eðlilegt að menn velti fyrir sér, eins og hv. þingmaður veltir reyndar upp sjálfur í tengslum við þessa umræðu, hvað sé hatursáróður og hvað ekki.

Forseti. Fátt var meira rætt á síðasta kjörtímabili, í það minnsta af hálfu þáverandi stjórnarandstöðu, en um hagvöxt, þá um lítinn hagvöxt þeirra mati og nauðsyn þess að auka hagvöxt og verðmætasköpun í landinu. Iðulega voru nefndar tölur eins og 5–7%, að nauðsynlegt væri að árlegur hagvöxtur á Íslandi væri á bilinu 5–7%. Allt annað undir því var bara óásættanlegt. Undir lok kjörtímabilsins og reyndar megnið af kjörtímabilinu var talað um að hagvöxtur hér á landi væri svo lítill upp úr hruninu að nálgaðist frostmark og nauðsynlegt væri að koma hjólum atvinnulífsins og verðmætasköpuninni í gang að nýju. En hvað gerist svo? Á fyrsta heila ári hægri stjórnarinnar, þ.e. 2014, þegar ríkisstjórnin vinnur eftir sínum fyrstu fjárlögum, mælist hagvöxtur á fyrstu níu mánuðum ársins 0,5%. Það er tíundi hluti af því og jafnvel minna sem þeir töldu sjálfir að væri nauðsynlegt á síðasta kjörtímabili, tíundi hlutinn af því. Og í sögulegu samhengi hefur ársbreyting á hagvexti milli þessara ára, þ.e. á fyrsta ársfjórðungi 2013 til loka árs 2014, aldrei verið meiri ef hrunárið 2009 og fram á árið 2010 eru undanskilin. Þetta er mesta ársbreyting á hagvexti sem orðið hefur. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hefur hann dregið þann lærdóm af þessum tölum, niðurstöðu Hagstofu Íslands, að ríkisstjórninni hafi mistekist að koma vexti af stað í landinu og auka verðmætasköpun? Er ráðherrann sammála Hagstofunni og Seðlabankanum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fleirum um að viðvörunarbjöllur efnahagslífsins á Íslandi séu farnar að hringja og það ansi 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að geta glatt hv. þingmann og vonandi róað með því að benda honum á að það hefur þegar komið fram að að öllum líkindum hafi verið um að ræða skekkju í þeim tölum sem vísað er til sem mun leiðréttast þegar árið í heild er gert upp og hagvöxtur muni, rétt eins og spáð hafði verið, verða umtalsverður á árinu 2014 og raunar 2015 líka og líklega meiri en í flestöllum öðrum Evrópulöndum. Áhyggjur hv. þingmanns af hagvexti á Íslandi eru því algerlega óþarfar. Hvað varðar viðvörunarbjöllur sem hv. þingmaður segir að hljómi hjá Hagstofu, Seðlabanka og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá verður hv. þingmaður að útskýra betur við hvað hann á. Er hv. þingmaður að tala um hættu á þenslu og ef svo er, hvernig fer það þá saman við áhyggjur hv. þingmanns af því að hér væri enginn hagvöxtur?

Virðulegur forseti. Ég reikna með að við séum báðir á sama fundinum, ég og hæstv. forsætisráðherra. Ég var ekki að tala um hættu á þenslu, ég var að vitna í opinberar tölur um að hagvöxtur á Íslandi væri að mælast á fyrstu níu mánuðum ársins 0,5%. Hvar hefur það komið fram að það yrði leiðrétt nema innan úr Stjórnarráðinu? Þetta eru bara tilfinningar hjá tilfinningasömum mönnum sem halda að hlutirnir séu öðruvísi en þeir eru. Hagstofan hefur þvert á móti neitað því að leiðrétta að ósk hæstv. forsætisráðherra eða annarra stjórnmálamanna þær tölur sem þarna koma fram, stendur fast við það að hagvöxtur á Íslandi er langt, langt undir spám, um og innan við tíundi hluti þess sem þáverandi stjórnarandstöðuþingmaður, hæstv. núverandi forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, taldi að væri ásættanlegt fyrir þremur, fjórum árum. Og þegar við bætist síðan að viðskiptajöfnuður við útlönd er á núlli, 0,25% af þjóðarframleiðslu á síðasta ári, þá má líka bæta þeirri spurningu við hvernig í ósköpunum 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður svaraði því ekki hvaða viðvörunarbjöllur hann væri að tala um, gaf þvert á móti í skyn að þær stofnanir sem hann taldi upp væru allar þeirrar skoðunar að hagvöxtur væri lítill sem enginn á Íslandi. Þetta er ekki rétt. Það hafa nefnilega ýmsir aðilar sem hafa farið yfir gögnin og vinna við það að meta hagvöxt bent á að að öllum líkindum sé skekkja í þeim tölum sem hv. þingmaður byggir svartsýni sína á og að þegar árið verður gert upp með öllum fyrirliggjandi upplýsingum verði hagvöxtur umtalsverður. Svoleiðis að allar þessar áhyggjur hv. þingmanns eru ástæðulausar.

Herra forseti. Ég vil beina orðum mínum til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra og byrja á því að óska henni velfarnaðar í starfi og fagna því í sjálfu sér að nú loksins sinnir einn ráðherra heill og óskiptur þessum mikilvæga málaflokki, umhverfis- og auðlindamálum. Ég vil vísa til ummæla hæstv. ráðherra í Kastljóssþætti nýverið, sem ég vissulega fagna þar sem hæstv. ráðherra lýsti sig lítt hrifinn af framkvæmdum sem Vegagerðin og Landsnet fyrirhuga á miðhálendi Íslands, þ.e. háspennulínulögn og vegagerð yfir Sprengisand. Hæstv. ráðherra brást ítrekað við spurningum þáttarstjórnanda þannig að hún lýsti sig ekki hrifna af þeim framkvæmdum. Þar er ég hæstv. ráðherra sammála og fagna því. Ég vil fylgja því eftir með því að spyrja hæstv. ráðherra: Er þá ekki eðlilegt að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að Vegagerðin og Landsnet hverfi frá þessum áformum, kalli til baka drög að matsskýrslum, m.a. vegna þess að í ráðuneyti hæstv. ráðherra stendur yfir vinna að mótun nýs landsskipulags sem á að taka til miðhálendisins ekki síst? Í öðru lagi með vísan til þess að á Alþingi eru til umfjöllunar frumvörp sem varða leikreglur á þessu sviði, þ.e. hvernig fara skuli með álitamál varðandi lagningu jarðstrengja eða háspennulína: Er ekki óeðlilegt að opinber og hálfopinber stofnun, eða fyrirtæki, standi í slíku, séu að reyna að knýja á um framkvæmdir eða undirbúning framkvæmda af þessu tagi akkúrat samtímis því að landsskipulagsstefna er í mótun sem á að leysa svæðisskipulag miðhálendisins af hólmi og Alþingi er að fjalla um lagaumgjörðina sem á að notast við í sambandi við ákvarðanatöku um mál af þessu tagi, t.d. hvar raflínur eru leiddar í jörð og hvar háspennulínur eru? Er ekki ráðlegt að á eftir A komi B og hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að þessi 

Áður en forseti gefur hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra orðið vill forseti óska hæstv. ráðherra til hamingju með nýtt og virðingarmikið og mikilvægt starf, bjóða hæstv. ráðherra velkominn til starfa á Alþingi sem umhverfisráðherra og jafnframt þakka hæstv. ráðherra mjög gott og farsælt samstarf jafnt á vettvangi þingsins sem vettvangi þingflokksformanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka innilega fyrir frómar óskir og góðar kveðjur, en þakka jafnframt hv. fyrirspyrjanda Steingrími J. Sigfússyni fyrir fyrirspurnina sem og góðar óskir í minn garð. Mér þykir vænt um að fá þessa fyrirspurn frá þingmanninum. Það er alveg rétt sem hann getur um, í ráðuneytinu er í undirbúningi landsskipulagsstefna og mun koma fljótlega fyrir Alþingi. Hins vegar er ég ekki sammála fyrirspyrjandanum um að það sé eðlilegt að ég úttali mig mikið um þessi málefni, þau eru ekki á sviði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, það eru aðrir ráðherrar sem fara bæði með vegagerð sem og raforkumálin og línulagnir í landinu þannig að ég ætla ekki að úttala mig um það á þessu stigi. Ég er búin að segja að mér finnst hvorki rétt að leggja malbikaðan veg né setja háspennulagnir yfir Sprengisand. Hins vegar finnst mér alveg geta komið til greina að við getum lagt þær í jörðu. Ég veit að það kostar mikið, en mér finnst eðlilegt að fyrirspyrjandi beini þessari fyrirspurn síðar til þeirra ráðherra sem eru með þetta á sínu verksviði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mér er að sjálfsögðu ljóst að orkumál heyra annars staðar undir sem og vegamál. Innanríkisráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra fara formlega með forsvar þeirra mála en umhverfismál og skipulagsmál heyra undir verksvið hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem og þjóðgarðar og friðlýst svæði. Þannig vill til að þessar fyrirhuguðu framkvæmdir eiga að þræða tiltölulega mjótt sund milli Vatnajökulsþjóðgarðs annars vegar í austri, stærsta þjóðgarðs Evrópu, og friðlands í Þjórsárverum í vestri hins vegar. Það er alveg ljóst að komi til þessara framkvæmda munu þær marka mjög næsta umhverfi þessara svæða sem hæstvirtum ráðherra ber auðvitað að standa vörð um. Ég vil leyfa mér að hvetja hæstv. ráðherra til að íhuga hvort það sé ekki einmitt á verksviði hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að hafa frumkvæði að því að á meðan landsskipulagsstefnan er í mótun og þangað til Alþingi hefur fjallað um hana og þangað til Alþingi hefur lokið 

Virðulegi forseti. Ég taldi mig tala nokkuð skýrt bæði hér áðan sem og í Kastljóssþættinum, að ég væri sammála fyrirspyrjanda um að ég vildi ekki háspennulagnir á þessu svæði ofan jarðar þannig að ég geri ekki annað en að endurtaka þá afstöðu mína og skoðun. Ég þakka fyrir hvatninguna og mun reyna að standa undir henni og berjast fyrir þeim skoðunum sem ég hef. Ég held að þannig eigi maður að starfa. Ef maður hefur sannfæringu berst maður fyrir henni.

Hæstv. forseti. Hér er komið til 3. umr. frumvarp um breytingu á lögum um framhaldsskóla þar sem fjallað er sérstaklega um rafræn námsgögn. Málið hlaut ítarlega umfjöllun í allsherjar- og menntamálanefnd og þar skilaði minni hlutinn séráliti, studdi 1. gr. frumvarpsins en hafði athugasemdir við aðrar. Ég ætla aðeins að fylgja eftir þeirri skoðun sem ég hef á þessu máli í upphafi 3. umr. Ég tel að þarna sé verið að stíga afar óheppilegt spor varðandi námsgögn með því að setja í lög í fyrsta skipti heimild til að taka gjald af nemendum til greiðslu námsgagna. Ég geri mér alveg grein fyrir að nemendur borga fyrir námsgögn, þ.e. skaffa skólabækur sjálfir, en þó að ég hafi unnið að skólamálum á áratugi kom mér á óvart að í raunveruleikanum er hvergi lagaheimild fyrir því. Fulltrúar stéttarfélaganna vöktu athygli á því að í tillögu eins og hér er, um að bæta inn í 2. gr. framhaldsskólalaganna ákvæði um heimild til þess að hafa innritunargjald, nái sú heimild einnig til rafrænna gagna. Það er þá nýjung í lögunum. Ég ætla aðeins að fara yfir tillögurnar í frumvarpinu í heild. Í 1. gr. er sú breyting að náms- og starfsráðgjöfum er veittur réttur til að sækja um launað námsorlof til samræmis við aðra, þ.e. kennara, skólameistara og faglega stjórnendur. Ég hef enga athugasemd við þessa breytingu. Þetta ákvæði kom í gegnum kjarasamninga og ég fagna því að núverandi meiri hluti og raunar þingið hafi samþykkt fjárveitingu til að mæta þessari breytingu. Ég get stutt hana heils hugar. Hins vegar kemur í 2. gr. að mínu viti óskiljanlegt ákvæði inn í III. kafla framhaldsskólalaganna þar sem fjallað er um hvaða kröfur skuli gera varðandi viðurkenningu á einkaskólum, þ.e. þeim sem starfa sem sjálfseignarstofnanir, hlutafélög eða með öðru viðurkenndu rekstrarformi sem getur verið einkaeign á skólum. Þar er tekið út ákvæði, h-liður, sem fjallar um að meta skuli starfsaðstöðu, aðbúnað kennara og nemenda og þjónustu við þá, og inn sett almennt ákvæði um að fara skuli eftir almennum lögum og reglum þar að lútandi. Mér er algjörlega óskiljanlegt að menn skuli kippa þessu ákvæði út nema á bak við það liggi að það eigi með einhverjum hætti að liðka fyrir að menn geti stofnað hér skóla án þess að gerðar séu faglegar kröfur af hálfu ráðuneytisins. Þessu er laumað inn í frumvarp sem fjallar fyrst og fremst um námsgögn. Í 3. gr. frumvarpsins kemur svo breyting um starfstíma framhaldsskóla. Í framhaldsskólalögum er kveðið á um starfstíma og gert ráð fyrir því að lög ákveði hann. Ég geri mér grein fyrir að menn eru að semja um þetta í kjarasamningum og þá er ekkert eðlilegra en að það komi síðan fyrir þingið og menn reyni að staðfesta það með lögum, en hér er talað um að kippa þessu út úr lögunum og setja þessa reglugerðarheimild án þess að setja neinar forsendur eða neinn ramma um það hvernig taka eigi slíkar ákvarðanir. Þarna er að mínu mati önnur algjörlega óþörf breyting og komu meðal annars frá Félagi framhaldsskólakennara ábendingar um að þarna væru þingið og raunar stéttarfélögin að afsala sér réttinum til að fá að fjalla um þetta formlega í umsagnarferli. Reglugerðir geta farið í umsögn á netinu eða í gegnum ráðuneyti. Stundum er á bak við þær formlegt samráð en það eru engar reglur um það og það eru engin skilyrði hér um að það skuli fara fram með slíkum hætti. Þess vegna tel ég þetta fullkomlega óþarft ákvæði. Í aðalákvæðinu, 4. gr. frumvarpsins, er mælt fyrir um að skólum verði með sérstöku leyfi ráðherra heimilað að innheimta gjald fyrir rafrænt efni sem þeir ákveða að nýta í kennslu. Það liggur algjörlega ljóst fyrir af hálfu minni hlutans og af hálfu Samfylkingarinnar og þess sem hér stendur að það er gríðarlega mikilvægt að við eflum notkun á rafrænum námsgögnum í kennslu. Það sem ágreiningur er gerður um er að hér skuli vera komið í lagafrumvarp ákvæði sem gerir ráð fyrir því að kostnaðurinn af slíkri innleiðingu, þó að í tilraunaverkefni sé, verði fyrst og fremst borinn af nemendum. Ég hefði talið eðlilegast, ekki hvað síst vegna þeirra miklu breytinga sem eiga sér stað á menntakerfinu í augnablikinu og þeirra kjarasamninga sem voru samþykktir og eru núna að koma til framkvæmda, að menn tækju þennan þátt hreinlega inn og tryggðu fjármagn af hálfu ríkisins til að innleiða notkun á rafrænum námsgögnum. Það á að fjalla um kjarasamningana og greiða um þá atkvæði núna í byrjun febrúar. Það kom líka fram í umræðunni í nefndinni, og maður sér það þegar maður lítur á hversu takmarkað þetta frumvarp er, að það eru engar skilgreiningar á rafrænum námsgögnum. Það er skilningur sumra sem hafa beðið eftir þessu að þarna sé eingöngu verið að tala um heimild til að setja á netið ákveðnar námsbækur. En það komu spurningar eins og: Varðar þetta ýmislegt gagnvirkt efni? Eru glósubankarnir innifaldir í þessu? Eru vinnugögn frá kennurum hluti af námsgögnum, á að fara að borga fyrir þau? Verður búið til eitthvert kerfi í kringum þetta sem kostar þá að innleiða og borga nemendur það? Það eru engar yfirlýsingar til af hálfu ráðuneytisins eða þeirra sem leggja fram þetta frumvarp um heildarkostnað, hvað þetta má vera hátt gjald, af hverju það sé tekið o.s.frv. Þegar ég fór að skoða frumvarpið var ákveðið sjokk að sjá upplýsingar um að nú þegar borga nemendur að meðaltali 60–80 þús. kr. fyrir námsbækur á ári. Menn tala um 1,3–1,8 eða 1,9 milljarða og þá er hægt að segja: Skiptir miklu máli þó að einhverju sé bætt þar við? Ég geri mér alveg grein fyrir því að til lengri tíma litið munu rafræn námsgögn geta sparað. En það er engin trygging fyrir því á þessu stigi, sérstaklega líka vegna þess að þarna verður um að ræða innleiðingarkostnað og það er ekkert sem segir að ekki megi taka þann kostnað af nemendum. Ég treysti á að stjórnarmeirihlutinn sem virðist ætla að bera þetta mál áfram og afgreiða það fylgist mjög náið með framkvæmdinni og tryggi að menn séu ekki að taka hér inn ný gjöld af nemendum og stofna til mikils kostnaðar á hlutum sem nemendur eiga ekki að greiða fyrir. Í þessu samhengi er líka ástæða til að benda á að í 51. gr. framhaldsskólalaganna segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í fjárlögum ár hvert skal tilgreind sú fjárhæð sem veitt er til að mæta kostnaði nemenda vegna námsgagna. Ráðherra setur reglur um skiptingu fjárins og fyrirkomulag þessa stuðnings.“ Það skal viðurkennt að það hafa aldrei verið peningar lagðir í púkk varðandi þennan lið í framhaldsskólalögunum. En er ekki kominn tími til? Er ekki ástæða til að setja einmitt inn fjármagn undir þessum lið vegna þess að skilningur framhaldsskólalaganna, sem var samþykktur af flestum flokkum nýlega á þinginu, er að gjaldtaka af framhaldsskólanemendum eigi að vera hófleg? Raunar má skilja lögin þannig að framhaldsskólinn ætti að vera gjaldfrjáls fyrir nemendur. Það væri auðvitað verðugt skref fyrir okkar samfélag núna þegar betur árar að tryggja að námsgögn yrðu til dæmis ekki greidd til 18 ára aldurs sem er skilgreiningin á því hversu lengi maður er barn. Við hugsum þá þannig að framhaldsskólinn verði að minnsta kosti gjaldfrjáls til 18 ára aldurs í byrjun og getum svo stigið frekari skref síðar. Við skulum líka horfa til þeirra markmiða sem sett eru í sambandi við framhaldsskólann, þ.e. að allir eigi að eiga jafnan rétt til framhaldsskólanáms óháð efnahag og búsetu. Hvernig harmónerar þetta við þá hugmyndafræði, við þau lög og það sem í raunveruleikanum er nú víðar bundið í lögum og réttindum? Þetta er ekki í samræmi við þau að mínu mati. Ég gagnrýni þessa lagasetningu mjög mikið, hún er fullkomlega óþörf. Það hefði verið auðvelt fyrir ráðuneytið með þau hundruð milljóna sem verið er að vinna þar með að leggja inn í þennan pakka 50–70 milljónir til að starta hér með myndarbrag innleiðingu á rafrænum gögnum án þess að nemendur þyrftu að borga sérstaklega fyrir. Gagnrýni okkar snýr fyrst og fremst að þessu og það má alls ekki blanda henni saman við það sem ég tók fram og er gríðarlega mikilvægt, að skipulögð verði vinna í samráði við skóla, útgefendur og námsgagnastofnanir við að innleiða hér notkun rafrænna gagna til að auka fjölbreytnina og framboðið og tryggja jafnt aðgengi fyrir sem flesta. Ég ætla ekki að fara út í smærri atriði um útfærslu á þessu og gallana á því hvernig eigi að halda utan um þetta, hvernig eigi að rukka og hvað eigi að gera ef nemendur borga ekki. Eru þeir þá útilokaðir úr áföngum o.s.frv.? Allt þetta hefði maður viljað sjá í reglugerð áður en frumvarp um slíkt yrði samþykkt. Þetta er nú 3. umr. og ef málið kemur ekki til atkvæðagreiðslu í dag verður það væntanlega á morgun. Ég tel útilokað að samþykkja þetta en vil jafnframt, eins og ég segi, tryggja að við vinnum að því sameiginlega að innleiða notkun rafrænna gagna í kennslu.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. þm. Guðbjart Hannesson nokkurra spurninga til þess að átta mig betur á skoðun hans á frumvarpinu sem er til umfjöllunar. Ég er sammála honum um það að frumvarpið er ekki fullkomið, ekki frekar en margt annað sem við fáumst við hér, en hins vegar tel ég það tvímælalaust skref í rétta átt. Það er tvennt sem mig langar að spyrja að. Það er annars vegar að í framhaldsskólalögunum er tilgreint að vinnudagar í framhaldsskóla skulu vera 180. Eina breytingin sem þarna er gerð er að sett er inn reglugerðarheimild og ég átta mig ekki á því hvernig hún verður til þess að hægt sé að taka einhliða ákvarðanir hér eftir frekar en hingað til, þar sem þetta ræðst síðan af kjarasamningum og ýmsu öðru í umhverfinu. Hins vegar vitum við öll sem höfum farið í gegnum framhaldsskóla að eins lengi og elstu menn muna hér á landi hefur verið skortur á góðu námsefni fyrir framhaldsskólanemendur. Það er brýnt að gera eitthvað til þess að örva framboð á efni. Ég tek alveg undir að mikilvægt er að svara mörgum þeim spurningum sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom með um rafræna námsefnið. Ég lít þannig á að tilraunaverkefninu sem hér er lagt til, að með sérstöku leyfi ráðherra verði heimilað að innheimta gjald fyrir rafrænt námsefni sem þeir ákveða að nýta í kennslu, sé ætlað að svara þeim spurningum sem er ósvarað um þetta efni hvað varðar hversu mörgum sameiginlegum gagnagrunnum eða svokölluðum „platformum“, fyrirgefðu forseti, þarf að koma á fót. Er hv. þm. Guðbjartur Hannesson ekki sammála mér um að tilraunaverkefni muni geta svarað þeim spurningum sem við þurfum að fá svar við til að taka næstu skref?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé enginn ágreiningur milli mín og hv. þingmanns, hvorki um markmiðin né það hversu mikilvægt það er að bæta hér námsefnisútgáfu og bæta umhverfið hvað það varðar. Ég benti á það í umræðunni í nefndinni að á borðinu eru tillögur um það að sameina Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun í nýja stofnun og hefði verið skynsamlegt að styrkja þá sameiningu og setja í svipað umhverfi í kringum námsgagnaútgáfuna, bæði Þróunarsjóð námsgagna og Námsgagnasjóð og verið hefur í grunnskólum. Námsgagnasjóður hefur verið að rýrna, sjóður sem er einmitt opnun leiðar til þess að styrkja námsbókaútgáfu á frjálsum markaði í samkeppni við það sem verið er í raun að vinna á vegum ríkisins til að auka námsgagnaútgáfu. Sama er með þróunarsjóðinn. Ég tel að það sé enginn ágreiningur um að við þurfum að fara í þessi tilraunaverkefni, það er enginn ágreiningur um að bæta þetta umhverfi. Ágreiningurinn er um hver á að borga það. Ég tel ekki réttlætanlegt að leggja það á nemendur. Ég tel það þetta sé nákvæmlega verkefni sem einmitt í fyrstu lotu eigi að vera tekið upp sem hluti af skólastefnu ríkisvaldsins og fjárveitingavaldsins að tryggja fjármagn til þess. Þetta eru ekki það stórir peningar. Það er óeðlilegt að láta nemendur kosta tilraunina. Fyrir utan að við höfum ekki - þótt ég geri mér grein fyrir að það komi einhvern tímann reglugerð - við höfum enga tryggingu fyrir því hvaða heimild við erum að opna á. Það er mjög athyglisvert að greinin hljóðar svo eftir breytingu, 2. gr., að það kemur á eftir efnisgjaldi: „… og gjalds fyrir rafrænt námsefni.“ Það er ekki tilgreint nánar með tilraunina í greininni sjálfri. Það kemur svo aftar um það að þarna eigi að vera tilraunaverkefni sem verið er að prófa einhvern ákveðinn tíma. Varðandi framhaldsskólalögin og 180 dagana kann að vera að ég sé að misskilja. Á að halda dagafjöldanum inni í lögunum? Ég skil þetta ekki þannig. Það er verið að taka þann þátt út úr lögunum og segja að það eigi að ákveða starfsáætlun framhaldsskólans með reglugerð. Þar með er ákvörðunarvaldið komið undir borðið og án opinberrar umfjöllunar fagfélaga og Alþingis. Það er það sem ég er að gagnrýna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. þingmanni svörin. Ég held að við séum í grundvallaratriðum sammála um markmiðin. Ég tel hins vegar afskaplega mikilvægt að hefja tilraunaverkefni á þessu sviði. Ég tek líka undir það að ég tel afskaplega mikilvægt að allsherjar- og menntamálanefnd fylgist vel með framkvæmdinni. Ég tel líka samhliða því að ef opnað verður á þá leið varðandi tilraunir með rafrænt námsefni þá sé mikilvægt að námsgagnasjóðirnir nýtist einmitt á sama sviði þannig að það sem þar verði gert nýtist samhliða til að hvetja til meiri útgáfu á rafrænu námsefni. Vissulega stendur í núgildandi framhaldsskólalögum að í fjárlögum skuli tilgreina ár hvert þá fjárhæð sem veitt er til að mæta kostnaði nemenda vegna námsgagna. Enn hefur engu fé verið úthlutað á fjárlögum í þessu skyni, það hefur aldrei verið gert. Þegar kemur að því að það verði gert getur þingmaðurinn þá ekki verið sammála mér um að mikilvægt sé að við höfum grunn að byggja á varðandi rafræna námsefnið? Við höfum þá meiri þekkingu á útgáfu og þörfum og því hvernig rafrænt námsefni muni geta nýst í framhaldsskólunum þannig að við bíðum ekki eftir því að við höfum nægilegt fjármagn heldur tökum fyrstu skrefin.

Hæstv. forseti. Ágreiningurinn sem er uppi á milli mín og hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur er um það hvernig við eigum að fara af stað. Við eigum að fara af stað. Við eigum að gera tilraunir. Við eigum að ákveða hvernig við ætlum að hafa rafræn gögn í skólum, hvernig sé best um það búið. Mér finnst það ákveðið volæði eða vonleysi að segja: Við ráðum ekki við þetta nema nemendur borgi fyrir það. Það er það sem er verið að segja hér. Þar liggur ágreiningurinn. Ég segi nei, höldum okkur við það að við erum að innleiða nýja skólastefnu. Það er verið að búa betur um framhaldsskólann. Við þurfum að gera betur. Það er verið að gera kerfisbreytingar. Látum þetta vera hluta af því og fjármögnum það með sameiginlegum sjóðum. Síðan getum við búið um það til lengri tíma með fjárveitingum með 51. gr. eða eins og ég var að segja, mér finnst eðlilegt að við höfum gjaldfrjálsan skóla a.m.k. til 18 ára aldurs í byrjun. Þegar við erum farin að eiga svona mikinn pening, sem hægt er að sjá á eyðslunni í ýmislegt annað, hefði okkur ekki munað um 50 milljónir í þetta verkefni til að starta því myndarlega. Eða eru menn að tala um að vera með hærri upphæðir? Hvað er þá verið að láta hvern nemanda borga, ef það verða aðeins tveir, þrír skólar sem leggja af stað með tilraunaverkefni? Ég held að þetta verkefni verði ekki unnið af einstökum skólum. Þetta verður líka unnið með útgáfunum sjálfum og ráðuneytinu. Það kann að vera að við getum náð því í gegn að ríkið leggi í þetta verulega fjármuni. Það er markmiðið með gagnrýni minni hér. Það á að hefja tilraunaverkefni, já. Ég held að það væri til dæmis ágætt ef talsmaður þessa máls við atkvæðagreiðsluna á morgun gæfi um það yfirlýsingu og gerði um það kröfu að áður en reglugerðin er gefin út verði hún kynnt fyrir Alþingi og rædd í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, þannig að við hefðum eitthvað um málið að segja á því stigi líka og gætum fjallað um þá gagnrýni sem þarf að koma fram um framkvæmdina.

Hæstv. forseti. Mig langaði að koma upp og spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson aðeins út í ræðu hans og út í frumvarpið sem lýtur að rafrænum námsgögnum. Ég vil samt byrja á að segja að ég held að við nefndarmenn hv. allsherjar- og menntamálanefndar séum öll sammála um að bæta verði gæði námsefnis og auka úrval fyrir nemendur. Ef ég tala fyrir sjálfa mig vill maður sjá fjölbreyttari útgáfu sem kemur betur til móts við mismunandi þarfir og mismunandi getu nemenda. Ágreiningurinn snýr mest að áhyggjum varðandi kostnað, hver muni bera kostnað af því. Undanfarin ár, eða þetta eru mörg ár, hefur það verið töluverð breyting að fara úr grunnskóla í framhaldsskóla því að þar fá nemendur bækurnar ekki lengur afhentar hjá kennara, þau námsgögn sem á þarf að halda, heldur þurfa heimilin að standa undir kostnaði við bókakaup. Ég man sjálf að kostnaður var talsverður. Það kom fram í ræðu hv. þingmanns að þetta væru um 60–80 þúsund á nemanda á ári, ef ég heyrði rétt. Ég þekki örlítið til framhaldsskólanna í dag þar sem ég á nemanda í framhaldsskóla. Það sem ég hef verið ánægð með er að sjá aukna útgáfu og aukið úrval bóka sem kennarar afhenda nemendum rafrænt. Kostnaðurinn við það fyrir nemandann er mun minni en við að kaupa bókina úti í búð. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að minni bókakostnaður gæti verið til bóta fyrir heimili landsins? Telur hann að rafræn námsgögn geti falið í sér minni kostnað fyrir heimili landsins?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina eða andsvarið. Í fyrsta lagi varðandi bókakostnaðinn þá tók ég fram í ræðu minni að til langs tíma munu rafræn námsgögn vonandi og væntanlega minnka kostnað fólks. Kannski einmitt þess vegna finnst mér svo mikilvægt að ríkið hafi frumkvæðið og noti ekki gjaldtöku hjá nemendum til að koma þessu í gegn. Það eru rökin mín fyrir því. Það er engin ágreiningur um hvort þetta þurfi að gera, það átti vera búið að gera fyrir löngu. Það að segja að við höfum ekki gert þetta hingað til - það er nýbúið að setja þetta inn í lögin. Þau hafa verið samþykkt af Framsóknarflokki, Sjálfstæðisflokki, Samfylkingu. Ég þori ekki að fullyrða nákvæmlega hverjir greiddu atkvæði og hvernig en það hefur ekki verið ágreiningur um þetta atriði, að það eigi stefna að því að minnka þennan kostnað og helst að fella hann niður. Af hverju er skrefið ekki stigið núna með þessari breytingu? Ég skil það ekki og um það er ágreiningurinn. Ég geri mér alveg grein fyrir breytingunni sem verður þegar farið er úr grunnskóla í framhaldsskóla og því að heimilið þurfi að standa undir verulegum kostnaði. Við vitum hvernig skiptibókamarkaðurinn hefur verið nýttur. Við vitum líka að þeir sem eiga mörg börn hafa getað látið bækurnar ganga á milli einstaklinga. Verður það hægt með rafræn gögn? Mun það verða tryggt í nýrri reglugerð að það verði ekki nýr kostnaður með næsta barni sem er ári yngra? Við höfum ekki fengið nein svör við þeim spurningum. Það er ekki búið að útfæra þetta. Hér er meiri hlutinn að fara að afgreiða óútfylltan tékka þar sem nemendur í landinu eiga að standa fyrir þróun á rafrænum námsgögnum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir svarið. Við erum greinilega sammála um að við viljum minnka þann kostnað sem nemendur eða heimili landsins þurfa að bera er varðar skólagöngu barna. Hér er um að ræða tilraunaverkefni til ákveðins tíma. Ég er sammála hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur um að ég tel að þetta tilraunaverkefni, að leyfa því að fara í gang, muni svara þeim spurningum sem við erum að leitast eftir varðandi frumvarpið. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Ég spyr hv. þingmann hvort honum finnist ekki mikilvægt að allsherjar- og menntamálanefnd fylgist mjög vel með framgöngu þess hvernig verkefnið gangi. Eru einhverjir hnútar á því sem við þurfum að leysa? Er eitthvað sem við þurfum að bregðast við? Finnst hv. þingmanni það ekki til bóta ef við setjum það sem ákveðið skilyrði að við fáum á ákveðnum tíma upplýsingar um hvernig gangi og hvort við þurfum að bregðast við einhverjum þáttum? Ef ég tala fyrir mig sjálfa er ég mjög spennt að sjá hvernig verkefnið mun koma út og vil svo sannarlega vona að það sé heimilum landsins og nemendum með mismunandi getu og mismunandi námslegar þarfir til bóta.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að ég held að við séum í rauninni að takast á um leiðir en ekki innihald og að það skipti miklu máli. Ég tók fram áðan að ég tel mikilvægt að meiri hlutinn gefi þá túlkun samhliða afgreiðslu á morgun að koma eigi með reglugerðina inn í hv. allsherjar- og menntamálanefnd áður en hún verður afgreidd, svo að ég svari því nú alveg skýrt. Það hefur vakið athygli mína að til að fara af stað með tilraun og til að gera þessa hluti þá þarf enga heimild í lögum. Öll atriði nema 1. gr. í þeim lögum sem á að fara að afgreiða hér í dag eða á morgun eru óþörf. Þau eru óþörf. Það er ekkert af þeim sem þarf að fara í gegn, nema ef menn ætla að fara formlega í gjaldtöku hjá einstökum nemendum. Ef menn telja að þessi aðferð standi og falli með því vegna þess að ekki sé nægt fjármagn þá geta menn bara skoðað fjárlögin, hvernig þau voru afgreidd og hvaða upphæðir var verið að ræða. Þarna er ágreiningurinn. Hvaða skilaboð erum við að gefa, í hvaða framtíð ætlum við að stefna hvað varðar þetta? Ég tel að við eigum það sameiginlegt, ég og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, að við viljum að kostnaðurinn verði lægri. Af hverju stígum við þá ekki fyrsta skrefið í þá átt núna í staðinn fyrir að láta undan framkvæmdarvaldinu að setja inn ákvæði um að fara í frekari gjaldtökur og opna þar með formlega í fyrsta skipti á lagasetningu að taka megi gjöld án þess að setja neinn ramma á það? Um það er ágreiningurinn.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í umræðuna. Við ræddum þetta efni ágætlega fyrir jól og ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson hafði fram að færa. Það sem ég vil nefna varðandi 1. gr., sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér stað fyrir jól í tengslum við þetta mál, að auknir fjármunir komu inn í námsorlofið af því að verið var að bæta náms- og starfsráðgjöfum þar inn, en ekki hafði verið gert ráð fyrir því þegar þetta var samið og var ekki í fjárlögum. Það var vel og gott að þeir aðilar hafa loksins fengið þar inni. Við höfum rætt málið töluvert og ég get tekið undir það að ágreiningurinn snýst að mörgu leyti ekki um innihald, hvað varðar rafrænu námsgögnin, heldur frekar þann slaka sem er að finna í frumvarpinu. Það er ágætisgrein í Uppeldi og menntun eftir Berglindi Rós Magnúsdóttur, þar sem komið er einmitt inn á margt af því sem við höfum verið að horfa á í mennta- og velferðarmálum hjá þeim flokkum sem nú ráða ríkjum. Ég ræddi töluvert í lokaumræðu fjárlagafrumvarpsins um þá hugmyndafræði sem við höfum kallað nýfrjálshyggju og með þessu má svo sem segja að við stefnum töluvert inn í þá hugmyndafræði. Hér er boðuð töluverð eftirgjöf eða slökun á reglum og öðru því um líku sem ríkisstofnanir þurfa ekki að búa við. Það er líka uppi mýta sem felst í því að það sé sjálfkrafa þannig að rafrænt námsefni auki fjölbreytni eða gæði, hver sem gefur það út. En það er auðvitað ekki neitt lögmál. Það er svolítið merkilegt að það er eiginlega búið með lögum að skapa mismun gagnvart aðilum sem eru í slíkri framleiðslu, hvort sem þar er um að ræða ríkisstofnun eða einkaaðila. Óhætt er að segja að það felst ekki gagnsæi í því eftirliti sem við höfum með útgáfu námsefnis, eða öllu heldur höfum ekki. Það þekkjum við sem höfum starfað í skólum landsins, hvort sem það er í grunn- eða framhaldsskólum. Það eru ekki settar skorður við útgáfuna nema hjá opinberum aðilum og við höfum ekki annan aðila en Námsgagnastofnun. Gagnvart öðrum sem hafa verið að gefa út námsefni er ekki nógu mikið um rannsóknir eða markvissar athuganir sem fylgja því. Í lögum um Námsgagnastofnun segir, með leyfi forseta: „Stofnunin ber ábyrgð á gerð, útgáfu, framleiðslu og dreifingu námsgagna […] hefur með höndum þróun námsgagna og hefur frumkvæði að könnunum og rannsóknum á gerð þeirra og notkun […] Stofnunin skal hafa samráð við kennara og skóla og fylgjast með þróun og nýsköpun í námsgagnagerð fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla.“ Þetta undirstrikar það sem ég var að segja, reglurnar ná bara yfir þessa stofnun en ekki einstaklinga eða einkafyrirtæki sem gefa út námsefni. Það er því ekki verið að tryggja gagnsæi eða annað því um líkt. Það eina sem finna má í lögum um námsgögnin og mat á þeim er í raun það að þegar búið er að gefa námsefnið út og ef einhverjum finnst það vafasamt er hægt að bera sig upp við menntamálaráðuneytið og gera athugasemdir. Það eru engar markvissar athuganir á því. Mér þykir þetta vera eitt af því sem sýnir, hafandi starfað innan skólakerfisins og án þess að vilja ýta út frumkvæði og sköpun, að lagaumgjörðin er ekki nógu sterk hvað það varðar að fylgja eftir þeim sem gefa út námsefni. Það er bara á ábyrgð útgefendanna með hvaða hætti lagt er mat á námsefnið, t.d. hvort það sé faglegt, lýðræðislegt eða hvað það nú er. Við sem hér sitjum og setjum lögin hugsum fyrst og fremst um okkar tilteknu stofnun, setjum henni skorður en ekki öðrum sem gefa út námsefni. Það kemur meðal annars fram í þeirri grein sem ég nefndi að bæði innlendar og erlendar rannsóknir sýna að fyrirtæki sem framleiða námsefni hugsa fyrst og fremst út frá markaðshyggjunni og líka út frá markaðsvænum námsgreinum, skulum við segja, greinum sem allir nemendur þurfa að læra. Við sjáum það til dæmis á framhaldsskólastiginu að þar er námsgagnagerð mjög mikið sinnt af einstaklingum, kennurum eða fyrirtækjum, sem hafa gefið út stærðfræðibækur eða eitthvað slíkt. Svo eru það greinar sem eru fámennar eins og við þekkjum og það kom einmitt fram fyrir nefndinni að t.d. gæti verið hægt að byrja á námsefnisgerð fyrir gullsmíði en það er örugglega ekki sérlega arðbært og þá þurfum við að sjá til þess að slíkt námsefni verði framleitt. Eins og hér var sagt áðan eru bókakaupin auðvitað enn þá allt of þungur baggi fyrir mjög marga og þá vil ég nefna spurninguna sem því tengist og var rædd hér síðast: Geta nemendur endurnýtt rafrænt námsefni eins og þeir geta endurnýtt annað námsefni, t.d. systkini? Þetta eru spurningar sem mér hefði fundist að við þyrftum að fá svör við af því að við vitum alveg að tregða hefur verið í þessari útgáfu. Nemendur hafa keypt mikið af eldri bókum jafnvel þótt lagt sé til að þeir kaupi nýrri bækur. Þeir hafa líka sleppt því að kaupa bækur. Geta nemendur sleppt því að vera skráðir í eitthvert rafrænt námsgagnakerfi í sínu fagi eða ekki? Það eru alls konar svona spurningar sem mér finnst ekki hafa verið svarað. Ég held að við þurfum eiginlega fyrst og síðast að velta því fyrir okkur hvert við stefnum. Stefnum við í átt að markaðsvæðingu skólans í auknum mæli? Stefnum við að því að gjaldtakan verði enn þá meiri innan grunnskólans. Þar er auðvitað gjaldtaka að einhverju leyti. Þótt hún eigi ekki að vera, þá er hún þar, við vitum það. Ég hef áhyggjur af því. Við vitum, eins og hér kom líka fram áðan, að það var ekki búið að setja peninga í þennan sjóð. Það er kannski ástæða fyrir því eins og við vitum en þá finnst mér að við eigum ekki að fara þá leið að auka eða þyngja kostnað fyrir nemendur. Við þurfum að hafa einhverja sýn eða stefnumótun í þessum málum og mér finnst að hér sé á ferðinni hægri stefna sem byggir ekki á jafningjagrunni og tryggir ekki öllum jafnt aðgengi. Við getum ekki verið viss um að öllum sé tryggt jafnt aðgengi, það er ekkert hér sem styður að svo sé. Jafnt aðgengi er hluti af því sem ég hefði viljað sjá að við stefndum að en ekki frá, eins og mér finnst vera gert hér. Það er fyrst og fremst það sem ég hef gagnrýnt í umræðu um þetta mál. Ég vil hins vegar auðvitað sjá aukna rafræna útgáfu. Eins og hefur komið fram áður í máli okkar sem um þetta höfum rætt þá erum við öll sammála um það. Við erum líka öll ósammála því að tilteknir nemendur í einhverjum óskilgreindum greinum sem ekki hefur verið ákveðið hverjar eiga að vera, borgi. Það er jú það sem segir í 4. gr., þetta er tilraun og bundin við tilteknar námsgreinar en ekki er útlistað hverjar þær greinar eru, í staðinn fyrir að þetta sé hluti af fjárveitingum. Hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir kom inn á það áðan hvort ekki væri gott að við hefðum eitthvert verkefni til að miða við þegar hugsanlega yrðu lagðir fjármunir í þennan sjóð, en þá þurfum við líka að meta hvað eitt svona tilraunaverkefni kostar. Kostnaðurinn hlýtur að vera mismunandi eftir skólum, eftir fagi o.s.frv. Af hverju var ekki hægt að fara þá leið að semja við tiltekna skóla um að þeir fengju greitt fyrir að þróa námsefni undir faglegri stjórn? Hvað mælir gegn því að það sé gert? Mér finnst málið eiginlega snúast um það og að ekki eigi að ætla nemendum að taka þátt í einhverju tilraunaverkefni. Kannski mistekst það, ef við getum orðað það þannig, þ.e. námsefnið leiðir ekki til þess að það verði notað aftur. Kannski þróast það áfram, vonandi, en af hverju eiga nemendur sem eru misjafnlega staddir fjárhagslega, hafa mismunandi mikinn stuðning, að þurfa að taka þátt í því? Nægur er kostnaðurinn samt og við stöndum frammi fyrir því og vitum að þeir hafa stundum komist auðveldlega frá þeim kostnaði. Mér finnst, komandi frá skóla þar sem mikið var um upplýsingatækni og mikið byggt á rafrænu efni - en það er skortur á því, við tökum öll undir það - að þetta snúist um þá aðferðafræði og stefnu sem birtist í því að auka gjaldtöku, svolítið með markaðsvæðingarhugsun að leiðarljósi, og að einkaaðilar eða einstaklingar sjái væntanlega um að þróa námsefnið, óháð eftirliti því það er ekki skipulegt eftirlit með því. Það er ekki að sjá í þessu plaggi að eitthvert sérstakt eftirlit verði með því. Ég held að við hefðum átt að fara hina leiðina sem við höfum rætt hér mikið. Ég trúi eiginlega ekki öðru en að það sé almennur vilji þingmanna sem sitja í allsherjar- og menntamálanefnd og hafa hlustað og lesið umsagnir og annað því um líkt og hafa talað fyrir hagsmunum heimila og að þeir sjái það sem sitt hlutverk að tryggja að ekki verði aukinn kostnaður fyrir þá sem stunda nám í framhaldsskóla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir umfjöllun hennar um málið. Ég held að við séum um margt sammála í skólamálum en í grundvallaratriðum virðumst við vera ósammála um túlkun þess frumvarps sem við ræðum hér. Það sem ég tel okkur vera að ná fram með frumvarpinu finnst mér aftur á móti að Bjarkey telji að við séum ekki að ná fram með frumvarpinu. En mig langar að byrja á að beina spurningunni til baka til Bjarkeyjar sem hún í rauninni kom með: Hvað mælir gegn því að samið sé við tiltekna skóla um framkvæmd tilraunaverkefnis á grunni þessa frumvarps? Það er akkúrat það sem ég sé að við erum að fara að gera. Hér er lagt til að skólum verði með sérstöku leyfi ráðherra heimilt að innheimta gjald fyrir rafrænt efni. Það eru skólar sem eru að fara í tilraunaverkefni, en ekki einhverjir aðilar á markaði. Skólarnir geta hins vegar leitað samstarfs við bókaútgáfur, ef það er leiðin sem þeir telja vænlega, en fyrst og fremst er verið að semja við skóla. Nánar verður kveðið á um útfærslu, hámarksupphæðir, greiðslufyrirkomulag og upplýsingaskyldu skóla í reglugerð og það er það sem ég tel líka vera ávinning, að fá fram hvaða leiðir eru færar. Kannski rekast menn á einhverja veggi í þessu sem þarf þá að komast yfir. Hvað í frumvarpinu gefur til kynna að markaðsöfl ráði? Ég átta mig ekki alveg á því af því að þetta er alfarið hjá skólunum. Hins vegar er ég algerlega sammála að eftirlit vantar með útgáfu námsefnis og horfi mjög til þess frumvarps sem búið er að boða að komi fram á næstu vikum, um menntamálastofnun.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta þess að nota fullt nafn þegar þeir nefna hver annan í ræðustóli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Samkvæmt því sem stendur hér verður skólunum með sérstöku leyfi ráðherra heimilt að innheimta gjald fyrir rafrænt efni sem þeir ákveða að nýta í kennslu. Rafræna efnið getur komið hvaðan sem er. Ég get ekki séð að verið sé að semja við tiltekinn skóla eða tiltekna skóla. Það segir líka, með leyfi forseta: „Ekki er kveðið á um það í lögum hver ber ábyrgð á útgáfu námsefnis í framhaldsskólum né hver skuli greiða kostnað af þeirri útgáfu. Raunin er sú að útgáfa efnis er í höndum einkaaðila.“ Þetta gagnrýni ég af því að mér finnst að við þurfum að auka eftirlitið með þessu og mér finnst markaðsvæðingin þarna enn meiri en nú er. Það þýðir ekki að ég sé á móti því að fagaðilar gefi út rafrænt efni. Það má ekki misskilja mig. Mér finnst aðeins í ljósi þess að eftirlitið mætti vera betra að við þurfum við að byrja á því að athuga það og ég fæ því ekki skilið að semja eigi við tiltekna skóla. Þeim er einungis heimilað með 4. gr. að innheimta gjaldið og það er það sem þeir vilja nýta sér í kennslu, hvaðan svo sem efnið kemur. Ég spyr: Var ekki hægt að semja um tilteknar námsgreinar við tiltekna skóla? Það er ekki áætlað fé í þetta. Það er mjög mikilvægt að það komi fram. Þess vegna get ég ekki séð að það verði samið við einhverja skóla. Það er ekkert fé áætlað í þetta. Það kemur fram í upphafi greinarinnar að það hefur ekki verið veitt fé, eins og við vitum, í sjóðinn áður og það eru ekki lagðir til auknir fjármunir vegna þessa verkefnis. Ég lít svo á að þá eigi ekki að ganga til samninga við skóla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttir svörin. Mig langar að spyrja: Að hvaða leyti telur þingmaðurinn að einkaaðilar og opinberi markaðurinn sitji ekki við sama borð, eins og hún kom inn á í ræðu sinni, ef þetta frumvarp verður að lögum? Með leyfi forseta langar mig að lesa upp úr greinargerð með frumvarpinu: „Vandséð er að það náist öðruvísi en að skólum verði veitt heimild til að krefja nemendur um greiðslur fyrir aðgang að rafrænu efni sem þeim er gert að nýta í námi.“ Þetta er vandséð þegar verið er að ræða að ná heildarþátttöku nemenda í notkun á rafrænu námsefni. Þess vegna verða það alltaf skólarnir sem bera ábyrgð á tilraunaverkefninu og það verða alltaf skólarnir sem þarf að semja við um framkvæmdina, hvort sem það er einkaaðili, einstaklingur innan skólanna eða skólarnir sjálfir sem eiga námsefnið sem er verið að fara að nota.

Virðulegi forseti. Það sem ég á við með mismuninum kemur fram í þeirri ágætu grein sem ég vitnaði til áðan, sem birtist í Uppeldi og menntun og heitir „Að tryggja framboð og fjölbreytileika“. Þar er ítarlega farið yfir að einkafyrirtækjum og öðrum eru ekki settar sömu skorður varðandi útgáfu námsefnis og þeirri einu opinberu stofnun sem við höfum, sem er Námsgagnastofnun. Það eina sem þeim er gert er að tryggja framboð og fjölbreytileika námsgagna. Á meðan við sinnum eftirliti, þótt það megi vissulega vera meira og betra, þá gerum við það en hinir eru ekki undir það settir. Það er heldur ekki mat á námsgögnum, ekki einu sinni á skólavefnum. Það er ekki opinbert eftirlit með því sem þar er, þó að við hv. þingmaður vitum að það efni er mikið notað í grunnskólum landsins. Það er ekkert sem segir að það sé ekki allt ljómandi gott en ekkert opinbert eftirlit er með því. Mismunurinn felst í fyrsta lagi í því að einkaaðilum er ekki gert að uppfylla neinn sérstakan gátlista eins og opinberum stofnunum okkar, og ég segi aftur að það er ekki þar með sagt að stór hluti þeirra geri það ekki. En það vantar eftirlit. Það sem ég hef verið að gagnrýna er að þótt skólar beri ábyrgð á framkvæmdinni eru það alltaf nemendur sem borga. Okkur greinir á um þetta, að nemendur þurfa að borga fyrir efnið í auknum mæli og sagt hefur verið að kostnaður framhaldsskólanema sé nægur. Það kemur fram í frumvarpinu í 4. gr. að um umtalsverðan kostnað sé að ræða fyrir nemendur og að áætla megi að nemandi í fullu námi greiði 60–90 þús. kr. á skólaári fyrir námsefni sem gerir 1,3–1,9 milljarða 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er í voðalegu basli með þetta frumvarp og það hefur vafist mikið fyrir mér. Þannig er mál með vexti að frumvarpið inniheldur fleiri atriði en þau sem ég væri endilega til í að afgreiða í einu frumvarpi. Þá tala ég sérstaklega um 3. gr. og 4. gr. 4. gr. varðar rafrænt námsefni og gjaldtöku fyrir það en 3. gr. varðar setningu reglugerðar um starfstíma framhaldsskóla, sem að mínu viti er allt annað mál. Ég hallast að því að vera hlynntur 4. gr. eftir mjög ítarlega þanka um efni hennar og eftir að hafa rætt við fjölda manns um hvaða áhrif hún gæti haft. En mér þykir enn þá óþægilegt að í frumvarpinu sé ekki hægt að afgreiða bara það eitt og sér heldur þurfi einnig að segja hér fyrir um reglugerðarheimild um starfstíma framhaldsskóla, eitthvað sem er skilgreint í lögum nú þegar, samanber minnihlutaálitið sem var gefið út eftir 1. umr. Mig langar aðeins að fjalla um rafrænu námsgögnin. Ég held að allir hérna inni séu að sjálfsögðu hlynntir upptöku rafrænna námsgagna og mér þykir það meira að segja mjög brýnt, vegna þess að ég hef miklar áhyggjur af framboði á íslensku námsefni. Ég er þeirrar skoðunar að íslensk tunga geti ekki keppt við erlent ókeypis rafrænt námsefni og þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við finnum út úr því sem fyrst hvernig við getum haldið uppi námsgagnaframleiðslu á íslenskri tungu sem höfundar hagnist á eða í það minnsta hafi nóg fyrir sig, hafi í það minnsta laun af. Sú námsgagnaframleiðsla sem er hérlendis þarf að borga sig. Það er óháð spurningunni um það hvort nemendur eða ríkið greiðir. Það er ákveðið ófremdarástand eins og er á skiptibókamarkaðnum. Höfundar missa tekjur sínar vegna skiptibókamarkaðanna. Fólk getur í sjálfu sér rökrætt hvort það sé eðlilegt ástand eða ekki, það er alla vega þannig að sífellt koma út nýjar bækur sem eru ekki endilega með efnislegum breytingum heldur smávægilegum breytingum sem gerðar eru fyrst og fremst til þess að halda bókunum í sölu. Þetta er gert til þess að höfundar geti lifað af því að framleiða námsefni. Þetta hagnast ekki neinum nema skiptibókamörkuðunum. Þetta hagnast ekki nemendum, hagnast ekki höfundum og hvetur ekki til íslenskrar námsgagnaframleiðslu og því kalla ég þetta ófremdarástand. Frumvarpið eða í það minnsta 4. gr. þess er gerð til þess að hægt sé að hefja tilraunir til að bæta úr þessu og er það vel. Ég tek undir það þótt aðferðin sé kannski ekki sú sem ég mundi helst vilja. Þá vík ég að 51. gr. laga um framhaldsskóla, sem að mínu mati þarf að virkja. Að mínu mati á ríkið að borga námsgögn almennt. Þó er staðan ekki þannig í dag þrátt fyrir að í 51. gr. laga um framhaldsskóla sé kveðið mjög skýrt á um að í fjárlögum ár hvert skuli tilgreind sú fjárhæð sem veitt er til að mæta kostnaði nemenda vegna námsgagna. Vonandi er þetta tækifæri til að virkja þá lagagrein og ég skora á hv. fjárlaganefnd að taka það sérstaklega til umfjöllunar við afgreiðslu næstu fjárlaga. Það hefur verið helsta bitbein mitt gagnvart þessu frumvarpi, spurningin um það hver eigi að borga námsgögnin. Að því sögðu er þetta einhvers konar tilraunaverkefni við kringumstæður þar sem nemendur borga nú þegar fyrir námsgögn, hvort sem manni líkar það betur eða verr og hvað svo sem lögin segja um það, þ.e. þrátt fyrir 51. gr. laga um framhaldsskóla. Enn þá stend ég því hérna hálfringlaður yfir því hvort ég eigi að greiða atkvæði með frumvarpinu í heild sinni eða ekki, vegna þess að jafnvel þótt ég sannfærist meira og meira um að það þurfi að gera þessa tilraun þá stendur eftir 3. gr., sem gefur ráðherra heimild til að gefa út reglugerð um starfstíma framhaldsskóla, sem að mínu mati er ekki sama málið. Ég kemst í raun og veru ekki að niðurstöðu í þessari þingræðu, því miður. Ég hallast að því að greiða atkvæði með því en er hreinlega ekki viss og legg til að í framtíðinni þá reynum við að aðskilja betur það sem við erum að tala um í hverju frumvarpi fyrir sig. Það er óþarfi að reyna að taka á tveimur, þremur vandamálum í einu frumvarpi. Mér finnst allt í lagi að við séum með tvö aðskilin mál þannig að það sé auðveldara að greiða einu atriði atkvæði og greiða atkvæði gegn öðru eða sitja hjá. Mér þykir það sjálfsagt. Nefndarstörfin við umfjöllun þessa máls voru mjög áhugaverð. Og þetta er enn eitt málið sem ég tek þátt í að vinna á Alþingi þar sem ég hefði viljað óska þess að nefndarfundir væru opnir. Ég held að alþýða og kjósendur hefðu haft mjög gott af því að sjá og heyra það sem þar gekk á, sem var allt vitaskuld mjög vinsamlegt og fagmannlegt og einnig upplýsingaríkt. Á nefndarfundum kemur fram mikið af upplýsingum og miklar umræður eiga sér þar stað sem af einhverjum ástæðum fara ekki fram hér í pontu. Kannski er það vegna þess að hlutfall þingmanna úr hverjum flokki er meira eða minna tryggt. Þótt auðvitað sé alltaf eitthvað um forföll þá er vægi flokka meira og minna tryggt, nema auðvitað hjá okkur minnstu, okkur pírötum vegna þess að við erum þrír þingmenn í átta fastanefndum og getum einfaldlega ekki mætt á alla fundi. En á nefndarfundum eiga sér enn fremur stað samtöl Alþingis við aðra aðila. Þar eru ekki bara pólitíkusar að tala við pólitíkusa heldur stjórnmálamenn að tala við hagsmunaaðila úr öllum áttum, þar á meðal nemendur sjálfa og höfunda, í þessu tilfelli. Ég sakna þess að þau samtöl eigi sér stað milli alþingismanna og þjóðarinnar. Ég held að það væri mun auðveldara að tala um þetta mál ef sú umræða sem fór fram í nefndinni ætti sér stað hér eða í það minnsta fyrir opnum dyrum. Að því sögðu ætla ég að reyna að ákveða fyrir morgundaginn hvort ég greiði atkvæði með frumvarpinu eða ekki. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um greiðsludrátt í verslunarviðskiptum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 587, mál nr. 8. Nefndin hefur nú haft málið til umfjöllunar öðru sinni og bárust umsagnir í seinna skiptið frá tveimur aðilum, Félagi atvinnurekenda og Motus ehf. Frumvarpið var lagt fram í fyrra sinn á liðnu ári á Alþingi, á 143. löggjafarþingi, á þskj. 633, mál nr. 338. Þá var því vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem tók það til efnislegrar meðferðar og óskaði skriflegra umsagna. Þá bárust umsagnir um málið frá Samtökum atvinnulífsins, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Alþýðusambandi Íslands og Félagi atvinnurekenda. Nefndin afgreiddi málið með nefndaráliti til 2. umr. þann 12. maí 2014 á þskj. 1109. Í því nefndaráliti voru gerðar nokkrar athugasemdir við frumvarpið eins og það lá þá fyrir og lagðar fram breytingartillögur. Í því áliti segir meðal annars: „Gerð var athugasemd við skýrleika 2. mgr. 4. gr. þar sem kveðið er á um að mögulegt sé að framlengja greiðslufrest. Bent var á að ákveðin hætta væri á að 2. málsl. 2. mgr. „Slík framlenging má þó ekki verða lengri en 60 almanaksdagar“ verði misskilinn á þann veg að um sé að ræða framlengingu um 60 daga frá 30 daga frestinum. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að hætta sé á mistúlkun 2. málsl. 2. mgr. og leggur til að orðalagi greinarinnar verði breytt á þann veg að ljóst sé að greiðslufrestur geti ekki orðið lengri en 60 dagar.“ Hljóðar málsgreinin nú svo í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Mögulegt er að framlengja greiðslufrestinn í 1. mgr. ef slíkt kemur skýrt fram í samningi og slík framlenging er rökstudd á hlutlægan hátt í ljósi sérstakra eiginleika eða þátta samningsins. Greiðslufrestur getur þó ekki orðið lengri en 60 almanaksdagar.“ Kjarninn er kannski í síðustu setningunni, að greiðslufrestur geti þó ekki orðið lengri en 60 almanaksdagar. Í fyrrgreindu áliti komu einnig fram athugasemdir við 5. gr. frumvarpsins þess efnis að ekki væri nægilega skýrt hvernig skýra ætti greinina með hliðsjón af meginreglum um greiðslufrest í 3. og 4. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur áherslu á þann skilning að hér sé verið að vísa greiðsluferli í farveg greiðsluáætlana fremur en greiðsludráttar. Kemur það skýrt fram í ákvæði 5. gr. frumvarpsins sem hljóðar nú svo: „Þrátt fyrir ákvæði 3. og 4. gr. er aðilum í verslunarviðskiptum heimilt að semja um afborganir með greiðsluáætlun.“ - Þar með er verið að vísa því í slíkan farveg greiðsluáætlunar fremur en greiðsludráttar. Enn fremur segir í álitinu að í 6. gr. frumvarpsins sé heimild til þess að fara fram á sérstakar innheimtubætur að fjárhæð 6.700 kr. eða fjárhæð sem ekki er lægri en sem svarar 40 evrum, þ.e. í upphaflega frumvarpinu var kveðið á um 40 evrur miðað við opinbert viðmiðunargengi evru á hverjum tíma. Nefndin tók undir þá gagnrýni sem fram kom á 6. gr. frumvarpsins - nú er ég enn að vísa í fyrra álit - að tilgreina viðmiðunarfjárhæð innheimtubóta í erlendum gjaldmiðli eins og lagt var til í frumvarpinu og telur það ekki rétta þróun í lagasmíð. Nefndin taldi þannig rétt að notast við lögbundinn gjaldmiðil Íslands eins og nú væri gert ráð fyrir í 6. gr. frumvarpsins. Að athuguðu máli telur nefndin að brugðist hafi verið við þeim athugasemdum sem nefndin gerði við frumvarpið þegar það var síðast lagt fram. Gerðar hafa verið breytingar til samræmis við þær tillögur sem nefndin lagði til í nefndaráliti sínu sl. vor. Þá hafa því til viðbótar verið gerðar orðalagsbreytingar á 7. gr. þar sem þýðing orðalags úr frumtexta tilskipunar Evrópusambandsins frá 16. febrúar 2011 þótti ekki nægilega nákvæm. Í frumtexta er notast við orðið „excluded“ og með leyfi forseta ætla ég að bera það hér fram en í íslensku þýðingunni var stuðst við íslensku orðin „takmarka eða útiloka“, þ.e. bæði. Þessu hefur nú verið breytt í að notast við orðið „útiloka“. Hljóðar fyrsta setning 7. gr. því svo eftir breytingu: „Ákvæði í samningi sem lög þessi taka til og útiloka dráttarvexti við greiðsludrátt skulu teljast bersýnilega ósanngjarnir samningsskilmálar.“ Í þessu tilfelli var tekinn af allur vafi um það og um merkingu orðsins. Í þeim umsögnum sem bárust um málið og ég vitnaði til í upphafi, þ.e. frá Félagi atvinnurekenda og Motus ehf., var annars vegar vakin athygli á því að brýnt er að gerðar verði breytingar á 36. gr. laga um samningsveð, nr. 75/1997, sem girðir fyrir það að fyrirtæki setji eignarréttarfyrirvara á vörur sem ætlaðar eru til endursölu. Í því samhengi var vísað í að í 9. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins frá 2011 væri að finna ákvæði um gildi svokallaðra eignarréttarfyrirvara í verslunarviðskiptum og sú skoðun látin í ljós að þarft væri að innleiða hana í íslenskan rétt. Nefndin tók afstöðu til þessa sjónarmiðs við afgreiðslu málsins í vor og áréttar hér þann skilning sem fram kom í nefndaráliti þá. Fjallað er um slíka eignarréttarfyrirvara í lögum um samningsveð. Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar felur hins vegar í sér tillögu um fyrirkomulag heildarlaga um greiðsludrátt á tilteknu sviði verslunarviðskipta sem heyrir undir atvinnuvegaráðuneytið. Það var því mat nefndarinnar að rétt væri að beina því til innanríkisráðuneytisins á hvers forræði samningsveðin eru að taka athugasemdina til nánari skoðunar í samhengi við endurskoðun ákvæða laga um samningsveð. Þá var í þetta seinna sinn sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafði þetta mál til umfjöllunar gerð athugasemd við 6. gr. frumvarpsins sem snýr að innheimtubótum og frádrætti þeirra frá innheimtukostnaði samkvæmt innheimtulögum eða kostnaði við löginnheimtu. Í áliti nefndarinnar frá því í vor kemur fram að nefndin taldi mikilvægt að skýrt kæmi fram í 6. gr. frumvarpsins að innheimtubætur skyldu ávallt koma til frádráttar innheimtukostnaði en ekki að þær gæti komið til frádráttar eins og skilja mátti af þáverandi orðalagi 2. mgr. 6. gr. en gerði nefndin tillögu að breytingu í þá veru í vor sem var brugðist við. Að athuguðu máli þótti ekki ástæða til að breyta því og meðal annars má benda á að Norðmenn hafa farið sömu leið í túlkun sinni við innleiðingu tilskipunarinnar. Nefndin telur því að frumvarpið með þeim breytingum sem gerðar hafa verið frá því að það var síðast á borði hennar sé til þess fallið að styrkja verslunarviðskipti milli fyrirtækja og stofnana með því að reglur um greiðslufresti verði skýrari og úrræði kröfuhafa til þess að innheimta eða fá greiðslu aukin eða hert. Í ljósi þessa leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rituðu eftirtaldir hv. þingmenn og nefndarmenn hv. efnahags- og viðskiptanefndar á Alþingi þann 24. nóvember 2014: Frosti Sigurjónsson formaður, Willum Þór Þórsson framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Árni Páll Árnason, með fyrirvara, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara, og Vilhjálmur Bjarnason.

Herra forseti. Ég hef nú ekki miklu við ágæta framsöguræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar að bæta hvað varðar meðferðina á þessu máli. Það kom ágætlega fram í hans framsögu að nefndin lagði í þetta nokkra vinnu á síðasta þingi og það skilaði af sér betra frumvarpi þegar það var hér endurflutt. Þá hafði verið tekið tillit til flestra athugasemda nefndarinnar frá fyrra þingi sem fram komu í nefndaráliti og frumvarpið lagfært, orðalag gert skýrara á nokkrum stöðum þar sem það gat orkað tvímælis og jafnvel misskilist, svo sem eins og í þessu tilviki með greiðslufrestarammann, að þar væri ekki meiningin að teygja úr almenna 30 daga frestinum með möguleika til að framlengja hann í 60 daga þannig að það yrðu 90 dagar heldur skyldu 60 dagarnir vera viðmiðunin. Eins var með fjárhæðarviðmiðunina fyrir innheimtubæturnar, að tilgreina hana í íslenskum krónum, og skýrara orðalag hvað varðar innheimtubætur og innheimtukostnað. Þetta voru nokkur atriði sem betur máttu fara. Ég stóð að því nefndaráliti með fyrirvara og sá fyrirvari hefur lifað inn á þetta nefndarálit þó að það skuli viðurkennt að að mestu leyti eru tilefnin farin fyrir borð, þ.e. þetta sneri meðal annars að hlutum sem við vorum ekki viss um á þeim tíma að væru nægjanlega vel unnir að þessu leyti. Ég tek þó fram að ég er að sjálfsögðu hlynntur málinu. Það er enginn vafi á því að það er til verulegra bóta að hafa lagaramma um greiðsludrætti og reyna að tryggja að þeir séu hóflegir og að þeim tengist sanngjörn kjör, ella er hætta á því við vissar aðstæður, kannski alltaf en sérstaklega við tilteknar aðstæður, að veikari aðilinn í slíkum viðskiptum dragi styttra stráið og kannski neyðist til að veita óhóflega langa greiðslufresti og annað í þeim dúr. Þetta er auðvitað vel þekkt, tengist öðru vandamáli sem er snúnara viðfangs af tvennu illu, sem er einfaldlega að þegar mjög ólíkir aðilar að stærð og aflsmunum takast á í viðskiptum þvingi menn niður verð og píni í krafti stærðar fram afslætti sem aðrir eiga ekki kost á. Þetta er hluti af sama máli, að það sé ríki sæmilega heilbrigðir viðskiptahættir hvað varðar endurgjald fyrir vöru eða þjónustu sem gengur á milli í viðskiptum. Hér er sérstaklega tekið til viðskipta við opinbera aðila svo sem eðlilegt má telja en gengið skemmra í því að grípa beinlínis inn í samningsfrelsi í viðskiptum milli einkaaðila. Varðandi síðan það sem nefnt er sérstaklega í nefndarálitinu síðast og stendur eftir er mikilvægi þess að þetta sé lesið saman við þau ákvæði sem lúta að eignarréttarfyrirvörum og lögunum um samningsveð. Þá tek ég bara undir það sem þar er sagt, legg áherslu á og vona að það komist til skila að það þarf að líta yfir þann þátt málsins þó að hann sé verkefni annars ráðuneytis til að ná betur utan um þessi mál í heild sinni. Í aðalatriðum erum við einfaldlega að innleiða evrópskar reglur og fylgja þróuninni í reglum á vettvangi Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Það er vísað til þess í greinargerð frumvarpsins að þrátt fyrir viðleitni á þessu sviði hafi athuganir sýnt það, mig minnir að það hafi verið eftir tíu ára líftíma eldri tilskipunar um greiðsludrætti, að þeir væru enn útbreitt „vandamál“ í viðskiptum í Evrópu. Þetta er að sjálfsögðu háð ýmsum umhverfisþáttum eins og því hvernig afkoma er í viðskiptalífinu, hversu virk samkeppni er á viðkomandi sviðum o.s.frv., en það ætti ekki síður að vera ástæða til að reyna að hafa svona regluverk vandað á Íslandi á litlum markaði þar sem oft eru fáir um hituna og stærðarmunur getur verið verulegur á litlum birgjum eða söluaðilum og stórum kaupendum. Ég mun styðja frumvarpið, herra forseti, þrátt fyrir þann fyrirvara sem er tilgreindur í nefndarálitinu og hann er í sjálfu sér ekki mjög alvarlegs eðlis eftir þær breytingar til bóta sem gerðar hafa verið á frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögum um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um þátttöku íslenska ríkisins í kolvetnisstarfsemi, frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Guðna A. Jóhannesson og Þórarin Svein Arnarson frá Orkustofnun og Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Orkustofnun og Samtökum atvinnulífsins. Með frumvarpinu er lagt til að ráðherra verði fengin heimild til að stofna opinbert hlutafélag til að gæta hagsmuna íslenska ríkisins við þátttöku þess í kolvetnisstarfsemi. Samkvæmt lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis er ráðherra heimilt að ákveða um þátttöku íslenska ríkisins í vinnslu kolvetnis, og skal hann þá beita sér fyrir stofnun hlutafélags með það að markmiði að gæta hagsmuna ríkisins vegna þátttöku þess. Frumvarp þetta er liður í undirbúningi fyrir stofnun slíks félags en sérstaklega er tekið fram í frumvarpinu að félaginu sé óheimilt að starfa sem vinnslufyrirtæki. Um er að ræða heimildarlög og er ekki gert ráð fyrir að til stofnunar félags komi nema fyrir liggi ákvörðun um þátttöku íslenska ríkisins í kolvetnisvinnslu samkvæmt lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Í 3. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að félagið geti ekki undirgengist lánaskuldbindingar eða aðrar fjárhagslegar ábyrgðir án samþykkis ráðherra. Meiri hlutinn bendir á að eðlilegt væri að ráðherra upplýsti þingið áður en samþykki er veitt ef um óvenju háar fjárhæðir er að ræða. Meiri hlutinn leggur til tvær breytingar á frumvarpinu, annars vegar þess efnis að orðalag 4. mgr. 3. gr. verði skýrara og hins vegar að lagfærðar verði tilvísanir til annarra laga í 5. mgr. 4. gr. frumvarpsins. Breytingartillögurnar eru svo raktar hér. Í stað orðanna „þá starfsemi og þjónustu sem félagið mun sinna sem leyfishafi og um meðferð kostnaðar“ í 4. mgr. 3. gr. komi: og við þá starfsemi og þjónustu sem félagið mun sinna sem leyfishafi og hvernig farið verði með kostnað.“ Síðari málsliður 5. mgr. 4. gr. orðist svo: „Þeir mega ekki á síðustu fimm árum hafa verið úrskurðaðir gjaldþrota eða hlotið dóm í tengslum við atvinnurekstur samkvæmt almennum hegningarlögum, samkeppnislögum, lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög, lögum um bókhald, lögum um ársreikninga, lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. eða lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.“ Hv. þingmenn Haraldur Benediktsson og Þórunn Egilsdóttir voru fjarverandi afgreiðslu málsins en undir meirihlutaálitið skrifar Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Björk Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson og Þorsteinn Sæmundsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um þátttöku íslenska ríkisins í kolvetnisstarfsemi. Nefndarálitið hljóðar þannig: Minni hlutinn telur framlagningu frumvarpsins ótímabæra. Við umfjöllun um málið hefur komið fram að ráðherra fái heimild til að stofna opinbert hlutafélag til að gæta hagsmuna íslenska ríkisins vegna þátttöku þess í kolvetnisstarfsemi þegar og ef ástæða verður talin til að taka slíka ákvörðun. Einnig hefur komið fram að ekki sé gert ráð fyrir því að félagið verði stofnað við setningu laganna heldur ef til vill eftir nokkur ár. Ljóst er að einhver tími mun því líða þar til félagið verður stofnað en hversu langur sá tími verður ræðst m.a. af þróun mála á norska hluta Drekasvæðisins. Því er ljóst að íslensk stjórnvöld hafa nægan tíma til stefnu til að undirbúa stofnun félagsins. Að sama skapi mun ekki koma til greiðslu stofnfjár upp á 20 millj. kr. fyrr en ákvörðun ríkisstjórnar liggur fyrir um að stofna hlutafélagið á grundvelli laganna. Minni hlutinn telur brýnt að mörkuð verði stefna fyrir Ísland þar sem byggt verði á bestu fáanlegum upplýsingum um loftslagsbreytingar og þátt jarðefnaeldsneytis í þeim breytingum. Þau málefni sem hér um ræðir eru miklum breytingum háð. Má sem dæmi nefna að í fréttum í þessari viku kom fram að heimsmarkaðsverð á olíu hefði ekki verið lægra í fjögur og hálft ár og héldi áfram að falla. Jafnframt er afar brýnt að rannsaka áhrif olíuvinnslu á lífríki norðurslóða, einkum ef mengunarslys mundu eiga sér stað. Undir þetta nefndarálit ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., nr. 72/1994, með síðari breytingum, frá atvinnuveganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Erlu Sigríði Gestsdóttur og Ingva Má Pálsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Ingibjörgu Halldórsdóttur frá Mannvirkjastofnun og Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins. Nefndinni bárust umsagnir frá Neytendastofu og Samtökum atvinnulífsins. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., nr. 72/1994. Með gildandi lögum var innleidd tilskipun 92/75/EB en með frumvarpinu er lagt til að innleidd verði tilskipun sem felur í sér breytingar á þeirri tilskipun, þ.e. tilskipun 2010/30/ESB. Markmið síðarnefndu tilskipunarinnar varðar skynsamlega og hagkvæma nýtingu orku með því að tryggja að neytendur hafi greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um orkunotkun vara sem nýta orku. Í tilskipuninni er kveðið á um að skylt verði að láta neytendum í té upplýsingar um orkunotkun og orkunýtni vöru. Gildissvið nýju tilskipunarinnar er víðtækara en hinnar fyrri og því er lögð til breyting á gildissviði og heiti laganna þannig að orðið ,,vara sem tengist orkunotkun“ komi í stað orðsins ,,tæki“ eða ,,heimilistæki“. Verði frumvarpið að lögum munu þau því einnig gilda um glugga, einangrunarefni og krana en hingað til hafa aðallega rafföng heyrt undir þau, t.d. sjónvörp, þvottavélar og þurrkarar. Einnig er lagt til að nýjar greinar bætist við lögin sem fjalla um markaðseftirlit og réttarúrræði Mannvirkjastofnunar sem tekur við eftirlitshlutverkinu af Neytendastofu. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Lögð er til lagfæring á 2. gr. laganna í samræmi við önnur ákvæði frumvarpsins sem lúta að því að hugtakið „vara sem tengist orkunotkun“ komi í stað orðsins ,,tæki“. Því er lagt til að í stað orðsins „tæki“ í 2. mgr. 2. gr. laganna komi ,,vara“. Jafnframt er lögð til orðalagsbreyting á 7. gr. laganna í því skyni að þar verði vísað til Mannvirkjastofnunar sem tekur við eftirlitshlutverki samkvæmt frumvarpinu. Einnig er lögð til breyting á fjárhæð dagsekta sem er í samræmi við breytingartillögu nefndarinnar í 98. máli um breytingu á lögum um visthönnun vöru. Nefndin leggur til að hámarksfjárhæð dagsekta verði 200.000 kr. á dag í stað 500.000 kr. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Á eftir a-lið 2. gr. komi nýr stafliður, svohljóðandi: Í stað orðsins „tækja“ í 2. mgr. kemur: vara. 2. Við 8. gr. bætist nýr liður, a-liður, svohljóðandi: Í stað orðsins „eftirlitsaðilum“ í 1. málsl. 7. gr. laganna kemur: Mannvirkjastofnun; og í stað orðsins „þeim“ í 2. málsl. kemur: stofnuninni. 3. Í stað fjárhæðarinnar „500.000 kr.“ í 2. mgr. c-liðar 9. gr. komi: 200.000 kr. Haraldur Benediktsson og Þórunn Egilsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta skrifa Jón Gunnarsson, Þorsteinn Sæmundsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, með fyrirvara, og Páll Jóhann Pálsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um umboðsmann skuldara, nr. 100/2010, með síðari breytingum, frá velferðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hönnu Sigríði Gunnsteinsdóttur og Lísu Margréti Sigurðardóttur frá velferðarráðuneyti, Ástu Sigrúnu Helgadóttur, umboðsmann skuldara, og Jónu Björk Guðnadóttur frá Samtökum fjármálafyrirtækja. Umsagnir bárust frá Alþýðusambandi Íslands, fjármálaskrifstofu Reykjavíkurborgar, Hagsmunasamtökum heimilanna, Íbúðalánasjóði, Persónuvernd, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja, Seðlabanka Íslands og umboðsmanni skuldara. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum nr. 100/2010, um umboðsmann skuldara. Efni þess er í megindráttum þríþætt. Í fyrsta lagi er lagt til að skýrt verði að stofnunin þurfi því aðeins að afla samþykkis skuldara fyrir öflun upplýsinga að þær varði tiltekinn skuldara. Í öðru lagi er lagt til að umboðsmanni skuldara verði veitt heimild til að leggja dagsektir á aðila sem ekki verða við upplýsingabeiðni stofnunarinnar. Í þriðja lagi er mælt fyrir um kæruheimild til ráðherra. Svipað frumvarp var lagt fram á 143. löggjafarþingi, 523. mál, en hlaut ekki afgreiðslu. Fyrir nefndinni kom fram að upplýsingaöflun umboðsmanns skuldara hefur almennt gengið vel. Undantekningar hafa helst varðað upplýsingar sem snúa ekki að einstökum skuldurum heldur að málefnum skuldara almennt. Frumvarpinu væri einkum ætlað að auðvelda almenna upplýsingaöflun af þessu tagi. Fyrir nefndinni var hreyft því sjónarmiði að hlutverk umboðsmanns skuldara væri að gæta hagsmuna einstakra skuldara en ekki skuldara almennt. Ekki væri því nauðsynlegt að breyta lögum um umboðsmann skuldara til að gera stofnuninni hægara um vik við að afla upplýsinga um málefni skuldara almennt. Hlutverk umboðsmanns skuldara er afmarkað í 2. mgr. 1. gr. laga um umboðsmann skuldara. Helsta verkefni stofnunarinnar er að veita einstaklingum í skuldavanda ráðgjöf um hvaða úrræði standa þeim til boða og aðstoða þá við að nýta sér þau. Hlutverk hennar takmarkast þó ekki við að greiða fyrir lausn skuldavanda einstakra skuldara. Þannig er til dæmis meðal hlutverka hennar að veita alhliða ráðgjöf og fræðslu um fjármál heimilanna, samanber g-lið málsgreinarinnar. Umboðsmanni skuldara kann því að vera nauðsynlegt að afla upplýsinga sem ekki varða einstaka skuldara til að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Nefndin fellst á að æskilegt sé að skýra að upplýsingaöflun í slíkum tilvikum sé ekki háð samþykki einstakra skuldara. Fyrir nefndinni var einnig hreyft því sjónarmiði að afmarka þyrfti heimild umboðsmanns skuldara til upplýsingaöflunar. Í 1. og 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laga um umboðsmann skuldara segir að hann geti krafið stjórnvöld um allar þær upplýsingar sem hann telur nauðsynlegar til að hann geti sinnt hlutverki sínu lögum samkvæmt, jafnvel þótt lög mæli fyrir um þagnarskyldu stjórnvalds. Með sama hætti sé fyrirtækjum og samtökum skylt að veita umboðsmanni skuldara allar upplýsingar sem að mati stofnunarinnar eru nauðsynlegar til að hún geti sinnt hlutverki sínu. Umboðsmanni skuldara er því einungis heimilt að krefjast upplýsinga sem eru honum nauðsynlegar til að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Það hlutverk er sem fyrr segir afmarkað í 2. mgr. 1. gr. laga um umboðsmann skuldara. Heimild umboðsmanns skuldara til upplýsingaöflunar er því þegar afmörkuð í lögum um umboðsmann skuldara. Margvísleg gagnrýni hefur komið fram á fyrirhugaða heimild til álagningar dagsekta. Meðal annars hefur verið lagt til að heimild til álagningar dagsekta taki aðeins til upplýsinga varðandi tiltekna skuldara, að færa þurfi rök fyrir álagningu dagsekta, að hámark fjárhæðar dagsekta verði lækkað og að við ákvörðun fjárhæðar dagsekta skuli líta til umfangs brots og þýðingar upplýsinga fyrir umboðsmann skuldara. Nefndin telur ekki tilefni til að takmarka heimild til álagningar dagsekta við upplýsingar varðandi einstaka skuldara, enda takmarkast hlutverk umboðsmanns skuldara ekki við að greiða fyrir lausn skuldavanda einstakra skuldara, líkt og fyrr er vikið að. Í 2. málslið 3. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins er ráðgert að stjórnsýslulög gildi um ákvörðun umboðsmanns skuldara um dagsektir, að því marki sem annað er ekki tekið fram. Stjórnsýslulög, nr. 37/1993, byggjast á þeirri meginreglu að stjórnvöldum beri því aðeins að rökstyðja ákvarðanir að fram komi beiðni um það frá aðila máls eftir að ákvörðun hefur verið birt honum. Stjórnvald skal svara slíkri beiðni innan 14 daga frá því að hún barst, samanber 3. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga. Rökstuðningi er meðal annars ætlað að auðvelda aðila máls að meta hvort ákvörðun sé tekin á lögmætum grundvelli og hvort hann eigi að kæra ákvörðunina til æðra stjórnvalds eða bera málið undir dómstóla eða umboðsmann Alþingis ef skilyrði eru til þess. Þeim sem ákvörðun um dagsektir beinist að kann að vera sérstaklega mikilvægt að sem fyrst liggi fyrir rökstuðningur stjórnvalds fyrir ákvörðuninni, enda getur dráttur á meðferð máls kostað hann mikið fé. Með það í huga leggur nefndin til að tilkynningu umboðsmanns skuldara um fyrirhugaða ákvörðun um dagsektir, samanber 1. málslið 3. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins, skuli fylgja rökstuðningur fyrir fyrirhugaðri ákvörðun. Með því móti má betur tryggja að sá andmælaréttur sem málsliðurinn mælir fyrir um komi að haldi. Jafnframt er lagt til að ákvörðun um dagsektir fylgi rökstuðningur. Sá rökstuðningur kann eftir atvikum að vera sama efnis og rökstuðningur fyrir fyrirhugaðri ákvörðun. Með samhliða rökstuðningi er þeim sem ákvörðun um dagsektir beinist að auðveldað að meta sem fyrst hvernig rétt sé að bregðast við ákvörðuninni. Efni rökstuðnings fyrir ákvörðun um dagsektir ákvarðast af 22. gr. stjórnsýslulaga enda um stjórnvaldsákvörðun að ræða. Jafnframt má gera ráð fyrir því að rökstuðningur með tilkynningu um fyrirhugaða ákvörðun um dagsektir taki mið af 22. gr. stjórnsýslulaga, enda yrði rökstuðningur fyrir ákvörðuninni að vera til samræmis við það ákvæði. Nefndin telur ólíklegt að áskilnaður um samhliða rökstuðning auki mjög vinnuálag umboðsmanns skuldara enda má ætla að stofnunin beiti dagsektum aðeins í undantekningartilvikum. Í 5. málslið 3. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að dagsektir geti numið frá 10 þús. kr. til 1 millj. kr. fyrir hvern dag. Þótt dagsektir geti þannig samkvæmt ákvæðinu verið háar telur nefndin rétt að líta til þess að umboðsmanni skuldara verður óheimilt að leggja á hærri dagsektir en nauðsyn ber til hverju sinni, samanber meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Nefndin telur því ekki nauðsynlegt að lækka hámark fjárhæðar dagsekta. Í lokamálslið 3. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins segir að við ákvörðun fjárhæðar dagsekta skuli m.a. líta til fjölda starfsmanna þess aðila sem ákvörðun beinist að og hversu umsvifamikill viðkomandi atvinnurekstur er. Af orðalagi ákvæðisins er ljóst að það er ekki tæmandi um þau atriði sem umboðsmanni skuldara ber að líta til við ákvörðun fjárhæðar dagsekta. Ætla má að við ákvörðun hennar taki stofnunin mið af því markmiði dagsektanna að knýja á um að veittar séu upplýsingar sem henni eru nauðsynlegar. Bent hefur verið á að 1. málsliður 1. efnismgr. 2. gr. frumvarpsins fari illa saman við 5. mgr. 2. gr. laga um umboðsmann skuldara, enda segir í síðarnefnda ákvæðinu að ákvörðunum umboðsmanns skuldara verði ekki skotið til æðra stjórnvalds, nema sérstaklega sé mælt fyrir um það í lögum. Nefndin leggur því til að 5. mgr. 2. gr. laga um umboðsmann skuldara verði felld brott til að tryggja innbyrðis samræmi laganna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem kemur fram á þskj. 696, 159. máli, sem fer til 2. umr. Ragnheiður Ríkharðsdóttir skrifar undir álit þetta með fyrirvara. Brynjar Níelsson og Þórunn Egilsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Páll Jóhann Pálsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, með fyrirvara, og Steinunn Þóra Árnadóttir.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér við 2. umr. breytingu á lögum um umboðsmann skuldara, með síðari breytingum. Ég er á nefndarálitinu með fyrirvara og tel rétt að gera grein fyrir í hverju fyrirvari minn felst. Embætti umboðsmanns skuldara var fyrst og síðast sett á til að styrkja einstaka skuldara í þeirra málum varðandi fjármálastofnanir og hugsanlega varðandi gjaldþrot og annað sem yfir skuldarann hefur dunið. En umboðsmanni skuldara, embætti hans, ber og að sinna fræðsluskyldu. Fyrir nefndinni kom fram að umboðsmaður skuldara telur sér ekki fært að sinna fræðsluskyldu embættisins nema fá þá heimild sem hér er verið að veita með þessum breytingum á lögum. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga um umboðsmann skuldara getur umboðsmaður skuldara „krafið stjórnvöld um allar þær upplýsingar sem hann telur nauðsynlegar til að hann geti sinnt hlutverki sínu lögum samkvæmt, jafnvel þótt lög mæli fyrir um þagnarskyldu stjórnvalds.“ Virðulegur forseti. Þetta er orðrétt upp úr athugasemdum við þetta lagafrumvarp. Ég tel að með þeirri heimild sem verið er að veita umboðsmanni skuldara, að geta kallað eftir nánast hvaða upplýsingum sem er frá stjórnvaldi til að geta sinnt í raun og veru fræðsluskyldu sinni, sé hér of langt gengið. Fyrsta og síðasta hlutverk umboðsmanns skuldara er að aðstoða einstaka skuldara til að hjálpa þeim áleiðis í þeim vanda sem þeir eru. Það þarf að vera með samþykki sérhvers skuldara að umboðsmaður geti kallað eftir upplýsingum sem snýr að einstaka skuldara. Með þessu, virðulegur forseti, er verið að veita umboðsmanni skuldara heimild til þess að kalla eftir upplýsingum frá stjórnvöldum sem hann telur nauðsynlegar til að hann geti sinnt hlutverki sínu lögum samkvæmt. Ég vísa aftur til þess að fyrst og síðast er verið að tala um fræðsluskylduhlutverk umboðsmanns þannig að hann geti leiðbeint, ekki bara tilteknum skuldara heldur skuldurum almennt hvaða leiðir séu þeim færar í þeim vanda sem þeir standa frammi fyrir. Í nefndarálitinu stendur: „… er fyrirtækjum og samtökum skylt að veita umboðsmanni skuldara allar upplýsingar sem að mati hans eru nauðsynlegar til að hann geti sinnt hlutverki sínu.“ Fyrirvari minn beinist að þessum víðtæku heimildum umboðsmanns skuldara til að kalla eftir upplýsingum sem ég tel að umboðsmaður skuldara þurfi ekki á að halda til að geta sinnt fræðsluskylduhlutverki sínu né heldur og enn þá síður til að geta sinnt einstaka skuldurum í því krefjandi verkefni sem að umboðsmanni snýr gagnvart skuldurum. Það er þó betrun á frumvarpinu í meðferð nefndarinnar og hún er sú að þegar umboðsmaður skuldara tekur þá ákvörðun að kalla eftir upplýsingum þurfi að fylgja með ákvörðuninni rökstuðningur. Það er vissulega til bóta, virðulegur forseti, og sömuleiðis getur þá sá sem upplýsingarnar á að veita fengið andmælarétt og hann hefur þá rökstuðninginn fyrir beiðninni og getur nýtt sér andmælarétt samkvæmt stjórnsýslulögum áður en umboðsmaður skuldara ákveður að beita fyrirtækið, fjármálastofnun eða stjórnvald dagsektum fyrir að neita að veita þær umbeðnu upplýsingar sem umboðsmaður skuldara óskar eftir. Þetta er betrun á frumvarpinu. Því skrifaði ég undir nefndarálitið með fyrirvara. En ég set enn og aftur þann fyrirvara að ég tel að umboðsmaður skuldara geti hæglega sinnt fræðsluskyldu sinni til skuldara almennt án þess að löggjafinn veiti slíkar heimildir sem hér er verið að veita. Ég mun ekki standa í vegi fyrir frumvarpinu en ég er með fyrirvara vegna þess sem ég hef hér getið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, frá umhverfis- og samgöngunefnd. Nefndin fjallaði um málið allítarlega og fékk ýmsa gesti á sinn fund sem gert er grein fyrir í nefndarálitinu en ég ætla ekki að lesa upp. Frumvarpið á sér langan aðdraganda sem nær aftur til ársins 2007 þegar skipuð var nefnd um endurskoðun umferðarlaga. Hún skilaði af sér drögum að frumvarpi í júní 2009. Frumvarpið var lagt nokkrum sinnum fram í kjölfarið en varð aldrei útrætt og var á 143. löggjafarþingi horfið frá því að leggja fram heildarfrumvarp til nýrra umferðarlaga heldur tekin út þau atriði sem brýnt þótti að yrðu að lögum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á umferðarlögum sem miða að því að innleiða tilteknar EES-gerðir sem taldar eru upp í 11. gr. frumvarpsins. Umfjöllun nefndarinnar afmarkaðist að mestu leyti við breyttar reglur varðandi létt bifhjól og endurmenntun bílstjóra sem stjórna stórum ökutækjum í farþega- og vöruflutningaskyni. Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til ný skilgreining á léttum bifhjólum. Samkvæmt c-lið ákvæðisins telst létt bifhjól vera vélknúið ökutæki á tveimur eða þremur hjólum sem er ekki hannað til hraðari aksturs en 45 km á klst. og er með sprengirými sem er ekki yfir 50 rúmsentímetrar sé það búið brunahreyfli eða með samfellt hámarksafl sem er ekki yfir 5kW sé það búið rafhreyfli. Þá er lagt til að létt bifhjól greinist í tvo flokka. Í flokk I falla létt bifhjól sem eru ekki hönnuð til hraðari aksturs en 25 km á klst. og í flokk II falla bifhjól sem eru hönnuð til hraðari aksturs en 25 km á klst., allt að 45 km á klst. Samkvæmt skilgreiningu á léttu bifhjóli í 2. gr. umferðarlaga telst létt bifhjól vera bifhjól sem búið er brunahreyfli sem er ekki yfir 50 rúmsentímetrar eða búið rafhreyfli og er ekki hannað til hraðari aksturs en 45 km á klst. Þau léttu bifhjól sem með frumvarpinu er gert ráð fyrir að falli í flokk I falla nú hins vegar í flokk reiðhjóla, samanber c-lið skilgreiningar 2. gr. umferðarlaga á reiðhjóli. Því að færa létt bifhjól úr flokki reiðhjóla í flokk bifhjóla fylgja nokkrar aðrar breytingar sem rétt er að fjalla um. Varðandi ökuréttindi er það þannig samkvæmt 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga að enginn má stjórna bifreið eða bifhjóli nema hann hafi til þess gilt ökuskírteini sem ríkislögreglustjóri gefur út. Samkvæmt 52. gr. laganna setur ráðherra nánari reglur um ökunám og ökukennslu og er fjallað um skilyrði ökuréttinda í reglugerð nr. 830/2011. Samkvæmt reglugerðinni eru gerðar eftirfarandi kröfur til ökuréttinda fyrir létt bifhjól sem yrðu í flokki II samkvæmt frumvarpinu: 15 ára lágmarksaldur, 12 stunda bóklegt nám, 8 stunda verklegt nám og skriflegt og verklegt ökupróf. Í tilskipun 2006/126/EB um ökuréttindi eru gerðar vægar kröfur til ökuréttinda fyrir létt bifhjól í flokki II en hins vegar eru ekki gerðar neinar kröfur til ökuréttinda vegna léttra bifhjóla í flokki I. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að það sé í höndum ráðherra, í samráði við Samgöngustofu og hagsmunaaðila, að útfæra nánar skilyrði ökuréttinda umfram það sem leiðir af skuldbindingum íslenska ríkisins að EES-rétti. Fyrirséð er að ef kæmi til slíkra skilyrða yrðu þær kröfur sem gerðar væru öllu vægari en þær sem gerðar eru til léttra bifhjóla í flokki II. Að mati nefndarinnar er ekki þörf á því að útgefin verði sérstök ökuréttindi fyrir létt bifhjól í flokki I. Hingað til hafa ekki verið gerðar slíkar kröfur og sömu reglur gilt um létt bifhjól og reiðhjól. Að mati nefndarinnar hefur ekkert komið fram sem styður það að því fyrirkomulagi verði breytt og leggur nefndin því til breytingu þess efnis. Nefndin telur þó rétt að ákveðinn lágmarksaldur þurfi til að vera heimilt að aka léttum bifhjólum í flokki I og telur eðlilegt í því sambandi að miða við að börnum sem eru orðin 13 ára verði það heimilt. Þá beinir nefndin því til innanríkisráðuneytisins að það hlutist til um að útgefið verði fræðsluefni sem ökumenn léttra bifhjóla í flokki I geti kynnt sér. Verði þar umfjöllun um helstu atriði er snúa að akstri hjólanna og helstu atriði umferðarreglna og reglna sem gilda um akstur hjólanna. Með þessu teljum við í umhverfis- og samgöngunefnd að við séum að gera almenningi kleift að nota sér hin léttu bifhjól eða vespur sem ná eingöngu 25 km hámarkshraða, mjög umhverfisvænn og þægilegur ferðamáti, sem við teljum að sé nauðsynlegt að falli undir þau skilyrði sem ég nefndi hér rétt áðan. Varðandi skráningarskyldu þá falla létt bifhjól í flokk I undir skilgreiningu laganna á reiðhjóli eins og áður segir og hafa því ekki verið skráningarskyld. Samkvæmt 1. mgr. 63. gr. umferðarlaga skal bifreið, bifhjól, torfærutæki eða dráttarvél skráð og skráningarmerki sett á slíkt farartæki áður en það er tekið í notkun. Létt bifhjól í flokki I verða því skráningarskyld samkvæmt frumvarpinu og af því leiðir einnig að þau verða skoðunarskyld samkvæmt 67. gr. laganna. Ljóst er að af þeirri breytingu leiðir kostnað sem felst í gjaldi fyrir skráningu og skráningarmerki og gjaldi fyrir skoðun. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir við skráningarskyldu léttra bifhjóla þar sem talið var að áhrif þessa væru of íþyngjandi. Á hinn bóginn kom einnig fram að erfitt geti verið að greina mun á léttum bifhjólum sem nú eru skráningarskyld og þeim sem eru það ekki. Getur það meðal annars haft í för með sér að lögreglu getur verið erfitt að fylgja eftir reglum um skráningarskyldu þeirra bifhjóla sem eru skráningarskyld þar sem lítill sem enginn sýnilegur munur er á þeim. Nefndin tekur að vissu leyti undir þær athugasemdir að um íþyngjandi ákvæði sé að ræða en ljóst er að samkvæmt EES-reglum er ekki heimilt að undanskilja létt bifhjól í flokki I skráningarskyldu. Nefndin bendir á að reglur um skoðun léttra bifhjóla í flokki I þurfi að vera með tilliti til notkunar tækjanna og eðlis þeirra og ekki meira íþyngjandi en nauðsynlegt er. Varðandi vátryggingarskyldu og grundvöll ábyrgðar hvílir vátryggingarskylda á öllum skráningarskyldum vélknúnum ökutækjum samkvæmt 91. gr. umferðarlaga. Vátryggingarskyldan nær til þess tjóns sem hlýst af notkun skráningarskylds vélknúins ökutækis auk þess sem ökumaður skal tryggður sérstakri slysatryggingu, samanber 1. mgr. 92. gr. umferðarlaga. Með því að létt bifhjól í flokki I verða skráningarskyld verða þau einnig vátryggingarskyld. Ljóst er að af vátryggingarskyldunni mun hljótast töluverður kostnaður fyrir eigendur slíkra bifhjóla og eru reglurnar því verulega íþyngjandi að þessu leyti. Að mati nefndarinnar er ekki þörf á því að kveða á um svo stranga vátryggingarskyldu, m.a. vegna þess að notkun léttra bifhjóla í flokki I er að mestu leyti lík notkun reiðhjóla, þau eru notuð á gangstéttum og göngustígum og ná mjög takmörkuðum hraða. Samfara þessu telur nefndin einnig rétt að um hjólin gildi sömu ábyrgðarreglur og um reiðhjól. Þannig gildi ekki hin stranga hlutlæga ábyrgð sem almennt gildir um skráningarskyld ökutæki. Forsenda þeirrar ströngu ábyrgðar er að af notkun slíkra ökutækja getur hlotist mikið tjón ef óhapp verður. Líkt og að framan greinir telur nefndin þau rök ekki eiga við um létt bifhjól í flokki I. Nefndin leggur því til breytingar þessu til samræmis en bendir jafnframt á að eigendur slíkra bifhjóla hafa frjálst val um að kaupa tryggingar fyrir hjólin og ökumenn þeirra af starfandi vátryggingafélögum. Varðandi reglur um notkun bifhjóla eru í 2. gr. frumvarpsins lagðar til breytingar á 41. gr. laganna um reglur um akstur bifhjóla. Samkvæmt ákvæðinu verður heimilt að aka léttum bifhjólum í flokki I á vegum, gangstéttum, hjólastígum eða gangstígum. Sé léttu bifhjóli í flokki I ekið á gangstétt eða gangstíg ber því að víkja fyrir gangandi umferð. Samkvæmt lokamálslið 2. mgr. ákvæðisins er þó lagt til að óheimilt verði að aka léttu bifhjóli í flokki I á akbraut með 50 km hámarkshraða og yfir. Af þessu leiðir að aðeins verður heimilt að aka léttum bifhjólum í flokki I á takmörkuðum fjölda gatna í þéttbýli og ekki utan þéttbýlis, þar sem alla jafna er hærri hámarkshraði. Nefndin bendir á að ekki eru slíkar takmarkanir við notkun reiðhjóla þar sem hjóla má þeim á öllum götum óháð hámarkshraða. Takmarkanir á notkun léttra bifhjóla í flokki I á þennan hátt eru líklegar til að koma helst niður á notendum þeirra á landsbyggðinni þar sem notkun þeirra verður verulega takmörkuð en á sömu götum verður hins vegar leyfilegt að hjóla á reiðhjóli. Ljóst er að notkun bæði reiðhjóla og léttra bifhjóla í flokki I á götum og vegum þarfnast sérstakrar varúðar þar sem um hægfara tæki er að ræða. Á þeim er þó ekki slíkur munur að rétt sé að takmarka notkun léttra bifhjóla í flokki I með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu. Nefndin leggur því til þá breytingu að þessi málsliður ákvæðisins falli brott. Samkvæmt 5. mgr. 2. gr. frumvarpsins skal barn sjö ára eða yngra sem er farþegi á bifhjóli sitja í sérstöku sæti því ætluðu. Ekki er í ákvæðinu vísað til barnastóls af viðurkenndri gerð enda geta þeir verið afar misjafnir. Þó mætti kveða á um nauðsynlegan öryggisbúnað í reglugerð. Leggur nefndin því til að við 5. mgr. 2. gr. frumvarpsins bætist almenn reglugerðarheimild ráðherra til að kveða á um notkun viðurkennds öryggis- og verndarbúnaðar fyrir börn sem eru farþegar á bifhjólum. Nú er komið að lið sem var töluvert umdeildur í frumvarpinu og sneri að endurmenntun atvinnubílstjóra. Við fengum fjölmarga aðila sem höfðu áhyggjur af þessu atriði en það var mikill samhugur og samstaða um það í nefndinni að við mundum tryggja það að ákvæði um endurmenntun hefði ekki áhrif á atvinnuréttindi atvinnubílstjóra og ákvæðið væri ekki svo íþyngjandi að það mundi hafa áhrif á starf þeirra. Í 5. gr. frumvarpsins er ákvæði um endurmenntun atvinnubílstjóra á fimm ára fresti. Lagt er til í ákvæðinu að ráðherra kveði nánar á um tilhögun endurmenntunarinnar í reglugerð. Ákvæði um endurmenntun atvinnubílstjóra á sér langan aðdraganda en það var fyrst sett með reglugerð árið 2006, sem síðar var talið að bryti gegn 75. gr. stjórnarskrárinnar þar sem um íþyngjandi ákvæði væri að ræða sem setti skorður við atvinnufrelsi atvinnubílstjóra, en kveða þyrfti á um það í lögum. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram það mat að ákvæðið eins og það er nú útfært í frumvarpinu fari ekki gegn ákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar. Atvinnufrelsi megi setja skorður með lagaheimild enda krefjist almannahagsmunir þess. Skilyrði stjórnarskrárinnar um almannahagsmuni verði að telja fullnægt, enda sé þjálfuninni einkum ætlað að viðhalda hæfi og menntun ökumanna og bæta þannig öryggi á vegum og öryggi ökumannanna sjálfra. Þá skal á það bent að þau ökutæki sem hér eru undir eru stór og þung og geta borið fjölda farþega. Hæfi ökumanna þeirra skiptir því miklu máli. Ákvæði um endurmenntun atvinnubílstjóra hefur alla tíð verið umdeilt en á síðustu árum hefur verið reynt að ná sáttum um það, m.a. með skipan starfshóps hagsmunaaðila í september 2012 sem falið var að útfæra endurmenntunina. Ljóst er að íslenska ríkið getur ekki skotið sér undan skyldum sínum samkvæmt EES-samningnum en vegna hans er nauðsynlegt að kveða á um endurmenntun atvinnubílstjóra í lögum. Nefndin bendir á að endurmenntun atvinnubílstjóra veitir þeim einnig réttindi til aksturs annars staðar á EES-svæðinu. Mikilvægt er að útfærsla endurmenntunarinnar verði með þeim hætti að hún verði sem minnst íþyngjandi og að gætt verði að því að við framkvæmd endurmenntunar verði kostnaði haldið í lágmarki. Bendir nefndin í því sambandi á mikilvægi þess að heimilt verði að ljúka endurmenntun með fjarnámi og leggur til breytingartillögu þess efnis. Með því yrði sem minnst röskun á högum atvinnubílstjóra, hægt yrði að lágmarka fjarvistir frá vinnu og ekki um mikil ferðalög þeirra að ræða. Þá tekur nefndin einnig fram að umrætt námskeið verður próflaust. Allir þeir sem sækja endurmenntun munu halda sínum réttindum. Hafa verður í huga við útfærslu endurmenntunarinnar að hún miðist að nokkru leyti við íslenskar aðstæður sem geta verið mjög ólíkar þeim aðstæðum sem eru í Evrópu. Markmið endurmenntunarinnar er að efla kunnáttu og þekkingu atvinnubílstjóra og þannig að auka öryggi á vegum landsins og í því sambandi þarf að taka tillit til íslenskra aðstæðna. Að þessu virtu telur nefndin nauðsynlegt að kveðið verði á um endurmenntunina í umferðarlögum en ráðherra falin nánari útfærsla hennar þar sem gætt verði framangreindra sjónarmiða. Við teljum að í þessu tilliti sé mjög mikilvægt við setningu þessarar reglugerðar að námskeiðið verði eins og ég lýsti hér áðan, það verði þátttakendum að kostnaðarlausu og muni ekki íþyngja atvinnubílstjórunum á neinn þann hátt sem ábendingar voru um í umhverfis- og samgöngunefnd. Mjög margir atvinnubílstjórar höfðu áhyggjur af þessu ákvæði, sáu fyrir sér langt og mikið námskeið sem mundi sérstaklega bitna á minni aðilum, einkaaðilum sem keyra víðs vegar um landið, það mundi bitna sérstaklega á þeim sem eiga um langan veg að fara og námskeiðið yrði svo íþyngjandi að einhverjir gætu misst starfsréttindi sín. Það er ekki tilgangurinn. Þvert á móti teljum við að nú séum við búin að fullnægja skyldum okkar samkvæmt EES-samningnum, við séum búin að tryggja umferðaröryggi og endurmenntun en um leið það sem er mjög mikilvægt í þessu samhengi; atvinnuréttindi þeirra atvinnubílstjóra sem keyra ferðamenn hringinn í kringum landið, sem betur fer í sífellt meiri mæli. Það var samróma álit nefndarinnar að farið yrði með þetta atriði á þennan hátt. Varðandi umferðareftirlit Samgöngustofu þá er í 8. og 9. gr. frumvarpsins kveðið á um auknar heimildir umferðareftirlitsmanna Samgöngustofu. Við meðferð málsins bárust nefndinni þær upplýsingar frá innanríkisráðuneytinu að hafin væri frekari vinna í málinu eftir ábendingar nefndarinnar. Í júní sl. var starfshópur fulltrúa ráðuneytisins, Samgöngustofu og ríkislögreglustjóra stofnaður sem falið var að meta kosti og galla þess að flytja eftirlitið frá Samgöngustofu til lögreglu og koma með tillögur að slíkum flutningi. Var það niðurstaða áfangaskýrslu starfshópsins að hægt væri að mæla með flutningi umferðareftirlitsins til lögreglunnar, að því gefnu að tryggt væri að verkefninu yrði áfram sinnt og umfang þess minnkaði ekki. Í ljósi þessa leggur nefndin til að 8. og 9. gr. frumvarpsins verði felldar brott. Þetta var eitt af þeim fjölmörgu ágreiningsefnum sem komu til umræðu í nefndinni. Það voru sterk rök fyrir því að umferðareftirlitið ætti kannski frekar betur heima hjá lögreglunni en hjá Samgöngustofu, lögreglumenn færu með eftirlit á vegum landsins og eðlilegra væri að þetta eftirlit færi fram hjá þeim þótt það sé kannski annars eðlis en þeirra starf. Ég vil svo þakka nefndinni fyrir góð vinnubrögð. Við höfum þetta mál lengi til umfjöllunar, kynntum okkur það ítarlega og fengum margar ábendingar. Við vorum sammála um að það er gríðarlega mikilvægt að hin léttu bifhjól, eða hinar svokölluðu vespur, verði áfram á götum. Það kom í ljós að slysatíðni af þeim er afar lítil og aðilar frá Barnaheillum og Félagi eldri borgara bentu á að þetta væru umhverfisvæn og örugg ökutæki og það væri mikil synd ef sækja þyrfti sömu réttindi vegna þeirra og gilda um önnur létt bifhjól, eða svokallað skellinöðrupróf. Þá sögðu eldri borgarar að þetta væru farartæki sem hefðu nýst eldri borgurum í sífellt meiri mæli, þau væru örugg og gott að ferðast á þeim. Við í nefndinni ákváðum að 13 ár væri hæfilegur lágmarksaldur og beinum því svo til ráðherra að hann móti reglur um hvernig eigi að fara með verndar- og öryggisbúnað fyrir börn sem eru farþegar á slíkum hjólum. Við töldum að það væri óþarfi að tjón af völdum þessara hjóla væru vátryggingarskyld, en bendum á að eigendum þeirra sé frjálst val um að kaupa tryggingar fyrir hjólin og ökumenn þeirra af starfandi vátryggingafélögum. Að lokum ítreka ég þakkir mínar til nefndarinnar. Okkur hefur enn á ný tekist að ná sátt um stórt mál. Nefndin er samstiga og hefur unnið vel, bæði meiri hluti og minni hluti. Ég á ekki von á öðru en að það haldist óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska landsmönnum öllum gleðilegs nýs árs. Ég þakka formanni umhverfis- og samgöngunefndar fyrir þessa yfirferð sem var góð. Eins og hann kom réttilega inn á er ánægjulegt hversu mikil sátt náðist um málið af því þetta eru umdeild málefni og margar misjafnar skoðanir á lofti. Ég er persónulega mjög ánægður með niðurstöðuna í öllum þeim málum sem við tókum fyrir í þessu frumvarp. Ég ætla að fara yfir nokkur þeirra, eins og léttu bifhjólin eða svokölluðu rafmagnsvespurnar. Sumar athugasemdirnar felast í því að það gangi ekki að hafa engin bönd á því og að aksturinn væri svolítið frjálslegur á götum landsins og gangstéttum. Við bentum á það í nefndinni að til þess að koma böndum á þetta skiptir mestu máli að farið sé að gildandi umferðarreglum, það þarf ekki frekari kvaðir. Samkvæmt umferðarlögum er bannað að reiða fólk ef ökumennirnir eru undir 15 ára aldri og því þarf að framfylgja, auk þess er hjálmaskylda fyrir 15 ára og yngri. Foreldrarnir bera ásamt skólanum sameiginlega ábyrgð á því að fræða krakkana og sjá til þess að þau fari eftir þeim reglum sem gilda, þá á þetta að geta farið þokkalega fram. Með þeim breytingum sem við gerum núna, um 13 ára aldurstakmark, skráningarskyldu og annað, verður þetta aðeins formfastara. Ég hvet foreldra landsins til þess að afla sér upplýsinga og fræða börnin og vonandi verða haldin námskeið í framhaldi af þessari lagabreytingu. Ég held að það eigi alveg að vera hægt að koma böndum á þessa notkun án þess að setja frekari lög um hana. Næst ætla ég að koma að endurmenntun atvinnubílstjóra sem hefur verið deiluefni til margra ára og hefur mikið gengið á, eins og var farið yfir áðan. Niðurstaðan þar er held ég mjög farsæl fyrir alla aðila. Eins og atvinnubílstjórar bentu á sjálfir eru þeir alveg tilbúnir í endurmenntun og tilbúnir til að fræðast um það sem skiptir máli, um það sem er nýtt í öryggismálum, skyndihjálp og öðru, hvernig aðstæður eru hér á landi, læra á nýja tækni og fara yfir það sem er að gerast í þessum málaflokki. Það er mikilvægt. Þá skiptir miklu máli að við nýtum þá reynslu sem Íslendingar hafa af því að stunda ökunám á internetinu. Það er kannski ástæðan fyrir því að ekki var gert ráð fyrir því í upphaflegum drögum og í tilskipun Evrópusambandsins varðandi þetta mál, af því að Ísland er mjög langt komið í rekstri ökuskóla á internetinu. Það þekkist varla í Evrópu, þótt slíkur skóli sé til í Austurríki. Við eigum að nýta þá þekkingu sem við höfum og það gerum við í frumvarpinu, sem er mjög ánægjulegt. Það ætti að geta haldið kostnaði í lágmarki og aukið samkeppnina í þessu ökunámi og gert það að verkum að bílstjórar þurfi ekki að ferðast landshorna á milli og stöðva starfsemi sína í langan tíma til þess eins að fara á endurmenntunarnámskeið sem lýkur ekki með prófi. Ég held að þetta sé jákvætt fyrir alla og geti gagnast öllum og verði ekki íþyngjandi heldur áhugavert og mikilvægt. Þetta hjálpar okkur líka að halda úti þessum námskeiðum á internetinu og í fjarnámi. Þá er auðveldara að gera það á fleiri tungumálum. Raunin er sú að við þurfum miklu fleiri rútubílstjóra og líka vörubílstjóra yfir sumartímann þegar meira er að gera hjá verktökum í jarðvegsvinnu auk þess sem ferðamenn eru fleiri. Það gæti vel verið að ökumenn frá öðrum löndum þyrftu að koma hingað í auknum mæli. Þá er gott að hafa námskeið fyrir íslenskar aðstæður klárt á nokkrum tungumálum. Það er miklu auðveldara í gegnum internetið. Þetta er frábær niðurstaða, að ég tel, sem er komin hér. Henni ber að fagna og mikilvægt er að framkvæmdin hjá Samgöngustofu taki mið af þeirri stefnumörkun sem er í nefndaráliti okkar með breytingartillögu. Við teljum mjög mikilvægt að henni sé fylgt. Aðalmálið er það sem ég hef komið mest að og haft mestan áhuga á og það er umferðareftirlit Samgöngustofu, hvernig hægt sé að gera breytingar á því til þess að auka umferðaröryggi til muna. Eftirlitið var hjá lögreglunni en svo var ákveðið að efla eftirlit með þungaflutningum og öðru og Vegagerðin og lögreglan fóru í samstarf. Það gekk mjög vel og eftirlitið var mikið þar til Vegagerðin sagði upp samstarfinu. Eins og gerist oft og við þekkjum fóru stofnanir ríkisins að deila um fjármunina og hver kostnaðarskiptingin væri og í kjölfarið lognast eftirlitið út af. Í framhaldinu var tekið upp sérstakt eftirlit hjá Vegagerðinni sem er með takmarkaða heimild í umferðarlögum til að sjá um það. Þar af leiðandi er mjög takmarkað hvað umferðareftirlitsmennirnir, sem nú er búið að flytja frá Vegagerðinni yfir til Samgöngustofu, geta gert. Lögreglumenn um allt land og yfirmenn sem skipa löggæsluna eru sammála um að þetta eftirlit eigi að vera hjá lögreglunni, að það hafi dregið smátt og smátt úr eftirliti af hálfu lögreglunnar með bæði þeim niðurskurði og mikilli aukningu ferðamanna, fókus lögreglunnar hefur verið á almenna umferð en ekki á þungaflutninga. Þeir sem starfa hjá Samgöngustofu segja líka að þeir hafi ekki þær heimildir sem þarf til þess að bregðast við því sem út af ber í umferðinni, því sem þeir sjá þegar þeir eru á vegum úti, og séu ekki í stakk búnir til að taka á öllum þeim vandamálum sem koma upp. Lögreglan og Samgöngustofa eru sammála um það - algjörlega sammála um það - að þetta eftirlit eigi betur heima undir handleiðslu lögreglunnar, að lögreglan sjái um það. Þverpólitísk þingmannanefnd sem sá um að útdeila auknum fjármunum til lögreglunnar hefur gert bókun um þetta. Það var meginverkefni nefndarinnar að útdeila fjármununum þannig að það mundi efla löggæsluna. Þingmannanefndin kom með ábendingu um hægt væri að margfalda sýnileika löggæslunnar, auka hann til muna og efla þannig löggæsluna með því einu að færa eftirlitið frá einni ríkisstofnun til annarrar, það væri hægt að auka sýnilegt eftirlit án þess að auka kostnað. Það er mjög mikilvægt að við nýtum slíkt atriði til þess að auka umferðaröryggi en með þessu mun lögreglan vera mun sýnilegri á vegum landsins. Þeir sem sjá um þetta eftirlit munu í framhaldinu sjá um það sem lögreglumenn og geta því athugað betur ástand ökumanna og réttindi þeirra og munu geta brugðist við ef umferðarslys verður eða ef tilkynning berst um glæfralegan akstur eða ölvunarakstur, þeir verða mun fljótari að bregðast við slíkum hættum. Svo hafa niðurstöður úr könnunum og úttektum sýnt að hægt er að koma í veg fyrir fjögur af hverjum fimm banaslysum í umferðinni með auknu og sýnilegra eftirliti lögreglu. Það er það sem vegur þyngst þegar fækka á umferðaróhöppum. Það hefur tekist undanfarið að fækka þeim og ég held að þetta muni skipta sköpum í því. Ég er því ánægður með að nefndin sé algjörlega sammála um það. Í staðinn fyrir að auka heimildir eftirlitsmanna Samgöngustofu til þess að sinna þessu eftirliti er nær að færa eftirlitið til lögreglu sem hefur heimildirnar og þannig hægt að nýta fjármunina mun betur. Ég held að það skipti miklu máli að þetta takist sem fyrst af því við þekkjum það að umferðin er að aukast mikið. Erlendir ferðamenn eru einn stærsti áhættuþátturinn núna, þeir lenda í slysunum og oft minni slysum. Þess vegna skiptir miklu máli að gera lögregluna sýnilegri og ef hægt er að gera það án aukinna fjármuna eigum við að nýta okkur það. Ég vildi þess vegna leggja sérstaka áherslu á samstöðu í nefndinni og þann vilja nefndarinnar að lögreglan sinni þessu eftirliti hér eftir. Ég vona að hv. þingmenn komi til með að styðja þessar breytingartillögur og að framkvæmdarvaldið vinni eftir nefndarálitinu og þeirri stefnumörkun sem kemur fram þar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á vegalögum, nr. 80/2007, með síðari breytingum. Þetta er nefndarálit frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin fjallaði um málið og fékk til sín töluvert marga umsagnaraðila sem höfðu skilað inn umsögnum. Óþarfi er að tíunda þá hér en þeir eru taldir upp í nefndarálitinu. Efni frumvarpsins er þríþætt. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á vegalögum til innleiðingar á EES-gerðum, samanber b-lið 8. gr. frumvarpsins, varðandi álagningu gjalda á þungaflutningabifreiðar vegna notkunar ákveðinna vegamannvirkja. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar í samræmi við niðurstöðu nefndar um endurskoðun vegalaga og í þriðja lagi breytingar sem skýra eiga verkaskiptingu Samgöngustofu og Vegagerðarinnar. Þau ákvæði frumvarpsins sem snúa að endurskoðun vegalaga eru til komin vegna vinnu nefndar sem skipuð var fulltrúum innanríkisráðuneytis, umhverfis- og auðlindaráðuneytis, Vegagerðarinnar, Skipulagsstofnunar og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Nefndin skilaði einróma tillögum sem frumvarpið byggist að hluta til á. Ber þar helst að nefna að um 230 kílómetrar af vegum sem færðust í flokk héraðsvega við gildistöku vegalaga 1. janúar 2008 munu aftur færast í flokk tengivega. Þessir vegir færðust aldrei yfir á ábyrgð sveitarfélaganna vegna ágreinings um ástand veganna og nauðsynlegs fjármagns til viðhalds og þjónustu. Þá er lagt til að færa viðmið um 10 kílómetra lengd fyrir tengivegi niður í 2 kílómetra. Þá er lögð til breyting á 28. gr. laganna sem miðar að auknu samráði milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaga þess efnis að Vegagerðin skuli leggja fram mat á umferðaröryggi mismunandi kosta við vegalagningu nægilega tímanlega til að skipulagsnefnd geti tekið afstöðu til matsins við mótun aðalskipulagstillögu. Í 2. mgr. 28. gr. vegalaga kemur fram að sveitarfélagi sé óheimilt að víkja frá tillögu Vegagerðarinnar um vegarstæði ef það leiðir til minna umferðaröryggis en samkvæmt tillögu Vegagerðarinnar. Til að tryggja farsælt samstarf Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna er í 6. gr. frumvarpsins lagt til að samráð þeirra á milli hefjist fyrr í skipulagsferlinu en verið hefur. Í 5. og 7. gr. frumvarpsins er lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að innleiða með reglugerð ákvæði tilskipunar 2006/38/EB um breytingu á tilskipun 1999/62/EB um álagningu gjalda á þungaflutningabifreiðar fyrir notkun á tilteknum grunnvirkjum. Tilskipunin gerir ráð fyrir að komið sé á fót viðeigandi viðurlagakerfi vegna brota á ákvæðum landsréttar sem til komin eru vegna tilskipunarinnar. Þar sem fyrirséð er að aðeins lögaðilar muni sinna gjaldtöku af umferð er lagt til að heimilt verði að leggja á lögaðila stjórnvaldssektir ef gjöld samkvæmt 17. gr. laganna eru ekki innheimt í samræmi við ákvæðið og reglugerðir sem settar eru á grundvelli þess. Samkvæmt 5. gr. frumvarpsins annast Samgöngustofa eftirlit með gjaldtöku samkvæmt 17. gr. og er því sá aðili sem hefur heimild til að leggja fyrrgreindar stjórnvaldssektir á lögaðila. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir við það að Samgöngustofu yrði falið það hlutverk að leggja á stjórnvaldssektir. Meiri hlutinn bendir á að eðlilegt sé að það stjórnvald sem fer með eftirlit með framkvæmd tiltekinna verkefna leggi sektir á lögaðila sem í ljós hefur komið við eftirlitið að hafi brotið gegn ákvæðum laganna. Meiri hlutinn bendir á að aðeins þeir sem eru gjaldtakendur samkvæmt lögunum geta fallið hér undir og er gert ráð fyrir að það séu lögaðilar. Meiri hlutinn leggur þó til þá breytingu að heimilt verði að kæra ákvarðanir Samgöngustofu um álagningu stjórnvaldssekta til ráðherra innan mánaðar frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðunina og að slík kæra til ráðherra fresti aðför en annars eru stjórnvaldssektir Samgöngustofu og úrskurðir ráðherra aðfararhæfir. Er það í samræmi við meginreglu stjórnsýsluréttar um að ákvarðanir stjórnvalda séu almennt kæranlegar til æðra setts stjórnvalds nema skýrt sé kveðið á um annað í lögum. Slíkt er ekki lagt til með frumvarpinu og því leggur meiri hlutinn til að skýrt verði kveðið á um kæruheimildina. Meiri hlutinn leggur til aðra breytingu á frumvarpinu samkvæmt tillögu Vegagerðarinnar, þess efnis að 3. mgr. 15. gr. laganna falli brott. Í ákvæðinu er fjallað um innra eftirlit hjá Vegagerðinni í ljósi þess að sett hafa verið sérlög um starfsemi Vegagerðarinnar, samanber lög um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, nr. 120/2012. Þar sem framkvæmd öryggisstjórnunar vegamannvirkja færist samkvæmt frumvarpinu til Samgöngustofu er það ákvæði óþarft en þó er gert ráð fyrir ákveðnu innra eftirliti hjá Vegagerðinni í samræmi við góða stjórnsýsluhætti. Samkvæmt 129. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011, skal, ef fyrirsjáanlegt er að lagafrumvarp muni hafa fjárhagsleg áhrif á sveitarfélög, fara fram mat á kostnaðaráhrifum á sveitarfélögin og skal kostnaðarmatið fylgja með frumvarpinu. Fyrir fórst að láta kostnaðarmatið fylgja með frumvarpinu og er það því fylgiskjal með áliti þessu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svohljóðandi breytingum: Á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: 3. mgr. 15. gr. laganna fellur brott. Við 7. gr. bætast tveir nýir liðir, svohljóðandi: a. Við 59. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Ákvarðanir Samgöngustofu um stjórnvaldssektir eru aðfararhæfar. Slíkum ákvörðunum má skjóta til ráðherra innan mánaðar frá því aðila var tilkynnt um ákvörðunina. Málskot til ráðherra frestar aðför. Úrskurðir ráðherra um stjórnvaldssektir eru aðfararhæfir. b. Fyrirsögn 59. gr. laganna orðast svo: Viðurlög. Undir nefndarálitið skrifa Höskuldur Þórhallsson, formaður og framsögumaður nefndarálits, Katrín Júlíusdóttir, Willum Þór Þórsson, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason. Eins og ég kom inn á áðan fylgir fylgiskjal frá innanríkisráðuneytinu sem vert er að reifa. Í frumvarpinu er annars vegar um að ræða innleiðingu á tveimur tilskipunum, nr. 1999/62/EB, um álagningu gjalda á þungaflutningabifreiðar fyrir notkun á tilteknum grunnvirkjum, og tilskipun nr. 2006/38/EB sem fjallar um breytingu á fyrri tilskipuninni. Hins vegar eru lagðar til breytingar á skilgreiningum í lögunum á flokkun þjóðvega, mat á vegum og ábyrgð á viðhaldi og þjónustu vega. Viðkomandi ákvæðum þessa frumvarps er annars vegar ætlað að tryggja að lokið verði við yfirfærslu þeirra stofnbrauta sem áttu að færast yfir með gildistöku laga nr. 80/2007 og hins vegar að koma í öruggan farveg samvinnu og samráði Vegagerðarinnar og sveitarfélaga vegna mögulegra breytinga á flokkun einstakra vega. Forsögu þessara breytinga má rekja aftur til gildistöku laganna í byrjun árs 2008 þegar um 70 kílómetrar af stofnbrautum færðust í flokk sveitarfélagsvega og ábyrgð á viðhaldi og þjónustu þeirra hefði þar með átt að fara yfir á viðkomandi sveitarfélög. Ekki varð af framkvæmd lagaákvæðanna þar sem meira samráð hefði þurft við sveitarfélögin um framkvæmd málsins auk þess sem ekki var lagt kostnaðarmat á lagabreytingar. Því hefur Vegagerðin séð um viðhald veganna og þjónustu við þá frá því að lögin tóku gildi. Í kjölfar gildistöku laganna hófust samningaviðræður á milli aðila um yfirfærsluna en niðurstaða þeirra viðræðna var að vegunum yrði skilað til sveitarfélaganna í viðunandi ástandi og að gert yrði samkomulag milli Vegagerðarinnar og viðkomandi sveitarfélaga um í hvaða ástandi vegum yrði skilað. Vegna lækkandi fjárframlaga til þessara verkefna hjá Vegagerðinni eftir efnahagshrunið haustið 2008 hefur þetta ekki gengið eftir. Samkvæmt greinargerð um endurskoðun vegalaga sem byggist á vinnu nefndar sem skipuð var fulltrúum ríkis og sveitarfélaga er lauk störfum í febrúar sl. má gera ráð fyrir að viðhaldskostnaður á hvern kílómetra sé að meðaltali á bilinu 1–1,5 millj. kr. á ári. Kostnaður Vegagerðarinnar vegna þessara 70 kílómetra sem hún mun greiða næstu fimm árin nemur því um 70–100 millj. kr. vegna viðhalds og um 80 millj. kr. vegna þjónustu, aðallega vetrarviðhalds, á ári umfram það sem henni ber samkvæmt gildandi lögum. Á það ber hins vegar að líta að Vegagerðin hefur fjármagnað viðhald og þjónustu þessara vega frá því að lögin tóku gildi árið 2008 án þess að henni hafi borið til þess lagaleg skylda. Samkvæmt framansögðu má því gera ráð fyrir að lögfesting frumvarpsins muni viðhalda útgjöldum ríkissjóðs um að minnsta kosti 700 millj. kr. uppsafnað næstu fimm árin frá því sem annars var gert ráð fyrir í vegalögum, nr. 80/2007. Hér er hins vegar um að ræða útgjöld sem ríkissjóður hefur borið til þessa og að fimm árum liðnum munu sömu útgjöld færast til sveitarstjórnarstigsins og dreifast niður á þau sveitarfélög sem í hlut eiga. Frá þeim tíma, þ.e. 1. janúar 2020, verður heildarútgjaldaauki sveitarfélaga því um 150 millj. kr. á ári. Aðrar breytingar sem leiðir af frumvarpinu og varða sveitarfélögin eru einkum þessar: 1. Endurskoðað er viðmið um lágmarkslengd tengivega sem kveðið var á um í lögum nr. 80/2007. Í stað þess að tengivegir utan þéttbýlis sem liggja af stofnvegi á stofnveg eða af stofnvegi á tengiveg þurfi að lágmarki að ná 10 kílómetrum að lengd þurfa þeir nú aðeins að vera 2 kílómetrar. Þetta hefur þau áhrif að nokkur fjöldi vega sem voru tengivegir fram að breytingu á vegalögum 2007 fellur aftur í þann flokk vega. Þetta hefur engin áhrif til kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin og varðar eingöngu flokkun þjóðvega en hefur hins vegar nokkur áhrif á skipulagsheimildir sveitarfélaga. 2. Gert er ráð fyrir nýrri grein á eftir 59. gr. sem kveður á um að Vegagerðin skuli halda tilteknum vegum við í fimm ár eftir sameiningu sveitarfélaga þótt ákvæði laganna leiði til þess að viðkomandi vegir færist úr flokki stofnvega í flokk sveitarfélagsvega við sameininguna. Tilvik sem þessi verða væntanlega mjög fá og tilfallandi og er eingöngu hægt að benda á eitt dæmi í þessu sambandi. Við sameiningu Garðabæjar og Sveitarfélagsins Álftaness hefði Álftanesvegur átt að færast úr flokki stofnvega í þéttbýli í flokk sveitarfélagsvega. Ekki þykir tilefni til þess að leggja mat á kostnaðaráhrif þessarar breytingar en ljóst er að breytingin hefur fyrst og fremst jákvæð áhrif fyrir sveitarfélög. 3. Breytingar á 9. og 28. gr. laganna eru orðalagsbreytingar sem fyrst og fremst er ætlað að skýra nánar framkvæmd laganna. Í fyrrnefndu breytingunni felst að sveitarstjórn verður heimilt að fella vegi utan þéttbýlis í flokk sveitarfélagsvega en síðarnefndu breytingunni er ætlað að draga úr hættu á ágreiningi milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaga um staðsetningu þjóðvega. Í tengslum við fyrrnefnt nefndarstarf hefur verið unnið að gerð leiðbeininga og gátlista fyrir skipulagsfulltrúa sveitarfélaga sem er ætlað að tryggja gott samstarf milli sveitarfélaganna og Vegagerðarinnar við gerð skipulagsáætlana. Ekki þykir tilefni til þess að leggja mat á kostnaðaráhrif þessara breytinga fyrir sveitarfélögin. Niðurstaða ráðuneytisins er sú að verði frumvarpið að lögum muni kostnaðarauki sveitarfélaga frá og með árinu 2020 nema um 150 millj. kr. ári vegna viðhalds og þjónustu þjóðvega í þéttbýli sem færast í flokk sveitarfélagsvega. Þessi niðurstaða ráðuneytisins hefur verið kynnt Sambandi íslenskra sveitarfélaga og gerir sambandið ekki athugasemd við hana. Í þessu frumvarpi er komið inn á atriði sem hefur verið töluvert til umræðu í íslensku samfélagi, skilin á milli ríkis og sveitarfélaga. Einhverjir hafa haldið því ranglega fram að skipulagsvald sveitarfélaganna sé heilagt, en svo er ekki. Eins og kemur fram í þessu frumvarpi er sveitarfélagi einfaldlega óheimilt samkvæmt 2. mgr. 28. gr. vegalaga að víkja frá tillögu Vegagerðarinnar um vegarstæði ef það leiðir til minna umferðaröryggis en samkvæmt tillögu Vegagerðarinnar. Við erum eingöngu í þessu frumvarpi að tryggja að það verði meira samráð til að koma í veg fyrir síðari tíma ágreining. Við höfum horft upp á það í gegnum árin að sveitarfélög hafa lagst gegn ýmsum framkvæmdum sem Alþingi telur nauðsynlegar. Ég nefni sem dæmi styttingu þjóðvegarins úr Langadal í Húnavatnssýslu. Sú stytting hljóðar upp á á annan tug kílómetra. Það er mikil og góð stytting. Það er ekki sveitarfélagsins að taka þá ákvörðun heldur ráðherra og stjórnvalda á hverjum tíma. Þá hefur einnig verið rætt um að ekki megi hrófla við skipulagsvaldi sveitarfélaga varðandi Reykjavíkurflugvöll. Staðreyndin er sú að ef löggjafinn ákveður eitthvað með almennum lögum ber sveitarfélögum í landinu að fara eftir því. Ég tel að það frumvarp sem við höfum lagt fram um Reykjavíkurflugvöll sé til þess fallið að allir landsmenn eða fulltrúar þeirra ákveði framtíð Reykjavíkurflugvallar. Það er ótækt að eitt sveitarfélag geti ráðskast með grundvallarsamgöngukerfi þjóðarinnar, eina helstu lífæð landsbyggðarinnar við höfuðborgina. Það hefur verið samkomulag innan þjóðarinnar um að við höfum okkar helstu sameiginlegu stofnanir á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að það liggur einfaldlega betur við að þær stofnanir séu þar út frá núverandi samgöngukerfi þó að mörg önnur sveitarfélög gætu að sjálfsögðu hýst Þjóðleikhúsið, Háskóla Íslands og fleiri stofnanir. Þess vegna hefur þessum ágætu stofnunum verið fundin staðsetning rétt hjá Reykjavíkurflugvelli. Því er mikilvægt að það frumvarp okkar framsóknarmanna verði að veruleika síðar á þessu kjörtímabili. Þetta var smáútúrdúr frá því frumvarpi sem hér er til umræðu, þ.e. þeim breytingum sem hér er verið að gera á vegalögum, nr. 80/2007. Mér þótti vert að koma inn á þetta vegna þess að umræðan hefur að mínu mati verið afar skökk og réttum staðreyndum ekki haldið fram í málinu, hvorki af ýmsum aðilum innan þingsins né í fjölmiðlum. Þó að sjálfsákvörðunarvald sveitarfélaga sé varið í stjórnarskránni má takmarka það með almennum lögum og nágrannaþjóðir okkar gera það í mun ríkari mæli en hefur verið gert á Íslandi. Ég hef sagt að við eigum að virða 78. gr. stjórnarskrárinnar, en í undantekningartilvikum þegar kemur að jafn stórum hagsmunamálum og staðsetning Reykjavíkurflugvallar er eiga fulltrúar allrar þjóðarinnar að taka ákvörðun, ekki fulltrúar eins sveitarfélags. Það er alveg sama hver á í hlut, ekkert eitt sveitarfélag á að hafa það vald að geta skipulagt innan síns sveitarfélags þannig að það hafi áhrif á landið í heild sinni. Sú umræða verður að fara fram á Alþingi. Við eigum að taka efnislega og málefnalega umræðu um hvernig sé best að haga málum. Vegalögin kveða mjög skýrt á um þetta atriði eins og ég hef bent á. Við setjum ýmsar takmarkanir í náttúruverndarlög. Við búum til þjóðgarða þar sem slíkt er fyrir hendi. Ég vona að frumvarpið um Reykjavíkurflugvöll sem ég er 1. flutningsmaður að verði að veruleika. Að lokum þakka ég nefndinni aftur fyrir gott samstarf. Það var ágætissamstaða um þetta eins og svo margt annað í nefndinni. Við gáfum okkur góðan tíma, ræddum saman, funduðum og heyrðum öll sjónarmið, ekki bara umsagnaraðila heldur líka einstakra nefndarmanna. Þannig verklagi verður fram haldið í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á jarðalögum, nr. 81/2004, með síðari breytingum (lausn úr landbúnaðarnotum og sala ríkisjarða) frá atvinnuveganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Brynhildi Pálmarsdóttur og Rebekku Hilmarsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Eirík Blöndal og Elías Blöndal Guðjónsson frá Bændasamtökum Íslands, Óskar Pál Óskarsson frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Birki Snæ Fannarsson og Svein Runólfsson frá Landgræðslu ríkisins og Guðjón Bragason og Tryggva Þórhallsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Landgræðslu ríkisins, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum eigenda sjávarjarða og Skipulagsstofnun. Einnig barst nefndinni skýrsla nefndar um landnotkun, athugun á notkun og varðveislu ræktanlegs lands. Samkvæmt 6. gr. jarðalaga getur ráðherra veitt leyfi fyrir því að land sé tekið úr landbúnaðarnotum. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að það verði að hluta til óháð leyfi ráðherra hvort land verði tekið úr landbúnaðarnotum. Verði frumvarpið að lögum tekur sveitarfélag ákvörðun um breytta landnotkun á grundvelli skipulagslaga. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir tveimur undantekningum frá þessu, annars vegar ef landbúnaðarsvæði er 5 hektarar eða stærra og hins vegar ef landsvæði, sem er minna en 5 hektarar, er talið gott ræktunarland, hentar vel til landbúnaðar eða telst mikilvægt vegna matvælaframleiðslu. Einnig eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á VII. kafla laganna sem varða ríkisjarðir. Lögð er til breyting á 36. gr. laganna í því skyni að þrengja kauprétt ábúanda þannig að kaupréttur takmarkist við ábúendur sem sannarlega stunda búrekstur. Í 1. og 2. tölulið 1. mgr. 36. gr. laganna eru sett skilyrði um að ábúandi hafi haft ábúð á jörðinni í að minnsta kosti sjö ár og að hann leggi fram yfirlýsingu sveitarstjórnar um að hann hafi setið jörðina vel o.fl. Lagt er til að við bætist skilyrði þess efnis að ábúandi nýti sjálfur land jarðarinnar til ræktunar og beitar og hafi rekið þar búvöruframleiðslu síðastliðin sjö ár sem að umfangi nemi að minnsta kosti 1/3 af meðalbúi í viðkomandi búgrein. Jafnframt er lagt til að ef landbúnaði er hætt á ábýlisjörð hafi ábúandi tvö ár til að óska eftir kaupum á jörðinni áður en kaupréttur hans fellur niður. Í 1. mgr. 38. gr. laganna er mælt fyrir um skyldu til að auglýsa sölu ríkisjarða en frá því eru undanþágur í 2. og 3. mgr. sömu greinar. Lagt er til í 6. gr. frumvarpsins að undanþágurnar falli brott. Í frumvarpinu er lagt til að 2. mgr. 36. gr. laganna falli brott en þar er kveðið á um að þau skilyrði sem ábúandi þarf að uppfylla til að geta keypt jörð eigi hvorki við þegar um ræðir ríkisjarðir sem ekki eru nýttar til landbúnaðarstarfsemi né jarðir sem 39. gr. gildir um en 39. gr. á við um ríkisjarðir sem ekki skal selja. Við umfjöllun um málið kom fram athugasemd þess efnis að þó svo að þörfin yrði lítil fyrir 2. mgr. 36. laganna, verði frumvarpið að lögum, væri ekki útilokað að greinin hefði þýðingu. Nefndin leggur því til breytingu á frumvarpinu í þá veru að 2. mgr. 36. gr. verði áfram í lögunum. Nefndin leggur til viðbót við frumvarpið. Lagt er til að ef um er að ræða land sem Landgræðsla ríkisins (og áður Sandgræðsla ríkisins) hefur tekið eignarnámi eða land sem hefur verið afsalað til viðkomandi stofnunar þá eigi eigandi þeirrar jarðar sem landið áður fylgdi rétt til að kaupa það þegar það er nægilega vel gróið að mati landgræðslustjóra, samanber 12. gr. laga um landgræðslu. Í 7. gr. landgræðslulaga er kveðið á um að Landgræðsla ríkisins skuli afla sér fullkomins umráðaréttar yfir því landi sem hún tekur til heftingar á jarð- og sandfoki eða endurgræðslu. Þetta skal gert með samningi eða eignarnámi, fáist umráðaréttur ekki á annan hátt. Sambærilegt ákvæði var í eldri lögum. Fram kom við umfjöllun um málið í nefndinni að þess væru einnig dæmi að eigendur jarða hefðu afsalað landi til Landgræðslunnar í framangreindum tilgangi en án endurgjalds. Jafnframt kom fram að dæmi væru um að eigendur jarða sem eru í þeirri aðstöðu sem hér hefur verið lýst hafi sóst eftir því að kaupa land sem áður tilheyrði jörðum þeirra. Kaupin hefðu hins vegar ekki gengið eftir, ýmist vegna vafa um heimildir til kaupa eða ágreinings um verð. Í breytingartillögu nefndarinnar felst kaupréttur eiganda þeirrar jarðar sem landið tilheyrði áður þegar landið er svo vel gróið að dómi landgræðslustjóra að ekki sé talin nauðsyn frekari aðgerða af hendi stofnunarinnar. Nefndin leggur til að söluverðið byggist á samkomulagi þar sem m.a. er höfð hliðsjón af því gjaldi sem kom fyrir landið þegar Landgræðsla/Sandgræðsla tók við því og hins vegar hver kostnaður viðkomandi stofnunar vegna uppgræðslunnar hefur verið. Ljóst er að torvelt getur verið að afla upplýsinga um hið síðarnefnda. Því er gert ráð fyrir að ef ágreiningur verður um kaupverð skuli framkvæmd úttekt á landinu samkvæmt ábúðarlögum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 4. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Ákvæði 1. mgr. gildir ekki um ríkisjarðir sem eru ekki nýttar til landbúnaðarstarfsemi og ekki heldur jarðir sem 39. gr. gildir um. 2. Á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Á eftir 36. gr. laganna kemur ný grein, 36. gr. a, svohljóðandi: Hafi Landgræðsla ríkisins (áður Sandgræðsla ríkisins) tekið land eignarnámi til uppgræðslu á grundvelli 7. gr. laga nr. 17/1965, um landgræðslu, eða eldri laga, nr. 18/1941 eða nr. 45/1923, eða landi verið afsalað til stofnunarinnar í sama tilgangi hefur eigandi þeirrar jarðar sem landið áður fylgdi rétt til að kaupa það þegar landið er nægilega vel gróið að mati landgræðslustjóra, sbr. 12. gr. laga um landgræðslu. Kaupréttur er bundinn því skilyrði að landið sé tekið til landbúnaðarnota og verði ekki leyst úr landbúnaðarnotum næstu tíu ár. 3. Við 5. gr. bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Söluverð lands skv. 36. gr. a skal byggjast á samkomulagi þar sem m.a. skal höfð hliðsjón af því gjaldi sem kom fyrir landið við afsal eða eignarnám og hverju Landgræðsla ríkisins (Sandgræðsla ríkisins) hefur kostað til við uppgræðslu þess. Rísi ágreiningur um söluverð skv. 1. málsl. skal framkvæmd úttekt á landinu samkvæmt ábúðarlögum, nr. 80/2004. Haraldur Benediktsson og Þórunn Egilsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Kristján L. Möller skrifar undir álit þetta með fyrirvara. Undir nefndarálitið skrifa Jón Gunnarsson, Páll Jóhann Pálsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Þorsteinn Sæmundsson, og Kristján L. Möller, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efnahags- og viðskiptanefnd með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, lögum um fjársýsluskatt, tollalögum, lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. og lögum um búnaðargjald, með síðari breytingum. Nefndarálit ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 719. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og endurskoðunarfyrirtækjum. Þá bárust nefndinni sex umsagnir um málið. Nefndin þakkar gestum og umsagnaraðilum þeirra framlag. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á sjö lögum í þeim tilgangi að samræma, einfalda og skýra löggjöf á sviði skatta- og tollamála til að styrkja framkvæmd þeirra. Breytingarnar hafa ekki áhrif á kostnað og tekjur ríkissjóðs. Í nefndarálitinu er fjallað um fjögur atriði frumvarpsins sérstaklega. Í fyrsta lagi milliverðlagningarreglur Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD. Fyrir nefndinni voru gerðar athugasemdir við brottfellingu milliverðlagningarreglna Efnahags- og framfarastofnunarinnar, annars vegar við mat og leiðréttingu á verðlagningu á milli tengdra aðila og hins vegar þegar kemur að varðveislu skjölunarskylds aðila á gögnum. Nefndin bendir á að í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að milliverðlagningarreglur OECD verði eftir sem áður mikilvæg heimild við beitingu milliverðlagningarreglna á Íslandi rétt eins og í öðrum ríkjum OECD enda séu íslensku reglurnar byggðar á þeim grundvallarreglum sem þar koma fram. Þá er sérstaklega tekið fram að í tillögunum felist engar efnislegar breytingar á íslenskum reglum um milliverðlagningu. Sú skýring var gefin fyrir nefndinni að tillaga um brottfellingu vísana til milliverðlagningarreglna OECD grundvallaðist á því að óheppilegt væri að vísa í íslenskum lögum til reglna sem væru á erlendu tungumáli, ekki birtar hér á landi og kaupa þyrfti sérstakan aðgang að í gegnum OECD. Að mati nefndarinnar og í ljósi framangreinds á það ekki að valda sérstökum vafa að milliverðlagningarreglurnar munu eftir sem áður verða notaðar við skýringu ákvæða um mat á leiðréttingu á verðlagningu milli tengdra lögaðila og varðveisluskyldu skjölunarskylds aðila. Með breytingunni er þannig ekki verið að opna fyrir setningu sérstakra íslenskra reglna um milliverðlagningu. Í öðru lagi er fjallað um gildistöku ákvæða laga nr. 142/2013, um skjölunarskyldu. Á fundi nefndarinnar kom fram að gildistökuákvæðið þætti óljóst þar sem hægt væri að skilja það á þann hátt að ef rekstrartekjur lögaðila hefðu farið yfir 1 milljarð kr. á árinu 2013 væri þeim skylt að hefja skjölun á árinu 2014. Nefndin bendir á að í athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum nr. 142/2013 segir um gildistökuna að ákvæðið öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda 1. janúar 2014 þannig að áhrifa þess gæti fyrst við álagningu 2015 vegna rekstrarársins 2014. Að mati nefndarinnar er því ljóst að skjölunarskyldan stofnast ekki fyrr en árið 2015 ef 1 milljarðs kr. markinu er náð á árinu 2014. Í þriðja lagi er fjallað um skilyrði vegna bifreiða fatlaðs fólks sem undanþegnar eru vörugjaldi. Í 18. gr. frumvarpsins er lagt til að allur vafi verði tekinn af um að það sé skilyrði niðurfellingar vörugjalda af bifreiðum sem eru sérstaklega búnar fyrir fatlað fólk, að þær séu búnar hjólastólalyftu eða öðrum sambærilegum búnaði. Í umsögn sem nefndinni barst var lýst áhyggjum vegna þess að ekki kæmi fram með nægilega skýrum hætti hvort lyfta, rampur, lyftusæti og lyftuarmur fyrir einstaklinga sem aka sjálfir teljist til búnaðar sem er sambærilegur hjólastólalyftu. Skilningur nefndarinnar er að þessi búnaður sé dæmi um búnað sem telst falla undir hugtakið sambærilegur búnaður. Í fjórða lagi er í nefndarálitinu fjallað um skattskylda aðila samkvæmt lögum um fjársýsluskatt. Athygli nefndarinnar var vakin á því að annmarkar væru á skilgreiningu laga um fjársýsluskatt á skattskyldum aðilum þar sem orðalag skilgreiningarinnar væri ekki í fullu samræmi við markmið löggjafans. Við setningu laganna var gert ráð fyrir því að fjársýsluskattsskylda tæki til fjármálafyrirtækja eða aðila sem stunduðu starfsemi sem væri undanþegin virðisaukaskatti. Að mati nefndarinnar er því eðlilegt að lagfæra skilgreiningu skattskyldra aðila um fjársýsluskatt, víkka skattskylduna út þannig að hún taki einnig til annarra aðila sem í atvinnuskyni eða með sjálfstæðri starfsemi sinni inna af hendi vinnu eða þjónustu sem er undanþegin virðisaukaskatti, samkvæmt 10. tölulið 3. mgr. 2. gr. laga um virðisaukaskatt. Að öðrum kosti gætu aðilar sem eru undanþegnir virðisaukaskatti samkvæmt framansögðu einnig talist undanþegnir fjársýsluskatti og þar með verið vanskattaðir af þessum hluta starfsemi sinnar auk þess sem slík staða kann að valda mögulegri röskun á samkeppnisstöðu. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með svohljóðandi breytingu: 13. gr. orðist svo: Á eftir orðunum „önnur fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki“ í 2. tölulið 2. gr. laganna kemur: rafeyrisfyrirtæki samkvæmt lögum nr. 17/2013, um útgáfu og meðferð rafeyris, og aðrir þeir aðilar. Undir nefndarálitið rita Frosti Sigurjónsson formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason. Undir álitið rita með fyrirvara hv. þm. Árni Páll Árnason og Steingrímur J. Sigfússon. Virðulegi forseti. Nú er það svo að frumvarpið var lagt fram á haustþingi og gildistökuákvæði þess miðuð við að frumvarpið væri samþykkt á árinu 2014. Framsögumaður leggur því til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar á milli 2. og 3. umr. og gildistökuákvæði þess yfirfarin. Auk þess hafa framsögumanni borist frekari ábendingar um ákvæði laga nr. 142/2013, um skjölunarskyldu innlendra aðila sem eingöngu eiga í viðskiptum við aðra innlenda aðila sem þeir eru tengdir og/eða eru í samsköttun með. Nefndin hefur nú þegar fjallað nokkuð um þetta atriði laganna en framsögumaður metur það sem svo að tilefni sé til frekari skoðunar hjá nefndinni.

Frú forseti. Ég mun ekki lengja umræður um þetta mál og að sjálfsögðu ekki síður í ljósi þess að framsögumaður hefur þegar óskað eftir því að málið fari til nefndar aftur milli 2. og 3. umr., og sýnist nú þörf á því að sjálfsögðu að athuga að minnsta kosti gildistökuákvæðið. En það voru fleiri atriði sem leiddu til þess að ég kaus að vera á nefndarálitinu með fyrirvara þó að nefndin hafi unnið ágætlega að málinu og gert sitt besta til þess að hafa afgreiðslu þess skýra. Ég átti í fyrsta lagi alllengi erfitt með að fallast á að það væri eðlilegt eða til bóta að fella brott tilvísun til milliverðlagningarreglna Efnahags- og framfarastofnunar, m.a. vegna þess að í umsögnum um málið í fyrra lögðu tilteknir umsagnaraðilar sérstaka áherslu á að það væri mjög mikilvægt að festa í sessi þessar milliverðlagningarreglur. Það er að vísu tekið fram að þær verði áfram mikilvægt gagn til hliðsjónar og allt það þannig að í sjálfu sér þarf það ekki að breyta miklu. Sömuleiðis varðaði það skjölunarskylduna og spurninguna um að gefa þar eftir, um tíma stóð til í nefndinni að fella hana í reynd alfarið niður gagnvart innlendum aðilum, en síðan var brugðið á það ráð að viðhafa þar fjárhæðarmörk. Þetta heyri ég nú að eigi aftur að taka til skoðunar, það séu einhver ný sjónarmið uppi í þessum efnum. Ég tel að við þurfum að hafa í huga að þó að að sjálfsögðu sé ástæðan til skjölunarskyldu og þess að hafa eftirlit með og tæki til að fylgjast með því að verðlagning sé eðlileg í viðskiptum stórra aðila milli landa, m.a. til að koma í veg fyrir skattundanskot eða eitthvað sem gæti leitt til þess að skattandlög, sem til féllu vegna viðskipta í einu landi, kæmu ekki endilega til sköttunar þar heldur annars staðar eða alls ekki. Sú hætta er að vísu ekki með sama hætti fyrir hendi þegar um innlenda aðila í viðskiptum, tengda aðila í viðskiptum innan lands, er að ræða en þó er það auðvitað þannig, og á það var svo bent að lokum í umsögn að ég hygg frá ríkisskattstjóra, að auðvitað getur þetta þýtt hliðrun á skattskyldu í tíma og jafnvel leitt til hluta sem ekki er ætlunin að eigi sér stað ef menn eru í einhverjum innbyrðis viðskiptum á kjörum eða með verðlagningu sem ekki er sú sem almennt gengur og gerist á markaði. Þar getur því verið ákveðinn freistnivandi uppi sem reglum af þessu tagi er meðal annars ætlað að taka til. Ég fæ ekki séð að stærstu innlendu samstæðunum eða samsteypunum sé vandara um en hliðstætt stórum fyrirtækjum erlendis að vera undir sömu reglu seldar að þessu leyti. Meðal annars í ljósi þessa, frú forseti, að við fáum málið aftur til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd og mér gefst þá kostur á því að taka þar þátt í skoðun málsins og eftir atvikum bíða þess hver niðurstaðan verður endanlega með þessa hluti, sem leiddu til þess að ég kaus að vera á nefndarálitinu með fyrirvara, sé ég ekki þörf á að ræða það lengur hér og geymi mér það þá þangað til málið kemur aftur til umræðu við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, með síðari breytingum (hreyfanleiki viðskiptavina). Efnahags- og viðskiptanefnd hefur fjallað um málið. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fjármálafyrirtækja. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambandi Íslands, Fjármálaeftirlitinu, Neytendastofu, Neytendasamtökunum, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fjármálafyrirtækja. Frumvarpið byggist á vinnu starfshóps sem fjármála- og efnahagsráðherra skipaði í byrjun árs 2014 til að endurskoða ákvæði laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, í því skyni að kanna hvort breytingar á lögunum, sem mundu auðvelda uppsagnir á vátryggingarsamningum, gætu aukið hreyfanleika viðskiptavina milli félaga. Þessi vinna hófst í kjölfar viljayfirlýsingar íslenska ríkisins vegna rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) á aðkomu ríkisins að endurreisn vátryggingafélagsins Sjóvár. Yfirlýsing ríkisins fól í sér vilja til að stuðla að aukinni samkeppni á vátryggingarmarkaði til mótvægis við áhrif endurreisnar Sjóvár á samkeppni. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting á lögum um vátryggingarsamninga að vátryggingartaki geti á vátryggingartíma sagt upp vátryggingarsamningi til að flytja vátrygginguna til annars félags. Vátryggingartaki skal tilkynna um uppsögn með 30 daga fyrirvara og miðast uppsögn við næstu mánaðamót þar á eftir. Upplýsa skal til hvaða vátryggingafélags er flutt og frá hvaða tíma. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þessi breyting öðlist gildi 1. janúar 2015. Tilgangurinn með breytingu á lögunum er að auka hreyfanleika viðskiptavina milli vátryggingafélaga og þar með að efla samkeppni á vátryggingarmarkaði og auka neytendavernd. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í frumvarpinu og telur líkur til þess að breytingin leiði til aukinnar samkeppni á vátryggingarmarkaði auk þess sem samkeppni af þessu tagi er neytendum í hag. Umsagnaraðilar voru almennt jákvæðir um efni frumvarpsins og mæltu með því að það yrði samþykkt. Vakin var athygli nefndarinnar á því að í núgildandi lögum felur 1. mgr. 14. gr. í sér að vátryggingartaki getur komið í veg fyrir að samningur framlengist með því að segja upp samningi. Samkvæmt því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar mun 1. mgr. 14. gr. laganna falla brott. Með 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins er við það miðað að vátryggingartaki geti einungis sagt vátryggingarsamningi upp að fyrir hendi sé að minnsta kosti eitt nánar tilgreindra skilyrða, þ.e. í fyrsta lagi að hann hafi ekki lengur þörf fyrir vátryggingu, í öðru lagi að sérstakar aðstæður réttlæti uppsögn eða í þriðja lagi í því skyni að flytja vátrygginguna til annars félags. Það er skilningur nefndarinnar að með öðrum orðum verði vátryggingartaka ekki gert kleift að segja upp vátryggingu ef ekkert framangreindra skilyrða telst vera fyrir hendi. Nefndin telur að það sé ekki til bóta fyrir neytendur og telur 1. mgr. 14. gr. í gildandi lögum vera þýðingarmikla til að vátryggingartaki eigi kost á því að geta sagt upp vátryggingu við endurnýjun án þess að tilgreina þurfi sérstaklega ástæðu uppsagnarinnar. Nefndin leggur því til breytingu á þann veg að 1. mgr. 14. gr. verði ekki felld úr lögunum. Bent var á í umsögn að áskilnaður 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins um að vátryggingartaki skuli tilkynna félagi um uppsögn með 30 daga fyrirvara sem miðast við næstu mánaðamót sé ekki hentugt viðmið. Mánuðir eru mislangir og getur það valdið óþarfa töfum og flækjum í framkvæmd að miða við 30 daga. Í norsku lögunum um vátryggingarsamninga er stuðst við mánuð. Í ljósi þessa leggur nefndin til breytingu á þann veg að miðað sé við mánaðarfyrirvara þegar kemur að uppsögn vátryggingarsamninga. Á fundi nefndarinnar kom jafnframt fram ábending um að samkvæmt 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins skuli tilkynna félagi um uppsögn með 30 daga fyrirvara þegar vátryggingartaki hefur ekki lengur þörf fyrir vátryggingu, fyrir hendi eru aðrar sérstakar ástæður sem réttlæta uppsögn eða vátryggingin er flutt til annars félags. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að reglan um 30 daga fyrirvara geti ekki átt við þegar ekki er lengur þörf fyrir vátrygginguna, þ.e. vátryggðir hagsmunir eru ekki lengur til staðar og sama á við þegar uppsögn er vegna annarra sérstakra aðstæðna. Nefndin leggur til breytingu til að taka af öll tvímæli hvað þetta varðar. Fram komu þau sjónarmið í tengslum við gildistökuákvæði frumvarpsins að mikilvægt sé að vátryggingafélög hafi ráðrúm til að breyta verklagi og kerfum vegna þeirra breytinga sem frumvarpið boðar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gildistakan sé 1. janúar 2015. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að áramót og upphaf nýs árs sé erfiður tími og almennt mikið álag á starfsfólki vátryggingafélaga þá. Eins er ljóst að ýmislegt þarf að gera til að undirbúa breytinguna, meðal annars þarf að breyta verklagi og kerfum eins og áður sagði. Nefndin telur því rétt að bregðast við með því að fresta gildistökunni þannig að hæfilegur tími sé gefinn til undirbúnings. Nefndin bendir á að í 75. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, er fjallað um heimild vátryggingartaka til að segja upp vátryggingarsamningi þegar kemur að persónutryggingum. Nefndin telur mikilvægt að sams konar reglur gildi um uppsögn á vátryggingarsamningi þegar kemur að persónutryggingum eins og í skaðatryggingum. Nefndin gerir því breytingartillögu þess efnis. Í umsögn Alþýðusambandsins kom fram breytingartillaga við 1. mgr. 124. gr. laganna á þann veg að koma til móts við bókun við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þar sem var óskað eftir breytingum á lögunum þannig að engum vafa yrði undirorpið að tilkynning vinnuveitanda um vátryggingaratburð jafngildi skyldum vátryggðs í skilningi laganna. Nefndin tekur undir fram komin sjónarmið og telur rétt að hrinda í framkvæmd þessari bókun aðila vinnumarkaðarins og leggur fram breytingartillögu þess efnis. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Fylgiskjalið liggur fyrir í þingskjali 596 sem breytingartillaga og er hún í þremur greinum. Ég sé ekki ástæðu til að lesa þær upp en vísa einungis til þingskjals 596, 120. mál þingsins, þar sem breytingartillögurnar koma fram. Undir nefndarálitið rita nefndarmenn efnahags- og viðskiptanefndar, sem jafnframt eru flutningsmenn breytingartillögunnar, hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson formaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, og framsögumaður sem hér stendur, Vilhjálmur Bjarnason. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, með síðari breytingum (flóttamenn). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund ýmsa gesti. Sömuleiðis bárust umsagnir frá aðilum sem flestar voru jákvæðar. Frumvarpinu er ætlað að samræma rétt allra þeirra sem hafa stöðu flóttamanns hér á landi til sjúkratrygginga almannatrygginga. Réttur þeirra sem fá stöðu flóttamanns eftir hælismeðferð eða fjölskyldusameiningu verði því jafn rétti flóttamanna sem koma í boði stjórnvalda að þessu leyti. Breytingartillaga er frá nefndinni til þess að jafna stöðu þeirra sem oft hafa verið nefndir kvótaflóttamenn, sem koma hingað í boði stjórnvalda, og svo þeirra flóttamanna sem koma hingað af öðrum ástæðum. Nefndin taldi ástæðu til að skoða betur stöðu þeirra sem koma hingað sem flóttamenn, eru hælisleitendur og eru flóttamenn af öðru tagi en svokallaðir kvótaflóttamenn. Leggur nefndin til breytingartillögu á 16. gr. laganna sem frumvarpið að öðru leyti tekur til. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Flóttamenn sem stjórnvöld hafa veitt hæli og einstaklingar sem dveljast hér samkvæmt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eru sjúkratryggðir samkvæmt lögum þessum að því tilskildu að þeir séu komnir til landsins og fyrir liggi staðfesting Útlendingastofnunar á því að viðkomandi hafi verið veitt réttarstaða flóttamanns eða dveljist hér samkvæmt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt lögum um útlendinga.“ Þess vegna, virðulegur forseti, er svo önnur breytingartillaga: „Fyrirsögn greinarinnar orðast svo: Flóttamenn og einstaklingar sem fá dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.“ Nefndin leggur til að breytingartillagan verði samþykkt og þar með breyting á því frumvarpi sem um ræðir. Undir nefndarálitið skrifa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir formaður, Þórunn Egilsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Brynjar Níelsson, Guðbjartur Hannesson, Steinunn Þóra Árnadóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Ásmundur Friðriksson og Páll Jóhann Pálsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.