Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fundur er settur á Alþingi. Ég óska alþingismönnum, starfsmönnum Alþingis og landsmönnum öllum gleðilegs sumars.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 5. þm. Norðvest., Guðjóni A. Kristjánssyni, dagsett 19. apríl: „Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi, Pétur Bjarnason framkvæmdastjóri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan en 1. varamaður listans, Steinunn K. Pétursdóttir, er forfölluð.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf frá 1. varamanni Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi, Steinunni K. Pétursdóttur, dagsett 19. apríl: „Vegna mikilla anna hef ég ekki tök á að taka sæti Guðjóns A. Kristjánssonar, 5. þm. Norðvesturkjördæmis, í fjarveru hans næstu viku.“ Pétur Bjarnason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný á Alþingi.

Um klukkan hálftvö í dag, að loknu hádegishléi, fer fram utandagskrárumræða um manneklu á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hlýjar kveðjur forseta í tilefni sumars og ég vil sömuleiðis fyrir hönd þingmanna óska forseta gleðilegs sumars og þakka fyrir samstarfið á liðnum vetri. Ástæðan fyrir því að ég kem upp og kveð mér hljóðs eru fregnir sem við heyrum í fjölmiðlum af mjög vaxandi verði á olíuvörum hér á landi. Þetta kyndir undir verðbólgu. Þessi þróun á sér ferns konar rætur. Í fyrsta lagi er það þróun á heimsmarkaði sem ekki er hægt að segja að ríkisstjórnin eða við Íslendingar ráðum við. Þar er annars vegar skortur á hráolíu, skortur á búnaði til að vinna hana og sömuleiðis pólitísk spenna. En það sem hefur hins vegar leitt til þeirrar gríðarlegu verðsprengingar á olíuvörum hér á landi er sú staðreynd að krónan hefur nánast hrapað niður úr öllu valdi. Þetta leiðir til þess að olíuverð hækkar. Það kemur inn í verðlagið. Þetta leiðir til þess að það verður að mæta því með viðnámsaðgerðum sem m.a. felast í því að vextir munu hækka. Það er eitt af því sem fólkið tekur á sig. Vaxtahækkanir, verðtrygging skuldbindinga fólks gagnvart bönkunum leiðir til þess að húsnæðisskuldir og almennar skuldir hækka sömuleiðis og kaupmátturinn rýrnar Það er spurning með hvaða hætti hægt er að grípa til ráða til að reyna að vinna gegn þeirri þróun. Hæstv. ríkisstjórn hefur sagt að um sé að ræða verðbólguskot sem gangi yfir, þetta sé kúfur. Sömuleiðis hefur hún sagt að gengið muni ná öðru og hærra jafnvægi en er í dag. Með öðrum orðum, þessi röksemdafærsla réttlætir það að gripið sé til tímabundinna ráðstafana og því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki sammála Samfylkingunni sem hefur lagt fram frumvarp um að um tímabundið skeið verði álögur ríkisins á olíuvörum lækkaðar. Nú hefur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson tekið undir með Samfylkingunni og mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann ætli ekki að renna í slóð hans og beita sér fyrir tímabundnum aðgerðum af þessu tagi til að draga úr verðbólguskotinu.

Frú forseti. Það er auðvitað ýmislegt til í því sem hv. þingmaður hefur nefnt í ræðu sinni hvað varðar orsakir fyrir því að olíuverð hefur hækkað og hvaða afleiðingar það getur haft í för með sér. Hins vegar er málum þannig háttað og hefur sú þróun sem á sér stað í efnahagslífinu leitt til þess að við þurfum að skoða þetta mál í heild sinni, án þess að vera kannski sérstaklega að einblína á þessa einu tilteknu vörutegund þó hún sé auðvitað bæði mikilvæg og sérstæð. Og að þær aðgerðir sem við grípum til séu byggðar á því að taka mið af heildarþróun efnahagsmálanna en ekki því hvernig einstakar vörutegundir þróast. 

Frú forseti. Ég óska þingmönnum gleðilegs sumars og þeim öðrum sem heyra þá kveðju mína, einnig góða sumarkveðju til virðulegs forseta. Heldur fannst mér snautleg viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra við þeirri alvarlegu stöðu sem hér er uppi í þróun efnahagsmála og verðbólgu, þenslu og viðskiptahalla og reyndar gífurlegs óöryggis sem hefur orðið í efnahags- og atvinnulífi Íslendinga. Hæstv. ráðherra sagði að skoða þyrfti málið heildstætt. Já, en hvað ætlar hæstv. ráðherra þá að skoða? Að skoða málið heildstætt, eins og hæstv. ráðherra sagði, eru bara innantóm orð ef ekki er gerð nánari grein fyrir því. Við erum í bullandi verðbólgu. Við erum í mjög alvarlegri stöðu með íslensku krónuna. Þetta er að gerast þrátt fyrir að hér hafi verið góðæri á undanförnum árum og áratugum. Undanfarin 10–15 ár hafa ekki nein stóráföll verið önnur en þau að sitja uppi með þessa ríkisstjórn, sem fer að nálgast kannski hamfarir að sitja uppi með. 
             Fyrir ári var rætt um hvernig ætti að taka á jöfnun flutningskostnaðar, t.d. út á land. Þessar hækkanir á eldsneyti sem við stöndum frammi fyrir eru ekki aðeins gríðarlega íþyngjandi fyrir einstaklinginn, hlaupa út í verðlagið og verðbólguna, heldur stórauka þær flutningskostnað út um land og skerða samkeppnisstöðu atvinnulífsins þar. Ríkisstjórnin hefur lofað aðgerðum hvað það varðar almennt séð en ekkert hefur gerst. Það á að taka á málinu heildstætt, sagði hæstv. ráðherra. Já, gerðu eitthvað, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég vil sömuleiðis taka undir sumarkveðju til þingmanna og forseta Alþingis með þakklæti fyrir veturinn. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom hér og skilaði enn einu sinni auðu í sambandi við efnahagsmál, því miður. Ríkisstjórnin situr eins og púkinn á fjósbitanum og fitnar við það m.a. að hin stríðsglaða ríkisstjórn Bandaríkjanna með Bush í broddi fylkingar á í deilum við Írana, við það hækkar olíuverð í heiminum. Ætlar ríkissjóður Íslands að nota þetta sem féþúfu til að belgja út ríkissjóð og halda því áfram? Virðulegi forseti. Ef það er rétt að eldsneytið hafi hækkað um 30 kr. frá áramótum er ríkissjóður Íslands að fá um 6 kr. í virðisaukaskatt í viðbót af hverjum einasta lítra sem kemur frá og með áramótum. Með öðrum orðum, ef bílnotandi tekur rúma 80 lítra er það 500 kr. aukalega frá áramótum í ríkiskassann, til hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens. Síðan verður þessi stríðsrekstur líka til þess að setja verðbólguna - ekki í neitt skot heldur kannski varanlega í 6–7%, sem hækkar svo skuldir heimilanna, afborganir og annað slíkt. Á almenningur að taka þetta allt á sig? Meðal annars þennan stríðsrekstur Bush Bandaríkjaforseta? Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Má ekki vænta þess að hann fari að koma með frumvarp um tímabundna lækkun, eins og það heitir alltaf, á olíugjaldinu úr 45 í 41 kr.? Á það ekki að renna út 1. júlí nk.? Í öðru lagi, má kannski ekki vænta þess að hæstv. fjármálaráðherra fari að viðurkenna það að skattheimta af umferð á Íslandi er heimsmet og það væri kannski ástæða til að lækka olíugjaldið meira en um þessar 4 kr. plús það sem hér hefur verið spurt um varðandi bensínálögur á landsmenn.

Hæstv. forseti. Það er komið svo að gengi er farið að hríðfalla og efnahagsmálin standa í rauninni í miklu uppnámi. Hæstv. forsætisráðherra segir að vísu að allt sé í fínu lagi í hvert skipti sem við hann er talað, en það er það auðvitað ekki og í mikinn vanda stefnir í þjóðfélaginu. Almenningur í landinu og sérstaklega skuldsett ungt fólk stendur frammi fyrir því að skuldir þess eru að hækka mjög mikið og verða mjög íþyngjandi viðbætur. En ríkisstjórnin segir að þetta sé allt í góðu lagi, efnahagsstjórnin er í mjög góðu lagi, segir ríkisstjórnin. En það er ekki þannig. Þessar sveiflur eru óþolandi og það fer ekki fram umræða hér um hvernig eigi að taka á málinu til framtíðar. Hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að gera neitt í því. Það þarf að ræða það í fullri alvöru í Alþingi hvernig menn ætla að taka á þessum málum til framtíðar lítið. Ég hvet til þess að það verði t.d. farið að ræða um þingmál Samfylkingarinnar um gjaldmiðilinn, hvort horfa eigi til þess að taka upp annan gjaldmiðil en íslensku krónuna í framtíðinni. Það er ekki skammtímalausn. Það er hins vegar lausn sem þarf að ræða og full ástæða er til að gera þegar menn sjá slíka framtíð sem er fram undan núna. Ríkisstjórnin hefur enga stefnu hvað varðar orkumál. Það sem við höfum séð á undanförnum árum er hvatning ríkisstjórnarinnar með lagasetningu til að menn kaupi dýrari og eyðslufrekari bíla. Það var mokað inn jeppum með slíkum aðgerðum fyrir nokkrum árum og það er keyrt um á hverjum skúffubílnum eftir annan vegna þess að tollakerfið hvetur til þess. 

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að hækkanir á heimsmarkaðsverði á olíuvörum hafi áhrif á útsöluverð á þeim á Íslandi og áhrifa gengisbreytinga á krónunni mun óhjákvæmilega sjá stað sömuleiðis. Það sem menn eru að tala um væntanlega eru gjöldin sem á þessar vörur eru lögð á Íslandi. Ég bendi á að við beittum okkur fyrir mjög mikilvægri kerfisbreytingu í þeim efnum 1999 þegar aflagt var hlutfallslegt vörugjald á bensín og olíuvörur. Í staðinn fyrir það var tekin upp föst krónutala og sú krónutala hefur verið nánast óbreytt frá 1999, hefur einu sinni hækkað, það var árið 2003. Í millitíðinni reyndar var einu sinni gerð breyting þar sem þetta gjald var lækkað tímabundið í þrjá mánuði vegna þess að það var fyrirsjáanlegur kúfur í þessu efni.  Hins vegar er mikilvægt að gera kerfisbreytingar sem hvetja til minni bensíneyðslu og það gerðum við með mjög mikilvægri breytingu, þar sem Samfylkingin reyndar reyndi að þvælast fyrir í nokkur ár, þegar við tókum upp olíugjald sem hvetur fólk til þess að kaupa í fyrsta lagi ódýrari eldsneytisgjafa, sem er dísilolían, og í öðru lagi að kaupa tæki sem eyða minna eldsneyti, sem eru dísilbílarnir. Þetta er mjög merkileg breyting sem komst loksins í gildi fyrir ári síðan þrátt fyrir kvakið í Samfylkingunni og baráttuna gegn þeirri breytingu. Þetta er breyting sem núna mun fara að skipta mjög miklu máli þegar menn sjá mismuninn á eldsneytisverðinu, annars vegar í bensíni og hins vegar í dísilolíu, og svo að vita það að dísilbílarnir eyða miklu minna  Virðisaukaskattsmálið er sérmál og það er rangt sem þingmaðurinn heldur fram hvað það varðar. Það er bara rangt. 
            

Virðulegur forseti. Það er rétt að innrásin í Írak, sem við áttum aðild að fyrir tilverknað ríkisstjórnarinnar, hefur leitt til hækkunar á olíuverði á heimsmarkaði. Meginatriðið er þó þetta: Þróun bensínverðs á síðustu vikum og hugsanlega á komandi vikum sýnir okkur svo ekki verður um villst að tilrauninni með íslensku krónuna er lokið. Það er einfaldlega ekki við það búandi fyrir almenning í nútímalegu og alþjóðlegu viðskiptasamfélagi að fá á sig 25% gengisfellingu á örfáum mánuðum. Að búa við einhvers konar tilraunastarfsemi með gjaldmiðil, minnstu flotkrónu í heimi, sem sveiflast í verðlagi um tugi prósenta á örfáum vikum, sem aftur hefur áhrif á hina séríslensku verðtryggingu, sem aftur hækkar skuldir heimilanna um 45 milljarða, jafnvel þó þetta væri bara skot en ekki skeið, og gerir það um leið að verkum að almenningur hér býr við hæstu vexti í heimi. Þróun bensínverðsins ásamt verðbólgu og vaxtaþróun í landinu sýnir okkur, svo ekki verður um villst, að það er algerlega nauðsynlegt að taka gengisstefnu landsins til rækilegrar endurskoðunar. Því svo illa er hægt að spá fyrir um þróun mála hér í þessu landi að þær spár sem við deildum um við fjármálaráðherra hér fyrir aðeins nokkrum mánuðum, spár um þróun efnahagsmála á Íslandi á þessu ári, eru langt í frá að ganga eftir. Öll viðvörunarorð okkar hér við fjárlagaumræðuna, um að vextirnir yrðu hærri, um að verðbólgan yrði hærri, um að gengismálin þróuðust á verri veg, eru að ganga eftir. Það verður forvitnilegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra 

Virðulegi forseti. Það er ágætis sumarbyrjun hjá hinu háa Alþingi að skora á hæstv. ríkisstjórn og fjármálaráðherra að lækka álögur á eldsneyti. Það er algjört grundvallaratriði. Eins og þetta horfir við stórum hluta almennings er nú bensínkreppa. Það þarf að skila til baka. Það er sanngjörn krafa almennings og okkar stjórnmálamanna að stjórnvöld endurskoði álögur á eldsneyti, endurskoði samsetningu á eldsneytisverði, og lækki þær að minnsta kosti tímabundið. Lækkunin þyrfti helst að vera varanleg en að minnsta kosti lækki álögur á eldsneyti tímabundið. Hæstv. utanríkisráðherra gerði olíugjaldið að umtalsefni. Sú aðgerð mistókst því miður út af háu olíugjaldi. Það munar einungis örfáum krónum á lítra af dísil og bensíni, því miður. Þó að dísilbíllinn eyði minna er hvatinn allt of lítill og þetta hefur ekki orðið almenningi sú kjarabót sem lagt var upp með og þarf að vera. Það er engum blöðum um það að fletta að álögur stjórnvalda á Íslandi á eldsneyti og bensín eru hærri en almennt þekkist annars staðar á Vesturlöndum og það er það sem núna gerir bílnotendum erfitt fyrir. Þess vegna er sú krafa uppi að stjórnvöld lækki álögur á eldsneyti, að minnsta kosti tímabundið, og komi þannig til móts við það erfiða ástand sem er á olíumörkuðum heimsins. Ríkissjóður hagnast að sjálfsögðu á þessum olíuhækkunum út af tekjum af virðisaukaskatti sem aukast verulega. Það er því sanngjörn og réttlát krafa að ríkisstjórnin komi til móts við það, taki undir með Samfylkingunni og taki undir með einstökum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, eins og hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni í Blaðinu í dag, og lækki álögur á eldsneyti. Þó að ráðherrabekkur sjálfstæðismanna virðist vera að móast við 

Frú forseti. Það var sérstaklega athyglisvert að hlusta á ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hann er örugglega eini talsmaður græningjaflokks í heiminum sem prédikar að lækka eldsneytisverð. Hann spyr síðan: Hvað er heildstætt? Hvað er heildstæð umræða? Það er umræða um hagvöxt,  Það var reyndar bara einn af hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem fór í slíka umræðu hér, hv. þm. Jóhann Ársælsson, og ég verð að hrósa honum fyrir það. Hv. þm. Helgi Hjörvar hafði hins vegar fyrir jólin mestar áhyggjur af þensluáhrifum skattalækkana en nú hefur hann snúið við blaðinu í þessu eins og Samfylkingin í flestum efnum. Hins vegar verður að hrósa hv. þm. Kristjáni Möller. Hann er samur við sig í sinni umræðu um kostnað af eldsneytisverði og það er reyndar mjög sjaldgæft innan Samfylkingarinnar sem snýr jafnan við blaðinu í öllum málum eins og fram hefur komið víðar. Þegar verið er að tala um að fólk sé haft að féþúfu er vert að benda á að þeim fjármunum sem menn eyða í eldsneytiskaup í dag hefði væntanlega verið eytt í eitthvað annað og af þeim vörum sem þá hefðu verið keyptar er líka innheimtur virðisaukaskattur. Því held ég að stefna ríkissjóðs bitni ekki neitt sérstaklega á þessari þróun eins og hún hefur verið. Þetta þarf að skoða í heild sinni, frú forseti. Við erum að ræða hér um efnahagsmálin, a.m.k. reyndu það sumir. Við erum að skoða þetta út frá stöðu ríkissjóðs, út frá því hvernig verðlag þróast og hvernig gengið þróast ásamt þeim öðrum þáttum sem ég nefndi. Ég verð þó að minna á að rauði þráðurinn í öllum þeim skýrslum og öllum þeim álitum sem gefin hafa verið um stöðu mála í banka- og efnahagskerfinu á Íslandi hefur verið sá að það sé hin  
            

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að það er ekki hægt að kenna ríkisstjórninni um allt það sem tengist hækkunum á bensínverði. Það er alveg ljóst að þróun á heimsmarkaði og í heimsstjórnmálum leiðir til þess að bensínverð er að hækka. Ég hef verið að rekja hér afleiðingar þessarar hækkunar. Hún leiðir til þess að það fer af stað verðbólgusprenging. Húsnæðisskuldirnar hækka, vextirnir hækka og allt umhverfi almennings verður miklu erfiðara. Þá kemur að þætti hæstv. forsætisráðherra. Hann hefur sagt að þetta sé kúfur sem gangi yfir. Ef svo er þá er fyllilega réttlætanlegt að grípa til tímabundinna ráðstafana eins og við höfum áður gert. Það lagði Samfylkingin til. Það er stjórnarandstaðan að leggja til hérna. En það kemur í ljós að hæstv. utanríkisráðherra er ósammála formanni Framsóknarflokksins og forsætisráðherra. Hjá hæstv. utanríkisráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, kemur fram að þetta sé ekki kúfur. Hann boðar að við séum að fara inn í varanlegt verðbólguskeið. Það er það sem skiptir máli. Nú ætti hæstv. utanríkisráðherra aðeins að reyna að slaka á. Ég veit að hann hefur vonda samvisku og hann er ráðvilltur í þessu máli. En það eru þrjár skoðanir hjá Sjálfstæðisflokknum. Það er í fyrsta lagi hæstv. utanríkisráðherra sem er ósammála forsætisráðherra og segir að þetta sé ekki verðbólgukúfur heldur séum við að fara inn í verðbólguskeið. Hann vill ekki grípa til tímabundinna ráðstafana. Hæstv. fjármálaráðherra, sem nú er hlaupinn úr salnum, er annarrar skoðunar. Hann vill skoða málið og hann útilokar ekki að grípa til þessara ráðstafana. Síðan kemur hinn ungi Tyrki Sjálfstæðisflokksins, sem ekki þorir að tala hér í dag, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem tekur í fjölmiðlum í dag undir með stjórnarandstöðunni og leggur til að ráðist verði í tímabundnar aðgerðir vegna þess að hann er ósammála formanni sínum. Hann segir að þetta sé verðbólgukúfur. En hæstv.  Frú forseti. Það er óskynsamlegt af formanni Sjálfstæðisflokksins að 

Nú er liðinn sá tími sem er ætlaður fyrir þessa umræðu. Forseti vill taka fram að fleiri hv. þingmenn eru hér á mælendaskrá, þar á meðal hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem hv. þingmaður vék að hér áðan. Forseti taldi ástæðu til að taka það fram. 
            

Virðulegi forseti. Ég tel ámælisvert að fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar geri því hér skóna að utanríkisráðherra sinni ekki störfum sínum og skyldum þó hann sitji ekki hvern dag í Alþingi vegna þess hann þarf að mæta á fundi annars staðar. Hv. fyrrv. umhverfisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hefur sjálfur setið í ríkisstjórn og veit alveg hvernig þetta er. Þetta er ómerkilegur málflutningur, ómaklegur, ósannur og á ekki við nokkur rök að styðjast og er þar af leiðandi fullkomlega óafsakanlegur. Það er ekkert sem réttlætir það að bera fram slíkar ásakanir. Ég ætlaði hins vegar að segja við þennan hv. þingmann, sem sagði í útvarpi í morgun að hann byggist nú við að fjármálaráðherra kæmi bráðum skríðandi í Alþingi með frumvarp út af olíugjaldsmálum - það er það sem heitir á máli Samfylkingar að leggja fram frumvarp á Alþingi, það er að skríða inn í þingið með frumvarpið.  Það er það sem ég er að tala hér um, virðulegi forseti. Það er ömurlegur málflutningur hjá Össuri Skarphéðinssyni, eins og fyrri daginn, að snúa svona út úr umræðum manna, reyna að búa til ágreining í umkomuleysi sínu í Samfylkingunni og málefnaskorti og þroti því sem hann er þar í. 
            

Forseti vill benda á að hv. þingmaður og utanríkisráðherra ber af sér sakir og það ber að ræða um það efni. Því umræðunni um störf þingsins er lokið. Þeim tíma er lokið. Hins vegar eru hv. þingmenn sem hafa óskað eftir að kveðja sér hljóðs um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að þessi mál verði tekin til frekari umræðu á þingi. Þetta eru mál sem brenna á og falla undir þann dagskrárlið sem við höfum verið með um utandagskrárumræður. Ég held við ættum að óska eftir að slík utandagskrárumræða yrði tekin hér upp. En ég vildi samt byrja á að óska virðulegum forseta gleðilegs sumars, starfsmönnum Alþingis og hv. þingmönnum, með þakklæti fyrir veturinn og samstarfið í vetur. Það er hins vegar ekki góð byrjun á sumarstarfi þingsins það samráð sem hefur verið um fyrirkomulag á dagskrá hér. Ég vil fyrir hönd okkar í Samfylkingunni mótmæla því að til að mynda dagskráin í dag sé ekki í nokkru samráði við þingflokksformenn. Við höfum ekki rætt um að þau þrjú mál sem eru á dagskrá, önnur ekki, komi hér inn. Við höfum þvert á móti óskað sérstaklega eftir að mál sem þurfi m.a. að afgreiða frá hæstv. félagsmálaráðherra, nauðsynlegt að koma þeim út til umsagnar, verði tekin á dagskrá. En þau eru ekki á dagskrá í dag. Hér eru tiltölulega umdeild mál og ekki síst það mál sem nú á aftur að hefjast umræða um, þ.e. RÚV. Það er alveg ljóst að það er vaxandi ágreiningur um það mál, ekki bara hér í þingsölum heldur líka úti í þjóðfélaginu og meðal starfsmanna RÚV. Það hafa vaknað svo margar spurningar í þessari umræðu.

Hv. þingmaður er að tala um fundarstjórn forseta og á ekki að ræða efnislega um það frumvarp sem er á dagskrá.

Það er ekki efnisleg umræða um frumvarpið. Ég er aðeins að óska eftir að hæstv. forseti beiti sér fyrir að þetta mál komi aftur inn til menntamálanefndar. Þannig að þeir þingmenn sem hér hafa staðið með málefnalegar umræður og sett fram spurningar fái fund í menntamálanefnd til að þeim spurningum sé svarað. Það snýr að fundarstjórn forseta. Fundur með formönnum þingflokka hefur verið boðaður nú kl. 1 og við munum að sjálfsögðu, virðulegi forseti, fara fram á að þessi umræða verði stöðvuð og haldinn verði fundur í menntamálanefnd í það minnsta milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að dagskrá þingsins er án samvinnu og án samráðs við stjórnarandstöðuna. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt áherslu á að öllum þeim frumvörpum sem ekki er beinlínis aðkallandi að afgreiða nú undir lok þinghaldsins verði vikið til hliðar og Alþingi taki til umræðu þau mál sem brenna á þjóðinni. Þar er ég að sjálfsögðu að tala um efnahagsmálin. Ég er að tala um skattamálin, aðgerðir til að tryggja stöðu þeirra stofnana sem sinna öldruðum og fötluðum þannig að þær geti greitt starfsfólki sínu mannsæmandi laun. Við heyrum formenn stjórnarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, koma fram í fjölmiðlum og segja að allt sé í lukkunnar velstandi hjá heimsins skuldugustu þjóð. Við heyrum hæstv. iðnaðarráðherra koma fram í fjölmiðlum og 

Er þetta fundarstjórn forseta?


             Ég er segja, hæstv. forseti, að það er okkar krafa 

Forseti ítrekar að hv. þingmenn sem kveðja sér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta ber að ræða um það mál en ekki efnislega um frumvörp eða annað sem þeir vilja koma á framfæri.

Hæstv. forseti. Ég er að gera grein fyrir því hvers vegna og á hvaða forsendum ég gagnrýni fundarstjórn forseta  Ég tek undir með hv. þingflokksformanni Samfylkingar, um að 

Forseta finnst nokkuð sérstakt, þegar búið er að boða fund forseta með þingflokksformönnum í hádegishléi, skuli menn koma fram með svona kröfur í upphafi þingfundar.

Frú forseti. Ég kem ekki upp til að ræða efnislega þau ágreiningsmál sem hafa verið reifuð í morgun heldur til að ræða um fundarstjórn forseta. Forseti þingsins veitir mönnum leyfi til að taka til máls undir ýmsum ákvæðum þingskapa. Eitt þeirra er að menn geta komið og tekið til máls til að bera af sér sakir. Formaður Sjálfstæðisflokksins kvaddi sér hljóðs áðan til að bera af sér sakir. Það er honum auðvitað frjálst. Hann taldi að ég hefði borið á hann sakir en það kom lítið fram um það í máli hans. Mál hæstv. utanríkisráðherra snerist eingöngu um það að bera sakir á þann er hér stendur. Mér er auðvitað alveg sama um það þótt hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, komi og helli yfir mig úr myrkri sálar sinnar og allri þeirri örvilnan sem í huga hans býr yfir þeirri stöðu sem upp er komin. Honum er frjálst að gera það. Ég er alveg maður til að taka því. En ég er líka maður til að viðurkenna það þegar mér verður á og biðjast afsökunar á því. Ég er eiginlega hingað kominn til að bera á mig sakir. Ég ætla að biðja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánssonar afsökunar á því að ég sagði áðan, í ræðustól, að hann hefði ekki haft kjark til að kveðja sér hljóðs og gera grein fyrir afstöðu sinni í því máli sem við ræddum þá. Hann hafði gert afstöðu sína mjög ljósa í fjölmiðli í morgun þar sem hann tók undir með þeim málflutningi sem ég hafði uppi áðan. Ég taldi einsýnt að hann yrði að láta þetta sjónarmið koma fram vegna þess að það er t.d. úr takti við formann Sjálfstæðisflokksins. Ég hafði hins vegar ekki gert mér grein fyrir því að hv. þingmaður hafði kvatt sér hljóðs en sökum þess hve margir höfðu gert það kom forseti honum ekki að. Það var því rangt af mér að halda því fram að hann hefði viljandi ekki reynt að koma fram skoðunum sínum og ég bið hann afsökunar á því.

Frú forseti. Það er gaman að sjá þegar hv. þingmenn koma upp í ræðustól Alþingis með skottið á milli lappanna og biðjast afsökunar. Það er með þennan þingmann, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að  Frú forseti. Ég bað ekki um orðið til að eiga orðastað við hv. þm. Össur Skarphéðinsson.

Af hverju varstu þá að því?

Ég bað hér um orðið undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þeirra ummæla sem hér voru látin falla af hálfu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur sem hefur óskað eftir því og krafist þess að frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. verði tekið aftur inn í menntamálanefnd, til efnislegrar umræðu þar. Um þessa kröfu og þetta mál er það að segja að ég sé ekki ástæðu til að taka afstöðu til þeirrar kröfu fyrr en 2. umr. er lokið og sjá hvort eitthvað nýtt kemur fram í tengslum við þetta mál sem leiðir til þess að nauðsynlegt verði að taka málið aftur til umfjöllunar í nefndinni. Hins vegar get ég upplýst hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar, Margréti Frímannsdóttur, um að ég hef setið yfir öllum þeim ræðum sem haldnar hafa verið um frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. Í þeirri umræðu hefur ekkert nýtt komið fram. Allar ræður stjórnarandstöðunnar hafa verið sama gamla tuggan um sömu atriði og komu fram við 1. umr. um málið, gamlar lummur sem heyrst hafa í umræðu um þetta mál. Úr því sem komið er og eins og staðan er nú í umræðunni sé ég enga ástæðu til að málið verði tekið inn í menntamálanefnd til meðferðar að lokinni umræðunni. Við skulum sjá hvað gerist að lokinni 2. umr. Ég tel, frú forseti, enga ástæðu til annars en að frumvarp um Ríkisútvarpið hf. verði tekið á dagskrá í dag og 2. umr. um það mál lokið. Að henni lokinni skulum við setjast niður og sjá hvort ástæða sé til að taka málið aftur til meðferðar í menntamálanefnd. Enn sem komið er sé ég enga ástæðu til þess að svo verði gert. Ekkert nýtt hefur komið fram í því máli þrátt fyrir að hv. þingmenn, margir hverjir, hafi haldið ræður dag sem nótt 

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrr til að ræða um fundarstjórn forseta og þinghaldið og hlaut fyrir gagnrýni af hálfu forseta þingsins, sem mér finnst misskipta svolítið gagnrýninni. Vísa ég þar t.d. í málflutning þess hv. þingmanns sem á undan mér talaði og hóf umræðu sína á allt öðru en því sem tengist á nokkurn hátt stjórn fundarins. Hæstv. forseti benti réttilega á að boðað hefði verið til fundar með formönnum þingflokka kl. eitt. Það er alveg rétt. Fundarboðið kom rétt áður en þingfundur hófst. Ég spyr hæstv. forseta: Hvers vegna í ósköpunum var ekki boðað til þessa fundar í morgun? Fyrr í vikunni var þinghaldið komið í fullkomna upplausn  Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að gagnrýna þessi vinnubrögð harðlega.

Forseti hefur lagt sig fram um að hafa samráð og funda reglulega með formönnum þingflokka. Það hefur hins vegar ekki náðst samstaða um hvernig ljúka beri umræðu um málið sem er núna á dagskrá. Það er ekkert óeðlilegt við að boða til fundar með þingflokksformönnum í hádegishléi. Það hefur margoft verið gert áður.

Hæstv. forseti. Það er rétt að minna þingmanninn sem hér stendur á að hér sé rætt um fundarstjórn forseta. En ég segi eins og hv. þingflokksformaður Vinstri grænna, að kannski hefði mátt hafa orð á því við hv. þingmann sem hér talaði áðan. Hún er misskipt gagnrýnin úr ræðustól forseta, sem er ekki vanalegt. Við þingflokksformenn höfum átt mjög gott samstarf við forseta þingsins fram að þessu en ekki um þá dagskrá sem hér er í dag. Við höfum rætt um nauðsyn þess að fara vel yfir mál sem á að afgreiða og þyrfti að afgreiða, ef ekki verður um það mjög mikill málefnalegur ágreiningur. Það á að fara til félagsmálanefndar, mál frá hæstv. félagsmálaráðherra. Við erum líka tilbúin til að afgreiða með stuttum fyrirvara aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að lækka verð á olíu og bensíni. Við þessa umræðu um RÚV hefur komið fram að vaxandi ágreiningur er um málið í þingsölum og vaxandi ágreiningur um það úti í þjóðfélaginu og eins meðal starfsmanna RÚV. Er þetta málefnaleg umræða umfram það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom með hér áðan? Af því að það er leyfilegt, virðulegur forseti, að tala um að skottið á milli lappanna á mönnum þá held ég að þannig hafi það verið allan tímann í störfum hans í menntamálanefnd.

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta að orðum sínum. 

Virðulegur forseti. Mér þótti gott að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir minntist á það að af hálfu forseta hefur verið leitast við að eiga gott samstarf við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar. Ég get vitnað um það.

Hvað veist þú um það?

Virðulegur forseti. Ég get vitnað um það vegna þess að ég er varaformaður þingflokks sjálfstæðismanna og hef oft þurft að hlaupa í skarðið fyrir þingflokksformanninn, svo að ég útskýri það fyrir hv. þm. Merði Árnasyni.

Það hefur verið gott samráð við þig.

Virðulegi forseti. Það var afskaplega gott að formaður þingflokksins, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, vísaði til þess. Og ég bíð eftir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson geri það líka þegar hann kemur upp og fer mikinn. En um hvað snýst þetta mál? Af hverju eru menn alltaf að fara upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og ræða eitthvað allt annað? Það er pólitískur ágreiningur um eitt mál. Hann er mikill innan þingsins. Það er ekkert nýtt. Hér koma menn upp í fullri alvöru og fara fram á að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hætti við ákveðið mál vegna þess að stjórnarandstaðan er í málþófi.  Ég bið þingheim að hugsa þetta alla leið. Er það virkilega svo að mönnum þyki lýðræðislegt og réttlátt að svona vinnubrögð séu viðhöfð? Vilja menn, virðulegur forseti, að þingið okkar sé með þannig að þegar stjórnarandstaðan fer í málþóf geti hún stoppað mál sem meiri hluti er fyrir? Virðulegur forseti. Ég segi nei. Það liggur fyrir að ef menn halda langar ræður og eru með málþóf þá þurfum við að halda langa fundi. Ef menn vilja hafa þann háttinn á er ekkert annað sem réttkjörinn meiri hluti á þinginu getur gert, ekkert annað.

Frú forseti. Ég verð að segja að mér kom mjög mikið á óvart að hæstv. forseti skyldi ekki hafa samráð við þingflokksformenn stjórnarandstöðuflokkanna áður en sú dagskrá var sett fram sem hér er í dag. Ég skildi orð hæstv. forseta svo á miðvikudag, þegar það var harðlega gagnrýnt að forseti ákveddi einhliða dagskrá þingsins sem gengur á vissan hátt á svig við þingsköp, að haft yrði samráð á föstudag og rætt þá frekar um dagskrá þingsins. Ég skildi það þannig að þar væri verið að tala um dagskrá þingsins í dag. Nú er hún birt án þess að nokkurt samráð sé um hana haft og að auki er hún síðan hafin á föstudegi og boðað samráð um dagskrá dagsins í hádeginu. Þetta er a.m.k. allt öðruvísi en ég skildi orð hæstv. forseta á miðvikudag. Ég tek líka undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar, ég tel að nú sé miklu mikilvægara fyrir þingið að taka fyrir þau mál sem brenna í raun á þjóðinni, efnahagsástandið, stöðu gengismála og fjármála, skuldasöfnunina, neyðarástandið á elli- og hjúkrunarheimilum. Þetta eru málin sem á að taka fyrir. Ég lít svo á að hæstv. forseti eigi einmitt að fylgjast vel með hjartslætti þjóðarinnar, því sem er að gerast utan þingsala, og þannig raða áhersluefnum inn á þingið. Örstutt um það mál sem hér er sett á dagskrá, mér fannst mjög athyglisverð inn í umræðuna grein Þorsteins Pálssonar í Fréttablaðinu í gær. Mig minnir að hann hafi einmitt út af afskiptum útvarpsstjóra 

Frú forseti. Ég vona að það sé á sínum stað að ræða undir þessum lið um undirbúning fundarhaldsins hverju sinni, að það geti fallið undir fundarstjórn forseta. Það er þannig í rússnesku Dúmunni að fundur hvers dags hefst á umræðum um dagskrá fundarins. Til þess er ætlaður hálftími, ef þörf krefur, að ræða verkefni dagsins. Fundurinn gengur síðan sjálfur frá dagskránni, með atkvæðagreiðslu ef með þarf. Það er í grunninn mjög lýðræðislegt fyrirkomulag og er kannski til umhugsunar að taka það upp hér - ef hv. þingmenn vilja aðeins leggja eyrun við og hafa hemil á kæti sinni. Það er auðvitað hin almenna fundavenja og samkvæmt fundarsköpum að fundurinn sjálfur ræður dagskrá sinni. Þessu er öðruvísi háttað á Alþingi Íslendinga og það er auðvitað forsetinn sem leggur lokahönd á undirbúning dagskrár. Það leiðir af sjálfu að það er ákaflega mikilvægt að um þá dagskrá sé reynt að hafa sæmilegt samkomulag. Menn takast síðan eftir atvikum á um það sem er á dagskránni þegar búið er að ganga frá henni. Ég held að það sé óheppilegt, frú forseti, að dag eftir dag sé ágreiningur um sjálfa dagskrána og það virðist ekki hafa verið reynt að hafa samráð um það hvort samstaða gæti þá verið um það hvaða mál væru á dagskránni. Á miðvikudaginn var vikið til hliðar fyrirspurnadegi og annað mál einhliða sett á dagskrá, samkvæmt ákvörðun forseta væntanlega. Síðan endurtekur þetta sig í dag. Ég hefði t.d. talið æskilegt að menn hefðu í gær eða í morgun fundað, þótt ekki væri nema til að ræða það eitt hvort hægt væri að hafa eitthvert samkomulag um það hvað yrði á dagskránni í dag og hvernig fundarhaldinu yrði háttað. Það er fleira en bara dagskráin sem þarf að athuga. Starfsáætlun þingsins er orðin breytt. Það stóð til að nefndir héldu fundi, það yrðu nefndadagar, og við vitum ekki einu sinni hvenær þeir þá verða. Ég held að þetta gangi ekki fram með mjög skilvirkum hætti og ég held að virðulegur forseti verði að horfast í augu við það að þingmenn hafa ýmis efni til þess að gera athugasemdir við þetta vinnulag og þessa fundarstjórn eða þetta skipulag þinghaldsins. Ég held líka að þingið geti ekkert einangrað sig og sína vinnu frá andrúmsloftinu í þjóðfélaginu og ég hef miklar efasemdir um að þjóðin telji brýnast að Alþingi fjalli núna um þessi hlutafélagafrumvörp ríkisstjórnarinnar í stað þess að taka t.d. fyrir verðbólgumálin, efnahagsmálin, kjaramálin og ýmislegt sem þar hangir á spýtunni og það ástand sem er í 

Forseti. Í Rómaveldi hinu forna, þegar Róm var það sem við köllum lýðveldi, res publica, háttaði svo til um stjórnarskrá þeirra Rómverja að leyfilegt var að kippa úr sambandi hinum venjulega gangi mála með senatinu og konsúlunum, pretorunum, edílunum og öllum þeim embættismönnum sem þar voru fyrir hendi, en konsúlarnir eins og við munum sátu tveir í eitt ár og höfðu neitunarvald hvor á annan. Þannig var stjórnkerfið að vísu tiltölulega lýðræðislegt ef maður tekur hinn frjálsa hluta Rómaveldis en var nokkuð þungt í vöfum. Leyfilegt var að kjósa einn mann til ábyrgðar og valda. Diktator hét hann. Það mátti kjósa hann í þann tíma sem þyrfti þegar neyðarástand kom upp. Hann gat kippt úr sambandi öllu því stjórnkerfi sem fyrir hendi var og gefið út tilskipanir, t.d. þegar innrás var gerð eða þegar efnahagsástandið var þannig að það þurfti að grípa til sérstakra ráðstafana, og það mátti kjósa hann í sex mánuði samtals. Ég sé ekki betur en að nú hafi sá voði færst að þjóðinni að forseti þingsins hafi með svipuðum hætti tilnefnt sjálfan sig diktator yfir Alþingi Íslendinga og kosið sjálfan sig …

Forseti gerir athugasemd við þennan málflutning hjá hv. þingmanni og beinir til hans að lesa og kynna sér þingsköp Alþingis þar sem kemur ótvírætt fram hvaða vald forseti Alþingis hefur til að setja mál á dagskrá hér og annað því um líkt.

Forseti. Ég skil ekki þessa athugasemd og get því ekki farið eftir henni. Það sem ég segi er það að ég saka forseta Alþingis alls ekki um það að hafa ekki farið að þingsköpum frekar en ég saka senatið um það á sínum tíma í Róm að hafa ekki haft leyfi til að kjósa þennan diktator. Senatið kaus diktatorinn og hér hefur forseti þingsins tekið sér það vald að kjósa sjálfan sig sem diktator, diktator sem kippti úr sambandi starfsáætluninni, sem ekki hefur samráð við þingflokksformenn um störf þingsins og setur sjálf án nokkurs samráðs þau mál á dagskrá sem henni þykja brýnust. Hver skyldu þau mál nú vera, á tímum þar sem olíuverð hefur aldrei verið hærra, á tímum þar sem hlutabréf falla, á tímum þar sem krónan sígur í gengi og á tímum þar sem fjölmörg mál eru á ferð innan þingsins sem krefjast brýnna úrlausna? Við fjölluðum í menntamálanefnd í morgun um frumvarp um framhaldsskóla og það þarf að samþykkjast hér ef koma á í veg fyrir þann skrípaleik að boðað verði í vor til samræmdra prófa sem enginn vill. Er það á dagskrá? Eru gengismálin á dagskrá í þinginu? Hverjar eru þær brýnu ráðstafanir sem diktator þingsins telur sig þurfa að fylgja fram hér núna? Stofnun hlutafélags 

Forseti hlýtur að velta fyrir sér hvaða tilgangi þessi málflutningur hjá hv. þingmanni þjónar og spyr hvort eigi að skilja það svo að forseti sé með ofbeldi þegar á dagskrá þingsins er tekið stjórnarfrumvarp sem er afgreitt með eðlilegum hætti með þingmeirihluta út úr menntamálanefnd þingsins.

Frú forseti. Það er augljóst mál að nokkur ókyrrð er í þingsal og væntanlega ýmsar skýringar þar á. Það er hins vegar afskaplega áberandi hversu mikið ójafnvægi ríkir hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins, sérstaklega hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Ýmsar skýringar geta á því verið og ekki ólíklegt að ágæt grein sem birtist í dagblaði í gær sé þar á meðal þar sem farið er sérstaklega yfir rökleysuna og hið vanbúna frumvarp sem hér er stöðugt sett á dagskrá. Eins og fram kom í máli virðulegs forseta telur virðulegur forseti að frumvarpið hafi verið eðlilega afgreitt út úr nefnd. Það má til sanns vegar færa að það var eðlilega tekið út úr nefndinni að því leytinu til að meiri hluti nefndarmanna samþykkti að málið væri út úr nefndinni tekið. Frú forseti. Ég man ekki betur en að ég hafi áður í þingsal beint því til virðulegs forseta að nokkuð yrði farið yfir vinnubrögð í nefndum. Þetta mál er skólabókardæmi um það hvernig ekki á að vinna mál í nefndum. Ótal gestir voru vissulega kallaðir til, það var kallað eftir áliti ótal aðila en því miður, virðulegi forseti, var ekkert á þá hlustað. Ekki nóg með það, heldur var engin umræða í nefndinni um allar þessar álitsgerðir, um öll þessi viðtöl. 

Hv. þingmaður er hér að ræða um fundarstjórn forseta, ekki um störf í menntamálanefnd.

Hárrétt, virðulegi forseti. Ég er hins vegar rétt ókominn að því að tengja þetta við fyrri orð mín um það að virðulegur forseti þurfi að hafa eftirlit með því, eins og þingsköp gera ráð fyrir, hvernig störfum í nefndum er háttað. Áður en virðulegur forseti fer að fjalla um það hér af forsetastóli að allt hafi verið eðlilegt í nefndum þarf virðulegur forseti að kynna sér hvernig störfum var háttað í nefndinni. Ég er að fara  Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að forseti hafi tekið af mér nokkurn tíma mun ég ljúka ræðu minni hér.

Frú forseti. Ég hafði gaman af því þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hefur snúið til baka á hið háa Alþingi fór yfir fundarsköp rússnesku Dúmunnar og taldi að við ættum að hafa þau til fyrirmyndar í störfum okkar hér í þinginu. Það vakti hins vegar athygli mína að hv. þingmaður sem hefur verið nefndarmaður í Norðurlandaráði skyldi ekki - ja, úr því að ég sé hérna hv. þm. Ögmund Jónasson í salnum - víkja að fundarsköpum sænska þingsins þar sem málum er þannig komið fyrir að einungis talsmenn nefnda hafa málfrelsi um einstök mál og geta einungis talað í 30 mínútur um hvert mál. Ef við hefðum tekið upp sænsku fundarsköpin værum við ekki í þeirri stöðu sem nú er upp komin. Frú forseti. 

Forseti vill benda hv. þingmanni á það að hann er að ræða hér um fundarstjórn forseta, ekki um störf í nefndum.

Nei, nei. Fyrirgefðu, frú forseti, en ég ætlaði að leiða að fundarstjórn forseta með þessum inngangi mínum. Það var algjörlega eðlilega staðið að meðferð málsins innan nefndarinnar. Það kom fullbúið hingað inn í umræðuna, og það sem er merkilegt og hv. þm. Einar Már Sigurðarson á að vita, er að formaður þingflokks Frjálslynda flokksins, hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, var sammála okkur um það að afgreiða málið út úr nefndinni þrátt fyrir að hann væri kannski ekki efnislega sammála því sem í frumvarpinu stendur. En hann er eini hv. þingmaðurinn sem tók á þessu máli af einhverri skynsemi. Frú forseti. Ég legg til að við höldum áfram að ræða þetta mál í 2. umr. og ég legg til að að þeirri umræðu lokinni verði tekin afstaða til þess hvort ástæða sé þá til að taka málið inn í nefnd. Því miður er það þannig, 

Virðulegur forseti. Mér sýnist að sá spádómur sem ég hafði uppi þegar ég kom í ræðustól fyrir tveimur sólarhringum, þ.e. á miðvikudaginn þegar við ræddum líka um fundarstjórn forseta, að hér stefndu málin í algeran hnút, sé núna orðinn að veruleika. Við sem erum á hinu háa Alþingi erum núna búin að sólunda nálega 50 mínútum í umræður um fundarstjórn forseta. Við hefðum getað notað þessar mínútur til að ræða um miklu meira aðkallandi og mikilvægari hluti, eins og til að mynda stöðu efnahagsmála. Það er heldur betur ekki vanþörf á að ræða hana í þingsalnum. Mér sýnist að ríkisstjórnin sé algerlega ráðþrota í þessu ástandi þar sem eldsneytisverð er að fara í hæstu hæðir, verðbólgan rýkur til himna eins og flugeldur, vextir hækka og lífskjör almennings í landinu stórversna frá degi til dags. Ég geri það að tillögu minni, virðulegi forseti, að núna verði gert hlé á þingfundi þannig að formenn þingflokka komi saman, ræði þessa stöðu og reyni að finna einhverja leið út úr þeirri torfæru sem við höfum ratað í. Ég sagði á miðvikudag og ég segi það enn að þetta er engum til framdráttar, þetta ástand sem núna er í þinginu. Það rennur mjög hratt úr stundaglasinu. Við höfum ekki mikinn tíma til stefnu, mörg aðkallandi mál bíða afgreiðslu og við getum ekki leyft okkur að eyða tímanum í svona rugl dag eftir dag. Við verðum hreinlega að setjast niður og finna einhverja lausn á þessu, komast að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig við ætlum að lenda þessum málum. Mér finnst því miður, ég verð að segja það, að fundarstjórn forseta hafi ekki verið að fullu laus við það að sæta ámælum. Hvers vegna í ósköpunum var ekki fundur með formönnum þingflokka í morgun? Ég fæ í símann minn SMS-skilaboð í morgun kl. 10.15, korteri áður en þingfundur á að hefjast: „Fundur hjá forseta kl. 13 í dag, 21. apríl, formenn þingflokka.“ Svo stendur hérna: „Hver var að hringja? Sendu SMS í 118. Já er svarið.“ Þetta eru skilaboðin til formanna þingflokka korteri áður en þingfundur á að hefjast þegar allt er í hnút í þinginu. Ég segi það enn og aftur, virðulegur forseti, ég mælist til þess að nú verði gert hlé á þingfundi og að við formenn þingflokka hittumst og ræðum málið með hæstv. forseta.

Frú forseti. Ég kem hér til að taka undir þau orð hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar að hér verði gert hlé og að stjórnendur þingsins, forsetar og þingflokksformenn, komi saman og ræði um framhaldið. Ég hefði talið skynsamlegast að það hefði verið gert í gær áður en dagskrá var send út en þetta er nú staðreynd, við stöndum frammi fyrir þessu. Hér hafa verið bornar fram mjög alvarlegar athugasemdir við það hvernig þingi er fram haldið. Þetta er orðið eins og ofsatrú, þessi fórn Ríkisútvarpsins. Það að fórna Ríkisútvarpinu er orðið eitthvert ofsatrúarmál í þingsal þannig að ekki má halda uppi eðlilegum þingstörfum. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér fyrir því að hlé verði gert á fundum þingsins og að menn fari yfir það hvernig störf þingsins geti haldið áfram í dag með eðlilegum hætti eftir því sem tök eru á.

Forseti. Um fundarstjórn forseta er það fyrst að segja að ég bað áðan um að fá að bera af mér sakir vegna þeirra ummæla sem forseti viðhafði í ræðustól eftir ræðu mína síðast. Forseti hefur nú svarað því með því að ekki sé ástæða til að leyfa mér að bera af mér sakir. Það merkir í mínum huga að sakirnar séu engar og má þá gagnálykta sem svo að það hafi verið óþarfi af forseta að viðhafa þau ummæli sem hún hafði á eftir ræðu minni. Um fundarstjórn forseta í öðru lagi vil ég segja það að í dag hefur forseti sett þrjú mál á dagskrá, Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveitina sem eru tengd mál og síðan hið ágæta frumvarp um hlutafélagavæðingu ÁTVR sem talið er næstmikilvægasta og -brýnasta hagsmunamál þjóðarinnar á þeim tímum þegar efnahagsmálin eru eins og þau eru og þegar við erum með önnur frumvörp í þinginu sem þarf að afgreiða hratt. Ég nefndi áðan framhaldsskólann. Það er kannski lítið mál í samanburði við önnur, m.a. þau frumvörp um atvinnumál sem þarf að afgreiða fyrir þinglok og í nokkru hasti, umræður um hvað á að gera fyrir mánaðamót í málefnum fólks frá hinum nýju ríkjum Evrópusambandsins og innflutning þess hingað. Ég skil vel með hvaða hætti forseti tekur þá ákvörðun að reyna að koma áfram málum eins og Ríkisútvarpsmálinu. Það er nokkurn veginn eina málið sem hæstv. menntamálaráðherra hefur flutt á þinginu sem einhverju skiptir og möguleiki er á að þingmeirihlutinn komi í gegn. Ég hef ekki staðið í neinu þrasi til að fá málið stöðvað, mér hefur ekki komið það til hugar að hlutirnir gerist þannig hér. Ég sagði hins vegar í menntamálanefnd og vil endurtaka það hér að vegna þess, forseti, að málið var vanbúið þaðan, vegna þess að ekki fóru fram umræður þar um efni málsins, vegna þess að ekki voru kallaðir til, að kröfu okkar, tveir aðilar sem kom í ljós á síðustu stigum gestakomu, umsagna og heimsókna að skiptu verulegu máli, vegna þess að neitað var þeirri kröfu að fá til þess bæran aðila eða reyndar var hafnað þeirri kröfu að fá fjölmiðladeild Evrópuráðsins til að fara í gegnum frumvarpið, mundi málið óhjákvæmilega taka meiri tíma í þingsalnum en ástæða er til. Það verð ég að segja, og þess vegna ræði ég enn um fundarstjórn forseta, að þarna virðist forseti hafa hitt sjálfa sig fyrir því hún á að hafa eftirlit með störfum nefnda og á þess vegna að vita hvenær mál eru orðin nógu þroskuð í nefndunum til að hægt sé að taka þau út og ræða í þingsalnum af fullu viti. Það á ekki við um þetta mál og þess vegna er eðlileg sú krafa að það verði sett inn í nefndina aftur.

Virðulegi forseti. Ég náði ekki í fyrri ræðu minni að fara yfir það mál sem kannski er stærst sem snýr að þessu þar sem ég þurfti að gera miklar athugasemdir við fullyrðingar sem hér komu fram varðandi störf í menntamálanefnd. Það hefur nokkuð verið rætt um vald forseta og er eðlilegt að það sé gert undir þessum dagskrárlið. Það efast enginn um vald virðulegs forseta yfir störfum þingsins og skipulagi þess. Hins vegar snýst þetta að sjálfsögðu um það hvernig með það vald er farið. Ákveðnar hefðir hafa skapast í því að samráðsferli sé í gangi þegar verið er að skipuleggja dagskrá þingsins, ég tala nú ekki um lok þingsins, og taka mið af starfsáætlun þess. Þegar starfsáætlun er þar að auki tekin úr gildi hlýtur að vera enn meiri ástæða til samráðsins. Því miður upplifir maður ástandið núna eins og þetta sé hjá litlum börnum sem ekki hafa þroska til að ræða saman og ræða sig niður á samkomulag. Það er algjörlega óþolandi að þinghaldinu sé þannig fram haldið  Frú forseti. Það var mun algengara fyrr á árum að gert væri hlé á þingfundum til að halda fundi með þingflokksformönnum til að leysa úr slíkum vanda. Það verður að segjast eins og er, frú forseti, að ég held að þann sið ætti að taka upp aftur. Það leysir ekkert mál að halda málum svo til streitu eins og hér hefur verið gert af virðulegum forseta. Það er alveg ljóst og hefur verið margítrekað að það mál sem hér er stöðugt sett á dagskrá er þess eðlis að það er eðlilegt að um það sé gífurlega mikil umræða, m.a. vegna þess að í nefndinni var ekki gefinn tími til að fara eðlilega yfir málið, og kanna hvort einhverjir samkomulagsfletir væru á þessu mikilvæga máli. Til þess var ekki gefinn tími og þess vegna lá algjörlega fyrir að í þingsalnum þyrfti að fara fram mikil umræða. Það virðist sem svo sé einnig í samfélaginu, að þessi umræða sé nú mjög að magnast og það gæti m.a. verið skýring á hinni miklu ókyrrð og þrákelkni að halda þessu máli stöðugt á dagskrá og að því er virðist hvort sem það er með orðum eða óbeinum hótunum um að það verði hér á dagskrá þar til umræðu er lokið. Virðulegur forseti. Ég minni á ágæt vinnubrögð virðulegs forseta varðandi annað frumvarp sem hér var í hnút í þinginu fyrir nokkru síðan, ef ég man rétt frumvarp um jarðrænar auðlindir, sem virðulegur forseti beitti sér fyrir að væri aftur tekið inn í nefndina. Og hver varð lausnin á því? Jú, það liðkaði fyrir öllu saman þannig að ég held að 

Frú forseti. Ég hef tekið eftir því í þessari umræðu að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins undra sig á því að þingmenn úr liði stjórnarandstöðunnar skuli koma hér og óska eftir því að fá vitneskju um hvernig halda eigi á því máli sem er til umræðu síðar í dag. Það mál er ákaflega umdeilt. Þeim finnst það alger óþarfi og vísa til þess að innan stundar verði haldinn fundur með formönnum þingflokka og forseta. Frú forseti. Sá fundur var auglýstur úr forsetastóli, ef ég man rétt, á þriðjudag eða miðvikudag. Það er með ólíkindum, þegar komið er svo nálægt þinglokum og jafnmörg mál eru óafgreidd og jafnmikið uppnám er í þingstörfum og nú er, að menn skuli leggja fram starfstilhögun af þessu tagi. Hér er mál sem er umdeilt, mál sem stjórnarandstaðan hefur ákveðnar óskir um, og ekki er leitað eftir þeim óskum fyrr en eftir nokkra daga. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í ræðu sinni fyrr á þessum morgni, efnislega orðaði hann það svo, að það væri óðagot af stjórnarandstöðunni að vilja ekki bíða eftir fundi sem yrði síðar í dag.  Síðasta miðvikudag hófst fundur á hádegi, klukkan tólf, og mönnum hefði verið í lófa lagið að hafa fund þann morgun áður en nefndarfundir hófust til að ræða það mál við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar eftir þeim upplýsingum sem ég hafði úr umræðum um einmitt það atriði síðar sama dag. Þá hafði það ekki verið gert. Það er því alveg fullkomlega eðlilegt að þingmenn stjórnarandstöðunnar geri athugasemdir við verkstjórn af þessu tagi. Það er ekki síst þess vegna sem menn eru óánægðir og skilja ekki hvers vegna ekki er gerður reki að því að reyna að kanna hvort mögulegt sé að ná einhvers konar sáttafleti, og þá þýðir ekki að setja einhverja fundi fram í tímann.

Virðulegi forseti. Mér er sérstakur heiður að því að fá að tala saman tvær árstíðir. Ég talaði út veturinn í fyrradag fram yfir miðnætti þegar virðulegur forseti gerði hlé á þingfundi þangað til núna í dag og held ég því glaður áfram í sumarbyrjun með ræðu mína um Ríkisútvarpið hf. Ég ætla aðeins að fara yfir helstu drættina í ræðu minni þar sem ég var staddur síðast. Ég sagði þar að leiða mætti rök að því að frumvarpið Ríkisútvarpið hf. væri með einhverjum hætti áhlaup á einkarekna ljósvakamiðla á Íslandi. Íslenskur ljósvakamarkaður er ákaflega takmarkaður að stærð og umfangi og kakan er mjög lítil í sjálfu sér. Öflugur ríkismiðill með gífurlegri meðgjöf frá hinu opinbera í formi afnotagjalda - nefskatts ef þetta frumvarp nær fram að ganga, sem verður vonandi ekki - sem er orðinn að hlutafélagi, sem gerir hann mun straumlínulagaðri í samkeppninni við einkareknu miðlana, verður bókstaflega áhlaup á einkareknu ljósvakamiðlana sem hafa að sjálfsögðu átt mjög erfitt uppdráttar á því tæplega 21 ári sem þeir hafa verið starfandi á Íslandi. Ég finn margt annað að þessu vonda frumvarpi, þessu klasturslega, fljótfærnislega og illa ígrundaða frumvarpi sem er ekkert annað en pólitískt sáttarof um Ríkisútvarpið, rof á sátt sem hefur haldist meira og minna um tilveru og grundvallaratriði í rekstri RÚV allt frá því að það hóf göngu sína fyrsta eiginlega rekstrardaginn 21. desember árið 1930. Ríkisútvarpið hóf göngu sína formlega daginn áður, 20. desember 1930, og ég rakti í fyrri hluta ræðu minnar síðasta vetrardag aðdragandann að stofnun Ríkisútvarpsins þegar H.f. Útvarp fékk sérleyfi frá Alþingi til að starfa og var undanfari Ríkisútvarpsins. H.f. Útvarp hét það og starfaði með gloppum í þrjú ár þangað til það fór í þrot mestmegnis vegna ónógs og óviðunandi rekstrargrundvallar. Þá kallaði ég mjög eftir því í ræðu minni á síðasta vetrardag hvar Framsóknarflokkurinn væri við þessa 2. umr. um Ríkisútvarpið hf. Hér er kominn í sal einn góður framsóknarmaður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, og fagna ég því mjög, og hér í morgun hitti ég fullt af framsóknarmönnum, bæði á fundi menntamálanefndar og hérna frammi í matsal, og ég efast ekkert um að þeir eru að hlusta. Ég fann það á þeim nokkrum að áeggjan mín síðasta vetrardag um að þeir kæmu hér og væru við umræðuna og tilvitnun mín í Jónas frá Hriflu og fleiri framsóknarhetjur þegar verið var að stofna og búa til Ríkisútvarpið - það var stjórn Tryggva Þórhallssonar sem hleypti því af stokkunum, stjórnin sem var kosin 1927 þannig að Framsóknarflokknum er málið skylt. Ég tengi það sérstaklega því að fyrir ári var flutt á Alþingi Íslendinga mikill bastarður sem hét Ríkisútvarpið sf. og það var málamiðlun á milli ríkisstjórnarflokkanna, málamiðlun á milli Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sölumanna Ríkisútvarpsins í Sjálfstæðisflokknum en nokkrir þeirra eru á sérstöku frumvarpi um að selja Ríkisútvarpið. Málamiðlun á milli sölumanna Ríkisútvarpsins í Sjálfstæðisflokknum og framsóknarmanna sem hafa alltaf talað fyrir því að Ríkisútvarpið verði áfram ríkisútvarp og verði ekki einkavætt eða selt og alls ekki gert að hlutafélagi. Málamiðlun náðist í fyrra og í þinginu leit ljós bastarðurinn Ríkisútvarpið sf. sem var illa unnið og óboðlegt mál og hraktist út úr þinginu og endaði á ruslahaugum ríkisstjórnarinnar við þinglok í fyrra og ekkert varð úr. Málið kom svo aftur inn sem Ríkisútvarpið hf. í vetur litlu betra og tíðindin fólust kannski fyrst og fremst í því að Framsóknarflokkurinn var búinn að gefa eftir. Undansláttur Framsóknarflokksins í málefnum Ríkisútvarpsins var hafinn af fullum krafti og flokkurinn var búinn að fallast á þá kröfu Sjálfstæðisflokksins að Ríkisútvarpið skyldi gert að hlutafélagi. Ég spurði þingheim á miðvikudaginn, síðasta vetrardag, hverju þetta sætti. Við því fékk ég engin svör og ég óskaði sérstaklega eftir því að formaður Framsóknarflokksins, varaformaður Framsóknarflokksins eða þingflokksformaður Framsóknarflokksins yrðu við umræðuna og tækju þátt í henni og svöruðu minni einföldu spurningu: Af hverju er í lagi núna, 2006, að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi sem kom ekki til greina árið 2005? Þess vegna lýsi ég eftir Framsóknarflokknum. Ég skora á Framsóknarflokkinn að koma hér og taka þátt í 2. umr. um Ríkisútvarpið hf. en það hafa þeir ekki gert. Sölumenn Ríkisútvarpsins úr Sjálfstæðisflokknum hafa hins vegar tekið þátt í umræðunni. Þeir hafa látið svo lítið að koma hér upp og reyna að sannfæra þingheim og þjóð um að nú eigi að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag en ekki eigi að selja það. Ríkisútvarpið eigi að vera í varanlegri eigu ríkisins sem hlutafélag. Sömu mennirnir, hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Birgir Ármannsson og Pétur H. Blöndal, eru á sama tíma með mál í þinginu um að selja Ríkisútvarpið. Þar leggja þeir það að jöfnu að ríkið reki ljósvakamiðil og að ríkið reki tímarit eða að ríkið reki ríkisdagblaðið, hugmynd sem hefur verið hlegin út af borðinu árum saman. Þeir leggja að líkum, sölumenn Ríkisútvarpsins úr Sjálfstæðisflokknum, fáránleika þess, þann skopleik sem það er að þeirra mati, að ríkið reki fjölmiðil á ljósvakasviði og að ríkið reki dagblað. Nú koma þessir sömu menn, þessir ágætu þingmenn, hingað upp og reyna að sannfæra þingheim og þjóð um afstöðu sína. Þeim finnist vissulega að það eigi að selja Ríkisútvarpið en þeir ætli samt ekki að selja það og þeir séu ekki að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag af því að þeir ætli að selja það heldur af því að þá gangi Ríkisútvarpinu betur að keppa við einkareknu ljósvakamiðlana. Förum þá aðeins yfir á hinn vænginn, væng einkareknu ljósvakamiðlanna. Hvernig gengur þeim? Þeim hefur gengið nokkuð illa á síðustu árum. Stöð 2, Bylgjan, Stjarnan, Útvarpsstöðin og margir aðrir eftirminnilegir og skemmtilegir fjölmiðlar hófu göngu sína árið 1985 þegar einkaleyfi ríkisins á ljósvakamiðlum var afnumið. Síðan þá hefur gengið á ýmsu og frumkvöðlarnir fóru klárlega margir hverjir mjög illa út úr því eins og oft gerist. Hinum einkareknu miðlum hefur gengið nokkuð erfiðlega að fóta sig á fjölmiðlamarkaði einfaldlega af því að hann er smár og á honum ríkir grimm samkeppni. Við hljótum að þurfa að skoða það ofan í kjölinn að Ríkisútvarp, með það forskot sem felst í meðgjöf hins opinbera, sé nú gert að hlutafélagi þannig að því gangi enn betur að keppa við einkareknu miðlana, hvort sem við köllum það markaðsstöðvar eða einkarekna miðla. Þá spyrjum við: Af hverju Ríkisútvarp? Það er ekki sjálfsagt að ríkið reki fjölmiðil. Það er ekki sjálfsagt að ríkið reki ljósvakamiðla frekar en að ríkið reki dagblað ef það er illa gert eða með einhverjum óskilgreindum og furðulegum hætti í bullandi samkeppni á markaðslegum forsendum við markaðsmiðlana. Ég tel að markaðsmiðlarnir eigi að fá rými á markaði til að blómstra og lifa og keppa við Ríkisútvarpið og veita okkur neytendum fjölmiðla á Íslandi þá þjónustu sem nútíminn kallar eftir. Þeir eiga að miðla upplýsingum, fréttum og fjölbreyttu skemmtilegu efni og Ríkisútvarpið á síðan að fylla upp í rammann með því að miðla fyrst og fremst efni sem við getum ekki gert kröfur um að einkareknu miðlarnir miðli. Ég tel að ríkið eigi að halda úti fjölmiðli. Ég tel að ríkið eigi að halda úti ljósvakamiðli sem sinnir mjög afmörkuðu og skilgreindu hlutverki. Ég tel að ríkið eigi að halda úti fjölmiðli sem sinnir öflugri fréttaþjónustu eins og Ríkisútvarpið gerir með miklum sóma. Ríkisútvarpið hefur á að skipa mörgum ákaflega færum fréttamönnum og fréttaþjónustan þar er góð. Hún hefur staðið undir væntingum og hún er ein helsta réttlæting fyrir tilveru Ríkisútvarpsins að mínu mati. Þó að einkareknir miðlar, NFS, 365 miðlar, reki einnig mjög öfluga og góða fréttaþjónustu þá verður þar skemmtileg samkeppni og út úr því koma öflugar og góðar fréttastofur í sjónvarpi og síðar Fréttastofa Ríkisútvarpsins sem er ákaflega góð fréttastofa. En auk þessa á Ríkisútvarpið að sinna samfélagslegu hlutverki, menningarlegu hlutverki, öryggishlutverki og því að halda úti óháðri hlutlausri fréttaþjónustu af samfélagi okkar. Til að samfélag okkar sé lýðræðislegt, gagnsætt og gott á ríkið að halda úti ljósvakamiðlum. Það eru rökin. Til að gæta sanngirni og réttlætis gagnvart einkareknu ljósvakamiðlunum á að mínu mati að skilyrða umfang innlendrar dagskrárgerðar í rekstri Ríkisútvarpsins, það á að takmarka umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, takmarka það verulega. Umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði er líklega yfir 30%, 32–34%, og ef við tökum ljósvakamiðlana út úr, auglýsingamarkaðinn þar, þá er það líklega yfir helmingur. Þetta er of hátt hlutfall og gefur einkareknum fjölmiðlum ekki svigrúm til að eflast og gefur þeim ekki rekstrarlegt svigrúm við hliðina af því að markaðurinn er svo lítill. Öðru máli gegndi kannski ef fjölmennari þjóð byggi eyjuna Ísland. En meira að segja Bretar fara þessa leið með BBC, þ.e. að takmarka verulega og jafnvel banna auglýsingar á ákveðnum rásum. Ég tel að auglýsendur eigi að hafa aðgang að Ríkisútvarpinu. Ég tel það nauðsynlegt. Auglýsendur eiga erindi við almenning og almenningur þarf að hafa aðgengi að upplýsingum frá auglýsendum. Það er ekkert ómerkilegur áróður sem frá þeim dynur. Það eru líka nauðsynlegar upplýsingar um allt milli himins og jarðar sem snerta hið daglega líf. Ég tel að takmarka eigi umfang Ríkisútvarpsins á auglýsinga- og kostunarmarkaði töluvert mikið og gæta þannig sanngirni varanlega gagnvart einkareknu ljósvakamiðlunum, burt séð frá því hver á þá og rekur í dag, algjörlega burt séð frá óbeit margra sjálfstæðismanna á Baugi eða eigendum 365 miðla, algjörlega óháð því ofstæki sem hefur oft gætt hjá mörgum sjálfstæðismönnum gagnvart þeim sem reka og eiga fyrirtækið Baug og miðlana sem það á og rekur að hluta til. Sú óbeit rak að mínu mati Sjálfstæðisflokkinn til þeirrar ófremdargjörðar sem fjölmiðlafrumvörpin voru fyrir tveimur árum síðan og þau enduðu svo í ruslafötunni eftir ákaflega hraksmánarlega útreið ríkisstjórnarinnar í sölum Alþingis. Síðan hafa fjölmiðlamálin verið ríkisstjórn Íslands ákaflega óþægur ljár í þúfu og nú er boðað nýtt fjölmiðlafrumvarp. En samt þarf endilega að samþykkja lög um Ríkisútvarpið hf. án þess að fyrst sé búið að setja boðuð heildarlög um fjölmiðla. Þetta er skrípaleikur. Þetta er farsi, þetta er fáránlegt. Það er hægt að leiða að því líkur að fyrst og fremst sé verið að drífa þetta mál áfram til að hæstv. menntamálaráðherra nái einhverju máli fram á þeim tveimur og hálfa ári sem hún hefur setið í menntamálaráðuneytinu, en þaðan hefur nú ekki mikið komið. En nú skal ná stóru máli fram og þá skal nútímavæða Ríkisútvarpið. En það klastur sem fyrir þinginu liggur og veldur þeim löngu og hörðu pólitísku deilum sem nú standa yfir í þingsölum og svo fjarri fer að sjái fyrir endann á er til komið af því að málið kom vanbúið frá menntamálaráðherra. Hæstv. menntamálaráðherra mistókst með málefni Ríkisútvarpsins. Hæstv. menntamálaráðherra er búin að rjúfa pólitíska sátt um Ríkisútvarpið með þessu máli. Það eitt og sér og út af fyrir sig er hörmulegur pólitískur atburður af því að þegar lög um Ríkisútvarpið voru sett á Alþingi árið 1929 ...  En aftur  Nú er Framsóknarflokkurinn horfinn, bæði úr þingsölum og í skoðanakönnunum, og frá honum hefur ekkert heyrst í þessu máli, ekki frekar en öðrum undanslætti Framsóknarflokksins gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Þeir hljóta að koma í dag og svara fyrir undansláttinn og ræfildóminn gagnvart Sjálfstæðisflokknum í öllum málum, í mörgum stórum málum. Við hljótum að kalla eftir því að framsóknarmenn geri grein fyrir afstöðu sinni í dag. Þeir sáust ekki í þingsölum síðasta vetrardag, á miðvikudaginn, þegar 2. umr. hófst eftir páskahlé um Ríkisútvarpið hf. Ég hlýt að nota þetta tækifæri til að skora á Framsóknarflokkinn að standa a.m.k. fyrir máli sínu og útskýra fyrir þingi og þjóð af hverju það er í lagi núna að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Á að selja það? Eru þeir algerlega sannfærðir um að Sjálfstæðisflokkurinn sé heill í því þó að sölumenn hans í málefnum Ríkisútvarpsins segi nú að þeir vilji ekkert endilega selja, alla vega ekki strax, og núverandi ríkisstjórn ætli ekki að selja útvarpið. Það er ár eftir af kjörtímabilinu. Að mínu mati er þetta skref sjálfstæðismanna í átt að því að selja Ríkisútvarpið. Það er pólitísk vissa mín, sérstaklega út frá því að nokkrir af öflugustu og mest áberandi þingmönnum sjálfstæðismanna í mörgum málum, eins og byggðamálum, frjálshyggjuuppreisninni í byggðamálum á dögunum var leidd af sömu mönnum. Þetta eru hægri mennirnir í Sjálfstæðisflokknum, þetta eru erfðaprinsarnir í flokknum. Þeir vilja selja Ríkisútvarpið algjörlega refjalaust. En aftur að Framsóknarflokknum. Ég verð að fá svör við því frá framsóknarmönnum í fyrsta lagi af hverju þeir telji að við eigum að reka áfram ríkisútvarp og í öðru lagi af hverju þeir telja það réttlætanlegt núna, sem ekki kom til greina af þeirra hálfu fyrir 12 mánuðum, að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Hvað breyttist? Var eitthvað selt? Er þetta gjald fyrir eitthvað annað í ríkisstjórnarsamstarfinu? Er þetta framlenging á forsætisráðherradómi Halldórs Ásgrímssonar? Hvað er í gangi? Af hverju er í lagi að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi núna þegar það kom ekki til greina fyrir nokkrum mánuðum síðan? Ég skora á Framsóknarflokkinn að svara þessum spurningum á Alþingi í dag og næstu daga vegna þess að því fer fjarri að við sjáum fyrir endann á umræðu um Ríkisútvarpið hf. Aðeins um rekstrarformið áður en ég kem frekar að tilgangi Ríkisútvarpsins. Það að Ríkisútvarpið eigi að vera hlutafélag í eigu ríkisins gerir það að einhvers konar tveggja heima bastarði. Þetta er vond breyting að mínu mati, algjörlega fráleit breyting. Að sjálfsögðu á að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun ef ekki er lengur þörf á að það verði stofnun í eigu ríkisins. Tveggja heima bastarður með vopn í höndum til að ganga milli bols og höfuðs á viðkvæmum rekstri einkareknu ljósvakamiðlanna er hörmulegur minnisvarði, hæstv. menntamálaráðherra. Síðan á að dylja áskriftarsjónvarpið fyrir notendum, fyrir þjóðinni sem borgar, fyrir skattgreiðendum, með því að leggja af afnotagjaldskerfið og taka upp nefskatt, sem ég held að sé versta leiðin sem var í boði til að fjármagna Ríkisútvarpið, versta leiðin sem var í boði gagnvart fjárhagslegu sjálfstæði stofnunarinnar. Ég held að það væri betri leið að setja Ríkisútvarpið á fjárlög og ég held það væri betri leið að hafa afnotagjaldskerfið áfram frekar en að fara nefskattsleiðina. Ég held að það verði miklu betra að hafa afnotagjaldskerfið áfram, sem er líklega sú leið sem tryggir best fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og sjálfstæði þess gagnvart hinu pólitíska valdi eftir því hvernig það er skipað hverju sinni. Ég held að versta leiðin sé að breyta opinberri fjármögnun á Ríkisútvarpinu í nefskatt sem er algjörlega fráleit leið að mínu mati. Þá væri betra að hafa gömlu afnotagjöldin sem víðast hvar er sátt um og eru víðast hvar viðhöfð, en hefur verið erfitt að viðhalda sátt um hér á landi af því þau eru svo há vegna þess að þjóðin er fámenn. Í Bretlandi eru afnotagjöldin hjá BBC miklu lægri, fólk finnur ekki eins fyrir þeim og um þau er ekki deilt eins og hér. Nefskattur þar sem erfitt er að jafna eftir því hvernig stendur á hjá heimilunum er hörmuleg fjáröflunarleið fyrir Ríkisútvarpið og er enn eitt sem gerir það að verkum að sáttin um það til framtíðar mun rofna. Ég tel að með þessu frumvarpi sé Sjálfstæðisflokkurinn að rjúfa pólitísku sáttina um Ríkisútvarpið og varða veginn fram á við sem er að þeirra mati að selja Ríkisútvarpið og einkavæða það. Ég er sannfærður um að Sjálfstæðisflokkurinn hefur það að markmiði, a.m.k. margir þingmanna hans, að einkavæða og selja Ríkisútvarpið og það sáttarof sem hér er uppi í málefnum Ríkisútvarpsins er örugglega liður í þeirri þróun að spyrja af hverju sé ekki alveg eins gott að selja það. Talandi um hlutverk Ríkisútvarpsins og til að svara spurningunni: Af hverju ríkisútvarp? Það hlýtur fyrst og fremst að eiga að hafa það hlutverk að sinna því sem aðrir fjölmiðlar sinna ekki, að sinna því sem einkareknu fjölmiðlarnir sinna ekki, svo sem öflugri fréttaþjónustu, samfélagslega tengdu efni, menningarlega tengdu efni, öryggishlutverki og því að stuðla að framleiðslu á vönduðu innlendu sjónvarpsefni. Ég tel að Ríkisútvarpið eigi að framleiða sem minnst af því sjálft. Það á að framleiða af sjálfstæðum kvikmyndaframleiðendum úti í bæ. Það er mikil þekking og mikil kunnátta í samfélaginu og þar hefur skapast góður jarðvegur fyrir að framleiða framúrskarandi íslenskt sjónvarpsefni. Það vantar hins vegar fjármagn, það vantar hvatann. Ég tel að Ríkisútvarpið eigi fyrst og fremst að sinna því hlutverki, fyrir utan fréttaþjónustuna, menningarlega hlutverkið og öryggishlutverkið, að stuðla að og sýna innlent dagskrárefni, auðvitað í bland við vandað fyrsta flokks erlent efni eins og sjónvarpið og Ríkisútvarpið gerir að miklu leyti, af því að RÚV er að mörgu leyti frábær fjölmiðill, það vantar ekki. Þar er fullt af ákaflega góðu og hæfu starfsfólki og þar innan dyra er mikil þekking. Um þetta eigum við að standa vörð. Við eigum að standa vörð um það góða sem þar er gert og skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps til framtíðar, afgreiða þannig hver vilji hinna pólitísku afla er, hver vilji löggjafans og framkvæmdarvaldsins er, og veita því síðan sjálfstæði og frelsi til að sinna því hlutverki. Til dæmis má lesa út úr frumvarpinu, sem kveður á um að það skuli halda úti a.m.k. einni hljóðvarpsrás, að það eigi að selja Rás 2. Ég held að Rás 2 sé mjög gott dæmi um tilverurétt Ríkisútvarpsins. Rás 2 sinnir hlutverki sem einkareknar útvarpsstöðvar sinna í allt of litlum mæli, sem er að spila, leika og miðla og þar með hvetja til framleiðslu á innlendri popptónlist. Rás 2 hefur staðið sig frábærlega í þessu hlutverki. Þessa þróun hafa leitt á liðnum árum einstaklingar eins og Ólafur Páll Gunnarsson, Andrea Jónsdóttir, Guðni Már, Magnús Einarsson og margir fleiri frábærir útvarpsmenn sem verður til þess að Rás 2 heldur úti mjög fínni dagskrá í miðlun á innlendri popptónlist, auk þess að vera með mjög vandaða og skemmtilega dagskrárgerð um það sem er að gerast í erlendri popptónlist líka, tónlist sem er ekki endilega mikið spiluð og er ekki á vinsældalistunum, þættir eins og Rokkland á Rás 2, hjá Ólafi Páli. Þetta eru frábærir þættir og Rás 2 á að halda úti. Hún er gott dæmi um hlutverk og tilgang Ríkisútvarpsins, sem er að sinna menningarlegu, innlendu hlutverki sem aðrir gera ekki. Ég held að Rás 1 sé að gera það að miklu leyti líka. Hún er að miðla efni sem einkastöðvarnar sinna ekki í miklum mæli. Þetta á að skilgreina og það er algert grundvallaratriði og á að vera meginþátturinn og inntakið í þessu frumvarpi, af því að inntakið skiptir mestu máli þó að rekstrarformið geri það líka, sérstaklega út af þeirri tortryggni sem er uppi í garð Sjálfstæðisflokksins í þessum málum. Ég treysti Sjálfstæðisflokknum varla í nokkru máli og alls ekki í þessu máli. Ég held að það sé metnaðarmál hjá mörgum af öflugustu stjórnmálamönnum sjálfstæðismanna að selja Ríkisútvarpið. Ég tel að það eigi ekki að stíga það skref, enda ætla ég að fara aðeins yfir það á eftir og vitna í umsögn umboðsmanns neytenda sem er mjög góð að þessu leyti og fjallar um það hvers vegna setja eigi samfélagslegan rekstur sem er ekki í ágóðaskyni eða hagnaðarskyni inn í hlutafélag. Þetta er þversögn sem gengur ekki upp. Undir þetta tekur ritstjóri Fréttablaðsins, Þorsteinn Pálsson, og hefur fært mjög öflug rök fyrir því að það sé einfaldlega fráleit ráðstöfun að setja samfélagslegt þjónustufyrirtæki eins og ríkisútvarp inn í hlutafélag þar sem um er að ræða meðferð á gífurlega miklum skattfjármunum. Það stendur ekki steinn yfir steini í röksemdafærslu hvorki sjálfstæðismanna né framsóknarmanna af því þeir hafa ekki rökstutt það. Af hverju hlutafélag? Af hverju þarf að hlutfélagavæða stofnunina? Bara af því að það er einhvers konar pólitískt æði í Sjálfstæðisflokknum fyrir því að hlutafélagavæða allt á milli himins og jarðar án þess að það sé eitthvert samræmi í því. Sumt er ágætt að hlutafélagavæða en annað er einfaldlega fráleitt, eins og Ríkisútvarpið. Skilgreiningin á hlutverki útvarpsins í frumvarpinu er því einfaldlega allt of víð. Útvarpið samkvæmt henni á og getur keppt við einkareknu miðlana um allt milli himins og jarðar á öllum sviðum en ekki er verið að sníða því þann stakk sem á að gera að mínu mati. Frumvarpinu og frumvarpshöfundi, hæstv. menntamálaráðherra, bregst bogalistin í öllum meginatriðum hvað frumvarpið varðar, þar með talið umfang á auglýsingamarkaði, hlutfall af innlendu dagskrárefni í dagskrárgerð, rekstrarformið, fjáröflun, fjárhagslegt sjálfstæði og það hvernig útvarpið er fjármagnað. Frumvarpshöfundi bregst algjörlega bogalistin þegar kemur að skilgreiningu á hlutverki RÚV og sérstaklega því að gera útvarpið að hlutafélagi, einkanlega þegar ekki eru í gildi lög um hlutafélög í opinberri eigu hvað varðar upplýsingagildi og fleira sem það varðar, sem er algjört grundvallaratriði. Þessi feluleikur hvað varðar áskriftarsjónvarpið, þetta dulda áskriftarsjónvarp í formi nefskatts er einfaldlega skrípaleikur sem gengur ekki upp og ég er sannfærður um að nefskattur er versta leiðin. Hún er framhald á pólitísku kverkataki stjórnarflokkanna á Ríkisútvarpinu. Um leið og við felum stofnuninni nýtt hlutverk til langrar framtíðar, svo hún megi dafna hér sem mest megi á sínu afmarkaða sviði, þá er verið að viðhalda hinu pólitíska kverkataki á útvarpinu með nefskattinum og því hvernig stjórnarflokkarnir ætla sér að kjósa í hina nýju stjórn. Pólitískt kverkatak er framlengt áfram. Þá þarf að sjálfsögðu að tryggja sérstaklega sjálfstæði fréttastjóra fréttastofanna beggja gagnvart mjög valdamiklum útvarpsstjóra sem verður með frumvarpi þessu. Þá skipta að sjálfsögðu engu máli einstakar persónur og einstakir leikendur sem nú eru á sviðinu um tíma. Við erum að tala um þetta óháð persónum og leikendum og þeim prýðilega og grandvara manni sem nú er útvarpsstjóri, það skiptir ekki máli. Við erum að tala um þetta óháð persónum. En verið er að fela útvarpsstjóra gífurleg völd innan stofnunarinnar til að reka fólk og að sjálfsögðu til að ráða fólk og reka sjónvarpið og stofnunina og þess vegna þarf að tryggja mjög vel sjálfstæði fréttastofanna, sjálfstæði fréttastjóra gagnvart valdamiklum útvarpsstjóra, og að sjálfsögðu síðan fréttamanna gagnvart sínum ritstjóra. Oft hefur verið talað um að tæknin mundi eyðileggja afnotagjöldin, tæknin mundi granda afnotagjöldunum. Þess vegna yrðum við að fara aðrar leiðir, taka upp nefskatt, setja útvarpið á fjárlög eða finna aðrar leiðir til að fjármagna það með opinberu fé. Því fer hins vegar víðs fjarri, eins og bent var á í meðförum menntamálanefndar, að svo hafi farið. Tæknin hefur ekki eyðilagt afnotagjöldin. Þess vegna tel ég að það sé miklu vænlegri leið að viðhalda afnotagjöldunum frekar en að taka upp nefskatt, sem mér finnst versta hugsanlega leiðin til að fjármagna Ríkisútvarpið. Mér finnst það vond leið að öllu leyti. Verið er að dylja áskriftarsjónvarpið og verið er að viðhalda pólitísku kverkataki á Ríkisútvarpinu. Afnotagjöldin eru sjálfstæður gjaldstofn sem er að mörgu leyti mjög mikilvægur og ágætur en hann fer hins vegar mjög í taugarnar á mörgum greiðendum og sérstaklega þegar verið er að reyna að komast að því hvort fólk sé með viðtæki o.s.frv. Ég ætla aðeins að vitna í umsögn frá umboðsmanni neytenda sem mér þótti prýðileg og sérstaklega þar sem umboðsmaðurinn er að fjalla um rekstrarformið. Það gerir hann nokkuð skilmerkilega í sinni ágætu umsögn, ég kem að því á eftir. Ég vitnaði líka í umsögn frá 365 miðlum í fyrri hluta ræðu minnar síðasta vetrardag þar sem fullyrt var að frumvarp um Ríkisútvarpið hf. væri hrein og klár pólitísk atlaga stjórnarflokkanna að einkareknum ljósvakamiðlum. Ég ætla ekki að fullyrða um það, það eru ansi stór orð, ég ætla samt að koma inn á það á eftir í máli mínu og vitna meira til þeirrar ágætu umsagnar sem kom fram frá 365 miðlum og er undirrituð af Ara Edwald forstjóra 365 miðla, fyrrverandi aðstoðarmanni ráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins. Þetta eru þung orð og áhrifamikil þegar þau koma úr þeirri átt. Umboðsmaður neytenda telur það sérdeilis fráleita leið að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi þegar það hefði átt að gera það að sjálfseignarstofnun, eins og hann færir mjög máttug og öflug rök að að gera skuli, vegna þess að með því að gera það að hlutafélagi náist engin markmið fram ef markmiðið er ekki að selja Ríkisútvarpið. Ef markmiðið er ekki að selja útvarpið eða hluta þess sé þetta ekki vænleg leið eða fær sem eigi að fara til að tryggja útvarpinu góðan rekstrargrundvöll til framtíðar, af því að ef maður á annað borð vill halda út ríkisútvarpi er sjálfsagt mál að finna því þann besta búning sem völ er á. Ég kem að því á eftir sérstaklega. - Ég finn ekki akkúrat eins og stendur umsögn umboðsmanns neytenda, ég fæ hana sjálfsagt í hendur á eftir, einhvers staðar liggur hún. Ég held að mjög mikilvægt sé að við greinum svolítið þessar hörðu ásakanir sem t.d. koma fram í umsögn frá 365 ljósvakamiðlum til menntamálanefndar og er undirrituð af Ara Edwald forstjóra 365 miðla þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Þótt þetta frumvarp sé eingöngu samið út frá hagsmunum RÚV hefur lögfesting þess áhrif á allan fjölmiðlamarkaðinn og langt út fyrir þetta eina fyrirtæki. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir áframhaldandi fjáraustri af almannafé til eins fyrirtækis sem á í samkeppni við einkafyrirtæki í nákvæmlega sömu starfsemi. Slíkt skekkir samkeppnisstöðu með ýmsum hætti, t.d. bæði á auglýsingamarkaði og við innkaup á erlendu afþreyingarefni. Er það vafalaust rétt sem útvarpsstjóri kemur inn á í grein í Morgunblaðinu 19. janúar sl. að núverandi dagskrá má framleiða með hagkvæmari hætti en nú er gert. Það mun fría upp mikla fjármuni sem RÚV getur beitt í samkeppni við einkafyrirtæki sem þurfa að standa á eigin fótum.“ Síðan kemur, með leyfi forseta, sú setning sem vakti mikla athygli í nefndinni og mikla athygli mína: „Þessi atlaga að heilbrigðum rekstrargrundvelli fjölmiðlafyrirtækja er án efa mikil hindrun í vegi fyrir aukinni fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun.“ Þó að þetta komi frá hagsmunaaðila eru þetta þung orð og hljóta að verðskulda ítarlega umræðu á Alþingi. Ef það er svo að frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. sé atlaga að rekstri einkarekinna fjölmiðla er það grafalvarlegt mál, sérstaklega þar sem það getur ekki verið pólitískur tilgangur að búa svo um hnúta að leggja eigi í atlögu gagnvart viðkvæmum fjölmiðlarekstri á einkamarkaði, ef það eru afleiðingarnar af frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf.

Það er eini tilgangurinn.

- og kannski eini tilgangurinn, kallar hv. þm. Helgi Hjörvar fram í - þá er það grafalvarlegt mál ef þetta er atlaga númer tvö að rekstri einkarekinna fjölmiðla. Ef atlaga númer eitt var áhlaup ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar á sínum tíma að rekstri frjálsrar fjölmiðlunar á Íslandi í formi fjölmiðlafrumvarpanna hér um árið, er þetta atlaga númer tvö og nú í gegnum Ríkisútvarpið, til að efla Ríkisútvarpið gífurlega en veikja um leið einkareknu fjölmiðlana að sama skapi og síðan að selja Ríkisútvarpið. Ef þetta er pólitískur tilgangur, pólitískt markmið og sá pólitíski veruleiki sem við hrærumst í er það grafalvarlegt mál og það er þetta sem ég ætlaði að ræða sérstaklega við Framsóknarflokkinn hérna í dag. 
             Hvar er Framsóknarflokkurinn? Fyrir um þremur korterum lýsti ég eftir Framsóknarflokknum við umræður um þetta mál hér í dag. Enginn þeirra lét sjá sig í umræðum um málið síðasta vetrardag, á miðvikudag. Einn framsóknarmaður var á mælendaskrá, hv. þm. Jónína Bjartmarz, sem sat hér um hríð á miðvikudagseftirmiðdag í forsetastól, var á undan mér á mælendaskrá. Yfir því varð ég mjög glaður. Þá gæti ég hlýtt á ræðu - kemur hv. þm. Dagný Jónsdóttir í salinn og mun hún vonandi og örugglega svara öllum mínum spurningum - en í fyrradag ætlaði ég að hlýða á ræðu hv. þm. Jónínu Bjartmarz, fara í andsvör, spyrja hana út úr einmitt þeim spurningum hvort það gæti verið sem haldið væri fram að frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. væri pólitísk atlaga ríkisstjórnarinnar að einkareknum fjölmiðlum í landinu. Þessu er haldið blákalt fram af þeim sem í hlut eiga. Og af hverju ættu þeir að halda því fram ef ekkert væri á bak við það annað en kapphlaup við annan miðil um rekstrarform? Þessir menn eru bara að kalla eftir heilbrigðum reglum. Þeir sem reka einkareknu miðlana vilja ekki fá neina meðgjöf frá ríkinu, þeir vilja fá heilbrigðar og heiðarlegar leikreglur í öll tækifæri á við aðra miðla, einkarekna og ríkisrekna, til að keppa á samkeppnisgrunni. Af því að það er nú svo að með því að setja lög um Ríkisútvarpið hf. með þeirri pólitísku meðgjöf sem tvö þúsund og eitthvað milljónir eru á ári, er að sjálfsögðu verið að skekkja hlutina, það er frávik frá heilbrigðum samkeppnisreglum í samfélaginu. Það getur vel verið að það sé pólitísk ákvörðun okkar að sætta okkur við að um verði að ræða frávik frá heilbrigðum samkeppnisreglum í samfélaginu með þeim hætti að Ríkisútvarpið keppi auk hinnar pólitísku meðgjafar í formi skattpeninga almennings í formi nefskatts nú en afnotagjalda áður, keppi þannig frjálst og takmarkalaust á auglýsingamarkaði við einkareknu miðlana, þá er það auðvitað mjög mikið frávik frá heilbrigðri samkeppni í samfélaginu. Að mínu mati er ekki hægt að sætta sig við að þetta frávik sé eins og það er núna. Þess vegna vil ég ekki gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, heldur sjálfseignarstofnun. Þess vegna vil ég takmarka mjög umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði á einhverju árabili, það þarf ekki að gerast einn, tveir og þrír, fara úr 32–33% af auglýsingamarkaði niður í 20%, kannski á tíu árum. Leiðirnar eru færar, þær eru til staðar, við þurfum ekki að gera þetta núna. En þetta á að vera pólitíska markmiðið, auk þess að skilgreina skýrt hlutverk útvarpsins, skilyrða umfang af innlendu efni í dagskrá o.s.frv. Þessi þunga ásökun kemur frá 365 ljósvakamiðlum, undirrituð af Ara Edwald, og þar er þetta kallað atlaga. Þar er þetta atlaga að heilbrigðum rekstrargrundvelli fjölmiðlafyrirtækja og mikil hindrun fyrir aukinni fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun. Grafalvarlegt mál og þeir hljóta að ætla að svara þessu, þeir sem við félagshyggjumenn höfum þó helst getað litið til sem okkar fulltrúa í ríkisstjórn Íslands, framsóknarmennirnir, sem fyrir ári sögðu að það kæmi aldrei til greina að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Nú er það hins vegar veruleiki að fram er komið stjórnarfrumvarp þar sem lagt er til að Ríkisútvarpið verði hlutafélag án þess að hlutverkið sé skilgreint upp á nýtt, án þess að umfang stofnunarinnar, fjölmiðilsins hf. væntanlega á auglýsingamarkaði sé sett og án þess að hlutur af innlendri dagskrá í dagskrám miðlanna sé sett. Þess vegna spyr ég þessara spurninga: Af hverju eigum við að sætta okkur við þetta frávik frá heilbrigðum samkeppnisreglum í samfélaginu? Er þetta frávik ekki allt of mikið? Og ef það er hrein og klár ógnun við rekstur á einkareknum ljósvakamiðlum í landinu er einfaldlega ekki hægt að halda þessari vegferð áfram? Þá verðum við að staldra við og skoða hvert við ætlum að fara með þessu frumvarpi. Auðvitað á að nútímavæða rekstur Ríkisútvarpsins, auðvitað á að finna því hlutverk til framtíðar. Ég vil halda úti ríkisútvarpi sem hefur skýrt skilgreint hlutverk og fer á kostum þar sem það á að fara á kostum, eins og það gerir að miklu leyti, og er í öðru en því að keppa við einkarekna ljósvakamiðla með miklu forskoti sem væri jafnvel hægt að segja að væri gífurlegt forskot á þeim litla markaði sem við hrærumst í, með rúmlega 2.000 milljónir á ári í meðgjöf frá ríkinu í samkeppni við einkarekna ljósvakamiðla. Ég spyr þeirrar spurningar - og hún er nátengd og órofa tengd spurningunni sem ég spurði áðan og hef svarað fyrir mitt leyti, af hverju ríkisútvarp? Fyrst svörum við henni og síðan þessari: Hvernig er sanngjarnast að koma því fyrir á fjölmiðlamarkaði þannig að frjáls fjölmiðlun fái einnig þrifist á vegum einkaaðila á íslenskum fjölmiðlamarkaði? Það er mjög mikilvægt og það er jafnmikilvægt og ríkisútvarp. Ríkisútvarpið á að vera vörður um öfluga, hlutlausa fréttaþjónustu. Ríkisútvarpið á að vera vörður um ákveðið öryggishlutverk, menningarþjónustu, samfélagslega þjónustu, miðlun á efni og upplýsingum sem ekki endilega og ekki er hægt að gera kröfu um að einkareknu miðlarnir sinni með sama hætti þó að þeir sinni henni oft líka. Það má alls ekki tala svo að einkareknu miðlarnir séu á einhverju flikkflakki með ómerkilegt efni sem nái engu máli. Þeir bera fram frábært efni, þar er framleitt mikið af íslensku efni og að sjálfsögðu verulegt flóð af hvers konar umræðuefni, á NFS og ýmsum fleiri stöðvum. En við erum að tala um framleiðslu á innlendu leiknu efni, okkur vantar slíkt efni og það er það sem ég kalla eftir líka um leið og við skilgreinum hlutverk útvarpsins upp á nýtt eins og ég hef komið hér inn á. Ég geri sérstaklega að umræðuefni í dag, eins og ég gerði síðasta vetrardag, þá ásökun, má segja, eða fullyrðingu forstjóra 365 miðla, Ara Edwalds, um að Ríkisútvarpið hf. sé atlaga að frjálsri ljósvakamiðlun í landinu. Ég ætla ekki að fullyrða að svo sé, en það má draga þá ályktun og spyrja Framsóknarflokkinn og að sjálfsögðu Sjálfstæðisflokkinn, sem ég tel að sé ekki á annarri vegferð en þeirri að selja Ríkisútvarpið, það hafa engin önnur rök komið fyrir því af hverju það eigi að vera hlutafélag: Ef Framsóknarflokkurinn vill ekki selja Ríkisútvarpið, hann hefur margsagt það og við skulum bara gefa okkur að svo sé, af hverju gaf flokkurinn þá eftir? Af hverju sló hann af við Sjálfstæðisflokkinn? Af hverju gerði hann það? Hvernig ætlar hann að tryggja þetta? Er það líka mat framsóknarmanna að í Ríkisútvarpinu hf. geti falist atlaga eða stórkostleg ógnun við stöðu einkarekinna ljósvakamiðla á Íslandi? Þetta eru stórar spurningar sem ég bíð í ofvæni eftir að heyra framsóknarmenn svara í umræðunni í dag, í andsvörum. Ég er alveg viss um að hægt væri að liðka til fyrir því að þeir komist að, þeir hafa verið eins og jójó upp og niður mælendaskrána, þeir fáu sem ætluðu að tala. Ég veit ekki hvort hv. þm. Jónína Bjartmarz hvarf af mælendaskrá en hún var í marga daga eða margar vikur fyrir ofan mig þar en húrraði niður stigann með hv. þm. Birgi Ármannssyni sem var líka fyrir ofan mig. Við þurfum að fá svör við þessum spurningum og við eigum að ræða hver sé tilgangurinn með rekstri ríkisútvarps. Hvert má frávikið frá heilbrigðum samkeppnisreglum á fjölmiðlamarkaði vera í samfélaginu í formi meðgjafar og ýmissa annarra forréttinda frá hinu opinbera sem hinir fjölmiðlarnir njóta ekki? Við þurfum að viðhalda pólitískri sátt um Ríkisútvarpið. Það er mjög mikilvægt að mínu mati og það stóð upp úr þegar ég fór fyrir nokkrum dögum síðan, og tæpti aðeins á í þinginu í fyrradag, í gegnum þá pólitík sem lá undir og að baki stofnunar Ríkisútvarpsins. Þá var það vilji manna sem komu fullkomlega sitt úr hverri áttinni pólitískt, úr fylkingum sem voru gráar fyrir járnum og barist var út um víðan heim um þessar stefnur. Það voru kommúnistar, jafnaðarmenn, sósíalistar, hægri menn og framsóknarmenn sem deildu hart í sínum blöðum sem þá háðu miklar orrustur á blaðamarkaði hér á landi. Þetta var 11 eða 12 árum eftir að Framsóknarflokkur og Alþýðuflokkur voru stofnaðir. Þarna var Sjálfstæðisflokkurinn að verða til með samruna Íhalds- og Frjálslynda flokksins. Þarna var flokkakerfið okkar, litrófið frá hægri til vinstri, að taka á sig mynd. En pólitísk sátt skyldi ríkja um Ríkisútvarpið. Því skyldi haldið utan við hinar pólitísku deilur, það skyldi ekki farast í eldi hinna pólitísku dægurdeilna. Um þetta stóðu frumkvöðlarnir vörð alveg þangað til núverandi hæstv. menntamálaráðherra kemur fram með illa ígrundað, grunnhyggið og vanhugsað frumvarp um Ríkisútvarpið hf. og rýfur þá pólitísku sátt sem ríkt hefur um Ríkisútvarpið. Þetta frumvarp er sáttarof, atlaga að einkarekinni fjölmiðlun segja margir, og má halda fram með réttu, sérstaklega í ljósi stjórnmálasögunnar, og tengja það við atlöguna sem fjölmiðlafrumvarpið var að einkareknum ljósvakamiðlum á þeim tíma og sem öll sú dapurlega saga þáverandi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, síðan Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, hefur verið á sviði fjölmiðlunar og lagasetningar um fjölmiðla. Nú boðar hæstv. menntamálaráðherra nýtt fjölmiðlafrumvarp sem þó hefur ekki komið hér í þingsali en samt á fyrst að setja ný lög um Ríkisútvarpið þó að boðað frumvarp sé rétt handan við hornið. Að sjálfsögðu hefði átt að bíða með að setja sérstök lög um Ríkisútvarpið þangað til hitt væri komið fram, af því að stærð Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaðnum er svo mikil, það er svo stór hluti af fjölmiðlamarkaðnum að það verður aldrei skilið þar frá og aldrei sett vitleg lög um fjölmiðla nema Ríkisútvarpið liggi þar algjörlega til grundvallar. En aðeins frá umsögn 365 ljósvakamiðla og ásökun þeirra og ýmissa annarra um það að frumvarp Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks um Ríkisútvarpið hf. sé atlaga að frjálsri fjölmiðlun í landinu, ásökun sem við verðum að fara í gegnum af því að hún á sér stoð í raunveruleikanum. Hvort sem hún er að fullu rétt eða ekki er þetta atlaga númer tvö að rekstri frjálsra fjölmiðla á ljósvakamarkaði í einkaeigu og að sjálfsögðu hefur hún áhrif á alla fjölmiðlun í landinu, upp úr og niður úr. Í umsögn frá talsmanni neytenda, því glögga, skemmtilega og nytsama embætti sem fyrir ekki svo löngu var stofnað, sem Gísli Tryggvason skrifar undir, kemur ýmislegt skemmtilegt og athyglisvert fram, sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem nú stendur yfir. Þar segir talsmaður í umsögn sinni og ég ætla fyrst að vitna örlítið í hana áður en ég legg út af henni og spyr Framsóknarflokkinn sérstaklega fleiri spurninga út úr þeirri umsögn sem tengist þó sömu málum, sem er undansláttur Framsóknar gagnvart Sjálfstæðisflokknum varðandi rekstrarform RÚV, af því að ég skil ekki þann undanslátt. Ég hef haft samúð með Framsóknarflokknum og hef alltaf séð fyrir mér að þessir jafnaðarmanna- og félagshyggjuflokkar væru eiginlegir bandamenn í ríkisstjórn þegar búið væri að koma Sjálfstæðisflokknum í varanlega og langa stjórnarandstöðu. Þess vegna skil ég ekki undansláttinn. Þess vegna skil ég ekki af hverju fulltrúar hinna félagslegu viðhorfa á ríkisstjórnarheimilinu gefa eftir á þessu sviði. Það er ekki bara það að mig langi til að vekja einhverja sérstaka athygli á því til að gera Framsóknarflokkinn ótrúverðugan. Mér var hins vegar krossbrugðið þegar ég uppgötvaði að Framsóknarflokkurinn hefði gefið eftir í þessu mikilvæga grundvallarmáli sem tekur til þess að við búum í lýðræðislegu, opnu og gagnsæju nútímasamfélagi, af því að þar gegnir ríkisútvarp svo veigamiklu hlutverki og skiptir svo miklu máli. Þess vegna var ég svo hryggur yfir þessari eftirgjöf, þessu undanhaldi Framsóknarflokksins sem hlýtur nú að vera að snúast upp í einhvers konar martröð sé allt tekið saman sem á bak við það hraða undanhald undan einkavæðingaræðinu sem runnið er á Sjálfstæðisflokkinn einmitt þessa dagana þar sem engu á að eira og ekkert á að skilja eftir. Það er með ólíkindum. Ég trúi ekki að Framsóknarflokkurinn ætli ekki að standa í lappirnar, ætli ekki hreinlega að láta brjóta á þessu máli og skipta aðeins um pólitískan gír, þó ekki væri nema til að bjarga pólitísku lífi flokksins, en um hana verður væntanlega kosið eftir ár.  Sjálfstæðisflokkurinn stendur ágætlega þá plikt. Um það dylst engum hugur að þar er á ferðinni einhver blanda af íhalds- og hægri flokki þar sem hægri sjónarmiðin eru að ryðja sér mjög til rúms núna á einu ári eftir að Davíð Oddsson fór í Seðlabankann. Eftir að Davíð Oddsson fór er eins og eitthvað hafi brostið í flokknum. Einkavæðingarsinnar á öllum sviðum vaða uppi og virðist ein afleiðingin af þeirri uppivöðslustarfsemi vera sú að tortíma Framsóknarflokknum, af því að auðvitað ferst hann í bálinu. Auðvitað verður úti um Framsókn í þessu einkavæðingaræði. Það er ár til kosninga og það er eins og að kaupa þurfi friðinn á stjórnarheimilinu svo dýru verði að gefið sé eftir alls staðar og í öllum málum og yfir því er ég einfaldlega hryggur. Það hryggir mig pólitískt að svo sé komið fyrir félagshyggjuflokknum, sem t.d. hefur átt mjög gott samstarf við önnur félagsleg stjórnmálaöfl í Reykjavík í 12 ár, í 12 ára býsna glæsilegu stjórnarsamstarfi Reykjavíkurlistans í Reykjavík þar sem þessir flokkar unnu mjög vel saman. Ég sá alltaf fyrir mér sama munstur í landspólitíkinni, að félagsleg stjórnmálaöfl mundu taka höndum saman og koma Sjálfstæðisflokknum í ákaflega langa stjórnarandstöðu, koma Sjálfstæðisflokknum frá völdum, binda endi á einkavæðingarvitleysuna og reisa við samfélagsleg sjónarmið í stjórnmálunum, að Íslandi verði stjórnað út frá sjónarmiðum félagshyggju og jöfnuðar þar sem samfélagsleg sjónarmið, heilbrigðar leikreglur og jöfn tækifæri ráði ríkjum. Ég skora á Framsóknarflokkinn að koma með okkur í þann leiðangur af því að enn er lag, það er enn þá ár til kosninga. Það eru 14 mánuðir til kosninga og ég skora á Framsóknarflokkinn að standa nú í lappirnar gagnvart Sjálfstæðisflokknum sem ætlar að einkavæða allt frá flugbrautunum til Íbúðalánasjóðs og Ríkisútvarpsins. Þessar hamfarir, þetta áhlaup að samfélagslegum rekstri í samfélaginu, sem Sjálfstæðisflokkurinn er nú að gíra sig upp í ári fyrir kosningar og virðist ætla að tortíma Framsóknarflokknum í leiðinni, af því að ég held að bakland flokksins láti ekki bjóða sér upp á það. Ég held að bakland Framsóknarflokksins hafi nánast brostið þegar ríkisstjórn Íslands og Halldór Ásgrímsson lýstu yfir stuðningi við innrásina í Írak. Ég held að þar hafi nánast brostið stuðningurinn við Framsóknarflokkinn víða um land þó að margir kjósendur séu að sjálfsögðu tryggir sínum flokki og allir flokkar eigi eitthvert grunnfylgi sem fylgir þeim næstum því hvert sem er. Það brast næstum því þegar við fórum í bandalag hinna viljugu og máttugu þjóða og fórum inn í Írak, sem var hörmulegur afleikur hjá stjórnarherrunum. Ég hélt að Framsóknarflokkurinn hefði fundið það þá og í ýmsum öðrum málum að hann hefur gengið allt of langt. Hann hefur gengið allt of langt gegn hjartanu í Framsóknarflokknum sem hætti næstum því að slá af því að flokkurinn virðist vera að þurrkast út víða um land.  Aðeins frá Framsókn og yfir í talsmann neytenda.  Í upphafi umsagnar sinnar fjallar talsmaður neytenda um rekstrarform og arðsemiskröfu. Ég vil taka það fram að umsögn umboðsmanns neytenda er mjög góð umsögn, mjög vandvirknislega unnin, á fínum pappír og hún er mjög innihaldsrík. Hún tekur til grundvallarþátta í tilurð og inntaki stofnunarinnar RÚV sem við ræðum hér. Talsmaður neytenda hittir þar naglann á höfuðið. Það er auðvitað hans hlutverk að hafa skoðun og áhrif á lagasetningu um Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið er að sjálfsögðu eitt af mikilvægustu tækjum neytenda í íslensku samfélagi. Með leyfi forseta, segir umboðsmaður neytenda: „Ég tel að í greinargerð með frumvarpinu (bls. 10–11) sé ekki sýnt fram á að hagsmunum og réttindum neytenda - notenda þjónustu Ríkisútvarpsins - sé betur borgið með því að Ríkisútvarpinu sé breytt í hlutafélag í eigu ríkisins. Lít ég þá annars vegar til þess að af því virðist leiða að lög á borð við upplýsingalög, nr. 50/1996, með síðari breytingum og stjórnsýslulög, nr. 37/1993, með síðari breytingum - sem taka til „stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga“ - gildi ekki um Ríkisútvarpið; er það að mínu mati ekki til þess fallið að bæta stöðu notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hins vegar tel ég að hlutafélagsformið sé ætlað fyrir rekstur með arðsemismarkmið - en ég tel óljóst hvort arðsemi eigi samkvæmt frumvarpinu að vera tilgangur Ríkisútvarpsins framvegis.“ Óljóst, segir umboðsmaður neytenda, hvort arðsemi eigi að vera tilgangurinn samkvæmt frumvarpinu. Það er að sjálfsögðu ekki, það er ekki eitt af markmiðum frumvarpsins nema það sé dulið markmið. Áfram segir: „Verði sýnt fram á nauðsyn formbreytingar tel ég að hagsmunum notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu sé betur borgið með því að Ríkisútvarpið sé sjálfseignarstofnun eins og nefnt er sem valkostur á sama stað í greinargerð með frumvarpinu. Um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur gilda lög nr. 33/1999.“ Síðar segir, virðulegi forseti, og kem ég þá að kjarna málsins: „Sjálfseignarstofnun er að mínu mati hentugt form fyrir rekstur sem hefur almannaþjónustu sem megintilgang. Sjálfseignarstofnun hefur arðsemi ekki sem rekstrartilgang heldur rennur hugsanlegur arður af starfseminni aftur inn í reksturinn til þess að sinna markmiðinu með honum og þar með til notenda þjónustunnar. Þá er sjálfseignarstofnun með takmarkaða ábyrgð enda er hún ekki tengd neinum eigendum þar eð stofnendur skilja sig frá rekstri sjálfseignarstofnunar þegar hún er sett á fót.“ Þetta er mjög glögglega fram sett, virðulegi forseti, af því að sjálfseignarstofnunarformið hefur kannski verið svolítið fljótandi fyrir mörgum. Við ræddum það töluvert hér í þinginu í fyrravetur þegar verið var að ræða um einkavæðingu Tækniháskóla Íslands, þegar íhaldið fór að einkavæða skólakerfið, þegar enn eitt einkavæðingaræðið rann á Sjálfstæðisflokkinn og þá í skóla- og menntamálum ef við tökum þá umræðu upp hér síðar. Í orðum talsmanns neytenda um sjálfseignarstofnanir er kjarni málsins falinn. Stofnunin yrði mjög sjálfstæð, líka frá hinu pólitíska valdi, ef tækist að sníða henni þann stakk sem þarf. Ég ætla að koma sérstaklega inn á það seinna í dag hvernig best er að koma fyrir stjórn á stofnuninni. Aðeins lengur og áfram um umboðsmanninn af því að ég hrósa af fyllstu alvöru áliti talsmanns neytenda -  Áfram segir, með leyfi forseta: „Vikið er að því í athugasemdum með 4. gr. frumvarpsins (bls. 20) að sú krafa sé í vaxandi mæli gerð til fyrirtækja sem reka útvarp í almannaþágu að þau „skili jafnvel hagnaði.“ Einnig er í inngangi almennra athugasemda í greinargerð með frumvarpinu (bls. 7) fjallað um þann skilning Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) að taka þurfi tillit (3. tl.) til „sanngjarnrar framlegðar“ af rekstri og (4. tl.) til „sanngjarnrar arðsemiskröfu.“ Á hinn bóginn má skilja uppsetningu 3.–5. gr. frumvarpsins og ummæli í greinargerð (bls. 8) á þá lund að „starfsemi sem sé viðskiptalegs eðlis“ sé frávik frá almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins. Ég tel að neytendur hafi hagsmuni af því að hugsanlegur viðskiptalegur arðsemistilgangur með Ríkisútvarpinu verði í meðförum Alþingis skýrður betur og afmarkaður frá almannaþjónustuhlutverkinu - m.a. vegna valkvæðs ákvæðis í 13. tl. 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins um að útvarpsþjónusta í almannaþágu feli m.a. í sér „[a]ð taka saman, gefa út og dreifa hvers konar efni, án endurgjalds eða gegn endurgjaldi, [...]“. “ Talsmaður neytenda leggst þétt gegn því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi, leggst mjög ákveðið gegn því og færir sannfærandi og tær rök fyrir því af hverju sjálfseignarstofnunarformið henti svo vel - það er mín skoðun og reynslan hefur líka sýnt það - utan um almannaþjónustu hvers konar. Við höfum nefnilega langa hefð fyrir því í íslensku samfélagi að samfélagslegur rekstur margvíslegur, rekstur á skólum, rekstur á heilbrigðisstofnunum, menningarlegur rekstur og ýmiss konar annar rekstur sé settur í sjálfseignarstofnanir og það hefur gefist okkur einstaklega vel. Öflug samfélagsþjónusta, sjálfstæð og frjáls frá afskiptum sem hún vill vera sjálfstæð og frjáls frá. Það hentar að sjálfsögðu mjög vel að frjáls félagasamtök og einstaklingar taki sig saman og reki ýmiss konar almannaþjónustu án þess að það sé gert í hagnaðarskyni. Það er t.d. mjög heppilegt form fyrir skólarekstur ýmiss konar, grunnskóla, framhaldsskóla og háskóla, að nota sjálfseignarstofnunarformið. Út úr því koma að mörgu leyti sjálfstæðar, öflugar og glæsilegar stofnanir í menntamálum, þannig að það er ekki málið. Hefðin segir okkur og sagan kennir okkur að sjálfseignarstofnunarformið er ákjósanlegt form utan um rekstur á stofnun eins og Ríkisútvarpinu og um það er ekki einu sinni deilt hér. Það hefur ekki verið deilt um það það sem af er 2. umr. um Ríkisútvarpið hf. hvort sjálfseignarstofnunarformið sé óhentugt. Sölumennirnir í Sjálfstæðisflokknum hafa ekkert talað um það sérstaklega af hverju það kom ekki til greina. Þeir segja bara að þetta form sé enn þá betra. Það er örugglega betra ef útvarpið verður einkavætt og selt. Þá er þegar búið að gera stofnunina að hlutafélagi og einfaldari lagabreytingu þarf til að selja það. En þeim verður ekki kápan úr því klæðinu, sérstaklega ef áskorun mín til framsóknarmanna hér fyrir skömmu gengur eftir og þeir láta nú af undanslættinum, undirgefninni og lítilþægninni gagnvart sjálfstæðismönnum. Ef þeir koma nú í pólitískan leiðangur sem gæti staðið áratugum saman með okkur jafnaðarmönnum og félagshyggjufólki og taki við landstjórninni eftir næstu kosningar, komi einkavæðingarliðinu í Sjálfstæðisflokknum einfaldlega frá, sendi frjálshyggjuna þangað sem hún á heima, í varanlega stjórnarandstöðu. Þannig á hið pólitíska litróf að sjálfsögðu að vera á Íslandi og þannig ættu næstu kosningar að sjálfsögðu að ganga fram, að við mundum loksins losna við Sjálfstæðisflokkinn úr Stjórnarráðinu, að við mundum loksins senda hægri menn, senda nýfrjálshyggjuna, senda frjálshyggjuliðið allt saman í varanlega stjórnarandstöðu. Þá væri nú árangri náð og þá skiptir það ekki máli hvort á bak við samstarfið er einn flokkur, tveir eða þrír. Það skiptir máli að mynda öflugt pólitískt bakland á bak við nýtt ríkisstjórnarmynstur, rétt eins og við höfum gert í svo mörgum sveitarstjórnum með glæsilegum árangri, í Reykjavík í 12 ár, í Árborg núna í 4 ár. Mjög farsælt og gott samstarf er í bæjarstjórn Árborgar á milli Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins sem hefur gengið mjög vel. Ég get nefnt mörg önnur dæmi. Ég held að flokkarnir séu að bjóða fram saman víða. Í Reykjanesbæ er A-listi, í Hveragerði er A-listi, í Garðabæ er sameiginlegt framboð Framsóknar, Samfylkingar og óháðra og Vestmannaeyjalisti er samstarf um óháð stjórnmálaafl ýmissa félagshyggju- og jafnaðarmanna. Mörg eru dæmin og glæsileg. Akraneslistinn, Samfylkingin núna, mjög vel heppnað samstarf félagshyggju og jafnaðarmanna um pólitískt samstarf og pólitíska stjórnun á sveitarfélögunum í anda jafnaðar, félagshyggju og samfélagslegra gilda. Það eru þessi samfélagslegu gildi, félagshyggjan og jöfnuðurinn, sem víkja þegar Sjálfstæðisflokkurinn ræður för. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn er stóri bróðir í stjórnarsamstarfinu víkja þessi grundvallarsjónarmið hvert á fætur öðru. Ef við berum samfélagið saman við það hvernig það var þegar flokkarnir hófu vegferðina fyrir tíu, ellefu árum þá hefur mikið breyst til hins verra. Þá er ég ekki að tala um hin jákvæðu áhrif af EES-samningnum sem færði Íslendingum að mörgu leyti efnahagslega gullöld. Þau voru ekki Davíð Oddssyni, Sjálfstæðisflokki eða Framsóknarflokki að þakka. Þau voru framsýni jafnaðarmanna að þakka en það er allt annað mál. Við eigum að slá pólitískri skjaldborg um félagsleg sjónarmið, um Ríkisútvarpið, um Íbúðalánasjóð, um félagslega þjónustu í landinu, um heilbrigðiskerfið og um menntakerfið, á milli þessara flokka og þá skiptir engu máli hvað flokkarnir heita í sjálfu sér. Flokkar um jöfnuð og félagshyggju, þau stjórnmálaöfl sem kenna sig við það, þau stjórnmálaöfl sem eru annað en Sjálfstæðisflokkurinn, sem er hægri flokkur, frjálshyggjuflokkur. Þar er eins og brostið hafi margra ára stíflur eftir að Davíð Oddsson fór. Þó að menn geti deilt um stjórnarhætti hans og pólitísk markmið í lífinu þá sat hann á þessum hægri öfgasjónarmiðum sem að mörgu leyti vaða nú uppi í Sjálfstæðisflokknum og gera það að verkum að aumingja Framsóknarflokkurinn þeytist með í þessa hörmulegu vegferð og allt á núna að einkavæða og háeffa á örskömmum tíma korteri fyrir kosningar. Nú verður þessu að ljúka, þ.e. ekki ræðu minni, heldur vegferð framsóknar- og sjálfstæðismanna, og ég skora á þá að koma hér upp og svara þessu: Af hverju á að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi? Grunar Framsóknarflokkurinn Sjálfstæðisflokkinn ekki um græsku? Treystir hann virkilega sölumönnum Sjálfstæðisflokksins í málefnum Ríkisútvarpsins, friðardúfunum sem - nei, nei, bara breyta þessu í hf. og varanlega í eigu ríkisins. Fráleitt mál. Ég hef komið mörgum áskorunum á Framsókn á framfæri hér og beint mörgum spurningum til framsóknarmanna, bæði um framtíð Framsóknarflokksins og Ríkisútvarpsins og held áfram með ræðuna. Ég var að fjalla um talsmann neytenda og mun nú halda því áfram.

Nú verður gert hlé á þessum fundi til kl. 13.30.

Frú forseti. Nýverið kom fram í fjölmiðlum að 100 hjúkrunarfræðinga vanti til starfa á LSH og að mannekla komi niður á þjónustu við sjúklinga. Mikill skortur er líka á sjúkraliðum og aðstoðarfólki en fram hefur komið, m.a. hjá landlækni, að á Íslandi séu hlutfallslega miklu færri hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar starfandi en annars staðar á Norðurlöndum og er munurinn tvö- til þrefaldur. Fram kom að 20 deildir sjúkrahússins væru undirmannaðar og að starfsfólk hefði áhyggjur af mistökum vegna álagsins. Meðal annars hefur komið fram að vegna ástandsins hafi sjúklingum verið haldið sofandi í öndunarvél lengur en þörf krefur og að fólk þurfi að bíða lengur eftir brýnum aðgerðum sem sýnir alvarleika málsins. Þessi staða er því grafalvarleg, svo alvarleg að ástæða er til að ræða hana á þessum vettvangi og leggja fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra nokkrar spurningar af því tilefni. Fram hefur líka komið að ekki sé útlit fyrir að ástandið batni á næstunni, að sögn hjúkrunarforstjóra Landspítalans. Sífellt fleiri störf hlaðast á herðar hjúkrunarfræðinga sem margir hverjir vinna nær allar helgar tvöfaldar vaktir og mikla yfirvinnu. Sama gildir um sjúkraliða. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún sé sammála því sem fram hefur komið í ályktun á fundi hjúkrunarráðs LSH fyrir skömmu og hvort hún muni láta fara fram sérstaka rannsókn á því að mannekla hafi komið niður á gæðum þjónustunnar, að öryggi sjúklinga sé ógnað og mistök hafi verið gerð vegna mikils álags á starfsfólk. Sé svo er sannarlega ekki við starfsfólk LSH að sakast eins og hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða eða ófaglært starfsfólk. Þetta fólk sem býr við mjög erfiðar aðstæður og ómanneskjulegt vinnuálag á sannarlega hrós skilið fyrir að halda þetta út og hefur iðulega gert kraftaverk við að bjarga mannslífum. Við getum verið stolt af þessu heilbrigðisstarfsfólki og þeim verðmætum sem starf þess skilar okkur. Nú hefur þetta starfsfólk, virðulegi forseti, eins og hjúkrunarfræðingar, sent út neyðaróp og ákall til stjórnvalda og löggjafarþingsins. Mælirinn er fullur. Það er búið að fá meira en nóg. Það er að kikna undan þeim óviðunandi aðstæðum sem því eru búnar og varar við því að hættan á mistökum aukist vegna þessa gífurlega álags sem það er undir. Það er því ekki bara starfsfólksins vegna sem grípa þarf strax til aðgerða heldur er þetta ófremdarástand fullkomlega óboðlegt, bæði starfsfólki, sjúklingum og aðstandendum þeirra. Hjúkrunarfræðingarnir segjast ekki geta hlaupið hraðar eftir göngum sjúkrahússins til að veita brýna þjónustu og bjarga mannslífum. Þeir mótmæla réttilega þeirri óvirðingu sem störfum þeirra er sýnd, knúið er á um sífellt meira vinnuálag þannig að unnið er undir öryggismörkum og segja hjúkrunarfræðingar að mistök séu óhjákvæmileg undir því gífurlega álagi sem þeim er búið. Nú er spurningin sú hvort ríkisstjórnin ætli, hæstv. heilbrigðisráðherra, að svara þessu neyðarópi og ákalli frá starfsfólki LSH því að ábyrgðin er stjórnvalda. Þau geta ekki látið þetta ófremdarástand viðgangast lengur. Því er hæstv. ráðherra líka spurð að því hvort hún hyggist grípa til bráðaaðgerða vegna ástandsins nú, eins og t.d. að ráða fleira aðstoðarfólk til starfa. Eins spyr ég ráðherrann um langtímaúrræði sem sannarlega eru nauðsynleg, bæði vegna fjöldatakmarkana í hjúkrunarfræðinámi - fjölga þarf brautskráðum hjúkrunarfræðingum úr 118 í 140–150 árlega að mati formanns hjúkrunarfræðingafélagsins, Elsu B. Friðfinnsdóttur - og eins að búast megi við að fjöldi starfandi hjúkrunarfræðinga muni á næstunni eiga rétt á að fara á lífeyri samkvæmt 95 ára reglunni. 40% starfandi hjúkrunarfræðinga eru fædd á sjötta áratug síðustu aldar og má því ætla að mannekla í hjúkrun verði nánast óviðráðanleg innan fárra ára að mati formanns hjúkrunarfræðinga ef ekkert verður að gert. Loks spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað vantar marga hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða og ófaglærða til að hægt sé nú að halda uppi lágmarksþjónustu og að öllum öryggiskröfum sé fullnægt? Hvernig hyggjast stjórnvöld mæta langtímaþörf fyrir hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða? Og ég spyr hæstv. ráðherra: Er ekki nauðsynlegt að marka stefnu í mönnun heilbrigðisstofnana eins og Sjúkraliðafélag Íslands hefur lengi kallað eftir? Ég spyr líka í þeim spurningum sem ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra: Hve mikil þjónusta hefur verið keypt af verktakafyrirtækjum í hjúkrun á þessu og síðasta ári og hver er launamunur hjá þeim sem starfa við hjúkrun hjá verktakafyrirtækjum annars vegar og á LSH hins vegar miðað við sambærilega starfsreynslu og menntun?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur beint til mín nokkrum spurningum um mönnun á Landspítalanum. Það skal tekið fram í upphafi að vandinn sem um er spurt er hvorki nýr né séríslenskt fyrirbrigði. Skortur á hjúkrunarfræðingum og öðrum fagstéttum í heilbrigðisþjónustu til starfa er alvarlegt og vaxandi vandamál í mjög mörgum löndum. Hér er um alþjóðlegt vandamál að ræða. Þess vegna t.d. setti Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin þessi vandamál á oddinn og ákvað að helga 7. apríl síðastliðinn mannafla í heilbrigðisþjónustu. En þar var m.a. kynnt á fundi sem haldinn var hér á landi vinna heilbrigðisráðuneytisins við gerð mannaflaspáa. Sumar stéttir í heilbrigðisþjónustu hér á Íslandi eru mjög vel mannaðar. Ég vil nefna t.d. að læknar eru á Íslandi 13,4% fleiri á 100 þús. íbúa en hjá næstu þjóð sem kemur á eftir okkur, Svíum. Tannlæknar eru 16,4% fleiri en hjá næstu þjóð sem kemur á eftir, Dönum. Næsta þjóð sem kemur á eftir okkur með hjúkrunarfræðinga er hærri en við. Hjá næstu þjóð sem er á undan okkur eru 2,2% færri starfandi hjúkrunarfræðingar á hverja 100 þús. íbúa, í Finnlandi sem er þó fjölmennari. Þjóðirnar þar fyrir ofan eru með talsvert fleiri hjúkrunarfræðinga en við, 10,8% færri á Íslandi en í Svíþjóð, 12,3% færri hér á landi en í Danmörku en 41,1% færri hér á landi en í Noregi þar sem eru langflestir hjúkrunarfræðingar miðað við annars staðar á Norðurlöndunum. Við erum sem sagt 2,2% færri hér í hjúkrunarfræðingastöðum heldur en í Finnlandi. Á Landspítala – háskólasjúkrahúsi starfa 5.250 manns í 3.450 stöðugildum. Þar eru hjúkrunarfræðingar í 950 dagvinnustöðugildum. Vegna þessa vanda sem við blasir hef ég að undanförnu átt fundi með stjórnendum spítalans, fulltrúum hjúkrunarráðs, forsvarsmönnum sjúkraliðafélagsins, forsvarsmönnum ófaglærðra á öldrunarstofnunum og stjórnendum þeirra stofnana. Hv. þingmaður spyr hvort ráðherra hyggist grípa til bráðaaðgerða eða langtímaaðgerða til að sporna gegn manneklu á LSH, hvort ástæða sé til að ætla að biðlistar lengist og hvort loka þurfi deildum. Því er til að svara að á Landspítala – háskólasjúkrahúsi eru þegar hafnar ýmsar aðgerðir sem miða að því að bæta starfsumhverfi og stuðla að meiri festu og draga úr starfsmannaveltu. Sett hefur verið stefna í starfsþróun hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra sem hefur það að meginmarkmiði að tryggja nægan fjölda hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra. Ráðinn hefur verið verkefnisstjóri til að hrinda stefnunni í framkvæmd sem hefur störf 1. maí næstkomandi. Einnig verður stofnað starfsþróunarráð til að styðja við verkefnið. Á tveimur deildum sjúkrahússins er nú unnið að tilraunaverkefni sem miðar sérstaklega að því að styðja við störf hjúkrunardeildarstjóra varðandi starfsmannastjórnun og m.a. er lögð áhersla á að bjóða þeim námskeið, framhaldsnám og aðra endurmenntun. Ég hef nú þegar rætt við hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, um nauðsyn þess að kanna leiðir til að fjölga námsplássum. Það var einmitt gert fyrir nokkrum árum með góðum árangri en það eru fleiri sem sækja um að komast í hjúkrunarfræðinám en hleypt er inn í deildina. Einnig er spurt: Hvað vantar marga hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða og ófaglærða til að hægt sé að halda uppi lágmarksþjónustu og tryggja að öllum öryggiskröfum sé fullnægt? Hvernig hyggjast stjórnvöld mæta langtímaþörf fyrir þessar stéttir? Þjónustan sem veitt er á LSH er almennt talað góð, á mörgum sviðum framúrskarandi. Starfsmenn leggja sig fram um að tryggja öryggi sjúkra. Öryggi sjúklinga er eitt af áhersluatriðum framkvæmdastjórnar á síðastliðnu og yfirstandandi ári og þar má nefna mál eins og rafrænar sjúkraskrár, rafræn lyfjafyrirmæli og átak í skráningu hvað það varðar, og einnig velta menn því fyrir sér hvað hægt er að gera til að fyrirbyggja skort á starfsfólki. Varðandi spurninguna um hve mikla þjónustu við hefðum keypt af verktakafyrirtækjum í hjúkrun á þessu ári og um launamuninn hjá þeim og hinum sem starfa við hjúkrun á LSH er því til að svara að á síðasta ári var keypt af fyrirtækjum sem vinna hjúkrunarfræðistörf utanaðkomandi vinna fyrir 53,5 millj. en heildarkostnaður með launatengdum gjöldum fyrir hjúkrunarfræðinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi er 5,3 milljarðar. Það er um 1% sem er verið að kaupa af þessum fyrirtækjum. Ekki eru hins vegar haldbærar upplýsingar um launakjör hjúkrunarfræðinga hjá verktakafyrirtækjunum. Að lokum er spurt hvort ráðherra sé sammála ályktun hjúkrunarráðs LSH sem kom fram fyrir skömmu. Það er þannig að ég hef kynnt mér bæði hjá landlæknisembættinu og hjá deild gæðamála og innri endurskoðunar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi hvort vitað sé um einhver ákveðin atvik eða mistök sem beint sé hægt að rekja til þessa vinnuálags hjá hjúkrunarfræðingum 

Hæstv. forseti. Ljóst er að mikið álag hefur verið á starfsfólki sem sinnt hafa umönnun sjúklinga á nokkrum deildum Landspítala – háskólasjúkrahúss allt frá því stofnað var til háskólasjúkrahússins á sínum tíma. Álagið var mest á öldrunar- og lyflækningadeildum en er nú orðið viðvarandi á nær öllum deildum sjúkrahússins. Þessi staða kom berlega í ljós á almennum fundi hjúkrunarfræðinga sem haldinn var 5. þessa mánaðar þar sem lýst var yfir miklum áhyggjum vegna skorts á hjúkrunarfræðingum þar sem nú vantar um 100 hjúkrunarfræðinga til starfa. Uppsöfnuð þreyta braust fram og ástandinu var lýst eins og það er. Það var ekki verið að fegra eða hylma yfir ástand sem allir eru ósáttir við. Þessum lýsingum var ekki vel tekið af stjórnendum spítalans en landlæknir hefur tekið undir áhyggjur og lýsingu hjúkrunarfræðinganna. Vinnuálagið á sjúkrahúsinu er óheyrilegt. Stöðugt kvabb um að mæta á aukavaktir er óþolandi til lengdar og við það ástand sem nú ríkir á öldrunarheimilum og í öldrunarþjónustunni er alveg fyrirsjáanlegt að álagið muni eingöngu aukast. Erfitt er að fá ófaglært starfsfólk. Sjúkraliðar eru ekki síður undir miklu álagi og erfitt er að fá þá líka til starfa. Gerð er óheyrileg krafa um sparnað og hagræðingu innan stofnunarinnar sem hefur komið niður á faglegri þjónustu, hefur komið niður á heilbrigði starfsmannanna og sjúklinganna. Það verður að leita eftir samráði við þessa fagaðila og ófaglærðra um úrlausnir og líta á fleiri þætti en sparnað og hagræðingu þegar við erum að líta til heilbrigðisþjónustunnar á svo mikilvægri stofnun eins og Landspítali – háskólasjúkrahús er.

Frú forseti. Hér er verið að ræða mjög þarft málefni sem er mönnun á Landspítalanum. Útgjöld til heilbrigðismála hafa vaxið umfram landsframleiðslu og er það alþjóðlegt vandamál. En hér á landi hefur hún vaxið miklu meira en annars staðar þannig að við trónum efst á toppi á þeim lista. Þetta er mjög hættuleg þróun og það vita allir að þetta gengur ekki til eilífðarnóns því þá enda þjóðir heims í að framleiða bara fyrir heilbrigðiskerfið. Það gengur ekki. Það sem ég held að sé vandamálið er að heilbrigðiskerfið íslenska er niðurnjörvað í ríkisrekstri. Eins og öll önnur fyrirtæki framleiða spítalar vöru og þjónustu og nota til þess fjármögnun og fólk. Það er bara svo einfalt. Vandinn er stjórn, forgangsröðun og hagræðing. Hvers vegna eru t.d. læknar með miklu hærri laun en aðrir háskólamenn? Hafa menn spurt sig að því? Hafa stjórnendur spurt sig að því? Og hvað er lækningin stór hluti af starfi læknanna? Eru þeir allan daginn að lækna eða eru þeir að gera eitthvað annað? Hvernig er háttað verkaskiptingu lækna, hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða og annarra? Er skynsemin höfð að leiðarljósi? Er verið að minnka skriffinnsku? Gæta menn að því að vinnuálag sé ekki of mikið á vissum stéttum?

Er þetta fulltrúi Sjálfstæðisflokksins?

Er það fólk sem skipuleggur og stjórnar meðvitað um þann gífurlega kostnað sem þetta leiðir til fyrir skattgreiðendur og lakari þjónustu? Hafa menn áttað sig á því hvað vinnuálag eykur mikið hættuna á mistökum sem aftur kosta meiri vinnu, meira álag og meiri kostnað. Ég held að stjórnendur Landspítalans þurfi að bæta enn um betur og auka gæðaeftirlit og gæðastjórnun og bæta stjórnunina og gæta þess sérstaklega að þær stéttir sem eru undirmannaðar verði ekki undirmannaðar lengur og þá kannski skera niður þær stéttir sem eru yfirmannaðar, sem eru læknarnir.

Frú forseti. Landspítali – háskólasjúkrahús er fjölmennasti vinnustaður landsins en þar vinna rétt um 5.000 manns. Kostnaðarliðir sjúkrahússins og heilsugæslunnar hafa vaxið og þeir munu vaxa í samræmi við aukna þörf. Eftirspurn eftir þjónustu hefur einnig vaxið. Hún mun vaxa áfram. Nauðsynlegt er að ekki verði slakað á kröfum til þeirrar góðu þjónustu sem við njótum og að öryggi sé til staðar. Það öryggi fæst ekki nema með góðu starfsfólki sem býr við starfsöryggi og starfsánægju. Það er rétt sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði áðan, að vandinn er ekki nýr. Hann er eigi að síður brýnn og það verður að taka á honum. Einnig er ljóst að niðurskurður sem hefur verið í rekstri sjúkrahússins bitnar á þjónustu við sjúklinga. Fjárveitingar til stofnunarinnar eru einfaldlega of litlar. Formaður læknaráðs Landspítala – háskólasjúkrahúss sagði eftir áramót að horfur væri á að segja þyrfti upp allt að 200 starfsmönnum að óbreyttu. Ástandið ógnar öryggi sjúklinga. Fækkun starfsmanna eykur álag á starfsfólk sem eftir verður og auknar kröfur um vinnuframlag vegna vaxandi yfirvinnu sérfræðistarfsfólks, einkum hjúkrunarfræðinga, sömuleiðis. Sparnaður hefur orðið til þess að sjúklingar fá minni þjónustu en áður. Þeir koma inn veikari en fyrr og þeir eru útskrifaðir fyrr. Starfsfólkið leggur sífellt meira á sig en því eru takmörk sett hvað hægt er að ganga hart að því. Það er einkennileg umræða sem fram fer um svokallað hátæknisjúkrahús sem á að rísa í einhverri óljósri framtíð. En á sama tíma er öllum ljóst að við búum þegar við hátækniþjónustu og hátæknibúnað á sjúkrahúsunum í dag. Aðstaðan er frábær og starfsfólkið leggur mikið á sig. Er ekki hægt að finna jöfnuð á milli þessara sjónarmiða? Draga úr hástemmdri umræðu um væntanlegt hátæknisjúkrahús en hlúa að þeirri öflugu hátækni- og sérfræðiþjónustu sem við búum sannarlega við í dag og veita henni möguleika á að nýta 

Frú forseti. Skortur á ákveðnum fagstéttum innan spítalans hvort sem átt er við hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða eða aðrar stéttir kemur niður á sjúklingum vegna lakari þjónustu, kemur niður á almenningi vegna lengri biðlista en ella og á starfsfólkinu vegna slítandi starfsumhverfis. Í þessari umræðu vil ég einblína á öryggi sjúklinga. Mig langar að fara yfir atriði sem ekki er víst að þjóð og þing átti sig á. Árið 2005 voru 30.000 innlagnir á Landspítala – háskólasjúkrahús. Landlæknir hefur bent á að sé svipuð tíðni mistaka hér á landi og rannsóknir sýna erlendis þá mætti ætla að 3.000 óhöpp eða misfellur hafi átt sér stað á Landspítalanum í fyrra. Þar af mætti ætla að 600 þessara óhappa á Landspítalanum hafi verið alvarleg. Samkvæmt þessari tölfræði sem á sér stoð í fjölmörgum erlendum rannsóknum sem landlæknir hefur bent á kemur í ljós að ætla má að 180 dauðsföll hafi verið á Landspítala vegna óhappa árið 2005 og hefði mátt koma í veg fyrir 90 þeirra dauðsfalla. Þetta eru ótrúlegar tölur en við komumst ekki hjá því að ræða þær. Sé ástandið hérlendis eins og það er erlendis deyr einstaklingur á Landspítalanum fjórða hvern dag vegna óhapps sem hægt hefði verið að koma í veg fyrir. Á móti hefur verið bent á framúrskarandi starfsfólk í íslenska heilbrigðiskerfinu. Það skiptir án efa öllu máli fyrir öryggi sjúklinga. En við getum ekki fullyrt án rannsókna að þessi veruleiki sem er margstaðfestur erlendis eigi ekki við Ísland. Auðvitað er ástæða fyrir mistökum í heilbrigðiskerfinu margs konar. En ein af þeim ástæðum getur verið mannekla og slítandi starfsumhverfi. Sé eitthvað í heilbrigðiskerfinu sem eykur hættuna á mistökum í heilbrigðiskerfinu eigum við að bregðast hratt og vel við því.

Frú forseti. Mig langar í upphafi ræðu minnar að minna á þann góða vitnisburð sem starfsemi og starfsmenn Landspítalans almennt fengu hjá Ríkisendurskoðun í skýrslu hennar og mati á góðum árangri af sameiningu sjúkrahúsanna. Í öðru lagi vil ég, frú forseti, koma á framfæri í umræðunni að fjöldi sjúklinga jafnt og starfsmanna, ekki einungis sem ég hef heyrt frá heldur ýmsir aðrir, vitna um mjög góða þjónustu á Landspítalanum og góða og örugga umönnun. Þær raddir heyrast því miður allt of sjaldan í þessum sal, sem er þá ekki til að hafa góð áhrif á sjálfsmynd starfsmanna og á starfsánægju þeirra almennt. Það dregur úr því. Þjónustan er góð en því miður kallar skortur á hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum á of mikið vinnuálag og aukavaktir langt umfram það sem æskilegt er. Mönnun sjúkrahúsanna er auðvitað grundvallaratriði fyrir gæðum þjónustunnar og hún skiptir líka meginmáli fyrir gott og aðlaðandi starfsumhverfi og þess vegna þarf að huga að því að tryggja fullnægjandi mönnun bæði í bráð og lengd. Hæstv. heilbrigðisráðherra gerði í ræðu sinni grein fyrir vinnu sem fer fram innan ráðuneytisins og hjá landlækni og hugmyndum eða tillögum sem hún á von á frá landlækni um að bæta starfsskilyrði með því að létta álagið á þessar stéttir með breytingum á verklagi. Það sem er alvarlegast er að skorturinn er fyrirsjáanlegur og verður vaxandi á næstu árum. Fyrirsjáanlegur er meiri skortur en við búum við núna ef ekkert verður að gert. Sókn í hjúkrunarfræði er mun meiri en báðir háskólarnir á Akureyri og Háskóli Íslands geta tekið á móti og þeir eru að útskrifa mun færri hjúkrunarfræðinga en þörf er á. Þarna eru sóknarfæri sem þarf að leysa í samstarfi hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra, að fjölga nemum í hjúkrunarfræði. Svo þarf auðvitað að aðgreina sérstaklega þann kostnað sem háskólastarfsemi sjúkrahúsanna ber með sér, klínísku kennsluna, að skilgreina hana sérstaklega í fjárveitingum 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Jónínu Bjartmarz að starfsfólk sjúkrahúsanna fær góðan vitnisburð. En það fær ríkisstjórnin hins vegar ekki. Enda á hún hann ekki skilið. Það er með ólíkindum hve úti á þekju stjórnvöld virðast vera í þessum efnum þegar mannahaldið er annars vegar. Hjúkrunarfræðingar hafa bent á þetta um árabil. Það hafa sjúkraliðar einnig gert. Í málgagni Sjúkraliðafélags Íslands, Sjúkraliðanum, hefur aftur og ítrekað ár eftir ár verið bent á og sýnt fram á með markvissum hætti í hvað stefndi í þessum efnum. Árið 2002 var gerð könnun sem leiddi í ljós að yfir 800 sjúkraliða vantaði á vinnumarkað til að svara eftirspurn. Hefði þurft 300 til viðbótar árlega. Nú stefnir hins vegar í fækkun í þessari stétt. Hingað til hafa menn einblínt á stöðu sjúklinganna á sjúkrahúsunum eðlilega. En sinnt þá minna um aðstæður starfsfólksins, vinnuálagið, vaktafyrirkomulagið, en að sjálfsögðu er þetta nátengt og samtengt. Því meira vinnuálag, þeim mun minni þjónusta. Því minni aðhlynning, hæstv. forseti, þeim mun færra fólk sækir inn í þessar stéttir. Nú stefnir í óefni. Nú þarf að gera eitthvað og það þarf að gera eitthvað markvisst. Sem betur fer eru hafnar viðræður milli hjúkrunarfræðinga, að því er ég best veit, og stjórnvalda og fyrir fáeinum dögum einnig við Sjúkraliðafélag Íslands. Hæstv. forseti. Fylgst verður náið með hver framvindan verður í þessum efnum og hvort núna verði raunverulega gripið til aðgerða sem duga.

Virðulegi forseti. Skortur á hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum til starfa innan heilbrigðisþjónustunnar er viðvarandi og hann á við um allar heilbrigðisstofnanir landsins. Hann er ekki bundinn við Landspítalann eingöngu. Vandinn er heldur ekki bundinn við Ísland. Hann er alþjóðlegur. Vandinn er hins vegar brýnn. Hann varðar öryggi sjúklinga og starfsaðstæður á heilbrigðisstofnunum. Rannsóknir hafa sýnt fram á að sterk tengsl eru á milli mönnunar innan hjúkrunar og vinnuálags annars vegar og hættu á mistökum í meðferð sjúklinga hins vegar. Um síðustu aldamót bentu kannanir til að það vantaði að manna um 300 stöðugildi hjúkrunarfræðinga og um 320 stöðugildi sjúkraliða samkvæmt stöðuheimildum á landinu öllu. En mun meira ef miðað var við þörf. Líklegt má telja að vandinn hafi aukist fremur en hitt á síðustu árum. Þörf fyrir menntafólk innan hjúkrunar eykst jafnt og þétt. Þar kemur til að þjóðin er að eldast. Stærri árgangar hjúkrunarfræðinga eru að fara á eftirlaun og aðsókn í sjúkraliðanám hefur minnkað verulega. Við Íslendingar erum hins vegar betur í stakk búnir til að takast á við þetta verkefni en flestar aðrar þjóðir. Því ólíkt því sem gerist annars staðar í heiminum er aðsókn og áhugi ungs fólks á hjúkrunarnámi mikill. Þá eru heilbrigðisstofnanir í stakk búnar að taka við fleiri nemendum. Aðgangstakmarkanir í hjúkrunarfræðideildir Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri gera það hins vegar að verkum að aðeins um helmingur nemenda halda áfram námi eftir samkeppnispróf. Vandinn hjá okkur er því tæknilegur, ekki kerfisbundinn og því auðveldara að leysa hann. Jafnframt þarf að gera átak til að auka áhuga ungs fólks á sjúkraliðanámi og þar með einnig möguleikum ófaglærðs fólks í umönnunarstörfum að auka þekkingu sína. Virðulegi forseti. Ég hef nokkrum sinnum vakið athygli á þessum vanda hér á hinu háa Alþingi á undanförnum árum. Ég legg áherslu á að heilbrigðis- og menntamálaráðherrar og stjórnendur heilbrigðisstofnana og kennslustofnana taki höndum saman til að leysa þennan vanda til lengri og skemmri tíma. Þörfin er brýn og aðstæður hagstæðar til að takast á við hann.

Frú forseti. Það er alvarlegt áhyggjuefni sá doði og það ráðleysi sem birtist í orðum hæstv. ráðherra þegar hún er að svara fyrir það alvarlega neyðarástand sem ríkir á Landspítalanum. Mér finnst það vera köld kveðja til hjúkrunarfræðinga, þau skilaboð sem hér koma frá hæstv. ráðherra, sem hafa sent út alvarlega aðvörun til stjórnvalda. Ég spyr: Ætlar hæstv. ráðherra ekki að taka mark á þeim aðvörunum? Það virðist vera ef marka má orð hæstv. ráðherra að hún telji það ekki vera neitt vandamál eða hún taki undir það sem hafi komið fram hjá hjúkrunarfræðingum að mannekla hafi komið niður á gæðum þjónustunnar, öryggi sjúklinga sé ógnað og mistök hafi verið gerð vegna mikils álags á starfsfólki. Ráðherrann virðist ekki trúa því. Og meðan hún trúir því ekki er ekki von til þess að ráðherra geri mikið í málinu. Ráðherrann verður að standa frammi fyrir því og horfast í augu við það að vinnuálagið er að drepa þetta starfsfólk á spítalanum. Það kvíðir því að mæta í vinnu, það er hrætt við að gera mistök undir þessu gífurlega álagi. Andvaraleysi stjórnvalda og skilningsskortur sem hér kemur m.a. fram hefur knúið þetta fólk til að vinna undir öryggismörkum og það er sífellt undir þrýstingi að taka að sér fleiri og fleiri sjúklinga. Þetta er verulegt áhyggjuefni, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra skuli nánast ekkert ætla að gera í málinu. Það eina sem kemur fram er að hæstv. ráðherra hafi rætt við menntamálaráðherra til að kanna hvaða leiðir hægt er að fara til að fjölga námsplássum. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ráðherra og ríkisstjórn ef ekkert á að gera. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hún reiðubúin til að leita eftir samráði við sjúkraliða og hjúkrunarfræðinga um að leysa það vandamál sem við blasir? Í fyrsta lagi bráðaaðgerðir 

Virðulegur forseti. Það kom mjög skýrt fram í fyrri ræðu minni að ég tek fullt mark á þeim skilaboðum sem ég hef fengið. Það er líka búið að bregðast við og það er annað í farvatninu. Það er alveg ljóst að sjúkrahúsið sjálft hefur brugðist við. Þar er verið að setja verkefni í gang sem miða einmitt að því að bæta ástandið. Ég nefndi það í fyrri ræðu minni,  Mér finnst líka mikilvægt að draga það fram að ég hef verið að hefja viðræður við hæstv. menntamálaráðherra til að skoða framtíðina. Það eru hjúkrunarfræðingarnir og sjúkraliðarnir sem eru mesta framtíðarvandamálið og ekki síst sjúkraliðarnir, sem frekar fáir hafa gert hér að umtalsefni. Ég hef mun meiri áhyggjur af stöðu sjúkraliða í framtíðinni en af stöðu hjúkrunarfræðinga þó að umræðan hér snúist mest um hjúkrunarfræðingana, það er líka vandi þar. En ég hef meiri áhyggjur af sjúkraliðunum í framtíðinni. Af umræðunni sem hér hefur orðið um dauðsföll vil ég sérstaklega taka fram, eins og ég gerði í fyrri ræðu minni, að ekki er hægt að rekja nein tilfelli með óyggjandi hætti til manneklu. Hins vegar eru tengsl á milli manneklu og mistaka í starfi og það er alveg rétt. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem hér hefur komið fram hjá nokkrum hv. þingmönnum að þjónustan á LSH er mjög góð. Hins vegar hafa sumir ekki sett sig úr færi um að tala um að hún sé léleg. Þar er ég ekki að meina ákveðnar starfsstéttir á spítalanum, alls ekki. Ég vil nefna bara Morgunblaðið. Ég átta mig ekki á af hverju Morgunblaðið í leiðurum ræðst að LSH með mjög ómaklegum hætti. Ég hef áhyggjur af því 

Frú forseti. Þá held ég áfram með ræðu mína sem nú hefur tekið yfir tvær árstíðir. Hún hófst síðasta vetrardag, var frestað skömmu eftir miðnætti þegar sumardagurinn fyrsti var runninn upp og heldur nú áfram og er ánægjulegt að standa hér í sumarsólinni og ræða þetta alvarlega mál. Ég hef sérstaklega gert að umtalsefni stöðu Framsóknarflokksins í málinu og kallaði eftir því að talsmenn þeirra í umræðunni síðar í dag eða síðar við 3. umr. geri okkur grein fyrir því hvað varð til þess að Framsóknarflokkurinn lét undan kröfu Sjálfstæðisflokksins um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi en ekki sjálfseignarstofnun. Eða að fara aðrar leiðir til að tryggja félagslegt eignarhald og félagslegt hlutverk RÚV. Hef ég lagt fram ýmislegt í þann orðabelg um að bjarga bæði Framsóknarflokknum og Ríkisútvarpinu úr klóm Sjálfstæðisflokksins. Verður gaman og fróðlegt að heyra hvernig framsóknarmenn taka þessari umræðu og útskýra það fyrir þingi og þjóð af hverju þeir slógu svona undan einkavæðingarofstækinu í Sjálfstæðisflokknum, af því að engum blandast hugur um hvar þeir standa enda hafa þeir verið nokkuð sprækir við umræðuna síðustu daga, hv. þingmenn Pétur Blöndal, Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson sem eru mjög einbeittir sölumenn Ríkisútvarpsins. Þeir hafa staðið sig ágætlega að því leyti, hafa borið uppi þau frjálshyggjusjónarmið að koma Ríkisútvarpinu frá. En síðan eru margir fletir og það eru svo margar mótsagnir í afstöðu og framgöngu Sjálfstæðisflokksins í þessu máli og nú síðast sú ásökun sem ég rakti áðan frá forsvarsmönnum 365 og fleiri aðilum um að Ríkisútvarpið hf. eins og það lítur út hér sé áhlaup ríkisvaldsins og ríkisstjórnarinnar á einkarekna ljósvakamiðla á Íslandi, áhlaup númer tvö ef við teljum áhlaup númer eitt vera fjölmiðlafrumvörpin sem kolféllu hér hvert um annað endilangt fyrir nokkrum dögum. Ég hef skorað á Framsóknarflokkinn að spyrna við fótum og losa sig úr þessari ömurlegu ánauð sem er að valda því að flokkurinn stendur nú frammi fyrir pólitísku afhroði, tel ég vera, ef hann réttir ekki út kútnum, stendur í lappirnar gagnvart Sjálfstæðisflokknum og losar sig úr þessari einkavæðingar- og frjálshyggjuspennitreyju sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur náð að festa hann í og kasta inn í klefa þar sem hann megi sín ákaflega lítils í því pólitíska litrófi sem nú er uppi og virðist vera að tapa öllum sínum félagslegu einkennum. Allt fyrir þetta brokkgenga, árangurslitla stjórnarsamstarf við Sjálfstæðisflokkinn sem virðist vera að leiða þjóðina inn í verðbólgu, vaxtaokur og gengisflökt sem á sér vart sinn líka. Þetta eru minnisvarðarnir. Svona skilur þessi hörmulega hægri stjórn við og síðustu verkin sem á að inna af hendi áður en ríkisstjórnin fellur í kosningunum eftir ár er að koma nokkrum samfélagslegum stofnunum eins og Ríkisútvarpinu í hlutafélagaform svo að auðveldara verði að selja það þegar þannig árar. Það verður spennandi að vita, af því að fyrir ári síðan kom það ekki til greina af hálfu Framsóknarflokksins að gefa neitt eftir, aldrei skyldi RÚV verða hlutafélag, hvort þeir eftir ár verði búnir að gefa eftir hvað varðar söluna líka og hvort Ríkisútvarpið verði þá einkavætt og þeir verði búnir að gleyma því öllu saman af hverju þeir vildu ekki einkavæða í fyrra. Hvort Pétur Blöndal, Birgir Ármannsson og Sigurður Kári, frjálshyggjuarmurinn í Sjálfstæðisflokknum nái að leiða þá inn á þessar brautir líka, af því að áhrif þessara þriggja manna í Framsóknarflokknum virðast vera nokkuð ótæpileg. Gefið er eftir í hverju málinu á fætur öðru af því að þessir menn spruttu upp einhvern veginn eftir formannsskiptin og forustuskiptin í Sjálfstæðisflokknum í fyrra. Nú fara frjálshyggjumennirnir hamförum í Sjálfstæðisflokknum. Nú skal allt hlutafélagavætt og allt einkavætt, allt sem hönd á festir. En það er eins og eitthvað hafi gefið eftir og viðnámið sé ekki lengur neitt. Hið félagslega viðnám hefur minnkað við einkavæðingarofstækið í Sjálfstæðisflokknum sem við jafnaðar- og félagshyggjumenn litum þó alltaf til á því sorglega skeiði íslenskrar stjórnmálasögu sem ríkisstjórnarsamstarf síðustu ellefu ára vissulega er. Við litum þó alltaf til þess að það væri félagslegt viðnám í ríkisstjórninni sem væri að finna í Framsóknarflokknum og það hefur oft verið til staðar. Framsóknarmenn mega eiga það sem þeir eiga og allt í lagi með það, ég er ekki að halla á það. En nú er eins og eitthvað hafi gefið eftir og þeir hafi bara gefist upp, lagt frá sér vopnin, lagt til hliðar hin félagslegu sjónarmið og Sjálfstæðisflokkurinn vaði yfir Framsóknarflokkinn á skítugum skónum þannig að meira að segja meginmálið, pólitísku prinsippin falli, ekki bara afstaða til dægurmála. Nógu alvarleg er afstaðan til innrásarstríða eins og hins ólögmæta innrásarstríðs í Írak þegar ríkisstjórnin, Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, hæstv. ráðherrar á þeim tíma leiddu þá skömm yfir íslensku þjóðina að styðja við ólögmætt innrásarstríð í Írak með ömurlegum afleiðingum. Ég hélt að þar hefði verið einhver botn, þar lá við að baklandið brysti hjá Framsóknarflokknum. Ég hélt að það hefði verið einhvers konar botn í tilverunni og þeir mundu nú spyrna við fótum, sýna Sjálfstæðisflokknum í tvo heimana og láta þá bara brjóta á, bjarga þó lífi og pólitískri framtíð flokksins, falla með reisn í þessu stjórnarsamstarfi. Láta brjóta á til að bjarga stofnunum eins og Ríkisútvarpinu, grundvallarstofnunum í íslensku samfélagi frá Sjálfstæðisflokknum og bjarga þannig lífi sínu og losa sig úr klóm Sjálfstæðisflokksins. En Framsóknarflokkurinn hefur ekki gert þetta enn þá. Ég hef mjög verið að skora á hann í ræðu minni bæði í dag og í fyrri hluta hennar á miðvikudaginn að gera slíkt á næstu missirum og koma með jafnaðarmönnum og félagshyggjufólki í þá pólitísku vegferð sem yrði til þess að Sjálfstæðisflokkurinn færi í langvarandi og varanlega stjórnarandstöðu hérna um árabil og helst áratuga skeið rétt eins og samstaða félagslegu aflanna í borginni varð til þess að koma Sjálfstæðisflokknum loksins frá völdum í borginni 1994. Síðan má segja að Reykjavík hafi blómstrað eftir að hún losnaði undan ægivaldi Sjálfstæðisflokksins sem fékk þar jafnvel hreinan meiri hluta, töluvert undir 50% atkvæða út af óheppilegri atkvæðadreifingu, sama og flokkurinn er að stóla á núna víða um land. Uppgangur sjálfstæðismanna í borginni eftir að kosningabandalag jafnaðar- og félagshyggjumanna brast er náttúrlega viðvörun um hvað gerist ef samstöðuna brestur hjá félagslegu öflunum. Önnur viðvörun til félagslega þenkjandi fólks um hvað gerist ef samstöðuna brestur. Einn hleypur út undan sér og gerist hækja Sjálfstæðisflokksins þó að mjög ranglátt sé að kenna alltaf hækjunni heltina, það er ranglátt því að auðvitað er heltin Sjálfstæðisflokknum að kenna en ekki hækjunni, hún einfaldlega styður undir arminn. Enn önnur viðvörun til félagslega þenkjandi fólks er að sjálfsögðu frumvarpið sem við ræðum hérna í dag, þ.e. einkavæðingarárátta sjálfstæðismanna og það áhlaup sem nú stendur yfir að samfélagslegum markmiðum á Íslandi og í leiðinni það áhlaup sem sumir segja að standi yfir gagnvart einkareknum ljósvakamiðlum sem nú um stundir eru margir hverjir í eigu fyrirtækja og athafnamanna sem eru mjög svo í óþökk Sjálfstæðisflokksins og hafa haft horn í síðu þeirra athafnamanna og beitt ótrúlegustu meðulum til að koma höggi á þá. Sú sorgarsaga verður rakin betur síðar. En allt tengist þetta hvert öðru af því að líklega er þetta frumvarp um Ríkisútvarpið hf. angi og framhald af þeirri skrýtnu málafylgju sem fjölmiðlalögin voru hérna fyrir nokkrum missirum og urðu að þeim skrípaleik sem kannski hafi flýtti því mjög að Davíð Oddsson hætti í pólitík, ég veit það ekki. Svo hrikalega fór sá farsi og svo illa fór sá skrípaleikur með Sjálfstæðisflokkinn sem hefur ekki borið barr sitt síðan og er mjög mildilega sagt ótrúverðugur þegar kemur að umræðum um fjölmiðlun, fjölmiðlalög og setningu hvers konar fjölmiðlalaga á Íslandi, ótrúverðugur mildilega sagt, til að leyfa þeim nú að njóta vafans og sanngirninnar. Meginumræðuefni ræðu minnar hér hefur annars vegar verið tilgangurinn með Ríkisútvarpinu og hins vegar fjármögnun hins opinbera á útvarpinu, þetta skiptir meginmáli, annars vegar hlutverk RÚV og hins vegar fjármögnunin. Í Morgunblaðinu 20. apríl birtist nokkuð athyglisverð grein eftir Guðlaug Stefánsson, sem er hagfræðingur hjá Samtökum atvinnulífsins, sem áður mátti nú kannski heita eitt af vígum Sjálfstæðisflokksins þar sem þeir ættu alla vega í hús að venda. Nú gera talsmenn frá Samtökum atvinnulífsins mjög alvarlegar athugasemdir við frumvarpið um RÚV og í fyrirsögn sinni að greininni spyr Guðlaugur Stefánsson hagfræðingur: „Hvað er að frumvarpi um RÚV?“ Það er náttúrlega fjöldamargt - svo að ég svari spurningunni - eins og ég hef rakið hér í dag og á miðvikudaginn, en hann kemur með mjög glöggar athugasemdir í þessa veru sem styðja mjög undir þann málflutning sem stjórnarandstaðan hefur haft uppi. Hann segir, með leyfi forseta: „Frumvarp menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið hf. felur í sér að stofnað verði hlutafélag um rekstur RÚV í 100% eigu ríkisins. Brýnt er að með lögunum verði staðfest að útvarps- og sjónvarpsrekstur er ekki lögvarin einokunarstarfsemi ríkisins, eins og áður var, heldur atvinnustarfsemi sem hverjum og einum er frjálst að stunda sem hefur til þess tilskilin leyfi.“ Ég vek athygli á það sem segir í framhaldinu er algjört grundvallaratriði, þeir eru ekki að finna að smáatriðum. Þeir finna að undirstöðum frumvarpsins, sem löngu eru fallnar að mínu mati af því að þetta frumvarp er klastur, illa ígrundað og illa unnið klastur af hálfu hæstv. menntamálaráðherra og er hæstv. ráðherranum, virðulegi forseti, mjög til pólitískrar háðungar. Minnisvarðinn mikli sem hæstv. menntamálaráðherra ætlaði sér að reisa með þessu frumvarpi hefur snúist upp í skopleik af hálfu meiri hlutans. Áfram segir, með leyfi forseta: „Í umsögn Samtaka atvinnulífsins til Alþingis var komist að þeirri niðurstöðu að frumvarpið samræmdist ekki ákvæðum EES-samningsins um ríkisstyrki og tryggði ekki viðunandi jafnræði milli aðila í útvarps- og sjónvarpsrekstri. Nú liggur fyrir álit meirihluta menntamálanefndar Alþingis. Er þar lítið horft til þessa sjónarmiðs og aðeins lagðar til óverulegar breytingar á upphaflegu frumvarpi. Fjármögnun RÚV felur í sér ríkisstyrk.“ - Það sem ég talaði um hérna áðan. - „Er þetta staðfest í bréfaskiptum Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) við íslensk stjórnvöld. Reglur EES-samningsins um ríkisstyrki gilda um frumvarpið. Stjórnvöldum ber því að tilkynna efni þess til ESA og er óheimilt að hrinda nýrri ríkisaðstoð í framkvæmd fyrr en samþykki liggur fyrir frá ESA.“ Síðar segir í greininni eftir Guðlaug Stefánsson hagfræðing hjá Samtökum atvinnulífsins: „Vandamálið er stærst á markaði eins og þeim íslenska þar sem ríkisstyrktri stöð er einnig heimiluð tekjuöflun með sölu auglýsinga.“ Það sem ég gerði mjög að umtalsefni mínu hér fyrir hádegi, það forskot sem ríkið veitir Ríkisútvarpinu, það frávik frá eðlilegum samkeppnisreglum annars vegar á atvinnumarkaði, verður að réttlæta með mjög ítarlegum og nákvæmum hætti og það er gert að sjálfsögðu með því að endurskilgreina hlutverk almannaútvarpsins frá grunni og í öðru lagi liggur því algjörlega til grundvallar að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði þannig að það verði eitthvað sem megi segja eðlilegt á þeim litla markaði sem við búum á og gefi einkareknum ljósvakamiðlum rými til rekstrar.  Það þarf því að draga mjög úr og skilgreina og takmarka umfang RÚV á auglýsingamarkaði um leið og við skilgreinum hlutfall af innlendu, leiknu dagskrárefni í dagskrá stöðvanna og svo í að endurskilgreina alveg frá grunni tilgang og markmið með ríkisreknum fjölmiðli, sem sjálfstæðismennirnir, sölumennirnir, hæðast mjög að í frumvarpi sínu og leggja að líkum við það að ríkið ræki tímarit eða ríkisdagblað, eins og 1. flutningsmaðurinn að þessu frumvarpi, Pétur H. Blöndal, hefur oftsinnis sagt. Honum finnst það fáránlegt að ríkið reki fjölmiðil en samt eru þessir sömu sjálfstæðismenn, sölumennirnir sömu, að berjast fyrir því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi en ekki selt. Hver í ósköpunum á að trúa þessari vitleysu? Hver á að trúa svona tvískinnungi? Af hverju geta sjálfstæðismenn ekki staðið við sitt? Af hverju geta sölumennirnir ekki hent af sér hempunni og verið svolítið heiðarlegir í málflutningi? Það væri nú bragur að því.  Í framhaldi af orðum Guðlaugs um vandamál á ríkisstyrktri stöð sem heimilt er að afla tekna með auglýsingum segir, með leyfi forseta: „Kjarninn í reglunum er sá að aðstoð fær því aðeins staðist að hún sé nauðsynleg til að greiða kostnað af þjónustu í almannaþágu. Styrkur umfram þetta mark er óheimill.“ Sem sagt að mati ESA er styrkur umfram það sem telst til þjónustu í almannaþágu óheimill ríkisstyrkur til RÚV. Þar komum við akkúrat að kjarna málsins. Þess vegna þarf almannaþjónustuhlutverkið að vera svo skýrt, þess vegna þarf hlutverk RÚV að vera eitthvað annað en að keppa við markaðsstöðvarnar, einkareknu stöðvarnar, um þætti eins og Lífsháska og Aðþrengdar eiginkonur og hvað þetta allt heitir, af því að það er verið að nota skattpeninga, ríkisstyrki til þess að kaupa slíka annars flokks ameríska afþreyingu, það er að mati ESA óheimilt og er að sjálfsögðu fáránlegt í sjálfu sér. Þess vegna þarf að endurskilgreina almannaútvarpið áður en það er hægt að réttlæta það eða ráðast í það að ríkisstyrkja fjölmiðilinn með þessum hætti. Áfram segir, með leyfi forseta: „Í reglunum felst að litið er á RÚV hf. sem verktaka sem uppfylla skal tilteknar skyldur. Forsenda undanþágu er að kröfur um almannaþjónustu RÚV séu vel skilgreindar.“ Nákvæmlega. Þær eru óskilgreindar hins vegar í frumvarpinu. Þar mistekst hæstv. menntamálaráðherra algjörlega í algjöru grundvallaratriði undir frumvarpinu, mistekst að skilgreina þetta, og þess vegna er frumvarpið húmbúkk sem á ekki að fara hér áfram inni á hinu háa Alþingi, það á að fara aftur í nefndina, aftur í vinnu þannig að það komi boðlegt til Alþingis en ekki sem það fljótfærnislega klastur sem það er. Áfram segir, með leyfi forseta: „Í heild felur greinin hins vegar ekki í sér nothæfa skilgreiningu. Engar mælanlegar kröfur eru þar um skyldur RÚV.“ - Sem sagt engar mælanlegar kröfur. - „Frumvarpið jafngildir því að ríkið tryggði verktaka árlega 2.500 milljónir króna þar sem verklýsingin hljóðaði upp á að byggð skyldu blámáluð hús í þjóðlegum stíl“ - í anda Sjálfstæðisflokksins - „en engar kröfur gerðar um magn, umfang eða verkskil.“ Sem sagt, það er verið að veita útvarpinu ríkisstyrk og forskot, frávik frá heilbrigðri og eðlilegri samkeppni upp á 2.500 milljónir á ári án þess að það sé skilgreint með neinum boðlegum eða vitlegum hætti í frumvarpinu af hverju þessi ríkisstyrkur á að koma til og ESA, Eftirlitsstofnun EES segir einfaldlega og blákalt að sá ríkisstyrkur sé óheimill. Og þar sem óheimilt er að ríkisstyrkja til annars en þess sem er í almannaþágu, atvinnufyrirtæki á markaði, þá er þetta frumvarp þverbrot á reglum ESA um almannaþjónustuhlutverkið, það liggur bara fyrir. Þess vegna er fráleitt að frumvarpið gangi hér áfram, algjörlega fráleitt, 2.500 millj. kr. frávik frá eðlilegum samkeppnisreglum og heilbrigðri samkeppni í landinu af því að það er ekki skilgreint í frumvarpinu til hvers eigi að nota ríkisstyrkinn í almannaþágu. Þetta er nú svo opið og loðið að það er eins og hæstv. menntamálaráðherra hafi bara gengið frá skrifborðinu með frumvarpið hálfkarað. Svo losaraleg eru vinnubrögðin og svo illa er frumvarpið úr garði gert. Áfram segir Guðlaugur Stefánsson, með leyfi forseta: „Skilgreiningin er arfur gamalla lagaákvæða um RÚV. Hún miðast ekki við afurðir RÚV heldur að það tryggi sjálfkrafa góðan árangur að leggja RÚV til fjármuni og tryggja þar fólki vinnu. Þessi viðhorf eru tímaskekkja sem horfið hefur verið frá á öðrum sviðum, t.d. varðandi opinber framlög til kvikmyndagerðar og rannsókna- og þróunarmála. Slík framlög eru síður tengd ákveðnum stofnunum en í vaxandi mæli verkefnabundin miðað við skilgreind markmið.“ Sem sagt, frumvarpið er tætt hér sundur og saman með mjög málefnalegum hætti af hagfræðingi Samtaka atvinnulífsins. Það er ekki einhver gólandi kommúnisti sem sjálfstæðismenn geta afgreitt frá sem slíkan, sem einhvern pólitískan sendiboða vinstri manna til að koma höggi á málið. Þetta er maður úr hinni áttinni. Áfram segir hér, með leyfi forseta: „Vegna gagnrýni leggur meiri hluti menntamálanefndar til að lappað verði upp á skilgreininguna með því að færa til 13. og 14. tölulið 3. greinar. Þetta eru ekki viðunandi viðbrögð. Skilgreiningin í heild á ekki við í nútímalegri löggjöf. Þessi í stað þurfa að koma mælanlegar kröfur um það hvaða þjónustu skattgreiðendur eiga að fá frá RÚV fyrir þann styrk sem hlutafélaginu er ætlaður.“ Hlutafélaginu er ætlaður styrkur upp á 2.500 milljónir á ári og það eru engar mælanlegar kröfur á almannaþjónustuna settar fram í frumvarpinu. Algjörlega óboðlegt. Áfram, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er engin ákvæði að finna um að óháður aðili skuli annast eftirlit með því að RÚV sinni í raun þeim skyldum sem opinber fjármögnun þess gerir ráð fyrir. Þessu má jafna við að í samningi ríkisins við verktaka væri öllu verkeftirliti sleppt. Slíkt er auðvitað fráleitt. Breyting á RÚV í hlutafélag felur í sér stóraukið sjálfstæði þess, sem fjarlægist þar með afskipti pólitísks framkvæmdarvalds. Það er jákvætt en gerir um leið kröfu til þess að hlutverkið sé vel skilgreint og eftirlit virkt.“ Hlutverkið er óskilgreint og eftirlitið er ekkert, það er kjarni málsins. Áfram örlítið, með leyfi forseta: „Ýmis erlend fordæmi eru um eftirlit með ríkisstyrktum útvarpsrekstri. Má þar t.d. benda á breska fjarskiptaeftirlitið OFCOM, sem annast eftirlit með því að BBC uppfylli skyldur um þjónustu í almannaþágu.“ BBC, sem meira að segja íhaldsflokkurinn í Bretlandi lét í friði í sínu einkavæðingarofstæki, sem nú hefur skilað sér til Íslands mörgum, mörgum árum eftir að það galt afhroð í Bretlandi. Rétt í lokin, „Víti til varnaðar,“ segir Guðlaugur Stefánsson, með leyfi forseta: „Á dögunum ógilti EFTA-dómstóllinn ákvörðun ESA um lánastarfsemi Íbúðalánasjóðs (ÍLS). Málefni ÍLS og RÚV eru sambærileg að því leyti að í báðum tilvikum reynir á undanþágu skv. 2. mgr. 59. gr. EES-samningsins. Íslensk stjórnvöld lögðu hart að ESA að veita undanþágu í máli ÍLS. EFTA-dómstóllinn taldi hins vegar vafa leika á því að fyrirkomulagið stæðist og hefði ESA borið skylda til að opna formlega rannsókn. Málið staðfestir aukna festu í túlkun EES-löggjafar á þessu sviði og kröfu um að ríkisstyrkir raski ekki samkeppni. Hliðstæða þróun má greina í dómaframkvæmd dómstóla ESB.“ Síðan kemur kjarni málsins, með leyfi forseta: „Dómurinn ætti að verða víti til varnaðar. Í frumvarpi um RÚV skortir nothæfa skilgreiningu á því hvað RÚV á að gera sem og eftirlit með því hvað það gerir í raun. Alþingi væri sómi að því að ráða bót á þessu með nútímalegri ákvæðum og forðast nýleg mistök í hliðstæðu máli.“ Frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. er víti til varnaðar um vonda vinnu við lagasetningu. Þetta er vont frumvarp, það er illa ígrundað og það fellur á prófinu í öllum meginatriðum, hvað varðar skilgreiningu á hlutverki almannaútvarpsins, hvað varðar fjármögnun þar sem farin er versta leiðin, nefskattur, en ekki sú besta og boðlegasta sem væru annaðhvort fjárlög eða áframhaldandi afnotagjöld eins og ég rakti hér í fyrri hluta ræðu minnar þegar ég fjallaði um fjármögnunarleiðirnar sem í boði eru. Umfang RÚV er ekki takmarkað, hlutfall leikins innlends sjónvarpsefnis í dagskrárgerð er ekki skilgreint með neinum hætti og svo mætti lengi telja. Fyrir rekstrarforminu eru engin rök, það eru engin rök fyrir að hlutafélagavæða RÚV, nema eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kallaði fram í hér áðan, það er skref í átt að því að selja útvarpið, þar staðfesti sölumaður Sjálfstæðisflokksins í málefnum RÚV tilgang Sjálfstæðisflokksins í þessu máli sem er að sjálfsögðu að selja Ríkisútvarpið. Í þessu máli stendur ekki steinn yfir steini, þetta er víti til varnaðar um vond vinnubrögð hér á Alþingi af hálfu meiri hlutans, að koma með svo illa unnið, illa ígrundað mál, klastur inn á Alþingi og það bíður vonandi skipbrot í þingstörfunum í vor og megi það aldrei verða að lögum óbreytt. Það vildi ég segja rétt að lokum, virðulegi forseti, megi frumvarpið um Ríkisútvarpið ekki verða að lögum og ég vona að Framsóknarflokkurinn sjái að sér og geri kröfu um það í ríkisstjórnarsamstarfinu að þetta mál, þetta skref í átt að einkavæðingu Ríkisútvarpsins verði ekki stigið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt þó nokkuð langa ræðu sem byrjaði í vetur og stendur enn í sumar ef þannig mætti orða. Það voru mörg bónorð í þessari ræðu hv. þingmanns og hún var tileinkuð Framsóknarflokknum að stórum hluta. En mig langaði að koma sérstaklega að einu atriði sem hv. þingmaður kom inn á og það er það sem hann sagði að frumvarpið væri pólitísk atlaga ríkisstjórnarinnar að einkareknum fjölmiðlum. Þar vísaði hann í ummæli 365 fjölmiðla og mig minnir að þetta hafi verið tilvitnun í umsögn Viðskiptaráðs. Það er þannig að við erum að horfa á ríkisrekstur í samkeppni í þessu tilfelli og í því felst pólitísk afstaða okkar og ef svo má segja reyndar annarra Evrópuþjóða einnig. Ég vil segja þá skoðun mína að ég er ekki sammála því að Ríkisútvarpið hf. sé pólitísk atlaga að einkareknum fjölmiðlum. Ríkisútvarpið verður eftir þessa breytingu betur í stakk búið til að sinna sínu hlutverki sem almannaútvarp. Það er greinilegt að við erum á réttri leið með að efla Ríkisútvarpið miðað við þau viðbrögð sem þetta hefur fengið. Er það ekki einmitt það sem allir hafa rætt um á hinu háa Alþingi, að reyna að efla Ríkisútvarpið? Enda kom það fram í máli hv. þingmanns að hann var ekki að lýsa þeirri skoðun sinni að hann væri endilega sammála þessu. Þess vegna segi ég að ég tel að Samfylkingin verði að fara að svara því hvort viðhalda eigi ríkisreknum fjölmiðlum eða ekki. Við í Framsóknarflokknum viljum það, en hvað vill Samfylkingin?

Virðulegi forseti. Samfylkingin vill Ríkisútvarp. Vel skilgreint almannaútvarp. Það er ekki spurning um það. Ég tek undir það sjónarmið að túlka megi frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. sem pólitíska atlögu að einkareknu ljósvakamiðlunum í landinu. Ég tek undir þau sjónarmið. Þótt ég sé ekki að fullyrða að svo sé þá held ég að leiða megi að því líkum. Ég tel að túlka megi frumvarpið eins og það lítur út, sérstaklega í samhengi við fjölmiðlalögin fyrir tveimur árum sem voru að mínu mati hrein og bein pólitísk atlaga að fjölmiðlum í eigu Baugs, sé einnig partur af þeirri atlögu ef svo mætti segja. Áhlaup sjálfstæðismanna að fjölmiðlum Baugs nr. 2. Ég held það megi leiða líkum að því þó það verði að koma í ljós hvernig fer fyrir frumvarpinu áður en það verður ljóst. Forskot Ríkisútvarpins er það mikið með þessu móti. Það er engin endurskilgreining á hlutverki þess og 2.500 millj. kr. meðgjöf frá ríkinu í hlutafélag er gífurlegt forskot í samkeppninni. Það er gífurlegt frávik frá heilbrigðri og eðlilegri samkeppni. Ég tel að í því felist atlaga að svigrúmi einkarekinna ljósvakamiðla til rekstrar á íslenskum fjölmiðlamarkaði sem er lítill og þess vegna á að takmarka umfang Ríkisútvarpins á auglýsingamarkaði. En ekki að gefa í eins og gert er í frumvarpinu án þess að endurskilgreining eigi sér stað á hlutverkinu og umfang þess á auglýsingamarkaði takmarkað í áföngum á næstu árum. Ég þakka að sjálfsögðu hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur framsóknarmanni fyrir að veita mér andsvar og svara með þeim hætti ákalli mínu til Framsóknar um félagslega samstöðu um mikilvægustu gildin í íslensku samfélagi og skora að sjálfsögðu á hana að taka bónorði mínu í síðara andsvari sínu.

Frú forseti. Ég fagna því að komast loksins í andsvar við hv. þingmann sem ég óskaði eftir á síðasta vetri. Þegar ræðan hófst var vetur, nú er komið sumar. Það lýsir þeirri umræðu sem hefur átt sér stað um þetta mál hér á hinu háa Alþingi. Ég fagna því að ræðunni sé lokið. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. þingmanns sem vöktu athygli mína og þar á meðal þetta með að takmarka þátttöku Ríkisútvarpins á auglýsingamarkaði. Hv. þingmaður talaði fyrir því að heimildir Ríkisútvarpins á auglýsingamarkaði verði takmarkaðar umfram það sem nú er. Hv. þingmaður lætur líta út fyrir að Ríkisútvarpið sé mjög umsvifamikið á auglýsingamarkaði. En eftir því sem ég kemst næst er það þannig að Ríkisútvarpið ræður yfir um 13% af auglýsingamarkaði í fjölmiðlum. Mér finnst mikilvægt að hafa það í huga þegar menn eru að ræða um stöðu þess á auglýsingamarkaði. Mér finnst athyglisvert að hv. þingmaður, sem er þingmaður Samfylkingarinnar, heldur fram ákveðnum sérsjónarmiðum í sínum flokki. Ég sakna þess að þessum sjónarmiðum séu ekki gerð skil t.d. í nefndaráliti minni hlutans þar sem á þetta er ekki minnst og mig langar að spyrja af hverju. Það sem ég hef áhuga á að vita er hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að þátttaka Ríkisútvarpins á auglýsingamarkaði verði takmörkuð. Hvernig á að útfæra þá hugmynd? Ég er ekki að segja að ekki geti til þess komið þegar  
            

Frú forseti. Ef hv. þingmaður átti við þau sjónarmið mín að takmarka eigi umfang Ríkisútvarpins að auglýsingamarkaði til að gefa einkareknu miðlunum aukið rými til rekstrar, þá eru þau held ég uppi hjá mjög mörgum í Samfylkingunni. Nefndarálitið tekur ekki á öllum þáttum málsins. Það eru hinar breiðu línur og samstaða stjórnarandstöðunnar í málinu sem fram koma í mjög góðu og vönduðu nefndaráliti. Ég hef mínar eigin skoðanir á Ríkisútvarpinu og spyr engan mann um leyfi fyrir þeim En að sjálfsögðu á ég marga skoðanabræður. Að mínu mati er það algert grundvallaratriði að skilgreina almannaþjónustuhlutverkið. Af hverju eigum við að borga 2.500 millj. á ári af opinberu fé til fjölmiðlarekstrar? Til að spyrja hv. þingmann sem er frumvarpshöfundur að því að selja eigi Ríkisútvarpið: Af hverju er hann að berjast fyrir því núna að ríkið borgi 2.500 millj. á ári með fjölmiðli sem hann vill ekki taka beint undir að eigi að takmarka umsvif þess á auglýsingamarkaði á móti þannig að einkareknir miðlar, sem ég hefði haldið að honum væru kærir, einkarekstur í hvaða mynd sem er, ættu aukið rými til rekstrar því fjölmiðlamarkaðurinn er smár hérna. Þess vegna verðum við að gæta þeirrar sanngirni að takmarka umsvif Ríkisútvarpins og draga saman á einhverju árabili. Hvernig útfærum við það? Það eru ýmsar leiðir til þess. Margar leiðir til þess. Erlendar fyrirmyndir og aðrar. Það er bara tæknilegt atriði að útfæra það. Það er ekkert mál. En ég vildi spyrja hv. þingmann á móti. Hvað varð um áformin um söluna í fyrsta lagi? Og í öðru lagi: Tekur hann undir þau orð Ara Edwalds, forstjóra 365, að í frumvarpinu megi finna áhlaup ríkisstjórnarinnar á einkarekstur í fjölmiðlun á Íslandi?

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr að því hvað varð um áformin um söluna sem hv. þingmanni er svo umhugað um. Ég get alveg sagt hv. þingmanni það einu sinni enn. Ég held ég sé búinn að fara yfir þetta mál og svara þessari spurningu svona tíu, tuttugu sinnum í þessari umræðu. Hvað varð um áformin? Áformin urðu undir eins og hv. þingmaður veit. Ég hef gert grein fyrir því bæði í umræðum á þingi og opinberlega í fjölmiðlum. Ég lít þannig á að þessum spurningum sé öllum svarað. Svar hv. þingmanns var ágætt að því leyti að það varpaði ljósi á að í rauninni er klofningur innan minni hlutans varðandi þetta mál. Það er ekki þannig að Samfylkingin gangi í takt í málinu. Ég minni t.d. á að hv. þm. Mörður Árnason upplýsti við 1. umr. að Samfylkingin hefði í sjálfu sér ekkert á móti hlutafélagaforminu svo lengi sem uppfyllt yrðu ákveðin skilyrði varðandi félagið. Svo sem að það yrði háð upplýsingalögum. Síðan talar hv. þm. Össur Skarphéðinsson fyrir því að Ríkisútvarpið megi ekki hlutafélagavæða heldur gera að sjálfseignarstofnun. Auðvitað er það þannig að ekki er minnst á þessi sjónarmið, sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni um auglýsingarnar í nefndarálitinu, vegna þess að minni hluti nefndarmanna er ekki sammála um það. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, sem því miður er farin af þingi, mundi aldrei taka í mál að Ríkisútvarpið yrði tekið af auglýsingamarkaði. Ég vil hins vegar taka fram að fyrir mína parta sé ég ekkert því til fyrirstöðu að það verði gert í náinni framtíð. Það má vel vera að Ríkisútvarpið verði dregið út af auglýsingamarkaði í 

Frú forseti. Samfylkingin marsérar í takt í þessu máli. Það sem kom algerlega í veg fyrir hlutafélagaformið að okkar mati er að það vantar lög um hlutafélög í opinberri eigu og upplýsingaskyldu þeirra. Það er algjört grundvallaratriði fyrir slíkum breytingum. Að hinu leytinu hentar einfaldlega sjálfseignarstofnunarformið miklu betur utan um rekstur Ríkisútvarpins en hlutafélagaformið. Það var niðurstaðan í málinu þó svo að ýmsar leiðir kæmu til greina. Það kom líka til greina að hafa þetta ríkisstofnun áfram. Þetta var bara besta leiðin og hana á að fara að sjálfsögðu. Hvað varðar söluna á Ríkisútvarpinu þá upplýsir hv. þingmaður að hann sé klárlega á þeirri skoðun enn þá. Það eru viðhorfin sem ráða för í Sjálfstæðisflokknum að selja eigi útvarpið. Þetta var hins vegar einhver tímabundin málamiðlun fyrir því að þau urðu undir sagði hann, undir væntanlega Framsóknarflokknum sem náði því þó fram að útvarpið væri ekki selt í einu vetfangi heldur gert að hlutafélagi. En viðhorfin eru uppi áfram. Það sem eftir stendur er bara pólitískt markmið um að takmarka umfang Ríkisútvarpins á auglýsingamarkaði til að vera sanngjarn gagnvart einkareknu miðlunum á þeim litla markaði sem við búum á. Það á alls ekki að mínu mati að taka það út af auglýsingamarkaði. Það á heldur alls ekki að mínu mati að taka upp nefskatt til að fjármagna það hvað varðar opinbera hlutann. Alls ekki. Það á frekar að notast við afnotagjöldin áfram því þau eru að mörgu leyti ágæt leið til fjármögnunar og miklu betri en nefskattur sem er fráleit leið. Verst er að stuðningsmenn frumvarpsins hafa einhvern veginn ekki einu sinni gert tilraun til að útskýra fyrir okkur fyrir sitt leyti hvert hlutverk þess nýja almannaútvarps á að vera í framtíðinni. Það skiptir mestu máli og hefur rekið þá málefnalegu og góðu umræðu áfram sem hefur staðið núna í nokkra daga.

Frú forseti. Við höfum í nokkra daga verið að ræða ný lög um Ríkisútvarp hf. Ég verð að viðurkenna að ég hef orðið þess mjög áskynja eftir síðustu ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, að Samfylkingin talar ekkert einu máli hvað þetta frumvarp varðar. Sérstaklega á það annars vegar við um háeff-málið þar sem kemur fram hjá hv. þingmanni að hann vilji ekki að Ríkisútvarpið fari í grimma samkeppni, eins og hann kallar það, við fjölmiðla á þessum markaði. Það má svo sem til sanns vegar færa að það sé ekki ætlan ríkisins að vera í grimmri samkeppni við frjáls fyrirtæki á þessum markaði. Það hefur komið fram hjá hv. þingmanni að Ríkisútvarpið eigi að draga sig af auglýsingamarkaði. Þá er spurningin, hv. þingmaður: Hvernig eigum við að fjármagna Ríkisútvarpið? Hann talar um að það vanti skilgreiningu á almenningshlutverkinu. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann skilgreinir það. Eigum við að sjá Ríkisútvarpið sem lítið snoturt skúffufyrirtæki úti í bæ sem hefur lítið verkefni? Mér finnst að metnaður þeirra sem tala um almenningshlutverk útvarpsins sé brostinn. Menn tala bara ekki sama máli hvað almenningshlutverk og almennt hlutverk Ríkisútvarpins varðar. Ég vildi gjarnan fá að heyra frá hv. þingmanni hvað hann á við í þessu máli.

Frú forseti. Það er greinilegt að sölumenn sjálfstæðismanna í þessu máli eru slegnir út af laginu. Þeir skilja ekki einu sinni málið lengur ef marka mátti hv. þingmann sem var í hina röndina með einhvern ómálefnalegan útúrsnúning, eitthvað sem er ekki svara vert, um skúffufyrirtæki og eitthvað þess háttar. Auðvitað viljum við standa vörð um og reka hérna alvöru Ríkisútvarp sem hefur skilgreind markmið en er ekki fyrst og fremst ríkisstyrktur fjölmiðill í bullandi samkeppni við markaðsstöðvarnar um sama efni. Ég hugsa að hv. þingmaður hafi ekki lesið grein Þorsteins Pálssonar, fyrrverandi 1. þingmanns Suðurlands og þingmanns sjálfstæðismanna á Suðurlandi, núverandi ritstjóra Fréttablaðsins sem hefur greint þetta mál ákaflega vel, öndvert við útúrsnúningana og misskilninginn sem rann hér upp úr hv. þingmanni áðan sem virðist hreinlega ekki átta sig á um hvað málið snýst, ef ég gat skilið hann rétt. Þetta er líka hans eina innlegg í umræðuna. En sölumennirnir eru í einhverjum frígír. Þeir vita ekkert hvað þeir eiga að gera. Þeir segjast hafa orðið undir. Auðvitað vilja þeir selja. Er það ekki hv. þingmaður? Viljið þið ekki selja enn þá? Eða hvað? Af hverju er ríkisstyrktur fjölmiðill, með 2.500 millj. kr. meðgjöf á ári í bullandi samkeppni við einkareknu miðlana um sama hlutverk og sama efni? Ég skora á hv. þingmann að lesa grein Þorsteins Pálssonar, fyrrverandi þingmanns sjálfstæðismanna á Suðurlandi. Hann hefði ákaflega gott af því. Hún er upplýsandi og glögg greining á fáránleika þess …  Í greininni kemur glöggt fram hve fráleit ráðstöfun það er að ganga svo fram sem ríkisstjórnarflokkarnir gera í þessu máli núna, og maður hefði nú kannski vænst þess að hv. þingmaður léti í það skína af hverju þessi skopleikur væri uppi af hálfu sölumanna Sjálfstæðisflokksins í málinu núna.

Frú forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp til laga um að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Hlutafélag sem er síðan aðdragandi að því að selja Ríkisútvarpið í heilu lagi eða í pörtum. Það er vert að rifja upp, frú forseti, að það var stolt þjóð sem hóf útsendingar nýs Ríkisútvarps árið 1930. Útvarpið reyndist fljótt verða eins konar sál þjóðarinnar og sameinaði hana í sókn til nýrra tíma. Það var ekki aðeins boðberi frétta og veðurfregna, heldur var það aflvaki menningar- og sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og þeirri baráttu lýkur í raun aldrei. Ríkisútvarpið tók sér bólfestu í innstu djúpum þjóðarsálarinnar og varð sem órjúfandi hluti af hjartslætti hennar. Það er þessum hjartslætti sem nú á að fórna með frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Sáttin um Ríkisútvarp þjóðarinnar er rofin af þeim sem ganga erinda græðginnar, allt skal verða falt. Það var að vísu löngu vitað að frjálshyggjuöflin í Sjálfstæðisflokknum vildu selja Ríkisútvarpið og að núverandi menntamálaráðherra gengi erinda þeirra. Við höfum samþykktir frá Sjálfstæðisflokknum á undanförnum árum og harðan baráttuvilja ungliðahreyfingar hans sem hafa verið með það á oddinum á undanförnum árum að það bæri að einkavæða og selja Ríkisútvarpið. Í þessari umræðu nú er meira að segja nýráðinn útvarpsstjóri, Páll Magnússon, búinn að blanda sér með ákveðnum hætti inn í umræðuna því hann getur ekki hamið óþreyju sína í að verða framkvæmdastjórinn í hinu einkavædda útvarpi. Hann skrifar greinar í blöð til dýrðar einkavæðingu Ríkisútvarpsins sem er í raun stórpólitískt mál og hefur það rækilega speglast í umræðunni hér á Alþingi undanfarna daga. Ég held að öllu félagshyggjufólki þyki það afar döpur staðreynd að forusta Framsóknarflokksins skuli ganga svo fús undir það jarðarmen með Sjálfstæðisflokknum að fórna Ríkisútvarpi þjóðarinnar mótspyrnulaust. Reyndar kemur okkur kannski ekkert á óvart í þeim efnum nú. Við munum hvernig fór fyrir Landssímanum. Fyrst var hann hlutafélagavæddur og gefnar hástemmdar yfirlýsingar um að hann yrði aldrei seldur. Þetta væri bara formbreyting. Varla var fyrr búið að breyta honum í hlutafélag en undirbúningur að sölu hófst. Sölu í bútum. Fyrst var rætt um hvort ætti að selja hann í bútum en á endanum var hann seldur í heilu lagi. Reyndar þvert gegn vilja þjóðarinnar ef marka má þær skoðanakannanir sem t.d. þjóðarpúls Gallups gerði varðandi afstöðu þjóðarinnar til sölu á Landssímanum með grunnnetinu og öllu sem því tilheyrði. Þá var afgerandi meiri hluti, 70–80%, sem sagðist andvígur því að Síminn yrði seldur, nokkrum vikum áður en að salan fór fram. En þrátt fyrir yfirlýsingar um annað var hann seldur. Enda fer vilji sjálfstæðismanna í þessum efnum ekkert leynt. Hann liggur alveg fyrir. Á vissan hátt er hægt að virða Sjálfstæðisflokkinn fyrir að koma alveg hreint til dyranna og segja: Ætlunin er að selja Ríkisútvarpið. Við höfum hér frumvarp á Alþingi sem flutt er af nokkrum áhrifaþingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem gengur beinlínis út á að það verði selt. Í þessu frumvarpi þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem nú liggur fyrir, um breytingu á útvarpslögum, á þskj. 54, segir um einkavæðingu Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til að lög nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið, verði felld úr gildi 1. janúar 2007, en nánar tilgreind ákvæði þeirra verði tekin upp í útvarpslög, nr. 53/2000. Stofnað verði hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins og það selt.“ Svo einfalt og klárt. Við höfum upplifað það hér að einstaka stjórnarliðar reyna að slá um sig sauðargæru og segja: Nei, nei, þetta er bara formbreyting, það er ekki ætlunin að selja. En til hvers er þá verið að hlutafélagavæða? Þegar hæstv. menntamálaráðherra lagði þetta frumvarp fram hér fyrir um ári síðan um hugmyndir að breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins þá sagði ráðherrann að það væri ekki hægt að breyta því í hlutafélag. Á Ríkisútvarpinu lægi fyrir sjálfseignarstofnunarform og aðspurð sagði hún að það væri ekki hægt að breyta því í hlutafélag vegna þess að ef ætti að breyta því í hlutafélag væri tilgangurinn með því að selja. Það var ekki ætlunin þá. En nú er ekkert til fyrirstöðu að breyta því í hlutafélag. Allir vita að fyrirtækjum er breytt í hlutafélag til að geta selt þau í pörtum eða í heilu lagi. Annars væri maður ekki að því. Þetta vita framsóknarmenn líka enda ályktuðu þeir á flokksfundum sínum að þeir væru andvígir hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, þeir væru andvígir því að fórna Ríkisútvarpinu. Þegar það kemur síðan inn á þing, inn í ríkisstjórnina, inn í forustu Framsóknarflokksins er ekkert til fyrirstöðu að fórna Ríkisútvarpinu. Þetta skýrir sig í þeim málum sem Framsóknarflokkurinn er nú að leggja hér fram. Hann er búinn að berjast hér fyrir í þinginu að einkavæða vatnið, að færa auðlindina vatn undir séreignarákvæði. Næsta mál hjá Framsóknarflokknum var einkavæðing á Rafmagnsveitum ríkisins. Nú liggur fyrir frumvarp um að fórna Íbúðalánasjóði. Þannig að það eru engin takmörk fyrir því í rauninni á hvaða braut Framsóknarflokkurinn er.  Þó einstaka framsóknarmenn vilji ekki við þetta kannast þá er það nú þetta sem gerist hér inni í þingsölum og þess vegna þarf engum að koma á óvart þótt þeir hafi hér lagst flatir fyrir einkavæðingu á Ríkisútvarpinu. Það er líka vert að horfa til þess sem ýmsir aðilar höfðu verið að segja um þetta frumvarp og ég vil hér nefna sérstaklega Þorstein Pálsson, sem er fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, forsætisráðherra, og er nú ritstjóri Fréttablaðsins. En hann hefur einmitt verið að vara við því að hér væri verið að vinna rangt verk á röngum forsendum og niðurstöðurnar væru þess vegna rangar. Kveður þar svolítið við annan tón. En t.d. af því að hv. þm. Magnús Stefánsson er að velta fyrir sér hver afstaða Framsóknarflokksins sé, þá er hún alveg ljós, þetta er ríkisstjórnarfrumvarp, hér erum við að fórna Ríkisútvarpinu. En þessu kyngir forusta Framsóknarflokksins enda er gamla samvinnuhugsjónin og félagshyggjan djúpt niðri í skúffu að minnsta kosti hjá forustu flokksins. Þannig held ég a.m.k. að hinn almenni félagsmaður Framsóknarflokksins upplifi það. Þeir sem reyna að æmta þar á bæ eru undir eins kveðnir í kútinn og settir út af sakramentinu hjá Framsóknarflokknum ef þeir eru með mótbárur gegn þessari stefnu flokksstjórnarinnar. En Þorsteinn Pálsson hefur mikla reynslu, m.a. í starfi fjölmiðla. Í ritstjórnargrein 5. apríl síðastliðinn í Fréttablaðinu veltir hann einmitt upp efasemdum um heilindin á bak við hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. En þar segir, með leyfi forseta: „Annaðhvort er undirbúningurinn í skötulíki eða ekki er allt með felldu um raunveruleg áform um að reka hér menningarútvarp og sjónvarp með nokkurri reisn og af þeim metnaði sem einn getur yfir höfuð verið réttlæting fyrir rekstrinum.“ Þetta eru nokkuð stór orð af manni sem þekkir mjög vel til, bæði innan ríkisreksturs og einnig á fjölmiðlamarkaðnum þegar hann segir að þetta frumvarp sé í skötulíki. Það er líka athyglisvert að heyra hvernig þessi umræða hefur þróast. Bæði núverandi útvarpsstjóri Páll Magnússon og hæstv. menntamálaráðherra snerust til varnar og reyndu að tala sig frá þeim rökum sem þarna var beitt af hálfu Þorsteins Pálssonar. Það verður að segjast, frú forseti, að þáttur útvarpsstjóra í þessu máli er mjög sérkennilegur. Ég hefði talið að útvarpsstjóri ætti að vera ráðinn sem hlutlaus aðili pólitískt séð í svona stórpólitísku deilumáli og ætti að halda sig til hlés, hugsa meira um hag stofnunarinnar á hverjum tíma. En hann hefur blandað sér inn í þessa umræðu afdráttarlaust og það er athyglisvert að heyra hvernig Þorsteinn Pálsson lítur á þau orð og þau inngrip. Um einmitt þessi inngrip útvarpsstjóra sýnir það í hvaða ferli þetta mál er. Í ágætri grein sem Þorsteinn Pálsson ritstjóri Fréttablaðsins og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins ritar í gær, á sumardaginn fyrsta, og fjallar einmitt um þessi inngrip útvarpsstjóra og sýnir í hvaða ferli þetta mál er. En þar segir svo, með leyfi forseta: „Útvarpsstjóri hefur síðan kvatt sér hljóðs á síðum Morgunblaðsins með greinaskrifum í tvígang til þess að ítreka ummæli ráðherrans um þetta efni. Útvarpsstjóri er jafnframt þeirri stöðu sinni þulur á fréttastofu sjónvarpsins og er maklega virtur fyrir það. Með því að blanda sér í opinbera umræðu um eitt mesta pólitíska deilumál þessa þings á þann veg sem hann hefur gert kemur hann auk heldur fram sem eins konar þulur ríkisstjórnarinnar í málinu. Sennilega er það í fyrsta skipti sem útvarpsstjóri gerist með svo skýrum hætti þátttakandi í stjórnmáladeilum.“ Þulur ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Við höfum líka upplifað þá miklu valdbeitingu sem hér hefur verið höfð í frammi við að keyra þetta mál í gegnum þingið. Þetta er orðið eitthvað trúarlegt ofstæki af hálfu flutningsmanna frumvarpsins, eins og það að einkavæða Ríkisútvarpið sé eitt brýnasta mál þingsins, einmitt á þessum vordögum. Komið að þinglokum. Miklu stærri mál hrannast nú upp. Staðan í efnahagsmálum. Staðan í fjármálum. Staðan í atvinnumálum og óöryggið sem fylgir þessum gríðarlega viðskiptahalla. Neyðarástand á sjúkrahúsum vegna þess að kjör starfsfólks á sjúkrahúsum og öldrunarheimilum eru svo lág og skortur á starfsfólki. Kjör aldraðra. Það er um of að taka á öllum þessum málum en þau fást ekki rædd. Þau fást ekki tekin fyrir með þeim hætti að árangur verði. En hitt, að einkavæða Ríkisútvarpið, að koma Ríkisútvarpinu sem fyrst á sölulista í bútum, eða í heilu lagi, það er kappsmálið. Frú forseti. Mér gefst tækifæri til að ræða þetta mál enn frekar í síðari ræðu minni og þess vegna ætla ég ekki að lengja mál mitt nú. En ég skora á þjóðina að berjast fyrir stöðu þjóðarútvarps. Látum ekki einkavæðingaröflin, nýfrjálshyggjuöflin komast upp með að fara svo aftan að hlutunum að ná því að fórna Ríkisútvarpinu á altari einkavæðingar og græðgi fjármagnsins. Segjum hér stopp og heitum því að berjast gegn því að þetta frumvarpi nái nokkurn tíma fram að ganga. Ég skora á framsóknarmenn sem enn hafa í sér einhverja félagshyggjutaug að taka þátt í þessari baráttu með okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Frú forseti. Ég vil gera nokkur ákvæði frumvarps um Ríkisútvarpið hf., þ.e. samkeppnis- og hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, að umtalsefni. Fyrst vil ég víkja að ákvæði til bráðabirgða, 2. og 3. mgr. Í 2. mgr. segir: „Ríkissjóður leggur allar eignir, réttindi, viðskiptavild, skuldir og skuldbindingar Ríkisútvarpsins til hlutafélagsins.“ Þetta þýðir á mæltu máli að þarna inn fara allar eignir og nettóniðurstaða þessa eigna- og skuldasafns myndar hlutaféð sem menntamálaráðherra á samkvæmt 3. mgr. að ákveða. Við þetta bætast síðan 5 millj. kr. í framlagi. Ef eignir Ríkisútvarpsins í dag verða metnar 20 milljarðar kr. þá verður hlutaféð 20 milljarðar kr. og 5 millj. kr. Séu eignirnar metnar 100 milljarðar kr. þá verður meðlagið í hlutafélaga- og samkeppnisreksturinn 100 milljarðar kr. og 5 millj. kr. Þetta segir þó ekki alla söguna um þær eignir sem þarna eru í húfi. Meðal eigna Ríkisútvarpsins eru ómetanlegar þjóðargersemar sem eru í þjóðareign. Þetta eru þjóðminjar, þetta er saga þjóðarinnar. Þarna eru fágætar upptökur, afar merkilegar heimildir, svo sem viðtöl við þjóðþekkta karla og konur sem settu sterkan svip á og mótuðu þjóðlíf 20. aldar og síðari hluta 19. aldar. Þarna er að finna upplestur þjóðskálda, svo sem nóbelsskáldsins. Þarna er að finna gagnmerk útvarpsleikrit og sögulega fréttaþætti af miklum tíðindum 20. aldar. Þarna er að finna ákaflega dýrmæta menningarþætti, útvarpserindi, fræðsluerindi, fróðleik og vísindi. Þarna er að finna plötusafn og upptökur sem eiga engan sinn líka hér á landi að ógleymdri Stradivaríusarfiðlunni sem var í fréttum metin á annað hundrað milljóna kr. Ef til vill gæti ríkisstjórnin spilað á hana í anda þegar Róm hins íslenska efnahagslífs brennur. Þarna eru ótaldir ótal fleiri munir. Ríkissjóður leggur fram allar þessar eignir og menntamálaráðherra á að ákveða heildarfjárhæðina. Þessar eignir verða ekki metnar til fjár. Þær eru þjóðareign rétt eins og Þingvellir, eins og Gullfoss, eins og handritin á Árnastofnun, rétt eins og þjóðminjar á Þjóðminjasafni og málverkin okkar í Listasafni Íslands og fleira mætti nefna. Þorra þjóðarinnar þætti a.m.k. fráleitt að hlutafjár- og einkavæða þessar gersemar. Sér einhver fyrir sér Þjóðminjasafnið hf., Handritasafn Árnastofnunar hf., Þingvelli hf. eða Gullfoss hf.? Það er að mínu mati jafnfráleitt að samkeppnis- og hlutafélagavæða þjóðargersemar okkar sem Ríkisútvarpið hefur unnið á undanförnum áratugum. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Hefur verið hugsað um þetta? Með fullri virðingu fyrir hæstv. menntamálaráðherra þá getur hún ekki metið ómetanlegar þjóðargersemar til fjár. Við höfum vítin til að varast þau, svo sannarlega. Muna ekki allir þegar Landsbankinn og Búnaðarbankinn voru einkavæddir og gefnir, að þeim fylgdu ótrúlegar gersemar sem voru ekki einu sinni teknar inn í verðið. Þá á ég við málverk og fleira úr þjóðareign. Þær þjóðmenningarlegu eignir RÚV, þjóðararfleifðin sem ég hef gert að umtalsefni, verður að taka undan hlutafjár- og samkeppnisvæðingunni ef sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, þ.e. ef ríkisstjórnin vill halda þessu frumvarpi til streitu. Það verður að taka þessar gersemar undan. Frumvarpið gefur auk þess fullt tilefni til að óttast um þessar eignir. Segjum að reynt yrði að meta þær til fjár og þær yrðu metnar á 100 milljarða eða 200 milljarða kr., væri það ekki vatn á myllu Samtaka atvinnulífsins og þeirra sem segja frumvarpið í blóra við EES-reglur? Ég er hræddur um það. Ég kem betur að því síðar. Af hverju er ástæða til að óttast um þessar gersemar? Jú, það er vegna þess að frumvarpið veitir ekki tryggingu fyrir því að þær verði ekki seldar. Ég ætla að færa frekari rök að því. Í 1. gr. frumvarpsins segir: „Ríkisútvarpið hf. er sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins. Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Í greinargerðinni segir að engin áform séu uppi um að selja hluti í félaginu. En hvað skyldi þessa grein þýða? Jú, hlutaféð verður ekki selt. En það er ekkert því til fyrirstöðu, miðað við þetta orðalag, að einstakar eignir félagsins verði seldar þótt hlutaféð verði eftir. Það er hægt að selja fiðluna til að fjármagna kaup á bandarískum gaman- eða spennuþáttum. Það er ekkert því til fyrirstöðu. Ríkisútvarpið getur keypt lausafé og selt lausafé og selt þessar þjóðargersemar án nokkurra breytinga á lögum. Það er eingöngu ef hlutafélagið sem slíkt verður selt, hlutafé þess, að það brýtur í bága við 1. gr. Við höfum séð þetta á einkamarkaði þegar bankarnir gengu inn í fyrirtæki, þegar þeir voru búnir að gleypa hvert einasta fyrirtæki á landinu, að þeir seldu innan úr þeim allt mögulegt og seldu síðan nafnið sem eftir stóð í áframhaldandi rekstur. En þá var búið að selja allar verðmætustu eignirnar áður. Það er einfalt að gera við Ríkisútvarpið samkvæmt þessu lagafrumvarpi. Það er hægt að strippa hlutafélag eignum án þess að það sé selt. Það er engin trygging í 1. gr. fyrir því að við höldum þeim þjóðargersemum sem ég hef gert að umtalsefni. Skyldu vera einhver önnur ákvæði í lögunum sem taka á þessum vanda? Skyldi hafa verið hugsað fyrir þessu? Í 4. gr. frumvarpsins segir: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að standa að annarri starfsemi en kveðið er á um í 3. gr. sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti.“ Er einhver trygging þarna? Nei, hún er ekki þarna, þetta er opinn víxill. Síðan hefur meiri hluti menntamálanefndar lagt til breytingar á 4. gr. og bætt við hana nýrri 2. mgr. sem hljóðar svo: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að taka saman, gefa út og dreifa hvers konar efni, án endurgjalds eða gegn endurgjaldi, sem stuðlar að því að miðla áður framleiddu efni í eigu félagsins, svo sem rituðu máli, hljómplötum, hljóðsnældum, geisladiskum, myndböndum og margmiðlunarefni.“ Enn þá er frítt spil varðandi þjóðargersemarnar. Enn er það í húfi að þær verði bitbein á samkeppnismarkaðnum. Síðan segir í nýrri tillögu að 3. mgr. 4. gr., og takið nú vel eftir: „Ríkisútvarpinu hf. er heimilt að sjá til þess að frumflutt dagskrárefni félagsins verði varðveitt til frambúðar.“ Svo mörg voru þau orð. Þeim er heimilt, af hverju stendur ekki skylt þarna? Það er full ástæða að óttast um þjóðargersemarnar. Í 10. gr. frumvarpsins er fjallað um verkefni stjórnarinnar. Hún á að taka ákvarðanir í meiri háttar málum. Það stendur hvergi að hún eigi að passa upp á þessar þjóðargersemar. Samkvæmt 11. gr. hefur útvarpsstjóri nánast alræðisvald til að kaupa og selja eignir og gera hvað sem vantar til og nota þær til að fjármagna samkeppnisrekstur. Þá er ég hræddur um að hljóð heyrist úr horni og ESA-kærur birtist, kærur til Samkeppnisstofnunar, málaferli fyrir dómstólum o.s.frv. Hvar eru sérákvæðin í þessu frumvarpi um Ríkisútvarpið, um þjóðargersemarnar? Ég held því fram að ríkið sé vörslumaður þessara eigna, rétt eins og ríkið er vörslumaður Þingvalla, Gullfoss, handritanna, en sé aldrei heimilt að selja þjóðareignir. Aldrei. Það er ekki minnst á þessar gersemar í greinargerð með frumvarpinu. Það eru engar tryggingar fyrir því að þessi menningararfleifð fari ekki fyrir bí. Það er óásættanlegt. Vilji ríkisstjórnin halda þessu frumvarpi til streitu, þessu ólánsfrumvarpi, þá er það lágmarkskrafa að þessar gersemar verði teknar undan, settar undir sjálfseignarstofnum eða sérstaka ríkisstofnun. Sjálfseignarstofnunarformið er ágætt að því leyti að það er gott eftirlit með því og tilgangi slíkrar stofnunar verður ekki breytt nema að uppfylltum mjög þröngum skilyrðum. Þetta frumvarp má óbreytt aldrei verða að lögum. Það er atlaga að menningu okkar. Í annan stað vil ég fjalla um atriði sem er nátengt þessum þætti, nátengt þessum gersemum, þ.e. eignir þeirra hundruða listamanna, rithöfunda, leikara og útvarpsmanna sem lagt hafa Ríkisútvarpinu ómetanlegt lið frá því það var sett á stofn. Þetta heitir höfundarréttur. Hann er undirorpinn friðhelgi eignarréttar samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins. Hefur verið hugað að því? Hefur verið hugað að því að ríkið geti framselt þessi réttindi, höfundarréttinn, til hlutafélags í samkeppnisrekstri? Það er ekki að sjá að svo sé gert. Listamennirnir, útvarpsmennirnir, rithöfundarnir, réttindi þeirra eru samkeppnis- og hlutafélagavædd án þess að þeir hafi verið spurðir. Þeir eru seldir eins og fé á fæti. Það hefur hvorki verið leitað samþykkis eða samráðs við þá. Þeir eiga þó langstærstan þáttinn í því að skapa þær þjóðargersemar sem ég hef gert að umtalsefni. Hvað skyldi segja um þetta mikla álitamál í frumvarpinu? Ekki neitt. Það er endurtekning á gömlu útvarpslögunum þegar eignin var undir ríkinu. En vel að merkja, það er verið að búa til sjálfstæða lögaðila, sjálfstæða lögaðila í samkeppnisrekstri. Ekki ríkisfyrirtæki með starfsmönnum með réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna eða annað slíkt, ekki alþingisstofnun eða neitt slíkt. Það er verið að búa til hlutafélag í samkeppnisrekstri. Það segir þarna í nýrri 3. mgr. 4 gr., eða tillögu að nýrri málsgrein, niðurlagi hennar: „Er félaginu enn fremur heimilt að hafa til útláns, sölu og dreifingar valið dagskrárefni sem flutt hefur verið, enda sé gengið frá samningum við aðra rétthafa efnis um að slíkt sé heimilt.“ Enda sé gengið frá slíkum samningum. Það þarf að gera nýja samninga alveg upp á nýtt. Ef það tekst ekki, vilji rétthafarnir eða erfingjar þeirra ekki semja við Ríkisútvarpið hf. í samkeppnis- og einkarekstri, hvað verður þá um þetta efni? Skyldi ekki verða svo að það yrði í uppnámi? Verður það ekki í uppnámi? Megum við þá vænta þess að fá ekki að njóta flutnings þessa efnis í endurflutningi? Er það það sem blasir við? Hefði nú ekki verið nær að ganga til samninga við höfundarréttarsamtökin áður en frumvarpinu var ýtt á flot og spyrja: Viljið þið vera með? Viljið þið taka þátt í þessu? Viljið þið gefa okkur vilyrði fyrir því að þetta geti gengið eftir? Það er ekki orð um það í þessu frumvarpi. Það er ekki orð í greinargerð. Ég sé ekki umsagnir frá STEF, höfundarréttarsamtökum sem fara með þessa hagsmuni. Ég sé ekki að það hafi verið leitað til þeirra. Ég skil það ekki. Þetta er ekki sérstaklega vel hugsað, að minnsta kosti ekki lögfræðilega. Væri ekki rétt að fá vilyrði frá höfundarréttarhöfum, eigendum þessara gersema, fyrir því að það mætti hlutafélagavæða þá og henda þeim út í samkeppnisrekstur? Getur Alþingi flutt réttindi hundruða eða þúsunda listamanna og fleiri, lífs eða liðinna, yfir í hlutafélags- og samkeppnisrekstur með einu lagasetningarpennastriki? Mitt svar er nei. Ég þykist vita að samningur Ríkisútvarpsins í dag við þessa höfundarréttarhafa mæli ekki fyrir um flutning þeirra réttinda yfir í samkeppnisrekstur þar sem þessar gersemar eru í húfi, í reiptogi, í samkeppni, kærumálum til Evrópu o.s.frv. Ég beini þessum spurningum auðvitað til hæstv. menntamálaráðherra og geri kröfu um skýr svör um framsalið. Ég verð í þessu sambandi líka að minna hæstv. ráðherra á að hér á landi eru í gildi höfundarréttarlög. Fólki er ekki sama við hverja það semur. Mér er alls ekki sama við hvern ég sem. Ég get ekki samið við Jón Jónsson úti í bæ um réttindi ef hann hleypur og framselur þau án minnar vitundar. Það getur Jón Jónsson úti í bæ ekki gert nema hafa samþykki mitt samkvæmt samningum. Hefur ríkið það í krafti Ríkisútvarpsins? Meginregla höfundarréttarlaganna er að höfundur að bókmenntaverki eða listaverki á eignarrétt á því með þeim takmörkunum sem í lögum þessum greinir. Þetta er grunnstefið í þessum lögum. Meginreglan er því sú að réttur Ríkisútvarpsins í dag verður ekki framseldur án samþykkis. Síðan er í lögunum víða tryggður réttur þessara höfunda varðandi breytingar og þegar rætt er um flutning verks í útvarpi þá nær það bæði til hljóðvarps og sjónvarps. Það er óheimilt að breyta verki án samþykkis, búa til safndiska eða eitthvað slíkt, taka hluta út úr efni og skeyta því saman við annað, án samþykkis höfundar. Ríkisútvarpið hf. verður með þetta safn, ef það er þá rétt að því komið, í gíslingu. II. kafli laganna skýrir ákaflega vel hvað ég er að fara í þessum efnum um takmarkanir á höfundarrétti, að það megi gera þrjú eintök til einkanota. Ef á að gefa út meira eða endurflytja þarf samning. Það þarf gagnkvæman samning. Það er bara þannig og ég ítreka það. Það er engum sama um það við hvern hann semur. Algengasta og skiljanlegasta dæmið í þessu er að maður leigi út íbúðarhúsnæði. Leigjandinn getur ekki framleigt húsnæðið nema í leigusamningnum sé áskilinn réttur til þess. Ég hygg að það sama gildi um höfundarréttinn. Það segir beinlínis í 28 gr. laganna að framsalshafa sé ekki heimilt að framselja öðrum höfundarréttinn án samþykkis. Það stendur líka í þeirri grein, hafi nú verið samið um það í samningum að það megi framselja höfundarréttinn: „Þrátt fyrir slíkt framsal ber framseljandinn áfram ábyrgð á efndum skuldbindinga sinna við höfund.“ Hvað þýðir þetta á mannamáli? Jú. Það þýðir að ríkið er í ábyrgð fyrir Ríkisútvarpið hf. gagnvart höfundunum. Er það ekki ríkisstyrkur? Ríkisábyrgð, er það ekki ríkisstyrkur? Þannig hef ég skilið það. Þarf ekki að hugsa um þetta áður en Samtök atvinnulífsins, Verslunarráð og aðrir reiða til höggs til að drepa Ríkisútvarpið hf. í dróma? Er þetta ekki eitt vopnið í vopnabúrinu? Ég hygg að svo sé. Íslenska ríkið er bundið Bernarsáttmálanum til verndar bókmenntum og listaverkum. Við höfum staðfest þann alþjóðasamning, Bernarsáttmálann. Heimild til þess var veitt með lögum nr. 80/1972. Þar er m.a. skilgreining á hugtakinu bókmenntir og listir. Það nær yfir hvers kyns form. Það nær líka yfir útvarpsefni og þar fram eftir götunum. Þar kemur fram að höfundar bókmennta og listaverka hafi einkarétt til að leyfa eftirgerðir. Þar kemur líka fram að höfundar þeirra hafi einkarétt á að leyfa að verk þeirra séu flutt í útvarpi og sjónvarpi o.s.frv., endurgerð verksins og þar fram eftir götunum. Ég verð að segja alveg eins og er, það er afar óvarlegt að samþykkja þetta frumvarp óbreytt að þessu leyti. Það er glapræði. Hreint glapræði. Sú vinna sem þarf að leggja í varðandi þjóðargersemar og höfundarréttinn er ekki vinna sem maður klárar á einni helgi eða einni viku. Það þarf að hugsa þetta djúpt. Það þarf að finna út hvaða gersemar þetta eru. Það þarf að finna hvað er í húfi. Það þarf að fara fram eignakönnun. Ég veit hins vegar að þessar þjóðargersemar hafa verið í fjársvelti undanfarin ár. Ríkisútvarpið hefur margsinnis beðið um fjármagn til að varðveita þessar gersemar en ekki fengið. En fyrir mér er þetta slík vinna að ríkisstjórnin ætti að kalla þetta frumvarp til baka, nota sumarið í að fara yfir þetta mál og leggja það fyrir að hausti. Það eru gríðarlegir hagsmunir í húfi. Hugaði hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins ekki að þessum verulegu vafamálum áður en þeir fóru að leika sér að þessu fjöreggi íslenskrar menningar, menningararfleifðinni sem RÚV varðveitir fyrir okkur? Enginn ráðherra menningar getur leikið sér að þessum eldi, farið jafnóvarlega með menningargersemar eða höfundarréttindi þeirra sem sköpuðu þær. Frumvarpið er algjörlega óforsvaranlegt. Í þriðja lagi vil ég gera að umtalsefni þátt sem er fyrir mér ekki síður mikilvægur en það eru starfsréttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Það er lýðræðislegur réttur þeirra og það er lýðræðislegur réttur þjóðarinnar, okkar allra, sem tengist því líka. Í bráðabirgðaákvæði II í frumvarpinu er fjallað um réttindi starfsmanna. Þar er þeim lýst í mjög óljósu máli. Það vakna ótrúlega margar spurningar við lesturinn, a.m.k. fyrir lögmann eins og mig. Ég sé fyrir mér ótrúlega mörg málaferli af því að ekki er hugað að öllu. Þar segir að þegar stofnunin verði lögð niður fari um réttindin samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og lögum um aðilaskipti. Í lögunum um aðilaskipti er það þannig að starfsmaður sem fer frá einum aðila, þ.e. til Ríkisútvarpsins hf. í þessu tilviki, heldur öllum starfsréttindum sínum hvaða nafni sem þau nefnast. Hvað gerir frumvarpið ráð fyrir? Það gerir ráð fyrir að svo sé ekki. Lögfestir undanþágu frá því varðandi biðlaunarétt, varðandi lífeyrisrétt og varðandi starfskjörin almennt séð. Það segir í skýringum með þessu bráðabirgðaákvæði að tilgangur þess sé að réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins verði „tryggð með“ - segir orðrétt - „eðlilegum hætti og sambærileg öðrum tilvikum um breytingar á rekstrarformi ríkisstofnana, samanber ákvæði í frumvörpum um Rafmagnsveitur ríkisins og Matvælarannsóknir hf.“ Út úr þessu ákvæði má lesa bara eitt: Að starfsréttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins, lífeyrisréttindi og biðlaunaréttur þeirra, verði skert með sama hætti og gerðist þegar Síminn, Rafmagnsveitur ríkisins og Matvælastofnun voru hlutafélagavædd. Það segir beinlínis í skýringunum að biðlaunaréttur starfsmanna falli niður, þeir fara inn á almenn réttindi. Það fer ekki milli mála að frumvarpið felur í sér alvarlega kjaraskerðingu og verulega skerðingu á starfsöryggi. Af því að því var haldið hér á lofti í umræðunni um athugasemdir um störf þingsins síðastliðinn miðvikudag að menn hefðu áhyggjur af stjórnarskránni - það er auðvitað heilagasta skylda okkar sem þingmanna að hafa áhyggjur af henni, að hafa áhyggjur af mannréttindum, það er frumskylda okkar - þá er það nú svo að frumvarpið mælir fyrir um lífeyrisskerðingu. Þeir karlar og þær konur sem starfa hjá Ríkisútvarpinu mega búast við slíkri skerðingu. Ef minnsti vafi er á því að svo sé - í mínum augum er það ekki - nægir það til þess að draga ætti þetta frumvarp til baka. Lífeyrisréttindi njóta friðhelgi samkvæmt eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Sama gildir um biðlaunaréttinn ef hann er skorinn niður. Ég lít á hann sem verðmæti sem varin séu af stjórnarskránni. Menn hafa þungar áhyggjur af því að ekki sé hægt að leiðrétta þau mistök sem Alþingi gerði rétt fyrir jól 2002, ef ég man rétt, varðandi eftirlaun alþingismanna og ráðherra vegna þess að það hafi orðið til þess að einhverjir fyrrverandi stjórnmálamenn, sem hafa orðið sendiherrar eða tekið upp störf á öðrum vettvangi og horfið af þingi, hafi notfært sér þessi mistök. Mér skilst að þeir séu teljandi á fingrum annarrar hasndar. Nú er staðan sú að ekki er hægt að lagfæra mistökin frá 2002 vegna þess að með slíkri breytingu yrði farið á skjön við stjórnarskrána. Sömu menn, sömu hv. alþingismenn og ráðherrar sem tala svona, mæla fyrir um að lífeyrisréttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins séu skert og biðlaunarétturinn tekinn af. Sér er nú hver vitleysan eða þversögnin. Starfsöryggi og uppsagnarréttur er skertur líka. Það var sagt í eina tíð að það væri í lagi að hafa ríkisstarfsmenn á lægri launum vegna þess að þeir væru umvafðir réttar- og starfsöryggi, lífeyrisréttindum og öðru slíku. Það sem tekið er af þeim í fyrsta lagi og ég vil nefna fyrst er starfsöryggi að því er varðar uppsagnir og málsmeðferðarreglur við uppsögn. Það gildir á hinum almenna vinnumarkaði að ekki þarf að segja starfsmanni upp með rökstuðningi eða af málefnalegum ástæðum. Þar nægir skrifleg uppsögnin ein. Rétt eins og þegar fréttastjóra Stöðvar 2, sem hafði staðið sig með miklum sóma í starfi, var sagt upp fyrirvaralaust, að vísu greidd laun á uppsagnarfresti en henni var gert að rýma skrifborðið sitt sama dag og hverfa af vettvangi. Allir sem hafa lent í slíku vita hversu mikil móðgun og ærumeiðing felst í slíkri athöfn. Ætlast er til að starfsmenn Ríkisútvarpsins búi við þetta og að þeir starfsmenn sem endurráði sig fari inn á þessi kjör. Hvað er að því að láta öll þessi réttindi fylgja inn í Ríkisútvarpið? Hvað er að því að hafa Ríkisútvarpið hf. gagnsætt með lýðræðislegum reglum, lýðræðislegum réttindum starfsmanna? Ég hefði haldið að það hefði orðið sterkara fyrir bragðið. Starfsmanni Ríkisútvarpsins sem endurræður sig, ef það slys verður að þetta frumvarp verði að lögum, er hægt að segja upp störfum daginn eftir án nokkurrar rökstuddrar ástæðu. Ef alræðisvaldsútvarpsstjórinn er nú svo góður að svara einhverju þá skiptir engu máli hvort það er málefnalega rökstutt eða ekki. Starfsmaðurinn á enga úrkosti vegna þess að uppsögnin er lögleg þó að hún sé ómálefnaleg. Útvarpsstjóri getur hreinlega sagt við viðkomandi starfsmann: Ég ætla að segja þér upp ef þú lækkar ekki í launum um 30.000 kr. á mánuði. Ég vil ekki lækka í launum, segir þá starfsmaðurinn. Þá er þér sagt upp með þriggja mánaða fresti. Frumvarpið er aðför að starfskjörum starfsmanna Ríkisútvarpsins og það brýtur gegn stjórnarskrárvörðum eignarréttindum þeirra. Það er líka aðför að lýðræðislegum réttindum almennings. Ef einhver minnsti vafi er á stjórnarskrárbrotum á að túlka þann vafa stjórnarskránni í hag og starfsmönnunum í hag. En það er líka aðför að lýðræðislegum réttindum starfsmanna og miklu fremur lýðræðislegum réttindum almennings. Af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að með hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins eru tekin úr sambandi afar mikilvæg lögbundin og lýðræðisleg réttindi. Hvað er ég þá að tala um? Jú, ég er að tala um það að verið sé að kippa úr sambandi aðgengi að umboðsmanni Alþingis. Það er verið að kippa úr sambandi þeirri gríðarlega mikilvægu lýðræðislegu tryggingu sem felst í umboðsmanni Alþingis. Þetta fer utan hlutverks hans. Það er verið að kippa úr sambandi stjórnsýslulögum gagnvart starfsmönnum og gagnvart almenningi. Ég er að tala um almenning líka, hlustendur og þá sem eiga skipti við Ríkisútvarpið. Það fara út allar grundvallarlýðræðisreglur stjórnsýslulaga um rökstuðning, um meðalhóf, um vanhæfi og hvað sem er, jafnræðisreglan. Allt þetta fer út. Öllu þessu er kippt burt með einu löggjafarpennastriki. Og þar fyrir utan er upplýsingalögunum kippt úr sambandi, öll þessi lagafrumvörp sem mynda kjarnann í því að íslenskt þjóðfélag sé opið lýðræðislegt þjóðfélag, gegnsætt lýðræðisþjóðfélag, og algjör grundvallaratriði. Ég get bara sagt að eftir að þessi lög voru sett á síðasta áratug 20. aldarinnar breyttist starf mitt sem lögmaður. Það varð allt miklu auðveldara. Það var hægt að skrifa stjórnvöldum og fá skýr svör. Það var ekki þannig áður að hægt væri að biðja um upplýsingar. Það var ekki þannig. Lýðræðislegt aðhald að Ríkisútvarpinu hf. er einfaldlega skert verulega. Lýðræðislegur réttur hvers einstaklings, einstaklingsfrelsið sem sjálfstæðismönnum er svo gjarnt að tala um á tyllidögum, frelsi hvers einstaklings til að gera sig gildandi gagnvart Ríkisútvarpinu hf. er horfið. Það er borið fyrir borð. Ríkisútvarpið hf. hefur frítt spil. Það minnir mig á það, þegar búið er að henda þessum lýðræðislegu réttindum almennings og starfsmanna út, hvert skyldi þá vera hlutverk útvarpsþjónustu í almannaþágu? Hvert skyldi nú vera eitt hlutverkið? Samkvæmt 5. tölul. 3. gr. er það að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana og gæta fyllstu óhlutdrægni í frásögn, túlkun og dagskrárgerð. Er nú ekki laglegur heimanmundurinn að fara af stað með því að kippa lýðræði almennings í burtu og byggja á stjórnarskrárvafasömum lagasetningaraðferðum og segja svo: Jæja, Ríkisútvarpið hf., nú átt þú að stunda lýðræði. Það verður búið að taka lýðræðið úr sambandi þegar Ríkisútvarpið hf. er stofnað og einræða það. Fyrir mér er þetta bláköld forræðishyggja og enn á ný opinbera Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn fjandsamlega afstöðu sína til ríkisstarfsmanna, hreina og klára fjandsamlega afstöðu til ríkisstarfsmanna. Það skyldu starfsmenn þeirra ríkisstofnana sem enn hafa ekki verið einkavæddar og hent út á guð og gadd samkeppnisreksturs hugleiða. Það segir beinlínis í þessu frumvarpi: Við viljum ekki að þið hafið þau réttindi sem þið hafið í dag. Hlutafélagavæðing ríkisstofnana er sama sem starfskjaraskerðing. Það er brýnt að ríkisstarfsmenn hafi þetta í huga, bæði í kosningunum í vor og alþingiskosningum að ári og æ síðan. Í fjórða lagi ætla ég að fjalla um það í ræðu minni að nú hefur það gerst að í Morgunblaðinu í gær voru birtar tvær auglýsingar undir sömu fyrirsögninni. Fyrirsögnin er: „Frumvarpið um Ríkisútvarpið er meingallað“. Önnur auglýsingin er frá Samtökum atvinnulífsins og hin er frá Viðskiptaráði Íslands. Í auglýsingu Samtaka atvinnulífsins, sem er úr umsögn þeirra til menntamálanefndar um frumvarpið og er dagsett 15. febrúar 2006, segir orðrétt: „Samtök atvinnulífsins telja því nú að frumvarpið samræmist ekki ákvæðum EES-samningsins um ríkisstyrki, sé í andstöðu við markmið samkeppnislaga og tryggi ekki ásættanlegt jafnræði milli opinberra aðila og einkaaðila í útvarpsrekstri. Með vísan til framanritaðs geta Samtök atvinnulífsins ekki mælt með því að frumvarpið verði samþykkt í óbreyttri mynd.“ Texti viðskiptaráðsins er úr Skoðun Viðskiptaráðs Íslands sem dagsett er 24. febrúar 2006 og þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi menntamálaráðherra er verið að blása til sóknar ríkisrekstrar gegn einkarekstri sem hefur þegar haslað sér völl á markaðnum. Þessi framganga ríkisins spillir heilbrigðum rekstrarskilyrðum á fjölmiðlamarkaði. Þannig liggur í augum uppi að ef frumvarpið fjallaði ekki um RÚV heldur fyrirtæki í einhverri annarri atvinnustarfsemi í landinu sæist glögglega hve frávik frá eðlilegum leikreglum markaðarins eru hrópandi í frumvarpinu.“ Hverjir skyldu nú vera að vígbúast ef þetta yrði að lögum? Hverjir eru að vígbúast? Þessu var fylgt eftir með grein sem hér hefur verið gerð grein fyrir, ítarlegri og rökstuddri grein eftir Guðlaug Stefánsson hagfræðing, sem starfar hjá Samtökum atvinnulífsins, þar sem hann fjallar um það ríkið geti ekki - ég umorða það - gefið slíkt meðlag með Ríkisútvarpinu hf. að það skerði samkeppnisstöðu. Ég hef nefnt að ríkið verður í ábyrgðum fyrir höfundarréttinn. En skyldi það ekki verða vopn í væntanlegu stríði Stöðvar 2 eða þeirra tveggja risa sem núna eru á fjölmiðlamarkaði gegn Ríkisútvarpinu, að Ríkisútvarpið hf. fær þjóðargersemarnar? Skyldi Ríkisútvarpið hf. ekki hafa eitthvert forskot? Hefur ríkið eitthvert leyfi til að afhenda einum rekstraraðila, einum sjálfstæðum lögaðila í samkeppnis- og hlutafélagarekstri þessi ómetanlegu auðæfi sem eru efni, uppspretta í hundruð sjónvarps- og útvarpsþátta, bæði með hreinum endurflutningi og svo annarri vinnslu, til kvikmyndagerðar, sjónvarpsþáttagerðar og til allra mögulegra hluta? Skyldi það ekki verða vopn í baráttunni sem fer í hönd? Með því að færa allar eignir RÚV í dag til Ríkisútvarpsins hf. sem ég segi að hæstv. menntamálaráðherra geti ekki metið en sem má ætla að kunni að hlaupa á hundruðum milljarða ef menn reyndu það. Skyldi það meðlag með Ríkisútvarpinu hf. verða samþykkt niðri í Evrópu hjá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA? Ég er hræddur um ekki, fyrir utan svo milljarðaframlagið á hverju ári. Þetta frumvarp er sem sé vopnabúr illdeilna, illvígra samkeppnisdeilna. Í húfi eru þjóðargersemarnar og í húfi eru eignarréttindin, höfundarrétturinn, réttindi starfsmanna og í húfi eru lýðræðisleg réttindi hlustenda og áhorfenda. Ég spurði mig þegar ég fór að kynna mér þetta mál: Skyldi það vera tilgangurinn að samkeppnisúrskurður Samkeppnisstofnunar sem vænta má, illdeilurnar, eða ESA eða dómar innan lands, innlendra dómstóla eða EFTA-dómstólsins gangi endanlega af Ríkisútvarpinu dauðu? Skyldi Ríkisútvarpið hf. rísa undir þeim málaferlum? Er frumvarpinu ætlaður fyrsti leikurinn eins og það er? Er það fyrsti leikur í að kviksetja Ríkisútvarpið? Ég ætla nánast að svo sé miðað við hvernig það er úr garði gert. Kviksetja menningarstarfsemi sem til þessa hefur verið rekin án gróðahyggju, án peningahugsunar, á öðrum forsendum en að skila arði, ekki peningalegum arði, heldur menningarlegum arði til þjóðarinnar sem við höfum fengið svo ríkulega að það hálfa væri nóg. Þessu á að fórna á sviði samkeppnisrekstrar. Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð Íslands hafa þegar vígbúist og vilja einkavædda einokun á fjölmiðlasviðinu og þar eru bara tveir fyrir. Það eru miðlar í eigu Baugs og fleiri annars vegar og það eru Síminn og Skjár einn og sumir spá því að Morgunblaðið falli inn í þann hóp. Skyldu þessir tveir aðilar ekki berjast um erfðagóssið þegar það er búið að kviksetja eða steypa Ríkisútvarpinu í glötun? Þá er eina spurningin hvor nær fengnum, sem ég get alveg eins kallað í þessum ræðustól, ránsfenginn. Eitt enn, frú forseti. Ég hef verið þeirrar skoðunar að vilji standi til þess að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins að gera það að sjálfseignarstofnun. Ég veit að það eru mjög margir sem hugsa þannig og ég hef reyndar verið sannfærður um það í viðtölum við fjölda manns. Sjálfseignarstofnuninni eru settar skýrar reglur í lögum sem ég ætla ekki að fara yfir en þær lúta eftirliti Ríkisendurskoðunar sem heyrir að því er ég best veit beint undir Alþingi og það eru varanlegar og góðar tryggingar fyrir því að tilgangi verði ekki breytt o.s.frv. Á bls. 11 í greinargerð með frumvarpinu er fjallað um samanburð á hlutafélagsforminu og formi sjálfseignarstofnunar. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Við samanburð á sjálfseignarstofnun og hlutafélagi þótti hlutafélagsformið henta betur enda gildir um hlutafélög ítarleg og skýr löggjöf, leikreglur eru þar allar vel þekktar og fjöldi fordæma til um hvernig leysa beri úr einstökum málum.“ Eru þetta rök eða er þetta fullyrðing? Ég hallast að því síðarnefnda vegna þess að í textanum segir: „Við samanburð á sjálfseignarstofnun og hlutafélagi þótti hlutafélagsformið henta betur …“ Hvar er þessi samanburður? Hann liggur ekki fyrir í þeim gögnum sem ég hef skoðað. Það er enginn samanburður fyrir hendi, ekki nokkur. Þegar svona veigamiklar ákvarðanir eru teknar eiga að liggja fyrir skjöl, ítarleg skjöl, samanburður og skýrslur sérfræðinga. Ég fullyrði að þegar menn setja á stofn sjálfseignarstofnun eru sjálfseignarstofnuninni settar samþykktir, reglur, tilgangur og þar fram eftir götunum. Það er ekkert vandamál að setja vandaðar, skýrar samþykktir, tilgangslýsingu, leikreglur fyrir RÚV sem sjálfseignarstofnun með öllum þeim kostum sem fylgja hlutafélagsforminu en sneiða af alla þá galla sem fylgja því, því að þeir eru líka til. Rökin hér eða rökleysan eða fullyrðingin er fyrirsláttur. Það ber allt að sama brunni, það verður að hugsa málið algjörlega upp á nýtt og fresta því fram á næsta þing. Einkavædd einokun hefur ekki skilað almenningi í landinu nokkrum sköpuðum hlut. Hefur almenningur haft hag af einkavæðingu bankanna sem voru í ríkiseign?  Það er enginn hagur af því. Sér einhver haginn af samkeppni á tryggingamarkaði, olíumarkaði, að vísu er undantekning þar? Nei, almenningur hefur ekki séð það í buddunum sínum, ekki í fjárhag heimilanna. Vextir hafa ekki lækkað og þjónustugjöldin hafa rokið upp. Þetta skilur hver maður. Af yfirdrættinum er okurlán. Nei, það hefur ekki komið króna í budduna hjá almenningi og verið er að skerða þjónustu við almenning með því að samkeppnis- og hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Það er því verið að skerða réttindi almennings. Meira að segja var ein samkeppnisaðgerðin sú að einkavæða jarðarfarir og við það hækkuðu þær um mörg hundruð prósent. Frú forseti. Hvernig sem á málin er litið er frumvarpið atlaga að þeim þjóðargersemum sem ég gerði að umtalsefni. Það er atlaga að höfundum sem gerðu þær, bjuggu þær þjóðargersemar til. Það er atlaga að starfsmönnum Ríkisútvarpsins og það er atlaga að lýðræðislegum réttindum þeirra sem hlusta, horfa og eiga skipti við Ríkisútvarpið.

Frú forseti. Aðkoma mín að þessu máli er með frekar litlum fyrirvara og undirbúningur kannski ekki eins og vert væri og ég vonast til að fá annað tækifæri til að gera betur síðar þar sem þess má vænta að ræða mín verði að einhverju leyti sundurlaus og styttri en annars hefði verið. Ég hef ekki tekið þátt í þessum umræðum öðruvísi en sem áhorfandi úti í bæ. Ég hef fylgst með fréttum, ég hef skoðað og hlýtt á ræður þingmanna, ég hef lesið frumvarpið yfir og nefndarálit. En ég vil segja að af því sem ég hef kynnt mér um málið finnst mér einna athyglisverðust sú ræða sem hér var flutt núna rétt áðan af hv. þm. Atla Gíslasyni. Ég hvet menn til að kynna sér þau sjónarmið sem þar komu fram og þær upplýsingar um þau gífurlegu verðmæti, bæði hlutlæg verðmæti og önnur sem liggja í Ríkisútvarpinu, verðmæti í starfsmönnum og í efni sem þar er nánast ómetanlegt. Ég held að rétt sé að gefa því fullan gaum, auk þess sem hv. þm. talar af mikilli reynslu og þekkingu um réttindi starfsmanna. Að sjálfsögðu hafa menn miklar áhyggjur af þeim við þær breytingar sem fyrirhugaðar eru í þessum efnum því að við höfum séð hvernig farið hefur bæði hvað snertir lífeyrisréttindi og biðlaunarétt starfsmanna í ýmsum þáttum einkavæðingar að undanförnu og þau spor hræða. Ég fagna því engu að síður að fá að segja nokkur orð um RÚV og fjalla aðeins um málefni þess vegna þess að ég hef kynnst starfsemi Ríkisútvarpsins af eigin raun, fyrst sem fréttaritari um langt árabil bæði á landsbyggðinni og hér á höfuðborgarsvæðinu, ég hef annast þar dagskrárgerð, lestur í útvarp, þýðingar o.fl. Ég hef fylgst með svæðisstöðvum, m.a. vestur á Ísafirði, fylgst með hvernig hún varð til í mjög slæmri aðstöðu til þeirrar sem nú er sem er að mörgu leyti til fyrirmyndar, og ég hef starfað á þeirri stöð. Þar að auki tók ég þátt í að stofna hollvinasamtök um Ríkisútvarpið og hef fylgst með ágætu starfi þeirra. Það er algjörlega nauðsynlegt að mikilvægi Ríkisútvarpsins verði virt og tryggt að það skuli hafa varanlegan sess sem menningarstofnun og almannaútvarp í eigu allra landsmanna. Því ber samkvæmt lögum núna að gæta óhlutdrægni, vernda skoðanafrelsi og halda uppi fjölbreyttum skoðunum. Ríkisútvarpið er eina útvarpsstöðin sem hefur þetta lögbundna hlutverk og því er brýnt að standa vörð um það. Það er skylda Ríkisútvarpsins að efla íslenska dagskrárgerð og því þarf að vera kleift að framleiða miklu meira innlent efni en nú er gert. Meginhlutverk þess á að vera metnaðarfull innlend dagskrárgerð og að standa vörð um tunguna og menninguna. Það er forsenda þess að við viljum hafa ríkisrekinn fjölmiðil og það er þjónusta sem íslensk þjóðin vill og sem hún á rétt á. Það er nauðsynlegt að Ríkisútvarpinu verði tryggðir traustir tekjustofnar til að geta rækt menningarlegt hlutverk sitt myndarlega. Ég tel heppilegast að gera það af fjárlögum. Það eru ýmsir annmarkar á því afnotagjaldi sem nú er en nefskatturinn er engu betri og ég kem nokkuð að því síðar. Í löndunum allt í kringum okkur er rekið öflugt ríkisútvarp og þykir sjálfsagt og eðlilegt. Ég hef hvergi heyrt gild rök fyrir því að breyta ætti RÚV í hlutafélag. Margir hafa sagt að það mundi liðka fyrir ýmsum þáttum í rekstrinum ef RÚV yrði hlutafélag í eigu ríkisins. Þá gæti stofnunin brugðist fljótt við samkeppni og verið skjót til ákvarðana. Á móti má spyrja: Hvað er því til fyrirstöðu að stofnun sé breytt þannig að hún bregðist skjótt við samkeppni þótt hún sé ekki gerð að hlutafélagi? Hv. síðasti ræðumaður kom einmitt inn á gildi t.d. sjálfseignarstofnunar í þessu sambandi og á hvern hátt slík stofnun gæti gegnt sama hlutverki að mestöllu leyti og hlutafélag. Í hlutafélagi felst hins vegar að til greina kæmi að selja það hlutafélag. Það eina sem til þarf er að fella burt eina málsgrein úr lögunum. Það er óhætt að segja að fordæmin séu slæm ef um er að ræða hlutafélag í eigu ríkisins því að það er og hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar að einkavæða þau. Það sýna dæmin. Ég held að minnsta vísbending í þá átt væri beinlínis hættuleg fyrir íslenska menningu, fyrir öryggi landsmanna, sem ekki má gleyma, og ekki síst fyrir aðra fjölmiðla með tilliti til þeirrar samþjöppunar sem á sér stað í þeim geira. Ég vil í þessu sambandi minna á tillögu til þingsályktunar sem Frjálslyndi flokkurinn hefur flutt oftar en einu sinni og eftir því sem ég best veit síðast á 130. löggjafarþingi 2003–2004. Allir þingmenn Frjálslynda flokksins fluttu þessa tillögu til þingsályktunar, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd, skipaða fulltrúum allra þingflokka, til að semja frumvarp um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Nefndin ljúki störfum innan sex mánaða frá samþykkt tillögunnar.“ Þessi leið held ég að væri miklu vænlegri eins og komið hefur fram hjá mörgum þingmönnum, að vanda til verksins, gefa sér tíma til að vinna það frekar en setja fram frumvarp sem er gert eins og það sem hér liggur frammi og er mjög umdeilt, ekki bara á Alþingi heldur víðs vegar í þjóðfélaginu eins og umsagnir, blaðaskrif og almenn umræða í þjóðfélaginu hefur sýnt fram á. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni var ýmislegt rætt um gildi útvarpsins. Meðal annars var talað um að það væri, eins og ég gat um áðan, viðurkennd stoð íslenskrar tungu og menningar. Það ætti að gefa almenningi kost á fræðslu, menningarefni og ýmsu öðru sem er ekki svo vinsælt að aðrir ljósvakamiðlar sjái sér hag í að flytja það. Slíkur fjölmiðill sem á að flytja efni sem er nauðsynlegt en e.t.v. ekki til þess fallið að auka á sölu á að vera í þjóðareign og hann á að vera fjármagnaður af almenningi úr ríkissjóði. Þess vegna var það álit flutningsmanna að Ríkisútvarpið ætti að halda áfram að vera til sem sjálfstæð og óháð stofnun í þjóðareign. Í þessari greinargerð var gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið yrði fjármagnað að fullu á fjárlögum hvert ár, t.d. innan ramma áætlunar eða þjónustusamnings til þriggja til fimm ára í senn. Í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu er margt fróðlegra hluta annarra en ég vil líka minna á frumvarp til laga sem hefur verið flutt oftar en einu sinni um textun. Ég er ekki farinn að sjá að hlutafélag yrði líklegra til þess að kosta til textun sjónvarpsefnis sem er mjög brýnt, sem er líka mjög dýrt og hefur verið vanrækt. Það er auðvelt að sjá það með samanburði við aðrar þjóðir. Það vantar mjög mikið á að textun sé hér svipuð og gerist sæmilegt í nágrannalöndum og þá er ég ekki að miða við BBC sem er fremst í flokki eftir því sem ég best veit í því. Ég hef rekið mig á að það er almennur misskilningur að textun sjónvarpsefnis sé fyrst og fremst ætluð mjög heyrnarskertu fólki en svo er alls ekki. Hún er ætlað okkur hinum sem erum heyrnarskert að einhverju marki en e.t.v. ekki álitin fötluð vegna þess. Hins vegar er það svo að þegar fólk sem svo er ástatt fyrir horfir á sjónvarp og hlustar á það sem þar fer fram á það mjög erfitt með að greina á milli einstakra hljóða og þess vegna eru þeir sem þurfa á þessu efni að halda geysilega margir og miklu fleiri en almennt er álitið. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu vegna þess að þetta er eitt af fjölmörgu sem þetta hlutafélag um RÚV þarf að taka á og kosta. Þetta er eitt af fjölmörgu sem er ekki til þess fallið að gefa beinan arð hverju sinni en er afar brýnt og nauðsynlegt. Mér finnst eftir því sem ég hef séð að vinnubrögð við undirbúning þessa frumvarps og málatilbúnað séu frekar hroðvirknisleg. Málefni Ríkisútvarpsins hefðu átt að vera til umræðu með öðrum fjölmiðlamálum sem bíða úrlausnar hérna en ekki rekið áfram eins og raunin hefur orðið á. Ég tel að þau lög sem nú verða sett, verði þetta frumvarp samþykkt sem ég vona svo sannarlega að verði ekki að óbreyttu, muni veikja stöðu og starfsemi Ríkisútvarpsins og herða pólitískt kverkatak ráðandi stjórnvalda hverju sinni á þessari stofnun. Það er ekki þetta sem Ríkisútvarpið hefði helst þurft á að halda því að pólitísk völd þar og áhrif hafa verið mikil um langa hríð. Samtökin Hollvinir Ríkisútvarpsins sendu Alþingi umsögn sína um fyrirhugað frumvarp og ég leyfi mér, virðulegi forseti, að vísa til þess. Þar er m.a. lögð áhersla á eftirfarandi punkta, með leyfi forseta: Í fyrsta lagi andstöðu við hlutafélagavæðingu RÚV sem er grundvallarstefna samtakanna enda öll einkavæðingaráform þjóðarfjölmiðilsins fráleit. Í öðru lagi er nauðsynlegt að RÚV sé alveg óháð framkvæmdarvaldinu á hverjum tíma. Í þriðja lagi metnaðarfull innlend dagskrárgerð á að vera meginhlutverk RÚV þar sem höfuðáhersla er á mál, menntun og menningu. Opinber útvarpsrekstur á að vera vörður lýðræðis með þjóðinni sem bægir frá sérhagsmunafullri flokkspólitík. Það er stefna hollvinasamtakanna í fjórða lagi að æðsta stjórn RÚV verði skipuð fulltrúum fjölmennra hópa samfélagsins svo víðfeðmar skoðanir fái notið sín og víðtæk þekking. Það væri líka viðfangsefni slíkrar yfirstjórnar að tryggja sjálfstæði almannaútvarpsins. Með nýju lögunum verður hlutafélagið RÚV ,,losað undan ýmsum lögum og reglum sem gilda sérstaklega um ríkisrekstur svo sem varðandi fjárreiður, upplýsingagjöf, starfsmannahald og lántökuheimildir.“ Hér er beint vísað í texta. Hollvinasamtökin telja mjög miður að þjóðin eigi ekki aðgang að öllum upplýsingum varðandi þau atriði sem hér voru nefnd og vilja að stjórnsýsla sé gagnsæ. Hollvinasamtök RÚV telja að þjóðarútvarp eigi að mestu leyti að vera rekið fyrir skattpeninga og ekkert til sparað að efla stofnunina til að vera sverð og skjöldur íslenskrar menningar og lýðræðis. Meðan ég þekkti til málefna Framsóknarflokksins var mjög eindregin afstaða þess flokks um að standa vörð um Ríkisútvarpið. Sérstaklega var mikil andstaða við allar hugmyndir um einkavæðingu þess, um hlutafélagavæðingu og annað sem því viðkom. Svo ég fór að velta fyrir mér: Hvað hefur gerst? Hefur eitthvað breyst hjá Framsóknarflokknum? Ég hef reyndar alls ekki fylgst mikið með ályktunum hans eða störfum, ég skal alveg viðurkenna það. Til að hressa upp á þetta fletti ég upp ályktunum flokksþinga til þess að sjá hvort eitthvað væri breytt. Á vef Framsóknarflokksins eru þrjár ályktanir. Þær eru ekki frá því í gamla daga þegar ég þekkti til mála hans en þær eru frá 2001, 2003 og 2005. Það er greinilegt að á þessum tíma hefur flokkurinn af einhverjum ástæðum breytt verulega um áherslur og sveigst til þeirra áherslna sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft í þessum efnum: einkavæðingar, hlutafjárvæðingar eða hvað það er, ég veit það ekki. Í ályktunum frá flokksþingi 2001 stendur, með leyfi forseta: „Að löggjöf um Ríkisútvarpið verði endurskoðuð með það að markmiði að tryggja hlutleysi þess og sjálfstæði og að stofnuninni verði áfram gert kleift að rækja mikilvægt menningarhlutverk sitt.“ Síðan segir: „Ríkisútvarpinu verði ekki breytt í hlutafélag en í tengslum við endurskoðun löggjafar um Ríkisútvarpið verði kannað hvort rétt sé að breyta því í sjálfseignarstofnun. Fjárhagur Ríkisútvarpsins verði efldur til að tryggja enn betur útsendingarstyrkleika þess á landsbyggðinni.“ Þarna sýnist mér vera markmið í ályktun flokksins 2001 sem er nokkuð í anda þess sem var í Framsóknarflokknum lengst af og ég þekkti í þessum efnum og var samþykkur þá. Síðan kemur flokksþing 2003. Þá er aðeins farið að breyta um áherslur. Ef ég má vitna í það, með leyfi virðulegs forseta: „Ríkisútvarpið skal stunda sjónvarps- og útvarpsrekstur í þágu þjóðarinnar á breiðum grundvelli.“ Gott og vel. Síðan segir: „Breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun sem verði laus við viðskiptaleg, stjórnmálaleg eða önnur hagsmunatengsl.“ Þarna er mjög greinilega farið að breyta um áherslur frá 2001. Hér reyndar segir fleira: „Sjálfseignarstofnunin RÚV yrði þannig sjálfstæður miðill, sem rekinn yrði á jafnréttisgrundvelli við önnur fjölmiðlafyrirtæki. Tryggja skal rekstur RÚV með þjónustusamningi við ríkið.“ Í ályktun flokksþings síðasta árs, 2005, segir: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði.“ Þarna virðist vera búið að sleppa ýmsu sem ályktað var um 2001. Það kann vel að vera að einhver rök séu fyrir því en það kemur ekki fram á þessari heimasíðu og ég þekki ekki hver þau kunna að vera. Eins og ég gat um í upphafi mun ég ekki fjalla efnislega um frumvarpið að þessu sinni en það eru rétt einstök atriði sem ég vildi þó víkja að. Það er spurning um hvernig eigi að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins. Með því að setja Ríkisútvarpið á fjárlög er verið að taka af sameiginlegum tekjum okkar allra til þess að kosta þennan nauðsynlega öryggis- og menningarþátt í íslenska þjóðlífinu. Hins vegar velta menn mikið vöngum yfir því hvort ætti að hafa nefskatt. Margir hafa verið því fylgjandi og m.a. hefur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar lýst því yfir í viðtali að nefskattur sé miklu heppilegri fjármögnunarleið fyrir Ríkisútvarpið en afnotagjald. Aftur á móti hefur ríkisskattstjóri sett fram miklar efasemdir um kosti nefskattsins. Hann segir m.a. að kostur nefskatts sé helst sá að einfalt sé að leggja hann á og auðvelt að fylgjast með skattgreiðslu. Aftur á móti telur hann til ókosta nefskattsins að hann taki ekki tillit til greiðslugetu og sé íþyngjandi fyrir tekjulága, þ.e. tekjulágir greiða hærra hlutfall tekna sinna í skattinn en þeir sem meira hafa handa á milli. Hann talar um nefskatt af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir en talað er um í upphafi 13.500 kr. á þá sem greiða sem innheimtur verði frá 1. jan. 2008. Gert er ráð fyrir því að tekjulágir séu undanþegnir nefskattinum. Hvaða tekjur er verið að tala um: Er verið að tala um launatekjur? Er verið að tala um fjármagnstekjur? Er ekki alltaf dálítið erfitt að ákveða tekjur og ráðstöfunarfé hvers aðila? Það hefur sýnt sig vera stundum annmörkum háð. Síðan segir að þeir sem eru orðnir 70 ára eða eldri séu undanþegnir. Úr umsögn ríkisskattstjóra segir, með leyfi forseta: „Frítekjumörkum fyrir fast krónugjald fylgja ákveðin vandamál vegna þeirra sem eru sitt hvorum megin næst mörkunum, sem vakið getur spurningu um jafnræði. Sama á við þegar litið er til mismunandi skattlagningar hjóna eftir því hvort annað eða bæði eru ofan markanna. Þá eru skattfrelsismörk samkvæmt frumvarpinu með þeim annmarka að eingöngu er miðað við almennar tekjur, þ.e. launatekjur og þess háttar en ekki fjármagnstekjur. Allstór hópur manna hefur miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur og yrði samkvæmt þessu undanþeginn gjaldinu.“ Sömuleiðis er gert ráð fyrir að tekjuskatturinn leggist ekki bara á einstaklinga heldur líka á lögaðila þannig að fyrirtæki mundu borga þetta gjald óháð tekjum þeirra eða hagnaði. Virðulegur forseti. Það er svo vissulega tilefni til þess að fjalla um mjög margt fleira í þessu. Ég tek undir það sem margir hafa sagt í dag að þetta frumvarp er mjög viðsjárvert. Ég óttast mjög að verði það að lögum séu þar afskaplega slæmir hlutir að gerast. Ég vil leyfa mér að ljúka þessari ræðu með niðurlagi í umsögn Hollvinasamtaka RÚV, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þjóðarútvarp okkar er almannaútvarp sem á alls ekki að heyra til fyrirtækjarekstrar með kröfu um hagnað og arðsemi. Ríkisútvarpið er menningarstofnun sem gegnir mikilvægu hlutverki í almannaþjónustu. Við höfum þegar einkastöðvar sem reknar eru með arðsemina eina að leiðarljósi og fjölmiðlum í einkaeigu er hvorki skylt að gæta hlutleysis né sinna menningar- og öryggishlutverki. Þá kröfu getum við þó gert óhikað til þjóðarútvarps í almannaeigu.“

Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. þm. Pétri Bjarnasyni fyrir ágæta og hófstillta ræðu. Hv. þingmaður tók fram að hann ætlaði ekki að fjalla um frumvarpið sem slíkt en hann vék að ýmsum málum sem snerta rekstur Ríkisútvarpsins og fjölmiðla almennt. Ég heyrði hv. þingmann ekki fjalla mikið um afstöðu síns flokks til Ríkisútvarpsins eða til fjölmiðla en hins vegar eyddi hann töluverðum tíma í að rekja ályktanir Framsóknarflokksins sem lúta að Ríkisútvarpinu. Ég vil í tilefni af því taka fram að meðan Framsóknarflokkurinn er í ríkisstjórn verður Ríkisútvarpið ekki selt. Það er alveg ljóst. Hins vegar er mjög eðlilegt að með þeim breytingum sem orðið hafa á fjölmiðlaumhverfinu á liðnum árum verði líka afstöðubreyting hjá stjórnmálaflokkunum til Ríkisútvarpsins. Það er samt einkennilegt þegar látið er að því liggja að vegna þess að með þessu frumvarpi á að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag með þeim takmörkunum sem koma fram í 1. gr. frumvarpsins um að það verði ekki selt, það eigi að vera í þjóðareigu, muni Framsóknarflokkurinn hugsanlega einhvern tíma samþykkja að Ríkisútvarpið verði selt, en vitað er að það eru ekki nema einn eða tveir af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins á þingi sem eru talsmenn þess að það verði selt. Nú er ekki þingmeirihluti fyrir sölu og meðan Framsóknarflokkurinn er í ríkisstjórn verður það ekki selt að öllu óbreyttu. Þetta eru ákveðnar ávirðingar sem bornar eru á flokkinn. En af því tilefni að hv. þingmaður sá ástæðu til að rekja ályktanir Framsóknarflokksins og hvernig þær hafa breyst í gegnum tíðina vildi ég árétta það, frú forseti, að Ríkisútvarpið verður ekki selt á meðan Framsóknarflokkurinn er í ríkisstjórn og ég get ekki séð fyrir mér að hægt sé að mynda neinn annan stjórnarmeirihluta sem gæti verið hlynntur því að selja Ríkisútvarpið.

Frú forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu að Framsóknarflokkurinn muni aldrei standa að því að selja Ríkisútvarpið og ég vona svo sannarlega að til þess komi heldur aldrei. Hins vegar vil ég aðeins leiðrétta það að ég ýjaði ekkert að því að Framsóknarflokkurinn ætlaði að selja Ríkisútvarpið. Ég nefndi það aldrei. Ég nefndi hins vegar þann ótta minn að hlutafélagavæðing gæti orðið til þess að af sölu yrði. Ég bendlaði Framsóknarflokkinn ekkert við það enda þótt hv. þingmaður hafi gert það og lagði mér þar með orð í munn sem ekki er rétt. Það er hins vegar ekki rétt heldur að ég hafi ekki fjallað um áherslur Frjálslynda flokksins en kannski hefur þingmaðurinn misst af því. Ég nefndi þær leiðir sem Frjálslyndi flokkurinn hefur ítrekað reynt að fara og bent á til þess að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins. Hann hefur flutt þingsályktunartillögu í tvígang a.m.k. um að stofna til nefndar sem hefði það verkefni að undirbúa frumvarp af þessu tagi, undirbúa það á vandaðan hátt og gera það þannig úr garði að hægt væri að koma því í gegnum þingið með samþykki og sátt þingmanna og þeirra sem eiga að tryggja það að þessi stofnun verði okkur jafnmikilvæg og raun ber vitni. Ég fór aðeins yfir þetta og sagði réttilega að ég hef afskaplega lítið fylgst með Framsóknarflokknum og ekki haft sérstaka löngun til þess fyrr en tilefni vakna eins og þessi. Ég var bara að velta því fyrir mér, og geri það stöðugt, hvað hefði gerst, af hverju þessar breytingar hefðu orðið, því að þegar ég starfaði innan Framsóknarflokksins þá starfaði ég líka hjá RÚV og fylgdist mjög vel með öllum ályktunum um Ríkisútvarpið. Þess var sérstaklega gætt að reyna að standa vörð um þá stofnun af hálfu Framsóknarflokksins sem taldi sig vera þá alveg sérstakan málsvara hennar. Það var þetta sem ég vildi gera að umræðuefni og benda á, ekki hitt að ég segði að hann mundi selja Ríkisútvarpið eða annað í þeim dúr.

Frú forseti. Talsmenn þess í þinginu að selja Ríkisútvarpið voru þrír eða fjórir, ég held að þeir séu aðeins tveir núna. Það er því ljóst að ekki er stjórnarmeirihluti fyrir því og eins og ég sagði verður Ríkisútvarpið ekki selt að óbreyttri ríkisstjórn. En það hefur aftur og aftur verið komið inn á það í umræðunni, ekki endilega kannski hv. þm. Pétur Bjarnason, að með því að Framsóknarflokkurinn hafi lagt aðrar áherslur í ályktunum sínum núna, í gjörbreyttu fjölmiðlaumhverfi, en hann gerði fyrir einhverjum árum síðan hafi orðið einhver stefnubreyting og afstöðubreyting innan flokksins til þess að Ríkisútvarpið eigi að vera í þjóðareigu. Hið rétta er að til skamms tíma töldu menn að Ríkisútvarpið yrði helst varið sem þjóðareign með því að það væri sjálfseignarstofnun frekar en hlutafélag. Nú hafa menn hins vegar sett inn í þetta frumvarp jákvætt og ótvírætt ákvæði um að það verði ekki selt og eigi að vera áfram þjóðareign. Framsóknarmenn sjá að það tryggir heldur ekkert að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareign að hafa það sem sjálfseignarstofnun, því að eins og hv. þm. Pétur Bjarnason benti réttilega á væri hægt, eftir að þetta frumvarp verður að lögum, að selja það með því að breyta einu ákvæði. Það væri líka hægt þó svo að lög mundu kveða á um það núna að Ríkisútvarpið væri sjálfseignarstofnun. Það er líka hægt að breyta þeim lögum. Tryggingin er því engin í rekstrarforminu sem ákveðin verður. Meginmálið er að það er ekki stjórnarmeirihluti fyrir að selja það. Ég get heldur ekki ímyndað mér, eins og menn hafa talað í stjórnarandstöðunni, að þótt breyting verði á ríkisstjórnarmeirihluta einhvern tíma í framtíðinni að Ríkisútvarpið verði selt þá. Svo mikill samhugur finnst mér vera í þinginu um að Ríkisútvarpið verði áfram sameign þjóðarinnar að ekki sé hægt að sjá það neins staðar í náinni framtíð að annar háttur verði hafður á.

Frú forseti. Það eru aðrar áherslur og það er ekkert sem bendir til þess að Framsóknarflokkurinn vilji selja RÚV. Það er gott að heyra og ég efast ekkert um það. Þetta er ekki stefnubreyting, sagði hv. þingmaður, og það er ekki stefnubreyting í málefnum Ríkisútvarpsins af hálfu Framsóknarflokksins. Mér finnst, satt að segja, þetta frumvarp vera bein yfirlýsing um stefnubreytingu þar sem ályktanirnar sem ég vitnaði í áðan færast fyrst og fremst úr því að menn eru andvígir hlutafjárvæðingu yfir í það í næstu lotu að verða hlynntir sjálfseignarstofnun og í þriðju lotu að nefna það ekki en fara síðan yfir í hlutafjárvæðingu. Með því að samþykkja það frumvarp sem hér er lagt fram þýðir ekkert að segja mér að ekki sé um stefnubreytingu að ræða. Það hefur orðið mikil stefnubreyting á þessum árum og hún er mjög ljós með þessu frumvarpi. Það er ekki með nokkrum rökum hægt að halda öðru fram og frumvarpið er sönnun þess. Það kann vel að vera, og er vafalaust rétt, að ekki sé neinn meiri hluti á þinginu núna fyrir því að selja Ríkisútvarpið. Þetta snýst kannski ekki alveg um það, vegna þess að við vitum hvað hefur gerst og við vitum hve miklu auðveldara er að markaðssetja hlutafélag, hvað það er miklu viðkvæmara fyrir hugmyndum af því tagi, hvort sem það yrði þessi meiri hluti, sem ég er ekki viss um að verði hér til eilífðarnóns eða ég rétt leyfi mér að vona það, eða einhver annar meiri hluti. Hlutafjárvæðingin auðveldar a.m.k. mjög þessa leið ef einhverjum kynni að hugnast að fara hana.

Frú forseti. Það eru nokkur atriði sem mig langar að fara yfir hér í sambandi við þetta frumvarp þó að það hafi nú þegar verið nokkuð rækilega rætt og þar á meðal af hálfu flokkssystkina minna. Ég hef ekki átt þess kost fyrr að tjá mig um þetta mál og ætla að leyfa mér að nefna nokkur atriði í sambandi við það, flest almenn eðlis og þau sem lúta að stöðu málsins, sögu útvarpsins og því hvernig ég teldi eðlilegast að vinna að málefnum þeirrar stofnunar og þar á meðal því að setja lög eða endurskoða þau lagaákvæði sem um Ríkisútvarpið gilda. Aðdragandi þessa frumvarps er mjög dapurlegur. Það hlýtur að vera þannig, frú forseti, að það séu heldur vonbrigði en hitt, ef menn eru eðlilega þenkjandi almennt, svona í lýðræðislegum skilningi sagt, að þurfa að standa frammi fyrir harðvítugum deilum og ágreiningi um málefni þessarar mikilvægu menningarstofnunar sem Ríkisútvarpið er. Þó að enginn annar mælikvarði væri lagður á málið en slíkur hlytu það strax að teljast vonbrigði að menn skuli ekki bera gæfu til og ná að reyna að standa sæmilega saman um málefni Ríkisútvarpsins. En auðvitað er ekki á góðu von, því að hæstv. ríkisstjórn hefur hér fylgt því verklagi sem hún hefur iðulega gert, að gefa nánast ekkert fyrir sjónarmið annarra aðila en sín eigin og þá gildir yfirleitt einu hvort um er að ræða sjónarmið sem stjórnarandstaðan sérstaklega ber fram eða fjöldahreyfingar í landinu, almenningur o.s.frv. Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með málefni þessarar stofnunar í einn og hálfan áratug. Ég hef orðað það áður hér í hörðum deilum um ýmislegt sem á daga útvarpsins hefur drifið í gegnum misgæfusama stjórn Sjálfstæðisflokksins á þeirri stofnun að Sjálfstæðisflokkurinn hafi nánast lagt Ríkisútvarpið í einelti. Þar hafa t.d. verið uppi þau sjónarmið að reyta helstu skrautfjaðrirnar af stofnuninni. Lengi vel var það alveg sérstakt hugðarefni ungra sjálfstæðismanna að koma Rás 2 fyrir kattarnef því það virtist fara alveg sérstaklega í taugarnar á mönnum þar á bæ að þetta ríkisfyrirtæki, þessi menningarstofnun sem Ríkisútvarpið er, næði jafngóðum árangri í nútímanum gagnvart léttri dagskrárgerð og miðlun efnis af því tagi sem Rás 2 sérstaklega hefur orðið þekkt fyrir. Það má ekki, það passar ekki inn í formúlurnar, það er greinilega mjög óæskilegt að mati hægri manna að allar kenningarnar um hina lamandi og dauðu hönd ríkisrekstrarins skuli afsannast og hrynja, t.d. í því að Ríkisútvarpið hefur náð glæsilegum árangri í því að byggja upp, samhliða sinni hefðbundnu og alvörugefnu dagskrá á Rás 1, glæsilegt afþreyingarútvarp, blandað menningarefni og tónlist, eins og Rás 2 er. Framsóknarflokkurinn þóttist lengi vel ætla að standa í lappirnar í þessu máli og ályktaði um það hér á árum áður að ekki kæmi til greina að hrófla við Ríkisútvarpinu og breyta því í hlutafélag. Það fór með það eins og fleiri fögur fyrirheit framsóknarmanna að það reyndist heldur endasleppt. Síðan koma menn náttúrlega hér og bera fyrir sig að tímarnir séu svo breyttir. Það er alltaf voðalega auðvelt að útskýra það þannig þegar menn taka kúvendingar í grundvallarmálum að tímarnir séu breyttir og saka þá jafnvel andstæðingana um að þeir hafi ekki áttað sig á því. Það er mjög vinsæl aðferð. Eins og menn hafi bara einkahandhöfn á því að fylgjast með að hlutirnir séu að breytast í veröldinni. En það er nú ekki held ég þannig að Framsóknarflokknum hafi tekist að sannfæra þjóðina um að hann sé eini nútímalegi flokkurinn á Íslandi og eini flokkurinn sem hefur áttað sig á að tímarnir séu breyttir.  Það hefur í rauninni eiginlega ekkert breyst síðan 1928 ef út í það er farið, svo maður rifji það nú aðeins upp fyrir Framsóknarflokknum. Það var þannig þegar verið var að stofna til Ríkisútvarpsins og er athyglisvert að kynna sér þá sögu og lærdómsríkt fyrir þá sem ekki hafa haft fyrir því, að þá verður mönnum það ljóst og reynslan reyndar sýndi það að sannarlega við aðrar aðstæður og að því leyti vissulega hvað rekstur snerti og tæknilega möguleika að einkareksturinn mundi ekki ná að uppfylla það hlutverk um menningarútvarp og almannaþjónustuútvarp sem menn vildu. Um það var samstaða. Ekki var deilt um það þegar verið var að stofna til Ríkisútvarpsins að ríkið yrði að koma til sögunnar og taka þá starfsemi að sér. Nei. Það voru kannski skiptar skoðanir um einstök útfærsluatriði en í aðalatriðum ríkti góð samstaða um að stofna Ríkisútvarp. Það hefur varðað meira og minna meiri háttar vegamót í sögu Ríkisútvarpsins að ekki hefur verið deilt um sjálft undirstöðuhlutverk ríkisins að þessu leyti. Árið 1928 skilaði nefnd niðurstöðum sem þá hafði verið að störfum, reyndar skilaði hún af sér fyrir áramót 1927, og var það síðan á dagskrá Alþingis þegar það kom saman snemma árs 1928. Hverjar voru nú meginniðurstöður þeirrar nefndar um útvarpsreksturinn með hliðsjón af því að hafa skoðað uppbygginguna í nálægum löndum og velt fyrir sér aðstæðum í þessum efnum? Þær voru að það stefndi nú allt í að hafa fáar en orkumiklar stöðvar. Það yrðu sem sagt ekki margar litlar einkareknar stöðvar sem mundu ná árangri. Stöðvarnar yrðu reistar fyrir ríkisfé og símastjórnir mundu annast rekstur þeirra og viðhald fjarskiptanna vegna. Að sjálft víðvarpið, eins og það var kallað þá, útvarpsnafnið kom síðar með lögunum sjálfum, væri oftast í höndum sérstakra félaga með eftirliti eða íhlutan stjórnvalda. Og í fjórða lagi, leggi menn nú eyrun við, víðvarpið er talið menningartæki handa alþýðu manna og eru því settar skorður við því að einstaklingar ábatist af því fjárhagslega. Hvað hefur nú breyst? Víðvarpið er talið menningartæki handa alþýðu manna og eru því settar skorður við því að einstaklingar ábatist af því fjárhagslega. Menn voru í raun staddir við nákvæmlega sömu landamærin og þeir eru enn í dag hvað þetta varðar. Að skilgreina eðli þessarar starfsemi og finna henni form og búa um hana í samræmi við það. Hvað er þetta? Þetta er í dag alveg nákvæmlega eins og það var 1928, ekki hefðbundinn atvinnurekstur rekinn í gróðaskyni. Hann er það ekki. Í því liggur grundvallarvitleysan með þetta hlutafélagaform, eins og reyndar ritstjóri Fréttablaðsins hefur bent ágætlega á. Og hefur nú mikið farið aftur sjálfstæðismönnum frá því þeir lutu leiðsögn þess manns ofarlega á síðustu öld. Fyrir svo utan að ekki er hægt að horfa fram hjá því, og það ættu framsóknarmenn að viðurkenna allra manna fyrstir, að sporin hræða mjög í þessum efnum. Menn bera fyrir sig 1. gr., að standi ekki til að selja, sem reyndar má, eins og hv. þm. Atli Gíslason fór yfir, auðveldlega fara á bak við og komast fram hjá með því að halda hlutafénu í eigu ríkisins en reyta fyrirtækið niður og selja út úr því eignir, úthýsa starfsemi o.s.frv. Allt í samræmi við lagabókstafinn. Ekki króna seld af hlutafénu sjálfu. Þannig er hægt að fara að hlutunum og er svo sem þekkt. En aðallega er það þó staðreynd, frú forseti, sem verður ekki hrakin og er skjalfest í þingsögunni, hægt er að fletta upp á henni í fjölmiðlum, að loforð núverandi stjórnarflokka þegar kemur að því að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélög um að ekki eigi að einkavæða þau eða selja hafa reynst einskis virði. Þau hafa alltaf reynst einskis virði. Þegar Pósti og síma var breytt í hlutafélag var svarið og sárt við lagt að ekki stæði til að selja fyrirtækið. Þetta væri bara formbreyting, sagði þáverandi hæstv. samgönguráðherra, Halldór Blöndal. Til að leggja áherslu á orð sín vakti hann athygli á þeirri staðreynd að það yrði bara gefið út eitt hlutabréf í fyrirtækinu, þá hlytu allir að sjá að ekki yrði farið að rífa af því eitthvað horn og selja það. Ég man að ég spurði hann hvort hlutabréfið yrði úr stáli til að undirstrika þetta enn frekar. En hvað gerðist? Áður en við var litið var búið að skipta fyrirtækinu upp og hafinn undirbúningur að því að einkavæða það. Þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum stóð í greinargerð með stjórnarfrumvarpinu að ríkið mundi ekki selja af hlut sínum fyrstu fjögur árin eftir að lögin yrðu sett. Það var svikið. Það var ekki yfirlýsing í ræðu ráðherra. Þetta var ekki í framsöguræðu ráðherra. Það var ekki „statement“ af því tagi sem fyrrverandi samgönguráðherra flutti um Símann. Nei. Það stóð í greinargerð stjórnarfrumvarpsins, að þetta mundi ekki verða gert, en það var samt svikið. Við þekkjum þessa sögu. Sporin hræða. Það þýðir ekki fyrir hv. þingmenn Framsóknarflokksins annað en að horfast í augu við þá staðreynd að þeir sem tortryggja yfirlýsingar af þessu tagi hafa ástæðu til í ljósi reynslunnar. Þegar menn eru ekki vandaðri að virðingu sinni en þetta, þegar menn selja æru sína ekki dýrara verði en þetta að menn standi ekki einu sinni við skrifleg fyrirheit í greinargerðum með stjórnarfrumvörpum, þá er nú ekki von á góðu. Við sjáum alveg hvað er í vændum þeim megin frá. Það verður auðvitað hafinn hernaður á Ríkisútvarpið hf. frá fyrsta degi. Ég held að hlutafélagabreytingin sé alveg sérstaklega vitlaus vegna þess að hún býr til vandamál. Hún býr til margs konar vandamál að óþörfu sem er hægt að vera laus við með því að hafa skilgreininguna hreina. Láta formið endurspegla að þetta er ekki atvinnurekstur í samkeppnis- eða einkagróðaskyni, heldur menningarstarfsemi, almannaþjónusta og er byggð upp og rekin sem slík og í þeim tilgangi. Sem ríkisfyrirtæki, sem B-hlutastofnun í eigu ríkisins, er Ríkisútvarpið þar af leiðandi miklu betur statt gagnvart árekstrum við einkareksturinn en ef það væri tekið og fært yfir í fyrirtækjaumhverfið í formi hlutafélags þó ríkið eigi það áfram. Þetta liggur alveg í augum uppi. Ég get nefnt mönnum eitt dæmi sem menn gerðu rétt í að fara aðeins yfir og læra af þegar menn stofnuðu flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. Þá var ég einn manna um að vara við að gera það eins og það var gert, ef ég man rétt um árið 2000. Hvað gerðu menn? Þá voru menn illa haldnir af hlutafélagssýkinni sem fyrr og þáverandi utanríkisráðherra og núverandi hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, kom með frumvarp um Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. Hvað var í því frumvarpi? Þar var öllu grautað saman, rekstri á starfsemi ríkisins í flugstöðinni Keflavík, verslunarrekstri í samkeppni við aðra verslunarrekendur og utanumhaldi á fasteignum ríkisins. Það var sem sagt allt sett inn í eitt félag og kallað hf. Ég sagði: Þetta mun aldrei ganga. Þetta mun frá fyrsta degi skapa vandræði. Það verða klögumál. Það verða kærumál. Aðrir verslunareigendur munu aldrei una þessu og var engin ástæða til. Hvað gerðu þeir? Þeir kærðu málið eftir öllum mögulegum farvegum og fyrir dómstólum og höfðu sitt auðvitað fram. Ríkið var hrakið til að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi. Af hverju eru menn þá að þessu? Af hverju er menn að búa sér til vandamál af þessu tagi? Af hverju horfast menn ekki í augu við að þetta er óskynsamlegt og svona á ekki að gera þetta? Þetta er alveg nákvæmlega eins með Ríkisútvarpið. Það á að grauta öllu saman í eitt hlutafélag. Menningarhlutverkinu, menningararfinum sem virðist eiga að færa með inn í hlutafélagið og þeim almannaskyldum sem út af fyrir sig er vonandi ekki umdeilt að Ríkisútvarpið hefur með hendi, eru ekki flokkaðar undir neinn samkeppnisrekstur. Og svo hinu, eins og miðlun afþreyingarefnis, sem auðvitað einkaaðilarnir munu klaga og kæra og kvarta undan að sé rekið með ósanngjörnum hætti í samkeppni við þá í skjóli af ríkistekjunum og hinni lögvernduðu stöðu hlutafélagsins í eigu ríkisins. Þetta liggur alveg í augum uppi. Verið er að bjóða upp í svona dans. Það er ákaflega dapurlegt. Hver eru svo eiginlega rökin fyrir því að það þurfi að breyta þessu í hlutafélag? Eru það rökin að hlutafélagaformið sé svo vel þekkt? Er það það? Hvað stendur eftir þegar búið er að afhjúpa að þetta er ekki starfsemi sem eðli sinnar vegna á nokkurt erindi inn í þetta fyrirtækjafyrirkomulag sem hlutafélögin eru? Það er ósköp lítið. Ég vil gera athugasemdir við að ég held að menn séu ekki að leggja hér til góða lausn hvað varðar tekjustofn Ríkisútvarpsins. Ég held að þessi nefskattur sé stórgallaður sem slíkur. Auðvitað vitum við að afnotagjöldin eins og þau eru í dag hafa verið mikið bitbein og á þau hefur verið ráðist. Það eru bæði rök með þeim og á móti. Menn hafa lengi viðurkennt að það gæti verið ástæða til að skoða það. Ýmsar ágætar hugmyndir hafa komið fram um að gera þetta þá öðruvísi, t.d. sú sem er í frumvarpi okkar þingmanna Vinstri grænna, að þetta væri þá sett inn í einhvern breiðan almennan skattstofn eins og álagningarstofn fasteignagjalda og tekið sem lítil prósenta af einhverjum slíkum stórum skattstofni sem ekki væri óeðlilegt eða ósanngjarnt að nota. Þetta er gert í mörgum öðrum tilvikum, að fundin er slík viðmiðun fyrir viðlagasjóðsgjöldum eða einhverju öðru slíku og tekjustofn Ríkisútvarpsins væri að sjálfsögðu ekki óeðlilegur í því sambandi. Auðvitað er að mörgu leyti eðlilegast að þessi ríkisstarfsemi væri einfaldlega greidd úr ríkissjóði, kæmi yfir fjárlög hverju sinni. Ég hygg að flestir vildu það nú helst. Nema af einni ástæðu og hún er sú að menn hafa aldrei treyst því að Ríkisútvarpið fengi þá tekjur sínar án vandræða og barnings ár frá ári. Menn óttast að setja Ríkisútvarpið inn í umhverfi þar sem þarf að slást fyrir fjárveitingum á hverju einasta ári við afgreiðslu fjárlaga og þann óstöðugleika og þá erfiðleika sem því gætu verið samfara, m.a. vegna þess að það hefur alls ekki ríkt nógu vinsamlegt andrúmsloft í garð Ríkisútvarpsins á mjög löngu tímabili. Núverandi ríkisstjórn hefur t.d. búið mjög illa að Ríkisútvarpinu. Fimmtán ár Sjálfstæðisflokksins yfir Ríkisútvarpinu eru ár sveltis, hörmunga. Dreifikerfið grotnar niður. Ríkisútvarpið hefur aldrei fengið þær tekjur sem því var ætlað til að halda því við og byggja það upp. Framlög til Ríkisútvarpsins hafa rýrnað að raungildi og það hefur mátt standa í mjög erfiðum aðgerðum innan húss bara til halda sjó og það safnar skuldum. Getur varla tekið þátt að sínu leyti í rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar o.s.frv. Stjórnarfyrirkomulagið sem yfir Ríkisútvarpið yrði dæmt með því að gera það að svona hlutafélagi er alveg fullkomlega óviðeigandi og út í hött í ljósi þeirrar starfsemi sem þar fer fram. Það er að mínu mati alveg fráleitt að fara með þessa mikilvægu almannaþjónustu og menningarstarfsemi inn í hlutafélag og setja þar einhvern einn útvarpsstjóra sem alvald, líka yfir dagskrárgerð. Það er alveg furðuleg hugmynd satt best að segja. Honum er ekki fisjað saman þeim manni sem á að fara með verkefni sín samkvæmt 11. gr. frumvarpsins. „Útvarpsstjóri er framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins hf. og skal uppfylla skilyrði 2. mgr. 9. gr. Hann er jafnframt æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar.“ Þetta heyrir allt undir hann. Með því að ráða einn mann í krafti stjórnarmeirihlutans sem settur verður inn í fyrirtækið sem hlutafélag, gegnum Alþingi að vísu, fá menn öll völd í hendur einum manni. Er það sú lýðræðislega og breiða aðkoma sem mönnum finnst eðlileg að þessari mikilvægu menningar- og almannaþjónustustofnun? Ég segi nei. Margar þjóðir, og þar á meðal t.d. Evrópusambandið í tilmælum sínum, eru að vísa veginn í alveg gagnstæða átt, segja: Við skulum breikka baklandið á bak við þessar stofnanir og leyfa sem flestum að koma að, koma sínum sjónarmiðum á framfæri, tryggja að svona starfsemi sé rekin í sem allra bestum og mestum tengslum við samfélagið og ólík sjónarmið komi þar að, að listamenn, menningarstofnanir og skólar o.s.frv. geti verið þar þátttakendur. Hlutverk Ríkisútvarpsins á Íslandi er líka geysilega mikilvægt sem hluta af fjölmiðlasamfélaginu eða fjölmiðlaumhverfinu í landinu. Það dapurlega er að hæstv. ríkisstjórn hefur eiginlega klúðrað öllu sem hægt er að klúðra í þessum málum. Það voru þó bundnar vonir við að hún væri að komast á spor aftur þegar hún var búin að gefast hér upp í fjölmiðlamálinu fræga sumarið 2004 og setti þau mál í þverpólitíska vinnu og betra seint en aldrei, átti kannski ekki góða kosti í stöðunni eftir þær hrakfarir sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafði farið hér í júní- og júlímánuði 2004. En af einhverjum undarlegum ástæðum þrjóskaðist ríkisstjórnin alltaf við, og gerir enn, að leyfa Ríkisútvarpinu að vera með í þeirri heildarskoðun á fjölmiðlaumhverfinu í landinu sem að öðru leyti var verkefni þeirrar nefndar - og er enn að gera og spillir fyrir því að hægt sé að ná utan um málin í heild sinni og standa að einhverjum skynsamlegum og heildstæðum aðgerðum í þessum efnum. Rök fyrir nauðsyn þess að setja rammalöggjöf um fjölmiðla á Íslandi verða ekki aðskilin frá stöðu og hlutverki Ríkisútvarpsins, það er bara ósköp einfaldlega augljóst mál. Það skiptir gríðarlega miklu máli þegar við förum að velta því fyrir okkur: Hvað er ásættanleg samþjöppun eða nauðsynleg dreifing í fjölmiðlun til þess að hægt sé að binda vonir við að hún sé sæmilega sjálfstæð og komi sem flestum sjónarmiðum til skila, sinni sínu hlutverki nógu vel, veiti það aðhald sem hún á að gera o.s.frv.? Þá skiptir staða Ríkisútvarpsins, almannaútvarps sem hlutlægs, óháðs vonandi, miðils sköpum. Það segja margir að þeim mun betur sem búið sé að öflugu Ríkisútvarpi þeim mun síður sé ástæða til að hafa áhyggjur af því sem gerist á einkamarkaðnum í þessum efnum og öfugt. Þeim mun veikara sem Ríkisútvarpið sé þeim mun lakar sem búið sé að því til að sinna sínum skyldum þeim mun hættulegri sé óhófleg samþjöppun á einkamarkaðnum, og þetta er alveg rétt. Það er því eins og hver annar barnaskapur að reyna að halda því fram og reyna að færa fyrir því einhver rök að þetta eigi ekki að skoðast í samhengi. Hvernig stendur þá á því að ríkisstjórnin býður upp á þverpólitískt starf þegar kemur að því að skoða rammalöggjöf um fjölmiðla en hafnar öllu samstarfi og allri samstöðu um Ríkisútvarpið? Það er undarleg þráhyggja. Þar er sjálfsagt Sjálfstæðisflokkurinn sem slær taktinn eins og venjulega en framsóknarmenn láta sér lynda að lötra með. Ég hef orðað það svo, frú forseti, að mér finnist að um Ríkisútvarpið eigi að ríkja friðarskylda, þetta sé stofnun eða starfsemi af því tagi að menn eigi að hefja hana upp yfir venjubundnar pólitískar deilur og það sé nánast ekki leyfilegt að vera að knýja fram róttækar breytingar, grundvallarbreytingar, á þessari starfsemi nema menn hafi gert allt sem hægt er a.m.k. að því undangengnu til að ná samstöðu um þær breytingar og helst eigi ekkert að gera nema í sátt um þessi mál, eins og menn hafa gjarnan reynt að hafa þetta með svona mikilvægar grundvallarleikreglur í samfélaginu og ýmis mikilvæg mál. Menn hafa t.d. almennt talið það ákaflega óæskilegt að standa að breytingum á stjórnarskránni eða breytingum á kosningalögum eða öðru slíku öðruvísi en í sæmilegri sátt og menn hafa oft lagt mikið á sig til þess eins og kunnugt er. Af hverju reyna menn þetta ekki með Ríkisútvarpið? Er mönnum ekkert heilagt? Er ríkisstjórnin ekkert farin að velta því fyrir sér hvar hún er á vegi stödd þegar þetta gengur svona í hverju málinu á fætur öðru að það er sagður sundur friðurinn um sumar helgustu sameignir og mikilvægustu stofnanir þjóðarinnar? Það er dálítið merkilegt ef ríkisstjórnin er ekkert hugsi yfir því og hennar fylgjendur. Eru óbreyttir þingmenn stjórnarliðsins sáttir við að vera í því hlutskipti hér aftur og aftur að greiða fyrir því að svona málum frá ríkisstjórn sé troðið hér í gegn í harðri andstöðu? Það er ekki mjög gæfulegt finnst mér. Á það hefur verið bent og ég þarf ekki að endurtaka það að réttindi starfsmanna eru hér ekki tryggð eins og skyldi, að það er mikil andstaða við þetta mál. Hún kemur vissulega úr ýmsum áttum, sumpart mismunandi, gagnstæðum, þegar kemur að andstöðu við frumvarpið en ég held að það hljóti nú að vega nokkuð þungt að í samkeppnisumhverfinu er greinilega engin hrifning af þessu frumvarpi, það er gagnrýnt mjög harkalega. Samtök atvinnulífsins og slíkir aðilar telja þetta frumvarp alls ekki ganga. Aðrir færa fyrir því býsna þung rök, eins og ritstjóri Fréttablaðsins, að það sé grundvallarmisskilningur að fara með þessa starfsemi, þessa ríkisstarfsemi sem er með lögverndaðar tekjur og sinnir svona hlutverki sem á ekkert skylt við venjulegan samkeppnisrekstur, inn í hlutafélagaformið. Ég er því algerlega sammála. Það er bara eins og hver önnur vitleysa, það bara stenst ekki þegar betur er að gáð. Öll rökin sem stundum eru flutt fyrir því að hlutafélagsformið sé svo þekkt og gott og það sé svo agandi og geti af sér svo góðan rekstur er eins og hvert annað bull. Auðvitað er það ekki formið sem þarna skiptir máli heldur hvernig á hlutunum er haldið. Þetta er ekki atvinnurekstur af því tagi að samkeppnin agi menn til og knýi fram hagkvæmustu vinnubrögðin eins og menn væru að framleiða kex eða eitthvað svoleiðis í samkeppni við einhverja aðra. Það er bara eins og hvert annað rugl og það sjá það allir menn. Sú menningar- og þjónustustarfsemi sem þarna fer fram er af allt öðrum toga. Alla þessa hluti þarf því að athuga rækilega og það er út af fyrir sig fagnaðarefni, frú forseti, að það skuli hafa orðið um það samstaða að taka málið til nefndar milli 2. og 3. umr. og skoða þar rækilega þær athugasemdir og ábendingar sem hér hafa verið að koma upp. Þær eru fjölmargar og maður treystir því að það verði gert í alvöru. Maður treystir því að menn vandi sig í svona mikilvægu og stóru máli og skoði vel þær fjölmörgu athugasemdir, þá gagnrýni og þau sjónarmið sem sett hafa verið fram núna á undanförnum dögum, bæði innan þings og utan. Umræðan um þetta mál er að þyngjast úti í þjóðfélaginu, það er loksins að komast á dagskrá þar. Fólk er að átta sig á því hvað er að gerast og ríkisstjórnin gerir rétt í því að hafa það í huga. Ég held að ríkisstjórnin eigi ekki orðið það mikið inni hjá almenningi eftir keyrslu sína að undanförnu að henni sé nú hollast að fara að hugsa sinn gang. Ég held að það sé alveg ljóst að langgæfulegustu vinnubrögðin hér, frú forseti, væru þau að taka þetta mál og setja það í milliþinganefnd í sumar með rammalöggjöfinni um fjölmiðla, að það yrði farið yfir þetta í heild sinni og saman, málefni Ríkisútvarpsins og lög um það og svo þá rammalöggjöf um fjölmiðla almennt sem er í raun og veru fullbúin í drögum hjá þeirri nefnd sem hefur lokið störfum og reyndar dapurt að það mál skuli ekki hafa a.m.k. komið hér fram og því verið dreift þannig að menn hefðu það til hliðsjónar, þó ekki væri nema það, í þingskjali. Þetta voru, frú forseti, þær athugasemdir sem ég vildi við þetta tækifæri koma sérstaklega á framfæri.

Frú forseti. Nú sér fyrir endann á þessari umræðu sem staðið hefur mjög lengi, haldnar hafa verið margar ræður og langar, jafnvel tímamet verið slegin í þessu máli enda ljóst að mörgum hv. þingmönnum er mikið niðri fyrir. Ég hafði hugsað mér að fara yfir ýmis þau efnisatriði sem fjallað hefur verið um hér í 2. umr. af hálfu margra hv. þingmanna og í sjálfu sér er af nógu að taka. Hins vegar er það þannig að náðst hefur samkomulag milli formanna þingflokkanna um að málið verði tekið til umræðu á ný í hv. menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. og ég tel að það sé mikilvægt til þess að hægt sé að greiða fyrir þingstörfum að ég leyfi mér að bíða með að fjalla um þessi efnisatriði sem ég hafði hugsað mér að taka fyrir í þessari ræðu og fjalla um þau þá í umræðu innan nefndarinnar og þá við 3. umr. ef tilefni er til. Ég vil þó nefna eitt af mikilvægustu atriðunum sem hafa komið fram hér sem ég tel að skipti máli í þessari umræðu og er kannski það eina nýja sem komið hefur fram í umræðunni: Við 1. umr. þessa máls lýsti hv. þm. Mörður Árnason sinni skoðun og Samfylkingarinnar á því að það væri í sjálfu sér hægt að fallast á það að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi að undangengnum ákveðnum skilyrðum, svo sem því að þetta hlutafélag yrði látið sæta upplýsingalögum eða væri undir upplýsingalög fellt, a.m.k. skildi ég hv. þingmann svo. Undir umræðum um þetta mál hefur hér verið dreift nefndaráliti og breytingartillögum 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar þar sem tekið er á þessu máli en þetta eru breytingartillögur frá nefndinni við frumvarp um breyting á lögum um hlutafélög á þskj. 1087, 404. mál. Þar er lögð til sú breyting að inn í 4. efnismálsgrein 5. gr. frumvarpsins verði fellt inn ákvæði sem segir, með leyfi forseta: „Fulltrúum fjölmiðla er heimilt að sækja aðalfund opinbers hlutafélags, kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum, ef ríkið er eigandi, og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum, ef sveitarfélagið er eigandi, er heimilt að sækja aðalfund með rétt til þess að bera fram skriflegar fyrirspurnir.“ Í nefndaráliti með þessari breytingartillögu er hún þannig skýrð út, með leyfi forseta: „Í 5. gr. frumvarpsins láðist að taka fram að heimild fjölmiðla til þess að sækja aðalfund taki aðeins til opinberra hlutafélaga og leggur meiri hlutinn því til að það verði lagfært.“ Í tengslum við þessa grein fóru fram ítarlegar umræður um hvort ekki væri eðlilegt að kjörnum fulltrúum yrði einnig gert heimilt að sitja þá fundi. Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem fram komu er lagt til að kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, sé heimilt að sækja aðalfund með rétt til þess að bera fram skriflegar fyrirspurnir. Meiri hlutinn telur að með því að leyfa skriflegar fyrirspurnir á aðalfundum verði auðveldara en ella að afla upplýsinga um opinber hlutafélög sem áður voru opinberar stofnanir og lutu þá sem slíkar m.a. upplýsingalögum og stjórnsýslulögum. Ég tel, frú forseti, og það er ástæðan fyrir því að ég nefni þetta hér í þessari ræðu, að ég tel að með þessari breytingartillögu, verði hún að lögum, sé að miklu leyti komið til móts við þau sjónarmið sem fram komu í umræðunni um þetta frumvarp. Ég vona að það geti þá leitt til þess að menn gangi sáttari frá borði eftir að málið hefur verið rætt í hv. menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. en á það á auðvitað eftir að reyna, en ég bind vonir við að svo verði. Eins og ég sagði hér áðan, frú forseti, er svo sem af mörgu að taka um þessa umræðu, hún hefur verið löng og ströng og væri kannski ástæða til þess að fara yfir fleiri atriði hér. En eins og ég sagði hyggst ég sleppa því við þessa umræðu með það að markmiði að greiða fyrir störfum þingsins og í trausti þess að við getum tekið þessi atriði til umfjöllunar í hv. menntamálanefnd þegar málið verður tekið þar upp að lokinni þessari umræðu.  Að svo búnu, frú forseti, læt ég þessari ræðu um þetta mál lokið hér.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson segir að nú sjái fyrir endann á þessari umræðu. Það er í sjálfu sér rétt að fyrir endann sér á 2. umr. um þetta umdeilda þingmál. En 2. umr. lýkur í meiri ágreiningi en dæmi eru um, um frumvarp eða þingmál, í langan tíma nema ef vera skyldi vatnalögin. Við umræðuna í dag og á undanförnum dögum hafa komið fram ný álitamál, sum mjög alvarlegs eðlis, og ég vísa þar sérstaklega í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar. Álitamál sem snúa að höfundarrétti, sem snúa að eignum Ríkisútvarpsins, sem snúa að réttindamálum starfsmanna og eignaupptöku og hugsanlegum stjórnarskrárbrotum í þeim efnum. Ég tel það vera mjög mikilvægan áfangasigur fyrir stjórnarandstöðuna að fá því framgengt að málið skuli nú tekið aftur til umfjöllunar í menntamálanefnd þar sem nefndarmönnum gefst tækifæri til að varpa ljósi á málið með hliðsjón af þeim upplýsingum og ábendingum sem hér hafa komið fram. En ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs í andsvari var sú að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hvernig hann muni bregðast við komi fram tillaga í þinginu um að Ríkisútvarpið hf. verði selt. Því hann átti aðild að frumvarpi um að Ríkisútvarpið yrði lagt niður og selt. Hann gekk úr skaftinu á þessu þingi því hann fékk það hlutverk fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra að reyna að sannfæra þjóðina um að Ríkisútvarpið væri nú óhult í nýrri lagaumgjörð, fjárhagslega og rekstrarlega. En hvernig mundi hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson greiða atkvæði komi fram tillaga þess efnis að selja hið 

Frú forseti. Það er eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson líti þannig á að ég sitji hér fyrir einhverjum rannsóknarrétti og sé skuldbundinn til að veita honum svör um hvað eina sem honum dettur í hug. Ég þykist vita eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson að slík tillaga sem hann vísar til muni ekki koma fram. Ég hef farið yfir það margoft í umræðum um málið að ég hef verið þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að reka fjölmiðil. Það hefur hins vegar ekki verið stemning fyrir þeim sjónarmiðum, hvorki hjá hv. þingmanni né öðrum þingmönnum hér á hinu háa Alþingi né úti í þjóðfélaginu. Við höfum því orðið undir í þeirri umræðu. Ég tel afar ólíklegt að slík tillaga komi fram. En sjónarmið mitt hefur alltaf verið skýrt í þessu máli og hv. þingmaður veit hvað það er. Úr því að hv. þingmaður talar um það í upphafi að mikill ágreiningur sé um þetta mál og 2. umr. yrði lokið í meiri ágreiningi en í flestum málum sem hér hefðu verið rædd á hinu háa Alþingi, þá vil ég benda hv. þingmanni á að ekki er ágreiningur á milli stjórnarflokkanna um hvernig eigi að afgreiða þetta mál. Ágreiningurinn er kannski fyrst og síðast á milli stjórnarandstöðuflokkanna. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá hv. þingmanni hvort hann telur að stjórnarandstöðuflokkarnir gangi samstiga í málinu. Það vill nefnilega þannig til að hv. þm. Mörður Árnason lýsti því yfir við 1. umr. að hann hefði í sjálfu sér ekkert á móti hlutafélagaforminu að segja svo lengi sem upplýsingalög mundu gilda um Ríkisútvarpið. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur hins vegar lýst andúð á hlutafélagaforminu og vill gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Svo kemur 

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan hefur verið mjög samstiga í málflutningi sínum um Ríkisútvarpið hf. Við teljum frumvarp ríkisstjórnarinnar vera afleitt og við viljum að því verði vísað frá. Við stöndum sameinuð í þeim málatilbúnaði. Ég vil minna hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson á að einn samflutningsmanna hans að frumvarpi um að leggja Ríkisútvarpið niður og selja það, hv. þm. Pétur H. Blöndal, hefur sagt að það sé skref í rétta átt að færa stofnunina inn í þennan búning því þá verði auðveldara að selja fyrirtækið þegar fram líða stundir. Hv. þm. svaraði ekki spurningu minni um hvernig hann mundi greiða atkvæði tillögu um að selja Ríkisútvarpið hf. Hvað það varðar að hv. þingmanni sé stillt upp frammi fyrir einhvers konar rannsóknarrétti þegar ég spyr hann einfaldra spurninga þá er ég bara að spyrja fyrir hönd þingheims væntanlega og þjóðarinnar þegar helsti talsmaður ríkisstjórnarinnar um að sannfæra þing og þjóð um að Ríkisútvarpið hf. verði í öruggum höndum fjárhagslega og rekstrarlega er sami maður og flutti þingmál og það nýlega um að Ríkisútvarpið yrði lagt niður og selt, og gerir sig sekan um eins mótsagnakenndan málflutning og raun ber vitni, þá er ekki annað en eðlilegt að menn óski eftir skýrum svörum. Ég spyr aftur: Hvernig mundi hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson greiða atkvæði kæmi fram tillaga í þinginu að Ríkisútvarpið hf. yrði selt? Hvernig mundi hann greiða atkvæði?

Frú forseti. Ég vísa til fyrri svara minna um þetta mál. Ég sagði áðan að ég væri enn þá sömu skoðunar varðandi ríkisrekstur á fjölmiðlum. Hv. þingmaður getur bara lesið í skoðanir mínar í tengslum við svar sitt hvað það varðar. En hitt er annað mál af því við tölum um ágreininginn milli stjórnarandstöðunnar. Það er rétt að stjórnarandstaðan er samstiga um að máli þessu verði vísað frá. En hv. þm. Ögmundur Jónasson, ég er hræddur um að hann muni ekki taka undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að breyta eigi Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun. Ég er líka hræddur um að hann taki ekki undir það með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að taka eigi 

Frú forseti. Að gefnu tilefni vil ég geta þess strax í upphafi að ég hlustaði á ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar hérna áðan. Ég var í hverju einasta orði sammála því sem hv. þm. Atli Gíslason sagði um rekstrarform útvarpsins og hvernig bæri að reka það, út af því sem hv. þingmaður nefndi um ágreining. Látum það nú vera. Það var ákaflega merkilegt að hlusta á ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Ég notaði töluverðan tíma í ræðu minni um daginn til að sýna fram á hvernig hann hefur sikksakkað frá því að vilja selja Ríkisútvarpið og frá því að segja að hann sé enn sömu skoðunar og hann var í upphafi. Ég hélt satt að segja að hv. þingmaður væri búinn að læra að menn þurfa að standa í lappirnar. Svo kemur hann hér núna og er spurður um hvort hann mundi styðja það ef fram kæmi tillaga um að selja Ríkisútvarpið. Hv. þingmaður treystir sér ekki til að svara því. Það vill svo til að þessi hv. þingmaður er ekki venjulegur þingmaður. Hann er sá sem ber ábyrgð á málinu á ferð þess í gegnum þingið. Það er fullkomlega eðlilegt að menn spyrji út í þetta einmitt út af fortíð þingmannsins í þessu. Hann getur ekki haldið sig við eina skoðun. Mig langar að spyrja hv. þingmanninn að öðru. Hann lagði fram frumvarp með tveimur öðrum þingmönnum þar sem hann taldi upp í 13 snjöllum liðum ákaflega góða röksemdafærslu gegn því að menn tækju upp nefskatt til að afla tekna fyrir Ríkisútvarpið. Nú kemur þessi hv. þingmaður og berst með kjafti og klóm fyrir því að nefskattur verði samþykktur. Má ég spyrja, frú forseti, hv. þingmann hvað veldur því að hann hefur skipt um skoðun? Ég spyr vegna þess að ég hélt hér langa málefnalega ræðu um daginn þar sem ég spurði hann þeirrar spurningar ásamt 18 öðrum spurningum sem var að finna í ræðu minni. Ég taldi að framsögumaður meiri hlutans mundi svara því í ræðu sinni. En hann heyktist á því. Svo ég læt mér 

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég hafi skipt um skoðun varðandi nefskattinn. Því er til að svara að þegar við á annað borð höfum komist að þeirri niðurstöðu, meiri hluti þjóðarinnar og meiri hluti þingheims, að rétt sé að halda úti ríkisútvarpi verður einhvern veginn að fjármagna það félag. Þá er spurning hvaða kostir eru í stöðunni. Í fyrsta lagi að innheimta afnotagjald. Það vill þannig til að sú leið er bæði kostnaðarsöm og líka haldin þeim annmörkum að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, telur að slík innheimta standist ekki þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist samkvæmt EES-samningnum. Þá er önnur leið sem er að setja þetta félag á fjárlög. Ég verð að segja að það er leið sem mér hugnast ekki. Ég tel að þriðja leiðin, nefskattur, sé þó skömminni skárri. Ég átta mig hins vegar á því og hef sagt að auðvitað er það með nefskattinn eins og aðra skatta, honum fylgja gallar eins og honum fylgja kostir. En ég er þeirrar skoðunar að nefskatturinn sé skásti kosturinn af þeim sem í boði eru. Ég bendi hv. þingmanni á að sú leið sem lögð er til í frumvarpinu til fjármögnunar á félaginu mun leiða til þess að útgjöld hinnar venjulegu fjölskyldu, þorra fjölskyldna í landinu, munu lækka. Það tel ég skref í rétta átt. Þess vegna tel ég að skynsamlegra sé að fara þá leið heldur en margar aðrar. Ég styð að álögur á heimilin í landinu lækki og 

Frú forseti. Ég á varla orð, ég er svo undrandi á orðum hv. þingmanns. Þessi hv. þingmaður lagði fram þingmál hér, frumvarp til laga. Í því var sérstakur kafli þar sem farið var yfir frumvarp menntamálaráðherra. Þar segir beinlínis - kaflinn heitir frumvarp menntamálaráðherra. Þar er tekið sérstaklega fram á tveimur blaðsíðum hversu ranglátur nefskatturinn sé. Hv. þingmaður færir með nokkurri snilld á þessum tveimur blaðsíðum rök að því að nefskatturinn sé ranglátur og ekki eigi að setja hann á. Hann kemur með aðra aðferð sem er miklu skynsamlegri ásamt félögum sínum. Nú kemur hv. þingmaður og hefur algjörlega skipt um skoðun. Hv. þingmaður þorir heldur ekki að gangast við því lengur að hann er einn af helstu prédikurum sölutrúboðsins gagnvart Ríkisútvarpinu. Mér verður ekki oft orða vant, frú forseti, í ræðustól. En hér er þingmaðurinn að berjast fyrir því að það verði samþykkt sem  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður þreytist ekki á að minna á að ég sé þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að reka fjölmiðil og telur að ég hafi skipt um skoðun í því sambandi. Það hef ég ekki gert. Ég veit ekki hvað ég þarf að segja hv. þingmanni það oft, annaðhvort heyrir hann illa eða skilur ekki það sem ég er að segja í þessum efnum. Ég hef hins vegar sagt að ekki sé pólitískur vilji, hvorki hér á Alþingi né annars staðar, til að fara í þetta söluferli. Þá veltir maður því fyrir sér hvað eigi að gera? Ég hef talið að það sé skylda mín sem þingmanns og sem handhafa löggjafar- og fjárveitingavalds að tryggja að farið sé skynsamlega með peninga og að ríkisstofnanir séu reknar með skynsamlegum hætti. Ég tel að hlutafélagaformið sé það skynsamlegasta sem við höfum í þessu sambandi. Þannig er það og það er alveg sama hvað hv. þingmaður nefnir það oft og tönnlast oft á því að 

Frú forseti. Ég kem hér aðallega í andsvar við hv. þingmann til að fagna yfirlýsingu hans sem formanns menntamálanefndar um að málinu verði vísað til nefndarinnar aftur. Mér fannst þó skorta nokkuð á það hjá hv. þingmanni að fara yfir tilganginn með því. Er ekki öruggt að hv. þingmaður ætlar sem formaður nefndarinnar að beita sér fyrir því að þar fari þá fram umræður um frumvarpið sem slíkt og að tíminn verði nýttur vel til að kanna hvort hægt verði að ná samstöðu um einhverjar lagfæringar á því? Nema niðurstaðan verði sú að gallarnir séu svo miklir að ekki vinnist tími nú á vordögum til að bæta það svo mikið að um það geti orðið sátt? Það hefur komið fram í umræðum í þinginu og víðar í samfélaginu að sátt um þessa stofnun er mjög mikilvæg. Ég er klár á því að ekki mun standa á fulltrúum minni hlutans í nefndinni að fara vel yfir þetta mál ef hægt er að finna einhverjar leiðir til að bæta það. Það kemur glöggt í ljós hér við umræðuna að hv. þingmaður hefur kynnt sér mjög vel - hann hefur áður flutt frumvörp um þessa stofnun - fjármögnunarleiðir. Hv. þingmaður heldur því fram að einungis sé um þrjár leiðir að ræða og rekur þær nokkuð. Hann kemst síðan að þeirri niðurstöðu að nefskatturinn sé skásta leiðin þrátt fyrir alla gallana sem hv. þingmaður er sérfræðingur í. En hann nefnir aðeins tvennt til viðbótar, þ.e. afnotagjöld og fjárlög. Ég verð að spyrja hv. þingmann hvort við þessa miklu rannsóknarvinnu hafi ekki verið kannaðar ýmsar leiðir í gegnum skattkerfið, eins og m.a. ríkisskattstjóri bendir á? Í skýrslu sem mig minnir að hafi verið unnin af hálfu Ríkisútvarpsins er m.a. bent á að það sé möguleiki að nota fasteignir sem skattstofn 

Frú forseti. Það er alveg rétt. Auðvitað eru til fleiri leiðir. Þetta eru þær þrjár meginleiðir sem menn hafa rætt í tengslum við þetta mál og við getum svo sem tekið það til umræðu þegar málið fer aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. Úr því að hv. þm. Einar Már Sigurðarson vék hér að því að hann fagnaði því að málið yrði tekið inn í nefndina til frekari umræðu og velti því fyrir sér hver tilgangurinn með því væri þá er rétt að upplýsa hv. þingmann um að mér er ekkert á móti skapi að málið verði rætt efnislega enn og aftur í nefndinni eins og gert var við meðferð málsins eftir 1. umr. Ég vil þó benda hv. þingmanni á að málið fer til hv. menntamálanefndar til meðferðar að kröfu stjórnarandstöðunnar. Ég hlakka til að fá að heyra hv. þingmann upplýsa mig um hvað það er sem hann telur að sé órætt í tengslum við þetta mál. Ég bíð eftir því að fá einhverjar formlegar óskir frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar um hvað eigi að fara fram á þessum fundum. Ég geri ráð fyrir að stjórnarandstaðan óski eftir því formlega að einhverjir tilteknir gestir verði kallaðir fyrir nefndina. En enn sem komið er á ég í töluverðum erfiðleikum með að upplýsa hver tilgangurinn með því að kalla málið inn í nefnd er - það eru jú hv. þingmaður og hans meðreiðarsveinar sem hafa óskað eftir því. Það væri þá frekar á hans sviði að upplýsa mig um hvað hann hyggst fyrir með þessari kröfu sinni.

Frú forseti. Það er rétt að það hefur verið krafa okkar í stjórnarandstöðunni að málið komi aftur inn til nefndar. Það er rétt að fagna því að stjórnarliðar skuli hafa stigið það skref til sátta að taka málið aftur inn og um leið að sjálfsögðu að viðurkenna að hugsanlega sé hægt að bæta málið eitthvað í nefndarstarfinu. Ég trúi því ekki að menn ætli að fara að sitja fundi með engum tilgangi. Það er alveg ljóst að við höfum óskað eftir fleiri gestum en ég geri ekki ráð fyrir að það sé mikill fjöldi. Meginkrafa okkur hefur einmitt verið umræða í nefndinni til að leita betri leiða. En ég vek athygli á - ég hef aðeins eina mínútu sem er nú orðin hálfskert núna - að hv. þm. Mörður Árnason á hér eftir ræðu. Ég geri ráð fyrir að megininntak þeirrar ræðu verði einmitt útlistun á þeirri kröfu okkar að málið verði tekið aftur upp í nefndinni. Hv. þingmaður tilkynnti í ræðu sinni hér áðan, sem var mjög athyglisvert, að enginn ágreiningur væri innan stjórnarflokkanna í málinu. Það er fróðleg yfirlýsing frá einum af sölumönnum Sjálfstæðisflokksins gagnvart Ríkisútvarpinu sem hefur ítrekað það hér að 

Frú forseti. Það má vel vera að annar þingmaður en hv. þm. Einar Már Sigurðarson geti upplýst mig um tilganginn með því að ræða málið milli 2. og 3. umr. í hv. menntamálanefnd. Ég hlakka til að heyra hvað hv. þm. Mörður Árnason hefur um það að segja. Ég geri ráð fyrir að minni hlutinn óski formlega eftir að fá tiltekna gesti eða einhver efnisatriði málsins sérstaklega rædd á fundum nefndarinnar. En það sem skiptir mestu máli, frú forseti, varðandi andsvar hv. þingmanns er að hann lýsti því yfir að hann fagnaði því að stjórnarmeirihlutinn væri með því að taka málið aftur upp í hv. menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. að stíga skref til sátta í þessu máli. Þetta er merkileg yfirlýsing og ég fagna henni. Í henni felst viðurkenning á 

Forseti. Þetta hafa verið fróðlegar umræður hér þessar síðustu. Einkum þau andsvör sem hér hafa farið fram því að í fyrsta sinn í sögu þessara frumvarpa - það frumvarp sem nú er rætt er framhald af frumvarpi frá í fyrra - hafa af stjórnarliða hálfu verið nefnd orðin samningar og sættir. Það er ánægulegt að þær umræður sem hér hafa farið fram - þetta mun vera þriðji dagur þeirra og þær hafa stundum staðið fram á nótt, hin fræga nótt hefur orðið mönnum minnisstæð, bæði stjórnarliðum og okkur stjórnarandstæðingum, og ég vona þeim forsetum þingsins sem þá sátu, þeim hv. þm. Jónínu Bjartmarz og Birgi Ármannssyni - virðast hafa borið einhvern árangur, a.m.k. í orðfæri hv. formanns menntamálanefndar Sigurðar Kára Kristjánssonar. Nú veit ég ekki hvernig það fer þó ég voni hið besta því vinnubrögðin í þessu máli öllu, frá því í fyrra og ekki síður ef maður tengir það nú saman við fjölmiðlamálið, sællar minningar og ævarandi, hafa verið þannig að sættir og samningar hafa ekki verið það sem hefur vakað fyrir hæstv. menntamálaráðherra og þeim stjórnarliðum sem hafa komið að þessu. Þetta mál hefur verið keyrt áfram eins vitlaust og það nú var og einu sættirnar og einu samningarnir sem gerðir hafa verið hafa verið gerðir við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Þar hafa menn sem sé lotið valdinu að utan, vegna þess, eins og Sigurður Kári Kristjánsson upplýsti, að við gætum lent í kárínum frá því apparati, frá Evrópusambandinu, ef frumvarpið og lögin sem hugsanlega spretta upp af því verða ekki í samræmi við þær kröfur sem þar eru gerðar. Það er rétt að rifja það upp strax að samningar og sættir voru ekki þau orð sem hv. formaður menntamálanefndar viðhafði síðan um tilmæli Evrópuráðsins sem Ísland er þó aðili að og sótti þá fundi þar sem þessi tilmæli voru samþykkt og gefin út. Hv. formaður menntamálanefndar hafnaði beiðni um að úr því ekki næðist í neinn sérfræðing til að skýra reglur eða tilmæli ESA í samhengi við þetta frumvarp yrði leitað til fjölmiðladeildar Evrópuráðsins sem okkur er að góðu kunn frá því í fjölmiðladeilunni. Hann hafnaði því á þeirri forsendu að tilmæli Evrópuráðsins byndu okkur ekki að þjóðarrétti. Sú eina tilslökun sem hefur verið gerð í þessu máli, og reyndar er það saga sem þarf að segja, þó það verði nú ekki gert í þessari 2. umr., hefur verið gerð í skugga skipana og hugsanlegra málaferla sem við eigum á hættu að lenda í frá Evrópusambandinu góða, sem sem betur fer tekur oft fram fyrir hendurnar á íslenskum stjórnvöldum. Þessi vinnubrögð héldu svo áfram í menntamálanefnd þegar málið var komið þangað núna í síðara skiptið með þeim hætti að málið var tekið vanbúið út úr nefndinni. Ekki voru boðaðir þeir gestir sem beðið var um á síðasta snúningi fyrir utan Evrópuráðsmálin og sú umræða var í rauninni ekki hafin sem er eðlileg um stórt mál af þessu tagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu og einstakra þingmanna að sjálfsögðu innan nefndarinnar. Sú umleitan til sátta um einhvers konar málamiðlun eða niðurstöðu fór aldrei fram. Þess vegna var það eðlileg krafa stjórnarandstöðunnar, og hefur verið frá upphafi þessa máls, að úr því yrði bætt. Það þurfti til þess þrjá sólarhringa og þessa frægu nótt sem er mönnum í fersku minni, einkum þáverandi hæstv. forsetum, Jónínu Bjartmarz og Birgi Ármannssyni, og hæstv. menntamálaráðherra sem staddur var hér um nóttina og fór mikinn, að vísu ekki í ræðustól. Það er ánægjulegt að þessi tími hafi þó borið þennan árangur. Áður en ég svara spurningum þeirra félaga hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar - eða réttara sagt þó einkum hinum síðarnefnda um hvernig við viljum láta vinna málið, þ.e. hvernig við óskum eftir, svo allt sé nú orðað þinglega og kurteislega, að málið sé unnið í nefndinni ef til nefndarfundarins kemur, því að ekki má gleyma að fyrir liggur frávísunartillaga frá minni hlutanum í menntamálanefnd og aldrei að vita nema einhverjir stjórnarliðar sjái að sér og veiti henni liðsinni þannig að við þurfum ekki að hafa meiri áhyggjur af þessu frumvarpi - ætla ég að fara stuttlega yfir þau meginatriði sem hafa orðið þess valdandi að við tökum afstöðu gegn frumvarpinu og viljum vísa því frá. Segja má að fyrir utan ýmis smærri atriði sé það einkum í fimm pörtum og einn af þeim varðar réttindi starfsmanna sem eru ófrágengin og er illa sinnt í frumvarpinu þó að allur tími í heiminum hafi í raun gefist til að ganga frá þeim málum þannig að starfsmenn séu við þau þolanlega sáttir þó að fjölmörg fordæmi, því miður allt of mörg, séu fyrir því að ganga frá þeim réttindum við færslu ríkisstofnunar í hlutafélagsform og þó að mikil reynsla sé fyrir því að ef ekki er gengið frá þeim endar það með málaferlum og leiðindum sem eru bæði til fjárskaða og til ama þeim sem að því standa. Hér hefur því verið spáð að það verði enn svo. Ég ætla ekki að fjalla frekar um þau mál heldur vitna sérstaklega til ræðna hv. þingmanna Einars Más Sigurðarsonar og Ögmundar Jónassonar. Ég átti þess ekki kost að hlusta gerlega á ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar en það sem ég heyrði var hann einnig að skýra, a.m.k. í hluta ræðu sinnar, þessi réttindi og það hafa fleiri gert. Í öðru lagi, sem er eitt af aðalmálunum í frumvarpinu þó að það varði að mínu viti ekki meginkjarna málsins en kemur honum þó allmikið við, eru hugmyndirnar um fjáröflun. Það er rétt sem áðan kom fram að afnotagjaldið eða útvarpsgjaldið eins og það heitir opinberlega hefur ýmsa galla og hafði strax árið 1985 þegar einkaréttur Ríkisútvarpsins til útvarpssendinga á Íslandi var afnuminn. Ég hef verið duglegur við að taka undir það. Sumum finnst ég hafa verið fullduglegur við það að við þyrftum að huga að afnotagjaldinu og því yrði að breyta. Það væri sennilega, eins og vinsælt er að segja í þessum stól, barn síns tíma. Þó er það ekki brýnna mál gagnvart Evrópusambandinu en svo að í endurskoðun á hinum konunglega sáttmála, Royal Charter, sem rekstur og starfsemi BBC í Bretlandi byggist á, er kveðið á um það að afnotagjöldin í Bretlandi skuli haldast á því tímabili sem þar er tiltekið, þ.e. fram til ársins 2016. Þeir hjá BBC eru því ekki hræddari við hið mikla vald Evrópusambandsins en svo að þeir ætla að halda þessu. Hins vegar segja þeir, kannski eitthvað svipað og aumingi minn, að þegar þessu lýkur sé eðlilegt að kanna möguleika á því að taka upp aðrar fjármögnunarleiðir og gera sér þess vegna grein fyrir vandamálinu um afnotagjöldin. Það vandamál er m.a. það að í Bretlandi eins og annars staðar er hægt að losna við afnotagjöldin með því að taka á móti sjónvarpsefni í gegnum tölvur og þannig viðurkennir BBC að framtíðin liggi ekki í þeirri fjármögnunarleið. Ég tek undir og hef áður gert þá galla sem eru á afnotagjaldinu en á því er náttúrlega einn stór kostur og hann er þessi beina tenging sem fæst milli áhorfenda og hlustenda og síðan Ríkisútvarpsins sjálfs. Í staðinn fyrir afnotagjaldið hefur sú ein hugmynd verið uppi að leggja á nefskatt. Nefskattur er, eins og lýst hefur verið í umræðunni, gjarnan með tilvitnun í hinn ágæta texta ríkisskattstjóra, ósanngjarn skattur. Hann getur verið réttlætanlegur til skamms tíma þegar á að gera einhvers konar átak þar sem öll þjóðin á að taka saman en hann er ósanngjarn vegna þess að hann er ekki miðaður við neins konar tekjur og fer þess vegna villur vegar í því hlutverki skattheimtunnar að vera til tekjujöfnunar sem er eitt af helstu hlutverkum í samfélagi af okkar gerð eða samfélagi eins og við viljum hafa það. Ég hygg að elsti nefskattur á Íslandi hafi verið sá, þingheimi til upplýsingar og skemmtunar ef nefna má, að einhvern tíma var samþykkt af Alþingi að Íslendingar allir ættu að reiða fram þann skatt í þjóðarþágu að yrkja níðvísu um norskan konung og það var gert og má segja að þar hafi verið vel að verki staðið og sjálfsagt að endurtaka það ef þarf gagnvart ókurteisu og freku fólki í útlöndum og kannski innan lands líka. Við samfylkingarmenn höfum sagt um þetta: Það er engin patentlausn, það er engin ein leið til að fjármagna ríkisútvarp. Allar leiðir hafa sína kosti og allar hafa þær sína galla. Það sem við höfum sagt, m.a. í þingsályktunartillögu sem við fluttum í fyrra er: Setjumst niður, stjórnmálamenn, starfsmenn Ríkisútvarpsins og forustumenn þess, aðrir fjölmiðlamenn, fulltrúar almennings og förum yfir þessi fjármögnunarmál. Við höfum bent á að það sem best kynni að vera væri einhvers konar blönduð leið sem drægi úr ókostum hinna einstöku leiða. Menn töluðu um þetta áðan, hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Össur Skarphéðinsson og Einar Már Sigurðarson. Allmargar leiðir hafa verið nefndar, t.d. tenging við tekjuskatt, sem er auðvitað ein fyrsta hugmyndin sem manni dettur í hug. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur verið með athyglisverða hugmynd um að lækka persónuafslátt sem þessu nemur sem hefði þann kost að þá fengist ákveðin tekjutenging og tillit tekið til tekna manna, þó að sú leið kunni að hafa aðra ókosti. Menn hafa nefnt fjárlög að sjálfsögðu. Hægt er að draga úr hinum mikla ókosti við fjárlagaleiðina, sem er sá að þingið ákveður á hverjum tíma hversu hátt framlagið á að vera, með því að gera langtímasamning sem stjórnmálaflokkarnir reyndu að standa allir að og stæðu síðan við þangað til næsti samningur er gerður. Menn hafa líka nefnt, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson tók fram áðan, hugmynd sem ég hygg að eigi upphaf sitt hjá Ríkisútvarpinu sjálfu í hugleiðingum sem þar voru, a.m.k. heyrði ég þetta fyrst hjá Þorsteini Þorsteinssyni sem þar er markaðsstjóri, góður drengur og duglegur tekjuöflunarmaður fyrir Ríkisútvarpið. Menn hafa líka nefnt rásargjald, þ.e. að borguð væru afnot af þeirri auðlind sem hljóðvarps- og sjónvarpsrásirnar eru innan Ríkisútvarpsins. Menn hafa með sama hætti nefnt auglýsingagjald, þ.e. einhvers konar skatt á auglýsingar í öðrum ljósvakamiðlum sem þá væri á sett í samkomulagi þar sem Ríkisútvarpið tæki það á sig að minnka sínar eigin tekjur af auglýsingum og kostun, sem er auðvitað enn ein leiðin í tekjuöflun Ríkisútvarpsins. Ef menn vilja setjast yfir þetta í rólegheitum koma margar aðrar leiðir til greina en sá nefskattur sem einn er uppi hafður í allri þessari umræðu og látið eins og ekkert annað sé til. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur farið yfir þetta í ræðu sinni í 2. umr. og læt ég lokið umfjöllun minni um þetta atriði. Meginmálið í gagnrýni okkar á frumvarpið, meginatriðin í þeim breytingum sem við viljum standa að á núverandi stjórnkerfi Ríkisútvarpsins má kannski nefna í þrennu lagi. Í fyrsta lagi að Ríkisútvarpið verði raunverulegt almannaútvarp, afmarki stöðu sína með þeim hætti, skýri hlutverk sitt á nýjum tímum, sem að vísu eru orðnir 20 ára gamlir í tilviki Ríkisútvarpsins, geri með því þann samfélagslega samning við einkarekstur í þessum geira, við markaðsstöðvarnar sem halda sér uppi sjálfar án ríkisstyrks, að það sé skýrt hlutverk Ríkisútvarpsins að verða almannaútvarp. Í öðru lagi teljum við í stjórnarandstöðunni og samfylkingarmenn sem ég tala fyrir, að grunnforsenda fyrir öllum breytingum á Ríkisútvarpinu - við héldum satt að segja í bernsku okkar að um þetta væri samstaða - væri sú að aflétta þar pólitískum ítökum, flokkspólitískum ítökum, persónupólitískum ítökum einstakra ráðherra og valdsmanna, aflétta þar þeim tökum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur talið sér rétt og skylt að hafa síðustu tíu, fimmtán, tuttugu árin með mannaráðningum og dagskrárstjórn af ýmsu tagi. Það er ekki gert í frumvarpinu. Í þriðja lagi höfum við gagnrýnt harðlega þær breytingar á rekstrarformi sem hér eru lagðar til, þ.e. að stofna hlutafélag í stað þess að halda Ríkisútvarpinu sem ríkisstofnun, sem auðvitað kemur vel til greina með ákveðnum lagabreytingum og aldrei hefur í raun verið farið út í að kanna, hugsanlega að undanteknu frumvarpi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, eða sem við samfylkingarmenn höfum talið betra, að breyta Ríkisútvarpinu í sjálfseignarstofnun sem hæfir ákaflega vel fyrirtæki af þessu tagi í atvinnurekstri, þ.e. ef meiningin er sú að fyrirtækið sé almannaútvarp og sé ekki í samkeppni við aðrar stöðvar nema að því leyti sem sjálfsagt er og leiðir af því að stunda útvarpsrekstur. Það er þetta þrennt sem við höfum talað um. Ég hef gert það í ræðu sem tók þrjá tíma að flytja og ýmsir hv. þingmenn hafa kennt við málþóf, flestir án þess að hafa verið viðstaddir ræðuna, vegna þess að þar fór ég mjög rækilega yfir þessa þrjá þætti í framsögu fyrir nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar. Hlutafélagsformið verð ég þó að tala aðeins meira um. Það er rétt hjá hv. formanni menntamálanefndar, Sigurði Kára Kristjánssyni, að hvorki ég né aðrir samfylkingarmenn - ég ætla ekki að tala fyrir fleiri þingmenn, ég treysti mér til að tala fyrir okkur 20 samfylkingarmenn hér, þriðjung af þingliðinu - við erum ekki á móti hlutafélagi í sjálfu sér, ekki á móti því hugtaki eða því rekstrarformi í sjálfu sér. En við teljum að það rekstrarform eigi einkum við fyrirtæki í atvinnurekstri en sé ekki gott rekstrarform fyrir fyrirtæki sem styrkt er af almannafé. Við fundum þetta út sjálf og höfum verið þessarar skoðunar nokkuð lengi en hins vegar var ánægjulegt að fá með í þetta lið fyrrverandi lærimeistara ýmissa ungra sjálfstæðismanna, Þorstein Pálsson, sem nú er ritstjóri Fréttablaðsins og hefur skrifað um þetta ágætar greinar, nú síðast í gær grein sem heitir: Samkeppni en ekki rekstrarform tryggir hagkvæmni. Ég er að vísu ekki fullkomlega sammála fyrirsögn greinarinnar en tel ákaflega margt gott í þeirri grein. Af því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er hérna viðstaddur, langar mig að lesa hluta af grein Þorsteins Pálssonar, fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, undir millifyrirsögninni: Ríkisstyrkt hlutafélög yfirleitt verst rekin. Að formi til er þessi grein Þorsteins Pálssonar svar við skrifum útvarpsstjóra sem hefur talið sig knúinn að skipta sér af þessari deilu um Ríkisútvarpið. Hann segir í grein sinni, með leyfi forseta: „Útvarpsstjóri segir í grein sinni að eina ástæðan til þess að stofna hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins sé sú að það rekstrarform tryggi betri nýtingu á skattpeningum almennings. Nú veit útvarpsstjóri eins vel og hver annar að hlutafélagaformið hefur ekkert að segja varðandi rekstrarhagkvæmni fyrirtækja. Tilgangur rekstrarformsins er sá einn að auðvelda eiginfjáröflun án þess að eigendur beri meiri ábyrgð en nemur hlut þeirra. Takmörkun ábyrgðar er með öðrum orðum höfuðröksemd hlutafélagaformsins. Mörg hlutafélög eru illa rekin og nýta tekjur sínar illa. Almennt er viðurkennt að verst séu þau hlutafélög rekin sem að meira eða minna leyti byggja afkomu sína á ríkisstyrkjum. Og almennt er litið svo á að ríkisstyrkir spilli heiðarlegri samkeppni.“ - Þetta segir Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands. Þetta er gott fyrir sjálfstæðismenn að hafa í huga vegna þess að kröfur Eftirlitsstofnunar EFTA, stofnunarinnar ESA, byggjast einmitt á þessu fyrst og fremst að grannskoða fyrirkomulag ríkisútvarpsmála hér og reyndar víðar vegna ríkisstyrkja sem kunni að spilla heiðarlegri samkeppni og ekki eigi að veita nema sérstakar ástæður séu til. Þorsteinn Pálsson heldur áfram, með leyfi forseta: „Að þessu athuguðu verður ekki séð að sú fullyrðing útvarpsstjóra standist að tryggja eigi betri nýtingu fjármuna með hlutafélagaforminu einu. Og ekki verður því trúað að hann eða ríkisstjórnin vilji færa fram þau rök að markmiðið sé að spilla heiðarlegri samkeppni á markaði. Verði frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. að lögum mun almenningur eiga greiðari aðgang að ýmsum upplýsingum varðandi rekstur einkarekinna almenningshlutafélaga á þessu sviði en ríkisfyrirtækisins. Það segir nokkra sögu.“ Þar kemur Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, fyrrverandi framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, að því sem hefur verið einn af kjarnapunktunum í gagnrýni okkar á þessa vitleysu með hlutafélagið og hvernig hún er fram sett í frumvarpinu sem er að ríkishlutafélagið sameinar það versta úr tveimur heimum. Annars vegar það viðskiptaform í kringum samkeppnisfyrirtæki sem fær forskot vegna mikils ríkisstyrks en hins vegar er það í eigu almennings án þess að almenningur geti fengið neinar upplýsingar um gang þess og rekstur. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og fleiri hv. þingmenn úr þeim flokki hafa bent á að búið sé að ráða bót á þeim vanda með því að í hlutafélagafrumvarpi sem er á leið hér í gegnum þingið leyfist þingmönnum að koma með skriflegar fyrirspurnir á aðalfund. En eins og ég hef vakið athygli á áður eru tímar Bakkaskipsins sem fréttamiðils á Íslandi liðnir fyrir nokkrum árum. En Bakkaskipið var þannig að það var skipsferð sem kom til Íslands einu sinni á ári ef voraði vel og flutti tíðindi utan úr heimi, t.d. hvort kóngar væru enn við völd sem Íslandi stjórnuðu og hvort enn væri friður eða stríð í Evrópu frá því um haustið þegar síðasta skip fór. Í svipuðum dúr er þessi upplýsingastefna hjá Sjálfstæðisflokknum, að þingmenn megi koma með skriflegar fyrirspurnir einu sinni á ári, væntanlega á svipuðum tíma og Bakkaskipið kom á vorin, og fái henni svo svarað á aðalfundinum. Ef þeir sætta sig ekki við þau svör verða þeir að bíða í ár í viðbót til að koma með næstu fyrirspurn. Og þannig koma upplýsingarnar. En Þorsteinn Pálsson, sem er hagvanur, bendir hins vegar á það með okkur ýmsum hér að ef fyrirtæki er skráð á markaði er því skylt að gefa Kauphöllinni, fyrir utan auðvitað hluthöfum sínum, nákvæmar upplýsingar um rekstur og þá viðburði sem gætu raskað rekstri og stofnað hlutafé í hættu miklu meira en einu sinni á ári, nema menn sérstaklega vilji. Ríkisútvarpið hf. þarf því ekki að svara spurningum nema einu sinni á ári meðan önnur fyrirtæki á þessum sama markaði þurfa að haga sér með allt öðrum hætti vegna þess að þau taka þátt í markaðssamfélaginu sem Ríkisútvarpið ætlar sér ekki að gera þótt það sé algerlega opið að það fyrirtæki verði í bullandi samkeppni áfram við markaðsstöðvarnar. Það er vissulega rétt, eins og ég sagði áðan, að almannaútvarp er ekki eitthvað hreint og tært, þ.e. það hlýtur að standa í einhvers konar samkeppni, þó ekki sé annað en með fréttaflutningi, þá eru menn auðvitað komnir í ákveðna samkeppni. Þorsteinn Pálsson, sem ég ætla að vitna til aftur til heiðurs þeim unga lærisveini hans, hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, segir um þetta með sínu orðalagi, með leyfi forseta, þetta hér. „Þeir sem horfa á viðfangsefnið út frá sjónarmiðum samkeppnismarkaðarins þurfa vissulega að sætta sig við að sveigt sé hjá ýmsum almennum samkeppnisleikreglum. En það hlýtur á hinn bóginn að vera málefnaleg lágmarkskrafa af þeirra hálfu að fylgt sé almennum reglum um meðferð almannafjár og alþjóðlegum skuldbindingum um ríkisstyrki.“ Jafnvel þótt eingöngu séu lesnar greinar Þorsteins Pálssonar í Fréttablaðinu sem eru nú orðnar þrjár talsins hygg ég, eða fjórar, og tekið mark á þeim mundi málflutningur Sjálfstæðisflokksins batna mjög í þessu efni. Ég hygg að ef hæstv. menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins tæki í alvöru mark á Þorsteini Pálssyni - ég verð nú að viðurkenna að hann er kannski ekki uppáhaldsstjórnmálamaður minn eða beinlínis leiðtogi lífs míns - mundi hæstv. menntamálaráðherra draga frumvarpið til baka og fara að vinna það öðruvísi. 
             Í lok þessa kafla ræðu minnar, sem ég ætlaði að hafa stutta og verður stutt - ég bið hv. þingmann að stilla sig, það er kaffi hérna frammi í sal og ágætt að hvíla sig aðeins áður en næsta umræða byrjar - ætla ég að segja þetta: Menn hafa velt fyrir sér af hverju frumvarp sem er svona illa unnið, af hverju frumvarp sem ekki er haft um neitt samráð, af hverju frumvarp sem augljóst er að ekki verður sátt um á þinginu og ekki annars staðar, er fram keyrt með þessum hætti. Ég held að það sé í rauninni tvennt. Það sé annars vegar metnaður menntamálaráðherra sem ég hef fjallað um nokkuð áður en hins vegar sé þörfin ósköp einfaldlega sú að menn eru að reyna að standa í eltingarleik við Eftirlitsstofnun ESA og við reglur Evrópusambandsins og við reglur Evrópuráðsins um ríkisútvarpsmál eða almenn útvarpsmál á Íslandi. Ef um þetta verður 3. umr. hyggst ég í henni gera stuttlega grein fyrir þróun Evrópuréttar á þessu sviði og hvað gerst hefur síðustu 20 árin í því máli. Ég þakka Ólafi F. Friðrikssyni fyrir að hafa ljáð mér og reyndar gefið mér eintak af BA-ritgerð sinni um þetta mál, sem heitir Ríkisreknir fjölmiðlar á samkeppnismarkaði. En þar kemur mjög skýrlega og glöggt í ljós, sem menn vissu svo sem, hvernig rétturinn er að þróast og hvaða sviptingum má gera ráð fyrir á næstunni í þessum efnum. Það skiptir miklu máli að Íslendingar geri sér grein fyrir því að þær ákvarðanir sem teknar eru, séu í samræmi við þá þróun og standi ekki beint á móti henni þannig að þær séu í augljósri andstöðu við þær. ESA hefur ekki leyft þetta frumvarp. Það er ekki þannig. ESA hefur ekki samþykkt þetta frumvarp með neinum hætti. ESA hefur gert athugasemdir við núverandi skipan mála. Hún hefur rætt við fulltrúa ráðuneytisins um hvað geti tekið við. En ESA tekur enga afstöðu til neins fyrr en frumvarpið er fullsmíðað og ekki fyrr en í raun að það yrði þá kært til Eftirlitsstofnunar ESA. En nú er í gangi eins og menn vita tvö mál fyrir eftirlitsstofnuninni þar sem núverandi fyrirkomulag Ríkisútvarpsins er til umræðu. Kannski er það vitlausasta við frumvarpið að það skapar einmitt ekki sátt. Það skapar engan samningsvilja. Ef það verður óbreytt að lögum verða þau lög ekki til frambúðar, verða ekki til langframa. Í fyrsta lagi gagnvart Evrópusambandinu, Eftirlitsstofnun ESA og þeirri þróun sem þar fer fram. Í öðru lagi vegna þess að frumvarpið, að því er mér sýnist og rakið hefur verið m.a. í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, stangast á við þau tilmæli sem hafa komið um almannaútvarp hjá Evrópuráðinu. Í þriðja lagi vegna þess að keppinautar, það eru bara ósköp einfaldlega yfirlýsingar frá þeim um það, munu ekki sætta sig við þessa skipan. Það veldur hver á heldur og við eigum eftir að sjá hvernig unnið verður úr frumvarpinu sem má túlka á ýmsan veg þegar kemur að framkvæmd þess. En eins og málin standa núna eru keppinautarnir engu nær, og það er ekki að vænta neinnar sáttar á ljósvakamarkaðnum eða vettvanginum almennt um frumvarpið. Í fjórða lagi er augljóst að ekki er pólitísk sátt um frumvarpið og ekki sú sátt meðal almennings um Ríkisútvarpið nú og í væntanlegri framtíð, ef þetta verður samþykkt, sem þarf að vera, sem er undirstaða þess að almannaútvarp geti starfað á þann hátt sem það á að gera í lýðræðis- og menningarsamfélagi af okkar tagi. Ég fagna því eins og ég gerði í upphafi ræðu minnar að málið skuli hafa þróast þannig að frumvarpið verði tekið á ný inn í menntamálanefnd ef því verður hreinlega ekki vísað frá í lok 2. umr. Ég tel að þegar að þeim fundum kemur með nefndinni þurfi að minnsta kosti að gera þetta: Það þarf að ráðgast við starfsmenn að nýju og fulltrúa stéttarsamtaka þeirra um réttindamálin. Athuga þarf fjárhagsstöðuna upp á nýtt og fá af því fréttir hvernig gengur að koma fjárhagsstöðu hins væntanlega Ríkisútvarps hf. upp í núllið þannig að hið nýja fyrirtæki verði ekki gert gjaldþrota á fyrsta degi starfsemi sinnar. Það þarf að kalla inn, eins og við báðum um í nefndarstarfinu fyrir 2. umr., fulltrúa Samkeppniseftirlits og Ríkisendurskoðunar til að skýra hvernig þær stofnanir ætla að sjá um annars vegar innra eftirlit og hins vegar ytra eftirlit. Ekki eingöngu á rekstrarsviði, heldur einnig á sviði sem tekur til fjölmiðlunarmálanna sjálfra, en nú er ekki fyrir hendi í þeim stofnunum að því ég veit að minnsta kosti, ég hef ekki heyrt í fulltrúum þeirra, nein sú þekking eða kunnátta sem gerir það að sjálfsögðum hlut. Eftir slíku eftirliti er sérstaklega kallað í bréfunum frá Eftirlitsstofnun ESA eins og menn geta kynnt sér í gögnunum sem menntamálanefnd býr yfir. En frá því er ákaflega takmarkað gengið í frumvarpinu og raunar ekki. Af menntamálaráðuneytisins hálfu þarf að skýra betur hvers konar þjónustusamning menntamálaráðherra hyggst gera við Ríkisútvarpið en meðan á umfjölluninni stóð í menntamálanefnd í fyrra, svo ég nefni það nú, og núna, er ákaflega óljóst hvort sá samningur yrði gerður og hvernig hann væri. Hann kom ekki við sögu núna fyrr en hann fannst í nokkrum línum í spurningu ESA til menntamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins um hvort sá þjónustusamningur yrði ekki örugglega gerður opinber. Svarið hlýtur að verða já, vegna þess að ekki ætla menn að láta dæma sig í Evrópudómstólnum þess vegna. Að þessu loknu þarf það að gerast í nefndinni sem ekki gerðist við fyrri umfjöllun og olli því að málið kom vanbúið úr henni og olli því að umræðan hér hefur verið svo löng sem raun ber vitni, það þarf að fara fram alvöruumræða innan nefndarinnar um stöðu mála, um gagn þeirra ákvæða sem í frumvarpinu eru nú, og um tillögur þær og hugmyndir sem hafa komið frá stjórnarandstöðunni í þessu efni. Ef þetta gerist skulum við vona að við mætum til 3. umr. með þau orð að leiðarljósi sem hv. þingmaður og formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, nefndi í fyrsta sinn af hálfu stjórnarliða í tveggja vetra umræðu okkar um Ríkisútvarpið: Samningsvilji og sættir.

Frú forseti. Hv. þm. Mörður Árnason talaði hér stutt mál en kjarnyrt og náði nokkuð vel að leggja fram kjarnann í afstöðu Samfylkingarinnar til þessa máls. Það gleður mig sannarlega að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, er nærstaddur og hlýðir á mál mitt. Ég varð þess áskynja þegar hv. þingmaður hélt sína ræðu hér áðan, þó að stutt væri, að hann hafði ekki skilið ákveðin lykilatriði. Hv. þingmaður, sem ber ábyrgð á málinu hér í gegnum þingið, kaus að svara ekki nokkrum af þeim spurningum sem ég varpaði fram í ræðu sem miðað við aðstæður málsins var tiltölulega stutt af minni hálfu þó að hún hafi tekið fjóra tíma. Ég átti von á því að hv. þingmaður mundi svara spurningunum. Það er óhjákvæmilegt að rifja það hér upp að í þessari umræðu hefur varla sést til hæstv. menntamálaráðherra. Þingmenn Samfylkingarinnar óskuðu sérstaklega eftir því að hæstv. ráðherra mundi svara tilteknum spurningum sem fyrir hana voru lagðar og ekki var hægt að ætlast til þess að hv. formaður menntamálanefndar svaraði. Sérstaklega vil ég rifja það upp að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir gerði hlé á máli sínu þegar hæstv. forseti, Rannveig Guðmundsdóttir, sat í forsetastóli og óskaði eftir því að fá svör frá ráðherra við tilteknum spurningum, svör við spurningum sem okkur í Samfylkingunni leikur hugur á að fá svör við. Þau boð voru borin af hálfu hæstv. ráðherra til þingmannsins í gegnum hæstv. forseta að ráðherra mundi sjá til þess að spurningarnar yrðu allar teknar niður og þeim yrði svarað. Þetta voru spurningar sem ég vildi gjarnan fá svör við, m.a. með hvaða hætti skilgreining á almannaútvarpi kæmi fram í þjónustusamningi eða eftir atvikum samþykktum félagsins. Ekki var hægt að skilja þau skilaboð sem hæstv. forseti gaf á annan hátt en þann að ráðherra ætlaði að svara. Og nú spyr ég þann ágæta þingmann sem gegnir hlutverki forseta: Er það þá svo að hér ljúki 2. umr. án þess að hæstv. menntamálaráðherra svari einni einustu spurningu af þeim sem fyrir hana eru lagðar þrátt fyrir að hún hafi sent þinginu skilaboð um að svörin bærust? Var þá hæstv. menntamálaráðherra að skjóta sér undan umræðunni og gefa þinginu röng boð? Það er hægt að komast að þeirri niðurstöðu. Á öllum mínum ferli hef ég einungis einu sinni óskað eftir því að ráðherra yrði færður í sal til þess að hlýða á spurningar. Ég ætla ekki að fara að raska ró hæstv. ráðherra og fá hana flutta hingað með valdi í salinn til þess að hlusta á ákveðnar spurningar og reyna að knýja fram viðhorf sem augljóst er að komu ekki vegna þess að hæstv. ráðherra hefur klárlega ekki hugsað þetta mál til þrautar. Þá ályktun dreg ég af því að hafa hlustað á hverja einustu ræðu hér í þinginu og á andsvör hennar og ræður tvær í 1. umr. Hv. formaður menntamálanefndar gerði því skóna í ræðu sinni áðan að forustumenn Samfylkingarinnar gætu ljáð máls á því að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Ég hafna því alfarið. Ég skildi t.d. hv. þingmann þannig að hv. þm. Mörður Árnason, sem hér talaði áðan, hefði einhverju sinni orðað það með þeim hætti. Mig langar þess vegna að lesa hér örstutt, með leyfi forseta, eina setningu upp úr ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar. Þar sagði hann, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið mundi sóma sér vel sem sjálfseignarstofnun eins og Viðskiptaháskólinn á Bifröst er og Háskólinn í Reykjavík var til skamms tíma.“ Frú forseti. Má ég bæta við þessa upptalningu. Það er ein merk skólastofnun sem með nokkrum hætti kemur við sögu okkar þings, a.m.k. þingheims þess sem hér situr í dag. Formaður menntamálanefndar, sem hér hefur svo sköruglega talað oft, gekk menntaveginn í gegnum Verslunarskóla Íslands og komst vel að manni út úr þeim skóla  Og til að það liggi alveg skýrt fyrir hver afstaða forustu Samfylkingarinnar er rifja ég það hér upp að við 1. umr. talaði hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fyrir hönd Samfylkingarinnar og lýsti stefnu hennar með ákaflega skorinorðum hætti. Grunnkjarninn í máli hennar var sá að það væri skoðun Samfylkingarinnar að fyrirtæki sem væru í opinberri eigu, sem ekki væru rekin fyrir sjálfsaflafé, ættu ekki að vera á hlutafélagsforminu. Af því að hv. þm. Jónína Bjartmarz er hér inni, fulltrúi Framsóknarflokksins, þess flokks sem varla hefur opnað munninn í þessari umræðu, þá er rétt að rifja það upp að kjarninn í máli formanns Samfylkingarinnar eftir að hún hafði lokið sinni röksemdafærslu var eftirfarandi. Eftir að hafa rakið efnislegar forsendur málsins sagði hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Við í Samfylkingunni höfum talað fyrir því, eins og Framsóknarflokkurinn gerði til skamms tíma, að þetta væri sjálfseignarfyrirkomulag.“ Það liggur því algjörlega skýrt fyrir hver stefna Samfylkingarinnar er í þessum efnum. Það þýðir hins vegar ekki að Samfylkingin sé á móti hlutafélögum. Það kom glöggt fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar hér áðan. Við skiptum ríkisfyrirtækjum í tvennt. Það eru annars vegar þau fyrirtæki sem eru rekin að uppistöðu til fyrir skattpeninga almennings í landinu og hins vegar þau sem eru rekin fyrir sjálfsaflafé. Ríkisútvarpið tilheyrir fyrri fyrirtækjaflokknum. Þau fyrirtæki er best að reka á formi sjálfseignarfélags. Það er hefð fyrir því formi, það hefur reynst vel. Fjölmargar þjónustustofnanir eru þannig reknar og sækja rekstrarfé sitt beint í ríkissjóð. Hins vegar eru svo þau félög sem ríkið á og eru rekin að mestu leyti fyrir sjálfsaflafé. Við höfum sagt það alveg skýrt og skorinort að við erum ekki á móti því að slík félög verði gerð að hlutafélögum. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, sem er lögfræðingur að mennt og þekkir hlutafélagaformið ábyggilega betur en margir, hefur lært um það, að það hefur mikla kosti í för með sér, það er sveigjanlegt. Það gefur kost á hröðum ákvörðunum og skútan verður nokkuð hraðskreið á því formi. En herra minn trúr. Höfum við ekki séð undir forustu nýs útvarpsstjóra að fá fyrirtæki á markaði hreyfa sig jafnhratt og Ríkisútvarpið, sem í þessari umræðu hefur fengið þá einkunn að vera stöðnuð stofnun, úrelt og hægfara. Sáum við hvað gerðist þegar nýr útvarpsstjóri var sestur við stjórnvöl og samkeppnisaðilinn, 365 miðlar, hirtu af honum stjörnu úr vinsælasta þættinum? Ekki var liðinn sólarhringur þegar útvarpsstjóri var búinn að ráða til sín ekki bara einn heldur tvo úr hópi hinna bestu hjá samkeppnismiðlunum. Og hvað er það þá sem þarf að breyta í fyrirkomulagi og formi á rekstri Ríkisútvarpsins? Ég er búinn að spyrja um þetta formann nefndarinnar og hæstv. menntamálaráðherra en engin svör hafa borist. Ég kemst næst kjarna málsins með því að draga þá ályktun að það þurfi að breyta lögunum þannig að þeir þrír ráðherraráðnu framkvæmdastjórar sem nú er að finna innan stofnunarinnar verði lagðir niður og til þess sé verið að troða þessum lögum í gegn. Það er til þess að búa til alvaldan útvarpsstjóra, útvarpsstjóra sem hefur skýra sýn og hefur þá möguleika og svigrúm til þess að fylgja þeirri stefnu án þess að það verði valdskörun, sem sannarlega má segja miðað við núverandi fyrirkomulag laganna að sé fyrir hendi. Það er auðvitað umhendis að hugsa sér öflugan útvarpsstjóra með skýra framtíðarsýn sem hann hefur mótað í samráði við sína stjórn og hins vegar þrjá framkvæmdastjóra sem sækja umboð sitt ekki til stjórnarinnar heldur til ráðherra. Það er alveg klárt að þar er hætta á ákveðnu tvíveldi og ég er sammála gagnrýnendunum úr Sjálfstæðisflokknum um það. Það er hins vegar hægt að breyta því einfaldlega með lagabreytingum hér, leggja þær stöður niður. Þá erum við komin með það straumlínulagaða form sem þarf. Ég hef oft í þessum umræðum sagt við formann nefndarinnar að það sé hægt að finna sáttaflöt í þessu máli, það er hægt að finna sameiginlega víðfeðma snertifleti. Það er auðvitað eitt af því sem á að ræða. Ég lít hins vegar svo á að stjórnarliðið reki málið af engri sannfæringu, af engri ástríðu og af engum þrótti. Menn hafa einfaldlega enga sérstaka trú á þessum málflutningi. Meira að segja hinn ágæti formaður nefndarinnar hefur sjálfur sagt í ræðustól að það form sem við höfum talað fyrir sé í sjálfu sér ágætt en það henti ekki að hans mati nægilega vel en það hentar þó. Og þar hefur hann sótt rök og orð beint í frumvarpið vegna þess að í greinargerðinni kemur alveg skýrt fram að sjálfseignarformið kemur vel til greina, það fellur að úrskurði ESA og það gefur ákveðna möguleika sem hlutafélögin ráða yfir, sem er sveigjan, mýktin og lipurðin. Það er ekkert sem segir að ekki sé hægt að nota sömu uppistöðu og við höfum forskrift að í hlutafélagalögunum til þess að búa til sjálfseignarfélag um þetta. Hvers vegna ætti nú hv. þm. Sigurður Kári eða hæstv. ráðherra að hlusta á slíkt af minni hálfu? Vegna þess að þau hafa bæði sagt, og þó sérstaklega ráðherra, að það sé ekkert sem sé jafnbrýnt og að sátt ríki um Ríkisútvarpið. Það sé stofnun sem hafi mikilvægu menningarhlutverki að gegna sem sé viðkvæmt og sem menn hafi kannski ekki gengið nægilega vel um. Þess vegna skipti svo miklu máli að skapa um hana breiða samstöðu og breiða sátt. Sá möguleiki er fyrir hendi. Hann er sá að menn taki höndum saman og stofni um hana sjálfseignarfélag. Ég geri mér alveg grein fyrir því að lögin gömlu um sjálfseignarfélögin frá 1998 eða 1999 duga ekki fyrir þá stofnun sem Ríkisútvarpið er. Það þyrfti að gera sérlög um sjálfseignarstofnunina Ríkisútvarpið. En það væri hægt að gera það og búa til þá straumlínulöguðu byggingu sem þarf til þess að hægt sé að stýra stofnuninni og hjálpa henni til þess að hreyfa sig hratt í nýju samkeppnisumhverfi. Sá er sáttaflöturinn í þessu máli. En það er enginn vilji, finnst mér, til þess að hlusta á það. Hæstv. ráðherra nennir ekki einu sinni að koma í umræðuna, hún vill ekki rökræða þetta, þetta er einhvers konar trúaratriði hjá henni. Þó hefur það komið fram, sérstaklega hér í 1. umr., í rökræðum við hv. þm. Mörð Árnason, að hún hafði einfaldlega ekki hinn rétta skilning eða þekkingu á hlutafélagalögunum þegar hún var að reyna að andmæla hv. þm. Merði Árnasyni sem rakti lögin, sérstaklega það sem tengist samþykktinni. Það er því alveg klárt að ef vilji er fyrir hendi væri hægt að gera þetta. Hvers vegna ættu menn að fara sér hægar í þessu máli og kanna þennan sáttaflöt? Ekki bara af því að ríkisstofnunin sem um ræðir er viðkvæm og skapa þarf frið og sátt um hana, heldur líka vegna þess að menn eru hér að fara með ólög. Ég segi það hreint út að það eru blekkingar þegar verið er að halda því fram að það hlutafélag sem hér er verið að stofna sé sjálfstætt hlutafélag sem sé að eðli til eins og önnur hlutafélög á markaði. Það er margt sem mælir gegn því. Það er í fyrsta lagi, eins og félagi hv. þingmanns, Pétur H. Blöndal, hefur sagt, hlutafélag sem er beinlínis með stjórn sem er knúin upp af aðila utan frá, verður aldrei sjálfstætt hlutafélag. Það er ekki tíu aura virði, sagði hv. þm. Pétur Blöndal hér í þingræðu, að halda slíku fram, og ég er honum algjörlega sammála um það. Það er annað, og nú vildi ég að hv. þm. Sigurður K. Kristjánsson mundi hlýða á mitt mál. Ég þarf að koma til hans ákveðnum spurningum og ákveðnum upplýsingum. En ég get þá beðið aðeins með það, frú forseti, og tekið þá fyrir atriði sem ég tel að sé algjörlega nauðsynlegt að leggja þunga áherslu á vegna þess að það er meginkjarninn í þeirri nálgun sem við í Samfylkingunni höfum haft. Ég sagði hérna áðan að við skiptum ríkisfyrirtækjum í tvennt, þau sem eru rekin fyrir peninga almennings, skattféð, og hin sem eru rekin fyrir fé sem þau afla sjálf með rekstri sínum. Við sem höfum í áranna rás, og fyrirrennarar okkar, staðið fyrir því að setja ramma um hvernig samfélagið eigi að vera rekið, við höfum alltaf gert okkur grein fyrir því og í vaxandi mæli eftir því sem tíminn hefur liðið, að það er nauðsynlegt að setja ákveðið regluverk til þess að tryggja að hið opinbera fé sem liggur í þessum opinberu stofnunum sé nýtt með sem bestum hætti. Á almennum markaði þar sem hlutafélög eru ríkjandi eru það hluthafarnir sem leika þetta hlutverk. Féð ver sig alltaf sjálft vegna þess að það hefur hirði, þ.e. hluthafarnir sem hafa lagt fé í fyrirtækið með því að kaupa sér hlutabréf, þeir eru varðhundarnir og varðgæsluliðið sem sér um að ekki sé misfarið með peningana. Því er hins vegar ekki til að dreifa í opinberum fyrirtækjum sem eðli máls samkvæmt skiptast ekki í smáa hluti sem einstakir hluthafar úti í samfélaginu eiga og verja. Þess vegna þarf með einhverjum hætti, frú forseti, að tryggja algjörlega að við slíkar aðstæður sé farið vel með féð og stjórnendunum sé veitt aðhald og það er ekki hægt að gera nema með einu móti. Með því að það sé sú kvöð á stjórnendunum að veita upplýsingar og það sé sá réttur á eigendunum, fólkinu í samfélaginu að geta krafist þeirra. Upplýsingalögin. Um þetta vorum við sammála, jafnaðarmenn og Sjálfstæðisflokkurinn, þegar við sátum saman í ríkisstjórn og það var þá sem þetta regluverk var sett. Það voru settar reglur um upplýsingaskyldu. Reyndar ekki einungis á sviði fyrirtækjarekstrar, heldur á ýmsum sértækum málasviðum eins og umhverfismálum. Hv. þm. Mörður Árnason gerði hér góða grein fyrir þeim viðhorfum sem frjálslyndir sjálfstæðismenn hafa fylgt gagnvart þessari tegund rekstrar í gegnum árin. Hann las upp úr greinum sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins Þorsteinn Pálsson hefur skrifað þar sem hann leggur fram með ákaflega skörpum hætti þetta nákvæmlega sama sjónarmið sem við sem hér höfum talað í dag og formaður Samfylkingarinnar, sem ég vísaði til áðan, höfum lagt sem grunninn að nálgun okkar þegar við veltum rekstrarforminu fyrir okkur . Ég ætla ekki að eyða tíma í að fara djúpt í það sem Þorsteinn Pálsson sagði. En þó er nauðsynlegt að undirstrika eitt. Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði að það væri bara ein leið fær til þess, eins og hann orðaði það, að koma í veg fyrir misnotkun á peningum skattborgaranna sem liggja í opinberum stofnunum. Það væru upplýsingalög. Hann sagði ekki að það væri ein af nokkrum leiðum. Hann sagði að það væri einungis ein leið. Það er þess vegna sem við höfum sagt að það sé grundvallaratriði af okkar hálfu að samþykkja ekki hlutafélag um stofnun af þessu tagi. Það hafa engin rök komið fram fyrir því. En sú spurning sem ég vil leggja fyrir hv. þingmann með vísun í þá menntun sem hann hefur heyjað sér og ég gerði að umræðuefni hér fyrr í máli mínu, spurningin varðar einmitt hlutafélagið Ríkisútvarpið hf. og fjárreiður þess. Það hefur komið fram í þessari umræðu að eitt sem ekki hefur fengist botn í er hver eiginfjárstaða Ríkisútvarpsins sé. Það er orðið að almennu umræðuefni úti í samfélaginu. Fjölmiðlar hafa skrifað um það og þeir vita það ekki. Það veit það enginn. Formaður menntamálanefndar veit það t.d. ekki. Hæstv. ráðherra veit það ekki heldur. Ég veit það ekki. Það er þess vegna sem hefði verið eðlilegt að fresta samþykkt þessa máls. En þá er komið að kjarna málsins. Eina sem við vitum varðandi þetta er að eiginfjárstaða Ríkisútvarpsins er neikvæð. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson heldur því fram að hér sé um að ræða venjulegt hlutafélag og þetta verði sjálfstætt hlutafélag. Ég ætla hins vegar að biðja hv. þm. Sigurð Kára að benda mér á lagastoð fyrir að hægt sé að skrá hlutafélag þar sem ekki liggur fyrir vitneskja um eiginfjárstöðuna. Ég ætla að halda því fram að það sé ekki hægt. Það er þess vegna sem það er algjörlega út í hött að halda því fram að þetta sé venjulegt hlutafélag sem leiki eftir almennum hlutafélagareglum. Það er enginn lögfræðingur með virðingu fyrir sjálfum sér, a.m.k. ekki úr Verslunarskólanum sem mundi leyfa sér að reyna að skrá slíkt hlutafélag. Það er enginn endurskoðandi með virðingu fyrir sjálfum sér, né heldur þeir sem enga virðingu hafa fyrir sjálfum sér sem mundu leggja til að slíkt hlutafélag væri skráð því það er ekki hægt. Það, meðal annarra þátta er ástæðan fyrir því að formaður Sjálfstæðisflokksins sagði að undirbúningur þessa frumvarps væri í skötulíki. Ástæðan fyrir að hann notaði það orð var einmitt í beinu samhengi og beinu framhaldi af umræðu af hans um að það væri ekki ljóst hver fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins væri. Þetta verður að liggja alveg kristaltært fyrir. Loksins gerist það, frú forseti, að hér rekur framsóknarmenn og konur inn á fjörur Alþingis. Það er nauðsynlegt þess vegna líka að leggja áherslu á að framsóknarmenn voru plataðir í þessu máli. Þeir voru plataðir af Sjálfstæðisflokknum og beittir blekkingum. Eins og menn muna var það svo þegar hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, Magnús Stefánsson og Dagný Jónsdóttir voru öll saman á landsfundi miðstjórnar Framsóknarflokksins fyrir þremur, fjórum árum, var ein samþykkt gerð sem upp úr stóð og vakti fréttaefni. Hún var sú að Ríkisútvarpið yrði aldrei gert að hlutafélagi. Það lá alveg ljóst fyrir. Þeir vildu hafa það sem sameignarfélag. Síðan kom úrskurður í fyrra, þegar það frumvarp hafði verið lagt fram, frá ESA. Á grundvelli þess úrskurðar, sem haldið var í pukursleynd mánuðum saman og hvorki fjölmiðlar né Alþingi fengu að sjá, hvað þá menntamálanefnd, hv. formaður menntamálanefndar á þó hrós skilið fyrir að hann reyndi sitt til að rífa það álit út, var álitið túlkað með þeim hætti að það væri bara ein leið fær og hún væri sú að fara hlutafélagsleiðina. Það var þess vegna sem forustumenn úr Framsóknarflokknum komu fram og útskýrðu afstöðubreytingu sína gagnvart háeffuninni, með því að það væri til að fella form Ríkisútvarpsins að úrskurði ESA. Hvað gerist svo þegar maður les úrskurð ESA? Þá kemur í ljós að hann snýst aðallega um tvennt. Í fyrsta lagi fjárhagslegan aðskilnað og kínamúra á millum samkeppnisrekstrarins annars vegar og hins vegar rekstrar almannaútvarpsins. Hvað sést í frumvarpinu? Það er gert. Hins vegar að ríkið mætti ekki vera með ótakmarkaða ábyrgð. Þegar maður skoðar úrskurðinn mætti allt eins segja að hann hefði verið sniðinn til að kalla fram frumvarp um að Ríkisútvarpið ætti að vera rekið á formi sjálfseignarfélags. Vegna þess að sjálfseignarfélag tryggir að ríkið hefur ekki ótakmarkaða ábyrgð. Slíkt félag hefur einungis takmarkaða ábyrgð. Það kemur fram í þessu frumvarpi, sem væri hægt að setja í hvaða frumvarp sem er um Ríkisútvarpið, að þar er gerður aðskilnaður á millum samkeppnisrekstrarins og síðan rekstrar almannaútvarpsins. Þannig að það er bara rangt sem sjálfstæðismenn sögðu við þjóðina og við framsóknarmenn að það væri krafa frá ESA að þetta yrði gert að hlutafélagi. Að sjálfsögðu er ekkert slíkt að finna. Þegar maður les síðan frumvarpið kemur í ljós að þar segir að sjálfseignarformið mundi duga en frumvarpshöfundar telja að hlutafélagaatrennan henti betur. Þá er nú rétt að upplýsa hv. þingmenn Framsóknarflokksins um hvernig formaður þeirra hugsar í þessum efnum. Hann hefur flutt hér, gamall endurskoðandi, gjörþekkir þessi mál, fínar ræður tvisvar sinnum í vetur þar sem hann hefur skýrt muninn á hlutafélagi annars vegar og sjálfseignarfélagi hins vegar. Hann hefur skýrt af hverju og við hvaða kringumstæður menn velji sjálfseignarfélagið og við hvaða kringumstæður þeir velji hlutafélagið. Formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, lýsti því mjög skelegglega að í sumum tilvikum veldu menn hlutafélagaformið vegna þess að það gæfi færi á að fá nýtt hlutafélag inn í félagið. Með öðrum orðum að selja hluta úr því.  Gæti það verið frú forseti, að þetta sé einmitt ástæðan fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn fór með blekkingum gagnvart Framsóknarflokknum, plataði hann upp úr skónum og knúði Framsóknarflokkinn til að breyta um afstöðu? Kynni það að vera vegna þess að það eru trúarbrögð innan Sjálfstæðisflokksins að einkavæða Ríkisútvarpið og þetta er skref í áttina að því, frú forseti? Ég sé að loksins bregður upp glampa skilnings í augum hins ágæta þingmanns hv. Ísólfs Gylfa Pálmasonar. Loksins er að renna upp fyrir honum að hann hefur verið plataður upp úr skónum. Það er önnur meginástæða þess að Samfylkingin er tortryggin á þetta frumvarp og hún er óttaslegin gagnvart því. Það liggur fyrir að það er eindreginn söluvilji gagnvart Ríkisútvarpinu hjá fjölmörgum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, og ekki bara þingflokksins. Ég mundi giska á að meira en helmingur hins skipulagða hluta Sjálfstæðisflokksins vildi selja Ríkisútvarpið. Í þeim hópi er t.d. hv. þingmaður, sem nú kemur í gættina, Guðlaugur Þór Þórðarson, og hefur verið frá því hann hóf störf í Sjálfstæðisflokknum. Allur yngri hluti Sjálfstæðisflokksins, Samband ungra sjálfstæðismanna og Heimdallur sem er fjölmennasti hluti flokksins, er þeirrar skoðunar að það eigi ekki bara að háeffa Ríkisútvarpið heldur eigi að selja það. Það eru þrír þingmenn sem hafa lagt fram frumvarp um það og þetta er ástæðan fyrir því að ég er hræddur við að stíga þetta skref. Þess vegna vil ég frekar fara sjálfseignarleiðina vegna þess að það þýðir að það er ekki hægt að fara í þá partasölu á Ríkisútvarpinu sem ýmsir þingmenn innan Sjálfstæðisflokksins hafa viljað, sem Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti formlega árið 1995 eftir sjö ára baráttu ýmissa dyggra frjálshyggjumanna innan flokksins en þá var það samþykkt að selja ætti Rás 2. Nú kemur það fram skýrt í þessu frumvarpi að sú kvöð liggur einungis á Ríkisútvarpinu hf. að hafa eina hljóðvarpsrás. Eina sjónvarpsrás. Það þýðir einfaldlega að Ríkisútvarpið þarf ekkert að reka Rás 2. Þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar spurðu hæstv. menntamálaráðherra að því hér í umræðum fyrr í meðferð málsins hvort þetta þýddi t.d. að Alþingi gæti, ef það vildi, komið í veg fyrir að Rás 2 yrði seld ef það væri fyrirhugað. Þá sagði hæstv. menntamálaráðherra að það yrði aldrei hennar mál og það yrði aldrei mál þingsins. Ef þessi lög yrðu samþykkt væri það mál tveggja aðila, útvarpsstjóra og stjórnar Ríkisútvarpsins. Það þýðir einfaldlega að þetta frumvarp sem hér er verið að samþykkja er óútfylltur tékki og þeir sem geta fyllt hann út eru útvarpsstjóri og stjórn Ríkisútvarpsins. Þeir geta selt Rás 2 ef þeim býður svo við að horfa, ef Sjálfstæðisflokkurinn heldur áfram þessu 20 ára fjársvelti sem hann hefur haldið stofnuninni í, þá er hugsanlegt að það verði skrefið sem menn neyðast til að stíga. Hvernig ætla menn þá að bregðast við? Jú. Þá koma menn, m.a. formaður þingflokks Framsóknarflokksins og segir: Við höfum hald í 1. greininni þar sem sagt er að það megi ekki selja Ríkisútvarpið hf. Hvaða máli skiptir það? Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason og Magnús Stefánsson hafa báðir áralanga reynslu af störfum í fjárlaganefnd og hvað er það sem einkennir fjárlagafrumvarpið umfram öll önnur frumvörp sem við samþykkjum hér á hinu háa Alþingi? Það eru hinar frægu „þrátt fyrir“ greinar. Það eru greinar sem segja að þrátt fyrir lög sem búið er að setja sé hægt að gera hitt og þetta. Það þýðir einfaldlega, eins og rakst upp úr hæstv. ráðherra þegar talsmaður Samfylkingarinnar gekk eftir því hér í umræðum, að ef menn vilja samt sem áður þrátt fyrir þessi lög selja hluta af Ríkisútvarpinu eða Ríkisútvarpið allt, er það hægt með samþykkt Alþingis. Það eru þessi atriði sem gera það að verkum að ég mun aldrei samþykkja þetta frumvarp. Ég tel að hér sé verið að brjóta grundvallarreglur í rekstri opinberra stofnana og hv. formaður fjárlaganefndar á að gera sér grein fyrir því, alveg eins og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins gerir. Hérna er hluti af Sjálfstæðisflokknum að ná fram áralöngu markmiði sínu, að stíga skref sem opnar á möguleika á að selja hluta af Ríkisútvarpinu. Þetta er það sem einstakir þingmenn hafa barist fyrir árum saman. Til að kóróna þetta koma nú menn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og berjast fyrir því eins og ljón, að við á þessu háa Alþingi samþykkjum t.d. hluti eins og nefskatt. Það getur verið að sumir telji að það sé allt í lagi. En það var sá hv. þingmaður sem færði snjöllust rök gegn því í fyrra, ásamt félögum sínum Birgi Ármannssyni og Pétri H. Blöndal, að það væri röng leið. Hún væri út takti við skattalögin og hún leiddi til ójafnaðar. Og svo koma þessir sömu menn núna og gera allt sem þeir geta til að samþykkja það sem þeir sögðu í fyrra að væri vitlaust og rangt. Hvað er að svona fólki? Hv. þm. Pétur H. Blöndal getur kannski svarað mér því á eftir.