Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna þess að mér finnst það ekki ganga til framtíðar að ekki sé sinnt því að svara fyrirspurnum betur en gert er. Ég á fyrirspurn á dagskránni sem var dreift 12. október á síðasta ári. Samkvæmt þingsköpum er gert ráð fyrir því að fyrirspurnum sé svarað innan átta virkra daga. Ef ég hef reiknað rétt eru liðnir 106 dagar og fyrirspurnir missa auðvitað gildi sitt á styttri tíma en þessum, enda varð þessi fyrirspurn kannski til vegna þess fjárlagafrumvarps sem þá var komið fram og búið var að dreifa í þinginu og þess sem í því stóð um tiltekna stofnun. Þetta er ófært og ég tel að forsetar þingsins þurfi að taka á þessu. Það hlýtur að vera einfalt mál að hafa fundi til að svara fyrirspurnum. Þingmenn verða þá að sæta því að vera hér á einhverjum öðrum tímum til viðbótar við þá sem gert er ráð fyrir í starfsáætlun þingsins. Mér finnst ómögulegt að sætta mig við að svo lengi sé beðið eftir því að fá svör við þeim fyrirspurnum sem eru lagðar fram.

Forseti. Ég sá að forseti þingsins ætlaði ekki að svara þessari ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Ég tel að honum sé skylt að gera það, ef hann gerir það ekki samstundis verður hann að tilkynna þá að hann muni gera það síðar. Þetta er algjörlega dæmalaust sem hér er fram komið, þ.e. hvað varðar lengd málsins en ekki hins vegar hvað varðar kurteisi ráðherra gagnvart þingsköpunum og einstökum hv. þingmönnum í þessu efni. Þeim ber að svara fyrirspurnum á ákveðnum tíma, hæstv. ráðherrum, og þeir eiga að gera það. Þeir eiga að setja slík mál í afgreiðslu hjá sínu fólki og flytja síðan þau svör hér eins fljótt og hægt er. Dæmi eru því miður til um annað og sá grunur læðist að mér að ráðherrar færist undan að svara fyrirspurnum sem þeim þykir óþægilegt að svara. Það er bara hreinlega ekki í þeirra eigin geðþótta, aldrei þessu vant, að gera það því að þingsköp - og ég vænti þess að forseti sé sammála mér um að þau séu í fyrsta lagi í gildi og í öðru lagi mjög mikils verð - setja ráðherrum takmarkanir um þetta efni. Ég fer fram á að forseti svari til um efni þess máls sem hv. þm. Jóhann Ársælsson ræddi, eða a.m.k. boði eitthvert svar um það þá innan tíðar.

Í tilefni af orðum hv. 7. þm. Reykv. s. vill forseti geta þess að þeirri ábendingu sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Norðvest. verður að sjálfsögðu komið á framfæri. Að sjálfsögðu er gengið eftir því af hálfu þingsins að fyrirspurnum sé svarað. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt um geta ýmsar ástæður orðið til þess að fyrirspurnum er ekki svarað eins fljótt og almennt er gert ráð fyrir. En þessari ábendingu verður komið á framfæri, bæði innan forsætisnefndar og eins til ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli, hvað varðar slælega afgreiðslu fyrirspurna sem á sér oft stað á hinu háa Alþingi. Ég get nefnt sem dæmi að sjálf hef ég lent í því í tvígang á þessum vetri að fá ekki svar við fyrirspurnum. Tvær fyrirspurnir liggja fyrir frá mér, önnur frá því í október til ráðherra Hagstofu Íslands sem hefur ekki enn verið svarað og sú sama fyrirspurn lá inni í allan fyrravetur án þess að vera svarað. Sömuleiðis finnast mér hafa verið brögð að því hjá hæstv. ráðherrum að þeir velji sér þægilegustu fyrirspurnirnar eins og bestu molana upp úr konfektkassa í stað þess að taka þær í eðlilegri röð, eins og vera ber. Ég get tekið skýrt dæmi af hæstv. menntamálaráðherra sem hefur ástundað þessi vinnubrögð. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á þau og fer fram á að þetta mál verði tekið upp í forsætisnefnd hið allra fyrsta svo að einhverju skikki verði komið á það. Fyrirspurnirnar eru yfirleitt þess eðlis að við þurfum að fá svör við þeim sem fyrst. Það er ekki boðlegt fyrir okkur þingmenn sem setjum fram þessar fyrirspurnir að mánuðum saman og jafnvel eins og dæmi eru um, á annað ár, sé þeim ósvarað í þinginu. Ég fer fram á að þetta verði tekið upp í forsætisnefnd og skikki komið á þessi mál.

Herra forseti. Ég er að nálgast hér það brýna réttlætismál sem gjaldfrjáls leikskóli er út frá sjónarhóli félagsmálaráðuneytisins sem hefur sveitarstjórnarmál á sinni könnu. Það sem ég kalla eftir er pólitísk afstaða hæstv. félagsmálaráðherra til gjaldfrjáls leikskóla, hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir því að tekjustofnar og fjármagn sé flutt til sveitarfélaga til að þau geti tryggt gjaldfrjálsa leikskóla. Ég veit fullvel að samskipti ríkis og sveitarfélaga eru til skoðunar í nokkrum nefndum en eftir því sem ég best veit hefur umræðan þar ekki snúist um hvort ríkið ætti að flytja fjármagn til sveitarfélaga til þessa sérstaka verkefnis. Nú eru nokkur sveitarfélög farin að huga að gjaldfrjálsum leikskóla í áföngum og má þar nefna Reykjavíkurborg. Það er hins vegar ljóst að eigi gjaldfrjáls leikskóli að verða að veruleika þarf ríkið að koma að. Það er því sérstök pólitísk aðgerð og ákvörðun að tryggja sveitarfélögum fjármagn til að ráðast í þetta verkefni. Ef hæstv. félagsmálaráðherra deilir sömu skoðun og ég um að leikskóli eigi að vera gjaldfrjáls hlýtur hann að vera tilbúinn að beita sér fyrir því á þeim vettvangi sem er til staðar. Skólagjöld leikskólabarna sem foreldrar greiða núna eru um 2,4 milljarðar kr. Ef leikskólinn yrði gerður gjaldfrjáls yrði kostnaðurinn hærri, m.a. vegna þess að þá þyrfti að tryggja öllum börnum pláss. Sé hins vegar litið til tveggja ára barna eða eldri eru 90% þeirra nú þegar með leikskólapláss. Til samanburðar við þessa tölu má minnast á að skattapakki ríkisstjórnarinnar mun kosta samanlagt á næstu þremur árum 40 milljarða kr. Gjaldfrjáls leikskóli er kostnaðarsöm aðgerð en hins vegar mikið réttlætismál. Með þeim 20 þús. börnum sem eru núna í leikskólum landsins eru borguð himinhá skólagjöld. Skólagjöld fyrir eitt barn geta numið nokkur hundruð þúsundum króna á hverju ári. Einn mánuður í leikskóla kostar litlu minna en eitt ár í Háskóla Íslands. Gjaldfrjáls leikskóli væri sömuleiðis mikið jafnréttismál en sá málaflokkur heyrir einnig undir hæstv. félagsmálaráðherra. Vegna kynbundins launamunar getur sú staða komið upp að konan neyðist af fjárhagsástæðum til að yfirgefa vinnumarkaðinn gegn vilja sínum séu börnin t.d. fleiri en eitt á leikskólaaldri. Ég beini því þeirri fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra hvort það komi til greina að flytja tekjustofna og fjármagn til sveitarfélaga til að hægt sé að tryggja gjaldfrjálsan leikskóla og hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir slíku.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hefur beint til mín fyrirspurn um það hvort til greina komi að flytja tekjustofna og fjármagn til sveitarfélaganna til að hægt sé að tryggja gjaldfrjálsan leikskóla. Ég vil, hæstv. forseti, byrja á því að biðjast velvirðingar á því hversu lengi hefur dregist að svara fyrirspyrjanda, líka í framhaldi af þeirri umræðu sem varð hér áðan. Að hluta til er ástæðan sú að ekki liggur beint við að málið heyri undir verksvið félagsmálaráðherra. Í raun snertir fyrirspurnin stefnu í menntamálum og ætti því kannski fremur að vera beint til hæstv. menntamálaráðherra. Hins vegar hefur komið fram að slík fyrirspurn hefur þegar verið lögð fyrir hæstv. menntamálaráðherra og því eðlilegt að ég svari því sem hér er fyrir mig lagt. Hv. þingmaður spyr mig um skoðun mína. Ég er þeirrar skoðunar að áður en þeirri spurningu er svarað sem hér er til mín beint þurfi að svara spurningunni um það hvort stefna beri að því að leikskólinn verði að hluta til eða öllu leyti hluti af skyldunámi. Ljóst er að samhliða þyrfti þá að kanna með hvaða hætti ætti að standa straum af slíkri breytingu, hvort það yrði ríkissjóður eða sveitarfélögin eða þessir aðilar í sameiningu. Fyrstu spurningunni hefur einfaldlega ekki verið svarað og því er tæpast tímabært að svara spurningu um flutning tekjustofna vegna breytinga sem ekki er farið að ræða, hvorki innan ríkisstjórnar né á sveitarstjórnarstiginu eins og raunar kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Hitt er annað mál að það er stefna míns flokks, Framsóknarflokksins, að auka gildi leikskólans í menntakerfinu. Þannig ályktaði flokksþing Framsóknarflokksins árið 2003 um það að í samvinnu við sveitarfélögin yrði komið á skólaskyldu á síðasta ári leikskólans og jafnframt stefnt að afnámi leikskólagjalda um leið og skólaskyldu yrði komið á. Flokksþingið ályktaði enn fremur að leitast yrði við að auka samstarf leikskóla og grunnskóla, m.a. til að auðvelda börnum fyrstu skrefin innan grunnskólans. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé eitt af fjölmörgum málum sem menn hljóta að hyggja að í tengslum við þá vinnu sem forsætisráðherra hefur nú boðað að sett verði af stað til að meta stöðu íslensku fjölskyldunnar í þjóðfélaginu. Mér er kunnugt um að sú vinna er að fara af stað, m.a. með atbeina félagsmálaráðuneytisins, og það verður áhugavert að fylgjast með þeirri umfjöllun sem þar mun eiga sér stað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Hér er um að ræða kannski eitt stærsta hagsmunamál unga fólksins, að á þessum málum verði tekið og komið á gjaldfrjálsum leikskóla. Gjöld vegna leikskóla, sérstaklega ef um er að ræða fleiri en eitt barn, vega mjög þungt í framfærslu fjölskyldunnar. Í þessu sambandi vil ég minna hæstv. félagsmálaráðherra á að í skýrslu um stöðu fátæks fólks á Íslandi skilaði ríkisstjórnin auðu um að nokkuð þyrfti að gera fyrir fátækt fólk. Hún lagði raunverulega fram eina tillögu og hún var sú að leikskólinn yrði gjaldfrjáls, vísaði því þar með auðvitað á sveitarfélögin. Nú mun reyna á það hvort ríkisstjórnin meinti eitthvað með þessu og hvort hún er þá tilbúin að flytja tekjustofna og fjármagn til sveitarfélaganna til þess að leikskólinn geti orðið gjaldfrjáls. Það verður fróðlegt að fylgjast með hvernig ríkisstjórnin ætlar að efna einu bitastæðu tillöguna sem var flutt af hálfu ríkisstjórnarinnar um stöðu fátækra sem var gjaldfrjáls leikskóli.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa fyrirspurn og sömuleiðis svar ráðherra við henni. Ég tel að hér sé hreyft við grundvallarspurningu sem lýtur í raun að því hvernig eigi að fara með og hvernig eigi að skilgreina leikskólann í menntakerfinu, þ.e. hvort og þá að hve miklu leyti það á að vera skólaskylda á leikskólastiginu. Ég held að við stefnumótun sé ákaflega mikilvægt að taka fullt tillit til mikilvægis leikskólans fyrir börn. En það er sem sagt að mínu mati ekki fullrætt eða fullmótað í raun hvers konar stofnun leikskóli á að vera og ég tel mjög brýnt að leiða þá umræðu til lykta hið fyrsta.

Herra forseti. Ég fagna bara þeirri áherslu sem hv. þingmenn hér hafa lagt á þetta eitt stærsta baráttumál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þetta var einmitt eitt af stærstu kosningamálum okkar, gjaldfrjáls leikskóli, og fínt að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson skuli einmitt fylgja þessu eftir af svona miklu afli. Ég fagna hinum góðu undirtektum sem þetta mál fær hér. Auk þess eru allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flutningsmenn þingsályktunartillögu um samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga um gjaldfrjálsan leikskóla, þingmál á þskj. 25., 25. mál, eitt af fyrstu málunum sem voru lögð fram á þinginu í haust en hefur ekki enn fengist rætt. Mér þykir því einsýnt af þeim miklu og öflugu undirtektum sem þetta mál hérna fær að það komist sem allra fyrst á dagskrá, þ.e. ítarleg tillaga til þingsályktunar um hvernig megi útfæra gjaldfrjálsan leikskóla 

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli. Við vitum að fjölskyldurnar í landinu sem eru með börn í leikskóla eru að sama skapi skuldsettustu fjölskyldurnar á Íslandi þannig að sú búbót sem yrði fólgin í því að leikskólagjöld yrðu felld niður er alveg gríðarleg. Fyrir einstæða foreldra er um að ræða allt upp í kvartmilljón á ári, 250 þús., og fyrir hjón um hálfa milljón kr. Það gefur því augaleið að niðurfelling leikskólagjalda yrði mjög mikil búbót fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þarna er um að ræða, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, 2,4 milljarða í tekjur fyrir ríkissjóð. Þetta eru ekki þannig fjármunir að menn þurfi að setja málið í mjög margar nefndir þannig að ég hefði viljað fá skýrari svör frá hæstv. félagsmálaráðherra um skoðun hans sem félagsmálaráðherra en ekki aðila að Framsóknarflokknum eða samþykktum hans. Ég hefði viljað vita hvað honum finnst og hvort hann vilji gera eitthvað í þessum málum 

Virðulegur forseti. Það er skrýtið að hæstv. félagsmálaráðherra sé svona óskýr í þessu máli og þyki þetta einkanlega vera menntamál. Það er engum blöðum um það að fletta að þau börn sem ekki njóta þjónustunnar í hinum frábæru leikskólum landsins eru kannski þau börn sem af félagslegum ástæðum, hæstv. félagsmálaráðherra, þurfa helst á því að halda. Það eru börn innflytjenda, börn fólks sem ekki er á vinnumarkaði, atvinnulauss fólks, fólks á bótum og fólks í félagslega erfiðri stöðu. Það er grundvallaratriði til að halda hér félagslegum jöfnuði í landinu að við leggjum áherslu á það að ekki sé keypt forskot fyrir börnin á fyrstu árum ævinnar með hinum frábæra aðbúnaði í leikskólum landsins heldur tryggjum við öllum - já, með skyldu, hæstv. félagsmálaráðherra - aðgang að því frábæra starfi sem unnið er í leikskólunum að þroska barna á mikilvægustu mótunarárum ævinnar.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér á sér stað um það að stjórnvöld fari að huga að því að við förum að gera einhvern hluta af leikskólastiginu gjaldfrjálsan. Ég er á því að síðasta ár á leikskóla eigi að vera gjaldfrjálst þar sem í raun fer nú fram kennsla. Við höfum horft á það, við sem höfum farið hér um kjördæmi okkar í kjördæmaviku, að þar fer fram gríðarlega mikið starf og í raun og veru er verið að kenna fimm ára börnum margt af því sem verið er að gera í sex ára bekk í framhaldinu. Ég tek undir það, þetta er mikilvægt mál fyrir fjölskyldurnar í landinu. Við höfum í ríkisstjórnarflokkunum beitt okkur fyrir því að minnka jaðaráhrif skattkerfisins á þær. Reyndar hefur stjórnarandstaðan ekki getað fylgt okkur stjórnarmeirihlutanum í því efni en ég tel mjög mikilvægt að skoða þetta málefni og ég fagna þessari fyrirspurn því að við þurfum að halda áfram að bæta hag fjölskyldnanna.

Herra forseti. Ég verð að byrja á að lýsa talsverðum vonbrigðum með svar hæstv. félagsmálaráðherra. Hér var spurt um pólitíska afstöðu hæstv. ráðherra en hún kom einfaldlega ekki fram með nægilega skýrum hætti. Ég held að þar sem samskipti ríkis og sveitarfélaga eru einmitt í umræðunni núna sé þetta tími til að ræða hvort það sé pólitískur vilji til að gera leikskólann, sem er fyrsta skólastigið, gjaldfrjálsan. Þess vegna þarf pólitísk afstaða hæstv. félagsmálaráðherra að liggja fyrir. Framsóknarflokkurinn segist á hátíðardögum vera flokkur fjölskyldunnar og hæstv. forsætisráðherra fór nýverið mikinn og talaði um gildi stórfjölskyldunnar. Gjaldfrjáls leikskóli væri gríðarlega mikilvægt skref fyrir fjölskyldur landsins. Fjölskyldur leikskólabarna eru iðulega sá hópur sem hefur hvað þrengstu fjárráðin. Hér er oftast um að ræða unga foreldra sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið og hefja þátttöku á vinnumarkaði. Nú er það nær almenn regla að börn fari í leikskóla enda er það orðinn eðlilegur hluti af skólagöngu hvers barns. Þessi háu skólagjöld eru því mikil tímaskekkja og ber að afnema. Samfylkingin telur að það eigi að vera hlutverk almannavaldsins að greiða kostnað við leikskóla alveg eins og það er almannavaldsins að greiða fyrir grunnskóla. En þá þyrfti ríkisvaldið að koma til móts við sveitarfélögin með tekjustofna fyrir slíkri aðgerð. Ég vil því kalla aftur eftir pólitískri afstöðu hæstv. félagsmálaráðherra. Telur hann að leikskólinn allur eigi að vera gjaldfrjáls eða ekki og mun hann beita sér fyrir því? Ef ekki, væri fróðlegt að heyra röksemdir hæstv. félagsmálaráðherra um þann eðlismun sem hann sæi á þessum tveimur neðstu skólastigum þar sem annað þeirra er gjaldfrjálst en hitt býr við há skólagjöld.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir að hefja þessa umræðu, og þá gagnlegu umræðu sem hér hefur orðið. Það er lýst eftir pólitískri afstöðu minni sem félagsmálaráðherra. Ég taldi, hæstv. forseti, að hún hefði komið þokkalega skýrt fram í mínu fyrra svari. Ég tel að það sé ástæða til þess að taka upp viðræður um það með hvaða hætti við viljum skilgreina leikskólann, hvort við viljum skilgreina hann sem hluta af skólaskyldu og þá þar með hljótum við að taka til umsagnar og umfjöllunar gjaldtöku í þeim skólaskylda skóla ef til kæmi og þá með hvaða hætti staðið yrði undir henni. Eins og kom fram í mínu fyrra svari er þessi umræða rétt á fyrstu stigum. Um hugmyndina hafa ekki farið fram alvarlegar viðræður, a.m.k. ekki milli ríkis og sveitarfélaga. Það kann hins vegar vel að verða. Ég lýsti því líka hér þaðan, hæstv. forseti, að það er stefna Framsóknarflokksins að koma á, a.m.k. á efsta ári leikskólans, skólaskyldu. Það er mín stefna líka, hv. þingmaður. Hins vegar þarf auðvitað að nást um þetta sátt, ekki bara hér á Alþingi eða í ríkisstjórn heldur við sveitarfélögin í landinu og þetta er mál sem við hljótum að halda áfram að ræða.

Virðulegur forseti. Eftir að hæstv. dómsmálaráðherra og ríkislögreglustjóri ásamt fleirum fóru til Bandaríkjanna sl. vor til að kynna sér m.a. hvernig þar er starfað að öryggismálum hélt hæstv. dómsmálaráðherra ræðu á fundi sýslumanna í Vestmannaeyjum hinn 8. október sl., ræddi þar m.a. og færði rök fyrir því að auka þyrfti rannsóknarheimildir lögreglu og ýjaði jafnvel að því að með einhverjum hætti þyrfti að fara fram hjá réttarfarsnefnd í þeim efnum, en fjallaði einnig um starfsemi öryggislögreglu eða leyniþjónustu. Nú hefur út af fyrir sig verið fjallað um slíka starfsemi á opinberum vettvangi áður og við höfum nýlega fjallað ákaflega mikið um það, m.a. í tengslum við svokallað Falun Gong mál, en þar reyndist sá þáttur í starfsemi lögreglunnar kannski að ýmsu leyti vanbúinn. Það hversu illa við réðum við þá einu heimsókn og hversu skammarlega stjórnvöld stóðu að í því efni sýnir kannski að þarna sé átaks þörf. Hæstv. dómsmálaráðherra lýsti því yfir að ekki mætti miklu lengur láta undir höfuð leggjast að ræða lagafrumvarp hér á Alþingi um starfsemi öryggislögreglu eða leyniþjónustu. Ég fagna yfirlýsingu dómsmálaráðherra um að setja þurfi lög um öryggislögreglu eða leyniþjónustu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við skýrum lagaramma um þessa starfsemi og að aðhald og eftirlit með henni sé eins og best verður á kosið. Ég hafna því hins vegar ef hér er ætlunin að leiða í lög auknar rannsóknarheimildir eða leynd fyrir lögreglu með svipuðum hætti og gert hefur verið með tilvísun til hryðjuverkaógnarinnar í Bretlandi og Bandaríkjunum á síðustu árum. Ég tel að við þurfum síst á því að halda að auka leynd eða rannsóknarheimildir í þessum efnum. Full ástæða er hins vegar til þess, eins og ráðherrann hefur vakið athygli á, að á Alþingi sé rætt um lagafrumvarp um öryggislögreglu eða leyniþjónustu og ég vil með fyrirspurn þessari gefa hæstv. ráðherra kost á því að ræða um það lagafrumvarp. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji að lagaheimildir fyrir starfsemi öryggislögreglu eða leyniþjónustu skorti og hvort hann hyggist á þessu kjörtímabili bæta úr því með lagafrumvarpi. Í öðru lagi hvort hann telji tilefni til þess að hér sé starfrækt sérstök öryggislögregla eða leyniþjónusta, hvert umfang þessarar starfsemi sé og hvort ráðherrann hyggist beita sér fyrir aukningu á umfangi hennar. Síðast en ekki síst, og ég legg mikla áherslu á þann þátt fyrirspurnarinnar: Með hvaða hætti er eftirliti með þessari viðkvæmu starfsemi háttað?

Herra forseti. Ég veit ekki hvaða ræðu hv. þingmaður las eftir mig sem hann telur mig hafa flutt í Vestmannaeyjum 8. október þegar hann segir í upphafi máls síns að ég hafi ætlað að fara á svig við réttarfarsnefnd vegna endurskoðunar á lögum um meðferð opinberra mála. Ég veit ekki hvaðan þingmaðurinn hefur það efni. Varðandi þær spurningar sem þingmaðurinn leggur fyrir er sú fyrsta: „Telur ráðherra að lagaheimildir skorti fyrir þeirri öryggislögreglu- og leyniþjónustustarfsemi sem starfrækt er hjá ríkislögreglustjóra? Hyggst ráðherra bæta úr með lagafrumvarpi um starfsemina?“ Samkvæmt 5. gr. lögreglulaga er hlutverk ríkislögreglustjóra m.a. að „starfrækja lögreglurannsóknardeild sem rannsakar landráð og brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess“. Í helstu nágrannalöndum okkar er verkefnum af þessu tagi sinnt af lögreglu en iðulega af sérstakri deild eða sérstakri öryggislögreglu sem starfar á grundvelli skýrra lagaheimilda og jafnvel sérstakrar löggjafar. Á það hefur verið bent að skortur á slíkri löggjöf geti vakið upp spurningar um heimildir lögreglu til aðgerða og eftirgrennslana með málum af þessum toga og nauðsynlegt sé að eyða slíkri óvissu með skýrri löggjöf, bæði til hagsbóta fyrir þá sem starfa á grundvelli hennar og almenning í landinu. Ekki liggur fyrir nein ákvörðun um það hvernig úr þessu verður bætt. Þá er spurt: „Telur ráðherra koma til greina að starfrækja sérstaka öryggislögreglu?“ Eins og áður sagði er þessum verkefnum að sjálfsögðu sinnt hér á landi eins og annars staðar. Hvort setja eigi þau undir hatt sérstakrar öryggislögreglu hér, eins og gert er t.d. annars staðar á Norðurlöndunum, hefur ekki verið rætt en þörfin fyrir það virðist ekki vera sérstaklega brýn. Það sem á hefur verið bent er að skýr ákvæði þurfa að vera um heimildir og eftirlit með þessari mikilvægu starfsemi. Þá er spurt: „Hvert er umfang þessarar starfsemi? Fer hún vaxandi eða stefnir ráðherra að því að auka umsvif hennar?“ Umfang þessarar starfsemi hefur verið óbreytt undanfarin ár en jókst eins og kunnugt er nokkuð í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum árið 2001. Engin sérstök áform eru uppi um að auka umsvif hennar. „Hvernig er eftirliti með öryggislögreglu- og leyniþjónustustarfsemi háttað?“ er að lokum spurt. Eftirliti með starfsemi lögreglu er í dag sinnt lögum samkvæmt af dómsmálaráðuneyti, auk þess sem ríkissaksóknari fer með eftirlit með ákæruvaldinu.

Forseti. Þau orð hæstv. dómsmálaráðherra að öryggislögreglan sé hér til án þess í raun og veru að hafa neinn þokkalegan lagaramma vekja auðvitað athygli og um leyniþjónustuna svaraði ráðherrann engu. Ráðherrann talaði hins vegar um í þeirri merkilegu ræðu sem áður var á minnst að það væri erfitt að komast yfir, með leyfi forseta, „skilningsþröskulda“ í umræðum um öryggismál á Íslandi og ég held að það sé rétt hjá ráðherranum. Einar Karl Haraldsson, félagi minn og okkar ýmissa, hefur orðað þetta svo að hér hafi verið tvær hefðir uppi í þessari umræðu, annars vegar þagnarhefðin og hins vegar upphrópunarhefðin. Ég held að nú sé kominn tími til að leggja þessar hefðir niður, að ræða þessi mál öll opið, að setja lagastoð undir þá starfsemi sem við erum sammála um að hafa hér og almenningur getur fylgst með og þingið eða aðrar slíkar stofnanir hafa eftirlit með. Ég tel að þagnarhefðarmenn 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma sem er ein mínúta í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að skoða þetta mál og þessa umræðu í aðeins stærra samhengi. Ég vil vekja athygli þingheims og þjóðarinnar á því hvert við erum eiginlega að stefna og setja málið og umræðuna í ákveðið samhengi. Við höfum tekið eftir því að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason hefur komið með hvert málið á fætur öðru sem orkar svo sannarlega tvímælis. Hæstv. dómsmálaráðherra lagði fram frumvarp í fyrra sem laut að því að heimila hleranir án dómsúrskurðar. Hæstv. dómsmálaráðherra lagði sömuleiðis fram í fyrra afar vont frumvarp um fangelsismál sem hann neyddist til að draga til baka. Hæstv. dómsmálaráðherra lagði fram frumvarp að mjög afturhaldssömum og íhaldssömum lögum um útlendinga og þar á meðal hina vondu 24 ára reglu. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur beitt sér fyrir að auka fjárveitingar til að fjölga sérsveitarmönnum og nú er umræða um hugsanlega leynilögreglu. Ég vil bara brýna það fyrir fólki að yfirleitt fer frelsið ekki allt í einu, það fer hægt og rólega og oft er það réttlætt með góðum tilgangi. Við þurfum að vera á varðbergi þegar kemur að eftirliti og skerðingu á persónuréttindum. Því held ég að full ástæða sé til að þingheimur og þjóð verði sérstaklega á varðbergi þegar kemur að þingmálum „stóra Björns“.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra svaraði fyrstu spurningunni sem fjallaði um það hvort ráðherra teldi að lagaheimildir skorti fyrir þeirri öryggisgæslu og leyniþjónustustarfsemi sem starfrækt er hjá ríkislögreglustjóra og hvort hann hygðist bæta úr því á þann veg að ekki var hægt að misskilja það að hann taldi þörf á skýrari lagafyrirmælum um þau atriði, en hann sagði líka að það væru ekki uppi nein áform um að leggja slíkt fram. Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni ef hæstv. ráðherra sér brýna þörf á einhverjum ráðstöfunum sem þyrfti að færa í lagabúning á hv. Alþingi en sér ekki ástæðu til að koma með slíkan lagaramma inn til umræðu. Það er ástæða til að spyrja hvers vegna. Telur hæstv. ráðherra að hugmyndir hans í þessum efnum eigi ekki hljómgrunn á hv. Alþingi eða hvað er það sem dvelur?

Hæstv. forseti. Ég fæ ekki betur heyrt en að þær hugmyndir sem uppi voru á síðasta kjörtímabili hjá þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra séu nú a.m.k. að einhverju leyti úr gildi fallnar í dómsmálaráðuneyti Björns Bjarnasonar og ég fagna því. Ég fagna því að það séu engar ráðagerðir uppi um stofnun íslensku leyniþjónustunnar. Hins vegar vildi ég nota þetta tækifæri til þess að inna hæstv. dómsmálaráðherra frekar eftir svari við 3. lið fyrirspurnar hv. þm. Helga Hjörvars. Ráðherrann sagði að umfang væri óbreytt. Óbreytt frá hverju? Við hvað er miðað og hvernig eiga þingmenn að fá upplýsingar um hvert þetta umfang er í raun og veru á grundvelli þeirra laga sem nú eru í gildi, hæstv. forseti?

Virðulegur forseti. Ég ætlast til þess af hæstv. dómsmálaráðherra að ef hann telur eins og hér hefur fram komið að lagarammi um jafnmikilvæga starfsemi og öryggislögreglu og leyniþjónustustarfsemi á vegum ríkisins sé ekki nægilega skýr þá sé það einbeittur vilji hans að bæta úr því og hann boði okkur það að úr því verði bætt. Það er auðvitað alls ekki viðunandi að hæstv. dómsmálaráðherra sinni embættisskyldum sínum með þeim hætti að hann telji á skorta um lagaramma um jafnmikla kjarnastarfsemi í réttarfari í landinu og leyniþjónustustarfsemi og öryggislögreglu en ætli ekki að bæta úr því. Ég fagna því hins vegar að ráðherrann hefur ekki uppi áform um sérstaka leyniþjónustu eða sérstaka öryggislögreglu og að ekki standi til að auka við þá starfsemi hjá ríkislögreglustjóra því ég held að á því sé ekki nein sérstök þörf og tek undir með hæstv. dómsmálaráðherra að það er ekki tilefni til þess. Það er heldur ekki tilefni til að auka heimildir lögreglu í þessu heldur þvert á móti að veita þessari starfsemi frekara aðhald og eftirlit, eins og Falun Gong málið sýndi svo ágætlega, með því einmitt að skýra lagarammann og treysta það eftirlit sem er með þessari starfsemi. Ég spyr hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji koma til greina að þingnefnd hafi eftirlit með þessari starfsemi með höndum þannig að hún hafi það aðhald sem vert er.

Herra forseti. Eins og við var að búast fór umræðan út og suður og er erfitt að henda reiður á því hvað þingmenn vilja í raun og veru í þessu efni. Sérstaklega harma ég hvernig hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson gekk hér fram á algerlega misskildum forsendum eins og raunar svo oft þegar hann stendur upp í ræðustól og talar um mál sem varða starfshætti dómsmálaráðherra og dómsmálaráðuneytisins. Ég vil aðeins undir lokin, herra forseti, endurtaka það sem ég sagði því það er greinilegt að menn hafa ekki heyrt nægilega vel það sem ég sagði sem svar við fyrstu fyrirspurninni, en þar segir: Samkvæmt 5. gr. lögreglulaga er hlutverk ríkislögreglustjóra m.a. að starfrækja lögreglurannsóknardeild sem rannsakar landráð og brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess. Í helstu nágrannalöndum okkar er verkefnum af þessu tagi sinnt af lögreglu en iðulega af sérstakri deild eða sérstakri öryggislögreglu sem starfar á grundvelli skýrra lagaheimilda og jafnvel sérstakrar löggjafar. Á það hefur verið bent að skortur á slíkri löggjöf geti vakið upp spurningar um heimildir lögreglu til aðgerða og eftirgrennslana með málum af þessum toga og nauðsynlegt sé að eyða slíkri óvissu með skýrri löggjöf, bæði til hagsbóta fyrir þá sem starfa á grundvelli hennar og almenning í landinu. Ekki liggur fyrir nein ákvörðun um það hvernig úr þessu verður bætt. Ég tel að það sé lagaheimild í 5. gr. lögreglulaganna til að sinna þessum verkefnum en síðan vek ég máls á því að bent hafi verið á að það kunni að vera skynsamlegra að setja um þetta sérstaka löggjöf. Ég tel ekki að það skorti neinar heimildir fyrir lögreglu til að sinna þessum verkefnum.

Hæstv. forseti. Ég ber fram eftirfarandi fyrirspurn til umhverfisráðherra um gerð stafrænna korta hjá Landmælingum Íslands. 1. Hvaða ástæður liggja að baki því að ekki er gert ráð fyrir fé í fjárlögum til áframhaldandi vinnu við gerð stafrænna korta í mælikvarðanum 1:50.000 (IS 50V), sem er m.a. hluti af stefnumótun stofnunarinnar og árangursstjórnunarsamningi sem umhverfisráðherra hefur staðfest? 2. Hvaða áhrif hefur þessi ákvörðun á mannahald og umfang starfsemi Landmælinga Íslands ef af verður og hyggst ráðherra gera ráðstafanir til að tryggja að starfsemi Landmælinga Íslands dragist ekki saman vegna þessa? Talsvert vatn hefur runnið til sjávar síðan þessi fyrirspurn var lögð fram. Henni var ætlað að kalla fram svör við því hvers vegna stjórnvöld hefðu svo snögglega skipt um skoðun hvað gerð stafrænna korta varðaði og hvað væri svo óskynsamlegt við þetta verkefni að það afsakaði að ríkið hlypi frá skuldbindingum sínum með þeim hætti sem boðað var. Það var og er verulega áhugavert að heyra af hverju nýr hæstv. umhverfisráðherra tók þá ákvörðun að hætta við þetta verkefni. En svo kom í ljós við frekari vinnslu fjárlaga að þessari stefnu sem nýr umhverfisráðherra hafði boðað var hafnað. Bókað er af þessu tilefni m.a. eftirfarandi við gerð fjárlaga: „Veitt er 14 millj. kr. framlag til Landmælinga Íslands til að viðhalda IS 50V kortagrunni sem gerður hefur verið af öllu Íslandi. Ríkisstjórnin ákvað árið 1998 að hrinda IS 50V verkefninu af stað vegna mikilvægis þess fyrir kortagerð af landinu. Gerð kortagrunnsins hefur verið stærsta verkefni stofnunarinnar í sex ár og er hann nú hryggsúlan í allri kortagerð stofnunarinnar.“ Ljóst er að stofnunin hefur fengið fjármuni og viljayfirlýsingu Alþingis til áframhaldandi vinnu við þetta verkefni en líka að verulegur samdráttur verður vegna lækkunar fjárheimildanna. Í ljósi þessarar atburðarásar verður að gera þá kröfu til hæstv. ráðherra að hún geri grein fyrir vilja sínum hvað þennan kortagrunn varðar. Vill ráðherrann eins og tillagan í frumvarpi til fjárlaga bar með sér að hætt verði við þetta verkefni og þá hvers vegna? Tók fjárlaganefnd kannski ráðin af hæstv. ráðherra í þessu máli eða hefur hæstv. ráðherra skipt um skoðun og ætlar hún þá að styðja stofnunina í því að halda þessu verkefni áfram?

Herra forseti. Árið 1999 samþykkti ríkisstjórn Íslands að gert skyldi átak í kortagerð af Íslandi og veitti til þessa verkefnis Landmælingum Íslands 30 millj. kr. árlegri fjárveitingu í fimm ár til að ljúka gerð stafrænna korta í mælikvarðanum 1:50.000. Þessi ákvörðun var tekin um svipað leyti og stofnunin var flutt á Akranes. Var leitað eftir sérstakri aðstoð bandarískra yfirvalda við að útvega eldri kortagögn til að draga úr kostnaði við verkefnið. Fyrstu útgáfu kortagrunns af öllu Íslandi í mælikvarðanum 1:50.000 lauk á árinu 2003 og var útgáfa hans kynnt á ráðstefnu í árslok sama árs. Markaði sá áfangi stórt skref í kortagerð hér á landi. Eru nú yfir 100 áskrifendur að kortagrunninum auk þess sem hann er grundvöllur nær allrar kortagerðar Landmælinga Íslands. Fyrsta útgáfa IS 50V kortagrunnsins inniheldur stafræn gögn af öllu landinu í sjö lögum, hæðarlínur, vatnafar, mannvirki, samgöngur, mörk, yfirborð og örnefni. Hafin er vinna við endurskoðun og endurnýjun þeirra gagna sem í grunninum eru og því er mikilvægt að áfram fáist fjárveiting til þessa verkefnis. Þegar hafa verið teknar ákvarðanir um kaup á gervitunglamyndum af landinu öllu í samstarfi við um 15 stofnanir og fyrirtæki. Einnig er í undirbúningi útboð á nýju hæðarlíkani af landinu öllu í samstarfi við átta ríkisstofnanir auk Landsvirkjunar. Þeim verkáfanga sem ákveðið var að ráðast í á árinu 1999 er lokið og þar með þeirri tímabundnu fjárveitingu sem þá var ákveðin til verksins. Hins vegar hafa Landmælingar Íslands frá upphafi lagt áherslu á nauðsyn þess að uppfæra hinn nýja stafræna kortagrunn og var óskað eftir fjárveitingum til þess verks og veittar á fjárlögum ársins 2005 14 millj. kr. til verksins sem umhverfisráðherra studdi við að fengist. Sú fjárveiting, 14 millj. kr. sem fengust á fjárlögum árið 2005, er u.þ.b. helmingi lægri upphæð en Landmælingar telja sig þurfa til uppfærslu og viðhalds IS 50V kortagrunnsins og því er ljóst að þetta mun hafa einhver áhrif á mannahald hjá stofnuninni til framtíðar. Landmælingar Íslands munu endurskipuleggja og forgangsraða verkefnum hjá sér í kjölfar þessa þar sem ljóst er að IS 50V er kjarnaverkefni og að sjálfsögðu gæti dráttur í uppfærslu kortagrunnsins haft áhrif á notkun hans.

Hæstv. forseti. Ég fagna orðum hæstv. ráðherra vegna þess að ég sé ekki ástæðu til að halda að hæstv. ráðherra hafi uppi þá stefnu að leggja starfsemina af - eins og kom fram í tillögum til fjárlaga, því það var ekkert annað fram undan en að hætta þessu starfi sem þarna var á grundvelli þeirra fjárveitinga sem þar var lagt til að yrðu til ráðstöfunar. Það er þess vegna mjög mikilvægt að vita að hæstv. ráðherra telur nauðsyn á að halda starfinu áfram. Það er auðvitað áhyggjuefni ef stofnunin hefur ekki möguleika á að standa þannig að verki að þetta nýtist að fullu og hægt sé að halda gögnunum í því horfi sem best henta þeim sem þau þurfa að nota. En það er eitthvað sem kannski stendur til bóta. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að hæstv. ráðherra er hér að eyða þeirri óvissu sem var yfir því að starfseminni yrði haldið áfram. Það er nefnilega uppi gagnrýni á þetta verkefni frá aðilum í samfélaginu og efasemdir um hvort á verkefninu sé virkilega þörf. En hæstv. ráðherra hefur greinilega ekki tekið þær röksemdir gildar og telur að starfsemin eigi að halda áfram og kortagrunnurinn eigi að verða til í framtíðinni og ég fagna því.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Hún var sett fram á þeim tíma þegar ekki var ljóst hvort fjárveiting fengist í verkið. En við erum svo sannarlega sammála um að hér er um mjög mikilvægt og merkilegt verkefni að ræða sem þarf að gera stofnuninni kleift að annast áfram með myndarlegum hætti.

Hæstv. forseti. Kyoto-bókun loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna gengur í gildi 16. febrúar næstkomandi. Fullgilding Rússlands að bókuninni gerði gæfumuninn, ef svo má segja, en lengi horfði illa með framkvæmd bókunarinnar, ekki síst vegna tregðu Bandaríkjastjórnar til þess að leggja sitt af mörkum til að stemma stigu við losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum. Það þarf varla að minna þingheim á nýútkomna skýrslu Norðurskautsráðsins um loftslagsbreytingar af manna völdum á norðurslóðum, fyrstu rannsókn sinnar tegundar í heiminum. Niðurstöður hennar einar ættu að sjá til þess að ríkisstjórnir um allan heim taki við sér og grípi til raunhæfra aðgerða sem geta dregið úr loftslagsbreytingum á þessari öld. Ráðfrú umhverfismála, Sigríður Anna Þórðardóttir, sagði m.a. í ræðu sinni á 10. aðildarríkjaþingi loftslagssamningsins í Rio de Janero að nauðsynlegt væri að auka þekkingu á nýtingu jarðhita víða um heim og ætlar Ísland að aðstoða smá eyríki sérstaklega í þessu efni og er það vel, herra forseti. En í máli hennar kom ekki fram, að því ég fæ best séð, hvaða ráðagerðir stjórnvöld hefðu uppi um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum hér á landi. Fyrir liggur að til að ná tökum á viðfangsefninu þarf að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum öllum um 50–60% á þessari öld, herra forseti. Í þriggja ára gamalli stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á sviði loftslagsmála frá því í mars 2002 er lögð áhersla á sjö atriði sérstaklega. Þeirra á meðal eru: Fyrsta atriðið að dregið verði úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum með almennum aðgerðum. Einnig má nefna að áhersla er lögð á auknar rannsóknir á þáttum sem hafa áhrif á útstreymi gróðurhúsalofttegunda. Þá má nefna að í áætluninni er gert ráð fyrir að efld verði fræðsla og upplýsingagjöf til almennings. En hvað hefur verið gert, herra forseti? Jú, olíugjaldið var sett á í stað þungaskatts og tekur gildi um mitt þetta ár, en minna hefur borið á öðrum atriðum, m.a. fræðslunni til almennings og rannsóknunum. Árið 2000 voru bílar orðnir 180 þúsund hér á landi og hafði fjölgað um 80% frá 1980, en á sama tíma fjölgaði þjóðinni um 24%. Við höfum horft upp á jeppavæðingu höfuðborgarsvæðisins á undanförunum árum sem m.a. hefur orðið til vegna aðgerða stjórnvalda, breytinga á vörugjöldum á bifreiðum. Orð forsætisráðherra um nauðsyn frekari undanþágna eru okkur öllum í fersku minni. Því vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Hvernig hyggst hún sjá til þess og með hvaða áætlunum ætlar ríkisstjórn Íslands að tryggja að Kyoto-bókuninni verði fullnægt hér á landi á fyrsta skuldbindingartímabili hennar 2008–2012?

Herra forseti. Samkvæmt Kyoto-bókuninni og útfærslu hennar gagnvart Íslandi eru útstreymisheimildir landsins tvíþættar. Í fyrsta lagi skal almennt útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá Íslandi ekki aukast meira en sem nemur 10% frá árinu 1990, þ.e. vera innan við 3.600 þús. tonn koltvíoxíðs-ígilda árlega að meðaltali á árunum 2008–2012. Í öðru lagi hefur Ísland heimild til þess að auka losun á koltvíoxíði um 1.600 þús. tonn á ári að meðaltali á árunum 2008–2012 vegna nýrrar stóriðju eftir 1990 sem notar endurnýjanlega orku. Það ákvæði um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar sem stundum er vísað til sem „íslenska ákvæðisins“ gerir ráð fyrir að koltvíoxíðslosun frá nýrri stóriðju eða stækkun stóriðjuvera sem hefur starfsemi eftir 1990 og leiðir til meira en 5% aukningar á losun á fyrsta skuldbindingartímabili bókunarinnar, þ.e. 2008–2012, verði þá haldið utan við losunarskuldbindingar bókunarinnar eftir að losunarheimildir viðkomandi lands hafa verið fullnýttar. Ákvæðið nær aðeins til þeirra ríkja sem losuðu minna en 0,05% af heildarkoltvíoxíðslosun iðnríkjanna 1990. Þessi heimild er háð því að framleiðendur noti endurnýjanlega orku og að notkun hennar leiði til samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu, enn fremur að besta fáanlega tækni sé notuð og að bestu umhverfisvenjur séu viðhafðar við framleiðsluna. Samkvæmt nýlegum útreikningum iðnaðarráðuneytisins eykst árleg losun koltvíoxíðs síðan 1990 frá nýrri stóriðju líklega um 1.183 þús. tonn sé tillit tekið til aukningar sem orðið hefur á stóriðju og er væntanleg fram að skuldbindingartímabilinu 2008–2012. Aukningin er svohljóðandi eftir fyrirtækjum í þúsundum tonna koltvísýrings: Alcan 130, Járnblendiverksmiðjan 175, Norðurál 392, Fjarðaál 486. Samtals eru þetta 1.183 þús. tonn. Þetta þýðir að Íslendingar hafa líklega um 417 þús. tonn af koltvísýringi á ári til ráðstöfunar í samræmi við íslenska ákvæðið fram að og með fyrsta skuldbindingartímabilinu á árunum 2008–2012. Ef ekki kemur til annarra framkvæmda sem gætu fallið undir íslenska ákvæðið á skuldbindingartímabilinu er lítil hætta á að farið verði fram úr þeim heimildum sem það veitir. Ef íslenska ákvæðið væri fullnýtt og eitthvert fyrirtæki færi fram úr þeim heimildum sem því eru veittar innan þess ramma, yrði það fyrirtæki að afla sér heimilda svo sem með því að kaupa þær eða að stuðla að bindingu kolefnis sem svaraði til umframlosunar þess. Ég vil taka það skýrt fram af þessu tilefni að núna í vetur erum við að fara yfir öll þessi mál í umhverfisráðuneytinu og við eigum að skila skýrslu til loftslagsskrifstofu Sameinuðu þjóðanna núna í árslok þar sem við þurfum að sýna fram á með ótvíræðum hætti að við stöndum við skuldbindingar okkar. Og ég vil líka taka það fram af þessu tilefni að það er ekkert sem bendir til annars en það verði unnt.

Hæstv. forseti. Ég sé ekki betur en hæstv. umhverfisráðherra hafi skautað hraustlega fram hjá því að svara spurningu hv. þingmanns því að sannarlega var ekki verið að biðja um útskýringu á íslenska ákvæðinu í Kyoto-bókuninni heldur var verið að biðja um að fá að vita hvað íslensk stjórnvöld ætli að gera til þess að tryggja að losun gróðurhúsalofttegunda á fyrsta skuldbindingatímabilinu fari ekki fram úr þeim heimildum sem við höfum. Sannleikurinn er auðvitað sá að stjórnvöld hafa verið að draga lappirnar í því að gera áætlanir um hvernig eigi að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við vitum allt um stóriðjuákvæðið og við vitum allt um yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum. Fyrir nokkrum vikum kallaði hann það mikinn sigur að hafa fengið það ákvæði í gegn og að við værum fyrirsjáanlega ekki einu sinni að fullnýta það á fyrsta skuldbindingartímabili bókunarinnar. En hvað eru stjórnvöld að gera í öðrum geirum? Hæstv. forseti, þau eru ekki að gera nokkurn skapaðan hlut og það kemur best fram í svari hæstv. umhverfisráðherra nú.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur hér áðan þar sem hún getur um að þjóðinni hafi fjölgað um 20% og bifreiðaeign eða ökutæki landsmanna hafi aukist um 80% frá 1980, þá held ég að rétt sé að fara yfir það vegna þess að þar hefur orðið mjög jákvæð þróun. Hvað er svona jákvætt? Jú, að við höfum þörf fyrir fleiri ökutæki hvers konar, m.a. vegna mun meiri umsvifa í þjóðfélaginu, bæði framkvæmda og stóraukinnar ferðamannaþjónustu, sem bæði byggir á hópbílum og bílaleigubílum. Þetta er staðreynd. Það er einnig mjög ánægjulegt að þær nýju bílvélar sem nú fluttar eru til landsins menga mun minna en þær vélar sem voru í eldri flota landsmanna. Þær eyða jafnframt mun minna eldsneyti, bæði bensínvélarnar en þó sérstaklega dísilvélarnar. Þetta er því gríðarlega gjaldeyrissparandi fyrir þjóðina. Ég álít það því einungis mjög jákvætt að ökutækjum af nýjustu gerðum hafi fjölgað í landinu 

Forseti. Það er ljóst að við lok Kyoto-tímabilsins verða Íslendingar við það að ná toppi í íslenska ákvæðinu. Auk þess munum við eiga í erfiðleikum með, og ekki útséð um hvernig það fer, að standa við hinar almennu skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Spurningin er auðvitað hvað verður eftir það, ekki einungis hvort við náum þessu. Fyrir hverju er gert ráð í ríkisstjórn og á skrifstofu hæstv. umhverfisráðherra um þá samninga sem við taka? Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda er gert ráð fyrir því að eftir að tímabil Kyoto-bókunarinnar er liðið verði kröfurnar mjög hertar og verði 50–60% samdráttur sem við munum eiga erfiðara með að mæta vegna þess að við aukum núna losunarheimildirnar. Það sem stendur upp á, ekki núverandi hæstv. umhverfisráðherra heldur þá sem á eftir henni koma og röðina sem á eftir kemur, er að draga saman. Spurningin er: Hvaða afstöðu hefur hæstv. umhverfisráðherra til þess?

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert með okkur Íslendinga, að við höfum jafnan ákaflega mikinn áhuga á því sem skilað getur okkur árangri í þessum efnum eftir svo sem 50 ár. Við ræðum mikið um alls kyns tæknilausnir, vetni og annað þar fram eftir götunum. Við getum eytt í það heilu dögunum, ráðstefnunum og umtalsverðum fjármunum en á hinum pólitíska vettvangi virðast stjórnvöld engan áhuga hafa á því sem hægt er að gera í dag. Það kemur glögglega fram í svari eða svarleysi hæstv. umhverfisráðherra við fyrirspurninni. Það eru engin greinargóð áform um aðgerðir til að draga úr þessari mengun í dag. Ég hvet nýjan umhverfisráðherra til að taka á í þessu efni. Skýrsla heimskautaráðsins og sú skýrsla sem kynnt var í gær, um þær miklu ógnir sem steðja að okkur vegna hinnar gríðarlegu mengunar sem sannarlega er um að ræða, hlýtur að brýna okkur til þess að grípa til aðgerða í dag. Þótt við á Íslandi munum ekki ráða úrslitum um mengunina í heiminum þá er það grundvallaratriði fyrir okkur að ganga á undan með góðu fordæmi þannig að tekið verði eftir orðum okkar og hvatningu á alþjóðavettvangi.

Hæstv. forseti. Það fór á þann veg sem mig grunaði. Þrátt fyrir þriggja ára gamla stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um hvernig eigi í tilteknum atriðum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á landinu, með aðgerðum innan lands, þá stendur mjög lítið eftir eða hefur réttara sagt lítið verið framkvæmt. Það liggur heldur ekki fyrir framkvæmdaáætlun til næsta áratugar þótt ekki sé hugsað lengur fram í tímann um það hvað taki svo við. Það er auðvitað þannig, herra forseti, að að loknu fyrsta skuldbindingartímabilinu mun taka við annað skuldbindingartímabilið og vonandi hið þriðja og það fjórða. Eins og bent hefur verið á munu kröfurnar til okkar, til allra iðnríkjanna og síðan allra ríkja heims, um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda bara aukast á þessari öld. Þær tölur sem vísindamenn nefna núna, um helmingslækkun losunar á þessari öld, eru aðeins til þess ætlaðar að stöðva þá þróun sem þegar er hafin, að reyna að halda hlýnun loftslagsins þannig að hún verði ekki meiri en 2°C. Til eru spár sem segja til um miklu meiri hlýnun og hrikalegar afleiðingar fyrir allt mannkyn. Við verðum líka að hugsa í þessu stóra samhengi um hvað við þurfum að gera. Því miður virðist það að ríkisstjórn Íslands hefur lagt höfuðáherslu á íslenska ákvæðið og undanþágur fyrir stóriðjuna hér á landi haldast í hendur við það að ríkisstjórnin hefur látið undir höfuð leggjast að setja saman raunhæfar aðgerðir, raunhæfa framkvæmdaáætlun um hvernig við ætlum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er ámælisvert, hæstv. forseti. Ég vænti þess að hæstv. umhverfisráðherra taki þetta mál mun fastari tökum en gert hefur verið hingað til.

Herra forseti. Ég þakka þessar umræður og þær sýna sannarlega að þingmenn eru mjög áfram um að við Íslendingar stöndum okkur vel hvað þessi mál varðar. Ég tel að við verðum að skoða stöðu Íslands í alþjóðlegu samhengi. Ef við berum okkur saman við aðrar þjóðir þá er staða okkar auðvitað allt önnur að því leyti að nánast öll raforkunotkun okkar kemur frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Heildarorkunotkun á Íslandi er 70% frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Hins vegar er það rétt að við þurfum að taka á bílaumferðinni og flota okkar, bæði fiskiskipum og kaupskipum. Við bindum auðvitað miklar vonir við nýja tækni eins og aðrar þjóðir. Það er t.d. mjög mikill þrýstingur á bílaframleiðendur með að koma til móts við kröfur um að framleiða bíla með nýjum vélum. Slíkir bílar eru þegar komnir í umferð hér á landi, t.d. hybrid-bílar sem nota bæði bensín og rafmagnsvél. Við þekkjum öll merkilegt verkefni hjá Strætó í Reykjavík þar sem verið er að gera tilraun með vetni. Ég er sannfærð um að í framtíðinni muni þetta skila mjög miklum árangri sem við munum að sjálfsögðu njóta góðs af. Hvað hefur ríkisstjórnin gert í þessum efnum? Hún hefur m.a. brugðist við með því að lækka vörugjöld á bíla með þessari nýju tækni.

Forseti. Ég spyr um innanlandsmarkað með losunarheimildir. Í Kyoto-bókuninni er m.a. gert ráð fyrir alþjóðlegri verslun með losunarheimildir og iðnríkin eiga samkvæmt henni að koma sér upp skráningarkerfi til að styðjast við í þeim viðskiptum. Í bókuninni eru einnig svokölluð sveigjanleikaákvæði sem fjalla um verkefni sem eitt ríki eða fyrirtæki frá einu ríki stendur fyrir í öðru ríki og minnkar þar losun. Er þá gert ráð fyrir að framkvæmdaríkið fái auknar losunarheimildir auk beins og óbeins hagnaðar beggja aðila af slíkum verkefnum. Í öðru ákvæði er á sama hátt fjallað um hreina framleiðslutækni. Þessi ákvæði eru afar áhugaverð fyrir Íslendinga af því að við stöndum framarlega á nokkrum sviðum sem hér kunna að koma við sögu. Einnig er hugsanlegt að við gætum með þeim hætti laðað að erlent fjármagn til að græða landið og binda þar með kolefni til nokkurrar framtíðar. Á báða vegu er nánast skilyrði að til sé hérlendis sæmilegt bókhald um losun innan lands. Að auki er ólíklegt að fyrirtæki á Íslandi sýni áhuga á samstarfsverkefnum af þessu tagi meðan ekki er amast við losun heima fyrir, engin mörk eða viðmið um losun, hvorki fyrir einstök fyrirtæki né atvinnugreinar og engin stefnumótun í gangi um losun í framtíðinni. Í ágætri skýrslu sem Auður H. Ingólfsdóttir tók saman fyrir loftslagshóp Landverndar, en þar er unnið að þessum efnum, er einnig bent á tilskipun ESB um viðskipti með losunarheimildir sem tók gildi nú í ársbyrjun. Hún tekur fyrst og fremst til iðnaðar. Þar er reyndar ein stór undantekning og áberandi sem er áliðnaðurinn, svo er a.m.k. enn þá en allt bendir til þess að í framtíðinni verði verksvið tilskipunarinnar aukið smátt og smátt. Samkvæmt henni á hvert aðildarríki að undirbúa innanlandsáætlun um framkvæmd tilskipunarinnar og í því lendum við Íslendingar strax og tilskipunin tekur til iðnaðar og annarrar þeirrar losunar sem hér tíðkast. Forseti. Kyoto-bókunin nær til 2012 eins og komið hefur fram í dag. Eftir það er allt óvíst nema að kröfurnar aukast verulega. Við eigum strax að búa okkur undir framtíðarskipulag í heiminum öllum í þessum efnum. Því fyrr sem menn gera sér grein fyrir því, þeim mun betra. Það er kominn tími til þess að atvinnulíf og einstaklingar búi sig undir hið óhjákvæmilega, iðnaður, floti, bíleigendur, stóriðja o.s.frv. Takmarkanir á losun, ákvarðanir um kvóta eftir greinum, fyrirtækjum og öðrum losunarvöldum kalla á innbyrðis viðskipti með verðmætin sem við þetta myndast, eins sérkennilegt og það hljómar á okkar tímum sívaxandi mengunar og ógnvænlegra loftslagsbreytinga að kalla það verðmæti.

Herra forseti. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir til að standa við skuldbindingar loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar frá 2002 segir eftirfarandi: „Kyoto-bókunin felur einnig í sér ákvæði um viðskipti milli landa með útstreymisheimildir. Útfærsla íslenska ákvæðisins takmarkar hins vegar þessi viðskipti þannig að Ísland getur ekki selt frá sér útstreymisheimildir. Ríkjum er í sjálfsvald sett hvort þau takmarki útstreymi innan lands með úthlutun útstreymisheimilda og viðskiptum með þær. Að athuguðu máli er ekki talin ástæða til þess að fara þá leið hér á landi.“ Það er því ekki verið að undirbúa í umhverfisráðuneytinu eða undirstofnunum þess að koma á innanlandsmarkaði með losunarheimildir. Slíkur markaður hentar best fyrir orkuver og verksmiðjur með mikla losun en Evrópusambandið hefur sett á fót markað með losunarheimildir sem nær fyrst og fremst til slíkra aðila. Hér á landi er nær enginn slíkur stór losunaraðili utan stóriðjuverin sem falla undir íslenska ákvæðið og mega ekki selja þær heimildir sem þau fá innan hennar. Annað útstreymi gróðurhúsalofttegunda kemur aðallega frá mörgum dreifðum uppsprettum, svo sem bifreiðum, fiskiskipum og landbúnaði. Ávinningur af innanlandsmarkaði með losunarheimildir yrði af þessum sökum líklega mjög lítill og hagkvæmni lítil eða engin en töluverð umsýsla við uppsetningu hans og viðskiptin. Aðildarríki Kyoto-bókunarinnar eiga að koma á skráningarkerfi fyrir losun og bindingu gróðurhúsalofttegunda áður en fyrsta skuldbindingartímabilið hefst árið 2008. Stefnt er að uppsetningu slíks kerfis hér á landi sem mun byggja á útstreymis- og bindingarbókhaldi Íslands sem vistað er í Umhverfisstofnun. Með slíku kerfi verður vel búið í haginn fyrir viðskipti með losunarkvóta innan lands eða við erlenda aðila, kjósi menn á einhverju stigi að fara þá leið.

Hæstv. forseti. Ég lýsi vonbrigðum með svar hæstv. umhverfisráðherra að þessu leyti einnig, eins og með fyrra svar hennar varðandi Kyoto-bókunina. Ég held að ráðlegt sé að hæstv. umhverfisráðherra sofi ekki of lengi á verðinum og láti ekki of lengi undir höfuð leggjast að búa til einhvers konar markað með losunarheimildir á Íslandi. Ég veit ekki betur en að á teikniborðinu sé rafskautaverksmiðja sem hér á að byggja uppi í Hvalfirði innan örfárra ára. Ég sé ekki betur en að í matsskýrslu sem liggur til grundvallar þeirri verksmiðju eigi sú verksmiðja að brenna þúsundum tonna af olíu. Ég held að hæstv. umhverfisráðherra verði ekki glaður með að bæta þeirri losun við almennar heimildir okkar, sem verða á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar 3.200. þús. tonn. Ég sé ekki annað en að í það stefni á allra næstu árum að almennar losunarheimildir okkar spryngi. Hversu lengi ætlar hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. ríkisstjórn að sofa á verðinum?

Hæstv. forseti. Við verðum að vona að í umhverfisráðuneytinu vakni menn upp af sínum ljúfa draumi og fari að leggja drög að því að hægt verði að versla með losunarheimildir innan lands og utan í framtíðinni og helst í náinni framtíð. Ég heyrði ekki betur, hæstv. forseti, en að hæstv. umhverfisráðherra gerði hreinlega ráð fyrir því að stóriðjuundanþágan héldist óbreytt inn í framtíðina. Hér er alltaf talað eins og hið íslenska ákvæði verði til staðar að eilífu og að Íslendingar þurfi ekki að axla frekari byrðar þegar við tekur annað, þriðja og fjórða skuldbindingartímabil Kyoto-bókunarinnar. Hæstv. umhverfisráðherra getur væntanlega leiðrétt mig ef ég hef misskilið þetta en það hlýtur að þurfa að huga að því á næsta áratug að íslensk stóriðja, þrátt fyrir hinn mikla afslátt sem hún hefur hingað til fengið, þurfi að axla byrðarnar hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda.

Virðulegur forseti. Það vekur óneitanlega athygli við þessa umræðu hversu litlar áhyggjur hæstv. umhverfisráðherra virðist hafa af þessum málum og þróun þeirra, en sem kunnugt er hafa sérfræðingar, stjórnmálamenn og fyrirsvarsmenn um heim allan þvert á móti verulegar áhyggjur af þróuninni. Þegar hæstv. umhverfisráðherra telur að ekki taki því að hafa um þetta sérstakan markað þá hljótum við að kalla eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi hversu mikil verðmæti séu fólgin í þessum mengunarkvótum og hvert sé þá umfang þess markaðar. Gott væri ef hæstv. ráðherra gæti upplýst það og eins hvort hún telji ekki að hagrænir hvatar séu nauðsynlegir fyrir fólk og einkum þó atvinnulíf til þess að ná árangri í því að draga úr mengun og bæta umhverfi okkar.

Forseti. Ég þakka umræðuna og fyrri ræðumönnum. Ég hygg að síðasti hv. ræðumaður hafi komist að kjarna málsins. Ég er satt að segja undrandi og hlessa á svörum umhverfisráðherrans vegna þess að ég taldi að hugsanlega væri kannski lítið byrjað að gera í þessu máli og þetta gæti þá orðið hvatning til þess að því yrði hraðað. En ég hafði ekki hugmyndaflug í það að umhverfisráðherrann hæstv. og hæstv. ríkisstjórn ætluðu sér ekki að gera neitt. Mig langar að vitna í skýrslu Auðar H. Ingólfsdóttur, vegna þess að ég sé að hún hefur ekki náð eyrum eða augum þeirra sem stjórna í Stjórnarráðinu, bara í tvo staði, með leyfi forseta: „Í Kyoto-bókuninni eru engar kvaðir um að ríkið þurfi að innleiða innanlandsmarkað fyrir losunarheimildir. Engu að síður er ljóst að slíkur markaður eða a.m.k. einhvers konar takmarkanir á losun er forsenda þess að einkageirinn sjái sér hag í að nýta sveigjanleikaákvæðin. Ef hið opinbera setur engar takmarkanir á einstök fyrirtæki um losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið er enginn hvati til staðar fyrir fyrirtækin að draga úr losun eða að afla sér losunarheimilda annars staðar frá.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Þó möguleikar Íslands til að selja losunarheimildir séu takmarkaðir útilokar það ekki landið frá þátttöku í sveigjanleikaákvæðum Kyoto-bókunarinnar. Ef stjórnvöld setja engin takmörk á losun gróðurhúsalofttegunda frá iðnaði vantar þó hvata fyrir íslensk fyrirtæki til að sjá sér hag í að nýta sér ákvæðin og spurning hversu lengi sú stefna dugi að leyfa nýjan iðnað án þess að nokkrar kröfur séu gerðar um mótvægisaðgerðir vegna aukinnar losunar gróðurhúsalofttegunda.“ Ég trúi því ekki enn og vona að sú vantrú verði staðfest í næstu ræðu að umhverfisráðherra sé þeirrar skoðunar að það eigi ekkert með þetta að gera, að umhverfisráðherra álíti að við munum hafa hérna heimild langt fram í alla framtíð til þess að menga andrúmsloftið 

Herra forseti. Það er mikill misskilningur að ekki sé verið að gera neitt í þessum efnum í umhverfisráðuneytinu. Ég nefndi það hér fyrr í dag að verið er að vinna að því að fara yfir öll þessi mál í vetur og við eigum að skila skýrslu, eins og ég nefndi líka fyrr í dag, til Loftslagsskrifstofu Sameinuðu þjóðanna þar sem við sýnum fram á að við munum standa við okkar hlut gagnvart Kyoto-bókuninni. Auðvitað verða að þjóðir heimsins mjög uppteknar við það á næstu árum að skoða hvernig næsta skuldbindingartímabil á að verða eftir 2012 og það er mjög mikil vinna fram undan í tengslum við það allt saman. Við Íslendingar tökum auðvitað fullan þátt í því með öðrum þjóðum. Það hefur ekkert staðið á okkur í sambandi við þessi mál. Við gerðumst mjög snemma aðilar að Kyoto-bókuninni. Við höfum fylgt því mjög fast eftir. Það er alveg ljóst að bara það að lækka skatta á þeim bílum sem eru hagkvæmari hvað þetta snertir, t.d. ...

Eru það pallbílarnir?

Nei, það eru ekki bara pallbílar, hv. þingmaður.  Ég nefni líka metanið. Við höfum töluverða möguleika hér á landi til að nota það. Það eru hugmyndir um að hægt sé að reka allt að tvö þúsund bíla á metani sem Sorpa framleiðir.