Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og á sama hátt og nefnd Nd. mælti einhuga með því, að frv. yrði samþykkt, leggur þessi nefnd einnig til að svo verði.



Herra forseti. Mér er það sérstök ánægja að mæla fyrir nál. hv. fjh.- og viðskn. sem einróma leggur til að mál þetta verði samþykkt. Þetta er smávægilegt hagsmunamál fyrir samvinnuhreyfinguna, en vissulega er ástæða til að huga að því, að sú merka hreyfing á í skipulagslegum erfiðleikum og fjárhagslegum eins og flest fyrirtæki á Íslandi meira og minna. Ég hef um alllangt skeið, eins og menn kannske vita sumir hverjir, raunar á þriðja áratug, reynt að berjast fyrir því að endurskipulagning yrði í íslenskum atvinnufyrirtækjum og að endurlífgaður yrði sá áhugi sem var á félagarekstri hér snemma á öldinni þegar ný hlutafélagalög og samvinnufélög voru sett. Á grundvelli þeirra laga hefur atvinnulíf Íslendinga verið meira og minna upp byggt, hvort heldur var í hlutafélagaformi, hreinum einkarekstri eða samvinnurekstri. Fyrir rúmlega tveim árum voru samþykkt ný lög um hlutafélög, hin merkustu lög. Í framhaldi af því flutti ég þáltill. um endurskoðun á samvinnufélagalögum sem samþykkt var af Alþingi, og nú fer einmitt fram endurskoðun þeirrar löggjafar. Í eðli sínu eru samvinnufélög og almenningshlutafélög mjög skyld og eiga að geta starfað hlið við hlið að uppbyggingu íslenskra atvinnuvega og í þeim tilgangi að bæta lífskjör þjóðarinnar. Það þarf nauðsynlega að samræma löggjöf í þessu efni og vekja tiltrú manna á félagarétti, á dreifingu þjóðarauðs og áhrifa yfir fjármagni þannig að sem allra flestir geti orðið þátttakendur í atvinnurekstri. Þetta tel ég að eigi að gera bæði með aukningu og eflingu samvinnufélaga og sérstökum skipulagsbreytingum í þeim félagsskap og eins með því að efla og stofna almenningshlutafélög sem helst allir landsmenn gætu orðið aðilar að. Mér er það sérstaklega minnistætt, að á merkri ráðstefnu, sem haldin var um félagarétt í Bifröst fyrir um áratug eða svo, var sérstaklega rætt um skipulag samvinnuhreyfingarinnar annars vegar og almenningshlutafélaga hins vegar. Mér fannst að við tveir, sem fluttum þar erindi og tókum þátt í umr., ég og forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, værum meira og minna sammála um hvernig byggja mætti upp hlið við hlið þessi tvö félagaform þannig að þau gætu starfað í samkeppni og á jafnréttisgrundvelli. Þetta er áreiðanlega eitt af meginviðfangsefnum okkar Íslendinga á næstu misserum og árum þegar rétta þarf við atvinnulíf þjóðarinnar sem nú er verið að keyra á kaf, eins og alkunna er og jafnvel stjórnarsinnar eru að gera sér grein fyrir, einkum og sér í lagi, hygg ég, framsóknarmenn. Síðustu tvo mánuðina hafa þeir sagt að þeir væru að sjá málin í öðru ljósi. Það verður því sameiginlegt átak íslensku þjóðarinnar að rétta við atvinnulífið og það á að gerast í mismunandi félagsformum sem starfa á jafnréttisgrundvelli. Vonandi verða skipulagsmál Sambandsins ekki einungis rædd, eins og mikið er gert að nú, í röðum samvinnumanna, heldur og annarra, því að samvinnumenn erum við kannske öll að vissu marki. Út úr þeirri viðræðu verður vonandi aðhafst í málunum og skipulaginu breytt og félögin efld til nýrra átaka. Þetta mál er sem sagt aðeins eitt lítið mál, sem er í þágu samvinnurekstrarins og samvinnufélaganna, en stóru skrefin eru eftir og við skulum vona að þau verði tekin.



Herra forseti. Þetta mál hefur áður verið til umr. hér á Alþingi og að þessu sinni leggur meiri hl. n. til að frv. verði samþykkt á líkan hátt og áður og þetta gjald þar með framlengt. Það er óþarfi að rekja sögu þess hér. Hún er öllum kunn hér á þinginu og ég sé ekki ástæðu til að rekja hana nánar hér. Ég mæli hins vegar með því að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér til l. umr. dró til nokkurra tíðinda, eins og menn minnast, þar sem hæstv. fjmrh. var ekki við höndina til að spyrja hann spurninga og ræða lítillega við hann. Þá lýsti hæstv. forseti því yfir, að hann mundi gæta þess að við 2. umr. yrði ráðh. hér til svara og til að hlusta á mál manna. Nú er hæstv. ráðh. ekki í húsinu, að mér sýnist á ljósi hans hér frammi, en ég tek sérstaklega fram, að ég geri enga kröfu til þess að hann sé viðstaddur þessa umr. þar sem sýnilegt er að ríkisstj. hefur þegar ákveðið þær aðgerðir og það framhald sinnar stefnu, að menn í stjórnarliðinu nenna sjálfsagt ekki að hlusta á það sem við sjálfstæðismenn vildum leggja til þessara mála. Engu að síður ætla ég mér að fara um málið örfáum orðum. Að því er tímabundna vörugjaldið varðar er það orðinn gamall félagi okkar og hefur verið hækkað mjög mikið frá því sem upphaflega var. Það var gerð tilraun til þess fyrir hátíðarnar 1977 að byrja lækkun þessa gjalds. Það var lækkað þá lítið eitt sem vísbending um það, að þáv. stjórn hygðist reyna að byrja að lina á skattheimtu í þjóðfélaginu. Vildu margir að stærra skref yrði þá tekið, en þá var þó stefnt í rétta átt, enda var þá verðbólga á niðurleið og ýmislegt horfði til góðs í þjóðfélaginu. Því var síðan öllu kollvarpað með „sólstöðusamningunum“ 1978 og því samsæri sem þá var gert, eins og alkunna er. En það var eitt af verkum ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar um það leyti sem vinstri stefna hóf innreið sína í íslenskt þjóðlíf í algleymingi sem varað hefur til þessa dags og farið sívaxandi með þeim afleiðingum sem öllum eru nú að verða ljósar, að hækka þetta gjald. Ýmis gjöld önnur voru þá líka hækkuð mjög mikið. Síðan hefur stefnan verið sú að færa fjármagn frá atvinnufyrirtækum og einstaklingum, sveitarfélögum og öðrum stofnunum í þjóðfélaginu í sem ríkustum mæli til ríkisins með þeim afleiðingum að verðbólgan er sívaxandi og er hraði hennar nú líklega meiri en nokkru sinni áður í sögu þjóðarinnar. Í umr. um brbl. ríkisstj. frá gamlársdegi í fyrra lögðum við sjálfstæðismenn fram brtt. sem vísbendingu um hvert við vildum stefna í íslenskum efnahags- og atvinnumálum. Hún var kannske ekki mikil í sniðum þó að hún væri öllu stærra skref en 1977 þegar byrjað var aðeins að lina á skattáþján. Við lögðum þá til að skattvísitala yrði rétt þannig, að tekjuskattar og eignarskattar hækkuðu ekki frá því sem verið hafði að raungildi. Við lögðum þá til að vörugjald yrði lækkað úr 24% í 18%, við lögðum til að söluskattur yrði lækkaður um 2% eða söluskattsviðauki, eins og það heitir nú víst í lögum, og við lögðum til að nýir skattar á sælgæti og gosdrykki yrðu niður felldir. Þetta taldist okkur til að mundi þýða að verðbótavísitala, sem miðaðist við 1. maí og átti að greiðast 1. júní á þessu ári, mundi verða 2% lægri en ella. Þessi eina aðgerð hefði orðið þess valdandi, að mjög auðvelt hefði verið án frekari kjaraskerðinga en urðu með áramótalögunum að halda vísitölustigi verulega innan við 40% þannig að það yrði þá um raunverulega niðurtalningu að ræða. En stjórnarliðar hlustuðu ekki á okkur þá og ætla sýnilega ekki að gera nú og þess vegna flyt ég hér mun styttri ræðu en ég ella hefði gert ef hæstv. ráðherrar hefðu sýnt okkur þá tillitssemi að vera mættir þegar mikilvæg mál eru hér rædd. - Það er sérstaklega hæstv. forsrh., sem á sæti hér í deild, sem sést yfirleitt ekki við sín skyldustörf hér. Harma ég það auðvitað ekki vegna þess að hann mundi ekki heyra hvað ég segði eða aðrir þeir sem vilja benda á skynsamlegar leiðir til þess að leitast við að vinna bug á verðbólgu. Hann byggir öll sín sjónarmið og málflutning á rangtúlkunum og einhverri trú að mér heyrist jafnvel trúir stundum því sem hann segir, - einhverri trú á að vel hafi farnast í hans stjórnartíð. Fyrir ári létum við sjálfstæðismenn ýmsa aðila vinna fyrir okkur að margháttuðum útreikningum og héldum nær daglega fundi í þingflokki fyrstu vikur þessa árs til að marka okkar stefnu í efnahags- og verðbólgumálum og birtum með brtt. okkar og málflutningi, þar sem við bentum á, að ríkið yrði að koma til móts við borgarana og atvinnulífið, og töluðum um að ríkið yrði að slaka á klónni, - þá birtum við tillögur okkar um að hægja verulega á verðbólguhraða hinn 1. júní með því að lina örlítið á skattheimtu. Allir reikningar bentu til þess, að verðbólga hefði orðið sæmilega viðráðanleg á þessu ári ef einungis hefði verið stigið þetta litla skref. En við létum líka athuga hvað það mundi kosta ríkissjóð í glötuðum tekjum að ná verðbólgu niður í svipað stig og hún er í nágrannalöndunum, 12–18% eða slíkt. Þessir útreikningar voru gerðir af mörgum aðilum og mönnum bar nokkurn veginn saman um að það mundi kosta ríkið í tekjumissi á þeim tíma um það bil 13 milljarða gkr. að ná verðbólgu niður um hvert stig, en síðan yrðu að sjálfsögðu margfeldisáhrif af þessari lækkun verðbólgustigsins eins og margfeldisáhrifin eru rík við hækkun um hvert verðbólgustig. Það lét nærri og mönnum bar saman um það, að ef ríkið gæti misst af þeim tekjuauka sem það hefur haft af aukalegum skattlagningum frá 1978, þeim sköttum sem við hafa bæst frá þeim tíma, væri með þeim hætti auðvelt að ná verðbólguhraðanum á þessu ári niður í 12–18 stig í árslokin án þess að skerða nokkurs manns kjör. Þetta var sem sagt hægt ef ríkið gat hætt að innheimta þá nýju skatta sem á höfðu verið lagðir á þessum nýja vinstristjórnartíma. Þetta birtum við meira og minna í ræðum okkar og málflutningi og er sumt af þessum útreikningum aðgengilegt. Við hugðumst við 1. umr. þessa máls benda á þessa leið, hvort hugsanlegt væri nú að jafnvel gæti tekist samstaða um það á Alþingi að sýna í verki, þannig að fólkið fengi trú á það, að hugmyndin væri að ganga til raunverulegrar niðurtalningar, það ætti ekki að sigla inn í stóraukna verðbólgu, eins og fyrirsjáanlegt er nú og allir sammála um að um sé að ræða, heldur gefa fólkinu trú á að einhver annarvalkostur væri. Ráðherrar hafa ekki séð ástæðu til að hlusta á þessi sjónarmið og munu áreiðanlega ekki gera meðan þessi stjórn situr. Engu að síður vildi ég vekja athygli á því og greina hæstv. forseta og þm. frá því, hvað fyrir okkur vakti þegar við óskuðum eftir að hæstv. fjmrh. sinnti þingskyldum sínum og mælti sjálfur fyrir frv. úr því að hann var á næstu grösum. En umr. um þessi mál bíður betri tíma. Það er enginn vandi að breyta um stefnu. Ég sagði víst í umr. í gær að það mætti hafa mið af aðgerðum núv. hæstv. ríkisstj. og eins af þeirri vinstri stjórn sem mynduð var 1978, sem er nú í rauninni ein og sama stjórnin, þó að persónur séu aðrar, og gera flest öfugt við það sem hún hefur gert. Þessi stefna, að sölsa ætíð meira af fjármunum þjóðfélagsins inn í ríkishítina og ríkissjóðinn, hefur þegar leitt til ófarnaðar. Sú ofstjórnarstefna á sviði peningamála, þar sem menn halda að þeir geti með því einu að taka peningana af borgurunum, stofnunum þeirra og atvinnufyrirtækjum inn í ríkissjóð og seðlabanka, með því einu geti þeir haft svo sterka stjórn á fjármálunum að það sé hægt að ná verðbólgu niður, hún hefur reynst röng. Þetta er víst það sem sumir hagfræðingar hafa kallað peningamálastefnu eða „monetarisma“ og mikið hefur verið skrifað um og var ætlað að gæti ráðið við verðbólgu í öðrum ríkjum sem er nú að vísu miklu minni. Ég held að flestir hafi nú fallið frá því, að þessi trúaratriði væru raunhæf. Þetta er að sumu leyti ekki ósvipað og hjá Margaret Thatcher í Bretlandi, en hún hóf feril sinn á því að hækka söluskatt úr 8% í 15% og dengja á stórfelldum orkuskatti ofan á olíuverðshækkanirnar og kynda þannig undir verðbólgu. Það er sem sagt stefna Sjálfstfl., sem mörkuð var á fyrstu mánuðum þessa árs og hefur síðan verið í nánari útfærslu, að fara þveröfuga leið og skila aftur til borgaranna hluta þess ránsfengs sem til ríkisins hefur gengið, lækka bæði beina og óbeina skatta svo að við verðbólguna verði ráðið. Það hlýtur að verða hlutskipti sjálfstæðismanna og annarra frjálslyndra manna í þessu þjóðfélagi að feta þá braut þegar núv. hæstv. ríkisstj. geispar golunni.



Út af orðum hv. þm. tek ég fyllilega undir það með honum, að ég hafði reiknað með því og við hæstv. fjmrh. að hann yrði hér viðstaddur. Ég hefði að sjálfsögðu frestað fundi, ef hefði komið fram um það sérstök ósk, þangað til hann hefði komið. En ég vona að við séum sáttir, þó að á mismunandi grundvelli sé, um fjarveru hans úr deildinni.



Herra forseti. Hið tímabundna vörugjald átti aðeins að standa um takmarkaðan tíma. Í því fólust fyrirheit um afnám þess. Þetta er að mörgu leyti óheppileg skattheimta. Nú á enn einu sinni að framlengja það samkv. þessu frv. Ég er andvígur því, að það verði gert, og tel að tímabært sé orðið að afnema þetta tímabundna vörugjald og finna eðlilegri tekjugrundvöll fyrir ríkissjóð. Ég legg því til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég vek athygli hv. dm. á því, að frv., sem hér er til umr., felur í sér m. a. hækkun á því tímabundna vörugjaldi frá hausti 1979 sem hefur verið framlengt undanfarin ár. Sú hækkun úr 18% í 24% leggur ein um 107 millj. nýkr. skattálögur á almenning á næsta ári. Það eru um 10.7 milljarðar kr. Allar skattahækkanir, sem orðið hafa síðan 1978, auka álögur á almenning um tæpar 931 millj. kr. eða 93.1 milljarð gkr. á næsta ári, en þetta jafngildir um 20 þús. kr. viðbótarálögum beinna og óbeinna skatta á hverja fimm manna fjölskyldu á árinu 1982. Þessu til viðbótar var fyrir skömmu heimiluð útsvarshækkun til sveitarfélaga og má áætla að hún leggi á menn 150 millj. kr. álögur á næsta ári. Herra forseti. Ég ætlaði að tala við hæstv. viðskrh., ef hann mætti vera að því að doka við, og spyrja hann mjög einfaldra spurninga í tengslum við þetta mál. Ég vek enn fremur athygli á því, að á sama tíma sem þessar miklu skattálögur hafa dunið yfir menn hafa þjóðartekjurnar ekki vaxið nema örlítið, þannig að að sjálfsögðu hafa þessar miklu skattálögur þrengt að mönnum og ekki síst þegar um er að ræða að þjóðartekjur hafa ekki vaxið og kaupmáttur taxtakaups hefur minnkað verulega. En það var ekki tilgangur minn aðallega að vekja athygli á þessu, ég hef oft gert það áður og kom ekki í ræðustól að þessu sinni til þess, heldur af því að mér sýnist vera tími núna í tengslum við þetta mál til að ræða þessi skattamál örlítið nánar, þó að það sé ekki ætlun mín að efnt verði til neinna almennra umr. um skattamál. Það kom fram í ræðu hæstv. viðskrh. við 1. umr. fjárlaga, að hæstv. ráðherrar Framsfl. hefðu haft fyrirvara um samþykkt frv. að því er varðaði ýmsar skattaálögur, sérstaklega á atvinnuvegina. Nú hefur það legið fyrir síðan við 2. umr. fjárlaga, að gert er ráð fyrir að þeir skattar, sem hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega, launaskattur, skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og fleiri slíkir skattar, verði lagðir á samkv. tekjuáætlun fjárlagafrv. á sama hátt og áður. Þess vegna er það spurning mín til hæstv. ráðh., hvort hæstv. ráðh. Framsfl. hafi fallið frá þessum fyrirvörum eða hvort það sé ætlunin að endurskoða þessar skattaálögur síðar og hvernig það verði þá unnið upp fyrir ríkissjóð, annaðhvort með niðurskurði eða nýjum sköttum. En aðalatriðið er þetta: Hafa hæstv. ráðh. Framsfl. fallið frá þessum fyrir svörum sínum eða má búast við að þessum sköttum verði breytt?



Herra forseti. Ég skal gjarnan svara hv. þm. Lárusi Jónssyni um þessi málefni. Eins og ég skýrði frá við 1. umr. fjárlagafrv. höfðum við fyrirvara þegar fjárlagafrv. var samþykkt í ríkisstj. varðandi þessa sérstöku skatta, skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og launaskatt, og einnig gerðum við að umræðuefni að æskilegt væri að lækka aðstöðugjald af iðnaði þannig að það væri það sama og er á sjávarútvegi, þyrfti þá að lækka úr 1% niður í 0.65%. Ég hef ekki breytt um skoðun á þessu á þessum tíma og tel að þetta væri æskilegt. Hvort samkomulag næst um það nú skal ég ekki um segja, en ég hef ekki breytt um skoðun á því, að þetta væri æskilegt að gera. Ég hef ekki frekari svör varðandi þetta mál nú, en vil aðeins endurtaka það sem mína skoðun, að þessa skatta alla þarf að endurskoða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Ég skil það svo, að það sé stefna Framsfl. að lækka þessa skatta, og ég fagna því sannarlega, að það eru fleiri en við sjálfstæðismenn sem lítum svo á að með þessari skattheimtu sé gengið feti framar en sæmilegt er og atvinnuvegunum mismunað að verulegu leyti einnig. Ég skil svar hæstv. ráðh. þannig, að það hafi ekki orðið samkomulag um þetta í ríkisstj. og því megi búast við því að þessir skattar verði óbreyttir a. m. k. um sinn.