Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. um gjald af innlendum tollvörutegundum er einn liður í því að afla ríkissjóði þeirra nauðsynlegu tekna, sem hann þarf til að mæta útgjöldum fjárl. Er farið fram á, að ríkisstj. fái heimild til að innheimta til ársloka 1947 með 100% álagi gjald samkvæmt lögum nr. 60 1939, um gjald af innlendum tollvörutegundum, að viðbættu 50% álagi samkvæmt l. nr. 94 1946, um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld með viðauka. Hækkun þessi tekur þó ekki til gjalds af kaffibæti samkvæmt l. lið 3. kafla greindra l. Í aths., sem fylgja þessu frv., eru teknar fram þær ástæður, sem fyrir því liggja, að frv. er fram komið, svo og væntanlegur tekjuauki af frv., ef það nær samþykki Alþingis. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál. Það er í sjálfu sér einfalt, og læt ég því máli mínu lokið að sinni með þeirri ósk, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjhn.



Það er viðvíkjandi þessu frv., sem hér liggur fyrir. Mér sýnist þetta frv. vera dæmi um, hversu skynsamlega reynt er að haga sér á þeim sviðum, þar sem ríkið gæti haft stóran ágóða af að framleiða slíkar vörur. Við skulum taka þessar sælgætisgerðir, sem eru stórgróðafyrirtæki. Hins vegar er þessu þannig háttað - ég man ekki, hvað þær eru margar í bænum - en framleiðslan getur verið það vélræn í þessum fyrirtækjum, að það er hægt með því að láta svo að segja eina verksmiðju annast þetta að framleiða allt sælgæti í bænum fyrir hluta af þeim kostnaði, sem er á að framleiða þetta nú. Ef ríkið sjálft hefði nú eina slíka verksmiðju og byggði aðra til, þá mundi koma í ríkisins hlut, ef sælgætið væri selt með því verði, sem hér er ætlazt til, miklu meira en nú kemur til ríkisins með þeim tollum, sem nú eru af því greiddir, ásamt þeim sköttum, sem nú eru á þessum fyrirtækjum, því að það vita allir, að þessi fyrirtæki eru breyzk eins og fleiri að reyna að koma sér undan að greiða skatta eins og þeim ber. Það er erfitt að „kontrollera“ slíkt, og eina aðferðin, sem ríkið getur haft, er áð taka svona framleiðslu sjálft að sér. Það er engin skynsamleg ástæða, sem mælir með að hafa það öðruvísi, þetta eru upplagðar tekjuvörur fyrir ríkissjóð. Því í ósköpunum á ríkið ekki að reka þetta? Því á ríkið ekki t.d. að reka myndarlega brjóstsykurverksmiðju? Í þessum verksmiðjum eru nú t.d. karamelluvélar, sem vinna kannske ekki nema lítinn part af almennum vinnutíma. Svona vélar eru til í hinum mismunandi verksmiðjum úti um allt í Reykjavík og framleiða þetta margfalt dýrara, en þörf er á. Það er laglegt að láta þetta viðgangast! Hvað eftir annað hefur verið stungið upp á í umr., sem fram hafa farið um tekjuöflun fyrir ríkissjóð, af hálfu Sósfl., að ríkið tæki að sér að reka svona verksmiðjur og hafa einkasölu á þessum vörum. Það hafa ekki komið neinar skynsamlegar mótbárur móti þessu, en aldrei hefur verið hægt að fá breyt. á þessu.

Það hefur aldrei komið fram frv. um það.

Vill hæstv. forsrh. vera með, ef ég kem fram með frv. um það á morgun?

Það er sjálfsagt að taka það til athugunar.

Þá er bezt að umskapa eitthvað af stjfrv. á morgun og sjá, hvað okkur tekst, þá mundum við fá dálítið skynsamlega breyt. á þessu. Þetta er svo mikil vitleysa, að manni blöskrar það. Meðan farið er svona vitlaust í þetta, þá er óhugsandi að vera með þessu. Þess vegna vil ég, af því að ég hugsa, að stjórnarliðið hafi styrk til að koma þessu til 2. umr., gera brtt. við frv. og sjá, hvort hægt er að koma viti fyrir hv. þm. í þessu máli.



Herra forseti. - Eins og frv., sem var til umr. hér næst á undan (frv. um gjald af innlendum tollvörutegundum), er þetta frv. líka borið fram til þess að afla ríkissjóði aukinna tekna af bifreiðaskatti, hjólbörðum og gúmmíslöngum. það benzíngjald, sem er nefnt í frv., er óbreytt frá því, sem er í núgildandi l. Benzíngjaldshækkunin kemur fram í till. um hækkun á vörumagnstollinum, sem var hér á ferð. Gúmmítollurinn og bifreiðaskatturinn hafa haldizt óbreyttir síðan 1932 þrátt fyrir stórmikla lækkun á verðmæti peninga, þannig að ef miðað er við þær verðlagsbreyt., sem orðið hafa síðan, er hér um raunverulega lækkun að ræða. Um bifreiðaskattinn er það að segja, að hann er hækkaður, og eins og frv. ber með sér, þá er ekki gerður munur á því, ef bifreiðar eru fólksflutningabifreiðar, hvort það eru einkabifreiðar eða stöðvarbifreiðar. Samkvæmt skýrslum lögreglustjóra voru skrásettar hér á landi um miðjan febrúar s.l. 712 leigubifreiðar til mannflutninga og 3.022 einkafólksflutningabifreiðar, þar með taldar jeppabifreiðar. Tekjuauki samkvæmt þessu frv. ætti því að verða 1.566 þús. kr., en öll tekjuaukningin samkvæmt frv. mundi verða um 2 millj. króna. Ég vil ekki fullyrða um það að svo komnu, en grg. er næg ábending um það. Um þörfina fyrir því að fá auknar tekjur, líka á þennan hátt, þarf ég ekki að ræða, það hefur komið nægilega fram undir umr. um önnur tekjuaukafrv. Ég vil mælast til þess, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni og til fjhn.



Herra forseti. - Ég get fúslega viðurkennt. að það er alls ekki óeðlilegur gjaldstofn fyrir ríkissjóð að leggja nokkurn skatt á bifreiðar og það, sem þeim tilheyrir, og að því leyti er allt öðru máli að gegna um þetta frv. en það, sem við ræddum hér sérstaklega s.l. dag og fram á nótt. En ég get ekki látið þetta frv. ganga svo gegnum þessa umr., að ekki sé vakin athygli á, að hér er sérstakt tækifæri til að skattleggja eyðsluna. Beini ég því einkum til hæstv. menntmrh., sem svo mjög undirstrikaði þörfina á að skattleggja eyðsluna. Samkvæmt þessu frv. verða allir bílar að borga sama gjald af hjólbörðum og gúmmislöngum, og samkvæmt þessu frv. verða enn fremur allir fólksbílar, þar með taldir jeppar, að borga sams konar þungaskatt. Hvers vegna á nú að vera að velta allverulegum skatti yfir á rútubifreiðar og aðrar þær bifreiðar, sem notaðar eru í almenningsþágu, og þar með vinna beint að því að hækka dýrtíðina í landinu, en láta allan þann fjölda, sem til er af einkabifreiðum, sitja við sama borð? Ég vil sérstaklega heyra, hvað hæstv. menntmrh. segir um þetta. Hví vill hann ekki skattleggja eyðsluna og hafa skattinn á einkabifreiðum margfaldan á við það, sem lagt er á þá, sem notaðir eru í almenningsþágu? Ég vil líka benda á í þessu sambandi, að þetta kemur verulega niður á stórum hóp bifreiða, sem fluttar eru til landsins og notaðar eru að mestu leyti sem vinnuvélar í þarfir landbúnaðarins, en það eru jeppabifreiðarnar. Hvað segir hæstv. landbrh. um þetta? Er það eðlilegt, að bændur, sem hafa fengið sér jeppa til að draga sláttuvél, herfi eða plóg eða önnur vinnutæki eða flytja nauðsynjavörur úr næsta kaupstað til búa sinna, séu skattlagðir þannig um 300–400 kr.? Er þar veri8 að nýta eðlilegan skattstofn? Er eðlilegt, að bændur sitji þarna við sama borð og þeir, sem eiga bíla án alls þarfa. sem eru að framkvæma virkilega eyðslu með sinni bílanotkun? það er sjálfsagt svo með þetta frv., að hæstv. stjórn getur auðveldlega komið því til n. á þessari nóttu, en ég vænti þess, að í þeirri n. verði þetta mál tekið upp og athugað, hvort ekki eigi að afnema þennan ágalla, að leggja sama skatt á einkabifreiðar og þær, sem notaðar eru í þjónustu landbúnaðarins. Ég drap á það í dag, að ég hefði fengið upplýsingar um, að Norðmenn hefðu lagt mjög háan skatt á einkabifreiðar, og er þar skatturinn miðaður við aldur bifreiða. Hann er hár fyrstu árin, en fer lækkandi, eftir því sem þær eldast. Ég held, að það væri ráð fyrir hv. n. að kynna sér þessa tilhögun, og ef þeir geta fengið tæmandi upplýsingar, að vita, hvort ekki er rétt að hverfa inn á þessa braut hér. Ég hef svo ekki lengri umr. um þetta, en vænti, að þetta verði tekið til athugunar í n.



Ég vil vekja athygli á því, hver grundvöllurinn er fyrir því, að allar bifreiðar, sem nefnast fólksbifreiðar, eru hér settar við sama borð. Hann er sá, að þessar einkabifreiðar, sem nefndar eru lúxusbifreiðar, eru í mörgum, ef ekki flestum tilfellum alls ekki réttnefndar lúxusbifreiðar. Það kann að vera, að þær séu eins og aðrar bifreiðar notaðar á tímabili til eyðslu, sem kallað er, eða óhófs, en það má þá segja alveg það sama um leigubifreiðarnar, að það er ekki alltaf þörf keyrsla, sem framkvæmd er með leigubifreiðum. Nú er það svo, að fjöldi manna hér á landi hefur eignazt bifreiðar á síðasta ári og það, sem af er þessu ári, sjálfsagt miklu meira en nokkurn tíma á jafnlöngum tíma áður. Það er að minni hyggju alveg rangt að telja það óhófseyðslu í öllum tilfellum, þó að menn hafi eignazt bíl til sinna eigin afnota. Fjöldinn allur er litlir bílar, sem ýmsir menn hafa keypt. sem engan veginn verða kallaðir efnamenn, því síður stórefnamenn, en hafa hins vegar þörf fyrir að hafa farartæki, engu síður en þeir, sem kaupa undir sig leigubifreiðar. Það er ekki hvað sízt með tilliti til þessa fjölda manna í öllum stéttum og starfandi við ýmiss konar verk í þjóðfélaginu, sem ég hef ekki talið rétt að stimpla þá alla sem óhófseyðslu- eða lúxuskeyrslumenn eða bíla þeirra sem óhófstæki. Og að kalla einkabifreiðar „lúxus“ er í flestum tilfellum rangnefni. Á hinn bóginn er vitað, að leigubifreiðar eru atvinnutæki, sem gefa af sér ákaflega mikinn gróða. Sést það á því, hversu mjög menn sækjast eftir að fá slíkar bifreiðar, jafnvel þótt þær séu notaðar og verði að kaupa þær háu verði. Það sannar bezt, að þær gefa góðan arð. Þessar bifreiðar eru allt of dýrar til að taka á leigu fyrir fjölskyldur, sem vilja nota tækifærið til að komast úr bænum, sem kallað er. Fyrir slíkar fjölskyldur er miklu hentugra, ef þær geta klifið það, að eignast lítinn bíl, sem þær geta ráðið yfir sjálfar. Ég held, að það megi fyllilega, um leið og sjónarmið hv. þm., sem talaði hér síðast, verður tekið til athugunar í n., sem ég skal á engan hátt mæla á móti, lita á það sjónarmið, sem ég hef hér fært fram, sem sé að fjölda mörgum mönnum og fjölskyldum er beinlínis brýn þörf að hafa bifreið til sinna eigin þarfa, og það er rangnefni að stimpla þær allar sem „lúxus“. Ég tel, að afrakstur leigubifreiða sé það mikill, eins og er á allra vitorði, að það er engin ástæða til, að á þeim sé lægri skattur en bifreiðum einstakra manna. Um það má deila, hvað sé lúxusakstur og hvað sé óþarfaakstur og hvað ekki, en ég held, að það sé auðvelt að sannfæra sig um það hér í Reykjavík, að stöðvarbifreiðar eru ekki síður notaðar til slíks aksturs, en einkabifreiðar. Ég vil aðeins taka þetta fram, til þess að þessi sjónarmið, sem tekin eru fram í frv., séu rökstudd að einhverju leyti varðandi skattlagninguna á bifreiðum. Um jeppabílana er það að segja, að reynslan sýnir, að þeir eru ákaflega mikið notaðir á svipaðan hátt og aðrir fólksbílar. Það er að vísu rétt, að með þeim má vinna sum landbúnaðarstörf og er sjálfsagt sums staðar gert, en ég tel, að þeir séu yfirgnæfandi notaðir á þann hátt, jafnvel í sveitunum líka, til að skreppa milli bæja og til ýmissar aðstoðar við heimilisstörf, í mörgum tilfellum á svipaðan hátt og þeir litlu bílar eru notaðir, sem eru nú í margra eigu. Um notkun jeppanna í bæjunum þarf ekki að ræða, þeir eru þar ekki notaðir til landbúnaðarstarfa, heldur blátt áfram sem hverjar aðrar bifreiðar, og gefur auga leið daglega að sjá það. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta meira, af því að það er áliðið nætur. Ég veit, að þetta verður tekið til athugunar í fjhn. En þar sem þessi hv. þm. fór að hreyfa þessum aths., þá vildi ég koma þessum rökstuðningi á framfæri.



Það er rétt athugað hjá hæstv. ráðh., að það virðist allarðvænlegur atvinnuvegur að eiga bifreið til fólksflutninga, en ég hygg, að hæstv. ráðh. geti ekki hugsað það í alvöru, að verði lagður nýr skattur á þessar bifreiðar, þá muni aðrir borga það en þeir, sem nota bílana, því að bifreiðarstjórar munu vitanlega hækka sín flutningsgjöld, og þannig verður þessum skatti, að svo miklu leyti sem hann hvílir á leigubifreiðum, velt á þá, sem bifreiðarnar nota, en ekki tekinn af þeim gróða, sem þessir bílstjórar kynnu að hafa af sinni atvinnu. Hæstv. ráðh. vill ekki fallast á, að einkabifreiðarnar séu að jafnaði „lúxus“. Það getur vel verið til, að menn hafi einkabifreiðar, sem þeim séu nauðsynlegar vegna síns starfs eða atvinnu, en allur fjöldi einkabifreiða er „lúxus“, sem menn leggja sér til, af því að þeir hafa á því góð efni. Það er meginreglan. Mér kemur hins vegar ekki á óvart þetta álit hæstv. ráðh. Ég veit vel, að ef við færum að tala við hann og hæstv. ríkisstj. um að skattleggja eyðslu, svo að notað sé orðalag hæstv. menntmrh., þá mundi svarið alltaf verða það sama: Þetta er enginn „lúxus“. Ef ég benti á það, að tveir menn búa í sex herbergja íbúð, þá er það enginn „lúxus“. Það er að vísu æskilegt, að menn geti búið rúmt, en það er ekki samrýmanlegt þörfum almennings, þegar húsnæði vantar, og þess vegna á að skattleggja slíkar íbúðir, en svarið er það sama og með bifreiðarnar: Þetta er enginn „lúxus“, og því er rétt, að allir séu settir við sama borð. Ég býst við, að því verði haldið fram yfir höfuð, að engir menn séu með lúxuseyðslu og þess vegna eigi enginn að vera skattlagður öðrum fremur.



Ég skal vera stuttorður. Ég ætla ekki að eltast við útúrsnúninga hv. þm., sem síðast talaði, heldur aðeins benda á þá staðreynd, að bifreiðataxtar eru að sjálfsögðu háðir verðlagseftirliti eins og önnur þjónusta, sem seld er. Þess vegna er ekki ástæða til að ætla, að þeir geti velt kostnaðinum vegna skattaukans yfir á þá, sem leigja bifreiðarnar, ef verðlagseftirlitið gerir, eins og vænta má, skyldu sína. Ég held líka, að það hljóti að vera sprottið af ákaflega mikilli vanþekkingu á högum manna hér, ég vil segja hundruðum manna eða þúsundum, sem nota bifreiðar, ef á að halda fram, að þar sé um óhófsnotkun að ræða eða óhófseyðslu. Að öðru leyti skal ég ekki lengja þetta tal að svo komnu máli.



Herra forseti. - Mér kemur einkennilega fyrir það atriði hjá hæstv. fjmrh., þegar hann segir, að bifreiðaskattinum verði ekki velt yfir á alþýðuna í landinu eða neytendurna. Nú er gert ráð fyrir því, að hinum sköttunum eða tollunum verði velt á neytendurna. Heildsalarnir eiga engu að tapa og ekkert að leggja fram, en svo þegar kemur að þeim mönnum, sem hafa það fyrir atvinnu að aka bifreiðum, þá á ekki að velta skattinum á neytendur, heldur á hann vist að leggjast á herðar bifreiðarstjóranna eingöngu. Þetta getur ekki gengið, það verður úr því að skera, hvort ríkisstj. ætlar sér að láta bifreiðaskattinn og benzínskattinn stöðvast á bifreiðastjórunum, en veita heildsölunum rétt til að velta öllum tollunum yfir á neytendurna. Þetta verður að koma greinilega fram frá hæstv. ríkisstj., og ef þetta reynist vera ætlunin, þá verður að fyrirbyggja slíkt.