Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál hefur þegar verið rætt nokkuð á síðasta fundi í hv. Sþ. Engu að síður hef ég áhuga á að fara um það nokkrum orðum og ætla nú að leyfa mér að gera það og vil þakka hæstv. forseta fyrir að fá að ræða þetta mál á venjulegum þingfundartíma, en ekki á öðrum tímum sem síður henta í því skyni. Eins og hér hefur verið vikið að og allir hv. alþm. auðvitað vita, er um að ræða samning við Færeyinga, gagnkvæman fiskveiðisamning um loðnuveiðar þeirra og kolmunnaveiðar Íslendinga. Það er auðvitað nauðsynlegt að hafa það rækilega í huga, að við Færeyinga eru í gildi tvenns konar samningar: Annars vegar samningur um það sem hefur verið kallaður botnfiskur og var gerður fyrir 4 eða 5 árum og fjallaði um 17 þús. tonna veiðar Færeyinga á ýmsum fisktegundum, þar af upphaflega 8 þús. tonn af þorski. Hins vegar er svo samningurinn um loðnuveiðar sem nú mun framlengdur í þriðja sinn, ef Alþingi ljær samþykki sitt til þess. Og ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrir alla, sem þessi mál láta sig varða, að gera sér grein fyrir því, að hér er í reynd verið að draga úr veiðum útlendinga á íslenskum fiskimiðum. Upphaflega var þorskaflinn 8 þús. tonn, eins og hér hefur komið fram, nú er hann kominn niður í 6 þús. tonn. Þetta þykir kannske ekki stökkbreyting, en hér er þó um drjúga prósentulækkun að tefla á þeim fiski sem er hvað dýrmætastur fyrir okkur og í mestri hættu, að því er okkur er tjáð af fiskifræðingum. Hitt, sem hefur gerst í þessum samningum, er að loðnukvóti Færeyinga var helmingaður. Samningarnir, sem giltu árið 1978, hljóðuðu upp á 35 þús. tonn af loðnu gegn jafnmiklu magni af kolmunna sem við ætluðum okkur að veiða, þó minna hafi e.t.v. orðið úr því heldur en sumir höfðu gert sér vonir um. Þá má kannske enn fremur hafa það í huga, að hér var um tilraunastarfsemi að tefla sem vafalaust á fyrir sér að vaxa með tíð og tíma þegar skilningur og kunnátta Íslendinga á meðferð þessa fisks vex og farið verður að nota hann í öðru og ábatasamara skyni en fram að þessu hefur verið gert. Nú eru, eins og hér hefur enn fremur verið margsinnis getið, í gildi tveir aðrir samningar við erlendar þjóðir. Það er upphaflegur samningur við Belgíu sem gerði ráð fyrir 19 skipa veiðum, en þessi skip eru nú orðin, síðast er ég vissi til, 12 talsins, og kannske eru þau orðin enn þá færri nú og eru þannig vaxin og þannig gerð að það er verið að leggja þær veiðar niður. Hér er um umþóttunartíma að tefla sem endar vafalaust í því mjög fljótlega að fiskveiðar Belga með þessu móti verða lagðar af. Auk þess ber að hafa í huga að þær veiðar, sem Belgar sóttust kannske hvað mest eftir, þ.e. humarveiðar, voru teknar af. Þær hafa aldrei verið leyfðar þessum bátum. Ég held að það sé hollt að minnast þess líka. Ég býst við að flestir hv. alþm. minnist þess, hvers vegna lögð var áhersla á að gera þennan litla samning við einmitt þessa þjóð. Það voru Belgir sem brutust undan oki Efnahagsbandalags Evrópu og féllust á að bókun 6 í samningi okkar við Efnahagsbandalagið mætti taka gildi og komu þar með í veg fyrir hefndarráðstafanir þýskra stjórnvalda, sem ætluðu sér að knýja okkur til undanláts í fiskveiðisamningunum með því að neita okkur um að þau réttindi, sem búið var að semja um, næðu til sjávarafurða. Það var aldrei deilt um að þessi réttindi næðu til iðnaðarvara, en sjávarafurðirnar voru undanþegnar. Það var bókun 6 sem átti sérstaklega við þær, og það var vitanlega sú bókun sem var okkur miklu meira virði en allt annað sem í þeim samningi stóð. Þess vegna var það að mínu mati geysilegur sigur og drengileg framkoma þegar belgísk stjórnvöld gerðu það sem ég áðan var að segja, brutust undan oki Efnahagsbandalagsins og féllust á að réttindi okkar yrðu þar viðurkennd. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég sé ekkert eftir þeim uggum sem þeir hafa fengið í umbun fyrir að koma málum þannig fyrir af okkar hálfu. Það er auðvitað kunnara en um þurfi að ræða að allir slíkir samningar um fiskveiðar annarra þjóða hljóta að fara eftir efnum og ástæðum hverju sinni. Ástæðan fyrir því, að talið var áhættulaust með öllu að fallast á 35 þús. tonna loðnuveiði í fyrra, var sú, hversu spárnar um loðnustofninn voru þá hagstæðar. Það er alveg rétt sem hefur komið fram, að síðan hafa fiskifræðingar nokkuð skipt um skoðun og kannske ekki í eina skiptið sem það hefur komið fyrir. En ég minnist þess, að þegar verið var að semja um 35 þús. tonna afla til handa Færeyingum, þá var fullum fetum talað um að það, sem óhætt væri að veiða af loðnu, væri allt upp í 1500 þús tonn, a.m.k. meira en milljón tonn. Nú hins vegar eru þær tölur, sem gefnar eru upp tæp milljón, skulum við segja. En þá hefur líka það gerst í þessum samningum, að aflahlutur Færeyinga er skorinn niður um helming. Ég tel að í þessu sé fullkomið samræmi, og ég tel að þeir hæstv. ráðh., sem fjölluðu um þessa samninga, hafi unnið gott starf. Ég vil gjarnan staðfesta það hér, hef raunar gert það áður annars staðar, og ég vil lýsa því yfir og draga það ekki lengur, að ég mun fylgja þessum samningum gegnum þykkt og þunnt. Hitt er svo annað mál, að það getur vel verið að að því komi, að það sé ráðlegt og skynsamlegt að taka til endurskoðunar þá samninga alla sem í gildi eru, og hér hafa komið fram raddir um að það ætti að gerast. En hverjir eru það sem eiga að gera kröfu um endurskoðun þessara samninga, ef það eru ekki þeir sem samþ. þá, þ.e.a.s. alþm. sjálfir? Ég hef ekki orðið var við að hér á hv. Alþ. hafi komið fram till. um að segja þessum samningum upp. Hver einasti alþm. hlýtur að eiga þennan rétt, og þeir, sem telja endurskoðunina ekki einungis heppilega, heldur jafnvel sjálfsagða, ættu þá að hafa frumkvæði um að slík till. yrði borin fram. Alþm. mundu þá allir mynda sér skoðun um hvort slíka till. ætti að samþ. eða hvort enn um skeið væri hægt að bíða og leyfa samningunum að gilda nokkurn tíma enn. Ég vil aðeins í þessu sambandi ítreka það sem mína skoðun, að auðvitað geta engir slíkir samningar verið gerðir um aldur og ævi. Það hljóta ævinlega að verða þær aðstæður sem eru á höfunum umhverfis okkur, það ástand fiskstofna sem við búum við hverju sinni, sem hefur úrslitaáhrif um það, hvort við getum gert slíka samninga eða ekki. Það er skoðun mín, að enn þá getum við þetta. Og ég minni á það, að frá 15. sept. 1972, þegar fiskveiðireglugerðin þáverandi var gefin út, hafa fiskveiðar útlendinga á Íslandsmiðum dregist saman um 350 þús. tonn. Ég skal ekki segja að þessi tala sé alveg hárnákvæm, en hún er mjög nálægt því. Og þegar nú þessi staðreynd blasir við, þá finnst mér það ekki stórmannlegt og ekki heldur rétt að telja eftir þau tæplega 20 þús. tonn af botnlægum fisktegundum sem enn er fallist á að útlendingar veiði hér við land. Ég skal ítreka til að firra hugsanlegum misskilningi, að ég er ekki að tala fyrir því að þessa samninga megi aldrei hreyfa, þeim megi aldrei breyta. Það eru ástæðurnar hér í kringum landið sem ráða því, hvort við getum veitt þessa heimild eða ekki. Það var mikið talað um það á sínum tíma, þegar vissir menn komu frá Osló og höfðu skrifað undir tiltekin skjöl, að þar væri heldur illa frá málum gengið, Bretar hefðu algerlega neitað að undirrita nokkurt skilyrði um að fara héðan burt 1. des. þegar samningstímabilið, sem var 5 mánuðir, væri á enda. En þetta er ekki rétt, vegna þess að Bretar gáfu þá skýlausu yfirlýsingu í Osló, að eftir að þetta samningstímabil væri runnið á enda væri það Efnahagsbandalag Evrópu sem færi með fiskveiðisamninga fyrir þeirra hönd, sem auðvitað þýðir það og var skilið þannig af öllum, að Bretar sem slíkir mundu ekki framar gera kröfur til fiskveiða á Íslandsmiðum. Hitt er svo annað mál, að Efnahagsbandalag Evrópu tók mjög fljótlega upp viðræður við okkur um hugsanlega gagnkvæma samninga. Við ræddum við þá og við fengum frá þeim yfirlit yfir hvað það væri, sem þeir teldu sig geta látið okkur hafa í gagnkvæmum viðskiptum. Það var mjög lítið. Þau skjöl eru öll til í viðkomandi rn. og þar geta allir þm. kynnt sér þau. Auk þess bentum við á að ástand fiskstofna okkar væri þann veg, að við hefðum heldur ekkert að láta. Það voru haldnir þrír fundir. Þetta hefur verið rakið, en ég ætla að endurtaka það í stuttu máli. Það voru haldnir þrír fundir, tveir með Finn Gundelach og aðstoðarmanni hans og þar að auki einn fundur með aðstoðarutanríkisráðh. Bretlands. Þessir menn sættu sig við svör okkar. Þeir skildu það þegar búið var að tala við þá í tvo eða þrjá daga eða hvað það nú var og þegar búið var að leiða saman fiskifræðinga, bæði breska og íslenska, og þeir urðu sammála um hversu mikill fiskur væri hér í sjónum. Þá sýndu þessir menn þann skilning að þeir féllu frá öllum frekari viðræðum og hafa mér vitanlega ekki tekið þær upp enn. Ég hef að vísu ekki unnið í stjórnarráðinu undanfarna 4–5 mánuði, en ég hef ekki haft neinar fréttir af því, að þangað hafi komið sendiboðar frá Efnahagsbandalagi Evrópu til þess að krefja okkur um uppfyllingu einhverra loforða sem við hefðum skv. sögusögnum átt að hafa gefið í Osló á sínum tíma, enda er það rangt, slíkar yfirlýsingar voru ekki gefnar. Enginn getur knúið íslensk stjórnvöld til þess að semja um fiskveiðar útlendra þjóða ef þau vilja það ekki sjálf. Ef íslensk stjórnvöld, hverjir sem með ráðherraembætti fara, hafa kjark og þor til þess að neita slíkum beiðnum, þá gerist ekki neitt, þá höldum við okkar fiski, og við höfum fullt og óskorað vald til að neita öllum slíkum kröfum. Ég treysti því fastlega, að við þær ákvarðanir verði staðið meðan ástand fiskstofna er svo sem nú ber raun vitni. Takist aftur á móti svo heppilega til að fiskstofnar nái sér á ný, þá hefur það ævinlega verið skoðun mín, að við eigum ekki að einoka fiskimið, við eigum ekki að halda fæðu fyrir fólki sem vantar hana ef við erum aflögufærir. Það hefur talsvert verið rætt hér um meðferð þessa máls, og út af fyrir sig get ég viðurkennt að hún var með nokkuð öðrum hætti en ég t.d. átti að venjast þau ár sem ég starfaði í stjórnarráðinu. Ég minnist þess mjög vel, og það hljóta aðrir þm. að muna líka, að á þeim tíma starfaði svokölluð landhelgisnefnd, skipuð fulltrúum úr öllum flokkum, ekki einungis stjórnarflokkunum, heldur einnig úr Sjálfstfl. sem var utan stjórnar á tímabilinu 1971–1974, og ég tel að það hafi verið rétt ráðið. En jafnframt vil ég staðfesta það fyrir mitt leyti, að ég tel að hæstv. utanrrh. Benedikt Gröndal hafi haft, ef ekki fullmótað umboð frá utanrmn., þá a.m.k. leyfi, - ég vil orða þetta öðruvísi, ef ég má: hann hafði ekki bann við því að taka upp viðræður við Færeyinga. Ég ætla að leyfa mér að minnast á það enn einu sinni og rifja það upp, hvernig þessi mál bar að í utanrmn. Það gerðist með því móti að utanrmn., eins og hv. þm. vita væntanlega og eiga að vita, starfar þannig að hún heldur reglulega fundi einu sinni í mánuði, og í tilteknum mánuði gerist það að þessi n. heldur hefðbundinn fund. Þar eru tekin fyrir ýmis þau mál sem þá voru á dagskrá og ég hirði ekki um að nefna hver voru. Ráðh. skýrir n. frá því sem er að gerast í utanrrn. og í umheiminum. Þessi siður hefur verið hafður á nokkuð lengi. Ég tel að hann sé með þeim hætti að honum eigi að halda áfram. Í lok þessa fundar tók hæstv. utanrrh. sérstaklega fram, að ósk hefði komið frá Færeyingum um, að fá að senda hingað sendinefnd tiltekinna manna, sem búið var að upplýsa hverjir voru, til þess auðvitað að leita eftir samningum um veiðar, annað erindi áttu þessir menn ekki, það held ég að hafi verið öllum ljóst sem á fundinum voru. Hæstv. utanrrh. gerði meira en þetta. Hann gerði meira en að segja okkur frá þessu. Hann fór fram á það við okkur öll sem þarna vorum, að við leituðum eftir afstöðu þingflokka okkar til þessara samningaviðræðna. A.m.k. skildi ég það þannig, að það væri afstaða til þess, hvort ætti að semja við Færeyinga og um hvað mikið átti að semja við þá, en ekki eitthvað annað, hvort ætti að bjóða þeim í kvöldmat eða eitthvað slíkt. Það var ekki það sem var verið að spyrja okkur um. Það, sem verið var að spyrja okkur um, var það einfaldlega, hvort flokkar okkar mundu geta hugsað sér að framlengja samninginn með einum eða öðrum hætti. Hitt er svo annað mál, sem hér hefur líka verið upplýst, að vegna óvenjulegra anna Alþingis á þessum tíma, svipaðra anna og alltaf eru um miðjan desember, kom það í ljós á næsta fundi sem n. hélt, að ekkert okkar hafði haft tíma til þess eða tækifæri að bera þessa ósk ráðh. upp í flokki sínum. Ég tel að þar sé ekki við hann að sakast. A.m.k. tel ég hvað varðar þann flokk sem ég starfa í, að það sé mitt mál að ég kom því ekki í verk. Og ég er alveg óhræddur um afstöðu þess flokks, sem ég fylli, til þessa máls. Við höfum áður staðið að svipuðum samningum og þeim stærri, og ég hef ekki trú á því, að nokkur maður í þeim flokki sem ég starfa í, Framsfl., fari nú að hlaupa frá smærri samningi en hann hefur áður staðið að. Þess vegna var það að ég sagði daginn eftir að samningunum lauk í viðtali við Morgunblaðið, og það liggur þarna, það var svo þungt að ég gat ekki verið að halda á því, að ég teldi að hæstv. utanrrh. hefði mátt skilja utanrmn. á þann veg, að hún hefði ekki á móti því að slíkir samningar yrðu gerðir. Þess vegna tek ég því ekki með neinni þögn eða þolinmæði, að ég sé borinn einhverjum sökum um það, eins og hér hefur átt sér stað, að ég hafi sagt ósatt til um það sem gerðist hjá utanrmn. Hitt skal ég játa, að ég hef ekki hugmynd um hvað gerðist uppi í stjórnarráði. Það getur vel verið að þar hafi þessu öllu saman verið mótmælt. Ég hef að vísu ekki heyrt þess getið, en það má vera að svo sé. En í utanrmn. var þessu ekki mótmælt nema af einum nefndarmanni, og n. starfar þannig að enginn má segja frá því sem annar lætur frá sér fara, þannig að ég fer ekkert nánar út í það. En þetta er sannleikurinn sem hér er um að ræða. Blandast hafa í þessi mál önnur atriði viðkomandi hafréttarmálum, og síðast í gær voru umr. í hv. Ed. um þáltill. sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var 1. flm. að og afgreiddar voru hér fyrir jólin, að því er ég tel með viðunandi hætti. Það er auðvitað annarra að gera grein fyrir því, hvernig hefur verið unnið að því að framfylgja þessum málum. Ég ætla ekki að spá neinu um það. En ég hlýddi að vísu á þessar umr. sem áttu sér stað í gær, og ég hlýt að segja það, að þess vegna samþykktum við till. og vísuðum þeim til ríkisstj. að við ætluðumst til að það yrði gert eitthvað í málinu, ekki bara að afgreiða till. frá okkur til þess að við sjálfir værum lausir. Ég hygg að þeir, sem skrifuðu undir nál., þ.e. allir viðstaddir, hafi skilið málið á þann veg, að samþykktin hefði verið gerð til þess að efni till. yrði framkvæmt. Ég hef einnig heyrt að menn hafa verið að tala um það, að hæstv. utanrrh. hafi komist óheppilega að orði í Osló. Það má út af fyrir sig vel vera. En mér dettur ekki eitt andartak í hug, að hann hafi ætlað sér að afsala Íslandi einhverjum réttindum. Það hefur enginn maður, sem nálægt þessum málum hefur komið svo lengi sem ég man, afsalað Íslandi nokkrum réttindum, og ég trúi því ekki að það hafi átt sér stað í sjónvarpssamtalinu um daginn. Það má vel vera, eins og ég áðan sagði, að það hefði verið hægt að komast heppilegar að orði. Og ég heyrði það í gær í hv. Ed., að ýmsir þm. beindu þeim áskorunum til hæstv. utanrrh., að hann tæki nú af allan vafa um það, hvað hann hefði meint. Ég vonast til þess, að þegar hann tekur næst til máls hér verði ekki lengur neinn vafi í nokkurs manns huga um það, hvaða afstöðu við höfum í þessu tiltekna máli, þ.e.a.s. fiskveiðilögsögu og efnahagslögsögu í kringum Jan Mayen. Ég a.m.k. leyfi mér að vona að sé einhver í vafa um það enn, þá verði sá vafi tekinn af. Herra forseti. Það er auðvitað ákaflega margt sem ég hef áhuga á að ræða í sambandi við fiskveiðimál, bæði samninga við aðrar þjóðir, það sem er að gerast á Hafréttarráðstefnu og það sem er fram undan fyrir Ísland í þeim efnum. En mér er jafnframt ljóst að tími Alþingis er takmarkaður. Margt af þessu hef ég áður sagt. Þess vegna ætla ég nú að láta þessu máli lokið og með þeirri yfirlýsingu endurtekinni, að ég styð þessa samninga og þá þáltill. sem hér er til umr.



Forseti. Það hafa vissulega komið fram ýmis blæbrigði í málflutningi manna að því er varðar þessa samninga við Færeyinga, allt frá því að of hart hafi verið að Færeyingum gengið til hins endans, að þeir ættu ekkert að fá. Ég mun ekki blanda mér inn í umr. um fortíðina né heldur um formsatriði. Það hefur komið fram hjá mér áður, að ég tel í sambandi við fiskveiðisamninga ástæðu til að draga úr veiðum útlendinga hér við land á þá stofnum sem eru ofnýttir, annaðhvort með því að láta vera að endurnýja í óbreyttri mynd samninga eða segja þeim upp. Í þessu sambandi minnti ég sérstaklega á samningana við Færeyinga um loðnuveiðar, þeir hefðu verið gerðir við þær aðstæður, að af nógu var að taka, en þær aðstæður hefðu breyst og því væru ekki þessar forsendur fyrir loðnuveiðum Færeyinga hér. Meining mín með þessum orðum á sínum tíma var sú stefnumörkun sem ég trúi að flestir hér séu inni á, að það þurfi að draga úr þessum veiðum eftir föngum. Að því er varðar þá samninga, sem hér eru til umr. og eru nú til umfjöllunar, var um að ræða ósk Færeyinga um endurnýjum á samningum um loðnuveiðar. Niðurstaðan varð sú, að helmingaður var afli loðnu sem þeim var heimilað að veiða hér, en jafnframt var dregið úr sókn í annan fiskstofn ekki síður mikilvægan, þorskstofninn. Og síðast en ekki síst voru sett strangari ákvæði um það, hvernig eftirlit skyldi haft með veiðum Færeyinga hér við land. Ég tel að einmitt það, að það eftirlit hafi e.t.v. ekki verið nægilega strangt, hafi vakið tortryggni umfram það sem nauðsynlegt hafi verið meðal íslenskra sjómanna og meðal annarra Íslendinga. Þannig eru ný ákvæði í þessari bókun um það, að telji Landhelgisgæslan að fullnægjandi athugun á færeyskum skipum og veiðum þeirra hér við land geti ekki átt sér stað um borð í skipunum, þá sé þessum færeysku skipum skylt að hlíta fyrirmælum Landhelgisgæslunnar um að fara til nálægrar hafnar þar sem athugun getur farið fram. Annað nýmæli í þessa átt er að það áætlaða aflamagn, sem skipunum er ætlað að skila og hefur verið ætlað að skila tilkynningum um daglega, skuli vera sundurliðað eftir tegundum. Enn er það, að færeysku skipunum sé skylt að halda afladagbók á formi sem íslensk stjórnvöld ákveða og hún skuli sýnd Landhelgisgæslunni hvenær sem óskað er. Við heimför skulu hin færeysku skip með þriggja sólarhringa fyrirvara tilkynna um heildaraflamagn, sundurliðað eftir tegundum. Loks eru tvö ný atriði og þá það fyrst, að allur sá afli, sem landað er að lokinni veiðiferð færeysks skips sem hefur stundað veiðar í íslenskri fiskveiðilandhelgi, skuli teljast hafa verið veiddur á Íslandsmiðum. Og að síðustu, að ef íslensk stjórnvöld telji þörf, þá geti þau sent sérstakan eftirlitsmann til þess að fylgjast með löndun og aflatölum og landsstjórn Færeyinga muni sjá um að hann geti rækt slíkt starf. Hér er þess vegna um að ræða þrennt: Það hefur verið dregið úr aflamagninu á loðnu, það hefur verið dregið úr þorskaflanum og það hefur verið tekið upp strangara eftirlit sem ætti að verða til þess að minnka tortryggni í þessu sambandi. Auðvitað hefði ég kosið að um meiri samdrátt hefði getað verið að ræða í veiðum erlendra þjóða hér með tilliti til þeirra takmarkana, sem við setjum á okkur sjálfa. En eftir aðstæðum taldi ég rétt að gera þessa samninga. Að því er þær umr. varðar sem farið hafa fram um Jan Mayen, þá tel ég að þar séu viðræður í gangi og það skipti ekki meginmáli hvort þær séu formlegar eða óformlegar. Ég tel að það sé augljóst, að það sé sameiginlegt hagsmunamál Norðmanna og Íslendinga að ná samkomulagi um nýtingu þessara stofna, og ég treysti utanrrh. til þess að halda fast á hagsmunum okkar í þessu sambandi. Að því er varðar afskipti sjútvrn. af þessu máli, þá var þegar í haust að tilhlutan þess rn., að fiskimálastjóri, Már Elísson, og Jakob Jakobsson voru sendir á fund í Bergen til þess að tala okkar máli að því er varðaði loðnustofninn við Bergen. Á þeim fundi var að þeirra frumkvæði ákveðið að halda fund vísindamanna til þess að gera úttekt á þessum stofni, og sá fundur mun verða haldinn dagana 26.–27. mars n.k. Ég tel að þarna hafi verið um eðlilegt vísindasamstarf að ræða til að undirbyggja það sameiginlega hagsmunamál sem það hlýtur að vera Íslendingum og Norðmönnum að ná samkomulagi um nýtingu stofnanna, en þó ekki síður að halda því til streitu að því er okkar hagsmuni varðar, að hér sé um hinn íslenska loðnustofn að ræða og hversu vel við liggjum við veiðum á þeim stofni.



Herra forseti. Hér hefur verið margt sagt og misjafnt um þá samninga sem gerðir voru við Færeyinga. Sú ræða, sem hæstv. sjútvrh. var nú að enda við að flytja, er að mínum dómi góð að því leyti, að hann lýsir þeirri afstöðu sinni að við þurfum að draga úr og helst fella niður veiðar útlendinga í íslenskri fiskveiðilögsögu. Er það í samræmi við það sem hann hefur sagt áður, að hann hafi verið mótfallinn því að veita Færeyingum áframhaldandi veiðiheimildir hér, eins og gert hefur verið, og viljað draga úr þeim eftir mætti. Það má segja að það er nýnæmi fyrir mig og aðra hv. þm. að heyra hæstv. sjútvrh. tala hér um sjávarútvegsmál, því um þau mál hefur verið afar lítið fjallað á þinginu síðan það kom saman í haust og í þeim málum lítið sem ekkert verið að gerast. Sem dæmi má nefna að aðeins einn fundur hefur verið haldinn um mál í sjútvn. Nd. og þá um þingmannafrv. Frá hæstv. sjútvrh. hefur ekkert mál varðandi sjávarútveg komið fram. Og mér er ekki kunnugt um að hann hafi haft nokkurt minnsta samráð við sjútvn. Alþingis eða Alþingi um það sem hann hefur verið að gera í sjávarútvegsmálum, ef það hefur þá verið eitthvað, því ekki vitum við það. Það er góðra gjalda vert að reyna að grípa inn í erfiðleika útgerðar og fiskvinnslu á Suðurnesjum og nauðsynlegt. En það er það eina sem ég hef heyrt um að hæstv. sjútvrh. hafi gert í þeim efnum. Sjálfsagt hefur það verið meira, en það höfum við ekki fengið að vita og þaðan af síður að við höfum verið spurðir um eitt eða annað í þeim efnum. Síðasta afrek hæstv. sjútvrh. í þessu efni var að loka ágætis togveiðisvæðum í því skyni að hleypa á það línubátum og netabátum. Það átti sem sagt að vera betra að veiða þorskinn, ef hann var þá á svæðinu, í net heldur en að fiska hann í troll. Allir vita þó, sem eitthvert vit hafa á þessum efnum, að fiskur, sem kemur úr trolli, er nýr og skorinn lifandi, en fiskur, sem kemur úr neti er meira eða minna gallaður og steindauður. Það er röng stefna að mínum dómi og þar held ég að hæstv. ráðh. hafi stigið rangt skref. En í þessu efni sem öðrum hafði hæstv. ráðh. ekkert samband við þá menn hér á Alþ. sem fjallað hafa um fiskveiðar og fiskveiðimál á undanförnum árum. Annar galli við þessa reglugerð var sá, að þar var lokað svæði sem einmitt er helst unnt að veiða á karfa og ufsa, þær fisktegundir sem okkur er bent á að sækja í staðinn fyrir þann þorsk sem stendur nú afar illa. Ég er með fyrir framan mig skýrslu frá Hafrannsóknastofnun, og þar er margt mjög merkilegt að sjá og finna. En það alvarlegasta er þó það, að þar er sagt frá því, að hrygningarstofninn hafi á síðasta ári ekki verið nema 165 þús. tonn. Á árinu 1978 var þorskaflinn 330 þús. tonn. Nú leggur Hafrannsóknastofnunin mjög mikla áherslu á að ekki verði veiddur meiri þorskur við Ísland en 250 þús. tonn. Það er lagt til og varað alvarlega við hættunni við að fiska meira en þetta. Það er lagt til að skerða þorskafla Íslendinga um 25% á milli þessara ára. Á sama tíma og þetta gerist erum við að leyfa útlendingum að veiða þorsk á Íslandsmiðum. Hver þorskur, sem útlendingar veiða á Íslandsmiðum úr þessum minnkandi stofni, er frá okkur tekinn og er hrein gjöf af okkar hálfu. Það er þess vegna að mínum dómi alrangt að þessu staðið og að þessum samningum öllum og ekkert einkamál hæstv. utanrrh. að gefa útlendingum, í þessu tilfelli Færeyingum, hlut úr þeim fiskstofnum sem nú þegar eru svo mjög ofveiddir hér við land sem raun ber vitni um þorskinn. Það er sannleikur, það er staðreynd, og fram hjá henni verður ekki farið, um hvert tonn sem við látum til þessara þjóða, þótt þær séu vinir okkar og frændur kannske í þokkabót, að við erum að gefa þessu fólki þennan afla. Við erum að gefa nokkra milljarða. Er það ákaflega rausnarlega gert og þessi afli er frá okkur tekinn. Málsmeðferðin öll hefur verið rakin hér, og að mínum dómi hefur þar verið rangt að öllu staðið. Hæstv. ráðh. sagði í umr., að það væri svo með utanrmn., að hún hefði algera sérstöðu í þinginu. Ég verð að segja það, að mér finnst að þetta mál sé ekki aðeins utanríkismál, heldur líka sjávarútvegsmál og þess vegna eigi sjútvn. þingsins að fjalla um það ekki síður en utanrmn. Þetta eru samningar við útlendinga og heyra að sjálfsögðu undir hæstv. utanrrh. og utanrmn., það er rétt. En þetta mál er að því leyti sérstakt, að þarna er verið að fjalla um meginauðlind íslensku þjóðarinnar, um fiskinn í sjónum sem við lifum allir á, beint eða óbeint, og þess vegna ber þinginu að fjalla um þetta og sérstaklega sjútvn. þess. Ég vil ekki vera að skattyrðast um málsmeðferðina frekar en gert hefur verið af hálfu okkar Alþb.-manna við hæstv. utanrrh., en mér finnst málsmeðferðin röng, jafnvel þó hefði verið haft samband við alla flokka. Það er athyglisvert, að fram kom hér í umr. að í samninganefnd Færeyinga voru fulltrúar allra flokka í Færeyjum, en þar voru ekki fulltrúar allra flokka á Íslandi. Þeir höfðu fulltrúa allra stjórnmálahreyfinga í Færeyjum með, en við skildum eftir stærsta flokk þjóðarinnar, Sjálfstfl. og Alþb., næststærsta flokkinn, sem hefur óneitanlega haft mikið með sjávarútvegsmál að gera hér með þjóðinni um allmörg ár. Þó deilt sé um ýmis atriði, þá fer ekki á milli mála að formaður Alþb. hefur verið þar mikill áhrifamaður og skilið margt eftir sig, og mér finnst að það sé einstakur dónaskapur að ganga fram hjá þessum flokkum þegar um slíkt mál er að ræða. Það var að skilja á hæstv. utanrrh. hér í umr., að það væri eðlilegt að standa svona að málum og hann hefði til þess fullan rétt - lagalegan rétt. Ekkert kann ég í því. En það sem mér fyndist réttast í þessu væri að bera málið fyrst undir Alþingi, a.m.k. alla þá sem eiga að fjalla sérstaklega um utanríkismál og sjávarútvegsmál. Þegar búið er að fjalla um þetta í Alþ. má að mínum dómi fyrst fara að setjast að samningaborði með útlendingum. Það fyndist mér rétta málsmeðferðin og allar aðrar aðferðir rangar. Það kann að vera að sú aðferð, sem nú var notuð, þ.e.a.s. að hæstv. ráðh. gerði fyrst samningana ásamt fulltrúum tveggja flokka, skrifaði undir þá og legði þá síðan fyrir Alþingi, - það má vera að hún sé lögleg, en ég tel það ranga aðferð. Það á að fara í þessu aðra leið, þveröfuga, fyrst að ræða um þetta við þá aðila, sem fjalla um þessi efni í þinginu, og síðan að fara í samningagerð. Mér finnst samt einhvern veginn að það, sem kallað hefur verið samningur við Færeyinga og gagnkvæmur fiskveiðisamningur, sé alls ekki neinn samningur. Mér finnst þetta vera ósköp einfaldlega það, að við séum að kalla þá til þess að tilkynna þeim hvað við ætlum að gefa þeim mikið af því sem við megum ekki missa, því við erum vissulega að gefa þeim úr fiskstofnum sem við höfum ekki of mikið af og flestir þeirra ofveiddir, þó sagt sé af sumum að við höfum hér vannýtta fiskstofna, t.d. karfa. Það getur vel verið að menn geti reiknað það á borðum sínum niðri í Hafrannsóknarstofnun, að karfinn sé vannýttur. Þá hefðum við átt að geta nýtt hann betur. En íslenskum fiskimönnum hefur gengið illa að finna hann, og ekki gengur betur að ná í hann nú þegar búið er að gera eitt helsta karfasvæðið út af Reykjanesi að línu- og netasvæði. Sá afli, sem Færeyingum er heimilt að taka hér nú, eru 17 500 tonn af loðnu. Loðnumagnið var skorið niður um helming, líklegast með tilliti til þess, að fiskifræðingar hafa lagt til að við sjálfir takmörkum veiðar okkar og miðuðum heildarafla okkar á þessari vertíð við 350 þús. tonn. Með því fá þó Færeyingar allt að 5% af því sem talið er leyfilegt að veiða. Ég skal út af fyrir sig ekki hamast mjög mikið á móti þessu. Þetta er ekki stórt hlutfall, og ég gæti trúað að ef við hefðum efni á að missa eitthvað slíkt að þessu sinni, þá væri það kannske frekast af þessum fiskstofni. Þetta er ekki heldur mjög verðmætur fiskur, ekki eins og botnfiskurinn. Samt sem áður er það staðreynd, að við þurfum sjálfir að takmarka veiðar okkar, og ég vona að þær takmarkanir verði framkvæmdar skynsamlega með tilliti til verðmætis loðnuaflans á hverjum tíma, sem breytist mjög á þessum árstíma. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni þegar hann fullyrti það, sem auðvitað var rangt, að loðnuveiðar hefðu verið stöðvaðar í desember af veðurfarsástæðum. Það var ósköp einfaldlega gert vegna þess að við ætluðum að draga úr veiðunum. Þar skaut hann svolítið fram hjá raunveruleikanum, hv. þm. Matthías Bjarnason, eins og í fleiri atriðum, og kem ég kannske að því síðar. Það, sem mér finnst alvarlegt, er að Færeyingum er enn þá leyft að veiða hér 17 þús. tonn af botnlægum fiski. Okkur Íslendingum veitir ekkert af því að ná öllum þessum afla. Það má jafnvel líta svo á, að þessi 6 þús. tonn, sem frændur okkar og vinir Færeyingar mega nú taka af þorski, séu miklu dýrmætari 6 þús. tonn heldur en reikna má til verðs. Það eru e.t.v. 6 þús. tonn af þeim hrygningarstofni sem nú er orðinn svo lítill að hann fer að nálgast það að þorskstofninn geti hreinlega hrunið. Við vorum alveg sérstaklega heppnir með hrygninguna og framgang seiða á þessu ári vegna þess að hitastig í sjónum við landið var sérstaklega hátt, þannig að hrygning þessa litla stofns tókst tiltölulega vel. En hefðum við haft tvisvar til þrisvar sinnum stærri hrygningarstofn við þessi skilyrði fengjum við hrygningarstofn eftir 7–8 ár sem væri a.m.k. þrisvar sinnum stærri, því afföllin getum við reiknað í nokkuð fastri prósentu. Þessi 17 þús. tonn, sem Færeyingar mega skv. þessum samningum taka hér á þessu ári, eru ekki lítill afli. Lítum t.d. á það, hver afli Íslendinga var í þeim síðasta mánuði á árinu 1978 sem skýrslur eru til um, í nýjasta hefti Ægis, tímarits Fiskifélags Íslands. Þar er birt síðasta skýrsla sem til er um aflann og sundurgreind eftir verstöðvum, liggur fyrir í 11. tölublaðinu frá 1978. Það er byrjað á Vestmannaeyjum og haldið svo vestur með landi: Stokkseyri, Eyrarbakki, Þorlákshöfn, Grindavík, Sandgerði, Keflavík Vogar, Hafnarfjörður, Reykjavík, Akranes, Rif, Ólafsfjörður, Stykkishólmur, Grundarfjörður o.s.frv., og svo koma Vestfirðirnir allir, Norðurlandið allt og Austfirðirnir. Ef við tökum svæðið frá Vestmannaeyjum til Stykkishólms, að báðum meðtöldum, bátaafla, síld og togaraafla samanlagt í þessum mánuði, það sem allir sjómenn á þessu svæði kröfsuðu upp með mikilli vinnu og við mikla erfiðleika vissulega í þeirri tíð sem þá var, þá voru það 10 þús. tonn. Þá er miðað við óslægðan fisk, og ber mönnum að draga frá a.m.k. 20%. En afli Færeyinganna er að sjálfsögðu miðaður við slægðan fisk. Ef tekið er næsta svæði, Vestfirðingafjórðungur, frá Patreksfirði til Drangsness, að báðum meðtöldum, og allt þar á milli, með togaraafla, þá varð aflinn í september ekki nema 4 800 tonn. Og það er óhætt að bæta Norðurlandinu við, þ.e.a.s. frá Vestmannaeyjum til og með Þórshöfn og allir staðir þar á milli. Samanlagður afli togara og báta gerir heldur minna en að ná upp í þá botnfiskaflatölu sem Færeyingar frá. Færeyingar máttu veiða meira á síðasta ári.  Ég er sjálfur persónulega mikill vinur Færeyinga og hef verið með þeim mikið til sjós árum saman og vil því fólki auðvitað vel. En við vitum öll hvernig þessu er háttað. Þeir þurfa að láta Efnahagsbandalagið fiska í sinni lögsögu. Það tekur þar afla sem er eitthvað sambærilegur við það sem þeir fá hér, þannig að þarna eru eiginlega óbein skipti milli Íslendinga í gegnum Færeyinga yfir til Efnahagsbandalagsins. Verið er að tala um gagnkvæma samninga við Færeyinga, að við megum taka sama magn af kolmunna við Færeyjar og þeir mega taka hér af loðnu. Það er alveg ósambærilegt, ekki aðeins vegna þess að þetta eru misverðmætar fisktegundir, heldur fyrst og fremst vegna þess, að kolmunninn við Færeyjar er alls ekki aðgengilegur. Hann er á því tímabili, sem við megum fiska, á ákaflega takmörkuðu svæði þar sem um mjög stóran fiskiflota er að ræða, því að þeir hafa gert gagnkvæma samninga, eins og kallað er, við margar aðrar fiskveiðiþjóðir og hafa ekki getað vísað í annað en þennan kolmunna á þessu sama svæði og á þessum sama tíma. Þarna verður þess vegna afar þröngt á þingi, enda hefur reynslan orðið sú, að Íslendingar hafa átt í miklum erfiðleikum með að ná í þennan kolmunna. Í raun og veru er staðreyndin sú, að við höfum ekki efni á að sækja þennan kolmunna svona langt við svona erfið skilyrði. Hráefnisverð á kolmunna á Íslandi er það lágt, að það borgar sig ekki með allan tilkostnað útgerðar við olíu, mannskap og fleira að sækja þennan afla þangað, því að ef það á að borga sig að fiska kolmunna á annað borð, þá þarf að geta gengið í hann og fiskað mikið á stuttum tíma með tiltölulega litlum siglingum. Það er staðreynd. Þannig er með allan bræðslufisk. Þarna er þess vegna alls ekki um nein skipti að ræða. Færeyingar mega hins vegar koma hingað og taka loðnuna þegar hún er í bestu ásigkomulagi, miklu verðmætari og feitari fiskur, hvað þá ef þeir fá að veiða hana með hrognum, þar sem hvert hrognakíló er á við fjöldamörg loðnukíló, mjög verðmætur afli, og að henni er hægt að ganga, þessari loðnu hér. Komi menn á loðnuveiðar á þeim tíma þegar loðnan hefur þjappast vel saman og örugglega á göngu sinni með Suðausturlandinu, þá er hægt að ganga að þessari loðnu og hirða hana ef það er veður til þess. Þar er ólíku saman að jafna eða að sækja langt suður í haf og ná í þann reyting af kolmunna sem þar er. Við höfum ekki efni á því að ná í þennan kolmunna og við eigum ekki heldur að vera að því. Hins vegar eigum við að gera samninga við Færeyinga um afla hér við Ísland. En þá á það að vera gagnkvæmt í raun og veru. Það á ekki að vera að leika sér með neinar blekkingar. Ef þeir vilja láta okkur hafa kolmunna sem við höfum ekki efni á að ná í, þá segjum við þeim bara: þið megið hins vegar fá kolmunna frá okkur. - Það er meira að segja þægilegra að ná í hann, ekki síst á Norðaustursvæðinu, út af Héraðsflóanum og víðar, þó að við höfum vísað á kolmunna á öðrum svæðum, þar sem er mjög mikið af honum, enda er kolmunnastofninn stærsti fiskstofninn núna, eins og norsk-íslenski síldarstofninn var á sínum tíma, talinn nema mörgum millj. tonna. Ég man þegar mér var sagt af fiskifræðingum að þessi kolmunnastofn væri talinn nema 10 millj. tonna. Þó hefur komið orð frá fiskifræðingum okkar um að nú beri meira að segja að horfa nokkuð öðrum augum á kolmunnaveiðar en við höfum gert að undanförnu, vegna þess að það séu svo margir og svo víða að komnir sem sækja í þennan stofn, bæði vestur af Írlandi, norður af Færeyjum og víðar, þannig að menn leggja til, að farið verði að því með meiri gát en verið hefur. Ef við eigum að leyfa Færeyingum að veiða á Íslandsmiðum, þá er það skoðun mín að við eigum að vísa þeim á kolmunnann, jafnvel þó að menn séu farnir að efast um að hann sé eins mikill og var, en alls ekki að gefa þeim leyfi til þess að ná hér í botnlægan fisk. Það hefur verið skrifað um það hér í blöðum, ungir og reiðir stjórnmálamenn hafa skrifað skammargrein um okkur Alþb.-menn sem vorum á móti þessum samningum, að það hefði verið hneyksli að senda Færeyinga tómhenta heim eftir besta aflaár í sögu þjóðarinnar. Það er rétt, þetta var besta aflaár í sögu þjóðarinnar. En hvernig var þessi afli? Þorskaflinn var mjög mikill. þó hefur togaraaflinn dregist saman þó við höfum bætt við togurum. Og við erum enn að bæta við fleiri togurum, þó að ég skilji ekki þá fiskveiðipólitík, á sama takmarkaða aflamagnið, sem þýðir auðvitað að hver togari fær minna, tilkostnaður verður meiri. Í því er auðvitað ekkert vit. Það er ekki heldur vit í því að vera sífellt að bæta við risavöxnum, gömlum, stórum síðutogurum til þess að vísa þeim á loðnustofninn sem nú þegar er takmarkaður, svo að ég tali nú ekki um að fara að kaupa frá útlöndum mjög stór loðnuveiðiskip, sem kosta hálfan annan milljarð kr. eða þaðan af meira, og smíða ný hérlendis til þess að sækja afla úr þessum stofni. Það þýðir auðvitað að verið er að stórauka afkastagetu fiskveiðiflotans til þess að sækja í loðnuna, sem er takmörkuð og verður ekki aflað meiri af en var á síðasta ári. Þetta er auðvitað röng stefna líka. Það kemur bara minna í hvers hlut og útgerðin verður erfiðari. Allt þetta er líka rangt. Það hefur ekki staðið á fiskiflotanum að ná í þessi loðnukvikindi hér við Ísland. Við hefðum getað fiskað miklu meira. Það, sem hefur staðið á í sambandi við loðnuveiðarnar, er að afkastageta vinnslustöðvanna er of lítil og að ýmsu leyti erfiðleikar að koma hráefni á milli landshluta. Það hefur ekki staðið á því, að fiskiflotinn hafi ekki getað náð í miklu meiri afla. En svo fara menn að skrifa í blöð, eins og ég sagði áðan, áhugasamir, en því miður þekkingarlausir. Það er það sorglega í málinu. Menn eiga ekki að leyfa sér að skrifa greinar í blað eftir blað um sérfræðileg efni, er mér óhætt að segja, án þess að hafa hundsvit á þeim. Það sýnir bara að menn þykjast vera pólitíkusar án þekkingar. Þeir þóttust vera vitrir, en urðu heimskingjar. Þetta er úr Prédikaranum, ef ég man rétt. Ég þekki hins vegar þessi mál persónulega, vegna þess að ég hef stundað þessar veiðar sjálfur undanfarin ár, við Norðurland, Jan Mayen, á öllum þessum svæðum, og þarf ekki að fara að kenna mér neitt um það í kjallaragreinum sorpritanna hér í þessu landi. Það er skoðun mín, að við eigum að segja upp samningum við útlendinga um veiðar í landhelginni á okkar viðkvæmu fiskstofnum. Við eigum að gera það. Það er búið að skrifa undir þennan samning núna og verður ekki snúið til baka með það að mínum dómi. Ég tel að það hafi verið rangt staðið að málinu, málsmeðferðin hafi verið röng, og það er bara misskilningur að við höfum efni á að gefa nokkuð af þessu. Það er hins vegar búið að fá fulltrúa Færeyinga, allra flokka á Færeyjum, hingað til lands og það er búið að skrifa undir þessa samninga, og ég tel að ekki verði úr þessu snúið til baka með þennan samning. Hins vegar eigum við að mínum dómi á þessu ári að segja upp þessum fiskveiðisamningum öllum með eðlilegum fyrirvara og á réttan hátt og taka síðan upp samninga við einhverjar fiskveiðiþjóðir ef við sjáum ástæðu til. En við skulum ekki einu sinni enn falla í þá gryfju, að við höfum nokkur efni á því að gefa hið minnsta úr þorskstofninum okkar. Ég er ekki sömu skoðunar og ýmsir í okkar flokki varðandi afstöðu til þess sem fiskifræðingar okkar hafa sagt. Ég er ekki sammála sumum þeim aðilum og áhrifamiklum um það, að við höfum getað rótað upp þessum fiski á s.l. ári vegna þess að ástand þorskstofnsins hafi verið gott. Það er blekking, því miður. Það er staðreynd, að nú þessar vikur hefur ekki fengist fiskur austan frá Bugtum og vestur undir Grindavík, þar hefur ekki verið neinn fisk að fá, hvorki þorsk né annað. Og það er staðreynd, að hrygningarstofninn má ekki minni vera. Líklega verður hann og vonandi - ég segi: vonandi verður hann stærri á þessu ári, með því að árgangurinn 1972 kom inn, og vonandi verður hann enn stærri 1980, þegar árgangurinn 1972 og sá stóri frá 1973, sem kallaður var meðan hann var og hét, koma inn til hrygningar. Við verðum að fara mjög varlega, því að þarna eru menn að fara með sjálft fjöregg þjóðarinnar. Mistakist eitthvert kast í þessu máli getur það orðið afdrifaríkt. Þá verða efnahagsvandræði hjá þjóðinni, ekki eins og þau sem við erum að eiga við núna, heldur allt önnur og miklu erfiðari, þegar sjálfum grundvellinum getur kannske orðið kippt undan. Þarna verða menn að stíga hvert spor mjög varlega. Og ég vil leyfa mér að segja það, vegna þess að ég sé að hæstv. sjútvrh. er enn í sjónmáli, að mín skoðun er að það sé nauðsynlegt nú þegar að setja reglugerðir um veiðar á hrygningarstofninum nú í vetur. Þetta segi ég jafnvel þó að það kunni að koma einna verst við umbjóðendur mína og kjósendur í Vestmannaeyjum og á Suðurlandi. Við megum ekki láta það henda einu sinni enn, að fiskimenn þverbrjóti reglugerðir um netafjölda, að þeir komi með kannske þriðjunginn af afla sínum hálfónýtan eða alónýtan á land af þeim stofni sem við verðum að gæta fyrir alla muni. Öll önnur mál eru smámál við hliðina á þessu. Þarna verður að taka málin föstum tökum, t.d. að menn geti ekki leyft sér að vera með 15–20 trossur á víð og dreif og draga kannske upp af mjög djúpu vatni, taka 2–3 lagnir og koma með allan fiskinn óaðgerðan í land. Það er skylda að koma með allt aðgert sem ekki er úr síðustu lögn. Það hefur verið sniðgengið með því að það er sagt: Það kom sama og ekkert í fyrstu lögn, - og gert þá að nokkrum tittum. Þessi afli er auðvitað meira og minna skemmdur, úr sjálfum hrygningarstofninum. Þó að það kosti meiri vinnu og þó að menn verði neyddir til þess að hafa minni veiðarfæri, þá verður að taka fast á þessu. Ég ætla að vona að hæstv. sjútvrh. heyri þetta þó að hann sé nú ekki í salnum. Þetta er verkefni sem hæstv. ráðh. verður að snúa sér að nú næstu daga, ef hann vill á annað borð sinna af alvöru sjávarútvegsmálum, en ekki láta allan tíma sinn fara í að vera að þvarga um prósentur við samstarfsflokka sína í ríkisstj., - prósentur, sem skipta kannske engu máli miðað við það þegar við horfumst í augu við að hrygningarstofninn á þeirri fisktegund, sem stendur undir þjóðarbúinu, er í hættu. Herra forseti. Ég hafði hugsað mér í upphafi, þegar ég kvaddi mér hljóðs, að hrekja ýmislegt af því sem hv. þm. og fyrrv, hæstv. sjútvrh. fór með í sinni ræðu. Ég sé nú ekki ástæðu til að eyða í það tíma, ekki síst vegna þess að hv. þm. er ekki viðstaddur. Þó verð ég að segja það, að ég undraðist að hann skyldi enn nota tækifærið, þegar hann kom í þennan ræðustól, til þess að hæðast að fiskifræðingum okkar og öllu starfi þeirra og gera lítið úr þeim niðurstöðum, sem þeir hafa fengið, og gera lítið úr þeim varnaðarorðum fyrst og fremst sem þeir hafa haft í frammi. Menn kunna að hafa haft á þessu misjafnar skoðanir. En þær rannsóknir, sem fram hafa farið, misjafnlega fullkomnar að sjálfsögðu vegna þess að til rannsókna í þessum efnum höfum við takmarkað fjármagn, takmarkaðan mannafla, þannig að þessar upplýsingar eru kannske ekki eins fullkomnar og best yrði á kosið, - þessar rannsóknir eru þó þær einu rannsóknir sem við höfum, og ekki dugar brjóstvitið eitt í þessum efnum. Það er of hættulegt að beita því þegar rannsóknir sýna allt annað. Herra forseti. Ég vil þá fara að ljúka máli mínu. En áður en ég geri það get ég ekki stillt mig um að minnast aðeins á þær reglur, sem eru kallaðar geysilega strangar, sem Færeyingum eru settar um fiskveiðar við Ísland. Þær eru auðvitað strangari en þær voru, sem betur fer, og fyrir það ber að þakka hæstv. sjútvrh. eða hæstv. utanrrh., því að þær reglur, sem við höfum sett útlendingum þegar þeir hafa fengið leyfi til að fiska hér við Ísland, hafa aldrei verið nógu góðar, ekki nógu strangar, og eftirlitið allt of lítið og kannske ekki neitt, því miður. Þær hafa aldrei verið nógu góðar, þannig að það var sannarlega kominn tími til að setja nokkru strangari reglur en verið hafa, til þess, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan, að minnka tortryggni. Það var skynsamlega að orði komist, því að þessar reglur duga ekki alveg til að koma í veg fyrir tortryggni, og þær duga ekki heldur, fremur en kannske nokkrar aðrar reglur, til þess að koma í veg fyrir misnotkun í þessum efnum. Færeyingar eru geysilega duglegir fiskimenn og hafa á mörgum sviðum slegið okkur Íslendingum við, sem þykjumst vera heimsmeistarar í öllum þessum greinum, - hörkufiskimenn. Það er sameiginlegt með þessum mönnum, sem eru hörkufiskimenn, að þeir fara eins langt og þeir mögulega geta komist, og er þá ekki verið að sneiða neitt að Færeyingum með því að gera minna úr þeim. Þeir eru bara hörkufiskimenn og reyna að komast eins langt og þeir geta og reyna að fá eins mikið og þeir geta. Og það er opinbert leyndarmál, eins og það er kallað, að þeir hafa oft og iðulega, þar sem þeir hafa fiskað eftir kvóta, t.d. á síld í Norðursjó og víðar, að sá kvóti hefur orðið í raun miklu stærri en leyfður var. Ég er ekki að fullyrða beint að það hafi verið mjög miklu meira hér, en það er hætt við að þeir reyni að ná í það sem þeir geta. Eitt, sem talið var þessum reglum til gildis sérstaklega, var t.d. að þeir skyldu tilkynna daglega íslensku gæslunni um stað meðan þeir væru hér í landhelginni. Þetta er það sem íslensk skip þurfa alltaf að gera, meira að segja tvisvar á dag yfir vetrarmánuðina. Það er íslenska tilkynningarskyldan. Menn þurfa að tilkynna sig tvisvar á sólarhring. Mér þykir svo sem ekkert mikið þó að vinir okkar og frændur, Færeyingar, þurfi að gera það einu sinni og get ekki séð að það sé neitt stórkostlegt afrek að koma þessu inn. Og eins er með það, að þeir skuli senda aflatölur til Fiskifélagsins eftir hverja löndun. Þessar tölur eru alltaf sendar til Fiskifélagsins frá öllum fiskibátum og fiskiskipum á Íslandi. Ýmislegt annað er dálitið merkilegt og skemmtilegt í þessum samningum, en ég sé ekki ástæðu til að rekja það. Að lokum vil ég segja það, herra forseti, að við stöndum því miður fyrir framan orðinn hlut. Ég tel, að aðferðin hafi verið röng, að Alþ. og nefndir þess hefðu fyrst átt að ræða málið og síðan hefðum við átt að tala við Færeyinga. Það má vera að það hefði orðið meiri hl. fyrir þessu, þá er ekkert við því að segja. Það er hin lýðræðislega aðferð. En þessi aðferð er að mínum dómi svo langt frá því að vera lýðræðisleg sem aðferðir geta verið. Ég vil leggja það til að lokum, að við Íslendingar segjum upp fiskveiðisamningum við þær þjóðir, sem hér taka botnfiskafla og raunar allan afla, með eðlilegum fyrirvara, og ég vil endurtaka það, að ef ástæða þykir til að ræða við aðra eða leyfa öðrum að taka hér einhvern afla, þá verði það gert eftir að allir samningar eru gengnir úr gildi.



Herra forseti. Ég hafði satt að segja vænst þess, að í upphafi þessa fundar mundi hæstv. utanrrh. eða þá hæstv. forsrh. koma hér í ræðustól og gefa Sþ. skýrslu um Jan Mayen-málið. Þannig er mál með vexti, að það mál var rætt í Ed. í gær utan dagskrár og hæstv. utanrrh. sagði þar, að vísu ekki úr ræðustól, heldur í lok umr., þegar forseti leit til hans, væntandi þess auðvitað að hann svaraði, að hann mundi gera það í dag. Ég tók það svo, að það væri ákvörðun hans og við mættum treysta því, og þess vegna hélt umr. ekki lengur áfram í Ed. í gær. Ég spurði hæstv. utanrrh. að því þegar fundir hófust kl. 2, hvort hann mundi gefa þær yfirlýsingar sem farið var fram á í Ed. í gær. Hann yppti öxlum. Ég fékk engin svör. Ég spurði hann hvort ríkisstj. hefði rætt málið í morgun. Hann svaraði því ekki heldur. Annar ráðh. hefur tjáð mér að ríkisstj. hafi nú í morgun rætt Jan Mayen-málið, í fyrsta skipti á nær hálfs árs ferli sínum, að því er hæstv. utanrrh. hefur upplýst í Morgunblaðinu s.l. föstudag, en þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Þá var hann“ - þ.e.a.s. ráðh. - „spurður, hvort málið hefði verið rætt innan íslensku ríkisstj., og svaraði hann því neitandi.“ Sem sagt, það var fyrst í morgun sem Jan Mayen-málið var rætt í hæstv. ríkisstj. Nú er mér auðvitað ljóst að Jan Mayen-málið er ekki hér á dagskrá fyrst og fremst, en það mál hefur þó mjög blandast inn í þessar umr., og svo alvarlegir hlutir gerðust í síðustu viku að óhjákvæmilegt er að fjalla um þetta mál af fullri alvöru og festu. Það er ekki lengur hægt að skjóta sér undan því að horfast í augu við staðreyndir. Að þessu kem ég síðar, en vík fyrst að Færeyjasamningnum. Mér er mjög ljúft að lýsa yfir fyllsta stuðningi við hæstv. utanrrh. og samstarfsmenn hans við gerð Færeyjasamninganna. Ég held að þar hafi hyggilega verið að málum staðið og við Íslendingar hefðum verið minni menn, ef við hefðum ekki mætt óskum Færeyinga. Og ég m.a.s. held því fram, að við hefðum gjarnan getað gengið skrefi lengra en við gerðum. En úr því að samningar náðust á þessum grundvelli og Færeyingar vilja við þá una, þá er það heillaspor. Það var þegar fyrir áratug samþykkt hér í Sþ. till. um aukin samskipti við Færeyinga, m.a. á sviði fiskveiða. Við Íslendingar höfum sáralítið gert að því að framfylgja þessari ályktun. Það var ályktað hér í des. s.l. á þann veg, að við ættum að taka upp samvinnu við Færeyinga á öðru sviði, sem ég nú mun víkja að. Þar var gerð ályktun þess efnis, að Alþ. lýsti yfir að ytri landgrunnsmörk Íslands til suðurs yrðu ákveðin án tillits til Rockall og að samvinna yrði höfð við Færeyinga til að tryggja sameiginleg réttindi á landgrunnsvæðinu utan 200 mílna marka landanna. Mál það, sem hér er nefnt, hefur ekki vakið nægilega athygli á Íslandi. Menn hafa ekki gert sér grein fyrir því, hversu mikið getur þarna verið í húfi. Sannleikurinn er sá, að suður af Íslandi og suðvestur af Færeyjum er sokkið meginland, geysivíðáttumikið, þar sem talið er að mikil auðæfi geti verið fólgin í jörðu, svo sem málmar, olía, gas, og það sem meira er, að þar kunna auðvitað að vera lífverur á botninum, en allar lífverur, sem ekki hreyfast án snertingar við botninn, eru taldar tilheyra honum í drögum að hafréttarsáttmála. Um það má auðvitað deila, hvort hugsanlegt sé að Íslendingar geti náð yfirráðum yfir þessu svæði með samvinnu við Færeyinga. Hitt er óumdeilanlegt, að það eru miklar líkur til þess, að þetta sé framhald íslenskfæreyska landgrunnsins, en alls ekki hins írska eða skoska, þó að Bretar og Írar geri nú tilkall til þessa hafsvæðis. Í öllu falli er sjálfsagt að við gætum réttar okkar, og það eigum við að gera í samvinnu við Færeyinga. Samningurinn um fiskveiðar nú er auðvitað liður í alhliða samvinnu, sem við eigum að taka upp um verndun og nýtingu Norður-Atlandshafsins, ekki einungis við Færeyinga, heldur jafnframt við Grænlendinga og Norðmenn. Þessar þjóðir eiga að starfa saman að mínu mati og hljóta að gera það, ef sæmilega hyggilega er á málum haldið. Ég skal ekki eyða mörgum orðum að því að lýsa þessu svæði þarna suður frá, til þess gefast betri tækifæri síðar, enda höfum við Íslendingar því miður mjög litla þekkingu á jarðfræðilegum aðstæðum þar. Hins vegar hafa Færeyingar þá þekkingu mun meiri, vegna þess að þótt skömm sé frá að segja höfum við Íslendingar nú á síðustu mánuðum miklu minna sinnt þessum málum en Færeyingar og mér skilst að af hálfu núv. hæstv. ríkisstj. hafi ekkert - í bókstaflegri merkingu ekkert verið gert í þessu efni, að rannsaka landgrunnið og jarðfræðileg atriði í því sambandi. Það er auðvitað mjög vítavert. Og það er ekki hægt að skjóta sér á bak við vanþekkingu í þessu efni, vegna þess að flutt var þáltill. þegar í upphafi þings um þetta mál og þess vegna hefði verið full ástæða til að taka það föstum tökum. Það mun vera sameiginlegt álit jarðfræðinga að gliðnunin, sem byrjaði þegar landrek hófst, hafi einmitt verið á þessum slóðum, þ.e.a.s. á milli þessa sokkna lands núverandi og Írlands og Skotlands, þar sé hið upphaflega og elsta hafdýpi Atlantshafsins. Þetta land, sem þarna er um að ræða og nú er sokkið, var þá áfast Grænlandi. Það hefur sem sagt rekið til baka austur á við að nokkru leyti og Grænland frá því vestur á bóginn. Það er því a.m.k. mjög vel hægt að vefengja þá kenningu Íra og Breta að þetta sé eðlilegt framhald þeirra lands. Þar við bætast upplýsingar, sem ég aflaði mér nú fyrir örfáum dögum og líklega enginn Íslendingur hefur áður um vitað, að mjög mikil setlög frá Íslandi liggja vestan að þessu landi fast upp að því, þ.e.a.s. meira og minna allur framburður íslensku stórfljótanna á Suðurlandi og Austurlandi hefur borist þarna að. En það eru einmitt kenningarnar um setlögin sem Írar leggja mest upp úr og ýmsar þjóðir aðrar. Íslensk stjórnvöld sinna þessu að engu. Þá kem ég að Jan Mayen-svæðinu. Auðvitað ætti hér innanlands að vera samstaða í því máli. Í umr. í gær í hv. Ed. hygg ég að allir ræðumenn hafi farið eins mjúkum höndum um hæstv. utanrrh. og nokkur kostur var til að reyna að hjálpa honum til að komast út úr þeim ummælum sem hann viðhafði við norska sjónvarpið og segir nú að hafi verið mistúlkun og ég vona að sé. En allir ræðumenn ekki einungis óskuðu þess, heldur kröfðust þess, að ríkisstj. og hæstv. ráðh. gerðu hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni og gæfu hér og nú yfirlýsingu um að það væru engar vomur á Íslendingum í þessu efni, þeir teldu sig eiga þessi réttindi og það þyrfti ekki vitnanna við um það. Og það er áreiðanlegt, að ef ekki verður gefin slík yfirlýsing á þessum fundi, áður en honum lýkur, þá mun ég beita mér fyrir því að Alþ. taki í þessu máli ráðin af hæstv. ríkisstj. og utanrrh. og geri hreint fyrir dyrum Íslendinga í því, vegna þess að það er gersamlega fráleitt að Norðmenn geti haft nokkurn rétt á einhliða efnahagslögsögu við Jan Mayen. Samningar við Norðmenn eru auðvitað æskilegastir. Ég held að við ættum að ræða það rólega, hvort ekkí væri miklu betra að ná samningum á þeim grundvelli að efnahagslögsaga yrði við Jan Mayen, en þó því einungis að báðar þjóðirnar, sem hagsmuna eiga að gæta, samþykki það. Hafréttarsáttmálinn er opinn að þessu leyti enn þá og m.a.s. lítið verið rætt um þessi sérstöku málefni, vegna þess að hin stóru mál sátu auðvitað fyrir, eins og efnahagslögsaga strandþjóða, sem er auðvitað allt annað en einhverra smáeyja sem eru óbyggðar eða lítt byggðar. Það verður að hugsa um þjóðirnar og hagsmuni þeirra, ef strandríki eiga í hlut, en ekki kletta eða eyjar. Það er allt, allt annað sem þar kemur til greina. Ég held að það væri mjög æskilegt að ná samvinnu og samstarfi um að friða þetta svæði, allt Norður-Atlantshafið, og síðan mundu þessar þjóðir, sem ég áðan nefndi, hagnýta þessi auðæfi og vernda þau fyrst og fremst. Ég álít það eiga fyrst og fremst við um landgrunnsmörk til suðurs. Það er ekki lítils um vert að geta verndað svæðið þar frá því að stórþjóðir hefji þar olíuboranir, gasboranir og annað slíkt, sem gæti spillt náttúru Norður-Atlantshafsins. Það er ekki endilega að við ætlum að fara að vinna þessi auðæfi, heldur a.m.k. að hafa stjórn á því að aðrir geri ekki jarðrask þar, sem kynni að verða óbætanlegur skaði. Þess vegna ætti að vera líka samstaða um að beita áhrifum þar suður frá. En Jan Mayen-svæðið ættu Norðmenn og Íslendingar í sameiningu að friða og vernda og nýta hæfilega botninn, sjóinn og auðæfi hans. Það gerist auðvitað ekki nema samningar séu teknir upp og það sé gert af einhug og festu og ekki sé látið að því liggja að Norðmenn eigi réttindi sem þeir eiga engin. Og það ætla ég nú að rökstyðja nokkru frekar. Ég raunar gerði það, held ég, allítarlega í ræðu í gær í Ed., sem þeir, sem nenna að kynna sér, gætu gert, því að hún er í heild birt í Morgunblaðinu, en ég vil þó víkja að nokkrum atriðum. Jan Mayen er á íslenska landgrunninu, það er óumdeilanlegt. Hún er ekki á hinu norska í neinum skilningi. Austur og norður af Jan Mayen er hyldýpi, 1500 metrum dýpra en sú slétta sem Jan Mayen er á. Þetta er númer eitt. Jan Mayen er óbyggð smáeyja. Það er aðeins veðurathugunarstöð þar og slíkt. Hún er nánast klettur í því tilliti, þó að hún sé nokkuð stór. Eignarhald Norðmanna á Jan Mayen hefur varað - hvað lengi halda menn, af eignarhald skyldi nefnast? Jú, það hefur varað nokkra áratugi, það er að vísu rétt, en Jan Mayen var gerð að norskri annexíu 8. maí 1929. Ég er ekki sögufróður maður, en mér er nær að halda að Íslendingar hafi staðið í þeirri meiningu fyrr á öldum, að Jan Mayen væri íslensk, en ekki norsk. Við skulum láta það út af fyrir sig liggja á milli hluta. Hér er ég með gamlan Ægi, frá 1924, og langar að lesa örlítið upp úr honum, með leyfi hæstv. forseta. Það er smágrein sem heitir Jan Mayen: „Norðmaður hefur selt eyjuna Jan Mayen; er kaupandi amerískur auðmaður, og hefur greitt fyrir hana 150 þús. norskar kr. Í blaðinu Lofotstidende, sem gefið er út í Narvík, er skýrt frá því 18. sept. s.l., að norska ríkið hafi selt amerísku félagi eyna, fyrir 150 þús. kr. Hið sanna er að seljandinn er norskur veiðimaður, sem fyrir tveimur árum settist að á eynni til að afla sér dýraskinna. Fyrir nokkru bauð hann norska ríkinu að selja því eyna fyrir mikið fé, en Norðmenn vildu ekki kaupa. Þá mun hann hafa boðið hana fram á amerískum markaði, og einhver ríkismaður tekið boðinu og keypt fyrir áður nefnda upphæð.“ Þetta gerist sem sagt 1924 og þessi herramaður hefur þá sest að á Jan Mayen 1922 samkv. þessu. En sögu eyjarinnar er sjálfsagt að athuga. Eins og ég sagði áðan, var lítið á hana sem íslenska eyju. Það má t.d. geta þess, að skip eitt íslenskt, sem Snorri hét, fór til Jan Mayen árið 1918, hinn 24. júlí var lagt út frá Siglufirði og lent í Jan Mayen 29. s. m., - og til hvers? Til þess að sækja rekavið, skipið kom hlaðið af rekavið til baka. Engum datt í hug annað en eyjan væri íslensk eign og skipið væri í fullkomlega lögmætum erindum þarna. Við skulum ekki vera að halda því fram, taka upp deilur við Norðmenn um það, úr því sem komið er, að þeir eigi ekki skerið, en þeir verða auðvitað að gæta allra atriða í því efni. Frumatriði í drögum hafréttarsáttmálans er einmitt það, að allir samningar eigi að byggjast á sanngirnissjónarmiðum, þar sem hliðsjón sé höfð af öllum atriðum sem máli skipta, þ. á m. sögulegum atriðum, sem ég hef verið að nefna hér. Einhverjir menn þurfa nú að taka sér fyrir hendur að tala líka um þetta atriði, þótt það kannske vegi ekki mjög þungt er þetta sögulegt atriði, því að ég á ekki von á að hæstv. núv. ríkisstj. geri eitt eða neitt í því frekar en öðru sem þessi mál varðar. Ef við nefnum fjórða atriðið, það jarðfræðilega, þá hefur Jan Mayen ætíð verið talin tilheyra íslensku „hásléttunni“. Í öllum jarðfræðibókum, sem um þetta fjalla, er talað um Icelandic plates eða Iceland plateo, þ.e.a.s. íslensku „hásléttuna“. Á máli jarðfræðinga í þessu tilfelli er átt við neðansjávarhásléttu. Þetta er á öllum jarðfræðikortum líka. Þetta heitir íslenska „hásléttan“. Þetta er íslenska landgrunnið. Á þetta hefur því miður ekki verið nægjanlega rækilega bent, vegna þess að við höfum vanrækt, bæði fyrri ríkisstj. og við allir og núv. stjórn, að kynna okkur málið nægilega og láta skoða það til hlítar. Fimmta atriðið er auðvitað hagsmunirnir sem á að hafa að meginsjónarmiði samkv. drögunum að hafréttarsáttmála. Hverjir eru hagsmunir Íslendinga annars vegar og Norðmanna hins vegar á þessu svæði? Það er alveg ljóst, að okkar hagsmunir eru miklu meiri, í sambandi við loðnuna, síldina o.s.frv. Sjötta: 200 sjómílna efnahagslögsaga umhverfis Jan Mayen mundi beinlínis skerða hafsbotnsréttindi Íslendinga, því að samkv. 55. gr. draganna að hafréttarsáttmálanum, ef hún yrði samþ. eins og hún er, tilheyrir botninn efnahagslögsögunni og allt sem í honum er að finna og á honum. Ef ekki er efnahagslögsaga á þessu svæði eiga Íslendingar rétt á mjög miklu svæði þar út af, þ.e.a.s. botninum og þeim lífverum sem á honum kunna að finnast. Þetta yrði skert. Ef Noregur fengi óskerta efnahagslögsögu, væri verið að taka af okkur réttindi sem við ella ættum. Af þeirri einni ástæðu hlyti hvert einasta stjórnvald að eiga að mótmæla öllum slíkum tilraunum og gera það strax. Og sjöunda: Það er verið að segja að bera eigi saman réttarreglur varðandi eyjar og slíkt við réttarreglur um efnahagslögsögu út af strönd strandþjóða. Mér er ekki kunnugt um að neins staðar í veröldinni hafi smáeyja sem þessi fengið slík réttindi, þar sem hún hefur skorið efnahagslögsögu annars ríkis eða verið á landgrunni annars ríkis o.s.frv. Það, sem ræður því að 200 sjómílna efnahagslögsaga er orðin alþjóðalög, því að hún er það, ég held að við höfum sigrað þar og unnið fullan sigur, er auðvitað að hún er það „de facto“. Ríkin hafa tekið sér hana, hún er „de facto“ orðin alþjóðalög. Hún er það kannske alls ekki „de jure“ fyrr en hafréttarsáttmálinn verður samþykktur, ef það gæti orðið. En eru einhver „de facto“ réttindi sem Norðmenn hafa öðlast kringum Jan Mayen? Ég veit ekki til þess, að eitt einasta ríki, sem eins er ástatt með, hafi náð undir sig slíkri eyju. Þeir hafa engin réttindi, hvorki „de facto“ né „de jure“. Hitt er svo allt annað mál, að það á að leysa vandamál á hverju svæði heimshafanna fyrst og fremst með samkomulagi og sanngirni. Og það eru aðliggjandi ríki sem eiga að leysa þetta. Þess vegna held ég að væri alveg gullið tækifæri, bæði fyrir Norðmenn og okkur, að taka upp samninga og ná þessu svæði undir þessi ríki til verndar og varðveislu og hagnýtingar. Ef Norðmenn ætluðu að fara út í einhliða aðgerðir er mér nær að halda að þeir kæmust ekki upp með moðreyk. Þeir geta ekkert gert nema í samvinnu við okkur. Þess vegna eigum við að bera höfuðið hátt í viðræðum við þá. Það eru alveg eins þeir sem hafa til okkar að sækja og við til þeirra. Það er tími til þess kominn. Ég er orðin langþreyttur á því að bíða fyrst eftir samþykktum þessara tillagna og sjá síðan ríkisstj. eitthvað aðhafast. Ég vil helst ekki þurfa að rekja alla þá sögu. Ég vona að við getum allir sæst og unnið að íslenskum hagsmunum og gert það af myndarskap. En það verður ekki nema hér verði gefnar skýlausar yfirlýsingar um að þessi hæstv. ríkisstj. ætli sér að fara að haga sér eitthvað öðruvísi en að bíða í nærri því hálft ár áður en hún getur svo mikið sem einu sinni rætt málið á fundum sínum. Það er óverjandi, þó að mikið sé að gera að rífast innbyrðis. Ég fagna mjög ummælum hv. þm. Einars Ágústssonar, fyrrv. utanrrh., þar sem hann sagði að þess vegna auðvitað samþykkti utanrmn. tillögurnar um hafréttarmálin fyrir jólin og fjallaði um þau með þeim hætti sem gert var og vísaði þeim að nokkru til ríkisstj., að við ætluðumst til að þeim yrði fylgt fram. Það var öllum mönnum ljóst. Ég vona að það þurfi ekki til þess að koma, að Alþ. þurfi að gera nýjar ályktanir. Ég vona að hæstv. utanrrh. gefi strax á þessum fundi yfirlýsingar sem skiljast og hann hafi umboð til að gefa þær í nafni ríkisstj. allrar. Ef ekki, þá yrði óskað eftir því að hæstv. forsrh. gerði það. Ég segi þá, og ég meina það, og ég segi það innilega, að enginn maður yrði fegnari en ég, ef ekki þyrfti að rífast um þetta mál. Ef hæstv. núv. ríkisstj. gæti unnið fullan sigur fyrir Íslands hönd yrði ég fyrsti maður til að fagna því. Það er misskilningur ef menn halda að þetta sé illgirni í garð hæstv. utanrrh. Hann veit vel að það hlýtur að vera misskilningur. En það er ekki hægt að sitja þegjandi undir þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið viðhöfð. Hér hefur ýmislegt borið á góma í umr., m.a. hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, um afstöðu fyrrv. ríkisstj. og samninga við aðra o.s.frv., o.s.frv. Ég ætla ekki að fara að rifja upp þessi gömlu mál núna að tilefnislausu. Ég er með í höndunum allar upplýsingar, sem sýna afstöðu t.d. þriggja ráðh. í núv, hæstv. ríkisstj. til baráttunnar um 200 mílurnar, og ýmis plögg önnur. Ef boðið er upp á dans, þá skal ég stiga spor. Þessi plögg ætla ég að hafa hér við höndina ef menn óska að dansa. En við skulum nú heldur snúa okkur að hinu, að reyna að sameinast um það sem nú er mál dagsins, að framfylgja réttindum okkar í hafréttarmálum og þá auðvitað í dag Jan Mayen og á morgun að taka upp samninga við Færeyinga, og þá mundi vera kominn fimmtudagur, og ganga þá í það að ráða Guðmund Pálmason til þess að fara t.d. utan og safna saman öllum jarðfræðikortum og fá sér til aðstoðar t.d. 1–2 sérfræðinga, þó svo þetta kostaði kannske eins og 2 til 3, 4 eða 5 millj., þannig að íslenska sendinefndin færi ekki algerlega óvopnuð á fund Hafréttarráðstefnunnar, - eða á kannske ekki að senda einhverja nefnd? Hún þarf ekki að vera eins stór og síðast og hefur verið að undanförnu. Ég held að hún væri alveg jafngóð þó að hún væri eitthvað fámennari. En kannske er hugmyndin að vera ekkert að eiga við þetta.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. endaði ræðu sína á því að varpa fram þeirri spurningu, að e.t.v. sé hugmyndin að eiga ekkert við þetta. Það er ekki að ástæðulausu að hann spyr. Fjárveiting til utanrrn. til þátttöku í erlendum ráðstefnum var skorin niður um nákvæmlega þá upphæð sem fjmrn. vissi að þátttakan í Hafréttarráðstefnunni mundi kosta. Ekki var dregin nein dul á að þetta væri eins konar hefndarráðstöfun fyrir það, að yfirmanni einnar deildar þótti sendinefndin vera „heilt fótboltalið“ í fyrra. Þetta verður auðvitað ekki látið hindra að héðan fari sú sendinefnd sem þörf er á, en það verður að gerast með því að draga úr einhverju öðru sem óþarfara er í rn. Önnur spurning af sama tagi er varðandi rannsóknirnar. Við erum öll sammála um að samþykkja till. sjálfstæðismanna um að auka rannsóknir á landgrunninu. Það var gerð tilraun til þess af hálfu ríkisstj. í vinnuflóðinu fyrir jólin að fá 20 millj. kr. samþykktar í fjárlög í þessu skyni, en það tókst ekki. Það var fyrirætlun ríkisstj. að nota þetta fé til að setja upp deild hjá Orkustofnun sem fjallaði um þessi mál. Þeir sérfræðingar, sem þar þekkja best til, höfðu, að því er mér er tjáð, augastað á ungum sérfræðingi sem er langt kominn með nám og mundi falla vel inn í þetta sérhæfða starf. Ég skal ekki eltast við stóryrði hv. þm. varðandi það, hvað gerist í ríkisstj. og hvað ekki.

Hver var með stóryrði?

Ég skal skýra honum frá því, að ég sendi ríkisstj. ítarlega skýrslu samda af sérfræðingum um Jan Mayen-málið 7. nóv. í fyrrahaust. Eins og hann veit fóru fram miklar umr. um það mál í utanrmn. Í sambandi við þetta mál og kannske Færeyjasamningana er það að renna upp fyrir mér, að það er sennilega reginmisskilningur að nokkuð sé hægt að byggja á þn., jafnvel þó að um þær séu svo sérstök ákvæði sem eru um utanrmn. Það stendur um hana í þingsköpum, sem er ekki um neina aðra n., að hún skuli vera til ráðuneytis ríkisstj. í utanríkismálum og starfa sem slík allt árið. Þar eð landhelgisnefndin er ekki lengur til, - ég skal ekki segja nema það ætti að athuga hvort rétt væri að vekja hana upp aftur, - þá er ekki hægt að ræða við þingið á betri eða réttari hátt en við utanrmn. og í utanrmn. Það hef ég reynt að gera í báðum þessum málum. Þetta hefur verið rætt þar á mörgum fundum, og ég tel að sá andi og þær skoðanir, sem ég hef mætt þar, þó að málið sé ekki afgreitt með beinum atkvgr., sé í beinu sambandi við það sem ég hef gert í þessum málum. Staðfesti hv. formaður utanrmn. það áðan hvað annað málið snertir. Varðandi afstöðu til Jan Mayen krafðist hv. þm. afdráttarlausra yfirlýsinga um hver afstaðan væri hjá núv. ríkisstj. Ég gaf að vísu um þetta yfirlýsingu í Ed. í gær. Morgunblaðið prentar hana orðrétt og gerir því mjög góð skil.  Ég var að nefna það, þegar gripið var fram í, að ég lýsti yfir í gær að fulltrúar Íslands hefðu aldrei látið í ljós neins konar viðurkenningu á rétti Jan Mayen eða Norðmanna varðandi Jan Mayen til fiskveiðilögsögu. Við höfum kannske teflt á tæpasta vað þegar við ákváðum 1975 að taka upp miðlínu og framfylgja ekki landhelginni þar fyrir utan. Hv. 1. þm. Austurl. mótmælti því, ef ég man rétt, og taldi að það jaðraði við viðurkenningu á rétti Jan Mayen til að fá eigin efnahagslögsögu. Ég vona að ég muni þetta rétt. En skrefið, sem þáv. ríkisstj. var að stiga með reglugerðinni, var svo stórt að menn létu þetta niður falla, enda er þetta lítið atriði í samanburði við hitt sem við vorum að gera. Þar að auki sagði þáv. sjútvrh., hv. þm. Matthías Bjarnason, að með þessari undanþágu, „gráa svæðinu“, afsöluðum við okkur engum rétti. Það má segja að hann hafi sett fyrir þann leka, en engu að síður er þetta staðreynd. Þess vegna segi ég að ég veit ekki til þess, að nokkur fulltrúi Íslands eða íslenskra stjórnvalda, og þá alls ekki núv. ríkisstj., hafi veitt neina viðurkenningu á norskum rétti við Jan Mayen. Við áskiljum okkar allan rétt varðandi þetta svæði. Fyrir 4–5 árum má segja að á Hafréttarráðstefnunni hafi ríkt gamla hugmyndin um að þar sem eru minna en 400 mílur á milli landa skyldi yfirleitt gilda miðlína. Okkur þótti alveg sjálfsagt að miðlína gilti á milli Færeyja og Íslands og Grænlands og Íslands. Ég dreg ekki í efa að það sé farsælasta lausnin þar. En það hefur orðið á þessu mikil breyting. Í þeim textum, sem nú er unnið með á Hafréttarráðstefnunni, eru sanngirnissjónarmið komin fram fyrir, þau eru talin fyrst og þar á eftir nefnd miðlína ef við á. Ég gerði þetta að umtalsefni greinilega í margumræddu viðtali við norska sjónvarpið, sem fór ekki fram úti í Noregi, heldur hér í Reykjavik, og ég lagði þar áherslu á að þegar reynt væri að líta á sanngirnissjónarmið varðandi Ísland og Jan Mayen yrðu menn að gera sér grein fyrir því, að hér á Íslandi býr heil þjóð sem lifir á fiskveiðum, en á Jan Mayen býr enginn maður sem lifir á auðlindum lands og sjávar. Þetta er auðvitað okkar höfuðtromp þegar að viðræðum um þetta kemur. Ég get sem sagt ítrekað það að ósk hv. þm. og með mikilli ánægju, að það er stefna ríkisstj., eins og ég tel að hafi verið stefna fyrrv. ríkisstj., að við áskiljum okkur allan rétt. Við viðurkennum ekki neinn rétt annarra fyrir hönd Jan Mayen og við munum eftir bestu getu halda á hagsmunum Íslands, byggja þar á sanngirniskröfu og áskilja okkur til framtíðar allan rétt á þessu svæði. Þetta er afdráttarlaust. Vegna þess að svo illa fór við afgreiðslu fjárl., að af einhverjum ástæðum fengust ekki þessar 20 millj. til aukinna rannsókna á landgrunninu eða sérstaklega á brúnum landgrunnsins, sem skipta máli í sambandi við umfjöllun Hafréttarráðstefnunnar, höfum við rætt um í ríkisstj. hvort við gætum útvegað utan fjárl. fé til að bæta úr þessu. Því máli er ekki alveg lokið, en ég ætla að vona að það gangi fram. Eins og ég sagði fyrr í máli mínu er hugmyndin sú, að það verði deild í Orkustofnun sem fær formlega með þetta að gera til framtíðar, þó að starfið nú í fyrstu hljóti að lúta að þeim upplýsingum sem við þurfum að fá í sambandi við afstöðu á Hafréttarráðstefnu til tillagna um takmörk landgrunnsins og skiptingu þess milli strandríkja. Hv. þm. sagðist hafa aflað sér nýrra upplýsinga. Það er, að því er ég best veit, hárrétt. En ég hef grun um að hann hafi einmitt fengið þessar upplýsingar hjá íslenskum yfirvöldum, hjá Orkustofnun, hjá sérfræðingi þeim sem hann nafngreindi og er manna best að sér í þessum málum þó að hann hafi mikið að gera við ýmislegt annað líka. Það er því helst til djúpt í árinni tekið þegar sagt er að ríkisstj. hafi ekkert í þessum málum gert. Þetta var um eina till. sjálfstæðismanna frá upphafi þings, þá sem greiðlegast og með minnstum umr. var samþykkt af öllum og lagt til að Alþ. samþykkti. En þingið sjálft fylgdi því miður ekki eftir anda hennar með afgreiðslu fjárl. Ég verð að benda á að hinar tvær till., um Jan Mayen og Rockallsvæðið, voru ekki samþykktar af Alþ. Utanrmn. lagði til að þeim yrði vísað til ríkisstj. Það er reginmunur á þessu tvennu. Alþ. vísar till. annaðhvort til ríkisstj., vísar henni frá, ef það vill ekki taka ákvörðun sjálft. Þegar till. er vísað til ríkisstj. er það ekki fyrirskipun um að ríkisstj. beri að gera nákvæmlega það sem í till. stendur.  Þegar núv. ríkisstj. tók við í fyrrahaust var allmikill áróður í gangi í Vestur- og Norður-Noregi fyrir því, að þá þegar yrði fært út við Jan Mayen, og loðnuveiðin setti þetta að sjálfsögðu af stað. Ég taldi því að hagsmunum okkar væri best þjónað með því að fá sem allra fyrst að vita hvort þetta væri svo, hvort það væri ætlun norsku stjórnarinnar að færa út á næstunni við Jan Mayen eða ekki. Með þessu er ekki verið að tala um hvort þeir hafi réttinn eða ekki. Ef þeir trúa að þeir hafi réttinn getur vel verið að þeir færi út, hvernig sem svo eftirleikurinn yrði. Ég er sammála hv. þm. að brugðið gæti til beggja vona. Í öðru lagi: ef þeir hefðu einhver slík áform fannst mér að við þyrftum að tryggja að þeir gerðu ekkert án þess að hafa ítarleg samráð við okkur Íslendinga. Það, sem ég komst að raun um mjög fljótlega, var að norska stjórnin hefði engar fyrirætlanir um að færa út í náinni framtíð. Þetta fékk ég að vita hjá þeim s.l. haust. Nú hefur Norsk fiskarlag gert nýja atlögu að norsku stjórninni. S.l. fimmtudag fór fram fundur þar sem forsrh., utanrrh. og fiskimálaráðh. hittu fulltrúa frá Norsk fiskarlag, fulltrúar sjómanna og útvegsmanna ítrekuðu kröfur sínar um að fært yrði út í 200 mílur kringum Jan Mayen sem allra fyrst. Ég hef haft þær fréttir eftir þennan fund, að norsku ráðh. hafi hlustað á þessar kröfur, en engu lofað. Og opinber ummæli norska utanrrh. eftir þennan fund eru á þá lund, að útfærslan við Jan Mayen verði að bíða. Ég skal ekki fara lengra út í hvað þessari afstöðu veldur. Þetta er norskt innanríkismál sem við reynum auðvitað að fylgjast með og höfum áhuga á. En um hitt fékk ég tvímælalaus loforð, að hvenær sem að því kæmi mundu Norðmenn, eða a.m.k. núverandi valdhafar, - ég veit ekki hvort þeir geta talað fyrir fleiri en sjálfa sig, - ekki gera neitt án þess að hafa ítarleg samráð við okkur. Betur tel ég ekki, eins og aðstaðan hefur verið í vetur, hægt að treysta hagsmuni Íslands í þessum efnum. Það er þá aðeins eftir að meta hvað eru viðræður. Þetta hafa óhjákvæmilega verið óformlegar viðræður, en árangurinn er sá sami og ég tel að við þurfum að fá fram á þessu stigi málsins. Þó að boðað hefði verið til formlegrar ráðstefnu um þetta á milli Norðmanna og Íslendinga og sest að samningaborði með auglýsingum, myndatökum, fréttum og öðru slíku, þá er ég sannfærður um að ekki hefði annað og meira komið út úr því á þessu stigi. Ég sé því ekki að ástæða sé til að halda uppi hörðum deilum. Ef menn líta á þetta mál með nokkru raunsæi og með jafnaðargeði, þá sjá þeir að það, sem hlýtur að hafa vakað fyrir tillögumönnum, að varðveita og vernda hagsmuni Íslands sem allra best, hefur raunverulega verið gert á þann hátt sem best var mögulegt við þær aðstæður sem ríkt hafa. Um þetta er ég sannfærður. Við þetta bætist það, sem hæstv. sjútvrh. nefndi í ræðu sinni og ég hafði raunar minnst lauslega á áður, að búið er að ákveða samráð fiskifræðinga sérstaklega um loðnustofninn og Íslendingar, fulltrúar sjútvrn., höfðu frumkvæði um það. Hinn fyrsti af þessum fundum verður í Reykjavík 26. og 27. mars. Ég vil því gera mér vonir um að það sé gersamlega óþarft að þykjast ekki skilja hver afstaðan sé í þessu máli og að ekki sé nokkur grundvöllur fyrir því að halda uppi efasemdum hvað það snertir.  Hér hefur annað mál, Jan Mayen-málið og landgrunnsmálið, blandast inn í það sem er til umr., sem er fiskveiðisamningar við Færeyinga. Ég hef ekki ástæðu til þess að segja ýkjamargt í tilefni af þeim umr. sem farið hafa fram í dag um fiskveiðisamningana. Ég verð þó að mótmæla mjög harðlega þeirri árás sem hv. þm. Garðar Sigurðsson gerði á sjútvrh. og hvernig hann talaði um störf hans. Ég held að það sé afar hæpinn mælikvarði að meta ráðh. eftir því, hvað hrúgan af frv., sem þeir leggja fram, er mikil. Sjávarútvegsmál, sem eru stærstu mál þjóðarinnar að mörgu leyti og varða afkomu hennar, eru lagalega í föstum farvegi, þó að ýmsar breytingar verði þar á og geti orðið. Miklu meira skiptir hvernig framkvæmdin er frá degi til dags. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að sjávarútvegsmálin hafa verið með þeim tveim, þrem málaflokkum sem mestan tíma hafa tekið við umr. í ríkisstj. og margvíslegar afgreiðslur þar. Ég tel árás hans á sjútvrh. vera algerlega ástæðulausa. Ég veit ekki hvort ég á að nefna gagnrýni manna út af meðferð þessa samningamáls frekar, það er búið að segja nokkuð mikið um það. Enn kemur fram í dag, að það hefði fyrst átt að bera málið undir Alþ. og síðan átt að semja. Ég tel að það sé nákvæmlega það sem gert var. Ef maður ætlar að hefja samninga, þá er ekki hægt að halda um þá opinberar umr. svo að hinn aðilinn geti vitað allt fyrir fram. Þess vegna eru n. eins og utanrmn. til, og þess vegna eru t.d. ákvæði í þingsköpum um trúnaðarskyldu, til þess að hægt sé að ræða fyrir fram hvernig við eigum að haga málum okkar í þessum eða hinum samningum. Það er stjórnarskráratriði að framkvæmdavaldið geri samninga, og vissa tegund af samningum verður að leggja fyrir Alþ. á eftir, eins og gert er núna. Ég tel að þetta sé nákvæmlega eftir bókstaf stjórnarskrár og þingskapa.

Er þetta eingöngu utanríkismál?

Eins og ég hef margsagt er sérstakt ákvæði um utanrmn. og henni er ætlað töluvert annað hlutverk en venjulegum þn. Hv. þm. hristir höfuðið, en ég vona að hann fletti þessu upp í þingsköpum og athugi það þar. Annars vil ég þakka þeim sem hafa lýst stuðningi við þessa samninga, ekki síst hv. þm. Einari Ágústssyni fyrir þá afstöðu sem hann lét í ljós og ég er, eins og við má búast, fullkomlega sammála.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs, þegar dagskrármál þetta kom fyrst til umr. í síðustu viku, til að skýra þá afstöðu sem ég hafði tekið í utanrmn., en við eigum þar sæti tveir þm. úr Sjálfstfl. og erum þar einu fulltrúar stjórnarandstöðunnar. Áður en ég vík að því efni langar mig til að fara nokkrum orðum um svör hæstv. utanrrh. við þeim spurningum sem hv. 5. þm. Norðurl. v. lagði fyrir hann áðan í framhaldi af umr. sem fram fóru í Ed. í gær. Niðurstaða mín, eftir að hafa heyrt hæstv. utanrrh. svara ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., er sú, að við séum engu nær því en við vorum í gær að fá skýr og afdráttarlaus svör með skýringum á því, hvað hæstv. ráðh. átti við með yfirlýsingunni sem túlkuð hefur verið svo, að Jan Mayen muni eiga sérstakan rétt til efnahagslögsögu. Það eru mér mikil vonbrigði, að hæstv. ráðh. skuli ekki gefa skýra yfirlýsingu á þann veg sem bæði mér og að ég held öllum nm. í utanrmn. virtist að væri sameiginlegt viðhorf okkar í vetur, þegar við afgreiddum þáltill. um þetta efni. Ég tek í einu og öllu undir orð formanns utanrmn. um þetta atriði. Skilningur minn við afgreiðslu þáltill. um fiskveiðilögsögu, og þá ekki síst um þá till. sem fjallaði um réttindi umhverfis Jan Mayen, var sá sem hv. formaður utanrmn. sagði einnig vera sinn skilning, að það hlyti að verða eftir till. farið og tekið til starfa í samræmi við þá niðurstöðu sem varð við meðferð þess máls í utanrmn. Ég vík dálitið nánar að því síðar. Ég leyfi mér að víkja aftur að því, hver ég tel að hefðu átt að verða viðbrögð hæstv. utanrrh. við spurningum um efnisinnihald yfirlýsinga hans í norska sjónvarpinu. Ég tel að þau ein viðbrögð séu skynsamleg gagnvart Alþ., úr því sem komið er, að lagt sé fram orðrétt allt viðtalið sem fram fór í norska sjónvarpinu, á því máli sem það var flutt. Það ættu að vera hæg heimatökin, fyrst viðtalið var tekið upp hér á landi. Ég trúi ekki öðru en hæstv. utanrrh. hafi verið svo fyrirhyggjusamur að eiga sjálfur eða hafa í fórum rn. eintak af viðtali um jafnmikilvægt málefni. Sé svo ekki, sem mig furðar þó á, ættu einnig að vera hæg heimatökin fyrir rn. að óska eftir þeim orðum, sem þarna voru sögð, frá norska sjónvarpinu eða jafnvel norska utanrrn., sem ég þykist vita að hafi haft vit á því að skrásetja hvert orð sem þarna var sagt. Ef það hefur ekki gert það, þá hefur áreiðanlega Norsk fiskarlag gert það, því að yfirlýsingin, sem túlka má með þeim hætti sem margir gerðu, þjónar þeim hagsmunum sem það ber fyrir brjósti og mun þá geta orðið til að aðstoða Norsk fiskarlag við að þrýsta á norsku ríkisstj. Það er sannarlega rétt sem hæstv. utanrrh. sagði, að þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið um að Norðmenn muni ekkert aðhafast í sambandi við réttindi umhverfis Jan Mayen nema hafa samráð við Íslendinga, eru gefnar af hálfu norska ráðamanna, e.t.v. fyrir hönd þeirra persónulega. En hæstv. utanrrh. Íslands gefur yfirlýsingu sem skilja má sem stefnumörkun af hálfu ríkisstj. Íslands og þannig að heyra má um gjörvallan Noreg og víðar. Hæstv. utanrrh. sagði líka aðspurður í þessum umr., að ríkisstj. væri sammála um þetta mál. Nú sýnist mér að enn þurfi frekari skýringa við. Á hæstv. utanrrh. við að hæstv. ríkisstj. sé sammála um þá yfirlýsingu sem gefin var í norska sjónvarpinu, eða á hæstv. utanrrh. við að ríkisstj. sé sammála um þetta mál í einu og öllu? Ekki veit ég það. Hæstv. ráðh. þótti ekki óeðlilegt að ekkert sérstakt hefði verið aðhafst í framhaldi af greiðslu þáltill. um þetta efni rétt fyrir jólin, en það mætti hins vegar vera að hún yrði höfð til hliðsjónar eða leiðbeiningar. Ég vil af þessu tilefni leyfa mér að lesa orðrétt þann rökstuðning sem fullt samkomulag var um að fylgdi þegar þetta mál var afgreitt í Sþ. rétt fyrir jólin. Um þennan rökstuðning var fullt samkomulag milli hæstv. utanrrh., formanns utanrmn., allra utanrmn.-manna og 1. flm. þáltill. Þessi rökstuðningur hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Upplýst hefur verið að viðræður við norsk stjórnvöld um Jan Mayen-málið séu hafnar og verði haldið áfram. Jafnframt hefur verið kunngert, að Norðmenn muni ekki grípa til einhliða aðgerða á næstunni. Nefndin leggur því til að till. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að samningaumleitunum verði haldið áfram og leitast verði við að koma í veg fyrir árekstra við Norðmenn.“ Þannig var þessi yfirlýsing. Ég skil niðurlag þessarar yfirlýsingar, þar sem segir að leitast verði við að koma í veg fyrir árekstra við Norðmenn, svo, að það þurfi ekki að þýða að við gefum yfirlýsingar sem Norðmenn geti skilið svo, að þeim sé allur réttur heimill umhverfis Jan Mayen, heldur einmitt að tryggilega sé gengið frá því, að þessi atriði séu leyst í fullu samkomulagi við okkur. Þess vegna verður ljóst að sú stefna, sem mörgum virtist koma fram í yfirlýsingu hæstv. ráðh., er ekki stefna Íslendinga. Ég vil leyfa mér að ítreka þau tilmæli, sem ég setti fram í Ed. í gær, að hæstv. ráðh. láti fram koma á sama vettvangi og yfirlýsing hans var gefin, þ.e.a.s. í norska sjónvarpinu, afdráttarlausa skýringu og leiðréttingu á ummælunum. Ég held að það hljóti að þjóna hagsmunum bæði Íslands og líka Norðmanna, ef þeir vilja ná sæmilegu samkomulagi við Íslendinga og frændþjóðir sínar í norðurhöfum, og ekki ætla ég norskum stjórnmálamönnum annað yfirleitt. Hitt er líka ljóst og það þekkja hv. alþm., að það getur verið mjög erfitt að standa gegn ásókn mikilvægra þrýstihópa í mikilvægum atvinnuvegi sem sjávarútvegi í þessu máli. Það hljóta menn að sjá. Þess vegna er ljóst hver hætta er á ferðum ef yfirlýsing með leiðréttingu kemur ekki fram eins fljótt og unnt er. Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að fjölyrða sérstaklega um þetta mál, þó að margt í því sé vissulega þess virði. Ég vil aðeins ítreka það, að þrátt fyrir þann misskilning, sem upp hefur komið varðandi þetta mál, ber ég fyllsta traust til hæstv. utanrrh., að hann hafi það sjónarmið í þessu efni sem við treystum þegar við afgreiddum þáltill. Ég skil að hæstv. ráðh. þyki leitt að orð hans hafa verið misskilin, en þeim mun eðlilegra er þá að hann komi sem allra fyrst afdráttarlausri leiðréttingu á framfæri, bæði gagnvart Alþ. og gagnvart Norðmönnum. Herra forseti. Ég kem nú að sjálfu dagskrárefninu, þáltill. um staðfestingu á niðurstöðu viðræðna um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir Íslendinga og Færeyinga. Það hefur nú um alllangan tíma komið fram í ýmsum fjölmiðlum, að þm. hafi verið spurðir um afstöðu sína til þessa máls. Það hefur mikið verið rætt um málsmeðferð í utanrmn. Ég sé ástæðu til þess sem annar sjálfstæðismaðurinn í þeirri n. að lýsa yfir þeirri afstöðu minni, að ég styð eindregið samninga við Færeyinga að þessu leyti. Ég hefði haldið að kvóti þeirra yrði stærri, og rök mín fyrir þessari afstöðu eru ekki einungis tilfinningalegs eðlis, heldur einnig, að því er ég tel, pólitískt skynsamleg rök. Fyrir því vil ég nú reyna að gera nokkra grein. Áður en ég kem að þeirri grg. vil ég samt víkja að þeim atriðum sem fram hafa komið í máli hv. þm. um vinnubrögðin í þessu máli. Ég get ekki tekið eins harkalega undir þá gagnrýni, sem fram hefur komið hjá ýmsum hv. þm., og e.t.v. mætti ætla. Mér finnst þvert á móti að hæstv. ráðh. hafi haft að flestu leyti eðlilegan hátt á, gagnvart utanrmn. a.m.k. Fyrir því var gerð grein í utanrmn. í desember, að von væri á Færeyingum hingað til lands til þess að ræða um framlengingu á veiðiheimildum Færeyinga að því er varðar loðnuveiðar. Þess var farið á leit, að meðlimir utanrmn. ræddu þetta mál í flokkum sínum. Það er mála sannast, eins og komið hefur fram og hv. þm. skilja, að til þess var einfaldlega ekki tími fyrir þinghlé. Svo mörg mál voru á dagskrá þingflokkafundanna að utandagskrármál, þótt mikilvægt væri eins og þetta, komst þar ekki að til neinnar umr. Síðar lá það fyrir, að Færeyingar mundu fresta komu sinni, en fram kom skömmu eftir áramótin að þeir væru væntanlegir. Hvenær var það? 8. janúar eða svo. Þá var boðaður, nokkrum dögum áður, fundur í utanrmn. Við stjórnarandstæðingar í n. brugðumst þannig við, að við höfðum samráð okkar í milli og ákváðum að haga störfum okkar þannig að við reyndum hvort um sig að ná tali af þeim þm. í okkar flokki sem við hefðum tækifæri til. Ef við hefðum orðið vör við verulegan ágreining, þá hefði það vitanlega komið fram og við gert grein fyrir því, að við slík vandamál væri að etja í okkar flokki. Svo var ekki. Við gátum því miður ekki komið því við að hafa samband við alla þm. flokks okkar, en afstaða okkar - ég geri grein fyrir afstöðu minni a.m.k. - var sú, að það væri að ganga til samningaviðræðna við Færeyinga. Að vísu höfðum við ekki mikil gögn í höndunum um þetta atriði. Við höfðum ekki upplýsingar að heitið gæti um ástand þeirra fiskstofna, sem samningurinn tók til, og fleiri atriði, sem til greina hefði komið að athuga í samningaviðræðum, höfðum við ekki í höndum. Engu síður töldum við ljóst í n., að unnt væri að ræða málið og sýna samningsvilja. Töldum við sum, og ég var meðal þeirra, að við ættum að sýna mikið frjálslyndi - ef ég má orða það svo - í samningaviðræðum við Færeyinga, við reyndum að forðast einstrengingslega afstöðu í samningaviðræðum gagnvart þeirri þjóð. Í fyrsta lagi vorum við að semja við frænd- og vinaþjóð, nágranna okkar. Í öðru lagi vorum við að semja við þjóð sem er mjög fámenn og byggir afkomu sína í enn þá ríkari mæli en við á fiskveiðum. Séum við háð fiskveiðum, þá eru Færeyingar það enn meira. Við lítum svo á, - ég bið hæstv. forseta velvirðingar á því að ég sagði „við“ og stóð þá sjálfa mig að því að vera farin að skýra frá afstöðu fleiri manna í n., það ætlaði ég ekki að gera, - ég leit svo á, að það yrði leitast við svo sem fært var að tryggja okkur fiskveiðiréttindi á móti. Þar var um að ræða kolmunnann, sem Færeyingar kalla því glæsilega nafni svartkjaft. Það var ekki einungis um að ræða svartkjaftinn, það er held ég ljóst. Sagt er mér af fiskifróðum mönnum, að ýmsar fleiri fisktegundir syndi í hafinu umhverfis Færeyjar, og væri með ólíkindum ef svo væri ekki. Þess vegna spurðist ég fyrir um það, hvort tök væru á að athuga um hugsanleg réttindi okkar til veiða á öðrum tegundum, hvort jafnvel kynni að vera um að ræða á þessum slóðum verðmæta tegund, djúprækju eða eitthvað slíkt. Ég vil treysta því að leitast hafi verið við að athuga um möguleika á réttindum til veiða á öðrum tegundum og það hafi einfaldlega af einhverjum ástæðum ekki fengist, enda var þarna um að ræða að við minnkuðum kvóta Færeyinga á loðnuveiðum í helming þess sem hann var áður. Þessi tvö atriði, samningaviljinn gagnvart frændum og vinum, íbúum smáríkis, og hins vegar hugsanleg fiskveiðiréttindi okkar, eru í sjálfu sér mikilvæg rök. Í þriðja lagi eru mikilvæg rök sem við megum ekki gleyma einfaldlega pólitísk rök með tilliti til samslunginna hagsmuna þessara ríkja. Þetta ríki og önnur ríki, sem byggja afkomu sína á fiskveiðum í Norðurhöfum, nágrannar okkar og vinir, t.d. Grænlendingar, öll hafa þessi ríki svo samslungna hagsmuni einmitt að þessu leyti að við hljótum að sýna mikinn vilja til þess að semja við þau, styðja þau í lífsbaráttu þeirra, eins og við ætlumst til að okkur sé sýnd sanngirni af öðrum þjóðum sem stærri eru. Þess vegna finnst mér hljóma svolítið skringilega þegar menn tala um það sem einbera greiðasemi að við gengum til samninga við Færeyinga. Við skulum vera svo hreinskilin að viðurkenna að samningar eru líka í þágu okkar að þessu leyti. Það styrkir ekki stöðu okkar í samningum við stærri þjóðir að hafa nýlega komið frá samningaborði við miklu minni þjóð og miklu háðari fiskveiðum en við erum, búnir að svipta þá þjóð öllum heimildum til veiða í lögsögu okkar. Í fjórða lagi hljótum við að taka tillit til fiskifræðilegra raka. Annað væri ekki í samræmi við hagsmuni þeirra ríkja sem hlut eiga að máli. Það hlýtur að vera í samræmi við hagsmuni bæði Íslendinga og Færeyinga að taka tillit til fiskifræðilegra raka, a.m.k. þegar nokkuð líður frá. En eins og ég skýrði frá áðan lágu ekki fyrir n. sérstök gögn um þessa hlið málsins. Því var það, að ég tók þá afstöðu að lýsa þessum rökum og einnig þeirri skoðun minni eindreginni, að okkur bæri að ganga til samninga við Færeyinga og á sig væri töluvert leggjandi til að ná við þá samningum og ganga eins langt og við mögulega teldum okkar geta til þess að veita þeim veiðiheimildir. Mér er ljóst að margir hafa það við þessa afstöðu að athuga, að slíkir samningar gefi fordæmi um samninga við aðrar þjóðir. Ég er á annarri skoðun. Mér finnst þvert á móti að sérstaða Færeyinga sé slík að samningar við þá gefi ekki fordæmi. Hvernig ætti það líka að geta verið fordæmi gagnvart öðrum þjóðum hvað við gerum sjálf, fullvalda þjóð, í samningum okkar við annað ríki? Vitanlega ráðum við því sjálf, hvað við gerum við auðlindir okkar og hvernig við ákveðum að nýta megi þær. Engin önnur þjóð hefur rétt til þess að vísa til þess sem einhvers fordæmis hvað við veitum einni þjóð. Við erum sjálfstætt ríki og ráðum þessu sjálf. Ég leyfi mér að víkja aðeins að nokkrum ummælum, sem komið hafa fram í ræðum hv. þm. Þótt ræður þeirra hafi verið bæði langar og fróðlegar og að sumu leyti skringilegar sumar hverjar var það aðeins lítið eitt sem ég festi á blað. Vil ég þá fyrst víkja að ræðu þess fræga manns í sjávarútvegsmálum, hv. 1. þm. Austurl. Hv. þm. átti ekki orð til að lýsa hneykslun sinni yfir vinnubrögðunum. Um það atriði hef ég þegar fjallað og er út af fyrir sig ekkert sérstaklega hneyksluð á þeim. Þó tel ég að það hefði verið til bóta ef haft hefði verið samráð einnig við sjútvn., þótt það sé engan veginn skylt, mér er það ljóst, en ég tel að það hefði verið skynsamlegt. Ég tel líka að skynsamlegt hefði verið að veita talsmönnum fleiri flokka tækifæri til að ræða við Færeyinga, þó ekki væri nema til að varpa ljósi á þá aðstöðu, sem þessi litla þjóð hefur, og átta sig á því, hvernig hagsmunir okkar tvinnast saman. Hv. 1. þm. Austurl. sagði, þegar hann fjallaði um afstöðu til þess að ræða við frændþjóð og vinaþjóð, smáþjóð sem Færeyinga: Þá reisa menn ekki höfuðið ýkjahátt. Þá þurfa menn alltaf að sýna svo mikla sanngirni. Þetta eru frændur okkar og vinir. - Því miður er mér ekki eins lagið og sumum öðrum hv. þm. að leika hv. 1. þm. Austurl. Ekki er það Alþ. einungis til skammar, að fyrrv. sjútvrh. Íslands hæðist að því að sýnd skuli sanngirni frændum okkar og vinum. Ég tel að það veiki stöðu Íslendinga í samningum gagnvart öðrum þjóðum. Til hvers ætluðumst við íslendingar í allri baráttu okkar fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar? Við ætluðumst til að aðrar þjóðir sýndu okkur sanngirni, bæði frændur okkar og vinir svo og aðrar þjóðir. En við nánustu frændur okkar og vini þykir hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, fyrrv. sjútvrh., rétt að koma fram með þeim hætti að hæðast einfaldlega að því að stigið sé skrefi lengra í samningum til að veita þeim réttindi heldur en gagnvart öðrum þjóðum. Hv. þm. Alþb., nánar tiltekið hæstv. viðskrh., lýsti einnig yfir atriði sem varpaði afar sérkennilegu ljósi á meðferð þessa máls. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir skýrt og skorinort, að þessi samningur um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir hefði ekki enn þá verið borinn upp í ríkisstj. né heldur sú þáltill. sem liggur fyrir þinginu. Nú er ég ekki kunnug heimilishögum hjá hæstv. ríkisstj., en einkennilegt þykir mér að það skuli ekki vera borið upp eða skýrt frá a.m.k. svo mikilvægum þskj. sem þessu. Ég veit ekki til að það sé skylt eftir lögum landsins, en vegna almennrar reglu á heimilinu og sæmilegs samkomulags þætti mér það afar eðlilegt. Ég skil ósköp vel, þótt ég skilji oft ekki þennan hæstv. ráðh., að hann sé bæði sár og hneykslaður á vinnubrögðum þessum út af fyrir sig. En þetta er atriði sem varðar meðferð málsins í ríkisstj. og er náttúrlega fyrst og fremst áhyggjuefni þeirra sem þar sitja, og ég ætla ekki að blanda mér í það atriði efnislega. Hæstv. viðskrh. benti líka á annað atriði sem honum þótti ámælisvert, og það var að Alþb. sem slíku, eins og hann sagði, var aldrei gefinn kostur á fulltrúa í viðræðunum við Færeyinga. Nú má vel vera að það sé heldur engin skylda að Alþb. fái fulltrúa í viðræðunefnd. Hitt er annað, að óneitanlega er eðlileg ósk að fulltrúi þess flokks sem og annarra þingflokka hefði átt kost á að ræða við Færeyingana með einu móti eða öðru. Ég veit ekki hvort þetta kann að stafa af því, að vitað var að mjög skiptar skoðanir voru í Alþb. um þetta efni. Það hefur komið fram í afstöðu til annarra mála, hve slæm samviska Alþb. er vegna þessarar afstöðu. Þó að hv. þm. hafi auðvitað fyrst og fremst áhyggjur af eigin afstöðu, þá finnst mér ósköp eðlilegt að það snerti samvisku þeirra ef formaður flokks þeirra hefur svo lítilmótlega afstöðu sem hv. 1. þm. Austurl. lét í ljós. Ég held nefnilega að andstæðingar mínir í Alþb. séu margir hverjir alls ekki eins smásmugulegir í hugsun og kom fram í þessari afstöðu. Afstaða þeirra til þessa máls, einhverra a.m.k., er að ég held bæði ögn höfðinglegri og skynsamlegri. En samviska flokksins er slæm að þessu leyti. Það kom í ljós m.a. þegar hv. 1. þm. Vestf., einnig fyrrv. sjútvrh., hélt ræðu um þetta mál á fundinum í fyrri viku. Hv. 3. landsk. þm., Ólafur Ragnar Grímsson, greip þá allt í einu fram í fyrir hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni. Nú er ekkert nýtt að einn og einn þm. grípi fram í, en það, sem hann spurði um, var þetta: Þegar hv. 1. þm. Vestf. hafði lýst yfir að hann væri mjög hliðhollur og vinveittur vinaþjóð okkar Færeyingum, þá hrópaði hv. þm. úr sæti sínu: „Vill hv. þm. styðja aðild Færeyinga að Norðurlandaráði?“ Hvernig Alþb.-menn sumir hverjir blása það mál út að ýmsu leyti á þann veg að misskiljast megi afstaða annarra þm., sýnir svo ljóst sem verða má, að það er gert til þess að reyna að breiða yfir samviskubitið og hneisuna sem þeir telja sig hafa orðið fyrir vegna hinna ómyndarlegu og óskynsamlegu afstöðu formanns flokksins og fleiri þm. hans að vilja alls ekki sinna -  Hvað sem því líður finnst mér afar skiljanlegt að þessum flokki líði ekki rétt vel í sambandi við þetta mál. Svo mikið höfum við rætt um lífshagsmuni af fiskveiðum, að þegar að lífshagsmunum þessarar vinaþjóðar og frændþjóðar okkar kemur er okkur ekki alveg sama, - þeir geti etið sína fáu fiska, en látið okkar fiska í friði, og okkur sé alveg sama hvort þeir geti e.t.v. fengið einhverja mola af borðum Efnahagsbandalagsins eða eitthvað slíkt. Þetta er afstaða margra Alþb.-manna, sem kom afskaplega vel í ljós þegar hv. þm. Garðar Sigurðsson flutti ræðu í dag. Þá sagði hv. þm. skýrt og skorinort: Það er ekki um samninga að ræða við Færeyinga, heldur að við höfum gefið Færeyingum þennan'afla. Við höfum gefið þeim nokkra milljarða. Og færeyska sendinefndin kom ekki hingað til samningaviðræðna, sagði hv. þm., heldur til þess að taka við tilkynningu um hve mikið við ætluðum að gefa þeim af því sem við megum ekki missa. Ég er hrædd um að einhvern tíma hefði það þótt á Íslandi vera nokkuð meira en bara aðsjálni eða ráðdeildarsemi sem birtist í þessum orðum. Ég er hrædd um að þetta hefði þótt heldur ómyndarlegt og kallast hrein níska. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði um þá aðila, sem undrast og hneykslast á þeirri afstöðu, sem hann hefur til þessa máls, og þeirri afstöðu sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefur til þessa máls, að slíkt fólk ætti ekki að leyfa sér að fjalla um sérfræðileg efni. Mér finnst verst að hann er ekki hér nærri enda lætur hann sér vafalaust fátt um finnast þegar hér er 5. þm. Reykv. að fjalla um sérfræðileg efni tveggja Alþb.-manna a.m.k. En ef það er að fjalla um sérfræðileg efni að hafa einhverja afstöðu í máli sem þessu, hvað er þá um afstöðu allrar íslensku þjóðarinnar í málefni sem landhelgismálinu á sínum tíma og þeirri baráttu sem háð var til þess að færa út fiskveiðilögsöguna? Það er nefnilega svo, að hjá þjóð, þar sem hver einstaklingur byggir afkomu sína með beinum eða óbeinum hætti á sjávarafla, er ekki verið að fjalla um sérfræðileg efni þó að borgarar, sem vinna við eitt og annað, láti sig þau mál einhverju skipta og hafi á þeim skoðanir. Jafnvel þótt þeir hv. þm., sem sjálfir hafa verið við að afla fisksins, telji sig mikla sérfræðinga á þessu sviði, þá get ég sagt hv. þm. það, að stundum hvarflar að mér að hér kunni að vera einhverjir þm. sem e.t.v. hafi oftar unnið matvæli úr þessum sjávarafla en margir aðrir þm. Nú bið ég hv. þm. að halda ekki að ég ætli að fara að gefa uppskriftir af fiskréttum, það ætla ég ekki að gera. Ég veit að svo margir hv. þm. vilja ræða þetta mál að ég mun ekki taka frekari tíma fundarins til að lýsa afstöðu minni. En ég vil mótmæla þeim skilningi, sem fram kemur, hvaðan sem hann kemur, að hvaða þm. sem er og hvaða Íslendingur sem er hafi ekki fyllsta rétt til að hafa afstöðu í þessu máli og segja hana hverjum sem er. Og svo að ég ítreki það sem ég byrjaði á: Það þarf enginn Íslendingur frekar að segja afstöðu sína til fiskveiðiréttarmála en sjálfur hæstv. utanrrh. landsins. Og það bið ég hann að gera, svo að jafnmargir Norðmenn megi heyra og heyrðu í honum í sjónvarpinu um daginn og að Alþingi Íslendinga fái í hendur skjal, þar sem skráð er hvert einasta orð sem sagt var í viðtalinu við norska sjónvarpið um daginn um réttindin við Jan Mayen.



Herra forseti. Um þessa till. til þál. um staðfestingu á niðurstöðu viðræðna um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir Íslendinga og Færeyinga hafa þegar orðið langar umr. og miklar. Ég vona að það teljist ekki að bera í bakkafullan lækinn þó að ég láti nokkur orð falla um þetta efni. Samkomulag var undirritað í þessu máli 10. jan. s.l. Vinnubrögð og málsmeðferð öll af hálfu hæstv. utanrrh. hafa verið harðlega gagnrýnd af hv. 1. þm. Austurl. og hæstv. viðskrh. m.a. og raunar fleiri. Þeir hafa haldið því fram, að einn stjórnarflokkurinn, Alþb., hafi verið algerlega sniðgenginn í þessum málum, þeir hafi ekki fengiðað vera með í leiknum og álits þeirra og samþykkis hafi ekki verið leitað á neinn veg. Ég ætla að eftirláta talsmönnum stjórnarflokkanna að ræða þessa hlið málsins sín á milli og komast að niðurstöðu í þeim efnum. En um hina efnislegu hlið málsins hefur einnig verið haldið uppi harðri gagnrýni af hálfu hv. 1. þm. Austurl. sérstaklega og raunar fleiri. Svo sem kunnugt er var fundur haldinn í utanrmn. Alþ. 3. jan. s.l., þar sem þessi mál voru rædd. Þar voru fulltrúar allra þingflokka viðstaddir. Samkv. þingsköpum á utanrmn. að vera ríkisstj. til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, enda skal ríkisstj. ávallt bera undir hana slík mál, jafnt milli þinga sem á þingtíma. Á þennan fund í utanrmn. kom hæstv. utanrrh. og skýrði frá því, sem hann hafði raunar getið um áður, að þessar viðræður við Færeyinga væru fram undan, og óskaði jafnframt eftir því, að nm. könnuðu viðhorf þingflokka sinna til málsins. Ég get hér um þennan fund í utanrmn. án þess að rekja fundarefnið nánar. Þó held ég óhætt sé að fullyrða að á þessum fundi hafi yfirleitt komið fram vinsamleg afstaða til Færeyinganna og þeirra viðræðna sem þá stóðu fyrir dyrum. Það lá ljóst fyrir, að málin hefðu ekki verið rædd í þingflokkum, nema þá mjög lauslega. Hvað þingflokk Sjálfstfl. snerti hafði málið ekki verið rætt, en fulltrúar hans á þessum fundi töldu sjálfsagt að taka á móti sendimönnum Færeyinga með fullri vinsemd og góðum skilningi og skoða erindi þeirra og óskir mjög vandlega. Nú hefur verið gerð grein fyrir niðurstöðum viðræðna, eins og fram kemur af þáltill. sem hér er verið að ræða. Það er ekki ástæða fyrir mig til að ræða till. mjög ítarlega nú við fyrri umr. málsins, þar sem henni verður væntanlega vísað til utanrmn. En ég get lýst því yfir nú þegar, að ég mun veita henni stuðning. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að rökstyðja þá afstöðu nákvæmlega. Það er ekki eingöngu vegna þess að hér eiga Færeyingar hlut að máli, sem eru frændur okkar, vinir og nágrannar, eins og margoft hefur verið tekið fram, og hafa oft hlaupið undir bagga með okkur þegar menn hefur skort á fiskiskipaflotann eða í fiskvinnsluna. Þarna er um margar fleiri ástæður að ræða. Það má minna á það nú, að Færeyingar eru að reyna að sjá fótum sínum forráð eins og aðrar smáþjóðir í viðsjálum heimi með því að móta eigin fiskveiðistefnu með gagnkvæmum samningum við aðrar þjóðir. Þeir eru duglegir fiskimenn, eins og þeir hafa oft sýnt, og ötulir að draga föng í sitt bú. Það mætti ýmis orð segja um ræður annarra hv. þm. sem tekið hafa til máls um þetta efni, en ég ætla ekki að rekja það nákvæmlega, vil þó víkja örfáum orðum að hv. 3. þm. Suðurl. Ég hlusta alltaf þegar hann ræðir um sjávarútvegsmál. Ég held nefnilega að hann sé nokkuð góður sjómaður. Hann hefur verið við fiskveiðar norður í Dumbshafi og hér og þar umhverfis landið og hefur áhuga á þessum málum. Hann kvartar yfir því, að þessi mál séu of sjaldan rædd hér í hv. d. Ég man eftir því fyrir nokkrum árum, þegar ég flutti þáltill. um sjómælingar, að þá lagði hann hvað mest við hlustirnar af þm. og virtist hafa áhuga á því máli. Það er ekki þar með sagt að ég sé sammála því sem kom fram í þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan né heldur öllu sem hann segir um þessi mál. Hann gat þess m.a., að hann vildi segja upp öllum fiskveiðisamningum. Ég tel að þetta atriði þurfi mjög að íhuga, hvort eigi að gera það á þessu stigi málsins. Þá vil ég benda honum á að kynna sér vel - og ég efast reyndar ekki um að hann veit það - hver hlutdeild útlendinga var í afla á Íslandsmiðum 1972 og hver hún er í dag, svo að dæmi sé nefnt. En mér virðist hann ræða þessi mál nokkuð út frá sjónarmiði sjómannsins. Hann kannast t.d. við mun á góðum afla og stórskemmdum afla. Það heyrði ég greinilega áðan. Og hann veit að fiskveiðar eru fjöregg þjóðarinnar. Hann benti einnig á - svo að ég segi nokkrar setningar við hann í viðbót - að ekki mætti gera of lítið úr fiskifræðingum. Það má alls ekki gera heldur að mínum dómi, þó að við Breiðfirðingar séum alls ekki alltaf sammála því sem þeir segja. En ég viðurkenni þó að þeir vísindamenn, sem við höfum kostað til náms í þessum fræðum, eiga að miðla okkur tillögum og upplýsingum sem okkur er skylt að hlusta á, þó við verðum kannske af og til að nota venjulegt brjóstvit og heilbrigða skynsemi í viðbót a.m.k. Það má færa ýmsar fleiri ástæður fram um leið og lýst er stuðningi við þessa till. sem hér er fjallað um. Ég vil bæta örfáum orðum við. Hafréttarráðstefnunni er ekki lokið enn þá. Kunnugir segja mér að það séu alltaf eftir tveir fundir í þeim málum, í rauninni tvær framhaldsráðstefnur, í hvert skipti og þeir spekingar hitast sem þar fjalla um þessi mál. Það getur teygst úr tímanum áður en lokapunkturinn verður settur að síðasta fundi loknum í þeim málum. Þó að hlutur okkar sé harla góður og málstaður eftir því á þeim vettvangi er ólokið ýmsum þáttum sem geta skipt okkur miklu máli. Grænland hefur borið á góma í umr. um þetta mál og Jan Mayen. Það er vissara að fara hægt í sakirnar með allar fullyrðingar og yfirlýsingar. Það eru lítt könnuð auðæfi um allan sjó. Minna má á hinn gífurlega stóra kolmunnastofn, sem eftir á að koma í góðar þarfir, og djúpsjávarrækjuna, sem aðeins var minnst á áðan, sem lítt er könnuð, en virðist geta gefið gull í aðra hönd. Þið ættuð að spyrja Dalvíkinga að því, hvar þeir fá sína dýrmætu djúprækju um þessar mundir. Og þegar Grundfirðingar eða Breiðfirðingar geta ekki fiskað á sínum hefðbundnu rækjuslóðum vegna þess að þar er ungfiski í uppvexti, ýsa og annar góðfiskur, þá mætti leiða hugann að því, hvort ekki er dýrmætt að vita af rækjumiðum, jafnvel á fjarlægum slóðum. Það er ekki víst að þau lendi öll innan 200 mílnanna okkar. Þannig mætti benda á ýmislegt. En ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Með hliðsjón af þessu og vitaskuld mörgu öðru tel ég, að við verðum að varðveita okkar góða málstað áfram í þessum málum eins og hingað til. Og þá megum við ekki spilla honum með því að sauma að lítilli nágrannaþjóð sem á enn meira undir fiskveiðum komið en Íslendingar.



Herra forseti. Þessar umr. um fiskveiðisamninga við Færeyinga eru nú þegar orðnar alllangar og enn eru nokkrir hv. alþm. á mælendaskrá. Ég hefði að vísu haft tilhneigingu til þess að víkja að ýmsum atriðum, og býsna mörgum, sem fram hafa komið hér í umr., en mun nú reyna að teygja ekki lopann allt of mikið. Ég tel þó að ég verði að víkja að nokkrum atriðum, sem hér hafa komið fram, og gera einnig lítils háttar grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, enda þótt ég muni væntanlega eiga þess kost í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, að koma henni á framfæri þar. Mér þykir bera helst til mikið á því, einkum af hálfu þeirra hv. þm. sem harðast hafa andmælt þessari samningagerð, að þeir eru að rugla saman tveimur málum sem a.m.k. eru, þó að þau séu e.t.v. skyld, tvö, en ekki eitt. Það bar, þótti mér, æðimikið á því í máli þeirra flokksbræðra minna, hv. 1. þm. Austurl. og í dag í máli hv. 3. þm. Suðurl., að þeir eru að rugla saman tveimur málum. Af langri viðkynningu veit ég að þetta eru báðir bráðskýrir menn, og ég veit ekki hvernig á því stendur að þeir eru að rugla þarna saman málum. Ég held að ástæðan hljóti að vera sú, að þeir hafa ekki að þeirra eigin dómi alveg nægilega sterk rök fyrir ýmsum þeim fullyrðingum sem þeir koma fram með um þennan samning. En það, sem þeir eru að rugla saman, er annars vegar sá samningur, sem nú er hér til umr. um gagnkvæmar veiðiheimildir Færeyinga og Íslendinga, og hins vegar annar samningur við Færeyinga sem gerður var fyrir nokkrum árum og er, eins og tveir aðrir hliðstæðir samningarm, með 6 mánaða uppsagnarfresti. Það er vissulega ástæða til að ræða það, þegar lítið er á stöðu fiskveiða okkar, hvort nú sé svo komið að ástæða sé til að segja upp öllum þessum þremur samningum, En við verðum að muna í sambandi við þennan samning, sem hér er til umr., að enginn þm. hefur enn lagt fram till. um að segja þessum þremur samningum upp, sem þó verður að gera með 6 mánaða uppsagnarfresti. Það hafa verið um þetta umr. og menn hafa sagt ýmsir: Það er orðið tímabært og meira en tímabært að segja þessum samningum upp. - En ég vek á því athygli, að enn er engin till. um það komin fram hér á hv. Alþ. Þess vegna er alrangt að vera að tala um þá samninga í tengslum við það mál sem hér er til umr. Ég tel að það mál þurfi að taka upp og ræða fyrst e.t.v. á öðrum vettvangi en í hv. Sþ., hvort tímabært er að segja þessum þremur samningum öllum upp og e.t.v. að endurnýja einhvern þeirra að einhverju leyti eða engan. En það er allt annað mál en það sem hér er til umr í dag. Það hefur verið rakið af svo mörgum, hvernig þetta mál bar að í utanrmn., að ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka það að öðru leyti en því, að ég vil leggja á það áherslu, þegar menn hafa verið að telja að utanrmn. menn úr ýmsum flokkum hafi ekki sinnt þeirri skyldu sinni að ræða málin innan flokkanna, að það var einfaldlega þannig í mínum huga í fyrstu, um miðjan desember þegar mest var að gera, og síðan í byrjun janúar, eftir að þm. voru komnir í jólaleyfi og ekki komnir til starfa að nýju, aðeins spurningin um þetta: Átti að neita að tala við Færeyinga? Þeir höfðu tilkynnt komu sína. Átti að taka á móti þeim og neita að ræða við þá um nokkra samninga eða átti að ganga til samninga með einhver meginsjónarmið í huga? Það var í rauninni ekki hægt að leggja neitt annað en þetta fyrir þingflokkana. Mér var að verulegu leyti kunnugt um það, að mál stóðu þannig í mínum flokki að um það voru skiptar skoðanir, eins og ég hygg að hafi verið og sé í fleiri flokkum, hvort ætti að endurnýja þessa gagnkvæmu veiðiheimildarsamninga við Færeyinga eða ekki. Ég vissi ekki nákvæmlega hvernig hlutföllin voru, en ég vissi að þarna voru skiptar skoðanir. Ég ræddi þetta mál við nokkra flokksbræður mína, áður en síðari fundurinn í utanrmn. um þetta mál var haldinn í byrjun janúar, og skýrði þá frá því ásamt hinum fulltrúa míns flokks í n. að um þetta væru skiptar skoðanir í okkar flokki, en ekki hefði unnist tími til að leggja málið formlega fyrir, enda var það svo, að áður en gengið var til þessara samninga gat ekki verið um neitt annað að ræða fyrir flokkana en segja til um það, hvort þeir vildu að rætt væri við Færeyinga eða vildu ekki að það yrði gert. Það kom svo í ljós, að enginn flokkur hafði á þessum tíma haft tök á því eða hafði tekið formlega afstöðu til þess, hvernig ætti að fara með þetta mál. Það er svo annað mál, sem ég ætla ekki að fara langt út í hér, að ég tel að það hafi ekki verið alls kostar heppilega á þessum málum haldið og nokkuð öðruvísi en ég átti von á og áður hefur verið gert í sambandi við mál af þessu tagi, sem vitanlega eru viðkvæm og mikils virði að sem mest samstaða geti orðið um, ef um hana getur orðið að ræða. Þá á ég við það, að svo virðist sem málið hafi harla lítið verið rætt í ríkisstj. og eins og fram hefur komið höfðu tveir stærstu flokkar landsins enga fulltrúa í þessari samninganefnd. Þetta hefur þegar verið gagnrýnt og með nokkrum rökum. Ég tel að í sambandi við gagnkvæma samninga eða hugsanlega við aðrar þjóðir um eins viðkvæmt mál og fiskveiðilögsögumál eru eigi ekki að standa á þennan hátt að samningagerð, heldur svipað því sem löngum hafði tíðkast áður, meðan landhelgismálið var í brennidepli. Það tókst ekki alltaf að samræma sjónarmiðin, það urðu átök á vissum stundum, en það var þó alltaf reynt að ná sem víðtækustu samkomulagi og mjög oft tókst það. Ég held að þegar lítið er til framtíðarinnar, eða réttara sagt, þegar um slíka samningagerð er að ræða við aðrar þjóðir, þá eigi að hafa hina fyrri aðferðina, að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu eftir því sem fært er. Ég skal í stuttu máli gera grein fyrir afstöðu minni í þessu efni. Ég lét hana koma fram á fundi utanrmn. í byrjun janúar, og þá sagði ég eitthvað á þá leið, að það væri mín persónulega skoðun, - ég talaði fyrir mig persónulega og vissi að um það væru skiptar skoðanir í mínum flokki, þar væru þm., sem væru svipaðs sinnis og ég, og aðrir, sem væru algerlega andvígir, - en það væri mín skoðun, að með þremur skilyrðum væri rétt að ganga til þessara samninga: 1) Þar sem það lægi nú fyrir að dómi fiskifræðinga, að við kynnum að þurfa að fara að takmarka eigin loðnuveiðar og hefðum þegar raunar byrjað á því, ætti þessi loðnukvóti að minnka nokkuð. 2) Nota ætti þetta tækifæri, eins og gert var í fyrra, til þess að skera niður eða fá Færeyingana til þess að fallast á að minnka til nokkurra muna þann afla sem þeim væri leyfilegt að veiða hér af þorski samkv. hinum öðrum samningi. 3) Gengið yrði rækilega frá þeim hnútum að sem fyllst eftirlit yrði með veiðum Færeyinga hér, þar sem í ljós hefði komið að það sætti verulegri gagnrýni og e.t.v. rökstuddri gagnrýni, að eftirlit væri ekki nægilega fullkomið af okkar hálfu og þess vegna hlyti það að vera mjög mikils virði, ef sú gagnrýni væri á rökum reist, að fá settar sem rammastar skorður við. Með þeim hætti kynni einnig að vera hægt, án þess að bíða í 6 mánuði samkv. uppsagnarfresti, að takmarka til muna þessar veiðar Færeyinga, sem ég hygg að flestir telji nú að sé í sjálfu sér stærra mál en þessi gagnkvæmi samningur um loðnu og kolmunna. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma að bera saman, þótt það væri dálítið freistandi, Ísland annars vegar í sambandi við baráttu þess fyrir fiskveiðiréttindum og fiskveiðilögsögu og svo Færeyjar og baráttu þeirra. En ég kemst ekki hjá því að víkja þó að því atriði í örstuttu máli, þar sem það hefur verið notað bæði hér í umr. og í blaðaskrifum, að það væri gersamlega ástæðulaust að vera að semja eða liðka á einn eða neinn hátt til gagnvart Færeyingum, vegna þess að þeir leyfðu þjóðum Efnahagsbandalags að veiða ákveðið magn á Færeyjamiðum. Það þarf ekki að minna hv. alþm. á baráttu þessara tveggja þjóða: Íslendinga sem nú eru um 200 þús., voru á sínum tíma, að því er fróðustu menn telja, komnir niður undir 30 þús. að tölu, Færeyinga sem nú eru 50 þús., en voru að fróðra manna sögn komnir niður í 4–5 þús. Barátta þessara þjóða fyrir lífi sínu hefur verið ákaflega hörð og hún hefur verið barátta um að mega hagnýta aðalauðlind landanna, fiskimiðin við landið. Við þekkjum baráttu okkar. Barátta Færeyinga hefur verið ákaflega svipuð að öðru leyti en því, að hún hefur verið enn þá harðari og er í dag enn þá harðari. Það er ekki aðeins að þeir eru þetta fámennari en við, heldur er þannig háttað, að þeir eru í ákveðnum tengslum við Danmörku. Danmörk er í Efnahagsbandalagi Evrópu. Færeyingar urðu að horfa á það öldum saman að Bretar, Þjóðverjar og fleiri útlendingar sóttu á þeirra mið og nánast skildu þannig við þau að Færeyingar urðu á síðustu áratugum 19. aldar og fram eftir 20. öld að flýja bókstaflega af sínum miðum og á fjarlæg mið. Þannig var orðið ástatt hjá Færeyingum, að um það bil 4/5 af því, sem þeir gátu aflað, var tekið á erlendum miðum. Það var að sjálfsögðu af mjög brýnni og sárri nauðsyn að þeir leituðu á þessi fjarlægu mið, þ.e.a.s. þeir leituðu á miðin við Ísland, við Grænland og svo á hinn bóginn í Norðursjó og Barentshaf og víðar. Nú er það þannig með Færeyinga, að þeir eru komnir ótrúlega langt í því að snúa þessu dæmi við, og með hverju ári, allmörg síðustu árin, hafa þeir getað minnkað veiðar útlendinga á heimamiðum sínum, en aukið eigin veiðar. Ég verð að segja það, að þegar við lítum á baráttu þessara tveggja þjóða og hugsum til þess, sem oft hefur verið bent á réttilega af okkar hálfu og var ein aðalröksemd af okkar hálfu í sambandi við útfærslu fiskveiðilandhelginnar og baráttuna við Breta, að við værum svo háðir fiskveiðum, svo stórlega háðir fiskveiðum að við ættum, ef ekki lagalegan, þá a.m.k. siðferðilegan rétt til þeirra fiskimiða sem liggja hér umhverfis landið, þá á þessi röksemd í enn þá ríkara mæli og ríkara mæli en hjá nokkurri annarri þjóð við Færeyinga. Of við eigum að mínu viti að hlusta á þessi sömu rök Færeyinga, þegar þeir halda þeim fram, eins og rökin sem við notuðum á sínum tíma með hvað bestum árangri gagnvart t.a.m. Bretum. Ég verð að segja það, og vil þá gerast nokkuð stórorður og tel að það sé að gefnu tilefni, að framtíðarhagsmunum okkar Íslendinga er vissulega enginn greiði gerður með því, að við fáum með röngu - ég tala nú ekki um ef það yrði með réttu - á okkur þann stimpil að við værum orðnir gráðugustu hákarlarnir í Norðurhöfum sem í engu sinntum um þá nágranna okkar sem enn fremur en við verða að heyja lífsbaráttu sína hér á norðurslóðum og berjast fyrir því að ná fullum tökum á efnahagslögsögu sinni. Eins og ég sagði áðan, eru ekki ýkjamörg ár síðan Færeyingar urðu að sækja mjög mikinn meiri hluta, meginhluta afla síns á fjarlæg mið. Ástæðan til þess, að þeir hafa ekki enn þá losnað við Efnahagsbandalagsþjóðirnar af heimaslóðum sínum, er beinlínis sú, að þeir eru enn verulega háðir því að geta fiskað á þeim miðum sem nú eru, með svo miklum siðferðilegum rétti sem það kann nú að vera, kölluð fiskimið eða höf Efnahagsbandalags Evrópu, þar sem eru m.a. fiskimiðin við Grænland. Nú er það svo, að Færeyingar og Íslendingar hafa margtekið fram að þær eru ekki einungis frændþjóðir og vinaþjóðir og nágrannaþjóðir - og gersamlega ástæðulaust að segja slíkt í hæðnistón, en þessar tvær þjóðir eru og verða nágrannar hér í Norður-Atlantshafi, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Mér líkar það ágætlega og kysi mér ekki aðra nágranna fremur en Færeyinga á aðra hlið og Grænlendinga á hina. Það má í rauninni segja, að þegar við erum að fjalla um þessi mál megi líkja Íslandi og Færeyjum við tvær bújarðir. Þeir, sem þar búa, hafa nú orðið náð eignarhaldi og eru að ná eignarhaldi að fullu á stórri landareign sem þær höfðu ekki full yfirráð yfir áður, þau höfðu aðrir, og lönd jarðanna liggja saman og munu gera það um ókomna framtíð. Ég held að við verðum þess vegna að læra það hér eftir í enn þá ríkara mæli en hingað til, að það er nokkurs virði að eiga góða granna, og við hljótum sjálfra okkar vegna að taka tillit hvorir til annarra og vinna saman. Það stýrði aldrei góðri lukku áður fyrr, og kann að tíðkast enn í undantekningartilfellum, þegar svo hart varð á milli granna að þeir, sem áttu jafnvel sameiginlega bithaga eða afréttir, siguðu hundum sínum hver á annars búfé. Slíkt eigum við ekki að gera og munum ekki gera, og það mun enginn mæla með því hér á landi að slíkt verði gert gagnvart Færeyingum, það er ég viss um. Það stendur þannig á, að einmitt núna, þegar umr. fara fram um þessa samningagerð við Færeyinga, eru Grænlendingar að stiga ákaflega merkilegt skref. Þeir eru fyrir örskömmu búnir að taka þá örlagaríku ákvörðun að koma á hjá sér heimastjórn með líku sniði að mér skilst og Færeyingar hafi komið á hjá sér. Ég sé það í huga mér sem mjög mikilvægt framtíðarmál, að þessar þrjár þjóðir í Norður-Atlantshafi: Grænlendingar, 50 þús. manna þjóð, tæplega þó, Íslendingar, 200 þús. manna þjóð, og Færeyingar, 45 þús. manna þjóð, - þessar þrjár þjóðir, sem koma til með að ráða yfir þessu víðlenda hafsvæði, verða í fyrsta lagi að læra - og eftir því betur sem lengra líður - að vinna saman að margvíslegum hagsmunamálum sínum og þær verða að læra að hagnýta þau auðæfi, sem auðlindalögsaga þeirra hvers um sig hefur að geyma, á þann hátt að ekki verði með mjög veigamiklum rökum að því fundið. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að lýsa yfir úr ræðustól, að ég vænti góðs af því, að teknir verði upp samningar ekki aðeins við Færeyinga um eitt og annað, heldur einnig við Grænlendinga um mörg atriði varðandi fiskveiðar og hagnýtingu þeirra auðæfa, sem hér getur verið um að ræða, á komandi áratugum og öldum. Ég veit að eins og sakir standa eru Grænlendingar ásamt Dönum í Efnahagsbandalagi Evrópu, og það gerir það að verkum að fiskimið þeirra eru jafnframt talin fiskimið Efnahagsbandalagsþjóða. En e.t.v. er að nálgast sá tími að Grænlendingar fari að dæmi Færeyinga, sem eru utan Efnahagsbandalagsins. Ég vona að svo verði og hygg að það sé vilji fyrir því í Grænlandi einnig. Það virtist koma fram við atkvgr. um þessi mál á sínum tíma, enda þótt Grænlendingar, þar sem Grænland var þá aðeins talið amt í Danmörku, hefði ekki tök á að ráða þessum málum sjálfir eða meiri hluti manna þar. Enda þótt ég hefði tilhneigingu til þess að hafa um þetta atriði fleiri orð skal ég ekki gera það. En með tilliti jafnt til nútíðar- sem framtíðarhagsmuna þessara tveggja þjóða, sem hér eru að semja, Íslendinga og Færeyinga, taldi ég rétt að gengið yrði til þeirra samninga um gagnkvæmar veiðiheimildir á loðnu og kolmunna sem Færeyingar óskuðu mjög eindregið eftir. Og að uppfylltum þeim þremur atriðum sem ég lagði megináherslu á, bæði á fundi í utanrmn. og í orðum mínum áðan: takmörkun loðnuaflans, takmörkun þorskaflans, þess sem heimilaður er samkv. öðrum samningi, og að settar verði strangari reglur en áður hafa gilt um eftirlit með veiðum, þá lýsti ég yfir að slíkum samningi væri ég tilbúinn að greiða atkv. mitt, og svo mun verða. Þetta náðist allt fram. Ég tel að þegar á þessa samningagerð er lítið megi báðir sæmilega við una og þá kannske ekki síður Íslendingar. Ég vissi að færeysku samningamennirnir töldu að hér væri um býsna mikinn niðurskurð að ræða, en undu þó allsæmilega við sinn hlut. Ég hika því ekki við að greiða á sínum tíma atkv. með því að þessi samningur, sem hér liggur fyrir, verði staðfestur. Að lokum örfá orð í sambandi við þau orðaskipti sem hér hafa orðið um Norðmenn og Jan Mayen. Því miður varð ég að hverfa af fundi um tíma í dag og heyrði þess vegna ekki ræðu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og ekki svarræðu hæstv. utanrrh. sem ég hefði þó gjarnan viljað hlusta á - báðar þær ræður. En ég vil samt fara um þetta mál örfáum orðum. Ég ætla ekki að bæta miklu við það sem þegar hefur verið sagt um að hafi verið hægt að misskilja. Hafi einhverjir hér á landi, og ég tala nú ekki um úti í Noregi, misskilið viðtalið við hæstv. utanrrh. á þá lund að hann hafi verið að gefa undir fótinn með einhvern rétt Norðmanna, annaðhvort í sambandi við fiskveiðilögsögu eða efnahagslögsögu í sambandi við hafsbotninn varðandi Jan Mayen, þá hlýtur það að verða leiðrétt og er nauðsynlegt að það verði leiðrétt. Það má segja eins og stendur í Grettissögu, að allt orkar tvímælis þá er gert er. Svo var á sínum tíma um þá ákvörðun sem tekin var þegar reglugerð var gefin út sumarið 1975, þar sem tekið var fram að enda þótt Íslendingar telji sig eiga rétt á 200 mílna efnahagslögsögu í átt að Jan Mayen, þá muni þeir ekki framfylgja útfærslunni út fyrir miðlínu gagnvart þeirri eyju að svo stöddu. Þetta mun hafa verið gert til þess að forðast þá hugsanlegar deilur við Norðmenn og í von um að línurnar skýrðust fljótlega á Hafréttarráðstefnu og þar fengist greinilega úr því skorið, hver væri réttur slíkrar eyjar eins og Jan Mayen er. Ég hef verið og er þeirrar skoðunar, að það hafi verið mjög vafasamt að gefa þessa yfirlýsingu og kunni hugsanlega að verða til þess að torvelda að við náum þarna þeim rétti sem við teljum að sé tvímælalaust fyrir hendi og hljótum að telja. En þó skal ég ekki hafa uppi neina svartsýni. Ég undirstrika það, sem margir hafa sagt, að við afsöluðum okkur ekki neinum rétti í þessu sambandi, en ákváðum að taka okkur ekki að fullu í bili þann rétt sem við töldum og teljum okkur hafa. Nú er það svo, að Hafréttarráðstefna stendur enn yfir og enginn veit endanlega hvernig henni lýkur. Það er tvíþætt mál, sem hér er um að ræða í sambandi við Jan Mayen. Annars vegar er sjórinn og sá eðlilegi skilningur okkar, að við eigum þar fullan rétt í sambandi við efnahagslögsöguna út að 200 mílum. Hins vegar er svo aftur á móti hafsbotninn, þar sem getur verið um að ræða framtíðarhagsmuni sem við eigum í sambandi við hafsbotninn eða réttindi utan 200 mílna. Nú veit enginn hver endanleg niðurstaða verður á Hafréttarráðstefnu eða hvenær henni lýkur eða hvort svo fer að hún leysist upp og engin endanleg niðurstaða verði. Mér þykir mjög líklegt, hvort heldur sem gerist, að þær vonir rætist að þessu mikla verki geti lokið með jákvæðum árangri og allsherjar hafréttarsáttmála fljótlega, ellegar hitt, að það takist ekki að fullu og endanlega, hljóti að verða mjög mikið byggt á því verki sem þegar liggur fyrir eða kann að liggja fyrir þegar upp verður staðið, með hverjum hætti sem það verður. Og ég held að það sé enginn eða lítill efi á því, að hver sem niðurstaðan verður á Hafréttarráðstefnu, hljóti að verða um það að ræða að nauðsynlegt verði, ekki síst í sambandi við hafsbotn og raunar í sambandi við miðlínu eða 200 mílur líka, að byggja á þeirri grein draga að hafréttarsáttmála sem þegar er komin, að nágrannaríki verði að leitast við á grundvelli sanngirni og eðlilegrar niðurstöðu, eins og það hefur verið þýtt á íslensku, að ná samkomulagi um ákveðin atriði, sem kunna að vera jaðaratriði, eða ákveðnar greinar hafréttarsáttmála, sem taka ekki alveg af öll tvímæli. Þess vegna er enginn efi að við þurfum að ræða við Norðmenn eða láta þá vita vilja okkar í þessum efnum, og það vona ég að hafi raunar þegar verið gert nægilega. Ég hef hins vegar ekki verið alveg viss um það, hvort við ættum á þessu stigi að taka upp formlega samninga við Norðmenn um þessi atriði sem snerta rétt Jan Mayen gagnvart okkur, þar sem Norðmenn hafa ekki helgað sér eða gert tilkall til þess að Jan Mayen fengi auðlindalögsögu. Ég er að velta því fyrir mér: Er ekki viss viðurkenning í því fólgin að fara fram á formlegar viðræður við ríki um hugsanlegan rétt, sem við teljum að það eigi ekki og það hefur ekki gert formlega kröfu til? Hitt er annað mál, að ég tel að óformlegar umr. um þessi mál séu sjálfsagðar og nauðsynlegar. Ég vil að síðustu leggja á það áherslu, að mér finnst að við alþm. verðum nú að vinna að þessu máli á svipaðan hátt og við leituðumst löngum við að gera þegar við vorum að taka okkar mikilvægustu ákvarðanir í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögu. Við verðum að ræða þessi mál meira sjálfir en við höfum gert og komast að niðurstöðu, ekki aðeins um stefnu okkar eða það sem við teljum vera rétt okkar, heldur einnig um málsmeðferðina. Ég vil að síðustu leggja á það ríka áherslu, að þessi mál öll, sem snerta fiskveiðilögsöguna og auðlindalögsöguna í víðustu merkingu, eru svo mikilvæg og þau eru í rauninni svo viðkvæm að það er að mínum dómi skylda okkar að leggja okkur fram um að ná þar sem víðtækastri samstöðu, ekki aðeins um stefnuna, heldur um alla málsmeðferðina, eftir því sem það reynist unnt. Og það skulu vera mín síðustu orð nú við þessa umr., að ég hvet eindregið til þess, að þessi mál verði nú þegar tekin upp til frekari umr. og mætti þá hugsa sér ýmsar leiðir í þeim efnum. E.t.v. væri það ein, að utanrmn. og annaðhvort fulltrúar úr sjútvn. eða sjútvn. beggja deilda ræddu þessi mál sín í milli. Enn væri sú leið, að utanrmn. og væntanlegir fulltrúar okkar á Hafréttarráðstefnu ræddu þessi mál einhvern næstu daga. Væri í rauninni e.t.v. ástæða til að gera hvort tveggja. En sem sagt, þessi mál eru öll svo mikilvæg og að ýmsu leyti svo viðkvæm að það væri illt ef við þyrftum að vera að óþörfu ósammála um málsmeðferð, þar sem ég hygg að við séum sammála um meginstefnu.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð langt um liðið síðan ég bað um orðið á fyrri fundi um þetta mál, samninga um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir við Færeyinga, og margt er búið að segja síðan, kannske sumt sem ég hefði viljað sagt hafa. En þó finnst mér að ég hafi hér nokkru við að bæta og ætla mér að gera það. Ég vil í fyrsta lagi minnast á þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í sambandi við þessa samningsgerð, og ég vil í því sambandi taka undir það sem áður hefur verið sagt hér, að mér kemur það nokkuð spánskt fyrir sjónir að í máli eins og þessu skuli vera gengið frá samningum og þeir undirritaðir án þess að um efnisatriði málsins hafi verið rætt í ríkisstj. landsins og reyndar ekki heldur í þingflokkunum, eins og fram hefur komið. Ég held að eðlilegra væri að haga vinnubrögðum á annan veg, þegar um milliríkjasamninga af þessu tagi er að ræða, þannig að a.m.k. þeim, sem í ríkisstj. sitja, gefist kostur á að fjalla nokkuð um málin áður en frá þeim er gengið og helst að tóm gæfist til hjá þingflokkunum að ræða um efnisatriði. Ég get því hvað þetta varðar tekið undir það sem fram kemur í bókun ráðh. Alþb. varðandi þetta atriði. Ég vil þá snúa mér að öðru og því sem veigameira er í sambandi við það dagskrármál sem við ræðum á þessum kvöldfundi. Það er ljóst, að enda þótt hér hafi verið allhart deilt í umr. í dag og umr. í síðustu viku um þessa samninga við Færeyinga um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir, þá virðast þó allir vera sammála um tvennt; annars vegar sammála um að lýsa yfir þungum áhyggjum vegna ástands okkar eigin fiskstofna og hins vegar sammála um að lýsa yfir sérstakri vináttu við grannþjóð okkar Færeyinga. En þegar kemur síðan að útleggingunum frekar greinir menn nokkuð á. Ég vil þegar taka fram að ég mun við atkvgr. hér á Alþ. styðja það að samningarnir, sem undirritaðir voru 10. jan. við Færeyinga um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir, verði staðfestir. Þetta mun ég styðja. Það kann að virðast vera hreinlegust afstaða að segja: Alls engar veiðiheimildir til handa útlendingum koma til greina við núverandi aðstæður. - Þetta kann að virðast hreinlegast. En ég geri hér afdráttarlausan greinarmun á Færeyingum annars vegar og öllum öðrum erlendum þjóðum hins vegar. Ég tel að við eigum sem fyrst að losa okkur við samningana við bæði Norðmenn og Belga. En ég fellst ekki á það, að sköpum geti skipt fyrir okkur, hvort Færeyingar fá að veiða hér 1–2% þorskaflans og 1–2% loðnuaflans, ef við veiðum sjálfir svo sem 98% þess afla af þorski og 98% þess afla af loðnu sem veitt verður á Íslandsmiðum. Sérstaða Færeyinga er að mínu viti alger, þó ekki væri nema af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi eru þeir algerlega háðir fiskveiðum, meira að segja enn háðari fiskveiðum en við Íslendingar, en hjá öllum öðrum þjóðum, sem við höfum átt í samningum við um fiskveiðar á undanförnum árum, eru tekjur af fiskveiðum aðeins örlítið brotabrot af þjóðartekjunum. Þetta eitt út af fyrir sig vegur mjög þungt. Í öðru lagi eru Færeyingar eins og við gömul nýlenduþjóð sem enn hefur ekki tekist að brjóta sér braut til fulls stjórnarfarslegs sjálfstæðis, og íbúatala í Færeyjum er reyndar innan við fjórðung af íbúafjölda okkar nú, sem flestum þykir þó vera ærið smár. Erlendur Pétursson, forustumaður Þjóðveldisflokksins í Færeyjum, hefur bent á það, að verði Færeyingar algerlega útilokaðir frá veiðum við Ísland verði þeir fyrir bragðið enn háðari Efnahagsbandalagi Evrópu, sem allir sjálfstæðismenn - ég tek fram að hér tala ég um sjálfstæðismenn með litlum staf - allir sjálfstæðismenn í Færeyjum vilja umfram allt forðast. Þau rök hafa helst verið færð fram fyrir því að útiloka Færeyinga algerlega af Íslandsmiðum, að þeir leyfi Efnahagsbandalagi Evrópu, fiskiskipum frá aðildarríkjum þess, að veiða mikinn fisk á sínum heimamiðum og þess vegna séum við í rauninni að afhenda Efnahagsbandalaginu þann fisk sem Færeyingar veiða hér, þannig séum við að hleypa Bretum og Þjóðverjum hér inn um bakdyrnar. En lítum á þetta nánar. Dettur mönnum í hug að Færeyingar geri það að gamni sínu að veita skipum Efnahagsbandalagsins heimildir til veiða við Færeyjar í svo miklum mæli sem þar er um að ræða? Ég held varla. Ég held að menn geti tæplega haldið því fram að svo sé. Reyndar hafa geisað um það miklar deilur í Færeyjum á síðustu árum, hversu mikið kapp Færeyingar ættu að leggja á að færa sínar veiðar af fjarlægum miðum og á heimamið. Það er öllum kunnugt, sem eitthvað þekkja til þeirra mála, og ég hygg öllum hér á hinu háa Alþingi, að á undanförnum árum hafa Færeyingar tekið mikinn meiri hluta síns heildarafla á fjarlægum miðum og aðstaða þeirra í þeim efnum til algerra og snöggra breytinga því að sjálfsögðu með öðrum hætti en við þekkjum varðandi okkar eigin mál, þar sem við höfum borið gæfu til þess að veiða okkar fisk að langsamlega mestum hluta til eingöngu innan þess svæðis sem nú tilheyrir okkar landhelgi. Í Færeyjum hafa menn haft nokkurt misjafnt mat á því, hvað fært væri og hvað hyggilegt væri varðandi það að færa veiðarnar af fjarlægum miðum og á heimamið. Þar hefur að sjálfsögðu m.a. verið um að ræða átök milli þeirra stjórnmálaafla annars vegar, sem viljað hafa efla sjálfstæði Færeyinga sem allra mest og gera þá sem allra óháðasta bæði þeirri dönsku stjórn og Efnahagsbandalaginu, og hins vegar þá hinna, sem þar hafa viljað fara vægar í sakirnar. Og að sjálfsögðu á Efnahagsbandalagið og danska ríkisstj. sína erindreka líka í Færeyjum. En það er alkunna að þeir Færeyingar, sem best studdu okkur Íslendinga í okkar landhelgisbaráttu, þeir sömu Færeyingar sem ákveðnast berjast fyrir fullu efnahagslegu og stjórnarfarslegu sjálfstæði Færeyja, hafa lagt allt kapp á það að færa sem stærstan hlut af veiðum Færeyinganna á þeirra eigin heimamið og gert það sem þeir hafa megnað við þar ríkjandi aðstæður til að draga úr veiðum Efnahagsbandalagsríkjanna á Færeyjamiðum, en flytja í staðinn sín eigin skip af fjarlægum miðum og á heimamið. Árangurinn í þessum efnum er vissulega nú þegar allnokkur, en því miður ekki meiri en sá sem raun ber vitni, að enn veiða erlendir flotar mikinn afla á Færeyjamiðum, öllu meiri afla heldur en Færeyingar taka þar sjálfir. En það, sem ég vildi segja, er að þegar við höfum þessar aðstæður í huga og þær pólitísku sviptingar sem fram hafa farið í Færeyjum í þessum efnum, þá kemst ég ekki hjá að líta svo á að það væri heldur köld kveðja - ég vil segja heldur köld kveðja til þeirra stjórnmálaafla í Færeyjum sem best hafa staðið víð okkar hlið og harðast hafa beitt sér í sjálfstæðisbaráttu þeirra, m.a. í baráttunni fyrir fullum yfirráðum Færeyinga yfir eigin fiskimiðum, ef við sendum þá orðsendingu héðan frá okkur sem segir: Hér á Íslandsmiðum fáið þið ekki lengur, Færeyingar, nokkurn einasta ugga, - og ef við segjum við þá í framhaldi af þessu: Snúið þið ykkur bara að Efnahagsbandalagi Evrópu og standið ykkur betur við að brjóta vald þess á bak aftur. Það er vissulega sjálfsagt að hvetja Færeyinga til dáða í sjálfstæðisbaráttu þeirra, í baráttu þeirra gegn ofurvaldi Efnahagsbandalags Evrópu. En ég held að við gerum það ekki með því að reka síðasta skip Færeyinga af Íslandsmiðum. Þeir hafa við stóran að deila þar sem Efnahagsbandalagið er, og enn þá eru Færeyingar í raun meira eða minna háðir veiðum á þeim fiskimiðum, sem stórveldi Efnahagsbandalagsins drottna yfir nú, svo sem við Grænland. Við höfum að mínu viti vel efni á því að rétta Færeyingum a.m.k. litlafingur í þeirra lífsbaráttu í þeirra sjálfstæðisbaráttu, og eigum að gera það. Og ekki er þetta nú meira en litlifingur, það sem í þessum samningum felst. Enginn þarf að óttast að þeir gleypi höndina alla. Ég hefði gjarnan viljað að við hefðum getað boðið Færeyingum meiri fiskveiðiheimildir til að losa þá úr klóm Efnahagsbandalagsins. En það er vissulega ekki auðvelt og um það geri ég hér ekki till. við þær erfiðu aðstæður sem fyrir hendi eru hjá okkur sjálfum. Slíkt er ekki auðvelt þegar fyrir liggur skýr ábending frá Hafrannsóknastofnun um nauðsyn þess að skera þorskafla okkar niður um fjórðung og setja á sama tíma takmarkanir á loðnuveiðar og það enda þótt orðið hafi að leggja okkar eigin veiðiflota vikum saman á síðasta ári, áður en slíkur niðurskurður á þorskveiðum kom þó til. Það hefur verið á það drepið í þessum umr., að erfitt sé að samþykkja þessar takmörkuðu veiðiheimildir til Færeyinga nú vegna þess að sjómenn okkar verði að hverfa frá veiðum, hafi orðið að gera það vegna verndunarráðstafana vikum saman á síðasta ári og verða af þeim ástæðum fyrir tekjutapi. Og það hefur jafnvel verið sagt, að það væri þá kannske nær að þeir, sem vilja styðja þessa samninga við Færeyinga, sendu til Þórshafnar eða Klakksvíkur eitthvað brot af launum sínum. Þetta kann að vera ágæt kenning og ekki stæði á mér að leggja í þann sjóð ef á þyrfti að halda. En ég vil af þessu tilefni koma því að við þessar umr. sem mínu eindregna sjónarmiði, að fari svo, eins og því miður eru nokkrar líkur á, kannske ærnar líkur, að við þurfum að grípa til mun alvarlegri veiðitakmarkana hjá okkar eigin flota heldur en verið hefur til þessa, - þá er auðvitað lítið og ég segi ekkert réttlæti í því, að slíkar veiðitakmarkanir bitni eingöngu á okkar sjómönnum, sem bannað væri að róa, eða því fiskvinnslufólki, sem tapaði af atvinnu sinni vegna slíkra þjóðhagslega nauðsynlegra og brýnna ráðstafana, ef til kæmi. Þvert á móti yrði þá að sjálfsögðu að haga málum svo, að þessu fólki, sjómönnum og fiskvinnslufólki, væru tryggð a.m.k. ákveðin lágmarkslaun og þjóðarbúið í heild tæki á sig þann skell sem af veiðitakmörkunum í stærri stíl hlyti að leiða, og það kæmi þá í þeirra verkahring, sem sitja hér á hinu háa Alþingi, að jafna þeim byrðum niður. Ég sagði áðan að ég hefði gjarnan viljað geta boðið Færeyingum meira, en það sé því miður ekki hægt að sinni. Og hvers vegna er það ekki hægt? Það er ekki hægt vegna þess að ástand þorskstofnsins er jafnalvarlegt og við öll þekkjum og berum öll sameiginlega þungar áhyggjur af. Okkur greinir hins vegar nokkuð á um það, hvernig eigi að bregðast við. Og okkur greinir kannske líka dálítið á um það, hvernig á því standi að þessi meginfiskstofn hér á Íslandsmiðum, þorskstofninn sem við eigum svo mikið undir, er svo illa kominn sem staðreyndir segja okkur. Við erum nú að ræða um fiskveiðisamninga við Færeyinga. Þeir samningar ráða í sjálfu sér engum úrslitum. En menn mættu gjarnan minnast þess, að ástæðurnar fyrir hinu hörmulega ástandi þorskstofnsins á Íslandsmiðum er ekki síst að rekja til þess, að hér var erlendum veiðiflotum leyft að veiða miklu meira magn og miklu lengur en nokkur minnsta glóra var í. Það efast trúega fáir um nú þegar komið er árið 1979. Við fyrri hluta þessarar umr. nú í síðustu viku sá Matthías Bjarnason, hv. 1. þm. Vestf., ástæðu til að guma af því að hann hafi átt hlut að því að tryggja Íslendingum 200 mílna landhelgi. Og hann sá ástæðu til að hafa uppi nokkurt spé um andmæli ýmissa aðila við þeim samningum um fiskveiðiheimildir sem gerðir voru við Breta og Vestur-Þjóðverja á síðasta kjörtímabili. Þessi hv. þm. er því miður ekki viðstaddur hér í kvöld, en mér finnst að ég komist ekki hjá því í tilefni orða hans að minna á að þegar stjórnarskipti urðu hér á Íslandi á árinu 1971, fyrir aðeins 7–8 árum, og vinstri stjórnin tók við þá, þá var heildarbotnfiskafli útlendinga hér við land hvorki meiri né minni en 384 þús. tonn árið 1971, á þessum sama áratug og við erum enn stödd á í tímanum, það er ekki lengra síðan: 384 þús. tonn. Skyldi ekki ærið mörgum verða hugsað til þess, að það hefði kannske verið ástæða til að hefjast handa um útfærslu landhelginnar einhvern tíma á síðasta áratug út fyrir þær litlu 12 mílur sem við þá bjuggum við. En í upphafi þessa áratugs, sem við lifum nú, vorum við Íslendingar bundnir í báða skó af samningi þeim sem ríkisstj. undir forustu Sjálfstfl. hafði gert við Breta og Vestur-Þjóðverja 10 árum fyrr, - samningum sem bönnuðu okkur útfærslu fiskveiðilandhelginnar út fyrir 12 mílur nema með samþykki Haagdómstólsins, þess dómstóls sem fjandsamlegastur var hagsmunum okkar Íslendinga. Skyldi þessi staðreynd, að mál stóðu svona við upphaf þessa áratugs, ekki eiga sinn stóra þátt í því, að þorskstofninum er komið eins og honum er komið nú? Og það var reyndar utanrrh. þessarar sömu hæstv. ríkisstj., sem samninginn gerði 1961 við Breta og Vestur-Þjóðverja, sem lýsti því yfir 10 árum síðar, lýsti því yfir árið sem útlendingar veiddu hér 384 þús. tonn af botnfiskum, árið 1971, að það væri siðlaus ævintýrapólitík að færa íslenska landhelgi einhliða út fyrir 12 mílur. Ég ætla ekki að rekja hér baráttuna fyrir 50 mílna landhelginni, en innan hennar er talið að veiðst hafi á undanförnum árum um 98% af þorskafla okkar, og ekki heldur ætla ég að rekja hér baráttuna fyrir 200 mílna landhelginni. Það var vissulega stór stund í íslenskri sögu 1. des. 1976, þegar síðustu bresku togararnir héldu heim úr íslenskri landhelgi. En talsmenn Sjálfstfl. ættu sannarlega ekki að hreykja sér hátt í þessum efnum eða þakka sér sérstaklega þann sigur sem þá vannst, þann mikla lokasigur.  Ég þarf ekki að hafa um þetta miklu fleiri orð. Ég hef lýst afstöðu minni í sambandi við þá samninga, sem hér eru til umr., og fært fyrir henni nokkur af þeim rökum sem mér eru handbær. Ég gæti haft þau fleiri. Ég vil taka það fram, að ég er mjög sammála því sem hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, sagði fyrr í dag um nauðsyn þess, að þær þrjár þjóðir, sem byggja hér eyríki í norðurhöfum: Færeyingar, Íslendingar og Grænlendingar, efli með sér sem besta og nánasta samvinnu á sem flestum sviðum. Ég vil ekki hverfa úr þessum ræðustól án þess að orða það sem mér kemur nú í hug, að þess verður stundum vart, að ýmsir sjá ástæðu til að hafa í frammi ásakanir gegn okkur, sem höfum skipað okkur í raðir Alþb., fyrir það að við höldum uppi óhæfilega ákveðinni eða eindreginni þjóðernisstefnu. Stundum sjást ásakanir um þjóðrembing og annað í þeim dúr. Ég held, að þessar ásakanir hafi ekki við nein rök að styðjast, og vil ekki við réttmæti þeirra kannast. Hitt er rétt, að við í Alþb. höfum yfirleitt verið nokkuð sammála um að það væri rétt fyrir okkur Íslendinga að halda býsna fast á málum okkar gagnvart ýmsum þeim erlendu stórþjóðum sem við höfum átt samskipti við, stundum vinsamleg, stundum miður vinsamleg, hvort sem þar hefur verið um að ræða landhelgismál, hernaðarmál, viðskiptamál eða annað slíkt. Og ég vona að við höldum áfram uppi slíkum kröfum, enda þótt það kunni að kalla fram ásakanir af því tagi sem ég minntist á áðan. Ég held að þessi þjóð þurfi á því að halda að ekki bara þeir, sem skipa raðir Alþb., heldur landsmenn sem allra flestir og helst allir temji sér að standa sæmilega uppréttir gagnvart erlendu valdi. En það er ósköp sjaldan sem við Íslendingar eigum þess kost að eiga opinber samskipti við þjóðir sem standa í ýmsum efnum hallari fæti í þessari hörðu veröld heldur en við sjálfir, að ég nú ekki tali um þjóðir sem eru við hliðina á okkur og eru að mannfjölda til aðeins lítið brot af því sem við teljum. Og ég held að við þurfum að hafa það öll, ekki síst allir þeir sem sitja á hinu háa Alþ., vel í huga að það hæfir dálítið annar móður þegar við slíka viðsemjendur er að eiga heldur en stórveldi heimsins. Ég lýk þessum orðum mínum með því aðeins að minna á það, að enda þótt ýmsum kunni að virðast, ekki síst ýmsum af okkar ágætu sjómönnum og þeim sem við útgerð fást, að það sé sárt að sjá á eftir þessum 17 500 tonnum af loðnu í ár til Færeyinga, þá er þetta ekki nema milli 1 og 2% af því sem fiskifræðingarnir telja að hér sé óhætt að veiða, sem eru milljón tonn. Og ég fæ mig ekki til að líta á þetta sem eitthvað meira, þetta sem við erum þarna að rétta Færeyingum, heldur en í mesta lagi sem því svarar að rétta litlafingur. Samningarnir um þorskinn koma út af fyrir sig ekki til atkv. hér. Það fylgir þarna ákveðin bókun sem hefur verið kynnt og felur það í sér, að þorskkvótinn verði lækkaður um 1000 tonn, frá því að vera 7000 og niður í 6000 tonn. Með tilliti til þess, sem ég hef áður sagt, sé ég ekki ástæður til að gera aths. við þá niðurstöðu. Það verða vafalaust margir sem telja miður farið að láta þessi 6000 tonn af hendi, og það gildir að sjálfsögðu ekki síst um marga af okkar ágætu sjómönnum og útgerðarmönnum, ég tala nú ekki um ef niðurstaðan yrði sú, að þorskveiðar okkar yrðu færðar niður í eitthvað nálægt því sem Hafrannsóknastofnun leggur til. En hvernig sem á málin er litið, þá eru þetta samt ekki nema svo sem 1–2% af okkar þorskafla líka, kannske rétt rúmlega 2%, en við höldum eftir um 98%. Verði þorskaflinn á þessu ári hjá okkur 300 000 tonn eða 30 þús. tonnum lægri en hann var á síðasta ári, þá eru þetta 2%. Þetta samsvarar því, að Færeyingar væru hér með svona 2–3 togara. Okkar aflamestu skip veiða á fimmta þúsund tonn í heildarafla yfir árið og þar af hygg ég að þorskaflinn sé a.m.k. ekki minna en 3000 tonn. Það eru að vísu toppskip. Þetta get ég látið duga og hef gert þá grein fyrir afstöðu minni eins og ég ætlaði mér.



Herra forseti. Þeim er ekki fisjað saman sem geta haldið 50 mínútna ræðu við þær aðstæður sem ríkja í þessum sal núna, þar sem blasa við tómir stólar, en þeir sem ekki eru tómir eru að vísu vel mannaðir. Mér telst til að hér séu staddir 13 þm. og af þeim 6 Alþb.-menn. Hér er m.ö.o. fámennt, góðmennt og notalegt, og hvað það snertir kannske einmitt fundurinn til þess að tala í 50 mínútur eða 45 a.m.k. En ég er ekki viss um að ég geri það. Ég læt í ljós um leið viðurkenningu á flestu því sem síðasti ræðumaður sagði, ég tek undir allt sem hann sagði, og aðdáun mín er þeim mun meiri sem ég verð að játa að þetta var hin ágætasta ræða flutt við þessar aðstæður. Ég bæti því við, að þetta gerist meira að segja þegar ekki eru viðstaddir nema tveir menn í blaðamannastúku. Að vísu eru það tveir af virðulegustu fulltrúum heimspressunnar, þ.e.a.s. fréttaritarar Morgunblaðsins og Þjóðviljans. En snúum okkur að því efni sem hér er til umr., samkomulagi við Færeyinga, staðfestingu á því í þáltill. Ég átti því láni að fagna árið 1956 að vera vikutíma síðsumars á færeyskri skútu, og ætli ég hafi ekki þá fyrst lært að meta Færeyinga verulega. Ég kynntist þeim ekki verulega fyrr en þá, þó að við, sem ólumst upp í sjávarplássunum, fylgdumst að vísu nokkuð með þessum þöglu, friðsömu mönnum sem gengu um götur í sínum þykku peysum með hendur í vösum. Stundum heyrðist að vísu svolítið til þeirra. Það var þegar þeir dönsuðu heilar nætur á bryggjunum. En það var ekki fyrr en þetta sem ég kynntist þeim og síðan er mér mjög hlýtt til Færeyinga. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim. Árið 1956 er þannig ástatt með útgerð þeirra að þeir eru enn með hátt í 100 kúttera á Íslandsmiðum og veiðarfæri og allt líf um borð með þeim hætti, að það er eins og maður sé staddur í eigin persónu í einhverju merkasta fræðiriti um sjómennsku sem skrifað hefur verið á íslensku. Ég er hér að tala um Skútuöldina eftir Gils Guðmundsson. Færeyingar voru þá enn í skútuöldinni að svona miklu leyti og voru reyndar með skútur sem við Íslendingar höfðum átt fyrr. Ég man eftir Guðrúnu Zoëga, Keflavíkinni og Sigurfara sem nú er kominn upp á Skaga. Nokkuð var liðið á veiðiferðina og þess vegna komin góð ballest í skipið, nokkrir tugir tonna af ágætis saltfiski. Þó þótti mér miklu meira um þá manneskjulegu ballest sem var um borð í þessu skipi. En hvaða fólk var það? Helmingur skipshafnarinnar voru strákar á aldrinum 14–16 ára, rúmlega fermdir. Síðan kom gríðarlega stórt kynslóðabil og hinn helmingurinn af skipshöfninni voru menn á sextugsaldri og þar yfir. Hvernig stóð á þessu? Ástæðan var sú, að blómi færeyskrar sjómannastéttar var þá á íslenskum fiskiskipum. Helsta ástæðan var sú. Íslensk fiskiskip voru á þessum tíma að miklu leyti mönnuð Færeyingum. Þetta var á sama tíma og vinnufærir Íslendingar, Íslendingar á besta skeiði flykktust til vinnu í bandarísku herstöðinni á Miðnesheiði. Og mætti það verða nokkurt umhugsunarefni, hvernig farið hefði fyrir útgerð okkar á þessum árum ef ekki hefði verið upp á að hlaupa okkar ágætu frændur, Færeyinga. Nú er orðin á þessu mikil breyting, eins og við vitum, Færeyingar komnir fram úr okkar að ýmsu leyti í útgerð og þá ekki síður fiskverkun. Ég óska þeim til hamingju með það. Ég gæti tínt til margt fleira, en þetta tvennt, kynni mín af þeim þarna á kútternum og hvernig þeir reyndust okkur þegar við vorum ekki sjálfir menn til þess að manna skip okkar, veldur því að ég tel mig a.m.k. sem Íslending standa í mikilli þakkarskuld við þá. En eins og ég sagði kemur ótalmargt fleira til. Færeyingar eru háttvísir menn, kurteisir mjög, miklu kurteisari og háttvísari en við Íslendingar. Mér er t.d. minnisstætt af þessari skútu, þar sem aðstæður voru svona og svona, eins og gefur að skilja, að aldrei létu þeir vanta kveðju - sjálfsagða kveðju, þegar þeir komu niður í lúkarinn til að matast, sögðu þá við þá sem þar voru fyrir: „Vel gagnist.“ Þetta merkir það sama og við segjum á máli sem minnir ofurlítið á danska undanrennu: Verði ykkur að góðu. Færeyingar segja hreint og klárt og hressilega: Vel gagnist, og þeim láist það aldrei. Og ég vil fyrir mitt leyti í sambandi við þetta samkomulag segja við Færeyinga: Vel gagnist. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að öðrum þætti þeirrar umr. sem hefur staðið nú nokkuð lengi, en það er sá þátturinn sem snertir eyjuna Jan Mayen og hvort Norðmenn eigi þar einhvern rétt eða engan rétt eða mjög takmarkaðan rétt. Ég tel eins og margir aðrir ræðumenn, að hæstv. utanrrh. eigi enn eftir að taka af öll tvímæli varðandi það sem hann hefur sagt að ekki hafi verið rétt eftir sér haft í norska sjónvarpinu um daginn. Það vantar skýrari og ákveðnari yfirlýsingu af hans hálfu um það mál. Ég er tilbúinn eins og flestir aðrir ræðumenn að gera ráð fyrir því að rangt hafi verið eftir honum haft, en við verðum að fá það staðfest með einhverjum hætti. Það er ekki hægt að una við það, að Norðmenn sitji uppi með þann skilning sem þeir hafa eftir þá túlkun sem norska sjónvarpið gaf þeim á ummælum utanrrh. Mér þótti hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flytja hér ágæta ræðu í dag. Í henni voru margar mjög svo athyglisverðar upplýsingar og sönnuðu að þessi ágæti þm. hafði gefið mikinn gaum að þessu máli sem snertir Jan Mayen, réttindi okkar annars vegar og Norðmanna hins vegar. Ég held að ég geti tekið undir flest það sem hann sagði í þessari ræðu. Í því sambandi verð ég sem stjórnarþm. að láta í ljós undrun mína, ef ég hef skilið hæstv. utanrrh. rétt í dag er ég skaut fram spurningu til hans: Er samkomulag í ríkisstj. um þau vinnubrögð sem þarna eru viðhöfð? Þá átti ég við þau vinnubrögð hans að ræða persónulega eða láta pótintáta sína ræða persónulega við einhverja Norðmenn um stefnu þeirra í þessum efnum. Ef samkomulag er um slík vinnubrögð í ríkisstj., þá verð ég að láta í ljós undrun mína, þá er þessi ríkisstj. miklu sósíaldemókratískari en ég hafði gert ráð fyrir og úr hófi fram. Ég læt mér ekki nægja það sem stjórnarþm., að íslenskur sósíaldemókrat fari og rabbi við norska sósíaldemókrata um þetta. Ég sé enga tryggingu í þeim yfirlýsingum sem hann gefur hér um vilja þeirra í þessu efni. Ég sé enga tryggingu í því sem kann að vera að gerast bak við hurðir á hinu sósíaldemókratíska kærleiksheimili í Skandinavíu varðandi þetta stórmál. Ég verð að fá skýrari upplýsingar um þetta og ég vil fá ákveðnari og hreinni vinnubrögð og nánara samstarf í þessu máli. Að sjálfsögðu tek ég undir fordæmingu manna varðandi þau vinnubrögð sem hæstv. utanrrh. beitti þegar Færeyingarnir komu hingað til þess að tala við okkur. Þá voru allt í einu komin ný vinnubrögð til skjalanna, meira að segja ný vinnubrögð að því er varðar sósíaldemókratískan utanrrh., því að Emil Jónsson innleiddi í sinni tíð ýmislegt sem var mjög svo til bóta að því er varðaði samstarf flokka á Alþ. í stórmálum. Þökk sé honum fyrir það og mætti núv. hæstv. utanrrh. taka hann sér til fyrirmyndar að ýmsu leyti. Þetta vildi ég sagt hafa og svo að lokum fáein orð út af góðri setningu sem hraut af vörum hv. þm. Eyjólfs Konráðs í ágætri ræðu hans í dag, þar sem hann sagði: Við eigum að taka höndum saman við Færeyinga og Grænlendinga. - Hann var búinn að vekja athygli á því þá, að þetta dýrmæta svæði í Norður-Atlantshafi, sem við erum að ræða um, verður komið undir lögsögu þessara þriggja þjóða með vorinu, þegar Grænlendingar fá sína heimastjórn. Þá verður við okkur sjálfa að eiga og þessar tvær þjóðir varðandi ýmsar ráðstafanir á þessu svæði. Og Eyjólfur Konráð sagði: Auðvitað eigum við að taka höndum saman og friða þetta svæði. - Hann sagði enn fremur, og ég var mjög feginn að heyra það: Það vakir ekki fyrir mér að við förum endilega að bora eftir olíu eða gasi í djöfulmóð, - ekki held ég að hann hafi notað orðið „djöfulmóð“, en það var það sem hann átti við, - en við skulum endilega gera það sem við getum til þess að ná yfirráðum yfir þessu svæði til þess að koma í veg fyrir að hinir stóru - þar á hann náttúrlega við auðhringana - geti farið að brambolta þarna og orsaka svo og svo mikla mengun og spillingu á lífinu í sjónum. - Ég er viss um að jafnskynsamur maður og Eyjólfur Konráð gerir sér ljóst að það er fleira en þetta sem stofnar lífinu í sjónum á þessu svæði í hættu. Ef olíufélög væru komin í gang að bora þarna, þá er fjarri mér að fullyrða að það gæti ekki skaðað. En olíufélögin eru þó ekki með neitt sem er knúið kjarnorku. Jafnvel þó að við færum um borð í borpallana er ekki hætta á kjarnorkueitrun. En það getur orðið alvarleg kjarnorkueitrun, geislavirkni, ef slys verður þarna á flotaæfingum hernaðarbandalaga, og þá er ég að tala um bæði bandalögin, Varsjárbandalagið og Atlantshafsbandalagið. Ég vona að þetta, sem hv. þm. sagði í dag, boði það, að hann taki vel undir þegar að því kemur að við flytjum hér formlega tillögur um að friðlýsa þetta hafsvæði fyrir öllu hernaðarbrambolti.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar býsna fjölskrúðugar og komið er fram á kvöld, en ég held að ég verði nú að grípa niður á ýmsu, sem fram hefur komið, engu að síður og byrja þá kannske á að víkja að ummælum síðasta ræðumanns. Hann tók rétt eftir því, að ég lagði mikið upp úr því að við hefðum vald á að hindra sérhvert brambolt sem gæti stofnað lífi í sjónum í hættu, þó að við hygðumst ekki endilega fara sjálfir að stunda námuvinnslu eða annað slíkt. Að því er síðustu spurningu hans varðar, um friðlýsingu Norður-Atlantshafsins, þá get ég tekið undir hana, með því skilyrði að vísu að það sé full friðlýsing, bannaðar séu allar ferðir allra herskipa og kafbáta um þetta svæði. Ég er ansi hræddur um að okkur takist ekki að ná því fram. En ef okkur gæti tekist það í sameiningu, og kannske mundu Bandaríkjamenn frekar hlusta á mig og Rússar kannske á hans flokksbræður einhverja, þá væri þetta náttúrlega stórkostlegur ávinningur. En ég er voðalega hræddur um að við náum ekki árangri í þessu efni. En það ræðum við betur síðar. Við höfum raunar rætt það oft einslega og eigum eftir að gera. Þá langar mig að víkja að tveim næstu ræðum þar á undan, ágætisræðu Gils Guðmundssonar, þar sem hann benti á að það væri ekki fagurt til frásagnar ef við Íslendingar teldumst gráðugustu hákarlarnir hér á norðurslóðum með því að vilja allt gleypa. Hann benti réttilega á að það gæti stórskaðað okkur á alþjóðlegum vettvangi ef við ætluðum nú að sýna mátt okkar og megin, þegar við hefðum náð þessum miðum, og hrekja Færeyinga héðan í burtu. Það var allt hyggilegt sem hann sagði í því efni. En þegar hann aftur á móti kom að umr. um Jan Mayen, þá fannst mér eins og hann væri heldur tregur til að viðurkenna nauðsyn þess að hefja formlegar viðræður og teldi að í því gæti verið fólgin einhver viðurkenning á rétti Norðmanna. Við skulum segja að svo sé, að það felist í ósk um formlegar viðræður viðurkenning á einhverjum rétti Norðmanna. Ég vil viðurkenna einhvern rétt Norðmanna. Ég held að þrátt fyrir það að Norðmenn hafa um stutt skeið átt Jan Mayen eða talið sig eiga hana, við skulum viðurkenna að svo sé, þá eiga þeir a.m.k. einhver réttindi, enda gæti aldrei farið svo að þeir ættu ekki 12 mílna landhelgi og væntanlega einhver hugsanleg frekari réttindi. Þess vegna held ég að það sé engu hætt með því að viðurkenna að Norðmenn eigi þar réttindi, þeir eigi Jan Mayen og eigi 12 mílurnar. Það gefur okkur fullt tilefni til þess að ræða við þá. Þar að auki er vitað, á allra vitorði, að í Noregi er rætt meðál æðstu stjórnvalda um þann möguleika að færa út efnahagslögsögu við Jan Mayen í 200 mílur, og við getum óskað formlegra viðræðna bara á þeim grundvelli að slíkt hefur spurst. Við etvm ekki að viðurkenna eitt eða neitt með því, og það er ekki nokkur lifandi leið að skjóta sér undan því að taka upp þessar formlegu viðræður, þær hljóta að hefjast von bráðar. Menn hljóta að gefast upp á þessari tregðu sem ríkt hefur því miður. Þá er komið að ræðu Kjartans Ólafssonar, hv. þm., og var þar líka margt gott sagt í upphafi ræðunnar, þótt hún drægist allmjög á langinn og gæfi raunar tilefni til að fara út í gamla tímann, t.d. að víkja aðeins að árinu 1976 sem hann talaði um, þá hefði allt verið í góðu gengi, því að Bretar hefðu gefist upp og hefðu ætlað sér sjálfir að taka upp 200 mílur, það hefðu menn mátt sjá fyrir og þess vegna gæti enginn hælst yfir því að hafa átt frumkvæði eða eitthvað stuðlað að 200 mílunum. Mig langar aðeins til þess að lesa hérna örlítinn kafla úr merku blaði, það heitir Þjóðviljinn og ritstjóri að þessu blaði var um þessar mundir maður að nafni Kjartan Ólafsson, sýnist mér hér, og svo annar, Svavar Gestsson, en hann mun hafa borið ábyrgðina um þetta leyti. En það er hér ritstjórnargrein sem er skrifuð 30. ágúst 1973 eða birtist þann dag - hún er væntanlega skrifuð daginn áður, og þar er fjallað um landhelgismál. Greinin hefst á þessu, með leyfi forseta: „Það hefur áreiðanlega verið fróðlegt fyrir þjóðina að fá að fylgjast með málefnalegri einangrun ritstjóra Morgunblaðsins á sjónvarpsskerminum í fyrrakvöld, þegar hann var að reyna að útlista framtíðarkenningar sínar. Morgunblaðið hefur undir forustu þessa manns að undanförnu reynt að gera Sjálfstfl. dýrlegan með mikilli umræðu um 200 mílurnar.“ Síðan er margt fróðlegt í greininni, ég les svo bara niðurlagið, það er svona: „En Íslendingar vita fullvel, að undanhaldssjónarmiðin, sem haldið er fram í stærsta dagblaði landsins, eru bundin við einangraða klíku valdamanna í Sjálfstfl. Þau sjónarmið eiga ekkert fylgi utan þessarar klíku. Einangrun Morgunblaðsritstjórans á sjónvarpsskerminum var að vísu eftirtektarverð, en skoðuð í samanburði við viðhorf allrar þjóðarinnar í landhelgismálinu í dag er einangrunin alger. 50 mílurnar eru dagsverkið. Þær heyra ekki fortíðinni til nema í gerviheimi ritstjóra Morgunblaðsins.“ Daginn eftir birtist í þessu sama blaði þessa manns viðtal við formann Alþb. núv., hv. þm. Lúðvík Jósepsson, þar sem m.a. stendur þessi setning, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt er allt annað mál, hvort við Íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni, þegar slíkt er heimilt samkv. breyttum“ - segi og skrifa: „breyttum alþjóðalögum eða að aflokinni Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.“ Þetta var sem sagt þrem árum áður en síðasta skipið breska sigldi út úr íslenskri fiskveiðilandhelgi. Þessar kempur töluðu þá á þennan veg. Og hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði að alþjóðalög yrðu að breytast eða Hafréttarráðstefnu að ljúka til þess að við gætum svo mikið sem talað um 200 mílur. Einangrun Morgunblaðsritstjórans byggðist á því að hann sýndi kort af 200 mílunum á sjónvarpsskerminum og boðaði það að Íslendingar ættu að berjast fyrir 200 mílunum. Svo kemur þessi maður, hv. þm. Kjartan Ólafsson, slær um sig og segir að það sé helst allt honum og hans flokksmönnum að þakka að við unnum sigur í landhelgismálinu. En úr því að ég er búinn að nefna hér formann Alþb. og raunar einn ráðh. úr Alþb. sem var ritstjóri þessa blaðs, þá get ég ekki verið að mismuna mönnum. Það má ekki gleyma neinum öðrum og þess vegna er nú kannske rétt að athuga hvað hæstv. forsrh., sem því miður er ekki viðstaddur hér í kvöld, sagði í þessum sama sjónvarpsþætti orðrétt, með leyfi forseta: „En ég vil benda á það, að þó að menn séu bjartsýnir um að 200 sjómílurnar muni sigra á þessari Hafréttarráðstefnu, þá er það nú ekki svo að það sé komið strax í gang. Ég er nú hræddur um það, því miður, að menn séu kannske heldur um of bjartsýnir. En við skulum samt vona, að það takist. En Hafréttarráðstefnan getur tekið 2–3 ár a.m.k. Og auk þess vil ég benda á það, að sú samþykkt, sem var gerð á Hafréttarráðstefnunni 1958 um vernd fiskveiða, hún var ekki fullgilt af nægilegum fjölda fyrr en eftir 8 ár. Þannig er nú „prósessinn“ í þessu, þetta tekur svona tíma. Þeir standa í þeirri meiningu, að það sé nóg að þessi alþjóðlega ráðstefna bara geri þessa samþykkt. En fullgilding ríkja þarf að koma til. Þess vegna er ég nú ekki í nokkrum vafa um það, að 50 mílurnar okkar verða orðnar vel tryggðar áður en búið er að ganga frá 200 mílunum, sem vonandi verður samt.“ Sem sagt, hæstv. forsrh. gerði því skóna í septembermánuði, um mánaðamótin ágúst-sept. 1976, að svo sem 10–11 ár þyrfti þangað til hreyfa mætti við 200 mílunum. Í þessum sama þætti sagði hæstv. viðskrh., sem því miður er ekki heldur viðstaddur hér: „Við höfum fært landhelgina út í 50 mílur. Við erum að tala um hana núna hérna, og í hinni næstu framtíð er að sjálfsögðu okkar höfuðkeppikefli að friða 50 mílna landhelgina fyrir erlendum veiðiskipum.“ Og á öðrum stað í þessari ræðu, sem ég nenni ekki að fara að sækja, segir hann, að það verði a.m.k. næstu árin hugsað um 50 mílurnar og annað ekki. Þessi sönnunargögn nægja að því er baráttuna fyrir 200 mílunum varðar. En ég held að ég lesi hér upp smáræðustúf, sem ég hef raunar sjálfur flutt úr þessum stól í des. 1976, úr því að verið er að tala nú sérstaklega um það ár, til þess að sýna mönnum fram á hvaða réttmæti sé í því að ásaka okkur sjálfstæðismenn um að hafa sérstaklega viljað semja við Efnahagsbandalagið og hafa verið með undanslátt. Hún er hér í 1421. dálki, þessi ræða, hún er örstutt og ég leyfi mér að lesa síðari hluta hennar, með leyfi forseta. Hann er svo hljóðandi: „En tilefni þess, að ég kveð mér nú hljóðs, er að ég tel rétt og kannske skylt að upplýsa hér atvik frá liðnu sumri, - atvik sem gerðist úti í New York. Þrír sendimenn Efnahagsbandalagsins óskuðu þá viðræðna við íslensku sendinefndina hjá Sameinuðu þjóðunum. Þeir sögðust vilja ræða almennt um viðhorf okkar til hafréttarmála. Á þessum fundi mættu fulltrúar allra íslensku stjórnmálaflokkanna auk Hans G. Andersens og Más Elíssonar. Þegar umr. höfðu staðið í um það bil klukkutíma um gagnslitla hluti, þá var komið að því, sem auðvitað var erindið, að reyna að þreifa fyrir sér um það hver væri skoðun okkar á því að Bretar fengju veiðiheimildir eftir 1. des., og það var Prescott, sá breski, sem hingað hefur komið oftar en einu sinni og var okkur vinsamlegur í landhelgismálinu, eins og allir þekkja, sem upphóf þessa spurningu. Hans G. Andersen sagði að rétt væri að stjórnmálamenn svöruðu þessu og beindi spurningunni til mín. Ég afsakaði það við viðmælendur okkar, að við íslensku sendinefndarmennirnir töluðum saman augnablik á móðurmáli okkar, og spurði félaga mína, sem voru þeir hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, Gils Guðmundsson, Jón Árm. Héðinsson og Magnús T. Ólafsson, sem eru hér allir staddir og geta staðfest orð mín, - ég spurði þá að því, hvort við vorum ekki sammála um að svara því til að eftir 1. des. fengju Bretar að mati okkar allra, fulltrúa allra íslensku stjórnmálaflokkanna, engar veiðiheimildir, þeir yrðu að hverfa héðan burt. Það væri nær að spyrja þá Efnahagsbandalagsmennina hvað við ættum að fá fyrir það aflamagn, sem þeir mega veiða á Íslandsmiðum, áður en þeir spyrðu hvort þeir fengju eitthvað meira þegar við fengjum ekki neitt. Þá kom fram sú hugmynd frá öðrum en mér að við yrði bætt, að það eina, sem til greina kæmi, væru gagnkvæmar veiðiheimildir. Yfirlýsing efnislega á þennan veg var gefin í nafni okkar allra. Við sögðum að vísu: Við höfum ekki umboð flokka okkar. - En á þennan veg var yfirlýsing gefin og það var ekki ég sem átti viðbótina, en það má liggja á milli hluta, ég samþykkti hana og taldi sjálfsagt að við öll stæðum að því að tala við mennina á þessum grundvelli. Þetta tel ég -  Um þetta þarf ekki að hafa fleiri orð, vænti ég. Ég ætla að vona að ásökunum um það, að sjálfstæðismenn hafi viljað semja við Efnahagsbandalagsríkin, en aðrir ekki, t.d. um gagnkvæmar veiðiheimildir, linni. Það er hér staðfest að það var a.m.k. ekki fulltrúi Sjálfstfl. sem það vildi fyrst og fremst gera, en það verður hins vegar ekki upplýst hvernig orðaskipti að öðru leyti fóru fram. Og það er reyndar kominn tími til að við reynum að snúa bökum saman, og umr. hér í dag og í gær sýna það raunar, að þessum deilum og ásökunum ætti að linna. Það er engum til gamans og síst þeim sem jafnóheiðarlegan málflutning hafa hér í frammi og hv. ræðumaður Kjartan Ólafsson eða hans flokkur. Þá vík ég að því sem er aðaltilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs að nýju, en það var ræða hæstv. utanrrh. Og af því að ég er nú búinn að nefna tvo formenn stjórnarflokkanna og afstöðu þeirra til 200 mílnanna, þá verður auðvitað ekki komist hjá því að minna á ummæli þm. Benedikts Gröndals á þessum tíma, þegar hann gerði mikið grín að því, að barist væri fyrir 200 mílum, og sagði að við mundum lenda uppi á Grænlandsjökli, svo fráleitar væru 200 mílurnar. Hann hafði ekki heyrt talað um miðlínur. Þar með er búið að vitna í formenn allra stjórnarflokkanna. Er furða þó að maður vilji fá málin á hreint og treysti kannske þessum forustumönnum ekki fyllilega, sérstaklega þegar um er að ræða þróun og nýjungar í hafréttarmálum sem þeir virðast ekki vilja skilja á stundum. Þá kem ég að ræðu hæstv. utanrrh. Það, sem helst hefði mátt kalla bitastætt í þeirri ræðu, var orðalag eitthvað á þennan veg: Við höfum ekki afsalað okkur neinum rétti. - Þetta mun áreiðanlega vera rétt. Það hefur enginn íslenskur stjórnmálamaður - ekki viljandi a.m.k. - afsalað Íslendingum neinum rétti. En hvað segir þessi setning: Við höfum ekki afsalað okkur neinum rétti, - og hvað er um hana að segja? Bla, bla! Í henni er ekkert fullyrt. Og að segja slíka setningu, ja, sá gamli þakki þeim! Og hin setningin var: Áskiljum okkur allan rétt á Jan Mayen-svæðinu. - Hvað segir þessi setning: Áskiljum okkur allan rétt á Jan Mayen-svæðinu, öll réttindi áskilin. - Bla bla, því miður. Yfirlýsingarnar, sem gengið hefur verið eftir af hálfu hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstj., eru þessar. Þegar beðið er um að því sé lýst skýrt og skorinort yfir, að Íslendingar eigi réttindi á Jan Mayen-svæðinu utan 200 mílnanna og ætli sér að halda þeim til streitu og viðurkenni ekki og virði neinar einhliða aðgerðir Norðmanna og muni óska eftir formlegum viðræðum við þá, þá er sagt: Höfum ekki afsalað okkur neinum rétti, áskiljum okkur allan rétt. Amen. Hæstv. utanrrh. hóf ræðu sína á því að kenna fjárlagaafgreiðslu um, að ekkert hefði verið aðhafst að því er hafsbotninn varðar, og sagði sérstaklega, að það hefðu verið strikuð út úr fjárl. framlög til hafréttarmálanna, til að huga að hafréttarmálunum. Úr því að menn mega segja það sem þeir sjálfir segja á utanrmn.-fundum, þá get ég þó a.m.k. skýrt frá því, að þegar ég féllst á það tregur að fresta afgreiðslu tillagna minna og okkar sjálfstæðismanna í byrjun des. fram undir jólin, þá sagði ég þar: Ef hæstv. utanrrh. eða hv. formaður utanrmn. flytur till. við lokaafgreiðslu fjárl., 3. umr., um t.d. 20–30 millj., þá greiðir auðvitað hver einasti þm. atkv. með því hvað sem öllum deilum um alla aðra hluti líður. Það er í lófa lagið að tryggja þetta. - Það hefði enginn þm. Íslendinga látið hjá liða að greiða atkv. með slíkum fjárframlögum. Þetta lá fyrir, þetta er ekki afsökun. En verst var þó hitt, sem hæstv. ráðh. sagði hér um afgreiðslu till. Hann sagði að það væri reginmunur á því, hvort till. væri vísað til ríkisstj. eða hún samþykkt, og bætti við, að Alþ. vísaði slíkum till. til ríkisstj. ef það vildi ekki taka ákvörðun. Sem sagt, hann gefur í skyn að Alþingi Íslendinga hafi ekki viljað taka ákvarðanir um orðalag þessara tillagna eins og þær voru afgreiddar frá utanrmn. Þessi ummæli eru nærri því verri en þau í norska sjónvarpinu og þau ber að taka aftur. Það vita það allir hér inni, að hver einasti alþm. og þar með utanrrh. vill þetta.

Herra minn trúr.

Herra minn trúr, segir hæstv. utanrrh. Ég er farinn að halda að við fáum ekki önnur svör en á þennan veg frá honum. Þá er komið að því sem er auðvitað mergurinn málsins, að hæstv. utanrrh. hefur lýst hér yfir að aðgerðir hans í málinu, aðgerðaleysi, allt sem gert hefur verið og ekki verið gert, um það sé ríkisstj. sammála. Þetta er sem sagt ekki lengur orðið mál hæstv. utanrrh., þetta er ekki heldur mál ríkisstj. einnar, þetta hlýtur að vera mál ríkisstjórnarflokkanna. Svo gerist það, að hér koma að vísu tveir hv. þm., annar í dag og hinn í Ed. í gær, þeir Jónas Árnason og Stefán Jónsson, með réttmætar og sjálfsagðar aths. sem er þakkarvert, en t.d. hv. þm. Kjartan Ólafsson sér enga ástæðu til að minnast á þetta í klukkutímaræðunni sinni. Aðrir hv. þm. stjórnarflokkanna allra sitja tvo daga og hlusta á þetta, að slíkar yfirlýsingar fást ekki fram. Því er jafnvel haldið fram, að þetta hafi bara verið þykjustuafgreiðsla Alþingis á tillögunum, það sé reginmunur á því, hvort þeim sé vísað til ríkisstj., það sé sjálfsagt bara hugmyndin þá að þær eigi að lenda í ruslakörfunni, þó að bókun hafi verið gerð og lesin upp af formanni utanrmn., sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gerði grein fyrir hér fyrr í dag, um skilning n. allrar á því, hvernig með málið skyldi farið. Ég furða mig á þessu og furða mig þeim mun meira sem tíminn liður lengur án þess að skýlaus svör fáist og skýlausar yfirlýsingar af hálfu ríkisstj. og ríkisstjórnarflokkanna. Að því er varðar það atriði, eins og hæstv. utanrrh. komst að orði, að núv. valdhafar í Noregi mundu ekki gera neitt án þess að gera okkur aðvart, þá treysti ég því, að það sé rétt sem hæstv. ráðh. sagði, að þessir menn hafi heitið honum því og þeir persónulega muni ekkert aðhafast án þess a.m.k. að tilkynna okkur um það fyrir fram, ef Scottice verður þá ekki bilaður. Það er ekkert víst hvað lengi þessir menn sitja að völdum. Þess vegna verðum við auðvitað að taka upp formlegar viðræður. Það duga engar viðræður á einhverjum fundum, þar sem þessir menn hittist einhvers staðar úti í heimi, jafnvel ekki í gegnum sendiráðin. Mér finnst það liggja í augum uppi, að formlegar viðræður verði að hefja í allra augsýn, þar sem Alþ. fylgist með því sem fram fer, en sé ekki bara einhver einn maður og við fáum að vita hvað er að gerast, hvað er rætt, hvað er farið fram á, hvernig á okkar málstað er haldið. - Ég læt mér ekki nægja, eftir það sem á undan er gengið, að það verði eingöngu sérlegur fulltrúi ríkisstj. einn. Ég held að það sé lágmarkskrafa að stjórnarandstaðan fái a.m.k. að fylgjast með, eins og þessi mál hafa þróast illu heilli. Og þar með læt ég máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég verð að játa, að mér er farið að líða eins og hrútum í Skagafirði kvað hafa liðið fyrir ekki löngu undir þessum ítrekuðu og eldheitu árásum frá hv. þm., sem raunverulega virðist vera komnar úr pólitísku jafnvægi. Ég verð að segja eins og er, að ég hefði svarið fyrir það, að ég þyrfti að standa hér í ræðustól á Alþ. og útskýra fyrir mönnum, sem hafa setið hér í nokkur ár, hvaða munur er á því að samþykkja till. eða vísa henni til ríkisstj. Að ég skuli leyfa mér að halda fram að það sé munur á þessu er kallað hið svívirðilegasta, og þegar ég á í hlut er það nú orðið töluvert upp í sig tekið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en aðeins lesa hér örfáar línur, með leyfi hæstv. forseta, upp úr tveimur ritum sem ég hafði með mér. Annað er þessi blessaði bæklingur sem heitir þingsköp Alþingis og hv. þm. virðist aldrei hafa litið í, og er hann þó löglærður og nýtur virðingar sem slíkur. Í 42. gr. þingskapa segir svo: „Þyki þd. eigi ástæða til að gera ályktun um eitthvert málefni, getur hún vísað því til ráðherra.“ Ráðherra er það sama og ríkisstjórn, því að það er lítið sagt um ríkisstj. í stjórnarskránni. Síðan kemur svigi á eftir: „(stjórnarskrá 51. gr.)“ Það stendur í sjálfri stjórnarskránni og síðar í þingsköpunum: „Þyki þd. eigi ástæða til að gera ályktun um eitthvert málefni, þá vísar hún því til ríkisstj. eða ráðh.“ Við skulum rétt svona, ef hæstv. forseti vill umbera það og leyfa, sjá hvað einn mesti fræðimaður okkar í þessum efnum, Ólafur Jóhannesson, hefur um þetta að segja í þeirri frægu bók: Stjórnskipun Íslands. Það er á bls. 268 sem talað er um afgreiðslu þingmála. Þar segir: „Eftir 56. gr. stjórnarskrár, sbr. við 41. gr. þingskapalaga, getur þd. vísað málefni til ráðh., ef henni þykir ekki ástæða til að gera aðra ályktun um það.... Þetta þykir vægari aðferð til að koma máli fyrir kattarnef en að fella það.“ Þetta er það sem Ólafur Jóhannesson segir, og á eftir kemur kafli þar sem segir að það séu ekki aðeins þd., heldur einnig Sþ. sem beiti þessari aðferð. Ef mönnum er ekki ljóst, hvaða munur er á þessu tvennu, þá er þeim varla viðbjargandi hvað vinnubrögð þessarar stofnunar snertir. Nú er það svo, og það þekkjum við af reynslu, að þó að þd. eða Sþ. vilji ekki gera ályktun um mál, þá getur hún með orðalagi vísað því til ríkisstj, á mismunandi vinsamlegan hátt. Af því að allir vilja hafa sem mestan einhug og forðast deilur varðandi það sem snertir þessi málefni, þá var um það almennur vilji í utanrmn., að þessari till. væri vísað á vinsamlegan hátt til ríkisstj. En það breytir ekki þessum grundvallaratriðum. Og það er fyrir neðan allar hellur, að alþm. og lögfræðingur skuli tala og skrifa eins og það að vísa till. til ríkisstj. sé sama og að samþykkja hana. Nú er það svo, að tillagan, sérstaklega með þeirri skýringu sem henni fylgdi frá n., er þannig, að það er ekki nema örlítill munur á henni og því sem raunverulega var gert og utanrmn. var kunnugt um. Og það er mála sannast, sem hv. þm. sagði að ég hygg nú í síðustu ræðu sinni, þegar hann ræddi um formlegar eða óformlegar umr., að það gæti ekki verið nema tímaspursmál hvenær óformlegar umr. breyttust í formlegar. Ég er sammála honum um það. Það kemur að því, en aðstæður hafa verið þær, að það hefur ekki verið hægt að fara öðruvísi að en við höfum gert. Eins og ég hef margsagt, tel ég náð þeim árangri, sem var fyrsta nauðsynlega skref okkar, að fá að vita hvort útfærsla við Jan Mayen væri yfirvofandi af hálfu Norðmanna eða ekki, og hvort sem hún væri yfirvofandi eða ekki að fá þá til að lofa okkur því að gera það ekki án þess að hafa ítarlegt samráð við okkur. Við höfum fengið vitneskju um hvort tveggja, nú síðast fyrir helgina eftir áður nefndan fimmtudagsfund í Osló. Þá lýsti utanrrh. Norðmanna yfir í blaðaviðtali sem birt var þar ytra, að útfærslan við Jan Mayen yrði að bíða, færði rök fyrir því og ég hygg að hann muni gera það enn frekar. Landið liggur þannig að norska ríkisstj. telur að þetta mál verði að bíða. Ég vil ekki, get ekki og má ekki fara nánar út í það af hverju hún er ekki til í að hefja viðræður við okkur um einstök atriði, en málið liggur þannig fyrir. Þess vegna er sú leið, sem hefur verið farin, sú eina, sem við áttum kost á, og sú eina, sem kom til greina. En auðvitað er það rétt hjá hv. þm., að þegar tíminn liður kemur að því að þetta breytist og þá hefjast formlega miklu efnislegri viðræður á bak við tjöldin, því áð ég hef ekki farið út í neinar viðræður við norska ráðamenn um einstök atriði. Ég hef enga heimild til þess, að ég tel. Ég tel mig hafa heimild til að kanna hver vilji þeirra sé, og þegar í ljós kemur að þeir virðast ekki ætla að færa út alveg á næstunni, að taka þá af þeim bestu loforð sem hægt er að fá um að þeir muni ekki gera neitt slíkt án þess að tala við okkur. Þegar við höfum grun um að það fari að nálgast, þá þurfum við að setjast á rökstóla um mörg smáatriði. Þá kemur, eins og ég sagði í fyrri ræðu í dag, mjög til greina hvort við eigum að setja upp landhelgisnefnd aftur eins og við höfðum áður. Þetta er stórmál og það eru önnur stórmál sem munu fylgja í kjölfarið. Þar á ég m.a. við austurströnd Grænlands, sem er mjög mikilvægt mál fyrir okkur. Ég hef þegar skýrt frá því, að norskir blaðamenn hafa gert ítrekaðar tilraunir þegar þeir hafa til mín náð, - ég hef yfirleitt reynt að forðast þá þó að það hafi því miður ekki tekist að fullu, - og þá hafa þeir undantekningarlítið byrjað að tala um einstök atriði, miðlínu og gráa svæðið, og eru þá fljótt komnir í samanburð við gráa svæðið í Barentshafi og annað slíkt. En ég hef alltaf sagt nei, ég tala ekki nm þetta, það er ekki tímabært af minni hálfu. Ég tel að ég sé búinn að gefa ljósar yfirlýsingar í sambandi við afstöðu mína og ríkisstj., sem ég held að sé algerlega í samræmi við þá augljósu afstöðu sem við höfum haft. Þrátt fyrir pex og deilur, eins og við höfum staðið í hér, hefur gengið eins og rauður þráður í gegnum landhelgismálið sterkur sameiginlegur vilji, þjóðarvilji, sem öll sú barátta hefur byggst á og hinir stóru sigrar sem við erum búnir að vinna. Ég notaði hér orðin, að við hefðum ekki afsalað neinum rétti, og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur þetta að háði og spotti. Þetta er haft eftir fyrrv. sjútvrh. Matthíasi Bjarnasyni. Ég tók þessi orð upp vegna þess að hann sagði þau 1975 þegar hann gaf út reglugerðina. Þá notaði hann þessi orð, og ég segi að þau hafi ekki verið neitt bla bla. Þetta eru orð sem hafa sterka merkingu og ákveðna, eins og fyrirvari getur verið í hvers konar samningum. Það er ástæðulaust hjá hv. þm. að kalla þetta eitthvert bla bla hjá Matthíasi. Hann er kunnur að öðru, þó að það gusti stundum um hann. Ég hafði líka jafnákveðin orð um það í dag, að við mundum á allan hátt standa á rétti okkar á þessu svæði. Það er kannske bla bla líka? En ég verð að segja, að það er erfitt að fullnægja þessu fólki, sem dag eftir dag kemur aftur og aftur og aftur og heimtar yfirlýsingar um sömu atriði sem búið er að segja og enginn ágreiningur er um í raun og veru. Þetta áframhaldandi nagg um að enn vanti einhverjar frekari yfirlýsingar og enn vanti einhverja svardaga er ekkert annað en eitthvert taugastríð gagnvart mér, sem ég læt mér þó algerlega standa á sama um. Ég get ekki rætt um þá tilviljun, að sósíaldemókratar séu við völd í Noregi, en ef t.d. Alþb. ætti að fara með utanríkismál Íslands, - menn hafa nú yfirleitt ekki talið það sérlega líklegt,-þá held ég að í skiptum við Vestur- og Norður-Evrópulönd væri býsna erfitt fyrir það að halda uppi nokkrum samskiptum, ef það vill ekki tala við sósíaldemókrata eða trúa einu orði sem þeir segja. Þeir eru þrátt fyrir allt kunnir að því að standa við það sem þeir hafa sagt í embættum. Þar að auki vil ég geta þess, að það hafa verið stjórnir annarra flokka á Norðurlöndum síðustu ár og eru nú t.d. í Svíþjóð. Að svo miklu leyti sem ég þekki til hefur í samskiptum okkar við þessi lönd ekki fundist nein breyting við það, svo að ég hygg að í öllum meginatriðum sé óþarfi að vera með flokkadrætti hvað þetta snertir. Hv. þm. Jónas Árnason gaf mér það ágæta ráð, að Emil Jónsson hefði gert ýmislegt til að bæta samstarf í utanríkismálum og ég ætti að taka hann til fyrirmyndar. Það, sem Emil Jónsson gerði framar öðru á þessu sviði, var að hann endurvakti sambandið á milli utanrrn. og utanrrh. og utanrmn. Þessu hélt Einar Ágústsson áfram, og ég man vel eftir því, að á fyrstu árum Einars hældi hann Emil fyrir þetta, og allir hafa talið að þetta hafi verið rétt gert. Málsmeðferð mín hefur verið gagnrýnd, og ég mun að sjálfsögðu taka þá gagnrýni til alvarlegrar íhugunar, en ég tel að mér hafi orðið það á að gera mér of miklar vonir um utanrmn. sem samkv. lögum og reglum Alþingis og samkv. venju í öllum sambærilegum þingum er höfuðaðili við að tengja þingflokkana saman, ræða utanríkismál og gefa síðan ríkisstj. ráð. Varðandi Færeyjasamningana t.d. byggði ég mest á því, ég verð að játa það. Við skulum láta hitt kyrrt liggja, sem er innan stjórnarheimilis, en það hefur farið svo, að í umr. hér er eins og samráð við utanrmn. séu einskis virði, en bæði formaður þeirrar n. og margir nm. hafa viðurkennt hér í ræðum að þau hafi verið fullnægjandi. Ég hef farið eftir því sem var augljóslega sterkur meirihlutavilji í n., kannske gengið heldur harðar að Færeyingum en nefndarvilji var fyrir. En þegar málið kemur hér inn á þingið kemur í ljós að hin og þessi stórmenni á þessu sviði rísa upp og forakta n., hún er ekki til í þeirra augum! Sagt er að það hefði átt að reyna að ná sem víðtækustu samstarfi allra flokka. Hvar í ósköpunum er, eftir að landhelgisnefndin var lögð niður fyrir nokkrum árum, hægt að ná til allra flokka á eðlilegri hátt en í nefndinni og biðja fulltrúa flokkanna í utanrmn. um að kanna viðhorf í flokkum þeirra. Þetta var gert. Ég held að þm. ættu að reyna að sýna örlítið meira stolt fyrir hönd Alþingis sem stofnunar. Það er talað um það nú, að við þurfum að gera nefndir þingsins virkari. Við ættum að reyna að gera það svo að utanrmn. Alþingis, sem hefur sérstöku hlutverki að gegna, eins og lesa má í litlu bláu bókinni, verði gerð virk og aðrir forustumenn flokkanna tali ekki um hana eins og hún sé ekki til eða telji að það hafi ekkert verið gert til að ráðgast við flokkana, af því að það var gert í þessari nefnd. Ég tel að á þessu þyrfti að verða breyting. Ég hafði ekki aðra stofnun, þar sem allir flokkarnir komu saman, sem ég gat snúið mér til. Þarna var fólk nýlega kosið í utanrmn. með þetta hlutverk. Átti að ganga fram hjá utanrmn. og velja forustumenn í öllum flokkunum og tala við þá einn og einn? Það var ekki hin rétta aðferð. Ég ræddi málið við marga, og síðan ræddu utanrmn.- menn ag konur við marga hver í sínum flokki og sjálfsagt öðrum flokkum. Ég vil gjarnan að menn íhugi þetta, hvort sú aðferð, sem ég beitti að þessu sinni og hefur orðið til þess að það hefur verið hellt yfir mig gagnrýni fyrir vinnubrögð, á ekki raunverulega rétt á sér og er ekki sú vinnuaðferð með utanríkismál sem er eðlilegust á Alþingi. Ég tel að svo sé og vildi óska þess, að utanrmn. gæti orðið eins og Emil Jónsson lagði að vissu leyti grunn að og Einar Ágústsson hélt með ágætum áfram, vegna þess að í kalda stríðinu var utanrmn. brotin mélinu smærra. Ég veit ekki hvort þm. er öllum kunn sú saga. En þegar Sósíalistaflokkurinn fékk mann í utanrmn. á kaldasta tímanum í kalda stríðinu, þá var talið óþolandi, að hann fengi að njóta þess trúnaðar sem menn njóta þar.

Það var þannig talað af einum manni, sem var utanrrh. Alþfl.

Hann fékk því ráðið, ég er ekkert að undanskilja minn flokk. Alþfl. réð því samt ekki alveg einn, og þá var kosin undirnefnd hinna rétttrúuðu og hún fjallaði um hin viðkvæmu mál. Við hljótum allir að viðurkenna að þetta er ekki eðlilegt, svona má þetta ekki vera. Þess vegna eigum við að fagna því, að s.l. áratug hefur utanrmn. verið sett á rétt spor. Með því að byggja á henni til samráðs, eins og uppbygging Alþingis gerir ráð fyrir, tel ég að ég hafi í grundvallaratriðum verið á réttri braut. En því miður virðast aðstæður í þinginu vera þannig að því er ekki vel tekið. Ég verð því að láta það yfir mig ganga að sitja undir þeirri gagnrýni sem hér hefur fram komið fyrir það.



Herra forseti. M.a. sökum þess, hversu langt er nú liðið á kvöld og tími orðinn naumur, hygg ég að ég muni leggja áherslu á það að vera ósammála eða sammála í samtímanum, þótt freistandi hefði verið að rifja upp smávegis í tengslum við ræðu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar áðan og aðdraganda pólitískra ágreiningsmála í sambandi við útfærslu landhelginnar. Einnig lýtur það að upplýsingum hæstv. utanrrh. það tímabil þegar utanrmn. var lögð niður. Ég var ekki með öllu ánægður með yfirlýsingu hæstv. utanrrh. í hinni fyrri ræðu hans í dag varðandi Jan Mayen-málið og þóttist verða þess var í hinni seinni ræðu hans, að hann hefði gleymt hvernig á því stóð, að gengið var á hann persónulega og ríkisstj. í gegnum hann um yfirlýsingar um það, að Íslendingar viðurkenndu alls ekki rétt Norðmanna til einhliða útfærslu efnahagslögsögu við Jan Mayen. Ástæðan var sú, að birt var í norska sjónvarpinu viðtal við utanrrh. Íslands, sem túlkað hefur verið á þá lund, að hann hafi lýst yfir viðurkenningu á einhliða rétti Norðmanna til að færa út efnahagslögsöguna við Jan Mayen. Hæstv. utanrrh. tjáði okkur í Ed. í gær, að þarna væri um misskilning að ræða, en ekki að viðtalið hefði verið á þá lund, að menn hefðu getað, svo sem raun sýndi, mistúlkað það á þessa lund. Var farið fram á við hann af þremur þm. d., að hann gerði annað tveggja eða hvort tveggja: að lýsa yfir því ljósum orðum til þess að leiðrétta þennan misskilning, sérstaklega úti í Noregi og einnig hér heima, að þetta væri rangt, að hann væri þeirrar skoðunar að Norðmenn hefðu ekki rétt til þess að færa út efnahagslögsöguna við Jan Mayen einhliða, ellegar þá, og þess var æskt fyrst og fremst af hálfu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Ragnhildar Helgadóttur, að hann flytti okkur í Sþ. nú í dag yfirlýsingu frá ríkisstj. í heild um að ríkisstj. teldi að Norðmenn hefðu ekki rétt til þess að flytja út efnahagslögsöguna við Jan Mayen einhliða. Við óskuðum eftir ljósum orðum um þetta. Ég vil telja það svar, sem hæstv. utanrrh. flutti okkur hér í dag, fullnægjandi af hans hálfu. En að því er lýtur að túlkun þessa máls úti í Noregi, þar sem leiðrétta þarf missögn eða mistúlkun á ummælum hæstv. ráðh., tel ég þessi orð ekki nógu ljós. Ég er ákaflega uggandi um, eins og þetta kemur fyrir nú, þar sem talað er um að við áskiljum okkur allan rétt o.s.frv., að þetta kunni úti í Noregi, þessi skilaboð af fundi ríkisstj. í dag, að verða túlkað sem svo t.d., að Alþb.-kommarnir hafi knúið „den gode socialdemokrat hr. Gröndal, vor ven“ til að flytja þessi skilaboð á ríkisstjórnarfundi, þó að enn sé óbreytt skoðun hans eins og hún hefur verið túlkuð eftir viðtalið í sjónvarpinu. Þetta kynni að verða í Noregi. Ég tek það fram, að það má alls ekki skilja þessi orð mín svo, að nein undirmál hafi verið í þeim skilaboðum sem Benedikt Gröndal utanrrh. flutti okkur á Alþ. í dag, en þannig kynni þetta að verða túlkað í Noregi, þannig að hin yfirlýsta skoðun hans, eins og hún var túlkuð, standi þar enn. Þess vegna vil ég óska eftir því, að hæstv. utanrrh. geri okkur þann greiða að kveða þannig að orði að það yrði ekki hártogað né vefengt lengur. Hæstv. utanrrh. vakti athygli okkar Alþb.-manna á því, að ef svo ólíklega færi að embætti utanrrh. félli einhvern tíma í skaut Alþb., sem hann taldi raunar mjög ólíklegt, yrði ráðh. þess flokks að ræða við sósíaldemókrata ef hann vildi eiga þess háttar viðskipti við ýmis lönd Vestur-Evrópu, og taldi að samskipti íslenskra sósíaldemókrata jafnt í ráðherrastól sem hinum lægri stólum við skandinavíska sósíaldemókrata, t.d. á liðnum árum, hefðu ekki verið þess háttar, að það væri neitt þess vert að fetta fingur út í þau samskipti. En þá vil ég leyfa mér að rifja upp fyrir hæstv. utanrrh., að svo bar til á síðasta þingi að hv. Alþ. varð að samþykkja sérstök lög til þess að banna sérstaka tegund af samskiptum íslenskra sósíaldemókrata við norska sósíaldemókrata. Ég er, herra forseti, ekki með þessum orðum mínum að tengja viðræður hæstv. utanrrh. Benedikts Gröndal við utanrrh. Norðmanna, Frydenlund, um Jan Mayen- deiluna á nokkurn þann hátt við tortryggileg mál tengd samskiptum íslenskra sósíaldemókrata við skandinavíska sósíaldemókrata. Ég er aðeins að minna á þetta atriði í beinum tengslum við þau ummæli hæstv. utanrrh., að hann teldi ólíklegt að ráðh. úr Alþb. yrði nokkurn tíma treyst til þess að fara með utanríkismál. Aðeins í lokin, áður en ég vík að því máli sem fyrst og fremst er hér á dagskrá, ætla ég raunar að vík ja að því, - vegna þess að tæpast er hægt að ætlast til þess að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson rísi hér aftur upp í ræðustól þess vegna, ekki vegna þess að ég vorkenni honum kárínur sem hann er verður að fá í ýmsum málum, heldur vegna þess að ég vil minna á það, með hvaða hætti þáltill. þær voru afgreiddar í fjárlagaönninni í desember hér á Alþ. sem hæstv. utanrrh. telur að nánast hafi verið felldar, vegna þess að þeim var vísað til ríkisstj. Sé hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson vítaverður fyrir það, lögfræðingurinn, að bera nú ekki alveg í minni þingskapargrein sem að þessum málum lýtur, þá tel ég að hæstv. utanrrh. sé vítaverður fyrir að hafa ekki kynnt sér afbrigðilega afgreiðslu þessara mála á þinginu síðasta dag fyrir þingfrestun. Hann hefur að vísu þá afsökun, að einmitt í fjárlagaönninni og jólaönninni, á þeim vikum rösklega tveimur, sást hann ekki hér í þingsölum. Fallist var á það af hálfu 1. flm. að vísa þessum till. til ríkisstj. Það var sátt af hans hálfu. Það var komið að lokadegi í afgreiðslu fjárl. Hann hótaði því þá, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, og hafði raunar stuðning þm. úr fleiri flokkum á bak við þá hótun, að ef þessar þáltill. þeirra sjálfstæðismanna hlytu ekki afgreiðslu fyrir jól, vegna þess hversu brýnt væri að afgreiða þær, þá skyldi verða haldið uppi þess háttar umr. um einstaka liði fjárl. að fjárlagaafgreiðslan drægist fram yfir jól af þeim sökum. Reyndar var þá viðbúið að fjárlagaafgreiðslan drægist fram yfir jól af öðrum sökum. En forustumenn stjórnarflokkanna sömdu um það við 1. flm. þessara þáltill., að þær yrðu afgreiddar með þessum hætti. Það var það sem kallast á enska tungu „gentlemen's agreement“, sem var á vitorði ég vil segja allra þm. og hann féllst á í því trausti að með till. yrði farið eins og þær hefðu hlotið þinglega meðferð. Þetta vissi hver maður sem var hér í þingsölunum þá. Ég er þess fullviss, að hæstv. utanrrh., slíkur drengskaparmaður sem hann er, mælti þau orð, sem hann lét falla áðan, vegna þess að honum hefur verið ókunnugt um þetta atriði.

Ég gerði þennan samning við formann Sjálfstfl. á sínum tíma með samþykki forsrh. og fleiri.

Þess þá heldur ef hæstv. utanrrh. hefur vitað betur en kom fram í ræðu hans áðan, því meiri verður drengskapur hans ef hann dregur til baka þessi orð um afgreiðslu till., því að sannleikurinn er sá, ef dýpra er kafað, að þá munu hin fornu drengskaparatriði hafa meira gildi við afgreiðslu þáltill. hér heldur en þingsköp og jafnvel heldur en ritgerðir Ólafs Jóhannessonar forsrh. Ég ætla þá að víkja aðeins, sem er við hæfi, að máli því sem hér er til umr., þar sem eru færeysku samningarnir. Ég heyrði ekki, enda gæti ég ekki bætt þar um, þar sem lýst hefur verið fögrum og sönnum orðum frændskap okkar við Færeyinga og vináttu ágætri. Hv. ræðumönnum láðist aðeins að gera grein fyrir kynslóðagamalli aðdáun Íslendinga á Færeyingum. Ég þekkti þá í uppvexti mínum fyrir austan og þeir stóðu okkur þarna á Suðausturlandinu t.d. mun nær en Sunnlendingar. Ég man eftir gamalli konu á Borgarfirði eystra sem var að segja mér sögur af því, og því útvarpaði ég raunar á sínum tíma, hver hefðu orðið örlög systra sinna sjö. Svo kom hún að þeirri síðustu, yngstu: „Og hún var nú okkar fallegust og gáfuðust, best. En það fór svona fyrir henni, hún lenti í því að giftast Sunnlendingi.“ sagði hún. En allar þrjár næstu þar á undan, þær voru giftar í Færeyjum. Ég mun nú stilla mig um að gera tilraun til þess að láta í ljós meiri þekkingu á sögu Færeyinga en fram kom í ræðu hv. þm. Gils Guðmundssonar eða meiri hlýhug en fram kom í ræðu Kjartans Ólafssonar eða gleggra mat á manngildi þeirra en fram kom hjá Jónasi Árnasyni, hv. alþm. Ég er þeirrar skoðunar líka, að það sé ekki bara drengskaparatriði, frændskaparatriði og vinskaparatriði að við styðjum á bakið á Færeyingum, heldur er ég einnig þeirrar skoðunar, að það sé okkur pólitísk nauðsyn að efla þessa frændþjóð okkar, sem getur talað íslensku svo að segja frá blautu barnsbeini, þó að við eigum dálítið erfitt með að skilja íslensku þeirra nema með dálitilli þjálfun. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta sé okkur höfuðnauðsyn. Eigi að síður leitar sú hugsun á mig, að vera kunni að við neyðumst til þess og jafnvel að vera kunni að það væri heppilegt fyrir Færeyinga sjálfa að við bindum nú endi á þessa veiðiheimild þeirra að því er botnlægar fisktegundir varðar hér við land. Það er nefnilega ekki alveg rétt, að Færeyingar séu, þegar til kastanna kemur, svo óskaplega háðir fiskveiðunum við Ísland, fiskveiðunum á Efnahagsbandalagssvæðinu, sem hv. þm. Kjartan Ólafsson taldi áðan og vinir okkar í Færeyjum hafa uppi við okkur í aðsogi nýrra samninga um þessi mál. Færeyingar leyfa Bretum og Þjóðverjum nú að veiða 12 þús. tonn af þorski við Færeyjar. Pétur Reinert, sjútvrh. Færeyinga, sagði mér er ég hitti hann um árið hér í Reykjavík, þegar hann kom til þess að ræða um fiskveiðisamningana, að miðað við að þetta fiskmagn og svo raunar þau 5 þús. tonn af öðrum botnlægum tegundum, sem Bretar og Þjóðverjar fá að veiða á heimaslóðum hjá Færeyingum, væri verkað heima í Færeyjum, þá jafngilti það að verðmæti meiru en því sem Færeyingar taka á hinum svokallaða Efnahagsbandalagssjó, því að sá fiskur, sem þeir taka þar, er ýmist gúanófiskur, bræðslufiskur ellegar fiskur sem siglt er með ísaðan á erlendan markað, en það er hið sama hjá Færeyingum eins og Íslendingum, að fiskurinn, sem verkaður er í landinu, eykst stórlega að verðgildi. Það er ekki aðeins að Færeyingar taki okkur, eins og hv. þm. Jónas Arnason sagði, þeir séu farnir fram úr okkur, langt fram úr okkur raunverulega í útgerðarmálum, fiskiskipasmíði og veiðiaðferðum, og standi okkur fyllilega jafnfætis - ég mun víkja að því aftur seinna með sérstöku tilliti til hv. þm. og kunningja míns, Guðmundar H. Garðarssonar - einnig í fiskverkun, heldur eiga þeir líka betri fiska en við, betri þorska. Það felst í því að þorskurinn á Færeyjabanka verður kynþroska á þremur árum. Nú ber ég enn fyrir mér Pétur Reinert um þetta og einnig Kjartan Mohr fiskifræðing. Þorskurinn þeirra á Færeyjabankanum hefur verið svo fljótur að ná sér eftir þá takmörkuðu friðun sem hann hefur hlotið við það að þarna hefur verið bönnuð togveiði síðan 1974, að afli, sem þá var 1700 tonn á Færeyjabanka, komst upp í 5000 tonn á Færeyjabanka á línu og færi 1977. Fyrrnefndur Pétur Reinert segist hafa ástæðu til þess að ætla að með frekari friðunaraðgerðum, með því að losa sig við Bretana og Þjóðverjana úr fiskveiðilandhelginni færeysku, gætu þeir með undraskjótum hætti náð meiri verðmætum af Færeyjaslóð með því að stunda veiðarnar að heiman heldur en þeir hafa núna með sókninni á Efnahagsbandalagssvæðinu. Að vísu viðurkenndi hann að þá reiknaði hann með því, að Færeyingar héldu áfram möguleika á því að veiða annars staðar rækju og smáfisk. Aftur á móti verð ég að segja alveg eins og er, þrátt fyrir að ég sé þeirrar skoðunar að við eigum að taka mjög alvarlega til athugunar að losa okkur úr samningunum við Færeyingana, þá hef ég ekki haft brjóstheilindi til þess í viðræðum við Færeyinga að halda því fram að við mættum ómögulega nú við því að sjá eftir þessum þúsundum tonna af botnlægum fiskum til þeirra, með sérstöku tilliti til þess að mér er kunnugt um það, - ég veit ekki hvort menn gera sér almennt grein fyrir því, - að í sumar leið fór mjög mikið af þorski hjá okkur í gúanó, í mjölvinnslu. Um gjörvalla Vestfirðina, Norðurland og Austurland fór þorskur í bræðslu. Þegar ég spurði gamlan skipsfélaga minn á Eskifirði, skipstjóra og útgerðarmann, hvort það væri satt að þeir væru núna, Austfirðingarnir að bræða þorsk, þá sagði hann: „Stefán minn, þeir bræða miklu meira í Krossanesi.“ Og ekki nóg með þetta. Síðsumars í haust og í vetur hafa sölusamtökin, - ég veit að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson leiðréttir mig ef hann telur að ég fari þar með rangt mál eða ýkjur, - þá hafa sölusamtökin haft mjög mikið að gera við móttöku á mönnum sem hingað koma frá okkar dýrasta markaði vestan um haf, vilja láta rífa upp pakkningar, við það að taka á móti kærum fyrir beinafisk, ormafisk og úldinn fisk á Ameríkumarkaði, - þorsk, herrar mínir, sem var veiddur af kappi þegar best gaf s.l. sumar, sem við mynduðumst við að verka í útflutningspakkningar okkur til stórskammar. Ég vil að við athugum þetta mál, hvort það gæti ekki verið að við gætum nú með ráðdeild bætt nýtinguna á fiskinum okkar, stillt okkur um ýmis óhæfuverk. Hv. þm. vita efalaust líka að í stórfiskiríinu fyrir Vestfjörðum, þrátt fyrir skyndilokanir, þrátt fyrir lítils háttar eftirlit, hafa komið slíkir dagar að það hefur verið mokað frá borði 30 tonnum af smáfiski, undirmálsfiski sem ekki má drepa, fyrir hver 10 tonn sem hafa verið hirt. Gæti ekki átt sér stað, að við gætum með betra fyrirkomulagi sparað jafngildi Færeyingafiskirísins og jafnvel meira en það, þannig að við hefðum þá meiri efni á því að koma þarna sæmilega fram? En eigi að síður, ég ítreka þetta: Ég tel að við hljótum að taka til mjög svo alvarlegrar athugunar að segja upp þessum erlendu veiðiheimildasamningum, og við eigum að láta Færeyinga vita af því, að slíkt kemur til greina. Herra forseti. Ég hef þegar talað mun lengur en ég bjóst við og lýk máli mínu.



Herra forseti. Það er sannarlega þess virði að sitja hér og taka þátt í þessum fundi í kvöld, sérstaklega vegna þess að skemmtilegustu menn Alþb. á þingi hafa nú báðir talað hér og með þeim ágætum að það var unun að hlusta á mál þeirra, og er ekki oft sem ég tala þannig um mína blessaða vini í Alþb.  Hv. þm. Kjartan Ólafsson talaði hér áðan um sögu landhelgismála. Ég er ekki í nokkrum vafa um að sagan, þingsagan allt frá því að lýðveldið var stofnað 1944, mun sanna að það voru einkum þm. og forustumenn úr röðum Sjálfstfl. og Alþb., sem að vísu hét annað í þá tíð, sem hafa látið sig þessi mál mestu varða. Þetta er söguleg staðreynd sem bæði kemur fram í þessari umr. og einnig þegar maður horfir til fortíðarinnar. Það er einnig eftirtektarvert, hverjir sitja undir þessum umr. og hverjir hafa tekið þátt í umr. Það er ákveðin sálgreining fólgin í því ekki bara á einstaklingum, heldur líka á flokkum. Og það er sérstaklega eftirtektarvert fyrir okkur sjálfstæðismenn, sem vorum ekki sigurvegarar síðustu alþingiskosninga, að virða það fyrir okkur í þessum málum sérstaklega. Læt ég svo lokið að ræða það atriði frekar. En hv. þm. Stefán Jónsson sem talaði hér síðast, svo að ég víki fyrst að hans máli, kom víða við. Hann sagði m.a. í ræðu sinni, að það væri ekki bara vinskapur, frændsemi og drengskapur, heldur og pólitísk nauðsyn, að við ættum að ganga til samkomulags við Færeyinga. En hann gleymdi einum þætti, sem ég held að enginn af hv. ræðumönnum hafi vikið að í þessum umr. Það er að hér er raunverulega um gagnkvæma efnahagslega hagsmuni að ræða milli Íslendinga annars vegar og Færeyinga hins vegar. Og þar standa Færeyingar sem sjálfstæð þjóð, sem sjálfstætt fólk, með ákveðið og mjög mikilsvert framlag fyrir Íslendinga. Ég mun víkja að því síðar í ræðu minni efnislega. Ég tel nauðsynlegt vegna sögunnar, vegna þeirrar umr., sem hér hefur farið fram, og vegna Færeyinga, að það atriði sé undirstrikað í þessum umr. Um umr. almennt ætla ég að fara nokkrum orðum. Fyrst er það atriði sem hér hefur borið á góma, bæði hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni og öðrum, sem lýtur að forsögu landhelgismála og útfærslu fiskveiðilögsögu Íslands og einnig hvernig þau hafa þróast. Þá hefur nokkuð verið vikið að Efnahagsbandalaginu og Færeyingum. Ég ætla ekki að ræða um það, hverjar eru ástæður þess, að Færeyingar sjá sig knúna til þess að semja við Efnahagsbandalagið. Ég geri ráð fyrir að flestallir hv. þm. geri sér nokkra grein fyrir því, í hvaða stöðu þeir eru. Þar er örugglega ekki um samninga að ræða sem þeir gera með glöðu geði, en kringumstæður þvinga þá til að gera um stund. En ég veit og ég vona að þeir þurfi ekki á því að halda í nánustu framtíð. Hv. þm. Stefán Jónsson vék nokkuð að því í sambandi við fiskveiðar Færeyinga, að fiskur þeirra væri betri en okkar. Það er nokkuð til í þessu. Ég vil þó ekki slá því föstu, alls ekki. Ég veit að fiskurinn frá Færeyjum er mjög góður, en við Íslendingar höfum alltaf haldið því fram og höldum því enn fram, að okkar fiskur sé bestur. Það er ekki aðeins gert af praktískum ástæðum.  Ég vil svo víkja að því, sem hér hefur farið fram í umr. um Færeyjar og fiskveiðilögsögumál. Hér hefur mikið verið talað. Ég verð að segja það, að ég var dálítið undrandi yfir ræðu hv. þm. Kjartans Ólafssonar. Mér fannst umr. hér í dag og í kvöld ekki gefa tilefni til þess að fjallað væri um þessi mál með þeim hætti sem hann gerði um einsraka stjórnmálaflokka. Það er óumflýjanlegt að svara nokkrum atriðum í ræðu hv. þm. Kjartans Ólafssonar, vegna þess að mér fannst hann ekki fara nægilega rétt með sögulegar staðreyndir. Það er ekki hægt að láta því ósvarað. Það er rétt sem hv. þm. sagði, að 1. des. 1976 hafi verið stór stund. Það var þegar bresku togararnir hurfu af Íslandsmiðum. Þetta er rétt. En það gerðist ekki af sjálfu sér, og það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að halda að svo hafi verið. Ég tel og ég held að flestir telji að það hafi verið stærsta stundin í þessu máli, og er ég ekki að gera lítið úr öðrum augnablikum, þegar reglugerðin um útfærslu íslenskrar fiskveiðilögsögu í 200 sjómílur kom til framkvæmda 15. okt. 1975, því þá var sett í gang sú atburðarás sem tryggði Íslendingum 200 mílna fiskveiðilögsögu. Það var stærsta stundin. Ég vil einnig leiðrétta annað atriði. Ég held það hljóti að vera um misskilning að ræða hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, þegar hann fullyrðir að við hefðum ekki unnið sigur í þessu máli fyrr en aðrir voru búnir að færa út. Þetta er ekki rétt, því þegar við ákveðum sumarið 1975 að það skuli fært út í október sama ár, þá voru allar helstu fiskveiðiþjóðir Evrópu á móti 200 mílna stefnunni. Þetta er staðreynd, og ég verð að lýsa vonbrigðum yfir því, að jafnágætur maður og Kjartan Ólafsson skyldi taka á þessu máli eins og hann gerði. Ég held ég fari nú ekkert út í það að rifja sérstaklega upp þátt Sjálfstfl. í þessari útfærslu í 200 mílur. Sú saga er þjóðinni vel kunn. Ég get þó ekki látið hjá líða að minna á það, að í dagblöðum í Reykjavík birtist í ágúst 1973 yfirlýsing þess efnis, að Sjálfstfl. vildi stefna að því að færa íslenska fiskveiðilögsögu út í 200 sjómílur. Þetta var samþykkt á sameiginlegum fundi miðstjórnar og þingflokks Sjálfstfl. í ágúst 1973. Ýmsir töldu þetta óráð þá, vegna þess að þá var verið að berjast fyrir 50 sjómílunum. Var jafnvel álitið af hálfu ágætra stuðningsmanna í landhelgismálinu fyrr og síðar að það gæti haft óheppileg áhrif, en ég ætla ekki að rekja hér þá sögu. Hins vegar verð ég einnig að minna á það, að þegar við - þá á ég við þá sem stóðu að 200 mílna útfærslunni - færðum út í 200 mílur og því verki var skilað með sigri og á því augnabliki sérstaklega sem hv. þm. Kjartan Ólafsson minntist á, 1. des. 1976, þá var ekki aðeins verið að ljúka við 200 mílna málið, heldur var einnig verið að ljúka við 50 mílna málið. Það má ekki gleyma því, að 50 mílna útfærslan var óútkljáð mál sumarið 1974 þegar vinstri stjórnin fór frá. Í mínum huga hefur Sjálfstfl. öðrum flokkum fremur barist fyrir 200 mílna fiskveiðilögsögu, en það eiga líka aðrir flokkar, og þá nefni ég sérstaklega Alþb., sína góðu kafla í fiskveiðilögsögumálum Íslendinga. Ég leyfi mér að nefna nafn eins manns úr Alþb., hv, þm. Lúðvíks Jósepssonar. Hans mun ætíð verða minnst fyrir vasklega framgöngu í 50 mílna útfærslunni og einnig 12 mílna. Við skulum hafa það sem rétt er og við skulum vera sanngjarnir. Og ég vil einnig bæta því við, að hið sama má segja um hv. þm. Geir Hallgrímsson, Matthías Bjarnason og Einar Ágústsson. Þeir stóðu sig framúrskarandi vel í sambandi við 200 mílna útfærsluna og það hvernig það mál var leyst. En það er eitt atriði sem ég held að sé ágætt fyrir okkur að hugleiða í sambandi við Efnahagsbandalagið og 200 mílurnar. Því máli er ekki enn þá lokið. Þó Efnahagsbandalagið hafi fyrir nokkrum árum, þ.e.a.s. um áramótin 1976–1977, viljað marka þá stefnu að færa út í 200 mílur, þá er víðs fjarri að það mál sé komið í höfn hjá Efnahagsbandalagsríkjunum. Það mál er í algerri sjálfheldu og það á eftir að versna enn frekar. Nú blasir það við, að Spánverjar munu ganga í Efnahagsbandalagið innan tveggja ár. Það eykur enn meira á vanda Breta í sambandi við kröfur þeirra um að fá einhliða yfirráðarétt yfir 50 mílunum allt í kringum strendur Bretlandseyja, vegna þess að floti Spánverja er annar stærsti fiskveiðifloti Evrópu. Þessi floti mundi örugglega stefna beint á bresku miðin ef og þegar Spánverjar eru komnir í Efnahagsbandalagið. Það þýddi algera eyðingu þessara fiskimiða. Breski sjávarútvegurinn og fiskiðnaðurinn mundi ekki þola það ofan á önnur áföll. Ég vil þá að lokum víkja að því sem var meginástæðan fyrir því að ég stóð upp og tek þátt í þessum umr., samkomulaginu við Færeyinga sem hér liggur fyrir. Ég tel að það séu margar og veigamiklar ástæður fyrir því, að gert sé samkomulag við Færeyinga sem felur í sér nokkrar veiðiheimildir innan 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar. En því hafa verið gerð svo góð skil af ýmsum ræðumönnum hér á undan og þá alveg sérstaklega forseta þingsins, Gils Guðmundssyni, að ég hef raunverulega litlu við það að bæta. Ég tel að framlag hæstv. forseta til þessa máls hafi stóraukið á virðingu Íslendinga bæði inn á við og út á við. Framkoma hans og ræða í þessu máli ber vott um reisn og manndóm og þá ekki hvað síst kemur fram í henni skilningur á því, hvernig sjálfstæðri þjóð ber að standa að málum svo sæmd sé að, hvort sem samið er við minni þjóð eða stærri. Færeyingar eiga sannarlega í ákveðnum skilningi sögulegan rétt á því, að Íslendingar sýni þeim ákveðna tillitssemi og veiti þeim stuðning, ef þörf krefur, og mæti þeim með jákvæðu hugarfari í samningum er hafa þýðingu fyrir þá í atvinnu- og efnalegu tilliti. Hv. þm. Jónas Árnason flutti hér mjög góða ræðu um Færeyinga. Ég hef haft nokkur samskipti við þá allt frá árinu 1949. Þá kom ég fyrst til Klakksvíkur í Færeyjum á togaranum Júlí frá Hafnarfirði. Við komum þangað nokkrum sinnum það sumar til þess að taka ís, þar sem veitt var fyrir austan Ísland og ekki komið í heimahöfn, en siglt með farminn beint til Þýskalands. Dvöldumst við í Klakksvík tvo daga í hvert skipti og kynntumst heimamönnum nokkuð. Ég minnist þess ætíð hvað skipstjóri þess togara, mjög merkur skipstjóri, Benedikt Ögmundsson, sagði þá um Færeyinga. Hann hafði kynnst þeim vel á löngum sjómannsferli og hann sagði: „Færeyingar eru góðir sjómenn, þeir eru gott og heiðarlegt fólk og þeim er hægt að treysta.“ Þegar heiðvirðir og góðir íslenskir sjómenn tala þannig um aðra menn, þá hefur reynsla mín verið sú, að þeir hafa haft lög að mæla, enda höfum við Íslendingar margsinnis reynt Færeyinga að góðu. Hv. þm. Jónas Árnason lýsti því sérstaklega vel hér áðan í ræðu sinni, en ég minni einnig á það, sem kom ekki nægilega sterkt fram, að raunverulega má segja að á sínum tíma hafi hundrúð Færeyinga bjargað íslenskri útgerð um nokkurra ára skeið. Um það atriði, að Færeyingar hafi stutt Íslendinga vel í landhelgismálinu, vil ég bæta örlitlu við þann kafla í sögunni, því hann er þess virði að vera skráður. Það hefur ekki allt komið fram um það, hvernig Færeyingar studdu okkur í þeim efnum. Við störf mín, bæði sem þm. og einnig við útflutningsmál, hef ég kynnst þeim allnáið á síðustu árum og átt við þá mikil og góð samskipti. Ég minnist þess, að vorið 1976 var ég staddur í borginni San Diego í Kaliforníu í Bandaríkjunum á ársfundi samtaka fiskframleiðenda og fiskinnflytjenda í Bandaríkjunum. Þar voru á annað þús. manns saman komnir og þar var m.a. fjallað um landhelgismál. Á þessari ráðstefnu voru auk Bandaríkjamanna nokkrir erlendir gestir, m.a. frummælendur í einstökum málum. Ég var einn af frummælendum í landhelgismálum. Þarna voru staddir forráðamenn úr sjávarútvegi og fiskiðnaði frá helstu fiskveiðiríkjum Evrópu og þ. á m. var framkvæmdastjóri fyrirtækisins Förqja fiskasölan, Birgir Danielsen. Eftir að ég hafði flutt mitt mál sem og aðrir sem töluðu í því máli minnist ég þess sérstaklega, að Birgir Danielsen kom til mín, þakkaði mér fyrir það sem ég hafði sagt og bætti við: „Ég nota tímann hér til þess að kynna málstað Íslendinga. Ég nota minn tíma hér til þess að tala við menn um að þeir eigi að styðja Íslendinga í baráttu þeirra fyrir 200 mílna fiskveiðilögsögu.“ Þessi maður og Færeyingar hafa komið víðar við sögu Íslendinga á síðustu árum, og þá kem ég að þeim kafla sem ég er sannfærður um að hv. þm. vilja gjarnan að komi fram. Staðreyndin er sú, að allt frá árinu 1972 hafa Færeyingar verið miklu stærri þátttakendur í því að styrkja markaðsstöðu og söluaðstöðu í Bandaríkjunum heldur en margir gera sér grein fyrir, og þar á náttúrlega góði fiskurinn frá Færeyjum, sem hv. þm. Stefán Jónsson talaði um, mikinn þátt í. Það gerðist nefnilega á því ári, að Færeyingar sneru sér til Íslendinga og spurðu þá að því, hvort þeir vildu ekki annast sölu á öllum hraðfrystum sjávarafurðum fyrir frystihús Færeyinga í Bandaríkjunum. Ég sé að vinur minn, hv. þm. Garðar Sigurðsson, brosir, og ég vona að hann brosi vegna þess að þetta er með ánægjulegri viðburðum í atvinnusögu Íslendinga, að þessi þjóð, Færeyingar, sem er allra þjóða duglegust og útsjónasömust, skuli hafa snúið sér hingað til okkar með þessa ósk.  En hvað sem því líður, fyrst byrjaði þetta smátt. Fyrirtækið Coldwater Seafood Corporation, sem Íslendingar eiga, hóf sölu á þessum vörum frá Færeyjum. Þetta voru nokkur hundruð tonn fyrsta árið, en á s.l. ári seldum við fyrir Færeyinga í Bandaríkjunum 8–10 þús. tonn af frystum fiskflökum og blokkum, og það voru einkum þorskur og ýsa. Þetta jafngildir 24–30 þús. tonnum af fiski upp úr sjó. Það er ekki lítið magn. Þetta er u.þ.b. 20% af öllum innkaupum Coldwater á þessari vörutegund. Þessi fiskur frá Færeyjum, bæði með tilliti til magns og vegna þess einnig að Færeyingar eru áreiðanlegir í viðskiptum, hefur styrkt mjög söluaðstöðu Íslendinga í Bandaríkjunum. Þetta hefur tryggt aukið framboð á mjög veigamiklum fisktegundum, þorski og ýsu, og þetta hefur örugglega styrkt söluverðið meira en menn gera sér grein fyrir. Og síðast en ekki síst hefur þetta orðið til þess, að nýting á framleiðslu- og sölukerfum Íslendinga í Bandaríkjunum hefur orðið miklu betri en ella. Sem sagt, þetta samstarf Íslendinga og Færeyinga á atvinnu- og viðskiptasviði hefur skilað betri árangri bæði fyrir okkur og þá. Það er aðalatriðið. Ég vil þess vegna segja að lokum: Ég lít ekki þannig á, þótt gert sé samkomulag við Færeyinga nú, að þar séu þeir þiggjendur vegna samkomulagsins. Það eru bæði siðferðileg sem og efnisleg rök fyrir því, að Íslendingar geri þetta samkomulag við þá. Samskipti þessara þjóða og samstarf Íslands og Færeyja byggist á gagnkvæmum hagsmunum. Þess vegna skulum við ljúka þessum umr. og ganga til samkomulags við Færeyinga án frekari umr. Það yrði okkar sómi.



Herra forseti. Það er vissulega að bera í bakkafullan lækinn að fara nú undir miðnætti að halda eina ræðuna enn, ekki síst þar sem flest það, sem ég ætlaði að segja, er komið fram áður. Hins vegar hefur margt komið fram í þessum umr. sem ég held að öllum hefði verið betra að hefði verið látið kyrrt liggja, enginn hafi neitt á því grætt. Það, sem ég vildi ræða, er eingöngu um þessa samninga við Færeyinga, og ég skoða þá vissulega fyrst og fremst frá sjónarmiði vinfengis míns við Færeyinga. Ég veit vel að það hafa verið færð fyrir því rök, að Færeyingar þyrftu ekki að sækja þennan fisk sem þeir sækja til Íslands, þeir gætu sótt hann á eigin mið. Hann er til þar, fiskurinn. En við getum varla verið svo glámskyggnir að við sjáum ekki að það er af illri nauðsyn, að Færeyingar semja við Efnahagsbandalag Evrópu um að Þjóðverjar og Bretar fái að fiska í landhelgi þeirra. Frá mínu sjónarmiði er það siðferðileg skylda okkar að hjálpa Færeyingum til sjálfstæðis gagnvart þvingunum, sem þeir verða fyrir frá Efnahagsbandalaginu, og gera þeim þá baráttu eins létta og við framast getum hjálpað þeim til. Við vitum ósköp vel að færeyskir sjómenn stunda ekki veiðar hér við Dumbshaf af því að þá langi til þess að fara á djúpmið til þess að veiða hér fiskinn. Þeir fara á lífshættuleg mið, mjög erfið, og þeir vildu örugglega sjálfir miklu frekar sækja sinn afla á Færeyjabanka og fara með hann í flakavirkin sín. Flakavirkin þeirra eru ekki nógu mörg enn þá. Sem strákur ólst ég upp á Seyðisfirði á kreppuárunum og um alla Austfirði var allt fullt af Færeyingum. Við strákarnir vorum að þvælast þar í skútunum og við skúturnar, og það var á svipuðu stigi og nú eru kölluð dagvistarheimili hér í Reykjavík. Það var að vísu allt öðruvísi. En við vorum vinir þessara fátæku færeysku sjómanna og við vorum velkomnir vinir þeirra. Við vorum í lúkurum þeirra og átum beinakexið með þeim. Það var allt sælgætið sem þeir höfðu að bjóða. En við munum eftir þá kynningu áreiðanlega aldrei draga Færeyinga í sama dilk og aðra útlendinga, t.d. þá útlendinga sem reyndu lengst að arðræna okkur og troða á rétti okkar sem lítillar og vanmáttugrar þjóðar. Færeyingar hafa alla þessa öld og reyndar verulega lengur stundað fiskveiðar við Ísland, ýmist á smábátum eða á skútum. Þeir sigldu með fiskinn af smábátunum okkar á stríðsárunum og fórust þá margir. Þeir mönnuðu bátaflotann okkar og togaraflotann jafnvel líka um áratugi, þegar Íslendingar fengust ekki til að fara á þau skip. Þannig höfum við haft gott af Færeyingum. Og það væri vissulega lítilmannlegt ef við núna, þegar við þykjumst ekki þurfa að hafa neitt gott af þeim lengur, spörkuðum í þá. Við eigum að vera vinir okkar gömlu vina. Hins vegar mótmæli ég því algjörlega, að með samningum þessum, sem við erum nú að gera, séum við að gefa Færeyingum neitt. Við erum alls ekki að gefa þeim neitt. Það er ekki einu sinni að við séum að launa þeim eða borga þeim gamla skuld, það er langt frá því. Þeir bjóða okkur fisk í staðinn fyrir þann fisk sem þeir veiða. Ég harma það nokkuð, að inn í þessa umr. um samningana við Færeyinga hafa þvælst önnur mál sem eiga ekkert skylt við þetta og hefur lítið svo út hér um tíma, að það væri verið að tefja og jafnvel eyðileggja þessa samninga sem eru of litlir fyrir frændur okkar, vini og nágranna, Færeyinga.



Herra forseti. Það verður nú víst ekki sagt um okkar flokk, Framsfl., að við höfum verið að tefja fyrir þessum samningum eða í sambandi við umr. hér á hv. Alþ. Eftir því sem mér skildist á næstsíðasta ræðumanni, var hann með aðdróttanir um það, hvað okkar hlutur í umr. hefði verið lítill. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr. Það vildi svo til, að þegar var verið að enda við að gera þessa samninga var hringt til mín frá dagblaðinu Vísi og spurt um afstöðu mína. Ég svaraði ákveðið að ég mundi fylgja þessum samningum eins og þeir væru gerðir og ég teldi að vel hefði til tekist, í þessu tilfelli væri það svo, að við værum þeir sterku og Færeyingarnir þeir veikari, og yfirleitt væru mínar tilfinningar þannig, að ég stæði með þeim sem veikari væru. Yfirlýsing mín um fylgi við samningana var gefin án þess að ég hefði talað við nokkurn flokksbróður minn, en ég taldi mig þó vita um afstöðu þeirra. Ég þarf ekki í þessu máli að þakka fyrir gamla vinsemd Færeyinga, því ég hef aldrei kynnst þeim, aldrei verið á neinu sjómannaballi með þeim eða þess háttar, því ég hef ekki sjó stundað, heldur var afstaða mín algjörlega málefnaleg. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að mér fannst að hv. 5. þm. Norðurl. v. þyrfti ekki að fara út af veginum eins og hann gerði til þess að reyna að vera með aðdróttanir að hæstv. forsrh. Hann vitnaði í samtal sem hafði farið fram við hæstv. forsrh. í sjónvarpi fyrir alllöngu, og kom fram í því, sem hv. 5. þm. Norðurl. v, las upp, að það var eins og fyrr, að forsrh. hafði fulla gætni í því sem hann sagði og var ekki að gefa of mikil fyrirheit. Þó að það hafi ekki verið minn háttur hér á hv. Alþ. að taka þátt í umr. um utanríkismál og ég hafi vitað að í þeim málum hafi ég ekki haft mikið að segja, hef ég þó setið í tveimur ríkisstj. þar sem ekki veigaminni mál hafa verið til meðferðar en að færa út íslensku fiskveiðilandhelgina úr 12 mílum í 200 mílur. Ég ætla ekki að hafa þann sið, eins og kom fram í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., að ræða um hvað hefði verið talað saman í New York eða hvað væri talað um í utanrmn. og sagðar um það hálfkveðnar vísur, því það taldi ég vera í frásögn þessa hv. þm.  Ég ætla ekki að fara að gera hér upp á milli ráðh. í síðustu ríkisstj., en ég vil segja það og það mun, að ég hygg, vera almæli allra sem í þeirri ríkisstj. sátu, að hlutur núv. hæstv. forsrh. lá þar ekki eftir. Ég vil segja að allir ráðh. hafi staðið vel að landhelgismálinu og það hefði ekki komist í höfn nema vegna þess að öll ríkisstj. stóð vel að málinu, og Ólafur Jóhannesson var þar ekki sístur. Þess vegna fannst mér það vera hálfpartinn að fara út af veginum þegar hv. 5. þm. Norðurl. v. þurfti að fara að beina geiri sínum að hæstv. forsrh. sem var fjarverandi. Ég tek það fram enn á ný, að ég tel að öll ríkisstj. hafi staðið að 200 mílunum, og mér er það fullkomlega ljóst, að það er mikil firra að halda því fram, að slík útfærsla hafi gerst án þess að fyrir því hafi verið haft, mikið hafi verið unnið og vel og hyggilega að staðið. Það gerðist ekki af sjálfu sér. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Norðurl. v. En hlutur Ólafs Jóhannessonar, hæstv. forsrh., var síst minni en annarra manna þar. Ég vil svo segja það í framhaldi af þessu, að sagnfræði er góð, en vafasöm getur hún verið, og ef sagnfræði um útfærslu íslenskrar fiskveiðilögsögu ætti að vera í stíl við það sem hv. 4. þm. Reykv., Guðmundur H. Garðarsson, sagði hér áðan, þá yrði myndin ekki rétt. Nú hef ég ekkert við það að athuga þó þeir hæli hvorir öðrum, hv. sjálfstæðismenn og hv. Alþb.-menn. Það er þeirra mál, en ekki mitt. En sagnfræði hv. 4. þm. Reykv., Guðmundar H. Garðarssonar, var skrýtin. Hann sagði að það væru tveir flokkar sem hefðu unnið vel að þessum málum. Það var Sjálfstfl. og það var Alþb. Veit ekki sagnfræðingurinn, hv. 4. þm. Reyk., að það eru til fleiri flokkar á Alþingi. Hv. þm. þarf að kynna sér betur sagnfræði til þess að geta farið inn á þann vettvang. Förum yfir söguna. Árið 1946 flytja þeir Hermann Jónasson og Skúli Guðmundsson þáltill. um að segja upp samningnum frá 1901. Í kjölfar þess komu svo landgrunnslögin frá 1948, sem sjálfstæðismenn stóðu að, eins og kunnugt er, eins og aðrir alþm. Veit ekki hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, að í öllum ríkisstj., sem hafa fjallað um útfærslu landhelginnar, hefur Framsfl. verið með, ýmist haft forsæti eða önnur rn.? T.d. 1952 hafði Framsfl. forsætið, Sjálfstfl. sjútvrh. 1956 hafði Framsfl. forsætið, Alþb. sjútvrh. 1971 hafði Framsfl. forsætið, Alþb. sjútvrh. 1974 hafði Sjálfstfl. forsætið, Framsfl. var þar með utanrrh., Sjálfstfl. hafði þá sjútvrh.  Þessum ummælum hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar vil ég mótmæla, og þetta var ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að fara að gera upp á milli ráðh. í þeim ríkisstj. sem ég hef setið í, því að ég tel að það hafi verið fyrir sameiginlega baráttu ráðh. í heild að það tókst að þoka frá 4 mílum upp í 200 mílur. Þó að einhverjir hv. þm. reyni að segja annað, þá eru þetta staðreyndir. Og hlutur Ólafs Jóhannessonar hefur síst verið þar minni en annarra, og þess vegna harma ég að hv. 5. þm. Norðurl. v. skyldi skeiða svona út af veginum, því það var alveg óþarfi að leggja þessa lykkju á leið sína. Svo skal ég ekki, herra forseti, þreyta hv. þm. með lengri ræðu, og undan flokki okkar þarf ekki að kvarta í þeim efnum. En það er aukaatriði. Við höfum ætlað okkur að fylgja samningunum við Færeyinga. Ýmislegt af því, sem hæstv. utanrrh. hefur sagt, hef ég talið eðlilegt að fram kæmi af hans hálfu. Og ég tel að við munum ekkert síður en aðrir meta þá baráttu sem Færeyingar eiga fyrir tilveru sinni sem smáþjóð því svo vel þekkjum við til þeirra mála.



Herra forseti. Ég hef talað áður í málinu og það nokkuð langt, svo það verður ekki ástæða til þess af minni hálfu að halda hér langa ræðu. En mér finnst ég varla komast hjá því að minnast á örfá atriði sem hafa komið fram í umr. Sum þeirra eru þannig, að það er varla hægt annað en að bera af sér sakir, eins og ég hlýt að gera vegna orða hæstv. utanrrh. En það hefur líka verið sagt hér ýmislegt skemmtilegt, eins og t.d. hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson gerði, eins og hans er vandi þegar hann kemur hér í ræðustól, þá er það yfirleitt heldur á skemmtilegri og léttari nótunum. Ég gleðst yfir því, að Færeyingar skuli hafa getað fimmfaldað útflutning sinn á þorskflökum til Bandaríkjanna á árunum 1972 til 1978, úr 2 þús. í 10 þús. tonn, og bendir það atriði ekki fyrst og fremst til þess að þeir séu nú á horleggjunum í þessum efnum, enda vita menn, að Færeyingar eru sífellt að auka afla sinn á milli ára á meðan þorskafli okkar minnkar þrátt fyrir talsvert aukna sókn. g held að menn ættu að hafa þetta í huga. Hins vegar var það auðvitað kjarninn í ræðu hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar, að hann vill semja við Færeyingana og láta þá hafa botnfiskinn vegna þess að Coldwater fær fiskinn hvort sem er. Þetta er auðvitað það sem upp úr stóð í ræðu hv. þm. Hv. þm. Jónas Árnason heillaðist svo af samverunni við Færeyinga á færeyskri skútu hér í gamla daga, að hann vill láta þá hafa fisk út á það. Það, sem hv. þm. Stefán Jónsson nefndi, vil ég ekki endurtaka, því það er á hans sérsviði. Menn hafa verið að segja hér hvað eftir annað, að Færeyingar hafi gert mikið fyrir okkur, og ágætur þm., Bragi Níelsson, hv. 8. landsk., flutti mjög dramatíska tölu, svo að ég var í þann veginn að taka upp vasaklútinn, þetta var allt saman svo hugnæmt og fallegt, að þeir hefðu nú séð um uppeldið á þeim þarna fyrir austan o.s.frv. Hann og fleiri hafa verið að tala um að Færeyingar hafi bjargað íslenskri útgerð með því að koma hingað og vera á íslenskum fiskiskipum, þeir hafi streymt hingað til lands til þess að ráða sig á íslenska báta og togara. Og Jónas vinur okkar sagði að Íslendingar hefðu ekki viljað vera á togurunum árið 1956. Það vill nú svo vel til að ég var á s jó allt árið 1956, á togara, og þar um borð var þó ekki nema einn Færeyingur. Við komumst alveg af án þess að hafa þá. En Færeyingar komu hingað ekki fyrst og fremst til þess að bjarga okkur, heldur vegna þess að þá vantaði vinnu. Þannig var ástandið í færeyskri útgerð í þá daga. Þá voru þeir orðnir mjög langt á eftir. Það hafði verið vanrækt að byggja upp fiskiskipaflota þar. Þeir voru vissulega velkomnir, og það gerði okkur auðvitað gagn að fá mikið vinnuafl frá Færeyjum á þeim tíma. En það var ekki eingöngu í þeim tilgangi að bjarga okkur. Við útveguðum þúsundum Færeyinga vinnu, og ég sé enga ástæðu til þess, að við þurfum endilega að liggja á hnjánum og þakka þessu ágæta fólki fyrir það. Ætli það hafi ekki einmitt verið gagnkvæmt? Ég veit ekki betur en að við höfum líka sent þeim sjómenn. Jónas Árnason var einmitt á færeyskri skútu 1956 og það var þó í áttina. Hv. þm. Gils Guðmundsson, hæstv. forseti, flutti hér auðvitað mjög snjalla ræðu, eins og hans er vandi og hann hefur vald á, og flutti þar auðvitað mál sitt mjög vel. Við erum á öndverðum meiði í málinu. Hann hefur hins vegar ævinlega verið þeirrar skoðunar að leyfa Færeyingum að fiska hér og gera við þá samninga, og ég skil alveg afstöðu hans í því máli. Hann hefur flutt sin rök, en ég er hins vegar á allt annarri skoðun. Hann nefndi það í byrjun, sem ég kemst varla hjá að víkja að, að bæði ég og fleiri hefðum ruglað saman hlutunum varðandi þessi mál, að við hefðum verið að taka inn í þetta botnfiskaflann þegar eingöngu hefði verið að semja um loðnu. Þetta er að vissu leyti rétt hjá hv. þm. Gils Guðmundssyni. En mér finnst alls ekki óeðlilegt, þegar slíkir samningar eru til umr. á annað borð, að einnig sé minnst á þetta, sem er auðvitað miklu stærra en þessi samningur sem verið er að gera, kannske ekki síst vegna þess að bókunin um þann veiðiskap allan er í fskj., þannig að það liggur beint við að taka þá hluti til umr. um leið. Það á ekki síður við að ræða þann hluta samskipta okkar við Færeyinga í fiskveiðimálum heldur en að ræða Jan Mayen-málið, þó það sé mjög mikilvægt mál. Hv. þm. Gils Guðmundsson sagði að það gæti kannske verið að við hefðum ekki nægilega sterk rök gegn þessum samningum einum út af fyrir sig. Ég veit ekki betur en ég hafi fram komið með röksemdir í því efni. Kannske tekur hann þær röksemdir ekki gildar, þær falla ekki inn í hans skoðanir. Ég hins vegar met röksemdir okkar alveg nægilega sterkar. Við eigum að láta þarna dýran, auðveiddan fisk í staðinn fyrir ódýran og langsóttan fisk, sem erfitt er að ná í og dýrt. Ef við hefðum átt að hafa gagnkvæm viðskipti við Færeyinga, þá lá beint við að þeir fengju að fiska hér sömu fisktegund. Þeir fiska nefnilega mikið að kolmunna og veiða hann bæði fyrir vestan Írland og í kringum Færeyjar op víðar. Þeir kunna að veiða kolmunna, en það kunna íslendingar líka. Hann nefndi það hér, hv. þm. Bragi Níelsson, að Íslendingar kynnu ekki að veiða kolmunna. Það er hinn mesti misskilningur. Það er einn gamall nemandi minn, sem er þekktur skipstjóri á Austfjörðum, sem er sérfræðingur í að veiða kolmunna og er núna að reyna að fá keypt skip til landsins í því skyni, Magni Kristjánsson. Og það eru margir aðrir Íslendingar sem hafa gert garðinn frægan í þessum efnum, bæði hér við land og erlendis, kannske ekki síst sá mikli aflamaður sem á danska skipið, - hvað heitir það nú aftur? - já, Ísafold, mikill aflamaður á kolmunnann. Við getum ósköp auðveldlega fiskað hann alveg eins og aðrir og ekkert síður. Hv. þm. Gils Guðmundsson minntist einnig á að enginn hefði lagt til að samningum væri sagt upp. Það er rétt að því leyti, að það hefur ekki verið flutt um þetta þingmál. En hv. þm. veit vel að ég hef hreyft þessu máli oftar en einu sinni í mínum þingflokki, hvort það ætti ekki að flytja mál um það að fella alla fiskveiðisamninga við útlendinga úr gildi. Þá hafa komið upp raddir þar sem menn hafa sagt að það gæti ekki verið að það yrði samið aftur við útlendinga og allra síst um þorsk. Ég hins vegar lagði það til skýrt og greinilega, bæði í byrjun og lok ræðu minnar í dag, að nú ættum við að segja upp þessum samningum, öllum þessum samningum, þannig að við hefðum frían sjó og frjálsar hendur og gætum þá tekið það mál allt saman upp á nýtt. Það kom í ljós að hv. þm. Gils Guðmundsson lagði á það mikla áherslu, - og það var mér mikið fagnaðarefni að heyra það af hans vörum vegna þeirra fullyrðinga sem ég kom fram með í dag og bar á hæstv. utanrrh. að þarna hefði verið óeðlilega að málum staðið og ég hefði allt aðrar meiningar í þeim efnum, - en hv, þm. Gils Guðmundsson sagði að það hefði ávallt fyrr verið haldið öðruvísi á þessum málum, málið hefði verið lítið rætt í ríkisstj. Hann fann einnig að því, að tveir stærstu flokkar landsins hefðu ekki haft fulltrúa í viðræðunefndinni við Færeyinga og þar með ekki eðlilegt samband við aðra flokka, hins vegar hefðu Færeyingar haft fulltrúa úr öllum stjórnmálaflokkum. Það, sem í mínum huga stendur upp úr efnislega í ræðu hv. þm. Gils Guðmundssonar, voru þessi orð sem ég náði orðrétt: „Það á ekki að standa þannig að samningagerð,“ sagði hv. þm. og hæstv. forseti Sþ. Það fór þó aldrei svo að við gætum ekki verið sammála um eitthvert atriði varðandi fiskveiðar og fiskveiðiheimildir Færeyinga eða annarra. Mér leiddist það svolítið, að mér fannst eins og hv. þm. Gils Guðmundsson væri að beina því til mín þegar hann sagði að ýmsir hér hefðu verið að tala um Færeyinga eins og frændur okkar og vini í hæðnistón. Ég sagði nefnilega nokkuð oft þessi orð: frændur og vinir okkar Færeyingar. En það var svo langt frá því að í því ætti að vera nokkur hæðnistónn, og bendir það þá ekki til neins annars en að ég sé hættur að hafa vald á því, hvers konar tónn kemur fram í orðum mínum, og það þykir mér slæmt. En bæði í ræðu hans og margra annarra kom greinilega fram hver er höfuðóvinurinn á bak við allt málið. Það skín alls staðar í svart tröll á bak við í þessu máli, sem er fjandinn í þessu öllu saman, og það er stórt og andstyggilegt tröll. Það er skuggi Efnahagsbandalagsins sem hvílir yfir þessu öllu saman, okkar mikli óvinur og vinur í NATO að vísu, en óvinur a.m.k. annars staðar. Að lokum vil ég segja örfá orð varðandi það sem hæstv. utanrrh. sagði. Ég vil áður aðeins minnast á það, hvað mér finnst, og ég vil segja það einu sinni enn: Ég tel málsmeðferðina ranga. Mér finnst það ekki skynsamleg spurning hjá hæstv. utanrrh. þegar hann spyr spurningar eins og þessarar: Hvar annars staðar en í utanrmn. á að hafa samband við flokkana? - Ég benti á það í dag, að ég líti á þetta mál þannig að þar væri ekki einungis um utanríkismál að ræða. Þarna er um fiskveiðimál að ræða, stórt efnahagsmál o.s.frv., og þess vegna hefði átt auk utanrmn. að hafa samband við sjútvn. þingsins um málið. Þar á ofan bætist að þetta er gert í þinghléi. Það virðist vera eins og það sé skipulagt að gera þetta á þeim tíma þegar verst er að ná til þm. almennt, sem sagt á óheppilegasta tíma. Ég vil þá segja þetta við hæstv. utanrrh.: Það er alrangt, að ég hafi farið hér með árásum á hæstv. sjútvrh., eins og hann bar mér á brýn. Það er alrangt að ég hafi ráðist á hæstv. ráðh. Það, sem ég sagði, voru eingöngu staðreyndir. Ég fagnaði því, sagði ég fyrst, að heyra hæstv. ráðh. ræða sjávarútvegsmál hér í þinginu, það hefði ég ekki heyrt fyrr. Ég efast ekki um að hæstv. ráðh. er að vinna að sjávarútvegsmálum, en við vitum ekki hér í þinginu hver þau mál eru. Við vitum það ekki, við heyrum aldrei um það. Hæstv. ráðh. hefur ekki haft samband við sjútvn. þingsins. Við vitum sem sagt ekkert hvað hann er að gera. Ég efast ekki um að hann er að vinna mikið fyrir utan að sitja í þessari vitlausu nefnd þarna, -- hvað heitir hún? - já, ráðherranefnd. Það er mikið starf sjálfsagt, en það er auðvitað ekkert annað en satt að hér hefur ekkert mál verið lagt fram í sjávarútvegsmálum af hans hálfu. Ég tel vissulega að það sé hægt að vinna mikið í þessum efnum og það sé hægt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til þess að gæta þess vandlega að ekki verði gengið óhæfilega illa um þann hrygningarstofn sem nú fer að nálgast landið og hrygna hér í mars og apríl. Og það skaðaði ekki fyrir hæstv. sjútvrh., sem er þaulmenntaður maður, en ekki á þessum sviðum, að hann hefði samráð um það, - samráð er í tísku núna, - að hann hefði samráð um þessi mál við þá menn sem hafa unnið að sjávarútvegsmálum hér í þinginu í fjöldamörg ár. Við vitum auðvitað miklu meira um þetta heldur en hann, og það er ekkert verið að sneiða að honum með því, það er eðlilegt. Þetta hafa aðrir hæstv. ráðh. gert áður. Hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason, sem er kannske ekki heimsfrægur fyrir að fara varlega að málum, eins og ýmsar deilur sanna, svo maður nefni Blönduós eða eitthvað annað, það er eiginlega sama hvar drepið er niður, hann hefur verið duglegur og ákveðinn maður í sínum störfum og ekkert læðst með veggjum, - hann hafði þann sið, þegar hann var að taka ákvarðanir í ráðuneytinu, setja reglugerðir og gera þessar eða hinar breytingar, að hafa samráð við okkur í sjútvn. Hann hélt fundi með okkur án þess að þessi mál væru hér á dagskrá. Hann bað okkur um að flytja mál fyrir sig o. s. frv., menn úr öllum flokkum, og það gerðum við. Hann hafði gott samband við okkur og samráð. En það hefur hæstv. núv. sjútvrh. ekki gert, það er satt. Þetta eru ekki árásir á ráðh.

Var ekki haft samband við verkalýðinn?

Er nú Coldwater kominn í gang aftur? Hæstv. ráðh. sagði einnig að það skipti ekki mestu máli að menn flyttu hér glás af frv., það væri miklu meira virði hver framkvæmdin væri. Ég er alveg hjartanlega sammála hæstv. ráðh. Benedikt Gröndal um það, að aðalatriðið er, hvað kemur út úr þessu, ekki hver aðferðin er og mér liggur við að segja: mér er næstum sama þó að það sé farið fram hjá nefndum eða ráðum í þessum efnum ef útkoman er skynsamleg. Það er númer eitt auðvitað. En það er einkennilegt ef það er orðið aðalatriðið hver framkvæmdin er, en ekki hvernig hún er, og að það eigi að vinna að þessum málum fram hjá þinginu, að það eigi að gera þetta einungis í ráðuneytinu. Er ekki verið að flytja með þessu móti vald Alþingis og hið pólitíska vald yfir til embættismannanna? Margir hv. þm. Alþfl. hafa þó verið að leggja áherslu á að draga úr ofurvaldi hins þunga kerfis og færa ekki embættismönnunum í landinu allt vald í hendur. Herra forseti. Þá hef ég lokið við að senda mínar diplómatísku nótur til hæstv. utanrrh. og vil þá aðeins minnast á það sem ég heyrði af ræðu hv. þm. Kjartans Ólafssonar. Hv. þm. Kjartan Ólafsson vill gefa Færeyingum loðnu. Hann vill gefa Færeyingum 6 þús. tonn af þorski og þótti ekki mikið, því að tveir togarar af Vestfjörðum, Guðbjörg og Páll Pálsson, eða hvað þeir nú heita, væru ekki lengi að skófla þessu inn tveir og þó meira væri. Þetta væri nú aflinn hjá togurunum. En það er nú svona með fulltrúa alþýðunnar í þessu landi, að þeir eru nú ekki alltaf í mjög beinu sambandi við hinn vinnandi lýð. Samband þeirra hefur oftast verið meira í gegnum pappírinn, margra okkar ágætu alþm., og þeir vita ekki hver er þorskafli togara yfirleitt. Ég get þó upplýst hv. þm. Kjartan Ólafsson um það, þó að nokkrir togarar á Vestfjörðum fiski geysilega mikið - og fjandinn vorkenni þeim það, þeir hafa fiskinn við bæjardyrnar og geta komið með hann að landi hvenær sem þeim sýnist, þegar við hinir þurfum að leita að honum frá Vestmannaeyjum og austur á Vopnafjarðargrunn og þaðan vestur á Hala og hver veit hvað og allt þar á milli, þar sem lítinn þorsk er auðvitað víða að finna, en allir fjórir togarar Vestmanneyinga náðu ekki að fiska 6 þús. tonn af þorski í fyrra samanlagt. Var þó afli þeirra mikil búbót fyrir það pláss, og ég er hræddur um að ef sá þorskur hefði ekki komið þar á land fyrir utan síldina, þá hefði þar verið mjög mikið atvinnuleysi. Allt þetta vil ég gefa þér, segir hv. þm. Kjartan Ólafsson við Færeyinga, og meira til, 11 þús. tonn í viðbót af botnlægum fiski, sem sagt a.m.k. 17 þús. tonn af botnfiskafla. 17 þús. tonn af botnfiskafla skapa ekki aðeins sjómönnum okkar og útgerð tekjur, heldur eru ærið margar vinnustundir á bak við vinnslu á þessum afla ef hann kemur á land í íslenskri höfn, en fer ekki með viðkomu í Færeyjum til Coldwaters og Guðmundar H. Garðarssonar. Það eru ærið margar vinnustundir, og ég efast ekki um að hv. þm. hefur löngum haft mikinn áhuga á að bæta og halda við sem bestum kjörum íslenskrar alþýðu. En eitt af því, sem íslenskt verkafólk við fiskvinnslu verður að hafa, er auðvitað vinna og helst stöðug vinna. En það er nú svo með mörg sjávarþorpin í mínu kjördæmi og raunar víðar og alveg vestur á Snæfellsnes, að þar hefur atvinna verið stopul og tímabundið atvinnuleysi á öllum þessum stöðum vegna hráefnisskorts. Og svo er nú illa komið fyrir okkar dýrmætasta fiski, eins og ég sagði í dag, að nú er lagt til að við veiðum ekki meira en 250 þús. tonn og verðum sem sagt að minnka veiðarnar um næstum 25%. Á sama tíma vilja menn gefa Færeyingum 17 þús. tonn. Mér finnst ekkert samræmi í þessu. Ég verð að segja það.  Ég vil aðeins segja það að lokum, að þó að ég hafi ekki verið á skútu hjá Færeyingum, þá hef ég verið til sjós með þeim bæði á togurum og á loðnuskipum og öðrum skipum, og ég álit að ef við eigum að láta nokkra fiska í okkar landhelgi, þá eigum við náttúrlega að horfa fyrst til Færeyinga. Það er mín skoðun. Þeir eiga í vissum erfiðleikum með að endurheimta sína landhelgi, ég viðurkenni það. Það er mjög erfitt mál. En nú stöndum við e.t.v. frammi fyrir því, að viðkomubrestur geti orðið í íslenska þorskstofninum. Það er orðað þannig í skýrslu Hafrannsóknastofnunar, sem ég fékk í dag og er að koma út á næstunni: „Sem betur fer hefur ekki enn orðið viðkomubrestur í íslenska þorskstofninum,“ segja þeir þar, allir okkar færustu sérfræðingar. Þeir meta stöðuna þannig að við séum komnir alveg á rauða strikið í þessu efni. Og það er mín skoðun að við verðum að koma í veg fyrir að aðrir fiski þetta en við, og við verðum líka að koma í veg fyrir að við eyðileggjum þetta sjálfir, því séu Færeyingar grimmir fiskimenn, þá eru Íslendingar næstum því villimenn í fiskiríi, eins og sannaðist af því dæmi sem var tekið áðan, að þeir hefðu eyðilegt hundruð og jafnvel þúsundir tonna af fiski í sumar með því að drepa meira en þeir gátu „étið“, eins og minkurinn. Svona lagað má auðvitað ekki koma fyrir. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, að ef við höfum afgangsafla, ef við komum hrygningarstofninum vel á fót á nýjan leik, þá eigum við að leyfa Færeyingum að veiða hér. En eins og málin standa nú tel ég að það séu alls ekki efni til þess.



Herra forseti. Klukkan er nú hálfa stund yfir miðnætti og hér hefur margt verið sagt. Ég skal ekki lengja þessar umr., þó ég hafi verið beðinn fyrir orðsendingar frá ýmsum þeim þm., sem hér hafa talað áður, til þeirra sem töluðu frá því að þeir töluðu. Ef ég ætti að koma öllum þeim orðsendingum á framfæri, þá mundi það sjálfsagt lengja ræðuna mikið. Þó vil ég ekki skjóta mér undan því loforði sem ég gaf hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, að fræða hv. þm. Halldór E. Sigurðsson um þá sögulegu staðreynd, að upphaf þessara mála hefði verið 1944 í nýsköpunarstjórninni. Ástæðan fyrir því, að ég hef kvatt mér hér hljóðs, eru tvö atriði sem ég vildi leggja sérstaka áherslu á áður en þessari umr. lyki. Afstaða mín til þessara samninga hefur komið fram utan þings í þann mund sem þeir voru gerðir, en þau tvö atriði, sem ég vil láta koma hér fram, eru þessi: Í fyrsta lagi eru framkvæmd og form á utanríkissamningum ekki síður mikilvæg en efnisatriði málsins. Við sjáum það á þeim starfsháttum sem þróast hafa í samskiptum þjóða og í meðferð utanríkismála með þjóðum, að þar er formið oft og tíðum talið mikilvægara heldur en jafnvel efnið sjálft. Ég fagna því, að utanrrh. lýsti yfir hér í dag, að hann viðurkennir að meðferð málsins, forminu við þessa samningagerð, hafi verið ábótavant. Ég held að það sé afar mikilvægt, að þeir, sem fara með stjórn í þessu landi nú, og þeir, sem gera það síðar, læri af þessum mistökum og láti slíkt ekki koma fyrir aftur. Við Íslendingar höfum ekki efni á því að slíkur ágreiningur eyðileggi samstöðu okkar. Hæstv. utanrrh. kvað það hafa verið sína ætlan, að utanrmn. yrði í þessu efni sá samráðsvettvangur sem slík nefnd væri hjá sumum öðrum þjóðþingum. Í fiskveiðimálum hefur utanrmn. ekki verið höfð til slíks. Ef sú breyting hefði átt að verða í reynd, þá hefði verið nauðsynlegt að nefndin hefði komið miklu tíðar til funda í aðdraganda samningsgerðarinnar og á meðan samningarnir fóru fram, en ekki að það væru haldnir aðeins tveir fundir í n. nokkru áður en samningarnir voru gerðir, þar sem neitað var beiðni fulltrúa Alþb. í n. að gefa tóm til þess að þingflokkar gætu rætt málið, eftir því sem sá fulltrúi hefur frá skýrt. Þess vegna held ég að ef þetta eigi að vera starfshátturinn í framtíðinni, þá sé nauðsynlegt að öllum þingflokkum verði gerðar kunnugar þær vinnuaðferðir sem ríkisstj. í heild eða ráðh. ætlar að hafa í framtíðinni, því vissulega er víðs fjarri að það liggi ljóst fyrir nú. Það hefur komið fram í þessum umr. um annað mál, að því miður virðist í ýmsum málum hið óljósa fylgja þeim tökum á utanríkismálum sem hafa verið höfð hér undanfarna mánuði, og ég vil taka undir með ýmsum öðrum þm., að því tímabili verður að linna. Það verða að fást skýr og ákveðin efnistök á þessum málum. Því miður er það ekki aðeins meðferð málsins í utanrmn. sem við höfum gagnrýnt, heldur einnig þáttur eða réttara sagt þátttökuleysi ríkisstj. í meðferð málsins. Í þeim efnum hefur utanrrh. látið frá sér fara tvær yfirlýsingar sem ég vil gera hér sérstakar athugasemdir við. Önnur yfirlýsingin og sú fyrri kom í fjölmiðlum, að hann hefði haft samband við forsrh. um samningsgerðina, og þau ummæli voru á þann veg, að greinilegt var að utanrrh. taldi það nægjanlegt. Svo er ekki. Í samsteypustjórnarkerfi af því tagi sem hefur verið á Íslandi fer forsrh. ekki með slíkt vald, að samband við hann einan sé nægilegt, heldur þarf sambandið að eiga sér stað formlega á vettvangi ríkisstj. Ég veit að í ýmsum öðrum stjórnkerfum, sem ráðh. gæti sjálfsagt vitnað til, eins og t.d. í hinu breska, gæti slík aðferð dugað. En miðað við þá stjórnarhætti og þá stjórnskipan, sem hér hefur þróast bæði formlega og í reynd, vara ég við því að ætla að veita forsrh. einum sér slíkt vald, að samtöl við hann meðan á samningum stendur við erlendar þjóðir jafngildi samráði við ríkisstj. í heild. Meðan við búum hér við samsteypustjórnarkerfi af þessu tagi, þá held ég að slíkar starfsaðferðir kunni ekki góðri lukku að stýra. Hitt atriðið voru ummæli sem hæstv. ráðh. viðhafði hér í umr. þegar málið var hér fyrst til umr., að hann hefði borið sig saman við forsrh. um það, hvort ætti að taka málið fyrir formlega í ríkisstj. eða ekki, og þeir hefðu komið sér saman um að bíða og sjá til hvort einhver hæfi máls á því í ríkisstj., en þeir mundu sjálfir ekki flytja málið inn á borð ríkisstj. Slíkar starfsaðferðir við gerð milliríkjasamninga, að láta það nánast vera undir hælinn lagt og vera háð tilviljunum, háð dagskrá ríkisstjórnarfundar það og það sinnið eða hugsanlegri vöku samráðherra sinna í ríkisstj., hvort málið er þar lagt formlega inn eða ekki, eru vinnubrögð sem alls ekki má viðhafa við gerð milliríkjasamninga - alls ekki.  Hæstv. viðskrh. sagði hér í umr., og ég hef enga ástæðu til annars en að treysta orðum hans, að málið hefði ekki verið tekið fyrir í ríkisstj., samningarnir hefðu ekki verið ræddir í ríkisstj. fyrir fram og hefðu ekki verið ræddir þar enn. Mér finnst nánast hvar sem á þessa samningsgerð er litið, að slík efnismeðferð megi ekki eiga sér stað aftur og það verði að vera miklu ljósara hvar og hvernig á málunum er tekið, bæði gagnvart þinginu, gagnvart stjórnmálaflokkunum í landinu og gagnvart ríkisstj. sjálfri. Mér finnst, án þess að ég ætli að lengja hér umr. um hið svokallaða Jan Mayen-mál, að þar séu aftur á ferðinni hin lausu tök, þar hefði ég kosið að fá skýrar og afdráttarlausar fram afstöðu ríkisstj. Íslands; eins og óskað var eftir í Ed. í gær, en komið hefur fram í umr. hér í dag. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. Stefáni Jónssyni, að þar til annað kemur fram er ég reiðubúinn að túlka þau ummæli, sem hér voru höfð, á þann veg að þetta liggi ljóst fyrir. En formsins vegna og í milliríkjaviðskiptum er formið oft það sem máli skiptir, formsins vegna þyrfti það að liggja miklu skýrar fyrir. Hið síðara atriði, sem ég vildi ræða í þessum umr., og það, sem mótar að miklu leyti afstöðu mína til þessara samninga sem hér eru til umr., er það, að í raun og veru erum við ekki að ræða hér samskipti Færeyinga og Íslendinga. Það er alveg rétt sem hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði áðan, aðalpersónan í þessu máli, ef svo má að orði komast, aðalþátttakandi er tröllið Efnahagsbandalagið. Það er sá skuggi sem öll þessi samningsgerð er gerð undir. Það er sá veruleiki sem við erum hér að glíma við. Það vill svo til að Færeyingar kusu að vera ekki í Efnahagsbandalaginu, og það eru líkur á að Grænlendingar að fenginni heimastjórn kjósi líka að standa utan Efnahagsbandalagsins. Þá er ljóst að þessar þrjár þjóðir hér í Norður-Atlantshafi, sem í sameiningu hafa yfir miklum auðlindum hafsins að ráða, geta komið fram sem sterkur og öflugur aðili í sameiningu gagnvart Efnahagsbandalaginu. En þær geta líka orðið veikur aðili í þeim samskiptum með því að láta Efnahagsbandalagið komast upp með að semja við þau sitt í hvoru lagi, semja við þau án þess að fyrir liggi sameiginleg afstaða þessara landa, Færeyja, Íslands og Grænlands gagnvart fiskveiðiásókn Efnahagsbandalagsins. Stóra málið í framtíðinni í þessum heimshluta varðandi fiskveiðar og landhelgismál verða samskipti Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga við Efnahagsbandalagið. Þessi samningur, sem hér er verið að leggja til samþykktar, er þegar öllu er á botninn hvolft í raun og veru samningur við Efnahagsbandalagið. Hann er samningur sem Færeyingar þurftu á að halda til þess að geta haldið áfram sinni samningsgerð við Efnahagsbandalagið, til þess að geta látið undan þeim þrýstingi sem Bretar og Vestur-Þjóðverjar láta þá sæta í gegnum Efnahagsbandalagið, líkt og þeir beittu okkur áður. Það er skortur á raunsæi að halda að frændsemismálefni okkar við Færeyinga séu hér aðalatriðið, vegna þess að í þessari samningsgerð eru Færeyingar í raun og veru milliliður. Ég hefði kosið að ríkisstj. Íslands hefði í þessum samningum, sem fóru fram hér í byrjun árs, eingöngu haft uppi könnunarviðræður við Færeyinga, þar sem hefði verið kynntur fyrir þeim vilji okkar til þess að ná sameiginlegri afstöðu með Færeyingum og síðar Grænlendingum gagnvart fiskveiðimálum í þessum heimshluta, Færeyingar hefðu verið beðnir um að athuga það mál, kanna hvað þeir gætu náð langt með okkar styrkleika í samningum við Efnahagsbandalagið, og við áttuðum okkur á því eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson orðaði réttilega, „hver er tröllið í þessum leik“. Hv. flokksbræður mína, sem styðja þennan samning, velflestir, ef ekki allir, eingöngu í nafni frændsemi og vináttu við Færeyinga, vil ég aðeins minna á það, að slíkar frændsemi-, vínáttu- og bræðraröksemdir hafa líka verið notaðar af öðrum í sögu þessa lýðveldis. Þær hafa líka verið notaðar af þeim sem hér hafa réttlætt bandaríska herstöð fyrir sakir frændsemi, vináttu og sögulegs skyldleika við Norðmenn. Þær eru ófáar ræðurnar sem stuðningsmenn vestrænnar samvinnu hafa flutt um frændsemiböndin við Norðmenn, sögulega reynslu okkar beggja og skyldu okkar í bræðralagi. Við skulum ekki láta frændsemitengsl okkar við Færeyinga villa okkur sýn á veruleika Efnahagsbandalagsins frekar en við Alþb.- menn höfum látið frændsemiröksemdir gagnvart Norðmönnum villa okkur sýn varðandi Atlantshafsbandalagið.