Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er langt liðið síðan ég hef getað tekið þátt í þessum umr., og ekki margt, sem ég þarf að ræða. Ég er áður búinn að lýsa eindregið minni skoðun á þessu máli, og hún er sú, að það nái engri átt að samþ. þá höfuðtill., sem hér liggur fyrir. Og það er líka svo komið, að sá prófessor, sem við eigum hér innan þings, er nú farinn að bera fram leiðréttingar á þessari till., sem m. a. fyrrv. dómsmrh. og forsrh. er flm. að, af því að till. fái ekki staðizt, ef hún verður samþ. eins og hún er nú. Ég býst þess vegna við, að margir, sem hafa sótt þetta mál fastast frá upphafi, ættu að vera farnir að átta sig dálítið á því og sjá, að það sé að öllu leyti heppilegast að láta þetta mál ganga sinn venjulega gang gegnum þingið og hæstv. dómsmrh., sem hefur málið í sínum höndum, halda áfram þeim rannsóknum, sem hann er með í þessu sambandi, og síðan sé landsvistarleyfi veitt, þegar þeim rannsóknum er lokið. Það gekk svo langt við þær umr., sem fóru fram síðast þegar ég gat tekið þátt í þeim, að hv. frsm. utanrmn., 1. þm. Reykv., varð sjálfur að bæta inn í ræðu hjá mér, að hann hefði ætlazt til, að fram færi rannsókn í þessu máli, áður en þetta leyfi væri veitt, en það fólst ekki í þeirri till., sem fyrst lá fyrir, svo að það sýndi sig, að sjálfur frsm. utanrmn., sem hafði fengið málið til umr., hafði í fyrstunni ekki gert sér grein fyrir, hvernig þessi till. var, sem hann mælti með, að samþ. yrði. Það hefur nú komið fram, að till. eins og hún þá lá fyrir var þannig, að hún gat ekki staðizt, að það var ekki hægt með þáltill. að taka af dómsmrh. það vald, sem hann hefur samkv. l. Ég vona því, að þeir, sem sótt hafa fastast á hér, fari að átta sig svo mikið á þessu máli, að það mætti komast að samkomulagi um að vísa málinu til dómsmrh. á þeim forsendum, að með því að málið væri í rannsókn, þá væri ekki ástæða til þess, að þingið væri að hraða því frekar, og mun ég nú undirbúa till. að rökst. dagskrá, sem ég skal leyfa mér að biðja hæstv. forseta um afbrigði fyrir, svo framarlega sem þess er þörf, að með því að ráðh. hafi þetta mál til rannsóknar, þá sjái þingið ekki ástæðu til annars en að taka fyrir næsta mál á dagskrá. Ég held, að það sé að öllu leyti bezta meðferðin, sem þetta mál gæti fengið, þó að það sé nú til allrar hamingju búið að afstýra því, að málið verði afgr. þannig, að það sé hneyksli. Ég vona, að hv. þm. sætti sig við að vísa málinu til ráðh., og svo gengur það sinn venjulega gang, eins og l. mæla fyrir. Ég ætla rétt að hreinskrifa þessa till., og svo skal ég afhenda hæstv. forseta hana.

Forseti (JPálm) : Mér hefur borizt rökstudd dagskrá frá hv. 2. þm. Reykv., að þar sem mál þeirra Þjóðverja, sem þáltill. fjallar um, er í rannsókn, telur Alþingi ekki ástæðu til að gera samþykkt í málinu og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi dagskrá er þá einnig til umr.



Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til að bæta miklu við það, sem ég hef áður sagt í þessu máli. Mér þykir aðeins sem Alþingi hafi verið látið bíða alllengi eftir ekki veigameira innleggi í þetta mál en nú hefur verið sett fram af minni hl. eða a. m. k. hluta af minni hl., þar sem till, minni hl. er sú ein eftir margra mánaða þóf og andspyrnu gegn þessu máli að vísa því frá eða til aðgerða og náðar hæstv. dómsmrh. eins í málinu. Ég vil um þessa rökst. dagskrá, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur lýst, aðeins segja það, að að sjálfsögðu erum við flm. henni mótfallnir og leggjum til við Alþ., að það felli þessa rökst. dagskrá, en að till. verði í samræmi við nál. meiri hl. utanrmn. samþ. eins og hún liggur fyrir, þó að til athugunar gæti komið og ekki sé óeðlilegt, að samþ. yrði brtt. sú, er hv. þm. Snæf. lýsti yfir og lagði fram, er málið var síðast rætt. Ég hygg, að það sé alger misskilningur hjá hv. 2. þm. Reykv. að túlka þá till. þannig, að með henni sé verið að fleyga þetta mál að nokkru leyti og draga úr áherzlu þeirri, sem flm. hafa viljað leggja á þá leið málsins, sem lagt er til í till. Ég hygg, að það hafi verið yfirlýst af hv. þm. Snæf., er hann svaraði hér orðum eins hv. þm. á síðasta fundi, er þetta var rætt. Ég hygg þannig, að þessi till. sé tvímælalaus áskorun til hæstv. ráðh. í þessu efni, þó að þessi brtt. verði samþ. við hana. Og ég álít, að hæstv. ráðh. beri tvímælalaust að haga sér í samræmi við jafntvímælalausan vilja og kemur fram í þáltill., þó að þessi brtt. verði samþ., og ég leyfi mér að skírskota til þess, sem ég áður hef bent á í umr. um málið, að í bréfi frá hæstv. dómsmrh., dags. 3. des. s l., þar sem hann svarar bréfi og áskorun 30 þm. um þessi efni, er beinlínis gefið í skyn, að hann muni beygja sig fyrir þingvilja í þessum efnum, eða a. m. k. að hann telji það rétt, að þinglegur vilji komi fram um þessi efni. Og ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp niðurlag þessa bréfs. Hæstv. dómsmrh. hefur á undan í bréfinu lýst þeim reglum, sem hann hefur farið eftir í þessum efnum, og segir svo um vilja Alþ. í þessum efnum : „Telur ráðuneytið rétt, að sá vilji komi fram á þinglegan hátt, en mun, meðan svo er eigi, ekki breyta uppteknum hætti.“ Ég leyfi mér að líta á þetta niðurlag bréfs hæstv. dómsmrh. þannig, að hann vilji fá þennan þingvilja fram, og muni þá fyrst, er hann er kominn fram, telja sig geta breytt á annan veg en hann hefur gert til þessa í þessum efnum. Ég lít svo á, að þannig hafi hæstv. ráðh. beinlínis óskað eftir því, að vilji hæstv. Alþ. komi fram í þessum efnum, og að beinlínis sé kallað eftir honum með niðurlagi bréfsins, sem ég las. Ég held svo, að ég hafi ekki miklu við þetta að bæta. Ég sé ekki ástæðu til þess frekar en fyrr að blanda mér inn í þær umr., sem við umr. þessarar þáltill. hafa farið fram milli hæstv. dómsmrh. og hv. meðflm. míns að þessari þáltill., hv. þm. Str., um efni, sem ég tel fjarskyld kjarna þessa máls. Ég hef áður bent á, að ég tel þær umr. mjög fjarri kjarna þessa máls, sem fyrir liggur að ræða um. Og ég hygg, að allir hv. þm. hafi séð, að þær umr. voru ekki hafnar af hálfu okkar flm. þessarar þáltill. og það ber því ekki að sakast um það við okkur, þó að umr. hafi mjög farið utan við kjarna málsins og inn í þær blandað óskyldum atriðum. Eftir þær miklu umr., sem farið hafa fram um mál þetta, liggur það svo ljóst fyrir, að af hálfu okkar flm. þarf ekki að fjölyrða um það frekar. En ég ítreka óskir mínar til hv. þm., að þeir felli þá rökst. dagskrá, sem nú hefur verið lýst og borin er fram af hv. 2. þm. Reykv.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég vildi út af orðum hv. þm. N.-Ísf. segja það, að niðurlag það, sem hann las upp úr bréfi mínu, hnígur ekki að öðru en því, að ég tel rétt, að þegar þm. vilja láta vilja sinn í ljós gagnvart ríkisstj., þá geri þeir það opinberlega, en ekki með undirskriftaskjölum til ríkisstj. Ég hef að öðru leyti lýst yfir því, hvaða áhrif samþykkt þessarar þáltill. mundi hafa á gang þessara mála í mínum höndum, og sé ég ekki ástæðu til að bæta neinu þar við.



Herra forseti. Ég verð að segja, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum í sambandi við ræðu hv. þm. N.-Ísf. Ég hélt, að hv. flm. þessa máls hefðu á þeim langa tíma, sem þeir hafa haft til þess að hugsa um þetta mál, athugað málið, en það virðist vera mjög fjarri því enn. Hv. 1. flm. virðist enn þá hugsa sem svo, að það sé sjálfsagt að samþ. þáltill. þessa um að hleypa nú til landsins án rannsóknar mönnum, sem er vitanlegt, að staðnir eru að landráðastarfsemi hér á landi, hættulegri íslenzkum hagsmunum. Það væri hreinasta ósvinna að samþykkja þess háttar þáltill. hér á hæstv. Alþ. og ætla að fela hæstv. dómsmrh., bókstaflega móti l., að framkvæma hana. Ég er alveg hissa á því, að hv. þm. skuli halda svona fast við þetta mál, að þeir skuli, eftir þann langa tíma, sem þeir hafa haft til þess að hugsa um málið, síðan þeir upprunalega hlupu til að flytja það til þess að veita af handahófi útlendingum landsvistarleyfi - halda jafnfast við það eftir að hafa fengið tvo mánuði til þess að hugsa um málið. Við skulum bera saman það, sem farið er fram á í brtt. hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. V.-Ísf., við aðaltill., sem hv. þm. flytja, hver munur er þar á. Í brtt. er talað um, að rannsókn fari fram í þessu máli, áður en leyfið er veitt. En það er það, sem hv. þm. N.-Ísf. er á móti, móti því að þetta mál verði rannsakað og till. lagalega orðuð, þannig að til sé tekið, að þeir menn, sem ekki upplýsist við rannsókn, að séu sekir um að vinna gegn íslenzkum hagsmunum, skuli fá landsvistarleyfi. En sannleikurinn er, að það er sannað á þessa menn flesta að hafa tekið þátt í félagi, sem starfað hefur beinlínis í félagi, sem nazistar stjórnuðu. Það er undarlegt, að ekki skuli mega rannsaka þessa hluti, heldur skuli vera settar fram kröfur um það, að þessir menn fái landsvistarleyfi án þess að þessi rannsókn fari fram. Og það er bókstaflega á móti lögum landsins, að Alþ. feli dómsmrh. að gera þessa hluti rannsóknarlaust. Ég held, að sú brtt., sem hv. þm. Snæf. flytur hér, sé til þess að laga þessa þáltill. ofurlítið. Það er ekki hægt að fela ráðh. að gera hlut, nema það sé samkv. l., þannig að með brtt. hv. þm. Snæf. er miðað að því að breyta þáltill. þannig, að skorað sé á hæstv. ráðh. Það er þá verið að biðja hann að gera eitthvað, en ekki að fyrirskipa. Á þessu tvennu er mikill munur. Sýnir þetta atriði m. a., hversu flausturslega hefur verið gengið frá þessari þáltill. í fyrstu. Ég verð að lýsa yfir því, að mér þykir mjög leitt, að hv. þm. N.-Ísf. skuli ekki hafa áttað sig á þessu. Bæði hafa miklar umr. farið fram um þetta mál áður en þingi var frestað í vetur, og svo hefði tíminn, sem liðinn er síðan, átt að gefa nægilegt tækifæri til að hugsa sig um í þessu máli. Það hefði verið viðkunnanlegra, að hv. flm. hefðu viðurkennt hið auðsæja réttmæti þessarar breyt. á þáltill., en fyrst þeir ekki gera það, verða atkv. að skera úr um þetta, og ég fyrir mitt leyti treysti því, að hv. þm. verði við því að samþ. þá rökstuddu dagskrá, sem ég hef lagt hér fram um málið, vegna þess að meðan þetta mál er í höndum þess yfirvalds, sem hefur haft það í höndum, er eðlilegast, að rannsókn fari fram um þessa menn, áður en til nokkurra aðgerða kemur í þessu máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efni þessa máls, og hv. fyrri flm. hefur svarað þessu, sem hv. 2. þm. Reykv. er að minnast á, orðalag till. Efnislega er enginn munur á orðalaginu í brtt. eða eins og það er upprunalega í till., heldur er þetta mest orðabreyt., því að ef viðkomandi ráðh. hefur þetta í sínu valdsviði samkv. l., þá skiptir vitanlega ekki máli, hvort orðalagið er haft. Þetta vil ég aðeins leiðrétta, þannig að það komi fram í þingtíðindunum, vegna þess að það hefur verið fjasað svo mikið um þetta. En það hefur verið samþ. þáltill. með þessu orðalagi, sem er á upphaflegu till. hér, sem ég ekki orðaði, heldur hv. fyrri flm., réttilega. Og þessa þáltill., sem áður var með sama orðalagi, hefur hv. 2. þm. Reykv. samþ. Hann hefur sjálfsagt verið með í að samþ. margar till. með svona orðalagi. Þáltill. með slíku orðalagi fór fyrir hæstarétt, og var dæmt um þetta orðalag einmitt þar, sem hæstv. Alþ. lét frá sér fara. Og það skiptir ekki máli, hvort orðalagið er notað í þessu efni. Ég býst við, að það sem fram kom hjá hv. þm. Borgf., hafi komið til af því, að fram til þess tíma, að þessi dómur gekk, var talið, að máli skipti, hvort orðalagið væri haft, sem hér hefur verið rætt um. En fyrir því er nú hæstaréttardómur, að það skiptir ekki máli.



Herra forseti. Það er út af þeim ummælum hjá aðalflm. þessa máls, hv. þm. N.-Ísf., sem ég kvaddi mér hljóðs, að umr. hefðu legið allfjarri kjarna þessa máls, og að vissulega bæri ekki að saka flm. málsins um það, að málið hefði verið þannig rætt. Ég ætla að segja aðeins örfá orð, sem liggja nærri kjarna þessa máls og meira að segja eru kjarni þessa máls, hvað sem hv. fyrri flm. kann að álíta. Það er sannað, að hér í landinu hefur starfað um langt árabil félagsskapur þýzkra manna, nazistaflokkur, og annar félagsskapur, sem yfirleitt hefur gengið undir nafninu vinnufylkingin. Það er sannað, að bæði þessi félög höfðu ákveðið markmið, það markmið að undirbúa árás erlends ríkis á Ísland: Það er sannað, að hingað var sendur sérstakur ræðismaður til þess að gera þessi tvö félög sem starfsömust og áhugaríkust til þess að undirbúa innrás á Ísland. Þessi maður var Gerlach. Ég veit, að engu einasta orði af því, sem ég hef nú sagt, reynir hv. þm. N.-Ísf. að mótmæla, því að hér eru staðreyndir einar sagðar. Það er og upplýst, að hver einasti þeirra manna, sem hér er verið að biðja um landsvistarleyfi fyrir, tók þátt í þessum félagsskap. Það er sagt, að sumir þeirra hafi gert það nauðugir. Ég veit ekki, hvaða nauður rak þá til þess, en hitt ætla ég sannast, og það ætla ég eftir nokkrum kynnum, að þeir hafi verið haldnir draumum um „Henrenvolk“ og aðdáun á „der Führer“, og ég ætla, að þeir hafi flestir af fúsum og frjálsum vilja fetað sporin upp til þýzka ræðismannsins og setið þar á fundum til þess að undirbúa árás á Ísland. Það kann að vera, að þessum mönnum hafi ýmsum síðar snúizt hugur. - Svo gerist það nokkru fyrir jól, að mátulega hæverskur málaflutningsmaður hér í bæ fer að ganga á milli þm. og svo að segja kalla þá fyrir rétt og krefja þá um afstöðu þeirra til málsins og allt að því heimta og hóta í sambandi við það að reyna að fá þm. til að ljá lið til þess, að þessir menn fái skilyrðislaust að koma til Íslands. Svo koma tveir hv. þm. og flytja þáltill., sjálfsagt að áeggjan þessa virðulega málaflutningsmanns. Það var rætt um það, að það hefði verið rætt utan við kjarna málsins. Nú liggur málið svo fyrir, að hæstv. dómsmrh. hefur, eins og skylda ber til, rannsókn með höndum í málinu. Leiði sú rannsókn í ljós, að einhverjir þessara manna séu saklausir, að einhverjir þeirra hafi ekki unnið gegn íslenzkum hagsmunum, þá er sjálfsagt að leyfa þeim landsvist hér, og ég efast ekkert um, að hæstv. dómsmrh. muni veita það leyfi í slíku tilfelli tafarlaust, ef um það er beðið. Og hvers vegna á þá hæstv. Alþ. annað að gera en að láta svo búið standa sem er, að rannsókn haldi áfram í málinu, í fullu trausti þess, að hún verði ýtarlega og réttlátlega framkvæmd, og að þeim mönnum, sem að lokinni rannsókn reynast saklausir að því að hafa unnið gegn íslenzkum hagsmunum, verði leyfð hér landsvist? Hvers vegna á að samþykkja flaustursþáltill., sem er svo flaustursleg, eins og áður hefur verið á bent, að einn lögfræðingur á Alþ. sér sér ekki annað fært en að endursemja hana? Hvers vegna á að samþykkja þáltill., sem segir: Látið þessa menn koma heim. Ef þeir eru ekki þegar uppvísir að því að hafa unnið gegn hagsmunum Íslands, sleppið þið allri rannsókn? - Ég skil ekki, að nokkur hv. þm., sem styður hæstv. ríkisstj., vilji að athuguðu máli sýna hæstv. dómsmrh. það vantraust, að þetta mál eigi ekki að hvíla í hans höndum, þar sem það réttilega á að vera.

Gísli Jónsson,: Með því að hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. þm. Reykv. hafa báðir fullyrt hér, að allir þeir menn, sem hér eiga hlut að máli, séu sekir fundnir, en þetta er hins vegar í ósamræmi við sjálfa dagskrártill. þessa og gagnstætt henni, get ég ekki greitt dagskrártill. atkv. og segi því nei.



Ég hef ekki tekið þátt í þessum umr., en þegar einn hv. flm. þessarar þáltill. kom til mín og bað mig að vera meðflm., neitaði ég því og tók honum heldur treglega. En eftir þær umr., sem hér hafa farið fram, ekki sízt vegna þess, hversu gegn þessu máli er sótt af miklu offorsi, ekki sízt það hefur sannfært mig um, að ég muni greiða atkv. með till. Ég segi því nei. Brtt. 335 felld með 29:14 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, ÁS, LJós, SigfS, SG, STh, StJSt, StgrA, ÞB, ÁkJ, BrB, EOl, EmJ, FJ. nei: GSv, GTh, HB, HelgJ, HermJ, IngJ, IngP, JJós. JörB, ÓTh, PHerm, PZ, PÞ, PM, PO, SB, SEH, SK, SÞ, SkG, SvbH, ÞÞ, BSt, BÁ, BK, EE, EystJ, GJ, JPálm. BG greiddi ekki atkv. 8 þm. (GÍG, JS, JJ, LJóh, MJ, ÁÁ, BBen, GÞ) fjarstaddir. Brtt. 654 samþ. með 25:11 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till., svo breytt, samþ. með 29:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SvbH, ÞÞ, BSt, BÁ, BK, EE, EystJ, GJ, GSv, GTh, HB, HelgJ, HermJ, IngJ, IngP, JJós, JörB, ÓTh, PHerm, PZ, PÞ, PM, PO, SB, SEH, SK, SÞ, SkG, JPálm. nei: StJSt, StgrA, ÞB, ÁkJ, BrB, EOl, EmJ, HG, ÁS, LJós, SigfS, SG, STh. BG, FJ greiddu ekki atkv. 8 þm. (ÁÁ, BBen, GÞ, GÍG, JS, JJ, LJóh. MJ) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Þó að vitanlegt sé, að till. breyti ekki l. um ráðh., er hefur eftirlit með útlendingum, sem hér vilja fá landsvistarleyfi, þá finnst mér till. einhliða og óheppileg á margan hátt og segi því nei.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Með tilvitnun til fyrri yfirlýsinga minna um þetta mál breyti ég ekki afstöðu minni um veitingu landsvistarleyfa og greiði því ekki atkv.



Ég tel dómsmrh. geta hagað málinu eftir því, sem hann álítur réttast, hvort sem till. verður samþ. eða ekki. En ég hef frá öndverðu óskað, að ráðherra hefði nokkurt aðhald um að hraða rannsókn málsins, og greiði því atkv. með till. og segi já.



Mig langar til að bera fram þá fyrirspurn við hæstv. forseta, hvort ekki er hægt að afgr. og ganga til atkv. um 1. dagskrármálið (afnotagjald útvarps). Það er búið að vera nálægt 4 mánuði í þinginu, og óska ég því eftir, að afgreiðsla þess verði nú ekki lengur látin dragast.

Forseti (JPálm) : Það er tilætlunin, að afgreiðsla þessa máls fari fram á þessum fundi, en það verður ekki tekið fyrir á stundinni. Síðar á sama fundi var fram haldið einni umr. um till.



Ég vil leyfa mér að fara fram á, að atkvgr. verði frestað.



Ég óska eftir, að atkvgr. fari fram, eins og forseti hefur lofað.



Ég vil benda á, að sú till., sem næst kemur til atkv., kemur því ekki við, hvort gjaldið er 84 kr. eða 100.

Forsrh. (Ólafur Thors) : En sú till. er borin fram vegna þeirrar till., sem á undan er komin.

Forseti (JPálm) : Eftir ósk hæstv. forsrh. er atkvgr. frestað.