Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv. til l. um breyt. á l. nr. 41 27. apríl 1963, um aðstoð ríkisins við kaupstaði og kauptún vegna landakaupa. Þetta mál þarfnast ekki langrar skýringar eða mikillar framsöguræðu. Hér er aðeins um að ræða breytingu á tveimur efnisatriðum í viðkomandi lögum og það er í fyrsta lagi, að lánstíminn, sem hefur verið 25 ár samkv. l., verði styttur í 15 ár, og enn fremur, að vaxtakjörunum verði breytt þannig, að í stað þess, að á lánum til landakaupa hafa verið 5% ársvextir, er með frv. gert ráð fyrir, að þeir verði hækkaðir, þannig að þeir verði 3% lægri en almennir útlánsvextir lánastofnana. Aðrar breytingar felast ekki í þessu frv. Ég ætla, að mönnum sé ljóst, að þau lánakjör, sem lögfest voru árið 1963 með þessum l., sem þá voru sett, séu orðin úrelt miðað við almenna útlánsvexti og þá verðlagsþróun, sem nú er í landinu. Þessi breyting er fyrst og fremst flutt til þess að drýgja það fé, sem til þessara mála er veitt á fjárlögum, og reyna að bjarga því að nokkru leyti, að það brenni ekki allt upp í þeirri verðbólgu, sem hér hefur geisað. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þörf sveitarfélaganna fyrir fyrirgreiðslu af þessu tagi hefur farið mjög vaxandi, og menn þurfa varla annað en að líta á fskj., þar sem er skrá yfir óafgreiddar lánsumsóknir vegna landakaupa 1. mars s.l., til þess að gera sér ljóst, að 10 millj. á ári hrökkva skammt, ef lítið kemur til baka af raunverulegum verðmætum, vegna þess að lánakjörin séu miklu lægri en almennt gerist hjá lánastofnunum. Áður en frá þessu frv. var gengið, var haft samband við þann aðila, sem kemur fram fyrir sveitarfélögin varðandi þetta mál, þ.e.a.s. stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, og tjáði stjórnin sig samþykka efnisatriðum frv. Ég vænti þess, að þetta mál fái greiða afgreiðslu hér í hv. þd. og hv. þn. og geti orðið afgr. fljótlega sem lög frá Alþingi, þar sem hefur verið gert ráð fyrir því, að þessi breyting taki gildi við þá úthlutun, sem fram fer nú á þessu ári. Ég held, að ég sjái ekki ástæðu til, herra forseti, nema sérstakt tilefni gefist, til að fara frekar út í þetta mál, það er einfalt og ætti öllum að vera augljóst, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, enda er ekki rétt að vera að tefja tímann hér í þessari hv. d. með því að svara þeim furðulegu fullyrðingum, sem fram komu hjá hv. þm. Halldóri Blöndal, sem er nú ekki viðstaddur. Hann svaraði ekki fsp. minni þess efnis, hvar hann hefði fengið þær upplýsingar, að meðferð Alþingis á þessu máli tefði eðlilegan undirbúning, enda er það ekki von, því að það er uppspuni einn. Í staðinn kennir hann mér það nú, að ég hafi tafið Kröfluvirkjun um eitt heilt ár. Ég verð að segja, að meiri er minn máttur en ég gerði mér grein fyrir. Ég mun láta nægja að leiðrétta það, sem kannske má telja, að byggist á einhverjum misskilningi hjá þessum hv. þm., þó að ætla megi, að þar sé jafnvel um staðlausar fullyrðingar einnig að ræða. Ég las upp úr orkuspá, sem verið er að vinna að, ítarlegri orkuspá, sem fljótlega verður birt, taldi það vera upplýsingar, sem hv. þm., m.a. þessi hv. þm., hefðu fróðleik af að heyra. Þar gat ég um samanlagða orkuvinnslugetu Norðurlandsvirkjana og virkjana á núv. svæði Landsvirkjunar, og ég gat þess, að árið 1978 væri umframorkugeta þeirra virkjana, sem nú eru komnar í gang, þar með talin Sigölduvirkjun, á þessu svæði samtals 82 gwst., en 1979 yrði hún 134 að meðtalinni Kröflu, sem þá yrði þar með að vera komin í gagnið. Án Kröflu yrði orkuskortur. Vitanlega segir þetta ekki nokkurn skapaðan hlut um það, að Krafla geti ekki verið komin fyrr í orkuframleiðslu. Ég sagði ekkert um það. Ég efast persónulega um, að það geti orðið 1976, og met það fyrst og fremst af þeim langa afgreiðslufresti, sem er á vélum. Ég held, að 1977 sé það fyrsta, og það væri ágætt, ef hún yrði tilbúin 1977. Ég get fullyrt, þó að aðrir geti betur um það upplýst, að af hálfu stjórnvalda er ekki nokkur minnsta tilraun gerð til þess að tefja þetta mál, enda trúi ég því satt að segja ekki, að hv. þm. hafi mælt það af alvöru frekar en flest annað, sem hann lét sér um munn fara hér í þessari d. um þetta mál. Það er unnið að þessu af öllum þeim krafti, sem hægt er. Það verður borað í sumar. Ákveðið er, hvaða bor það verður, og það er unnið að kaupum á nýjum jarðbor til landsins. Það er vitanlega orðin langtum meiri spenna í þessu heldur en áður var, það vita allir, vegna þeirrar skyndilegu olíuhækkunar, sem orðin er um heim allan. En það hafa einnig verið veittar meiri fjárveitingar til slíkra framkvæmda en áður hefur þekkst í okkar landi, og ég veit, að þeir sérfræðingar, orkumálastjóri og hans menn og aðrir, vinna að þessu máli með forgangshraði, ef ég má orða það svo, með þeirri þekkingu og þeim krafti, sem þeir geta. Þetta hefur verið upplýst í viðræðum við orkumálastjóra, svo að allar fullyrðingar um allt annað eru úr lausu lofti gripnar, eins og það, sem hann hefur látið sér fleira um munn fara, m.a. fsp. í síðustu viku utan dagskrár. Hann spyr um það, hvort bændur í Þingeyjarsýslu ættu að fá orku o.s.frv. Orkuspá eins og sú, sem ég hef hér rætt um, fjallar að sjálfsögðu ekki um einstaka bændur, en ég get sagt honum það, að í þessari orkuspá er gert ráð fyrir nákvæmlega sömu aukningu, sama hraða á húshitun með rafmagni á Norðurlandi eins og Suðurlandi, nákvæmlega sama. Gert er ráð fyrir 6.35% árlegri aukningu almennrar notkunar, bæði á Norðurlandi og Suðurlandi, og gert er ráð fyrir því í báðum landshlutum, að húshitunarmarkaðurinn mettist að 80% árið 1981. Ég sel þetta að sjálfsögðu ekki dýrara en ég keypti það. Þetta eru auðvitað allt vondir menn, sem þetta gera, og vilja hv. þm. og hans kjósendum hið versta. þannig má helst skilja orð hans. En svona hafa þeir lagt þetta fyrir okkur, og ég sé ekki sjálfur ástæðu til að vefengja það. Ég held, að þetta sé unnið vel og af fullkominni vandvirkni. Sem sagt, ég vildi fyrst og fremst leiðrétta, að í þessu felist nokkur tilraun til þess að fresta Kröfluvirkjun, alls ekki, og ég vil sömuleiðis enn ítreka það, sem fram kom í umr. við orkumálastjóra, að meðferð þingsins á þessu hefur ekki á nokkurn máta tafið þetta mál. $g vil benda hv. þm. á að tala við flokksbróður sinn, hv. þm. Ingólf Jónsson, um þetta, sem sagði á fundi nýlega, að raunar mætti helst gagnrýna þetta frv. fyrir það að sækjast eftir heimild til virkjunar, áður en nauðsynlegum rannsóknum væri lokið, því að venjulega ættu rannsóknir að vera á undan og heimildin síðan að koma á eftir. Það var hins vegar vilji stjórnvalda að gera þetta á þennan máta, til þess að þarna þyrfti engin töf á að verða og panta mætti vélar þegar á næsta hausti, jafnvel áður en þing kemur saman að nýju.



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 59 frá 20. maí 1965, um Landsvirkjun o.s.frv., á þskj. 432. Þetta frv. er að sjálfsögðu sprottið af þeirri þörf, að Landsvirkjun fái lánsfé vegna virkjunarframkvæmda við Sigöldu. Í því felst heimild til ríkissjóðs að lána Landsvirkjun allt að 350 millj. kr. með þeim kjörum, sem fjmrh. ákveður, og er það í samræmi við fyrri heimildir, m.a. vegna virkjunar Landsvirkjunar í Þjórsá við Búrfell á sínum tíma. N hefur orðið sammála um að mæla með frv. þessu óbreyttu, eins og fram kemur á þskj. 504. Einn nm., Geir Hallgrímsson, var fjarverandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta frv. um skipulag ferðamála hlaut þá afgreiðslu í samgn., að n. leggur til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt., en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja frekari brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ferðalög hafa aukist mjög ört á síðustu áratugum og eru enn í örum vexti. Orsakir þess eru af ýmsum toga, svo sem að batnandi lífskjör fólks ýta undir ferðalög og aukinn frítími almennings víða um heim hefur gert fólki fært að ferðast meira og lengra en áður þekktist. Öll þessi aukning byggist þó fyrst og fremst á þeirri byltingu, sem orðið hefur síðasta aldarfjórðunginn í flutningamálum, fyrst og fremst með tilkomu reglubundinna, tíðra og öruggra flugsamgangna um allan heim og einnig með bættum samgöngum á landi og sjó. Tilgangurinn með flutningi þessa frv. er sá að stuðla að þróun ferðamála og skipulagningu ferðaþjónustu fyrir íslenskt og erlent ferðafólk hér á landi og að þetta geti orðið mikilvægur þáttur í íslensku félags- og atvinnulífi. Þetta á að ná bæði til ferðalaga landsmanna sjálfra og útlendinga, sem til landsins koma. Einnig skal þess gætt, að miklum straumi erlendra ferðamanna getur fylgt nokkur áhætta í sambandi við umgengni um landið og miður æskileg áhrif, einkum fyrir fámenna þjóð. Er því mikilvægt, að unnið sé skipulega að hæfilegri þróun og aukningu á ferðamannaþjónustu og ferðum manna um landið. Skipulagsbreytingar á þessu sviði samkv. frv. eru m.a. þessar: Komið skal á fót Ferðamálastofnun Íslands, og fer hún með stjórn ferðamála undir yfirstjórn samgrn. Stofnunin verður til við sameiningu Ferðaskrifstofu ríkisins og starfsliðs ferðamálaráðs, þess sem nú starfar. Verkaskipting milli þessara tveggja aðila hefur ekki verið nægilega skýr, og á með þessum ákvæðum að reyna að bæta úr því og stuðla að aukinni hagkvæmni í störfum. Auk þeirra verkefna, sem þessum tveimur stofnunum eru nú falin með gildandi l. um ferðamál, er gert ráð fyrir ýmsum nýjum verkefnum, eins og 6. gr. frv. sýnir. Ferðamálaþing á samkv. frv. að koma í stað ferðamálaráðstefna þeirra, sem haldnar hafa verið árlega, frá því að ferðamálaráð var stofnað árið 1964, en ákveðið verður með reglugerð, hverjir hafa þar rétt til setu. Ferðamálaþing skal samkv. frv. kjósa 7 manna ferðamálaráð, en það verður sá hluti hagsmunasamtakanna, sem hefur beint samband við stjórnkerfi ríkisins. Ferðamálaráð á síðan að kjósa 2 af 5 mönnum í stjórn Ferðamálastofnunar íslands og 2 af 3 í ferðamálasjóðsnefnd, en hún á að fjalla um málefni ferðamálasjóðs og m.a. gera rökstuddar till. um lán eða framlög úr sjóðnum. Samkvæmt frv. verða ferðamálaþing og ferðamálaráð tengiliður milli þeirra fjölmörgu aðila, stofnana og samtaka, sem ferðamálaþjónustan varðar á einhvern hátt, og þess hluta af stjórnkerfi ríkisins, sem þessi starfsemi lýtur. IV. kafli frv. fjallar um almennar ferðaskrifstofur. Á þeim kafla eru gerðar litlar breytingar frá því, sem er í gildandi lögum. Þess skal þó getíð, að trygging sú, sem ferðaskrifstofu ber að setja, er samkvæmt frv. hækkuð úr 1.5 millj. í 3 millj. kr., þannig að leyfi til rekstrar ferðaskrifstofu má því aðeins veita, að umsækjandi setji bankatryggingu, sem eigi sé lægri en 3 millj. kr. Rekstur ferðaskrifstofa er að því leyti frábrugðinn flestri annarri atvinnustarfsemi, að viðskiptamaðurinn greiðir þar oft fyrir fram þá þjónustu, sem ferðaskrifstofan veitir. Af því leiðir, að viðskiptavinurinn á það undir heiðarleika ferðaskrifstofunnar fyrst og fremst, hvort hann fær þá þjónustu fyrir greiðslu sina, sem til var ætlast og um var samið. Þegar við þetta bætist, að ferðaskrifstofur fá í langflestum eða öllum tilfellum gjaldfrest hjá skipafélögum, flugfélögum, hótelum og greiðasölustöðum, þá liggur í augum uppi, að starfsemi ferðaskrifstofu krefst ekki mjög mikils rekstrarfjár. En nokkur freisting er þá fyrir hendi fyrir einstaklinga til þess að hefja rekstur ferðaskrifstofu í skjóli þess án þess að ráða yfir nægilegu fjármagni til þess að mæta óvæntum áföllum. Með tilliti til þessa er gert ráð fyrir að hækka það gjald, sem ferðaskrifstofu ber að setja sem tryggingu gagnvart rekstrinum. Og reynsla undanfarinna ára sýnir, að það er full ástæða til að gefa þessu atriði gaum. Skv. frv. á að efla ferðamálasjóð verulega frá því, sem nú er, með því, að árlegt framlag úr ríkissjóði verði eigi lægra en 10 millj. kr. Einnig á að renna til sjóðsins hluti tekna af aðgöngumiðagjaldi að vínveitingahúsum skv. lögum. Enn fremur skal ferðamálasjóði heimilt að fengnu samþykki ríkisstj. að taka allt að 200 millj. kr. lán eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, ef árlegt ráðstöfunarfé sjóðsins nægir ekki til þess, að hann geti á viðunandi hátt gegnt hlutverki sínu. Skv. ákvæðunum í frv. um ferðamálasjóð er gert ráð fyrir nokkru víðtækara starfssviði sjóðsins heldur en er skv. gildandi lögum. Skv. þeim má sjóðurinn eingöngu lána til framkvæmda við gisti- og veitingastaði, og er hann því í reynd ekki almennur ferðamálasjóður, heldur fyrst og fremst hótelsjóður. Samgn. hefur orðið ásátt um að bera fram nokkrar brtt. við frv., og eru þær prentaðar á þingskj. 451. Þessar brtt. fela ekki í sér stórfelld efnisatriði, heldur er í mörgum þeirra fremur um orðalagsbreytingar að ræða, eftir því sem n. að athuguðu máli þótti mega betur fara. 1. brtt. er um það, að í greininni, þar sem rætt er um tilgang laganna, sé það tekið fram, að ferðamál eigi að vera mikilvægur þáttur í íslensku félags- og atvinnulífi. Þarna er orðinu félags eða félagslífi bætt inn í. 2. brtt. fjallar um það, að einn af 5 stjórnarmönnum Ferðamálastofnunar Íslands skuli skipaður eftir tilnefningu náttúruverndarráðs. En af því leiðir, að ráðh. skipar einn fastan starfsmann í samgrn. í stjórnina og enn fremur einn mann án tilnefningar. En í frv. er gert ráð fyrir, að ráðh. skipi svo tvo menn óbundið eða án tilnefningar. Þessi till. er flutt eftir ósk náttúruverndarráðs, en þangað fór frv. til umsagnar eins og í nokkra fleiri staði. 3. brtt. er við 6. gr. Þar er gert ráð fyrir, að felld séu niður í I. kafla 3. tölulið þessi orð: „Þ. á m. aðild að rekstri kynningarskrifstofa erlendis.“ N. sýnist vera ástæðulaust, að það sé lögbundið, að Ferðamálastofnun Íslands skuli eiga aðild að rekstri kynningarskrifstofa erlendis. Þó að þetta verði ekki lögbundið, þá verður það að sjálfsögðu frjálst val þeirra, sem að stofnuninni starfa eða stjórna henni, á hvern hátt þeir vinna að landkynningarstarfsemi. Aðrir liðir í brtt. við 6. gr. eru orðalagsbreytingar, sem ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um. 4. brtt. er um að binda það ekki svo fast, sem frv. gerir ráð fyrir, í hvaða mánuði ársins ferðamálaþing skuli haldið. Í frv. er ákveðið, að það skuli vera í septembermánuði, en að athuguðu máli þykir eðlilegra, að það sé meiri sveigjanleiki í þessu efni, en þingið verði þó eigi haldið síðar en í septembermánuði. Í 5. brtt. felst það, að gert er ráð fyrir, að ferðamálaráð kjósi sjálft formann og varaformann úr hópi aðalmanna í ráðinu, en þeir séu ekki kosnir sérstaklega á ferðamálaþingi. 6. brtt. er um, að bað sé ekki gert að ófrávíkjanlegu skilyrði til þess að geta öðlast rétt til þess að reka ferðaskrifstofu, að aðili hafi náð 25 ára aldri. Það er í samræmi við lækkun aldursmarks í ýmsum öðrum greinum, enda hlýtur það að nokkru leyti að bindast af þeim skilyrðum, sem sett eru um undirbúning og starf, áður en menn geta öðlast slík réttindi, að mjög ungur maður getur ekki fullnægt þeim skilyrðum - fengið þann rétt, sem 14. gr. frv. á að veita. 7. brtt. fjallar um það að gera nokkru víðtækari þá heimild eða þau fyrirmæli, sem í greininni felast, til Ferðamálastofnunar Íslands og hníga að því að bæta hreinlætis- og snyrtiaðstöðu á fjölsóttum ferðamannastöðum. Í 9. brtt. felst sú orðalagsbreyting, að í stað þess, að í frv. var gert ráð fyrir heimild til þess, að greiddur skuli aðgangseyrir að fjölsóttum ferðamannastöðum, sem eru eign ríkisins, þá sé þetta orðað á þann veg, að það geti komið sanngjarnt gjald fyrir þjónustu, sem veitt er á stöðum í umsjá ríkisins. Þetta felst í 9. brtt. Í 8. brtt. er fjallað um n. manna, sem á að hafa til athugunar málefni ferðamálasjóðs. Í frv. segir, að ráðh. skipi 3 menn til 4 ára í senn til að fjalla um málefni ferðamálasjóðs. Skuli þeir gera rökstuddar tillögur um lán eða framlög úr sjóðnum. Ferðamálaráð tilnefnir 2 fulltrúanna. En í brtt. samgn. er lagt til, að formaður stjórnar Ferðamálastofnunar Íslands eigi sæti í n., ferðamálaþing tilnefni einn nm. og hinn þriðja skipi ráðh. án tilnefningar. Ég sé svo ekki ástæðu til að svo stöddu að fara fleiri orðum um málið. En í samræmi við það, sem ég lýsti um afgreiðslu málsins í n., þá er lagt til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. samgn., skrifuðum við hv. 6. þm. Suðurl. undir álít n, með fyrirvara. Fyrirvari okkar byggðist í fyrsta lagi á því, að við erum ekki að öllu leyti sammála þeim till., sem fluttar eru á þskj. 451, enda þótt við séum að sumu leyti efnislega sammála því, sem fram kemur í till. En hins vegar höfum við valið þann kostinn að flytja á sérstöku þskj, brtt. við frv., sem ekki náðist samstaða um innan n. Svo sem kunnugt er, þá lá þetta sama frv. einnig fyrir síðasta þingi, en náði þá ekki að hljóta afgreiðslu. Málið var þá borið fram í Nd., og sendi samgn. Nd. málið þá til umsagnar ýmissa aðila. Þessar umsagnir, sem Alþingi bárust á síðasta þingi, voru uppistaðan í þeim umsögnum, sem n. hafði nú til hliðsjónar við athugun sína á málinu, að undanskilinni allítarlegri umsögn, sem n. barst eftir s.l. áramót frá náttúruverndarráði, eins og hv. frsm. n. hefur þegar gert grein fyrir. Meðal þeirra aðila, sem umsagnir sendu um málið, var ferðamálaráð. Það sendi allmikið álit í s.l. aprílmánuði, árið 1973, en gat þess í lok grg. sinnar, að það teldi, að málið þyrfti endurskoðunar við og að gera yrði á frv. ýmsar breytingar, en þeir mundu síðar leggja fram sínar brtt. Þessar till. ferðamálaráðs bárust hins vegar aldrei skriflegar frá ráðinu, en þess í stað mætti hjá n. nokkur hluti ráðsins og ræddi um einstaka þætti frv. Ferðamálaráð segist vera n. þeirri, er frv. samdi, sammála um, að það orki mjög tvímælis, hvort rétt sé, að hin nýja stofnun haldi áfram þeim almenna ferðaskrifstofurekstri, sem Ferðaskrifstofa ríkisins heldur nú uppi, en leggur þó til, að svo verði gert, og byggir þær till. á því, að ferðaskrifstofureksturinn muni leggja grundvöll að fjárhagslegri afkomu hinnar nýju stofnunar. Um þessa skoðun n., hvað viðkemur arðvænlegum rekstri, munu vera skiptar skoðanir, og eftir þeim upplýsingum, sem forstöðumaður Ferðaskrifstofu ríkisins yaf samgn., er hann mætti á fundi n., er ekki óeðlilegt, að menn efist um þann fjárhagslega möguleika, sem ferðaskrifstofureksturinn á að tryggja í sambandi við Ferðamálastofnunina. Forstöðumaðurinn upplýsti sem sagt, að fjárhagur Ferðaskrifstofunnar væri mjög bágborinn, enda hefur verið um verulegan hallarekstur að ræða hjá stofnuninni. Ég gat þess áðan, að ferðamálaráð hefði ekki gefið nýjar umsagnir um málið eða athugasemdir við frv., sem hér liggur fyrir, eins og það gaf þó fyrirheit um, þegar það skilaði sínu áliti eða umsögn um málið í aprílmánuði 1973. Hins vegar berst nú á borð hv. þingmanna stutt bréf frá ferðamálaráði, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ferðamálaráð leyfir sér hér með að vekja athygli hv. samgn. Ed. Alþingis á brtt. herra alþm. Ragnars Arnalds á þskj. 420 um frv. til l. um skipulag ferðamála, sem nú er til meðferðar á Alþingi. Mál það, sem rætt er um á tilvitnuðu þskj., er að áliti ferðamálaráðs mikilvæg og nauðsynleg breyting við frv. til laga við skipulag ferðamála. Það er samdóma álit ferðamálaráðs að samþykkja beri framangreinda brtt. herra alþm. Ragnars Arnalds. Ferðamálaráð hefur til athugunar aðrar brtt., sem fram hafa komið í samgn. Margar þeirra eru athyglisverðar að dómi ferðamálaráðs. Ferðamálaráðið mun væntanlega vilja segja álit sitt á þeim síðar.“ Ég verð nú að segja það, að ég er í fyrsta lagi dálitið undrandi yfir slíku bréfi sem þessu frá ferðamálaráði, að það skuli koma núna, að þeir eru enn þá að velta fyrir sér að taka afstöðu til afgreiðslu málsins, og ég veit satt að segja ekki, hvað á að gera með þetta ráð, að vera að þvælast með í íslenskri löggjöf ráð, sem ekki getur tekið afstöðu um það mál. sem hér liggur fyrir. Ferðamálaráð gaf um það fyrirheit í aprílmánuði s.l., að það mundi gera viðbótarathugasemdir skriflega. Það hefur ekki tekist enn í dag að koma því í verk. En um þessa till. hv. þm. Ragnars Arnalds vil ég segja það, að ég tel, að efnislega eigi hún fullan rétt á sér, og ég er henni sammála. Mér er einnig kunnugt um það, að hæstv. menntmrh. hefur hlutast til um það í sambandi við þessi mál á undanförnum árum, að það yrði tekið tillit til þess, sem í þessari till. felst, þegar teiknaðir hafa verið nýir skólar, enda er það sjálfsagt mál. En ég tel, að þessi till. eigi alls ekki heima við þessa löggjöf. Hún á heima við skólakostnaðarlögin og hvergi annars staðar, enda er það allt annað rn., sem hefur með byggingu skólanna að gera, heldur en samgrn., og þess vegna tel ég, að hv. þm. ætti að draga þessa till. hér til baka, en flytja hana á ný sem brtt. þá við skólakostnaðarl., og þar á hún fullan rétt á sér. Ég er efnislega samþykkur till. og tel, að við eigum að stefna að því að framkvæma það, sem í till. felst. Ég vil þá gera grein fyrir þeim till., sem við hv. 6. þm. Sunnl. flytjum. Eins og fram kemur, leggjum við til, að ferðamálaráð verði lagt niður í þeirri mynd, sem það er, og teljum óeðlilegt, að slík samstarfsnefnd sé lögboðin, eftir að Ferðamálastofnunin hefur fengið sína stjórn, eins og hér er lagt til. Þá er það skoðun okkar, að Ferðaskrifstofu ríkisins eigi að reka sem sjálfstæða stofnun á jafnréttisgrundvelli við aðra sambærilega starfsemi og hún eigi ekki að njóta annarra forréttinda en þeirra, sem felast í því að hafa forgang að farmiðasölu, sem til fellur af hendi þess opinbera. Þá erum við einnig sammála ferðamálaráði um það, að ekki er fyrir hendi annar aðili en Ferðaskrifstofa ríkisins, sem frekar ætti að hafa á hendi rekstur sumargistihúsanna, sem rekin hafa verið á undanförnum sumrum í húsnæði heimavistarskólanna. Það fer saman, að hér er hagnýtt húsnæði á þeim tíma, sem það annars stæði autt og skilaði því engum arði, og hins vegar séð fyrir þeirri miklu eftirspurn, sem um er að ræða á gistiaðstöðu eða hótelplássi fyrir innlenda og erlenda ferðamenn yfir sumartímann. Það eru fyrst og fremst þessir tveir þættir ferðamálanna, sem brtt. okkar eru byggðar á. Varðandi 1. brtt., sem n. flytur sameiginlega, hef ég engar aths. að gera. Þar var n. sammála, og hefur hv. 5. þm. Austf., frsm. n., gert grein fyrir þeirri till. 1. brtt. okkar er hins vegar við 4. gr., og hún er shlj. brtt. n. að öðru leyti en því, að í stað þess, að ferðamálaráð tilnefndi tvo menn í stjórn Ferðamálastofnunarinnar, leggjum við til, að það sé ferðamálaþingið, sem tilnefni umrædda fulltrúa. Okkur finnst það í alla staði eðlilegt með tilliti til þess, að fullvíst má telja, að þeir aðilar skipi ferðamálaþing með atkvæðisrétti, sem hafa mestra hagsmuna að gæta varðandi ferðamálin í heild, og er ekki óeðlilegt, að það komi í hlut þess að tilnefna þá nm., sem hér um ræðir, og það án tillits til þess, hvort ferðamálaráð verður lagt niður eða ekki. Ég tel. að það skipti ekki öllu máli í þessum efnum, en tel hins vegar tvímælalaust, að það sé ferðamálaþingið, þar sem saman eru komnir þeir aðilar, sem hafa mestra hagsmuna að gæta í þessum efnum, það séu þeir, sem eiga að tilnefna þessa menn, en ekki ferðamálaráðið, enda þótt því auðnist lengri lífdagar. Þá koma brtt. við 6. gr. Er þar fyrst brtt. okkar við 1. tölul., sem við leggjum til, að orðist þannig, með leyfi forseta: „Að efla og styrkja starfsemi ferðamálafélaga og vinna að undirbúningi árlegs ferðamálaþings“ Hér er breytingin m.a. fólgin í því að fella niður, að Ferðamálastofnunin eigi að aðstoða ferðamálaráð við dagleg störf. Það er álit allra nm., að enda þótt ferðamálaráð yrði ekki lagt niður, þá kæmi ekki til mála, að það hefði með höndum nokkuð það, sem kallast gæti dagleg störf. Þá kemur það fram í þessari till., að við teljum, að það sé í verkahring stjórnar Ferðamálastofnunarinnar að hafa á hendi undirbúning að hinu árlega ferðamálaþingi. Ég tel, að eftir að þessari yfirstjórn ferðamála, sem er Ferðamálastofnun Íslands, hefur verið komið á, þá hljóti þetta verkefni að koma í hlut þeirrar stofnunar. Við leggjum til, að kaflinn Sölustarfsemi verði felldur niður úr frv. Er það í samræmi við það álit okkar, að Ferðaskrifstofa ríkisins eigi að starfa áfram sem sjálfstæð stofnun og það sé verkefni hennar og annarra slíkra að hafa sölustarfsemina á hendi. Hins vegar leggjum við til, að í kaflann Þjónustustarfsemi komi nýr tölul., sem verði 8. tölul., og er það að mestu leyti óbreyttur 1. tölul. í kaflanum Sölustarfsemi að öðru leyti en því, að niður falla orðin „með eigin ferðum“. Er það í samræmi við það, sem ég hef áður sagt. Þá er loks síðasta brtt. okkar við þennan kafla. Lagt er til, að á eftir 6. gr. komi ný gr., sem orðist svo: „Stjórn Ferðamálastofnunar Íslands skal árlega gera fjárhagsáætlun fyrir næsta ár og senda samgn, svo snemma, að fylgt geti fjárlagafrv. til Alþ.“ Það er mitt álit, að hvort sem Ferðamálastofnunin hefur sjálf með höndum ferðaskrifstofurekstur eða ekki, þá verði vart hjá því komist að veita henni nokkurt fé árlega í fjárl. til að halda uppi nauðsynlegri landkynningarstarfsemi. Ég hef áður að því vikið, hvað forstjóri Ferðaskrifstofu ríkisins upplýsti um fjárhagsafkomu Ferðaskrifstofunnar, sem þó hefur allverulegar tekjur tryggðar með samningi sínum við Íslenskan markað á Keflavikurflugvelli. Hitt tel ég sjálfsagt, að þessi stofnun eins og aðrar ríkisstofnanir geri sína fjárhagsáætlun og sendi hana til viðkomandi rn. op að slík fjárhagsáætlun liggi þá það tímanlega fyrir, að bægt sé að taka tillit til hennar við afgreiðslu fjárl. Við III. kaflann, Um ferðamálafélög, ferðamálaþing og ferðamálaráð, hefur fallið niður till. okkar um breytingu um fyrirsögn kaflans, þar sem við leggjum til, að orðin „og ferðamálaráð“ falli niður. 8. gr. frv. leggjum við til, að orðist svo: „Ferðamálaþing skal halda eigi síðar en í septembermánuði ár hvert. Ráðh. ákveður með reglugerð, að fengnum till. frá stjórn Ferðamálastofnunar Íslands, hvaða aðilar, samtök og stofnanir, er hagsmuna hafa að gæta, hafa rétt til að senda fulltrúa á ferðamálaþingið, svo og hverjir hafa rétt til að sitja þingið án atkvæðisréttar. Hlutverk ferðamálaþings er að fjalla um ferðamál og þróun þeirra og gera till. um þau, miðað við heildarstefnu laga þessara.“ Efnislega er hér ekki um mikla breytingu að ræða. Þó vil ég taka það fram, að enda þótt ráðh. ákveði með reglugerð, hverjir hafi rétt til að sitja ferðamálaþing með atkvæðisrétti, og það er hér einnig lagt til. þá er það síst verra fyrir viðkomandi ráðh., að hann fái ábendingar frá Ferðamálastofnuninni hér um, áður en hann tekur sína ákvörðun. Það kom fram í viðræðum, sem við áttum við þá, sem hér eiga hagsmuna að gæta, að sept. væri í síðasta lagi sú tímatakmörkun, sem miða ætti við varðandi þinghaldið, og það er með tilliti til þess, sem orðalagið veitir meira svigrúm, eins og hér er lagt til, það er eigi síðar en í septemberlok. Þá leggjum við til, að 9. gr. falli niður, en efni hennar er um verkefni ferðamálaráðs og annað, sem því er tengt. Við 10. gr. erum við með þá brtt., að það sé stjórn Ferðamálastofnunarinnar, en ekki ferðamálaráð, sem boðar til ferðamálaþings og undirbúi dagskrá þess. Hér er um sömu formsatriði að ræða, sem ég áður hef minnst á, og tel ekki ástæðu til að orðlengja frekar um það. Þá kemur næst till. okkar um Ferðaskrifstofu ríkisins. Við leggjum sem sagt til. að Ferðaskrifstofa ríkisins starfi áfram sem sjálfstæð stofnun á jafnréttisgrundvelli við aðrar ferðaskrifstofur, auk þess sem hún taki að sér það verkefni að starfrækja sumarhótel í heimavistarskólum, eftir því sem um semst við forráðamenn skóla. Ég hygg, að það séu allir á einu máli um, að þessi starfsemi sé hvergi betur komin en á vegum Ferðaskrifstofu ríkisins, og ef vel tekst til, þá ætti þessi starfsemi ekki að þurfa að vera baggi á Ferðaskrifstofunni. Það er hvort tveggja, að okkur er kunnugt um hinn þrönga fjárhag, sem Ferðaskrifstofa ríkisins á við að búa í dag, og einnig með tilliti til þess, að ríkið sem eignaraðili hlýtur að hafa vissar skyldur um fjárhagslegan stuðning við fyrirtækið, að við leggjum til í fyrsta lagi, að Ferðaskrifstofunni verði veitt nýtt stofnframlag að upphæð allt að 10 millj. kr., og enn fremur verði kveðið á um, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. að láni til viðbótar. Hver svo sem framkvæmdin verður, að ferðaskrifstofureksturinn verði liður í starfsemi Ferðamálastofnunarinnar eða horfið verði að hví að reka Ferðaskrifstofu ríkisins sem sjálfstæða stofnun, þá hygg ég, að ekki verði hjá því komist að veita þá fjárhagslegu fyrirgreiðslu, sem hér er lagt til í þessu skyni. Við kaflann um Ferðamálasjóð eru nokkrar brtt. Brtt. við 22. gr., sem n. flytur, erum við allir sammála um, og hefur frsm. n. gert grein fyrir henni. Við 26. gr. flytjum við hins vegar nýja brtt., sem er að orðalagi algerlega samhljóða till. n., nema í okkar till. er kveðið á um, að sá maður, sem ráðh. skipi án tilnefningar, skuli vera formaður n. Við teljum það sjálfsagt, að enda þótt þessi n. fari ekki með nein úrslitavöld varðandi lán úr Ferðamálasjóðnum, að úr því það er um þriggja manna n. að ræða, sem á að hafa til athugunar málefni þessa sjóðs, þá hljóti einhver af þessum þremur að vera formaður n., og er þá eðlilegast, að það sé sá maður, sem ráðh. tilnefnir. Við 32. gr. má segja, að till. n. og okkar brtt. sé efnislega hin sama að undanskildu því, að við fellum niður aðild ferðamálaráðs, svo sem á öðrum stöðum í frv. Annað er það ekki, sem máli skiptir. Ákvæði til bráðabirgða breytist einnig með hliðsjón af sama. Ég hef þá í stórum dráttum gert grein fyrir þeim brtt., sem við hv. 6. þm. Sunnl. flytjum á þskj. 463. Og ég tel ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið. Það er álit flestra, að ég hygg, að enda þótt þeir séu ekki að öllu leyti samþykkir einstökum ákvæðum þessa frv., þá sé sú heildarstefna, sem í frv. felst, spor í rétta átt og til ávinnings fyrir þessa mikilsverðu atvinnugrein.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. samgn, fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Hún hefur að vísu tekið nokkurn tíma, eins og vænta mátti, og það hefur vafist fyrir, að málið gæti verið tekið hér til umr., líka nokkurn tíma til viðbótar, þó að það sé búið að vera á dagskrá hér í um það bil hálfan mánuð. Ég vona, að þetta komi ekki að sök og að málið geti fengið framgang á þessu þingi, enda tel ég mjög mikilsvert, að það líði ekki annað þing svo eða við þurfum ekki þriðja þingið til þess að geta komið þessu máli heilu til hafnar. Ég vil þá jafnframt lýsa sérstakri ánægju minni yfir því, að hv. samgn, hefur orðið sammála um öll þau atriði, sem ég tel meginmáll skipta varðandi þetta frv., megintilgang þess, og að hér sé um spor í rétta átt að ræða til þess að skipuleggja ferðamálin með þeim hætti, sem okkur er sæmandi, og með sérstöku tilliti til náttúruverndarsjónarmiða. En í eldri l. var yfirleitt ekki minnst á náttúruvernd, en með þessum nýju l. var það gert að einu höfuðverkefni Ferðamálastofnunarinnar að samræma eðlilega þróun ferðamála við náttúruverndarsjónarmið. Þrátt fyrir þetta hafa verið fluttar allmargar brtt. við frv., og er ég ekkert hissa á því. Hér er um stóran lagabálk að ræða og ekki nema eðlilegt, að skiptar skoðanir geti verið um einstök atriði, enda auðséð, að það geti vafist fyrir ýmsum afstaða til sumra þeirra brtt., sem hér eru fluttar. Ég tel enga þessara brtt. vera þess eðlis, að þær muni spilla þeim megintilgangi, sem í frv. felst, og ætla mér því ekki að leggja neitt ofurkapp á það, hvernig fer um afgreiðslu þeirra. Þó vil ég segja, að ég tel þær till., sem koma frá samgn., yfirleitt ekki neitt veigamiklar, en þær séu yfirleitt til bóta, og sé ekki ástæðu til þess að fjalla sérstaklega um þær, að undantekinni 2. brtt., sem ég fyrir mitt leyti er andvígur, ekki sérstaklega kannske vegna þess, að hún hafi svo mikil áhrif á þetta frv., heldur tel ég hér vera um óeðlilega skipan að ræða, þ.e.a.s. nú, þegar tekin eru inn í íslenska ferðamálalöggjöf sérstaklega mikilsverð ákvæði um náttúruvernd, þá sé ekki jafnframt sérstök ástæða til þess að skipa eins konar sérstakan pössunarmann frá náttúruverndarráði í stjórn Ferðamálastofnunarinnar. Ég verð að segja, að ef það er ástæða til þess, að náttúruverndarráð skipi mann í stjórn þessarar stofnunar, þá væri miklu ríkari ástæða til þess, að náttúruverndarráð skipaði mann í stjórn þessarar stofnunar, til þess að gæta náttúruverndarsjónarmiða t.d. í stjórn fyrirtækja eins og álverksmiðjunnar, áburðarverksmiðjunnar eða einhvers þvílíks, sem vafi getur leikið á, að ekki sé háskalegt umhverfinu, því að ég vil ekki viðurkenna, að ferðamenn almennt, hvorki útlendingar né innlendir, séu sérstakir skaðvaldar gagnvart íslenskri náttúru. Og ég held, að ef ofan í það væri farið, hvar ljótust eru viðskipti okkar við náttúruna, þá séu það ekki ferðamenn, sem þar eiga hlut að máli, heldur allt aðrir aðilar. Ég tel líka, að það sé kveðið svo fast á um það í þessum l. og það sé meining allra, að það sé gott samstarf við ferðamálaráð og náttúruverndarsjónarmiða gætt svo ítarlega sem kostur er, að ekki sé nein sérstök ástæða fyrir þessari einstæðu stjórnarþátttöku náttúruverndarráðs. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég telji neina hættu stafa af þessu út af fyrir sig. Það hefur verið mjög gott samband og samstarf með náttúruverndarráði og samgrn. um ferðamál og önnur þau mál, sem það varðar sérstaklega, og m.a. hefur verið komið á sérstakri samstarfsnefnd með samgrn. og náttúruverndarráði. Og ég tel það ásamt þeim lagaákvæðum, sem hér er um að ræða og eiga að tryggja einmitt sénstakt tillit til náttúruverndar, vera nægilegt, þó að ekki komi til sérstök þátttaka. Ég bendi fyrst og fremst á þetta vegna þess, að sé þetta samþykkt núna, þ.e.a.s. 2. brtt. á þskj. 451, þá hygg ég, að með samjöfnuði muni leiða af því mjög viðtæka þátttöku náttúruverndarráðs í stjórnum margs konar annarra fyrirtækja en þeirra, sem fjalla um ferðamál, og það tel ég hæpið. Náttúruverndarráð hefur miklum og mjög mikilsverðum málum að sinna, og það er ekki nema gott um það að segja á allan hátt og sjálfsagt fyrir alla aðila, sem um slík mál fjalla, sem það snerta, að eiga við það góða samvinnu. En mér sýnist ekki, að það þurfi endilega að þýða, að náttúruverndarráð sé sjálfkjörinn stjórnaraðili í hinum ýmsu stofnunum, sem hér gæti verið um að ræða. Það er þess vegna síður en svo, að það sé af einhverri óvild til náttúruverndarráðs, sem ég bendi á þetta, og ég lýsi yfir, að ég er lítið hrifinn af þessari brtt., þó að ég hins vegar óttist á engan hátt, að gott samstarf geti ekki orðið með náttúruverndarráði og þeirri nýju stofnun, sem hér er gert ráð fyrir, að stofnuð verði. Um aðrar till. á þskj. 451 ætla ég ekki að fjölyrða. Ég tel þó varðandi 5. brtt., að ef ferðamálaráð á á annað borð að vera til og starfa, sem hv. þm. Jón Árnason og Steinþór Gestsson leggja hins vegar til, að verða lagt niður, þá tel ég það vera til þess að styrkja ferðamálaráðið og samband þess milli ferðamálaþings annars vegar og Ferðamálastofnunarinnar hins vegar, að ferðamálaþingið kysi formann þess, en ekki ferðamálaráðið sjálft, en þetta er auðvitað smáatriði, sem ég ætla ekki að gera að neinu kappsmáli. En það eru þá aðeins örfá orð líka um till. þeirra hv. þm. Jóns Árnasonar og Steinþórs Gestssonar. Þær till., sem þar skipta höfuðmáli, eru tvær. Það er annars vegar, að ferðamálaráð verði lagt niður, og hins vegar, að kaflinn um sölustarfsemi verði felldur niður úr verkefnaskrá Ferðamálastofnunarinnar, en í stað þess verði heimilað, að ríkið reki venjulega ferðaskrifstofu. Ég játa það alveg fúslega, að fyrir þeirri afstöðu, að Ferðaskrifstofan skuli ekki vera undirdeild í Ferðamálastofnun Íslands, eru talsverð rök, sem má færa, og hér getur verið um fullkomið álitamál að ræða. En það, sem gerir það, að ég tel þann hátt hefur við hæfi og heppilegri, sem lagður er til í frv., heldur en þeir hv. þm. Jón Árnason og Steinþór Gestsson leggja til, eru fyrst og fremst praktískar ástæður, fjármálalegar ástæður. Það hefur verið hugmyndin, að þó að þetta frv. verði samþ., verði ekki farið að búa til neitt stórkostlegt mál, sem væri stærra eða kostnaðarmeira en það, sem nú á sér stað, þ.e.a.s. það, sem nú er falið annars vegar í starfsemi Ferðaskrifstofunnar og hins vegar í starfsemi og skrifstofuhaldi ferðamálaráðs. Hér væri fyrst og fremst um að ræða sameiningu þessara tveggja þátta í okkar ferðamálastarfsemi og ætti ekki að verða miklu kostnaðarfrekara heldur en þessar tvær stofnanir eru nú. En hitt er svo rétt hjá hv. þm. Jóni Árnasyni, að venjulegum samkeppnissjónarmiðum væri e.t.v. betur þjónað með því, að þau væru algerlega aðskilin og væru rekin á nákvæmlega sama grundvelli og aðrar ferðaskrifstofur, en þó með sérstökum verkefnum, sem hann nefndi, þ.e.a.s. að sjá um farmiðaútveganir og aðra fyrirgreiðslu fyrir opinbera starfsmenn, sem ferðast til útlanda á vegum hins opinbera, og hins vegar rekstur á hótelum í heimavistarskólum. En ég tel það vera alveg auðsætt, að ef hér á að skilja algerlega í milli og hér á að vera um algerlega sjálfstæða ferðaskrifstofu að ræða, sem rekin er í svipuðum tilgangi og aðrar ferðaskrifstofur, þá verði um aukinn kostnað að ræða í sambandi við þessa starfsemi samanlagða, og það tel ég, að beri að forðast, eftir því sem frekast er unnt. Það verður líka að gæta þess, að Ferðaskrifstofa ríkisins hefur haft og hefur allmikla sérstöðu meðal íslenskra ferðaskrifstofa. Almennar ferðaskrifstofur hafa fyrst og fremst verið reknar í þeim tilgangi að greiða fyrir ferðum Íslenginga til útlanda. En það má segja, að ferðaskrifstofur, að líklega fleiri en einni ferðaskrifstofu undantekinni, hafi einbeitt sér að þessu verkefni, en ekki að því að greiða fyrir komu útlendinga hingað. Enda er það nú svo, að það hallar heldur á. Ferðalög Íslendinga til útlanda vaxa miklu örar en ferðalög útlendinga til Íslands, þannig að þar er verulegur áhalli. Meining þeirra, sem sömdu frv. með þessari skipan, sem lögð er til þar um þessi mál, hefur áreiðanlega verið sú að spara fé, umstang og fyrirhöfn með því að hafa þetta undir einu þaki og reka þetta að nokkru leyti sem eina stofnun. Og ég, eins og ég sagði, viðurkenni, að gegn því eru nokkuð gild rök, sem ég tel þó ekki það veigamikil, að þau jafni þarna þau fjárhagslegu met, sem um getur verið að ræða. Þess er líka að geta varðandi Ferðaskrifstofu ríkisins, að hún hefur tekið að sér verkefni, sem einkaframtakið og aðrar ferðaskrifstofur mundu ekki vera fúsar til að taka að sér, m.a. rekstur sumarhótelanna, sem hafa orðið til þess að halda uppi talsvert góðum „standard“, ef svo illa má að orði komast, í hótelrekstri úti um landið, og það væri tæpast fýsilegt að bjóða hingað útlendum ferðamönnum og skipuleggja ferðir þeirra um landið, ef ekki væri þessi hótelrekstur, sem yfirleitt hefur verið til fyrirmyndar, En þar hefur þessi stofnun orðið að taka súrt með sætu, og til þess að geta myndað nokkuð samfellt og verulegt hótelkerfi um landið, þá hefur hún líka orðið að taka á sig að reka hótel, sem hefur verið gefið tap á og ekkert einstaklingsfyrirtæki mundi hafa tekið að sér að reka. Það er kannske rétt að koma aðeins inn á fjármál Ferðaskrifstofunnar. Ég tel það alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Árnasyni, að þau rök, sem færð eru í frv., voru kannske gild á sinni tíð, að Ferðaskrifstofan væri mjög arðgefandi fyrirtæki og væri til þess fallin að standa undir öðrum rekstri en ferðamálum stofnunarinnar. En því er ekki fyrir að fara, eins og ástandið er núna. Það er rétt hjá honum, að fjárhagur Ferðaskrifstofu ríkisins er ákaflega erfiður um þessar mundir og ekki trúlegt, að rætist úr því a.m.k. á þessu ári, því að ferðamannastraumur til landsins mun fara sennilega minnkandi. Landið er orðið dýrt ferðamannaland núna, og allt bendir til þess, að Ferðaskrifstofa ríkisins verði ekki rekin með hagnaði þrátt fyrir þann tekjustofn, sem hún hefur, reyndar mun nú verða trúlega klipið eitthvað af, vegna þess að viðkomandi aðilar virðast ekki vera færir um að inna þær greiðslur af hendi, Þar er ekki um að ræða tekjustofn fyrir hina almennu ferðastarfsemi. Hitt er svo annað mál, að allir, sem koma nálægt ferðamálum og eiga þar ríkastra hagsmuna að gæta eins og flugfélögin og margir slíkir, sem eiga þar mikinn hlut að máli, leggja ákaflega mikið kapp á, að Ferðaskrifstofan haldi áfram starfsemi sinni, hæði landkynningarstarfsemi og, alveg sérstaklega þeim hótelrekstri, sem fer fram í hinum svokölluðu Edduhótelum og gerir mögulegra en annars væri að laða útlenda ferðamenn til landsins. En ég tel það alveg rétt hjá hv. þm., að hér getur ekki verið um að ræða a.m.k. í bili, - við skulum vona, að úr rætist, - að Ferðaskrifstofa ríkisins geti lagt mikið fé til þessara mála, og munar minna en ekkert. En sem sagt, ég er heldur andvígur þessari till. og geri ráð fyrir, að ég greiði atkv. á móti henni, að Ferðaskrifstofan verði ekki þáttur í hinni almennu ferðamálastofnun landsins og verði gerð að sérstakri ferðaskrifstofu í beinni samkeppni við aðrar ferðaskrifstofur, sem hún raunar ekki er nema að ákaflega litlu leyti nú, því að hennar starfssvið er annað. Hún hefur lagt áherslu á svið, sem hinar ferðaskrifstofurnar hafa ekki kært sig um að sinna nema þá í ákaflega litlum mæli, en hefur hins vegar fjárhagslega og þjóðhagslega þýðingu og fjárhagslega þýðingu fyrir ýmsa, sem að ferðamálum starfa. Um það, hvort ferðamálaráð skuli lagt niður, sem er önnur aðaltill. þeirra hv. þm. Jóns Árnasonar og Steinþórs Gestssonar, þá er ég því heldur andvígur. Ég álít, að ferðamálaráð sé og geti verið - eigi að vera samkv. frv. fastur tengiliður m.a. milli ferðamálaþings, sem ég geri ráð fyrir, að verði að verulegu leyti setið af þeim, sem hafa stundað ferðaskrifstofurekstur og hafa beina hagsmuni í sambandi við ferðamálin, og sé ekki nægilegt, að þessir aðilar komi saman árlega, ef ekki er neinn sá tengiliður, sem bindur þetta saman frá degi til dags og frá mánuði til mánaðar, þannig að ég tel tilvist ferðamálaráðs vera til bóta. Frv. gerir í raun og veru ráð fyrir, að ferðamálaráð starfi á svipaðan hátt og það nú gerir, og ég tel, að það hafi verið oft og tíðum hollur ráðgjafi og hafi haldið ýmsum málum lifandi, sem annars hefðu á ýmsan hátt orðið út undan. Það er svo annað mál, að mér finnst ferðamálaráð ekki hafa staðið sig sérstaklega vel í sambandi við umsögn um þetta frv., og get tekið undir með hv. þm. Jóni Árnasyni um það, að mér finnst nokkuð seint, að þeir séu að tilkynna nú, þegar málið er komið úr n., að þá muni þeir einhvern tíma síðar skila sínu áliti. Hins vegar kemst ég þá ekki hjá að nefna það, að einn af þeim mönnum, sem lögðu mikið í að semja þetta frv., var framkvæmdastjóri ferðamálaráðs, og ég geri ráð fyrir því, að á hverju stigi málsins hafi ferðamálaráði verið vel kunnugt um, hvernig með það var farið, og a.m.k. hefur það haft ærinn tíma nú til þess að skoða frv. niður í kjölinn og gera sínar till. Hins vegar er skipan ferðamálaráðs þannig núna, að þess er kannske ekki að vænta, nema það taki nokkurn tíma, tekst kannske tiltölulega sjaldan, að það geti verið algjörlega einhuga í slíkum málum. Og það er ekkert óeðlilegt við það, að samkomulagið geti verið þar svolítið misjafnt. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir öðruvísi skipan ferðamálaráðs en áður hefur verið, sem ég tel heldur til bóta þessu fyrirtæki, að þessari stofnun færi frekar fram við þá breytingu heldur en því færi aftur. Þessum tveimur till. þeirra hv. fulltrúa Sjálfstfl. í samgn. er ég þess vegna heldur andvígur, en get hins vegar verið samþykkur sumum till. þeirra, eins og t.d. varðandi 8. gr., og jafnvel sumum fleiri, sem mér finnst frekar vera til bóta. En eins og ég sagði áður, þá tel ég um afdrif þessara till., bæði þeirra, sem eru frá samgn., og reyndar rekast þær að nokkru leyti á við till. þeirra minnihlutamanna, en hvernig sem um þær fer, þá tel ég, að enginn sérstakur skaði sé skeður varðandi það meginefni, sem frv. fjallar um. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Árnasyni, að ég er alveg samþykkur þeirri till., sem er á þskj. 420 frá Ragnari Arnalds varðandi húsnæði heimavistarskóla. En það má vel vera, að það sé rétt hjá honum, að sú brtt. eigi heldur heima í öðrum 1., um það skal ég ekki dæma. Mér var einu sinni kennt, að það mætti allt standa í lögum, sem ekki væri bannað í stjórnarskránni, og ekki hugsa ég, að þetta sé stjórnarskrárbrot, að þetta væri í þessum lögum. En það má vera, að það sé ekki alfullkomið, óaðfinnanlegt lagaform, að þetta sé í þessum l., en ég sé þó ekki, að neinn skaði væri skeður við það. En það er auðvitað rétt, að það er annað rn., sem þarna kemur við sögu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð, en ég vil endurtaka þakkir mínar til n, og ánægju mína yfir því, að menn eru sammála um aðalatriði þessa mikilvæga máls, sem hér er verið að ræða um.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að ræða hér um það frv. til l. um skipulag ferðamála, sem hér er til umr., almennt, heldur gera hér lítillega grein fyrir till., sem ég flyt á þskj. 420, um, að á eftir 28. gr. komi ný gr. Í till. minni er ráð fyrir því gert, að þegar og kannske öllu heldur á meðan fram fer hönnun húsnæðis heimavistarskóla, sem ríkissjóður kostar að meira að minna leyti, skuli samráð haft við Ferðamálastofnunina um gerð hússins og innréttingu. Komist Ferðamálastofnunin að þeirri niðurstöðu, að væntanleg heimavistarbygging geti hugsanlega vel hentað til starfrækslu sumarhótels, þá hefði hún rétt til að fara fram á, að teikningum sé hnikað til, svo að húsnæðið fullnægi þeim kröfum, sem gera verður til rekstrar gistihúss ná á tímum, enda liggi þá fyrir, að annað hvort stofnunin sjálf eða viðkomandi byggingaraðili sé viðbúinn að bera ábyrgð á þeim viðbótarkostnaði, sem af breytingunum leiðir. Jafnframt er Ferðamálastofnuninni eða viðkomandi byggingaraðila heimilað að fá lán úr ríkissjóði fyrir milligöngu ferðamálasjóðs, allt að 10 millj. kr. árlega, í þessu skyni. Till. þessi þarfnast ekki mikils rökstuðnings, en tilefni hennar er vandamál, sem hefur verið að koma upp aftur og aftur á hverju ári og er stöðugt á ferðinni. Skólar eru hannaðir með hliðsjón af þörfum heimavistarnemenda, og ríkið borgar ekki grænan eyri í byggingarkostnað heimavistarinnar umfram það, sem telst nauðsynlegt til rekstrar hennar sem skólahúsnæðis. Aftur á móti eru mörg sveitarfélög það fátæk, að þau hafa ekki efni því að leggja í viðbótarkostnað, sem af því leiðir að gera heimavistarhúsnæðið þannig úr garði, að það sé verulega vel nothæft fyrir hótelrekstur, og er þá sérstaklega um að ræða frágang á snyrtiherbergjum og önnur skyld vandamál. Nú á tímum eru gerðar kröfur um það á fyrsta flokks gistihúsum, að snyrting sé í tengslum við hvert hótelherbergi. Aftur á móti eru aðrar kröfur gerðar varðandi byggingu heimavistarhúsnæðis og aðstöðu nemenda, þannig að þessi tvö sjónarmið rekast á, og málið hefur venjulega strandað fram að þessu vegna þess, að enginn aðili hefur verið reiðubúinn til að taka á sig viðbótarkostnaðinn. Í þeim efnum hefur hver vísað á annan, og jafnvel ef sveitarfélag hefur viljað hafa eitthvert frumkvæði í þessum efnum, þá hefur það hvergi getað fengið neina aðstoð til þess, hvorki frá opinberum fjárfestingarsjóðum, sem ekki hafa talið sig eiga neinum skyldum að gegna í þessum efnum, né frá ríkisvaldinu, þannig að ekkert hefur gerst í málinu. Till. er sem sagt flutt til þess að höggva á þennan hnút, sem mörgum hefur verið ljóst, að væri fyrir hendi og þyrfti að leysa. Ég tel líka einsýnt af undirtektum undir tillöguflutning þennan, að málið eigi miklu fylgi að fagna, bæði hefur það komið fram í ummælum þeirra, sem rætt hafa málið við 2. umr. málsins hér á undan mér, og einnig kemur það skýrt fram í umsögn ferðamálaráðs, sem hér var áðan gerð að umtalsefni og mun hafa borist á borð hv. þm., þar sem mjög eindregið er skorað á Nd. að samþykkja fram komna brtt. Mér þykir hins vegar harla illt að heyra, ef þetta mál á nú enn að hrekjast fram og aftur, vegna þess að menn geti af formsástæðum ekki fallist á það, hvar í íslenskum lögum till, af þessu tagi eigi heima. Ég hélt satt að segja, að það væri í þessum efnum komið nóg af formsatriðunum, því að allt hefur þetta strandað á formsatriðum, að ekki ætti nú enn að bætast við, að verið væri að hrekja málið fram og aftur af slíkum ástæðum. En það var ekki unnt að skilja orð hv. þm. Jóns Árnasonar öðruvísi en svo, að hann væri beinlínis mótfallinn till. af þessari ástæðu. Málið er einfaldlega þannig, að hér er um að ræða málefni, sem snertir tvo aðila, annars vegar menntmrn. og þá aðila á vegum þess, sem hanna heimavistarhúsnæði, hins vegar Ferðamálastofnun Íslands, sem heyrir undir samgrn. Það er að vísu bersýnilegt, að um er að ræða mál, sem heyrir undir tvo aðila. En það, hvorum megin hryggjar brtt. lendir, hvort hún lendir í skólakostnaðarlögum eða hvort hún lendir í ferðamálafrv., breytir að sjálfsögðu engu um efni málsins eða meðferð þess í framtíðinni. Ég er sannfærður um það, að ef ég hefði leyft mér að flytja till. af þessu efni við frv. um skólakostnaðarlög, sem væru hér á ferðinni, eða ég hefði flutt sjálfstætt frv. um breyt. á l. um skólakostnað, þá hefði áreiðanlega sprottið upp einhver þm., sem hefði viljað gera svipaða aths., þ.e.a.s. þetta væri þó greinilega mál, sem snerti Ferðamálastofnunina miklu meira en skólana, því að hér væri ætlast til þess, að það væri Ferðamálastofnunin, sem hefði ákveðið frumkvæðið, og henni væri falið að taka lán allt að 10 millj. kr. í gegnum ferðamálasjóð, og það væri fullkomlega óeðlilegt að ætla sér að fara að troða till. af þessu tagi inn í lög um skólakostnað, það væri alveg fráleitt, ég ætti frekar að flytja frv. um breyt. á l. um ferðamálasjóð. - Ég er sem sagt sannfærður um það, að rök af þessu tagi hefðu alveg eins heyrst, þó að málinu hefði verið stillt upp á hinn veginn, vegna þess einfaldlega að málið snertir tvo aðila og svona rök geta því alltaf komið upp. Og í öðru lagi mundu þau ekki síður koma upp í hinu tilvikinu, vegna þess að ef menn skoða till., þá sjá þeir auðvitað, að málið snertir í raun miklu meira Ferðamálastofnunina. Henni er falið að eiga ákveðið frumkvæði og taka á sig ákveðna ábyrgð, og ég býst við, að það sé harla algengt í l., að í einum lagabálki sé vikið að málefni, sem snertir kannske annan lagabálk eða annað rn. Ég vil sem sagt undirstrika það hér, að rök af þessu tagi geta ekki breytt neinu og verða að teljast algert aukaatriði. Og ég vil sem sagt fastlega vænta þess, að aths. af þessu tagi verði ekki til að rugla dómgreind manna varðandi stuðning við þessa till., sem ég hygg, að flestir geti verið sammála um, að eigi fyllsta rétt á sér.



Herra forseti. Ég vil nú ekki lengja þessar umr. og skal láta nægja að taka fram aðeins í örfáum orðum það, sem ég vildi segja um tvö atriði málsins. Það er fram tekið í nál., eins og ég skýrði frá, að einstakir nm. áskildu sér rétt til þess að flytja frekari brtt. heldur en þær, sem eru fluttar sameiginlega af n. Brtt. á þskj. 463 eru því fram bornar algerlega í samræmi við það, sem segir í nál., enda voru þau sjónarmið, sem þar koma fram í aðalatriðum kynnt í n. Efnisatriði í brtt. á þskj. 463 eru aðallega tvö. Annað er það, að Ferðaskrifstofa ríkisins verði látin starfa áfram sem sjálfstæð stofnun, og hitt er það, að ferðamálaráð verði með öllu lagt niður. Það er eitt af meginatriðum frv. sjálfs, eins og það er úr garði gert, að sameina starfsemi nú. ferðamálaráðs og Ferðaskrifstofu ríkisins, og ég fyrir mitt leyti met þau rök, sem í frv. eru færð fyrir þessari skipulagsbreyt., og lét það koma fram í umr. í n. og mun því ekki fyrir mitt leyti geta fylgt þessum till. þeirra tveggja þm., sem flytja till. á þskj. 463. Hitt efnisatriðið er að leggja ferðamálaráð niður. Mér þykir rétt í því sambandi að taka fram til skýringar, að þótt nafnið sé hið sama, ferðamálaráð, þá er miðað við, að það ferðamálaráð, sem starfa á samkv. frv., ef að lögum verður, sé allt önnur n, eða n. skipuð á allt annan veg heldur en það ferðamálaráð, sem starfar samkv. gildandi l., er þannig skipað, að það eru tilteknar stofnanir, sem velja menn í þá n. En það ferðamálaráð, sem á að koma á fót samkv. frv., verður framkvæmdanefnd ferðamálaþings. Það er kosið af því og á á milli ferðamálaþinga að fjalla um þau málefni, sem þar eru rædd og ályktað um. Nú er það svo í félagsmálum hjá okkur, að það þykir sérhverjum félagssamtölum nauðsynlegt að kjósa stjórn eða framkvæmdanefnd, sem starfar milli þinga að þeim málum, sem rædd eru á þingum og snerta þá félagsmálastarfsemi, sem um er fjallað. Álit mitt er, að það muni styrkja aðstöðu ferðamálaþings að hafa slíka n. starfandi milli þinga. Þetta er það sjónarmið, sem mér þykir eðlilegt, að tekið sé til greina, og ég mun því ekki sjá mér fært að styðja það, að ferðamálaráð verði með öllu lagt niður í þeirri mynd, sem það á að starfa samkv. frv. Út af aths. hæstv. ráðh. í sambandi við brtt. um skipun stjórnar Ferðamálastofnunar Íslands vil ég aðeins taka fram, að það sjónarmið, sem þar liggur til grundvallar, er vitanlega það, að hinir fegurstu og viðkvæmustu staðir hér á landi eru mjög eftirsóttir af ferðamönnum. Þetta eru þeir staðir, sem náttúruverndarráð á samkv. starfssviði sínu fyrst og fremst að hafa gætur á, að ekki sé ofboðið í sambandi við ferðamannahópa og umgengni þar sé eðlileg og þjóðinni ekki til vansæmdar, Með tilliti til þessa sjónarmiðs er lagt til, að náttúruverndarráð tilnefni einn mann í stjórn Ferðamálastofnunar Íslands til þess að það hafi á þann hátt bæði aðstöðu, rétt og skyldu til þess að gefa því gætur, að á þessu verði ekki misbrestur, þ.e. umgengni á hinum viðkvæmustu og fegurstu stöðum landsins í sambandi við straum innlendra og erlendra ferðamanna þangað.