Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og eins og fram kemur á þskj. 598, leggur n. til, að það verði samþ. Þar er þess getið, að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hafi átt tal við nm. um málið, og síðan nál. var gefið út hefur borizt erindi um það frá þeirri stofnun, sem n. mun taka til athugunar fyrir 3. umr. - Tveir hv. nm., hv. 5. þm. Reykv. og hv. 1. landsk., hafa skrifað undir nál. með fyrirvara, sem þeir munu gera grein fyrir, ef þeim þykir ástæða til.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. tók fram, ritaði ég undir nál. með fyrirvara. Ég hef þegar í umræðunum um frv. hæstv. ríkisstj. um breytingar á lögunum um tekju- og eignarskatt gert grein fyrir því, hvers vegna ég hafði fyrirvara um afgreiðslu þessa máls, og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka þau rök hér og lengja með því þessa umr. En kjarni málsins er sá, að þótt ég viðurkenni, að hæpið geti verið að hafa niðurjöfnunarnefndir jafnóbundnar varðandi útsvarsálagningu og þær eru samkvæmt núgildandi útsvarslögum, þá tel ég á hinn bóginn ástand skattamálanna hér hjá okkur ekki vera með þeim hætti, að unnt sé eða rétt væri að stíga nokkurt spor í þá átt, að skertur sé réttur niðurjöfnunarn. til þess að hafa útsvarsálagningu eins rétta og sanngjarna og þær telja hana geta orðið frá því, sem nú er, og ég tel engan vafa á því, að niðurjöfnunarn. hafi tekizt að gera útsvarsálagningu mun réttlátari en hún mundi hafa orðið, ef lagt væri á eftir föstum skattstiga, einmitt með því að beita heimildinni til þess að leggja á skatt eftir efnum og ástæðum. Er höfuðástæðan sú, að aðstaða manna til þess að hagræða framtölum og skjóta tekjum undan skatti er mjög misjöfn og að menn hér sjást ekki fyrir í þeim efnum. Þess vegna hafa ýmsar niðurjöfnunarnefndir notað þessa heimild einmitt sem gagnráðstöfun gegn ófullnægjandi skattaframtölum, og ég tel varhugavert að stiga spor, sem mundu verða til þess að gera niðurjöfnunarnefndir meira hikandi við það að gera ráðstafanir í þá átt. Við þetta er fyrirvarinn miðaður, og mun ég af þeim sökum greiða atkvæði gegn frv.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv., eins og fyrir hana var lagt, og meiri hl. n. hefur skilað áliti á þskj. 576. Eins og þar kemur fram, gerði minni hl., hv. 1. landsk. þm. (GÞG), ráð fyrir því að skila séráliti, og hefur hann því ekki undirritað álit með öðrum nm. Í nál. meiri hl. er að því vikið, að við athugun málsins hafi komið í ljós, að hentugt væri að gera nokkrar formsbreytingar á frv. vegna þeirra breytinga á l. um tekju- og eignarskatt, sem gerðar hafa verið síðan lagasafnið var gefið út árið 1945, en við undirbúning málsins hafði verið miðað við l. eins og þau eru prentuð þar. Verður þá um leið hægt að fella niður nokkuð af þessum l., sem síðan hafa verið sett um breytingar á skattalögunum. Í samræmi við þetta, sem fram er tekið í nál., flytur n. í heild nokkrar brtt. á þskj. 577, og vil ég gera grein fyrir þeim. 1. brtt. á því þskj., við 5. gr., er í 3 liðum, og er þar aðeins um orðalagsbreytingar að ræða á frvgr. 2. brtt. er við 6. gr. frv. Í 6. gr. frv. er lagt til að bæta aftan við 9. gr. skattalaganna tveim nýjum stafliðum. N. leggur til, að inn í þessa gr. verði tekin ákvæði l. frá 1949 um aukavinnu, sem einstaklingar leggja fram utan reglulegs vinnutíma við byggingu íbúða til eigin afnota, og er þá einnig lagt til í síðustu brtt., að l. um þetta efni, nr. 16 frá 1949, verði feiid úr gildi. Hér er því ekki um neina efnisbreytingu að ræða á gildandi lögum, heldur aðeins þessa formsbreytingu. 3. brtt. n. er við 7. gr. frv. Í 7. gr., 2. tölul., er lagt til, að niður falli síðari málsl. e-liðar í 10. gr. skattalaganna, en við athugun þótti gleggra að setja inn í þetta frv. e-liðinn eins og n. ætlast til að hann verði, eftir að þessi breyting hefur verið gerð, að fella niður síðari hluta hans, og eru því hér tekin upp þau ákvæði: „Iðgjöld til stéttarfélaga, sjúkrasjóða, styrktarsjóða og atvinnuleysissjóða, þó ekki hærri en sem svarar 5% af hreinum tekjum aðila.“ En þannig er þessi e-liður 10. gr. nú eða fyrri hluti hans. Hér er því ekki um neina efnisbreytingu að ræða fremur en í fyrra tilfellinu, heldur aðeins breyting á formi. 4. brtt. er við 9. gr., og er raunar það sama um hana að segja. Í frv. var gert ráð fyrir því að umorða 1. málsgr. 12. gr. l., þar sem eru ákvæði um persónufrádrátt, vegna þess að hann er mjög hækkaður samkvæmt þeim till., sem felast í frv. Í öðru lagi er lagt til í frv., að niður falli síðasti málsl. 2. málsgr. þessarar 12. gr. l. En í stað þess er nú lagt til í brtt., að 9. gr. frv. umorðist eins og þar hermir, og verður niðurstaðan efnislega nákvæmlega sú sama, hvor aðferðin sem höfð er, en þetta er í samræmi við aðrar brtt. nefndarinnar. Í 5. till., við 12. gr., er um leiðréttingu að ræða. Þar hafði verið sett í frv. 2. málsgr. 32. gr. í staðinn fyrir 3. málsgr., og stafar þessi villa af ónákvæmni í prentun t lagasafninu. Þá er 6. brtt. n., og hún er um það að bæta nýrri gr. inn í frv. á eftir 15. gr. þess og þessi nýja gr. verði umorðun á 45. gr. l. eins og hún er í l. frá 1935. Hér er ekki heldur um efnisbreytingu að ræða, því að þessa breytingu var búið að gera með sérstökum l. árið 1949. Samkvæmt l. nr. 60/1949 var 45. gr. l. breytt á þann hátt, sem hún er prentuð hér í brtt. n. Hér er því aðeins um það að ræða að færa þessi l. saman og fella niður l. nr. 60/1949. Þá er 7. brtt., sem er aðeins breyting á formi. Það er um, að upphaf gr. orðist þannig: Á eftir 55. gr. l. komi 5 nýjar gr., svo hljóðandi, og síðan framhaldið eins og það er í frv., fyrst 63. gr. og svo áfram, samtals 5 gr., síðast 67. Þetta kann að líta einkennilega út, að þarna í brtt. er lagt til, að á eftir 55. gr. laganna komi 63. gr., en það stafar af því, að með breytingum á skattalögunum 1942 var bætt inn í þennan bráðabirgðakafla l. nokkrum nýjum gr., og eru þær þarna á milli, frá 55 til 62. Loks er svo 8. brtt., sem er um viðbót við síðustu gr. frv., sem er um gildistöku l., og er þarna lagt til samkvæmt því, sem ég hef áður skýrt frá, að nokkur eldri lagaákvæði um breytingar á skattalögunum verði felld úr gildi, um leið og frv. verður að l., vegna þess að ákvæði þeirra l. hafa verið tekin hér inn í frv. eða verða tekin inn í það, ef brtt. fjhn. verða samþykktar. Hér er, eins og ég hef þegar tekið fram, ekki um neinar efnisbreytingar að ræða á frv. eða skattalögunum, en meiri hl. mun taka til athugunar fyrir 3. umr. málsins, hvort hann telur ástæðu til að flytja þá einhverjar fleiri brtt. Um einstakar gr. frv. sé ég ekki ástæðu til að ræða. Það mundi verða aðeins endurtekning á því, sem fylgir í athugasemdum um frv. í heild og einstakar gr. Vænti ég þess, að þær skýringar, sem þar fylgja frv., séu þannig, að með því að lesa þær geti hv. þdm. gert sér ljósa grein fyrir því, hvað um er að ræða í hverri einstakri frvgr. til breytinga á gildandi lögum. Hér er búið að útbýta allmörgum brtt. við frv. á nokkrum þskj., en þar sem flm. hafa ekki enn gert grein fyrir þessum till., þá mun ég ekki gera þær að umtalsefni að svo stöddu, en áskilja mér rétt til að ræða um þær síðar, eftir að þeir hafa talað fyrir þeim, og ef til vill gera þá einhverjar athugasemdir einnig um einstök atriði, sem fram komu í ræðum manna hér við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég nokkuð afstöðu Þjóðvfl. Íslands til frv. í heild og einstakra liða. Ég lét þess þá getið, að ég mundi eiga aðild að því að flytja brtt. við þetta frv. Nú hef ég ásamt hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) flutt nokkrar brtt. á þskj. 591 við þau atriði frv., sem ég tel að skipti mestu máli. Hins vegar vil ég taka það fram skilmerkilega, að í frv. eru nokkur önnur atriði, sem ég teldi ástæðu til að breyta, en þau eru öll minni í sniðum, og þess vegna höfum við flm. þessara brtt. á þskj. 591 haldið okkur við meginatriðin, en áskiljum okkur þá að sjálfsögðu jafnframt rétt til þess að fylgja brtt., sem aðrir hv. þm. ýmist hafa nú þegar borið fram eða kynnu að eiga eftir að bera fram við önnur atriði en þau, sem við höfum lagt til að breytt verði. Við þessa umr. mun ég að sinni að minnsta kosti halda mér eingöngu við það að mæla nokkrum orðum með þeim brtt., sem við hv. 8. þm. Reykv. berum fram á þskj. 591. Við leggjum það í fyrsta lagi til, að skattstiganum verði breytt. Breyting okkar er í því fólgin í fyrsta lagi, að fellt verði framan af skattstiganum, það verði ekki haldið áfram á þeirri braut, sem gengin hefur verið að undanförnu og sýnilegt er að hæstv. fjmrh., sem er manna smámunalegastur í öllu eðli, vill að áfram verði gengin, - að það verði sem sagt ekki haldið áfram á þeirri braut að innheimta litlar upphæðir hjá hverjum skattborgara. Í frv. ríkisstj. er lagt til að byrja á því að innheimta upphæðir, sem eru innan við 10 kr. hjá hverjum skattgreiðanda. Það hlýtur að vera öllum ljóst, að þessi nánasarlega skattheimta svarar engan veginn kostnaði og er aðeins til þess að ergja menn og valda leiðindum og fyrirhöfn. Og af því að hæstv. forsrh. er við hér á þessum fundi, þá vildi ég mæla til hans þeim orðum, að hann athugaði nú gaumgæfilega þessar till. okkar þjóðvarnarmanna á þskj. 591, með tilliti til þess, að ég veit, að hann er ekki jafnsmásálarlegur í sér og hæstv. fjmrh. og mundi því ef til vill vera fáanlegur til þess að leggja það til í sínum flokki, að hann fylgdi þessum till. eftir, - léði máls á því að hætta að elta lágtekjufólk til að innheimta af því 20–30 kr. og reyta úr þess vasa engum til góðs, en mjög mörgum til óþurftar. Till. okkar er sem sagt sú, að það verði þá fyrst innheimtur skattur af einstaklingum, þegar hann samkvæmt skattstiga þeim, sem felst í frv. ríkisstj., nemur 150 kr. á einstakling, þ.e.a.s. af 8 þús. kr., en það, sem hingað til hefur verið kallað skattskyldar tekjur undir 8 þús. kr., verði framvegis skattfrjálst. Það má að vísu segja sem svo, að þarna komi það, sem er kallað brot í skattstigann. Það er alveg rétt. Mönnum er ofur lítið mismunað. En miðað við peningagildi í okkar landi í dag er þessi mismunur sáralítill, því þó að sá munur sé gerður á milli manna á svipuðu tekjubili, að annar þeirra borgi engan tekjuskatt, en hinn 150 kr., þá er það hlutur, sem enginn verður var við, og sérstaklega ekki, ef tekið er tillit til allrar þeirrar fyrirhafnar, þeirra óþæginda, sem mörg hundruð, kannske mörg ínísund mönnum sparast með þessu móti. Ég verð að segja það eins og það er, að fyrst og fremst til þess að hæstv. fjmrh. skuli ekki koma með þá mótbáru hér, að með þessu lækkuðu skattarnir og skattgreiðsla til ríkisins, þá leggjum við til, að á hæstu tekjum verði skatturinn hækkaður upp í 41% í stað 40% eins og er í frv. hæstv. ríkisstj. Mundu þá með þessu móti og öðrum till. okkar vinnast upp í skatti nokkurn veginn þær smáupphæðir, sem töpuðust með því að sleppa þeim, sem hafa innan við 8 þús. kr. nettótekjur, við að greiða skatt, og verð ég að telja, að það sé fyllilega sanngjarnt, að þeir baggar séu teknir af bökum hinna fátæku og settir á bök hinna ríkustu, þ.e.a.s. þeirra, sem hafa yfir 130 þús. kr. skattskyldar tekjur. Þetta, sem ég hef nú sagt, er um skattgjöld einstaklinga. Um skattgjöld hjóna gegnir alveg sama máli, nema þar leggjum við til, að skattstiginn byrji við 10 þús. kr., þannig að tekjur hjóna séu skattfrjálsar, ef þær eru innan við 10 þús. kr., og að hjón, sem hafa 10 þús. kr. nettótekjur, borgi 210 kr. í skatt af 10 þús. kr. og svo 3% af afgangi. Er þetta í fullu samræmi við skattstigann eins og hann er í frv. hæstv. ríkisstj. 2. brtt. okkar á þskj. 591 fjallar svo um það að hækka persónufrádráttinn nokkru meir en gert er í frv. ríkisstj. Leggjum við til, að persónufrádráttur fyrir einstakling verði 9000 kr. í stað 6500 kr. eins og er í frv. hæstv. ríkisstj., fyrir hjón 17000 kr. í stað 12000 kr. og fyrir hvert barn 6500 kr. í staðinn fyrir 4500 kr. Ég viðurkenni það fúslega, að þessi hækkun okkar er ekki í samræmi við það, sem ætti að vera í heilbrigðri skattalöggjöf um persónufrádrátt, þar sem ætlazt er til og gera verður kröfur til, að hver einstaklingur hafi það, sem telja má þurftartekjur, brýnustu þurftartekjur, skattfrjálst, en ef fyrri till. okkar, sem ég ræddi um, þ.e.a.s. að hætt verði að innheimta skatt af allra lægstu tekjum, yrði samþykkt, þá mætti svo að orði komast, að frv. fæli í sér í heild það, að skattfrjálsar tekjur væru orðnar eitthvað í námunda við það, sem telja mætti brýnustu þurftartekjur. 3. brtt. okkar er í því fólgin, að þar er lagt til, að breytt verði um aðferð við innheimtu skatta. Hingað til hafa skattarnir verið innheimtir árið eftir að tekjurnar mynduðust, og hefur þetta valdið mörgum mönnum miklum óþægindum. Launþegar yfirleitt og ýmis félagssamtök þeirra eru nú þegar að komast á þá skoðun, að þetta sé ófært framkvæmdaratriði, og hafa þegar nokkur a.m.k. gert samþykktir um, að þessu verði breytt í það horf, sem við leggjum hér til, þ.e.a.s., að skattarnir verði framvegis innheimtir af tekjunum, um leið og þær myndast. Okkur er fyllilega ljóst, flm. þessarar till., að það þarf nokkurn undirbúning, áður en hægt er að koma henni í framkvæmd, og að það verður í sjálfu sér ekki gert, svo að vel sé, nema byrjað sé við áramót; þá séu mönnum í einu lagi gefnir eftir allir skattar af tekjum ársins, sem var að líða, og hafizt þegar handa um að leggja skatta á tekjur ársins, sem er að byrja, um leið og þær myndast. Okkur er líka ljóst, að þessi breyting á innheimtuforminu þarf nokkurn undirbúning, og þess vegna leggjum við til hér í okkar brtt., að þessi aðferð verði upp tekin í fyrsta skipti í janúarlok 1955. Það, að við berum till. fram nú, er fyrst og fremst gert til þess að sjálfsögðu að fá um hana atkvgr. hér á hv. Alþ. og eins til þess, ef hv. þm. sýndist, að þetta væri sanngjarnt, eðlilegt og heppilegt, að þá gæfist viðkomandi aðilum tími og tækifæri til að undirbúa sig undir það að breyta um aðferð í þessu efni. 4. brtt. okkar skiptir í sjálfu sér e.t.v. langmestu máli í sambandi við þessar brtt., sem við flytjum. Hún fjallar um skattfrelsi sparifjár. Eins og mönnum er kunnugt, felst í frv. hæstv. ríkisstj. það, að sparifé sé algerlega skattfrjálst, þ.e.a.s. eignarskattfrjálst og vaxtatekjur af sparifé séu undanþegnar öllum sköttum og ekki aðeins það, heldur og framtalsskyldu. Ég benti á það með nokkrum dæmum við 1. umr. þessa máls, hvert þetta gæti leitt, og ég vil láta það í ljós nú sem mína skoðun og sannfæringu, að verði till. hæstv. ríkisstj. samþykktar í þessu efni, þá er það fyrsta skrefið og öruggasta skrefið í áttina til þess að afnema beina skatta á Íslandi og breyta öllum sköttum á þjóðfélagið, líka útsvörum, í óbeina skatta, og þegar svo væri komið, þá væri íslenzk þjóð eina þjóð veraldar, sem hefði eingöngu óbeina skatta, a.m.k. eina þjóðin, sem kallar sig siðmenntaða þjóð. Ég rökstyð þetta með því, að verði algert skattfrelsi og framtalsskylda sparifjár innleidd, þá verður ekkert eftirlit hægt að hafa með neinum framtölum annarra en launþega einna og þó e.t.v. ekki allra launþega. Þegar svo er komið, þá munu menn mjög fljótlega sannfærast um það, að slíku aðhaldi sé ekki hægt að beita við launþegana eina, þegar allar aðrar stéttir þjóðfélagsins hafi losnað við það, og þá munu þeir, sem þessa till. flytja nú, samþykkja tal. þá, sem hv. þm. Barð. hefur flutt hér á þingi um að afnema alla beina skatta. Við hv. 8. þm. Reykv. leggjum til, að till. hæstv. ríkisstj. verði breytt, ekki þannig, að það skuli alls ekki farið inn á þessa braut, heldur að sparifjárinnstæður allt að 100 þús. kr. hjá hverjum skattgreiðanda verði skattfrjálsar svo og vaxtatekjur af þeim, en framtalsskyldunni verði haldið. Með þessu móti tel ég mögulegt að ná allri þeirri aukningu á sparifjármyndun, sem slík ákvæði geta haft í för með sér, en okkar till. losar hins vegar þjóðfélag:ð við það algera öngþveiti, sem skapast mundi, ef till. hæstv. ríkisstj. yrðu samþ. Um þetta mál ræddi ég að öðru leyti allýtarlega við 1. umr. málsins og skal því ekki fara nánar út í það að þessu sinni. 5. brtt. okkar er á þá leið, að fyrirtækjum verði ekki gefin eftir 20% af tekjuskatti, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatti á árinu 1954 af tekjum ársins 1953, eins og lagt er til í till. hæstv. ríkisstj., heldur verði þessi eftirgjöf lækkuð um helming, þ.e.a.s., að þeim verði gefin eftir 10%, og virðist það allrífleg eftirgjöf, sérstaklega ef höfð er í huga sú breyting, sem vitað er að kæmi fram hjá þeim lægst launuðu, ef þetta frv. hæstv. ríkisstj. yrði samþ., því að það má mönnum ljóst vera, að langflestir verkamenn og launþegar og fleiri láglaunastéttir þessa þjóðfélags fá ekki 10% lækkun á sköttum sínum frá því í fyrra, þó að frv. ríkisstj. yrði samþykkt. Sýnist mér því ástæðulaust að veita þeim, sem betri aðstöðu hafa, þ.e.a.s. helztu gróðafyrirtækjum landsins, meiri ívilnun í þessu efni en hinum bágstöddustu. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri með þessum brtt. okkar, en endurtek það, að ég vænti þess fastlega, að hæstv. forsrh. leggi það á sig að lesa þessar brtt. og vita svo, hvort hann telur ekki ástæðu til þess að sleppa þeirri nánasarlegu smámunasemi, sem einkennir frv. hæstv. ríkisstj. eins og það er nú.



Herra forseti. það hefur mjög farið í vöxt ár frá ári undanfarinn áratug, að fólk heimilisfast á þeim stöðum, þar sem atvinnuleysi hefur mikið gert vart við sig, hefur tekið sig upp frá heimilum sínum og leitað sér atvinnu fjarri heimilum sínum, þar sem eftirspurn eftir vinnuafli hefur verið meiri. Þannig hafa hundruð manna, ef ekki þúsundir, aðallega daglaunamenn, frá hinum ýmsu byggðarlögum á landinu og í öllum landsfjórðungum farið á vetri hverjum í atvinnuleit til Keflavíkurflugvallar, Vestmannaeyja og ýmissa verstöðva við Faxaflóa. Fólk þetta hefur svo dvalið langdvölum á þeim stöðum, sem það hefur fengið atvinnu á, en hefur oftast orðið að sæta hörðum kjörum í sambandi við öflun fæðis og húsnæðis og annarra nauðsynja fyrir sig, meðan það dvaldi á þeim stöðum. Hef ég að vísu ekki getað aflað mér nákvæmra upplýsinga um dvalarkostnað slíks fólks í krónutölu, enda mun hann vera allmisjafnlega hár eftir því, hvar það dvelur á landinu, en ég hef þó öruggar heimildir fyrir því, að það hefur þráfaldlega komið fyrir, að þetta fólk hefur þurft að greiða helming launa sinna eða jafnvel meira fyrir fæði og húsnæði á þeim stöðum, sem það hefur komizt í atvinnu á. Þótt hlutur þessa fólks hafi jafnan verið slæmur, hefur það ekki fram að þessu getað fengið leiðréttingu á hinum erfiðu kjörum sínum, vegna þess að lagaheimild hefur skort fyrir því, að dvalarkostnaður þess væri frádráttarhæfur við álagningu skatts, og það er einmitt í þeim tilgangi að reyna að fá hlut þessa fólks að einhverju leyti bættan, sem við hv. 2. þm. Rang. (BFB), hv. 2. þm. Eyf. (MJ), hv. 4. landsk. (GJóh) og hv. 7. landsk. þm. (EggÞ) berum fram brtt., sem prentuð er á þskj. 585. Eins og brtt. þessi er orðuð, er hún felld inn í h-lið 4. tölul. 7. gr. frv. Er það á valdi skattayfirvalda að dæma um, að hve miklu leyti dvalarkostnaður fólks, sem þannig stendur á fyrir, kemur til frádráttar við álagningu skatts. Okkur flm. er mjög vel ljóst, að aðstæður þeirra manna, sem kunna að njóta góðs af þessu heimildarákvæði - eða frádráttarákvæði, sem í brtt. felst, - geta verið mjög ólíkar. Aðstaða þeirra manna, sem þurfa að leita sér atvinnu fjarri heimilum sínum og hafa fyrir heimili að sjá og fjölskyldu heima fyrir, er vitanlega ekki sambærileg við aðstöðu þeirra manna, sem eru einhleypir og fyrir engum hafa að sjá. En slíkur aðstöðumunur yrði að sjálfsögðu veginn og meginn af skattayfirvöldum, þ.e.a.s. skattanefndum, yfirskattanefndum og ríkisskattanefnd, ef því væri að skipta, í hverju einstöku tilfelli. Við flm. þessarar brtt. teljum ósanngjarnt, að fólk, sem neyðzt hefur til þess að leita sér atvinnu langt frá heimilum sínum, sé látið gjalda þess og hlutur þess gerður miklum mun lakari en hlutur þess fólks, sem getur dvalið heima hjá sér við störf. Væntum við þess því, að hv. alþm. liti með sanngirni á þessa brtt. okkar og ljái henni lið. Sérstaklega viljum við vænta þess af hv. fjhn., að hún líti sanngjörnum augum á till., og í trausti þess, að hún sjái sér fært að gera þessa brtt. okkar að sinni till., þá munum við flm. hennar taka hana aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar brtt. við þetta frv., sem ég vildi gera hér grein fyrir. Á þskj. 589 flyt ég ásamt hv. 4. landsk. og 9. landsk. þm. fjórar till. Sú fyrsta gerir ráð fyrir því, að skattur á lægstu tekjum verði afnuminn að fullu og sú regla verði tekin upp hvað einstaklingum viðkemur, að aðeins skattskyldar tekjur yfir 20 þús. kr. verði teknar til skatts - eða tekjur, sem eru undir 20 þús. kr. miðað við skattskyldan útreikning, séu skattfrjálsar. Á sama hátt er gert ráð fyrir því, að breytt verði skattainnheimtu í sambandi við skattaútreikning hjóna. Þessar till. miða sem sagt að því að eltast ekki við hina smærri skattainnheimtu af lægstu tekjum og innheimta yfirleitt ekki lægri skatta af neinum einstaklingi en sem svaraði í kringum 600 kr. skatti. Það er skoðun okkar flm., að það geti ekki skipt ríkissjóð neinn verulegu máli, þótt að þessu ráði yrði horfið, en hins vegar teljum við, að þetta sé mjög réttlátt gagnvart þeim, sem hafa ekki hærri tekjur en þarna er gert ráð fyrir. 2. brtt. okkar, a-liður, gerir ráð fyrir því, að sömu fríðindi verði veitt verkafólki og gert er ráð fyrir í frv. að veita sjómönnum í sambandi við fæðiskostnað þess, þegar það vinnur utan heimilissveitar sinnar um lengri tíma og verður þar að greiða fyrir fæði. Það hefur að vísu komið hér fram önnur brtt. um sama efni, sem fer að nokkru leyti lengra en þessi brtt. okkar gerir ráð fyrir, og munum við að sjálfsögðu styðja þá till., en þá mætti skoða okkar till. sem nokkurs konar varatillögu við hana. En við höfum miðað okkar till. við það aðeins, að verkafólk, sem svona er ástatt fyrir, fái að njóta nákvæmlega sams konar fríðinda og gert er ráð fyrir í frv. að sjómenn njóti. Þá er í 2. brtt. á þessu þskj., b- og e-lið, gert ráð fyrir því, að til þess að njóta þeirra sérstöku hlunninda, sem frv. gerir ráð fyrir að veita hjónum, þar sem svo stendur á, að eiginkonan vinnur fyrir allverulegum tekjum, þurfi ekki að uppfylla það skilyrði að kaupa sérstaka heimilisaðstoð. Við teljum, að þar sem svo stendur á, að eiginmaðurinn aflar atvinnutekna og eiginkonan líka, og þar sem verður um allháar tekjur að ræða og skattstiginn kemur heldur óþægilega við, sé réttmætt að veita þau fríðindi, sem frv. gerir ráð fyrir, jafnvel þó að ekki sé um aðkeypta heimilisaðstoð að ræða, en einmitt ýmis hin fátækari heimili munu í svona tilfeilum berjast við að spara sér hina aðkeyptu heimilishjálp, þó að hins vegar báðir aðilar vinni úti og tekjur þeirra leggist saman eftir núverandi reglum um útreikning á skatti. Þá er 3. brtt. okkar á þessu þskj. Hún felur það í sér að hækka nokkuð persónufrádrátt frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Gert er ráð fyrir því, að persónufrádráttur einstaklinga hækki úr 6500 kr. í 7500 kr., persónufrádráttur hjóna úr 12000 kr. í 15000 kr. og persónufrádráttur ómaga á framfæri hækki úr 4500 kr. í 5000 kr. Við teljum, að þó að gert sé nú ráð fyrir því í þessu frv. að hækka persónufrádráttinn talsvert, þá sé það enn of takmarkað, og vildum freista þess að fá þó þessa hækkun, sem till. okkar gerir ráð fyrir, samþ. hér við afgreiðslu málsins, þótt við hins vegar séum á þeirri skoðun, að persónufrádrátturinn hefði í raun og sannleika þurft að vera allmiklu hærri en við höfum treyst okkur að flytja hér till. um. Þá er 4. brtt. okkar á þessu sama þskj. Hún gerir ráð fyrir því, að felldir séu niður í 16. gr. frv. stafliðirnir b og e, en þar er gert ráð fyrir í frv., að tekjuskattur, tekjuskattsviðauki og stríðsgróðaskattur hjá félögum öllum verði lækkaður um 20% frá því, sem verið hefur fram að þessu. Við leggjum til með okkar brtt., að þetta ákvæði verði fellt niður, sem sagt, að félagaskatturinn verði sá sami og hann hefur verið, og sjáum ekki ástæðu til þess að létta þessa beinu skatta - tekjuskattinn - á félagarekstri, því að það er okkar álit, að félögin yfirleitt greiði tiltölulega mjög lítinn hluta af tekjuskattinum til ríkissjóðs. Þá flytjum við hér, sömu menn, brtt. við frv. á þskj. 588, en efni þeirrar brtt. er algerlega samhljóða meginefni þess frv., sem ég hafði flutt hér snemma á þessu þingi, þar sem gert var ráð fyrir að veita íslenzkum sjómönnum allveruleg skattfríðindi eða að heimila þeim að draga frá hreinum tekjum sínum 1/3 hluta sem skattfrjálsan kauphluta. Í sambandi við þessa brtt. vildi ég segja það, að því hefur verið haldið hér fram í þessum umræðum, að það væri ekki ástæða til þess að verða við óskum sjómanna um að veita þeim þessi skattfríðindi, m.a. vegna þess, að þetta skipti sjómennina tiltölulega litlu máli og að þetta gæti ekki orðið að liði í þeirri baráttu að fá fleiri sjómenn til starfa á íslenzku fiskiskipunum. Ég tel, að þessi fullyrðing sé ekki á rökum reist, og við nánari athugun á málinu hygg ég, að flestir muni komast að raun um, að samþykkt þeirrar brtt., sem við hér flytjum, mundi beinlínis stuðla allverulega að því að bæta kjör sjómanna í þessu efni og vinna þar nokkuð að því að leysa þann vanda, sem bíður nú úrlausnar í þeim efnum. Ég skal taka hér eitt dæmi, sem ég hygg að geti verið dæmi um nokkuð almennt tilfelli í þessu efni. Ég vildi hugsa mér einstakling á íslenzkum togara, sem hefði haft heildarkaup 50 þús. kr. Það mun að vísu vera heldur í hærra lagi, miðað við það, sem var núna á árinu, sem var að líða. Þó munu vera einhver skip, sem hafa skaffað lægst launuðu hásetunum þetta kaup, en á allmörgum skipum öðrum hefur kauphlutinn legið heldur lægra, en oft og tíðum hefur kaup hinna lægst launuðu togarasjómanna þó numið í kringum 50 þús. kr. Þar að auki er svo þess að gæta, að á skipunum eru líka sjómenn, sem eru ekki í lægsta launaflokki. Þar eru allmargir menn, sem hafa nokkra aukaþóknun fyrir sérstök störf, og er þá kaup þeirra líka þó nokkru hærra en 50 þús. nú í ýmsum greinum. Ef þau skattfríðindi hefðu verið samþykkt, sem till. okkar gerir ráð fyrir, þá mundi skattur þessa einstaklings verða mjög nærri því að vera um 780 kr., en skattur þessa sama einstaklings mundi verða samkvæmt þessu frv. eins og það liggur fyrir um 2200 kr., eða bein skattalækkun í þessu tilfelli mundi vera um 1440 kr. Hér skiptir vitanlega talsverðu máli fyrir þennan einstakling að njóta þessarar skattalækkunar. En það er ekki aðeins þessi skattalækkun, sem mundi gera hér gagn, heldur er einnig vitað mál, að þetta skattfrelsi í sambandi við tekjuskattinn er frumskilyrði þess, að takast megi að fá hliðstætt skattfrelsi fyrir sjómannatekjurnar í sambandi við útsvarsálagningu. Ef maður lítur svo einnig á útsvar þessa einstaklings, þá hefði útsvar þessa einstaklings, miðað við útsvarsstigann, sem gilti í Reykjavík á s.l. ári, numið 5930 kr. En ef þau sérstöku fríðindi, sem till. okkar stefnir að, hefðu gilt fyrir þennan einstakling, þá hefði útsvar hans verið 1530 kr. Lækkun á útsvari hefði þá orðið 4400 kr. eða lækkun samtals á útsvari og skatti í þessu tilfelli numið 5840 kr., en það jafngildir í þessu tilfelli rétt tæpum 12% í beinni launahækkun. Ég veit það, að þar sem um heimilisfeður er að ræða, sem hafa allmarga menn á framfæri og fá að njóta hins hækkaða persónufrádráttar fyrir sína ómaga, hefði vitanlega skattalækkunin í þeim tilfellum numið heldur minni upphæð, og sömuleiðis hefði útsvarslækkunin þar numið lægri upphæð, en því er nú svo farið t.d. á togaraflotanum, að þar munu vera að meiri hluta til einhleypir menn, og ég er alveg fullviss um það, að ef þessi skattfríðindi hefðu verið veitt, þá hefðu fjöldamargir menn fremur kosið að starfa á skipunum heldur en miðað við þær skattareglur, sem nú eru í gildi. Það er því með öllu rangt að mínum dómi að halda því fram, að veiting þessara skattfríðinda, sem sjómenn hafa nú mjög almennt óskað eftir, hefði ekki haft neitt að segja í þessu efni, enda er það líka sannast mála, eins og kom fram hjá einum þeirra hv. þm., sem að samningu þessa skattafrv. ríkisstj. stóðu, að þegar hann var að gera sínum flokki grein fyrir þessu nýja skattafrv. á flokksfundi hér í bænum, þá komst hann þannig að orði, eftir því sem blað hans skýrði frá hans orðum í þessu efni, að fyrsta ástæða til þess, að ekki hefði þótt fært að verða við óskum sjómanna um þessi skattfríðindi, hefði verið sú, að innan þeirrar lækkunar, sem gert hefði verið ráð fyrir frá hæstv. ríkisstj., þ.e. 20% almennrar lækkunar á skattinum, þá hefðu þessi skattfríðindi ekki getað rúmazt, því að þau hefðu numið of miklum afslætti í sambandi við tekjur ríkissjóðs, til þess að það hefði mátt gera þessa ráðstöfun. Það er sem sagt ekki hægt að segja þetta hvort tveggja í einu, að þessi skattfríðindi hefðu kostað ríkissjóð í tekjum of mikið, og jafnframt halda því svo fram hér á Alþ., að í rauninni hefðu nú þessi skattfríðindi ekki skipt sjómenn neinu máli og ekki getað leyst neinn þann vanda, sem þar er við að eiga. Ég vil því vænta þess, að hv. alþm. athugi þetta mál betur nú við afgreiðslu þessa máls og hugleiði það betur en þeir hafa gert fram að þessu, hvort ekki er rétt að verða við þessum almennu óskum sjómanna um að veita þeim þessi sérstöku fríðindi, og samþ. þá till., sem ég hef nú gert grein fyrir og er flutt hér á þskj. 588. Ég hef þá í aðaldráttum gert grein fyrir þeim till., sem ég stend að, og sé ekki ástæðu til þess að lengja umr. um þetta mál lengur að sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér ásamt 6. þm. Reykv. (SG) og 4. landsk. þm. (GJóh) eina brtt. á þskj. 586, en hún fer í þá átt, að meðal þess, sem skuli undanþegið tekjuskatti, sé kaup verkafólks fyrir eftir-, nætur- og helgidagavinnu, að svo miklu leyti sem þessi vinna er greidd með hærra kaupi en dagvinna. Þessi vinna, sem framkvæmd er ýmist á kvöldin eða nóttunni að liðnum vinnudegi eða þá á helgum dögum, er þjónusta, sem verkafólk innir af hendi umfram það, sem þjóðfélagið yfirleitt krefst af mönnum. Það er ákaflega þýðingarmikið fyrir okkar þjóðfélagshætti, að hægt sé að fá fólk til vinnu utan hins venjulega vinnutíma. En hins ber að gæta, að allar menningarþjóðir hafa nokkurn hemil á slíkri vinnu, en sumar munu banna hana með öllu, og er það gert til verndar verkafólki, að það fyrirgeri ekki heilsu sinni um aldur fram vegna ofþrælkunar. Íslenzka ríkisvaldið og löggjafinn virðast líta að verulegu leyti á þessa vinnu sem nokkurs konar skylduþjónustu við þjóðfélagið, og það má segja, að nokkuð sé til í að líta þannig á. Þetta álít ríkisvaldsins kemur ekki sízt fram í l. um orlof, þar sem ákveðið er, að einmitt þessi vinna, sem hér um ræðir, eftirvinna, næturvinna og helgidagavinna, sé ekki orlofsskyld nema til jafns við það, sem hún hefði verið, ef um dagvinnu hefði verið að ræða. Ég tel þess vegna liggja í augum uppi, að rökrétt afleiðing af því, að löggjafarvaldið lítur þannig á, sé það, að þessi sérstaka þjónusta við þjóðfélagið, sem menn leysa af hendi umfram það, sem almennt er krafizt af fólki, verði undanþegin skatti til ríkisins, og í trausti þess, að hv. alþm. sjái samræmið á milli þessa, vildi ég mega vænta þess, að slíkri tili. verði tekið með skilningi. Þá flyt ég á þskj. 587 aðra brtt. við frv. um tekjuskatt, en sú till. fer í þá átt, að inn í 7. gr. frv. verði felldur nýr tölul., sem orðist þannig: „Nú óskar gift kona, sem hefur sjálfstæðar atvinnutekjur, að telja fram sem sérstakur skattþegn, og skal það þá leyft og skattur hjónanna reiknaður sem tveggja einstaklinga. Persónufrádráttur skylduómaga slíkra hjóna skiptist að jöfnu.“ Ég varð var við það í ræðu frsm. meiri hl. fjhn. þessarar hv. d., er hann ræddi þetta frv., að hann tók fram, að það hefði öllum aðilum, sem að samningu þess stóðu, þótt vera of mikil fríðindi til handa hjónum, að þau fengju sinn skatt reiknaðan í tvennu lagi, og alveg sérstaklega þætti þetta ósanngjarnt gagnvart þeim konum, sem ynnu heimilisstörf, en tækju ekki þátt í því út í frá að afla heimilinn tekna. Ég get viðurkennt, að það er mjög mikið til í þessu sjónarmiði, en það þýðir hins vegar ekki að ganga fram hjá því, að sérsköttunarréttinn, sem ég legg til að hjón fái að lögum, geta þau fengið sér með því að fara dálítið öðruvísi að. Hjón geta fengið þennan rétt með því að slíta sínu hjónabandi og telja fram sem tveir einstaklingar, og væntanleg hjón geta líka komið sér hjá því að lenda í samsköttunarskyldu með því að smeygja fram af sér þeirri hefðbundnu venju að gifta sig. Ég tel að sjálfsögðu, að þjóðfélagið sé ekkert betur komið fyrir það, þótt menn hættu að gifta sig og giftir menn tækju að skilja við konur sínar, en að því stefnir alveg greinilega bæði með núgildandi skattreglum og einnig eftir frumvarpinu. Enda þótt hjón fái nokkra leiðréttingu sinna skattamála í frv. eins og það liggur fyrir, þá er það alls ekki fullnægjandi, og sú þróun í þessum málum, sem þegar er farin að gera nokkuð vart við sig, sem sé, að löggjöfin hindri hjónabönd, hlýtur að halda áfram, og fyrr eða síðar verður löggjafarvaldið að gera það algerlega upp við sig, hvort það vill stuðla að slíkri þróun eða ekki, því að augljóst er, að haldi svo fram sem horfir í skattalöggjöfinni, að menn njóti þess að vera ógiftir, gjaldi þess hins vegar að hafa stofnað til hjónabands eftir erfðavenju sinnar þjóðar, þá leysist hjónabandið fyrr eða síðar upp. Ég vænti þess, að þeir, sem um þessi mál fjalla, geti að athuguðu máli fallizt á það, að till. mín um það, að hjón skuli eiga rétt á því að fá skatt sinn reiknaðan sem tveir einstaklingar, sé till., sem er óhjákvæmilegt að samþ. fyrr eða síðar, og því fyrr því betra.



Herra forseti. Ég verð að hefja mál mitt á því að láta í ljós óánægju mína yfir þeirri meðferð, sem þetta mál hefur sætt eftir 1. umr. Í hv. fjhn., þar sem ég á sæti, hafa verið haldnir tveir fundir um málið. N. afgreiddi málið frá sér s.l. sunnudag og klofnaði. Meiri hl. skilaði stuttu áliti þegar í stað, en ég lýsti því yfir, að ég mundi skila áliti mínu svo fljótt sem unnt væri. Hér er um að ræða eitt yfirgripsmesta mál, sem lagt hefur verið fyrir þetta þing, og allir, sem skattamálum eru kunnugir, vita, að fá mál eru erfiðari viðfangs en einmitt skattamálin. Það er torveldara að semja brtt., ef þær eiga að vera vandaðar og rökstuddar, við skattalögin en við nokkur önnur frv., sem þingið fær til meðferðar. Það gat því ekki verið við öðru að búast en að ég mundi sem minni hl. í n. þurfa nokkra daga til þess að semja nál. mitt og gera till., en frv. var tiltölulega nýútbýtt, þegar fjhn. afgreiddi það, mun hafa verið útbýtt um eða eftir miðja síðustu viku. Engu að síður tókst mér að ljúka till. mínum í gærkvöld og nál. mínu og afhenti það til prentunar þegar í morgun. Nál. er að vísu alllangt og brtt. nokkrar, en mér kom það samt mjög á óvart, að málinu skyldi þurfa að hraða svo, að taka þyrfti það fyrir til umr. og keyra það áfram, meðan beðið er eftir því, að prentsmiðja Alþ. ljúki prentun þessara þskj., m.ö.o., að ekki skuli vera hægt að bíða með þessa 2. umr. eftir því, að starfsmenn þingsins skili af sér störfum sínum, sem ómögulegt er að ætlast til að þeir vinni hraðar en þeir gera. Till. og nál. hefur því miður ekki verið útbýtt enn, en það er von á því á næsta hálftímanum, að því er mér er sagt. Ég ætla engu að síður að leyfa mér að ræða till. og mun í þessu máli mínu skýra efni þeirra. Vonbrigði mín yfir frv. hæstv. ríkisstj. hafa vaxið, eftir því sem ég hef haft af því nánari kynni. Hvað var nauðsynlegt að gera í skattamálum þjóðarinnar nú? Í fyrsta lagi var nauðsynlegt að stórbæta skattheimtuna til þess að tryggja ríkissjóði stórauknar tekjur, jafnvel að óbreyttum öllum skattstigum. Í öðru lagi var nauðsynlegt að jafna metin milli launþega og atvinnurekstrar, en eins og skattheimta tekjuskatta hefur verið undanfarin ár, hefur tekjuskatturinn fyrst og fremst verið skattur á launafólki og þá fyrst og fremst launafólki í Reykjavík og hinum stærri kaupstöðum og kauptúnum. Nær allur atvinnurekstur hefur borið tiltölulega miklu léttari byrðar en launafólkið vegna þeirra reglna, sem gilda í skattal. sjálfum um margs konar fríðindi atvinnurekstrinum til handa, og vegna slælegrar skattheimtu af atvinnurekstrartekjum. Í sambandi við þetta var einmitt nauðsynlegt að draga stórkostlega úr hlunnindum, sem ýmis stórgróðaatvinnurekstur nýtur nú í gildandi lögum. Og svo í fjórða og síðasta lagi var nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að skattleggja verðhækkunargróða, sem í gildandi reglum er undanþeginn nær allri skattlagningu. Allur hinn gífurlegi gróði, sem hefur hlotizt af hækkun fasteignaverðs og lóðaverðs á undanförnum hálfum öðrum áratug, hefur verið gersamlega undanþeginn tekjuskatti. Við þessum meginverkefnum, sem fyrir hendi eru í skattalöggjöf þjóðarinnar, er ekkert snert í því frv., sem hér er um að ræða. Því er þó ekki að leyna, að í frv. felast nokkur framfaraspor. Frv. felur í sér dálitla skattalækkun, þ.e.a.s. lækkun á tekjuskattinum. Tekjuskatturinn mun nú nema um 60 millj. kr., en þegar það er haft í huga, að tekjuskatturinn er ekki nema um 15% af þeim heildargjöldum, sem ríkið leggur á borgarana, þá verður augljóst, að lækkun á honum er mjög óveruleg í krónum, þótt hún kunni að vera há í hlutfallstölum. Þessi tekjuskattur er aðeins um 2–3% af öllum þjóðartekjunum, eins og ég benti á við 1. umr. málsins, og vil ég endurtaka það núna, að eitthvað meira en lítið hlýtur að vera bogið við það skattakerfi, sem þrátt fyrir gífurlega háa skattstiga skilar ekki í ríkissjóð nema um 2–3% af öllum þjóðartekjunum. Ég geri ráð fyrir því, að sú lækkun, sem við samþykkt þessa frv. yrði á tekjuskattinum, mundi nema um það bil eða liðlega 10 millj. kr. En þegar það er haft í huga, að ríkið innheimtir milli 450 og 500 millj. kr. af borgurunum, þá er augljóst, að þessi skattalækkun er ekki verulega tilfinnanleg sem gjaldaléttir fyrir borgarana og þá auðvitað ekki heldur fyrir ríkissjóð. Í raun og veru hefur lengi verið svo hér hjá okkur, að það fer að verða mikil spurning, hvort ekki sé allt eins gott að hætta við innheimtu tekjuskatts eins og að innheimta tekjuskatt á þann hátt, sem gert hefur verið hér á landi undanfarið. Kostnaðurinn við skattheimtuna er gífurlegur, að því er mér hefur skilizt allt að 9 eða 10 millj. kr., en innheimta féð er þó ekki nema um 60 millj. kr., og ranglætið í skattheimtunni er svo gífurlegt - misréttið milli launþega og atvinnurekstrar svo gífurlegt, að það er mikil spurning, hvort það mundi ekki vera hægt að finna upp önnur skattaform eða óbeina skatta, sem væru réttlátari, miklu réttlátari fyrir lágtekjumenn og raunar launamenn alla heldur en beinir skattar í því formi, sem tekjuskatturinn hefur verið innheimtur í undanfar:ð. En það er mál, sem ég skal ekki ræða nánar að þessu sinni. Í frv. eru því miður stigin nokkur spor aftur á bak frá gildandi skipun, - beinlínis aftur á bak, - og vil ég þar fyrst nefna það, að möguleikum til skatteftirlits er stórspillt með frv., ef að lögum verður. Skerðingin á skilyrðum til skatteftirlits felst í ákvæðum frv. um það, að ekki skuli telja sparifé fram til skatts, en það tjá mér ýmsir menn, sem eru sérfróðir um innheimtu skatta, bæði hér í Reykjavík og annars staðar, að sé þetta ákvæði fellt úr skattal., þá muni eftirlit með skattframtölum verða stórkostlega torveldað í framtíðinni; það muni verða mjög miklir og vaxandi erfiðleikar á því að fylgjast með tekjuframtölum manna, þannig að búast megi við því, að undanskot undan skatti verði enn þá auðveldari en núna; af þeim sökum muni ríkið tapa verulegum fjárhæðum - kannske meiri fjárhæðum en það missi í tekjum vegna þeirrar skattalækkunar, sem felst í frv. að öðru leyti. Í öðru lagi er í ákvæðum frv. um ráðskonufrádrátt nokkurt spor aftur á bak frá því, sem verið hefur samkvæmt gildandi reglum, a.m.k. eins og þær hafa verið framkvæmdar. Ákvæði gildandi laga um ráðskonufrádrátt hafa verið framkvæmd þannig, að sá skattgreiðandi, sem hefur ráðskonu og er talinn hafa rétt á því að hafa ráðskonu, hefur fengið dreginn frá persónufrádrátt hennar vegna. Í frv. ríkisstj. er hins vegar gert ráð fyrir því, að það sé skilyrði fyrir ráðskonufrádrætti, að eiginkonan vinni utan heimilisins, en ráðskonufrádráttur hefur verið heimilaður í mörgum tilfellum, þar sem eiginkonan vinnur ekki utan heimilisins, ef aðstæður hafa verið þannig, að nauðsyn hefur verið talin á ráðskonu til heimilisstarfanna. Hér er því um spor aftur á bak að ræða, hvort sem það er viljandi eða óviljandi. Þá vil ég í þessu sambandi einnig nefna ákvæðin, sem eru í frv. hæstv. ríkisstj. um breytingu á útsvarslögunum, sem eru náskyld þessu frv. Þar er takmörkuð heimild skattan. til þess að leggja á eftir efnum og ástæðum á þann hátt, að skylt sé að birta þann stiga, sem lagt sé á eftir, og gera hverjum einstökum gjaldanda grein fyrir þeim reglum, sem útsvar hans hefur verið ákveðið eftir. Nú er það á allra manna vitorði hér, að skattframtölum er svo ábótavant og siðferði á þessu sviði því miður svo lélegt, að menn leyfa sér að sýna skattyfirvöldum framtöl, sem þeir geta varla ætlazt til að þau eða nokkur annar taki trúanleg. Eina úrræðið gagnvart slíkum skattgreiðendum hefur verið að beita heimildinni til þess að leggja á eftir efnum og ástæðum og taka beinlínis í útsvarsálagningunni tillit til þess, að framtalið sé auðsjáanlega gallað. Það getur oft verið erfitt fyrir niðurjöfnunarnefndir að sýna fram á það, að framtalið sé gallað, með óyggjandi rökum, þannig að standast muni fyrir dómi, og þess vegna er það mjög oft, að þessi heimild til að leggja á eftir efnum og ástæðum er notuð til þess að láta menn, sem skila ófullkomnu skattframtali og auðsjáanlega svíkja undan skatti, greiða sama skatt og heiðarlegir framteljendur gera. Þessi réttur niðurjöfnunarnefndarinnar mundi verða af henni tekinn, ef umrætt útsvarsfrv. næði fram að ganga. Afleiðing þess yrði vafalaust sú, að eftir því sem fleiri skattgreiðendur skjóta sér undan að greiða réttmætan skatt af tekjum sínum, þeim mun meira verður að hækka skattana á hinum, sem telja samvizkusamlega fram. Hér er því um stórt spor aftur á bak að ræða, mjög stórt, og það kann að vera, að afleiðing af þessari lagasetningu yrði sú, að útsvar á lágtekjum, miðlungstekjum og launamönnum yfirleitt hækkaði jafnmikið vegna þessa nýja útsvarsfrv. eins og ríkisskatturinn lækkar vegna tekjuskattsfrv. ríkisstj., og þá er sannarlega það tekið með annarri hendinni, sem gefið er með hinni. Ég játa það hins vegar, að það er viðtæk heimild, sem niðurjöfnunarnefndum er veitt, að leggja á útsvar eftir efnum og ástæðum, og að vissu leyti má segja, að öryggi skattborgaranna í þessum efnum sé býsna litið, þegar þannig er hægt að fara að. En hér verður að lita á ástandið eins og það raunverulega er. Ef við hefðum gott siðferði í þessum málum, ef við hefðum stranga skattheimtu og ef við hefðum ströng viðurlög, sem hefði verið beitt á undanförnum árum eða áratugum gegn röngum framtölum, þá væri ekki nema sjálfsagt að gera slíkar ráðstafanir, jafnvel þær, sem hér er gert ráð fyrir, og þær mundu þá verka sem vernd fyrir borgarana. En eins og saga þessara mála er hjá okkur og ástand þessara mála nú, þá mundi slíkt ákvæði ekki verka sem vernd fyrir hinn almenna skattgreiðanda, ekki fyrir launamanninn, ekki fyrir lágtekjumanninn eða miðlungstekjumanninn, heldur þvert á móti vernd fyrir hátekjumanninn og atvinnurekandann, sem hefur skilyrði til þess að skjóta tekjum sínum undan skatti á þann hátt, að erfitt er að sannreyna, að svo hafi verið gert. Ég hef þá nefnt þrjú atriði, sem ég tel vera beinlínis spor aftur á bak í þessum skattatill. hæstv. ríkisstj. En ef ég ætti að segja, í hverju ég teldi megingalla frv. almennt vera fólgna, þá mundi ég segja þetta: Í fyrsta lagi: Ég tel skatt vera innheimtan af allt of lágum tekjum. Það er fráleitt að láta mann, sem hefur 7500 kr. tekjur, greiða tekjuskatt af því, sem þar er umfram, þótt lágur sé. Það er sömuleiðis fráleitt að láta hjón, sem hafa 14 þús. kr. tekjur, byrja að greiða tekjuskatt fyrir ofan það mark, jafnvel þótt lágur sé. Með þessu móti er jafnvel ellilífeyrir skattlagður; af honum þarf að greiða nokkrar krónur í tekjuskatt. Þess skal að vísu getið, að skatturinn verður mjög lágur. En sannleikurinn er sá, að það er fjarstæða að vera að innheimta nokkrar krónur eða nokkra tugi króna í skatt. Það er enginn vandi að gera skattstigana þannig úr garði, að til slíks komi ekki. Ég efast um, að það svari kostnaði að innheimta skatt, sem er mikið undir 100 kr. Kostnaður við skattheimtuna fer þá vafalaust að slaga hátt upp í skattinn sjálfan, sem innheimtur er, þannig að með slíkri skattheimtu er ríkissjóður raunverulega að leggja á sjálfan sig byrðar, og getur það þó vissulega ekki verið meiningin með ákvæðum í skattalögum. Í öðru lagi tel ég enn allt of lítinn mun gerðan á einhleypingum og hjónum í frv. ríkisstj. Munur á skattgreiðslu þeirra hefur verið allt of lítill; hann er minnkaður dálítið í frv., en er enn of lítill. Í þriðja lagi er allt of lítill munur á skattgreiðslu einstaklinga og hjóna annars vegar og barnafjölskyldna hins vegar. M.ö.o.: Það er allt of lítið tillit tekið til barnafjölskyldna við ákvörðun skattgjaldsins. Í fjórða lagi er í frv. engin lagfæring á skattamálum þeirra hjóna, þar sem konan aflar sér sérstakra atvinnutekna. Í fimmta lagi eru þau hlunnindi, sem sjómönnum eru veitt í frv., ákveðin of lág. Úr þessum fimm megingöllum frv. hef ég leitazt við að bæta með þeim till., sem ég flyt, og skal ég nú gera grein fyrir aðalefni brtt. minna. Í fyrsta lagi legg ég til, að tekjuskattur sé ekki lagður á lægri tekjur hjá einstaklingi en 15 þús. kr. og ekki lægri tekjur hjá barnlausum hjónum en 28 þús. kr. Jafngildir þetta í raun og veru því, að persónufrádráttur einstaklings skuli vera 15 þús. kr. og persónufrádráttur barnlausra hjóna 28 þús. kr. En þá hefst skattgreiðslan á 100 kr. skattgjaldi. M.ö.o.: Lægri skattur en 100 kr. er aldrei innheimtur. Ef um svo háan persónufrádrátt fyrir einstaklinga og hjón er að ræða, verður auðvitað að semja alveg nýja skattstiga til þess að koma í veg fyrir, að svo mikil hækkun persónufrádráttarins valdi tiltölulega meiri lækkun á háum tekjum en lágum. Það er sá galli almennt á persónufrádráttaraðferðinni, hver svo sem persónufrádrátturinn er, að hann er alltaf tekinn ofan af tekjukúfnum, hann lækkar alltaf hæstu tekjurnar, og veldur það því, að tekjuháir menn græða alltaf tiltölulega meira á persónufrádrættinum, hver svo sem hann er ákveðinn, heldur en tekjulágir menn. Það hefur aldrei verið meiningin með hugmyndinni um persónufrádrátt, að svo skyldi vera. Mér er ekki alveg ljóst, hvenær hugmyndin um persónufrádrátt kemst fyrst inn í skattalöggjöf almennt. Hún hefur verið í skattalöggjöf okkar frá því hér voru fyrst sett lög um tekjuskatt, en mér segir svo hugur um, að persónufrádráttur muni fyrst hafa verið ákveðinn í tekjuskattslögum, þegar skattstigar voru afar lítið stighækkandi, jafnvel algerlega hlutfallslegir. Þá var persónufrádráttur eðlilegur til þess að vernda lægstu tekjurnar. En eftir að stighækkandi skattstigar komu til skjalanna, er sú aðferð til þess að vernda lágtekjur að draga frá öllum tekjum sama persónufrádrátt í raun og veru algerlega óeðlileg, vegna þess að hún gefur tekjuháum mönnum tiltölulega miklu meiri lækkun í skatti en tekjulágum mönnum, og er það í raun og veru algerlega andstætt þeirri grundvallarhugsun, sem liggur á bak við persónufrádráttarhugmyndina. Þess vegna er sú leið miklu æskilegri að skera neðan af skattstiganum, ef svo mætti segja, þ.e.a.s. að byrja ekki skattheimtuna fyrr en við það mark, sem maður vill hafa skattfrjálst, en breyta síðan tekjuskattsstiganum þannig, að svara mundi til þess persónufrádráttar, sem maður hefur annars hugsað sér eftir hinni aðferðinni, þó með þeirri breytingu, að persónufrádrátturinn valdi ekki hlutfallslega meiri lækkun á háum tekjum en lágum. Til þess að sýna fram á galla þessa fyrirkomulags um háan persónufrádrátt að óbreyttum skattstigum skal ég nefna nokkrar tölur, sem byggðar eru á grundvelli frv. eins og það er nú. Af 30 þús. kr. tekjum lækkar einstaklingur í skatti vegna persónufrádráttar síns um 390 kr., þ.e.a.s. hinn lögheimilaði persónufrádráttur, 6500 kr., lækkar tekjuskatt manns með 30 þús. kr. tekjur um 390 kr. En persónufrádrátturinn lækkar tekjuskatt manns, sem hefur 50 þús. kr. tekjur, um 975 kr. Hann lækkar tekjuskatt manns með 70 þús. kr. tekjur nm 1625 kr. Hann lækkar tekjuskatt manns, sem hefur 70 þús. kr. tekjur fjórum sinnum meira og liðlega það heldur en tekjuskatt manns, sem hefur 30 þús. kr. tekjur. Varðandi barnlaus hjón er dæmið þannig: Barnlaus hjón með 30 þús. kr. tekjur fá 630 kr. lækkun á tekjuskatti sínum vegna ákvæða frv. um persónufrádrátt. Hafi þau 50 þús. kr. tekjur, þá lækkar skatturinn um 1540 kr., meira en helmingi meira. Og hafi þau 70 þús. kr. tekjur, þá lækkar skatturinn um 2900 kr. M.ö.o.: Hjón, sem hafa liðlega tvisvar sinnum hærri tekjur, fá næstum fimm sinnum meiri lækkun á skatti vegna ákvæðanna um persónufrádráttinn, miðað við þá skattstiga, sem í frv. eru. Og þessi lækkun verður náttúrlega þeim mun meiri, sem persónufrádrátturinn er hærri að óbreyttum skattstigum. Það er ekki hægt að segja, að tillit sé tekið til þess arna í stighækkun skattstiganna, alls ekki ef skattstiginn er einn og raunar heldur ekki, þótt skattstigarnir séu tveir, fyrir einstaklinga og hjón, vegna þess að hjón með börn greiða líka skatt eftir sama skattstiga og hjón. Þess vegna er hin aðferðin miklu eðlilegri, að skera neðan af skattstiganum og umreikna skattstigann, sem þessu nemur. Sú aðferð hefur auk þess þann mjög svo mikilvæga kost, að það auðveldar öllum almenningi stórlega að reikna út tekjuskatt sinn, vegna þess að þá er alltaf hægt að fara beint í skattstigann og nota tölurnar, sem þar eru - burt séð þó frá öðrum lögheimiluðum frádrætti og barnafrádrætti, til þess að gera sér grein fyrir því skattgjaldi, sem á einstaklinginn fellur. En samkvæmt núgildandi kerfi, sem á að halda í öllum aðalatriðum, þarf ávallt að draga persónufrádráttinn frá nettótekjunum, áður en skattskyldu tekjurnar eru ákveðnar, því að tölur skattstiganna eru nú miðaðar við skattskyldar tekjur, en ekki við nettótekjur. Afleiðing þess, hversu ég hef lagt til, að mikið yrði skorið neðan af skattstiganum, er einnig sú, eins og ég gat um áðan, að ekki er innheimtur lægri skattur en 100 kr., en fyrir því færði ég nokkur rök áðan, þ. e., að vafasamt væri, að það svaraði kostnaði að innheimta lægra skattgjald en þetta. Er það í raun og veru sönnun fyrir því, að þessar till. um raunverulegan persónufrádrátt, 15 þús. á einstakling og 28 þús. kr. á hjón, eru engar skýjaborgir, eru engan veginn óframkvæmanlegar eða óeðlilegar till., því að skattgjald þar fyrir neðan mundi gefa skatt undir 100 kr. Þá vil ég í öðru lagi fara nokkrum orðum um skattamál hjóna. Í frv. felst nokkur bót hvað þau mál snertir frá því, sem verið hefur í gildandi skattalögum, en ég tel, að of skammt sé gengið í því að leiðrétta hlut hjóna miðað við einstaklinga í frv. Ef það eitt væri þó tilgangurinn að létta skattabyrði á hjónum miðað við einstaklinga, mætti auðvitað gera till. um að halda svolítið lengra á braut hæstv. ríkisstj., þeirri, sem hún hefur farið inn á með frv., þ.e. að lækka hjónaskattstigann dálítið umfram það, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt til. En slíkt teldi ég ekki nægilegt. Það, sem ég tel að þurfi að gera, er að gera allar giftar konur að sjálfstæðum skattborgurum, fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir, að atvinnutekjur giftrar konu valdi stighækkun á tekjuskatti eiginmanns hennar. Hvers vegna er slíkt eðlilegt? Eftir gildandi reglum, sem lagt er til í þessu frv. að haldið verði, þ.e. eftir samsköttunarreglunni, getur svo farið, eins og ég gat um við 1. umr., að gift kona, sem vinnur fyrir atvinnutekjum utan heimilis, greiði hærri skatt en ógift kona, sem stundar nákvæmlega sömu vinnu og aflar sér nákvæmlega sömu tekna. Þær sitja ef til vill sitt hvorum megin við borð í sömu skrifstofu eða vinna hlið við hlið á sama vinnustað, önnur er gift, hin er ógift. Hin ógifta greiðir lægri skatt af sínum tekjum heldur en hin gifta. Hér er því venjulega svarað til, að þetta sé eðlilegt, vegna þess að gifta konan hafi félagsbú við mann sinn og ef maðurinn ynni fyrir jafnmiklum viðbótartekjum og konan færir í búið, þá mundu tekjur hans lenda í stighækkun, svo að heimilið mundi greiða stighækkandi skatt, og sömu stighækkun eigi heimilið að greiða, þó að tekjurnar komi frá konunni. En hér er mjög mikill munur á. Húsbóndinn er einstaklingur, sem auðvitað getur ekki vænzt þess, meðan við á annað borð höfum stighækkandi skattstiga, að viðbótartekjur komist nokkurn tíma undan stighækkuninni. Hann getur ekki bent á nokkurn annan skattgreiðanda, sem greiði lægri skatt af viðbútartekjunum en hann verður sjálfur að gera. Hann getur aldrei bent á nokkurn annan þjóðfélagsborgara, sem vinni við hliðina á sér eða fyrir jafnmiklum tekjum, en greiði ekki nákvæmlega sama skatt af sömu tekjum og hann greiðir sjálfur. Þess vegna hefur hann yfir engu að kvarta, nema kannske því, að stighækkunin sé of mikil, en ef látið væri að þeim kröfum, þá mundi það gilda fyrir alla aðila jafnt. M.ö.o.: Það er um að ræða fullt jafnrétti við alla aðra skattborgara, sem stunda sömu vinnu og hafa sömu tekjur. Það er einmitt þetta, sem á skortir að því er snertir skatt giftu konunnar, sem aflar sér tekna í félagsbúið utan heimilisins. Hliðstæð henni getur verið önnur kona, annar einstaklingur, kona eða karlmaður, sem einmitt stundar sömu vinnu og vinnur sér inn sömu tekjur, en greiðir annan skatt. Þetta mál er algerlega óskylt því, hversu mikils virði félagsbúið sé hjónunum báðum. Til þess má taka tillit við ákvörðun skattstigans, sem eiginmaðurinn greiðir skatt eftir. Það er um að ræða þá spurningu, hvort nokkurn tíma eigi það ástand að geta skapazt, að tveir einstaklingar, tveir þjóðfélagsborgarar, sem stunda sömu vinnu og vinna inn sömu tekjur, þurfi að greiða misjafnan skatt í ríkissjóð. Hin ólíka aðstaða kemur og greinilega fram í því efni, að eiginmaðurinn gæti aldrei komið sér undan stighækkun skattsins af viðbótartekjum sínum. Hann getur ekki skipt sér í tvo hluta. Það er útilokað að víkja sér nokkurn tíma undan þeirri stighækkun skattstigans, sem lendir á tekjuaukanum. En hjón, þar sem konan vinnur fyrir atvinnutekjum utan heimilis, geta, ef þau vilja, skotið sér undan því að verða fyrir stighækkuninni með því hreinlega að skilja samvistum, og maður og kona, sem bæði vinna og mundu lenda í stighækkuninni, ef þau stofnuðu félagsbú, geta komizt undan henni með því að stofna þetta félagsbú ekki, a.m.k. ekki lögformlega, þ.e.a.s. láta ekki vígja sig. Þetta eru enn fremur rök fyrir því, að ríkjandi sköttunarregla er mjög óskynsamleg og ranglát. En ef sá kostur er tekinn að gera giftar konur, sem afla sér tekna utan heimilis, að sjálfstæðum skattborgurum, þá er einnig nauðsynlegt samræmisins vegna að reikna konu, sem vinnur á heimili, sérstakar tekjur, því að annars mundi þeirri konu, sem hefur atvinnutekjur utan heimilis, eða því heimili vera ívilnað miðað við hjón, þar sem konan vinnur á heimilinu. Þetta er mikill galli á öllum till., sem eru miðaðar við það eitt, að gera skuli atvinnutekjur kvenna skattskyldar sérstaklega. Til þess að halda hér samræmi er nauðsynlegt að reikna eiginkonunni á heimilinu einnig tekjur, og hef ég þess vegna lagt til í till. mínum, að það verði gert. Ég hef lagt til, að eiginkonu verði reiknaðar 20 þús. kr. tekjur af tekjum mannsins, ef tekjur hans eru hærri en 40 þús. kr., og hef ég þar miðað við helming af lágum miðlungstekjum, en nái tekjur mannsins ekki 40 þús. kr., geri ég ráð fyrir, að tekjunum sé skipt til helminga. Þessi regla, að taka ávallt 20 þús. kr. ofan af tekjum eiginmannsins, ylli því auðvitað að óbreyttum skattstigum, að lækkun á tekjum hátekjumanna yrði tiltölulega miklu meiri en lækkun á tekjum lágtekjumanna. Slíkt er auðvitað ekki tilætlunin með ákvæðinu, og til þess að koma í veg fyrir þetta hef ég umreiknað hjónaskattstigann, sem ég geri ráð fyrir að gildi fyrir kvæntan mann, þannig að hátekjumenn græði ekki á þessari tekjuskiptingu hjónanna miðað við frv. hæstv. ríkisstj. Þau rök verður því að þessu sinni ekki hægt að flytja fram gegn þessum tili. mínum um sérsköttun, að þær muni verða hátekjufólki fremur til hagsbóta en lágtekjufólki. En að þeim gagnrökum kvað talsvert síðast, þegar ég flutti till. um slíka skiptingu á tekjum hjóna. Nú er lækkunin svo að segja jöfn upp úr eða ekki meiri en ég hef óskað eftir af öðrum ástæðum að hún sé á skattgreiðslu hjóna miðað við einstaklinga. Það á og að gilda einu hvað snertir skattgreiðslu, hvort eiginkona vinnur heima eða úti og notar tekjur sínar til þess að greiða ráðskonu kaup. Það er mjög óeðlilegt, að skattar heimilis þurfi að vaxa verulega við það, að kona vegna menntunar sinnar eða vegna áhugamála sinna kýs frekar að stunda starf utan heimilis, en notar tekjur sínar til þess að sjá jafnvel fyrir heimilinu og gert hefði verið, ef hún hefði sjálf verið heima. En samkvæmt gildandi reglum, sem lagt er til að haldist í aðalatriðum óbreyttar í skattafrv., kostar þessi verkaskipting slík hjón talsvert í skatti. Það er í raun og veru að láta skattalögin setja atvinnufrelsi kvenna takmörk, það er í raun og veru að láta skattalögin hindra konu, sem hefur gifzt, í því að stunda það starf, sem hugur hennar stendur helzt til. Henni er refsað fyrir að stunda það starf, sem hún helzt vill stunda, þótt hún sjái nákvæmlega jafnvel fyrir heimilinu ettir sem áður, á þann hátt, að skattgjald heimilisins er látið vaxa. Þetta lagast út af fyrir sig ekki, þó að allar konur séu gerðar að sjálfstæðum skattborgurum og konum séu reiknaðar ákveðnar tekjur af tekjum mannsins. Til þess að laga þetta verður jafnframt að hækka ráðskonufrádráttinn talsvert, og hef ég lagt til, að hann verði hækkaður upp í allt að 20 þús. kr., þ.e. upp í sömu upphæð og reikna má giftri konu af tekjum mannsins, þannig að ef kona, sem ynni sér inn 20 þús. kr. utan heimilis, réði ráðskona og borgaði henni sitt kaup, þá greiddi heimilið sama skatt, hvort sem konan væri heima eða ynni úti, ef hún sér heimilinn fyrir ráðskonu fyrir kaup sitt. Þá kem ég að barnafrádrættinum. Eins og ég gat um áðan, þá tel ég, að hann sé of lágur í frv., þ.e.a.s., að of lítill munur sé gerður á einhleypingum og barnlausum hjónum annars vegar og barnafjölskyldum hins vegar. En um barnafrádrátt eftir þeim reglum, sem fylgt hefur verið hingað til, gildir í raun og veru hið sama og um persónufrádráttinn. Ef dregin er frá föst tala fyrir hvert barn, - hún á í frv. að vera 4500 kr., - þannig að þessar 4500 kr. takast alltaf ofan af tekjukúfnum, þá er afleiðingin augljóslega sú, að menn græða meira í skatti vegna barna sinna, þeim mun hærri tekjur sem þeir hafa. Það getur ekki verið meiningin og er auðvitað ekki meiningin með þessum barnafrádráttarreglum. Hjón með 3 börn og 40 þús. kr. tekjur fá 650 kr. skattalækkun vegna barna sinna samkvæmt reglum frv., en ef þau hafa 60 þús. kr. tekjur, þá fá þau 1485 kr. skattalækkun vegna þriggja barna. M.ö.o.: Hjón, sem hafa 20 þús. kr. meiri tekjur, fá meira en helmingi meiri skattalækkun vegna barnanna heldur en hjón með 20 þús. kr. lægri tekjur. Nú hlýtur framfærslukostnaður barnanna auðvitað að vera hinn sami, hvort sem hjónin hafa 40 eða 60 þús. kr. í tekjur, og sízt ætti hann að vera meiri hjá hjónunum, sem hafa hærri tekjur. Ef um 80 þús. kr. tekjur er að ræða, þá er skattalækkunin vegna þriggja barna komin upp í hvorki meira né minna en 3100 kr., og ef um 100 þús. kr. tekjur er að ræða, þá græða hjón með þrjú börn 4050 kr. vegna barnafrádráttarins. Á þessari tilhögun eru augljósir gallar. Þess vegna datt mér í hug að gera till. um breytta tilhögun í þessum efnum, þannig að í stað barnafrádráttar, sem væri ákveðin krónutala af hreinum tekjum, skyldi koma ákveðin skattalækkun, ákveðin krónutala í lækkuðum skatti vegna hvers barns, þannig að lágtekjumaðurinn fengi jafnmikla skattalækkun eða jafnmikla tekjuaukningu og hátekjumaðurinn vegna hvers barns. Það er eðlilegt, því að framfærslukostnaður þeirra vegna barnanna er náttúrlega sá sami. Þetta er aðferðin, sem t.d. Danir hafa í þessum efnum, og hjá þeim er tilhögunin meira að segja þannig, að ef það kemur í ljós, að skattalækkunin ætti að verða meiri en álögðum skatti nemur, þá greiðir ríkissjóður barnafjölskyldunum mismuninn, og er þar um að ræða eins konar barnalífeyri í sambandi við tekjuskattskerfið. Ýmsar niðurjöfnunarnefndir hafa beitt þessari aðferð við það að taka tillit til barnafjölda, t.d. niðurjöfnunarnefndin hér í Reykjavík, þó að skattalækkun vegna hvers barns hjá henni hafi að vísu verið allt of lítil og í raun og veru hneykslanlega lág. En ástæðan til þess, að ég lagði ekki fram till. um þetta, er sú, að ef barnafrádrátturinn á að vera eins hár og ég gjarnan vil að hann sé, þá verður hagræði af hinni aðferðinni við of lágar tekjur, að því er ég tel. Miðað við 6 þús. kr. barnafrádrátt og þá skattstiga, sem gert er ráð fyrir í mínum till., þá hefðu menn með liðlega 50 þús. kr. tekjur byrjað að græða á því, að aðferð núgildandilaga væri beitt. Þetta þótti mér of lágt tekjumark, svo að þess vegna hvarf ég frá þessari hugmynd og hef í staðinn gert till. um, að barnafrádrátturinn sé hækkaður upp í 6 þús. kr. og tekið tillit til þess í skattstiganum, sem gilda á fyrir hjón. En jafnframt flyt ég till. um það, að skattalækkun vegna barnafrádráttar skuli þó aldrei verða meiri en hún er komin upp í við 60 þús. kr. tekjur. Þeir, sem hafa yfir 60 þús. kr. tekjur, eiga aldrei að geta fengið meiri skattalækkun en þar er orðin vegna reglnanna um barnafrádráttinn. Þá er eðlilegt, að þeirri spurningu sé varpað fram, hvaða áhrif þeir skattstigar, sem ég legg til í mínum till. að teknir séu upp, hafi. Skal ég nú stuttlega gera grein fyrir því og ræði þá fyrst einstaklingsskattstigann eða tekjuskatt einstaklings. Samkvæmt frv. á einstaklingur með 15 þús. kr. tekjur að greiða 175 kr. skatt. Samkvæmt mínum till. 100 kr. skatt. Skattalækkunin er m.ö.o. 75 kr. Nú nefni ég aðeins skattalækkunina, það er nægilegt. Skattalækkun á 20 þús. kr. tekjum einstaklings er 20 kr., á 30 þús. kr. tekjum 40 kr., á 40 þús. kr. tekjum 80 kr., á 50 þús. kr. tekjum 55 kr., á 60 þús. kr. tekjum 30 kr., á 70 þús. kr. tekjum 5 kr., á 80 þús. kr. tekjum er um hækkun að ræða um 20 kr., og helzt sú hækkun upp úr. Ég geri enga stórfellda breytingu á tekjuskattstiga einstaklinganna, en breyti þó skattstiganum heldur til lækkunar. Samkv. frv. stjórnarinnar er tiltölulega mjög lítil lækkun á skattgreiðslum einstaklinga og meira að segja hækkun á þeim á sumum bílum, en skattalækkunin hérna hjá mér er mest á algengustu lágtekjunum, svo að það er ekkert óeðlilegt við það, sem hæstv. ráðh. var að vekja athygli á í framískoti sinn.  Skattstigar mínir verka þannig á barnlaus hjón, að skattur af 15 og 20 þús. kr. er felldur niður, skattalækkun á hjónum með 30 þús. kr. tekjur er 380 kr., á 40 þús. kr. tekjur 190 kr., á 50 þús. kr. tekjur 110 kr., og helzt sú skattalækkun upp úr, þ.e.a.s., ég legg til að lækka skattinn allmikið, um 380 kr., á 30 þús. kr. tekjum fyrir barnlaus hjón, enda hljóta þær tekjur að teljast algerar þurftartekjur og meira að segja spurning, hvort leggja ætti nokkurn skatt á þær, en ég geri ráð fyrir, að þau hjón greiði 100 kr. skatt. síðan lækkar skatturinn nokkru minna á hærri tekjum og lækkar síðan aldrei meir en um 110 kr. Skattalækkunin á hjónum með eitt barn er sem hér segir, að af 30 þús. kr. tekjum er skatturinn felldur niður, af 40 þús. kr. tekjum lækkar skatturinn um 735 kr., af 50 þús. kr. tekjum 125 kr., af 60 þús. kr. tekjum 110 kr. Á hjónum með 2 börn verður skattalækkunin þannig: Af 30 þús. kr. tekjum 160 kr., af 40 þús. kr. tekjum 420 kr., af 50 þús. kr. tekjum 280 kr. og af 60 þús. kr. tekjum 160 kr. Á hjónum með 3 börn yrði skattalækkunin miðuð við frv. þannig: Skattur er felldur niður af 30 þús. kr. tekjum og 40 þús. kr. tekjum, þ.e.a.s., ég geri ráð fyrir því, að hjón með 3 börn og 40 þús. kr. nettótekjur verði skattlaus. Fimm manna fjölskylda með 40 þús. kr. tekjur hefur ekkert afgangs umfram brýnustu nauðsynjar, og því á ekki að skattleggja neinar tekjur hjá henni. Skattalækkun á 50 þús. kr. tekjum er 255 kr., en á 60 þús. kr. tekjum aðeins 25 kr. Að síðustu hjón með 4 börn: Þar er skattalækkunin á 40 þús. kr. tekjum 190 kr., á 50 þús. kr. tekjum 230 kr., en á 60 þús. kr. tekjum aðeins 10 kr. Með þessu tel ég mig hafa gert nokkra grein fyrir, hvernig hinir nýju skattstigar, sem ég legg til að teknir verði upp, verki í framkvæmd á skattgreiðslu einstaklinga, barnlausra hjóna og barnafjölskyldna, og af þessu er augljóst, að heildarniðurstaðan er sú, að skattur einstaklinga lækkar örlítið miðað við frv., skattur barnlausra hjóna lækkar allmiklu meira, en skattur barnafjölskyldna lækkar tiltölulega langmest, og þá stefnu tel ég tvímælalaust vera heilbrigða. Þá er í till. mínum eitt algert nýmæli í skattalöggjöfinni. Ég legg til, að fjölskyldumönnum, þ.e. kvæntum mönnum, sem eiga ekki íbúð eða eiga íbúð, sem er minni en 90 m2, verði leyft að mynda eigin byggingarsjóð til þess að koma sér upp íbúð eða stærri íbúð en þeir eiga, ef hún er undir 90 m2. og að framlög í þennan byggingarsjóð, þennan eigin byggingarsjóð, skuli vera undanþegin tekjuskatti og eignarskatti, en þó þannig, að framlögin í byggingarsjóðinn megi aldrei vera hærri en 1/4 af tekjum mannsins og heldur aldrei hærri en 20 þús. kr. á ári og ekki hærri alls en 200 þús. kr., sem má telja kostnaðarverð sómasamlegrar íbúðar. Hér er um að ræða algert nýmæli að því er varðar skattgreiðslu einstaklinga, en hugsunin, sem að baki liggur, er síður en svo ný í skattalöggjöfinni. Svo sem kunnugt er, njóta fyrirtæki margs konar skatthlunninda vegna kaupa og endurnýjunar á atvinnutækjum sínum, þ.e. vegna þeirrar fjárfestingar, sem þau leggja í. Öll hlutafélög og samvinnufélög njóta verulegra skattfríðinda á þann hátt, að þau mega leggja hluta af tekjum sínum í varasjóð skattfrjálst. Enn fremur njóta flest meiri háttar atvinnufyrirtæki gífurlegra skattahlunninda á þann hátt, að þau fá að draga mjög háar fyrningar frá nettótekjum sínum og sömuleiðis mjög mikinn viðhaldskostnað á eignum sínum og geta á þann hátt safnað gífurlegum ósýnilegum varasjóðum skattfrjálsum. Þetta er réttlætt með því, að það sé eðlilegt að styðja fyrirtæki til sparnaðar á tekjum sínum, þ.e.a.s. létta skattabyrðina á þeim fyrirtækjum, sem nota hluta af tekjum sínum til fjárfestingar í eigin þágu; ef fyrirtækin leggi til hliðar hluta af tekjum sínum til þess að endurbyggja framleiðslutæki sín, þá sé eðlilegt að létta skattabyrðina á þeim. En þá er spurningin: Á ekki nákvæmlega hið sama að gilda um einstaklinga? Á ekki nákvæmlega hið sama að gilda um einstakling, sem vill nota hluta af tekjum sínum til þess að leggja í fjárfestingu, sem honum er persónulega bráð nauðsyn á að leggja i? Ég þarf ekki í þessu sambandi að fjölyrða um þann gífurlega húsnæðisskort, sem nú er hér við að etja. Ég þarf ekki heldur að fjölyrða um það, hversu sparnaðurinn hér er ófullnægjandi og hversu brýna nauðsyn ber til þess að hvetja alla skattgreiðendur til aukins sparnaðar. En ég er sannfærður um, að fátt mundi verða árangursríkara til þess að hvetja menn til þess að eignast eigin húsnæði og fátt mundi bæta meir skilyrði manna til þess að eignast eigin húsnæði heldur en einmitt það að gera þann hluta af tekjum, sem menn vilja leggja til hliðar upp í væntanleg húsnæðiskaup eða húsnæðisbyggingu, undanþeginn tekjuskatti. Það mundi stórauka tilhneigingu manna til þess að ráðast af fullri alvöru í að leysa þetta persónulega vandamál, húsnæðisskortinn, sem jafnframt er þjóðfélagsvandamál. Þess vegna tel ég, að einmitt þetta nýmæli sé mjög mikilvægt. Það hefur tvær hliðar: annars vegar að stuðla að stórauknum byggingum og hins vegar að stuðla að stórauknum sparnaði, en þjóðfélagslega séð verður þetta tvennt að fara saman. Þetta mundi verða til þess, að fjöldi fólks legði harðara að sér en ella, neitaði sér um ýmsa neyzlu til þess að geta myndað þennan skattfrjálsa eigin byggingarsjóð, og jafnframt mundi þá um leið vera stigið stórt spor til lausnar þess alvarlega þjóðfélagsvandamáls, sem húsnæðisleysið er. Ég vil því undirstrika þessa till. alveg sérstaklega og mælast til þess við þingheim. að hann hugleiði efni hennar, í þeirri von, að sú hugmynd, sem þar liggur til grundvallar, megi þá hljóta fylgi. Að sjálfsögðu er í till. mínum ákvæði um það, að ef þessi byggingarsjóður sé notaður til annars en byggingar, þá skuli falla á hann tekjuskattur, sami tekjuskattur og hefði fallið á tekjurnar, þegar þeirra var aflað. Þá hef ég og lagt til í brtt. mínum, að breytt verði um innheimtuaðferð á tekjuskattinum, þ.e., að tekjuskatturinn sé innheimtur jafnóðum og teknanna er aflað. Á ríkjandi skipulagi í þessum efnum eru mjög miklir annmarkar. Það er mjög slæmt, að menn skuli fá tekjur handa á milli, sem þeir í raun og veru hafa ekki fullan ráðstöfunarrétt yfir, af því að menn eiga eftir að greiða skatt af þeim. Á næsta ári, þegar skatturinn fellur í gjalddaga, hafa tekjurnar kannske minnkað, þannig að menn eiga mun erfiðara með að greiða skattinn heldur en menn hefðu átt, ef tillit hefði verið tekið til skattgreiðslunnar jafnóðum og tekjurnar féllu til. Ég hef þess vegna lagt til, að sú skipan verði tekin upp, að launþegar greiði skatt af tekjum sínum jafnóðum og þeirra er aflað, og skuli nánari ákvæði um þetta sett í reglugerð, enda heyra þau ekki til í lögum. Þá hef ég og lagt til í samræmi við óskir Landssambands ísl. útvegsmanna, að skatthlunnindi sjómanna verði aukin mjög verulega frá því, sem lagt er til í frv., þannig að 1/3 af tekjum sjómanna á íslenzkum fiskiskipum verði gerður skattfrjáls, en þó ekki hærri upphæð en 20 þús. kr., þannig að menn með hærri tekjur en 60 þús. kr. mundu ekki njóta þessara skattfríðinda. Í sambandi við reglurnar um hlunnindi sjómanna, þar sem gert er ráð fyrir því, að þeir megi draga fæðiskostnað frá tekjum sínum, ef þeir þurfa að sjá sér sjálfir fyrir fæði við vinnu sína, hef ég flutt till. um, að þessi heimild verði einnig látin ná til verkamanna og iðnaðarmanna, sem stunda vinnu fjarri vinnustöðvum sínum og þurfa að sjá sér fyrir fæði. Í 5. gr. frv. eru nokkur ákvæði, sem ég tel vera mjög gölluð. Í fyrri málsl. 2. tölul. 5. gr. er gert ráð fyrir því, að skattþegn, sem selur fasteign, er hefur verið í eigu hans skemur en 5 ár, verði skattlaus af söluhagnaðinum, ef hann kaupir aðra innan árs eða byggir hús áður en tvö ár eru liðin frá söludegi. Segja má, að þetta ákvæði sé eðlilegt í ýmsum tilfellum, ástæðulaust sé að skattleggja söluhagnað af eign, ef maðurinn er í raun og veru aðeins að skipta um hús eða íbúð, en eins og gengið er frá ákvæðinu í frv., þá er augljóst, að í kjölfar þess gæti siglt margs konar misnotkun á því. Það getur orðið skálkaskjól fyrir fasteignabraskara og íbúðabraskara, sem mundu leika sér að því að kaupa íbúðir og selja til skiptis með verulegum hagnaði, og það yrði gersamlega ómögulegt að ná til þeirra manna, sem vildu hagnast á því að kaupa og selja íbúðir. Að vísu er gert ráð fyrir því, að söluhagnaðurinn sé ekki skattfrjáls, ef um atvinnurekstur er að ræða, en sú takmörkun er engan veginn nægileg. Það er nauðsynlegt að taka fram, að viðskiptin séu ekki gerð í hagnaðarskyni, því að þau geta verið gerð í hagnaðar- eða spákaupmennskuskyni, þótt ekki sé um atvinnurekstur að ræða. Og enn fremur ber brýna nauðsyn til þess að banna, að skattgreiðendur megi gera slíkt oftar en einu sinni t.d. á 10 árum. Það er algerlega ástæðulaust að veita manni skattfrelsi á söluhagnaði íbúðar eða heimila mönnum að skipta um íbúð skattfrjálst oftar en t.d. einu sinni á 10 árum. Með slíkum breytingum mundi þetta ákvæði koma þeim að gagni og þeim einum, sem meiningin er að aðstaða, en ekki geta orðið skálkaskjól fyrir braskara, eins og greinin er núna. Í seinni málsl. gr. er og gert ráð fyrir því, að söluhagnaður umfram niðurfyrnt verð á eignum, öðrum en fasteignum og skipum, verði skattskyldur, þó aldrei hærri upphæð en fyrningarafskriftunum nemur. Hér er í raun og veru rétt hugsun og eðlileg á ferðinni. Þó að atvinnurekendum hafi verið ívilnað með of háum fyrningarafskriftum, meðan þeir áttu tækin, þá er það sök sér, ef skatturinn kemur á þessar tekjur. þegar eignin hverfur úr eigu eigandans og er seld. En hér þyrfti í raun og veru að bæta við ákvæði um, að skattur skyldi einnig koma á áður leyfðan viðhaldsfrádrátt nokkur ár aftur í tímann, t.d. þrjú ár, því að það eru víðtæk skatthlunnindi í ákvæðum gildandi laga um viðhaldsfrádrátt. Þá er það og mjög óeðlilegt að láta skip ekki koma undir þessa reglu, þ.e.a.s. að ætla að halda hinum gífurlega háu lögleyfðu afskriftum af skipum skattfrjálsum, þó að eigendur selji skipin. Hér er verið að lögheimila áfram stórkostleg hlunnindi til allra þeirra, sem eiga og reka skip. Skipseigandi getur afskrifað skipið niður í 1/5 af kaupverði á fjórum árum. Hann getur selt eignina, skipið, fyrir miklu hærra verð en það er niðurfyrnt í og haft allan þann söluhagnað skattfrjálsan, og það sem er þó allra andkannalegast: hinn nýi eigandi, kaupandi skipsins, getur byrjað að fyrna skipið aftur, að fyrna hið háa kaupverð aftur á fjórum árum niður í 1/5 af kaupverðinu, selt skipið aftur með sinn söluhagnað skattfrjálsan, þriðji aðilinn getur fyrnt það í þriðja skiptið og síðan áfram. Þetta eru auðvitað algerlega fráleit ákvæði. Þessum ákvæðum verður að breyta. Ég hef þó ekki við þessa umr. lagt fram brtt. við þessa grein, en mun gera það við 3. umr., ef ekki koma brtt. við hana úr annarri átt. Þá hef ég gert grein fyrir aðalefni brtt. minna, sem eins og af þessu má sjá eru allviðtækar. Ég vona, að við meðferð málsins muni þær hugmyndir, sem þar koma fram, fá sem rækilegasta athugun, og þeim mun rækilegri sem athugunin verður, þeim mun meiri líkur tel ég á því, að þessar hugmyndir hljóti fylgi og nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég hef sem einn af nm. skattamálanefndar átt þátt í undirbúningi þessa frv., sem hér liggur fyrir, og mér þykir því rétt að segja hér nokkur orð út af ýmsu því, sem fram hefur komið hér í ræðum manna um málið, og einni„ út af nokkrum atriðum í þeim brtt., sem fyrir liggja. Hv. 1. landsk. þm. hefur nú skilað áliti minni hl. fjhn., og var verið að útbýta því nú á þessari stundu. Sömuleiðis hefur hann lagt fram brtt. á þskj. 612 og mælt fyrir þeim. Við 1. umr. frv. lét hv. 1. landsk. þess getið, að beinu skattarnir væru orðnir tiltölulega lítill hluti af ríkistekjunum, en þó finnur hann það að stjfrv., sem hér liggur fyrir, að lækkun beinu skattanna samkv. því sé of lítil, og hann sagðist vilja frv., sem hefði veitt stórum meiri lækkun á sköttum. Ekki get ég neitað því, að mér finnst nokkurt ósamræmi í þessu. Í framsöguræðu sinni nú við þessa umr. var hv. 1. landsk. þm. að tala um meðferð málsins hér í þingi, og skildist mér hann telja, að hann og aðrir dm. hefðu mjög takmarkaðan tíma til þess að átta sig á málinu og bera fram brtt. við frv. Nefndi hann réttilega, að málið er margþætt og mjög vandasamt viðfangs. Ég vil benda á, að það mun nú vera vikutími síðan frv. var útbýtt hér í hv. deild, og hann og aðrir hafa því haft þann tíma til athugunar á málinu. Ýmislegt kom fram í ræðu hv. þm., og mun ég ekki gera að umtalsefni nema sumt af því. Hann ræddi m.a. um ákvæði frv. um skattfrelsi sparifjár og undanþágu frá framtalsskyldu að því er það snertir, og var á honum að heyra, að hann teldi, að möguleikum til eftirlits með skattaframtölum væri stórspillt, ef þessi ákvæði yrðu gerð að lögum. Ég held, að hv. þm. hafi gert of mikið úr þessu. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða það, að nú á undanförnum árum hafi tekjuframtöl manna t.d. yfirleitt alls ekki verið prófuð af skattayfirvöldum með því að athuga um sparisjóðs- eða bankainnstæður þeirra, heldur hafi verið reynt að komast að hinu rétta um tekjur manna eftir allt öðrum leiðum. Ég vil líka benda á það, að í stjfrv. er, í kaflanum um skattfrelsi sparifjár, ákvæði um það, að ef í ljós kemur ósamræmi í framtölum milli ára, sem rekja mætti til þess, að sparifé hefur ekki verið fram talið vegna þessara nýja ákvæða, þá hafa skattayfirvöld rétt til þess að krefja bæði framteljendur og eins peningastofnanir um upplýsingar um innstæður þar hjá viðkomandi aðilum. Ég held því, að hv. þm. hafi gert of mikið úr þessu atriði. Þá ræddi hann í þessu sambandi nokkuð um ákvæði í öðru frv., sem hér er á dagskránni, frv. um útsvör, og komst að þeirri niðurstöðu, að þar væri mjög takmörkuð heimild niðurjöfnunarnefnda í sambandi við útsvarsálagningu. Hann sagði, að það hefði verið úrræði þeirra að leggja á samkv. ákvæði útsvarslaganna um heimild til að leggja á eftir efnum og ástæðum að einhverju leyti, en þessi réttur væri tekinn af þeim, ef þetta útsvarsfrv. yrði samþykkt. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Það er ekkert hreyft við þessu ákvæði í útsvarslögunum. Hitt er annað mál, að niðurjöfnunarnefndum er gert að skyldu, ef eftir er leitað, að gefa gjaldendum upplýsingar um það, hvernig útsvarið hefur verið á þá lagt, og það sýnist nú satt að segja ekki til mikils mælzt, að það sé gert. Það er víst óhætt að fullyrða, að það eru hvergi á byggðu bóli slík ákvæði um álögur á menn sem hér eru í útsvarslögunum og hafa verið lengi um það, að leggja megi á eftir efnum og ástæðum, sem sagt bara eftir geðþótta niðurjöfnunarnefnda og hreppsnefnda. Þetta mun ekki þekkjast í einu einasta landi nema Íslandi. Og ég held, að þetta hljóti áður en langt liður að hverfa úr sögunni, því að menn hljóta að komast að raun um, að þetta er mjög óviðfelldin og óviðeigandi aðferð, þó að hún hafi verið notuð hér. Ég held satt að segja, að það sé kominn tími til fyrir alla aðila að fara að venja sig við þann hugsunarhátt, að frá þessu verði horfið. Ég held líka, að það væri spor í rétta átt, ef niðurjöfnunarnefndir t.d. fengju nokkurn áhuga fyrir því, að skattaframtöl manna væru réttari en þau eru núna víða, og reyndu þá að eiga hlut að því að fá fram réttari framtöl á tekjum og eignum manna. Hv. þm. segir, að samkv. frv. sé of lítill munur á skatti einhleypra manna og hjóna. Um þetta má náttúrlega deila fram og aftur, en eins og fram hefur verið tekið áður af öðrum í sambandi við þetta frv., er hér gerður miklu meiri þessi munur en hann er nú. Lækkunin á sköttum hjá persónulegum greiðendum fellur öll svo að segja í hlut hjóna og þeim mun meira sem þau hafa fleiri börn á framfæri, en kemur lítið til góða einhleypingum, þannig að þessi munur er gerður miklu meiri en hann nú er. Hv. þm. er með till. um það, að það verði sleppt við skatt hærri upphæðum, bæði hjá einhleypingum og hjónum, heldur en gert er ráð fyrir í frv., þ.e.a.s., að skattlagningin byrji ekki á eins lágum tekjum og nú er gert ráð fyrir í frv., og fleiri hv. þm., einnig frá Sósfl. og Þjóðvfl., sem eru hér með brtt., eru einnig með till. um þetta atriði. Þessar till. eru svo nýlega fram komnar, að mér hefur ekki unnizt tími til að athuga það, hvað þetta mundi valda mikilli lækkun á sköttunum. Það er hægt að fá áætlanir um þetta með útreikningum, en það tekur dálítinn tíma. En ég þori að fullyrða, að þessar till. þeirra mundu valda mjög mikilli lækkun í heild á sköttunum, vegna þess að þær snerta alla skattgreiðendur, sem eru fyrir neðan þetta tekjumark, sem þeir eru með till. um, og þeir eru ákaflega margir. Það er nefnilega allur fjöldinn af skattgreiðendunum, sem þetta snertir, eða það mikill fjöldi, að það mundi gera stóra upphæð í heildinni. Þá vill hv. 1. landsk. þm. gera allar giftar konur að sjálfstæðum framteljendum eða sjálfstæðum skattborgurum, eins og ég held að hann hafi orðað það, og flytur till. um það efni. Þessi till. sýnist mér þannig, að það gæti orðið nokkur vafi á því, hvernig ætti að framkvæma hana í ýmsum tilfellum, og hefur verið þannig um till., sem hv. þm. hefur flutt áður hér á þinginu um þetta efni, að á þeim hafa verið ýmsir vankantar, og ég held, að það sé bezt að komast hjá þessu eins og reynt hefur verið við samningu þessa frv., sem hér liggur fyrir, með því að taka inn í lögin það nýmæli, að það verði sérstakur skattstigi gildandi fyrir hjón, nokkru lægri en fyrir einhleypinga. Þetta mundi náttúrlega fjölga framteljendum um tugi þúsunda og mundi þar af leiðandi verða miklu meiri vinna við útreikninga á skatti og auka kostnað við skattálagninguna, sem mér skildist þó hv. 1. landsk. telja nú þegar nógu mikinn. Hv. þm. sagði í sambandi við þetta eitthvað á þá leið, að ef húsbóndinn vinnur einn fyrir öllum tekjum heimilisins, þá hefur hann undan engu að kvarta, þó að hann borgi stighækkandi skatt eins og aðrir með sömu tekjur, annað mál sé með giftu konuna, sem vinni ef til vill við hliðina á annarri ógiftri. Um þetta má nú ýmislegt segja. Þetta mál hefur verið til athugunar víðar en hér hjá okkur, þetta um samsköttun eða sérsköttun hjóna. Danska skattamálanefndin, sem hefur starfað um mörg ár, hefur haft þetta til meðferðar t.d., og það er töluvert um þetta rætt í áliti þeirrar nefndar. Niðurstaða nefndarinnar er sú, að það eigi ekki að hverfa frá samsköttuninni og fara að skattleggja hjón sitt í hvoru lagi. Danska nefndin bendir t.d. á það á einum stað í sínu áliti, að ef þannig sé ástatt á einu heimili, að húsbóndinn geti aukið tekjur heimilísins með því að taka að sér eftirvinnu eða yfirvinnu og geri það, þá mundi hann eða það heimili borga hærri skatt en annað, ef þessu væri hagað þannig á því heimili, að í stað þess að eiginmaðurinn aflaði þessara viðbótartekna, gerði kona hans það og teldi þær tekjur fram sérstaklega til skatts. Þetta telja þeir Danirnir að muni leiða til ósamræmis og misréttis, og niðurstaða þeirra er því sú, að þeir vilja halda við samsköttunarreglunni, sem þar hefur gilt til þessa. Um persónufrádráttinn ræddi hv. þm. nokkuð, og það er rétt hjá honum, að með því fyrirkomulagi, sem þar er, má segja, að persónufrádrátturinn valdi meiri lækkun á skatti hjá þeim, sem hefur háar tekjur heldur en lágar. En það á að vera tekið tillit til þessa við samningu skattstiganna að sjálfsögðu. Og ég vil benda á það, að hv. þm. hefur á undanförnum þingum flutt hér frv. um hækkun á persónufrádrætti og þá gert ráð fyrir því alltaf að hafa hann í sama horfi og nú er, með þessum ágalla. Það er fyrst nú, sem hann mun vera með einhverja breytingu í sínum till., sem hér var útbýtt í dag. Þá ræddi hv. 1. landsk. þm. nokkuð um eitt atriði í brtt., sem hann hefur lagt fram, sem er nýmæli, eins og hann sagði, en það er það, að einstaklingum verði leyft að mynda byggingarsjóði á þann hátt, að þeir megi draga frá tekjum allt að 1/4 hluta þeirra og leggja í slíkan sjóð, þennan hluta megi þeir fá skattfrjálsan, þó ekki meira en 20 þús. kr. á ári og 200 þús. kr. samtals. Hv. þm. sagði, að þetta nýmæli hefði tvær hliðar, annars vegar stuðlaði það að auknum byggingum, sem þörf væri fyrir, og einnig stuðlaði það að auknum sparnaði, þetta væri hvort tveggja gott, og það er rétt. Ég hef nú ekki haft mikinn tíma til að athuga þessa till., en mér sýnist þó, að það muni vera fleiri kantar á henni heldur en þessar tvær hliðar og sumir þannig, að þeir kynnu að vera dálítið athugunarverðir eins og þetta er hér fram sett. Það stendur í till.: „Fjölskyldumenn, sem ekki eiga 90 m2 íbúð eða stærri, skulu undanþegnir tekju- og eignarskatti af framlögum í eigin byggingarsjóð samkvæmt eftirfarandi reglum“ o.s.frv. Ekkert er um það fram tekið í till., að þetta eigi að gilda aðeins fyrir þá, sem hafa sérstaka þörf fyrir slíka skattaívilnun. Mér skilst, að þetta gildi fyrir alla, jafnvel þó að menn eigi í hlut, sem séu það efnum búnir, að þeir geti hvenær sem er án þess að fá nokkur skattfríðindi keypt íbúð eða byggt hús handa sér. Þá sýnist mér, að menn gætu, ef þetta yrði að lögum, haft hagnað af þessu, þó að þeir nú ættu íbúð, sem væri stærri en 90 fermetrar, með því bara að selja hana. Eftir að þeir eru búnir að selja sína íbúð, eiga þeir hana ekki og gætu þá held ég, eins og till. er orðuð, farið að safna í byggingarsjóð og fengið þannig skattfrjálsan fjórðung tekna sinna, allt að 20 þús. kr. á ári, alveg án tillits til þess, hvað efnahag þeirra liður, og þó að þeir ættu inni á banka eða einhvers staðar annars staðar andvirði íbúðarinnar, sem þeir áttu, en hefðu nú selt. Ég held þess vegna, að þetta þyrfti að athuga miklu nánar, áður en það yrði samþykkt, og ég held það séu þarna ef til vill möguleikar til þess fyrir menn, sem vildu það viðhafa, að misnota þetta ákvæði eins og það er fram sett. Þá ræddi hv. 1. landsk. að síðustu um það, að tekjuskattinn ætti að innheimta jafnóðum og teknanna er aflað, og hv. þm. Þjóðvfl. eru með till. um þetta efni einnig. Mér er nú reyndar ekki alveg ljóst af till. hv. 1. landsk., hvernig hann hugsar sér þessa framkvæmd. Mér skilst þó á síðustu brtt. hans, að hann ætlist til þess, að það verði sett reglugerð um það að innheimta tekjuskatt þannig, að launþegar greiði skatt af tekjum sínum jafnóðum og þeirra er aflað, og heimilt sé að skylda kaupgreiðendur til þess að halda eftir og skila í ríkissjóð upp í skattgreiðslur manna svo miklum hluta af kaupi þeirra, að nægi fyrir skattgreiðslunni. Það eru nú í lögum ákvæði, í 45. gr. l., um heimild til þess að skylda kaupgreiðendur til þess að aðstoða við innheimtuna á þennan hátt. En út af hinu atriðinu, að innheimta tekjuskatt jafnóðum og teknanna er aflað, vil ég segja það, að um þetta hefur verið þó nokkuð rætt í skattamálanefnd og þetta mun hafa verið tekið upp fyrir nokkru í Svíþjóð. Nokkuð eru mismunandi fregnir af því, hvernig þeim þykir þetta þar gefast. Ég held nú, eftir að hafa athugað þetta mál töluvert, að það eigi ekki við hér hjá okkur að taka þetta upp. Þetta er að vísu hægt að gera, að innheimta skatt með þessu móti hjá launafólki. En það er bara ekki hægt hjá miklum fjölda af skattgreiðendum hér á landi, eins og okkar atvinnuvegum er háttað. Það er svo um ýmsa iðnaðarmenn t.d., sem vinna sem kallað er fyrir eigin reikning, að það er ekki hægt að gera upp tekjur þeirra mánaðarlega, og það er þannig um alla bændur landsins og sveitafólk yfirleitt, að þetta væri ekki hægt að gera þar. Þar er ekki hægt að reikna skattana út fyrr en eftir árið, þegar reikningar þess eru uppgerðir. Og ef það væri tekin upp þessi regla að því er launafólk snertir, þá yrði afleiðingin sú, að hér yrðum við með tvenns konar skattakerfi samtímis, og það mundi áreiðanlega verða þyngra í vöfum og kostnaðarsamara heldur en þetta, sem við búum við nú. Ég vil líka benda á, að það ætti að vera hægt að ná að nokkru leyti því sama sem vakir fyrir þessum hv. þm., að því er snertir launafólkið, með því að nota heimild laganna til þess að innheimta hjá því jafnóðum og það fær sínar tekjur, mánaðarlega, upp í skatt. Þar hreyfist þetta ekki svo mjög frá ári til árs, hjá fólki, sem hefur sín fastákveðnu laun. Og það væri vitanlega vel til athugunar að taka upp þá innheimtuaðferð hjá þeim, sem hafa þannig tekjur eða stunda þannig störf, að þetta getur átt við. Hv. 8. landsk. þm. sagði hér við 1. umr. frv., að í því væri ekkert gert fyrir hinn almenna borgara. Hér eru þó í þessu frv. ákvæði um mikla lækkun á tekjuskatti fjölskyldufólks, fríðindi til fiskimanna, leigufrádráttur hjá þeim, sem búa við hæsta húsaleigu, frádráttur vegna heimilisstofnunar og ýmislegt fleira. En hv. þm. virðast halda því fram, að þetta komi almenningi ekki að neinu gagni, heldur sé þetta eingöngu gert allt fyrir auðmenn og auðfélög. Hv. þm. hefur borið hér fram brtt. ásamt hv. 8. þm. Reykv., og eru þær á þskj. 591. Ræddi hann nokkuð um þessar till. sínar hér á fundi í dag. Hann beindi því í upphafi ræðu sinnar til hæstv. forsrh., að hann ætti nú að athuga till. þeirra þjóðvarnarmanna, því að hann væri ekki eins smásmuglegur í þessum efnum og hæstv. fjmrh. Hv. þingmenn Þjóðvfl. flytja hér till. um það, að hjá hverjum einstaklingi skuli ekki skattlagðar tekjur, ef þær eru undir 8 þús. kr., þ.e.a.s. skattskyldu tekjurnar, og ef skattskyldar tekjur hjóna eru undir 10 þús. kr., þá greiðist enginn skattur af þeim. Hins vegar leggja þeir til, að sá, sem hefur 8 þús. kr. skattskyldar tekjur, þ.e.a.s. einhleypur maður, skuli borga 150 kr. Það er nokkuð svipað ákvæði í till. frá hv. þingmönnum Sósfl. á þskj. 589. Þeir leggja þar til, að ef skattskyldar tekjur einstaklings eru undir 20 þús. kr., þá greiðist enginn skattur, en af 20 þús. kr. greiðist 630 kr. Og ef skattskyldar tekjur hjóna eru undir 20 þús. kr., greiðist enginn skattur, en af 20 þúsundum greiðist 560 krónur. Samkv. till. hv. þingmanna Þjóðvfl. yrði það þannig, að maður, sem hefur 7999 kr. í skattskyldar tekjur, á ekki að borga neitt, en sá, sem hefur 8000 kr., á að borga 150 kr., og samkv. till. þingmanna Sósfl. á sá einstaklingur, sem hefur 19999 kr. ekki að borga neitt, en hafi hann 20 þús. kr., þá á hann að borga 630 kr. Ja, hún er geysidýr þessi eina króna samkv. þessum till., og ekki finnst mér ósennilega til getið, að menn mundu nú í lengstu lög reyna að hnika til sínum framtölum þannig, ef tekjurnar væru eitthvað nálægt þessu marki, að heldur yrði nú krónunni minna en meira talið fram. Hugsanlegt er það. Mér finnst því, hvað sem annars má um þetta segja, að byrja skattlagninguna ofar en lagt er til í stjfrv., að þá þyrfti þetta nú einhverrar nánari athugunar við. Annars er það athyglisvert við till. þeirra hv. þingmanna Þjóðvfl. og Sósfl. viðkomandi skattstiganum eða skattstigunum, að þeim virðist hann nokkuð góður, skattstiginn, eins og hann er í stjfrv., því að þeir gera ekki tillögur um breyt. á honum nema þarna neðst, eins og ég hef nú lýst, og á þann hátt, sem ég hef lýst. Að vísu er það svo um till. þeirra þjóðvarnarmanna, að þeir leggja til, í staðinn fyrir að í stjfrv. er gert ráð fyrir, að sá, sem hefur yfir 130 þús. kr. skattskyldar tekjur, borgi 40% af afganginum, þá komi 41%. Munar það náttúrlega litlu. En þetta segja þeir að sé til að vega á móti lækkun á skattinum af lágtekjum. Ég held, að þetta hrykki nú skammt til að vega upp lækkunina, sem þeir leggja til, - mjög skammt. En hv. 8. landsk. segir, að með þessu sé verið að taka bagga af bökum hinna fátæku og færa þá yfir á bök þeirra, sem hafa yfir 130 þús. kr. skattskyldar tekjur, og þetta muni jafnast. Þetta mundi nú áreiðanlega ekki jafnast. Og ég var að reyna að gera mér ljóst, hvernig þetta mundi koma út, ef þeirra till. yrðu samþykktar. Það er rétt, eins og tekið er fram, að t.d. einstaklingur, sem hefur minna en 8 þús. kr. skattskyldar tekjur, mundi vera skattfrjáls eftir þeirra tillögum, en greiða dálítið eftir stjfrv. Ekki er það nú há upphæð að vísu. En ég athugaði það, að einstaklingur, sem hefði 150 þús. kr. nettótekjur, mundi borga eftir till. þjóðvarnarmanna 890 kr. minni skatt heldur en eftir stjfrv., svo að ekki mundi nú færast neinn baggi yfir á hans bak, þó að þeirra till. yrðu samþykktar. Ég athugaði líka ómagalaus hjón með jafnmiklar nettótekjur, 150 þús. kr., og þau mundu greiða eftir till. þeirra 1970 kr. minna en þau eiga að borga eftir frv. Hv. 8. landsk. þm. var líka að tala um að innheimta skattana af tekjunum, um leið og teknanna væri aflað, og vill láta það gilda frá ársbyrjun 1955. Ég hef þegar rætt um þessa till. í sambandi við aðra svipaða frá hv. 1. landsk. Hv. 8. landsk. þm. endaði ræðu sína á endurtekinni áskorun til hæstv. forsrh. um að kveða nú niður nánasarskapinn í þessum skattamálum. Þjóðvfl. virðist setja mest traust á hann, hæstv. forsrh., þegar um lagfæringar á skattalögunum er að ræða. Ef til vill hafa þeir ætlað sér að mýkja hann svolítið líka með því að bera fram till., sem mundu lækka hans skatt persónulega um dálitla fjárhæð, en hann mundi fá nokkra skattalækkun, sennilega skiptir það hundruðum, kannske nær það þúsundi, ja, ég skal ekki segja um það, en það skiptir nokkurri fjárhæð, sem hann mundi borga minna í tekjuskatt eftir þeirra till. en ef stjórnarfrv. verður samþ. eins og það nú er. Hv. þm. Siglf. ræddi hér um till., sem hann og nokkrir fleiri hafa flutt, en hafa nú tekið aftur til 3. umr., og get ég því frestað að tala um hana nú. Ég hef þegar gert nokkuð að umtalsefni till. þm. Sósfl., sem hv. 11. landsk. þm. mælti fyrir um breytingar á skattstiganum, og get látið það nægja. Hv. 9. landsk. þm. talaði hér um till., sem hann og tveir flokksbræður hans flytja á þskj. 586 og er um það, að kaup verkafólks fyrir eftir-, nætur- og helgidagavinnu skuli ekki reiknast til skatts, nema eins og greitt hefði verið fyrir dagvinnu, þ.e.a.s. kauphækkunin ætti að vera skattfrjáls, skilst mér, vegna eftir-, nætur- og helgidagavinnu. Út af þessu vil ég segja það, að ég held, að það yrði töluverð aukavinna við að reikna þetta út, en látum það vera. Annað kemur hér líka til athugunar í sambandi við þetta, að ég tel, að það mundi valda misrétti, ef þetta næði eingöngu til verkafólks. Hvað er þá að segja t.d. um sjómenn á fiskibátum, sem oft vinna vitanlega mjög mikið í næturvinnu og eftirvinnu? Hvers vegna ætti þá ekki að gilda sama reglan um þá? En í sambandi við það má auðvitað viðurkenna, að það væri mjög erfitt að koma þessu við þar, því að það er ekki gott að greina þar á milli, hvað mikið af þeim tekjum, sem þeir fá eftir vertíðina, er fyrir dagvinnu og hvað fyrir næturvinnu og eftirvinnu. Það er sennilega óleysanlegt dæmi. Svipað má segja um aðrar stéttir, eins og t.d. bændur og annað sveitafólk. Þar er mjög mikið unnið í eftirvinnu og stundum í næturvinnu, og það er enginn möguleiki að greina það í sundur, þegar fundnar eru út tekjur bóndans eftir árið, hvað mikinn hluta þeirra hann hefur fengið fyrir næturvinnu og hvað fyrir dagvinnu. Ég held því, að það verði ýmsir annmarkar á því að taka upp þessa reglu, en fráleitt tel ég að láta þetta gilda aðeins um ákveðinn hóp manna, en ekki aðra, sem líka verða oft að leggja á sig mikla næturvinnu og eftirvinnu. Þá ræddi hv. 9. landsk. þm. einnig um aðra till., sem hann flytur einn á þskj. 587 og er um sérsköttun á tekjum konu. Hann talar um það, að til þess að komast af með að greiða minni skatta en nú er, skilst mér, þá geti hjón skilið og fólk geti líka búið saman ógift í stað þess að giftast. Þetta hefur maður heyrt áður. En ég vil benda á það, að í frv., sem nú liggur fyrir, er einmitt hlutur hjóna gerður miklu betri á margan hátt en áður var í samanburði við einhleypinga. Þannig er nú, eins og þegar hefur verið lýst, till. um það í frv., að það verði sérstakur skattstigi fyrir hjón, lægri en fyrir einhleypinga. Þá er einnig aukin heimild til að draga frá keypta heimilisaðstoð. Þá er það nýmæli í frv., að þar er gert ráð fyrir verulegum frádrætti vegna kostnaðar við heimilisstofnun á því ári, sem karl og kona ganga í hjónaband, og þetta fái þau vitanlega ekki, ef þau láta það vera að giftast, en búa saman ógift. Þá er enn eitt, sem hefur allmikla þýðingu, að minnsta kosti hér í Reykjavík, og það er húsaleigufrádrátturinn, sem eingöngu á að gilda fyrir fjölskyldufólk. Við 1. umr. frv. flutti hv. 5. þm. Reykv. ræðu og gerði þar einkum að umtalsefni frv. um skattamál, er hann ásamt hv. 2. þm. Eyf. bar fram á siðasta þingi. Þetta frv. þeirra, sem þeir fluttu þá, bar það með sér, að efni þess var fengið frá öðrum fulltrúa Sjálfstfl. í skattamálanefndinni, Sigurbirni Þorbjörnssyni, og sennilega að mestu samið af honum. Þar var till. um að skipta skattskyldum tekjum hjóna í tvo jafna hluta og að skattur reiknaðist í tvennu lagi, af hvorum helmingi fyrir sig. Þessi till. var lögð fram af Sigurbirni Þorbjörnssyni í skattamálanefndinni 9. júlí 1952 til athugunar. Hinn sjálfstæðismaðurinn í n. stóð ekki að till., og honum voru ljósir annmarkar á þessu eins og fleiri mönnum í n. Þessi regla mundi valda óeðlilega mikilli lækkun á tekjuskatti og tekjuútsvari hjá hátekjuhjónum, en þessa till. lét þessi nm. í frv., sem þeir tveir flokksbræður hans báru fram hér á þinginu í fyrra. Hann lagði einnig til í það till. um skattstiga og persónufrádrátt, sem hann lagði fram í skattamálanefnd til athugunar nokkru áður, eða 10. sept. 1952, gerði þó smávægilegar breytingar á stiganum til lækkunar, áður en hann lét hann í frv., sennilega vegna breytingar á svo nefndri umreikningsvísitölu. Í skattamálanefndinni hafði verið rætt um að auka tekjufrádrátt vegna keyptrar heimilisaðstoðar og till lagðar þar fram um það. Þessi nm. lét því till. um það efni í þetta frv. Þá hafði einnig verið rætt um það í n. að veita hjónum tekjufrádrátt vegna kostnaðar við stofnun heimilis á því ári, sem þau ganga í hjónaband. Höfðu framsóknarmenn í n. lagt þar fram till. um þetta til athugunar. Þetta atriði lét þessi nm. einnig koma fram í frv. Á þann hátt, sem ég hef hér lýst, var það frv. til komið, sem þeir hv. 5. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Eyf. fluttu á þinginu í fyrra. Og þegar þetta er athugað, er það í meira lagi skrýtið, þegar hv. 5. þm. Reykv. er að gefa í skyn, að frv., sem hér liggur fyrir og undirbúið er af skattamálanefndinni, sé að einhverju leyti byggt á þeirra frv. eða þar sé farið inn á þeirra slóðir, eins og hann orðaði það í ræðu sinni. Frv. þeirra hv. 5. þm. Reykv. og félaga hans var þannig úr garði gert, eins og ég hef hér gert grein fyrir, að efni þess var sótt í till., sem einstakir nm. í skattamálanefnd höfðu lagt þar fram og voru til athugunar hjá n. Frv. þeirra gat því vitanlega ekki orðið og varð ekki til neinna nota við störf skattamálanefndarinnar. Þá var hv. 5. þm. Reykv. einnig að tala um það í sinni ræðu, að miklu lengra mundi komið endurskoðun skattalaganna, ef heilbrigður áhugi hefði verið hjá skattamálanefndinni. Ég tel ummæli hans um það, að nm. í þeirri n. hafi skort áhuga á því að leysa það mál, sem þeim var falið að vinna að, órökstudd og ómakleg. Ég mun ekki fara að ræða meira um það að sinni, þar sem þessi hv. þm. er hér ekki viðstaddur nú á fundinum. En benda má á það, að þetta mál allt, skattamálið, er margþætt og vandasamt á ýmsan hátt, og það er því ekkert óeðlilegt, að lausn þess taki nokkurn tíma. Nm. þurfa margt að athuga og margs að gæta. Þeir þurfa að afla sér upplýsinga víðs vegar að viðkomandi verkefninu og hafa samráð um margt við aðra, bæði einstaka embættismenn og marga aðra, sem málíð snertir. Og ég vil endurtaka það, að ég tel aðdróttanir hv. 5. þm. Reykv. um áhugaleysi hjá n. við að vinna að þessu máli ekki á rökum reistar. En það er svo um þetta frv., sem þeir tveir hv. þm. Sjálfstfl. fluttu hér á þinginu í fyrra, að auk þeirra tveggja er þó a.m.k. einn maður hér á þingi, sem hefur töluvert álit á því frv.; það kom á daginn við 1. umr. þessa máls. Það er hv. 2. þm. Reykv. (EOl). Mér þykir leitt, ef hann er ekki hér viðstaddur nú, en við því fæ ég ekki gert. Hann hældi því frv. mjög við 1. umr. þessa máls og sagði m.a., að það væri ekkert undarlegt, þó að þeir sósíalistar hefðu orðið hrifnir af frv. hv. 5. þm. Reykv. Hann lét þess getið um leið, að í það frv. hefði verið tekin einhver till. frá sósíalistum. Hann sagði, að frv. þeirra sjálfstæðismanna hefði verið „bara anzi laglegt“ og miklu betra en stjórnarfrv., sem nú er hér til umr. Og hv. 2. þm. Reykv. sagði, að nú væri það helzta ráðið, að Alþfl.- og Sjálfstfl.-menn í fjhn. d. tækju höndum saman og reyndu að færa málið í svipað horf og það var hjá sjálfstæðismönnum í fyrra fyrir kosningar. Samkvæmt frv. þeirra sjálfstæðismanna áttu hjón með tvö böru á framfæri og 30 þús. kr. nettótekjur eða lægri að sleppa við tekjuskatt. Þau eiga hins vegar að borga samkvæmt þessu frv. 0.53% af tekjunum í skatt. Það er nú allt og sumt. En samkvæmt frv. þeirra sjálfstæðismanna hefði einhleypingur með 30 þús. kr. hreinar tekjur borgað 25% hærri tekjuskatt en samkvæmt frv., sem hér liggur fyrir, og hjón ómagalaus með 40 þús. kr. hreinar tekjur hefðu borgað 3% hærri skatt samkvæmt frv. þeirra sjálfstæðismanna en eftir þessu frv. En aðaláhrifin, sem orðið hefðu af því, ef frv. þeirra sjálfstæðismanna frá í fyrra hefði verið samþ., hefðu orðið mjög mikil lækkun á sköttum hjóna, sem hafa háar tekjur, enda sjáanlega aðaltilgangur flm. Þetta hlaut að verða afleiðingin af því að skipta tekjum allra hjóna í tvennt, hversu háar sem þær eru. Það hefði því orsakað mjög miklu lægri tekjuskatt hjá kvæntum mönnum með háar tekjur en hann mun verða, ef stjfrv., sem hér liggur fyrir, verður samþ. En þetta segir hv. 2. þm. Reykv. að sé harla gott og lætur í ljós sérstaka hrifningu sína yfir því. Þó var þessi hv. þm. í ræðu sinni að tala um háa nefskatta og að aflétta þyrfti tollum, söluskatti og bátagjaldeyrisálagi. Ef til vill dettur honum í hug, að það verði auðveldara að lækka tolla og þess háttar gjöld, ef beinir skattar á hátekjufólki verða lækkaðir miklu meira en lagt er til í því frv., sem hér liggur fyrir. En ýmsir aðrir munu líta öðruvísi á það mál. Í frv., sem hér liggur fyrir, eru m.a. ákvæði um mjög aukna heimild til að draga frá tekjum iðgjöld vegna lífeyristrygginga, einnig um frádrátt á fæðiskostnaði og hlífðarfatakostnaði fiskimanna og ferðakostnaði manna vegna atvinnusóknar. Þá eru ákvæði í frv., eins og ég hef áður getið um, þess efnis, að leigjendur húsnæðis, sem búa við mjög óhagstæð leigukjör, en svo er um mikinn fjölda fólks, sérstaklega hér í Reykjavík, megi draga frá tekjum nokkurn hluta húsaleigunnar. Þetta er nýmæli eins og fleira í frv. Enn eru ákvæði um frádrátt á hluta af björgunarlaunum, sem greidd eru áhöfnum skipa, og enn fremur ákvæði um skattfrelsi sparifjár. Ekkert af þessu, sem ég nú hef talið, var í frv. þeirra sjálfstæðismanna á síðasta þingi, en þrátt fyrir það telur hv. 2. þm. Reykv., að það frv. hafi verið miklu, miklu betra en stjórnarfrv., sem hér er á ferð. Ég geri ráð fyrir því, að allur fjöldinn muni nú líta nokkuð öðruvísi á það mál, ef hann gerir samanburð á þessu tvennu.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera örfáar athugasemdir við ræðu hv. þm. V-Húnv. (SkG), að svo miklu leyti sem í henni fólst svar við ræðu minni í dag. Hv. þm. sagði, að það væri nokkurt ósamræmi hjá mér í því að telja beinn skattana of lítinn hluta ríkisteknanna, en vilja samt lækka þessa beinu skatta enn frekar en hæstv. ríkisstj. hefði gert till. um í sínu frv. Sannleikurinn er sá, að ég hef fyrst og fremst fundið að því, að beinu skattarnir skuli vera jafnlítill hluti ríkisteknanna og þeir eru í raun og veru þrátt fyrir það, hvað skattstigarnir eru háir og beinu skattarnir þá um leið hvíla þungt á vissum stéttum, sérstaklega launastéttunum í hinum stærri kaupstöðum. Þetta er fyrst og fremst afleiðing af því, að skattakerfið sjálft er óheilbrigt, og þess vegna hef ég lagt megináherzlu á, að ráðstafanir í skattamálum ættu að beinast í þá átt að lækna þetta óheilbrigði skattakerfisins. Það, sem gera þarf, er fyrst og fremst að flytja skattbyrði beinu skattanna, eins og þeir eru núna, af herðum launþeganna í allríkum mæli og yfir á herðar atvinnurekstrar og gróðamanna. Ég tel þess vegna ekkert ósamræmi í því að gera till. um lækkun á þeim beinu sköttum, sem hvíla á herðum launamanna, því að ég tel hægt að ná þeirri lækkun aftur inn af tekjum atvinnurekstrar og ýmiss konar gróðastarfsemi, sem skattabyrðin hvílir nú of létt á. Hitt er svo annað mál, hversu háir beinu skattarnir yfirleitt eiga að vera í hlutfalli við heildarríkistekjurnar. Ég er á þeirri skoðun, að ef miðað er við heilbrigt tekjuskattskerfi, þá ætti hlutdeild beinu skattanna í ríkistekjunum að verða miklu hærri en hún er núna. En svo óheilbrigt, svo sjúkt getur tekjuskattskerfið verið, að beinu skattarnir séu ranglátari gagnvart lágtekjum og miðlungstekjum og launamönnum yfirleitt heldur en vissar tegundir óbeinna skatta. Skattakerfi okkar þjáist einmitt af slíkum sjúkdómi, og það er þess vegna, sem ekki er hægt að komast hjá því að bera fram till., sem verða til þess að lækka beinu skattana enn, vegna þess að þeir hvíla of þungt á launastéttunum. Hins vegar er nokkurt ósamræmi hjá hv. þm. og fleiri forsvarsmönnum hæstv. ríkisstj. að býsnast sérstaklega yfir till. um lækkun á beinum sköttum einstaklinga, þegar þagað er algerlega um þau gífurlegu skattfríðindi, sem ýmiss konar atvinnurekstur, mikill gróðarekstur, nú nýtur, því að þau skattfríðindi eru sannarlega ekki lítil, sem atvinnurekstur nýtur vegna skattfrelsis varasjóðstillaga, fyrningarafskrifta og heimilda til skattfrjáls viðhalds á mörgum eignum, enda mun það vera svo um ýmsar atvinnugreinar, svo sem ég lét getið lítillega við 1. umr., að reglur gildandi skattalaga um þær greinar eru þannig, að það er varla hugsanlegt, að fyrirtæki í þeim græði svo stórkostlega, að þau geti lent í tekjuskatti að nokkru ráði. Meðan tekjuskattslöggjöfin er þannig að því er snertir ýmsan atvinnurekstur, ýmsan gróðarekstur, þá tel ég sjálfsagt að haga skattlagningu á launþega ekki þannig, að hún sé þeim til verulegrar byrði. Ég tel ekki heldur hægt að býsnast sérlega yfir till. til lækkunar á tekjuskattgjaldi einstaklinga, þegar af hálfu hæstv. ríkisstj. eru lagðar fram nokkrar till., sem verða mundu til þess að ýta undir ýmiss konar brask, t.d. með fasteignir, sem meiningin er að geti orðið skattfrjálst, ef frv. nær fram að ganga algerlega óbreytt, og á ég þar við ákvæði í 5. gr. frv., svo sem ég vék lítillega að í dag. Hv. þm. taldi, að ég hefði kveðið of fast að orði, þegar ég sagði, að undanþága frv. undan framtalsskyldu á sparifé mundi verða til þess að torvelda skatteftirlit verulega, því að skatteftirliti hefði ekki verið beitt þannig að nota breytingar á sparifé frá ári til árs sem mælikvarða á það, hvort framtölin væru rétt eða ekki. Það kann að vera, að hingað til hafi sparifé ekki mikið verið notað sem mælikvarði á slíkt, en ef það verður ekki lengur framtalsskylt, þá er hætt við því, að breytingar á sparifé verði notaðar sem afsökun eða sem skýring á ýmsum óeðlilegum breytingum, sem verða á framtöldum tekjum skattgreiðenda frá ári til árs og að skattanefndir muni þá oft og einatt ekki geta fundið þær skýringar, sem hnekkt geti staðhæfingu skattgreiðenda um það efni, að hin óeðlilegu framtöl eigi rót sína að rekja til breytinga á óframtalsskyldu sparifé. Ég vil geta þess, að ýmsir sérfróðir menn um skattheimtu, bæði hér í Reykjavík og annars staðar, hafa sagt við mig, að þeir teldu þetta ákvæði vera stórt spor aftur á bak og mundi torvelda skatteftirlit talsvert frá því, sem nú er. Hv. þm. taldi, að ég hefði sagt í ummælum mínum um útsvarsfrv., að með því væri afnuminn réttur skattanefnda til þess að leggja á eftir efnum og ástæðum. Þetta vildi ég a.m.k. ekki sagt hafa, heldur það eitt, að með þessum ákvæðum væri lagaréttur þeirra skertur til þess að leggja á eftir efnum og ástæðum. Það liggur alveg í augum uppi, að ef leggja á á eftir auglýstum skattstiga og gera hverjum einstökum skattgreiðanda grein fyrir því, hvernig útsvar hans hefur verið á lagt, þá er svigrúmið til þess að leggja á eftir efnum og ástæðum miklu minna en áður var. Sérfróður maður um útsvarsálagningu ræddi þessi mál einmitt við mig nú í matartímanum áðan og sagði mér ýmis dæmi um það, hversu framtölum manna væri ábótavant og jafnframt hversu torvelt gæti oft og einatt verið að staðhæfa, hvað þá sanna, að um galla á framtalinu væri að ræða. Ef niðurjöfnunarnefndarmenn væru nokkurn veginn á einu máli um það, að framtal væri augljóslega gallað, þótt sönnunum yrði ekki við komið, þá væri lagt á samkvæmt efnum og ástæðum, að því er þeir teldu, og í mörgum tilfellum gæti það leitt til þess, að útsvar yrði margfalt réttlátara en það yrði, ef þeir væru nauðbeygðir til þess að taka hið augljóslega ranga skattaframtal til greina, án þess að geta gert ráðstafanir í því sambandi. Hann vildi fullyrða, að ef þetta frv. næði fram að ganga, þá mundi það hafa í för með sér, að álagt útsvar hér í Reykjavík mundi minnka um milljónir. En nú er útsvarsupphæðin hér fastákveðin, verkefni niðurjöfnunarnefndar er það að jafna niður ákveðinni upphæð. Ef þessi skerðing á beitingu reglunnar um að leggja á eftir efnum og ástæðum hefur í för með sér lækkun á árlegum útsvörum á vissa gjaldendur um milljónir, þá er enginn annar úrkostur en að hækka útsvör á öðrum gjaldendum, þ.e. þeim, sem telja samvizkusamlega fram. um sömu tölu. Ég fékk það alveg staðfest, sem ég sagði í dag, að svo gæti farið, að sú allt að 10 millj. kr. lækkun á landinu öllu á tekjuskattgreiðslum til ríkisins, sem þetta frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, mundi hverfa aftur bjá launþegum, vegna þess að ýmsir aðilar fengju aukið tækifæri til þess að skjóta tekjum undan skatti vegna þess arna. Ég hef styrkzt í trú minni á það, að ákvæði þessa útsvarsfrv. séu mjög vafasöm. Ég viðurkenni það hins vegar fúslega, að sú regla að heimila 5 manna niðurjöfnunarnefnd hvar sem er að leggja á algerlega frjálst sé vissulega vafasöm. Ef við byggjum við eðlilegt ástand í þessum efnum, þá væri það vissulega langæskilegast og langsómasamlegast, að um útsvarsálagningu giltu algerlega fastir skattstigar, eins og um ríkisskattlagninguna. En við verðum að hafa í huga, að í þessum efnum er hér alla ekki eðlilegt ástand. Skattaframtölum er hér áreiðanlega meira ábótavant en í nágrannalöndunum. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að heimild til að leggja á eftir efnum og ástæðum þekktist hvergi á byggðu bóli nema hér á Íslandi. Ég vil þessu til svars segja, að ég efast um, að önnur eins skattaframtöl og niðurjöfnunarnefndum hér er boðið upp á þekkist annars staðar á byggðu bóli. Í öðrum löndum mundu ýmsir braskarar og skattsvikarar vera undir lás og slá, sem hér leika lausum hala og eru jafnvel taldir merkismenn. Það er þetta óeðlilega ástand í skattamálum okkar, sem gerir það að verkum, að nauðsynlegt er að halda að vissu leyti óeðlilegri reglu. Gangur málsins á að vera sá, að fyrst sé skapað heilbrigt siðferði í skattamálum að því er varðar framtöl manna og stórhert eftirlitið með skattaframtölunum. Þegar þessi tvöfalda viðleitni hefur borið réttan árangur, þá er kominn tími til þess að gera ráðstafanir eins og þær að binda útsvarsálagningu við fasta skattstiga eins og álagningu tekjuskatts. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um sérsköttunarregluna, sem ég legg til að verði tekin upp hér. Ef ég man rétt, þá beindist gagnrýni hv. þm. á frv. mitt um þetta efni á síðasta þingi fyrst og fremst að því, að sérsköttunarreglan, eins og ég lagði þá til að hún yrði framkvæmd, mundi valda tiltölulega miklu meiri lækkun á skattgreiðslu hjóna með háar tekjur heldur en hjóna með lágar tekjur. Nú hef ég í till. mínum ráðið bót á þessum vankanti till. frá því í fyrra með því að umreikna skattstigann, sem greiða ætti skattinn eftir, þannig að 20 þús. kr. tekjuhluti konunnar veldur ekki mismunandi skattalækkun hjá hjónunum eftir tekjuhæðinni. Þessi gagnrýni á því ekki lengur rétt á sér. Hv. þm. sagði, að af þessu mundi leiða mikla fjölgun á framteljendum. Það er rétt. Það mundi verða mikil fjölgun á þeim, sem skattur er á lagður, en hins vegar ekki á skattgreiðendum, eins og ég hef nú lagt til að þessu verði hagað, því að það er skýrt tekið fram í till., að einungis skuli reikna skattinn á hvort hjóna um sig, en hins vegar skuli hann skráður á sama skattseðilinn og innheimtur hjá því hjónanna, sem hefur hærri tekjur, þannig að skattgreiðendunum mundi ekki fjölga, en að því fyrst og fremst mundi verða aukinn kostnaður. Hitt er smávægilegt, hvernig skatturinn er reiknaður út. Með þeim vélakosti, sem skattanefndir og niðurjöfnunarnefndir nú hafa yfir að ráða, er það ekki nema andartaksverk að reikna út skattinn á hvorn aðilann um sig. Hv. þm. gat þess, að í Svíþjóð hefði starfað skattamálanefnd, sem hefði athugað samsköttunarregluna gaumgæfilega og komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki bæri að taka hana upp þar í landi. Þetta var mér kunnugt um og þekki álit þeirrar nefndar um þetta efni og þau rök, sem þar eru tilgreind bæði með og móti þessari reglu. En dæmið, sem hann nefndi, var nákvæmlega sama dæmið sem ég tók í dag einmitt til sönnunar því, að samsköttunarreglan væri eðlileg. Dæmið var um mann, sem hefði ákveðnar tekjur og aflaði sér síðan viðbótartekna með viðbótarvinnu og lenti þar af leiðandi í stighækkun skattstigans. Þess vegna taldi hann rétt að láta heimilið lenda í alveg sams konar stighækkun, þótt konan aflaði sér umframteknanna. Hér er um það að ræða að líta á bæði hjónin sem félagsbú og láta það einu gilda, hvort af]ar teknanna. Í báðum tilfellunum eigi stighækkun skattsins að vera sú sama. Þetta eru rökin, sem venjulega eru fram færð gegn því, að samsköttunarreglan sé eðlileg, og um þessi rök gat ég í ræðu minni í dag. En mín gagnrök í málinu eru þessi í sem allra fæstum orðum sagt: Ég tel heimili eða hjón ekki eiga að lenda í stighækkun skattstigans vegna þess í fyrsta lagi, að þau gætu komizt hjá því að lenda í henni með því að breyta þjóðfélagslegri aðstöðu, þ.e. með því að vera ekki gift. Og svo í öðru lagi, að ef þau lenda í stighækkun skattstigans vegna viðbótartekna konunnar, þá greiðir hún hærri skatt en annar einstaklingur með nákvæmlega sömu tekjur, en slíkt er aldrei hægt að segja um eiginmanninn, þótt hann lendi í hækkun skattstigans vegna viðbótarvinnu sinnar. Það er enginn einstaklingur til í þjóðfélaginu, sem greiðir annan skatt af tekjum hans heldur en hann sjálfur. Þótt að vissu leyti megi til sanns vegar færa, að fyrir bæði hjónin skipti ekki máli, frá hvoru þeirra tekjuaukinn kemur, þá er ekki hægt að ganga fram hjá hinu, að sé tekjum konunnar bætt við tekjur mannsins, þá skapast misrétti milli tveggja skattborgara - milli tveggja þjóðfélagsþegna, sem aldrei er um að ræða, ef maðurinn vinnur sér inn viðbótartekjurnar, og þetta er mergurinn málsins frá mínu sjónarmiði. Spurningin er hér blátt áfram um það, á hvort atriðið menn vilji leggja meiri áherzlu, það, að af hjónabandinu leiði félagsbú í þessum skilningi, eða hitt, að láta löggjöfina tryggja, að aldrei sé greiddur misjafn skattur af sömu tekjum hjá tveimur þjóðfélagsþegnum - hjá tveim skattborgurum. Hér verða menn að velja á milli, hvort sjónarmiðið menn telja þyngra á metaskálunum. Ég hef fyrir löngu gert það upp við mig, að ég tel síðara sjónarmiðið þyngra á metaskálunum, að tryggja það, að aldrei sé greiddur ólíkur skattur af sömu tekjum fyrir sömu vinnu. Ég skil vel þá röksemdafærslu, sem liggur hinni afstöðunni til grundvallar, þótt ég treysti mér ekki til þess að taka undir hana. Ég legg minna upp úr henni en þeim staðreyndum, sem ég var að lýsa áðan. Lengra mál og rækilegri rökstuðning mætti fyrir þessu flytja, þótt ég muni ekki gera það að þessu sinni - ekki í þessum umr. Hv. þm. viðurkenndi, að það hefði verið rétt, sem ég fór með í dag varðandi áhrif persónufrádráttarins, en sagði, að tillit til áhrifa persónufrádráttarins sé tekið við samningu skattstigans. Það er varla hægt að taka fullkomlega tillit til áhrifa persónufrádráttar í því formi, sem hann er í gildandi lögum, við samningu skattstigans. Það er alls ekki hægt, ef einn skattstigi gildir fyrir einstaklinga, hjón og atvinnurekstur. Það er hægt að taka nokkurt tillit til þessa, ef tveir skattstígar eru látnir gilda, eins og í frv. hæstv. ríkisstj., skattstigi fyrir einstaklinga og hjón, en það er ekki hægt að taka fullt tillit til hans í stighækkuninni, ef sami skattstigi er látinn gilda fyrir ómagalaus hjón og fyrir hjón með börn. Strangt tekið ætti þá að vera sérstakur skattstigi fyrir einstakling, ómagalaus hjón, hjón með eitt barn, hjón með tvö börn og áfram, ef fullkomið tillit ætti að vera hægt að taka til fasts barnafrádráttar í stighækkun skattstigans, og svo auðvitað enn sérstakur stigi fyrir atvinnurekstur. En það er engin skynsemi í því að fjölga skattstigum upp á þennan máta, og þess vegna tel ég skynsamlegra að hafa þann hátt á, sem ég hef lagt til í till. mínum, að persónufrádráttur á einstaklinga sé beinlínis hafður þannig, að skattstiginn sé byrjaður á hærra bili en venjan er að gera. Hv. þm. sagði, að ýmsir vankantar kynnu að vera á till. um skattfrjáls framlög í byggingarsjóði einstaklinga. Hann nefndi sem dæmi, að ákvæði vantaði um eignahámark, til þess að þessara skattfríðinda væri hægt að njóta. Þetta var atriði, sem ég gleymdi ekki, heldur fannst að athuguðu máli að óþarfi mundi vera að hafa í frv., þar eð gera mætti ráð fyrir því, að þeir menn, sem hefðu háar tekjur eða ættu miklar eignir, ættu þegar íbúð, a.m.k. stærri íbúð en það lágmark, sem hér er um að ræða. 90 m2 íbúðarstærð er það lítil, að til fullkominna undantekninga mundi heyra, ef efnamaður eða mjög tekjuhár maður byggi í slíkri íbúð. Hitt er annað mál, að ég hef ekkert á móti því að setja slíkt varúðarákvæði inn í frv., ef það gæti orðið til þess að vinna fylgi jafnáhrifamikils manns í skattamálum og hv. þm. V-Húnv. er. Hitt var rétt hjá hv. þm. V-Húnv., að í till. vantar í raun og veru ákvæði til þess að tryggja, að menn geti ekki selt íbúðir sínar og orðið þannig ekki íbúðareigendur til þess eins að njóta þessara skatthlunninda. Ég hugsaði till. þannig, að þetta gilti um þá fjölskyldumenn, sem ekki ættu íbúð eða ekki stærri íbúð en 90 m2, þegar ákvæðin tækju gildi. En það er rétt hjá hv. þm., að um þetta er ástæða til að setja nokkru gleggri ákvæði, og það er ákaflega vandalítið. Þetta má lagfæra með einni setningu. Það mundi vera til bóta. Þá ræddi hv. þm. að síðustu nokkuð um innheimtu tekjuskattsins og taldi, að það mundi henta okkur illa að taka upp það kerfi, sem ég og hv. 8. landsk. þm. höfum lagt til að tekið yrði hér upp, þ.e., að skattur yrði greiddur jafnóðum og teknanna yrði aflað, og vísaði í því sambandi til reynslunnar í Svíþjóð. Um reynsluna í Svíþjóð er það að segja, að það er rétt, að fyrst eftir að hið nýja skattheimtukerfi var tekið upp þar, þá gaf það ekki góða raun. Það reyndust nokkrir erfiðleikar á að framkvæma hugmyndina eins og Svíar höfðu hugsað sér að hún yrði framkvæmd. En þeirra ákvæði um þetta voru mjög viðtæk og talsvert viðtækari en mundi verða afleiðing af samþykkt t.d. minnar till. um þetta efni. En hins vegar herma nýjustu fregnir af þessu máli í Svíþjóð, að Svíum hafi tekizt með því að breyta framkvæmdinni að ráða bót á mjög mörgum ef ekki flestum þeirra agnúa, sem fyrst komu í ljós, og ætti það einmitt að vera okkur Íslendingum og öðrum, sem þetta kerfi kynnu að vilja taka upp, til mikilla hagsbóta, að ein nágrannaþjóð okkar hefur öðlazt mikla reynslu á þessu sviði og tekizt að yfirvinna ýmsa framkvæmdarörðugleika, sem óneitanlega komu í ljós í fyrstu, svo að það ætti að vera auðveldara fyrir okkur nú að taka upp slíkt kerfi heldur en hefði verið fyrir tveimur eða þremur árum, einmitt vegna þess, að við ættum að geta hagnýtt okkur reynslu Svía í þessum efnum. Víst er um það, að Svíar hafa ekki látið byrjunarerfiðleika í þessu efni fæla sig frá því að halda fast við kerfið. Þeir munu vera staðráðnir í að halda kerfinu áfram, og að því er mér hefur skilizt í grein, sem ég las fyrir ekki alllöngu um þetta, telja þeir þá byrjunarerfiðleika, sem fram komu, hafa verið yfirstigna að mestu.



Herra forseti. Ræða hv. þm. V-Húnv. (SkG) hér áðan fannst mér staðfesta mjög rækilega það almenna álit manna, að þessi hv. þm. sé einn allra íhaldssamasti maður á þingi. Af ummælum hans um tili. stjórnarandstæðinganna, þ.e.a.s. brtt. við frv., var helzt á honum að skilja, að skattamálanefnd hefði fengið frv. það, sem hér er til umr., frá guði sjálfum, eins og sagan segir að Móses hafi fengið boðorðin forðum á steintöflunum. Að minnsta kosti var það niðurstaða hans ótvíræð, að svo vel hefði skattamálanefnd til tekizt, að útilokað væri, að stjórnarandstæðingar hefðu nokkurn möguleika á því að leggja fram betri, hagkvæmari eða skynsamlegri till. en þar er gert, hvað þá að þeir hefðu gert það nú þegar. Það fór svo sem mig grunaði og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hér í dag, að hv. forsvarsmaður hæstv. ríkisstj., hv. þm. V-Húnv., sagði, að till. okkar stjórnarandstæðinga um að skera framan af skattstiganum, eins og það er kallað, þ.e. hækka skattfrjálsar tekjur, mundu lækka tekjur ríkissjóðs af hinum beinu sköttum mjög verulega. Þannig komst hann að orði: „Þessar till. mundu lækka tekjur ríkissjóðs af beinum sköttum mjög verulega.“ Þá veit maður það. Þá veit maður, af hverju ríkissjóður hefur „mjög verulegar“ tekjur. Það er af því að leggja heina skatta á einstaklinga, sem hafa minna en 8 þús. kr. skattskyldar tekjur, og á hjón, sem hafa minna en 10 þús. kr. skattskyldar tekjur, því að við hv. 8. þm. Reykv. lögðum ekki til í till. okkar, að meira yrði nú skorið framan af skattstiganum en það, að þeim, sem hefðu innan við þessi tekjumörk, yrði sleppt við að greiða skatt. Af þessum einstaklingum hefur ríkissjóður sem sagt mjög verulegar tekjur af beinum sköttum. Það var nokkuð fleira í þessu sambandi, sem hv. þm. V-Húnv. ræddi um, og brá þá eins og hans er venja, þegar hann kemst í vandræði með að rökstyðja sitt mál, inn á þá leið að snúa út úr málflutningi andstæðings síns. Hann sagði t.d., að tekjur ríkissjóðs af beinum sköttum mundu lækka samkvæmt okkar tili. vegna hækkunar á persónufrádrætti og breytinga á skattstigunum. Í því sambandi ræddi hann eingöngu um skattstigann, þ.e.a.s. það, sem við skerum framan af honum, en hann sennilega vildi ekki - a.m.k. minntist hann ekki á það, hvaða afleiðingu það mundi hafa í för með sér, að við leggjum til í fyrsta lagi, að það verði gerð veruleg takmörkun á skattfrelsi sparifjár, þannig að ríkissjóður mundi hafa skatttekjur af sparifjárvöxtum þeirra, sem eiga yfir 100 þús. kr., og alveg sérstaklega virtist hann gleyma viljandi að minnast á það, hvaða afleiðingar það mundi hafa fyrir tekjur ríkissjóðs af beinum sköttum, ef sú till. okkar yrði samþ., að skattaeftirgjöf gróðafyrirtækja yrði lækkuð ofan í 10%, eins og við leggjum til, en yrði ekki 20%, eins og hæstv. ríkisstj. leggur til. Í málflutningi sínum var hv. þm. V-Húnv. nefnilega ekki heiðarlegri en það, að hann vildi ekki taka tillit til þess, að till. þær, sem við þm. Þjóðvfl. höfum borið fram, eru að sjálfsögðu heildartill. Þær miðast við það, að þær yrðu allar samþ., og ég skora á hv. þm. V-Húnv. að halda því fram hér, að tekjur ríkissjóðs vegna beinna skatta yrðu minni á næsta ári, ef okkar till. yrðu samþ. í heild, heldur en ef það frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fram, yrði samþ. Þá fór hv. þm. V-Húnv. nokkrum gamansömum orðum um það, hvernig menn mundu reyna að hnika til skattinum sínum um eina kr. til að losna við að greiða skatt. Ég var búinn að minnast á það hér í dag, að það kæmi þarna brot á skattstigann, og ég viðurkenni það, enda þýðir ekki annað. Það er augljóst mál, og til þess er ætlazt. Till. beinlínis bera það með sér, að til þess er ætlazt, að það komi brot á skattstigann. Og hvort einn einstaklingur, sem er á þessu tekjumarki, 8 þús. kr. fyrir einstakling og 10 þús. kr. fyrir hjón, borgar 150 kr. eða borgar þær ekki, skiptir engu meginmáli, þegar tekið er tillit til verðgildis íslenzkrar krónu eins og það er í dag. Einnig sagði hv. þm. V-Húnv. í gamansömum tón, að till. okkar þjóðvarnarmanna fælu í sér, að forsrh. mundi fá lægri skatt samkv. þeim heldur en eftir frv. ríkisstj. En hann gleymdi líka alveg í því sambandi að minnast á það, hvort skatturinn hjá fyrirtækjum hæstv. forsrh. yrði minni eða meiri eftir okkar till. heldur en frv. ríkisstj. Loks lagði svo hv. þm. V-Húnv. gegn því að breyta skattheimtunni á þann veg, að skatturinn yrði innheimtur um leið og tekjurnar myndast, eins og við þm. Þjóðvfl. höfum lagt til. Sagði hann, að þetta mundi reynast erfitt í framkvæmd og jafnvel óframkvæmanlegt. Nú hefur hv. 1. landsk. gert nokkra grein fyrir þessu, og get ég tekið undir það, sem hann þar sagði. Ég vil benda hv. þm. V-Húnv. á það, að þessi aðferð við skattinnheimtu hefur verið framkvæmd um langt skeið í Bretlandi, í Bandaríkjunum, í Þýzkalandi, í Svíþjóð nú í nokkur ár og hafði þá verið í gildi áður í Svíþjóð. Og aðalröksemdin fyrir því að fara inn á þessa braut, taka upp þessa aðferð, er sú, sem Svíar orðuðu þannig, þegar þeir breyttu sinni skattalöggjöf, að það yrði að sjálfsögðu að ausa sköttunum úr tekjulindinni, um leið og hún streymdi fram, en ekki löngu eftir að hún væri þornuð. Þannig orðuðu Svíar kjarnann í sínum röksemdafærslum fyrir þessari breytingu. Ég gat um það við 1. umr. þessa máls, að eins og þessum málum háttar hjá okkur núna, þá getur það hæglega komið fyrir, sérstaklega vegna þess, að tíðar sveiflur eru hér í okkar efnahagslíf:, að maður, sem hafði 70 þús. kr. í tekjur í fyrra og á að borga af þeim skatt í ár, hefur ekki nema 35 eða 30 þús. kr. tekjur, og þá á hann að greiða af þeim tekjum skattinn af 70 þús. kr. Í sjálfu sér er ekki hægt að mála þetta mjög gróft í sambandi við beina skatta, vegna þess að þeir nema ekki svo miklum upphæðum, en í sambandi við útsvörin ætti öllum að vera ljóst, hvernig þetta gengi, hvernig - við skulum segja - hjón með eitt barn, sem hefðu haft 70 þús. kr. tekjur í fyrra, ættu að fara að því að borga nú skatta og útsvar af t.d. 30 þús. kr. tekjum. Og hugmynd okkar þjóðvarnarmanna með því að flytja þessar till. nú um breytt form á innheimtu tekjuskatta er að sjálfsögðu sú, að ef ríkissjóður tæki upp þessa aðferð, þá leiddi það til þess, að bæjar- og sveitarfélög neyddust til að taka hana upp líka varðandi innheimtu útsvara. Þess vegna er það mjög þýðingarmikið atriði, að hv. þm. geri sér grein fyrir þessu og verði ekki jafníhaldssamir í hugsun og anda og hv. þm. V-Húnv. hvað þetta mál snertir. Ég gat þess í dag, að það væri þegar farið að bera á því, að stéttarfélög væru farin að gera samþykktir um það og senda áskoranir til Alþ. um það að breyta skattinnheimtunni í þetta horf, og virðast þau og þar með hinn almenni skattborgari vera í hugsun nokkuð á undan hv. þm. V-Húnv. í þessu efni a.m.k. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um ræðu hv. þm. V-Húnv. að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm. ræddi enn um ákvæði frv. um sparifé og undanþágu frá framtalsskyldu að því er það snertir og var enn að tala um það, að þetta mundi torvelda ákaflega allt eftirlit með skattaframtölum. Ég tel enn sem fyrr, að hann geri allt of mikið úr þessu atriði. Ég vil benda á það, að þetta snertir ekki félög, ekki eitt einasta félag; þetta snertir ekki heldur neinn einstakling, sem hefur nokkurn meiri háttar atvinnurekstur, vegna þess að öll félög og allir einstaklingar, sem hafa nokkurn atvinnurekstur, sem nokkuð kveður að, eru bókhaldsskyldir, og samkvæmt frv. ber öllum bókhaldsskyldum aðilum að færa innstæður sínar í bönkum og sparisjóðum eftir sem áður á sína ársreikninga og í sínar bækur, og þess vegna opnast engir nýir möguleikar fyrir þau fyrirtæki, sem bókhaldsskyld eru, til þess að koma tekjum undan sköttum, þó að þetta ákvæði verði í lög leitt. Þá verða aðeins eftir launamenn og smærri atvinnurekendur. Um launafólkið er það að segja, að það er athugað eftir allt öðrum leiðum en með því að rýna í sparisjóðsbækur, hvað tekjur þess eru miklar yfir árið. Um það fást nokkurn veginn fullkomnar upplýsingar, og mun verða svo einnig eftirleiðis. Þá eru aðeins hinir smærri atvinnurekendur, sem ekki eru bókhaldsskyldir, og ég hygg, að það séu möguleikar til yfirleitt að komast að hinu sanna nokkurn veginn um tekjur þeirra, ef vel er eftir gengið, þrátt fyrir það að þessi ákvæði verði gerð að lögum, og ekki verði yfirleitt farið að leita að tekjum þeirra ár hvert í sparisjóðsbók. Ég hef líka áður bent á þá heimild, sem er til að afla upplýsinga um innstæður, ef ósamræmi þykir vera í framtölum manna. Þá er það um till. hv. 1. landsk. um byggingarsjóði. Hann viðurkenndi, að eins og þetta er orðað nú, þá gætu menn haft hagnað af því að selja íbúð, sem þeir ættu, og öðlast með því réttindi til þess að stofna byggingarsjóð með þessum hætti, með því að draga frá fjórða hluta af sínum tekjum, allt að 20 þús. kr. á ári, en sagðist nú hafa hugsað sér, að þetta ætti aðeins að gilda um þá, sem ættu ekki stærri íbúð, þegar lögin gengu í gildi. Þetta kom nú ekki fram í hans till., eins og hún er orðuð. Þá er það hv. 8. landsk. þm. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram, að ríkissjóður hefði verulegar skattatekjur af tekjum, sem væru undir því marki, sem þeir vilja gera skattfrjálsar. Þetta er alveg rétt, vegna þess að þeir skattgreiðendur eru svo margir. Hitt er annað mál, að það er svo lítill skattur á hverjum einum af þessum lágu tekjum, að hann munar ákaflega lítið um það, - en safnast, þegar saman kemur, og þetta gerir verulega upphæð að sjálfsögðu, þegar það kemur allt saman. Ég held, að ég muni það rétt t.d., að samkv. frv., sem hér liggur fyrir, þá borgar einhleypur maður, sem hefur 15 þús. kr. í tekjur, ekki nema eitthvað á annað hundrað krónur eða um það bil 1% af tekjunum, sem er náttúrlega hverfandi lítið, og hann munar lítið um það, þó að þetta geri nokkuð, þegar margir eru, sem borga þessa fjárhæð hver um sig. Hv. þm. sagði, að ég hefði snúið út úr orðum hans, en þetta er alls ekki rétt. Hann sagði í sinni fyrri ræðu, að þessi hækkun á skattstiganum, eftir að kemur yfir 130 þús. kr., um aðeins einn af hundraði, mundi nægja til að vega á móti þeirri lækkun, sem stafar af niðurfellingu neðan af skattstiganum. Þessu hélt hann fram í sinni fyrri ræðu, en ég sýndi fram á, að þetta er fjarri öllum sanni. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um till. þeirra félaga um það, að skattur félaga, reiknaður samkvæmt núgildandi ákvæðum laga, skuli aðeins lækka um 10% í ár, en ekki 20%, og um þetta hefur hv. 1. landsk. þm. einnig nokkuð talað í sínum ræðum. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að félög borga nú skatt og hafa gert eftir skattstiga, sem var lögleiddur árið 1941 eða 1942 og átti þá að gilda fyrir alla, bæði persónulega gjaldendur og einnig fyrir félög. En sá munur var á gerður, að þá um leið var leidd í lög svo kölluð umreikningsregla, en hún náði aðeins til einstaklinga, en ekki til félaga, og sú verðgildisröskun, sem orðið hefur á þessum árum, sem síðan eru liðin. veldur því, að skattar félaga eru orðnir og hafa verið um nokkur ár alveg óeðlilega háir, miklu hærri en sanngjarnt er, borið saman við einstaklinga, sem hafa borgað eftir sama skattstiga, en fengið tekjurnar lækkaðar, áður en skattur var á lagður samkvæmt umreikningsreglunni. Það er því áreiðanlegt, að það er ósanngjarnt að lækka þennan afslátt á skatti félaganna nú í bili, meðan ekki er búið að setja nýjar reglur um skattgreiðslur þeirra framvegis. Það er vissa fyrir því, að það er ósanngjarnt að minnka þennan afslátt frá því, sem lagt er til í frv., samanborið við það, sem gert er til lækkunar á sköttum persónulegra gjaldenda. Um það atriði að skattleggja tekjurnar, um leið og þær verða til, hef ég áður rætt. Ég tel, eins og ég sagði þá, að það eigi ekki við hér hjá okkur, það gæti aldrei gilt nema um takmarkaðan hóp gjaldenda, skatta hjá hinum yrði að leggja á eftir árið eftir sömu reglum og áður og við værum þannig með tvöfalt skattakerfi, sem mundi gera framkvæmdina miklu fyrirhafnarsamari, flóknari og dýrari en með því að láta sömu reglu gilda fyrir alla eins og nú er. En ég hef áður bent á, að það væri ef til vill skynsamlegt að nota heimild laganna til þess að innheimta skatta, við skulum segja mánaðarlega, af kaupi þeirra gjaldenda, sem vinna fyrir föstum launum, sem ekki breytast neitt verulega frá ári til árs. Þá væri þar með tekin upp regla, sem gerði það að verkum, að þeir menn, sem hafa stöðugar tekjur, borguðu skatta af tekjunum nokkuð jafnóðum og þær falla til, en síðan mætti jafna eftir árið, ef um einhvern lítilfjörlegan mismun væri að ræða, þegar búið væri að reikna út þeirra heildarskatt. Fleira held ég að sé ekki ástæða til fyrir mig að taka fram út af síðustu ræðum, sem hér hafa verið fluttar.



Herra forseti. Það er ekkert, er ég ætla um þetta að segja, annað en það, að ég vildi gera grein fyrir því, að fjhn. d. mælir einróma með því, að frv. verði samþ., og á grundvelli þeirra raka, sem fram koma í frv., að eins og gjaldeyrisástæður eru núna, er nauðsyn á því að hagnýta þá heimild, sem farið er fram á að veitt verði, sérstaklega vegna þess að skipting gjaldeyriseigna þjóðarinnar er þannig í bili, að það er hentast að hafa þennan, hátt á vegna þurrðar á Evrópugjaldeyri. Aftur á móti stendur á bak við þetta, elns og gerð er grein fyrir í hinni upphaflegu grg. frv., öll sú gjaldeyriseign landsmanna, sem er dollaragjaldeyrir. - Fjhn. leggur sem sagt einróma til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það hefði verið æskilegt, - gæti náttúrlega verið eins við 3. umr. um þetta mál, - að þm. hefðu fengið dálítið nánari upplýsingar viðvíkjandi því, hvernig hagar til með okkar gjaldeyrisinnstæður og stefnu ríkisstj. um hagnýtingu þeirra. Hér er sem sé farið fram á að hækka raunverulega yfirdráttarheimild Íslands hjá Greiðslubandalagi Evrópu, sem undanfarin ár hefur verið 4 millj., upp í 8 millj. dollara, og það er tekið fram, að ríkisstj. álíti óhjákvæmilegt að stofna til bráðabirgðaskuldar við greiðslubandalagið næstu mánuði, því að annars yrði að takmarka verulega innflutning frá Vestur-Evrópu. Nú mundi ég vilja spyrja hæstv. ríkisstj., hvernig stendur okkar viðskiptajöfnuður við þau lönd í Austur-Evrópu, sem við höfum verið að auka mjög viðskiptin við upp á síðkastið. Mér er nær að halda, að við eigum, sérstaklega í Sovétríkjunum, inni allmikið fé. Og hvernig er stefna ríkisstj. um hagnýtingu á slíkum innstæðum, hvernig gengur það að tryggja, að við fáum einmitt frá þessum löndum, sem sé fyrir okkar fisk, þær vörur, sem okkur er nauðsynlegt, að fá? Mér er nær, að halda af kunnugleika mínum á öllum þessum málum, að innflytjendur hér á Íslandi, og ekki sízt sterku innflytjendurnir í Reykjavík, vilji ákaflega gjarnan haga- sínum viðskiptum á þann veg að verzla fyrst og fremst við sín gömlu viðskiptasambönd, ekki sízt í Vestur-Evrópu, og ég er hræddur um, að slíkt sé að nokkru leyti líka viðvíkjandi Bandaríkjunum, sem við höftin mjög neikvæðan verzlunarjöfnuð við upp á síðkastið, þó að greiðslujöfnuðurinn sé ofur lítið öðruvísi. Það er vitanlegt, að hagsmunir ýmissa af þessum stóru innflytjendum gera það að verkum, að þeir vilja gjarnan viðhalda sínum gömlu samböndum, eins og vel er náttúrlega hægt að skilja. En þetta rekst bara á þá hagsmuni okkar Íslendinga sem heildar, að þau lönd, sem kaupa af okkur og eru jafnvel okkar stærstu markaðslönd nú, geti látið okkur þær vörur í té, sem við sérstaklega þyrftum að fá inn í landið. Nú er það oft svo með t.d. vörurnar frá sósíalistísku löndunum, að til þess að geta hagnýtt þau viðskipti þurfum við að ákveða þau oft alllöngu áður. Ég þykist vita, við skulum segja, þegar hér er minnzt á raforkuframkvæmdir, t.d. spurninguna um rafalá og annað slíkt, að þá sé varla hægt að fá þess háttar tæki yfirleitt frá nokkrum löndum nú nema með allmiklum fyrirvara, þannig að ríkisstj. þarf að áætla slík viðskipti þó nokkuð mikið fyrir fram. Ég álít, að það gæti verið varhugavert, þó að það þurfi ekki að vera það almennt, að fara inn á þessa braut sem hér er lagt til, ef það yrði til þess, að það yrði farið að kaupa í stórum stíl að láni frá löndunum í Greiðslubandalagi Vestur-Evrópu vörur, sem við máske gætum fengið frá hinum löndunum. Væri ákaflega gott að fá upplýsingar um, hvernig þetta stendur. Ef við færum inn á slíkt, þá mundi það enda með því, að við mundum eyðileggja okkar markað í þessum löndum. Það er gefið, að viðskipti við þessi lönd byggjast á vöruskiptum. Og þó að það sé í verzlunarsamningunum ákvæði um, að ef einhverju skakkar þarna, þá sé hægt að gera kröfu til þess að greiða það í sterlingspundum, þá mundi beiting slíkra ákvæða í samningum þýða, að slík skipti mundu meira eða minna hætta, því að grundvöllurinn er raunverulega vöruskipti. Það væri a.m.k. í sambandi við þetta mjög gott að fá upplýsingar um þetta, annaðhvort nú eða við 3. umr., því að ég er alveg viss um það, að með fullri hagnýtingu á okkar mörkuðum og þeim mörkuðum, sem okkur standa til boða, þá þurfum við ekki að vera í vandræðum með gjaldeyri. Ég veit, t.d. hvað hraðfrysta fiskinn snertir, þá hafa verið uppi óskir um að fá meira af honum og fljótar afgreitt heldur en gert hefur verið. En ég þykist hins vegar líka vita um leið, að okkar inneignir í þessum löndum muni nú þegar skipta allmörgum millj. kr. Mér þætti sem sé vænt um, ef hæstv. ríkisstj. vildi gefa upplýsingar um þetta annaðhvort nú eða við 3. umr., ef hún væri því ekki viðbúin núna.