Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þessu, sem hér er fram borið, er í rauninni skipt niður í svo meginþætti. Annars vegar fjallar frv. um það, hvernig fara skuli með þá menn, sem lögregla tekur höndum drukkna og eru á almannafæri. Hinn hluti frv. fjallar um það, hvað hið opinbera á að gera til að hjálpa drykkjusjúklingum, en þar er átt við þá menn, sem mega kallast sjúkir af ofnautn áfengis. Ákvæði þau, sem felast í fyrri hluta frv., eru ráðgerð í samráði og samvinnu við heilbrigðisstjórnina og lögregluyfirvöldin. Hefur því verið leitað til þeirra aðila, sem hafa meðferð drykkjusjúklinganna með höndum, og lögreglunnar, sem handtekur drukkna menn á almannafæri. Bæjarstjórn Reykjavíkur hefur einnig sýnt þessum málum mikinn gaum, og hefur ríkt mikill áhugi meðal forráðamanna Reykjavíkurbæjar, að þeim drykkjusjúklingum sé hjálpað, sem af frjálsum vilja óska þess að reyna að komast yfir sjúkdóm sinn, og reynt að forða þeim mönnum frá því, að þeir verði algerlega áfenginu að bráð. Er því gert ráð fyrir, að komið verði upp hæli fyrir drykkjusjúkt fólk. Ráðgert er, að bæjarfélög greiði stofnkostnaðinn að hálfu leyti og að móti komi hálft framlag úr ríkissjóði, eins og ráðgert er í 15. gr. frv. Í síðari kaflanum er talað um ráðstafanir vegna drykkjusjúkra. Í honum eru ekki nein nýmæli frá því, sem áður hefur verið í l., því að áður hefur ríkið rekið hæli fyrir drykkjusjúka menn. En hér er gert ráð fyrir, að reist verði tvö hæli, annað, sem sé ætlað þeim sjúklingum, sem ekki er gert ráð fyrir, að þurfi nema stutta hælisvist til þess að læknast, en hitt hælið sé fyrir þá, sem svo illa eru leiknir af völdum áfengis, að þeim sé nauðsynleg lengri dvöl og nákvæmari hjúkrun á hælinu. Reynsla undanfarinna ára hefur kennt, - sú leið, sem farin var með rekstur drykkjumannahælis, - að nauðsynlegt væri, að þessi hæli væru tvö, og er því hér lagt til, að ríkið reisi á sinn kostnað læknishæli fyrir drykkjusjúka, en hitt hælið verði reist fyrir frumkvæði bæjarstjórnar Reykjavíkur, en til þess verður lagt fé á móti bæjarfélaginu úr sérstökum sjóði, sem ráðgert er að stofna og segir frá í 15. gr. frv. Mikill áhugi ríkir að koma þessu átaki í framkvæmd. Hefur þetta orðið að sameiginlegu verkefni ríkisins og Reykjavíkurbæjar. Loks er að geta þess, að III. kafli frv. fjallar um fjáröflunarleiðina til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Þar er tiltekin ákveðin upphæð, sem ríkið greiði árlega sérstökum sjóði, sem renni til hælisbygginga. Eins og segir í 15. gr., er gert ráð fyrir að taka hluta af ágóðanum af sölu Áfengisverzlunar ríkisins til þess að koma þessu málefni áleiðis, og fannst ríkisstj. ekki óviðeigandi að taka hluta áfengisgróðans til þessa fyrirtækis. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en vænti þess, að málinu verði vel tekið og verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. þessarar d. að umr. lokinni.



Herra forseti. Eins og ástandið virðist vera í áfengismálunum, er þetta frv. ekki of fljótt fram komið, að hið opinbera hlutist til um, að þeir áfengissjúklingar, sem eru á meðal vor í þjóðfélaginu, fái eitthvað betri aðbúð en verið hefur til þessa. Nú er farið að líta svo á, að það fólk, sem verður áfenginu að bráð, sé sjúkt og þurfi lækningar við, engu síður en við öðrum sjúkdómum. Það eru nokkuð margir góðir menn, sem hafa viljað stíga spor í þessa átt á undanförnum árum. Ríkisvaldið hefur sýnt nokkurn skilning á málinu á undanförnum árum, með því að styrkja drykkjumannahæli, sem góðtemplarar höfðu forgöngu um. En nú er vilji fyrir hendi, að ríkisvaldið leitist við að gera ýtarlegri tilraunir til þess að hjálpa þeim drykkjusjúku en verið hefur. En ef Alþ. viðurkennir þessa nauðsyn, þá vil ég, að veitt sé til þessa máls djarflega af opinberu fé. Ég tel, að það beri að leggja þetta fé fram beint úr ríkissjóði og að ákveðin upphæð sé árlega ætluð á fjárlögum til framdráttar þessu máli. Ég kann ekki við, að neitt sé verið að reyna að fara í kringum þetta. Ákvæði lík þessu hafa stundum smogið inn í íslenzka löggjöf og nartað hefur verið í fé ríkisins svona á bak við. En ef slíkur háttur er upp. tekinn, er það ekki til annars en að rugla menn í útgjöldum ríkisins. En þó að mörgum kunni kannske að finnast það harðir kostir að veita til þessa máls af ágóða af sölu áfengis, þá er það nú svo, að ríkisframkvæmdir styðjast að mjög verulegu leyti við þennan tekjustofn, og honum verður vart breytt fyrr en fundinn er nýr tekjustofn, ef þá þegnarnir slaka ekki til um kröfur sínar til lífsins. Nú, en um þetta er annars það að segja, að ekki þýðir um það að sakast, því að um það erum við allir jafnsekir á Alþ., meðan önnur leið er ekki fundin til þess að koma í stað áfengiságóðans. En það eru nú ekki öðruvísi peningar áfengispeningarnir frá áfengisverzluninni en aðrir peningar, og tekjur af verzluninni renna í ríkiskassann. Mér finnst því eðlilegast að taka þessa peninga beint úr ríkissjóði til þess að lækna ofdrykkjumenn. En það er þetta, sem ég hef við þetta að athuga, að ef það er vilji Alþ. að fórna árlega 11/2 milljón fyrir þetta málefni, þá á að gera það fyrir opnum dyrum og setja þetta sem fastan lið á útgjaldareikning ríkisins. Hér var annað frv. á ferðinni fyrir skömmu síðan. Þar var líka reynt að seilast í ágóðann af rekstri áfengisverzlunarinnar, án þess að það kæmi berlega fram á ríkisreikningnum. Sé farið að praktísera þetta, þá gefa hvorki fjárlögin né ríkisreikningurinn rétta hugmynd af fjárútlátum ríkisins. Ég vil því leyfa mér að biðja hv. n., er hún fær málið til athugunar, að athuga það, hvort ekki væri réttara að breyta frv. þannig, að fé til hjálpar drykkjumönnum verði árlega tekið á fjárlög, en ekki verði sá siður upp tekinn að seilast ofan í ríkiskassann bakdyramegin. Það er „better for us all“, eins og Englendingurinn segir, að skerða ekki tekjustofna ríkisins, þó að til þess sé ætlazt aðeins í bili.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð út af þeim orðum, sem hæstv. fjmrh. lét falla hér í ræðu sinni. Eins og ráðh. tók réttilega fram, þá er í frv. gert ráð fyrir því, að stofnaður verði sérstakur sjóður til framdráttar þessu máli, og er gert ráð fyrir, að í hann renni hluti af árlegum ágóða áfengisverzlunarinnar. Er þetta frv. var samið, var ákveðið að miða við þetta, og er engin ástæða til þess, að nokkur skekkja komi fram á ríkisreikningnum. Þetta gæti ekki komið fram nema á einum lið reikningsins, en ef þetta yrði tekið inn á fjárlögin, þá mætti alltaf búast við því, að þessari greiðslu yrði þrýst út af fjárlögum vegna annarra greiðslna, sem fjvn. kynni að telja meira aðkallandi. Að koma þessu þannig fyrir í frv. þótti betur tryggja það, að greiddur yrði árlega ákveðinn póstur til framdráttar þessu máli, heldur en að hafa sjálfstæða upphæð á fjárlögum til þessa, en að sjálfsögðu kemur þetta fram á ríkisreikningnum og á fjárlögum. Er þetta því aðeins bókfærsluatriði, og verður tekið af ágóða ríkisins, hvaða ráðh. sem fer með fjármál ríkisins. Hvað upphæðina snertir, þá mætti ef til vill lækka hana eitthvað, og fyndist mér engin goðgá, þó að hún yrði kannske eitthvað lægri, ef aðeins er tryggt, að pósturinn haldist. Ég óska þess aðeins, að ákveðinn hluti af áfengisgróðanum verði tekinn til þessa, en það er svo auðvitað á valdi ráðh. hvernig hann lætur bókfæra þetta.



Herra forseti. Ég skal ekki efa hæstv. menntmrh., að bókfæra megi þennan útgjaldalið sómasamlega og á allan hátt svo, að sómasamlegt sé að dómi ráðh., en þessi aðferð hefur verið notuð stundum áður og ekki alltaf þótzt reynast vel. En ef ríkisvaldið ætlar að láta framkvæma eitthvað menntalegt, heilbrigðislegt eða atvinnulegt, þá held ég, að það sé rétta leiðin, að hreinlega sé komið fram í þeim efnum. Um upphæðina, sem lagt er til að greiða árlega, hef ég ekkert sagt, en upphæðin er rausnarleg, sem við mátti búast af hæstv. ráðh., en mér er ljóst, að þegar fjvn. er, oft á síðustu dögum þingsins, að vega og meta tekjur og gjöld ríkissjóðs og balansera gjöld og tekjur ríkiskassans, þá geti henni sézt yfir þessa greiðslu, þegar þetta kropp, - já, ég vil kalla þetta kropp, - þegar verið er að kroppa svona utangátta í ríkiskassann. Menn segja nú, að hafa megi þetta, í huga, en það vill nú sjást yfir það, og ég held því fram, að það ætti að færa þetta inn á fjárlög. Annars verður niðurstaðan sú, að tekjustofnar ríkisins rýrna. Niðurstaðan verður sú, að tekjustofnarnir svara ekki því, sem ætlazt er til. Afleiðingin verður halli á fjárl., sem kemur á bak þess fjmrh., sem í hvert sinn á að svara fyrir það. Ég er þess vegna mjög á þeirri hugsun að flytja brtt., ef hún kemur ekki frá n., að hér skuli „stýra af hafinu stórskipaleið og stefna á Engeyjarsund“, fara ekki neinar krókaleiðir, heldur ganga hreint til verks, og Alþ. sjái sjálft fyrir því, hvað það vill leggja mikið fé í þetta á þessu árabili, og gera viðeigandi ráðstafanir, en hætta að taka fé til þess úr ríkisstofnunum bakdyramegin.



Herra forseti. Ég vil bara minna báða hæstv. ráðh. á, að það var í l. um nokkurt skeið að leggja ákveðinn hluta af benzínskattinum í svokallaðan brúasjóð, og var sú áætlaða upphæð tekin inn í fjárl., því að það er vitanlega skylda Alþ. hverju sinni að taka upp í fjárl. lögboðin útgjöld, og ef horfið verður að því ráði að láta 11/2 millj. til þeirra hluta, sem frv. gerir ráð fyrir, þá verður það vitanlega tekið upp í fjárl. Hitt er annað mál, hvort fjárhag ríkisins er svo háttað, að ráðlegt sé að láta þá upphæð til þess. Það er hlutur, sem þarf að athuga. Það er ósiður, sem hefur tíðkazt undanfarin ár, að samþ. útgjöld og setja þau ekki inn í fjárl., heldur hafa það sem útgjöld samkvæmt sérstökum l. Það var komið í þetta horf fyrir nokkrum árum og hefur færzt til hins verra. Og þó að ég sé hundrað prósent með að hjálpa þessum mönnum, þá er ég ekki tilbúinn að samþ., að það eigi nú að láta hálfa aðra milljón til þeirra hluta. Það þarf enga skekkju að gera á útgjalda- og tekjuhliðinni, ef rétt er áætlað, en að halda utan við fjárl. stórum póstum er ósiður, sem á að leggja niður, þó að hann hafi verið viðhafður nokkur ár.



Herra forseti. Ég hefði gjarna viljað taka það fram áður, en mun ekki hafa gert það, þó að ég vilji ekki gera ágreining við hæstv. menntmrh. um það, í hvaða n, málið skuli fara. Það var í heilbr.- og félmn. í Nd. Málið er þó þannig vaxið, að ég tel nauðsynlegt, að það komi undir álit fjvn., því að hvaða leið sem farið er til að taka þetta fé, hvort sem það er tekið úr tekjum áfengisverzlunarinnar, eins og lagt er til í frv., eða beinlínis lagt fram af ríkistekjum, þá er niðurstaðan sú sama, tekjumissir eða útgjöld fyrir ríkissjóð. Mér finnst því, að eigi að hafa fjvn. með í ráðum um afgreiðslu þess.

Hún er í Sþ.

Ég veit það, en hún er samt ekki svo langt undan, að sú n., sem fjallar um málið, getur vel haft samband við hana, og mér finnst það nauðsynlegt, þar sem um er að ræða að ráðstafa þannig beint eða óbeint stórfé út úr þjóðarbúinu. Mér finnst því ekki viðeigandi að n. afgr. málið án þess að ráðgast um það við fjvn. Það er rétt hjá hæstv. menntmrh., að við verðum að hafa ráð á því að gera eitthvað fyrir þá menn, sem svona er ástatt fyrir, en það má gera jafnmyndárlega við þá eftir þeirri beinu leið, sem venjulega er farin, að veita fé í fjárl., eins og með þeirri aðferð, sem lagt er til í frv. Hæstv. ráðh. sagði, að kannske væri hér fulldjúpt tekið í árinni, og eins og hv. 1. þm. N-M. sagði, þá verður líka að taka tillit til þess, hvað hægt er að gera vegna fjárhags ríkisins í þessu efni. En um leið og ég viðurkenni það, vil ég undirstrika, að mér finnst, að ríkinu beri skylda til að taka upp í fjárl. sómasamlega upphæð í þessu skyni.