Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Baldvinsson) Það er einróma till.n., að þetta frv. um breyt. á stjskr. frá 18. maí 1920 verði samþ. Það gefur ekkert tilefni til umræðna. Það er ekki ætlazt til, að á því verði nein breyt. gerð, heldur að þetta þing samþ. það nú eins og gengið var frá því á síðasta hv.Alþ. og samkomulag er um á milli flokkanna. Frv. verður væntanlega bráðlega samþ. sem lög, sem komast þá til framkvæmda. Á móti þessu frv. hefir ekki heyrzt nema ein rödd í þinginu, þ. e. í Nd. Hér í d. er ekki þess að vænta, að hv. dm. vilji leggja stein í götu þess.

Jón Jónsson Ég geri ráð fyrir, að forlög þessa frv. séu nú þegar ákveðin hér í hv.Ed., eins og í hv.Nd. Sé ég því ekki ástæðu til að hefja umr. um það, en læt þess þó getið, eins og ég skýrði frá á síðasta þingi, að ég tel á því svo mikla annmarka, svo stórlega skert áhrifavald sveitanna á þingið, að ég sé mér ekki fært að greiða því atkv. mitt.

Jónas Jónsson Ég get að mestu tekið undir það, sem hv. 3. landsk. sagði áðan. Ég greiddi ekki atkv. um stjskrbreyt. í fyrra, hvorki með eða móti. Ekki á móti henni vegna þess, að sá flokkur, sem ég er í, afréð að vera með henni. En af því að ég er óánægður með undirbúning málsins, mun ég ekki greiða þessari stjskrbreyt. atkv. mitt, hvorki nú eða síðar.

Frsm. (Thor Thors) Stjskrn. á hér nokkrar sameiginlegar brtt., sem mér var falið að geta um, og mun ég taka þær fyrir fyrst. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 60. Fyrsta brtt. er við 23. gr. Breyt. er aðeins gerð til þess að koma á samræmi við 17. gr. Önnur brtt. er við 92. gr. og er fólgin í því, að kjósandi, sem ekki greiðir frambjóðanda í kjördæmi - eða í Reykjavík lista flokks - atkv., á kost á að geta þess á landskjörseðlinum, í hvaða röð hann óskar, að frambjóðendur flokks, sem engan landslista hefir í kjöri, komi til greina við úthlutun uppbótarþingsæta. Þriðja brtt., við 117. gr., er tekin aftur, en önnur brtt. borin fram á þskj. 87, og kem ég að henni síðar. Fjórða brtt. er við 129. gr. og tekur til þess, að taka skal gild atkv., sem greidd eru flokki á landslista, þó að ekki sé kosinn frambjóðandi í kjördæmi. - 5. og 6. brtt. eru aðeins orðabreyt. 7. brtt., við 149. gr., er nokkur efnisbreyt. þannig, að ásetningsbrot verði tekið fyrst, en gáleysisbrot síðar. Ásetningsbrot er stærra brot, og þykir því hlýða að taka það fyrst. Þá kem ég að þskj. 87. 1. brtt. hefir það eitt í för með sér, að ákvæði þessarar gr. eru skýrð af 90. gr., sem vísað er til. 2. brtt. er við 117. gr. Sú brtt. felur í sér allverulega efnisbreyt. Í fyrsta lagi, að í stað þess, að áður var ákveðið, að ef fleiri en einn frambjóðandi fyrir sama flokk eru í einmenningskjördæmum, þá skiptist landslistaatkvæðatala flokksins í kjördæminu jafnt á milli þeirra, þá er nú svo fyrir mælt, að sá frambjóðandi, sem flest fær persónuleg atkvæði í kjördæminu, fái einnig öll landslistaatkv. flokksins þar. Þetta er og alveg óhjákvæmileg breyt., ef um tvímenningskjördæmi er að ræða, því að ella má með kosningabrellum koma að frambjóðanda flokks, sem ekki hefir fengið meiri hl. í kjördæminu. Áður var ákveðið í 117. gr., að ef í tvímenningskjördæmum eru fleiri en tveir frambjóðendur af sama þingflokki, þá skal skipta tvöfaldri landslistaatkvæðatölu flokksins á milli frambjóðenda hans í hlutfalli við persónulega atkvæðatölu þeirra. N. leggur nú til, að atkvæðatala flokksins við landslista skiptist aðeins milli þeirra tveggja, sem flest hafa persónuleg atkvæði. Ég vil með dæmi sýna fram á, hversu ákvæði 117. gr. eins og það nú er getur verið hættulegt, ef menn vildu beita kosningabrellum: Segjum, að þrír menn af flokki A bjóði sig fram, Al, A2, A3, og tveir af flokki B, B1 og B2. Flokkur B fær meiri hl. í kjördæminu og fá frambjóðendur hans hvor um sig 599 atkv. A1 fær 40 atkv., A2 fær 20 atkv. og A3 fær 10 atkv. og A-flokkur fær 500 atkv. á landslista. Þá fengi frambjóðandi A1 40 atkv. plús 4/7 af 500x2, eða 40+5693/7 = 6093/7+ og er þá kosinn í kjördæminu, enda þótt flokkurinn hafi þar minni hl. 3. brtt., við 118. gr., tekur til þess, að sama regla skuli gilda fyrir Reykjavík eins og í kjördæmum utan hennar. 4. brtt., við 131. gr. 3. málsgr., miðar að því að samræma orðalagið við 2. málsgr. þeirrar greinar. Síðasta brtt. frá n. sameiginlega er á þskj. 66, við 6. gr. Þetta er aðeins orðabreyt. N. þótti orðalag 6. gr. ekki sem bezt og hefir því orðað þessa gr. að nýju. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að brtt. á þskj. 70, sem minni hl. stjskrn. ber fram. 1. brtt., við 51. gr., tekur til kjörseðlanna, og leggjum við sjálfstæðismenn í n. til, að þeir verði eins og sýnishorn það, sem útbýtt hefir verið í d., ber með sér. Hér er ætlazt til, að neðan á kjörseðilinn séu teknir landslistar allra flokka og raðað eftir stafrófsröð. Þetta gerir kosninguna miklu auðveldari, og þarf kjósandi ekki annað en að krossa annaðhvort við nöfn frambjóðanda kjördæmisins eða þá við landslistann. Þetta virðist mér muni vera langbezta fyrirkomulagið, því að það minnir kjósanda á, að þó að flokkur hafi ekki frambjóðendur í kjördæminu, þá hefir hann ef til vill landslista. - Annars sé ég ekki ástæðu til að deila um gerð kjörseðilsins að þessu sinni, en líklega gefst tækifæri til þess síðar. Þá vil ég aðeins geta þess, að 4. brtt. á þskj. 70, við 69. gr. frv., felur það eitt í sér að lagfæra ágalla, sem n., sem undirbjó frv. fyrir þingið, af misgáningi hafði ekki gætt að breyta, áður en frv. var lagt fyrir þessa hv. d. Eins og kunnugt er, hefir drifið að mesta fjölda af brtt., og geri ég ráð fyrir að nota mér síðar þann rétt, sem ég hefi sem frsm., að fara nokkrum orðum um einstaka tillögur, bæði sem nm. og sem frsm. sjálfstæðismanna í n.

Frsm. (Eysteinn Jónsson) Meiri hl. stjskrn., 3 framsóknarmenn og alþýðuflokksmaðurinn í n., á hér nokkrar brtt. Þær fjalla í raun og veru um tvö atriði í frv. Annað er um skipun kjörstjórna og hitt um kjörseðilinn. Ég get þessa strax, svo að hv.þm. geti áttað sig á, að brtt. skiptast í tvo flokka. Meiri hl. leggur til, að í stað þess, að gert er ráð fyrir í frv., að sýslumenn og hreppstjórar séu sjálfkjörnir í kjörstjórnir, skuli allir kosnir í kjörstjórnir. Það, sem vakir fyrir meiri hl., er, að tryggt sé, að flokkarnir fái fulltrúa í kjörstjórnir. Einkum á þetta við um undirkjörstjórnir, vegna þess að þær þurfa oft að aðstoða við kosninguna á kjörfundi. Minni hl. hélt því fram, að hreppstjórar og sýslumenn ættu að sjálfsögðu að vera sjálfkjörnir í kjörstjórnir, þar sem það væru hæfustu og vönustu mennirnir. Meiri hl. leit svo á, að þetta væri ósanngjarnt, þar sem sá flokkur, sem telur sér hreppstjóra eða sýslumann, þarf ekki að eyða sínu atkvæði á hann. og fær þannig óeðlilega afstöðu innan kjörstjórna. En þó svo væri að sýslumenn væru öðrum fremri í þessu efni, þá er því til að svara, að sýslumenn geta ekki alstaðar verið formenn kjörstjórnar hvort sem er. Reynslan hefir sýnt, að kjörstjórnir hafa alls ekki verið lakari í þeim stöðum. Ef sá flokkur, sem telur sér sýslumann, teldi hann hæfastan manna til þess að eiga sæti í kjörstjórn, þá getur hann sett sín atkvæði á sýslumann og komið honum þannig inn í kjörstjórn. Ég geri líka ráð fyrir því, að svo myndi fara, að sýslumenn og hreppstjórar kæmust alstaðar inn í kjörstjórnir, en með þessu móti yrði ekki raskað jafnvæginu á milli flokkanna. Er þetta því á allan hátt „demókratiskara“. Þá kemur að hinu atriðinu, sem brtt. fjalla um, og það eru kjörseðlarnir. Það hefir verið útbýtt hér í d. uppkasti að kjörseðli, sem er eftir fyrirmælum frv. og brtt., sem minni hl. stjskrn. ber fram. Það, sem meiri hl. stjskrn. hefir út á kjörseðilinn að setja, er það, hvernig neðri hluti hans er útbúinn. Það er enginn ágreiningur um efri hluta seðilsins, en aðeins um landskjörshluta hans. Meiri hl. stjskrn., eins og raunar líka minni hl. hennar segist óska, vill leggja áherzlu á, að sem einfaldast sé fyrir kjósendur að kjósa, og að þannig sé frá seðlinum gengið, að kjósandi freistist ekki til þess að rjála við hann að óþörfu og eyðileggi atkv. sitt með því. Það er skoðun meiri hl. stjskrn., að með því að prenta á seðilinn nöfn landslista, þá sé miklu meiri hætta á þessu, og stingur hann því upp á því, að í staðinn fyrir að prenta nöfn landslista á seðilinn, þá sé neðri hluti hans auður. Ef menn þá vilja kjósa landslista, eiga þeir að rita bókstaf þess lista, sem þeir vilja kjósa, á seðilinn. Með þessu virðist meiri hl. stjskrn. það tryggt, að aðrir eigi ekki við landskjörshluta seðilsins en þeir, sem hafa hugsað sér að ganga framhjá frambjóðanda í sínu kjördæmi og kjósa landslista, og viti þá, hvernig þeir eiga að fara að því. Nú er það svo í frv., að gengið er út frá því, að landslisti sé aðeins kosinn, ef kjósandi er óánægður með frambjóðanda í kjördæmi sínu, en frambjóðanda í kjördæmi reiknast þó þau atkv., sem listinn fær. Frágangur landskjörshluta seðilsins hefir því mesta þýðingu, þar sem enginn frambjóðandi er fyrir flokkinn í kjördæmi. Meiri hl. stjskrn. finnst því, að það muni vera ákaflega auðvelt að koma mönnum í skilning um það, að aðeins þurfi að skrifa listabókstafinn á seðilinn. Eins og menn sjá er gert ráð fyrir í frv., að menn geti gert breyt. á landslistakjörseðlinum, og að kjósendur þeirra flokka, sem engan landslista hafa í kjöri, geti látið í ljós vilja sinn um, hverjir hljóta skuli uppbótarsætin, með því að rita nöfn eins eða fleiri frambjóðenda flokksins á landskjörshluta seðilsins. Það má því gera ráð fyrir, að kjósandi þurfi á nokkru rúmi að halda, til þess að láta í ljós fullan vilja sinn í þessu efni, og það virðist meiri hl. stjskrn. ekki hægt, nema því aðeins, að seðillinn sé auður, eins og brtt. okkar gera ráð fyrir. Ég hefi nú gert grein fyrir því, hvers vegna meiri hl. stjskrn. hefir komið með þessar brtt. Honum virðist, að ef þær nái fram að ganga, þá sé betur gætt öryggis við kosningar og minni hætta á, að menn ónýti atkvæði sín. Þá vil ég fara nokkrum orðum um brtt. á þskj. 76. Hún er flutt af mér, hv.þm. Barð. og hv. 1. þm. Eyf. Ég gat þess við 1. umr. þessa máls hér í þessari hv. d., að við hefðum í hyggju að koma fram með brtt. um, að hafðir skyldu tveir kjördagar til þess að kjósendum sé gefin betri aðstaða til að nota kosningarrétt sinn. Milli mín og flokksbræðra minna hefir orðið samkomulag um að flytja brtt. um, að aukakjörfund sé skylt að hafa daginn fyrir almennan kjördag, ef um það kemur ákveðin ósk frá þriðjungi kjósenda í viðkomandi kjördeild. Þessar brtt. allar sex eru um sama atriði, og verður því annaðhvort að samþ. þær allar eða fella þær allar. Ég skal geta þess til skýringar við 1. brtt., sem er um það, hvenær kjörskrá skuli ganga í gildi, að ætlazt er til, að hún sé gengin í gildi fyrir aukakjörfund. Með kosningalagafrv. eins og það nú liggur fyrir er nú að vísu stefnt að því, að þeim mönnum sé gert sem auðveldast að kjósa, sem sökum ýmissa aðstæðna hafa erfiða aðstöðu til að nota kosningarrétt sinn; t. d. er það gert með því að hafa kjördeildir fleiri en áður. Í ýmsum héruðum er erfitt að koma við hentugri kjördeildaskipun, og væri því mjög heppilegt fyrir kjósendur, að til væri í l. heimild til þess að hafa kjördagana tvo. Ég geri ekki ráð fyrir því, að þessi heimild verði notuð annarsstaðar en þar, sem full þörf er fyrir hendi, og ég get ekki séð neitt, sem mælir á móti því, að þessi leið sé farin þar, sem erfið er kjörsókn. Það má nefna ýms dæmi þessu máli til stuðnings, eins og t. d. þar, sem fámennt er á heimilum og hjónin verða að skiptast á að fara á kjörfund, til þess að skilja ekki heimilið og börnin eftir í óreiðu. Þá væri vissulega miklu heppilegra að hafa kjördagana tvo, svo að þau gætu farið sinn daginn hvort. Eins er það með eldra fólk og lasburða, sem erfitt á með að sækja kjörfund, ef nokkuð er að veðri. Það gæti verið mjög hentugt fyrir það að mega fara á kjörstað og neyta atkvæðisréttar síns á laugardaginn fyrir aðalkjördaginn, ef veður væri þá gott. Ég vænti þess, að hv. d. sýni skilning sinn á þessu máli, og að hún loki ekki þeim möguleika til hagkvæmara fyrirkomulags í þessu efni, sem opnast, ef sú nýja leið er farin, sem þessar till. gera ráð fyrir.

Jón Pálmason Ég ætla að byrja á því að víkja nokkrum orðum að þeirri brtt. við kosningalagafrv., sem ég og hv. 2. þm. Skagf. höfum flutt, og sem hv. dm. hafa sjálfsagt athugað. Þessi till. er á þskj. 69 og er ekki bundin við kosningalagafrumv. að öðru leyti en því, að þar kemur fram ný grein, sem ætlazt er til, að sett sé inn í frv. Efni till. er það, að ef þm. taka að sér launastörf, sem ríkisstj. veitir eða ræður veitingu á, þá verða þeir að segja af sér þingmennsku, og skal þá fara fram aukakosning, ef þm. hefir verið kosinn kjördæmiskosningu, en annars skal varamaður taka við. Tilefnið til þessara brtt. býst ég við, að mönnum sé ljóst. Það hefir tíðkazt mjög undanfarin ár, að þm. hafa fengið launastörf af þeirri stjórn, sem þeir hafa stutt, og í því efni hefir stjórn þess flokks, sem mestu hefir ráðið í landinu undanfarin sex ár, gengið lengst. Það er kunnugt, að hér á þinginu er allmikill flokkur manna, sem hefir notað sér þingmennsku sína til þess að útvega sér vel launuð embætti. Í því sambandi vil ég geta þess, að við flm. ætlumst ekki til þess, að till. verki aftur fyrir sig og taki til þeirra þm., sem fengið hafa launastörf hjá ríkinu fram að þessum tíma, heldur ætlumst við til þess, að hún komi í veg fyrir, að þetta geti gengið svona endalaust áfram, eða m. ö. o., að þm. geti ekki notað þingmennsku sína til þess að afla sjálfum sér og sínum flokksmönnum fríðinda fram yfir þingmennskuna sjálfa. Það virðist vera í alla staði réttmætt, að þeir menn, sem hafa það traust í héruðum sínum eða landinu, að þeir eru kosnir sem fulltrúar á löggjafarsamkomu þjóðarinnar, fái það góð laun, að þeir verði skaðlausir af og þurfi ekki að nota aðstöðu sína til þess að krækja sér í feitar stöður. Þessi till. nær vitanlega ekki nema til þm. sjálfra og getur ekki komið í veg fyrir, að áhrifum sé beitt í þessu efni gagnvart utanþingsmönnum. Það er auðséð, að þetta ólag getur haft þær afleiðingar, að ríkisstjórn í meiri hl. getur aukið fylgi og rýrt sjálfstæði sinna manna með fríðindum, og í öðru lagi getur ríkisstj., sem vill nota sér aðstöðu sína á þennan hátt, lamað heilbrigða andstöðu og gagnrýni manna, sem eru í andstöðuflokki við hana. Þetta viljum við koma í veg fyrir. Það má nú ef til vill segja, að ekki sé þannig frá þessu gengið, að ekki sé hægt að fara í kringum ákvæði till., þar sem í henni eru tvennskonar undantekningarákvæði. Hún nær ekki til þess, þegar embættismaður flyzt úr einu embætti í annað í sömu stjórnargrein, t. d. ef sýslumaður flyzt milli sýslna og læknir úr einu læknishéraði í annað. Sömuleiðis nær ákvæðið ekki til þeirra, sem sökum sérfræðiþekkingar taka að sér um stundarsakir starf, sem þeir eru öðrum færari til að vinna. Hér er aðeins átt við þá menn, sem eru sérfræðingar innan sinnar stéttar, eins og t. d. læknir, sem lagt hefir stund á einhvern sérstakan sjúkdóm. Ég vil nú ekki fjölyrða um þetta frekar á þessu stigi málsins, en ætla aðeins að minnast á síðustu grein þessarar brtt., að það verður nokkuð ójöfn aðstaða þeirra þm., sem verða fyrir barðinu á þessari till. Þeir, sem eru kosnir hlutfallskosningu, verða að sætta sig við, að varamaður komi í staðinn, en kjördæmakosnir þm. geta boðið sig fram við nýjar kosningar. Að endingu vil ég segja nokkur orð um þær brtt. aðrar, sem hér liggja fyrir. Mig undrar, að stjskrn. skuli koma með brtt. um þýðingarmestu atriði frv., sem samþ. var með góðu samkomulagi við 2. umr. Aðalbrtt. eru um úthlutun uppbótarþingsæta, og virðist mér sem stjskrn. fari inn á þá braut, að halda sér eingöngu við atkvæðatöluna. Langbezta leiðin var sú, sem var farin í stjskrfrv., sem ríkisstj. lagði fyrir þingið, að þeir, sem hefðu „hlutfallslega hæsta atkv.tölu við kjördæmakosningu, komi fyrst til greina við úthlutun uppbótarþingsæta, eða m. ö. o., að þeir, sem stæðu næst því að verða kosnir í kjördæmi, kæmu fyrst til greina. Ég get miklu frekar fallizt á till. á þskj. 86, en býst við að fá tækifæri til að ræða hana seinna. Það var eitt atriði í till. þeim, sem hv. síðasti ræðumaður mælti fyrir, sem ég held, að sé að mörgu leyti athugavert, og er það ákvæðið um að hafa kjördagana tvo. Ég lít svo á, að heppilegast sé að hafa sem fastast skipulag á þessum málum og reyna að koma í veg fyrir, að nokkur glundroði komist þar að. Ég hygg, að það myndi einmitt skapa glundroða og óánægju við kosningar að hafa kjördagana tvo. Að vísu er það rétt, að aðstaða hjá sveitafólki til þess að sækja kjörfund getur verið erfið, en mér virðist svo greitt úr þessum annmörkum í frv. eins og það liggur fyrir nú, þar sem í því eru ákvæði um, að stofna megi nýjar kjördeildir, að ekki virðist ástæða til þess að ganga þar inn á víðara svið. Líka mætti láta kjörfund standa allan daginn, til þess að hægara sé fyrir fólkið að skiptast á að fara að heiman. Ég fjölyrði svo ekki um þetta frekar að þessu sinni, en mun sýna afstöðu mína til hinna einstöku breyt. með atkv. mínu.

Frsm. (Magnús Jónsson) Eins og nál. á þskj. 67 ber með sér, hefir fjvn. mælt með því, að þáltill. þessi verði samþ. óbreytt. Svo ýtarleg grg. og álitsskjal fylgdu þáltill., að ég sé ekki ástæðu til umr. um hana. Eftir að hafa athugað gjaldskrána, sem þáltill. fylgir, þykir n. líklegt, að fyrirtækið muni bera sig. Enda hefir ráðh., eftir 1. um raforkuveitur frá árinu 1932, vald til þess að hafa hönd í bagga með um gjaldskrá fyrirtækisins. Ég flyt þau boð frá n., að hún vill, að till. verði samþ. óbreytt.

Jón Jónsson Sem flm. þessarar þáltill. og forstöðumaður fyrirtækisins get ég ekki stillt mig um að votta þakklæti mitt fyrir mjög góðar undirtektir undir þetta mál.

Jón Baldvinsson Það er nauðsynlegt fyrir viðkomandi hérað að fá þessa ábyrgð ríkisins til þess að koma þessu fyrirtæki áleiðis. Hv. 3. landsk. var núna fyrir helgina að finna að því, að það væri verið að hrúga inn allskonar málum á þetta þing, sem hefðu fjárútlát í för með sér. Honum fannst þetta ekki viðeigandi. En ég vildi benda honum á, að það getur verið, að einnig hann þurfi að leita á náðir Alþ. til liðsinnis þess í fjárveitingarskyni, a. m. k. getur þetta leitt af sér fjárveitingu. Hv. þm. má ekki vera allt of einsýnn með að vilja, að hann og hans kjördæmi sitji fyrir slíku. Hann á nú reyndar ekkert sérstakt kjördæmi, fremur en ég.

Eigum við ekkert kjördæmi?

. Hans hérað á ekki sérstaklega að ganga fyrir um slíka hluti. Hv. þm. má ekki reka hornin í allar aðrar beiðnir, sem til þessa þings koma, þótt aukaþing sé, þó að þær komi frá öðrum héruðum en hans eigin.

Jón Jónsson Ég verð fyrst að leiðrétta hjá hv.þm. þetta um kjördæmin. Ég tel, að við eigum kjördæmi, þótt það sé stærra en kjördæmi annara þm. - En viðvíkjandi því ósamræmi, sem hv.þm. taldi eiga sér stað hjá mér, vil ég leyfa mér að taka það fram, að hér er alls ekki verið að fara fram á fjárveitingu frá ríkinu. Ég vona, að það sé útilokað, að þessi ábyrgð ríkissjóðs verði að fjárveitingu. Fyrst og fremst er gert ráð fyrir, að sýslusjóður sé í endurábyrgð. Og ríkisstj. getur heimtað aðrar tryggingar, sem hún telur gildar. Ég efast ekki um, að ríkisstj. gæti svo hagsmuna ríkissjóðs, að engin slík áhætta, að þetta verði að fjárveitingu síðar, komi til greina. Þetta mál horfir því mjög svo öðruvísi við en ýmsar till., sem hér hafa komið fram á þingi, sem fara fram á samtals um hálfrar millj. króna bein framlög úr ríkissjóði, eftir að við í vor vorum búnir að fullsetja á fjárl., og það án þess nú að sjá ríkinu fyrir neinum tekjum til viðbótar við það, sem fjárl. gera ráð fyrir. Þetta finnst mér mjög ógætilegt. En með þáltill. minni er farið fram á, að ríkið gangi í áhættulausa ábyrgð, og ekkert annað.

Jón Baldvinsson Ég held, að það sé vonlaust um, að ég sannfæri hv. 3. landsk. Hann er of einsýnn til þess og lítur á sínar till. öðrum augum en annara till. þetta mat er nauðsynlegt mál og gott. En það má nú samt bera það saman við mál annara héraða, sem leita fjárstuðnings. En mér finnst hv.þm. vilja fordæma allar till., sem eru til stuðnings fyrir önnur héruð en hans. Sagði hann nýlega, að þm. væru að „læðast með þingbekkjum“ til að leita samþykkta um fjárbeiðnir úr ríkissjóði.

Frsm. (Magnús Jónsson) Út af því, sem hv. 2. landsk. sagði, vil ég aðeins geta þess, að fjvn. hefir ekki litið svo á, að hér væri um fjárveitingu að ræða. Að n. varð einróma því meðmælt, að þáltill. yrði samþ. óbreytt, stafaði af því, að n. leit svo á, að hér væri svo um hnúta búið, að heita mætti, að hér væri einungis um form að ræða með þessari ríkisábyrgð, sem væri gert til þess að hjálpa þessu fyrirtæki til að fá lán með betri kjörum en það mundi annars geta fengið. Annars er það ekki fyrirsjáanlegt, að þessi ábyrgð muni kosta ríkið neitt. þetta er algengt, að ríkið gangi í ábyrgðir fyrir fyrirtæki, jafnvel sem því dettur ekki í hug að styðja með einum einasta eyri. Eins og hv.flm. gat um, er hér um endurtryggingar gegn ríkisábyrgðinni að ræða, bæði sýslutryggingu og aðrar tryggingar. En sérstaklega vil ég fyrir mitt leyti draga það fram, að fyrirtækið virðist vera byggt á heilbrigðum grundvelli, svo að það er ákaflega ólíklegt, að fyrirtækið borgi sig ekki. Þetta finnst mér vera mjög mikið aðalatriði í málinu. Ég tek þetta fram af því, að ég vil ekki, að þessi ríkisábyrgð sé skoðuð sem vilyrði frá fjvn. um, að hún mæli með fjárveitingum á þessu þingi, þó að vitanlega taki hún afstöðu til mála í hvert skipti, þegar þau eru fyrir hana lögð Í þessu atriði út af fyrir sig sér hún ekki, að farið sé fram á fjárveitingu.

Jón Baldvinsson Ég var búinn að marglýsa því yfir, að ég ætlaði að styðja þessa þáltill. En út af því, sem hv.frsm. sagði, vil ég bæta því við, að ég býst við því, að þeir, sem biðja á þessu þingi um ríkisábyrgðir, muni telja farið fram á þær gegn sæmilegum tryggingum og að ríkisábyrgðin sé í þeim tilfellum líka aðeins formið. Það er sagt venjulega, og ég trúi því, að í þessu tilfelli sé aðeins um form að ræða, eins og hv.þm. sagði. Í þessu sambandi vil ég minna á, að ekki varð Framsfl. skotaskuld úr því að telja það meira en formið tómt, þegar um var að ræða ríkisábyrgð fyrir Sogsvirkjunina. En þeim, sem til þekkja, blandast ekki hugur um, að það sé fullljóst, að miklu sterkari lýkur eru fyrir því, að hún beri sig heldur en þetta fyrirtæki. Þetta vildi ég aðeins benda á, því að til samræmis ættu nú auðvitað að gilda sömu reglur og þá.

Jón Jónsson Hann er laginn á hað, hv. 2. landsk., að koma alltaf að Sogsvirkjunarmálinu, hvenær sem minnzt er á rafveitu hér á þingi. En ég sé ekki, hvað það mál kemur þessari þáltill. við. Vil ég leyfa mér að benda á það, að í frv. um Sogsvirkjun, sem hv.þm. á við, er farið fram á meira en ábyrgð af ríkisins hálfu. Sogsvirkjunarmálið er gott mál, þegar það er vel undirbúið, en það hefir það tæplega verið fyrr en nú. En ég hygg nú samt, að hv.þm. geti ekki sýnt eins glæsilega fjárhagsáætlun um það fyrirtæki eins og ég get sýnt um þetta. Af því að ég álít, að Sogsvirkjunarmálið hafi ekki verið eins vel undirbúið, þegar það kom fyrir þingið, eins og þetta mál, álít ég, að hér sé talsvert ólíku saman að jafna.

Flm. (Pétur Magnússon) Mér er það fullljóst, að það hefir lítið að segja um framgang máls þessa hér í d., að hafa langar umr. um það, því að hv.þm. hafa að líkindum allir tekið afstöðu til þess. Ætla ég því að haga orðum mínum eftir þessari skoðun minni, og ekki svara andmælendum frv. orði til orðs, heldur aðeins drepa á nokkur af þeim höfuðandmælum, sem fram hafa komið hér í d. gegn frv. Það hefir verið dregið í efa, aðallega af hv. 3. landsk., að þjóðaratkvæðagreiðsla sú, sem fram fór fyrsta vetrardag, sýni rétta mynd af huga landsmanna. Sagði hann, að hún hefði verið illa sótt. Ég hefi ekki í höndum nákvæmar upplýsingar um þetta, en ætla, að 40–50% landsmanna, sem rétt höfðu til þessarar atkvgr., hafi notað hann. Af þessu dró hv.þm. þá ályktun, að atkvgr. hafi ekki sýnt rétta mynd af þjóðarviljanum og að hann gæti verið allt annar en atkvgr. gaf til kynna. Ég held, að þetta séu veik rök hjá hv.þm. þó að þátttaka væri lítil í þessari atkvgr., þá er hún þó svo mikil, að eftir líkindareikningi ætti hún að sýna rétta mynd af þjóðarviljanum, sérstakl. vegna þess, að munurinn á atkvæðum með og móti er allmikill. Hitt verður vitanlega að játast, að ekki er hægt að færa fram sannanir í þessu efni, og um það verður því hver og einn að hafa sína skoðun. Jafnvel þó að það kynni að vera rétt hjá hv.þm., að ekkert öryggi sé fyrir því, að vilji meiri hl. þeirra, sem greiddu atkv., sýni vilja meiri hl. þeirra, sem höfðu rétt á því, þá skiptir það í raun og veru ekki miklu í þessu sambandi. Það er nú yfirleitt svo með þau mál, sem ráðið er til lykta með atkvgr. kjósenda, að það er vilji þeirra, sem nota atkvæðisrétt sinn, sem verður að ráða. Vil ég í því sambandi benda hv. 3. landsk. á það, að þegar hann var kosinn landsk.alþm., munu ekki nema um 50% af kjósendum hafa notað atkvæðisrétt sinn. Þó held ég, að þessum hv.þm. mundi þykja það allóviðfelldið, ef farið væri að bera brigður á, að hann væri löglega kosinn þm. Yfirleitt er ekki hægt að komast lengra í þessu efni en að gefa kjósendum kost á að greiða atkv. Hvort þeir nota atkvæðisrétt sinn, verða þeir auðvitað að eiga við sjálfa sig. Hitt verður ekki véfengt, að allsterkur meiri hl. þeirra, sem notuðu atkvæðisrétt sinn, hefir lýst því yfir, að þeir vilji nema úr gildi það, sem eftir er af l. um innflutningsbann áfengra drykkja. Tel ég því rök hv. 3. landsk. í þessu efni, sem hv. 2. þm. S.-M. drap á, harla léttvæg. Þá hefir allmikið verið á það minnzt af andmælendum þessa frv., að þrátt fyrir atkvgr. þá, sem fram hefir farið með þjóðinni, þá væru þeir þó bundnir við og gætu ekki farið eftir öðru en sannfæringu sinni. Það veit trúa mín, að ég ætla ekki að reyna að kúga sannfæringu hv.þm., og væri vissulega æskilegt að slík kúgun kæmi aldrei fyrir á Alþingi. En hvernig samrýma þessir hv. hm. Það, að þeir greiddu því atkv. sitt á síðasta þingi, að þjóðin skyldi vera látin ráða úrslitum í þessu efni, við það, að þeir nú vilja svo taka ráðin aftur af þjóðinni, eftir að hún hefir fellt sinn úrskurð? Hvernig ætlar hv. 5. landsk. nú að færa rök fyrir því, að hún greiði atkv. á móti frv., sem miðar að því einu að láta það þjóðaratkvæði fá að njóta sín, sem hún á síðasta þingi lagði til, að leitað yrði? því að þá sagði þessi hv.þm.: „Ég er ein í flokki þeirra manna, sem vilja, að þjóðin sé látin sjálf ráða um úrslit þessa máls“. Ég sé ekki, að hægt sé að réttlæta þetta ósamræmi nema á einn veg, og aðeins einn, með því að segja: „Skoðun mín hefir breytzt á málinu síðan í vor“. Það er náttúrlega fullkomlega heiðarlegt að skipta um skoðun, en það er líka eina leiðin til afsökunar á þessu ósamræmi nema á einn veg, og aðeins einn, með því að segja: „Skoðun mín hefir breytzt á málinu síðan í vor“. Það er náttúrlega fullkomlega heiðarlegt að skipta um skoðun, en það er líka eina leiðin til afsökunar á þessu ósamræmi. Ég færði á laugardaginn var óyggjandi rök fyrir því, að öll framkoma Alþ. síðastl. vor í þessu máli benti til þess, að það ætlaðist til, að þjóðarvilji yrði látinn ráða í þessu efni, og að að væri einnig vilji þeirra, sem móti afnámi bannsins voru, hvað sem persónulegum skoðunum á málinu liði. Og ég benti þá líka á það, að það er svo fjarri því, að í þessu liggi nokkur bending um, að þm., sem ekki vilja afnám bannl., séu með því að breyta á móti sannfæringu sinni, þótt þeir samþ. að láta þjóðarviljann njóta sín. Hv. 5. landsk. sagði, að hún hefði ekki skuldbundið sig til að greiða atkv. með sérhverri breyt. á bannl. Þetta er rétt, því að mikill þorri af ákvæðum áfengislöggjafarinnar getur staðið óbreyttur fyrir því, þótt farið verði eftir þjóðaratkvæðinu. Þjóðin var aðeins spurð að því, hvort hún vildi leyfa innflutning sterkra drykkja. Þetta frv. miðar einungis að því að framkvæma þann þjóðarvilja. Hv. þm. hefir, með því að samþ. í vor að skjóta málinu undir þjóðaratkvæði, skuldbundið sig til þess að greiða atkv. með þessari breyt. á bannl., sem hér liggur fyrir. Hið þriðja, sem fært var fram sem röksemd á móti frv., var sú staðhæfing andmælenda þess, að þessi breyt. mundi leiða til aukinnar vínnautnar í landinu. Ég held, að allir þeir hv.þm., sem á þetta atriði hafa minnzt, hafi tekið sér það sem gefið, sem þeir áttu að sanna í þessu efni. Það má með miklum rétti segja, að ef það væri öruggt, að afnám banns, sem eftir er í áfengislöggjöfinni um innflutning áfengra drykkja, verkaði þannig, að vínnautn ykist í landinu, þá væri misráðið að fara þessa leið. En ég hygg, að erfitt muni vera fyrir andmælendur frv. að færa fram frambærileg rök fyrir því, að svo mundi fara. Það hefir verið á það bent, að í öllum kaupstöðum landsins eru opinberir vínsölustaðir, og það er ekki gert ráð fyrir, að þeim verði fjölgað. Ég geri heldur ekki ráð fyrir, að vínveitingastöðum verði fjölgað, þ. e. að víðar á landinu verði selt heldur en nú á sér stað. Hverjar líkur eru þá til þess, að neyzla áfengra drykkja aukist, þótt þessi breyt. verði samþ.? Þeir, sem áfengis vilja neyta, geta vissulega aflað sér þess nú á löglegan hátt. Hitt er einnig óvéfengjanlegt, að í öllum þorra héraða landsins getur hver maður fengið hinar sömu tegundir vína, sem hér er farið fram á að leyfa innflutning á, en fengið þær að vísu á ólöglegan hátt. Ef litið er til reynslunnar í þessu efni, þá hygg ég, að flestir verði að játa það, að í sveitum landsins a. m. k. er ástandið miklu verra en það var áður en bannið komst á. Vínnautn er þar nú orðin langtum meiri en þá. Ég talaði t. d. nýlega við gamlan sýslunga minn ofan úr Borgarfirði, sem hefir verið í aðal-Borgarfjarðarréttunum flest haust upp undir 60 ár. Hann sagði, að hann hefði aldrei áður séð neitt svipaða vínnautn í þessum réttum eins og var síðastl. haust. Ég hefi heyrt fleiri segja þetta sama eða svipað þessu. Bendir þetta nú til þess, að hömlur undanfarinna ára á innflutningi áfengra drykkja hafi orðið til þess að minnka vínnautn í landinu? Nei, þvert á móti bendir þetta til hins gagnstæða. Hv. 2. þm. S.-M. var að ympra á því, að það væri að mestu að kenna skoðanabræðrum okkar hv. 3. þm. Reykv., hvernig komið væri í þessu efni. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi þar átt við skoðanabræður okkar um þetta sérstaka mál.  Hv. 2. þm. S.-M. vildi halda því fram, að ég hefði játað, að vínnautn mundi vaxa í landinu, ef þessi breyt. nær fram að ganga. Dró hann það af því, að ég hafði vakið athygli á, að við breyt. mundu tekjur ríkissjóðs aukast. Ég vil alls ekki kannast við, að í þessu liggi nokkur slík viðurkenning af minni hálfu um aukna vínnautn. Ég benti á það, að fyrst og fremst væru tollar af sterkum drykkjum meiri en af veikum, og í öðru lagi -, og það er aðalatriðið -, að mjög mikill hluti af því áfengi, sem nú er selt ólöglega, mundi þá verða selt löglega, og ríkissjóður mundi njóta tekna af því. Ég er alveg sannfærður um það, að sú breyt., sem hér er farið fram á, verkar mjög bráðlega í þá átt að minnka vínnautn í landinu. Það er ekki einungis okkar reynsla, sem styrkir þessa skoðun mína, heldur einnig reynsla annara þjóða, sem hafa haft bannlög hjá sér. Hagskýrslur sýna, að í Noregi hefir vínnautn minnkað og færri verið sektaðir fyrir ölvun eftir en áður en bannl. voru afnumin þar. Enginn vafi er á því, að sama yrði útkoman hér hjá okkur. Á að hefir verið minnzt, að samhliða breyt. þeirri, sem hér ræðir um, sé alveg nauðsynlegt að setja nýjar reglur um meðferð áfengis. Það mun aðallega hafa verið hv. 3. landsk., sem talaði um þetta, en fleiri munu hafa á það minnzt. Nú vil ég spyrja: Ef núverandi áfengislöggjöf er viðunandi, hvað er það þá í þessari breyt., sem gerir hana lakari? Hvað er það í breyt., sem knýr til þess að setja frekari reglur eða hömlur um meðferð áfengis í landinu?

Brennivínshættan

. Brennivínshættan, segir hv. 3. landsk. Nú vil ég spyrja hann: Hefir hann nokkur rok fyrir því, að hætta af brennivíni sé nokkuð meiri en af sherry og portvíni? Er nokkuð meiri hætta á ölvun af því ? Ég efast um það. - þeir menn eru til, sem kaupa áfengi einungis til þess að verða ölvaðir, en þeim tekst það áreiðanlega, þó að ekki hafi þeir annað en hin svonefndu „Spánarvín“. Það ætti reynslan að hafa kennt okkur. Hv. 5. landsk. hefir bent á atriði í áfengislöggjöfinni, sem hún telur nauðsyn á að breyta, þ. e. refsiákvæðunum, sem gilda um brot á bannl. Hv. þm. sagði, að þau ákvæði væru gífurleg og ekki í réttu hlutfalli við brotin, og eins og alltaf sé, þegar svo stendur á, hafi þau því komið að minna gagni. Þetta er rétt. En ég vil spyrja hv.þm.: Úr því svona er, er þá ekki líka ástæða til að gera eitthvað til þess að draga úr hættunni á, að l. verði brotin? Því verður naumast neitað, að þessi breyt. ætti að miða í þá átt, að brotum á l. fækkaði, en fjölgaði ekki. Auk þessa - og það sást hv. 3. landsk. alveg yfir - er það tekið fram í 2. gr. þessa frv., að ríkisstj. á að hafa alveg fullkomna heimild til þess að setja hverjar þær hömlur, sem hún telur nauðsynlegar, á meðferð hinna „sterku“ drykkja. Það er t. d. fullkomlega heimilt, ef Vestfirðir óska þess, að stj. banni þar sölu allra áfengra drykkja, sem meiri vínandi er í en 21% að rúmmáli.  Þá hefir verið drepið á það af einum eða tveimur af andmælendum þessa frv., að hér verði einnig að hugsa um rétt minni hl. Mér er ekki alveg ljóst, hvað átt er við með rétti minni hl. í þessu efni. það er nú það venjulega, að minni hl. verður að beygja sig fyrir meiri hl. þar sem það er lagt undir atkvæði fleiri eða færri einstaklinga, að ráða málum til lykta, hvort sem það nú er þjóð eða þing eða aðrir, sem eiga að ráða úrslitum, þá er réttur minni hl. ekki annar en sá, að geta sett fram sínar skoðanir og barizt fyrir þeim, þ. e. beitt sínum áhrifum til þess að fá þá úrlausn másins, sem hann óskar. En það liggur náttúrlega í hlutarins eðli, að þegar mál er lagt undir þjóðaratkvæði, þá verður minni hl. að beygja sig fyrir vilja meiri hl. og sætta sig við að úrslitin verði önnur en hann óskar eftir. Hv. 3. landsk. drap á það, að til þess hefði verið ætlazt, að þetta þing yrði stutt, og að honum hætti undarlegt, að slíkt mál sem þetta væri borið fram á því. Það sagði hann, að benti ekki til þess, að við flm. frv. ætluðum að stuðla að því, að þingið gæti orðið stutt. En ég vil segja það, að borin hafa verið fram mörg mál á þessu þingi, sem minni ástæða er til að bera fram heldur en þetta mál. Ég held, að við getum horft óhræddir í augu kjósenda okkar, þótt við tökum tíma þingsins til að ræða það mál og ræða því til lykta, sem þjóðin er þegar búin að fella sinn úrskurð um. Slíkt mál ætti ekki að þurfa að tefja þingið, a. m. k. ekki efnishlið þess. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um málið að þessu sinni. Ég hefi drepið á flest atriðin, sem máli skipta í andmælum þeirra hv.þm., sem talað hafa um frv. Ég held satt að segja, að hv. 5. landsk. hafi hitt naglann á höfuðið í byrjun ræðu sinnar, því að hún hóf ræðu sína með því að segja, að þetta mál væri „tilfinningamál“. Það er rétt, að hjá bannmönnum hefir þetta mál verið tilfinningamál, og ekkert annað en tilfinningamál.

Það er tilfinningamál hjá andbanningum líka

. Bannmenn hafa lokað augunum fyrir þeirri staðreynd, að bannlögin eru farin að verka alveg öfugt við það, sem þeim var upphaflega ætlað. Ef þeir hættu að líta á málið einungis frá sjónarmiði tilfinninganna, en vildu líta á það líka með augum skynseminnar, þá er ég sannfærður um, að ekki þyrfti að viðhafa miklar umr. til þess að koma málinu í gegn á þessu þingi.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Ég á hér ekki kost á nema aths., en vænti þess, að hæstv. forseti leyfi mér að teygja ofurlítið úr henni, ef ég skyldi þurfa á að halda. Það eru býsna mörg atriði í seinustu ræðu hv.frsm., sem ég tel ástæðu til að taka til athugunar. Ég mun þó ekki komast yfir þau öll. Hann beindi orðum sínum sérstaklega til hv. 3. landsk., því að hv. 3. landsk. mun hafa látið einna skarpast í ljós, að þessi atkvgr. væri svo vafasöm, að tæplega væri hægt á henni að byggja, að þetta væri þjóðarvilji. Ég skal til áréttingar segja, að ég hefi alveg sömu skoðun og hv. 3. landsk., og ég byggi það á sömu forsendum og hv. 3. landsk., að þátttakan var svo lítil. Þetta vill hv.frsm. gera að engu, því að hann segir, að allir atkvæðisbærir menn hafi átt kost á að greiða atkv., en hann tekur það ekki með í reikninginn, að kosningin fór fram á þeim tíma árs, sem a. m. k. annar stærsti stjórnmálaflokkurinn hefir talið óheppilegasta tímann, sem hægt væri að fá til atkvgr. yfirleitt, og á stórum svæðum á landinu hamlaði óveður kjörfundarsókn þennan dag.

Það hamlaði nú jafnt fyrir báða

. Ef allir landsmenn hefðu átt svo hæga aðstöðu sem Reykvíkingar, þá skyldi ég viðurkenna, að hv.þm. hefði nokkuð til síns máls. En það má ekki ganga framhjá þeim örðugleikum, sem fólkið í landinu á við að stríða, og við verðum að aðgæta, út yfir hverja þessi aðstöðumunur gengur. Þetta gengur aðallega út yfir kvenþjóðina í landinu. Það er vitanlegt, að á mörgum sveitaheimilum er enginn kvenmaður nema húsmóðirin, og þar sem þetta er um mesta annatímann - í sláturtíðinni -, jafnvel meiri en um hásláttinn, þá sjá allir, hve hægt konum veitist að nota atkv.rétt sinn. En meðal kvenþjóðarinnar er það mikill meiri hl., sem vill halda í leifar bannlaganna, þrátt fyrir alla þeirra galla. Ég get vel búizt við, að menn segi, að þetta séu ekki rök; en ef það eru ekki rök, að miklum hluta kjósenda er fyrirmunað að neyta atkv.réttar síns, þá sér hver maður, að hinn sanni þjóðarvilji kemur ekki fram. Ef það er bara vegna áhugaleysis, hve sóknin hefir verið slæm, þá er miklu meiri ástæða til að álykta eins og hv.frsm. En þegar þetta er tekið með, þá mun ganga erfiðlega að sanna, sem það gengur og fyrir hv.þm., þótt glöggur sé, að allir, sem heima sátu, hafi annaðhvort verið menn, sem ekki höfðu áhuga eða voru með afnámi. En nú er ein röksemd enn, og hún er sú, að ef gengið er út frá því, að þeim, sem heima sátu, sem eru milli 50–60% af öllum kjósendum landsins, sé skipt í líkum hlutföllum og atkvgr. synir milli bannmanna og andbanninga, þá kemur það merkilega upp, að miklar líkur eru til, að þá hefðu bannmenn orðið í meiri hl. Ég býst við, að flm. þyki þetta dálítið undarlegt, en hygg samt. að ef hann athugar, hvernig kjördæmaatkvgr. hefir fallið, þá sjái hann, hve miklar líkur eru til, að niðurstaðan hefði orðið önnur. En þrátt fyrir það, að svona sé og að á þessa leið megi benda, þá hefir það ekki verið aðalröksemdin, þótt stór sé. Aðalröksemdin hjá mér er og verður sá, að það sé fyrst og fremst ástæðulaust að bera þessar lagabreyt. fram, á þess að taka tillit til þess mikla minni hl. í landinu, með því þá að bera fram um leið breytingar á áfengislöggjöfinni. Hv. frsm. sagðist ekki geta skilið, hvað meint væri með rétti minni hl. Mér þykir þetta hálfeinkennilegt, því a. m. k. er það svo, að minni hl. hefir einhvern rétt, nema það skyldi vera einhver áhrif frá útlendri stefnu, sem hér kemur fram, að meiri hl. einn eigi að ráða og minni hl. komi þar hvergi til greina. Þó á ég bágt með að trúa, að það sé meining flm. Ég held, að hann vilji bara ekki kannast við það fyrr en honum þykir tímabært, að taka eigi tillit til minni hl. Ég vil því skýra þetta nánar og benda á eitt atriði, sem ég geri að skilyrði fyrir því, að það sé líðandi, að sterkum drykkjum sé hleypt inn í landið, vegna minni hl., og það er, að héruðin fái ótvíræðan rétt til þess að ákveða, hvort útsölustaðir séu innan þeirra vébanda eða ekki, á tillits til þeirrar skipunar, sem verið hefir á þeim málum hingað til, og ég er viss um, að hv.flm. kannast við, að þetta sé sanngirniskrafa. Þetta atriði liggur svo ljóst, að þingið getur tekið tillit til minni hl. á þennan hátt, ef litið er á málið frá staðháttahliðinni. Það er mestur hluti landsins, sem ekkert vill með útsölustaði hafa að gera, svo sem allir Vestfirðir og stór hluti af Norður- og Austurlandi. 

Jón Þorláksson Það er að bera í bakkafullan lækinn að auka umr. um þetta mál, en mér þykir samt rétt að gera stuttlega grein fyrir atkv. mínu. Það, sem ég tel ekki lengur verða við unað í núv. áfengislöggjöf, eru þær refsingar, sem beitt er út af ýmsum brotum, sem í réttarmeðvitund almennings eru mjög lítilfjörleg, en refsingarnar svo harðar, að með þeim er gereyðilagður efnahagur manna og þar með getan til þess að halda uppi heimili fyrir menn, sem verður það á að drýgja eitthvað af þessum brotum. Ég skal sem dæmi nefna, að ég held, að ekki sé heimilt að dæma mann í minna en 1000 kr. sekt, ef hann hefir gert það fyrir kunningja sinn að selja honum portvínsflösku, sem annars er lögleg vara, ef hann leggur á hana 2 kr. fyrir ómak sitt. Það má nefna mörg önnur dæmi. Og þó að hv. 2. þm. S.-M. vildi halda því fram, að ekkert sé að heima hjá honum í þessu efni, þá held ég, að hægt væri að nefna dóm úr hans kaupstað, sem vegna ákvæða laganna varð að vera svo harður, að dómaranum ofbauð og sennilega eyðilagði heimilið, sem um var að ræða, vegna óverulegrar yfirsjónar. Maður hafði selt einhverja ögn af heimabrugguðu öli rétt ofan við áfengismarkið. - Ég fyrir mitt leyti vil ekki una lengur við þessa áfengislöggjöf, ef ég með þingmannsatkv. mínu get fengið hana burt, vegna þess að hún kemur af stað a. m. k. eins mikilli eyðileggingu og þótt einhverjir heimilisfeður féllu fyrir freistingunni um að neyta of mikils áfengis. Það er þó einhver von um, að þeir sjái að sér í því, sem talið er, að menn geti sjálfir ráðið, eins og því, hvort þeir neyta áfengis eða ekki, en þegar ríkisvaldið er búið að taka eignirnar og stimpla heimilisföðurinn glæpamann og setja í fangelsi, þá verður það ekki aftur tekið. Það, sem ég nú hefi á móti því frv., sem hér liggur fyrir, er, að það lætur áfengislöggjöfina standa. Ég álít það raunverulega algerlega ófullnægjandi spor í þessu máli, sem einungis greiðir fyrir innflutningi sterkari drykkja, en lætur áfengislöggjöfina að öðru leyti standa óbreytta. Ég mun samt sem áður sýna þessu frv. fulla kurteisi og greiða atkv. með því til 2. umr. og nefndar, og vita, hvort ekki kemur í ljós í n., að stíga eigi þetta spor, að fá a. m. k. numda burt verstu agnúana á núv. áfengislöggjöf.

Magnús Jónsson Hv. 1. flm hefir nú svarað þeim andmælum, sem komið hafa fram gegn frv., og ég skal ekki tefja með því að endurtaka það. Virtist hann ganga svo frá því máli, að meiru er ekki þörf á fyrir þá, sem eru að meta rök með og móti. Ég vil aðeins segja örfá orð út af aths. hv. 2. þm. S.-M. Hann taldi það valda mestu um, hvað atkvgr. um þetta mál var lítið sótt, að hún hefði verið á óhentugum tíma. Ég hygg, að ef farið er yfir atkv.tölurnar, komi í ljós, að kjörsókn er ekki minnst þar, sem þeir erfiðleikar hafa verið mestir fyrir hendi. Ég hygg það mestu hafa valdið, að ýmsir menn hafa verið efablandnir um, hvað þeir ættu að gera. Það eru menn, sem þykir í aðra röndina hart að þurfa að láta undan í þessu máli, en sjái á hinn bóginn þá sorglegu reynslu, sem orðið hefir af banninu, og hugsa því, að bezt sé að sitja heima og láta málið eiga sig. Bæði vakir fyrir mörgum það, sem ég talaði um í minni fyrri ræðu, að málið er smávægilegt í ýmsra augum, hvort rétt sé að heimila að flytja inn þá drykki, sem enn er verið að streitast á móti. Það er venjulegt, að kosningar um mál, sem ekki varða miklu, verða ekki vel sóttar. Hv. hm. talaði aftur um rétt minni hl. það hljómar fallega og virðist vera sanngjarnt. En úr því að vér byggjum okkar þjóðfélag á rétti meiri hl., er ómögulegt að gera annað en þá kröfu til minni hl., að hann lati undan. Við skulum athuga þá kosningu, sem mestu varða: hér á landi - alþingiskosningarnar -, þar sem ekki fara fram hlutfallskosningar. Meiri hl. sendir jafnvel í tvímenningskjördæmum báða mennina á þing. Þar hefir minni hl. engan rétt og verður að beygja sig. Hann getur að vísu búið sig undir að sigra næst og treysta á, að skoðanabræður annarsstaðar fái fulltrúa, en við atkvgr. verða þeir að láta í minni pokann, alveg eins og meiri hl. sameinaðs þings kýs forseta á þess að minni hl. fái nokkur ítök í honum. En það verður að segja, að ákaflega mikið tillit er tekið til minni hl. í þessu frv., þar sem öll áfengislöggjöfin með öllum heim skorðum, sem þar eru settar við misnotkun áfengis, er látin haldast óbreytt, og var að auki sett heimild til sérákvæða út af nýju drykkjunum. Ég get ekki séð annað en að með þessu sé tekið það tillit til minni hl., sem yfirleitt er mögulegt, því að ekki er bæði hægt að banna og leyfa innflutning áfengra drykkja. Hv. I. landsk. taldi, og það með réttu, að megingallinn á núv. áfengislöggjöf væri þessar óhæfilegu refsingar, sem líka eru mikil orsök þess, hve erfitt hefir verið að framfylgja lögunum; hvorki uppljóstrunarmenn eða dómarar geta fengið sig til þess að koma nokkru upp, vegna þess hve mikið það kostar hlutaðeigendur. En það er áreiðanlegt, að það er engin bót í þessu máli að láta l. standa óbreytt til næsta þings. Þþví verður ekki neitað, að með samþykkt þessa frv. fækkar stórlega þeim brotum og tilhneigingu til að smygla inn óleyfilegum drykkjum, og þá er þó létt af talsvert miklum freistingum. Menn geta sagt, að refsingarnar séu pa orðnar nær sanni. Brotið verður svívirðilegra, þegar þannig er farið framhjá l., ennþá meira að óþörfu, og þess vegna ekki jafnskert réttartilfinning manna, þótt hart sé refsað. En ég get sagt hv.þm., hvað olli því, að við bárum hetta þannig fram. Það var einungis af því, að reynsla tveggja undanfarinna þinga hefir sýnt, að það kemur til með að kosta mjög mikinn tíma að fá setta nýja áfengislöggjöf. Önnur leið en að afnema núgildandi áfengislög, sem líka gat verið hugsanleg, var að setja í þess stað fyrirmæli um, að áfengismálunum skuli skipað með reglugerð til næsta Alþingis. En við flm. þessa frv. þorðum ekki að bera það fram í því formi. Þá hefðu andstæðingarnir auðvitað borið fram þá ástæðu, að málinu væri hent út í fullkomna óvissu. Ég viðurkenni, að það er ákaflega mikill galli að þurfa að láta þessi hræðilegu refsiákvæði vera áfram í lögunum þangað til á næsta þingi, en það verður ekki úr því bætt með því að fella rétta frv. Ég skal svo að lokum segja fáein orð út af því, hvers vegna ég er dálítið undrandi yfir því, ef frv. getur ekki náð fram að ganga. Mér heyrist á sumum andmælendum þessa frv., að þeir gangi út frá því, að bannið verði afnumið á næsta þingi, og mér skilst, að þessir hv.þm. geti verið með þáltill. í þá átt að fela ríkisstj. að undirbúa þetta mál fyrir næsta þing. Ég held, að allir andmælendur þessa frv. hafi látið skína í þá skoðun, að aðeins ef málið væri vel undirbúið, mundu þeir fylgja frv. En ef það er sannfæring hv. hm., að næsta Alþ. beri að setja nýja áfengislöggjöf, þar sem heimilaður er með allskonar skorðum og skilyrðum innflutningur allra áfengra drykkja, þá finnst mér sjálfsagt að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, því að ég er sannfærður um, að sú reynsla, sem fengist á heim tíma, sem er þangað til næsta Alþ. kemur saman, geti orðið að gagni við tilbúning nýrra áfengislaga. Ég er sannfærður um, ef skipa á n. til þess að undirbúa áfengislöggjöfina undir næsta þing, að hún getur betur innt starf sitt af hendi, ef einhver reynsla er fyrir hendi í þessum efnum, og hún gæti í ljósi þeirrar reynslu sett skorður eða ekki skorður, sem þörf er á að setja í slíka löggjöf. Þess vegna held ég, að samþykkt þessa frv. mundi búa talsvert í haginn og verði til þess, að betur verði úr garði gerð sú áfengislöggjöf, sem næsta þing verður væntanlega að setja. Þó skil ég það ákaflega vel, að það er dálítið leiðinlegt, að atkvæðagreiðslunni er vart lokið, þegar rokið er í það að leyfa innflutning á sterkum drykkjum. Það er dálítið í mér af þeirri tilfinningu, að það sé af því, að mann sé farið að langa svo mikið til þess að afnema þessi höft, að það megi ekki dragast deginum lengur. En ég held, að við verðum að beygja þessa tilfinningu, sem orsakast af þeim atvikum, að örstutt þing situr rétt þessa dagana, sem úrslitin eru að fréttast, og við verðum að láta hana víkja fyrir því, að áfengislöggjöfin, sem væntanlega verður lögð fyrir næsta þing, verði sem bezt úr garði gerð. Og ég er sannfærður um, að hún verður betur úr garði gerð, ef þetta frv. verður samþ. og reynsla fæst á þessum mánuðum, sem líða þangað til næsta þing kemur saman, og ég held, að enginn geti látið sér til hugar koma, að á þessum 7 til 8 mánuðum geti skeð nein ósköp, sem ekki er hægt að bæta fyrir.

Kári Sigurjónsson Hér hafa farið fram allýtarlegar umr. um almenn atriði þessa máls, og vil ég ekki lengja þær, en mér virðist, að þess hafi ekki verið fyllilega gætt, hvað þær eigi að miðast við. hér er mál, sem hefir verið farið með undir sérstöku formi. Því hefir verið skotið til þjóðaratkvæðis, og þá er rétt að athuga, hverskonar mál það er. Mér virðist af ræðum sumra hv.þm., að ekki hafi komið fram sá skilningur, að þingið hefir sérstakar skyldur við þetta mál út af niðurstöðu þjóðaratkvæðisins. Það hefir komið fram í umr., að menn tala um sannfæringu sína og siðferðis- og réttlætishlið í sambandi við þetta mál, og það er ekki laust við, að skotið hafi verið persónulegum hnútum að ýmsum þm., en slíkt álit ég óviðkomandi og ætla ekki að fara út í það. Ég vil benda á það, að það eru sérstök mál, sem þykja helzt til þess fallin að skjóta til alþýðuatkvæðis. Það eru mál, sem ekki tilheimta mikinn stjórnmálaþroska eða víðtæka menntun, og sem þykir nauðsyn að fá fullvissu fyrir, að hve miklu leyti alþýðan vill standa með, og þau mál, sem ganga nokkuð nærri persónulegum rétti og prívatlífi manna. Ég hefi séð það í góðum heimildum, sem hafa hlotið viðurkenningu í útlöndum, að þar er talið, að bindindismal og innflutningsbann væru í fyrstu röð þeirra mála, sem hentugt þætti að skjóta til þjóðaratkvæðis, og þess eðlis er einmitt það mál, sem nú hefir nokkuð verið rætt um. Ég hefi nú bent á það, sem ætti mestu að valda um meðferð þessa máls hér í hv. d. Ég álít, að svo framarlega sem þessi meiri hl. er fram kominn, sem hér hefir verið rætt um, og á því er enginn vafi, þá standist þingið ekki við að taka málið fyrir á öðrum grundvelli. En mér finnst gæta nokkuð mikillar þröngsýni hjá þeim hv.þm., sem ekki vilja leyfa málinu til 2. umr. því hefir jafnvel verið skotið fram, ef ég man rétt, í umr. milli beggja hv.flm. og hv. 2. hm. S. M., að þeir miðuðu að sumu leyti sína afstöðu til þessa máls við það, hvernig atkvgr. fell í þeirra kjördæmi. Þetta er ekki hugsanarétt, því að það voru ekki kjördæmin til af fyrir sig, sem greiddu atkv., heldur þjóðin sem ein heild. Með þessari aðferð er því verið að gera þetta að kosningamáli. Slíkt er óeðlilegt, og ég fyrir mitt leyti hefi enga löngun til þess. En eftir að ég hefi gert þessa aths. við gang umr., vil ég taka það fram, að ég er sammála hv. 1. landsk. í því, að mér virðist nauðsyn til bera, að þetta mál gæti í meðferð nefndarinnar tekið þeim umbótum, að um leið og rýmkað er á innflutningshöftunum séu settar skorður gegn því, að framkvæmd laganna verði til þess að koma of hart niður á mönnum fyrir smávægileg brot. Ég hefi nú með þessum orðum gert grein fyrir því, að ég óska, að þetta mál gangi til 2. umr. og n.

Flm. (Pétur Magnússon) Ég get fullkomlega tekið undir það, sem hv. 6. landsk. sagði, að það ber að líta á þetta mál frá sjónarmiði allrar þjóðarinnar, en ekki hvers einstaks kjördæmis. Hitt er ekki nema mannlegt, að fulltrúar þeirra kjördæma, sem fastast standa með afnámi bannsins, beiti sér frekar fyrir málinu en hinir, sem ef til vili eru í andstöðu við meiri hl. í kjördæmum sínum. Annars var það aðeins stutt aths.. sem ég ætlaði að gera út af því, sem komið hefir fram. Ég benti á það, þegar ég talaði fyrst fyrir þessu máli hér í hv. d., að við flm. vildum halda okkur í lagasetningunni fyrir innan þau takmörk, sem þjóðaratkvgr. hefir sett. Við vildum ekki taka með nein ákvæði önnur en þau, sem voru óhjákvæmileg afleiðing af atkvgr. Þess vegna bundum við okkur við það eitt að nema úr gildi þær hömlur, sem eru á innflutningi vissra tegunda áfengra drykkja. En við komum ekki með neina till. um að breyta öðru í áfengislöggjöfinni, eins og tekið var fram strax, en sáum þó, að fleira þurfti endurbóta við. Það var fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að við töldum ekki von til þess, að samkomulag fengist um gagngerða breyt. að þessu sinni, en töldum þó sjálfsagt, að þessi breyt. mundi ná fram að ganga, þó að reynslan ætli kannske að verða önnur. Það kom fram hjá hv. 3. landsk. og hv. 2. þm. S.-M., að höfuðannmarkinn á frv. sé sá, að ekki séu settar nægilega viðtækar heimildir og strangar reglur um sölu og meðferð þessara drykkja, sem hér um ræðir. Út af þessu vil ég lýsa því yfir hvað mig snertir, að ég er fús til samvinnu við þessa hv.þm. um endurbætur á frv., ef þeir telja þær heimildir, sem 2. gr. hefir inni að halda, ekki nægilega víðtækar. Ég á sæti í n. þeirri, sem væntanl. fær málið til meðferðar, og mun ég fús til að taka til athugunar sérhverjar brtt. frá þeim, sem kynnu að fara í þá átt. En ég sé hinsvegar ekki, að bein ástæða sé til að setja inn í frv. frekari ákvæði en felast í 2. gr. Það má ganga út frá, að stj. sjái sinn hag í því að búa sem bezt um hnútana og fari að óskum þeirra héraða, sem kynnu að vilja fá frekari heimildir en þær, sem nú eru í lögum. Ég kann heldur illa þeim hálfkveðnu aðdróttunum, sem komið hafa fram í garð okkar flm., þess efnis, að við flytjum frv. þetta í því skyni að auka ofnautn áfengis í landinu. Ég get ekki fundið, að við höfum gefið neitt tilefni til þess. Við höfum gengið með opin augu og því séð, að það ástand, sem nú ríkir og ríkt hefir að undanförnu í þessu efni, er með öllu óviðunandi. Og við viljum bæta úr því á þann hátt, er við teljum skynsamlegastan. Mér kemur heldur ekki til hugar að drótta því að andmælendum þessa frv., að þeir beiti sér móti því af illum hvötum, af því þeir vilji viðhalda lögbrotum, smygli, bruggi og öllum þeim ósóma, sem fylgt hefir áfengislöggjöfinni. Ég held, að þeir geri það blátt áfram af því, að þeir hafi gengið með lokuð augu og því ekki getað lært af reynslunni.