Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 25. mars 1982. Helgi Seljan, 2. þm. Austurl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég sakir veikinda mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Sveinn Jónsson verkfræðingur, Egilsstöðum, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Helgi Seljan, forseti Ed.“ Sveinn Jónsson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili, rannsókn kjörbréfs hans þá farið fram og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Sú till. til þál., sem ég mæli hér fyrir fyrir hönd Alþfl., er tvíþætt. Í fyrsta lagi er þeim vilja Alþingis beint til hæstv. utanrrh., að hann beiti sér fyrir því hvarvetna þar sem þess er kostur að fundin verði pólitísk lausn á deilumálum í EI Salvador. Í öðru lagi er því beint sérstaklega til hæstv. utanrrh., að hann beiti sér eftir megni fyrir því, að Bandaríkjastjórn láti af hernaðarstuðningi við þá ríkisstjórn sem situr í landinu í skjóli hervalds. Í samþykkt þessarar till. felst stefnuyfirlýsing Íslendinga í,þeim málum sem nú eru efst á baugi í EI Salvador. Í henni felst líka samúð Íslendinga með þjóðinni þar í þeim hörmungum ógnarstjórnar, ofbeldis og kúgunar sem hún má þola, á sama hátt og Alþingi lýsti samúð sinni á sínum tíma gagnvart sams konar ástandi í Póllandi. Þessi stefnuyfirlýsing er byggð á þeirri grundvallarforsendu, að ríkjandi hernaðarástandi verði að linna. Hún er byggð á því, að stuðningur Bandaríkjastjórnar Ronalds Reagans við stjórnvöld í EI Salvador sé forkastanlegur og að sá stuðningur auki á hörmungar og kúgun og loks að einungis pólitísk lausn en ekki hernaðarleg sé til á þeim deilum sem í landinu geisa. Svo til daglega berast nú fréttir af manndrápum, pyntingum og mannréttindabrotum í El Salvador. Samkv. heimildum frá fulltrúum kirkju- og mannréttindasamtaka hafa tugþúsundir manna verið myrtar á kerfisbundinn hátt í landinu á síðustu tveimur árum. Það er talið að um hálf milljón þjóðarinnar eða 10. hver landsmaður sé á flótta. Það er talið að tugir manna séu pyntaðir og drepnir á degi hverjum eins og sakir standa, þar á meðal fjöldi barna. Allar lýsingar mannréttindasamtaka upp á síðkastið staðfesta það, sem áður hefur komið fram, að mannréttindabrotum hefur fjölgað í EI Salvador á undanförnum mánuðum frekar en hitt, hvað sem öllum yfirlýsingum líður. Nýútkomin skýrsla Amnesty International ber einmitt vott um þetta. Þar er lýst hræðilegum voðaverkum stjórnarherranna gagnvart óbreyttum borgurum og flóttamönnum. Skýrslur mannréttindasamtaka, sem starfa í landinu, ber allar að sama brunni. Í þeim kemur fram, að stjórnvöld í El Salvador stefni markvisst að því að koma stjórnarandstæðingum fyrir kattarnef. Frásagnir af fjöldamorðum við Suppur-fljótið og Lempafljótið gefa til kynna hverjar hörmungar hér eru á ferðinni. Það er talið að a.m.k. 600 manns hafi verið drepnir við Rio Suppur, þar á meðal konur og börn. Þessum voðaverkum er tæpast hægt að lýsa. Sænskur mannréttindafrömuður, Hans Jörgen Frank, sem var í EI Salvador í janúar s.l., heyrði á fjögur vitni sem hefðu komist undan við fjöldamorðin í bökkum fljótsins Lempa, sem er á landamærum EI Salvador og Hondúras. Vitnin lýstu því, hvernig a.m.k. 40 manns að þeim ásjáandi, konur og börn þar á meðal, voru myrtir á hinn hörmulegasta hátt. Karlmennirnir voru skotnir, börnunum var drekkt. Allt þetta fólk var flóttafólk gersamlega óvopnað. Þessar frásagnir hafa verið staðfestar í skýrslu Amnesty International. Fjöldamargir slíkir atburðir eru nú á skrá mannréttindasamtaka. Þessir atburðir eru sífellt að gerast. Samfara sókn stjórnarhersins síðustu vikur hafa hrikaleg ógnarverk verið framin á óbreyttum borgurum. Það er talað um að um þúsund manns hafi verið myrtir í desembermánuði einum svo að dæmi sé tekið. Stjórnarhermenn hafa nú hafið nýja sókn, - sókn sem beinist m.a. að óbreyttum borgurum. Samkv. áreiðanlegum heimildum tóku stjórnarhermenn t.d. af lífi 124 smábændur í San Vicente Nýverið og önnur fjöldamorð hafa nýlega átt sér stað í El Campissino. Ég þarf ekki að rekja þetta lengur fyrir hv. deild. Hér hefur aðeins verið stiklað á fáeinum atriðum til að varpa ljósi á þau hrikalegu mannréttindabrot, þá kúgun og þá ógn sem gengur yfir landið. Í sumum tilvikum hópar hægri gamanna, en það hefur verið sýnt fram á tengsl milli herforingjastjórnarinnar og þessara öfgahópa. Þeir eru til sem leggja að jöfnu baráttu vinstri- og miðjumanna í EI Salvador fyrir bættu þjóðfélagi annars vegar og hins vegar ógnarverk hersins og dauðasveitanna. Þessari skoðun hefur brugðið fyrir á síðum dagblaðanna, t.d. í Morgunblaðinu, en ekki síður í Dagblaðinu og Vísi. Hið gagnstæða er auðsætt hverjum manni sem kynnir sér sögu síðustu tveggja ára í El Salvador. Þá sést hverjir það eru sem eru kúgaðir í landinu, hverjir það eru, sem eru hundeltir af her, lögreglu og dauðasveitum, og hverjir þeir eru, sem hafa á hinn bóginn kerfisbundið staðið að voðaverkum. Bandaríska tímaritið Time fullyrðir t.d. hinn 22. febr. s.l., að í landinu hafi fjöldi manna verið myrtur með köldu blóði, og bætir við: „Að mestu leyti hafa dauðasveitir hægri manna staðið að þessum morðum ásamt öryggissveitum landsins.“ Allar þessar upplýsingar sýna og sanna að með engu móti verður því haldið fram, eins og ríkisstjórn Ronalds Reagans hefur gert, að framfarir hafi átt sér stað í mannréttindamálum í EI Salvador. Allt bendir til hins gagnstæða, nefnilega að herforingjaklíkan og stjórnvöldin ætli með öllum ráðum að kveða niður öll önnur stjórnmálaöfl í landinu. Þessir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, stjórnarsinnarnir, halda ótrauðir áfram að ganga milli bols og höfuðs á öllum stjórnarandstæðingum og jafnvel fjölskyldum þeirra. Þeir, sem eru herforingjunum þóknanlegir, geta hins vegar leyft sér næstum hvað sem er. Það er athyglisvert að skoða hverjir það eru sem geta verið þóknanlegir með þessum hætti. Dæmi um það er Roberto d`Aubnisson sem er í framboði fyrir einn flokka hægri manna. Roberto þessi er stofnandi eins af hryðjuverkahópum hægri öfgamanna og hann er reyndar undir grun um að hafa lagt á ráðin um morðið á Romero erkibiskupi og hefur jafnvel gefið það í skyn sjálfur. Það fer ekki milli mála, að ríkisstjórnin í El Salvador ber ábyrgð á einhverjum mestu fjöldamorðum síðustu ára, og það sem verra er: það má fullyrða að núverandi ríkisstjórn í landinu sé við völd vegna stuðnings ríkisstjórnar Ronalds Reagans Bandaríkjaforseta. Landið hlaut ótaldar milljónir dollara á síðasta ári í efnahags- og hernaðarstuðning og alltaf er þessi stuðningur að aukast. Það er engin tilviljun að samlíkingin við Víetnam heyrist nú æ oftar nefnd í sambandi við þessa atburði. Fjöldi ábyrgra ríkisstjórna víða um heim hefur reynt að hafa áhrif á stjórnvöld í Bandaríkjunum og fá þau til að breyta stefnu sinni í þessum heimshluta. Alþjóðasamband jafnaðarmanna hefur ítrekað vakið athygli á þessu ástandi og ályktað um það. Það er líka rétt að benda sérstaklega á yfirlýsingu utanrrh. Mexíkó og Frakklands frá 28. ágúst 1981, þar sem fram kemur ótvíræður stuðningur við frelsisöflin í El Salvador. Afstaða fjölmargra ríkja hefur einmitt tekið mið af þessari yfirlýsingu. Ég vil því leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna í meginefni hennar, en þar segir m.a.: „Það er alfarið á valdi alþýðumanna í El Salvador að finna réttláta og varanlega lausn á þeim miklu hörmungum sem yfir landslýð hafa dunið. Ríkisstjórnir Frakklands og Mexíkó viðurkenna að bandalag stjórnarandstöðunnar FMLN og FDR er fulltrúi stjórnmálaafla sem reiðubúin eru til þess að axla ábyrgð og taka á sig þau réttindi sem eru því samfara. Það er því lágmark að bandalagið fái að taka þátt í undirbúningi samningaviðræðna sem hljóta að vera forsenda pólitískrar lausnar.“ Hér lýkur tilvitnun minni í þessa yfirlýsingu. Í henni er það grundvallaratriði, að fólkið fái að ráða framtíð sinni sjálft án utanaðkomandi íhlutunar, og undir það vil ég sterklega taka. Í yfirlýsingunni er í annan stað stuðningur við stjórnarandstöðu landsins, FMLN og FDR, - stuðningur við hana sem stjórnmálaafl sem hafi fullan rétt til að hafa áhrif á gang mála. Undir þetta vil ég einnig taka. Skoðun okkar Alþfl.-manna er að stjórnarandstaðan eigi fullan og óskoraðan rétt á að njóta viðurkenningar og rétt á að taka þátt í undirbúningi samningaviðræðna sem séu forsenda pólitískrar lausnar. Við krefjumst þess, að Bandaríkjastjórn láti af hernaðarstuðningi við ógnarstjórnina í El Salvador. Í því felst vitaskuld jafnframt krafa um að stjórnarandstaðan, FDR, verði viðurkennd og fái að móta framtíðarskipan mála. Við Alþfl.-menn höfum lagt ríka áherslu á að engin hernaðarlausn sé til í þessu máli. Stjórnin í El Salvador getur vitaskuld haldið áfram að fangelsa og deyða vinstrisinna og miðjumenn og fjölskyldur þeirra, en reynslan ætti að kenna ríkisstjórn Ronalds Reagans að aðrir munu koma í þeirra stað. Það mun ekkert vinnast til framtíðar með þessum aðgerðum. Það verður einungis frekar spillt fyrir. Þess vegna væri líka skynsamlegt af ríkisstjórn Ronalds Reagans að sjá til þess, að stjórnarandstaðan fengi rétt til áhrifa. Ef litið er á þann stuðning, sem yfirlýsing utanrrh. Frakklands og Mexíkó hefur hlotið, er ekki um að villast hvaða stefna það er sem flestar hinna frjálsu þjóða heims aðhyllast. Þetta sést einnig berlega á undirtektum við boði Bandaríkjastjórnar um að aðrar þjóðir sendi fulltrúa til að fylgjast með kosningum í EI Salvador sem fyrirhugaðar eru um næstkomandi helgi. Alþjóðasamband jafnaðarmanna hefur, eins og kunnugt er, tekið undir yfirlýsingu utanrrh. Mexíkó og Frakklands, en mánuði eftir að sú yfirlýsing var undirrituð lýsti ríkisstjórn Hollands yfir stuðningi við FDR sem eitt af stjórnmálaöflunum í landinu, og í yfirlýsingu utanrrh. Hollands, Max van der Stoel, kemur fram eindreginn vilji fyrir því að FMLN og FDR fái að taka þátt í samningum um lausn deilunnar. Ríkisstjórnir Norðurlanda og jafnaðarmannaflokkarnir á Norðurlöndum hafa ítrekað sett fram margþætta gagnrýni sína á stefnu Bandaríkjastjórnar í málefnum Mið-Ameríku. Í því sambandi nægir að minna á ummæli Ankers Jörgensens forsrh. Danmerkur, sem gagnrýndi Bandaríkjastjórn harðlega fyrir afskipti hennar af málefnum EI Salvador. Í annan stað má minna á það, að fyrrv. varnarmálaráðherra Noregs, Stoltenberg, sagði nýlega að stefna Bandaríkjanna í þessum heimshluta væri að grafa undan varnarsamstarfi Atlantshafsbandalagsins. Í sama streng hafa tekið fjölmargir virtir stjórnmálaleiðtogar í Evrópu og víðar, m.a. Dennis Healy talsmaður verkamannaflokksins breska í utanríkismálum, en hann sagði í Lundúnum s.l. haust að stefna Bandaríkjanna í þessum heimshluta væri ekki aðeins megn ástæða mannlegra hörmunga í landinu, heldur væri hún alvarleg ógnun við einingu Vesturlanda. Aðeins fáeinar ríkisstjórnir hafa þegið boð ríkisstjórnar Bandaríkjanna um að senda fulltrúa til að fylgjast með kosningunum sem fyrirhugaðar eru um næstkomandi helgi. Það sýnir vel hvern hug þessar ríkisstjórnir bera til stefnunnar í málefnum EI Salvador og hvaða trú þær hafa á þeim kosningum sem fram undan eru. Það munu hafa verið um 60 ríkisstjórnir, sem fengu boð um að senda fulltrúa, en aðeins fáeinar hafa þegið boðið og einkum þá þekktar einræðisstjórnir, sem kunnar eru af sambandi sínu við herforingjastjórnina í EI Salvador. Af þessu ætti að vera ljóst að ríkisstjórn Ronalds Reagans hefur smám saman verið að einangrast í þessu máli. En það hafa líka orðið fleiri til að álykta um þessi mál. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna lýsti nýlega yfir miklum áhyggjum sínum vegna stöðugt versnandi ástands í El Salvador og skoraði á deiluaðila að ná samkomulagi með samningaviðræðum og á alla aðila, sem sent hafa hergögn til El Salvador, að hætta því nú þegar. Evrópuþingið fordæmdi líka nýlega stefnu ríkisstjórnar Ronalds Reagans í EI Salvador og lýsti yfir stuðningi sínum við friðarviðræður samkv. þeim hugmyndum sem forseti Mexíkó hefur lagt til að komið yrði á fót. Evrópuþingið lýsti einnig yfir áhyggjum sínum vegna þeirra kosninga sem fram eiga að fara um næstu helgi. Í ályktun Evrópuráðsins segir að ekki verði hægt að líta á kosningar þessar sem frjálsar kosningar þar sem ekkert stjórnmálalegt frelsi hafi verið tryggt í landinu og frambjóðendur stjórnarandstöðunnar eigi morðtilræði yfir höfði sér hafi þeir sig á annað borð í frammi. Í sambandi við þessar kosningar verður ekki komist hjá því að svara fáeinum grundvallarspurningum. Hvernig er unnt að halda frjálsar kosningar þegar hernaðarástand ríkir í landinu? Hvernig er unnt að ætlast til þess, að stjórnarandstæðingar taki þátt í þessum kosningum, þó ekki nema vegna þess að þeir verða að vera í felum fyrir öfgahópum sem njóta stuðnings ríkisstjórnarinnar og verndar? Hvernig er unnt að tala um frjálsar kosningar þegar engir vinstri eða miðflokkar eru í framboði og geta það augljóslega ekki af ofangreindum ástæðum. Að nefna þetta frjálsar kosningar er auðvitað öfugmæli. Ekki verður heldur hjá því komist að svara þeirri spurningu, hvað mundi breytast að þessum kosningum gengnum, ef þær verða haldnar. Napoleon Duarte getur með kosningaúrslitum talið sig hafa fengið eins konar umboð til að stjórna áfram. Telja menn að í því felist einhver lausn mála? Ríkisstjórn hans hefur einmitt skapað það ofbeldisástand sem nú ríkir í landinu. Ekki mun það breytast þó kosið hafi verið. Annar kostur er sá, að niðurstaðan verði sigur einhverra af þeim hægri og fasistaflokkum sem bjóða fram við hlið Duartes. Hafa menn trú á að það þýði betri tíð? Ég hef ekki trú að því. Ofbeldisöflunum mun verða beitt gegn landsmönnum af ekki minni hörku en fyrr. Ég held að það sé ljóst og því verði ekki móti mælt, að í besta falli sé ríkisstjórn Ronalds Reagans ekki enn að fullu ljóst hvert stefnir, hún geri sér ekki grein fyrir þeirri blindgötu sem hún hefur komið málum í í þessu landi. Því hefur verið haldið fram af ríkisstjórn Ronalds Reagans að Kúbumenn og Sovétmenn og Nicaraguamenn standi að baki skæruliða í EI Salvador. Þetta hefur ekki verið sannað. Nýlega komu fréttir af hermanni sem hafði verið fluttur til Washington til að bera vitni um þetta. Þegar hann kom á leiðarenda upplýsti hann að hann hefði verið pyntaður til að gangast undir að gefa slíka yfirlýsingu, þetta væri fals eitt og ekki satt. Sannleikurinn í þessu máli verður sjálfsagt vandfundinn, en hitt er það, að ríkisstjórn Ronalds Reagans stimplar alla stjórnarandstæðinga sem vinstri öfgamenn og kommúnista. Gott dæmi um þetta er jafnaðarmaðurinn Manuel Ungo, sem er í forsvari fyrir stjórnarandstæðingum í El Salvador. Hann er formaður FDR. Ég átti þess kost í októbermánuði s.l. að kynnast þessum hógværa manni lítillega. Ég verð að segja að af samtölum mínum við hann fannst mér reyndar mikið til um einlægni hans og lýðræðisást. Þar var ekki gífuryrðunum fyrir að fara, en þunginn í málflutningi var mikill. Það þarf enginn að efast um að Manuel Ungo sé lýðræðissinni, þessi fyrrum ráðh. sem sagði af sér þegar ríkisstjórn, sem hann tók sæti í, fékkst ekki til að koma á þeim umbótum sem lofað hafði verið. Þetta er maður, sem settist í sæti félaga síns, sem hafði verið í forustu fyrir FDR, en var myrtur á blaðamannafundi. Það var athyglisvert að heyra þennan mann lýsa því, hvers vegna ekki væri mögulegt að taka þátt í kosningunum, sem þá voru fyrirhugaðar - og eru það reyndar enn, hinn 28. þessa mánaðar. Hann sá nauðsyn þess, að heiðarlegar kosningar færu fram í landinu, og vill einbeita sér að því, að það verði gert. En hann benti á og hann hefur sífelldlega bent á að fáir geti tekið þátt í kosningum þar sem útkoman er fangelsi og ofsóknir, ótti og svik. Skoðun hans er sú, að fyrst verði að koma á vopnahléi og viðræðum milli deiluaðila og breiðri stjórn sem geti tryggt lýðræði í landinu. Þessi maður, Manuel Ungo, vildi ekki beita vopnaðri baráttu þar til fyrir tiltölulega skömmu, þegar hann sannfærðist um að lýðræðissinnar í EI Salvador, vinstrimenn og miðjumenn, ættu ekki annars úrkosta. Spurningin er þessi: Á að útiloka stóran hluta þjóðarinnar frá stjórnmálaafskiptum eða á fólkið í landinu og þá öll stjórnmálasamtök að fá ákvörðunarrétt um framtíð landsins? Með því að beita sér fyrir kosningum í landinu við núverandi aðstæður, þar sem aðeins hægri öflin og fasistar bjóða fram, eru menn að leggja blessun sína yfir tvennt: Í fyrsta lagi eru menn að horfa fram hjá þeim fjöldamorðum, sem ríkisstjórn Duartes ber ábyrgð á, og í öðru lagi er verið að leggja blessun yfir gerspillt þjóðfélagskerfi sem er í sjálfu sér rótin að vandamálunum í landinu og reyndar í allri Mið-Ameríku. Þessi tvö sjónarmið takast á í þessu máli um þessar mundir. Ég er ekki í neinum vafa um hvoru sjónarmiðinu Íslendingar vilja fylgja. Því er haldið fram, einkum af talsmönnum ríkisstjórnar Ronalds Reagans, að átökin í EI Salvador séu um leið átök milli austurs og vesturs. Ég er sannfærður um að allir, sem eitthvað hafa kynnt sér aðstæður fólks í landinu, sjái að vitaskuld þarf engin utanaðkomandi áhrif til þess að fólkið rísi upp og myndi hreyfingar gegn ríkjandi öflum. Kúgunin hefur verið svo gegndarlaus. Þegar þjóðir Mið-Ameríku rísa upp gegn stjórnarherrunum er það vegna ástandsins sjálfs. Þar þarf enga „inspirasjon“ frá kommúnistum eða Sovétríkjunum. Það sýnir sig líka að fyrir hvern liðsmann þjóðfrelsishreyfingarinnar, sem fellur eða felldur er, bætast tíu nýir í hópinn. Það má segja að þessi ógnarstjórn, sem er í EI Salvador, vinni þannig gegn sjálfri sér. Virt bandarísk blöð viðurkenna þetta og svo hitt, að baráttuvilji stjórnarhermanna fari sífellt þverrandi. En ef ríkisstjórn Ronalds Reagans heldur áfram stefnu sinni getur vel verið að henni takist að hrekja þetta fólk í faðm kommúnismans. Það má ekki gerast. Þjóðfrelsishreyfingin FDR leggur áherslu á samningaleiðina. Hún er reiðubúin að taka þátt í breiðri ríkisstjórn með þátttöku Duartes og jafnvel hluta hersins, svo framarlega sem haldnar yrðu kosningar sex mánuðum síðar. FDR hefur líka samið stefnuskrá sem m.a. tekur til utanríkismála. Það má geta þess, að í henni er sérstaklega tekið fram að leggja verði áherslu á gott samband við Bandaríkin. Það er enginn vafi á að lausnin á þessu máli er í rauninni í höndum Bandaríkjastjórnar. Það er afstaða hennar og afskipti sem ráða úrslitum. Fleiri og fleiri Bandaríkjamenn sjá þetta og sjá að stefnir í óefni. T.d. hafa yfir 100 bandarískir þingmenn hvatt ríkisstjórn Ronalds Reagans til að fara samningaleiðina. Það er mikilvægt að allir, og þá við líka, leggist á eitt um að beita sér af alefli fyrir samningaleiðinni og gegn þeirri stefnu sem nú er uppi af hálfu ríkisstjórnar Ronalds Reagans. Herra forseti. Þegar málefni EI Salvador komu til umr. hér í þinginu í byrjun febrúar vegna fsp. minnar um afstöðu ríkisstj. til stjórnvalda og atburða þar í landi lýsti hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson stjórn Duartes sem hreinni ógnarstjórn. Hæstv. utanrrh. sagði að ástandið í landinu væri hörmulegt, þar sem auðæfi liggi á fárra manna höndum, en allur almenningur búi við sárustu neyð. Hann sagði enn fremur: Núv. ríkisstjórn í EI Salvador hefur gefið loforð um úrbætur, en hægt virðist ætla að miða að hrinda þeim í framkvæmd. Ég vil svo sannarlega taka undir þessi orð hæstv. utanrrh. og ég tel rökrétt framhald þeirra vera að samþykkja þá þáltill. sem ég mæli hér fyrir, enda vænti ég góðrar samvinnu við hæstv. utanrrh. um framgang málsins. Við þessar umr. í febrúarmánuði benti hæstv. utanrrh. einnig á áskoranir Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna um að ríkisstjórnir heims sendu ekki vopn til EI Salvador. Það verður að teljast sjálfsagt að minnt sé á þessar áskoranir Sameinuðu þjóðanna, samtaka allra þjóða heims, sem hæstv. utanrrh. gerði að umtalsefni, eins og gert er í þeirri þáltill. sem ég mæli hér fyrir. Ég skil hæstv. utanrrh. svo, að hann hafi með þessum orðum verið að taka undir þau sjónarmið sem við Alþfl.-menn höfum borið fram í þessu máli. Ég leyfi mér að vænta þess, að allir þingmenn geti tekið undir þessi sjónarmið og samþykkt þá till. sem hér er flutt. Hinu þjóðfélagslega misrétti í El Salvador er viðhaldið með ógnarstjórn, og hún situr við völd vegna stuðnings og aðstoðar frá ríkisstjórn Ronalds Reagans, bæði í fjárhagslegum og hernaðarlegum skilningi. Sumar ríkisstjórnir hafa gengið lengra í stuðningi sínum við stjórnarandstöðuna í EI Salvador en þessi till. gerir ráð fyrir. Ég hefði gjarnan kosið að stuðningur okkar Íslendinga gæti gengið lengra í þá átt og í átt við skoðun okkar Alþfl.-manna og verið t.a.m. í sama formi og yfirlýsing utanrrh. Mexíkó og Frakklands. En með tilliti til ýmissa sjónarmiða, sem ég hef orðið var við hér á landi, taldi ég rétt að velja það orðalag á þáltill., sem valið hefur verið, til þess að sem víðtækust samstaða geti tekist um þessa till. um viljayfirlýsingu Íslendinga. Herra forseti. Við Alþfl.-menn höfum ítrekað lýst samstöðu og samúð með hinum almenna borgara í þessu stríðshrjáða landi. Við teljum að rödd Íslands út á við skipti máli. Við teljum að sú rödd eigi að tala máli alþýðunnar í EI Salvador. Því leggjum við til að því sjónarmiði verði komið á framfæri við Bandaríkjastjórn, að hún hætti öllum hernaðarstuðningi við ógnarstjórnina í EI Salvador. Ef hernaðarstuðningnum verði hætt verður ríkisstjórnin í El Salvador að koma til móts við vilja þjóðarinnar. Þessi till., sem ég mæli hér fyrir, er flutt til að leggja okkar lóð á vogarskálina svo að einmitt þetta megi verða og til að stuðlað verði eftir mætti að pólitískri lausn á þeim hörmungum sem þarna dynja yfir. Herra forseti. Ég legg til að þessari till. verði vísað til hæstv. utanrmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Um þessar mundir er mikið rætt og ritað um ástandið í Mið- og Suður-Ameríku. Augu heimsins hafa beinst meira en oftast áður að þessu landssvæði þótt þar séu hryðjuverk og mannréttindabrot ekkert nýnæmi. Flestar þjóðir Mið- og Suður-Ameríku hafa orðið að búa við einræði og harðstjórn um langan aldur. Byltingar hafa verið daglegt brauð og ríkisstjórnir oftast verið herforingjastjórnir sem troðið hafa á almennum mannréttindum. Sú till., sem hér er til umr. og snertir ástandið í EI Salvador og afstöðu Bandaríkjanna til þess, er sú fyrsta sinnar tegundar sem kemur fram hér hjá okkur á hv. Alþingi. Mér er ekki kunnugt um að Alþingi Íslendinga hafi nokkurn tíma fyrr ályktað um ástand mála á þessu landssvæði né heldur að slíkar ályktunartillögur hafi verið lagðar fram. Það hlýtur að vera áhorfsmál hvenær íslenska þingið eigi að álykta sérstaklega um atburði í einstökum ríkjum. Meginspurningin er því sú, hvort álykta skuli í þessu máli fremur en öðrum málum sem augu heimsins beinast að á hverjum tíma. Ef álykta á í þessu máli, hví skal ekki álykta um innrásina í Afganistan? Af hverju er ekki rætt hér á Alþingi um deilur Ísraels og Arabaríkja? Ber okkur að fordæma í þál. afskipti og hernaðarbrölt Kúbumanna í Afríku? Áttum við að álykta um Kampútseu og innrás Víetnama í það land? Svo mætti lengi telja. Auðvitað ber okkur að ræða þessi mál og skiptast á skoðunum þegar skýrsla utanrrh. er til umræðu, og það hefur ætíð verið gert. Mér er nær að halda, enda hefur það komið fram í ræðu hv. frsm. þessarar þáltill., að ályktun Alþingis og ríkisstjórnar Íslands um ástandið í Póllandi í desember s.l. hafi orðið kveikjan að því að nú koma fram á Alþingi þáltill. um ástandið í einstökum ríkjum og áskoranir til íslensku ríkisstjórnarinnar um að beita sér með ákveðnum aðilum til stuðnings vissum málefnum, t.d. því sem allir Íslendingar geta verið sammála um að gera kröfur til hjá öllum þjóðum, en það er að mannréttindasáttmáll Sameinuðu þjóðanna sé haldinn. Um þetta held ég að allir þingmenn allra flokka hér á Alþingi geti verið sammála: Af minni hyggju var þáltill. um pólland sjálfsögð og nauðsynleg. Til þess liggja ýmsar ástæður, eins og t.d. mikil skipti okkar og Pólverja, ekki aðeins á sviði vörukaupa og vörusölu, heldur einnig vegna menningartengsla, þekkingar okkar á sögu þeirra og list, samúð okkar Íslendinga með baráttu þeirra í gegnum aldirnar fyrir frelsi sínu, og síðast en ekki síst þýðing þróunarinnar í Póllandi fyrir varanlegan frið í Evrópu. Þá ber þess að geta, að áður en Pólverjar komu á herforingjastjórn, settu á herlög og afnámu rétt Samstöðu til athafna og starfa í pólsku þjóðfélagi höfðu, ef ég man rétt, Alþýðusamband Íslands og íslenska þjóðkirkjan ásamt kaþólsku kirkjunni hér á landi ákveðið að efna til samskota meðal íslensku þjóðarinnar til að styðja Pólverja í efnahagslegri neyð þeirra. Auk samþykktar Alþingis sá íslenska ríkisstjórnin ástæðu til að álykta sérstaklega um Póllandsmálið og voru ástæður án efa þær sömu og hjá Alþingi Íslendinga. Til viðbótar má ég kannske benda á að e.t.v. er ekki sísta ástæðan sá mannlegi eiginleiki að hugsa fyrst til þess sem næst okkur stendur og okkur er skyldast, til okkar eigin fjölskyldu, til nágranna okkar, til landa okkar og svo nágranna okkar í næstu löndum. Það er erfitt fyrir okkur hér uppi á Íslandi oft á tíðum að gera okkur grein fyrir hvað er að gerast í fjarlægum löndum sem við sjálfir höfum afskaplega lítil samskipti við og verðum í flestum tilfellum að byggja skoðanir okkar á upplýsingum fjölmiðla. Við vitum að í þeim upplýsingum eru ákaflega skiptar skoðanir og fer oft eftir því, hvernig viðkomandi fjölmiðlar taka á þessum sömu málum, - fjölmiðlar sem í flestum tilfellum eru bundnir ákveðnum pólitískum skoðunum og stuðningi við ákveðnar þjóðir. Það hefur því reynst mér hvað best, ef ég hef reynt að setja mig inn í slík mál, að leita upplýsinga hjá þeim sem ég hef trú á að fari með rétt mál og túlki skoðanir sem falli að skoðunum manns sjálfs. Í þessu tilfelli er það hiklaust Amnesty International, kirkjan, þegar hún á í hlut, og hjá mér persónulega enn frekar í sambandi við þetta mál upplýsingar sem ég hef fengið á liðnum árum frá bandarísku verkalýðshreyfingunni, en ég hef nú um nokkurra missera skeið fengið að fylgjast með hvernig Bandaríkjamenn hafa aðstoðað og unnið með innlendum aðilum meðal almennings, meðal fátækra smábænda og landbúnaðarverkafólks í Mið-Ameríku, að því að rétta hag þessa fólks. Þegar litið er yfir ástandið í EI Salvador í heild má taka undir það sem sagt hefur verið, að síðustu mánuði hefur stríðið í El Salvador verið tvíþætt: annars vegar borgarastríð um völdin í landinu, hins vegar áróðursstríð á alþjóðavettvangi. Í borgarastríðinu takast á þrír aðilar: Öfgamenn til hægri, fulltrúar gömlu landeigendanna sem farið hafa með öll völd í landinu með stuðningi ólíkra fylkinga í hernum. Ríkisstjórnin, sem upphaflega var mynduð sem miðjuafl, en hefur færst yfir á hægri vænginn vegna þess að hinir vinstrisinnuðu hafa kosið vopnin í stað þess að reyna að feta veg lýðræðisins og taka þátt í stjórn landsins. Öfgamenn til vinstri hafa stofnað skæruliðasveitir sem í engu gefa eftir að grimmd og mannvonsku þeim sveitum sem starfa fyrir öfgalið til hægri. Þær herja á stjórnarhermenn. Síðan er áróðursstríðið á alþjóðavettvangi. Þar eru helstu þátttakendur Bandaríkin og Sovétríkin og svo að sjálfsögðu fylgifiskar þeirra, allt niður í einstaka þingmenn á þjóðþingum, eins og við verðum átakanlega varir við á Alþingi Íslendinga, svo og fjölmiðlamenn sem allt í einu eru orðnir þátttakendur í slíkum atburðum með sinni afstöðu. Það er auðvitað engin launung á því, eins og kom fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að Bandaríkin styðja þá ríkisstjórn í EI Salvador sem er við völd. Þar eru jafnframt nokkrir tugir bandarískra hernaðarráðgjafa um þessar mundir, að mér er tjáð. Sovétstjórnin hefur hins vegar kosið að fara þær leiðir sem henni eru kærastar í öllum löndum öðrum en Afganistan og Austur-Evrópuríkjunum. Hún leitast við að fela sinn hernaðarlega stuðning við öfgamenn til vinstri sem víða eru að störfum og eru annaðhvort bundnir skipulegum kommúnistaflokkum eða öðrum vinstri öflum. Það er ekki lengur þrætt um það, hvort Sovétmenn og Kúbumenn taki þátt í baráttu með svokölluðum þjóðfrelsisöflum í Afríku, ég endurtek: Afríku, það hefur verið viðurkennt og sannað. Enn þá láta þessir sömu aðilar svo sem hendur þeirra séu hreinar af blóðbaðinu í El Salvador. Er reyndar sömu sögu að segja um ráðamenn í Nicaragua, nágrannaríki El Salvador. Þar eru komnir til valda skoðanabræður þeirra sem ráða í Sovétríkjunum og Kúbu og þangað er veitt gífurlega miklu fé og afli til þess að koma á fót öflugasta her í Mið-Ameríku. En ég held að samt sem áður sé óhætt að taka undir þá skoðun blaðamanns, sem lét í sér heyra í tímaritinu Newsweek fyrir skömmu, að þrátt fyrir mikinn stuðning bæði Castros og Sandinista, fyrir hönd Sovétríkjanna, við byltingarmenn í EI Salvador sé ekki hægt að telja þá vera ástæðuna fyrir þeim mikla óróa sem nú ríkir í Mið-Ameríku. Við verðum að hafa það í huga, að í gegnum aldirnar hefur fátæktin og kúgunin verið landlæg í þessum löndum og það eru einræðisherrar þessara landa sem hafa átt mestan þátt í því að sá því sæði uppreisnar sem nú fer vaxandi og virðist víða vera að bera ávöxt. Það er ekki Kúba sem er ástæðan fyrir óróleikunum á þessu svæði. Hins vegar hafa stjórnendur Kúbu notað sér út í ystu æsar tækifæri sem þar hefur gefist, er haft eftir einum bandarískum starfsmanni utanríkisráðuneytisins á þessu svæði. Ég held að skynsömum mönnum, sem líta hlutlaust á málin, sé ljóst að jafnvel þótt Reagan forseti Bandaríkjanna gæti komið í veg fyrir aðgerðir utanaðkomandi afla, eins og þeirra á Kúbu og í Nicaragua, þá er svo mikið af uppsöfnuðum vandræðum og þjóðfélagslegu óréttlæti í mörgum þessara ríkja að þau mundu halda áfram að loga, loga óróleikans og loga byltingar, sem nú geisar ekki aðeins í því landi sem við höfum nú sérstaklega til umræðu í sambandi við þetta mál. Það er því óhætt að taka fyllilega undir þau orð hæstv. utanrrh. sem hann viðhafði í svari sínu við fsp. hér í Sþ. ekki alls fyrir löngu. Hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Undirrót þess skelfingarástands, sem ríki hefur í El Salvador, er án alls vafa hið gífurlega þjóðfélagslega óréttlæti, sem þar hefur viðgengist, og það hyldýpi, sem skilur hina fámennu yfirstétt frá öllum landslýð.“ EI Salvador hefur um áratugaskeið haft einhverja hæstu hlutfallstölu eignalausra landbúnaðarverkamanna og leiguliða sem nokkurs staðar finnst í latnesku Ameríku. Bág kjör þeirra í landinu hafa haft mikil áhrif á hina pólitísku stöðu innanlands, átt sinn þátt í sívaxandi ólgu sem hefur leitt til blóðugra átaka. Það sem skeði árið 1980, þegar gengið var í að skipta jarðeignum upp, var mjög mikilvægt í sambandi við alla þróun í átt til lýðræðislegra stjórnarhátta, enda nutu þær aðgerðir mikils stuðnings í landinu. Það var 6. mars 1980 sem stjórn El Salvador samþykkti þessa jarðeignaskiptingaráætlun. Þegar hún kemst til framkvæmda - sem ég bæði vona og veit að mun verða í framtíðinni vegna þess m.a. að þetta er eina ráðið til þess að leysa vandamálin í þessu landi - þá verður um að ræða eina mestu umbreytingu í landbúnaði í allri sögu Mið- og Suður-Ameríku. Þessi áætlun var í þremur þrepum og ef öll þrjú þrep hennar hefðu náð fram hefði hún flutt eignarrétt á landi til um 225 þús. fjölskyldna af um 300 þús. fjölskyldum landbúnaðarverkamanna í landinu. Forustusveit þeirra, sem barist hafa fyrir þessu átaki, er samband smábænda eða þrýstihópur þeirra, eins og sumir vilja kalla, sem kallaður hefur verið Union Communal Salvadoriana. Þessi hópur eða samtök voru stofnuð 1966 með aðstoð frá samtökum sem eiga uppruna sinn í stuðningi bandarísku verkalýðshreyfingarinnar, sömu samtökum og hafa aðstoðað við skipulag og þróun í málum fátækra smábænda í Mið- og Suður-Ameríku. Stjórnendur í El Salvador, sem þar réðu þegar ákveðið var að taka til við þessa breytingu og tilfærslu jarðeigna, leituðu einmitt aðstoðar þessara samtaka við að koma breytingunni á. Vegna þess að samtökin nutu mikils stuðnings í sveitum landsins fékk ríkisstjórnin forseta þessa sambands til að stjórna áætluninni. Báðir aðilarnir voru þess fullvissir, að ef þeir gætu komið af stað borgarastyrjöld í landinu mundi sigurinn verða þeirra. Vitna ég hér til aðilanna, sem lögðust gegn þessu, öfgaaflanna til hægri og vinstri. Það er enginn vafi á því. að árásir beggja þessara aðila og launmorð eru hluti af áformum þeirra um að koma á óstöðugleika í landinu og kollvarpa ríkjandi stjórnvöldum, sem lengi framan af-og maður verður að trúa enn þá taka nokkurt tillit til þeirra réttinda sem áskilin eru í mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, a.m.k. þegar þeir vilja hlusta á skynsamlegar tillögur eins og komið hafa fram nú ekki alls fyrir löngu frá fulltrúum Mexíkó og Frakklands. Þeir, sem að þessari landbúnaðaráætlun unnu og fylgdust með framvindunni, voru þess fullvissir og eru, að ef borgarastyrjöld nær hámarki í landinu eru öll líkindi til - og þessi tala hefur ekki verið vefengd - að a.m.k. 200 þús. manns muni láta lífið í þessu litla landi sem hefur aðeins 4.5 millj. íbúa. Og það sem kannske verra er: það eru allar líkur á að slík átök mundu leiða til þess, að önnur lönd á svæðinu drægjust inn í þessa baráttu, eins og þegar er komið á daginn, með því að styðja annan hvorn hinna stríðandi aðila. Það er skoðun margra - og sú skoðun er ekki sótt til Bandaríkjanna - að ef svokölluð vinstri byltingaröfl sigra í landinu muni samanburðurinn við stjórn Pol Pots í Kampútseu ekki verða mjög langsóttur. Þegar er reynsla komin á þetta í einu nágrannaríki EI Salvador, Nicaragua. Það er ekki auðvelt fyrir okkur hér uppi á Íslandi, sem viljum láta ljós okkar skina á vandamál í þessum hluta heimsins eins og annars staðar, að gera okkur grein fyrir af hverju þetta litla land, El Salvador, er í raun fyrsti frambjóðandinn í það hlutverk að teljast jafngildi Kampútseu á vesturhveli jarðar og hvers vegna þessi endurskipulagning eða skipting jarðeigna, sem verið er að reyna að koma í framkvæmd við mjög erfiðar aðstæður, hefur haft slík áhrif á þetta ástand. Því hefur verið haldið fram af sérfræðingum frá Sameinuðu þjóðunum, að í EI Salvador finnist vandamál sem ríkjandi eru bæði í Asíu og í Mið- og Suður-Ameríku. Landið er lítið og þéttbýlt og þeir, sem kynnt hafa sér ástand þar, segja að íbúafjöldinn skiptist nokkurn veginn á þann hátt sem hér skal greina: Um 2.4 millj. manna eða í kringum 400 þús. fjölskyldur lifa á þéttbýlissvæðum. Þar eru um 30% þessara manna atvinnulausir eða hafa mjög litla atvinnu. Mikið af þessu fólki hefur flúið til þéttbýlissvæðanna, til borganna úr fátækt dreifbýlisins, aðeins til þess að komast að þeirri ömurlegu staðreynd, að lífið er jafnslæmt þar og ekkert betra en í sveitunum. Þetta er sú ömurlega staðreynd sem fólk úr dreifbýli alls staðar í heiminum, þar sem fátækt ríkir, kemst að, sama hvort það er austur í Indlandi, í Afríku eða í Suður-Ameríku. Af þeim 2.2 millj. íbúa, sem þá eru eftir, að frátöldum þeim sem í þéttbýlinu búa, eru um það bil 350 þús. fjölskyldur sem lifa enn úti í sveitum landsins. Aðeins lítill hluti þeirra vinnur störf sem ekki teljast til landbúnaðar eða á sinni eigin litlu jörð. Þá eru eftir um það bil 300 þús. af þessum fjölskyldum, sem lifðu sem landeignalausir verkamenn allt fram að 6. mars 1980 þegar umrædd jarðeignalög voru sett. Stór hluti þessara jarðeignalausu fjölskyldna vann fyrir sér á stórum kaffi-, sykur- og baðmullarekrum í eigu ríkra landeigenda. Einmitt þessi staðreynd mun hafa vakið bandarísku verkalýðshreyfinguna til þess að sinna sömu skyldu og þeir tókust á herðar er þeir skipulögðu sveitir slíks fólks, þúsunda slíkra, tugþúsunda, sem unnu skyld störf í Bandaríkjunum, bæði í Kaliforníu og öðrum suðurríkjum Bandaríkjanna. Í EI Salvador mun stór hluti þessa fólks hafa aflað sér tekna eftir leiðum sem eru kannske þekktari í Asíu en í Suður- og Mið-Ameríku, sem leiguliðar á litlu ræktuðu svæði sem þeir svo greiddu fyrir með hluta af uppskeru sinni. Það er óhætt að fullyrða að stærsti hluti uppskerunnar af þeim 2–3 ekrum, sem þeir höfðu til umráða, hafi farið til þess að borga landeigandanum leiguna. Á nákvæmlega sama hátt og í Asíu gat landeigandinn í EI Salvador átt t.d. 50 ekrur og leigt þær út til 50 fjölskyldna, verið alveg eins gráðugur og sá landeigandi sem bjó í borg í EI Salvador og átti 10 sinnum stærra land. Þessar 300 þús. jarðeignalausu fjölskyldur eru um 40% af allri íbúatölu landsins. Þetta hlutfall landbúnaðarverkamanna og leiguliða hefur ekki aðeins skapað vandamál í El Salvador, heldur má benda á fjölmörg lönd sem hafa búið við sama ástand og orðið að ganga í gegnum svipaða þróun. Sagan segir okkur frá Mexíkó og Rússlandi í byrjun aldarinnar, Kína á fjórða og fimmta áratug þessarar aldar, Bólivíu og Kúbu á sjötta áratugnum, Víetnam á þeim sjöunda, Eþíópíu og Nicaragua á áttunda áratugnum. Í öllum þessum löndum höfðu skapast djúpstæð vandamál, sem áttu rót sína að rekja til þess óréttlætis sem fólst í þessu ábúðar- og vinnufyrirkomulagi, og kom niður á stórum hluta af íbúafjölda dreifbýlisins sem nam - eins í El Salvador - allt að 1/3 af heildaríbúafjölda viðkomandi landa. Reyndar var þetta sama hlutfall í þeim löndum, sem ég hef þegar nefnt, og olli þeim stórfelldu átökum sem enduðu með falli þeirra stjórna sem þá voru við völd. Að vísu þekkjum við önnur lönd þar sem skyld jarðeignavandamál voru leyst án slíkra átaka. Nálægt okkur stendur að sjálfsögðu Danmörk sem leysti sín vandamál á þessu sviði á áttunda tug 19. aldar. Við getum bent á Japan, Suður-Kóreu, Formósu á árunum eftir síðari heimsstyrjöld, og sjálfsagt finnast fleiri sem nefna mætti. Þrátt fyrir þær skoðanir sem menn almennt hafa á vopnastuðningi Bandaríkjanna við hægri harðstjórnaröflin í El Salvador og víðar, sem ég tek undir, þá mótmælir enginn því, að Bandaríkin hafa víðs vegar um heim veitt mikilsverðan stuðning til að efla efnahag landanna. Þekkjum við Íslendingar góð dæmi þess. Því hefur verið haldið fram, að sá stuðningur, sem Bandaríkin höfðu veitt El Salvador allt fram á sjötta áratug þessarar aldar, hafi ekki náð tilgangi sínum vegna þess að í þeim stuðningi var lögð áhersla á þróun iðnaðar og byggingu ýmissa risamannvirkja, eins og hafna og þjóðvega. Þeim, sem þar lögðu á ráðin, hafði sést yfir að þau lönd, sem Bandaríkin studdu til þess að koma á breytingum í sínum landbúnaði, voru löndin sem komust hjá bændabyltingu, eins og átti sér stað á Kúbu og í Víetnam, og þessar aðgerðir urðu ekki aðeins til þess að komist var hjá blóðugum innanlandsátökum, heldur til þess að efnahagur þessara landa og alls almennings tók stórstígum framförum, langt fram yfir það sem gerðist hjá nágrönnum þeirra í Asíu. Og það er alls ekkert erfitt að finna ástæðuna. Bændur, sem eiga landið, framleiða miklu meira á landi sínu en annarra. Lönd, sem að meginhluta eru landbúnaðarlönd, þar sem bændur eiga sitt land, eru þess umkomin að framleiða svo að umframbirgðir verða. Þetta verður til þess að fjármunir komast á hendur fjölda fólks sem eru hinir eiginlegu neytendur. Síðan færist fjármagnið aftur í gegnum margs konar þjónustu til bygginga og enn frekari þjónustu, til iðnaðar og til fjárfestingar í landbúnaði. Og ég leyfi mér að fullyrða að það eru engir aðrir en Bandaríkjamenn sem þekkja þetta mál hvað best. Þeir hafa gengið í gegnum slíka þróun í sínum landbúnaði sjálfir og má rekja það til svokallaðra Homestead-laga sem sett voru árið 1862. Með þeim var það einmitt fjölskyldulandeignin sem varð grundvöllur að framleiðslueiningunni í amerískum landbúnaði mið- og vesturríkjum Bandaríkjanna. Auðvitað má til viðbótar benda á þá staðreynd, sem enginn getur mælt á móti, hvað varðar undirstöðufæðutegundir þessa fólks í Mið- og Suður-Ameríku og reyndar í Asíu líka, maís, hrísgrjón og hveiti, að alls staðar er það litli jarðeigandinn, sem vinnur á eigin jörð, sem framleiðir ekki aðeins meira en gert var með gamla fyrirkomulaginu, leiguliðakerfinu, heldur líka meira en svokallað samvinnukerfi sem við þekkjum frá löndum sósíalismans hér í Vestur-Evrópu. Er nærtæk dæmi og lýsingar um það að finna frá póllandi frá síðustu árum. Það er ávallt spurning hvernig Íslendingar eða öllu heldur fulltrúar þeirra á alþjóðavettvangi eigi að taka á ýmsum þeim deilumálum sem uppi eru á hverjum tíma. Mér finnst að sjálfsögðu eðlilegt að tekin sé afstaða til þeirra mála út frá þeim meginsjónarmiðum sem við teljum að liggja eigi til grundvallar í samskiptum ríkja, þar sem tekið er tillit til sjálfsforræðis þeirra fyrst og fremst. Umfram allt hljóta þó Íslendingar að skipta sér af mannréttindamálum og vera í hópi þeirra ríkja sem harðast berjast fyrir því. að almenn mannréttindi séu virt í öllum ríkjum heims. Á alþjóðavettvangi hafa Íslendingar unnið að þessum málum, og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hafa Íslendingar ávallt stutt þær ályktanir sem leitt geta til þess, að mannréttindi séu í heiðri höfð. Eins og fram kemur í skýrslu fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum voru mannréttindi í El Salvador til umræðu á 36. Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Mexíkó, Danmörk, Svíþjóð og nokkur önnur lönd báru fram tillögu um ástand í mannréttindamálum í EI Salvador. Eins og fram kemur í skýrslu um þátttöku Íslands í Allsherjarþinginu, var þetta umdeildasta tillagan í þriðju nefnd á 36. Allsherjarþinginu, enda var tillagan borin upp í óþökk stjórnvalda í EI Salvador sem töldu að efni tillögunnar væri verulega vilhallt stjórnarandstæðingum og innihéldi ósannar og óstaðfestar ásakanir. Margar tilraunir voru gerðar til að fá flytjendur til að milda orðalagið, en það tókst ekki. Í skýrslunni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í tillögunni er lýst þungum áhyggjum yfir alvarlegu ástandi í mannréttindamálum í El Salvador og afleiðingum þess fyrir fólkið í landinu. Þá er harmað að ekki hafi tekist að ná samkomulagi stjórnmálaflokka þar um að efna til lýðræðislegra kosninga og stjórnarmyndunar án ofbeldis og ofsókna. Harmað er ofbeldisástand og mannréttindabrot, sérstaklega af völdum vopnaðra sveita á vegum stjórnvalda í landinu, er beri enga virðingu fyrir lífi og réttindum borgaranna. Skorað er á öll ríki að skipta sér ekki af innanríkismálum landsins og hætta allri hernaðaraðstoð við aðila þar, þannig að stjórnmálaöfl í landinu geti komið á friði, lögum og reglu. Þá er skorað á stjórnvöld að tryggja mannréttindi þjóðarinnar og stefna með því að friðsamlegri pólitískri lausn vandamála landsins. Mannréttindanefndinni er falið að fjalla um málið á næsta fundi á grundvelli skýrslu sérstaks ráðunauts um ástandið. Loks er ákveðið að fjalla um málið á 37. Allsherjarþinginu.“ Gengið var til atkvæða um tillöguna í nefnd og þingi og var hún samþykkt með 68 atkv. gegn 22, og ég held að 53 hafi setið hjá. Þessi ályktun var nr. 36 á þessu þingi. Norðurlönd greiddu öfl tillögunni atkvæði ásamt Austurríki, Belgíu, Frakklandi, Grikklandi, Hollandi, Írlandi, Ítalíu, Lúxembúrg og Vestur-Þýskalandi af Vesturlöndum. Hjá sátu m.a. Ástralía, Bretland, Japan, Kanada, Portúgal og Spánn. Á móti voru m.a. Bandaríkin og Ísrael. Þessar upplýsingar eru úr skýrslu utamnrrn. um störf fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Það kemur jafnframt fram í þessari skýrslu, sem dreift hefur verið til allra hv. þm., að ýmsar fleiri ályktanir um mannréttindamál voru.samþykktar á þinginu, þ. á m. um mannréttindi í Guatemala og auk þess stofnun mannréttindasjóðs til styrktar þeim er mannréttindi hafa verið brotin á í Chile með fangelsun eða frelsissviptingu eða þeir neyddir til að flýja land. Norðurlandaþjóðirnar fluttu þá tillögu og var Ísland í hópi flutningsaðila. Er það gott dæmi um störf íslenskra sendinefnda á alþjóðavettvangi að málefnum um mannréttindi. Þá má geta þess, að á fundum Alþjóðaþingmannasambandsins, sem Alþingi Íslendinga er aðili að, hefur þetta mál verið á dagskrá og í sept. s.I. var samþykkt ályktun um mannréttindi í EI Salvador á fundi Alþjóðaþingmannasambandsins sem haldinn var í Havana. Sú tillaga er efnislega eins og tillögur sem samþykktar hafa verið ávegum Sameinuðu þjóðanna, að öðru leyti en því, að þar er lýst yfir áhuga á sameiginlegri yfirlýsingu Mexíkó og Frakklands um ástandið í EI Salvador. Sú yfirlýsing var gefin út eftir að Mitterand Frakklandsforseti hafði hitt Portillo, forseta Mexíkó, og þeir rætt þessi mál. Í þessari sameiginlegu yfirlýsingu, sem gefin var út af utanríkisráðherrum landanna, er lagt til að samtökin FMLN og FDR verði viðurkennd sem lögmætir pólitískir aðilar og samið við þá um framtíða landsins og auk þess verði hafin uppbygging og þróun í lýðræðisátt undir eftirliti Sameinuðu þjóðanna. Meginágreiningurinn snýst þess vegna um það, hvort taka eigi mark á fyrirhuguðum kosningum í El Salvador, sem fram fara 28. mars s.l., eða hvort ekki séu forsendur fyrir þeim kosningum fyrr en samið hefur verið um framtíð landsins við foringja skæruliðahópanna í landinu. Það er ljóst að FMLN og FDK bjóða ekki fram í þessum kosningum og telja kosningarnar hina mestu markleysu, en sjö flokkar, sem nú teljast til stjórnarandstöðu í EI Salvador, munu taka þátt í kosningabaráttunni og hafa boðið fram. Óneitanlega læðist að manni sá grunur, að þeir aðilar svokallaðra byltingarafla, sem afneita þátttöku í kosningum þessum á þann hátt sem lýðræðisríki og þing þekkja, en boða hana í staðinn með bensínsprengjum, séu sjálfir ekki á hraðri leið til aukins lýðræðis né í átt til þess, að allir þegnarnir njóti einföldustu mannréttinda, eins og þátttöku í kosningum. Það er auðvitað áhorfsmál hvort ræða eigi efnislega um ástandið í EI Salvador, enda blandast þá inn í málið ástandið í heild á þessu heimssvæði. Umræður um það. sem er að gerast í EI Salvador, taka að sjálfsögðu mið af þeirri þróun sem átt hefur sér stað í nágrannaríkjunum, einkum í Nicaragua, þar sem Sandinistar hafa tekið völdin, í Hondúras, Guatemala og jafnvel í Costa Rica, þótt þar hafi verið kyrrt að undanförnu. Það hefur verið mikið rætt og ritað um þessi mál í erlend blöð og innlend að undanförnu og framsögumaður vitnaði m.a. í nokkur slík skrif. M.a. hefur þetta verið gert vegna nýrrar stjórnar í Hondúras, vegna gervikosninga og harðstjórnar í Guatemala vegna afnáms mannréttinda þar, - ég tek þó fram að getur verið breytt frá því að ég samdi þessa ræðu, því að mér skilst að annaðhvort í gær eða fyrradag hafi verið gerð bylting í Guatemala, - vegna afnáms mannréttinda og ógnarstjórnar gagnvart frumbyggjum í Nicaragua, svokölluðum Miskito-indíánum, vegna afskipta Kúbumanna í Mið-Ameríku og á Karabíska svæðinu, en Kúbumenn hafa yfir að ráða einum best búna her í heimi, og loks vegna afskipta Bandaríkjamanna á þessu svæði, sem reyndar eru ekki ný af nálinni. Að sjálfsögðu mætti um þessi atriði ein sér eða öll sameiginlega flytja margar langar ræður. Ég held þó að aðalatriði þess máls, sem hér er til umr., sé að gera sér grein fyrir þeim ágreiningi sem ríkir á milli þjóða um ástand og horfur í EI Salvador, ágreiningi sem hefur verið fluttur hér inn á Alþingi. Annars vegar er afstaða Bandaríkjanna og langflestra Mið- og Suður-Ameríkuríkjanna, sem lýsir sér í því, að fyrst þurfi að efna til kosninga í landinu og í framhaldi af þeim verði teknir upp samningar við skæruliðahópana, þess vegna þurfi að koma í veg fyrir að skæruliðum takist að eyðileggja kosningarnar sem þar fara fram á sunnudaginn kemur. Hins vegar er afstaða Mexíkó og örfárra annarra Suður- Ameríkuríkja, sem studd er af Kúbu og Frakklandi, eins og áður er minnst á. Mexíkóstjórn leggur áherslu á að fyrst verði samið við skæruliða og að Sameinuðu þjóðirnar skerist í leikinn nú þegar. Þá er vitað að viðræður, bæði opinberar og leynilegar, hafa farið fram milli forráðamanna þessara ríkja. Alexander Haig hefur rætt við Castaneda utanrrh. Mexíkó og Claude Cheysson utanrrh. Frakklands. Þá hefur Alexander Haig átt fund 23. nóv. s.l. með Rafael Carlos Rodrigues, sem er þriðji æðsti maður Kúbu. Afstaða utanrrh., sem fer með þessi mál af hálfu ríkisstj. á alþjóðavettvangi, hefur verið skýr, eins og fram hefur komið í ályktunum sem Ísland hefur greitt atkv. með á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, bæði á 35. og 36. Allsherjarþinginu. Þar sem ég tel að hugsanlegar yfirlýsingar Alþingis eigi fyrst og fremst að beinast að mannréttindamálum vil ég vekja athygli á því sem segir á bls. 186 í áðurnefndri skýrslu fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Þar segir svo um mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna orðrétt, með leyfi forseta. „Undanfarin fjögur ár hafa verið bornar fram á allsherjarþingum tillögur um stofnun embættis mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna, í líkingu við embætti flóttamannafulltrúa samtakanna, en vegna mjög harðrar andstöðu Austur-Evrópulandanna og fylgiríkja þeirra hafa tillögurnar ekki náð fram að ganga og mátinu jafnan verið vísað til mannréttindanefndarinnar til athugunar. Costa Rica, Danmörk, Noregur og Svíþjóð og 16 önnur lönd báru fram tillögu, þar sem gert var ráð fyrir að fela mannréttindanefndinni að veita málinu forgang á næsta fundi sínum og leggja raunhæfar niðurstöður um það hér fyrir næsta fund efnahags- og félagsmálaráðsins. Því næst skyldi málið lagt fyrir 37. Allsherjarþingið með það fyrir augum að taka ákvörðun um stofnun embættisins. Eins og undanfarin ár fluttu Alsír, Indland, Júgóslavía og Kúba breytingartillögur sem drógu úr öllum styrk upphaflegu tillögunnar og hefðu í reynd komið í veg fyrir efnislega meðferð málsins. Eftir langt málþóf og margar breytingartillögur flutningsmanna og ofangreindra fjögurra landa náðist loks samkomulag um texta, þar sem mannréttindanefndinni er falið að fjalla aftur um málið og leggja skýrslu um niðurstöður sínar fyrir efnahags- og félagsmálaráðið og 37. Allsherjarþingið. Var sú tillaga samþykkt samhljóða í nefnd og á þingi, ályktun nr. 36.“ Ég held að við Íslendingar gátum hjálpað mikið til með því að stuðla að því, að embætti eins og þarna var verið að lýsa verði sett á stofn á vegum Sameinuðu þjóðanna. Í skýrslu þeirri, sem Ólafur Jóhannesson, hæstv. utanrrh., hefur lagt fram hér á Alþingi og rædd verður síðar, kemur í ljós stefna íslensku ríkisstj. í málefnum El Salvador. Get ég tekið undir hana í einu og öllu. Sömu skoðanir komu fram í svari hans við áðurnefndri fyrirspurn, og þær skoðanir studdu þeir sjálfstæðismenn sem voru hér viðstaddir er sú umr. fór fram. Í skýrslu hæstv. utanrrh. segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í skýrslu minni á s.I. ári vék ég nokkuð að málefnum EI Salvador. hví fer fjarri að ástandið hafi batnað á þeim tíma sem síðan er liðinn. Ógnaröldin er alls ráðandi og ýmsar fylkingar til hægri og vinstri keppast um að myrða andstæðingana, en allur almenningur í landinu líður mest, eins og oftast vill verða. Það yrði of langt mál að reyna hér að skilgreina ástandið í El Salvador og benda á líklegustu lausnirnar. Almennar kosningar standa fyrir dyrum, en vandséð er að þær geti leyst mikið eins og í pottinn er búið. Ýmsir vinstri flokkar fá ekki að taka þátt í kosningunum eða vilja það ekki, og framboð eða jafnvel aðeins þátttaka í atkvæðagreiðslu getur jafngilt dauðadómi frá einhverjum þeirra fylkinga sem berjast um völdin. Núverandi ríkisstjórn í landinu er blanda af herforingjastjórn og borgaralegri stjórn, lítilsmegnug og sjálfri sér sundurþykk. Hún hefur reynt að skipta stórum jarðeignum milli smábænda til að draga úr þjóðfélagsmisréttinu, en árangur af því starfi er enn óviss vegna upplausnarástandsins í landinu. Bandaríkjamenn hafa veitt stjórninni hernaðaraðstoð til að berjast við skæruliðafylkingu vinstri manna sem þeir segja studda af ýmsum kommúnistaríkjum, og jafnframt veita Bandaríkjamenn stjórninni nokkra efnahagsaðstoð í von um að hún styrki stöðu kristilegra demókrata Duartes í kosningunum og þar með aðstöðu miðjumanna í stjórnmálum EI Salvador. Sameinuðu þjóðirnar hafa tvívegis ályktað um ástandið í EI Salvador. Þar hafa aðilar verið víttir fyrir framferði sitt og skorað á þá að taka upp viðræður til að leysa málin á friðsamlegan hátt. Ísland hefur greitt þessum tillögum atkvæði sitt, en því miður bendir enn ekkert til að friðsamleg lausn sé í sjónmáli. Sumir þeirra hópa, sem berjast við ríkisstjórnina, hafa gefið til kynna að þeir kunni að vera reiðubúnir til samningaviðræðna, en stjórnin er því andvíg og vísar m.a. til kosninganna sem fram eiga að fara. Ástandið í sumum öðrum Mið-Ameríkuríkjum, einkum Guatemala, er í sjálfu sér ekki miklu betra en í EI Salvador. Mesta ógnunin við frið og stöðugleika í þessum ríkjum er fátækt, félagslegt óréttlæti og alræðisvald fámennisstjórna. Aðeins með auknu jafnræði, aukinni almennri menntun og efnahagslegri uppbyggingu verður hægt að stuðla að lýðræðisþróun og forða því að sterkir öfgahópar steypi þessum ríkjum út í alræðisvald kommúnismans. Þegar svo er komið gefast ekki tækifæri til að skoða hug sinn að nýju og hyggja að því, hvort aðrar leiðir væru ekki gæfulegri. Næg eru dæmin til að sanna það.“ - Þetta er orðrétt tilvitnun úr skýrslu utanrrh. sem hér liggur fyrir hv. Alþingi til umræðu einhvern tíma á næstunni. Þegar við lítum til þeirrar stöðu sem nú er á alþjóðavettvangi og reyndar ekki síst hér í Vestur-Evrópu, finnst mér allt of einfalt að draga mörk á milli Bandaríkjamanna og Sovétmanna. Sumum hefur að vísu þótt merkilegt að þeir, sem hafa barist hvað mest, best og drengilegast gegn einræðisstjórnarfari Sovétmanna, eru nú orðnir baráttumenn vinstri skæruliða í EI Salvador, sem eru sumir afsprengi þeirra einræðisafla sem náð hafa völdum í Nicaragua og eru í sjálfu sér ekki hótinu betri en öfgasinnuð harðstjórnaröfl sem ríkjandi eru í Guatemala. Ég get ekki látið hjá líða, áður en ég kem að mínum lokaorðum, að minnast á þátt kaþólsku kirkjunnar í þeirri borgarastyrjöld sem nú er í EI Salvador, en því nafni má nefna þessi átök. Þar hafa þeir sem þjóna kirkjunni, eins og því miður víða annars staðar, bæði biskupar, nunnur og prestar, fallið fyrir vopnum launmorðingja og orðið að þola ill örlög. Hefur mátt sjá á liðnum misserum að kaþólska kirkjan hefur verið á mörkum þess að teljast liðsmaður vinstrisinnaðra stjórnarandstæðinga í EI Salvador. Og þótt margir kirkjunnar þjónar hafi verið andstæðir þeim kosningum sem fram undan eru í landinu, þá hafa þeir snúist nær einhuga með þeim í dag. Er það ekki síst að þakka þeirri afstöðu sem biskupar landsins og páfi hafa tekið. Reyndar mætti ala langt mál um kosningarnar, sem eiga að fara fram 28. mars n.k., og afstöðu manna til þeirra, ráðandi manna í ýmsum löndum heims. Ég gæti t.d., ef tími hefði gefist til, sagt hv. þm. frá umræðum sem áttu sér stað í stjórnmálanefnd Evrópuráðsins aðeins fyrir nokkrum dögum um þetta mál, en þar var samþykkt að senda til EI Salvador fulltrúa Evrópuráðsins, stjórnmálanefndarinnar, til að fylgjast með þessum kosningum. Hins vegar kom það fram á síðustu stundu hjá formanni nefndarinnar, verkamannaflokksþingmanninum Úrin frá Englandi, að það væri líklega ekki hægt vegna þess að ekki væru til peningar til þess að senda hann þangað. Þar voru sem sagt annars vegar mannréttindin og hins vegar peningarnir á vogarskálunum. Vinstri menn í EI Salvador, eins og hér hefur reyndar komið fram í fyrri ræðu, telja þessar kosningar marklausar og vilja að sem fæstir kjósendur láti álit sitt í ljós. Stjórnarskrám, sem hið nýja þing eigi að semja, verði aðeins eitt tæki til að tryggja völd hersins, landeigenda og yfirstéttar. Eitt og annað bendir þó til þess, að þessi aðför byltingarmanna að kosningunum njóti ekki almennra vinsælda í EI Salvador og það sé ekki í þessu skyni sem almenningur hafi stutt skæruliða, eins og ég hef áður komið inn á. En það er enginn vafi á því - og það held ég að sé nokkuð sem megi undirstrika- að bændur eru stuðningsmenn áðurnefndrar áætlunar ríkisstjórnarinnar um að skipta landeignum stórjarðeigenda, sem ég hef hér eytt nokkrum tíma í að lýsa. Eins og ég sagði er afstaða páfans til þessara kosninga til komin vegna áskorana biskupanna í EI Salvador. Í þeirri áskorun kemur þetta m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: „Við teljum að deila, sem á sér innlendar orsakir, hafi verið færð inn á alþjóðavettvang þannig að það sé ekki lengur á valdi EI Salvador-manna sjálfra að leysa deiluna. Staðreynd er að Sovétmenn leggja sitt af mörkum til að viðhalda ágreiningnum.“ Páfi tók einnig, í ræðu sem hann flutti, undir þá hvatningu biskupanna, að sem flestir tækju þátt í kosningunum sem eiga að fara fram á sunnudaginn kemur. Orð þeirra verða ekki skilin á annan veg en þann, að þeir telji áróðursstríð á alþjóðavettvangi spilla fyrir friði í EI Salvador. Þetta er alvarleg áminning til allra þeirra sem telja það sér t.d. til pólitísks framdráttar í heimalandi sínu að vera að hampa borgarastyrjöldinni í EI Salvador. Við leiðum að sjálfsögðu ekki til lykta borgarstyrjöldina í EI Salvador með því að ræða hana á stjórnmálavettvangi hér á Íslandi, þó ég telji sjálfsagt að ræða það. En við verðum að mínu mati að gjalda nokkurn varhug í ályktunum okkar um þessi sömu mál. Ég held að við getum sameinast um það að taka undir með kirkjunnar mönnum í El Salvador þegar þeir biðja þess, að þjóðinni sjálfri takist að leysa deilur sínar á friðsaman hátt og til þess hafi íbúarnir frelsi bæði í orði og verki. Ég tel að til þess að svo megi verða þurfi að koma til aðstoð og hjálp Sameinuðu þjóðanna og vinsamlegra þjóða sem hafa og halda í heiðri mannréttindastefnuskrá Sameinuðu þjóðanna. Og vegna þess að ég vitnaði í upphafi ræðu minnar til þeirra skoðana og aðgerða sem bandaríska verkalýðshreyfingin hefur haft í frammi í sambandi við þetta mál í EI Salvador, þá vil ég nú í lok ræðu minnar vitna til niðurstöðu sem þeir komust að og gerðu að sinni seint á síðasta ári og hafa látið fara frá sér til Alþjóðasambands frjálsra verkalýðsfélaga, sem verkalýðsfélög eiga aðild að alls staðar að úr heiminum. Þeir segja í þessum ályktunum sínum að það sé álit þeirra og einnig verkalýðshreyfingarinnar í EI Salvador, að ef sigur vinnist, ef þeir hægri menn, sem ráða og hafa ráðið í landinu El Salvador, sigruðu í þessari styrjöld sinni, þá verði það til að skapa örvæntingu og hörmungar fyrir alla launþega í þessu hrjáða landi. Og þeir segja enn fremur - og það er niðurlag ályktunarinnar að þeir fordæmi allan tilflutning vopna frá Sovétríkjunum til skæruliðanna í El Salvador, alveg eins og þeir, bandaríska verkalýðshreyfingin, fordæmi að bandarísk vopn séu notuð af hægri öflum í El Salvador í innanlandsátökum. Þeir fordæma það alveg eins. Og þeir ljúka þessari ályktun sinni með þessum orðum: Ef ekki verður áþreifanleg framþróun í sambandi við jarðeignaskiptinguna, í sambandi við frjálsar kosningar, í sambandi við mannréttindi og í því að uppræta og útiloka hinar hræðilegu dauðasveitir sem þar eru að verki, þá verður ekki komið á því þjóðskipulagi í þessu hrjáða, fátæka landi sem verkalýðshreyfingin um allan heim vill stuðla að. Herra forseti. Ég vil láta þessum orðum mínum lokið um þetta mál. Að sjálfsögðu tek ég undir það með hv. flm. þeirrar till. sem hér er til umr., að hún fari til athugunar hjá utanrmn. Mín skoðun er sú, að það þurfi að breyta orðalagi í till. ef það verður ofan á hjá utanrmn. og hv. þm. að Alþingi eigi að álykta um þetta mál. Ég tel nauðsynlegt að breyta orðalagi tillögunnar þannig að þeir utanaðkomandi aðilar, sem sök eiga, verði allir teknir undir sama hatt, en við förum ekki hér á Alþingi Íslendinga að flokka niður í hópa sökudólga þegar við vitum ekki meira um vandamálin í El Salvador en flestir hér gera.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd þingflokks Alþb. lýsa yfir stuðningi við fram komna þáltill. hv. þm. Alþfl., þó að við áskiljum okkur rétt til að leggja fram brtt. þegar málið kemur til nefndar. Þá höfum við fyrst og fremst í hyggju að minna á tillögu Frakka og Mexíkana um leiðir til að finna pólitíska lausn á borgarastyrjöldinni í landinu, en eins og kunnugt er hafa Mitterand og Portillo lýst því yfir, að El Salvador verði ekki stjórnað án þátttöku og samvinnu við lýðræðislegu byltingarhreyfinguna FDR og Farabundo þjóðfrelsishreyfinguna. Ástæða væri einnig fyrir Alþingi að taka undir þessa yfirlýsingu og viðurkenna áðurnefnd samtök sem réttmæta fulltrúa alþýðunnar í EI Salvador. Og ekki væri síður eðlilegt að Íslendingar hétu því að taka þátt í þeirri aðstoð sem Norðurlöndin og þá sérstaklega Svíþjóð hafa veitt pólitískum flóttamönnum frá El Salvador. Hér er búið að halda langar ræður um ástandið í þessu hrjáða landi. Í Suður-Ameríku er nú herforingjaeinræði í Argentínu, Chile, Uruguay, Bolivíu, Honduras, Guatemala og El Salvador, ógnarstjórnir sem njóta fulltingis og efnahagsaðstoðar Bandaríkjastjórnar og bandarískra auðhringa. Herforingjaklíkur hafa stjórnað EI Salvador frá 1931 þegar síðasta kjörna forsetanum var steypt af stóli. Farabundo Marti, sem þjóðfrelsishreyfingin í EI Salvador er kennd við, var myrtur 1932, um leið og fjöldamorð á bændum og verkamönnum áttu sér stað í San Salvador og um alla landsbyggðina. Alls voru þá drepnir um 30 þús. manns. Árið 1979 tók herforingjastjórn Napoleons Duartes við völdum. Hún er studd af Bandaríkjastjórn og í henni sitja einnig fulltrúar Kristilega hægri flokksins. Duarte hefur reynt að vera einhverskonar miðjuafl í EI Salvador, en flestir eru þeirrar skoðunar að í kosningunum 28. mars muni hægri öflin að sjálfsögðu fara með sigur af hólmi, þar sem stjórnarandstöðuöflin taka ekki þátt í kosningunum, enda þúsundir manna dauðadæmdar sem þeim tilheyra. Frá 15. okt. 1979 til síðustu áramóta hefur mannréttindanefnd EI Salvador staðfest 34 123 morð sem framin hafa verið af her og dauðasveitum hægri manna. Skipulagðar pyntingar og ógnanir gagnvart starfshópum og skipulögð morð ráðandi afla á konum og börnum hafa verið sönnuð. Þetta er okkur öllum allt af vel kunnugt. Á árinu 1980 sameinuðust andstöðuöflin í EI Salvador í lýðræðislegu byltingarhreyfinguna FDR sem einbeitir sér að pólitískum og diplómatískum samskiptum og Farabundo Marti þjóðfrelsishreyfinguna sem er leiðandi afl í hinum pólitísku baráttu. Alþýðan í EI Salvador greip ekki til vopna fyrr en þrautreyndar höfðu verið allar leiðir til friðsamlegra lausna. Ég harma mjög að hv. þm. Pétur Sigurðsson skuli ekki sitja hér í salnum á meðan ég flyt ræðu mína. Ég hef ýmislegt að athuga við hans ræðu. Mundi forseti kannske fara þess að leit við hann að vera hér inni?

Ég skal athuga málið.

Það er þess vegna ekki um það að ræða að hér sé - eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson gaf í skyn í ræðu sinni áðan - hver að drepa annan, eins og gerist í ýmsum löndum, en þannig talaði hann hér í langri og mikilli ræðu. Við erum nefnilega komin að því atriði sem skiptir hér höfuðmáli og við könnumst við frá Víetnam-styrjöldinni og átökunum þar í áratugi. Tvisvar sinnum á 50 ára tímabili hafa lýðræðisöfl sigrað í þingkosningum, en í bæði skiptin hrifsaði herinn völdin og blóðbað og aftökur fylgdu í kjölfarið. Þetta skiptir hverja lýðræðisþjóð höfuðmáli. Þess vegna er ósiðlegt að tala hér um þessi mál eins og hér sé bara eitthvert fólk að finna upp á því að slást hvað við annað. Þannig tölum við ekki á Alþingi Íslendinga, svo fjarri okkur er slík hugsun. Ég verð að biðja þingverði um að skila þessu til hv. þm. Péturs Sigurðssonar.

Hv. 1. landsk. þm. er ekki í húsinu sem stendur.

Jæja, ég ætlast þá til að honum verði afhent ræða mín þegar hún kemur úr vélritun á morgun. Andspyrnuhreyfingin í EI Salvador hefur lýst sig reiðubúna til pólitískra samninga við stjórnvöld um friðsamlega lausn. Hún yrði að sjálfsögðu fólgin í því að komið yrði á tvíhliða viðræðum með þátttöku áheyrnarfulltrúa frá öðrum ríkisstjórnum. Þetta fólk treystir auðvitað engum frá núverandi yfirvöldum EI Salvador. Til grundvallar slíkum viðræðum nægir stefnuskrá stjórnarandstöðunnar sem byggir á eftirfarandi meginatriðum sem við mundum varla treysta okkur hér á Alþingi Íslendinga til að vera á móti. Það er í fyrsta lagi viðurkenning á þjóðlegu sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétti, virt verði trúfrelsi í landinu, framkvæmdar verði róttækar umbætur í landbúnaði og eigur fjölþjóðafyrirtækja verði þjóðnýttar, en það skyldi nú aldrei vera að þeir hagsmunir séu þarna á ferðinni, gamalkunnugt vandamál. Í fimmta lagi að búið verði við þrenns konar eignarform: einkaeign, ríkiseign og sambland þessara tveggja. Í sjötta lagi að EI Salvador gangi í samtök óháðra ríkja. Og í sjöunda lagi að nýr her verði myndaður með þátttöku byltingarhersins og þess hluta stjórnarhersins sem ekki er ábyrgur fyrir stríðsglæpum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mjög langa, en ég hlýt að koma hér inn á örfá önnur atriði. Allar tilraunir Bandaríkjastjórnar til þess að sanna, að andófið í EI Salvador sé runnið undan rótum Sandinista í Nicaragua eða Castros á Kúbu, hafa farið út um þúfur, enda ætti það ekki að koma þeim við. Stjórnin í EI Salvador er rúin trausti hinnar fátæku alþýðu og lifir eingöngu á efnahags- og hernaðaraðstoð Bandaríkjastjórnar. Alþýðan styður einhuga baráttu þjóðfrelsishreyfingarinnar og í þeim stuðningi felst að lýðræðislega byltingarhreyfingin telur sig geta unnið hernaðarlegan sigur þó að hún vilji binda enda á blóðbaðið sem fyrst með pólitískri lausn. Það hefði verið gaman að hv. þm. Pétur Sigurðsson hefði setið hér. Ég ætlaði nefnilega að segja honum það, ef hann veit það ekki, að 86 bandarískir þingmenn hafa lýst yfir að ástandið í EI Salvador eigi ekki rót sína að rekja til kommúnísks samsæris, heldur sé orsakanna að leita í djúpstæðu og langvinnu óréttlæti og kúgun, sem fámenn yfirstétt landeiganda og leiguþýja auðhringa hefur staðið fyrir áratugum saman með stuðningi spilltra herforingja, og allt hafi þetta verið látið viðgangast af Bandaríkjastjórn. Manni er innanbrjósts eins og maður sé kominn 15 ár aftur í tímann og sé farinn að tala um Víetnam að nýju. Þingmennirnir 86 segja hernaðaraðstoð Bandaríkjastjórnar til herforingjaklíkunnar í El Salvador sé sú mesta sem nokkurt ríki í Suður-Ameríku hafi notið. Þeir fullyrða að hernaðaraðstoð leysi engan vanda í El Salvador vegna þess að vandamálið sé pólitískt í eðli sínu. Það skyldi þó aldrei vera. Þeir fullyrða að það sé Reaganstjórnin, sem viðhaldi hinu bitra og órökrétta borgarastríði í landinu, og það er álit þingmannanna, að hernaðaraðstoðin frá Washington sé ónauðsynleg, óréttlætanleg og hrein mistök. Með hliðsjón af þessum vitnisburði og fjöldamörgum öðrum er full ástæða til að taka undir kröfu Alþfl. af fyllsta þunga um að Bandaríkjastjórn láti af hernaðarstuðningi sínum við ríkisstjórn landsins sem situr í skjóli bandarísks hervalds. Þetta er sérstaklega mikilvægt nú þegar sannkallaðar skrípakosningar fara í hönd í EI Salvador þar sem pólitískir leiðtogar stjórnarandstöðunnar eru landflótta, eru réttdræpir ef þeir láta sjá sig í landinu. Sérstaklega ber að vara við því, að Bandaríkjastjórn noti þessar kosningar til þess að réttlæta það þjóðarmorð, sem nú fer fram í EI Salvador, og haldi áfram hernaðaraðstoð við Duarte og hægri öfgamenn. Hingað til hafa bandarísk stjórnvöld skellt skollaeyrum við öllum tilraunum til samningaumleitana. M.a. hafa þau hafnað tilboði Alþjóðasambands jafnaðarmanna um að Willy Brandt yrði skipaður sáttasemjari í fyrirhuguðum viðræðum samkvæmt tillögu Mexíkana og Frakka. Við þurfum ekki að fara mörgum orðum um það hér, hversu hrikalegt ástand er í þessu landi Þar búa nú um 4 millj. manna - kann vel að vera að ræðumaður hafi haft rétt fyrir sér áðan þegar hann talaði um 41/2 millj. og eru flestir landbúnaðarverkamenn af kynstofni indíána. Bandaríkjamenn ættu reyndar ekki að kippa sér upp við að ganga frá örlítið fleiri indíánum eins og þeir gerðu í eigin landi. Um 6% þjóðarinnar búa við allsnægtir og lifa í vellystingum - 6% sagði ég - og eiga mikinn meiri hluta alls jarðnæðis í landinu. Þessi landeigenda- og forréttindaaðall hefur neitað að fallast á allar umbætur í landbúnaði, sem bætt gætu hlut bænda og landbúnaðarverkamanna, og má ekki heyra minnst á uppskipti jarða. Ég skil ekki hvaðan hv. þm. Pétri Sigurðssyni er sú vitneskja komin, að verið sé að vinna að uppskiptingu jarða í EI Salvador. Ég tel mig hafa lesið töluvert mikið um þessi mál í hinum ýmsu tímaritum hinna ýmsu landa og alls staðar hefur verið tekið fram að það sé alls ekki verið að gera hið minnsta átak til að vinna að uppskiptingu jarða. Þjóðartekjur á mann í þessu landi eru meðal þess lægsta sem þekkist í Suður-Ameríku og er þá langt til jafnað. Um 600 þús. EI Salvadorbúar eru núna landflótta af völdum borgarastyrjaldar og búa flestir í ömurlegum flóttamannabúðum í næstu nágrannaríkjum. Hernaðarleg lausn er því ekki til á vanda þessa fólks. Það er engin lausn á þessu máli önnur en pólitísk, og ekkert annað ern félagslegt réttlæti getur bjargað þessari þjóð. Það er auðvitað skylda okkar að taka þátt í þeirri alþjóðlegu hreyfingu sem nú styður alþýðuna í EI Salvador og fordæmir hernaðarstefnu Bandaríkjamanna. Það má ekki láta Bandaríkjamönnum haldast uppi að fórna heilli smáþjóð, þurrka hana út af kortinu í ímyndaðri baráttu við heimskommúnisma, sem hvergi er til nema í höfðinu á Reagan og hans kumpánum. Það er undarlegt siðferði sem kom fram í ræðu hv. þm. Péturs Sigurðssonar. Hann talaði um að okkur sé nú skyldast að líta næst okkur. Við, þetta forréttindafólk, sem býr í hinum eina sæmilega siðmenntaða hluta heimsins, eigum að sjá hvert um annað. Minnist ég þá enn ræðu minnar um aðild Íslendinga að Alþjóðaorkustofnun. Þessar ríkustu þjóðir heims eiga að sjá um að þær haldi áfram að vera ríkustu þjóðir heims á kostnað hinna fátæku, hinna ólæsu, hinna sveltandi. Þetta þætti ekki góð siðfræði ef hún væri kennd í barnaskóla. Við þm. Alþb. höfum ævinlega og ávallt stutt frelsisbaráttu hvers þess ríkis sem gengið er á og kúgað er. Menn tala hér um eitthvert afmarkað fyrirbæri sem kallað er mannréttindi. Hvernig dettur mönnum í hug að tala yfirleitt um mannréttindi í EI Salvador? Þar er ekki um að ræða nem mannréttindi. Þarna er erlent stórveldi í krafti peninga, í krafti hervalds að kúga bláfátækt bændafólk, myrða það og skjóta eins og hunda hvar sem til þess næst. Og svo eru menn að tala um einhverjar nefndir sem eiga að fara að ræða um mannréttindi í þessu landi. Ég vildi benda hv. þm. Pétri Sigurðssyni á tvær bækur sem hann ætti að Iesa. Bandarískur félagsfræðingur, Oscar Lewis, hefur skrifað tvær mjög merkilegar bækur sem eru félagslegar rannsóknir á lífi manna í Mið-Ameríku. Önnur heitir La Vida og fjallar um líf fátæklinga í Puerto Rico. Hin heitir Börnin í Sanche og fjallar um líf fátæklinga í Mexíkó. Ég er hrædd um að sá heimur, sem hv. þm. Pétur Sigurðsson dró upp áðan, eigi litið skylt við það. Ég hef enga ástæðu til að halda að Oscar Lewis, sá merki fræðimaður, hafi haft í huga að gera hlut eins eða annars meiri en hann er. Hann rannsakaði staðreyndir eins og þær eru. Það þarf töluverða hreysti til þess hér á Alþingi Íslendinga að leggja að líku ástandið í Póllandi og ástandið í EI Salvador, og þar með er ég ekki að fagna ástandinu í Póllandi. En það er æðimikill munur á því, hvort fólk er drepið í hundraða- og þúsundatali, tugþúsundatali, nýtur ekki minnstu mannréttinda, kann hvorki að lesa né skrifa, hefur hvorki föt, mat né húsaskjól, og hins vegar átökum eins og eru að eiga sér stað í Póllandi. Mér varð einu sinni á sjálfri að tala svona. Ég fékk þá lexíu sem ég gleymi aldrei. Ég ætla að segja þeim fáu hv. þm. sem mál mitt heyra hvernig það gerðist. Ég var einu sinni á alþjóðaþingi suður í Rúmeníu. Ég kom frá mínu góða landi með ræðu að heiman. Þá stóð yfir umræðan um rétt Solzhenitsyns til að skrifa bækur í Sovétríkjunum. Ég fordæmdi auðvitað ritskoðun og hélt fram tjáningar- og skoðanafrelsi á þessari ráðstefnu háu og skýrt og þóttist meiri að, og ég get staðið við þá ræðu enn í dag. En í viðræðum við fólk frá Afríku, fólk frá Mið-Ameríku, fátæklinga frá Bandaríkjunum varð ég þess vör, að ræða mín hafði haft afar lítil áhrif á þetta fólk. Og ég hreinlega spurði hvort mönnum fyndist ég hafa verið að segja einhverja vitleysu. Nei, nei, því fannst það ekki. En þetta fólk sagði bara: Okkur kemur þetta skelfilega lítið við. Ef þið hafið ekkert annað að hugsa um upp á Íslandi en hvort einhverjir Rússar megi skrifa bækur, þá skuluð þið gera það. Við höfum við alvarlegri vandamál að stríða. Og það er hræðilegur sannleikur í þessu. Kona ein, sem gerði mesta hríð að mér um þetta, sagði mér að maður hennar, hún var frá Búrúndí, hefði verið hálshöggvinn, þrjú börn hennar af fimm voru dáin úr hungri. Ég skildi mætavel að henni væri nokkuð sama um Solzhenitsyn. Hún sagði einfaldlega: Í Sovétríkjunum hafa þó allir eitthvað að borða, þeir kunna að lesa og skrifa. Ef við værum komin svo langt, þá skyldum við fara að taka þátt í þessari umræðu ykkar þarna norður frá. Við skulum ekki gera okkur sek um - eins og ég gerði þarna og skal aldrei gera aftur - þennan hlutfallarugling, að rugla því saman hvort fólk hefur að borða, hvort fólk er skotið og myrt eins og hundar eða hvort menn deila um ákveðin mál, eins og gert er í Póllandi. Skal ég þó vera fyrst til að fordæma það ofbeldi stjórnvalda að grípa til valdbeitingar gagnvart frjálsum verkalýðssamtökum. En á þessu tvennu er sá reginmunur sem menn verða að hafa í huga. Hv. þm. Pétur Sigurðsson talaði um að stjórnvöld væru tilbúin að semja við skæruliða. Hvílíkur barnaskapur. Þeir eru allir löngu, löngu komnir á lista yfir þá sem verða skotnir hvar og hvenær sem þeir finnast. Það verður ekki um nema samninga að ræða þar. Það, sem EI Salvadorbúar eru hræddir við á þessari stundu, er að Bandaríkin geri innrás í landið og hlutist til um innanríkismál EI Salvador með vopnavaldi eins og þau gerðu í Víetnam. Hvað eigum við lengi að horfa upp á þessa atburði gerast með þessi eilífðarbláu augu á ágæti Bandaríkjamanna? Hversu lengi eigum við að ræða heimsmál hér á Alþingi Íslendinga á þeim nótum að aldrei sé hægt að tala um Bandaríkin án þess að fara að tala um Sovétríkin líka. Þetta er eins og að halda á spili þar sem öðrum megin er svart og hinum megin er hvítt og alltaf verður að setja út hvort tveggja í einu. Í byrjun níunda áratugs aldarinnar hljótum við að verða að fara að breyta þessari umræðu. Framtíð mannkynsins er undir því komin að allar þjóðir komist á það stig sem verður að teljast mannsæmandi á 20. öldinni. Við hin förum með þeim ef til alvarlegra átaka kemur. Lífríki heimsins er ógnað ef heilum löndum er eytt, eins og nú er t.d. verið að gera í Amazonhéruðunum. Það er verið að kippa undan okkur öllum skilyrðum til lífs á jörðinni. Og svo standa menn hér og lesa einhvern þvætting upp úr einhverjum skýrslum þar sem ekkert er hugsað í samhengi, sömdum handa einföldum stjórnmálamönnum til að lesa yfir þjóðþingum. Ég lýsi því yfir, að ég frábið mér að sitja undir svona lesningum. Ég skal ekki hafa ræðu mína lengri, herra forseti. Hér hafa allir talað of lengi. En þetta mál er vissulega þess virði. Ég tek ekki undir að það sé neitt vafamál að við eigum að álykta um slík mál. Sannleikurinn er sá, að við eigum alltaf að álykta um þessi mál. Við eigum að álykta í hverju einasta slíku máli, hvar og hvenær sem er. Þess vegna vil ég fyrir hönd þingflokks míns lýsa eindregnum stuðningi við þessa till. En eins og ég minntist á áðan tel ég að hún mætti vera ákveðnari. Ég geri mér ljóst að flytjendur hafa eflaust verið að leita eftir samkomulagi. Ef ræða hv. þm. Péturs Sigurðssonar var fyrir hönd þingflokks Sjálfstfl., þá hef ég ekki mikla von um að við getum komist að samkomulagi, nema hann ætlist til þess, að við leggjum að jöfnu það sem er að gerast í Póllandi og það sem er að gerast í El Salvador. En við skulum sjá hvernig þessu reiðir af. Ég skora á hv. utanrmn. að afgreiða þessa till. á þessu þingi og mun okkar fulltrúi þar beita sér fyrir því.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem fram hefur komið í máli hv. 8. landsk. þm., Guðrúnar Helgadóttur, sem hefur gert grein fyrir okkar afstöðu til þessarar till. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til að vekja athygli á tilteknum staðreyndum sem er ákaflega fróðlegt fyrir þingheim að skoða og hugleiða. Fyrir nokkrum vikum var gerð samþykkt á hv. Alþingi um ástandið í Póllandi. Sú samþykki var gerð með öllum atkvæðum þm. úr öllum flokkum og hér var hvert sæti skipað í þessum virðulega sal. Nú gerist það, að fjallað er um mál sem snertir hagsmuni Bandaríkjastjórnar - þeirrar stjórnar sem ber m.a. ábyrgð á hersetunni á Íslandi. Þá eru innan við tíu menn í salnum mestallan tímann sem fjallað er um málið. Þeir menn, sem mest töluðu á þeim tíma um Póllandsmálið og iðulega blanda sér í umr. um utanríkismál hér á hv. Alþingi, sjást ekki hér í dag. Einn þeirra las langan heimastíl áðan og hljóp svo úr salnum. Aðrir hafa ekki komið hér við. Hv. þm. Framsfl., flokks hæstv. utanrrh., hafa ekki verið hér - aðrir en þeir sem hafa skyldum að gegna eins og hæstv. forseti. Hér hafa talast við í dag annars vegar flm. þeirrar till., sem hér er um að ræða, hv. þm. Alþfl., og þm. Alþb. Aðrir virðast ekki telja ástæðu til að fjalla sérstaklega um þetta mál og gefa því sérstaklega gaum og skiptast á skoðunum um það. Ég kalla það ekki að skiptast á skoðunum þegar menn standa í ræðustól hálftíma til klukkutíma og lesa heimastílinn sinn og hlaupa svo í burtu. Ég tel að í máli hv. þm. Péturs Sigurðssonar hafi komið fram mjög svipaður tónn og ævinlega kom fram hér á Alþingi Íslendinga fyrir 15 árum eða svo þegar rætt var um styrjöldina í Víetnam. Það kom þá ekki fyrir að þm. úr öðrum flokkum en helst Alþb. gengju fram fyrir skjöldu til að lýsa stuðningi við frelsishreyfingu alþýðunnar í Víetnam og við bráðabirgðabyltingarstjórnina í Víetnam og krefðust viðurkenningar á henni. Þá kom fram hjá þm. Sjálfstfl. sama áhugaleysið, sama fyrirlitningin á lýðbaráttu fátækrar alþýðu í þessum löndum vegna þess að hún er að berjast við þau stjórnvöld sem eru íhaldinu á Íslandi þóknanleg, þ.e. stjórnina í Washington. Þetta mætti verða landsmönnum öllum nokkurt umhugsunarefni um þessar mundir þegar umræður um hersetuna og herstöðina hér á Íslandi eru talsvert miklar sem betur fer og menn skiptast á skoðunum og það kemur fram hvar skilur á milli í afstöðunni til þessa stóra máls, sem er stórt og þýðingarmikið þjóðfrelsismál Íslendinga og verður meðan herinn situr í þessu landi. Ég gat ekki skilið hv. þm. Pétur Sigurðsson öðruvísi en sem svo, að hann væri andvígur till. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar og annarra þm. Alþfl. Ég ætla ekki að fara yfir þau rök sem hann taldi sig tína til. Ég get þó nefnt eitt. Hv. þm. ræddi um málið þannig að í rauninni væri þetta mjög fjarri okkur og væri mjög langt í burtu. EI Salvador er geysilega langt í burtu frá okkur hérna upp við heimskautsbaug, feikilega langt í burtu, og við eigum ekki að vera að gera um það miklar ályktanir hér af því að það er svona langt í burtu. Hv. þm. upplýsti ekki hvaða fjarlægðarmælikvarða ætti að leggja á mannréttindamál í heiminum yfirleitt, hversu skammt frá mannréttindabrot ættu að vera til þess að hann teldi sæmandi að Alþingi Íslendinga gerði um þau ályktanir. Hins vegar er þetta mál ekki lengra í burtu en svo, að þessa dagana hef ég haft fregnir af því, að þrír menn, sem tóku þátt í frelsisbaráttu alþýðunnar í Guatemala, höfðu áhuga á að komast hingað til Íslands - svo langt í burtu - til að flýja undan ógnarstjórninni sem þar er um að ræða. Tveir þessara manna standa nú uppi. Sá þriðji hefur verið drepinn af stjórnvöldum í því landi. Þessi mál eru m. ö. o. ekki lengra frá okkur en svo, að þegar fólk í þessum löndum fréttir af því, að til er eyland langt norður á hnettinum sem hugsanlega tekur sæmilega á móti flóttafólki, þá lætur það sér detta í hug að koma hingað til lands. Þó er misjafnt hvernig tekið hefur verið á móti förumönnum í þessu landi. Þarf ekki annað en að nefna unglingspilt sem þvældist hingað og olli hér miklu írafári í pólitík um tíma fyrir liðlega einu ári og hét Patrick Gervasoni, en ég veit ekki betur en að sé nú staddur í heimalandi sínu við velþóknun þarlendra stjórnvalda sem nýlega hafa tekið þar við völdum. Það er talað um í skýrslu hæstv, utanrrh„ bæði nú og á síðasta þingi, hvaða rök það eru sem Ameríkumenn beita fyrir afstöðu sinni í þessum efnum. Í skýrslu utanrrh. á Alþingi síðast segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bandaríkjamenn telja hagsmunum sínum í Suður-Ameríku stefnt í voða með stuðningi Sovétmanna og ýmissa fylgiríkja þeirra við kommúníska uppreisnarmenn í landinu og því sé þeim einn kostur nauðugur, sá að styrkja stjórnvöld í EI Salvador og senda þeim hernaðarráðgjafa.“ - Vissulega segir hæstv. utanrrh. í skýrslu sinni til Alþingis á s.l. ári í framhaldi af þessu: Ég vil ekki að svo komnu máli fella neinn dóm í þessum deilum, enda er það ekki aðalatriðið.“ En því miður kemur ekki fram í skýrslu hæstv. utanrrh. í fyrra né heldur í þeirri skýrslu, sem nú liggur fyrir, hver eru rök þeirrar kúguðu alþýðu sem berst þarna gegn ofurefli liðs í EI Salvador. Í skýrslunni, sem hefur verið útbýtt á Alþingi nú, þskj. 447, er einnig minnst á þessi mál og þar er vitnað í afstöðu Bandaríkjastjórnar, en rök hinna koma ekki fram. Hinsvegar er í báðum þessum skýrslum, því miður, alið á þeirri kommúnistahræðslu sem ætluð er af Bandaríkjastjórn til að réttlæta framkomu hennar í El Salvador. Í skýrslunni á þskj. 447 segir svo, með leyfi hæstv. forseta, á bls. 5: „Aðeins með auknu jafnræði, aukinni almennri menntun og efnahagslegri uppbyggingu verður hægt að stuðla að lýðræðisþróun og forða því að sterkir öfgahópar steypi þessum ríkjum út í alræðisvald kommúnismans.“ Vegna orðanna í þessari skýrslu og vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni er brýn nauðsyn að Alþingi Íslendinga geri ályktun í þessu máli. Ég væri tilbúinn til þess fyrir mitt leyti að samþykkja till. þm. Alþfl. eins og hún liggur fyrir hér. Ég væri einnig reiðubúinn að kanna til hlítar hvort ekki er unnt að lýsa yfir beinum stuðningi hér á Alþingi við alþýðusamtökin í EI Salvador og lýsa yfir viðurkenningu á þeim sem fulltrúum þess lands með svipuðum hætti og komið hefur fram í afstöðu ríkisstjórna Frakklands og Mexíkó. Ég tel að það sé nauðsynlegt, m.a. vegna þeirra ummæla sem ég var hér að vitna til í skýrslu utanrrh., að Alþingi segi sína skoðun á málinu, og ég tel nauðsynlegt að það gerist á þessu þingi. Við hljótum að ganga eftir því að þessi till. verði afgreidd í utanrmn. Því er haldið fram, að okkar hlutur í þessum efnum geti ekki verið stór vegna þess að hér sé um að ræða smáþjóð langt í burtu, eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson reyndar orðaði. Ég tel að þessar úrtöluraddir um afstöðu Íslendinga og þýðingu hennar eigi engan veginn rétt á sér. Það hefur komið í ljós aftur og aftur á undanförnum áratugum að þar sem Íslendingar beita sér fyrir málum á alþjóðavettvangi hefur það vakið athygli og jafnvel ýtt af stað alþjóðlegri þróun sem ekki einu sinni stórveldin hafa getað ráðið við. Ég nefni landhelgismálin í þessu sambandi. Ég tel að rödd Íslands skipti máli einnig í sambandi við EI Salvador. Hún skiptir máli vegna þess að hér er um að ræða sjálfstæða, fullvalda þjóð hún skiptir máli vegna þess að hér er um að ræða eina af aðildarþjóðum Atlantshafsbandalagsins og hún skiptir máli vegna þess að hér talar þjóð sem hefur bandarískan her. Ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, með því að þakka hv. þm. Alþfl., Kjartani Jóhannssyni, formanni þess flokks, fyrir að hafa frumkvæði að tillöguflutningi þessum, og ég vænti þess, að Alþingi sýni hug sinn til till. með jákvæðari hætti en komið hefur fram í því kæruleysi sem birtist í auðum stólum þessa salar í dag.



Vegna orða síðasta ræðumanns vil ég að það komi fram, að því miður eru varaforsetar ekki staddir í húsinu þannig að ég hafi aðstöðu til að tjá mig um þetta athyglisverða mál.



Herra forseti. Ég þakka þann stuðning sem hefur komið fram við þessa till. í máli tveggja síðustu hv. þm. Ég verð hins vegar að segja það, að ræða hv. þm. Péturs Sigurðssonar olli mér verulegum vonbrigðum. Mér sýndist í henni gæta mikillar tilhneigingar til að drepa allri umr. á dreif. Það var að sjálfsögðu fróðlegt að fá sögulegt yfirlit yfir jarðaskiptingu í öllum heiminum og hvernig það hefði verið á undanförnum hundruðum ára og svolítið um næringarfræði í leiðinni. Ég hafði ekki lagt það á mig að setja það í framsöguræðu mína fyrir þessari till. og taldi það ekki skýra málin neitt verulega að því er það varðar sem hér er til umr. Ég get ekki heldur skilið þau ummæli hv. þm. Péturs Sigurðssonar að agnúast út í þá menn í EI Salvador sem hafa á undanförnum árum verið að berjast gegn þeirri kúgun sem hann þó lýsti öðrum þræði að hefði verið mikil, gegn þeirri fátækt sem hann þó lýsti öðrum þræði að hefði verið yfirþyrmandi, - menn sem höfðu barist með orðum einum um langa hríð, en upp skorið enn frekari ofsóknir, fangelsi, morð og dauða. Þessir menn, eins og t.d. Miguel Ungo, höfðu barist með þessum hætti, höfðu tekið þátt í ríkisstjórn með þessum aðilum í þeirri góðu von að þeir mundu geta komið sjónarmiðum sínum fram - ekki bara komið þeim á framfæri, heldur líka komið þeim fram. En þeir uppskáru, eins og ég sagði, einungis meiri kúgun. Það er við þessar aðstæður sem þeir hafa séð sig neydda til að grípa til vopna. Það kom fram í framsöguræðu minni, að hverjum þeim sem skoðaði sögu atburðanna í El Salvador á undanförnum árum ætti að vera ljóst hverjir það væru, sem hefðu verið kúgaðir og pyntaðir, og hverjir það væru, sem hefðu verið ráðandi stétt og hefðu ástundað morð og kúgun um langa hríð. Ég vil spyrja hv. þm. Pétur Sigurðsson og samflokksmenn hans í sambandi við þær kosningar sem þarna eru fram undan og hann gerði að nokkru umtalsefni og sagði að væri deilumál hvernig ætti á að taka, - ég vil spyrja hann og hans flokksmenn: Telja þeir að það geti verið lýðræðislegar kosningar við þær aðstæður sem ríkja í landinu, þegar vinstri menn og miðjumenn eru ekki í framboði, þegar þeir eiga yfir höfði sér morð á sjálfum sér og sínum fjölskyldum ef þeir láta á sér kræla? Telur hann að slíkar kosningar séu í rauninni nokkuð annað er farsi? Ég held að allir Íslendingar hljóti að sjá að svo sé. Ég trúi því ekki heldur, þó að það virtist litið fara fyrir því í ræðu hv. þm., að hann láti þær hörmungar sér í léttu rúmi liggja sem ganga yfir þessa þjóð. Ég trúi því ekki öðru en að hv. þm. Pétur Sigurðsson og samflokksmenn hans sjái að þarna stefnir í algjört öngþveiti og kosningar við þessar aðstæður muni síst verða til að breyta málum til hins betra. Mér finnst líka að hv. þm. Pétur Sigurðsson og félagar hans í Sjálfstfl. ættu að sjá, eins og margir stjórnmálaleiðtogar í Evrópu hafa séð, að afstaða ríkisstjórnar Ronalds Reagans í þessu máli stefnir einingu Vesturlanda í hættu, og mér finnst að hv. þm. Pétur Sigurðsson og samflokksmenn hans ættu að sjá að það er mikill fjöldi Bandaríkjamanna sem gagnrýnir harðlega stefnu ríkisstjórnar Ronalds Reagans og talar fyrir sömu stefnu og ég hef talað hér fyrir núna, vegna þess að þeir hafa skilið að bandaríska ríkisstjórnin er að stefna áliti og stöðu þjóðar sinnar í mikla hættu. Ég harma að hv. þm. Pétur Sigurðsson skyldi taka svo til orða, að ef vinstri öflin næðu yfirhöndinni færi í EI Salvador með svipuðum hætti og hjá Pol Pot. Ég tel þetta fráleitt, og ég vil vænta þess, að í framhaldi þessara umr., eftir að þetta mál kemur úr nefnd, komi fram jákvæðari afstaða gagnvart því máli sem hér er flutt. Ég trúi ekki öðru en að hv. þm. Pétur Sigurðsson sé reiðubúinn að lýsa samúð sinni með þessari þjóð í þeim hörmungum sem yfir hana hafa dunið, að hann sé reiðubúinn að lýsa því yfir að Ísland eigi að stuðla að pólitískri lausn þessa vanda, og ég trúi ekki öðru en að hann sé reiðubúinn að láta það koma fram, að við stuðlum að því að Bandaríkin láti af afskiptum sínum í þessum heimshluta. Öðrum þræði fannst mér eins og hv. þm. vildi gjarnan segja þetta þó hann ætti erfitt með það. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. Hún hefur verið fróðleg. Eins og ég gat um í upphafi vænti ég þess, að þetta mál fái góða meðferð í utanrmn., og hef lagt á það áherslu, að það gæti náðst samstaða um till. af þessu tagi eða sem víðtækust samstaða. Auðvitað geta menn haft vilja til að hafa áherslurnar með ýmsum hætti. Ég gat um að þessi till. hefði verið samin með tilliti til þess, að um hana gæti tekist sem víðtækust samstaða. En að lokum einungis þetta: Það er mikilvægt að okkar rödd heyrist í þessu máli. Afstaða okkar skiptir máli og þess vegna tel ég og legg á það ríka áherslu, að utanrmn. eigi að taka þessa ályktun til skjótrar afgreiðslu þannig að hún geti komið til endanlegrar meðferðar í þinginu.



Herra forseti. Ég vil einungis við lok þessarar umr. vekja á því rækilega athygli, að í þeirri tillgr., sem hér er lögð fyrir hv. Sþ., er gert ráð fyrir, eins og það er orðað, pólitískri lausn deilumála í landinu, þ.e. í EI Salvador, og það segir sig auðvitað sjálft, að með pólitískri lausn er átt við að að því sé stuðlað að þeir aðilar, sem eru að deila í landinu, og þar með talin skæruliðahreyfingin, - þessar hreyfingar, þessi pólitísku öfl setjist að samningaborði, hvort sem það verður undir stjórn manna eins og Willys Brandts eða einhverra annarra. Með því að orða þetta svo og ef samstaða gæti tekist um það hér á hv. Alþingi er auðvitað verið að viðurkenna andspyrnuhreyfinguna í El Salvador sem sjálfsagðan aðila að lögum. Þetta skiptir mjög verulegu máli. Hæstv. félmrh. sagði alveg réttilega áðan og vísaði þar í ríkisstjórnir bæði Frakklands og Mexíkó, sem hafa sem ríkisstjórnir viðurkennt andspyrnuhreyfinguna í EI Salvador sem samningsaðila í þessu landi, að með þessu orðalagi, eins og hv. 2. þm. Reykn. skýrði frá áðan, væri till. og svona orðuð til þess að um hana geti náðst samstaða. En vitaskuld felst í þessari lausn málsins að andspyrnuöflin í EI Salvador, að skæruliðahreyfingin í El Salvador yrði viðurkennd. Í annan stað - almennt um þetta mál - má auðvitað gera ótölulegar athugasemdir við það mál sem hv. 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson, flutti áðan. Í fyrsta lagi varpar hann fram þeirri spurningu, hvort okkur komi þetta mál við. Því er til að svara, að í fyrsta lagi kemur okkur þetta mál við vegna þess að manneskjur eiga í hlut, en í annan stað er aðild okkar að þessu máli með óbeinum hætti vegna þess samstarfs sem við eigum við Bandaríkin með aðild að Atlantshafsbandalaginu. Ég segi enn og aftur eins og ég hef sagt áður við slík tilefni, að hér tala ég sem stuðningsmaður Atlantshafsbandalagsins og þeirrar samvinnu við Bandaríkin. En það er auðvitað staðreynd, að Bandaríkjamenn hafa haft mjög mikil afskipti af atburðarásinni í þessum heimshluta og í þessu landi og hafa að undanförnu verið að hafa þarna vaxandi afskipti. Þeir hafa tekið afstöðu með ríkisstjórn Napóleons Duartes, sem þarna situr og ranglega var áðan kölluð miðstjórn, sem auðvitað er ekki, hvernig sem á er litið. - Og það er á annað að líta sem felst í þessari tillgr. Beint er til utanrrh. að við beitum áhrifum okkar á erlendum vettvangi og þá með talið innan Atlantshafsbandalagsins, þar sem við erum aðilar, því að Bandaríkjastjórn verður að fara að skilja, - og það er ekki aðeins að gerast í þessu landi, það er að gerast um allan hinn vestræna heim, - að ef fram fer sem horfir og ef t.d. afskipti hennar í þessu landi halda áfram í þá veru sem þau því miður virðast stefna eru Bandaríkin að gera sig að óæskilegum bandamann. Þetta eru hinir breyttu tímar. Þetta er hin bitra reynsla sem næstliðinn áratugur kenndi okkur. Þetta er hin bitra reynsla allrar sögunnar sem spannst í kringum Víetnamstríðið. Í hverju landinu á eftir öðru, Hollandi, um öll Norðurlönd, heyrast þær raddir í æ ríkari mæli frá fólki sem stutt hefur þetta varnarbandalag og þessi samtök lýðræðisþjóðanna, að ef Bandaríkjamenn eru að fara út á þessa braut, ef þau eru að gleyma lærdómnum frá Víetnam, þá eru þau þar með að gera sig að óæskilegum bandamanni og stefna öllu þessu samstarfi í voða. Það yrði þung ábyrgð og það yrðu ægileg spor að stíga. Menn hafa gert mál hv. þm. Péturs Sigurðssonar að umræðuefni. Hann lék sér að því m.a. að bera saman landlaust fólk í tíma og rúmi, bar meira að segja saman við danska landleysingja um 1890. Er þar ólíku saman að jafna, þó ekki væri af annarri ástæðu en þeirri, að sú yfirstétt í EI Salvador, sem talin er vera innan við 2% og ráða yfir fast að 80% af landi og er rótin að þessu óhugnanlega félagslega ranglæti, sem er auðvitað ekki aðeins í þessu landi, heldur á þessum slóðum, styðst við það sem menn eru nú farnir að kalla dauðasveitir. Hún styðst við sveitir hryðjuverkamanna. Ekki bara núna, heldur aftur í söguna, áratug fyrir áratug, hefur ævinlega sýnt sig að þær væru tilbúnar að taka lögin í sínar hendur og skirrðust einskis þegar því er að skipta. Það er það sem hefur verið að gerast nú og það er það sem mun gerast. Það var annað sem hv. þm. Pétur Sigurðsson velti fyrir sér áðan: hvort mundi sigra hægri sinnaður fasisti eða sá sem hann kallaði miðjumanninn Napóleon Duarte í kosningunum á sunnudaginn. Það er auðvitað á hvers manns vitorði að það skiptir nákvæmlega engu máli hvor þessara aðila verður sigurvegari í kosningunum á sunnudaginn. Í fyrsta lagi bera þær ekki minnsta vott af lýðræði eða vali þjóðarinnar, en í öðru lagi eru ekki forsendur fyrir lýðræði í þessu landi, fyrir þeim skilningi á lýðræði sem við eigum við, því að lýðræði er auðvitað annað og meira en að greiða atkvæði á einhverju tilteknu árabili. Í lýðræðishugmyndinni felast einnig hugmyndir um mannréttindi, um frelsi. Setjum svo að þeir gefi út þá niðurstöðu, sem auðvitað enginn veit hvað er að marka, að Napóleon Duarte hafi verið sigurvegari í kosningunum, hvernig halda menn að næstu vikur, næstu dagar, næstu mánuðir verði í þessum etnum? Það ber ekki minnsta vott af þeim almenna skilningi sem við leggjum í lýðræði. Auðvitað munu hryðjuverkasveitirnar vaða uppi. eins og þær hafa gert til þessa með góðvild og samúð stjórnvalda, taka lögin í sínar hendur hvenær sem þeim svo sýnist og hvenær sem hin fámenna yfirstétt landeigenda telur valdi sínu ógnað. Það er auðvitað kjarni málsins. Um þetta mætti auðvitað ræða lengi fram og til baka, en það, sem ég vildi aðallega leggja á áherslu, er tvennt. Það er skylda okkar að líta svo á, ekki aðeins sem manna, heldur einnig sem aðila að vestrænu varnarsamstarfi, hvaða skoðanir sem við höfum á því og þær kunna að vera skiptar, - þá er það engu að síður staðreynd, að með því fulltrúalýðræði. sem við höfum, hefur meiri hl. valið þá leið. - en sem slíkir og sem aðilar að slíku varnarsamstarfi, höfum við móralskar skyldur hver við annan í því samstarfi, og ef einn aðili í þessu samstarfi rífur sig út úr, gerir eitthvað, þó að í óskyldum heimshluta sé, sem við siðferðilega og hvernig sem á er litið getum ekki sætt okkur við, þá er hans ábyrgð mikil og þá er hann að stofna þessu samstarfi í hættu. Hann verður sjálfur að taka afleiðingunum af því. Í annan stað vil ég enda þar sem ég byrjaði. Í þessari tillgr. er lagt til að Alþingi samþykki það sem kallað er pólitísk lausn í þessum efnum. Pólitísk lausn felur vitaskuld í sér að höfð verði um það forusta að þessir aðilar setjist við samningaborð. Þar á auðvitað að eiga sæti andspyrnuhreyfingin, skæruliðahreyfingin í EI Salvador, sem í er margt fólk sem ofsótt hefur verið árum og áratugum saman. Það er ósköp skiljanlegt að það hafi langþreytt gripið til þess að verja sig með vopnum. En pólitísk lausn á þessum málum þýðir að við þetta samningaborð séu þessir aðilar jafnréttháir hinum sem þeir semja við.