Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem upphaflega var lagt fram hér í d., hefur nú borizt hingað aftur frá hv. Ed., en þar voru gerðar nokkrar breytingar á frv. Fjhn. þessarar d. hefur athugað þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í hv. Ed., og getur ekki mælt með frv. eins og það kom þaðan, en flytur hér þrjár brtt. á þskj. 666. 1. brtt. er við 7. gr. Í Ed. var sú breyting gerð á þeirri gr., að fellt var niður ákvæði um það, að þegar sjóðfélagi hefði greitt iðgjöld til sjóðsins í 30 ár, skyldu iðgjaldagreiðslur hans falla niður svo og iðgjaldagreiðslur launagreiðanda hans vegna. Þetta ákvæði leggur fjhn. þessarar d. til að verði tekið inn í frv. aftur. Virðist öll sanngirni mæla með því, vegna þess að reglurnar um lífeyrisgreiðslur eru einmitt miðaðar við það, að iðgjöld séu greidd í 30 ár. Iðgjaldagreiðslur í 30 ár gefa hámarkslífeyri, og ekki þykir rétt að leggja þá kvöð á sjóðfélaga, að þeir greiði lengur gjöld til sjóðsins, þar sem þeir fá enga lífeyrishækkun fyrir það, sem þeir kunna að greiða fram yfir þetta. Það er því till. n., að þetta atriði verði fært í sama horf og upphaflega var í frv. 2. brtt. er við 19. gr. - 19. gr. frv., eins og hún upphaflega var, kvað svo á, að fósturbörn, er sjóðfélagi hefur framfært að mestu eða öllu leyti, njóti sama réttar og börnum og kjörbörnum er veittur. Hv. Ed. gerði á þessu nokkra breytingu, og þar var samþ., að málsgr. skyldi orðast þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Fósturbörn, sem sjóðfélagi hefur haft á framfæri sínu 5 ár samfleytt eða frá því þau voru á fyrsta ári, skulu njóta sama réttar og börnum og kjörbörnum er veittur hér að framan“ - þ.e.a.s. sama réttar til lífeyris, ef fósturforeldrar falla frá. Fjhn. þessarar d. telur réttara að hafa þetta ákvæði orðað á þann veg, sem upphaflega var í frv. Eins og frv. er nú komið frá Ed., þá mundi þetta verða þannig, að fósturbarn, sem tekið hefur verið í fóstur, þegar það var á fyrsta ári, mundi hljóta lífeyri, þegar fósturforeldrar falla frá, en hefði það verið komið á annað ár, þegar það var tekið í fóstur, þá mundi það ekki hljóta neinn lífeyri, ef fósturforeldrarnir falla frá, áður en 5 ár eru liðin frá því barnið var tekið í fóstur. Þetta teljum við í fjhn. ekki sanngjarnt. En eins og gr. var í frv. upphaflega, þá er það matsatriði, hvenær talið verður, að sjóðfélagi hafi framfært barn að mestu eða öllu leyti, og stjórn lífeyrissjóðsins hefur skýrt okkur frá því, að það hafi engir árekstrar orðið undanfarið út af þessu ákvæði. 3. brtt. er loks um það að setja aftur inn í frv. grein, sem felld var úr því í Ed. Sú gr. var þannig: „Enginn skuldheimtumaður í dánarbúi eða þrotabúi hefur rétt til að skerða kröfurnar á nokkurn hátt, og eigi má halda lífeyrisfé eftir til greiðslu opinberra gjalda.“ Það er lögð á það nokkur áherzla af stjórn lífeyrissjóðsins, sem samdi þetta frv., að þetta verði þannig í frv., þegar það verður afgr. frá þinginu, og meiri hluti fjhn. hefur talið rétt að setja þessa grein inn í frv. aftur. En einn nm., hv. þm. A-Húnv. (JPálm), taldi þó ekki ástæðu til þess, og gerir hann ef til vill grein fyrir áliti sínu á því máli, ef honum þykir ástæða til. Ég skal geta þess, að um þessi atriði öll hefur fjhn. haft samráð við stjórn lífeyrissjóðsins, sem samdi frv., og sömuleiðis við formann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem er samþykkur þessum brtt., en bandalagið hafði sent bréf hingað til Alþ. viðkomandi þeim breytingum, sem gerðar voru á frv. í hv. Ed., og er þar mælt gegn því, að frv. verði afgr. í þeirri mynd. Næstu tvö málin á dagskrá þessa fundar eru einnig um lífeyrissjóði, þ.e.a.s. um lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna og lífeyrissjóð barnakennara og ekkna þeirra, og ég vil leyfa mér að láta þess getið í umr. um þetta mál, að þær brtt., sem fjhn. flytur við þau frv., eru efnislega alveg um sömu atriði og hér eru brtt. um, og sé ég því ekki ástæðu til, þegar þau mál verða tekin fyrir, að gera sérstaklega grein fyrir þeim brtt., sem þar eru fluttar af fjhn.



Herra forseti. Eins og hv. þm. V-Húnv. (SkG), frsm. fjhn., gat um, þá get ég ekki fallizt á 3. brtt. n. á þskj. 666 og er í því efni á sama máli og hv. Ed., sem er á þá leið, að þessar lífeyrisgreiðslur eigi ekki að hafa nein sérréttindi umfram aðrar tekjur eða fé varðandi það, að það sé eins heimilt að innheimta skuldir og gjöld í þeim tekjum og hverjum öðrum. Þessi skoðun byggist á því, að það eru mörg dæmi til þess, að margir, sem eru á eftirlaunum eða hafa lífeyri, hafa hærri tekjur en ýmsir láglaunamenn í landinu, sem hafa engin sérréttindi að þessu leyti. Ég mun þess vegna greiða atkv. gegn þessari till. hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær brtt. á þskj. 653. Ég get verið fáorður um þessar brtt., ég hafði að nokkru leyti gert grein fyrir þeim hér fyrr í umr. um þetta mál. Þær breytingar, sem ég legg hér til að gerðar verði á frv., eru í fyrsta lagi fólgnar í því, að tvær nýjar málsgr. bætist við 2. gr. frv. Fyrri málsgr. felur í sér, að þau bæjarfélög, sem óska eftir því að vera sér um sín bæjarbókasöfn, skuli hafa rétt til þess samkvæmt lögunum, en séu ekki skylduð til þess að hafa rekstur bæjarbókasafns eða héraðsbókasafns sameiginlega með hlutum af sýslufélögum, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég hef þegar bent á það hér í fyrri umr. um málið, að það eru verulega mikil vandkvæði á því með bæjarfélög, sem hafa um margra ára skeið rekið sjálfstæð bókasöfn og eiga orðið stór og mikil bókasöfn, sem kosta talsvert verulegt fé í rekstri, að ætla að skylda þau skyndilega til þess að slengja sínum miklu eignum saman við í rauninni engan eignastofn frá nálægum sveitarhreppum og ætla síðan að gera þessa miklu eign, sem bæjarfélögin eiga nú, að sameign þessara aðila síðar meir og slengja saman stjórninni, þannig að sá, sem á meginstofn eignarinnar, hefur alls ekki fullan yfirráðarétt yfir eigninni, eftir að þessi sameining hefur verið gerð. Ég legg því áherzlu á það, að bætt verði við 2. gr. frv. þeirri málsgr., sem er í a-lið í brtt. minni á þskj. 653, og ég spái því, að verði farin hin leiðin að ætla að samþ. frv. í því formi, sem það er nú, þá hljóti að koma síðar til þess, að þessu verði að breyta, því að bæjarfélögin geta ekki - ýmis þeirra - unað því, að þetta fyrirkomulag verði eins og frv. gerir ráð fyrir. Þá er annað atriði, að ég legg til enn fremur, að það verði bætt við annarri nýrri málsgr. aftan við 2. gr., en með þeirri málsgr. yrði sveitarfélögum öllum gefinn réttur til þess að velja um það sjálf, hvort þau vildu byggja einvörðungu upp sín sveitarbókasöfn, en þyrftu ekki að greiða sérstakt gjald, miðað við íbúa sína, til héraðsbókasafns, ef þau óska ekki eftir því að vera í tengslum við héraðsbókasafnið. Það mundi þá auðvitað verða í þeim tilfellum, þar sem sveitarhreppurinn liggur þannig, að hann á óhægt með allt samstarf við héraðsbókasafnið, og vill því ógjarnan þurfa jafnhliða því, sem hann reynir að byggja upp eigið bókasafn, að greiða skatt til nálægs héraðsbókasafns. Mér þykir vel fær sú leið að gefa sveitarfélögunum rétt á því að velja um það, hvort þau vilja einvörðungu byggja upp sín sveitarbókasöfn eða verða þátttakendur í héraðsbókasafni. 2. brtt. mín á þessu sama þskj. er svo um það, að ríkissjóður taki á sig þá skyldu að greiða 40% af byggingarkostnaði bókasafna, þannig að ríkið styrki byggingu bókasafnsbygginga á hliðstæðan hátt og ríkið styrkir nú ýmsar aðrar hliðstæðar stofnanir. Þó yrði þetta framlag ríkisins heldur lægra en nú á sér stað með skólabyggingar, en hliðstætt því, sem er til íþróttamannvirkja og annarra slíkra framkvæmda. Ég held, að það verði alveg óhjákvæmilegt að skipa þessu með föstum reglum, þannig að byggingarstyrkir séu ekki veittir jafnóákveðið og nú hefur verið, heldur takist ríkið, um leið og gert er ráð fyrir að efna til slíkrar almennrar og mikillar umbótastarfsemi með bókasöfn eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, líka á hendur þá skyldu að láta nokkurn hluta af byggingarkostnaði yfir söfnin. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta. Ég er, eins og ég hef skýrt frá áður, hlynntur málinu í sjálfu sér, en tel æskilegt, að þessar breytingar verði gerðar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. á þskj. 651 við frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 647. Fyrri brtt. er við 3. gr. frv. Í 3. gr. er mælt fyrir um það, hver skuli vera aðsetur héraðsbókasafna, og eru þau talin í gr. Ég hygg, að það hafi ekki verið athugað til hlítar alls staðar, hvaða staður kynni að vera heppilegast aðsetur fyrir slíkt safn innan héraðs. Þetta kann sums staðar a.m.k. að orka nokkuð tvímælis, og ég held, að það væri æskilegt, að hlutaðeigandi héruð eða þeirra fyrirsvarsmenn í þessu máli hefðu nokkuð frjálsar hendur um að ákveða staðinn. Þess vegna er lagt til hér í brtt. á þskj. 651, að stjórn héraðsbókasafns geti með samþykki bókafulltrúa ákveðið bókasafni annað aðsetur innan bókasafnshverfis en mælt er fyrir um í þessari grein. Þetta þýðir það, að aðsetur héraðsbókasafnanna væru ekki algerlega lögbundin, heldur gæti komið þar til greina breyting, ef stjórn hlutaðeigandi bókasafns telur rétt og bókafulltrúi samþykkir. Ég held, að þetta sé heppileg breyting og geti ekki orðið til skaða. Mér er kunnugt um, að dæmi er til þess, að sýslubókasafn sé nú á öðrum stað en tilgreindur er í þessu frv., og held ég, að það væri rétt, að héraðsmönnum gæfist kostur á að athuga það mál nánar a.m.k., áður en öðru er slegið föstu til frambúðar. Hin brtt. er við 7. gr. frv. og er í tveim liðum, en 7. gr. fjallar um fjárframlög til bæjar- og héraðsbókasafna. Það er um þessa brtt. eins og hina, að hún snertir eingöngu héraðsbókasöfnin, ekki þau bókasöfn, sem bæir einir standa að. Í gr. er gert ráð fyrir því, að á þeim stað og í þeim hreppi, þar sem héraðsbókasafn er staðsett, séu greiddar til safnsins 15 kr. á hvern íbúa í hreppnum, auk þess séu greiddar 3 kr. fyrir hvern íbúa í öðrum hreppum bókasafnshverfisins. Það kemur ekki beint fram í sjálfu frv., hver eigi að greiða þetta 3. kr. framlag, en af greinargerð stjfrv. má ráða nokkuð um það, hver hafi verið hugsunin í því efni. Ég hygg samt, að það sé rétt, að það komi beinlínis fram í frv., að þessar 3 kr. eigi að greiðast úr sýslusjóði og þá náttúrlega þannig, að þar sem sýsla skiptist milli bókasafnshverfa, fari greiðslur sýslusjóðsins til tveggja bókasafna eða fleiri samkv. íbúatölu. En sé það nú svo, að sýslusjóðurinn eigi að inna af hendi þessar greiðslur fyrir íbúa hreppanna, alla nema í þeim hreppnum, þar sem bókasafnið er staðsett, þá virðist mér sanngjarnt, að sýslusjóðurinn greiði einnig fyrir þann hrepp jafnhátt framlag og hann greiðir fyrir aðra. Er lagt til, að af þeim 15 kr., sem greiðast eiga úr hlutaðeigandi hreppi, þar sem bókasafnið er staðsett, greiðist 3 kr. úr sýslusjóði. Væri það þá svo, að sýslusjóður greiddi fyrir alla hreppa sýslunnar jafnt, 3 kr. á íbúa, en síðan greiddi sá hreppur, sem hefur bókasafnið, 12 kr. til viðbótar. Þetta er ekki stórmál, en mér virðist það vera sanngirnismál og til lagfæringar.



Ég á hér á þskj. 652 litla brtt. við þetta frv., og lýtur hún að því að rétta nokkuð hlut sveitarbókasafna að því er snertir framlag ríkisins til þeirra. Ég fékk um það bréf heiman úr héraði hjá mér frá mjög skilgóðum manni, sem mjög hefur fengizt við menningarmál í héraðinu og þar á meðal staðið að sveitarbókasafni í þeim hreppi, sem hann nú á heima í. Þessi maður er Ingimundur Ásgeirsson, núverandi bóndi á Hæli í Flókadal. Þegar honum barst frásögn í blöðunum um þetta frv. og hann fór að athuga ákvæði frv. og þá alveg sérstaklega að því leyti, sem þau taka til sveitarbókasafnanna, þá sá hann, að borið saman við aðstæður þess bókasafns, sem hann stendur fyrir, mundi framlag ríkisins samkv. þessu frv. til bókasafna, sem eins stendur á um, verða allmikið skert frá því, sem nú er. Hann hefur í þessu bréfi skýrt mér frá, að tekjur þessa bókasafns urðu á árinu 1954 3776.00 kr. Bókasafninu koma heima í héraði fjárframlög frá þremur aðilum: frá þeim einstaklingum, sem nota safnið, auk þess frá ungmennafélaginu, sem að safninu stendur, og loks frá hreppsfélaginu, þar sem safnið er. Ríkisstyrkur til þessa safns var á því sama ári 1326.00 kr. Nú hefur hann til samanburðar gert sér grein fyrir, hvernig mundi verða um tekjur þessa safns eða framlag til þess úr ríkissjóði eftir hinum nýju ákvæðum þessa frv. Kemur þá í ljós, að framlag ríkisins til þess mundi lækka um rúmar 700.00 kr. frá því sem nú er. Hefur bréfritari lagt á það áherzlu við mig, að ég reyndi að beita áhrifum mínum til þess á Alþ., að hlutur sveitarbókasafnanna yrði ekki skertur frá því, sem nú er um fjárframlag frá því opinbera. Í bréfi þessu gerir hann einnig mjög glögga grein fyrir því, hvað þýðingarmikið það er fyrir menningarlíf sveitanna að geta haft ráð á góðum bókakosti og fylgzt með öllum menningarlegum hreyfingum, sem fram koma í rituðu máli, bæði hér á landi og annars staðar, eftir þeirri aðstöðu, sem nú er fyrir hendi fyrir bókafélögin til þess að tileinka sér það. Ég hef þess vegna leyft mér í þessari litlu brtt. minni að leggja til, að rýmkað yrði nokkuð um fjárframlög til bókasafna, þ.e.a.s. hjá þeim, sem vilja leggja mest af mörkum í þessu efni. Það er, eins og kunnugt er, í kaflanum um sveitarbókasöfn og lestrarfélög svo ákveðið um sveitarbókasafn, sem rekið er af sveitarstjórn, og það er yfirleitt gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnir reki þessi söfn, þó að aðrir aðilar geti lagt þeim lið, að úr sveitarsjóði séu greiddar 5 kr. á hvern íbúa sveitarinnar og ríkissjóður leggi fram jafnháa fjárhæð á móti. Njóti hins vegar sveitarbókasafn hærri styrks úr sveitarsjóði eða félagssjóðum en nemur 5 kr. á hvern íbúa, þá er ríkinu skylt að leggja fram 50% á móti þeirri upphæð, en þó aldrei á móti hærra heildarframlagi en sem nemur 10 kr. á hvern íbúa sveitarinnar. Hv. þm. A-Sk., sem er frsm. þessa máls og hefur kynnt sér mjög rækilega öll atriði og ákvæði þessa frv. og gert sér grein fyrir því, hvernig þetta mundi verða í framkvæmdinni, hefur við athugun á umgetnu bréfi komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé algerlega rétt með faríð, sem þar stendur um skerðingu á framlagi ríkisins til sveitarbókasafna, er nokkuð ríflegar tekjur hafa. Ég hef þess vegna lagt til að hækka þetta mark, sem hér er 10 kr. á hvern íbúa sveitarinnar, upp í 20 kr., og við hv. þm. A-Sk. höfum reiknað það út, að þessarar hækkunar þyrfti við, til þess að þetta ákveðna sveitarbókasafn og þau önnur, sem eins stendur á um, gætu orðið aðnjótandi svipaðs styrks úr ríkissjóði og þau njóta nú. Tel ég réttmætt og sjálfsagt að mæta þannig áhuga þeirra, sem vilja sameina krafta sína heima í héruðunum til þess að búa vel í haginn fyrir þessa menningarstarfsemi. Ég vildi þess vegna mega vænta þess, að hv. deild gæti litið svo á, að eðlilegt væri og sanngjarnt, að sú rýmkun verði gerð í þessu efni, sem í brtt. minni felst.



Herra forseti. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir töluvert auknum framlögum frá ríkinu og fleiri aðilum til almenningsbókasafna. Er frá þessu skýrt í greinargerð, sem frv. fylgir. Þar kemur fram, að það sé ekki um mikla aukningu að ræða á framlagi bæjarfélaga, en hins vegar verði kauptún, þar sem héraðsbókasöfn verði staðsett samkvæmt frv., að leggja á sig mjög aukin útgjöld og á sýslufélögin yfirleitt séu einnig lagðar allmiklar byrðar samkvæmt frv. Þó er þarna nefnt eitt sýslufélag, sem leggur nú nokkru meira fé til þessara mála en því mundi verða skylt að gera, ef frv. verður að lögum. Og skýrt er frá tveimur öðrum sýslufélögum í greinargerðinni, sem borga litlu minna nú til þessara mála en þeim er ætlað að gera eftir frv. En flest sýslufélögin mundu hins vegar þurfa að leggja á sig mjög aukin útgjöld, et frv. verður samþ. Hækkun á framlagi ríkisins er einnig talsverð. Stundum hefur orðið vart við aðfinnslur frá þeim mönnum, sem stjórna málefnum bæjar- og sveitarfélaga, um það, að Alþ. leggi tíðum gjöld á bæjar- og sveitarfélög án þess, að þau mál séu nokkuð borin undir bæjarstjórnir og sveitarstjórnir eða þeim gefinn kostur á að láta uppi álit sitt um þau fjárframlög, sem þar er verið að ákveða. Hygg ég, að þeir menn, sem þetta mæla, hafi nokkuð til síns máls. Í tilefni af þessu og þeim auknu fjárframlögum frá bæjar- og hreppsfélögum og sýslufélögum, sem hér er gert ráð fyrir, hef ég ásamt hv. þm. A-Húnv. lagt fram brtt. á þskj. 649 um það, að lögin komi ekki til framkvæmda í hverju bókasafnshverfi, fyrr en hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd hefur samþykkt það. Við nánari athugun höfum við flm. till. ákveðið að gera á henni nokkra breytingu, og er hin nýja till. nú í prentun, en þar sem henni hefur ekki verið útbýtt, vil ég fyrir okkar hönd bera hér fram þessa nýju till. skriflega og óska eftir því, að hæstv. forseti leiti afbrigða um hana. Í frv. eru ákvæði, sem ekki virðist ástæða til að bæjarstjórnir og sýslunefndir segi sitt álit um sérstaklega, áður en þau koma til framkvæmda. T.d. eru hér í II. kafla ákvæði um sveitarbókasöfn og lestrarfélög, og í 32. gr. frv. eru fyrirmæli um það, að með lögum þessum séu ákvæði laga frá 1944 um lestrarfélög numin úr gildi. Gæti því farið svo, ef þessi upphaflega till. okkar yrði samþ., að ekki yrðu í gildi nein ákvæði um lestrarfélög einhvern tíma, og það er vitanlega ekki heppilegt. Við höfum því breytt okkar till. þannig, að hún orðist eins og nú skal greina, með leyfi hæstv. forseta: „Við 31. gr. bætist: og ákvæði 7. gr. um fjárframlög bæjar-, hrepps- og sýslufélaga ekki fyrr en hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd hefur samþ., að svo skuli verða.“ Ég held það sé rétt, með leyfi hæstv. forseta, að ég lesi þá 31. gr. eins og hún mundi verða í heild, ef okkar till. verður samþ. En þá mundi hún verða þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Þó skulu ákvæðin um framlög til bókasafna ekki koma til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1956 og ákvæði 7. gr. um fjárframlög bæjar-, hrepps- og sýslufélaga ekki fyrr en hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd hefur samþ., að svo skuli verða.“ Í 7. gr., sem við vitnum þarna til, eru ákvæðin um fjárframlög til bæjar- og héraðsbókasafna úr bæjarsjóði kaupstaða eða hreppssjóði, þar sem safnið er staðsett, og enn fremur eru þar ákvæði um framlög annarra aðila bókasafnshverfa, þ.e.a.s. sýslufélaga eða hluta af sýslufélögum, og greiðir ríkissjóður á móti þessum framlögum. Við teljum, flm. till., að það sé eðlilegt, að bæjarstjórnir og sýslunefndir fái að ákveða, hvenær þessi 7. gr. eða ákvæði hennar um fjárframlög af þeirra hálfu koma til framkvæmda. Vitanlega leggur ekki ríkissjóður fram samkvæmt greininni neitt til bókasafna í elnstökum héruðum, fyrr en framlög koma þaðan á móti. Í 7. gr. eru, eins og ég áður gat um, einnig ákvæði um framlög úr hreppssjóði, þar sem safnið er staðsett. Við teljum þó ekki ástæðu til, að hreppsnefndir geri samþykktir um þetta, áður en til framkvæmda kemur, það mundi gera málið nokkru flóknara, og við teljum ekki þörf á því, þegar litið er til þess, að allir hreppar hafa fulltrúa í sýslunefndum og geta komið þar að sínum sjónarmiðum. Við væntum þess, að hv. þd. geti á það fallizt, að það sé ekki óeðlilegt að veita héruðunum þannig rétt til þess að ákveða, hvenær lögin að þessu leyti komi til framkvæmda hjá þeim. Líklegt má telja, þótt þetta verði samþ., að ákvæðin um fjárframlög til héraðsbókasafnanna komi til framkvæmda allviða um landið strax á næstu áramótum, þar sem allviða, eins og getið er um í greinargerð frv., er þannig ástatt nú í þessum efnum, að bæjarfélögin leggja fram jafnmikið og sum meira til bókasafna en þeim verður gert skylt að leggja fram samkvæmt þessu frv., ef það verður að lögum. Ég vil svo afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt. okkar, og kemur hún í stað þeirrar, sem prentuð er á þskj. 649.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi leyfa mér að leggja fram brtt. skriflega við 2. og 3. gr. frv. frá okkur hv. 8. þm. Reykv. og mér. Sú brtt. gengur út á það, að breytt sé 1. liðnum í 2. gr. um bókasafnshverfin. Þar er ákveðið, að Reykjavík og Kjósarsýsla skuli vera eitt bókasafnshverfi. Það virðist nú svo sem Reykjavík ætti að standa undir því að vera bókasafnshverfi út af fyrir sig, og fæ ég ekki séð, hvaða rök mæli með því, að Kjósarsýsla sé þarna með. Það mundi þýða m.a., að eðlilega ætti Kjósarsýsla að fá að hafa þátt í stjórn þess bókasafns, sem væri fyrir Reykjavík, núverandi bæjarbókasafns, og ég býst við, að það mundi bæjarstjórn Reykjavíkur og Reykvíkingum þykja að ýmsu leyti undarlegt, að þeirra afskipta þyrfti við. Ef Kjósarsýsla væri gerð að sérstöku bókasafnshverfi, þá þyrfti hún að vísu að eiga einhverja miðstöð, hins vegar munu þar vera allmörg bókasöfn. Það munu vera bókasöfn bæði í Kópavogi og uppi í Kjós og vafalaust viðar. Nú virðist vera ákaflega mikill áhugi hér á Alþ. fyrir að gera Kópavogshrepp að sérstökum kaupstað, og það virðist þá máske ekki óeðlilegt, að miðstöðin fyrir Kjósarsýslu sé Kópavogur. Við höfum þess vegna leyft okkur að leggja til í fyrsta lagi, að sú breyting yrði gerð á 2. gr., að í stað þess, sem nú er nr. 1, Reykjavík og Kjósarsýsla, kæmi nr. 1: Reykjavík, nr. 2: Kjósarsýsla, og í 3. gr., þar sem miðstöðvar bókasafnshverfanna eru taldar upp, komi fyrst Reykjavík og nr. 2 verði svo Kópavogur. Ég fæ ekki betur séð en að öll rök mæli með því, að þetta verði þannig, og ég held líka, að mér sé óhætt að fullyrða, að þó að við séum ekki fleiri af þingmönnum Reykvíkinga þarna flm., þá muni flestir þeirra vera þessu hlynntir. Ég vil nú segja það viðvíkjandi þessu frv. í heild frá eigin brjósti, að ég held, að það sé yfirleitt ekki rétt með svona umfangsmikið frv., þó að það sé ákaflega margt, sem er til framfara í því, að afgreiða það á fyrsta þinginu, sem það liggur fyrir. Ég álít, að þetta frv. hefði átt að sendast til hinna ýmsu aðila, sem þarna hafa hagsmuna að gæta, og þeir hefðu átt að fá að segja sitt álit á þessu. Mér finnst líka og það bara við fljótlegan yfirlestur á þessu frv., að það þurfi að laga þarna ýmislegt um orðalag og jafnvel stefnu. Í 4. gr. t.d., þar sem er verið að ákveða með lögum, hvert skuli vera hlutverk þessara bókasafna og hvaða bóka skuli aflað til hvers bókasafns, - það hefur aldrei verið sett í lög áður á Íslandi, hvaða bóka skuli aflað til bókasafns, - þá er mælt svo fyrir, þegar búið er að tala um innlendu bækurnar: „Leggja skal og áherzlu á öflun merkra erlendra bóka, eftir því sem kostur er á, og einkum þeirra, sem varða atvinnulíf og almenna menntun.“ Hver er meiningin með þessu orðalagi? Það mundi þýða, eins og það er skrifað, að það ættu að vera bækur, sem eru um atvinnulíf og um almenna menntun, sem sagt um skólafyrirkomulag og uppeldismál og annað slíkt. Ég býst alls ekki við, að það sé meiningin með þessu orðalagi. Ég býst við, að meiningin hljóti að vera sú: og þá einkum þeirra, sem varða atvinnulíf, og bóka, sem verða til þess að auka almenna menntun. - Eitthvað slíkt.  En þá kemur þarna sú spurning inn í: Eigum við að setja svona ákveðin fyrirmæli viðvíkjandi því, hvaða tegunda bóka skuli aflað? Upprunalega þegar bókasöfnin eru mynduð hér á landi, þá er það fyrir forgöngu mikilla áhugamanna, og þessi bókasöfn í upphafi - ég tala nú ekki um brautryðjendabókasöfn eins og þessi gömlu í Flatey, Stykkishólmi, Húsavík - mótast allmikið af áhugamálum þeirra manna, sem gangast fyrir því að mynda þessi söfn. Og það skapast þó nokkur fjölbreytni um þessi söfn, - fjölbreytni, sem mér finnst satt að segja vera skemmtileg. Ég er ekki ákaflega hrifinn af því að ætla að steypa allt endilega í sama mót með svona löggjöf. Ég skal taka sem dæmi bókasafnið á Húsavík, það bókasafn, sem Benedikt á Auðnum fyrst og fremst hefur forgöngu um, safnar til og mótar mikið af sínum persónulegu áhugamálum. Það, sem fyrst og fremst er í þessu bókasafni, eru skáldrit, alveg sérstaklega Norðurlandaskáldritin, þau róttæku skáldrit realistanna frá síðustu áratugum 19. aldarinnar, og enn fremur ákaflega mikill og merkilegur bókakostur um þjóðfélagsmál. Að minnsta kosti þegar ég fyrir ég held eitthvað tveim áratugum athugaði bókasafnið á Húsavík, þá var það hvað snerti þjóðfélagsmál og félagsmálastefnur bókasafn, sem hafði meira til að bera en jafnvel sjálft landsbókasafnið í Reykjavík. Ég álít það vera slæmt, að það eigi nú of mikið að fara að steypa þetta í sama mót með lagafyrirmælum um, hvers þarna skuli aflað. Og hvað snertir útlendu bækurnar, þá er ég alls ekki viss i, að þetta sé það, sem við ættum að leggja höfuðáherzluna á. Ég held, að það, sem mundu vera aðaláhugamálin hjá almenningi eftir mínum kynnum hvað útlendu bækurnar snertir, - og þetta er allt takmarkað, eins og þarna stendur, við öflun merkra erlendra bóka, - mundi vera fyrst og fremst skáldrit; enn fremur alls konar sagnrit. Það hefur alltaf verið við bókasöfn mikill áhugi fyrir slíku, ævisögum, ég tala nú ekki um ferðabókum og ekki beint kannske sagnfræðilegum ritum, en ritum, sem eru allt að því. Og þá fyrst kæmu raunverulega rit um atvinnulíf. Ég hefði álitið heppilegt að orða seinni hlutann í 4. gr. í 2. málsl. 2. mgr. þannig, að á eftir orðunum þarna: „Leggja skal og áherzlu á öflun merkra erlendra bóka, eftir því sem kostur er á“ - þá kæmi: og þó einkum skáldrita, sagnrita og rita um atvinnulíf og annarra rita, er stuðla að því að efla almenna menntun. Ég held, að þetta hefði verið bæði réttara orðalag og líka efnislega nær því, sem áhugi alþýðumanna mundi vera í þessum efnum, og raunar líka í meira samræmi við það, sem tekið er fram viðvíkjandi íslenzku bókunum. Þar eru tekin sérstaklega þau þjóðlegu fræði, skáldrit og annað slíkt, og ég held það mætti vera dálítið samsvarandi um þetta. Ég skal gera hlé á minni ræðu. Ég á aðeins eftir að mæla með einni till., sem ég hef flutt, en um þessar tvær þyrfti að leita afbrigða. [Frh.]



Herra forseti. Hv. Ed. hefur gert eina smábreytingu á þessu frv., og er hún á þá leið að taka inn aftur hærra framlag á sléttun túnþýfis eins og var í l. áður, og nær það aðeins yfir þetta ár, árið 1955. Landbn. þessarar d. felldi þetta niður úr l. og byggði á því, að túnþýfi mundi vera lítið til orðið og auk þess næði ekki þessi breyting til annars en túna á þeim jörðum, sem hafa meira en 10 ha. tún. Nú hefur hv. landbn. athugað þetta og mælir með því, að frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir þrátt fyrir þessa breytingu.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls urðu nokkrar orðahnippingar á milli mín og hv. 1. landsk. þm. (GÞG) af því tilefni, að hann hafði í ræðu sinni hér mjög óviðurkvæmileg orð um afstöðu bæjarstjórnar Reykjavíkur til þessa máls og yfir höfuð afstöðu bæjarstjórnarinnar í sambandi við hæli og sjúkrahús fyrir ölvaða menn og drykkjusjúka. Ég taldi þessi ummæli óviðurkvæmileg og enda órökstudd og benti þá á nokkur atriði því til sönnunar, en sagði hins vegar, að ég mundi gera nánari grein fyrir því, hversu tilhæfulaus þessi ummæli væru, við 3. umr. þessa máls. Það, sem hér liggur fyrir í þessu frv., er, að kostnaðurinn af því að koma upp sjúkrahúsum e$a sjúkrahúsdeildum í sambandi við meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra skuli greiðast úr gæzluvistarsjóði, en samkvæmt eldri ákvæðum átti kostnaður af þessu að skiptast milli ríkissjóðs og bæjarsjóðs, og var það eftir ákvæðum laga frá 1949, sem nú er verið að breyta, um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Þeir sleggjudómar hafa verið felldir, að vegna þess að eftir að þau lög voru sett í gildi hafi ekki verið byggð af bæjarstjórn Reykjavíkur þau hæli, sem þar um ræðir, beri bæjarstjórnin sök á einhverju sleifarlagi í þessu sambandi. Heyrðist mér á hv. 1. landsk., að honum fyndist, að bæjarsjóðirnir eða sveitarsjóðirnir væru reyndar ekkert of góðir til þess að leggja af mörkum í þessu efni, en þar sem hér í Reykjavík væri við völd jafnáhugalaus bæjarstjórnarmeirihluti í þessu máli og raun bæri vitni, gæti hann eftir atvíkum sætt sig við að samþykkja þetta frv. Um afstöðu bæjarstjórnar Reykjavíkur í þessum og skyldum málum vil ég taka fram umfram það, sem áður hefur komið fram af minni hálfu undir umræðum um þetta mál, eftirfarandi: Árið 1948, svo að ekki sé lengra farið aftur í tímann, þ.e.a.s., áður en samþ. voru l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, var gerð gangskör að því af hálfu bæjarstjórnar Reykjavíkur að koma upp hæli fyrir drykkjusjúka menn, sem hefðu þörf fyrir að vera þar til langdvalar. Sérfróðir menn undir forustu borgarlæknis athuguðu þá þetta mál að tilhlutan borgarstjóra og bæjarstjórnar, og var þá sérstaklega, eftir að ýmsar aðrar athuganir höfðu farið fram, athuguð gaumgæfilega aðstaðan til þess að koma slíku hæli upp með því að kaupa jarðir eða jörð á Snæfellsnesi og byggja þar hæll fyrir drykkjusjúklinga til langdvalar. Sú jörð, sem þar leizt álitlegust í augum þessara manna, var Bjarnarhöfn á Snæfellsnesi, og voru gerðar ákveðnar till. um það til bæjarstjórnar af hálfu þessara sérfróðu manna. Hins vegar - og þar komum við varðandi þessa deild sjúkrahúsanna að kjarna þessa máls - varð ekki af hálfu bæjarstjórnar í þetta ráðizt nema í samráði við og með samþykki heilbrigðismálastjórnarinnar, landlæknis og heilbrmrh., því að hér átti að fara saman greiðsla kostnaðar af hálfu bæjarsjóðs og ríkissjóðs. Samkomulag um þetta atriði náðist ekki, og voru uppi ýmsar aðrar till. af hálfu beilbrigðismálastjórnarinnar, eins og ég minntist á í fyrri ræðu minni í þessu máli, m.a. að staðsetja þetta hæli í Engey, sem bæjarstjórnin gat fyrir sitt leyti engan veginn fallizt á. Framkvæmd þessa máls féll þannig niður, að koma þessu hæli upp á mjög heppilegum stað, að því er sérfróðir menn, sem kvaddir höfðu verið til þess að láta uppi álit sitt af hálfu Reykjavíkurbæjar, töldu, sem var Bjarnarhöfn á Snæfellsnesi, og féllu niður allar framkvæmdir í sambandi við hana. Síðar skaut þessu máli upp í ýmsum öðrum myndum, og var m.a. freistað af hálfu bæjarstjórnar að koma upp þessu hæll með kaupum á Skeggjastöðum í Mosfellssveit. Ég hygg, að enginn ágreiningur hafi verið um það mál milli heilbrigðisstjórnarinnar og borgarstjóra, en ágreiningur var um það innan bæjarstjórnarinnar, sem sérstaklega stóð í sambandi við það, hvort hagkvæmt væri að kaupa þessa jörð og hvort hún byðist með nógu góðum kjörum. Um þetta leyti var gæzluvistarsjóður, sem stofnaður hafði verið með lögum 1949 og myndaður er af ágóða af áfengisverzluninni, orðinn um 3 millj. kr. Þessir peningar voru í sjóði og höfðu ekki verið hagnýttir á einn eða annan hátt. Borgarstjóri bar því fram á Alþ. 1952 frv. til l. um breyt. á l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, sem stefndi að því, að gæzluvistarsjóði skyldi varið til þess að koma upp slíku hæli eins og ég nú hef gert að umræðuefni fyrir drykkjusjúklinga til langdvalar. Það frv. náði ekki á því þingi fram að ganga, en var aftur af hálfu borgarstjóra flutt á þingi 1953 og varð þá að lögum. Þar með var það komið á ríkissjóð einan að greiða stofnkostnað og rekstrarkostnað af þessu hæli, og þar með var úr sögunni, að ágreiningur á milli bæjarstjórnarvalda og heilbrigðismálastjórnar ríkisins gæti orðið þessu máli ásteytingarsteinn, eins og verið hafði, og hefur núverandi heilbrmrh. tekið röggsamlega á þessu máli og með tilstuðlan ýmissa góðra manna komið því í höfn, að nú er komið upp þetta hæli, sem áður hafði verið svo lengi um deilt og ekki komizt í framkvæmd af þeim sökum, sem ég hef nú gert grein fyrir. En ágreiningur og deilur milli bæjarstjórnarvalda og heilbrigðismálastjórnar voru á fleiri sviðum en þessu. Í marzmánuði 1952 fól bæjarstjórnin borgarlækninum í Reykjavík og Alfreð Gíslasyni, sérfræðingi í þessum málum, sem hafði mikið um þessi áfengisvandamál fjallað, að gefa bæjarstjórninni eða bæjarráði álitsgerð í sambandi við það, hvernig haganlegast mætti fyrir koma þessum málum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, og m.a. og fyrst og fremst vegna þess, að bæjarstjórnin hafði áhyggjur af því, að málunum miðaði ekki áfram innan þess ramma, sem lög þá ákváðu, og átti bæjarstjórnin stöðugt í ágreiningi við heilbrigðisstjórnina um framkvæmd málanna. Ég vil leyfa mér að vitna aðeins til nokkurra meginatriða í þeirri álitsgerð, sem þessir aðilar, borgarlæknirinn og sérfræðingur í taugasjúkdómum, Alfreð Gíslason, gáfu bæjarstjórninni árið 1952. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í læknismeðferð drykkjusjúklinga hefur meir og meir gætt tilhneigingar til að láta þá ekki fyrr en í síðustu lög dveljast langtímum saman á hælum. Sú meðferð þykir ekki hafa reynzt vel og hefur þá augljósu ókosti að vera þjóðfélaginu kostnaðarsöm og sjúklingunum óþægileg vegna frelsisskerðingarinnar. Þá mun það nú almennt viðurkennt, að geðveikrahæli sé ekki heppilegur vettvangur til meðferðar á þessum sjúklingum, fyrst og fremst vegna rótgróinnar andúðar fólks á dvöl í slíkum hælum. Þótt slík andúð sé ekki skynsamleg, er hún engu að síður rík í huga almennings og verður naumast upprætt í náinni framtið. Þetta er staðreynd, sem verður að taka tillit til, þegar ráðstafanir til drykkjumannahjálpar eru gerðar. Viðleitnin hefur á síðari tímum beinzt meir og meir að því að hefta sem minnst frjálsræði drykkjusjúklinganna meðan á læknismeðferð stendur. Er þeim þá veitt læknisleg og félagsleg hjálp í sérstökum stöðvum, sem þeir leita til reglubundið eftir læknisákvörðun hverju sinni. Kostir þessarar meðferðar eru þeir, að drykkjusjúklingurinn er áfram í sínu umhverfi og við sitt starf og við þær freistingar, sem jafnan eru því samfara að koma á ný út í lífið að langri hælisvist lokinni. Auk þess er meðferð þessi mun ódýrari en hælisvistin. Í mörgum tilfellum verður þó ekki hjá því komizt að taka sjúklingana úr sínu venjulega umhverfi til athugunar og lækninga, og eru þeir þá lagðir í sjúkrahús, en dvölin þar höfð sem stytzt, venjulega aðeins nokkrar vikur. Þar, sem ekki er sérstök taugadeild í sambandi við spítala, þykir engin frágangssök að veita þessa hjálp í almennu sjúkrahúsi. Þá er erlendum sérfræðingum það og ljóst, að ekki verður komizt hjá að hafa hæli fyrir þá drykkjumenn, sem dýpst eru sokknir. Erlendis eins og hér verður viss hópur slíkra manna stöðugir gestir í lögreglustöðvum og í réttarsölum. Eru það menn, sem hafa gefið upp allt starf, eiga sér hvergi athvarf, en lifa fyrir það eitt að drekka. Að sjálfsögðu eiga þessir menn eins og aðrir að fá fullkomna læknis- og félagsaðstoð, eins og að framan greinir, en reynist allt árangurslaust, ber þjóðfélaginu sjálfs sín og drykkjusjúklinganna vegna að koma þeim fyrir í viðeigandi hæli. Yrði þar um langdvöl að ræða.“ Hér er fjallað um tvær tegundir hæla, annars vegar fyrir drykkjusjúklinga til langdvalar, og það er sú tegund hæla, sem ég vék að í upphafi, og hins vegar sjúkrahúsdeildir fyrir drykkjusjúklinga, sem eiga að dvelja um skemmri tíma þar, og það er einmitt um það hæli, sem það frv. fjallar, sem nú er hér til meðferðar. En eftir þetta fella þessir sérfræðingar um þessi atriði eftirfarandi dóm: „Í samræmi við framangreindan skilning eru till. okkar sem nú skal skýrt.“ Og koma þær á eftir. En niðurstöðurnar eru: „Við teljum, að heppileg lausn fáist ekki innan ramma gildandi laga, og eru till. okkar því samdar án tillits til þeirra.“ Sérfróðir menn, sem bæjarstjórn kvaddi til fyrri hluta árs 1952, slógu því föstu, að þeir teldu, að það væri ekki hægt að fá heppilega lausn þessara mála innan ramma gildandi laga um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, og miðuðu sínar till. við bæjarstjórn á þeim forsendum eðlilega. Hér má segja, eins og ég hef áður vikið að, að sé að leita orsakanna til þess, að þessum málum hefur ekki skilað lengra áleiðis en raun ber vitni, en það eru órökstuddir sleggjudómar, að bæjarstjórn Reykjavíkur hafi ekki sýnt þessu máli fyllsta áhuga. Í till. sínum lögðu þessir sérfræðingar til þrennt: að komið yrði upp hjálparstöð fyrir drykkjusjúklinga eins fljótt og unnt yrði, að séð yrði fyrir sjúkrarúmum handa öllum drykkjusjúklingum, sem sjúkrahúsmeðferðar þarfnast, og að vinnuhæli fyrir drykkjusjúklinga verði sett á stofn hið bráðasta. Það þriðja hefur verið gert af hálfu ríkisins, eftir að ákveðið var, að ríkið skyldi kosta það og reka með gæzluvistarsjóði. Reykjavíkurbær hefur komið upp og rekið tvö undanfarin ár hjálparstöð fyrir drykkjusjúklinga í sambandi við heilsuverndarstöð Reykjavíkur, og hefur þar verið unnið að því að framkvæma annað atriðið, að sjá þessum sjúklingum fyrir sjúkrarúmum á fleiri en einu sjúkrahúsi í þessum bæ. En meginefni málsins er það, að samkv. l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra er þeim málum skipað þannig, að geðveikrahælið á Kleppi á að hafa með höndum yfirumsjón með gæzlu drykkjusjúkra manna þeim til umönnunar og lækningar samkv. ákvæðum laga þessara, en þar byrjaði ágreiningurinn milli bæjaryfirvalda og heilbrigðisyfirvalda. Nú skal ég ekki blanda mér í þann ágreining, en ég vænti þess, að hv. þm. skilji, að þegar þeir sérfróðu menn, sem bæjarstjórnin kveður til, leggja til, að þessum málum sé hagað með allt öðrum hætti en gildandi lög ákveða, þá er ekki eðlilegt, að bæjarstjórnin að rannsökuðu máli vilji fara þá leið, sem er gagnstæð þeirri álitsgerð, sem sérfræðingar hennar lögðu til. Þetta snertir engan veginn neina baráttu við Helga Tómasson, forstöðumann ríkisspítalans á Kleppi, eins og hv. 1. landsk. vildi svo ósmekklega gefa í skyn hér, heldur var þessum málum með lögum skipað á allt annan veg en bæjarstjórn að athuguðu máli taldi eðlilegt. Nú er það hins vegar svo, að þegar 1953 er ákveðið, að ríkissjóður skuli bæði bera stofnkostnað og rekstrarkostnað af drykkjumannahæli fyrir þá, sem ætluðu að dvelja þar til langdvalar, þá getur ríkisvaldið farið eitt sínar götur og þarf engan um að spyrja og leitar ekki álits bæjarstjórnar Reykjavíkur um það. Og þegar nú er lagt til hér, að gæzluvistarsjóður beri stofnkostnað og rekstrarkostnað af sjúkradeildum fyrir drykkjusjúklinga til skemmri tíma, þá er málið þar á eftir í höndum heilbrigðisstjórnarinnar einnar og við engan annan að sakast um það. Þar fyrir er það ekki öruggt í þessu máli, að sú ákjósanlegasta leið verði farin. En einhverja lausn verður að finna á þessu máli, og það er óviðunandi, að það liggi í láginni vegna ágreinings, t.d., eins og ég hef vikið að, á milli bæjarstjórnaryfirvalda annars vegar og ríkisstjórnarvalda hins vegar. Varðandi einmitt þá sjúkradeild, sem hér hefur verið ágreiningur um, þá er bæjarstjórn sannarlega vorkunn af sinni hálfu, eins og ég hef sagt áður; ekki gat bæjarstjórnin farið að byggja við ríkisspítalana, hvorki á Kleppi né landsspítalann, nema með samþykki ríkisstjórnarvalda. En það var enn, að menn, sem bæjarstjórnin hafði kvatt til og ættu að geta haft aðstöðu til að meta þetta mál af skilningi, lögreglustjóri og sakadómari, studdu það álit hinna læknisfróðu manna, sem bæjarstjórn hafði leitað til, að það væri mjög óráðlegt að tengja slíka sjúkradeild fyrir drykkjusjúka menn til skemmri tíma við Kleppsspítalann eða geðveiki. Eins og ég sagði áðan, þá skal ég ekki kveða upp neinn dóm um þessa deilu, en hún hefur fyrst og fremst orðið því til hindrunar, að þessi deild hafi komizt upp. Í sambandi við ráðagerðir heilbrigðisstjórnarinnar núna um að koma upp þessari sjúkradeild á Kleppi er enn uppi sami ágreiningur um það, og er mér kunnugt um, að læknar hafa aðvarað heilbrigðisstjórnina um það. En eftir að hún fær þetta mál til meðferðar, þá er það hennar mál eitt úr því, og væntanlega greiðir hún þá fram úr því á þann hátt, sem hún telur hæfastan og beztan. Niðurstöðurnar í þessu máli ættu, held ég, að liggja ljóst fyrir af því, sem ég nú hef gert grein fyrir. Bæjarstjórnin hefur fyrir sitt leyti bæði í þessum málum og öðrum varðandi meðferð drykkjusjúkra manna gert ýmsar ráðstafanir þeim til aðstoðar og leitazt við að koma í framkvæmd öðrum málum, sem hins vegar hafa strandað á mjög djúptækum ágreiningi á milli sérfróðra manna um meðferð þessara mála. Ég vil hins vegar, eins og ég sagði áðan, án þess að taka nokkra afstöðu til þessa ágreinings, leyfa mér að mega vænta þess, að sú leið, sem nú verður væntanlega farin undir forustu og eingöngu á ábyrgð heilbrigðisstjórnarinnar, megi leiða til góðs í þessu máli og verða til þess að greiða úr því þjóðfélagslega vandamáli og böli, sem hér er um að ræða. En hitt er ekki ástæða til, að það sé ómótmælt algerlega órökstuddum og tilhæfulausum sleggjudómum hv. þm. um kæruleysi bæjarstjórnar höfuðstaðarins í slíku máli sem þessu.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði við 2. umr. þessa máls, að hann mundi fyrir 3. umr. þess afla sér gagna, sem mundu algerlega afsanna þá staðhæfingu mína við 3. umr. málsins, að bæjarstjórn höfuðstaðarins hefði vægast sagt staðið sig illa í sambandi við lausn þess þjóðfélagsböls, sem drykkjusýki hlýtur að teljast. Ég hafði á það bent, að á sveitarstjórnunum og þá fyrst og fremst Reykjavíkurbæ hvíldu lögum samkvæmt vissar skyldur í þessum efnum og að öllum þessum skyldum sínum hefði bæjarstjórn höfuðstaðarins brugðizt. Það var þetta, sem hv. þm. sagðist mundi afsanna við 3. umr. Það gerði hv. þm. ekki, heldur þvert á móti staðfesti hann í ræðu sinni allt það, sem ég hafði um þetta sagt við 2. umr. málsins. Þau gögn, sem hann vitnaði í, staðfesta algerlega frásagnir mínar um málið við 2. umr. Staðreyndir þess eru ofur einfaldar. Það eru í gildi lög frá 1949, og samkv. þeim er gert ráð fyrir þrenns konar sjúkrahúsdeildum eða hælum, sem drykkjusjúkir menn skuli vistaðir á. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir hæli fyrir þá sjúklinga, sem talið er að eigi sér batavon. Það hæli á ríkissjóður að reisa lögum samkvæmt. Svo er gert ráð fyrir sjúkrahúsdeildum fyrir þá drykkjusjúklinga, sem teknir eru úr umferð af lögreglunni. Það var eitt merkasta nýmæli þessara laga, að með slíka menn skyldi farið á sjúkrahús, en ekki á lögreglustöð. Þessum sjúkrahúsdeildum áttu að koma upp í sameiningu bær og ríki, en forustan að vera í höndum sveitarfélaganna, og var þá fyrst og fremst hugsað til Reykjavíkurbæjar. Í þriðja lagi var gert ráð fyrir drykkjumannahælum fyrir „króníska“ drykkjusjúklinga, - fyrir menn, sem þyrftu að dvelja langdvölum á slíku hæli og ættu sér litla batavon. Þessi hæli átti að reisa af bæjarfélögum og ríki sameiginlega og forustan enn fremur að vera í höndum bæjarfélaganna. Af þessum þremur tegundum hæla hefur aðeins einu verið komið á fót, þ.e.a.s. drykkjumannahæli fyrir drykkjusjúklinga, sem eiga sér batavon, en það var slíkt hæli, sem ríkið átti að koma á fót. Hinar tvær tegundir hælanna, hæli fyrir „króníska“ sjúklinga og sjúkrahúsdeildir fyrir þá, sem teknir eru úr umferð, hafa ekki séð dagsins ljós enn í dag. M.ö.o., þar sem forustan átti að vera í höndum bæjarstjórna og þó aðallega Reykjavíkurbæjar, þar sem þetta mein er mest áberandi, hefur ekkert verið gert. Það var á þessa staðreynd, sem ég benti við 2. umr. málsins, og þau gögn, sem hv. 5. þm. Reykv. las nokkuð upp úr, staðfesta fullkomlega, að ég fór með rétt mál, enda ekki við öðru að búast; staðreyndirnar tala hér gleggstu máli. Sjúkrahúsdeild fyrir þá, sem teknir væru úr umferð, mundi væntanlega sjást, einhver hefði væntanlega í hana komið, ef hún væri til, og einhvers staðar ætti að sjást á landinu hæli fyrir „króníska“ drykkjusjúklinga, ef það væri til. En hvorugt er til. Ég hafði sagt, að ástæðan fyrir þessu gæti ekki verið önnur en áhugaleysi forráðamanna Reykjavíkurbæjar í þessum málum. Á þeim hefði hvílt lagaskylda að hafa framkvæmdir með höndum. Þeirri lagaskyldu hefðu þeir brugðizt. Nú segir hv. þm., að höfuðástæðan fyrir því, að Reykjavíkurbær hafi ekki hafizt handa á þessu sviði, hafi verið og sé sú, að uppi hafi verið meðal sérfróðra manna mikill ágreiningur um framkvæmdir á þessu sviði. Sumir hafi viljað, og það væri stefna gildandi laga, hafa þessi hæli í tengslum við geðveikrahælið á Kleppi, en aðrir sérfróðir menn teldu skaðlegt að hafa slík hæli í sambandi við geðveikrahæli. Ég skal taka fram, að ég vil ekki blanda mér í þessar sérfræðilegu deilur, eins og hann sagðist ekki heldur vilja, það er auðvitað ekki á færi okkar leikmanna á þessu sviði að kveða upp um það nokkurn dóm, hvorir sérfræðinganna hafi rétt fyrir sér, þeir, sem réðu stefnu gildandi laga, eða hinir, sem telja þá stefnu vera skaðlega. En á það vil ég benda, að með þessari deilu er þó ekki hægt að afsaka nema það, að ekki skuli vera komið upp hæli fyrir „krónísku“ drykkjusjúklingana, því að lagaákvæðin eru einvörðungu um, að það skuli vera í sambandi við geðveikrahælið á Kleppi, sem og hælið, sem ríkið átti að byggja eitt fyrir hina, sem eiga sér batavon. Í l. eru engin ákvæði um, að sjúkrahúsdeildir, sem eiga að veita viðtöku þeim mönnum, sem teknir eru úr umferð, skuli vera í sambandi við geðveikrahælið á Kleppi. Laganna vegna getur slík sjúkrahúsdeild verið í sambandi við hvaða sjúkrahús sem er, enda hefði verið mjög óskynsamlegt og óeðlilegt að binda það að einhverju leyti við geðveikrahæli, því að hér er ekki til nema eitt geðveikrahæli, en l. gera ráð fyrir því, að slíkum sjúkrahúsdeildum verði ef til vill komið upp víðar en í Reykjavik. Því miður ber það við, að taka þarf menn úr umferð sökum ölvunar á öðrum stöðum en í Reykjavík. Það hefði því verið laganna vegna fullkomlega heimilt og framkvæmanlegt að koma upp slíkri sjúkrahúsdeild án nokkurra tengsla við geðveikrahælið á Kleppi og án þess, að skoðanamunur sérfræðinganna um það efni hefði þurft að vera til nokkurs trafala. Þessi afsökun er því hreinn fyrirsláttur. Bæjarstjórnin getur ekki vitnað í þessa deilu til afsökunar drætti sínum á því að hafa haft forgöngu um framkvæmd þessa þýðingarmikla máls. En það er einmitt um þetta atriði, sem frv., sem hér er til umræðu, fjallar. Ef forráðamenn Reykjavíkurbæjar teldu það vera svo stórskaðlegt, að slíkri sjúkrahúsdeild fyrir þá, sem teknir eru úr umferð, yrði komið upp að einhverju leyti í sambandi við hælið á Kleppi, ef það væri skilyrði af hálfu heilbrigðisstjórnarinnar fyrir styrkveitingu til þessa, sem alls ekki mun vera, þá hefði verið eðlilegt, að fram hefði komið brtt., sem bannaði að koma upp slíkri sjúkrahúsdeild í sambandi við geðveikrahælið á Kleppi. Það hefur ekki verið gert, heldur er þetta frv. um það eitt að koma kostnaðinum af þessari sjúkrahúsdeild yfir á ríkið eitt. M.ö.o., frv. fjallar um það eitt að losa bæjarsjóð Reykjavikur við það að greiða sjálfsagðan og eðlilegan hluta af kostnaðinum við að bæta úr því gífurlega böli, sem hér er á ferðinni. Þeir menn, sem hér eru því miður daglega teknir úr umferð sökum ölvunar og hafna á lögreglustöðinni í Reykjavík, en eiga samkv. þessum l. að fá samastað á einhverju sjúkrahúsi, eiga rétt á því, að bæjarsjóðurinn taki einhvern þátt í þeim kostnaði, sem nauðsynlegur er til þess að bæta hlut þeirra. En stefna frv. gengur þó aðeins í þá átt að losa bæjarsjóðinn við að taka nokkurn þátt í þessum kostnaði. Ég fyrir mitt leyti er því nú fylgjandi, að ríkissjóður geri þetta einn, af því að ég hef vantrú á því, að nokkuð muni verða úr framkvæmdum, ef það þarf að treysta á fjárframlög úr bæjarsjóði Reykjavíkur til þess, að þetta mál verði leyst. Hv. þm. sagði, að það hefði verið skoðun sérfræðinga, sem Reykjavíkurbær hefði leitað til 1952, að heppileg lausn á hælismálum áfengissjúklinga fengist ekki á grundvelli gildandi laga. Um álit þessara sérfræðinga ræði ég auðvitað ekki, um það erum við leikmenn ódómbærir. Ég get aðeins bent á, að Alþingi hefur sagt sitt orð um þetta og ákveðin lagafyrirmæli eru í gildi um, hvernig með þessi mál skuli fara. Þau lög voru auðvitað sett að ráði tiltekinna sérfræðinga. Þeim kaun að hafa skjátlazt. Ég vil engan veginn láta skilja orð mín svo, að ég telji þá stefnu, sem lá til grundvallar þessum lögum, hljóta að vera rétta og alveg óumbreytanlega. Það kann vel að vera, að hinir sérfræðingarnir, sem sögðu sitt álit þrem árum seinna, hafi réttara fyrir sér, en framkvæmdavaldíð getur auðvitað ekki annað en staðíð á grundvelli gildandi laga, meðan þau eru í gildi, og mér hefur skilizt, að heilbrigðisstjórnin, undir forustu hæstv. heilbrmrh., telji enn, að grundvöllur þessara laga sé skynsamlegur og réttur. Ef svo væri ekki, hlyti hann að hafa forgöngu um að fá þessum lögum breytt. En er bæjarstjórn Rvíkur, sem lögum samkvæmt á að vera aðili að framkvæmd þessa máls, hefur talið grundvöll þessara laga og þá fyrst og fremst tengslin við geðveikrahælið á Kleppi hafa verið rangan og óeðlilegan, þá hefur henni auðvitað borið skylda til þess aðhafa forgöngu um það, að l. sé breytt. Hv. þm. upplýsir, að sérfræðingar Reykjavíkurbæjar hafi 1952, eða fyrir þremur árum, sagt það sem skoðun sína, að þessum lögum ætti að breyta. Ef það var einnig skoðun bæjarstjórnar Rvíkur eða meiri hl. bæjarstjórnar, þá bar henni skylda til þess að koma brtt. um það efni á framfæri hér á hv. Alþingi. Borgarstjóri Rvíkur situr hér á Alþingi, og einn af forvígismönnum bæjarstjórnarmeirihlutans, hv. 5. þm. Reykv., situr einnig hér á Alþingi, svo að því fer víðs fjarri, að bæjarstjórnarmeirihlutinn í Rvík hafi ekki duglega forsvarsmenn hér á hinu háa Alþingi. Ef áhugi hefði verið hjá bæjarstjórnarmeirihlutanum og þessum mönnum, ef sannfæring hefði verið fyrir því, að grundvöllur gildandi laga væri rangur, og áhugi fyrir því að breyta þessum grundvelli, þá hefðu þeir sannarlega ekki átt að láta bíða í þrjú ár að koma þessum hugmyndum um breytingar á framfæri. Það gerist ekki heldur núna. Það eina, sem þessir menn virðast hafa áhuga á, er að losa bæjarsjóðinn við útgjöld. Það eina, sem frá þeim hefur sézt í þessu máli, og það eina, sem þeir fást til að styðja, er að losa bæjarsjóð við lagaskyldur til útgjalda og koma þeim yfir á ríkið. Það er því allt saman fyrirsláttur og fyrirsláttur einn, þegar vísað er í það, að ástæðan til athafnaleysis bæjarstjórnarmeirihlutans í þessum málum sé ágreiningur sérfræðinga, sem hvorugur okkar vill leggja nokkurn dóm á. Svo sanngjarnir menn erum við báðir, að við blöndum okkur ekki inn í deilur sérfræðinga á þessu sviði, en ég segi aðeins: Ef áhuginn hefði verið fyrir hendi, hefðu brtt. átt að koma fram um nýja skipun málanna, til þess að eitthvað hefði getað orðið úr framkvæmdum, en þær till. hafa ekki sézt og sjást ekki enn. Hv. þm. nefndi eina framkvæmd Reykjavíkurbæjar á þessu sviði, þ.e. áfengisvarnastöðina, sem Reykjavíkurbær hefur komið upp og er mjög gagnleg og nauðsynleg stofnun og Reykjavíkurbær á vissulega þakkir fyrir að hafa komið upp. Það er sjálfsagt að láta hann njóta sannmælis í því, sem hann þó gerir vel á þessu sviði, en áfengisvarnastöðin er þarft fyrirtæki og hefur án efa komið, ekki tugum, heldur hundruðum sjúklinga á þessu sviði að hinu mesta gagni. Ég leyfi mér þó að staðhæfa, að á það hafi mikið skort, að Reykjavíkurbær hafi búið áfengisvarnastöðinni eins góð skilyrði og sú góða stofnun á skilið. Mér hefur skilizt, að forvígismenn áfengisvarnastöðvarinnar hafi sótt það mjög fast til bæjaryfirvaldanna að fá umráð yfir nokkrum sjúkrarúmum í bænum og haldið því fram nú um alilangt skeið, meira en ársskeið, að stöðin yrði í raun og veru gerð alveg óstarfhæf, ef hún fengi ekki aðgang að eða yfirráð yfir um það bil 10–12 sjúkrarúmum. Við þessum bænum forstöðumanna áfengisvarnastöðvarinnar hafa bæjaryfirvöldin skellt skollaeyrum. Enn hefur stöðin engan aðgang að sjúkrarúmum, svo að hún getur í raun og veru aðeins sinnt leiðbeiningarstarfi, sem að vísu er gagnlegt, en kemur engan veginn að fullum notum, ef ekki er hægt að veita þeim sjúklingum, sem þess sérstaklega þurfa, sjúkrahúsvist til þess að stuðla að bata þeirra. Líka á þessu sviði hefur sannazt, að áhugi bæjaryfirvaldanna um lausn þessara mála hefur því miður ekki verið eins mikill og skyldi. Ég vil svo að síðustu aðeins endurtaka, að ég tel hv. 5. þm. Reykv. með skýrslu sinni í raun og veru hafa staðfest það, sem ég sagði við 2. umr. málsins, að bæjarstjórn Rvíkur hefur ekki innt af hendi þá skyldu um lausn þessara mála, sem á hana var lögð með löggjöfinni frá 1949. Að því er snertir sjúkrahúsdeildirnar fyrir þá, sem teknir eru úr umferð, er ógerningur að vísa í deiluna um það, hvort meðferð þessara mála skuli vera í tengslum við geðveikrahælið eða ekki, því að lögin segja alls ekki, að slík sjúkrahúsdeild skuli vera í sambandi við geðveikrahæli. Hér er því um að ræða hreina vanrækslu af hálfu bæjarstjórnarinnar. Um hæli fyrir „krónísku“ drykkjusjúklingana má að vísu til sanns vegar færa, að þar hafi framkvæmdir getað strandað á ágreiningi um þessi sérfræðilegu atriði, þó að ég vilji ekki trúa því, að ef raunverulegur og sannur, vakandi og lifandi áhugi hefði verið fyrir hendi hjá þeim, sem lögum samkvæmt eiga að hafa forustu í þeim málum, þ.e.a.s. bæjarstjórnarmeirihlutanum, hefði ekki tekizt að jafna þann ágreining eða þá að fá l. breytt, þar sem þeir menn, sem á oddinum eru í sérfræðingahópnum báðum megin, eru ekki líklegir til þess að vilja láta ágreining sín á milli verða til þess að tefja framgang slíks nauðsynjamáls árum saman, en hitt líklegra, að málið hafi strandað á áhugaleysi forvígismanna bæjaryfirvaldanna.



Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að biðja hv. þdm. velvirðingar á því að eyða dýrmætum tíma þeirra í það að standa í svona málþófi við hv. 1. landsk. Það er líkara því sem hér séu menn að hlusta á skólapilta á málfundi tala. En hann er þó kunnur að því að hafa þá hæfileika til að bera, að það hlýtur að verða að rekja slíkan málflutning til þeirra orsaka, að hv. þm. hafi heldur umfangslitla þekkingu á því máli, sem hann er að tala um, og það skín raunar svo í gegnum allan hans málflutning, að þeir, sem á hann hlusta, komast ekki hjá því að taka eftir því. Hann telur, að mín skýrsla eða ræða hafi sannað, að bæjarstjórnin hafi brugðizt öllum skyldum sínum í þessu máli, og rétt þegar hann er búinn að sleppa því orðinu, þá er hann að tala um áfengisvarnastöð, sem bæjarstjórnin reki. Nú, eitthvað skilst mér, að það sé þó að reka áfengisvarnastöð, en bæjarstjórnin á að hafa brugðizt öllum skyldum sínum. Hv. þm. segir: Sjúkrahúsdeildin fyrir sjúklinga til bráðabirgða átti ekki að vera á Kleppi, og þess vegna hefur það ekki getað strandað á neinum ágreiningi við heilbrigðisstjórnina, hvar átti að setja þá sjúkradeild, sem við erum hér um að ræða, fyrir drykkjusjúklinga til bráðabirgða. - En bæjarstjórnin hafði hug á því og vildi byggja þessa sjúkrahúsdeild við ríkisspítalana, annaðhvort Klepp eða landsspítalann. Vitaskuld gat bæjarstjórnin ekki, eins og ég hef sagt áður, farið upp á landsspítalalóð, þar sem hún vildi byggja, og byrjað að byggja nema með samþykki heilbrigðisstjórnarinnar, og hún gat ekki heldur farið inn á Klepp og byrjað að byggja við spítalann á Kleppi nema með samþykki heilbrigðisstjórnarinnar, en ágreiningurinn þarna á milli varð til þess að þetta strandaði. Sérfræðingar bæjarstjórnarinnar í læknisfræðum, sakadómari og lögreglustjóri lögðu til, að þessi deild yrði byggð við landsspítalann, og bæjarstjórn Rvíkur óskaði eftir því. Um það varð ekki samkomulag við heilbrigðisstjórnina. Ég vitnaði í álit sérfræðinga frá 1952 í þessum málum, og hv. þm. segir: Ja, fulltrúar bæjarstjórnarinnar hér á þingi hefðu átt að koma með breyt. á lögum á grundvelli þessa álits. - En hvað hafa fulltrúar bæjarstjórnarinnar gert? Borgarstjóri bar fram á þingi 1952 og 1953 frv., sem þá var samþ. og leiddi til þess, að ríkisvaldið eitt skyldi hafa með höndum byggingu drykkjumannahælis fyrir þá, sem þyrftu að vera þar til langdvalar. Þá voru fyrir hendi 3 millj. kr. af hagnaði áfengisverzlunarinnar í gæzluvistarsjóði, og hvað var eðlilegra en að þessi sjóður yrði notaður til hagnýtra framkvæmda vegna drykkjusjúklinganna? Borgarstjóri lagði til, að þetta yrði gert, og með því gat ríkið farið sínar götur og fékk eigin skyldur og þurfti ekki við aðra að kljást í þessu efni. Þessa lagabreytingu bar borgarstjóri fram, og hún hefur verið samþ. Með þeirri lagabreytingu, sem hér er lögð til, færist öll skyldan yfir á ríkið, og það getur farið sínar götur varðandi sjúkrahúsdeildir fyrir þá sjúklinga, sem aðeins eiga að vera til skamms tíma á sjúkrahúsum, en bæjarstjórnin hefur líka fyrir sitt leyti, án þess að standa á grundvelli löggjafarinnar, farið sínar götur í samræmi við það sérfræðingaálit, sem hún fékk 1952. Hún kom upp á grundvelli þess álits þeirri áfengisvarnastöð, sem nú hefur verið rekin hér undanfarin ár í Reykjavík og gert áreiðanlega mörgum mikið gagn og minnkað böl margra, sem áður voru þjáðir af áfengisbölinu. Og það er rangt hjá hv. þm., að bæjarstjórnin hafi ekkert gert í því að útvega þessari áfengisvarnastöð sjúkrarúm, en önnur till. sérfræðinganefndarinnar var það, að séð yrði fyrir sjúkrarúmum handa þeim drykkjusjúklingum, sem sjúkrahúsmeðferðar þarfnast. M.ö.o., bæjaryfirvöldin hafa álitið, að það væri æskilegri leið að koma sjúklingunum fyrir á hinum ýmsu spítölum borgarinnar en að byggja sérstaka sjúkradeild, og bæjarstjórnin hefur fyrir sítt leyti látið í té sjúkrarúm á þeim sjúkrahúsum, sem hún hefur yfir að ráða, bæði á farsóttahúsinu og Hvítabandinu, og borgað kostnað af sjúkrarúmum, sem á öðrum spítölum hafa verið fengin handa þessum drykkjusjúklingum. Allt það, sem hv. þm. sagði í þessu efni, byggist þess vegna á vanþekkingu og fær ekki staðizt. Eftir að sérfræðingar þeir, sem Reykjavíkurbær kvaddi til á sínum tíma, töldu 1952, að heppileg lausn fengist ekki innan ramma gildandi laga, hafa fyrirsvarsmenn bæjarstjórnar Reykjavíkur bæði beitt sér fyrir því að breyta gildandi lögum í þessu efni og skapað annan vettvang utan ramma gildandi laga, sem ég hef gert grein fyrir áður og sýnt fram á, hver er. Þrátt fyrir þetta stendur hv. 1. landsk. upp og segir: Bæjarstjórnin hefur brugðizt öllum sínum skyldum, bæjarstjórnin hefur ekkert gert. - En þegar því orðinu er sleppt, fer hann að tala um aðgerðir bæjarstjórnar í því efni. Hitt er svo annað mál, að bæjarstjórnin hefði viljað geta gert miklu meira, en það hefur, eins og ég sagði, fram að þessu strandað á ágreiningi milli heilbrigðisstjórnarinnar og bæjaryfirvalda, og fyrir þeim ágreiningi hef ég fært skýr rök. Það, sem virðist vera mest áberandi í þessu máli í sambandi við málflutning hv. 1. landsk., er það, að enda þótt honum sé sýnt fram á rökin, sannanirnar fyrir því, að það, sem hann er að fara með, sé rangt, þá þurfi hann samt sem áður, eins og sumir eru haldnir af, alltaf að hafa síðasta orðið, og geri ég þess vegna ráð fyrir því, að honum sé orðið brátt að tala enn þá einu sinni í þessu máli og sennilega til að halda sömu firrunni fram og áður.



Herra forseti. Ég skal hugga hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) með því, að ég skal ekki hirta hann verulega, enda eru allar málsástæður orðnar svo ljósar hv. þm., að þess gerist ekki þörf. Hv. þm. æsti sig talsvert í síðustu ræðu sinni. Ég afsaka það við hann. Ég tel það aðeins sönnun þess, að málstaðurinn er ekki góður. Það hafa margir þann sið að tala þeim mun hærra og með þeim mun meira blæstri sem málstaðurinn er verri, og það hefur hent þennan hv. þm. núna. Ég hef sjálfur enga þörf fyrir slíkt í þessum umr., eins og málstaðurinn er. Ég vildi aðeins leiðrétta eitt, sem hann sagði. Hann andmælti þeirri staðhæfingu minni, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefði brugðizt þeim skyldum, sem gildandi lög legðu á sveitarfélögin. Hann vildi afsanna þá staðhæfingu mína með því að segja, að bæjarstjórnin hefði þó komið upp áfengisvarnastöðinni, sem ég hefði farið lofsamlegum orðum um, og taldi, að í þessu fælist mótsögn hjá mér. Mér finnst þessi orð hv. þm. bera þess vott, að hann eigi ekki gott með að segja, að aðrir tali af vanþekkingu um þessi efni, því að hann ætti að vita, ef hann hefur þekkingu á því, sem hann er að tala um, að í gildandi lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra eru engin ákvæði um stofnanir eins og áfengisvarnastöðvarnar. Gildandi lög leggja enga skyldu á herðar Reykjavíkurbæ né nokkurs annars sveitarfélags að koma upp leiðbeiningarstofnun eins og áfengisvarnastöðinni. Þau leggja hins vegar þá skyldu á Reykjavíkurbæ og önnur sveitarfélög að koma upp sjúkrahúsdeildum fyrir þá menn, sem teknir eru úr umferð sökum ölvunar, og hælum fyrir „króníska“ drykkjusjúklinga. Það er þetta tvennt, sem bæjarstjórnin hefur ekki gert. Það er þess vegna, sem ég hef sagt, að hún hafi brugðizt þeim skyldum, sem á hana voru lagðar lögum samkvæmt. Hitt er svo rétt, að hún hefur gert annað, sem lög skylduðu hana ekki til, sem sagt að koma upp áfengisvarnastöðinni. Hún hefur þó ekki búið eins vel að henni og skyldi, og það játaði hv. þm. líka, að áfengisvarnastöðinni væri ekki séð fyrir neinu tryggu sjúkrahúsrúmi í bænum fyrir þá sjúklinga, sem hún fær til meðferðar. Þá sagði hv. þm. enn, að forvígismenn Reykjavíkurbæjar hefðu beitt sér fyrir lagabreytingum í þessu efni. Ég skírskota aðeins til hv. þm., sem hér hafa setið á undanförnum þingum, varðandi það, hvaða lagafrv. mena hafa séð frá forvígismönnum Reykjavíkurhæjar til breytingar á gildandi lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Allir, sem hér hafa setið síðan 1949, vita, að frá þeim hafa engin frv. sézt til breytingar á þessum lögum nema þau, sem haft hafa þann eina tilgang að létta útgjöldum af Reykjavíkurbæ.



Herra forseti. Um þetta mál hafa stundum verið nokkrar deilur hér í þingi, en meiri hluti fjhn. d. leggur til á þskj. 631, að frv. verði samþ., og vísar í því sambandi sérstaklega til þess, að nú eru í endurskoðun ákvæði l. varðandi skattgreiðslu félaga. Mun vart dragast lengur en til næsta þings, að frá því verði endanlega gengið, og frv. það, sem hér um ræðir, um skattgreiðslu Eimskipafélagsins, gerir aðeins ráð fyrir að framlengja gildandi ákvæði um skattgreiðslur félagsins í eitt ár. Að þessu athuguðu virðist harla ástæðulítið að taka upp deilur um þetta mál að svo komnu. Ég er mjög ósammála ýmsu því, sem hér hefur verið sagt um Eimskipafélagið, en hirði ekki á þessu stigi málsins að fara út í þá sálma og geri naumast ráð fyrir, þar sem málið er þannig í pottinn búið, eins og ég nú hef gert grein fyrir, að það þurfi á þessu stigi málsins að verða mönnum ásteytingarsteinn. Allir nm. nema einn leggja sem sagt til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. þessarar d. hefur haft frv. þetta til athugunar og ekki orðið sammála. 4 nm. leggja til, að frv. verði samþykkt, en ég hef gefið út sérstakt nál. sem minni hl. n. og komizt að gagnstæðri niðurstöðu, legg til, að frv. verði fellt. Ég hef þegar við 1. umr. þessa máls bent á það, að til þess að það geti verið réttlætanlegt, að félag sé undanþegið þeim skattálögum, sem lagðar eru á aðra sambærilega aðila í þjóðfélaginu, verður annaðhvort að vera fyrir hendi, að um sé að ræða fjárþröng hjá viðkomandi félagi og því sé þetta gefið eftir sökum fátæktar, eða hitt, að viðkomandi félag leysi svo óumdeilanlega þjónustu af hendi við þegna þjóðfélagsins almennt, að það geti réttlætt frávik frá hinni almennu reglu. Ekki get ég séð, að þetta sé óumdeilanlega fyrir hendi hvað varðar Eimskipafélag Íslands. Ég get einnig vitnað til þess, að í frv., sem er til afgreiðslu hér í þinginu núna um tekju- og eignarskatt, er gert ráð fyrir því, að hlutafélögum sé almennt gefinn 20% afsláttur frá gildandi skattstiga skattalaganna, og mundi Eimskipafélagið að sjálfsögðu koma undir það ákvæði. Enn fremur eru í gildi um slík félög lög, sem heimila þeim að afskrifa mjög mikið ný skip, þ.e.a.s. fyrstu 3 árin, og hluti af tekjum Eimskipafélagsins, sem annars væru skattskyldar, losnar undan skatti sökum þeirra ákvæða. Ég sé þess vegna alls ekki, að fyrir hendi séu þær forsendur, sem nauðsynlegar hljóta að teljast eða skynsamlegar, til þess, að skattfrelsi félagsins verði samþykkt hér í þinginu. Það má að sjálfsögðu margt ágætt um Eimskipafélag Íslands segja, en sem betur fer er það nú rannar ekki eina hlutafélagið í landinu, sem sitt hvað má segja gott um. En efnahagur félagsins gefur ekki tilefni til þess, að undanþága sé veitt, og þjónusta félagsins er ekki heldur gagnrýnislaus, hvorki að því er snertir skipulag flutninganna né heldur farmgjöldin. Þess vegna hef ég lagt til, að frv. verði fellt. En þar sem ég sé af samstöðu þriggja stjórnmálaflokka í hv. fjhn., að ekki eru miklar líkur til þess, að frv. verði fellt, þá mun ég greiða atkvæði brtt., sem fram hafa komið við þetta mál, frá hv. 8. landsk. og hv. 8. þm. Reykv., þar sem gert er ráð fyrir, að Eimskipafélaginu verði gert að greiða 8% í skatt af skattskyldum tekjum sínum, en það mun vera nokkru minna en tíðkast um sambærileg félög. Til vara mun ég greiða þeirri till. atkvæði.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég lítils háttar um Eimskipafélag Íslands og hvort ástæða væri til þess, að það nyti alveg sérstakra fríðinda um skattgreiðslur umfram önnur sambærileg félög. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem ég þá sagði, en vil aðeins árétta það, að ég hef ekki heyrt neinar röksemdir bornar fram til stuðnings því, að Eimskipafélagið eigi að njóta þarna sérstakra fríðinda umfram aðra aðila eða að því sé nauðsynlegt að njóta slíkra fríðinda. Það er upplýst og á allra vitorði, að þetta félag er mjög vel efnum búið og þarf að því leyti til ekki þessa stuðnings við. Enn fremur er það vitað, að önnur félög og fyrirtæki inna nú af hendi sams konar þjónustu fyrir þjóðfélagið og Eimskipafélag Íslands og gera það engu síður en það, og þess vegna virðist mjög óeðlilegt, að þetta eina félag njóti nú öllu lengur þessara sérstöku fríðinda. Ég hef ásamt hv. 8. landsk. leyft mér að bera hér fram dálitla brtt. við þetta frv. Hún er í því fólgin, að í stað algers skattfrelsis Eimskipafélagsins á þessu ári greiði það í skatt 8% af skattskyldum tekjum síðasta árs, en það er hið sama og samvinnufélög greiða. Ég hygg, að það verði erfitt að mæla því í mót, að Eimskipafélagið eigi eðli sínu samkvæmt að greiða a.m.k. hliðstæða skatta og samvinnufélögin. Ég ætla ekki að rekja rökin til þess, mér virðast þau liggja svo í augum uppi. Og mér þykir það mjög ótrúlegt, ef hv. framsóknarþm. þessarar d. gera þann mun á Eimskipafélagi Íslands og skipadeild S.Í.S., að þeir kjósi, að Eimskipafélagið sé skattfrjálst, meðan svo er ekki um skipadeild S.Í.S.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) gerði hér grein fyrir brtt., sem hann er flm. að, og skildist mér á orðum hans, að till. væri við það miðuð, að Eimskipafélag Íslands borgaði sama skatt og samvinnufélög, en það er mjög langt frá því, að svo sé eftír till. hans og hv. 8. landsk. þm. (BergS). Þeir leggja til í sinni till., að Eimskipafélagið borgi á þessu ári 8% af skattskyldum tekjum í skatt. Samvinnufélög borga nú 8% í tekjuskatt, en þegar tekjur þeirra nálgast 10 þús. kr., kemur á þær viðbótarskattur, og skattur sá, er þau greiða af þeim tekjum, sem eru umfram 200 þús. kr. skattskyldar, er eftir gildandi skattalögum eða hefur verið undanfarið 76%, en s.l. ár, þegar 20% lækkun var veitt á skatti þeirra eins og annarra félaga, var skattgreiðsla þeirra, eftir að komið var í þetta tekjumark, 60.8%, eða 7–8 sinnum hærri en hv. þm. leggja hér til að Eimskipafélagið borgi. Ég vildi, án þess að ræða frekar um málið, aðeins gera þessa athugasemd við ræðu hv. þm. til að sýna, að það er víðs fjarri, að þeirra till. sé nokkuð miðuð við skattgreiðslu samvinnufélaganna.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. (SkG) hefur nú upplýst, að sú till., sem við flytjum, ég og hv. 8. landsk., gangi ekki einu sinni svo langt, að þar sé lagt til, að Eimskipafélagið greiði sömu skatta og samvinnufélögin. Það ætti því ekki að vera mikil ástæða til að ætla annað en að þeir, sem bera hag samvinnufélaganna fyrir brjósti, geti aðhyllzt svona lítilfjörlega till. Ef þeim þykir hún of smá, vil ég bjóða hv. þm. V-Húnv. að flytja með honum brtt. við 3. umr., þar sem væri lagt til, að Eimskipafélagið greiddi nákvæmlega sömu skatta og skipaútgerð S. Í. S. eða samvinnufélögin.



Herra forseti. Í frv. þessu er lagt til, að samþ. verði viðauki við 1. gr. l. nr. 43 frá 1954, um kirkjubyggingasjóð, að heimila stjórn sjóðsins að veita lán til endurbygginga eða varanlegra endurbóta á svokölluðum bændakirkjum, og gert er ráð fyrir, að sjóðsstjórnin geti notað þessa heimild, ef fyrir liggur, að hlutaðeigandi söfnuður hafi neitað að taka við kirkjunni, þótt kirkjueigandi hafi boðið söfnuðinum hana með sanngjörnum kjörum, enda sé kirkjan notuð í þágu þjóðkirkjusafnaðar eins og hún væri safnaðarkirkja. Frv. gerir ekki ráð fyrir, að kirkjubyggingasjóði verði lögð sú skylda á herðar að lána fé til þessara kirkna, heldur fái sjóðsstjórnin heimild til þess, ef fyrir liggja eftirtaldar staðreyndir: 1) Að hlutaðeigandi prófastur votti, að að hans dómi hafi kirkjueigandi boðið söfnuði kirkjuna með sanngjörnum kjörum; 2) að fyrir liggi, að söfnuðurinn hafi hafnað því boði; 3) að kirkjan sé notuð í þágu þjóðkirkjusafnaðar eins og hún væri safnaðarkirkja; og 4) að eignir kirkjunnar séu að dómi sjóðsstjórnar ófullnægjandi til framkvæmdanna. Hv. menntmn. sendi frv. þetta til umsagnar stjórnar kirkjubyggingasjóðs, sem sendi svo n. bréf og leggst þar á móti því, að frv. verði samþ., og er bréf þetta prentað með nál. sem fylgiskjal. Ég held, að það megi fullyrða, að hv. menntmn. hafi orðið nokkuð undrandi á afstöðu sjóðsstjórnarinnar, og var hún því fengin til að mæta á fundi n. til að gera frekari grein fyrir afstöðu sinni og þeim ástæðum, sem hún bar fram í áliti sínu. Að öllum málavöxtum athuguðum var það sameiginlegt álit nefndarmanna, að mótstaða sjóðsstjórnarinnar gegn frv. sé ekki réttmæt og að ekki sé sjáanlegt, að hún hafi tilgreint nægilegar frambærilegar ástæður fyrir því, að frv. eigi ekki að samþykkja. Afstaða meiri hl. hv. menntmn. er því sú, að hann leggur til, að frv. verði samþ., svo að stjórn kirkjubyggingasjóðs öðlist heimild til að lána fé til endurbóta á þeim kirkjum, sem hér um ræðir, þegar tilgreindar staðreyndir eru fyrir hendi og kirkjan á svo litlar eignir, að knýjandi nauðsyn er að hlaupa undir bagga með lán til þess að fyrirbyggja, að kirkja og þar með kirkjuleg þjónusta leggist niður hjá þeim söfnuðum, sem í hlut eiga. Þess ber að geta, að einn nm., hv. 9. landsk. (KGuðj), óskaði ekki eftir að taka þátt í afgreiðslu málsins. Hygg ég, að mér sé óhætt að segja, að það hafi ekki stafað af því, að hann sé andvigur þessu frv., heldur af hinu, að hann hafi ekki áhuga fyrir kirkjubyggingasjóðnum í því formi, sem hann starfar nú. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég kýs ekki að gera bréf stjórnar kirkjubyggingasjóðs að umræðuefni, nema sérstakt tilefni gefist. Ég leyfi mér svo að ítreka að lokum meðmæli hv. meiri hl. menntmn. um, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Mér þykir aðeins hlýða að þakka hv. menntmn. fyrir eindreginn stuðning við þetta frv. Ég vildi mega vænta þess, að sá stuðningur yrði fyrirboði þess, að frv. gengi nú greiðlega í gegnum þingið.