Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það er ekki alveg ljóst af lögum um tekju- og eignarskatt, sem samþ. voru á síðasta þingi, hvort undirskattanefndir eiga að halda áfram störfum sínum. En hinsvegar er það svo, að heppilegra þykir að svo verði. Og til þess að taka allan vafa af í þessu efni, gaf ég út bráðabirgðalög í vetur, og það eru þau, sem liggja hér nú fyrir. Vænti ég þess, að hv.þdm. geti orðið við tilmælum mínum og samþ. lög þessi. Leyfi ég mér að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til fjhn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. er komið frá hv.Ed. og var samþ. þar með einni lítilsháttar breytingu frá því, sem það var upphaflega. Það lítur ekki út fyrir, að ríkissjóður geti komizt af með minni tekjur 1936 en hann hafði 1935. Þess vegna er farið fram á að framlengja ýmsa viðauka við tekjuöflunarlög. Það þarf ekki að rekja efni þessa frv. hér. Öllum hv.þm. er það kunnugt frá fyrri þingum. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. þessu verði vísað til fjhn. að aflokinni þessari 1. umr. Ég skal taka það fram, að viðaukar þessir hafa áður verið hver fyrir sig í sérstökum lögum, en eru hér dregnir saman í eitt og framlengdir til eins árs. eins og verið hefir. Ætla ég, að það sé fullt eins glöggt til yfirlits að hafa þá alla í einu frv.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Þetta frv. er svo að segja alveg eins og frv., sem flutt var á síðasta þingi, en náði ekki þá fram að ganga, þrátt fyrir það, þó að meiri hl. fjhn. væri því samþykkur. Frv. þetta er nú eins og á síðasta þingi flutt eftir beiðni bæjarstj. Akureyrar, vegna þess, að nú er svo komið, að bæjarstj. treystir sér ekki til þess að ná inn því fé til bæjarins þarfa, sem nauðsynlegt er, með útsvörum einum saman. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að útsvörin hafa nú hækkað þar um þriðjung á síðustu þremur árum, úr ca. 200 þús. kr. 1932 í ca. 300 þús. kr. í ár, og stafar þessi hækkun aðallega of auknum framfærslukostnaði. Samtímis þessari hækkun hefir gjaldgeta bæjarbúa stórlega minnkað, svo að nú eru ekki lengur nokkur ráð til þess að ná þessari upphæð af borgurunum með útsvörum einum saman, og verður því að taka til annara ráða, og þykir þá helzt reynandi að ná þessu fé inn að nokkru leyti með því að leggja gjald á verzlunarveltu bæjarins, á þann hátt, sem hér er lagt til. Þegar svo er komið, að bærinn getur ekki lengur aflað sér tekna eftir löglegum leiðum, þá er um það tvennt að velja að safna skuldum, eða að finna nýjar leiðir til tekjuöflunar. Og nú vil ég spyrja hv.þm. þessarar d., hvora leiðina þeir vilja ráða Akureyrarbæ til að fara, að jafna árlegan rekstrarhalla með nýjum lánum, eða með því að afla nýrra tekna, - og vilja þeir þá hjálpa til þess að það verði hægt? En ef sú leið verður farin, þá kemur sú spurning, hvar eigi að taka þær tekjur. Bæjarstj. Akureyrar öll sem einn maður, framsóknarmenn og jafnaðarmenn eigi undanskildir, telur helzt fært að fara þá leit, sem lagt er til í frumv. því, sem hér liggur fyrir. Á Akureyri eru sérstaklega lág hafnargjöld, svo að þó þau yrðu hækkuð nokkuð, þá yrðu þau samt lág, miðað við flesta aðra kaupstaði á landinu. Sú leið, sem bæjarstj. hefir lagt til, að farin verði til þess að afla bænum nýrra tekna, er þá þessi, að hækka hafnargjöldin nokkuð. Þeir, sem neita bæjarstjórninni um þessa einu færu leið, án þess að færa fram nokkur rök fyrir neituninni, gera sig að dómurum yfir sér kunnugri mönnum, yfir bæjarstj. Akureyrar. Ég hirði ekki að fjölyrða frekar um þetta frv. að þessu sinni, nema ný tilefni gefist til. Ég vil aðeins endurtaka það, að þörfin fyrir þessar nýju tekjur er ákaflega brýn. Ég leyfi mér að vænta þess, að frv. fái ekki verri viðtökur hjá hv. fjhn, sem ég óska, að því verði vísað til, heldur en frv. sama efnis fékk á síðasta þingi. Og að óreyndu vil ég ekki trúa því, að hv.þd. sjái sér fært að fella frv. sérstaklega þegar á það er lítið, að ekki verður séð, að hæstv.ríkisstj. ætli neitt að gera í því að afla bæjar- og sveitarsjóðum aukinna tekjumöguleika, eins og þó var látið í veðri vaka á síðasta þingi.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Menntmn. hefir ekki beinlínis haldið fund síðan frv. var til 2. umr. En n. hefir þó talað um till. á þskj. 106 og hefir ekki á móti því, að sú till. sé samþ. Einstakir nm. eru óbundnir með atkv. sín, en n. sem slík vill ekki leggja stein í götu þess, að þessi till. nái fram að ganga.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Herra forseti! Það er mjög undarleg aðferð, að koma l. þessum um eftirlit með framleiðslu og atvinnuvegum og markaðsmöguleikum þeirra á árinu 1934 gegnum þingið á þeim grundvelli, að ríkissjóður kostaði þessar ráðstafanir, - læða frv. með þessum skilningi gegnum þingið, en strax 3 mánuðum seinna koma með löggjöf, sem breytir þessu atriði algerlega og losar ríkissjóð við allan kostnað. Þó var það svo, að þegar hæstv. fjmrh. á síðasta þingi reiknaði út, hvað hann þyrfti í tekjur fyrir ríkissjóð á árinu 1933, þá taldi hann kostnað af þessum ráðstöfunum með gjöldum yfirstandandi árs, og var tillit tekið til hans eins og annars, þegar nýir skattar voru lagðir á landsfólkið. Ég hefi nú ekki orðið var við það, sem réttlætt geti þá fullyrðingu hæstv. fjmrh., að bændur, sjómenn og útvegsmenn hafi allir óskað þessarar löggjafar. Mér er kunnugt um, að töluvert var talað um þetta manna á meðal og á opinberum fundum, að einhverjar ráðstafanir kynni að vera rétt að gera, sem færu í eitthvað svipaða átt og hér er um að ræða. En ég held, að enginn, sem þessar atvinnugreinir stundar, hafi látið sér detta í hug, að það væri hjálp fyrir hans atvinnugrein, að einhverjir bitlingamenn settust yfir hana til þess að gera ráðstafanir fyrir hans hönd og á hans ábyrgð. Og ég efast um, að meðal framleiðenda í landinu sé mikið fylgi með þessari ráðstöfun ríkisvaldsins. Það er ekki sama að hafa máske litið með nokkurri góðvild til löggjafarsetningar, sem gengi í svipaða átt og þessi gerði, eða að vilja kosta ráðstafanir hennar eins og hún nú lítur út, og sérstaklega eins og hún hefir verið framkvæmd. Mér þykir að vísu vænt um að heyra af munni hæstv. fjmrh., að hann álítur þetta verða miklu ódýrara í höndum framleiðenda sjálfra heldur en ef ríkissjóður kostar. Þetta þykir mér góð yfirlýsing af hans hendi, því að ég er yfirleitt sammála þessu um ýmsa starfsemi. Og ég get vel fallizt á, að það kunni að vera svo, að ef einhverju er breytt um mannaskipun í n. og ekki fjölgað mjög nefndarmönnum eða settar á stofn nýjar nefndir, þá muni allt verða ódýrara í höndum framleiðenda sjálfra, ef þeir eiga fullan rétt til eftirlits með því, hvernig verkið er rækt, og til að gera sínar aths. við kostnaðarreikningana. En ég spyr hæstv. ráðh., hvort hann geri ráð fyrir, að nm. þeir, sem um getur í 1. gr., geri framleiðendum grein fyrir þeim kostnaði, sem þeirri n. tilheyrir sérstaklega, samkv. l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð vegna fiskútflutnings. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann búizt við að leggja þá reikninga fyrir atvinnugreinina sjálfa til samþ. Hitt, að réttara sé, að hver vörugrein beri sinn kostnað af því, að „sannvirði vörunnar“ komi ekki fram nema þessi kostnaðarauki sé reiknaður með, þykir mér skrítin setning. Ég veit ekki, hvað þetta sannvirði er, ef ríkið getur tekið mikinn hluta og deilt milli gæðinga sinna og allskonar þarfra eða óþarfra nefnda. Ég held, að yfirleitt muni menn ekki viðurkenna það, að fyrst eftir að sá kostnaður er á lagður komi fram svokallað sannvirði vörunnar. Það er þá ný skilgreining á því hugtaki, en mér hefir skilizt, að samvinnumenn væru nokkuð reikulir og ruglaðir í því efni. Það er ákaflega mikilsvert fyrirheit, sem hv.frsm. meiri hl. fjhn. og hæstv. fjmrh. gáfu um það, að sé einhver vörutegund svo verðlag, að hún geti ekki borið þennan kostnað, sem af n. flýtur, sem á að skipuleggja sölu þeirrar vörutegundar, þá muni ríkissjóður hlaupa undir bagga og borga fyrir hana. En ég skil nú ekki, hvaða hugsun getur legið á bak við þetta tal. Er það svo, að Alþingi eigi að meta á eftir, hvort ekki sé rétt að borga kostnaðinn af mjólkurnefndinni úr ríkissjóði, af því að framleiðendur fái ekki nógu hátt verð fyrir mjólkina, - eða jafnvel að borga úr ríkissjóði kostnaðinn við fisksölunefnd og fiskimálanefnd, ef varningur sá, sem hún hefir yfirumsjón með sölu á, er svo verðlágur, að ekki þykir fært að borga nefndinni af því? Ég legg nú ekkert upp úr þessu fyrirheiti annað en það, að það er opin leið fyrir flm. þessa frv. til þess að velja úr á eftir, fyrir hvaða atvinnugreinir þeir vilji halda áfram að borga úr ríkissjóði og hverja þeir ætli að láta borga sjálfa. Það á þá að vera á valdi þingmeirihl. eftir sem áður, hvort ríkissjóður eða atvinnuvegurinn borgi þennan kostnað, sem þeir vilja telja kostnað við framleiðsluna. Ég get ekki fyrir mitt leyti talið þetta viðunandi svör. Ég álít, að hér sé farið inn á ranga braut og brugðið því heiti, sem í þessu efni var gefið með löggjöfinni á síðasta ári, og að viðbúið sé, úr því að svo fljótt er tekið til breyt., að meira muni á eftir fara. Og ég hygg það felist mikið óhagræði í því fyrir framleiðslugreinarnar, sem þá geta átt yfir höfði sér vofandi ríkisvaldið með valdi til að skattleggja þær til þess að borga hverskonar bitlingamönnum, sem ríkisvaldinu þóknast að setja þeim til höfuðs.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. hefir með þessum fáu og ómerkilegu orðum sínum sýnt það, að hann vill ekkert um efni frv. ræða, og þar með viðurkennt þann tilgang með frv. að leyna kostnaðinum við nefndirnar með því að færa hann af ríkissjóði, af því að verið er að launa óhæfum mönnum. Þessi piltur, sem annars er bezt til þess fallinn að rífast og munnhöggvast, viðurkennir þetta með þögninni. Það er almennt álit þingmanna, að þær nefndir, sem hér er um að ræða, séu of fjölmennar. Framsóknarmenn segja, að sósíalistar séu svo kröfuharðir fyrir sína karla. Þetta má vel vera, en það er nú einmitt þetta sem framsóknarmenn hafa verið síðustu 8 árin, og eru því nú búnir að koma sér vel fyrir, og sósíalistar að vísu líka. Í þeim efnum þarf því hvorugur að brigzla öðrum, en báðir rista þeir breiða þvengi af annars skinni, þjóðinni til skaða og bölvunar. Ég veit ekki, hvort ég á að vera að færa rök fyrir ummælum mínum um séra Sveinbjörn Högnason, formann mjólkursölunefndar.

Er ekki bezt að hv.þm. ráði því sjálfur?

. Þá skal ég gera það. Maður, sem á að verzla fyrir bændur, en meiri hluti neytenda vill hvorki heyra né sjá, hann er skaðlegur þeim, sem hann á að verzla fyrir, og einnig þeim, sem hann á að verzla við. Hinsvegar hefir hann gagnað vissum pólitískum flokki með því að ljá fylgi sitt til þess að hann fái marga tugi þúsunda á ári hverju í flokkssjóð sinn af brauðasölu. Það ætti ekki að vera ofraun fyrir meðalgreindan mann að sjá, að slíkum manni er tilvinnandi að borga margfalt meira fyrir að vinna ekki slíkt starf heldur en vinna það.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég er sammála því frv., sem liggur hér fyrir. Ég held, að hv.þm. G.-K. verði ekki talinn óhlutdrægur dómari í þessu máli, þar sem hann mætir hér fyrir hönd Korpúlfstaða að því er mjólkursölunefnd snertir, og Kveldúlfs að því er varðar fiskimálanefnd. Hann talaði um það, að fiskimálanefnd væri illa skipuð, og mun hann þar einkum hafa átt við okkur Alþýðuflokksmennina, mig og Jón Axel Pétursson. Sjálfur kom hv.þm. G.-K. með ómerkilegt frv. um fiskiráð, þar sem ekkert fé var ætlað til framkvæmda, en samkv. því frv. átti þó Alþýðusambandið að eiga einn fulltrúa, svo að hv.þm. G.-K. hefði þó ekki losnað við annan okkar. Hinir nm., sem hv.þm. G.-K. álítur óhæfa, eru þessir: Fyrir íslenzka botnvörpuskipaeigendur: Guðmundur Ásbjörnsson. Fyrir Landsbankann: Júlíus Guðmundsson. Fyrir Útvegsbankann: Helgi Guðmundsson, sem hefir verið riðinn við fiskverzlun mest alla starfsæfi sína. Frá Fiskifélaginu: Kristján Bergsson forseti. Frá S. Í. S.: Pálmi Loftsson, sem er sérstaklega kunnugur fiski og flutningum á honum. Skrifstofustjórinn, Ólafur Briem, er einnig þaulkunnugur allri fiskverzlun og hefir starfað áður bæði hjá Kveldúlfi og Samlaginu. Þetta eru mennirnir, sem hv.þm. G.-K. segir, að séu óhæfir. Störf fiskimálanefndar hafa verið og munu verða að finna nýjar leiðir, sem hv.þm. G.-K. og bræður hans hafa vanrækt að kanna og myndu gera ef þeir hefðu einir þessi mál með höndum.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það er dálítið gaman að sjá, hvernig, hæstv. stj. efnir lofurð sín. Hún lofaði á þinginu í vetur, að hún skyldi koma með uppbót á afurðir landbúnaðarins og bændur skyldu fá uppbót á kjötið. Nú efnir hún þetta loforð með því að segja: Þið skuluð fá að borga þessa bitlinga. Þið skuluð borga þessum mönnum, sem við höfum sett til þess að ráðstafa þessu fyrir ykkur. Þegar verið var að setja l. um kjötsöluna, var alltaf gengið út frá því sem sjálfsögðu, að ríkissjóður stæði undir kostnaðinum af þessari n., ekki sízt fyrir það, hvernig hún varð svo skipuð. En nákvæmlega það sama má segja um allar þær n., sem frv. fjallar um. Það er á engan hátt hægt að segja, að það sé rétt, að hlutaðeigandi atvinnuvegir standi undir þessum útgjöldum. Hvaða réttlæti er í því, að sjávarútvegurinn fari að borga níu mönnum, sem starfa í sambandi við sjóð, sem sérstaklega hefir verið stofnaður til þess að styðja sjávarútveginn? Þeir menn, sem skipa þessa n., eru hér og þar úti um allt land og engar líkur til, að þeir nái nokkurntíma saman.

Það er ekki um að ræða stjórn verðjöfnunarsjóðs, heldur fiskimálan.

Ég get vel búizt við, að stj. komi með það á eftir. En það er gott, ef stj. er nú farin að finna til blygðunar fyrir að setja allar þessar n. á framfærslu sjávarútvegsins. Annars er ekkert sérstakt við því að segja, þó að stj. sé að gefa upp á bátinn, en hitt ætti að vera skylt, að vísa þessum hlutaðeigendum á rétta framfærslusveit. Það er hart, þegar verið er að þrengja inn á atvinnuvegina mönnum, sem er yfirlýst, að vilji vinna á móti hagsmunum viðkomandi atvinnurekstrar, og svo eru þessir atvinnuvegir skyldaðir til að borga allan þann kostnað, sem leiðir þar af þessum mönnum. Þetta er svo fjarstætt, svo fjarri öllu réttlæti, að ég get ekki skilið, að nokkur maður geti verið með frv. eins og það er. Það gæti komið til mála, að þeir aðilar, sem stæðu að skipun hverrar þessarar greinar út af fyrir sig, bæru kostnaðinn af sínum mönnum, sem kosnir væru í stjórn þessara atvinnugreina og komið þangað fyrir tilstilli framleiðendanna sjálfra. Ég vil líka benda á, að ef slík breyt. verður á þessu gerð sem hér er farið fram á, þá er óhjákvæmilegt að ganga tryggilegar frá því, að framleiðendur sjálfir geti haft eitthvert „kontrol“ með þessum reikningum öllum saman. Ef það er ríkissjóður, sem á að standa undir þessum greiðslum, þá er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að menn þaðan úr stjórnarráðinu kynni sér þá reikningsfærslu, sem þar fer fram, og endurskoðendur ríkisins fylgist með öllu því, sem þar er gert, sem fulltrúar ríkissjóðs. En hvaða tryggingu hafa framleiðendurnir fengið í hendur um það, að þessi kostnaður sé ekki meiri en hann þyrfti að vera? Ég sé ekki annað en að öll slík ákvæði vanti inn í þetta frv. Ég sé mér því ekki fært að greiða atkv. með frv. óbreyttu og mun ekki gera það, allra sízt þegar hér eru þverbrotin öll þau loforð, sem stj. hefir gefið í viðkomandi afurðasölu. Í staðinn fyrir að efna það loforð, að veita fé til ríkissjóði til verðhækkunar. þá er hér aukið á útgjöldin, dregið úr því, sem líkur voru til, að hefði getað fengizt að l. óbreyttum. Þetta er svo dæmafá frekja af stj., að ég er í raun og veru alveg undrandi yfir, að slíkt skuli koma fram.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég get ekki látið hjá líða að minnast nokkrum orðum á sumt af því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, og raunar hv. 7. landsk. líka. Það bar æðimikið á því, að þeir töluðu um bitlinga og bitlingamenn. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að bændur og aðrir framleiðendur hefðu ef til vili verið með því, að hið opinbera hefði einhver afskipti af afurðasölu þeirra, en þó vitanlega aldrei meint það, að framleiðendur ættu að bera kostnað við einhverja bitlingamenn, sem hann kallaði svo. Þetta um bitlingamenn er nú slagorð, sem mjög er veifað. En ég spyr hv.þm.: Heldur hann, að þessir bændur og aðrir framleiðendur þyrftu ekki að fá einhverja til þess að vinna þetta starf? Og heldur hann, að bændum sé það ekki ljóst, að einhverjir þurfa að vinna að framkvæmdastörfum? Það má kalla þá bitlingamenn eða hvaða illum nöfnum, sem mönnum sýnist, en það er eftir að sanna - já og færa líkur fyrir því að þeirra starf sé ekki fullt gjald fyrir það, sem þeir fá í aðra hönd. Það bar ekki á því í byrjun, að þeir, sem nú tala um bitlinga, ætluðust þá til, að störf þessi yrðu ekki unnin af neinum mannlegum vinnukrafti. Ég man ekki betur en hv. 7. landsk. væri með þessari löggjöf, a. m. k. um kjötið og mjólkina, og á hann þá vitanlega sinn þátt í því að koma upp þessum bitlingaher, sem um er talað. Það er löngum létt verk að koma af stað tortryggni, og það er reynt að halda fram, að þessir menn séu of margir og of hátt launaðir. En það sæmir ekki að ryðja hér fram órökstuddum ummælum, heldur verður að fylgja grg., sem sýnir, að þau séu réttmæt. Hv. 5. þm. Reykv. spurði um það, hvað meint væri í grg. og með orðum, sem ég lét falla áðan, að komið gæti til mála að létta undir sölukostnaði hjá einhverjum framleiðslugreinum. Það er svo að skilja, að ef sölukostnaður reynist svo mikill hlutfallslega, miðað við verðmæti einhverrar vöru, að hann hafi veruleg áhrif á vöruna, finnst mér slíkt geta komið til mála. Ég vil benda hv.þm. á eitt dæmi, sem raunverulega liggur fyrir. Það mun fást lélegt verð fyrir nokkuð af kjötinu, og er varla hægt að gera það viðunandi með öðru móti en að láta verðjöfnunarsjóð létta undir. Það er í öllum slíkum tilfellum, að ég á við, að þetta geti komið til mála. Hv. þm. spurði, hvort ég gerði ráð fyrir, að það yrði gerð grein fyrir kostnaði við störf fiskimálanefndar, ef henni er greitt samkv. 1. gr. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir, að úr hvaða sjóði sem greitt er, verði gerð grein fyrir kostnaði við þá n., sem um er að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja fleira að sinni, enda gefst síðar tækifæri til að upplýsa eitthvað, ef óskað er.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég sé nú ekki betur en að með l. eins og þetta frv. gerir ráð fyrir sé opnuð ákaflega þægileg leið fyrir alla bitlingahjörðina að komast á spenann, ef atvinnuvegir þjóðarinnar eiga nú að verða notaðir til þess að framfæra allskonar umráðamenn og forsvarsmenn með valdboði Alþingis, án þess að atvinnuvegirnir séu spurðir nokkurn skapaðan hlut; og síðan á Alþingi að ákveða sjálft, að þessir atvinnuvegir gjaldi það, sem það sjálft setur upp fyrir þessi störf. Ég veit nú ekki til, að landbúnaðarmenn eða sjávarútvegsmenn hafi beiðzt þessara afskipta ríkisvaldsins af sínum málum. Ég held, að upptökin að öllum þessum svokölluðu „skipulagningum“ hafi verið hjá ríkisvaldinu. En þar eð aldrei hefir verið beiðzt afskipta ríkisvaldsins af þessum málum, leiðir af sjálfu sér, að ef ríkisvaldið vill fyrirskipa eitthvað, sem þessum atvinnuvegum á að vera til gagns, þá á ríkissjóður sjálfur að kosta þar ráðstafanir. Öðru máli er að gegna þegar ríkisstj. aðstoðar með löggjöf atvinnuveg, sem beinlínis bíður um löggjöf. Þess vegna er það, að mér finnst hér farið út á ískyggilegt braut, sem ekki verður fyrir séð, hverjar afleiðingar hefir, ef langt er farið, - ef ríkisvaldið ætlar að skattleggja sérstakar atvinnugreinar þjóðfélagsins til þess að kosta allskonar eftirlit og umstang, sem atvinnugreinin hefir alls ekki beðið um. Ég sé, að grg. segir, að um 100 þús. kr. kostnað sé um að raða af þessum ráðstöfunum. Það er að vísu nokkurt fé, en það réttlætir að sjálfsögðu alls ekki, að honum sé dembt á hlutaðeigandi atvinnugrein, hvort sem hann verður meiri eða minni. Ef einhver af þessum ráðstöfunum kemur nú að gagni, þá er það ekki eingöngu gagn atvinnuvegarins, heldur ríkisins ekkert síður. Það er t. d. ekki alveg sama fyrir ríkissjóð, hvert verð er á útfluttum fiski, hvort heldur litið er á bein gjöld, sem sjávarútvegurinn leggur til, eða á hag allra framleiðenda og þar með ríkissjóðs. Af þessari ástæðu er ekki heldur réttlátt að láta þessa atvinnugrein kosta ráðstafanir ríkisvaldsins, sem settar eru á stofn án þess að atvinnugreinin hafi verið spurð um það. Með tilliti til 4. gr., um kostnað við störf kjötverðlagsnefndar, skiptir náttúrlega litlu máli, hver hann á að greiða á pappírnum, því að ég get ekki betur séð en að fullt útlit sé fyrir, að hin beinu afskipti ríkisvaldsins af því máli hljóti að leiða til þess, að ríkissjóður verði að greiða stórmikla upphæð fyrir framleiðendur, til þess að koma út þeim hluta framleiðslunnar, sem vegna ráðstafana ríkisvaldsins hefir ekki fengið markað á framleiðsluárinu 1934-1935. Þegar á þetta er litið, þá er náttúrlega ákaflega lítill hluti kostnaðarins við þessar ráðstafanir, sem á að velta á framleiðendur sjálfa og láta hinn svokallaða verðjöfnunarsjóð borð. En ískyggilegt er þetta þó, þegar litið er á það, að hér er opin leið fyrir þá, sem nú skipa meiri hl. Alþingis, að hlaða á atvinnuvegi landsmanna nefndum á nefndir ofan, án þess að um sé beðið. Ég álít, að slíkar ráðstafanir verði ríkissjóður að kosta, og þess vegna sé slík löggjöf sem þessi ekki rétt.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég var beðinn að vera meðflm. þessa frv., en ég léði ekki máls á því, m. a. af þeim ástæðum, sem hv. samflokksmenn mínir hafa tekið fram og ég tel ekki nauðsyn á að fara langt út í. En ég er sannfærður um, að þetta frv. er fram borið af eðlilegri skömmustutilfinningu hjá hæstv. fjmrh., vegna þess kostnaðar, sem leiðir af þessu bitlingafargani, sem hann hefir fært yfir á þá illa stöddu framleiðslu. Og ég veit, að þessi tilfinning sprettur af þeim eðlilegu ástæðum, að honum er ljóst, að þeir menn, sem hann hefir falið að vinna þessi störf, þeir hafa ekki reynzt þeim vanda vaxnir. Það dettur engum í hug að bera kinnroða fyrir það, þó að ríkissjóður yrði að bera 1-2 hundr. þús. kr. kostnað vegna sölu landbúnaðfar- og sjávarafurða. Það er svo mikilsvert verk og hefir svo mikla þýðingu fyrir þjóðfélagið, að enginn þarf að fela upphæð, sem til þess er varið, þó að þar væru nefnd hundruð þúsunda. Það er ekki fyrr en sá, sem á að borga þetta, vaknar til skilnings um, að þeir, sem vinna verkið, eru ekki færir um að vinna það, að hann vill fela upphæðina. Náttúrlega er hæstv. ráðh. það ljóst, að með þessu móti er hægra að koma fyrir meiri kostnaði, eins og hv. 5. þm. Reykv. benti á, heldur en ef það hefði staðið sem sérstakur liður á ríkisreikningunum. En hann vill vinna það til, að íþyngja enn meira en orðið er framleiðslunni, til þess að fela það í bili, hversu dýrir þeir menn eru, sem illu heilli hefir verið falið að vinna þetta starf, sem svo mikið ríður á, að vel sé unnið. Skipun síra Sveinbjarnar Högnasonar í mjólkursölunefndina er hneyksli. Það er hneyksli að sækja austur í Fljótshlíð þennan ádeilufulla og óbilgjarna klerk, þó að það kunni út af fyrir sig að hafa verið þarft verk að losa söfnuðinn við hann. Það þarf ekki að eyða orðum að því, hvílíkt skaðræði það varð bæði framleiðendum og neytendum. Það hefði áreiðanlega verið betra að borga honum 100 kr. á dag fyrir að koma ekki til Rvíkur en 10 kr. fyrir að vera í Rvík. Það má yfirleitt segja, að mjólkursölun. hafi unnið eins og vænta mætti af lítt viti bornum og eigingjörnum mönnum, til skaðræðis öllum, sem þeir áttu að vinna fyrir. Fiskimálan. hefir ekki að sama skapi haft aðstöðu til að sýna, hversu skaðleg hún kann að reynast, en það er ekki eðlilegt, að olíukaupmenn og hafnarlóðsar eigi að vinna þau verk, sem þar eru fram undan. Ég hygg, að öllum sanngjörnum mönnum beri saman um það, að sú n. muni ekki vera því vaxin að leysa af hendi það vandasama starf, sem henni er ætlað. Ég skal minnst segja um kjötverðslagsn. Hvort sem það er nú af því, að ég þekki minnst til hennar, þá sé ég þar minnst mörk þeirrar vitfirru, sem ríkir í stjórnarháttum eða baktjaldamakki þessa þjóðfélags. Ég segi minnst um hana, af því að ég veit minnst um hennar starf. Ég álít, að hæstv. fjmrh. hafi ekki efni á því að vera með reiging, þó að fundið sé að einhverju við hann. Það er óþarft fyrir þennan unga mann að vera með rembing í þessum málum. Það er rétt, að hann viti það, að mikill þorri manna, bæði hér í bæ og úti um landið, veit, að þessi n., sem nú á að verða kostuð af framleiðendunum, er miklu mannfleiri en hún þarf að vera og að mörgu leyti miklu verr skipuð en vera þyrfti, - öllum til mikils skaða. Ég skal ekki gera sérstaklega að umtalsefni það hjal hans, að það standi í grg., að sjálfsagt sé að hlaupa undir bagga með þeim framleiðendum, sem geta ekki sjálfir staðið undir sér. Mér þætti gaman að fá að vita það hjá hæstv. fjmrh. eða einhverjum öðrum af þessum spekingum, sem nú láta mest á sér bera í þjóðmálunum, hvaða framleiðsla eigi sérstaklega að standa bæði undir sjálfum sér og honum, þ. e. a. s. þeim milljónum, sem hann sem fjmrh. heimtar. Ég veit ekki, hvort ég má leyfa mér að hafa þekkingu á atvinnurekstri þjóðarinnar til jafns við hann, en ef svo er, þá lítur þetta öðruvísi út frá mínu sjónarmiði. Ég lít - svo á, að hér sé því sem næst allur atvinnurekstur rekinn með halla og sé ekki útlit fyrir betri afkomu, nema síður væri. Ég vil því gjarnan heyra frá hæstv. ráðh., hvar hann álítur tiltækilegast að halla sér að, þegar við verðum að hverfa frá þeim atvinnugreinum, sem við stundum nú. Mér þætti vænt um að fá að vita um hans álit í þessu efni, eða hvort þetta er allt saman barnahjal út í loftið. Að öðru leyti er þetta mál hvorki stærra né minna en mörg önnur frv., sem nú liggja fyrir, sem eru meira til gamans en alvöru. Ég álít, að lítið þýði að rífast um slík mál sem þessi, en ef stj. vill það endilega, þá á hún ekki að vera með uppivöðslusemi og hroka, ef komið er með hóflega gagnrýni, og þá væri ekki rétt af stjórnarandstæðingum að skorast undan að taka þátt í þessum skrípaleik, sem stj. vill nú vera að leika hér á þingi, ef það er það eina, sem hún álítur, að þingið hafi nú að gera.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil aðeins benda á, að með þessu stendur allt við það sama og áður hjá hv.þm. Honum hefir ekki tekizt að sýna fram á, að Jakob Möller og María Maack séu sérfræðingar í mjólkursölun. Þau falla því bæði undir þessa skilgreiningu, sem hann var með áðan.

Sigurður Kristjánsson Ég mun greiða atkv. með máli þessu til 2. umr., þó það sé hinsvegar alvarlegt íhugunarefni sú stefna, sem stjórnarflokkarnir hafa nú tekið upp hér á Alþ. Og ég er andvígur því, að sífellt sé verið að búa til nefndir, sem eigi að sjá um sölu framleiðsluvaranna, og kostnaðinum hlaðið á atvinnuvegina, sem hér er verið að opna leið fyrir, að hlaða ómögum á framleiðsluna og láta hana borga pólitískum bitlingamönnum. Væri lítill vegur að setja lög um, að ríkissjóður greiddi fyrir framleiðendum um afurðasölu og lægri kostnað þann, sem af því leiðir en stjórn þessara mála væri í höndum framleiðenda sjálfra.

Ólafur Thors [óyfirl.]: er auðvitað fullkominn misskilningur eða rangfærsla hjá hæstv. fjmrh., að meira beri á kostnaðinum við nefndurstörfin, ef frv. verður að lögum. Hvort sem kostnaðurinn verður meiri eða minni eftir en áður, þá er víst, að meira ber á þessum útgjöldum, þar sem þau eru í einu lagi á reikningum ríkissjóða, heldur en ef þau eru liðir í rekstri margra einstakar fyrirtækja. Að öðru leyti skal ég ekki eltast við missagnir hæstv. ráðh. Barnaskapur hans kom átakanlega fram, er hann hélt því fram, að vegna þess, að form. Mjólkursölunefndar hefði komið því fram með framkomu sinni, að neytendur vildu hvorki heyra hann né sjá, þá væri það sönnun þess, að hann hefði staðið sig vel fyrir bændur.  Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég kæmi fram í mjólkurmálinu sem fulltrúi Korpúlfsstaða og gagnvart fiskimálanefnd sem fulltrúi Kveldúlfs. Ég get lýst yfir því hér, að ég ber engan kinnroða fyrir þessum umboðsmanni erlendra milljóna. Það má vel vera, að ég fletti betur ofan af þessum rógbera síðar.  Ég skal játa það, að sem betur fer eru aðrir nm. í fiskimálanefnd fróðari en olíukaupmaðurinn og lóðsinn. En n. er ekki nægilega vel skipuð sumt. sérstaklega ef hún á að taka saltfiskssöluna til meðferðar, eins og hlýtur að vera meiningin, því lögin um skipun n. voru í öllum aðalatriðum sniðin eftir frv. okkar í fyrra, nema að því leyti, að í frv. okkar var bezta sérþekking tryggð. Hitt eru ekkert nema látalæti, að vera að belgja sig út af því, að hægt muni vera að selja nokkra herta fiskugga. Annars veit ég ekki betur en að ég hafi bent á þá leið, þótt ég feldi hann fremur neyðarúrræði en nokkra úrlausn. Vegna haftastefnunnar, sem hv. 2. þm. Reykv. og hans fylgifiskar dá mest, höfum við nú orðið að láta í minni pokann á fiskmarkaðinum fyrir þjóðinni, sem við höfðum áður sigrað. Á skömmum tíma höfðum við fjórfaldað saltfiskverzlun okkar. Nú neyðumst við til að leggja inn á nýjar brautir, svo sem að herða fiskinn, sem þó er miklu óarðvænlegra. 

Fimrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki miklu að svara hinu ómerka hjali hv.þm. G.-K., sem hann kallaði sjálfur hóflega gagnrýni, en var ekki annað en órökstudd fúkyrði um fjarverandi menn, eins og það t. d., að brýn þörf væri á því að losa Fljótshlíðinga við séra Sveinbjörn sem sálusorgara og tilvinnandi væri að greiða honum 100 kr. á dag fyrir að vera ekki í mjólkursölunefnd. Eins er víst ætlazt til þess, að ummæli hv. 5. þm. Reykv. um bitlingalýð og beinahítir falli undir þessa „hóflegu gagnrýni“. Ræða hv.þm. var, eins og ég hefi þegar sagt, skammir, sem ekki er hægt að rökræða. Hann sagði, að það væri rétt, að ég lærði að skilja, að allur þorri manna hér í bæ vildi hvorki heyra séra Sveinbj. Högnason né sjá og teldi mjólkursölunefnd illa skipaða. Ég veit nú ekki, hvaðan honum kemur heimild til að mæla þannig f. h. alls þorra manna. Álit þorra manna á mjólkursölunefnd og starfi hennar mun sjást, þegar það mál er borið undir þjóðina.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það voru aðeins örfá orð út af því, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði. Hann endurtók með af því, sem samherjar hans voru búnir að segja áður, svo að ég er að því leyti búinn að svara honum fyrirfram. Eitt atriði kom hann þó með þar til viðbótar. Þar sem hann var að ásaka stj. fyrir það, að hún hefði svikið það loforð, sem hún hefði gefið á þingi 1934 um verðuppbót á kjöti, en í þess stað komið með frv. um að þrengja kosti kjötframleiðenda með því að færa kostnaðinn af kjötsölunni yfir á verðjöfnunarsjóð. Út af þessu vil ég segja það, sem er reyndar kunnugt og meira að segja setið um í grg. þessa frv., sem hv.þm. sennilega hirðir ekki um að lesa, að stj. mun leggja fyrir þingið till. um uppbót á framleiðslunni 1934, eins og talað var um af hæstv . landbrh. á síðasta þingi. Ef hv.þm. hefði nennt að lesa þessa grg., hefði hann getað séð þetta og sparað sér það ómak að fá það rekið ofan í sig aftur. Þá vil ég aðeins minnast á það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði nú síðast. Hann fór að skilgreina. hvað hann kallaði bitlingalýð, og vildi færa rök að því, að bitlingamenn kæmu nærri þessum málum. Hann sagði, að bitlingamenn væru þeir, sem tækju að sér stjórn á því, sem þeir hefðu ekki þekkingu á. En það vantaði alveg hjá honum rök fyrir því, að þeir menn, sem hér um ræðir, hafi ekki til að bera þekkingu á sínu starfi, svo að hér stendur allt við það sama og áður. En í sambandi við þetta viðhafði hann óþarflega hörð orð um það fólk, sem bæjarstj. hefir tilnefnt í mjólkursölun. Ég veit ekki til, að bæjarfulltrúi Jakob Möller hafi neina sérþekkingu til að bera, svo að hann fellur þá inn undir þessa skilgreiningu hv.þm. um bitlingalýð. Um varafulltrúa bæjarstj. í mjólkursölun. er það sama að segja, að ef einhverjir falla undir þessa skilgreiningu hv.þm., þá gerir hann það ekki síður. Ég er ekkert að dæma um það, hvort þetta er rétt, en ef einhverjir menn falla undir þessa skilgreiningu hv.þm., þá gera þessir menn það fyrst og fremst.

Pétur Ottesen Það má í sjálfu sér segja, að það er ekki óeðlilegt, þó að styrktar séu þær atvinnu- eða framleiðslugreinar, sem hér er um að ræða, með því að gera ráðstafanir til hjálpar um að greiða fyrir sölu afurðanna, og þarf því ekki að teljast ósanngjarnt, þó framleiðslan sjálf beri þann kostnað, sem af því leiðir. En það er þó því aðeins eðlilegt og sjálfsagt eða sanngjarnt, að nefndir þar, sem ráða yfir þessum málum. séu skipaðar framleiðendum eða þeim mönnum, er þeir fela þetta starf. Það hlýtur því að koma á eftir samþykkt slíks frv. sem þessa, að bændur fái í sínar hendur sölu landbúnaðarafurðanna, útvegsmenn sölu sjávarafurða o. s. frv. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram við þessa umr., að ég tel ekki réttlæti í því að samþ. þetta frv. eða velta kostnaðinum yfir á framleiðsluna, nema því aðeins, að framleiðendur fái jafnframt í sínar hendur öll yfirráð afurðasölunnar, þar með fullkominn og óskoraðan ákvörðunarrétt um það, hvað sé lagt mikið í kostnað við þetta, þar sem þeir eiga að bera kostnaðinn að öllu leyti. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í sambandi við framkomu þessa frv. Ég fyrir mitt leyti mun greiða atkv. með frv. með þessum sjálfsagða fyrirvara.

Fjmrh.: (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. sagði, að ég hefði alveg gengið framhjá þeirri fullyrðingu hans, að tilgangur frv. væri sá, að fela kostnaðinn við nefndirnar. Ég hafði svarað hv. 4. þm. Reykv. viðvíkjandi þessu atriði áður, og auk þess of hv.þm. G.-K. þetta atriði málsins svo mjög inn í efnislausa og ómerka mælgi, að ég gleymdi, satt að segja, að hann hefði minnzt á það. Annars liggur það í augum uppi, að óhugsandi er, að síður verði tekið eftir kostnaðinum við nefndirnar, ef hann er greiddur af framleiðendum sjálfum. Það er einmitt líklegt, að þá verði menn miklu fremur á verði um störf nefndanna og kostnað við þær en ef ríkissjóður ber kostnaðinn. Þá vil ég nokkuð víkja að því, sem hv.þm. G.-K. sagði um óvinsældir form. mjólkursölunefndar hjá neytendum. Fullyrðingar hans um þetta eru vitanlega alveg ósannaðar, en ef sannar væru, ættu þær eftir röksemdum hv.þm. G.-K. að sýna það eitt, að séra Sveinbjörn væri vel á verði um hagsmuni bænda. En sannleikurinn er sá, að þó nokkrar hnippingar hafi orðið milli séra Sveinbjarnar og neytenda úr íhaldsfl. hér í bænum, þá hefir séra Sveinbjörn ekkert frumkvæði átt að þeim erjum, heldur aðeins borið af sér lögin með einbeitni og harðfylgi. Hann hefir staðið vel í ístaðinu fyrir bændur og fyrir það eitt hlotið óvinsældir nokkurra flokkssystra hv.þm. G.-K. hér í Reykjavík.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það virðist vera allmikil gremja innibyrgð hjá hv.þm. Borgf. yfir því, að honum var ekki svarað um daginn. 

Ég er viðbúinn

. Hv. þm. fær þá tækifærið. Það var rangt hjá þessum hv.þm., að ég hefði sagt, að síra Sveinbjörn hlyti að vera bændum hollur, úr því neytendur væru óánægðir með hann. Ég hélt því fram, að slík ályktun væri rökrétt afleiðing af umsögn hv.þm. G.-K., þar sem hann hélt því fram, að það hlyti að orsaka fjandskap milli bænda og neytenda, ef mjólkursölunefnd drægi taum annars aðilans. Og þar sem neytendur hefðu slíkan fjandskap gegn séra Sveinbirni, þá mætti eftir röksemdafærslu þessa hv.þm. ætla, að það væri fyrir það, að síra Sveinbjörn hefði staðið vel í ístaðinu fyrir bændur. Ég ætla ekki í sambandi við þetta mál að fara langt út í umr. um mjólkursöluna við hv.þm. Borgf. Hann sagði, að komið hefði fram krafa frá öllum félögunum nema einu um það að fá yfirráð mjólkursölunnar. Við því er það að segja, að ég veit ekki til, að önnur félög en Mjólkurfélag Reykjavíkur og ef til vill eitt annað félag hafi enn haldið sína aðalfundi. Út í þá fullyrðingu hv.þm., að framkvæmd mjólkursölunnar hafi snúizt gegn hagsmunamálum bænda, skal ég ekki fara, en mín skoðun er það, að framkvæmd sölunnar ætli að takast vel þrátt fyrir einstaka elju vissra manna við að spilla fyrir málinu.

Á hæstv. ráðh. við síra Sveinbjörn?

. Ég get sagt hv.þm. það, að ég á við allan hinn mikla blaðakost Sjálfstfl., sem eins og kunnugt er hefir haldið uppi hernaðarofsókn gegn mjólkursölunni síðan hún tók til starfa og fyrr. En það virðist nú svo sem þessir menn hafi spennt bogann of hátt, og hin grimma ofsókn ætli að verða málinu til góðs, því það eru vitanlega takmörk fyrir því eins og öðru, hve langt undirlýðurinn villa fylgja foringjunum. Það er yfirgnæfandi meiri hl. neytenda, sem sér það og skilur, að þó mjólkursölulögunum sé aðallega ætlað að verða bændum til hagsbóta, þá munu þau einnig verða fleirum til góðs. Ég skal svo ekki fara lengra út í þessa sálma í sambandi við það frv., sem fyrir liggur. Það voru andstöðuflokkarnir, sem drógu framkvæmd mjólkursölunnar inn í þessar umr., sem ekki átti að vera, því frv. fjallar aðeins um greiðslu á kostnaði við umsjón afurðasölunnar.

Jón Sigurðsson Ég get lýst yfir, að ég tel stefnu þessa frv. í sjálfu sér eðlilega, að framleiðslan beri þann kostnað, sem á hana fellur samkv. eðli sínu. En til þess að það sé þó eðlilegt, verð ég líka að ganga út frá, að framleiðendur sjálfir hafi þarna fullkomin umráð og fullkominn rétt. En það þarf mikil brjóstheilindi til að skipa svo fyrir með lögum, að bændur skuli borga af sínu lága afurðaverði mönnum, sem stj. hefir skipað og neytendur og sem yfirlýstir eru að skoða það hlutverk sitt í nefndunum að þoka afurðaverði bænda sem mest niður. Slíkt tel ég með öllu óeðlilegt og ranglátt. Það er þá bezt, að þeir greiði, sem þeir eru kosnir af. Og ég vil því endurtaka þá kröfu, sem að nokkru leyti kom fram frá hv.þm. Borgf., að af þessu hlýtur að leiða það, að framleiðendur sjálfir fái full umráð allra þessara mála í sínar hendur. Það er ekki nein sanngirni að heimta t. d. af bændum, að þeir standi straum af öllum þessum kostnaði, nema því aðeins, að þeir fái fulla yfirstjórn þessara mála; þegar svo væri komið, þá gæti ég tekið undir með hæstv. fjmrh., að þá óttast ég ekkert um það, að kostnaðurinn fari út í neina vitleysu. En meðan framleiðendur hafa ekki ráð á meiri hluta nefndanna, þá er engin trygging fyrir því, að kostnaðurinn færi ekki langt úr hófi fram. Það er alkunna, að þegar ríkissjóður á að bera einhvern kostnað, þá hættir mörgum mönnum til þess að stilla ekki kröfum sínum í hóf, svo sem vera bæri. Og eins og þessu máli er hagað samkv. frv., er engin trygging fyrir hóflegum kostnaðarkröfum, er allar skella á framleiðendum, nema því aðeins, að framleiðendur sjálfir skipi trúnaðarmenn sína í nefndirnar. Hér er um talsverðan hóp manna að ræða, og það er á allra vitorði, að það er að talsvert miklu leyti bitlingahjörð, sem þarna starfar. T. d. er við mjólkursöluna 12 manna nefnd auk alls starfsmannaliðsins, og raunar fleiri, ef nefndarmenn í héruðunum eru teknir með. Í hinum nefndunum eru margir menn, og hefi ég ekki í svipinn tölu á, hvað komnir eru margir á jötuna, en full þörf er á, að gætt væri meiri sparsemi en verið hefir. Ég get endurtekið, að ef framleiðendur sjálfir hafa málið í sínum höndum, þá kvíði ég ekki svo mjög óhófseyðslu, en hafi þeir ekki ráðin, er engin trygging fyrir því, að ekki sé sóað fjármunum framleiðenda áfram út í einhverja vitleysu.

Jón Sigurðsson Hæstv. fjmrh. sagði, að ég væri samsekur um stofnun þessara bitlinga, sem hér væri um að ræða. Það er svo hvert mál sem það er virt. Þegar þessi löggjöf var sett, var ég eins og margir fleiri óánægðir með ýms atkvæði þessara l., þó að við teldum hinsvegar önnur ákvæði málsins svo mikils virði, að við vildum þess vegna ekki greiða atkv. á móti málinu. Ég hefi alla tíð verið á móti því, hvernig þessar n. voru skipaðar, ég tel það fullkomna fjarstæðu. hvernig t. d. n. voru skipaðar, er fjalla um afurðasölu bænda. Hefðu bændur sjálfir átt að skipa í þessar n., þá hefði farið á annan veg. Það er ekki líklegt, eða treystir nokkur sér til að halda því fram, að ef bændur hefðu átt að velja sjálfir trúnaðarmenn sína í þessa n., hefðu þeir valið til þess menn, sem yfirlýst og opinberlega telja það hlutverk sitt og færa niður verðið á afurðum bænda eins og frekast var hægt? Það er að vísu rétt, að það liggur ekki enn fyrir skýrsla um þennan kostnað, svo að hæstv. ráðh. getur vitanlega skákað í því skjóli, að við höfum engar tölur að byggja á. Á hinn boginn hefir maður nokkuð ábyggilegar fregnir um það, hversu hátt kaup þessir menn hafi fengið, en annars má þetta gjarnan bíða síns tíma. Það kemur þá í ljós, hvort við höfum ekki reynzt sannspáir um það, að allmiklu fé hafi þar verið eytt algerlega að óþörfu.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla ekki langt út í að ræða þetta mál nú. En af því að þetta frv. er fram komið eftir minni ósk - þó að þess væri ekki sérstaklega getið af hv.frsm. -, tel ég hlýða að segja örfá orð aðallega út af því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði. Hann taldi í fyrsta lagi óréttmætt, að kostnaður við afurðasölu eftir þeim l., sem sett voru í fyrra, væri borinn af atvinnuvegunum, af því að þeir hefðu ekki óskað eftir þeirri löggjöf um afurðasölu og meðferð afurða. Þetta er að verulegu leyti á misskilningi byggt, því að ég býst við, að allir hv.þdm. viti, að það var alveg almenn ósk í hverri þessara framleiðslugreina, að löggjöf um þessi efni yrði sett. Ég get bent á kjötsölulögin og mjólkursölulögin. Það var almenn ósk þeirra bænda, sem hlut áttu að máli, að sú löggjöf yrði sett, einmitt á þeim grundvelli, sem gert var, veit ég ekki betur en að menn kepptust við að lýsa yfir hér á Alþingi, að þeir væru þeirri löggjöf hlynntir, - og þá líklega ekki af öðru en því, að hún væri í samræmi við vilja bændanna. Sama má segja um afskipti af síldarsölunni. Það var ósk síldarframleiðenda s. l. sumar, að gripið yrði í tauma á svipaðan hátt og gert var. Hitt er líka vitanlegt, að meðal sjómanna voru uppi almennar kröfur um, að hafizt yrði handa af hálfu hins opinbera til að greiða fyrir nýjum verkunaraðferðum og leita að nýjum mörkuðum, og til að sinna öðrum hlutverkum, sem fiskimálanefnd er ætlað að inna af hendi. Þá kom það einnig fram í andmælum gegn þessu frv., að ef þessum kostnaði er beint til framleiðenda, þá sé enginn hemill á, hvað hann verði hár, miklu síður en ef ríkissjóður bæri kostnaðinn. Ég er á þveröfugri skoðun. Ég lít svo á, að ef ríkissjóður verður látinn bera kostnaðinn, geti það orðið til þess, að hann verði óeðlilega hár, en að kostnaðarákvörðunum og kostnaði verði fremur stillt í hóf, ef framleiðendur sjálfir eiga að standa skil á honum viðkomandi sínum atvinnuvegi. Og ég vil bæta því við, að mér finnst mjög eðlilegt, að hver vörugrein fyrir sig beri kostnaðinn, sem af meðferð hennar hlýzt, því að það má segja, að sannvirði hverrar vöru kemur ekki fram, nema hún beri sölukostnað og annan kostnað við meðferð hennar. Þetta er önnur höfuðástæðan til þess, að ég fer fram á að fá þessa löggjöf, en hin er sú, að ég sá fram á, að þessi kostnaður saman kominn á einn stað, mundi verða tilfinnanlegur útgjaldaliður fyrir ríkissjóð. Aftur á móti væri miklu eðlilegra, ef einhver vara gæti ekki borið sinn sölukostnað, að bæta henni upp sérstaklega, en hafa þetta ekki sem almenna reglu. Ég viðurkenni, að þetta sparnaðarsjónarmið fyrir ríkissjóð réð miklu þegar ég fór fram á, að frv. yrði flutt, án þess að draga neitt úr því, að mér finnst þetta í alla staði eðlileg tilhögun. Og með þeirri skipun er ég ekkert hræddur um meiri bruðlunarsemi, því að ég þykist þess viss, að þeir, sem eiga að ráða, muni hafa alveg eins mikið aðhald, þegar þeir eiga að gera hverri framleiðslugrein skilagrein fyrir kostnaðinum, eins og með því að gera skilagrein í sambandi við LR. eða önnur fjármál ríkisins.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Reynslan mun sýna það, hvort heppilegra er að kanna nýjar brautir eða halda sér við leið þessara miklu manna. Þeir hafa aðeins beitt einni verzlunaraðferð og því haft svo einhæfun markað, ekkert hefir mátt út af bera, eins og reynslan hefir nú sýnt. Hv. þm. G.-K. segist sjálfur hafa bent á harðfisksverkuninni. En hvers vegna hefir hann þá ekki reynt hana? Það er ekki rétt, að harðfiskur sé í lægra verði en saltfiskur. Norðmenn herða eftir því sem fiskast. Það er rangt, að það hafi verið hv.þm. Vestm., sem útvegaði markaðinn í Þýzkalandi, heldur var það sænska frystihúsið í samvinnu við utanríkismálaráðuneytið danska, þótt hv.þm. Vestm. skrifaði um þetta mál. Hv. þm. G.-K. var að tala um, að fiskkaupmenn hefðu selt mikinn fisk án þess að hafa nokkra milljón á bak við sig. En sannleikurinn er sá, að fisksölufirmun hafa haft milljónir ríkisfjár í veltu, og hefði þeim verið eins vel varið til markaðsleita og í fiskkaupmennina sjálfa.

Pétur Ottesen Ég vil nota tækifærið til þess að láta í ljós ánægju mína yfir því, að stjórnarflokkarnir skuli ekki vera alveg mállausir, þótt mjólkurmálið sé rétt. En það brá svo einkennilega við um þessa málóðu menn, þegar það frv. var til umr. á dögunum, að þeir voru eins og klumsa og horfðu í gaupnir sér. Ekki einu sinni þegar til atkvgr. kom þorðu þeir að greiða atkv. gegn frv., og hugðust með því geta tafið framgangi málsins, en þeim tókst það ekki og frv. fór til n. og fær þar væntanlega góða afgreiðslu. En út af því, sem hæstv. fjmrh. var áðan að segja, að það hlyti að vera eðlilegt, að forstjóri mjólkursölunnar, með því að afla sér óvildar neytenda með framkvæmd laganna, hlyti hann að hafa með því unnið sér traust bænda.

Það var ekki forstjórinn

. Jæja, form. mjólkursölunefndar þá.

Þetta er rangt eftir mér haft

. Það er nú ekki í fyrsta sinn, sem þessir miklu menn afneita sínum orðum. Maður hefir nú dæmin um það úr heilagri ritningu um einn merkismann, sem afneitaði þrisvar. En það háskalegasta er, að það er ekki rétt hjá hæstv. ráðh. um ánægjuna meðal bænda; óánægjan með framkvæmd mjólkursölunnar er ekki minni á þá hlið heldur en hjá neytendunum, og það er tæplega hægt að hugsa sér meiri ógæfu í málinu en þá, að báðir aðilar skuli vera jafnóánægðir og raun ber vitni um. Staðreyndirnar benda á þetta ótvírætt. Mjólkurbandalag Suðurlands hefir nú krafizt þess að fá yfirráð mjólkursölunnar í sínar hendur. Öll mjólkurbúin hér sunnanlands, að einn undanteknu, hafa gert þá kröfu. Og þetta eina bú er Flóabúið, þar sem formaðurinn er eins og kunnugt er hreint og beint samloka við formann mjólkursölunefndar. En það, sem tekur af skarið, er það, að fulltrúafundur Mjólkurfélags Reykjavíkur hefir heimtað yfirráðin með öllum atkv. gegn einu, og sá maður vildi aðeins sætta sig við, að það drægist til 1. maí. Og af hverju er þessi krafa sprottin? Af því að framkvæmd mjólkursölunnar hefir snúizt gegn hagsmunum bændanna í stað þess að verða þeim til blessunar. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. verði ekki búinn að missa málið þegar frv. okkar um breyt. á mjólkursölulögunum kemur til umr. næst, svo hægt verði að ræða málið við hann, og ég er sannfærður um, að hagsmunir bændanna í málinu verða ofan á að lokum.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Mér þykir vænt um, að hæstv. fjmrh. lítur svo á, að bæjarfulltrúar Reykjavíkur, sem hafa farið með bæjarmál Rvíkur árum saman, m. a. með það mál, sem hann á við, þegar hann er að tala um skipun Jakobs Mollers í n., - mér þykir vænt um, að hann skuli vera svo strangur, að hann telji þessa menn ekki vel til þess fallna að gæta þeirra hagsmuna, sem þessi n. á að gæta. En samkv. l. var bæjarstj. Rvíkur gert að skyldu að skipa mann í þessa n., og hún hefir ekki vald til að skipa neina nema bæjarfulltrúa. Ég hefi frá því fyrsta verið sammála þeim mönnum, sem hafa viljað láta framleiðendurna sjálfa annast þessi mál, kannske með aðstoð þeirra manna, sem þeir kalla til og hafa sérþekkingu á málinu, en hv. fjmrh. og hans flokkur gerði l. svo úr garði, að þess var ekki kostur, og þeir ætluðu að nota meiri hl. þessarar n. til að skipa í þessar stöður bitlingalýð frá sér. Ég held, að nú sé svo komið, að flestir menn, jafnvel hæstv. fjmrh., sjái, að þessi skipun n. var fjarstæða, og á því verður gerð breyt., og það á þessu þingi. En líklega má hæstv. fjmrh. sitja mjög á sér og sínum óskum í þessu efni, ef hann þarf nú að reka bitlingalýð þennan aftur frá jötum þessum.

Frsm. (Sigfús Jónsson) Þetta frv. er flutt af meiri hl. fjhn. Eins og kunnugt er, voru á síðasta þingi samþ. fern lög um sölu íslenzkra afurða. Í þeim er ákveðið að skipa nefndir, er sjái um framkvæmd þeirra, og er þar tekið fram, að ríkissjóður beri kostnaðinn að meira eða minna leyti. Í þessu frv. er farið fram á, að kostnaðurinn af n. þessum sé ekki látinn lenda á ríkissjóði, heldur á sölu afurðanna sjálfra. Nær þetta yfir fiskimálanefnd, síldarútvegsnefnd, kjötverðlagsnefnd og mjólkursölunefnd. Hvað þessi kostnaður er mikill, get ég ekki sagt um, en ég býst við, að hann sé um 100 þús. kr. á ári. Eins og útlitið er nú, er ekki hægt að segja, að ríkissjóður geti borið þennan kostnað, þó menn væru bjartsýnir, þegar lög þessi voru samþ., og gert væri þá ráð fyrir, að ríkissjóður bæri útgjöld þessi að nokkrum hluta. Nú má gera ráð fyrir, að markaður þrengist, og afleiðingin er sú, að takmarka verður innflutning á erlendum vörum, sem hefir gefið ríkissjóði miklar tekjur. Virðist og eðlilegt, að afurðirnar eða innlendu vörurnar beri sjálfar þann kostnað, er leiðir af skipulagningu sölu þeirra. En þegar svo fer, að vörurnar seljast óeðlilega lágu verði, þá er eðlilegt, að ríkissjóður hlaupi undir bagga og greiði einhvern hluta andvirðisins. Enda er nú svo, að borin mun verða fram till. til þál. um, að ríkisstj. sé heimilað að greiða uppbót á kjöti því, sem selt var út á s. l. hausti með óvenjulega lágu verði. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál, en vil mega vænta þess, að hv.þd. gefi máli þessu skjóta afgreiðslu.