arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Með frv. er ítarleg greinargerð, og getur allshn. algerlega fallist á þær ástæður, sem þar eru fram færðar. Frv. hefir verið samþ. óbreytt í hv.Ed., og leggur allshn. til, að svo verði hjer einnig gert. Þetta getur ekki kallast stórt mál, en það er gott mál og mun spara mikinn óþarfa kostnað. Vona jeg, að hv. deild samþykki frv. óbreytt.

Frsm. meiri hl. (Árni Jónsson) Frv. þetta hefir verið fyrir hv. deild tvisvar áður. Birtist það nú í sömu mynd og það var samþ. í þessari hv. deild í fyrra. Þætti meiri hl. allshn. æskilegast, að það væri enn samþykt óbreytt. Í frv. má segja, að sjeu 2 aðalatriði. Annað er að skattleggja dansleiki, en hitt er að færa niður takmörkin á mannfjölda þeim, sem þarf að vera í kauptúnum, svo að þau komist undir skatt. Það hefir þótt ósanngjarnt, að þau kauptún, sem hafa haft lítið eitt færri íbúa en 1500, væru ekki skattlögð, og hefir í því sambandi aðallega verið vitnað í Siglufjörð. En við síðasta manntal hefir komið í ljós, að íbúatala hans er komin upp fyrir 1500. Eru því ekki eftir önnur kauptún með 1000–1500 íbúa en Akranes, þar sem vera munu um 1100 manna. Held jeg, að ekki væri svo sjerlega mikill slægur í því fyrir sjóðinn að ná í Akranes, því að menn eru þar ekki gefnir fyrir að skemta sjer. - Því vill meiri hl. allshn. fallast á það til samkomulags, að þetta atriði, um að lækka lágmarkstölu íbúanna, falli niður. Eru þó óbundin atkv. nefndarmanna um það. Vona jeg, að málið fái svo að ganga umræðulaust gegnum þessa hv. deild.

Frsm. minni hl. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg þarf ekki mörgum orðum að þessu máli að eyða, þar sem hv.frsm. meiri hl. (ÁJ) hefir nú fyrir hönd meiri hlutans fallist á till. mínar. Vona jeg, að meiri hl. hv. deildar geri slíkt hið sama.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 25. fundi í Ed., s. d., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 24) Á 27. fundi í Ed., mánudaginn 14. mars, var frv. tekið til 1. umr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg vil aðeins vekja athygli hv. deildarmanna á því, að hjer er nokkur orðabreyting á þskj. 157, sem nefndin leggur til, að gerð verði við frv. Vænti jeg, að hv.þdm. vilji sýna till. góðvild og láta frv. með þessari breytingu ná samþykki.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhannes Jóhannesson Eins og hv.þdm. muna, þá var útbýtt á fundi þeim, er frv. þetta var síðast á dagskrá, mörgum brtt.Frsm. nefndarinnar, háttv.þm. Vestm. (JJós), var þá veikur og því fjarverandi, og var málið því tekið af dagskrá. Háttv. frsm. hefir ekki komið á nefndarfund síðan og nefndin því ekki tekið afstöðu til brtt. Þess vegna eru það tilmæli mín til hæstv. forseta, að hann taki málið enn af dagskrá og láti það bíða þangað til nefndin hefir haldið fund um málið og tekið afstöðu til brtt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Þar sem stjórnin hefir ekki flutt þetta frv., vil jeg nota tækifærið til þess að skýra hv. deild frá, hvers vegna stjórnin gerði það ekki. Ástæðan er sú, að embættið er í rauninni lagt niður, þar sem grískukenslunni hefir verið ráðstafað þannig, að hefir verið ráðinn til þess að annast hana fyrir 2000 kr. á ári. Þetta var gert í samráði við háskólaráðið, og jeg get fullyrt, að háskólinn gerir það að engu atriði, að þessu embætti verði haldið uppi. En jeg vil í þessu sambandi bæta því við, að nú er annað embætti laust, sem fyrir liggur þingsályktun um, að ekki skuli veitt fyr en þingið hafi látið uppi álit sitt um það, og það er fræðslumálastjóraembættið. Stjórnin telur ekki fært að leggja það saman við annað embætti eða að leggja það niður. Það kom fram í hv.Nd.till. um að sameina það öðru embætti, en sú till. fjekk lítið fylgi. Vilji nú einhver hv.þm. í þessari hv. deild koma með till. um að afnema þetta embætti eða að sameina það öðru, þá er rjettast að gera í sambandi við þetta mál. Verði það ekki gert, verður embættið auglýst til umsóknar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg sje ekki ástæðu til að tala um þetta mál við þessa umr. Vil aðeins óska þess, að því verði vísað til hv. mentmn. að þessari umr. lokinni.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vildi, aðeins leyfa mjer, þar sem 2 háttv.þm. úr stjórnarskrárnefnd, og annar þeirra framsögumaður nefndarinnar, eru sjúkir og þar sem brtt., sem fram hafa komið á þskj. 141, hafa því ekki getað orðið athugaðar af nefndinni, að biðja hæstv. forseta að taka málið af dagskrá, og það því fremur, sem hæstv.forsrh. er upptekinn við umr. í hv.Nd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg þarf ekki að hafa langt mál um frv. þetta. Eins og hv. deild er kunnugt, hefir Ed. haft það til meðferðar og gert á því smávægilegar breytingar frá því, sem það var lagt fyrir deildina. Allshn. hefir komið sjer saman um að leggja til, að frv. verði samþykt óbreytt. Jeg skal taka það fram út af ákvæðum 3. gr. um breytingar á hreppaskipuninni, að nefndin telur, að þær geti því aðeins farið fram, að hlutaðeigandi hreppsnefndir sjeu því samþykkar. Mjer þætti vænt um að heyra, hvaða skilning hæstv. atvrh. (MG) leggur í þessa grein, og hvort hann álítur ekki, að það þurfi samþykki allra sveitarstjórna, sem hlut eiga að máli, til þess að slíkar breytingar geti fram farið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg skal leyfa mjer að þakka nefndinni fyrir góða afgreiðslu þessa máls. Jeg er alveg samþykkur þeim skilningi á 3. gr., sem kemur fram í nál. Get jeg sagt það með vissu, hreppum mun ekki verða skift eða gerð nein breyting á skipun þeirra nema með samþykki hlutaðeigandi hreppsnefnda. Það hefir komið fyrir, að hreppar hafa verið sammála um skiftingu, en ekki um einstök atriði skiftingarinnar, og hafa því lagt ágreining um það á vald stjórnarráðsins. En það kalla jeg að hafi verið samkomulag um skiftingu. Sama gildir og um breytingar á hreppamörkum, sem reyndar hafa sjaldan komið fyrir. Jeg veit um eitt tilfelli, og þá var auðvitað farið eftir tillögum hlutaðeigandi hreppa.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg sje ekki ástæðu til að tala mikið um till. þessa nú, því að áður hefir verið allmikið rætt um endurskoðun á landbúnaðarlöggjöfinni. Landbúnaðarnefnd hefir orðið ásátt um að bera fram lítils háttar breytingar við tillöguna. Og er aðalbreytingin fólgin í því, að Alþingi kjósi tvo menn í nefndina, en atvinnumálaráðherra skipi þriðja manninn. Jeg hefði gjarnan óskað álits hæstv. atvrh. um till. þessa, en þar sem hann er ekki viðstaddur, er þess ekki að vænta. Verður það því að bíða þar til tillagan kemur til efri deildar, og geri jeg mig því ásáttan um það. Vænti jeg svo, að háttv. deildarmenn sjái nauðsyn till. þessarar og samþykki hana.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Guðnason) Jeg þarf ekki að tala langt mál um þetta frv. Nefndin leggur til, að það sje samþykt óbreytt. Frv. er ekki annað en endurskoðun á lögum frá 1893 og gerðar eðlilegar breytingar á þeim, eftir því sem tími og aðrar ástæður eru nú orðnar breyttar frá því, sem þá var. Breytingar þessar miða einkum í þá átt að tryggja rjett nemenda gagnvart meisturum sínum og að gera meiri kröfur til iðnnema en nú er. Nefndin hefir ekkert við þær breytingar að athuga og leggur til, að frv. verði samþykt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þórarinn Jónsson Jeg hefi ekki annað fram að færa fyrir hönd nefndarinnar en þá ósk, að frv. gangi sem greiðast til 2. umr. En verði þeirri venju fylgt, að þetta tækifæri verði notað til þess að koma fram með aðfinslur í garð hæstv. stjórnar, er líklegt, að það taki langan tíma. Hinsvegar mætti koma því svo fyrir, að vantrauststill. hv. 4. þm. Reykv. (HjV) og eldhúsdagurinn fjellu saman.

1023Tryggvi Þórhallsson: Jeg er vanur að nota þetta tækifæri til eldhúsverka, en þar sem nú stendur svo á, að umr. um vantrauststillögu standa fyrir dyrum, get jeg komið öllum mínum aðfinslum að við það tækifæri, og ætla jeg því ekki að fara í eldhúsið nú.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Þetta frv. gerir breytingar á 26. gr. laga um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna. Það skýrir ákvæðin um það, hvenær barnsmóður sje heimilt að krefjast barnsfúlgu af meðlagssveit, ef barnsfaðir hefir ekki greitt á rjettum gjalddaga. Frv. gerir þá breytingu, að í stað sýslunefnda og bæjarstjórna ákveði atvinnumálaráðuneytið, eftir tillögum þessara stjórnarvalda, meðalmeðgjöf í hverju sveitarfjelagi. Jeg hjelt í fyrstu, að þessa væri ekki mikil þörf. En eftir að nefndin kynti sjer auglýsingu í Stjórnartíðindunum 14. maí 1925, þá sannfærðist hún um, að þetta hefir gengið misjafnlega á þennan hátt. Sumar sýslunefndir hafa ákveðið meðlagið fyrir 4 ár í senn, sumar 5 ár jafnt. Ein hefir jafnvel komist upp í 12 ár - jeg held í Vestur-Ísafjarðarsýslu, eða jafnt með barni, hvort það er á 1. ári eða 12. - Það nær auðvitað engri átt. Til þess að koma í veg fyrir þetta, að miða við svo mismunandi aldur, ber allshn. fram brtt. við 1. gr., að bætt sje inn á eftir orðunum „aldur barna“ í niðurlagi 3. málsgr.: „hinn sama á öllu landinu“. Eins og getið er um í nál., álítur nefndin frv. vera til nokkurra bóta og leggur til, að það verði samþykt með þessari breytingu.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Mjer þykir vænt um, að hv.allshn. hefir getað gengið inn á þá hugsun, sem felst í frv. Jeg get sagt það, að jeg hefi ekkert að athuga við þá brtt., sem nefndin hefir borið fram. En jeg álít, að nóg hefði verið að koma fram með hana sem bending í nál., því að stjórnin mundi áreiðanlega hafa tekið hana til greina. En þó að brtt. sje samþykt, ætti ekki að vera nein hætta á, að frv. dagaði uppi fyrir því. Svo langt er eftir þingtímans enn.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Nefndin bjóst ekki við, að þetta yrði til þess að fella frv., þó að það færi aftur til Nd. pótt nefndinni þætti hinsvegar hv.Nd. hafa spilt frv., eins og sýnt er í nál., með því að fella niður síðustu málsgr. 1. gr., vildi hún þó ekki setja ilt blóð í hv. deild með því að fella gr. inn í aftur. En mjer finst háttv.Nd. ekki muni hafa ástæðu til að setja sig upp á móti þessari breytingu, því að hún er þó nokkurs virði, eftir því sem áður hefir gengið til með þetta.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Framhaldsnál. þessu var ekki útbýtt fyr en nú á fundinum, en jeg býst við, að allir hv.þm. hafi fengið það nú í hendur og kynt sjer það. Það er ekki nema ein breyting, og hún bæði lítilfjörleg og óþörf, sem háttv.Nd. hefir gert við frv., og það er, að um reikning fjallskilasjóðs skuli gilda sömu ákvæði um endurskoðun og gilda um aðalsveitarsjóðsreikning. í nál.háttv.allshn.Nd. er sagt, að þessi breyting á frv. sje til bóta, en jeg verð að telja það ofsagt, því að það er engin ástæða til að taka hreppskilasjóðsreikninginn sjerstaklega út úr. Það eru ýmsir fleiri reikningar, sem standa undir hreppsnefnd, sem ekki eru nefndir, en fara Verður með á sama hátt að því er endurskoðun snertir. Nefndin álítur, að óþarft hafi verið að taka nokkuð fram um einn sjerstakan reikning, því það hefði þá alveg eins átt að telja þá alla upp, en það er auðvitað ógerningur, svo margir og mismunandi sem þeir eru. Enda er það og venja, að þessir reikningar komi undir endurskoðun sýslunefndar. Nefndin hefir ekki, þótt hún álíti breytingu Nd. óþarfa, komið fram með till. um að fella hana niður aftur, til þess að tefja ekki fyrir frv., og leggur hún því til, að frv. verði samþykt eins og það nú liggur fyrir.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Jeg hefi skrifað undir þetta framhaldsnefndarálit með fyrirvara, og er sá fyrirvari vegna þess, að jeg álít, að sú breyting, sem hv.Nd. gerði á frv., sje ekki til bóta, jeg álít, að hún sje miklu fremur til skemdar á lögunum, og gæti jafnvel hugsað, að hún að einhverju leyti drægi úr því gagni, sem að lögunum myndi verða. Að öðru leyti sá jeg ekki ástæðu til að gera þann ágreining að leggja á móti frv., en jeg hefi þessa sjerstöðu um frv., og þótt því að öðru leyti hafi ekki verið breytt í það horf, sem jeg teldi æskilegt, sem sje það, hvenær það á að koma í gildi, þá mun jeg, þó að jeg sje ósamþykkur sumu af því, sem í frv. stendur, ekki greiða atkvæði á móti því. Aðeins vil jeg lýsa óánægju minni yfir breytingu hv.Nd.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Hv. 5. landsk. (JBald) hefir nú gert grein fyrir ástæðunum til þess, að hann skrifaði undir nál. með fyrirvara. Við hinir sjávarútvegsnefndarmenn, sem höfum athugað þessa breytingu, sem hv.Nd. gerði á frv., álítum, að breytingin sje ekki hættuleg, og gæti undir vissum kringumstæðum verið rjett, að þessi heimild væri í lögunum. Munurinn er þá þessi, að við tveir nefndarmenn, hv. formaður sjútvn. (BK) og jeg, erum þessu samþykkir og leggjum til, að frv. verði samþykt eins og það er nú komið frá hv.Nd., en að 3. nefndarmaðurinn, hv. 5. landsk., er að vísu ósamþykkur þessu ákvæði, en, eins og hann hefir lýst yfir, ætlar hann þó ekki að leggjast á móti frv. fyrir þessar sakir. Það er því óhætt að segja, að sjútvn. leggi til, að frv. verði samþykt eins og það er nú komið frá hv.Nd.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg hefi fyrir hönd fjhn. ekkert að segja um þetta litla frumvarp, annað en að árjetta það, sem nefndin hefir samhljóða lýst yfir á þskj. 283, sem sje, að þetta frv. verði samþykt.

Forseti (HSteins): Þetta er aðeins ein frvgr., en er í þremur liðum, og tel jeg því rjettast að bera upp hvern lið fyrir sig.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg ætlaði aðeins að fara örfáum orðum um þessa breytingu, sem frv. hefir tekið í hv.Nd., sem er það, að sett hefir verið inn í frvgr. númer laganna, sem hjer er átt við, og ártalið, og jeg held, satt að segja, að það hafi ekki verið nauðsynlegt, því að það gat engum misskilningi valdið, eins og frv. fór hjeðan, og þykir allshn. þetta því ekkert til bóta, því að hún álítur, að nógu glögt hefði verið, að ártalið stæði í fyrirsögn frv. Hún sjer þó ekki ástæðu til annars en að leggja til, að frv. verði samþykt eins og það liggur fyrir.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg sje ekki, að jeg þurfi að segja nema fá orð til andsvara, en einkum vil jeg leiðrjetta þann misskilning hjá hv. 2. þm. S.-M. (IP), að þessi staða hafi verið lögð niður. Það hefir alls ekki verið gert, heldur hefir maður verið settur í hana um óákveðinn tíma. Það er ekki ótítt, að menn gegni tveim embættum í einu, enda er það aldrei svo, að ekki sjeu nokkur embætti í landinu, sem menn gegna auk sinna eiginlegu starfa, en fyrir það dettur engum í hug, að þau embætti sjeu lögð niður. Eða heldur hv. 2. þm. S.-M. t. d., að fræðslumálastjóraembættið hafi verið lagt niður, þótt sá maður, sem öðru embætti gegnir, hafi verið settur til að þjóna því? Eins og hv. 2. þm. S.-M. veit, er það algengt, að t. d. læknar gegni um tíma því hjeraði, sem næst er þeirra eigin hjeraði, enda þótt svo sje ákveðið, að læknir skuli búsettur innan þess hjeraðs, sem hann gegnir. Hv. þm. sagði, að rjettara væri að breyta lögunum. Hann um það, hvort hann vill flytja frv. þess efnis. Jeg vil aðeins benda hv.þm. á, að engin ákvörðun hefir verið tekin af hálfu stjórnarinnar um það, hvort þetta síldarmatsmannsembætti verður lagt niður eða ekki. En þegar ekkert hefir verið að gera þarna í 10 ár, var sjálfsagt að veita ekki öðrum manni stöðuna strax. Það segir sig sjálft, að lítill búhnykkur er að því að hafa mann til þess að meta síldina, þegar það kostar verð síldarinnar að meta hana. Fari svo, að síldveiðin aukist þar austur frá, verður málið að sjálfsögðu tekið upp aftur, og þá býst jeg við, að væri heppilegra fyrir hv.þm. (IP) að vera ekki búinn að breyta lögunum. Ummælum hv.þm. um, að jeg hafi ekki heimild til að leggja niður stöðuna, þarf jeg ekki að svara. Hv. þm. áleit, að matsmaðurinn gæti ferðast um vikulega, en það er misskilningur, þegar þess er gætt, að hv.þm. upplýsti, að síld væri söltuð svo að segja á hverjum bæ. Orð hv.þm. um, að stjórnin hafi virt að vettugi lögin, hafa við ekkert að styðjast. Hv. þm. hótaði að fara aðra leið en fyrirspurnarleiðina, til þess að ná rjetti sínum. Hann má fara hvaða leið sem hann vill. Jeg skal altaf óhræddur verja það, hvar sem er, að jeg hefi sett mann til að meta nokkur hundruð tunnur af síld.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þetta er stjfrv., sem var lagt fyrir hv.Nd. Jeg tel, að í aths. frv. sje gerð nægileg grein fyrir ástæðunum til þess, að það er fram komið. Í Nd. hafði fjhn. það til meðferðar, og hún fjelst að vísu á, að rjett vri að setja lög um þetta efni af þeim ástæðum, sem stjórnin hafði fært fram, en nefndin gerði samt allverulega breytingu á uppástungum stjfrv. um gjaldaákvæði þeirra tollvörutegunda, sem ekki er greitt gjald af nú þegar samkvæmt gildandi lögum. Jeg get ekki neitað því, að mjer þótti hv.Nd. fara fulllangt í að færa niður gjöldin, enda þótt jeg væri við því búinn, að það mundi þurfa að gera nokkra tilslökun, einkum með tilliti til þess atvinnurekstrar, sem upp er risinn í skjóli tollverndunarinnar. Hv. Nd, hefir í raun og veru viljað gera þetta, en hefir þó orðað till. sína um niðurfærslu þannig, að sú niðurfærsla nær jafnt til þeirra fyrirtækja, sem kynnu að verða stofnuð, og þeirra, sem nú eru til. Það er ekki full ástæða til að veita alment svona mikla tollvernd iðnaði á þessu sviði, þó að jeg hljóti að viðurkenna, að þau fyrirtæki, sem þegar eru upp risin, hafi sjerstöðu í þessu efni. Jeg vil svo leyfa mjer að leggja til, að þessu máli verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Allshn. hefir haft þetta frv. til athugunar, og nægir að vísa til þskj. 329, en á því er nál. og brtt. nefndarinnar. Nefndin hefir í öllum aðalatriðum getað fallist á frv. þetta, en þær brtt., sem hún flytur, telur hún nauðsynlegar til þess, að jafnframt því sem trygður er forkaupsrjettur kaupstaðanna, sje um leið sjeð fyrir því, að hlutaðeigandi einstaklingar, sem bæjar- eða sveitarstjórnir vilja kaupa af, verði fyrir sem minstum óþægindum eða töfum af hendi hins opinbera. Þá þótti nefndinni nauðsynlegt að hafa einhver ákvæði um löglegar auglýsingar um það, hvort kaupstaðirnir ætla að neyta forkaupsrjettar síns, og áleit nefndin rjettast að þær samþyktir, sem gerðar eru um það, skuli birtar í B-deild Stjórnartíðindanna, og það skuli teljast nægileg auglýsing um þetta.

Jón Baldvinsson Jeg vil aðeins þakka hv.allshn. fyrir meðferð þessa frv. Brtt. nefndarinnar eru allar þess eðlis, að jeg get að öllu leyti fallist á þær og geri þær ekki að neinu ágreiningsatriði.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Kjartansson) Það eru aðeins örfá orð. Allshn. hefir haft þetta mál til athugunar og ekkert fundið athugavert við það, og leggur því til, að það nái fram að ganga. Málið er komið frá hv.Ed., sem ekki gerði neinar breytingar á frv., svo að vænta má, að það geti gengið hljóðalaust í gegnum þessa hv. deild.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Aðalbreytingin, sem þetta frv. fer fram á á gildandi lagaákvæðum, er, að ríkissjóður leggi meira fje af mörkum til sandgræðslu en nú á sjer stað. M. ö. o., að í staðinn fyrir, að kostnaður við sandgræðslu hefir verið greiddur að jöfnu úr ríkissjóði og af landeiganda, þá er með breytingunni ákveðið, að ríkissjóður greiði framvegis 2/3 kostnaðar, en landeigandi 1/3. Þetta verður að vísu til nokkurs kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, en hefir afarmikla þýðingu, þegar þess er gætt, að víða hagar svo til, að landeigendum er með öllu ókleift að standast þann kostnað, sem leiðir af sandgræðslunni. Landbn. vill fyrir sitt leyti stuðla að því, að sandgræðslan verði sem mest aukin, því hún telur það eitt af þýðingarmiklum málum landbúnaðarins að hefta sandfokið og græða upp landið. Það hefir sýnt sig, að víða hagar svo til, að með einni saman friðun á sandfokssvæðunum verður landið algróið eftir nokkur ár. Á hinu er hætta, að uppblástrarsvæðin stækki, ef ekki er undinn bráður bugur að því að hefta fokið. Nú er það svo t. d. í Rangárvallasýslu, að þar eru stór svæði, sem hætta vofir yfir vegna uppblásturs og sandfoks. En eigendum slíkra landa er alls ekki kleift að leggja út í þann kostnað, sem leiðir af því að girða svæðið og friða það, nema að fá að minsta kosti þann styrk, sem farið er fram á með þessu frumvarpi. Hinsvegar þótti nefndinni varhugavert að láta ákvæði 2. gr. frv. standa, þar sem sandgræðslunni er gert að skyldu að gera traðir eða upphleyptan veg um sandgræðslugirðingar. Slíkar traðir eða vegir gætu haft mikinn kostnað í för með sjer og þar af leiðandi tafið fyrir því, að ýms svæði yrðu tekin eins fljótt til friðunar og þörf er á. Nefndin lítur svo á, að þeir, sem fara um girðingarnar, sjeu aðallega menn, sem láti sjer ant um að loka hliðunum vegna landsins, sem friðað er. Kunnugir menn telja líka, að upphleyptir vegir um girðingar gætu valdið uppblæstri og á þann hátt orðið til skaða landi því, sem gróa á upp. Og bæði vegna kostnaðaraukans við þetta og tjóns, sem af því kann að leiða, leggur nefndin til, að þetta ákvæði verði felt niður. Jeg þykist svo ekki þurfa að hafa þessi orð fleiri, en vænti, að hv.þdm. geti fallist á að samþ. frv. með breytingu nefndarinnar á þskj. 365.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (HSteins): Það hefir verið beiðst úrskurðar forseta um það, hvort ákvæði 1. málsgr. 47. gr. og 2. málsgr. 68. gr. þessa frv. komi ekki í bága við gildandi stjórnarskrá, og af þeim ástæðum beri því að vísa þessum ákvæðum frá. Jeg hefi nú athugað þetta og borið saman við stjórnarskrána, og verður þá úrskurður minn á þessa leið: Með því að skilja þykir mega ákvæði 1. málsgreinar 47. gr. fyrirliggjandi frv., um að bankastjórar megi ekki vera alþingismenn, sbr. og 2. málsgr. 68. gr., á þá leið, að þau ákvæði eigi ekki við aðra en þá bankastjóra, sem skipaðir verða eftir gildistöku laganna, virðist eftir atvikum ekki ástæða til að vísa þeim ákvæðum frá, og heldur atkvgr. þá áfram.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það eru aðeins örfá orð út af úrskurði hæstv. forseta. Jeg hefi jafnan skilið umrætt ákvæði gr. þannig, að með því væri engum kjörgengum borgara landsins meinuð þingseta, heldur takmörk sett fyrir því, hverjir borgarar geti verið bankastjórar, þannig að alþingismenn geti ekki haft þann starfa á hendi. En þar sem orðalag greinarinnar hefir valdið ágreiningi, mun jeg við 3. umr. bera fram till. um breytingu á orðalaginu, sem gerir það alveg vafalaust, að merkingin er sú, sem jeg nú sagði.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Eins og hv. deild er kunnugt, er mál þetta komið frá Nd. Landbn. þessarar deildar hefir haft það til meðferðar, og eins og nál. ber með sjer, leggur hún til, að frv. nái fram að ganga. Aðalbreytingin, sem frv. gerir, er sú, að það kveður á um, að verðhækkun lands og jarða af aukinni ræktun og öðru því líku hafi ekki áhrif á skifti annara hluta jarðarinnar. Það á að leggja til grundvallar ekki einungis mat jarðanna, heldur hina upphaflegu hlutfallsskiftingu. Nefndin álítur þessa breytingu til bóta og leggur til, að frv. verði samþ.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Þar sem þetta er fyrri umr. um till. og jeg býst við því, að henni verði vísað til nefndar, sje jeg ekki ástæðu til þess að fjölyrða um hana nú. Jeg vænti þess, að hv. deild fallist á að láta till. fara umræðulaust til nefndar og geyma umr. um hana þar til hún kemur til síðari umr. - Geri jeg það að till. minni, að henni verði vísað til allshn. að umr. lokinni.