Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var til l. umr. hér í þessari hv. þd. í gær, og fylgdi þá hæstv. menntmrh. því úr hlaði. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fjölyrða um efni frv., en í stuttu máli er það það að víkka hóp þeirra, sem geta átt aðild að lánum úr Lánasjóði íslenzkra námsmanna, og þá miðað við það, að það séu nemendur, sem við bætast, sem hafa að baki námsferil, sem svarar til náms á 1. ári í Háskólanum hér eða við erlenda háskóla og erlenda tækniskóla. Menntmn. hefur athugað þetta frv., og eins og fram kemur í nál. á þskj. 205, mælir n. með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér hins vegar rétt til þess að flytja brtt. við frv. og að fylgja brtt., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Það er um þetta frv. eins og það, sem síðast var hér til umræðu, að það var til 1. umr. í hv. þd. í gær og efni þess þá útskýrt í ræðu hæstv. menntmrh., þegar hann fylgdi því úr hlaði. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fjölyrða um efni frv., sem í raun og veru er mjög einfalt, en þetta frv. hefur verið til athugunar hjá menntmn., og nefndin hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Eins og fram kemur á þskj. 204 í nál., leggur meiri hl. menntmn. til, að frv. verði samþykkt, en minni hl. mun hins vegar skila séráliti.



Herra forseti. Þetta mál var hér til 1. umr. á fundi síðdegis í gær og þá vísað til menntmn. Hún kom saman á fund í morgun og afgreiddi málið efnislega, og minni hl. skilaði nál. í prent nú rétt áður en þessi fundur hófst, svo að sannast sagna hefur verið hafður sá hraði á um afgreiðslu þessa máls, sem frekast má vænta. En nú er nál. minni hl. ekki komið úr prentun, en ég vil eigi að síður verða við þeim tilmælum forseta að gera með fáum orðum grein fyrir afstöðu minni hl., þó að nál. sé ekki komið. Þetta frv. um breyt. á l. um skólakostnað er mjög stutt. Meginefni þess felst í tæpum tveim línum. En eigi að síður er þetta stutta frv. nokkur spegilmynd af vinnubrögðum, sem við höfum átt að venjast að undanförnu hér á hv. Alþ., einkum þegar jólahátíðin nálgast og svo þegar líður að þinglausnum. Vorið 1967 voru sett hér ný lög um skólakostnað. Þau fela í sér mjög mörg og flókin efnisatriði og þau kveða á um stórkostlegar fjárhæðir eða fjárgreiðslur, sem inna þarf af hendi bæði úr ríkissjóði og af hálfu sveitarfélaga til skólamannvirkja og til reksturs skóla, sem lögin taka til. Þegar þessi löggjöf var hér til umræðu vorið 1967, var þá þegar í frv., eins og það var lagt fram, gert ráð fyrir því, að þessi nýju skólakostnaðarlög skyldu taka gildi frá og með upphafi skólaársins 1. september 1968. Við, sem þá þurftum að fjalla um þetta flókna og viðamikla mál, töldum, að þegar gildistakan ætti ekki að verða fyrr heldur en frv. kvað á um, væri eðlilegt, að þm. gæfist nokkurt tóm til þess að athuga þetta mál og að ekki lægi á að afgreiða þessa löggjöf á fáum dögum fyrir þinglausnir vorið 1967. Hitt væri eðlilegra að kynna frv. þá, taka málið síðan upp að nýju á haustþinginu 1967 og ljúka afgreiðslu þess þá fyrir áramótin 1967–1968, því að löggjöfin átti hvort sem var ekki að öðlast gildi og koma til framkvæmda fyrr en á þeim tíma, sem ég hef þegar greint. En við þessum ábendingum og tilmælum okkar í stjórnarandstöðunni var ekki orðið, heldur var hafður mjög mikill hraði á um afgreiðslu þessa viðamikla máls. Það minnir á orðtak, sem hæstv. forsrh. minnti á fyrir fáum dögum, gamalt orðtak, sem er þannig: Fram skal ganga haukur núna hvort hann vill eður ei. Þannig var haldið á þessu máli, að þessi hv. þd. fékk eina tvo daga til þess að fjalla um skólakostnaðarlögin, dagana 17. og 18. apríl 1967. Nú voru lögin afgreidd á þessum tíma og gildistíminn ákveðinn 1. september 1968. Þá átti að fylgja lagasetningunni bráðabirgðaákvæði, sem segir, að stofnkostnaður þeirra skólamannvirkja, sem samþykkt hafa verið áður en reglur byggingardeildar verða staðfestar, eigi að skiptast eftir eldri skólakostnaðarlögunum. Nú virðist reynslan vera sú, að þó að hraði á afgreiðslu mála sé afarmikill hér á hv. Alþ., þá verða stundum allmiklar tafir á framkvæmdinni í ráðuneytunum, og þó að þessi hv. þd. fengi aðeins tvo daga til þess að fjalla um skólakostnaðarlögin, dróst það nokkuð lengi, að reglur um byggingardeild menntmrn. yrðu settar. En eitt af því, sem tók breytingum með hinum nýju skólakostnaðarlögum, var það, að greiðslutímabilið til hvers skólamannvirkis skyldi samkv. hinum nýju lögum vera 3 ár í stað 5 ára greiðslutímabils samkv. eldri lögunum. Ég fyrir mitt leyti taldi þetta og tel eitt af þeim ákvæðum nýju skólakostnaðarlaganna, sem horfir til bóta frá eldri skipan þeirra mála. En það hlaut mönnum að vera ljóst, að með því að stytta greiðslutímabilið hlaut að hækka það fjárframlag, sem þurfti að leggja fram til hvers skólamannvirkis, því að þriðjungur heildarkostnaðarins er vitanlega miklu hærri fjárhæð heldur en 1/5 hluti og þarf ekki einu sinni hagfræðing til þess að sjá þetta. Það gat ekki verið nema um tvennt að ræða. Annaðhvort var að því stefnt með þessu nýja ákvæði í skólakostnaðarlögunum að reisa færri skóla, ráðast í færri skólabyggingar árlega eftir að þau tóku gildi heldur en áður var eða hitt, að miðað væri við að framfylgja lögunum þannig að veita árlega hærri fjárveitingu til nýrra skóla heldur en gert hafði verið. Nú er það svo með okkur, sem stöndum að áliti minni hl. í þessu máli, að okkur hefur aldrei komið í hug að bera fram þær getsakir á hæstv. ríkisstj., að það hafi búið á bak við setningu nýju skólakostnaðarlaganna, að það ætti eftir að þau öðluðust gildi að byggja færri skóla árlega heldur en gert hafði verið áður. Því hefur okkur aldrei dottið í hug að halda fram. Og ég satt að segja geri ráð fyrir því, að svo mikill áhugamaður sem hæstv. menntmrh. er um menntamál, að það hafi alls ekki fyrir honum vakað: Og þá er ekki um annað að ræða heldur en að menn hafi gengið að því með opnum augum, þegar þessi löggjöf var knúin í gegn, að í kjölfarið á lagaákvæðunum yrðu að koma árlega hærri fjárveitingar heldur en áður var til þess að mæta þörfinni fyrir nýja skóla. En nú er gildistíminn 1. september 1968 liðinn. Og þá ber svo við, að að frumkvæði hæstv. ríkisstj. er farið að koma fram breytingum á þessari nýju löggjöf, sem sett var með hraða vorið 1967. Það fyrsta, sem gerist, er það, að við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1968 var ákveðið af hæstv. ríkisstj. og þingmeirihluta að miða framlög til nýbygginga skóla á fjárlagaárinu 1968 við hin eldri skólakostnaðarlög. Annað, sem ég vil benda á, er það, að mér skilst, að samkv. frv., sem nú liggur fyrir um skipan opinberra framkvæmda, eigi að breyta hinni nýju byggingardeild menntmrn. frá því, sem til var stofnað með skólakostnaðarlögum frá 1967. Hið þriðja í þessa stefnu er þetta frv., sem hér er lagt fram. En efni þess er það, að nú, þegar nýju skólakostnaðarlögin hafa öðlazt gildi og eiga að koma til fullra framkvæmda, sé greiðslutímabilið gagnvart þeim skólamannvirkjum, sem byrjað verður á á árinu 1969, ákveðið fjögur ár í stað þrjú. Afstaða minni hl. menntmn. er sú, að minni hl. telur eðlilegt og réttmætt, að fylgt sé fram hinum tiltölulega nýju skólakostnaðarlögum og þau séu látin koma til fullra framkvæmda á árinu 1969 og þess vegna leggjum við í minni hl. til, að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Landbn. Ed. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir til umr. Eins og nál. meiri hl. á þskj. 206 ber með sér, gat n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þess, og ber minni hl. n. fram brtt. við frv., eins og fram kemur á þskj. 207. Þegar gengi íslenzkrar krónu var breytt á árinu 1967, var borið fram og samþ. frv. um ráðstafanir á gengishagnaði vegna útflutningsafurða landbúnaðarins, og var það mjög samhljóða því frv., sem hér er rætt. Um framkvæmd þeirra laga hefur ekki verið deilt, svo ég viti til, og má því ætla, að óþarfi væri að hafa annan hátt á um meðferð þessara mála nú en þá var viðhöfð. Við, sem stöndum að nál. meiri hl., lítum svo á, að ekki sé ástæða til að gera þá breytingu á l., sem minni hl. leggur til, bæði vegna þeirrar reynslu, sem fékkst við samskonar aðstæður fyrir einu ári og ég gat um áðan, svo og vegna þess, að vitað er, að Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur aðstöðu til að koma till. sínum á framfæri við hæstv. landbrh., og mundi því sú brtt., sem minni hl. hyggst koma fram, engu breyta um framkvæmd laganna. Í frv. er afdráttarlaust kveðið á um það, að því fé, sem ráðstafa skal eftir þessu frv., skuli varið í þágu landbúnaðarins. Hæstv. landbrh. lýsti því yfir við fyrstu umr. um frv. í hv. Nd., að það yrði vandlega skoðað, með hverjum hætti það kæmi landbúnaðinum bezt að notum. Þessi yfirlýsing er mjög mikilvæg, svo og það, að stjórn Stéttarsambands bænda hyggst ræða þetta mál við hæstv. landbrh., eins og hann upplýsti við 1. umr. um þetta frv. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv. í heild eða einstök efnisatriði þess, en vil skírskota til fyrri reynslu á samhljóða frv., sem samþ. var fyrir einu ári, og meiri hl. n. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. landbn., þá var landbn. ekki á eitt sátt í þessu máli. Við 3 nm. flytjum hér brtt., það eru auk mín hv. 2. þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl., en eins og þegar er fram komið, þá fjallar þetta frv. um ráðstafanir í landbúnaði í sambandi við þá gengisbreytingu, sem átti sér stað fyrir rúmum mánuði síðan. Það er með landbúnaðinn eins og aðra atvinnuvegi, að hann hagnast ekki á gengisfellingunni. Útflutningur landbúnaðarvara hefur yfirleitt verið lítill þar til nú síðustu árin, að hann hefur aukizt nokkuð, en hins vegar hefur verðlagið farið heldur lækkandi á erlendum markaði samhliða því, að við höfum þurft að fá mun hærra verð fyrir okkar afurðir hérna innanlands, sakir þess hvað allur framleiðslukostnður hefur hækkað mikið í verði. Það er líka vitað mál, að reksturskostnaður allur stórhækkar nú eftir gengisbreytinguna. Fóðurbætir og áburður kemur hvort tveggja til með að hækka um 50% og þótt benda megi á, að eitthvað komi þar á móti í hækkuðu verði á útlendum landbúnaðarvörum, þá verða þær ekki til að brúa það bil, sem er á milli hækkunar innanlands og þess, sem bændur þurfa að fá fyrir sínar vörur. Það er vitað mál, að framleiðslukostnaður á osti hækkar t.d. um 17 kr. nú eftir þessa gengisbreytingu, en verðhækkun á hverju kílói, sem kemur á móti, er aðeins 12,00 kr. Það er líka vitað mál, að allar vélar og tæki til landbúnaðarins hafa stórhækkað nú um eins árs skeið, og hygg ég, að sú hækkun, sem er frá því í fyrra í október, sé í það minnsta 80%. Þetta eru að verða það gífurlegar hækkanir á kostnaði við vélakaup, að bændur sjá varla fram á, hvernig þeir halda við vélakosti sínum með þeirri dýrtíð, sem orðin er í landinu. Samhliða þessu þá er það vitað mál, að ef tekið er árið 1967, þá hafa bændur ekki haft meiri meðaltekjur en tæpar 100 þús. kr., samkvæmt því sem Hagstofa Íslands upplýsir, en þeim bar samkv. verðlagsgrundvelli að hafa því sem næst 200 þús. kr. í árstekjur. Þeir hafa því orðið að taka meginhlutann af framleiðslukostnaðaraukningunni yfir á sínar eigin herðar og brúa bilið af eigin kaupi, sem þeim bar að nota til heimilisþarfa. Þar af leiðandi hafa bændur orðið lang-tekjulægsta stétt þjóðarinnar nú, eins og raunar oft áður, þó að ekki hafi orðið í jafnríkum mæli og hér hefur orðið. Það verður því að spyrna við fótum, ef vel á að fara um landbúnaðinn í framtíðinni. Þetta frv. felur það í sér að ráðstafa fjármagni, sem við flm. þessarar brtt., sem er á þskj. 207, leggjum til, að verði fyrst og fremst varið til þess, að bændur nái því grundvallarverði, sem þeim er ætlað að fá út úr búvöruverðinu. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að bændur lifi á jafnlágum tekjum og raun ber vitni um, að þeir hafi gert árið 1967. Það er því brýn nauðsyn á að nota þann gengishagnað, sem til fellur í þetta sinn, til að brúa það bil, sem er á milli þess, sem bændur fá fyrir framleiðsluvörur sínar, og hins, sem þeim ber að fá samkvæmt verðlagsúrskurði hverju sinni. Þá gerir okkar brtt. einnig ráð fyrir, að landbrh. setji reglur um afgreiðslu þess fjár, sem til ráðstöfunar kann að verða umfram það, sem fer til þess, að skráð verð fáist fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir, en leita skal hann þó umsagnar Framleiðsluráðs landbúnaðarins um það, hvernig þessu fé skuli varið, því að Framleiðsluráð landbúnaðarins er þessum málum þaulkunnugt og veit því betur en aðrir, hvernig hyggilegast er að verja slíkum fjármunum hverju sinni. Ég vænti því þess, að brtt. verði samþ., svo að við vitum í meginatriðum, hvernig því fjármagni verði varið, sem frv. fjallar um.



Herra forseti. Ég skal fúslega viðurkenna það, að ég átta mig ekki á nauðsyn þess að ráðstafa gengishagnaði af birgðum landbúnaðarvara á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir og einnig er kveðið á um í nýsamþykktum lögum um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu, en í 4. gr., 2. málsgr. þeirra laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Mismunur andvirðis skilaðs gjaldeyris á eldra gengi og andvirðis hans á hinu nýja gengi samkv. 1. málsgr. skal færður á sérstakan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Fé sem á reikninginn kemur, skal ráðstafa með sérstökum l. í þágu þeirra atvinnuvega, sem eiga viðkomandi afurðaverðmæti.“ Og ég held, að það sé út af fyrir sig enginn ágreiningur um það, að landbúnaðurinn á að njóta þess gengishagnaðar, sem þarna myndast. En hinu átta ég mig ekki á, hvers vegna nauðsynlegt sé að fara með þetta, í þessum lögum um ráðstafanir vegná ákvörðunar Seðlabanka Íslands um gengi íslenzkrar krónu, á hliðstæðan hátt og sjávarútveginn, því að ég tel, að þarna sé nokkur skilsmunur á. Það er mjög eðlilegt, að ríkið taki til sín gengishagnað af birgðum sjávarafurða og ráðstafi þeim svo aftur síðan til sjávarútvegsins á einhvern hátt, því að ef þetta væri ekki gert í sjávarútveginum, mundu sumir framleiðendur, sem væru svo heppnir að eiga vörubirgðir, fá mikinn gengishagnað, en aðrir fengju ekki neitt. Í landbúnaðinum held ég, að þetta gegni öðru máli, þar eru í raun og veru birgðirnar, ef svo má segja, sameign bændastéttarinnar í landinu. Þar er ekki nema um einn útflutningsaðila að ræða, þannig að þetta er þar miklu einfaldara, og ég tel, að það hefði átt, þó það sé nú kannske of seint sagt nú, að fara með þetta alveg á hliðstæðan hátt og ef það hefði skeð, að engin gengisbreyting hefði átt sér stað, en útfluttar Landbúnaðarvörur hefðu skyndilega hækkað mjög mikið í verði á erlendum markaði, þannig að þessi gengishagnaður hefði fyrst og fremst átt að koma inn í dæmi framleiðsluársins 1968–1969. Og þá var vitanlega fyrir fram, held ég, erfitt að segja, hvernig þetta kom út. Í fyrsta lagi mundi þá þessi gengishagnaður, þessi hækkun á verðinu í íslenzkum krónum, hafa leitt til þess, að bændur losnuðu við það tap, sem þeir verða að bera sjálfir, ef 10% uppbæturnar duga ekki til, eða þeir hefðu losnað alveg við það, eða það hefði minnkað; eða þá að þessi gengishagnaður hefði orðið meiri en til þess að jafna þetta tap, þá hefði lækkað framlag ríkisins, og þá hefði ríkið ekki þurft að greiða full 10% í uppbætur. Ég hefði talið mjög eðlilegt, að þannig hefði verið að þessu staðið. En sú varð nú ekki raunin á, og með þessum l., sem ég vitna hér til, var ákveðið, að þetta skyldi fært á sérstakan reikning, og nú kemur sá vandi, hvernig á að ráðstafa þessu, og í því frv., sem hér liggur fyrir, er svo fyrir mælt, að þessu skuli ráðstafað í þágu landbúnaðarins samkv. ákvörðun landbrn. Annað segir hér ekki um þetta. Ég vil taka það fram sem mína skoðun, að ég tel almennt óheppilegt, að það sé raunverulega verið að greiða hærri uppbætur en 10%, eða greiða þar viðbótarfé af sérstökum reikningum. Og það álít ég líka m.a. með tilliti til þess, að ég tel, að allar hækkanir á rekstrarvörum og útgjöldum bænda, sem leiða af gengisfellingunni, muni smátt og smátt koma inn í búvörugrundvöllinn og gefa þeim hærra afurðaverð í staðinn, þegar fram líða stundir. En eins og t.d. þessi brtt. við frv. er orðuð, þá er berum orðum sagt, að þennan afgang skuli nota til að greiða verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir til viðbótar því fé, sem greitt er skv. 12. gr. l. nr. 101/1966 allt að því marki, að bændur fái greitt hið skráða verð fyrir framleiðsluna. Nú er ekkert tekið fram um það nánar í þessari till., við hvaða framleiðsluár er átt, hvort flm. þessarar tillögu meini það þannig, að ef orðið hefur halli á þessu, eins og sjálfsagt hefur orðið á framleiðsluárinu 1967–1968, þá megi með þessum peningum greiða upp í þann halla, eða hvort þetta sé halli yfirstandandi árs, ef hann verður, eða jafnvel næsta framleiðsluárs, þannig að ég sé ekki, að þarna séu nein skýr ákvæði í því efni, þetta er svo almennt orðað. En ég skal játa það, að úr því að þessi gengishagnaður var tekinn á sérreikning og síðar á að ráðstafa honum sérstaklega eftir ákvörðun landbrh., sé í raun og veru ekki hægt að vita það í dag, eða gera sér örugga grein fyrir því, hvernig sú ráðstöfun að lokum verður. En ég tel þó, að úr því að þetta var ekki reiknað beint inn í dæmi yfirstandandi framleiðsluárs, þá eigi einna sízt að nota þetta til þess að greiða tillag til bænda umfram þessi 10%, sem ríkið borgar, og sem bændur eiga að vita, að samkvæmt framleiðsluráðslögunum er hámark þess, sem þeir geta fengið frá ríkinu. Ég mun að vísu samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir óbreytt, í trausti þess að hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh. finni sanngjarna lausn á því, hvernig á að deila þessu fé út, en ég vildi sérstaklega leyfa mér að benda á eitt atriði, en það er hið mikla gengistap stofnlánadeildar landbúnaðarins, og ég teldi skynsamlegt, að einhverju af þessum fjármunum væri, úr því sem komið er, varið til þess að bæta það gengistap. Ég vil svo að lyktum aðeins gera smáathugasemd við það, sem formælandi minni hl. landbn. sagði hér áðan, hv. 1. þm. Vesturl., þegar hann var að tala um tekjur bænda á árinu 1967, hversu langt þær hefðu verið undir því kaupi, sem bóndanum bæri samkvæmt grundvellinum. Það er alveg rétt, að tekjur bænda voru alllangt frá því. Að vísu má ærið mikið segja um þessa útreikninga og úrtöku Hagstofunnar á tekjum bænda, sem ég skal ekki fara út í hér, en ég tel, að þessi hv. þm., þegar hann talar um þessi mál, gleymi alltaf einu atriði, sem er sleppt niður, en það er það, að í gamla búvörugrundvellinum, þ.e. '66 og '67 og eldri, var reiknað með því, að bændur hefðu atvinnutekjur utan bús, og þessi fjárhæð þessara tekna var um 10 þús. kr. á ári. En það kemur fram í úrtökum Hagstofunnar, að þessi liður var hærri en gert var ráð fyrir í grundvellinum, hann var 19 þús. kr. og er venjulega talinn vera í úrtaki Hagstofunnar utan við tekjur bóndans af Íandbúnaði, en samt sem áður á að taka þennan lið með, þegar hann er borinn saman við ætlaðar tekjur bóndans, sem sagt búvörugrundvöllinn, og þarna er alltaf sleppt um 19 þús. kr. fjárhæð, þegar verið er að bera þetta saman.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ummælum hv. 3. landsk. þm., sem mér finnst ekki vera beint ástæða til að deila neitt við, en hins vegar finnst mér breyt. á þeim hv. þm. frá því hann fyrst fór að ræða landbúnaðarmál í Alþ. vera mikil og það til bóta. Ég vil líka þakka honum það, að hann reyndist mikið betur en margir bjuggust við í þeim verðlagsúrskurði, sem felldur var á s.l. hausti um búvöruverð til bænda. Ég held því, að hugur hans til landbúnaðarins standi mikið betur en maður bjóst við í fyrstu og hann kannske vill vera láta í dag. En hvað um það, hann þarf nú, enn sem fyrr, að halda sig ofurlítið við sama heygarðshornið meðan eitthvað er eftir á stabbanum og var hann að reyna að bera í bætifláka fyrir það, að við úrtakið, sem Hagstofa Íslands hafði gert á tekjum bænda fyrir árið 1967, væri ýmislegt að athuga. Það má vel vera. Sjálfsagt má leggja þessi mál fyrir á ýmsa vegu. En ég held þó, að þar sé ekki um svo mikinn mismun að ræða, hvort inn í þær tekjur bænda væru teknar 10 eða 20 þús. kr., þegar þeir áttu að hafa um 200 þús. kr. í tekjur, samkv. því verðlagi, sem var á búvörunum, en fengu aðeins 92 eða 93 þús., þannig að ef það hefði verið tekið með í reikninginn, þá hefði það aldrei komizt hærra en í 110 þús. kr., það er algjört hámark. Þarna vantar því allmarga tugi króna á það, að bændur fengju það verðlag, sem þeim bar. Svo er það annað, sem hv. þm. minntist á, er hann gat þess, að ef það hefði orðið verðhækkun erlendis á íslenzkum landbúnaðarvörum, þá ætti það vitanlega að koma beint inn í verðlagið til bænda. Hann sagði, að sér hefði eiginlega fundizt, að það væri óþarfi að vera að gera ráð fyrir, hvernig gengishagnaði væri varið, því að hann ætti að koma fram á svipaðan hátt. Í þessu er ég honum sammála, og í raun og veru fjallar þetta frv. og okkar brtt. þremenninganna alveg um það, að gengishagnaðurinn, sem kann að verða af útfluttum landbúnaðarvörum, komi inn í verðlagið og verði til þess að tryggja bændum grundvallarverð, svo þeir komist í það minnsta nær því en þeir mundu annars komast. Þá minntist hv. þm. á það, að það kæmi ekki fram í brtt. okkar eða nál., við hvort árið við ættum, þegar brúa ætti bilið í verðlagsmálum, hvort það væri 1967–68 eða 1968–69. Frá mínum sjónarhóli skiptir þetta kannske ekki höfuðmáli, en það, sem vitað er í dag er, að bændur vantar um 130 millj. kr. á það, að verðlagsárið 1967–68 skili sér, það er vitað mál. Og það hefur verið hald manna til þessa, að því er varðar verðlagsárið 1968–69, að það muni vanta allmiklu hærri upphæð á það, að landbúnaðarframleiðslan skili því verðmæti til bænda, sem verðlagsúrskurður hv. landsk. þm. gerði ráð fyrir. Þannig að ég hygg, að þó að allur gengishagnaðurinn verái notaður til að brúa verðlagið á yfirstandandi ári og hinu sleppt, þá komi til með að vanta nokkuð á, að bændur beri úr býtum það, sem úrskurður yfirn. gerði ráð fyrir á s.l. hausti. Því miður standa dæmin svona, en ég er hv. þm. sammála um það, að það ber að greiða úr því misræmi, sem skapast, þegar um er að ræða lán, eins og hjá stofnlánadeildinni, með gengisáhættu. Ég er honum þakklátur fyrir það, ef hugur hans stendur til þess að sýna lit á því, að slíkum mismun verði komið yfir á breiðara bak, og skal ég styðja hann í því að flytja till. hér á þingi um að svo verði gert, en ég hygg, að það verði ekki hægt að taka neina fjármuni af gengishagnaði í því skyni, þótt æskilegt hefði verið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 1. þm. Vesturl. fögur orð um, að ég væri batnandi maður í landbúnaðarmálum og að ég hefði nú allt aðrar og betri skoðanir, að hans dómi, á þessum málum en fyrst þegar ég kom á þing. Ég held þó, að ég verði nú samt sem áður að lýsa því yfir, að þessi fögnuður hv. þm. eigi ekki alls kostar við rök að styðjast að því leyti til, að ég held, að mínar skoðanir á landbúnaðarmálum séu í grundvallaratriðum mjög svipaðar og þegar ég kom á þing. Hins vegar höfum við hv. 1. þm. Vesturl. átt hér saman sæti í landbn. Ed. í 9 ár, og við höfum þess vegna oft talað saman um landbúnaðarmál og kannske kynnzt skoðunum hvors annars betur. Og ég held, að hv. 1. þm. skilji miklu betur mínar skoðanir nú en þá, en ekki það, að þær séu eitthvað mjög breyttar. Það er auðvitað alveg ljóst af lögum um Framleiðsluráð, að ekki er að hægt að tryggja bændur - og er ekki meiningin - með búvörugrundvöllinn, hvort sem um hann er samið í Sexmannanefnd eða hann er dæmdur af yfirnefnd, gegn tapi af völdum offramleiðslu. Hins vegar eiga bændur - þeir þekkja þessi mörk - að reyna að halda sig innan þeirra, og þá ekki sízt ættu forystumenn í landbúnaðinum að leiðbeina þeim um það, en á það hefur mikið skort, því að venjulega hafa þessir forystumenn bændanna predikað það, að þetta væri nú að lagast og þetta væri að breytast, þó að þetta hafi nú verið að nálgast þessi 10% mörk eða jafnvel farið umfram þau, þá sé þetta algjör undantekning og hjólið færi að snúast í hina áttina. Því miður hafa þessar leiðbeiningar bændaforingjanna átt við lítil rök að styðjast. Það, sem ég var að reyna að skýra hér í minni fyrri ræðu, var, hvernig hefði átt að fara með þennan gengishagnað af búvörunni, sem á að flytja út, og setja þetta eingöngu inn í dæmið um framleiðslu ársins 1968–1969. Nú segir hv. 1. þm. Vesturl., að það sé fyrirsjáanlegt, að þarna verði tap á þessu hjá bændum, vegna þess að framleiðslan sé það mikil, að þessar 10% uppbætur dugi ekki til. Þetta kann að vera rétt, ég þori ekki að fullyrða þessa hluti. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að um þessa hluti sé ákaflega erfitt að segja nokkuð fyrirfram. Ég held, að það sé ekki fyrr en framleiðsluárið er að verða búið, sem maður getur reiknað þetta dæmi til fulls og komizt til botns í því. Munurinn á mínu sjónarmiði og hans sjónarmiði í þessu er, að ef þetta gengur inn í dæmi framleiðsluársins 1968–9 og ef það sýnir sig, að þessi gengishagnaður, eða hvað maður kallar þetta, gerir meira en að losa bændurna undan því að þurfa að bera þetta sjálfir, vegna þess að 10% uppbæturnar hrökkva ekki til, gengishagnaðurinn borgar þetta allt og það er afgangur, þá meina ég, að afgangurinn eigi að koma fram í því, að ríkið borgi minna en 10%. En hv. þm. vill þá, að þessi afgangur sé notaður til að borga það, sem á vantaði á síðasta framleiðsluári eða framleiðsluárinu þar á undan, þetta er í raun og veru, að mér skilst, það sem skilur á milli okkar. En málin þróuðust nú ekki á þennan veg, eins og ég gat um áðan, því að það var ákveðið að setja þennan gengishagnað á sérstakan reikning og ráðstafa honum í þágu landbúnaðarins. Ég er alveg sammála því, að þessu sé ráðstafað í þágu landbúnaðarins, en ég hef nokkuð aðrar skoðanir en hv. 1. þm. Vesturl. um það, úr því sem komið er, á hvern hátt þessu fé verði bezt ráðstafað í þágu landbúnaðarins.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð, sem ég vildi segja út af ræðu hv. 3. landsk. þm. Ég skal ekki deila við hann um það nú, að hann hafi hug á því að vilja lækka útflutningsuppbætur, það vildum við kannske allir, en ég hygg, að við viljum í það minnsta flestir líka, að bændurnir fái þau laun, sem þeim ber, og að þeir fái út úr verðlaginu það, sem verðlagsgrundvöllur gerir ráð fyrir hverju sinni. Það, sem hv. þm. deildi á, var það, að bændasamtökin og forystumenn bænda hefðu ekki gert neitt til þess að breyta um í búnaðarháttum, þegar sýnt var, að 10% af heildarverðmæti framleiðslunnar dugði ekki fyrir útflutningsuppbótum. Það er nú svo, að ég held, að ýmsar áætlanir, sem gerðar hafa verið hér á landi undanfarið, hafi ekki staðizt. Og ég býst við því, að 1960 og 1961 hafi kannske ekki margir búizt við því, að það mundi líða fljótlega að því, að þessi 10% dygðu ekki til þess að bæta upp mismuninn á því verðmæti, sem við bændur fáum fyrir okkar útflutningsvörur og því, sem okkur ber. En meginorsökin í því, að þetta hefur farið á þennan veg er ekki framleiðsluaukningin, heldur dýrtíðaraukningin. Við þann vanda hefur bændastéttin því miður ekki ráðið. Hins vegar held ég, að það sé óhætt að fullyrða það, að forystumenn bænda hafi gert allt, sem þeir hafa getað, til þess að takmarka framleiðsluna eins og unnt er, svo að ekki þyrfti framleiðsluaukningin að verða til þess, að verðlagið skilaði sér ekki í hendur bændanna. Og ég veit, að það er unnið að þessu á sviði landbúnaðarins hjá félagasamtökum bændastéttarinnar, og ég vænti þess áður en langir tímar líða, að það muni ekki á þeim standa í þessum efnum, ef hinn þáttur málsins, sem er miklu sterkari í þessu öllu, þ.e.a.s. dýrtíðarskrúfan, yrði tekin sömu tökum.



Herra forseti. Ég er nú hv. 1. þm. Vesturl. ekki sammála um það, að það sé nú fyrst og fremst dýrtíðin, sem hafi valdið þessu, að bændur þurfi að flytja út landbúnaðarvörur, heldur sé það fyrst og fremst of mikil framleiðsla, og það er rétt að undirstrika það í þessu sambandi, að á undanförnum árum, það hefur verið kannske svolítið misjafnt, en það má segja almennt hefur það nú verið svo, að verið hafa mjög miklar niðurgreiðslur hér innanlands á verði landbúnaðarafurða, og þetta hefur leitt til þess, að neyzlan hér innanlands hefur verið í algjöru hámarki og ekki taldar neinar líkur á því, að það sé hægt að auka innanlandsneyzluna á mann í framtíðinni, þvert á móti má jafnvel búast við, að þróunin verði gagnstæð. Ég vil líka benda á það, að fyrir nokkrum árum síðan, ég man það nú ekki, hvað það var langt síðan, en það eru um 3– 4 ár, var skipuð sérstök sex manna nefndaf Stéttarsambandinu og Framleiðsluráði til þess að marka frambúðarstefnuna í landbúnaðarmálum, og m.a. sérstaklega taka afstöðu til þess, hvort Íslenzkur landbúnaður ætti fyrst og fremst að framleiða fyrir innanlandsmarkað, eða hvort það ætti verulega að hugsa um útflutning. Nú, þeir fóru til útlanda og söfnuðu einhverjum skýrslum um það, hvaða uppbætur og styrki landbúnaðurinn fengi hér í nágrannalöndunum og birtu þetta í landbúnaðarritunum hér. Síðan hefur þessi n. ekkert gert, það hefur ekkert frá henni heyrst, og þessi n. hefur algjörlega vanrækt sitt starf. Af því að hv. 1. þm. Vesturl. er nú áhrifamaður í samtökum bænda, þá vildi ég nú mælast til þess við hann, að hann ýtti nú við þessari n., svo að hún færi að skila áliti. Það er mál til komið.



Herra forseti. Þó hér séu nú orðnar langar umræður og nokkuð skemmtilegar, þá vil ég aðeins gera eina aths. við síðustu orð hv. 1. þm. Vesturl. vegna þess, að hann sagði, að dýrtíðaraukningin væri aðalorsökin í erfiðleikunum við útflutninginn. Það er ekki langt síðan, að ég hlustaði á ágætt erindi í búnaðarþættinum, ég man nú ekki eftir hvaða ráðunaut það var, ég held Agnar Guðnason, en þar rakti hann erfiðleikana á útflutningi á dilkakjöti til Bretlands í mjög góðu erindi, sem ætti sannarlega að birtast víðar, en hann drap einmitt á orsökina. Brezkur landbúnaður er rekinn, að því er hann sagði, með allt að 70% af kostnaði frá ríkinu. Við þurfum að keppa á þessum markaði. Það er auðvitað alveg útilokað, að við náum þess vegna mjög háu söluverði þar. Við verðum að sætta okkur við það markaðsverð, sem þar ríkir, með lágu útflutningsverði héðan. Hins vegar skal ég taka undir það, að óstöðugt verðlag hér heima, hækkandi framleiðslukostnaður, þrengir að landbúnaðinum til að selja á slíkan markað. En það er engan veginn höfuð orsökin a.m.k. eins og þessi ágæti ráðunautur lagði það fyrir. Hann var með fleiri dæmi. Ég vil bara, að þetta komi skýrt fram, vegna þess að það er erfitt að selja á brezka markaðinn okkar ágæta kjöt. Auk þess eru vaxandi kröfur um eftirlit í sláturhúsum og heilbrigðisfrágang, sérstaklega á bandaríska markaðnum, og kostnaðurinn hér heima hefur orðið verulega meiri, vegna þess að við höfum orðið að mæta mjög vaxandi kröfum um hollustuhætti og frágang og hreinlæti í sláturhúsum. Þetta er mikið vandamál, ég skal taka undir það. En ég vil lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel eðlilegast, að megnið af þessum gengismismun svo kallaða, sem er auðvitað allt annars eðlis í sjálfu sér en hjá sjávarútveginum, þar sem um verulegar uppbætur á þessar afurðir er að ræða, að stofnfjársjóðir og þeir sjóðir, sem hjálpa bændum til að endurskipuleggja sinn rekstur, t.d. í sláturhúsum og frystihúsum og þar fram eftir götunum, fái verulega góða fyrirgreiðslu út úr þessu.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Hv. 3. landsk. minntist á, að það væri starfandi n., sem hefði átt að finna nokkurs konar rekstrargrundvöll, eins og hann kallaði það, fyrir landbúnaðinn, og að frá þeirri n. hefði ekkert komið. Það er ekki rétt, því ég hygg, að n. sé búin að gefa út nokkurn hluta af sínu áliti, enda þótt það sé ekki allt komið, og n. starfar enn þá að sínum viðfangsmálum. En hv. 5. landsk. upplýsti í raun og veru, hvaða vandamál við er að etja í okkar landbúnaði í sambandi við útflutningsmálin, því það er ekki einungis framleiðslukostnaður erlendis, heldur er það líka landbúnaðarpólitíkin í hlutaðeigandi löndum, sem við flytjum okkar afurðir til, sem þar ræður miklu um, eins og t.d. í Bretlandi. Það er vitað mál, að þar hefur ríkisframlag til landbúnaðarins farið stórhækkandi með hverju ári, sem hefur liðið, og þetta er að vísu meðvirkandi orsök í þeim vandamálum, sem við höfum við að etja í sambandi við útflutninginn til Bretlands, samhliða því sem okkar bezti markaður var útilokaður, a.m.k. á tímabili, þ.e. saltkjöt til Noregs. En eigi að síður fell ég ekki frá því, að dýrtíðaraukningin á mestan þáttinn í þessum málum og framleiðslukostnaðinum innanlands, því að ég hygg, að það sé ekki fjarri lagi, að dýrtíðin hafi vaxið um 10% á hverju ári, a.m.k. í tíð núv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar og viðauka við stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er sent til Ed. frá Nd., þar sem það var samþykkt samhljóða. Er hér um að ræða heimild fyrir hæstv. ríkisstj. til að undirrita sérstök yfirdráttarákvæði, sem eiga að verða til þess að örva alþjóðaviðskipti, þótt gullforði standi ekki fullkomlega að baki, eins og nú hefur verið regla. Við þessa breyt. laganna fá Íslendingar aukna möguleika til þess að notfæra sér yfirdráttarheimild hjá sjóðnum, og það er að sjálfsögðu mikils virði, eins og nú stendur á í gjaldeyrismálum okkar. Fjhn. Ed. hefur haft þetta frv. til athugunar og skilar n. áliti á þskj. 210. N. hefur samhljóða mælt með samþykkt frv.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. um verðlagsmál nr. 54 frá 14. júní 1960 er komið frá Nd. Er hér einvörðungu um framlengingu nefndra laga að ræða. Gert hafði verið ráð fyrir óbreyttri skipan verðlagsnefndar næstu fjögur ár, en hv. Nd. ákvað gildistíma til loka ársins 1969 eða til eins árs, en þá er gert ráð fyrir, að lokið sé framtíðarskipan þeirra mála, sem nú er unnið að. Samkvæmt þessum lögum eiga sæti í verðlagsnefnd þrír fulltrúar Alþýðusambands Íslands, tveir frá Vinnuveitendasambandi Íslands, einn frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, einn frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, einn frá Verzlunarráði og ráðuneytisstjóri viðskmrn., sem er form. n. Fjhn. d. mælir með, að þetta frv. verði samþ. óbreytt og skilar nál. á þskj. 212.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft fund um þetta frv, og er því meðmælt, að d. ljái því fylgi. Þó er þetta samþykki bundið fyrirvara frá einstökum nefndarmönnum, fjórum af sjö, og munu þeir væntanlega gera nánari grein fyrir, í hverju þeir fyrirvarar liggja. Ég vil taka fram strax, að okkur hefur þótt nauðsyn á að leiðrétta villu, sem komizt hefur inn í frv., þar sem talað er um: „allt að 4 sjómílum frá grunnlínupunktum.“ Við föllumst alveg á það, sem bent var á af hv. 6. þm. Sunnl. við 1. umr., að þetta er í sjálfu sér meiningarleysa, og höfum þess vegna borið fram till. um leiðréttingu, þannig að í stað orðsins „grunnlínupunktum“ komi þarna: „línu, sem dregin er á milli grunnlínupunkta.“ Kannske hefðum við getað verið stuttorðari og sagt aðeins „frá grunnlínu“, en a. m. k. á þetta ekki að geta orkað tvímælis, eins og við höfum orðað það. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki fyrirferðarmikið. Það er varla hægt að segja, að það hafi svo mikið sem eina frvgr. Það er aðeins ákvæði til bráðabirgða og mun það vera frekar óvenjulegt, að frv. láti ekki meira yfir sér. En samt er þetta mjög merkilegt frv. að því leyti, að með því má segja, að verði viss þáttaskil í meðferð landhelgismálsins hér á Alþ. Hingað til hafa kraftarnir beinzt að því fyrst og fremst - og ég vil segja næstum eingöngu - að færa út túngarðinn, ef svo má að orði komast, þ. e. að breikka það svæði frá strandlínunni og frá mynni fjarða og flóa, sem lögsaga landsins nái til að því er snertir fiskveiðar. Og í þessu hefur okkur orðið blessunarlega mikið ágengt á seinustu áratugum frá því lögin um vísindalega verndun landgrunnsins voru sett. Vonandi tekst að halda áfram í sama horfinu og að ná lögsögu yfir landgrunninu öllu, áður en of langur tími líður. Því að það er það, sem við erum sammála um að stefna að í þessu máli. En það er eins og með bóndann, sem færir út túngarðinn, að hann gerir það ekki eingöngu, af því að hann elski grasið sem slíkt, heldur til þess að hafa af því meiri nytjar. Þegar ég var ungur, var það einsdæmi að sjá stórgrip beitt á ræktað land, en þetta þekkjum við um allt land núna; það þykir henta að hafa mjólkurkýrnar og jafnvel sauðfé að haustinu á túngresi til þess að ná betri arði af búskapnum. Og eins hlýtur það að vera tilgangurinn með stækkun landhelginnar að hafa hennar betri not en við gátum gert, á meðan hún var svo þröng sem hún var fyrir aðeins 20 árum. Og það er einmitt þetta, sem er stóra atriðið við þetta litla frv., að það er fyrsta skrefið í því að nýta þau auðæfi, sem þarna eru á sem hagkvæmastan hátt og eftir því sem bezt hentar á hverjum stað. Ég skil ákaflega vel að það sé uggur í mönnum, þegar farið er inn á nýja braut, og hef mikla samúð með sjónarmiðum hv. 2. þm. Austf„ sem fram komu við 1. umr., en ég held einmitt, að samanburðurinn við túnræktina ætti að færa honum sem góðum landbúnaðarfrömuði heim sanninn um, að hér er um nokkuð skyld viðhorf að ræða. Einnig skil ég það, að hv. 11. þm. Reykv. harmaði það, að málið hafði ekki fengið ítarlegri og meiri undirbúning hjá þeirri n., sem skipuð var einmitt til að undirbúa framtíðarlausn eða a. m. k. næsta skrefið í þessu máli. En það hefur atvikazt svo, að það er nauðsyn að gera eitthvað nú þegar í þessum málum, og þess vegna setjum við bráðabirgðaákvæði, sem eiga þó heldur að verða n. til hjálpar en hið gagnstæða, en ekki hindra það starf, sem þessi ágæta n. á væntanlega eftir að vinna, og sú ráðstefna fróðra manna í þessum efnum, sem hún hefur kallað saman í næsta mánuði. Allir þessir hlutir þurfa ekki að rekast á, heldur er hér tekið skref til bráðabirgða, sem á síður en svo að hindra framtíðarlausnina. Það hefur verið haft orð á því, að það væri einkennilegt, að hér væri ekki farið eftir einni ákveðinni meginreglu um lausn vandamálsins. Þetta tel ég höfuðkost frv. Þetta sýnir, að þeir, sem það hafa undirbúið, gera sér ljóst, að aðstæður eru mismunandi á mismunandi stöðum kringum landið og að það, sem getur verið réttmætt við Vestmannaeyjar, þarf t. d. ekki að vera réttmætt við Grímsey, af því að atvinnuháttum er mismunandi háttað á þessum tveim stöðum. Það er ljóst, að í frv. er gengið lengst til móts við kröfur Vestmanneyinga, og það er að mínum dómi réttmætt, því að þeir eiga þarna mest í húfi, en þar næst eru vissir af íbúum Reykjaness, sem einnig eiga þarna mjög mikilla hagsmuna að gæta - og þá fyrst og fremst Grindvíkingar. Þarna hefur einnig verið borin fram till., sem fer nokkuð í bága við þá stefnu, sem almenn hefur verið áður, þ. e. að fara alls ekki inn fyrir vissa grunnlínu, því gert er ráð fyrir að gefa veiðileyfi á mjög takmörkuðu svæði, sem ná allt upp í landsteina. Þd. til upplýsingar vil ég gefa þá skýringu, að þarna sunnan Reykjaness er yfirleitt hraunsvæði, þar sem togveiðar koma ekki til greina, en innan þess svæðis, sem þarna er gerð almenn undantekning á, eru þrjár bleyður í hrauninu, hver um sig mjög takmörkuð. Þetta eru einmitt staðirnir, þar sem togbátarnir hafa oft fengið góðan afla. Síðan er tekið upp það nýmæli að fylgja strandlengjunni, en ekki grunnlínum sunnanlands, en aftur á móti að norðan er grunnlínunum fylgt, og þetta hygg ég, að sé rétt aðferð og einnig að það sé réttmætt að hafa línuna fjær landi fyrir norðan heldur en sunnan vegna þess, hve ólíkt hagar til á þessum svæðum. Til þess að mæta óskum Húsvíkinga og annarra aðila við Skjálfandaflóa hefur einnig verið bætt inn í frv. síðan það var flutt, ákvæði, sem á að vernda rétt þeirra, þar sem segir: „Þó skal við útgáfu veiðileyfa verða tekið tillit til nauðsynlegrar friðunar fyrir botnvörpu á svæðinu frá Rauðanúp vestur að Gjögurtá.“ Í því sambandi langar mig til að segja d. frá símskeyti, sem er rétt nýkomið frá Grímseyingum, þar sem þeir segja svo, með leyfi hv. forseta: „Grímseyingar vilja hér með lýsa óánægju sinni vegna fram komins frv. um togveiðar í landhelgi og skora á þm. að hlutast til um, að ekki verði ógnað búsetu fólks á smástöðum, sem eiga alla afkomu sína undir sjávarafla, með því að láta togbáta spilla möguleikum á mannsæmandi lífi. - Hreppsnefndin.“ Ég vona, að þetta sjónarmið Grímseyinga og þeirra hagsmunir verði hafðir í heiðri á allan hátt, af hv. rn., þegar til leyfaveitinga kemur. Ég sé nú, að ráðh. eru ekki hér inni í svipinn, en sjútvn. mun beina athygli réttra yfirvalda að þessari réttmætu beiðni íbúanna á norðurhjara Íslands. Það er ekkert nýmæli um svæðið frá Garðsskaga norður að Horni, því að það er lokað eins og áður, og sama gildir um Austfirði, að þar er ekkert að gert í bili, en þessi svæði bæði bíða þeirrar athugunar, sem fram fer í landhelgisnefnd. Ég held, að það séu varla fleiri atriði, sem ég þarf að taka fram, og leyfi mér að mælast til þess, að hv. d. samþykki frv. með þeirri brtt., sem fram er borin.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 21 l ber með sér, virðist vera ákaflega takmörkuð ánægja hjá meiri hl. nm. með þetta frv., því að meiri hl. nm. hefur skrifað undir meðmæli með frv. með fyrirvara. Ég er á meðal þeirra, sem hafa skrifað undir með fyrirvara, og ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna ég hef hér fyrirvara á, en mun ekki fara að ræða þetta mál mjög almennt nú. Ég verð að segja það, að ég er á engan hátt ánægður með afgreiðslu þessa máls. Og ég er ekki ánægður með þetta frv., eins og frá því er gengið og til þess er stofnað. En ég vil þó ekki leggjast gegn því, úr því sem komið er, og þar sem hér er aðeins um bráðabirgðaákvæði að ræða, sem ætlað er að gilda um mjög takmarkaðan tíma, eins og margbent hefur verið á af öðrum í þessum umr., hefðu það verið eðlilegust vinnubrögð í þessu máli, að landhelgisnefnd sem svo hefur verið kölluð, hefði verið gefið færi á að ljúka sínu starfi og að aðgerðir hefðu verið látnar bíða á meðan. Ég tel að í þessu máli verði að fara mjög varlega bæði vegna friðunarsjónarmiða og til þess, að möguleikum til frekari útfærslu sé ekki á nokkurn hátt spillt. Ég tel, að hér í d. hafi ekkert tóm gefizt til þess að athuga þetta mál. Ég hefði t. d. talið æskilegt, að tal hefði verið haft af fiskifræðingum og þeir látnir gera sjútvn. grein fyrir sínum sjónarmiðum. Til þess hefur ekki gefizt neitt tóm, þar sem áherzla er lögð á að afgreiða þetta mál fyrir þingfrestun. Ég hefði líka gjarnan viljað athuga um breytingar á þessu frv. til enn frekara öryggis því, að fiskimiðum og fiskstofnum yrði ekki spillt. Ég hefði gjarnan viljað - eða ég hefði gjarnan getað hugsað mér það, að veiðileyfi yrðu bundin þeim skilyrðum, að lagt yrði upp á tilteknum stöðum. Til þess hefur heldur ekkert ráðrúm gefízt, því að ljóst er, að slíkar breytingar, ef gera ætti, þyrfti að athuga mjög gaumgæfilega, og ég vil fyrir mitt leyti ekki hrapa að því að gera brtt. við þetta mál. Ég viðurkenni hins vegar, að vandræðaástand hefur skapazt í þessum málefnum. Mér eru ljósir hagsmunir ýmissa útgerðarstaða í þessu sambandi, og af þeim sökum - og þar sem samkomulag varð í Nd. a. m. k. að verulegu leyti um þetta mál - þá vil ég, eins og ég hef áður sagt, ekki leggjast gegn því, að mál þetta sé nú afgreitt, en vissulega er hér um mjög þýðingarmikið og vandasamt mál að ræða. Hér er um viðkvæmt hagsmunamál að tefla, sem verður að vega og meta út frá ýmsum sjónarmiðum, og ég held, að það megi ekki líta á þetta mál út frá neinum stundarhagsmunum, heldur verði að horfa á það með framtíðina í huga. Auðvitað eigum við að nýta landhelgina á sem skynsamlegastan hátt, um það eru sjálfsagt allir sammála, en hins vegar eru ekki allir jafnsammála um það, hvort þær veiðiaðferðir, sem hér er um að tefla séu hættulausar fyrir fiskstofnana og fiskimiðin. Sumir líta svo á, að hætta sé á því, að um rányrkju verði að tefla, ef þessar veiðiaðferðir verði notaðar. Ég skal engan dóm leggja á það. En sé litið til þess atriðis, sem hv. síðasti ræðumaður ræddi um til samanburðar, þ. e. túnin, þá er það að vísu góðra gjalda vert, að túnin hafa verið færð út og stækkuð á síðari árum. En hitt skiptir nú líka verulegu máli, hvernig með túnin er farið. Arður sá, sem þau gefa af sér, fer nokkuð mikið eftir því, og ekki held ég, að það mundi þykja búmannlegt, ef farið yrði að beita hrossum á túnin. Kýrnar þykja skaðlausar, en deildar meiningar, held ég, séu um það, hversu hyggilegt það sé í raun og veru fyrir afrakstur túnanna að beita sauðfé á þau í stórum stíl. En hvað um það. Það er sjálfsagt að nýta þau auðæfi, sem hér eru við strendur landsins á sem skynsamlegastan hátt, en þó þannig, að það sé ekki gert á kostnað framtíðarinnar. Þess verðum við vel að gæta, og þess vegna tel ég, að hvert og eitt skref í þessu máli þurfi vel að athuga. En sá fyrirvari, sem ég vil alveg sérstaklega leggja áherzlu á í þessu sambandi, er sá, að ég lít svo á, að hér sé um hreint bráðabirgðaúrræði að tefla til lausnar á neyðaraðstöðu, sem skapazt hefur fyrir það, hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Ég lít svo á og vil taka það sérstaklega fram, að mitt atkvæði með þessu ber ekki að skoða á þann hátt, að ég taki á nokkurn hátt afstöðu til þess, hvernig með mál þetta verður farið, þegar n. margumtalaða hefur lokið starfi sínu og málið allt í heild sinni verður lagt fyrir Alþ. Ég vil ekki skoða þetta mál og þær ákvarðanir, sem teknar eru í þessu frv., á neinn hátt sem fordæmi fyrir frambúðarlausn þessa máls. Bæði af því, að hér er um þmfrv. að ræða og a. m. k. sumir af aðstandendum þess munu starfa í þessari landhelgisnefnd, og svo af hinu, að hv. frsm. lagði nokkra áherzlu á það hér áðan, að hér væri verið að stíga eitthvert fyrsta skrefið í þessu máli, undirstrika ég það alveg sérstaklega, að frá mínu sjónarmiði er með þessu skrefi, sem hér er stigið, ekkert fordæmi skapað. Og með þeim fyrirvara vil ég þó gefa þessu frv. mitt atkv.



Herra forseti. Ég held, að öllum hv. alþm. sé ljóst, að með þessu frv., sem hér er til umr., er Alþ. að taka afstöðu til afgreiðslu á einu af mestu vandamálunum, sem snúa að framkvæmd fiskveiðanna hér við land. Ég held einnig, að allri þjóðinni sé það ljóst, að mál þessi, þ. e. ólöglegar togveiðar íslenzkra fiskiskipa innan fiskveiðilandhelginnar, voru komin í það óefni, að slíkt var að öllu leyti óviðunandi til frambúðar. Það var því fyllilega tímabært, þegar hæstv. dómsmrh. ákvað að taka þessi mál föstum tökum svo sem gert hefur verið nú að undanförnu. Ég tel að okkur beri skylda til að fara okkur hægt í þeim efnum, þ. e. í því að opna landhelgina fyrir lítið takmarkaðar togveiðar. Og á vissum svæðum, tel ég, að ekki komi til greina, að botnvörpuveiðar verði leyfðar. Í því sambandi nefni ég t. d. Faxaflóann. Það er löngu vitað, að mikill hluti af íslenzka þorskstofninum leitar sér skjóls í Faxaflóanum, þegar eftir að klak fisksins hefur átt sér stað á hinum miklu klakstöðvum hérna við suðurströndina, á Selvogsbanka og víðar. Faxaflóinn er því í orðsins fyllstu merkingu ekkert annað en klakstöð, og sjá allir, hve nauðsynlegt er að takmarka alla veiði og notkun veiðarfæra í fullu samræmi við það. Sem betur fer, hafa flm. þessa frv. ekki talið sér fært að leggja til að botnvörpuveiðar verði leyfðar í Faxaflóa, og vona ég, að sú skoðun verði enn ráðandi, þegar þessi mál hafa hlotið meiri athugun og endurskoðun hjá þeirri n. sem hefur málið nú til meðferðar. Það hefur lengst af verið eitt beittasta vopnið, sem Íslendingar hafa átt í baráttu sinni fyrir útfærslu landhelginnar og verndun fiskimiðanna á grunnmiðum umhverfis landið, að nauðsynlegt væri að koma í veg fyrir ofveiði og rányrkju á grunnmiðunum og þá sérstaklega með þeim veiðarfærum, sem vitað er að valda mestri skaðsemi varðandi ungfiskinn. Í því sambandi er rétt að minnast þess, hvað fiskifræðingarnir sögðu og héldu fram þegar á fyrstu árunum, er farið var að berjast fyrir útvíkkun landhelginnar hér við land. Það voru erlendir fiskifræðingar, sem tóku þátt í þeim rannsóknum, sem áttu sér stað hér í Faxaflóa, þegar barátta okkar hófst fyrir aukinni friðun og stækkun landhelginnar. Niðurstaða þeirra rannsókna, sem þá áttu sér stað, fól það í sér, að við höfðum sterk rök fyrir því, að réttmætt væri að færa landhelgina út. Og sterkustu rökin, sem Íslendingar höfðu í þeim efnum, voru einmitt upplýsingar fiskifræðinganna, sem héldu því fram, að það hefði komið í ljós við þá rannsókn, sem þá átti sér stað, að einmitt innan takmarka landhelgislínunnar var gnægð fiskjar - sérstaklega þó af uppvaxandi ungviði, en utan hennar var þá ekkert annað en ördeyða. Þetta var það, sem fiskifræðingarnir sögðu á þeim tíma. Við vitum það, að Englendingar, Fransmenn og aðrar þjóðir, sem héldu uppi togveiðum á botnvörpuskipum hér við land og stunduðu það í áratugaraðir, gengu náttúrlega hart að þessum fiskstofni hér á okkar fiskimiðum. Og þessar upplýsingar, sem lágu fyrir samkvæmt skýrslum fiskifræðinganna bæði íslenzkra og erlendra á þeim tímum, sem landhelgin var færð út og sérstök veiðisvæði friðuð, komu okkur einmitt að haldi í þeirri baráttu. Ég mun hins vegar ekki mæla því gegn - það dettur mér ekki í hug - að Íslendingar eigi að hagnýta á sem beztan hátt þau auðæfi, sem í hafinu búa og eru með úrfærslu fiskveiðilandhelginnar orðin óskoruð eign okkar Íslendinga. Það tek ég undir, og það ber okkur skylda til að gera. En þið skulið líka hafa það hugfast, að Íslendingar stefna enn þá að stærri og meiri áfanga í landhelgismálinu. Það hefur verið um það rætt, að næsta markið, sem við stefnum að í þeim efnum, sé að friða allt landgrunnið og þá vitanlega ekki til annars en til hagnýtingar fyrir þjóðina. Og hvernig okkur verður ágengt í þeim áfanga - það skulum við hafa hugfast - mun byggjast ekki sízt á því, hvernig við förum með þann feng, sem við höfum aflað okkur, þ. e. fiskveiðilögsöguna. Hvernig við hagnýtum fiskveiðar á þeim svæðum, sem við höfum gert kröfur til að verði friðuð - og þá ekki aðeins til þess, að íslenzka þjóðin geti hagnýtt fiskimiðin, þó að það séu náttúrlega sterk rök fyrir málinu, heldur einnig til þess að vernda fiskstofninn og til þess, að nauðsynleg efling fiskstofnanna geti átt sér stað umhverfis landið, svo mikið sem íslenzka þjóðin á undir því, að stofnarnir aukist og eflist, en gangi ekki til þurrðar, eins og því miður á sér stað nú við land okkar og við þekkjum ríkast í sambandi við síldveiðarnar. Og það er ekki aðeins síldveiðar fyrir Norður- og Austurlandi, heldur og rányrkjan, sem átti sér stað við síldveiðarnar hér við Suðvesturland, sem ætti að vera okkur hollt dæmi um það, að það ber að fara varlega í þeim efnum að beita ekki skaðlegum veiðarfærum of mikið við veiði á ungfiski. Þá er eitt, sem ég vildi víkja sérstaklega að í sambandi við þetta mál og ég tel, að skipti miklu máli um afgreiðslu þess. Það er sú málsgrein í bráðabirgðaákvæðinu, sem hér er til umr., þar sem reynt er að hafa þann fyrirvara á, að á einstökum svæðum eigi sér ekki stað árekstrar milli veiðitækja, hvort sem menn eru með línuveiði, netaveiði eða botnvörpu. Hér getur verið um geysilega stórt hagsmunamál að ræða, og mér finnst, eins og þetta er orðað í frv. sem hér liggur fyrir, að allt of laust sé tekið á í þeim efnum, og ég mun því leyfa mér að bera fram skriflega brtt. við það ákvæði við þessa umr. og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þeirri brtt., sem ég vil leyfa mér að lýsa. En það er brtt. við þetta frv. og felur það í sér, að í stað orðanna: „Leyfi til togveiða má að öðru leyti takmarka hverju sinni við tíma og svæði...“ o. s. frv., eins og þar stendur, komi: „Leyfi til togveiða skal að öðru leyti takmarka hverju sinni við tíma og svæði.“ Ég vil kveða hér alveg ákveðið að í þessum efnum. Ég vil ekki, að það standi, að það megi gera þetta, heldur vil ég, að það standi, að það skuli gera þetta. Því að við vitum það, að innan þessara takmarka, sem nú er verið að friða, eru veiðisvæði, sem hafa á undanförnum vertíðum verið friðuð sérstaklega fyrir línu, og það er út af Reykjanesinu, út af Garðsskaganum, og verði það ekki ákveðið gert, þá hafa þessir bátar, sem hafa hagnýtt þessi svæði bæði frá Keflavík og Sandgerði, ekkert lögverndað svæði til að hafa veiðarfæri sín á. Og ég tel að hér sé um svo mikið hagsmunamál að ræða, að við svo búið megi ekki standa, þ. e. að svo vægt orðalag, sem í þessu felst, verði látið standa í sambandi við afgreiðslu málsins. Ég vil ekki tefja afgreiðslu þessa máls með því að flytja hér langa ræðu, enda er ég ekki vanur því í sambandi við afgreiðslu mála. En ég vil aðeins að lokum minna á það, að það hefur kostað Íslendinga mikla vinnu að ná stórum áföngum í landhelgismálinu, en það hefur tekizt undir traustri forustu. Það er í þessum efnum, eins og svo oft, að þó að það kosti mikla fyrirhöfn og baráttu að afla fjár, þá er hitt ekki minni vandi að fara vel með þau verðmæti, sem aflað hefur verið, og sóa þeim ekki á gáleysislegan hátt, sem mér virðist því miður, að sé hér verið að gera með þeim ráðstöfunum, sem munu ná fram að ganga, ef þetta frv. verður samþ. Og ég vil sérstaklega leggja áherzlu á það, þó að þessi brtt., sem ég ber hér fram með frv. sé ekki margorð og í henni felist aðeins breyting á einu orði, þá tel ég hana skipta miklu máli um það, hvort ég fylgi þessu frv. eða ekki við endanlega afgreiðslu í deildinni.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð, sem hv. frsm. n. lét hér falla í sinni framsöguræðu, að hér er um merkilegt mál að ræða að því leyti, að það lítur út fyrir að vera fyrsta mál sinnar tegundar, sem gerir ráð fyrir því, að Alþ. hlutist til um hagkvæmari nýtingu landhelginnar en áður hefur þekkzt. Samþykktir Alþ. hafa, eins og hann réttilega tók fram, fyrst og fremst beinzt að því á umliðnum árum að stækka landhelgina, en það er augsýnilegt, að að þeim þætti hlýtur að koma, að löggjafinn og stjórnarvöld landsins gera ráðstafanir til þess, að við náum bezta hugsanlegum árangri - bezta afrakstri, sem hægt er að ná úr landhelginni, án þess að gengið sé á stofninn. Ég vil gjarnan undirstrika það, að þetta, sem hann setti fram, er einnig mín skoðun. Ég mun í samræmi við þetta, þar sem ég tel að frv. sé skref í þá átt að koma þessu fram, styðja það. Hins vegar hef ég, - eins og ég lýsti reyndar hér við 1. umr. málsins, ýmislegt við málið að athuga, og sannleikurinn er sjálfsagt sá, að það finnst trúlega ekki neinn sá aðili á Alþ. hvorki meðal flm. frv. né annarra, sem er alls kostar ánægður með málið, heldur er hér greinilega um samkomulag að ræða, þar sem enginn einn hefur getað haft allt eftir sínu höfði, heldur hafa verið þræddar nokkuð hlykkjóttar götur, til þess að málið ætti frekar lífsvon í meðförum þingsins. Ég hef látið þess getið, að ég telji það stærstan annmarka á þessu frv., að það kemur til með að raska allverulega þeirri hagkvæmni, sem í því felst, að verstöðvar séu sem næst þeim fiskimiðum, sem skip frá verstöðvunum sækja á. Það er náttúrlega engin hagkvæmni í því að láta bát frá Vestfjörðum sækja mið við Vestmannaeyjar. Að öðru jöfnu felst í þessu bein óhagkvæmni. Og með því að opna fiskveiðilandhelgina eða rýmka veiðirétt skipanna á fáum svæðum verður það auðvitað til þess, að verulegir tilflutningar hljóta að verða á flotanum. Þetta er ekki í hagkvæmnisátt, og þess vegna orðaði ég það hérna við 1. umr., hvort ekki væri möguleiki á að bæta hér úr með því að opna landhelgina almennt fyrir þeim veiðum, sem hér um ræðir, þ. e. botnvörpuveiðum. En það er eins og við þekkjum. Það hræðist það margur þm„ að botnvarpa sé eitthvað allt annað en önnur veiðarfæri, rétt eins og sá fiskur, sem veiðist á línu, í net eða á handfæri, sé ekki drepinn. En þetta er ekki svona. Hann er ekkert meira drepinn - sá, sem veiðist í botnvörpu. Og það hafa fiskifræðingar margsinnis undirstrikað, að sóknin í stofninn er aðalatriðið, en ekki hitt, hvort viðkomandi fiskur sér sitt endadægur hangandi á krók, flæktur í neti eða innbyrtur á þilfar á fiskibát og hvolft úr botnvörpu þangað. N. hefur nú ekki séð sér fært að gera neinar breytingar í þessa átt, og get ég skilið, að það kunni að vera á því verulegir annmarkar. Engu að síður vil ég freista þess með brtt. að spyrna hér nokkuð við í því, að óeðlileg tilfærsla flotans á miðunum eigi sér stað í svo miklum mæli, sem ég þykist sjá fram á, að annars muni verða. Þessa brtt. leyfi ég mér að leggja hér fram skriflega og biðja hæstv. forseta um að leita þeirra afbrigða, sem til þarf, svo að hún fái að koma hér til umr. og atkvgr. Till. er á þessa leið: „Aftan við ákvæði til bráðabirgða bætíst svo hljóðandi málsgr.: Þær rýmkanir á veiðiheimildum, sem í þessum l. felast, skulu þó aðeins ná til þeirra fiskiskipa, sem gerð eru út frá höfnum á svæðinu frá Horni að Rauðanúpi norðanlands og frá Stokksnesi að Garðsskaga sunnanlands.“ En þetta eru þau svæði, sem rýmkunin á að taka til. Hún á ekki að taka til Vestfjarða, ekki Breiðafjarðar, ekki Faxaflóa og ekki Austfjarða. Þá finnst mér það rökrétt, að skip frá þeim stöðum verði heldur ekki gerð út á botnvörpu eða a. m. k. ekki til að veiða nær landi en þau hingað til hafa mátt. Og auk þess tel ég, að það sé þjóðhagslega engin bót að efna til þess, að helmingur veiðiflotans flengi sjóinn tugi og hundruð mílna í leit að fiski, sem kannske liggur á næstu grösum við þeirra bæjardyr. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja þessa till. fram.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfáar aths. um þetta frv., sem er hér til umr., sem ég vildi koma á framfæri, áður en til atkv. verður gengið. Það hefur glögglega komið í ljós í þeim umr., sem hér hafa átt sér stað um málið, og á því nál., sem sjútvn. hefur látið frá sér fara á þskj. 21 l, hversu þessi bráðabirgðalausn er illa undirbúin, verð ég að segja, og henni flaustrað af, þar sem fjórir af sjö nm. í sjútvn. hv., sem vilja þó standa að samþykkt frv., skrifa undir það með fyrirvara. Og fleiri af þeim mönnum, sem lýsa sig fylgjandi stefnunni, sem frv. markar, hafa séð sig tilneydda til þess að bera fram brtt. Þetta finnst mér renna stoðum undir það, sem ég minntist á hér í gær, að það hafi verið misráðið að grípa fram fyrir hendurnar á þeirri n., sem seint og um síðir hafði verið sett á laggirnar til þess að undirbúa þetta mál og hafði komið sér niður á skynsamleg og heppileg vinnubrögð. En yfir því þýðir ekki meira að fárast, og skal ég heldur ekki gera það, en ég vil segja í framhaldi af því, sem hér kom fram hjá hv. frsm. sjútvn„ að ég er honum ósammála um það enn eins og ég var í gær, að þessi bráðabirgðaákvæði hjálpi landhelgisnefndinni á nokkurn hátt til þess að komast að heppilegri og réttlátri niðurstöðu. Ég er sömu skoðunar og ég var um það efni hér í gær, að búið er að skapa tiltekinn rétt á tilteknum svæðum og muni það gera þessari n. mjög erfitt fyrir um það að breyta því, þó að hún við sína athugun kæmist að þeirri niðurstöðu, að breytinga þar væri þörf. Svo ég held, að það sé alveg öðru nær. Mér finnst heldur ekki hér um svo ákaflega langan tíma að ræða, sem málið mundi tefjast, þó að n. fengi að starfa, þar sem upplýst er, að n. treysti sér til að leggja niðurstöður sínar fyrir þingið strax og það kemur saman á ný í byrjun febrúar. Hér hlýtur fyrst og fremst að vera um sumaratvinnu að ræða, enda er lögð áherzla á það í grg. með upphaflegu till., að veigamesta röksemdin sé sú staðreynd, að á aðalveiðisvæðunum bæði fyrir Suður- og Norðurlandi verði bátar ekki gerðir út yfir sumartímann með neinum árangri nema á botnvörpuveiðar. Nú er óralangt til sumarsins, þegar landhelgisnefndin hefur talið sér fært að skila sínu áliti, og nú er þetta ár nærri liðið, og það er þess vegna um mjög skamma stund hér að ræða. Og það sýnir enn fremur að mínum dómi, hversu frv. er ófullkomið, að þeir, sem tala hér fyrir því, verða að gera sérstaka fyrirvara um tiltekin svæði. Það hefur t. d. borizt símskeyti frá Grímsey, og það er svo alvarlegs eðlis fyrir þetta mál. að það verður að taka það sérstaklega fram og leggja ríkt á við ráðh„ að það verði nú tekið tillit til þess, þegar farið verður að ákveða svæðin, að Grímseyingar verði ekki afskiptir í þessu máli. Og þannig er þetta, að því er mér finnst, að mér finnst þetta vera fljótráðið. Nú er upplýst hér af mönnum í sjútvn., að það hefur ekki unnizt tími til þess að kalla til þá sérfræðinga, sem þó eiga að hafa þessi mál með höndum, eftir að frv. verður að l. Hefði það ekki verið viðkunnanlegra fyrir hv. alþm., sem ætla sér að samþykkja þessa breyt., að vita það, hvað sérfræðingarnir lögðu til? Þeir kannske vita það eftir öðrum leiðum, en sjútvn. sem slík hefur ekki fengið upplýsingar um það, eftir því sem hér hefur komið fram. Ég var að mörgu leyti mjög ánægður með þá ræðu, sem hv. 2. þm. Vesturl. flutti hér. Hann flutti mjög sterk rök fyrir því, að við yrðum að fara varlega í landhelgismálinu og við yrðum að leggja mjög ríka áherzlu á þær friðunaraðgerðir, sem eru, voru og verða áreiðanlega forsenda þess, að okkur takist á erlendum vettvangi að fá þá útfærslu landhelginnar, sem við allir stefnum að og vonumst eftir. Ég er t. d. mjög ánægður með það, að hann skyldi leggja svo ríka áherzlu á það, að Faxaflói yrði friðaður, þó að það komi þessu máli ekki beint við, þá er sú góða vísa aldrei of oft kveðin. Það má gjarnan leggja á það áherzlu hér. Hins vegar er ég ekki eins hrifinn af þeim kafla ræðu hans, sem fjallaði um þau föstu tök, sem hv. dómsmrh. hefði á þessum málum. Þau föstu tök sýnist mér vera þannig, að af því, að lögbrotin voru orðin það mörg og mikil að ekki var hægt að halda uppi löggæzlu, sé horfið að því ráði að heimila glæpinn. Og ég vil nú fastlega vonast til þess, að hv. dómsmrh. láti þessi föstu tök sín ekki ná til fleiri sviða þjóðlífsins. Þrátt fyrir fangelsisskort og dýra löggæzlu held ég samt, að það verði að halda uppi lögum og rétti með tiltækum ráðum. Hv. 6. þm. Sunnl. vildi gera breyt. á þessu frv. Hann taldi það raska þeirri hagkvæmni, sem lýsti sér í því, að skipin væru gerð út sem næst miðunum, ef aðeins væru opnuð hólf sums staðar, en annars staðar ekki. Þetta er náttúrlega ein röksemdin fyrir því, sem hér hefur verið haldið fram bæði af mér og öðrum, þ. e. að þessi mál þurfi að skoðast í heild. Og hann bendir réttilega á það að það geti orðið stórkostleg örtröð í þessum hólfum eftir að veiðar hafa verið heimilaðar á sumum svæðum innan landhelginnar, en ekki á öðrum. Það má vera, að hv. flm. og stuðningsmenn þessa frv. vilji fallast á till. hans um það, að aðeins þeir bátar, sem gerðir eru út á tilteknum svæðum, fái að veiða í þessum hólfum, ég skal ekki segja um það. En það hygg ég þó, að hafi ýmsar miður góðar afleiðingar í för með sér. Mér finnst hins vegar brtt. hv. 2. þm. Vesturl. vera til bóta. Yfirleitt finnst mér þær till. eða brtt. við þetta frv., sem hníga að frekari takmörkunum, vera til bóta, og sú till., sem hann flytur hér, er þannig, að hún dregur úr þeim heimildafans, sem samkv. þessu frv. er fenginn hv. sjútvmrh. til að moða úr, þegar þar að kemur. Ég mun fylgja henni, en að öðru leyti vil ég nota þetta tækifæri og lýsa því yfir, að ég er ennþá ákveðnari í því eftir að hafa hlýtt á þá, sem mest hafa fyrir þessu máli talað hér í hv. d., að vera andvígur frv. og greiði atkv. á móti.



Herra forseti. Ég get verið fáorður. Aðrir menn ýmsir hafa gert grein fyrir fyrirvörum sínum, og það er svo með þetta mál, að svo er margt sinnið sem skinnið; satt er það. En er það ekki tilgangur með þinghaldi að reyna að ná einhverjum sameiginlegum kjarna úr því, sem í fljótu bragði sýnast vera ólíkar skoðanir, þ. e. reyna það, sem meiri hl. álítur þó til bóta, þó að enginn einstakur fái allt, sem hann gjarnan vildi. Ég vona, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hafi ekki misskilið orð mín, þegar ég nefndi fyrsta skrefið, þannig að ég væri að halda því fram, að nú ættum við að komast upp að fjórum mílum eða þrem frá strandlengju, þar sem það væri unnt, og brjótast jafnvel enn þá lengra, þar sem þess væri nokkur kostur, unz við værum komnir upp í hvern kálgarð landsmanna; þetta er fjarri því að vera mín skoðun á málinu. Þvert á móti er ég í mjög veigamiklum atriðum sammála hv. 2. þm. Vesturl. um það, að hér þarf að sýna hina ítrustu gætni. Ef ég á að vera einhverjum ósammála af þeim, sem hafa talað, þá er það einna helzt Í 1. þm. Reykv., þegar hann talar um, að það sé misráðið að taka fram fyrir hendurnar á n., og skírskotar til þess, að hér sé ekki um ákaflega langan tíma að ræða. En það, sem á veltur, er það, að hér er ekki um langan tíma að ræða, en erfiðan og óheppilegan tíma. Atvikin haga því svo, a. m. k. þar sem ég þekki til í einni verstöð á Reykjanesi, að þar mundi meiri hluti minni bátanna missa þessa vertíð, ef þeir komast ekki á togveiðarnar. Með hvaða rétti þeir hafa stundað togveiðar, hef ég - í þeirri von, að ég verði í kjöri aftur - talið ráðlegt að leiða hjá mér, en svo mikið er víst, að þeir telja öruggt, að ekki verði úr veiði hjá þeim, ef þeir þurfi nú að fara að breyta um veiðiaðferð. En viðvíkjandi því að taka fram fyrir hendurnar á landhelgisnefndinni, þá vil ég benda á, að það er ekki rétt, að það sé alltaf tími til að bíða eftir úrskurði hinna beztu manna. Við skulum bara hugsa okkur, að sjúklingur liggi á skurðarborði og það sé einhver ákaflega merkilegur sjúkdómur að honum. Á þá að kalla saman læknaþing eða á a. m. k. að halda fund með öllum prófessorunum, meðan hann liggur með opinn magann á skurðarborðinu, eða á að gera það bezta, sem menn hafa vit á í bili. Ég er hræddur um, að anzi oft sé það úrræðið, sem við verðum að hafa. Það hafa komið fram tvær brtt. Önnur er frá 2. hv. þm. Vesturl.- um að segja „skal“ í staðinn fyrir „má“. Það er alveg eins gott að segja hlutina afdráttarlaust. Ég fyrir mitt leyti vil styðja þá till. og skora á d. að samþykkja hana. Till. hv. 6. þm. Sunnl. hefur að vísu vissa hluti til síns ágætis, en menn sækja oft mið, sem ekki eru beint fram undan verstöðinni eða innan sömu grunnlínupunkta. Ég veit, að á Reykjanesinu mundi það vera stór hnekkir fyrir þá, sem búa norðanvert á nesinu, ef þeir mættu ekki sækja mið í hrauninu sunnan Reykjaness, og sama hygg ég vera um Reykvíkinga og e. t. v. fleiri. Mér sýnist samkv. frvgr., að rn. geti sýnt gát í því, hve mikið af leyfum það veitir og þá m. a. með tilliti til þess, hvaðan menn koma. Ef þessi till. væri samþ. óttast ég, að hún gæti stefnt málinu í nokkra hættu - a. m. k. ættum við ekki að samþykkja hana án athugunar í sjútvn. Ég vildi mælast til þess við hv. 6. þm. Sunnl., sem ég veit, að er málinu hlynntur almennt, að taka till. aftur annaðhvort algjörlega með tilliti til þess, að nú er aðeins um þetta eina skamma veiðitímabil að ræða, eða þá a. m. k. fyrir 3. umr.



Herra forseti. Mig langar til þess að segja hér aðeins nokkur orð í þessu sambandi. Ég vil upplýsa það þá fyrst, að þessi umrædda landhelgisnefnd leitaði til sjútvmrh. um möguleika á því, að hugsanlegur ferðakostnaður yrði greiddur, þ. e. annaðhvort færum við á viss landsvæði eða fengjum til okkar í Reykjavík vissa menn frá einstökum landsvæðum. Hv. sjútvmrh. ræddi þetta við hv. fjmrh., og ég fékk jákvæðar undirtektir, þannig að ég vil fullvissa hv. þd. um það, að þessi n. mun starfa, eins og til var ætlazt, og reyna að skila áliti sem fyrst í febrúar. Hvort okkur tekst að framfylgja okkar vinnuáætlun, það veit maður ekki á þessu stigi, en ég vil hvetja þá þm., sem hafa fengið bréf frá okkur og eru í þessari hv. d., til að stuðla að því, að ákveðnir menn á viðkomandi svæðum verði útnefndir, þannig að við getum kvatt menn til þess að vinna að lausn þessa máls í heild. Ég vildi koma þessari aths. hér inn vegna umræðna um starfsemi n. sem slíkrar. Að öðru leyti vil ég ekki eyða miklum tíma í þetta, þó að ástæða væri til. Maður verður var við það, að flestir eru hlynntir málinu, þó að eðlilegt sé að fara að öllu með gát. Í landhelgismálinu er sjálfsagt að fara að öllu með gát. Það er þess eðlis. Við þurfum að sækja út á við með aukna friðun á fiskveiðilögsögunni, og þess vegna er eðlilegt, að við gáum mjög að okkur, þegar við erum að tala um að auka heimildir til togveiði innan sjálfrar landhelginnar. En ég vil aðeins upplýsa það vegna till. hv. 6. þm. Sunnl., að það atriði að binda þessa rýmkun við báta, sem eru tengdir rýmkunarsvæðunum, hefur verið marg-margrætt og er mjög viðkvæmt mál. Og ég tel, að það þurfi mjög gagngerða athugun á því, ef slíkt skref yrði tekið - mjög gagngerða athugun. Ég persónulega tel nokkur rök fyrir þessu, en þegar maður talar um þetta við marga menn, þá er erfitt að draga línu - mjög erfitt, og það verður varla hugsanlegt, nema við sjáum heildarmyndina fyrir okkur. Þess vegna finnst mér á þessu stigi óvarlegt að leggja þetta til og deila um það og mundi mælast til þess, að hv. þm. athugaði möguleika á því að draga þessa till. til baka, vegna þess að hún snertir mjög, mjög viðkvæmt mál. Það er erfitt, þegar við drögum línuna, ef svo verður gert, um Garðsskaga að segja við skipstjórann, sem er rétt norðan við: „Þú hreyfir þig ekki,“ jafnvel þótt sá skipstjóri hafi oft sótt suður fyrir í röstina og jafnvel enn lengra suður, en nú má ekki hreyfa sig suður fyrir þennan hugsaða punkt - þessa hugsuðu línu réttvísandi vestur. Þetta veit ég, að þessi hv. þm. skilur mætavel. Þess vegna er eðlilegt að draga till. til baka, þegar þessi mál eru athuguð nánar, því að þetta mun koma mjög á dagskrá, þegar við ræðum við hina einstöku fulltrúa víða að. Þeir, sem eru algjörlega andvígir breytingum á togveiðiheimildum, kynnu að verða að láta undan. Það veit maður ekki á þessu stigi, en að dæma um það núna tel ég ekki eðlilegt.



Herra forseti. Ég viðurkenni að sjálfsögðu það, sem tveir hv. síðustu ræðumenn hafa hér sagt, að þetta mál er allt saman viðkvæmt mjög, og t. d. það, sem hv. 4. þm. Reykn. sagði hér um þetta áðan, að útgerð í hans kjördæmi yrði þannig í tvennu lagi, annars vegar væru þeir, sem hefðu rýmkaðan veiðirétt og hins vegar þeir, sem ekki hefðu hann, og mundi það valda nokkurri óánægju. Þetta er augljóst mál. Og að þessu vék einnig hv. 5. landsk. þm., og þetta er alveg hárrétt hjá þeim, en að vísu er það ekki ég, sem geri málið viðkvæmt með þessu, heldur er það sú ákvörðun að hafa Garðsskaga sem grunnlínupunktinn í þessu, hann skiptir réttindunum. En mér fyndist ekki óeðlilegt, að hann skipti þá einnig skyldunum eða sem því svarar. Ég viðurkenni það, að ég er ákaflega tregur til þess að stefna málinu í hættu. Ég óska ekki eftir því, að það verði fellt eða dagi uppi, en það er fleira en þetta, sem er viðkvæmt í málinu. Hugsum okkur t. d. Vestmannaeyjabáta. Það hefur verið haft hér á orði, að þetta frv. hafi aðallega verið gert fyrir Vestmanneyinga. Það eru tvær hliðar á því. Það er að vísu hárrétt, að Vestmanneyingar mundu njóta góðs af því að fá rýmkaðan veiðirétt, en hvort þeir yrðu alls kostar ánægðir með það, að miðin hjá þeim fylltust af Reykvíkingum, Breiðfirðingum o. s. frv. - bátum frá fjarlægum stöðum, þar sem veiðiheimild hefði ekki verið rýmkuð. Það er annað mál. Ég er ekki jafnsannfærður um, að ánægja mundi ríkja yfir því. Við skulum bara hugsa okkur tilteknar aðstæður, sem vel gætu skapazt. Við Vestmannaeyjar yrðu þá máske á togveiðum 20–30 bátar á einhverju litlu, afmörkuðu svæði. Þar af væru máske flestir frá Reykjavík, Keflavík eða Vestfjörðum, en inni í hópnum væru kannske einhverjir frá Vestmannaeyjum líka. Í þessu frv. felst líka sú viðkvæma ákvörðun, að stærð bátanna sé takmörkuð við 200 brúttólestir. Mér er kunnugt um, að fáeinir bátar í Vestmannaeyjum stunda togveiðar, sem stærri eru en svo, að þeir eigi að njóta þessara heimilda, og hugsum okkur svo, að það kæmi landhelgisgæzluflugvél eða landhelgisgæzluskip, tíndi úr tvo til þrjá Vestmanneyjabáta meðal Reykjavíkurbátanna, flytti þá til hafnar, sektaði þá og gerði afla þeirra og veiðarfæri upptæk o. s. frv. Þetta er líka viðkvæmt mál. Og það er ekki aðeins þetta, sem ég hef fjallað hér um, sem er viðkvæmt í málinu. Við eigum alveg vafalaust eftir að sjá framan í alls konar viðkvæmni í þessu máli. Engu að síður þá vil ég virða nokkurs orð þeirra manna, sem hér hafa talað á undan mér, þeirra hv. 4. þm. Reykn. og 5. landsk. þm., sem jafnframt er nú formaður í þeirri landhelgisnefnd, sem á nú að fjalla um þessi mál, fyrir lengra tímabil og einnig vil ég ekki tefla málinu í þá hættu, að máske sitji allt eftir í sama farinu, sem augljóslega er nokkur hætta á. Þess vegna mun ég við þessa umr. taka till. aftur.