Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. um að Alþingi álykti að heimila ríkisstj. að fullgilda fyrir Íslands hönd viðbótarbókun við samninginn milli lýðveldisins Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu vegna aðildar lýðveldisins Grikklands að bandalaginu og viðbótarbókun við samninginn milli lýðveldisins Íslands og aðildarríkja Kola- og stálbandalags Evrópu vegna aðildar lýðveldisins Grikklands að bandalaginu. Þáltill., sem hér um ræðir, er lögð fram vegna aðildar Grikklands að Efnahagsbandalagi Evrópu og Kola- og stálbandalagi Evrópu hinn 1. jan. n.k. Af þessum sökum er talið eðlilegt að gera viðbótarbókanir við samninga Íslands við þessi Evrópubandalög svo að sams konar fríverslun geti farið fram milli Íslands og Grikklands og nú gildir milli Íslands og hinn níu aðildarríkja bandalaganna. Aðildarlönd Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, höfðu með sér samráð vegna formlegra samningaviðræðna einstakra EFTA-landa um breytingar á samningum þeirra við Evrópubandalögin. Fóru viðræðurnar fram í Brussel fyrr á þessu ári. Viðbótarbókanirnar tvær voru undirritaðar þar af Íslands hálfu hinn 6. nóv. s.l. með fyrirvara um fullgildingu. Við gildistöku viðbótarbókananna taka ákvæði viðskiptasamninga Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu og aðildarríkja Kola- og stálbandalags Evrópu um fríverslun með ýmsar vörur einnig til viðskipta Íslands og Grikklands. Af þessu leiðir ekki aðeins að tollar og gjöld, sem hafa sömu áhrif, falla þá niður á iðnaðarvörum, heldur og ýmsum sjávarafurðum og vörum sem unnar eru úr landbúnaðarafurðum. Grikkland fær að vísu fimm ára aðlögunartíma varðandi tollalækkanir og magntakmarkanir á innflutningi nokkurra vara, en slíkt skiptir Ísland engu sérstöku máli vegna eðlis viðskipta landanna. Viðskipti landanna á undanförnum árum felast svo til eingöngu í útflutningi á óverkuðum íslenskum saltfiski til Grikklands. Á árinu 1979 var útflutningur Íslands til Grikklands 1.2% af heildarútflutningi Íslands það ár. Voru 99.9% útflutningsins þangað sjávarafurðir, en aðalútflutningsvaran, óverkaður saltfiskur, nam 92.8% af útflutningi. Innflutningur Íslands frá Grikklandi á árinu var hverfandi eða 0.01% af heildarinnflutningnum það ár. Aðalinnflutningsvörurnar voru ávextir og grænmeti. Viðskipti landanna á síðustu árum hafa verið með svipuðu móti og árið 1979. Þá var útflutningur óverkaðs saltfisks að magni til 4 661 tonn, en að verðmæti 3 milljarðar 183.6 millj. kr. Þó hefur magn og verðmæti aukist nokkuð á síðustu árum. Á árunum 1977–1979 var Grikkland fjórða mikilvægasta útflutningsland Íslendinga fyrir þessa vörutegund, með 11.6% af heildarútflutningi. Er því þessi markaður mikilvægur. Útflutningur hefur þó verið meiri á óverkuðum saltfiski til Portúgals, Spánar og Ítalíu, en Grikkland er eitt af fjórum þýðingarmestu viðskiptalöndum okkar að því er varðar óverkaðan saltfisk. Á þessu ári hefur selst álíka magn og í fyrra. Viðskiptasamningurinn milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu tekur ekki til saltfisks og leiðir viðbótarbókunin við samninginn sem slík af þessum sökum ekki til lækkunar tolla eða annarra fríðinda. Hins vegar fékkst því framgengt í samningaviðræðum Íslendinga við Efnahagsbandalagið, að það mundi í tengslum við samningsgerðina tilkynna Íslendingum formlega þá ákvörðun grískra stjórnvalda að beita sömu reglum og önnur ríki bandalagsins frá 1. jan. 1981 um innflutning á söltuðum þorski og söltuðum þorskflökum. Reglurnar eru í því fólgnar, að tollar hafa verið felldir niður um óákveðinn tíma, þ.e. allt að 13% tollur af söltuðum þorski og 20% tollur af söltuðum þorskflökum. Ekki er talin sérstök hætta á að núverandi niðurfellingu tolls á þessum saltfiski verði hætt. Af þessu leiðir að Grikkir munu fella niður innflutningstoll af óverkuðum saltfiski, sem talinn er jafngilda 0.4% af útflutningsverðmæti. Auk þess munu þeir fella niður þrenns konar gjöld, rösk 6% samanlagt, þegar þeir taka upp virðisaukaskatt innan nokkurra ára. Af viðbótarbókununum mun hins vegar beinlínis leiða að söltuð beituhrogn og önnur söltuð matarhrogn en grásleppuhrogn, sem flutt hafa verið út til Grikklands á undanförnum árum, verða tollfrjáls. Tollurinn á þessum vörum hefur verið 11%. Þótt ofangreindar tollalækkanir á saltfiski og söltuðum hrognum vegi ekki mikið í krónutölu, innan við 40 millj. miðað við útflutningsverðmæti árið 1979, eru þær þó til bóta. Þá er einnig girt fyrir það, að Grikkir hækki tollana á þessum vörum einhliða. Á hinn bóginn má nefna að helstu innflutningsvörur Íslands frá Grikklandi, ávextir og grænmeti, falla ekki undir bókunina og verður því engin breyting varðandi tollmeðferð þeirra. Með hliðsjón af málavöxtum tel ég rétt að Ísland stígi skref í átt til aukinnar fríverslunar Evrópulanda með því að taka upp fríverslunartengsl við Grikkland við inngöngu þess í Efnahagsbandalag Evrópu og Kola- og stálbandalag Evrópu. Með þáltill. þessari er farið fram á heimild Alþingis til þess, að ríkisstj. megi fullgilda viðbótarbókanir Íslands við þessi bandalög síðar í þessum mánuði. Ganga þær þá í gildi hinn 1. jan. n.k. Rétt er að taka fram að lokum að ráðgert er að leggja fram frv. til l. um breyt. á lögum um tollskrá o.fl., nr. 120 31. des. 1976, vegna aðildar Grikklands að áðurnefndum Evrópubandalögum. Þessi væntanlegu lög mundu ekki hafa nein áhrif á viðskipti okkar í þessum efnum vegna þess að innflutningurinn er sáralítill, eins og ég hef greint frá áður. Með hliðsjón af því, að við flytjum talsvert út til Grikklands, en innflutningurinn þaðan er óverulegur, verður þessi viðbótarbókun okkur áreiðanlega hagstæð. Ég held að það sé ekki ágreiningur um þetta mál hér á hv. Alþingi. Ég hef ekki orðið var við það. Ég vil því mælast til þess, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, hraði afgreiðslu þess eins og kostur er til þess að hægt verði að fullgilda samninginn fyrir n.k. áramót. Ég leyfi mér svo að leggja það til að till. verði að lokinni þessari umr. vísast til hv. utanrmn.



Herra forseti. Fjvn. hefur fjallað um frv. til fjárlaga fyrir árið 1981 á 35 formlegum fundum auk fjölmargra funda í undirnefndum sem fjallað hafa um einstaka málaflokka, og áður en þing kom saman eða frá 1. okt. átti nefndin um 60 viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga. Vegna þess, hve mikill og vaxandi hluti þess tíma, sem nefndin hefur til umráða fyrir 2. umr., hefur farið í viðtöl, ákvað nefndin að taka upp þann hátt í fyrrahaust að ljúka viðtölum við sveitarstjórnarmenn áður en þing hæfist. Afgreiðsla núgildandi fjárlaga varð með einstæðum hætti að því leyti, að þrjú fjárlagafrv. komu fram og störf fjvn. við fjárlagaafgreiðslu stóðu frá 1. okt. 1979 fram til páska s.l. vor. Sú tilhögun að ljúka viðtölum við sveitarstjórnarmenn fyrir þingsetningu í fyrrahaust auðveldaði nefndinni það óvanalega hlutverk að fjalla um þrjú fjárlagafrv. fyrir sama árið, og ég held að nm. geti verið sammála um að þessir breyttu starfshættir, sem aftur voru viðhafðir nú í haust, hafi dregið talsvert úr þeim tímaskorti sem einkennt hefur störf nefndarinnar á undanförnum árum vegna ásóknar í viðtöl við nefndina og aukið umfang viðfangsefnisins almennt. Nefndin hefur notið aðstoðar hagsýslustjóra, Brynjólfs Sigurðssonar, og starfsliðs hans. Fyrir hönd nefndarinnar þakka ég þau störf og þá ekki síður starfsmanni nefndarinnar, Magnúsi Ólafssyni, fyrir mjög vel unnin störf nú sem endranær. Meðnefndarmönnum mínum öllum færi ég þakkir fyrir ánægjulegt samstarf, þolinmæði og umburðarlyndi í minn garð, en á það hefur reynt enn meira en áður vegna sérstakra anna minna við önnur störf lengst af samhliða fjárlagaafgreiðslunni. Ég fagna því, að ávallt skuli ríkja í störfum nefndarinnar sá gamli, góði starfsandi, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar leggja sig ekki síður fram en stjórnarsinnar við að tryggja að fjárlagafrv. fái afgreiðslu í tæka tíð. Þökk sé þeim fyrir drengilegt samstarf. Gætu fulltrúar stjórnarandstöðunnar þó sjálfsagt haft tilefni til að kvarta yfir ýmsu sem betur mætti fara í störfunum. Eins og áður hefur reynst erfitt að tryggja að erindi berist svo tímanlega, að sanngjarnt sé að ætlast til að nefndin hafi tíma til að sinna þeim. Þó tel ég að talsvert hafi þokast í rétta átt í þessu efni. Nefndin kom því nú í fyrsta sinn formlega á framfæri við einstök ráðuneyti, að hún óskaði eftir því að athugasemdir og beiðnir um breytingar á fjárlagafrv. bærust fyrir 1. nóv. Á þessu varð nokkur misbrestur og afgreiðsla erinda frá ráðuneytunum mun væntanlega verða eitthvað í samræmi við það. Ég vænti þess, að öllum til þæginda komist sá háttur á sem nefndin óskaði eftir. Það er síðan ástæða til að leggja á það áherslu, að þegar ríkisstj. hefur sameiginlega lagt fram fjárlagafrv. ætti ekki að þurfa að búast við því, eins og átt hefur sér stað, að yfir fjvn. rigni beiðnum frá einstökum ráðuneytum um útgjaldaaukningu sem nemur hundruðum millj. kr., svo ekki séu nefndar hærri tölur. Einkum er það ekki til að auðvelda fjvn. starfið, þegar slíkum sendingum fylgja ekki svo mikið sem ábendingar um tekjuauka eða útgjaldalækkanir í staðinn. Fjvn. leggur nú við 2. umr. fram tillögur um skiptingu fjárveitinga til svo til allra þátta verklegra framkvæmda í A-hluta fjárlagafrv. Enn fremur hefur nefndin lokið skiptingu safnliða sem nefndin annast sjálf skiptingu á, svo sem útgáfustyrkja, framlaga til héraðasafna og verndar gamalla bygginga, framlaga til að viðhalda byggð og halda uppi gistingu svo og til sjúkraflugs. 3. umr. bíða B-hluta fyrirtæki og heimildagrein að venju, auk þess ýmis einstök erindi svo og framlög til sjúkra- og hjúkrunarstofnana á vegum annarra aðila en ríkis- og sveitarfélaga. Enn fremur bíða 3. umr. málefni Landspítalans. Á milli 2. og 3. umr. mun fjvn. athuga hvernig best verði séð fyrir nauðsynlegustu byggingarframkvæmdum Landspítalans, og enn fremur er í athugun með hvaða hætti unnt væri að tryggja stofnuninni úrlausn varðandi kaup á sneiðmyndatæki, en á það hefur verið lögð þung áhersla. Það fer ekki á milli mála, að erfitt er að gera sér heildarmynd af fjárlagaafgreiðslunni þegar upplýsingar skortir m.a. um endanlegt mat á tekjuliðum frv., og í raun ofætlun að í nál. og umfjöllun við 2. umr. geti komið fram raunhæft mat eða sú heildarmynd sem fyrir hendi ætti að vera við 2. umr. þingmáls, ekki síst þegar um er að ræða svo veigamikið mál sem fjárlögin eru. Ég lagði á það áherslu fyrir 2. umr., að fyrir 2. umr. gæti legið fyrir endurskoðuð tekjuáætlun og brtt. við tekjuhlið. Því miður fór svo sem næstum ávallt fyrr við afgreiðslu fjárlaga, að nauðsynlegar upplýsingar fengust ekki. Þjóðhagsstofnun taldi ekki gerlegt að endurmeta tekjuáætlun fyrr en fyrir lægju innheimtutölur fyrir nóvembermánuð. Forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar mætti á fundi fjvn. hinn 3. des. s.l. og greindi nefndarmönnum frá áætlun um tekjur ríkissjóðs á þessu ári og hvers vænta mætti almennt um tekjuáætlun fyrir næsta ár, en stofnunin taldi ekki gerlegt að leggja fram nýja tekjuáætlun í tæka tíð fyrir 2. umr. eins og ég áður greindi. Hinn 9. des. s.l. barst eftirfarandi skýrsla frá Þjóðhagsstofnun varðandi tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1981, með leyfi hæstv. forseta: „Lauslegar áætlanir um tekjur ríkissjóðs á árinu 1980, sem gerðar eru á grundvelli innheimtutalna fyrstu tíu mánuði ársins og vísbendinga um nokkra liði í nóvember, benda til að í heild verði innheimta heldur meiri en gert var ráð fyrir í áætlun þeirri sem sett var fram í grg. fjárlagafrv. 1981. Breytingum er hins vegar misskipt, því að annars vegar má ætla að beinir skattar reynist mun verr en áður var talið, en óbeinir skattar reynist drýgri. Beinir skattar verða að líkindum a.m.k. 3 milljörðum kr. undir fyrri spá, og raunar þarf mikla bjartsýni til að halda sér við svo lítið frávik. Aðrir skattar og tekjur gætu á hinn bóginn reynst allt að 5 milljörðum umfram fyrri spá. Gangi þetta eftir yrðu heildartekjur 373.9 milljarðar í stað 371.9 milljarðar í fyrri spá. Eins og jafnan er hætta á frávikum í lok ársins, og þó ekki síður í endanlegu uppgjöri tekna, þannig að allt er þetta óvissu undirorpið, ekki síst hvað varðar beina skatta. Ljóst er að þessar vísbendingar valda nokkurri breytingu á tekjuáætlun ársins 1981. Að hluta stafa breytingarnar af áhrifum kjarasamninga á þessu hausti, þótt ekki sé gert ráð fyrir breytingum á meginforsendum fjárlagafrv. hvað varðar framvindu kauptaxta, verðlags og kaupmáttar á næsta ári. Áhrifin koma fram með beinum hætti í launaskatti, en óbeint fram í aðflutningsgjöldum og veltusköttum vegna áhrifanna á innheimtu 1980. Loks hefur gjaldskrám verið breytt í tveimur mikilvægum tilvikum, þ.e. í bensíngjaldi og útsöluverði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, og hafa þær breytingar áhrif á áætlanir næsta árs. Innheimta beinna skatta á þessu ári bendir til þess, að miðað við aðrar forsendur óbreyttar verði að reikna með lægra innheimtuhlutfalli 1981 en gert er í áætlun fjárlagafrv. og þar með minni tekjuheimtu. Ákvarðanir um breytingar á skattstigum og fleira hafa hins vegar ekki verið teknar enn sem komið er og því engu slegið föstu að svo stöddu um beina skatta í tekjuáætlun. Þjóðhagsstofnun mun endurskoða tekjuáætlun fjárlagafrv. 1981 næstu daga, strax eftir að innheimtutölur nóvembermánaðar hafa borist.“ Þetta var skýrsla Þjóðhagsstofnunar. Það hefur verið meginreglan í störfum fjvn. að þessu sinni að standa gegn óskum og kröfum um hækkun útgjalda, en erindi um aukin fjárframlög hafa borist svo hundruðum skiptir. Í raun má segja að nefndin reyni, eftir því sem rök standa til, að verja þann niðurskurð sem fjárlaga- og hagsýslustofnun og hæstv. ríkisstj. hafa framkvæmt á fjárlagabeiðnum stofnana ríkisins og annarra aðila við samningu fjárlagafrv. Segja má að brtt. nefndarinnar á þskj. 209 og 220 séu aðallega tvenns konar. Tekið hefur verið nokkurt tillit til einstakra hækkunarbeiðna þegar í frv. hefur ekki verið gert ráð fyrir neinni hækkun í átt við almennar verðlagsbreytingar og nefndinni hefur ekki þótt ástæða til raunlækkunar í þeim mæli. Að öðru leyti er aðallega um að ræða tillögur um nokkra hækkun á framlögum ríkisins til verklegra framkvæmda frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., einkum þar sem um er að ræða niðurskurð að raungildi í málaflokkum sem stöðugt hafa verið skornir niðúr undanfarin ár í þeim mæti, að nefndin taldi ekki fært án viðbótarfjár að koma saman tillögum um skiptingu sem samrýmdust óhjákvæmilegum framgangi verka sem þegar eru komin áleiðis í framkvæmdum. Enda þótt einstakir framkvæmdaþættir hafi þannig verið hækkaðir talsvert og jafnvel þar á meðal þættir sem ekki hafa lækkað að raungildi undanfarin ár, svo sem framlag til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, sem hækkar samkv. tillögum fjvn. um 700 millj. kr. frá fjárlagafrv., þá er heildarupphæðin í raun svo knöpp miðað við þær framkvæmdir, sem nú er unnið við, að sjálfgefið er að ýmsir aðilar beri sig illa. Og raunin hefur orðið sú, sem jafnvel mátti búast við, að þeir bera sig verst er hæstu fjárveitingarnar fá, vegna þess að þar hefur verið fest mest fé sem kemur ekki að notum svo fljótt sem nauðsyn ber til, og jafnvel þessar hæstu fjárhæðir duga ekki til að ljúka áföngum með þeim hraða sem áætlaður var og sótt er eftir. Brtt. fjvn. á þskj. 209 og 220 eru fluttar af allri nefndinni, en fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa þann fyrirvara um aðild að þeim brtt., að þeir hafa óbundnar hendur um fylgi við einstakar tillögur og áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma, og þeir hafa sérstakan fyrirvara gagnvart einstökum tillögum nefndarinnar varðandi skiptingu fjár til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Mun ég nú rekja þær brtt. sem fjvn. flytur á þskj. 209 og 220. Er þar fyrst æðsta stjórn ríkisins: Hús Jóns Sigurðssonar: Liðurinn hækkar um 5 millj. kr. og verður 35 millj. 462 þús. kr. Hér er um að ræða önnur rekstrargjöld. Sérfræðileg aðstoð við þingflokka: Liðurinn hækkar um 9 millj. 940 þús. kr. og verður 76 millj. 205 þús. kr. á árinu 1981. Hér er um það að ræða, að liðurinn taki sömu hækkunum og áætlað er að launaliðir í frv. muni taka á næsta ári. Forsrn.: Þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Þingvallanefnd: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 3 millj. vegna líffræðirannsókna í Þingvallavatni og sértekjur hækka um 1.5 millj., enda greiðir Landsvirkjun helming kostnaðar við rannsóknirnar. Ríkisframlag hækkar því um 1.5 millj. Menntmrn.: Háskóli Íslands: Launaliður lækkar um 853 þús. kr. hjá verkfræðideild vegna leiðréttingar, en staða dósents í rafmagnsfræði kemur í stað stöðu prófessors í tölvunarfræði. Raunvísindastofnun Háskólans, nýtt viðfangsefni 27 millj. kr. Hér er um að ræða 12 millj. til rannsókna á gerð eldsneytis úr innlendu hráefni í samvinnu við erlenda aðila og 15 millj. kr. til rannsókna á nýtingu vindorku til húshitunar og smíði tilraunavindmyllu fyrir varmaveitu í Grímsey. Æfinga- og tilraunaskóli Kennaraháskólans: Þar er gjaldfærður stofnkostnaður hækkaður um 14 millj. kr. og verður 30 millj. Íþróttakennaraskóli Íslands: Viðhald verður 9 millj. kr., en liður þessi féll niður við gerð fjárlagafrv. Hér er um að ræða viðhald á íþróttavöllum. Fjölbrautaskólinn á Akranesi: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 5 millj. kr. og verður 45 millj. Framhaldsskóli á Selfossi: Hér er um lið að ræða sem var nýr í fjárlögum 1980, en féll niður í fjárlagafrv. 1981. Hér er lagt til að stofnkostnaður verði 40 millj. Námsgagnastofnun, bókaútgáfa: Liðurinn hækki um 150 millj. kr., en mjög hefur verið talið skorta á undanfarið að stofnunin hafi getað gegnt hlutverki sínu með þeim fjárveitingum sem hún hefur fengið. Hér er því lagt til að hún fái 150 millj. kr. viðbót vegna bókaútgáfu. Iðnskólar almennt: Þar er gjaldfærður stofnkostnaður um 23 millj. kr. og verður 183 millj., en sundurliðun kemur fram í sérstöku yfirliti í brtt. fjvn. Tónlistarfræðsla: Liðurinn Tónlistarskólar, stofnkostnaður hækkar um 13.5 millj. kr., verður alls 15 millj. og skiptist eins og sýnt er í sundurliðun í brtt. fjvn. Héraðsskólar, almennt: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 21 millj. kr. og verður 301 millj. Sundurliðun er í sérstöku yfirliti í brtt. fjvn. Skíðakennsla í skólum: Styrkurinn hækkar um 1.5 millj. kr. Framlög til byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra: Liðurinn hækkar um 719 millj. kr. og verður 4 milljarðar 247 millj. og skiptist eins og sýnt er í sundurliðun í brtt. fjvn. Framlag til þessara framkvæmda hefur lækkað mjög að raungildi á undanförnum árum og hefði samkvæmt fjárlagafrv. lækkað enn frekar á árinu 1981. Stofnanir afbrigðilegra barna: Nýr liður: Gjaldfærður stofnkostnaður 15 millj. kr. vegna búnaðar í eldri stofnunum. Ekki hefur verið talið kleift samkvæmt lögum um Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra að greiða úr sjóðnum til þessa verkefnis, og er því lagt til að leysa vandann með sérstakri fjárveitingu að þessu sinni. Ég tel á hinn bóginn eðlilegt að séð verði til þess að Framkvæmdasjóðurinn leysi slík verkefni framvegis. Dagvistarheimili, stofnkostnaður: Liðurinn hækkar um 300 millj. og verður 1100 millj. kr. Skipting á einstakar framkvæmdir er sýnd í brtt. fjvn. Miðað við framlög til annarra framkvæmdaþátta er allvel fyrir þessum þætti séð og mun hér vera um að ræða hæsta framlag til dagvistarmála að raungildi til þessa. Náms- og fræðimenn: Liðurinn Menntastofnun Bandaríkjanna á Íslandi hækkar um 500 þús. kr. og verður 1.5 millj. Liðurinn Styrkir til útgáfustarfa hækkar um 200 þús. kr. og verður 22 millj. og 200 þús. Liðnum er skipt af fjvn. og hefur nefndin þegar ákveðið skiptingu hans. Liðurinn Starfsemi stúdenta hækkar um 390 þús. kr. og verður 1 millj. 200 þús. kr. Fullorðinsfræðsla: Liðurinn Bréfaskólinn hækkar um 2 millj. 200 þús. kr. og verður 12 millj. Liðurinn Námsflokkar hækkar um 2 millj. kr. vegna öldungadeildar í Hveragerði og verður alls 5 millj. kr. Liðurinn Félagsmálanámskeið, sem er framlag til Samvinnuskólans vegna námskeiðahalds, hækkar um 200 þús. kr. og verður 3 millj. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður: Heimilisiðnaðarskólinn 2 millj. kr. Þjóðminjasafn Íslands: Liðurinn Til sveitarfélaga hækkar um 30 millj. kr. og verður 68 millj. Hér er um að ræða framlög til héraðasafna og styrki til viðhalds gamalla bygginga. Fjvn. hefur skipt þessum lið í samráði við þjóðminjavörð. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður: Sjóminjasafn Íslands í Hafnarfirði 30 millj. kr. Náttúruverndarráð: Liðurinn Rannsóknarstörf við Mývatn hækkar um 2 millj. kr. vegna stofnkostnaðar og verður 8 millj. 588 þús. kr. Hér er um að ræða endurbætur á húsnæði, þ.e. á gamla prestsetrinu að Skútustöðum. Listir, framlög: Liðurinn Listiðnaðarmál hækkar um 1 millj. kr. og verður 2 millj. sem skiptist sem hér segir: Sigrún Jónsdóttir 750 þús. kr. og Guðrún Vigfúsdóttir 750 þús. kr. Óráðstafað er 1/2 millj. kr. Norræn samvinna: Liðurinn Norræna félagið hækkar um 1 millj. kr. og verður 3.5 millj. Íþróttasjóður, bygging íþróttamannvirkja: Liðurinn hækkar um 50 millj. kr. og verður 700 millj. og skiptist eins og sýnt er í sundurliðun í brtt. fjvn. Þótt fjárveiting til íþróttamannvirkja hafi hækkað allnokkuð að raungildi á undanförnum árum miðað við það sem áður var skortir enn verulega á að unnt sé að standa við greiðslur á framlögum ríkisins eins og stefnt er að í lögum. Vegna þess hefur fjvn. undanfarin ár takmarkað allverulega fjölda þeirra mannvirkja sem fá fjárveitingu til byrjunarframkvæmda. Eins er gert að þessu sinni. Viðeyjarstofa, endurbætur: Hér er aðeins um að ræða að breyta heiti liðarins. Hann heiti: Viðeyjarstofa og Nesstofa, endurbætur. Þetta er leiðrétting á mistökum í prentun fjárlagafrv. Æskulýðsmál: Liðurinn hækkar alls um 10 millj. 990 þús. kr. og skiptist hækkunin sem hér segir: Æskulýðsráð ríkisins hækkar um 1 millj. 800 þús. kr., Æskulýðssamband Íslands um 1 millj., Ungmennafélag Íslands um 7 millj. 100 þús. kr., Bandalag ísl. skáta um 400 þús. kr., Bandalag ísl. skáta vegna Úlfljótsvatns um 110 þús. kr., Bandalag ísl. farfugla um 70 þús. kr., Íslenskir ungtemplarar um 220 þús. kr., Landssamband KFUM og KFUK um 150 þús. kr., KFUM, starfsemi í Vatnaskógi 40 þús. kr., og KFUK, starfsemi í Vindáshlíð 100 þús. kr. Hækkun á framlagi til Ungmennafélags Íslands er við það miðuð, að hækkun til sambandsins og hækkanir til Íþróttasambands Íslands verði hlutfallslega sem næst jafnar þegar breytingar á framlögum til þessara aðila síðustu tvö árin eru teknar með í reikninginn. Ýmis íþróttamál, Íþróttasamband Íslands: Liðurinn hækkar um 8 millj. kr. og verður 205 millj. Ýmislegt í menntmrn.: Liðurinn hækkar alls um 43 millj. 390 þús. kr., þar af 1 millj. 100 þús. kr. vegna nýs liðar: Byggðasafn að Reykjum í Hrútafirði, 900 þús. kr. vegna nýs liðar: Náttúrugripasafn á Selfossi, 1 millj. kr. vegna nýs liðar: Minnisvarði um Egil Skallagrímsson á Borg á Mýrum, og 1 millj. kr. vegna tíðar sem áður var í fjárlögum en hafði fallið niður: Svifflugfélag Íslands. Framlag til minnisvarða um Ara fróða að Staðarstað, 1 millj. kr., er lokagreiðsla. Um aðra liði er vísað til brtt. fjvn., en viðfangsefnið Ýmis framlög 30 millj. kr. eru styrkir sem menntmrn. veitir til einstaklinga og samtaka að nokkru leyti að tillögu fjvn. Þá er komið að landbrn. Skógrækt ríkisins: Þær breytingar, sem lagðar eru til, eru aðeins tilfærslur á milli viðfangsefna án þess að um sé að ræða hækkun á framlagi í heild. Landnám ríkisins: Nýr liður, 15 millj. kr., sem er til bæja á Hólsfjöllum. Framlag var til þessa í fjárlögum 1980, 20 millj. kr., en ekki var áætlað fyrir lið þessum í fjárlagafrv. fyrir árið 1981. Landþurrkun: Liðurinn hækkar um 4 millj. 500 þús. kr. og sundurliðun á því er í brtt. fjvn. Fyrirhleðslur: Liðurinn hækkar um 33 millj. 200 þús. kr. og skiptingin á einstakar framkvæmdir er einnig í brtt. fjvn. Til frekari athugunar hjá fjvn. eru ráðstafanir vegna skemmda sem urðu vegna vatnsflóða á Austurlandi s.l. sumar. Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi: Liðurinn Landssamband ísl. hestamanna til leiðbeininga um hestamennsku hækkar um 100 þús. kr. Liðurinn Æðarræktarfélag Íslands hækkar um 100 þús. kr. Liðurinn Efnarannsóknastofa Norðurlands hækkar um 650 þús. kr. Liðurinn Búnaðarsamband Suðurlands, tilraunastöðvar hækkar um 5 millj. kr. og er þá í heildarupphæðinni gert ráð fyrir framlögum til tilraunastöðvanna í Laugardælum og Stóra-Ármóti. Liðurinn Skógræktarfélag Íslands hækkar um 2 millj. 200 þús. kr. Það er aðeins ein tillaga varðandi sjútvrn.: Hafrannsóknastofnun. Þar er nýr liður: Útibú í Ólafsvík 3 millj. kr. Þá er komið að dóms- og kirkjumrn. Almannavarnir: Liðurinn hækkar um 40 millj. kr.: 20 millj. kr. vegna færanlegrar stjórnstöðvar og 20 millj. kr. eru áætlaðar til varnargarðs við Vík í Mýrdal. Þjóðkirkjan: Liðurinn Dómprófastsembætti í Reykjavík hækkar um 700 þús. kr. og verður 2.5 millj. kr. vegna skrifstofukostnaðar. Þá koma liðir er varða félmrn. Jafnréttisráð: Önnur rekstrargjöld hækka um 600 þús. kr. vegna vanáætlaðs húsnæðiskostnaðar. Ýmis framlög: Liðurinn hækkar alls um 64 millj. 680 þús. kr. og er þar vísað til brtt. fjvn. um einstakar hækkanir á framlögum. Mestu hækkanirnar eru til Slysavarnafélags Íslands 32 millj. 380 þús. kr., og verður framlagið til samtakanna þá 97 millj. kr. Framlag til Alþjóðaárs fatlaðra hækkar um 10 millj. og verður 60 millj. kr. Framlag til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra hækkar um 7.3 millj. og verður 22 millj. Aðrar hækkanir nema lægri upphæðum. En alls hækkar liðurinn Ýmis framlög hjá félmrn. eins og áður sagði um 64 millj. 680 þús. kr. Er þá komið að heilbr.- og trmrn. Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa: Liðurinn hækkar um 700 millj. kr. og verður 5 milljarðar kr. og skiptist eins og sýnt er í sérstöku yfirliti í brtt. fjvn. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að fjárveitingar til þessa verkefnis lækkuðu að raungildi frá núgildandi fjárlögum. Eins og við var að búast reyndist algjörlega ókleift að standa að málinu á þann veg, og hækkaði liðurinn í meðferð fjvn. um 700 millj. kr. í 5 milljarða, eins og ég áðan sagði. Er fjárveitingin til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva líklega hin hæsta að verðgildi til þessa. Þrátt fyrir þessa niðurstöðu náðist ekki full samstaða innan nefndarinnar um skiptingu fjárins. Eins og ég áður greindi er óánægjan mest hjá þeim aðilum sem fá hæstu fjárveitingarnar, einfaldlega vegna þess að á þeim stöðum, sem þar er um að ræða, hefur mest fjármagn verið bundið og þar er hvað mikilvægast að nýting fáist sem fyrst á því mikla fjármagni. Ég held að flestum, sem um þessi mál hafa fjallað, sé ljóst að hm háa hlutdeild ríkisins í þessum framkvæmdaþætti, 85% af kostnaði, hefur valdið meiri þrýstingi heimamanna um framkvæmdir en tekist hefur að ráða við, með þeim afleiðingum að svo margar og dýrar framkvæmdir eru nú í gangi í þessum málaflokki að jafnvel hærri fjárhæðir að verðgildi en nokkru sinni fyrr duga ekki til þess að þm. geti sæmilega við skiptingu unað. Við, sem stöndum að skiptingu fjárhæðarinnar án sérstaks fyrirvara, teljum að miðað við það heildarfjármagn, sem um er að ræða, hefði skipting á þann veg að veita enn stærri hluta fjárveitingarinnar til dýrustu verkefnanna gert hlut annarra aðila óviðunandi. Óhjákvæmilegt er að fjárveitingar í þeim mæli sem lagt er til komi til þeirra aðila annarra sem eru með sjúkrahús og heilsugæslustöðvar í byggingu. Óhjákvæmilegt er að mínum dómi að röðin fari að koma að þeim sem búa við algerlega óviðunandi aðstöðu varðandi heilsugæslu á stærstu þéttbýlissvæðunum þar sem fólksfjölgunin er mest. Óhjákvæmilegt er áð framvinda þessara mála verði tekin til sérstakrar athugunar fyrir gerð næsta fjárlagafrv. Liðurinn Ýmis heilbrigðismál hækkar um 91 millj. 120 þús. kr. Hjartavernd hækkar um 25 millj. kr., Krabbameinsfélagið um 40 millj. 620 þús. Lagt er til að Sjúkraflug hækki um 11 millj. kr. og verði 30 millj. Fjvn. hefur þegar skipt liðnum á milli viðtakenda. Flugfélagið Ernir fær 10.5 millj., Flugfélag Norðurlands 6 millj., Flugfélag Austurlands 8 millj., Eyjaflug 3 millj. og óráðstafað er 2.5 millj. Í heild verður liðurinn 30 millj. Starfslaun Ófeigs J. Ófeigssonar læknis hækka um 1.5 millj. og verða 4.5 millj. Gæsluvistarsjóður, framlag: Liðurinn Gæsluvistarsjóður hækkar um 20 millj. kr. sem varið skal til móttökudeildar fyrir áfengissjúklinga á Kristneshæli. Fjárveiting til félagssamtakanna Verndar hækkar um 500 þús. kr. og verður 1.5 millj. kr. Bindindisstarfsemi: Áfengisvarnir hækka um 4 millj. kr. vegna fræðslustarfs samstarfsnefndar um vímuefni, og framlag til Stórstúku Íslands hækkar um 3 millj. 200 þús. og verður 9.5 millj. kr. Þá er röðin komin að fjmrn. Styrktarfé og ýmis eftirlaun embættismenn: Liðurinn hækkar um 20 millj. 800 þús. kr. Sundurliðun kemur fram í brtt. fjvn. - Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur. Liðurinn hækkar um 10 millj. 275 þús. Sundurliðun kemur einnig fram í brtt. fjvn. Með almennari lífeyrisréttindum lækkar raungildi framlaga til þessara liða smám saman á fjárlögum. Næst kemur samgrn. Vegagerð ríkisins: Liðurinn Til einstaklinga og samtaka hækkar um 4.5 millj. kr. og verður 13 millj. kr. Lið þessum hefur fjvn. þegar skipt til aðila sem stuðla að viðhaldi byggðar og annast gistingu í dreifbýli. Hafnamál: Hafnarmannvirki og lendingarbætur hækka um 391 millj. 500 þús. kr., en till. fjvn. nr. 132 á þskj. 209 fjallar um hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar. Þessi till. er dregin til baka til 3. umr. vegna frekari athugunar á uppsetningu í frv. Lagt er til að framlag til Hafnarbótasjóðs hækki um 39 millj. 150 þús. kr. Hann hækkar í réttu hlutfalli við hækkun á framlögum til hafnarmannvirkja samkv. lögum. Sjóslysanefnd: Gjaldfærður stofnkostnaður er 10 millj. kr. sem skal varið til að gera fræðslukvikmynd um vinnuslys á sjó, og nýr liður: Yfirfærslur 2 millj. kr., sem skal ráðstafað til kynningar á björgunarneti. Flugmálastjórn: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 400 millj. kr. og verður 2 milljarðar 285 millj. kr. Sérstakt yfirlit í brtt. fjvn. sýnir skiptingu á þessum lið. Gert er ráð fyrir að fyrir þessari 4000 millj. kr. hækkun verði séð á lánsfjáráætlun. Hér er annars vegar um að ræða tækjakaupalán, 200 millj. kr., og hins vegar lán til malbikunarframkvæmda á flugvöllum, 200 millj. kr. Ýmis framlög: Flugbjörgunarsveitir hækka um 3 millj. kr. Veðurstofa Íslands: Liðurinn Veðurstöðvar hækkar um 19 millj. 995 þús. kr. vegna launa veðurathugunarmanna, sem breytast í samræmi við þær breytingar sem orðið hafa á launakjörum hjá Alþýðusambandi Íslands. Þá eru næst liðir er varða iðnrn. Eftirmenntun í iðju og iðnaði: Liðurinn hækkar um 6 millj. kr. Fjvn. mun skipta þessum lið í samráði við iðnrn. Iðja og iðnaður, framlög: Iðnaður og önnur starfsemi á sviði iðnaðar hækki um 2 millj. 200 þús. kr., og nýr liður, Byggingaþjónustan, er 13 millj. kr. Liður þessi var í fjárlögum 1980, en féll niður við gerð fjárlagafrv. 1981. Þá er komið að síðustu till. sem varðar Hagstofu Íslands aðalskrifstofu: Laun hækka um 8 millj. 500 þús. kr. og Önnur rekstrargjöld um 21 millj. 700 þús. kr., en sýnt er að stofnunin mun ekki nota um 33 millj. kr. af fjárveitingu ársins 1980, sem ætlað var til sérstakra tímabundinna verkefna. Er þessi hækkun ætluð til að ljúka þeim verkefnum og færist þá aðeins á milli ára. Ég hef þá lokið við að greina frá brtt. fjvn. Verði till. fjvn. á þskj. 209 og 220 samþykktar - aðrar en till. nr. 132 á þskj. 209 varðandi hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar, en eins og ég gat um áðan verður hún tekin aftur til 3 umr., þá hækkar útgjaldahlið frv. um 3 milljarða 474 millj. 667 þús. kr. Þar af nema hækkanir á gjaldfærðum stofnkostnaði ríflega 2 milljörðum 800 millj. kr. og af þeirri hækkun nemur hækkun vegna skólabygginga 835 millj. kr., vegna dagvistarheimila 300 millj., vegna íþróttamannvirkja 50 millj., vegna sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva 700 millj., vegna hafnarframkvæmda, þar með Hafnarbótasjóður, 430 millj., og vegna flugmála 400 millj. kr.



Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég fyrir hönd okkar þremenninga, sem skrifa undir nál. 1. minni hl., þakka formanni fjvn. fyrir lipurð og þolinmæði í okkar garð. Ég þakka ritara nefndarinnar og hagsýslustjóra fyrir ómetanlega aðstoð og meðnm. okkar fyrir mjög ánægjulegt samstarf. Ég vil taka undir það með formanni fjvn. að ég held að samstarfið í fjvn. sé til fyrirmyndar. Við þremenningar flytjum - eins og minni hl. fjvn. hefur oftast gert - fjölmargar sameiginlegar till. með meiri hlutanum, með venjulegum fyrirvara um að flytja eða fylgja brtt. Að þessu sinni treystum við okkur ekki til annars en að gera sérstakan fyrirvara um skiptingu nefndarinnar á liðnum Til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Þar hefur verið farið á undanförnum árum of djarft í að hefja ný verk og er orðið óviðráðanlegt að skipta því fjármagni sem ríkisstj. og meiri hluti Alþingis skammtar í þennan lið, ef nokkur glóra á að vera í framkvæmdum á hverjum stað, einkum að stærstu verkefnunum. Vil ég þar t.d. nefna Ísafjörð og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Í Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri hefur neyðarástand verið að skapast undanfarið vegna þrengsla. Sú fjárveiting, sem hér er sett á blað, þýðir að verkið mun dragast og það neyðarástand vaxa sem þar er. Ég endurtek þakkir okkar þremenninga til formanns fyrir ágætt samstarf í nefndinni. Ég get því miður ekki sagt það sama um hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. þarf hverju sinni að taka ákvarðanir um þýðingarmikla þætti fjárlagagerðarinnar, eftir að fjárlagafrv. er komið fram. Mikilvægt er að þessar ákvarðanir séu teknar tímanlega svo að störf fjvn. Alþingis geti gengið með eðlilegum hætti. Því var svo sannarlega ekki að heilsa að þessu sinni. Ríkisstj. var jafnhikandi og ráðlaus í þessum ákvörðunum og hún hefur verið í stjórn efnahagsmála á öllum sviðum frá því hún settist að völdum. Enn hefur fjvn. og þingheimur ekki fengið að sjá frv. til lánsfjárlaga fyrir 1981 þrátt fyrir skýtaus ákvæði í svonefndum Ólafslögum um að frv. til lánsfjárlaga skuli lagt fram með frv. til fjárlaga og þrátt fyrir að í grg. fjárlagafrv. er hátíðlega lýst yfir því, að frv. til lánsfjárlaga verði lagt fyrir Alþingi í byrjun nóvember. Nú bendir allt til þess, að þetta frv. verði ekki lagt fram fyrr en eftir jólaleyfi þingmanna. Vinnubrögð vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar og núv. hæstv. ríkisstj. að því er varðar lánsfjárlög eru dæmigerð fyrir þykjustuleik og hringlandahátt þessara hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar beitti sér fyrir lagasetningu á Alþingi þar sem fest er í lög að frv. til lánsfjárlaga skuli lagt fram jafnframt frv. til fjárlaga á hverju reglulegu Alþingi. Sjálf lagði þessi sama ríkisstj. frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1979 á Alþingi 21. febr. á því ári, 1979. Það var ekki afgreitt fyrr en alveg í þinglok, hinn 16. maí. Frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980 var ekki lagt fram fyrr en 3. maí á síðasta þingi og afgreitt hinn 19. maí og var því aðeins rúmar tvær vikur til meðferðar á hinu háa Alþingi. Þá stóð að sjálfsögðu sérstaklega á um þingstörf vegna vetrarkosninga og frestunar á afgreiðslu fjárlaga fram yfir áramót. En hæstv. núv. ríkisstj. hefur setið að völdum í rúma 10 mánuði og væntanlega vitað um ákvæði íslenskra laga um vinnubrögð á Alþingi. Hún gerir sér sjálfsagt líka ljósa grein fyrir því, hversu mikilvægt er fyrir farsæla stjórn efnahagsmála að tekin sé afstaða til fjárlaga og lánsfjárlaga samtímis. Samt sem áður er frv. til lánsfjárlaga ekki komið fram. Þetta eru að sjálfsögðu óviðunandi vinnubrögð, en ástæðan er auðvitað illvígar deilur og sundurlyndi í stjórnarherbúðunum. Það lýsir glöggt því öngþveiti og stjórnleysi sem ríkir í efnahagsmálum þjóðarinnar, að allar verðlags-, launa- og kostnaðarforsendur, sem gengið var út frá þegar fjárlagafrv. var lagt fram fyrir tveimur mánuðum, eru nú gjörsamlega brostnar. Þá var frv. reist á þeim verðlagsforsendum að verðbreytingar milli áranna 1980 og 1981 yrðu 42% og verðlagshækkanir frá áramótum til ársloka 1981 um 31%. Þetta er í samræmi við þjóðhagsspá sem hæstv. forsrh. lagði fram á Alþingi í haust, eins og lög mæla fyrir um. Nú tveimur mánuðum síðar hefur fjvn. að eigin ósk fengið í hendur skýrslu frá Þjóðhagsstofnun, dags. 21. nóv., sem nefnist: Lausleg áætlun um breytingar verðlags, launa og kaupmáttar á árinu 1981. Í þessari skýrslu Þjóðhagsstofnunar er áætlað að verðlag hækki að meðaltali um 65% milli áranna 1980 og 1981 og 70% frá ársbyrjun til ársloka 1981. Þá er í nýju áætluninni gert ráð fyrir því, orðrétt: „að kaupmáttur kauptaxta allra launþega verði að meðaltali 2–3% minni á árinu 1981 en á þessu ári, þrátt fyrir grunnkaupshækkanir í haust.“ Þessi áætlun Þjóðhagsstofnunar eða, eins og hún kallar það, framreikningur á víxlgangi kostnaðar og verðlags er miðaður við eftirfarandi meginforsendur. Ég vitna orðrétt í skýrsluna, með leyfi forseta: „a) Að vísitölubinding launa verði samkv. gildandi lögum. b) Að framkvæmd verðlagsmála verði óbreytt frá því sem verið hefur. c) að gengið verði lækkað til þess að mæta áhrifum innlendra kostnaðarhækkana á hag atvinnuveganna.“ Hér er verið að lýsa óbreyttri stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum og afleiðingum hennar á næsta ári. Þjóðhagsstofnun segir í raun við ríkisstj.: Ef þið breytið ekki um stefnu og gerið róttækar ráðstafanir í glímunni við verðbólguna, þá er þjóðhagsspáin, sem hæstv. forsrh. lagði fyrir Alþingi í haust, algjör óskhyggja. Verðbólgan verður ekki rúmlega 30%, heldur verður hún tvöfalt meiri eða nálægt 70%. Frá því í apríl í vor hefur hæstv. forsrh. ýmist fullyrt eða gefið í skyn að ríkisstj. hafi á prjónunum ný úrræði í viðureigninni við verðbólguna. Hann fullyrti þá í þingræðu og í sjónvarpi að ríkisstj. stefndi að því að koma verðbólgunni niður undir 40% á þessu ári. Ekkert hefur bólað á þessum úrræðum. Í frv. til fjárlaga er tilgreind sérstök fjárhæð til efnahagsráðstafana, 12 milljarðar kr. Stjórnarandstaðan hefur margspurt hvenær þessar síðbúnu efnahagsráðstafanir sjái dagsins ljós, en allt kemur fyrir ekki. Síðast fyrir nokkrum dögum sagði Svavar Gestsson, formaður Alþbl., hæstv. félmrh., að efnahagsráðstafanir væru tíðræddar í ríkisstj., en niðurstaða væri engin. Orðrétt sagði hann: „Niðurstaða er engin.“ E.t.v. skiptir litlu máli hvort svör fást við þessum spurningum. Nýjustu útreikningar Þjóðhagsstofnunar á verðbólguholskeflu næsta árs mundu þýða að 10 milljarða kr. á fjárlagaverðlagi skorti til þess, að unnt sé að halda sama niðurgreiðslustigi búvara á næsta ári og fjárlög gerðu ráð fyrir á árinu 1980. Sé einungis miðað við forsendur fjárlagafrv. um 42% verðlagshækkanir að meðaltali milli áranna 1980 og 1981 skortir 4.5 milljarða kr. til þess að standa undir sama niðurgreiðslustigi búvara og fjárlög 1980 gerðu ráð fyrir. Bróðurparturinn af því fé, sem ætlað er til sérstakra efnahagsráðstafana, mundi því í báðum tilfellum fara einfaldlega til þess að halda sama niðurgreiðslustigi og var ákveðið samkv. fjárlögum 1980. Það gefur auga leið, að ógerlegt er að ræða ríkisfjármál við slíkar aðstæður í þjóðarbúskapnum án þess að fjalla almennt um efnahagsþróun síðustu ára, stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum og horfurnar fram undan. Núv. hæstv. ríkisstj. fylgir eindregnari vinstri stefnu í ríkisfjármálum og efnahagsmálum en þær ríkisstj. á síðasta áratug sem hafa sjálfar kallað sig vinstri stjórnir. Hún stefnir að aukinni skattheimtu annað árið í röð og hefur stórlega þyngt skattaálögur vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar, sem þó voru ærnar fyrir. Á verðlagi fjárlagafrv, munu nýir og hækkaðir skattar síðan 1978 nema yfir 60 milljörðum kr. á næsta ári og með útsvarshækkunum, sem leyfðar voru í fyrra, verða skattaálögur til ríkis og sveitarfélaga um 70 milljörðum kr. þyngri á verðlagi fjárlagafrv. á næsta ári en verið hefði ef sömu skattareglur giltu og á miðju ári 1978. Þetta jafngildir rúmlega 1.5 millj. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þessar tvær ríkisstj., sem báðar fylgja vinstri stefnu í skattamálum, bera ábyrgð á því, að hver einasta fjölskylda í landinu greiðir 1.5 millj. kr. í aukaskatt og útsvar á næsta ári fram yfir þær skattaálögur sem giltu áður en þær settust að völdum árið 1978. Ríkisstj. þenur út útgjöld ríkissjóðs, jafnvel umfram skattahækkanirnar, eykur miðstýringu og ríkisafskipti auk þess sem hún beitir sér fyrir harkalegri verðlagshöftum en þekkst hafa hér á landi a.m.k. síðasta áratug. Slík haftastefna lamar atvinnulífið, skerðir lífskjör og hefur þveröfug áhrif í verðlagsmálum við það sem fylgjendur hennar segjast vilja. Öll fyrri reynsla og reynsla síðustu mánaða af þessari stefnu staðfestir þessar staðreyndir. Til marks um að ríkisstj. heldur óðfluga áfram á braut vinstri stefnu er sú kúvending í húsnæðismálum, sem er innsigluð með þessu fjárlagafrv. Framlög úr ríkissjóði til byggingar íbúða á vegum einstaklinga eru freklega skorin niður í þessu frv. samtímis því sem slík framlög eru margfölduð til félagslegra íbúðabygginga. Þörf á byggingu verkamannabústaða fyrir láglaunafólk er mikil, en sú leið að skera niður framlög til annarra íbúðabygginga í sjálfseign um 4 600 millj. kr. hærri fjárhæð en sem nemur hækkun á framlögum til byggingar verkamannabústaða, eins og gert er í þessu fjárlagafrv., sýnir hvert er stefnt. Ríkisstj. sver sig í ætt við vinstri stjórnir að öðru leyti. Hún lætur reka á reiðanum í peningamálum, fjárfestingarmálum og launamálum. Þrátt fyrir feluleik í verðlags- og gengismálum, í niðurgreiðslum og neðanjarðarhagkerfi, sem hún hefur komið á fót til þess að fara í kringum vísitöluna, fær hið vélgenga kerfi verðlags, launa, búvöruverðs- og fiskverðshækkana svo til óáreitt að viðhalda og magna óðaverðbólguna sem er í þann veginn að sliga atvinnuvegina og valda efnahagslegri og siðferðilegri upplausn í þjóðfélaginu. Niðurtalning verðbólgunnar, sem er eina áþreifanlega stefnuyfirlýsing ríkisstj. í efnahagsmálum, hefur algjörlega brugðist. Samkv. henni átti verðbólga í ár að lækka í 31% frá ársbyrjun til ársloka, ef marka má grg. fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár. Verðbólgan varð ekki 31%, heldur 55%, og er þó stórlega vantalin þar sem gífurlegum vanda í verðlagsmálum hefur verið frestað með óraunsæjum verðlagshöftum og falskri gengisskráningu. Þetta skipbrot niðurtalningarinnar kemur ekki á óvart. Niðurtalningin erí raun harðvítugustu verðlagshöft sem upp hafa verið tekin hér á landi á þessum árátug. Hún felst í raun og veru í því að skipa með stjórnvaldsboði atvinnuvegunum að selja vöru sína og þjónustu undir sannanlegu kostnaðarverði. Ekki hefur skort yfirlýsingar ráðh. um að ný úrræði væru til athugunar í ríkisstj. í viðureigninni við verðbólguna. Yfirlýsingar Steingríms Hermannssonar, formanns Framsfl., eru t.d. frægar að þessu leyti. Einn fjölmiðlaglaðasti stjórnarsinni á Alþingi sagði að þessar yfirlýsingar Steingríms væru að verða efnahagsvandamál. Síðan hefur nokkuð sljákkað í Steingrími. En yfirlýsingar hefur ekki skort frá öðrum ráðherrum. Þannig virðast hæstv. ráðherrar sjálfir gera sér grein fyrir haldleysi niðurtalningarinnar. Málin hafa verið þæfð og rædd í ríkisstj., efnahagsnefndir skipaðar, en allt kemur fyrir ekki, niðurstaða er engin, eins og hæstv. félmrh. orðaði það svo afdráttarlaust hér á hinu háa Alþingi. Það er nú fullreynt, að ríkisstj. er sjálfri sér sundurþykk og er ráðlaus. Hún er þess vegna engan veginn fær um að marka stefnu í efnahagsmálum sem varðað getur veginn út úr því öngþveiti verðbólgu sem nú ríkir. Athyglisvert er að framsóknarmenn innan ríkisstj. sýnast hafa af þessu nokkrar áhyggjur. Þeir vakna á þriggja mánaða fresti, þegar vísitalan er reiknuð, og reka upp ramakvein í fjölmiðlum. Allt situr þó við hið sama og þeir sitja áfram í ríkisstj. sem heldur að sér höndum og hefst ekki að. Afleiðingin af þessu ráðleysi og þeirri vinstri stefnu, sem rekin hefur verið í íslenskum efnahagsmálum síðan 1979, er komin í ljós. Ég sagði áðan að verðbólgan væri ekki 40% frá ársbyrjun til ársloka í ár, eins og hæstv. forsrh. lét sér um munn fara í apríl í vor, heldur 55%. Og Þjóðhagsstofnun spáir því, að verðbólgan nái nýju Íslandsmeti og verði 70% á næsta ári ef óbreytt stefnuleysi ríkir í efnahagsmálum. Þessi hrikalega verðbólga er að sjálfsögðu eitt helsta einkenni helsjúks efnahagslífs, en sjúkdómseinkennin eru því miður fleiri og fullt eins alvarleg. Þjóðarframleiðsla á mann, sem jókst um 5.2% árið 1977, stendur í stað á árinu 1980 og mun minnka ef spár Þjóðhagsstofnunar rætast á árinu 1981. Kaupmáttur taxtakaups launþega, sem minnkaði um 5% fyrri hluta þessa árs, mun minnka á næsta ári um svipaðan hundraðshluta. Halli á viðskiptum við útlönd verður nærri 100 milljarðar kr. á árinu 1980 - 1981, en á árinu 1978 var hagstæður jöfnuður á viðskiptum okkar við aðrar þjóðir. Erlend lán hafa hækkað í erlendri mynt frá áramótum 1977 til áramóta 1980 um 320 millj. dollara. Greiðslubyrði afborgana og vaxta af erlendum lánum hefur aukist verulega. Árið 1979 var greiðslubyrðin 12.8% af útflutningstekjum, á árinu 1980 er áætlað að þetta hlutfall hækki í 15.2% og að um áramót verði löng erlend lán í prósentum af þjóðarframleiðslu komin í 37% ef gengi væri skráð í samræmi við eðlilega afkomu útflutningsatvinnuveganna. Almennt er talið að hættumörk þessa hlutfalls, þ.e. upphæð langra erlendra lána í hlutfalli við þjóðarframleiðslu, sé á milli 33 og 34%. Ég vík nú nánar að stefnunni í skattamálum frá því haustið 1978 þegar vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar komst til valda. Sú ríkisstj. hóf feril sinn með því að leggja afturvirka aukaskatta á þjóðina. Þessir aukaskattar voru m.a. 50% álag á tekju- og eignarskatt einstaklinga og hafa skattstigar síðan verið við það miðaðir að viðhalda þessum skattaálögum. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft þá meginstefnu í skattamálum að viðhalda öllum vinstristjórnarsköttunum og herða á skattaálögum ár eftir ár. Ferill þeirra meirihlutastjórna, sem setið hafa að völdum síðan 1978 á sviði skattamála, sést í hnotskurn þegar skoðaðar eru tölur sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun um innheimtu skatta til ríkissjóðs sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Árið 1977 var þetta hlutfall 25% slétt, 1978 26.4%, 1979 27.8%, 1980 er áætlað að þetta hlutfall verði 28% og 1981 áætlar Þjóðhagsstofnun samkv. frv, til fjárlaga að þetta hlutfall fari upp í 28.3%. Ég endurtek að hér er um að ræða innheimta skatta ríkissjóðs eingöngu, skatta ríkissjóðs á innheimtugrundvelli sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Á þessu tímabili hafa skattar til ríkisins af vergri þjóðarframleiðslu hækkað um 3.3%. Þjóðarframleiðslan er áættuð næsta ár 1850 milljarðar kr., sbr. skýrslu forsrh. um þjóðhagsáætlun fyrir 1981. Skattahækkunin á næsta ári verður því rúmlega 61 milljarður kr. þannig reiknað. Að auki var sveitarfélögum heimilað fyrir forgöngu núv. ríkisstj. og meiri hl. hennar hér á hinu háa Alþingi að hækka útsvör um 10% í fyrra. Gæti sú skattahækkun numið 10–12 milljörðum á næsta ári. Viðbótarskattheimta á næsta ári af völdum þessara tveggja ríkisstj. er því, eins og ég sagði áðan, 1.5 millj. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Svo til sama útkoma fæst ef lagðar eru saman viðbótartekjur ríkissjóðs vegna nýrra og hækkaðra skattstofna frá haustinu 1978 á verðlagi fjárlagafrv. sem hér er til umr. Nákvæma sundurliðun á þessum aukaskattreikningi er að finna í nál. okkar þremenninga á þskj. 230. Ákvörðunin haustið 1978 um hækkun tekju- og eignarskatta að frádreginni lækkun sjúkratryggingagjalds, sem reiknað hefur verið með í tekju- og eignarsköttum æ síðan, þyngir þessa beinu skatta á næsta ári um tæpa 11 milljarða kr. Hækkun söluskatts um tvö prósentustig haustið 1979 hækkar skatta á næsta ári um 16 milljarða kr. Hækkun vörugjalds um sex prósentustig á sama tíma hækkar skatta á næsta ári um 10–11 milljarða kr. Skattgjald á ferðalög til útlanda, sem er nýr skattur á þessu tímabili, hækkar skatta næsta ár um 2.4 milljarða kr. Innflutningsgjald á sælgæti, sem er nýr skattur upp fundinn á árinu í ár, hækkar skatta á næsta ári um 1.2 milljarða kr. Skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hækkar skatta á næsta ári um 2.2 milljarða kr., en þar er einnig um nýjan skatt vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar að ræða. Aðlögunargjald, nýr skattur á þessu tímabili, hækkar skatt á næsta ári um 2.7 milljarða kr., og þótt þetta gjald verði ekki framlengt tekur annað við sem á að vega heldur þyngra í skattheimtunni samkv. frv. um vörugjald sem lagt var fram í gær. Hækkun verðjöfnunargjalds á raforku þyngir skatta á næsta ári um 1.8 milljarða kr., og skattahækkun á bensíni þyngir skattbyrðina á næsta ári um rúma 13 milljarða kr. umfram almennar verðlagshækkanir og bætast þeir skattar ofan á hækkað innflutningsverð á bensíni, en sú hækkun hefur verið gífurleg eins og kunnugt er. Orkujöfnunargjald, sem lagt var á með lögum í fyrra og er í rauninni 1.5% söluskattsauki, þyngir skatta á næsta ári um 13 milljarða kr., og markaðar tekjur teknar í ríkissjóð nema 6.9 milljörðum kr., en frá þessum skattahækkunum dregst niðurfelling söluskatts á matvörur, sem ákveðin var haustið 1978, og lækkun tolla á tímabilinu. Niðurstaðan er heildarskattahækkun ríkissjóðs á verðlagi fjárlagafrv. 1981 um rúmlega 60 milljarða kr. Ef sérstaklega er athugað hver fyrirhugað skattahækkun á árinu 1981 er til viðbótar þeim skattahækkunum, sem komnar voru til framkvæmda á árinu í ár, kemur í ljós að einum nýjum skattstofni er bætt við í fjárlagafrv.: innflutningsgjaldi á sælgæti. Síðan hefur komið fram nýtt frv. um hækkun á vörugjaldi, sem á að mér skilst að leysa aðlögunargjaldið af hólmi, en þyngir skattbyrðina meira en aðlögunargjaldið léttir af. Orkujöfnunargjald er lagt á allt árið 1981 samkv. frv., en aðeins hluta úr ári í fyrra, og þyngjast skattar á næsta ári um 8 milljarða kr. af þeim sökum. Eins og skattvísitalan er ákveðin í frv. mundi hún valda 2–3 milljarða kr. tekjuskattshækkun frá því í fyrra. Þá er enn ætlunin að þyngja skatt á bensíni umfram verðlagshækkanir. Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar er stefnt að því í frv. að hækka skatt á bensíni um 14.4 milljarða kr. frá fjárlögum í ár, sem er 52.7% hækkun milli ára, og nemur hækkunin því umfram verðlagshækkanir samkv. forsendum frv. um 3 milljörðum kr. Frá þessum nýju hækkuðu skattstofnum dregst afnám nýbyggingargjalds, sem er áætlað að hafi í för með sér 300 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð á árinu 1981. Útkoman úr þessu dæmi er sú, að milli áranna 1980 og 1981 þyngjast skattar enn um rúmlega 11 milljarða kr. að raungildi, þ.e. áverðlagi fjárlagafrv. 1981. Það vekur sérstaka athygli í þessu sambandi, að ætlunin er að innheimta 13 milljarða í svonefnt orkujöfnunargjald á árinu, sem er í raun söluskattsauki um 1.5 prósentustig, en greiða einungis af því 5 milljarða í olíustyrki, þ.e. í beina jöfnun á verði á olíu til upphitunar. Þessir styrkir hækka einungis um 25% samkv. frv. frá fjárlögum í ár, sem er augljóslega mikil lækkun að raungildi. Þensla ýmissa rekstrar- og millifærsluútgjalda ríkissjóðs hefur verið verulega meiri en sem nemur þeirri hrikalegu skattahækkun, sem ég hef hér lýst. Þessi þensla ríkisútgjalda hefur valdið hallarekstri ríkissjóðs, niðurskurði ýmissa framkvæmdaframlaga og niðurskurði á fjárframlögum til sjóða og atvinnuvega. Ætla má að rekstrarútgjöld ríkissjóðs hafi hækkað að raungildi um 70–80 milljarða á þessu tímabili, mælt á verðlagi fjárlagafrv. Sem dæmi um þensluna voru um það bil 100 nýjar stöður samþykktar í fjárlagafrv. yfirstandandi árs og miklu fleiri í þessu fjárlagafrv., en mér hefur ekki tekist að fá yfirlit enn frá fjárlaga- og hagsýslustofnun um nýjar stöður í þessu frv. þó að ég hafi beðið um þessar upplýsingar fyrir 2 - vikum. Ég veit ekki hvort þær eru eins margar. Vonandi koma þessar upplýsingar áður en fjárlagaafgreiðslu lýkur. Sé vikið að niðurskurði á framkvæmdaframlögum, sem þessi eyðslustefna á sviði rekstrarútgjalda ríkissjóðs hefur í för með sér, má nefna, að framlög til hafnargerða eru einungis 78.2% að raungildi framlaganna á kjörtímabilinu 1974–1978 og þyrftu að vera 940 millj. kr. hærri 1981 til þess að halda sama raungildi. Til byggingar grunnskóla skortir samkv. brtt. fjvn. 1270 millj. kr. til að framlögin næsta ár haldi raungildi meðaltals áranna 1974–1978, en þá var hart deild á ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar fyrir niðurskurð á þessum framlögum einkum af Alþb.-mönnum, flokksmönnum núv. hæstv. fjmrh. Sá óeðlilegi og nánast óþinglegi háttur var upp tekinn í tíð vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar að skerða markaðar tekjur, sem eiga að renna til ákveðinna félagslegra þarfa samkv. lögum, og láta tekjurnar ganga í ríkissjóð. Dæmi er um þetta í þessu frv. þegar áformað er að skerða tekjur Erfðafjársjóðs og Byggingarsjóðs ríkisins og láta skerðinguna ganga í ríkissjóð. Samkv. lögum á erfðafjárskattur að renna í Erfðafjársjóð sem nota á t.d. til að styrkja endurhæfingarstöðvar fyrir fatlaða. Undir því yfirskini er skatturinn lagður á. Síðustu tvö ár hefur engu að síður verið ákveðið með öðrum lögum að láta hluta þessa skatts renna beint í ríkissjóð. Auðvitað er ekkert athugavert, nema síður sé við að fella niður skatta sem ráðstafa á til ákveðinna þarfa samkv. lögum, en slík fjáröflunarleið í ríkissjóð, sem farin hefur verið undanfarið með því að láta þessar skatttekjur ganga í ríkissjóð í stað þess að efla þau framfaramál sem þessir skattar eru innheimtir til, er í hæsta máta óeðlileg. Í lögum eru ákvæði um að tvö prósentustig af 2.5 af launaskatti skuli ganga í Byggingarsjóð ríkisins auk byggingarsjóðsgjalds. Engu að síður verður launaskattur og byggingarsjóðsgjald innheimt beint til ríkissjóðs samkv. fjárlagafrv. og einungis hluti af því, sem lögum samkv. á að renna til Byggingarsjóðs, fer þangað. Ríkissjóður hagnast sem hér segir á þessum tilfæringum um markaða tekjustofna miðað við gildandi lög: Hluti erfðafjárskatts, sem rennur í ríkissjóð er 209 millj. kr., hluti skemmtanaskatts 130 millj. kr., byggingarsjóðsgjald 1386 millj. kr., hluti launaskatts 4600 millj. kr. Samtals krækir ríkissjóður í 6 milljarða 325 millj. kr. með þessum hætti samkv. fjárlagafrv. fyrir 1981. Ég vek sérstaka athygli á því, að sá hluti launaskatts, sem nú er tekinn í ríkissjóð en á samkv. lögum að ganga til Byggingarsjóðs ríkisins, er reiknaður þannig: Lög ákveða að 2% launaskattur skuli renna til byggingarsjóðs ríkisins. Hér er um að ræða 16.4 milljarða kr. samkv. fjárlagafrv. Frá þeirri tölu dregst framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs, 4.3 milljarðar, og einnig framlag til Byggingarsjóðs verkamanna, 7.5 milljarðar kr., þannig að í þessu hefur verið tekið tillit til hækkaðs framlags ríkissjóðs af launaskatti í Byggingarsjóð verkamanna. Hin gegndarlausa eyðslustefna í rekstrarútgjöldum ríkissjóðs hefur m.a. komið fram í því, að frá árinu 1979 hefur verið gripið til skerðingar lögboðinna framlaga ríkissjóðs til ýmissa stofnlána- og fjárfestingarlánasjóða. Þessi skerðing nemur verulegum fjármunum samkv. frv. til fjárl. fyrir árið 1981. Framlag til Stofnlánadeildar landbúnaðarins er skert um 732 millj., til Lánasjóða sveitarfélaga um 135 millj., til Fiskveiðasjóðs um 1337 millj., til Ferðamálasjóðs um 15 millj., til Félagsheimilasjóðs um 127 millj., til Hafnarbótasjóðs um 56 millj., til Aflatryggingasjóðs um 532 millj., til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra um 300 millj. og til Ferðamálaráðs hefur framlagverið skert um 166 millj. Allar þessar tölur eru frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, en auk þess hef ég reiknað út að skerðing á framlagi ríkissjóðs að réttum lögum til Byggðasjóðs samkv. frv. 1981 sé hvorki meira né minna en 5700 millj. kr. Samtals er skerðing lögboðinna framlaga ríkissjóðs til ýmissa stofnlána- og fjárfestingarlánasjóða því 9107 millj. kr. samkv. fjárlagafrv. Nú vil ég taka það skýrt fram, að það er alls ekki gagnrýni vert, þvert á móti, að draga úr lögboðnum útgjöldum ríkissjóðs. En þessi skerðing á framlögum ríkissjóðs til stofnlánasjóða, sem eru fyrst og fremst stofnlánasjóðir atvinnuveganna, er ekki gerð til þess að létta sköttum af þjóðinni. Þessi skerðing er ekki gerð til þess að lækka ríkisútgjöldin og skapa þannig svigrúm til skattalækkunar. Hún er gerð til þess að geta notað þetta fé til að auka þensluna í eyðslu- og rekstrarútgjöldum ríkissjóðs á öðrum sviðum. Og ég verð að segja að miklu hefði mér verið nær skapi að þessu fé hefði verið varið til sjóða atvinnuveganna samkv. lögum heldur en til að auka og þenja út ríkisbáknið svo sem gert hefur verið og stefnt er að af hálfu hæstv. ríkisstj. Þessi mikla eyðslustefna í rekstrarútgjöldum ríkissjóðs á undanförnum árum hefur valdið verulegum hallarekstri á ríkissjóði þrátt fyrir hinar gífurlega miklu skattahækkanir, niðurskurð á framkvæmdaframlögum, upptekt markaðra tekjustofna í ríkissjóð og niðurskurð á framlögum til fjárfestingarlánasjóða. Þrátt fyrir allt þetta hefur þessi eyðslustefna valdið verulegum halla á rekstri ríkissjóðs árin 1978 og 1979, og á yfirstandandi ári stefnir enn í hallarekstur ríkissjóðs þótt hann sé að vísu nokkru minni en áður. Ríkisfjármálin voru í jafnvægi á árinu 1978, þegar vinstri stjórnin settist að völdum. Hún gerði beinlínis ráð fyrir hallarekstri ríkissjóðs það ár og gerði margvíslegar ráðstafanir til þess að auka útgjöld ríkissjóðs, m.a. stórauka niðurgreiðslur. Þennan rekstrarhalla átti að vinna upp á árinu 1979. Því var þó þveröfugt farið og var rekstrarafkoma ríkissjóðs 23 milljörðum verri á desemberverðlagi í ár þessi þrjú ár, 1978, 1979 og 1980, heldur en fjárlög gerðu ráð fyrir, - 23 milljörðum kr. verri. Þessi niðurstaða er nánar rökstudd í nál. okkar þremenninga í l. minni hl. fjvn. og sé ég ekki ástæðu til að fara um hana frekari orðum. Af því hefur verið nokkuð gumað af hæstv. ráðh., að afkoma ríkissjóðs væri mjög góð á þessu ári, ríkisfjármálin væru komin í jafnvægi. Hæstv. forsrh. reið á vaðið með þennan dýrðarsöng, og hæstv. fjmrh. hlaut að taka undir með honum þegar frá leið þótt hann hafi haft sig lítið í frammi við að tala um góða afkomu ríkissjóðs meðan á samningum við BSRB stóð, þegar hann talaði um að ekki væri grundvöllur fyrir grunnkaupshækkunum til ríkisstarfsmanna. Því miður er það svo samkv. minnisblaði, sem fjárlaga- og hagsýslustofnun lét fjvn. í té, dags. 6. nóv. s.l., að útlit er fyrir rekstrarhalla á ríkissjóði á þessu ári sem nemur rúmlega 2000 millj. kr. og ívið hærri greiðsluhalla. Þó hefur sýnilega verið tekin ákvörðun í ríkisstj. um að skera niður niðurgreiðslur miðað við ákvarðanir í fjárlögum um 1000 millj. kr. á þessu ári. Það þarf því meira en litla óskammfeilni til þess að hæla sér svo af stjórn ríkisfjármálanna sem hæstv. fjmrh. hafa gert á þessu ári, ef haft er í huga hversu djúpt þessir hæstv. ráðh. hafa seilst í vasa skattborgaranna. Það ætti að vera a.m.k. sumum ráðh. hæstv. ríkisstj. mikið umhugsunarefni, að enn lítur út fyrir hallarekstur ríkissjóðs þrátt fyrir 60 milljarða kr. heildarskattauka síðan 1978, og samkv. fjárlagafrv. er enn stefnt í 10 milljarða kr. íþyngingu skatta að raungildi á næsta ári til þess að ná endum saman. Í nýútkomnu nóvemberhefti Hagtalna mánaðarins er athyglisverð grein um afkomu ríkissjóðs á yfirstandandi ári. Þar er svo komist að orði, með leyfi forseta: „Afkoma ríkissjóðs hefur verið skárri í ár en mörg undanfarin ár.“ Greinarhöfundur kemst að þeirri niðurstöðu, að skýringanna sé fyrst og fremst að leita í þrennu: 1. Að tekjur ríkissjóðs hafi í heild innheimst betur en fjárlög gerðu ráð fyrir, þ.e. skattar hafi verið þyngri á almenningi en fjárlög gerðu ráð fyrir. 2. Að stórkostlega hafi verið dregið úr niðurgreiðslum á árinu 1980 að raungildi miðað við árið 1979. 3. Að útgjöld ríkissjóðs fyrri hluta ársins hafi verið minni en ætla mátti vegna þess að greiðsluheimildir voru takmarkaðar áður en fjárlög gengu í gildi. Orðrétt segir um fyrstu tvö atriðin í þessari grein, með leyfi forseta: „Á fyrstu níu mánuðunum í ár voru tekjur ríkissjóðs 58.7% meiri en á sama tíma í fyrra og gjöldin 51.6% meiri. Auk þess, sem fyrr er nefnt, þ.e. minni gjalda en ella vegna takmarkaðra greiðsluheimilda á fyrstu þremur mánuðum ársins, má án efa rekja orsakir bætts rekstrarjafnaðar ríkissjóðs að nokkru til tekjuaukandi aðgerða á seinni hluta árs 1979, en þá var söluskatturinn hækkaður um 2 prósentustig, í 22%, og neðra álagningarþrep hins sérstaka vörugjalds hækkað úr 18% í 24%. Sömuleiðis var söluskatturinn hækkaður um 11/2% til viðbótar á s.l. vori, og skyldi tekjum af þeirri viðbót varið til jöfnunar á hitunarkostnaði.“ Enn segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þessar hækkanir endurspeglast í því, að á tímabilinu jan.-sept. í ár gaf söluskatturinn tæpum 75% meira af sér en á sama tíma í fyrra og vörugjaldið 86% meira.“ Um niðurgreiðslurnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Á gjaldahliðinni er eftirtektarvert að niðurgreiðslur námu hér um bil sömu fjárhæð á fyrstu níu mánuðunum í ár og á síðasta ári, en frá 1978 til 1979 hækkuðu þær um 150% vegna stóraukinna niðurgreiðslna seint á árinu 1978.“ Hér fjallar óvilhallur aðili um afkomu ríkissjóðs á árinu 1980 og kemst að þeirri niðurstöðu, að skárri afkomu ríkissjóðs megi rekja til minni niðurgreiðslna á árinu 1980 heldur en 1979 og auk þess 1000 millj. kr. minni en fjárlög gerðu ráð fyrir og hins vegar stóraukinnar skattheimtu ríkissjóðs. Þegar þetta er skoðað er varla ástæða til að hrópa hátt og snjallt húrra fyrir því, að lítið brot af auknum sköttum umfram það, sem fjárlög höfðu áður gert ráð fyrir, kemur ríkissjóði til góða og niðurstaðan verður heldur skárri rekstrarafkoma en fyrr. Eftir stendur sú staðreynd, að sé lítið yfir tímabilið frá 1978, tímabil vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar og núv. ríkisstj., sem fylgir sömu stefnu í ríkisfjármálunum, er rekstrarafkoma ríkissjóðs 23 milljörðum kr. verri en fjárlög gerðu ráð fyrir á þessu tímabili þrátt fyrir alla skattana. Það er svo kapítuli út af fyrir sig, að mörg stór ríkisfyrirtæki, Póstur og sími, Ríkisútvarp og fleiri, eru rekin með milljarða halla, jafnvel sjúkrahúsa- og daggjaldakerfi hafa safnað milljarðaskuldum á árinu. Þar er í raun verið að fresta greiðslum úr ríkissjóði vegna þess að auðvitað borga sjúkratryggingar hallann þegar upp verður staðið. Ríkisbúskapurinn í heild er því með sama marki brenndur í ár og 1978 og 1979 þrátt fyrir allar skattahækkanirnar. Efnahagsþróunin á áratugnum, sem er að ljúka, einkenndist fyrst og fremst af tveimur óðaverðbólgutímabilum. Hið fyrra hófst á valdatíma vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar. Þá var verðbólgan mæld á mælikvarða framfærsluvísitölu 49.7% frá ársbyrjun til ársloka 1974, en verðbólga á árinu 1971 var einungis 3.8%. Hlé varð á verðbólguvextinum 1975 og 1976, en síðan seig aftur á ógæfuhliðina eftir sólstöðusamningana 1977. Steininn tók úr eftir valdatöku vinstri stjórnarinnar 1978. Þá hækkaði verðlag um 60.7% frá ársbyrjun til ársloka 1979, og nú stefnir í enn meiri ógæfu, eins og ég hef komið hér að áður. Ferill verðbólgunnar á þessum áratug, eins og hann birtist í tölum í skýrslu um þjóðhagsspá, sem lögð hefur verið fyrir Alþingi, og framreikningi Þjóðhagsstofnunar, talar skýru máli um vinstri úrræði í efnahagsmálum og verðbólgu. Upphaf þess sérstaka verðbólguflóðs, sem við var að glíma á þessum áratug, má rekja beint til vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar, hjöðnunartímabilið, sem varaði í tvö ár, 1975 og 1976, til ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar og hið nýja verðbólgutímabil, sem hófst fyrir alvöru 1979, er á ábyrgð síðari ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar og núv. hæstv. ríkisstj. Hún framkvæmir sömu vinstri stefnuna í efnahagsmálum og vinstri stjórnir hafa áður gert. Því er mjög haldið á lofti af formælendum núv. hæstv. ríkisstj., að nú sé við að glíma innflutta verðbólgu, þ.e. olíuverð og almennt innflutningsverð hafi hækkað gífurlega og leitt til þeirrar óðaverðbólgu sem hér ríkir. Þetta er mikil blekking og skýrir ekki það efnahagsöngþveiti og verðbólgu, sem nú ríkir, nema að mjög litlu leyti. Samkv. skýrslu forsrh, um þjóðhagsáætlun 1981 kemur fram að innflutningsverð hækkaði um 20% í erlendri mynt árið 1979, 12–14% 1980 og áætluð hækkun er 7–8% 1981. Þegar þessar tölur eru bornar saman við þróun verðbólgunnar innanlands sést að þessi innflutta verðbólga fer ört lækkandi árin 1979–1981. Þennan sama tíma fer innlend verðbólga mjög hækkandi samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar, ef ekki verður gerbreytt um efnahagsstefnu. Sú óðaverðbólga, sem nú ríkir hér á landi, er auðvitað fyrst og fremst heimatilbúin, og orsakanna er að leita í því ráðleysi og óskhyggju sem einkennt hefur allar vinstri stjórnir, sem setið hafa á Íslandi, og núv. hæstv. ríkisstj. Efnahagsstefna vinstri stjórna hefur nokkur megineinkenni. Í fyrsta lagi hafa þær sérstakt dálæti á verðlagshöftum, miðstýringu og hvers konar efnahagslegum feluleik. Í öðru lagi beita þær niðurgreiðslum, félagsmálapökkum og millifærslum í ríkum mæli. Í þriðja lagi fylgja þær eyðslu- og útþenslustefnu í ríkisfjármálum og fjárfestingu. Í fjórða lagi láta þær reka á reiðanum í peningamálum, fjárfestingarmálum og launamálum. Síðast en ekki síst beita þær hóflausum skattaálögum sem þó nægja ekki til að reka ríkissjóð með greiðsluafgangi. Ég lýsti áðan afleiðingum þessarar stefnu í ríkisfjármálunum að því er varðar verðlagshöftin, félagsmálapakkana, niðurgreiðslurnar, millifærslurnar og efnahagslegan feluleik. Verður afleiðingum þeirrar stefnu skást lýst með orðinu „neðanjarðarhagkerfi“. Þetta orð hefur að vísu verið notað í öðru samhengi. Ég held þó að það finnist vart skárra orð til þess að lýsa því fyrirbrigði sem er hinn mikli þykjustuleikur eða feluleikur vinstristjórna í efnahagsmálum. Það er bannað að selja vöru á sannanlegu kostnaðarverði, t.d. orku frá Hitaveitu Reykjavíkur, olíu, bensín eða brauð, svo að nokkur dæmi séu tekin. Hluta af raunverulegu verði er neðanjarðar. Fyrirtækin eru látin safna skuldum. Jafnvel sjúkrahús, sem rekin eru á daggjaldakerfi, hafa safnað milljarðaskuldum á þessu ári. Veigamikill þáttur í verðlagshöftunum eða efnahagslegum feluleik vinstri ríkisstjórna er það sem þær nefna stundum ranglega aðhald í gengismálum. Þær viðurkenna ekki það gengi krónunnar sem útflutningsatvinnuvegirnir þurfa til þess að hagkvæmur og eðlilegur rekstur útflutningsgreina geti borið sig þegar til lengdar lætur. Hluta sannanlegs kostnaðar við öflun gjaldeyris er þannig þrýst undir yfirborðið eða haldið neðanjarðar, ef svo mætti að orði kveða. Afleiðingarnar eru þær, að útflutningsatvinnuvegirnir eru reknir með halla og vaxandi skuldasöfnun. Á þessu ári er talið að gengið hefði þurft að vera 8–9% lægra til þess að útflutningsatvinnuvegirnir bæru sig. Þetta falska gengi frestar verðbólguflóði til næsta árs eða ára og dylur ýmis sjúkdómseinkenni efnahagslífsins, sem öll kæmu upp á yfirborðið ef slíkum feluleik væri ekki beitt. Núv. hæstv. ríkisstj. er sannarlega ekki eftirbátur vinstri stjórna í þessum hráskinnaleik. Það þarf ekki að rekja þessa sögu frekar. Allar þessar ráðstafanir eru auðvitað gerðar til þess að fara í kringum vísitöluna, sem á þó á sama tíma að vera heilagur verðmælir á launakjör alls almennings. Reynslan hefur sýnt að þessi óskhyggja, feluleikur, ráðleysi, sem einkennir vinstri stjórnir í efnahagsmálum, hefur ekki eingöngu í för með sér óðaverðbólgu, heldur dregur þessi stefna úr þrótti atvinnuveganna. Þjóðarframleiðsla minnkar, þjóðartekjur á mann dragast saman, lífskjörin rýrna og kaupmátturinn minnkar. Herra forseti. Um áramót tekur gildi nýr gjaldmiðill. Nýkrónan hefur hundraðfalt gildi gömlu krónunnar. Hér gafst gullið tækifæri til að endurvekja trú almennings á gjaldmiðlinum og stjórn efnahagsmála. Öflugar samræmdar ráðstafanir hefði þurft að gera til þess að varðveita verðgildi hinnar nýju krónu. Allar líkur benda til að á eins árs afmæli nýju krónunnar hafi hún fallið hraðar í verði en gamla krónan hefur nokkru sinni gert. Slíkt er öngþveitið og stjórnleysið í íslenskum efnahagsmálum. Því er hætta á að gjaldmiðilsbreytingin geti veikt trú fólksins á gjaldmiðlinum og lýðræðislegum stjórnarháttum enn meir en orðið er. Við þær aðstæður, sem hér hafa verið raktar, er algerlega útilokað fyrir stjórnarandstöðu að flytja einstakar tillögur til breytinga á fjárlagafrv. til verulegs niðurskurðar, eins og þörf væri á, enda kæmi ekkert annað til en alger stefnubreyting í ríkisfjármálum og efnahagsmálum. Herra forseti. Þetta frv. gengur þvert á stefnumið sjálfstfl., eins og rækilega hefur verið rakið hér að framan. Sama máli gegnir um meginstefnu ríkisstj. í efnahagsmálum. Er því allri ábyrgð á gerð fjárlaga lýst á hendur ríkisstj. og stuðningsmanna hennar.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hv. fjvn. fyrir hennar ágæta starf. Og ekki síður vil ég þakka stjórnarandstöðunni innan nefndarinnar fyrir góða samvinnu. Hinu get ég ekki neitað, að heldur þykir mér bragðdauf sú gagnrýni sem komið hefur fram af hálfu stjórnarandstöðunnar.  Staðreyndin er sú, að lánsfjáráætlun hefur yfirleitt ekki verið afgreidd fyrir áramót. Það er söguleg staðreynd. Það hefur ekki gerst á undanförnum árum - og líklega aðeins einu sinni - að lánsfjáráætlun væri afgreidd fyrir áramót. Ástæður fyrir þessu eru ýmsar, en ég held að segja megi að yfirleitt hafi kannske ekki fyrst og fremst staðið á fjmrn. í þeim efnum eða fjárlagaundirbúningi, vegna þess að lántökur til A- og B-hluta fjárlaga eru yfirleitt tilgreindar í fjárlagafrv., eins og var gert í því frv. sem hér var lagt fram í októberbyrjun. Það er staðreynd, að frá því að lög um lánsfjáráætlun liggja fyrir þarf ríkisstj. nokkrar vikur til þess að yfirfara till. og gera á þeim breytingar. Þetta er mjög viðamiklar og margþættar till. sem eðlilegt er að ráðh. gefi sér nokkurn tíma til að yfirfara. Og ég tel að það sé síður en svo seinagangur á málum þó að ríkisstj. þurfi hverju sinni að eyða svo sem þrem, fjórum vikum í að yfirfara lánsfjáráætlun áður en hún er lögð fram. En til þess að unnt sé að leggja lánsfjáráætlun fram með fjárlögum og afgreiða hana á haustmánuðum er augljóst mál að allir aðilar, sem að lánsfjáráætlun standa og undirbúa hana, verða að leggja fram gögn í þeim efnum í septemberbyrjun. Að þessu var stefnt og þess var eindregið óskað t.d., að Framkvæmdastofnun ríkisins skilaði tillögum sínum í ágústmánuði, þannig að hægt væri að taka þær til meðferðar.  „Ríkisstjórnin skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn, og skulu þær fylgja fjárlagafrv.“. Fjárlagafrv, var lagt fram í októberbyrjun, en af þeim ástæðum, sem ég hef hér gert grein fyrir, er bersýnilegt að einhver tímamunur verður þarna á að lánsfjáráætlun verði lögð fram, en hún mun greinilega fylgja í kjölfar fjárlagafrv.  En ég vil taka það fram í þessu sambandi, að ekki ber að skilja orð mín hér sem neinn áfellisdóm yfir stjórn Framkvæmdastofnunar eða framkvæmdastjóra þeirrar stofnunar. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því, að það er miklum vandkvæðum bundið að ganga frá útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs, og mér dettur ekki í hug að halda að þessar till. hafi dregist vegna einhvers trassaskapar í Framkvæmdastofnuninni. Mér er nær að halda að þar sé um að ræða að upplýsingar hafi ekki legið fyrir frá stofnlánasjóðunum sjálfum.  Af þessari ástæðu hefur yfirleitt ekki tekist að afgreiða lánsfjáráætlun fyrir áramót. En það verður ekki sagt, að staðið hafi á þeim hluta lánsfjáráætlunar sem lýtur að ríkisstofnunum og lántökum í þágu ríkissjóðs, enda koma áform um þær lántökur allar fram í fjárlagafrv. Hitt er staðreynd, sem ég hef margsinnis ítrekað hér og kom m.a. fram við 1. umr. fjárlaga, að till. frá Framkvæmdastofnuninni eða Seðlabankanum lágu ekki fyrir á þeim tíma sem þær hefðu þurft að liggja fyrir til þess að hægt hefði verið að framkvæma þetta lagaákvæði. Ég vil í framhaldi af þessu upplýsa órólega þm. um það, þá sem hafa þungar áhyggjur af þessu máli, að ákvörðun um lánsfjáráætlun liggur fyrir, hún liggur nú þegar fyrir endanleg frá ríkisstj. Þar er um að ræða áætlun um erlendar lántökur með niðurstöðutölu 134 milljarðar 848 millj. kr. Þarna er um að ræða lántökur til margvíslegra nauðsynjamála, og ber þar hæst lántöku í þágu Landsvirkjunar upp á 46 milljarða, lántökur í þágu hitaveitna upp á 17.4 milljarða, lántökur í þágu vegagerðar upp á 13 milljarða, lántökur til almennra framkvæmda Rafmagnsveitna ríkisins upp á 8.3 milljarða kr. og svo lántökur til byggðalína upp á 5.2 milljarða kr. Ég mun sjá til þess, að þegar búið verður að ganga frá þessum lánsfjárheimildarlista eins og hann liggur fyrir, þá verði hann afhentur fulltrúum stjórnarandstöðu og fjvn., og vænti ég þess, að það geti orðið síðar í dag. Ég á ekki von á því, að þskj., þar sem gerð er grein fyrir lánsfjáráætlun, liggi fyrir fyrr en eftir helgi, væntanlega ekki fyrr en á þriðjudag eða miðvikudag, en það fer þó eftir því, hversu vel gengur í prentun. Hins vegar virðist ekki ástæða til að sækja það af neinu kappi að ganga frá frv. til lánsfjárlaga fyrir áramót, þar sem frv. verður bersýnilega ekki afgreitt fyrr en eftir áramót og eftir er að leggja talsverða vinnu í undirbúning þess, þannig að mjög tæpt er að það nái að birtast þm. fyrir jól. Því verður að því stefnt, að frv. liggi fyrir um leið og þing kemur saman eftir áramót. Að sjálfsögðu skiptir þetta ekki miklu máli, enda fyrst og fremst formsatriði að leggja frv. sjálft fram, en yfirlit um tillögur ríkisstj. um lánsfjáráætlun liggur sem sagt þegar fyrir og verður afhent fjvn. og fulltrúum stjórnarandstöðu væntanlega síðar í dag. Herra forseti. Ég veit nú ekki hvort ástæða er til að fjölyrða miklu frekar um fjárlagaundirbúninginn. Þó get ég ekki látið hjá líða að fara örfáum orðum um það sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárusi Jónssyni, þar sem hann fjallaði um stöðu ríkissjóðs. Hann hélt því blákalt fram, sallarólegur, að ríkisreikningur og fjárlagaframkvæmd hefðu verið í sérlega góðu jafnvægi í tíð ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar og þegar hún fór frá, aftur á móti væru allar horfur á því, að um mikið ójafnvægi yrði að ræða á þessu ári. Ég held að of snemmt sé að segja til um það, hvort einhver halli kunni að verða á ríkissjóði á þessu ári eða einhver afgangur. Ég held að enginn geti neitt um það fullyrt fyrr en árið er á enda. Hitt er nokkuð ljóst, að fjárlögin verða í talsvert miklu meira jafnvægi á þessu ári en verið hefur um mjög langt skeið. Og ég held að það sé alveg sama hvernig menn reyna að umsnúa staðreyndum, menn hljóti að verða að horfast í augu við þessa grundvallarstaðreynd. Ég get upplýst hér til viðbótar því sem áður hefur komið fram, að nú liggja fyrir upplýsingar um gjöld ríkisins og tekjur í lok nóvember-mánaðar. Gjöld ríkisins voru núna í nóvemberlok 322.485 milljarðar. Tekjur voru hins vegar 326.459 milljarðar. Tekjur umfram gjöld voru því 3.974 milljarðar.1 áætlun fjmrn. - sem er endurskoðuð fjárlagaáætlun miðað við þær verðlagsbreytingar sem hafa orðið - var miðað við að gjöldin yrðu um 324.8 milljarðar, en tekjurnar 328.5 milljarðar, þ.e. að tekjur umfram gjöld yrðu í nóvemberlok um 3.7 milljarðar, eða 3.688 milljarðar. Mismunurinn er 286 millj., sem er rétt um 0.1% af heildarveltunni, og ég get leyft mér að fullyrða að munurinn á áætlunartölum og raunveruleikanum hefur ekki verið minni a.m.k. seinustu 6–7 árin. Ég er hér með samsvarandi tölur fyrir októbermánuð. Það hefur ekki verið reiknað út hvernig þessi útkoma er til samanburðar við nóvemberlok á undanförnum árum, en það hefur verið reiknað út hvernig útkoman var í októberlok miðað við útkomuna á seinustu árum. Í októberlok var rekstrarhalli upp á 0.5% eða um 1.5 milljarða, en eins og ég sagði áðan er svolítill rekstrarafgangur í nóvemberlok. Ef við lítum á útkomuna í októberlok á árunum 1976, 1977 og 1978 á núverandi verðlagi, þá er hallinn upp á 7.5 milljarða í októberlok 1976, 17 milljarða í októberlok 1977 og 12 milljarða í októberlok 1978, en það var einum mánuði eftir að vinstri stjórnin kom til valda og ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar hrökklaðist frá völdum, þá var sem sagt á núgildandi verðlagi 12 milljarða halli á ríkissjóði í októberlok. Og staðan var litlu betri í ágústlok þegar stjórnin fór frá. Það er nú allt jafnvægið sem hv. þm. Lárus Jónsson var að tala um hér áðan, sennilega um 11 milljarða halli þegar stjórnin fer frá, á núverandi verðlagi. Ég held að þessar tölur ættu að sýna nokkuð vel fram á hversu sótsvartar blekkingar voru hafðar hér uppi áðan af hv. þm. Lárusi Jónssyni þegar hann hélt því fram, að ríkisreikningurinn hefði verið í sérlega góðu jafnvægi þegar fjmrh. Geirs Hallgrímssonar, hv. þm. Matthías A. Mathiesen, lét af störfum sem fjmrh. haustið 1978. Ég ítreka það sem ég hef þegar sagt, að ég get ekkert um það fullyrt nákvæmlega hver útkoma ríkissjóðs verður í árslok, hvorum megin við strikið hún nákvæmlega verður, hvort það verður eitthvað örlítið í mínus eða örlítið í plús. En ég held að ég geti leyft mér að fullyrða það, að munurinn verður mjög lítill, á hvorn veg sem hann verður, og hann verður minni en verið hefur um mjög langt skeið. Það kalla ég jafnvægi í ríkisfjármálum.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að ráðh. notar hæpinn rétt sinn samkv. þingsköpum til þess að troða sér inn í umræður á milli þess sem frsm. nál. taka til máls við 2. umr. fjárlaga. Þetta er óvenjulegt og brýtur í bága við þá hefð sem hér hefur skapast, eins og ég hef þekkt hana á undanförnum árum. Ég vil leyfa mér að gera athugasemd við það, að málsmeðferð sé með þessum hætti, og óska eftir því, að stjórnarandstöðunni sé tryggt eðlilegt málfrelsi hér í sölum Alþingis. Ég vil vekja athygli á því, að á sama tíma og einstakir ráðh. haga sér þannig er þess óskað, að stjórnarandstaðan sýni ríkisstj. sérstakt umburðarlyndi og leggi sig fram um að koma málum í gegnum þingið, og langir málalistar eru lagðir fram. Ég vil óska eftir því, að fundarstjórn verði hagað með öðrum hætti.



Vegna orða síðasta ræðumanns skal ég taka það fram, að ég ræddi við frsm. 2. minni hl. áður en fjmrh. tók til máls.



Herra forseti. Ég vil benda á að það, sem hér er að gerast nú, er fullkomlega óeðlilegt í umr. um fjárlög, 2. umr. eins og hér á sér stað, að fjmrh. skuli getað haldið hér langa ræðu þegar eftir að frsm. 1. minni hl. hefur flutt mál sitt, þá kemur hann hér upp og talar í tæpan hálftíma. Mér er kunnugt um samkomulag sem gert var á milli hans og frsm. 2. minni hl. í fjvn. Það var um það, að hann gerði stutta athugasemd við framsögu fyrir nál. 1. minni hl. Þetta tel ég fullkomlega óeðlilegt og megi ekki eiga sér stað.



Herra forseti. Ég verð nú að segja í upphafi, að hegðun hæstv. fjmrh. við þessa umr. er allundarleg. Hann óskar eftir því við hæstv. forseta að fá að gera stutta athugasemd, örstutta, orðaði hann, eftir að hv. þm. Lárus Jónsson lyki máli sínu. Það var borið undir mig og ég sá ekki ástæðu til að neita því. Að sjálfsögðu hefði hæstv. forseti getað úrskurðað það, að ráðh. fengi orðið, en hæstv. ráðh. sagði: í lengsta lagi fimm mínútur. Hann leyfir sér síðan að tala í nærri hálftíma. Og af hverju? Hann byrjaði á því að segja að stjórnarandstaðan væri bragðdauf hér í þessari umr. Þó sér hann ástæðu til að ryðjast hér inn í umr., áður en öllum frummælendum fyrir álitum hefur gefist tækifæri til að tala, og talar hér í hálftíma, sökum þeirrar gagnrýni sem fram kom á hæstv. ráðh. og ríkisstj. vegna fjárlagaafgreiðslunnar. Ég hygg að hér sé um einsdæmi af hálfu ráðh. að ræða, að ryðjast inn í umr. með þessum hætti áður en formælendum nál. hefur gefist tækifæri til að tala fyrir sínum nál. Það eitt út af fyrir sig sýnir hvað hæstv. ráðh. er órólegur einmitt vegna þess leiks sem hér er verið að leika að því er varðar afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1981. Ég hygg líka að aldrei hafi fyrr verið jafnmikil óvissa og óraunsæi í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og hér er nú ætlast til að Alþingi viðhafi. Og það er hæstv. fjmrh. sem er fremstur í flokki með að framkalla slíkt óraunsæi. Þess vegna er hann eins órólegur og raun ber vitni. Ég vil, áður en lengra er haldið, nota þetta tækifæri til að þakka formanni fjvn., hv. þm. Geir Gunnarssyni, og öllum mínum meðnm., bæði í stjórnaraðstöðu og stjórnarandstöðu fyrir ágætt samstarf í nefndinni, svo og starfsmanni nefndarinnar og forstjóra hagsýslustofnunar. Ég verð að segja það, að hv. þm. Geir Gunnarsson er ekki öfundsverður af að standa í þeim sporum formanns fjvn. undir handarjaðri þessarar hæstv. ríkisstj., svo reikul, ráðvillt og úrræðalaus sem hún er að því er varðar afgreiðslu fjárlaga og efnahagsstefnuna í landinu yfirleitt. En þessi sómamaður hefur sinnt sínu hlutverki sem formaður mjög svo vel, þrátt fyrir þennan annmarka, undir handarjaðri þessarar hæstv. ríkisstj. Við 1. umr. fjárlaga í haust var allrækilega vikið að því, hversu hæpnar forsendur fjárlagafrv. væru, en eins og hv. þm. er kunnugt byggir frv. á 42% verðhækkunum frá miðju þessu ári til sama tíma að ári. Þetta er byggt á ímynduðum efnahagsráðstöfunum hæstv. ríkisstj. sem enn hafa ekki fengist neinar upplýsingar um þrátt fyrir margítrekaða eftirgrennslan svo vikum skiptir, m.a. ótal tilraunir utan dagskrár á hv. Alþingi til þess að knýja út úr hæstv. ráðh. svör um það, hvað hér ætti að gera í efnahagsmálum til þess að renna þeim stoðum undir forsendur fjárlagafrv. að þær væru trúverðugar. Það er auðvitað augljóst öllum sem vilja sjá, að forsendur fjárlagafrv., 42% verðlagshækkun frá miðju ári í ár til sama tíma að ári, eru óraunhæfar í alla staði fyrr en séð er hvaða ráðstafanir á að gera til að tryggja slíkar forsendur. Það liggur fyrir spá frá Þjóðhagsstofnun um 65% verðhækkun á sama tíma og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir 42% verðhækkun. Hverjum dettur í hug að trúa hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstj. frekar í þessum efnum en Þjóðhagsstofnun, ef litið er til reynslunnar? Hæstv. fjmrh. hafði að forsendu fyrir sínu fyrsta fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár að verðhækkanir yrðu 31% frá upphafi árs til loka. Og hver er niðurstaðan? Reyndist þessi spá og forsenda hæstv. fjmrh. og ríkisstj. rétt? Nei, ekki aldeilis. Niðurstaðan er sú, að verðbólga yfirstandandi árs er a.m.k. 58% í staðinn fyrir 31% sem hæstv. fjmrh. þóttist geta spáð í sínu fjárlagafrv. Og hver trúir því í ljósi þessarar niðurstöðu, að forsendur þess fjárlagafrv., sem nú er verið að ræða við 2. umr., standist betur en hinar fyrri, ef menn taka mark á þeirri spá sem Þjóðhagsstofnun hefur fram sett og mér vitanlega enginn hefur vefengt? Þau loforð, sem gefin voru fyrir um átta mánuðum í stjórnarsáttmála núv. hæstv. ríkisstj. um niðurtalningu á verðbólgu, hafa leitt til þess sem kallast getur upptalning á verðbólgu. Það sýna staðreyndir og á móti því getur enginn mælt. Ég held að enginn trúi því í raun og veru, að það sé ástæða til þess að ætla að óbreyttu ástandi - út frá öðru er ekki hægt að ganga meðan hæstv. ríkisstj. leggur ekki á borðið þau úrræði sem hún ætlar að beita í efnahagsmálum - að núverandi forsendur fjárlagafrv. standist. Ekkert hefur komið fram enn sem rennir stoðum undir þá fullyrðingu í fjárlagafrv., að verðhækkanir verði ekki nema 42% á komandi ári. Miklu líklegra og trúverðugra að allra dómi er að á næsta ári endurtaki sig það sama og gerðist í ár og kannske miklum mun verra. Það er augljóst öllum, eða ætti a.m.k. að vera, að þegar verið er að fjalla um fjárlagagerð er nauðsynlegt - og lög mæla raunar svo fyrir - að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sé höfð í umfjölluninni meðan fjárlagafrv. er til meðferðar á Alþingi, þannig að menn sjái líka þann þátt málsins, og ekki er þess síður þörf þegar boðaðar eru ráðstafanir í efnahagsmálum til að treysta forsendur fjárlaganna. Hvorugt þetta hefur fengist fram þrátt fyrir margítrekaðar eftirgrennslanir. Þetta er lögbrot, hvað sem hæstv. ráðh. segir. Og það er táknrænt, að hæstv. ráðh. í ríkisstj. kemur hér í ræðustól á Alþingi og afsakar lögbrot sitt með því, að einhverjir aðrir hafi líka brotið lögin. Það er toppurinn á þjóðfélaginu sem hér rís upp á Alþingi með hinum ólíklegasta hætti til að afsaka framkomu sína, sem er lögbrot, með því að einhver annar hafi gert það líka. Þetta er nú öll reisnin yfir hæstv. fjmrh. í þeirri stöðu sem hann nú gegnir. Það er dæmigert, að hæstv. ríkisstj. skuti bjóða Alþingi upp á það að neita því um upplýsingar, annars vegar um lánsfjáráætlun og hins vegar þær efnahafsráðstafanir sem hún sjálf hefur tekið fram í fjárlagafrv. að eigi að gera, en enginn veit hvort verða gerðar, hvenær eða með hvaða hætti. Þessu hefur verið neitað í margar vikur. Alþingi hefur margspurt um þetta og engin svör hafa fengist. Í lögum er einnig ákvæði um samráðsskyldu stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins. Margítrekað var hér á Alþingi og í umræðum á Alþýðusambandsþingi um það spurt og þess krafist, að hæstv. ríkisstj. gerði Alþýðusambandsþingi grein fyrir því, hverjar efnahagsráðstafanir hún hyggðist gera. Hæstv. ríkisstj. neitaði líka því þingi um upplýsingar. Í því efni er jafnræði milli Alþingis og Alþýðusambandsþings, neiið var hið sama hjá hæstv. ríkisstj. Að mínu viti er með ólíkindum sú fyrirlitning og lítilsvirðing, sem hæstv. ríkisstj. sýnir Alþingi og raunar þjóðinni allri með slíkri hegðan. Og það er dæmigert, að slíkt skuli margendurtaka sig í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Svo að vikið sé enn að fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni og því sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, þá hefur hæstv. ráðh. ekki þótt nóg að hafa það tryggt í lögum sem lagaskyldu að leggja lánsfjáráætlun fram nú við umræðu um fjárlög. Á bls. 168 í fjárlagafrv. sjálfu frá hæstv. ríkisstj. er loforð um það og sérstaklega tekið fram að í byrjun nóv. skuli fjárfestingar- og lánsfjáráætlun lögð fyrir Alþingi. En auðvitað var þetta svikið eins og flest annað í þessu máli. Og nú er upplýst að frágengin lánsfjáráætlun verður ekki lögð fyrir Alþingi fyrr en eftir áramót, líklega í janúarlok, þrátt fyrir lagaskylduna, þrátt fyrir fyrirheit og loforð hæstv. ráðh. í fjárlagafrv. Og nú er lagt á borð hv. þm. frv. um lántökuheimildir sem nálgast það að verða neyðarlagasetning ef af verður, - neyðarlagasetning vegna þess, að hæstv. ríkisstj. stendur sig ekki í því sem henni ber að gera, að hafa slíka lánsfjáráætlun tilbúna til umfjöllunar jafnhliða fjárlagafrv. Því er auðvitað haldið fram - og líklega að einhverju leyti, kannske miklu, með rétti - að oft hafi verið óvissuþættir við afgreiðslu fjárlaga. Það skal ég ekki um segja. En ég fullyrði að þann tíma, sem ég hef haft afskipti af þessum málum, hafi aldrei slík óvissa verið um fjárlagaafgreiðsluna, forsendur fjárlaganna, eins og nú er. Kannske hafa þm. einhvern tíma afgreitt fjárlög með bundið fyrir annað augað. En mér sýnist að hér sé ætlast til þess, af þm. afgreiði fjárlög fyrir árið 1981 með bundið fyrir bæði augun og kannske meira en það. Það er langt gengið þegar stjórnvöld ætlast til þess af alþm., að þeir afgreiði slíka lagasmíð án þess að fá þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að þeir geti áttað sig á hvað um er að ræða og hvað verið er að gera. Ég tel í raun og veru ekki sæmandi að ætlast til þess, að Alþingi afgreiði fjárlagafrv. án þess að fá í hendur bæði lánsfjáráætlunina og þær tillögur sem ríkisstj. er að undirbúa, ætlar að gera nú á næstunni eða einhvern tíma, í sambandi við úrræði í efnahagsmálum. Án þessara upplýsinga og án þessara gagna má segja að fjárlagagerðin fyrir árið 1981 verði algert pappírsgagn og að engu hafandi. Það er ljóst. Í raun og veru ætti Alþingi ekki að láta bjóða sér slíka málsmeðferð. Það ætti í raun og veru að segja: Hingað og ekki lengra, og neita afgreiðslu á þessari mikilsverðu löggjöf fyrr en þessar upplýsingar liggja fyrir. Það er ábyrgðarleysi og hefur illar afleiðingar ef staðið er að afgreiðslu fjárlaga eins og hér er ætlast til að þm. geri. Líklega komast menn ekki hjá því að ræða þetta mál nokkuð, kannske ítarlega, þó að um hnúta sé búið eins og ég hef verið að lýsa. Auðvitað kemur margt til í sambandi við umræður og afgreiðslu fjárlaga. Eitt er það, að hæstv. fjmrh. boðar á næsta ári gengissig upp á 33%. Og hvað þýðir þetta? Eins og allir vita á sér stað um áramót myntbreyting. Þá gengur samkv. auglýsingum í gildi margfalt verðmætari króna en við nú höfum. En hvað þýðir þetta boðorð hæstv. fjmrh. um gengissig á næsta ári, 33%? Það þýðir það, að þessi nýja króna verður í lok næsta árs orðin að 67 aurum í besta falli, haldi fram sem horfir varðandi stefnu ríkisstj. Og ef við höldum áfram á sömu braut allt til loka yfirstandandi kjörtímabils verður þessi nýja og verðmæta króna, sem menn nú tala um á næsta ári, orðin að 30 aurum í lok yfirstandandi kjörtímabils. Hver hefur þá árangurinn orðið? Og engum er að sjálfsögðu um að kenna svona stefnu og svona útkomu öðrum en þeim sem ráða ferðinni um stjórn landsins. Þetta gerist beinlínis vegna þess að stjórnvöld, núv. hæstv. ríkisstj. gerir ekki þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru og til var ætlast að gerðar yrðu til þess að árangur í þessu efni næðist, og menn í raun og veru gerðu ráð fyrir þegar ákveðið var að gera þessa breytingu á gjaldmiðlinum. Og þetta er það besta - ég undirstrika það - þetta er það besta sem hægt er að búast við, verði haldið áfram á þeirri braut sem núv. hæstv. ríkisstj. er á. Vissulega getur það farið enn verr í höndunum á hæstv. ríkisstj. Það gera menn sér ljóst. Hér er um að ræða að mínu viti svo alvarleg og ábyrgðarlaus vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstj., að því er þetta eina atriði varðar, að þjóðin öll hlýtur að horfa með hryllingi til næstu ára ef svo heldur fram sem horfir. Ef aðeins er vikið að nokkrum þáttum þessa fjárlagafrv., þá er ljóst að hér er verðbólgufrv. á ferðinni. Um það þarf ekki að deila. Verðbólgufrv. er þetta og verðbólgufjárlög verða það sem afgreidd verða, verði þau afgreidd í því ástandi sem allt bendir nú til að gert verði. Þá er ljóst að frv. boðar skattahækkanir. Allt bendir til að hækkun tekjuskatts verði a.m.k. 5 milljarðar á næsta ári. Í þessu fjárlagafrv. úir og grúir af alls konar vanáætluðum útgjaldaþáttum, svo tugum milljarða nemur, fyrir næsta ár. Sem dæmi má nefna að t.d. til sjúkra- og lífeyristrygginga vantar a.m.k. 18 milljarða til að þessir þættir trygginganna geti staðið undir því sem þeim ber að gera á næsta ári, - 18 milljarða í þessa tvo þætti í Tryggingastofnuninni. Það er líka ljóst að Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna fá a.m.k. 5 milljörðum kr. minni ráðstöfunartekjur á næsta ári en þeir hefðu fengið samkv. áður gildandi lögum um báða þessa sjóði. Auk þess er það ljóst, að því er varðar Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, að í algjört óefni stefnir um fjármögnun beggja sjóðanna. Það var upplýst við umræður um hið nýja húsnæðismálafrv., sem urðu hér fyrr á þessu ári, að með óbreyttri stefnu að því er varðaði fjármögnun sjóðanna vantaði 200 milljarða árið 1980 til þess að þeir gætu sinnt því verkefni sem þeim ber samkv. lögum. Og ástandið hefur versnað síðan, enginn efar það. Það þarf ekki að taka fram, svo augljóst er það. Hér hef ég nefnt aðeins tvö dæmi um það, hvernig ástandið er varðandi óvissuþætti útgjalda. Ótalmörg fleiri dæmi mætti taka, mismunandi stór að vísu, en ótalmörg fleiri mætti nefna. Þá er augljóst að við þessa fjárlagaafgreiðslu verða margir stórir og brýnir málaflokkar líta úti. Ég nefni sem dæmi stóran málaflokk, brýnan og nauðsynlegan, sem er sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. Heilbrmrn. taldi að til að sinna brýnustu verkefnum í þessum málaflokki þyrfti a.m.k. 7 milljarða á árinu 1981. Hér er talað um af hálfu hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþingis að veita í þetta 5 milljarða, tveimur milljörðum minna en brýnustu verkefni krefjast. Og það er a.m.k. öllum þm. dreifbýlisins ljóst, að verkefnin þar beinlínis æpa á fjármagn til að bæta úr brýnustu nauðsyn og hinu versta ástandi í heilsugæslumálum margra staða víðs vegar úti um land. Ég vil aðeins taka það fram að ég gerði bókun í fjvn. vegna skiptingar og ráðstöfunar á fjárveitingum til þessa málaflokks og einnig vegna hins, að ég tel að ekki sé tekið það tillit til gildandi laga sem ber að gera. Eins og hv. þm. mun kunnugt er það ákvæði í gildandi lögum, að hinir verst settu staðir eigi að njóta forgangs um fjárveitingar í þessum lið. Ég tel að afgreiðsla fjvn. á þessum málaflokki sé ekki í þeim anda sem lög gera ráð fyrir. Ég tel líka, og ég hygg að svo sé um fleiri þm., að framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins sé farin að ganga of langt í sambandi við þennan málaflokk, því að hún er bæði farin að ráða fjárveitingartölunni á staðina og ráðsmennskast að miklu leyti með það, hvernig fjárveitingunum er varið á hinum ýmsu stöðum, og það er að mínu viti ekki í hennar verkahring. Með slíku ráðslagi er verið að draga úr höndum fjárveitingavaldsins það vald sem því ber. Ég vil aðeins nefna sem dæmi um þetta byggingu sjúkrahúss og heilsugæslustöðvar á Ísafirði. Þar eru heimamenn ekki virtir svars svo mánuðum skiptir, engin samráð höfð við þá og erindum þeirra ekki svarað. Þó eru þeir þátttakendur í kostnaði við þessar byggingar. Það er nauðsynlegt að mínu viti að fjárveitingavaldið grípi hér í taumana. Auðvitað má alltaf deila um úthlutun fjárveitinga, en það er lágmark að mínu viti að fjárveitingavaldið afsali sér ekki með þessum hætti ákvörðun bæði um upphæð fjárveitinga og ráðstöfun þess fjár sem til er til framkvæmdanna. Á þessu verður að gera bragarbót. Það hlýtur að vera skýlaus krafa þm. að varðandi þessa stofnun verði breytt um vinnubrögð frá því sem nú er. Ég hygg að þau vinnubrögð, sem þar hafa verið viðhöfð, verði ekki öllu lengur liðin.  Ég vil einnig víkja að þeim þætti fjárlaga sem tekur til íþróttamannvirkja annarra en skólamannvirkja. Þar stóð svo á samkv. þeim upplýsingum sem við fengum, að til að sinna brýnustu verkefnum þurfti 1500 millj. kr. Er þar um að ræða að styrkja áhugamannastarfsemi, sem á sér stað víðs vegar um landið og kannske er þörf á að styðja í miklu meira mæli en gert hefur verið til þessa. Eins og málin standa núna ætlar hæstv. ríkisstj. að setja í þetta 700 millj., ekki helminginn af því sem þarf til að bæta úr brýnustu neyð. Og ég nefni aðra íþróttastarfsemi í landinu. Mér er tjáð að það kosti á fjórða milljarð á næsta ári að reka íþróttastarfsemina í landinu. Ég held að það sé eitthvað milli 190 og ?00 millj. sem hér er verið að tala um að veita til þessarar starfsemi sem kostar á fjórða milljarð að reka. Og af þessum rekstrarkostnaði, sem er á fjórða milljarð, tekur ríkið til sín í tekjur á annan milljarð. Menn sjá á þessu hvernig farið er með þessa mjög svo sjálfsögðu og nauðsynlegu starfsemi vítt og breitt um landið. Ég bendi á önnur skólamál og þá sérstaklega héraðsskóla og iðnskóla sem fá að mínu viti mjög slæma útreið við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1981. Ég bendi líka á að samkv. frv. verður ekki eyri varið til nýrra framkvæmda í sveitarafvæðingu á árinu 1981, ef engin breyting verður hér gerð á. Það verða engar nýframkvæmdir í sveitarafvæðingu á árinu 1981, ef þau mál verða afgreidd hér eins og nú liggur fyrir að gera. Ég held að það sé gott að þm. almennt geri sér grein fyrir hvað það þýðir. Ég hygg að ef svo á að verða, þá verði að skera upp herör gagnvart ríkisstj. til þess að fá breytingar á því máli. Ég trúi ekki að menn uni því, að engin nýframkvæmd verði unnin í sveitarafvæðingu á næsta ári. Þá vil ég við þessa umræðu vek ja sérstaka athygli á því, að í frv. er gert ráð fyrir að olíustyrkurinn, þ.e. jöfnun á húshitunarkostnaði, hækki aðeins um 25% á sama tíma og verið er að spá nær 70% verðbólgu á næsta ári. Hér er augsýnilega enn af hálfu hæstv. ríkisstj. verið að auka þær byrðar sem íbúar olíusvæðanna bera. Voru þær þó ærnar fyrir, a.m.k. að mínu viti. Og það er annað alvarlegt í þessu máli. Þessar tekjur, sem eru 1.5 söluskattsstig, eru eyrnamerktar þessu verkefni. Tekjur af 1.5 söluskattsstigi eiga að fara til þessa. En 1.5 söluskattsstig gefur 13 milljarða á næsta ári. Af því eiga einvörðungu 5 milljarðar að fara til þessa verkefnis, á mismuninn, 8 milljarða ætlar hæstv. ríkisstj. að taka í ríkissjóð til ráðstöfunar. Þetta er þó eyrnamarkað þessu tiltekna verkefni. Hér er verið að leika þann leik að leggja á olíusvæðin skatt sem sagt er að eigi að renna til jöfnunar á húshitunarkostnaði, en láta meginpartinn af honum renna í ríkishítina. Mér finnst hér leikinn ljótur leikur af hálfu hæstv. ríkisstj., að nota sér neyð þeirra einstaklinga, sem við þetta búa, með þessum hætti. Þá vekur að sjálfsögðu athygli hv. þm. að á lið, sem heitir Önnur rekstrargjöld í fjárlagafrv., er gert ráð fyrir 57.2% hækkun á sama tíma og forsendur frv. eru byggðar á 42% hækkun. Það á greinilega að leggja vel í reksturinn á ríkisbákninu miðað við forsendur fjárlagafrv. varðandi aðra þætti. Svona mætti halda áfram að telja upp tiltekin atriði, tiltekna málaflokka, til að sýna hvert stefnir og hvert óraunsæi er í umfjöllun, forsendum og allri málsmeðferð á frv. og þá væntanlega fjárlagaafgreiðslunni. Ég hef hér aðeins vikið að nokkrum atriðum sem ástæða væri til að taka til umfjöllunar, en hér eru mýmörg atriði sem mætti ræða um og kannske væri æskilegt að ræða um miðað við eðlilegar kringumstæður. Ég sé þó ekki ástæðu til að fara um þau öllu fleiri orðum vegna þess að enn standa mál þannig, að forsendurnar, sem hér eru lagðar til grundvallar, standast ekki. Þær eru nú þegar gersamlega brostnar. Fyrr en við fáum að sjá þá tvo meginþætti, sem að fjárlagaafgreiðslunni og efnahagsstefnunni í heild lúta, lánsfjáráætlunin og þær efnahagsráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. ímyndar sér að kunni að verða gerðar einhvern tíma, - fyrr en það liggur fyrir er gersamlega útilokað að gera sér neina heildargrein fyrir því, hvernig fjárlagaafgreiðslan mun koma út eða fjárlögin fyrir árið 1981. Hér er því stefnt í óefni. Hér er verið að afgreiða pappírsplagg ef svona verður að málum staðið. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. sjái svo um að ekki þurfi lengur að knýja á hennar dyr til þess að hún ljúki upp og leysi frá skjóðunni um þessar tvær meginforsendur fjárlagaafgreiðslunnar. Þær eru sá grundvöllur sem byggt er á og skiptir máli við endanlega afgreiðslu fjárlaganna fyrir komandi ár. Og það eru þessar tvær forsendur sem vantar. Ég ítreka það svo, að verði ekki gerð grein fyrir þessum meginþáttum og lögð fram plögg þar að lútandi, þá er Alþingi sýnd meiri óvirðing en dæmi eru til um áður. Ég skal herra forseti, fara að stytta mál mitt. Ég vil aðeins víkja að brtt. á þskj. 235, sem ég flyt fyrir hönd Alþfl. Þessar brtt. eru fluttar vegna þeirrar stefnu sem Alþfl. hefur í orði og í verki - meira en hægt er að segja um flesta aðra stjórnmálaflokka í landinu - að því er varðar skattamál og landbúnaðarmál. Ég gat þess hér og því hafa þm. að sjálfsögðu gert sér grein fyrir, að enn hefur hæstv. ríkisstj. ekki fengist til að ráðstafa þeim 12 milljörðum sem hún ætlar til efnahagsráðstafana á komandi ári. Við þm. Alþfl. viljum því hlaupa undir bagga með hæstv. ríkisstj. og létta henni störfin við að skipta þessum 12 milljörðum til ráðstöfunar, fyrst hún treystir sér ekki til þess enn sem komið er að ákvarða með hvaða hætti það skuli gert. Ég skal fara fljótt yfir sögu um brtt. á þskj. 236. Það er í fyrsta lagi við 3. gr. varðandi tekjuskatt einstaklinga. Við leggjum til að þessi liður verði lækkaður um 13.8 milljarða, úr 56.2 milljörðum í 42.4 milljarða. Síðan kemur liður nr. 2, sem er einnig breyting við 3. gr., þ.e. að byggingarsjóðsgjald af tekjuskatti einstaklinga verði lækkað úr 840 í 640 millj., sem er 200 millj. kr. lækkun. Þá er breyting við sjúkratryggingagjaldið, að í staðinn fyrir 10 milljarða 550 millj. komi 7 milljarðar 550, þ.e. lækkun um 3 milljarða. - Og þá kem ég að því aftur, að hér er annars vegar um að ræða þá stefnu Alþfl. að lækka, helst að afnema í áföngum tekjuskatt á launatekjur. Við höfum haldið því fram, að miðað við kringumstæður í þjóðfélaginu í dag sé það raunhæfasta kjarabótin til handa launafólki að lækka tekjuskatt. Þetta er till. um það. Annars vegar er till. um lækkun á sjúkratryggingagjaldinu, sem er ætlað að ná til þeirra sem höfðu það lágar tekjur að þeir höfðu ekki tekjuskatt. Það næðist til þeirra með lækkun sjúkratryggingagjaldsins. Þá er 4. brtt. við 3. gr., sem er um tekjuskatt félaga, þ.e. að hækka þann lið úr 10 milljörðum 250 millj. í 12 milljarða 250 millj. Hér viljum við hlaupa undir bagga með hæstv. fjmrh. í margra ára baráttumáli hans að láta félögin borga meiri tekjuskatt en þau hafa gert. Ég minnist þess, að hæstv. núv. fjmrh. hefur flutt margar till. um að stórhækka tekjuskatt á félögum, en í hans ráðherratíð lítur dæmið þannig út, að á sama tíma og tekjuskattur launafólks hækkar um 47% ætlar hann að hækka tekjuskatt á félögum um 2%. Við viljum hjálpa hæstv. fjmrh. í þessu margra ára gamla baráttumáli hans að hækka tekjuskattinn á félögum. Við göngum að vísu ekki eins langt og hann hefur gert, en eigi að síður er þetta stuðningur við hans mál. Í. 5. brtt. er gert ráð fyrir því að byggingarsjóðsgjald af tekjuskatti hækki úr 102 millj. í 122. Það er eðlileg afleiðing af því sem áður er gert. Í sjötta lagi er það Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Þar er gert ráð fyrir 36.5 milljörðum. Hér er um að ræða að okkar mati vanáætlaða tölu um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Það hefur sýnt sig, að þessi liður hefur yfirlitt reynst hærri en gert hefur verið ráð fyrir í fjárlögum. Við leggjum því til, að liðurinn verði hækkaður um 3 milljarða, og teljum það raunhæft með tilliti til fenginnar reynslu. Þá er komið að þeim þætti sem snýr að landbúnaðarmálunum. Alþfl. hefur verið ásakaður um fjandsamlega stefnu gagnvart landbúnaðinum. Ég sé að hv. þm. og bóndi Stefán Valgeirsson er nú sestur í sæti sitt og hlýðir væntanlega vel á.

Ekki að ástæðulausu.

Það er rétt, það á að hlusta á gott mál. Hér er ekki um að ræða niðurskurð eða fjandsamlega stefnu gagnvart bændum,  Lagt er til í 7. brtt. að Jarðasjóður fái auknar tekjur. Jarðasjóður er til þess ætlaður að gera bændum, sem vilja hætta búskap, kleift að hætta. Skyldi það nú vera fjandsamlegt gagnvart bændastéttinni að gera þeim bændum, sem vilja hætta búskap, mögulegt að gera það? Nei, það er sannarlega ekki fjandsamlegt gagnvart bændastéttinni. Hér er lagt til að liðurinn hækki um 500 millj. Í 8. brtt., sem fjallar um Veiðimálaskrifstofuna, er um það að ræða að hækka þann lið um 500 millj. Það er ljóst að sinna þarf betur ýmsum verkefnum þar að lútandi, og það viljum við styðja. Hér er því einungis um að ræða tilfærslu á annan þátt innan landbúnaðarmála. Í 9. brtt. eru jarðræktarframlögin lækkuð. Miðað við þá stefnu, eða það ástand kannske frekar, sem nú er í landbúnaði, teljum við eðlilegt að draga úr aukinni túnarækt og beita aðgerðum til þess að hlúa að þeim hliðarbúgreinum sem menn eru nú að tala um og eru nauðsynlegar og eru taldar geta orðið bændastéttinni í heild og þjóðfélaginu þá um leið styrk stoð ef vel verður að þeim staðið. Sama má raunar segja um 10. brtt., um framræsluna, og ég skal ekki hafa fleiri orð um hana. Ég vék hér að úthlutun til uppbóta á landbúnaðarvörur áðan. Hér er 11. till. um 1.2 milljarða lækkun á þeim lið og er það í samræmi við þá stefnu, sem Alþfl. hefur haft og hefur, að skynsamlegt sé að draga úr þessu í áföngum. Þá kemur 12. brtt., sem er nýr liður, stuðningur við nýjar búgreinar og ábatasamar hliðarbúgreinar. Hér er lagt til að taka inn 600 millj. til að sinna þessu mjög svo brýna, nauðsynlega og skynsamlega verkefni. Þá er það 13. brtt., sem fjallar um Fiskifélag Íslands, þ.e. fiskræktardeild Fiskifélagsins, sem er mjög þörf stofnun. Lagt er til að hækka um 100 millj. framlag til þeirrar starfsemi. 14. brtt. er um Hafrannsóknastofnunina. Við leggjum til að hún fái 800 millj. til frumathugunar og undirbúnings á eldi sjávarfiska. Það mál hefur verið til umræðu í þinginu og er talið mjög svo stórt mál og ástæða til að ætla að það geti í framtíðinni gefið mjög mikla möguleika til þess að renna styrkari stoðum undir þjóðarbúskap okkar. Við teljum augljóst að því verki eigi að sinna, ekki í orði, heldur og á borði, og leggjum því til að til þessa verkefnis verði veittar 180 millj. kr. Ég hef þá farið yfir þetta, að vísu í flýti, en í 15. og síðasta lagi - með tilliti til þess að við tökum ómakið af hæstv. ríkisstj. og ráðstöfum þeim 12 milljörðum sem hún treystir sér ekki til, þá leggjum við til í ljósi þess, sem hér er gert, að sá liður falli niður. Það er augljóst mál. Eins og menn sjá af þessum brtt. er nokkur hluti af þeim þess eðlis, að þær koma ekki til ákvörðunar fyrr en við 3. umr. fjárlaga. Ég vil því herra forseti, strax taka það fram, að brtt. á þskj. 236 dreg ég til baka til 3. umr. Það sýnir þá stefnu sem við viljum gera tilraun til að koma að einhverju leyti inn í frv. Ég hef lýst því yfir, að eigi að afgreiða frv. með þeim hætti sem hæstv. ríkisstj. vill að verði gert, þá er hér gersamlega óraunhæft pappírsplagg. En við gerum þó tilraun til þess að koma einhverju lagi á nokkra tiltekna þætti frv., ef það mætti verða til þess að bæta, þó ekki væri nema að nokkru leyti, niðurstöður þess sem við erum hér að ræða um og ætlumst ábyggilega allir til að verði til hagsældar fyrir þjóðina í framtíðinni. Það verður ekki ef farið verður að þeim ráðum hæstv. ríkisstj. að afgreiða málið eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Ég verð að byrja á að segja að það er slæmt að engir hæstv. ráðh. eru hér til að hlýða á þessar umr. vegna þess að ég hafði reyndar ætlað mér að beina nokkrum spurningum til hæstv. fjmrh. Það verður ekki hjá því komist við þessa umr. að gera nokkrar aths. við það, hvernig staðið er að fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins í fjárlagafrv. Fram kemur í fjárlagafrv. að gert er ráð fyrir 4300 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði til Byggingarsjóðs ríkisins og ráð fyrir því gert að sjóðurinn hafi til ráðstöfunar 30 milljarða á næsta ári. Ef sú tala á að standast, 30 milljarða ráðstöfunarfé til sjóðsins, hlýtur því að fylgja gífurlega mikil lántaka sjóðsins á næsta ári, varla undir 20 milljörðum. Þegar frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins var til meðferðar á síðasta þingi gagnrýndi Alþfl. þær breytingar, sem gerðar voru á framlögðu frv. Magnúsar H. Magnússonar, og taldi Alþfl. að fjármögnunarþætti Byggingarsjóðs ríkisins væri stefnt í mikla óvissu, en í frv. því, sem upphaflega var lagt fram um Húsnæðismálastofnun, var gengið út frá óbreyttum tekjum sjóðsins af launaskatti, sem voru 2%. Í 9. gr. laga um Húsnæðisstofnun er kveðið á um að fjár í Byggingarsjóð ríkisins skuli aflað með árlegum framlögum úr ríkissjóði af launaskatti, en í fjárlagafrv. kemur fram að svo er litið á að markaðir tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins séu engir. Verður stórlega að draga í efa að þetta standist lagalega því að í gildandi lögum um launaskatt er kveðið á um að 2% af launaskatti skuli renna til Byggingarsjóðs ríkisins, og þeim lögum hefur ekki verið breytt. Samkv. þeim lögum ættu því að renna 15 milljarðar kr. til Byggingarsjóðs ríkisins eða 2% af launaskatti, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Ef það hefur verið ætlun ríkisstj. á síðasta þingi, þegar lög um Húsnæðisstofnun voru samþ., að lækka þá upphæð af launaskatti sem renna átti til Byggingarsjóðs ríkisins, hefði því samhliða verið nauðsynlegt að breyta lögum um launaskatt. Byggingarsjóður ríkisins er því samkv. þessu snuðaður um rúma 12 milljarða kr., sem sjóðnum ber í rauninni að fá samkv. gildandi lögum um launaskatt, sem telja verður að ríkisvaldinu beri að fara eftir meðan þau eru ekki numin úr gildi. Er því nauðsynlegt að fá fram með hvaða rétti ríkisvaldið fer ekki að lögum um launaskatt og á hverju ríkisstj. byggir þegar hún ákveður Byggingarsjóði ríkisins 0.37% af launaskatti, en lögin um launaskatt kveða á um 2%. Er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. gefi þm. upplýsingar um þetta atriði, áður en þessari umr. lýkur, og á hverju ríkisstj. byggi þegar hún gengur fram hjá gildandi lögum í landinu. Þegar frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins var til umr. á síðasta þingi fór félmn. Nd., sem hafði frv. til meðferðar, fram á ýmsar upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun, t.d. hvaða áhrif breytingar, sem gerðar voru á frv., hefðu á stöðu sjóðanna og hvaða áhrif hugsanlega skertir tekjustofnar sjóðsins hefðu á aukningu lántöku miðað við stefnu frv. Vegna þeirra upplýsinga, sem fram komu hjá Þjóðhagsstofnun, varaði Alþfl. mjög við hvaða áhrif það hefði á uppbyggingu og fjárhagsgetu Byggingarsjóðs ríkisins, ef tekjustofnar hans yrðu skertir, og benti á að þessar upplýsingar gæfu vísbendingu um að lántökur þyrftu að vera rúmlega 100 milljörðum meiri næstu 10 árin hvað Byggingarsjóð ríkisins varðar ef tekjustofn hans varðandi launaskatt yrði skertur. Félmn. Nd. óskaði eftir því, eftir að þing kom saman nú í haust, að Þjóðhagsstofnun gerði nýja útreikninga á áætlaðri stöðu sjóðsins, miðað við þær upplýsingar sem fyrir lægju um tekjustofn á fjárlögum og áætlun Húsnæðisstofnunar um tekju- og útlánaáætlun. Þær upplýsingar liggja nú fyrir. Þar sem í ljós hefur komið á fjárlögum að ekki er áætlað meira framlag úr ríkissjóði af launaskatti en raun ber vitni er brýnt að þm. geri sér ljóst hvert muni stefna með Byggingarsjóð ríkisins ef ekki komi til veruleg aukning fjármagns úr ríkissjóði til Byggingarsjóðsins, en af fram komnum upplýsingum Þjóðhagsstofnunar nú er ljóst að sjóðnum er stefnt í verulega tvísýnu, svo að vægilega sé tekið til orða, og mun hann í reynd aldrei ná því að byggjast upp. Ég skal ekki tefja tímann nú við þessa fjárlagaumr. með því að gera þeim upplýsingum tæmandi skil sem fram koma í þessari áætlun Þjóðhagsstofnunar, þó að reyndar væri full þörf á því, en vil drepa á þá aukningu sem þarf að verða á lántökum frá lífeyrissjóðunum gengið út frá þeim forsendum sem fyrir liggja í fjárlögum, sem ég tel tvímælalaust að þm. verði að glöggva sig á. Sú vísbending, sem fram kemur hjá Þjóðhagsstofnun, gefur grófa bendingu hvert stefnir ef óafturkræf framlög verða ekki stóraukin. Útreikningar stofnunarinnar eru miðaðir við forsendur fjárlaga, útlána- og tekjuáætlun Húsnæðisstofnunar og núgildandi kjör hjá lífeyrissjóðunum. Í dæmum Þjóðhagsstofnunar voru eingöngu reiknaðar lántökur hjá lífeyrissjóðunum, en ekki hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og af skyldusparnaði, en þá væru lántökur til muna meiri. En þrjú dæmi voru tekin. Í fyrsta lagi er gengið út frá 1% tekjum Byggingarsjóðs af launaskatti, í öðru lagi 2% tekjum eins og hann á að hafa samkv. lögum um launaskatt og í þriðja lagi þeirri upphæð sem fram kemur í fjárl. Eftirfarandi kemur þá í ljós: Lántökur hjá lífeyrissjóðunum, og þá eru lántökur hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og af skyldusparnaði undanskildar, yrðu miðað við 1% framlag af launaskatti á tímabilinu 1980–2000 eða á 20 ára tímabili tæpir 380 milljarðar. Miðað við sama tímabil og 2% launaskatt áætlast þær 196.5 milljarðar og fjárlagadæmið eins og það nú er þýðir í áætluninni 490 milljarða lántökur hjá lífeyrissjóðunum á næsta 20 ára tímabili. Einnig er fróðlegt að líta á tímabilið 1980–1990, eins og var gert í vísbendingum Alþfl. s.l. vor, en þá benti Alþfl. á að frv., eins og það var samþykkt, benti til rúmlega 100 milljarða meiri lántökuþarfar Byggingarsjóðs ríkisins en upphaflegt frv. Magnúsar H. Magnússonar. Ef litið er á töflu þá sem Þjóðhagsstofnun hefur nú gert kemur í ljós, að 2% launaskattur, eins og upphaflegt frv. Alþfl. um Húsnæðisstofnun gerði ráð fyrir, þýddi 8.5 milljarða lántöku, en fjárlagadæmið nú þýðir á þessu 10 ára tímabili 217.7 milljarða lántöku eða um 132 milljörðum meira. Er því ljóst að aðvaranir Alþfl. á síðasta þingi hafa að því er þetta varðar átt við full rök að styðjast. Í þessum gögnum Þjóðhagsstofnunar kemur einnig fram að þær lántökur, sem fram koma, miðað við forsendur fjárlaga séu meiri en svo, að þær teljist raunhæfar, og sjóðurinn nái engan veginn að byggjast upp. Bendir þetta til að stefna verði að töluvert hægari útlánaaukningu en gert hefur verið ráð fyrir fram að þessu eigi fjáröflun að vera með þeim hætti sem fram kemur í fjárlögum. Ef gengið yrði hins vegar út frá 2% launaskatti mundi sjóðurinn ná að byggjast upp og vöxtur tekinna lána stöðvast á árinu 1992, og verða þá nýjar lántökur orðnar minni en afborganir og vextir eldri lána. Einnig er vert að benda á að lánahlutfall er verulega á eftir því sem upphaflega var gert ráð fyrir, en í þessum forsendum er gert ráð fyrir 25% lánahlutfalli 1981. Er það reyndar nánast sama lánsfjárhæð og hefði átt að gilda frá 1. jan. n.k. samkv. eldri lögum, og er það eitt út af fyrir sig verulegt umhugsunarefni. Herra forseti. Ég skal ekki taka lengri tíma í þetta mál, en ég taldi nauðsynlegt að þessar upplýsingar kæmu fram varðandi það, að stöðu Byggingarsjóðs er stefnt í mikla tvísýnu í fjárlagafrv. og verður það að kallast fullkomið ábyrgðarleysi hvernig núv. hæstv. ríkisstj. ætlar að halda á þessum málum. Eins var nauðsynlegt að benda á að gildandi lög um launaskatt kveða á um 12 milljarða kr. meira framlag af hendi ríkissjóðs en ráð er fyrir gert í þessu frv., og hlýtur að verða að athuga það mál sérstaklega áður en fjárlög verða afgreidd, hvort lög heimila að hægt sé að afgreiða Byggingarsjóð ríkisins með þeim hætti sem fram kemur á fjárlögum. Annað atriði þessa fjárlagafrv. vil ég einnig gera að umtalsefni í örstuttu máli, en það eru stórlega vanáætluð útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins til sjúkra- og lífeyristrygginga. Ég óskaði eftir útreikningum á áætlun Tryggingastofnunarinnar á útgjöldum stofnunarinnar fyrir árið 1981 til þessara mála nú í byrjun des., og ætla ég að þessi áætlun, sem nýlega var gerð, hafi verið send fjvn. til meðferðar. Í áætluninni, sem gerð var um lífeyristryggingagreiðslur fyrir árið 1981, kemur í ljós að um vanáætlun er að ræða miðað við útreikninga stofnunarinnar miðað við fjárlagafrv., og er um að ræða rúma 6.5 milljarða. Á sjúkratryggingadeild er um vanáætlun að ræða í fjárlagafrv. um rúma 12 milljarða. Stærstu útgjaldaliðir sjúkratryggingadeildar eru vistgjöld á sjúkrahúsum, en þar kemur helst fram vanáætlun á sjúkratryggingadeildinni. Í áætlun Tryggingastofnunar er gengið út frá daggjöldum á hverju einstöku sjúkrahúsi eins og þau voru frá 1. sept. 1980 og legudögum 1979 og þar er, eins og í fjárlagafrv., gert ráð fyrir 10.5% hækkun frá 1. des. og 15% meðaltalshækkun 1981. Einnig er reiknað með 2% árlegri aukningu. Á báðum þessum deildum er því samtals um vanáætlun að ræða upp á 18.5 milljarða svo að reikna verður með mun meiri útgjöldum til almannatrygginga en fram kemur í þessu fjárlagafrv. Ég vil svo að lokum, herra forseti, mæla fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 234 við brtt. á þskj. 209, þess efnis að hækka liðinn Önnur rekstrargjöld til Jafnréttisráðs um 14 millj. Um er að ræða að fyrirhugað er, ef þessi fjárveiting fæst, að gefa út fræðslubækling fyrir verðandi foreldra og er hann hugsaður sem framlag til foreldrafræðslu. Útgáfa þessi er fyrirhuguð í samráði við heilbrigðisráð Reykjavíkurborgar, borgarlækni og landlækni og einnig hefur heilbrrh. verið kynnt málið. Allir þessir aðilar hafa tekið máli þessu vel og sýnt því mikinn áhuga. Hefur til að mynda landlæknisembættið boðið að aðstoða með því að sjá um dreifingu bæklingsins á allar heilsugæslustöðvar. Ég vil, með leyfi forseta, lesa örfáar línur úr bréfi frá landlækni þar sem lýst er stuðningi við þetta mál, en þar segir: „Landlæknisembættið telur, að hér sé um mjög áhugaverða útgáfu að ræða, og vill styðja málið eftir mætti. Embættið telur, að bæklingurinn eigi skilyrðislaust erindi til lækna, og vill aðstoða með því að sjá um dreifingu bæklingsins á allar heilsugæslustöðvar.“ Ég sé ekki ástæðu til að hafa frekari orð um þessa brtt., en vona að stuðningur fáist við málið hér á hv. Alþingi þannig að hægt sé að gefa út þennan fræðslubækling.



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir brtt. sem ég hef lagt fram á þskj. 224. 1. brtt. er um launaskatt, þ.e. að tekjur Byggingarsjóðs ríkisins af launaskatti hækki úr 2 milljörðum 788 millj. 700 þús. kr. í 15 milljarða. Ég hafði hugsað mér að skýra ástæðurnar fyrir þessari till., en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur tekið að mestu leyti af mér ómakið í því efni. Hún ræddi í ræðu sinni áðan um stöðu Byggingarsjóðs ríkisins, fjárþörf hans og ástand mála og lýsti greinilega og réttilega hvernig þeim málum er varið. En það er einmitt með tilliti til ástandsins hjá Byggingarsjóði ríkisins sem þessi till. er fram borin. Þó er það ekki nema ein ástæðan. Önnur ástæðan, sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom líka inn á, er að það ber skylda til þess að taka inn í fjárlagafrv. og samþykkja fjárlög með 15 milljarða kr. tekjum til Byggingarsjóðs ríkisins af launaskatti. Samkv. lögum frá 16. des. 1977 um breytingar á lögum um launaskatt frá 1965 eiga 2% af launaskatti að ganga í Byggingarsjóð ríkisins. Það eru lög, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gat um. Hún sagði að sér léki hugur á að heyra skýringar hæstv. fjmrh. á því uppátæki að fara ekki að lögum. Mér leikur forvitni á því líka. En ég tel mig ekki þurfa að fá nein svör frá hæstv. ráðh. í þessum efnum. Ég tel - og vil lýsa því hér yfir - að það sé ólöglegt athæfi af hæstv. ráðh. að ætla ekki í þessu fjárlagafrv. og fjárl. fyrir næsta ár 15 milljarða eða sem svarar 2% tekjum af launaskatti til Byggingarsjóðs ríkisins. Samkv. stjórnskipunarlögum landsins ber hæstv. ráðh. skylda til þess að gera þetta. Ef hann gerir það ekki fæ ég ekki annað séð en hann sé ábyrgur samkv. ráðherraábyrgðarlögum frá 1963, því að það varðar við þau lög ef ráðh. lætur ógert það sem honum ber stjórnskipuleg skylda til að gera. Þriðja ástæðan, sem ég vildi koma inn á í sambandi við þessa till. um launaskattinn til Byggingarsjóðs ríkisins, er sú, að það er ákaflega hæpið að taka þessar tekjur af Byggingarsjóði ríkisins nema í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Í samningum aðila vinnumarkaðarins, Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands, 5. júní 1964, hinu svokallaða júnísamkomulagi, var tekið fram og ríkisstj. lýsti yfir, að til þess að koma endum saman í þeim samningum og gera Alþýðusamband Íslands og umbjóðendur þess ánægða með samningana skyldi leggja á launaskattinn, og var ákveðið að leggja launaskattinn til Byggingarsjóðs ríkisins sem stofnframlag. Þetta var tekið fram í forsendum fyrir brbl. um launaskatt sem gefin voru út sumarið 1964 og samþ. sem lög árið eftir, 1965, af Alþingi. Þannig er ekki ein báran stök í þessu efni og hver þeirra fyrir sig væri að mínu viti nægilegt til að gera þessa till. sjálfsagða. Ég kem þá að 2. till. minni á þskj. 224, sem fjallar um að það séu veittar 600 millj. kr. til Landspítalans til kaupa á svokölluðu CT-tæki, whole-body scan, eins og það heitir á enskri tungu. Ég vil taka það fram, að það er prentvilla í þskj. Það á að vera CT-tæki eða Computerized tomography, sem á íslensku hefur verið þýtt tölvustýrð sneiðmyndataka. Það er nýtt hugtak í læknisfræði, en er orðið vel þekkt í öllum nágrannalöngum okkar. Hins vegar er Ísland eina landið í Vestur-Evrópu sem hefur ekki yfir þessari nýju tækni í sjúkdómsgreiningu að ráða. Það var í okt. 1979 sem enska verkfræðingnum Cofrey Hounsfield og bandaríska eðlisfræðingnum Alan Vormack voru veitt Nóbelsverðlaun í læknisfræði fyrir nýjung í notkun röntgengeisla við sjúkdómsgreiningu. Með þessari tækni má fá skýrari mynd af viðkomandi líkamshluta, sem tekin er mynd af, en þótt líffæri væri skorið í sundur og skoðað með berum augum og athugað þannig. Þessi tækni hefur valdið gerbyltingu í sjúkdómsgreiningu og farið sigurför um allan heim. Fyrstu CT-tækin voru einungis hönnuð fyrir skoðun á höfði og heila. Áður en CT-tæki kom til sögunnar var einungis hægt að fá mynd af heila á óbeinan hátt með því að fylla heilahólfin með lofti áður en myndir voru teknar og einnig með því að dæla inn skuggaefnum í heilaæðar. En slíkar skoðanir eru tímafrekar og óþægilegar fyrir sjúklinginn auk þess sem þær geta verið hættulegar. Sérstaklega er áhætta mikil hjá gömlu fólki. Með CT-tæki er hægt að gera þessar rannsóknir á skömmum tíma og án óþæginda fyrir sjúklinginn, auk þess sem rannsóknin er algerlega áhættulaus. Það, sem mest er þó um vert, er nákvæmni í sjúkdómsgreiningu með CT-tækni. Greina má minnstu æxli eða meinvörp, sem ekki var gerlegt áður. Mjög auðvelt er að greina blæðingar utan heila og inn í heila og greina má hvers konar heilarýrnun og drep eftir blóðtappa, svo að eitthvað sé nefnt. Tækni þessi hefur þróast ört frá því að kanna einungis höfuð og heila upp í alhliða tækni sem spannar rannsóknir á öllum líkamshlutum, svokallað whole-body scan. Rétt er að geta þess, að fyrstu tækin á Norðurlöndum voru sett upp 1973 í Stokkhólmi og 1974 í Osló og Kaupmannahöfn. Mesti ávinningurinn af whole-body scan er fyrir greiningu og meðferð krabbameins. Alhliða CT-tæki, whole-body scan, hefur verið á beiðni röntgendeildar Landspítalans fyrir tækjakaup frá því árið 1976 og hafa í því sambandi verið sendar margar greinargerðir til stjórnarnefndar ríkisspítalanna svo og heilbrrh., fjmrh., landlæknis og yfirstjórnar mannvirkjagerðar á landspítalalóð. Vegna tilkomu þessarar CT-tækni var m.a. hætt við kaup á sérstökum röntgentækjum til rannsókna á miðtaugakerfi, sem kostað hefðu um það bil 80 millj. kr. árið 1976, enda ljóst hvert stefndi. Með þessari tækni eru mörkuð tímabót í nákvæmni sjúkdómsgreiningar og opnast möguleikar til réttrar sjúkdómsgreiningar á byrjunarstigi sjúkdóms, auk þess sem unnt er að komast hjá áhættusömum og oft mjög erfiðum rannsóknum. Þær sérgreinar, sem mest not hafa af þessari rannsóknartækni, eru taugasjúkdómafræði, krabbameinsgreining, öldrunarlækningar og kvensjúkdómar. Á taugasjúkdómadeild koma öll erfiðustu sjúkdómstilfelli í miðtaugakerfi til greiningar og til ákvörðunar um meðferð. Rannsóknir á taugasjúkdómum hafa vart lengur gildi nema fyrir sé niðurstaða tölvusneiðmyndatölu. Á Landspítalanum er eina taugalækningadeild landsins. Þessi tækni gerir mögulegt að greina krabbamein fyrr en áður og unnt er að staðsetja meinsemd og meta útbreiðslu nákvæmlega, en það hefur ómetanlegt gildi fyrir ákvörðun meðferðar og er oft forsenda réttrar meðferðar og eftirlits að frummeðferð lokinni. Á Landspítalanum er eina krabbameinsmeðferðardeild landsins. Í mörgum tilfellum gerir tækni þessi mögulegt að greina sjúkdóma hjá öldruðu fólki þegar almennt ástand leyfir ekki erfiðar rannsóknir. Einasta öldrunarlækningadeildin er hluti Landspítalans. Langstærsta sérhæfða deildin fyrir kvensjúkdóma er við Landspítalann og þar gefin meðferð gegn krabbameini í legi og legholi. Einustu sérhæfðu deildir fyrir lungnasjúkdóma og brjóstholsaðgerðir eru við Landspítala, en með CT-tækni opnast nýir möguleikar fyrir sjúkdómsgreiningu, sem eru ákvarðandi varðandi meðferð. Einasta sérhæfða bæklunarlækningadeildin er við Landspítalann, en hin nýja tækni getur oft skorið úr um orsakir verkja í baki, sem ekki verða örugglega greindar með öðrum hætti. Við Landspítalann eru þegar fyrir hendi eðlis- og tæknifræðideild er gætu sinnt viðhaldi og eftirliti slíks tækjabúnaðar. Réttast er að keypt verði hole-body scan og það staðsett við Landspítalann með þau rök í huga sem ég hef hér vikið að. En til viðbótar má geta þess, að Landspítalinn er stærsta sjúkrahúsið og þjónar öllu landinu, auk þess sem hann er aðalkennslusjúkrahús landsins. Og þá vil ég leyfa mér að minna á að um þessar mundir, eða n.k. laugardag, eftir viku, 20. des., eru 50 ár liðin frá því að Landspítalinn hóf starfrækslu sína. Um þessar mundir er haldið upp á þessi merku tímamót í heilbrigðissögu landsins. Þess er minnst þessa dagana með ýmsum hætti. Mér þykir það ekki orka tvímælis, að við, sem erum á hv. Alþingi eða hv. Alþingi minnist þessara tímamóta með því að ákveða að Landspítalinn fái þetta þýðingarmikla tæki sem skapar byltingu í heilsugæslu og læknismeðferð hér á landi. Ég vona að það verði ekki ágreiningur um þetta mál. Og ég vil láta þess getið, að nú fyrir nokkrum mínútum, áður en ég gekk í þennan ræðustól, kom til mín hæstv. heilbrrh., Svavar Gestsson, og sagði að hann hefði tekið þetta mál núna upp í ríkisstj. og það væri samstaða um þetta mál. Það þykja mér mjög góðar fréttir. Mér skilst að það hafi gerst í dag. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta og vænti þess sannarlega að við getum öll sameinast um þetta þýðingarmikla mál. Ég kem þá að síðustu till. minni á þskj. 224. Það er till. um að auka framlag til sveitarafvæðingar um 700 millj. kr. Sveitarafvæðingin hefur staðið lengi yfir. Það eru margir áratugir síðan fyrst var farið að tala um hana og framkvæma nokkuð í því efni. Frá því á árinu 1953 má segja að hafi verið unnið markvisst að því að koma sveitarafvæðingunni á. En því er ekki lokið. Enn þá eru bæir eftir sem gert er ráð fyrir að verði tengdir samveitum. Þegar ég segi: „gert ráð fyrir,“ þá á ég við að árið 1975 samþykkti Orkuráð fyrir sitt leyti að stefnt skyldi að því að tengja alla bæi upp að 6 km meðalvegalengd milli bæja. Miðað við þessa samþykkt er nokkuð eftir. Þá var gert ráð fyrir að þeir bæir, sem væru í meira strjálbýli, vegalengdir væru meiri milli þeirra en þetta, yrðu aðnjótandi annarra ráðstafana til að aðstoða fólk þar, en þeir yrðu ekki tengdir við samveitur. Tillaga mín miðar við að þessu verki sé lokið. Ég segi það þó með nokkrum semingi, vegna þess að gert var ráð fyrir því í tillögum Orkuráðs að það mundi þurfa um 800 millj. til að ljúka þessu verkefni á næsta ári. Þær tillögur voru gerðar snemma á þessu ári, en hér reikna ég með að við höfum, ef þessi till. verður samþykkt, 700–800 millj. í þessu efni. Till. mín gerir ráð fyrir 1200 millj. til sveitarafvæðingar. Það fé fer ekki allt í hina svokölluðu sveitarafvæðingu, heldur er gert ráð fyrir að 400 millj. af því a.m.k. fari í svokallaðar heimtaugar þar sem þarf að leggja rafmagn í ný hús á eldra veitusvæði. Samkv. þessari till. er gert ráð fyrir að fé til þessa verði tekið af öðru framlagi sem frv. gerir ráð fyrir til orkumála, þ.e. tekið af 1700 millj. kr. til styrkingar dreifikerfis rafmagns í sveitum, en sá liður fjárlagafrv. er ætlaður til framkvæmda í sveitum landsins þar sem dreifikerfi er fyrir. Það er ákaflega þýðingarmikið verkefni og eru nú að hefjast framkvæmdir í því efni samkv. samþykkt sem Orkuráð gerði 1. mars 1979 um heildarframkvæmdaáætlun til átta ára. Að vísu er það fjármagn, sem frv. gerir ráð fyrir í þetta, ekki nægilega mikið til að ljúka þessari áætlun á næstu átta árum, nema þeim mun betur sé gert hin síðari ár, en samt sem áður geri ég það að tillögu minni, að 700 millj. séu af þessu teknar og eftir standi 1000 millj. Það er ekki góður kostur, ég viðurkenni það, en það er að mínu viti þó betri kostur en að láta það fólk, sem enn bíður eftir rafmagni, bíða enn þá lengur því að ef þessi till. er ekki samþykkt verður ekkert gert í hinni eiginlegu sveitarafvæðingu á næsta ári. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till., en hún er miðuð við það að samkomulag fáist um þessa leið út úr miklum vanda. Auðvitað hefði ég kosið frekar að veitt hefði verið meira fjármagn úr ríkissjóði til orkumálanna í heild, en ég geri ekki á þessu stigi tillögu um það í trausti þess að við getum sameinast um þessa lausn, sem ætti að mínu viti að vera greiðfærari en hin, að leita eftir auknu fjármagni.



Herra forseti. Af margvíslegum ástæðum og þá m.a. vegna fréttar í Ríkisútvarpinu í kvöld um brtt. Alþfl. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1981, þar sem kom fram að í brtt. fælist einkum niðurskurður á liðum landbúnaðar með yfirfærslum til Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, vil ég gera nokkru nánari grein fyrir þeim brtt. sem Alþfl.-menn flytja og hv. þm. Karvel Pálmason, fulltrúi flokksins í fjvn., hefur lagt fram og gert nokkra grein fyrir. Ég vil leggja höfuðáhersluna á að hér er ekki um að ræða eyðslutillögur eða útgjaldatillögur. Hér er um að ræða tilfærslu á fjármagni á milli liða fjárlaganna sem við teljum eðlilega og kemur heim og saman við þá stefnu sem Alþfl. hefur m.a. haft í landbúnaðarmálum og öðrum þeim málaflokkum sem þessar till. snerta. Aðatatriði þessara till. eru þau, að gert er ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga verði lækkaður um 13.8 milljarða kr. og.sjúkratryggingagjald um 3 milljarða kr. Þessir fjármunir fáist frá lið sem á fjárlögum er nefndur „Sérstakar efnahagsráðstafanir 12 milljarðar kr.“ En við komum einnig með tillögur um fleiri tekjuliði sem koma þarna á móti. Í till. er gert ráð fyrir að byggingarsjóðsgjald af tekjuskatti einstaklinga verði einnig lækkað og þá um 200 millj. kr. Á móti komi á liðinn Tekjuskattur félaga hækkun um 2 milljarða kr. Við þennan lið vil ég staldra augnablik. Ég hefði kosið að fjmrh. sæti hér nú vegna þess að þetta hefur verið eitt af hans helstu baráttumálum á hinu háa Alþingi þ.e. að hækka tekjuskatt félaga. Ég minnist þess, að það hefur verið hans lausnarorð um margra ára bil hér á þinginu að það bæri að leggja hærri tekjuskatta á félög. Ég minnist þess líka, að hann veifaði hér einu sinni plaggi með nöfnum yfir eitt hundrað fyrirtækja sem voru tekjuskattslaus. Hvar er nú allur hugur hæstv. fjmrh. og þeirra Alþb.-manna í þá veru að hækka tekjuskatt á félögum? Hann virðist ekki vera fyrir hendi vegna þess að samkv. fjárlögunum eru félögin nánast tekjuskattslaus á næsta ári. Í þessum till. Alþfl. er ráð fyrir því gert, að liðurinn Rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hækki um 3 milljarða kr. Þessi liður er ákaflega eðlilegur að mínu mati, og ég tel að þetta geti verið þáttur í þeirri stefnu, sem ég vona að sé stefna flestra, að eðlilegt og sjálfsagt sé að hækka verð á áfengi til að draga ofurlítið úr áfengisneyslunni. Ég held að það geti enginn maður verið á móti þessari till. í sjálfu sér vegna þess að þetta er afskaplega þekkilegur og þægilegur tekjuliður. Þá er ráð fyrir því gert í brtt. Alþfl., að Jarðasjóður verði stórefldur, framlag til hans verði hækkað um 500 millj. kr. Það kemur heim og saman við þá stefnu Alþfl., að það beri að aðstoða bændur sem vilja leysa upp bú sín og selja jarðir sínar. Í fjárlögum eru eingöngu ætlaðar til Jarðasjóðs 40.3 millj. kr. - og hvað skyldu nú verða keyptar margar bújarðir fyrir þá upphæð? Þá er í brtt. gert ráð fyrir að framlag til Veiðimálaskrifstofu verði aukið um 500 millj. kr. Þetta framlag er til einstaklinga og samtaka, en heitir með öðrum orðum Fiskræktarsjóður. Hér á þingi - og ekki bara á þessu þingi, heldur á þingi Stéttarsambands bænda og fleiri aðila - hefur mikið verið rætt um að efla fiskrækt í landinu. Staða Fiskræktarsjóðs er sú, að hann er gersamlega tómur. Það eru ekki neinir fjármunir í honum. Hann getur ekkert lánað. Hann er tilgangslaus í eðli sínu vegna þess að honum eru ekki ætlaðir neinir tekjustofnar sem neinu máli skipta. Þá vil ég nefna það, að í till. kemur fram að Alþfl. vill lækka jarðræktarframlög um 1.3 milljarða kr. Og af hverju skyldi hann vilja það? Hann vill ekki auka túnrækt í landinu á sama tíma og bændur sjálfir og samtök þeirra berjast við að reyna að draga úr landbúnaðarframleiðslunni. Þetta finnst okkur ákaflega eðlilegt og sjálfsagt að gera. Sama máli gegnir um liðinn Framræsla sem flokkurinn gerir tillögu um að lækka um 215 millj. Það kemur heim og saman við það sem ég nefndi hér á undan, að draga beri úr túnrækt. Þá leggur Alþfl. til enn einu sinni, og fer nú að verða eins og Kató gamli, að útflutningsuppbætur verði lækkaðar. Samkv. lögum mega útflutningsuppbætur vera allt að 10% af framleiðsluverðmæti, en Alþfl. hefur lagt til að þessi prósentutala eða þessi hundraðshluti yrði lækkaður í áföngum. Með þessu yrði þetta hlutfall lækkað í 9%. Þarna spöruðust 1200 millj. kr. Þá kemur fram í till. Alþfl., sem kann að skjóta nokkuð skökku við vegna þess að ég hefði álitið að svona till. kæmi frá hv. framsóknarmönnum hér á þingi, en það er áætlun um að leggja fram 600 millj. til stuðnings við nýjar búgreinar og ábatasamar hliðarbúgreinar. Engin till. af þessu tagi kemur frá framsóknarmönnum. Það er af og frá.

Ég taldi að þm. misskildi hvað væri átt við með jarðræktarframkvæmdum.

Onei, hv. þm. misskilur ekkert í þeim efnum, ekki nokkurn skapaðan hlut. En það gæti verið að annar hv. þm., sem hér er í salnum og er fulltrúi Framsfl., misskildi það eitthvað. - Ég var hér að ræða um nýjar búgreinar og ábatasamar hliðarbúgreinar, sem Alþfl. leggur til í brtt. sínum að fái um 600 millj. kr., sem ráðh. gæti þá ráðstafað eftir hentugleikum. Þá kem ég að öðrum lið sem einnig tengist fiskrækt. Í till. Alþfl. er gert ráð fyrir að Fiskifélag Íslands, fiskræktardeild, fái framlag sitt hækkað um 100 millj. kr. Þessi deild fær nú 26 millj., en við gerum ráð fyrir að liðurinn hækki í 126 millj. Fiskræktardeild Fiskifélags Íslands hefur gert stórmerkar rannsóknir á fiskræktarmálum á undanförnum árum af miklum vanefnum. Þess njóta allir landsmenn. Þessar rannsóknir þarf að stórefla og við viljum með þessari brtt. gera tilraun til að efla þessar rannsóknir. Í sömu átt horfir sú brtt. sem gerir ráð fyrir að undir liðnum Hafrannsóknastofnun komi nýr liður sem heiti: Til rannsókna á eldi sjávarfiska 800 millj. kr. - Hér er á ferðinni stórmerkilegt mál. Hv. þm. Magnús H. Magnússon og sá sem hér stendur hafa flutt hér á þingi frv. til l. sem fellur í þá átt að hafin verði rannsókn á eldi sjávarfiska, sem gefið hefur mjög góða raun í Noregi, í Brettandi og víðar um heim og talið er að geti valdið gjörbyltingu í þá veru að maðurinn sjálfur, en ekki eingöngu náttúruöflin, geti haft áhrif á stofnstærðir Og stofngöngur. Þessu máli verða allir þm. að gefa gaum. Þetta er eitt af stærstu framtíðarmálum þessarar þjóðar. Við viljum með þessari brtt. okkar renna stoðum undir þær rannsóknir sem við teljum nauðsynlegt, að fari fram í þessum efnum á allra næstu árum, og viljum að verði unnar í samvinnu Hafrannsóknastofnunar, Fiskifélags Íslands og Háskóla Íslands. Við höfum nægan mannafla til að sinna þessu verkefni og við höfum allar aðstæður til að gera það. Herra forseti. Ég skal ekki teygja þessa umr. á langinn. Ég vildi eingöngu gera grein fyrir þessum brtt. Alþfl., sem ekki eru niðurskurðartillögur á þætti landbúnaðarmála í fjárlögum, heldur millifærslur á milli liða. Þarna er einnig um að ræða átak í þá veru að lækka stórlega tekjuskatt einstaklinga og sjúkratryggingagjald og nota til þess þá fjármuni sem á fjárlögum eru nefndir „Sérstakar efnahagsráðstafanir 12 milljarðar kr.“ Ég tók fram í upphafi að hér væri ekki um að ræða útgjaldatillögur, eins og svo margar brtt. á fjárlögum eru. Þessar till. eru eingöngu millifærsla á milli liða í fjárlögunum sjálfum, og ég er sannfærður um að margir af þm. hér inni gætu tekið undir fjölmargar af þeim brtt. sem hér koma fram, þótt þeir séu fulltrúar ríkisstj. og ríkistjórnarflokkanna hér á þingi. En auðvitað geta þeir það ekki ef þeir verða negldir niður í stóla sína, eins og venjulega er gert við afgreiðslu fjárlaga þegar sagt er já öðrum megin og nei hinum megin gagngert í gegnum öll fjárlögin án tillits til þess, hvort brtt., sem fluttar eru, eru af einhverju viti eða ekki.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem aðrir hafa sagt hér á undan mér, að við söknum hæstv. ráðh. í fundarsal hv. Alþingis.  Ég vil strax í upphafi máls míns, og það er mér ljúft og skylt, þakka hv. þm. Geir Gunnarssyni, formanni fjvn., fyrir samstarfið í fjvn. sem hefur verið ákaflega ánægjulegt, svo og vil ég þakka samnefndarmönnum mínum. Ég þarf ekki í ræðu minni að fara mjög ítarlega út í fjárlagafrv. eða einstaka þætti þess, það hefur hv. þm. Lárus Jónsson gert, auk þess sem sjálfstæðismenn í hv. fjvn. hafa skilað mjög ítarlegu nál. Því miður hefur það gerst nú, eins og stundum áður, að upplýsingar skortir þegar við ræðum fjárlagafrv. við 2. umr. og til skamms tíma, eða þar til rétt fyrir kvöldmat í dag, höfðum við ekki lánsfjáráætlun hjá okkur. Því miður hefur ekki gefist tími til að kynna sér uppkast að henni, en hún komst mjög seint til skila. Það er hins vegar alvarlegt mál að mínu mati þegar hæstv. fjmrh. kemur í ræðustól Alþingis og segir þá gagnrýni stjórnarandstöðunnar, að ekki skuli liggja fyrir lánsfjáráætlun, vera raus og innantóm orð. Slíkur talsmáli er auðvitað ófyrirgefanlegur þegar í hlut á hæstv. ráðh. sem átti þátt í að setja þau lög sem segja skilyrðislaust að lánsfjáráætlun eigi að fylgja fjárlagafrv. Um þetta ætla ég ekki frekar að fjalla að sinni, en auðvitað vekur þetta þær spurningar hvort ekki sé æskilegt og jafnvel nauðsynlegt að lánsfjáráætlun fái meðferð fjvn. Alþingis, einkum og sér í lagi vegna þess að í lánsfjáráætlun og fjárfestingaráætlun á hverjum tíma er verið að leggja grunninn að fjárlögum næstu ára. En það er ekki aðeins lánsfjáráætlunin sem er seint á ferðinni. ÖII skattamál hæstv. ríkisstj. eru óklár og tekjustofnafrv. óafgreidd, aðallega vegna ágreinings í hæstv. ríkisstj., eins og sést best á umr. sem hafa orðið um aðlögunargjaldið og hið nýja vörugjald sem nýlegt frv. um er hér á Alþingi. Hæstv. iðnrh. hefur sagt að hann hefði viljað viðhalda aðlögunargjaldinu og láta það síðan hverfa í áföngum. Hæstv. viðskrh. vildi leggja það niður En hæstv. fjmrh. gerði sér lítið fyrir og bjó til nýjan tekjustofn. Þá komum við að því, sem er kannske merkilegast í þessu öllu saman, að verndartollur, sem settur er á fyrir iðnaðinn í ákveðinn stuttan tíma, er gerður að skatti á iðnaðinn eingöngu í því skyni, að því er virðist, að ná fjármagni í ríkissjóð. Ef eitthvað er ósiðlegt í skattheimtu er slíkt ósiðlegt. Í dag barst alþm. fréttatilkynning frá Félagi ísl. iðnrekenda um þetta mál, þar sem fjallað er um þessi nýju tekjulög ríkisstj. þar sem vörugjald er hækkað úr 480 millj. í 3 milljarða og 400 þús. og sá mismunur á að koma í staðinn fyrir þá 2.7 milljarða sem eru tekjumegin í frv. að aðlögunargjaldinu. Orðrétt, með leyfi forseta, segir í bréfi frá Félagi ísl. iðnrekenda: „Félag ísl. iðnrekenda vill minna á að í lögum um aðlögunargjald er skýrt tekið fram, að tekjum af aðlögunargjaldi skuli varið til eflingar iðnþróunar, og þannig beinlínis tekið fram, að það sé ekki sérstakur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Hér er því um nýja skattheimtu að ræða sem er alls óskyld niðurfellingu aðlögunargjalds. Í dag hélt stjórn Félags ísl. iðnrekenda fund með framleiðendum í sælgætis-, öl- og gosdrykkjaiðnaði. Þar var ákveðið að mótmæla harðlega þessu frv. og á það bent, að nú þegar innheimti þessar iðngreinar meira en 3.5 milljarða kr. á ári fyrir ríkissjóð í formi sérstaks tímabundins vörugjalds. Á fundinum kom fram að verð á framleiðsluvörum þessara greina mun hækka stórlega verði frv. að lögum og mun það valda verulegum samdrætti í starfsemi fyrirtækjanna. Vegna þessa hafa þau tilkynnt vinnumálaskrifstofu félmrn. og Iðju að fjöldauppsagnir starfsmanna séu óumflýjanlegar komi til lagasetningar þessarar.“ 2. umr. fjárlaga fer fram með nokkuð sérkennilegum hætti af ýmsum ástæðum og einkum þó og sér í lagi vegna ástandsins í efnahagsmálunum. Stefna ríkisstj. er niðurtalningarstefna. Forsendur fjárlaga miðast við það og verðlagsforsendur eru því í fjárlagafrv. 42%. Hins vegar sýna nýjustu spár Þjóðhagsstofnunar allt annað eða fast að 70% verðlagsbreytingar á milli meðaltala áranna 1980 og 1981. Öllum er ljóst að efnahagsaðgerðir eru nauðsynlegar. En það er ágreiningur í ríkisstj. um þau mál og þá sérstaklega á milli Framsfl. annars vegar og Alþb. hins vegar. Niðurstaða ríkisstj. mun að sjálfsögðu hafa veruleg áhrif á fjárlög og ríkisfjármálin. Þegar talað er um niðurtalninguna, sem Framsfl. barðist harðast fyrir fyrir síðustu kosningar hlýtur það að vera ljóst öllum, sem eitthvað hugsa um stjórnmál, að pólitískar forsendur þeirrar stefnu eru roknar út í veður og vind. Stikar aðgerðir er hægt að framkvæma á fyrstu mánuðum nýrrar ríkisstj., en það er stjórnmálalegt lögmál að þegar frá líður þýðir ekki að bjóða almenningi slíkar aðgerðir. Það vekur einnig ugg í þessu sambandi, að ríkissjóður er eða virðist vera ónæmur fyrir verðbólgu. Tekjur ríkissjóðs eru að langmestu leyti með þeim hætti að þær eru á fullu verði þegar þær eru innheimtar, en útgjöldin eru að verulegu leyti föst og hækka ekki þótt verðbólga sé meiri eða minni. Það er athyglisvert í sambandi við skattalög, að af fjölmörgum sköttum eru það átta skattar sem afla ríkissjóði 85% teknanna, en 60 ýmiss konar smáskattar ná inn 15 prósentunum. Og það kemur fyrir að innheimtukostnaður fer allt upp í 73% af skattheimtunni. Þetta bendir til þess, að nauðsyn sé á einföldun og uppstokkun í tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Því er stundum haldið fram, að verðbólgan sé að verulegu leyti innflutt verðbólga. Því hefur einnig verið haldið fram, að það sé einhvers konar efnahagslegt lögmál að verðbólga á Íslandi sé u.þ.b. þrisvar sinnum meiri en í nágrannalöndunum og hefur verið vitnað til ýmissa tímabila til að finna rök fyrir þeim skoðunum. Sé þetta hins vegar skoðað nú kemur í ljós að mikil breyting hefur orðið á þessu sambandi innfluttrar verðbólgu og innlendrar verðbólgu. Árið 1979 var innflutt verðbólga 20%, en innlend verðbólga 60.7%. 1980 var innflutt verðbólga 12–14%, en innlend verðbólga 55%. Og 1981 er því spáð, að innflutt verðbólga verði 7–8%, en innlend verðbólga 70%. Hér er talað í tölum í erlendri mynt og auðvitað eru tölurnar fyrir 1981 áætlaðar og þar á meðal eru áætlunartölur Þjóðhagsstofnunar. Þetta sýnir, svo ekki verður um villst, að jafnvel þreföld verðbólga miðað við nágrannaþjóðirnar er löngu orðin úrelt lögmál, ef einhvern tíma hefur verið lögmál, því nú má segja að verðbólgan sé frá fimm og upp í tíu sinnum meiri en innflutt verðbólga er. Þessi verðbólga magnast án efa um næstu áramót, þegar raunvaxtastefnan fær fullt gildi, án þess að gerðar séu um leið aðrar ráðstafanir til að létta útgjaldabyrði fyrirtækja og heimila. Það kom fram í ræðu hv. þm. í dag að það er almennur skilningur á Alþingi fyrir því, að verði ekkert að gert muni vextir hækka samkv. íslenskum lögum upp í raunvaxtamarkið um næstu áramót. Það hefur jafnframt komið fram, að ríkisstj. hyggst ekki setja lög fyrir áramót sem gætu breytt þessari niðurstöðu. Sést þetta m.a. á þeim lista sem ríkisstj. hefur látið frá sér fara um þau mál sem hún vill að fái afgreiðslu fyrir áramót. Eitt er alveg ljóst varðandi efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj.: Núv. hæstv. ríkisstj. fylgir lífskjaraskerðingarstefnu. Hún birtist m.a. í stækkun fiskveiðiflotans með opinberum framlögum og aðgerðaleysi í orku- og stór- iðjumálum. Með úrræða- og aðgerðaleysi sínu hefur hæstv. ríkisstj. lagt grunninn að því, að á næstu árum verður hagvöxturinn miklu minni en þurft hefði að vera. Miklu minna er til skipta og kjörin rýrna. Í nál. sjálfstæðismanna er tafla yfir það, hvernig hagvöxtur hefur minnkað á tímum vinstri ríkisstjórna og hver spáin er á næsta ári. Þar kemur glögglega í ljós hve skaðleg áhrif efnahagsstefna ríkisstj. hefur á vöxt þjóðarframleiðslunnar. Ég ætla ekki í þessari ræðu minni að fara ítarlega út í efnahagsmálin eða nefna marga þætti fjárlagafrv., en það eru þó örfáir þættir sem ég vil gera nokkur skil. Í fyrsta lagi mun ég fjalla um verðfeluleik ríkisstj., sem hefur leitt til neðanjarðarhagkerfis og skýrt er nánar í nál. sjálfstæðismanna. Í öðru lagi vil ég benda á nokkur loforð ríkisstj. eins og þau voru gefin í stjórnarsáttmála og eins og þau hafa síðan verið efnd í því fjárlagafrv. sem nú er til umr. Í þriðja lagi mun ég fjalla um skipan opinberra framkvæmda og nýtingu framkvæmdafjár ríkisins og ríkisstofnana. Í fjórða lagi mun ég fara nokkrum orðum um málefni Reykjavíkurborgar, einkum skuldir ríkis við borg á sviði heilbrigðismála. Og loks mun ég í örstuttu máli drepa á örfá tæknileg atriði við fjárlagagerð, sem mér finnst ástæða til að leggja sérstaka áherslu á. Þá vil ég víkja að fyrsta þættinum, sem fjallar um feluleikinn sem ríkisstj. iðkar í verðlagsmálum. Það er alveg ljóst, að vísitölubundnir kjarasamningar hafa haft mjög óheppilegar afleiðingar á ríkisfjármálin og leitt til þess, sem kalla má „neðanjarðarhagkerfi“ og er lýst á bls. 6 á þskj. 230. Skulu hér tilfærð þrjú dæmi til skýringar. Niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum eru samkv. fjárlagafrv. 31 milljarður. Þessir fjármunir fara í það að halda niðri vöruverði, en eru þó auðvitað fyrst og fremst hugsaðir til að halda niðri kaupgjaldi í landinu. Annað dæmi, sem tilfæra má, er það, að ríkisframlag til Þjóðleikhússins verður á næsta ári a.m.k. 1300 millj. Þetta gerist þrátt fyrir að forráðamenn Þjóðleikhússins vilji hærra miðaverð og benda á það máli sínu til stuðnings að víðast erlendis kosta aðgöngumiðar að leikhúsum miklu meira en hér á landi. Þessi verðlagsstefna gagnvart Þjóðleikhúsinu leiðir síðan til þess, að önnur leiklistarstarfsemi verður ósamkeppnisfær og leitar því í auknum mæli til ríkis og sveitarfélaga. Þetta leiðir aftur til þess, að framlög ríkisins til slíkrar starfsemi stórhækka frá ári til árs. - Auk Þjóðleikhúss mætti nefna fjölmörg önnur fyrirtæki, svo sem Skipaútgerð ríkisins, RARIK og fleiri, en þau fyrirtæki hafa ekki verið tekin til alvarlegrar meðhöndlunar í hv. fjvn. og verður það ekki gert fyrr en á milti 2. og 3. umr. Í þriðja lagi vil ég nefna forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum. Henni var komið á fót með lögum nr. 32/1979 en það var einn af „félagsmálapökkum“ vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar. Þetta var gert til að mæta eftirgjöf bænda á þremur prósentum á launalið verðlagsgrundvallarins í sambandi við efnahagsráðstafanir 1978. Árið 1981 fara samkv. fjárlagafrv. 175 millj. til þessa verkefnis, en hefði átt að vera á sjötta hundrað milljóna ef lögunum hefði verið fylgt. Þetta er enn ein afleiðing vísitölukerfisins. Þarna er um að ræða kostnað sem auðvitað á að koma fram í vöruverði eins og gerist í annarri framleiðslustarfsemi, en ekki í ríkisútgjöldunum, sem verður óhjákvæmilega í þeim feluleik sem ríkisstj. stundar í efnahagsmálunum. Þá vík ég að öðrum þætti, sem eru þau loforð sem gefin eru og hafa verið gefin í stjórnarsáttmálanum, sem ríkisstj. var mynduð á, og enn fremur í fjárlagafrumvörpum. Hæstv. ríkisstj. lofaði í stjórnarsáttmálanum að halda niðurgreiðslunum í ákveðnu hlutfalli við búvöruverð. Í fjárlagafrv. vegna fjárlaga yfirstandandi árs er miðað við að hlutfallið sé eins og það var 1. júlí 1979. Á yfirstandandi ári, árinu 1980, vantar 1 milljarð upp á að ríkisstj. hafi staðið við þetta loforð sitt, og fyrir næsta ár má segja að fjárvöntunin sé a.m.k. 4–5 milljarðar ef miðað er við verðlagsforsendur frv., en líkast til nær 10 milljörðum ef tekið er tillit til þeirra verðlagsforsendna sem koma fram hjá Þjóðhagsstofnun samkv. niðurstöðuspá. Hér er ekki verið að mæla bót stefnuákvörðun hæstv. ríkisstj. í niðurgreiðslumálum, heldur einungis verið að benda á vöntun fjármagns ef standa á við gefin loforð ríkisstj. í stjórnarsáttmála og fjárlagafrv.  Sömu sögu er að segja um húsnæðismálin. Þá er von að sumir hverfi úr þingsalnum. Í kvöld hafa tveir ræðumenn gert þessu máli skil og í dag fjölluðu að sjálfsögðu frsm. minni hlutanna um þetta mál. Það þarf að rifja það upp, að í stjórnarsáttmála ríkisstj. er því heitið, að 5–7 milljarðar skuli ganga til húsnæðismála, og nefndir eru sérstaklega verkamannabústaðir og fleira slíkt í þeim efnum. Auðvitað töldu menn, þegar þessi loforð voru gefin, að þetta fjármagn ætti að koma til viðbótar því fjármagni sem áður hafði verið til ráðstöfunar samkvæmt lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Þegar fjárlagafrv. er skoðað kemur hins vegar í ljós að þarna vantar stórkostlega fjármuni upp á. Það, sem hefur gerst og breytir þessu loforði og mikla og stóra stefnumáli hæstv. ríkisstj., er einfaldlega það, að 1% launaskattsins er dregið í Byggingarsjóð verkamanna, en Byggingarsjóður ríkisins situr uppi nánast fjármagnslaus. Það má færa því stað, að það vanti fjölmarga milljarða í þetta dæmi. Lágmarkið er að það vanti 4.6 milljarða, en sumir telja að það vanti allt að 12 milljörðum í þetta dæmi. Þar á ofan virðist ríkisframlagið m.a. byggjast á gjaldstofni, byggingarsjóðsgjaldi, sem búið er að fella úr lögum. Má þá bæta 1400 millj. við fyrrgreindar tölur. Fjárvöntun Byggingarsjóðsins á að mæta með lánum, en með áframhaldandi sömu stefnu verður sjóðurinn gjaldþrota eftir 10–15 ár. Þetta sést best á því, að sjóðurinn er aðallega fjármagnaður með lánum frá lífeyrissjóðum á 3.25% vöxtum, en útlánavextir sjóðsins til lánþega eru 2%. Á þetta minnist ég vegna þess að hér er um svikið loforð ríkisstj. að ræða og vandanum eru ýtt til komandi ríkisstjórnar. En vegna þess að svo vel vill til að hæstv. ráðh. er staddur hér í salnum núna langar mig til að beina þeirri fsp. til hans, hvernig hann hyggist fjármagna Byggingarsjóð ríkisins þegar tekið er tillit til þess, að í hann vantar líklega u. þ. b. 15 milljarða kr. til þess að hann haldi þeirri útlánagetu sem til er ætlast, eða um 40 milljörðum, á næsta ári. Á bls. 216 í fjárlagafrv. segir, með leyfi forseta: „Auk þess er fyrirhuguð lántaka hjá lífeyrissjóðum og skyldusparendum, en skipting þeirra fjárhæða verður skýrð í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 og er þar af leiðandi ekki sett fram í yfirliti yfir sjóðinn í B-hluta fjárlagafrv.“ Það má vel vera að ætlunin sé að taka þetta inn í lánsfjáráætlun. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort það sé meiningin. Á því lauslega yfirliti, sem ég hef fengið í hendur og ég held að ekki sé neitt trúnaðarmál, get ég ekki fundið þessar upphæðir og þess vegna vil ég biðja hæstv. ráðh. um að skýra út hvernig á því standi að þessir 15 milljarðar komi ekki til skila. Einnig er rétt að geta þess, að það kom fram í viðtölum við forráðamenn Húsnæðismálastofnunar ríkisins, sem nú heitir reyndar Húsnæðisstofnun ríkisins, að þeir töldu að þessi lán væru umfram getu lífeyrissjóðanna og það væri farið út fyrir þann ramma sem umsamið væri við lífeyrissjóði innan vébanda ASÍ, en það munu vera um 20% af þeim sjóðum sem mega renna til þessara verkefna samkv. samningi. Mér finnst það þurfa að koma hér fram hvar þessi 15 milljarðar eru. Eiga þeir að koma fram á lánsfjáráætlun? Eru þeir í því lauslega yfirliti sem dreift hefur verið til a.m.k. nokkurra þm.? Ef ekki, hvernig í ósköpunum er hægt að finna þessa milljarða í yfirliti yfir ríkisfjármálin? Auðvitað dettur mér ekki í hug að halda að þeir eigi að ganga til húsbyggingasjóðs utan fjárlaga eða lánsfjáráætlunar. Það má halda áfram og telja upp loforð ríkisstj. og nægir að minna til viðbótar á orkujöfnunargjaldið sem var fundið upp til að veita olíustyrk til þeirra sem hita hús sín með olíu. Söluskattsaukinn eða orkujöfnunargjaldið gefur á næsta ári 13 milljarða, en aðeins 5 milljarðar eiga að ganga til olíustyrkja. Einhvern tíma hefði sjálfsagt einhverjum dottið í hug að nota sögnina „að stela“ í þessu sambandi, en það er fjarri mér að nota slík orð. Erfiðleikar eru hjá Lánasjóði ísl. námsmanna, eins og þeir vita sem eitthvað þekkja til þeirra mála. Og enn á ný er leitað eftir lánum til þess að hann geti fjármagnað það sem til er ætlast af honum. 3 milljarðar og 300 millj. koma á lánsfjáráætlun. Það gerir að verkum að sjóðurinn verður miklu seinni að byggja sig upp en boðlegt getur talist. Þetta segi ég sérstaklega vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur boðað verulegar breytingar á Lánasjóði ísl. námsmanna sem skila sér í auknum eigin tekjum til framtíðar, en til styttri tíma geta kostað ríkissjóð aukna fjármuni. Næst vil ég ræða um skipun opinberra framkvæmda. Hv. formaður fjvn., Geir Gunnarsson, ræddi í framsöguræðu sinni um þá erfiðleika, sem hljótast af stofnkostnaði sjúkrahúsa, og nefndi í því sambandi 85%regluna. Hér ætla ég ekki að fjalla um þessa tilfærslu verkefna á milli ríkis og sveitarfélaga og væri þó ærin ástæða til. Ekki ætla ég heldur að fjalla almennt um útboð opinberra framkvæmda, en minni á að við hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson höfum flutt um þau efni frv. á hv. Alþingi þar sem gert er ráð fyrir að almenn útboð verði stunduð meira en hingað til. Það er eitt atriði sérstaklega, sem ég vil vekja athygli hv. þm. á varðandi opinberar framkvæmdir og skipan þeirra. Það er svokallað skilamat samkv. 20. gr. laga nr. 63 frá 1970, en þar segir, með leyfi forseta: „Að lokinni verklegri framkvæmd og úttekt skal fara fram skilamat. Í matinu skal gerð grein fyrir því, hvernig framkvæmd hefur tekist miðað við áætlun. Enn fremur skal þar gerður samanburður við hliðstæðar framkvæmdir, sem þegar hafa verið metnar. Ríkisendurskoðun setur nánari reglur um fyrirkomulag skilamats og sér um það, að greinargerðir um skilamat séu lagðar fyrir fjvn. Alþingis, samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir og eignaraðila.“ Þessu ákvæði þessara ágætu laga hefur aldrei verið framfylgt. Ég hef á undanförnum dögum nokkuð kynnt mér þetta mál, og ég hef þær fréttir að færa að fyrir skömmu hefur það gerst, að ríkisendurskoðun og framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins ætla sér að koma skilamatinu á. Þá fyrst verður hægt að segja að hægt sé fyrir hv. fjvn. að meta árangur útboða og verka sem unnin eru á vegum ríkisins og ríkisstofnana og heyra undir lögin um skipan opinberra framkvæmda. Ég ætla ekki frekar að fjalla um þetta skilamat, en legg áherslu á að hér er mjög merkilegt mál á ferðinni. Það vekur reyndar fjölmargar aðrar spurningar, t.d. hvort ekki sé kominn tími til að færa ríkisendurskoðun undir Alþingi, undir fjárveitingavaldið, hvort það sé ekki eðlilegra en sá háttur sem nú er viðhafður. Ég minni í því sambandi á till. sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur flutt á fyrri þingum. Það þarf að breyta viðhorfum til aðferða við opinberar framkvæmdir. Vil ég nefna nokkur atriði í því sambandi. Í fyrsta lagi þarf að meta samfélagslega arðsemi. Raunverulegur vilji verður skilyrðislaust að vera að baki hverri ákvörðun um framkvæmd, og er þá bæði framkvæmdakostnaður og rekstrarkostnaður hafður í huga og einnig sú nytsemd fyrir þjóðfélagið sem leiðir af viðkomandi fjárfestingu. Þetta er ákaflega þýðingarmikill liður. Koma verður í veg fyrir að áhugasamir hagsmunaaðilar og fylgnir sér vegi þyngra en þekking og skynsemi. Hafa verður í huga að ráðstöfun fjármagns í eina framkvæmd útilokar aðra. Það er engu líkara en þessa grundvallaratriðis sé ekki alltaf gætt fyllilega. Þessu til rökstuðnings má m.a. benda á að framkvæmdir eru stundum dregnar eftir að þær eru hafnar, e.t.v. árum saman, án þess að aðrar ástæður virðist sjáanlegar en þær að framkvæmdavaldið veigri sér við því að taka á sig þann kostnað sem leiðir af notkun viðkomandi mannvirkis. Í öðru lagi þarf að liggja fyrir í upphafi framkvæmdatími og framkvæmdaröð framkvæmdanna. Sá tími, sem hver fjárfesting tekur, verður að miðast við að verkefninu sé lokið á skemmsta mögulega tíma út frá tæknilegum framkvæmdatíma og kostnaði. Oft er bent á að sé framkvæmd flýtt um of fylgi því viðbótarkostnaður. En hitt fylgir sjaldnar, að sé hægt á framkvæmd eykur það einnig kostnað. Það er dýrt að láta fjármagn liggja í ónotuðum mannvirkjum. Af þessu leiðir að fjármögnun verður að miðast við að hægt sé að fullnægja þessu skilyrði, þ.e. að framkvæmdatíminn sé eðlilegur, sem þýðir að takmörkuðu fjármagni má ekki dreifa á marga staði með þeim afleiðingum að engu verki er hægt að ljúka á hagkvæmasta tíma. Í ríkisbúskapnum úir og grúir af dæmum sem brjóta gegn þessari meginreglu. Í þriðja lagi vil ég nefna að áfangaskipting er nauðsynleg. Það er nauðsynlegt að skipta hverju verkefni í sjálfstæða áfanga eftir því sem kostur er þannig að að loknum hverjum áfanga komist fjárfestingin í notkun, þ.e. ráðstafaðir fjármunir byrji að gefa arð. Þetta er vitaskuld grundvallaratriði þar sem mannvirki kemur samfélaginu að engum notum fyrr en það er tekið í notkun. Í þessu sambandi má benda á ýmsar framkvæmdir sem hugsanlega hefði mátt standa að á hagkvæmari hátt ef þetta atriði hefði verið haft í huga. Það er þó rétt að benda á að á síðustu árum hefur í vaxandi mæli verið tekið mið af hugsanlegri áfangaskiptingu í áætlanagerð. M.a. hefur Háskóli Íslands tekið upp slíkt fyrirkomulag í uppbyggingu á kennsluhúsnæði á landspítalalóðinni. En það eru mál sem geymd verða til 3. umr. Til þess að hagkvæm áfangaskipting geti átt sér stað mega ákvörðunartafir ekki koma til í kerfinu. Slíkar tafir geta orðið til þess að draga verulega úr hagkvæmni áfangaskiptinga. Jafnframt hefur það slæm áhrif á þá aðila að þurfa að sækja á um mannvirkjagerð til framkvæmdavaldsins. Kann þeim að þykja lítill skilningur í sparnaðarviðleitni þeirra, þess vegna sé í raun árangursríkast að byggja nógu stórt og skapa þannig sem mestan þrýsting á hið opinbera til að ljúka verkinu sem fyrst. Þá þarf í fjórða lagi að tryggja fjármögnun strax. Endanlega þarf að ganga frá heildarfjármögnun áður en framkvæmdir hefjast. Þannig hefjist framkvæmdir ekki undir neinum kringumstæðum fyrr en heildarfjármögnun liggur fyrir og skiptir framkvæmdatíminn þar engu máli. Í fimmta lagi er nauðsynlegt að það sé einn fjármögnunaraðili að hverri framkvæmd, en ekki skipt ábyrgð eins og nú er samkv. ýmsum lögum. Í hverju tilviki verði fjármögnun einungis á höndum eins aðila. Þegar fjármögnun og framkvæmd er í höndum tveggja eða fleiri aðila er hætta á að ýmis önnur sjónarmið en þau, sem eru þjóðhagslega hagkvæmust, ráði að einhverju leyti ferðinni. Þarflaust er að benda á dæmi um þetta, þar sem oft hefur verið bent á þetta atriði, og látið nægja að minnast á uppbyggingu heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, eins og reyndar kom fram í framsöguræðu hv. formanns. Þetta yrði til þess að einfalda verulega ákvörðunarferilinn. En í þessum efnum kallar margt annað einnig á breytingar. í mörgum tilvikum er um flókinn feril að ræða þegar ákvarðanir eru teknar um opinberar framkvæmdir. Má þar minna t.d. á vegaframkvæmdir í landinu. Þingmenn kjördæma ráðstafa að miklu leyti því fjármagni sem til skiptanna er innan hvers kjördæmis. Þess vegna hafa hv. fjvn. og fleiri slíkar nefndir verið kallaðar bútunarnefndir, en ættu kannske frekar að kalla sig röðunarnefndir. Það er röðun verkefna sem skiptir máli, en ekki hvernig þær eru bútaðar niður. Ég vil sérstaklega nefna í þessu sambandi hve hættulegt það er þegar þingmenn ákveðinna kjördæma taka sig saman um að færa til liði innbyrðis í kjördæminu og stofna jafnvel með þeim hætti til framkvæmdar án þess að út í það sé hugsað, hve mikinn kostnað það hefur í för með sér til frambúðar. Ég þori að nefna eitt dæmi í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga. Það er úr Norðurlandskjördæmi vestra. Fjármunir eru teknir úr hafnarframkvæmdum á Sauðárkróki eins og tillögur voru um, og settir í hafnarframkvæmdir á Blönduósi. Með slíku er í raun verið að stofna til framkvæmda sem hugsanlega geta kostað 2 milljarða af almannafé. Svo einfalt, jafnvel með einu símtali, er hægt að hefja framkvæmd. Sýnir þetta dæmi kannske best við hvaða erfiðleika er að etja og í raun að þessir erfiðleikar eru fyrst og fremst stjórnmálalegir. Að lokum vil ég nefna það um opinberar framkvæmdir, að ég tel að um fastar fjárhæðir eigi að vera að ræða sem framlag ríkisins í þeim verkum, sem ríkið á aðild að, og það eigi að miðast við upphaflega áætlun, en ekki eins og staðið er að þeim verkefnum nú. Ég hef gerst æðilangorður um þennan þátt, en það hef ég gert vegna þess að frá því að ég kom í fjvn., sem ekki er mjög langt, hefur mér blöskrað hvernig staðið er að þessum málum. Ég tel það vera eitt af stærri verkefnum Alþingis að fara að þeim ágætu lögum sem til eru um skipan opinberra framkvæmda. Það er þess vegna sem ég hef talað sérstaklega um þetta mál núna. Ég vil þá snúa mér að Reykjavíkurmáli sem í raun er náskylt því sem ég var að tala um áðan og sýnir hvaða vandamál geta orðið til þegar um er að ræða skiptingu á fjárframlögum til einstakra verkefna. Í bréfi borgarstjórans í Reykjavík, dags. 8. okt. 1980, til hv. fjvn. er rakið mjög nákvæmlega hvernig borgarstjórn Reykjavíkur telur að ríkið eigi að standa að endurgreiðslu á fjárframlögum vegna byggingar heilbrigðisstofnana í Reykjavík. Ég ætla ekki að lesa þetta bréf, það er óþarfi, en gefa hugmynd um hvað í þessu bréfi felst. Þar kemur í ljós að sú fjárhæð, sem ríkið skuldar Reykjavíkurborg vegna bygginga sjúkrastofnana í Reykjavík til ársloka 1980, er 1267 millj. kr. Þá er aðeins í krónum talið eins og þær koma á hverjum tíma inn í verkin. Ágreiningur er á milli Reykjavíkurborgar og fjmrn. um hvernig þessa fjármuni eigi að greiða. Séu þeir metnir upp til verðlags eru þetta hvorki meira né minna en 5 milljarðar 832 millj. kr. Þá er ég að tala um upphæðir á sama grundvelli og fjárlagafrv. byggir á, sem er á byggingarvísitölunni 750, en það er við þá byggingarvísitölu sem sjúkrahúsakostnaðurinn miðast í fjárlagafrv. Þetta þýðir að skuld ríkisins við Reykjavíkurborg er jafnhá upphæð og er í frv. ætluð til allra sjúkrastofnana í landinu. Í heimildarákvæði 6. gr. frv. er liður sem heimilar ríkisstj. að gera í samráði við fjvn. Alþingis samning við Reykjavíkurborg um skuld við ríkissjóð vegna framkvæmda í heilbrigðismálum. Hafa verið gerðar sundurliðaðar kröfur af hálfu Reykjavíkurborgar, en samningaviðræður eru enn ekki hafnar. Mér finnst ástæða til þess fyrir mig sem þm. Reykjavíkur að nefna þessi atriði sérstaklega og spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi kynnt sér þessi mál og hvort hann hafi hugmynd um það sjálfur, hvernig úr megi leysa. Til greina koma ýmsir þættir. Þar á meðal er Reykjavíkurborg tilbúin til að taka upp í þessa skuld ýmis landsvæði, sem eru nú í eign ríkisins, en eru í nágrenni Reykjavíkur. Ég ætla ekki að fjalla frekar um þennan lið, en vil þó segja frá því, að á þingmannafundi Reykjavíkurþingmanna var ákveðið að halda sérstakan fund í janúar um þessi efni. Það er auðvitað gert vegna þess að í atgjört óefni er komið í þessum málaflokki. Fimmti þátturinn, sem ég vil nefna í ræðu minni, er nýjar aðferðir við fjárlagagerð. Ég skal vera stuttorður um þennan lið. Ég flutti ásamt nokkrum öðrum þm. Sjálfstfl. á síðasta þingi till. um nýja aðferð við fjárlagagerð. Hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, að fjárveitingar hins opinbera verði óbundnar af fyrri fjárveitingum, þannig að verkefni komi til endurskoðunar frá grunni við fjárlagagerð. Því skorar Alþingi á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að „rekstrar- og fjárhagsáætlanir“ verði svo sem við verði komið reistar á svokölluðum núllgrunni.“ Þetta mál var til meðferðar í hv. fjvn. á s.l. sumri. 23. júní 1980 var gerð svohljóðandi samþykkt í n., með leyfi forseta: „Í tilefni af þáltill. um núllgrunnsáætlanir samþykkir fjvn. að gerð verði í samráði við fjárlaga- og hagsýslustofnun tilraun með nýjar aðferðir við áætlunargerð í tengslum við undirbúning fjárlaga 1981. Kemur þá til greina að velja eina eða tvær stofnanir sem hentugar þykja.“ Því nefni ég þetta að fjárlaga- og hagsýslustjóri ákvað og tilkynnti nefndinni að hann ætlaði að beita sér fyrir slíkri könnun og gera tilraun á vegum hagsýslustofnunar fyrir eða við fjárlagagerðina vegna ársins 1981. Því miður hefur þetta verk tafist, en samkvæmt nýjustu upplýsingum er mér tjáð að ætlunin sé að gera slíka tilraun eftir áramótin, og ég veit að nm. í fjvn. bíða eftir því, að fjárlaga- og hagsýslustofnun hafi tíma til að gera slíkar tilraunir. Því miður hefur það gerst í þessum efnum eins og mörgum öðrum að við höfum látið undir höfuð leggjast að reyna nýjar aðferðir, við höfum verið of uppteknir við að hjakka í sama gamla farinu, sem gerir það að verkum að stundum sjáum við ekki upp fyrir þúfnakollana í kringum okkur. Það eru fleiri atriði, sem mætti drepa á, sem hafa verið reynd víða erlendis varðandi fjárlagagerð, eins og aðferð sem kölluð er „sólsetursaðferð“ og margir fleiri þættir sem ég gæti nefnt og hef reyndar gert fyrr á hv. Alþingi, en ég tel ekki ástæðu til þess að tefja umr. með núna. Á þetta minni ég því að ég held að hagsýslustofnunin hafi á undanförnum árum ekki staðið fyllilega undir nafni. Það er ekki því fólki, sem þar vinnur, að kenna, heldur hinu, að lítill tími hefur verið til að sinna slíkum verkefnum og því miður virðist það vera algengt í ríkiskerfinu að lítill áhugi sé á nýjungum eins og þessum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni. Ég hef tækifæri sem nm. til að ræða þessi mál í hv. fjvn. á milli umr. Mér þótti þó eðlilegt að minnast á þessi atriði hér sérstaklega af því að ég er ekki viss um að margir hv. þm. séu gjörkunnugir því mikla starfi sem fer fram í hv. fjvn. og hve mikilvægt það er fyrir Alþingi að þar sé staðið vel að málum. Það hefur komið fram í þessum umr. að verðlagsforsendur fjárlagafrv. eru brostnar. Í stað þess að gert er ráð fyrir 42% verðlagshækkun á milli meðaltala áranna 1980 og 1981 segja nýjustu tölur Þjóðhagsstofnunar að þær tölur séu a.m.k. 68%. Efnahagsaðgerðir hæstv. ríkisstj. koma væntanlega til með að hafa mikil áhrif á niðurstöðutölur fjárlaga fyrir næsta ár. Á meðan frekari upplýsingar berast ekki hv. Alþingi og hv. fjvn. er fjárlagafrv. auðvitað aðeins plagg sem byggt er á röngum forsendum.



Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir að taka af mér ómakið að tala hér mikið um Reykjavík og Reykjavíkurborg og þarfir hennar og þau erindi sem núv. borgarstjóri, stjórn og meiri hl. hafa sent fjvn. Hann hefur gert þeim erindum góð skil, en ég vil þó undirstrika að afskaplega lítið tillit hefur verið tekið til þarfa Reykjavíkurborgar í gerð þessara fjárlaga eins og frv. liggur nú fyrir. Ég held að það hefi verið tekið til greina brot af einni ósk, þ.e. framhald B-álmu Borgarspítalans, þó ekki að fullu. Það er það eina sem tillit hefur verið tekið til ásamt því, að eitthvað rennur til byggingar sundlaugar við Grensásdeild Borgarspítalans, sem eins og allir vita er þjónustustofnun fyrir landið allt. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 234 brtt. ásamt 1. þm. Vestf. Matthíasi Bjarnasyni og leyfi mér að gera nokkra grein fyrir þeim. 1. till., undir II. tölulið á þskj. 234, er um að framlag til Íþróttasambands Íslands, sem ætlaðar eru 197 millj. til sinna starfa á næsta ári, verði hækkað um rúmar 100 millj. þannig að til Íþróttasambandsins verði ætlaðar 305 millj. kr. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að Íþróttasamband Íslands telur innan sinna vébanda um 80 þús. einstaklinga. Þar af eru 72 þús. Íslendingar af 220 þús. beinir iðkendur íþrótta og um 8 þús. leiðbeinendur og leiðtogar. Þá sjá hv. þm. að hér er ekki um nein smásamtök að ræða. Má kallast ganga kraftaverki næst að ekki skuli vera hærri upphæð ætluð til sambandsins - jafnvel samkv. minni till. -en raun ber vitni til að standa straum af því mikla starfi sem þarna er unnið. En skýringin er afskaplega einföld. Skýringin kemur fram í bréfi sem Íþróttasambandið skrifar menntmrh. 14. júlí. Með leyfi forseta vil ég lesa smápart af því bréfi, en þar kemur fram að gefin dagsverk til íþróttakennslu eru talin 24 þús. „Væri það metið til fjár með verðlagi eins og það er nú er um að ræða gefna vinnu við íþróttakennslu að upphæð 700 millj. kr. Sé tekið tillit til þessara miklu sjálfboðaliðsstarfa við sjálfa kennsluna er fjárveitingin, sem hér er farið fram á, tæplega 12% af heildarkostnaðinum. Í þessu sambandi ber svo jafnframt að hafa hugfast að við margvísleg stjórnunar- og leiðtogastörf eru u.þ.b. 6 þús. manns og er sú vinna hvergi metin til fjár í þessu erindi, enda mun erfiðara að finna þar raunverulegan vinnustundafjölda.“ Þetta læt ég nægja að lesa upp úr erindi Íþróttasambands Íslands til menntmrh. varðandi þær fjárveitingar sem farið er fram á. Ég held að ef menn hafa á annað borð hugboð um hvaða starf er rekið á vegum Íþróttahreyfingarinnar og undir forustu Íþróttasambands Íslands geti menn verið sammála um að ekkert af því, sem gert er í þjóðfélaginu, er meira fyrirbyggjandi og meira uppbyggjandi fyrir manninn en það starf sem þar er unnið. Það eru lagðar fram stórar upphæðir til að reyna að ná árangri eftir að unglingar eða fólk á besta aldri hefur leiðst út í alls konar vandamál, en það er minna hugsað um fyrirbyggjandi störf. Það er þetta fyrirbyggjandi starf sem er unnið í íþróttahreyfingunni, uppbygging bæði á andlegri og líkamlegri atorku og atgervi íslensku þjóðarinnar. Það er talað um að rækta landið. Það er talað um að leggja þúsundir milljóna í að rækta landið. En hvað með þjóðina sjálfa? Hvað með einstaklinginn, fólkið sem á að búa í landinu? Það þarf að hugsa meira um það en kemur fram í þessu frv. til fjárlaga. Því hef ég ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni leyft mér að flytja þessa till. um að framlag til Íþróttasambands Íslands verði hækkað upp í 305 millj. kr. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að hækkunartillaga þessi má ekki verða til þess að umræða verði um að lækka á einn eða annan hátt framlag til Ungmennafélags Íslands. Ungmennafélagið er nákvæmlega sams konar hreyfing og Íþróttasambandið. Þar vinna hlið við hlið tveir góðir samstarfsaðilar. Ungmennafélagið þarf á miklu meira fé að halda en nú er ætlað því til handa á fjárlögum. Ég vil undirstrika að hækkunarbeiðni mín til handa Íþróttasambandinu má ekki verða til þess að umræður skapist um að lækka það framlag sem Ungmennafélag Íslands fær. Ég vil taka það fram, að innan Íþróttasambands Íslands eru 16 sérsambönd. Þau fengu af síðustu fjárveitingu 85 millj. Innan vébanda Íþróttasambandsins eru 27 héraðssambönd. Þau fengu 37 millj. kr. Svo eru önnur verkefni, sem Íþróttasambandið hefur á stefnuskrá sinni, sem ég gæti líka talað um. En ég vil bara minnast á sérsamböndin og héraðasamböndin til þess að þm. viti almennt að ungmennafélög og sérsambönd eða héraðssambönd um land allt fá beinan fjárstuðning af framlagi á fjárlögum til Íþróttasambands Íslands. Ég tel mig ekki þurfa að hafa fleiri orð um Íþróttasamband Íslands og ungmennafélagsskapinn. Ég held að allir hv. þm. hljóti að þekkja þá starfsemi sem þar fer fram. Ef ekki, þá er kominn tími til þess, að þeir kynni sér hana. Ég skil ekki hvernig þeir geta verið þm. ef þeir þekkja ekki þá uppbyggingarstarfsemi sem þar fer fram. Ég vil skjóta hér inn í dæmi um hvað skilningsleysið er algjört innan fjvn. Mér þætti vænt um ef fjvn.-menn, sem eru viðstaddir, hlustuðu. Að sjálfsögðu vona ég að orð mín nái eyrum hæstv. fjmrh. Það er lækkaður styrkur til Ólympíunefndar Íslands. Verðbólgan gengur öfugt þar.

Það er ekkert Ólympíumót.

Er ekkert Ólympíumót? Maður lifandi! Ég álít að hæstv. ríkisstj. og þá fjmrn. ætti að kynna sér hvernig starfið fer fram, hvenær undirbúningur hefst undir Ólympíuleika. Undirbúningur undir þrenna til ferna Ólympíuleika fram í tímann er hafinn alls staðar í heiminum. Það er fyrir löngu byrjaður undirbúningur undir Ólympíuleika. Ég skil ekki hvers vegna á að lækka styrkinn. Halda menn að það sé hlaupið til og náð árangri á einhverju sviði í íþróttum með því að veita fé á síðustu stundu í slíka starfsemi? Þetta er mesti misskilningur. Ég ætla að vona að þessi hugsunarháttur sé ekki á öðrum sviðum. Ég er hér með till. á eftir um að fella niður styrki til blaðanna þar sem hækkunin hefur verið 70%. Íþróttahreyfingin nýtur ekki sama skilnings. Ég skil ekki framkomuna gagnvart Íþróttahreyfingunni.  Þá höfum við leyft okkur að flytja samkv. IV. lið á þskj. 234. till. um aukið framlag til byggingar sjúkrahúsa í Reykjavík, þ.e. til B-álmunnar. Í frv. er gert ráð fyrir framlagi að upphæð 635 millj. Reykjavíkurborg fór fram á 750 millj. kr. framlag þar. Við höfum hækkað það aðeins um 40 millj., upp í 675 millj. Tillaga nr. V. á sama þskj. flytja Matthías Bjarnason, hv. 1. þm. Vestf., sem er 1. flm., og ég, en vegna fjarveru hans í kvöld mun hann tala fyrir þeirri till. við 3. umr. Ég vil aðeins segja það, að ég kynntist nokkuð þessari sjúkrahúsbyggingu á Ísafirði í sumar þegar ég átti tvívegis leið um Ísafjörð og skoðaði þá byggingu. Hún er á því framkvæmdastigi að ég held að það sé óviturlegt að reyna ekki að ljúka henni að verulegu leyti og taka hana í notkun sem fyrst þó að þessi upphæð geri lítið annað en að flýta fyrir. Ég skoðaði byggingar á vegum opinberra aðila víða um land, sem eru í gangi, einhverjum áföngum hefur verið náð, en bíða áframhaldandi fjárfestingar til að fjármagnið, sem þegar er komið, skili einhverju til baka. Þar álít ég rangt að staðið. - Við flytjum tillögu um að hækka framlag til sjúkrahússins á Ísafirði um 100 millj., úr 330 millj. í 430 millj. Eins og ég gat um mun 1. þm. Vestf., hv. þm. Matthías Bjarnason, gera frekari grein fyrir þessari till. seinna. Á þskj. 234 leyfum við okkur, sömu þm., að flytja - það er VII. liður - till. um aukið framlag til Stórstúku Íslands. Í frv. er gert ráð fyrir 9.5 millj. til Stórstúku Íslands. Við gerum till. um að sú upphæð verði hækkuð upp í 20.5 millj. Ég veit ekki hvort menn gera sér almennt grein fyrir hvaða starf er unnið innan Stórstúku Íslands og af Stórstúku Íslands. Það kemur einhver háðsglampi í augu manna þegar talað er um Stórstúkuna. Talað er um að þetta sé einhver stofnun sem sé rekin af gömlum mönnum og hún sé kraftlaus. Þetta er rangt. Stórstúka Íslands er rekin af hugsjónamönnum. Það má segja að sumir þeirra teljist til aldamótakynslóðarinnar, en þetta eru menn sem borga frekar úr eigin vasa en að starfið verði ekki unnið. Stórstúka Íslands hefur þó 40 aðildarfélög um land allt og hún vinnur í þeim aldurshópum sem minnst ber á. Við veitum miklu fé og réttilega til þess að koma á réttan kjöl því fólki sem telst til áfengissjúklinga, en við tökum það eins og sjálfsagðan hlut að menn vinni fyrir ekki neitt og jafnvel borgi úr eigin vasa þegar er verið að vinna fyrirbyggjandi starf í yngstu aldursflokkunum. Ég segi nákvæmlega sama um það: Það er skilningsleysi manna sem ræður hér upphæðum. Það er eins og það sé af einhverri vorkunnsemi verið að sletta slatta og slatta í Stórstúku Íslands. Menn gera sér ekki grein fyrir hvaða starf er unnið þarna. Það er margþætt. - Mér verður reyndar hugsað til borgarstjórnar Reykjavíkur. Það er árlega stofnað nýtt leikfélag, ný hljómsveit eða eitthvað slíkt og lögum samkvæmt, samkvæmt fyrirmælum héðan frá Alþingi, skal sveitarstjórn gjöra svo vel og leggja það fram sem þarf til rekstrar að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. En svo þegar er komið að því, sem er uppbyggjandi eða fyrirbyggjandi starf á mönnunum sjálfum, fer allt í hnút. Ég verð að segja alveg eins og er, að menn ættu að kynna sér starf þessara manna. Það fer ekki eftir aldri hvaða árangri menn ná. Þarna eru hugsjónamenn sem hafa lagt meira af mörkum úr eigin vasa en þeir fá frá opinberum aðilum til starfsins. Þetta eru þær till. sem við hv. þm. Matthías Bjarnason flytjum. Það eru sem sagt till. varðandi Íþróttasamband Íslands, byggingu B-álmu Borgarspítalans, sjúkrahúsið á Ísafirði og Stórstúku Íslands. Samtals gerir þetta um 250 millj. Ég er stundum talinn af sumum hafa átt talsverðan þátt í því að þessi ríkisstjórn komst á laggirnar, en ég hef ekki verið kostnaðarsamur í tillögum eða tillitslaus við hana. En það getur vel komið að því. Og því segi ég að ég ætlast til þess, og fyrirgef ekkert, að tekið sé tillit til tillagnanna sem ég er með núna. Ég held að þær séu af þeim toga spunnar að þær séu réttlætanlegar hvernig sem á þær er lítið.  En þá kem ég að þeirri hliðinni sem ég vona að þm. fagni hvað mest. Ég er ekki að gera tillögur um aukin útgjöld í sambandi við fjárlagagerðina. Ég er alveg þveröfugt að reyna að spara um 50 millj. á útgjaldahliðinni. Það geri ég með því að flytja hér ásamt sama þm. till. um að liðurinn Til blaðanna samkv. nánari ákvörðun ríkisstj. falli niður. Það eru 170 millj. Því til viðbótar leggjum við til að heimildarákvæði samkv. 6. gr. 5.17, um kaup á dagblöðum fyrir stofnanir ríkisins, falli niður. Sá liður segir ekki mikið í tölum. Það er heimildarákvæði. Ég hef ekki gert mér far um að leita upplýsinga um hvað mikið fór í þann lið s.l. ár, en ég býst við því - og ég leyfi mér að búast við því, að blöðin noti sér eins og hver annar kerfið hverju sinni, hvort sem öll dagblöðin eða ekki taka þessa ölmusu, þetta siðlausa framlag sem þm., pólitískir aðilar, skammta eigin málgögnum. Ég er búinn að tala á móti þessum styrk síðan ég kom til setu á Alþingi og ég geri það enn. Og það er furðulegt, hvernig hann er til kominn: Með því að kasta fram till. á lokastigi afgreiðslu fjárlaga, við 3. umr., tvisvar sinnum þennan stutta tíma sem ég er búinn að sitja hér og hækka styrkinn um 100%. Hvað kemur svo núna? Þá vil ég beina orðum mínum til hæstv. fjmrh. í framhaldi af því sem ég sagði áðan um Ólympíunefnd sem hafði 5.5 millj. kr. framlag, en er nú með 4 millj. í till. Blaðastyrkurinn er hækkaður um 70%, úr 100 millj. í 170 millj. Ég veit það ekki, en ég held að þetta sé mesta hækkun á einum lið í fjárlögunum.

Nei.

Er það ekki? Þá biðst ég afsökunar. En hvað sem því líður er um að ræða 70% hækkun og það tel ég enn þá meira siðleysi en að koma styrknum á. Það eru 250 eintök keypt á mánuði af hverju dagblaði. Áskriftargjald hefur verið 5 500 kr., en hefur nýlega hækkað um 27%. Það er gjaldið sem verður næst greitt af fólkinu í landinu. Það eru þá 250 sinnum það á mánuði fyrir hvert blað eða 1800 þús. kr. Þetta fer upp undir 130 millj. samtals og til viðbótar eru 170 millj. Það er þá 300 millj. kr. styrkur sem ég geri tillögu um að verði felldur niður. En síðan kemur umdeilanlegur liður, sem ég ætla ekki að gera neina tillögu um, en hann bætist við það sem þm. og þingflokkar eru sammála um að skammta sér í sína starfsemi. Það eru 76 millj. kr. til þingflokkanna. Þarna skammta þm. þingflokkum sínum upp undir 400 millj. kr., hvort sem það er til blaða eða starfsemi flokkanna beint. Það er best að hver þm. geri upp sinn hug og síðan sína samvisku, en ég segi að þetta sé siðlaust. Verði þessar till. allar samþykktar er ég alveg sannfærður um að þeim 50 millj., sem ég geri ekki till. um, er hægt að koma fyrir á einhvern hátt þannig að að meira gagni geti komið en hjá dagblöðum sem ekki sýna öll rekstrarhalla. Samkvæmt nýjustu fréttum frá Dagblaðinu er það með í rekstrarafgang 11.5 millj. kr. Það er ekki mikið af mikilli veltu, en það tapar ekki. Það þarf ekki og fær ekki styrk af þeim fjárveitingum sem samþykktar eru til stjórnmálaflokkanna. En auk þess eru ekki nema tvö af þessum sex blöðum beint tengd stjórnmálaflokkunum, - það má segja þrjú af þeim. Ég bið innilega afsökunar. Ég gleymdi Alþýðublaðinu. Þá eru þau þrjú. En það getur ekki verið að þau fái mikið framlag af þessu.  Þetta er það sem ég vildi segja um þessar till., sem ég leyfi mér að flytja hér ásamt hv. 1. þm. Vestf. Að sjálfsögðu áskiljum við okkur fullan rétt til að taka afstöðu til málsins við 3. umr. Þá vona ég að komi í ljós að það er mikill fengur fyrir hvern sem er að hafa samstarf við þann ágæta þm. sem Matthías Bjarnason er. Frsm. 1. minni hl. (Lárus Jónsson): Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd út af upphlaupi hæstv. ráðh. við umr. í dag, þegar hann braut áratugagamla þingvenju og tók til máls áður en frsm. nál. höfðu lokið máli sínu.

Með góðu samþykki þeirra allra.

Já, með svo góðu samþykki. Hæstv. ráðh. fékk athugasemdir um það hjá þeim sem átti eftir að tala. Ég ætlaði ekki að ræða það. Það verður hver að hafa sín vinnubrögð. En það, sem ég vildi ekki láta ómótmælt, var að hæstv. ráðh. tók eitt atriði út úr ræðu minni og sagði mig hafa farið þar með staðlausa stafi og rangar tölur, en það var að því er varðaði afkomu ríkissjóðs á árinu 1978, við stjórnarskiptin þegar vinstri stjórnin tók við völdum. Ég vil upplýsa hæstv. ráðh. um hvaðan ég hef þau ummæli. Ég sagði að þá hefðu ríkisfjármálin verið í jafnvægi, en ég hef það úr skýrslu fjárlaga- og hagsýslustofnunar, dags. 14. júlí 1978, um mánuði áður en stjórnarskipti urðu, og það mun vera síðasta skýrsla sem gerð var um ríkisfjármálin áður en stjórnarskipti urðu. Ég er hérna með blað úr þessari skýrslu og ég skal gefa hæstv. ráðh. það á eftir. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Meginniðurstöður þessarar endurskoðunar á horfum í fjármálum ríkisins á yfirstandandi ári, sbr. fskj. 1, eru þær, að gjöldin verði samtals 151 milljarður 354 millj. kr. á árinu eða 12 milljörðum 881 millj. hærri en í fjárlögum. Tekjur eru nú áætlaðar samtals 150 milljarðar 596 millj. kr., sem er 11.1 milljarði hærra en í fjárlögum.“ Og síðan segir: „Niðurstaðan leiðir þannig til 3 milljarða 158 millj. kr. greiðsluafgangs.“ - Þetta er áætlaður greiðsluafgangur á því ári um einum mánuði áður en stjórnarskipti urðu. Hæstv. ráðh. veit að sjálfsögðu betur en ég að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar tók þegar í stað, eftir að hún settist að völdum, ákvarðanir um stórfelldar greiðslur úr ríkissjóði og það var öllum ljóst að ekki yrði hjá því komist að ríkissjóður yrði rekinn með halla þá mánuði sem eftir lifðu af því ári. Á voru lagðir skattar sem menn vissu að mundu ekki innheimtast að hluta fyrr en á fyrri hluta ársins 1979. Því var ríkisstj. farin að tala um 16 mánaða ár, þ.e. 4 mánuði á árinu 1979, eftir 4 mánuði mundi verða kominn jöfnuður aftur á ríkisfjármálin. Það kann að vera, að þessar tiltektir þáv. ríkisstj. hafi gert að verkum að ríkisfjármálin hölluðust mjög á þessu ári. Ég vildi sem sagt upplýsa hvaðan ég hef þessar upplýsingar. Hæstv. ráðh. kann að vefengja að þessar áætlanir séu réttar, en þær eru frá fjárlaga- og hagsýslustofnun frá þessum tíma og ég vil gjarnan gefa honum þetta blað. Hann gæti þá fengið upplýsingar um það hjá fjárlaga- og hagsýslustofnun hvort hér sé ekki farið með rétt mál, a.m.k. vitnað rétt í þessa skýrslu. Að öðru leyti skal ég ekki fara orðum um ræðu hæstv. ráðh. Hann sagði, sem satt er og rétt og ég skal taka undir það með honum, að það væri sjálfsagt að dæma að leikslokum hvernig ríkisbúskapurinn kemur út á þessu ári. Hins vegar stendur það óhaggað, sem ég las upp úr Hagtölum mánaðarins sem eru nýútkomnar, hver meginskýringin er á afkomunni í ár. Hún er sú, að skattlagning á þjóðina hefur tekist betur en fjárlög gerðu ráð fyrir og niðurgreiðslur hafa orðið heldur minni en fjárlög gerðu ráð fyrir.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem síðasti ræðumaður sagði, hv. 3. þm. Norðurl. e., að skattlagning hjá ríkisstj. hefði tekist býsna vel. Sérstaklega gildir það um einstaklinga og einstæða foreldra. Það hefur áður komið fram í umr. um skattamál að sú skattlagning hefur ríkisstjórninni tekist alveg einstaklega vel. Hins vegar virðist svo sem skattlagning á fyrirtæki hafi ekki tekist að sama skapi, og mega menn þá vera minnugir þess, að núv. hæstv. fjmrh. hefur talað um það mörg orð úr þessum ræðustól þvílík hneisa, reginskömm og svívirðing það væri að fyrirtæki hér á landi væru skattlaus. Einhverra hluta vegna er það svo í frv. hæstv. fjmrh. að tekjuskattur á félög hækkar aðeins um 2.5%, úr 10 milljörðum í fyrra í 10 milljarða 250 þús. nú. Tekjuskattur á einstaklinga hækkar hins vegar ríflega 50%, ef ég man rétt. Nú væri fróðlegt að fá skýringar hæstv. fjmrh. á þessu, sem alla tíð þangað til hann settist í ráðherrastól hefur verið sérstakur áhugamaður um að fyrirtækin í þessu landi bæru sinn hluta af byrðinni. Og því spyr ég: Hvers vegna er svo misskipt nú? Væri fróðlegt að fá svör við því. Hins vegar er víst til næsta lítils að spyrja hæstv. ráðh. hæstv. ríkisstj. um eitt eða neitt vegna þess að frá þeim fást engin svör. Á það hefur rækilega reynt hér dag eftir dag og viku eftir viku. Forsrh. hefur verið inntur eftir því margsinnis hverjar ráðstafanir ríkisstj. hefði í hyggju í efnahagsmálum. Frá honum hafa borist svör sem hafa engin svör verið. Mér er það að vísu engin nýlunda að hæstv. forsrh. svari ekki þegar spurður er. Ég hafði það starf í allmörg ár að spyrja spurninga sem fréttamaður og mér er ákaflega minnisstætt hversu einstaklega háll og sleipur hæstv. forsrh. var í þeim efnum að komast undan og koma sér hjá því að segja nokkurn skapaðan hlut þegar hann var spurður. Heldur hefur honum farið fram í þeirri list, ef eitthvað er, nú síðustu misserin. Það væri e.t.v. freistandi að fara fáeinum almennum orðum um fjárlagafrv, sem hér er til umr. En það er nú orðið býsna áliðið kvölds og e.t.v. ekki ástæða til að halda mjög langa tölu um þetta dæmalausa frv. þar sem miðað er við að verðlag milli ára hækki hér um 42% þegar sýnt er, að hækkunin er nú þegar í kringum 70%, og það eina, sem ríkisstj. gerir, er að gefa út fréttatilkynningar um að verðbólga fari minnkandi. Það er víst gott svo langt sem það nær. En í þessu frv. eru líka ákvæði um að 12 milljörðum skuli varið til sérstakra efnahagsaðgerða. Hér hefur dag eftir dag og viku eftir viku verið spurt um hverjar þessar aðgerðir séu. Við því fást engin svör vegna þess að um það hefur engin ákvörðun verið tekin og vegna þess að um það er engin samstaða í ríkisstj. Þegar þm. spyrja fá þeir svör sem eru engin svör og útúrsnúninga eina. Það er eiginlega dæmalaust hvað þingheimur, hvað stjórnarandstaðan hefur haft mikið langlundargeð að láta sér líka svona framkomu, og enn dæmalausara er að hæstv. forsrh. skuli leyfa sér þá framkomu sem hann hefur leyft sér í þessu máli. En erindi mitt í ræðustól að þessu sinni var að mæla fyrir brtt. við fjárlög sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundssyni. Sú till. gerir ráð fyrir að við bætist nýr liður í 4. gr. fjárlaga, að Hjartavernd, sú stofnun, fái 10 millj. kr. fjárveitingu til úrvinnslu og útgáfustarfsemi. Nú er mér ljóst að fjvn. hefur í till. sínum gert tillögur um allnokkra hækkun á framlagi til rekstrar rannsóknastöðvar Hjartaverndar. Það ber síður en svo að vanmeta. Hins vegar er það ljóst, að sú starfsemi, sem þarna fer fram og hefur farið fram s.l. 12 ár, er mjög mikilvæg. Þarna hafa tugir þúsunda einstaklinga verið rannsakaðir og þarna liggja gífurlega viðamikil gögn sem ekki hefur unnist tími og ekki verið til fjármagn til að vinna úr svo sem skyldi. Þær tekjur, sem stöðin hefur, og það framlag, sem henni hefur verið veitt, nægir ekki til að standa undir þessari starfsemi. Þegar hafa verið gefnar út 12 vísindalegar skýrslur sem reistar eru á þeim plöggum sem þessar rannsóknir hafa leitt af sér. Þær eru einkum og aðallega ætlaðar læknum og vísindamönnum til að byggja á þekkingu á þeim sjúkdómum, sem eru aðalviðfangsefni Hjartaverndar, og til að gefa vísbendingu um hvernig þar megi snúast við. Ég held að rétt sé að hafa það í huga, þegar talað er um þessi mál, að þeir sjúkdómar, sem fengist er við að rannsaka á vegum Hjartaverndar, eru helmingur allra dánarmeina hér og þær aðgerðir, sem þarna er unnið að, eru fyrst og fremst fyrirbyggjandi. Þess vegna ætti það í rauninni að vera hinu opinbera kappsmál að veita fjármagn til þessarar starfsemi til að koma í veg fyrir aukin útgjöld á síðari stigum og til að bjarga mannslífum, svo talað sé umbúðalaust. Sú úrvinnsla, sem þarna er í gangi og þarf að hjálpa á legg, miðar að því að vinna úr skýrslum um þá þrjá þætti sem taldir eru aðaláhættuþættir kransæðasjúkdóma, þ.e. blóðfitu, háþrýsting og reykingar. Þessum skýrslum er ætlað að leiða í ljós hvort breytingar hafi orðið á þessum þáttum hjá þátttakendum í heildarrannsókn stöðvarinnar á því 12 ára tímabili, sem hún hefur starfað, og hvort af því megi draga lærdóma. Í sambandi við það er starfshópur þriggja lækna reiðubúinn að vinna að þessum störfum. Skýrt skal tekið fram, að sú fjárveiting, sem hér er um að ræða, er ekki laun til þessara lækna eða til neinna aðila sem vinna að þessari rannsókn. Hún á eingöngu að fara til að greiða kostnað við tölvuvinnslu og útgáfu á niðurstöðum þessara rannsókna. Þeir læknar, sem að þeim vinna, taka ekki laun fyrir sína vinnu að þessu. Það hefur komið skýrt fram hjá forustumönnum Hjartaverndar, að fáist ekki eitthvert fjárframlag til þessara úrvinnslustarfa verður að stöðva þessar vísindarannsóknir vegna þess að ekki er til neitt fjármagn til að sinna þeim. Það fjármagn, sem Hjartavernd hefur, rétt dugar fyrir rekstri stöðvarinnar. Þess vegna held ég að ekki sé til mjög mikils mælst þegar óskað er eftir því að veittar verði 10 millj. kr. til þessarar starfsemi á vegum Hjartaverndar, sem allir, hygg ég, geta verið sammála um að á fyllsta rétt á sér og léttir af hinu opinbera útgjöldum sem annars væru áreiðanlega töluvert meiri. Þess vegna vonast ég til að þessi till. geti fengið þann stuðning sem dugir til þess að hún megi samþykkt verða.



Herra forseti. Á þskj. 236 eru brtt., sem hv. þm. Karvel Pálmason talaði fyrir áðan. Ef maður á að taka bókstaflega ræðu hans og hv. þm. Árna Gunnarssonar eru þessar till. bornar fram af hreinum misskilningi, vegna þess að þeir þekkja ekki málið. Því sá ég mig til knúinn til að segja nokkur orð út af þessum tillögum. Í jarðræktarlögum, sem voru samþykkt hér á hinu háa Alþingi 17. maí 1979, voru gerðar þær breytingar á eldri lögum sem ég vil rifja hér upp, með leyfi forseta: „Heimilt er landbrh. í samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands að ákveða eftirgreind frávik frá ákvæðum þessarar greinar á næstum 5 árum: a) Að skerða framlög til nýrra vélgrafinna skurða samkv. lið 1 a) á jörðum sem hafa 30 hektara túnstærð allt að 50%. Framlög vegna dýpkunar skurða og endurframræstu túna haldist óbreytt. b) Að skerða á sama hátt framlög til plógræsa samkv. lið 1 c). c) Að skerða framlög til túnræktar samkv. lið II a) og b) á jörðum sem hafa 30 hektara túnstærð allt að 50%. d) Að skerða framlög til grænfóðurræktar samkv. lið II d) allt að 50%. e) Að fella niður framlög til hagaræktar samkv. lið II e) nema grætt sé upp gróðurvana land. f) Að skerða framlög til áburðargeymslna samkv. V. lið. Ákvæði þessi gilda um framlög til framkvæmda sem unnar kunna að verða á árunum 1979–1984. Landbrh. gerir, að höfðu samráði við stjórn Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, tillögu til ríkisstj. um ráðstöfun á því fé sem sparast samkv. stafliðum a) - f) til annarra verkefna sem lúta að framkvæmd þeirrar stefnu sem mörkuð er fyrir landbúnaðinn, svo sem: a) Til að styrkja nýjar tekjuöflunarleiðir bænda og auka fjölbreytni í framleiðslu búvara. b) Til að stuðla að bættri heyverkun. c) Til hvers konar hagræðingar sem orðið getur til að bæta tekjur bænda án framleiðsluaukningar í nautgripa- og sauðfjárrækt.“ Og svo segir: „Á árunum 1980–1985 skal á fjárlögum ætla til framkvæmda samkv. ákvæðum 10. gr., fjárhæð sem nemur meðaltali slíkra framlaga árin 1978 og 1979, á þá fjárhæð skal árlega greiða verðlagsuppbót í samræmi við ákvæði 1. mgr. þessarar greinar.“ Þegar þessi lög voru samþykkt var sýnilegt að draga yrði úr landbúnaðarframleiðslunni, og til að fá eitthvert fjármagn til að breyta um framleiðslu í sveitum landsins varð að samkomulagi hér í hv. Alþingi að breyta jarðræktarlögum eins og ég hef hér lesið. Ef það hefði verið mikill áhugi á því að farið væri út í fiskrækt eða út í aukabúgreinar hefði verið eðlilegra að Alþfl. eða sá fulltrúi hans, sem á sæti í fjvn., hv. þm. Karvel Pálmason, hefði lagt til að þessir liðir hækkuðu þannig að þeir hefðu þá fjárveitingu sem lög mæla fyrir um að þeir skuli hafa. En það skortir um 765 millj. á að það sé þannig. Verður að ætlast til að það verði leiðrétt á milli 2. og 3. umr. Á s.l. ári hafa þeir fjármunir, sem þannig fengust samkvæmt jarðræktarlögum, verið notaðir einmitt til að byrja á fiskrækt, til að efla og setja á stofn loðdýrabú og ýmislegt þess háttar. Það eru t.d. nokkrir ungir menn núna úti í Noregi að læra fiskrækt og m.a. hefur verið tekið fjármagn af þessum peningum til að styrkja þá til náms. En hér ætlast hv. Alþfl.-þm. til að þetta fjármagn sé tekið úr höndum Stéttarsambandsins til annarra nota en var markað í því samkomulagi sem ég vitnaði til áðan. Þeir leggja til að jarðræktarframlagið lækki um 1 milljarð og rúmlega 287 millj. og framlagið til framræslu um 215 millj. Ef það er meiningin að breyta framleiðslu í sveitum landsins, eins og ég taldi að hefði verið samkomulag um, var þetta eina fjármagnið sem til þess var ætlað. Og það er í sjálfu sér dálitið merkilegt að þessir menn, sem hér hafa talað, hv. Alþfl.-menn, og hvatt til þess einmitt að þetta sé gert, leggja í raun og veru til að það fjármagn sé skorið niður sem átti að nota til að gera það sem þeir eru fyrst og fremst að tala fyrir að verði gert. Þannig er málflutningurinn. Í öðru lagi leggja þeir til að uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur verði lækkaðar um 1.2 milljarða. Nú vita allir að á meðan er verið að draga úr sauðfjárræktinni, sem er nú verið að rannsaka hvort sé þjóðhagslega hagkvæmt, kemur meira kjöt á markað en ef framleiðslan hefði verið í svipuðu horfi og áður. Sjálfsagt er ekki ætlast til þess, að þegar fækkað er sé því, sem slátrað er til viðbótar, hent. Ég geri ekki ráð fyrir því. Þannig er þessi till. alveg út í hött og eiginlega merkilegt að hún skuli koma hér fram, miðað við þá umræðu sem hefur farið fram um þessi mál á undanförnum árum. Ég vek athygli á þessum lögum, sem eru ekki nema rúmlega ársgömul, og ég vek athygli á því samkomulagi, sem var gert um leið og þessi lagasetning. Það verður að ætlast til þess, að við það samkomulag verði að fullu staðið þannig að hægt sé að breyta framleiðslunni, það sé hægt að fá eitthvert fjármagn til að setja á stofn aðra framleiðslu en í hinum hefðbundnu búgreinum. Og það verður að ætlast til þess, að bændasamtökin hafi veg og vanda af því og ábyrgð á því ásamt landbrh. að ráðstafa þessu fé.



Herra forseti. Ég ætla að víkja undir lok umr. að ummælum nokkurra hv. þm. í þessum umr. og ber þar fyrstan að telja hv. þm. Karvel Vestfirðing Pálmason sem sendi mér nokkuð hressilegar kveðjur í upphafi síns máls.

Ekki að ástæðulausu.

Það vildi nú svo til, að ég taldi mér skylt að taka af þingmönnum það ómak að vera hér að eyða löngum tíma í fjas og japl um lánsfjáráætlunina og hvenær hún kæmi og hvenær mætti vænta hennar og annað eftir því, vegna þess að það var búið að afgreiða hana og hún var rétt ókomin til fjvn. Þess vegna óskaði ég eftir því við hæstv. forseta að taka til máls eftir að frsm. flokkanna úr fjvn. hefðu talað. Það stóð svo á, að annar þeirra var rétt að ljúka sinni ræðu. Ég ræddi það alveg sérstaklega við hv. þm. Karvel Pálmason, hvort hann vildi ekki vera á undan og hvort það væri ekki eðlilegt að hann lyki sér af áður en ég tæki til máls. En hann taldi það algeran óþarfa og það væri sjálfsagt að ég kæmi þessu fyrst að. Svo var það auðvitað hann sem var allra manna hávaðasamastur hér á eftir yfir þeirri ósvinnu og ósvífni af mér að ég skyldi ryðjast fram fyrir sig og taka til máls. Þetta veit hv. þm. að er dagsatt. Það, sem ég var að segja, veit hann að er dagsatt. Hann leyfði mér að fara fram fyrir sig og hvatti mig jafnvel til þess, en var svo allra manna hávaðasamastur á eftir.

Ég kem á eftir.

Já, hv. þm. ætlar líklega að skáka í því skjóli að ég nenni ekki að svara honum. Hér var um tveggja manna tal að ræða og verður þá kannske fullyrðing að standa gegn fullyrðingu. En þannig var þetta.

Hæstv. forseti veit líka um málið.

Það er svo allt annað mál að eftir að ég tók til máls og gerði grein fyrir þessu atriði fengu ýmsir þm. mikinn áhuga á ýmsum þáttum þess sem sneru að lánsfjáráætlun og ég neyddist til að velja við það atriði heldur lengur en ég ætlaði, eins og oft kemur fyrir ræðumenn í þessum stól. Stutt ræða varð því kannske ekki eins stutt og hún var í upphafi ætluð, en þó ekki löng, held ég. Að minnsta kosti var hún miklu styttri en flestar þær ræður sem hv. þm. Karvel Pálmason flytur hér. Ég var spurður nokkurra spurninga af hv. þm. Friðrik Sophussyni sem ég tel mér skylt að svara. Það var í fyrsta lagi spurt um Byggingarsjóð ríkisins. Hann benti á að framlög til sjóðsins næmu aðeins 4.3 milljörðum og þó væri gert ráð fyrir að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna yrði samtals 40 milljarðar samkv. áformum í grg. frv. Þetta er rétt. Þannig er þetta. Framlög til Byggingarsjóðs ríkisins eru 4.3 milljarðar, en Byggingarsjóður verkamanna fær hins vegar 7.5 milljarða eða samanlagt fá þessir sjóðir 11.8 milljarða. Það, sem á vantar til að ráðstöfunarfé sjóðanna geti orðið 40 milljarðar, eru ýmiss konar tekjuliðir, eins og verið hefur á undanförnum árum, m.a. lántökur hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og skyldusparnaðarfé og lánsfé frá lífeyrissjóðum. Það er augljóst mál, að lánsfé frá lífeyrissjóðum verður að þessu sinni talsvert miklu meira hlutfallslega en það hefur verið á undanförnum árum. En þetta veldur því aftur á móti að lánsfé lífeyrissjóðanna til Framkvæmdasjóðs og til ríkisframkvæmda verður að sama skapi heldur minna, sem svo aftur mun valda því, að aðrar lántökur ríkissjóðs verða að sama skapi meiri. Allt þetta lánakerfi er auðvitað samfelld heild þannig að auknar lánveitingar á einu sviði hafa áhrif á lánveitingar á öðrum sviðum, og þar sem ráðstöfunarfé þessara tveggja vex úr 23 milljörðum á þessu ári í 40 milljarða segir það sig sjálft, að það veldur vissum vandkvæðum á öðrum sviðum lánastarfseminnar. Það er rétt, sem hv. þm. benti á, að þessa er ekki sérstaklega getið á því blaði sem dreift var til fjvn. í dag, enda er þar fyrst og fremst um að ræða grg. fyrir erlendum lánöktum, en ekki heildarlýsingu á allri lánastarfseminni, eins og skýrsla um lánsfjáráætlun hlýtur auðvitað að vera og mun verða þegar hún verður lögð fram. Þetta er hins vegar sú beinagrind, sem lánsfjáráætlun er byggð á, ásamt útlánaáætlun Byggingarsjóðs ríkisins, sem er ekki þarna með. Vissulega er langt frá því að lánsfjáráætlun sem slík hafi verið lögð fram þó að þetta plagg hafi verið lagt fram, því það vantar sem sagt grg. og upplýsingar um fjöldamarga þætti lánakerfisins, m.a. hvernig útlán til einstakra fjárfestingarsjóða eiga að skiptast. Þessi beinagrind er þó megingrindin í lánastarfseminni og má segja að þegar þær ákvarðanir liggja fyrir, sem eru á þeim blöðum sem dreift var í dag, hafi fyrir, sem eru á þeim blöðum sem dreift var í dag, hafi allar mikilvægustu ákvarðanirnar verið teknar og meginramminn verið fylltur, en síðan er auðvitað eftir að gera nánari grein fyrir þessu í smærri atriðum í lánsfjáráætlun. Hv. þm. minntist hér á Lánasjóð íslenskra námsmanna, en framlag til hans er 8 milljarðar og lántaka 3.3 milljarðar eða samtals 11.3 milljarðar. Þetta er uggvænlega há upphæð, en miðast einfaldlega við núverandi lánareglur. Ef hins vegar verða samþykkt ný lög í framhaldi af gerð frv. sem nefnd hefur samið og margir munu kannast við, enda hefur álitsgerð nefndarinnar víða farið, mun þurfa talsvert aukið fjármagn til að standa fyrir lánastarfsemi sjóðsins umfram það sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun og fjárlögum. Hv. þm. vék hér nokkuð að niðurgreiðslum og nefndi ákvæði stjórnarsáttmálans í því sambandi. Nú hef ég ekki þetta gullvæga plagg fyrir framan mig, en þó held ég að ég muni rétt að þar standi að niðurgreiðslur eigi að hækka í hlutfalli við hækkanir búvöruverðs. - Þar sem hv. þm. er svo elskulegur að lána mér þetta plagg get ég lesið það hér, en þar segir í 2. lið um verðlagsmál: „Verðhækkanir á búvöru fylgi sams konar reglum,“ - þ.e. niðurtalningarreglum, - „enda verði niðurgreiðslur ákveðnar sem fast hlutfall af útsöluverði árin 1980 til 1981.“ Nú vil ég benda á að niðurgreiðslur hafa þrívegis hækkað á þessu ári. Þær hafa hækkað í júníbyrjun, í ágústbyrjun og í nóvemberbyrjun. Það vill svo til að niðurgreiðslur hafa ekki verið hækkaðar á nákvæmlega sömu dagsetningum og verðlagshækkanir hafa verið bundnar við, en þó má segja að niðurgreiðslur hafi verið auknar jafnt og þétt á síðari hluta ársins eða frá því í júníbyrjun og þó að ég hafi ekki þá útreikninga fyrir framan mig er mér nær að halda að ekki sé mikill munur á annars vegar hækkun niðurgreiðslna og hins vegar hækkun búvöruverðs frá því í júníbyrjun. Ég get því miður ekki sagt um hvort niðurgreiðslurnar hafa aukist meira en nemur hækkun búvöruverðsins eða minna, vegna þess að ég hef ekki þá útreikninga fyrir framan mig, en mér er næst að halda að þarna sé ekki stór munur á. Það er einmitt þetta sem verið er að gera í framhaldi af stjórnarsáttmálanum og ákvæðum hans. Hv. þm. nefndi að til þess að framkvæma ákvæði stjórnarsáttmálans og ákvæði fjárlaga um þetta efni hefði þurft að veita 1000 millj. til viðbótar í niðurgreiðslur á þessu ári. Ég hef raunar heyrt miklu hærri upphæðir nefndar. Menn hafa jafnvel verið að nefna að það þyrfti að hækka niðurgreiðslur um eina 10 milljarða á næsta ári til að standa undir þessu ákvæði stjórnarsáttmálans.  Ég er hræddur um að talsvert af þeim misskilningi, sem fram kemur hjá ræðumönnum ýmsum hverjum um niðurgreiðslurnar, byggist á því að þeir átta sig ekki á að viðmiðunartímabilið hefst um mánaðamótin maí-júní, en ekki í ársbyrjun 1980.

1. júlí 1979 samkvæmt frv. fyrir yfirstandandi ár.

Já, ég veit að það stendur á blaði sem hv. þm. hefur fengið mér í hendur og ég veil satt að segja ekkert úr hvaða frv. er eða hvaðan er fengið.  Hv. þm. Friðrik Sophusson nefndi hér skuld ríkissjóðs við Reykjavíkurborg vegna sjúkrahúsabygginga, en þar er um mjög háar og miklar upphæðir að ræða sem ég vefengi alls ekki að séu eins og hann nefndi áðan. Staðreyndin er sú, að Reykjavík hefur unnið töluvert fram fyrir sig í heilsugæslumálum og ríkissjóður hefur alls ekki haft undan að greiða framlag sitt á móti. Yfirleitt er það svo, að sveitarfélög, sem byggja heilsugæslustöðvar úti á landi, verða að sætta sig við að láta framkvæmdirnar vera nokkurn veginn í takt við það sem ríkið treystir sér til að greiða. En það vill svo vel til, að fjárhagur Reykjavíkurborgar hefur verið allrúmur um langt skeið vegna þess að Reykjavíkurborg hafði ýmsa þá tekjuliði um langt skeið sem önnur sveitarfélög höfðu ekki. Þess vegna voru tekjur Reykjavíkurborgar hlutfallslega hærri um mjög langt skeið en flestra annarra sveitarfélaga í landinu og þess vegna gafst Reykjavíkurborg kostur á að vinna nokkuð fram fyrir sig. Við þekkjum það, að Reykjavíkurborg varð á undan öðrum sveitarfélögum að leggja göturnar hér varanlegu slitlagi og hefur því auðvitað haft rúm fjárráð. Er þakkarvert að borgin skuli hafa lagt svo mikið fjármagn í sjúkrahúsbyggingar, en það þýðir auðvitað ekki að ríkissjóður geti staðið skil á mótframlagi sínu í einu vetfangi, heldur hlýtur það uppgjör að eiga sér stað með tíð og tíma. Ég vil hins vegar taka undir það sem fram kom hjá hv. þm., að ef boðið er að greiða þessa skuld með því, að ríkið athendi verðmæt lönd í nágrenni Reykjavíkur upp í skuldina þá tel ég að það komi mjög sterklega til greina. Raunar hefur það verið nokkuð rætt og athugað. Ég tel að ef samkomulag gæti tekist um þessa lausn málsins mættu báðir aðilar vel við una. Ég þakka Lárusi Jónssyni, hv. 3. þm. Norðurl. e., fyrir að vera einn af þeim sem hafa gefið mér blöð í dag, en hann rétti að mér tveggja ára gamalt blað stimplað fjárlaga- og hagsýslustofnun, en það mun vera frá því á miðju sumri 1978 - líklega frá því í júnímánuði 1978. Í því plaggi kom fram að þáv. fjmrh. með embættismönnum sínum átti von á að yrði 3 milljarða greiðsluafgangur í árslok 1978. En þetta var því miður algert villuljós og plaggið er ekkert merkilegra fyrir það að það hafi verið sett fram á sínum tíma. Það var alveg jafnmikil blekking fyrir það. Það reyndist nefnilega á allt annan veg, eins og ég hef þegar gert grein fyrir. Ég bendi hér á að í skýrslu frá hagfræðideild Seðlabanka Íslands um þróun ríkisfjármála og um samskipti ríkisins við Seðlabankann, en þetta skjal er gefið út 24. nóv. 1980, segir, með leyfi forseta: „Skuld ríkissjóðs við Seðlabankann var komin í 11 milljarða 316 millj. í júnímánuði 1978 frá ársbyrjun.“ - Það er sem sagt til viðbótar við skuldasöfnunina frá fyrri árum á þessu eina ári komin 11 milljarða skuld við Seðlabankann. Hún fer upp í 12.6 í júlímánuði, hún fer upp í 14.5 í ágústmánuði, og þar skildi Sjálfstfl. við ríkisfjármálin og stjórn þeirra, blessunarlega fyrir landslýð. Síðan fer þessi skuld lækkandi.  Ég verð að segja það, að ég hef afskaplega gaman af stjórnarandstæðingum eins og Lárusi Jónssyni þegar þeir eru að útskýra fyrir mönnum hvernig standi á því, að ríkisfjármálin skuli vera í jafnvægi. Þeir koma alltaf upp öðru hvoru og gefa á þessu skýringu og þá er alltaf skýringin þessi: Tekjurnar eru meiri og gjöldin eru minni. - Þetta er skýringin. Það eru stórtíðindi fyrir þm. að jafnvægi skuli nást með því tvennu móti, að tekjurnar verða meiri og útgjöldin minni, - stórmerkileg tíðindi. Það héldu auðvitað allir þm. að þetta væri einhver hókus-pókus og gert með einhverjum allt öðrum ráðum en að auka tekjurnar og minnka útgjöldin. Auðvitað gat jafnvægi ekki orðið með neinum öðrum hætti en þessum. En það þurfti líka að gerast og gerðist ekki fyrr en á þessu ári.  Hv. þm. Eiður Guðnason spurði áðan um skatta fyrirtækja og vildi leggja mér það til lasts að ekki er áætlað í þessum fjárlögum að skattar á fyrirtæki aukist til jafns við ýmsa aðra skatta. Hann vildi sem sagt meina að með þessu væri ég að reyna að hlífa fyrirtækjunum, - maðurinn sem hefði verið að hrópa um að fyrirtækin hefðu verið skattlögð of lítið á sínum tíma. En þetta er einmitt misskilningur sem Alþfl. virðist haldinn ekki bara við þessa fjárlagaafgreiðslu, heldur líka á s.l. vetri. Alþfl. telur sig geta og talsmenn hans telja sig geta stjórnað skattlagningu á fyrirtæki með ákvörðunum um upphæðir í fjárlögum og þegar Alþingi ákveði að hafa fjárlagatöluna nógu háa sé aldeilis verið að pína fyrirtækin, en svo þegar fjmrh. vill hafa töluna eitthvað raunsærri og eitthvað lægri sé verið að hlífa þeim. Auðvitað ákveðast ekki skattaálögur á fyrirtæki eða yfirleitt á neina aðila af fjárlagatölunum. Það eru áætlunartölur sem þar er um að ræða. Skattgreiðslur fyrirtækja fara fyrst og fremst eftir ákvæðum skattalaga og eftir afkomu fyrirtækja og nettótekjum þeirra. Þegar spáð er að skattar fyrirtækja vaxi ekki eins og kannske margur maðurinn hefði viljað að þeir gerðu stafar það einfaldlega af því, að afkoma fyrirtækjanna er kannske ekki talin hafa batnað í sama hlutfalli og verðlagsþróunin í landinu. Þessar tölur eru að sjálfsögðu ekki búnar til á skrifborði fjmrh., heldur eru þetta áætlunartölur sem fengnar eru frá Þjóðhagsstofnun. Ég verð hins vegar að segja að aðalatriði málsins er að skattlagning fyrirtækja er tvímælalaust í miklu heilbrigðara horfi en hún var á þeim tíma sem ég gagnrýndi þau mál hvað mest. Það hafa sem betur fer verið sett ný skattalög og þeim var verulega breytt á s.l. vetri, m.a. voru fyrningaprósentur talsvert hækkaðar og gerðar aðrar breytingar í þá átt að fyrirtæki greiddu skatta. En það má vel vera að fyrirtæki ættu að greiða enn meiri skatta en þau gera nú, og þá gerum við það ekki - hv. þm. Eiður Guðnason og ég - með því að deila um fjárlagatölurnar, heldur gerum við það með því að koma fram breytingu á skattalögunum. Ég er sannarlega fús til samstarfs við Alþfl. og alla aðila hér í þinginu um þær breytingar á skattalögum sem gott samkomulag getur tekist um og horfa til batnaðar. Ég minni á að við stjórnarsinnar höfum lagt hér fram frv. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem er auðvitað skattur á fyrirtæki fyrst og fremst, og ég treysti því fullkomlega að hv. þm. ásamt samþm. sínum úr Alþfl. styðji dyggilega við bakið á okkur við samþykkt á því frv. 

Er ekki fullur stuðningur annars staðar frá?

Jú, vafalaust er víða stuðningur við það mál. Ég vil að lokum segja að mér þykja afskaplega einkennilegar orðræður manna um að fjárlagafrv. sé bersýnilega byggt á röngum forsendum og því nánast einskis virði vegna þess að sumir ætla að verðbólga kunni að verða meiri en frv. gerir ráð fyrir. Það er alveg rétt, að frv. er miðað við 42% verðbólgu milli áranna 1980 og 1981 og að öllu óbreyttu spá ýmsir að verðbólga kunni að verða yfir 60% á næsta ári. Þetta er alveg rétt. En við gerum ráð fyrir því í ríkisstj., að efnahagsaðgerðir verði framkvæmdar í millitíðinni sem auðveldi okkur að ná niður verðbólgu, og við teljum að þetta verðbólgumarkmið, 42%, sé alveg jafnraunhæft og þegar fjárlagafrv. var samið og verði að vera það. Við verðum að ná þeim árangri. Hins vegar verð ég að segja að bollaleggingar af þessu tagi verða að flokkast undir nýja tegund áróðurs við umfjöllun um fjárlagafrv. Lengst af var það svo, að fjárlagafrv. var alltaf á desemberverðlagi þess árs þegar frá því var gengið og það samþ. Það er fyrir örfáum árum að farið er að reyna að spá um verðbólgu á komandi ári og haga fjárlagatölum í samræmi við það. Hvað á þá að segja um öll frumvörpin sem samþykkt voru frá aldamótum og fram til þess tíma að farið var að taka mið af verðbólgunni'? Voru þau frv., sem þá voru gerð að lögum, tómar endaleysur? Auðvitað ekki. Auðvitað er þetta ekkert annað en áróður sem menn nota í mikilli málefnafátækt til að reyna að slá ryki í augu fólks. Við vitum allir þm. hvernig í því liggur, að fjárlög og ríkisreikningur raskast ekki í grundvallaratriðum, eða a.m.k. ekki mjög verulega, þó að verðbólga verði eitthvað meiri eða eitthvað minni en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Ástæðan er einfaldlega sú, að um 70–80% af útgjöldum fjárlaga eru laun og tryggingabætur og rekstrarkostnaður, sem hreyfast í takt við verðbólguna, og svo eru óbeinir skattar, sem líka hreyfast í takt við verðbólguna, í kringum 80% af tekjum fjárlaga, þannig að þegar verðbólga er eitthvað meiri eða eitthvað minni en fjárlög gera ráð fyrir getur þetta að vísu valdið einhverri skekkju í útkomu dæmisins, en sjaldnast mjög verulegri. Og því er venjulegast tómt mál um að tala að fjárlög séu byggð á sandi þó að þau hitti ekki nákvæmlega í þá prósentutölu verðbólgu eða verðlagshækkunar á næsta ári sem ráð er fyrir gert. Það gera þau raunar aldrei. Ég gæti trúað að leitun væri á nokkru einasta fjárlagafrv. sem flutt hafi verið og hafi verið nákvæmlega í takt við þá verðbólguþróun sem kom í ljós á árinu á eftir. Auðvitað er þetta ekkert annað en áróður og það heldur ómerkilegur áróður vegna þess að allir þm. vita betur. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um fjárlagafrv. að sinni, enda gefst tækifæri til þess síðar, en ég ítreka þakkir mínar til fjvn. og vænti þess, að jafnvel gangi að ganga endanlega frá þessu frv.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka til máls aftur við þessa umr., en það virðist vera orðin föst venja hæstv. fjmrh. við hverja fjárlagaumr. að koma hér í pontu í lok umr. og tala í þeim dúr að framkalla svo og svo mikla umr. í áframhaldi af þeirri ræðu.

Er þm. farið að syfja?

Nei, ekki aldeilis. Ég er reiðubúinn, hæstv. ráðh., til að tala við þig í alla nótt. En það vill nú svo til, að hæstv. ráðh. hefur setið hvað minnst undir umr. um fjárlög líklega af flestum, ef ekki öllum hv. þm. þannig að hann ætti ekki að tala í þessum dúr. Menn vita hversu lengi hann sat undir 2. umr. fjárl. fyrr á þessu ári, þegar hans fyrsta fjárlagafrv. var afgreitt, og hvernig ástandið var þá. Hæstv. fjmrh. ætti því að spara sér öll svigurmæli í sambandi við þessi mál. En það tilefni sem hæstv. fjmrh. gaf til að ég kæmi hér upp, voru þau ummæli hans, að hann hefði gert samkomulag um það við mig að hann fengi að taka til máls í umr. eftir að hv. þm. Lárus Jónsson lyki sínu máli, og meira að segja sagði hæstv. fjmrh.: Meira að segja óskaði Karvel Pálmason eftir því, að ég yrði á undan honum. - Hver er sannleikurinn í þessu máli? Hver er sannleikurinn? Mér ofbýður alveg hvað hæstv. ráðh. getur verið blygðunarlaus og óskammfeilinn í umr. og orðræðum hér á Alþingi. Sannleikurinn er sá, og nú höfða ég til hæstv. forseta, því að ég veit, að hæstv. forseti man allan þráðinn í þessari sögu, og ég veit, að hann segir það eitt sem er satt og rétt: Hæstv. forseti sagði mér frá því að hæstv. fjmrh. hefði óskað eftir að gera örstutta aths. vegna tiltekinna ummæla sem fram höfðu komið í ræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar, hvort ég hefði nokkuð við það að athuga. Ég sagði að að sjálfsögðu mundi ég ekki vera andvígur því, að hæstv. ráðh. fengi að gera örstutta aths., því að mér væri ljóst að hæstv. forseti gæti, hvað sem ég segði, hleypt hæstv. ráðh. að, þannig að það væri ekki á mínu valdi að stöðva það, - en örstutta aths. Ég fór síðan til hæstv. fjmrh. og spurði hann gagngert að því, - og ég vænti þess, að hvað sem öðru líður viðurkenni hæstv. fjmrh. það, svo slæmur sé hann ekki þó slæmur sé í sumum tilvikum, að ég hafi spurt hann einmitt um þetta, - hvort hann ætlaði að tala lengi. Og hann svaraði orðrétt: „Ég tala aldrei yfir 5 mínútur.“ - Ég hafði ekkert sérstakt við það að athuga. Það mátti kannske flokkast undir örstutta aths. hjá hæstv. ráðh. að tala í 5 mínútur. En steininn tekur úr þegar hæstv. ráðh. er kominn hér upp og talar í nær hálfa klukkustund.

Nei.

Nei. Hann segir nei. Það er, eins og fleiri hafa tekið eftir en ég, líklega einsdæmi í sögunni hér að hæstv. ráðh. fari með slíkum flumbrugangi inn í umr. eins og hæstv. fjmrh. gerði í dag, að ryðjast inn í umr. með þessum hætti á fölskum forsendum og fara þar á bak við hæstv. forseta. Ég vil á engan hátt saka hæstv. forseta um þetta því að þarna sveikst hæstv. fjmrh. aftan að bæði honum og mér. Það vekur undrun í mínum huga að hæstv. ráðh. skuli leyfa sér - það má nú víst ekki segja „ljúga“ hér í ræðustól, en að vera með slík helber ósannindi eins og hæstv. ráðh. viðhefur hér í ræðum. Ég hef að vísu búist við æðimiklu illu af sumum einstaklingum innan flokks hæstv. fjmrh. Sumir þeirra eru þó mjög góðir menn, eins og ég vitnaði um í dag og lít þá til hægri. En þegar slíkur málflutningur er viðhafður og það af ráðh. tekur, eins og menn segja fyrir vestan, steininn úr. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð. En það er ljóst að hæstv. ráðh. er ber að ósannindum í þessu máli. Ég höfða aftur til hæstv. forseta. Ég treysti dómgreind hans og veit að hann fer með það eitt sem satt er og rétt í þessu máli. Ég hef hér rakið það og taldi ástæðu til þess vegna þess, hvernig hæstv. fjmrh. hagar sér í umr.



Ég hef áður tekið það fram í þessari umr., að ég hefði rætt það við hv. 6. landsk. þm. hvort hann hefði við það að athuga að fjmrh. gerði aths. við ræðu frsm. 1. minni hl. Ég hef engu við það frekar að bæta.



Herra forseti. Það er næstum því að maður biðjist afsökunar á því að koma hér í ræðustól núna því að ég ætla ekki að tala um það sem nú er orðið aðalmálið. Það er spurningin um hvor átti að tala á undan, hæstv. fjmrh. eða hv. þm. Karvel Pálmason. Það er spurningin um hvort aths. var stutt eða örstutt. Og það er spurningin um hve mikið hafi verið farið á bak við hv. þm. Karvel Pálmason og hæstv. forseta o.fl. En ég ætla ekki að ræða um þetta. Hæstv. fjmrh. hélt hér alllanga ræðu og vék þá að ræðum ýmissa stjórnarandstæðinga. Ég saknaði þess, að hann vék ekkert að minni ræðu. Ég get þess vegna ekki þakkað honum fyrir það svar og ummæli um mína ræðu. Ég gæti látið mér koma til hugar að hæstv, ráðh. hefði ekki heyrt hana, því að ég er sannfærður um að hæstv. ráðh. hefði vikið að henni ef hann hefði heyrt hana.

Það var einskis spurt.

Það var einskis spurt. Taldi hæstv. ráðh. að það væri engin ástæða til að tjá sig um þá ræðu? Ég skil þetta svar þannig. En þá þarf ég ekki núna að fara að rifja upp það sem ég sagði við hæstv. ráðh., því að það kemur fram í frammíkalli hans að hann hefur hlýtt á það sem ég sagði. Ég vík þá strax að erindi mínu núna í ræðustól. Það er sú till. sem ég geri á þskj. 224 um breytingar á framlagi af launaskatti í Byggingarsjóð ríkisins. Ég ætla ekki að fara að ræða núna um húsnæðismálin og stöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Hv. þm. Karvel Pálmason, Jóhanna Sigurðardóttir, að ógleymdum Friðrik Sophussyni, hafa gert ítarlega grein fyrir því hörmulega ástandi, sem er í fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs ríkisins, og þeim fyrirsjáanlegu erfiðleikum, sem sjóðurinn stefnir nú í. En ég legg til að liðurinn um launaskatt sé hækkaður úr 2 milljörðum 788 millj. 700 þús. kr. í 15 milljarða. Ég sé ekki hvernig hæstv. fjmrh. treystir sér til að standa að afgreiðslu þessa fjárlagafrv. nema hækka framlagið til Byggingarsjóðsins af launaskattinum til samræmis við það sem ég legg til. Nú er það föst regla og þarf ekki að taka hér fram, að hæstv. fjmrh. er við fjárlagagerð bundinn af lagafyrirmælum um útgjöld ríkisins. Og við heyrum það ósjaldan, að hæstv. fjármálaráðherrar og raunar fleiri tala mikið um að það sé ekki mikið svigrúm við fjárlagagerð vegna þess að það sé svo mikið af útgjöldum ríkisins bundið með lögum. Nú veit ég að hæstv. fjmrh. veit þetta allt jafnvel og ég. Ég veit líka að hæstv. fjmrh. er samviskusamur maður og hann virðir og verður að virða þessa reglu. Ég geri ráð fyrir að það skorti ekkert á það nema í einu tilfelli, sem ég veit um, og það er varðandi Byggingarsjóð ríkisins. Í lögum frá 16. des. 1977 um breyt. á lögum um launaskatt er tekið fram að 2% af launaskattinum eigi að renna í Byggingarsjóð ríkisins sem stofnfjárframlag. Þessi lög eru í gildi í dag. Það leikur því engin vafi á að hæstv. fjmrh. verður að taka mið af þeirri staðreynd - ég segi: verður. Það er altekin regla, eins og ég vék að áðan, og það er skylda samkv. 42. gr. stjórnarskrárinnar, það er tekið fram í stjórnarskránni sjálfri. Samkv. þessu sýnist mér að í þessu máli sé ekki nema tvennt til fyrir hæstv. fjmrh.: annaðhvort að samþykkja brtt. mína á þskj. 224, sem ég hef rætt um, eða afnema lögin um launaskattinn frá 16. des. 1977. Það er ekki nema um tvennt að ræða.

Það er rétt.

Já, það er rétt, segir ráðh. Ég vildi vekja athygli á þessu, því að það er mjög alvarlegt mál. Ég hef ekki neina löngun til að stefna hæstv. fjmrh. í vanda út af þessu máli. Þvert á móti. Ég vildi geta stutt hann í því að komast að réttri niðurstöðu, því að það er ekkert spaug að virða ekki þessa reglu. Ef hæstv. ráðh. gerði það ekki, og ég heyri að honum dettur ekki í hug að virða ekki þessa reglu, væri hann ábyrgur samkv. ráðherraábyrgðarlögunum frá 1963 vegna þess að þá hefur hann látið undir höfuð leggjast að sinna þýðingarmiklum þætti í sambandi við fjárlagagerðina, sem honum bar skylda að sinna samkv. stjórnarskrá ríkisins. Ég sagði að hæstv. ráðh. hefði ekki nema um tvennt að velja. En nú vil ég ekki skiljast svo við þetta mál að taka ekki skýrt fram að annar kosturinn er náttúrlega miklu betri. Í raun og veru tel ég að ekki sé nema um annan kostinn að ræða. Með tillitli til þess, hver staða Byggingarsjóðs ríkisins er og staða húsnæðismálanna og hvert stefnir í þeim efnum, án þess að ég ætli að fara að tíunda það hér nú, er þessi leið sú að láta lögin um launaskatt vera óbreytt og samþykkja brtt. um hækkun framlags af launaskattinum til Byggingarsjóðs ríkisins á þskj. 224. Nú vil ég vænta þess, að hæstv. ráðh. tjái sig um þetta hér úr ræðustól. Og ég verð að segja að mér hefði fundist ástæða til þess að hæstv. ráðh. hefði gert það í ræðu sinni áðan, fyrst hann heyrði mál mitt þegar ég talaði fyrr í umr.



Herra forseti. Það er alveg laukrétt hjá hv. þm., að í sambandi við framlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins er aðeins um tvennt að velja. Annaðhvort verður að gjalda 15 milljarða til sjóðsins eða það verður að gera breytingu á lögunum um launaskatt. En ég vek athygli á því, að þetta er ekki eina tilvikið þegar þannig stendur á. Það eru fjöldamörg tilvik um það í þessu fjárlagafrv. að breyta þurfi lögum til þess að greiðslur úr ríkissjóði séu í fullu samræmi við lög. Þetta á t.d. við flestalla stofnlánasjóðina, þetta á við lögin um búfjárrækt og jarðræktarstyrki og þetta á við mjög marga þætti fastra lögbundinna framlaga úr ríkissjóði. Það var að störfum nefnd, sem átti að fjalla um hugsanlegar breytingar á lögbundnum framlögum úr ríkissjóði, og í henni áttu sæti þm. úr öllum flokkum. Þessi nefnd komst að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að draga úr öllum hinum lögbundnu framlögum. Kannske voru nm. ekki nákvæmlega sammála í öllum tilvikum hversu mikið ætti að draga úr framlögunum í hverju einstöku tilviki, en þeir töldu þó að þessi framlög ættu öll að breytast. Það er gert í þessu frv. Það er gert ráð fyrir að þessum framlögum verði öllum breytt og þau stífð, þau skert töluvert umfram það sem lög gera ráð fyrir. Byggingarsjóður ríkisins er þarna engin undantekning, heldur er um það að ræða að hann fylgir reglunni hvað þetta snertir, þó vissulega verði að viðurkenna að skerðingin á framlaginu til Byggingarsjóðs sé hlutfallslega miklu, miklu meiri en skerðingin á framlögum til annarra stofnlánasjóða, einfaldlega vegna þess að framlagið til hans, sem áður var, gengur nú að verulegu leyti til Byggingarsjóðs verkamanna. Ég minni á að þetta er ekki í fyrsta sinn sem lagt er fram frv. sem gerir ráð fyrir öðrum framlögum til sjóða en lög gera ráð fyrir. Þannig var þetta á árinu 1980 og þannig var þetta líka á árinu 1979, og raunar má vafalaust finna mörg önnur fordæmi fyrir þessu. Í öllum tilvikum hefur þessu verið þannig háttað, að lög hafa verið flutt, að vísu yfirleitt samþykkt allmiklu seinna en sjálft fjárlagafrv., sem gerðu ráð fyrir þessum ákveðnu skerðingum. Í því tilviki, sem hér um ræðir, er nákvæmlega eins ástatt, að í væntanlegum lánsfjárlögum er gert ráð fyrir ákvæðum sem lögbindi upphæðirnar til stofnlánasjóðanna sem greindar eru í fjárlagafrv. Það er vafalaust alveg rétt hjá hv. þm., að ráðh., sem ekki fara að lögum, ber að stefna fyrir landsdóm. Mönnum mætti því sýnast að þessir dómendur, sem verið hafa atvinnulausir í 62 ár og aldrei komið saman til fundar, færu nú að fá talsverð viðfangsefni. En ég ætla að vonast til þess, að ef Alþ. samþykkir fjárlagafrv. eins og það liggur nú fyrir og með þeim skerðingum á framlögum til fjárfestingarsjóða sem þar er gert ráð fyrir muni sami meiri hl. tryggja lagabreytingar svo að fullt samræmi verði á milli fjárlagaafgreiðslu og gildandi laga.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég verð að segja að ég gerði ekki ráð fyrir að fjárlagagerð þessi væri til sérstakrar fyrirmyndar, en mér kom það nokkuð á óvart þegar hæstv. fjmrh. sagði að það væru mörg tilfelli um að útgjöld ríkisins samkv. fjárlagafrv. væru ekki í samræmi við gildandi lög. Ég held að hæstv. ráðh. hefði átt um leið eða áður en fjárlagafrv. var lagt fram að leggja fram frv. um breytingar á þessum lögum og þá líka um launaskattinn. Hann sagði að þetta væri ekkert nýmæli í sambandi við tekjur Byggingarsjóðs, þetta hefði verið svo í fyrra og hittiðfyrra, en þá hefði verið gert út um þetta og breytt með lögum um lánsfjáráætlun. Þetta er alveg rétt. Þetta var gert í fyrra, það man ég. En hæstv. ráðh. lagði þá fram frv. um lánsfjáráætlun og það var afgreitt fyrir áramót. Sá er munurinn á þessu í fyrra og í ár. Að gefnu tilefni vil ég aðeins segja að ég óska eftir að hæstv. ráðh. geri við 3. umr. nákvæma grein fyrir hvaða lög það eru sem hann telur að þurfi að breyta til þess að þetta fjárlagafrv. fái staðist. Það verður gengið eftir því, að hæstv. ráðh. geri grein fyrir þessu.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við þessum tilmælum, sem hv. þm. bar fram. Hins vegar verð ég að leiðrétta það sem kom fram hjá honum áðan, því að frv. til lánsfjárlaga 1980 var borið fram hér í þinginu eftir að fjárlagafrv. hafði verið samþykkt. Nákvæmlega eins var þetta á árinu 1979. Þá var frv. til lánsfjárlaga borið fram hér í þinginu með lagabreytingum, sem vörðuðu stofnlánasjóðina, eftir áramót, í febr. 1979, en fjárlagaafgreiðslan fór fram í des. 1978. Þetta á sér því mörg fordæmi, og ég vil minna á að mjög mörg sambærilega fordæmi má finna í sambandi við afgreiðslu tekjuskattsmála hér á Alþingi. Það hefur hvað eftir annað komið fyrir að bornar væru fram tillögur um breytingar á tekjuskatti í t.d. nóv. eða des., fjárlög verið afgreidd í lok des., en breytingin á tekjuskattslögunum ekki afgreidd fyrr en kannske í febrúar- eða marsmánuði, en fjárlagafrv. þá miðað við áformaða breytingu á tekjuskattslögum. Það eru mörg dæmi þessa og raunar um marga aðra skatta.

Má ég segja nokkur orð núna til að spara tímann, ég ætla ekki að tala meira? - Ég held að það sé ekki hægt að gera samanburð þarna á milli teknahliðar og útgjalda. Það gildir ekki það sama í þessu efni. Enn fremur mótmæli ég ekki því sem ráðh. sagði um afgreiðslu síðustu fjárl., en sú afgreiðsla var líka afbrigðileg og var ekki á eðlilegum tíma.

Allt var þetta afbrigðilegt, sem ég nefndi hér, en ég held að það sé nokkuð ljóst að ég hef bæði nefnt fordæmi um þetta úr tekjuhlið fjárl. og úr útgjaldahlið fjárl., og hvort sem menn líta á þessi mörgu fordæmi á liðnum árum sem góð eða vond eru þau fyrir hendi og það eru þessi fordæmi sem nú er verið að fylgja.



Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir að leyfa umræður utan dagskrár á annasömum degi. Ég mun ekki misnota velvilja forseta með því að setja hér á langa ræðu og vona að orð mín verði ekki til þess, að hér hefjist almenn umræða um það sem ég geri að umræðuefni. Tilefni þess,að ég kveð mér hljóðs, eru ákveðin orð hæstv. forsrh. í útvarpsviðtali í fyrrakvöld. Í gær var þess farið á leit við hæstv. forsrh., að hann ræddi við okkur hér í hv. Nd. um ummæli sín, en á það gat hann ekki fallist. Þess vegna er það, að ekki verður hjá því komist að trufla með þessum hætti 2. umr. fjárlagafrv. Raunar þarf ekkert að biðja afsökunar á því, svo mjög sem væntanlegar ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum hljóta að hafa áhrif á fjárlagagerð, en um þær væntanlegu ráðstafanir ætla ég einmitt að spyrja að gefnu tilefni. Á undanförnum vikum hafa ótaldar tilraunir verið gerðar hér á hv. Alþingi til þess að fá upplýst hverjar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hygðist gera í efnahagsmálum fyrir næstu áramót eða þá í janúarmánuði. Engin svör hafa fengist við þessum spurningum. Af ummælum hæstv. forsrh. í nefndu útvarpsviðtali má þó ráða að einhverjar ráðstafanir verði gerðar þar sem hann segir það ásetning allra þeirra, sem að stjórninni standa, að reyna að ná saman um víðtækar efnahagsaðgerðir fyrir eða um áramót. Nú er skammur tími til áramóta. Því verður að ætla að fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj. séu komnar í þann búning að hægt sé að greina frá þeim í stærstu dráttum hér á hv. Alþingi. Því er hæstv. forsrh. beðinn enn einu sinni að greina þinginu frá því, hvað ríkisstj. hyggist fyrir. Ef hæstv, forsrh. hins vegar telur sér ekki mögulegt að skýra frá þessu nú, þá spyr ég hann hvort hann muni gera það áður en þinghlé verður gert, sem væntanlega verður n.k. laugardag. Ef hann telur ekki horfur á því, þá spyr ég hvort ríkisstj. hyggist setja brbl. um meiri háttar efnahagsráðstafanir meðan þingið er ekki að störfum í desember - eða janúarmánuði n.k. Þessarar síðustu spurningar spyr ég að gefnu tilefni. Í áðurnefndu útvarpsviðtali í fyrradag er hæstv. forsrh. spurður hvort ráðstafanir hafi verið afgreiddar af ríkisstj. eða hvort slíkt muni bíða afgreiðslu Alþingis þegar það kemur saman í janúar. Þessum spurningum svarar hæstv. forsrh. á þá leið, að þær efnahagsaðgerðir, sem um sé rætt, séu margar þess eðlis, að það verði framkvæmdaatriði sem ekki þurfi lagabreytingar við, lagaheimildir séu til fyrir ýmsu sem til greina komi. Látum nú þetta vera. Auðvitað getur ríkisstj. gert það sem hún vill hafi hún til þess heimildir. En hæstv. forsrh. bætt síðan við að það væri hugsanlegt að fá samþykkt síðar, þ.e, þegar Alþingi komi saman aftur. Hann bætir svo enn við að um þetta sé ekki hægt að fullyrða neitt í einstökum atriðum. Með þessum orðum sínum lætur ráðh. að því liggja, að ríkisstj. muni gera það sem henni sýnist meðan þingið sé í fríi. Ef lagaheimildir skortir til aðgerðanna verði úr því bætt með brbl. Það er út af fyrir sig að tala digurbarkalega til þjóðarinnar í útvarpsviðtali þannig að almenningur velkist ekkert í vafa um það, hver það er sem ræður. En nú er að vita hvort hæstv. forsrh. vill skýra þessi orð sín eða endurtaka hér á sjálfri löggjafarsamkomunni. Því er að lokum endurtekin þessi spurning: Ætlar ríkisstj. að setja brbl. um efnahagsráðstafanir í þinghléi hafi hún ekki aflað sér nauðsynlegra lagaheimilda og telji sig ekki geta beðið þar til Alþingi kemur saman að nýju? Mér þykir satt að segja ekki til of mikils mælst við hæstv. forsrh. að hann svari þessum spurningum nú. Þær eru einfaldar og ættu ekki að reynast honum erfiðar.



Herra forseti. Í stefnuræðu minni á Alþingi 23. okt. s.l. var sagt að ríkisstj. hefði í huga ýmsar efnahagsaðgerðir samfara gjaldmiðilsbreytingunni um næstu áramót. Eins og Alþingi hefur margsinnis síðan verið skýrt frá er unnið að undirbúningi slíkra aðgerða. Nú sem fyrr útheimtir slíkur undirbúningur ítarlega könnun á áhrifum þeirra og samhengi. Meðan þessar aðgerðir eru á vinnslu- og umræðustigi er ekki tímabært að skýra frá þeim opinberlega. Verði þær tilbúnar áður en fundum Alþingis verður frestað nú fyrir jól verður Alþingi þegar skýrt frá þeim. Mörg þeirra atriða, sem eru til umræðu, eru framkvæmdaatriði í verkahring ríkisstj. og opinberra stofnana. Meðan ekki er fullráðið með hverjum hætti efnahagsaðgerðirnar verða er ekki unnt að segja hver þörf kann að verða á nýjum lagaheimildum. Ef fundum Alþingis verður frestað með samþykki þess fram til síðari hluta janúarmánaðar hefur ríkisstj. heimild til að gefa út brbl., ef brýna nauðsyn ber til. Ríkisstj. getur ekki afsalað sér þeim rétti, en mun að sjálfsögðu nota þann rétt með aðgát eins og stjórnarskráin ætlast til.



Herra forseti. Núv. hæstv. ríkisstj. tók við störfum í byrjun febrúarmánaðar s.l. Á ellefta mánuð hafa þingið og þjóðin beðið eftir því að hún hefðist handa til að gera það sem hún sagði í upphafi febrúarmánaðar að hún ætlaði að gera. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj., sem birtur var í febr., voru tilteknar aðgerðir boðaðar. Við höfum enga þeirra séð enn. Í fjárlagafrv., sem hæstv. ríkisstj. lagði fram í upphafi starfsferils síns á s.l. vetri, var fram tekið að hún mundi með sérstökum aðgerðum sjá til þess að verðbólga á yfirstandandi ári yrði ekki meiri en 31%. Slíkar aðgerðir hafa aldrei komið fram. Verðbólgan er nú á bilinu 55–60%. Á s.l. vori birti Þjóðhagsstofnun spá um líklega verðlagsþróun á yfirstandandi ári. Hæstv. forsrh. mótmælti þeirri spá og sagði ríkisstj. vera með aðgerðir í undirbúningi sem mundu hnekkja spánni. Þær aðgerðir hefur enginn lifandi maður séð enn. Skömmu fyrir þinglausnir á s.l. vori urðu hér harðar deilur um líklega þróun í efnahagsmálum, þar sem hæstv. forsrh. - mér liggur nærri við að segja: lagði heiður sinn að veði fyrir því, að það, sem haldið væri fram af öllum sérfræðistofnunum þjóðfélagsins um líklega efnahagsþróun á yfirstandandi ári, mundi ekki reynast rétt þar sem ríkisstj. væri með aðgerðir í undirbúningi er mundu hnekkja því. Þær aðgerðir hefur enginn lifandi maður séð. Í sumar tóku blöðin við því hlutverki að spyrjast fyrir um aðgerðir hæstv. ríkisstj. Þau upplýstu að hæstv. ríkisstj. hefði skipað ráðherranefnd. Sú ráðherranefnd komst ekki að neinni niðurstöðu. Þau upplýstu að þegar ráðherranefndin hefði verið lögð niður hefði ríkisstj. skipað sérstaka efnahagsnefnd. Efnahagsnefndin gerði tillögur sem sagt var að mundu verða birtar eftir örfáa daga. Þær tillögur hefur enginn séð. Nokkru síðar var skipuð sérstök undirnefnd ríkisstj. til þess að yfirfara tillögur efnahagsnefndarinnar. Sú undirnefnd hefur enn engum tillögum skilað. Og nú fyrir nokkrum vikum var enn ný ráðherranefnd skipuð í málið, sem enn er að störfum og enn er að undirbúa það sem átti að leggja fram í upphafi valdaferils ríkisstj. á síðasta þingi. Það er því alveg ljóst, að tal ríkisstj. um hlutina, sem séu alveg að koma, er gersamlega út í hött. Í ljós hefur komið að hæstv. ríkisstj. ræður ekki einu sinni við að koma frá sér venjubundnum verkefnum sínum sem lög mæla fyrir um að sérhver ríkisstj. skuli gera á tilteknum tíma. Dæmið er lánsfjárheimildafrv. og afgreiðsla ríkisstj. á þeim málum sem lögum samkv. eiga að leggjast fram með fjárlagafrv. og afgreiða á fyrir áramót. Ekki einu sinni lögskyldum verkefnum sínum getur hæstv. ríkisstj. sinnt, hvað þá öðrum. S.l. miðvikudag voru formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar kvaddir á fund hæstv. forsrh. til þess, að hans ósk, að hafa samráð við hann og ríkisstj. hans um þinghaldið til jóla. Hæstv. forsrh. lagði fram á þessum fundi lista yfir öll þau mál sem ríkisstj. taldi nauðsynlegt að afgreiða fyrir jól. Þessi mál voru 21 að tölu. Þá kom í ljós í fyrsta sinn á öllu þessu þinghaldi að ríkisstj. var ekki búin á 11 mánuðum að komast að neinni niðurstöðu um, hvað hún ætlaði að gera, og óskaði ekki eftir því að fá eitt eða neitt af efnahagsúrræðum sínum afgreitt fyrir jól. Við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar lýstum því yfir, að við mundum leggja okkur fram um að greiða götu hæstv. ríkisstj. í flestu og við mundum greiða götu þess 21 máls sem ríkisstj. óskaði eftir að afgreidd yrðu. Aðrar óskir hafði hæstv. ríkisstj. ekki fram að færa. Slíkt heiðursmannasamkomulag er mjög eðlilegt að gert sé um þinghald fram til jóla og um þinghlé, til þess að þingmenn þurfi ekki að eiga á hættu að þurfa að hætta við hálfnuð verk og geta ekki sinnt þeim viðfangsefnum sem löggjafarsamkoma þarf að sinna, þannig að ríkisstj. lendi í vandræðum við að stjórna landi í jólafríi þm. 



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hættir mjög til að vísa til stefnuræðu sinnar og annað tveggja vísar hann til hennar í upphafi máls síns eða stjórnarsáttmála. En það vill nú þannig til, að þó mönnum sé vísað á stefnuræðuna verða menn ekki upplýstari, af því að þar sagði ekkert, ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut um áform ríkisstj., eins og menn þekkja. Og enn eru svörin á þá leið, að unnið sé að undirbúningi, unnið sé að könnun, málin séu í vinnslu, þau séu á umræðustigi, ekki fullráðið til hvaða ráða verði gripið. Þetta bókaði ég hjá mér. Og í hvert einasta skipti sem spurt er hér á hinu háa Alþingi og kallað eftir þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. þykist vera með í takinu, þá verða þessi sömu svör uppi höfð.  Í 10 daga voru þeir að taka ákvörðun um það, hvernig þeir ættu að bjarga Íslandi, og að því er manni skildist lá svo mikið við, að það var aðeins klukkutíma spursmál um hvort það tækist. Þeir minntust eiðstafsins og samviskan bauð þeim að grípa til þessara bragða, og af því að svona lá við þjóðarheill voru látin lönd og leið þau vinnubrögð sem menn yfirleitt temja sér í samskiptum sínum og í félagsskap manna. Það var þá. En í 10 mánuði eftir þessa 10 tilhugalífsdaga hefur ekkert skeð, ekki nokkur skapaður hrærandi hlutur, alls engar ráðstafanir verið gerðar, ekkert viðnám veitt í einu eða neinu og fyrir því stöndum við frammi fyrir þessum ósköpum sem raun ber vitni. - Ég hef ekki fleiri orð um það. En aðeins nokkur orð að gefnu tilefni, sem snertir auðvitað þetta mál, hæstv. forseti, svo að ég fer ekki út fyrir umræðusviðið, en það snýr einkum að hæstv. fjmrh. Það eru til lög í landinu sem kveða svo á - lög nr. 13 frá 1979, eins og menn þekkja - að ríkisstj. skal leggja - með leyfi hæstv. forseta - fyrir Alþingi fjárfestingar - og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Það eru engin áform í þessari grein, þótt yfirleitt séu þessi lög útbíuð í einhverjum stefnumiðum og stefnumótun, sem er mjög óvenjulegt um lög og á ekki að tíðka, en í 19. gr. þessara laga segir, með leyfi hæstv. forseta: „Undirbúningur fjárfestingar- og lánsfjáráætlana skal vera á vegum ríkisstj. og skal Þjóðhagsstofnun, fjárlaga- og hagsýslustofnun, Seðlabanki Íslands og Framkvæmdastofnun ríkisins í samvinnu við einstök rn. annast nauðsynlega undirbúningsvinnu.“ Hér eru skýr ákvæði um hvernig þetta verkefni skuli unnið. Framkvæmdastofnunin tekur þátt í þessu verkefni og þessar fjórar stofnanir, sem þarna eru upp taldar, undir verkstjórn fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Jafnan hefur það verið svo, að í júnímánuði hefur fjmrh., sá sem þá hefur setið í því embætti, haft forgöngu um að kalla þessa starfsstjórn saman. En núv. hæstv. fjmrh. hafði ekki þann hátt á eins og fyrirrennarar hans gerðu. Hann hefur aðeins í örskamma stund sýnt sig á einum fundi með þessum samstarfsaðilum. En látum það vera. Hér er mælt fyrir um hverjir vinna skuli. Framkvæmdastofnunin hefur aðallega á sinni könnu að ganga frá lánsfjáráætlun fyrir hina ýmsu atvinnuvegasjóði eins og menn þekkja. Og rétt er það, að nokkuð dróst úr hömlu að hún gerði skil svo sem vera ber, en af eðlilegum og auðskiljanlegum ástæðum. Það er auðvitað vegna þess, að hér er allt á hverfanda hveli, þannig að forráðamenn lánastofnana og sjóða eiga ekki hægt um vik að standa skil á þessum verkum sínum. Allt að einu var það, að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem fjallaði um þetta mál í morgun, afgreiddi sinn hluta lánsfjáráætlunarinnar hinn 6. nóv. s.l. á fundi. Voru þá einstaka óvissuatriði þar afgreidd með, svo sem hvort á okkar könnu yrðu hitaveitur ýmsar, svo að ég nefni Eyrarhitaveitu, og menn þekkja við hvað er átt. Þarna var þessu skilað. En allt frá því í septembermánuði hafði framkvæmdastjóri lánadeildarinnar gengið eftir því nærri dögum saman við forstöðumann fjárlaga- og hagsýslustofnunar, hvað liði undirbúningi að gerð lánsfjáráætlunar. Hann hlaut að svara, eins og ástatt var hjá honum, að ekki væru efni til frekari vinnslu á því stigi málsins þar sem ýmsar veigamestu ákvarðanir ætti eftir að taka um gerð þessarar áætlunar. Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins fjallaði um málið í morgun og vísaði gersamlega á bug þessum ásökunum hæstv. fjmrh., sem eru auðvitað gersamlega úr lausu lofti gripnar. Allir vita hvað veldur. Herra forseti. Ég lýk máli mínu með því að vitna í dagblaðið Tímann, og ég veit að hæstv. forseti hefur þolinmæði með mér meðan ég geri það. Það hljóðar svo í Tímanum í dag: „Ástæða til þess, að lánsfjárlögin verða ekki afgreidd nú fyrir hátíðir samhliða fjárlögum fyrir næsta ár, er þannig einkum sú, að ekki hefur náðst full samstaða í stjórnarliðinu um niðurstöðutölur.“ Hvar í ósköpunum er hæstv. fjmrh.?



Herra forseti. Í núv. ríkisstj. sitja tveir helstu lagakennarar í þessu landi og menn sem hafa átt verulegan þátt í því að móta hugsun lögmenntaðra manna um jafnvel tveggja kynslóða bil. Það, sem hér er að gerast og yfirlýsing dr. Gunnars Thoroddsens forsrh. í útvarpinu í fyrrakvöld, þar sem hann gefur sterklega í skyn að beitt verði bráðabirgðalagaheimild, sem hann kallar, nú um jólaleytið eða meðan þingi er frestað, er auðvitað brot gegn anda 2. gr. stjórnarskrárinnar. 2. gr. stjórnarskrárinnar kveður svo á, að valdaþættirnir þrír skuli standa jafnfætis og vera óháðir hver öðrum. Þetta er auðvitað öll hugsunin í þessu. Andi þessara laga stendur til þess, að jafnvægis sé gætt. Það brýtur gegn anda þessara laga að boða það nú, að það kynni að vera í bígerð að þingið skuli sent heim og síðan skuli verða sett brbl. Það brýtur gegn anda 2. gr. stjórnarskrárinnar. Vissulega er það svo, að slík stjórnarskrárbrot eru að fara fram. Þau fara fram nánast á hverjum degi. Dómarar úr Hæstarétti koma fyrir þingnefndir eins og hverjir aðrir pólitískir verslunarmenn og „agitera“ fyrir frumvörpum sem þeir hafa samið. Þetta er auðvitað brot á anda 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þessir þrír valdþættir eiga að standa jafnfætis, og það er hrein ögrun og ósvífni þegar forsrh. segir í útvarpsviðtali: Lagaheimildir eru til. - Ég vil, með leyfi forseta, vísa í útskrift af þessu viðtali: „Lagaheimildir eru til fyrir ýmsu, sem til greina kemur. Það er hugsanlegt að fá samþykkt síðar, þ.e. þegar Alþingi kemur saman aftur. Um þetta er ekki hægt að fullyrða neitt í einstökum atriðum nú.“ Hér er forsrh. auðvitað að ögra þinginu og ögra þjóðinni. Hann er að boða það, að heimildum til brbl. kunni að verða beitt í jólafríi þingsins. Í enskri sögu þekkja Englendingar það, að þegar Oliver Cromwell var leiður á þinginu sendi hann hermenn á hestum inn í þingið og sendi það heim. Það hefur ekki þótt vera fín gjörð í breskri sögu. Efnislega er nákvæmlega það sama sem forsrh. er nú að gera. Þinginu á að vera misboðið. Þingið á að hafa virðingu fyrir sjálfs sín hönd. Það er þetta virðingarleysi í allri þessari hugsun þessa lögmenntaða manns sem er yfirgengilegt. Nú er það svo, að þessir leikir hafa verið leiknir áður. En ég spái því, að tímar séu að breytast í þessum efnum, að ný kynslóð líti öðrum augum á þessi efni. Það er kynslóðin, sem er að fara, sem svona hegðar sér. Lífskeðjan heldur áfram, guði sé lof. Þær aðferðir, sem hér er beitt þegar framkvæmdavaldið fótumtreður löggjafarvaldið, eins og auðvitað er hér verið að gera, þetta eru leikaðferðir í stjórnmálum sem við erum vonandi nú að sjá fyrir endann á. Það eru fullorðnir þm., sem áratugum saman hafa stundað stjórnmál bæði af starfi og af ástríðu, sem hegða sér með þessum hætti. Þetta er auðvitað óþolandi, og Alþingi, sem ber einhverja lágmarksvirðingu fyrir sjálfu sér, á auðvitað að mótmæla harðlega slíkum leikreglum sem forsrh. talaði fyrir í útvarpsviðtali í fyrrakvöld. Það er óþolandi með öllu, að fulltrúi og talsmaður framkvæmdavaldsins komi fram í útvarpi og boði setningu brbl., af því að brbl. eru neyðarréttur. Menn eiga að geta séð fyrir brbl. meðan þing situr enn þá, og þá auðvitað framlengir þingið sjálft sig. Bráðabirgðalagahugmyndir eru frá tímum þegar samgöngur voru erfiðar, þegar erfitt var að ná þingi saman, til þess að þetta neyðarvald væri til ef á þyrfti að halda. Þetta er auðvitað misnotkun sögulega, efnislega og lagalega á öllu því valdi sem hér er verið að tala um. Þetta er allt öðruvísi hugsað í stjórnarskránni, eins og sögufróður maður, sem setið hefur áratugum saman hér á Alþingi, veit auðvitað mætavel. Það er útúrsnúningur út úr anda stjórnarskrárinnar að beita brbl. með þessum hætti. 



Herra forseti. Það er sérkennilegt með þá stjórnarandstöðu sem nú er á Alþingi, að venjulega sefur hún vikum saman og svo hleypur hún hér upp í umr. með litlum fyrirvara, en miklum hávaða. Síðast gerðist það hér á Alþingi nokkrum dögum fyrir Alþýðusambandsþing. Nú er það greinilega að gerast hér aftur. En það er líkt með upphlaupinu fyrir Alþýðusambandsþing og því upphlaupi, sem er nú, að það einkennist af alvarlegri brotalöm sem gerir málflutning hv. stjórnarandstöðu að engu. Það er nákvæmlega sama brotalömin sem einkennir þessa umr. nú eins og einkenndi umr. síðustu daga fyrir Alþýðusambandsþing. Brotalömin er þessi: Hv. þm. stjórnarandstöðunnar halda því fram samtímis, jafnvel í sömu ræðunni, eins og heiðursmaðurinn, hv. formaður þingflokks Alþfl., Sighvatur Björgvinsson, gerði hér áðan, að annars vegar hafi ríkisstj. engar tillögur í efnahagsmálum og þess vegna beri að samþykkja frv. Alþfl. um frestun myntbreytingarinnar.

Ég minntist nú ekkert á það.

Nei, það var hins vegar gert hér fyrir tveimur dögum. Á hinn bóginn hafi ríkisstj. í undirbúningi tillögur í efnahagsmálum og þess vegna sé ekki hægt að senda þingið heim, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði áðan. Ég beindi þeirri ósk til hv. stjórnarandstöðu í umr. fyrir Alþýðusambandsþing, að hún gerði upp við sig hvort hún ætlaði að halda því fram, að ríkisstj. hefði tillögur í efnahagsmálum, jafnvel svo myndarlegar og magnaðar tillögur að hún þyrði ekki að sýna þær, hvorki fyrir Alþýðusambandsþing né fyrir þinglok fyrir jól, eða hvort stjórnarandstaðan ætlaði að halda því fram, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði að mestu leyti í sinni löngu ræðu áðan, að ríkisstj. hefði engar tillögur í efnahagsmálum og þess vegna væri hér allt að fara til andskotans. 

Það er mesta áhyggjuefnið.

En það er ekki hægt á sama tíma, hv. þm., að halda því fram bæði að ríkisstj. hafi í undirbúningi og hafi jafnvel á sínum borðum svo magnaðar tillögur í efnahagsmálum, að þess vegna geti þingið ekki farið heim í jólafrí, og svo á hinn bóginn að það verði að fresta myntbreytingunni vegna þess að ríkisstj. hafi engar tillögur í efnahagsmálum. Ég beini því vinsamlega til hv. stjórnarandstöðu aftur, nákvæmlega eins og ég gerði fyrir Alþýðusambandsþingið, að hún haldi nú nokkra fundi og komi sér saman um hvort hún ætlar að halda því fram og byggja sinn málflutning á því, að ríkisstj. hafi tillögur, eða á því, að ríkisstj. hafi ekki tillögur.  Hv. þm. Sverrir Hermannsson gerði að umtalsefni og nánast forsendu sinnar ræðu atburðina á 10 dögum í jan. og febr. fyrr á þessu ári. Það er nú með þá atburði og þátt hv. þm. Sverris Hermannssonar í þeim, að við hinir eigum mjög bágt með að taka þátt í þeirri umr. fyrr en böndin í Valhöll hafa verið á bók fest líkt og önnur fræg bönd í annarri byggingu voru á bók fest í öðru landi. Meðan við hinir höfum ekki fengið leyfi formanns Sjálfstfl. til þess að hlusta á böndin, sem eru lokið inni í skjalaskáp Sjálfstfl., hlýtur að vera mjög erfitt fyrir okkur að taka þátt í umr. með hv. þm. Sverri Hermannssyni um hvað raunverulega gerðist þessa frægu 10 daga. Ég vil því beina því til formanns Sjálfstfl., sem er mikill baráttumaður fyrir frjálsu orði og frjálsri umr. og frelsi almennt í landinu, að hann leyfi nú þingheimi og þjóðinni að hlusta á böndin í Valhallarpeningaskápnum, líkt og Nixon leyfði bandarísku þjóðinni að hlusta á böndin sem voru geymd í Washington-skjalaskápnum. Að lokum vil ég segja það við hv. þm. Vilmund Gylfason, að það er skiljanlegt að honum komi í hug orð og athafnir Cromwells og afstaða hans til þinga almennt, því að fátt minnir nú meira á fyrirlitningu Cromwells á þingum heldur en þau orð sem hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur haft um síðasta flokksþing Alþfl.



Herra forseti. Kannske við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson getum skipst á upplýsingum og hann geti frætt mig um ræður forkólfa Alþb. þegar ákveðið var að taka þátt í þessari ríkisstj. og hæstv. núv. fjmrh. fullvissaði efagjarna Alþb.-menn um að það væri allt í lagi að taka þátt í þessari ríkisstj. vegna þess að félagar Alþb. í ríkisstj. og samráðherrar þeirra yrðu bandingjar Alþb. í ríkisstj. Við skulum sjá til, Ólafur Ragnar Grímsson, varðandi þetta. En ég get vel upplýst Ólaf Ragnar Grímsson um það, að það er hvort tveggja jafnámælisvert, að ríkisstj. hafi engar tilbúnar tillögur til aðgerða í efnahagsmálum, og hitt, að hún hafi slíkar tillögur tilbúnar og vilji hvorki sýna þær tillögur Alþýðusambandsþingi né sjálfri löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Og það eru eingöngu stjórnarliðar, sem geta svarað þeirri fsp. hvoru þessu sé til að dreifa. En ríkisstj. og stjórnarliðar eru jafngagnrýnisverðir hvor heldur skýringin er. Það hefur verið minnst á það, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi brotið ýmis ákvæði svokallaðra Ólafslaga. Hæstv. fjmrh. hefur t.d. brotið það ákvæði Ólafslaga í 7. gr. þeirra, að með fjárlagafrv. ár hvert skuli leggja fram áætlun er lýsi í aðalatriðum meginstefnu í ríkisbúskapnum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs sem fjárlagafrv. tekur til. Hann hefur haft fram á þessa stundu rúma 10 mánuði til að undirbúa þetta og hann getur ekki kennt öðrum um þessa vanrækslusynd sína. Bent hefur verið á það hér, að hæstv. fjmrh. hefur brotið 14. gr. svokallaðra Ólafslaga þar sem segir að fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn skuli fylgja fjárlagafrv. Og hann hefur brotið það ákvæði sömu greinar, að áætluninni skuli fylgja stefnumótun í meginatriðum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs sem fjárlagafrv. tekur til. Hæstv. fjmrh. hefur gert veikburða tilraunir hér, lítilmannlegar tilraunir til að kenna öðrum um þessa vanrækslu sína, en honum hefur verið sýnt fram á að hann hefur eingöngu við sjálfan sig að sakast. Það er líka rétt að vekja athygli á því, áður en fjárlög eru afgreidd, að svo er tilgreint í Ólafslögum, 6. gr., að áætlanir um tekjur og gjöld í fjárlagafrv. skuli gerðar á sömu meginforsendum og þjóðhagsáætlun og þær spár sem eru hluti hennar, þ. á m. um breytingar verðlags og launa, og þá er átt við þjóðhagsáætlun er fylgir stefnuræðu forsrh. á hverju hausti. En síðan segir í þessari sömu grein áfram: „Á sama hátt skulu þjóðhagsforsendur fjárlaga miðast við endurskoðaða þjóðhagsáætlun fyrir fjárhagsárið, sem í hönd fer, eins og hún liggur fyrir við afgreiðslu fjárlaga.“ Þarna er gerður greinarmunur á þjóðhagsáætlun, sem fylgir stefnuræðu forsrh., og endurskoðaðri fjárhagsáætlun komandi árs. Nú liggur fyrir endurskoðuð þjóðhagsáætlun fyrir næsta ár sem leiðir allt annað í ljós heldur en þjóðhagsáætlun er fylgir stefnuræðu forsrh., og hefur verið gerð grein fyrir því hér af fyrri ræðumönnum. Annars vegar var verðbólguspá, er nam 42%, og hins vegar er um að ræða verðbólguspá, er nemur 65–70%, þannig að það er ekki unnt að afgreiða fjárlög, ef eftir lögum á að fara, nema fjárlögum sé breytt frá því sem þau eru nú við 2. umr. og þau færð í samræmi við þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunarinnar, eins og lög gera ráð fyrir. Það er því réttmæt krafa þm., að hæstv. ríkisstj. - og einkum og sér í lagi hæstv. fjmrh. - taki til og umreikni fjárlagafrv. í samræmi við kröfur þessarar lagagreinar. Og sannleikurinn er sá, að þetta gerir það að verkum, að réttast væri fyrir ríkisstj. að óska eftir bráðabirgðaheimildum um greiðslur úr ríkissjóði og fjalla um endurskoðun fjárlaga samhliða því sem hún fjallar um væntanlegar efnahagsaðgerðir, þannig að samræmi sé í hlutunum og bókstaf laganna og anda þeirra sé fullnægt. Það er ekki að ófyrirsynju, að spurt er um hvort brbl. verði gefin út í jólaleyfi þm. þegar svona standa sakir. Það er t.d. alveg ljóst, að samkv. Ólafslögum á að hækka vexti um 10–12 prósentustig fyrir áramót ef engin lög eru samþykkt hér á Alþingi sem breyta 33. gr. Ólafslaga, ákvæði til bráðabirgða. Nú ætla ég að spyrja, þar sem ekki er tilkynnt í skrá ríkisstj. um lög eða lagafrv. sem samþykkja þarf fyrir áramót, hvort ætlunin sé að gefa út brbl. milli jóla og nýárs til þess að Seðlabankinn sé ekki skyldugur að hækka vexti um 10–12% - eða hvað ætlast ríkisstj. fyrir að þessu leyti? Þetta leiðir hugann að því, að auðvitað er það krafa okkar þm. að vita hvort ríkisstj. ætlar sér að leggja fram tillögur í efnahagsmálum og fylgja þeim fram með bráðabirgðalöggjöf eftir að þingi verður frestað. Ég vil lýsa því yfir fyrir mína hönd og ég veit annarra stjórnarandstöðuþm., að við erum reiðubúnir að sitja hér áfram á þingi án sérstakrar þingfrestunar og fjalla um þau mál sem ríkisstj. telur nauðsynlegt að þingið og löggjafarsamkoman fjalli um, þ. á m. væntanlegar efnahagsaðgerðir, endurskoðun fjárlagafrv. o.s.frv. Ég er andvígur því að heimila frestun á fundum þingsins nema fyrir liggi ákveðin yfirlýsing af hálfu ríkisstj. um væntanlegar efnahagsaðgerðir og hvernig hún ætlar að standa að lagasetningu sem nauðsynleg kann að vera til þess að þær nái fram að ganga. Ég skil vel að ríkisstj. getur ekki afsalað sér valdi til brbl.-útgáfu þegar fundum þingsins er frestað, en hér er um lágmarkskröfu af hálfu þm. að ræða sem ég hef lýst hér á undan. Ég þakka forseta sæmilega þolinmæði.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði sem mér þykir rétt að svara. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði að í gær hefði ég verið beðinn að svara utan dagskrár fsp. út af fréttaviðtali við mig þá kvöldið áður. Þetta er mjög málum blandað og í raun ekki rétt frá sagt. Ég minnist þess ekki, að ég hafi nokkurn tíma neitað að svara fsp. í þingi utan dagskrár þegar þær hafa verið bornar fram með eðlilegum vinnubrögðum og með eðlilegum fyrirvara. En það vita allir hv. þm., að þegar þess er óskað, að ráðh. svari utan dagskrár, þá er - auk þess að fá leyfi forseta til þess - ráðh. tilkynnt það, ég held undantekningarlítið eða undantekningarlaust fyrir hádegi sama dag. Það, sem gerðist í gær, var að um kl. 4, þegar ég var á fundi uppi í stjórnarráði, er hringt til mín í ofboði og þess krafist að ég komi þegar í stað niður í þing til að svara fsp. frá hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen í Nd. út af þessum þætti. Auðvitað neitaði ég þessu, því að það eru engir mannasiðir eða þingsiðir að krefjast slíkrar umr. utan dagskrár og svara ráðh. fyrirvaralaust. Þar að auki var þetta mál með þeim hætti undarlegt, að hv. þm. Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, var hjá mér uppi í stjórnarráði í gærmorgun, við áttum fund saman þá rúmum hálfum sólarhring eftir að ég hafði átt viðtal við útvarpið. Ekki minntist hann á það einu orði, að nokkur ástæða væri til þess að spyrja hér í Alþingi eitthvað út af því. Þetta hefur því líklega komið til síðdegis. Og kannske er sú skýring nærtækust, sem sumir hafa getið sér til, að hv. þm. Ólafur G. Einarsson hafi, eftir að hann gerði samkomulagið í fyrradag við okkur og hafði ekkert að athuga við fréttaviðtalið við mig í gærmorgun, - þá hafi hann eftir hádegi í gær kannske fengið bágt fyrir hjá einhverjum samþm. sínum eða flokksbræðrum fyrir að hafa leyft sér að semja á þennan hátt við ríkisstj. Ég vil mótmæla því, að ég hafi neitað að svara fsp. utan dagskrár. Það er eingöngu vegna þess að þetta er borið fram með gersamlega óþinglegum hætti og þvert ofan í allar venjur. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson leyfir sér að viðhafa hér þau orð, að í kjölfar þess sem er kallað heiðursmannasamkomulag í fyrradag hafi ég með ómerkilegum hætti virt að vettugi drengskaparsamkomulag. Hvað er hv. þm. að fara? Fyrir þrem dögum sendi ég formönnum allra þingflokkanna skrá yfir 21 þingmál sem ríkisstj. óskaði eftir að fá afgreidd fyrir jól. Eftir að þeir höfðu haft þetta mál til meðferðar og getað athugað það óskaði ég eftir fundi með þeim í fyrradag. Þá höfðu þeir haft nærri sólarhring til þess að kanna málið. Ég skýrði þá þessa ósk okkar, og ég verð að segja það þessum tveim heiðursmönnum til hróss, að þeir tóku þessu ákaflega vel, sögðust ekkert sjá athugavert við það og hétu að standa að því að hægt væri með þinglegum hætti að afgreiða þessi mál, þó að þeir væru auðvitað, eins og alltaf, efnislega andvígir einhverjum þessara mála. á þessum fundi minntist hvorugur þeirra einu orði á að það væri skilyrði fyrir þessu samkomulagi, að ríkisstj. skýrði fyrir jólahlé frá fyrirhuguðum efnahagsráðstöfunum. Það hefur ekki verið minnst á það einu einasta orði, að það væri skilyrði að ríkisstj. gæfi ekki út brbl. í þessu þinghléi, - ekki minnst á það einu orði. Svo leyfir þessi hv. þm. sér að koma hér upp í ræðustól - og mun hafa haldið hér ræðu í Nd. í gær og talað í útvarp - með þessar gersamlegu ástæðulausu ásakanir og ómaklegu í minn garð, órökstuddar með öllu. Þetta er eitthvað sem hv. þingmaður eða kannske þessir tveir þingflokksformenn hafa báðir fundið út alllöngu eftir að þetta samkomulag var gert og eftir að ég átti viðtalið við útvarpið, vegna þess að einhverjum kann að hafa fundist - og það er ekki óhugsandi að einhverjum hafi fundist það - að þeir hafi gengið heldur langt í því að gera þetta samkomulag sem ég tel að þeim beri lof fyrir. Hv. þm. Vilmundur Gylfason telur að brbl. - nú hef ég ekki í þessu fréttasamtali minnst einu orði á brbl. - en hv. þm. Vilmundur Gylfason telur að brbl. séu gersamlega úrelt og í rauninni ekki í samræmi við anda stjórnarskrárinnar eða okkar stjórnskipulags og í rauninni hreint neyðarúrræði. Það var nú þannig að hér var um stund, í tæpa 4 mánuði, ríkisstj. Alþfl., frá því í okt. og fram til febr., ríkisstj. Benedikts Gröndals. Á þeim stutta tíma sem hún starfaði kom hún því í verk að gefa út ekki ein, heldur níu brbl., sem ég held að sé algert met á jafnstuttum tíma. Og það vill nú svo til, að ein af þessum lögum voru gefin út af hæstv. þáv. dómsmrh., Vilmundi Gylfasyni. Hver er skýringin á þessu? Það er kannske eftir kenningu Vilmundar Gylfasonar, að hann lítur svo á að stjórnartímabil þeirra hafi verið eitt samfellt neyðarástand. En fyrst ég er farinn að ræða við hv. þm. Vilmund Gylfason finnst mér skylt að minnast þess, að í Dagblaðinu í gær sendi hann mér kærar kveðjur í sambandi við taflmennsku o.fl., og er skylt að þakka þau vinsamlegu ummæli.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kvartaði undan því áðan, að stjórnarandstaðan væri ekki nógu hörð og það liði nokkur tími svo að hann heyrði ekki nægilega mikið frá henni. Hann talaði um að hún svæfi vikum saman. En ég held að hann ætti að hyggja frekar að því, að ríkisstj. rumskar aldrei. Mér finnst líka ákaflega furðulegt að agnúast út í það, að forsrh. sé spurður í framhaldi af þeim yfirlýsingum sem hann gaf í útvarpið um það, að til álita kæmi í efnahagsaðgerðum að gefa út brbl., því að öðruvísi verða ummæli hans ekki skilin. Hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fannst ekki eiga við að spyrja af þessu tilefni. Ég get ekki lagt öðruvísi út af texta þm. en sem svo, að hann ættist ekki til að neitt mark sé tekið á því sem hæstv. forsrh. segir í útvarpið. Áður hefur verið spurt af minna tilefni hér en því, að hæstv. forsrh. gefi það fyllilega í skyn í útvarpinu, rétt áður en þing fer í frí, að hugmyndin sé að gefa út brbl., því að öðruvísi verður hæstv. forsrh. ekki skilinn. En stjórnarandstaðan hefur dregið í efa, að tillögur væru fyrir hendi hjá ríkisstj., og byggt það á reynslu sinni í þessum efnum. Ég get ekki séð annað en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafi komist að sömu niðurstöðu, að það sé ekkert í undirbúningi hjá ríkisstj., úr því að honum finnst ekki viðeigandi að spyrja um það hér og nú, hvað hafi vakað fyrir forsrh., hvað verið sé að hugsa. 



Herra forseti. Þessar umr. eru nú farnar að ganga nokkuð vítt og breitt þannig að ég tel ástæðu til þess að leggja áherslu á að við reynum að halda okkur við aðatatriði í þessu máli. Þessar umr. eru til komnar vegna þess, að menn óttast að hæstv. ríkisstj. ætli sér, meðan þingið er í jólaleyfi, að setja brbl. sem verði stefnumarkandi í efnahagsmálum landsins með sérstöku tilliti til gjaldmiðilsbreytingarinnar. En ríkisstj. hefur lofað að gera sérstakar ráðstafanir og móta heildarstefnu í efnahagsmálum til þess að gera gjaldeyrisbreytinguna mögulega, þannig að hún hafi tilætlaðan árangur, en verki ekki sem olía á verðbólgubálið. Hæstv. forsrh. sagði áðan að verði tillögur ríkisstj. tilbúnar á meðan Alþingi situr, þá verði þær lagðar fyrir Alþingi. Já, mikil er sú náð. Við megum gera ráð fyrir þessu. Hæstv. forsrh. sagði síðan að ríkisstj. hefði heimild til, ef brýna nauðsyn bæri til, að setja brbl. og ætlaði ekki að afsala sér þeim rétti. Þetta er alveg rétt og ég skil þetta. Það er ekki verið að fara fram á það hér, að hæstv. ríkisstj. afsali sér þeim almenna rétti sem hún hefur til þess að setja brbl. samkv. stjórnarskrá ríkisins. Við erum alls ekki að tala um það. Við erum að tala um allt annað. Við erum að tala um það, að ríkisstj. setji ekki brbl. um efnahagsmálin, um þá stefnumótun sem hún hefur lofað í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna. Það er þetta sem við erum að tala um, annað ekki. Það vilt svo til og menn muna það, að í nóv. var rædd hér fsp. frá mér til hæstv. viðskrh. um gjaldmiðilsbreytinguna. Fsp. var á þá leið, hvort ríkisstj. sæi ekki ástæðu til þess að endurskoða fyrirætlanir um gjaldmiðilsbreytinguna. Það kom fram ótti bæði hjá mér og öðrum um það, að þessu máli væri stefnt í voða vegna þess að það lægju ekki fyrir neinar tillögur frá ríkisstj. í efnahagsmálum. Það voru í þrjá daga á þriggja vikna tímabili í nóv. umr. um þessa fsp. og það voru haldnar milli 50–60 ræður. Það voru fyrst og fremst stjórnarandstæðingar sem héldu þessar ræður. Það gafst ekki tækifæri til þess að þakka Framsókn fyrir eina einustu ræðu, að vísu talaði hæstv. viðskrh. Nær allir, sem töluðu, voru að spyrja um efnahagstillögunar, hverjar þær væru. Það fékkst ekkert svar við því. En þessar umr. urðu þó ekki árangurslausar, því að það fékkst svar við mjög þýðingarmiklu atriði í þessu máli. Það fékkst svar við því sem margir hreyfðu, en var sett sérstaklega skýrt fram af hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen. Hann spurði viðskrh., með leyfi hæstv. forseta: „Mega alþm. gera ráð fyrir því, að áður en þeir fara heim í jólaleyfi fái þeir að sjá hér á borðum sínum tillögur ríkisstj. í sambandi við þær ráðstafanir sem hún telur nauðsynlegt að gera vegna myntbreytingarinnar sem fram á að fara um áramót?“ Hæstv. viðskrh. sagði, með leyfi hæstv. forseta, í þessari sömu umr.  „Til þess að svara spurningu hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens vil ég aðeins segja það, að ríkisstj. mun að sjálfsögðu leggja sín mál fyrir Alþingi þegar hún leggur fram tillögur sínar um aðgerðir í efnahagsmálum. Um það þarf ekkert að efast. Ég ætla ekki að fara að tiltaka neinar ákveðnar dagsetningar við þetta tækifæri, en hv. þm. getur alveg treyst því, að ríkisstj. mun leggja fyrir Alþingi tillögur sínar um aðgerðir í efnahagsmálum, sem eru nauðsynlegar og geta að mínu mati ekki beðið lengi.“ Þetta er sagt í umr. 4. nóv. s.l. Ég fæ ekki skilið þessa yfirlýsingu hæstv. viðskrh. öðruvísi en að í henni felist það, að ríkisstj. muni leggja tillögur sínar í efnahagsmálum til stefnumótunar í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna fyrir Alþingi áður en þær eru lögfestar. Það þýðir að þetta er loforð um það, að ekki verði sett brbl. um þessi efni. Og það er það sem þessi umr. snýst um, að það verði ekki sett brbl. um þetta efni. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. - nú sé ég að hæstv. forsrh. hefur gengið út undir þessari ræðu - en ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. geri sig ekki bera að því að gera hæstv. viðskrh. ómerkan af þessum orðum og þessu fyrirheiti sem hann hefur gefið okkur alþm. og hv. Alþingi.



Vegna orða síðasta ræðumanns vil ég mótmæla þeim aðdróttunum í minn garð frá honum og hv. 4. þm. Austurl., að ég hagi fundarstjórn eftir því efni sem ræðumenn flytja.



Herra forseti. Þar sem ég hóf þessar umr. vil ég þakka hæstv. forsrh. svör hans þótt í þeim væri satt að segja hin mikla teygja sem oft einkennir svör hæstv. ráðh. Ég spurði hér einfaldra en ákveðinna spurninga. Ég fæ ekki skýr svör. Hins vegar fara menn að tala hér um allt annað og þar á meðal gerir hæstv. forsrh. það. Mér er alveg ljóst að þess verður ekki krafist af hæstv. ríkisstj., að hún afsali sér þeim rétti sem hún hefur til útgáfu brbl. Það, sem hér er hins vegar um að ræða, er að það er ekkert vitað hvað ríkisstj. hyggst fyrir. Hefur hún tillögur eða hefur hún ekki tillögur? Ekki svarar hæstv. forsrh. því, og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson telur það ekki vera í sinum verkahring, merkilegt nokk. Sumir hefðu nú kannske haldið af athöfnum hans undanfarin misseri að það væri einmitt hann sem ætti að svara því. En hann telur svo ekki vera. Hæstv. forsrh. sagði að ég hefði farið með rangt mál þegar ég sagði að hann hefði neitað að svara fsp. hér í hv. Nd. í gær. Ég viðhafði að vísu ekki þau orð, en söm var kannske meiningin þegar ég sagði að hann hefði ekki fallist á að ræða við okkur hér í gær. Ég hef aðrar upplýsingar en hann flytur hér. Hann segir að það hafi verið hringt í sig kl. 4 í gær og þess krafist, að hann kæmi hingað til fundar. Ég veit ekki betur en hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hafi haft tal af forsrh. milli kl. 2 og 3, nánar tiltekið upp úr kl. hálfþrjú. Þá var þingflokksfundur hjá okkur og hv. þm. Matthías Á. Mathiesen fór þá til þess að tala við hæstv. forsrh.  Varðandi það, sem alls ekkert kemur þessu máli við, hvað okkur fór á milli, hæstv. forsrh. og mér, á fundi sem ég var á hjá honum kl. hálftíu í gærmorgun, þá ræddum við ekki þetta mál. Fyrir því voru tvær ástæður. Í fyrsta lagi var það ekki erindi mitt við hann og í öðru lagi heyrði ég ekki útvarpsviðtalið sem allt þetta mál hefur nú sprottið út af. Þegar af þeirri ástæðu gat ég ekki rætt um það við hann eða haft aths. um viðtalið að gera þá. Nokkuð hefur dregist inn í þessar umr. fundur okkar formanna þingflokkanna með hæstv. forsrh. Hæstv. ráðh. segir að á þessum fundi okkar hafi ekkert slíkt skilyrði komið fram, að ekki væru gefin út brbl. meðan þingið væri í fríi. Það er alveg rétt. Á það var ekkert minnst, einfaldlega vegna þess að forsrh. hafði þá ekki látið að því liggja, svo að ekki sé meira sagt, að brbl. yrðu gefin út. En það er einmitt það, sem hæstv. forsrh. gerði og hér hefur rækilega verið rakið, í því útvarpsviðtali sem hér hefur verið vitnað til. Og það er þess vegna sem þessi umr. hefur farið fram hér í dag.



Herra forseti. Ég kom ekki hingað upp í ræðustól til að eiga orðastað við hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, en það virðist svo komið að það megi einna helst ekki ávarpa forsrh. eða stuðningsmenn hans svo að þessi hv. þm. telji sig ekki knúinn til að koma ávallt upp og bæta um betur ef þessir aðilar hafa eitthvað að segja. Það verður þá að vera hans hlutverk, ég ætla ekki að hafa nein afskipti af því. Það, sem ég var að óska eftir að fá svör við frá hæstv. forsrh., er mjög einföld spurning: Er ríkisstj. nú, áður en Alþingi fer heim í jólafrí, að ráðgera brbl.-setningu eða ekki? Ég hef ekki óskað eftir því, að hæstv. forsrh. gefi yfirlýsingu um að hæstv. ríkisstj. muni ekki nota þann neyðarrétt sem útgáfa brbl. er, ef eitthvað það gerist í fjarveru Alþingis sem gerir nauðsynlegt vegna þjóðarheilla eða slíkra ástæðna að setja brbl. Ég er ekki að óska eftir því að ríkisstj. afsali sér þessu valdi. Ég er að óska eftir svari við þessari einföldu spurningu: Ber að skilja orð hæstv. forsrh. í útvarpinu í fyrrakvöld svo, að þar hefi hann verið að boða að ríkisstj. sé að undirbúa brbl.-setningu á þeim skamma tíma sem eftir lifir frá því að Alþingi fer í jólafrí og þangað til Alþingi kemur saman aftur? Hæstv. forsrh. svaraði ekki þessari einföldu spurningu. Það segir meira en mörg orð. Því ítreka ég spurninguna til hæstv. forsrh.: Ber að skilja orð hans í útvarpinu þannig, að ríkisstj. sé nú að undirbúa brbl.setningu sem hún hyggist láta koma til framkvæmda þegar Alþingi situr ekki að störfum fáa daga í jólaleyfi þm.? Ég vek athygli hæstv. forseta á því, að hæstv. forsrh. og samráðherrar hans hafa margoft lýst því yfir, að samfara myntbreytingunni, sem á að taka gildi nú um áramótin, verði gerðar efnahagsráðstafanir sem enginn veit hverjar eru. Það er ítrekað um það spurt, hverjar þessar ráðstafanir muni vera. Engin svör hafa fengist við því fyrr en þá í fyrradag á fundi þingflokka stjórnarandstöðu og stjórnarflokka með forsrh., þar sem hæstv. forsrh. lýsti því yfir, að engar slíkar ráðstafanir yrðu lagðar fyrir Alþingi núna fyrir jólin. Það er síðan hann sjálfur sem á upptökin að því að nýjar upplýsingar virðast koma fram, þegar hann nokkru síðar skýrir frá því í frétt í Ríkisútvarpinu, að vera kunni að slíkar ráðstafanir, sem hann skýrir okkur frá að ekki sé í huga ríkisstj. að leita til Alþingis með að lögleiða fyrir áramót, - að vera kunni að slíkar ráðstafanir verði í lög leiddar með brbl.-valdi eftir jól. Ég spurði hæstv. forsrh. ítrekað að því, hvort það væru fleiri mál en þessi 21 á lista hæstv. ráðh. sem ríkisstj. vildi láta afgreiða áður en Alþingi færi í jólafrí. Hæstv. forsrh. tók fram að svo kynni að vera, að einhverjir aðrir ráðh. í ríkisstj. hefðu slíkar óskir, og tók við beiðni frá mér um að þeim yrði þá bætt við þennan lista. Það var ekki hægt að skilja af orðum hæstv. ráðh. annað en að ríkisstj. ætlaði ekki að leggja áherslu á afgreiðslu fleiri mála fyrir jól en á listanum eru. Nú er hægt að fresta fundum Alþingis með tvennum hætti. Mönnum er í fersku minni að um s.l. áramót, þegar þm. fóru þá í jólaleyfi, var fundum Alþingis frestað með ákvörðunum forseta þingsins. Hæstv. forseti Sþ., sem þá var Jón Helgason eins og nú, tilkynnti úr forsetastól 21. des. árið 1979 að forsetar Alþingis hefðu ákveðið að fresta fundum Alþingis allt til 8. jan. eða í 18 daga. Þetta þýddi að þáv. ríkisstj. hafði ekki brbl.-vald. Hún gat ekki sett brbl. ef frestunin var þannig framkvæmd. Það er einnig hægt að fresta fundum með samþykkt sérstakrar þáltill. þar um. Sé það gert hefur hæstv. ríkisstj. brbl.-vald. Ég vek athygli á því, að engin slík till. hefur enn verið lögð fram og engin slík till. er á þeirri málaskrá sem hæstv. forsrh. afhenti okkur formönnum þingflokka fyrir tveimur dögum með ósk um að afgreidd yrðu fyrir jól. Hæstv. ríkisstj. hefur sem sé ekki óskað eftir því, að Alþingi verði frestað með samþykkt þáltill. þar um. Ef slík till. kemur fram í kjölfar þessara umr. er það yfirlýsing af hálfu ríkisstj. um að hún ætli sér að fresta fundum Alþingis með þeim hætti, að hún muni setja brbl. á meðan þingið situr ekki að störfum. Um hæstv. forsrh. sem sérstakan skákmann ætla ég ekki að fara mörgum orðum. En ég held að hann sé a.m.k. eini skákmaðurinn sem einatt er að tefla sjálfum sér.



Herra forseti. Hv. síðasta ræðumanni verður tíðrætt um það, að ég hefi gefið í skyn í útvarpssamtali að gefin yrðu út brbl. í sambandi við efnahagsaðgerðir. Þetta er algerlega rangt og þessi rangtúlkun hans virðist vera grundvöllur að ræðuhöldum hans, löngum ræðuhöldum hér í Nd. í gær, ræðum hans í dag og stóryrðum hans í útvarpinu í gærkvöld. Það, sem ég sagði um þessi mál, var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta, þegar spurt var um efnahagsaðgerðir: „Efnahagsaðgerðirnar, sem um er rætt, eru margar þess eðlis, að þær eru framkvæmdaratriði sem ekki þarf lagabreytingar við. Lagaheimildir eru til fyrir ýmsu sem til greina kemur. Sumt er hugsanlegt að fá samþykkt síðar, þ.e. þegar Alþingi kemur saman aftur.“ Við hvað er átt eða haft í huga með þessu? Við getum tekið dæmi. Í sambandi við kjarasamninga er t.d. iðulega samið um og ákveðnir vissir hlutir, sem síðar verður leitað til Alþingis um samþykkt á, án þess að það sé um nein brbl. að ræða. Við getum tekið sem dæmi að í sambandi við efnahagsaðgerðirnar væri vilji ríkisstj. að lækka skatta á t.d. lágtekjufólki, eins og margir hafa óskað eftir, bæði verkalýðssamtök og ýmsir aðrir. Ef slíkt ætti að vera liður í efnahagsaðgerðum er auðvitað auðveld leið að ríkisstj. leggi fyrir Alþingi, þegar það kemur saman aftur, breyting í þessa átt á skattalögum. Það er gersamlega heimildarlaust af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni eða öðrum að leggja þessi ummæli mín í útvarpinu út á þá leið, að ég sé að boða brbl. um eitt eða annað. Það er alrangt. Með þessu er ég auðvitað ekki að útiloka, eins og ég tók fram í svari mínu áðan, að vitanlega hefur ríkisstj. - þegar þingi er frestað með samþykki þess sjálfs - heimild til þess að gefa út brbl. og þeim rétti getur hún ekki og vill ekki afsala sér.



Herra forseti. Mér kemur ekki á óvart að það skuli fara tvennum sögum af heiðursmannasamkomulagi sem hæstv. forsrh. hefur gert við formenn þingflokka Sjálfstfl. og Alþfl. Ég hefði satt að segja orðið undrandi á því, að einum sögum hefði farið af þeim fundi. En ég vil í þessu sambandi rifja upp eða leggja áherslu á að það er eðli heiðursmannasamkomulags, að báðir aðilar séu hreinskilnir og hreinskiptnir, báðir fái einhverja úrlausn sinna mála og umfram allt svör við brýnum og einföldum spurningum. Og það, sem liggur fyrir nú, er að við viljum fá að vita hvort ríkisstj. ætlar sér að stjórna með brbl. og reka þingið heim. Þetta er afskaplega einfalt. Hæstv. forsrh. sagði áðan að vitaskuld mundi hann svara fsp. ef þær væru bornar fram með þinglegum hætti. Ég hef ekki þessa reynstu af hæstv. forsrh. Á þskj. 102 er fsp. til forsrh. um efnahagsráðstafanir ríkisstj. Þessari fsp. svaraði forsrh. aldrei, þótt hún væri tekin á dagskrá, þannig að ég hef þá reynslu, að það sé ekki einhlítt að fá svör við fsp. hér til forsrh. þótt þær séu bornar fram með þinglegum hætti. Ég get í leiðinni líka þakkað hæstv. forsrh. fyrir það, að hann getur stundum verið skemmtilegur og komið manni á óvart, eins og þegar hann gaf út sérstaka fréttatilkynningu um þann mikla árangur sem náðst hefði af stefnu ríkisstj. og sýndi sig í því, að verðbólgan væri á undanhaldi. Af þessu höfðu menn gaman um allt land. Menn hafa líka gaman af þeim smámálum sem mest halda ráðh. uppteknum um þessar mundir, eins og t.d. Gervasoni eða alls konar langlokum um Helguvík. Er Gervasoni af grundu fer og Guðrún úr pólitík á grynningar stjórnarbátinn ber, hann brotnar í Helguvík. Sannleikurinn er að sjálfsögðu sá, og það ætti hæstv. forsrh. að vera farinn að læra, að við ætlum okkur að fá hrein svör við því áður en við förum heim í jólaleyfi -  Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði hér áðan. Í fyrra töldu menn ekki eftir sér að vera á þingi í janúar. Menn töldu þá nauðsynlegt, að mynduð yrði ríkisstj. til þess að framkvæma efnahagsráðstafanir hið allra fyrsta, og menn töldu ekkert eftir sér, þm. þá, að vera til taks ef það tækist. Við erum alveg sama sinnis nú. Að vísu tókst að bjarga sæmdinni í bili, ríkisstj. komst á koppinn, en síðan hefur bara ekkert gerst. Og við viljum alls ekki að forsrh. þurfi að bíða með það að leggja sín mál fyrir þingið. Við skulum vera til taks allan tímann milli jóla og nýárs ef á þarf að halda. Það er alveg sjálfsagt að gera honum ekki ónæði, hæstv. forsrh. - Ég vil svo segja í leiðinni, af því að hann er nú varaformaður míns flokks, að hann gæti til tilbreytingar t.d. komið á þingflokksfund og sagt okkur hvort hann ætlaði að gefa út brbl. í þinghléinu. Nei, sannleikurinn er sá, að ríkisstj. getur náttúrlega, ef hún hefur sterkan bakgrunn, ef á bak við hana er sterkt lið sem vill láta brjóta á sér, sýnt þinginu ofríki. En menn hafa orðið varir við að það eru býsna margar brotalamir í þessum stuðningsmönnum. Þeir eru reiðubúnir til þess að leggja sitt pólitíska líf undir, jafnvel fyrir franskan flökkustrák.



Herra forseti. Örfá orð um þingsköp. Þegar ég steig úr ræðustól rétt áðan gaf hæstv. forseti mér áminningu og sagði að ég hefði verið með ásakanir eða dylgjur í hans garð um að hann hagaði fundarstjórn eftir því, hvað menn væru að ræða. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessu algjörlega sem röngu og tilhæfulausu. Það hefur ekki hvarflað að mér, hvorki nú né áður, að vera með nokkra gagnrýni eða meiningar um fundarstjórn hæstv. forseta. Ég verð að segja það, að hæstv. forseti hefur meira hugmyndaflug en ég hélt að hann hefði, að geta fundið eitthvað athugavert við það sem ég sagði, - og þegar ég segi, að hann hafi meira hugmyndaflug en ég hefði haldið, segi ég honum það ekki til lasts vegna þess að ég læt mér ekki detta í hug að nokkrum öðrum í þessum sal hafi dottið það sama í hug og hæstv. forseta. En fyrst ég er staðinn upp - nú hætti ég að tala um þingsköp - vil ég spyrja hæstv. forsrh., af því að ég tók eftir að hæstv. forsrh. vék frá á meðan ég var að tala áðan, kannske hefur hann heyrt það, verið hér frammi. En aðalatriðið í því, sem ég sagði, var að ríkisstj. væri búin að lofa Alþingi því, að ekki yrðu sett brbl. um mótun efnahagsstefnu í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna, og að þetta loforð hafi verið fram borið af hæstv. viðskrh. í umr. hér í Sþ. 4. nóv. s.l. Hæstv. ráðh. sagði að þm. gætu alveg treyst því, að ríkisstj. mundi leggja fyrir Alþingi tillögur sínar um aðgerðir í efnahagsmálunum, sem eru nauðsynlegar og geta að hans mati ekki beðið lengi. 



Herra forseti. Það fer ekki milli mála að viðtalið við hæstv. forsrh. í útvarpinu fyrir tveimur dögum og einnig það, sem á undan hefur gengið í sambandi við undirbúning efnahagsmála, hefur valdið nokkurri spennu á hv. Alþingi. Ég held að það sé ákaflega auðvelt að minnka þessa spennu eða láta hana hverfa með öllu með því að gefa hreinar og skýrar yfirlýsingar. Ég vitna í stefnuræðu forsrh. frá því í haust, þegar hann talaði um gjaldmiðilsbreytinguna. Hann segir: „Hún á í fyrsta lagi að auka traust manna á krónunni. Þegar hver króna verður hundrað sinnum meira virði en nú, þá er hún komin í hóp annarra gjaldmiðla á Norðurlöndum. En þessi hugarfarsáhrif geta því aðeins orðið að gagni, að aðrar ráðstafanir fylgi sem sannfæri almenning um að alvara sé á ferðum til þess að treysta gildi krónunnar og veita verðbólgunni viðnám. Samfara þessari breytingu hefur ríkisstj. í huga margháttaðar efnahagsaðgerðir.“ Nú liggur það ljóst fyrir af yfirlýsingum ríkisstj. að gjaldmiðilsbreytingin á að taka gildi um áramót og þá spyr ég: Hefur þá öðrum aðgerðum, sem áttu að hafa hugarfarsáhrif á fólkið í landinu, verið frestað og hversu lengi hefur þeim þá verið frestað? Eru þær þá ekki tilbúnar, eftir því sem ríkisstj. hafði ásett sér þegar þessi stefnuræða var flutt? Annað atriði í stefnuræðunni. Þar segir: Unnið er að nýjum vísitölugrundvelli, sem ætti að geta gengið í gildi í kringum áramótin. - Ég spyr einnig að því: Er vonlaust að nýr vísitölugrundvöllur geti gengið í gildi um áramótin? Ef svör við þessu eru á þann veg, að þessar aðgerðir verði ekki til um áramót og ekki fyrr en þing kemur aftur saman, þurfum við ekki að hafa neinar áhyggjur af því, að gengið verði fram hjá þinginu. Ég vil líka nefna annað mál sem er mjög knýjandi um áramót, en það er fiskverðsákvörðunin. Ástandið í útflutningsmálum og kjaramálum sjómanna er með þeim hætti, að hér verður um risavaxið vandamál að ræða. Samhliða þeim heimatilbúna vanda, sem er, fylgir einnig vandinn vegna gífurlegrar olíuhækkunar fyrir fiskiskipaflotann sem og aðra landsmenn. Það er því eðlilegt að við alþm. viljum vera þátttakendur, þegar ríkisstj. leggur fram sínar tillögur, einnig varðandi þetta atriði. Og þá kem ég að síðasta atriðinu sem ég ætla að gera hér að umræðuefni, en þar hefur farið lítið fyrir ákveðnum mönnum að undanförnu. Framsóknarráðherrarnir, einkum tveir, hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh., hafa gefið ítrekaðar yfirlýsingar, bæði hér á Alþingi við fjölmiðla og á fundum. Hæstv. sjútvrh. sagði á fundi á Vopnafirði í september að framsóknarmenn væru orðnir órólegir yfir aðgerðaleysi ríkisstj. í efnahagsmálum og það væri því tímaspursmál hvenær Framsfl. gæfist upp á þessu stjórnarsamstarfi. Nú langar mig að spyrja þann eina ráðh. sem er hér inni í þingsalnum frá Framsfl., hvort þessir ráðh., formaður flokksins og viðskrh., sem hafa lýst óánægju sinni með aðgerðaleysi ríkisstj., séu orðnir ánægðir allt í einu og hvaða breyting hafi orðið á og sömuleiðis hvort framsóknarráðherrarnir og Framsfl., sem hefur ekkert látið frá sér heyra, er alveg eins og hann sé rænulaus með öllu í umræðum nema þegar viðskrh. er við, - hvort Framsfl. vilji gefa hér yfirlýsingu um að hann muni ekki standa að aðgerðum í efnahagsmálum í þinghléi nema þing verði þá kallað saman fyrr en annars er ákveðið. Ef þessar yfirlýsingar liggja skýrar fyrir, annaðhvort frá hæstv. forsrh., hæstv. ráðh. Framsfl. eða einhverjum framámanni í Framsfl., þá held ég að þessi spenna verði ekki nein hér í þinginu. Það er mál að svara þannig að það þurfi ekki að vera tortryggni eða spenna eins og hefur verið núna undanfarna daga og þingið geti haldið áfram að afgreiða þau mál sem nauðsynlegt er að afgreiða fyrir jól.



Herra forseti. Það er leitt til þess að vita, en það blasir þó auðvitað við sérhverjum hv. þm., að svör hæstv. forsrh. hafa verið samfelldur útúrsnúningur. Hann vill augljóslega ekki svara þeim spurningum sem hann hefur verið spurður. Ég vil þá taka eitt mál út fyrir sviga, ef svo má að orði komast, og biðja forsrh. um að svara skýrt. Það er alveg ljóst að samkv. efnahagslögunum, nr. 13 frá 1979, eiga að koma hér til framkvæmda raunvextir, þ.e. að vextir séu jafnháir verðbólgustigi, um áramótin 1980–81 eða um næstu áramót. Það er alveg ljóst, að verði ekkert gert er Seðlabankanum skylt, hvað sem mönnum annars finnst um þá ráðstöfun, að hækka vexti - hv. þm. Geir Hallgrímsson nefndi tölu - um 10–12%. Það yrði til þess að ákvæðum þessara laga væri fylgt. Þetta er alveg ljóst og alveg skýrt. Frá þessu verður ekki horfið nema ríkisstj. gefi út lög eða kalli þing saman milli jóla og nýárs. Ég spyr því forsrh. skýrrar og beinnar spurningar: Ætlar ríkisstj. að hafast ekki að, láta þá svokölluð Ólafslög koma til framkvæmda, eða ætlar hún að svíkjast aftan að sparifjáreigendum á dögunum milli jóla og nýárs og arðræna þá, eins og hún raunar hefur verið að gera hingað til? Sparifjáreigendur í landinu, sem flestir hverjir eru fullorðið fólk, eins og nýjar tölur sýna, eiga heimtingu á að hæstv. forsrh. svari þessari spurningu: Ætlar ríkisstj. að láta 33. gr. efnahagslaganna koma til framkvæmda eða ætlar hún á síðustu stundu að svíkjast aftan að sparifjáreigendum í þessu landi? Menn eru að gera, allir einstaklingar, fullorðið fólk sem aðrir, sínar fjármálaáætlanir fyrir sitt persónulega efnahagslíf. Þetta fólk á heimtingu á að fá svör við þessu. Það liggur einhvern veginn í loftinu vegna hótana hæstv. forsrh. í útvarpinu að slík lög verði sett og þá jafnvel lög af þessu tagi. Sparendur í landinu eiga heimtingu á því, að þessu sé svarað skýrt og afdráttarlaust: Er von á lögum af þessu tagi eða er ekki von á lögum? Við setjum brbl. þegar brýna nauðsyn ber til. Hins vegar á það að vera svo, að það sé löggjafarvaldið sem setji lög og framkvæmdavaldið sem framkvæmir.

Hvaða brbl. setti þm. þegar hann var dómsmrh.?

Það var um kosningar 2. og 3. des., brýn nauðsyn, hv. þm. En það, sem hér skiptir máli, er hvort lög af þessu tagi verða sett. Auk þess má bæta því við, að núv. ríkisstj. styðst við tæpan meiri hluta. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur lýst því yfir, að fari Gervasoni úr landi sé hún þar með orðin stjórnarandstæðingur. Þar með er tala stuðningsmanna ríkisstj. komin niður í 31. Svo vel þekki ég hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að ég veit að hún er „prinsipkona“ sem stendur við sín orð. Engin ástæða er til að ætla annað. En það er þó af öðrum toga. Ég krefst þess og fullyrði að sparifjáreigendur eiga á því heimtingu að vita: Verða slík lög sett eða verða þau ekki sett? Þessu verður hæstv. forsrh. að svara og honum er óleyfilegt að vera með útúrsnúninga um þessi efni. Brbl. setjum við þegar brýna nauðsyn ber til, eins og orðað er í stjórnarskrá. Ég spyr: Er það brýn nauðsyn að Alþingi fari í mánaðarfrí? Af hverju fara hv. þm. í svona langt frí? Skólabörn í landinu fara aftur í skóla 5. eða 6. jan. og því skyldu þm. hafa lengra leyfi en skólabörn í landinu? Ég segi fyrir mitt leyti að ég er fullkomlega tilbúinn að mæta hér þegar í stað milli jóla og nýárs ef á þarf að halda eða strax eftir nýár til að vinna þau verk sem ég hef verið kjörinn til: að setja lög í landinu. Ríkisstj. á ekki að setja lög. Það gerir löggjafarvaldið nema sérstaklega standi á, nema sérstakt neyðarástand sé. Þetta er hinn eiginlegi skilningur sem mönnum ber að leggja í stjórnarskrána. Allt um það, þetta eru almennar vangaveltur. Ég krefst þess, að hæstv. forsrh. svari um vaxtamálin. Er hann sömu skoðunar og ég, að lagaákvæðin séu skýr og Seðlabankanum beri að fara eftir þeim? Ef svo er, ætlar hann sér þá að svíkjast aftan að sparifjáreigendum á síðustu stundu og arðræna þá eina ferðina enn?



Herra forseti. Það er eins og fyrri daginn, að lítið er um svör, þegar hæstv. forsrh. er spurður. Ef ráða á þessa gátu held ég að sé hyggilegast að reyna að gera sér grein fyrir því, hvað hefur verið að gerast í stjórnarherbúðunum síðustu mánuði. Við, sem sitjum á hv. Alþingi, vitum að það hefur verið ágreiningur í hæstv. ríkisstj. um tvennt: Annars vegar efnahagsráðstafanir, sem staðið hefur til að gera frá því að stjórnin var mynduð, og hins vegar lánsfjárlögin. Framsfl. hefur gert það að skilyrði að efnahagsráðstafanir séu tilbúnar eða a.m.k. í burðarliðnum áður en lagafrv. til lánsfjárlaga fái að sjá dagsins ljós á hv. Alþingi. Nú hefur Framsfl. gefið grænt ljós í þessum málum og virðist því vera búinn að fá tryggingu fyrir því, að Alþb. hafi fallist á efnahagstillögurnar sem Framsfl. hefur flutt bæði nú og fyrr. Forsaga þessa máls er sú, að snemma í sumar fluttu framsóknarþm. og ríkisstj.-menn Framsfl. tillögur í hæstv. ríkisstj. Þeim var ekki sinnt. Hæstv. sjútvrh. vogaði að nefna nokkur atriði í ræðu á Vopnafirði og hv. þm. Ólafur Ragnars: Grímsson, formaður þingflokks Alþbl., lokaði á honum kokinu með því að segja að blaðrið í Steingrími væri mesta efnahagsvandamálið. Nú leið nokkur stund og aftur voru framsóknarmenn á ferðinni og komu með nýjar tillögur. Þetta er öllum ljóst. Þessar tillögur fóru fyrir ríkisstj. Ekkert gekk. Hvorki gekk né rak. Hæstv. ráðh. Tómas Arnason leyfði sér á hv. Alþ. að hafa einhver orð um að til efnahagsráðstafana þyrfti að grípa. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., kom í ræðustól og lokaði á honum kokinu líka með því að segja að Tómas væri mesti verðbólguvaldurinn á Íslandi. Það sést hver stýrir þessari hæstv. ríkisstj. Nú eru allir frestir, sem Framsfl, hefur sett í málinu, liðnir, 1. des. og ASÍ-þing, og Framsfl. hefur setið undanfarið í svokallaðri „krataklípu,“ en það er nafn á þeirri klípu sem myndaðist hér á hv. Alþ. fyrir jól 1978. En Framsfl. hefur nú losað tökin. Og hvernig skyldi standa á því? Það stendur þannig á því, að það eru í burðarliðnum efnahagsráðstafanir, Þess vegna er eðlilegt þegar hv. 1. þm. Vestf. kemur hér í ræðustól og spyr hæstv. menntmrh. hverjar þessar efnahagsráðstafanir séu sem þeir hafi fallið frá og þess vegna opnað fyrir lánsfjárlögin. Ráðh. neitar að svara. Enginn hv. þm. Framsfl. þorir að taka þátt í þessum umr. Þeir sitja og þegja. En hér er á þingi maður sem ég veit að er hugrakkari en aðrir, og það er formaður þingflokks Framsfl., hv. þm. Páll Pétursson. Ég skora á hann að koma hér í ræðustól og sýna þann manndóm, einn allra framsóknarmanna á þingi í dag, því ég veit að enginn þeirra þorir að tala um ríkisfjármálin hér á eftir, og segja okkur hvernig stóð á því, að Framsfl. hleypti lánsfjárlögunum í gegn núna. Hvaða tryggingu fengu þeir? Það væri vissulega góð jólagjöf til okkar þm. ef hv. þm. Páll Pétursson þyrði að láta sjá sig í ræðustólnum og segja okkur hvernig á þessum málum stendur. - En ég veit að áður en hann kemur í ræðustólinn mun hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson að sjálfsögðu koma hér í stólinn og svara eins og hann er vanur.



Herra forseti. Það er greinilegt að næsta góðverkið gagnvart þinginu væri að beita sumum þeim aðferðum gagnvart hv. þm. Friðrik Sophussyni sem hann nefndi. Ég vil benda honum og öðrum þm. á að hve oft sem texti yfirlýsingar forsrh. í útvarpinu er lesinn og texti viðskrh., sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson var að lesa áðan, er í þessum textum hvergi vikið að brbl., heldur einfaldlega sagt í þeim báðum að Alþingi hljóti að fjalla um þessar tillögur. Það segir sig sjálft. Það hefur ekkert annað verið sagt, hvorki af hæstv. viðskrh. né hæstv. forsrh. Þess vegna er þetta upphlaup, eins og annað, gjörsamlega marklaust. Það hefur ekkert komið fram hjá hæstv. ráðh. né öðrum sem gefi tilefni til þessara yfirlýsinga. Það er ljóst. Það eru lok þessarar umr., jafnskýr og greinileg og voru lok umr. fyrir Alþýðusambandsþingið hér á sínum tíma. Annars ætlaði ég aðallega að kveðja mér hér hljóðs til að tala við hv. þm. Vilmund Gylfason sem heldur áfram að vera sérstakur þm. sparifjáreigenda í landinu og hefur þó enginn maður gert sparifjáreigendum eins mikinn grikk með efnahagsstefnu sinni né láglaunafólki í landinu með hávaxtastefnu sinni og þessi hv. þm., - stefnu sem hann knúði Alþfl. til að beita á sínum tíma, enda hefur Alþfl. nú hafnað leiðsögn þessa hv. þm. og valið í staðinn þann þm. Alþfl. sem tregastur var til að ganga braut þessarar vitlausu hávaxtastefnu. Staðreyndin er nefnilega sú, að sparifjáreigendur í landinu hafa sjálfir í verki hafnað vaxtastefnu Alþfl. Ef lítið er á innlánstölur bankakerfisins á þessu ári kemur greinilega í ljós að sparifjáreigendur hafa í verki hafnað þeirri vaxtakenningu sem Alþfl. hefur haldið fram. Það kemur í ljós, að mesta innlánaaukning í bankakerfinu er í því innlánsformi sem ber lægstu vextina. Sparifjáreigendur hafa sjálfir í verki hafnað því margbrotna hávaxta- og vaxtaaukakerfi, raunvaxtakerfi, sem Alþfl. hefur barist hér fyrir. Það er staðreynd sem hv. þm., sjálfskipaður fulltrúi sparifjáreigenda í landinu, verður að horfast í augu við, að tölur bankakerfisins sýna að sparifjáreigendur á Íslandi hafa í verki hafnað stefnu hans. Sú vaxta- og efnahagsstefna, sem Alþb. hefur haldið fram og hélt fram á sínum tíma og heldur fram enn, er meira að skapi íslenskra sparifjáreigenda en sú hringavitleysa hávaxta og efnahagslegrar nauðhyggju sem hv. þm. hélt fram á sínum tíma, splundraði vinstri stjórninni út af og er á góðri leið með að splundra Alþfl. út af.



Herra forseti. Vinnubrögð manna eru misjöfn og ég sé ekki að það sé ástæða til þess fyrir okkur framsóknarmenn að fara að svara fyrir forsrh. þegar menn eru að yrða á hann. Við erum ekkert að blása hér í ræðustólnum að óþörfu. Við teljum að það vinnist ekki verulega með umr. eins og hér hafa farið fram í dag. Við viljum stemma stigu við verðbólgunni, þessari brjálæðislegu verðbólgu sem hrjáir okkur. Það er unnið að því í ríkisstj. að finna ráð til þess að gera það. Sum eru fundin, önnur ekki.  Menn eru tortryggnir og halda að nú sé kannske ekki óhætt að halda jólin af því að skeð gæti að ríkisstj. ryki til og setti einhver ósköp af brbl. á meðan. Auðvitað verður hver ríkisstj. að hafa vald til að setja brbl. Hún verður að hafa þann rétt sem til þess þarf. En það er mjög óskynsamlegt að mínum dómi af ríkisstj. á hverjum tíma að vera að beita því valdi að þarflausu, beita því valdi nema endilega megi til. Við þurfum ekki að tortryggja stjórnarandstöðuna þannig að við getum ekki komið frá lagasetningu hér í þinginu. Ég held að við verðum að lita svo á, að í stjórnarandstöðu séu góðviljaðir, skynsamir og þjóðhollir menn, a.m.k. að mestu leyti, og við hljótum að gera ráð fyrir að þeir taki undir góð ráð sem við komum til með að leggja til mála hér. Það er gott samstarf í þessari ríkisstj. og miklu betra samstarf en t.d. í þeirri ríkisstj. sem mynduð var hér 1978. Við erum ekkert að reyna að hafa skóinn hver niður af öðrum og við erum ekkert að hrópa hver að öðrum að þarflausu.

Framsóknarmenn hafa nú ekkert verið ánægðir, ekki satt?

Það kom hér fram hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefði með einhverjum aths. „lokað kokinu á,“ eins og hann orðaði það, tveimur ráðh. Framsfl. Það vill nú svo til að við framsóknarmenn viljum hafa gott og elskulegt samstarf og höfum það líka við hv. 11. þm. Reykv., Ólaf Ragnar Grímsson, en við kippum okkur ekkert upp við það, og þaðan af síður að hann loki neitt á okkur kokinu sérstaklega, þó að hann reki aðeins upp hljóð öðru hvoru. Okkur þykir það svo sem ekkert betra, en við metum það svona eins og þakleka.