Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Sigurður Kristjánsson: Ég bjóst við, að frsm. þessa máls myndi kveðja sér hljóðs, en hann mun vera veikur, svo eftir honum þarf ekki að biða á þessum fundi. - Þetta mun vera síðasti áfangi frv. þessa, svo fremi sem það verður samþ. óbreytt, en ég hefi, eins og hv. dm. er kunnugt, leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við það. Eins og menn vita, þá hefir ekkert mat verið á síld hér undanfarin ár, en það stafaði af því, að kaupendur síldarinnar tóku litið eða ekkert tillit til þess, og því þótti ekki svara kostnaði að halda því uppi. En þó að svona hafi verið, þá er það eigi að siður mikið atriði fyrir okkur, að það liggi jafnan fyrir, hvernig varan er, en það verður ekki gert nema með því, að hún sé metin. Þess vegna verður því ekki í móti mælt, að þörf sé á, að útflutningsvara þessi sé metin, en hinsvegar er ekki hægt að neita því, að það er ekki skemmtilegt að auka kostnaðinn við framleiðsluna frá því, sem nú er. Hér verður því að fara varlega. hlaða ekki á framleiðslu þessa umfram það, sem brýnasta nauðsyn krefur. Í frv. er gert ráð fyrir, að ráðh. ákveði laun matsstjóra og matsmanna, og til þess að standast þennan kostnað er ákveðið að leggja 25 aura gjald á hverja tunnu af matsskyldri síld. Það mun ætlazt til þess, að þessir menn, matsstjóri og matsmenn, komist á föst laun, en hinsvegar er það alls ekki á valdi þeirra, sem framleiða hina gjaldskyldu vöru og eiga því að standa undir kostnaðinum, hversu menn þessir eigi að vera margir eða hver laun þeirra skuli vera. En mér finnst ekki forsvaranlegt, að þingið gangi þannig frá þessu, og því hefi ég flutt brtt. á þskj. 258, þar sem ég legg til, að kaup matsstjóra verði fastákveðið 4200 kr., en að matsmenn skuli aðeins hafa tímakaup. Ég hefi sniðið þessar till. mínar eftir þeim reglum, sem fylgt er um fiskimat, því að ég tel, að hér sé um mjög hliðstætt mál að ræða. Það, sem ég fer því fram á, er það, að ríkissjóður greiði kaup síldarmatsstjóra, en að matsmenn fái laun sín frá síldarframleiðendum. Ég heyri sagt, að það eigi ekki að ljúka þessari umr. nú, og skal ég því ekki fara öllu fleiri orðum um brtt., en vænti þess, að hv. þdm. taki vel til athugunar og yfirvegunar, hvort ekki sé rétt að fara þessa leið, sem hér er bent á, og létta þar með þessu 23 aura gjaldi af matjessíldarframleiðslunni. Hitt getur að sjálfsögðu verið álitamál, hvort laun matsstjóra séu rétt ákveðin 4200 kr., en ég tel það þó vera í samræmi við laun fiskimatsmanna. Einnig má um það deila, hvort ekki eigi að ákveða undirmatsmönnum föst laun. Ég fyrir mitt leyti tel það ekki rétt, því að mér finnst varhugavert að binda þessa framleiðslu mjög með fastlaunuðum mönnum, framleiðslu, sem ekki nemur yfir 60–70 þús. kr. árlega.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Þetta frv. til breyt. á 1. um byggingarsamvinnufélög hefir verið til athugunar í allshn. N. hefir orðið ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt. á þskj. 248, sem að vísu eru ekki meiriháttar, en aðallega orðalagsbreytingar. Þó hefir hún lagt til, að bætt yrði inn ákvæði til bráðabirgða, að þau byggingarsamvinnufélög, sem þegar hafa komið upp íbúðarhúsum samkv. lögum um byggingarsamvinnufélög, skuli njóta réttinda samkv. hinum nýju l. En í frv. var gert ráð fyrir því, að einungis það félag, sem fyrst hefir verið stofnað í hverjum kaupstað eða kauptúni, skyldi njóta réttinda samkv. hinum nýju l., þar á meðal réttinda til ríkisábyrgðar fyrir lánum. N. þótti hinsvegar ekki rétt, að þau félög, sem þegar eru byrjuð og hafa komið upp húsum, yrðu að hætta starfsemi sinni og ganga inn í önnur eldri. Hinsvegar verði svo eftirleiðis, að ekki hefji starfsemi samkv. þessum l. nema eitt félag í hverjum kaupstað framvegis. Eftir eldri l. hefir verið hægt að stofna byggingarsamvinnufélög á hverjum stað, ef næg meðlimatala fékkst. Voru t. d. hér í Reykjavík allmörg stofnuð, en hafa ekki tekið til starfa nema tvö eða svo. Legg ég svo til f. h. nefndarinnar, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem skráðar eru á þskj. 248.

Vilmundur Jónsson Allshn. mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það kom frá hv. Ed., þó að því viðbættu, að einum manni, Arne Sörensen, úrsmið á Ísafirði, sé bætt inn í frv.



Ég vildi fara fram á við hæstv. forseta, að hann frestaði þessu máli til næsta dags, vegna þess að n. hefir ekki haft tækifæri til að koma saman og athuga þær breyt., sem orðið hafa á frv. í Ed.

*Emil Jónsson: Ég hafði búizt við því og gert ráð fyrir því, að hv. flm. mundi skýra þetta frv. að nokkru. Það væri nokkur ástæða til þess, þar sem farið er fram á breyt. á l., sem ekki eru nema rúmlega ársgömul og tæplega farin að sýna sig í framkvæmdinni, eins og von er til, þar sem þau eru ekki eldri en þetta. Sérstaklega á þetta við l. um iðnaðarnám, sem þurfa langan tíma til þess að komast í framkvæmd, þar sem námstíminn er nokkuð langur, svo að það er hið fyrsta, að maður geti hugsað sér. að farið sé að gera á þeim stórvægilegar breyt. Það hefir líka verið svo, að þrátt fyrir mikið umtal um þessi l., þá hafa tiltölulega fáar aðfinnslur við þau komið, að því sem mér er kunnugt um, nema þá helzt sú, sem þetta frv. snertir, sem er í rann og veru aðeins ein breyt. á l. Það er náttúrlega ákaflega erfitt mál, þar sem 3 óskyldir aðiljar eiga að gera nokkurskonar samninga sín á milli, að setja um þetta samkomulag þannig lagaða löggjöf, að ekki komi í bága við hagsmuni neinna. Og það er ekki óeðlilegt, að það komi fram kvörtun frá einhverjum þessara 3 aðilja um það, að honum finnist sitt mál á einhvern hátt fyrir borð borið, þótt öðrum aðiljanum finnist það ekki, nema siður sé eða þvert á móti. Sú breyt., sem þetta frv. fer fram á, að gerð verði á núgildandi l. um iðnaðarnám, er á þann hátt, að numið sé úr l. það ákvæði, sem segir, að sveinafélag eða fulltrúar sveinafélags í iðninni skuli undirrita námssamninga, til þess að þeir séu gildir. Eftir því, sem ég veit bezt, þá er ástæðan fyrir því, að þetta frv. er fram komið, sú, að í einni iðngrein - ég held, að það sé ekkí nema í einni - hafa komið fram kvartanir um það, að sveinafélagið hafi tekið þetta mál svo óstinnt upp, að ekki sé við það unandi. Þegar l. um iðnaðarnám gengu í gildi, var þegar komið á milli sveina og meistara í ýmsum greinum samkomulag um það, hversu margir iðnnemar skyldu vera í þeim greinum. Þessar iðngreinir voru prentiðn, bókbandsiðn, úrsmiðaiðn, járnsmiðaiðn og einhverjar fleiri. Í öllum þessum iðngreinum höfðu sveinar og meistarar komið sér saman um, hversu margir iðnnemar skyldu teknir inn í greinina á hverjum tíma. Þetta gekk vel, og það var meiningin með l., að því er þetta snertir, að fá því slegið föstu, að þetta skyldi einnig gilda fyrir þær iðngreinir, sem ekki höfðu tekið þetta upp. Nú hefir, að því er mér hefir verið kunnugt um, ekki borið á verulegu ósamkomulagi um þetta mál nema í einni iðngrein, rafvirkjaiðninni, þar sem engir samningar hafa náðst milli sveina og meistara um þetta atriði, og það hefir svo orðið til þess, að engir nemendur hafa verið teknir í þessa iðngrein nú um tíma. Þetta er alveg afleitt, og ég skal vera fús til að viðurkenna, að þetta getur ekki gengið, því að rafvirkjaiðnin er sú iðngrein, sem kannske hefir einna mesta möguleika til þess að taka til sín aukinn vinnukraft vegna framfara, sem orðið hafa á því sviði. Það, að lokað hefir verið fyrir nemendur í iðninni, getur því ekki stafað af því, eins og hv. 5. þm. Reykv. var að tala um síðast, þegar málið var til umr., að ekki væri til verkefni í iðninni, því að það er þvert á móti ein af þeim fáu iðngreinum, sem hefir meira en nóg starf fyrir alla starfandi menn í iðninni, bæði sveina og meistara. Það er hörgull á rafvirkjum, svo að þeir verða að vinna eftirvinnu og jafnvel næturvinnu, til þess að geta fullnægt verkefnunum. Það kemur þess vegna úr hörðustu átt, að þeir fari að gera samþykktir af því tægi. En það er aldrei hægt að búast við því, að það náist milli svo margra og ólíkra félaga, eins og hér er um að ræða í ýmsum iðngreinum, svo fullt samkomulag, að ekki geti verið 1–2 félög, sem árekstur geti orðið við. Það út af fyrir sig þarf alls ekki að þýða, að það fyrirkomulag, sem tekið hefir verið upp við afgreiðslu þessa máls, sé að engu hafandi og þurfi að breyta því. Þessi eina undantekning, sem ég benti á, þarf ekki að vera það afgerandi, að það þurfi að gera á l. víðtækar breyt. hennar vegna. Hinsvegar viðurkenni ég, að á þessu þarf að ráða bót, og ég er hv. flm. sammála um, að á þessu þurfi að finna einhverja bót, hvort sem það er nauðsynlegt að gera það nú þegar eða það megi bíða eitthvað enn og sjá, hvort það næst ekki samkomulag. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að skipaðir verði 3 menn, samkv. tilnefningu iðnn. Alþ., svokallaðir iðnaðarfulltrúar, sem svo eigi að hafa úrskurðarvald um þessi mál. Þeir eiga allir að vera búsettir í Reykjavík, og til þeirra á að senda alla námssamninga í öllum iðngreinum, til þess að þeir geti öðlazt staðfestingu. Ég veit ekki, hvort hv. flm. hefir gert sér það ljóst, að með þessu er verið að setja á stöðum, þar sem engin iðnaður er starfandi, takmarkanir á því, að þeir meistarar, sem þar eru starfandi, megi taka nemendur. Nú er það svo, að alstaðar á landinu utan kaupstaðanna má hver meistari taka sér nemendur án þess að fá uppáskrift á samninginn nema hjá viðkomandi lögreglustjóra. Þetta þýðir þess vegna þrengingu á þeim samningum. Við skipun iðnfulltrúanna - sem skipa á skv. tilnefningu iðnn. Alþ., og skal fara fram hlutfallskosning um hana, ef n. greinir á - á alls eigi eingöngu að taka tillit til iðnstéttanna í Reykjavík og senda til þeirra alla námssamninga í öllum iðngreinum. Ég veit ekki, hvort flm. hefir gert sér fyllilega ljóst, að með þessu er verið að setja takmarkanir fyrir því, að meistarar megi taka sér nemendur á sumum stöðum, þar sem iðnráð eru ekki starfandi. Eins og nú er, mega meistarar allsstaðar utan kaupstaðanna taka nemendur án þess að fram fari önnur undirskrift á námssamningum en lögreglustjórans þar á staðnum. Þetta frv. þýðir það, að réttindi þeirra verða þrengri en áður. Það er dálítið hæpið, að þessir fulltrúar, sem eru kosnir pólitískri kosningu og eiga allir heima hér í Reykjavík, hafi skilyrði til að setja sig inn í þessi efni víðsvegar á landinu og geti vitað, hvað hentar bezt á hverjum stað, og hverjir eigi að stunda iðnaðarnám, og hverjir ekki. Í öðru lagi er vafasamt það ákvæði, sem stendur í lögunum um iðnþing, að þeir iðnfulltrúar, sem þangað eru kosnir, eigi yfirleitt að vera ráðuneytinu til aðstoðar um allt, er varðar iðnað í landinu. Þetta er náttúrlega mikið starf fyrir þá, og miklu meira en það, sem snertir iðnaðarnám, því að með hinni nýju reglugerð er iðnráðunum falin umsjón með öllum iðnaði, þar sem þau starfa. Ég sé ekki ástæðu til, að svo komnu máli, að taka starfið frá þeim og færa það yfir á nýja menn, sem hljóta að vera mjög lítið eða a. m. k. ekki nógu kunnugir á öllum stöðum, þar sem þeir eiga að hafa mál til meðferðar. Fleiri en þessi tvö atriði eru ekki í frv., sem máli skipta. Ég skal endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég er fús til þess að taka til athugunar hverja þá leið, sem bezt myndi reynast og gerð yrði til þess að koma í veg fyrir, að það endurtaki sig, sem gerzt hefir í iðngrein rafvirkja hér í Reykjavík. Það er ekki þrautreynt, að ekki náist samkomulag í þeirri grein; það er ekki langt síðan samkomulag var reynt, og það hefir náðst í flestöllum öðrum iðngreinum. En náist það ekki skal ég taka til athugunar hverja þá leið, sem fær mætti teljast til þess að fá dómstóla eða ráðuneyti til að fallast á að gera einhverjar ráðstafanir um „yfirinstans“, sem báðir aðiljar gætu komið sér saman um. - Ég geri ráð fyrir, að þessu frv. verði vísað til iðnn. og það verði rætt þar betur, og læt ég þess vegna útrætt um þetta mál að sinni. En mér finnst þó ekki fullreynt ennþá, hvort ekki megi leysa málið á þeim grundvelli. Ég tel hættulaust, þótt þetta mál fengi að bíða til næsta þings og sjá, hverju fram yndi.

* Flm. (Jörundur Brynjólfsson); Ég mun ekki fara mjög mörgum orðum um þetta mál út af þeim umr., sem orðið hafa um það hér í d. Þar er farið fram á breyt. á gildandi l., eins og hv. 7. landsk. tók réttilega fram, en hún er aðeins fólgin í því að færa til það vald, sem nú er í höndum sveinafélaganna og veitir þeim rétt til að löggilda námssamninga. Þess er ekki að dyljast, að það er beinlínis vegna þeirrar stuttu reynslu, sem fengin er af þessari löggjöf, sem sett var á Alþ. 1936 og hv. 7. landsk. hefir fyllilega viðurkennt, að hefir verið misnotuð þá stuttu stund, sem hún hefir verið í gildi, að þetta frv. er borið hér fram. Það mætti þá líka e. t. v. skoða það sem fyrirboða þess, sem kynni að verða, ef slík ákvæði ættu að standa áfram í l. Hv. 5. landsk. vildi að vísu aðeins tilnefna eitt dæmi um eitt sveinafélag, sem hefði heitt þessum l. nokkuð harkalega; ef hann hefði kynnt sér málið betur, myndi hann hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að þessi ákvæði hafa verið misnotuð á fleiri sviðum nú undanfarið, þótt þeim hafi e. t. v. verið beitt einna hatramast í þeirri grein. Eftir því sem kunnugir menn í þessum efnum hafa tjáð mér, er enginn nemandi í þessum bæ nú við nám í steinsmíði. En í þeirri iðngrein eru hér nú um 70 sveinar og nærri 30 meistarar. Byggingar bæði hér í Reykjavík og líka úti um land, sem iðnlærðir menn vinna við, hafa verið að miklu leyti gerðar úr steinsteypu. Þess vegna mætti búast við, að ekki þyrfti algerlega að loka þeirri iðngrein fyrir mönnum. En hvað sem því liður, hvernig þessi löggjöf hefir verið framkvæmd þann stutta tíma, sem hún hefir gilt, þá er þó annað atriði mjög óhyggilegt. Hv. 7. landsk. vék að því, að hér væri það einkanlega annar aðilinn, sem ætti að dæma um öll þesskonar mál, og sýnist það vera mjög óhyggilegt. Það myndi ekki vera talið tryggt réttarfar í dómsmálum, að aðeins annar aðili ætti að dæma mál, heldur þurfa þeir að vera af hálfu beggja aðilja og svo óhlutdrægir sem unnt er. Slíkt réttarfar tíðkast hvergi, að einungis annar aðili dæmi, og er talið algerlega óviðunandi. Þess vegna er það svo í þessu efni sem öðrum, þar sem þarf að gefa úrskurð í deilum milli aðilja, að óhlutdrægir menn þurfa um málið að fjalla, sem ekki hafa neinna hagsmuna að gæta af því, hvernig málin verða útkljáð. Það er í þessum efnum nauðsynlegt, og tilgangur þessa frv. að koma því til leiðar. Eg vona, að heppnin gefi, að það verði menn, sem láta það sjónarmið ráða í störfum sínum, að dæma svo, að sanngjarnt sé og réttmætt, og ég vil líka vona, að stéttin sé svo mennt, að slíkir menn finnist til að taka það að sér. Það er ekki hægt að mæla á móti því, að þetta er eina færa leiðin, en sú löggjöf, sem Alþ. hefir sett, er óviðunandi, því að það hefir sýnt sig, undir eins og sú löggjöf kom til framkvæmda, að hún er misnotuð, eins og hv. 7. landsk. viðurkenndi um eina iðnstétt. En ég vil segja það, eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið um þessi mál, að ákvæðum l. hefir líka verið barkalega beitt gagnvart nemendum í öðrum iðngreinum. Menn, sem að upplagi eru prýðisvel gefnir til smíða og snillingar í þeirri grein, áður en þeir fá tækifæri til að njóta tilsagnar hjá lærðum mönnum, þeir fá hvergi að nema þessa grein hér á landi, og þeir verða að fara af landi burt til þess að fullkomna sig í þeirri mennt. Þetta er hvorki skynsamlegt, réttlátt né hyggilegt, ekki aðeins fyrir þá stétt, sem þetta mál snertir, heldur einnig fyrir þjóðfélagið í heild sinni. Þetta sýnist mér löggjafanum alls ekki heimilt að láta standa í l. eða framkvæma þau á þessa lund. Þetta frv. ber alls ekki á sér þann blæ, að það eigi að gefa allt iðnaðarnám frjálst, og það er alls eigi rétt. að það sé gert meisturunum í hag, sem græða á því að hafa í þjónustu sinni marga nema, en ekki faglærða menn, sem hafa lokið námi. Tilætlun mín með þessari breyt. er sú, að þeir menn verði skipaðir af iðnn. Alþ. til að dæma þessi mál. sem vel eru til þess hæfir og þekkja þessa grein, hafa góða dómgreind, eru sanngjarnir og fara rétt að. Ég vona að þetta megi heppnast. Ég held þess vegna, hvað sem því liður, að komast megi að einhverju samkomulagi við þá iðnstétt, sem hv. 7. landsk. gerði að umtalsefni, sé ekki skynsamlegt að hafa þessi lagaákvæði þannig, að aðiljar þurfi að togast á og eigast við út af þessu máli. Úrlausn þessa máls á að vera í höndum óvilhallra manna, svo að aðiljar þurfi ekki um þau að deila. Ég hefi enga hvöt til þess að fara frekar út í orsakirnar til þess, að þetta frv. er borið fram. Það er ekkert vafamál, að það sé rétt gert af Alþ. að láta málið til sin taka, og því fyrr sem það er gert, því betra. Þess vegna þykir mér svar hv. 5. þm. Reykv. fjarri lagi. Ræða hans var byggð á misskilningi. Með þessu frv. er alls eigi ætlazt til þess, að meisturum sé gefið frjálst að taka nemendur eftir geðþótta, heldur verður beitt fullkominni aðgæzlu um það, hvaða nemendur eiga að vera í hverri grein, og fengnir menn til að meta þá nauðsyn, sem er á hverjum stað fyrir iðnlærða menn til að starfrækja þann iðnað, sem þar er. Vonandi er, að þeir menn, sem eiga að fjalla um lausn slíkra mála, verði hvorki starfsmenn sveinafélaga né starfsmenn meistara og gæti fullrar réttsýni í úrlausn þessara málefna, sem eru algerlega milli meistara og sveina. Greinin er í fullkomnu samræmi við þetta frv. og raskar því á engan hátt. Viðvíkjandi því, sem hv. 7. landsk. drap á í ræðu sinni, að honum virtist þetta frv., ef að lögum yrði, geta orðið til þess að þrengja réttindi manna úti um land, þar sem ekki væru iðnráð starfandi, og meistarar þar gætu misst réttinn til .ð taka nemendur, má taka það fram, að það kann að vera rétt, þótt ósennilegt virðist, en ég vil vænta þess, að þeir menn, sem skrifa undir námssamningana, gæti frjálslyndis í því að hefta ekki meistara í að fá þann rétt, sem sanngjarnt er, til þess að faglærðir menn geti leyst af hendi þau störf, sem framkvæma þarf á hverjum stað. Ég gerði það fyrir einfaldleik á þessu máli að flytja þetta frv. þannig, en mér dettur ekki í hug að vera á móti því, að framkvæmdinni yrði hagað á annan hátt, ef frv. næði betur tilgangi sínum með því móti. Þetta vandamál verður að leysa á hinn hagkvæmasta og bezta hátt, sem föng eru á, og gæta þess, að réttlæti, fullkomin skynsemi og aðgæzla verði beitt við úrlausn þess. Ég hafði ekki nema ánægju af að eiga viðræður við hv. 7. landsk. um þær uppástungur, sem hann vili gera í þessu máli á annan veg en í frv. stendur, svo framarlega sem öryggi og fullkomið réttlæti fær að njóta sín í þessum málum framvegis. Ég sé ekki ástæða til að fjölyrða frekar um þetta frv. Það er aðeins þetta eina atriði, sem hér á að hreyta og við höfum gert að umtalsefni. Önnur atriði grýpur þetta frv. ekki inn í. Þó að fulltrúarnir, sem talað er um í I. gr. frv., eigi að vera iðnráðunum til aðstoðar, er afskiptum iðnráðanna ekki komið fyrir kattarnef með þessu ákvæði, enda á það ekki að hindra það, að þau geti notið sín. Iðnráðin geta komið till. sínum til ráðuneytisins og það tekið fullkomið tillit til þeirra eftir sem áður. Þetta frv. snertir ekki gildandi l. um þetta efni nema í þessu eina atriði, sem er mjög hæpið að láta standa óbreytt, og er fullkomin nauðsyn að ráða bót á því. Ég get fært fleiri rök fyrir því en ég hefi nú talið, en læt nú staðar numið, enda er það á hvers manns vitorði, að það á ekki að vera svona.

Einar Olgeirsson Flm. þessa frv., hv. l. þm. Árn., hefir gert að umtalsefni þær aðfinnslur, sem ég kom með við síðustu umr. út af þessu máli. Eitt af því, sem hér er farið fram á, er annarsvegar að tryggja það, að hægt sé að fá greiðari aðgang inn í iðngreinar, og meisturum sé gert unnt að fjölga nemum. En hinsvegar á með þessu frv. að taka að nokkru leyti ráðin af iðnráðunum og úr höndum þeirra aðilja, sem áður hafa haft þau. Ég þykist vita, að þetta frv. muni vera borið fram án tillits til þess, hvað viðkomandi meistarar og sveinar álita. Það hefir að engu leyti verið leitað til hinna viðkomandi samtaka á þessu sviði, enda er mér kunnugt um það, að iðnráðin hér í Reykjavík, sem saman standa af fulltrúum frá sveinafélögum og meistarafélögum, hafa haldið fund um þetta frv. og einróma mótmælt því. Það er vitanlegt, að þeir, sem þarna eiga hlut að máli, þeir sem eiga við þessa löggjöf að búa, eru algerlega á móti henni. Hér væri þá beinlinis um það að ræða, hvort hyggilegt væri af Alþ. að setja þvingunarlög gagnvart þessum samtökum í iðngreinunum. Er hyggilegt fyrir Alþ. að hverfa út af þeirri braut, að reyna að hafa samvinnu við þá aðilja, sem eiga að vinna undir þessum skilyrðum? Alþ. hefir haft samvinnu við þá fram að þessu. Hv. flm. ræddi um það, að sveinafélögin hefðu misnotað það vald, sem þau hefðu fengið með löggjöfinni, eins og hún er nú. Það þarf að skapa þarna aðgæzlu og setja tryggingu fyrir því, að alltaf séu nægir möguleikar fyrir menn að komast inn í iðnaðinn. Hv. flm. sagði, að það væri afarhart að menn, sem hefðu sérstaka hæfileika til að læra iðngreinar, skyldu ekki geta komizt þar að hér á landi og þyrftu því að sigla til þesskonar náms. Þessi ummæli eru raunar sönn, en það er æðimargt í núverandi þjóðskipulagi, sem er hart að þurfa að sætta sig við. Það er hart, að margir nemendur skuli ekki fá að halda áfram námi í skólum sökum fátæktar. Það er líka hart, að nemendur skuli vera reknir úr skólum fyrir að hafa ákveðnar skoðanir í þjóðfélagsmálum. Það er líka hart, að fjölskyldumenn skuli hvergi geta fengið vinnu. Svo framarlega, sem á að bæta úr þessu misrétti, verður að gera annað en að hóta þvingunarlögum. Það verður að auka möguleikana fyrir menn til að geta lifað og auka atvinnu manna yfirleitt. Þess vegna er ekki ráðlegt að fjölga í iðnaðinum. Ég þarf ekki að endurtaka það hér, að ef menn fá ótakmarkað að komast að í iðnaðinum til að læra hann, þýðir það, að þeim verður sparkað út úr iðngreinunum, þegar þeir hafa lokið sveinsprófi. Það er nauðsynlegt. að atvinna manna sé aukin. Þá talaði hv. flm. um, að hér væru tveir aðiljar á öndverðum meiði og þyrfti að fá óvilhalla dómara. Það er nú svo, að verkalýðurinn er yfirleitt vantrúaður á það, að ríkisvaldið og Alþ. séu óvilhallir dómarar í slíkum málum. Það hefir verið reynt, að hið eina, sem verkalýðurinn gæti treyst á, er hans eigin dómur, hans eigin réttur til þess að lifa. Hv. flm. hélt því fram, að sveinafélögin hefðu misnotað þau réttindi, er þau hafa fengið. En ég vil segja, að það, sem er að gera, er að reyna að hafa áhrif á það, að slík réttindi séu ekki misnotuð. Mér er ekki kunnugt um, að mikið hafi verið gert til þess að hafa slík áhrif á sveinafél. Það var tekið dæmi um rafvirkjastéttina. Líklega er nú nóg atvinna í þeirri grein, því að hún er bundin við ákveðinn tíma ársins, og það er einkum á vorin og haustin, sem mjög mikið er að gera í þeirri grein, og þá oft eftirvinna. En á öðrum tímum ársins gæti ég trúað, að sé lítið að gera fyrir rafvirkja og stundum atvinnuleysi. Ef ætti að nota þann mælikvarða, að allir ynnu rétta 8 tíma á dag, þegar sem mest er að gera, myndi það þýða óhemju atvinnuleysi í iðninni þess á milli. Það verður að lita með sanngirni á þetta mál. Eftir því sem blöð Framsfl. skýra frá, er nú orðinn hörgull á iðnaðarmönnum í sumum greinum. Það getur verið rétt, en til að bæta úr því verður að fara aðrar leiðir. Mér finnst sú úrbót, sem hv. flm. ætlast til með þessu frv. í þessu efni, vera misrétti; það er, að ráðin yfir aðgangi að iðnaðinum séu tekin úr höndum iðnaðarmannanna og fengin í hendur iðnn. Alþ. Það er ekki til neins að reyna að leyna því, að með þessu frv. eru áhrif iðnaðarmanna á þessa hluti að engu gerð. Að vísu mega þau gera sínar till. um fjölgun nemenda, en þau eru í þessu efni svipt öllu valdi. Frá sjónarmiði meistara og sveina lítur þetta þannig út, að valdið er fært úr höndum stéttarfélaga þessara aðilja yfir í hendur pólitískra flokka á Alþ. Og eins og Alþ. nú er skipað flokkum, sem yfirleitt taka afstöðu á móti verkalýðssamtökunum í sambandi við kaupgjaldsmálin, flokka t. d., sem sameina sig um að setja á stofn gerðardóma o. s. frv. Það er þess vegna auðséð, að út frá sjónarmiði stéttarfélaga iðnaðarmanna getur þetta ekki litið út öðruvísi en þvingunarlöggjöf. Það er tilraun til að svipta sveinana og meistarana ákvörðunarvaldi um þessi efni. Óhjákvæmileg afleiðing af þessu mundi verða aukið atvinnuleysi fyrir stéttir, sem frv. nær til. Ég vil líka vænta þess, að hv. Alþ. taki nokkurt tillit til þess, að það afgr. þetta mál, sem þeir aðiljar segja. sem það snertir mest. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að sú n., sem fær þetta frv. til meðferðar, komi til með að ræða þetta mál alvarlega við viðkomandi aðilja. Eins og ég hefi áður tekið fram, þá veit ég til, að iðnaðarmenn hafa mótmælt þessu frv., og ég tel það ekki heppilegt að ætla að fara að setja slíka löggjöf sem þessa, sem mundi vekja harðvítuga mótstöðu hjá verkalýðsfélögunum, ekki sízt af því að vinnulöggjöfin er nú á ferðinni um leið. Ég get verið flm. sammála um, að það sé hart fyrir menn að geta ekki komizt inn í iðnirnar, en þetta er bara ekki ráðið til að bæta úr því. Ráðið til þess er eitt og aðeins eitt, - það er að auka atvinnuna í landinu. Fyrir þeirri leið höfum við kommúnistar barizt og það er sú eina leið, sem fær er hvað þetta snertir. Ég vil þess vegna vænta þess, að þetta frv. nái ekki fram að ganga í þeirri mynd, sem það er nú, eða neinni annari mynd, sem gæti haft svipaðar afleiðingar og þær, sem ég hefi bent á, að þetta frv. mundi hafa, ef að l. yrði.

*Jón Pálmason: Mér þykir rétt þegar við þessa umr. að segja nokkur orð um þetta mál. Vil ég þá byrja á því að þakka flm. fyrir flutning þess hér inn í þingið, því að það var full þörf á að breyta og bæta við þá löggjöf, sem sett var um iðnaðarnám á þinginu 1936. Það var mönnum þá ljóst, og hefir komið í ljós við reynsluna, að það mundi ekki vera heppilegt að láta fagfélögin hafa vald yfir því, hvað margir fá að læra þessa og þessa iðnina. Það er líka alveg hliðstætt því, að nemendur í skólunum ættu að fá að ráða því, hvað margir nemendur fengju inngöngu í þá. Ég býst við, að það þætti skrítið, ef nemendur í Kennaraskólanum ætluðu með samtökum að varna því, að í skólann fengju að kom fleiri menn en þeim þóknaðist. Hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að það væri óeðlilegt, að valdið færðist frá fagfélögunum yfir til iðnn. Alþ., eða þar með til ríkisvaldsins. En þetta er einmitt það rétta og sjálfsagða, að ríkisvaldið ráði því á hverjum tíma, hvað margir fá að læra þessa og hina iðngreinina. Iðnaðarmönnum hefir hingað til, eins og kunnugt er, verið gefið tækifæri til að okra á sinni vinnu langt fram yfir það, sem sanngjarnt er, og það tækifæri verður náttúrlega alltaf meira, eftir því sem l. standa lengur óbreytt. Það er því siður en svo vanþörf, að þetta frv. fái afgreiðslu á þessu þingi. Hv. 5. þm. Reykv. var að tala um, að þessi breyt., sem hér er gert ráð fyrir, væri ekki lækning á meinsemdunum í þessu efni, heldur væri það, sem gera þyrfti, að auka atvinnumöguleikana og gera minni líkur til að atvinnuleysingjunum fjölgaði. En hv. þm. ætti bara að líta á, að það eru hann og hans skoðunarbræður, sem á undanförnum árum hafa unnið að því að innleiða atvinnuleysið í þetta land. Hér þarf ekkert atvinnuleysi að vera, ef rétt er að farið. Eg skal svo ekki fjölyrða um þetta mál frekar að sinni, en vildi bara láta þetta koma fram þegar við þessa umr. Ég vænti þess sem sagt fastlega, að þetta þing liði ekki svo, að þetta frv. nái ekki fram að ganga.

*Emil Jónsson: Það eru aðeins örfá orð. Ég skal ekki fara mikið út í almennar umr., en get þó ekki látið hjá liða að benda hv. þm. A.-Húnv. á, að það er nokkuð ólíku saman að jafna, að nemendur í Kennaraskólanum ættu að ákveða, hvað margir kæmu í skólann, eða sveinar, í iðngreinunum hafi ákvörðunarrétt um það, hvað margir nemendur fái aðgang að iðngreinunum. Þetta stafar af kennslufyrirkomulaginu, sem er ólíkt á þessum 2 stöðum. Iðnaðarkennsla getur farið fram á tvennan hátt. Það getur verið skólakennsla, og þá ráða sveinarnir engu um það, hvað margir fá inngöngu í þann skóla. Þá er það ríkisvaldið, sem ákveður tölu nemenda. Í öðru lagi getur kennslan verið meistarakennsla, og þá eru það einkafyrirtæki, sem taka að sér kennsluna. Það hlýtur þá að vera undir vilja þeirra einstaklinga komið, hvað marga nemendur þeir taka. Um það er ekkert hægt að fyrirskipa af iðnn. Alþ. Það er ekki hægt að þvinga þá til að taka svo og svo marga nemendur. Þetta er höfuðmunurinn á þessum tveimur kennsluaðferðum. Með þessu vildi ég hafa svarað fullyrðingum hv. þm. A. Húnv. Ég get í sambandi við þetta komið að einu atriði, sem ég vildi svara hv. flm. Hann taldi, að slíkt réttarfar sem hér tíðkaðist mundi hvergi annarsstaðar tíðkast, að ólíkir aðiljar, eins og sveinar og meistarar, vildu tryggja íhlutunarrétt sinn til að hafa áhrif á það, hvað margir lærðu ýmsar iðngreinar. Þetta er að nokkru leyti sami misskilningurinn eins og kom fram hjá hv. þm. A.-Húnv. Hér er ruglað saman meistarakennslu og skólakennslu. Hér er nú meistarakennsla. Ef þess vegna Alþ. vill fara að ráða því, hvað margir fái að læra iðn, þá verður það að koma á fót nýrri skólastofnun og taka málið frá annari hlið en það hér er gert. Ég er alveg sannfærður um, að þótt þetta frv. verði samþ., þá hefir það engin áhrif á þessa hluti. Það heldur eftir sem áður áfram að vera samningsatriði milli meistara og sveina, hvað marga nemendur skuli taka. Það er víst, að sveinunum finnst það ekki þýðingarminna, hversu margir eru teknir inn í iðnina, en hitt, hvað kaupgjaldið sé. Þess vegna hlýtur það að vera tekið inn í kaupsamninga, hversu margir nemendur skuli vera teknir á hverjum tíma. Þeir hafa aðstöðu til að geta ráðið þessu. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að að vísu væri erfitt að komast að í iðnir núna, en ráðið til þess að bæta úr því væri ekki það, sem í þessu frv. fælist, heldur hitt að auka atvinnuna fyrir iðnaðarmenn. Þetta er rétt svo langt sem það nær. En það vill nú svo einkennilega til, að einmitt sú iðngreinin, sem hefir ekki átt við sérstakt atvinnuleysi að búa - það eru rafvirkjarnir - hefir orðið til að beita þessu ákvæði órýmilega. En það er náttúrlega svo með öll l., að það geta verið einhverjir, sem vilja nota sér þau í hag meira en góðu hófi gegnir. En ég er ekki trúaður á, að þessum l. muni yfirleitt verða beitt harkalega af iðnaðarmönnum. Þess vegna er ég á því, að það sé ekki á þessu stigi málsins þörf á að afgr. þetta frv., heldur sjá hverju fram vindur. Ég get fullvissað hv. flm. um það, að við erum ekki á neinn hátt lausir við vandkvæði þessa máls, þó að þetta frv. verði samþ. Ég mun, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, styðja að því, að þetta mál verði athugað í n. og reynt að finna ráð við þeim agnúum, sem reynzt hafa á l., hvort sem farin verður þessi leið eða önnur. Ég skal viðurkenna, að þessi agnúi er hér á l. og að það er nauðsynlegt að reyna að ráða bót á honum á einn eða annan hátt.

* Flm. (Jörundur Brynjólfsson): Síðustu ummæli hv. 7. landsk. gáfu til kynna, að hann er mér sammála um þetta mál, það er að ráða bót á þeim agnúum, sem hafa sýnt sig á gildandi löggjöf um þetta efni. Í raun og veru nægir mér þessi játning hans og þarf ekki frekar við hann að tala um málið. Ég er honum þakklátur fyrir þessar undirtektir. Ég hefi hvorki farið fram á meira né minna en að ráða bót á þessum agnúum. Mér þykir leiðinlegt, að hv. 7. landsk. skyldi ofurlítið víkja við mínum orðum, þegar hann var að tala um, að ég hefði sagt, að hér væri einkennilegt réttarfar. Með þeim orðum átti ég ekki við frekar í þessum málum, heldur ef slíkt réttarfar væri ríkjandi í dómsmálunum yfirleitt. Ég hélt ég hefði komizt þar svo skýrt að orði, að ekki þyrfti að valda misskilningi, en það kann að vera, að mér hafi þar mislukkazt. Það er ekki nema gott um það að segja, ef aðiljar geta komið sér saman um þetta, en nú hefir það ekki orðið í fleiri en einni iðngrein, svo að málaferli hafa jafnvel risið út af þessum málum. Mér sýnist því ekki hyggilegt að slíkt ástand sé látið haldast. Finn ég að skoðanir okkar hv. 1. landsk. fara saman um þetta. Hann viðurkenndi, að ráða þyrfti bót á þessu, en var hinsvegar í efa um, með hvaða hætti það yrði bezt gert. Mér hefir ekki dottið í hug að segja: Svona á að ráða bót á þessu og allar aðrar leiðir eru ófærar. Verði bent á einhverjar aðrar færar leiðir, er ég ánægður, og skal ég með ánægju eiga tal um það við hv. 7. landsk., hvernig þetta megi takast. Hv. 7. landsk. sagði, að ekki væri víst, þótt bót yrði ráðin á þessum agnúa, þá batnaði nokkuð samkomulagið milli sveina og meistara, þar sem þá á annað borð greindi á. Það má vel vera, en það tekur ekki til þessa máls, þótt deilur standi um önnur atriði. Það er þess vegna óþarft fyrir okkur að fjölyrða um það og með því færa málið út á víðara svið en það nær samkvæmt frv. Ég þarf ekki að segja mörg orð út af ræðu hv. 5. þm. Reykv. Hann taldi, að þetta væri þvingunarlög og færði það sem ástæðu, að báðir aðiljar væru á móti þessari breyt. Heldur þessi hv. þm., að það væri nokkuð meira öryggi fyrir réttlæti málsins, að annar aðilinn væri með og hinn móti því. Ég álít, að ekki sé hyggilegt með lausn slíks máls sem þessa að biða eftir því, að það ástand skapist, að annarhvor aðilinn verði ánægður með þá lausn, sem fæst, því að þá kemur fram sú tilhneiging, að hvor aðilinn um sig vill ráða. Er ekkert að segja við því, ef vel er ráðið, en það er sagt, að maður sé blindur í sjálfs sín sök, og það er ekkert sérstakt, hvað áhrærir þessar stéttir. Það er svo með alla menn. Og við þurfum þess vegna ekkert að kippa okkur upp við það, ef okkur kynni að greina á, þá verður hvorugum okkar trúandi til þess að gefa óvilhallan úrskurð um eigin ágreining okkar. Að öllum eðlilegum hætti myndi verða kjörinn til þess óvilhallur maður, sem hefði það eitt sjónarmið, að úrskurða á sem réttlátastan hátt. Þannig hlýtur það alltaf að ganga til. Hv. 5. þm. Reykv. falaði um, að það ætti að sparka sveinunum, þegar þeir hafa lokið sínu námi. Þetta er sagt alveg út í hött. Það er ekki rétt af þessum hv. þm. að gera þeim mönnum getsakir, sem kynnu að fara með þetta vald, ef frv. verður að lögum, að þeir hlytu að misbeita því. Maður hefir ekki leyfi til þess, fyrr en það hefir sýnt sig, að þeir kunni ekki með umboð sitt að fara. Hann vildi telja, hv. 5. þm. Reykv., að þetta frv. væri ekki til að ráða bót á atvinnuleysinu. Það er mér líka ljóst. En er hann nú samt alveg viss um það, að ef iðnfélögin, sem hyggja í Reykjavíkurbæ, koma því í framkvæmd, sem þau hafa nú gert samþykkt um, að það hafi engin áhrif á atvinnu í iðnaði? Ég vildi nú biðja hv. þm. einmitt að kynna sér þessi mál ofurlitið betur, og síðan skulum við eiga tal saman um þau. Ég held, að hans niðurstaða hlyti að verða sú, ef það gengi fram, sem talað hefir verið um hér milli sumra iðnfélaganna viðvíkjandi byggingariðnaði í Reykjavíkurbæ, þá myndi aukast atvinnuleysi í iðngreinunum. Og af því að ég veit, að hv. 5. þm. Reykv. vill tala máli lítilmagnans og meinar það náttúrlega, þá er ég ekki öldungis viss um nema það komi mikið almenningi þessa bæjar við, að sú iðnstétt, sem vinnur að byggingu í bænum, komi ekki öllum sínum ráðum fram. Ég er býsna hræddur um það, að þegar almenningur ætti að greiða húsaleigu eftir þeim kaupgreiðslumáta við húsbyggingar, þá yrði hann óþægilega var við það gegnum húsaleiguna. Það er og vitaskuld gott og fagurt af hv. 5. þm. Reykv. að bera iðnstéttirnar og þeirra hag fyrir brjósti, en hann má ekki gleyma þeim, sem fyrir utan þær standa. Og það veit ég, að hann vill ekki heldur gera. Allar hans bollaleggingar um misnotkun í þessu efni eru alveg út í hött; hann getur ekkert um það staðhæft. En hann getur ekki annað en viðurkennt, að það hafi verið sýnt óréttlæti af hálfu sumra sveinafélaga nú siðan þessi nýja löggjöf var sett. Og þótt eitthvað kynni á því að bóla síðar meir, svo að ég víki að því, sem mér fannst skína í gegnum ræðu hv. 7. landsk., þá verður Alþingi ekki sakað um það, þó að slíkt kunni að koma fram. Ég geri nokkurn mun á því, hvort slíkt hátterni styðst við lagabókstaf eða engin lög eru fyrir slíkri framkomu manna, og það veit ég, að hv. 7. landsk. gerir líka höfuðmun á. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Ég hefi haldið mér við kjarnaatriði þessa máls, og lýk ég máli mínu nú. Óska ég, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til iðnn. og 2. umr.

Forseti (GSv): Umr. hafa nú um hríð staðið um málið, og má vænta þess, að þeim sé að mestu lokið. Kvatt hefir sér hljóðs hv. 5. þm. Reykv., og gerir hann stutta aths.



Herra forseti! Svo sem vænta mætti, fann íhaldið lyktina af frv. þessu. Hv. þm. A.-Húnv. var ekki lengi að standa upp og lagði hann mikla áherzlu á að hraða þessu frv. í gegn með sem allra mestum krafti. Það er svo sem auðséð, hvað hann og hans flokkur ætla að reyna að gera til þess að skapa sem allra mest atvinnuleysi í iðnaði og lækka svo kaupið, því að þeir vita, að atvinnuleysið er lífsskilyrði fyrir auðvaldið og yfirstéttirnar. Og þeir vilja halda niðri kaupinu og skapa óheilbrigða samkeppni meðal verkamanna, og þess vegna eru þeir á móti því að takmarka aðganginn að iðngreinunum, svo að atvinnuleysið verði ekki tilfinnanlegt. Það þarf ekki að tala mörg orð um það, en það var skemmtilegt að fá þetta nú við fyrstu umr. Þá minntist hv. flm. á í síðustu ræðu sinni, að ég hefði verið að tala um, hvort mér hefði þótt betra, að annar aðilinn hefði verið ánægður. Það var ágætt, að hv. 1. þm. Árn. skyldi koma inn á þetta, því að það er einmitt það, sem hann með öðrum var að framkvæma á Alþingi í sambandi við vinnulöggjöfina, - í sambandi við þá löggjöf, sem snertir verkamennina. Þá var þessi löggjöf pínd í gegn, þar sem aðeins annar aðilinn var ánægður, en hinn óánægður. Þar voru atvinnurekendur harðánægðir, en verkalýðurinn óánægður. Við erum á móti slíkri lausn, þar sem báðir eru óánægðir. Við viljum, að báðir aðiljar séu ánægðir, en það er líka sú eina eðlilega lausn. Það vona ég, að hv. flm. sé mér sammála um. Er ég því hræddur um, að það sé fjarri lagi, að hann fari að leggja mér lífsreglurnar um afstöðuna til þessa máls. Svo kom hann inn á byggingar í sumar, og hvernig liti út með byggingariðnaðinn. Það var líka mjög heppilegt að koma nú inn á það. Ég vil biðja hv. þm. og hans flokksmenn að kynna sér, hvernig lítur út með byggingar í Reykjavik, og hvort standi á iðnfélögunum. Það er útlit fyrir, að ekkert verði byggt í sumar. Það er ekki út af vinnulöggjöfinni og slíku. Ég vil biðja Framsfl. að athuga sína afstöðu viðvíkjandi verkamannabústöðunum, sem hefði átt að byggja í sumar og er eitt af stærstu atvinnuatriðunum í sambandi við byggingar. Hv. flm. talaði heilmikið um umhyggju fyrir almenningi og að það megi ekki gleyma honum. En hvernig man þessi hv. þm. eftir almenningi í sambandi við húsnæðismálin? Það eru til lög um byggingarsjóð kaupstaða, og samkvæmt þeim lögum á að leggja helming af tekjum tóbakseinkasölunnar til þessa byggingarsjóðs. En það er afnumið með bráðabirgðalögum, „bandorminum“ illræmda, á hverju Alþingi. Og ég vildi mælast til þess við hv. flm., sem ber svona mikla umhyggju fyrir byggingum í Reykjavík, að hann myndi eftir þeim, þegar „bandormurinn“ kemur til atkvgr., og legði sitt lið til að fella ákvæði 3. gr. og sjá til, að hægt sé að byggja verkamannabústaði. Alþýðan hefir einmitt barizt fyrir því, að finna möguleika til að byggja þannig, að húsnæðið yrði ekki eins dýrt. Hvernig er séð fyrir því, að fólkið fái að búa ódýrt? Er það iðnlöggjöfin, sem gerir það erfiðara? Nei, heldur er það Alþingi á síðustu 5–6 árum, sem hefir með sérstökum lögum afnumið lögin um verkamannabústaðina að nokkru. Ef þingflokkur Framsfl. vill hugsa um útlitið í Reykjavík, og þá húsnæðið og byggingar, þá ættu þeir fyrst og fremst að endurskoða gaumgæfilega afstöðu sína í þessu máli. Ef á að lækka húsaleiguna í Reykjavík, verður það aðeins gert með því að byggja ódýrt og við hæfi alþýðunnar, og það er það, sem með verkamannabústöðunum hefir verið stefat að. Það kemur alltaf út á það sama, það er ekki iðnlöggjöfin, sem dregur niður, heldur er það atvinnuleysisástandið og framkoma Alþingis og jafnvel sérstaklega Framsfl., eins og í sambandi við þetta mál.

*Jón Pálmason: Ég vildi segja nokkur orð við hv. 7. landsk. út af ræðu hans áðan. Hann taldi það byggt á misskilningi, að líkja því saman, að takmarka nemendafjölda í skólum með fyrirskipun þeirra nemenda, sem fyrir væru, og þeirri takmörkun, sem hér hefir verið gerð í löggjöfinni um iðngreinar. En þetta er vel sambærilegt, þótt á öðrum stöðum sé verklegt nám, en á hinum bóklegt. Það út af fyrir sig er rétt, að það er ekki hægt að þvinga meistara til að taka fleiri nemendur en þeir óska sjálfir eftir. En ég fullyrði, að það eru margir meistarar í iðngreinum, bæði hér og annarsstaðar, sem myndu gjarnan vilja taka fleiri nemendur en þeir hingað til hafa átt kost á. En það eru þessi bönn, sem framkvæmd hafa verið samkvæmt iðnlöggjöfinni, sem hafa orsakað það, að mjög erfitt er að koma nemendum í þessa og þessa iðngreinina. Það er þess vegna alls ekki rétt af hv. 5. þm. Reykv. að tala um óánægju hjá báðum aðiljum með frv. Ég fullyrði, að það hefir verið mjög rík óánægja hjá ýmsum, sem hafa kennslu með höndum í iðngreinum, með gildandi lög um iðnnám. Og þess vegna leiðir það af sjálfu sér, að eftir því sem rýmkað verður á þeirri löggjöf, eftir því fyrr fellur það nærri skoðun þeirra, sem vilja frelsi á þessu sviði. Hinsvegar er þess að geta, að með því að takmarka réttindi þeirra, sem kennslu stunda í þessu efni, sem allra minnst, þá verður hlutaðeigandi kennari miklu fúsari til að taka nemendur. Af því, sem ég hefi fengizt við að koma nemendum að iðngreinum, þá er mér kunnugt um, að margir hefðu viljað vinna fyrir lakari kjör en lögbundið er, ef þess hefði verið kostur. Viðvíkjandi því, sem hv. 7. landsk. talaði um, að kaupkröfupólitík hefði ekki orðið til að skapa atvinnuleysi í landinu, þá geri ég ráð fyrir. að flestir sjái - því að það er eins ljóst eins og nokkur hlutur getur verið -, að einmitt kaupkröfupólitíkin verkar meir en nokkuð annað í þá átt, að draga fólk frá framleiðslu sveinanna í kaupstaðina, í hið alkunna atvinnuleysi þar. - Þá var hv. þm. að tala um, að það myndu fleiri fá vinnu, ef þeir ynnu fyrir ekki neitt. Til slíks orðalags gaf ég ekki tilefni, og finnst mér það ósamboðið jafnprúðum manni eins og hv. þm. venjulega er. En ég geri mikinn mun á, hvort menn hafa hóflegt kaup eða heimtaðar eru 20-30 krónur á dag, eins og í þeim ýmsu iðngreinum, sem hér um ræðir. Og slíkar kaupkröfur hljóta alltaf að skapa atvinnuleysi, og ég get ekki talið það nokkuð of mælt, þótt það sé kallað okur á vinnu. Og undirstaðan undir þessu fyrirkomulagi er fagfélagsskapurinn og löggjöfin, sem hann byggist á og meðal annars er bundin við það, að loka iðngreinunum, eins og gert hefir verið síðustu árin. Hv. 5. þm. Reykv. talaði hér um, að svo sem vænta hefði mátt, hefðu sjálfstæðismenn fundið lyktina af þessu frv., því að við vildum vinna að því, að hér væri atvinnuleysi í landinu. Þetta er einmitt algerlega að snúa við réttu og röngu, því að flokkur þessa hv. þm. og hans skyldmenna í pólitískum skilningi lifa beinlínis á því, að sé sem allra mest atvinnuleysi og vandræði í atvinnumálum í þessu landi. Því að hluturinn er sá, að eftir því sem þvingunin er meiri og kaupið heimtað hærra, eftir því verður minni atvinna og atvinnuleysið tilfinnanlegra. Að öðru leyti skal ég ekki svara þessum hv. þm. nánar um þessi atriði, því að þess gerist ekki þörf, af þeirri einföldu ástæðu, að það er ljóst mál fyrir þeim mönnum, sem sjá og skilja þá aðstöðu, sem er nú að skapast, og þá meðal annars fyrir áhrif þess flokks, sem þessi hv. þm. er fulltrúi fyrir.



Ég hefi leyft mér að koma fram með frv. þetta nú, enda þótt allmjög sé liðið n tíma þingsins og því sé fyrirsjáanlegt, að ekki verði tækifæri til þess að sinna því mikið nú. En ég hefi viljað hreyfa því eigi að síður, ef það mætti verða til þess að flýta fyrir því síðar meir og fá menn til að athuga það jafnvel betur en mér hefir gefizt kostur á. Um efni frv. get ég að mestu skírskotað til grg. þeirrar, sem því fylgir. Ég þykist vita, að hv. þdm. sé ljóst, að starfsemi sú, sem frv. ræðir um, er þýðingarmikil og getur leitt margt gott af sér, ef hægt er að sinna henni eins vel og nauðsyn ber til, og jafnframt hitt, að eigi að vænta árangurs af henni, þá útheimtir hún mikla fjármuni um langan tíma. Að við höfum hafizt svo seint handa með framkvæmdir í þessu stórmáli, stafar ekki af því, að við höfum ekki tekið eftir, að slíkrar starfsemi sem þessarar væri hér full þörf, heldur hefir um það ráðið fjárskortur o. fl. Enda þótt sá litli vísir að tilraunastarfsemi, sem við höfum komið upp, hafi haft yfir litlu fé og litlum starfskröftum að ráða, þá hefir hann eigi að síður borið nokkurn árangur, þó að starfsemin verði að teljast mjög skammt á veg komin, ef við mælum okkur á mælikvarða stórþjóðanna í þessum efnum. Þegar það auðnast að koma þessari starfsemi í nokkurnveginn nútímahorf, þá mun fara hér eins og alstaðar annarsstaðar, að hún verði landbúnaðinum til mikilla hagsbóta, svo mikilla, að um slíkt verði engar áætlanir gerðar á þessu stigi málsins. Að ég hefi viljað hreyfa þessu nú, er eins og ég þegar hefi tekið fram, til þess að fá menn til meiri umhugsunar um þetta en verið hefir. Fyrirkomulagið á starfrækslunni, þegar að framkvæmdum verður horfið, umfram það, sem nú er, verður að fara eftir því, sem bezt hentar í hverri grein, og að sjálfsögðu að sníða alstaðar stakk eftir vexti. Að sjálfsögðu get ég ekki ætlazt til, að hv. landbn. geti offrað miklum tíma í þetta mál á þessu þingi, þar sem svo mjög er orðið áliðið þingtímans, en hins vil ég vænta, að hún gefi því síðar meir þeim mun meiri gaum og greiði þá fyrir því á þann veg, sem bezt má verða. Um skýringar á hinum ýmsu atriðum frv.- vísa ég til grg. Ég vil geta þess, að af vangá hafði fallið niður í handritinu, sem fór í prentun, í 3. gr. B. við 2. tölul. orðin: Jafnframt sé lögð áherzla á gæði ullar. - Geri ég svo að till. minni, að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn. að umr. lokinni.



Mér þykir rétt að segja nokkur orð um þetta mál, enda þótt ég sé í n. þeirri, sem fær það til meðferðar. Það er rétt, að hér er um stórmál að ræða, sem vel þarf að athuga. Nú er varið um 2 millj. kr. úr ríkissjóði til landbúnaðarins. Það ræður því af líkum, að það varðar miklu, að því fé sé vel og hagkvæmlega varið. Það er stórmikið fé á okkar mælikvarða og það veltur á miklu, að það sé notað á réttan hátt. Það er rétt, sem hv. flm. frv. tók fram í framsöguræðu sinni, að það er svo miklu minna, sem Íslendingar leggja hlutfallslega fram til ýmiskonar tilraunastarfsemi, en flestar aðrar menningarþjóðir gera, þar sem landbúnaður er stundaður eitthvað verulega, og þess vegna er það réttlátt að taka þetta mál til athugunar, og það rækilegrar athugunar. En hitt orkar nokkuð tvímælis, hvort þetta frv. eins og það liggur fyrir geti leyst þetta mál á réttan hátt. Það er hér gert ráð fyrir því, að sett séu á stofn tilraunabú sitt í hverjum landsfjórðungi. Nú er það svo, að það hefir verið nokkur tilraunastarfsemi hér á landi, og hún hefir verið rekin alla leið frá aldamótum. Þegar Búnaðarfélag Íslands var stofnað um aldamótin, þá hóf það tilraunastarfsemi hér í Reykjavík, sem svo hefir verið haldið áfram á Sámsstöðum og að nokkru leyti á Laugarvatni. Þegar Ræktunarfélag Norðurlands var stofnað 1903, þá byrjaði það á tilraunastarfsemi, sem svo hefir verið aðalverkefni þess síðan, enda mun hún halda nafni þess á lofti mest af öllu því, sem það hefir gert í þau 35 ár, sem það er nú búið að starfa. Það er enginn vafi á því, að sú tilraunastarfsemi, sem þar hefir verið rekin með tiltölulega mjög litlu fjármagni, hefir gert mjög mikið gagn. Ég vil í því sambandi nefna eitt dæmi. Strax og þessar tilraunastöðvar hófu starfsemi sína gerðu þær tilraunir með sáðslétturæktun. En svo einkennilega vildi til, að tilraunastöðvunum heppnaðist þetta vel, en bændum þeim, sem ætluðu að taka það eftir þeim, heppnaðist það ekki. Og fram yfir 1920 var mikill munur á því, sem bændur fengu í „praksis“ með því að nota grasfræræktun, og því, sem fékkst á tilraunastöðvunum. Þá sögðu margir sem svo: Hvaða gagn er að því, þó hægt sé að búa til góð sáðsléttutún á tilraunastöðvunum, ef það er ekki hægt hjá bændunum sjálfum? En það hefir nú sýnt sig, að tilraunastöðvarnar höfðu rétt fyrir sér, en bændur höfðu ekki lært að notfæra sér það, sem þær kunnu og gátu gert. Nú má segja, að lausn sé fengin á þessu. Ég bendi á þetta til þess að sýna, að á vissum sviðum hefir ótrúlega mikill árangur náðst með þeirri litlu fjárveitingu, sem til þessa hefir verið veitt. Við höfum nú 2 tilraunastöðvar, sem fást við tilraunir með jarðyrkju. Það eru tilrannastöð Ræktunarfélags \orðurlands á Akureyri og tilraunastöðin á Sámsstöðum, og svo er lítillega fengizt við tilraunir á Eiðum. Það má því segja, að það sé vísir til tilraunastöðva í 3 fjórðungum hér á landi, eða tilraunabúa, eins og það er nefnt hér í þessu frv. Þessar tilraunastöðvar fást að vísu eingöngu við tilraunir með jarðrækt, en ekki með búpeningsrækt. Þessar tilraunastöðvar hafa nú samtals 25 þús. kr. styrk af opinberu fé til þessarar starfsemi, sem er mjög lítið fé samanborið við það, sem slíkar stöðvar hafa erlendis, svo það er ekki hægt að búast við hliðstæðum árangri. En það, sem ég vildi benda á við þessa 1. umr., er, að mér virðist það, að miða við 4 bú, sitt í hverjum landsfjórðungi, sé nokkuð þröngt. Ég held, að það þyrfti að taka þetta til rækilegrar yfirvegunar, áður en slík skipan er á þessu gerð. Það verður vitanlega að skoða þær stöðvar, sem þegar eru reknar af Ræktunarfélaginu á Akureyri og Búnaðarfélagi Íslands á Sámsstöðum, sem uppistöðu í þessi væntanlegu tilraunabú. Það er búið að kosta miklu fé til beggja þessara staða, og það eru miklir möguleikar til þess að halda áfram stórauknum tilraunum á þessum stöðum. Ég vil í þessu sambandi minna á, að það eru rekin opinber bú við bændaskólana, og það mun hafa vakað fyrir þeim, sem undirbjuggu bændaskólalögin á sínum tíma, að þessi bú væru að einhverju leyti notuð til tilraunastarfsemi, annaðhvort snertandi búfjárrækt eða jarðrækt. Það þarf því að athuga í sambandi við þetta frv., að hve miklu leyti eigi að taka skólabúin við bændaskólana inn í tilraunastarfsemina. Það er nokkuð, sem mælir með því, og nokkuð, sem mælir á móti því. Þeir piltar, sem þar vinna, þurfa að fá að vinna að almennri landbúnaðarstarfsemi, og að því leyti er ekki heppilegt, að búin væru öll sett í tilraunastarfsemi, sem yrði kannske nokkuð fjarri eðlilegum búrekstri. Það er svo aftur ýmislegt, sem mælir með því, að tilraunastarfsemi sé rekin þar. Ég sé ekki, að það verði neitt úr landbúnaðardeildinni við atvinnudeild háskólans á annan hátt en þann, að hún fái bú til umráða í nágrenni Reykjavíkur, þar sem gerðar væru ýmiskonar tilraunir með búpening, bæði fóðurtilraunir og sjúkdómatilraunir og að einhverju leyti jarðræktartilraunir. Þetta bú yrði að vera í nágrenni við Reykjavík. Ég vil með þessu benda á, að það er dálítið erfitt að hnitmiða þetta við 4 bú, sitt í hverjum landsfjórðungi. Mín skoðun er sú, að þetta mál þurfi að yfirvega miklu meira, og sé einmitt um verkefni að ræða, sem ekki verði leyst til hlítar nema skipuð verði mþn. til að taka þetta til athugunar, því þetta er í eðli sínu svo stórt mál. En hinsvegar eru svo litlir möguleikar fyrir okkur að geta lagt verulegt fjármagn til þessara hluta. Við verðum að gera okkur ljóst, að ef á að setja upp regluleg tilraunabú, sem eigi jöfnum höndum að fást við tilraunir snertandi jarðrækt og búfjárrækt, þá kosta slík bú stórfé, ef þau eiga að vera búin svipuðum tækjum og nú eru gerðar kröfur um til slíkra tilraunastöðva erlendis. Og þetta mál verður að taka upp á þeim grundvelli, að athugaðir séu hinir fjárhagslegu möguleikar, sem þetta eigi að hvíla á. Að mínum dómi er það ekki mikils virði að fá heimildarlög, sem miðuð séu við það, að þetta sé gert, þegar fé er veitt til þess í fjárl. Þetta mál þyrfti þess vegna að athuga og undirbúa bæði hvað snertir faglegu hliðina eða þau verkefni, sem á að taka til meðferðar, og á hvern hátt ætti að skipta þeim milli stöðvanna, og svo þyrfti hinsvegar að athuga vandlega hinn fjárhagslega grundvöll undir þessu. Ég vil taka það fram, að ég er hv. 1. þm. Árn. þakklátur fyrir að hafa hreyft þessu máli, því málið þurfti að koma fram í einhverju formi, og tel ég þá niðurstöðu heppilegasta, að skipuð sé nefnd, sem athugi málið milli þinga. Það ætti ekki að þurfa að vera mjög kostnaðarsamt. Þar þyrftu að eiga sæti einhverjir af helztu tilraunamönnunum í landinu, ásamt öðrum mönnum. En ég hefi ekki trú á því, að þetta mál verði leyst vel á öðrum grundvelli, því það, sem hér þarf að gera, er að samræma þetta við þá staði, sem fyrir eru, og athuga, á hvern hátt hægt er að auka þetta með því að taka né verkefni til meðferðar, án þess þó að verja til þess mjög auknu fjármagni. Það verður erfitt að gera þetta svo vel fari. Ég taldi rétt að láta þessar aths. koma fram við málið nú við 1. umr. í þessari hv. d. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta, því sennilega fer þetta mál til landbn., sem ég á sæti í.



Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Skagf., að ég er hv. flm. þakklátur fyrir að hafa flutt þetta mál inn í þingið, því það er enginn vafi á því, að ef á að gera okkar landbúnað samkeppnisfæran við landbúnað annara þjóða, þá þarf að hafa hér miklu meiri tilraunastarfsemi heldur en verið hefir hingað til. En það, sem kom mér til að standa upp við þessa 1. umr. málsins, er það, að ég vil benda á, að þar sem hv. flm. gerir ráð fyrir því í frv., að þessi 4 tilraunabú hafi einnig með höndum tilraunir með loðdýrarækt, þá tel ég, að loðdýraræktin þurfi að hafa sérstakt tilraunabú og tilraunir með hana geti ekki komið að gagni með því að vera inni í hinum búunum. Loðdýraræktin er svo fjölþætt og víðtæk, að það hefir sýnt sig erlendis, að það þarf að gera mjög miklar tilraunir með það, hvað sé hagkvæmast að því er snertir meðferð og fóðrun dýranna. Það hefir líka sýnt sig, að þetta þarf að vera mismunandi eftir skilyrðum, svo hið sama á ekki við alstaðar. Þess vegna er það einmitt áríðandi fyrir þessa atvinnugrein, þar sem hún er hér í byrjun og í miklum vexti, að það verði mjög fljótlega hafizt handa um að koma á fót tilraunabúi til þess að reyna að finna þær leiðir, sem eru beztar í ræktun og meðferð þessara dýra. Ég vil þess vegna beina því til þeirrar n., sem væntanlega fær þetta mái til meðferðar, að hún taki það til athugunar og geri till. um það, að stofnað verði a. m. k. eitt tilraunabú í loðdýrarækt, sem líklega væri bezt að hafa við annanhvorn bændaskólann, og þá líklega heldur á Hvanneyri. Þar er þegar byrjað á myndarlegri loðdýrarækt, og þar þyrfti því sem fyrst að stofna tilraunabú til þess að reyna að finna þær beztu leiðir í meðferð og fóðrun ýmisk. loðdýra. Í frv. er aðeins talað um refarækt, og það er vitanlega aðallega refarækt, sem enn er stunduð hér á landi. En það er til margskonar önnur loðdýrarækt, svo sem minkarækt o. fl. Þetta má því ekki eingöngu vera bundið við refaeldi, heldur þarf þetta að vera tilraunabú með ýmiskonar tegundir loðdýra, bæði þær loðdýrategundir, sem þegar eru ræktaðar, og eins þær, sem kunna að verða ræktaðar hér á landi.



Ég vil þakka þeim hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, fyrir góðar undirtektir undir þetta mál. Mér er það fullkomlega ljóst, að þetta frv. mun þurfa ýmiskonar breyt., og ég tek fegins hendi öllu því, sem fram kemur og má verða málinu til búningsbóta og til gagns. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Skagf., að áður en ráðizt er í framkvæmdir í þessu efni, þá þurfi að gera nákvæmar athuganir á þeirri starfrækslu, sem fyrir er í landinu, og taka tillit til hennar, þegar þessu máli er ráðið til lykta. Það verður sennilega að gera það að meira eða minna leyti við setningu löggjafar um þessi efni, og þó ef til vill enn frekar, þegar ráðizt er í framkvæmdir. Það má vel vera, að frv. þyrfti að vera frjálsara og víðtækara að því leyti, að heimilt væri að haga starfrækslunni nokkuð á annan veg en hér er talað um, eins og hv. 2. þm. Skagf. drap á. Fyrir mér vöktu aðallega þessi 4 tilraunabú, og þar að auki taldi ég bændaskólana að sjálfsögðu, en með ákvæðum 10. gr. bjóst ég við, að ef til vill mundi mega ná þeirri starfsemi, sem ekki færi fram á aðalbúunum. Þó má vel vera, að einmitt ákvæði þessarar gr. þurfi að vera enn viðtækari til þess að vel sé fyrir þessu séð. Þá var eitt atriði, sem hv. þm. A.-Sk. minntist á, en það var viðvíkjandi loðdýrarækt. Það er rétt, að þetta frv. minnist aðeins á refaeldi, en það er vafalaust ástæða til að hafa það rýmra, svo það geti tekið til annara loðdýrategunda, sem farið er að ala hér upp. Ég hefi svo ekki frekar um þetta að segja. Það má vel vera, að það sé einmitt mjög eðlilegt, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði í þessu efni. að málið sé tekið milli þinga til enn rækilegri undirbúnings og það verði um leið og l. eru sett um þetta efni nokkuð fyrirfram afmörkuð og ákveðin starfsemin. En hinsvegar get ég búizt við því, að eftir því sem tíminn líður og fengizt er við þessa starfsemi, þá þurfi að haga henni nokkuð eftir þeirri reynslu, sem fæst jafnóðum, og þá er - eins og hann vék að - nauðsynlegt, að löggjöfin sé það rúm og frjáls, að hægt sé að koma slíkum breyt. við jafnóðum og nauðsyn krefur.

* Flm. (Bjarni Bjarnason): Ég get verið mjög stuttorður um þetta mál við þessa umr. Það þarf að sjálfsögðu - ekki síður en önnur mál athugun í n. En þessu stutta frv. fylgir allýtarleg grg., og er hún samin í samráði við forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins. Frv. er einnig flutt eftir hans ósk, eftir að hann hefir fram kvæmt l. um raforkuvirki nú í nokkur ár. Er hér um tvö höfuðatriði að ræða, annarsvegar endurbætur á framkvæmd eftirlits með raforkuvirkjum, og hinsvegar aukið eftirlit með innflutningi efnis til raforkuvirkja og rafmagnsnotkunar. Um hið fyrra er það að segja, að það er samkv. núgildandi l. mjög takmarkað, sem eftirlitinu ber skylda til. Frá þessu er greinilega skýrt í grg., og sé ég því ekki ástæðu til að fara um það mörgum orðum. Hinsvegar er það og vitað, að rafmagnsstöðvar, sérstaklega þær smærri úti um landið, þyrftu að sjálfsögðu miklu meira eftirlit heldur en þær hafa nú, svo að af því hlýzt stórtjón fyrir hlutaðeigendur. Lagnir eru t. d. oft fljótfærnislega lagðar og ekki svo vel um þær búið sem skyldi. Og þegar við það bætist, að viðhaldið er lélegt, sem m. a. stafar af því, að ekki er eftirlit, þá er augljóst, hversu mikill skaði getur af hlotizt. Þó er það vitanlegt, að bæði ýms félög og einstaklingar hafa gert meira en í þeirra valdi hefir staðið til þess að tryggja allt öryggi í sambandi við notkun rafmagnsins. En verði frv. þetta aftur að lögum, þá yrði rafmagnseftirlit ríkisins skylt að hafa eftirlit með stærri og smærri rafstöðvum, og einnig er ætlazt til þess, að eftirlitsmaðurinn geri við það, sem aflaga fer. En eins og þessu er háttað nú, þá verða hlutaðeigendur að fá menn til þessa, svo að við aðgerðarkostnaðinn bætist ferðakostnaður aðgerðarmanna, en með þessu fyrirkomulagi á hann að geta sparazt. Eitt höfuðatriði frv. þessa er þó aðferðin, sem hér er stungið upp á að farin verði til þess að afla fjár til að standast kostnaðinn við eftirlitið. Nú er þessa fjár aflað á þann veg. að stöðvarnar greiða 1 kr. fyrir hvert kw., og auk þess er skoðunargjald, sem er mjög misjafnt á hverjum stað. Hvorttveggja þessara gjalda hefir gengið mjög misjafnlega að innheimta, og virðist því ekki úr vegi að koma þeim á annan grundvöll. Samkv. frv. þessu er því gert ráð fyrir að leggja á gjald, sem nemi allt að 1% af tekjum allra stöðva, sem skráðar eru hjá eftirlitinu og heyra því undir eftirlit þess. Helminginn af gjaldi þessu á svo að mega leggja á rafmagnsnotendurna sjálfa. og er sýnt fram á í grg. frv., að það á að koma mjög létt niður. Tekjur rafmagnseftirlitsins eru áætlaðar núna 16400 kr. Af því eru 9400 kr. árgjöld rafveitna, en skoðunargjöld 7 þús. krónur, en eins og stendur eru samanlagðar árstekjur þeirra rafveitna til almenningsþarfa, sem skráðar eru hjá eftirlitinu, um 2 millj. Árgjöld þeirra til eftirlitsins myndu því verða samkv. frv. um 20 þús. Það er því auðsætt, að hér er ekki um svo mikla breyt. að ræða frá því, sem er, að það þurfi að fæla menn frá að fylgja frv., þegar líka þess er ennfremur gætt, að í hinu aukna eftirliti verður meiri trygging. Auk þessa er gert ráð fyrir, að við hinar smærri stöðvar, þar sem ekki er vitað um raforkusölu, megi leggja á sem næst 2 kr. á hvert kw. í málraun þeirra. Hitt aðalatriði frv. þessa er eftirlitið með innflutningi á hlutum til raforkuvirkja. Rafmagnseftirlitinu er eins og nú standa sakir ætlað að hafa eftirlit þetta með höndum, en því þykja ákvæði þau, sem um þetta eru nú í lögum, ekki nógu ákveðin eða trygg. Til þess að efnisviðurkenningin nái tilgangi sínum til fulls, er nauðsynlegt að fram fari raunveruleg prófun á efninu, en til þess þarf bæði húsnæði og tæki. Til þess því að standast þann kostnað, sem af þessu kann að leiða, er farið fram á í frv. heimild fyrir ráðh. til að leggja gjald á raforkuvirkin, er nemi þessum kostnaði. Ég býst nú við, að þetta atriði geti orðið þyrnir í augum ýmsra hv. dm., en ég vil þá bara spyrja þá, hvort þeim finnist rétt að leggja þessi gjöld öll beinlínis á ríkissjóðinn. Mér finnst það ekki rétt. Ég skal svo að síðustu geta þess, að ég hefi í vörzlum mínum töluvert af bréfum, bæði frá rafmagnsstjóra og rafmagnseftirlitinu, sem ég mun að sjálfsögðu láta n. þeirri, sem málið fær til meðferðar, í té. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að sinni. Það má vel vera, að það þurfi að breyta fyrirsögn frv. eitthvað, en það læt ég nefndina um. Legg ég svo til, að frv. verði vísað til iðnn. að umr. lokinni.