Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta er stjfrv. það hefur verið til athugunar í fjhn., en n. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Fulltrúi Framsfl. í n., hv. þm. V.-Húnv., vildi breyta frv. þannig, að veltuskatturinn, sem á er lagður 1945, skuli dragast frá tekjum við skattaframtalið á næsta ári, áður en skattur er á þær lagður. Það er náttúrlega rétt, sem hann segir í sínu nál., sem nú er verið að útbýta hér í hv. d., að það væri gott, ef hægt væri að gefa þetta eftir. En þar sem fyrir liggur nú fyrirheit um það frá hæstv. fjmrh., að veltuskatturinn verði ekki framlengdur, þá er nú síður þörf á því en annars væri að vera að gera ívilnun í þessu efni. Ég býst líka við, að hv. alþm, hafi gert sér það ljóst, að ríkissjóð vantar tekjur, meiri tekjur en hann hefur nú yfir að ráða samkv. l., sem í gildi eru. Þess vegna hefur ríkissjóður síður ástæðu til að gefa eftir af því, sem hann hefur fengið lagalega heimild til að innheimta. Ég hef ekki gert mér ljóst, hve mikilli upphæð það kynni að nema fyrir ríkissjóð, ef frv. væri breytt á þá lund, sem hv. þm. V.-Húnv. vill gera láta. En ég geri ráð fyrir, að það geti orðið töluverð upphæð. Ég býst ekki heldur við, að hv. þm. V.-Húnv. geti gert sér það ákveðið ljóst hverju þessi upphæð nemur. Ég er ekki enn alveg búinn að lesa nál. hans til enda. En ég held, að það liggi ekki fyrir í því nein áætlun um þetta. En samkv. þeim dæmum, sem hann nefnir hér í nál., þá mætti ætla, að sá frádráttur mundi nema nokkuð miklu, þegar til samans kemur, sérstaklega á þeim einstaklingum og félögum, sem miklar tekjur hafa. Og þess vegna er síður ástæða til að breyta frv. í það horf, sem hv. þm. V.-Húnv. vill koma því í, þar sem talað hefur verið um það hér úr sölum Alþ. ekki allsjaldan, að hátekjumennirnir yrðu tiltölulega bezt úti eftir þeim skattal., sem nú eru í gildi. Mér finnst þess vegna gæta dálítils ósamræmis hjá hv. fulltrúa Framsfl. í n., hv. þm. V.-Húnv., í þessu efni, að hann skuli nú sérstaklega leggja til að láta þessa hátekjumenn og þessi hátekjufélög sleppa við þau gjöld, sem þau mundu inna af hendi á næsta ári, með því að framlengja frv. um tekjuskattsviðauka fyrir árið 1946. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að svo stöddu. Meiri hl. fjhn., þ. e. allir nema hv. þm. V. Húnv. leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Það varð ekki samkomulag í fjhn. um afgreiðslu þessa frv., og hef ég þess vegna skilað hér sérstöku nál. og brtt. við frv. á þskj. 346, en aðrir hv. nm. hafa skilað meirihlutaáliti og leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Með þessu frv. hæstv. ríkisstj. er lagt til, að framlengdur verði sá tekjustofn ríkisins, sem nefndur er tekjuskattsviðauki og var á lagður á þessu ári, sem nú er að líða. Það er lagt til í frv., að hann verði framlengdur fyrir næsta ár, innheimtur einnig þá. En tekjuskattsviðauki er lagður á skattskyldar tekjur fyrirtækja til viðbótar tekjuskatti og stríðsgróðaskatti samkv. eldri lögum. Ég get á það fallizt, að ríkissjóði muni ekki veita af að innheimta þennan tekjuskattsviðauka einnig á þessu næsta ári. En í sambandi við framlengingu þessa skatts, ef um hana verður að ræða, þá tel ég það óhjákvæmilegt, að Alþ. ákveði, að veltuskattinn, sem á var lagður með 1. árið, sem nú er að líða út, verði leyft að draga frá tekjum gjaldenda áður en skattur verði á þær lagður næsta ár. Ég tel miklu meiri þörf á því að gera veltuskattinn þannig frádráttarbæran einmitt ef þessi tekjuskattsviðauki verður framlengdur. Það er út af fyrir sig ekki athugavert svo mjög, þó lagðir séu nokkuð háir skattar á tekjuafgang fyrirtækja, þegar ríkissjóð skortir fé. En hitt tel ég með öllu ófært, að taka upp þann háttinn að leggja þunga skatta á útgjöld manna. En það verður gert, ef ekki verður leyft að draga veltuskattinn frá áður en skattur er lagður á tekjur. Og ég vil benda á, að í sumum tilfellum geta það orðið geysiháar greiðslur samtals, sem lagðar verða á þann útgjaldalið hjá fyrirtækjum. Það er kunnugt, að samanlagður skattur, tekjuskattur, tekjuskattsviðauki og stríðsgróðaskattur, kemst upp í 90% af tekjum fyrirtækjanna. Og komið getur fyrir, að einstöku fyrirtæki verði að borga 90% af veltuskattinum í skatt aftur á næsta ári. Og ekki nóg með það, því að samkv. gildandi l. er ekki leyft að draga tekjuskatt og stríðsgróðaskatt frá tekjum næsta árs á eftir frekar en áður, og verður því að greiða á næstu árum þar á eftir áframhaldandi skatt af þessum veltuskatti, en vitanlega fer halli hans mjókkandi eftir því sem tímar líða fram. Ég hef bent á, að þessi veltuskattur er í raun og veru tollur. Hann er ekki miðaður að neinu leyti við tekjur manna, heldur er hann lagður á eftir sömu leiðum og tollar, sem lagðir eru á vörur manna. Þessi skattur er lagður á umsetningu, en er að því leyti ósanngjarnari en aðrir tollar, að hann leggst jafnt á nauðsynjar og miður þarfan varning. Og ég tel, að þessi skattur eigi að vera frádráttarbær ekki síður en aðrir tollar. En Alþ. gengur þannig frá þessum málum, að mönnum verði skylt að greiða tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt af veltuskattinum, þá er alveg eins hægt fyrir Alþ. að ákveða, að þessa skatta sé hægt að greiða af verðtolli, sem innheimtur verður á þessu ári. Á því er enginn eðlismunur. En ég á bágt með að trúa því, að það sé þetta, sem vakir fyrir hæstv. fjmrh. Mér dettur heldur í hug, að þetta mál hafi ekki verið athugað sem skyldi. Því að það er ljóst, að ef inn á þá braut er á annað borð farið að leggja tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt á útgjöld manna, er ekki hægt að sjá, hvar á að stöðva sig á þeirri braut. Sumir benda á það, að ekki sé leyfilegt að draga greiddan tekjuskatt og stríðsgróðaskatt frá tekjum áður en skattur er lagður á þær. En um það er allt öðru máli að gegna en um það atriði að draga veltuskattinn frá tekjum áður en skattur er á þær lagður, því að í fyrrtalda tilfellinu eru skattarnir lagðir á tekjur manna, því að tekjuskatt með viðauka og stríðsgróðaskatt hafa skattgreiðendur ekki þurft að borga nema um hreinar tekjur hjá þeim hafi verið að ræða. En hér er farið inn á þá braut að heimta skatt af útgjöldum manna, alveg án tillits til þess, hvernig rekstrarafkoman er. Ég hef nú hér sýnt fram á í nál. mínu með einu dæmi, að í sumum tilfellum getur þetta orðið þannig og verður áreiðanlega þannig, að fyrirtæki þurfa að borga miklu meiri skatt á næsta ári en sem nemur hreinum tekjum þeirra árið 1945, ef ekki verður leyft að draga veltiskattinn frá tekjunum áður en skattur er á þær lagður, og verður þá ekki um skatt að ræða, heldur eignarnám. Ég hef samkv. þessu lagt til, að það ákvæði verði sett í þetta frv., að veltuskattinn megi draga frá tekjum ársins 1945 áður en skattur verði á þær lagður á næsta ári, en þó því aðeins, að búið sé að greiða veltuskattinn áður en skattarnir eru á lagðir. Hv. 2. þm. Rang., frsm. meiri hl, fjhn., var í þessu sambandi að tala um hátekjumenn og að ekki væri ástæða til að hlífa þeim og að mér skildist þá væri ekki ástæða til þess að samþ. þessa brtt. mína. Það er vafalaust, að þetta snertir að nokkru þá, sem má kalla hátekjumenn. En þessi skattur hefur snert og snertir mikinn fjölda landsmanna, sem ég get ekki talið til hátekjumanna, hvað sem hv. 2. þm. Rang. gerir. Það getur vel verið, að bændur í hans kjördæmi séu allir hátekjumenn og þurfi þess vegna að ná veltuskatti af þeim. En þar, sem ég þekki til, eru bændur yfirleitt ekki hátekjumenn. Ég sé að svo stöddu ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð og vænti þess, að hv. þdm. sé ljóst, hvað hér er á ferð, og vænti þess vegna, að þeir geti fallizt á brtt. mína á þskj. 346.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég vildi gera örlitla aths. út af ræðu hv. þm. V.-Húnv. og brtt. hans á þskj. 346. Hv. þm. V.-Húnv. sagði, að þetta mál hefði ekki verið athugað sem skyldi, og hélt, að við nánari athugun mundu menn geta orðið sammála um það, að veltuskatturinn ætti að vera frádráttarbær. Ég held, að hv. þm. hljóti að sjá, ef hann hugsar sig vel um, að þetta mál hefur fengið talsvert mikinn undirbúning. Þetta er atriði, sem var fyrst og fremst rætt í sambandi við veltuskattsl. á síðasta þingi. Þá lágu till. fyrir um það, að veltuskatturinn skyldi vera frádráttarbær, og það fékk athugun þá, og meiri hl. Alþ. þá var á þeirri skoðun, að þessi skattur skyldi ekki vera það. Og það er satt bezt að segja, að ef meiri hl. Alþ. hefði verið þá þeirrar skoðunar, að veltuskatturinn ætti að vera frádráttarhæfur, þá hefði sennilega aldrei verið lagt út á þá braut að setja l. um veltuskatt. Að vísu verður því ekki neitað, að þrátt fyrir það, þótt leyft hefði verið að draga hann frá tekjum áður en tekjuskattur og stríðsgróðaskattur er reiknaður af þeim, þá mundi það hafa aukið tekjur ríkissjóðs nokkuð. En samt sem áður hefði orðið við það svo mjög veruleg rýrnun á tekjum ríkissjóðs, ef þessi leið hefði verið farin, að ég efast um, að það hefði þótt svara kostnaði að setja þessi l. með því móti. Hv. þm. ætti að vera það ljóst, að ef veltuskatturinn er gerður frádráttarhæfur, hlyti það að leiða til þess, að tekjuskattur, stríðsgróðaskattur og tekjuskattsviðauki á næsta ári mundu rýrna mjög verulega. Það verður ekki um það sagt, hve miklu þessi rýrnun mundi nema, en það mundi verða mjög verulegur hluti af tekjum, sem kæmi til frádráttar með því móti. Hv. þm. V.-Húnv. lagði áherzlu á það, eins og gert hefur verið af honum og flokksbræðrum hans, að veltuskatturinn væri tollur. Þetta er ekki rétt. Í l. um veltuskatt er það skýrt tekið fram, að við verðákvörðun á vörum megi ekki taka tillit til veltuskattsins og óheimilt sé að telja hann í kostnaðarverði vöru. Og þessu hefur verið framfylgt mjög stranglega. Og ég hef ekki heyrt neinn halda því fram, að þeir, sem með verðlagningarvaldið fara, hafi nokkru sinni frá þessu vikið. Skatturinn verður því viðbótarskattur á þær stéttir, sem hann kemur niður á. En eins og tekið hefur verið fram, eru það aðallega verzlun og iðnaður, sem skatturinn lendir á. Það er litið á hann sem nokkurs konar viðbótarstríðsgróðaskatt á þessar stéttir. Og að gripið var til þessa ráðs, var fyrst og fremst vegna þess, að háværar kröfur hafa komið fram um það, og ekki sízt frá flokki hv. þm. V. Húnv., að þessar stéttir hefðu borið meira úr býtum en aðrar stéttir þjóðfélagsins síðan styrjöldin byrjaði. Og það er sennilega ekki gripið úr lausu lofti, og ég hygg, að þessar stéttir hafi á þeim tíma yfirleitt borið meira úr býtum en aðrar stéttir þjóðfélagsins og meiri eignir safnazt fyrir hjá þeim á sama tíma en hjá öðrum stéttum. Það er alveg rétt, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði, að það getur farið svo, að einstök fyrirtæki verði með rekstrarhalla á þessu ári fyrir það, að veltuskatturinn er á lagður. Það veit reyndar hvorki ég né hv. þm. V.-Húnv., hvort slíkt kemur fyrir í einstöku tilfellum, en það er ekki ómöguleiki. Það er og vel hægt að setja dæmi þannig upp, að svo verði útkoman. En einmitt af því, að veltuskatturinn er ekki miðaður við árið 1945 aðeins, heldur einnig við það, sem þessar stéttir, sem hann mest kemur niður á, hafa haft á undanförnum árum, get ég ekki séð, að mjög mikil hætta geti stafað af þessu. Ef það er rétt, að verzlun og iðnaður hafi á styrjaldarárunum aflað svo mikilla fjármuna sem haldið hefur verið fram af mörgum, þá ætti það ekki að sliga þau fyrirtæki, þó að einhver veltuskattur sé lagður á þau. Almennt er álitið, að rekstur verzlunar og iðnaðar hafi gengið yfir leitt vel á árinu 1945, og ég hygg, að ekki mörg af slíkum fyrirtækjum verði á þessu ári rekin með rekstrarhalla, þ. e. þau atvinnufyrirtæki, sem veltuskatturinn lendir mest á. Nú er þess að gæta, að við fjárlagaafgreiðsluna hefur verið gert ráð fyrir því, að tekjur af sköttum árið 1946 yrðu innheimtar á sama hátt og verið hefur og án þess að veltuskattsgreiðslan árið 1945 komi til frádráttar áður en skattur er lagður á tekjur ársins 1945. Það mundi því lækka tekjuáætlun ársins 1946 mjög verulega, ef leyft væri að draga veltuskattinn frá tekjum ársins 1945 áður en skattur væri á þær lagður, þ. e. ef brtt. hv. þm. V.-Húnv. yrði samþ. Ég ætla, að hv. þm. séu nokkurn veginn sammála um það, að fremur væri þörf á að auka tekjur ríkisins en minnka þær fyrir árið 1946. Og það mundi því ganga í mjög öfuga átt, ef ætti að rýra þá tekjustofna fyrir það ár, sem e. t. v. eru frekar hátt áætlaðir fyrir, svo mjög eins og gert yrði með því að samþ. brtt. hv. þm. V.-Húnv. Ég legg því til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það eru nokkrar aths. við ræðu hæstv. fjmrh., sem ég vildi gera. Hann sagði, að að líkindum hefði þessi veltuskattur aldrei verið lagður á, ef meiningin hefði verið að draga hann frá tekjum áður en skattur væri á þær lagður. Hann sagði, að það mundi kannske ekki svara kostnaði að leggja hann á með því móti. Það eru ekki litlar upphæðir, sem ríkið innheimtir með tollum á útlendan varning, það skiptir millj. kr. Og það er leyft enn þá að draga þessa tolla frá tekjum áður en skattur er á lagður. Ég hef ekki heyrt fyrr, að e. t. v. svaraði ekki kostnaði þessi tollaálagning af þessum sökum. En mér skilst gilda það sama um veltuskattinn, sem er 1% tollur á allan innfluttan varning. Þá heldur hæstv. fjmrh. því fram, eins og hann mun hafa gert áður, að þessi skattur komi ekki niður á neytendum, heldur sé þetta viðbótarskattur á gróðafyrirtæki í verzlun og iðnaði. Þetta er mesti misskilningur hjá hæstv. fjmrh., og er ég raunar hissa á því, að hann skuli enn halda þessu fram, því að þetta mál hefur verið svo þaulrætt bæði á Alþ. og á fundum og í blöðum landsins. Viðvíkjandi verzlun kaupmanna er það að segja, að ef það hefur reynzt mögulegt að leggja þennan skatt á verzlanir án þess að þær hækkuðu útsöluverð vara hjá sér, þá var vitanlega leikur einn fyrir verðlagningaryfirvöldin að ákveða minni álagningu hjá þessum verzlunum og þar með lægra vöruverð til almennings. En meðfram fyrir veltuskattinn hefur þetta ekki verið gert, og vöruverð hefur því verið hærra en það hefði verið, ef skatturinn hefði ekki verið á lagður. En sérstaklega verður það ljóst, að þessi kenning hæstv. fjmrh. um, að skattur þessi komi ekki niður á almenningi í landinu, er röng, þegar athugað er, hvernig verzlun er háttað í samvinnufélögum landsins. Yfirleitt hafa kaupfélög úthlutað arði til félagsmanna sinna fyrir hvert ár, í flestum tilfellum verulegum. En veltuskatturinn gerir það að verkum, að sú endurgreiðsla til félagsmanna af vöruverði minnkar verulega hans vegna og jafnvel hverfur alveg í sumum tilfellum vegna þessa skatts. Þetta verður því til þess í raun og veru að hækka vöruverðið sem veltuskattinum nemur, og sú verðhækkun kemur þyngst niður á þeim, sem stærstar fjölskyldur hafa fram að færa, og gildir að þessu leyti sama um veltuskattinn og um aðra tolla. Það er því alrangt, að þessi skattur lendi eingöngu á gróðafyrirtækjum. Það er víst ekki vafasamt, að það er einhvers staðar milli 30 og 50% af landsmönnum, sem hafa sín aðalviðskipti við kaupfélögin í landinu. Og þessi skattur og afleiðingar hans, ef ekki verður leyft að draga hann frá tekjum áður en skattur verður á þær lagður, lendir á öllu þessu fólki og með mestum þunga á þeim, sem minnsta gjaldgetu hafa, þ. e. þeim, sem flesta hafa á framfæri hjá sér. Hæstv. fjmrh. telur, að ef brtt. mín yrði samþ., mundi það raska mjög fjárhagsáætlun ríkissjóðs á næsta ári. Vitanlega mundi þetta lækka nokkuð tekjur ríkissjóðs á næsta ári. Ég hef ekki gert mér grein fyrir, hve miklu þetta mundi nema. Hæstv. ráðh. segir, að frekar muni þörf á að auka tekjur ríkissjóðs á fjárl. en að minnka þær. En ég tel það bara mjög óeðlilega og varhugaverða braut að stefna inn á., að leggja tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt á útgjöld manna. Hæstv. fjmrh. gæti þá alveg eins fundið upp á því að flytja frv. um það, að leggja skyldi skatt á vörumagnstollinn og verðtollinn, því að það er enginn eðlismunur á því annars vegar og hins vegar því, sem hér á að gerast í sambandi við veltuskattinn, ef brtt. mín verður ekki samþ. Og það mætti raunar þá taka hver önnur útgjöld sem vera vill og með jafnmiklum rétti leggja tekjuskatt og stríðsgróðaskatt á þau, og þar væru náttúrlega möguleikar fyrir hæstv. fjmrh. til að ná einhverjum viðbótartekjum í ríkissjóðinn, meðan einhverjar eignir eru, sem hægt er að taka af mönnum á þann hátt. En ég held, að það ætti að fara aðrar leiðir en þessar, þegar ríkið vantar fé, aðrar en þær að leggja tekjuskatt og stríðsgróðaskatt á útgjöld manna, svo sem með því að gera betri gangskör að því en gert hefur verið að innheimta tekjuskatt og eignarskatt eftir gildandi l. Mikið af þessu kemur ekki fram við framtöl. Okkar nágrannaþjóðir hafa gert gangskör að þessu nú með því að láta fara fram eignaframtal og eignauppgjör til þess að ná þessum sköttum og til þess að byggja á því sín skattal. En hér er öfugt farið að. Hér virðist hæstv. ríkisstj. ekki hafa áhuga fyrir því máli þrátt fyrir sínar yfirlýsingar um væntanlega röggsemi ríkisstj. í þessum málum, sem fram komu, þegar ríkisstj. var mynduð. En í stað þess á að taka þennan nýja sið, að leggja tekjuskatt og stríðsgróðaskatt á þær tekjur manna, sem hafa verið teknar af þeim með veltuskatti. Má segja um þetta: Ólíkt höfumst við að, þegar þetta er borið saman við það, sem nágrannaþjóðir okkar gera nú til þess að ná tekjum í ríkissjóði sinna landa.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Hv. þm. V.-Húnv. talaði um það, að tollar, sem skipta milljónatugum, séu frádráttarhæfir og taldir til rekstrarútgjalda þeirra fyrirtækja, sem tollana borga. Ég undrast, að þessi hv. þm. skuli koma með svona samanburð. Hann veit þó vel, að tollar lenda ekki á fyrirtækjum, sem upphaflega borga þá, heldur eru þeir lagðir á vörurnar sem kostnaðarverð þeirra. Stundum hefur því verið haldið fram, að tollarnir væru til hagnaðar þeim, sem vörurnar selja. Ég skal ekkert um það segja, hvort svo er, en þessu hefur oft verið hreyft. En um veltuskattinn er það að segja, að hann má ekki leggjast á vörur í verði þeirra á sama hátt og tollarnir, heldur lendir hann því á fyrirtækjunum sjálfum, sem veltuskattinn borga. Hv. þm. V.-Húnv. segir, að þetta sé ekki nema í orði kveðnu, en eftir lagaákvæðum hljóti framkvæmdin að verða þannig, að almenningur greiði þennan skatt, og þá staðhæfingu sína rökstyður hv. þm. V.-Húnv. með því, að það hefði verið auðvelt, hvað kaupmannaverzlun við kemur að ákveða verðlag á vörum lægra en það hefur verið, svo að vörurnar hefðu verið ódýrari til neytenda, ef veltuskatturinn hefði ekki verið á lagður. En þetta segir hann, að ekki hafi verið hægt vegna veltuskattsins. Nú veit ég ekki, hvernig hann samræmir þetta við það, sem hann sagði í fyrri ræðu sinni, þar sem hann sagði, að skatturinn yrði til þess, að ýmis fyrirtæki yrðu rekin með rekstrarhalla árið 1945. Ég held, að ekki sé hægt að samræma þetta. Því að ef fyrirtæki þola ekki að borga þennan skatt, þá hefðu þau ekki fremur þolað, að álagning á vörur, sem þau seldu, yrðu lækkuð um 1 eða 1½%. Það er svo náttúrlega allt annað atriði, að verðlagsyfirvöldin hafa kannske ekki í öllum tilfellum hitt á að ákveða álagninguna hæfilega. En ég ætla ekki að draga það mál inn í þessar umr. Hvað samvinnufélögin snertir, þá liggur það í augum uppi, að þau eiga að vera nákvæmlega eins sett með tilliti til veltuskattsins og kaupmannaverzlanir. Og ég hygg, að það sé alveg rétt, sem almennt hefur verið haldið fram, að verðlag sé yfirleitt mjög svipað hjá kaupfélögum og kaupmönnum á vörum, sem þessar verzlanir selja, enda gætu þessi fyrirtæki tæplega þrifizt hvort við hliðina á öðru, ef vöruverðlag hjá þeim væri ekki svipað. Og þó að kaupfélög hafi úthlutað meiri arði til viðskiptamanna sinna en einstaklingar hafa gert, sem rekið hafa verzlun, - og þeir hafa þó gert það sumir, - þá er þar um að ræða hagnað, þ. e. hjá meðlimum kaupfélaganna, af verzlun, en ekki hitt, að þeir þurfi að kaupa vörurnar hærra verði en aðrir borgarar þjóðfélagsins. Það er náttúrlega rétt, að þeirra verzlunarhagnaður, eins og annarra, sem verzlun reka, minnkar vegna álagningar veltuskattsins. - Annars er viðvíkjandi því, sem hv. þm. V.-Húnv. talaði um, að þessi skattur kæmi niður á viðskiptamönnum kaupfélaga með því að vegna skattsins væri greiddur minni arður í árslok til viðskiptamanna, því að svara, að ég hygg, að kaupfélögin hafi mörg borgað 6–8% af sinni viðskiptaveltu til sinna viðskiptamanna, sem hefur komið út sem endurgreiðsla á vöruverði., en veltuskatturinn er ekki nema 1% af smásöluveltu, nefnilega útsöluverði hjá kaupfélögunum m. a., og jafnvel þó að heildsöluálagning sé talin þar með, þá yrði skatturinn ekki nema 2½%. Það er hámarkið. Hv. þm. V.-Húnv. talaði svo um það, að í þessu efni væri ólíkt hafzt að hér hjá okkur í samanburði við það, sem nágrannaþjóðir okkar gerðu nú að láta fara fram eignauppgjör og gera aðrar ráðstafanir til þess að innheimta betur skatta hjá þeim. Og hv. þm. taldi, að heldur en að fara að í þessum sökum eins og ætlað er, að gert verði, bæri ríkisstj. fremur að gera ráðstafanir til þess að innheimta betur hjá þeim aðilum skatta, sem talið væri, að drægju undan af tekjum, og maður veit, að einhverjir draga þannig undan. Ég skal ekki segja, hvort þessar aðgerðir í Danmörku og Noregi eru gerðar fyrst og fremst til þess að hafa upp á skattsvikurum, en ég hygg, að þær séu gerðar frekar af öðrum ástæðum. Hér hjá okkur hefur verið reynt að bæta skattinnheimtuna frá því, sem verið hefur, með því að hafa frekari endurskoðun á skattframtölum en hefur verið. En þessar tilraunir hafa að vissu leyti mætt misjöfnum undirtektum hjá hv. fjvn. Meðal útgjaldatill., þar sem fjvn. hefur skorið niður, er einmitt fjárveiting til ríkisskattanefndar. En bezta ráðið til þess að fá betri skattaframtöl er einmitt það að láta ríkisskattanefnd framkvæma sem allra fullkomnasta athugun á framtölum manna. Þetta eftirlit hefur nú verið aukið nokkuð í ár, og mér er kunnugt um, að það hefur borið talsverðan árangur. Hins vegar er önnur fjárhæð, sem í fjárlfrv. er enn þá, sem gæti að einhverju leyti komið á móti og ég tel ríkisstj. heimilt að verja til þess að greiða kostnað, sem ríkisskattanefnd hefur vegna þessara athugana á framtölum manna. Og það er náttúrlega mjög æskilegt, að tekjur manna komi b.etur fram en verið hefur og skattar þar af leiðandi innheimtist betur en þeir gera. En ég býst við, að hv. þm. V.-Húnv. viti það sjálfur jafnvel og ég, að það getur dregizt, að þetta komist í fullkomnasta horf. Og hversu góð stjórn sem hefur verið og hversu góðan vilja sem hún hefur haft á þessu, hefur það reynzt erfitt að fá tekjurnar eins vel fram í dagsljósið og æskilegt er, og það mun reynast svo áfram.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði, að verzlunarfyrirtæki hefðu ekki fremur þolað að verðlækka sínar vörur en að greiða veltuskattinn. En þar kemur þá annað til greina, sem hefði gert að verkum, að það hefði komið öðruvísi út. Ég geri ráð fyrir, að þeim hefði ekki verið gert að skyldu í því tilfelli að greiða tekjuskatt og stríðsgróðaskatt af þeirri verðlækkun, - ekki er það eftir lögum, - eins og þeim er þó gert að greiða þessa skatta af veltuskattinum, ef brtt. mín verður ekki samþ. Hins vegar hef ég ekki haldið því fram, að sum fyrirtæki, sem verzlað hafa, geti ekki greitt veltuskatt. En það breytir ekki því, að veltuskatturinn kemur ómaklega niður á miklum fjölda landsmanna, sem ekkert hefur af stríðsgróða að segja. - Hæstv. fjmrh. sagði, að kaupfélögin mundu vera svipað sett í þessu tilliti og önnur verzlunarfyrirtæki, því að vöruverðið væri svipað hjá báðum. Án þess að fara að gera verðsamanburð hjá samvinnufélögum annars vegar og kaupmönnum hins vegar, þá vil ég benda á það, að þarna er samt um ólíkar starfsaðferðir að ræða. Ef um tekjuafgang er að ræða umfram það, sem lögum samkvæmt er lagt í sjóði, úthluta kaupfélögin honum í árslok til sinna félagsmanna í hlutfalli við verzlunarveltu þeirra hvers um sig. Þeir fá þá afslátt á verði þeirrar vöru, sem þeir hafa keypt á árinu. En þessu mun yfirleitt ekki vera þannig háttað hjá kaupmönnum, þó að það sé sjálfsagt rétt, sem hæstv. ráðh. gat um, að sumir kaupmenn hafa gefið viðskiptamönnum sínum einhvern afslátt í árslok. En ég vil benda á það, að það hvílir vitanlega engin skylda á kaupmönnum að gera þetta, og mér þykir ekki ólíklegt, að þeir í því efni kippi að sér hendinni eftir að þessi veltuskattur er á lagður, því að eftir það hafa þeir minni möguleika til þess að borga þennan afslátt. Hitt er ljóst, enda viðurkennt af hæstv. fjmrh., að þessi veltuskattur leiðir til þess hjá kaupfélögunum, að tekjuafgangur hjá þeim hlýtur að lækka verulega og í sumum tilfellum að hverfa. Því að það er ekki þannig, að á þeim lendi aðeins sá veltuskattur, sem þau þurfa að greiða, heldur lendir sá veltuskattur á þeim líka, sem innkaupafyrirtæki þeirra, S.Í.S., verður að greiða. Skatturinn verður til þess, að S.Í.S. hefur minna fé til þess að endurgreiða sínum félögum sem verðafslátt, og allt lendir þetta á viðskiptamönnum kaupfélaganna. Hæstv. fjmrh. telur, að þessir viðskiptamenn hafi hagnað af verzlun og geti borgað þetta þess vegna. En ég get ekki viðurkennt, að menn hafi hagnað af verzlun, þó að menn reyni að fá vörur til heimila sinna með sem hagkvæmustu verði. Það er vitanlega ekki hagnaður sambærilegur við það, sem verður hjá kaupmönnum. Ef ekki verður leyft að draga veltuskattinn frá tekjum áður en skattur er á þær lagður, þá er hann raunverulega framlengdur næstu ár að töluverðu leyti. Í sumum tilfellum verður 90% af honum á lagt á næsta ári, eins og ég gat um, og í öðrum tilfellum lægra. Og það er ómótmælanlegt, að hann er með þessu fyrirkomulagi, að ekki má draga hann frá tekjum áður en skattur er á þær lagður, framlengdur að verulegu leyti. Þetta var nú svo ákveðið í fyrra, að hann skyldi ekki vera frádráttarbær. En það er hægt að leiðrétta það nú, af því að það er fyrst við skattálagningu á næsta ári, sem það ætti að koma til framkvæmda. Svo að það er alveg nægur tími til þess að laga þetta nú. Hæstv. fjmrh. hefur alveg gengið fram hjá því atriði, að með þessu, sem stefnt er að, ef mín brtt. verður ekki samþ., er tekin upp sú aðferð að leggja tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt á útgjöld manna. Það er alveg ný aðferð til fjáröflunar fyrir ríkissjóð og aðferð, sem ég tel ekki sæmilegt að beita.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Það þýðir víst ekki að karpa sérstaklega um þetta mál. Hv. þm. V.-Húnv. talar sérstaklega mikið um þann mun, sem sé á kaupmannaverzlun og verzlun kaupfélaga með tilliti til veltuskattsins, því að kaupfélögin úthluti arði til viðskiptamanna. En þessi munur er ekki eins mikill og lítur út fyrir í fljótu bragði. Munurinn er sá, að kaupfélögin úthluta arði til viðskiptamanna, en kaupmenn úthluta honum til borgaranna í heild sinni, þ. e. a. s., það er tekið af þeirra verzlunarhagnaði svo mikið í skatta til ríkissjóðs, a. m. k. þegar um stór fyrirtæki er að ræða, að það er meginhlutinn af hreinum tekjum þeirra. Svo að þetta er ekki meginatriði í raun og veru. Staðhæfingar hv. þm. V.-Húnv. um það, að veltuskatturinn sé framlengdur til næstu ára, ef hann er ekki frádráttarbær, eru í hæsta máta einkennilegar. Þegar þessi skattur fellur niður um næstu áramót, sé ég ekki, hvernig hægt er að finna rök fyrir því, að þessi skattur sé framlengdur til næstu ára, þó að brtt. hans verði ekki samþ. Þetta er því fjarstæða, sem hv. þm. V.-Húnv. heldur fram í þessu efni, að skatturinn sé framlengdur, þó að hann sé ekki frádráttarbær. Þetta eru álögur, sem koma á þessar stéttir, sem mest koma til með að greiða af honum, í eitt skipti fyrir öll. Hitt get ég viðurkennt, að ef átt hefði að leggja þennan skatt á áframhaldandi, hefði hann komið niður á vöruverði.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mikið. En þar sem ég á sæti í fjhn. hv. d. og hef skrifað undir nál. meiri hl. hennar, finnst mér til heyra, að ég geri grein fyrir atkv. mínu. Nú hafa farið hér fram umr. milli hæstv. fjmrh. og hv. þm. V.-Húnv. (SkG), og er það engin launung, að ég lét orð falla um það í fjhn., að ég viðurkenndi fyllilega, að þessi veltuskattur og eiginlega það, á hvern hátt frá honum var gengið á síðasta þ., hefði yfirleitt ekki verið athugað sem skyldi. Ég var þá að vísu ekki hér á landi, en hef séð það í umr., sem hér fóru fram um þetta mál, að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að hann teldi þetta neyðarráðstöfun. Nú vil ég vegna ummæla hv. þm. V.-Húnv. benda á það, að sú skoðun virðist hafa vaxið upp í þessu landi, að það sé alveg takmarkalaust, hvað verzlunarstétt landsins hafi auðgazt eða hafi fjárhagslega sterka aðstöðu. Í þessu sambandi vil ég aðeins minna á það, að það er sú einasta stétt í landinu, sem vörður hefur verið settur um frá stríðsbyrjun, sem sé verðlagseftirlit. Dreg ég enga dul á það, að ég álít, að verzlunarstéttin, bæði kaupfélög og kaupmenn, hafi ekki síður innt þýðingarmikið hlutverk af hendi í þágu þjóðfélagsins en hver önnur stétt. Ég hef látið orð falla um það við hv. þm. V.-Húnv., að veltuskatturinn væri mjög óréttlátur, en hinsvegar væri bót að því, að eins og hefði verið frá honum gengið á síðasta þ., skyldi hann vera lagður á í eitt skipti fyrir öll, eða m. ö. o. aðeins eitt ár. Ég held, að ég hafi látið svo stór orð falla um veltuskattinn, og ég hef enga löngun haft til að leyna því, að hann hlyti að verða nokkurs konar eignarrán, því að fyrirtækin þyrftu að greiða þennan skatt af eignum sínum. Ég ætla nú að taka dæmi um veltuskattinn, sem sýnir, að margt hefur ekki verið athugað sem skyldi, er veltuskatturinn var lagður á hér á síðasta þingi. Ég hef leyft mér að taka dæmi um félög og fyrirtæki, sem ég hef haft ákveðnar tölur um samkv. skattskýrslum þeirra. Skattskyldar tekjur þess fyrirtækis, sem hér um ræðir, eru 435550 kr., skattar til ríkis af þeirri upphæð 327966 kr., útsvar í Reykjavík 85000 kr. Síðan þarf þetta fyrirtæki að greiða í skatt utan Reykjavíkur 54605 kr. Veltuskatturinn af þessu nemur 74625 kr. Skattar hærri en skattskyldar tekjur 106646 kr. Allir þessir skattar eru greiddir á sama árinu, þótt allir nema veltuskatturinn séu miðaðir við tekjur næsta árs á undan, en veltuskatturinn er miðaður við sölu þess árs, sem skatturinn er greiddur á. Svo er hér annað fyrirtæki, sem hefur 107000 kr. skattskyldar tekjur, skatta til ríkisins 36165 kr., útsvar til bæjar 22000 kr., og veltuskatturinn, ef miðað er við árið áður, er 143409 kr. Skattar hærri en skattskyldar tekjur kr. 94.674.00. Enn er eitt fyrirtæki, sem hefur skattskyldar tekjur 476350 kr. Skattar til ríkisins nema 36659 kr., útsvar til bæjarins 66000 kr. og veltuskattur 51488 kr. Skattar hærri en skattskyldar tekjur 2797 kr. Af þessu sér maður, að jafnvel fyrirtæki, sem hefur á annað hundrað þús. kr. í hreinar tekjur, hefur töluvert meira en á annað hundrað þús. kr. í veltuskatt. Þá hefði ég gaman af að taka hér dæmi um eitt iðnaðarfyrirtæki, sem er hlutafélag og stendur því betur að vígi en einstaklingsfyrirtæki. Skattskyldar tekjur eru 69250 kr., skattar til ríkisins 16716 kr., útsvar til bæjarins 25000 kr. og veltuskattur 15172 kr. Þarna eru þá afgangs 12362 kr. Síðan hef ég tekið hér heildsölu, sem er einkafyrirtæki. Skattskyldar tekjur eru 52400 kr., skattar til ríkis 8878 kr., útsvar til bæjar 10000 kr. og veltuskattur 15400 kr. Afgangs eru þarna um 18122 kr. - Loks tek ég hér eitt dæmi um smásöluverzlun. Þarna eru skattskyldar tekjur 53943 kr., skattar til ríkis 9251 kr., útsvar til bæjar 13000 kr. og veltuskattur 8465 kr. Afgangur er 23247 kr. Af því, sem ég hef tekið hér fram, er skiljanlegt, hvers vegna ég tel þennan skatt óréttlátan og hvers vegna ég leyfði mér að nota stór orð um þetta mál. En ástæðan til þess, að ég greiði atkv. með frv., er eingöngu sú, að ég vil ekki undir neinum kringumstæðum, að þessi skattur festist við skattalöggjöfina, enda þótt hann yrði frádráttarbær. Ég tel alveg útilokað að hafa slíkan skatt í skattalöggjöfinni, sem er settur á frá ári til árs og ekki er hægt að leggja á svo, að nokkurt réttlæti sé í undir neinum kringumstæðum. Á þessu stigi málsins ætla ég ekki að taka upp samanburð milli aðstöðu kaupmanna og kaupfélaga, en vil aðeins segja það, að enn þá er skattalöggjöf kaupfélaganna öllu sanngjarnari en skattalöggjöfin er gagnvart einstaklingum og hlutafélögum, og á ég aðallega við það fyrirkomulag, sem nokkur togstreita hefur verið um, sem sé, hversu mikið megi leggja í varasjóði, en það vitum við allir, að það er sízt of mikið. Ég vil benda á það, að það er lítil hugsun í þeirri stefnu, sem er beitt af löggjafarvaldinu gagnvart kaupsýslustéttinni, og mætti um það hafa langt mál. Í fyrra stríði sýndi þessi stétt sig þannig, að fyrir hennar atbeina skapaðist miklu betri aðstaða og betri innkaup til landsins en ella hefði verið, og á tímabili því, sem enn stendur yfir, hefur heildsalastéttin - og þar með talið Samband íslenzkra samvinnufélaga - unnið ötullega að innflutningi til landsins. Veit ég ekki annað en að þessi stétt hafi unnið hönd í hönd frá byrjun þessa ófriðar, sem nú nýlega hefur verið til lykta leiddur, að því hlutverki sínu að birgja landið upp með nægilegum vöruforða. Veit ég ekki heldur annað en að Samband íslenzkra samvinnufélaga og sölusamband heildsalanna hafi unnið af fullum skilningi og dugnaði að framkvæmd þessara mála. - Ég get ekki stillt mig um að benda á þetta, þegar farið er að minnast á stéttina í heild, og þar sem mér finnst gæta slíkrar vanþekkingar á þeim málum, að ekki nær nokkurri átt. Það er áreiðanlega í engu landi nema þessu, þar sem þessari stétt er ætlað að mæta verðfalli eftir stríð, að hún verði látin greiða skatt, sem verður oft á tíðum hærri en tekjurnar, eins og gerð var sérstök gangskör að með veltuskattinum í fyrra. Í öllum öðrum menningarlöndum er fyrirtækjum á sviði viðskipta leyfilegt að taka vissa prósentutölu af umsetningu þeirra til þess að mæta verðfalli. Í þessu sambandi vil ég aðeins minnast á það, að eftir fyrri heimsstyrjöld varð niðurstaðan sú, að þessi stétt varð fyrir stórkostlegu skuldatapi, og var þá jafnt á komið með kaupfélögum og kaupmönnum, af því að atvinnuvegir landsins gátu ekki borið sig. Hið sama skeður áreiðanlega nú, ef skipan þeirra mála, sem hér um ræðir, verður áfram óbreytt. Skattaálögur þessarar stéttar hafa stöðugt verið þyngdar, og nú síðast með veltuskattinum. En slíku má ekki halda áfram. Finnst mér ég nú hafa leitt rök að því, að veltuskatturinn má ekki undir neinum kringumstæðum festast við skattalöggjöfina, þar eð hann kemur svo óréttlátt niður, eins og hv. þm. V.-Húnv. tók fram. - Að þessu sinni ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri, þótt ástæða væri til að segja margt um viðskiptamálin í heild, en álít slíkt ekki heyra undir þetta mál.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Hæstv. fjmrh. hefur nú víkið af fundi, en ég ætla þó að gera aths. við tvö atriði í síðustu ræðu hans. Hann sagði, að það væri ekki rétt hjá mér, að stefnt væri að því að framlengja veltuskattinn. Ég sagði, að skatturinn væri raunverulega framlengdur, ef mönnum væri gert að skyldu að greiða allt upp að 90% skatt af honum á næsta ári. Þá sagði hæstv. ráðh., að skatturinn væri ekki lagður á útgjöld. Ég get ekki betur séð, og ætti ekki um það að þurfa að deila. Ef brtt. mínar verða felldar og það verður ákveðið að heimta tekjuskattsviðauka næsta ár af þeim veltuskatti, sem innheimtur var á árinu, sem er að líða, þá er þetta að taka háan skatt af útgjöldum manna. Ég tel, að þau dæmi, sem hv. 3. þm. Reykv. (HB) færði fram í sinni ræðu um það, hvernig veltuskatturinn kemur við í ýmsum tilfellum, sýni glöggt, hve óréttlátur hann er. Skal ég t. d. nefna 2. dæmið, sem hann tók. Það er fyrirtæki, sem hafði á árinu 1944 107000 kr. skattskyldar tekjur, skatta til ríkis 36000 kr. og útsvar 22000 kr., og eru þá eftir tæpar 50000 kr. af tekjunum þegar þessir skattar eru greiddir á árinu 1945, En þetta fyrirtæki þarf að greiða á árinu, sem nú er að líða, 143000 kr. í veltuskatt. Það kemur þarna fram, að ef rekstur fyrirtækisins verður með svipuðu móti árið 1945 og 1944, þá verður rekstrarhallinn eftir árið 1945 36000 kr., ef fyrirtækið hefur 107000 kr. tekjur. Ef till. mínar verða felldar, verður þetta fyrirtæki, sem kemur út með 36 þús. kr. rekstrarhalla, að borga 80–100 þús. kr. í tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt á næsta ári. Ég held, að þetta eina dæmi, sem hv. 3. þm. Reykv. færði hér fram, ætti að færa manni heim sanninn um það, hversu ranglátt það er að innheimta þennan skatt á næsta ári. Vitanlega voru þau atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. tók fram í sinni ræðu, gildar röksemdir til stuðnings till. mínum, og kom það ljóslega fram hjá honum, hversu fráleitt það er að framlengja þennan skatt að verulegu leyti með því að reikna af honum skatt á næsta ári. Ég er sammála þessum hv. þm. um það, að þessi veltuskattur megi ekki undir neinum kringumstæðum festast í löggjöfinni, og ganga mínar till. ekki í þá átt, heldur þvert á móti.



Ég vil aðeins segja örfá orð út af því, að það hefur verið misskilið, hvers vegna ég álít, að ekki verði hægt að eiga neitt á hættu um það, að þessum skatti verði haldið áfram, en er ekki alls kostar á sömu skoðun og hv. þm. V.-Húnv. (SkG) um það, að skatturinn sé reiknaður í framtíðinni á sama hátt og hann vill vera láta. Ég held, að það hafi ekki valdið neinum misskilningi eins og málið var flutt á síðasta þingi. En ég álít, að taka þurfi skattalöggjöfina til endurskoðunar. Það er á mörgum sviðum, sem löggjafinn þarf að leggja heilann í bleyti til þess að fá línurnar hlutfallslega réttar.

Frsm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Þetta frv. er samið af nýbyggingarráði. Í raun og veru hefði þetta átt að tilheyra lögum þeim, sem upphaflega voru sett um nýbyggingarráð. Þegar ákveðið var, að 350 millj. kr. skyldi varið til nýsköpunarinnar, var það ætlunin, að ekki skyldi á nokkurn hátt dregið úr þeirri eðlilegu nýsköpun, sem alltaf fer fram á hinum ýmsu sviðum. Þetta frv. á að tryggja, að alltaf sé notuð viss prósenttala af innstæðum landsmanna til kaupa á atvinnutækjum. Og hafði þó ekki verið gert ráð fyrir þeim hluta upphaflega, sem nemur svo og svo miklu af endurnýjun á tækjum. Þess vegna er nauðsynlegt, að til sé ákvæði í l. um nýbyggingarráð, sem tryggi þetta. Þetta er sparsemisákvörðun hjá þjóðarbúinu sem heild, að þjóðin ákveður að lifa ekki eingöngu á stríðsgróða og eyða honum upp, heldur skuli þjóðin leggja svo og svo mikið til hliðar árlega af andvirði útflutningsins og nota það til nýsköpunar eða endurnýjunar tækja atvinnuveganna, en taka sérstaklega til nýsköpunar þessar 300 millj. kr., sem gert er með ákvæðum í sambandi við nýbyggingarráð, án þess að hugsa sér, að þeim sé varið til venjulegrar árlegrar endurnýjunar atvinnutækja. - Ég vænti þess, að hæstv. Alþ. verði sammála um að samþ. þetta frv.



Herra forseti. Á þessu þskj., sem hér liggur fyrir, stendur, að þetta mál sé flutt af fjhn. þessarar d. Mér kom það nokkuð ókunnuglega fyrir sjónir, þegar ég sá þetta, því að um flutning málsins hafði ekki verið rætt við mig, þó að ég eigi sæti í þeirri n. Ég er út af fyrir sig ekki að finna svo mikið að því, vegna þess að í grg. frv. stendur, að nefndarmenn séu óbundnir um afstöðu til frv. Er því ekki stór skaði skeður, þó að þetta hafi ekki verið tekið fyrir á fundi, en af því að mér er málið ókunnugt og ég hef ekki lesið grg., sem því fylgir, ætla ég ekki að ræða það frekar við þessa umr., en e. t. v. verður ástæða til þess við 2. umr.



Herra forseti. Ég skal játa, að það hafa orðið nokkur mistök um framlagning þessa máls, sem stendur í sambandi við það, hve langt er áliðið þingtímans. Ég hafði ekki heldur séð þetta frv. áður en það var prentað. En þó hafði verið sagt við mig í síma, að þetta frv. yrði prentað og vænzt þess, að fjhn. vildi flytja frv. Það er því ekki hægt að segja, að eftir strangasta formi hafi fjhn. gert það, því að enginn nefndarmanna hafði lesið frv. Við fjhnmenn munum taka frv. þetta til athugunar milli 1. og 2. umr., og nm. eru allir óbundnir viðkomandi fylgi við málið, eins og í grg. frv. segir. En ég vona, að hv. þm. virði þetta á betri veg og leyfi frv. að fara gegnum atkvgr. nú til 2. umr.



Herra forseti. Mér þykir þetta reyndar nokkuð einkennilegt, sem kom fram í ræðu hv. þm. V.-Ísf., form. fjhn. Ég hafði búizt við, að hv. form. n. hefði af einhverjum ástæðum ekki getað náð til mín, en hann og nokkrir aðrir nm. hefðu tekið ákvörðun um að flytja frv. En nú skilst mér, að svo hafi ekki verið. Mér þykir það einkennilega að farið af hæstv. ríkisstj. að setja nafn einhverrar n. eða þm. sem flm. á frv í staðinn fyrir að flytja þau sjálf. Þetta kann ég hálfilla við og tel, að hæstv. ríkisstj. ætti heldur að kannast við sín börn og bera þau hér fram sjálf.



Herra forseti. Mér skilst, eftir því, sem nú er upplýst um þetta mál, sem það sé ekki þingmál, og þurfi þess vegna ekki að ræða það. Þetta mál er komið hér inn í þingið, án þess nokkur sé raunverulega flm. þess. En það er eitt af þeim ákvæðum l. um það, hvernig háttað skuli störfum á Alþ., að ef mál skuli tekið fyrir, þá gerist einhver flm. þess. Nú er upplýst, að enginn flm. er að þessu máli, og er þess vegna nokkuð áfátt um meðferð þess, þar til úr því er bætt.



Eins og ég sagði áðan, hafði verið talað við mig í síma um það, að þetta mál yrði lagt fram, og ég amaðist ekki við því, að það yrði lagt fram. Hins vegar hefur ekki verið hægt að halda fund í n. um það. Og ef einhver fjhnmaður skyldi skorast undan því að teljast flm. þessa máls eins og það nú er fram komið, mætti prenta þetta frv. síðar og leggja fram. En mér var fullkomlega kunnugt um þetta frv., að það stóð til að leggja það fram og að það var um að taka 15% af erlendum gjaldeyri, andvirði útflutnings, og leggja til hliðar eftir á fyrir hvert ár samkv. því, sem stendur í frv. En grg. frv. hef ég ekki lesið fyrr en nú á fundinum. Ef mönnum þætti formlegra og þess vegna æskilegra, skal ég ekki amast við því, að umr. um þetta frv. verði frestað. En ég tel ekki ástæðu til þess.



Herra forseti. Að ég bað um orðið, var ekki sérstaklega vegna þess, hvernig þetta frv. hefur komið hér fram í hv. d., heldur vildi ég benda á það, að mér þykir það ákaflega einkennilegt, að það skuli koma fram að heita má samtímis tvö frv. um breyt. á sömu l., og auk þess eru þessi frv borin fram sitt af hvorri n. Ég veit að vísu ekki, hvort hægt er að segja, að þetta frv. sé hér til umr. Það virðast fáir vilja við það kannast. En eins og orðanna hljóðan er á þskj. þessu, sem hér liggur fyrir, eru þessi tvö frv., sem miða að því að breyta l. um nýbyggingarráð, borin fram sitt af hvorri n. Þetta þykir mér mjög einkennileg aðferð, þar sem sýnilega hefði verið hægt að koma þessu fram í einu og sama frv., eða þá bera þetta, sem hér liggur fyrir, fram sem brtt. við frv. það, sem komið er fram frá sjútvn., því að það var mjög eðlileg og þingleg aðferð að fara þannig að. Ég held þess vegna, að til þess að gera ekki hv. þm. erfiðara fyrir en þörf er á, hefði verið langeðlilegast, að þetta frv. hefði verið dregið til baka nú og borið fram sem brtt. við það frv., sem fyrir þinginu liggur frá sjútvn. um breyt. á l. um nýbyggingarráð.

Frsm. (Einar Olgeirsson) : Um frv. það, sem við vorum að ræða næst á undan þessu, nr. 5 á dagskránni, er það að segja, eins og hv. þm. vita, að það stendur í sambandi við frv. til l. um fiskveiðasjóð, og er í raun og veru óaðskiljanlegt frá því frv., þó að það verði að flytjast sem sérstakt frv. Frv. til l. um fiskveiðasjóð er eðlilega flutt af sjútvn. Og vegna þess, að hitt frv., nr. 5 á dagskrá, um nýbyggingarráð, tilheyrir að efni til frv. um fiskveiðasjóð, þá varð sjútvn. að athuga það, svo að þessi tvö frv. þurfa að fylgjast að í sömu n. Hins vegar er formlega rétt, ef ríkisstj. óskar eftir breyt. á l. um nýbyggingarráð, að forsrh., sem hefur með nýbyggingarmálin að gera, snúi sér til fjhn. um flutning frv. til breyt. á þeim l. Og þess vegna er ekki nema rétt, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé flutt að tilhlutan ríkisstj. af fjhn. Þessi tvö frv., sem eru um breyt. á l. um nýbyggingarráð, eru þannig fram komin, að þau eru ekki fram komin á sama tíma, sem er af ástæðum, sem ekki er hægt að ráða við. Frv. um fiskveiðasjóð og frv. það um breyt. á l. um nýbyggingarráð, sem í sambandi við það var flutt, voru bæði undirbúin fyrir 6 mánuðum. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, 6. dagskrármálið, hefur hins vegar verið undirbúið miklu síðar, og þess vegna er það ekki komið fram fyrr en nú. Og þar sem ég býst ekki við, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, verði deilumál, vonast ég til, að hv. þm. fallist á að afgr. þetta mál nú frá 1. umr., þó að svona hafi tekizt til, að ekki var hægt að hafa fund í fjhn., eftir að hæstv. ráðh. bað n. að flytja málið þar til það var lagt fram.



Herra forseti. Mér virðist það vera fram komið í þessu máli, að það sé augljóst, að það verði að prenta þskj. upp og flytja málið síðan formlega í hv. d. Það er upplýst, að rangt er frá skýrt í grg. frv., og er grg. þá röng heimild, ef hún er tekin þannig í Alþt. Og það er einnig játað af hv. form. fjhn., að frv. þetta hefur aldrei verið borið upp í fjhn. og aðeins samþ. gegnum síma af form. sjálfum, að n. flytji það. Og það er ekki upplýst enn, hve mikið af hv. fjhn. stendur að frv. Ég tel það því óumflýjanlegt, að hæstv. forseti fresti meðferð málsins nú með öllu og taki það af dagskrá og að þskj. verði svo prentað upp, og það síðan formlega borið upp í fjhn., hvort hún vill flytja frv. eða ekki. Því að ef á að fara að taka upp þær starfsaðferðir hér í hv. d., að menn fari að flytja frv., sem þeir aldrei hafa séð, og menn bendlaðir við flutning frv., sem þeir hafa aldrei samþ. að vera flm. að, þá eru það slæm vinnubrögð, og með því yrðu heimildir Alþ. falsaðar.



Ef hv. þm. V.-Sk. hefði verið í fjhn., hefði hann kannske haft ástæðu til að segja það, sem hann sagði nú. En þar sem hann er ekki í fjhn., og þeir hv. þm. úr fjhn., sem viðstaddir eru hér, hafa ekki séð ástæðu til að flytja ræðu eins og þá, er hann flutti, þá er þessi framkoma óþörf af honum. Hv. þm. V.-Sk. er kunnugt um, að lagabálkar eru bornir fram eða frv. um þá af nefndum, án þess að nm. lesi þau frv. áður. Hér er líka tekið fram, að nm. hafa óbundin atkv. um frv. Hitt er svo annað atriði, sem ég legg ekki áherzlu á, hvort málinu er frestað nú. En ég tel það engan skaða, að málið verði afgr. á þessum fundi frá þessari umr. Það er bert, að meiri hl. fjhnmanna, ef ekki þeir allir, sem viðstaddir eru á þessum fundi, hafa ekkert á móti því, að þetta mál sé borið fram í sínu nafni, með því skilyrði, að þeir séu að öllu leyti óbundnir um afstöðu til frv.



Herra forseti. Ég vildi lýsa yfir, að ég fyrir mitt leyti hef ekkert á móti því, að þessari 1. umr. málsins verði lokið nú og málinu vísað til n. Ég sé enga ástæðu til þess að fresta umr. málsins, enda þótt þessi háttur hafi verið á hafður að bera frv. fram í nafni n., án þess að haldinn hafi verið fundur í n. um það. En það er tekið fram í upphafi grg., sem fylgir frv., að nm. hafi um það óbundnar hendur. Nm. munu því taka afstöðu til frv. á næsta fundi, er málið liggur fyrir, Og ég skil ekki, hvers vegna er verið að koma hér með úlfaþyt út af flutningi þessa máls, og farið er fram á, að umr. um málið verði frestað. Afstaða hv. þm. kemur bert í ljós í umr. um frv. nú, og fjhn. tekur afstöðu til frv. á fundi, sem haldinn verður um þetta mál. Og það að fá þessari umr. frestað, sé ég ekki, að hafi neina praktiska þýðingu, ekki einu sinni sinni fyrir þá, sem kynnu að verða á móti frv. Því að tækifæri verður til að leggja orð í belg um frv., eftir að málið hefur verið tekið formlega til athugunar af n.

Sveinbjörn Högnason Hv. form. fjhn., þm. V.-Ísf., hneykslaðist mjög á því, að ég skuli blanda mér í mál, sem fjhn. hefur haft með höndum eða hann sem form. n. hefur eitthvað skipt sér af.

Hefur ekkert skipt sér af

. Já, hefur ekkert skipt sér af. Þó að hann sé form. virðulegrar n., þá má líka taka það fram, að ég veit ekki til þess, að áður hafi formenn nefnda kvartað yfir því, að aðrir alþm. slettu sér í mál, sem þeirra n. hefðu með höndum. Það er eins og eitthvert sérleyfi þurfi til þess að ræða þetta mál að áliti hv. þm. V.-Ísf. Hv. form. fjhn., þm. V.-Ísf., veit, að um þetta mál hefur verið farið á bak við þau form, sem ríkja í starfsháttum Alþ. Og það er sjálfsagt, að alþm. víti það og láti það koma í ljós alveg eins, þó að það sé hv. þm. V.-Ísf., sem í hlut á. Máske heldur hann, að hann sé eitthvað friðhelgur í þessum efnum. Ég læt hann vita, að svo er ekki eftir mínu sjónarmiði. Og ég tala um mál, sem koma frá hans hendi, alveg eins og frá öðrum hv. þm. Það er upplýst mál, að hér hafa verið viðhafðar rangar starfsaðferðir, og ég sé ekki, hvað er við það að athuga - það ætti raunar að telja það sjálfsagt mótmælalaust, - að þskj. þetta verði prentað upp og frv. síðan flutt á réttan hátt.



Það hefur verið upplýst, að það sé nú dálítið öðruvísi en venjulegt er um flutning þessa máls. Og af því að ég hef í dag verið bundinn við umr. um önnur mál, skal ég ekkert um það segja, hvort ég vil gerast flm. þessa frv., sem rætt hefur verið um hér, eftir að hafa kynnt mér það. En að svo stöddu vil ég vera laus við að flytja það. Því að það hefur verið venja undanfarið, ef komið hefur verið með mál til n., að nm. hafa haft tækifæri til að kynna sér málin, áður en þeir hafa gerzt flm. að þeim. Og ég mælist til þess við hæstv. forseta, að málinu verði ekki fram haldið sem fluttu af allri fjhn. a. m. k., fyrr en mér gefst tækifæri til að athuga það nánar.



Ég hef átt tal við þrjá fjhnmenn, sem allir eru því samþykkir, að mál þetta sé flutt í þeirra nafni, og ég er sá fjórði. Og eftir fyrri ræðu mína skoraðist hv. þm. V.-Húnv, ekki undan því að teljast flytja málið. Nú hefur hann hins vegar helzt úr lest með það, að því er virðist út af málflutningi hv. þm. V.-Sk., og vill nú ekki láta telja sig með í að flytja frv. En það kostar það, að það verður að prenta upp frv., eins og oft hefur verið gert á þessu þingi, og setja í staðinn fyrir að það sé flutt af fjhn., að það sé flutt af meiri hl. fjhn. Til þess hef ég aldrei ætlazt að verða friðhelgur fyrir hv. þm. V.-Sk. hér, því að það er enginn hv. þm. í þessum sal.



Út af ummælum hv. þm. V.-Ísf. vil ég geta þess, að það var hans fyrri ræða, sem ég aðallega byggði það á að gerast ekki flm. að þessu frv. Því að þar kom það fram, að þetta frv. hefði verið sett í prent sem flutt af fjhn. allri, áður en talað var við form. n. og hann talaði við aðra. Og það er sú óvenjulega aðferð, sem ég get ekki fallizt á, að upp verði tekin í flutningi þingmála.

Forseti (GÞ): Ég verð að telja, eftir þeim upplýsingum, sem hér hafa fengizt, að það muni ekki vera óalgengt, að n. séu send frv., sem þær bera svo fram f. h. ríkisstj., þó að nm. hafi óbundnar hendur um þau. Það er líka yfirlýst, að fjórir af fimm hv. fjhnmönnum þessarar hv. d. eru samþykkir því, að frv. þetta sé talið flutt af meiri hl. fjhn. Og með því að það að telja frv. flutt af meiri hl. fjhn. mundi ekki krefja nema leiðréttingu að þessu leyti á frv., virðist mér ekki ástæða til þess að fresta þessari umr., heldur vísa málinu til 2. umr. um leið og tekið skal fram, að þskj. verður prentað upp og það leiðrétt, sem hér hefur verið sagt, að ekki sé rétt prentað hér á þskj. um flm. frv.



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna, að mér hefur ekki unnizt tími til að bera þetta frv. saman við núgildandi l. um fiskveiðasjóð. En ég vil víkja nokkrum orðum að síðustu málsgr. 3. gr. frumvarpsins. Mér finnst, að það geti leikið nokkur vafi á, að rétt sé að setja slíkt ákvæði í l., að þrengja skilyrðin til að fá lán úr sjóðnum um leið og fjármagn hans er aukið til muna. Menn vita ekki, hvenær heildaráætlun nýbyggingarráðs liggur fyrir né hvernig hún verður, og það mundi valda meiri fyrirhöfn og umsvifum, ef menn þyrftu hér eftir að leita til tveggja aðila til þess að fá lán, bæði nýbyggingarráðs og sjóðsstjórnarinnar. Ég vildi aðeins skjóta því til hv. sjútvn., að hún tæki þetta atriði til nánari athugunar.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér óþarfi að ræða þær aths., sem fram hafa komið um þetta mál, síðan ég talaði hér síðast. Málið þarf að komast til n., svo að ég vil ekki tefja það. Út af ummælum hv. þm. V.-Húnv. (SkG) vil ég láta þess getið, að hvorki einn né annar þarf að óttast, að nýbyggingarráð muni torvelda fyrir mönnum að fá lán úr fiskveiðasjóði. Nýbyggingarráð hefur fram að þessu verið mönnum til fyrirgreiðslu í þessu efni, en ekki hindrunar. Ég skal taka það fram, að orðalag setningar þeirrar, sem þm. minntist á, er framkallað vegna ákvæða í 2. gr. l. um nýbyggingarráð, sem er um það, að tekið sé fram, hvar tækin séu staðsett. En síðan nýbyggingarráð tók til starfa, hefur það í öllum tilfellum veitt þeim, sem til þess hafa leitað, margháttaða aðstoð, og þyrfti rík ástæða að vera fyrir hendi til þess að það breytti á annan veg. Það var rétt af hv. þm. V.-Húnv. að beina þessari aths. til nefndarinnar. Mun n. taka hana til meðferðar. Hv. þm. Borgf. (PO) varpaði fram fyrirspurn um upphæð lánanna. Það er um að ræða ¾ í viðbót við þá upphæð, sem viðkomandi áður hefur fengið. Það er meira vit í, ef lánið kemur í viðbót við það, sem áður er komið. Bæði þetta og eins hitt, hvort sveitar- eða bæjarfélög eigi að njóta sömu kjara, verður tekið til athugunar í sjútvn. Hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) benti á, að hér væri um að ræða hlunnindavexti til handa lántakendum, og er ekki því að neita, að svo sé. En við eigum báðir sæti í n. og getum borið okkur saman á fundum hennar.