Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspurnin er svohljóðandi: Hvaða húseignir á ríkissjóður eða hluta í húseignum og hvar eru þessar húseignir? Til hvers eru húseignirnar nýttar? Ef um útleigu er að ræða til einstaklinga eða einkaatvinnufyrirtækja á tilteknum húseignum eða hluta af húseign, hverjar voru leigutekjur og viðhalds- og rekstrarkostnaður árið 1978 og hverjir voru leigutakar. Hvert var fasteignamat húseigna í eigu ríkissjóðs árið 1978? Svar: Í framsöguræðu sinni með frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1978 lýsti þáverandi fjármálaráðherra því yfir, að á vegum eignadeildar fjármálaráðuneytisins myndi á næstu tveimur árum fara fram ítarleg endurmatsskráning eigna ríkisins í samræmi við fyrirmæli laga nr. 52/1966 um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Jafnframt því myndi verða unnin fullkomin skrá yfir allar eignir ríkisins, bæði efnislega muni og réttindi, og skyldi hún taka til allra ríkisaðila, bæði í A- og B-hluta ríkisreiknings. Stefnt væri að því, að verki þessu lyki eigi síðar en á árinu 1980 og mundi skráin þá birt með ríkisreikningi það ár. Eins og að líkum lætur, er hér um afar viðamikið verkefni að ræða, enda hefur heildarskráning fasteigna ríkisins ekki verið í nægjanlega föstum skorðum. Að því er nú unnið í eignadeild fjármálaráðuneytisins og fjárlaga- og hagsýslustofnun að höfðu samráði við hvert hinna einstöku ráðuneyta um sig, en atbeina ríkisendurskoðunar og Fasteignamats ríkisins er leitað, eftir því sem þörf krefur. Allar horfur eru á, að verki þessu verði lokið á tilsettum tíma, og verður eignaskrá ríkisins þá birt ásamt upplýsingum um nýtingu þeirra.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað till. til þál. um notkun farstöðva, 237. mál. Þessi þáltill. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgrh. að láta endurskoða fjarskiptareglur Pósts og síma að því er varðar notkun farstöðva í bifreiðum og öðrum farartækjum, á vinnustöðum, í heimahúsum og á víðavangi. Endurskoðunin taki mið af þeim tæknilegu framförum, sem orðið hafa í framleiðslu fjarskiptatækja að undanförnu, og stefni að því að um notkun farstöðva gildi raunhæfar reglur, sem dragi ekki úr gildi stöðvanna sem öryggistækja.“ Undir nál. rita Páll Pétursson, Vilmundur Gylfason, Gunnlaug~ei Stefánsson, Ellert B. Schram, Lárus Jónsson og Bjarnfríður Leósdóttir. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Ólafur Ragnar Grímsson. Ég held að ekki sé ástæða til á þessu stigi málsins að gera nánari grein fyrir þessari afgreiðslu, ég held að hún sé fullnægjandi.



Herra forseti. Allshn. hefur borið fram á þskj. 785 nál. um till. til þál. um verksmiðjuframleidd hús. Nál. hljóðar þannig: „ N. hefur athugað till. og aflað umsagna um hana frá Húsnæðismálastofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. N. leggur til að till. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram á árunum 1979–1980 ítarlega könnun á hagkvæmni verksmiðjuframleiddra húsa. Verði niðurstöður könnunarinnar jákvæðar verði hafin skipuleg áætlunargerð í þessu efni. Stuðst verði við reynslu annarra þjóða og þá reynslu og þekkingu, sem hér er þegar fengin. Kannað skal sérstaklega hvernig framleiðsla og í hvaða formi hentar best til lækkunar byggingarkostnaðar, svo og skulu landshlutasjónamið höfð rækilega til hliðsjónar við áætlunargerð og aðgerðir allar.“ Þetta er dagsett 15. maí og undir það skrifa Páll Pétursson, Ellert B. Schram, Vilmundur Gylfason, Bjarnfriður Leósdóttir, Lárus Jónsson, Gunnlaugur Stefánsson og Ólafur Ragnar Grímsson.



Herra forseti. Allshn. barst till. til þál. um endurskoðun laga um almannatryggingar og undirbúning löggjafar um verðtryggðan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, á þskj. 371, flm. Alexander Stefánsson o. fl. N, athugaði till. þessa. Hún er um viðamikið mál. Þetta mál er til meðferðar hjá ríkisstj., þar er nefnd að störfum sem vinnur að hluta þessa verks. En þarna eru talin upp fleiri atriði en við höfum vissu fyrir að nefndin væri að vinna að, og þess vegna þótti okkur mikilvægt að afgreiða þessa till. og koma henni á framfæri við nefndina. Þess vegna hljóðar texti nál. þannig: „ N. hefur athugað till. og telur rétt að vísa henni til ríkisstj. með jákvæðri umsögn. Alþingi, 16. maí 1979. Páll Pétursson, Ellert B. Schram, Vilmundur Gylfason, Lárus Jónsson, Bjarnfríður Leósdóttir, Ólafur Ragnar Grímsson, Gunnlaugur Stefánsson.“



Herra forseti. Allshn. fékk til meðferðar till. á þskj. 519 frá Jóni Kristjánssyni um auknar framkvæmdir í uppbyggingu símakerfisins. Þar var Alþ. ætlað að fela ríkisstj. að láta athuga áætlanir um uppbyggingu og endurbætur á símakerfinu og það töldum við vera mikilvægt mál, en hins vegar kostar það töluvert. Við töldum rétt að vísa þessari till. til ríkisstj. Undir það skrifa Páll Pétursson, Ellert B. Schram, Vilmundur Gylfason, Bjarnfríður Leósdóttir, Lárus Jónsson, Gunnlaugur Stefánsson og Ólafur Ragnar Grímsson.



Herra forseti. Á þskj. 467 er nál. um 51. mál 100. löggjafarþings, nál. meiri hl. utanrmn. um till. til þál. um úttekt á verktakastarfsemi við Keflavíkurflugvöll. N. varð ekki sammála í afstöðu sinni til till. Meiri hl., en hann skipa Árni Gunnarsson, Vilmundur Gylfason, Gils Guðmundsson og Jónas Árnason, allt hv. þm., leggur til að till. verði samþ. með svofelldri breytingu: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að beina því til utanrmn. að hún láti fara fram ítarlega úttekt á fyrirtækinu Íslenskir aðalverktakar, enda hafi n. vald til þess að kalla þá fyrir sig, sem hún telur eiga hlut að máli. Utanrmn. skal kanna viðskipti félagsins og dótturfyrirtækja þess frá upphafi, umfang viðskipta, verðákvarðanir, ágóða og skiptingu arðs. Þá skal n. kanna önnur viðskipti við varnarliðið. N. skal gefa almenningi kost á að fylgjast með þessari upplýsingaöflun. N. leggi niðurstöður sínar fyrir Alþ. í formi skýrslu eða tillögugerðar.“ Þetta var undirritað 19. mars 1979.



Herra forseti. Í þessu máli, sem hér er á dagskrá, hefur utanrmn. Alþ. klofnað, aldrei þessu vant, og ætla ég að mæla hér fyrir áliti minni hl. í örstuttu máli. Eins og hv. flm. till. og frsm. meiri hl. greindi frá sameinuðust fulltrúar Alþfl. og Alþb. í þessari hv. n. um till. í breyttu formi. Út af fyrir sig tel ég að nýja formið sé betra, þannig að till. hafi tekið breytingum til bóta. Það er sem sagt ekki meiningin að n. rannsaki hverjir eigi fremur að græða en þeir sem hingað til hafa grætt og fleira í þeim dúr. Ég vil taka það fram að marggefnu tilefni, að það er ekki vegna þess að ég sé mótfallinn því að kannaðir séu þessir þættir, þ. e. a. s. verktakastarfsemi á Keflavíkurflugvelli. Það hefur nokkuð verið gert. Það var skipuð nefnd í þeirri tíð sem ég var í utanrrn., mynduð af ýmsum aðilum sem gátu tekið að sér þarna verk, sumum sem höfðu þarna verk, öðrum sem sóttust eftir að fá þarna verk, ásamt fulltrúum frá Verktakasambandi Íslands, með þátttöku manns úr utanrrn. Athugun nefndarinnar var ekki lokið þegar fyrrv. stjórn fór frá, en nú skilst mér og það liggur raunar fyrir að hæstv. núv. utanrrh. hafi stofnað til athugunar og endurskoðunar á fyrirkomulagi framkvæmda á vegum varnarliðsins. Við viljum treysta því, að grg. rn. um slíka athugun verði lögð fyrir utanrmn. Alþ. þegar henni er lokið, og ég vænti þess, að hún eigi ekki að þurfa að taka mjög langan tíma. Því höfum við lagt til að málið verði afgreitt með rökstuddri dagskrá sem prentuð er á þskj. 498. Ég ætla að segja til viðbótar þessu, herra forseti, - ég skal verða mjög stuttorður, - það sem ég hef oft tekið fram hér áður og er einlæg meining mín, að nefndir Alþingis hafi að óbreyttum þingsköpum og að óbreyttum aðstæðum ekki möguleika eða vald til þess að framkvæma úttekt eins og þarna er farið fram á. Ég tel ástæðulaust í þeirri tímaþröng sem hér ríkir nú að vera að rökstyðja þetta miklu nánar, en ég vil ekki að þeim skilningi sé haldið á loft að ég sé með þessari afstöðu að halda hlífiskildi yfir þeim sem fram að þessu hafa stundað verktakastarfsemi á Keflavíkurflugvelli, ekkert frekar en ég óski eftir því að halda hlífiskildi yfir t. a. m. Flugleiðum og Eimskipafélagi Íslands, eins og till. liggur raunar fyrir um að athuguð verði, eða Sambandi ísl. samvinnufélaga. Ég er aðeins með þessu að segja, að ég tel ekki að hér sé verið að benda á réttan aðila til að framkvæma slíka úttekt. Ég hefði kosið - og ætla að endurtaka það einu sinni enn, að embætti umboðsmanns Alþingis kæmist á fót og það fengi aðstöðu og möguleika til þess að framkvæma þær rannsóknir sem Alþ. tetur sér nauðsynlegt að framkvæmdar séu. Og ég get vel skilið það sjónarmið margra hv. þm., að þeir vilja að Alþ. sé virkara í því að hafa eftirlit með því að þau lög, sem það samþykkir, séu framkvæmd og séu réttilega framkvæmd. En till. okkar liggur fyrir á þskj. 498, herra forseti.



Herra forseti. Hér er verið að ræða þáltill. sem hefur fengið afgreiðstu í n., og n. er klofin í málinu eins og hv. frsm. hafa gert grein fyrir. Ég vil ekki láta hjá líða að taka til máls um þetta efni og lýsa skoðunum mínum á einum þætti þessara mála sem varðar verktakaiðnaðinn á Keflavíkurflugvelli. Fyrst af öllu er þó rétt að taka það fram, að ég styð till. minni hl. hv. utanrmn., enda er verið að vinna að þessum málum um þessar mundir. Það hefur starfað nefnd á vegum utanrrn., sem hefur ekki endanlega lokið störfum og er að kanna verktakaiðnaðinn á Keflavíkurflugvelli og athuga með hverjum hætti hentugast sé að koma honum fyrir. Þessari nefnd er ætlað að ljúka störfum nú í sumar, en seinni hluti starfsins felst í að meta þann árangur sem orðið hefur í vetur, og vera má að sú úttekt komi til með að ýta enn frekar á þetta mál en hefur verið að undanförnu. Um rannsóknarhlutverk utanrmn, og um nefndastörf í þeim anda almennt hér á þingi ætla ég ekki að vera margorður að sinni. Ég hef í umr. um Eimskipafélag Íslands og Flugleiðir skýrt frá skoðun minni í því sambandi, og ég er flm. að þáltill. um að stjórnvöld leggi þegar í stað fram frv. um umboðsmann Alþingis, sem hv. frsm. minni hl. gat um áðan, og tel það til stórra bóta ef Alþ. tæki að sér meiri þátt í slíkum störfum en það hefur gert hingað til. Það mál, sem hér er um að ræða, er hins vegar á nokkurn hátt viðkvæmt mál og á sér langa sögu - sögu frá þeim tíma þegar verktakastarfsemin var að slíta barnsskónum hér á landi og þegar verktakastarfsemin á Keflavíkurflugvelli var í höndum erlendra aðila og tilraun varð gerð af Íslendinga hálfu til að taka þann iðnað yfir. Þá var stofnað til Sameinaðra verktaka, en ætlunin með þeirri stofnun var að sameina íslenska verktaka í því skyni að þeir gætu haft bolmagn til þess að taka að sér verk á Keflavíkurflugvelli og verða þannig arftakar erlendra verktaka. Af sérstökum ástæðum, einkum þó skattalegum og ég vil segja skattalegri þröngsýni yfirvalda hér á landi, sem jafnan hefur einkennt stjórnvöld, varð að loka félaginu í stað þess að félagið væri opið og aðilar að því væru einungis þeir sem tækju að sér verk hverju sinni. Síðar meir, tveimur árum seinna eða svo, var stofnað nýtt félag, Aðalverktakar, sem sá um yfirstjórn þessara verka. Sá aðili vinnur ekki sjálfur verkin, heldur býður þau út til annarra verktaka, þ. á. m. Sameinaðra verktaka og tveggja verktaka annarra sem eru á Suðurnesjum, Suðurnesjaverktaka og Keflavíkurverktaka. Þetta mál á þess vegna langa sögu. Því má ekki heldur gleyma, að aðilar að Aðalverktökum eru auk Sameinaðra verktaka Reginn hf., sem var stofnað, að mig minnir, á stríðsárunum, og hins vegar ríkið, og það er utanrrh. sem skipar mann í stjórn þessa fyrirtækis. Nú þegar talsverður tími er liðinn frá því að Íslendingar stofnuðu eigin verktakafyrirtæki þarf að kanna hvort ekki sé kominn tími til að breyting verði á þeim málum í viðskiptum við varnarliðið. Að því leytinu til er full ástæða til að ræða þetta mál. Með því er engin afstaða tekin til þess, sem gert er í nál. meiri hl., að það þurfi einhverja sérstaka rannsókn á þessu fyrirtæki umfram önnur fyrirtæki í landinu eða einhverjar sérstakar heimildir til þess að rannsaka þetta fyrirtæki umfram þær heimildir sem eru fyrir í íslenskum lögum um það, hvernig stjórnvöld geta rannsakað rekstur íslenskra fyrirtækja. Á þessu vil ég gera skýran greinarmun og sný mér miklu frekar að þeim þætti málsins, sem er miklum mun merkilegri, ef einhver áhugi er á því í þessari hv. stofnun að hugsa um framtíð íslenskra atvinnuvega. Hér er nú risinn upp verktakaiðnaður og samtök hans eru orðin 10 ára gömul. Það er kannske kominn tími til þess vegna að íhuga hvort ekki eigi að verða breytingar í þessum málum, ekki einungis að því er varðar viðskipti við varnarliðið, heldur enn fremur á aðstöðu verktakanna gagnvart fjölmörgum ríkisfyrirtækjum í landinu: Ég vil rifja það upp hér, að hv. þm. Ellert B. Schram flutti í vetur mjög merkilega þáltill. þar sem lagt var til að stjórnvöld létu vinna frumvinnuna sem gæti orðið grundvöllur fyrir því að verktakastarfsemin í landinu, hin almenna verktakastarfsemi, verktakaiðnaðurinn, tæki að sér ýmis verk sem nú eru í höndum opinberra aðila, einkum og sér í lagi þó Vegagerðarinnar annars vegar og Vita- og hafnamálaskrifstofunnar hins vegar. Þetta er sá háttur sem hafður er á víðast hvar annars staðar, þar sem einhver verktakaiðnaður er starfandi og hefur ótvíræða kosti. Þetta hefur m. a. þann kost við hagstjórn, að hægt er að draga saman og þenja út framkvæmdir með allt öðrum og betri hætti en tíðkast þegar opinberar stofnanir eiga og reka öll tæki sín. Ég skal ekki verða langorður um þann þátt, svo augljós sem hann er, en því miður höfum við Íslendingar ekki borið gæfu til að nýta okkur þá starfshætti sem víðast hvar eru tíðkaðir í vestrænum ríkjum. Verktakaiðnaður hér á landi á við erfiðleika að stríða, þar sem hann er ekki nægilega stór og öflugur til þess að þola þær miklu sveiflur sem verða hér á landi í ýmsum framkvæmdum, bæði framkvæmdum opinberra aðila og framkvæmdum einkaaðila, sem háttar þannig um að eðlilegt er að boðnar séu út og verktakar taki að sér. Ég vil enn fremur minna á það í þessu máli, að í samningum við Bandaríkin er tekið skýrt fram að við framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli eigi að taka tillit til atvinnuástands hér á landi. Ég sé ekki ástæðu til annars en skýra það svo, að þegar um er að ræða samdrátt í vissum greinum hér á landi, t. d. opinberum framkvæmdum, sé opin leið til þess að örva framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli - nauðsynlegar framkvæmdir - sem varnarliðið og íslensk stjórnvöld hafa komið sér saman um að þar eigi sér stað. Á þetta vil ég minna, því að ég hygg að kunni að hafa orðið nokkur misbrestur á framkvæmd þessa ákvæðis. Um þetta vita að sjálfsögðu miklu betur en ég utanrrh., og ég vænti þess að fyrrv. hæstv. utanrrh., Einar Ágústsson, skýri þingheimi frá þessari klásúlu, ef efni standa til, síðar í umr. hér á þinginu. Einn er sá þáttur þessa máls enn fremur sem veldur erfiðleikum, og það er það tollfrelsi sem Aðalverktakar njóta í starfseminni á Keflavíkurflugvelli og gerir að verkum að það er erfiðleikum bundið fyrir önnur fyrirtæki að starfa á varnarsvæðinu og eins fyrir Aðalverktaka, eða þá sem stunda vinnu innan svæðisins, að nota tæki sín utan vallarsvæðisins. Á þessu hafa að vísu verið gerðar mikilvægar undantekningar og sú stærsta og mikilvægasta er sú þegar lagður var fullkominn vegur með nútímalegum hætti frá Keflavík til Reykjavíkur. Til þess að koma til móts við hin nýju sjónarmið er hægt að fara ýmsar leiðir. Það átti einmitt sú nefnd að kanna sem hefur verið starfandi um hríð. Einkum koma þrjár leiðir til greina: Að Aðalverktakar haldi áfram að vera aðalverktakar, en fleiri taki verk af þeim. Í öðru lagi, að fyrirtækið Aðalverktakar verði opnað og miklu fleiri aðilum gefinn kostur á að gerast hluthafar í því. Og í þriðja lagi er hægt að hugsa sér að opinberir aðilar kæmu þarna inn á milli og gerðust eins konar milliliðir í þessu máli, rétt eins og væri verið að fara með opinberar framkvæmdir. Það væri gert vegna þess að ef um óhefta samkeppni íslenskra aðila væri að ræða mætti búast við svipaðri niðurstöðu og varð þegar Bifröst og Eimskipafélag Íslands áttust við um flutningana fyrir varnarliðið frá Bandaríkjunum til Keflavíkur. Það er að vísu e. t. v. eðlilegasta leiðin þegar litið er á málið frá beinhörðu viðskiptasjónarmiði, en þegar við höfum hagsmuni Íslendinga til hliðsjónar til langs tíma gæti verið eðlilegt að milliliðir af Íslands hálfu væru í þessum samningum. Hér skal ég ekki leggja dóm á, hvaða leið sé heppilegust, né heldur á það, hvort aðrar finnist sem haldbærari eru, en þetta eru þó aðalatriði málsins. Það er hins vegar hégómamál, sem við erum að ræða í þessari þáltill. og er hluti af þeirri „rannsóknastarfsemi“ sem hér hefur riðið hásum í vetur og er núna aðeins broslegt gamanmál sem maður les um við og við í blöðum bæjarins. Ég er þó ekki með þessu að segja að tilgangurinn hafi verið „billegur“ hjá flm. Þar var öðrum þræði verið að kanna hvort formlega væri hægt að fela þn. slíkt mál. Sá tilgangur er út af fyrir sig góðra gjalda verður, en þarf ekki endilega að bitna á viðkomandi málefni þegar nokkuð skýrt liggur fyrir hjá þeim, sem nenna að kynna sér málavöxtu, um hvað málið raunverulega snýst. Ég hef undir höndum bréf sem fóru milli hæstv. utanrrh. og Íslenska verktakasambandsins, og þar kemur fram m. a., sem ég held að sé til upplýsinga fyrir hv. þingheim, að hæstv. utanrrh. er þeirrar skoðunar, að í stofnsamningi Íslenskra aðalverktaka felist engin skuldbinding um að þeir skuli hafa einkarétt á verkunum, heldur getur hæstv. utanrrh. gert um það frá ári til árs. Þetta er mikilvæg staðreynd sem við verðum að hafa í huga. Mig langar til, herra forseti, að fá leyfi til að lesa upp grg. um verktöku fyrir varnarliðið, því að í þeirri grg. koma fram þau viðhorf sem voru uppi í því nefndarstarfi sem vísað er til í till. minni hl. utanrmn. og er aðaluppistaðan í rökstuðningi hans. Og hef ég þá lesturinn, með leyfi forseta: „Greinargerð um verktöku fyrir varnarliðið. Hinn 3. ágúst 1978 skipaði þáv. utanrrh., Einar Ágústsson, þriggja manna nefnd til þess að taka til athugunar mál sem snerta verktöku fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Formaður nefndarinnar var skipaður Páll Ásgeir Tryggvason sendiherra, en aðrir nm. Gunnar Gunnarsson framkvæmdastjóri, tilnefndur af Íslenskum aðalverktökum sf., og Ármann Örn Ármannsson tilnefndur af Verktakasambandi Ístands, en hann er formaður þess. Undir lok ágústmánaðar ákvað ráðh. að bæta tveim mönnum í nefndina og voru það þeir Jón H. Jónsson, framkvæmdastjóri Keflavíkurverktaka, og Jón B. Kristinsson, formaður Suðurnesjaverktaka, og voru þeir tilnefndir af fyrirtækjum sínum. Nefndin kom fyrst saman til fundar 22. ágúst s. l., en hefur alls haldið sex fundi. Vegna sumarleyfa og annarra fjarvista reyndist oft nokkuð erfitt að ná öllum nm. saman, en annars fór töluverður tími í alls konar gagnaöflun. Upphaflegt sjónarmið Verktakasambands Íslands kemur fram í bréfi, sem ritað var utanrrh. 6. mars 1978, og fylgir það grg. þessari sem fskj. nr. 1. Till. þessum var svo fylgt úr hlaði á fyrsta og öðrum fundi nefndarinnar. Um þetta segir svo m. a. í fundargerð annars fundar: „Formaður setti fundinn og bauð sérstaklega velkomna þá Jón B. Kristinsson og Jón H. Jónsson, sem skipaðir höfðu verið í nefndina til viðbótar þeim er fyrir voru eftir fyrsta fund hennar. Hann sagði stuttlega frá fyrsta fundi nefndarinnar, sem hefði verið óformlegur, og gat þess að Ármanni Erni hefði verið boðið að heimsækja Íslenska aðalverktaka sf. á Keflavíkurflugvelli til þess að kynna sér starfsemina þar. Ármann Örn skýrði frá því að hann hefði kynnt fyrir nm. till. þær um breytingar á verktakastarfsemi á Keflavíkurflugvelli sem Verktakasamband Íslands hefði sent utanrrh. í mars s. l. Og þar sem hann gerði ekki ráð fyrir því, að nýju nm. þekktu þessar till., þá óskaði hann þess, að þeir kynntu sér þær, og fékk þeim afrit til aflestrar. Nokkrar umr. urðu um þessar till. Verktakasambandsins, en nýju nm. töldu sig þurfa nokkurn tíma til þess að kynna sér þær. Jón B. Kristinsson lýsti stofnun og uppbyggingu Suðurnesjaverktaka hf. og skýrði stuttlega frá viðskiptum þeirra við Íslenska aðalverktaka og undirverktaka þeirra að undanförnu og óskum um frekari verkefni við varnarliðsframkvæmdir. Jón H. Jónsson gerði grein fyrir störfum Keflavíkurverktaka hf. eða þeim 4 félögum sem að þeim stóðu. Hann gat þess sérstaklega, að félögin stæðu opin öllum iðnaðarmönnum á Suðurnesjum og gætu þeir fengið keypta hluti í viðkomandi félögum ef óskað væri eftir því. Gunnar Þ. Gunnarsson skýrði frá starfsemi Íslenskra aðalverktaka sf. og gat þess m. a., hve mikill hluti framkvæmda væri unninn af undirverktökum. Hann upplýsti að verkkaupi, þ. e. varnarliðið, legði mikið upp úr því að hafa ávallt hæfan verktaka reiðubúinn til þess að taka að sér framkvæmdir án mikils fyrirvara. Hann sagði skoðun sína byggða á langri reynslu, að nauðsynlegt væri að einn traustur og öflugur aðalverktaki hefði með höndum samningagerð við verkkaupa. Kanna mætti hvort ekki væri hægt að gefa fleiri aðilum kost á undirverktöku í einstökum greinum, svo sem t. d. málningu, trésmíði, pípulögnum og rafvirkjun. Gunnar Gunnarsson lagði fram minnisblað um varnarliðsframkvæmdir almennt og er það merkt sem fskj. nr. 2.“ Það skal tekið fram sem innskot, að ég hef þessi fskj. hér ef hv. þm. kæra sig um að lesa þau frekar og kynna sér hvernig þessi mál standa, í stað þess að skemmta sér við þá iðju að hugsa til þeirrar framtíðar að þeir geti setið hér í forsæti í rannsóknarrétti og kallað til sín menn eftir eigin hentugleikum. Heldur þá lesturinn áfram: „Á þriðja fundi lagði svo Gunnar Gunnarsson fram umsögn um framkvæmd verksamninga við varnarliðið á Keflavíkurflugvelli og er hún merkt sem fskj. nr. 3. Ármann Örn Ármannsson lagði svo fram spurningar vegna Íslenskra aðalverktaka sf., sem lögð var fram á fundi 28. 9. 1978. Var öllum þessum spurningum svarað á fjórða fundi nema spurningu 17, þar sem spurt er um verð í íslenskum krónum á steypu frá steypustöð kominni á vinnustað pr. kúbikyard og malbik pr. tonn af stöð.“ - Ég vil gefa hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni tækifæri til að hlæja smástund ef hann vill.

Alveg sjálfsagt.

Hv. þm. hefur lokið hlátri sínum og þá held ég áfram lestrinum. „Á fimmta fundi lagði svo Ármann Örn Ármannsson fram bréfaskipti, er fram höfðu farið milli Verktakasambands Íslands og utanrrh., en það eru bréf til utanrrh., dags. 20. okt. s. l., svarbréf ráðh. 8. nóv, og bréf frá Verktakasambandinu, dags. 11. s. m. Í ofangreindu svarbréfi ráðh. kemur fram, að hann mun óska eftir að Íslenskir aðalverktakar sendi utanrrn. till. um hvernig hægt sé að skipta þeim verkum, sem vinna á næsta ár, til undirverktaka að sem allra mestu leyti. Það upplýstist á þessum nefndarfundi, að fundur var fyrirhugaður daginn eftir milli Verktakasambandsins og Aðalverktaka. Á fjórða fundi hafði verið samþykkt að hver verktakafulltrúi í nefndinni kæmi með drög að till. á næsta fund, sem síðan yrði reynt að samræma sem till. til ráðh. En þessar till. voru svo lagðar fram á fimmta fundi. Tillaga Verktakasambandsins hefur sérstöðu að því leyti, að hún leggur til að afgreiðslu málsins verði frestað og endanleg leið verði valin eigi síðar en 1.7.1979 á grundvelli þeirrar reynslu sem fæst af væntanlegu samstarfi Verktakasambandsins og Aðalverktaka fram að þeim tíma. Voru allir nm. sammála um þá málsmeðferð að láta reynsluna skera úr. Er það því lagt til að ráðh. fresti endanlegri ákvörðun meðan samningaleiðin er reynd. Tillögur Íslenskra aðalverktaka, Keflavíkurverktaka og Suðurnesjaverktaka eru efnislega afar líkar, nánast eins að því er tillögur Íslenskra aðalverktaka og Keflavíkurverktaka varðar.“ Ég læt hér lestri úr þessu bréfi lokið, en í því kemur glöggt fram, eins og ég sagði áður, að starfað hefur nefnd um þessi mál. Á grundvelli niðurstöðu nefndarinnar er nú beðið til 1. júlí á þessu ári, en á þeim tíma skal nefndin kölluð saman aftur og á þá að gefa skýrslu til ráðh. um hver reynsla hafi verið af hinu nýja starfsfyrirkomulagi. Ég hef ekki flutt þessa ræðu í málþófstilgangi og sýnir það hvern innri mann sá hefur að geyma er fram í kallaði þegar hann taldi það vera. Ég flyt þetta mál til þess að sýna fram á, að það er út í bláinn að samþykkja þessa þáltill. á þessu þingi. Það verður að sjálfsögðu að bíða eftir niðurstöðu nefndar þeirrar sem þarna starfar, kanna að því starfi loknu hvernig reynslan hefur verið og kynna sér rækilega hvort ekki sé kominn tími til að breyta ástandinu í þá átt að fleiri geti verið þátttakendur í verktöku á Keflavíkurflugvelli. Um það á þetta mál að sjálfsögðu að snúast. Um það hins vegar, hvort ástæða sé til þess að setja rannsóknarrétt yfir þessu fyrirtæki, hef ég ekki fjallað í ræðu minni, ég hef gert það áður í ræðum mínum á hv. Alþ., en ég bendi mönnum á að einn hluthafinn í þessu fyrirtæki er íslenska ríkið og aðgang að öllum upplýsingum er afskaplega auðvelt að hafa, því að það er utanrrh. sem fer með þessi mál. Til glöggvunar fyrir hv. flm. vil ég geta þess, að hæstv. utanrrh. hefur nýlega skipað stjórnarmann í þetta fyrirtæki, þannig að það ættu að vera hæg heimatökin á því flokksheimili. Ef umr. um þetta mál eiga aftur á móti að snúast um rannsóknaratriðin er ég tilbúinn að endurtaka þá ræðu sem ég hef haldið hér á Alþ. fyrr um þau mál. En ég taldi kannske að bæði hv. flm. og fleiri hv. þm., sem sýna þessu máli áhuga og hafa skráð sig á mælendaskrá, hefðu í raun og veru áhuga á að kynna sér þetta mál í því skyni að kanna hvort við getum gert ungum og vaxandi verktakaiðnaði í landinu nokkurt gagn með breyttu fyrirkomulagi í framtíðinni.



Herra forseti. Það ber að fagna því sérstaklega, að meiri hl. hefur myndast í hv. utanrmn. um að mæla með því við Sþ. að þessi till. verði samþ. Það er því miður staðreynd að fulltrúar Framsfl. og Sjálfstfl. í þessari n. hafa tekið höndum saman og lagst gegn till., að mínum dómi án nokkurra gildra raka. Ég vil aðeins víkja nokkrum orðum að þeim ræðum sem hv. alþm. Einar Ágústsson og Friðrik Sophusson fluttu til að andmæla þessari till., en áður en ég geri það vil ég lýsa alveg sérstökum stuðningi við Alþb. við að þessi till. fái framgang. Og ég held að það boði aukinn stuðning við breytt vinnubrögð, bæði hér á þinginu og í þjóðfélaginu, og það lýsi mjög sterkri samstöðu um nauðsynlega gagnrýni og aðhald í þjóðfélaginu að þessir tveir stóru flokkar skuli á Alþ. ná samstöðu um þetta mál.

Tveir jafnstóru flokkar.

Þeir stóru flokkar, sagði ég, hv. þm. Friðrik Sophusson. Það er vissulega að harma að ungir þm. Sjálfstfl. sérstaklega skuli ætla að feta í fótspor fyrirrennara sinna á hv. Alþ. og gerast sérstakir verndarar þeirra viðskiptahagsmuna Framsfl. og Sjálfstfl. sem þetta fyrirtæki er tákn um frá hinu fræga helmingaskiptastjórnartímabili þessara tveggja flokka. Svo glæsilegur minnisvarði eru Íslenskir aðalverktakar um það helmingaskiptatímabil að tveir núv. formenn beggja þessara flokka munu báðir hafa verið starfsmenn þessa fyrirtækis, ef ég man rétt. Hv. þm. Einar Ágústsson vildi að till. um umboðsmann Alþingis kæmi í staðinn fyrir þá hugmynd um könnunar- og úttektarstarf Alþingis sjálfs sem er kjarni þessarar till. Ég hef heyrt þessa skoðun áður. Ég vil aðeins taka það fram að gefnu tilefni, að ég tel þetta sjónarmið vera byggt á misskilningi. Lög og hugmyndir um umboðsmannskerfið eða „ombudsmands“ - kerfið, eins og það er kallað á erlendum málum, eru af allt öðru tagi. Sú stofnun „ombudsmands“-stofnunin, sem hefur verið sett á fót í nokkrum nágrannalöndum okkar, í Svíþjóð, Danmörku, Bretlandi og í nokkrum öðrum löndum einnig, er tæki einstaklinganna í þjóðfélaginu til þess að láta ganga úr skugga um hvort stjórnsýslulegar ákvarðanir embættismanna séu réttar eða sanngjarnar. „Ombuðsmands“-stofnuninni er ætlað að vera aðhaldstæki einstaklinganna gagnvart stjórnsýslukerfinu til að ganga úr skugga um hvort mismunun hafi átt sér stað eða annars konar misferli í meðferð opinberra mála, án þess að þar séu beinlínis sakamál á ferðinni. „Ombudsmands“-kerfið er á engan hátt þannig vaxið að því sé ætlað að taka fyrir almennar rannsóknir á stofnunum, fyrirtækjum eða öðrum þeim aðilum sem hér í vetur hafa verið gerðar till. um að væru teknir til meðferðar. Og það að rugla þessu saman er - ég vona að mér verði fyrirgefið þótt ég segi það - alger misskilningur á eðli þeirrar stofnunar sem á íslensku hefur verið kölluð umboðsmaður Alþingis, og þessi misskilningur kann að stafa af því, að heitið umboðsmaður Alþingis, sérstaklega nafn Alþingis, hefur verið tengt við íslenskun á þessari erlendu stofnun sem á flestum málum ber hið upprunalega heiti umboðsmaður. Það kann að villa um fyrir mönnum og þeir að telja að hann sé einhver sérstakur fulltrúi Alþingis gagnvart stjórninni. Svo er alls ekki, þvert á móti. Umboðsmanninum er ætlað að vera algerlega óháður Alþ. á allan hátt. Ég vil undirstrika það, um leið og ég tel að þetta sé á algerum misskilningi byggt um eðli hugmyndanna um umboðsmannskerfið, að ég lýsi sérstökum stuðningi við að þær hugmyndir nái fram að ganga, en það er bara allt annað mál. Ég er hins vegar fylgjandi því að það nái fram að ganga. Ég held því, að ábendingar hv. þm. Einars Ágústssonar um hvaða aðili gæti sinnt þessu séu einfaldlega byggðar á misskilningi. Ræða hv. þm. Friðriks Sophussonar var náttúrlega staðfesting á nauðsyn rannsóknar eða athugunar af þessu tagi, því að öll sú nákvæma lýsing, sem hann flutti hér með dagsetningum, nafngiftum og öllu öðru sem fylgdi upplestri hv. þm., sýndi náttúrlega hvers konar vettlingatök, hvers konar seinagangur og hvers konar erfiðleikar eru tengdir þeirri athugun sem hann vill byggja allt sitt á. Ég ætlaði mér, áður en hv. þm. tók til máls, að lýsa því sérstaklega yfir, að ég vantreysti þeirri athugun sem rn. er að vinna að og vísað er til í hinni rökstuddu dagskrá. Og ég þakka hv. þm. Friðrik Sophussyni alveg sérstaklega fyrir að hafa flutt hina nákvæmu lýsingu sem að mínum dómi staðfestir algerlega það vantraust. Þau vinnubrögð, sem þarna eru á ferðinni, og það starf snertir á engan hátt við því vandamáli sem þessi till. snýst um ekki á nokkurn hátt.

Nei, það snýst um kjarna málsins.

Það er svo allt annað mál. Ef hv. þm. telur að það snúist um einhvern annan kjarna en kjarnann í þessari till. ber honum að flytja till. um þann kjarna. En það snertir ekki kjarnann í þessari till. og það er þess vegna algerlega út í hött að ætla sér að vísa henni frá með tilvísun til þessa nefndarstarfs, sem er af allt öðru tagi. Ég hafði vænst þess, að hv. þm. Friðrik Sophusson gæti fundið frumlegri og betri afsökun fyrir því að vera ekki með þessari till. en þá sem hann flutti hér. Staðreyndin er sú, að fyrirtækið Íslenskir aðalverktakar liggur undir grunsemdum um margvíslega gróðaöflun, um vafasama ráðstöfun fjármuna, um hagsmunagæslu, sem á ýmsan hátt er óeðlileg, og margt fleira. Það leika grunsemdir á að í kringum þetta fyrirtæki hafi þróast netstarfsemi sem sé ekki eðlileg í þjóðfélagi okkar, og þær grunsemdir eru í raun og veru algerlega óháðar því hver á að vera þróun verktakastarfseminnar í landinu. Það er hins vegar almennara og stærra mál, sem hér er kannske sjálfsagt að ræða, en það er bara verið að drepa kjarna þessa máls, sem hér liggur fyrir í tillöguformi, á dreif með þeirri umr. sem hv. þm. Friðrik Sophusson beitti sér fyrir. Ég vil þess vegna beina því til hv. þm., sem treysta sér e. t. v. ekki til þess að vera með þessari till., að það komi fram skýrari og afdráttarlausari rök en þau sem tveir síðustu ræðumenn, sem töluðu á móti málinu, hafa flutt. Rök annars byggðust á misskilningi, rök hins voru um efnisatriði sem alls ekki koma þessu máli við. Ég ætla hins vegar ekki - ég hef gert það áður í vetur - að taka til ítarlegrar umr. hugmyndir margra þm. um nauðsynlegar athugunar- og könnunarnefndir, en hv. þm. Friðrik Sophusson sagði að sú umr. væri nú eingöngu broslegt gamanmál í bænum. Ég get fullvissað hv. þm. um, að ef eitthvað er orðið gamanmál í þeirri umræðu er það sú ræða sem hv. þm. flutti sjálfur fyrr í vetur þegar málefni fyrirtækjanna Flugleiða og Eimskips komu til umr. á þingi. Atburðarásin hefur leikið þá ræðu svo grátt að ég ætla að hlífa hv. þm. við að rifja hana sérstaklega upp. Hv. þm. Friðrik Sophusson sagði, að mjög auðvelt væri að fá upplýsingar um Íslenska aðalverktaka. Það vill nú svo til að ég hef reynt það. Ég hafði samband við háttsettan stjórnarmann í Íslenskum aðalverktökum fyrir nokkrum árum og óskaði tiltölulega einfaldra upplýsinga um fyrirtækið. Ég fékk þau svör, að hann gæti að vísu sagt mér persónulega ýmsa hluti, en slíkt væri alls ekki til birtingar, alls ekki til þess að ég mætti fara með það á opinberum vettvangi. Og það var víðs fjarri að hinn háttsetti stjórnarmaður fyrirtækisins teldi að það væri eitthvað sjálfsagt og eðlilegt mál að gefa opinberar upplýsingar um starfsemi þess. Hér tala ég af eigin reynslu, þannig að hv. þm. þarf ekkert að segja mér hvað er auðvelt að fá þarna upplýsingar. Staðreyndin er nefnilega sú, að í þessu máli sem og mörgum öðrum hafa þróast og eflst í þjóðfélaginu aðilar sem hafa feikileg umsvif á ýmsum sviðum. Ég efast t. d. um að mörg fyrirtæki í þessu landi hafi haft önnur eins fjárfestingarumsvif á síðari árum og það fyrirtæki sem hér er til umr., og það er nauðsynlegur þáttur í því aðhalds- og gagnrýnishlutverki, sem Alþ. er ætlað að sinna, að það taki sjálft frumkvæði í upplýsingaöflun um þessi fyrirtæki. Það er líka rangt að segja að við höfum ekki formleg vald til þess að gera það, vegna þess að í nefndum Alþ. erum við dag eftir dag eftir dag að kalla til okkar embættismenn, fulltrúa fyrirtækja, hagsmunasamtaka, einstaklinga, sérfræðinga og fjölmennan hóp aðila í þjóðfélaginu, sem eru marserandi inn og út úr húsakynnum þingsins, til þess að gefa upplýsingar og svara fsp. okkar. Það er hins vegar, alveg rétt, að við höfum ekkert lögbundið vald til að beita þessa einstaklinga einhverjum refsingum ef þeir neita að gefa okkur upplýsingar eða gefa okkur rangar upplýsingar. En þessi till. snýst ekki heldur um að það eigi að beita þá slíkum refsingum. Hún gerir það á engan hátt. Og ég verð að segja og hef sagt það áður, að ég sé engan eðlismun á því, að hv. utanrmn. eða aðrar n. þessa þings kalla hingað til sín viku eftir viku og dag eftir dag fjölda sérfræðinga og fulltrúa alls konar aðila í þessu. þjóðfélagi til að óska eftir upplýsingum og að gera það á nákvæmlega sama hátt gagnvart þessu sérstaka fyrirtæki. Það er enginn eðlismunur á því. Það er hreinn fyrirsláttur að segja að við höfum ekki vald eða möguleika til þess að gera það. Og ég beini þeim tilmælum til hv. alþm., að fyrst meiri hl. hefur myndast í hv. utanrmn. fyrir því að þessi till. verði samþ. láti þeir þá, sem eru meiri hl. n. og vilja vinna að þessu verki, njóta þess að geta sýnt fram á, að þetta sé raunhæft, frekar en fara að vantreysta þeim fyrir fram. Það er meiri hl. þessarar n. sem hefur lýst sig reiðubúinn til að vinna þetta verk. Ég hefði talið eðlilegra í alla staði að láta reyna á það í verki hvort þetta væri hægt eða ekki hægt. Og ég held að við það eitt mundi fást mjög dýrmæt reynsla fyrir þingið til þess að meta stöðu mála af þessu tagi í framtíðinni. Ég ítreka þá beiðni til hv. alþm. að veita þeim, sem vilja taka upp þessi vinnubrögð, möguleika til að láta reyna á hvort þetta er hægt.



Herra forseti. Ég mun virða tilmæli um að vera stuttorður, en mig langar þó til að gera örfáar aths. við ræðu síðasta ræðumanns. Það er alveg rétt, sem kom fram í ræðu hans, að af ásettu ráði ræddi ég ekki um rannsóknahlutverk þn. Og ég segi það skýrt og skorinort, að það hef ég gert áður og tel óþarfa að ítreka þá ræðu og ég ætla ekki að gera það. Hann sagði, og kom mér reyndar ekki á óvart, þessi hógværasti hv. ræðumaður allra tíma og allra flokka, að ég hefði komið hér upp og fetað í fótspor gömlu mannanna og væri að vernda það tveggja eða þriggja flokka kerfi sem gilt hefði um Keflavíkurflugvöll og verktökuna þar. Ég segi bara eins og er: Sá hlustaði illa. Ég var að tala um hvernig hægt væri að breyta fyrirkomulaginu til að koma til móts við þá nýju tíma sem hér hafa runnið upp með öflugum verktakaiðnaði í landinu. Að vísu kom hv. þm. inn á það atriði síðar og sagði að þar hefði ég ekki snert kjarna málsins. Um það geta verið skiptar skoðanir, en ég tel það vera kjarna málsins. Hitt er svo annað mál, að menn geta leikið sér með hugmyndir eins og að kanna hvort þn. eigi að hafa leyfi til þess að rannsaka eitt eða annað. Það er allt annað mál og þá eiga menn að ræða málið á þeim grundvelli, en ekki vera að ræða um einstök fyrirtæki í því sambandi. Svo kom hann inn á orðaskipti, sem urðu á milli okkar fyrr í haust á hv. Alþ. um einhverja dæmalausustu till. sem hér hefur verið flutt og var till. hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar um Eimskip og Flugleiðir, og sagði þá m. a. að það væri gamanmál, hvaða afstöðu ég hefði tekið þá, og það væri gamanmál, hvað ég hefði farið flatt á þeirri afstöðu minni því að það hefði komið í ljós, reynslan hefði sýnt það, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefði haft rétt fyrir sér allan tímann. Ja, heyr á endemi! Þessi hv. þm. kom hér upp með dylgjur um fyrirtæki í haust, oftast í nafni frjálsrar samkeppni og frelsisins, en ætlaðist náttúrlega til þess að fyrirtækin væru þjóðnýtt. Það var megintilgangurinn með orðaflaumi hans á þeim tíma. Hann snerist hins vegar yfir í það að segja, þegar erfiðleikar urðu á Norður- Atlantshafsflugleiðinni: Sjáið þið nú. Ég hafði rétt fyrir mér. - En um þetta snerist mál hans alls ekki í haust og þarf heldur betur að hressa upp á minni hans ef þarf að rifja það upp hér í ræðustól og koma því ofan í kokið á honum.

Við skulum gera það.

Þetta veit öll þjóðin. Síðar kom hann í því máli hér upp í ræðustól og sagði, að tilgangur minn með því að svara í því máli væri sá hinn sami og hjá ákveðnum bandarískum þm., Henry Jackson, kallaður „Scoop“ Jackson og margir þekkja (var í forsetaframboði fyrir demókratana, þ. e. a. s. reyndi það á sínum tíma) og sagði að ég væri að safna atkv. hjá Flugleiðum og Eimskipafélaginu og þetta væri háttur sem notaður væri víða erlendis. Þessu til staðfestingar sagði hv. þm. að upp á áheyrendapöllunum hefði setið einn af fulltrúum Loftleiða og hlustað á þessar umr. En hann var óheppinn, sá ágæti hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Á sama tíma og hann stóð hér í ræðustól og flutti ræðu sína sat maður, þar sem þingvörður Jakob situr nú, sat í sæti hans í hliðarsal og hlustaði á hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson. Og hver skyldi það hafa verið? Það var fréttastjóri sjónvarpsins, Emil Björnsson, og mér dettur ekki í hug að hann hafi komið hingað í sambandi við þetta mál. En það læddust að ýmsum öðrum grunsemdir þegar rifjað var upp hvers vegna þetta mál var flutt. Það mál var nefnilega flutt eingöngu í því skyni að koma þessum hógværa þm. fyrir á skjánum inni í sjónvarpi til hann gæti sýnt sinn fagra líkama og sitt fagra bros og komið fyrir sjónir allra fjölskyldna í landinu. Það var megintilgangur málsins, enda hefur hv. þm. ekki haft minnsta áhuga á að þoka því máli áleiðis og eru þó nokkrir menn þar enn þá á mælendaskrá. 
             Þetta er staðreynd málsins og það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að grípa fram í fyrir mér, því að þetta er staðreynd málsins.  
             Vegna þess að hæstv. forseti bað mig að vera stuttorður í þessari ræðu skal ég fallast á það, en hér hef ég komið til skila staðreyndum ýmissa mála.

Ég óska eftir að hæstv. forseti leiðrétti þessar fullyrðingar ritara Sþ.



Ég mun að sjálfsögðu, herra forseti, fara eftir þeim eindregnu tilmælum sem hefur verið beint til mín, að tala stutt og hefði raunar getað fallið frá orðinu. Það er ástæðulaust að vera að karpa um svona hluti. En ég ætlaði enn og aftur að leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hv. 3. landsk. þm., að ég hefði flutt nál. eða rökst. dagskrá til þess að verja og vernda viðskiptahagsmuni tiltekinna aðila. Ég hef ekki skrifað undir dagskrána af því tilefni, eins og ég hef oft tekið fram. Ég lét þó seint væri, fara fram í rn. nokkra athugun á hvort ekki væri hægt að skipa þessum málum með öðrum hætti, sem vafalaust þýddi þá að þeir viðskiptahagsmunir, sem hv. þm. ræddi um og telur að ég sé sérstakur talsmaður fyrir, mundu minnka að sama skapi. Og það er ekki neitt aðalatriði í mínum huga, að einhver tiltekinn aðili sitji að þessum viðskiptum eða verkefnum. Fyrir mitt leyti finnst mér ósköp eðlilegt að verktakar á Suðurnesjum, sem hafa myndað með sér félag, félagið Suðurnesjaverktaka, fái a. m. k. einhvern skerf af þeirri vinnu sem þarna fellur til, ekki síst með hliðsjón af því atvinnuástandi sem á Reykjanesi ríkir. Ég held að ég hafi síður en svo lagt stein í götu þeirra á því stutta skeiði sem þeir hafa starfað. Ég hef reynt að beita mér fyrir því, að þeir fengju verkefni sem Aðalverktökum hefðu þegar verið falin með allsherjarsamningum sem gerðir voru fyrir ári, eins og þm. allir vita, þannig að ég tek þetta ekki til mín. Ég vona að þetta sé á misskilningi byggt og það verði viðurkennt þegar fram liða stundir að svo sé. Ég hlýt að þakka hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fyrir þá kennslustund sem hann veitti mér í því, hvaða hlutverk umboðsmaður Alþingis ætti að hafa. Mér er vel kunnugt um það sem hann nefndi hér, að umboðsmaður eða „ombudsmand“ eins og hann heitir á öllum málum nema þá íslensku, á fyrst og fremst að vera málsvari lítilmagnans í þjóðfélaginu gagnvart yfirvöldum og röngum ráðstöfunum. En ég bendi á að hér hefur þetta embætti ekki enn þá verið stofnað og er þar af leiðandi eftir að skilgreina hlutverk þess embættismanns og þess starfsliðs sem hann hefur. Mér hefur komið til hugar að hann gæti fjallað um þessi mál einnig. Ég held að það sé um fleiri tegundir misskilnings að ræða hér í þingsölum. Ég held að samkv. þeim þingsköpum, sem við störfum eftir, sé ekki ætlast til þess, að nefndir Sþ. hafi með höndum rannsóknastörf. Ég er ekki að segja að það megi ekki breyta þessu. Ég vísa til þess, að allir þingflokkar hafa tilnefnt menn til þess að endurskoða þingsköp. Vitanlega má í þeirri endurskoðun og hinni nýju útgáfu þingskapa taka upp ákvæði sem gera þetta rannsóknarstarf mögulegt og ótvírætt. En ástæðan til þess, að ég stóð upp og ætla að segja þessi fáu orð hér, er það sem hv. 3. landsk. þm. sagði síðast í ræðu sinni, nefnilega að hann virtist, að mínu mati, meina að meiri hl. þn. ætti að taka að sér rannsóknarstörf.

Það er mesti misskilningur.

Er það misskilningur?

Já.

En mér heyrðist endilega hv. þm. segja að það ætti að gefa þeim, sem áhuga hefðu á því að taka að sér rannsóknarstörf, tækifæri til þess. Nú er það ljóst, að aðeins meiri hl. utanrmn. hefur þennan áhuga, minni hl. ekki. Ég skildi því ummælin þannig, að hér væri talað um að kljúfa n. og hluti hennar rannsakaði málið, en hinir sætu hjá og treystu á þær upplýsingar sem meiri hl. aflaði. Sé þetta misskilningur fagna ég því, því að slíkt væri vitanlega alveg fráleitt og gæti aldrei gengið. Ég sé enga ástæðu til þess, herra forseti, að vera að níðast á þolinmæði þings og forseta með því að fjölyrða meira um þetta mál. Alþ. segir álit sitt í atkvgr. þegar þar að kemur. Ég hef lýst skoðun minni.



Vegna ummæla hv. 5. landsk. þm. um mál sem alloft hefur verið hér á dagskrá, þáltill. um rekstur Flugleiða og Eimskipafélags Íslands, skal ég skýra frá að hv. flm. hefur oftar en einu sinni óskað eftir að framhaldsumr. um það mál gæti átt sér stað, en ég verð að taka á mig þá sök að það hefur dregist úr hömlu. Ástæðan er sú, að umr. um málið hafa orðið mjög langar. Það eru allmargir menn á mælendaskrá. Flestir þeirra hygg ég að hafi talað í málinu einu einni og sumir tvisvar. Mjög mörg mál hafa því miður ekki komist að til umr., og ég taldi ástæðu til að þau gengju fyrir málum sem þegar voru mjög rædd, eins og þetta mál. Þetta vil ég taka fram.



Herra forseti. Ég mun virða þau tilmæli að tala mjög stutt, þar sem mér er ljóst að önnur mál bíða einnig eftir afgreiðslu. Í framhaldi af þeim umr., sem hér hafa farið fram um rannsóknarvald þn., þykir mér rétt að það komi fram, að með utanrmn. gegnir nokkuð öðru máli en aðrar nefndir þingsins, þó ekki væri nema af þeirri ástæðu að hún ein þn. starfar allt árið. Mér er það auðvitað fullkunnugt, að mjög hefur orkað tvímælis og um það má deila hvort þn. eða löggjafinn yfir höfuð að tala hafi til þess vald að kalla fyrir sig hvern sem er í löggjafarskyni eða eftirlitsskyni með lögum. En það gegnir hins vegar nokkuð öðru máli þegar um fyrirtæki eða fyrirtækjasamsteypu er að ræða sem starfar beint og óbeint undir og vegna opinberra reglna. Sú fjármálastarfsemi, sem hér er um að ræða, er auðvitað mjög háð reglum sem opinberir aðilar hafa sett. Þar með er þessi fyrirtækjarekstur, sem ég undirstrika að ég er engan efnisdóm að leggja á, orðinn háður opinberum ákvörðunum og þar með er það einnig orðið - við skulum orða það svo - leyfilegt verkefni löggjafans að kanna hvort með öðrum og skynsamlegri hætti megi koma þessum reglum fyrir. Þetta finnst mér vera kjarni málsins og mér þykir að menn verði að greina á milli þess að rannsaka - eigum við að segja: hvað sem er í þjóðfélaginu í því skyni að breyta lögunum annars vegar og hins vegar þá þætti þjóðlífsins sem augljóslega eru í tengslum við reglur sem opinberir kjörnir aðilar hafa sett. Á þessu finnst mér vera mjög mikill greinarmunur, sem mér finnst satt að segja að ekki hafi verið skilið til nægilegrar hlítar. Í annan stað vil ég taka undir það með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að mér þykir það vera misskilningur sem hér hefur verið sagt um umboðsmann Alþingis, því að það er náttúrlega svo, bæði í till. hér og á öðrum þjóðþingum, að það starf er hugsað til annarra verkefna en þeirra sem hér um ræðir. Í þriðja lagi vil ég leggja á það mikla áherslu, að flm. þessa máls, og ég hygg að ég tali fyrir þá alla fjóra, hafa forðast að leggja nokkra efnisdóma á þá fjármálastarfsemi sem hér er um að ræða, enda væri það í ósamræmi við tilganginn, því að tilgangurinn er einmitt að komast að því til hlítar með hverjum hætti þessi starfsemi er rekin. Undir slíkum kringumstæðum er auðvitað ástæðulaust á þessu stigi málsins að vera að fella efnisdóma. Einmitt það stendur til að kanna. En á hitt skulum við auðvitað leggja þunga áherslu, að þó að till. minni hl. utanrmn. sé klædd í snyrtilegan búning, eins og hv. frsm. er auðvitað von og vísa, fjallar hún ekki um neitt annað en að drepa þetta mál. Við skulum ekkert vera að draga fjöður yfir það. Annars vegar leggur meiri hl. til að kanna þetta mál til hlítar í því skyni að hafa síðar ástæðu til þess að fella efnisdóma, og hins vegar vill minni hl. drepa þetta mál. Meiri hl. utanrmn. vill ekki vinna þetta verk sjálfur, heldur að þetta verk sé unnið og er fyrir sitt leyti tilbúinn að takast það verk á hendur. Ég trúi því ekki fyrr en á verður tekið, þó svo það sé flokkaskipting í þessu, það er ekki heldur aðalatriði málsins á þessu stigi, - ég trúi því ekki að 32 þm. verði svo rígbundnir af flokkslínu eða flokksaga í þessum efnum að þegar meiri hl. n., sem starfar allt árið, vill að tiltekið verk sé unnið og telur til þess fyllstu ástæðu, án þess að fella efnisdóma og án þess að vera fyrir fram að gefa sér hinar minnstu ályktanir, komi það svo út í reynd að menn skiptist nákvæmlega eftir flokkslínum í þessum efnum, þó að svo sé í nál. Sé svo gæti satt að segja verið tilefni til að draga skrýtnar ályktanir. En það er engin ástæða til að álykta svo enn sem komið er, þrátt fyrir að nál. séu svona úr garði gerð. Ég hef fyllstu ástæðu eðli og efni málsins samkv. til þess að vera nú þeirrar skoðunar, að þetta mál verði samþ. og framkvæmt. Verði svo hygg ég að innan ekki langs tíma verði ekki lengur nein ástæða til að vefja þessa fyrirtækjasamsteypu neinum böndum tortryggni. Verður þá ekki samfélagið allt betra heldur en það var áður?

Frsm. minni hl. (Páll Pétursson) [frh]: Herra forseti. Mér þykir fyrir því hvað vantar marga sjálfstæðismenn í salinn, því að ég hafði hugsað mér að eiga orðastað við örfáa þeirra, og m. a. s. vantar menn úr hv. allshn. Sþ. En einkum er það formaður Sjálfstfl. sem ég sakna héðan.  Ég aflaði mér gagna í dag frá skrifstofu þingsins um afgreiðslu þingmála. Í gærkvöld var búið að afgreiða 46 stjfrv. og örfáar þáltill. frá ríkisstj. Ég tek það fram, að það var ég sem taldi á þessum lista svo það kann að vera mistalið; en þá eru það skyssur mínar. - Það var búið að afgreiða 18 mál í gærkvöld frá stjórnarandstöðunni, þáltill. og frv., sum veigamikil og nokkur mjög veigamikil, en það var ekki búið að afgreiða frá okkur þessum 40 stjórnarliðum nema 9 mál. Fsp., rökstuddar dagskrár og því um líkt er ekki í þessari upptalningu. Ég er að tala um raunveruleg þingmál, þmfrv., stjfrv. og þáltill.

Þetta eru góð mál.

Já, margt af þessu eru góð mál, og það er okkur til hróss, stjórnarsinnum, að taka svo vel undir þau. Ég hef sem nefndarformaður getað greitt fyrir nokkrum þáltill. frá sjálfstæðismönnum og mælt fyrir þeim m. a. s. sumum úr þessum ræðustól eða nál. um þau og lagt til að þær verði samþykktar. Þess vegna finnst mér það fyrir neðan allar hellur að láta svona þó að ég tali í 50 mínútur um mikilsvert mál, ekki síst vegna þess að hér sitja menn sem helst ekki fara í ræðustól fyrir minna en hálfan annan klukkutíma. Þeir hafa gjarnan verið kennarar fyrr meir og vita ekkert af því fyrr en þrjú korterin eru liðin. Það má hins vegar deila á mig fyrir eitt, og ég tek skýrt fram að ég er ekkert að biðjast afsökunar, en það er ekki óeðlilegt að deila á mig fyrir einn hlut. Það er að kafli í ræðu minni, sem ég flutti í fyrradag, var leiðinlegur og leiðinlegar ræður eiga menn ekki að flyt a. Það er illfyrirgefanlegt að flytja leiðinlegar ræður. Ég hef þá afsökun, að ég las þarna upp gögn frá Seðlabankanum og það var leiðindalestur. Ég hlífði að vísu þingheimi við versta kaflanum, en þetta er sem sagt staðreyndin. Ég hef þó nokkrar málsbætur, því að ég hef m. a. s. hlustað á hv. 4. þm. Reykv. flytja leiðinlegar ræður úr þessum ræðustól og það fleiri en eina og fleiri en tvær.  Ég lýsti því yfir m. a. s. við upphafsumr. málsins, að ég teldi að það mundi vera kominn þingmeirihl. fyrir málinu. Mér dettur ekki í hug að standa á móti þeim þingmeirihl. Ég hlýt að beygja mig fyrir honum. En mér dettur hins vegar ekki í hug að sleppa þingheimi við að kynna fyrir honum gögn í málinu, sem eru grundvallarplögg, og þessar upplýsingar skulu í þingheim, ef ekki með góðu, þá með illu. Og þegar fátækir bændur fyrir norðan fá ekki út og eru komnir í greiðsluþrot, komnir svona 100 ár aftur í tímann í verslunarháttum og búnir að eyða beinu greiðslunum og hafa ekki upp í veðin sín, þá geta þeir farið heim til sín, lesið Alþingistíðindin og séð hverjum ástandið er að kenna. Og þá kemur mergurinn málsins. Þá koma þeir til með að sjá að það er hv. þm. Eyjólfur K. Jónssyni og Lúðvík Jósepssyni að kenna að svo er komið fyrir þeim, en ekki mér að kenna. Og þá hugsa þeir hlýlega til mín, en kuldalega til þessara tveggja kapítalista ellegar þá til hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar samvinnufrömuðar. Þá koma Alþb.-bændurnir til þess að krefja hann reikningsskila og láta hann standa fyrir máli sínu, því að þá verður væntanlega hans ríkið, mátturinn og dýrðin, því að hv. þm. Lúðvík verður orðinn gamall og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sennilega búinn að taka við af formanni Alþb.  Ég ímynda mér að hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson - ég reyndar ímynda mér ekki, ég veit að hann er hugsjónamaður. Hann er mikill hugsjónamaður, en hann er ofurlítið viðkvæmur og kemst öðru hverju í geðshræringu. Hann má alls ekki taka það nærri sér þó að umr. verði um till. sem hann hefur flutt af snilld sinni, manngæsku og drengskap. Þessar umr. eru bara af því sprottnar, að þessi till. er ofurlítið vanhugsuð. Hv. þm. hefur komið mörgum málum í gegn á þessu þingi og sumum með aðstoð minni og ég held öllum með atkv. mínu. Það er að vísu eitt sem ég held að við eigum eftir að afgreiða hér. Ég er að velta vöngum yfir þessu með skattfrelsi Fjárfestingarfélagsins, en ég er hálfhræddur um að það fólk, sem hann vildi í Morgunblaðinu kalla dýr merkurinnar, þ. e. a. s. verðbólgubraskarar, standi að félaginu. Ef svo er ekki kem ég til með að standa að því eins og flestu öðru sem frá hv. þm. kemur, en ég lofa engu strax. Ég veit að hann hugsar stundum áður en hann framkvæmir og þess vegna kemur ýmislegt gott frá honum: Hann er hreinskiptinn maður og alltaf að batna og ég verð að gera þá játningu, að raunar er hann uppáhaldsstjórnmálamaður minn og þó ekki í hinni ensku merkingu um „statesman“. En þetta er sem sagt hreinskiptinn og geðríkur heillakarl, fyrir mig a. m. k., - ekki sem bónda, heldur sem þm., því ef þessi till. nær fram að ganga, sem ég á von á, reynist hann ekki heillakarl bændum. Ég vil gera langa sögu stutta. Ég vísa til þskj. 497. Það er ítarlegt nál. frá minni hl. allshn. og ég vona að menn treysti sér til þess að lesa það. Þó að nokkuð af því væru frekar leiðinlegar umsagnir reyndi ég að setja þetta upp á þann hátt að menn entust til að lesa það, og ég treysti því að menn sjái sóma sinn í að lesa það. Ég verð aðeins að fara með örstuttan kafla, með leyfi forseta, úr niðurlagi nál. Ég tel þar upp kafla úr öllum umsögnum sem um málið höfðu borist og þær voru allar neikvæðar. Hver einasta umsögn sem um málið barst var neikvæð! Hv. þm. Eyjólfur Konráð hefur, eins og menn vita, fengið hugljómun um að greiða bændum beint hluta niðurgreiðslna og útflutningsbóta eins og niðurgreiðslur eða útflutningsbætur væru eign bænda. Stéttarsambandið hefur látið athuga þessa hugmynd hv. þm. Fjármagnið nýtist verr en með öðrum hætti. Hins vegar opnast þarna mjög kröftug leið til þess að draga úr framleiðslu og stærri bændur fengju aðeins 70–80% grundvallarverðs fyrir afurðir sínar og yrðu þá væntanlega gjaldþrota. Þetta er nefnilega, eins og ég hef margtekið fram, harðvítugasta kommúnistatillaga sem hingað til hefur komið fram um landbúnaðarmál á Íslandi. Ég vil lesa hér, eins og ég sagði áðan, úr niðurlagi nál. og hef þá lesturinn, með leyfi forseta: „Þótt vandlega sé leitað í samþykktum bændafunda undanfarinna þriggja ára finnast þess ekki nokkur dæmi að bændur hafi tekið undir hugmynd till. Hugmyndin er ekki frá bændum sjálfum komin og þeir óska ekki eftir þeirri tilhögun sem hún gerir ráð fyrir. Hugmynd Eyjólfs leiðir til aukins kostnaðar og framleiðslukostnaður vex ef hún verður að veruleika. Nær væri að nýta betur það fjármagn, sem fer til þessara mála. Árið 1978 voru t. d. stimpilgjöld til ríkisins af afurðalánum 170 millj., og hver einn þáttur sem sparast skilar sér í lægra afurðaverði. Því verður ekki trúað að flm. og þeir, sem gerast þeirra ábekingar, vilji vinna bændum tjón, heldur vaki fyrir þeim að klekkja á samtökum þeirra (sjá grg. till. og framsöguræður), en með því að reiða til höggs að sölusamtökum bænda lendir höggið að sjálfsögðu beint á bændunum og síðan á neytendum í landinu.“ Ég vildi sefa hv. flm. og ábekinga hans og gleðja þá og ég lagði til í n. að smávægilegar breytingar yrðu gerðar á till., bæði á fyrirsögn og tillgr. Ég hélt satt að segja að um þessa till. hefði orðið samkomulag milli okkar hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar, við slökuðum þar báðir nokkuð til af ítrustu kröfum, og þarna væri komið orðalag sem við gætum þokkalega við unað. En þá varð hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson fyrir einhverjum geðhrifum, e. t. v. vegna hv. þm. Stefáns Valgeirssonar eða hæstv. landbrh., ég ber ekkert ábyrgð á þeim geðhrifum, og þá fékk hann hv. þm. Ellert B. Schram til þess að búa til nál. sem dags. var 15. mars. Fundurinn, þegar málið var afgreitt í allshn., var 20. mars! Svona á ekki að vinna á Alþ. Það var gamansaga til um oddvita norður í landi, sem sagt var að hefði samið fundargerðir hreppsnefndarfundanna áður en fundir voru haldnir og þótti ekki til fyrirmyndar. Ég held að ef hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson hefði ekki narrað hv. þm. Ellert B. Schram til að hlaupa af stað með þetta nál. hefði hann ekki lent í þessari „krísu“, sem fékk hann til þess að bregðast þarna trausti mínu, og við hefðum, eins og hér um bil alltaf fyrr og síðar, getað rétt hér upp bróðurhendur okkar. En hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson varð sér úti um þetta sjálfur að hlusta á mig hér í ræðustólnum, og þess vegna hef ég orðið að neyðast til þess að koma til skila nauðsynlegum staðreyndum í málinu áður en menn samþykkja þessa till. af vinarhug við hv. þm. Eyjólf K. Jónsson og áhrifagirni og oftrausti á vitsmuni hans og góðsemi í garð bænda. En það er því miður eitt líkt með hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni og Njáli heitnum á Bergþórshvoli, að þeir eru misvitrir. Tillgr. sem við vorum einu sinni sammála um - eða ég taldi að við værum einu sinni sammála um - hljóðar svo, og það er sú till. sem ég legg til að verði samþ., hún er svona: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um að rekstrar- og afurðalánum verði breytt þannig, að bændur geti fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað svipað og aðrir aðilar fá nú. Jafnframt láti ríkisstj. fara fram athugun á því, hvernig heppilegast sé að koma við breytingum á greiðslum útflutningsbóta og niðurgreiðslna, þannig að þær nýtist betur.“ Og fyrirsögn till. verði: „ Till. til þál. um greiðslur til bænda.“ Þegar menn athuga þetta mál í rólegheitum hygg ég að þeir komist að þeirri niðurstöðu, ef þeir á annað borð fást til þess að hugsa, ef þeir á annað borð fást til þess að kynna sér umsagnir, ef þeir á annað borð fást til þess að íhuga þetta mál, að það sé skynsamlegra orðalag á till. minni en þeirri till. sem meiri hl. n. lagði til að yrði samþ., og þegar málið kemur hér til atkv. innan skamms muni þeir treysta sér til að greiða till. minni atkv. sitt, en. ekki till. hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar. Hún á það alls ekki skilið því að það er ekki hægt að framkvæma hana.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að vekja athygli á að þessi till., sem hér er til umr., er að því leyti til sérstök að það er verið að leggja til að samþykkja till., sem snertir bændastéttina einvörðungu og enga aðra, á móti umsögn þeirra og fulltrúar allra flokka nema Framsfl. hafa séð ástæðu til í þessum vorharðindum að leggja það eitt til að samþykkja till., sem bændur hafa á fundum sínum og í umsögnum sinum óskað eftir að yrði felld. Þetta er sá skilningur sem sú hv. n., sem fjallaði um þetta mál, hefur sýnt bændastéttinni. Það er eiginlega hálfbroslegt að hv. flm. á sæti í landbn. Ed. og í sambandi við framleiðsluráðslögin kom hann með till. þess efnis sem felst í till. og óskaði eftir því sérstaklega við mig að ég sendi þá till. til umsagnar öllum búnaðarsamböndum í landinu, sem ég og gerði. En þegar ég fór að segja honum frá því að það væru að berast umsagnir sagði hv. þm.: Þú þarft ekki að segja mér það. Ég veit alveg hvernig þær eru. - Hann vissi sem sagt að hann var að vinna bændastéttinni óþurftarverk og ginna hv. þm. til að styðja sig í því. Þessir þm. eru Vilmundur Gylfason, Ellert B. Schram, Gunnlaugur Stefánsson, Jónas Árnason, Lárus Jónsson og Ólafur Ragnar Grímsson. Þessir hv. menn, fulltrúar allra þessara flokka, leggja til að samþykkja skuli þessa tillögu. Nú kemst ég ekki hjá því, þó ég ætli ekki að tala hér lengi, að lesa upp sýnishorn af þeim umsögnum sem hafa borist landbn. Nd. út af þessari till., og lesa líka upp stutta fundarsamþykkt sem var gerð á stéttarsambandsfundinum sem var haldinn á Akureyri s. l. sumar. Sú samþykkt, sem aðalfundur Stéttarsambandsins samþykkti móti 2 atkv., hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda, haldinn á Akureyri 29.–31. ágúst 1978, tetur ekki æskilegt að breyta því fyrirkomulagi, sem nú er, að afgreiða afurðalán og rekstrarlán landbúnaðarins til sölufélaga bænda.“ Ég hefði skilið ef þetta hefði snúið að einhverjum öðrum en bændastéttinni. En nú er lagt ofurkapp á að samþykkja þessa till., ekki að gera ráðstafanir til þess að hjálpa þeim bændum sem eru í fóðurvandræðum á þessu vori. Nei, það eru ekki gerðar neinar till. til þess, en lögð er áhersla á þetta, m. a. s. formaður Sjálfstfl. kemur upp utan dagskrár til að hafa í hótunum við ríkisstj. út af þessari merkilegu till., ef haldið verði uppi málþófi um þetta mál skuli ríkisstj. vara sig. Það var það eina sem hv. 4. þm. Reykv., formaður Sjálfstfl., hafði til málanna að leggja í sambandi við þau mál og þau vandræði sem nú steðja að landbúnaðinum, að hafa í hótunum ef þessi till. yrði ekki rædd og samþ., - ef menn færu að ræða hana, hefðu málþóf, skyldi ríkisstj. hafa verra af. Þetta er kannske sýnishorn af þeim skilningi sem ríkir á Alþ. í garð bændastéttarinnar á því herrans ári 1979. En ég ætla að óska þeim til hamingju með skilning sinn á þeim málum. Það vill svo til að hér er ég með umsögn frá Búnaðarsambandi Skagfirðinga, skrifað undir hana af ráðunaut þeirra Agli Bjarnasyni, sem er þekktur sjálfstæðismaður þar nyrðra og eflaust stuðningsmaður - ja, maður skyldi ætla að hann hafi verið það - hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar. Það er best að ég lesi þetta eins og það er: Stjórn Búnaðarsambands Skagfirðinga hafnar því eindregið að till. Eyjólfs K. Jónssonar komi í stað frv. þess sem hér um ræðir, en bendir hins vegar á að bætt verði inn í frv. ákvæðum þess efnis, að Sexmannanefnd verði lögð niður og teknir upp beinir samningar við ríkisstj. um verðlagningu landbúnaðarafurða og stöðu landbúnaðarins.“ Það mál hefur verið á dagskrá í hv. Nd. í nokkra daga og hefur verið tafið af stjórnarandstöðunni. Fleiri umsagnir eru um þetta, eins og t. d. frá Búnaðarsambandi Norður-Þingeyinga. Eggert Ólafsson í Laxárdal er formaður þess. Hann segir: „Þessa till. tel ég algera fjarstæðu og það afsleppa að ekki sé ástæða til þess að taka á henni neitt mark.“ Búnaðarsamband Borgarfjarðar, ráðunautur þeirra skrifar undir þá umsögn, segir eftirfarandi: „Bókun samþykkt, þar sem rætt var um till. Eyjólfs K. Jónssonar um útflutningsbætur og niðurgreiðslur. Stjórnin telur þessa till. óraunhæfa.“ Þannig gæti ég haldið áfram að lesa upp umsagnir og ekki eina einustu á þann veg að menn telji að þetta séu raunhæfar till. En samt gerist það á Alþingi Íslendinga að fulltrúar allra flokkanna nema Framsfl. sameinast um þetta mál! Það væri í raun og veru ástæða til að ræða dálítið um allan þann málflutning sem hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson var með í sambandi við það þegar hann ræddi þessa till., þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að sölufélög bænda fengju til umráða niðurgreiðslurnar, sem hann taldi 22–23 milljarða, útflutningsbæturnar, afurðalánin, rekstrarlánin, lagði þetta allt saman, komst að þeirri niðurstöðu að um 8 millj. kæmu í hendurnar á þessum sölufélögum fyrir hvert meðalbú í landinu. Sem sagt, málflutningurinn sýndi það best að hv. þm. skildi ekki neitt í neinu, blátt áfram ekki neitt í neinu. Hann skildi ekki að þegar rekstrarlánin eru borguð upp með afurðalánunum ganga niðurgreiðslurnar og útflutningsbæturnar til þess að borga rekstrarlánin og koma aldrei í hendur þessum félögum. Þetta skildi ekki hv. þm. - a. m. k. er þetta málflutningur hans skjalfestur í þingtíðindum og fer ekkert á milli mála hvernig hann var. Ég taldi nauðsynlegt að gera þessar aths., ekki síst eftir að hv. 4. þm. Reykv. taldi till. vera svo mikið mál að utan dagskrár hafði hann í hótunum við ríkisstj. ef þetta mál, sem er á móti óskum bændanna í landinu, yrði tafið. Var það hið eina sem hv. þm. hafði til málanna að leggja í sambandi við þau vandkvæði og þau vandræði sem steðja nú að bændastéttinni. Þetta vil ég að komi í þingtíðindum og vek á því athygli, hvernig forusta sjálfstæðismanna, formaður Sjálfstfl., lítur á málefni bænda og hvað formaðurinn hefur til málanna að leggja á því harða vori 1979.