Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 3 frá 1. febr. 1980, um tímabundið olíugjald til fiskiskipa. Sem kunnugt er er frv. þetta flutt til að greiða fyrir ákvörðun fiskverðs frá 1. mars 1980 og felur í sér lækkun olíugjalds til fiskiskipa utan skipta úr 5% í 2.5%. Í frétt frá Verðlagsráði sjávarútvegsins, þar sem greint er frá ákvörðun nýs fiskverðs, segir svo, með leyfi forseta: „Það er forsenda þessarar ákvörðunar að lögunum nr. 3/1980 um tímabundið olíugjald til fiskiskipa verði breytt þannig að olíugjaldið lækki úr 5% í 2.5% af skiptaverði frá og með 1. mars 1980. Ríkisstj. hefur lýst því yfir að frv. þess efnis verði lagt fram á Alþingi. Þegar tillit hefur verið tekið til þessarar væntanlegu lagabreytingar má lýsa niðurstöðu fiskverðsmálsins að þessu sinni í meginatriðum á eftirfarandi hátt: 1) Skiptaverð til sjómanna hækkar um 4%. 2) Hlutur útgerðar í fiskverði hækkar um 0.6%. 3) Hráefniskostnaður fiskvinnslunnar hækkar um 1.7%.“ Eins og ég gat um í upphafi hefur n. athugað frv. og átt sameiginlegan fund með sjútvn. Nd. þar sem mættir voru Jón Sigurðsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar og Ingólfur Ingólfsson fulltrúi sjómanna í Verðlagsráði sjávarútvegsins. Nefndin varð ekki sammála í afstöðu sinni til málsins og klofnaði, en undirritaðir nm. leggja til að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 254. Undir þetta rita: Stefán Guðmundsson, Geir Gunnarsson, Guðmundur Bjarnason og Eiður Guðnason með fyrirvara.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Norðurl. e. klofnaði sjútvn. í áliti sínu um mál þetta. Treystir minni hl. n. sér ekki, miðað við þær aðstæður sem nú eru í íslenskum sjávarútvegi, til að standa að samþykkt þessa frv. og leggur til að það verði fellt. Eins og fram hefur komið eru mjög miklir erfiðleikar í íslenskum sjávarútvegi. Bæði fulltrúi sjómanna og reyndar annar fulltrúi fiskkaupenda í yfirnefnd Verðlagsráðsins sátu hjá við þessa afgreiðstu yfirnefndarinnar, fyrst og fremst vegna þess að með þeirri fiskverðsákvörðun, sem nú er tekin, og þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, hefur hvorki vandi fiskveiða né vinnslu verið leystur. Fiskvinnslan átti í mjög miklum erfiðleikum og hefur átt í misjafnlega miklum erfiðleikum á undanförnum árum og sannarlega er hlutur hennar ekki betri nú en áður var. En það má segja að nú sé sú breyting orðin á, að erfiðleikarnir eru um land allt í stað þess að áður fyrr voru þeir staðbundnir og bundnir fremur við Suður- og Vesturland. Nú er orðið jafnerfitt að gera út hvar sem er á landinu. Það kom fram í máli sjútvrh. í gær að framlegð í fiskvinnslu þyrfti að vera um 20%. Ég held að miðað við þær breytingar, sem nú eru orðnar í vaxtamálum, megi framlegð alls ekki vera minni en 22–23% í fiskvinnslunni. Þessar ráðstafanir, sem reyndar var lofað að gerðar yrðu, eru hvergi nærri nógar. Ég tel að miðað við þær aðstæður, sem nú eru, hefði verið full ástæða til, enda gátu útgerðarmenn vænst þess, að olíugjaldið héldist út þetta ár. Það var ástæða til að hvetja fremur útgerðina en letja og þess vegna hefði olíugjald átt að vera óbreytt. Minni hl. n. leggur til að frv. verði fellt.



Herra forseti. N. hefur fjallað um þetta mál og vil ég þakka meðnm. mínum fyrir snör handtök og góðan samvinnuvilja við afgreiðslu málsins milli funda í dag. Eins og fram hefur komið í umr. er þetta frv. flutt af ríkisstj. Af hálfu fjmrh. og í öðrum umr. í þinginu hafa komið fram þær meginröksemdir sem liggja að baki þessu frv. Sé ég ekki ástæðu til að tíunda þær hér, en við stuðningsmenn ríkisstj. sem myndum 1. minni hl. fjh.- og viðskn., leggjum eindregið til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það varð ekki samkomulag um þetta mál í hv. fjh.- og viðskn. Við í 2. minni hl. fjh.- og viðskn. lítum á þetta frv. sem skattheimtufrv. og í þetta sinn er um að ræða hækkun á söluskatti. Við erum þess vegna andvíg frv. og leggjum til að það verði fellt. Við vekjum enn athygli á því, að frv. þetta er flutt undir því yfirskini að útvega fjármagn til að standa undir niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa. Við erum þeirrar skoðunar, að jöfnun upphitunarkostnaðar og niðurgreiðsla á olíu í því skyni sé svo stórt og sjálfsagt mál að ekki komi annað til álita en veitt sé fjármagn til þess af almennum skatttekjum ríkissjóðs, eins og verið hefur á undanförnum árum. Við lítum svo á, að með því að fara þá leið, sem hæstv. ríkisstj. gerir í þessu máli, sé hún að finna tækifæri og tilefni til að stofna til aukinnar skattheimtu, og teljum ekki á bætandi í því efni. Við. minnum á að Sjálfstfl. lagði til við afgreiðslu fjárl. að veittir yrðu á árinu 1980 5 milljarðar til niðurgreiðslu olíu og það yrði gert án þess að auka skattheimtu ríkissjóðs. Við erum enn á sömu skoðun, að það sé hin eðlilega leið. Nú er ákveðið í fjárlögum þeim sem nú hafa verið samþ. fyrir þetta ár að einungis sé varið 4 milljörðum til niðurgreiðslu olíu. Það fylgir þó böggull skammrifi. Ef ríkisstj. fær vilja sínum framgengt er gert ráð fyrir að það fólk, sem býr við vanda olíukostnaðarins, þurfi, ef svo mætti að orði komast, að greiða fyrir þá aðstoð sem felst í þessum 4 milljörðum. Það á að skattleggja þetta fólk til að standa undir fjárútlátum ríkissjóðs því sama fólki til aðstoðar. Við teljum að farið sé rangt að. Í raun og veru sé það svo, að bæði upphæð olíustyrksins, 4 milljarðar eins og ákveðið er í fjárlögunum sem nú hafa verið samþykkt, og fyrirætlanir um skattheimtu þá, sem frv. þetta fjallar um, þýði að olíukyndingarfólkið, sem menn hafa svo mjög rætt um á undanförnum vikum og mánuðum varðandi aðstoð til þess að fá aukna aðstoð frá því sem verið hefur, standi ekki einu sinni jafnfætis því sem það stóð eða hefur staðið, heldur verði hlutur þess enn lakari en hann hefur verið.



Herra forseti. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, að fjh.- og viðskn. hefur haft heldur nauman tíma til að fjalla um þetta mál. Ég hafði óskað eftir því í dag að fengnar yrðu umsagnir um þetta frv., efni þess og tilgang, frá fleiri aðilum en gert hefur verið til þessa. M. a. hygg ég að ekki hefði verið ófróðlegt að heyra hvað Verkamannasamband Íslands hefði haft um málið að segja svo og Stéttarsamband bænda. Skemmst er frá því að segja að til þessa vannst ekki tími. Lofað hafði verið að afgreiða þetta mál með tilteknum hætti á tilteknum tíma og við það verður auðvitað staðið. Ég hygg að flestir muni hafa nokkurn grun um hvers eðlis umsagnir aðilanna tveggja hefðu orðið, hefðu þær náð hingað. Þetta frv. gerir sem sagt ráð fyrir að söluskattur hækki um 1.5%. Þá er söluskattur hér orðinn með því alhæsta sem nokkurs staðar þekkist, eftir því sem mér er kunnugt um. Flest lönd hafa raunar tekið upp virðisaukaskatt í stað söluskatts. Söluskattur er þó enn í Finnlandi í sömu mynd og hér og er þar 16.28%. Sé litið til annarra landa hér í kring er virðisaukaskattur alls staðar lægri, og hníga sterk rök að því, að því hærri sem þessi skattur er þeim mun lakar muni hann innheimtast. Það hefur oft verið haft á orði á Alþ. að ekki muni allur sá söluskattur, sem á er lagður, komast til skila rétta boðleið til ríkisins. Ég held að sá hluti, sem eftir verður, muni ekki minnka við þessa breytingu, síður en svo. Það hefði verið ástæða til samhliða þessu að herða eftirlit með innheimtu söluskattsins. En það er eins og annað, að það virðist ekki sérstakur áhugi á því hjá þeirri ríkisstj. sem nú situr. Um skattaeftirlit eru þrjú orð í stjórnarsáttmálanum. Þau eru, með leyfi forseta: „Skattaeftirlit verði hert“, annað ekki.

Er það ekki aðalatriðið?

Það væri kannske ekki úr vegi að eitthvað meira væri sagt, en auðvitað er rétt hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni að aðalatriðið er að skattaeftirlitið verði hert. En þegar hvorki eru hafðir uppi tilburðir til þess að gera það né neitt annað í þessu sambandi fer auðvitað svo, eins og með fleira sem stendur í þessari ágætu bók, að gildi hennar verður, held ég, minna eftir því sem menn lesa hana oftar og eftir því sem tíminn líður.

Stjórnin hefur aðeins setið tvo mánuði.

Ég held að þetta verði æ marklausara plagg og það muni sannast þegar lengra líður og lítið verður til baka. Hluta þess, sem söluskattshækkunin á að skila, á að verja til að jafna upphitunarkostnað. Svo sem margsinnis hefur komið fram er ekki um það deilt hér, heldur hvernig þessa fjár skuli aflað. Við afgreiðslu fjárlaga var á það bent af hálfu Alþfl. og fluttar um það till. að fjár til olíustyrkja mætti afla innan ramma fjárlaganna með því að skera niður útgjöld, án þess að kæmi til nýrrar skattlagningar. Hin ágæta ríkisstj., sem nú situr, valdi hins vegar skattlagningarleiðina þrátt fyrir fyrri loforð og yfirlýsingar. Till. Alþfl. um að afla þessa fjár með öðrum hætti voru allar felldar. Um það sáu stuðningsmenn ríkisstj. Alþfl. er andvígur þessu frv., eins og það er, og telur að innan ramma fjárlaga sé hægt að afla þess fjár sem hér skortir. Það á ekki að notfæra sér neyðarástand þeirra, sem eru svo illa í sveit settir að þurfa að hita upp hús sín með olíu, og hafa það að yfirvarpi fyrir stóraukinni skattheimtu. Alþfl. leggur til að frv. verði fellt, en fjár til jöfnunar kyndikostnaðar verði aflað innan ramma fjárlaganna, enda sýnist skattheimta ríkisstj. yfirleitt stefna í þann, farveg að slíkt ætti að vera næsta auðvelt. Og það hlýtur í raun að vera hlálegt og það hlýtur að vera erfitt hlutskipti fyrir hæstv. núv. forsrh., sem var kosinn til setu á Alþ. undir kjörorðinu að nú skyldi afnema alla skatta vinstri stjórnarinnar, að sitja nú í hinum virðulega stól ráðherrans og beita sér fyrir hverri skattbylgjunni á fætur annarri sem nú brotnar á þegnum þjóðfélagsins. Það er sannarlega ekki öfundsvert hlutskipti.