Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það sér hver maður hversu málefnalegt þetta svar hv. þingmanns var. Það að hafa farið um landið og rætt við bændur og fengið að heyra þá tilfinningu þeirra að ráðherrar og ríkisstjórnin væru að tala niður stétt þeirra. Það verður þá að þeirri fullyrðingu hér í ræðustól hjá hv. þingmanni að ráðherrar og þingmenn stjórnarmeirihlutans séu iðulega að tala niður landbúnað og sjávarútveg. Það að hafa skoðanir á lögum um stjórn fiskveiða og vilja gera breytingar á þeim sé þá árás á stéttina. Það er af og frá og hv. þingmaður veit betur, ég er sannfærður um það. Við eigum ekki að ræða málið á þessum nótum og gera öðrum upp skoðanir á heilum og hálfum starfsstéttum og að þeir séu að tala út frá einhverri andúð. Þetta eru mál sem varða alla landsmenn og öllum landsmönnum er frjálst að hafa hvaða skoðanir sem þeim sýnist á landbúnaði og sjávarútvegi og tala út frá þeim án þess að þeim sé gert það upp að það sé með einhverjum niðrandi hætti eða gert af einhverri andúð.

Virðulegi forseti. Þegar maður semur ræðu til að flytja á hv. Alþingi getur maður einfaldlega miðað við sína upplifun, hvað manni finnst um hlutina, og það er ekkert síðri málflutningur en hver annar, það sem maður upplifir sjálfur. Ég fagna því hins vegar, sem fram kemur í máli hv. þingmanns, að hann telur sjávarútveg og landbúnað mjög mikilvægar greinar, ég fagna þeirri umræðu  Við megum ekki gleyma því að sjávarútvegur og landbúnaður eru frumframleiðslugreinar. Í báðum tilfellum er útflutningur, mikill útflutningur í sjávarútvegi og þó nokkur útflutningur í landbúnaði, sem skiptir fleiri milljörðum króna, þetta eru greinar sem vega þungt. Þó að vægi þeirra hafi ef til vill minnkað í gegnum tíðina í hlutfalli við aðrar greinar megum við samt sem áður ekki gleyma því að þetta eru 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá með leyfi forseta að vitna hér stuttlega í þingskjal þar sem segir: „Allar þessar breytingar miða að því að laga stjórnsýsluna og verkefni ráðuneyta betur að þörfum nútímans. Ráðuneyti verði þannig öflugar einingar þar sem skyldum málaflokkum er skipað saman undir eina stjórn. Hyggst ríkisstjórnin halda áfram á sömu braut og undirbúa enn frekari hagræðingu í skipulagi og rekstri ráðuneyta og ríkisstofnana.“ Virðulegi forseti. Ég var ekki að vitna í þingskjal vegna tillögu til þingsályktunar og breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem er til umfjöllunar hér. Ég var hins vegar að vitna í þingskjal um frumvarp til laga um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969, sem lagt var fyrir Alþingi á 134. löggjafarþingi árið 2007. Þetta er lykilsetning í því frumvarpi þar sem lögð er á það rík áhersla hversu miklu það skipti að færa verkefni ráðuneyta og laga stjórnsýslu að þörfum nútímans, skapa þannig öflugar einingar, skipa málaflokkum undir eina stjórn og að það sé vilji stjórnvalda að undirbúa og vinna enn frekar að hagræðingu og skipulagi í þessa veru. Það er nauðsynlegt að horfa til þeirrar tillögu sem hér er til umfjöllunar á forsendum þess sem áður hefur verið unnið, sagt og gert í sölum Alþingis. Það eru ekki nema fimm ár síðan þessi þingskjöl voru til umfjöllunar í þinginu. Það er athyglisvert að í umræðunni í dag og í kvöld hefur verið lögð á það rík áhersla af hálfu stjórnarandstöðu að nálgast þá tillögu sem hér er til umfjöllunar á þeim forsendum að hér sé ómálefnalega að verki staðið og verið að fara með hraði með óundirbúið mál í gegnum þingið. Ef slík umræða heldur einhverju vatni og slík rök er ástæða til að spyrja hvernig staðið var að þeirri afgreiðslu og þeim málatilbúnaði þegar áðurnefnt frumvarp til laga var til umræðu á sérstöku aukaþingi, sumarþingi, í júní 2007. Jú, í þeim tillögum var ekki verið að fara fram með einhverjar einfaldar breytingar á stjórnskipan landsins. Lagafrumvarpið fól í sér umtalsverðar breytingar á henni. Þar var verið að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þar var verið að leggja Hagstofuna niður sem sjálfstætt ráðuneyti. Þar var verið að færa tryggingaráðuneytið undir félagsmálaráðuneytið. Þar var verið að slíta í sundur iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti og þar var með sérstöku ákvæði verið að heimila sameiningu ráðuneyta með úrskurði forseta. Þetta var umfangsmikið, viðamikið frumvarp til umræðu. Það fór til umfjöllunar í allsherjarnefnd. Samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja fyrir í skjölum þingsins liðu 13 dagar, innan við tvær vikur, frá því frumvarpið var lagt fram þar til var búið að fara með það í gegnum þessa gríðarlega vönduðu og yfirgripsmiklu vinnu í allsherjarnefnd og það kom hingað og fékk væntanlega yfirgripsmikla og ítarlega umræðu í þingsal áður en það varð að lögum. Reyndar stóð umræðan í þingsal ekki nema í um tvær til þrjár klukkustundir eftir því sem ég kemst næst miðað við heimildir. Umfjöllunin í allsherjarnefnd hlýtur að hafa verið mjög víðtæk og markviss með vísan til þess hvernig menn hafa lagt hér áherslu á, ekki síst hv. þm. Birgir Ármannsson, hvernig standa eigi að yfirferð og umfjöllun um slík stór mál. Nefndarálit allsherjarnefndar sem er meðal annars undirritað af formanni og framsögumanni málsins, hv. þm. Birgi Ármannssyni - sá pappír nær upp á rétt eitt prentað A4 blað og stór hluti af því fer til að lista upp hverjir hafi mætt til fundar við nefndina. Þeir voru litlu fleiri en þeir sem komu til fundar við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd við umfjöllun og yfirferð á þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Ég get ekki heldur séð í nefndaráliti að nokkrar umsagnir hafi borist við umfjöllun málsins, a.m.k. er þess hvergi getið í nefndaráliti. Það kemur heldur ekki fram að lögð hafi verið fram nein gögn, skýrslur, úttektir, eða einhver heimavinna til undirbúnings og grundvallar þessum víðtæku breytingum á stjórnskipan ríkisins. En í umræðunni í dag hefur verið gert lítið úr því að hér hafa verið unnar mjög athyglisverðar og víðtækar skýrslur sem taka annars vegar á þeim lykilþáttum sem snúa að breytingum á stjórnskipan mála og hins vegar var síðan unnin sérstök skýrsla og samantekt núna í febrúar um útfærslur og tillögur varðandi skipan efnahags- og viðskiptamála innan Stjórnarráðsins. Í þeim skýrslum, eins og vikið var að í máli framsögumanns í umræðunni fyrr í dag, er sérstaklega sundurgreind afstaða allra lykilhagsmunasamtaka sem koma að þessu máli, þ.e. Samtaka atvinnulífsins, ein 15 slík samtök sem hafa verið í samráði og leitað álits og samvinnu við varðandi mat þeirra á rökum með og á móti þeim tillögum sem voru til umfjöllunar og lagt upp með í þeirri grunnvinnu sem er forsenda þingsályktunarinnar sem nú er til umfjöllunar. Gríðarlega metnaðarfull og góð vinna þar sem kallað var eftir áliti og umsögnum þeirra aðila sem málið snýr fyrst og fremst að. Í nefndaráliti og yfirferð allsherjarnefndar árið 2007 fyrir réttum fimm árum síðan er hvergi að sjá að nein slík vinna hafi verið framkvæmd. Ekki var leitað neinna umsagna. Engar skýrslur voru unnar. Það var engin yfirferð eða gerð nein úttekt á því sem verið var að fara yfir. Nei, málið var bara keyrt í gegn á yfirhraða, ef má nota það orð, væntanlega vegna þess að það var svo breið og góð samstaða um það. Sjálfstæðisflokkurinn, sem var í forustu fyrir að leiða málið í gegnum þingið, hafði ekki miklar áhyggjur af því að verið væri að gera svo róttækar og hættulegar breytingar á stjórnsýslunni að menn þyrftu að hafa varann á. Síður en svo. Hann boðaði í frumvarpinu að mætti vænta enn frekari aðgerða í þeim anda sem þarna var lagt til. Það vekur athygli að eina umfjöllunin, eina efnislega umfjöllunin um þau lykilatriði sem snúa að breyttri stjórnskipan í nefndarálitinu er ein setning, með leyfi forseta, þar sem segir: „Meiri hluti nefndarinnar“ - þ.e. allsherjarnefndar - „styður þær skipulagsbreytingar sem lagðar eru til í 1. gr. frumvarpsins um breytingar á ráðuneytum og telur að þær séu til bóta.“ Þetta var eina efnislega umfjöllunin og niðurstaða í nefndaráliti fyrir fimm árum um þessar stóru og miklu breytingar. Ein setning. Engar umsagnir. Engar skýrslur. Engar úttektir. Engin heimavinna. Engin forvinna. Nei, þetta var bara lagt hér fyrir, afgreitt á einni blaðsíðu í nefndaráliti, með einni setningu sem laut að öllum helstu efnisatriðum málsins og málið keyrt í gegn í umræðum á þremur klukkustundum.  Við erum búin að vera hérna meira og minna síðan klukkan fjögur í dag. Í fyrri umr. um þessa þingsályktunartillögu var talað fram á nótt í ellefu eða tólf klukkustundir. Tíminn sem umræðan hefur tekið um þetta mál er farinn að nálgast heilan sólarhring. Það er auðvitað ekki hægt að segja annað en að hún hljóti að vera efnisleg, marktæk, vönduð og yfirgripsmikil, enda er allur efnistilbúnaður málsins á þá lund. Hér hefur verið lögð fram ítarleg úttekt og vinna í aðdraganda þessa máls. Auðvitað hefur það tekið tíma. Auðvitað er það ein skýring þess að málið er ekki komið til umfjöllunar og afgreiðslu þingsins fyrr en nú. Þingmenn hafa þá að minnsta kosti gögn og upplýsingar í höndum til að vinna með og taka afstöðu til. Meira en það, hér liggja fyrir álit og túlkun og umsögn allra helstu aðila sem þetta mál snertir. Ég held að mikilvægt sé að hafa það í huga þegar menn horfa til umfjöllunarinnar um þetta mál í dag að ekki virðist vera sama hver á heldur. Fyrir fimm árum þótti bara sjálfsagt og eðlilegt að keyra þessi mál með hraði í gegn. Það þurfti enga sérstaka undirbúningsvinnu, yfirferð eða umfjöllun, heldur var hægt að fara með þetta fram með þeim hraða sem ég hef lýst. Ég sé ekkert eftir þeim tíma sem fer í þessa umfjöllun í þingsalnum í dag, við höfum nógan tíma. Við getum talað alveg fram á morgundaginn, enda er klukkan nú að ganga eitt. Það er bara sjálfsagt og eðlilegt að menn gefi málinu þann tíma, enda hefur allur undirbúningur málsins verið á þá lund að menn hafa viljað vanda til verka og byggja á traustum og ábyggilegum grunni, enda er tillagan mótuð á þeim forsendum að grundvöllurinn sé traustur. En snúum okkur þá að efnislegum atriðum í þeirri tillögu sem liggur fyrir til umfjöllunar og afgreiðslu á Alþingi í dag, fimm árum síðar, og skoðum aðeins hvaða atriði eru helst til álita. Fækkun ráðuneyta kallar eðlilega á skiptar skoðanir. Það hefur komið skýrt fram í yfirferð og umfjöllun um málið, bæði innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, í þeim umsögnum, skýrslum og úttektum sem liggja fyrir og síðan í umræðunni í þingsal, að hagsmunaaðilar líta ólíkum augum á þessar tillögur. Þeir hagsmunaaðilar sem hafa haft greiðan, opinn, beinan aðgang að stjórnsýslunni í höfuðráðuneytum, hvort heldur í ráðuneytum sjávarútvegsmála eða landbúnaðarmála sérstaklega, óttast það og hafa sagt það berum orðum að hann þrengist, sá farvegur og sá aðgangur sem þeir hafa haft jafnvel beint að ráðherra varðandi hagsmunamál sín. Á sama tíma hafa aðrir hagsmunaaðilar úr atvinnulífinu, stórra atvinnustétta, í raun og veru miklu stærri atvinnustétta í heildina tekið en þeirra sem snúa að landbúnaði eða sjávarútvegi, allt aðra sýn á þessi mál, vegna þess að aðkoma þeirra og aðgengi að stjórnsýslu, ráðuneytum og ráðherra, málaflokks síns hefur ekki verið jafnopin og greið og þeirra sem hafa áhyggjur af breytingum í þessa veru. Auðvitað hefur þessi aðgangur mótast af hefð og sögu. Við erum ekki að horfa til fortíðar. Við erum að horfa til framtíðar. Við horfum á breytta skipan og þróun í atvinnumálum á Íslandi. Þar eru breytingar auðvitað með þeim hætti að ráðuneyti, stjórnkerfið sjálft, verður að laga sig að þeim. Öll stjórnsýsla verður að vera lifandi. Hún þarf að vera í sískoðun vegna þess að við hljótum að taka mið af aðstæðum sem uppi eru hverju sinni, nákvæmlega á sama hátt og stjórnvöld verða að hafa umboð og stöðu til að ráða skipan ráðuneyta og lykilverkefna út frá þeim veruleika og þeirri stöðu sem er uppi í þjóðmálum hverju sinni. Nákvæmlega á þeim grundvelli byggja þær tillögur sem hér eru til umfjöllunar. Horft er til eins atvinnuráðuneytis. Ekki er það nú hugmynd sem datt af himnum ofan í gær eða fyrir viku síðan. Hún hefur verið í umræðunni áratugum saman, en menn hafa ekki getað gengið fram og stigið þau lykilskref sem hefur þurft til að ná utan um þá hugsun fyrr en núna, ég segi því miður, vegna þess að atvinnulífið hefur tekið stórfelldum breytingum á allra síðustu árum og áratug og við verðum að mæta þeim breytingum. Á sama hátt skiptir miklu máli að við horfum til þeirrar samþjöppunar í efnahags- og fjármálum ríkisins, ekki síst þegar við drögum lærdóm af þeirri stöðu sem hefur komið upp í afleiðingum efnahagshrunsins. Hvað þau atriði varðar vil ég sérstaklega benda á þann þátt mála sem kemur fram með skýrum hætti í nefndaráliti meiri hlutans, að ekki sé bara verið að styrkja og efla sérstaklega fjármálaráðuneytið með því að það fái aukin umsvif fjársýslunnar inn á sitt borð, heldur verði líka að styrkja stöðu Alþingis til að geta aflað óháðra lykilupplýsinga um stöðu efnahagsmála og þjóðarbúsins. Gera verður það með því að koma á fót sjálfstæðri og óháðri efnahagsstofnun, líkri þeirri sem Þjóðhagsstofnun var á sínum tíma, sem þingið hefur beinan opinn aðgang að. Það er hreint með ólíkindum, sérstaklega í því umhverfi sem við höfum lifað núna síðustu missiri og ár, að Alþingi hafi ekki þann vettvang, hvort heldur er þingflokkar eða einstakir þingmenn eða stjórnvöld, að geta sótt grunnupplýsingar í lykilmálum sem snúa að fjárhagslegum atriðum, efnahag samfélagsins og heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Ég held að umræðan hefði verið mun þroskaðri og betur og lengra á veg komin í ýmsum lausnum og leiðum ef við hefðum haft það verkfæri sem slík stofnun er. Ég sé að tíma mínum er að ljúka. Þá vil ég nefna líka sérstaklega þriðju breytinguna, sem lýtur að umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Auðvitað er ekki tilviljun að menn vilji sameina þá þætti á sama tíma og við erum að taka á lykilmálum sem snúa að þjóðarauð, þjóðareign og auðlindamálum. Eðlilega geta menn deilt um hvort þeir telji skynsamlegt eða ekki að auðlindaþáttur í stjórnsýslunni eigi að vera inni í atvinnuvegaráðuneytinu eða umhverfisráðuneyti. Það segir sig bara sjálft að menn hafa skiptar skoðanir á því, en færð eru full rök fyrir þeirri tillögu sem hér liggur fyrir að auðlindaþátturinn eigi að vera á umhverfissviði. Ég tek heils hugar undir þá tillögu. Það er mikið lagt upp úr því, eins og hefur komið fram í umræðunni í dag og í kvöld, að stjórnvöld hafi framkvæmdarvaldið yfir skipan ráðuneyta og hafi stöðu til að bregðast við breyttum aðstæðum hverju sinni. Ríkisstjórn hverju sinni verður að hafa það umboð að geta metið þörf og aðstæður og hún verður að hafa frjálsar hendur. Ef það þótti sjálfsagt fyrir fimm árum síðan að fara fram með þær breytingar sem þá voru samþykktar og með þeim hætti eins og þær voru afgreiddar og framkvæmdar í þinginu, hvað stendur þá í veginum fyrir því að við framfylgjum þeirri stefnu sem þar var mörkuð og lögð áhersla á að yrði framfylgt, eins og hér er lagt til í þeirri þingsályktunartillögu sem er nú til umfjöllunar?

Forseti. Hv. þingmanni var tíðrætt um það hvernig umræðan um breytingarnar á Stjórnarráðinu hefði verið 2007. Ég vil leyfa mér að vitna til orðræðu frá fyrri umræðu um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Með leyfi forseta, hljóðar hún svo: „Breytingin að því er varðar efnahags- og viðskiptaráðuneytið [hins vegar] og uppskiptingu þess og niðurlagningu er óunnin, órædd nokkurs staðar utan ríkisstjórnarinnar sjálfrar og órökstudd.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Hins vegar er verið að snúa algerlega frá þeirri stefnu sem gefin var upp í stjórnarsáttmála og fyrri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar …“ Þessi beina tilvitnun sem lýkur með þessum orðum er ekki frá stjórnarandstæðingi, hún er ekki frá því á árinu 2007, hún er frá því fyrir mánuði síðan, frá stjórnarliða, fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég spyr hv. þm. Lúðvík Geirsson: Ertu sammála þessum fullyrðingum?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Ég kannast við þessi ummæli og heyrði þau í þingsal. Ég segi hins vegar hiklaust: Ég er ekki sammála þeim. Ég get ekki fundið þeim stað miðað við þau gögn og þær upplýsingar sem meðal annars voru lagðar fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í þeirri vinnu sem við höfum verið í síðustu vikur við undirbúning þessa máls. Meðal annars liggur fyrir þessi ágæta skýrsla um skipan efnahags- og viðskiptamála sem er frá því í febrúar 2012. Þeir sem komu að þeirri yfirferð voru fyrrverandi viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon, Sigurður H. Helgason ráðgjafi og Sigurður Snævarr, efnahagsráðgjafi forsætisráðherra. Þessi skýrsla fer mjög ítarlega yfir alla lykilþætti í þessu máli og sýnir það og sannar að vel hefur verið farið yfir þau atriði sem lúta að þessum þáttum sérstaklega.

Forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki síðari hluta spurningar minnar um hvort verið væri með þeirri breytingu sem verið er að gera varðandi efnahags- og viðskiptaráðuneytið að snúa algerlega frá þeirri stefnu sem gefin var upp í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem nú er við störf. Ég kýs að skilja hv. þingmann þannig að hann sé ekki ósammála þeirri fullyrðingu. Ég vil gjarnan heyra örstutt frá honum varðandi þann þátt málsins. Það er rétt að þessi tillaga hefur komið fram en þær upplýsingar sem koma frá fyrrverandi ráðherra í núverandi ríkisstjórn hafa mikið gildi. Það er tímamótayfirlýsing ef stjórnarliðar sem standa að því meirihlutaáliti sem hér liggur fyrir um þingsályktunartillögu lýsa sig algjörlega andvíga því sem kemur frá hæstv. fyrrverandi ráðherra í núverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem fram kemur í máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að það er breytt áhersla frá því sem var í upphaflegu plani, það er ekkert launungarmál. Þá var gengið út frá því að ráðuneytin yrðu níu. Í þeirri úttekt sem ég vísaði til áðan frá því í byrjun þessa árs var farið yfir þessa þætti og kom fram að allir þeir sem komið hafa að þessum málum, hvort sem það er Seðlabankinn, ráðuneyti eða aðrir hagsmunaaðilar í efnahagslífi, eru sammála um að viðskiptaráðuneytið í þeim búningi sem það hefur starfað sé of veikt. Það væru tvær leiðir í þeim efnum, annars vegar að byggja upp og styrkja ráðuneytið með einhverjum skynsamlegum útfærslum eða að velja hina leiðina, að sameina lykilþætti efnahags- og viðskiptaráðuneytisins með fjármálaráðuneytinu. Það var sú tillaga sem varð ofan á.

Hæstv. forseti. Það var ánægjulegt að fylgjast með þeim gleðikipp sem fór um hóp stjórnarliða hér í salnum þegar þeir uppgötvuðu að sá sem hér stendur var formaður allsherjarnefndar vorið 2007 og stóð þá að breytingum á ráðuneytum sem kalla má snöggsoðnar. Ég segi um þetta mál: Mér finnst það ekki rök gegn þeirri gagnrýni sem ég hef sett fram á þá málsmeðferð sem hér er undir þó að ég hafi tekið þátt í afgreiðslu málsins með þeim hætti sem var vorið 2007. Það var líka gagnrýnt þá og vísa ég meðal annars í ágætt nefndarálit sem hv. þm. Atli Gíslason og fleiri skrifuðu um það mál og héldu fram sjónarmiðum um að þá væri ófullnægjandi undirbúningur að málinu. Ég segi um þetta atriði og minn þátt í því: Hljótum við ekki öll 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir innlegg hans í umræðuna vegna þess að það er mikilvægt að menn þekki sögu sína og deili henni með öðrum, ég fór til dæmis alveg á mis við þennan lífsreynsluþátt þingmannsins í umræðunni fyrr í dag. Það hefði verið mjög mikilvægt, sérstaklega þegar farið var fram með mjög harða gagnrýni á hvernig vinnubrögðin væru og auðvitað verða menn að þola gagnrýni. Sjálfsagt hefðum við getað gert eitthvað betur og öðruvísi eins og alltaf er, en mér þótti bara eðlilegt og sjálfsagt að rifja upp hvernig þessi mál hefðu gengið fyrir sig fyrir örfáum árum síðan, sérstaklega þar sem sömu aðilar áttu í hlut og höfðu hér uppi miklar meiningar um hvernig við ættum að standa okkur í þessum efnum. Við lærum þá bara öll af því og getum verið sammála um að næst þegar við förum í breytingar á stjórnkerfinu og ráðherraskipaninni, ef Alþingi fær þar um að höndla, vitum við hvernig við ætlum að standa okkur 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það og ég held til dæmis að sjónarmið mín hafi breyst að nokkru leyti í þessu sambandi þannig að ég er þeirrar skoðunar í dag og var líka á síðasta ári þegar við ræddum ráðuneytabreytingar, að ekki megi gera lítið úr þætti þingsins við að móta hvaða ráðuneyti starfa í landinu. Ég hafði minni áhyggjur af þeim þætti vorið 2007 og afstaða mín hefur breyst. En ég stend fullkomlega við öll þau gagnrýnisatriði sem fram koma í nefndaráliti minni hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og tel að hv. þingmaður hafi ekki með nokkru móti hrakið þau. Ég vil líka benda á að frá árinu 2007 hefur verið mikil umræða víða um það, meðal annars hér á þingi, að við ætluðum að bæta vinnubrögð. Gefin hefur verið út handbók um undirbúning lagafrumvarpa. Ríkisstjórnin hefur sett sér sérstakar reglur um undirbúning þingmála. 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Birgir Ármannsson getum verið alveg sammála um að vinnubrögðin eru betri og hafa batnað verulega frá því árið 2007.  Ég hef sagt það í umræðunni í dag og kvöld að mikilvægt sé að stjórnvöld hverju sinni hafi umboð og stöðu til að fara fram með þá breytingu á ráðuneytaskipan sem menn telja nauðsynlega hverju sinni. Það á ekki að njörva það fast niður þannig að ekkert svigrúm sé til að móta starfið og verkskipanina í takt við þær áherslur og þau lykilmálefni sem stjórnvöld vilja koma fram hverju sinni. Aðstæður 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður reyndi að finna mótsögn í því að Sjálfstæðisflokkurinn væri að gagnrýna þær tilteknu breytingar sem lagðar eru til í þessari þingsályktunartillögu en hefði hins vegar á fyrri árum staðið að ýmsum breytingum á skipulagi Stjórnarráðsins. Lögin um Stjórnarráð Íslands eru frá árinu 1969. Síðan höfum við gert á þeim lögum ýmsar breytingar. Það er alveg rétt, Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið að mörgum þeirra breytinga. Hann stóð meðal annars að þeim breytingum sem gerðar voru árið 2007. Það er hins vegar einn grundvallarmunur á. Það var gert á grundvelli lagafrumvarps sem var tekið í gegnum þingið. Hv. þingmaður segir að það veki athygli að þá hafi umræðan verið lítil um það mál. Endurspeglar það kannski ekki að ekki hafi verið jafnmiklar efasemdir um þær tilteknu efnisbreytingar og koma nú fram í þeirri miklu andstöðu sem víða sést gagnvart þeim breytingum sem verið er að boða á Stjórnarráðinu? Að öðru leyti var annað lagafrumvarp lagt fram um haustið þar sem nánar var útlistað um stofnanaumhverfi og aðra skylda hluti 

Virðulegi forseti. Jú, það er rétt sem hv. þm. Einar Guðfinnsson nefndi. Það var greinilega ekki mikil andstaða við það mál á sínum tíma þegar það var hér til umfjöllunar og afgreiðslu árið 2007. Ætli skýringin sé ekki sú að Sjálfstæðisflokkurinn hefur skipt um skoðun í þessum meginmálum frá því þá? Eins og ég las hérna upp úr lagafrumvarpinu og því sem kom fram í nefndaráliti þá var boðuð sérstaklega enn frekari uppstokkun og breyting á stjórnskipaninni í þeim drögum og að þarna væri verið að stíga fyrstu skrefin. Ég heyri ekki betur á umræðunni, eins og hún hefur farið fram síðustu daga, en að menn séu nú fráhverfir slíkum breytingum og vilji helst halda núverandi skipulagi ráðuneyta óbreyttu.

Virðulegi forseti. Það þarf að rifja það upp fyrir hv. þingmanni því að það gleymist oft hjá Samfylkingunni að hún var í ríkisstjórn árið 2007. Þegar Samfylkingin vann að þessum breytingum með okkur sjálfstæðismönnum þá tókst hins vegar miklu betur til, eins og hv. þingmaður  Nú hefur tekist svo illa til við þessar breytingar að það hefur framkallað mikla andstöðu bæði innan og utan þings. Ég vakti athygli á því að um haustið 2007 var lagt fram frumvarp sem laut að stofnanaumgerðinni og þá fóru fram mjög miklar umræður. Var það málþóf að mati hv. þingmanns? Sjö klukkustunda umræða í 1. umr. og 11 klukkustunda umræða á þremur dögum í 2. umr., er það til marks um málþóf? Ég held ekki, ég held að þær umræður hafi bara verið eðlilegar. Það sem við erum einfaldlega að horfast í augu við núna er að þetta mál kemur vanbúið hingað inn, það kemur 

Virðulegi forseti. Ég held að málið snúist um það, hv. þm. Einar Guðfinnsson, að munurinn á því sem er að gerast í dag og því sem gerðist fyrir fimm árum, árið 2007, er sá að árið 2007 talaði Sjálfstæðisflokkurinn fyrir þessu máli og hann talaði ekki bara fyrir því heldur talaði fyrir því með ofurhraða. En nú er Sjálfstæðisflokkurinn algjörlega búinn að skipta um gír og talar gegn málinu og leitar uppi öll rök, möguleg og ómöguleg,  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lúðvík Geirssyni fyrir ræðuna. Hans flokkur boðaði nýtt Ísland, nýja hugsun o.s.frv. og svo er hv. þingmaður að skammast yfir því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lært af hruninu. Það varð nefnilega hrun og í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í skýrslu þingmannanefndarinnar er sagt að stjórnsýslan hafi brugðist. Þess vegna verðum við að vanda okkur alveg sérstaklega með uppbyggingu Stjórnarráðsins sem eflaust var ekki gert 2007. Þessi samanburður er því afskaplega slæmur. Niðurstaða landsdómsmálsins eða það litla sem menn töldu sér fært að dæma fyrir, refsingarlaust og málskostnaður greiddur, var einmitt stjórnsýslan. Þess vegna þurfum við að vanda okkur. Stjórnarandstöðunni ber að benda á veilur í því sem við erum að gera og mönnum brást að gera 2007.

Virðulegur forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri Blöndal um það að hlutverk okkar er og hlýtur að vera að draga lærdóma af hruninu og afleiðingum þess, ekki síst orsökum. Ég held að ein af orsökunum hafi verið vanmáttugt stjórnkerfi vegna þess að einingarnar eru of litlar. Það hefur komið skýrt fram og ágætur þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Ásbjörn Óttarsson, tók það mál sérstaklega til umfjöllunar hérna fyrr í kvöld að mikilvægt er að byggja upp sterkar og öflugar stjórnsýslueiningar innan ráðuneytanna þannig að við höfum þekkingu og getu til að hafa bæði aðhald og eftirlit með því sem er í gangi í samfélaginu, ekki síst til að bregðast við þeirri stöðu sem kemur upp hverju sinni.

Frú forseti. Ég sakna þess að hv. þingmaður viðurkenni að staðan er allt önnur. Þá vorum við ekki meðvituð um að hér yrði hrun sem stjórnsýslan ætti sinn þátt í. Þess vegna fer stjórnarandstaðan núna, og stjórnarliðar ættu að taka þátt í því líka, í gegnum þetta mál, finnur kosti og galla - það eru kostir við þetta en það eru líka gallar - og ræðir það hérna. Því miður þurfum við að gera það um miðja nótt af því málið kom allt of seint til þingsins. Það er við hæstv. ríkisstjórn að sakast en ekki við okkur stjórnarandstæðinga.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu bæta því við þessa umræðu að ég held, svona hugsað til baka, hv. þm. Pétur Blöndal, að breytingarnar árið 2007 sem við höfum gert að umtalsefni hér hafi í raun og veru farið allt of seint fram. Það hefði þurft að vera búið að gera þessa uppstokkun og breytingar á stjórnkerfinu í þá átt að styrkja það og efla í staðinn fyrir - hvað? Það var búið að tæta ráðuneytaskipan landsins niður í smáeiningar, stofna hvert smáráðuneytið á fætur öðru. Mönnum þótti það kannski heppilegt og passlegt til að geta komið sem flestum fyrir í ráðherrastól vegna þess að ríkisstjórnarmyndun gengur stundum, og því miður allt of oft, út á það að koma sem flestum fyrir í ráðherrastól í staðinn fyrir að hugsa um það hvernig við ætlum að hafa virkt, öflugt og sterkt stjórnkerfi í landinu.

Frú forseti. Mér þykir rétt að spyrja á þessum tímapunkti, þegar klukkan er rétt að verða eitt, hversu lengi hæstv. forseti hyggst halda þessum fundi áfram. Til að rifja það upp voru greidd atkvæði fyrr í dag um að fundur mætti standa lengur en þingsköp segja til um, en það var ekki tímasett, frú forseti. Nú vek ég athygli hæstv. forseta á því að það eru nefndarfundir snemma í fyrramálið og fyrirætlanir hæstv. forseta eru þær að til stendur að hafa jafnvel kvöldfund á morgun. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseti, með tilliti til þess að við erum að ræða um stjórnsýsluna og bætt vinnubrögð og við erum að tala um að nú þurfi að vanda vel til verka, hvort leiðin til þess sé að vera með fund fram á nótt. Ég spyr, frú forseti: Hversu lengi mun þessi fundur standa?

Hæstv. forseti. Ég tek undir beiðni hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um að forseti upplýsi hversu lengi fundur skuli standa hér í nótt. Eins og fram hefur komið eru nefndarfundir snemma í fyrramálið, til að mynda á atvinnuveganefnd að mæta hálfníu - var reyndar á fundi í kvöld í tvo tíma - og taka á móti sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins og ræða þar eitt og annað. Það gæti verið skynsamlegt ef þingmenn fengju tíma til að hvíla sig, undirbúa sig og vera vel útsofnir svo að þeir verði ekki úrillir og leiðir við hv. þingmenn sjávarútvegsnefndar Evrópuþingsins. 
             Svo vil ég líka minna á það sem við ræddum hér fyrr í dag, að á dagskránni eru ein sjö mál sem hefði verið skynsamlegra að taka á dagskrá en ræða þetta mál til þrautar  Ég ítreka þá fyrirspurn hversu lengi forseti hyggst halda áfram fram á nótt því að ég held að menn þurfi að skipuleggja vinnu sína betur en þeir geta gert við núverandi aðstæður.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti verður að sæta því að fá sömu spurninguna aftur og aftur meðan ekki koma svör við þeirri spurningu sem hér hefur verið borin fram. Við veltum því auðvitað fyrir okkur, þingmenn, hvernig við eigum að skipuleggja vinnu okkar í nótt og í fyrramálið og örlítið gleggri upplýsingar um það mundu óneitanlega hjálpa okkur í þeim efnum, t.d. hvort forseti hyggst halda þingfundi áfram í hálfa klukkustund, tvo tíma, þrjá tíma, fjóra tíma, fimm tíma. Við vitum þetta ekki á þessari stundu og ég held að það sé engin ósvífni eða of mikil tilætlunarsemi af hálfu okkar hv. þingmanna þó að við spyrjum hæstv. forseta hvort hún geti gefið okkur aðeins gleggri mynd af því hvaða áætlanir eru í gangi en þegar hefur komið fram.

Forseti hefur mikinn skilning á því að þingmenn þurfi að skipuleggja tíma sinn og hafði sagt fyrr í dag að þingfundur mundi standa eitthvað yfir miðnótt.

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa komið upp og eru að velta fyrir sér hvenær frú forseti hyggst fresta þessum fundi. Það eru nefndarfundir í fyrramálið og sá sem hér stendur er á mælendaskrá í nótt og þarf að mæta á nefndarfund kl. níu. Ég held að ég sé sjötti eða sjöundi á mælendaskrá og það væri mjög gott að fá einhverjar upplýsingar um það hjá frú forseta um það hvort hún hyggst klára dagskrána, hvort hún hyggst slíta fundi kl. eitt, tvö, þrjú, fjögur eða fimm. Ég held að það sé mjög mikilvægt þannig að þingmenn geti skipulagt tíma sinn og undirbúið sig fyrir nefndarfundi á morgun. Ég vil beina því til frú forseta hvort hún geti verið eilítið skýrari í svörum sínum. Miðnótt er ansi loðið hugtak og það væri gott að fá aðeins betri útskýringar á því hvað felst í því tímalega séð.

Forseti getur svarað hv. þingmanni því að miðað við hvar hann er á mælendaskrá gerir forseti ekki ráð fyrir því að hann muni tala í málinu í nótt.

Virðulegur forseti. Ég er kominn upp til að höggva í sama knérunn. Ég þarf, eins og margir aðrir þingmenn, að mæta á nefndarfund í fyrramálið og ég er á mælendaskrá þannig að ég er að spá í hvað hugtakið miðnótt þýðir hjá hæstv. forseta. Er það það sem við hin köllum miðnætti? Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti gæti skýrt þetta betur út fyrir mér og sagt okkur, hinum dauðlegu, hvort miðnótt er það sama og miðnætti. Þá gæti maður kannski frekar reiknað út hvenær hugsanlega gætu orðið lok á þessum fundi í kvöld.

Forseti getur upplýst hv. þingmann um að hann mun ekki komast að á þessum fundi miðað við hvar hann er á mælendaskránni.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki tök á því en ég ætla þá að gera það úr ræðustól, ég ætla að biðja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að koma og spyrja þessarar sömu spurningar vegna þess að hann er næstur á mælendaskrá og þá förum við kannski að þrengja þetta aðeins nánar. Frú forseti. Ég vil gjarnan fá skýr svör. Þetta er allt að koma en er það mögulegt, ef við biðjum mjög fallega, virðulegi forseti, að forseti geti sagt okkur nákvæmlega hvenær hún hyggst slíta fundi og hversu margir þingmenn munu tala til viðbótar? Það væri óskandi af því að eins og hér hefur komið fram eru nefndarfundir í fyrramálið. Sú sem hér stendur á að vera mætt kl. níu og á eftir að keyra um langan veg heim og til fundar í fyrramálið. Það væri afar gott ef frú forseti gæti veitt okkur þessar upplýsingar.

Forseti hafði þegar gefið hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni orðið þegar hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir óskaði eftir því að tala um fundarstjórn. Það er því ljóst að forseti hyggst hleypa að minnsta kosti einum ræðumanni í viðbót að á þessum fundi. Ef menn láta af tali um fundarstjórn forseta gæti næsti ræðumaður komist að með sína ræðu sem er Guðlaugur Þór Þórðarson.

Virðulegi forseti. Til að það fari ekki á milli mála er ég ekki kominn hingað í eitthvert krossapróf hjá hæstv. forseta. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. forseta að því hvort ég komist að í kvöld, það er algert aukaatriði í þessu máli. Málið snýst um einfaldlega um það hvort hæstv. forseti geti ekki látið svo lítið að segja okkur einfaldlega hvenær forseti hafi hugsað sér að ljúka þessum fundi í kvöld eða í nótt. Hugtakið miðnótt er mér algerlega ókunnugt, ég þekki vel orðið miðnætti en ég kannast ekki við þetta hugtak miðnótt, a.m.k. væri þá gott að fá orðskýringar hæstv. forseta á þessu. Það væri kannski gott að hafa í þingskapalögunum einhvern orðskýringakafla þannig að við gætum lesið í hin óræðu svör hæstv. forseta í þessum efnum. Við erum auðvitað öll að reyna að skipuleggja vinnudag okkar, við eigum mörg hver erindi á nefndarfundi í fyrramálið. Það verður ekkert erfitt að hitta Evrópuþingmennina hálfvansvefta í fyrramálið en ég hefði samt sem áður talið að betra að vera búinn að fá sæmilegan nætursvefn en það er ekki aðalatriðið. 

Frú forseti. Þetta var einkar áhugaverð umræða. Ég vil eiginlega gera það að tillögu minni að hæstv. forseti upplýsi ekki um hvenær hún ætlar að ljúka fundi vegna þess að það er ljóst að eftir því sem óvissan er meiri þeim mun fleiri þingmenn eru í húsinu. Nú eru fleiri þingmenn í þingsalnum að hlusta á hver annan og taka þátt í rökræðu en gerst hefur frá því, held ég, að ég settist á þing. Ég held að við ættum bara að halda þessu áfram. Við erum vön því, Íslendingar, að taka hlutina með trukki, nú erum við heit og við skulum bara halda áfram inn í nóttina. 
            

Forseti hafði hugsað sér að taka einn þingmann til viðbótar af mælendaskránni áður en hún lyki fundi að þessu sinni. Orðalagið „upp úr miðnótt“ fékk forseti frá skrifstofustjóra þingsins sem telur það vera alsiða að nefna þetta svo. En forseti hyggst nú lesa upp útbýtingu.

Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera athyglisverð umræða. Mér þótti athyglisvert að hlusta á hv. þm. Magnús M. Norðdahl áðan, ég minnist þess ekki að hv. þingmaður hafi komið upp áður og lýst því yfir að hann væri heitur en einhvern tíma verður allt fyrst. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir að minna okkur á 2007 og stjórnkerfisbreytingarnar þá. Ég held að ágætt væri að fara aðeins yfir það. Hv. þingmaður kom hér upp og sagði að menn séu ekki sjálfum sér samkvæmir ef þeir hafi verið sammála stjórnarráðsbreytingunum þá en ekki núna. Ég verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að það get ég ekki skilið. Það er fullkomlega óskiljanleg röksemdafærsla. Ég vek athygli á að þar var heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu skipt upp þannig að tryggingamálin fóru í félagsmálaráðuneytið. Með hvaða rökum var það gert? Ég held að hv. þingmaður geti fundið margar ræður frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem fóru yfir þau rök að í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið væru tveir ólíkir málaflokkar og það væri allt of mikið að hafa bæði heilbrigðis- og tryggingamálin á sama stað. Þess vegna væri nauðsynlegt að flytja tryggingamálin yfir í félagsmálaráðuneytið. Hver er nú ósamkvæmur sjálfum sér þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tekur sig til og sameinar þetta aftur? Þessu var sundrað vegna þess að þetta var of stórt, heilbrigðis- og tryggingamálin, og tryggingamálin færð yfir í félagsmálin og síðan er þetta sameinað í eitt ráðuneyti. Hver er ósamkvæmur sjálfum sér? Ætli það séu ekki hv. þingmenn Samfylkingarinnar? Ætli það sé ekki þannig, virðulegi forseti, ef menn skoða það og spyrja sig: Getum við lært af mistökunum? Voru mistök gerð þar? Já, án nokkurs vafa. Hverjir pressuðu hvað mest á allar þessar breytingar? Svo sannarlega voru það hv. þingmenn Samfylkingarinnar og þeim lá mjög á. Ég er hjartanlega sammála því að skynsamlegt væri að fara yfir nákvæmlega þær breytingar sem voru gerðar þá til að meta hvort við getum ekki lært af því núna. Ég hvet hv. þm. Lúðvík Geirsson til að velta því fyrir sér. En af því að hv. þm. Lúðvík Geirsson kemur hingað upp og segir að það séu engin efnisleg rök gegn þessum breytingum þá vil ég, með leyfi forseta, fara aðeins yfir nokkur atriði í ræðu eins hv. þingmanns sem talaði í þessu máli. Hann segir: Engin kostnaðargreining hefur verið sett fram um hver kostnaður verður af því að byggja upp þetta verkefni innan fjármálaráðuneytisins. Þá er hann að vísa til þess að ef efnahags- og viðskiptaráðuneytið var of lítið, hvað kostar þá að setja þann þátt sem augljóslega er ekki inni í fjármálaráðuneytinu núna inn í fjármálaráðuneytið? Kannski hv. þm. Lúðvík Geirsson, sem er í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, geti komið í andsvar - ég var bara því miður of seinn og komst ekki í andsvar við hann áðan - og upplýst okkur um það af því að hann segir að þetta sé vel vandað, hver er kostnaðurinn við að byggja þetta upp í fjármálaráðuneytinu?  Ég ætla að lesa aftur úr ræðu hv. þingmanns sem nefndi nokkur efnisleg rök að mínu áliti. Hann segir: „Hverjir eru lærdómarnir af hruninu? Það er togstreitan milli Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans. Menn vildu ekki deila upplýsingum og áttu erfitt með það, að hluta til vegna þess að þeir heyrðu undir ólík ráðuneyti. Hér á að endurvekja það.“ Eru þetta ekki efnisleg rök? Hér segir sami hv. þingmaður: „Hún gengur gegn tillögum Kaarlos Jännäris og það fáránlegasta af öllu er að hér er nýbúið að leggja fram ágæta skýrslu um framtíð fjármálamarkaðar og á grundvelli hennar er búið að skipa starfshóp þriggja sérfræðinga, þar á meðal Kaarlo Jännäri, til að fjalla um framtíðarumgjörðina, meðal annars um möguleika á breytingu á stofnanaumgjörðinni og möguleika á sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. En nú er bara ákveðið að slíta þetta allt í sundur að óathuguðu máli. Hvers konar vinnubrögð eru það þegar engin efnisleg röksemd er fyrir þessu sett? Sú litla greining sem liggur fyrir og ég hef séð er örstutt skýrsla, sem varla er hægt að kalla skýrslu, frá þremur sérfræðingum. Þar er það greint að vissulega þurfi að auka framlög til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins ef það eigi að geta unnið vinnuna sína. Hin leiðin sé að færa þetta yfir í fjármálaráðuneytið en sérstaklega er varað við því að slíta fjármálamarkaðinn frá efnahagsstjórninni og sagt að ókostirnir við þá leið séu meiri en kostirnir.“ Eru þetta ekki efnisleg rök? Hvað er þetta nákvæmlega þá. Síðan segir þingmaðurinn: „Þvert á móti er gengið gegn grundvallarlærdómum af hruninu og verið að endurvekja togstreitu, hættu milli ólíkra eftirlitsstofnana sem fara með ólíka þætti sem saman verka til að auka áhættu í hagkerfinu.“ Ég mundi ætla, virðulegi forseti, að þetta væru efnisleg rök. Úr hvaða ræðu var ég að lesa? Jú, það var úr ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar, fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann fór líka aðeins í það og hann veifaði hér skjali - að vísu veifaði hann því ekki, en ég ætla að gera það - og þetta er samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar er sagt, með leyfi forseta, um stjórnkerfisumbætur að víðtækt samráð verði haft við starfsfólk, almenning og hagsmunaaðila og leitast við að skapa almennan skilning og samstöðu um nauðsyn þessara breytinga, og svo er haldið áfram og það er tekið sérstaklega fram að lögð sé áhersla á vandaðan undirbúning breytinga. Þegar farið er yfir Stjórnarráðið er fyrst tekið fram að í nýju efnahags- og viðskiptaráðuneyti verði almenn hagstjórn, lagaumgjörð og eftirlit með fjármálamarkaði, mat og þróun og horfum í efnahagsmálum. Enn fremur verði þar málefni er tengjast umgjörð íslensks viðskiptalífs. Virðulegi forseti. Nú koma menn og hendast í það verkefni að breyta þessu öllu saman þvert á það sem þeir eru búnir að segja, þvert á það sem þeir eru búnir að lofa, þvert á það sem þeir eru búnir að setja í stjórnarsáttmálann. Ég ætla að fara betur yfir ýmsa aðra þætti í þessu þegar við höldum áfram að ræða þetta á morgun, en ég vek athygli á því af því af því að hér kom ekki bara hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, heldur líka hv. þm. Lúðvík Geirsson og talaði um hversu vel og vandlega þetta sé unnið.  Virðulegi forseti. Ég hefði mjög gaman af því að ræða þetta áfram en ég tel skynsamlegra að fara betur í þetta á morgun þegar við höldum áfram því að þær fáu ræður stjórnarliða sem hér hafa verið fluttar kalla á enn frekari og ítarlegri umræðu um málið, því að þessar ræður hv. þingmanna, og þá er ég sérstaklega að vísa í ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, afhjúpa í rauninni hversu illa þetta mál er undirbúið, illa undirbyggt, og við hljótum að kalla eftir svörum frá þessum aðilum. Ég vil þó nota tækifærið og þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir að taka þátt í umræðunni. Það er auðvitað alveg til fyrirmyndar að það sjáist hér hv. stjórnarþingmaður sem tekur virkan þátt í umræðunni, en eðli málsins samkvæmt kalla orð hans og skýringar og lýsingar á frekari umræðu.

Hlé verður frá kl. 19 til kl. 20.30 í kvöld vegna nefndarfunda. Atkvæðagreiðslur verða í dag að loknum dagskrárliðnum um störf þingsins.

Frú forseti. Þann 28. apríl sl. birtist frétt í Fréttablaðinu um að þrotabú Kaupþings og Klakka hefðu gefið eftir 250 milljarða kr. hvort. Ég tala svona hægt til að menn nái tölunni, þetta eru gífurlegar upphæðir. Þetta eru 500 milljarðar, þetta er nærri því Icesave, þetta er helmingurinn af skuldum heimilanna vegna íbúða - og þetta er gefið eftir. Ég spyr hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og viðskiptanefndar, hvort ríkisstjórnin hafi gert eitthvað til að koma í veg fyrir svona lagað. Ég hef margoft rætt það að þetta er vegna þess að það er veila í hlutabréfaforminu, menn eru að kaupa hlutabréf þvers og kruss, krosseignarhald var á milli Existu sem seinna hét Klakki og Kaupþings og við erum að sjá afleiðingarnar í þessari niðurfellingu. Þessir fjármunir voru aldrei til en samt eru þeir sýndir og árið áður, þ.e. 2007, fékk þetta ágæta fyrirtæki, Klakki, áður Exista, 500 milljónir evra, hálfan milljarð evra, að láni í alþjóðlegu bankaútboði. Ég spyr hv. þm. Helga Hjörvar hvort hann telji eðlilegt að einstaklingar - það voru í hæsta lagi tíu einstaklingar sem áttu þetta - fái fellda niður 500 milljarða, þ.e. á að giska 50 milljarða á mann. Skekkjumörkin eru milljarður og venjulegt fólk vinnur alla starfsævina fyrir 300–400 milljónum. Þetta eru gífurlegar upphæðir. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann þetta eðlilegt? Er eitthvað verið að vinna gegn þessu og ætlar hann að reyna að breyta þessu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég hef út af fyrir sig ekki kynnt mér sérstaklega þetta tiltekna mál en tek undir með hv. þingmanni, auðvitað varðar þetta krosseignarhald og kannski ekki síst sú staðreynd að inni í þeim krossum var umfangsmikið eignarhald í fjármálageiranum, í bankastofnununum sjálfum, sem olli bólunum og því gríðarlega tjóni fyrst og fremst sem hér varð við efnahagshrunið. Þetta eru nokkur af stærstu gjaldþrotum í sögu veraldarinnar þannig að engum þarf að koma á óvart þó að í eftirleiknum heyrist háar tölur. Hvað hefur verið gert til að varna því að þetta gerist aftur? Í fyrsta lagi er sú staðreynd að engar slíkar grúppur eru með neitt tangarhald á íslenskum fjármálastofnunum eins og þær eru reknar í dag. Forræði á bönkunum er með allt öðrum hætti og engin leið við núverandi aðstæður að misnota þá og þeirra mikla útlánaafl í tilgangi eins og þeim að setja upp bólur og krosseignarhald og búa til eigið fé úr lofti, svo að segja, eins og eru þær venjur sem hv. þingmaður vísar til. Hvað annað er hægt að gera til að draga úr því? Við erum með í þinginu frumvarp til laga um ársreikninga og bókhald þar sem gefast býsna góð tækifæri til að skerpa á upplýsingaskyldunni um eignarhald í fyrirtækjum og auka með því gagnsæið. Ég held að það sé fyrst og fremst lærdómurinn sem við öll hljótum að draga af hruninu. Það er nauðsyn gagnsæis, bæði um þessar afskriftir sem þingmaðurinn nefnir, að upplýsa einfaldlega um þær, um að hafa opnar og gagnsæjar reglur 

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni nýja skýrslu Þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands, sem kynnt var á dögunum, um áhrif fjármálahrunsins á lífskjör almennings í landinu. Skýrslan sýnir svart á hvítu að íslenska leiðin út úr kreppunni hefur virkað til að verja velferðina og auka jöfnuð í samfélaginu.  Íslenska leiðin út úr kreppunni fólst meðal annars í eftirtöldum fjórum þáttum: Í fyrsta lagi að hlífa lægri tekjuhópum við lífskjaraskerðingu. Í öðru lagi að jafna kjörin með skattkerfisbreytingum. Í þriðja lagi að vernda störfin og vinna gegn atvinnuleysi og í fjórða lagi að beita velferðarkerfinu til að verja lífskjörin. Núverandi ríkisstjórn hefur tekist að vinda ofan af þeirri óheillaþróun sem hófst með einkavæðingu bankanna þar sem ójöfnuður tekjuskiptingar hvorki meira né minna en tvöfaldaðist í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Samanburðurinn við ofþensluáratuginn fram að hruni er sláandi. Í skýrslunni kemur fram að fólkið með hæstu tekjurnar í samfélaginu, efsta eina prósent tekjustigans, naut sérstakrar verndar gegn of hárri skattbyrði í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þetta voru einstaklingar með 24 millj. kr. í heildartekjur á mánuði að meðaltali. Sá hópur borgaði 13% af heildartekjum sínum í skatt meðan skattbyrði fólks með meðaltekjur var um og yfir 20%. Það er reyndar magnað að þessi ofurtekjuhópur var með lægri skattbyrði en sjö af hverjum tíu fjölskyldum í landinu. Þessari þróun hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur snúið við, góðu heilli. Nú ber hátekjufólkið, sem vera ber, þyngstar byrðar en lág- og millitekjufólk léttari byrðar en fyrir hrun. Skattbyrðin hefur lækkað hjá fjölskyldum með meðaltekjur og þar fyrir neðan í tíð núverandi ríkisstjórnar og það er reyndar ekki fyrr en fjölskyldutekjur eru komnar yfir 1 millj. kr. á mánuði sem skattbyrðin fer að þyngjast svo einhverju nemur. Þessi þróun er þó ekkert náttúrulögmál. Hún er afleiðing af pólitískri forgangsröðun og í fullu samræmi 

Virðulegi forseti. Í nýrri skýrslu Þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands kemur fram að kjaraskerðing heimilanna var að jafnaði 27% vegna hrunsins. Hluti af hruninu var mikil lækkun á gengi krónunnar sem hefur leikið stærsta hlutverkið. Hrun krónunnar rýrði kaupmátt launa og annarra tekna með miklum verðlagshækkunum og hækkaði einnig skuldir heimilanna og greiðslubyrði lána en það eru tveir stærstu þættir kjaraáhrifanna af hruninu. Gengisfallið er tekjutilfærsluaðgerð sem flytur kaupmátt frá heimilum til útflutningsfyrirtækja. Betri staða útflutnings hefur vissulega minnkað atvinnuleysi, en ég spyr: Réttlætir það þau miklu kjaraskerðingaráhrif á heimilin í formi rýrari kaupmáttar og aukinnar skuldabyrði sem svo dregur úr einkaneyslu og skapar þar með atvinnuleysi innan verslunar og þjónustu? Draga má reyndar í efa að bætt afkoma útflutningsatvinnufyrirtækjanna aftri atvinnuleysi svo um muni. Útflutningsatvinnuvegirnir, einkum sjávarútvegur og orkufrekur iðnaður, eru ekki sérlega stórir vinnuveitendur á íslenskum vinnumarkaði og fátt bendir til að þeir auki verulega vinnuafl sitt í kjölfar gengisfellinga. Samdráttur einkaneyslu sem fylgir kjaraskerðingu heimilanna er hins vegar til þess fallinn að draga verulega úr fjölda þeirra starfa í þeim atvinnugreinum sem þjóna heimilunum, svo sem byggingariðnaði, verslun og þjónustu. Í þessum greinum varð atvinnuleysisvandinn einmitt mestur í núverandi kreppu. Kjaraskerðingaráhrif gengisfellinga með samdrætti í einkaneyslu eru þannig ekki síður líkleg til að skapa atvinnuleysi en þrengingar í útflutningsatvinnuvegum. Það er því alger mýta, virðulegi forseti, að krónan sé með einhverjum hætti að hjálpa okkur út úr þeirri kreppu sem við stöndum frammi fyrir. Gögnin segja allt annað. Rannsóknir sýna glögglega að gengisáhrifin eru langstærstur hluti kjaraskerðinganna. Verðlagshækkanir vegna gengisfalls krónunnar eru ábyrgar fyrir langstærstum hluta þeirrar kjaraskerðingar sem íslensk heimili hafa orðið fyrir á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ný skýrsla Þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands hefur vakið verðskuldaða athygli og eru niðurstöður hennar mjög eftirtektarverðar. Þær sýna meðal annars að kjaraskerðing í kjölfar hrunsins var gífurleg þegar hér varð kaupmáttarfall upp á allt að 25%. Enn fremur sýnir skýrslan að stjórnvöldum hefur tekist það ætlunarverk sitt að milda áhrif kreppunnar sem mest á afkomu láglaunafólks og millitekjuhópa og að hlutfallslega meiri byrðar hafi lent á þeim tekjuhærri sem eðlilegt er. Í nýliðnum 1. maí hátíðahöldum kröfðust menn meðal annars meiri samfélagsjöfnuðar, fjölgunar starfa og samstöðu meðal þjóðarinnar um að nýta vel þau tækifæri sem við höfum og halda áfram ótrauð út úr kreppunni. Undir þetta tek ég heils hugar. Skýrslan sýnir ótvírætt fram á að Ísland er að ná sér mun fyrr út úr kreppunni en aðrar þjóðir í Evrópu. Hún sýnir líka að stjórnvöld hafa beitt sér í félagslegum jöfnuði til að létta byrðarnar af þeim sem minna mega sín. Hér hefur kaupmáttur aukist hratt á þessu ári og Ísland er eitt fárra landa í Evrópu þar sem atvinnuleysið fer minnkandi. Þetta eru staðreyndir sem ekki er hægt að hrekja, jafnvel ekki af þeim sem halda á lofti stöðugum bölmóði og úrtölum um að ekkert hafi verið gert og eru þær raddir orðnar ansi hjáróma. 
             Við skulum halda áfram að byggja upp þetta land okkar og hjálpa þeim sem minnst mega sín. Við formann Framsóknarflokksins vil ég segja þetta: Digurbarkalegar yfirlýsingar hans um að tjón af þessari ríkisstjórn sé orðið meira en af hruninu 

Frú forseti. Í gær rann út frestur til að sækja um Evrópufræðslustyrki Alþingis, samtals 20 millj. kr., til viðbótar við þær 20 milljónir sem var úthlutað í fyrra. Að gefnu tilefni ræddi forsætisnefnd styrk sem Evrópuvaktin fékk í fyrra upp á 4,5 millj. kr. og skilagrein um ráðstöfun á hluta hans, 3 millj. kr. Þessi skilagrein vekur margar spurningar. Tæplega 1 milljón af þessum styrk fór í ferðakostnað, flug og hótel, en líka í dagpeninga upp á 250 þús. kr. og í yfirvigt. Já, Alþingi greiddi yfirvigt fyrir viðkomandi, frú forseti. Restin, 2,1 milljón, fór í að greiða laun fyrir þá sem skrifa á Evrópuvaktina en ekki lágu fyrir upplýsingar um ráðstöfun á 1,5 millj. kr. þessa fjár um síðustu áramót. Forsætisnefnd taldi hinn 16. apríl sl. nauðsynlegt að endurskoða þessar reglur og kalla til að mynda eftir því að reikningar sem er skilað væru endurskoðaðir sem og upplýsingum um ráðstöfun alls styrks áður en úthlutað er að nýju. Því miður ákvað forseti á mánudag að fresta þessari endurskoðun til ársins 2013 og því verður 20 milljónum Alþingis væntanlega úthlutað nú samkvæmt reglum sem ég tel að séu ekki nógu vandaðar, því miður, reglum sem geta misskilist og reglum sem má misnota. Frú forseti. Það var varla ætlan utanríkismálanefndar með tillögum um styrki til frjálsra félagasamtaka að þeir færu í að greiða ferðakostnað og uppihald og laun til einstaklinga sem reka fyrirtæki á sviði upplýsingatækni, hvað þá yfirvigt viðkomandi á ferðalögum. Ég hvet því hæstv. forseta til að fresta nú úthlutun 20 milljónanna þar til búið er að setja betri og skilvirkari reglur um úthlutun, um styrkþegana og um ráðstöfun  
            

Virðulegi forseti. Hér hafa þrír hv. þingmenn gert að umræðuefni skýrslu Þjóðmálastofnunar, Magnús Orri Schram, Skúli Helgason og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Það virðist vera einhver grundvallarmisskilningur í gangi á því hvernig á að túlka niðurstöðu skýrslu Þjóðmálastofnunar. Í skýrslunni kemur fram að rauntekjur þeirra tekjulægstu hafi lækkað um 9% í kjölfar hrunsins, millitekjuhópa um 14% og hátekjuhópa um 38%. Áhrifin á hátekjuhópana eru langmest vegna þess að fjármagnstekjur, bónusgreiðslur og annað slíkt hvarf með bönkunum. Niðurstaðan af þessu er sú að mældur jöfnuður hefur aukist gríðarlega mikið í þjóðfélaginu þannig að fögnuður yfir þessum jöfnuði er þá ótvírætt fögnuður yfir áhrifum hrunsins á hina tekjuhæstu. Það sem er aftur á móti bagalegt hérna eru þessar tölur sem sýna að rauntekjur hinna tekjulægstu hafa lækkað mikið við hrunið, um næstum því 10%, og munar um minna fyrir fjölskyldu sem varla hafði til hnífs og skeiðar. Þess vegna er það alveg óskiljanlegt að þessir hv. þingmenn skuli fagna því alveg sérstaklega hvað ríkisstjórnin hafi gert mikið fyrir hina tekjulægstu á kostnað hinna tekjuhæstu þegar ríkisstjórnin hefur nákvæmlega ekkert að gera með það hvernig ráðstöfunartekjur þessa hóps skertust. Ég verð að segja  
            

Frú forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðuna um hina merku skýrslu Þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands. Sú skýrsla sýnir fyrst og fremst að það skiptir máli hverjir stjórna og það skiptir máli hvernig er stjórnað. Eins og við vitum leiddi hrunið yfir okkur gríðarlega lífskjaraskerðingu og skerðingu kaupmáttar, allt að 30%, og það segir okkur til um umfang þess skaða sem hlaust af hruninu og þeirri hrunstefnu sem rekin var árin og áratugina fyrir hrun,  Jöfnun lífskjara var meginmarkmið þeirrar ríkisstjórnar sem tók við völdum hér eftir hrun og nú sjáum við að þær aðferðir sem beitt hefur verið og sú stjórnunarstefna sem fylgt hefur verið hefur skilað tilætluðum árangri. Það eru ekki bara tölurnar og gröfin sem sýna okkur það heldur sjáum við líka kannanir eins og væntingavísitöluna sem hefur hækkað verulega  
            

Frú forseti. Ég ætla aðeins að fjalla hér um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar en í upphafi vil ég segja, vegna umræðu um styrki Alþingis við ESB-ferlið og ólík sjónarmið í því efni - ég ætla ekki að blanda mér í deilur hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur við hæstv. forseta eða við þá sem reka Evrópuvaktina en hins vegar væri mjög ánægjulegt ef hv. þm. Álfheiður Ingadóttir mundi beita sér af sömu hörku gegn þeim hundruðum milljóna sem Evrópusambandið sjálft ver hér til áróðurs og kynningarstarfs.  
             Varðandi forgangsröðun ríkisstjórnarinnar hefur komið fram að hún ætli einkum að setja á oddinn núna fjögur mál þessa 15 þingfundadaga sem eftir eru, breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, rammaáætlun, stjórnarskrártillögur og stóra stjórnarráðsmálið sem hæstv. forsætisráðherra hefur mælt fyrir. Allar eiga þessar tillögur það sameiginlegt að það er ekki samstaða um þær innan stjórnarliðsins. Það er ekki meiri hluti fyrir þeim innan stjórnarliðsins sjálfs, jafnvel eru fyrrverandi ráðherrar sem ekki styðja málin, t.d. sjávarútvegstillögurnar. Fyrrverandi sjávarútvegsráðherra hefur sagt að það sé búið að draga úr byggðatengingum og setja á landsbyggðarskatt. Stjórnarráðsmálið er með sama blæ. Öll eiga þessi fjögur mál það líka sameiginlegt að hafa komið hér inn á síðustu dögunum í hluta af bílfarminum, í pappírsflóðinu frá hæstv. ríkisstjórn á síðustu dögunum fyrir lok framlagningarfrests. Það liggur algjörlega fyrir með þessi mál sem eru komin hingað inn svona seint, 15 þingdagar eftir, að staða mála er hér í þinginu er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Hún kemur seint fram með mál, það er ekki samstaða um þau þegar þau koma inn og enginn veit heldur hver afdrif þeirra verða þegar þau koma hér inn. Það er alveg ljóst að 

Þetta er rétt.


            

Virðulegi forseti. Við getum ekki einu sinni rætt hér störf þingsins án þess að það sé verið að opinbera klofninginn í ríkisstjórnarflokkunum. Ég held að hv. þm. Þráinn Bertelsson hafi sagt að þessar hamingjurannsóknir væru hrein heimska. Síðan kemur hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir og eignar hvorki meira né minna en ríkisstjórninni hamingju ungmenna á Íslandi. Þetta er allt áhugavert. Hér fer trúnaðarmaður ríkisstjórnarinnar mikinn í fjölmiðlum, sjálfur stjórnarformaður Tryggingastofnunar sem hefur verið helsti hugmyndafræðingur vinstri manna svo áratugum skiptir, ekki bara hér heldur líka þegar R-listinn var og hét. Hann segir okkur frá því að hér hafi allt færst til betri vegar þegar þessi ríkisstjórn komst til valda. Hv. þm. Skúli Helgason talar vísvitandi, því að auðvitað veit hann betur, gegn betri vitund og heldur því fram að það hafi verið stiglækkandi tekjuskattur fyrir fólk með hærri tekjur. Það er alrangt. Það var alltaf stighækkandi tekjuskattur og það þýðir að því hærri laun sem fólk var með, því hærri skatta greiddi það, bæði í krónum og hlutfallslega. En þessi  Virðulegi forseti. Ég spyr bara: Af hverju í ósköpunum tala núna fræðimaðurinn og stjórnarliðar ekki um Gini-stuðulinn? Er það alveg úti? Ekki reyna að koma og segja að hér hafi tekjuskattur lækkað eftir því sem launin voru hærri. Það eru bara hrein og klár ósannindi.  
            

Virðulegi forseti. Það er gaman að heyra hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur koma hér upp og fara með öfugmælavísur eins og hún orðaði það sjálf, að velferðarstjórnin stæði undir nafni. Heyr á endemi. Til dæmis voru að berast af því fréttir nú í vikunni að launamisrétti væri að ná hæstu hæðum. Hver hefði trúað því á vakt hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem hefur barist í stjórnarandstöðu síðan hún tók sæti á þingi fyrir tæpum 40 árum fyrir því að uppræta launamisrétti á milli kynjanna svo dæmi sé tekið? Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór aðeins yfir skattstefnu ríkisstjórnarinnar, að það eru mun minni skatttekjur eftir að skattarnir hækkuðu hjá þessari ríkisstjórn. Það minnir mig á það, virðulegi forseti, að nú ætla ég að fara fram á það við forseta þingsins að kallað verði eftir svari frá efnahags- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn á þskj. 985, um tapaðan virðisaukaskatt á árunum 2008, 2009, 2010 og 2011. Það er nefnilega ekki allt sem sýnist þar því að samkvæmt opinberum upplýsingum hefur virðisaukaskattur dregist svo mjög saman að ég hvet þingmenn til að fylgjast með því þegar þessu svari verður loksins dreift hér. Eins og allir vita stóð hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon fyrir því að hækka virðisaukaskatt hér á landi upp úr öllu valdi og erum við að borga hæstan virðisaukaskatt á byggðu bóli. Einnig langar mig til þess, 

Forseti hvetur hv. þingmann til að virða þær reglur sem viðgangast í ræðustóli Alþingis og ávarpa forseta í 3. persónu. Forseti hefur þegar fengið þau skilaboð frá viðkomandi ráðuneytum vegna þessara fyrirspurna að eitthvað dragist að svara en mun ítreka það að kallað sé eftir þessum svörum.

Hæstv. forseti. Ég hef þá sannfæringu að samfélagi þar sem einstaklingsfrelsi og atvinnufrelsi er í hávegum haft vegni betur en samfélagi hafta og eftirlits. Það er mikilvægt að atvinnulífið hér rétti úr kútnum. Margir hafa talað um það, m.a. hér í þessari pontu, hversu mikilvægt það sé að fjölga eggjunum í körfunni og styðja nýjar atvinnugreinar og atvinnutækifæri. Ein atvinnugreinin er kræklingarækt. Ég rakst á viðtal við formann Skelræktar, hagsmunasamtaka kræklingaræktenda, á Stöð 2 þar sem hann heldur því fram að það eftirlits- og leyfisveitingakerfi sem stjórnvöld eru að setja upp í kringum þessa grein stefni í að kæfa hana í fæðingu. Mig langar að spyrja hv. þm. Kristján L. Möller sem er formaður atvinnuveganefndar hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari stöðu. Alþingi setti fyrir um ári lög um skeldýrarækt þar sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins varaði við því flækjustigi sem lögin fela í sér fyrir þá sem vilja fara út í þessa atvinnugrein. Miðað við þetta viðtal þarf viðkomandi að sækja fyrst um starfsleyfi, síðan tilraunaleyfi, fá umsagnir hjá fjölmörgum aðilum, fara svo í heilnæmiskönnun, fá ræktunarleyfi, fá umsagnir frá fjölmörgum aðilum, fá síðan uppskeruheimild sem borga þarf fyrir fyrst 280 þúsund á viku og síðan 140 þúsund á tveggja vikna fresti og þá fá vinnsluleyfi en það ferli er svo flókið að Matvælastofnun býður upp á sérstakan leiðbeiningabækling fyrir umsóknarferlið. Ég tel að við þurfum að taka þetta mál upp í þinginu. Það er ár síðan lögin voru samþykkt. Miðað við nefndarálit með því máli var ætlunin að endurskoða lögin eftir þrjú ár, en er ekki hv. þingmaður sammála mér um að við getum ekki beðið og þurfum að skoða málið hið snarasta?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Fréttin sem birtist á Stöð 2 frá Kristjáni Má Unnarssyni um þetta tiltekna mál var sláandi og allt að því hrikaleg. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram hjá hv. þingmanni og fleirum að eftirlitsiðnaðurinn á Íslandi virðist vera búinn að ná allt of miklum tökum á ýmsum atvinnugreinum. Það mál sem hér er gert að umtalsefni, skeldýrarækt, er ekkert ósvipað því sem atvinnuveganefnd fundaði um í vetur fyrir og eftir áramót, um fiskeldi og það mikla bákn í kringum það til að fá leyfi. Það kom fram í þessari frétt um skeldýrarækt líka hvernig þetta gengur þar fyrir sig. Vafalaust hefur mönnum gengið gott eitt til að setja lög um skeldýrarækt sem gert er í framhaldi af því að vinnuhópur skilaði af sér í júní árið 2008 til þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ráðuneytið samdi þetta frumvarp að lögum um skeldýrarækt og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins tók það í gegnum þingið á síðasta ári og það birtist okkur í þessum svakalega ferli sem greint var frá í þessari frétt. Það er hrikalegt og ég ímynda mér að sá aðili sem var viðtal við þarna hljóti að gefast upp á þessu reglugerðarfargani og öllum þeim stofnunum sem hann þarf að fara til og sækja um leyfi hjá. Virðulegi forseti. Ég held að þetta hafi komið einhvern veginn þannig út að það þurfi að sækja um starfsleyfi til Umhverfisstofnunar, síðan þarf leyfi Matvælastofnunar sem leitar svo umsagnar Fiskistofu, Hafrannsóknastofnunar, Landhelgisgæslu, Orkustofnunar, Siglingastofnunar og viðkomandi sveitarfélags. Þetta er 

Virðulegi forseti. Húsnæðismarkaðurinn hefur tekið miklum breytingum á allra síðustu árum. Aukin eftirspurn er eftir leiguhúsnæði, leigumarkaðurinn er þröngur og ófullburða og það hefur orðið umtalsverð hækkun á leiguhúsnæði. Umræða og athygli hefur beinst að fasteignakaupendum í greiðsluvanda en minna er horft til þeirra sem eru á leigumarkaði. Ný úttekt Hagstofunnar á húsnæðiskostnaði sýnir að að meðaltali var húsnæðiskostnaður um 18% af ráðstöfunartekjum á árinu 2011 sem er merkileg staðreynd, ekki síst í samanburði við aðrar nærliggjandi þjóðir. Það sem vekur hins vegar ekki síst athygli er ójöfn staða eigenda og leigjenda. Hlutfallið hjá eigendum er um 17% en að meðaltali 22,3% hjá leigendum og reyndar nær 25% hjá þeim leigjendum sem fá ekki niðurgreidda leigu. Það er athyglisvert að á allra síðustu árum hefur almennur húsnæðiskostnaður farið lækkandi, var um 20% árið 2006 en á sama tíma hefur kostnaður leigjenda aukist úr 20% í 25%. Vaxtabótakerfið hefur létt verulega undir hjá húsnæðiseigendum, ekki síst með sérstökum vaxtabótagreiðslum síðustu ár. En húsaleigubætur ná eingöngu til lítils hóps eða vel innan við helmings þeirra sem eru á leigumarkaði og húsaleigubætur eru þar að auki umtalsvert lægri en rétturinn er til vaxtabóta. Útreikningar liggja fyrir sem sýna svart á hvítu að fjölskylda með meðallaun sem fjármagnaði íbúðarkaup með 100% lánsfé upp úr síðustu aldamótum átti eftir tíu ár rétt á vaxtabótum upp á 7,5 millj. kr. Ef sama fjölskylda var hins vegar á leigumarkaði með sama húsnæðiskostnað var stuðningurinn til hennar 0 kr. Þarna endurspeglast það misrétti sem hefur viðgengist allt of lengi á húsnæðismarkaði. Á allra næstu dögum verða kynntar tillögur vinnuhóps á vegum velferðarráðuneytisins sem unnið hefur í vetur að tillögugerð um uppstokkun þessara mála með upptöku sérstakra húsnæðisbóta  
            

Frú forseti. Nú eru hafnar hinar svokölluðu strandveiðar og það er ekkert launungarmál að sá sem hér talar hefur verið á móti því fyrirkomulagi. Það er tvennt sem hefur aðallega ráðið afstöðu minni, annars vegar sú efnahagslega sóun sem á sér stað við þessar veiðar og hitt að ég hef ásamt mörgum öðrum reifað áhyggjur mínar á því að þetta fyrirkomulag sé til þess fallið að auka áhættuna á sjósókn á Íslandsmiðum. Frú forseti. Ég ætla, með yðar leyfi, að vitna í Þorleif Reynisson á Kló MB 15, en við hann var viðtal í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í dag. Þorleifur segir: „Það er verið að etja okkur út í þetta, svona ólympískar veiðar. Það er verið að etja okkur út í vond veður. Eins og veðrið var í morgun var alveg spurning að fara á sjó.“ Svo heldur hann áfram, með leyfi virðulegs forseta: „Ef maður hefði átt sína daga eða sinn kvóta þá hefði maður bara skriðið undir sæng aftur.“ Frú forseti. Nú er verið að ræða í þinginu breytingar á fiskveiðistjórnarkerfum. Málið er núna hjá hv. atvinnumálanefnd. Ég vil skora á nefndarmenn að nota tækifærið og breyta þessu fyrirkomulagi. Þetta er óskynsamlegt efnahagslega og til þess fallið að auka áhættuna á sjósókn á Íslandsmiðum. Þetta er alvörumál og það er ástæða til að hlusta á þegar þeir sem sækja sjóinn segja: Það er verið að etja okkur út í vond veður. Það er ástæða til að hlusta á slík ummæli og bregðast við þeim.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Það hefur verið óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta og hefst nú atkvæðagreiðslan.

Virðulegi forseti. Hér erum við eina ferðina enn að greiða atkvæði um hvort þingfundur megi standa lengur en þingsköp segja til um. Nú hef ég svo sem skilning á því að hæstv. ríkisstjórn telji sig þurfa tíma til að koma í gegn öllum þeim fjölda mála sem hefur verið lagður fram á seinasta degi þingsins. En þó verð ég að segja að öllum ætti að vera ljóst, meira að segja hæstv. ríkisstjórn, að þessi mál munu ekki öll klárast á þeim tíma sem eftir er, miðað við starfsáætlun þingsins. Og ég endurtek: Þau munu ekki öll klárast vegna þess að jafnvel þó að þau væru öll mál sem samkomulag væri um, þá þurfum við að vanda til verka, mál þurfa tíma í vinnslu þingsins, þau þurfa að fara til umsagnar, jafnvel þó hæstv. ríkisstjórn telji svo ekki vera, t.d. í máli því sem við ræðum í dag. Lausnin er ekki að lengja þingfundi, 

Frú forseti. Það var í tvígang umræða síðastliðinn mánudag um hversu lengi þingfundur ætti að standa þá og það sem einhverjir töldu mikla óhæfu að settur væri fundur að loknum fyrirspurnafundi á mánudegi. Þess vegna langar mig, frú forseti, til að upplýsa að skrifstofa þingsins hefur að minni beiðni tekið saman yfirlit yfir það hversu oft venjulegur þingfundur hefur verið á eftir fyrirspurnafundi eins og gert var sl. mánudag. Það kemur í ljós að á síðastliðnum fjórum þingum eru það 11 skipti 

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að fara að taka þátt í deilum um það hvernig lífið var á fyrri þingum enda hélt ég að við sem vorum kosin á þing fyrir þetta kjörtímabil hefðum ætlað að breyta ýmsu til betri vegar. Varðandi þá forgangsröðun sem ríkisstjórnin hefur sett á í dag og ætlar að fá lengdan þingfund, væntanlega til að koma þeim málum í gegn, vil ég benda á að á listanum eru fjölmörg mál sem væri mjög áhugavert að ræða, til að mynda öryggi borgaranna eins og í máli nr. 10 og mál er varða skuldastöðu heimila, mál nr. 12 og 13. En það er óskiljanleg forgangsröðun hjá ríkisstjórninni að setja hér á dagskrá tillögu um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, rétt áður en stjórnin fer frá og vonandi gerist það reyndar sem fyrst. Ég held og tek undir það sem hér hefur komið fram og reyndar á undanförnum dögum, að hér sé nauðsynlegt að forgangsraða málum. Það er lítið eftir af þinginu og ef við eigum að vanda vinnubrögðin og klára þetta af einhverju viti 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér. Ég hvet menn til að skoða dagskrána, þá sjá menn áhersluatriði og forgang ríkisstjórnarinnar í verki. Þau mál sem koma heimilunum best eru aftast á listanum. Hér ætla stjórnarliðar, þ.e. ef einhver stjórnarliði verður hér, ég á ekki von á að þeir verði margir í kvöld en það verður þó fróðlegt að fylgjast með því, að keyra í gegn mál sem var ekki einu sinni sent til umsagnar. Ég hvet áhugasama til að lesa grein hæstv. forsætisráðherra frá því fyrir nokkrum dögum þar sem hún skrifar um að hún og ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn séu að fara sérstaklega eftir tillögum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar. Virðulegi forseti. Stóð ekki eitthvað um vandaða málsmeðferð þingsins þar? Mig minnir það.

Hæstv. forseti. Ég hvet eindregið til að við samþykkjum að hér verði kvöldfundur og á næstu kvöldum og eins og þarf, og að það sem eftir lifir af þingi verði hver dagur notaður vel til að vinna málin vel eins og stjórnarandstaðan hvetur til. Það liggur á að koma þeim málum til nefndar þannig að hægt sé að senda þau til umsagnar og vinna þau eins og okkur ber að gera. Því hvet ég stjórnarandstöðuna til að leggja okkur lið og vinna með sómasamlegum hætti og stuðla að því að mál fái þinglega meðferð.

Hæstv. forseti. Það var áhugavert að heyra orð hv. þm. Þuríðar Backman rétt í þessu þar sem hún talaði um mikilvægi þess að mál fengju þinglega meðferð, kæmust til nefnda og út til umsagna. Það vill nefnilega svo til að málið sem hér er næst á eftir hefur ekki fengið sómasamlega þinglega meðferð. Ég vildi upplýsa hæstv. forseta og hv. þingmenn um þetta vegna þess að staðan er einfaldlega sú að við erum að taka til umræðu á eftir þingsályktunartillögu um Stjórnarráð Íslands frá forsætisráðherra. Tillagan kom fyrst til umfjöllunar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á þriðjudag í síðustu viku, var rædd á fundi þá og á fundi á fimmtudaginn og síðan á föstudagsmorgun og þá var málið tekið út og ekki var orðið við óskum um að málið yrði sent út til umsagnar. Vegna kröfu stjórnarandstöðunnar komu að vísu nokkrir gestir á fund nefndarinnar og fyrir það ber að þakka en þessi snöggsoðna málsmeðferð er alls ekki í samræmi við hugmyndir 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni. Ég leysti af í þessari nefnd og náði allri meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á þessu máli. Það var í nefndinni í tvo og hálfan sólarhring, frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þuríði Backman að mikilvægt sé að mál fái þinglega meðferð. Hluti af því er að senda mál út til umsagnar. Það var ekki gert í þessu tilfelli. Þeir gestir sem komu fyrir nefndina voru langsamlega flestir á móti málinu en fengu ekki tækifæri til að senda inn umsögn vegna þess að málið var ekki sent út til umsagnar. Ég vil beina því til frú forseta að fara yfir með forustu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvað felst í þinglegri meðferð. Ég hef skilið það svo að það felist meðal annars í því að mál fari út til umsagnar þar sem hagsmunaaðilum, félagasamtökum og einstaklingum gefst færi á því að gera athugasemdir við þingsályktunartillögur og lagafrumvörp. 

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingheim til að íhuga aðeins orð þau sem fallið hafa um lýsingar á vinnubrögðum við málsmeðferð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég vil líka hvetja hv. þingmenn til að lesa til dæmis greinar hæstv. forsætisráðherra, ég tala nú ekki um að hlusta á ræður hæstv. forsætisráðherra, þegar búið er að ræða hvað eftir annað og lýsa því yfir að vanda eigi til verka. Við erum að ganga frá, ef hv. stjórnarþingmenn ná sínu fram á að klára þingsályktunartillöguna um hvorki meira né minna en Stjórnarráðið, sameiningu ráðuneyta, og allt í einu á að taka ráðuneyti, sem hv. stjórnarþingmenn eru búnir að halda endalausar ræður um hversu stórkostlegt sé að hafa, og leggja það niður. Hafa þeir sent málið til umsagnar?  
            

Forseti vill minna á að atkvæðagreiðslum er ekki lokið.

Frú forseti. Málsmeðferð í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um stjórnarráðsbreytingarnar lauk 27. apríl, tæpum mánuði eftir að málið kom fram í þinginu. Það er mat mitt sem framsögumanns og verkstjóra í þessu máli að það hafi ekki breytt niðurstöðu nefndarinnar að halda fleiri fundi eða fara frekar yfir þau gögn sem fyrir lágu. Við upphaf málsmeðferðar var tekið skýrt fram að þetta mál mundi hafa algeran forgang í vinnu nefndarinnar á næstu dögum. Það er reyndar í samræmi við ákvæði laga nr. 115/2011 þar sem segir að tillaga sem þessi skuli borin undir Alþingi í formi þingsályktunartillögu sem komi þegar til umræðu og afgreiðslu. Málið hefur því verið fyrst á dagskrá allra funda stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eftir að nefndin fékk það til meðferðar. Mat mitt er að nefndin hafi staðið vel og fagmannlega að þessu verki og ég vil nota tækifærið til að þakka samnefndarmönnum mínum og nefndarritara óeigingjarna fundasetu og mikla vinnu 

Virðulegur forseti. Ég verð að hryggja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur með því að segja að ég gef ekki neitt fyrir mat hennar á því hvort málið sé fullunnið eða ekki. Það er ekki fullunnið mál þegar ný breyting kemur inn í þingið um að færa efnahagsmálin inn í fjármálaráðuneytið, sem er í andstöðu við sjálfan stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og hefur aldrei verið leitað umsagna um það atriði. Ég gef ekkert fyrir að það sé mat hv. þingmanns. Ég hefði svo sannarlega viljað fá umsagnir þeirra sem starfa í þessum geira til að geta þá fullvissað mig um að eitthvað sé byggjandi á mati hv. þingmanns. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því og ég skil ekki alveg af hverju það liggur svona mikið á. Hv. þm. Þuríður Backman sagði áðan að ástæðan við því að við ætluðum 

Virðulegi forseti. Það fór um hv. stjórnarþingmenn þegar hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir benti á það sem augljóst er að á meðan mál eru til umræðu fer ekki annað mál til nefndar.

Rétt.

Hvers vegna fara menn á taugum yfir því? Ég átta mig ekki á því frekar en því sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði. Ég hvet hv. þingmenn og aðra sem fylgjast með til að leggja orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur á minnið. Hér kom hv. þingmaður, hvorki meira né minna en verkstjórinn í þessu máli, og sagði: Hér var vel og fagmannlega unnið. Þá vitum við hvað það þýðir hjá stjórnarliðum. Þetta þýðir að vinna vel og fagmannlega, að senda ekki málið til umsagnar, spyrja engan og fá engin önnur sjónarmið fram. Það er að vinna hlutina vel og fagmannlega. Ég hvet alla hv. þingmenn og aðra til að muna þessi orð. Þetta er skilgreining hv. stjórnarliða á því að vinna vel og fagmannlega. 
            

Hneyksli.

Hæstv. forseti. Við getum auðvitað haft mismunandi skoðanir á því hvort vel er að verki staðið í þinginu og hvort vinnubrögð eru góð eða slæm. Hér liggur það hins vegar fyrir að mál, sem er bæði umdeilt í þinginu og í samfélaginu, er afgreitt á methraða úr nefnd. Það kann að vera rétt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir að það hafi verið staðfastur vilji meiri hlutans í nefndinni að afgreiða málið óbreytt hvað svo sem kæmi fram í umsögnum 

Frú forseti. Ég vil enn og aftur beina því til frú forseta að skoða vinnulag í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvað þetta mál snertir. Það liggur alveg ljóst fyrir að málið fór ekki til umsagnar milli fyrri og síðari umr. þrátt fyrir að mikil gagnrýni hafi komið fram á málið við fyrri umr. málsins, jafnvel þó að tveir fyrrverandi hæstv. ráðherrar hafi lýst andstöðu við málið og jafnvel þó að margir aðilar sem alla jafnan senda inn umsagnir í mál í þinginu hafi gert mjög alvarlegar athugasemdir við þetta mál. Þrátt fyrir það allt sá meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ekki ástæðu til að málið fengi eðlilega þinglega meðferð. Ég óska eftir því að frú forseti taki málið upp eða leiðrétti þann sem hér stendur ef ekki er eðlilegt að þingmál fari til umsagnar og fái það sem við köllum eðlilega þinglega meðferð. Það er að mínu viti ekki eðlileg þingleg meðferð þegar mál fá ekki að fara til umsagnar og eru keyrð út á tveimur og hálfum sólarhring 

Frú forseti. Ég vil taka fram að það eru skýr lagafyrirmæli í lögum nr. 115/2011, það er ekki lengra síðan að þau voru samþykkt í þinginu, að mál af þessu tagi skuli njóta forgangs. Það var upplýst strax við upphaf málsmeðferðarinnar að umrætt mál mundi hafa þann forgang í nefndinni. Nefndinni var kynnt skýrsla sem heitir Greining á verkefnum ráðuneyta og viðhorfum hagsmunaaðila og er í þeirri möppu sem nefndarmenn fengu. Hún er mjög ítarleg og eru rakin þar öll helstu sjónarmið hagsmunaaðila. Þar kemur meðal annars fram að haldnir voru 15 fundir með fulltrúum 19 hagsmunasamtaka í aðdraganda þessarar tillögu og var gerð ítarleg grein fyrir afstöðu einstakra samtaka til hugmynda í ráðuneyti sem ágreiningur hefur verið um. Við kynntum okkur öll þessi gögn. Ég segi það enn og aftur, 

Virðulegi forseti. Við erum að taka til afgreiðslu frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn sem verið hefur lengi í vinnslu og vinnan í velferðarnefnd hefur gengið vel. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í þessari nefnd leggjum þó til eina breytingartillögu, en ég vil af þessu tilefni þakka nefndarmönnum fyrir góða samvinnu og formanni velferðarnefndar fyrir ágæta stjórn í tengslum við frumvarpið. Ég legg til að þingmenn styðji breytingartillögur mínar og hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur þar sem kveðið er sérstaklega á um að læknar beri læknisfræðilega ábyrgð á greiningu og meðferð sjúklinga og að aðrir heilbrigðisstarfsmenn beri ábyrgð hver á sínu sviði. Virðulegi forseti. Ég skora á þingheim að veita frumvarpinu brautargengi í atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn sem verið hefur til umfjöllunar á þinginu fjórum sinnum, að ég tel. Hér er um að ræða rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn með það að markmiði að tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur um menntun, kunnáttu og færni heilbrigðisstarfsmanna og starfshætti þeirra. Einmitt vegna þess að þetta er rammalöggjöf er ekki ástæða til að tilgreina sérstaklega ákveðnar starfsstéttir og verksvið þeirra. Virðulegi forseti. Á leiðinni er önnur löggjöf á þessu sviði, verið er að endurskoða lyfjalög og lyf um lækningatæki og verður þar tekið á ýmsu því sem verið hefur til umfjöllunar í nefndinni og kemur fram í breytingartillögum. Ég legg til að við samþykkjum frumvarpið eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. á þskj. 997 og tel ekki ástæðu til þess að svo stöddu að fara í neinar breytingar á því.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum að ganga frá þessu frumvarpi til laga á eftir. Það hefur átt sér langan aðdraganda, bæði innan þings og utan. Ég held að ég hafi fyrst talað fyrir málinu árið 2008. Vegna þess að hv. nefnd og aðrar nefndir hafa unnið vel í málinu, þær hafa fengið margar umsagnir og fjallað lengi um málið, er ég sannfærður um að málið er betra en það var þegar það kom fyrst inn í þingið. Það er þó rétt að styðja breytingartillögu þá sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir talaði fyrir áðan, af mörgum ástæðum. Rökin gegn því að styðja þá breytingartillögu hafa verið þau að sum nágrannalönd okkar hafi farið þá leið sem núna er lagt til í tillögu meiri hlutans, en við verðum að hafa það í huga, virðulegi forseti, að þau lönd eru komin lengra hvað eftirlit varðar. 

Frú forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við erum að afgreiða heildstæða löggjöf um heilbrigðisstarfsmenn sem hefur verið í vinnslu um langa hríð. Með þessu frumvarpi er lögð til ein heildstæð rammalöggjöf í stað 14 sérlaga um allar 33 stéttir heilbrigðisstarfsmanna. Með því móti nálgumst við lagaumhverfi nágrannalandanna. Við 2. umr. var samþykkt tillaga meiri hlutans í velferðarnefnd um að fella á brott sérákvæði um lækna sem var í 13. gr. frumvarpsins enda bera, samkvæmt greininni, allir heilbrigðisstarfsmenn ábyrgð á greiningu og meðferð þeirra sjúklinga sem til þeirra leita. Með því var alls ekki og er á engan hátt dregið úr lagalegri og faglegri ábyrgð lækna eða óvissa sköpuð um þá ábyrgð. Ég tel algjörlega ónauðsynlegt, frú forseti, að taka þetta ákvæði inn núna aftur og hvet til þess að menn standi saman um afgreiðslu þingsins við 2. umr.

Virðulegi forseti. Það er ólíku saman að jafna, þeirri málsmeðferð sem þetta mál hefur fengið og því máli sem stendur til að ræða á eftir. Þetta er mál sem er búið að koma ítrekað fyrir á þingi, búið að kalla eftir umsögnum frá öllum hagsmunaaðilum og þingnefndin er búin að fara mjög vel yfir. Það sem líka mælir með málinu er að ráðherrar úr hinum ýmsu stjórnmálaflokkum hafa komið nálægt vinnslu þessa máls þannig að ég held að ég geti sagt að heilmikil samstaða hafi skapast um málið í velferðarnefnd á þeim góða grunni. Ég legg hins vegar fram fjórar breytingartillögur. Ég geri mér vel grein fyrir því að í nefndaráliti meiri hlutans hefur komið fram að þetta sé eitthvað sem hann vildi gjarnan skoða við endurskoðun á öðrum lögum, en ég taldi samt sem áður brýnt að leggja þær hérna fram og mun síðan gera nánari grein fyrir þeim þegar þær verða bornar upp til atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. nefndarmönnum í velferðarnefnd fyrir samstarfið í þessu máli. Það hefur tekið mikinn tíma í nefndinni, var vel unnið og fjölmargir aðilar komu að því. Mig langar að ítreka þau sjónarmið sem búa að baki þeirri breytingartillögu sem við flytjum sem er þess efnis að það komi aftur inn í frumvarpið og verði að lögum að það sé skýrt hver ber ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu og meðferð sjúklinga sem til þeirra leita vegna þess að öryggi sjúklinga á að vera númer eitt. Við teljum einfaldlega að með því að hafa þetta inni sé öryggi sjúklinga betur tryggt en að hafa þetta algjörlega opið og loðið ákvæði sem hver og einn geti túlkað á sinn veg. Það er fyrst og fremst út af þessum öryggissjónarmiðum sem við leggjum þessa breytingartillögu fram.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga gengur út á það að veita þeim sem hafa lokið fjórða árs námi í lyfjafræði við Háskóla Íslands eða sambærilegu námi við annan háskóla tímabundið starfsleyfi til að gegna störfum lyfjafræðings. Í slíkum tilvikum skal lyfjafræðinemi starfa með og á ábyrgð lyfjafræðings. Ástæðan fyrir því að ég taldi brýnt að setja þetta inn í lögin er að það hafa komið tilvik í mínu kjördæmi þar sem langur tími leið áður en tókst að fá starfsmann í stöðu lyfjafræðings. Þar sem þetta verður greinilega ekki samþykkt vonast ég til þess að þetta verði tekið til skoðunar við endurskoðun á lyfjalögum. Ég tel sömu rök gilda hér og um læknanema, að það þurfi undanþáguákvæði á borð við þetta, ákvæði sem við nýtum aðeins þegar brýna nauðsyn ber til, en það er samt sem áður nauðsynlegt að hafa þetta til að tryggja þessa þjónustu.

Virðulegi forseti. Þetta verður ekki í síðasta skipti sem við ræðum akkúrat þessa grein. Hún varðar það að tryggja að sjúklingar séu upplýstir um hugsanleg hagsmunatengsl heilbrigðisstarfsmanna og byggir á sambærilegu fyrirkomulagi og var samþykkt með nýju bandarísku heilbrigðislöggjöfinni þar sem verið er að tryggja að þeir sem styrkja heilbrigðisstarfsmenn beri kostnaðinn af því og skyldu til að upplýsa sjúklinga um þau tengsl. Einnig eiga heilbrigðisstarfsmenn að vera skyldugir til að tilkynna landlækni um hugsanleg tengsl við framleiðendur, dreifingaraðila og heildsala lyfja og lækningatækja. Það hefur ítrekað komið fram í vinnu og svo nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar að menn eru sammála um að það sé brýnt að setja skýrari reglur hvað þetta varðar, að upplýsa um þessa hluti. Hér er ein hugmynd að aðferðafræðilegri leið til að gera það. Þess vegna vildi ég leggja hana hérna fram  
            

Virðulegi forseti. Hér er tillaga þess efnis að tryggja bæði ákveðið samræmi á milli laga um heilbrigðisstarfsmenn og lyfjalaga hvað það varðar hversu lengi heilbrigðisstarfsmenn geta starfað. Hér er lagt til að í staðinn fyrir, eins og er í núverandi skjali, að segja að landlæknir hafi heimild til að framlengja leyfi til að starfa til tveggja ára í senn, þó aldrei oftar en þrisvar á einkastofum fyrir heilbrigðisstarfsmenn, verði sams konar texti og er í gildandi lyfjalögum, þ.e. að landlæknir framlengi leyfi um eitt ár í senn. Við lifum lengur, við erum heilbrigðari og ég sé ekki af hverju við ættum ekki að geta leyft heilbrigðisstarfsmönnunum okkar að starfa áfram á eigin stofum ef landlæknir telur þá hafa heilsu og getu til þess.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að bæta við það sem sagt var við fyrri atkvæðagreiðsluna um hagsmunaskráningu og vekja athygli þingheims á því að hér er verið að setja lög um 33 stéttir sem starfa innan heilbrigðisgeirans. Ef við ætluðum að taka upp hagsmunaskráningu líkt og gert er ráð fyrir hér tel ég að það þyrfti sérstaka stofnun, a.m.k. nokkra starfsmenn, til að halda utan um þær skráningar þannig að menn geri sér grein fyrir því hvað er fólgið í þessari tillögu sem þingheimur hefur þegar fellt.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að í þeirri tillögu sem þingheimur hefur þegar fellt felst ekki sú afstaða að menn séu á móti hagsmunaskráningu heilbrigðisstarfsmanna.  Eftir samþykkt frumvarpsins verður því eingöngu heimilt að framlengja lyfsöluleyfi þrisvar sinnum til tveggja ára í senn eftir 70 ára aldur eins og á við um alla heilbrigðisstarfsmenn.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég set gult á mína eigin tillögu er sú að þarna er um að ræða tillögu sem tengdist fyrri tillögum og þar sem þær hafa verið felldar sé ég ekki ástæðu til að styðja þessa breytingartillögu. Ég vil hins vegar taka fram, vegna þess sem kom fram um fyrri tillögu um hagsmunaskráningu, að hér er lagt til að kostnaðurinn vegna þessa falli á þá sem sjá ástæðu til að styrkja heilbrigðisstarfsmenn, hagsmunasamtök þeirra eða heilbrigðisstofnana og ef umfangið er eins mikið og kom fram held ég að það sé einmitt veruleg ástæða til þess að birta tengslin.

Virðulegi forseti. Ég hef stundum rætt það úr þessum ræðustól að þingmenn séu ekki alveg með réttarheimildirnar á hreinu, þ.e. almennar lögskýringar. Ég heyrði fleygt áðan að sérlög stæðu ekki almennri löggjöf framar heldur væri því öfugt farið og ég held að það þurfi að fást betri og nánari útskýring á þessu. Það sem við segjum úr ræðustólnum er lögskýringargagn og þetta gengur þvert á allt það sem ég hef lært í lögfræði. Ég held að það sé ráð að við förum vel yfir þetta, virðulegi forseti, þannig að við köstum ekki fram einhverju úr ræðustól sem á sér enga stoð í raunveruleikanum. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil bara vekja athygli á muninum á því hvernig við vorum að afgreiða mál núna sem lög frá þingi - og þó svo að hv. þingmenn væru ekki sammála um alla hluti fékkst lýðræðisleg niðurstaða eftir að menn voru búnir að vinna hlutina vel, fá gesti, kalla eftir umsögnum o.s.frv. Núna, virðulegi forseti, erum við að fara í mál sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði að unnið hefði verið vel og fagmannlega og lýsti því síðan, af því að ég komst ekki til að svara því þegar hún kom hér, og veifaði gögnum og sagði að menn gætu bara kynnt sér þetta og staðfesti að hér er um algjöra afgreiðslu hv. þingmanna að ræða. Það er bara búið að útvista verkefninu og það var bara í einni möppu. Virðulegi forseti. Þessi vinnubrögð eru gersamlega fyrir neðan allar hellur og ég er bara hér kominn til að vekja athygli á því hvernig hv. 

Frú forseti. Við ræðum hér 699. mál á þinginu sem fjallar um breytingar í Stjórnarráði Íslands. Hér er um að ræða lokahnykkinn á þeim stjórnkerfisumbótum sem hæstv. ríkisstjórn boðaði í stjórnarsáttmálanum við upphaf kjörtímabilsins. Þar var lögð fram sú stefna að fækka ráðuneytum í áföngum úr tólf í níu en nú stöndum við hér frammi fyrir tillögu um að fækka ráðuneytum úr tíu, sem þau eru núna, í átta. Hér er sá munur orðinn á frá stjórnarsáttmálanum að nýtt efnahags- og viðskiptaráðuneyti og fjármálaráðuneyti verði gerð að einu ráðuneyti en við erum hér líka að setja á stofn nýtt atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Mig langar til þess í upphafi míns máls að leggja áherslu á það að þær miklu stjórnkerfisbreytingar sem hafa farið fram hér á undanförnum missirum eru til þess fallnar og til þess ætlaðar að gera þjónustu hins opinbera við almenning og atvinnulíf eins góða og kostur er með þeim fjármunum sem til ráðstöfunar eru hverju sinni. Í kjölfar efnahagshrunsins var auðvitað nauðsynlegt að endurmeta forgangsröðun í stjórnsýslunni í samræmi við verkefnin fram undan. Ég hygg að allir sanngjarnir menn geti sagt og viðurkennt að stjórnsýslan er orðin sveigjanlegri en um leið einfaldari og skýrari en hún var við upphaf kjörtímabilsins. Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti sem er að finna á þskj. 1247 við þessa síðari umræðu en undir það rita auk mín hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir, Róbert Marshall, Lúðvík Geirsson, Magnús M. Norðdahl og Margrét Tryggvadóttir. - Við leggjum til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Ég hef hér í umræðum um fundarstjórn forseta fyrr í dag bent á að í lögum nr. 115/2011, í 3. málslið 1. mgr. 2. gr., segir um þingsályktunartillögu af þessi tagi, um áform um breytingar á Stjórnarráðinu, að tillagan skuli, með leyfi forseta: „borin undir Alþingi í formi þingsályktunartillögu sem komi þegar til umræðu og afgreiðslu.“ Vegna þessara lagafyrirmæla voru þessi mál forgangsmál í vinnu nefndarinnar og tekið var skýrt fram í upphafi að þannig mundi það vera. Þannig skildum við lagafyrirmælin um að málið skyldi koma þegar til umræðu og til afgreiðslu. Þetta mál var lagt fram á Alþingi 30. mars sl. Það var mælt fyrir því 17. apríl og því var vísað til nefndar daginn eftir eftir um tólf klukkustunda langar umræður hér í þingsal. Nefndin hefur fjallað um málið á fimm fundum og fékk til sín gesti, 22 gesti, fékk til sín sérfræðinefnd, fékk til sín höfunda frumvarpsins og höfunda grunngagna og fulltrúa þeirra hagsmunasamtaka sem helst lýstu andstöðu við fyrirhugaða breytingu í aðdraganda málsins. Nefndin fékk einnig fulltrúa Starfsmannafélags Stjórnarráðsins á sinn fund og nefndinni bárust þrjú álit eða umsagnir. Ég hef sagt það áður að ég tel að nefndarmenn hafi unnið vel og fagmannlega að þessu verki og ég vil aftur þakka samnefndarmönnum og nefndarritara óeigingjarna fundasetu, m.a. það að mæta klukka átta á morgnana og á þrjá aukafundi til þess að unnt yrði að ljúka vinnu við frumvarpið eins og lögin mæla fyrir um án óþarfatafa. Málsmeðferðinni lauk sem sagt 27. apríl í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, tæpum mánuði eftir að málið kom fram. Það er mitt mat, og ég vil endurtaka það, að það hefði ekki breytt niðurstöðu nefndarinnar að halda fleiri fundi eða fara frekar yfir þau gögn sem fyrir lágu. Frú forseti. Í nefndarálitinu er rakið hverjir komu til fundar við nefndina. Hér er um það að ræða að í stað iðnaðarráðuneytis, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, umhverfisráðuneytis, fjármálaráðuneytis og efnahags- og viðskiptaráðuneytis komi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Verði þessar breytingar samþykktar mun ráðuneytum, eins og ég sagði áðan, fækka úr tíu í átta. Ég vil vegna þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram um að lítið samráð hafi verið haft við hagsmunaaðila á frumstigum málsins vekja athygli á tvennu. Annars vegar því að meiri hluti allsherjarnefndar, sem fjallaði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráðið sem varð að lögum nr. 121/2010, lagði til að stofnun atvinnuvegaráðuneytis yrði frestað sem og umhverfis- og auðlindaráðuneytis og að áfram yrði unnið að undirbúningi og samráði vegna stofnunar þessara tveggja ráðuneyta þannig að allar fyrirhugaðar ráðuneytabreytingar næðu fram að ganga eigi síðar en áformað var samkvæmt frumvarpinu sem þá var til meðferðar. Það var sem sé niðurstaða allsherjarnefndar að fresta stofnun þessara ráðuneyta, þess sem nú heitir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis, vegna þess að þörf væri á lengra samráðsferli áður en boðaðar breytingar yrðu samþykktar. Þetta var niðurstaða hv. allsherjarnefndar, meðal annars vegna umsagna og áherslu hagsmunaaðila sem skiluðu umsögnum um það mál og þær umsagnir lágu auðvitað fyrir og liggja fyrir og nefndarmenn hafa að sjálfsögðu kynnt sér þær. Nefndinni var kynnt hvað hefði gerst síðan málið var síðast til meðferðar á Alþingi, sem sagt í meðförum allsherjarnefndar eins og ég nefndi áðan. Og þar erum við komin að skýrslunni sem ég veifaði áðan mönnum til mikillar undrunar, það er skýrslan Greining á verkefnum ráðuneyta og viðhorfum hagsmunaaðila sem er hér að finna. Það er fyrirtækið Stjórnarhættir sem hefur tekið þá skýrslu saman að beiðni ráðherra vegna undirbúnings málsins og hún er mjög ítarleg. Hún er óvenjuleg um margt, þar koma öll helstu sjónarmið hagsmunaaðila fram og meðal annars að haldnir voru 15 fundir með fulltrúum 19 hagsmunaaðila, bæði félaga og samtaka þeirra, á síðasta hausti og ítarleg grein er gerð fyrir afstöðu einstakra samtaka til hugmynda um ný ráðuneyti atvinnu og nýsköpunar og umhverfis og auðlinda. Það kemur auðvitað fram í þessum gögnum að það er ekkert einhlít niðurstaða hagsmunaaðila að vera endilega með eða á móti einu ráðuneyti. Það líka rakið í þessari skýrslu þegar skiptar skoðanir eru meðal hagsmunaaðila til stofnunar hinna nýju ráðuneyta þannig að þetta eru ítarlegar upplýsingar og helstu röksemdir, eins og ég segi, viðkomandi samtaka koma þar fram. Þá var einnig kynnt fyrir nefndinni álit sérstaks starfshóps sérfræðinga um skipan efnahags- og viðskiptamála innan Stjórnarráðsins frá því í febrúar á þessu ári, sem og upplýsingar um skipan ráðuneyta á því sviði á Norðurlöndunum og fleiri gögn sem varða undirbúning málsins, sem hefur verið allnokkur því þetta mál á sér miklum mun lengri aðdraganda og miklum mun ítarlegri undirbúningsvinna sem liggur fyrir en menn vilja hér vera láta. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur því ljóst að fram hefur farið umtalsverð samræða við hagsmunaaðila frá því að fyrri ráðuneytabreytingar voru samþykktar, eins og lögð var áhersla á í fyrrnefndu nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar. Á fundum nefndarinnar komu fram áhyggjur af því að með sameiningunni yrðu þessi nýju ráðuneyti það stór að erfitt gæti reynst fyrir einn ráðherra að hafa yfirsýn yfir alla þá málaflokka sem yrðu á hans málefnasviði. Hlutfallslegt vægi hinna hefðbundnu atvinnugreina sjávarútvegs og landbúnaðar yrði til að mynda mun minna í nýju atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti en nú er í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á mikilvægi þess að tryggja sem jafnasta stöðu málefnaflokka í Stjórnarráðinu, þar á meðal nýrra atvinnugreina eins og ferðaþjónustu, hugverkaiðnaðar og nýsköpunar. Í því samhengi leggjum við áherslu á nauðsyn þess að tryggja sérþekkingu á einstökum atvinnugreinum innan Stjórnarráðsins og að styðja sérstaklega við málaflokka sem verða sífellt mikilvægari fyrir þjóðarbúið, eins og ég hef nefnt, ferðamál og skapandi greinar. Í þessu sambandi vekur meiri hluti nefndarinnar athygli á því að í lögum nr. 115/2011 var breytt og fellt niður ákvæði um að ráðuneyti skuli lagt óskipt til eins og sama ráðherra. Það er því mögulegt að fleiri en einn ráðherra gegni embætti í ráðuneyti sem gæti komið til móts við þær áhyggjur sem menn hafa viðrað, og eru ekki óeðlilegar að mínu mati, að það geri verið erfitt fyrir einn ráðherra að hafa yfirsýn yfir fjölbreytta og marga málaflokka. Hagsmunasamtök og hagsmunaaðilar sem komu fyrir nefndina - og það kemur líka fram í þeim gögnum sem fyrir nefndina voru lögð - höfðu mörg af því áhyggjur að hagsmunasamtök sem slík ættu erfiðara með að ná sambandi við ráðherra og koma erindum sínum áleiðis í stjórnsýslunni og það mundi aftur koma niður á skilvirkni við afgreiðslu erinda þeirra þegar ráðuneytin væru þetta stór. Auk þess var kvartað undan því að ekki væru ítarlegri útlistanir í athugasemdum með þingsályktunartillögunni á þeim breytingum sem boðaðar eru, einkum á stofnanaumhverfið. Á fundum nefndarinnar var farið almennt yfir kosti og galla þessara breytinga. Varðandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið leggur meiri hlutinn áherslu á það að slíkt nýtt ráðuneyti tryggir jafnræði atvinnugreina, það verður auðveldara og það verður hægt að fá heildaryfirsýn yfir atvinnulífið og þar með bæta samhæfingu stjórnsýslunnar gagnvart því. Meiri hlutinn telur að með skýrari heildarsýn sé hægt að einfalda stoðkerfið og veita atvinnulífinu betri og skilvirkari þjónustu. Hvað varðar umhverfis- og auðlindaráðuneyti telur meiri hlutinn að nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti sé til þess fallið að styrkja málaflokkinn og stjórnsýsluna innan hans. Það verður aðveldara í slíku nýju ráðuneyti að setja niður samræmda stefnu í auðlindamálum með almannahagsmuni að leiðarljósi fram yfir sérhagsmuni. Nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti er ætlað það mikilvæga hlutverk að leggja grunn að sjálfbærri nýtingu auðlinda í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á að sjálfbær nýting auðlinda til lands og sjávar er forsenda þess að þær skili varanlegum afrakstri og arði til samfélagsins alls. Samþætting nýtingar og verndar á grunni sjálfbærrar þróunar er því mikilvæg og sameiginlegt verkefni umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og eins og fram kemur í athugasemdum með tillögunni er fyrirhugað að formgera samstarf ráðherranna í því skyni. Nefndin ræddi yfirfærslu verkefna efnahags- og viðskiptaráðuneytis í nýtt fjármála- og efnahagsráðuneyti og um leið reynsluna af stofnun efnahags- og viðskiptaráðuneytis frá árinu 2009, en eins og ég vakti athygli á áðan var í upphaflegum áætlunum ríkisstjórnarinnar, og kemur fram í stefnuyfirlýsingunni, ætlunin að þetta yrðu tvö ráðuneyti, að það yrðu níu ráðuneyti í stað tólf en við erum hér að tala um að þau verði átta í stað þess sem nú er, tíu og voru tólf. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þau sjónarmið að mikilvægt sé að styrkja enn betur og samræma almenna hagstjórn og málefni fjármálamarkaðarins. Við ræddum sérstaklega stöðu Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins með vísan í fyrri umræður um mögulega sameiningu þessara stofnana, sem menn þekkja, en samkvæmt tillögunni munu þessar stofnanir nú aftur heyra hvor til síns ráðuneytis, Seðlabanki til fjármála- og efnahagsráðuneytis og Fjármálaeftirlitið og fjármálamarkaðurinn til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Fulltrúar Seðlabanka og Fjármálaeftirlitsins, sem komu að sjálfsögðu fyrir nefndina, vísuðu til þess að samstarf stofnananna hefði nú verið formgert og það hefði verið aukið verulega. Þessir fulltrúar töldu ekki tímabært að ganga lengra í þeim efnum við núverandi aðstæður og vísuðu sérstaklega á mikil tímabundin verkefni beggja stofnana við úrvinnslu mála eftir efnahagshrunið. Það var bent á og fram komu þau sjónarmið að óheppilegt gæti verið að hafa lög um fjármálafyrirtæki, um fjármálamarkaði og fjármálaeftirlit undir fjármála- og efnahagsráðuneyti meðan ríkið væri stór hluthafi í bönkunum og undir það sjónarmið get ég tekið. Meiri hlutinn leggur áherslu á að áfram er þörf á góðu samstarfi milli fjármála- og efnahagsráðuneytis, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, Fjármálaeftirlits, Seðlabanka og Samkeppniseftirlits vegna fjármálastöðugleika. Það samstarf þarf að efla og tillögur þar að lútandi hafa einmitt nú verið settar fram í nýrri skýrslu um framtíðarskipan fjármálakerfisins sem liggur fyrir Alþingi og kemur vonandi til umræðu innan tíðar. Nefndin ræddi einnig á fundum sínum mikilvægi þess að tryggja samfélagslegt aðhald við hagstjórn til mótvægis við sterkt efnahags- og fjármálaráðuneyti. Það kemur fram í athugasemdum með þingsályktunartillögunni að fyrirhugað er að koma á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga til að leggja sjálfstætt og hlutlaust mat á efnahagsáætlanir og hagstjórn, en slík ráð eiga sér hliðstæðu bæði í Danmörku og í Svíþjóð. Meiri hlutinn tekur undir þessa hugmynd en leggur líka áherslu á mikilvægi þess að komið verði á fót efnahagsstofnun sem hafi með höndum rannsóknar- og upplýsingaskyldu og taki að sér verkefni ekki ósvipað því sem Þjóðhagsstofnun sinnti áður en hún var lögð niður, önnur en þau sem voru flutt annað eins og til að mynda þjóðhagsreikningarnir til Hagstofu. Meiri hlutinn telur að tilfinnanlega skorti hagspár og efnahagsspár sem byggjast á öðru en þeirri hagspá sem nú er unnin á Hagstofunni og í Seðlabankanum. Í þessu samhengi vekjum við sérstaklega athygli á þingsályktun frá 28. september 2010, sem menn þekkja nú almennt undir heitinu 63:0 um að stofnuð verði sjálfstæð ríkisstofnun sem heyrir undir Alþingi og hefur það hlutverk að meta og gefa út spár fyrir efnahagslífið á sama hátt og Þjóðhagsstofnun gerði til 1. júní 2002. Þessi samþykkt byggist á skýrslu þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Meiri hlutinn hvetur til þess að brugðist verði við þessari samþykkt á vettvangi ríkisstjórnar og Alþingis hið fyrsta. Meiri hluti nefndarinnar telur mikilvægt að sjálfstæði slíkrar stofnunar sé tryggt en tekur að öðru leyti ekki afstöðu til þess hvar hana eigi að vista en um það hafa komið fram þrjár eða fjórar tillögur sem er að finna í þessum gögnum, meðal annars að vista hana undir Alþingi, vista hana hjá Ríkisendurskoðun sem algjörlega sjálfstæða einingu eða undir einhverju ráðuneytinu. En við leggjum sem sagt bara fyrst og fremst áherslu á að það er mikilvægt að sjálfstæði slíkrar stofnunar sé tryggt. Nefndin ræddi einnig kostnað vegna sameiningarinnar og á fundi nefndarinnar var lagt fram minnisblað með frumdrögum að kostnaðargreiningu vegna þess. Þar kemur fram að nokkrar útfærslur eru mögulegar og áætlaður kostnaður vegna þessara tillagna getur numið á bilinu 125–225 millj. kr., allt eftir því hvaða útfærsla er valin og þá er verið að tala um mismunandi útfærslur á húsnæði. Meiri hlutinn leggur áherslu á að farið sé í ítarlega kostnaðargreiningu áður en endanleg leið er valin því að þarna munar 100 millj. kr. Frú forseti. Á undanförnum árum hafa orðið miklar breytingar á skipan og fjölda ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Eins og ég nefndi áðan var það markmið ríkisstjórnarinnar, markmið sem hefur verið unnið skipulega að, og við erum nú á lokahnykknum í þeirri vegferð. Ef tillagan gengur eftir, eins og ég sagði, mun ráðuneytum hafa fækkað úr tólf við upphaf þessa kjörtímabils í átta þann 1. september nk. Í athugasemdum með tillögunni kemur fram að reynslan af fyrri sameiningum hafi sýnt að sameining ráðuneyta hafi í för með sér mikla möguleika sem byggist á stærðarhagkvæmni með aukinni yfirsýn yfir málaflokkana, betri samskiptum við undirstofnanir, bættri þjónustu við borgarana auk hagkvæmni í rekstri, einkum stoðeininga og húsnæðis. Markmið fyrirhugaðra breytinga sem við ræðum hér nú um fækkun ráðuneyta er ekki sparnaður fyrst og fremst heldur að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og skerpa á og skýra verkaskiptingu milli ráðuneyta og bæta þjónustu við borgarana eins og ég nefndi áðan. Meiri hlutinn leggur áherslu á að í því breytingaferli sem fram undan er verði haft gott samráð við starfsmenn Stjórnarráðsins, upplýsingaflæði til þeirra verði styrkt og þess gætt að sá mannauður og sú þekking sem Stjórnarráðið býr yfir tapist ekki. Frú forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 1. janúar 2011 um sameiningu fjögurra ráðuneyta í tvö, sem kom til framkvæmda 1. janúar 2011, kemur fram það álit stofnunarinnar að vel hafi verið staðið að flestum þáttum við undirbúning og framkvæmd sameiningarinnar. Hins vegar er of skammur tími liðinn til þess að hægt sé að leggja mat á þær breytingar sem hafa orðið á þessum tíma frá 2009 og meiri hluti nefndarinnar telur því mikilvægt að forsætisráðuneytið láti vinna stöðumatsskýrslu eigi síðar en á árinu 2014 eins og reyndar kemur fram í athugasemdum með tillögunni að standi til . Frú forseti. Ég hef lokið yfirferð yfir nefndarálit og afstöðu meiri hluta nefndarinnar. Ég vil við lok máls míns leggja áherslu á að hér er um að ræða skipulagsbreytingar á innra skipulagi Stjórnarráðsins, skipan ráðuneytanna sem slíkra og langur vegur þangað til undirstofnanir ráðuneyta verða fluttar eða þeim skipt upp. Við erum ekki að fjalla um það hér, við erum að fjalla um ráðuneytin. Ég vil líka leggja áherslu á það sem ég gerði áðan að þetta er ekkert nýtt, menn þurfa ekkert að vera undrandi á þessum tillögum núna, það hefur legið fyrir allt frá því að ríkisstjórnin var stofnuð að til stæði að fara í þetta ferli. Fyrir mig er það sérstök ánægja að með þessum tillögum er hrundið í framkvæmd stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er að finna í þessari góðu, þykku og merkilegu bók um græna framtíð. Þar segir um stjórnsýslu umhverfismála, undir lok þessa rits, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð telji að efla þurfi umhverfisráðuneytið til mikilla muna, og jafnhliða mikilli eflingu þess þurfi að huga að tilfærslu verkefna milli annarra ráðuneyta og hugsanlegri fækkun þeirra, meðal annars uppbyggingu eins atvinnuvegaráðuneytis. Síðan segir hér, með leyfi forseta: „Rannsóknir á náttúruauðlindum lands og sjávar, verndun þeirra og áætlanir um nýtingu eiga að vera á forræði umhverfisráðuneytis sem vel færi á að kenna við umhverfi og auðlindir.“ Þessi bók var gefin út á árinu 2006 og það er mikil ánægja fyrir mig og okkur fulltrúa Vinstri grænna hér í þinginu að sjá lokahnykkinn á þessum tillögum ríkisstjórnarinnar um breytingar á Stjórnarráðinu eins og þær nú liggja fyrir og ég hef rakið að er að finna í þessari góðu bók. Atvinnuvegaráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti heitir það nú og er enn betra, og síðan umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti, og legg til að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt óbreytt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, framsögumanni málsins, hennar ræðu. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hún segir að menn eigi ekki að vera undrandi, þetta hafi legið fyrir, í fyrsta lagi: Finnst henni það ekki fullseint að koma með þetta þegar þrjú ár eru liðin af stjórnartíð ríkisstjórnarinnar og bara eitt ár eftir og þar að auki á þetta ekki að taka gildi fyrr en í haust? Er þetta ekki fullseint? Í öðru lagi: Var lagður fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kostnaður og sparnaður af þessum ráðstöfunum? Í þriðja lagi: Var teiknað upp nýtt Stjórnarráð í meðförum nefndarinnar um þetta? Vita menn hvar einstakar stofnanir eiga að vera, t.d. Hagstofan? Og með auðlindaráðuneytið - hvar telur hún að til dæmis Hafrannsóknastofnun, Orkustofnun og Landsvirkjun eigi að vera? Þarna eru jú þessar tvær meginauðlindir sem við eigum, sjávarútvegurinn og orkan. Telur hv. þingmaður að þetta eigi að heyra undir auðlindaráðuneytið eða atvinnuvegaráðuneytið?

Frú forseti. Fullseint, það hefði auðvitað mátt gera þetta fyrr að mínu mati, hv. þingmaður, en það stóð til að gera þessar breytingar á árinu 2010 og eins og ég rakti áðan í framsögu minni komst meiri hluti allsherjarnefndar þá að þeirri niðurstöðu að það þyrfti að undirbúa betur stofnun auðlinda- og umhverfisráðuneytis annars vegar og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis hins vegar vegna athugasemda og ábendinga sem bárust frá hagsmunaaðilum. Þetta hefur nú verið gert, ég vil því segja: Nei, þetta er ekki fullseint. Ég held að það sé tímabært og ég held að eðlilegt sé að sumarið verði notað til að fara í frekari undirbúning, m.a. þá kostnaðargreiningu sem hv. þingmaður spurði um. Hún liggur ekki fyrir að öðru leyti en því að þarna er þetta stóra bil, 100 millj. kr., sem meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á að verði skoðað miklum mun betur áður en ákvörðun verður tekin um hvaða leið verður valin í húsnæðismálum, því að það er það sem skiptir máli. Því miður næ ég ekki að svara öllum spurningum hv. þingmanns í þessu andsvari.

Frú forseti. Telur hv. þingmaður nægilegt að líta bara til húsnæðis varðandi kostnað og sparnað? Þarf ekki líka að líta til þeirrar röskunar sem þetta veldur í starfseminni því að stjórnsýslan er jú fyrir borgarana og ef verið er að hringla stöðugt í henni þá skaðar það borgarana, skaðar þjónustuna. Svo bíð ég náttúrlega eftir svari við spurningunni um hvort teiknað hafi verið upp nýtt Stjórnarráð. Og eins hvar Hagstofan eigi heima, Hafrannsóknastofnun, Orkustofnun, Landsvirkjun og ýmsir aðrir aðilar sem eru núna að gæta auðlindarinnar. Ég bíð spenntur eftir svari frá hv. þingmanni. Svo er það spurningin um tímasetninguna. Nú kemur þetta fram einu ári fyrir kosningar, fer í framkvæmd hálfu ári fyrir kosningar. Er ekki mjög líklegt að nýir flokkar, ný ríkisstjórn umbylti þessu aftur? Er það ekki eðlilegt? Er það ekki í takt við það sem menn eru að gera, að ný ríkisstjórn umbylti þessu og hvar stendur þá aumingja borgarinn og opinberu starfsmennirnir?

Frú forseti. Nei, sparnaður snýr ekki bara að húsnæði. Eins og ég sagði er þetta 100 millj. kr. munur, hann byggist á ólíkum lausnum í húsnæðismálum og það þarf að skoða hann. Að öðru leyti eru þessar tillögur ekki fram settar, eins og ég kom inn á áðan, fyrst og fremst til þess að spara heldur til þess að gera stjórnsýsluna skilvirkari. Og nei, ég tel ekki að nýr meiri hluti eða aðrir flokkar eftir kosningar muni umbylta því kerfi að koma hér á heildstæðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðuneyti hins vegar. Þetta er bara tímanna tákn, þetta er tákn nýrra tíma, nýrrar hugsunar að breyta Stjórnarráðinu í takt við það sem verkefnin segja fyrir um. 
             Ég vil benda á þegar hv. þingmaður spyr hvort teiknað hafi verið upp nýtt Stjórnarráð og hvar einstakar stofnanir eigi að vera, að það er samkvæmt lögum á verksviði framkvæmdarvaldsins en ekki Alþingis, hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hún geri ekki nokkurn greinarmun á þeim aðdraganda sem er að breytingunum sem lúta að atvinnuvegunum og auðlindamálunum annars vegar og hins vegar þeim sem lúta að efnahagsmálunum og tilfærslu þeirra til fjármálaráðuneytis. Ég nefni þetta vegna þess að það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að umhverfis- og auðlindaráðuneyti hefur verið á dagskrá þessarar ríkisstjórnar frá því að hún kom til starfa vorið 2009 og sameining atvinnuvegaráðuneytanna sömuleiðis. Hins vegar er yfirfærsla efnahagsmálanna til fjármálaráðuneytis ný hugmynd sem fyrst verður vart í kringum áramótin. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort ekki megi gera töluverðan greinarmun á þessum aðdraganda, m.a. hvað varðar greiningarvinnu, samráð og annað þess háttar, og hvort síðari liðurinn sem hefur hlotið miklu skemmri og minni skoðun hefði ekki þurft að hljóta aðra málsmeðferð en það sem snýr að atvinnuvega- og auðlindamálunum.

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að þetta er ólíkur undirbúningur og aðdragandi að því leyti að atvinnuvegaráðuneyti og auðlinda- og umhverfisráðuneyti hafa verið á teikniborðinu mörg undanfarin ár. En vegna efnahagsmálanna og kannski mikilvægis þeirra á undangengnum árum tel ég ekkert óeðlilegt að menn hafi skoðað og skoði stanslaust hvaða breytingar er nauðsynlegt að gera á stjórnsýslunni til að koma til móts við þá miklu gerjun sem er á því sviði, bæði hvað varðar löggjöf og framkvæmd, ekki bara hjá okkur heldur einnig í Evrópu og um allan heim. Niðurstaðan af þeirri skoðun, eins og kynnt var fyrir nefndinni, er sú að það þurfi að efla þetta enn betur og koma því betur til samræmis við það sem er á öðrum Norðurlöndum eins og er rakið í athugasemdum með tillögunni sjálfri.

Hæstv. forseti. Flest var satt og rétt af því sem hv. þingmaður sagði en þó tel ég að hún þurfi að fylla kannski aðeins betur upp í myndina. Ég vildi spyrja hana hvort hún teldi að farið hefði fram einhver önnur skoðun á þessari hugmynd, um sameiningu efnahagsráðuneytis og fjármálaráðuneytis, en í skýrslunni sem var unnin af nefnd Gylfa Magnússonar, Sigurðar Snævarrs og Sigurðar H. Helgasonar í janúar og febrúar, hvort álits einhverra annarra hefði verið leitað um það efni og síðast en ekki síst hvort niðurstaða þeirrar nefndar hefði verið skýr varðandi hvaða skref ætti að stíga í þessu sambandi.

Frú forseti. Ég hef kannski ekki skilið spurningu hv. þingmanns rétt. Ég svaraði því til að það hafi greinilega verið nokkur annar aðdragandi að þessari tillögugerð. Það fóru fram mjög ítarlegar viðræður og samræður á fundum nefndarinnar sérstaklega um efnahagsmálin og styrkingu fjármálaráðuneytis og efnahags- og viðskiptaráðuneytis í einu ráðuneyti. Á þeim fundi voru fulltrúar hagsmunasamtaka og þeirra stofnana sem undir þetta nýja ráðuneyti eiga að heyra og ekki var annað að finna en samhljómur væri í því að menn töldu þetta rétt. Þó kom fram að Fjármálaeftirlitið setti spurningarmerki við það að vera í öðru ráðuneyti en Seðlabankinn en við nánari athugun gera menn á þeim bæ ekki athugasemdir við það eins og fram kom.

Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir því í þessari umræðu, sem ég hef reyndar gert áður, að flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem haldinn var á Akureyri 15. og 16. janúar 2010 skoraði á stjórn og þingflokk VG að endurskoða áform sín um endurskipulagningu Stjórnarráðsins einmitt í ljósi breyttra aðstæðna og yfirfara þau áður en frekari skref yrðu tekin. Þetta laut ekki hvað síst að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og að leggja það niður sem slíkt og sameina það öðrum ráðuneytum. Mjög var dregið í efa að sú aðgerð væri rétt skref, ekki síst í þeim breytta heimi sem var. Þetta eru þær atvinnugreinar sem standa hvað þéttast gegn aðildarumsókninni að Evrópusambandinu og ég spyr hv. þingmann: Er það rétt og er hún sátt við að flytja þessa tillögu 

Frú forseti. Ég er afskaplega sátt við að leggja fram þessa tillögu. Andstaða einstaka hagsmunaaðila við þessar breytingar kemur mér ekki á óvart, sérstaklega þegar maður horfir til þess á hvaða grunni sú gagnrýni er sett fram. Eins og ég rakti í framsögu minni áðan er þetta kannski tvíþætt, menn telja að með stærra ráðuneyti muni þeir missa aðganginn að ráðherranum. Það kom mjög skýrt fram að menn töldu að það yrðu lengri boðleiðir til ráðherrans og að þessar hefðbundnu atvinnugreinar, landbúnaður og sjávarútvegur, mundu ekki fá eins mikið vægi í stjórnsýslunni þegar þeim væri fyrir komið í einu ráðuneyti með nýsköpun, ferðamálum, hugverkaiðnaðinum og iðnaðinum öllum. Þetta voru helstu forsendurnar og ég skil alveg þær áhyggjur. En ég tel að með tilliti til nýrra tíma, nýrra atvinnugreina, nýrra viðhorfa, eigi stjórnsýslan 

Frú forseti. Ég ítreka að þetta var samþykkt flokksráðs Vinstri grænna og þeirri samþykkt hefur ekki verið breytt. Það sem hins vegar hefur gerst síðan sú stefnumörkun var gerð sem hv. þingmaður vísaði í, Græn framtíð, sem er ágætisplagg og vel samið, er að flokkurinn sem aldrei sagðist ætla að sækja um aðild að Evrópusambandinu hefur sótt um Evrópusambandsaðild, 

Frú forseti. Ég mótmæli því að flokksmenn og félagsmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði telji það stórhættulegt að fara í þessar stjórnkerfisbreytingar. Við skulum bara muna að það eru ákvæði um þetta í stjórnarsáttmálanum sem flokksráð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs samþykkti í maímánuði 2009. Menn hafa eins og allir vita mismunandi skoðanir á því vægi sem aðildarumsóknin að Evrópusambandinu hefur. Sumir sjá ekkert nema það eina mál og skoða öll mál með þeim gleraugum. Ég er ekki í þeim hópi. Ég vonast til þess að betri stjórnsýsla, sterkari ráðuneyti, geti staðið betur gegn því að Ísland fari í Evrópusambandið, hv. þingmaður. Þar erum við sammála, auðvitað.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þessari umræðu, það er ekkert nýtt að Vinstri grænir brjóti flokkssamþykktir sínar og kosningaloforð en það ættu kjósendur flokksins að vita nú þegar, eins og þingmaðurinn fór sjálfur yfir í ræðu sinni hér varðandi Evrópusambandsumsóknina. Það hryggir mig að sjá að í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur meiri hlutinn náð að fylkja sér um að fá Hreyfinguna upp í með sér í þessu máli eins og öðrum og er það líklega stuðningur Hreyfingarinnar við núverandi ríkisstjórn sem heldur í henni lífinu og sérstaklega vegna yfirlýsingar um að nú eigi að fara að gera eitthvað í málefnum heimilanna og ekki síður að setja eigi stjórnarskrármálin á dagskrá þingsins aftur til að skapa enn meiri ófrið í þinginu, en þetta virðist einmitt vera nefndin sem þessi mál kristallast í. Mig langar að spyrja í framhaldi af því: Telur þingmaðurinn að það sé meirihlutastuðningur við þessa tillögu í þinginu og hvers vegna er hér lagt til að fjölga ráðherrum og fækka ráðuneytum?

Frú forseti. Það er rangt að hér sé lagt til að fjölga ráðherrum en fækka ráðuneytum. Já, ég tel að það sé meiri hluti fyrir þessum tillögum.

Virðulegi forseti. Það stefnir greinilega í mjög athyglisverða atkvæðagreiðslu hér vegna þess að nú þegar hafa tveir aðilar stjórnarliðsins lýst sig andsnúna þessum tillögum, þeir hv. þm. Árni Páll Árnason og hv. þm. Jón Bjarnason, þannig að eitthvað virðist þurfa að koma þarna á móti og benti ég á þingmenn Hreyfingarinnar áðan. Það hefur komið fram í máli stjórnarliða sem svör við gagnrýni á að ráðuneyti stækki svo mjög við þessa fækkun ráðuneyta að það verði ekkert mál að fjölga ráðherrum innan ráðuneytanna. Þetta skal hv. þm. Álfheiður Ingadóttir viðurkenna í þessum ræðustól því að það hefur verið notað sem rök í þessu máli að það sé ekkert mál að ráðuneytin stækki svona mikið og yfirsýn ráðherranna týnist því að þá skuli bara fjölga ráðherrunum. Ég minni á að þessi ríkisstjórn hefur nú þegar fjölgað aðstoðarmönnum ráðherra upp í 23, frú forseti.

Það er ekki rétt.

Þetta er sóun á almannafé 

Þeir eru þrír en ekki 23.

Frú forseti. Með lögum nr. 115/2011 var breytt ákvæðum um skipan ráðuneyta eins og ég rakti áðan og hv. þingmaður benti á, og ég skal viðurkenna, eins og hv. þingmaður nefndi það, að já, Alþingi samþykkti að það þyrfti ekki að leggja hvert ráðuneyti til eins ráðherra. - Nú er hv. þingmaður vikinn úr salnum til þess að svara símtali og hefur þess vegna ekki tök á að hlýða á mál mitt þannig að ég læt vera að svara síðari spurningu hans.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en undir það ritar auk mín hv. þm. Ólöf Nordal. Ég ætla að fara nokkuð hratt yfir sögu enda er hægt að staldra við afskaplega marga þætti í þessu máli. Ég mun þannig láta ógert að fjalla sérstaklega um atriði sem eru ekki beinlínis í þessari þingsályktunartillögu heldur koma til sjálfstæðrar umfjöllunar síðar, eins og hugmyndir um hagráð og þjóðhagsstofnun og slíkar stofnanir sem eru í sjálfu sér áhugaverðar vangaveltur og fullt tilefni til að taka til skoðunar en ekki verið að taka ákvörðun um þær í þessu máli. Ég mun því ekki dvelja lengur við það í þessari ræðu. Sama er að segja um forsögu málsins sem snýr að því hvort sjálfdæmi ríkisstjórnar eigi að vera á hverjum tíma um það hvernig hún skipi ráðuneytum eða hvort það eigi að fara í gegnum þingið. Ákveðin niðurstaða varð í september sl. þegar meiri hlutinn á þingi samþykkti að hér eftir yrði sá háttur hafður á að ríkisstjórnin hefði í rauninni valdið til að hrinda í framkvæmd ráðuneytabreytingum en þyrfti engu að síður að bera þær tillögur undir Alþingi. Ég ætla að sleppa því að rifja upp hvernig þetta var en verð þó að nefna að tekist var á um málið á sínum tíma eins og hv. þingmenn muna. Við í stjórnarandstöðunni töldum að hér væri um að ræða ákvarðanir sem væru það mikilvægar að eðlilegt teldist að þingið kæmi að þeim. Við töldum eðlilegast að þetta væri gert með lögum en sögðum sem svo: Það er þó skárra að málið komi til afgreiðslu í formi þingsályktunar en að það komi alls ekki til þingsins - þannig að þessi forsaga sé rifjuð upp. Þetta nefni ég, hæstv. forseti, vegna þess að í upphafi nefndarálits okkar gerum við töluverðar athugasemdir við málsmeðferðina í þinginu. Ég ætla ekki að rekja það nákvæmlega, við gerum það í því nefndaráliti sem liggur fyrir, en við teljum að um sé að ræða snöggsoðna málsmeðferð. Þó að vissulega hafi verið vel unnið á þeim fundum sem nefndin að sönnu hélt um málið þá voru þeir fáir, á skömmum tíma og við töldum að vantaði umsagnir sem hefðu þurft að vera og að eðlilegt væri að gefa nefndinni og gestum tækifæri til að ræða málin ítarlegar en kostur gafst í síðustu viku. Bara til þess að segja það þá er það rétt sem fram kom í máli hv. framsögumanns málsins, Álfheiðar Ingadóttur, að gert er ráð fyrir því að þetta og þessi mál, þingsályktunartillögur um breytingar á ráðuneytum, komi til umræðu og afgreiðslu þegar í stað. Engu að síður var gert ráð fyrir því í störfum þeirrar nefndar, allsherjarnefndar, sem hafði með málið að gera á sínum tíma að eðlileg þingleg meðferð færi fram. Ef ég man rétt er það staðfest í nefndaráliti þáverandi meiri hluta allsherjarnefndar. Og þó að ég sé alls ekki að ásaka meiri hlutann í nefndinni á neinn hátt um lögbrot eða að ganga gegn þingsköpum eða neitt slíkt þá finnst mér þetta ófullnægjandi meðferð, mér finnst þetta ekki góð þingleg meðferð og stend við þá skoðun. Hv. þingmaður sagði að málið hefði verið sett í forgang innan nefndarinnar og er allt gott um það að segja, en forgangur þarf ekki að þýða að málið sé klárað og afgreitt úr nefnd á þremur sólarhringum. Það þarf ekki að túlka það þannig, það er val að túlka það þannig. Ég vildi líka nefna það sem við getum um í kafla í nefndarálitinu um málsmeðferðina, að það kom jafnvel skýrar fram en ella í yfirferð nefndarinnar hversu margir þræðir eru lausir í þessu máli. Það var undirstrikað, má segja, með fundum nefndarinnar að þau atriði sem lúta að verkaskiptingu ráðuneyta, hvar stofnanir eru vistaðar o.s.frv., eru öll mjög óljós enn þá. Að mínu mati hefði verið eðlilegt að þeir þættir væru undir í þessu máli þannig að þingmenn, þegar þeir taka afstöðu til þessa máls, ættu kost á að leggja mat á það hvaða afleiðingar breytingarnar mundu hafa. Breytingarnar snúast um nöfn ráðuneyta og stofnun nýrra ráðuneyta og niðurlagningu annarra, en það er bara beinagrindin, það vantar allt kjöt á beinin. Málsmeðferðin í nefndinni skýrði það ekki nema að litlu leyti og er ljóst sýnist mér á öllum gögnum málsins sem liggja fyrir og öllum þeim umræðum sem farið hafa fram um það að fyrst og fremst er gert ráð fyrir því að sú vinna, þ.e. útfærslan, staðsetning einstakra verkefna, skipting verkefna milli mismunandi ráðuneyta og þess háttar, muni eiga sér stað í kjölfar þess að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt þannig að að miklu leyti erum við þingmenn, þegar við tökum afstöðu til þessa máls, að skrifa upp á óútfylltan víxil, a.m.k. þeir þingmenn sem ætla sér að samþykkja þetta. Það er með öðrum orðum gert ráð fyrir hvað ráðuneytin eiga að heita en um alla útfærslu og nánara fyrirkomulag er vísað til framtíðar. Það finnst mér galli því að forsenda þess að þingmenn geti tekið upplýsta ákvörðun og afstöðu til þeirra breytinga sem lagðar eru til er auðvitað sú að þeir sjái um leið til hvaða breytinga ný ráðuneyti muni leiða, og þar vantar svo sannarlega miklu fyllri mynd. Ég ætla að nálgast innihald tillögunnar út frá þremur forsendum. Í fyrsta lagi er það hugmyndin um að atvinnuvegir heyri undir eitt ráðuneyti, í annan stað flutningur auðlindanýtingar til umhverfisráðuneytis og í þriðja lagi tilfærsla efnahagsmála til fjármálaráðuneytis. Þetta eru breytingar sem í sjálfu sér kalla allar á spurningar en svolítið mismunandi spurningar í hverju tilviki fyrir sig. Ég álít því að hentugt sé að greina nokkuð á milli í þeim efnum. Það er rétt sem fram hefur komið að hugmyndir um að atvinnuvegirnir heyri undir eitt ráðuneyti eru alls ekki nýjar af nálinni og eins og greint hefur verið frá er þess meðal annars getið í stefnuyfirlýsingu eða stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að stefnt skuli að því. Allt gott er um það að segja. Það kom líka fram í frumvarpi sem forsætisráðherra lagði fram árið 2010 að stefnt skyldi að þessari breytingu samhliða því að sameina átti dómsmála- og samgönguráðuneyti í innanríkisráðuneyti og heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti í velferðarráðuneyti. Eins og hv. framsögumaður meiri hlutans greindi frá féll þáverandi meiri hluti allsherjarnefndar frá þessari tillögu, þó að hinar gengju í gegn, á þeirri forsendu að nauðsynlegt væri að eiga nánara samráð við hagsmunaaðila um þessar breytingar. Það kemur ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans en auðvitað munum við sem vorum á þingi eftir því að á þessum tíma var sú staða uppi að óvíst var hvort meiri hluti væri fyrir þessari breytingu í þinginu vegna þess að ákveðinn hluti þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lýsti mjög eindreginni andstöðu við breytinguna. Það voru því, getum við sagt, ekki bara faglegar ástæður þar að baki heldur líka sá pólitíski veruleiki sem uppi var sumarið 2010. Sennilega hefði þessi breyting ekki náð í gegn í atkvæðagreiðslu í þinginu þó að við vitum auðvitað ekki hvernig Hreyfingin eða aðrir hefðu brugðist við í slíkri atkvæðagreiðslu. Það er rétt sem fram hefur komið að í kjölfar þess að þessi breyting lenti í strandi sumarið 2010 var sett af stað greiningarvinna á vegum forsætisráðuneytisins á kostum og göllum þessara tillagna. Ég vildi bara geta þess hér í þinginu að mér hefði þótt eðlilegt að sú greinargerð hefði komið fram fyrr og jafnvel verið fylgiskjal með þingsályktunartillögunni þegar hún var lögð fram. Það var með nokkuð óskýrum hætti vísað til hennar í umræðunni í þingsal og við fengum síðan aðgang að henni þegar nefndin tók til starfa í síðustu viku. Það hefði auðvitað verið betra fyrir okkur og hugsanlega fyrir hagsmunaaðila, sérfræðinga og aðra sem áhuga hafa á málinu utan þingsins að geta áttað sig á þessari greiningarskýrslu fyrir fram og hefði þá verið hægt bregðast við henni. Eftir því sem fram kemur í möppunni frægu sem vísað hefur verið til þá var þessari greiningarvinnu á ráðuneytunum skilað í apríl 2011, en hún varð hins vegar ekki opinber fyrr en hún var birt í nefnd og sennilega á vef þingsins á þriðjudaginn í síðustu viku. Allir sem láta sig þessi mál varða hefðu örugglega kosið að eiga aðgang að þessum gögnum fyrr. Ég vil geta þess að það er rakið í þessari greiningu, sem um margt er ágæt og ekkert út á þá vinnu sem ráðgjafarfyrirtækið hefur unnið fyrir forsætisráðuneytið að þessu leyti að setja, og kemur skýrt fram að um er að ræða breytingar sem afar skiptar skoðanir eru um. Raktar eru nokkuð heiðarlega sýnist mér röksemdir bæði með og á móti þessum breytingum. Eins er nokkur greinargerð um afstöðu hagsmunaaðila til einstakra tillagna í þessu sambandi. Allt er þetta mjög gott, en við skulum vera nokkuð opinská með það að þessi greiningarvinna og sú afstaða sem fram kemur til einstakra tillagna í þessu sambandi hefði alveg eins getað leitt til einhverrar annarrar niðurstöðu en þeirrar sem varð. Það hefði með alveg jafngóðum rökum mátt rökstyðja einhverja aðra niðurstöðu en þá sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafa komist að þegar þau móta þessa tillögu. Ég get fallist á það með þeim sem um þetta hafa fjallað að bæði kostir og gallar geta fylgt sameiningu atvinnuvegaráðuneyta í eitt. Eins og rakið hefur verið geta kostir falist í aukinni hagkvæmni með stærri einingum, betri samhæfingu og einföldun innan stjórnkerfisins og samræmdari stefnumörkun varðandi regluverk og uppbyggingu hinna ýmsu atvinnugreina. Þetta er ekkert út lausu lofti gripið, þetta eru alveg nothæfar röksemdir. En rökin eru ekki bara í eina átt, það eru líka rök á móti eins og fram hefur komið. Meðal þess sem telja má sem galla við þá breytingu að sameina atvinnuvegaráðuneytin í eitt er í fyrsta lagi að hætt er við að boðleiðir milli einstakra atvinnugreina og stjórnvalda lengist, ekki síst þannig að það teygist á tengslum milli þeirra sem starfa á vettvangi í viðkomandi atvinnugrein og þeirra sem fara með hið pólitíska vald. Ég held raunar, hæstv. forseti, að það sé nánast óhjákvæmilegt að þetta gerist nái þessar tillögur fram að ganga. Þetta leiðir til þess að möguleikar ráðherra til að hafa yfirsýn og öðlast þekkingu á viðkomandi málaflokkum minnka eftir því sem ráðuneytin stækka og verkefnin verða fjölbreyttari. Ráðherra sem nú fer til dæmis með sjávarútvegs- og landbúnaðarmál bætir eftir breytinguna við sig iðnaðarmálum, ferðamálum, nýsköpunarmálum og málefnum fjármálamarkaðarins. Það má segja að mikið ofurmenni þurfi til að gegna þessum embættum ef viðkomandi á að hafa sómasamlega yfirsýn og tök á öllum þessum málum. Hættan verður sú að ráðherrann fjarlægist einstök svið og þess í stað verði áhrif og völd embættismanna á viðkomandi sviðum meiri, en sá er munurinn á stöðu stjórnmálamanna og embættismanna að stjórnmálamenn, hinir pólitísku ráðherrar, bera pólitíska ábyrgð gagnvart þingi og þjóð en það gera embættismenn ekki - þeir bera auðvitað að lögum embættislega ábyrgð en hún er allt annars eðlis. Ég verð að játa að ég hef áhyggjur af þessu og ég held að þetta séu ótvírætt gallar. Ég hef efasemdir um að tiltölulega ómótaðar hugmyndir um að skipta málefnasviðum ráðuneyta á fleiri en einn ráðherra leysi vanda sem þennan. Ég held að það geti skapað alveg ný vandamál innan ráðuneyta sem snúist þá um það hver fari með hvaða málaflokk, hver eigi að ráða ef ágreiningur verður o.s.frv. Ég held að það sé ekki endilega leiðin, hæstv. forseti. Ég vildi í þessu sambandi nefna ákveðnar hættur að því leyti að við sameiningu þessara ráðuneyta dragi úr sérþekkingu á einstökum málefnasviðum innan Stjórnarráðsins. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að atvinnugreinarnar búa að mörgu leyti við mjög mismunandi lagaumhverfi og hlutur stjórnvalda í sambandi við afskipti, ákvarðanatöku, reglusetningu, eftirlit og annað er mjög mismunandi eftir því hvort við erum að tala um iðnað, sjávarútveg, landbúnað eða málefni fjármálamarkaðarins. Það er mjög ólík aðkoma í þessum efnum og þess vegna er ákveðin hætta á því að um töluvert erfiða samhæfingu verði að ræða. Þegar talað er um að sumar atvinnugreinar telji sig eiga betri aðgang að stjórnkerfinu en aðrar og þetta séu viðbrögð við því þá óttast ég að niðurstaðan verði ekki sú að það batni hjá öllum heldur versni ástandið hjá þeim sem hafa það þokkalegt en batni ekkert hjá hinum sem eru afskiptir eins og staðan er núna. Ég held að það sé galli. Hagsmunasamtök í atvinnulífinu hafa jafnframt bent á að breytingin muni óhjákvæmilega leiða til þess að þeim fækki einfaldlega við ríkisstjórnarborðið sem eru í störfum sínum í beinum tengslum við atvinnulífið. Ég held að það sé í sjálfu sér neikvæð afleiðing. Við í minni hlutanum lýsum því að þegar við horfum til allra þessara þátta þá séu í okkar augum ókostirnir við sameininguna þyngri á metunum en kostirnir. Við áréttum að ekki eigi að ráðast í breytingar af þessu tagi nema sæmileg sátt náist um þær, að kostirnir séu augljósir og að til staðar séu raunveruleg vandamál sem ætlunin sé að leysa. Við teljum að þau skilyrði séu ekki fyrir hendi á þessu sviði, að ekki sé sátt um þessa breytingu og að kostirnir séu ekki augljósir umfram ókostina. Við spyrjum hreinlega eins og reyndar margir sem hafa tjáð sig um þetta úr atvinnulífinu: Hvaða vandamál er verið að leysa með því að gera þessa breytingu? Er ekki verið að breyta fyrirkomulagi sem á margan hátt hefur reynst ágætlega? Ef við horfum til þeirra ráðuneyta sem undir heyra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, iðnaðarráðuneytis og eftir atvikum málefna fjármálamarkaðarins, sem á síðari stigum er bætt við sem aukaafurð við atvinnuvegaráðuneyti, þá sé ég ekki og við í minni hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að til staðar séu þau vandamál sem þessi tillaga leysi. Þess vegna segjum við: Við skulum stíga varlega til jarðar, við skulum ekki rjúka til breytinga, sérstaklega ef við horfum til þeirrar stöðu sem grundvallaratvinnuvegirnir sumir hverjir eru í um þessar mundir, þegar farið er í gegnum mjög umfangsmiklar tillögur um breytingar á starfsumhverfi svo sem í sjávarútvegi og að einhverju leyti hvað varðar stóriðju og auðlindanýtingu á því sviði. Það er verið að fara í gegnum mjög stórar breytingar og spurning hvort þá sé rétti tíminn til að fara í svona skipulagsbreytingu. Sama má segja um aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Ég deili áhyggjum með þeim sem segja: Eigum við að veikja stjórnsýsluna á sviði sjávarútvegs- og landbúnaðarmála akkúrat á þeim tíma þegar við eigum í erfiðustu viðræðunum á sviði Evrópumála um landbúnað og sjávarútveg? Eru þetta ekki viðkvæmustu sviðin? Er þetta rétti tíminn til að veikja, eins og ég óttast, stjórnsýsluna á þessum sviðum? Að því leyti eru þessar tillögur varasamar þó að, eins og ég sagði fyrr í máli mínu, ákveðnir kostir og gallar geti verið á því að sameina atvinnuvegi í eitt ráðuneyti. Við teljum að ókostirnir vegi þyngra og við teljum ótvírætt að þetta sé bandvitlaus tími til að fara í slíkar breytingar. Ég vil líka nefna breytinguna sem varðar flutning auðlindanýtingar til umhverfisráðuneytis. Þar er um að ræða breytingu sem ég hef ekki síður og jafnvel enn meiri áhyggjur af en þeirri sem ég nefndi hér fyrr. Fyrst vil ég nefna, og við gerum það í nefndaráliti okkar, að það er afar óljóst svo ekki sé meira sagt hvaða þættir sem snerta auðlindirnar eiga að færast yfir til umhverfisráðuneytis - það er afar óljóst. Almenn orð um að tryggja sjálfbæra þróun og eitthvað svoleiðis veitir okkur mjög litla ef nokkra leiðsögn um það hvernig þessar tillögur verða útfærðar. Talað er um að færa mikilvæga þætti varðandi auðlindanýtingu til umhverfisráðuneytis en við sjáum ekki enn á spilin. Við vitum ekki hvað felst í þessum tillögum. Við vitum ekki hvar stofnanirnar sem sjá um þessi mál munu lenda. Við vitum ekki hvernig verkaskiptingin verður milli ráðuneytanna í sambandi við ákvarðanatöku og annað þess háttar. Ég verð að játa að eftir nokkurra daga umfjöllun í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er ég eiginlega engu nær um það hvernig þetta verður útfært og hygg að sama eigi við um marga aðra þingmenn. Af þeirri ástæðu tel ég að þessi breyting eigi ekki rétt á sér, a.m.k. ekki núna. Síðan er það almennt sjónarmið að það geti verið afar tvíbent, svo ekki sé meira sagt, að færa auðlindanýtingu og vernd auðlinda undir sama ráðuneyti. Það eru ekki bara kostir við þá breytingu. Það getur verið ókostur því að eins og fyrirkomulagið sem við þekkjum er þá er ákveðin togstreita í stjórnkerfinu að vera annars vegar með atvinnuvegaráðuneyti, eitt eða fleiri, sem er fyrst og fremst með hina hagnýtu nýtingu auðlindarinnar í huga, og hins vegar annað ráðuneyti, sérstakt ráðuneyti, sem einkum hefur verkefni á sviði verndunar. Þetta skapar ákveðna togstreitu innan kerfisins milli nýtingarsjónarmiða og verndarsjónarmiða. Satt að segja held ég að það sé hollt að þessi togstreita sé til staðar. Ég hef áhyggjur af því, og við lýsum því í nefndaráliti okkar, að með því að færa auðlindamálin með einhverjum óskilgreindum hætti til umhverfisráðuneytis að hluta til að því er virðist, svo virðist vera sem bæði ráðuneytin, atvinnuvegaráðuneyti og umhverfisráðuneyti, eigi að vera með auðlindanýtingu á sínum snærum, þá verði verndarsjónarmiðin þyngri á metunum og jafnvægið raskist. Þetta er sjónarmið sem fram hefur komið af hálfu margra hagsmunasamtaka í atvinnulífinu og ég tel rétt að veita því sjónarmiði athygli. Við þurfum að nýta auðlindir til að lifa í þessu landi. Við þurfum líka að standa vörð um raunveruleg verðmæti í náttúrunni og ég held að núverandi fyrirkomulag tryggi ákveðið jafnvægi í þessum efnum sem ég held að muni raskast með þessari breytingu. Í þriðja lagi ætla ég að nefna tilfærslu efnahagsmála til fjármálaráðuneytis. Eins og fram kom í andsvörum og svörum okkar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur áðan á hún sé töluvert annan aðdraganda en sú breyting sem ég hef þegar rætt. Hún var ekki í stjórnarsáttmála, hún var ekki í frumvarpinu sem var til umræðu í þinginu 2010. Á þessu sviði hefur greiningarvinna takmarkast við skýrslu einnar nefndar og samráð ekki verið haft við hagsmunaaðila svo að vitað sé. Þessi breyting er því miklu síðar til komin og hefur ekki fengið sömu skoðun og sú sem ég nefndi hér á undan, þetta er allt saman á miklu meiri hraðferð ef við getum orðað það svo. Satt að segja mátti skilja orð ráðherra ríkisstjórnarinnar og hv. stjórnarliða í þinginu svo að lengst af væru þeir býsna sáttir og ánægðir með stofnun efnahags- og viðskiptaráðuneytis í þeirri mynd sem gert var vorið 2009. Þá voru einmitt ákveðnir efnahagsþættir færðir frá fjármálaráðuneyti og forsætisráðuneyti til þáverandi viðskiptaráðuneytis og það fékk nýtt hlutverk. Það var tiltölulega seint sem maður áttaði sig á því að jafnvel væru uppi einhverjar hugmyndir um að breyta þessu aftur. Lausafregnir í fjölmiðlum urðu til þess að við, nokkrir þingmenn, fórum að spyrja út í þetta í þinginu í byrjun desember og 5. desember var ekki á hæstv. forsætisráðherra að heyra að neinar hugmyndir af þessu tagi væru á borðinu og ekki á henni að skilja að neinar tillögur væru uppi í þessa átt. Tveim dögum síðar var hæstv. fjármálaráðherra spurður svipaðra spurninga og voru svör hans nokkuð önnur og mátti skilja hann svo að þetta væri hlutur sem hann hefði alla vega velt fyrir sér þó að orð hans væru ekki mjög skýr í þeim efnum. Hitt málið, atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti, hefur verið að gerjast allt þetta kjörtímabil en þetta mál kemur hins vegar upp að því er virðist í desember eða janúar. Það fyrsta skriflega sem ég sé um þetta í gögnum málsins er að vikið er að þessari breytingu í einni setningu í minnisblaði frá 10. janúar sl. vegna stofnunar ráðherranefndar um stjórnkerfisbreytingar. Um svipað leyti virðist starfshópur Gylfa Magnússonar, Sigurðar Snævarrs og Sigurðar H. Helgasonar vera kallaður til sögunnar og honum falið að vinna þetta á nokkrum vikum. Ég ætla að taka það fram að mér finnst greinargerð þessa starfshóps á margan hátt góð og skynsamleg. Mér finnst margt ágætt í henni og hún gæti verið grunnur að góðri umræðu um þessi mál. En mér finnst ekki standast að líta á það plagg sem nægilegan undirbúning að þeirri ráðuneytabreytingu sem hér er mælt fyrir um. Mér finnst ekki standast að þessi vinna, svo ágæt sem hún er, sé eini grunnurinn að þeirri breytingu sem er lögð til varðandi efnahagsmál og fjármálaráðuneytið, ekki síst vegna þess að niðurstaða skýrslu eða greiningar starfshópsins sem fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, efnahagsráðunautur forsætisráðherra og síðan ráðgjafi hjá Stjórnarháttum sátu í er alls ekkert ótvíræð í þessu sambandi. Í niðurstöðu þeirra má sjá að þeir eru þeirrar skoðunar að núverandi fyrirkomulag efnahags- og viðskiptaráðuneytis, þ.e. það fyrirkomulag sem komið var á vorið 2009, sé ófullnægjandi, að ráðuneytið geti ekki starfað áfram í óbreyttri mynd. Þeir leggja eiginlega til tvo möguleika. Annar möguleikinn er sá að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið eins og það er og hinn er sá að færa ákveðinn hluta verkefna til fjármálaráðuneytis. Eina greiningin sem liggur til grundvallar þessari hugmynd í þingsályktunartillögunni og eina vinnan sem átt hefur sér stað í aðdragandanum að því er frá þessari nefnd sem nefnir þetta vissulega sem möguleika en ekki sem eina möguleikann. Ekki er að sjá að hinn möguleikinn, þ.e. að efnahags- og viðskiptaráðuneyti í núverandi mynd verði eflt,  Hæstv. forseti. Ég kemst ekki lengra í þessari ræðu og vísa því til nefndarálits okkar hv. þm. Ólafar Nordal, en niðurstaða okkar er sem sagt sú að við leggjumst gegn því að þetta mál nái fram að ganga og teljum að þrátt fyrir að skipulag ráðuneyta hljóti alltaf að vera til skoðunar sé rétt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir framsögu hans og kynningu á þessu nefndaráliti sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa skilað hingað inn. Þingmaðurinn fór ágætlega yfir málsmeðferðina á þessu máli og þann flýti sem málið var sett í. Það var lagt fram 30. mars síðastliðinn og er að koma nú til síðari umr. Nefndin taldi ekki ástæðu til að senda það til umsagnar eða frekari kynningar út í samfélagið, og svo er búið að taka þetta mál hér út. Ég vil minna á að svo mikið hast var á því að taka málið til afgreiðslu hér í þinginu og út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að þær einföldu aðgerðir hjá mér um liðna helgi að ferma dóttur mína ollu því að ég gat ekki skilað inn nefndaráliti í málinu, sem er náttúrlega alveg hreint dæmalaust. Það var á dagskrá stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fimmtudag og föstudag í síðustu viku og það er komið inn í þingið. Þetta er akkúrat dæmi um hrikalega léleg vinnubrögð hjá þessari verklausu ríkisstjórn og alveg í anda þess sem hefur verið boðað hjá ríkisstjórninni og hefur sýnt það af verkum sínum að vinstri menn kunna hvorki að setja lög né skrifa þingsályktunartillögur, hvað þá heldur að fylgja þeim eftir, enda hefur ríkisstjórnin margoft verið dæmd af Hæstarétti fyrir óvandaða lagasetningu. Mig langar til að spyrja þingmanninn hverja hann telji ástæðuna fyrir því að fulltrúi Hreyfingarinnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er á nefndaráliti ríkisstjórnarflokkanna. Hvers vegna er Hreyfingin að mati þingmannsins að fylgja ríkisstjórninni eftir í þessu máli, því að Hreyfingin hefur nú verið þessi andspyrnuflokkur hér á þingi? Telur þingmaðurinn að þetta sé eitthvað tengt stjórnarskrármálinu sem er búið að boða inn í þingið á nýjan leik, að farið verði með það mál í þjóðaratkvæðagreiðslu 

Hæstv. forseti. Þetta voru mörg áhugaverð sjónarmið og ég hef ekki tök á að bregðast við þeim öllum í stuttu svari. Varðandi síðustu spurninguna þá verð ég bara að vísa hv. þingmanni á að eiga orðastað við fulltrúa Hreyfingarinnar um það en ég þykist vita að þeir muni taka þátt í þessari umræðu og þeir geri þá grein fyrir skoðunum sínum í þessum efnum. Ég er ekki áhugamaður um samsæriskenningar, ekki svona í sjálfu sér, eða plottkenningar, en það hefur óneitanlega vakið athygli að upp á síðkastið hefur Hreyfingin æ oftar átt samleið með ríkisstjórnarflokkunum í einstökum málum. Það kom því ekki á óvart að það væri niðurstaðan í því tiltekna máli sem hér liggur fyrir. Það verður auðvitað framvindan að segja til um. Fram kom í fjölmiðlum í síðustu viku, ef ég man rétt, að hreyfingarþingmenn lýstu sig jafnvel tilbúna til þess að styðja vantraust á ríkisstjórnina, sem er auðvitað mjög söguleg yfirlýsing af hálfu stjórnarandstöðuþingmanna. Við vitum náttúrlega ekki hvernig þessi mál þróast, en þarna er augljóst að ákveðin hreyfing er í átt til ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Um málsmeðferðina ætla ég ekki að fara mikið út í á þessu stigi. Ég vona bara að ekki verði litið til málsmeðferðarinnar í þessu máli sem góðs fordæmis þegar kemur að afgreiðslu annarra mála hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Það er nefnilega ágætt að það upplýsist hér á þessum degi að Hreyfingin er að veita ríkisstjórninni stuðning í þessu máli, máli sem annars hefði fellt ríkisstjórnina. Það skal bara sagt hér því að tveir fyrrverandi ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa lýst því yfir að þeir séu andsnúnir því efni sem kemur fram í þingsályktunartillögu þessari og hyggjast ekki styðja ríkisstjórnina. Í ljósi loforða og ummæla ríkisstjórnarinnar, þessarar verklausu vinstri ríkisstjórnar, þegar hún tók við að hér ætti allt að vera opið og gegnsætt, allt uppi á borðum og hin svokölluðu slæmu vinnubrögð íslenskra stjórnmála ættu að vera að baki með því að víla og díla, þá er þetta athyglisvert. Þetta er komið hér fram og kristallast algjörlega með undirskrift fulltrúa Hreyfingarinnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég bið hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að vera kannski ekki alveg svona fljót á sér, enn á eftir að reyna á það hvort þingmenn Hreyfingarinnar munu styðja vantrauststillögu komi hún fram, sitja hjá eða greiða atkvæði með ríkisstjórninni, um það vitum við ekkert á þessu stigi, enda eins og ég segi engin slík tillaga komin fram tengd þessu máli sérstaklega einu og sér. Það getur því verið tilviljun að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir tekur afstöðu með meiri hlutanum í þessu máli. Hins vegar er það alveg rétt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir bendir á að í fyrri umr. um þetta mál kom fram hörð andstaða við þingmálið af hálfu tveggja hv. þingmanna ríkisstjórnarflokkanna, fyrrverandi hæstv. ráðherra, Jóns Bjarnasonar og Árna Páls Árnasonar, sem að vísu gera athugasemdir við mismunandi þætti málsins, en báðir voru mjög eindregnir í andstöðu sinni við fyrri umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ágæta ræðu og yfirferð yfir sjónarmið hans og þeirra sjálfstæðismanna. Ég hjó eftir því í fyrri part ræðu hans að fjallað var um ófullnægjandi málsmeðferð varðandi efnahags- og viðskiptaráðuneytið og ég ætla að nota þetta andsvar í að ræða fyrst og fremst um það. Í nefndarálitinu kemur fram að hugmyndir um þær breytingar hafi komið fram miklu síðar en aðrar breytingar. Eins og kemur fram í textanum á bls. 2 „standa þær breytingar að því er virðist fyrst og fremst í sambandi við ráðherrabreytingar um áramótin og bera þess merki að vera með einum eða öðrum hætti afleiðing þeirra mannaskipta sem þá áttu sér stað.“ Mig langar, frú forseti, að vitna í ræðu fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, í fyrri umræðu þegar hann sagði, með leyfi forseta: „Breytingin að því er varðar efnahags- og viðskiptaráðuneytið hins vegar og uppskiptingu þess og niðurlagningu er óunnin, órædd nokkurs staðar utan ríkisstjórnarinnar sjálfrar og órökstudd.“ Seinna í ræðu sinni segir hann: „Það er ekkert fjallað um kosti eða galla þeirrar hugmyndar og satt að segja er rökstuðningurinn fyrir þessari breytingu með því allra rýrasta sem sést hefur, held ég, í sögu breytinga á Stjórnarráðinu, rétt röskar tvær blaðsíður og engin efnisleg greining sett fram.“ Nú vil ég spyrja hv. þingmann, þar sem hann situr í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og fjallaði þar af leiðandi um málið á þeim tveimur og hálfa sólarhring sem nefndin gaf sér í þessa miklu vinnu, hvort þess sjái stað einhver svör við andstöðu og þeim spurningum sem hv. þm. Árni Páll Árnason varpaði fram í ræðu sinni, hvort hv. þm. Birgir Ármannsson hafi í meðförum nefndarinnar orðið þess áskynja að menn væru að reyna að byggja undir þennan rökstuðning og koma með 

Hæstv. forseti. Til að svara hv. þingmanni eins vel og ég get verður að hafa það í huga að þegar þessi breyting er komin á dagskrá ríkisstjórnarinnar, sem virðist vera einhvern tímann í janúar, alla vega fyrir 10. janúar síðastliðinn, er settur á fót starfshópur til að fara yfir kosti og galla. Það er starfshópurinn sem ég vísaði til og fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, efnahagsráðgjafi forsætisráðherra og síðan einn utanaðkomandi ráðgjafi sitja í. Þeir fara yfir þetta og senda frá sér á margan hátt ágæta greiningu um miðjan febrúar síðastliðinn. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeirri vinnu sem þar liggur fyrir en það er auðvitað eina vinnan sem liggur til grundvallar þessari breytingu og afstaða þess starfshóps er alls ekki skýr eða einhlít hvað þetta varðar. Þeir gefa líka til kynna að það geti verið rétt að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið eins og það er í dag. Þeir segja að ráðuneytið í óbreyttri mynd geti ekki starfað svona. Það þarf að gera breytingar, þær geta annaðhvort verið efling ráðuneytisins, væntanlega með fjölgun starfsmanna á efnahagssviðinu eða þá að ákveðnir þættir verði samræmdir eða sameinaðir fjármálaráðuneyti. Þeir fara yfir kosti og galla í þessu sambandi, og við getum sagt, sjá bæði kosti og galla á þessum breytingum. Frekari vinna hefur ekki átt sér stað í þessu efni. Það er því rétt sem hv. þingmaður vísar til að málið hefur alls ekki hlotið fullnægjandi aðdraganda. Það er töluverður greinarmunur á aðdragandanum í þessu sambandi og það hvað varðar atvinnuvega- og auðlindamálin, því að þar geta menn þó vísað til þess að afstaða hinna fjölmörgu aðila sem að þessum málum koma var komin fram fyrir allnokkru síðan, m.a. 

Hæstv. forseti. Hér kemur það fram sem ég komst ekki til að fara í andsvar við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, að spyrja einmitt um það hvort vinna hefði verið sett í að reyna að svara þeim spurningum sem komu fram í harðri andstöðu fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra og hlýtur að vega nokkuð þungt í þessu efni, ekki síst þar sem ekki er hægt að saka hann um að vera stjórnarandstæðingur þar sem hann er nú forustumaður í öðrum stjórnarflokknum. Það kemur fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að í meðförum nefndarinnar hafi ekki verið gerð tilraun til þess að bæta þann rökstuðning en vísað til þeirrar skýrslu sem ég hef séð líka, komst á mjög stuttan fund í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hlustaði þar á annan sérfræðinginn. Í lokaspurningu minni vil ég spyrja hv. þingmann, þar sem það hefur nú komið fram hjá mörgum aðilum, hvort hann telji það líklegt, ef þessi óskapnaður mundi nú ganga hér fram og verða að veruleika og taka gildi 

Hæstv. forseti. Það má jafnvel halda því fram að spurning hv. þingmanns sé nokkuð leiðandi að þessu leyti. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða umfjöllun um afstöðu þeirra sjálfstæðismanna til þessa máls. Ég vil aðeins gera eina athugasemd við það sem hann sagði hvað varðar aðgang að þeim gögnum sem við leggjum til grundvallar afstöðu okkar. Ég get tekið undir að þessi gögn hefðu mátt vera í þingsályktunartillögunni sjálfri, en ég vek athygli á því að þetta eru engin leynigögn. Þau er að finna undir málinu á vef Alþingis og eru öllum opin og aðgengileg. Þar er í rauninni uppfyllt það sem hv. þingmaður sagði áðan. Ég velti fyrir mér einu, hv. þingmaður segist hafa áhyggjur af því varðandi atvinnuvegaráðuneytið að aðgangur að ráðherra eða stjórnsýslunni batni ekki hjá öllum þeim sem bæta á inn í nýtt ráðuneyti. Á bls. 12 í þessari greiningu kemur fram að af átján starfsmönnum í iðnaðarráðuneyti er aðeins einn starfsmaður á skrifstofu ferðamála. Við höfum auðvitað margoft rætt þetta og spurning er hvernig hægt er að efla til að mynda stjórnsýslu og stuðning við þessa vaxandi og mikilvægu atvinnugrein. Er það bara með því að fjölga starfsmönnum í iðnaðarráðuneyti sem sett var á laggirnar fyrir einhverjum áratugum? Eða er það ekki rétt stefna eins og hér er gert að þétta þessa málaflokka og leggja saman í eitt ráðuneyti starfsemi iðnaðarráðuneytis og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis með þeim starfsmönnum sem þar eru sem væru þá 60 starfsmenn? Ætla mætti að með slíku væri hægt að sinna betur hlutum eins og ferðamálum, eins og nýsköpun. Að mínu mati er það 

Hæstv. forseti. Vissulega gæti breytingin leitt til þess að fleiri embættismenn hefðu með málaflokka eins og til dæmis ferðamálin að gera sem hafa vissulega nokkuð sérstaka stöðu í stjórnsýslunni. Ég held hins vegar að ótvírætt sé að boðleiðin frá atvinnugreininni til hins pólitíska leiðtoga ríkisstjórnarinnar á viðkomandi sviði mundi lengjast því að í staðinn fyrir að ráðherrann hafi með höndum iðnaðarmál, ferðamál, byggðamál og nýsköpunarmál, ef ég man rétt, mundu bætast við fjöldamargir tímafrekir, viðamiklir málaflokkar sem krefjast mikils tíma og athygli þess ráðherra sem í hlut á. Ég held því að þarna vegist á kostir og ókostir. Ég tek undir það sem fram kemur í sjónarmiðum ýmissa hagsmunaaðila og vísað er meðal annars til í þeirri greiningu sem oft er talað um í þessari umræðu, að aðgangur eða samskiptaleið atvinnugreinarinnar að stjórnvöldum verður erfiðari og lengri. Í staðinn fyrir að eiga möguleika á því að fá viðtal við ráðherra um brýn mál er hætta á að menn lendi í því að fá viðtal við aðstoðardeildarstjórann í deild 17b. Það er bara veruleikinn. Það er bara það sem birtist í ummælum margra hagsmunaaðila, þeir hafa þungar áhyggjur af því. Ég held að það sé algjör óþarfi fyrir okkur að flækja hlutina með þeim hætti að það verði afleiðingin.

Frú forseti. Það er alls ekki svo að það séu allir óánægðir með þær tillögur sem hér liggja fyrir og alls ekki allir hagsmunaaðilar. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns og þingmanna á bls. 31–34 í þessari ágætu greiningu þar sem meðal annars kemur fram að Samorka er til að mynda mjög ánægð og telur atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti mikilvægt þó að hún sé á móti umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Hugverkaiðnaðurinn styður hvort tveggja. LÍÚ er á móti báðum þessum nýju ráðuneytum og Samtök atvinnulífsins eru bæði með og á móti atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti og á móti umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Svo koma Samtök ferðaþjónustunnar sem eru mjög ánægð með atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti en hafa ekki mótað sér afstöðu til umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Hvernig stendur á því að Sjálfstæðisflokkurinn sér bara myrkrið í þessum efnum og er á móti öllum breytingum í Stjórnarráðinu? Ég skil þetta ekki.

Hæstv. forseti. Ég vísa til þess sem ég sagði í ræðu minni og við segjum í nefndarálitinu að breytingar á ráðuneytum hljóta að eiga sér stað með reglulegu millibili. Það hlýtur að fara fram endurskoðun og það hlýtur að fara fram breyting á fyrirkomulagi og skipulagi mála innan Stjórnarráðsins eins og annars staðar, það er eðlilegt. Að sumu leyti kann að vera erfitt að sætta ólík sjónarmið en við teljum þó engu að síður að það verði að vera sem víðtækust sátt um þetta. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að þau fjölmörgu hagsmunasamtök sem leitað var til og hafa afskipti af þessum málum hafa mismunandi sjónarmið í þessum efnum. Það er eiginlega sammerkt að í ferli þessa máls hefur verið hlustað á þá sem verið hafa sammála hinni upphaflegu tillögu sem fram kom í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vorið 2009, en ekki hlustað á þá sem voru henni andvígir. Það er bara þannig að greiningarvinnan og vinnan í allri málsmeðferðinni hefur ekki leitt til neinnar breytingar á tillögunni sem lá fyrir þegar vorið 2009.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við enn eitt málið sem ríkisstjórnin kýs að fara fram með í ófriði. Það er ekki bara þannig að farið sé fram með mál í ófriði við stjórnarandstöðuna á þingi, að undantekinni Hreyfingunni, það er vart hægt að telja Hreyfinguna lengur til stjórnarandstöðuflokks, heldur einnig í andstöðu og ósátt við atvinnulíf í landinu og þá hagsmunaaðila sem málinu tengjast. Málið hefur verið reifað og sagt út á hvað það gengur. Hér kollvarpar ríkisstjórnin enn á ný Stjórnarráðinu sjálfu, en það er eitthvað sem þessi ríkisstjórn hefur gert, að kollvarpa því góða kerfi sem þó var hér áður en allt hrundi og sem Framsóknarflokkurinn átti þátt í að byggja upp. Við erum afar stolt af verkum okkar. Nú eru vinstri flokkarnir við stjórnvölinn og þeir ætla að breyta því samfélagi sem við bjuggum í áður, með öllum tiltækum ráðum eins og það sé það sem gera þarf hér á landi eftir hrun. Það er ekki nóg með að bankarnir fari á hliðina og heimili landsins verði stórskuldug, það þarf líka að umbylta kerfinu og hafa alla landsmenn hálfhrædda og óttaslegna því að það veit enginn hvað morgundagurinn ber í skauti sér. Ekki þarf að ræða skattálögur og aðrar álögur sem ríkisstjórnin hefur lagt á landsmenn, hér er verið að snúa öllu á hvolf. Í þessu máli hef ég gagnrýnt að hér liggur ekkert kostnaðarmat liggur fyrir, það á bara að koma seinna og ganga frá málum, þannig vinnur þessi ríkisstjórn alltaf. Þar er sagt: Æ, við bara kíkjum á það seinna, við ætlum bara að sækja okkur lagaheimild hjá Alþingi til að útfæra tillöguna síðar. Það er verið að reglugerðavæða Alþingi undir stjórn þessarar verklausu vinstri stjórnar og ekki nóg með það heldur er þetta allt saman mjög órökstutt og illa unnið. Fram kom í nefndinni þegar þetta mál var til umræðu í síðustu viku hvað kostað hefði að gera síðustu breytingar. Ég hafði lagt fram fyrirspurn í þinginu og þá þurfti stjórnsýslan að finna svar við því hvað síðustu breytingar hjá ríkisstjórninni kostuðu nákvæmlega, þ.e. að flytja til ráðuneyti og sameina. Það kostaði kvartmilljarð, tæpar 250 millj. kr., en það er nú eitthvað sem vinstri flokkarnir hafa aldrei talið eftir sér, að sóa almannafé sem skattgreiðendur þurfa að púla fyrir. Við vitum að nú þegar hafa farið þúsund milljónir í stjórnlagaráðsruglið hjá þessari ríkisstjórn og svo mætti lengi telja. Ég ætla nefnilega að fara yfir það á eftir hvað þessi ríkisstjórn hefur eytt af almannafé í stofnun nefnda og ráða, ég kem að því síðar í ræðu minni. Það sem ég hef líka gagnrýnt varðandi framlagningu á þessu máli og í fyrri umbyltingum á ráðuneytunum er akkúrat kostnaðurinn. Það eru ekki einar úttektir á því. Þessi ríkisstjórn fer blindandi fram með öll sín mál og hugsar um afleiðingarnar síðar, en það er svo einkennandi fyrir þetta mál allt saman, sem ég hef líka spurt um, hvers vegna ekki er farið af stað með svona sameiningar á ráðuneytum og þá sé tekið á hinum úttútnaða starfsmannavanda sem er í þessum ráðuneytum og í undirstofnunum ráðuneytanna. Hvers vegna er ekki tækifærið notað til að hagræða líka í starfsmannamálum? Það stendur beinlínis í þessari þingsályktunartillögu og þeim þingsályktunartillögum sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram að það sé ekki markmið sameiningar ráðuneytanna að spara þar eða að spara yfir höfuð. Það á að ná fram einhverjum ímynduðum samlegðaráhrifum með því að gera ráðuneyti svo stór að viðkomandi ráðherra hefur ekki yfirsýn yfir málaflokkana, og í gær eða í fyrradag var sagt: Æ, þá fjölgum við bara ráðherrunum og fækkum ráðuneytunum. Svona er þetta allt sett fram ómarkvisst og vanhugsað. Ég fór yfir það í andsvari rétt áðan að ríkisstjórnin náði því í gegn að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra í 23 fyrir síðustu áramót í þessum mikla niðurskurði. Nei, nei, ráðherrarnir þurftu að hafa fleiri aðstoðarmenn og spunameistara í kringum sig. Svo er það raunverulega komið inn í umræðuna að það eigi bara að fjölga ráðherrunum af því að ráðuneytin verði líklega svolítið stór ef þessar breytingar ná fram að ganga. Það svar sem mér barst snemma á þessu ári frá hæstv. forsætisráðherra er líka athyglisvert, frú forseti. Ég taldi að eftir sameiningar ráðuneytanna yrði þetta allt langtum skilvirkara, þ.e. öll vinna í Stjórnarráðinu yfir höfuð, og mætti alveg færa rök fyrir því að þar væri rekin ein miðlæg stöð gagnvart ráðuneytunum varðandi upplýsingastreymi til alþingismanna og þær opinberu tölur og upplýsingar sem fyrir liggja. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur um hvað ríkisstjórnin hefði sett á stofn margar nefndir frá alþingiskosningunum 2009, sundurliðað eftir ráðuneytum, hvaða nefndir þetta væru og hve margir sætu í hverri nefnd, hver væri launakostnaðurinn, sundurliðaður eftir nefndum og hvað nefndirnar hefðu marga starfsmenn. Ég taldi það alveg liggja ljóst fyrir að forsætisráðuneytið hefði þessar upplýsingar, það þyrfti bara að ýta á einn takka í tölvunni, eða þá að einhver skrifstofustjóri þar hefði heildaryfirsýn yfir allt Stjórnarráðið. Nei, nei, það var nú aldeilis ekki. Ég fékk svar nokkrum vikum síðar þar sem sagt var að framangreind fyrirspurn sem beint væri til forsætisráðherrans, sem er verkstjóri í ríkisstjórninni, og lyti að skipun nefnda í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins á tilgreindu tímabili væri alls ekki á hennar ábyrgð. Skipun nefnda innan Stjórnarráðsins væri mál hvers ráðuneytis. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki eina einustu hugmynd um eða yfirsýn yfir til dæmis hvað er búið að eyða í nefndir og þær stjórnir sem ég spurði um, hvað þá heldur að hún viti hvað nefndirnar og stjórnirnar eru margar sem búið er að skipa í hverju ráðuneyti fyrir sig frá alþingiskosningum. Þetta er náttúrlega alveg svakalega undarlegt, svo ekki sé meira sagt, hvernig þessum málum er háttað. Svo er bara vaðið í einhverjar sameiningar og tilgangurinn er mjög óljós. Jú, virðulegi forseti, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í ræðu sinni nokkurn veginn orðrétt áðan: Núna eru Vinstri grænir að fá þá ósk sína uppfyllta að fá það ráðuneyti sem var á kosningastefnuskránni með því að sameinuðu umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þessu þarf maður að sitja undir. Það er eitt og eitt atriði valið úr stefnuskrá Vinstri grænna og keyrt í gegnum þingið með miklu offorsi á meðan þingmenn Vinstri grænna sitja hjá og taka ekki þátt í því mikla máli sem stendur fyrir dyrum og þeirri vá, umsókn að Evrópusambandinu, sem var þó þeirra aðalmál að berjast gegn. Við vitum og sjáum hverjir ráða för í Vinstri grænum, það eru fyrst og fremst hópur hinna ýktu umhverfisverndarsinna sem hv. þingmaður hefur tilheyrt hingað til. En það er ágætt að þetta komi fram eftir því sem líður á árið vegna þess að fljótlega verður skipt hér um ríkisstjórn sem betur fer. Þá ætla ég að fara yfir þær nefndir, ráð og verkefnastjórnir og starfshópa sem núverandi ríkisstjórn undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur hefur sett á stofn frá síðustu alþingiskosningum. Það eru hvorki meira né minna en 318 nefndir, ráð, verkefnisstjórnir eða starfshópar sem þessi ríkisstjórn hefur stofnað - 318 talsins. Það er ekki nema von að ríkisstjórnin hafi ekki stjórn á sínum eigin málum úr því að það þarf að úthýsa verkefnum úr Stjórnarráðinu með þessum hætti. Og ekki nóg með það, frú forseti, kostnaðurinn er alveg hreint geigvænlegur. Kostnaðurinn við þessar nefndir, ráð, verkefnastjórnir og starfshópa er samtals 586.617 þús. kr. - 586 millj. kr. Ég vek athygli á því að inni í þeirri tölu er ekki sá kostnaður sem íslenska ríkið ber af samninganefnd vegna aðildarviðræðna við ESB. Ég lagði þessa fyrirspurn fyrir hvert einasta ráðuneyti eftir að hafa fengið höfnun úr forsætisráðuneytinu og þau svör að hæstv. forsætisráðherra gæti ekki svarað þessu. Það kom mjög loðið svar frá utanríkisráðuneytinu, sem kemur svo sem ekki á óvart því að maðurinn sem stjórnar því ráðuneyti segir nú ekki alltaf allan sannleikann og hliðrar nokkuð til upplýsingum. Það er ekki nokkur leið að finna út úr því hvað nú þegar hefur verið eytt í samráðshóp í tengslum við samningaviðræðurnar eða samninganefndina sjálfa vegna þess að svörin eru svo loðin. Talað er um að einhverjir ákveðnir aðilar fái á bilinu 150–300 þúsund á mánuði og ekkert sundurliðað. Ekkert er gert til að sýna heildarupphæðina enda ekki nema von, allar upplýsingar um fjárhæðir sem þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa reynt að fá hjá utanríkisráðuneytinu hafa verið svo loðnar og faldar að það er ekki nokkur leið að henda reiður á því hvað nú þegar hefur verið reitt fram af fé ríkisins í aðlögunarferlið. Nú ætla ég að fara aðeins yfir þessi svör því að fram kom í svari utanríkisráðherra að þær nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópar sem ráðherrann hefur skipað frá kosningum í utanríkisráðuneytinu og undirhópar þar eru 22 talsins. Ég hef farið yfir kostnaðinn, ég gat reiknað út frá því svari sem ég fékk að það væru 318 milljónir nú þegar þarna inni, mínus Evrópusambandsumsóknar- og aðlögunarferlið. Svarið frá velferðarráðherra er á þá leið að velferðarráðherra hefur skipað 54 nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa. Ríkissjóður hefur lagt því til tæpar 73 milljónir. Það er með ólíkindum að það skuli vera svona mikill fjáraustur úr íslenska ríkiskassanum í þessar puntunefndir sem stundum er stofnað til af þessari ríkisstjórn. Þess vegna ég spurði jafnframt að því hver nefndalaunin væru fyrir þessa vinnu. Velferðarráðuneytið hefur borgað út tæpar 73 milljónir. Ég sé að hér inni sitja þingmenn sem eiga sæti í fjárlaganefnd. Það er ágætt að þeir kynni sér þessi svör. En á það skal bent að þetta þurfti ég að handreikna út og kannski er ástæðan fyrir því að hæstv. forsætisráðherra hefur þessar tölur ekki tiltækar því að þá kæmi í ljós hversu háar upphæðirnar eru og þingmenn sæju það svart á hvítu og fólk yrði svo undrandi á því hvað stofnaðar hefðu margar nefndir og ráð. Það eru alveg ótrúlegar tölur sem ég sá þegar ég fór að reikna þetta út í dag. Umhverfisráðherra hefur stofnað 44 ráð, verkefnisstjórnir, nefndir eða starfshópa frá kosningum. Umhverfisráðuneytið hefur borið kostnað af því upp á tæpar 72 millj. kr. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur nú verið öllu hófstilltari því að þar eru 25 nefndir, ráð og verkefnisstjórnir og hefur hann einungis eytt rúmum 6 millj. kr. í það frá kosningum. Mennta- og menningarmálaráðherra hefur stofnað 41 nefnd, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa og hefur eytt í það rúmum 8 millj. kr. Innanríkisráðherra hefur stofnað 47 starfshópa, nefndir og ráð og hefur eytt í það tæpum 5 millj. kr. Iðnaðarráðherra hefur stofnað 30 nefndir, ráð og verkefnisstjórnir og það gera rúmar 16 millj. kr. í nefndalaun og þóknanir til þeirra sem í þeim sitja. Það er afskaplega athyglisvert svarið frá efnahags- og viðskiptaráðherra. Frá kosningum hefur efnahags- og viðskiptaráðuneytið stofnað til 29 nefnda, ráða og verkefnisstjórna og kostnaðurinn þar er 133 millj. 835 þús. kr. - 133 millj. kr. sem borgaðar hafa verið til nefndarmanna í þóknun frá kosningum í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Svo er það svarið frá hæstv. fjármálaráðherra sem er nú allra athyglisverðast. Fjármálaráðuneytið hefur frá kosningum 2009 skipað 26 nefndir, ráð og verkefnisstjórnir og hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, ber ábyrgð á því að fjármálaráðuneytið hefur þurft að greiða mest í nefndaþóknanir því að ráðuneytið eyddi 369 millj. kr. í þóknanir frá kosningum. Ber þar að sjálfsögðu hæst hið vonlausa Icesave-mál sem hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, á algjörlega skuldlaust. Icesave-málið kostaði þjóðina, nefndirnar og ráðin sem stofnuð voru í kringum Icesave 370 millj. kr. beint úr ríkiskassanum. Við skulum ekki gleyma því hvernig fór með Icesave-málið, það var fellt tvisvar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hefði alveg eins getað setið uppi í fjármálaráðuneyti við opinn gluggann og hent þessum fimmþúsundköllum beint út um gluggann og út á haf. Fjölmiðlar hafa reyndar ekki tekið þetta mál upp að neinu ráði. Þarna átti ekki aðeins að koma skuldbindingum yfir á herðar íslensku þjóðinni upp á fleiri hundruð milljarða heldur var fé eytt í tilgangslausa vinnu vegna þess að þjóðin hafnaði þessum samningum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Stundum er ekki allur sannleikurinn sagður, það er verið að hliðra til sannleikanum í þeim svörum sem þingmenn fá frá ráðuneytunum. Þegar það kemur að nefnd E hjá fjármálaráðuneytinu, samninganefnd um Icesave, stendur hér, með leyfi forseta: „Hvað kostnað við nefndina varðar að öðru leyti vísast í svar fjármálaráðherra á Alþingi í apríl sl. við munnlegri fyrirspurn Björns Vals Gíslasonar, 546. mál á 139. löggjafarþingi …“ Þarna er verið að tefja vinnu þingmanna. Ég mátti fara sjálf og finna þetta svar og þingskjal frá þessu þingi í stað þess að upphæðin væri bara sett beint inn í svar við fyrirspurn minni. En þetta er náttúrlega það sem þessi ríkisstjórn elst upp við, á þessu byggist upplýsingagjöf Evrópusambandsins. Það er alltaf verið að vísa í önnur skjöl og svo er grunnskjalið aldrei komið inn í plöggin. Þarna er vísað fram og til baka þannig að ekki er nokkur leið að finna út úr því hver eyðslan er eða í hvað peningarnir fara, enda hefur Evrópusambandið ekki fengið endurskoðaða reikninga sína í bráðum 20 ár, en hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra er náttúrlega í uppeldi hjá Evrópusambandinu, alla vega spyrnir hann ekki við fótum gegn því. Frú forseti. Tíminn hleypur svo hratt frá mér. Ég næ því ekki að fara yfir þessa ágætu skýrslu sem unnin var fyrir ríkisstjórnina. Það er allt gott um hana að segja en það sem mér finnst standa upp úr í skýrslunni er að nú loksins er búið að koma einhverjum böndum á hverjar auðlindir Íslands eru. Fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga frá mér, hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni og Gunnari Braga Sveinssyni um að ríkisstjórnin fari með vinnu af stað sem skilgreini auðlindir Íslands, hverjar þær eru og hvernig eigi að nýta þær. Auðlindirnar eru taldar upp í nokkrum liðum í skýrslunni: Land, loft, vatn, hafrými, jarðvegur og gróður, dýrastofnar, vatnafiskar, fiskstofnar, vatnsorka, jarðhiti, jarðrænar auðlindir og ólífrænar auðlindir á hafsbotni. Þetta er framfaraskref, það skal nú alltaf hrósað því sem vel er gert en þetta kemur líka út úr vinnu þess hóps sem samdi skýrsluna, en ekki endilega frá ríkisstjórninni að ég tel, en þó, þetta er alla vega gott innlegg inn í umræðuna. Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum. Ég óska eftir því að vera sett aftur á mælendaskrá því að ég á alveg eftir að fara yfir það til dæmis hvernig hin nýju ráðuneyti eiga að virka og það ómarkvissa starf sem er að baki þessari þingsályktunartillögu, hvað verður um hverja ríkisstofnun fyrir sig. Sérstaklega er óheppilegt að fara í þessar aðgerðir núna vegna þess að Ísland er í aðlögunarferli að Evrópusambandinu og hér má víst finna því stað að það er á einhvern hátt gert að kröfu Evrópusambandsins að umbylta hér ráðuneytum.

Virðulegi forseti. Það undrar mig ekki að hv. þingmaður ætli að koma í aðra ræðu því minnst af ræðunni fjallaði um það sem við erum að ræða hér, sem er endurskipulagning á Stjórnarráðinu. Og mér kom í hug að í finnska þinginu verður fólk að halda sig við dagskrárefnið. Ég kem hingað upp til að leiðrétta þingmanninn að einu leyti, hún heldur því statt og stöðugt fram að aðstoðarmenn ráðherra séu 23. Það er ekki rétt, heimild er fyrir 23 aðstoðarmönnum en þeir eru í rauninni 13, þ.e. einn í hverju ráðuneyti nema það eru tveir í innanríkisráðuneyti og tveir í velferðarráðuneyti og svo er einn sem starfar fyrir alla ríkisstjórnina.

Virðulegi forseti. Ég vil líka segja í framhaldi af þessari umræðu og þessu andsvari að það tíðkast líka á Norðurlöndunum, þar á meðal Finnlandi, að leggja fram mjög vönduð þingmál í þinginu. Þar fara málin í gegnum lagaskrifstofu þinganna sem hafa mjög mikilvægu hlutverk að gegna. Hér liggur fyrir þinginu frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis frá mér. Ef farið hefði verið í það strax og ég lagði það fram að koma á fót þeirri lagaskrifstofu værum við ekki að fjalla um svo óvandað mál eins í dag, og raunverulega öll mál sem frá ríkisstjórninni koma. Heimildarákvæði til 23 aðstoðarmanna ráðherra er til staðar og það er bara tímaspursmál hvenær ríkisstjórnin virkjar það ákvæði, því til hvers að fá heimildarákvæði í lögum ef það er ekki nýtt? En við skulum ekki togast á um hvort þessir ágætu einstaklingar heita aðstoðarmenn ráðherra eða eitthvað annað, því Stjórnarráðið hefur tútnað út, tútnað út af spunameisturum eftir að þessi ríkisstjórn tók til starfa. Það sjá því allir í hvaða kratavæðingu landið er komið undir handleiðslu ríkisstjórnarinnar. Það er bara staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Ég veit að það er ekki heimildarákvæði í þessari þingsályktunartillögu til að fækka ráðuneytum og fjölga ráðherrum eins og hefur verið talað um í opinberri umræðu undanfarna daga, það kannski á eftir að koma fyrir þingið. En þetta er til merkis um hvað ríkisstjórnin mylur undir framkvæmdarvaldið, þessir einstaklingar sitja sjálfir í ríkisstjórn og fannst tímabært að þeirra tími kæmi, á meðan löggjafinn er algjörlega skilinn eftir og hvergi reynt að hjálpa til við að vanda lagasetningu eða lyfta litla fingri til að hér geti farið fram það starf sem Alþingi á að sinna samkvæmt lögum.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé bara gott eitt um tillögu hv. þingmanns um lagaskrifstofu að segja. Ef ég man rétt höfum við farið fram á að sú nefnd sem fjallar um þingsköp fjalli um það frumvarp, við höfum vísað því þangað. Ég hef ekkert nema gott um það að segja. Ég held hins vegar að lagaskrifstofa hefði ekki breytt neinu um það þingmál sem við ræðum hér, vegna þess að það er vel undirbúið og liggur alveg ljóst fyrir. Svo vil ég bara ítreka að það er heimild fyrir 23 aðstoðarmönnum og 13 eru í starfi.

Virðulegi forseti. Það hefði orðið minna tjón í samfélaginu ef frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis sem ég lagði fram um leið og ég settist inn á þing hefði verið samþykkt þegar á því þingi, vegna þess, eins og ég fór yfir áðan, hefur ríkisstjórnin verið dæmd af ólögum sínum, dæmd af æðsta dómstóli landsins, sjálfum Hæstarétti, af ólögum sínum. Hæstv. forsætisráðherra hefur meira að segja fengið á sig kæru frá kærunefnd jafnréttismála, sjálfur heilagur hæstv. forsætisráðherra sem hefur hingað til þótt vera … 
            

Forseti vill biðja hv. þingmann að sýna sjálfum sér og þinginu og ráðherrum tilhlýðilega virðingu í ræðustól Alþingis.

Virðulegur forseti, er það mjög mikið slanguryrði að segja heilagur?

Ég sagði ekki slanguryrði. Hv. þingmaður er bara beðinn um að gæta orða sinna og haga þeim eins og efni standa til.

Ég verð því miður að segja að heilagur er nú bara góð og gegn íslenska, er frekar hrósyrði, en ég kemst ekki lengra í svarinu við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur.

Nei, tíminn er úti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að koma inn í þá umræðu sem átti sér stað hér á undan í andsvörum. Menn kunna alveg tökin á því að skýra þetta, þetta er bara kallað upplýsingafulltrúar og svoleiðis sem búið er að hrúga inn í stjórnkerfið, framkvæmdarvaldið kann það allt saman. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni inn á kostnaðinn sem hefði hlotist af sameiningu ráðuneytanna 2010 og 2011 og vitnaði til svars sem hv. þingmaður hafði fengið. Þegar við ræddum málið í fyrri umr. var þetta var eitt af þeim atriðum sem ég kom töluvert inn á í ræðu minni af því að niðurstaðan var sú að þetta kostaði 243 millj. kr. en lagt var upp með 160 millj. kr. Núna kemur fram í meirihlutaáliti að gert sé ráð fyrir 125–225 millj. kr. eftir því hvaða leið er farin. Ég verð að viðurkenna að miðað við reynsluna af fyrri sameiningu hefur maður áhyggjur af því að þessi kostnaðar verði miklu hærri. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún hafi áhyggjur af því að þessi kostnaður muni verða meiri, sem væri náttúrlega mjög sérstakt á tímum þar sem verið er að skera niður. Þá vil ég líka spyrja hv. þingmann hvað henni finnist um að það eigi að gera þessar breytingar rétt í lok kjörtímabilsins, þ.e. að á síðustu mánuðunum sé farið í þessar breytingar án þess að leita víðtæks samráðs og samstöðu um það. Það er hugsanlegt að strax eftir næstu kosningar komi önnur ríkisstjórn og þá verður kannski farið að hringla og breyta öllu aftur af því að það vantar samráð og samstarf í þetta ferli. Er hv. þingmaður sammála mér um það eða hver er skoðun hv. þingmanns á þessum vinnubrögðum hjá hæstv. ríkisstjórn?

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar fyrirspurnir. Auðvitað treystir maður ekki að þær upphæðir standist sem slengt er fram í þessari þingsályktunartillögu um hugsanlegan kostnað bara í ljósi fyrri reynslu af núverandi ríkisstjórn. Ég vil minna þingmanninn á til dæmis að stjórnlagaþingskosningin átti bara að kosta 250 millj. kr. en við vitum í hvaða ferli það allt saman er komið, kærumál og ógildar kosningar og þá var farið af stað með eitthvað annað, þannig að það er komið upp í 1.000 millj. kr. Það stenst ekki nokkur einasta fjárhagsáætlun hjá þessari ríkisstjórn, enda er þetta sett mjög kæruleysislega fram. Ég spurði að því í nefndinni, og meiri hlutinn hafði ekki svör við því, hvers vegna fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins legði ekki mat á þetta eins og gerist með lagafrumvörp og annað, því að þarna er verið að fara í mjög róttækar breytingar. Engin svör, engin svör. Þarna velta menn fyrir sér hvaða húsnæði kemur til greina og hversu stórt húsnæði þurfi fyrir sameinuð ráðuneyti. Ég minni á að ríkisstjórnin hefur meðal annars sameinað stofnanir og fært til embætti á þann hátt að ríkið situr uppi með tómt húsnæði sem það er kannski með 25 ára leigusamning á. Hvaða vit er þetta? Náttúrlega ekkert einasta vit. En þetta er alveg í takt við þessa verklausu ríkisstjórn sem kemur engu í verk nema því sem er til óþurftar og beinlínis skaðlegt fyrir íslenskt samfélag. Það er góð spurning hvers vegna ruðst er fram á völlinn og þetta gert nú þegar aðeins er ár í kosningar. Við vitum, og það hefur komið fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem nú gengur hér í salinn, að veikja á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið vegna aðildarferlisins að ESB og þetta er einhver hluti af umsókninni og ég held að hitt sé bara sett með til að nota ferðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem mér finnst dálítið varhugavert eða kannski ekki til sóma fyrir þingið og það er framkoman gagnvart starfsfólkinu í ráðuneytunum. Nú er farið í þessar miklu breytingar á síðustu metrum kjörtímabilsins og maður gerir sér grein fyrir að fólkið sem vinnur í þessum ráðuneytum verður auðvitað óvisst um stöðu sína, hvernig þetta muni verða, sérstaklega í ljósi þess að ekki er vitað nákvæmlega undir hvaða ráðuneytum viðkomandi stofnanir eiga að vera, það virðist vera einhver kapall sem á að leysa eftir á, og líka í ljósi þess að það gætu hugsanlega orðið breytingar aftur eftir örfáa mánuði. Mig langar til að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir sjónarmið sín gagnvart þessari framkomu við starfsfólkið, að hafa þetta alltaf einhvern veginn í lausu lofti í staðinn fyrir að vinna þetta þannig að það skapist meiri sátt um það, þó ekki væri nema með tilliti til starfsfólks ráðuneytanna.

Frú forseti. Það sem verið er að gera núna gagnvart starfsfólki og núverandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir síðan hún tók við völdum er að skapa óvissu og hræðslu á vinnustöðum opinberra starfsmanna. Þetta er þekkt bragð til að ná fólki til fylgis við sig, bæði hvað varðar persónulegar og pólitískar skoðanir, og eins er Evrópusambandsumsóknin inni núna og ríkisstjórnin verður á einhvern hátt að geta aflað sér fylgis við hana og það er til dæmis gert með þessu, að hafa alla óttaslegna, alla undirgefna sér og láta helst alla sem undir hana heyra fá nokkra brauðmola úr lófa sér á hverjum tíma. Já, þetta er andstyggilegt. Þetta er andstyggilegt en svona virkar þetta á mig vegna þess að það eru engin rök komin fram fyrir því hvers vegna taka á þennan lokahnykk á sameiningarnar þegar minna en ár er til kosninga og vonandi bara nokkrir mánuðir.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég ætlaði að drepa á í þessu andsvari. Annars vegar vildi ég umræðunnar vegna halda því til haga að ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni um að ríkisstjórnin sé verklaus. Hún er það ekki alveg, en við hv. þingmaður getum verið sammála um að stundum væri betra að hún væri verklaus en að hún komi hlutum áleiðis. En það er önnur saga. Ég held hins vegar að það sé rétt að komi fram vegna umræðu um kostnað að ekkert kostnaðarmat fylgdi tillögunni eins og hún var lögð fyrir þingið. Þegar eftir því var spurt, bæði við fyrri umr. og í nefndinni, hvort hægt væri að fá slíkar upplýsingar kom minnisblað, sem vísað hefur verið til, um kostnaðargreiningu á bilinu 125–225 millj. kr. og þá er fyrst og fremst verið að vísa til húsnæðis, eða eingöngu verið að vísa til húsnæðis eftir því sem ég skil best. Hið sama á reyndar við um svarið við fyrirspurn hv. þingmanns á fyrri stigum um kostnað við fyrri breytingar. Þar er fyrst og fremst horft á beinan flutningskostnað og húsnæðiskostnað en ég held að það sé ekki óvarlegt að halda því fram að sá kostnaður sé umtalsvert meiri, fyrir utan þær breytingar sem svona ráðuneytatilflutningur hefur. Meðal annars hefur það leitt til þess í kjölfar þeirra breytinga sem við þegar þekkjum, a.m.k. í öðru þeirra stóru ráðuneyta sem voru sameinuð í ársbyrjun 2011, hafa mjög margir reyndir og færir starfsmenn kosið að láta af störfum. Það er ákveðinn kostnaður sem er erfitt að meta á tölulegan mælikvarða en er engu að síður staðreynd.

Frú forseti. Jú, allt rétt um það að hér kom inn plagg á milli umræðna þar sem áætlað er að þessi kostnaður sé 125–225 millj. kr. Ég kalla þetta ekki kostnaðaráætlun, þetta eru bara einhverjar tölur sem eru settar niður á blað og inn í þingið. Það gætir mjög mikils ósamræmis í þessum tölum, það eru heilar 100 millj. kr. á milli. Kallast þetta kostnaðaráætlun? Ég verð að segja, frú forseti, að það þætti ekki góð latína á hinum almenna vinnumarkaði ef það stæði til að sameina fyrirtæki að bara einhverjar tölur væru settar fram. Ég gagnrýndi líka í ræðu minni hvers vegna í ósköpunum fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins var ekki fengin að þessari vinnu og það metið lið fyrir lið hvað þær sameiningar kosta sem lagðar eru til í þessari þingsályktunartillögu. Það kom fram einhvern tímann á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að grunnkostnaðurinn við það eitt að skipta um nafn á ráðuneyti er á bilinu 2,5–3 millj. kr. Í því felst að skipta um bréfsefni, hengja upp nýja stafi á húsið og þess háttar. Svona er hægt að reikna sig upp í tölu sem þetta kostar. Þarna erum við þá þegar komin upp í 10–12 millj. kr. af því að það er verið að leggja til þrjú ný ráðuneyti. Þessi kostnaður er aldrei talinn með og er einhvern veginn dulinn. Svo er ég alveg sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni um að það hefur brostið á flótti úr þessum ráðuneytum við þessar sífelldu breytingar. Þó að atvinnuástand á hinum almenna vinnumarkaði sé ekki gott undir stjórn þessarar ríkisstjórnar hefur á einhvern hátt margt fært fólk horfið út úr ráðuneytunum vegna þess óöryggis sem því er skapað þar. Það má hæglega tala um að það sé spekileki úr ráðuneytunum eins og úr landi.

Hæstv. forseti. Um kostnaðarþáttinn ætla ég ekki að fjalla frekar að sinni, en nákvæmlega þessi liður, kostnaðarþátturinn og skorturinn á upplýsingum um áætlaðan kostnað og annað, er bara til merkis um að mjög margt er óunnið í þessu máli. Það er lögð tillaga fyrir þingið um að ákveða breytingar á nöfnum ráðuneyta, en svo á að sjá til um útfærsluna og framkvæmdina síðar. Það er ekki búið að vinna áætlanagerðina til enda. Þess vegna er verið að gera þetta í vitlausri röð. Ég ætlaði hins vegar að nefna annað atriði sem kom fram í ræðu hv. þingmanns og laut að þeim kafla ræðu hennar sem snerist um nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa, en af því að við ætlum að ræða hér einmitt þetta mál í dag, stjórnarráðsmálið, er skemmtileg tilviljun að forsætisráðuneytið gleymdi einni nefnd í svari sínu til hv. þingmanns, þeirri sem lagði til þau gögn sem eru til umfjöllunar í þessu máli.

Frú forseti. Ég þakka kærlega þessa ábendingu, það er náttúrlega alveg dæmigert fyrir þessa ríkisstjórn að hér er ein aðalnefndin ekki talin upp í upptalningu hæstv. forsætisráðherra á pappír. Það leiðir hugann að því hversu margar nefndir vantar þá inn í svörin frá þessum hæstv. ráðherrum sem þó hafa svarað mér. Þetta er alveg í takt við allt og sýnir að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur ekki einu sinni heildarsýn yfir sitt eigið ráðuneyti fyrst svo mikilvæg nefnd sem hefur unnið að breytingum á þessu Stjórnarráði gleymdist og féll út úr svarinu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa bent á þetta. Ég tel að þetta hafi komið upp á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þegar vísað var í þessa nefnd og hún fannst hvergi. Nú hef ég lokið máli mínu, hef beðið aftur um orðið, frú forseti, og vonast til þess að það sé nú þegar skráð niður að ég taki hér til máls við síðari 

Frú forseti. Fyrst vil ég nefna það að ég er þeirrar skoðunar, rétt eins og hv. þm. Birgir Ármannsson, að bæði sé óumflýjanlegt og æskilegt að gerðar séu breytingar á verkefnum og skipan Stjórnarráðsins. Það er eðlilegt vegna þess að eftir því sem tíminn líður breytast ýmis þau viðfangsefni sem ráðuneytin og framkvæmdarvaldið fást við og það kallar á að skipan verkefna innan Stjórnarráðsins endurspegli það. Því fyrirkomulagi sem var hér áður, var breytt á 7. áratugnum, en þá hafði að mati manna skapast ákveðinn glundroði í Stjórnarráðinu. Leyst var úr því með því að lögbinda verkefni Stjórnarráðsins og einstakra ráðuneyta. Slíkt kallar auðvitað á áframhaldandi aðkomu Alþingis að þessum þætti málsins. Ég tel að það hafi verið skynsamlegt á sínum tíma að grípa til þessara ráðstafana. Aðkoma Alþingis er nú komin í það form sem hér er, þ.e. að samþykkja þingsályktunartillögu eða synja, og hvort sem fyrirkomulagið er þannig eða eins og áður var, að gera þetta sérstaklega með lögum, þá tel ég nauðsynlegt að Alþingi komi að skipan Stjórnarráðsins. Í því er fólgið ákveðið eftirlit og aðhald með framkvæmdarvaldinu, það þarf að gera grein fyrir hugmyndum sínum um hvernig að slíkum breytingum skuli standa. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það væri heppilegt fyrirkomulag, sem menn ættu að hafa í huga við myndun nýrra ríkisstjórna, sem á Íslandi eru nær undantekningarlaust samsteypustjórnir, að þegar stjórnarsáttmálar eru gerðir eigi þeir um leið að endurspegla þær áherslur sem viðkomandi ríkisstjórn hefur. Ef þær áherslur gefa tilefni til að verkefnum sé breytt eða þau færð til innan Stjórnarráðsins, á það að vera eitt af fyrstu þingmálum ríkisstjórnarinnar að gera breytingar á Stjórnarráðinu og síðan eiga menn að forðast að hringla með þessa hluti á kjörtímabilinu og láta breytingarnar standa út kjörtímabilið. Nýrri ríkisstjórn á næsta kjörtímabili er látið eftir að gera breytingar ef hún telur þær nauðynlegar og ef Alþingi er sátt við slíkar breytingar. Það sem er svolítið að hér, frú forseti, er að nú erum við óneitanlega komin undir lok kjörtímabilsins og ekki er farið með þetta mál í gegnum þingið með samráð að leiðarljósi og augljóst að ekki er sátt um þessa hluti. Færð hafa verið mörg veigamikil rök gegn þessum breytingum og augljóst að stjórnarandstaðan er ekki sátt við þær. Þess vegna er auðvitað óheppilegt, og þá er ekki fast að orði kveðið, að við séum að gera svo veigamiklar breytingar á Stjórnarráðinu undir lok kjörtímabilsins undir þessum formerkjum, þ.e. ósátt í þinginu, vegna þess að það má alveg reikna með því þegar ný ríkisstjórn tekur við - ef niðurstaða kosninga verður þannig að önnur ríkisstjórn eða öðruvísi skipuð tekur við - vilji hún að verkefnaáætlunar hennar og áherslna sjái stað í skipan Stjórnarráðsins og verkefnum þess. Og þá væntir maður þess að þegar slíkur stjórnarsáttmáli hefur verið samþykktur verði eitt af fyrstu þingmálum nýrrar ríkisstjórnar að leggja fram áherslur sínar hvað þetta varðar. Ég vil einnig benda á, frú forseti, að ég get tekið undir þá afstöðu sem komið hefur fram um að sú þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu og það fyrirkomulag sem í henni er boðað, sé til þess fallin að auka miðstýringu í Stjórnarráðinu. Það er eiginlega í eðli hlutarins falið að með því að fækka ráðuneytunum og stækka þau eykst miðstýringin þar með. Það er ástæða til að velta því fyrir sér í það minnsta hvort við viljum hafa færri og um leið öflugri ráðuneyti, og öflugri á þann hátt að þeir ráðherrar sem þar verða settir til verka munu auðvitað hafa meira vald. Bæði fá þeir meira vald sem stjórnmálamenn almennt, skoðanir þeirra fá meira vægi en annarra stjórnmálamanna, og um leið hafa þeir líka, vegna stöðu sinnar sem handhafar framkvæmdarvaldsins, meira vald en áður hefur þekkst í íslensku stjórnkerfi, í það minnsta til langs tíma. Það er auðvitað hægt að fara til árdaga okkar fyrirkomulags þegar ráðherra var einn eða jafnvel þrír og menn höfðu meiri völd, en þá er rétt að horfa til þess að á þeim tíma voru umsvif ríkisins miklu, miklu minni, viðaminni og skýrara afmörkuð, en nú. Þannig að ég get tekið undir þær áhyggjur sem hafa verið reifaðar um þennan þátt málsins, þ.e. að völd einstakra stjórnmálamanna, ráðuneytanna, verði of mikil, og það verði ekki nægjanlegt mótvægi innan stjórnsýslunnar til að tryggja einhvers konar jafnvægi þar á milli. Ég er líka hugsi hvað varðar þann þátt hversu líklegt það er, frú forseti, þegar við stækkum ráðuneytin svona, að viðkomandi ráðherrar nái að höndla verkefni sín vel og hafi næga yfirsýn yfir þessa málaflokka og geti um leið sinnt pólitískum skyldum sínum, sem felast m.a. í viðveru í þinginu og að taka þátt í stjórnmálalífi þjóðarinnar og pólitískum umræðum. Það má færa fyrir því rök að það verði ærinn starfi fyrir sérhvern mann bara að sinna þeirri stjórnsýslu sem í þessu felst, þetta eru það stór og mikil ráðuneyti. Og á það hefur líka verið bent að annars staðar hafa menn sett einhvers konar undirráðherra inn í ráðuneytin til að sinna einstökum málaflokkum eða málasviðum en haft svo einn yfirráðherra yfir ráðuneytinu. Þá er í raun um að ræða einhvers konar „cabinet“, með leyfi frú forseta, fyrirkomulag þar sem ráðherrarnir hafa mismunandi stöðu. Þar sem ríkir slíkt fyrirkomulag væri til dæmis hægt að sjá fyrir sér ríkisstjórn þar sem væri sameiginleg ábyrgð ráðherra á ríkisstjórnarstefnunni. Reyndar er það þannig að í þeim drögum sem við höfum séð um breytingar á stjórnarskránni frá stjórnlagaráðinu eru hugmyndir um að breyta ríkisstjórninni þannig að við ákveðnar aðstæður verði hún ekki lengur fjölskipað stjórnvald heldur beri ráðherrar sameiginlega ábyrgð á stjórnarathöfnum, þó þannig að þeir geti sagt sig frá ábyrgð með sérstakri bókun. Þetta eru þær tillögur sem hafa komið frá stjórnlagaráðinu. Svo er ekki að sjá að þeir sem standa að þessari tillögugerð í þinginu séu að hugsa eftir sömu nótum og þar. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þær hugmyndir sem þar er að finna um að ríkisstjórnin sé stundum fjölskipað stjórnvald og stundum ekki og menn geti síðan sagt sig frá ákvörðunum með einfaldri bókun á ríkisstjórnarfundi - ég tel að slíkt fyrirkomulag, í besta falli, auki á ruglandann í samfélaginu og í stjórnmálum, því hver ætlar að ákveða, svo dæmi sé tekið, hvað sé mikilvægt eða stefnumótandi stjórnarmál og hvað ekki? Gott og vel, frú forseti. Þetta er auðvitað dæmi úr umræðunni um hvernig þessum hlutum verði best hagað, þ.e. fjölda ráðuneyta og stöðu ráðherra innan þeirra. Það sem ég vil nú gera að umtalsefni, frú forseti, eru atriði er snúa annars vegar að Seðlabankanum og hins vegar að þeim stofnunum sem munu heyra undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og samstarf slíkra stofnana við umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Ég vil byrja á Hafrannsóknastofnun, en hún á að heyra undir atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið. Ég vil vitna hér til orða hæstv. forsætisráðherra sem sagði í ræðu, með leyfi forseta: „Ég lét þess getið í framsögu minni þannig að það ætti ekki að fara fram hjá neinum að gert er ráð fyrir því að Hafrannsóknastofnun muni stjórnskipulega heyra undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og auk þeirra verkefna sem nú heyra undir umhverfisráðuneytið er umhverfis- og auðlindaráðuneytinu til framtíðar ætlað að skilgreina þau viðmið sem leggja þarf til grundvallar sjálfbærri nýtingu auðlinda og veita ráðgjöf um hagnýtingu þeirra.“ Frú forseti. Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Innan Hafrannsóknastofnunar fer fram gagnaöflun og vísindastarf sem snýr að þeirri spurningu fyrst og síðast hvernig fiskstofnar á Íslandsmiðum verða nýttir með sjálfbærum hætti. Á grundvelli þeirra gagna og grundvelli þeirrar vísindavinnu hafa orðið til reglur, m.a. hin svokallaða aflaregla sem er regla eða viðmið sem höfð er til hliðsjónar þegar teknar eru ákvarðanir um heildarafla á Íslandsmiðum eftir tegundum. Hér er í það minnsta boðað í ræðu hæstv. forsætisráðherra að umhverfis- og auðlindaráðuneytinu verði til framtíðar ætlað að skilgreina þau viðmið sem leggja þarf til grundvallar sjálfbærri nýtingu auðlinda. Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Á annan bóginn er Hafrannsóknastofnun sem stjórnskipulega á að heyra undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, þar sem eiga að fara fram allar vísindarannsóknirnar, þar sem vísindamennirnir starfa, þar sem gögnin eru til, en á hinn bóginn er umhverfis- og auðlindaráðuneytinu uppálagt til framtíðar, eins og það er orðað af hæstv. forsætisráðherra, að koma fram með reglur um hvernig að nýtingunni skuli staðið. Ég sé ekki hvernig þetta á að geta gengið upp með góðu móti. Hvað, frú forseti, ef hugmyndir starfsmanna umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um nýtingu skarast við eða stangast á við niðurstöður eða hugmyndir þeirra vísindamanna sem starfa við Hafrannsóknastofnun? Hvor skoðunin á að vera ofan á? Eru það þær áherslur sem eru í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, eða þær skoðanir og áherslur sem eru í atvinnuvegaráðuneytinu, yfirráðuneyti Hafrannsóknastofnunar og sem hún stjórnsýslulega heyrir undir? Þetta tel ég, frú forseti, að sé óútskýrt. Það er ekki góður bragur á því að koma til þingsins með breytta verkaskiptingu milli ráðuneyta en skilja þetta síðan eftir jafnóljóst og hér er gert. Ákvörðunin um heildarafla, um nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar, er sennilega einhver mikilvægasta ákvörðun sem tekin er í íslenskri stjórnsýslu á ári hverju. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að ekki sé hægt að afgreiða þetta frá þinginu öðruvísi en að við fáum á hreint hvernig standa á að þessum málum til framtíðar. Rökin fyrir því að forsætisráðherrann þyrfti að koma til þingsins með þær breytingar sem stæði til að gera á verkefnum Stjórnarráðsins voru einmitt þau að þingið ætti að fá tækifæri til að segja skoðun sína, koma fram með gagnrýni sína og athugasemdir. Þar með væri hægt að taka tillit til slíkra þátta áður en samþykki kemur til. Annars á hæstv. forsætisráðherra á hættu að þingið synji og segi nei á þeirri forsendu að málið sé vanreifað. Ég er ekki þeirrar skoðunar að allar þær tillögur sem hér hafa komið fram séu óalandi eða óferjandi. Það er ekki svo, en því miður er of mikið um þætti eins og þann sem ég nefndi hér áðan þar sem þingið getur í raun illa tekið afstöðu til málsins vegna þess að útfærsluna vantar. Ég vil gera annað dæmi að umræðuefni og það snýr að stöðu Seðlabankans. Það er auðvitað umdeilt og menn ekki á einni skoðun um hvar eigi að vista Fjármálaeftirlitið, hvort skynsamlegt sé að það sé í seðlabönkum eða í sérstakri stofnun. Ég er í hópi þeirra sem telja að reynsla undanfarinna ára bendi til þess frekar en ekki að ákveðinn þáttur Fjármálaeftirlitsins, sem nú er og hefur verið inni í Fjármálaeftirlitinu og snýr að eftirliti með starfsemi bankastofnana, eigi heima í Seðlabankanum. Þrátt fyrir þá staðreynd að sú þróun hafi átt sér stað á undanförnum árum og áratugum að fjármálastarfsemi er orðin mun samþættari en áður og samruni hafi orðið, þ.e. fyrirtæki stunda viðskipti á tryggingamarkaði, fjárfestingarbankastarfsemi, viðskiptabankastarfsemi o.s.frv., er ekki fram hjá því litið að hlutverk og meginhlutverk seðlabanka er ekki að hafa bara áhyggjur af verðbólgu og verðbólguþróun, heldur í grunninn að vera lánveitandi til þrautavara. Þegar litið er til þróunar seðlabanka og röksemdafærsluna fyrir því að slíkt fyrirbæri sé til yfir höfuð eru meginrökin þau að til staðar þurfi að vera svokallaður banki bankanna sem grípur inn í ef fjármálastofnun eða banki kemst í lausafjárþurrð, en viðkomandi bankastofnun er að öðru leyti rekstrarhæf. Veiting þrautaláns veltur á mati á því hvort bankastofnunin sé rekstrarhæf eða ekki. Það mat þarf að geta átt sér stað í seðlabankanum, seðlabanki þarf að taka ákvörðun um það. Og því miður, þegar kemur að slíkri ákvörðun hvort veita eigi bankastofnun lán til þrautavara, er það vanalega í tímaþröng, menn hafa lítinn tíma til að ákveða sig. Þess vegna skiptir máli að í seðlabankanum séu allar þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að yfirstjórnendur seðlabankans geti tekið upplýsta ákvörðun um hvort veita eigi slíkt þrautavaralán eða ekki. Ég veit, frú forseti, og ég ítreka að það eru uppi fleiri sjónarmið í þessu máli en bara það sem ég er að lýsa hér, og ágætlega rökstudd. En ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að það sé óheppilegt og allt að því hættulegt að hafa ekki þennan þátt Fjármálaeftirlitsins inni í Seðlabankanum og tel að nýliðin reynsla bendi til þess. Ég tel að í Fjármálaeftirlitinu eigi að vera áhersla á til dæmis neytendavernd, tryggingastarfsemi o.s.frv., og ýmsa aðra fjármálastarfsemi sem er bæði margháttar og margbrotin og skiptir máli að hafa gott eftirlit með, m.a. út af neytendaverndarsjónarmiðum. Seðlabankinn þarf fyrst og síðast að hafa augu á rekstrarstöðu bankanna og síðan skiptir líka miklu máli samhengið á milli stjórnar peningamálastefnunnar annars vegar og fjármálastöðugleika hins vegar. Þessir þættir eru samofnir vegna þess að það getur gerst, t.d. ef er mikið innflæði erlends fjármagns eins og var á Íslandi fyrir ekki svo löngu síðan, að það hafi ekki bara áhrif á gengi íslensku krónunnar heldur líka á útlán bankanna. Lánabóla getur átt sér stað og þar með getur það haft áhrif á eignasöfn bankana. Þetta þarf Seðlabankinn að sjá og gera sér fulla grein fyrir á hverjum tíma. Það er ekki bara hlutverk hans að vera lánveitandi til þrautavara, heldur líka að geta fylgst með því sem getur skapað hættu á fjármálahruni. Ástæðan fyrir því að ég tala um þetta hér, frú forseti, er að þetta er undirliggjandi í þeim breytingum sem við erum að gera hér á Stjórnarráðinu, þ.e. Seðlabankinn á að vera undir fjármála- og efnahagsráðuneytinu, en Fjármálaeftirlitið undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Fyrir þessu eru vissulega rök. En ég tel að þau rök sem ég hef nefnt hér vegi þyngra. Það væri ráð að kafa dýpra ofan í þetta en gert hefur verið í þeim gögnum sem ég hef haft aðstöðu til að kynna mér um þessa þingsályktunartillögu. Svo geta menn auðvitað velt því fyrir sér varðandi sjálfstæði bankans hversu heppilegt er að öll efnahagsstjórnin sé undir sama ráðuneyti og bankinn sjálfur líka. Sú staða getur komið upp að bankinn verði í andstöðu við ríkisstjórnina og stefna bankans verði önnur en ríkisstjórnarinnar. Því miður var það svo fyrir skömmu síðan að svo augljóslega var rofin grið- og friðhelgi Seðlabankans 

Hæstv. forseti. Þar sem ég kem beint af fundi atvinnuveganefndar, hljóp hér á milli húsa, biðst ég forláts á því að vera aðeins móður í fyrstu. Af því að ég er að koma af þeim fundi, þar sem við vorum að fjalla um fiskveiðistjórnarkerfið, ætla ég að byrja á þeim hluta ræðu minnar sem snýr að því sem ég tel vera ranga nálgun að breytingum á Stjórnarráðinu. Ég sakna þess að í meðförum hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafi ekki verið farið ofan í það. Nú veit ég vel að það er yfirlýstur vilji núverandi ríkisstjórnar að breyta Stjórnarráðinu með því að stofna eitt atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og færa hluti þar saman sem að sumu leyti hafa í augum okkar talist óskyldir og eins að færa hluta af verkefnum til nýs umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Ég hef ásamt þó nokkrum öðrum spurt hvaða forsendur liggi að baki slíkum breytingum. Mér fannst í fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu og reyndar í fyrri umræðum um þessa stjórnarráðsbreytingu - því að þetta er jú ekki í fyrsta sinn sem hæstv. forsætisráðherra reynir að breyta stjórnarráðsskipuninni með þessum hætti - og einnig í viðbrögðum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar skorta á að menn velti því fyrir sér hvers vegna verið er að þessu. Hvað er það í samfélagi okkar sem kallar á að skynsamlegt sé að breyta núverandi skipan, þar sem ekki er komin mjög mikil reynsla á samlagningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, og leggja iðnaðarráðuneytið þar saman við og stokka upp spilin á milli þessa nýja ráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Því hefur verið haldið fram margítrekað, og meðal annars hefur það kannski verið yfirtónn margs þess sem núverandi ríkisstjórn hefur haldið fram, að hér sé verið að breyta öllu í takt og anda þess sem er á Norðurlöndum og þá í anda þess að ríkisstjórnin kallar sig norræna velferðarstjórn, sem mér ásamt mörgum öðrum finnst reyndar vera orðin öfugmæli. Meðal annars hefur ríkisstjórnin líka talað um að hún hafi mikinn vilja til að breyta umræðuhefð og stjórnsýsluákvörðunum í anda þess sem við þekkjum á Norðurlöndum og væri nú jákvætt ef svo væri. Hvernig er þá staðan á Norðurlöndum? Í skýrslu sem starfshópur tók saman og fylgir hér, skýrslu sem nefndin fékk á sínum tíma, er farið yfir það hvernig þetta er á öðrum Norðurlöndum. Ég hef haldið því fram að við ættum að setja stjórnarráðsskipan okkar upp með þeim hætti að það endurspeglaði betur hve atvinnuvegirnir skipta gríðarlega miklu máli hjá okkur en ekki eftir því hvernig hlutirnir líta út í Vestur-Evrópu. Ég minni í því sambandi á umræðu um græna hagkerfið, sem var gott plagg sem var samþykkt af öllum þingmönnum, að ég held, menn sameinuðust um það. Þó kom það fram í einni af merkilegustu gagnrýninni á það að þar væri kannski ekki tekið tillit til íslenskra séraðstæðna heldur væri miklu frekar verið að vísa til aðstæðna í Vestur-Evrópu. Ég hef haldið því fram að verið sé að breyta Stjórnarráðinu vegna þess að komið hafi krafa um það í tengslum við Evrópusambandsviðræðurnar. Þegar maður fer að skoða fylgigögn sem fylgja starfshópnum, um það hvernig hlutirnir eru á Norðurlöndunum, erum við á margan hátt kannski líkust Noregi. Þar er alla vega öflugur sjávarútvegur, þar er landbúnaður og þar er mikil orkunýting, bæði vatnsaflsnýting en ekki síst í olíunni. Á móti má segja að Danmörk er með gríðarlegan landbúnað, ekki eins mikilvægan sjávarútveg og Svíþjóð síðan allt annað. Hvernig er þetta nú í þessum löndum? Erum við að taka upp eitthvað sem er norrænt og er eins og í Noregi? Ef við til að mynda lítum á Svíþjóð, sem er þekkt fyrir að vera með mjög stór ráðuneyti eins og rætt hefur verið hér - og það eru þá kannski líkindin - þá er til að mynda ráðuneyti landsbyggðarmála, svokallað Landsbygdsdepartementet. Það hefur hjá sér landbúnað, fiskveiðar, matvæli, skógrækt, veiðar og stjórnun villtra dýra - eins og við þekkjum er það komið hér í umhverfisráðuneyti - auðlindir og umhverfismál, rannsóknir og menntun í málefnum landbúnaðar, skógræktar, landskipulags, garðyrkju, dýralækninga, svo að ég nefni bara nokkra þætti; lífræna ræktun, neyslu, málefni hreindýra og landsbyggðarþróun - eðlilega tekið tillit til þess sem þar er sérstaða fyrir. Eru Svíar þá ekki með neitt umhverfisráðuneyti? Jú, Svíar eru með umhverfisráðuneyti, Miljödepartementet. Þar inni eru ekki þeir þættir sem við ætlum að setja í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þar er aftur á móti stefna í eiturefnamálum, stefna í loftslagsmálum, gæðamarkmið, lagarammi í umhverfismálum, geislavarnir, sorpmál, stefna í skipulags- og húsnæðismálum og fleira, sjálfbær þróun. Stofnanaskipulagið er þar af leiðandi bundið því. Danmörk, sem við vorum líka sammála um hér áðan að væri kannski ekki alveg eins lík okkur, er með mjög öflugan landbúnað sem útflutningsgrein en sjávarútvegur skiptir kannski minna máli þó að hann sé vissulega mikilvægur. Þar hafa menn eitt matvæla-, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti. Það var hins vegar annað ráðuneyti atvinnuvega- og vaxtar, Erhvervs- og Vækstministeriet, en matvæla-, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið, Ministeriet for Fødevarer, Landbrug og Fiskeri. Þar inni eru matvælamál, fæðuöryggi, ráðgjöf um heilsusamlega nýtingu matar og máltíðar, lífrænar matvörur, loftslagsmengun er varðar framleiðslu og neyslu matvæla, eftirlit, flutningur og útflutningur á matvælum. Auk þess eru landbúnaðarmál og umhverfismál er tengjast landbúnaði, lífrænn landbúnaður, dýrahald og annað í þeim dúr, fiskveiðistefna, eftirlit, fiskitölfræði, sjálfbærni í sjávarútvegi og þolmörk fiskstofna. Einnig er ráðuneytið í samvinnu við rannsóknarstofnanir háskóla er stunda rannsóknir á matvöru, landbúnaði og sjávarútvegi. Hér fer ég nokkuð hratt yfir sögu og stofnanirnar sem tilheyra því eru tengdar þessu. Í Danmörku er líka til umhverfisráðuneyti, Miljøministeriet, og þar eru, af þeim þáttum sem við erum að tala um að færa hér til, til að mynda ráðstafanir gegn mengun í landbúnaði, veiðar, útdeiling veiðileyfa og umsýsla með ríkisskógum. Annars er þetta fyrst og fremst kortagerð, stefna í umhverfismálum, þróun borga, landsvæða- og skipulagsmál. Ég tel að ef við tökum þessi tvö lönd séum við ekki, með þeim breytingum sem verið er að tala um hér í dag, að færa okkur nær hinu danska eða sænska kerfi. Ísland er kannski líkast Noregi af Norðurlöndunum hvað það varðar hve mikilvægt það er að nýta auðlindir landsins. Norðmenn hafa atvinnuvega- og viðskiptaráðuneyti. Það fjallar hins vegar ekki um landbúnað og ekki um sjávarútveg. Norðmenn hafa sérstakt landbúnaðar- og matvælaráðuneyti, Landbruks- og matdepartementet, sem fjallar um alla þá þætti sem þar eru, dýr, landbúnað, þróun, nýtingu jarða, umhverfismál og svæðastefnu, rannsóknir í landbúnaði og matvælum, jafnrétti, matvæli, hreindýr, skóga, líforku og lífræna matvælaframleiðslu. Stofnanirnar tengjast þar af leiðandi rannsóknum, matvælaeftirliti og dýramálastofnun og öðru í þeim dúr. Norðmenn hafa líka sjávarútvegs- og strandmálaráðuneyti, eða Fiskeri- og kystdepartementet, þar sem undir eru fiskeldi, fisktegundir, fiskveiðar, hafsvæði og umhverfi strandlengju, rannsóknir á hafsvæðum og nýsköpun, viðbúnaður vegna olíumengunar, stjórnsýsla fiskveiða, öryggi á hafinu, markaðsmál og annað í þeim dúr, eftirlit með gæðum. Þar inni eru stofnanir sem heyra undir það ráðuneyti, fiskveiðistofnun, strandlengjustofnun, hafrannsóknastofnun, rannsóknastofnun fæðu og sjávarfangs. Ástæðan fyrir því að ég byrja ræðu mína á þessu er að sýna fram á að við erum ekki að færa okkur, með þeim breytingum sem hér eru lagðar til, í átt að hinu norræna samfélagi. Við erum að færa okkur til einhvers annars, því að þar leggja menn áherslu á að hafa ráðuneyti sem tengjast þeim atvinnugreinum sem þeir byggja efnahag sinn á. Það þýðir að mínu viti að við hefðum ekki átt að fara í þær breytingar sem hæstv. forsætisráðherra hefur keyrt hér hvað harðast í gegn, að búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti, og við ættum alls ekki að fara að blanda Fjármálaeftirliti eða öðrum slíkum eftirlitsstofnunum inn í það atvinnuvegaráðuneyti eins og hér hefur verið lagt til. Það er öllum ljóst að sjávarútvegur er okkar mikilvægasta atvinnugrein. Sjávarklasinn velti á árinu 2011 um 400 milljörðum og í honum starfa um 35 þúsund manns. Landbúnaðarklasinn hefur ekki verið tekinn saman en hann er líka nokkuð umfangsmikill og ég held að það væri nær að við héldum þessu í því ásigkomulagi sem við höfum haft í stjórnkerfinu, þ.e. eins og við höfum haft það undanfarin ár og létum á það reyna hvort það væri góð reynsla sem út úr því kæmi, án þess að fara að blanda öðrum málum þar inn í. Í meðförum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur því miður ekki verið tekið tillit til þessara þátta. Það kom fram í umræðum fyrr í dag, þegar við vorum að greiða atkvæði um frumvarp um heilbrigðisstarfsmenn, að lögð hefur verið mikil vinna í það - það hefur komið hér fram á þremur þingum og menn hafa leitað eftir umsögnum og hafa breytt einhverju í hvert sinn, enda var niðurstaðan sú að 41 þingmaður, ef ég man rétt, greiddi því atkvæði og enginn var á móti, allir þeir sem hér voru í salnum. Því segi ég: Það er verulegur munur á vinnubrögðunum sem voru við það frumvarp og þá þingsályktunartillögu og þá vinnu sem hér er við Stjórnarráðið, gríðarlegur munur á vinnubrögðum. Þrátt fyrir að sá hv. þingmaður sem er framsögumaður og verkstjóri, svo að ég vísi til eigin orða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur - hún sagði í dag, ef ég man rétt, frú forseti, að það væri sitt mat - þ.e. mat þingmannsins á eigin vinnubrögðum, það er mín túlkun - að þetta hafi verið vel unnið, þetta stjórnarráðsplagg, án þess að reynt hafi verið að svara fyrir það af hverju við erum að færa til að mynda í þetta atvinnuvegaráðuneyti ýmis óskyld mál, af hverju við erum að veikja grunn þeirra grunnatvinnuvega sem við höfum í landinu, sjávarútvegs og landbúnaðar annars vegar og svo iðnaðar og orkunýtingarinnar hins vegar. Af hverju erum við að því við þessar aðstæður? Ég tel að vinnubrögðin séu verulega ámælisverð og það dugi ekki til að einn hv. þingmaður, sem vissulega er bæði framsögumaður og verkstjóri, segi að það sé sitt mat að þetta sé nægilega gott. Ég get aftur á mót tekið undir það, þar sem sá ágæti þingmaður var formaður velferðarnefndar, og talaði hér um hvernig vinnan við heilbrigðisstarfsmennina var, að það voru verulega góð vinnubrögð og árangurinn eftir því, niðurstaðan er sú að um það náðist gríðarleg samstaða. Nú er það svo, frú forseti, að það skiptir gríðarlegu máli að víðtæk sátt náist, eða við skulum segja víðtækari sátt en minnsti mögulegi meiri hluti, stjórnarmeirihluti, eins og nú er fyrir því að breyta stjórnarráðsskipaninni einu ári áður en kjörtímabilinu lýkur. Nú er það ekki einu sinni svo að það sé meiri hluti innan stjórnarliðsins fyrir þessum breytingum. Það hefur komið fram að tveir fyrrverandi þingmenn stjórnarliðsins, hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Árni Páll Árnason, sem báðir voru ráðherrar, eru á móti þessum breytingum og á móti þessari þingsályktun, þannig að ríkisstjórnin hefur ekki meiri hluta í þessu máli og þarf að treysta á að einhverjir aðrir skeri hana úr þeirri snöru úr því að ríkisstjórnin leggur gríðarlega áherslu á að breyta stjórnarráðsskipaninni korteri fyrir þrjú eins og stundum er sagt. Ég ætla á síðustu mínútum mínum, frú forseti, að vitna í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar, við fyrri umræðu um þingsályktunartillöguna, þar sem hann taldi að breytingin er varðaði efnahags- og viðskiptaráðuneytið og uppskiptingu þess og niðurlagningu - að hans mati var það óunnið. Það var órætt utan ríkisstjórnarinnar sjálfrar og að auki órökstutt. Ég spurði hv. þm. Birgi Ármannsson fyrr í dag, af því að ég hafði ekki tækifæri til að ræða við hv. framsögumann í andsvari, hvort gerð hefði verið tilraun til þess í meðförum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að rökstyðja þetta eitthvað frekar þannig að hv. þm. Árni Páll Árnason, forustumaður í Samfylkingunni, teldi að þeim spurningum sem hann varpaði fram í ræðu sinni í síðustu viku hefði verið svarað með einhverjum hætti. Hann sagði hér, með leyfi forseta: „Það vantar algerlega einhverja umfjöllun um það hér af hverju er verið að hvika frá þeirri hugmynd og þeim efnisrökum sem sett hafa verið fram um mikilvægi ráðuneytis almannahagsmuna eins og efnahagsráðuneytið átti að vera, ráðuneyti sem færi með almannahagsmuni en ekki sérhagsmuni einstakra atvinnugreina. Það er ekkert fjallað um kosti eða galla þeirrar hugmyndar og satt að segja er rökstuðningurinn fyrir þessari breytingu með því allra rýrasta sem sést hefur, held ég, í sögu breytinga á Stjórnarráðinu, rétt röskar tvær blaðsíður og engin efnisleg greining sett fram.“ Hæstv. forsætisráðherra sagði að til væru gögn og þau gögn eru skýrsla starfshópsins sem ég vitnaði hér til áðan. Ég verð að segja eins og er að þar finnst mér þessi rökstuðningur ekki vera nægilegur. Þar er opnað á ýmsar leiðir sem hægt væri að fara til að styrkja efnahags- og viðskiptaráðuneytið án þess að taka U-beygju frá því sem ríkisstjórnin tók í upphafi kjörtímabilsins og ræddi margoft; taldi algjörlega nauðsynlegt að byggja upp öflugt efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Eftir hið mikla efnahagshrun fóru menn að leita leiða til að finna lausnir og talið var skynsamlegast að byggja upp efnahags- og viðskiptaráðuneyti og styrkja það. Það er því mjög sérkennilegt að allt í einu við ráðherraskipti - það kom líka fram í andsvari við áðurnefndan hv. þm. Árna Pál Árnason, í fyrri umræðu, að þetta hafi ekki verið rætt í hans tíð í ríkisstjórn. Hugmyndir um einhvers konar uppskiptingu ráðuneytisins voru þá fyrst og fremst viðraðar í tengslum við breytingar á ríkisstjórn um síðustu áramót. Frú forseti. Mér finnst það vera veik rök þegar maður hefur það á tilfinningunni að við uppstokkun á ráðherrum, einstökum persónum ráðherra, verði það allt í einu ofan á að leggja niður þá tillögu sem ríkisstjórnarflokkarnir börðust hvað harðast fyrir hér í upphafi, og sett var inn í stjórnarsáttmála, að hér ætti að byggja upp sérstakt efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði líka, hann vildi ekki tala fyrir aðra þingmenn stjórnarflokkanna en sjálfan sig, að hann mundi ekki styðja mál er varðaði niðurlagningu efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Honum fannst sérkennilegt að fara í það núna án þess að um það væri umtalsverð samstaða, sem ég held að við getum fullyrt að sé ekki. Við í stjórnarandstöðunni höfum talað mjög gegn þessum breytingum og minnsti mögulegi meiri hluti virðist vera fyrir þessu hér í þinginu, 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir upplýsandi umfjöllun um skipan atvinnuvega og auðlindamála á Norðurlöndunum vegna þess að þetta eru upplýsingar sem hefðu vissulega átt erindi inn í þessa umræðu miklu fyrr miðað við það sem haldið hefur verið fram hér oft og tíðum í þessari umræðu. Vegna þess að ég tel að hv. þingmaður hafi nokkra innsýn í það eftir setu sína í svokallaðri þingmannanefnd vorið og sumarið 2010 ætlaði ég að spyrja hvort hann sjái mikið í þessu þingmáli sem á rætur að rekja til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eða þingmannanefndarinnar. Ég nefni þetta vegna þess að í opinberri umræðu eru eiginlega flestar breytingar sem hæstv. ríkisstjórn mælir fyrir rökstuddar með óljósum tilvísunum til skýrslu rannsóknarnefndar, þingmannaskýrslu o.s.frv. Mér er hins vegar ekki ljóst hver hin efnislegu tengsl eru milli þessara skýrslna og síðan þess þingmáls sem við hér ræðum og ég bið hv. þingmann að deila því með okkur hvernig hann sjái nákvæmlega þann flöt á málinu.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, ekkert ósvipað og á þeim fundi sem ég var á áðan í atvinnuveganefnd með skýrsluhöfundum sem hafa farið yfir forsendur, að miklu skynsamlegra hefði verið að fá þann fund miklu fyrr, sérstaklega fyrir þá sem sömdu þingsályktunartillöguna. Mjög upplýsandi hefði verið að fá í greinargerðina þær upplýsingar sem eru í þessum starfshópi um skipan ráðuneyta atvinnuvega á Norðurlöndum. Þá hefði sá rökstuðningur að vísu fallið um sjálfan sig, að hér væri verið að setja á laggirnar norrænt ráðuneytakerfi. Svo er ekki, það er bara hreinn útúrsnúningur að halda því fram nema ef menn ætla að horfa eingöngu á efnahags- og viðskiptaráðuneytið þar sem það er í sumum þeim löndum undir fjármálaráðuneytinu eingöngu. Þeir upplifðu ekki bankahrunið sem við upplifðum nýlega og erum að reyna að byggja okkur upp aftur eftir. Varðandi tilvísanir til rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar tek ég undir að mér hefði þótt eðlilegra að í stað þess að vera stöðugt með óljósar tilvísanir til niðurstöðu þeirra skýrslna, annars vegar skýrslu rannsóknarnefndarinnar og hins vegar þessarar svokölluðu 63:0 skýrslu eða þingsályktunartillögu, hefði rökstuðningurinn verið settur upp með beinni tilvísun til þess sem þar stæði. Ég kannast ekki við marga þá hluti sem oft er vísað óljóst til. Til að mynda hefur því margoft verið kastað hér fram að þessi hópur þingmannanefndarinnar og þingið allt hafi síðan samþykkt að það ætti að setja á laggirnar þjóðhagsstofnun undir forsætisráðuneytinu. Það er alrangt. Þó hefur verið unnið með þeim hætti að því að byggja upp lagaskrifstofu og hagskrifstofu undir forsætisráðuneytinu. Það er alrangt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég velti því líka fyrir mér í þessu sambandi hvort hann átti sig á því hvernig verkaskipting er hugsuð milli atvinnuvegaráðuneytis og umhverfisráðuneytis þegar kemur að auðlindanýtingu. Ég spyr vegna þess að ég hygg að hv. þingmaður hafi góða þekkingu á þessum málum vegna fyrri starfa og nefndasetu í þinginu. Þetta er atriði sem mér finnst fullkomlega óljóst, hef áhyggjur af að eigi gersamlega eftir að útfæra og geti haft gríðarleg áhrif á þær breytingar sem hér eru lagðar til, þ.e. hvernig þær verða í raun. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sjái einhverjar línur í þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu um það hvernig þessi verkaskipting á að vera.

Virðulegi forseti. Það hefur aðeins komið fram með línurnar og menn hafa gefið mjög óljósar vísbendingar um það hvar einstakar stofnanir falla eftir þessar breytingar. Við ræddum það hér, held ég í fyrri umferðinni, að hugsanlega væri ein ástæða þess að menn sýndu ekki meira á spilin, sýndu ekki nánar hvar einstakar stofnanir ættu að lenda, einfaldlega sú að það væri svo lítill meiri hluti. Reyndar kom í ljós að minni hluti væri innan stjórnarliðsins á bak við þessar breytingar. Menn treystu sér hreinlega ekki til að koma fram með nákvæmari tillögur um það hvar stofnanirnar ættu að vera því að þá mundi andstaðan við þessar breytingar vaxa. Ég tók sem dæmi þessa lýsingu á uppskiptingu ráðuneyta á Norðurlöndum. Þar er til að mynda hafrannsóknastofnunin klárlega undir sjávarútvegsráðuneytinu í Noregi og við höfum horft upp á það að hér á að leggja Siglingastofnun niður en siglingastofnanir eru til 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega og góða ræðu. Ég hjó eftir því að honum varð sérstaklega tíðrætt um atvinnuvegaráðuneytið og hafði uppi allnokkrar áhyggjur af því hvernig þeim málum yrði skipað. Ég deili þeim áhyggjum með hv. þingmanni. Það kemur hins vegar ágætlega fram í greinargerð sem liggur fyrir með þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu að þar er reynt að styðja þær breytingar sem lagðar eru til með þeim hætti að telja lesandanum trú um að markmið þessara breytinga sé að gera stjórnsýsluna öflugri og skilvirkari en áður hefur verið. Af því tilefni væri ágætt að eiga skoðanaskipti við hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson um það, í ljósi reynslu hans af umsýslan í tilteknum þáttum í landbúnaðarráðuneytinu sérstaklega, hvar veikustu punktarnir væru í núverandi fyrirkomulagi og hvar hv. þingmaður teldi að þær breytingar sem hér eru lagðar til muni koma fram. Hvert er í grunninn mat hv. þingmanns, í ljósi þeirra upplýsinga sem hann dró fram í sinni ræðu, á þeim tillögum sem hér liggja fyrir til bóta - ef einhverjar eru til bóta - á þeim tillögum sem hér liggja fyrir um þetta svokallaða auðlindaráðuneyti? Það væri fróðlegt að heyra það, ekki síst í ljósi þeirrar reynslu sem hv. þingmaður býr yfir af samskiptum við meðal annars það ágæta ráðuneyti sem fer með landbúnaðarmál í landinu og hefur gert á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég held að almennt sé rétt að ráðuneytin séu of veik þó að þau séu vissulega skipuð ágætisfólki. Ég held að sú þróun sem hefur orðið á liðnum árum í þessari kreppu feli í sér að stofnanir undir ráðuneytunum hafi styrkst á kostnað ráðuneytanna. Mörg af þessum ráðuneytum eru of fáliðuð og ég held að til lengri tíma litið, þegar við förum að hafa efni á að gera betur, munum við leggja meira fjármagn og fjölga starfsmönnum í ráðuneytum. Ég bendi á að þá sé kannski skynsamlegt að taka starfsmenn úr ákveðnum stofnunum og það sé hægt að færa þá inn í ráðuneytin. Ég held að stofnanirnar hafi í raun fengið aukið vald og aukið fjármagn og hafi fengið svolítið að valsa um. Maður sér það best ef maður fylgist með fjölda starfsmanna þar í ýmsum ráðuneytum. Hvað varðar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur til að mynda Matvælastofnun þanist út en ef við horfum á lista eins og Norðmenn setja upp, þ.e. hvaða málefni eru undir í ráðuneytunum, mundi ég vilja sjá, af því að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson spurði um veikleikana, þessa þróun landbúnaðar og atvinnulífs, þ.e. landbúnað í sveitarfélögum, landbúnað umhverfismála og svæðastefnu og rannsóknir í landbúnaðarmatvælum. Hv. þingmaður spurði akkúrat um landbúnaðinn. Jarðir sem nýttar eru við landbúnað, jafnrétti í landbúnaði og lífræn matvælaframleiðsla, þetta er allt áhugavert og ég hefði viljað sjá ráðuneytið öflugra á öllum þessum sviðum. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það sé nokkuð sammerkt fyrri umræðunni um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir að mat þeirra sem tóku til máls um hana sé í grófum dráttum hið sama og hv. þingmaður setur fram, þ.e. að samstarfið við þær stofnanir og atvinnugreinar sem hér um ræðir sé mjög takmarkað og hefði betur verið lagt í vandaðri undirbúning að þeirri sameiningu sem hér er að stefnt þótt ekki væri nema til þess að menn hefðu sama skilning á því hvað fyrir lægi. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann hafi upplýsingar um það með hvaða hætti þetta samráð hefur átt sér stað ef það hefur þá átt sér stað. Við heyrum að þetta séu frekar fyrirmæli að ofan en að þetta sé sjálfsprottið innan úr atvinnugreinunum eða stofnununum sjálfum. Getur hv. þingmaður staðfest það með einhverjum hætti, 

Frú forseti. Það hefur svo sem komið ágætlega fram í máli hv. þingmanns, framsögumanns, og reyndar í mörgum ræðum að það er búið að vera heilmikið samráð eða við skulum segja að það sé yfirlýst stefna stjórnarmeirihlutans að stofna þetta atvinnuvegaráðuneyti. Það er hins vegar gegn vilja þeirra sem kallast hagsmunaaðilar í greininni. Sumir hafa notað það sem mjög jákvæð rök að þess vegna sé nauðsynlegt að breyta. Sumir líta á hagsmunaaðila sem eitthvað einstaklega neikvætt og að það verði alltaf að gera þvert á vilja þeirra. Aftur á móti hefur þessi starfshópur talað við fjöldann allan af fólki og ég veit að gestir komu á fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þeir komu reyndar ansi margir í senn og fengu ekki mikinn tíma og stundum komust menn ekki á þeim tíma sem þeir áttu og tilheyrðu kannski ákveðnum hópi og komu þá bara með einhverjum allt öðrum þannig að það skapaðist lítil umræða í nefndinni. 
             Ég held að lykillinn að breytingum sé samráð og að ná víðtækri samstöðu, ekki síst þegar innan við eitt ár er eftir af kjörtímabili viðkomandi ríkisstjórnar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég neyðist til þess að vekja enn og aftur athygli á því samt að um mjög vandaða undirbúningsvinnu er að ræða sem við horfum hér á afraksturinn af. Ég hlýt að minna hv. þingmann á að árið 2010 ákvað meiri hlutinn í allsherjarnefnd að lengri undirbúningstíma þyrfti vegna samráðs. Vísað var til umsagna og áherslna hagsmunasamtaka, að það þyrfti lengri tíma og betri undirbúning hvað varðaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðuneytið hins vegar. Þessu var frestað og farið í mjög viðamikla vinnu sem meðal annars fól í sér 15 fundi með fulltrúum 19 hagsmunaaðila og við erum með mjög vandaða og ítarlega greiningarvinnu fyrir framan okkur. Hv. þingmaður getur ekki hunsað þetta og látið eins og ekkert sé. En vegna þess að hann er mikill áhugamaður um vandaðan undirbúning af þessu tagi hlýt ég að spyrja, og vísa til viðamikilla breytinga sem fóru fram á Stjórnarráðinu á árinu 2007. Á hálfum mánuði, frá 31. maí til 13. júní, var því breytt á þann veg að félagsmálaráðuneytið tók yfir tryggingamálin, Hagstofan var flutt, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytin voru sameinuð og iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið var klofið upp. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann hvort umsagnir hafi verið mjög margar við breytingar á þeim lögum sem þá voru til umfjöllunar, hver hafi verið formaður allsherjarnefndar og framsögumaður nefndarálitsins sem hér var kynnt á kannski hálfri annarri síðu og hvort mikil greiningarvinna hafi legið þar fyrir. Ég fullyrði að hér er um mjög vandaðan, óvenjulega vandaðan, undirbúning að 

Hæstv. forseti. Ef hv. þm. Álfheiður Ingadóttir heldur að ég ætli að koma hér upp í pontu og fara að verja störf Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks vorið 2007  Hv. þingmaður segir að hér sé sérstaklega vandað til verka og því vil ég spyrja hvernig hún svari þeirri gagnrýni sem fram kom hjá fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, sem segir að þetta sé verst unna plagg um breytingar á Stjórnarráðinu sem hann hafi séð. Hvernig svarar hv. þingmaður því? Það væri nær að ræða það við hann en við mig sem kosinn var hér inn árið 2009. Ég hef ekki komið nálægt þeim breytingum sem hv. þingmaður er að vísa til, hvorki á árinu 2007 né þeim sex breytingum sem núverandi ríkisstjórn hefur gert á Stjórnarráðinu og hringlar í allt þetta kjörtímabil, allt fram til loka, og það án þess að ná um það víðtækri samstöðu til þess að breytingarnar skili einhverju. Til hvers er verið að breyta uppsetningu á Stjórnarráðinu? Er það ekki til þess að stjórnsýslan verði skilvirkari? Það var það sem stóð í þingmannaskýrslunni, það stóð þar. En það mun aldrei skila neinum árangri. Það sem er verið að fjalla um á vorinu 2012 á að taka gildi um haustið og síðan ætlar ríkisstjórnin að sitja hér í nokkra mánuði. Það mun ekki skila nokkrum árangri og þegar ekki er víðtæk samstaða, vegna þess að ekki hefur farið fram nægileg umræða um málið, hvorki við aðra stjórnmálaflokka né úti í samfélaginu, er líklegast að við nýja ríkisstjórn verði þessu öllu breytt. Og hvar er þá skilvirknin? Hún er ekki nein.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að Ríkisendurskoðun gaf undirbúningnum að síðustu breytingum í Stjórnarráðinu mjög góða einkunn og það þýðir ekkert að líta fram hjá því. Þessi ríkisstjórn ætlar náttúrlega að sitja mörg ár í viðbót þannig að hv. þingmaður þarf ekki að hafa áhyggjur af því að mikið verði hringlað með þetta eftir árið. Ég ætla ekki að fara að túlka skoðanir fyrrverandi hæstvirtra ráðherra á þeim breytingum sem gerðar eru á ráðuneytum sem þeir fara frá. Ég ætla ekki að gera það. En hv. þingmanni til upplýsingar vil ég segja að hér var rætt á árinu 2007, við þær breytingar sem ég nefndi á Stjórnarráðinu, og voru mjög viðamiklar, í innan við þrjár klukkustundir í þingsal um þær viðamiklu breytingar allar. Það lá engin greiningarvinna fyrir og hv. þm. Birgir Ármannsson, sem fór fyrir þeim breytingum, taldi þær vera mjög til bóta 

Hæstv. forseti. Ég hef haldið því fram í umræðu um þessi stjórnarráðsmál að í upphafi kjörtímabils sé það fullkomlega eðlilegt að ný stjórn sem komi að verkum vilji breyta Stjórnarráðinu til að koma áherslum sínum fram, ég hef sagt það. Ef það var gert í upphafi ársins 2007, í upphafi nýs kjörtímabils, held ég að það hafi verið í lagi. Ég ætla ekki að dæma um vinnubrögðin, ég var ekki þar þá og ætla ekkert að taka þátt í þeirri fortíðar- og þráhyggju sem hv. þingmaður virðist vera haldinn. Varðandi það að núverandi ríkisstjórn sitji hér í mörg ár 

Virðulegur forseti. Ég ætla að taka þátt í síðari umr. um þetta mál, um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Ég tók líka til máls við fyrri umr. og hélt kannski að málið kæmi ekki aftur til síðari umr., að menn mundu hætta við málið. Svo er ekki, þannig að mig langar að ítreka þau viðhorf sem ég hafði í fyrri umr. og fara aðeins yfir þá sögu sem Framsóknarflokkurinn hefur að baki í þessu. Það er alveg rétt sem hér kom fram í andsvörum áðan að auðvitað hafa verið gerðar breytingar á Stjórnarráðinu við og við og ég held að þær hafi yfirleitt verið til bóta. Framsóknarflokkurinn fór á sínum tíma í mikið starf innan flokksins um skipan Stjórnarráðsins. Sett var á fót heilmikil nefnd sem í voru fulltrúar allra kjördæma, tveir fulltrúar úr öllum kjördæmum. Fyrsti formaður í þeirri nefnd var Ólöf Vilhjálmsdóttir lögfræðingur og síðan tók Gísli Tryggvason lögfræðingur við nefndinni þegar Ólöf hvarf til starfa erlendis. Þessi nefnd vann heilmikið starf og skoðaði hvernig þessum málum var háttað erlendis, aðallega á Norðurlöndunum, og lagði fram tillögur til flokksins. Þær tillögur voru síðan samþykktar og urðu stefna Framsóknarflokksins. Ég hef kosið í umræðum um þetta, og þetta er ekki fyrsta umræðan sem við tökum í þinginu um breytingar á Stjórnarráðinu, að rifja þetta upp af því að mér finnst mikilvægt að halda sögunni til haga. Ég tel að unnið hafi verið gott starf að þessum málum í flokknum á sínum tíma - og það er ekki langt síðan - og ég tel að þær niðurstöður hafi verið mjög eðlilegar sem við komumst að þá. En hugmyndafræðin í niðurstöðum okkar var sú að það ætti að vera ríkisstjórn hvers tíma sem réði þessum málum alfarið, þ.e. það átti að vera hlutverk framkvæmdarvaldsins, hlutverk ríkisstjórnarinnar að skipa ráðuneytum og ákveða hvað félli undir hvert ráðuneyti en ekki löggjafans. Þarna átti að vera fullkominn aðskilnaður milli framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds. Við erum auðvitað ekki að ræða dómsvaldið hér heldur aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Þetta var alla vega niðurstaða okkar á sínum tíma og það voru fleiri tillögur eins þær að geta verið með aðstoðarráðherra, að stofna atvinnuvegaráðuneyti o.s.frv. Þannig að það er samhljómur í ýmsu sem ríkisstjórnin hefur verið að vinna að og þeirri stefnu sem Framsóknarflokkurinn samþykkti. Ég man að Samband ungra framsóknarmanna skoðaði þetta líka. Ungliðarnir í flokknum komust líka að því að stofna ætti atvinnuvegaráðuneyti, að þessi litlu ráðuneyti sem tengdust atvinnulífinu væru barn síns tíma, það ætti frekar að hafa eitt sterkt atvinnuvegaráðuneyti. Síðan hefur talsvert vatn runnið til sjávar og núverandi ríkisstjórn hefur gert nokkrar breytingar. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að halda til haga tímarammanum í þessu. Það er mín meginathugasemd við það að ég er ekki tilbúin til að styðja þær breytingar sem áætlað er að ráðast í núna hve seint þær eru fram komnar. Ég hef hins vegar stutt fyrri breytingar, bæði hjá fyrri ríkisstjórnum og núverandi ríkisstjórn, vegna þess að ég taldi þær til bóta. Ég vil nefna til dæmis þegar félagsmálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið voru sameinað í velferðarráðuneyti, það var mjög umdeilt. Ég tel að það hafi mjög til bóta og eftir þá reynslu sem margir hafa haft, vinnandi í þessum ráðuneytum, held ég að það séu gríðarleg samlegðaráhrif af því að sameina félagsmálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið eins og var gert í eitt velferðarráðuneyti. Það var talsverð spenna á milli ráðuneytanna og var um árabil þar sem málaflokkar sem viðkoma félagslegri þjónustu og heilbrigðisþjónustu liggja mjög þétt saman og þeir sem fóru með þessi ráðuneyti tókust oft á um verkefni sem lágu á hinu gráa svæði þarna á milli. Menn hafa gert ýmsar breytingar upp á síðkastið og það er ágætt að rifja það upp að árið 2007 var samþykkt að sameina sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið og Hagstofan var gerð að sjálfstæðri stofnun. Árið 2009 voru efnahagsmálin færð undir viðskiptaráðuneytið og heiti ráðuneytisins breytt og í ársbyrjun 2011 voru dómsmála- og mannréttindaráðuneyti og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti sameinuð í eitt innanríkisráðuneyti og heilbrigðis- og félags- og tryggingaráðuneyti sameinuð í eitt velferðarráðuneyti. Þetta var samþykkt í september 2010 og tók gildi í ársbyrjun 2011. Þetta var sem sagt gert á fyrri hluta kjörtímabils og er komið í gagnið og ég tel þetta hafa verið ágætisbreytingar. Núna eru við hins vegar að ræða um nýja skipan ráðuneyta ári fyrir kosningar. Það er mjög skammt til kosninga að mínu mati. Sumir kalla þetta korter í kosningar. Ég held að þetta sé mjög nálægt því að geta kallast korter í kosningar, það er eitt ár eftir af kjörtímabilinu og mjög miklar líkur á því að mínu mati að við taki ný ríkisstjórn hvernig sem hún verður saman sett, hvort hún verður tveggja flokka, þriggja flokka eða hvernig það skipast eru talsvert miklar líkur á því að sú nýja ríkisstjórn muni vilja skipa ráðuneytum með einhverjum sérstökum hætti miðað við hvernig tíðarandinn er og hvernig samfélagið breytist, samfélagið breytist ótrúlega hratt. Ég vil nefna það til dæmis, af því að ég er að draga það fram hve samfélagið breytist hratt, að það er að mínu mati, eins og Framsóknarflokkurinn sagði á sínum tíma, eðlilegt að ríkisstjórn hvers tíma skipi þessum málum en ekki löggjafinn. Þetta er hluti af framkvæmdarvaldinu, þetta er ekki hluti af löggjafarvaldinu sem fer fram í ráðuneytunum. Sem dæmi um miklar breytingar og dæmi um hve stjórnsýslan hefur verið rosalega lömuð gagnvart þeim breytingum og þeim nýjungum vil ég nefna ferðaþjónustuna. Gjaldeyristekjur okkar Íslendinga koma inn að meginstofni frá þremur atvinnugreinum. Það er stóriðjan sem er núna komin í fyrsta sæti, er búin að toppa sjávarútveginn, mig minnir að í kringum 20–21% af gjaldeyristekjunum komi frá stóriðju, sjávarútvegurinn er í öðru sæti skammt á eftir og hver er þriðja atvinnugreinin? Það eru ferðamálin, ferðaþjónustan sem er með í kringum 16–17% af gjaldeyristekjunum. Hvernig er stjórnsýslan gagnvart ferðaþjónustunni? Hún er bara hlægileg. Ég held að það sé rétt hjá mér að ein manneskja haldi utan um ferðaþjónustumál í ráðuneyti á Íslandi. Er þetta ekki stórkostlegt? Þetta er ótrúlega veikt. Við erum svo með stofnanir, Ferðamálastofu og fleiri stofnanir sem koma að þessu, en það er gríðarlega veikt hvernig stjórnsýslan sinnir ferðaþjónustunni, því miður. Við reynum að sinna hinu vel, það er meiri hefð fyrir því í orkumálunum, stóriðjunni og sjávarútveginum. Við erum með stórar stofnanir þar sem sinna þeim málum og ráðuneyti sem hefur haldið þétt utan um þann málaflokk, landbúnaðinn o.s.frv. En hvernig við skipum málum í ferðaþjónustunni er algerlega fráleitt að mínu mati. Það er allt of veikt og sýnir einmitt hvað við höfum verið óviljug til að breyta ráðuneytunum, stokka þau upp og gera breytingar í takt við tímann, í takt við tíðarandann og breytingar sem eiga sér stað í samfélaginu. Ég hef því séð ákveðið sóknarfæri til dæmis í því að koma upp atvinnuvegaráðuneyti og tel ekki að einblína eigi á umsagnir hagsmunaaðila í því sambandi. Ég ber mikla virðingu fyrir því að hagsmunaaðilar í landbúnaði og hagsmunaaðilar í sjávarútvegi vilji bara hafa þetta óbreytt meira og minna. Þeir hafa haft ákveðinn lobbíisma í gangi um árabil, þekkja starfsmenn í ráðuneytum, hafa mikið samstarf við þá, og vita hvað þeir hafa en vita ekki hvað þeir fá o.s.frv. Það er bara mannlegt að vilja halda í það. En það er ekki þar með sagt að ekki sé rétt að gera breytingar og ég hef séð ýmis tækifæri í breytingum á Stjórnarráðinu. Ég ætlaði hins vegar ekki að gera efnislegt innihald breytinganna sem nú eru boðaðar mikið að umtali. Sumt af því er ágætt, held ég, en ég vil gera mjög alvarlegar athugasemdir við tímasetninguna. Þó að ég hafi sagt fyrr í ræðu minni að ég telji að þetta sé verkefni ríkisstjórnar hverju sinni, hvaða flokkar sem í henni eru, hafði ég alla veg ekki hugmyndaflug í það að menn mundu fara í breytingar af þessu tagi svo skömmu fyrir kosningar. Þetta hlyti eðli málsins samkvæmt að eiga að gerast á fyrri hluta kjörtímabils þannig að menn væru að nýta sér ný ráðuneyti, nýja skipan mála til að koma málum áfram. Síðan mundu þeir pólitísku flokkar sem röðuðu upp ráðuneytum og málaflokkum undir þeim bera pólitíska ábyrgð á því hvernig lukkaðist til á kjörtímabilinu og þannig fengi sú breyting sem gerð var dóm hjá kjósendum. Það kemur á óvart að þessar breytingar komi svona seint fram. Líklega er hluti skýringarinnar að ákveðið var að fresta því að fara í ákveðnar breytingar af því að hagsmunaaðilar settu niður fótinn og líka hluti þingmanna þannig að þetta fór allt á eindaga. Ég held að réttast sé úr því sem komið er að gera ekki þessar breytingar núna, heldur bíða. Þetta er of seint fram komið og menn eiga að einbeita sér að öðrum málum úr þessu. Það er einungis ár eftir af kjörtímabilinu, mörg stórmál brenna á fólki sem að mínu mati væri æskilegt að taka góða umræðu um en ekki þetta. Ég tel að þetta mál brenni ekki á fólki. Ég held að þetta sé meira tæknilegt mál sem snýr að þinginu sjálfu og framkvæmdarvaldinu en fólk almennt hafi mjög takmarkaðan áhuga á þessu máli. Þetta snertir heimilin ótrúlega lítið og er allt of seint fram komið þó að færa megi rök fyrir því að sumar breytingarnar geti að mínu mati verið til bóta ef þær eru gerðar á fyrri hluta kjörtímabils en ekki svona seint. Líklega er ríkisstjórnin, og það er kannski eðli ríkisstjórna hverju sinni, búin að bíta það í sig að vilja haka við í stjórnarsáttmála sínum. Reyndar er ekkert um þetta í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar sem var gefin út 1. febrúar 2009 en fjallað er um þetta í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar er kafli um stjórnkerfisumbætur, talað er um að víðtækt samráð verði haft við starfsfólk, almenning og hagsmunaaðila og leitast verði við að skapa almennan skilning og samstöðu um nauðsyn þessara breytinga. Ekki er hægt að segja að mikil samstaða sé um þessar breytingar, þó er hugsanlegt að meiri hluti sé fyrir þeim á þinginu af því að mér skilst að Hreyfingin styðji þessar breytingar en stjórnarandstaðan er upp til hópa andsnúin breytingunum og alla vega tveir stjórnarþingmenn, held ég, ef ekki fleiri. Virðulegi forseti. Þetta mál er of seint fram komið og ætti ekki að afgreiðast úr þessu, við ættum að nota tímann í annað. Ég tel að of mikill tími fari í það miðað við það sem brennur á og að tímanum hefði verið miklu betur varið í aðra hluti. Ég ætla að grípa aðeins niður í nefndarálit meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það er gott að hv. formaður nefndarinnar, Álfheiður Ingadóttir, er viðstödd alla umræðuna. Það má alveg segja að ýmislegt er gott í þessu nefndaráliti, eins og ég hef rakið hér, þessar breytingar, sumt af því er ágætt. Þar kemur fram að Ríkisendurskoðun hafi gert skýrslu um sameiningu fjögurra ráðuneyta í tvö 1. janúar 2011 og það sé álit Ríkisendurskoðunar að vel hafi verið staðið að flestum þáttum við undirbúning og framkvæmd sameiningarinnar. Hins vegar sé of skammur tími liðinn til að leggja megi mat á þær breytingar sem orðið hafa við sameiningu og tilfærslur verkefna milli ráðuneytanna á árunum 2009–2012. Síðan segir: „Meiri hluti nefndarinnar telur því mikilvægt að forsætisráðuneytið láti vinna stöðumatsskýrslu eigi síðar en á árinu 2014 eins og fram kemur í athugasemdum með tillögunni.“ Þá erum við komin langt inn á næsta kjörtímabil. Það er svo sem ágætt að meta stöðuna en þetta vekur mann enn til umhugsunar um að það sé of seint í rassinn gripið, slíkt á að gera á fyrri hluta kjörtímabils, helst ekki á miðju kjörtímabili og alls ekki á seinni hlutanum, hvað þá ári fyrir kosningar. Það gengur ekki. Síðan vil ég, virðulegi forseti, nýta síðustu mínútur mínar í að koma inn á styrk ráðuneyta, af því að stundum er talað um Alþingi sé eiginlega lamað, ráðuneyti ráði hér öllu og séu sterk og ég veit ekki hvað. Þetta er alrangt, ráðuneytin eru ekki sterk því miður, það væri betur að þau væru það. Um það má lesa til dæmis í svari hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, sem var hæstv. viðskiptaráðherra fyrir hrunið. Hann lýsir því þegar hann sendir sína hlið mála til rannsóknarnefndar Alþingis um efnahagshrunið, hann lýsir því þegar hann tók við ráðuneytinu og hvernig það var í stakk búið til að sinna þessum málum. Þar voru örfáir starfsmenn og sá sem var með lengsta starfsreynslu, ég man ekki hver hún var en það voru einhverjir mánuðir, og þetta ráðuneyti átti að fara með ótrúlega mikla málaflokka og bera gríðarlega ábyrgð. Ráðuneytin eru veik og væri nær að styrkja þau, m.a. með sameiningu. Ég tel að sameina eigi ráðuneyti yfir heildina, þau séu of mörg og of lítil almennt séð. Það á að styrkja þau, það á að fjölga starfsfólki í ráðuneytunum jafnvel á kostnað undirstofnana. Við erum með undirstofnanir sem eru miklu stærri en ráðuneytin sjálf. Það gengur að mínu mati ekki upp. Ráðuneytin eiga að vera leiðandi og halda meðal annars utan um stefnumótun bæði fyrir ráðherra og þing, ef þingið vill fallast á þá stefnumótun sem þar fer fram. Allt tal um sterk ráðuneyti er bara á sandi byggt. Ég vil taka svolítið upp hanskann fyrir starfsfólk ráðuneytanna af því að þar er að mínu mati unnin mjög góð vinna og þar er ekki kastað til höndunum eins og stundum hefur verið gefið í skyn í ræðustól Alþingis. Það er alls ekki þannig. Starfsfólk ráðuneytanna stendur sig að mínu mati mjög vel, það er of fátt og það ber að styrkja ráðuneytin. Ég heiti á næstu ríkisstjórn, hvernig sem hún verður saman sett, að taka það alveg sérstaklega til skoðunar að styrkja ráðuneytin með mannafla, með fólki sem hefur faglega sýn á málin og ef ekki er hægt að hafa bæði sterkar stofnanir og sterk ráðuneyti eigi að veikja stofnanirnar á kostnað ráðuneytanna, sem sagt að styrkja ráðuneytin og veikja stofnanirnar á móti ef ekki finnst fjármagn til að gera hvort tveggja. Lokaorð mín verða þessi: Ég tel að það sé hlutverk ríkisstjórnar á hverjum tíma að ráða skipan ráðuneyta. Fyrst svona stutt er í kosningar tel ég hins vegar að við eigum ekki að nota tímann í þetta mál, það eigi að hafna þessu máli. Næsta ríkisstjórn á að raða upp ráðuneytum eins og hún kýs - löggjöfin er reyndar þannig núna að það þarf að stimpla það hér - þetta var sáttatillaga sem meðal annars sú er hér stendur lagði fram ásamt hv. þingmönnum Eygló Harðardóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Margréti Tryggvadóttur, og þess vegna erum við að ræða þetta hérna yfirleitt. En ég hafði ekki hugmyndaflug í að sjá það fyrir mér að við værum að fara í breytingar af þessu tagi svo skömmu fyrir kosningar eins og hér er lagt upp með.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir mjög góða og yfirgripsmikla ræðu. Ég er sammála grunnafstöðu hennar til ráðuneytanna, að það eigi að vera á verkefnaskrá ríkisstjórnar hvers tíma en ekki löggjafans að skipa verkum innan ríkisstjórnar og að styrkja þurfi ráðuneytin. Það veldur mér verulega miklum vonbrigðum að hv. þingmaður skuli líta fram hjá ástæðunum að baki því að þetta mál kemur ekki fram fyrr. Það er í fyrsta lagi krafa um betri undirbúning og betri greiningarvinnu varðandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og hins vegar nauðsynin á því, að fenginni reynslu af efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, að styrkja og samræma almenna hagstjórn og fjármálastarfsemi í landinu. Mér finnst ekki nægilega 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni að það er réttast að mínu mati að ríkisstjórn hvers tíma skipi málum í ráðuneyti, hvaða málaflokkar heyri undir hvert ráðuneyti, hve mörg þau eru o.s.frv. Það á hins vegar ekki að gera það svona seint á kjörtímabilinu. Það getur ekki verið eðlilegt, það getur ekki verið praktískt, svo maður noti það orð. Ég sé hins vegar í nefndarálitinu og man auðvitað eftir þeirri umræðu sem hér átti sér stað, að núverandi ríkisstjórn bakkaði út úr málunum. Hún ætlaði að gera þessar breytingar en bakkaði og ákvað að bíða og fara í meiri vinnu, það er alveg rétt. Þess vegna lenda málin í þeim farvegi að koma svona seint fram. En það var líka meðal annars vegna mikillar gagnrýni sem kom fram. Ég tel að það eigi ekki að klára þetta mál 

Frú forseti. Ég vona að þetta sé í síðasta sinn sem löggjafinn hlutast til um verkaskiptingu við ríkisstjórnarborðið. Ég tel eins og hv. þingmaður að hún eigi heima á borði ríkisstjórnarinnar einnar. Ég er hins vegar alls ekki sammála hv. þingmanni um að of seint sé að hrinda í framkvæmd breytingum, vegna þess að þær hafi þurft meiri undirbúning og vandaðri undirbúning, betri greiningarvinnu eins og liggur fyrir. Í öðru lagi leiddi hrunið í ljós, eins og hv. þingmaður benti á, verulega mikla veikleika í stjórnsýslu og stofnunum sem tengdust hagstjórn og fjármálamarkaðnum. Þau viðbrögð að búa til efnahags- og viðskiptaráðuneyti 

Virðulegur forseti. Ef þetta á að vera í síðasta skipti sem löggjafinn hlutast til um uppröðun verkefna ráðuneyta og heiti ráðuneyta þá þarf að breyta lögum.  Okkur greinir á um þetta, virðulegi forseti. Ég tel að málið sé of seint fram komið og ekki eigi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar að bera upp við hv. þingmann. Í fyrsta lagi, þegar við vorum að ræða stjórnarskrárbreytingarnar 2010, fannst mér að minnsta kosti vera töluverður samhljómur um að fara í þá breytingu að ráða inn í Stjórnarráðið í heild sinni en ekki inn í einstaka ráðuneyti, til þess að fá faglegra og betra starf, sú breyting væri ákveðið skref í þá átt. Ég kalla eftir afstöðu hv. þingmanns til þess. Í öðru lagi var líka rætt um, og mér fannst ákveðinn samhljómur um það, að þegar nýir ráðherrar kæmu í ráðuneytin hefðu þeir ákveðinn fjölda aðstoðarmanna með sér, hvort sem þeir væru tveir, þrír eða fjórir. Síðan þegar þeir færu tækju þeir aðstoðarmennina með sér. Mig langar að kalla eftir afstöðu hv. þingmanns til þessara tveggja atriða.

Virðulegur forseti. Fyrri spurningin er hvort ráða eigi inn í Stjórnarráðið í heild sinni en ekki inn í einstök ráðuneyti. Ég hef ekki skoðað það sérstaklega. En þegar menn ráða í stöðu í Stjórnarráðinu eða í ráðuneyti eru menn yfirleitt að leita að einhverri faglegri þekkingu. Ég hef tilhneigingu til að halda svolítið í það að menn ráði inn í ákveðin ráðuneyti, en kannski er svo sem praktískara að ráða í Stjórnarráðið, ef verið er að gera miklar breytingar á fjögurra ára fresti, bara til að geta haldið utan um mannaflann. En ég hef ekki skoðað þetta mikið. Varðandi hitt hef ég mun sterkari skoðanir á því, það að þegar nýr ráðherra kemur inn geti hann tekið með sér ákveðinn fjölda aðstoðarmanna og tekið þá svo með sér aftur þegar hann fer. Ég er svolítið hlynnt því. Það er vegna þess að núverandi fyrirkomulag er þannig … 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin og fagna því að hv. þingmaður tekur undir þá skoðun sem var almenn, ég held ég fari rétt með að það var samhljómur um það og þvert á flokka, að ráðherra kæmi inn með aðstoðarmenn og síðan færu þeir út með honum. Hv. þingmaður ræddi það ítarlega í upphafi ræðu sinnar að töluvert starf hefði verið unnið í Framsóknarflokknum, í grasrótinni, einmitt um það hvernig best væri að skipa Stjórnarráðið. Hv. þingmaður sagði, ég held að ég hafi tekið rétt eftir, að tekið hefði verið jákvætt í það að vera með aðstoðarráðherra. Mig langar að biðja hv. þingmann um að fara aðeins betur yfir það vegna þess að ég er reyndar hlynntur því að skoða það mál. Ég hef sagt það áður að ég tel að þá umræðu eigum við einmitt að þroska og ræða þetta á eðlilegum grunni, og ég bið hv. þingmann að fara aðeins betur yfir það.

Virðulegur forseti. Varðandi aðstoðarráðherra er það þannig að þegar ráðuneytin stækka og verða öflugri fyrir vikið, getur verið mjög æskilegt að taka inn aðstoðarráðherra sem sinnir ákveðnum málaflokkum sérstaklega. Þá er viðkomandi stjórnarflokkur að leggja áherslu á slík mál. Þetta sjáum við á Norðurlöndunum og er mikið stundað og er að mínu mati frekar snjallt. Þetta tengist líka svolítið hinni spurningunni um að taka inn ákveðinn fjölda aðstoðarmanna með ráðherra, sem fara síðan með honum þegar hann hverfur úr embætti. Það má eiginlega segja að við séum nánast með það fyrirkomulag í reynd í dag. Menn kalla það bara öðrum nöfnum. Menn ráða í verkefni fólk sem kemur inn í gegnum pólitískt bakland, oft með einhverja þekkingu inn í viðkomandi stjórnmálaflokki, og síðan þegar verkefnið er búið er það framlengt, það er kannski kallað eitthvað annað o.s.frv. Í reynd er þetta kerfi meira og minna komið á. Ég held að það sé eðlilegra að kalla 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir efnislega og ágæta ræðu. Það er athyglisvert að hún lýsti afstöðu sinni til þingsályktunartillögunnar um breytingar á ráðuneytum út frá tímaramma fyrst og fremst en gerði ekki efnislegar athugasemdir, að ég heyrði, við einstök atriði í tillögunni, ólíkt því sem ýmsir aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa fyrst og fremst verið uppteknir af. Hún lýsti líka þeirri afstöðu að eðlilegt væri að stjórnvöld á hverjum tíma hefðu fullt frelsi til að stýra þessum málum. Maður spyr þá í framhaldi af því: Af hverju er verið að binda það frelsi við tímamörk? Breytir engu ef gera þarf brýnar breytingar í ljósi breyttra aðstæðna sem koma upp í samfélaginu hverju sinni, hvort sem við horfum til auðlindamála og umræðunnar sem snýr að þeim, atvinnumála eða efnahagsmála?

Virðulegi forseti. Þetta er rétt, ég geri ekki miklar athugasemdir við efnislegt innihald málsins heldur aðallega við tímarammann. Ég tel jafnvel, fyrst þetta mál kemur fram svona seint, að ef löggjöfinni verður breytt megi skoða það að binda þessar breytingar, þetta frelsi ríkisstjórnarinnar til að gera þær, við fyrri hluta kjörtímabils. Ég tel að ekki sé æskilegt að gera svona breytingar svona seint á kjörtímabilinu, að minnsta kosti ekki ári fyrir kosningar. Ég tel ekki að hlutirnir breytist svo hratt í samfélaginu að eðlilegt sé að gera svona breytingar rétt fyrir kosningar. Ég tel að þær eigi að gera í upphafi kjörtímabils þegar ríkisstjórn með nýja stefnuskrá, nýjan stjórnarsáttmála, tekur við. Það eigi að aðlaga ráðuneytin að því, en ég tel ekki eðlilegt að gera slíkar breytingar 

Virðulegi forseti. Það sem ég er kannski að kalla eftir varðandi afstöðu hv. þingmanns er hvort hún líti svo á að það að horfa til tímarammans í þessum efnum sé fortakslaust, og einnig hvort ekki sé eðlilegt að öll stjórnsýsla sé í sískoðun. Ég nefni þetta vegna þess að í þingsalnum eru meðal annarra hv. þingmaður og fleiri sem hafa unnið í langan tíma að sveitarstjórnarmálum. Sveitarfélögin hafa verið mjög meðvituð um að nauðsynlegt sé að hafa breytingaferli í gangi í stjórnsýslunni þar og binda sig ekki við tímaramma. Margir hafa talað einmitt á þeim nótum að öll stjórnsýsla eigi að vera í sískoðun. Hver er þá munurinn varðandi stjórnsýsluna sem við þekkjum í sveitarstjórnarstiginu og þá sem snýr að framkvæmdarvaldi?

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég bind mig við tímaramma, það er hárrétt. Ég spyr á móti hv. þm. Lúðvík Geirsson: Er eðlilegt að gera breytingar, 

Forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður ræddi um starfsmenn Stjórnarráðsins og stöðu þeirra í þeirri orrahríð sem leiðir af breytingum á stjórnkerfi. Ég tek undir orð hv. þingmanns um að innan Stjórnarráðsins starfar mjög margt af hæfu og góðu fólki. Það fer hins vegar ekki hjá því að hluti af svona stórum breytingum eins og hér um ræðir kallar á mikið álag ofan á önnur verkefni. Ég spyr hv. þingmann þeirrar spurningar hvort það geti ekki hugsanlega verið hluti af skýringunni á því að hv. þingmaður leggst gegn þessari tímasetningu, að gera svona miklar breytingar tiltölulega skömmu fyrir kosningar, að álag í stjórnsýslunni er töluvert mikið, í ljósi þeirra breytinga sem þegar hafa verið gerðar og ekki síður í ljósi þeirra verkefna sem þar er við að fást. Hlýtur það ekki líka að vigta inn í mat hv. þingmanns þegar hún leggst gegn málinu eingöngu á grunni tímarammans?

Virðulegi forseti. Jú, ég tel að það sé hluti af mótstöðu minni við að gera breytingar svona seint. Þegar svona breytingar eru gerðar í ráðuneytunum, málaflokkar færðir til, ráðuneyti sameinuð o.s.frv., fer allt á flot. Þetta eru embættismenn, yfirleitt kraftmiklir, duglegir og búnir að koma sér fyrir í störfum sínum og svo fer allt á fleygiferð af því að það er verið að breyta. Það er bara í mannlegu eðli að slíkar breytingar eru mjög streituvekjandi og skapa mikið álag þannig að það er ekki æskilegt að gera þær oftar en þegar virkilega er þörf fyrir og helst ekki svona skömmu fyrir kosningar þegar mikið álag er líka á stjórnsýslunni almennt. Það er hárrétt ályktun hjá hv. þingmanni að hluti af minni andstöðu við að gera þessar breytingar er hvaða áhrif þær hafa á starfið í ráðuneytunum almennt.

Forseti. Ég hjó einnig eftir því hjá hv. þingmanni að hún léði máls á þeirri hugsun eða umræðu um aðstoðarmenn eða fleiri aðstoðarráðherra o.s.frv. Ég set sjálfur allnokkurn fyrirvara við þá hugsun í ljósi þess hver viðfangsefni Stjórnarráðsins eru. Ég er fremur hallari undir það að hafa þetta í minni einingum og ríkari ábyrgð á forstöðumanni hverju sinni, þ.e. ráðherra. Ég leyfi mér að kalla eftir því hvaða ávinning hv. þingmaður sér af því að ráða inn fleiri og fjölga þar með í stjórnarteyminu í viðkomandi ráðuneyti. Maður getur séð fyrir sér að ef við steypum saman ótal stofnunum í stærri einingar og fjölgum þar með bara yfirmönnum og ábyrgðinni, yrði stundum ákveðin skörun verkefna og boðleiðir yrðu lengri, heldur en ef yfirmaðurinn væri einn og línurnar beinni í ákvarðanatöku.

Virðulegi forseti. Ég er á því að þetta hafi ekkert með forstöðumenn að gera. Auðvitað þurfa þeir alltaf að vera öflugir, þetta hefur ekkert með það að gera. Ég er ekki á því að aðstoðarráðherrar eða fleiri aðstoðarmenn muni flækja ferlið við að ná til ráðherra. Þvert á móti. Ég held að það geti einfaldað ferlið og ég held að það geti verið til aðstoðar fyrir ráðuneytin, bæði fyrir embættismenn ráðuneyta og þá sem eru í hagsmunatengslum við ráðuneytin úti í bæ, ef svo má að orði komast. Ég held að þetta geti einfaldað alla aðkomu að ráðherranum, þ.e. aðalráðherranum ef við getum orðað það þannig, og létt ákvarðanatöku. Það er rosalega slítandi fyrir embættismenn í ráðuneytum þegar þeir ná ekki góðu sambandi við ráðherrann í ráðuneyti sínu. Þeir þurfa jafnvel stundum að bíða svo vikum skiptir eftir ákvarðanatöku og eru á meðan í óvissu um hvert skuli stefna. Ég held að það að taka fleiri aðstoðarmenn inn eða aðstoðarráðherra geti létt ferlið og verði af því sparnaður 

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem felst í stuttu máli í því að fækka á ráðuneytum úr tíu í átta. Hér hafa komið fram mismunandi sjónarmið um hvort málið sé vel unnið eða illa. Ég verð að viðurkenna það fyrir mitt leyti að mér finnst þetta mál ekki nægilega vel unnið og hefði verið skynsamlegra að gera það með öðrum hætti. Ég vil líka taka undir það sem kom ítrekað fram í ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, að ekki er æskilegt að gera slíkar breytingar í lok kjörtímabilsins. Ég er hins vegar sammála því að hver og ein ríkisstjórn sem starfar í landinu, hvernig sem hún er skipuð, á auðvitað að hafa um það að segja hvernig menn byggja upp Stjórnarráðið. Ef viðkomandi ríkisstjórn vill leggja meiri áherslu á einhvern ákveðinn málaflokk umfram annan þá verður hún auðvitað að gera það á þann hátt að leggja meiri þunga á þann málaflokk í ráðuneytinu. Þess vegna er ég algerlega sammála því sem kom fram áðan að auðvitað er æskilegast og vænlegast að gera það í upphafi kjörtímabils. Þær breytingar sem við erum að fara í núna eiga að taka gildi 1. september og þá eru örfáir mánuðir eftir af kjörtímabilinu. Ég leyfi mér að fullyrða að ekki verði komin mjög mikil reynsla á þær breytingar þegar kjörtímabilinu lýkur. Síðan kemur að sjálfsögðu ný ríkisstjórn og þá mun hún hugsanlega ekki geta metið það allt og vill gera hlutina allt öðruvísi. Þess vegna tel ég að það hefði verið skynsamlegra, ég held að ekki sé hægt að deila um það, að reyna að vinna málið í meiri sátt þvert á flokka, þ.e. þverpólitískt, eins og stundum er sagt eða oft, til að ná samstöðu um málið. Það hefði verið farsælast. Þá vil ég líka koma inn á það sem ég tel mikilvægt, þ.e. hvernig framkoman er - ég veit ekki hvort það er rétta orðið, hvort of sterkt er til orða tekið, ég held ekki - gagnvart því ágæta og góða fólki sem vinnur í ráðuneytunum. Þegar hugmyndir koma fram um að sameina einhver ráðuneyti skapast að sjálfsögðu ákveðin óvissa og hugsanlega upplausn í ráðuneytunum gagnvart því hver staðan er í raun og veru hjá viðkomandi starfsfólki og það finnst mér ekki sanngjarnt. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að ráða eigi inn í Stjórnarráðið, þ.e. við eigum að stíga lengra og ráða inn í Stjórnarráðið en ekki inn í einstaka ráðuneyti og reyna að búa Stjórnarráðið í þann farveg að meiri festa sé í Stjórnarráðinu svo að við séum ekki endalaust í einhverjum hrókeringum á hverjum tíma sem ný ríkisstjórn tekur við eða jafnvel oft á kjörtímabili, eins og verið er að gera núna. Ég held að það væri farsælast. Við yrðum auðvitað að þróa þetta lengra og stíga þau skref sem ég tel mikilvægt að gera samhliða þessum breytingum til að skapa meiri ró í stjórnsýslunni. Þá væri það þannig að þegar ráðherrarnir kæmu mundum við koma okkur saman um það hvort talan yrði tveir, þrír eða fjórir, það skiptir kannski ekki öllu máli. Menn þyrftu bara að ræða það og það gæti jafnvel verið mismunandi eftir ráðuneytum, stór ráðuneyti hefðu þá kannski meira svigrúm til að ákveða það og svo koll af kolli. Það er umræða og rökræða sem við þyrftum að taka. Aðstoðarmenn kæmu þá með ráðherranum inn og færu svo með honum aftur og við þyrftum ekki að pexa og rexa um það. Við þekkjum öll klækina í kringum það, eða aðferðafræðina er kannski réttara orðið, að þegar viðkomandi ráðherra kemur inn er hann með einn aðstoðarmann og svo er þessi fenginn í verktöku og annar í hitt og þetta. Þetta er ekki að byrja núna. Þetta hefur verið svona mjög lengi. Mér finnst að við þurfa að þróa rökræðuna og umræðuna um það hvernig við viljum búa um Stjórnarráðið í heild sinni og reyna að ná þverpólitískri samstöðu um það með hvaða hætti við sjáum það. Ég hlýt að líta þannig á og lít þannig á að það sé markmið allra, alveg sama í hvaða flokki þeir starfa, að reyna að styrkja stjórnsýsluna. Það hlýtur að vera markmiðið. Það gefur augaleið, ég ætla engum annað. Þetta teldi ég að væri umræðuvettvangur og ég sakna þess að hafa ekki farið í þann farveg núna í þessari þingsályktunartillögu. Ég tel að það hefði kannski verið hægt ef við hefðum dregið stjórnarandstöðuna að þessu máli. Auðvitað tala ég ekki fyrir hönd allrar stjórnarandstöðunnar, ég get ekkert fullyrt um það hvort hún  Það góða fólk sem starfar í stjórnsýslunni á það skilið frá okkur að við komum vel fram við það. Við getum líka velt því fyrir okkur og það er bara reynslan og er ég ekki búinn að sitja lengi á þingi, en hún segir okkur að til dæmis á árinu 2009 og það er jafnvel enn þann dag í dag, að það er mismunandi álag í ráðuneytunum. Þær aðstæður geta komið upp í hvaða ráðuneyti sem er að æskilegt væri að geta fært til fólk innan ráðuneytisins til að létta á því álagi sem myndast hugsanlega í öðru ráðuneyti. Þetta er mjög illframkvæmanlegt í dag. Ég hef oft hugsað til þess góða fólks sem starfar í fjármálaráðuneytinu þegar við erum að vinna við fjárlög, fjáraukalög og það allt saman, það fólk er nánast allan sólarhringinn í vinnunni, er að koma á fund í nefndum eldsnemma á morgnana, í hv. fjárlaganefnd seint á kvöldin, á sunnudögum og laugardögum. Það væri æskilegra að minna álag væri í einhverju ráðuneytinu og hugsanlega væri borð fyrir báru að reyna að létta á álaginu og vinna þetta sem heild í Stjórnarráðinu. Mér finnst að við þurfum að taka dýpri rökræðu um þetta án þess að setja málið alltaf í þann farveg að það er í raun og veru strandað áður en við byrjum að ræða það í einhverri eðlilegri rökræðu. Það eru alltaf skiptar skoðanir en mín reynsla hefur verið sú að þegar fólk hefur skiptar skoðanir um mál og getur sest niður og farið í rökræður um það þá fæst yfirleitt skynsamlegasta niðurstaðan. Við ræddum þetta árin 2010 og 2011 og það kemur reyndar fram í meirihlutaálitinu að nú sé heimilt í raun og veru að fara þá leið að ráða hugsanlega aðstoðarráðherra. Ég verð að segja, virðulegi forseti, og segi það enn að ég er mjög hlynntur að taka rökræðu um þetta mál, ég er mjög hlynntur því. Sumir hv. þingmenn hafa lýst efasemdum um það. Ég hef líka ákveðnar efasemdir en ég sé mjög marga pósitífa hluti þar og ég vil að við rökræðum málið og skoðum hverju það geti skilað. Ég verð líka að segja, virðulegi forseti, í ljósi þess að nú er búið að sameina og búa til tvö risaráðuneyti, innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið, að álagið á hæstv. ráðherra er oft og tíðum allt of mikið að mínu mati. Ég hræðist stundum að svo sé. Og það viðkemur ekkert þeim einstaklingum sem gegna þeim embættum. Það skiptir í rauninni engu máli hver það er, það má ekki skilja mig þannig að þetta snúi að þeim einstaklingum sem eru núna, þá missum við einmitt sjónar á þessu, þ.e. að færa ákvörðunarvaldið frá þjóðkjörnum einstaklingum yfir til embættismannanna eða starfsfólks ráðuneytanna. Ég er mjög hlynntur því og mér finnst að við ættum að taka rökræðu um það og ræða á skynsamlegum nótum kosti þess og galla að vera með aðstoðarráðherra. Mér finnst líka oft og tíðum  Þegar ný ríkisstjórn er mynduð byrja menn á að reyna að raða inn í ríkisstjórnina og það þarf að koma þessu og hinu fyrir og koll af kolli, við þekkjum þetta allt saman. Þetta er bara svona. Oft þarf að fjölga eða fækka ráðuneytum og alla vega. En við skulum reyna að koma Stjórnarráðinu, auðvitað er skynsamlegast að hafa það einhvers staðar nálægt þinginu eða á þessu svæði vegna þess að fólk kemur mjög mikið í þingið og til nefndasviðs, reynum að stytta ferðaleiðirnar. Röksemdirnar sem ég er mjög hrifinn af gagnvart því að hafa aðstoðarráðherrana eru þær að ef við ætlum að skipta upp ráðuneytunum, fjölga eða fækka ráðherrum, þyrftum við ekki alltaf að færa til í húsnæði. Tökum sem dæmi velferðarráðuneytið, þar er einn ráðherra. Síðan tekur næsta ríkisstjórn þá ákvörðun vilja skipta því upp og hafa hugsanlega tvo ráðherra, þá væri hægt að fara þá leið og hafa aðstoðarráðherra og þá yrði ráðuneytið um kyrrt. Ég held að þetta sé ákveðinn grunnur sem við ættum að feta okkur inn á og reyna að ræða en því miður er það þannig að málin stranda einhvers staðar áður en við fáum einhverja vitræna umræðu. Ég hef oft hugsað; af hverju er það þannig? Og í raun og veru skil ég ekki af hverju það er þannig. Af hverju þarf að setja þetta allt saman í þennan farveg? Af hverju skyldi ég vera að tala á þennan hátt? Það er vegna þess að ég sit í hv. fjárlaganefnd. Þar ræðum við mikið og höfum miklar áhyggjur af ríkisfjármálunum. Ekki er deilt um það þvert á flokka hversu mikilvægt er að ná þeim í höfn, hætta að borga vexti og reyna að nota það í aðra uppbyggingu, hlúa að innviðum samfélagsins. Ekki er deilt um það. En þá er það þannig að kostnaðurinn við breytingarnar sem var farið í 2010 og 2011 - þá er ég eingöngu að ræða um húsnæðiskostnaðinn - var 243 millj. kr. sem fylgdi þessum breytingum og þessum tilfærslum. Þá var reiknað með að sá kostnaður mundi verða 160 millj. kr., hann endaði í 243 millj. kr. Núna er gert ráð fyrir og ég hlýt auðvitað að gagnrýna það að ekki liggi fyrir kostnaðarmat hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um þessar breytingar, reyndar kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að gert sé ráð fyrir að breytingarnar verði frá 125 milljónum upp í 225 milljónir eftir því hvaða leið er farin og hvaða afstaða er tekin þegar menn fara í þessa vegferð. Segjum að þetta hækki um 25 millj. kr. frá hærri tölunni - við skulum bara vera sanngjörn eða mér finnst ég vera sanngjarn þegar ég segi þetta, ekki er víst að allir séu sammála því - þá erum við í raun með þessum síðustu tveimur breytingum á Stjórnarráðinu búin að fara með í kostnað sem snýr að húsnæði um 500 millj. kr.  Af því að ég nefndi setu mína í fjárlaganefnd og umræðu um kostnað sem fylgir þessu, að þegar við erum á fundum í hv. fjárlaganefnd sem stýrt hefur verið af þremur formönnum, þá hefur okkur tekist í langflestum tilfellum í gegnum tíðina - að mér finnst alla vega, og nánast þá undantekningartilfelli ef það hefur ekki tekist - að ræða málin faglega. Við í nefndinni höfum nánast yfirleitt losnað við að taka málin út frá pólitískum debatt, við getum tekið pólitískan debatt hér í þingsalnum, en við höfum að mínu mati náð að vinna á faglegum nótum. Vissulega eru skiptar skoðanir gagnvart málum og því öllu saman en málin eru rædd á faglegum grunni. Það sem ég hlýt líka að spyrja um er hvort ekki væri æskilegra að það lægi til dæmis fyrir hvar einstakar stofnanir verði vistaðar. Ég átta mig ekki á hver niðurstaðan verður. Ég tel því augljóst að þetta þurfi að vinna betur. Auðvitað þyrfti það að liggja alveg fyrir, að sú vinna væri búin og þá þyrftu menn ekki að vera að geta í einhverjar eyður með það. Það lægi fyrir. Þetta er það sem við viljum gera. Svona viljum við hafa það og það er bara klárt. Auðvitað væru vinnubrögðin mun betri ef það lægi fyrir. Svo vil ég koma aðeins inn á eitt atriði. Menn hafa deilt um þetta mál og sitt sýnist hverjum en maður getur ekki annað en staldrað við ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar við fyrri umr. þar sem hann hélt því fram - ég fékk engin viðbrögð við því, alla vega ekki sem ég náði að festa hönd á - að vinnan við málið væri alveg með ólíkindum, og eins og hann orðaði það, ef ég man rétt, að ekki væri einu sinni reynt að færa rök fyrir því hvers vegna farið væri í þessar breytingar, og það snýr aðallega að efnahagsráðuneytinu. Mér finnst að það sé atriði sem við verðum að taka alvarlega. Og það segir svolítið um málatilbúnaðinn að það skuli koma svona seint inn í þingið, vegna þess að málið er ekki unnið nógu langt, að mínu viti. Ef málið væri að koma núna inn í þingið og búið væri að fara fram víðtækt samráð og samvinna um það og kannski ekki miklar pólitískar deilur, þá væri ekkert að því að málið kæmi seinna inn í þingið. Ég verð þó að segja í lokin, virðulegi forseti, að ég held að okkur sé hollt að draga andann aðeins og kannski helst mér væntanlega, ég er oft ef til vill ekki nógu nærgætinn í orðavali, því að fram hefur komið að hv. þm. Jón Bjarnason væri að halda því fram að markmiðið væri að veikja sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst svona ummæli dapurleg eins mikið og ég er á móti Evrópusambandinu. En mér finnst það mjög dapurlegt að halda því fram og saka einhvern hv. þingmann um að þetta sé ákveðið markmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir framsögu hans. Þar sem viðkomandi þingmaður á sæti í fjárlaganefnd og ég hef verið varamaður þar þá langar mig til að spyrja hann hvað honum finnist um að þessi sameining feli ekki í sér neina hagræðingarkröfu fyrir ríkissjóð heldur er tiltekið sérstaklega í þingsályktunartillögunni að ekki eigi raunverulega að spara heldur bara sameina ráðuneyti. Til að við áttum okkur á umfanginu á þeim stofnunum sem liggja að baki nýju atvinnuvegaráðuneyti þá eru í iðnaðarráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti, sem verður umhverfis- og auðlindaráðuneyti, samtals 1.255 starfsmenn, þ.e. í ráðuneytum og undirstofnunum. Til dæmis er 131 starfsmaður á Veðurstofu Íslands. Hefði ekki verið skynsamlegt að gera gangskör að því að skoða hvernig hægt er að sameina 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður nefndi, af því að hún sæti í hv. fjárlaganefnd, að ekki lægju fyrir nein áform um sparnað. Ég kom inn á það í ræðu minni að ég hefði talið æskilegt að fá umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þó að vikið sé að þeim tölum í meirihlutaálitinu. Ég held að við þurfum líka að hugsa þetta á þeim nótum að Ríkisendurskoðun er búin að gefa út skýrslu sem segir að í gegnum tíðina hafi nefnilega oft verið gert miklu meira úr sparnaði en var raunhæft að gengi eftir. Í 85% tilfella, samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar, var markmiðunum um sparnað ekki náð. Ég held því að oft og tíðum hafi mál verið keyrð í gegnum þingið með áformum um einhvern sparnað sem var ekki raunhæfur. Við verðum líka að taka það með í reikninginn þegar við ræðum þessa hluti.

Virðulegi forseti. Er þingmaðurinn þar með að segja að vegna þess að það hefur komið fram hjá Ríkisendurskoðun að raunverulegur sparnaður náist ekki þegar markmið þar um séu sett af þinginu þá sé ríkisstjórnin búin að gefast upp á því og setji þau því ekki inn í frumvörp og þingsályktunartillögur sem eru til umræðu? Ég hef gagnrýnt það í þessu máli að ekki skuli vera kostnaðargreining á því hvað þetta kostar í raun og sannleika. Hent var inn blaði í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem stóð að talið væri að þetta mundi kosta 125–225 milljónir, eins og þingmaðurinn fór yfir í ræðu sinni varðandi húsnæði. Þarna eru 100 milljónir á milli. Það þýddi ekki á hinum almenna vinnumarkaði við samruna fyrirtækja að skjóta svona út í loftið. Hvernig í ósköpunum eigum við þingmenn að geta starfað hér og ákveðið fjárlög ef framkvæmdarvaldið getur ekki sagt til um hvað hlutirnir kosta? Þetta eru forkastanleg vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður hafi ekki skilið mig þannig að ég gerði engar athugasemdir við að ekki lægi fyrir álit frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég fór sérstaklega yfir það í ræðu minni. Ég benti hins vegar hv. þingmanni á að þegar það liggur fyrir, sem það á auðvitað að gera, þá þurfum við líka að spyrja okkur þessara spurninga og breyta vinnubrögðunum eftir því. Það var það sem ég var að reyna að benda hv. þingmanni á. Ég er ekki að segja að markmið um sparnað eigi ekki að liggja fyrir, það má ekki skilja orð mín þannig. Auðvitað er æskilegast að fyrir liggi nákvæmlega hvert markmiðið er. En að mínu mati er kominn tími til þess að við séum ekki að búa til einhverjar tölur sem er nánast vitað að munu ekki standast. Það eru vinnubrögð sem við eigum ekki að viðhafa. Þess vegna svaraði ég hv. þingmanni með þessum hætti. Auðvitað eiga að liggja fyrir alveg klár markmið um það hver hagræðingin verður í raun og veru og hverju hún eigi að skila í sparnaði o.s.frv. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um það.

Hæstv. forseti. Hér fór fram í andsvörum áðan milli hv. þm. Lúðvíks Geirssonar og hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur umræða um að í sveitarstjórnargeiranum væri oft verið að breyta sviðakerfum, nefndaskipan og öðru í þeim dúr og sveitarfélögin vildu gjarnan hafa þann möguleika. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er reynslubolti á þeim vettvangi, eins og sá sem hér stendur og aðrir fyrirspyrjendur áðan. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort honum hefði einhvern tíma dottið í hug á sínum ferli að umturna á síðasta ári kjörtímabils stjórnskipulagi sveitarfélagsins sem hann væri í forsvari fyrir, þó svo að ég viti að hann treystir sér til þess að fá meiri hluta kjörtímabil eftir kjörtímabil. Mundi hann leggja út í að umturna stjórnsýslu sveitarfélagsins ári fyrir kosningar, sérstaklega í ljósi þess 

Virðulegi forseti. Svo það sé alveg á hreinu hætti ég í sveitarstjórnarmálum um leið og ég settist á þing, bara sama daginn. Hv. þingmaður rifjaði upp það sem margir sveitarstjórnarmenn hafa staðið fyrir. Eftir fyrsta kjörtímabilið - við vorum fyrsta og eina sveitarfélagið sem sameinaðist Snæfellsbæ eftir fyrri umferðina 1993, þá vorum við með níu manna bæjarstjórn, miklu fleiri nefndir og miklu fleiri í nefndunum - var það fyrsta verkið að fækka sveitarstjórnarmönnum niður í sjö, fækka nefndum og fækka í nefndunum en það var unnið í algerri sátt milli meiri hluta og minni hluta, enginn ágreiningur um það. Allir komu að því og allir höfðu sama markmið, þetta var reynslan hvað væri skynsamlegast og best fyrir stjórnsýsluna í sveitarfélaginu og það var gert með þessum hætti, unnið algerlega í sátt og engar athugasemdir. Þannig á auðvitað að vinna málin.

Herra forseti. Ég skil andsvar þingmannsins þannig að ef menn vinna í sátt og samlyndi að breytingum sem eiga að standa lengi og allir standa saman að sé í lagi að vinna þær með þessum hætti. Það er auðvitað ekki gert hér. Það er gert í miklu ósætti við bæði stjórnarandstöðuna sem og ýmsa sem málin snúa að, ekki síst í stjórnsýslunni. Það er ekki upplýst hvaða stofnanir eiga að fara hingað og hverjar þangað. En ég staldra aðeins við þá staðreynd að þingmaðurinn nefndi að þetta gæti kostað allt að 500 millj. kr. bara í breytingarkostnaði á húsnæði og öðru slíku. Nú situr þingmaðurinn í fjárlaganefnd og ef rétt er að búið sé að skjóta á það að kostnaðurinn við þessa breytingu sé annaðhvort 125 eða 225 milljónir, munar 100 milljónum, þá rifja ég upp að fyrir 100 miljónir hefði verið hægt að gera ýmislegt í heilbrigðiskerfinu. Hvað finnst hv. þingmanni um þá forgangsröðun að vera að hræra í stjórnkerfinu á síðasta 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit er mikil þörf fyrir alla fjármuni í dag á niðurskurðartímum, ekki síst í heilbrigðisþjónustunni, velferðarmálunum og löggæslunni. Það er auðvitað hægt að gera ýmislegt við þessa miklu peninga, það liggur alveg fyrir. Ég fór yfir það áðan að þessar tvær breytingar á Stjórnarráðinu gætu kostað um 500 milljónir. Við vitum ekki hver kostnaðurinn verður við þessar breytingar. Hann er einhvers staðar á bilinu 125–225 milljónir og ég sagði í ræðu minni að ef ég bætti 25 milljónum við það, sem er ekki mikið miðað við það sem gerðist í áætlunum á undan, þá yrðum við komin með hálfan milljarð. Þess vegna reyndi ég að byggja ræðu mína upp þannig að ef þetta færi í gegnum þingið og yrði að veruleika fyndist mér mjög mikilvægt að við reyndum að vernda þessa fjármuni þannig að þeir færu ekki til spillis. Auðvitað ætti að vinna þetta í miklu meiri sátt og samstöðu til þess einmitt að forðast að henda peningum út um gluggann og hugsanlega mundi þetta ekki nýtast í upphafi næsta kjörtímabils 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að mörgu leyti mjög ágæta ræðu. Í henni sló hann tón sem ekki er algengur frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins  Ég er honum sammála þegar hann talar um að rétt sé að ráðherrar komi inn með sitt eigið kabínett og fari út með það þegar þeir fara úr ráðuneytum, en við skulum muna að það var enginn samhljómur um það í fyrra. Þess vegna varð sú leið ofan á sem við erum að fjalla um. Ég vil leggja áherslu á það sem hv. þingmaður sagði líka um starfsmenn Stjórnarráðsins og vekja athygli á því sem segir í nefndaráliti meiri hlutans um afstöðu Ríkisendurskoðunar til undirbúnings þeirra breytinga sem urðu 1. janúar 2011. 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur hv. þingmenn að varðveita það sem við erum þó sammála um á þessum tímum. Ég hef sagt hér áður og sagði það þegar við vorum í fyrri breytingunum á Stjórnarráðinu að auðvitað eigi að reyna að taka rökræðuna. Ég sagði líka í ræðu minni að ég talaði ekki fyrir hönd allrar stjórnarandstöðunnar en mér finnst auðvitað að við eigum að taka rökræðuna á þeim grunni hvernig við viljum gera þetta. Við vitum alveg hvernig þetta er gert í dag og menn ræða ekkert um hlutina eins og þeir eru. Það koma inn ráðherrar, þeir taka með sér aðstoðarmann og svo taka þeir upplýsingafulltrúa og einhverja verktaka o.s.frv. Og þetta er ekkert að byrja í dag, þetta er ekkert að gerast í dag. Oft og tíðum þegar ráðherrar fara úr ráðuneytunum sitja hugsanlega einhverjir inni sem eru settir til hliðar af næstu ríkisstjórn og þar fram eftir götunum. Það er miklu eðlilegra að hafa þetta með þeim hætti að ráðherrar komi inn með sitt lið og fari út með sitt lið. Það er mín persónulega skoðun alveg sama hvort aðrir eru sammála mér í því. En við þurfum líka að taka þá umræðu dýpra 

Herra forseti. Hv. þingmaður á, eins og hér hefur komið fram, sæti í fjárlaganefnd og hann leggur áherslu á að hér geti verið um að ræða kostnað við sameiningu og breytingar á ráðuneytum upp á hátt í 500 millj. kr. á þessu kjörtímabili, ef svo fer fram sem horfir. Þarna munar um 100 milljónum á áætlunum og ég vek athygli á því að meiri hlutinn leggur áherslu á að það þurfi að fara fram ítarleg kostnaðargreining á þeim húsnæðisvalkostum sem uppi eru en þarna munar 100 millj. kr. á þeim. Þegar við tölum um þennan kostnað erum við að ræða um einskiptiskostnað, við erum að ræða um einskiptisútgjöld, einskiptisaðgerð. 243 milljónir kostaði þetta með innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið en þessi ráðuneyti tvö skiluðu 148 millj. kr. lægri rekstrarkostnaði á árinu 2011 en á árinu 2010 sameiginlega 

Virðulegi forseti. Ég get ekki í einnar mínútu andsvari farið í djúpa umræðu um sparnaðinn eða það sem gerðist við sameiningu ráðuneyta. Hv. þingmaður segir að það muni 100 milljónum á tillögunum. Niðurstaðan er sú, eins og ég fór yfir í ræðu minni, að fyrri breytingarnar kostuðu 243 milljónir. Í nefndarálitinu er gert ráð fyrir 125–225 milljónum og einhverra hluta vegna og bara reynslunnar, held ég, ættum við að geta sagt að þetta yrði alla vega 250 ef ekki 260 þannig að þá erum við komin með 500 millj. kr. kostnað. En það er líka furðulegt að vera að ræða það hér og að við vitum ekki í raun og veru hvað á að fara að gera en auðvitað fagna ég því sem kemur fram í áliti meiri hlutans að það þurfi að fara í nákvæmari kostnaðargreiningu. Hvað varðar sameiningu velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytis þá vil ég benda á að einn af veikleikunum í fjárlögum fyrir árið 2011 og 2012 er 46 millj. kr. halli á aðalskrifstofu ráðuneytisins. Það er einn af veikleikunum í fjárlögunum. Ég get því miður ekki tekið þá umræðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir málefnalega og ágæta yfirferð áðan vegna þess að hann nálgaðist þetta mál á miklu breiðari grunni en umræðan hefur verið og mér fannst hann lyfta umræðunni svolítið á hærra plan varðandi það að skoða þetta út frá öðrum mælistikum en að heimurinn sé svartur eða hvítur eins og hann sagði sjálfur. Ég vildi lýsa mig sammála því sem ég skynjaði og skildi að væru sjónarmið hans hvað það snertir að það sé eðlilegra að ekki sé verið að sníða ráðuneyti að heppilegri stærð varðandi umfang og getu ráðherra til að stýra því, heldur að efla frekar bakland, styrk og stöðu ráðherra til að stýra öflugu og vel mönnuðu ráðuneyti. Er það réttur skilningur?

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárréttur skilningur hjá hv. þingmanni að það eigi gera það með þeim hætti að við séum ekki alltaf að hringla með ráðuneytin. Ég nefndi það í ræðu minni og ég held að ekki sé ágreiningur um það að þegar ný ríkisstjórn tekur við gerir hún þær breytingar sem hún vill gera og við verðum auðvitað að passa okkur á því. Þess vegna þurfum við að þróa umræðuna gagnvart því að vera með aðstoðarráðherra en það má bara ekki ræða það og sumir mega ekki heyra minnst á það. Þeir hafa ugglaust efnisleg rök fyrir því en ég hef svo sem ekki orðið var við þau í umræðunni. Þau eiga kannski eftir að koma fram, ég tók ekki eftir að þau kæmu fram í fyrri umr. en það getur vel verið að þau hafi gert það. Svo er líka, og það finnst mér svo mikilvægt, framkoman gagnvart starfsfólki í Stjórnarráðinu. Það er mín bjargfasta trú að við eigum að ráða í Stjórnarráðið til að hafa þar heildarmynd þannig að við séum ekki alltaf að færa til ráðuneyti, færa til innan ráðuneytanna, þá verður miklu meiri stöðugleiki og miklu betra umhverfi fyrir það fólk sem starfar í Stjórnarráðinu. Það er mín trú.

Virðulegi forseti. Já, mér þykir gott að heyra að við erum samtóna í þessu atriði. Það er óskaplega þreytandi að upplifa það í hvert skipti sem einhverjar breytingar verða í stjórnsýslu að allt sem snýr að hagkvæmni stærðarinnar sé einhvern veginn talað niður í gólfið. Stóra umræðan snýst um það hvort aðstoðarmenn eru einn eða tveir eða hvort fjölgað hefur verið í einhverjum tilteknum aðstoðar- eða ráðgjafarstörfum, þegar það liggur fyrir að menn fara fram með breytingar til að mæta þörfum og óskum sem eru auðvitað breytilegar eftir því hvaða verkefnum stjórnvöld eru að sinna hverju sinni og að nýta í raun kosti þess að vera með vel mannað ráðuneyti sem ræður við þau verkefni sem því ber að sinna.

Virðulegi forseti. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni hvernig hann nálgast verkefnið og markmið verkefnisins. En auðvitað hlýtur maður að staldra við spurninguna: Af hverjum breytum við ekki, og ég minntist á það í ræðu minni, vinnubrögðunum og nálgumst verkefnið áður en við leggjum af stað? Og af því að ég hef verið lengi til sjós má líkja því við það að ef maður byrjar alltaf á því að róa á einhverjum báti sem er þegar strandaður þá kemst maður aldrei neitt, það virkar bara þannig. Af hverju þarf alltaf að stranda öllum málum áður en farið er að ræða þau efnislega og farið í einhverja rökræðu og rökhugsun? Þá er líka fyrsta vers í því að það sé sameiginlegt markmið allra að styrkja stjórnsýsluna og hafa hana með þeim hætti. Það er ekki ágreiningur um það þvert á flokka, það getur verið ágreiningur um hvernig eigi að gera það en tökum bara einhverja rökræðu. Auðvitað á að undirbúa mál eins og þetta mál núna, það hefði verið skynsamlegra að undirbúa það með miklu lengri fyrirvara og reyna að ná sátt um það en gefa sér ekki fyrir fram að ekki sé hægt að ná neinni sátt.

Virðulegi forseti. Það er margt skrýtið í kýrhausnum. Það var til að mynda sérkennilegt að hlusta á tvo ágæta þingmenn, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og hv. þm. Lúðvík Geirsson, vera svona hálft í hvoru að smjaðra hvor fyrir öðrum um ágætishugmyndir um framtíð Stjórnarráðs og stjórnsýslu. En þau atriði sem þeir félagar ræddu eru bara ekkert til umræðu hér. Þeir komu eins og hvítur stormsveipur utan úr geimnum. Það er ekkert inni í myndinni hjá íslensku ríkisstjórninni að vinna á þessum nótum. Það er bara þannig. Og maður verður að kunna að fiska það úr þó að þetta hafi verið væntumþykja hjá báðum þessum ágætu þingmönnum. Það er einkennilegt, virðulegi forseti, að menn láti hafa sig út í það að ræða mál eins og nú er til umræðu á rökum og skynsemisnótum þegar málið er fyrst og fremst ein hringavitleysa, hefur hvorki upphaf né endi. Það er í rauninni allt troðfullt af Brussel-línum en það er nokkuð sem mun ekki gagnast okkur í íslenskri stjórnsýslu, kannski evrópskri. Það er nefnilega erfitt, virðulegi forseti, að ætlast sé til þess að maður tali um þetta eins og þetta sé í lagi, eins og þetta sé eðlilegt. Það er eðlilegt að sólin komi upp á hverjum degi en þetta mál er óeðlilegt vegna þess að það er vanbúið, það er ófullburða fóstur sem enginn sér fyrir hvernig muni reiða af og þá er skákað of grimmt í skjólinu varðandi íslenskt sjálfstæði og stjórnarfar. Breytingar á stjórnarskrá eiga í rauninni að vera á sömu nótum og þegar menn byggja hús, það á a.m.k. að vera bjart, hlýtt og rúmgott, og breyting á Stjórnarráði, virðulegi forseti, á að vera metnaðarfull með rými, framsýni og þróunarmöguleikum. Hvar er það í þessu máli? Það er hvergi. Þetta er rekið á þeim nótum eins og maður færi á Umferðarmiðstöðina síðdegis af því að einhverjum hefði dottið það í hug í grúppunni, pikkaði upp einhvern væntanlegan farþega þar, dröslaði honum upp á Landspítala og setti hann í hjartaaðgerð og framkvæmdi aðgerðina sjálfur. Þetta er metnaðurinn. Ég er viss um að þótt vinur minn hv. þm. Róbert Marshall treysti mér þá mundi hann ekki treysta mér til að gera á sér hjartaaðgerð. Það er ekki þannig og það er mjög eðlilegt. Það gæti samt lukkast en við eigum ekki að miða við það. Þess vegna, virðulegi forseti, er í rauninni dónaskapur við íslenskt samfélag að ræða þetta mál eins og það sé eðlilegt og eigi fram að ganga. Þetta er grundvallaratriði í máli sem verður að vera sátt um, sem verður að hafa fengið að þroskast og vaxa og taka eðlilegum ábendingum og rökum en ekki keyra fram með valdbeitingu. Þetta minnir svolítið á þá tíma fyrir rétt um 40 árum þegar starfsmenn Seðlabanka Íslands voru þrír. Seðlabanki Íslands var í einu herbergi í Landsbankahúsinu í Austurstræti. Einn af þremur starfsmönnum hafði það aukahlutverk að þvo gardínur og dúka í stofnuninni. Kannski gerði þetta sitt gagn en þetta eru úrelt vinnubrögð í dag í framsetningu og aðbúnaði fjármála og stjórnsýslu. Það er ekki verið að skoða neina hluti í þessu dæmi, það er ekki leitað umsagna, heldur er verið að troða málinu fram með valdbeitingu. Það er ekki hægt að breyta Stjórnarráði Íslandi eins og það snúist um næturuppvask á næturklúbbi, það gengur ekki. Þess vegna er rétt að tala um þetta mál eins og það er vaxið, vanbúið og ótrúlegt að menn skuli fást til að fylgja því eftir. Það er ekki í lagi og það er útgangspunkturinn sem við eigum að horfast í augu við. Bakkabræður voru frægir fyrir margt. Þeir ákváðu til að mynda að bera birtuna í bæinn. Það gekk ágætlega að bera birtuna í fötum en það birti aldrei inni í gluggalausum bænum. Þeir gáfust ekki upp þeir mætu menn, héldu áfram og héldu áfram og skildu ekkert í því af hverju ekki birti í bænum. Þannig gekk þetta ár eftir ár og aldrei birti í bænum. Þeir reyndu á milli ára að troða í allar hugsanlegar glufur sem gætu stöðvað það að birtan rynni aftur út úr bænum. Bakkabræður voru snillingar. Við höfum líka snillinga í hæstv. ríkisstjórn: „Brødrene fra Bakke“, forsætisráðherra vorn Jóhönnu Sigurðardóttur, Steingrím J. Sigfússon og Össur Skarphéðinsson. Að sjálfsögðu er ég ekki að líkja þeim við Bakkabræður því að Bakkabræður hættu að reyna að bera birtuna í bæinn en eftir þrjú ár heldur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur áfram að reyna að ausa í bæinn birtu með fötum og ekkert gengur. Virðulegi forseti. Þetta er eins og að reyna að ýta skipi úr vör og hvorki stefni né skutur er klár, það er ósmíðað. Það er gott að eiga menn eins og hv. þm. Helga Hjörvar sem hefur miklar hugsjónir og sér lausn á flestum hlutum og ef efnið er ekki klárt í bátnum er hugurinn góður og sterkur og það á að duga. En reynslan er sú til sjós og lands að það dugar ekki. Það þarf að hafa klárt stefni, kláran skut, vel slegið í, vel byggt og traust og hægt að róa á fleytunni en ekki gutla einhverjum fjörulalli eins og hæstv. ríkisstjórn er til að mynda að gera með ólíkindum í þessu máli. 
             Bakkabræður sáu að sér. Hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu hefur ekki séð að sér. Á Borneó er svokallaður stauraættbálkur. Hann býr á staurum úti í vötnum. Þetta er að sumu leyti skynsamlegt því að hægt er að gera allt í senn, veiða, henda úrgangi og öðru, frá einni fjöl á staurnum. En þetta er samfélag sem ætti ekki möguleika á því að fá aðild að Evrópubandalaginu. Það væri ekki nógu fínt uppsett fyrir Evrópubandalagið og það sama á við um það frumvarp sem hér er til umræðu. Við vitum að það var sent til umsagnar í Brussel til að láta embættismennina og snillingana í Brussel fara yfir það og kanna hvort það hentaði vel fyrir Brussel framtíðarinnar. Auðvitað vilja menn ekki viðurkenna þetta en engu að síður er það almannamál hjá mönnum sem gerst þekkja í þeirri ágætu borg, Brussel. Það er alveg sama hvað Brussel-línurnar hrópa og hrópa, þær eru einar á báti á hriplegri kænu sem dugar ekki einu sinni í litla á, hvað þá höf. Virðulegi forseti. Á Krakatá í Indónesíu kynntist ég sérstæðum aðstæðum þar sem menn við rannsóknir urðu að láta sér nægja einn til tvo bolla af vatni á dag, vatni sem var eimað úr eitraðri blöndu af vökva en dugði með eimingunni þannig að handaflið var notað til að pumpa í tvær skipskönnur á dag. Metnaðurinn hjá hæstv. ríkisstjórn í framsetningu þessa máls er ekki meiri en svo að ástæða og aðstæður séu til þess að menn skrimti og hjari. Auðvitað er þetta hluti af því að okkur, þessu gáfaða fólki, er ætlað að verða lítið þorp í Tyrklandi. Ég vona að Brussel-línurnar flytji þangað fyrstar allra. Í Eþíópíu var sá háttur á hjá kristniboðum á þeim tíma sem ég var þar með íslenskum kristniboðum að ekki þýddi fyrir þá að segja bændum í Gidole og fleiri þorpum Eþíópíu hvaða tegundir væru bestar, hverjar gæfu mestar afurðir og afrakstur og árangur. Nei, það þýddi ekki. Það varð að gróðursetja hlið við hlið margar tegundir í nokkur ár. Þá fóru bændur sjálfir að meta hvað væri best og auðvitað kom út það sama og þeir hefðu fengið ef þeir hefðu notið tilsagnar og reynslu. Frumvarp hæstv. ríkisstjórnar um breytingu á Stjórnarráðinu er ekki byggt á reynslu. Það er byggt á skyndiákvörðun, slettirekugangi og veiðimennsku á mjög gruggugu vatni vegna þess að menn vita ekkert hvert er verið að fara með því að leggja af stað. Grænlenskir veiðimenn hafa sumir þann hátt á að þeir geta verið vikum saman að leggja í hann út á ísinn, leggja í hann út á veiðar. Þá nota þeir orð sem er reyndar mest notað í grænlenskri tungu og er orðið „imaka“. Það þýðir kannski. Maður kemur jafnvel til veiðimanns og ætlar að spjalla við hann, sjá hvernig liggur í honum og hvert er stefnt en þá má hann ekkert vera að því að tala við mann af því að hann er að fara. Svo kemur hann eftir tíu daga á sama stað, þá er hann enn að fara - imaka. Ríkisstjórn Íslands í dag er eitt allsherjar-imaka. Það kemur ekkert út úr neinu, enginn árangur, stöðnun, veikleiki og uppgjöf. Það er ekki veganesti fyrir okkar fólk. Úti í Elliðaey í Vestmannaeyjum hafa lengi verið ötulir og snjallir bjargveiðimenn. Þeir eru frá gamla svæðinu í Eyjum, Oddsstaðasvæðinu, Kirkjubæjarsvæðinu, sérstakir persónuleikar og elta ekki ólar við smámuni en stundum geta smámunirnir gefið mynd af stærri hlutum. Einhverju sinni voru Elliðaeyingar að klára vorverkin fyrir sumarvertíðina. Þeir voru úti allir saman, 12 talsins, og þá var venja að haldið var teiti í veiðikofanum. Þetta kvöld gleymdu þeir að slökkva á talstöðinni svo að Eyjamenn skemmtu sér við að hlusta á ræðuhöld þeirra og snilld sem var svona á ýmsum stigum glasabúskapar eyjarinnar. Þegar líður á kvöldið stendur einn mætur Elliðaeyingur upp, Tóti í Kirkjubæ, og segir: Það er eitt, bræður, sem okkur hefur brugðist að leysa í dag og það er að bika kofann til að gera hann bjartan og fagran. Annað hefur brugðist sem ég tók eftir áðan, það er gat á mottunni úti á veröndinni. Pétur í Kirkjubæ sagði þá: Tóti minn, farðu bara út og snúðu mottunni við. Tóti fer út, kemur inn eftir langa stund með mikilli mæði, biður um orðið og segir: Bræður, það er alveg sama hvað ég sný mottunni oft við, það er alltaf gat á henni þeim megin. Hv. þingmenn. Virðulegi forseti. Þetta er íslenska ríkisstjórnin í dag. Það er alltaf gat á mottunni hjá henni af því að hún hugsar ekki til enda. Hún minnir að sumu leyti á einhyrningana sem eru sérstæð dýr í náttúru jarðar, sjávardýr með náhvalnum á norðurhveli jarðar, með einhyrningum í Afríku og víðar og svo einhyrningum meðal manna. Það þarf ekki einu sinni að skilgreina hverjir eru þeirrar tegundar í hæstv. ríkisstjórn Íslands. Það vita allir þegar myndlíkingin er sett upp. Virðulegi forseti. Fram hefur komið í máli manna að breytingar á Stjórnarráði Íslands eigi að vera ígrundaðar til botns, vandaðar og markvissar. Þær hljóta í þeim efnum að þurfa að byggjast á verulegri sátt því að annars kemur einfaldlega sú staða upp að næsta ríkisstjórn, sem að öllum líkindum tekur við innan skamms, mun aftur stokka upp spilin af því að það var farið með óbrúklegt hráefni til vinnslu, það var farið með fimm nátta fisk sem átti að setja í dýrustu pakkningar, það var farið með gauðrifin net á sjóinn og það gleymdist að sinna ræktun túnanna. Það gleymdist að taka á hlutum eins og mönnum ber, eins og Íslendingar ætlast til, eins og við verðum að gera ef við ætlum að tryggja áfram sjálfstæði í landi okkar. Þetta á ekki að vera nein óvissuferð. Þetta getur aldrei orðið óvissuferð að því leyti að grunnurinn sé ekki smíðaður tryggilega. Lífið sjálft er óvissuferð og margt getur komið upp á og það er ekki stóra málið í hverju menn lenda heldur hvernig menn komast út úr því. Það er því miður þannig með hæstv. ríkisstjórn að hún hefur lent í algeru ráðaleysi og kemst ekki út úr því.

Herra forseti. Manni verður oft orðs vant í þinginu við ýmsar ræður þingmanna. Ég velti því hins vegar fyrir mér og vildi gjarnan fá álit hv. þm. Árna Johnsens á því, þar sem hann þekkir vel til bæði í Færeyjum og Grænlandi og kom inn á það í ræðu sinni, en okkur var sagt að ástæðan fyrir því að nauðsynlegt væri að stofna atvinnuvegaráðuneyti væri m.a. sú að það væri gert að fyrirmynd þjóða á Norðurlöndum. Í þeirri skýrslu sem við fengum loksins að sjá, við þingmenn sem ekki sitjum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, eru fylgigögn og viðbótarrökstuðningur fyrir breytingunni. Þar kemur í ljós að í öllum þessum löndum, þ.e. Noregi, Danmörku og Svíþjóð, aðskilja menn einmitt ráðuneyti atvinnuveganna. Þessar þjóðir hafa sem sagt sjávarútveg og landbúnað sér, í Noregi er sérstakt landbúnaðarráðuneyti og auk þess sjávarútvegsráðuneyti og í Danmörku hafa menn öll matvæli sjávarútvegs og landbúnaðar og önnur matvæli undir sama hatti en hafa síðan aðra hluti í því sem þeir kalla atvinnuvegaráðuneyti, og eru jafnvel með hluta af fjármálamarkaðnum þar undir. Umhverfis- og auðlindaráðuneytin eru með þeim hætti að þar virðist vera skýrari afmörkun um að umhverfismálin og mengunin séu í umhverfisráðuneytinu og auðlindirnar gjarnan í öðrum ráðuneytum. Ég vil spyrja hv. þingmann, vegna sérþekkingar hans á Grænlandi og Færeyjum, um það sem ég spurði við fyrri umræðu, hvort menn hefðu litið til fyrirmynda í löndum sem við ættum kannski að bera okkur meira saman við, þ.e. Færeyjar og Grænland. Telur þingmaðurinn líklegt að menn í þessum þjóðríkjum, þegar þau efnast og stækka, stofni ráðuneyti 

Virðulegi forseti. Það er alveg klárt, morgunljóst, að Íslendingar hafa í þessum efnum hvorki sótt fyrirmyndir til Grænlendinga né Færeyinga. Grænlendingar hafa búið við það að Danir hafa reynt að troða inn á þá áratugum saman kerfi iðnaðarsamfélags. Færeyingar hafa setið í sömu súpu en hafa verið lunknari og komist fram hjá því að mörgu leyti og þess vegna standa Færeyingar að mörgu leyti vel sem þjóð sem er hamingjusöm, nægjusöm og dugmikil. Það er engin spurning að æðioft í samfélagi okkar koma bæði embættismenn og stjórnmálamenn að utan með einhverja heilaga trú og segja: Þetta er alveg afskaplega gott og við þurfum að taka það upp. Við höfum öll reynslu af sænska skólakerfinu á sínum tíma sem fór allt úr böndunum hér og hentaði ekki Íslandi. Við erum enn þá að berjast við ákveðinn vanda í þeim efnum, til að mynda af hverju er svo gífurlegt brottfall úr menntaskólum landsins, nærri 40% á Íslandi, en það er ekki til í öðrum löndum. Það er af því að menn hafa ekki sniðið stakk að okkar vexti. Menn hafa snobbast upp á það að taka upp erlendar kenningar 

Herra forseti. Hv. þm. Árni Johnsen kom inn á það í ræðu sinni að kannski lægi fyrirmyndin sunnar í álfunni og nefndi Brussel sem dæmi. Ég vil biðja hv. þingmann að koma aðeins hingað upp og útskýra það frekar. En ég vil bæta því við að mér fannst lítið til þess rökstuðnings koma að hér sé verið að taka upp norrænt kerfi þegar á Norðurlöndunum eru einmitt ýmist sérstök matvælaráðuneyti en annar atvinnurekstur, iðnaður, orkumál og ferðaþjónusta, er í öðrum sérráðuneytum. Menn eru auðvitað að búa til ráðuneyti utan um þær atvinnugreinar og þau störf sem eru í viðkomandi landi. Ég tek undir með hv. þingmanni að ég sé ekki fyrir mér að Færeyingar leggi niður sjávarútvegsráðuneytið enda lifa þeir af sjávarútvegi né heldur Grænlendingar, þeir mundu ekki vera með sérstakt ráðuneyti fyrir auðlindir, námuvinnslu og annað í þeim dúr. Það væri mjög sérkennilegt ef þeir tækju upp eitthvert kerfi eftir einhverjum öðrum. Því vil ég ítrekað spyrja hv. þingmann, ef við erum greinilega ekki að taka upp norrænt kerfi þrátt fyrir að það hafi verið sagt, hvaðan hann telji að fyrirmyndin sé komin, og af hverju við séum að taka upp kerfi í stjórnarráðsskipuninni sem ég verð að segja, og tek þá undir með hv. þingmanni, að hentar ekki okkar vexti, ekki uppbyggingu okkar á atvinnulífi, ekki hagsmunum okkar, og hvort ekki sé eðlilegra að stjórnskipunin taki meira mið af þeim greinum sem eru í landinu.

Virðulegi forseti. Það er skemmst frá að segja að það kerfi sem hefur dugað best á norðurslóðum, hvort sem er í Færeyjum, Grænlandi eða annars staðar, er kerfi sem byggir á reynslu. Reynslan hefur verið ólygnust í öllu er lýtur að framvindu samfélagsins. Til að mynda er gott dæmi reynslan sem íslenskir fiskvinnslumenn, sjómenn og útgerðarmenn hafa skilað með því að leggjast á eitt um að selja dýrustu vörur úr sjávarútvegi á dýrustu mörkuðum. Þetta hefur skeð núna á 30 árum og hefur valdið byltingu í tekjuöflun íslensku þjóðarinnar. Þetta kerfi er ekki á Mið-Evrópusvæðinu, ekki einu sinni á breska svæðinu sem er mjög íhaldssamt og bundið við ákveðnar hefðir og svigrúm er lítið til að hreyfa sig. Þetta kerfi hefur skilað sér svolítið í Japan og hjá austrænum fiskveiðiþjóðum, sérstaklega Japönum sem hafa kunnað að umgangast hvert kíló af fiski eins og gullmola. Það hafa íslenskir sjómenn og fiskvinnslumenn gert einnig á mjög glæsilegan og spennandi hátt. En þetta snýst ekki um það. Þetta mál, þessi hringavitleysa, þessi langavitleysa eins og gamalt vinsælt spil var 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að hér sjáum við enn einu sinni birtingarmynd þess ráðherrakapals sem við höfum oft séð núverandi hæstv. ríkisstjórn bögglast við að leggja og leysa. Í rauninni tel ég að þetta mál snúist um það hver eigi að vera ráðherra, hvað hann eigi að ráða miklu. Með öðrum orðum er þetta leið til að halda í sem flesta þræði framkvæmdarvaldsins. Ríkisstjórnin hefur greinilega kosið að nota sín hefðbundnu vinnubrögð í þessu máli sem og öðrum, þ.e. leið Þorgeirs Hávarssonar, að kjósa ekki frið ef ófriður er í boði. Það er ljóst að gríðarleg andstaða er í þinginu á öllum stigum og hjá flestum hagsmunaaðilum eins og kemur fram í umsögnum um þetta frumvarp og önnur svipuð sem á undan hafa komið. Þegar farið var fram með þessar hugmyndir í upphafi vöktu þær gríðarlega reiði meðal hagsmunaaðila. Þeir mótmæltu og spyrntu mjög við. Það er þekkt að á ákveðnu tímabili þessa máls vildi hæstv. forsætisráðherra fá vald til að skipa málum hjá framkvæmdarvaldinu eins og henni hentaði. Við því voru að sjálfsögðu hörð viðbrögð og viðspyrna og ríkisstjórnin varð að gefa eftir. Svo meðtók hæstv. ríkisstjórn fegins hendi ályktun frá Evrópuþinginu 14. mars sl. þar sem því var fagnað að tekist hafði að losna við þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og núverandi hv. þm. Jón Bjarnason. Það var þá kannski tilgangurinn með öllum þessum breytingum. Hér er verið að ræða breytingar á ansi mörgum ráðuneytum. Í ágætri skýrslu sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, framsögumaður þessa máls, veifaði í dag eru reifaðar ýmsar breytingar sem hafa verið gerðar á ráðuneytum í gegnum tíðina. Það er áhugavert að skoða þær breytingar sem hafa verið gerðar á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti undanfarin ár og áratugi. Fram kemur í skýrslunni að 1947 voru þessir málaflokkar, sjávarútvegur og landbúnaður, undir svokölluðu atvinnumálaráðuneyti á þeim tíma. 1970 var tekin ákvörðun um að splitta þessu upp og til urðu sjávarútvegsráðuneyti annars vegar og landbúnaðarráðuneyti hins vegar. 2008 var svo farið í að sameina þessa tvo málaflokka og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti varð til. Við þá sameiningu urðu þó nokkrar breytingar á stofnanastrúktúr þessara ráðuneyta. Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli, Háskólinn á Hólum, voru færðir við þessa breytingu til menntamálaráðuneytisins og Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins til umhverfisráðuneytisins. Margir gagnrýndu þetta á sínum tíma. Margir eru á þeirri skoðun enn í dag að það hafi verið óskynsamlegt færa landgræðsluna og skógræktina yfir til umhverfisráðuneytisins þar sem hluti af verkefnum þeirra, eins og verkefnið Bændur græða landið og hið svokallaða Héraðsskógaverkefni, voru skilin eftir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ákveðin óskilvirkni fólst í því. Enn fremur telja margir að Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri og Háskólinn á Hólum hafi fjarlægst mjög atvinnuvegina við það að færast yfir til menntamálaráðuneytisins. Við vitum að fjárhagserfiðleikar þessara skóla eru mjög miklir og hefur skort á skilning á því hingað til. Undanfarin missiri hefur borið á því að mönnum innan landbúnaðarins og hagsmunasamtökum bænda hafi fundist mjög takmarkaður og lítill skilningur á málefnum landbúnaðar og sjávarútvegs við lagasetningu. Það þekkjum við mjög vel á því hvernig þingmenn og ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar tala niður þessa atvinnuvegi þjóðarinnar. Í þeirri ályktun sem rædd er í dag er lögð til frekari sameining á ráðuneytum, þ.e. að iðnaðarráðuneyti og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti verði að einu svokölluðu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og svo verði til fjármála- og efnahagsráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Í þeirri broskarlaskýrslu sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir veifaði í dag er þó nokkuð fjallað um afstöðu hagsmunasamtaka til þessara breytinga. Óhætt er að segja hvað varðar sameiningu ráðuneyta í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti að fjölmargir fýlukarlar séu í broskarlaskýrslunni. Þar má nefna sem dæmi athugasemdir frá Landssambandi veiðifélaga, Samtökum fiskvinnslustöðva, Landssambandi smábátaeigenda, LÍÚ og Bændasamtökum Íslands. Rök þeirra gegn þessari sameiningu í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti eru fjölmörg og þó að hér verði tæpt á örfáum er ljóst að þar eru gagnstæðir hagsmunir hvað varðar til dæmis verslun annars vegar og landbúnað hins vegar. Það er þekkt að oft hafa þessar kjarnagreinar tekist á. Við þekkjum umræðu verslunarinnar um innflutning á landbúnaðarafurðum og við þekkjum að sjálfsögðu viðspyrnu hagsmunasamtaka landbúnaðarins gegn því. Talað er um að kraftar séu nú dreifðir á æðstu stöðum. Það verður of mikið á borði ráðherrans, hann mun eiga erfitt með að hafa yfirsýn og verra aðgengi verður að stjórnvöldum með þessum breytingum. Svo er áhugavert að margir telja að þetta sé ekki forgangsverkefni og verður hér með tekið undir það. Þó nokkur andstaða kemur fram við nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það er að sjálfsögðu sá stóri þáttur að ákveðið ójafnvægi myndast milli nýtingar- og verndunarsjónarmiða. Þeir sem hafa viljað vernda auðlindir okkar og þeir sem vilja nýta þær með sjálfbærum hætti hafa engan veginn verið sammála. Það gæti því reynst erfitt í nýju ráðuneyti að sameina þessi sjónarmið. Svo hafa menn einnig nefnt að rannsóknir séu ekki í tengslum við atvinnuvegina og óttast það. Það kom fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, framsögumanni þessa máls, að markmiðið með þessum breytingum væri ekki að spara. Þess vegna er eðlilegt að spyrja: Hver er tilgangurinn með þessum aðgerðum núna? Hvað liggur svona á? Á þetta að leysa einhver vandamál? Eru einhverjir einstaklingar innan ráðherraliðsins sem væri gott að koma út í hinn hefðbundna þingsal eða hvað býr eiginlega undir? Ég velti því mikið fyrir mér að í þessum tillögum skuli vera lagt til að fækka ráðuneytum og flytja verkefni saman og færa undirstofnanir milli ráðuneyta, en svo er kveðið á um að hægt sé að vera með aðstoðarráðherra. Það er því ekki endilega verið að fækka ráðherrum. Þetta er alveg nýtt í þessu máli og maður veltir fyrir sér hvað menn ætli sér með því að þjappa framkvæmdarvaldinu saman í svo stór ráðuneyti að einn ráðherra komist ekki yfir verkefnin og þurfi aðstoðarráðherra. Nú eru þrjú ár liðin frá því að núverandi hæstv. ríkisstjórn tók við völdum. Það er ekki meira en eitt ár þangað til ný ríkisstjórn tekur við. Hefði samstaða ekki verið nauðsynleg í þessu máli í ljósi þess að hér hafa í gegnum tíðina ýmsir flokkar verið í ríkisstjórn? Oft hafa verið gerðar breytingar á ráðuneytum og ég held að í þessu máli sem og öðrum hafi verið nauðsynlegt að hafa samstöðu því að á öllum stigum er nauðsynlegt að menn séu sammála um það hvernig haga skuli framkvæmdarvaldinu, að það sé ekki í höndum ríkisstjórnar sem er um það bil að fara frá völdum að gera stórar strúktúrbreytingar. Svona lagað verður alltaf að vera unnið í samstarfi allra flokka á Alþingi, alls þingsins. Ég velti einu fyrir mér í þessu máli. Það er fjarvera Hreyfingarinnar. Nú skrifar hv. þm. Margrét Tryggvadóttir undir nefndarálit meiri hlutans fyrir þessu máli og við sjáum að í auknum mæli eru þingmenn Hreyfingarinnar meðflutningsmenn meiri hlutans.  Í lokin væri kannski forvitnilegt að spyrja hv. þingmenn Hreyfingarinnar, sem eru því miður ekki hér, hafa ekki sett sig á mælendaskrá í þessari umræðu í dag og tóku ekki til máls við fyrri umræðu þessa máls, hvort þau telji sig hafa verið kosin til að styðja samþjöppun framkvæmdarvaldsins til örfárra aðila innan ríkisstjórnarinnar. Mér þykir miður að hafa ekki neinn þingmann Hreyfingarinnar hér, en fjarvera þeirra er sjálfsagt lögmat. Ég vil bara segja í lokin það sem ég sagði í upphafi: Mér finnst synd að menn skuli kjósa að fara með ófriði í stað friðar því að það er gríðarleg andstaða við þessar breytingar. Mér finnst þetta vera eitt dæmi um það að ríkisstjórnin virðist ætla að keyra í gegn mál sem er mjög umdeilt tæpu ári áður en hún fer frá völdum, helst fyrr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór víða, bæði yfir sögulega þróun í Stjórnarráðinu og þá gagnrýni sem komið hefur fram frá ýmsum aðilum í tengslum við þetta frumvarp. Ég er sammála hv. þingmanni, og flestum þeim sem hér hafa talað, að maður skilur ekki alveg af hverju er verið að standa í þessu, þetta er alveg á skjön við allt það sem hv. stjórnarliðar hafa sagt fram til þessa, þetta er á skjön við það sem þeir segja í sínum eigin stjórnarsáttmála o.s.frv. Þetta er hins vegar ágætt tækifæri til að ræða þessi mál almennt og ég hef áhuga á að vita hvernig samskiptin við Stjórnarráðið koma hv. þingmanni fyrir sjónir, þó ekki sem þingmanni heldur sem forustumanni í félagasamtökum sem ég efast ekki um að þurfi að eiga mikil samskipti við Stjórnarráðið, og þá væntanlega sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Ég er þeirrar skoðunar að margt megi bæta í Stjórnarráðinu og í stjórnsýslunni. Ég tel til dæmis skynsamlegt að einstaklingar séu ekki í sama starfinu lengi, bæði þeirra sjálfra vegna og þjónustunnar vegna. Ég held að átta ár væri alveg hámark hvað það varðar. Ég tel að það kalli fram betri þjónustu og miklu meiri starfsánægju, ég held að engum sé hollt að eiga við sömu hlutina svo lengi. Ég vildi gjarnan heyra sjónarmið hv. þingmanns hvað þessa hluti varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þetta. Hann vísar til starfa þess sem hér stendur fyrir hagsmunafélag í landbúnaði. Það er einfaldlega þannig að samskipti hafa verið mjög misjöfn eftir því hvaða ráðuneyti er átt við í hverju tilfelli og svo hefur skipt máli hver er ráðherra á hverjum tíma. Ég get ekki leynt því að samskipti okkar við hv. fyrrverandi ráðherra landbúnaðarmála, Jón Bjarnason, voru með miklum ágætum en því miður var það nú einfaldlega þannig að hæstv. ráðherra kom engum málum er varða landbúnaðinn í gegn í ríkisstjórninni sem hann sat í. Þó að hæstv. ráðherra hafi haft góðan vilja til að gera sem best í lagagerð og lagfæringum hvað varðar löggjöf í landbúnaði kom hann einfaldlega engu slíku í gegn. Heilt yfir með önnur ráðuneyti er kannski ekki hægt að segja að samskiptin hafi verið með sama hætti. Ég get ekki endilega sagt að þau hafi verið slæm en það hefur verið svona, getum við orðað það, ákveðið fálæti gagnvart landbúnaðinum í mjög mörgum ráðuneytum þessarar ríkisstjórnar. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði um árafjölda, ég tel mjög skynsamlegt að menn séu ekki of lengi í svona embættum og tek undir að það gætti glætt gleði og starfsvilja manna að þeir hefðu í huga að vera ekki of lengi í hverju embætti.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé í sjálfu sér áhugavert fyrir þá kjósendur sem kusu Vinstri græna að heyra um fálæti ríkisstjórnarinnar gagnvart ýmsum hagsmunasamtökum sem þeir hafa sótt styrk sinn til. Ég held að Samfylkingin þurfi ekki að hafa áhyggjur af því, hún á líklega engin atkvæði hjá bændum, hefur aldrei átt og mun örugglega ekki eiga eftir þessa ríkisstjórn. 
             Ef hæstv. ríkisstjórn tekst að troða málinu í gegn, með þessum ótrúlegu aðferðum, liggur fyrir að við fáum mun valdameiri embættismenn en við höfum nokkurn tíma séð. Það vita allir að með þessari samþjöppun erum við að styrkja embættismannakerfið alveg gríðarlega. Þess vegna skiptir máli að við ræðum þessa reglu sem ég veit að ég og hv. þingmaður erum sammála um.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það enn og aftur að mjög mikilvægt er að menn hafi þetta í huga og ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af því að völd embættismanna muni aukast mjög mikið við þetta. Það er ljóst að embættismenn koma helst að því að semja frumvörp og annað slíkt og eru þá kannski í fersku minni ný lög um kræklingarækt sem rædd voru hér fyrr í dag sem sýnir að stjórnsýslan er orðin svo flókin að þetta þarf að taka til gagngerrar endurskoðunar. Nú ætla ég ekkert að fullyrða um það hvort Samfylkingin eigi mikið fylgi meðal bænda en ég vona svo sannarlega að svo sé enda þarf hún svo gjarnan að eiga samtal við bændur, hefði mjög gott af því. En ég tek undir það að fjölmargir bændur hafa greitt Vinstri grænum atkvæði sitt og þeir eru ansi margir beygðir í dag. Það verður ekki annað sagt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á það að mjög fá mál sem snúa að landbúnaði hefðu komist í gegn í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ég verð að segja við hv. þingmann að ég er ekki viss um að tilefni sé til að gera athugasemdir við það, að fenginni reynslu hvað aðrar atvinnugreinar varðar er kannski best að sem fæst mál fari í gegn. Hv. þingmaður þekkir mjög vel til og hefur starfað lengi við landbúnað, hefur verið í forustuhlutverki á vegum Bændasamtakanna. Hann kom inn á það í ræðu sinni að þegar búið væri að steypa öllum atvinnuvegunum saman inn í nýtt atvinnuvegaráðuneyti og til viðbótar hluta af fjármálamarkaðnum væri eins og landbúnaðurinn hefði verið settur til hliðar. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að þá verði yfirsýnin miklu minni en ella? Það felast í því hættur að ekki sé hægt að veita undirstöðuatvinnugreinum landsins athygli, ef þetta verður samþykkt. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom inn á í ræðu sinni gagnvart einstaka stofnunum. Það var mjög athyglisverð grein eftir Borgfirðinginn Óðin Sigþórsson sem snýr að Veiðimálastofnun. Það liggur reyndar ekki fyrir hvort hv. þingmaður hafi athugasemdir við það að ekki skuli liggja fyrir í umræðunni hvar viðkomandi stofnanir eiga að vistast, að það skuli hugsanlega verða klárað eftir á þegar búið er að samþykkja breytinguna - hver er skoðun hv. þingmanns á því?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Ég þakka sérstaklega þá föðurlegu ábendingu að líklega færi best á því að sem fæst mál á sviði landbúnaðar hefðu farið í gegn. Það kann vel að vera rétt. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum og umræðan um stjórnkerfisbreytingar hófst hafa hagsmunafélög í landbúnaði ítrekað mótmælt sameiningu iðnaðarráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, einmitt vegna þess sem hv. þingmaður kom að í ræðu sinni, að við óttumst að menn tapi þessari yfirsýn. Það er alveg ljóst að eftir sameiningu sjávarútvegsráðuneytis annars vegar og landbúnaðarráðuneytis hins vegar í eitt ráðuneyti hafa mjög margir talið að yfirsýn skorti. Í ágætri skýrslu kemur fram að það er líka mál manna í sjávarútvegi, þeir telja áherslur mjög breyttar, sem segir okkur að á báða bóga virðast menn telja að fókusinn hafi tapast og yfirsýnin þar með. Ég tek því undir það að menn óttast að kraftarnir dreifist og mikill munur verði hvað varðar landbúnaðinn Varðandi Veiðimálastofnun held ég einfaldlega að Landssamband veiðifélaga vilji vera áfram undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og leggi mikla áherslu á að Veiðimálastofnun verði ekki færð undir önnur ráðuneyti, leggi höfuðáherslu á það. Það virðist vera inntakið í því að þeir treysti einfaldlega því ráðuneyti best til þess að fara með það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að hann er sammála mér um það að eðlilegast og skynsamlegast hefði verið að það hefði verið rætt hvar viðkomandi stofnanir ættu að vistast, undir hvaða ráðherra þær væru eftir sameiningu, þannig að það lægi bara fyrir og menn þyrftu ekki að vera að geta í eyðurnar um það. Það hefðu verið mun æskilegri vinnubrögð. Við erum sammála um að við hræðumst það að ráðuneytin verði of stór. Mig langar að spyrja hv. þingmann um skoðun hans á því að farin yrði sú leið að skipa aðstoðarráðherra til að byrgja þann brunn. Fyndist hv. þingmanni það ekki skynsamlegt að menn tækju einhverja vitræna umræðu, en ekki svona yfirborðskenndar, um þau málefni?

Virðulegi forseti. Í grunninn finnst mér það ákaflega sérstakt að ætla sér að sameina ráðuneyti og fækka ráðuneytum með því svo að setja á aðstoðarráðherra. Mér finnst það sérstök skipan á málum og það kom mér á óvart. Maður á hins vegar alltaf að vera tilbúinn til að rökræða málin og skoða alla möguleika. Ef sú verður raunin að ráðuneytin verði sameinuð í þær einingar sem rætt er um í þessari þingsályktunartillögu tel ég skynsamlegt að skoða þetta. Ég er sammála hv. þingmanni í því að fram þarf að fara rökræða um það hvert verksvið þeirra á að vera, hver á að ráða í ráðuneytunum, hverjir eru málsvarar ákveðinna málaflokka og annað slíkt. Ég tel mjög nauðsynlegt að ræða þetta ef af þessu verður.

Virðulegur forseti. Margt hefur núverandi ríkisstjórn gert sem er algjörlega úr takti við það sem Framsóknarflokkurinn hefur gert þegar hann hefur verið í ríkisstjórn, t.d. það að hafa fleiri konur í ríkisstjórninni en karla. Nú er fyrsta konan forsætisráðherra í sögu lýðveldisins og eins hefur ráðuneytum verið fækkað, ráðherrar teknir inn sem ekki voru þingmenn - margháttaðar breytingar sem hafa lukkast vel. Nú er gripið til enn frekari breytinga og hv. þingmaður getur svo sem haft hvaða skoðun sem er á þeim og lýst þeim hér. En ég vil mótmæla því, sem fram kom í ræðu hv. þingmanns, að ráðherrar og þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi verið að tala niður landbúnað og sjávarútveg. Hv. þingmaður verður að koma með rökstuðning fyrir slíkum fullyrðingum vegna þess að annars eru þær bara ómerkar og úr lausu lofti gripnar - ekki ósvipaðar þeirri fullyrðingu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að núverandi ríkisstjórn hefði unnið meiri skaða en varð í hruninu. Sú fullyrðing var skotin niður á flugi og gagnrýnd og ekki eingöngu af pólitískum andstæðingum hans. Umræða af þessu tagi þjónar engum tilgangi og ég vil einfaldlega mótmæla slíkum fullyrðingum eða biðja hv. þingmann um að koma með rökstuðning fyrir þessum alhæfingum sínum. Hér er verið að laga stjórnsýsluna að nútímaháttum, gera hana sveigjanlegri. Hingað til hefur það verið þannig að það eru tugir starfsmanna sem sinna landbúnaði og sjávarútvegi innan Stjórnarráðsins. Til dæmis er einungis einn starfsmaður sem sinnir ferðaþjónustu. Er hv. þingmaður kannski þeirrar skoðunar að íslenskt atvinnulíf eigi að laga sig að stjórnsýslunni á Íslandi frekar en að Stjórnarráðið og stjórnsýslan lagi sig að breyttum veruleika á þessu sviði?

Virðulegi forseti. Ég hef gegnt formennsku í hagsmunasamtökum sem heita Landssamtök sauðfjárbænda. Ég er nýlega hættur því og það er einfaldlega eftir að hafa farið um landið og hitt bændur sem ég segi þetta. Viðhorf bænda er á þann veg að þeim finnst hæstv. ríkisstjórn tala niður íslenskan landbúnað. Þetta kann að orsakast af mörgu og kannski meðal annars af því að mikil umræða hefur verið um landbúnaðarmál í fjölmiðlum. Sú umræða hefur verið rekin af ýmsum hagsmunaaðilum í hinum ýmsu geirum en það er engin launung að ýmsir pólitíkusar hafa tekið þátt í þeirri umræðu og hefur fundist nauðsynlegt að skipa landbúnaðarmálum öðruvísi en verið hefur, með breyttri landbúnaðarstefnu o.fl. Sumum bændum hefur fundist þessi umræða ákaflega óvægin. Margir hafa haft þá skoðun að kratar séu bara einfaldlega alltaf á móti landbúnaðinum. Nú skal ég ekkert fullyrða um það - ég hef rætt við hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa mikinn áhuga á landbúnaði og finnst mikilvægt að landbúnaðurinn komi sjónarmiðum sínum á framfæri alls staðar. Hvað varðar sjávarútveginn, eins og ég nefndi líka og hv. þingmaður talaði um, er ljóst að miðað við umræðuna um frumvarp um fiskveiðistjórnina hafa stjórnarliðar látið orð falla sem ekki eru hafandi eftir. Menn sem lifa og starfa í sjávarútvegi hafa verið kallaðir ýmsum illum nöfnum sem ég ætla ekki að hafa eftir. Það er kannski helst það sem ég var að vísa til í málflutningi mínum hvað þetta varðar.