Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Magnús Guðmundsson) Skömmu eftir að allsherjarnefnd hafði fengið þetta frv. til athugunar barst henni einnig uppkast að frv. til laga um verslunar- og siglingamiðla, eins og skýrt er frá í nál. Þar sem það frv. er miklu yfirgripsmeira og nær lengra en þetta frv., en málið þarfnast hins vegar nákvæmrar íhugunar, þótti nefndinni rjettast, að ekki yrðu nein lög um miðla afgreidd á þessu þingi. Leggur nefndin því til, að frv. verði afgreitt til stjórnarinnar og henni falið að leggja ítarlegt frv. um miðla fyrir næsta þing. Nefndin stingur upp á, að þetta verði gert með rökstuddu dagskránni, sem prentuð er í nál. Önnur ástæða liggur til þess, auk þeirrar, sem áður er getið, og hún er sú, að nefndin sá sjer ekki fært að taka svo mikinn lagabálk sem þennan til nákvæmrar íhugunar á þessu þingi, þar sem svo var á liðið þingtímann, er frv. kom fram, enda þess engin þörf að afgreiða það nú, þar sem skamt er nú til reglulegs þings.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mál þetta mun þykja svo viðurlitsvert, að því verði vísað til nefndar, og geri jeg það að tillögu minni, að það verði falið landbúnaðarnefnd.

Frsm. (Einar Arnórsson) Jeg býst við því, að jeg geti verið stuttorður að sinni, þótt málið sje umfangsmikið og vandasamt. Nefndin hallast að aðalstefnu frv., að niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum hverfi úr sögunni, en skattur verði í stað þess lagður á tekjur af atvinnu og eignum, eftir ákveðnum gjaldstiga. Þetta er aðalatriðið. Um hitt getur verið álitamál, bæði um skattstigann sjálfan, og ýms önnur ákvæði í frv. Bæjarstjórn Reykjavíkur hefir látið 3 manna nefnd undirbúa þetta mál, og síðan hefir stjórnin borið fram þetta frv., er náð hefir samþykki bæjarstjórnar. Aðalbreytingar allsherjarnefndar eru við 1. gr. frv. Bæjarstjórn Reykjavíkur og landsstjórnin leggja til, að skatturinn byrji á 500 kr. tekjum, og sje þá einn af hundraði, en hækki svo upp í 10 af hundraði, þegar tekjurnar nema meiru en 50.000 kr. Nefndinni fanst þessi skattstigi alls ekki rjettlátur. Þeir, sem hefðu lágar og miðlungstekjur, yrðu að greiða mestan skatt samkvæmt honum, en hinir, sem hærri tekjur hefðu, slyppu óþarflega ljett. Nefndin hefir því lagt til, að gjaldstiganum yrði breytt á þann veg, sem greinir í 2. brtt. á þingskj. 188. Óþarfi mun að skýra þá brtt. nánar; menn geta lesið hana sjálfir, og einnig vil jeg benda mönnum á töflu þá yfir skattinn, eins og hann yrði eftir stjórnarfrv. og eftir brtt. nefndarinnar, sem prentuð er í nál. á þingskj. 187. Á henni geta menn nákvæmlega sjeð muninn. Jeg játa það fúslega, að till. nefndarinnar um skattstigann geta orkað tvímælis, enda er vandaverk að finna alls kostar rjettláta leið í þeim efnum. Aðalbreytingin yrði sú, að þeir mennirnir, sem hæstar tekjur hafa, greiddu hærri skattt en frv. fer fram á, en hinir tekjuminni lægri skatt. Aðrar breytingar nefndarinnar eru fæstar jafnmikilvægar sem þessi, og er gerð grein fyrir hverri þeirra um sig í nál. Flestar eru þær breytingar á orðfæri, en færri efnisbreytingar. Refsiákvæðum og málsmeðferðar er safnað saman í eina heild, svo yfirlitið verður gleggra. Enn hefir nefndin bætt úr einu smáatriði í frv. í 23. gr. frv. er ekkert ákvæði um, hve nær yfirskattanefnd skuli hafa kveðið upp úrskurði sína um kæruatriði, er henni berast. Nefndin hefir sett tímatakmörk fyrir því, í samráði við nefndina í bæjarstjórn Reykjavíkur. Háttv. þm. S.-P. (P. J.) hefir borið fram brtt. við frv., á þgskj. 277. Lúta þær aðallega að einu atriði í frv. Mun jeg ekki víkja að þeim fyr en hv.þm. hefir skýrt það nánar, hvað í þeim felst.

Pjetur Jónsson Jeg tel mál þetta, sem nú er til umræðu, mjög mikilsvert. Álít frv. óefað spor í rjetta átt, og gæti það ef til vill orðið til þess að brjóta ísinn fyrir öðru og betra skipulagi á skattalöggjöf hjer á landi. En þó hefði áður þurft að setja almenn lög fyrir bæjar- og sveitarfjelög, eins og var hugsun skattamálanefndarinnar 1908, lög, sem kveða nánar á um skattstofnana, setja hæfilegar skorður fyrir því, að misboðið verði ekki gjaldþoli einstaklinganna, og koma í veg fyrir, að ekki verði of mjög þrengt sviðið fyrir landssjóð til almennrar skattaálögu. Og loks ættu þau lög að mæla nákvæmlega fyrir um eðlilega Og sanngjarna skiftingu gjaldþolsins á milli hinna einstöku bæjar- og sveitarfjelaga, þegar sami gjaldþegn geldur útsvar á fleiri en einum stað, annaðhvort beint, eða þá óbeint sem þátttakandi í fyrirtækjum. Þetta sem þau frumatriði, sem hefði átt að slá föstum, áður en þessu máli var hreyft. En engin von er, að Reykjavík geti beðið eftir slíkum allsherjarlögum, ekki lengra en málið er á veg komið. Enda býst jeg við, að hún þoli illa biðina. En þá er þeim mun meiri vandi fyrir oss nú, er þetta frv. á að gera úr garði, að gæta þess, að það riði eigi í bág við ákvæði nje anda gildandi laga. Af því myndi skapast hið mesta misrjetti og ruglingur. Og jafnframt verður að gjalda varhuga við því, að slík lög riði bág við frumtök þau, sem jeg drap á að allsherjarskattalög fyrir bæjar- og sveitarstjórnir þyrftu að hafa. Þetta frv. felst jeg á í höfuðatriðunum, að leggja tekjuskatt á í bænum og heimta gott og ábyggilegt tekjuframtal og leggja lóðargjald á eftir því, sem lóðirnar eru virtar með hæfilega löngu millibili. Að þessu leyti er jeg samþykkur frv. En í sumum smærri atriðum, sem þó eru allveruleg, tel jeg frv. athugavert frá því sjónarmiði, sem jeg hefi þegar lýst, einkum þar sem það hefir ekki að baki sjer tilsvarandi almenn skattalög. Mun jeg nú nefna nokkur atriði, sem jeg hefi rekið augun í. Jeg hefi átt tal við einn hv. nefndarmann um þau. En nefndin vildi eigi sinna því, er jeg fór fram á að breytt yrði. Hefi jeg því neyðst til að kynna mjer málið rækilegar en jeg hefði gert ella. Jeg hefi ekki fengist við þessi mál síðan 1908, er jeg átti sæti í skattamálanefndinni, og eru nú talsvert farnar að ryðga í þeim efnum þær upplýsingar, er jeg fjekk þá, voru að vísu altaf litlar, og helst um skattalöggjöf í öðrum löndum og þá einkum Norðurlöndum.  (G. Sv.: Skattalöggjöfinni í þeim löndum hefir verið breytt síðan)  . Þær breytingar voru líka að fara fram um þær mundir, og var það eigi síst þær, sem við kyntum okkur. Skal jeg nú víkja að skatti á hlutafjelögum. Eftir frv. eiga þau að greiða skatt af öllum ágóða sínum, að frádregnum lágmarkspeningavöxtum. Þetta kemur strax í bága við núgildandi skattalög fyrir landið. Í 8. gr. laganna frá 14. des. 1877, um tekjuskatt, segir svo: „Hlutafjelög, verslunarfjelög og önnur slík fjelög skulu talin sem sjerstæðir gjaldendur, að svo miklu leyti sem arðurinn allur eigi rennur til einstakra manna, sem búsettir eru á Íslandi.“ Ef frumv. ríður ekki beint í bága við ákvæði laganna, þá er þó áreiðanlega farið í bága við anda þeirra, þar sem ekki má samkvæmt þeim leggja skatt á þann hluta af ágóða fjelaganna, sem greiddur er í arð til hluthafa. En hjer er og tvöföld gjaldálaga á sama gjaldstofn, og með því gengið á rjett annara sveitar- og bæjarfjelaga. Það getur vel verið, eftir hinu núverandi fyrirkomulagi á aukaútsvörum hjer í bæ og víðar, að sjálfsagt þyki að leggja skatt á þann arð, er fjelög greiða hluthöfum, hjá fjelögunum sjálfum. En það er á móti anda laganna, að löggjafarvaldið heimili sveitar-og bæjarfjelögum þá skattálöguaðferð, sem það leyfir ekki landssjóði. Mjer virðist nú hart að gengið að leggja tvöfalt gjald á sama gjaldstofninn. Jeg skal taka lítið dæmi. Setjum svo, að jeg eigi t. d. 1.000 kr. hlut í einhverju fjelagi. Fjelagið hefir í ágóða 10 af hundraði, umfram peningavexti, og falla þá 100 kr. í minn hlut, áður en bæjarskatturinn er dreginn frá. Eftir þessu frv. getur sá skattur orðið nærri því 14 af hundraði, en eftir till. nefndarinnar um 20 af hundraði - jeg tek hjer í dæminu hámark skattsins. Jeg fæ því að eins 80 eða 86 kr. í arð, en hitt gengur til bæjarins, - sá skattur, sem fjelögin greiða í bæjarsjóð, dregst sem sje frá arði hluthafanna. En svo geld jeg á Húsavík, segjum 10% af hreinum tekjum í útsvar, og þá einnig af þessum tekjum. Jeg er því í rauninni skattskyldur á tveim stöðum af sama gróðanum. Þetta mun löggjafarvaldið hafa sjeð á sínum tíma, og því hefir það eigi leyft landssjóði að leggja skatt á greiddan arð hlutafjelaga, þar sem þær sveitir, sem hlutaðeigandi menn væru búsettir í, ættu þennan gjaldstofn. En á þá að leyfa það sveitar- eða bæjarfjelagi? Tekjuskatturinn er einhver hinn fullkomnasti skattur til þess að hitta sannarlegt gjaldþol manna; en það er og ljóst, að hann er einhver nærgöngulasti persónuskatturinn. Því verður hann að binda sig sem mest við heimilisfang hins eiginlega gjaldanda, því að þar, sem gjaldandinn á heima, er hann bundinn mestum fjelagskvöðum, og þar ber maður helst eitthvað upp í staðinn fyrir þá skatta, sem hann leggur fram til bæjar- eða sveitarþarfa. Því virðist það eigi rjett af einu sveitar- eða bæjarfjelagi að sölsa undir sig sem mest til álagningar þann gróða, er dreifist hingað og þangað um landið. Þess vegna er sú aðferðin, sem gildandi tekjuskattalöggjöf bendir til, rjettlátust. En þótt nú hin aðferðin sje höfð, að leggja skatt til bæjar- eða sveitarsjóðs á hlutafjárarðinn óskiftan hjá fjelaginu sjálfu, eins og gert er í Noregi og Danmörku, og líklega viðar, þá virðist sjálfsagt að hafa hann vægari, vegna þess, að menn verða að viðurkenna, að það sje eðlilegra, áð lagt sje á gróðann hjá þeirri persónu, er nýtur hans, heldur en á ópersónulegt fjelag, sem nýtur hans ekki sem slíkt, heldur dreifir honum. Í Danmörku er hámarkið á svona skatti að jeg hygg 3%, og er hann jafnaðarskattur, sem fer ekki hækkandi. En í þessu frv. er hann stighækkandi upp í 14%, og eftir till. nefndarinnar, sem jeg fellst á að „skalanum“ til, upp í 21%, sem getur komið niður á stórum fjelögum. Með öðrum orðum, það gerir stighækkunin á skattinum, að hann kemur svo óþyrmilega niður á hlutafjelögunum og öðrum fjelögum. Hann verður tiltölulega meiri á fjelögunum, því að umsetningin er svo stór, heldur en á einstökum mönnum, er fá að eins hlut af arðinum og lenda neðarlega í skattstiganum. Jeg fellst á stighækkunarskatt á einstökum mönnum, hækkun, sem vex eftir því, sem tekjurnar fara meira fram úr sæmilegum þurftartekjum. En stighækkun, sem fer vaxandi eftir arðsumsetningu fjelagsstofnana. tel jeg ranga. Litlu fjelögin geta gefið hverjum hluthafa eins mikinn arð og stóru fjelögin. Tökum dæmi, tvö fjelög, annað lítið, en hitt stórt. Litla fjelagið hefir 1.000 kr. í skattskyldan arð á ári, en gefur þó 20% arð af hlutafjenu, áður en skatturinn er dreginn frá, til sinna hluthafa. Þetta fjelag myndi greiða eftir frv. í skatt kr. 1,50 af hverjum 100 kr. arðsins. Aftur hefir stærra fjelagið 100.000 kr. í arð á ári, fyrir utan vexti af hlutafje, en gefur þó ekki nema 10% í ágóða. Jeg tek t. d. Eimskipafjelag Íslands. En þetta fjelag borgar í skatt alt að 14 kr. af hverjum 100 kr. arðsins. Nú er það auðvitað, að þessi skattur er sama sem skattur á hluthafa, þar sem hann er tekinn af þeirra ágóðahlut. Nú á jeg 1.000 kr. hlut í litla fjelaginu, fæ ca. 200 kr. í arð, og á mig fellur sem svarar 3 kr. af bæjarskattinum. En nái ungi minn á 1.000 kr. í stærra fjelaginu, og fær því ca. 100 kr. í ágóða. Á hann falla 14 kr. í skatt til bæjarins. En þarna fyrir utan er skattur sá, sem fellur beint persónulega á þá fyrir þessar tekjur. Það er þess vegna auðsætt, að tekjuskattur, hækkandi eftir arðsumsetningu fjelaga getur ekki átt sjer stað og er auðsætt ranglæti. En annað mál væri um stighækkun eftir arðsprocentu, sem fjelagsmenn fá, og er hún þó ástæðulaus að mínu áliti. Nú dettur mjer í hug, ef Eimskipaf jelag Íslands skyldi nú hafa talsverðan arð umfram peningavexti. Eftir frv. færi fullur sjöundi partur arðsins í skatt til Reykjavíkurbæjar, og eftir till. nefndarinnar fullur fimti partur. Jeg álít, að þetta nái engri átt, og býst við, að margir yrðu óánægðir yfir slíku. Skattur þessi getur vitanlega færst niður fyrir það ákvæði, sem tiltekið er í frv., en líka upp fyrir það, en það er hámarksskatturinn, sem jeg hefi hjer talað um. En það hefir nú ekki í sjálfu sjer neina úrslitaþýðingu í þessu sambandi. Er jeg nú búinn að minnast á hlutafjelögin, og þá kem jeg að samvinnufjelögunum, og má í mörgu sama um þau segja. Eftir frv. á að leggja skatt á þann hundraðshluta af viðskiftaveltu fjelagsins það ár, sem skatturinn er miðaður við, sem telja má að samsvari hagnaði þeim, er fjelagsmenn hafi haft af starfsemi fjelagsins. En þetta er þó takmarkað svo, að þessi hundraðshluti má aldrei fara fram úr 10% af viðskiftaveltunni.  (E. A.: Það getur verið of hátt, og vill nefndin taka það til athugunar)  . Þetta er enn fjarstæðara en skattur á hlutafjárarðinn, enda kemur það algerlega í bág við gildandi sveitarstjórnarlög, frá 10. nóv. 1905. Þar stendur þetta, sem jeg vil lesa upp með leyfi hæstv. forseta: „Einnig má leggja aukaútsvar á kaupfjelög og pöntunarfjelög, ef þau hafa leyst borgarabrjef, hafa sölubúð og vörur til sölu, svo sem hæfa þykir eftir árlegri veltu og arði í söludeild fjelagsins.“ Hjer er beinlínis miðað við fjelög, sem hafa fasta söludeild, og skal þá skatturinn fara eftir veltu og arði í söludeild fjelagsins. Það er beint tekið fram, að ekki skuli lagt á pöntunarviðskiftin. En hjer er ætlast til, að farið verði að meta þann hagnað, sem ætla má að menn hafi af því að vera í pöntunarfjelagi, sláturfjelagi, mjólkurfjel. o. s. frv. Mjer dettur ekki í hug að neita, að þessi hagnaður sje til. En þessi hagnaður er ekki eins áþreifanlegur og ætla mætti eftir frv. Hann er svo misjafn fyrir hvern einstakling, og kominn undir ýmislegum kringumstæðum; í stuttu máli, hann er alveg óútreiknanlegur. Hann kemur auðvitað fram og hefir komið fram í efnum og ástæðum hvers fjelagsmanns, þar sem hann er búsettur. Þar ber mest á honum, og þar nýtur sveitarfjelagið og landið góðs af honum; þar legst útsvarið á hann, eins og líka er rjett. Jeg hefi allmikið hugleitt þetta efni, því að mjer er það ekkert nýtt að eiga í karpi um útsvarsálögur á kaupfjelög. Sumir halda því fram, að kaupstaðir og kauptúnahreppar hafi eðlilegan rjett til útsvarsálögu á verslunararðinn, eins þótt hann dragist frá kaupmönnum til hinna einstöku fjelagsmanna. Jeg býst við, að því verði haldið fram, að hjer sje átt við þann arð, og eins þótt þessi ágóði renni til fjelaganna, hvort sem það eru bændur út um hvippinn og hvappinn, eða verkamenn og borgarar hjer í Rvík, er hafa fjelag til að panta nauðsynjar, þá sje sá hagnaður og hljóti að vera sjálfsagður skattstofn fyrir það kauptún eða sveitarfjelag, sem í hlut á. En þetta hygg jeg algerlega rangt, nema auðvitað um þann arð, sem rennur til manna, búsettra í sama kaupstað eða hreppi. Á hann er lagt þar, hvort heldur lagt er á útsvar eftir efnum og ástæðum eða lagt er á „nettó“tekjur manna. Það getur enginn ráðið því, að verslunin og þar með arðurinn sitji föst í vissu kauptúni eða kaupstað, eða neytt menn til að versla þar, til þess að skapa þar samandreginn verslunarágóða. Menn geta verslað hvar sem þeir vilja, og svo getur verslunin fært sig, svo sem t. d. burt úr Reykjavík til Hafnarfjarðar, svo að miklu minna er hægt að leggja á verslunararð til bæjarsjóðs en um nokkurt áraskeið á undan. Dettur engum í hug að eltast við þetta sem nokkurskonar „privilegium“ fyrir Reykjavík, þegar svona stendur á. En alveg er eins, ef verslunararðurinn dreifist út um allar sveitir. það verður að leggja arðinn þar, sem hann er sýnilegur og áþreifanlegur. Í þessu tilliti get jeg líka bent á, að í Danmörku er ekki lagt á þann ágóða, er fjelagar í samlagsfjelögum hafa af starfsemi fjelagsins, enda þótt það sje ágóði, sem safnað er saman á einn stað, og svo útbýtt á eftir sem ágóða eða „dividende“ af verslun manna. Hann er beinlínis undanþeginn útsvari til bæjar- eða sveitarfjelaga, ef fjelagið verslar ekki við aðra en fjelaga sjálfa. Um framleiðslufjelög í Danmörku segir t. d. svo í lagagrein: „Þar á móti hvílir skatturinn ekki á fjelögum, sem hafa að markmiði „Bearbejdelse, Forædling eller Salg“ á framleiðslu fjelagsmanna.“ Jeg hefi haft hjer upp dönsku orðin til að fyrirbyggja, að þau yrðu misþýdd. Með öðrum orðum, að því leyti, sem þessi fjelög, eins og t. d. sláturfjelög, reka starf fyrir fjelagsmenn og með búsafurðum þeirra, þá eru þau ekki skattskyld til bæjar- eða sveitarfjelaga. Jeg býst nú við, að þetta þyki orðið langt mál, en jeg er ekki alveg búinn. Jeg vildi líka víkja að öðrum atriðum í frv., og er þá fyrst ákvæðin í 5. gr. frv., sjerstaklega saman borið við 2. lið 3. greinar. Hjer stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Með þeim undantekningum og takmörkunum, er síðar greinir, tejast allar árstekjur skattgreiðanda til skattskyldra tekna hans, hvort sem þær eru fengnar í bænum eða ekki og hvort sem um er að ræða peninga eða fjármuni, sem metnir verða til peninga, svo sem tekjur o. s. frv.“. Þetta er formáli 5. gr. frv. Hjer er sagt, að leggja skuli á árstekjur hvers gjaldanda, hvort sem þær eru fengnar í bænum eða ekki.  (E. A.: Með þeim undantekningum og takmörkunum, er síðar greinir)  . Mjer er ómögulegt að koma auga á nokkra undantekningu um þær tekjur, er borgarar, búsettir hjer, afla annarsstaðar og borga þar útsvar af. En mjer er ómögulegt að skilja, að það, sem menn græða á öðrum stað og greiða þar útsvar af, sje skattskylt hjer, og þess vegna hefi jeg komið með brtt.  (E. A.: Nefndin kom með brtt. um þetta atriði)  . Hún fullnægir ekki. Ætla jeg nú að víkja örlítið að brtt. mínum, hverri um sig. 1. brtt. stafl. a. er reyndar ekki efnisbreyting, heldur að eins til þess að gera þennan lið skiljanlegan. Jeg lít svo á, að orðin „fjelag eða stofnun“ nái yfir alt það, sem meint er í greininni. 2. brtt., við 3. gr., sem er 1. brtt., stafl. b., gengur út á það að fella úr þetta ákvæði um lúsaleit á fjelögunum. Jeg álít, að það geti alls ekki komið til greina að leggja á þennan óbeina arð, eins og jeg hefi áður tekið fram, og því legg jeg til, að feld verði úr greininni þau orð, er þar að lúta. Að öðru leyti orða jeg greinina eins og í stjórnarfrv. Þá koma brtt. við 7. gr., og þá fyrst brtt. um, að með því, sem beri að draga frá skattskyldum tekjum fjelaga, sem nefnt er í 3. gr. 3. lið, skuli telja útborgaðan arð af hlutdeildum fjelagsmanna, hvort heldur er arður af hlutafje, eða arður af verslunarviðskiftum og vöruinnkaupum kaupfjelaga og framleiðslufjelaga.  (E. A.: Þetta á þá líka við hlutafjelögin)  . Já, það á við útborgaðan arð. Jeg hefi álitið rjettara að undanskilja þann arð, sem útborgaður er fjelagsmönnum skattskyldu, heldur en að undanskilja sjálf fjelögin. Því bæði geta þau haft arð aukreitis, sem þau sjeu eðlilega skattskyld fyrir, og þar að auki væri hægt fyrir einstaklinga og stofnanir að smeygja sjer undir nafn þeirra ranglega, til þess að firra sig skatti. Þá er 2. brtt., stafl. b., sem ekki fer fram á annað en að fella það burt úr 7. gr., sem beint flýtur af þessu, og c-liður, um að fella burt ákvæðið um að finna út þann hundraðshluta, er ætla má að fjelagsmenn hafi í arð. Síðasta brtt. er ekki nema sjálfsögð breyting á 15. gr., í sambandi við hinar brtt. Jeg skal nú játa, að líklega hefði þurft að gera fleiri brtt., til samræmis við þessar brtt. mínar. En þetta er erfitt verk að vinna að, í annríki því, sem jeg hefi haft undanfarna daga. Og hefi jeg hugsað mjer, ef brtt. mínar verða samþyktar, að taka frv. fyrir til athugunar til 3. umr. og nema burtu ósamræmið. Gæti þá ýmislegt fleira komið til álita, til þess að koma á fullu samræmi milli ákvæða frv. En jeg hefi haldið hjer fram því, sem jeg tel höfuðatriði, og þau verður að fá inn í frv., ef á að verða takandi í mál að greiða því atkv. út úr deildinni. Annars er frv. þetta mjög ófullkomið, í samanburði við það, sem slík lög eru og þurfa að vera. En einstakur þingmaður, þó hann væri miklu færari en jeg, getur ekki í hjáverkum tekið að sjer að laga alla þá vöntun og galla.

Frsm. (Einar Arnórsson) Niðurlagið af þessari löngu ræðu hv.þm. S.-P. (P. J.) virtist vera mjög líkt í hans hugskoti eins og sagt er á öðrum stað: Og hann leit yfir alt, sem hann hafði gert, og sjá. Það var harla gott. En hv.þm. (P. J.) verður að virða til vorkunnar, þótt jeg leyfi mjer að ætla, að einhver missmíði sjeu á þessu verki, eins og flestum öðrum sköpunarverkum. Hv. þm. (P. J.) byrjaði á nokkrum almennum athugasemdum, og var þá fyrst það, að á undan þessu frv. hefði þurft að ganga alment frv., um skattskyldu til bæjar- og sveitarfjelaga,en hv.þm. (P. J.) játaði það reyndar sjálfur, að það mundi verða óheppilegt fyrir Reykjavíkurbæ að bíða eftir slíkum lögum, og hefir hv.þm. (P. J.) þar rjett fyrir sjer, vegna þess, að slík lög fæðast sennilega aldrei. Það kemur til af því, að mjög misjafnlega er ástatt í Reykjavík og öðrum kaupstöðum landsins og sveitarfjelögum, þar sem t.d. eru 30-10 búendur, sem þekkja vel hver til annars, svo að þörfin í sveitum alment getur varla talist brýn til að gera breytingar á núverandi skipulagi. En í Reykjavík er alt öðru máli að gegna; þar eru allmargir gjaldendur, og það er víst með öllu ókleift fyrir niðurjöfnunarnefndina að jafna niður að eins eftir efnum og ástæðum, svo að í lagi sje; þetta játar líka niðurjöfnunarnefndin sjálf. Hv. þm. (P. J.) hjelt því fram, að þetta frv. færi að ýmsu leyti í bága við anda eða bókstaf tilsvarandi laga; átti hv.þm. (P. J.) þar við tekjuskattslög nr. 23, 14. des. 1877. Það var sett nefnd hjer á árunum til þess að athuga skattalögin, og var hv.þm. (P. J.) einn í þeirri nefnd, en það fór svo óheppilega á þinginu 1913, að þeim frv., svo góð sem þau voru, var stútað hjer í Nd., ef jeg man rjett, svo að ekki er hægt að byggja á þeim, og það er líklega nokkuð erfitt að finna það skattafyrirkomulag, sem allir verða sammála um í öllum greinum. Annars er það ekki vel heppilegt að jafna saman þessu tekjuskattsfrv. fyrir Reykjavík og tekjuskattsfrv. fyrir landssjóð. Í fyrsta lagi er það, að gjaldþegnar til landssjóðs eru gjaldskyldir hvar sem þeir eru á landinu, svo að þar þarf ekki að vera að synda á milli skers og báru með að jafna, sem best að hægt er, mismuninn milli einstakra sveitarfjelaga. Jeg býst nú ekki við, að jeg geti rakið hverja einustu mótbáru í ræðu hv.þm. S.-Þ. (P. J.).  (P. J.: Hún var ekki svo löng)  . Jæja, það var nálega klukkutíma ræða, en mjer þótti ekkert að því að hlusta á hana; þvert á móti. Viðvíkjandi fjelögunum, sem hv.þm. (P. J.) var að tala um, gerði hann þá athugasemd, að það væri fordæmilegt að hafa stígandi skattstiga í fjelögum. Þá hefði hv.þm. (P. J.) átt, ef hann hefði viljað halda þessu nákvæmlega, að fara lengra í sínum brtt.; þá hefði hann sem sje líka átt að taka 2. lið í 3. gr., því að sá liður nær líka yfir fjelög t. d. ef 3-4 menn setja á stofn eitthvert fyrirtæki, þar sem hver ábyrgist að fullu einhverja atvinnu eða starfsemi, t. d. verslun, þá skilst mjer, að eftir þeirri grein megi leggja á þá verslun. En það er ekkert athugavert við það, vegna þess, að verslunin tapar ekki á því, því að þegar mennirnir vita, að á að leggja útsvar á þá, taka þeir það til greina við verðið, sem þeir setja á vöru sína. En um þá athugasemd, að gjaldstiginn væri hækkandi á fjelögum, er það að segja, að sú mótbára myndi líta tiltölulega vel út fyrst í stað, en þegar nánar er athugað, þá er ekki farið öðruvísi með þessi fjelög en hvern einstakan mann; jeg get nefnt eins gott dæmi því til sönnunar eins og hv.þm. S.-P. (P. J.). Setjum svo, að jeg leggi 100.000 kr. í eitthvert fyrirtæki, og hafi 10% í hreinan arð; það verða 10.000 kr., og svo borga jeg skatt af 10.000 kr. Nú leggur hv.þm. S.-P. (P. J.) kann ske ekki nema 50.000 kr. í annað fyrirtæki, en fær 20% í hreinan arð og borgar líka skatt af 10.000 krónum; það verður sama útkoman, en hans fyrirtæki gengur betur, og því borgar hann tiltölulega hærri skatt. Jeg er með þessu að sýna fram á, að ef hv.þm. (P. J.) vill vera fullkomlega rjettlátur og sjálfum sjer samkvæmur, þá verður að miða við hver stofninn er, sem fram er lagður; því verður nokkurn veginn sama, hvort það eru persónulegar tekjur eða ópersónulegar, ef nota má það orðalag. En eftir þessu dæmi ætti jeg, samkv. skoðun hv.þm. S.-P. (P. J.), að borga lægri skatt, vegna þess að mitt fyrirtæki hefir ekki gengið eins vel. - Jeg veit annars ekki, hvort jeg á að fara lengra út í þetta atriði, en það er í rauninni einsætt, að menn ættu að fara sömu leið í báðum tilfellunum, en það er sennilega ekki gerlegt fyrir framkvæmd þessara laga. Hv. þm. (P. J.) benti á Danmörku í þessu efni; og má vera, að það sje rjett, sem hann segir um það land, en um Noreg er það ekki alls kostar rjett, því að þar veit jeg ekki betur en að í þeim bæja- og sveitaskattalögum, sem jeg hefi haft fyrir mjer, sje lík stefna og í þessu frv., að lagt sje á fjelög eins og einstaklinga, og eftir sömu reglum. Hv. þm. (P. J.) sagði, að löggjafarvaldið mætti ekki leyfa sveitarfjelögum að fara lengra eða dýpra í vasa manna en það leyfði landssjóði að gera; með öðrum orðum, sveitarfjelögin ættu að hafa líkar reglur fyrir sjer og landssjóður. Jeg held, að þessu megi svara með því, að landssjóður sje engin fyrirmynd í þessu efni, eftir því, sem var að gerast á síðasta þingi og þessu þingi, en miðað við tekjuskattslögin frá 1877 þá gæti þetta sjálfsagt litið nógu laglega út. Hv. þm. (P. J.) sagði, að hann hefði líka átt við nýjustu skattalögin; þá verð jeg að segja, að bæjarstjórn Reykjavíkur er ekki ámælisverð fyrir sitt frv., og nefndin ekki heldur, því að hún leggur einmitt til, að skattskyldan sje miklu vægari en til landssjóðs, eftir nýjustu lögum frá 1917. Landssjóður tekur 20% af 99.000, en nefndin vill ekki taka meira en 14%. Í sambandi við þetta vil jeg leyfa mjer að minna hv.þm. (P. J.) á það, að bæði hann og aðrir þeir mörgu ágætismenn, sem setið hafa á Alþingi, bæði á undan og eftir, hafa ekki sjeð sjer fært, að fylgja fram þessu „principi“, sem hann talar um, því að alla leið frá því, að þetta fyrirkomulag komst á, hefir löggjafarvaldið gefið bæjar- og sveitarstjórnum stórum meira vald til að leggja á sína gjaldþegna en landssjóður hefir til að leggja á sína, því að eftir sveitarstjórnarlögunum, eins og þau voru samþykt síðast, - og meðal annara af hv.þm. S.-Þ. (P. J.),er sveitar-og bæjarstjórnum gefin svo að segja ótakmörkuð heimild til að fara í vasa þegna sinna, niðurjöfnun er gerð eftir efnum og ástæðum, það er að eins sanngirni á annan veginn, en nauðsyn á hinn veginn, því að sveitarstjórnir hafa sem sagt ótakmarkað vald í þessu efni. Þessi athugasemd, svo vel sem hún er meint hjá hv.þm. S.-P. (P. J.), kemur nokkuð seint; það hefði verið mjög æskilegt, að hann hefði athugað þetta fyr, ef hann hefði treyst sjer til að koma því í framkvæmd, meðal annars þegar sveitarstjórnarlögin frá 1915 voru sett. Skattaútreikning hv.þm. S.-P. (P. J.) get jeg ekki vel sagt um, því að ómögulegt er að hafa svar á reiðum höndum við öllum töludæmum, sem tekin eru, en þessa 21%, sem hann fjekk út, veit jeg ekki hvernig á að skilja, því að hámarksprósenta nefndarinnar er 15%. Ef á að hækka eða lækka færitöluna, þá má nokkuð gera það eftir eigin vild, en ef fara verður upp úr 1,40 eða niður fyrir 0,60, þarf samþykki stjórnarráðsins til þess; þar er ákveðinn hundraðshluti, sem má hækka hana um án heimildar stjórnarráðsins. Þetta verkar að þessu leyti til ekki ólíkt og nú er, því að ef bæjar- og sveitarstjórnir vilja hækka aukaútsvar frá því, sem meðaltalið hefir verið síðustu árin, þarf samþykki stjórnarráðsins til, en það er að eins sá munur, að hækkunin verður í ákveðnu hlutfalli hjer á öllum, en þegar niðurjöfnun er gerð, getur maður aldrei vitað, hvað á mann er lagt. Það dugir ekki fyrir hv.þm. S.-P. (P. J.) í þessu tilfellí að vinna með færitölu, því að þá er maður nokkuð í lausu lofti, því að hún getur bæði hækkað og lækkað skattinn. Þá ætla jeg að líta á brtt.hv.þm. S.-P. (P. J.). Það er þá 1. brtt., við 3. gr., a-liður. Jeg býst nú við því, að það muni láta nærri um þá brtt., að hún geri hvorki til nje frá, sje þess vegna ekki efnisbreyting, heldur orðabreyting; en það, sem vakað hefir fyrir bæjarstjórninni, hygg jeg að hafi verið það, að til gætu verið þau fjelög og stofnanir, sem ekki kæmust undir 3. liðinn í greininni, og verði þess vegna að falla undir 2. tölulið, og svo sjeu menn eða stofnanir, sem eigi í annari stofnun, en það sjeu þeir menn, sem skattinn eigi að leggja á, og eigi þetta einmitt við hlutdeild í slíkri stofnun. T. d. ef kaupmaður, búsettur hjer í Reykjavík, fær annan mann til að skjóta inn fje í verslun sína, þá getur verslunin gengið undir eins manns nafni, en þeir ábyrgjast báðir fullkomlega. Það mun vera líkt um 3. töluliðinn, að brtt. við hann, b-liðurinn í brtt., skifti ekki miklu máli, því að efni til falla að eins í burtu þessar setningar: . „og það eins þótt afrakstur sá, sem verða kann af starfseminni, sje eigi allur eða að hluta talinn fjelaginu sem slíku til tekna, samkvæmt fyrirkomulagi því, sem er á starfsemi þess og reikningsfærslu“.... Mjer skilst, að það, sem falli burt að efni til, út af fyrir sig skifti varla miklu máli, en það eru aðrar brtt., sem saman borið við þetta myndu vera miklu óaðgengilegri frá mínu sjónarmiði ætla jeg þá fyrst að víkja að 2. brtt., við 7. gr., c-liðinn, að sá liður því nær falli burtu. Mjer er í rauninni ekki ljóst, hvers vegna hv.þm. S.-P. (P. J.) vill láta þennan lið falla í burtu, úr því að hann hefir ekki gengið svo langt í brtt. sínum við 3. lið 3. greinar, að þau fjelög, sem þar eru nefnd, falli í burtu. Þar segir: Enn fremur framleiðslufjelög, samvinnufjelög, pöntunarfjelög og önnur slík fjelög, með heimilisfang í bænum, sem hafa þann tilgang, að starfa til efnahagsmuna fyrir fjelagana ....“. Þessi fjelög álítur hv.þm. (P. J.) að ekki eigi að mæla að öllu leyti undan sköttum, en úr því svo er, skil jeg ekki, hvers vegna hv.þm. (P. J.) vill 6. málsgr. í burtu, því að ákvæði hennar eru til þess að vernda slík fjelög dálítið frá fullkominni handahófsáleggingu, þar sem þau eru skattskyld; því finst mjer, að nær hefði verið að láta hana standa, en t. d. koma með brtt. um hundraðshlutann, 10%, síðast í málsgreininni, og ætlar nefndin að athuga, hvort ekki sje rjett að fella það ákvæði í burtu. En þegar maður lítur á aðrar brtt.hv.þm. (P. J.), þá fer maður að skilja betur í því, að hann vill láta þetta hverfa; það er brtt. á þingskj. 277, að c-liðurinn orðist þannig: „Um þau fjelög, sem heima eiga í bænum og nefnd eru í 3. gr. 3. lið, ber að draga frá tekjunum þá upphæð, sem greidd er í arð, af hlutdeildum fjelagsmanna“. Þessi breytingartillaga hefir það að geyma, að öll þau fjelög, sem eiga heima í bænum og nefnd eru í 3. gr. 3. lið, mega láta draga frá tekjunum þá upphæð, sem greidd er í arð til fjelagsmanna; það verða þá öll hlutafjelög, („aktíu“fjelög) og önnur fjelög með takmarkaðri ábyrgð; öll þessi fjelög eiga þá að eins að greiða skatt eftir till. af þeim tekjum, sem eftir verða þegar þau eru búin að greiða arðinn til fjelagsmanna. Þá er að líta á það, hver afleiðing af þessu yrði. Hún yrði sú, að svo gæti farið, að ekki eitt einasta hlutafjelag í þessum bæ yrði skylt að greiða skatt til hans. Um þessi hlutafjelög getur verið nokkuð misjafnt ástatt, eftir því hvernig þau eru; það mætti segja, að þar sem allir hluthafarnir eru búsettir hjer á landi, eða hjer í bænum, gerði þessi breyting ekkert til, en þessi athugasemd nær þó ekki vel því sanna, vegna þess að það er oft ómögulegt að vita, hverjir eiga hluti í fjelögunum. Eftir okkar lögum er að eins ein tegund hlutafjelaga, þar sem hlutabrjefin verða að hljóða á nafn, en öll önnur fjelög geta gefið út hlutabrjef án þess að þau hljóði á nafn, og þá þarf ekki að eins fjelagsstjórnin ekkert að vita um nöfnin, en hún getur ef til vill blátt áfram ekki gefið neinar upplýsingar, af þeirri ástæðu, að hún veit ekkert um eigendurna. En svo er líka annað atriði, og það getur skift afarmiklu hjer á landi. Það vita allir, að útlendingar eru farnir að reka ýmsa starfsemi viða á landinu, og skal jeg nefna rjett sem dæmi nokkra staði á Norður- og Vesturlandi, í Eyjafjarðarsýslu (Siglufjörð), Strandasýslu og Ísafjarðarsýslu; á þessum stöðum er stórkostlegur síldarútyegur, sem Norðmenn og Svíar standa fyrir; þeir gætu auðvitað komið sínum rekstri fyrir í hlutafjelagsformi; jafnvel einn maður getur stofnað hlutafjelag og átt alla hlutina sjálfur. Sama er að segja um Reykjavík; þar geta verið margir útlendir menn, sem eiga þar eignir. Ef þeir fara svo að mynda hlutafjelag, þá getur bærinn átt á hættu að missa algerlega þennan gjaldstofn. Það er að vísu satt, að eigi er útilokað, að tvisvar verði lagt á sömu tekjur, ef skattur er lagður á tekjur hlutafjelags. En sjaldan mundi þessu þó vera að heilsa. Í framkvæmdinni er einsætt, að manni væri leyft að draga frá þann hlutann, er hann hefði greitt af á annan hátt, til sama skatteiganda, þar sem maður rekur atvinnu á öðrum stað, en er t. d. búsettur í Reykjavík, eða vice versa, er sanngjarnt, að frá sje dreginn skattur, er hann geldur þar af sömu atvinnu. Þegar um tekjuskatt til landssjóðs er að ræða, eru ekki miklir erfiðleikar á að koma þessu í verk, því að einu gildir, hvar maðurinn er búsettur. Aftur á móti er þetta erfiðara þegar gjalda skal skattinn til sveitar, því að skattgreiðandi getur verið búsettur utan sveitarinnar, sem skatturinn á að renna til. En vitanlega á sá staður rjett til skattsins, sem hin skattskylda atvinna er rekin á. Það er sanngjarnt, að hann njóti góðs af atvinnurekstrinum. Því að hvers vegna hafði atvinnurekandinn valið þennan stað? Auðvitað af því, að hann áleit hann hentugan til slíks atvinnurekstrar. Og er þá ekki sanngjarnt, að staður þessi njóti góðs af því, að hann er heppilegur til atvinnurekstrarins? Brtt. er því af þessum ástæðum ófær. En ein breytingin er enn ótalin, sem ríður baggamuninn. Hún er sú, að frá tekjunum beri að draga þá upphæð, sem greidd er í arð, af hlutdeildum fjelagsmanna. Eftir þessu ákvæði þarf ekkert fjelag að vera skattskylt; því að þeim er innan handar að greiða allan arð til hluthafanna. Og þó að fjelagsmenn fái allan arð, geta þeir eftir krókaleiðum myndað varasjóð. Þeim mundi ekki verða skotaskuld að gera allan fjelagsarðinn að eigin arði sínum. Þegar fjelagar hafa fengið allan arðinn, er ekkert eftir til að leggja á. Þeir geta verið útlendingar, sem aldrei hafa verið hjer, eða enginn veit um þá o. s. frv. En ef fjelagsskapurinn stendur sig vel, kemur í sama stað niður, hvort hann hefir varasjóð eða ekki. *Virðist einhverju slept  Þá kem jeg að 2. brtt., b-lið. Þar er svo ákveðið, að „samkvæmt kröfu skattgreiðanda ber enn fremur að draga frá þann hluta teknanna, sem aflað er í öðru bæjar- eða sveitarfjelagi og hann sannar, að hann greiði af löglegt útsvar þar.“ Jeg skal játa, að bak við þessa brtt. felst töluverð sanngirni. En þegar gætt er að nánar, er hætt við, að Reykjavík mundi bera töluvert skarðan hlut, ef brtt. þessi yrði samþ. óbreytt. Þess ber að gæta, að ef þetta ákvæði næði fram að ganga, mundu gjaldendur reyna að láta líta svo út, að langmestan hluta tekna sinna hefðu þeir aflað annarsstaðar en hjer. Og eins og kunnugt er, hafa bæjar- eða sveitarfjelög misþungar byrðar að bera, og sumstaðar eru útsvör hverfandi lág, í samanburði við það, sem hjer gerist. Er því auðsætt, að þessir menn mundu sleppa miklu betur en aðrir borgarar bæjarins, sem enga atvinnu rækju utan þessa bæjar. En þó tel jeg sanngjarnt, að tekin sjeu til greina útsvör annarsstaðar. Þess vegna datt nefndinni í hug, að þeir reiknuðu aukaútsvör sem rekstrarkostnað af þeirri atvinnu, sem þeir reka annarsstaðar. Enda er ekki neitt hugsunarrangt í því. Því að þeir verða að borga aukaútsvar á þessum stað, fyrir að reka atvinnuna þar, og geta gert ráð fyrir því, er þeir gera áætlun yfir rekstrarkostnaðinn. Enginn má samt skilja orð mín svo, að jeg telji frv. þetta óaðfinnanlegt, enda hefði nefndin viljað hafa það lengur til íhugunar, en þótti hins vegar rjett að afgreiða það nú og láta það koma til umr. hjer í hv. deild. Hv. þm. S. P. (P. J.) skýrir ekki alveg rjett frá um skattatill. í bæjum og sveitum í Noregi.  (P. J.: Jeg mismælti mig)  . Þá er best að sleppa því. Jeg skal enda mál mitt á að geta þess, að þó að nefndin hafi ekki getað fallist á brtt.hv.þm. S. P. (P. J.), eins og þær eru orðaðar, og telji sumar þeirra ótækar, þá er ekki þar með sagt, að hún vilji ekki athuga málið betur, meðal annars, hvort eigi sje ástæða til að færa niður hundraðstöluna í 6. málsgr. 7. gr., og ef til vill fleira, sem varhugavert kynni að vera.

Pjetur Jónsson Jeg verð að segja fáein orð í sambandi við ræðu hv.frsm. (E. A.). Jeg skal þegar geta þess, að jeg hefði aldrei farið að kafa niður í mál þetta, ef jeg hefði ekki fremur viljað greiða fyrir því en hefta það. En jeg hefi hvorki haft tíma, tök nje kunnáttu til þess að búa brtt. við frv. svo vel úr garði, sem þyrfti og jeg hefði óskað. Jeg viðurkenni því, að brtt. mínar kunni að ná of skamt til lagfæringar og vera gallaðar, þótt þær sjeu rjettar að efni. Jeg hygg, að hv.frsm. (E. A.) hafi misskilið það, sem jeg sagði um almenn skattalög fyrir bæjar- og sveitarfjelög. Það var alls ekki mælt frv. þessu til foráttu, heldur til þess að benda á, að áður en slík lög sem þessi væru sett væri nauðsynlegt að setja almenn bæjar- og sveitarlög, eins og t. d. í Noregi og Danmörku og sjálfsagt annarsstaðar.  (E. A.: Hv. þm. kvaðst ekki þekkja þau)  . Jeg þekki þau ekki í þeim skilningi, í öllum atriðum, að jeg geti dregið út úr þeim skattafræði. En jeg hefi kynt mjer sjerstaklega undirbúning norsku laganna. Þar var kosin milliþinganefnd til þess að undirbúa málið, og starfaði hún að því í mörg ár. Nefndarálit hennar hefi jeg lesið. Hugsun skattanefndar 1908 var, að samin yrðu allsherjar skattalög fyrir sveitir og bæi. Hún útbjó skattafrv. fyrir sveitirnar, og ef það frv. hefði náð samþykki, mundi skattamálið ekki vera eins óákveðið og í lausu lofti og nú er raun á. Þar sem hv.frsm. (E. A.) mintist á, að þessi gjaldstigi væri ekki eins hár og jeg sagði, þá skal jeg taka það fram, að svo getur orðið í framkvæmdinni. Dæmi mitt er rjett, því að jeg talaði um gjaldstigann, eins og hann getur hæstur orðið, án þess þó, að til samþykkis stjórnarráðsins komi, og þetta gerði jeg til þess að sýna, hve ósanngjarnt það er að hafa stighækkandi skatt á hlutafjelögum og samvinnufjelögum. Hv. frsm. (E. A.) áleit ósamræmi milli brtt. 1 b. og 2 c., þar sem jeg felli niður part úr 3. gr. frv. En þetta er ekki rjett. Jeg skal skýra, hvað fyrir mjer vakti. Jeg átti við það, að ekki væri rjett að undanskilja þau fjelög skatti, sem að eins kölluðu sig samvinnufjelög eða kaupfjelög. Þau gætu þann veg verið vaxin, að þeim bæri að greiða skatt í sveitarsjóð að rjettu lagi. Jeg áleit ekki heldur nauðsynlegt að gera leit eftir þeim arði hjá fjelögum, sem eigi er bókfærður hjá þeim. Jeg álít eigi rjett að leggja á slíkan arð (sbr. 7. gr., 6. málsgr.), nema að því leyti, sem hann er einstakra manna eign innanbæjar. Þess vegna geti ekki komið til mála að hafa þetta ákvæði í lögunum. Þá skal jeg líka minnast á það atriði, sem jeg vildi fella burt úr 3. gr., sem sje ákvæðið: „og það eins þótt afrakstur sá, sem verða kann af starfseminni, sje eigi allur eða að hluta talinn fjelagi sem slíku til tekna, samkvæmt fyrirkomulagi því, sem er á starfsemi þess og reikningsfærslu“. Þetta ákvæði vil jeg fella burtu, af því að það er beinlínis miðað við þennan óbókfærða arð. Jeg álít sem sje, að gagnvart þessum fjelagsskap sem öðrum verði að fara eftir því, sem rjett bókfærsla sýnir. Jeg held því líka fram, að ef arðurinn er einungis fólginn í vöruafslætti, þá eigi ekki að skattskylda hann. Jeg skal taka til dæmis Kaupfjelag Eyfirðinga. Allar vörur, sem það verslar með, eru seldar við álíka verði og kaupmenn selja; en síðan skilar það að ári liðnu til fjelagsmanna vinningnum af versluninni. Þetta er einungis vöruafsláttur, svipaður þeim, sem kaupmenn oft gefa, þó í smærri stil sje, og er sá afsláttur kaupmanna ekki talinn með verslunararði þeirra. Jeg get með engu móti sjeð, að sanngirni mæli með því, að þessi „arður“ sje gerður skattskyldur. Og því síður get jeg álitið rjett að skattskylda þann hagnað, sem fjelagsmenn, t. d. í Kaupfjelagi Þingeyinga, hafa borið úr býtum, í samanburði við að hafa verslað annarsstaðar, t. d. á Húsavík eða Akureyri, þennan hagnað, sem jeg viðurkenni að hafi verið, en enginn getur sýnt nje sannað hve mikill er. Hv. frsm. (E. A.) vjek að því, hve miklir erfiðleikar væru á að ná í hlutafjárarðinn hjá hluthöfum sjálfum, því að óvíst væri, í hvaða höndum hann lenti, og að hann gæti verið eign útlendinga. Þetta athugaði jeg. En jeg treysti mjer ekki til að finna í svip ákvæði til þess að bæta úr þessu. En jeg býst þó við, að þetta mætti lagfæra. Það mætti ákveða, að þessi undanþága hjá hverju fjelagi næði að eins til þess arðs, sem útborgaður væri til innlendra manna. Eða það mætti orða liðinn svo: „Um þau fjelög, sem heima eiga í bænum og nefnd eru í 3. gr. 3. lið, ber að draga frá tekjunum þá upphæð, sem greidd er í arð af hlutdeildum nafngreindra fjelagsmanna innlendra“. Þá er ekki lengur unt að villast. Þá er hægt að ná í þá, sem arðinn fá, og þá sleppur ekki útlent fje undan.

Frsm. (Einar Arnórsson) Jeg ætla að eins að minnast á nokkur aðalatriði í ræðu hv.þm. S.-P. (P. J.). Hv. þm. (P. J.) viðurkendi, að mikil vandkvæði væru á að undanþiggja arð hluthafa skatti. Hann benti á skattalögin. En þau eru glompótt. Því að þótt svo sje ákveðið í lögunum, að einvörðungu búsettir menn á Íslandi skuli greiða skatt, getur verið erfitt að gera greinarmun á, hverjir eru innlendir og hverjir útlendir hluthafar, og hræddur er jeg um, að skattaráð Reykjavíkur gæti komist í bobba með að skera úr því. En þá er síðasta ástæða mín, að eins og till.hv.þm. S.-P. (P. J.) er orðuð, er einstökum hlutafjelögum innan handar að komast undan skatti. Þau þurfa ekki annað en greiða allan beinan arð til hluthafanna, uns ekki er neitt eftir. Hv. þm. S.-P. (P. J.) hugsar sjer þann veg, að nafngreindu hluthafarnir einir yrðu undanþegnir, en greiddur skattur af arði af handhafabrjefum. En auðvelt yrði að fara í kringum það. Þá gætu menn látið öll brjefin hljóða á nafn og greitt allan arðinn til hluthafa, svo að þá yrði engin fjelagseign til að leggja skattinn á. Hluthafarnir geta sjálfir verið búsettir utan Reykjavíkur, allir eða nokkrir, og gæti þá svo farið, að Reykjavík hefði ekkert gott af atvinnurekstri þeirra hjer. Loks vil jeg gera þá athugasemd, að ef sú brtt. verður samþykt, sem hjer er á ferðinni, væri óskandi, að þeir greiddu atkvæði móti henni, sem eigi vilja gera kost Reykjavíkur verri. Því að frá sjónarmiði Reykjavíkur yrði slík samþykt tekjumissir. Nú hefir verið lagt útsvar á ýms hlutafjelög, t. d. fiskiveiðafjelög. En ef brtt. yrði samþ., mundi bærinn missa þennan tekjuskatt að miklum mun, og veit jeg ekki, hvar hann ætti að fá fylt að fullu skarðið, sem með því yrði höggið í tekjur hans.