Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi - ekki í fyrsta sinn en vonandi í það síðasta - um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996. Hér er um mikið réttlætismál að ræða fyrir landsbyggðina og ég hef fulla trú á að stjórnarmeirihlutinn sjái að sér í þetta sinn og hleypi frumvarpinu í gegn. Þetta er mikið réttlætismál fyrir landsbyggðina því að landsbyggðinni er mismunað hvað varðar kostnað af löggæslu. Í 33. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996, er kveðið á um að allur kostnaður af starfsemi lögreglunnar greiðist úr ríkissjóði. Í 1. mgr. 34. gr. laganna er hins vegar að finna heimildarákvæði um að lögreglustjórar geti bundið skemmtanaleyfi því skilyrði að lögreglumenn verði á skemmtistað og jafnframt að leyfishafi greiði kostnað af þeirri löggæslu samkvæmt reglum sem dómsmálaráðherra setji. Aðalreglan er því sú að allur kostnaður við löggæslu á skemmtistöðum og öðrum stöðum greiðist úr ríkissjóði. Þannig á það að vera en þegar skemmtanir eru haldnar á landsbyggðinni þá er vaninn að rukka menn um skatt. Það er mjög ósanngjarnt. Sambærilegar skemmtanir á höfuðborgarsvæðinu eru ekki skattlagðar á sama hátt. Hinn 8. ágúst 2001 skipaði dómsmálaráðherra starfshóp til að fara yfir gildandi lög og reglur um skemmtanahald á útihátíðum. Starfshópurinn skilaði ráðherra skýrslu um störf sín 11. júlí 2002. Niðurstaða starfshópsins var sú að innheimta á viðkomandi gjöldum byggðist á ótraustum lagagrunni. Þess vegna er frumvarpið lagt fram. Það gerir ráð fyrir að menn hætti slíkri innheimtu. Starfshópurinn sem hæstv. dómsmálaráðherra skipaði komst að því að hún byggðist á ótraustum grunni. Þess vegna eiga menn að hætta slíkri innheimtu sem er ósanngjörn í öllum meginatriðum. Ég vil útskýra hvers vegna slík gjöld eru ósanngjörn. Þau eru bæði ósanngjörn gagnvart þeim sem ætla að halda skemmtanir og einnig gagnvart sýslumönnum og lögreglumönnum á landsbyggðinni, sem eru settir í þá aðstöðu, frú forseti, að þurfa að innheimta þessi gjöld, þennan löggæsluskatt sem byggist ekki á neinu jafnræði. Hann er ekki innheimtur í Reykjavík en þegar er komið út fyrir borgarmörkin þá fara menn að rukka. Sumarið 2004 var mikil rekistefna út af innheimtu löggæslukostnaðar vegna landsmóta ungmennafélaganna á Sauðárkróki. Þeirri deilu lauk með því að sýslumaðurinn á Sauðárkróki ákvað að innheimta ekki umrætt gjald. En það kom síðar niður á embættinu. Í bréfi sem ég fékk frá þremur lögreglumönnum á Sauðárkróki rekja þeir að sá aukni kostnaður hafi bitnað á embættinu. Vandræðin sem sýslumaðurinn á Sauðárkróki átti í við að reyna að fá þennan skatt innheimtan gerðu embættið mjög óvinsælt og síðan, þegar hann fékk skattinn ekki innheimtan, skerti það fjárhæð embættisins. Það er ólíðandi Í umræddu bréfi frá lögreglumönnunum á Sauðárkróki segir, með leyfi forseta: „Rétt er að það komi fram að á liðnu ári var haldið hér landsmót Ungmennafélags Íslands með miklum glæsibrag af hálfu allra þeirra sem að því komu, lögreglunnar þar með talinnar. Það kallaði á aukna löggæslu, sem mörg orð voru höfð um en aukin fjárveiting fékkst ekki fyrir. Hins vegar var þráttað um hver ætti að bera kostnaðinn. Næsta sumar“ - það er sumarið 2006 - „verður hér í umdæminu landsmót hestamanna. Ekki hefur heyrst að fjárveiting til lögreglunnar hafi verið eða verði aukin vegna þeirra umsvifa sem óhjákvæmilega fylgja því.“ Það er hætt við því að þegar haldið verður hestamannamót í Skagafirði næsta sumar muni það bitna á löggæslu borgaranna. Lögreglumennirnir segja í bréfi til okkar þingmanna kjördæmisins að þetta hafi komið niður á fjárhag embættisins. Þetta er ekki hægt að líða enda efast ég um, ef umrætt hestamannamót væri haldið í Reykjavík, að innheimtur yrði sérstakur löggæslukostnaður vegna þess. Það á eftir að reyna á þetta. Að vísu, frú forseti, hefur orðið sú breyting á að hæstv. dómsmálaráðherra, sem ekki hefur efni á að veita aukið fé til löggæslu við íþróttamót á landsbyggðinni, á nóg af peningum í aðra hluti. Hann nær á hverju ári að efla víkingasveitina. Nú er svo komið að hann sendir jafnvel víkingasveitina á böll í Skagafirði. Dæmi eru um að hann hafi sent víkingasveitina á böll í Skagafirði. Hann telur hagkvæmara að fara með sérsveitarmenn þangað frá Akureyri eða jafnvel úr Reykjavík. Ekki veit ég hvort þeir notuðu þyrlu en þeir sinntu hins vegar löggæslunni algjörlega óaðfinnanlega. Við það var ekkert að athuga. En það er sérkennilegt hvernig menn hugsa þetta fjárhagslega, að hagkvæmara sé að fara með víkingasveitina frá öðrum landshlutum í Skagafjörð á böll í stað þess að nota þá ágætu lögreglumenn sem starfa á Sauðárkróki. Það botnar enginn í þessu. Enginn botnar heldur neitt í því að rukkaður sé sérstakur löggæslukostnaður þegar íþróttamót eru haldin úti á landi en ekki séu þau haldin í Reykjavík. Ég sé að einn þingmaður og ráðherra Austfirðinga er mættur í salinn. Ég er viss um að hann vill leggja orð í belg út af þessu máli. Þetta hefur líka komið mjög niður á Austfirðingum. Þar hafa verið haldnar skemmtanir, m.a. á Seyðisfirði, og þar varð einnig mikil rekistefna út af kostnaði, löggæslukostnaði sem þar var lagður á skemmtanahald. Sá kostnaður hefði aldrei komið til ef skemmtunin hefði verið haldin á höfuðborgarsvæðinu. En þegar skemmtunin fer fram úti á landi þá kemur ríkisstjórnin og leggur sérstakan kostnað á skemmtanahaldið.

Þetta er óþolandi.

Já, þetta er alveg óþolandi. Ég heyri að hæstv. ráðherra er mér sammála. Þetta er óþolandi og ég hef ekki trú á að menn láti þetta frumvarp daga uppi í nefnd enn og aftur heldur láti það fara í gegn. Það virðist hins vegar þráhyggja hjá hæstv. dómsmálaráðherra að sækja þennan löggæslukostnað. Í það minnsta heyrði ég á bæjarstjóranum á Seyðisfirði, Tryggva Harðarsyni, að hæstv. dómsmálaráðherra hefði ekki svarað erindi þar sem hann kvartaði undan þessum óréttmæta skatti. Hann sagði að erindið hefði legið inni í dómsmálaráðuneytinu í marga mánuði, mig minnir að þeir hafi verið orðnir fjórir. Mér finnst það mjög sérstakt. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hafi viljað bíða fram yfir þessa umræðu, frú forseti. Gæti það verið, að hann vildi ekki svara því þannig að afstaða hans í málinu lægi fyrir við umræðuna um þennan óréttmæta skatt? En af því að í salnum er þingmaður og hæstv. ráðherra að austan er rétt að minna á að þessi skatturinn hefur verið lagður á smærri byggðir fyrir austan. Í Borgarfirði eystra hefur verið settur á löggæslukostnaður þegar þeir halda Álfaborgarhátíð …  Mér finnst þetta litla mál lýsa afstöðu ríkisstjórnarinnar til landsbyggðarinnar. Það er ekki einu sinni hægt að halda mannamót, þá mæta menn með reikninginn og senda hann helst á undan. Af Skagaströnd, þar sem ég þekki til, er dæmi um að menn ætluðu að halda kántrý-hátíð, sem var lítið annað en falleg messa, en þar var innheimtur löggæslukostnaður. Ég hef ekki trú á því að menn vilji halda þessu áfram. Hins vegar væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu stjórnarþingmanna í salnum til þessa frumvarps. Við vitum að Vestmannaeyingar hafa kvartað undan háum löggæslukostnaði vegna þjóðhátíðar sinnar og dæmin eru fleiri. Fólki finnst þetta einfaldlega ósanngjarnt. Ég hef ekki trú á öðru en að menn sjái að sér, hætti þessari innheimtu, frú forseti, og þetta frumvarp verði samþykkt. Að lokinni þessari umræðu óska ég þess að málinu verði vísað til allsherjarnefndar, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að mæla fyrir frumvarpinu sem hér er til umræðu. Hann tók að vísu fram að ekki þyrfti að standa skil á löggæslukostnaði ef mót - í því tilfelli er hann væntanlega að tala um landsmót eða unglingalandsmót - eru haldin á höfuðborgarsvæðinu. Það er eitt af því sem íþróttahreyfingin þarf að fá á hreint. Það vill svo til að næsta stóra landsmót verður haldið í Kópavogi. Ef fullyrðing hv. þingmanns reynist rétt, að þar þurfi ekki að greiða löggæslukostnað, þá er ljóst að mótshaldarar, bæði UMSK og Kópavogsbær, þurfa að hafa það atriði nákvæmlega á hreinu. Þarf að gera ráð fyrir milljónum í löggæslukostnað við íþróttamótið eða ekki? Ég bar á 131. löggjafarþingi fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra um löggæslukostnað á landsmótum Ungmennafélags Íslands. Þar stendur einfaldlega: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að Ungmennafélag Íslands þurfi ekki að greiða löggæslukostnað á landsmótum og unglingalandsmótum sínum?“ Þessu hefur aldrei verið svarað. Hæstv. dómsmálaráðherra hvítþvær gjörsamlega hendur sínar af þessu máli, varðandi löggæslukostnað á íþróttamótum. Áður hafði ég sent dómsmálaráðherra fyrirspurn um löggæslu á íþróttamótum. Þar segir m.a. í svari, með leyfi forseta: „Íþróttamót kalla almennt ekki á útgáfu skemmtanaleyfis af hálfu lögreglustjóra og því skortir lagaheimild til þess að krefjast þess að þeir sem standa fyrir íþróttamótum greiði kostnað við löggæslu sem af slíku mótshaldi skapast. Kalli viðburður, hvort svo sem um íþróttamót eða annað er að ræða, á útgáfu skemmtanaleyfis hefur löggjafinn hins vegar, samanber framangreint, heimilað lögreglustjóra að binda útgáfu slíks leyfis því skilyrði að löggæslukostnaður verði greiddur.“ Mótin sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson vitnaði til voru landsmót og unglingalandsmót á Sauðárkróki 2004. Það sem er einna merkilegast við þetta mál er kannski að allur sá hópur lögreglumanna sem þar var við gæslu á mótinu hafði nánast ekkert að gera. Þetta eru afskaplega friðsöm mót. Þar eru menn fyrst og fremst komnir til að reyna með sér í íþróttum. Þarna er jú einstaka skemmtun en þær eru búnar um miðnætti. Reynt var að leiða lögreglustjóra fyrir sjónir að óþarft væri að hafa stífa löggæslu á þessum mótum en það tókst ekki. Málið varð því allt, eins og kom fram áðan, hið leiðinlegasta. Ég tel að þetta frumvarp sé afskaplega nauðsynlegt. Það er ekki hægt að gera hundruðum sjálfboðaliða sem halda landsmót eða unglingalandsmót, sérstaklega úti á landi, það nauðugum skylt að greiða löggæslukostnað sem er óþarfur. Það má vera að þetta mál á Sauðárkróki hafi meira snúist um pressu lögreglustjórans á staðnum gagnvart dómsmálaráðuneytinu varðandi kaup og kjör. Ekki skal ég um það segja. Hitt er skýrt, að löggæslan þar var með öllu óþörf. Það hefur sannast á öðrum unglingalandsmótum sem haldin eru um verslunarmannahelgi að þau mót snúast ekki um drykkju, slagsmál eða annað slíkt. Þetta eru fyrst og fremst íþrótta- og menningarmót. Eins og ég segi þá hefur hæstv. ráðherra því miður ekki svarað mér skýrt fyrirspurn um löggæslukostnað á landsmótum og hvort hann hyggst beita sér fyrir að fella hann niður. Af þeim ástæðum skapast mikið óöryggi varðandi fjárhagsáætlanir sem menn gera varðandi næstu mót svo ég tali ekki um í því tilfelli þar sem hv. þingmaður heldur því fram að þetta gildi bara um landsbyggð. Við þessu þarf að fá skýr svör. Það er mjög einkennilegt að lagður er á íþrótta- og ungmennafélagshreyfingu sem er rekin af sjálfboðaliðum nokkurs konar skattur, jaðarskattur. Það er verið að refsa Ungmennafélagi Íslands fyrir að halda íþrótta- og menningarmót um verslunarmannahelgi. Þetta er ein mesta skrautfjöður ungmennafélags- og íþróttahreyfingarinnar og það væri virkilega slæmt, ef við tölum einungis um unglingalandsmótin, að skattur vegna löggæslukostnaðar yrði til þess að næstu mót á Laugum í Þingeyjarsýslu og á Höfn í Hornafirði legðust hreinlega af vegna þess að menn treystu sér ekki í löggæslukostnað og kannski ekki bara það að menn treysta sér ekki í hann heldur af því þeir eru ósáttir við hann. Hann er gjörsamlega óþarfur og í þessum tilfellum gætu lögreglumenn hreinlega setið heima hjá sér. Ef ég man rétt þá var einu sinni kallað í lögreglu á mótinu á Sauðárkróki til að opna bíl þar sem lyklar höfðu læst inni. Annað var það ekki. Það er kannski rétt að menn mæti á þessi mót og kynni sér þetta sjálfir. Eins og ég sagði eru unglingalandsmótin haldin um verslunarmannahelgi. Það hefur verið gert núna í fimm ár og þau hafa mikið forvarnagildi. Á þessi mót mæta heilu fjölskyldurnar alls staðar að af landinu, 5.000–6.000 manns. Mótin stækka ár frá ári og vonandi, eða réttara sagt væntanlega, taka þau hreinlega við af því sem menn kalla fylleríshátíðir um verslunarmannahelgi. En það verður töluvert á valdi væntanlega allsherjarnefndar fljótlega og dómsmálaráðherra hvernig menn taka á þessu máli. Ef það á að halda áfram að krefjast löggæslukostnaðar á þessum mótum munu þau leggjast af. Þá ábyrgð bera þeir sem ekki eru tilbúnir að samþykkja þetta frumvarp og því miður gæti það gerst, eins og yfirleitt gerist á hinu háa þingi, að einungis þar sem þetta frumvarp kemur frá stjórnarandstöðuþingmanni þá verði því ekki hleypt í gegn. Frú forseti. Hér hefur oft verið rætt um nauðsyn þess að bæði ríkisvald og sveitarstjórnir styðji við bakið á íþróttahreyfingunni. Það hefur gengið afskaplega brösuglega að fá hæstv. ráðherra íþróttamála til að taka virkilega myndarlega á því. Öllu verra er síðan ef menn ætla að bæta á hreyfinguna aukasköttum. Hver borgar þennan skatt? Það er þátttakandinn sjálfur. Hver er þátttakandi á unglingalandsmóti? Það eru börn og unglingar frá 11 ára til 18 ára. Vel má vera að þetta frumvarp láti lítið yfir sér. En þeir sem best til þekkja vita að þetta skiptir afskaplega miklu máli. Það er í raun óskiljanlegt, eins og flutningsmaður hv. þingmaður Sigurjón Þórðarson minntist á hér áðan, að menn skuli ekki vera búnir að leysa þetta mál í dómsmálaráðuneytinu. Ég held að þetta sé fyrst og fremst innanhússmál þar, deilur nánast á milli ráðuneytis og lögreglustjóra víða um land. Af einhverjum ástæðum nýta menn sér þessi mót til að minna á þessar deilur. Ef menn mundu mæta á þessi mót hreinlega, unglingalandsmótin, landsmótin, eða spyrja þá sem gerst til þekkja þá kæmust þeir að því hvað þessi mót skipta afskaplega miklu máli fyrir einstaklinginn, unglinginn, fyrir alla fjölskylduna. Að vísu er það ekki einu sinni á hreinu með næstu mót hvort það eigi að skilyrða mótshaldara til að greiða löggæslukostnað eða ekki. Það veltur í raun á duttlungum lögreglustjóra viðkomandi svæðis. Það fer ef til vill eftir því hvenær menn koma að máli við hann og hvernig liggur á honum hreinlega, hvort hann krefjist þess að menn greiði kostnað eða ekki. Frú forseti. Það er bráðnauðsynlegt að frumvarpið fái góða umræðu hér í þinginu og góða afgreiðslu í allsherjarnefnd. Nú bíða ekki nokkrir einstaklingar, ekki nokkur hundruð heldur nokkur þúsund einstaklingar í íþrótta- og ungmennafélagshreyfingunni um allt land eftir að fá svar við hvort í framtíðinni eigi að greiða löggæslukostnað af íþrótta- og ungmennafélagsmótum eða ekki.

Frú forseti. Hér er verið að ræða um frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum sem lýtur að löggæslukostnaði við almenningssamgöngur, íþróttamót og þess háttar. Ég vil spyrja forseta: Er hæstv. dómsmálaráðherra í húsinu? Það væri æskilegt að hann kæmi hér og svaraði spurningum um grundvallaratriði í þessu máli. Ef hann er í húsinu væri mjög æskilegt ef hann gæti komið og svarað þannig að við þingmenn 

Forseti vill upplýsa að hæstv. dómsmálaráðherra er ekki í húsinu en mun láta hann vita að óskað sé eftir nærveru hans.

Þakka þér fyrir frú forseti. Þetta mál sem lýtur að lögreglulögum, löggæslukostnaði og löggæslu á almenningssamkomum, íþróttamótum og bæjar- eða félagshátíðum hefur verið mjög umdeilt í samfélaginu eins og hér hefur verið rakið af hv. þingmönnum sem töluðu á undan mér, hv. flutningsmanni Sigurjóni Þórðarsyni og hv. þm. Valdimar L. Friðrikssyni sem hafa gert þessu ítarleg skil. Málið hefur verið mjög umdeilt, þ.e. að setja löggæsluskyldu og innheimta háan löggæslukostnað af almenningssamkomum, íþróttamótum, félagsmótum og bæjarhátíðum sem eru haldnar fyrst og fremst fyrir þá þátttakendur sem þar eru á svæðinu og haldnar á ábyrgð þeirra. Inn á þessar samkomur er yfirleitt ekki selt. Þarna kemur fólk saman. Maður er manns gaman. Fólk kemur þarna saman til að njóta samvista hvert við annað eða taka þátt í leikjum og öðrum slíkum athöfnum sameiginlega. En svo virðist sem löggjafinn og dómsmálaráðherra og ráðuneytið hafi sjálfdæmi við að meta hvernig megi skattleggja þessi mót, sérstaklega ef þau eru úti á landi og því fjarri frá höfuðborgarsvæðinu því meiri skal skattlagningin í raun vera hlutfallslega. Hérna hefur verið minnst á íþróttamótin, íþróttamót og landsmót barna og unglinga, landsmót íþróttamanna, bæjarhátíðir þar sem þeir sem standa að slíkum samkomum hafa sjálfviljugir stillt upp sínum slysavarnasveitum, björgunarsveitum eða öðrum sjálfboðaliðum til að veita þessum mótum öryggi. Að sjálfsögðu er eðlilegt að ræða við næsta sýslumann um tilhögun þessa, það borið undir hann og honum tilkynnt um hvernig ætlunin er að standa að málum. Hann getur þá komið að ábendingum sínum um það. Að sjálfsögðu á hin almenna löggæsluábyrgð, lögregluþjónusta og þjónusta löggæslunnar í sjálfu sér alltaf að vera til staðar. Því er alveg sjálfsagt að um þetta sé haft fullt samráð. En þegar kemur að ofan, frá miðstýrðu valdi dómsmálaráðuneytisins, krafa um þessa og þessa tilhögun án þess að rætt sé við eða hlustað á heimamenn eða skipuleggjendur, án þess að tekið sé tillit til sjónarmiða þeirra á nokkurn hátt þá er þetta bara orðið miðstýrt ofurveldi sem reyndar dómsmálaráðuneytið og lögreglumál eru að færast í. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Er þetta það sem koma skal? Þ.e. að til verði miðstýrt lögregluveldi hjá ríkislögreglustjóra og dómsmálaráðherra þannig að varðandi samkomur, hvort sem það eru félagasamkomur, giftingarveislur, bæjarhátíðir eða íþróttamót, þá sé ríkislögreglustjóra eða dómsmálaráðuneytinu í sjálfsvald sett hvernig innheimt er það sem þeir kalla löggæslukostnað. Áður hefur komið til umræðu tilkoma sérsveitanna, sérsveita lögreglunnar sem eru sérstakt gæluverkefni hæstv. dómsmálaráðherra. Mér virðist að ef hann fengi að ráða mundu allir Íslendingar verða settir í sérsveitina og hann gæti síðan fengið að ráða og stjórna, deila og drottna með sérsveitinni því hún er svo mikið gæluverkefni. Við sem höfum setið á þingi í nokkur ár vitum hvernig hún hefur verið byggð upp af hæstv. dómsmálaráðherra sem alveg hreint sérstakt gæluverkefni. Ég minnist þess þegar við vorum í tindátaleikjunum, munið þið. Það var mjög vinsælt á árunum áður að vera í svokölluðum tindátaleikjum. Þá áttum við safn af tindátum. Svo stilltum við þeim upp og bjuggum til liðssveitir hér og þar og vorum með miklar hernaðarlegar spekúleringar. Þannig virðist þessi sérsveit dómsmálaráðherra virka. Það á að finna henni sem allra flest verkefni, troða henni inn á samfélagslegar hátíðir eða félagslegar hátíðir og samkomur, troða þar sérsveitinni inn til að láta menn vita hvar lögregluvaldið er. Nei, frú forseti, við viljum miklu frekar að ákveðnar samkomur, ákveðnir atburðir, íþróttahátíðir, bæjarhátíðir, ýmiss konar félagslegar samkomur séu undanþegnar því að hægt sé að senda þangað sérsveitirnar eða aðrar slíkar, að við fáum að halda slíkar hátíðir í skjóli þeirra sem skipuleggja þær og í góðu samráði við héraðslögregluyfirvöld, sýslumenn eða lögreglustjóra. Út á það gengur þetta frumvarp. Það gengur út það að þegar slíkar samkomur eru haldnar þá geti heimamenn metið hver þörfin sé og farið yfir sjálfboðaliðsstörfin og þau störf sem mótshaldarar eða hátíðahaldarar geta lagt fram þannig að tilhlýðilegt öryggi verði til staðar en þessum þáttum ekki ofgert með kostnaði. Hérna hafa verið nefnd dæmi, unglingamót Ungmennafélags Íslands á Ísafirði og á Sauðárkróki og fleiri dæmi hafa verið nefnd þar sem heimamenn, sýslumenn, mótshaldarar og lögreglan á staðnum mátu hver þeir teldu að væri þörfin miðað við framlag og skipulag af hálfu mótshaldara, þ.e. hver væri þörfin fyrir - hvað eigum við að kalla hana? - opinbera löggæslu. Þeir voru búnir að leggja mat á þetta og sögðu: „Þetta er fínt svona.“ En þá kemur miðstýrð tilskipun frá dómsmálaráðuneytinu um að þessi og þessi tilhögun skuli vera með tilheyrandi skattheimtu og innheimtukostnaði. Frú forseti. Ég sé að hæstv. dómsmálaráðherra er ekki kominn í salinn. Það kom hér fram hjá hv. þm. Valdimari L. Friðrikssyni að hæstv. dómsmálaráðherra hefur ekki svarað með tilhlýðilegum hætti spurningum 

Forseti getur upplýst nú að því miður er hæstv. dómsmálaráðherra vant við látinn og kemst ekki núna á þessum tíma.

Ég þakka frú forseta að hafa komið þessum skilaboðum áleiðis til dómsmálaráðherra. Þau ættu að vekja hann til umhugsunar um að þetta mál skiptir almenning í landinu miklu máli og er ekkert einkamál dómsmálaráðherra hvernig með er farið. Ég vil eindregið taka undir þetta frumvarp sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson flytur um breytingu á lögreglulögum sem ítarlega er gerð grein fyrir í greinargerð með frumvarpinu. Þetta er sérstaklega réttlætismál fyrir landsbyggðina en einnig fyrir þjóðina alla. Þetta er mikið réttlætismál. Þetta mál undirstrikar líka að við viljum ekki verða eitt allsherjarlögregluríki. Við viljum það ekki. Við viljum að félagsskapur geti tekið með eðlilegum hætti ábyrgð á sjálfum sér og fái til þess svigrúm með sjálfboðaliðsstörfum eða með öðrum hætti að sinna nauðsynlegri öryggisvörslu í samráði við sinn sýslumann. Við viljum ekki verða lögregluríki eins og allt stefnir nú að. Við viljum að í samfélaginu umgangist fólk hvert annað á kristilegan hátt, ef svo má að orði komast, að systra- og bræðrakærleikur ráði ríkjum í mannlegum samskiptum og að slík starfsemi og slíkar samkomur þurfi ekki að standa stöðugt undir einhverjum lögreglukylfum. Frú forseti. Ég styð eindregið þetta mál.

Hæstv. forseti. Sá er hér stendur setti m.a. þjóðhátíð 1968 og þekkir þessi mál ansi vel frá þeim bæjardyrum séð. Ég bendi á lögreglukostnað við þjóðhátíð Vestmannaeyja. Ég tengist líka Seyðisfirði og þekki þetta því dálítið bæði í Vestmannaeyjum og á Seyðisfirði. Mér finnst að sá hagnaður sem verður af slíkum hátíðum ætti að renna óskiptur til fjölbreyttrar íþrótta- og æskulýðsstarfsemi á landsbyggðinni og landsins alls. Slík starfsemi hefur svo mikið forvarnagildi að mér finnst alveg koma til greina að allur kostnaður við löggæslu sé undanskilinn en nettóhagnaður fari allur í íþrótta- og æskulýðsstarfsemi. Við vitum að ferðakostnaður á landsbyggðinni er geipilegur fyrir íþrótta- og æskulýðsstarfsemi.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum. Flutningsmaður er hv. þingmaður Sigurjón Þórðarson. Eins og hefur komið fram í umræðunni í dag er þetta afar þarft mál og m.a. hefur komið beiðni frá Ungmennafélagi Íslands um að þetta verði tekið fyrir og nái fram að ganga. Það er auðvitað miður að það hafi ekki tekist því eins og flutningsmaður greindi frá er þetta ekki í fyrsta skipti sem hann flytur þetta mál og vonandi að það tefjist nú ekki enn eina ferðina í nefnd. Það hefur einnig komið fram að dómsmálaráðherra skipaði starfshóp til að fara yfir gildandi lög og að sá starfshópur hafi skilað ráðherra skýrslu um störfin. Það eru að verða fjögur ár síðan. Í skýrslunni kemur fram að reglur um skemmtanir og skemmtanaleyfi byggist á ótraustum lagagrundvelli og umboðsmaður Alþingis hafi oftar en einu sinni gert athugasemdir við gildandi fyrirkomulag. Það er bent á að nauðsynlegt sé að setja skýrari lagaramma á þessu sviði. Það er þess vegna frekar óskiljanlegt að það hafi ekki verið gert nú þegar. Það hefur einnig komið fram í dag, hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, að hæstv. dómsmálaráðherra hefur ekki verið viðstaddur þessar umræður. Reyndar hefur enginn þingmaður stjórnarliða tekið þátt í þeim og ekki sést hér í þingsal. Er það nokkuð athyglisvert. Ég ætla nú samt ekki að fara að ætla þeim að þeim finnist ekki mikilvægt að málið nái fram að ganga. Í greinargerð með frumvarpinu segir að þær umsagnir sem bárust um frumvarpið þegar það var lagt fram á síðasta þingi hafi verið jákvæðar en að vissar efasemdir hafi komið upp um að rétt væri að fella 2. mgr. brott. Það er þess vegna virðingarvert að tekið hefur verið tillit til þessara athugasemda í frumvarpinu þegar það er endurflutt og ekki er lengur gert ráð fyrir að 2. mgr. 34. gr. sé felld á brott. Þingmenn hafa gert ágætlega grein fyrir þessu máli hér og á skemmtilegan hátt, t.d. var sagt frá áhuga hæstv. dómsmálaráðherra á sérsveit lögreglunnar. En ég vona að þetta mál nái fram að ganga en dagi ekki uppi í nefnd eins og raunin hefur verið hér áður.

Virðulegi forseti. Þetta mál er nú orðið svolítið gamalt. Ég verð að segja það eins og er. Mig rekur minni til að örfáum vikum eftir síðustu alþingiskosningar sumarið 2003 sendi þingflokkur Frjálslynda flokksins frá sér áskorun sem var dagsett 5. ágúst 2003, um verslunarmannahelgi. Þar fór þingflokkurinn fram á að reglur um innheimtukostnað vegna löggæslu yrðu endurskoðaðar. Yfirlýsingin var send til allra fjölmiðla og birt í fjölmiðlum, að því ég best veit. Þarna skoruðum við á hæstv. dómsmálaráðherra að taka nú þegar til endurskoðunar reglur um þessa innheimtu, löggæslukostnað fyrir íþróttaviðburði og skemmtanir úti á landi. Við bentum á augljósa mismunun sem þá hafði átt sér stað en þá höfðu Skagstrendingar, eins og minnst var á hér áðan, haldið útitónleika og guðsþjónustu og voru rukkaðir um eina millj. kr. í löggæslukostnað af hæstv. dómsmálaráðherra eða embættismönnum hans. Á sama tíma voru miklu stærri samkomur haldnar, til að mynda á Akureyri og í Reykjavík. En þá splæsti hæstv. dómsmálaráðherra með mikilli ánægju á teitið og þar fengu menn enga reikninga fyrir löggæslukostnað. Við sáum líka á sama tíma hvernig lögregluyfirvöld eða sýslumenn, sennilega var það sýslumaðurinn á Ísafirði sem rukkaði fyrir löggæslukostnað á íþróttamóti sem haldið var fyrir börn og unglinga á Ísafirði. Allt réttsýnt fólk sér það í hendi sér að þetta er tómt bull og vitleysa og óskiljanlegt af hverju hæstv. dómsmálaráðherra þarf að vera leggja þennan kross á embættismenn sína og sýslumenn. Ég hygg að margt af því ágætis fólki sem gegnir stöðu sýslumanna allt í kringum landið þyki frekar leiðinlegt að þurfa að standa í svona pexi. Yfirvöld ættu frekar að sjá til þess að sýslumannsembættin hefðu yfir að ráða fjármunum svo þau gætu greitt þennan kostnað sem ég hygg að sé yfirleitt ekki mjög stór þegar svona skemmtanir eru haldnar. Það sjá allir óréttlætið í þessu þegar við berum saman skemmtanir sem haldnar eru í þéttbýlisstöðum eins og á Akureyri eða í Reykjavík, menningarnótt eða hvað þetta heitir nú allt saman, þar sem ekkert er rukkað fyrir slíka löggæslu. En síðan er rukkað fyrir löggæslu á litlum fjölskyldumótum sem yfirleitt fara fram með mikilli ró og spekt, þar sem fólk fer út á land með börnin sín til að eiga þar góða daga. Tala nú ekki um íþróttamótin. Þetta er mjög ósanngjarnt og fálmkennd vinnubrögð. Ég hygg í raun og veru að þetta hljóti hreinlega að stangast á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að þetta sé gert með þessum hætti. Ég hef ávallt furðað mig á þessu máli. Ætli það sé ekki verið að mæla fyrir þessu frumvarpi nú í þriðja sinn? Það hefur alltaf verið svæft í nefnd. Ég hef furðað mig því hvers vegna í ósköpunum hæstv. dómsmálaráðherra og ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki endurskoða þessi lögreglulög og breyta þeim. Í 34. gr. lögreglulaga segir svo, með leyfi forseta: „Lögreglustjóra er heimilt“ - tökum eftir því, heimilt - „að binda skemmtanaleyfi því skilyrði að lögreglumenn verði á skemmtistað og jafnframt að leyfishafi greiði kostnað af þeirri löggæslu samkvæmt reglum sem dómsmálaráðherra setur.“ Þetta er með öðrum orðum, virðulegi forseti, heimildarákvæði í lögunum. Hér er jafnframt talað um að það sé sjálfur hæstv. dómsmálaráðherra sem í raun og veru setji þessar reglur. Ég vil leyfa mér að segja að það er hann sem ber skömmina af því að staðið sé að innheimtu þessarar óréttlátu skattlagningar af fógetum hans allt í kringum landið. Hans er skömmin því það er hann sem ber ábyrgðina. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að beita sér fyrir að þetta verði lagað. Um leið vil ég líka harma að hæstv. dómsmálaráðherra skuli ekki sjá sér fært að vera hér við þessa umræðu. Hann hefur aldrei látið svo lítið að láta sjá sig hér í þingsal þegar þetta mál hefur verið til umræðu. Það verður að segjast eins og er að það er honum til vansa. Við höfum vitað í nokkra daga að málið yrði tekið fyrir nú í þriðja sinn en samt lætur hæstv. dómsmálaráðherra ekki sjá sig í þingsal. Mér finnst það ámælisvert. Ég hélt ræðu um þetta mál hér í fyrra og reifaði það þá með svipuðum hætti og núna. Ég veit til þess að á einum stað hafa menn því miður kosið að krjúpa og kyssa vöndinn hjá hæstv. ráðherra og gangast undir samkomulag um innheimtuna á þessu gjaldi. Það er í Vestmannaeyjum. Nú nýverið gerði sýslumannsembættið í Vestmannaeyjum og ÍBV, íþróttafélagið, samkomulag um þennan löggæslukostnað á þjóðhátíð í Vestmannaeyjum. Þetta hefur í mörg ár verið mjög umdeilt mál eins og fyrri ræðumaður kom að áðan. Núna segja menn að búið sé að setja niður ágreining vegna þessa. Það er ítrekað hér í yfirlýsingu sem ég er með fyrir framan mig að það hafi ávallt verið mikil og góð samvinna milli sýslumannsembættisins og ÍBV, m.a. vegna þjóðhátíðarinnar í Vestmannaeyjum og þetta hafi tryggt góða og örugga framkvæmd hátíðarinnar. Í sjálfu sér efast ég ekkert um að það hafi verið gott samkomulag þarna á milli. Enda er ekki við sýslumenn eða löggæslumenn að sakast. Þeir eru bara að vinna vinnuna sína eins og ég kom að hér áðan. Þeir fara bara eftir fyrirmælum sem koma úr ráðuneytinu. Það er ekkert við þá að sakast. Ábyrgðin er fyrst og fremst ráðherrans. Í Vestmannaeyjum gengust menn undir samkomulag um að sýslumannsembættinu, eða réttara sagt dómsmálaráðuneytinu, skyldu greiddar 2,2 millj. kr. vegna löggæslukostnaðar á síðasta ári. En ekki tæpar 3,4 millj. eins og rukkað hafði verið um. Og síðan á ÍBV að borga 1,4 millj. kr. fyrir löggæslukostnað á ári næstu tvö árin. Þetta er samkomulagið. Mér finnst þetta í raun ekki vera neitt samkomulag. Þarna er verið að taka peninga frá íþróttafélagi, peninga sem íþróttafélagið gæti notað til góðra verka í heimabyggð sinni til íþróttastarfs fyrir börn og unglinga sem við vitum öll að er mjög mikilvægt forvarnastarf. Þarna er verið að taka þessa peninga frá börnunum og frá unga fólkinu og færa þá inn á einhverja reikninga sem eflaust verða undir valdi dómsmálaráðuneytisins. Þetta er ósanngjörn skattheimta. Mér er alveg sama þótt fólk hafi gert eitthvert samkomulag til að reyna að lækka þessa reikninga. Það á að sjálfsögðu að fara í þessi lögreglulög og lagfæra þetta og síðan á að hætta þessari skattheimtu til þess að litlu íþróttafélögin úti á landi geti notað peningana í farsælt starf fyrir fólkið sem þar býr. Nóg er samt af félagslegum vandamálum víða úti á landi þótt menn séu ekki að bæta gráu ofan á svart með því að arðræna æskulýðsstarfið með ósanngjarnri skattheimtu af þessum tagi. Ég vona svo sannarlega að þótt hæstv. dómsmálaráðherra hafi ekki séð sér fært að koma hingað í þingsalinn og vera við umræðuna að hann sitji inni á skrifstofu sinni og fylgist með í gegnum sjónvarpið. Ég vona að hann hlusti á okkur þingmenn sem höfum talað í þessari umræðu og að hann sjái til þess sem valdamikill ráðherra í öðrum ríkisstjórnarflokknum með ítök til að mynda í þeirri nefnd sem mun fjalla um þetta mál, að það nái nú loks fram að ganga. Þá væri hann maður að meiri.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er greinilegt að þetta mál á mikinn stuðning, a.m.k. hjá stjórnarandstöðunni. En ég hef nú samt trú á að ýmsir í stjórnarliðinu gætu vel hugsað sér að styðja þetta mál ef þeir væru ekki þrælbundnir af framkvæmdarvaldinu, af sérvisku hæstv. dómsmálaráðherra að vilja endilega rukka íþróttafélög sem eru staðsett úti á landsbyggðinni sérstaklega og umfram önnur íþróttafélög. Þetta brýtur allt jafnræði og réttlætiskennd fólks. Ég er viss um að margir í stjórnarliðinu eru ekki orðnir svo forhertir að þeir sjái ekki að þetta er sanngirnismál og gætu vel hugsað sér að styðja það. En þeir eru greinilega svo hræddir eða svo bundnir af fyrirskipunum frá framkvæmdarvaldinu að þeir láta ekki einu sinni skoðun sína í ljós og eru ekki hérna í salnum. Mér finnst þá setja niður við það. En það kom fram hér hjá hv. þm. Hlyni Hallssyni að enginn stjórnarliði væri í salnum og það var mjög þörf ábending. Eins kom fram mjög þörf ábending og athyglisverð hjá hv. þm. Valdimari Leó Friðrikssyni þar sem hann benti á að það væri verið að rukka unglingalandsmót sem væru haldin um verslunarmannahelgi og hefðu þannig ákveðið forvarnagildi. Börn á viðkvæmum aldri væru þá upptekin við íþróttastarf og leik og minni hætta væri á að þau væru á ýmsum öðrum mótum þar sem menn eru uppteknir við eitt og annað sem kannski ætti að bíða betri tíma. En þá kemur ríkisvaldið með reikninga og skattleggur þessi mót, sem eru ákveðin forvarnamót, sérstaklega. Þetta er mjög skrýtið og ábendingin frá hv. þingmanni var mjög þörf. Við höfum flutt þetta mál þrjú ár í röð en alltaf er hæstv. dómsmálaráðherra upptekinn við annað. En samt sem áður gefur hann sér alltaf tíma til að senda reikninga til íþróttafélaganna úti á landi. Það er óneitanlega mjög sérstakt. Það er mikill missir að því að hafa hann ekki til svara eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á. Auðvitað á hann að svara fyrir verk sín og útskýra fyrir íþróttafélögunum á landsbyggðinni hvers vegna hann sendir þeim reikning en ekki öðrum. Eins má velta fyrir sér fjarveru ýmissa stjórnarþingmanna, t.d. framsóknarmannanna sem komu hér og börðu sér á brjóst með frumvarpi sem átti að rétta hlut íþróttafélaganna á landsbyggðinni, svo sem eins og ÍBV vegna ferðakostnaðar. Að vísu var nú ekki mikil meining á bak við það frumvarp. Þetta var svona sýndarfrumvarp. Það kom í ljós þegar Vinstri grænir ákváðu að reyna nú að setja einhvern pening í fjárlögin svo að hægt væri að uppfylla þessa ósk stjórnarþingmannanna um að styðja við íþróttafélögin. En þá vildu þeir það ekki. Þá greiddu sömu þingmenn atkvæði á móti því að peningar færu í að styrkja ferðalög íþróttafélaganna þó svo þeir flyttu mál sama efnis. Síðan er flutt mál þess efnis að eyrnamerkja fjármuni í það sem þeir óskuðu sér þá vildu þeir það ekki. Þetta skilur náttúrlega enginn og sviptir auðvitað hulunni af vitleysunni. Fyrir þessu stóð m.a. landsbyggðarþingmaður eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir. Ég hefði nú talið að hún hefði átt að láta sjá sig hér í salnum og segja sína skoðun, hvort henni fyndist það réttmætt að skattleggja t.d. ÍBV sérstaklega um margar milljónir á hverju ári. Við verðum líka að velta fyrir okkur jafnræðinu. Landsbyggðin stendur höllum fæti. Það hefur komið margoft fram. Ég ætla ekki að rekja það. Það er m.a. út af sjávarútvegsstefnu kvótaflokkanna og eitt og annað þess efnis, sem við höfum oft farið yfir. Ef íþróttamót eru haldin á landsbyggðinni er sendur reikningur. En sambærileg mót, eins og landsleikir í knattspyrnu þar sem miklu fleiri áhorfendur eru og viðbúnaður örugglega meiri, ekki heyrir maður af því að þá séu sendir reikningar frá hæstv. dómsmálaráðherra. Það er ekki. Þetta særir réttlætiskennd fólks. Við getum einnig nefnt ÍBV og þann reikning sem hæstv. dómsmálaráðherra sendir íþróttafélaginu þar á hverju ári vegna þjóðhátíðar og síðan þá hátíð sem fram fer hér á hverju sumri, og ég tók nú þátt í, menningarnótt, ágætis hátíð. Ekki þarf minni viðbúnað á menningarnótt en á þjóðhátíð í Vestmannaeyjum. Þetta er ekkert sanngjarnt. Þessu á að breyta. Ég hef trú á því að hæstv. dómsmálaráðherra sjái að sér. Hann hefur séð að sér áður. Við munum eftir því að þegar hann sá að hann var að gera rangt hvað varðaði að setja fjölmiðlalög þá var stokkið til á miðju sumri og þau dregin til baka. Eins með fullnustu refsinga. Hann kom með mál sem var hér flækt inn í þingið. Þannig að það er aldrei að vita nema að hæstv. dómsmálaráðherra sjái nú að sér og maður verður að vona það.  En það sem er kannski slæmt pólitískt séð við þetta mál fyrir hæstv. dómsmálaráðherra, og þess vegna skora ég á hann að hleypa þessu máli í gegn, er það að verið er að breyta skipan lögreglumála. Þetta er einmitt eitt mál þar sem hallar verulega á landsbyggðina. Margir úti á landi óttast, einmitt vegna fyrri verka hæstv. dómsmálaráðherra hvað það varðar að skattleggja íþróttafélögin, að sú breyting geti orðið til þess að dregið verði úr þjónustu á landsbyggðinni. Þetta er ekki gott og þetta er ósanngjarnt mál sem ég vonast svo sannarlega til að hæstv. dómsmálaráðherra breyti. Þetta er ekki sanngjarnt. Hann hefur sýnt það áður, svo sem þegar hann sá að sér hvað varðar fjölmiðlalögin og fleiri mál, að hann getur breytt rétt. Ég vona svo sannarlega að þetta mál verði að lögum og menn hætti að leggja íþróttafélög á landsbyggðinni í einelti, frú forseti.

Frú forseti. Megintilgangur og markmið með flutningi þessarar tillögu er að Alþingi móti stefnu hvort heimila eigi með lögum að nota stofnfrumur úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga alvarlegra sjúkdóma. Sú úttekt sem hér er lögð til á að auðvelda ákvarðanir í því efni. Það er mikilvægt að slík ákvörðun verði tekin á grundvelli ítarlegrar og upplýstrar umræðu í þjóðfélaginu, á Alþingi og innan heilbrigðis- og vísindasamfélagsins. Tillaga þessi náði ekki fram að ganga á síðasta þingi en þá var hún flutt af þingmönnum úr öllum flokkum þannig að mikil samstaða var um hana. Greinargerð þessarar tillögu er nokkuð breytt frá því að málið var lagt fram á síðasta þingi að teknu tilliti til umsagna og ýmissa viðbótarupplýsinga sem flutningsmönnum hafa borist sem skýra málið betur, m.a. frá Þórarni Guðjónssyni, doktor í frumulíffræði á rannsóknarstofu Krabbameinsfélags Íslands í sameinda- og frumulíffræði, læknadeild Háskólans og Guðrúnu Valdimarsdóttur, doktor í frumulíffræði á Rannsóknarstofu í lífefna- og sameindafræði við læknadeild Háskóla Íslands. Fjöldi umsagna barst um málið og var nær undantekningarlaust hvatt til samþykktar á tillögunni. Örfáir aðilar tóku ekki afstöðu, en engin umsögn var neikvæð. Þvert á móti var mikill áhugi á því að ítarleg úttekt færi fram á kostum og göllum þess að heimila nýtingu á stofnfrumum úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum út frá læknisfræðilegu, siðfræðilegu og trúarlegu sjónarmiði. Mjög margir umsagnaraðilar, sem ekki er gert ráð fyrir að eigi sæti í þeirri nefnd sem skipa átti samkvæmt tillögunni, óskuðu eftir aðild. Víða í umsögnum um tillöguna kom fram það álit að löngu væri orðið tímabært að umræða um nýtingu stofnfrumna færi fram hér á landi, ekki einungis í vísindasamfélaginu heldur líka á vettvangi stjórnmála og innan heilbrigðisstétta og -stofnana. Ljóst er að sú úttekt sem hér er lögð til og á að fara fram yrði veigamikil undirstaða slíkrar umræðu. Þeir sem málið varðar mundu þá móta afstöðu sína á grundvelli upplýstrar umræðu um kosti og galla nýtingar stofnfrumna til rannsókna og lækninga. Samþykkt tillögunnar felur í sér vilja Alþingis til að skapa umræðunni vettvang til að auðvelda stefnumótun og ákvörðun í málinu. Ég held að það sé óhætt að segja, virðulegi forseti, að ástæða þess að þetta mál náði ekki fram að ganga á síðasta þingi - þrátt fyrir mikla samstöðu innan þingsins, sem kemur fram í þeim flutningsmönnum sem hana flytja og þeim umræðum sem urðu um hana - sé fyrst og fremst sú að það var fyrirstaða hjá einhverjum örfáum, kannski má segja hjá einum eða tveimur aðilum. Þeir aðilar töldu að fara þyrfti fram ítarleg umræða um kosti og galla tillögunnar, um nýtingu og geymslu stofnfrumna úr fósturvísum til rannsókna og lækninga, áður en farið væri út í lagasetningu í þessu efni. Menn töldu, sem kannski kom í veg fyrir afgreiðslu þessarar ályktunar á síðasta þingi, að göllunum væri ekki gert nægjanlega hátt undir höfði í þeirri greinargerð sem þá fylgdi frumvarpinu, sem nú hefur verið endurbætt. Ég lét hæstv. félagsmálaráðherra vita áður en þing kom saman að ég mundi endurflytja þetta frumvarp með viðbótarupplýsingum sem kallað var eftir á síðasta þingi til að draga þá betur fram gallana sem fylgja því að heimila nýtingu og geymslu stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum og gerði hæstv. ráðherra grein fyrir því að aftur yrði flutt þverpólitískt mál um þetta með þessum viðbótarupplýsingum og hafði þá vonast til að samstaða næðist um málið. Það kom mér því á óvart þegar hæstv. heilbrigðisráðherra setti fram fréttatilkynningu skömmu eftir að þing kom saman og eftir að þetta mál hafði verið lagt fram á nýjan leik þar sem kom fram að hann hefði ákveðið að skipa nefnd sem hefur það verkefni að fjalla um nýtingu stofnfrumna til rannsókna og lækninga og, virðulegi forseti, semja frumvarp til laga um stofnfrumurannsóknir. Þarna gekk ráðherrann að mínu mati, fyrst málið gekk þá leið að nefndinni er falið að semja lagafrumvarp um stofnfrumurannsóknir, miklu lengra í þessu efni heldur en tillagan gerði ráð fyrir. En tillagan var þannig úr garði gerð, eins og ég hef hér lýst, til þess að skapa breiðar umræður um hana á þinginu eins og hefur verið gert víða í þjóðþingum erlendis. Það hefur verið undanfari lagasetningar að menn hafa fengið greinargerðir og skýrslur um kosti og galla þess þannig að á grundvelli upplýstrar umræðu um málið væri hægt að móta lög sem bærileg samstaða gæti náðst um. Ég þakka ráðherra fyrir að vera viðstaddur þessa umræðu. Ég ætla ekki að fara ítarlega í greinargerðina um málið af því stuttur tími lifir af þessum þingdegi en vil spyrja hann hvort hann telji ástæðu til að þessi tillaga sé hér samþykkt eins og hún liggur fyrir þannig að eðlileg og ítarleg umræða geti farið fram innan þings og utan. Sú var hugmyndin með þessari tillögu og með sama hætti eins og gert hefur verið í öðrum þjóðþingum. Sú umræða gæti þá nýst til að ná fram breiðari samstöðu um þetta mál en kannski væri ef nefndin skilaði frumvarpi eins og henni er uppálagt, samkvæmt erindisbréfi ráðherra - að semja bara frumvarp um það efni sem hér er lagt til. Til þess að hæstv. ráðherra hafi tíma til að svara ætla ég ekki að hafa ítarlegri umræðu um þetta mál af minni hálfu fyrr en það kemur þá væntanlega til síðari umr. Ég kalla eftir því hjá hæstv. ráðherra hvort hann telji það stuðning við málið ef það fer í heilbrigðis- og trygginganefnd eins gerðist síðast. Og að tillagan yrði þá samþykkt að einhverju leyti breytt út frá þeim aðgerðum sem heilbrigðisráðherra hefur gripið til í þessu máli. En alla vega að vilji Alþingis komi þá í ljós í þessu efni sem væri örugglega stuðningur við ráðherrann og þetta mikilvæga mál í framhaldinu. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og síðari umr.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur flutt þetta mikilvæga mál á undanförnum þingum með þverpólitískri samstöðu. Ég vil greina frá því hvernig málið stendur núna á vettvangi heilbrigðisráðuneytisins. Ég skipaði, eins og fram kom í máli þingmannsins, 5. október 2005 nefnd til að fjalla um nýtingu stofnfrumna til rannsókna og lækninga og semja frumvarp til laga um stofnfrumurannsóknir. Í skipunarbréfi nefndarinnar kemur fram að nefndin eigi að ljúka störfum eigi síðar en 31. mars 2006. Hún er skipuð eftirfarandi mönnum: Sveini Magnússyni skrifstofustjóra, sem er formaður, Sigurði Guðmundssyni landlækni, Magnúsi Karli Magnússyni lækni, Birni Guðbjartssyni, formanni vísindasiðanefndar, Þórarni Guðjónssyni frumulíffræðingi, Ingileifu Jónsdóttur ónæmisfræðingi, Vilhjálmi Árnasyni, formanni stjórnar Siðfræðistofnunar, Sólveigu Önnu Bóasdóttur guðfræðingi og Jóhanni Hjartarsyni lögfræðingi. Nefndin hefur þegar haldið sex fundi og farið yfir helstu álitaefni sem uppi eru á þessu sviði. Hún hefur skoðað efni löggjafar í nágrannalöndunum sem snúa að þessu og hefur fengið á fundi fulltrúa frá Art Medica til að fara yfir málið. Þau meginatriði sem segja má að liggi fyrir nefndinni að taka afstöðu til við frumvarpssmíðina er eftirfarandi en nefndin hefur ekki tekið afstöðu til einstaka álitaefna en er með eftirfarandi uppi á sínu borði: Í fyrsta lagi hvort setja eigi sérstök lög um stofnfrumurannsóknir eða hvort heppilegra sé að fella slík lagafyrirmæli inn í núgildandi lög um tæknifrjóvganir. Í öðru lagi hvort heimila skuli rannsóknir á fósturvísum án tengsla við tæknifrjóvgunarmeðferð í því skyni að búa til stofnfrumulínur. Sé svarið við þessari spurningu jákvætt liggur fyrir að taka afstöðu til hvort leyfa eigi fósturvísa eingöngu í þeim tilgangi að gera á þeim rannsóknir eða hvort binda eigi rannsóknarheimildina við það að notaðir séu umframfósturvísar, þ.e. fósturvísar sem verða til við glasafrjóvgunarmeðferð í æxlunarskyni en nýtast ekki sem slíkir. Í þriðja lagi hvort heimila eigi einræktun fósturvísa og þá í hvaða tilgangi. Það er rétt að geta þess að full samstaða er um það í nefndinni að einræktun í æxlunarlegum tilgangi skuli vera bönnuð. Þá þarf að taka afstöðu til þess hvernig eftirliti skuli vera háttað og hvort og þá með hvaða hætti eigi að binda heimildir til að stunda rannsóknir á fósturvísum sérstökum leyfum. Fleiri atriði hafa komið til skoðunar, refsingar og fleira. Eins og fram hefur komið er nefndin að velta þessu máli fyrir sér í breiðu samhengi og hvort setja eigi sérstök lög um stofnfrumurannsóknir. Ég tek undir það hjá hv. flutningsmanni að víðtæk umræða um þetta mál, t.d. á vettvangi þingsins, ætti að vera af hinu góða. Ég hef ekki á móti því að þessi tillaga fari til heilbrigðis- og trygginganefndar og að tekin sé umræða um hana á þeim vettvangi. Ég tel auðvitað að efni greinargerðar hennar og sú afgreiðsla sem heilbrigðis- og trygginganefnd mundi væntanlega verða með á þessari tillögu eigi erindi til nefndarinnar. Þetta eru viðamikil mál sem hún hefur með höndum og ég tel að öll umræða í samfélaginu sé til mikils gagns í þessu efni og þar á meðal umræða þingsins. Ég hef ekki á móti því að þessi tillaga fari til heilbrigðis- og trygginganefndar eins og hún gerir og verði meðhöndluð þar og niðurstaða nefndarinnar fari síðan inn í þingið aftur til umræðu, hvernig sem hún verður. Ég vil ljúka þessu innleggi mínu á því að þakka hv. þingmanni eins og ég hef reyndar gert áður fyrir þá vinnu og þann áhuga sem hv. þingmaður hefur haft á þessu máli sem er hið merkasta mál en flókið eins og mörg mál af þessu tagi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma í þessa umræðu. Ég held að það mundi styðja framgang málsins, af því að málið þarf náttúrlega að koma fyrir þingið ef verið er að kalla eftir breytingum á lögum, að þessi tillaga fari til umfjöllunar í heilbrigðis- og trygginganefnd og hún afgreiði málið frá sér og þingið en ég tel að það geti átt erindi við nefndina og þannig komi leiðsögn frá þinginu um hvernig það vilji sjá að farið verði í þessi mál af hálfu framkvæmdarvaldsins. Ég tel að það væri betra fyrir framgang málsins að það gerðist fyrst. Ég tók eftir því hjá hæstv. ráðherra að gert er ráð fyrir að nefndin ljúki störfum í mars en nú er aðeins dregið í land með það hvort sett verði lög eða ekki. Þetta er auðvitað mjög umfangsmikið verkefni sem hér er ferðinni, en ég tel brýnt að sú afstaða ráðherra liggi fyrir að hann telji það styðja framgang málsins að það fari til nefndar og nefndin afgreiði það frá sér, og að nefndin á vegum hæstv. ráðherra fái leiðsögn frá þinginu eftir að það hefur fjallað um þetta mikilvæga mál. Ég held að það hljóti að styðja það að meiri, betri og breiðari samstaða náist um þetta mál en ella gæti stefnt í miðað við hvernig málið var stöðvað í þinginu á lokadögum þess í vor.

Virðulegi forseti. Ég endurtek að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að málið fari til heilbrigðis- og trygginganefndar og hún afgreiði það með þeim hætti sem umræða innan nefndarinnar gefur tilefni til. Ég tel að afgreiðsla hennar eigi fullt erindi til þeirrar nefndar sem starfar til 31. mars hvort sem sú dagsetning stenst eða ekki. Nefndin hefur starfað reglulega þannig að ég vona að hún skili niðurstöðum. En ég sé ekkert því til fyrirstöðu miðað við umfang og eðli þessa máls að það sé einnig unnið í þinginu. Það ætti bara að vera málinu til styrktar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi viðbrögð og ég lít svo á að í orðum hans felist hvatning til nefndarinnar um að afgreiða málið frá sér þannig að sú nefnd sem starfar á vegum forseta í þessu efni fái leiðsögn frá þinginu um það hvernig þingið vill að haldið sé á þessum málum.

Frú forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um nýtingu og geymslu stofnfrumna úr fósturvísum til rannsókna og lækninga. Eins og kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, 1. flutningsmanns málsins, hefur tekist mjög breið sátt um málið hér þó að það, eins og einnig kom fram, hafi ekki náð fram að ganga á síðasta þingi. Hins vegar heyrist mér á umræðunni hér og á hæstv. heilbrigðisráðherra að hlutirnir séu farnir að gerast hratt, kannski óþarflega hratt en það verður vonandi ekki til þess að menn flýti sér um of. Þetta er auðvitað gríðarlega stórt mál og mörg siðferðisálitamál sem þarna koma upp og mikilvægt að sem flest sjónarmið komist að í umræðunni. Ég ætla að leyfa mér að vona að við Íslendingar skipum okkur í hóp með frjálslyndari þjóðum í Evrópu, eins og t.d. Danmörku, Finnlandi, Hollandi, Belgíu og Grikklandi, í þessu máli. Ég varð vitni að mikilli umræðu um þessi mál í Þýskalandi þegar ég bjó þar. Þar stóðu íhaldsmenn á bremsunni og þvertóku fyrir það að þessar rannsóknir færu fram, aðallega íhaldsmenn innan kirkjunnar en eins og við vitum er kaþólska kirkjan dálítið sterk í Þýskalandi og ekki alltaf skemmtileg að eiga við. Sem betur fer er sá jarðvegur ekki fyrir hendi hér á landi svo við ættum að geta komist að samkomulagi um þessi mál öllsömul. Vegna þess að tíminn er knappur ætla ég ekki að tala mikið lengur svo hægt verði að ljúka þessari umræðu.