Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þórarinn Jónsson Jeg hef ekki sjerstaklega mikla löngun til þess að tala máli þessu; enda mundi það víst engu breyta um úrslit þess, því forlögin eru sýnileg. - Og alt annað en skemtilegt er fyrir okkur bændurna að tala í málinu, þar sem altaf má búast við, að okkur verði einhver eigingirnishvöt borin á brýn, og að við sjeum því hjer að dæma í okkar eigin sök, að því er þetta mál snertir. En jeg verð að taka það fram, að mjer finst þetta frv., eins og reyndar mörg önnur frá hinni háttv. stjórn, hafa fengið harla ljelegan undirbúning, og athugasemdirnar við frumvarpið verð jeg að telja næsta ljettvægar. Raddir um það hef jeg engar heyrt eða kvartanir, að þingtími sá, sem nú er lögleiddur, þætti óhentugur, og ástæður þær, sem fram eru færðar fyrir því af stjórninni og öðrum Reykvíkingum, hafa allar verið tættar í sundur og skal jeg ekki endurtaka það. - Ekki er heldur verið að bera þetta undir hinar ýmsu stjettir landsins. Nei. Það virðist vera mest til þess gert, að Reykjavíkurbúar, ef þeir hafa dagstundar frí, geti notað það til þingsetu, og skal jeg ekki um það dæma, hversu heppilegt það er. Jeg hef heyrt því slegið fram hjer í þessari háttv. deild, að bændum muni oftast hagfeldara að vera fjarvistum frá heimili sínu að sumarlagi, en að vetrum. Þannig löguð ummæli hljóta að vera sprottin af í einberri vanþekkingu á högum og lífsskilyrðum sveitabændanna. - Það hefur slæðzt inn í umræðurnar um mál þetta, að bændum gæti verið ókleyft að vera fjarverandi um vetrartímann, sökum þess að til horfellis gæti komið á peningi þeirra. Aðrar eins ástæður og þessar ættu helzt ekki að heyrast í þingsölunum. En við það hljóta allir að kannast, að ólíkt hægra er að fá menn að vetrarlagi í stað sinn, heldur en á sumrum. Og ef um heyþrot væri að ræða, þá mundi flestum bændum, er á þingi sitja, auðvelt að gera nauðsynlegustu ráðstafanir, er að því lytu; þar sem nú eru víðast hvar komið talsímasambönd. - Ein höfuðástæðan, sem fram er borin til stuðnings frumvarpi þessu eru ferðalögin - það er dálítil ástæða. Það er vitanlega betra að ferðast að sumarlagi, en taki maður nú tillit til alls, þá verða menn að viðurkenna það, að nú er orðinn allmikill munur á samgöngunum frá því, sem áður var; vegir stórum bættir og póstgöngur sömuleiðis. Og mjer er kunnugt um, að póstar tefjast mjög sjaldan fyrir veðurs sakir. Jeg veit t. d. að póstur hefur haldið áfram áætlunarferð sinni samfleytt í 5 stórhríðardaga og með honum verið ferðafólk, bæði konur sem karlar. Á vetrinum teppa líka mjög sjaldan vatnavextir. Svo að póstleiðin verður nú varla með nokkrum rökum talin ýkja torfær. Vjer vitum líka, að menn þeir, sem í milliþinganefndum hafa setið, og búsettir hafa verið út á landinu, hafa á engan hátt látið sjer vetrarferðalög fyrir brjósti brenna. Jeg fyrir mitt leyti kysi heldur að fara landveg um hávetur alla leið austan úr Múlasýslum, þótt stórhríð væri heldur en að vaða skarnið og rykið hjer á Reykjavíkurgötum einn einasta dag að sumarlagi, og slíkt hið sama mundu fleiri kjósa. Hvað snertir, að ís geti tept þessar vetrarferðir, þá er nú ekki ráð fyrir því gerandi nema örsjaldan, og þegar það kemur fyrir, er það aðallega fyrir Norðurlandi milli Horns og Langaness. Annarstaðar að landinu mundu skip geta komizt með þingmenn, og enga frágangssök tel jeg, eftir því, sem jeg hef tekið fram, að fara með pósti alla leið norður í Þingeyjarsýslu, eins og það heldur ekki hefur verið talin frágangssök að sækja þaðan á fundi í milliþinganefndum eins og jeg gat áður. Jeg þykist þá hafa sýnt fram á það, að þessi ástæða háttv. 2. þm. Norðmýlinga er heldur ekki þung á metunum.

Sigurður Eggerz Jeg mun verða stuttorður, þar sem jeg hef áður tekið fram í það, sem mjer þótti mestu skifta í máli þessu, og nýar verulegar mótbárur engar fram komnar gegn flutningi þingtímans. Því var fleygt, að mjer við 1. umr., að jeg mundi ekki hafa vit á, hvenær bezt væri fyrir bændur að vera burtu frá búum sínum, en einmitt um þetta atriði hef jeg umsögn bænda sjálfra í mínu hjeraði, og telja þeir nálega allir sumartímann hentugri en vetrartímann til þinghalds, og þótt bændur hjer í deildinni liti öðruvísi á þetta mál, sýnir það að minsta kosti ekki annað en að skoðanir bænda um málið eru skiftar. Jeg endurtek það ennþá, það má ekki útiloka neinar stjettir manna frá því að geta sent fulltrúa á þing, en það er einmitt það, sem gert er með vetrarþingunum. Og þó þingmaður Húnvetninga hafi rjett fyrir sjer, að ferðir á veturna sjeu færar þeim, sem karlmenni eru, þá er það að vísu satt, en víðar er hægt að neyta karlmensku en á vetrarferðum, og þegar um tvent er að ræða, að öðru jöfnu, hörkuna eða hitann, munu flestir svo mikil karlmenni, að þeir velji ekki hitann. Að svo stöddu sje jeg ekki ástæðu til að segja frekar um þetta mál; vísa til þess, sem jeg hef áður tekið fram.

Steingrímur Jónsson Það er aðeins eitt atriði, sem jeg vildi í þetta sinni minnast á; áður hef jeg sagt mína skoðun á máli þessu. Það virðist ekki vera veigamikil ástæða, þar sem því er haldið fram, að háskólakensla geti ekki farið fram samhliða alþingishaldi, við getum ekkert sagt um það enn þá, reynsluna vantar; og er jeg satt að segja á þeirri skoðun, að ekki yrði sú truflun hjer í húsinu og hávaði af alþingi, að kensla gæti ekki farið fram niðri í stofunum. En jeg hjelt því fram 1911 og stend við það enn, að nægilegt húsrúm sje bæði fyrir alþingi og háskólann í þinghúsinu. En eigi önnurhver þessara stofnana að víkja, er það auðvitað háskólinn. Með því ekki tóku fleiri til máls, var gengið til atkvæða, og var frumvarpsgreinin samþykt með 7 atkv. gegn 4, og fyrirsögnin án atkvæðagreiðslu. Frumvarpinu vísað til 3, umr. með 7 atkv. gegn 4. (58. 136). 1. umræða á 16. fundi, 5. ágúst (58. 136).

Framsögumaður (Jón Magnússon) Eg hefi ekkert frekara að segja um þetta frv. en það, sem eg sagði við 2. umr. og tekið er fram í nefndarálitinu. Eg vona að frumv. nái fram að ganga.

Bjarni Jónsson Má eg spyrja, hvernig stendur á þessum verðmun í stj.frv. er sagt að síminn hafi kostað 45.000 kr., en hér stendur 46.550.

Framsögumaður (Jón Magnússon) Eg skal svara þessu. Það stafar af því, að eftir að stjórnin samdi frv. var bætt við talsímasamböndum innan héraðs.

Björn Kristjánsson Í sambandi við það sem eg sagði við 1. umr. þessa máls, skal eg leyfa mér að leita upplýsinga hjá hæstv. ráðherra um, hvort hagur landssjóðs sé svo góður, að hann geti lagt á sig þau útgjöld, sem af þessum kaupum stafa. Mér sýnist ekki rétt að aukaþing leggi þessa auknu byrði á landssjóðinn.

Ráðherrann (Kr. J.) Það er langt frá að hagur landssjóðs sé góður. En hér er ekki um útgjöld að ræða, heldur arðvænlegt fyrirtæki, sem gefur af sér um 20% í arð. Það hljóta allir að sjá, að kaup á þessum síma eru ekki til að auka gjaldabyrði landssjóðs, heldur þvert á móti.

Flutningsm. (Jón Jónsson þm. Rv.); Engin mótmæli hafa komið fram gegn þessu frv., svo að eg leyfi mér að mælast til að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Lárus H. Bjarnason Eg vildi að eins gera litla aths., sem sé vekja athygli hv. samþm. míns á því, að orðið „þeir“ í síðustu málsgr. í frv. getur orkað tvímælis, sem sé hvort með því sé átt við alla fjóra, bæði bæjarfulltrúana tvo og hina tvo utan bæjarstjórnar, eða þá einungis við hina síðartöldu svo sem rétt er.

Flutningsm. (Jón Jónsson þm. Rv.): Eg felst fyrir mitt leyti á þessa aths. hv. samþm. míns.

Flutn.m. (Ólafur Briem): Engin breyt.till. liggur fyrir í þessu máli, og af því að það hefir hingað til mætt góðum undirtektum, vænti eg þess, að það það verði samþykt.

Framsögum. (Ólafur Briem) Við þetta frv. er komin fram brtill. á þskj. 88 frá hv.þm. Dal. (B. J.) og er nú með henni bætt úr þeim aðfinningum við frv. sem fram komu við 2 umr. Nefndin er honum samdóma um það, að rétt sé, að ófullveðja menn, sem mótak eiga, og landsetar á mótaksjörðum, þótt eigi hafi þeir atkvæðisrétt í sveitamálum, skuli eiga atkvæði um þessar samþyktir, og fari þá auðvitað fjárráðamenn þeirra, sem ófullveðja eru, með atkvæðið fyrir þeirra hönd. Nefndin vonar því að frv. verði samþykt með brtill.

Bjarni Jónsson Eg vil geta þess, að í brt. (88) er ein prentvilla. Orðinu „eru“ framan við orðið „landsetar“ er ofaukið.

Framsögum. (Stefán Stefánsson) Þetta frv. hefir ekki mætt neinni mótspyrnu hér í deildinni, og finn eg því ekki ástæðu til að vekja um það umræður. Frv. sþ. með 14 shlj.atkv. og afgr til Ed.

Ráðherrann (H. H.) Það er ekki rétt að orði komist að tala um, að tilboð liggi fyrir um lækkun á tolli af innfluttum íslenzkum vörum til Noregs. Það liggur aðeins fyrir tilboð um nýjar samningatilraunir milli norsku stjórnarinnar og Íslendinga, í gegn um utanríkisráðaneytið, um tilslökun frá beggja hálfu, að því er snertir toll á íslenzkum hestum og saltkjöti í Noregi og linun á ákvæðum í lögunum, sem hér gilda um fiskveiðar Norðmanna, sem þeir telja afarhörð og sér óhagkvæm. Hingað til hefir norska stjórnin verið ófáanleg til þess að ganga inn á nokkra slíka samninga, þó Íslendingar hafi sózt eftir því nú í mörg ár. Það var, að því er eg hygg, árið 1897, að fyrst kom málaleitun í þessa átt frá félagi íslenzkra kaupmanna í Kaupmannahöfn. Þeir skrifuðu íslenzku stjórninni og fóru fram á það við hana, að hún gerði tilraun til þess að fá lækkaðan tollinn á íslenzku saltkjöti í Noregi. Hugsuðu þeir sér, að við mundum fá því framgengt með því móti, að setja að öðrum kosti toll á norskan trjávið. En þessi tilraun heppnaðist ekki. Næsta tilraunin var gerð á Alþ. 1901. Þar var samþykt, 28. ágúst, þingsál till. þar sem skorað var á stjórnina að taka upp aftur til meðferðar hvort ekki væri hægt að fá norska saltkjötstollinn lækkaðan. Það urðu talsverð bréfaskifti um málið, milli stjórnanna, en kom fyrir ekki. Norðmenn voru ófáanlegir til nokkurra samninga. Í maí 1907 er málið tekið upp enn af nýju og þá af sambandi íslenzkra kaupfélaga og þar tekið með, auk saltkjötstollsins, lækkun á tolli af íslenzkum hestum í Noregi. Og þar er fyrst bent á það, að setja megi málið í samband við fiskveiðalöggjöf okkar. Málið gekk í gegn um utanríkisráðaneytið til sendiherra Dana í Kristjaníu og þaðan til norsku stjórnarinnar, en hún veitti afsvör enn á ný. En í bréfi dagsettu 3. ágúst 1909 er það ekki með öllu aftekið að samningar náist. Þar stendur, að Norðmenn muni ekki „stille sig absolut afvisende“, ef við vildum unna þeim betri kjara, að því er snerti verkun á afla þeirra hér við land. En sama ár í októbermánuði kemur nýtt bréf, þar sem það er með öllu aftekið að lækka saltkjötstollinn - þeir vilji einmitt helzt hækka hann - en það boð gert til sætta, að lækka eitthvað toll á íslenzkum hestum gegn tilhliðrunum héðan. Svona hafa sakir staðið til skamms tíma. Nú hefir verið fyrir nokkru, með lögum 1911, gerð sú breyting á fiskveiðalöggjöf vorri, að að sömu ákvæði skuli gilda um útlend síldveiðaskip hér við land eins og botnvörpunga, sem sé þau, að skipin skuli í landhelgi hafa bæði báta og veiðarfæri innanborðs, ella sæta hörðum sektum. Þessi ákvæði hafa reynst Norðmönnum ákaflega hörð. Það gerir þeim því nær ómögulegt að veiða á smáskipum og þótt þeir alls ekki vilji brjóta lögin, þá geta þessi ákvæði orðið til þess að gera þeim það því nær ókleyft að neyta réttar þess, er þeir hafa til þess að veiða utan landhelgis. Nú virðast Norðmenn hafa breytt skoðun sinni á kjöt- og hesta tollinum og í bréfi dags. 28. maí 1912 er skýrt frá því, að sendiherra Dana í Kristjaníu hafi skrifað utanríkisráðaneytinu og skýrt því frá, að nú hefði norska stjórnin lýst yfir því, að Norðmenn væru fúsir til að setja niður toll á íslenzku saltkjöti og hestum gegn nokkurri tilhliðrun í lögunum um eftirlit með síldveiðum þeirra hér við land - og vildu þeir þegar í stað taka upp samninga um þetta efni. Þeim var skrifað aftur og svarað, að ekki væri hægt að taka upp samninga áður en málið væri borið undir Alþingi. Þá var farið fram á það við stjórnina að frestað yrði framkvæmd laganna 1911, þangað til samningar kæmust á, eða málið væri útkljáð. Stjórnin svaraði því svo, að hún sæi sig ekki hafa heimild til þess, en lofaði að bera málið undir komanda Alþingi og skyldi það verða tekið til athugunar þar. Hér hefir stjórninni nýskeð borist bréf dags. 4. þ. m., þar sem Otto Krag, sendiherra Dana, segist hafa átt tal um málið við utanríkisráðherra Norðmanna - og hafði honum legið það mjög á hjarta og kveðið svo að, að ef Íslendingar vildu láta í ljósi, hvaða tilslakanir þeir vildu gera, þá mundu Norðmenn láta uppi hvað þeir vildu á móti láta - en hann aftók það með öllu að láta nokkuð uppi að fyrra bragði. Til þess kvað hann sig skorta heimild. Eg hefi nú skýrt frá málinu eins og það hefir gengið til og leyft mér að stinga upp á, að kosin verði 5 manna nefnd til að athuga það. Yrði það þá verkefni þessarar nefndar, að athuga, hvort sömu kringumstæður eru fyrir hendi nú eins og áður, og hvort ástæða er til að leggja nokkuð í sölurnar til þess að fá kjöt- og hesta-tollinn lækkaðan í Noregi. Og komist nefndin að þeirri niðurstöðu, þá að gefa ráðherra einhverjar bendingar um hve langt megi fara af Íslendinga hálfu, hvort heldur að nema úr gildi ákvæðin í lögunum frá 1911, eða slaka til á ákvæðunum um verkun afla Norðmanna hér við land. Eg vona, að háttv. deild fallist á þessar ástæður mínar til nefndarskipunar.

Valtýr Guðmundsson Mér finst þetta mál þannig vakið, að það sé fremur lítið verkefni fyrir þingnefnd, þar sem engar upplýsingar hafa fengist um það, hvað Norðmenn vilja láta í móti koma, ef við gerum einhverjar tilslakanir í löggjöf okkar, þeim í hag. Mér finst það líka vera talsvert varhugavert ef við færum fyrirfram að ákveða hversu langt við viljum fara. Norðmenn gætu hagað sínu tilboði eftir því og farið skemmra í tilslökunum sínum en ella. Eg vil líka láta þess getið, að mér virðist vera farið að kveða of mikið að því, að stjórnin kasti allri ábyrgð yfir 50 á þingið. Hún þorir varla að koma með eitt einasta smáfrumvarp án þess að bera það áður undir þingið. Í öðrum löndum tíðkast sá siður, að stjórnin gerir flesta samninga - eg tala nú ekki um aðra eins og hér er um að ræða - upp á eigin spítur, og ber þá svo síðar undir samþykki þingsins. Enda er það líka heppilegast. Stjórnin á að hafa ábyrgðina, en gegn þinginu er aldrei hægt að koma fram neinni verulegri ábyrgð. Það er líka heppilegra, að stjórnin geri sjálf samninga eins og þessa, sem hér er um að ræða. Þá er líka miklu hægara að liðka til á báðar hliðar, eftir því sem menn fá að vita hvað í boði er. Það eina sem nefnd gæti, að mínu áliti, gert í þessu máli, væri það, að athuga hvort nú eru sömu kringumstæður fyrir hendi og áður - hvort við höfum þann hag af lækkun á kjöt- og hesta-tolli, að það borgi sig að leggja nokkuð í sölurnar á móti -, en þegar það er athugað, þá ber stjórninni einni að ganga frá öllum samningum, enda á hún líka miklu hægara um vik þar en þingið.

Guðlaugur Guðmundsson Viðvíkjandi því atriði, sem seinast var tekið fram, að það væri nauðsynlegt, að nefnd tæki til athugunar, hvort nú væri fyrir hendi þær sömu ástæður og áður til þess að lækka hesta- og kjöttollinn í Noregi gæti haft þýðingu fyrir Ísland, þá skal eg taka fram, að talsverð breyting mun vera hér á orðin að því er kjöttollinn snertir frá því er var fyrir 15 árum. Eg hygg að nú, þegar þau félög, sem mest flytja út af kjöti, hafa komið á kjötskoðun og merking á kjöti, þá séu betri skilyrði fyrir góðum markaði í Danmörku fyrir hendi en áður voru, og þar af leiðandi ekki eins skaðlegt fyrir okkur, þó að tollur sé á því í Noregi. Hinu get eg ekki gert mikið úr, að útflutningur á íslenzkum hestum færi mjög í vöxt, þó að tollurinn í Noregi væri lækkaður. En þrátt fyrir þetta þá er það sjálfsagt, að nefnd sé látin athuga þessi atriði. Það er ekki nema sjálfsögð kurteisisskylda, úr því miklar bréfaskriftir hafa verið út af þessu frá báðum hliðum. Eg get ekki verið samdóma háttv.þm. Sfjk. (V. G.) um það, að stjórnin hafi farið rangt að í því, að fara með þetta mál til þingsins, einkum af því að hér horfir dálítið sérstaklega við. Það er hér að ræða um tilslökun, eða afnám, á ákvæðum laga, sem nýlega hafa verið samþykt hér á Alþingi, og umboðsvaldið hefir enga heimild til að hreifa við þeim án samþykkis löggjafarvaldsins. Það er ákveðið í lögunum frá 11. júli 1911, sem skylda síldveiðaskip hér við land til þess að hafa veiðarfæri sín og báta innanborðs í landhelgi. Þetta ákvæði er þannig lagað, að það gerir smærri skipunum veiðarnar lítt mögulegar. Þau eiga erfitt með að draga bátana inn og þeir eru stórir og bera skipin ofurliði. Eins og eg tók fram, þá er hér um lagaboð að ræða, og því er ekki nema eðlilegt, að stjórnin spyrji þingið fyrst um, hvort það með nokkrum skildögum vilji gera breytingu að því er lagaboð þetta snertir. Eg er hræddur um, að það mundi verða skoð að sem frekja, ef stjórnin hefði upp á sitt eindæmi farið byrja á samningum um þetta atriði án þess að spyrja þingið til ráða, og svo gæti farið, að það eftir á vildi alls ekkert sinna málinu.  (Valtýr Guðmundsson: Stjórnin styðst við þingfylgi síns flokks)  . Mér er algerlega ókunnugt um, að stjórnin hafi nokkuð beizli, sem.hún geti stungið upp í þingmennina og teymt þá á í hvaða smámáli sem er. Það er að minsta kosti varkárara að eiga ekki undir því. Það er auðvitað leitt, að Norðmenn hafa varist öllum fréttum um það, hvað þeir vilji ganga inn á, en því nauðsynlegra er það, að nefnd fjalli um málið. Þar sem hér er um ákveðið lagaboð að ræða, getur nefnd og þing sett föst ákveðin skilyrði fyrir breyting eða afnámi laganna. Þingið og nefndin standa þar mikið betur að vígi en stjórnin. En þegar nefndin og þingið hafa unnið sitt verk, þá er það auðvitað stjórnarinnar að semja nánara hin einstöku atriði. Annars er þetta lagaákvæði, sem hér um ræðir, mjög strangt, en það er sett inn í löggjöfina eftir tilmælum yfirmannsins á varðskipinu, sem sagði, að ella mundi erfitt að hafa nokkuð eftirlit með ólöglegum veiðum, svo í lagi sé. En óneitanlega fer það nokkuð langt og gerir skipunum lítt mögulegt að fara um landhelgissviðið, þótt það sé ekki að ólöglegum veiðum. Eg vildi leggja það til, að í stað 5 manna nefndar, sem stungið hefir verið upp á, verði máli þessu vísað til nefndarinnar, sem kosin var til þess að athuga þingál.till. um eftirlit með síldveiðum fyrir Norðurlandi, og henni yrði heimilað að kjósa sér tvo menn í viðbót.

Ráðherrann (H. H.) Eg er samdóma hv.þm. Ak. (G. G.) í athugasemdum hans, og skal leyfa mér að lýsa yfir því, að því fer fjari, að eg hafi nokkuð á móti uppástungu hans um það, að vísa þessu máli til nefndarinnar, sem kosin var til þess að athuga þingsál.-tillöguna um eftirlit með síldveiðum fyrir Norðurlandi. Mér hafði einmitt hugkvæmst það sjálfum, að það mundi heppilegast, en gleymdi að taka það fram. Háttv. þm. Sfjk. (V. G.) vildi hvetja stjórnina til þess að hætta sér meira fram en hún gerði, - hefir ef til vill haldið, að hún ynni þá eitthvað það, sem gæti orðið henni að falli. En hér var slíkt hvorki rétt aðferð né heldur heldur hægt að nota hana, vegna þess að fyrirrennari minn í ráðherraembættinu var búinn að skrifa utanríkisráðaneytinu um það áður, að hann sæi sig ekki hafa heimild til þess að gera nokkuð við málið nú, en mundi bera sig saman við Alþingi þegar það kæmi saman. Eg hafði því ekki lausar hendur og skil heldur ekki annað en hver þingstjórn hefði orðið að snúa sér til þingsins í slíku máli, og svo hafa Norðmenn einnig litið á, - þeir hafa líka snúið sér til þingsins. Í bréfinu sem eg gat um áðan og dagsett er 11. júlí þ.á. er það beint tekið fram, að allar tilraunir í þessa átt hafi hingað til strandað á mótspyrnu af hálfu „agraranna“  Nú ríður á að mál þetta dragist ekki mjög lengi Það geta verið miklir hagsmunir í veði. Hér er það verkefni fyrir nefnd að láta uppi álit sitt um, hvort vér höfum þann hag af að slíkir samningar takist, að það borgi sig að leggja nokkuð í sölurnar. Og einmitt vegna þess að Norðmenn hafa ekkert látið uppi um það, hve langt þeir vilji fara, er fremur þörf á nefnd, er geti kynt sér og trygt sér vilja þingsins um ákveðin skilyrði, sem stjórnin geti hagað sér eftir.

Valtýr Guðmundsson Eg hefi ekki getað sannfærst um, hvorki af ræðu hæstv. ráðherra (H. H.) né af ræðu háttv.þm. Ak. (G. G.), að athugasemdir mínar væru ekki á rökum bygðar. Þó að eg tæki fram, að rannsaka þyrfti, hvort ástandið væri ekki svo breytt, að vert væri að slaka til, þá er það skoðun mín, að stjórnarráðið hafi miklu betri tök á þeim rannsóknum en þingið. Stjórnin hefir einmitt margfalt lengri tíma og betri tæki til, að gera þær rannsóknir vel úr garði. Það er ekki einungis ástandið hér sem rannsaka þarf, heldur og ástandið í öðrum löndum. Hv. þm. Ak. (G. G.) tók það fram, að gott væri fyrir stjórnina að fá ákveðin skilyrði frá Alþingi og heimildir til að gera þessa samninga. Þar er eg honum ekki samdóma. Það er ekki gott að binda þannig hendurnar á stjórninni.  (Hannes Hafstein: Það er það sem beðið er um)  . Já. En stjórnin þarf að hafa frjálsar hendur til að semja. Þá er það misskilningur hjá hæstv. ráðh. (H. H.) að stjórnin mundi eiga mikið á hættu þó að hún legði út í þessa samninga upp á eigin spýtur, því að hún yrði laus allra mála ef þingið vildi ekki ganga að þeim. Því fer fjarri, að eg skelli sérstaklega skuld á núverandi stjórn, eg er jafn ósamþykkur fráfarandi stjórn, að hún hefir ekki tekið upp samningana. Hæstv. ráðherra hugðist, með bréfinu er hann las upp, færa sönnur á, að stjórn Norðmanna færi eins að. En mér virtist upplesturinn, sanna hið gagnstæða. Í bréfinu stendur, að þetta hafi verið borið undir Landbrugs-Departementið, en það er sérstök skrifstofa í stjórnarráðinu norska. Enda er það algild regla í öllum löndum að semja við stjórnirnar um slík mál sem þetta er, en ekki við þingin. Það gæti líka orðið fjötur á stjórnina, ef þingið færi að setja skilyrði fyrirfram fyrir samningunum, enda Norðmönnum gefið alt of mikið undir fótinn með því. Aftur á móti mundu þeir álíta, að ekki væri von að íslenzka stjórnin vildi slaka meira til en góðu hófi gegndi, er hún ætti á hættu að þingið gengi ekki að því. - Nei, hæstv. ráðherra getur verið rólegur, það var alls ekkert „attentat“ sem lá á bak við þessa „opposition“ mína. En það var „princip“-spursmál. Yfirleitt er farið að bera mikið á þeim þingræðisgalla, að þingið vasist í hverju máli, og að stjórnin þori ekkert að gera upp á sitt eindæmi. Það er stjórnin sem á að leiða þingið, en ekki þingið stjórnina, því að þá er hægt að koma fram ábyrgð á hendur henni. En auðvitað á þingið að geta velt þeirri stjórn sem það er óánægt með.

Bjarni Jónson Eg hefi hlýtt á tal manna um sögu þess máls, og skal eg ekki vera neitt reiður, þó að mín sé þar ekki getið að neinu. En tveimur undanförnum stjórnum er gert rangt til, því að þær hafa stöðugt haldið áfram að reyna að komast að samningum við Norðmenn. Eg hefi með samþykki þeirra spurt mig fyrir í Noregi og sent stjórninni skýrslur um undirtektirnar. Eg held eg hafi síðast getið um þær hér í deildinni, þegar rætt var um eftirlitið með síldveiðunum nyrðra. Til síðasta árs var svarið ætíð: Hvað veitið þið í staðinn? Eg sagði þeim að hér væri enginn tollur á norskum vörum, en vel mætti vera að vér neyddumst til að tolla t. d. við, ef þeir vildu eigi lina á tolli af vorum vörum. En þeir höfðu hugsað sér, að Íslendingum væri þetta kappsmál og að þeir vildu vinna mikið til, að það næði fram að ganga. Eg man eftir að skrifstofustjórinn í búnaðarráðaneytinu spurði mig, hvort við mundum ekki vilja leyfa Norðmönnum að veiða í landhelgi. Sagði eg, að ekki kæmi til nokkurra mála, að Íslendingar gengju að því. Á síðasta þingi voru samin lög um það, að skipum var bannað að sigla með báta aftan í sér um landhelgissvæðið. Þessi lög þóttu Norðmönnum feikihörð, enda urðu margir þeirra að láta skip sin sitja heima, þau, er ekki voru nógu stór til að geta fylgt þessu ákvæði  (Guðl. Guðmundsson: Alveg rétt!)  . Í vetur heyrðist mér. að Norðmenn vildu gjarnan láta undan í þessu tollmáli ef þessi lög yrðu afnumin. Eg var svo viti borinn að tala ekki eins og sá sem vald hafði, og lofaði engu en taldi líklegt, að þetta fengi góðar undirtektir ef leitað væri til stjórnarinnar. Þessar málaleitanir eru svo svarið við því. En það finst mér skökk leið, að fara með þetta mál gegnum utanríkisráðaneytið. Það er eru engir samningar ríkja á milli sem gera þarf, og því utanríkisráðaneytinu algerlega óviðkomandi. Finst mér Íslandsráðh. ætti aðgera það sem einfaldast er og tala við Norðmenn Verð eg að vera á sama máli og hæstv. rh. (H. H.) og hv.þm. Ak. (G. G.), að betra er fyrir stjórnina að vita fyrirfram hvað hún má bjóða. En aftur á móti er eg algerlega á annari skoðun en hv.þm. Sfjk. (V. G.) sem vill að stjórnin taki svo mikil völd af þinginu sem hún getur.  (Valtýr Guðmundsson: Eg vil sterka stjórn)  . Eg veit ekki hvernig þetta stendur í bæinn hans. Mér dettur í hug sagan um froskana sem vildu fá sér konung. Júpíter fekk þeim fyrst trédrumb, en er þeir urðu óánægðir með svo aðgerðalítinn drottinn, lét hann þá kvikindi falla niður í vatnið til þeirra, er át þá alla upp á endanum. Eg held að líkt færi fyrir því þingi, þar sem stjórnin leiðir þingið, en ekki þingið stjórnina, en það er nú ef til vill af því, að mér hefir aldrei dottið í hug að verða stjórn  (Valtýr Guðmundsson: Jú, í fyrra)  . Eg veit ekki hvernig það snerist í mér ef eg yrði einhverntíma óléttur. En enn sem komið er, verð eg að halda fast við þetta og telja það lofsvert af hæstv. ráðherra að hann leitar þingsins í þessu máli. Mér er ekki vel ljóst, hvernig þingið getur bezt látið hæstv. ráðherra vita um álit sitt, hvort málið verður látið ganga alveg í gegnum þingið eða að eins í gegnum deildina, en einhverja yfirlýsingu verður hann að fá, svo að hann geti sagt Norðmönnum, að þetta muni ganga í gegn, mót nægilegri tilslökun af þeirra hálfu. Hitt ætti að vera létt verk fyrir nefndina að sjá, hvaða þýðingu það hefir fyrir okkur ef kjöttollurinn yrði lækkaður í Noregi, því að enn sem komið er, flyzt mest af íslenzku saltkjöti þangað. Og þó að markaður opnaðist fyrir það í Danmörku, er ætíð nauðsynlegt að eiga markað opinn víðar enn á einum stað, svo að verðið haldist. Annars þyrfti ekki nema litla tilslökun frá Norðmanna hálfu, til þess að afnema þessi lög, sem allir sjá að eru óréttlát. Eftir því sem hv.þm. Ak. (G. G.) segir, voru þau samin eftir tilmælum formannsins á varðskipinu til þess, að létta honum starfið. Það er líka auðséð hve vel hann athugar þetta mál, því að einmitt nú, þegar hann á að telja þau skip, sem sigla með bátana útbyrðis á landhelgissvæðinu, fer hann til Grænlands, til að telja þau þar.

Kristján Jónsson Þegar lögin nr. 27 frá 11. júní 1911 voru lögð fyrir konung til staðfestingar, varð eg þess var, að utanríkisráðherrann danski hafði einhvern grun um það, að mótmæli mundu koma fram á móti þeim. Úr mótmælum varð samt ekki. Hitt var mér kunnugt, að norski ræðismaðurinn hér fékk ákúrur frá stjórninni í Noregi fyrir að hafa ekki látið hana vita um þennan lagatilbúning. Það gekk auðveldlega að fá lögin staðfest af konungi vorið 1911. En í vor síðustu dagana sem eg var í Höfn, kom málaleitun frá norsku stjórninni um, að gerð væri breyting á þessum lögum, sem þá voru ekki ársgömul, og höfðu verið samþykt á Alþingi með miklum meiri hluta atkv., að minsta kosti man eg að svo var Ed., því að þar átti eg þá sæti. Það var þá einmitt tekið fram, eins og minst hefir verið á hér, að þetta lagaákvæði hefði verið samþykt eftir tillögum formannsins á varðskipinu. Þegar eg fékk þessa málaleitun, lá beint við að gefa það svar, að það væri undir Alþingi komið, hvort það vildi fella úr gildi lög er það hafði samþykt einu ári áður. Lofaði eg að málið skyldi koma fyrir Alþingi og samkvæmt því loforði hefir hæstv. núv. ráðherra (H. H.) komið með það inn á þingið. Í sambandi við þessa málaleitun var nokkuð minst á kjöttoll og hestatoll í Noregi, en eg hefi litla von um nokkra tilslökun í þá átt. Annars er málinu svo háttað sem háttv. þingm. Dal. (B. J.) tók fram og eru mér kunn hans afskifti af því. Þrátt fyrir ummæli háttv.þm. Sfjk. (V. G.) tel eg réttast að þingið nú taki málið til meðferðar. Reyndar lét eg í ljósi, þegar þessar málaleitanir komu fram, að það mundi naumast geta orðið á þessu aukaþingi, að úrslit fengjust á málinu; en á næsta reglulega þingi 1913 mundi verða gert út um það. Hér getur ekki verið ástæða til að tala um það að stjórnin láti leiða sig, þar sem hún var bundin við ný samþykt lög frá Alþingi, er henni gat ekki komið til hugar að það mundi vilja breyta nú þegar. Eg hefði ekki getað tekið á mig þá ábyrgð að lofa því, að lögunum yrði breytt. Þess vegna skýrði eg að eins frá að Alþingi skyldi fá málið til meðferðar. Held eg að það sé þar á sinni réttu hillu.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg verð, fyrir mitt leyti, að vera samdóma háttv.þm. Sfjk. (V. G.) Málið er svo vaxið að Norðmenn eru málaleitendur en ekki við, þess vegna er það þeirra að koma fram með sín tilboð, en ekki okkar. Noregs stjórn hefir ekki borið mál þetta undir þingið í Noregi. Eg er samdóma hv.þm. Sfjk. (V. G.) um það, að stjórnirnar eigi fyrst að koma sér saman um samninga, og bera síðan málið undir þingin, hvor undir sitt til staðfestingar.

Guðlaugur Guðmundsson Eg býst við að það fari fyrir okkur hv.þm. Sfjk. (V. G.) og mér, eins og kerlingunum forðum, sem sögðu „klipt var það, skorið var það“. Hann hefir ekki sannfært mig og eg býzt ekki við að eg geti sannfært hann. Eg er honum samdóma að eins í einu atriði, sem sé því, að þingið eigi ekki að vasast í „öllum mögulegum málum“. En þetta getur ekki talizt „öll möguleg mál“, þó að þingið sé beðið fyrirfram að láta í ljós álit sitt, hvort nokkur vegur sé til að fá þessu nýsamda löggjafarákvæði breytt. Um það er eg fyllilega samþykkur hæstv. ráðh. (H. H.) og hv.þm. Borgf. (Kr. J.). Mig langar til að minna hv. þingm. Sfjk. (V. G.) á, að hann hefir tekið þátt í atkvæðagreiðslu í máli, sem var eins vaxið og þetta mál. Það var á Alþingi 1897 er rætt var um breyting á lögum um botnvörpuveiðar frá 1894. Enskur sjóliðsforingi með heilan herskipaflota hafði komið hingað til að leita samninga við þingið um það mál.  (Valtýr Guðmundsson: Þá var ekki íslenzk þingræðisstjórn.)  Nei, og því minni ástæða var þá til, að leita til þingsins. Veit eg að hv.þm. rekur minni til, að þá var samþykt í lögunum að veita þá tilslökun sem Englendingar fóru fram á. En eg man það sérstaklega og eg veit að hv.þm. man það líka, að eg stóð þá upp eftir að síðustu umr. var lokið, sem framsögum. nefndarinnar, sem sett hafði verið í það mál, og tók það skýrt fram, að þingið veitti ekki stjórninni heimild til að láta staðfesta þessi lög nema samningar fengjust við Englendinga. Tók stjórnin óhikað við þessum skildaga frá þingsins hálfu. Eg get því ekki séð, að hér sé snúið inn á neina óeðlilega braut, þar sem vér áður í svipuðu máli höfum farið sama veg, og það í samningum við margfalt stærri þjóð en hér er um að ræða. Þessa leið verður einmitt að fara, ef hér á að draga til nokkurra ábyggilegra samninga. Háttv. sessunautur minn (J. Ól.), vildi að Norðmönnum yrði veitt sérstök undanþága, en lögunum ekki breytt. Það væri talsvert einkennilegt, þar sem það eru hér um bil eingöngu Norðmenn sem reka hér síldarveiðar.  (Jón Ólafsson: Svíar.)  Jú, Svíar hafa hér 1 skip og Þjóðverjar 2. Eg er hræddur um að þær þjóðir mundu kunna því illa ef sérstök lagaákvæði væru látin standa í gildi um þeirra skip. Þekki eg þá Þjóðverja illa ef þeir una því vel að vera gerðir hornrekur. Eg skal svo ekki segja meira, en vil að málinu verði vísað til nefndar, á sama hátt og eg hefi stungið upp á.

Jón Ólafssou Herra forseti! Eg skil ekki vel röksemdaleiðslu míns háttv. sessunauts (G. G.). Hann segir að Bretar hafi leitað samninga við Alþingi 1897, af því að þá hafi ekki verið komin á þingræðisstjórn hér, og því fremur nú, segir hann, er þingræði er á komið, er eðlilegt að stjórnir ríkjanna leiti samninga við Alþingi. Mér finst þetta horfa öfugt við. Það er eðlilegast að samninga sé leitað við stjórnina síðan vér fengum þingræðisstjórn, enda er Alþingi ekki sem bezt fallið instrumentum til þess. Hér eiga Norðmenn hlut að máli annarsvegar, og þeir hefja málaleitan um samninga; það er því í þeirra þágu, að samningar takist. Réttast hefði þá verið, að þeir hefðu valið menn eða mann til að semja við stjórn vora, og þeir samningar síðan bornir undir Alþingi. Sami hv.þm. taldi hörðu beitt við aðrar þjóðir, ef farið væri að veita Norðmönnum slíka ívilnun. Þetta er þó alvanalegt. Í toll-lögum Bandaríkjanna er forseta heimilað að veita öðrum þjóðum undanþágu frá tolli gegn samskonar ívilnum frá þeirra hálfu.

Ráðherrann (H. H.) Hv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.), hefir tvisvar sinnum við umr. látið í ljósi, að Norðmanna væri þágan í samningunum og að eðlilegast væri hinsvegar, að þeir sendu mann til samningaumleitunar. Það er rétt, að svo virðist sem Norðmönnum sé nú orðið þetta nokkurt áhugamál. En það er jafnvíst, að vér höfum margsinnis farið fram á, að kjöttollur væri afnuminn af kjöti því, er vér sendum til Noregs, og tollur linaður af hestum héðan, en oss hefir aldrei verið sint fyr en nú. Eg skal ekki segja um það, hvort oss er það nú eins áríðandi eins og fyr að fá létt af, eða linum á norska tollinum á kjöti og hestum. En eg hefi fyrir mér bréf Krags sendiherra Danmerkur í Noregi, er hermir, að nú sé tækifæri til að fá einhverju til leiðar komið í þessa átt, stjórnin sé því fylgjandi og hafi nægilegan stuðning í þinginu til þess. Eg álít langheppilegustu leiðina í þessu máli - ef þingið vill annars sinna því nokkuð - að samþykt sé lagafrumv. sem veiti stjórninni heimild til að gera undanþágur frá gildandi lögum um síldveiðar hér við land, gegn ákveðnum ívilnunum í tollgjöldum af íslenzkum afurðum, eða þá þingsályktun, er tæki fram meginskilyrðin fyrir loforðum af vorri hálfu, um breytingar í fiskiveiðalöggjöfinni.

Sigurður Sigurðsson Eg fyrir mitt leyti hefi ekkert á móti því, að þessu máli sé vísað til nefndarinnar í málinu um eftirlit með síldarveiðum útlendinga fyrir Norðurlandi. En hitt verð eg að leggja áherzlu á, að bæði nefndin og stjórnin fari mjög varlega í uppástungum sínum og tillögum um tilslakanir og ívilnanir til handa Norðmönnum. Það er satt, að vér Íslendingar höfum oftlega farið þess á leit, að afnumdir væru tollar af hestum og kjöti, sem héðan flyzt til Noregs, en Norðmenn hafa verið á móti því fram á síðustu stundu. Nú eru þeir vaknaðir, og hvers vegna? „Kennir þegar kemur að hjartanu“, segir máltækið. Nú fyrst rumska þeir, þegar þeir finna að löggjöf Íslendinga snertir hagsmuni þeirra, og vilja nú mæta oss á miðri leið. Án þess að fara langt út í það, hve mikil ástæða er til þess fyrir oss að æskja lækkunar á tolli af hestum og kjöti sem héðan er flutt til Noregs, vil eg endurtaka það, að bezt er að fara varlega í þessu efni. Svo virðist sem nú sé það ósk og vilji Norðmanna að semja, þegar þeir sjá að til einhvers er að vinna. Viðvíkjandi því, hverjar ástæður vér höfum til þess að æskja lækkunar í hesta- og kjöt-tolli í Noregi vil eg taka það fram, að það er mjög ólíklegt, hvað hestana snertir, að þar sé til mikils að vinna, þótt tollurinn verði lækkaður eða afnuminn. Í öllum landbúnaðarblöðum Norðmanna er unnið á móti innflutningi hesta héðan og sagt, að íslenzkir hestar reynist lakar en hinir vestfirzku hestar þeirra, Nordbagen. Slík ummæli blaðanna munu sjálfsagt hafa áhrif á bændur þar, svo að ekki er víst, að mikið sé unnið fyrir oss þótt hestatollurinn sé lækkaður. Ef til vill er öðru máli að gegna með kjöttollinn. - Nú sem stendur er aðalmarkaður vor fyrir kjöt í Danmörku, þótt mjög sé takmarkaður. Það er því eigi ólíklegt, að lækkun á kjöttollinum í Noregi geti haft einhverja þýðingu fyrir oss með tilliti til sölu á íslenzku kjöti þar. Í sambandi við þetta mál vil eg leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að beina þeirri spurningu til skattamálanefndarinnar, hverju það gegni, að ekki skuli enn vera fram komið frá nefndinni frv. til laga um viðauka við lög um útflutningsgjald af fiski og lýsi. Eg man það, að hv.þm. Ak. (G. G.) sagði við 1. umr. málsins, að óþarft væri að vísa því til nefndar; frv. væri svo. sjálfsagt. - Frumv. hefði nú getað verið orðið að lögum, og getur töfin bakað landssjóði tekjumissi. Þessu er eg og margir fleiri óánægðir yfir. En eg vona þó, að þessi dráttur standi ekki í neinu sambandi við þessa tillögu, sem hér er nú til umræðu í deildinni.

Bjarni Jónsson Eg vildi mega gera litla athugasemd. Eg ber ekki brigður á það, að rétt sé að fara varlega í þessa samninga, eins og háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) komst að orði. En það var ekki rétt hjá h. þm., að Norðmenn hafi ekki sint þeirri málaleitan vorri, að fá lækkaðan toll af hestum og kjöti héðan. Það hefir bæði verið rætt á fundum víðs vegar um Noreg og sömuleiðis á þinginu. Mér er kunnugt um það, að margir landbúnaðarfélagafundir hafa verið meðmæltir því, að afnema alveg tollinn af geldum hestum og jafnvel merum, en að eins ekki af graðhestum. Á þingi Norðmanna hefir málinu líka verið hreyft. Í það sinn var mjög hlegið að Holstmark landbúnaðarráðherra, sem sagði í ræðu, að bændur gæti vel beitt kúm sínum fyrir plógana. Þetta sýnir, að málið hefir verið rætt, og er ekki rétt að gera málstað Norðmanna óvinsælli en vera ber. Auðvitað er það, að þeir hlaupa ekki upp um háls á oss fyrir ekki neitt. Það býst eg við, að stjórnin viti og gæti því varúðar. Sami hv.þm. gat þess, að blöð Norðmanna tækju illa undir innflutning hesta héðan. Þetta er rangt hermt. Eg þekki ritstjóra eins hins merkasta blaðs í Ósló, þó eg muni ekki nafn hans nú í bili, sem stjórnin í Noregi snýr sér oft til, þar á meðal hefir hún gert það um hestatollinn, og hefir hann verið afnámi tollsins fylgjandi í blaði sínu, með þeim skilmálum, er fyr voru taldir. Það er víst, að þetta mál hefir mikið verið hugsað og rætt í Noregi, þótt ekki hafi það fengið lagaform. Ef ráðuneytis Knudsens hefði notið lengur við, mundi málið hafa fengið framgang. En það varð undir í kosningum. Og nú í vetur hafði stjórnin á ný heitið mér því, að láta lækkun á hestatolli koma fyrir Stórþingið. En þá tókst svo illa til, að Konow sagði í samsæti einu, að hann hefði ætíð verið „málmaður“, og veltist úr sessi fyrir þau orð. Hin nýja stjórn hefir eigi haldið hans loforð. Sami hv.þm. mintist á vestfirzku hestana, norðbakana svo nefndu, og taldi að vorir hestar mundu ekki fá komist á markað í Noregi þeirra vegna. En það er athugandi, að norðbakar eru smábændum of dýrir, en vorir hestar þeim betur hentir fyrir verðs sakir. Eg skal og benda á það, að afleiðingin af því, að stjórnin gerir samninga við Norðmenn um þetta efni, mundi verða sú, að Svíar færu hins sama á leit og mundi þá tollur á hestum vorum lækka þar. En þar hefir um nokkur ár verið gerð tilraun með hestasölu af Svía einum í Gautaborg, er keypt hefir íslenzka hesta af dönsku félagi, síðustu ár 300 hesta á ári, en er nú kominn hingað til norðurlandsins í því skyni að ná beinum viðskiftum.

Ráðherrann (H. H.) Eg stend að eins upp út af orðum hv. 1. þm. Árn. (S. S.). Hann sagðist vonast til þess, að þessi málaleitan Norðmanna stæði ekki í sambandi við drátt skattamálanefndarinnar á að afgreiða frumv. um útflutningsgjald af fiski og lýsi o. fl. Eg get fullvissað háttv. þingm. um það, að drátturinn stendur engan veginn í sambandi við þessa málaleitun. Drátturinn hlýtur að stafa af öðrum ástæðum. Raunar er ekki svo áliðið enn, að ekki sé hægt að afgreiða téð frumvarp frá þinginu, en þó væri óneitanlega æskilegt, að nefndin afgreiddi frumv. sem fyrst til deildarinnar.

Lárus H. Bjarnason Eg hafði búist við því, að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) og þó sérstaklega hæstv. ráðh. (H. H.) mundu láta sér nægja umræður um þau mál, sem á dagskrá eru, en mundu ekki veitast með ákúrum að saklausri nefnd, á næsta óþinglegan hátt, svo sem þeir hafa gert. Engin grein þingskapanna heimilar þeim að bregða nefndinni um drátt. Enda játar hæstv. ráðherra í öðru orðinu, að enginn dráttur sé enn orðinn til skaða. Og það vil eg segja, hæstv. ráðherra og háttv. 1. þingm. Árn., að ef nokkurn drátt er um að ræða, þá er hann að kenna óvönduðum frágangi fráfarandi stjórnar og milliþinganefndar, er lét sér nægja að afgreiða málið með 3-4 línum. Skattanefndin vill heldur vanda afgreiðslu málanna en fleygja þeim ókörruðum fyrir deildina.