Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til lánsfjárlaga sem er 43. mál þessa þings. Lánsfjárlög eru nú sem fyrr mótuð af niðurstöðum fjárlagafrv. og þeirri efnahagsstefnu stjórnvalda sem það byggist á. Í upphafi máls míns vek ég athygli á nokkrum almennum atriðum sem varða stöðu fjármagnsmarkaðarins einkum með tilliti til umsvifa ríkissjóðs. Því næst mun ég fjalla um einstök efnisatriði þessa frv. Horfur í ríkisfjármálum fyrir árið 1996 benda til að nettólántökur ríkissjóðs lækki enn á næsta ári. Nýjar lántökur ríkissjóðs og aðila sem njóta ríkisábyrgðar eru áætlaðar 11,6 milljarðar kr. eða 2,5 milljörðum kr. lægri en á yfirstandandi ári. Lánsfjárþörf þessara aðila hefur ekki verið minni í meira en áratug. Til að undirstrika þetta enn frekar er gert ráð fyrir að lánsfjárþörfin á næsta ári verði innan við fjórðungur þess sem hún var árið 1991. Þá er áætlað að lánsfjárþörf sveitarfélaga lækki einnig á næsta ári en samanlagt stuðlar þetta að lægri vöxtum en ella. Vextir ríkisverðbréfa í frumsölu hafa lengst af verið mótandi um vaxtastigið. Á undanförnum missirum hafa vextir eftirmarkaðarins í auknum mæli orðið leiðandi í þessum efnum. Má í því sambandi geta þess að í febrúar 1995 hækkaði ávöxtunarkrafa spariskírteina um 0,3% þegar stór flokkur spariskírteina kom til innlausnar og boðið var sérstakt vaxtaálag þeim sem skipta vildu út eldri spariskírteinum fyrir ný. Ávöxtunarkrafan hefur smám saman farið hækkandi á Verðbréfaþingi Íslands og má rekja það bæði til dræmrar eftirspurnar fjárfesta eftir lengri bréfum og þess að Seðlabanki Íslands hefur hækkað kaupkröfu sína og er hún nú 5,8%--5,9%. Á sama tíma og sala verðtryggðra spariskírteina dalaði glæddist sala verðbréfa með erlenda gengisviðmiðun, svokallaðra ECU-tengdra spariskírteina. Ávöxtun þessara bréfa tók mið af þeim vöxtum sem sambærilegar erlendar útgáfur bera. Upp á síðkastið hefur heldur dregið úr sölu þessara bréfa og er það skiljanlegt þar sem vextir á spariskírteinum með innlendri vaxtaviðmiðun hafa hækkað. Vextir óverðtryggðra skammtímaverðbréfa ríkissjóðs fóru hækkandi framan af ári en hafa heldur sveigst niður á við að undanförnu. Vextir óverðtryggðra bréfa til þriggja ára hafa farið lækkandi frá því að útboð þeirra hófst í maí. Þeir eru nú 9,5% en urðu hæstir 9,9%. Sala þessara bréfa hefur verið alljöfn frá því hún hófst. Nýlega voru óverðtryggð verðbréf til fimm ára fyrst boðin til kaups. Í fyrsta útboði þeirra var tekið tilboðum með ávöxtunarkröfunni 10,8%. Verður það að teljast vel viðunandi í ljósi þess að íslenskur fjármagnsmarkaður hefur ekki reynslu af óverðtryggðum fjárskuldbindingum til svo langs tíma. Ætla verður að þessir vextir geti lækkað þegar festa og tiltrú á efnahagsstöðugleika vex enn frekar. Hitt er jafnljóst að ríkisbréf og ríkisvíxlar sækja vaxtaviðmiðun einnig til útlanda. Vextir ríkisvíxla, þriggja, sex og tólf mánaða voru í lok árs 1994 í stórum dráttum sambærilegir við það sem er erlendis. Vextir á þriggja mánaða víxlum eru nú 6,99% og hafa hækkað úr 6,27% þegar þeir voru lægstir í janúar. Lausafjárstaða innlánsstofnana er nú mun betri og rýmri en hún var fyrir ári en það gefur tilefni til að ætla að sala ríkisvíxla geti gengið vel næstu mánuðina eins og undanfarna tvo mánuði. Nettósala ríkisvíxla í janúar til september 1995 er um 5 milljarðar kr. og lætur nærri að víxilskuldir ríkissjóðs sé nú eins og þær voru að hámarki eða 19,6 milljarðar kr. Mig langar, virðulegi forseti, til að vekja næst athygli á nýjum markaðsverbréfum ríkissjóðs en í tengslum við gerð kjarasamninga á almenna vinnumarkaðnum í vor gaf ríkisstjórnin fyrirheit um að Alþingi setti lög um breytingu á vaxtalögum þar sem vísitala neysluverðs kæmi í stað lánskjaravísitölu en samningsaðilar töldu að hlutur launa í lánskjaravísitölu væri of hár. Jafnframt var lýst yfir að draga skyldi úr verðtryggingu og var hafin sala þriggja ára óverðtryggðra ríkisbréfa með útboði í maí á þessu ári en sala sambærilegra tveggja ára bréfa hafði legið niðri frá haustinu 1994. Sala þriggja ára ríkisbréfa hefur verið allgóð og nemur alls að nafnverði 1,5 milljörðum kr. fram til septembermánaðar. Til þess að efla markað fyrir óverðtryggð bréf er hafin sala á fimm ára óverðtryggðum ríkisbréfum. Á sama tíma fellur niður sala fimm ára verðtryggðra spariskírteina. Brotið er blað í sölu ríkisverðbréfa þar sem nú eru í fyrsta sinn um langt skeið boðin til sölu svo löng óverðtryggð verðbréf eins og reyndar hefur áður komið fram. Þá er að nefna nýlega ákvörðun um að hefja sölu 20 ára verðtryggðra spariskírteina en þau ættu sérstaklega að höfða til lífeyrissjóðanna sem þurfa að fjárfesta til lengri tíma á móti skuldbreytingum sínum. Sala þeirra nam í fyrsta útboði 472 millj. kr. við ávöxtunina 5,95. Þessi ávöxtun hefur síðan farið lækkandi á Verðbréfaþingi Íslands og er nú um 5,86. Áfram verður boðið upp á 10 ára spariskírteini eins og gert hefur verið hingað til þó svo að samhliða standi til að bjóða til sölu ný 10 ára jafngreiðsluskírteini ríkissjóðs sem getur hentað þeim sem kjósa að hafa árlegar tekjur af verðbréfaeign sinni. En eins og allir vita þá hafa ríkisverðbréf til lengri tíma, svokölluð spariskírteini, verið seld með þeim hætti að áfallnir vextir hafa ekki komið til útborgunar fyrr en á greiðslulokadegi, þetta eru svokölluð kúlubréf. En með þessum hætti kæmu til greiðslu vextir árlega en ýmsir fjárfestar hafa áhuga á slíkri eign. Á bls. 3 í athugasemdum með frv. er kafli um lánsfjáreftirspurn innlendra aðila þar sem töflunni er skipt í ríki, sveitarfélög, fyrirtæki og heimili. Það er einkum þrennt sem vekur athygli í þessari töflu. Í fyrsta lagi er það minni vöxtur í lántökum heimilanna en þær jukust um 4,6% á fyrri helmingi þessa árs í samanburði við 5,5% á sama tíma í fyrra. Samdrátturinn er í lántökum til fasteignakaupa sem kemur m.a. fram í minni útgáfu húsbréfa. Í öðru lagi hafa lántökur fyrirtækja haldið áfram að dragast saman en þau hafa nýtt batnandi rekstrarafkomu m.a. til að greiða niður erlendar skuldir. Í þriðja lagi virðast sveitarfélög vera að minnka lántökur sínar en þær voru mjög miklar á árinu 1994. Við afgreiðslu fjárlaga árið 1995 var talið að nýr peningalegur sparnaður yrði allt að 36 milljarðar á árinu. Frjáls sparnaður hefur hins vegar orðið talsvert minni en talið var eða tæpir 7 milljarðar í stað 13 milljarða. Þessi samdráttur kemur fram í aukinni einkaneyslu umfram vöxt í þjóðartekjum á þessu ári. Jafnframt skýrir þetta að hluta til erfiðleika við sölu ríkisverðbréfa. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun Seðlabanka Íslands er talið að peningalegur sparnaður sé í samræmi við áætlun fjárlaga næsta árs. Áætlað er að heildarsparnaður verði um 32 milljarðar kr. á árinu 1996 eða 6,7% af landsframleiðslu, en á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að sama hlutfall sé 6,2% og kemur það fram í töflu á bls. 3. Reiknað er með að kerfisbundinn sparnaður verði um 23,4 milljarðar króna og hinn frjálsi um 8,7 milljarðar. Á árinu 1996 er gert ráð fyrir að betra samræmi verði á milli breytinga í einkaneyslu og þjóðartekjum og skýrir það aukningu í frjálsum sparnaði á milli ára. Rétt er að leggja áherslu á að skekkjumörk við þessar áætlanir eru veruleg og því ber að skoða niðurstöður með fyrivara. Þetta segi ég hér að fenginni reynslu. Ég man þó sérstaklega eftir árinu 1991 þar sem gífurleg skekkjumörk komu fram, jafnvel sem skiptu tugum milljarða, en sem betur fer hefur áætlanagerð í þessum efnum snarlega breyst frá þeim tíma og minni líkur er á svo stórfelldum skekkjum nú. En þess ber að geta að það eru margar breytur, það eru margir áhrifavaldar sem að geta valdið því að verði lítils háttar breyting í efnahagsmálum að þá getur sparnaður dregist mjög snögglega saman og eins aukist af öðrum ástæðum. Heildarlántökur ríkisins, ríkisfyrirtækja og sjóða, eru áætlaðar 59,3 milljarðar á næsta ári, afborganir 47,7 milljarðar. Hrein lánsfjáröflun, þ.e. ný lán að frádregnum afborgunum eldri lána, er eins og ég nefndi í upphafi, áætluð 11,6 milljarðar kr. en það er 2,5 milljörðum kr. lægri fjárhæð en á þessu ári. Heildarlántökum er ekki skipt milli innlendra og erlendra lána frekar en undanfarin ár. Má það rekja til aukins frelsis í fjármagnsflutningum milli landa þar sem vaxta- og gengisþróun ræður miklu um hvernig leitað er á fjármagnsmarkaði. Nú geta erlendir aðilar, t.d. keypt ríkisbréf útgefin hér á landi og innlendir aðilar erlend ríkisverðbréf hömlulaust. Það sem hefur gerst á undanförnum árum er í raun það að ríkissjóður hefur leitað talsvert út fyrir landsteinana eftir lánum enda er ríkissjóður sem slíkur góður lántakandi og fær yfirleitt lægri vexti en aðrir innlendir aðilar, en á sama tíma hafa bæði fyrirtæki og þó einkum opinberar stofnanir, sveitarfélög, leitað á innlenda markaðinn og skapað sér þannig rými og stundum til þess að greiða niður erlend lán, einkum þegar vaxtakjör voru með þeim hætti. Þetta er eðlileg þróun og þess vegna er ekki rétt að gera sérstaklega mun á innlendri og erlendri lántöku í lánsfjáráætlun. Það sem auðvitað skiptir öllu máli er að þjóðarbúið sé að greiða niður skuldir sínar erlendis á meðan ekki er verið að fjárfesta mikið í atvinnufyrirtækjum hér á landi. Þetta er mergurinn málsins, þetta hefur verið að gerast á undanförnum árum og þetta endurspeglast í viðskiptajöfnuði við önnur lönd. En nú er gert ráð fyrir því að þriðja árið í röð, á næsta ári, þá verði viðskiptajöfnuðurinn hagstæður. Hitt er svo annað mál að um leið og veður skipast þannig í lofti að hingað til landsins koma erlendir aðilar með fjárfestingu sem skapar atvinnu til lengri tíma þá getur það auðvitað gerst að viðskiptajöfnuðurinn snúist við og það myndist viðskiptahalli, en sá viðskiptahalli er að sjálfsögðu réttlætanlegur þegar verið er að nota peningana í arðsamar framkvæmdir sem koma til með að gefa störf og skapa tekjur bæði fyrir einstaklinga og okkur öll sameiginlega í ríkissjóð. Virðulegi forseti. Þetta frv. er í sjálfu sér ekki langt eða flókið. Það er sett upp með hefðbundnum hætti og skiptist í lántökur ríkissjóðs, ríkisábyrgðir, ýmis ákvæði um lánsfjármál og loks gildistökuákvæði. Ég sé ekki ástæðu til þess hér í minni framsöguræðu að fjalla nánar um einstakar greinar frv. Ég bendi hins vegar á að hv. efh.- og viðskn., sem fær málið til meðferðar, mun að sjálfsögðu kalla til sín fjölmarga aðila til þess að fjalla um einstakar greinar frv. og sannreyna þær tölur sem þar koma fram. Virðulegi forseti. Ég hef nú rakið það helsta sem fram kemur í þessu frv. en mun að sjálfsögðu taka þátt í umræðum sem fara fram á eftir, svara spurningum sem varða frv., en leyfi mér að fara fram á að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. 1. umr. um þetta frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1996 gefur ekki að mínu mati tilefni til langra eða ítarlegra umræðna. Ég geri ráð fyrir því að málið sé þannig vaxið að skynsamlegra sé að það fái vandaða umfjöllun í nefnd áður en ítarleg umræða fer fram eftir tiltölulega lauslega skoðun að svo stöddu. Það eru þess vegna örfá atriði sem ég vildi nefna sem varða þetta mikla mál. Hið fyrsta varðar lánsfjárþörf ríkisins, ríkisfyrirtækja og sjóða. Í ljósi þess hversu skuldsett íslenska þjóðin er, opinberir aðilar, sveitarfélög, atvinnulíf og heimili og í ljósi þess hversu greiðslubyrði vaxta og afborgana er þungbær þegar við horfum til framtíðar, þá ber að segja það eins og er að það er jákvætt og lýsir jákvæðri þróun sem fram kemur hér í þessu frv. að það er um að ræða umtalsverða lækkun á hreinni lánsfjárþörf ríkisins. Eins hæstv. fjmrh. vék að þá er hrein lánsfjáröflun, þ.e. ný lán upp á rúmlega 50 milljarða að frádregnum afborgunum eldri lána upp á tæplega 48 milljarða, þá er hrein lánsfjáröflun 11,5 milljarðar sem er 2,5 milljörðum kr. lægri fjárhæð heldur en á yfirstandandi ári. Þetta er jákvæð þróun. Sumum kann að þykja þetta of lítið í ljósi þess að við erum þó þrátt fyrir allt með verstu erfiðleikana, þ.e. samdrátt í þjóðarframleiðslu, að baki. Engu að síður tek ég undir það með hæstv. fjmrh. að þetta eru merki um þróun í rétta átt. Oft hefur verið á það bent þar á móti að fjármögnun húsnæðislánakerfisins væri í vaxandi mæli að verða baggi á ríkissjóði. Það hefur verið svo á undanförnum árum. Hins vegar er það svo á yfirstandandi ári, að mér skilst, að útgáfa nýrra verðbréfa til fjáröflunar fyrir húsnæðislánakerfið er þrátt fyrir allt 2 milljörðum kr. lægri heldur en verið hefur og er kannski ástæða til þess að biðja hæstv. fjmrh. í þessari almennu fyrstu umræðu að fara nokkrum orðum um það því ég tók ekki eftir því að hann hefði gert það í framsöguræðu sinni. Að því er varðar vaxtaþróunina þá má segja það kannski almennum orðum að vextir eru óeðlilega háir á Íslandi miðað við hlutlægar efnahagslegar forsendur. Það eru uppi væntingar um lækkun vaxta, en af því tilefni er kannski ástæða til þess að segja það hér úr þessum ræðustól að horfur á því hvað raunverulega gerist á fjármagnsmarkaði í þeim efnum munu mjög ráðast af því sem gerist hér á hinu háa Alþingi við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga. Í fjárlagafrv. er því að sjálfsögðu slegið föstu að innbyggður halli í ríkisfjármálum er viðvarandi og núverandi hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til þess að stíga þar afdráttarlaus skref á komandi ári. Það er þó nokkur óvissa um forsendur fjárlaga. Að mörgu leyti eru þær veikar og jafnframt er veruleg óvissa um það hvernig meiri hlutinn hér á hinu háa Alþingi stendur að afgreiðslu fjárlaga, hvort hann stendur þó við þau tiltölulega takmörkuðu og hófsömu markmið sem þarna eru sett eða hvort sú afgreiðsla fer jafnvel að einhverju leyti enn úr böndunum á bögglauppboði. Það mun skipta sköpum um það hvað gerist með frekari þróun vaxta og ég geri ráð fyrir því að markaðarnir bíði átekta til þess að skoða hverju þar fram vindur. Að því er varðar framboð og eftirspurn eftir lánsfé stærstu lántakenda í þjóðfélaginu þá fór hæstv. fjmrh. nokkrum orðum um það. Sú mynd er þannig að flestir aðilar í þjóðfélaginu eru að reyna að taka sig á. Fyrirtækin hafa á undanförnum árum verið að nota tækifærið vegna bættrar afkomu til þess að bæta skuldastöðu sína og draga úr eftirspurn eftir lánsfé. Heimilin hafa jafnvel dregið úr henni líka. Sveitarfélögin eru að því er virðist samkvæmt þessum upplýsingum að reyna að stöðva öfugþróun sem verið hefur á fjármálum þeirra. Ríkið sker sig hins vegar úr, það er eini aðilinn þar sem eftirspurn eftir lánsfé fer vaxandi. Nú er það svo að hæstv. fjmrh. hefur að undanförnu hælt sér af því að viðleitnin í ríkisfjármálum hafi verið eindregin í þá átt að ná tökum á sjálfvirkri útgjaldaþenslu en þar hafi aðrir legið eftir. Sérstaklega hafa þar verið nefnd til sögunnar annars vegar sveitarfélögin auk þess sem margir aðrir hafa lýst þungum áhyggjum yfir skuldasöfnun sveitafélaga. En þessar upplýsingar benda til þess að ef nokkuð er þá þurfi ríkissjóður að gera betur heldur en hér er fram komið ef við ætlum að meina eitthvað með þeim yfirlýstu markmiðum að ná fram raunverulegri lækkun vaxta og fjármagnskostnaðar. Að lokum virðulegi forseti, vil ég vekja athygli á einum þætti þessa máls sem birtist í grg. með frv. á bls. 4. Þar er verið að víkja að mati á peningalegum sparnaði. Þar kemur það fram að frjáls sparnaður hefur hins vegar orðið verulega minni en áætlað var áður eða tæpir 7 milljarðar kr. í stað 13 milljarða. Þetta er út af fyrir sig áfall. Við vitum að fjárfesting í þessu þjóðfélagi er í sögulegu lágmarki. Við vitum jafnframt að íslenska þjóðfélagið sker sig úr í samanburði við önnur þjóðfélög í kringum okkur, að hér er því sem næst engin erlend fjárfesting, engin erlend þátttaka áhættufjármagns við uppbyggingu atvinnulífs. Það er eðlilegt að sparnaður dragist saman á því tímabili þegar þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur hafa farið minnkandi ár frá ári á undanförnum árum. En það voru hins vegar nokkrar væntingar við það bundnar að þegar umskiptin urðu upp úr árunum 1993--1994 varðandi efnahagsbata og í kjölfar aðgerða til þess að koma á aukinni hagræðingu og hreinsa til í efnahagslífinu að þá mundi innlend sparnaðarviðleitni taka við sér. Það er einkenni á íslenska fjármagnsmarkaðnum að sparnaður, innlendur sparnaður, er að langmestu leyti nánast í formi skyldusparnaðar eða kerfisbundins sparnaðar. Það er vantraustsmerki á framtíðina að það skuli vera þvílík umskipti til hins verra að því er varðar frjálsa sparifjármyndun í þjóðfélaginu sem hér er lýst. Það ásamt því að fjárfesting er í lágmarki, þetta tvennt eru kannski þær vísbendingar í þessu frv. sem í fljótu bragði eru þess eðlis að þær lýsa ekki bjartsýni á framtíðina. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti, en treysti því að um þetta verði betur fjallað í hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir ræðu hans sem ég tel nú að sé stuðningsræða við þá stefnu sem kemur fram í þessu frv. og reyndar í fjárlagafrv., enda er skammt síðan við vorum samherjar í baráttunni fyrir því að draga úr ríkisútgjöldum og ná niður halla íslenska ríkisins. Þegar rætt er um skuldasöfnun ríkisins held ég að það sé nauðsynlegt að hafa það í huga að ef áform ríkisstjórnarinnar ganga eftir á næsta ári þá gerist það í fyrsta skipti um margra ára skeið, líklega 8--9 ára skeið, að skuldir ríkissjóðs fara lækkandi í hlutfalli landsframleiðslu. Það þýðir að raunskuldaaukningin er minni heldur en aukning landsframleiðslunnar. Það er í fyrsta skipti frá því 1987 og það er auðvitað árangur þótt hann sé ekki nægur. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að komi fram. Varðandi sparnað heimilanna og almennan sparnað í landinu, þá fjallaði ég um það nokkuð í minni ræðu. Það hefur komið í ljós að einkaneyslan hefur vaxið og það er reyndar þannig að þrátt fyrir að kaupmátturinn sé að vaxa verulega á þessu ári og miklu meira en áætlanir benda til, þá hefur einkaneyslan aukist talsvert meira heldur en það. Það hlýtur að sjálfsögðu að vera áhyggjuefni ef slíkt heldur áfram. En menn þurfa sem sagt að skoða saman allar þessar tölur til þess að sjá raunverulega þá þróun sem er að eiga sér stað og ef menn skoða síðan spár fyrir næsta ár þá kemur í ljós að nokkuð mun draga úr einkaneyslunni í staðinn sem vonandi leiðir til meiri sparnaðar heimilanna heldur en verið hefur á undanförnum árum. Það er þetta tvennt sem ég tel nauðsynlegt að komi fram á þessu stigi, en vil annars ítreka þakkir til hv. þm.

Virðulegi forseti. Það er sannast sagna hreinn óþarfi af hæstv. fjmrh. að þakka mér einhverjar stuðningsyfirlýsingar. Hann er ekki að opinbera neitt ríkisleyndarmál þegar hann segir að við höfum verið bandamenn á umliðnum árum í viðleitni til þess að koma böndum á ríkisfjármál og að við höfum verið bandamenn og samstarfsmenn í því að reyna að koma í veg fyrir sjálfvirka útgjaldaþenslu ríkisins. Vissulega, þakkað væri nú. Hér talar fyrrv. fjmrh. og hæstv. núv. fjmrh. má gjarnan rifja það upp að í fyrrv. ríkisstjórn naut hann að sjálfsögðu skjóls bæði af ráðherrum okkar Alþfl. sem og þeim ráðherrum sem áður höfðu gegnt embætti fjmrh. og er dálítið óvenjulegt hversu margir þeir voru. Enda mæddi tiltölulega lítið á honum ef við berum það saman í sögulegu samhengi við hlutskipti fjmrh. í ríkisstjórnum almennt. Yfirleitt var það svo að það voru ráðherrar Alþfl. sem mest voru í skotlínunni og framlínunni þegar kom að því að draga saman í ríkisfjármálin miklu fremur en fjmrh. Og má vera að hann sakni þeirra daga eitthvað eða eigi eftir að finna fyrir viðbrigðunum því að hann er í öðrum félagsskap nú. Kjarni málsins er þessi: Að sjálfsögðu erum við samstarfsmenn og ættum að vera það sem hér erum á Alþingi Íslendinga í því að reyna að koma stjórn á ríkisbúskapinn vegna þess að undir því eru önnur markmið komin, þ.e. undir árangri í þeirri viðleitni eru önnur markmið komin. Ef við viljum bæta hér lífskjör til frambúðar, ef við viljum örva fjárfestingu og nýsköpun, ef við viljum örva hagvöxt, þá þurfum við að ná niður fjármagnskostnaði og vaxtakostnaði. Og ef við viljum bæta hag almennings og fjölskyldna, bæði með því að draga úr atvinnuleysi sem og með því að bæta lífskjör eftir langt og erfitt þrengingaskeið, þá er það ekki síst undir því komið að okkur takist annars vegar að ná niður vöxtum og svo hins vegar að hafa stöðugleika í verðlagi og ná niður okurverði á lífsnauðsynjum. Ég er bandamaður allra sem einlæglega og af alvöru og festu beita sér fyrir því að við náum þessum markmiðum.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þm. taki það ekki illa upp þó ég enn ítreki þakkir mínar fyrir ræðu hans, sem mér finnst vera mjög góð og er eins og töluð út úr mínu hjarta. Ég skal líka þakka honum fyrir það skjól sem hann veitti mér í síðustu ríkisstjórn, það er mjög þakkarvert og allan þann stuðning sem kom frá hans flokksmönnum. En ég verð að sannfæra hann jafnframt um það að í núv. ríkisstjórn eru ekki bara fjórir fjmrh. eins og voru í raun í síðustu ríkisstjórn, því þeir voru fjórir sem höfðu verið fjmrh., heldur eru allir ráðherrar í núv. ríkisstjórn fjmrh. Þess vegna mæðir ekki eingöngu á fjmrh. heldur á allri ríkisstjórninni og hún ætlar sér að fylgja fram þeirri stefnu sem ég held að njóti mjög víðtæks skilnings og stuðnings meðal þjóðarinnar, en það er sú stefna að koma hér á jafnvægi í ríkisfjármálunum sem allra fyrst, enda er það forsenda fyrir því að við getum bætt lífskjörin í þessu landi, eins og hv. þm. gat réttilega um í sinni ræðu.

Herra forseti. Það liggur við að maður sé feiminn að koma í ræðustólinn eftir þessar ástarjátningar hér áðan og miklu þakkarræður. Það var eins og færi smá viðreisnarsöknuður um loftið í orðaskiptum þeirra, hæstv. fjmrh. og hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, formanns Alþfl. Ég get tekið undir það að öðru leyti með hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að það er kannski ekki tilefni til margra orða hér við 1. umr. þessa frv. Það lætur ekki mjög mikið yfir sér. Það sem ég ætla að nefna eru fyrst og fremst ein þrjú efnisatriði sem varða lántökur einstakra aðila. Ég vil segja um stöðu efnahagsmálanna og ríkisfjármálanna almennt að þar eru auðvitað ýmis veikleikamerki sýnileg, þó að hér sé reynt að gera lítið úr því í greinargerð og framsöguræðu. Þar fer kannski fremst sú staðreynd að fjárfestingar eru ískyggilega litlar nú ár eftir ár á Íslandi, þannig að þær eru með því lægsta sem þekkist meðal aðildarríkja Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Það sem verra er þó er að þetta er ekki ávísun á að það sé að safnast upp fjármagn í landinu á móti heldur þvert á móti eru ýmsir aðilar samtímis að safna skuldum. Menn geta út af fyrir sig bent á að fyrirtækin hafa nú tvö ár í röð eða svo náð að lækka þær lítillega, enda veitti ekki af. Þá verða menn að muna eftir út frá hvaða viðmiðunarpunkti sú viðmiðun er tekin, þ.e. út frá óheyrilegum skuldum til að mynda sjávarútvegsins eins og þær voru orðnar hér fyrir tveim til þrem árum síðan þegar sú þróun hófst að fyrirtækin fóru að ná þeim eitthvað niður. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að nefna vextina, sem eru allt of háir og standa hér allri fjárfestingu og nýsköpun fyrir þrifum og eru klafi á skuldsettu atvinnulífi og skuldsettum heimilum. Vaxtastigið í landinu er allt of hátt og því verður að ná niður. Viðskiptaafgangurinn er því miður að hverfa þessa mánuðina og allt bendir til þess að þegar upp verður staðið við lok þessa árs verði afgangurinn af viðskiptunum við útlönd orðinn sáralítill því að sá jákvæði jöfnuður sem var þar á fyrri hluta ársins er að eyðast upp núna þessa mánuðina og svo mætti áfram telja. Í heildina tekið er hér hægagangur í efnahags- og atvinnulífinu, viðvarandi atvinnuleysi, of lítil fjárfesting og ýmis fleiri alvarleg veikleikamerki. Þessum staðreyndum verður ekki eytt með yfirborðskenndri umfjöllun í greinargerð frv. til lánsfjárlaga eða efnisrýrum framsöguræðum. Ég vek athygli á því út frá töflu sem hæstv. fjmrh. gerði að umtalsefni í sinni framsögu, ef ég tók rétt eftir, eða í töflunni á bls. 3 í frv. má lesa að stefnt er í þá ískyggilegu stöðu að skuldir heimilanna í landinu fari fram úr skuldum atvinnulífsins. Og ef svo heldur sem horfir þá eru líkur á að þessar línur skerist við lok þessa árs eða einhvern tíma á hinu næsta og þá verða heimilin orðin skuldsettasti aðili þjóðfélagsins ef þau eru tekin sem hópur, skuldsettari en atvinnulífið sjálft og það segir sína sögu um þá þróun sem hér hefur verið að eiga sér stað eða öfugþróun kannski á síðustu árum. Skyldi það nú ekki vera svo, herra forseti, að þessi þróun sé ekki tilviljun, að þarna séu að mælast með beinum hætti þær breytingar sem fylgt hafa hægri stefnunni hér á undanförnum árum, þ.e. stórkostlegar auknar álögur á almenning, flutningur skattbyrði af fyrirtækjum yfir á heimili og fjölskyldur, svo nemur milljörðum kr. eins og kunnugt er. Menn geta vissulega sagt að það hafi verið nauðsynlegt að bæta starfsskilyrði atvinnugreinanna og fyrirtækjanna, en við hljótum að setja spurningarmerki við þá aðferð að flytja þær byrðar allar saman einhliða yfir á almennt launafólk, yfir á heimilin með þeim afleiðingum sem hér blasa við. Ég verð að segja alveg eins og er að mér fannst hæstv. fjmrh. vera að reyna að komast fullbillega frá þessum staðreyndum. Hvað segir hæstv. fjmrh. um þá staðreynd að skuldir heimilanna í landinu stefna nú á fjórða hundrað milljarða kr. og fara innan skamms, ef að líkum lætur, fram úr skuldum atvinnulífsins? Ég held að það verðskuldi eins og nokkrar mínútur af athygli hæstv. fjmrh. að ræða þessar dapurlegu staðreyndir við okkur. Ég tel einnig í þriðja lagi, herra forseti, að orðalag varðandi fjármögnun húsnæðiskerfisins sé satt best að segja tæplega boðlegt. Það vita allir sem eitthvað hafa fylgst með þessum málum að þar hafa orðið miklar sviptingar á undanförnum missirum og lýsa sér aðallega í því að á öndverðu sl. ári hættu pappírar Húsnæðisstofnunar með öllu að seljast og það var svo að Húsnæðisstofnun stefndi í þrot. Hún kom ekki út sínum bréfum og varð alfarið háð ríkissjóði með fjármögnun. Og hvernig skyldi þetta vera afgreitt í greinargerð með þessu lánsfjárlagafrv.? Það er á bls. 6, hv. þm., ef menn vilja taka eftir. Þar er aldeilis ekki verið að skafa utan af hlutunum eða hvað í orðalagi. Það er sagt hér, með leyfi forseta: ,,Stefnt er að því að Húsnæðisstofnun hefji aftur bein viðskipti við fjárfesta áður en langt um líður``. Þetta segir mér satt best að segja ekki mjög mikið. Svo er sagt hér síðar að ríkissjóður hafi tekið að sér þessa fjármögnun og þá megi einnig nefna það að útgáfa húsbréfa hafi verið ívið minni það sem af er árinu en áætlað var, þ.e. að það hafi reynst minni þörf fyrir húsbréf eða eftirspurn eftir þeim. Svo segir: ,,Þetta kann þó að breytast síðari hluta árs þar sem félmrh. hefur lagt fram tillögur um að lánstími húsbréfa verði lengdur í allt að 40 ár, en talsverð óvissa er um hvaða vaxtakröfur markaðurinn gerir til slíkra verðbréfa. Þegar allt kemur til alls er gengið út frá því að eftirspurn eftir húsbréfum verði eins og heimilt er samkvæmt lánsfjárlögum fyrir 1995, eða um 13 milljarðar kr.`` Þetta er satt best að segja, herra forseti, ákaflega loðið orðalag og segir ekki mikið, nema þá helst að það vísi í einhvern ágreining milli fjmrn. og félmrn. um þessi mál, eða hvað er verið að gefa í skyn? Af hverju er félmrh. allt í einu dreginn þarna til sögunnar með þessum hætti og síðan bætt við að það fylgi því hins vegar mikil óvissa hvað verði um vaxtakröfu á markaðnum þegar slík bréf koma til sögunnar? Ég leyfi mér að inna nánar eftir því hvert er mat fjmrn. á þessum hlutum. Er hægt að lýsa eitthvað aðeins inn í þá þoku sem þarna er sett fram í textanum? Er fjmrn. þeirrar skoðunar að það muni verða óheyrileg afföll eða allt of háir vextir á þessum bréfum? Metur fjmrn. það svo að það sé ef til vill beinlínis óskynsamlegt að fara út í lengingu þessara lána? Hvernig metur fjmrn. almennt möguleika Húsnæðisstofnunar til þess að komast aftur inn á markaðinn og ná í gang viðskiptum með sín bréf? Þetta orðalag sem þarna er á ferðinni segir okkur bókstaflega ekki neitt. Þannig að ef hæstv. fjmrh. treystir sér til að veita einhverjar frekari upplýsingar um málið þá væri það æskilegt, þó að að öðru leyti geti þeir hv. þm. sem eiga sæti í hv. efh.- og viðskn. að sjálfsögðu farið betur yfir málin þar, en ég tel ekki óeðlilegt við 1. umr. að einhverjar almennar vísbendingar komi fram. Og þessi frágangur eða þessi umfjöllun um mjög stóran þátt í ríkisfjármálunum og á innlenda peningamarkaðnum, í raun og veru þann stærsta þar sem er fjármögnun húsnæðislánakerfisins, að því séu gerð eitthvað gleggri skil hér. Þá eru, herra forseti, að lokum tveir efnisþættir sem varða lántökur einstakra aðila. Það er í öðru lagi batteríið Þróunarsjóður sjávarútvegsins, sem ég hef kallað samdráttar- og niðurskurðarsjóð sjávarútvegsins. Því í raun og veru snýst þessi sjóður um það að bera fé á menn til þess að draga saman í sjávarútvegi, að skuldsetja sjávarútveginn um marga milljarða kr. fram í tímann til þess að reyna að draga úr veltu og umsvifum í greininni eins og þau eru í dag og er að mínu mati einhver heimskulegasta ráðstöfun sem lengi hefur verið uppi í þessum efnum fyrir utan þá ótrúlegu forræðishyggju og miðstýringu sem í því felst að treysta ekki útgerðarmönnum og útvegsmönnum sjálfum fyrir því að taka ákvarðanir um það hvaða skip þeir eigi að hafa í rekstri og hvaða skip ekki og hvaða fiskvinnslustöðvar standi undir sér, hverjum þeirra sé hægt að finna verkefni og hverjum ekki. Ég hef oft áður, herra forseti, spurt út í það hvað Sjálfstfl., flokkur einkaframtaksins og frelsi einstaklinganna til að taka sjálfstæðar ákvarðanir í atvinnumálumálum eins og öðru, ætli að halda lengi verndarhendi sinni yfir þessari forræðishyggju. Hvaðan kemur mönnum sú speki að einhver sjóður eða stjórnvöld séu betur til þess fallin að meta það hvort einhver skip gætu fundið verkefni, t.d. á fjarlægum miðum eða einhverjar fiskvinnslustöðvar nýst til einhverrar verðmætasköpunar eða ekki? Hér er enn gert ráð fyrir því að reka þetta batterí áfram með umtalsverðum lántökum eða upp á um 850 millj. kr. ef ég hef lesið rétt, á næsta ári og setja það á herðar greinarinnar í framtíðinni sem skuldir. Með öðrum orðum, það er verið að skuldsetja þá sem eru á lífi eða verða það á komandi árum innan greinarinnar í þessu sambandi. Mér er það mikið umhugsunarefni, herra forseti, hversu lengi menn ætla að viðhalda þessari vitleysu. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hefur þetta mál komið til skoðunar af hálfu fjmrn. sérstaklega? Auðvitað eru ýmsar ástæður fyrir því að hagsmunagæsluaðilar í sjávarútvegi og sjóðakóngar, þeir sem eiga hagsmuna að gæta í formi lánveitinga til greinarinnar vilji viðhalda þessu kerfi því að þarna eru þeir einfaldlega að ná fjármunum út úr greininni með þessum hætti. Því miður fer minnst af þessu til sjávarútvegsins sjálfs heldur ganga þessir fjármunir til rekstraraðila framtíðarinnar sem þarna eru á ferðinni, þeir ganga auðvitað til ýmissa aðila sem sjávarútvegurinn skuldar þessa peninga í dag. Það væri fróðlegt að heyra það hvort fjmrn. eða hæstv. fjmrh. hafi litið eitthvað á þetta mál sérstaklega eða þetta sé bara gersamlega mött ávísun sem gangi þarna yfir á milli ráðuneyta. Að síðustu, herra forseti, er það gamall kunningi, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, og veit ég ekki hvers sá mæti maður á að gjalda að þetta skuli vera nefnt eftir honum eins og fjármálunum er þar komið. Er það meiningin að láta ný fjögur ár líða þannig að þetta verði haft afvelta áfram eða hvað er þarna á ferðinni? Það á auðvitað að taka lán einu sinni enn til þess að endurlána og fjármagna halla og afborganir eldri lána. En hvað þýðir það? Það er verið að velta boltanum á undan sér. Ég sé ekki að þarna sé verið að vísa í neina tilraun til þess að taka á málum.  Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um þetta. Nú sé ég að hæstv. fyrrv. utanrrh. ókyrrist í salnum, herra forseti, og það kann að vera sökum þess að honum renni blóðið til skyldunnar, hafandi borið ábyrgð á þessu sulli í ein átta ár og það er fróðlegt að fá hann inn í skoðanaskipti um þetta og mjög gagnlegt og ég fagna því að hv. þm. hefur beðið um orðið. Það síðasta sem ég ætlaði að nefna í þessu sambandi er atriði sem oft áður hefur borið á góma og ég heyrði nefnt í fjölmiðlum fyrir nokkru síðan og það var spurningin um hvort stjórnskipulegri stöðu þessa rekstrar í flugstöðinni verður breytt. Núv. hæstv. samgrh. er loksins kominn á þá skoðun eins og reyndar fleiri hafa verið sem því embætti hafa gegnt að það væri náttúrlega eðlilegast að samgrn. færi með þetta mál og færi með forræði fyrir þessum samgöngumannvirkjum í landinu eins og öðrum slíkum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. eftir því hvort það gæti orðið einhver liður í endurskipulagningu og lausn þessara mála að þetta færðist þangað til og hvort hæstv. fjmrh. gæti stutt það að ef til þess kæmi að það yrði einnig hluti af því að taka á málum varðandi Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fela e.t.v. samgrh. forræði fyrir málinu og þá kannski velta vandanum yfir á hann að taka á þessu. Ég sé ekki að mikill skaði sé skeður þó menn reyndu það því að það er búið að láta utanríkisráðherrana og fjármálaráðherrana glíma við þetta árangurslaust í mörg herrans ár. Út úr því hefur ekkert komið þannig að ég held að það gæti varla verið verra a.m.k. að prófa þá skipun mála. Um þessi atriði, herra forseti, óska ég að hæstv. fjmrh. tjái sig.

Herra forseti. Hv. þm. vék að einstökum atriðum í þessari lánsfjáráætlun, Þróunarsjóði og Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég hafði almennt gert ráð fyrir því að við 1. umr. ræddu menn stefnumarkandi atriði en ekki einstök verkefni en hann spurði sérstaklega: Hvað var mönnum að vanbúnaði í tíð fyrri ríkisstjórnar að koma með lausnir á viðvarandi fjárhagsvanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og hvort það gæti ekki verið leið til lausnar að breyta verkaskiptingu ráðuneytanna með því að færa verkefnið yfir til samgrn. Í ljósi þess að sl. sjö ár var ég ábyrgur fyrir þessum rekstri er rétt að upplýsa það einu sinni enn að í tíð síðustu ríkisstjórnar var fimm sinnum gerð að því atrenna með formlegum tillögum við ríkisstjórnarborð að fá samstöðu um lausn á fjárhagsvanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og tókst aldrei. Meginástæðan fyrir því var sú að hæstv. samgrh. í fyrrv. ríkisstjórn lagðist ævinlega gegn öllum þessum tillögum og öllum útfærslum hverjar sem þær voru, þar á meðal þegar á það var fallist að ef hæstv. samgrh. gæti sætt sig við aðgerðir til að leysa fjárhagsvandann væri á það fallist að færa þetta undir samgrn. Þannig að meira að segja sú tillaga dugði ekki til. Kjarni málsins er sá að það er auðvitað til vansa að þetta hefur verið látið dankast svona lengi. Staðreynd er það líka að tekjur verða til í rekstri Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem samgöngumannvirkis og þjónustumannvirkis sem gætu staðið undir vöxtum og afborgunum af öllum þessum byggingarkostnaði og er þó allt satt sem fram kom hjá hv. þm. um það hvernig til þess var stofnað. Kjarninn er hins vegar sá að fyrir utan það að bróðurparturinn af þessu rennur einfaldlega sem tekjur í ríkissjóð er um að ræða markaða tekjustofna til annarra framkvæmda í þágu samgöngukerfisins. Það er ekki hægt að segja: Ríkissjóður verður að hafa sínar tekjur. Síðan skulu vera markaðir tekjustofnar til annarra þátta samgöngukerfisins innan lands en jafnframt synjað um allar tillögur um annaðhvort gjaldtöku, sparnað eða breytingar á rekstri. Þannig hefur málið staðið. Það náðist aldrei pólitískt samkomulag um það og þess vegna er ástæða til þess að taka undir með hv. þm. og beina þeim spurningum til fjmrh.: Eru menn eitthvað nær einhverri niðurstöðu um að leysa þennan viðvarandi margra ára vanda?

Herra forseti. Ég þarf ekki mörgu við að bæta annað en þakka hv. þm. fyrir svörin. Þetta voru fróðlegar upplýsingar og reyndar ekki að öllu leyti nýjar. Við höfum áður heyrt að gerðar hafa verið nokkrar tilraunir til að leysa þennan fjárhagsvanda. Ég hafði ekki tölu á þeim. Það er mjög gagnlegt að fá það fram að fimm sinnum hafði verið gert á það áhlaup að stokka upp fjármálin hjá Flugstöð Leifs Eiríkssonar en allar hafi þær tilraunir orðið árangurslausar. Þar á meðal hafi verið boðið upp á verslun um það að ef samgrn. eða ferðamálin og sú tekjumyndun sem vissulega er fyrir hendi og er umtalsverð innan geirans yrði nýtt til að standa straum af þessum skuldum fengi samgrn. forræði fyrir mannvirkinu í kaupbæti. En sá kaupbætir hefur greinilega ekki dugað. Væntanlega hefur tillögupakkinn verið eitthvað ókræsilegur að mati hæstv. samgrh. Það er auðvitað líka skaði, herra forseti, að við skulum ekki hafa hæstv. samgrh. nálægt oss til að ræða þessi mál. Út af fyrir sig ætla ég ekki að gera kröfu til einhverrar umtalsverðrar efnislegrar umræðu um einstaka þætti hér en þegar á ferðinni eru hundruð millj. kr. lántökur til sérgreindra aðila er ekkert óeðlilegt við það að spurt sé um það við 1. umr. Ég tek þess vegna undir það og ítreka að ástæða er til þess að heyra hvað hæstv. fjmrh. hefur um þetta efni að segja og hver staða málsins er því að það er satt best að segja ekki boðlegt að leggja upp í nýtt kjörtímabil ef ekkert á að taka á þessum vanda. Við þekkjum nokkur svona dæmi sem hafa verið afvelta árum saman ef ekki áratugum saman öllum til skammar sem að því hafa komið. Annað frægt dæmi eru náttúrlega ónefnd skip sem smíðuð voru í röð og hverra lán hafa verið látin hlaðast upp og það er sennilega komið eitthvað á annan áratug. Það stefnir í áratuginn með Flugstöð Leifs Eiríkssonar sáluga þannig að við skulum fara að skoða þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að taka inn örfá efni en ég held að það sé ágætt að taka eingöngu Flugstöð Leifs Eiríkssonar fyrst hún ber á góma.

Hana ber á góma.

Hana ber á góma, ætlaði ég að segja. Ég biðst afsökunar á því.

Leifur var karlkyns.

Já, já, Leifur var karlkyns, getum við verið sammála um, held ég örugglega. Að vísu er hv. þm. sjálfsagt öruggari í þeim efnum en ég eftir síðustu reynslu. En án gamans vil ég staðfesta að ég er sammála fyrrv. utanrrh. og fyrrv. samgrh. um að það þarf að taka á þessum vanda sem er búinn að búa með okkur í mörg ár. En markmiðið hlýtur að vera að reksturinn á þessari stöð standi undir afborgunum og lánum og lauslegir útreikningar sýna okkur að það þurfi að vera hægt að ná framlagi sem svarar til 300 millj. á ári og það er unnið að því núna á milli ráðuneytanna þriggja, fjmrn., samgrn. og utanrrn. að finna lausn á þessu máli. Það veit hv. þm., fyrrv. utanrrh. Jón Baldvin, að ég hef fyrir mína parta alveg getað hugsað mér að málið færi yfir til samgrn. en aðalatriðið í mínum huga er að það fáist viðunandi lausn á þessu máli og að því er stefnt og ég hygg að það eigi að geta tekist samkomulag um það á næstunni. Að sjálfsögðu kemur til greina að nota einkavæðingu í rekstri ýmissa fyrirtækja innan flugstöðvarinnar. Það hefur verið gert víða annars staðar og skilað ágætum árangri og það er líka alveg ljóst að það verður ekki hægt að ná þessum fjármunum til þess að greiða niður byggingarkostnaðinn á þeim tíma sem það þarf að gera án þess að nota einhverjar tekjur sem koma af farþegum og jafnvel að hækka leigugreiðslur þeirra sem eru til húsa í flugstöðinni eins og Fríhafnarinnar.

Herra forseti. Óskaplega er þetta eitthvað þokukennt allt og erfitt. Ég er ekki viss um að það sé réttur útgangspunktur í þessu að það eigi að stefna að því afdráttarlaust að ganga þannig frá þessu máli að út úr rekstrinum í Keflavík eða skattlagningu farþega sem þar fara í gegn, í fluginu eða ferðaþjónustunni, komi allir þeir fjármunir sem til þess duga að hvort tveggja reka mannvirkið og borga niður skuldirnar. Það eru óheyrilegir peningar, einfaldlega vegna þess að þetta mannvirki varð allt of dýrt á sínum tíma. Síðan hafa þær skuldir hlaðið upp á sig. Það sem ég er fyrst og fremst að lýsa eftir er einhver niðurstaða í málinu. Ég gæti alveg séð fyrir mér að hún yrði því miður að vera á þann veg að einhver tiltekinn hluti greiðslubyrðanna komi úr ríkissjóði. Það er beinlínis óskynsamlegt að ganga svo langt í skattlagningu þarna eða hækka svo leigutekjur að allir flýi út úr húsinu. Eftir því sem ég best veit er leigan það há nú þegar að menn kveinka sér undan því að reka þarna pínulitla bása. Meira að segja Landsbankinn og Póstur og sími væla undan því að húsaleigan sé svo há að þeir geti varla haldið opnum smákrubbum. Það er ekki aðalatriðið í mínum huga að þvinga fram lausn sem þýðir hækkun á húsaleigu eða meiri skattlagningu eða sérstakan Leifs Eiríkssonar skatt á flugfarþega til landsins sem væri ekki góð auglýsing. Ég held að það sé aðalatriði að menn verða hreinlega að ná niðurstöðu sem gengur upp. Ef hún yrði t.d. á þann veg að einn þriðja eða helming af þessum stofnkostnaði yrði að greiða úr ríkissjóði en afgangurinn kæmi af rekstrartekjum er það þó niðurstaða, þá eru menn loksins að taka á málinu. En að velta því svona á undan sér er gersamlega glórulaust.

Virðulegi forseti. Ég skil áhyggjur fyrrv. samgrh. af þessu máli sem hann hefur sjálfsagt haft frá þeim tíma sem hann sá um samgöngumálin. Ég hef sagt að unnið sé að lausn þessa máls og ég tel að það sé óþarfi að hafa þessar miklu áhyggjur af því að flugstöðin sem slík og reksturinn, sem þar fer fram, geti ekki staðið undir greiðslu af lánum. Það tekur að vísu nokkurn tíma. Það gæti þurft að taka 20--30 ár en búast má við því að stöðin standi það af sér og hún þurfi ekki að afskrifast á styttri tíma. Ég tel einnig að eðlilegt sé að skattur sem fellur nú á farþega og er notaður til þess að byggja flugvelli út um allt land komi a.m.k. að hluta til til þess að greiða niður þessa flugstöð og ég veit að þar erum við sammála, ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Sá skattur er á farþega sem fara um Keflavíkurflugstöðina. Það þarf ekki að taka mikið brot af honum. Það gæti verið innan við 20% en nýjustu hugmyndir sem ég hef séð benda til þess að hægt sé að ná út úr rekstri flugstöðvarinnar um það bil 300 millj. ef menn standa vel að þessu og ég veit að hv. þm., fyrrv. utanrrh., mun kannast við slíkar tölur. Að vísu þarf að breyta rekstrinum og gera hann fjölbreyttari og nýta möguleika til þess að hækka leigu á starfsemi sem þarna fer fram með svipuðum hætti og gerist í samsvarandi starfsemi annars staðar. Ég held að það þurfi ekki sem betur fer að fara í sameiginlega sjóði landsmanna til þess að ná viðbótarfjármunum en auðvitað neyðumst við til að gera það ef við getum ekki náð því með þessum hætti. Aðalatriðið er þó, virðulegi forseti, að á þinginu virðist vera dugleg og góð samstaða um að á þessu máli verði tekið og ég er sannfærður um að sú ríkisstjórn sem nú situr lætur ekki undir höfuð leggjast að gera það og ítrekar að ráðuneytisstjórar þessara þriggja ráðuneyta eru um þessar mundir að ræða þessi mál.

Herra forseti. Ég tek auðvitað fullgilt að núv. ríkisstjórn hafi á því hug að leysa þetta mál og sé með sína bestu og einna hæstlaunuðu menn, ráðuneytisstjórana, í nefnd um það efni og það er gott.

Flugumferðarstjórana.

Nei, ekki flugumferðarstjóra þó að þeir kunni örugglega líka á þessi mál. Þeir hafa nóg að gera við að stjórna flugumferðinni. Ég er ekki viss um að málið liggi þannig að við getum lengt þetta í 20--30 ára lán og borgað svo af þeim. Ég held nefnilega að það styttist í þann tíma að það þurfi að fara í framkvæmdir og úrbætur í þessum stað. Staðreyndin er að flugstöðin er að verða of lítil á mestu álagstímum og í öðru lagi er hún svo fáránlega hönnuð frá byrjun að hún rúmar ekki neitt innanlandsflug sem þyrfti að vera hægt að auka og tengja við millilandaflugið í Keflavík. Ef eitthvað væri þyrfti að vera hægt á næstu árum að horfa til þess að þarna yrðu frekari framkvæmdir og frekari uppbygging. Það kostar þá líka peninga þannig að ég held að flugstöðinni veitti ekkert af því að hafa eitthvað af tekjum sínum til slíkra hluta ef menn ætla að gera alvöru úr því að sækja fram í ferðaþjónustunni, sem er mjög mikilvægt, og þar er Keflavík og Keflavíkurflugvöllur alger miðpunktur. Ég held að sú lausn hæstv. fjmrh. að krukka í flugvallarskattinn, þ.e. fara inn á hina mörkuðu tekjustofna flugmálaáætlunar og stela meiru af þeim í rekstur í staðinn fyrir að nota það til uppbyggingar í flugmálum, sé ekki góð leið. Ég veit ekki betur en í fjárlagafrv. sé þegar búið að ræna drjúgum hluta af þeim eða 190 millj. kr. í rekstur á næsta ári þannig að það er nú að verða lítið eftir. Það mál skulum við ræða betur þegar fjárlögin koma á dagskrá á eftir. En ég segi það að lokum að það er fullur vilji af minni hálfu og væntanlega annarra þingmanna til þess að takast á við þessi mál. Ég hef lengi saknað þess að menn reyndu að gera það en með það í huga að reyna að nýta betur og spila úr þeim möguleikum sem þarna geta verið á svæðinu til atvinnuuppbyggingar og verðmætasköpunar í tengslum við millilandaflugið úr Keflavík. Ég held að sá þáttur megi ekki týnast í einhverri skattlagningar- og álögugleði af hálfu hæstv. fjmrh.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu kunnuglegt mál því að það er einu sinni svo að lánsfjárlögin eru með svipuðum hætti ár eftir ár og ekki ýkjamiklar breytingar. Hér er einmitt eitt af þeim frumvörpum sem teljast til þess pakka sem við afgreiðum á hverju hausti með fjárlögum, ráðstöfunum í ríkisfjármálum og skattafrumvörpum sem við erum ekki farin að sjá hér enn þá þegar kemur að tekjuöflun ríkisins og væri nú ástæða til þess að brýna hæstv. fjmrh. til að koma snemma með þau frumvörp inn á hið háa Alþingi þannig að við þurfum ekki að líta þau augum í fyrsta skipti í desember eins og hefur viljað brenna við ár eftir ár. Það frv. sem hér er til umræðu endurspeglar greinilega að heldur er ástand mála að skána. Hinn margrómaði efnahagsbati er að sýna sig að hluta til í lántökum ríkisins en þó er ekki allt sem sýnist og það er ekki sama hvaða aðili er skoðaður. Ef við horfum á skuldastöðuna í heild þá er hún auðvitað mjög alvarleg og við Íslendingar sem þjóð skuldum býsna mikið. Í fjárlagafrv. segir um erlendar skuldir þjóðarbúsins, með leyfi forseta: ,,Mikil umskipti hafa orðið á erlendri skuldastöðu þjóðarbúsins á síðustu árum. Á árunum 1987--1993 hækkuðu erlendar nettóskuldir okkar úr 40% af landsframleiðslu í rúm 54%. Greiðslubyrði erlendra lána sem hlutfall af útflutningstekjum tvöfaldaðist á sjö árum og náði hámarki, tæplega 35% árið 1994. Þessi þróun hefur hins vegar snúist við og á síðustu árum hafa erlendar skuldir okkar lækkað verulega. Spár gera ráð fyrir að árið 1996 verði hrein erlend skuldastaða komin niður í 46% af landsframleiðslu og að greiðslubyrði erlendra lána nemi 23% af útflutningstekjum. Erlendar skuldir einstakra geira þjóðfélagsins hafa þróast með mismunandi hætti. Erlendar skuldir lánastofnana og fyrirtækja hafa lækkað verulega á sama tíma og erlendar lántökur opinberra aðila hafa aukist. Þetta má fyrst og fremst rekja til þess að á síðasta ári leitaði ríkissjóður fremur á erlenda markaði en innlenda eftir lánsfé til að treysta í sessi þá vaxtalækkun sem orðið hafði. Lágir vextir leiddu síðan til þess að lánastofnun hjá fyrirtæki tóku lán í auknum mæli á innlendum markaði.`` Þetta er athyglisverð lýsing á þeirri þróun sem hefur átt sér stað og auðvitað er vert að spyrja hvað liggur þarna á bak við. Það er staðreynd að tekjur ríkisins hafa aukist umfram það sem gert hafði verið ráð fyrir. Veltan er að aukast í samfélaginu en við vitum líka að miklar skuldir hvíla á öðrum aðilum og þá verður mér ekki síst starsýnt annars vegar á sveitarfélögin og hins vegar heimilin í landinu. Það er mjög athyglisvert að lesa það sem segir í fjárlagafrv. um stöðu sveitarfélaganna en þar segir, með leyfi forseta: ,,Afkoma sveitarfélaga hefur versnað mjög mikið á tiltölulega skömmum tíma. Árið 1990 voru sveitarfélögin rekin með afgangi, en frá þeim tíma hefur staðan gjörbreyst og hallinn aukist ár frá ári. Á árinu 1994 nam hallinn 7 milljörðum kr., eða sem samsvarar 22% af tekjum. Til samanburðar var halli ríkissjóðs sama ár innan við 7% af tekjum. Í kjölfar þessa hallareksturs er fjárhagsstaða margra sveitarfélaga orðin mjög slæm. Því hafa mörg sveitarfélög gripið til sparnaðar- og aðhaldsaðgerða á árinu 1995. Spáð er að tekjur aukist um rúmlega 2 milljarða króna á árinu og gjöld lækki um tæplega 2 milljarða kr. og hallinn verði þannig rúmir 3 milljarðar króna.`` Þetta eru allt mjög athyglisverðar tölur og spurningin er sú hvernig samspilið er þarna á milli því að það er staðreynd að ríkið hefur velt ákveðnum byrðum yfir á sveitarfélögin. Sveitarfélögin í landinu eru að taka við sífellt fleiri verkefnum. Þau hafa auðvitað orðið fyrir barðinu á atvinnuleysinu og við sjáum þetta á mjög athyglisverðan hátt í Reykjavík þar sem staða borgarinnar er með þeim hætti að það er nánast enginn afgangur til framkvæmda hjá borginni heldur fer allt í rekstur og afborganir af lánum sem Sjálfstfl. tók til þess að koma upp glæsihöllum sínum í borginni og við erum að súpa seyðið af. Á meðan ríkissjóður er heldur að laga sína stöðu fer ástandið enn versnandi hjá sveitarfélögunum. Ég hef spurst reglubundið fyrir um það hjá Reykjavíkurborg hvort þar á bæ verði menn varir við þennan margrómaða efnahagsbata og ég fæ alltaf sama svarið sem er nei. Eins og kom nýlega fram í fréttum aukast beiðnir um félagslega aðstoð jafnt og þétt hjá Reykjavíkurborg sem segir okkur að atvinnuleysi vegur ákaflega þungt hjá mörgum heimilum og skapar mikla erfiðleika og þarna er ekki samhljómur á milli. Á meðan ástandið skánar hjá ríkissjóði hafa fyrst og fremst heimilin í landinu tekið á sig þá efnahagslegu erfiðleika sem hér hafa verið. Þetta speglast einmitt í þessu frv. þar sem gerð er grein fyrir skuldum hinna stóru aðila í samfélaginu. Að vísu er athyglisvert að lántökur ríkisins hafa aukist í krónum talið þó að heildarstaðan sé að skána, þ.e. að þessar skuldir séu ekki eins þung byrði á ríkissjóði og áður var. Sveitarfélögin hafa dregið saman seglin í lántökum sínum og eru að reyna að rétta sína stöðu en það þýðir auðvitað um leið að sveitarfélögin verða að draga saman í framkvæmdum sem eykur atvinnuleysið og gerir sveitarfélögunum erfiðara um vik að taka á því alvarlega ástandi. Fyrirtækin hafa líka dregið úr lántökum sínum og við vitum að mjög mörg fyrirtæki hafa verið að hagræða í rekstri sínum og greiða niður skuldir en við vitum líka jafnframt að fjárfestingar í atvinnulífinu hafa verið í sögulegu lágmarki eins og Seðlabankinn orðaði það í sínum skýrslum í fyrra og það væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. fjmrh. hvort eitthvað sé að rofa til í þeim efnum, hvort menn verði eitthvað varir við auknar fjárfestingar. Við höfum nýlega heyrt gleðileg tíðindi af samningum Íslenskra sjávarafurða við Rússa og menn eru sífellt meira að leita út fyrir landsteinana að verkefnum og verða auðvitað að gera það þegar þröngt er um hér heima þannig að maður spyr sig hvað er á bak við svona tölu að fyrirtækin hafi dregið sínar lántökur saman um 7,2%. Er það vottur um bætta stöðu og betri rekstur eða er þetta einfaldlega samdráttur? Síðan eru það skuldir heimilanna sem enn aukast um 4,6% í janúar til júní á þessu ári. Þótt þar hafi dregið úr aukningu eða hægt á henni, ef svo má að orði komast, þá eru þetta samt gífurlegar upphæðir og mjög athyglisvert að sjá það sem síðasti ræðumaður benti hér á áðan, að skuldir heimilanna í landinu eru að nálgast skuldir fyrirtækjanna. Á meðan fyrirtækin í landinu skulda 313,7 milljarða kr. í júní 1995 þá skulda heimilin 305,1 milljarð kr. Þetta eru auðvitað gífurlegar upphæðir og Seðlabankinn hefur margsinnis vakið athygli á versnandi skuldastöðu heimilanna sem er í beinu samhengi við atvinnuleysið í landinu, samdrátt í yfirvinnu og auðvitað þá láglaunastefnu sem hér hefur verið rekin um árabil og veldur nú mikilli ólgu í samfélaginu eins og við þingmenn höfum orðið varir við. Við hljótum auðvitað að velta fyrir okkur hvað býr að baki þessum tölum og hvernig ber t.d. að túlka það að heimilin eru ekki að auka skuldir sínar í jafnríkum mæli og áður. Það er sérstaklega bent á það hér að eftirspurn eftir húsnæðislánum hefur dregist saman. Hvað þýðir það? Er það vegna þess að fólk treystir sér ekki í húsnæðiskaup? Er það vegna þess að að einhverju leyti er búið að metta markaðinn eða hvað liggur þarna að baki? Það er ekki gott að átta sig á því án þess að það fari fram rækileg skoðun á því. Þetta tengist nú því sem ég ætla að taka fyrir hér á eftir sem er Byggingarsjóður verkamanna þar sem nú eru boðuð ýmis tíðindi. Það eru líka mjög athyglisverðar upplýsingar sem koma fram í greinargerð frv. um sparnað heimilanna sem hefur orðið miklu minni en gert var ráð fyrir, þ.e. frjáls sparnaður heimilanna, 7 milljarðar í stað 13 milljarða. Og ég spyr hæstv. fjmrh. hvort hann og hans ráðuneyti kunni einhverjar skýringar á þessu eða hvort þeir átti sig á því hvað þarna er á ferð. Var þetta einfaldlega ofáætlun hjá ráðuneytinu og þeim sem voru að spá í þessi spil? Eða hvað liggur þarna að baki? Ég þykist vita það að heimilin í landinu eigi yfirleitt lítinn afgang til þess að leggja til hliðar, því miður. Þetta er auðvitað eitt af því sem þarf að reyna að bæta. Ég ætla þá að koma að þremur atriðum varðandi þessar lántökur. Reyndar er það eitt atriði sem mig langar að minnast á á undan, það varðar þær breytingar sem orðið hafa á íslenskum fjármagnsmarkaði og þau áhrif sem hin óhefta samkeppni við erlendan markað hefur haft. Það kom fram þegar Seðlabankinn gerði efh.- og viðskn. grein fyrir þróuninni fyrr á þessu ári og á sl. ári að töluvert útstreymi varð úr landinu fyrstu mánuðina eftir að frelsið komst á en síðan dró úr því. Ég hef skilið það svo að þarna væri bara sæmilegt jafnvægi. En mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., hvernig hann sér þessa þróun, áhrif þessa frelsis? Hafa þau orðið eitthvað öðruvísi en menn reiknuðu með eða er þetta allt í góðu gengi? Við þurfum auðvitað að fylgjast grannt með fjárstreymi inn og út úr landinu því að það getur haft mikil áhrif á efnahagslífið ef streymi fjármagns út úr landinu verður óeðlilega mikið. Þá ætla ég að víkja hér að þremur atriðum varðandi einstakar lántökur. Ég vil fyrst taka undir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Í fjárlagafrv. er bent á það, sem reyndar kom mjög skýrt fram í fyrra, að rekstrarhallinn á flugstöðinni er það mikill, að fyrirtækið eða stofnunin á engan veginn fyrir afborgunum og skuldum. Maður spyr sig: Hvernig á þetta dæmi að ganga upp? Hvað ætla menn að gera til að reyna að koma rekstrinum í eitthvert horf? Ég held að það geti varla verið leið að hækka leigu mikið í stöðinni eða að þar sé mikið fé að finna, a.m.k. við fyrstu sýn. En það sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á í þessari umræðu er það sem snýr að húsnæðismálunum og þá sérstaklega Byggingarsjóði verkamanna. Það kemur fram að lántökur Byggingarsjóðs verkamanna verða samkvæmt frv. fimm milljarðar, sexhundruð og sextíu millj. kr. á næsta ári. Lántökur eru með nokkuð svipuðum hætti og verið hefur. En jafnframt á að skera mikið niður lán til nýrra íbúða. Það á að fækka allverulega lánum til félagslegra íbúða. Við þingmenn Reykjavíkur, þar með talinn hæstv. fjmrh., við hljótum að setja spurningarmerki við þessa þróun og þurfum auðvitað að átta okkur á því hvort ákveðin óráðsía og skipulagsleysi sem átt hefur sér stað úti á landsbyggðinni eigi að bitna á Reykjavík. Á það að koma niður á láglaunafólki í Reykjavík, þótt íbúðir standi auðar úti á landi? Þýðir þetta að hér verði dregið verulega úr byggingu félagslegra íbúða? Þetta þurfum við, þingmenn Reykjavíkur, að hafa vel í huga þegar við skoðum stöðu Byggingarsjóðs verkamanna. Það sem einkum tengist lánsfjárlögunum er auðvitað það að Byggingarsjóði verkamanna hefur, eins og öðrum sjóðum og stofnunum sem hér koma við sögu, verið ýtt lengra og lengra út á lánamarkaðinn á meðan framlag ríkisins hefur verið skorið niður. Á þessu ári á beint framlag ríkisins til sjóðsins að nema 400 millj. kr. og það kom fram á fundi félmn. í gær að viðstöddum fulltrúum Húsnæðisstofnunar, að það stefnir í algjört óefni hjá Byggingarsjóði verkamanna og hann verður kominn í mjög mikla erfiðleika upp úr næstu aldamótum nema að gripið verði þar til sérstakra aðgerða. Það sem nefnt var í því samhengi var annaðhvort að auka beint framlag ríkissjóðs eða hækka vextina. Miðað við ástandið og tilgang þessa sjóðs þá held ég að það komi ekki til greina að hækka vexti meira en gert hefur verið og því hljótum við að spyrja hvað núverandi ríkisstjórn ætli sér með þennan sjóð og hvernig henni er stætt á því að skera svona niður framlögin til hans þegar útlitið er jafndökkt og það er. Þarna er málefni sem virkilega þarf að taka á. Ég vil líka aðeins minnast á Þróunarsjóð sjávarútvegsins, sem telst nú ekki til minna sérgreina í þessum efnum. En það væri fróðlegt að heyra álit hæstv. fjmrh. varðandi þróun sjóðsins og auðvitað verður það kannað í hv. efh.- og viðskn. Það var spáð illa fyrir honum í upphafi og það er ekki hægt að átta sig á því af þeim upplýsingum sem hér koma fram hvort allt er með tilætluðum hætti varðandi rekstur hans. Gegnir hann hlutverki sínu eða ekki? Hér á að taka lán upp á 850 millj. kr. til að sjóðurinn geti sinnt hlutverki sínu. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh. ef hann getur svarað því: Hver er spáin varðandi þennan sjóð? Búast menn við svipuðum lántökum á næstu árum eða er reiknað með að þær fari sífellt vaxandi? Hverju spá menn varðandi sjóðinn og hvernig er staða hans? Það var sagt þegar verið var að setja hann á stofn að hann ætti ekkert í heimanmund annað en skuldir og daufar framtíðarvonir en hvernig hefur þetta mál þróast? Það er ýmislegt fleira, hæstv. forseti, sem vert væri að ræða í þessu samhengi en tíminn er útrunninn og það mun væntanlega verða hér frekari umræða við 2. umr. um þetta mál.

Hæstv. forseti. Það er auðheyrt að hv. 14. þm. Reykv., Kristín Ástgeirsdóttir, hefur ekki átt erindi inn fyrir Elliðaár nýlega, né heldur að hv. kvennalistaþingmenn telji sig eiga þangað erindi. Tilefni þessara orða minna er að ég vildi heyra nánari skýringar hjá hv. þm. á því þegar hún segir að óráðsía og ráðdeildarleysi landsbyggðarinnar muni valda vandræðum og bitna á íbúum höfuðborgarsvæðisins vegna þess að íbúðir á landsbyggðinni seljist ekki. Ég vildi biðja hv. þm. að gefa nánari skýringar á þessu. Er það óráðsía og ráðdeildarleysi þegar fiskstofnarnir dragast saman og atvinna minnkar í sjávarbyggðunum og íbúðaverð lækkar og þær verða nánast óseljanlegar? Einhverjir vildu nú selja. Er það ef til vill óráðsía og ráðdeildarleysi sem þessu veldur? Ég vildi fá nánari skýringar hjá hv. þm. og það væri fróðlegt að fá að vita hvort þetta er samþykkt niðurstaða Kvennalistans.

Hæstv. forseti. Það kemur fram í fjárlagafrv. og hefur reyndar margsinnis komið fram í máli hæstv. félmrh. að í lok síðasta árs voru 115 félagslegar íbúðir óseldar úti á landi. Nú vill svo til að ég átti sæti í stjórn verkamannabústaða hér í Reykjavík um nokkurt árabil og þekki þessi mál nokkuð vel af eigin raun. Ég veit að það hefur verið mjög langt í frá að Reykjavík hafi getað uppfyllt þá þörf sem hér er fyrir félagslegt húsnæði. Hins vegar veit ég líka, og nú bið ég þingmanninn að hlusta vel, að víða úti á landi hafa og hefur verið byggt félagslegt húsnæði umfram þarfir án þess að þar hafi verið raunverulega kannað hver þörfin var. Það hefur verið altalað, ég ætla bara að láta það fjúka hér, að sveitarstjórnunum hafi verið meira í mun að halda uppi vinnu í sínu sveitarfélagi heldur en að þær væru beinlínis að sinna þörf fyrir félagslegt húsnæði. Hins vegar er það rétt sem fram kom hjá þingmanninum að félagslegar íbúðir hafa víða orðið mjög dýrar. Auk þess sem víða er ekki þörf fyrir þær, þá eru þær svo dýrar að fólk ræður ekki við kaup á þeim, verð á þeim er ekki í neinu samræmi markaðsverð á öðru húsnæði á þessum stöðum. En því miður þá er það staðreynd að það hefur verið byggt umfram þarfir.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig mikið umhugsunarefni að hv. þm. telji sig geta kveðið upp þann úrskurð og dóm hér í þinginu að sveitarstjórnarmenn hafi haft meiri áhuga á því að byggja en að koma upp húsnæði yfir tekjulágt fólk. Ég tel þessa afstöðu mjög óábyrga. Ég þekki ekki nokkurn sveitarstjórnarmann, og þekki ég þó ýmsa, sem hafa vísvitandi staðið fyrir íbúðarhúsabyggingum án þess að þeir ættu von á því að um þær væri sótt. Í reglum og lögum er gert ráð fyrir því að félagslegar íbúðir séu byggðar að undangenginni athugun. Hins vegar er það þannig, eins og fram kom í ræðu minni hér áðan, að vegna atvinnuástandsins þá skipast oft skjótt veður í lofti úti á landi og ekki síst í sjávarbyggðunum. Varðandi það að fram hafi komið hjá hæstv. félmrh. að íbúðir hafi ekki selst, þá held ég að það séu nú kannski fleiri skýringar á því en að ekki sé eftirspurn eftir þeim. Það eru kannski ýmsir sem telja hag sínum betur borgið með því að fá þessar íbúðir á leigu fremur en að festa fjármuni sína í þeim. Ekki síst þegar áróðurinn gegn þessum byggðum er nú með þeim hætti eins og fram kemur hjá hv. þm. Ef hamrað er á því nógu lengi að þar sé óbyggilegt og dreginn kjarkur úr fólki, þá má kannski búast við því að fólk leiti fyrr en síðar þeirra kosta að flytja. Hæstv. forseti. Ég tel algerlega órökstutt það sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði hér. Og þótt hún vísi þar til orða hæstv. félmrh. þá eru forsendurnar fyrir því að félagslegar íbúðir hafa ekki selst svo margar, að ekki er hægt að draga þá ályktun að það sé vegna óráðsíu.

Hæstv. forseti. Ég mótmæli því að ég sé hér með einhvern áróður gegn byggðum úti á landi. Að mínum dómi á fólk að búa þar sem það vill búa eða getur búið ef það kærir sig um. En spurningin snýst auðvitað um það hvernig við Íslendingar ráðstöfum þeim peningum sem við höfum til umráða. Og ég fullyrði það enn og aftur og ég gæti nefnt ákveðin dæmi um sveitarstjórnir sem hafa gengið á fund stjórnar Húsnæðisstofnunar eins og grenjandi ljón og heimtað að fá peninga til húsnæðisbygginga sem ekki hefur verið þörf fyrir. Ég ætla ekki að upplýsa ... 

Það er greinilegt að þingmaðurinn hefur ekki mikla hugmynd um hvað hann er að tala.

Jú, ég hef töluverða þekkingu á því. En ég vona að það sé rétt sem fram kemur hjá þingmanninum að í hans kjördæmi sé þetta allt í sóma.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið hjá ræðumönnum sem talað hafa á undan mér við þessa umræðu, er e.t.v. ekki ástæða til að setja á langar ræður við 1. umr. um frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir. Það mun ganga til efh.- og viðskn. til nánari meðferðar og skoðunar á þeim einstöku atriðum sem í því felast. Eigi að síður vildi ég leggja örfá orð inn í þessa umræðu um þau meginmarkmið sem þetta frv. felur í sér. En auðvitað er þetta frv. nátengt frv. til fjárlaga sem verður hér til umræðu síðar í dag, eða framhald þeirrar umræðu. Það er lykilatriði í þessu frv. að það gerir ráð fyrir minnkandi lánsfjárþörf ríkisins. Ég vil leggja mikla áherslu á þetta markmið og að það gangi eftir. En auðvitað er þetta markmið og það er afar áríðandi að málum verði stýrt á þann veg að lánsfjárþörf ríkisins minnki á næsta ári. Það er forsenda fyrir því að vextir geti lækkað og að það verði rúm á fjármagnsmarkaði fyrir atvinnulífið í landinu, til atvinnuuppbyggingar. Og það er ein mesta kjarabót fyrir almenning í landinu miðað við þá skuldsetningu sem er hjá heimilunum. Ég tek undir það markmið að vextir geti lækkað. Þýðing þess fyrir heimilin og fyrir atvinnulífið í landinu er afar mikil svo ekki sé meira sagt. Hv. 9. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson, kom inn á þetta atriði í ræðu sinni í upphafi þessarar umræðu. Ég get tekið undir flest af því sem hann sagði. Ég fagna því að sjálfsögðu að mér heyrðist að það væri góður skilningur hjá ræðumanni fyrir þessum markmiðum. En það var eigi að síður svolítill efatónn í ræðu hans um að þessi markmið mundu nást og hæstv. fjmrh. væri e.t.v. í verri félagsskap nú en hann var á síðasta kjörtímabili, hefði minna skjól heldur en af hans breiðu herðum síðast. Ég vil láta það koma fram og tala þar fyrir munn þingflokks okkar, að það er staðfastur ásetningur okkar að stýra málum á þann veg að lánsfjárþörf ríkissjóðs fari hlutfallslega minnkandi og að það markmið sé raunhæft. Í ljósi þess var sú stefnumarkandi ákvörðun tekin á síðasta vori að ná halla ríkissjóðs niður í áföngum á tveimur árum. Það hefði auðvitað mátt hugsa sér að reiða það hátt til höggs að reyna að ná þessum halla niður á einu ári, en það er betra að ná þessu markmiði í áföngum heldur en að það náist ekki því að það rýrir traust á efnahagsstefnunni. Þess vegna vil ég segja það að við framsóknarmenn viljum gera það sem í okkar valdi stendur til að raða málum í forgangsröð á þann veg að markmiðið varðandi minnkandi lánsfjárþörf ríkissjóðs náist. Það er nú svo að íslenskur lánsfjármarkaður er lítill og viðkvæmur fyrir sveiflum þannig að hallarekstur ríkissjóðs hefur bein áhrif á vaxtastigið í landinu. Eins og svo margoft hefur verið rakið er þjóðhagslegur sparnaður íslensku þjóðarinnar minni heldur en gerist og gengur í okkar helstu viðskiptalöndum. Það er vissulega áhyggjuefni að sparnaðarmarkmið skuli ekki hafa staðist. Það veldur einnig erfiðleikum í þessu efni að það hefur farið saman verulegur hallarekstur ríkissjóðs og vaxandi hallarekstur sveitarfélaga þannig að hallatölur sveitarfélaganna eru orðnar umtalsverð stærð inn á íslenskan lánsfjármarkað. Það er mjög áríðandi að snúa þessari þróun við til þess að auka trú á íslensku efnahagslífi þannig að vextir fari lækkandi til hagsbóta bæði fyrir heimilin í landinu og atvinnulífið í landinu. Þar fara hagsmunir einstaklinga og fyrirtækja saman. Það er ekki létt verk að standa að þessu og það hefur reynst nauðsynlegt að grípa til aðgerða sem ekki eru vinsælar í þjóðfélaginu. En þetta er nauðsynjaverk og grundvöllur fyrir því sem koma skal. Því miður hefur það verið þannig að opnunin á íslenskum fjármagnsmarkaði og tenging við erlenda markaði hefur ekki laðað að sér fjárfestingu og það er halli á fjármagnsviðskiptum við útlönd. Það er nauðsyn að breyta þessu og frv. er þáttur í því og þess vegna er það svo nauðsynlegt að markmið þess standist. Ég vil aðeins leggja eitt orð inn í þá umræðu sem hefur verið hér um Byggingarsjóðs verkamanna. Í athugasemdum við 4. gr. segir að lagt sé til að honum verði heimiluð lántaka að fjárhæð 5,6 milljarðar á árinu 1996 en lántökur sjóðsins voru áætlaðar samtals 6,6 milljarðar á árinu 1995 og ráðgert sé að veita lán til 230 nýrra íbúða og 850 endursöluíbúða. Þetta er að vissu leyti stefnubreyting, ég viðurkenni það. En ég tel að það sé rétt að leggja áherslu á það að lána til kaupa á íbúðum fremur en að leggja ofuráherslu á nýbyggingar eins og hefur vissulega verið gert á undanförnum árum. Ég er ekki að lasta það í sjálfu sér en ég held að það þurfi að spyrna við í þessum efnum og ræða um framtíð þessarar starfsemi og hvaða áherslur koma notendum best. Það er vissulega þannig að félagslega íbúðakerfið úti á landi hefur lent í ógöngum og þar, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Vesturl., hafa auðvitað miklu fleiri þættir í efnahagslífinu áhrif á heldur en þeir að sveitarstjórnarmenn úti á landi hafi verið of ákafir að byggja. Það hefur því miður verið þannig að fólki hefur fækkað úti á landsbyggðinni og íbúðir hafa staðið auðar af þeim sökum. Ég viðurkenni það að hér er um vissa stefnubreytingu að ræða, að leggja áherslu á kaup á íbúðum, en ég tel að það sé rétt áhersla meðan mál sjóðsins eru athuguð. En ég veit að hæstv. félmrh. hefur vilja á því að skoða þessi mál sérstaklega og vinnur að því. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta mál að sinni. Erindi mitt hér upp var eingöngu að undirstrika það markmið frv. að draga úr lánsþörf ríkissjóðs og þann ásetning okkar framsóknarmanna að stuðla að því að þau markmið standist.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þessa 1. umr., sem eðli máls samkvæmt fjallaði fyrst og fremst um þá stefnu sem kemur fram í lánsfjárlögum og reyndar þá í fjárlagafrv. einnig. Hv. nefnd sem fær málið til meðferðar mun að sjálfsögðu fjalla ítarlegar um einstaka þætti og ég bið hv. þm. að virða mér það til vorkunnar að ég mun ekki svara ítarlega einstökum fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint, enda er nægur tími til þess að glöggva sig betur á efni frv. í hv. efh.- og viðskn. Það eru þó örfá atriði sem ég vildi nefna. Í fyrsta lagi hefur nokkuð verið rætt um skuldir heimilanna. Það er út af fyrir sig rétt að skuldir heimilanna munu vaxa á yfirstandandi ári og því næsta, en spáin er hins vegar sú að vöxturinn verði minni heldur en hann hefur verið. Þegar þessi tala er skoðuð verða menn einnig að hafa í huga bæði kaupmátt ráðstöfunartekna, en þó einkum og sér í lagi einkaneysluna og hvernig hún hefur þróast. Það kemur nefnilega í ljós þegar litið er á tölur sem Þjóðhagsstofnun hefur gefið út, bæði fyrir þetta ár og næsta ár, að einkaneyslan hefur vaxið talsvert mikið, sem þýðir að heimilin eru að eyða mun meiru heldur en áður hafði gerst. Bæði er það að kaupmátturinn hefur vaxið, en eyðslan er umfram það. Þegar litið er á þessar tölur verður maður sem sagt að gæta þess að horfa á þær í samhengi. Þegar litið er síðan á hinn kerfisbundna sparnað, þá mega menn ekki heldur gleyma því að hann á að verulegu leyti rót að rekja til lífeyrissjóðakerfisins og eigendur þess fjármagns eru að sjálfsögðu heimilin í landinu. Það er ekki fært upp í bókhaldi heimilanna sem eign. Þetta eru útgjöld, iðgjöld til lífeyrissjóðanna. Þar fer hins vegar mikil ávöxtun fram og oft eru það heimilin sjálf sem taka lán hjá lífeyrissjóðum og öðrum sem taka aftur lán hjá lífeyrissjóðunum, eins og t.d. Húsnæðisstofnun ríkisins, og sú ávöxtun eykur enn eignir heimilanna hjá lífeyrissjóðunum. Þegar talað er um eyðslu, skuldir og sparnað verða menn því að líta á allar tölurnar í senn og sem betur fer hefur það gerst hér á landi að sparnaður í lífeyrissjóðum er talsverður og meiri en gengur og gerist í sambærilegum kerfum annars staðar. Því er fyrir að þakka að við höfum byggt upp lífeyrissjóði annars staðar en hjá hinu opinbera með þeim hætti að það eru ekki gegnumstreymissjóðir heldur sjóðir sem byggjast upp og standa síðan undir verulegum hluta fjárfestingarinnar og jafnvel einkaneyslu og annarri neyslu, svo að ekki sé minnst á samneysluna sjálfa og halla sem er á hjá opinberum aðilum. Þetta þurfa menn að hafa í huga. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi síðan um húsnæðiskerfið, einkum um húsbréfakerfið, og varpaði til mín tveimur spurningum. Önnur var sú, ef ég man rétt, hvort ég teldi það takast að koma húsnæðisbréfum, sem eru bréf sem Byggingarsjóður ríkisins, Húsnæðisstofnun, selur á markaði, hvort það tækist að koma þeim á markað, en eins og fram kemur í texta þessa frv. og fleiri frumvarpa og er alkunna, þá hefur ríkissjóður tekið lán og endurlánað Húsnæðisstofnun að undanförnu. Þessu get ég ekki svarað öðruvísi en svo að það er ætlun okkar að reyna þetta og við teljum góðar líkur á því að það takist, en við munum að sjálfsögðu taka enga þá ákvörðun sem á að standa til eilífðarnóns. Þetta er dálítið sem við verðum að fá að leika af fingrum fram. Ég á heldur von á því að þetta takist og þá dregur auðvitað úr lánum ríkissjóðs en aukast að sama skapi lán til annarra aðila á vegum ríkisins. Hin spurningin var um ávöxtunarkröfu húsbréfanna ef lánstíminn væri lengdur í 40 ár eða meðallánstími þá væntanlega í 20 ár því að það verður að taka tillit til þess að það er útdráttarkerfi á þessum bréfum. Samkvæmt lögmálinu ætti ávöxtunarkrafan að breytast eitthvað, en mér er kunnugt um að það liggur fyrir álit frá, ef ég man rétt, einum af sérfræðingum Seðlabankans, sem hefur bent á að það þurfi ekki nauðsynlega að gerast, og í raun og veru getur enginn svarað þessari spurningu nema markaðurinn sjálfur. Þess vegna held ég að bæði ég og hv. þm. verðum bara að bíða og sjá hvernig markaðurinn tekur þessum nýju bréfum. Þau eru nokkuð sérstaks eðlis einmitt vegna útdráttarfyrrkomulagsins. Sumir hafa haldið því fram að þau séu lakari kostur á ýmsan hátt heldur en bréf sem eru til 15, 20, 25 ára eins og sum önnur bréf sem t.d. lífeyrissjóðir geta fjárfest í og aðrir þeir sem vilja fjárfesta til lengri tíma. Öðruvísi get ég ekki svarað þessari spurningu. Ég hygg að það sé sama hvert hv. þm. leitar, hann fengi ekki öðruvísi eða betri svör við þeim. Ég hygg að á bak við þessa spurningu hafi legið sú meginspurning hvort ekki væri einhver ágreiningur á milli stjórnarflokkanna í þessum efnum. Ég verð að hryggja eftir atvikum eða gleðja hv. þm. með því að svo er ekki. Menn eru sammála því að gera þessi bréf fjölbreyttari og ég tek það fram að það er verið að stytta þau líka. Það er bæði verið að stytta þau og lengja. Ég vil bæta því við að það er um það gott samkomulag á milli fjmrn. og félmrn. að kanna það á næstunni hvort ekki sé hugsanlegt að koma þessum bréfum úr ríkisábyrgð og þá væntanlega með þeim hætti að ríkið og lánastofnanir, jafnvel Húsnæðisstofnun að auki, komi sér saman um einhvers konar ábyrgð, jafnvel húsbanka --- ég ætla ekkert að lýsa því frekar því málið er auðvitað lítið sem ekkert rætt --- þannig að ekki verði um hreina ríkisábyrgð að ræða. Þetta kerfi var þannig hugsað í upphafi, þegar fyrstu tillögur komu fram, ef ég man rétt, þá var það Kjartan Jóhannsson, þingmaður Alþfl., sem var einn aðalhöfundur þessarar hugmyndar, sem reyndar er ekki ný af nálinni því þetta kerfi þekkist í nálægum löndum. Þar hafa menn farið þá leið að stofna ,,hypotek`` eða húsbanka, koma þessu út úr ríkisumsjánni. Því það er vitað að erlendir lánardrottnar Íslands eða íslenska ríkisins líta talsvert til ábyrgða og ekki síst ef ábyrgðir eru á lánum sem veð er fyrir í húseignum þá þykja það ekki með allra tryggustu lánum víða annars staðar. Reyndar er það svo hér að þetta eru sjálfsagt allra tryggustu veð sem til eru. En vegna reynslu sem til hefur orðið bæði í Bandaríkjunum og reyndar víðar þá horfa fyrirtæki eins og Moody's og Standard & Poor, sem gefa einkunnir fyrir lánshæfni ríkja, fyrirtækja, á slíkar ábyrgðir þegar verið er að meta lánshæfni. Þess vegna teldi ég það æskilegt að við losuðum okkur frá þessari ríkisábyrgð á nýjum útgefnum bréfum og þá þarf auðvitað að tryggja að það leggist til hliðar fjármagn sem gæti staðið undir þeim öryggiskröfum sem slíkt kerfi þarf á að halda. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir ræddi síðan um fjárfestingar hér á landi og um útflutning og innflutning á fjármagni. Því miður get ég ekki á þessari stundu gefið upplýsingar um það hvernig þróun hefur verið á þessu ári um útflutning á fjarmagni vegna fjárfestinga íslenskra aðila erlendis. Þó hygg ég að nokkuð hafi dregið úr henni miðað við sl. ár. Það var gert ráð fyrir því að íslenskir fjárfestar, til að mynda lífeyrissjóðir, mundu vilja breyta samsetningu eigna sinna og fara til útlanda og það er ekkert við því að segja. Eignir Íslendinga, ekki síst lífeyrissjóða, erlendis geta gert okkur heilmikið gagn, geta jafnað út áhættuna og það er auðvitað sjálfsagt fyrir íslenskan almenning sem á þessa lífeyrissjóði að gera slíkt. Ég hygg hins vegar að það hafi heldur dregið úr þessu á yfirstandandi ári, ekki síst vegna þess að vextir hafi verið í hærra lagi upp á síðkastið hér á landi og þá er ekkert óeðlilegt að fjárfestar vilji frekar fjárfesta í eignum eða bréfum hérlendis. Ég bendi hins vegar á að frelsi í fjármagnsflutningum hefur gert það að verkum að fyrirtæki sem ekki þykja mjög stór, eru náttúrlega stór á íslenskan mælikvarða, hafa fengið erlent fjármagn til landsins og nýleg dæmi tvö eru annars vegar Olís og hins vegar Stöð 2. Á okkar mælikvarða eru þetta ekki neinar smáupphæðir því hér er líklega um að ræða 3--4 milljarða kr. sem verið er að festa fé í íslenskum fyrirtækjum. Ég vil eingöngu nota tækifærið og segja: Það er lífsnauðsynlegt fyrir íslenska fjármagnsmarkaðinn og reyndar fyrir lífskjör okkar hér á landi að okkur takist að fá hlutdeild í því alþjóðlega fjármagni sem er til í heiminum. Það lýsir í raun og veru trú fólks og fjármagnseigenda og þeirra sem fara með fjármagn annarra, sem auðvitað eru bankar og verðbréfafyrirtæki annars staðar, á efnahag viðkomandi ríkja þegar sóst er eftir að fjárfesta í þeim ríkjum. Þess vegna skiptir afar miklu máli að Ísland verði eitt þeirra ríkja, eitt þeirra landa, sem alþjóðlegir fjárfestar hafa áhuga á. Og ef við fáum einn eða tvo þá er mikil von til þess að slíkir aðilar hafi áhuga á fjárfestingum víðar á íslenskum fjármagnsmarkaði. Ég held satt að segja og hef sagt það oft áður, þannig að það á ekki að vekja undrun þó að ég segi það enn einu sinni, að við ættum að vara okkur á því að múra ekki of mikið ákveðnar atvinnugreinar inni og hugsa sem svo, sem er allt of ríkt í Íslendingum: Við skulum leyfa útlendingum að koma hingað og fjárfesta í því sem að við teljum að sé heldur hæpið en halda hinu algerlega hjá okkur. Það er nefnilega þannig að þessir aðilar sem eru að fjárfesta eru engir kjánar, þetta er ekki fólk sem að gera þetta af einhverri góðsemi við okkur, það er að minnsta kosti þá liðin tíð ef fólk gerir það, þeir koma hingað til að ávaxta sitt fé. Og ef þeir gera það ekki með áhættufjármunum eins og ég er hér að lýsa, með því að fjárfesta hér, þá eru þeir að sjálfsögðu tilbúnir til að lána okkur fjármuni. En slíka fjármuni þarf ávallt að greiða til baka hvort sem fyrirtækjum hér á landi gengur vel eða illa. Þetta segi ég hérna vegna þess að ég tel að frelsi á fjármagnsmarkaði hér og opnum út á við sé mjög mikilvægt tæki til þess að leggja grunn að fjárfestingum erlendra aðila hérlendis sem aftur á að geta skapað störf, bætt efnahagslífið og lífskjörin í landinu. Því miður get ég ekki nákvæmlega sagt um Þróunarsjóðinn hvernig hann kemur til með að starfa á næstunni. Ég vil eingöngu rifja upp það sem ég hygg að allir viti. Annars vegar það að Þróunarsjóðurinn tók yfir skuldbindingar, gamlar skuldbindingar, sem að ríkið átti að greiða erlendis. Ef ég man rétt var það í kringum einn milljarður. Síðan var hugmyndin að Þróunarsjóðurinn tæki lán og notaði þá fjármuni á næstunni bæði sem framlög, eins og kemur fram í texta frv., til einstakra fyrirtækja, en einnig til þess að greiða niður eldri lán. Ég minni á að Þróunarsjóðurinn hefur tekjustofn og þegar litið er kannski til 15, 20 næstu ára þá eiga fjármál sjóðsins og eigið fé hans að vera í jafnvægi. En þar sem ég veit að þetta er ekki fullnægjandi svar um sjóðinn þá bið ég hv. þm. um að afla sér frekari upplýsinga í nefndinni, enda, ef ég man rétt, á hv. þm. sæti í efh.- og viðskn. Að svo mæltu, virðulegi forseti, vonast ég til að ég hafi svarað einhverjum af þeim spurningum sem að til mín hefur verið beint, en vænti þess að umræður megi halda áfram í nefndinni þegar hv. Alþingi hefur þóknast að senda þetta mál til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjáraukalaga ársins 1995. Frv. hefur verið lagt fram á þskj. 44 og er 44. mál þingsins. Fyrst vil ég láta þess getið að verið er að athuga betur nokkur mál sem kann að reynast nauðsynlegt að leggja fyrir þingið og fjárln. á síðari stigum. Þau mál snúa flest að ráðstöfunum til að leysa rekstrarvanda nokkurra stofnana. Ég vil þó sérstaklega nefna eitt atriði sem leiðir af nýgerðum búvörusamningi milli ríkisstjórnarinnar og Bændasamtakanna vegna stuðnings við sauðfjárframleiðendur. Í þeim samningi er gert ráð fyrir 250 millj. framlagi úr ríkissjóði til að taka á þeim birgðavanda, á þremur árum reyndar, sem myndast hefur á undanförnum árum í kjölfar minnkandi markaðar fyrir kindakjöt innan lands. Nú er talið að birgðir innan greiðslumarks, þá er ekki verið að tala um umsýslukjötið svokallaða, geti orðið um 2.000 tonn í lok þessa verðlagsárs, jafnvel hefur verið talað um ívið hærri tölu, án sérstakra aðgerða. Samningurinn miðast við að varið verði 150 millj. kr. til þessa verkefni í ár og mun ég flytja brtt. við þetta frv. ef Alþingi fellst á nýja búvörusamninginn, en það mun sjást þegar móttökur búvörulagafrv., sem lagt verður fram í dag, sjást, sem vonandi verða sem allra fyrst, því það liggur mjög mikið á því að fá afgreiðslu þessa máls því bændur bíða auðvitað eftir því að sjá hver úrslit þingsins verða, en Bændasamtökin samþykktu þennan búvörusamning um síðustu helgi eins og öllum er kunnugt. Það er fyrirhugað að verja þessum 150 millj. kr. að hluta til til markaðsaðgerða innan lands með sölu á dilkakjöti og að hluta til til markaðsstuðnings við útflutning, hvort tveggja til að ná niður birgðum. Á þessu stigi er ekki fullljóst hvernig þessari upphæð verður skipt, en um það verður að sjálfsögðu náið samráð á milli ríkisstjórnarinnar og Bændasamtakanna. Í grg. með frv. eru veittar skýringar á þeim útgjaldatilefnum sem leitað er heimilda fyrir. Ég tel ekki ástæðu til að ræða um einstök atriði eða tildrög mála að þessu sinni heldur mun ég fjalla um meginatriðin í endurskoðaðri áætlun um ríkisfjármálin eins og þau koma fram í frv. Í þjóðhagsáætlun sem lögð var til grundvallar fjárlögum ársins 1995 var gert ráð fyrir bata á flestum sviðum efnahagslífsins eftir langvinna efnahagslægð. Í samræmi við þær spár var gert ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfnartekna heimilanna mundi aukast og atvinnuleysi mundi lækka frá árinu 1994. Talið var að efnahagsbatinn myndi vega upp áhrif ýmissa skattalækkana og styrkja tekjuhlið ríkissjóðs. Við setningu fjárlaganna var tekjuaukinn nýttur að hluta til þess að draga úr halla á ríkissjóði og að hluta til aðgerða í atvinnumálum með sérstöku framkvæmdaátaki í vegagerð. Á þeim tíma ríkti hins vegar nokkur óvissa um áhrif kjarasamninga á ríkisfjármálin þar sem flestir kjarasamningar voru lausir í byrjun ársins 1995. Í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir að niðurstaða samninganna yrði í takt við áætlaðan hagvöxt og að samningarnir mundu þannig samrýmast áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum og stefnumiðum ríkisstjórnarinnar um minni halla á ríkissjóði. Miðað við þessar forsendur voru fjárlög ársins 1995 afgreidd með 7,4 milljarða kr. halla. Afkoma ríkissjóðs á árinu 1995 hefur nú verið endurmetin og er talið að greiðsluhalli ríkissjóðs verði um 8,9 milljarðar kr. á árinu. Greiðsluhalli ríkissjóðs er að sjálfsögðu sá halli sem myndast samkvæmt uppsettum fjárlögum þar sem eingöngu er horft á sjóðstreymi en ekki skuldbindingar. Gangi þetta eftir verður frávikið frá fjárlögum um 1,5 milljarðar kr. eða sem svarar til um 1,4% af tekjuáætlun fjárlaga. Frávik gjalda og tekna frá fjárlögum eru nokkru meiri en ganga til beggja átta og mun ég hér á eftir geta þeirra helstu. Ég vek athygli á að yfirlit um helstu frávikin er að finna á bls. 26 í grg. með frv. Flest bendir nú til þess að efnahagsbatinn verði meiri en miðað var við í forsendum fjárlaga. Þannig var í fjárlögum reiknað með að einkaneysla gæti aukist um 2,5% frá árinu 1994 og að hagvöxtur á mælikvarða vergrar landsframleiðslu yrði um 2,1%. Nú er hins vegar talið að aukning einkaneyslu milli ára verði 4,5% og að hagvöxturinn verði 3,2%. Einnig eru horfur á að ráðstöfunartekjur á mann aukist um 5,5% í stað 2,8% í áætlun fjárlaga. Þessi auknu umsvif í efnahagsstarfseminni hafa skilað ríkissjóði viðbótartekjum af virðisaukaskatti og öðrum veltutengdum sköttum, en einnig af tekjusköttum vegna betri afkomu fyrirtækja og heimila. Þá er útlit fyrir að vaxtatekjur og arðgreiðslur verði talsvert hærri en reiknað var með í fjárlögum. Á móti verður ríkissjóður af talsverðum tekjum vegna niðurfellingar á tekjuskatti af lífeyrisgreiðslum sem ákveðin var í tengslum við gerð kjarasamninga snemma á árinu. Að samanlögðu er nú áætlað að tekjur ársins 1995 verði 114,4 milljarðar kr. eða um 2,3 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum. Ef við lítum aðeins á gjaldahliðina þá er gert ráð fyrir heldur meiri breytingum. Horfur eru á að útgjöldin verði um 123,3 milljarðar kr. eða 3,8 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum. Nærri 2 milljarðar kr. af útgjaldaaukanum skýrast af áhrifum kjarasamninga sem gerðir hafa verið á árinu. Eru þá talin með útgjöld vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um að svonefndar eingreiðslur almannatrygginga skyldu greiddar í samræmi við ákvæði kjarasamninga ASÍ og VSÍ sl. vor. Í annan stað má rekja tæplega hálfan milljarð af viðbótarútgjöldum til nýrra ákvarðana ríkisstjórnarinnar og Alþingis eftir afgreiðslu fjárlaga, svo sem varðandi rekstrarvanda sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu, aðstoð við íbúa Súðavíkur í kjölfar snjóflóða o.fl. Í þriðja lagi hafa útgjöldin aukist um 550 millj. kr. vegna sparnaðaráforma í sjúkratryggingum sem ekki hafa gengið eftir. Loks nema önnur ný útgjaldatilefni af ýmsum toga alls um 1100 millj. kr. Í því sambandi má t.d. nefna 330 millj. kr. aukningu vaxtagjalda og svipaða hækkun vegna uppgjörs á mörkuðum tekjum framkvæmdasjóða aldraðra og fatlaðra. Á móti þessu koma nokkur tilefni til lækkunar sem alls nema um 800 millj. kr., þar af eru 425 millj. kr. launagreiðslur sem féllu niður í verkfalli kennara fyrr á árinu. Í því sambandi má þó geta þess að ríkið hefur fallist á að fjölga kennslustundum tímabundið og munu þær falla til bæði nú í haust og eins fyrri part næsta árs. Nýjar fjárlagaheimildir sem leitað er eftir með frv. vegna framangreindra útgjaldatilefna nema þannig alls um 3,3 milljörðum kr. Að auki er í frv. lagt til að fjárveitingar gildandi fjárlaga verði hækkaðar sem nemur ýmsum óhöfnum heimildum í árslok 1994, en jafnframt lækkaðar sem nemur umframgjöldum á árinu 1994. Þetta er kannski dálítið flókin framsetning eins og þeir þekkja sem hafa lesið grg. þessara frv. Ég veit ekki hvort mér gefst tækifæri til þess hér síðar að fara örlítið betur í gegnum það. En nettóbreytingin, og það er hún sem skiptir máli, nemur 1,5 milljörðum kr. Nýjar heimildir ársins 1995, að viðbættum breytingum vegna greiðslustöðu í árslok 1994, verða þannig alls 4,9 milljarðar kr. í frv. Gert er ráð fyrir því að í lok ársins 1995 hafi á sama hátt myndast afgangsheimildir og umframgjöld sem leitað verði staðfestingar á með frv. til fjáraukalaga ársins 1996. Hins vegar er talið að í ár verði gengið á slíkar óhafnar heimildir ráðuneyta sem nema um hálfum milljarði kr. einkum vegna meiri nýtingar á fjárveitingum til viðhalds og stofnkostnaðar. Í greiðsluáætlun ársins 1995 er þess vegna reiknað með að greidd heildargjöld í árslok aukist um 3,8 milljarða kr. frá fjárlögum og verði alls 123,3 milljarðar kr. eins og áður er getið. Það er kannski ástæða til þess hér að staldra aðeins við og minna á að ástæðan fyrir því að menn færa skuldbindingar og inneignir yfir áramót er sú að með því vildum við ná betri tökum á ríkisrekstrinum. Það hefur sem betur fer tekist. Það er ekki sama hvatning og áður að eyða öllu því sem að hægt er að eyða rétt fyrir árslok né heldur gerist það nú að fyrirtækjum og stofnunum ríkisins sem spara sé hegnt með því að það sé tekið af fjárveitingum næsta árs. Að sama skapi gerist það hins vegar að þau fyrirtæki og þær stofnanir sem fara yfir fjárlagaheimildir geta búist við því að þær þurfi að endurgreiða þá fjármuni á næsta ári eða næstu árum. Þetta hefur haft verulega þýðingu að sjálfsögðu fyrir ríkisfjármálin og orðið til þess að auðveldara er fyrir menn að horfa til lengri tíma en eins árs í senn og er það vissulega mikill kostur. Ef litið er til hagrænnar skiptingar ríkisútgjaldanna er fyrst að nefna að nú er áætlað að rekstrarkostnaður verði um 1,3 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum. Viðbótarútgjöldin stafa að stærstum hluta af auknum launagjöldum ríkissjóðs í kjölfar nýrra kjarasamninga. Launahækkanir á árinu eru taldar leiða til um 850 millj. kr. útgjalda umfram forsendur fjárlaga. Mest munar um kjarasamninga kennara, en kostnaður af þeim er metinn á 545 millj. kr. Á móti vegur að launagreiðslur að fjárhæð 425 millj. kr. féllu niður á meðan verkfall kennara stóð yfir eins og ég hef minnst á áður. Samkvæmt þessu aukast launaútgjöld nettó um 430 millj. kr. til viðbótar við þær 800 millj. kr. sem þegar hefur verið gert ráð fyrir á launa- og verðlagsmálalið fjárlaganna. Af öðrum málum vega þyngst um 240 millj. kr. vegna rekstrarhalla hjá stofnunum heilbrrn. og um 100 millj. kr. vegna stofnana utanrrn. Neyslu- og rekstrartilfærslur eru taldar verða 48 milljarðar kr. í ár eða alls um 1,6 milljörðum hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Hefur þá verið tekið tillit til 370 millj. kr. lækkunar sem skiptist á nokkra tilfærsluliði. Af einstökum tilefnum til hækkunar munar mest um 1.300 millj. kr. aukningu bótagreiðslna í lífeyristryggingum og 280 millj. kr. í atvinnuleysistryggingum vegna kjarasamninga. Á launa- og verðlagsmálalið fjárlaga hafði þegar verið gert ráð fyrir 560 millj. kr. til að mæta þessum hækkunum og nema viðbótarútjöldin því um einum milljarði kr. Í annan stað eru horfur á að umframútgjöld sjúkratrygginga verði 550 millj. kr. vegna ýmissa sparnaðar- og aðhaldsaðgerða sem áformaðar voru í fjárlögum en gengu ekki eftir eða hafa ekki gengið eftir hingað til. Þá má nefna að 210 millj. kr. eru vegna uppgjörs á mörkuðum tekjum Framkvæmdasjóðs aldraðra sem gert er ráð fyrir að renni til að leysa úr fjárhagsvanda ýmissa sjúkrastofnana. Vextir verða um 12,6 millj kr. eða rúmlega 300 millj. kr. hærri en reiknað var með við setningu fjárlaga. Skýrist þetta einkum af aukinni skammtímalántöku erlendis. Varðandi vextina verður að segja frá því að eftir því sem stærri stokkur er tekinn til styttri tíma, þá hækka vextirnir því þá falla þeir til jafnóðum eða innan ársins. En á greiðslugrunni gerist það að lán til lengri tíma hleður upp vöxtum sem ekki eru síðan greiddir fyrr en þegar viðkomandi lán kemur til greiðslu. Á yfirstandandi ári var um það að ræða að ríkið þurfti að greiða verulega stórt lán en slíkt mun halda áfram á næstu árum, enda eru skuldir ríkisins háar eins og margoft hefur komið fram. Það ætti að vera hv. þm. umhugsunarefni þegar íslenska ríkið fer að greiða 13 milljarða í vexti. Þeir peningar verða ekki notaðir til annarra hluta og þetta er afleiðing af uppsöfnun skulda og rýrir auðvitað getu þjóðarinnar, ríkisins, ríkissjóðs til þess að standa undir ýmsum þeim kosntaði sem við erum vön að láta eftir okkur. Þess vegna hlýtur það að vera keppikefli að draga sem allra mest úr skuldunum og fyrsta skilyrðið til þess að það geti gerst er að sjálfsögðu að draga úr halla ríkissjóðs og síðan þegar honum hefur verið eytt að greiða niður skuldir. Það hefur einnig komið fram þegar minnst er á þetta atriði og kom fram fyrr í umræðum í dag að það gerist nú á næsta ári, gangi þessi áform eftir, að í fyrsta skipti í 8 eða 9 ár mun það gerast að skuldir íslenska ríkisins, bæði erlendar og innlendar, munu lækka í hlutfalli við verga landsframleiðslu. Er það auðvitað annars vegar vegna þess að gert er ráð fyrir minni skuldsetningu en áður, en einnig vegna hins að hagvöxtur er heldur meiri en hefur verið á undanförnum árum. Viðhald og stofnkostnaður verður um 600 millj. kr. umfram forsendur fjárlaga eins og nú horfir. Um það bil helmingur fjárhæðarinnar stafar af kostnaði við snjómokstur Vegagerðarinnar. Afgangurinn skýrist að mestu af því að aðstoð við fyrirtæki á Vestfjörðum var heimiluð með fjáraukalögum undir lok síðasta árs en kemur ekki til greiðslu hjá Byggðastofnun fyrr en í ár. Þá vil ég, virðulegi forseti, víkja aðeins að lánahreyfingum ríkissjóðs. Lakari rekstrarafkoma en gert hefur verið ráð fyrir í fjárlögum hefur í för með sér að lánsfjárþörf ríkissjóðs eykst um 1,5 milljarða kr. Þá er útlit fyrir að endurlán til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins verði 500 millj. kr. hærra en ætlað var þar sem heimildir sjóðsins fluttust milli ára. Hér kemur a.m.k. að hluta til skýring sem hefði verið gott að muna eftir í lokaræðu við fyrra mál sem hér er á dagskrá í dag. Önnur aukning hreinnar lánsfjárþarfar er um 7,5 milljarðar kr. og stafar nær öll af því að ríkissjóður hefur þurft að hafa milligöngu um lántökur fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins eins og kunnugt er. Þessi endurlán hafa hins vegar engin áhrif á heildarlántökur opinberra aðila. Líkt og undanfarin ár er gert ráð fyrir að með frv. verði gerðar breytingar á fjárveitingum í fjárlögum þessa árs með tilliti til greiðslustöðu fjárlagaliða í lok síðasta árs. Þessar ráðstafanir hafa ýmist verið nefndar yfirfærslur eða flutningur heimilda milli ára. Kann það orðalag að hafa leitt til nokkurs misskilnings um tilhögun þeirra sem stundum verður vart við í umfjöllun fjölmiðla og jafnvel hjá opinberum aðilum. Virðist því ekki vera vanþörf á að árétta meginatriðin í fyrirkomulagi þessara ráðstafana Alþingis. Í frv. til síðari fjáraukalaga ársins 1994 eftir að endanlegt greiðsluuppgjör hafði farið fram var leitað eftir heimildum vegna allra umframgreiðslna ráðuneyta á því ári. Í fskj. með frv. voru jafnframt kynntar tillögur um hækkanir og lækkanir á fjárveitingum yfirstandandi árs með tilliti til óhafinna fjárveitinga og umframgjaldaliða í lok liðins árs. Á því stigi voru tillögurnar einungis til kynningar og voru ekki hluti af heimildarákvæðum frv. Þar sem fjárveitingar fjárlaga ársins 1994 gilda aðeins fyrir það ár verður hins vegar að afla nýrra heimilda fyrir breytingum á fjárveitingum ársins 1995 vegna greiðslustöðu liða í lok síðasta árs. Í 2. gr. frv. sem hér liggur fyrir, frv. til fyrri fjáraukalaga ársins 1995, eru þær tillögur fluttar í einu lagi undir launa- og verðlagsmálalið fjmrn. og koma þannig til ákvörðunar á Alþingi á sama hátt og aðrar heimildir frv. Í reynd eru fjárheimildir því ekki yfirfærðar eða fluttar milli ára af hálfu framkvæmdarvaldsins, heldur ákvarðar Alþingi breytingar á gildandi fjárlögum með hliðsjón af greiðslustöðu liða í lok liðins árs og að fengnum tillögum fjmrh. Hefur þetta fyrirkomulag líkt og í mörgum öðrum löndum aukið ráðdeild í ríkisrekstrinum og stuðlað að agaðri fjármálastjórn ráðuneyta og stofnana eins og ég vék fyrr að í mínu máli. Þegar menn líta á þetta, og þetta kann að vera framandi fyrir suma hv. þingmenn, er eðlilegast að líta á bls. 46 og 47, þ.e. fskj. 1 í frv., en þar er listi yfir breytingar á framlögum 1995 vegna óhafinna heimilda og umframgjalda 1994. Ef við lítum á fyrsta dálkinn þar sem segir: Rekstur óhafið, þá er verið að leita þar viðbótarheimilda 1995. Síðan dregst frá næsti liður, rekstur umframgjöld. Það eru atriði sem við teljum að viðkomandi stofnanir og liðir eigi að bera sjálfir og síðan koma viðbæturnar í næstu tveimur dálkum, þ.e tilfærslur og viðhald, þannig að í raun og veru til þess að fá samtöluna, þá leggur maður dálkana saman, þann 1., 3. og 4 en dregur dálk nr. 2 frá. Þannig fæst samtala sem er í síðasta dálkinum. Vona ég að þetta hafi komist mjög vel til skila til þeirra mestu áhugamanna um ríkisfjármál sem hér sitja og hlýða á mál mitt að þessu sinni. Þetta mál þekkja hv. fjárlaganefndarmenn mjög vel, enda fjalla þeir um einstaka liði frv. og venjan er sú að gera ekki þessa liði að umtalsefni við 1. umr. heldur fremur í nefndinni og við síðari umræðu málsins. Heildartölur vegna þessara ráðstafana í frv. eru þannig að í fyrsta lagi er lagt til að framlög til rekstrar samkvæmt fjárlögum ársins 1995 verði aukin um 603 millj. kr. vegna afgangsheimilda liðins árs, en að rekstrarfjárveitingar skerðist á móti um 597 millj. kr. vegna umframgjalda liðins árs þannig að þessar tölur jafnast nokkuð út. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að afgangur á tilfærsluframlögum síðasta árs sem nemur 363 millj. kr. komi með sama hætti til viðbótar við gildandi fjárlög. Og í þriðja lagi nemur heimild til viðhalds og stofnkostnaðar tæpum 1.200 millj., nánar tiltekið 1.193 millj. kr. vegna óhafinna fjárveitinga ársins 1994. Þetta er auðvitað sýnt eins og ég gat um áðan á fskj. nr. 1 með frv. Virðulegi forseti. Ég vil í lok máls míns leggja til að frv. verði vísað til hv. fjárln. að lokinni 1. umr. málsins og síðan til 2. umr.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frv. til fjáraukalaga hið fyrra eins og fram kom áðan og það er auðvitað álitamál hversu mikla þýðingu það hefur að fara um það mörgum orðum. Í rauninni má segja að slík umræða jaðri við sýndarmennsku því flestallar breytingar sem hér eru lagðar til eru þegar orðnar. Við stöndum í flestum greinum frammi fyrir orðnum hlut, greiðslur hafa þegar farið fram. Það væri auðvitað út af fyrir sig kraftaverk ef svo tækist til við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni að þau fengju staðist í öllum atriðum og vitanlega þarf að leita samþykkis Alþingis fyrir breytingum á fjárlögum. Og við höfum auðvitað áður séð stærri tölur heldur en nú er hér að finna. En staðreyndin er engu að síður sú að Alþingi fær í raun engu ráðið um margar og kannski flestar þessara breytinga. Að vísu hefur það þegar lagt blessun sína yfir sumar þeirra með samþykkt laga eða lagabreytinga, t.d. í tengslum við kjarasamninga. Þar má nefna sem dæmi þá lagabreytingu sem þurfti til þess að lífeyrisiðgjöld mættu dragast frá tekjuskattsstofni. Breytingar á tekjuhliðinni eru allnokkrar sem skýrist ekki síst af bættum hag fyrirtækjanna. Þannig skila tekju- og eignarskattar fyrirtækjanna nær hálfum milljarði meira en ætlað var og er þó framlag þeirra af þessum lið óhæfilega lítill í raun í samanburði við tekju- og eignarskatta einstaklinganna sem skila þrefalt hærri upphæð en fyrirtækin í ríkissjóð og hækka um rúmlega hálfan milljarð frá áætlun fjárlaga. Þá niðurstöðu má auðvitað rekja að stærstum hluta til þeirra kjarasamninga sem gerðir voru á árinu og minnir okkur á þá staðreynd sem sjaldan er haldið á lofti þegar verið er að sækja á um kjarabætur, t.d. starfsmenn ríkisins, að launahækkanir til ríkisstarfsmanna hafa vitanlega ekki hreinan útgjaldaauka í för með sér fyrir ríkissjóð, heldur fær hann auknar skatttekjur á móti, bæði í beinum og kannski ekki síður í óbeinum sköttum. En svo sem búast mátti við hækka útgjöldin meira en tekjurnar og þar koma aftur áhrif kjarasamninganna við sögu, en einnig er skýringanna að leita í því að áform um sparnað hafa ekki gengið eftir. Minni ég þar sérstaklega á það sem kom fram í máli hæstv. ráðherra hér áðan um sparnaðar- og aðhaldsaðgerðir sem voru áformaðar í sambandi við sjúkratryggingar og fleira sem ekki gengur eftir og ætla ég út af fyrir sig ekki að harma það því að það mundi hafa komið meira við þá sem þeirra njóta en bærilegt hefði verið. Svo hefur ríkisstjórnin ákveðið ýmislegt sem ekki hafa verið til heimildir fyrir og þar er eitt og annað umhugsunarvert. Ég vil þá fyrst gera athugasemdir við 45 millj. kr. aukna fjárveitingu til æðstu stjórnar ríkisins þar sem um er að ræða framlag til mannvirkjagerðar á Bessastöðum. Þar hangir nú reyndar við sú gulrót að með þessari aukafjárveitingu á þessu ári lækki fjárþörf á næsta ári um sömu upphæð. Nú má það vera bæði satt og rétt að með þessu sé í raun verið að ná fram ákveðinni hagkvæmni við þær framkvæmdir sem þarna standa yfir. Framkvæmdir hjá hinu opinbera eru oftlega því marki brenndar að þær miðast við óraunhæfar áætlanir og eru unnar á allt of löngum tíma og sú virðist því miður raunin með framkvæmdirnar á Bessastöðum. En e.t.v. er rétt að geyma umræður um þetta mál þangað til borist hefur yfirlit um það en kallað hefur verið eftir því í fjárln. Það verður að segjast hér og nú að kostnaðurinn við þessar framkvæmdir er með ólíkindum að mínu mati og sama má raunar segja um endurbætur á ráðherrabústaðnum í Tjarnargötu sem fram kemur í næsta lið. Samkvæmt upplýsingum sem hafa verið lagðar fram í fjárln. nemur heildarkostnaður við þær framkvæmdir, þ.e. endurbætur á lóð, endurbætur á húsinu utan sem innan svo og endurnýjun húsbúnaðar, rúmlega 84 millj. kr. eða nákvæmlega 84 millj. 140 þús. og 207 kr. Þar hafa allir þættir farið verulega fram úr áætlun nema lóðaframkvæmdirnar sem reyndust verulega ofmetnar. Þessar endurbætur stóðu yfir í hálft annað ár og er út af fyrir sig ekki svo slæmt því að því miður hafa þær oft tekið allt of mikinn tíma. Hvort sem um er að ræða nýframkvæmdir á vegum ríkisins eða endurbætur er það því miður svo að þær taka yfirleitt allt of langan tíma með tilheyrandi óhagkvæmni. Ég hef að vísu ekki forsendur til þess að meta þessar framkvæmdir og þann kostnað sem þær hafa haft í för með sér en mér finnst hann hár mjög hár. Hvorar tveggja þessara framkvæmda, bæði á Bessastöðum og við ráðherrabústaðinn, vekja upp spurningar um hvort hér sé nægilegt aðhald og hagsýni viðhöfð svo sem menn vilja hafa í fyrirrúmi við framkvæmdir almennt á vegum ríkisins. Ýmsir athyglisverðir liðir eru skrifaðir á menntmrn. í þessu frv. og vil ég þar t.d. gera Lánasjóð ísl. námsmanna að umtalsefni. Hér er lagt til að framlag til sjóðsins verði lækkað um 30 millj. kr. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni þegar útgjöld ríkisins verða minni en ætlað var en fögnuðurinn verður nú kannski minni þegar skyggnst er á bak við tillöguna því að hætt er við að hún sýni í raun of mikið aðhald eða of strangar reglur sem þýða að það hefur verulega þrengt að námsmönnum og komið illa við marga, t.d. einstæðar mæður og námsmenn utan af landi og líka komið illa við marga sem stunda nám erlendis. Mér hefur ekki gefist ráðrúm til að afla mér ítarlegra gagna en það mun ég gera í tengslum við fjárlagavinnuna þessar vikurnar. Ég hef hins vegar fengið á mitt borð dæmi um lánþega við nám í Bandaríkjunum og þar er rakinn sá kostnaður sem er samfara náminu og hvað þessum námsmanni, sem er reyndar kona og hefur einnig fyrir barni að sjá, er ætlað til framfæris umfram allra ýtrustu nauðþurftir eins og húsaleigu, rafmagn og hita, þ.e. þegar búið er að taka tillit til þess sem beinlínis fer til skólakostnaðarins. Ég tel að þetta dæmi og mörg önnur sýni að núverandi úthlutunarreglur Lánasjóðs ísl. námsmanna styðjist við eitthvað annað en raunveruleikann. Ég tel algerlega óhjákvæmilegt að þær verði teknar til gaumgæfilegrar athugunar og væri ágætt að fá það upplýst hvort sem það yrði núna eða við nánari umfjöllun hvort verið er að endurskoða þessar reglur og hverjir koma að því og hvað þar sé þá haft til hliðsjónar. Þá vil ég gjarnan spyrja nánar út í liðinn Ýmis fræðistörf, þar sem m.a. er tekið svo til orða í skýringum á bls. 35 að þar er leitað eftir 12 millj. kr. aukafjárveitingu og það eru tvö tilefni. Það var vegna fransk-íslenskrar orðabókar þar sem þurfti að ganga til samninga við nýjan útgefanda og það kom til gjaldþrots og fleira í því efni og erfitt að sjá við því. En hér stendur, með leyfi forseta: ,,Í annan stað er stefnt að því að grynnka á halla sem myndast hefur á útgáfu Iðnsögu Íslands undanfarin ár til þess að gera menntamálaráðuneytinu betur kleift að stýra útgjöldunum eftirleiðis í samræmi við heimildir fjárlaga enda hafa orðið ritstjórnarskipti í verkinu.`` Af þessu tilefni spyr ég: Hvenær hófst ritun Iðnsögu Íslands, hverjir hafa unnið það verk, hvernig er það launað og hver hefur kostnaðurinn verið og hvenær er áætlað að því ljúki? Kannski má spyrja í þessu sambandi hvort fleiri atvinnugreinar eru með þessum hætti teknar til umfjöllunar í ráðuneytunum og njóta greiðslna til þess að um þær greinar verði skrifuð saga. Ef hæstv. fjmrh. hefur ekki þessar upplýsingar á takteinum er velkomið að leggja þær fram á sérstöku þskj. og ræða síðar. Hjá utanrrn. væri fróðlegt að fá að vita hvaða kostnað ráðuneytið hafði upp á 2,3 millj. kr. vegna heræfingarinnar Norður-Víkingur, sem fram fór fyrr á árinu, en það virðist hafa komið þeim ráðuneytismönnum jafnmikið á óvart og öðrum því að þeir höfðu ekki gert ráð fyrir þeim útgjöldum við afgreiðslu fjárlaga. Þá vekur vitanlega athygli hvernig útgjöld vegna utanríkisþjónustunnar þenjast út og sparnaðaráform verða að engu og virðist eiga að láta gott heita. Þannig er einfaldlega sagt í skýringum á bls. 36 að farið er fram á aukna fjárheimild upp á 69,3 millj. kr. Það eru uppsöfnuð umframgjöld fastanefnda og sendiráða sem eru sögð nema um 50 millj. kr. en þau skýrast eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Þau skýrast að mestu af því að sparnaðaráform í fjárlögum undanfarinna ára hafa ekki gengið eftir.`` Og í niðurlaginu er síðan sagt: ,,Með viðbótarframlaginu yrði allur halli þessara stofnana jafnaður og þar með gert ráð fyrir að starfsumfang þeirra á komandi árum haldist í hendur við þær fjárveitingar sem markaðar verða í fjárlögum.`` En mér virðist nú að þessum lestri ljóst að menn hafi gefist upp á tilraunum til sparnaðar í rekstri sendiráða og má reyndar búast við einhverju skrautlegu á næstu árum, t.d. þegar hafin verður bygging sendiráðs í Berlín þar sem að menn eru nú þegar búnir að eyða 86 millj. kr. í lóðakaup. Ég endurtek 86 millj. kr. eða reyndar heldur hærri upphæð en sem nemur kostnaði við endurnýjun ráðherrabústaðarins sem ég gerði að umtalsefni hér áðan. Það skal upplýst að lóðin sú er keypt í félagi við hin Norðurlöndin svo að dýr mundi Hafliði allur eða lóðin öll. Nú eru menn farnir að spá og skipuleggja og hanna og til þessa fara væntanlega um 24 millj. kr. á næsta ári samkvæmt hugmyndum manna og þá er nú eftir að byggja og flytja og mér segir svo hugur að við eigum eftir að heyra háar tölur úr því dæmi ef þessi leið verður farin til enda án fyrirstöðu. Ég segi þetta til varnaðar og mér finnst ástæða til þess að fylgjast vel með þessu og athuga hvort hér er eðlilega að málum staðið. Ég sé ekki ástæðu til að gera athugasemdir við eða spyrja um neitt sérstakt í kaflanum um félmrn. Liðir þess eru skýrðir ef að frá er talinn liðurinn Félagsmál, ýmis starfsemi, þar sem verið er að fara fram á 3 millj. kr. viðbótarframlag og það er vegna aðgerða til að draga úr launamun karla og kvenna. Ég hef þegar lagt fram fyrirspurn á sérstöku þskj. og reikna með að fá svar við því innan tíðar hvað á að gera við þá risaupphæð til þess að jafna launamun karla og kvenna. Sama má í sjálfu sér segja um heilbr.- og trmrn. og önnur sem fylgja í kjölfarið. Ég hef engar sérstakar spurningar fram að færa í sambandi við þau en ítreka aðeins það sem ég sagði í upphafi að í flestum tilvikum er verið að leita eftir samþykki Alþingis við fjárveitingar sem hafa þegar farið fram og þess vegna er í rauninni um formsatriði að ræða.

Hæstv. forseti. Við höldum nú áfram umræðunni um fjárlög ársins 1996 og þó að hæstv. fjmrh. hafi setið fyrir svörum í allan dag að þá er ástæða til að bjóða hann velkominn heim af fundi Alþjóðabankans. Ég vona að hann hafi þar tekið þátt í eða orðið vitni að umræðunni um aukin fjárframlög til kvenna og til atvinnumála kvenna í heiminum því að á kvennaráðstefnunni í Kína fyrir rúmum mánuði hafði forseti Alþjóðabankans uppi fögur orð um það að veita auknu fjármagni til kvenna og ég vona að það hafi komið til umræðu á þessum fundi og vonandi að hæstv. fjmrh. geti upplýst okkur um þær umræður og hvað er fram undan í þeim efnum og ekki síst ef að við gætum nú einhvers notið hér á landi. Hæstv. forseti. Með því frv. sem hér er komið fram er hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, að leggja fram sitt fimmta fjárlagafrv. Í upphafi umræðunnar og upphafi frv. er því lýst yfir að eitt meginmarkmið ríkisstjórnarinnar sé að ná hallanum á ríkissjóði niður á tveimur árum. Mér varð hugsað til þess þegar ég sá þessa setningu að nú hlýtur að koma fram tillaga um það að hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, fái bjartsýnisverðlaun Bröstes því að hann setti fram nákvæmlega sömu skoðun og sömu ósk og áætlun fyrir fjórum árum við upphaf hinnar nýju viðreisnarstjórnar eða Viðeyjarundursins. Þá fór það þannig að á þeim fjórum árum sem að sú stjórn sat við völd náði hallinn á ríkissjóði tæpum 40 milljörðum kr. Það áform að ná ríkissjóðshallanum niður á tveimur árum snerist upp í andhverfu sína og hallinn jókst með hverju árinu sem leið þar til á síðasta ári þess kjörtímabils að heldur fór að draga úr. Hér er svo ótrúleg bjartsýni á ferðinni að ég veit ekki hvað hæstv. fjmrh. sér út um sína glugga. Það er alla vega heiður himinn. En ég held að það sé ekki ástæða til svo mikillar bjartsýni. Ég vona svo sannarlega að það takist að ná niður hallanum á ríkissjóði en ég held að þessi tveggja ára áætlun sé helst til mikil bjartsýni og ég veit svo sem ekki hverjum er greiði gerður. Auðvitað á ríkisstjórnin að setja sér markmið og reyna að beita ströngu aðhaldi í sínum rekstri, en ég held og hygg að þetta sé einum um of. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvað bendir til þess sérstaklega að þetta takist nú þrátt fyrir að við erum að horfa upp á ákveðinn efnahagsbata? Trúir hann því virkilega að það takist að ná ríkissjóðshallanum niður á tveimur árum miðað við þróun undanfarinna ára því að þá hafi hallað undan fæti og tekjusamdráttur ríkisins orðið mikill og meiri en menn höfðu vænst og atvinnuleysi fór vaxandi með hverju árinu hefur ekki birt það mikið til í efnahagslífinu og staða ríkissjóðs er ekki með þeim hætti að miklar líkur séu á að þetta takmark náist þó að eitthvað kunni að stefna í þá átt? Í fjárlagafrv. eru býsna athyglisverðar vangaveltur um stefnumörkun í ríkisfjármálum og hugmyndir um að sýna fjárlög til lengri tíma, að horfa ekki bara svona eitt ár í senn eins og hér hefur verið gert, ég hygg frá því að Alþingi Íslendinga fékk fjárlagavaldið. En það er auðvitað mjög þarft að menn geri sér grein fyrir því hvað er fram undan, hvaða reikningar falla á ríkissjóð á komandi árum, hvað sú þjóðfélagsþróun sem er fyrirsjáanleg í útgjöldum og kostnaði ríkisins boðar. Því vil ég fagna því að þessi umræða er hafin í fjárlagafrv. og hún gefur auðvitað kost á því að ræða um markmið og leiðir í efnahagsmálum. Hér eru m.a. athyglisverðar vangaveltur um það sem þeir kalla kynslóðareikninga sem er auðvitað það að menn gera sér grein fyrir því að eyðsla samtímans kemur niður á framtíðinni og það kemur að því að það þarf að borga alla þessa reikninga. Því er ekki að leyna að það eru ýmsar tifandi tímasprengjur í okkar kerfi. Ég nefni þar t.d. lífeyrismálin sem eiga eftir að verða gífurleg byrði á ríkissjóði og í rauninni veit enginn hvernig á að leysa í framtíðinni. Dettur mér þá í hug þegar ýmsir fræðimenn og hagfræðingar Alþýðusambandsins eru að tíunda hin miklu lífeyrisréttindi alþingismanna að mér segir svo hugur um að þegar ég kemst á elliár ásamt ýmsum fleiri þingmönnum sem hér eru verði kannski ekki orðið mikið eftir í þessum sjóðum eða ég hygg að það verði búið að breyta þessu kerfi öllu saman þegar þar að kemur. En það er auðvitað framtíðarmúsik að velta því fyrir sér hvernig þau mál muni öll fara. Annað slíkt dæmi og kannski langsamlega stærsta spurning sem við stöndum frammi fyrir í efnahagslífi okkar, ekki bara á næstu árum heldur akkúrat hér og nú er hvernig við eigum að reka velferðarkerfi okkar sem lítur þannig út og allar líkur benda til að öldruðum muni fjölga jafnt og þétt. Það þýðir að þeir sem eru fullvinnandi og borga sína skatta þurfa að standa undir allri þeirri þjónustu sem við eigum auðvitað að veita öldruðum, sjúkum og öryrkjum og hvernig ætlum við að gera þetta? Hvernig ætlum við að reka þetta kerfi? Hvaða þjónusta er nauðsynleg? Hvað er eðlilegt að einstaklingarnir borgi sjálfir? Hvað ræður þetta litla samfélag okkar við? Og þá auðvitað sú spurning: Er hægt að reka þetta kerfi á skynsamlegri hátt? Ég ætla að koma aðeins betur að því á eftir. Á síðasta ári gerði ég að umræðuefni við fjárlögin og þetta fjárlagadæmi allt saman þær forsendur sem Þjóðhagsstofnun gefur sér varðandi áætlanir fyrir næsta ár. Mér sýnist að við séum í sömu sporum og þá að menn séu að gefa sér að það verði veiðar í Smugunni og síldveiðar verði svo og svo miklar, loðnuveiðar allverulegar og þorskveiðar svona með svipuðum hætti og verið hefur og allt er þetta auðvitað með ákveðnu spurningarmerki um það hvort það gengur eftir. Það þarf ekki mikið út af að bregða til þess að þessar forsendur bresti. Hins vegar eru ákveðin batamerki og ýmislegt jákvætt að gerast eins og sá vöxtur sem hefur verið í ferðaþjónustu og vöxtur sem heldur áfram. Iðnaðurinn er að rétta úr kútnum og útflutningur á ýmsum sviðum að aukast. Íslensk fyrirtæki eru í sífellt auknum mæli að leita að möguleikum í öðrum löndum og er þegar farið að skila árangri. Ég held að við getum sagt sem svo að sá samdráttur sem við höfum gengið í gegnum á undanförnum árum hafi leitt til þess að menn hafa leitað nýrra leiða, menn hafa endurskipulagt rekstur fyrirtækja og menn hafa leitað nýrra leiða en betur má ef duga skal. Samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar verður atvinnuleysi mjög svipað og verið hefur, ívið minna er þeirra spá. Það má geta þess að það kom fram á fundi okkar í félmn. í gær þar sem við vorum að ræða við fulltrúa frá vinnumálaskrifstofunni að allra nýjustu tölur yfir atvinnuleysi í september virðast benda til þess að það sé heldur að draga úr því miðað við september á síðasta ári og það er auðvitað mjög ánægjulegt ef svo er. En hvort það er varanlegur bati er ekki gott að segja. Við þurfum að taka okkur verulega á í því að skapa störf í samfélaginu og að styrkja og styðja þá sem eru að leita að nýjum möguleikum og það þarf að gera miklu betur. Það er bent á það í fjárlagafrv. að á þessu ári hafi orðið til 1.600 ný störf og það er ákveðin breyting sem átt hefur sér stað að störfum er tekið að fjölga á ný eftir mikinn samdrátt. Þetta er auðvitað enn eitt batamerkið en við horfum samt upp á að mörg þúsund manns, ég hygg að það séu allt að 6.000 manns, ganga um atvinnulausir og sú staðreynd er mjög athyglisverð að atvinnulaus ungmenni í Reykjavík, fólk á aldrinum 16--24 ára, eru um 800. Það eru um 800 ungmenni, fólk á skólaaldri og fólk sem er að koma úr skólum og er að leita sér að vinnu, sem fær ekki vinnu við sitt hæfi. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál sem þarf að taka sérstaklega á. Það eru reyndar uppi hugmyndir um sérstök verkefni á því sviði en niðurstaða mín er sú eftir að hafa gluggað í fjárlagafrv. að í rauninni sé vinna ríkisstjórnarinnar hvað varðar aðgerðir gegn atvinnuleysinu allt of handahófskennd og þar þurfi að gera miklu betur en stendur til. Það lýsir sér m.a. í því að ríkisstjórnin ætlar að treysta á að það sé það mikill bati úti á vinnumarkaðinum að ríkisvaldið geti leyft sér að draga saman seglin í framkvæmdum og skera m.a. niður framlög til vegamála og til ýmissa annarra þátta. Ég dreg stórlega í efa að það sé tímabært að draga úr framkvæmdum ríkisins og ríkisvaldinu ber skylda til þess að halda uppi vinnu þegar ástandið er jafnalvarlegt og raun ber vitni. Við megum ekki sætta okkur við atvinnuleysi. Við megum ekki venjast því að þúsundir manna gangi um atvinnulausar og ríkisvaldinu ber með sveitarfélögunum að eiga ákveðið frumkvæði með því að draga úr atvinnuleysinu og grípa til allra hugsanlegra ráða og ekki síst þeirra sem duga til langframa. Þar verður mér að sjálfsögðu fyrst og fremst starsýnt á menntun og þá möguleika sem þar felast vegna þess að greining á tölum og hinum atvinnulausum sýnir að þar er fyrst og fremst um ófaglært fólk að ræða. Þá spyr maður auðvitað: Eru til möguleikar annars staðar og hvað er hægt að gera til þess að nýta þá? Auðvitað eru þeir til og ég vil í því samhengi minna á hugmyndir Jóns Erlendssonar um þá gífurlegu möguleika sem felast í tölvutækninni sem auðvelda alla upplýsingaöflun og leita að alls konar möguleikum sem er að finna í atvinnumálum. Hæstv. forseti. Í fjárlagafrv. eru rakin ýmis helstu markmið og áherslur ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og þar er margt mjög athyglisvert og margt sem vekur spurningar. Margt lítur vel út við fyrstu sýn en þegar farið er að kafa á bak við kemur annað í ljós. Á bls. 242 í frv. eru talin upp nokkur slík atriði sem ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir og þar er byrjað á því að nefna það að nú eigi að afnema sjálfvirkni í ríkiskerfinu sem þýðir það að hækkanir á útgjöldum og í sköttum og bótum sem hingað til hafa orðið nokkuð viðstöðulaust verði teknar úr sambandi. Þetta er vissulega atriði sem vert er að ræða og allar þær vísitölutengingar sem tíðkast og sem leiða til þess ef það verður hækkun á ákveðinni vöru í samfélaginu eða jafnvel á innfluttri vöru þá verður þetta til þess að hækka öll lán í landinu. Þetta er auðvitað kerfi sem nær ekki nokkurri átt. Verður mér þá hugsað til þingmannsins Eggerts Haukdals sem horfinn er hér úr þessum sölum og flutti frv. um það að taka þessa vísitölu úr sambandi ár eftir ár og hlaut aldrei fylgi, sérstaklega ekki í sínum eigin flokki. En bak við það áform um að afnema þessa sjálfvirkni felst auðvitað að þetta bitnar á öryrkjum og gömlu fólki og ýmsum fleirum sem hingað til hafa fengið hækkanir sem tengst hafa m.a. kjarasamningum og því þegar verið er að uppreikna þessar upphæðir. Ég er ekki að segja það eins og ég var að rekja hér að þetta sé eitthvað sjálfsagt. En mér finnst í rauninni miklu nær að fara ofan í þessar bætur og skoða hverjir fá bætur og hvaða bætur. Mér verður þar hugsað t.d. til barnabóta sem er kannski viðkvæmt mál og auðvitað grundvallarspurning hvort allir foreldrar eigi að fá barnabætur eða hvort ákveðinn hóp af foreldrum munar í raun og veru nokkuð um þessar 1.500 eða 2.000 kr. sem verið er að senda þeim. Ég þekki einmitt dæmi um fólk sem spyr: Hvað er verið að senda mér 1.500 kr. tvisvar á ári, fullvinnandi og vellaunuðu fólki meðan verið er að skerða bætur til öryrkja og ellilífeyrisþega? Það er auðvitað miklu nær að skoða tekjutengingar sem tengjst þessu en ráðast á hinn endann og vera að skerða hjá þeim sem verst standa. Þá kemur ríkisstjórnin hér að sparnaði í rekstri. Þar verður að segjast eins og er að velflest þau sparnaðaráform sem ríkisvaldið hefur lagt út í, þ.e. hin stærri áform, hafa meira og minna runnið út í sandinn. Það er einmitt alltaf verið að sækja þessar stóru upphæðir í aukafjárlögum eins og við sáum dæmi um hér áðan. Að vísu eru dæmi um töluverðan niðurskurð á ýmsum póstum og m.a. hefur orðið verulegur niðurskurður í landbúnaðarmálum. En ýmis sparnaðaráform sem hafa verið áætluð, og þar er ég sérstaklega að hugsa um tryggingamálin, hafa ekki tekist. Þau hafa einfaldlega ekki tekist og á hverju einasta ári kemur beiðni um aukafjárveitingu upp á allt að milljarð kr. vegna þess að sparnaður hefur ekki tekist. Í skýringum í fjárlagafrv. og í því frv. til aukafjárlaga sem hér liggur fyrir er einmitt víða verið að rekja það að beðið er um fjárveitingar vegna þess að sparnaður náðist ekki fram. Því miður eru menn oft með mjög óraunhæfar hugmyndir um það hvað hægt er að spara. Þar vil ég sérstaklega koma að heilbrigðiskerfinu og enn á ný að tíunda þá skoðun mína að verulegum og varanlegum sparnaði í heilbrigðiskerfinu verði ekki náð öðruvísi en að stórauka forvarnir. Það er eina leiðin til að ná fram verulegum og langvarandi sparnaði að nálgast málið frá þeirri hlið að spyrja hvernig er hægt að draga úr aðsókn að heilbrigðiskerfinu. Það er ekki gert með því að hækka lyfin og loka deildum heldur með því að bæta heilsu landsmanna. Það er leiðin. Ég get boðað það hér að ég hef í huga að leggja fram till. til þál. með hugmyndum um það til hvaða aðgerða eigi að grípa til að ná þessum sparnaði. Það er þegar búið að skera niður í heilbrigðiskerfinu til hins ýtrasta og m.a. stóru sjúkrahúsin hér í Reykjavík hafa sagt það hvað eftir annað að lengra verði ekki gengið, lengra verði ekki gengið í rekstrinum og þar horfir víða til mikilla vandræða. Við horfum t.d. í sumar upp á lokanir á geðdeildum Landspítalans sem leiddi til þess að heilbr.- og trn. fór þangað í heimsókn og kynnti sér stöðu mála. Þar er auðvitað verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Það er verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur þegar þessi sparnaður bitnar beint á sjúklingum. Hér á auðvitað enn einu sinni að höggva í sama knérunn. Nú á að taka upp innritunargjöld á sjúkrahúsum og það eru sjúklingar, ekkjur og öryrkjar sem verða fyrir þessari ríkisstjórn eins og þeirri fyrri þegar á að leita leiða til sparnaðar. Og maður spyr: Eru ekki til aðrar leiðir? Er ekki hægt að spara annars staðar? Það verður að segjast eins og er að það er ekki alls staðar feitan gölt að flá. Ég tel t.d. að þó ýmsir séu að benda á menntakerfið þá komi ekki til greina að spara meira í íslensku menntakerfi heldur en gert hefur verið heldur þarf þar að auka fjárveitingar vegna þess að í gegnum aukna og bætta menntun liggur leiðin til betra þjóðfélags og til þess að bæta ástandið í ríkisfjármálum. Það stefna allar þjóðir að því að auka og bæta menntun í sínu samfélagi og það er sú leið sem við eigum að fara. Þetta þýðir að sjálfsögðu að það er erfitt að skera niður. En ég vil þó benda á það sem ég hef margoft gert og tengist forvörnum í heilbrigðiskerfinu, að slys í okkar samfélagi, bara slys, kosta samfélagið 10 milljarða kr. á ári, 10 milljarða. Það er öllum ljóst að það er mjög margt hægt að gera í slysavörnum til að draga úr þessum gríðarlega kostnaði og því ógurlega tjóni sem samfélagið allt verður fyrir. Minni ég þar ekki síst á slys á börnum. Hæstv. forseti. Það eru ýmis mál sem ég vildi taka til umræðu en margt af því má bíða betri tíma. Ég hafði t.d. hugsað mér að ræða aðeins um búvörusamninginn og þá miklu peninga sem fara til landbúnaðar og munu fara. En ég ætla að geyma mér það enda getur svo farið að breyting á búvörulögunum verði hér til umræðu á morgun eða hinn. Það væri líka ástæða til að fara miklu nánar ofan í þá miklu skattlagningu sem fram undan er hjá sjúklingum og hvað þessar breytingar þýða fyrir öryrkja og ekkjur. Eitt af því sem ég er t.d. alveg tilbúin að skoða eru ekknabætur. Mér er sagt að það sé búið að afnema bætur til ekkna á öllum Norðurlöndunum og kannski er þetta eitt af þessu sem tilheyrir fortíðinni. En það þarf þó að skoða það mjög rækilega hvað þetta þýðir. Hvað er þetta stór hópur og hvaða hópur? Erum við að tala um sjómannsekkjur eða hvað erum við að tala um? Ég sé að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sperrir eyrun. Hann þekkir eflaust vel þá hlið sem snýr að sjómannastéttinni. Sem betur fer hefur dregið mjög úr sjóslysum með bættu öryggi og betri skipum. En þetta er einmitt eitt af því sem þarf að athuga rækilega. Hæstv. forseti. Ég vil, ekki síst af því að hæstv. heilbrrh. situr hér, aðeins nefna eitt mál sem mér er mjög annt um og það er fyrirhuguð hækkun á glasafrjóvgunum, þ.e. að þeir sem fá að fara í glasafrjóvgun þurfa hugsanlega að borga helmingi meira eftir að þessi fjárlög ganga í gildi, þ.e. 200 þús. kr. í staðinn fyrir 100 þús. kr. Þarna er auðvitað spurningin um það hvernig þessi sérstaka aðgerð í heilbrigðiskerfinu er flokkuð. Flokkast það undir sjúkdóm að geta ekki eignast börn eða er þarna um að ræða aðgerð sem sjálfsagt er að borga fyrir eins og ýmislegt sem fólk er látið borga fyrir í heilbrigðiskerfinu eins og fegrunaraðgerðir af ýmsu tagi? Ég verð að játa það að eftir að hafa átt fund með því fólki sem tengist þessum málum þá skipti ég algerlega um skoðun á þessum málum. Ég hafði verið þeirrar skoðunar að þetta væri eitt af því sem fólk þyrfti bara að sætta sig við í lífinu og það væri oft býsna óeðlileg áhersla á það í okkar samfélagi að það gæti enginn lifað lífinu nema eiga börn. En það var mjög raunalegt að heyra margar þær sögur sem þetta unga fólk, fyrst og fremst mjög ungt fólk, hafði að segja um þær raunir sem það gengur í gegnum og það gríðarlega sálræna álag sem þessu fylgir. Þannig að mér finnst nú sannast að segja alveg nóg að gert að fólk borgi 100 þús. kr. fyrir slíka aðgerð. Ég hef reyndar líka heyrt það sjónarmið frá þeim sem vel þekkja til í þessum málum að sumir séu tilbúnir til að greiða meira ef það verður til þess að bæta þá þjónustu sem þarna er veitt, ef það verður til þess að deildin verður stækkuð og betur að henni búið þannig að hún geti sinnt fleiri aðgerðum. En mín skoðun er sú að hér sé um mjög mikla og mjög óeðlilega hækkun að ræða og tengist einmitt þessari spurningu: Hvernig skilgreinum við aðgerð af þessu tagi? Það liggur fyrir að árangur í glasafrjóvgunum er mun betri hér á landi heldur en víðast hvar annars staðar og það hefur verið bent á það að þarna sé einmitt tækifæri til þess að veita öðrum en Íslendingum þjónustu og það sé þá fólk sem sé reiðubúið til að borga þá þjónustu fullu verði. Vissulega þarf að kanna þá möguleika. Það gerist auðvitað ekki öðruvísi en að betur verði búið að þessari deild. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh.: Er hún ákveðin í því að láta þessa hækkun ganga fram eða er hún reiðubúin til að skoða málið? Finnst henni sanngjarnt að þessi hópur fólks borgi svona háa upphæð fyrir þessa aðgerð? Hvað er það sem réttlætir svona mikla hækkun? Þetta er 100% hækkun. Að síðustu, hæstv. forseti. Eins og ég nefndi þá væri ástæða til þess að fara mun ítarlegar út í ýmis mál hér. Ég get ekki yfirgefið þennan ræðustól án þess að minnast á þau áfrom hæstv. dómsmrh. að hætta við að greiða brotaþolum, þeim sem orðið hafa fyrir kynferðislegum afbrotum, að hætta að ganga í ábyrgð fyrir þær bætur sem þeir eiga að fá. Ég hlýt að skora á hann að hætta við að hætta --- sem sagt að þessar bætur verði greiddar. Þetta er mikið og þarft mál og ekki síst ef maður hefur í huga allar þær hörmungar sem þarna búa að baki. Að lokum tvennt sem ég vil beina til hæstv. fjmrh. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur verði leiddur í lög og fari að skila ríkissjóði tekjum á næsta ári. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvenær hann væntir þess að sú nefnd sem verið hefur að störfum skili af sér og býst hann við því að þetta nái nú fram að ganga þó það sé gert ráð fyrir því í fjárlagafrv.? Er málið þannig statt? að líkur bendi til þess að svo verði eða eigum við að horfa upp á það hér enn eitt árið að þessum skatti verði frestað? Önnur spurning til hæstv. fjmrh.: Það kemur fram í þessum markmiðum fjmrn. að hæstv. fjmrh. og hans ráðuneyti hefur hug á að hefja ýmiss konar nýskipan í ríkisrekstri og hann ætlar á morgun að svara mér spurningum um samningsstjórnun og þann árangur sem það form hefur skilað. En ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvað líður annarri uppstokkun í ríkisrekstrinum? Ég sakna þess að það er ákaflega lítið um tillögur um slíka uppstokkun og ég minni þar enn á t.d. embætti húsameistara ríkisins og ýmislegt fleira sem setja má spurningarmerki við. Það vekur auðvitað ekki síst athygli að nú er orðið fátt um einkavæðingaráform. Og þó ég sé ekki sérstaklega að auglýsa eftir slíkum áformum þá þykir mér nú Bleik brugðið þegar hæstv. fjmrh. er hættur að gera ráð fyrir nokkur hundruð milljónum í einkavæðingu. Það kann að vera að það hafi farið fram hjá mér í frv., ég er ekki búin að lúslesa það nógu vel, en ég spyr hæstv. fjmrh.: Hver er stefna þessarar ríkisstjórnar í einkavæðingarmálum? Hvað ætlar hún sér miklar tekjur vegna einkavæðingar á næsta ári fyrir utan áformin um ríkisbankana, sem ég reikna ekki með að verði ekki seldir á næsta ári þó hugsanlega takist að breyta þeim í hlutafélagabanka. Hver eru áform ríkisstjórnarinnar í þeim efnum? Ég ætla að láta önnur mál bíða hér til 2. umr. og ýmissa mála sem hér munu verða á dagskrá á næstu dögum og vikum.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur fyrir mjög málefnalega og góða ræðu. Hún spurði hér nokkurra spurninga sem ég ætla að svara. Hún spurði um innritunargjöldin. Þegar innritunargjöld verða sett á verður sérstakt tillit tekið til öryrkja og tekjulágs fólks. Hún spurði hér um glasafrjóvgunardeildina. Ég vil minna á það sérstaklega hér að það er verið að byggja upp þessa deild og í fjárlagafrv. er ætlað til þess verkefnis 21 millj. kr. fyrir utan þær 24 millj. sem eiga að fara á þessu ári. Um mánaðamótin mars/apríl verður deildin orðin mjög fullkomin og þá á að fækka á biðlistum. Hér er talað um sérstakt gjald, nýtt gjald. Það kostar í dag fyrir hvern einstakling 105 þús. kr. að fara í þessa aðgerð og endurtekin aðgerð kostar 60 þús. kr. Raunverulega kostar aðgerðin 250--280 þús. kr. með lyfjagjöf. Það er ætlunin að hækka gjaldið á fyrstu aðgerð en taka síðan tillit til þeirra sem þurfa að fara oftar en einu sinni. Það er ekki rétt að hver aðgerð eigi að kosta 200 þús. kr. eins og kom fram í máli hv. þm. Ég vil taka undir með hv. þm. þegar hún talar hér um forvarnir. Það er gert ráð fyrir sérstakri upphæð í þessu fjárlagafrv. til forvarna varðandi áfengi og vímuefni. Og þá verða lagðar til þess málaflokks 50 millj. kr. og það er hægt að gera sérstakt átak í þessum efnum fyrir þá fjárhæð. Varðandi ekkjulífeyri þá er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. að hann mun falla niður. Það eru um 5 millj. kr. á ári. En þær sem eru nú þegar komnar á ekknabætur munu halda þeim áfram. En í staðinn fyrir ekkjulífeyri kemur framlenging á dánarbótum og þá er það jafnt fyrir ekkla og ekkjur. Að öðru leyti vil ég minna á það að í fjárlagafrv. ársins 1994 var gert ráð fyrir 46 milljörðum til þessa málaflokks en fyrir árið 1995 49 milljörðum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þessi svör. Ég veit að í henni á ég bandamann hvað varðar forvarnir. Ég hef eins og ég nefndi hér áðan í huga að koma hugmyndum mínum og okkar kvennalistakvenna á framfæri hvað það varðar. Hún nefndi hér sérstakt átak í forvörnum hvað varðar áfengi og fíkniefni. Og það er auðvitað mjög ánægjulegt og veitir ekki af en það þarf líka átak á miklu fleiri sviðum. Ég held einmitt að þessi upphæð sýni að forvarnirnar kalla á svolítið fé en þetta er svo fljótt að skila sér í betri heilsu, færri slysum og ýmsu fleiru að ég held einmitt að þetta sé leiðin. Hæstv. fjmrh. á að ýta undir það og styðja það að þessi leið sé farin. Varðandi ýmsar þær upplýsingar sem fram komu í máli hæstv. heilbrrh. þá kalla þær auðvitað á nána skoðun á meðferð viðkomandi mála, t.d. glasafrjóvganir. Eins og ég nefndi er þetta spurningin um það hvernig aðgerðir af því tagi eru flokkaðar. Er þetta sjúkdómur og er eðlilegt að fólk greiði fyrir aðgerðir af þessu tagi? Það er mál sem þarf auðvitað að skoða. Og eins og ég segi, mér finnst vera farið mjög bratt í að hækka þessa upphæð.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú að koma síðar að ýmsum efnisatriðum í ræðu hv. þm. en það eru tvö, þrjú sem ég tel ástæðu til að svara strax í þessu andsvari. Í fyrsta lagi um ríkisrekstur og einkavæðingu þá kom það skýrt fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hún hyggst gera áætlun um verkefni á sviði einkavæðingar og áhersla er lögð á að breyta rekstrarformi ríkisviðskiptabankanna og fjárfestingarlánasjóða. Þetta á einnig við um stofnanir í eigu ríkisins sem eru í samkeppni við einkaaðila og það verður unnið að sölu þessara fyrirtækja á kjörtímabilinu í samræmi við ákvarðanir Alþingis. Þannig að þessi ríkisstjórn mun fylgja fram einkavæðingarstefnu samkvæmt þeirri áætlun sem á eftir að birta. Í öðru lagi var spurt um fjármagnstekjuskatt. Ég veit ekki betur en að sú nefnd sem þar er að störfum og Kvennalistinn á aðild að sé að störfum á lokastigi og ég á von á því að það komi álit í þessum mánuði eða í síðasta lagi þeim næsta og að því loknu fer álitið til ríkisstjórnarinnar sem mun þá hafa hitann í haldinu. Við gerum ekki ráð fyrir í sjálfu frv. að það komi tekjur á næsta ári enda er hugsanlegt að tekjunum verði varið til skattalækkunar á öðrum sviðum. Það verður að skoðast betur ef svo fer, og mætti þá skoðast af nefnd sem starfar á næsta ári og fer reyndar af stað núna í lok þessa mánaðar undir forustu Ólafs Davíðssonar í samráði og samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og lýkur störfum í lok næsta árs. Þegar spurt er hvort þetta fjárlagafrv. standist, vil ég benda á nokkur atriði. Í fyrsta lagi er gengið út frá því að kjarasamningar séu út næsta ár þannig að það er ekki sú óvissa fyrir hendi. Það veit engin hvort það næst fram. Ríkisstjórnin hefur góðan meiri hluta og hún hefur skuldbundið sig til að eyða þessum halla á tveimur árum. Loks ætla ég að minna á það að í fyrirliggjandi frv. til fjáraukalaga árið 1994 kom í ljós að hallinn á fjárlögum það árið var tveimur milljörðum lægri en í fjárlögum þessa árs. Þannig að það er ekkert einsdæmi að árangur náist og hefur stundum í raun orðið betri heldur en áætlanir voru þegar fjárlög voru samþykkt.

Hæstv. forseti. Það eru ánægjuleg tíðindi ef hallinn er ekki eins mikill og áætlað hafði verið en nóg er nú samt þegar litið er yfir feril hæstv. fjmrh. Ég hef að sjálfsögðu lesið stefnuyfirlýsingu núv. ríkisstjórnar og mér er það ljóst að hún hefur einhver áform um einkavæðingu á sinni könnu. En miðað við hvað hæstv. fjmrh. var galvaskur þegar hann hóf sinn feril og ætlaði að ná 1.500 millj. kr. á sínu fyrsta ári í einkavæðingu þá þykja mér það nokkur tíðindi þegar hann hefur sitt annað kjörtímabil og er þá búinn að leggja niður öll áform um að ná inn einhverjum peningum að sinni. Enda er líklega verið að skoða hvað vænlegt er í þeim efnum. En að öðru leyti þakka ég honum fyrir þær upplýsingar sem hann veitti hér og við sjáum hvað setur, hvort honum tekst að ná fjárlagahallanum niður á tveimur árum sem ég hef vissulega miklar efasemdir um.

Virðulegur forseti. Ég heyri efasemdir hv. þm. En ég get bætt því við að við reynum auðvitað að læra af reynslunni. Ég held hins vegar, og það skiptir kannski mestu máli og er þá sama í hvaða flokki við erum, að við eigum ekkert val lengur í þessum efnum. Við getum ekki lengur skuldsett þessa þjóð fram í tímann. Við getum ekki lengur eytt um efni fram, ríkissjóður getur það ekki. Því með því erum við að skattleggja börnin og barnabörnin fyrir því sem við erum að eyða í dag. Þess vegna er þetta ekki spurning um neitt val. Þetta er ekki spurning um það að efast. Þetta er einungis spurning um það að við verðum að ná niður hallanum á ríkissjóði og byrja að borga niður skuldirnar. Vegna þess að það rýrir lífskjör afkomenda okkar ef við gerum það ekki strax og það rýrir möguleika þess fólks líka til að borga skuldir okkar til baka. Þetta verðum við að hafa í huga og það er verkefnið sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir. Það er þetta verkefni sem ríkisstjórnin hefur tekið að sér og það er þetta verkefni sem ríkisstjórnin ætlar að leysa.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að hæstv. fjmrh. er mikil alvara í sínum áformum og ég vona svo sannarlega að þau gangi eftir og ég get tekið undir það að sú skuldasöfnun sem hér hefur átt sér stað á undanförnum árum og áratugum er auðvitað af hinu illa og það þarf að snúa við blaðinu. Það sem ég er fyrst og fremst að efast um og horfi þar á reynslu undanfarinna ára er að menn settu upp ýmsar áætlanir fyrir rúmum fjórum árum og ætluðu sér að ná fjárlagahallanum niður á tveimur árum. Þá blésu aðrir vindar og óhagstæðir þannig að dæmið snerist algjörlega við. En ég held að a.m.k. eins og nú horfir þá bendi margt til þess að það gæti tekist betur núna. En spurningin er auðvitað líka sú hversu hratt á að fara í að greiða niður skuldirnar. Það veltur mjög mikið á atvinnuástandinu og atvinnuleysinu, hvort er betra að borga niður skuldirnar erlendis eða að nota einhvern hluta af þeim peningum til að halda uppi vinnu í landinu. Ég mundi velja síðari kostinn ef ég væri í sporum hæstv. fjmrh. Vegna þeirra alvarlegu afleiðinga sem þetta viðvarandi atvinnuleysi hefur á samfélag okkar og öll samfélög sem eiga við það að stríða.

Herra forseti. Mér þætti vænt um að forseti gerði hæstv. samgrh. viðvart um að ég vildi gjarnan fá hann hér til umræðunnar síðar og eiga við hann orðastað en ég fagna nærveru hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir utan fjmrh. sem ég ætla líka að beina spurningum til. Það er nú kannski nærtækt, herra forseti, að byrja aðeins á þessu með ríkisbúskapinn sem hér var tilefni orðaskipta áðan og þá ekki síst í ljósi þeirra karlmannlegu yfirlýsinga sem hæstv. fjmrh. gaf að nú yrði aldeilis brotið blað og tekið á þessum málum. Hæstv. fjmrh. er auðvitað að fara fram á traustsyfirlýsingu eða að fara fram á umboð til að glíma við þetta verkefni annað kjörtímabil. Þá er fróðlegt að skoða útkomuna á því sem er liðið. Það er nú svo að oft er þrasað um upphafspunkt í svona viðmiðunum og gjarnan er það árið sem kosningar fara fram á eða er látið tilheyra þeim sem á undan var. Það er valin sú leið hér í fjárlagafrv. í töflu á bls. 251. Þar eru einmitt teknar saman, að vísu því miður á verðlagi hvers árs, hallatölurnar eða rekstrarafkomutölur ríkissjóðs á hverju ári fyrir árin 1992 til og með áætlun um halla ársins 1995. Þetta er samanlagt á verðlagi hvers árs 33 milljarðar kr. Og uppreiknað þá væntanlega 34, 35 eða 36 milljarðar. Þetta er nú niðurstaðan af kjörtímabilinu 1992--1995 ef við köllum það kjörtímabil í fjárlagaskilningi. Væntanlega er niðurstaðan að verða nokkuð endanleg því við teystum því að áætlunin fyrir yfirstandandi ár sé nokkuð nákvæm. Um þetta þarf ekki að þrasa. Þetta eru staðreyndir sem hæstv. fjmrh. verður að horfast í augu við. Þær röksemdir sem hann flutti hér um mikilvægi þess að ná tökum á ríkisbúskap og safna ekki skuldum á reikning barnanna okkar eru ekki nýjar af nálinni. Hæstv. fjmrh. hefði getað viðhaft nákvæmlega sömu orð árið 1991 og 1992. Það var jafnrétt eins og það er rétt í dag. En þetta er samt útkoman og er þá ekki hin pólitíska ábyrgð hæstv. fjmrh. orðin nokkur? Takandi mark á hans eigin orðum hafandi sullað svona saman skuldum á reikning framtíðarinnar allt sl. kjörtímabil, 7--9 milljarða á ári hvert einasta ár. Lægsta talan er 7,1 milljarður óframreiknað frá 1992 og sú hæsta tæpir 10 milljarðar. Svona er þetta nú. Ég taldi rétt, herra forseti, í ljósi hreystiyrða hæstv. fjmrh. hér áðan um betri tíð í þessum efnum að minna hann á ferilinn. Það sem fyrir liggur eru tölulegar staðreyndir en ekki einhver áform og fyrirheit út í loftið. Því miður hræða sporin í þessum efnum og hæstv. fjmrh. má takast mikið betur upp á komandi árum ef hann á að komast í burtu frá þessari arfleifð sinni. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég gera að umtalsefni þátt sem varðar forsendur fjárlagafrv. og lítið hefur farið fyrir umræðum um það ég hef heyrt. Það er væntanleg álagning skatta á landsmenn á næsta ári. Ég sé ekki betur en að hér sé verið að boða í forsendum fjárlagafrv. varðandi álagningu tekjuskatts stórfellda skattahækkun. Þ.e. í þeim skilningi að í gegnum lækkun á skattfrelsismörkum á að taka til baka að fullu áformað skattfrelsi lífeyrisiðgjalda. Þannig að þegar upp er staðið þá verði landsmenn engu betur settir þrátt fyrir hina samningsbundnu úrlausn varðandi það að afnema nú tvísköttun í formi skattlagningar á iðgjöldum launamanna í lífeyrissjóðum. Hvað gerir ríkisstjórnin? Jú, hún ætlar væntanlega að standa við þau loforð og þau samningsbundnu fyirheit sem hún gaf í tengslum við kjarasamninga um það. En þá svíkur hún það bara með því að hækka skattleysismörkin á móti. Þegar upp er staðið eru menn því nákvæmlega jafnsettir. Eða hvað, hæstv. fjmrh.? Hvað þýðir orðalagið efst á bls. 252: ,,Skattleysismörk verða því svipuð og þau hefðu orðið ef persónuafsláttur hefði hækkað í takt við verðlag og skattfrelsi lífeyrisiðgjalda hefði ekki komið til sögunnar``? Þetta er eins skýrt og það getur verið og mér finnst nokkur sérkennilegt miðað við þá ólgu sem verið hefur um kjaramál og fleira í þjóðfélaginu að undanförnu að þetta mál skuli ekki hafa orðið að meira hitamáli en nú er. Þetta er sérkennileg efnd á loforði að lýsa því yfir í texta að það verði svikið með þessum hætti strax á fyrsta ári. Einnig finnst mér, herra forseti, athyglisvert að hér er talað um að sérstakur hátekjuskattur, 5% hátekjuskattur, verði framlengdur um eitt ár. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. í öðru lagi: Er það samkomulag stjórnarflokkanna um að þessi skattur verði eingöngu lagður á í eitt ár? Er búið að semja um það á milli stjórnarflokkanna að sérstök skattalækkun hátekjufólks komi til framkvæmda að ári liðnu? Er það það sem felst í þessum texta? Er það framlag Framsfl. í skattamálum á kjörtímabilinu? Ég veit ekki betur en Framsfl. hafi stutt álagningu hátekjuskatts á síðasta kjörtímabili. En er þar nú einmitt fundinn hópurinn sem þarf að létta af sköttum, þ.e. einstaklingar með yfir 225 þús. kr. á mánuði eða eru það 250? Hvort sem heldur er. Þetta er nokkuð athyglisvert í ljósi aðstæðna almennt og þeirrar miklu áherslu sem hæstv. fjmrh. leggur á að ná tökum á ríkisbúskapnum og halla fjárlaganna niður að þarna skuli vera boðaðar skattalækkanir á hátekjufólki. E.t.v. verður svo fallið frá þessu, þetta er e.t.v. eitthvert viðkvæmnismál fyrir hæstv. fjmrh. og hann hefur fengið að setja þetta fram svona, að þetta verði fellt niður á næsta ári og síðan þar næsta og síðan þar næsta o.s.frv. En til hvers er þá verið að þessum skollaleik? Hér er í forsendum fjárlagafrv. enn talað um upptöku olíugjalds í stað þungaskatts. Eru þau áform ekki afslegin eða hvað? Er ekki samræmi á milli annars vegar fjárlagafrv. og hins vegar þess sem boðað er annars staðar? Ég veit ekki betur en að í efh.- og viðskn. hafi menn verið undir það búnir að það kynni að þurfa að fresta þessari álagningu olíugjaldsins.

Það kom mjög skýrt fram í framsöguræðunni að þessu yrði breytt.

Já, já, þannig að textinn er...

... hv. þm. hefur hugsað um það.

Nei, það var ekki svo mjög en þetta hefur bara farið fram hjá mér. Ég biðst forláts á því, en það er gott að þetta komi fram. Það er þá allt í lagi að vekja athygli á þessu aftur. Það er sem sagt ósamræmi á milli textans í fjárlagafrv. og þeirrar framkvæmdar sem er fyrirhuguð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og það er það sem ég hafði rekið augun í. Þannig að ég tel alveg ástæðulaust að skamma mig fyrir skort á athygli. Ég hef ætlað að festa augun á þessum þætti. Ég tel einnig ástæðu til að nefna hér áform ríkisstjórnarinnar varðandi fleira sem lýtur að skattamálunum og þá vil ég sérstaklega nefna jaðarskattamálið fræga því ég sé ekki annað en skattlagning fólks almennt og þar með talið auðvitað barnafólks og þeirra sem eru með húsnæðisskuldbindingar muni þyngjast vegna þeirra álagningaforsendna sem ég hef hér gert að umtalsefni miðað við það sem menn höfðu bundið vonir við, þ.e. þeir mundu njóta í formi hærri skattfrelsismarka skattfrelsi inngreiðslna í lífeyrissjóði. Nú á að taka það af mönnum þannig að ekki verður það til að mynda jaðaráhrif í skattkerfinu. Það er hins vegar með óljósu orðalagi boðað hér einhvers staðar að það verði eitthvað sem sé fyrirhugað ef ég man orðalagið rétt, að tekjuskerðing barnabótaaukans verði eitthvað minnkuð strax á næsta ári. Ég hef ekki séð á þessu neina útfærslu og ég spyr hæstv. fjmrh. að því: Liggur það fyrir? Um hvaða upphæðir er þar að ræða? Og þá í öðru lagi hvernig sú útfærsla verður. Verður dregið úr tekjuskerðingunni jafnt á barnabótaauka vegna þriðja og fjórða barns o.s.frv. eða verður þar einhver önnur framkvæmd á sem til að mynda kemur frekar til góða stærri fjölskyldunum eða eitthvað í þeim dúr sem manni fyndist sanngjarnt? Það er einnig ljóst að það er verið að draga hér verulega úr fjárfestingum ríkisins. Það er a.m.k. upp á 2 milljarða kr. sem fjárfestingarnar lækka. Ég kem kannski nánar að einstökum þáttum þar síðar eins og samgöngunum, en það vekur óneitanlega mikla athygli að við þessar aðstæður og þetta atvinnuástand í þjóðfélaginu skuli ríkisstjórnin bregðast við með þessum hætti að skera sérstaklega niður fjárfestingarnar og uppbygginguna í landinu. Nú er flestra manna mál að hún sé hættulega lítil. Við Íslendingar leggjum hættulega lítið í fjárfestingu í atvinnulífinu í uppbyggingu í undirstöðuþáttum samfélagsins, í ,,infrastrúktúrinn`` eins og stundum er sagt. Og auðvitað er uppbygging á vegum ríkisins hluti af því, til að mynda í samgöngukerfinu. Það er hluti af þeim undirstöðum efnahagslífsins í landinu sem þurfa að vera fyrir hendi og þurfa að byggjast upp. Þarna er ríkisstjórnin fyrir sitt leyti að skera niður svo nemur 2 milljörðum kr. og það hefur bein áhrif á atvinnuástandið til hins verra. Og maður hlýtur að spyrja: Hefur eitthvað breyst til hins verra? Hefur eitthvað breyst --- það liggur við að maður segi til bölvunar, en það má víst ekki hér; til hins verra skulum við segja. Og þá er spurningin þessi: Hefur eitthvað breyst? Af hverju voru menn að leggja milljarða í atvinnuátak á árunum 1992 og 1993 þegar atvinnuleysið var kannski 3% og 4% ef það er ekki ástæða til að gera það nú? Er eitthvað skárra að búa við 5% atvinnuleysi í dag en það var þá? Ég skil ekki röksemdafærslurnar fyrir þessu. Ef eitthvað er, þá er atvinnuleysið núna verra og meira en nokkru sinni fyrr og auk þess orðið langvarandi, búið að standa í mörg ár. Þá er allt í einu bara hætt, engin verkefni í viðbót, engin framkvæmdaátök heldur þvert á móti dregið úr fjárfestingum hins opinbera. Það nemur líklega um 1.000--1.500 störfum í landinu á næsta ári og er þá vægt reiknað því að inn í það eru ekki tekin í sjálfu sér nein umtalsverð margfeldisáhrif. Þetta eru umhugsunarverðar staðreyndir, herra forseti, og maður spyr sig auðvitað að því hvort það sé virkilega orðið svo að menn séu búnir að sætta sig við atvinnuleysi, menn séu bara búnir að gefast upp og sætta sig við það. Þegar atvinnuleysið fór vaxandi í tíð fyrri ríkisstjórnar, hægri stjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar sem innleiddi atvinnuleysi á Íslandi, þá var þó viðleitni í gangi til að beita sér gegn því með fjárveitingum bæði ríkis og sveitarfélaga og sameiginlegum átaksverkefnum þessara aðila. Nú virðast menn bara gefast upp og hætta og þarna er farið alveg í þveröfuga átt. Á bls. 257 er fjallað um almennar forsendur og efnahagshorfur hér á landi, herra forseti, og þar er komið að þeirri alvarlegu staðreynd að hinn jákvæði viðskiptajöfnuður er að hverfa vegna þess að útflutningstekjurnar hafa hætt að vaxa á nýjan leik en einkaneyslan eða neyslan og innflutningurinn hefur aukist og er að éta upp afganginn sem var á viðskiptum við útlönd. Og það versta er að þessi aukna eyðsla er ekki fjárfesting, heldur fyrst og fremst neysla heimilanna í landinu. Sú neysla er fjármögnuð með lánum vegna þess að það kom fram í umræðum hér fyrr í dag um lánsfjáráætlun í töflu sem þar fylgir með að skuldaaukning heimilanna er fyrst og fremst vegna neyslulána í dag, ekki vegna fasteignalána. Það er hin hliðin á þessari auknu eyðslu að hún er tekin að láni þannig að það er ekki hægt að fagna henni á þeim grundvelli að heimilin eða fjölskyldurnar séu þarna að eyða meiru fyrir eigið aflafé. Það er ekki svo því miður. Enda vaxa skuldir heimilanna hratt og stefna fram úr skuldum atvinnulífsins innan fárra mánaða. Þetta eru umhugsunarverðar staðreyndir og ástæða til að nefna þær hér í tengslum við umfjöllun um þetta mál. Þá, herra forseti, langar mig til að víkja aðeins að umfjöllun í frv. um málefni lífeyristrygginga og sjúkratrygginga. Og þá væri gaman að hæstv. heilbrrh. heiðraði okkur með nærveru sinni. Staðreyndin er auðvitað sú að í þessu frv. eru stórpólitísk tíðindi af ýmsu tagi hvað varðar þá útreið sem lífeyristrygginga- og sjúkratryggingakerfið á að fá af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er hart að þurfa að trúa því en maður fer að sakna Alþfl. í þessum ráðuneytum.  Við skulum, herra forseti, ekki fara með dár og spé heldur fara aðeins yfir það sem Framsókn er að gera því að þetta er alvörumál. Það er líka mjög merkilegt hvað þeir eru fundvísir á hið smáa eins og til að mynda það sem ég mun koma að síðar, að þeir hafa fundið ekkjur sem markhóp til þess að fjandast á og þar finna þeir 5 millj. Aðalmálið er það að hér er boðuð sú stórpólitíska breyting á lífeyriskerfinu að afnema þá sjálfvirku tryggingu sem lífeyrisþegar og bótaþegar, atvinnulausir, öryrkjar og ellilífeyrisþegar hafa haft í þessu landi. Þeirra kjör fylgdu launakrónunni á almennum vinnumarkaði. Þetta létu kratarnir í friði. Það bryddaði að vísu á þessu í forsendum fjárlagafrv. í þeirra tíð, en það var kveðið í kútinn. En hér er þetta sett inn ekki bara sem áform heldur sem beinhörð staðreynd og það er ekkert verið að dulbúa hvað eigi að gera. Þetta er ekki kerfisbreyting. Þetta er skerðing. Því að strax á fyrsta ári breytinganna á lífeyrir að lækka um mörg hundruð millj. Það er að vísu sagt að þetta sé til þess að afnema sjálfvirkni en hver hlustar á slíkt þegar bein afleiðing af breytingunni er skerðing á þessum lífeyri? Þannig að menn skulu bara tala um það eins og er. Hér er verið að ráðast á þennan hóp sérstaklega og það er ekki reynt að dulbúa það hvað þarna er á ferðinni því að það er ekki minnst einu orði á það hvaða viðmiðun eigi að koma í staðinn. Hvernig ætla menn að mæla ef menn afnema þessa tengingu? Hver þarf þá eða skal lífeyririnn vera í landinu? Á það að byggjast á einhverjum könnunum á framfærslukostnaði þessa hóps eða hvernig á að ákveða þetta? Nei, það á bara að setja inn einhverja slumptölu í fjárlögin og það er hún sem á að ráða. Og svo verður það bara að hafa sinn gang hvort þetta fólk á fyrir mat eða ekki. Það er sú stefna sem hér er verið að boða og þetta er auðvitað alveg með ólíkindum. Hér er margt fleira eins og lækkun mæðra- og ferðalauna, það eru breyttar reglur um útgreiðslu svonefndra heimildarbóta og margt fleira sem þarna kemur til. Í fimmta og síðasta lagi er hér á bls. 327 gert ráð fyrir að spara heilar 5 millj. kr. með því að fella niður ekkjulífeyrinn. Enn koma ekkjurnar blessaðar til sögunnar. En nú í öðru samhengi en því sem mest hefur verið rætt hér á undanförnum árum þegar að Sjálfstfl. hamaðist á því hversu mikill fjandskapur fælist í skattlagningu þáverandi ríkisstjórnar gagnvart ekkjum og hin fræga umræða var hér um ekknaskattinn. Sjálfstfl. tók ekkjurnar alveg sérstaklega upp á arma sína, bar þær á höndum sér og stofnaði hreyfingu úti í þjóðfélaginu til að verja þær. Það voru haldnir fundir á Hótel Borg og varaþingmaður Sjálfstfl. fór fyrir þeirri miklu fylkingu, þekkt söngkona í bænum. Það voru ekkjur Sjálfstfl. Hvað kom svo í ljós? Það kom í ljós að ekkjur Sjálfstfl. voru helstu stóreignamenn bæjarins. Það voru þær sem Sjálfstfl. vorkenndi og dulbjó undir heitinu ekkjur. En hér eru hinar eiginlegu ekkjur á ferðinni. Og þar er Sjálfstfl. með allt annað viðhorf. Þar er hægt að taka 5 millj. Já, litlu verður Vöggur feginn. Og svo er sú snilld sett hér inn að þær konur sem verði ekkjur eftir 1. jan. 1996, muni ekki eiga rétt á þessum bótum. Þannig að ef karlarnir deyja fyrir áramót þá verður þetta í lagi.  Það er ótrúlegt að sjá þessa texta hér á prenti. Og að það skuli vera Sjálfstfl., sérstakur vinur ekknanna, sem stendur fyrir þessu. Að vísu í gegnum Framsfl. Það er með þessa ríkisstjórn eins og þá síðustu, Sjálfstfl. hefur sérstakt lag á því að láta framsóknarmennina eða samstarfsmennina ganga í skítverkin og niðurskurðinn. Og etur þeim á foraðið. Hæstv. utanrrh. viðurkenndi hér í ræðu í dag að Sjálfstfl. hefði ekkert þurft fyrir þessu að hafa því að Alþfl. hefði alltaf farið á undan í niðurskurðinum. Það er auðvitað margt fleira hér með miklum ólíkindum. Þegar kemur að sjúkratryggingunum má í rauninni fara yfir þann þátt mála með svipuðum hætti. Þar er lið fyrir lið farið yfir þessa hópa og reitt af þessum hér og hinum þar. Þar er til að mynda verið að tala um smámuni eins og þá að afsláttur eftirlaunaþega á greiðslum fyrir heilbrigðisþjónustu og lyf á að hækka úr 67 ára aldri í sjötugt. Þetta er lítið dæmi um þann naglaskap sem þarna er á ferðinni. Það á með öðrum orðum að reyna að pína fólk til þess að bera þennan kostnað sjálft ef það vill fara á eftirlaun á þeim aldri sem það hefur rétt til og á þá vonandi einhvern sæmilegan lífeyri til. Nei, þá skal það samt bera þennan kostnað í þrjú ár þangað til það verður sjötugt. Og ég spyr: Af hverju ekki sjötíu og tveggja ára eða sjötíu og þriggja og hálfs? Hvaða kúnstir eru þetta? Af hverju er þetta ekki miðað við þau mörk sem eðlileg eru, eða hinn viðurkennda eftirlaunaaldur í landinu? Þetta er með miklum ólíkindum. Og svo koma hlutir eins og þeir að í sjöunda og síðasta lagi er ráðgert að 10 millj. kr. sparist með því að hætt verði að greiða fyrir sjónpróf og endurtengingar vegna fyrri ófrjósemisaðgerða. Er það einhver sérstakur hópur sem er betur staddur en aðrir sem njóta einhverra sambærilegra greiðslna í kerfinu? Er búið að athuga það? Eru sjónskertir eitthvað betur staddir fjárhagslega til að bera þetta heldur en fólk sem býr við annars konar erfiðleika og fær sambærilegan stuðning í kerfinu? Hvaða vísindi eru á bak við þetta? Engin. Þetta er bara geðþóttaniðurskurður þar sem menn bera einhvers staðar niður. Það vottar ekki fyrir faglegum rökstuðningi eða áherslum hér af neinu tagi. Ég held að hæstv. heilbrrh. skuldi okkur það að fara aðeins betur yfir þessa hluti og útskýra það fyrir okkur í hverju þessi mikla lífsspeki framsóknarmanna er fólgin. Að ráðast þarna á garðinn. Svo kemur að sjúkrastofnununum, herra forseti, og þar er hinn frægi sjúkrahúsaskattur á ferðinni, 200 millj. kr. Og hver er nú röksemd hæstv. heilbrrh. sem ég hef heyrt borna fram í þessu efni? Það þarf að jafna samkeppnisskilyrðin milli einkageirans og stofnana. Það er ekki sanngjarnt að fólk sem leitar til einkageirans þurfi að borga meira en það sem fer inn á stofnanir og þess vegna eðlilegt að menn greiði einhvern skatt. En þetta þóttist ég nú hafa heyrt, hæstv. heilbrrh. Er þetta ekki nærri lagi?

Nei, nei.

Nú jæja. Hin djúpa speki, hin nýja heilbrigðisspeki Framsóknar verður þá vonandi útskýrð hér á eftir. En ég segi að þetta er vitlaus speki og stefna. Það á ekki að skattleggja fólk fyrir að fara inn á sérhæfðar heilbrigisstofnanir eins og sjúkrahús. Menn gera það ekki að gamni sínu. Það er engin hætta á því. Menn streyma ekki þangað inn einu sinni í viku eða tvisvar í mánuði til að láta taka úr sér botnlangann eða eitthvað þar fram eftir götunum. Ég þekki engan mann sem gerir slíkt að gamni sínu. Og þetta er ósköp einfaldlega innleiðing á kostnaði fyrir fólk án tillits til efnahags sem felur í sér mismunun. Það endar þannig, hæstv. heilbrrh. Spyrðu Bandaríkjamenn, hæstv. heilbrrh., ef þú ert í vafa um hver þróunin verður. Því í næsta frv. og þar næsta frv. þá verður þetta hærra og hærra og áður en menn líta við þá er gjaldtakan orðin þannig að hún er farin að mismuna fólki stórkostlega. Auk þess er það vitlaust frá sjónarhóli heilbrigðisþjónustunnar og skynsamlegrar nýtingar á uppbyggingunni þar að ýta þjónustunni út af sjúkrastofnununum. Því hvert fer hún þá? Hún gufar ekki upp. Hún fer út í einkageirann sem er miklu dýrari. Og ef það er eitthvað sem er ástæða til þess að hafa áhyggjur af þá er það einmitt það, að það er búið að svelta sjúkrastofnanirnar svo, stóru og sérhæfðu stofnanirnar, að þær geta ekki einu sinni nýtt þann tækjakost sem þær hafa. Á sama tíma er verið að byggja upp einkastofur úti í bæ og eyða tugum og jafnvel hundruðum millj. í uppbyggingu á jafnvel fullkomnum röntgendeildum. Þetta er glórulaust á meðan dýrustu og sérhæfðustu tæki landsmanna, t.d. á deildum Landspítalans, eru ekki fullnýtt af því að það er búið að þjarma svo að rekstrinum þar. Menn mega ekki láta vinna yfirvinnu til að nýta þessi tæki sem kosta sum tugi og jafnvel hundruð millj. kr. En á sama tíma eru menn með samninga úti í bæ að byggja upp fullkomnar stofur, rannsóknastofur og röntgenstofur og jafnvel litla spítala og eru með óútfylltar ávísanir á Tryggingastofnun ríkisins til að láta hana borga reikningana. Er þetta þjóðhagslega hagkvæmt? Er þetta skynsamlegt? Það er jafnvel verið að kaupa núna á vegum einkaaðila inn í landið tæki sem eru svo dýr að það var stórátak að kaupa fyrsta tækið sinnar tegundar inn á Ríkisspítalana fyrir nokkrum árum. Hver borgar reikningana? Halda menn að peningarnir komi af himnum? Ef hæstv. heilbrrh. væri að taka á þessum málum þá skyldi ég styðja hæstv. ráðherra en ekki í svona vitleysu. Að þjarma þarna að stofnunum sem að búið er að byggja upp. Fjárfesta í. Kaupa til tæki og fá svo erfiðustu verkefnin til að leysa þau hvort sem er, því öllum vandamálunum er vísað þangað. Einkageirinn fleytir bara rjómann ofan af. Tekur einföldustu aðgerðirnar og þær rannsóknir sem ekki eru mjög flóknar. Sendir hinar inn á Ríkisspítalana, þannig að ríkið situr áfram uppi með erfiðustu verkefnin og kostnaðinn. Og þetta er glórulaus stefna. Ég held að í þessum áherslum og breytingum á lífeyristryggingunum og sjúkratryggingunum, sé alveg stórhættuleg og vitlaus pólitík á ferðinni. Og það er ömurlegt að sjá Framsfl. standa fyrir þessum hlutum undir því yfirskini að það þurfi að sýna ábyrgð í ríkisfjármálum. Auðvitað, nema hvað? En þarf að gera það með því að reita fáeinar milljónir af sérstökum völdum hópum með veika stöðu í heilbrigðiskerfinu eða sjúkratryggingakerfinu? Er það eina ráðið? Er svo komið á Íslandi að eina aðferðin til að ná endum saman í ríkisbúskapnum sé að þjarma að þessu fólki? Er það skoðun Framsóknar? Er það það sem hún uppgötvaði eftir kosningar, hún Framsókn? Hún sagði okkur það að minnsta kosti ekki fyrir þær.  Ég vil svo spyrja hæstv. ráðherra um eitt atriði enn sem varðar heilbrigðismálin sérstaklega og það er sú mikla speki að skera á allar fjárfestingar nánast í heilbrigðiskerfinu eins og það sé eitthvað sem staðist geti til frambúðar. Ég heyrði einhvern mikinn speking, gott ef það var ekki bara leiðarahöfundur, hæla ráðherra fyrir þessa snilld. Að hæstv. heilbrrh. hefði fyrstur manna áttað sig á því að það þýddi ekkert að vera að byggja upp hluti nema það væri hægt að reka þá. Það er út af fyrir sig sjónarmið. En halda menn að heilbrigðisþjónusta á Íslandi verði rekin til langfram án þess að þar verði einhver endurnýjun? Einhver fjárfesting og einhver uppbygging? Auðvitað ekki, það er enginn maður svo vitlaus að láta sér detta það í hug. Og hvað þýðir þá ef menn stöðva allt slíkt í eitt ár, tvö ár, þrjú ár? Það þýðir að vandinn safnast upp og verður enn meiri þegar reynt verður að taka á honum að nokkrum árum liðnum. Það þýðir að mannvirki drabbast niður, tækin ganga úr sér og við þurfum að ráðast í enn stærra átak til þess að halda hér nútímalegri, þróaðri og uppbyggðri heilbrigðisþjónustu þegar frá líður. Auðvitað er það hneyksli að það skuli ekki eiga að fara nema 74 millj. kr. í allt viðhald á Ríkisspítölunum. Við þekkjum alveg afleiðingar þess að skera það niður. Við vitum öll hvað það þýðir. Það þýðir að innan fárra ára hafa safnast þarna upp mikil verkefni sem verður að ráðast í og kosta þá hundruð millj. kr. á ári. Þetta er vitlaust. Og sérstaklega vil ég spyrja hæstv. heilbrrh. um uppbyggingu á Barnaspítala Hringsins. Er það svo að hæstv. heilbrrh. sé búinn að slá það mál af og það sé búið að ákveða að svíkja þann samning varanlega? Eða hvað er þarna á ferðinni? Því að nýframkvæmdir, framlag sem þar átti að vera upp á hundrað og einhverjar millj. kr. er fellt niður. Satt best að segja held ég að það sé ákaflega dapurlegt ef þau áform sem búið er að vinna lengi að og safna til miklu fé af hálfu áhugasamtaka úti í þjóðfélaginu og miða við í áformum Landspítalans eða Ríkisspítalanna varðandi nýtt húsnæði og endurskipulagningu starfsemi þar á bæ, ef þau verða nú slegin af. Það eru mikil vonbrigði fyrir alla þá sem þekkja eitthvað til starfsemi þessarar stofnunar ef þetta á að fara svona. Aðstaða barnadeildarinnar er algjörlega ófullnægjandi. Það er ekki til á Íslandi húsnæði sem er byggt upp sérstaklega með þarfir barnalækninga í huga heldur er sú starfsemi sett upp í deildum sem ætlaðar voru fyrir fullorðið fólk og er þess vegna hvorki sniðin að börnunum né foreldrum þeirra eða öðrum þeim sem þurfa að njóta þessarar þjónustu. Að vísu er á þessu sú undantekning að á Akureyri er að fást úrlausn á þessum málum. En það leysir ekki þörfina hér sem er mikil og ég ítreka það, hvað ætlar hæstv. núv. heilbrrh. sér að gera í málefnum Barnaspítala Hringsins? Og þá, herra forseti, ætla ég nú að snúa frá þessum dapurlega kafla um heilbrigðis- og tryggingamálin og Framsfl. Sú útreið sem Framsfl. fær þarna er tæpast ræðandi um ógrátandi. Ég verð að játa að ég skil ekki það metnaðarleysi og þann aumingjaskap af Framsfl. að láta nota sig svona undir því yfirskini að menn þurfi að ná árangri í ríkisfjármálunum. Auðvitað, en þarf hann að birtast í þessu? Og það er von að hæstv. fjmrh. glotti því hann fær ekki pólitísku óvinsældirnar af því að ganga svona fram. Heldur aumingja heilbrrh. hæstv. En þá, herra forseti, ætla ég að hverfa frá þessu og fá stórvin minn, samgrh. hér í salinn ef hann er hér á lóðinni.  Og þá fyrst um vegamálin. Hvað þau varðar hefur hæstv. samgrh. farið býsna mikinn undanfarin ár. Hann hefur haldið því fram að hann væri að auka framkvæmdir í vegamálum með miklum glæsibrag, sem er að nokkru leyti rétt. Ég hef hins vegar gjarna bent á að þetta kynni að reynast hæstv. ráðherra skammgóður vermir vegna þess að stór hluti framkvæmdanna var framkvæmdur fyrir lántöku. Nú kann að vera að hæstv. ráðherra hafi aldrei reiknað með því að vera samgrh. nema í fjögur ár. Sagan segir að hæstv. ráðherra hafi orðið mjög hissa á því að verða ráðherra og þar af leiðandi kannski ekki ætlast til þess beinlínis að það yrði nema í fjögur ár og þá hefði þetta allt saman gengið vel hjá hæstv. ráðherra því þá hefðu aðrir þurft að borga lánið. En nú kemur að vandanum. Nú er veislan búin og nú er komið að skuldadögunum og nú ætlar hæstv. fjmrh. að hirða í ríkissjóð hátt í milljarð kr., slagar upp í milljarð kr. í skuldirnar og framkvæmdirnar eru skornar niður að sama skapi. --- Hæstv. samgrh. þoldi þetta ekki, hann spýttist úr salnum þegar hann ...

Hann hlustar.

Ég veit það ekki, hæstv. ráðherra er alla vega farinn.

Ég heyri þína ljúfu rödd.

Það er gott. Og hvað ætli leiði af þessu, hæstv. samgrh.? Það þýðir að það verður að taka upp vegáætlun, hún endist þá ekki betur en þetta, sem var afgreidd á þinginu í fyrra, og hæstv. ráðherra kemur með pakka í vegamálum sem þýðir niðurskurð upp á hátt í milljarð kr. Það þarf í sjálfu sér ekkert að segja meira um þetta, herra forseti. Þetta er svona. Það er allt að koma fram sem við sögðum á síðasta kjörtímabili, að það yrði skammgóður vermir að byggja þá upp framkvæmdir á lántökum sem ætti síðan að fara að endurgreiða og það er reyndar gengið hraðar í það en við áttum von á því að hátt á sjöunda hundrað millj. kr. eiga að renna beint í ríkissjóð af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar á næsta ári. Og fyrir utan ýmis önnur útgjöld og annað sem rýrir þennan pott sem er til skipta í framkvæmdum, þá verður auðvitað niðurstaðan sú að þarna verður um stórfelldan niðurskurð á framkvæmdum í vegamálum að ræða, stórfelldan niðurskurð. Það þarf því að taka upp nýja vegáætlun og út úr henni hverfa framkvæmdir fyrir hundruð millj. kr. Þetta kemur upp úr pokunum núna strax eftir kosningarnar, eftir að samgrh. er búinn að fara um landið og klippa á borða. Það hefur ekki mátt taka svo í notkun minnsta vegarspotta eða brú yfir læk að ráðherra væri ekki mættur þar og opnaði hann a.m.k. tvisvar eða þrisvar. Sagan segir að hæstv. ráðherra hafi náð því að klippa þrisvar sinnum á borða á norðurleiðinni frá Reykjavík til Akureyrar. Fyrst klippti hann á borða í Öxnadalnum sumarið 1993. Svo keyrði hann Botnastaðabrekkuna, sem hann tók upp á að kalla svo, en venjulegir menn kalla Bólstaðarhlíðabrekku, og klippti þar á borða. Það var númer tvö. Síðan afhjúpaði hann minnisvarða uppi á Öxnadalsheiði og klippti þar á borða skömmu seinna um haustið og það var númer þrjú. Þannig að það var þreföld vígsla á þeirri framkvæmd og ýmsar brýr á Austurlandi hafa líka verið hressilega vígðar að sögn. Nú er þessari veislu hins vegar lokið, herra forseti, og það er heldur dapurlegt satt best að segja þegar menn koma svona í bakið á sjálfum sér. Og eina afsökunin eða skýringin sem ég kann á því, get getið mér til, er sú að hæstv. ráðherra hafi aldrei ætlað að vera ráðherra nema í fjögur ár. Það hafi orðið slys að hann endaði í samgrn. aftur. En því miður eru það ekki bara vegamálin sem fá þarna dapurlega útreið. Hafnaframkvæmdir eru skornar verulega niður og það er lakara að miklu, því ég held að við hv. þm. sem eitthvað þekkjum til þeirra mála höfum allir verið sammála um það að þar hafi menn kannski stundum gengið einna lengst á undanförnum árum í því að skerða framkvæmdir sem voru lífsnauðsynlegar og óumflýjanlegar og tengjast beint sjálfri undirstöðu verðmætasköpnarinnar í landinu, sjávarútveginum. Það er þess vegna ákaflega dapurlegt ef nú á að halda á nýja leið í sömu átt, að skerða þessar framkvæmdir. Það skal að vísu viðurkennt að það var haldið uppi allmyndarlegu framkvæmdastigi lengst af á síðasta kjörtímabili í hafnamálum og ég hef enga dul dregið á það, en það er jafnslæmt eftir sem áður ef það á núna að minnka. Þá að síðustu, herra forseti, innan þessa samgöngugeira og það sem langljótast er, það eru flugmálin. Það er ósköp einfalt, það er bara til ein lýsing á því sem þar gerist. Flugmálaáætluninni er slátrað gersamlega. Henni er slátrað með því að hæstv. samgrh. virðist hafa látið beygja sig til þess að afsala sér í ríkissjóð svo til öllum tekjum flugmálaáætlunar. Það á að hirða 190 millj. kr. af mörkuðum tekjum flugmálaáætlunar í rekstur á næsta ári. Við stóðum í hörðum slag í fyrravetur um að lækka þá áformaða skerðingu úr 70 millj. í 40 millj. Það hafðist með barningi fyrir jólin af því að stjórnarþingmenn þurftu að komast heim, að lækka þetta niður og hún var varin sem þessu nam. En nú á að fara þarna í 190 millj. kr., sem þýðir að framlög til framkvæmda á flugvöllum lækka um 150 millj. frá því sem verið hefði, 150 millj., og það er verulegur hluti af þeim heildarframkvæmdum sem þar eru, en eftir standa þá um 200 millj. kr. Þetta er ekki bara grimmilegur niðurskurður í málaflokki þar sem mikil þörf er á framkvæmdunum, því það er enn mikið verk óunnið við uppbyggingu flugsamgangna og menn eru í miðjum klíðum að ganga frá flugbrautum úti um allt land og reyna að koma þeim í viðunandi horf, leggja þar bundið slitlag o.s.frv., þetta er sýnu verra vegna þess hvernig þessi tekjustofn er til kominn. Hann er skattur á flugfarþegana og ekki síst þá sem fljúga innan lands og bera óheyrilega há flugfargjöld nú þegar. Um það var mikil umræða þegar ríkisstjórnin ætlaði að leggja virðisaukaskatt á farseðla í innanlandsflugi, það var líka barið niður loksins eftir mikinn slag í þinginu. En ég spyr: Hvar eru þingmenn landsbyggðarinnar nú? Hvar eru framsóknarmennirnir í þessum slag? Ætla þeir að kyngja því að tekjustofnar flugmálaáætlunar, sem eru ekki síst skattur á flugfarþegana af landsbyggðinni, verði hirtir í ríkissjóð? Er það skattstofn að leggja gjaldtöku ofan á næstum 20 þús. kr. farseðil frá Vopnafirði til Reykjavíkur? Er sanngjarnt að það skuli kosta fólk, sem t.d. þarf til lækninga frá Vopnafirði til Reykjavíkur, 20 þús. kr.? Það er minna heldur en hægt er að hoppa á til Dublin í verslunarferð, er það ekki, og lifa þar á hóteli í vellystingum praktuglega fyrir svipað verð eða minna. En þetta fólk á engan annan kost. Ef það ætlar að nýta sér margs konar þjónustu sem hvergi er að finna nema hér, þá verður það að taka flug, t.d. sjúkt, gamalt fólk. Það sest ekki upp í bíl og keyrir í einum spretti frá Vopnafirði til Reykjavíkur. En fargjaldið kostar 20 þús. kr. Er þetta skattstofn? Er sanngjarnt að taka þann tekjustofn sem var búinn til með álögum á þennan rekstur og hirða hann í ríkissjóð? Ég segi nei. Það væri þá skárra að fella þessa gjaldtöku niður og lækka framkvæmdirnar sem því nemur og láta fólkið njóta þess í lægri fargjöldum að minna verður byggt upp í flugsamgöngum á Íslandi á næstu árum. Þetta er argasta svívirða og hneyksli og ekkert minna og ég fagna því að hv. fyrrv. þm., Matthías Bjarnason, skuli ekki þurfa að sitja hér undir þessu. Ég fagna því að hann skuli ekki þurfa að horfa upp á flokksbræður sína og -systkini gera þessa hluti hér á þinginu eða boða þá. Því það er nú einu sinni svo að það var í hans ráðherratíð sem þessi flugmálaáætlun var samþykkt og hann beitti sér manna harðast fyrir því að taka upp þessa fjármögnun, enda stóð hann líka dyggilega vörð um það að henni væri varið til framkvæmda í flugmálum á meðan hann sat hér á þingi. Þetta er mikil hneisa og köld kveðja til hans meðal annarra sem hér er boðuð í þessu fjárlagafrv., sem er satt best að segja heldur lélegt plagg, herra forseti, og eiginlega varla þess virði að ræða um það í 40 mínútur þó að ég hafi gert það samt.

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki sammála hv. síðasta ræðumanni um það að þetta fjárlagafrv. sé lélegt plagg. Það verður að segja eins og er að með hverju fjárlagafrv. sem birtist eru þingmönnum gefnar gleggri upplýsingar í greinargerð um ýmsa hluti sem full ástæða er til þess að menn kynni sér og varpa skýru ljósi á ýmsar staðreyndir í ríkisfjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég tel því ekki að þetta plagg sé gagnslaust eða lítils virði. Hins vegar mættu þeir höfundar í fjmrn. takmarka sig nokkuð meira en þeir gera því það er gjarnan að menn tví- og þrítaka sömu hlutina í grg. og textinn er kannski ekki alltaf upp á það besta, eins og stendur hér í upphafskafla frv., þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Megináhersla er lögð á að skapa skilyrði til varanlegs hagvaxtar og aukinnar atvinnu án þess að stofna í hættu stöðugleika í verðlagi og frekari lækkun erlendra skulda.`` Ég vissi nú ekki fyrr að menn væru hræddir um að frekari lækkun erlendra skulda gæti átt sér stað, en það mætti lesa úr þessu fjárlagafrv. og er það vissulega athyglisverð stefnuyfirlýsing. Þá fannst mér líka mjög athyglisvert sem segir hér á bls. 245, með leyfi forseta: ,,Mikill hallarekstur á ríkissjóði hefur verið í brennidepli efnahagsumræðunnar á alþjóðavettvangi undanfarin ár.`` Ég vissi ekki heldur, virðulegi forseti, að meginatriði alþjóðlegrar umræðu um efnahagsmál hafi verið ríkissjóðurinn hans Friðriks Sophussonar og meginatriðið í allri alþjóðlegri umræðu væri ríkissjóðshallinn á Íslandi.

Hæstv. fjmrh.

Hæstv. fjmrh. En það eru nokkur tíðindi sem þetta fjárlagafrv. segir og þess vegna er ég ekki alveg sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í því að þetta sé gagnslaust plagg og vænti ég þess að fjmrh. skýri okkur þá frá niðurstöðum um þessa miklu alþjóðlegu umræður um hallann á ríkissjóði sem hann hefur væntanlega tekið þátt í. Það hefur komið fram og ég er sammála því hjá hæstv. fjmrh. að markmiðið með því fjárlagafrv. sem hér er lagt fram er að ná tökum á fjármálum ríkissjóðs og ég er líka sammála hæstv. fjmrh. í því að það er forsenda fyrir því að hagvöxtur geti orðið hér á Íslandi, vextir farið lækkandi og dregið verði úr atvinnuleysi. Það er ekki nokkur vafi á því að ef ríkisstjórn getur gert eitthvað til þess að ná árangri í uppbyggingu atvinnulífs til lækkunar vaxta og til aukins hagvaxtar, þá er það að ná tökum á ríkisfjármálunum. Þannig að okkur greinir ekki á um þau markmið sem hæstv. ríkisstjórn setur sér í þessu frv. Ég hef hins vegar ekki eins mikla trú á því og hæstv. fjmrh. að frv. sé þess eðlis að það sé líklegt að hann nái þessum markmiðum sínum. Í fyrsta lagi bendi ég á, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. fyrr í þessari umr., að þær forsendur sem frv. byggir m.a. á í tekjuspám sínum eru afskaplega veikar. Þar er gert ráð fyrir 30 þús. tonna afla úr Smugunni þó svo að menn viti nú að það sé verið að semja við Norðmenn um mun minni afla. Þá er einnig gert ráð fyrir því að loðnuveiðin verði á vertíðinni um eða yfir ein millj. tonn þó svo menn hafi ekki fundið möguleika á þeirri veiði enn. Þessar tekjulegu forsendur fjárlagafrv. eru því vægast sagt mjög veikar. En þrátt fyrir það að menn reikni með því að þetta gerist og gangi eftir hvort tveggja, þá er samt aðeins spáð 2% hagvexti á næsta ári, sem er mun minni hagvöxtur heldur en orðið hefur á þessu ári. Það sýnir mjög einfaldlega að þrátt fyrir að ríkisstjórnin spenni væntingarboga sína eins hátt og framast er kostur þá eru ekki horfur á því að hagvöxtur á Íslandi á næsta ári verði neitt í líkingu við það sem menn vonuðust eftir fyrir aðeins hálfu ári síðan né heldur neitt í líkingu við það sem honum er spáð í helstu viðskiptalöndum okkar. Það er því ljóst að þó að allar væntingar séu settar í hámark þá verður ekki sá efnahagsbati á næsta ári sem menn eru að gera sér vonir um nema einhver búhnykkur verði á árinu, sem ég sannarlega vona að geti orðið, eins og t.d. með tilkomu álversframkvæmda, sem ég tel að séu um það bil 90% líkur á. Þannig að þær væntingar styrkja forsendur fjárlagafrv. þó að það sé ekki tekið fram í frv., e.t.v. nálægt því sem Smuguveiðarnar og loðnuveiðarnar gætu gefið, en munu að öllum líkindum ekki gefa. Ef við lítum aðeins á hvað auðkennir þetta fjárlagafrv. þá er það í fyrsta lagi athyglisvert að tekjurnar samkvæmt tekjuspánni eru mjög að vaxa á næsta ári umfram það sem þær hafa vaxið á sl. fjórum árum. Ef ég man rétt þá spáir fjárlagafrv. því að tekjur ríkisins á næsta ári vaxi um eitthvað á sjötta milljarð kr. Á undanförnum fjórum árum hafa tekjur ríkissjóðs aðeins vaxið um rúmlega 2 milljarða kr. á ári þannig að af þessu má sjá að tekjuforsendur fjárlagafrv. eru nú til muna betri heldur en þær hafa verið. Og hver er ástæðan fyrir því? Ástæðan fyrir því er sú að þrátt fyrir allt tókst síðustu ríkisstjórn að skila þokkalegu búi eftir alla þá erfiðleika sem hún varð að takast á við. Einmitt þess vegna getur það gerst nú að tekjurnar geta vaxið svo mikið eða um það bil tvöfalt meira heldur en var í forsendum fjárlagafrv. sl. fjögurra ára. Þetta er í fyrsta lagi það sem einkennir þetta fjárlagafrv., að tekjuspáin fyrir næsta ár er mun jákvæðari fyrir ríkissjóð heldur en hún hefur verið sl. fjögur ár. Í öðru lagi er það einkennandi fyrir þetta fjárlagafrv. að ekki er gjaldamegin tekist á við meginvanda í ríkisfjármálunum, sem er rekstur ríkisstofnana. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu fjárlagafrv. að á næsta ári verði náð umtalsverðum árangri til þess að draga úr rekstrarkostnaði ríkisins þrátt fyrir öll stór orð hæstv. fjmrh. frá liðnum árum um að þetta væri meginviðfangsefnið og meginvandinn í ríkisfjármálum. Það er sagt einhvers staðar í grg. frv. að því sé frestað um eitt ár að takast á við þetta viðfangsefni og það megi ekki vænta tillagna um þann þátt ríkisfjármála fyrr en í fyrsta lagi á árinu 1997. Þetta er atriði númer tvö sem auðkennir þetta fjárlagafrv. Það er ekki tekist á við rekstrarvanda ríkisins í þessu frv. Það þriðja sem einkennir þetta frv. er sá mikli niðurskurður á verklegum framkvæmdum sem frv. gerir ráð fyrir. Ég veit alveg í hvaða tilgangi sú tillaga er gerð. Sú tillaga er gerð í þeim tilgangi að búa til pakka sem á síðan að selja verkalýðshreyfingunni þegar hún hefur viðræður við ríkisstjórn í framhaldi af þeim atburðum sem orðið hafa nú upp á síðkastið og þeirri óánægju sem orðið hefur í landinu með takmarkaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar til atvinnusköpunar. Þrátt fyrir að það séu mörg gagnrýnisverð atriði í fjárlagafrv. þá var þetta fyrsta atriðið sem forseti Alþýðusambands Íslands gagnrýndi. Hann gagnrýndi ekki þann mikla niðurskurð sem á sér stað í tilfærslum í tryggingakerfinu og í heilbrigðiskerfinu, hann gagnrýndi hinn mikla niðurskurð í verklegum framkvæmdum og hann byggði þá gagnrýni sína á því að þar með væru menn að draga saman í atvinnulífinu en ekki auka framboð starfa. Það má alveg lesa í það mál og ég þekki líka af langri og ágætri samvinnu við ýmsa þá sem nú sitja í þessari ríkisstjórn og þá má alveg geta í eyðurnar. Það sem menn ætla sér að gera er einfaldlega að þessum niðurskurði verklegra framkvæmda upp á um það bil 2 milljarða kr. sem er í þessu frv. á að skila til baka í viðræðum við verkalýðshreyfinguna, það á að nota þennan málamyndaniðurskurð til þess að bjóða sem dúsu fyrir verkalýðshreyfinguna í þeim viðræðum sem fram undan eru. Og hvað stendur þá eftir af niðurskurðinum gjaldamegin í frv.? Þá stendur bara eitt eftir. Það er sá niðurskurður sem þar er boðaður í tilfærslum, þ.e. í tryggingakerfinu og í heilbrigðiskerfinu. Það sem er því einkennandi fyrir þetta frv. er að menn fá þarna mikinn tekjuauka, menn takast ekki á við rekstrarvanda ríkisins og eini niðurskurðurinn sem eftir mun standa í þessu frv. eru þær aðgerðir sem hæstv. heilbrrh. verður að taka á sig. Það er líka ýmislegt athyglisvert sem kemur í ljós ef skoðað er það sem segir í fjárlagafrv. um tekjumálin. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því í frv. að tryggingagjald fyrirtækja verði hækkað um 0,5% án þess að tryggingagjaldið sé samræmt, en það er vitað að einmitt það atriði er nú til meðferðar hjá Eftirlitsstofnun EFTA eftir að kæra barst þangað um að með stefnu sinni í skattamálum, hvað þennan skatt verðar, þ.e. tryggingagjaldið, væru íslensk stjórnvöld að mismuna atvinnuvegum. Ég tel að það liggi alveg beint við og sé næstum því óhjákvæmilegt að Eftirlitsstofnun EFTA muni fella þann úrskurð að þetta sé ekki heimilt, þessi mismunun sé ekki heimil, samkvæmt þeim samningum sem Íslendingar hafa gerst aðilar að. Þannig að fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar um að hækka tryggingagjald fyrirtækja um 0,5% án þess að samræma gjaldið í leiðinni munu ekki ganga upp, þessi forsenda fjárlagafrv. mun ekki standast. Þá er mjög athyglisvert að skoða það sem kemur fram á bls. 274 og 275 í frv. Þar kemur í ljós að megintekjustofn ríkisins sem er virðisaukaskattur, þær auknu tekjur sem af honum hafa orðið og munu verða á næsta ári stafa svo til allar af auknum innflutningi en ekki af aukinni tekjumyndun af innlendri starfsemi, sem nánast hefur staðið í stað. Þegar menn horfa á þetta, hvernig dettur mönnum þá í hug, eins og ríkisstjórnin lætur sér um munn fara, að þess sé að vænta að innlendir fjárfestar í einkageiranum muni fjárfesta í atvinnulífinu til móts og vel það við þann niðurskurð á framlögum til fjárfestinga sem ríkissjóður boðar með þessu fjárlagafrv.? Þetta er auðvitað algerlega út í hött vegna þess að það kemur fram í spá um tekjur af virðisaukaskatti að það er ekki gert ráð fyrir auknum virðisaukaskatti af innlendri starfsemi á árinu 1996 sem neinu nemur. Það er nánast sama tala, þó heldur lægri en var á fjárlögum árið 1995. Þannig að meginuppistaða tekjuaukningarinnar af virðisaukaskatti stafar af virðisaukaskatti af innflutningi. Með öðrum orðum, innflutningurinn er að stóraukast og hættan sem af því stafar er að sjálfsögðu sú að þeim markmiðum sem þó hafa náðst í efnahagsstjórnun undanfarin ár, þ.e. að dregið var úr miklum halla á viðskiptajöfnuði og Íslendingar fóru að greiða niður skuldir sínar erlendis, sé stefnt í voða með stórauknum innflutningi eins og spáð er. Þá er líka athyglisvert að skoða það sem fram kemur á bls. 271, að þar er gert ráð fyrir því að skattleysismörkin verði ekki hækkuð um sem nemur verðþróun í landinu og þannig verður sóttur sá kjarabati til launafólks sem fékkst vegna þess að inngjöld til lífeyrissjóða verða undanþegin skatti. Fólk er látið borga það með lækkun skattleysismarka þannig að skattborgararnir sjálfir standa undir þeim byrðum sem af því hljótast fyrir ríkissjóð, sem kannski eðlilegt má telja, en ég vil vekja athygli á þessu. Ég hef rætt hér nokkuð um tekjuhlið frv. og ætla ekki að fara lengra út í þá sálma. Um gjaldahliðina hef ég einnig rætt nú þegar að verulegu leyti, þ.e. að sá niðurskurður útgjalda sem þar er boðaður mun í reynd fyrst og fremst verða á útgjöldum vegna heilbrigðis- og tryggingamála. En áður en ég skil við tekjukafla fjárlaganna þá vil ég aðeins leggja áherslu á að það náist til framkvæmda sem boðað er í frv., að endurskoða skattalög með tilliti til þeirra háu jaðarskatta sem eru orðnir á Íslandi. Ég vildi gjarnan spyrja fjmrh. að því, ef hann hefur upplýsingar um það, hvort Íslendingar séu ekki að verða komnir í toppsætið í Evrópu hvað varðar upphæð jaðarskatta, ekki síst ef menn líta til tengingar skattkerfisins og bótakerfis trygginga, því þar veit ég að eru dæmi um að jaðarskattar nemi 100%. Það er að segja að fyrir hverja eina krónu sem eldra fólk og öryrkjar á tilteknu tekjubili hafa í tekjur skerðast bætur þeirra um jafnháa fjárhæð og veit ég ekki dæmi til þess nokkurs staðar annars staðar að jaðarskattlagning nái 100%. Ég tek sem sé mjög undir það sem kemur í fjárlagafrv. um ætlun ríkisstjórnarinnar að endurskoða jaðarskattana, en vildi beina þeim tilmælum til hæstv. heilbrrh. og hæstv. forsrh. að það yrði gert þannig að skattkerfið og lífeyrissjóðakerfið verði skoðað saman þannig að það gerðist ekki sem nú á sér stað að jaðarskattaígildið í lífeyrissjóðakerfinu gæti verið 100% fyrir tiltekna hópa. Og ég verð að segja það eins og það er, virðulegi forseti, að afskipti verkalýðshreyfingarinnar af skerðingarkerfinu í lífeyrissjóðs- og bótagreiðslum hafa ekki verið til góðs vegna þess að menn hafa ekki áttað sig á að skoða áhrifin þar af skattkerfinu eins og það virkar þannig að jaðarskattarnir eða jaðarskattaígildið í lífeyriskerfi landsmanna er orðið mjög alvarlegt, orðið mjög hátt, mjög ójafnt og kemur verst við þá sem hafa lægstar tekjurnar. Þetta eru hlutir sem ég veit að hæstv. fjmrh. þekkir, m.a. áhrif þessarar skattlagningar á tekjur þeirra sem njóta sérstakra heimildabóta, en sérstakra heimildabóta njóta aðeins þeir elli- og örorkulífeyrisþegar sem hafa engar aðrar tekjur en tryggingabætur. Afskipti verkalýðshreyfingarinnar af þessum kerfum hafa leitt til þess, ef skattkerfið og tryggingakerfið eru skoðuð saman, að þetta fólk greiðir 100% jaðarskatta og það er sjálfsagt ekki það sem fyrir mönnum hefur vakað. Aðeins örfá orð um launaþáttinn sem kemur fram í frv. Ég furða mig á því að í þeirri umræðu sem orðið hefur um launamál í landinu þá hafa menn ekki skoðað og ekki verið greint frá því sem segir í þessu fjárlagafrv. um þá launaþróun sem orðið hefur hjá þeim aðilum sem ríkið hefur samið við. Og það sýnir ekki mikinn áhuga hjá fjölmiðlum eða mikinn vilja til að kynna sér mál að það skuli hafa verið þagað um þær upplýsingar sem koma fram bæði á bls. 259 í fjárlagafrv. og aftur á bls. 285. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Talið er að heildarlaunakostnaður í skólakerfinu vegna samninga ríkisins við kennara hækki um tæplega 20%.`` Með öðrum orðum, samningurinn sem ríkisvaldið gerði við kennara jók launakostnaðinn, sem er ígildi launahækkunar, um 20%. Þá er rætt um það hér að samið hafi verið við ýmsar hjúkrunarstéttir um heldur meiri launabreytingar en gert var ráð fyrir. Með þessum orðum, heldur meiri launabreytingar en gert var ráð fyrir, eru menn að tala um launahækkanir á bilinu 15--19%? Þá segir hér líka um þriðja hópinn, sem eru ýmis aðildarfélög ASÍ. Þar hafði ríkið gengið inn í samninga sem gerðir hafa verið á hinum frjálsa vinnumarkaði, svo sem eins og við Sókn, Iðju og Einingu. Við getum bætt við Rafiðnaðarsambandinu. Þar var líka gengið inn í samninga sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu gert og þessir samningar hafa falið í sér launahækkun um eða kringum 20%. Á bls. 285 er sagt að samningar ríkisins við félög innan ASÍ hafi hækkað laun félagsmanna þeirra um tæplega 15% að meðaltali. Og nú spyr ég: Getur ríkið gert svona samninga við aðildarfélög ASÍ án þess að forustumenn ASÍ viti af því? Auðvitað ekki. Hvernig í ósköpunum stendur þá á því að þeir vakna fyrst til vitundar um að það sé eitthvað annað að gerast í kjaramálum heldur en þeir hafi óskað eftir þegar Kjaradómur fellir kjaradóm um rétt innan við 10% kauphækkun til æðstu embættismanna. Hvernig stendur á því? Það má segja að skýringin geti verið sú að þarna hafi bara verið reynt að færa laun t.d. rafiðnaðarmanna sem starfa á vegum hins opinbera til samræmis við laun rafiðnaðarmanna á hinum almenna markaði. En hvað var sagt þegar Kjaradómur ætlaði að gera þetta sama fyrir alþingismenn og ráðherra árið 1992 og útifundir voru haldnir hér á Austurvelli til þess að mótmæla því að kjarasamningar þessara hópa ríkisstarfsmanna yrðu færðir til samræmis við það sem borgað væri á hinum almenna markaði? Urðu ekki viðbrögð bæði ríkisstjórnar og Alþingis eftir þær áskoranir verkalýðshreyfingarinnar þau að fallast á að þetta væri ekki eðlilegt og að fella kjaradóminn úr gildi? Nú hafa menn verið að gera nákvæmlega þetta sama gagnvart félögum innan ASÍ og fjmrh. upplýsir það hér að með þessu hafi menn verið að hækka kaup um og yfir 20%. Og þá segir enginn neitt. Hvaða samhengi er nú í þessum málflutningi? Ég minni enn á þá kröfu sem kom fram á útifundi á Ingólfstorgi um að Alþingi setti lög til að koma í veg fyrir að hækkanir yrðu meiri en það sem almennir launamenn hefðu fengið, 2.500 til 3.700 kr. á mann. Og ég vildi spyrja þá sem stóðu fyrir þeim fundi: Hvað eruð þið að biðja um? Eruð þið að biðja um að Alþingi setji almenn launalög þar sem sagt verði: Allir þeir samningar, þar á meðal samningar við ykkar félagsmenn, sem gerðir hafa verið um allt að 20% kauphækkun skuli felldir úr gildi og ákveðið með lögum að enginn sem þiggur kaup sitt samkvæmt þessum samningum skuli fá meira en 2.500 til 3.700 kr. á mánuði og sama skuli gilda um þá sem enn eiga ósamið. Eruð þið að biðja um þetta? Eða eruð þið bara að biðja um það að Alþingi setji lög um að alþingismenn og ráðherrar skuli ekki fá meiri kauphækkun en hitt standi? Það er mjög eðlilegt að svona sé spurt. Það hefur ekki verið gert og því leyfi ég mér að gera það hér og vænti þess að fá einhver svör við því. Því ég vænti þess, virðulegi forseti, að menn séu ekki svo tvöfaldir í roðinu að segja að þessir samningar eigi að gilda fyrir alla en svo séu sumir og þar á meðal þeirra eigin félagsmenn að því leytinu til jafnari en aðrir að það sé allt í lagi þó þeir fái tífalda hækkun en hún megi bara ekki ganga til stjórnmálamanna. Það sem segir um heilbr.- og trmrn. væri full ástæða til að ræða nokkuð hér í þessum umræðum en ég ætla að spara mér það. En ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að mér sýnist satt að segja að eins og frá frv. er gengið þá sé nánast eini niðurskurðurinn sá sem heilbr.- og trmrh. þarf að bera. Sá niðurskurður sem henni er ætlað að bera er mjög alvarlegur og mjög sársaukafullur og hreint ekki í samræmi við þann málflutning sem hv. framsóknarmenn hafa haft hér uppi sl. fjögur ár. Hæstv. iðnrh., Finnur Ingólfsson, sagði t.d. á fyrsta þingi síðustu ríkisstjórnar að Framsfl. hafi alltaf lagt áherslu á að hlífa þeim sjúku, öryrkjum og gamalmennum með því að auka ekki álögurnar á þann hóp. Er það það sem þeir eru ekki að gera núna? Hæstv. iðnrh. sagði við sama tækifæri, með leyfi forseta: ,,Ég ætla að nefna hér eitt sláandi dæmi. 48 ára gamall karlmaður, þriggja barna faðir, sem hefur verið óvinnufær síðan í júlí 1992 hefur í sjúkradagpeninga á mánuði 28.560 kr. Hann þarf að greiða vegna blóðfitulyfja sem breyting varð á við síðustu reglugerð 8.400 kr. á mánuði. Önnur lyf sem hann þarf að hafa vegna ýmissa kvilla kosta 4.900 kr. Hann þarf að heimsækja sérfræðing tvisvar í mánuði, það kostar 4.300 kr. Til viðbótar þessu hafa útgjöld hans vegna breytinga á tannlækningum aukist um 2.300 kr. á mánuði. Þessi maður hefur 8.860 kr. til að lifa af með þrjú börn. Hann þarf að fara í aðgerð hjá sérfræðingi í maí og það mun kosta 8.150 kr., kostaði áður 3.000 kr. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann það nauðsynlegt að grípa til frekari aðgerða gagnvart þessum manni?`` Hvað hefur Framsfl. gert fyrir þennan mann? Hvað er Framsfl. að gera núna? Er hann að draga úr þessum kostnaði sjúklinganna? Nei, hann er að auka þá. Hann er að gera ráð fyrir að þeir borgi fullu verði aðgerðir innan eða utan spítala og þar að auki innlagnargjald á spítölum. Það er víðar hægt að bera niður, virðulegi forseti. Það er t.d. mjög athyglisvert hér þar sem hv. þm. Guðmundur Bjarnason sagði á 118. þingi í umræðum um fjárlög: ,,Hvar er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar? Er það kannski rétt hjá mér sem ég tel mig hafa séð í greinargerðinni að það ætti að afnema sjálfvirkar hækkanir á bótagreiðslum? Það þýðir sem sagt að lífeyrisþegar þessa lands geti ekki lengur átt það nokkuð öruggt að bætur hins opinbera til þeirra fylgi því sem gerist á hinum almenna markaði. Fylgi því sem gerist í kjarasamningum og þeirri þróun sem að öðru leyti kann að vera í þjóðfélaginu og þeir hafa getað reitt sig nokkuð á að undanförnu.`` Svo mótmælti hv. þm. þessu fyrir hönd Framsfl. Hvað er Framsfl. að gera núna? Nákvæmlega þetta. Mig langar enn að vitna í orð hæstv. heilbrrh. frá umræðum utan dagskrár 24. febr. 1993. Þar var verið að ræða um svokölluð ferliverk, þ.e. reglugerð sem ég hafði sett um svokölluð ferliverk, en það eru verk sem að mestu leyti eru unnin á sjúkrastofum sérfræðinga hér í Reykjavík og krefjast ekki innlagnar og er greitt fyrir en var ekki greitt fyrir ef viðkomandi lagðist inn á sjúkrahús. Ég setti reglugerð um þessi verk sem kölluð voru ferliverk og jafnframt leiðbeinandi lista sem ég sendi til sjúkrahúsanna um það hvaða verk bæri að skilgreina sem ferliverk án þess að gefa sjúkrahúsunum fyrirmæli um að innheimta samkvæmt þessu. Þau gátu ráðið því sjálf. Þeim var sendur leiðbeinandi listi. Sum þeirra gerðu það en önnur ekki. Hv. þm. sagði orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er meira að segja svo langt gengið að á meðan hjúkrunarfræðingur svæfir sjúklinginn er læknirinn jafnvel að reikna út hvað hann fær mikið fyrir þetta ferliverk. En það vill svo til að það eru margir læknar sem hafa svo mikla andstyggð á þessari reglugerð að þeir nýta hana ekki.`` Hvað er nú hæstv. ráðherra að segja við þá lækna sem hafa svo mikla andstyggð á þessu að þeir vilja ekki nýta sér þetta. Hann er að fyrirskipa sjúkrahúsunum öllum að taka þetta upp. Líka þeim sem ekki hafa viljað gera það. Vegna þess að hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir því í sértekjuáætlun sinni í frv., ef ég skil það rétt, að gefa sjúkrahúsunum fyrirmæli um að það eigi að innheimta þessi ferliverk með nákvæmlega sama hætti og gert er hjá læknum sem reka lækningsstofur sínar út í bæ. Menn eru nú heldur betur komnir í mótsögn við sjálfa sig. En svona til frekari áréttingar þá skilst mér, þótt það sé ekki alveg ljóst í fjárlagafrv., að það eigi bæði að innheimta þessi ferliverk á sjúkrahúsum og innritunargjald. Þ.e. að menn séu ekki með innritunargjaldinu að fella niður innheimtu ferliverkanna heldur eigi að innheimta hvort tveggja. Ég vildi gjarna spyrja hæstv. heilbrrh. hvort það er réttur skilningur. Hvort það er gert ráð fyrir því að innheimta innritunargjald af öllum sem leggjast inn á spítala og þar að auki að innheimta ferliverkagjald af þeim sem fara inn á spítala til aðgerða af því tagi sem undir ferliverk falla. Og hvort það getur virkilega verið að einn og sami sjúklingurinn sem leggst inn á spítala til einhverra aðgerða sem ekki telst vera ferliverk en í leiðinni er gerð aðgerð á honum sem telst vera ferliverk. Á hann þá að borga tvöfalt? Á hann að borga bæði innlagnargjaldið og ferliverkið? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra að því hvaða rök eru fyrir því sem kemur fram í greinargerðinni að það eigi allt í einu að fara að taka gjald fyrir svokallaðar endurtengingar. Ófrjósemisaðgerðir eru veittar ókeypis en endurtengingaraðgerðir, ef svo ber undir, á að borga fyrir. Hver rök eru fyrir því að tvískipta þessu með þessum hætti? Hvað á gjaldið fyrir endurtengingarnar að vera hátt? Hvað reiknar hæstv. ráðherra með að endurtengingin kosti? Það er nokkuð athyglisvert að um leið og á að taka gjald fyrir endurtengingar þá á að taka gjald fyrir sjónpróf. Mér er spurn hvort það sé eitthvert samhengi þar á milli eða hvort sú gjaldtaka eigi að fara fram í einu lagi eða tvennu lagi og hvort menn fá afslátt af gjaldtökunni ef hvort tveggja gæti nú komið fyrir í einu. Að lokum vil ég aðeins benda á það að með þeim framkvæmdum sem verið er að gera á glasafrjóvgunardeildinni er m.a. verið að gera það fært að frysta fósturvísa. Það þýðir að endurteknar þungunaraðgerðir, þ.e. umfram þá fyrstu, kosta nú mun minna fé en áður vegna þess að það er hægt að geyma fósturvísana frá fyrstu meðferð til annarrar og þriðju meðferðar. Og konan sem gengst undir meðferðina þarf ekki að fara í gegnum allar þær lyfjagjafir og tilheyrandi sem í dag þarf til þess að endurtaka aðgerðir. Þannig að önnur og þriðja aðgerð, ef kalla má meðferðina það, verður eftirleiðis miklu ódýrari fyrir alla aðila heldur en í dag. Það er því mjög eðlilegt, það segir sig bara sjálft, að kostnaður hjóna sem þurfa að fara í endurteknar glasafrjóvgunaraðgerðir hlýtur að lækka vegna þess að kostnaðurinn við meðferðina verður svo miklu minni eftir að frysting fósturvísa hefur verið tekin upp. Hver er þá ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að það er gert ráð fyrir að meira en tvöfalda gjaldtöku vegna glasafrjóvgunar eða úr 21 millj. kr., eins og er í dag upp í 45 millj. eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv.? Það þýðir einfaldlega að það er gert ráð fyrir þeirri framkvæmd að aðgerðir vegna glasafrjóvgunar verði að mestu leyti bornar af hjónunum sjálfum sem þurfa á meðferðinni að halda en í sáralitlum tilvikum af hinu opinbera. Er það forgangsröðin sem menn eru að tala um? Ég er sammála hæstv. heilbrrh. um að það er löngu orðið rétt og nauðsynlegt að taka upp forgangsröðun í framkvæmdum í heilbrigðismálum. En ég held að þjóðin geti aldrei tekið upp forgangsröð í þjónustu því að með því að ræða forgangsröð í heilbrigðisþjónustu eru menn ekki bara að tala um hverjir eigi að fá fljótari meðferð en aðrir og öruggari og skjótari, heldur hverjir ekki eigi að fá þær aðgerðir sem til boða standa. Forgangsröðun í löndunum í kringum okkur hefur þýtt ákvörðun um það t.d. að það séu ekki gerðar opnar brjóstholsaðgerðir á körlum eða konum yfir 65 ára aldur. Það hefur t.d. þýtt það að ekki eru gerðar mjaðmaskiptaaðgerðir eða hnjáliðaaðgerðir á fólki yfir sjötugt. Við Íslendingar eigum eina forgangsröðun í heilbrigðiskerfinu til samkvæmt lögum og hún er sú að að það er ekki heimilt að veita ókeypis læknisþjónustu á Íslandi þeim sem ekki eru sjúkratryggðir hér á landi. Þetta er eina forgangsröðunin í lögum sem ég man eftir í svipinn. Það er ekki heimilt að veita ókeypis læknisþjónustu þeim sem ekki eru sjúkratryggðir á Íslandi. En þessa forgangsröðun hafa Íslendingar ekki getað virt. Það eru fjölmörg dæmi um að við höfum veitt fólki ókeypis læknismeðhöndlun, meira að segja mjög dýra læknismeðhöndlun, sem ekki hefur notið sjúkratrygginga á Íslandi. Sú þjóð sem ekki getur virt þessa einföldu forgangsröðun, hvernig í ósköpunum halda menn að hún geti tekið ákvörðun eins og þá að ekki skuli gera opna brjóstholsaðgerð á fólki yfir sextugu, ekki skuli gera mjaðmaskiptaaðgerð á fólki yfir sjötugu o.s.frv., vegna þess að staðreyndin er einfaldlega sú að fólk er afskaplega ólíkt og einstaklingur sem er orðinn 70 ára gamall getur átt mörg ár eftir af sínu lífi og getur verið það frískur og hress að hann þoli vel að gangast undir erfiða aðgerð og sú aðgerð geti auðgað síðustu æviár hans meira en flesta grunar. Ég vara mjög við því að menn reyni að leggja út á þessa braut en er hins vegar sammála hæstv. heilbrrh. um að það er nauðsynlegt að forgangsraða í framkvæmd í heilbrigðismálum og hefði betur verið tekið á því máli fyrir 10--15 árum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara frekar út í fjárlagafrv. nú, en ítreka það að ég vil ekki veitast neitt sérstaklega að hæstv. heilbrrh. fyrir þau verk sem hún þarf að vinna í þessu frv. Þau eru mjög erfið, ég geri mér það fyllilega ljóst. Ég vil aðeins segja við hana, hæstv. ráðherra: Mér sýnist alveg áreitnislaust og af fullri sanngirni að það eina sem standi eftir af aðgerðunum á gjaldahlið þessa frv. þegar hæstv. forsrh. verður búinn að selja verkalýðshreyfingunni allan framkvæmdaniðurskurðinn til að friðmælast við hana, þá sé niðurskurðurinn, sem þér, hæstv. heilbrrh., er ætlað að gera nánast það eina sem eftir standi.

Virðulegi forseti. Það voru nokkrar spurningar sem hv. þm. beindi að mér og ég vildi gjarnan fá að svara. Hann talaði um vissan sjúkling sem væri 48 ára gamall og hvað við ætluðum að gera fyrir hann. Við höfum þegar lækkað lyfjaverð til hans og við munum sérstaklega taka tillit til öryrkja og þeirra sem minna mega sín fjárhagslega þegar við erum að skoða þessi innritunargjöld. Varðandi ferliverkin sem hv. þm. minntist hér á og hans reglugerð var svohljóðandi, að sjúklingur gat legið á sjúkrahúsi og sérfræðingur gat tekið allt að 18 þús. kr. fyrir aðgerð á honum. Ég tel mjög óeðlilegt að sérfræðingur sem er í fullu starfi á sjúkrastofnun geti líka verið verktaki og þessu vil ég breyta. Mér finnst eðlilegra að sjúklingur borgi eina lága upphæð og hún renni þá til sjúkrahússins heldur en til sérfræðinganna sem þar vinna. Það er hugsunin með þessari breytingu. Hann spurði sérstaklega um svokallaðar endurtengingar og ég vil gjarna fá að svara því. Fólk sem tekið hefur þá ákvörðun að fara í ófrjósemisaðgerð sem samfélagið borgar að sjálfsögðu fyrir, tekur síðar þá ákvörðun að láta endurtengja sig. Það er mjög flókin aðgerð. Það er líkt og og taka tvær makkarónustangir og reyna að sauma þær saman. Mér finnst ekki óeðlilegt að aðili sem tekur slíka ákvörðun greiði eitthvað fyrir aðgerðina. Hvað hún kostar kann ég ekki að segja til um hér á þessari stundu, en mér finnst ekki óeðlilegt að hann greiði eitthvað fyrir aðgerðina. Varðandi sjónprófin vil ég segja það að Tryggingastofnunin borgar 250 kr. fyrir þau. Sjúklingurinn borgar að mig minnir 1.500 kr. Sem betur fer þarf sjúklingur ekki oft að fara í sjónpróf og mér finnst ekki taka því að senda þennan reikning til Tryggingastofnunar kannski á 5 ára fresti. Það er þegar búið að slá í bjölluna og ég vil segja bara eitt orð varðandi glasafrjóvgunina. Það er ekki búið að taka ákvörðun um hvað gjaldtakan verður há. Hv. þm. minntist á að önnur aðgerð væri ódýrari, hún kann að vera ódýrari. En ég vil líka minna á það að nú eru komin lyf sem einstaka aðilar þurfa að taka inn vegna ófjósemisaðgerða sem kosta allt upp í hálfa milljón kr. skammturinn.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi: Lyfjaverð hefur lækkað vegna áhrifa reglugerðar um svokallað viðmiðunarverð sem hæstv. ráðherra setti og hafði verið í undirbúningi í eitt og hálft ár. Þannig að ef einhver á heiðurinn af því að lyfjaverð hafi verið lækkað, þá eru það þeir sem undirbjuggu þá reglugerð þó að þeir hafi ekki náð að segja hana. En það er einn hængur á því og hann er sá að ef sjúklingurinn getur ekki nýtt sér ódýrasta samheitalyfið í lyfjaskránni, þá verður hann sjálfur að borga mismuninn. Þannig að það er ekkert víst að þessi 48 ára gamli maður sem hæstv. ráðherra talaði um hafi uppskorið lægra verð en hann þurfti að greiða fyrir. Því að hann verður að borga allan mismuninn ef hann getur ekki nýtt sér lægsta samheitaverðið. Í öðru lagi, ferliverk. Ég veit ekki betur en í fjárlagafrv. sé gert ráð fyrir því að ferliverk verði innheimt á öllum sjúkrastofnunum samkvæmt reglugerðinni. Ég hef að vísu ekki fengið það staðfest af hæstv. ráðherra, en ég veit ekki betur en svo sé. Ég er hins vegar alveg sammála ráðherranum um að það er ekki æskilegt fyrirkomulag að einn og sami maðurinn sé bæði starfsmaður á launum hjá sjúkrahúsi og starfi þar líka að einkarekstri. En það er ekki boðað í fjárlagafrv. að því verði neitt breytt. Það eina sem boðað er er það að innheimt verði fyrir ferliverkin á öllum spítalastofnunum með sama hætti og gerist utan þeirra. Þannig að ég vona að hæstv. ráðherra takist á við þann vanda. Sérfræðingar eru víða að störfum fyrir ríkið og hafa tekjur sínar víða að, en hann hefði gjarnan, hæstv. ráðherra, mátt boða það í frv. að það væri ætlunin.

Virðulegi forseti. Varðandi reglugerðina um viðmiðunarverð lyfja og það að sjúklingar geti ekki nýtt sér það þoli þeir ekki þau lyf sem bera lægsta verð, þá er það þannig að ef læknir ákveður að sjúklingurinn geti ekki nýtt sér það lyf, þá fær sjúklingurinn það lyf sem hann þarf og borgar ekki mismuninn. Ég vil að það komi skýrt fram. Ég vil líka að það komi skýrt fram að það verða ekki í gangi bæði innritunargjöld á sömu stofnun og svokölluð ferliverk, það er ekki hægt.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ef læknir álítur að sjúklingur geti ekki notað ódýrasta lyfið, þá á hann möguleika á að fá það greitt upp að sama hlutfalli eins og aðrir fá greitt fyrir það ódýrasta hjá Tryggingastofnun ríkisins. En til þess þarf læknir að skrifa upp á fyrir sjúklinginn þannig að hann geti ekki nýtt sér annað. Mér er vel kunnugt um það frá því að ég vann að undirbúningi þessarar reglugerðar að það var gert ráð fyrir því að það yrði ekki í mjög mörgum tilvikum sem til slíks þyrfti að koma. Í öðru lagi ítreka ég það enn að ég hef fengið upplýsingar um það bæði úr fjmrn. og annars staðar frá að það sé gert ráð fyrir því að innheimta innritunargjöld af öllum sem leggjast inn á sjúkrahús og þar að auki fyrir ferliverk. Ég er mjög ánægður með að heyra því mótmælt af hálfu hæstv. heilbrrh., en þá breytast líka forsendurnar í frv. Þá hljóta menn að verða að draga úr þeim áformum um áhrif þessara aðgerða á sértekjur spítalanna sem frv. gerir ráð fyrir. Í forsendum frv. um sértekjur spítala er gert ráð fyrir þessu hvoru tveggja. Hafi hæstv. heilbrrh. skipt um skoðun og ætli ekki að framkvæma þetta svona, þá verður hæstv. ráðherra tafarlaust að láta hæstv. fjmrh. vita að þau áform sem eru um tekjuöflun af þessum sértekjum spítala munu ekki ganga upp. Og þá spyr ég hæstv. heilbrrh.: Hvað breytir þessi ákvörðun hennar miklu, hvað lækkar hún mikið áformaðar sértekjur spítalanna? Hvaða áhrif hefur það að hún segir að þær stofnanir sem munu innheimta samkvæmt ferliverkareglugerðinni muni ekki jafnframt innheimta innritunargjöld? Hvaða áhrif hefur það á tekjuspá fyrir sértekjur sjúkrastofnana?

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að segja frá því hvernig þessi bók virkar á mig sem nýjan þingmann. Ég verð að segja það að fyrir utan innihaldið þá er uppsetningin á henni að mörgu leyti fremur óaðgengileg þannig að ég hef bent fulltrúum frá ráðuneytinu á það. Víða eru t.d. töflur aftast sem hjálpa manni að breyta verðlagi til núgildandi árs o.s.frv. en hvergi eru neðanmálsgreinar sem vísa fram og til baka í frv. þannig að ég held að það væri ágætis ábending til fjmrh. að reyna að gera þessa bók aðgengilegri fyrir almenning til þess að skilja. Ég vil byrja á því að taka undir það meginmarkmið þessara fjárlaga að það sé mjög mikilvægt að reyna að ná niður hallanum á ríkissjóði. Ég efa þó mjög að þeim takist að taka þetta stóra skref sem hér er stefnt að, bæði vegna þess að skrefið er stórt og einnig vegna þess að undanfarin ár hefur hinn raunverulegi halli ávallt farið fram úr því sem til stóð. T.d. var árið 1992 áætlað að hallinn yrði 3,7 milljarðar, en reyndist 10,6. Síðasta ár átti hann að vera 6,5 milljarðar en stefnir í 8--9. En þó að markmiðið að ná niður halla ríkissjóðs sé gott, þá eru leiðirnar sem farnar eru að mínu mati bæði forkastanlegar og í raun hættulegar. Forkastanlegar vegna þess að það er staðfest með þessu frv. að efnahagsbatinn sem hér hefur orðið, aðallega vegna veiðanna í Barentshafi, og hefur skilað sér í auknum útflutningstekjum, aukinni veltu og auknum hagvexti, á ekki að fara til þeirra sem minnst bera úr býtum. Gert er ráð fyrir óbreyttum kjarasamningum þó að ýmsar blikur séu reyndar á lofti um að sú forsenda muni standa. Enda ekki skrýtið því að á yfirborðinu er rekin sú launastefna að þeir lægst launuðu fái mestar hækkanir en í raun bendir margt til að þveröfug launastefna sé í gangi þar sem þeir hærra launuðu fá meira. Þó að ljóst sé að verulega hefur verið þrengt að millitekjuhópunum í þessu þjóðfélagi, fólkinu sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið og er með lítil börn, er þó forkastanlegast að þeir sem búa við allra kröppustu kjörin, þ.e. atvinnuleysið, og þeir sem lifa af ellilífeyrisbótum eða örorkubótum eiga enn að herða sultarólarnar. Það á að skerða flestar tegundir bóta með því að aftengja þær frá launavísitölu og því er ekki gert ráð fyrir hækkun bóta eins og hækkun launa á næsta ári. Þá er sérstaklega ámælisvert að það eigi að fresta greiðslum á bótum til þolenda afbrota um eitt ár og það eigi að hækka aldursviðmiðanir vegna afslátta á lyfjakaupum úr 67 í 70 ár þó að vissulega sé rétt að huga að því að hér í landinu er að myndast tiltölulega stór hópur vel stæðs fólks sem kominn er á efri ár. Það er fólk sem flaut ofan á á verðbólgutímanum og hefur tiltölulega mikið af peningum og auðvitað er ástæða til að þetta fólk greiði til samfélagsins eins og aðrir. Þetta fólk kom sér upp húsnæði á góðum tíma og það greiddi námslán sín á góðum tíma og það þarf að huga að því að það greiði til samfélagsins eins og aðrir. Ég er þeirrar skoðunar að núna sé mikilvægara að huga að því að létta skattbyrðinni af ungu fólki, þeim sem eru að koma sér upp húsnæði, greiða af námslánunum sínum og ala upp börnin sín. Ég held að það fólk sé verulega aðþrengt nú til dags. Það er einmitt megingallinn á frv. að það skortir í því framtíðarsýn og því er alls ekki ljóst að þær niðurskurðaráætlanir sem hér eru munu standast og hvort þær munu leiða til nokkurs varanlegs sparnaðar í ríkisútgjöldum. Það er t.d. ekki nóg að ætla sér að spara í heilbrigðiskerfinu ef ekki er jafnframt reynt að huga að því að beina peningum í fyrirbyggjandi starf því að annars heldur fólk áfram að veikjast og það með sama tilkostnaði og áður. Það verður einhvern veginn að reyna að brjóta upp þetta kerfi og það er því miður ekki verið að gera það hér. Það sama á við í sambandi við slys. Ég get ekki séð neitt sem sé sérstaklega fyrirbyggjandi að því leyti en það getur vel verið að þetta sé allt á einhverjum leyndum liðum. Það sama á við um búvörusamninginn. Nú stendur til að gera búvörusamning við bændur til fimm ára án þess að tryggt sé að staða sauðfjárbænda verði nokkuð betri en nú eftir fimm ár. Það er ekki hægt, hæstv. fjmrh., að sætta sig við endalausar bráðabirgðalausnir án skýrrar framtíðarsýnar. Þetta er fyrsta frv. þessarar ríkisstjórnar og ég hefði gjarnan viljað sjá svolítið háleit markmið og að hverju er stefnt þó að vissulega sé það markmið gott að koma ríkishallanum niður. Það atriði sem ég vil þó sérstaklega gera að umræðuefni í þessari tölu minni eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir boðaði í ræðu sinni í þessari umferð er umfjöllun um menntamálin. Því miður verð ég að segja að í menntamálunum bólar ekki á þeim krafti sem kosningabaráttan gaf okkur vonir um. Vissulega er rétt að það er dálítil aukning framlags til menntamála og hún er hlutfallslega mest í menntamálum miðað við hin ráðuneytin en þessi aukning skýrist fyrst og fremst af því að á sl. ári var lögbundnum kennslustundum í grunnskólum fækkað. Nú er verið að reyna að borga til baka þá fækkun og einnig á að fjölga viðmiðunarstundum vegna nýsamþykktra grunnskólalaga og einnig koma kjarasamningar kennara þarna inn. Auðvitað er mjög mikilvægt að vel sé staðið að fjárveitingum til grunnskólans núna þegar stendur til að flytja rekstur grunnskólans yfir til sveitarfélaganna og alger nauðsyn að skapa ekki tortryggni með því að hafa þessar fjárveitingar lágar þannig að ég skil mjög vel og fagna því að það skuli vera aukið fjármagn til grunnskólans. Samt sem áður get ég ekki séð að þarna sé neitt fjármagn t.d. til þess að taka mið af því hvað það kostar að einsetja grunnskólann. Fyrir utan fjárveitingar til grunnskólans er alls ekki margt sem menntmrh. og þessi ríkisstjórn getur státað sig af. Vil ég þar nefna nokkur dæmi. Fyrst vil ég nefna Háskóla Íslands sem enn einu sinni virðist eiga að reka undir hungurmörkum þannig að há innritunargjöld verða nauðsynlegur hluti af rekstrarkostnaði skólans. Eðlilegra væri að ríkisstjórnin hefði manndóm í sér eða kjark til að viðurkenna þá staðreynd að þetta eru skólagjöld og kalla það skólagjöld og setja lög um slíkt. Hækkunin til háskólans nemur 14,7 millj. kr. og þá er ég að ekki tala um á verðlagi sömu ára heldur bara krónutölu frá því í fyrra og aðalskýringin er laun tveggja prófessora á tilraunastöðinni á Keldum. Á móti er gerð krafa um hagræðingu og það mun að auki ekki vera nægjanlegt fé þarna til þess að taka mið af nýsettum kjarasamningi háskólakennara. Það hlýtur auðvitað að fást leiðrétt, ég ætla ekki hæstv. fjmrh. það að geta ekki staðið við gerða samninga. En það bólar ekkert á fjárveitingum til þess að efla framhaldsnám við háskólann og er ekki hægt að sjá mikinn stuðning nema síður sé til rannsóknarstarfsemi. Framlag í rannsóknarnámssjóð, sem styrkir efnilega námsmenn til framhaldsnáms við háskólann, er skert úr 25 millj. í 20 og framlag í nýsköpunarsjóð námsmanna er einnig skorið niður úr 15 millj. í 10 millj. Framlag í vísindasjóð Rannsóknarráðs er skorið niður úr 25 millj. í 15 millj. Þetta er verulegt áhyggjuefni, virðulegi hæstv. fjmrh. vegna þess að þetta sýnir að ekki er verið að fjárfesta í mannauði og nýsköpun sem hljóta þó að vera helstu vaxtarbroddar framtíðarinnar. Þá vil ég geta þess að 5 millj. kr. eru ætlaðar til að undirbúa uppeldisháskóla og til að gera úttekt á háskólastiginu. Þessum lið fagna ég innilega því að skýr stefnumörkun sem byggir á staðreyndum þessa skólastigs er mjög knýjandi. En upphafið sýnir að ekki á að ráðast í nein stórvirki á þessu sviði á næsta ári en þessi liður gefur þó von um að markviss vinna sé að fara í gang og því fagna ég. Ef við lítum til framhaldsskólans er ljóst að hann á að sæta skerðingum á næsta ári. M.a. er áætluð um 3% fækkun á áætluðum kennslustundum. Þá er framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna skorið niður, enda eru lánin sem boðið er upp á orðin það dýr að nemendur standa frammi fyrir því vali að taka námslán eða að koma sér upp húsnæði yfir höfuðið á lífsleiðinni, ég er ekki að ætlast til að þeir geti gert það samtímis. Slíkt getur auðvitað ekki gengið til lengdar og þetta jaðrar að mínu mati við mannréttindabrot og því hljótum við að beita okkur hér þinginu fyrir breyttum reglum um Lánasjóð ísl. námsmanna en þessi lækkun til LÍN er réttlætt með því að það sé ekki meiri eftirspurn eftir lánsfé. Ef vísað er til fleiri þátta sem heyra undir menntmrn. vil ég sérstaklega nefna að framlag til Kvikmyndasjóðs er skorið niður. Það er ekki staðið við þau framlög sem eru í gildandi lögum og mér finnst það vera dálítið kaldar kveðjur til kvikmyndagerðarmanna okkar sem hafa verið að gera garðinn frægan úti um öll lönd og hafa staðið sig mjög vel. Mér finnst mjög miður að á svo merkum tímamótum sem þessi listgrein er á skuli ekki vera hægt að standa við lögbundin fjárframlög. Virðulegi forseti. Ég hef gert að umtalsefni fjárlagafrv. sem fyrir liggur fyrir árið 1996, fyrsta fjárlagafrv. þessarar hæstv. ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Markmiðið er gott, að ná niður hallanum á ríkissjóði, en leiðirnar eru vondar og væntanlega að verulegu leyti óraunhæfar. Ég nefndi í upphafi að leiðirnar væru ekki bara forkastanlegar heldur einnig hættulegar. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna að verulega er sorfið að þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu með ófyrirséðum afleiðingum, að ekki bólar á neinum aðgerðum til að létta ungu fólki með börn róðurinn nema þeim sem eru allra verst settir, samaber aukinn barnabótaauka, sem ég fagna, en þetta mun skila sér í minni neyslu og minni tekjum af virðisaukaskatti og hafa mannskemmandi áhrif á uppvaxandi kynslóð. T.d. á að skerða mæðra- og feðralaun um 40% eða 125 millj. Hættulegast af öllu er þó að verið er að skerpa andstæðurnar milli ríkra og fátækra í þessu frv. með tilheyrandi viðbrögðum og reiði meðal þeirra lægst settu. Umræður í þjóðfélaginu um launahæstu menn ríkisins og tekjur alþingismanna sýna hve mikil reiði kraumar undir og tel ég alls ekki ólíklegt að samningum verði sagt upp og allar forsendur þessa frv. kollvarpist. Þetta er óskynsamleg stefna og hlýtur að kalla á sterk viðbrögð jafnaðarmanna í landinu. Að lokum tek ég fram að á einum stað sá ég minnst á jafnrétti kvenna og karla í þessu frv. og það var þar sem var verið að fella niður ekkjulífeyri til þeirra kvenna sem verða ekkjur eftir 1. janúar 1996. Réttlætingin er sú að það sé verið að jafna niður á við og ná jafnrétti á milli ekkna og ekkla með því að afnema bætur ekkna. Það stendur ekki á því að afnema forréttindi kvenna á þeim örfáu stöðum þar sem þau tíðkast þó að ljóst sé að fullorðnar ekkjur í dag hafa oft verulega minni möguleika en ekklar til þess að afla sér tekna á vinnumarkaði. Það bólar ekki neitt á því að það eigi að stokka upp í launakerfi ríkisins eða draga úr launamisrétti kynjanna. Þetta er frv. sem mun ýta undir atvinnuleysi og meiri ójöfnuð. Þetta er vont frv. sem verður að breyta en þetta er frv. hæstv. ríkisstjórnar, hægri flokkanna í landinu. Því miður njóta þessir flokkar mikils kjörfylgis og því má búast við að stjórnin geti komið þessari stefnu í gegn, knúið þetta frv. í gegnum hið háa Alþingi. Þetta frv. sannfærir mig betur en margt annað um nauðsyn þess að jafnaðar- og kvenfrelsissinnar taki saman höndum og hnekki veldi þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. var fyrir nokkurra hluta sakir dálítið athyglisverð. Í fyrsta lagi sagði hv. þm. að það sem kæmi fram í fjárlagafrv. væri stefna hægri flokkanna og undirstrikaði þetta síðan með því að segja að jafnaðar- og kvenfrelsisflokkarnir væru á móti slíkri stefnu. Hv. þm. hefur áður talað fyrir hönd Kvennalistans á þann veg, mjög skýrlega, að Kvennalistinn sé einn af vinstri flokkunum, einn af félagshyggjuflokkunum. Með því hefur hv. þm. opinberað það sem lengi hefur verið vitað að Kvennalistinn hefur smám saman verið að færa sig til vinstri, er einn af þessum vinstri félagshyggjuflokkum og ekkert öðruvísi en þeir og þess vegna er Kvennalistinn að líða undir lok. Það er meginástæðan. Það er einmitt slíkur málflutningur og hér heyrist sem er meginástæðan fyrir því að Kvennalistinn er að líða undir lok. Hv. þm. kvartaði síðan yfir því að fjárlögin litu ekki út eins og kennslubók í háskólanum og það er alveg rétt. Hins vegar hefur það gerst á undanförnum árum að fjárlögin hafa verið smíðuð með þeim hætti að þau hafa verið tiltölulega aðgengileg fyrir almenning í landinu, jafnvel fyrir háskólakennara og háskólaborgara líka, sem betur fer. En hv. þm. kom upp um sig þegar hún sagði að á einum stað hefði hún séð eitthvað minnst á jafnrétti kynjanna og taldi til eitt dæmi. Þau eru nú reyndar fleiri, meira að segja stallsystur hennar í Kvennalistanum hafa komið auga á fleiri og spurst fyrir um fleiri atriði sem um getur í fjárlagafrv. Eitt af því er m.a. það sem kemur fram á bls. 242 þar sem segir að jafnréttismál verði kynnt og það hefði komið fram í ræðum hér fyrr og þar á meðal í framsöguræðu fjmrh. að ætlunin er að taka sérstaklega á þessum málum, þau verði kynnt stjórnendum ríkisfyrirtækja og sú nefnd sem fer með starfsmannastefnumálin og er nú að störfum á sérstaklega að fara ofan í þau. Að auki er minnst á þessi mál víðar eins og til þess að efna þau loforð sem gefin voru í sambandi við síðustu kjarasamninga. Ég efast ekki um að hv. þm. kemur til þess að koma með góðan og heiðvirðan málstað til þess að gagnrýna þetta frv. en hann verður a.m.k. að kynna sér og lesa frv. áður en ákveðið er og sagt hvað sé að í frv.

Herra forseti. Ég sagði að ég hafi ekki rekist á jafnrétti kynjanna víðar. Kristín Halldórsdóttir var sérstaklega búin að skjalla hæstv. fjmrh. fyrir að nefna jafnrétti kynjanna á einum stað öðrum og ég tek undir það með henni. En ég tók fyrir sérstaklega ákveðna þætti í frv. en las meginpartana og þetta var það aðalatriði sem sló mig því að það virðist ekki standa á því að jafna þegar draga á úr forréttindum kvenna. Varðandi hægri- og vinstrimennsku veit ég ekki hvort ég á að eyða orði að því hér. En það er náttúrlega alveg ljóst að þessi ríkisstjórn er ekki kvenfrelsisríkisstjórn. Það er alveg ljóst á þessari stefnu og hvort sem við köllum það hægri eða vinstri er alveg ljóst að það er ekki verið að styrkja stöðu kvenna með fjárlagafrv. og með fullri virðingu fyrir hæstv. heilbrrh. er þetta að mestu leyti hefðbundin karlrembustjórn.

Virðulegi forseti. Já, ég vildi gjarnan að fleiri kvenmenn væru í þessari ríkisstjórn og ég vil taka undir það með hv. þm. og ég vona að það verði bót á þessu kvenmannsleysi í ríkisstjórninni í framtíðinni. En það var ekki það sem ég ætlaði að ræða um hér. Varðandi mæðra- og feðralaun, sem hv. þm. ræddi um, þá er það þannig að einstætt foreldri á að fá 500 kr. greiddar með einu barni eftir að búið er að borga skatta og það er nær að þessir aðilar fái barnabótaauka en þessar 500 kr. sem vigta nú ekki þungt og þá held ég að við séum að ná til þeirra sem minna mega sín því að mæðra- og feðralaun hafa ekki verið tekjutengd. Varðandi ekkjulífeyrinn vil ég segja að ekki er nóg að lesa að ekkjulífeyrir verði felldur niður heldur er verið að lengja dánarbætur. Aðilar geta fengið dánarbætur í lengri tíma nú hingað til hefur verið þannig að ég tel að við séum ekki að ráðast sérstaklega á ekkjur heldur erum við þarna að jafna milli ekkla og ekkna.

Virðulegi forseti. Ég hef af því áhyggjur hvaða stefna birtist í þessum fjárlögum. Ég hef af því áhyggjur hvað sparnaðaraðgerðirnar bitna á erfiðum sviðum og hvernig höggvið er í kjör þeirra er síst skyldi og þeirra sem við reyndum að verja í samstarfi við Sjálfstfl. á síðasta kjörtímabili. Mér finnst að það séu ótrúlega erfiðar aðgerðir sem gripið er til miðað við það að þegar maður fer yfir fjárlagafrv. eru að miklu leyti settar inn óbreyttar fjárhæðir á útgjöldin í mörgum málaflokkum. Þegar ég tala um ótrúlega erfiðar aðgerðir ætla ég að nefna t.d. að dregið er úr framlögum til fatlaðra, bætur almannatrygginga og Atvinnuleysistryggingasjóðs verða ekki lengur tengdar við kjarasamningana og það er mat ASÍ að þetta minnki greiðslur ríkisins til þessara aðila um 700 millj. kr. Það er líka mat þeirra að óbreyttur persónuafsláttur gefi ríkissjóði einn milljarð á næsta ári miðað við að hann hefði hækkað með tilliti til þróunar en að tekjutapið vegna frádráttar á 2% lífeyrissjóðsiðgjöldin verði hins vegar eingöngu 600 millj. kr. Mig undrar að á tíma batnandi hags sé gripið til slíkra aðgerða og úrræða sem bitna á þessum hópum. Ég ætla aðeins að leyfa mér, virðulegi forseti, að fara örfáum orðum um tekjurnar. Þær aukast um 4,8% sem mér skilst að þýði um 5,5 milljarða, 4,8% á meðan við vorum á undanförnum árum eingöngu með 2,5% tekjuaukningu á ári að rembast við það sem maður vildi reyna að kalla réttlátar aðhaldsaðgerðir, nógu voru þær erfiðar samt. Ég tel að við séum á margan hátt með þessum tekjum, með þessari aukningu upp á 4,8%, að uppskera árangur undangenginna ára, sérstaklega þegar litið er til þess hagvaxtar sem er að verða núna annað árið í röð. En mér finnst að í raun og veru hafi ríkisstjórnin ekki þurft að taka verulega á og hún hafi freistast til að fara inn í þennan sama útgjaldapakka sem baráttan hefur verið um aftur og aftur. Ég vil hins vegar segja að ég styð að sjálfsögðu, þó að ég sé í stjórnarandstöðu áfram, að leitast verði við að vera með stöðugleika og vaxtalækkun og hafa það að leiðarljósi en ég bendi á það sem kom fram í Vísbendingu að þar er sett spurning á forsíðu hvort við séum að fara inn í verðbólgu og það væri áhugavert að heyra viðbrögð fjmrh. við því í örfáum orðum. Til viðbótar því að tekjurnar aukast um 5,5 milljarða nemur að mati ASÍ --- svo að ég vitni aftur til þeirra sem hafa gert sérstaka úttekt á þessu --- lækkun framkvæmdafjár bæði til viðhalds og stofnframkvæmda um 3 milljörðum. Þá getum við í raun og veru sagt að 8,5 milljarðar hafi verið til ráðstöfunar í tilfærslur til þess að létta álagið sem þarna er verið að bregðast við. Ég tek að sjálfsögðu eftir því að það er haldið áfram með hátekjuskattinn og það styð ég og ég vil líka lýsa því yfir úr þessum ræðustól að ég styð hugmyndirnar um að minnka tekjutengingu hjá ungu barnafólki vegna þess að ég held að allir flokkar hafi verið sammála um það fyrir kosningar að þar þyrfti að taka á og ungt fjölskyldufólk væri að bera allt of þungar byrðar miðað við aðra hópa. Að sjálfsögðu mun skipta máli hvernig útfærsla þessara mála verður, hæstv. fjmrh., og ég minni enn og aftur á það hvað það skiptir miklu máli að útfærslur á slíkum aðgerðum séu skýrar svo oft sem það hefur komið fyrir að takmarkaðir útreikningar hafa birst um efnahags- og viðskiptamál, í skattamálum, varðandi vaxtabætur og annað. Eftir á hafa menn kannski séð að aðgerðin sem slík var allt önnur en útlit var fyrir. Auðvitað get ég ekki talað um tekjuhlið öðruvísi en minna á fjármagnstekjuskattinn en ég ætla ekki að flytja langa ræðu þannig að ég ætla eingöngu að segja að það hefur verið sjónarmið flokks míns að byrja ekki með fjármagnstekjutengingu á öldruðum eða inni í Tryggingastofnun meðan ekki er búið að útfæra fjármagnstekjuskattinn á tekjuhópana og fólkið með fjármagnseignir og þar með fjármagnstekjur í þjóðfélaginu. Auðvitað er búið að margskoða hvar réttlætið liggi þar og það er auðvelt að segja að það sé ekki eðlilegt að einhverjir, sem hafa milljónir í fjármagnstekjur, fái ýmislegt það sem fátækt launafólk er kannski með skerðingu út af. En það er mjög erfitt að taka upp slíkt prinsippmál fyrst í Tryggingastofnun ríkisins og ég ætla að láta það nægja um þetta mál. Ég get ekki stillt mig um það, virðulegi forseti, að fá að lesa upp nokkrar setningar af blaði sem er fyrir framan mig: ,,...þær staðreyndir sem blasa við mörgum heimila í landinu, þar sem þúsundir fjölskyldna eru að verða gjaldþrota, þá er bara því þannig komið því miður að það blasir við neyðarástand á mörgum heimilum í landinu og það neyðarástand mun skapa margvísleg félagsleg vandamál. Það mun leggja auknar byrðar á félagsmálastofnanir, það mun auka örvæntingu einstaklinganna og það mun skapa sár í þjóðfélaginu sem seint munu gróa. Á flokksþingi framsóknarmanna var skuldastaða heimilanna eitt stærsta umfjöllunarefni þingsins og þar er tvennt sem við viljum leggja til í núverandi stöðu. Þríhliða samningur um lífskjarajöfnun felur það í sér að við þurfum að ganga strax til kjarasamninga ríkisvalds og aðila vinnumarkaðarins. Við framsóknarmenn erum tilbúnir að beita okkur fyrir því að hægt sé að setja 3 milljarða til að ná slíkum samningum.`` Svo fylgja nánari útfærslur á því hvernig þær skulu fjármagnaðar, hvernig þær skulu nýttar. Til þess að geta tekist á við þann mikla vanda sem er að leysa upp heimilin í landinu þarf að breyta Húsnæðisstofnun ríkisins í endurreisnar- og ráðgjafarmiðstöð. --- ,,Það erum við framsóknarmenn tilbúnir til að gera. 1983 var flotinn stopp. Þá komum við til valda í sjútvrn. og bárum ábyrgð á því að koma flotanum af stað. Nú eru heimilin strand og framsóknarmenn eru tilbúnir til þess að koma heimilunum aftur á flot.`` Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að lesa meira en ég má til að koma með tvær, þrjár setningar frá hæstv. félmrh. frá því í desember 1994 og þær eru þessar: ,,Ástandið í þessum málum er gersamlega óviðunandi. Það er útilokað að ljúka þingi í vetur öðruvísi en að ganga frá þessum málum. Skuldasöfnun heimilanna hefur náttúrlega á valdatíma núv. ríkisstjórnar orðið mjög alvarlegt vandamál. Þessi ríkisstjórn hefur verið að færa til þjóðarauðinn.`` Ég ætla ekki að lesa meira þó það væri fróðlegt að lesa upp af þessum tveimur síðum. En ég ætla að nefna það, virðulegi forseti, að í fjárlagafrv. er lagt til að setja upp væntanlega byrjun á endurreisnarstöð heimilanna og til þess eru veittar 12,5 millj. kr. Félagar mínir hafa komið inn í þessa fjárlagaumræðu og mér finnst fullkomlega ástæðulaust að ég ræði nákvæmlega sömu mál og þeir þó ég hefði haft áhuga á að tjá mig um ýmislegt en ég ætla að koma örlítið inn á þann málaflokk sem mér hefur verið hugstæður og ég ætla ekki að krefjast þess að félmrh. mæti á þennan fund til að hlýða á mál mitt enda hef ég ekki átt mjög málefnalega viðræðu við hann úr þessum ræðustóli. Eitt af því sem að gerist í tengslum við að það hafa orðið stjórnarskipti og skiptir stóru máli fyrir fatlaða og öryrkja er að afnumin eru svokölluð bílalán Tryggingastofnunar til fatlaðra og öryrkja. Þetta er afar stórt mál og því var harðlega mótmælt af öllum hagsmunasamtökum fatlaðra sem létu í ljós miklar áhyggjur yfir því hvernig mál væru að þróast. Petrína Baldursdóttir og Guðrún Helgadóttir gerðu svofellda bókun í tryggingaráði, virðulegi forseti: ,,Við greiðum atkvæði á móti tillögunni um afnám bílakaupalána til hreyfihamlaðra. Við teljum engin veigamikil rök hafa komið fram er réttlæti afnám þessara lána. Við teljum ljóst að lán Tryggingastofnunar ríkisins til bílakaupa eru veitt á betri kjörum en almennt gengur og gerist og afgreiðsla þeirra er öruggari. Það er ljóst að ávallt er mikil eftirspurn eftir þessum lánum þrátt fyrir aukið aðgengi að öðrum lánum og meiri samkeppni ríki á fjármagnsmarkaðnum. Það hefur verið þrengt að hag fatlaðs fólks. Við teljum að lengra verði ekki gengið í að skerða rétt þeirra og kjör og að réttara hefði verið fyrir nýkjörið tryggingaráð að beita sér fyrir því að gæta hags þessara skjólstæðinga sinna heldur en að beita sér fyrir því að skerða hag þeirra sem við teljum m.a. felast í þessum bílalánum.`` Á sama tíma og þetta er að gerast er jafnframt viðmiðun við laun afnumin af bótum Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs og aftur er það mat ASÍ sem að hefur farið ofan í þessi mál að þar sé um nokkur hundruð millj. að ræða, allt að 700 millj. kr. í minnkuðum útgjöldum ríkisins. Á sama tíma á að vera aukin gjaldtaka og ég hef talið að miðað við frv. sé nokkuð óvisst um framkvæmdina og hvort þessum hópi verði í einhverju hlíft. Um leið og ég gekk hér í húsið af fundi sem ég var á þá heyrði ég heilbrrh. segja frá því, hafi ég skilið hana rétt, að það verði settar reglur þar um og ég treysti því að þannig verði það. Einn er sá sjóður sem skipt hefur mjög miklu máli í því sem ég vil kalla jafnrétti þegnanna og snýr að fötluðum og það er Framkvæmdasjóður fatlaðra. Það var gert heiðursmannasamkomulag að taka inn í sjóðinn framlög til rekstrar í trausti þess að sjóðurinn yrði ekki skertur. Að erfðafjárskattur rynni í sjóðinn óskertur auk þess sem framlög kæmu frá ríkinu. Það hefur verið sjónarmið aðila samtaka fatlaðra að þetta heiðursmannasamkomulag hafi legið fyrir og þetta var tekið fyrir á þeirra samráðsfundi áður en þeir féllust á það í góðu samkomulagi að taka ákveðna þætti inn til rekstrar. Ef framlög til liðveislu, viðhalds, aðgengismála og stuðningsfjölskyldna, sem er mjög stórt mál fyrir fjölskyldur mikið fatlaðra barna, yrðu óbreytt frá fyrra ári þá er talið að 100 millj. kr. mundu dragast frá því sem eru hefðbundin verkefni Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Erfðafjárskatturinn er áætlaður 390 millj. kr. á næsta ári, framkvæmdasjóðurinn fær 237 auk hefðbundins framlags vegna fyrri fimm ára áætlunar varðandi sérstaka uppbyggingu fyrir geðfatlaða upp á 25 millj. kr. Ég veit að því hefur verið haldið fram að sala á Sólborgu á Akureyri til menntamálaráðuneytisins þýði að 80 millj. kr. komi aukalega inn í þennan þátt en ég vil vekja athygli á því ef búið er að taka framlög úr Framkvæmdasjóði fatlaðra á liðnum árum til þess að byggja upp og framkvæma fyrir þannig að unnt sé skrifa út af Sólborgu er náttúrlega bara búið að flytja til þjónustu af Sólborgu út á sambýlin og þá vantar uppbyggingu umfram Sólborgu í framhaldinu. Þess vegna er ekki hægt að líta á svo á að þessar 80 millj. eigi eingöngu að fara í greiðslur aftur í tímann eins og mér skilst að sé svar fjmrh. varðandi þetta mál. Ég vil líka nefna það að eftir því sem ég hef fengið upplýst eru skuldbindingar sjóðsins vegna 1996 um 160 millj. og þar af 20 millj. í viðhald á byggingum. Það er mjög mikilvægt vegna þess að á erfiðum tímum verður að vera ákveðið flæði þarna á milli þátta í þágu fatlaðra en það er líka afar mikilvægt að það sem til þess er ætlað standist. Bent hefur verið á aukningu í málaflokknum og er þá vísað til þess að það er verið að flytja stöðugildi, sem að hafa verið undir heilbrigðisráðuneytinu, yfir í félagsmálageirann. Þau stöðugildi tilheyrðu Kópavogshælinu, sem er þjónustustofnun sem hefur sinnt fötluðum, og þetta er vegna mjög góðra áforma um útskriftir af Kópavogshæli sem hefur verið baráttumál undangenginna ára. Ekki er hægt að segja að verið sé að auka málaflokk fatlaðra þegar stöðugildi, sem þjónuðu fötluðum í heilbrigðisgeiranum, eru tekin af því þetta var heimili þeirra sem þar bjuggu og þeir flytjast á önnur heimili með starfsmönnum sem flytjast þarna frá. Ég hafna því að þarna sé hægt að tala um aukningu. Ég vil líka geta þess, virðulegi forseti, að sá sparnaður sem dómsmrn. hefur gripið til er fullkomlega óásættanlegur, þ.e. að fresta því að bótagreiðslur verði inntar af hendi til þolenda kynferðislegs ofbeldis. Ég get þess hér úr þessum ræðustóli að þetta er eitt af þeim málum sem ég var stolt af hjá fyrrv. ríkisstjórn. Þetta var eitt af þeim umbótamálum sem ég nefndi þegar ég fór á fundi og talaði um árangur, afrakstur og sjónarmið sem hefðu komið fram og verið hrint í framkvæmd af þessari ríkisstjórn. Mér finnst það sárt að þessu máli verði frestað og ég vona og treysti að ríkisstjórninni snúist hugur. Ég þekki dæmi um unga manneskju sem er algjör öryrki til lífstíðar vegna ofbeldisverka og fjölskylda gerandans er ekki og mun ekki verða borgunarmenn fyrir því sem þarna hefur gerst. Þetta fólk hefur vænst og hefur litið fram til að þessar bótagreiðslur verði inntar af hendi. Ég fagna því að heilbrrh. er hér. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fjallaði um heilbrigðismál og þess vegna ætla ég ekki að koma mikið inn á þau þó ég hefði haft áhuga á því að fá aðeins umfjöllum um lyfjaútgjöldin en ég mun hiklaust ræða það við flokksbróður minn sem hefur rætt um þau mál þar sem ég var ekki í salnum þegar það kom fram og kynna mér það. En það eru mál sem ég hef miklar áhyggjur af í mínu kjördæmi og það er D-álman í Keflavík og það eru málefni heilsugæslustöðva. Ég ætla ekkert að fara í djúpa umræðu um frestun framkvæmda. Ég ætla að reyna eins og unnt er að vera ekki að éta upp umræður sem þegar hafa farið fram en ég er á þeirri skoðun að forgangsröðun þýði að einhver mál séu svo brýn að þau njóti forgangs umfram það sem annars væri en ekki að forgangsröðun þýði að það eigi að flokka niður í að einhverjir eigi að fá ekkert. Þetta gildir bæði um viðhorf mín varðandi forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu og öllum sviðum. Ég hef af því áhyggjur hvernig haldið hefur verið á málum varðandi D-álmuna í Keflavík og vegna þess að bæði ég og heilbrrh. vorum á sama fundi hjá Sambandi sveitafélaga á Suðurnesjum þar sem að menn tóku því mjög illa að þar voru ekki komnar fram einhverjar upplýsingar vil ég gjarnan heyra hvar það mál stendur núna. Þar sem heilsugæslustöðvar eru ekki sundurliðaðar hef ég áhuga á að heyra hvort einnig er búið að hafna öllum áformum um uppbyggingu og endurbætur þar sem verst er ástatt um heilsugæslustöðvar. Mér er engin launung á því og segi að það hér að ég hef litið svo á að ef röðin er komin að einhverri heilsugæslustöð að fá úrbætur þá er það heilsugæslustöð Kópavogs. Það á að skerða Atvinnuleysistryggingarsjóðinn um 300 millj. en að vísu kemur nú einhvers staðar fram að heildarfjárhæðin aukist. Ég er ekkert neikvæð gagnvart því að þarna fari fram endurskoðun og félmn. hefur fengið formann þeirrar nefndar sem er að skoða sjóðinn á sinn fund og hann hefur farið lauslega yfir það hvert stefnir án þess að þar komi neitt fram enn þá um það hvernig verði tekið á málum. Mér finnst afar gott að það er sérstök fjárveiting fyrir ungt fólk í atvinnuleit en ég hef þann fyrirvara að það er ekki þar með sagt að ég verði hrifin af því hvernig það verður útfært. Ég hef haft þá skoðun að enginn eigi að vera óvirkur á bótum. Ef fólk á ekki því láni að fagna að vera á vinnumarkaði þá á fólk að vera í námi, endurmenntun, á námskeiðum, í einhverju markvissu og vera gildir þegnar þessa þjóðfélags. Á þetta lagði ég áherslu við hæstv. fjmrh. á síðasta ári og við ræddum hversu mikilvægt það væri að innan þessa sjóðs yrði sérstakt fjármagn eyrnamerkt til fræðslu fyrir atvinnulausa. Það er erfitt að sjá hvernig þeim málum er skipað og þess vegna spyr ég fjmrh. núna: Eru eyrnamerktir fjármunir í Atvinnuleysistryggingasjóði til námskeiðahalds og verður framhald á því að sérstakt fjármagn verði veitt til aukinna fræðslunámskeiða eins og gert var út af samningi við aðila vinnumarkaðarins í upphafi þessa árs? Þrátt fyrir að félmrh. hæstv. er ekki í þessum sal og ég hef ekki kallað eftir honum þá ætla ég að nefna örfá atriði sem lúta að Húsnæðisstofnun og endurtaka upplýsingar sem ég kom með í andsvari við formann Framsfl. í fyrri umræðu. Í fyrra var samanlagt fjármagn til útlána í húsbréfum og lánum Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna 17 milljarðar og 930 millj. Núna er samanlagt fjármagn til útlána í húsbréfum og lánum Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna 17 milljarðar og 387 millj. Það vantar á sjötta hundrað millj. upp á til að halda sömu fjárhæðum. Þrátt fyrir þetta á að hækka lánshlutfall til fyrstu kaupa upp í 70%, um 5%, og hefur það þegar verið gert. Þegar ég var að skoða þau mál var talið að það þyrfti 700--800 millj. aukalega vegna slíkrar aðgerðar. Ég tek það fram að þessa aðgerð studdi ég og styð. Það er líka talið og félmrh. hefur sagt að fólk sem að óbreyttu hefði sóst eftir íbúð í félagslega kerfinu fari nú yfir í húsbréfakerfið af því að það að fá 70% lán í húsbréfakerfinu verði nægjanlegt til að þeir sem hefðu þurft íbúð í félagslega kerfinu fari og kaupi sér íbúð á frjálsum markaði. Samt sem áður er ekki aukið við fjármagnið í húsbréfunum þrátt fyrir að það eigi að draga stórlega úr fjármagni til félagslegra íbúða. Það á að breyta lánum til endurbóta, það á að lækka viðmiðin þannig að fleiri fái og þá þarf meira fé. Ég vona að hæstv. heilbrrh. taki þessar athugasemdir mínar niður fyrir fjmrh. hafi hann upplýsingar um þessi mál. Með þeim þremur atriðum sem ég hef talið upp er greinilega gert ráð fyrir aukinni ásókn en samt er sett fram minna fjármagn. Hvergi sést fjármagnið sem koma átti til hjálpar nauðstöddum heimilinum. Endurreisnar- og leiðbeiningarstöðin fær 12,5 millj. og væntanlega þannig að hægt sé að ráða einhverja einstaklinga þar til starfa sem er líka gott mál. Með þeirri samvinnu, sem var búið að koma á laggirnar við aðila vinnumarkaðarins, alla þá sem eru í ráðgjafarhlutverki, hefði ég talið að það hefði verið hægt að hrinda þeirri samvinnu á einhvern frekari hátt í framkvæmd á vettvangi ráðgjafarstöðvar Húsnæðisstofnunar en þarna á að koma einhver ný stöð sem ég skil ekki alveg hvernig er. Ég kalla á Framsfl., hvernig þau geti horft hvert framan í annað meðan þau hafi ekki gert neitt í fjárlagafrv. aukalega til að stuðla að því að það verði til ný störf í landinu. Það hefur komið fram að það urðu til yfir 2.000 störf á sl. ári. Það hefur komið fram að það var í pípunum að það yrði með þeim hagvexti sem fram undan var og við höfum bent á það aftur og aftur en þeir töldu þjóðinni trú um að það ætti að búa til ný störf af því að enginn vill vera atvinnulaus. Og auðvitað styð ég markmið um hallalaus fjárlög og að safna ekki skuldum og verjast vaxtahækkun en ég kalla á Framsfl., hvernig horfast þau í augu hvert við annað?  Virðulegi forseti. Ég ætla að láta mér nægja þessa yfirferð og þessar athugasemdir við fjárlögin. Það er of margt óljóst í framsetningunni og ég þekki það af reynslunni að það er margt sem að á eftir að breytast á milli 1. og 2. umr. og þess vegna mun ég kynna mér mjög vel hvernig útskýringar koma á ýmsum þeim þáttum sem ég hef gert athugasemdir við og koma því tvíefldari við 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér hefur eðlilega margt verið sagt í dag og undanfarna daga en því hefur kannski ekki verið haldið til haga sem mér þykir töluvert mikils um vert en það er hver er þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs. Það eru vextir. Við greiðum 14 milljarða í vexti. Náum við því niður á skömmum tíma, þá væri það feitur biti fyrir heilbrigðiskerfið. Og af því að alþýðuflokksmenn hafa eins og margir aðrir farið hér vítt um völl, er kannski ekki úr vegi að minna á að það er skilinn eftir einn milljarður í mínus í heilbrigðismálunum miðað við fjárlög í yfirstandandi árs. Mig langar líka að halda því til haga að ef við náum utan um ríkisútgjöldin eins og gert er ráð fyrir, þá eigum við von á 2% vaxtalækkun. Er nokkuð sem kæmi heimilunum í landinu betur til góða en það? Það er auðvitað spurning sem menn verða að svara hver fyrir sig. En af því að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er hér inni og hefur spurt nokkurra spurninga þá langar mig til að svara henni svo hún þurfi ekki að bíða í allt kvöld og alla nótt eftir svari. Hún hefur spurt um framkvæmdir og frestun framkvæmda. Hún spurði spurninga varðandi heilsugæsluna og þá sérstaklega í Kópavogi. Því er til að svara að það er búið að bjóða út 1. áfanga varðandi heilsugæslustöðina í Kópavogi. Það er framkvæmd upp á 42 millj. og áætlað er að taka næsta áfanga á næsta ári sem er svipaður að stærð. Þetta er framkvæmd upp á svona rúmlega 110 millj. kr. Hún benti á að það væri þrengst um heilsugæsluna á Reykjanesi í Kópavogi. Ég vil benda á að það er víða þröngt og vil minnast þar sérstaklega á Mosfellsbæ. Reykjalundur hefur sagt upp leigunni á heilsugæslustöðinni í Mosfellsbæ þannig að við þurfum líka að grípa þar inn í. Hafnfirðingar hafa líka bankað á dyr heilbrrn. og telja nauðsynlegt að fá viðbótarhúsnæði helst fyrir áramót og sömu sögu er að segja um Garðabæ. Þannig að það má víða líta til í kjördæmi hv. þm. Það er ljóst að við förum ekki í allar þessar framkvæmdir, enda erum við farin að tala um nokkur hundruð millj. Hún spyr einnig um framkvæmdir í Keflavík. Eins og okkur er báðum kunnugt um er búið að skrifa undir samkomulag um framkvæmdir í Keflavík upp á 130 millj. kr., framkvæmd sem kostar 400 millj. þegar hún kemst í notkun. Ég hef verið að reyna að ná samkomulagi við Suðurnesjamenn um að taka minni áfanga í einu þannig að við fáum nýtanlegan áfanga. Það er skemmst frá því að segja að um það hefur ekki náðst samkomulag og það síðasta sem ég heyrði frá sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum er að þeir vilja fá fund með fjmrh. sem er ekkert óeðlilegt, því að þetta er spurning um peninga. Þetta er spurning um hvort við ætlum að setja í steinsteypu til aldamóta kannski 130 millj. sem ekki koma nokkrum manni að notum fyrr en seint og síðar meir eða hvort það eigi að leggja meira fjármagn í þetta þannig að þetta nýtist einhverjum. Það er spurningin. Og á sama tíma sem menn eru sammála um það að við getum ekki gengið lengra varðandi útgjöld fyrir sjúklinga, þá verðum við auðvitað að hugsa okkur tvisvar um áður en við byrjum hér og þar og alls staðar í einhverjum framkvæmdum sem ekki koma neinum að notum, í bili a.m.k. Ég held að þetta svari líka fyrirspurn frá hv. þm. Gísla Einarssyni. Við erum að tala um að forgangsraða og þá þurfum við að byrja á að forgangsraða framkvæmdum og endurskoða framkvæmdaliði og fjárfestingar. Fyrst ég er staðin hér upp, þá langar mig að svara hv. þm. Steingrími Sigfússyni með nokkrum orðum. Hann var með mjög skemmtilega og hressilega ræðu og ég dáist að því hvað hann er hress eftir helgina. Ég held að hann hafi bara aldrei verið hressari því að það stóðu upp úr honum milljarðarnir.  Hann spurði t.d. að því hvenær ætti að hefjast handa varðandi Barnaspítala Hringsins. Það er ekki rétt hjá honum að hann hafi verið einhvern tíma á fjárlögum. Það hefur ekki verið eyrnamerkt upphæð til Barnaspítala Hringsins. Þetta er framkvæmd sem kostar 800 millj. kr. og ég er alveg viss um það að með þessari framkvæmd slá hjörtu þjóðarinnar, það er engin spurning. En það er ekki nægilegt. Þegar verður hafist handa varðandi þessa framkvæmd, þá þurfum við að sjá fyrir endann á henni. Nú er það annars þannig að borgarsjóður lofaði því að 100 millj. yrðu lagðar til þessara framkvæmda, en það var ekki eyrnamerkt betur en svo að þær 100 millj. eru ekki falar í dag, ég hef gengið eftir því. Mér er kunnugt um að Kvenfélagið Hringurinn, sem hefur verið vinveitt þessum barnaspítala í áratugi og byggt þar upp og keypt dýrmæt tæki fyrir stofnunina, hefur þegar safnað um 150 millj. kr. Það er féð sem falt er til framkvæmdarinnar. Sem sagt, mér finnst mikilvægt að þegar við hefjumst handa við framkvæmdina, sem ég tel vera tímaspursmál hvenær við byrjum á, að þá sjáum við fyrir endann á því hvenær við getum lokið henni. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon spurði einnig að því, hvernig á því stæði að gerð er tillaga um það að 67--70 ára fólk greiði fyrir lyf og lækniskostnað eins og ég og þú. Þarna er gert ráð fyrir því að fólk sem er í fullri vinnu --- ég endurtek, fólk sem er í fullri vinnu greiði til 70 ára aldurs. En þeir sem aðeins hafa lífeyri séu meðhöndlaðir öðruvísi.  Ég er búin að svara því oftar en einu sinni í dag varðandi ekkjulífeyrinn og þá lengingu sem verður í staðinn á dánarbótum og mig langar að segja við hv. þm. að hann hefur ekki lesið frv. neitt sérstaklega vel, en ég skil hann svo sem, hann hefur ekki haft svo mikinn tíma. Hann talaði áðan um að það ætti að leggja 200 millj. kr. nýjan skatt á sjúklinga. Það er ekki rétt. Ef hann les frv. betur þá sér hann að gert er ráð fyrir 100 millj. kr. Og nú ætla ég að segja hv. þm. nokkuð sem ég held að honum sé ekki ljóst þótt ég sé búin að segja það nokkrum sinnum hér í dag. Á sama tíma erum við að lækka gjöld, svokölluð ferliverk, en fyrir slíka aðgerð hafa sjúklingar um þriggja ára skeið borgað 18--20 þús. kr. inni á sjúkrahúsi. Ég held að ég hafi þá svarað þeim helstu spurningum sem fram hafa komið hingað til og á eflaust eftir að svara mörgum spurningum enn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin við spurningum mínum en minni á að þar var ein spurning breiðust og hún var hvernig framsóknarmenn afbæru að horfa hver framan í annan út af þeim miklu kosningaloforðum sem færð voru fram í vor og litlar efndir sjást á. Vegna orða ráðherrans í upphafi um vextina og að vaxtalækkun sé mesta og besta lausnin fyrir heimili í landinu, þá vil ég endurtaka það að ég hef lýst stuðningi við það markmið að viðhalda stöðugleika og afstýra vaxtahækkun. Aftur á móti greinir okkur á um hvar sé í lagi að höggva og af því að það var bent á einhvern skuldahala sem væri verið að hengja á Alþfl. sem ég get í engu svarað um á þessari stundu, þá vil ég bara segja það, að Framsfl. er með forgang á fé og þá er ég að meina loðið fé. Ég vil veita fólki meiri forgang. Þetta er m.a. spurning um það hvernig maður nýtir fjármagn. Út af fyrirspurnum mínum varðandi Kópavog og Keflavík og það er ekki oft sem ég hef borið upp beinar spurningar varðandi eitthvað í mínu kjördæmi, þá er það svo að það er viðhorf fleiri þingmanna í Reykjanesi en mitt að það sé þrengst um starfsemi heilsugæslunnar í Kópavogi og Keflavík. Og ég er út af fyrir sig ánægð að heyra það að ráðherrann gerir sér grein fyrir því að það er þröngt um víða í Reykjanesi og það er reyndar í mörgum málaflokkum vegna þess að staðreyndin er sú að þéttbýlið hefur mjög oft setið á hakanum gagnvart dreifbýlinu í mörgum tilfellum og mörgum málaflokkum og við erum að súpa seyðið af því núna. Að lokum, virðulegi forseti, hvað varðar framkvæmdir til m.a. atvinnuuppbyggingar, þá eru margar framkvæmdir í heilbrigðisþjónustunni sem ekki kalla á nýjan rekstur.

Virðulegi forseti. Það er ein spurning sem mér finnst að ég verði að svara betur vegna þess að ég held að hv. þm. hafi ekki náð því almennilega. Hún talaði um að það væri mjög aðþrengt varðandi heilsugæsluna í Keflavík. Ég vil minna á að ég hef boðið það sérstaklega að flýta framkvæmd við heilsugæslustöðina í Keflavík og henni verði lokið árið 1997. Það virðist ekki hafa borist til eyrna hv. þm. Ég ætla að minna hv. þm. á það vegna þess að hún var sérstaklega að tala um sauðfjárbændur áðan og talaði um að það fé hefði forgang hjá Framsfl., þá ætla ég að minna á að það er verið að lækka fjármagn til sauðfjárbænda miðað við það sem áður var þegar hún studdi hæstv. ríkisstjórn. 

Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til fyrir ráðherrann að nota þennan tón. Í fyrsta lagi veit ég allt um tilboð sem Keflvíkingum var gert en kaus að flýta máli mínu áðan með því að rekja það ekki. Ég spurði einungis hvort það væru einhver ný ákvæði komin fram. Svo er ekki. Og ég vil líka benda á það að Alþfl. var mjög meðvitaður um erfiðleika síðasta kjörtímabils, mjög meðvitaður um hvað það kostaði að ná þó þeim árangri sem hafði náðst í vor og það var ekki Alþfl. sem gekk um með yfirboð og loforð. Það var Framsfl.

Virðulegi forseti. Aðeins eitt orð í sambandi við framkvæmdina í Keflavík. Ég ætla að minna á það að engu hefur verið rift í þeim samningum.

Herra forseti. Það hefur ekkert svar komið við þeirri lykilspurningu hvernig Framsfl. afber að horfa framan í sjálfan sig í sambandi við heilbrigðismálin og reyndar hvernig hann fer að því yfirleitt, sá ágæti flokkur, að horfa á sjálfan sig í spegli þessa dagana. Og við lýsum enn eftir því. Í öðru lagi var ég að spyrja hæstv. heilbrrh. út í framkvæmdir á Landspítalalóð og varðandi byggingu Barnaspítala Hringsins. Ég hélt ekki neinu fram um að þar hefðu verið komnar inn fjárveitingar á fjárlögum. Ég var að spyrja eftir samningi sem gerður var í maí 1994 og menn bundu miklar vonir við að væri samningsbundið upphaf að því að farið væri í þessar framkvæmdir. Nú er komið á annað ár síðan samningurinn var gerður og líknarsamtök og fleiri aðilar lofa þarna miklum fjárhæðum inn í þessa framkvæmd, 150 millj. kr. auk þess stuðnings sem borgin hefur hugsað sér að veita. Þótt hann sé kannski ekki á lausu í augnablikinu, þá mætti hugsanlega semja um það að hann skilaði sér síðar inn í framkvæmdirnar. Og mér er til efs að ríkið eigi annað eins tilboð um mikilvægar og brýnar frakvæmdir til að hefja hér í borginni og skapa þar með líka atvinnu og störf í leiðinni. Það er þetta sem ég var að spyrja um. Varðandi það að ellilífeyrisþegar fái ekki afslátt á lyfjum til 70 ára aldurs, þá væri fróðlegt að heyra hvernig á að flokka þennan hóp í sundur. Verður það ekki býsna mikil skriffinnska að finna út úr þessum hópi einhvern hluta sem er þá í fullri vinnu og hefur tekjur yfir einhverjum viðmiðunarmörkum? Borgar það sig að fara að draga í sundur fólk á aldrinum 67--70 ára til þess að búa þar til tvo flokka, annars vegar sem taka fullan þátt í þessum kostnaði og hins vegar hina. Hvort sjúkrahúsaskatturinn, herra forseti, er 100 eða 200 millj. skiptir ekki öllu máli. Aðalatriðið er það prinsipp sem þar er á ferðinni. Og það er kostulegt að heyra hæstv. ráðherra nota það nú sem röksemd að slík gjaldtaka hafi verið tekin upp á aðra utan sjúkrahúsanna fyrir þremur árum. Af hverjum? Af Alþfl. og þá er Framsfl. á móti því. Það væri nær að fella það niður heldur en nota nú aðgerðir sem menn voru á móti fyrir nokkrum árum síðan sem röksemd fyrir því að bæta því ofan á aðra. Þetta er auðvitað kostulegur málflutningur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur ekki hlustað nægilega grannt á það sem ég var að segja honum. Ég er að tala um það að á sjúkrahúsum er þessi skattur tekinn af mörgum aðilum sem fara í aðgerð. Ég er að tala um upphæð upp á 18--20 þús. kr. Við fellum þá upphæð niður og almenningur borgar einhverja lága upphæð í staðinn. En það verður sérstakt tillit tekið til öryrkja og tekjulágra. Hvernig á að flokka 67--70 ára í þá sem vinna og þá sem ekki eru í vinnu? Það er einfalt að sjá hverjir eru í fullri vinnu með ágætar tekjur og hverjir ekki. Mér finnst ekkert óeðlilegt að þeir aðilar sem eru með ágætis tekjur greiði svipað og barnafólk er að gera í dag á meðan við höfum ekki efni á að lækka þetta enn þá meir. Og mig langar að svara honum líka varðandi Landspítalalóðina og samkomulagið frá því í maí 1994. Það er alveg rétt að það var gert samkomulag í maí 1994, en það fylgdu því því miður engir fjármunir og það er auðvitað aðalatriðið. Það er ekkert varið í að gera samninga sem ekki fylgja fjármunir. Og ég hef gengið eftir því við borgarstjórn varðandi þessar 100 millj. sem í upphafi var lofað. Þeir peningar liggja ekki á lausu og munu því miður ekki liggja á lausu þannig að það verður að sjálfsögðu ríkið sem byggir þetta upp og það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt.

Herra forseti. Ég held að það sé enginn misskilningur hér á ferðinni varðandi sjúkrahússkattinn. Mér er kunnugt um að hann var tekinn fyrir ýmis ferliverk sem unnin voru á slíkum stofnunum. Einhver hluti fólks greiddi það og þetta var kannski í samræmi við gjaldtöku annars staðar líka. En það er bara ekki þannig að ég taki það gilt sem rök að það finnist einhverjir Sighvatarskattar á einhverja sjúklinga á þessum stofnunum frá fyrri tíð. Það eru bara engin rök fyrir mig. Það er verið að innleiða almenna gjaldtöku, komugjöld, inn á þessar stofnanir sem fólk verður að borga án tillits til efnahags, það er að kaupa sig inn af þessari þjónustu og ég er á móti því. Ég tel það vitlausa stefnu að innleiða slík gjöld og ég hélt að hæstv. ráðherra væri mér sammála. Á móti hverju var Framsfl. að berjast á síðasta kjörtímabili? Þessum Sighvatarsköttum, skólagjöldunum og öllu þessu. Þannig að það er alveg ömurlegt að heyra röksemdafærslu af þessu tagi. Nú eru skattar og gjöld sem Framsfl. var á móti á síðasta kjörtímabili orðin rök fyrir því að leggja það á enn fleiri. Þetta er ömurlegt, herra forseti. Ekki meira um það.

Virðulegi forseti. Ég held að áður en hv. þm. heldur fleiri ömurlegar ræður, þá eigi hann að bíða eftir útfærslunni á þessu. Svo getur hann haldið sínar ömurlegu ræður ef honum finnst það passa.

Herra forseti. Ég sé mig tilneyddan til að koma hingað upp út af umræðu um D-álmu sem hefur komið til tals vegna ummæla hæstv. heilbrrh. Hún var á fundi með sveitarstjórnarmönnum og þingmönnum suður í Grindavík fyrir helgina þar sem umræður fóru fram um það hvort staðið yrði við þá samninga sem gerðir voru um D-álmu í mars í vor. Byggingarnefnd sem var stofnuð til þess að vinna eftir þeim samningum sem gerðir hafa verið um byggingu þessarar álmu hefur ekki skilað af sér þeim verkefnum sem gert var ráð fyrir samkvæmt þeim samningum. Það hefur ekki verið staðið við samningana eins og ráð var fyrir gert og eftir því sem ég best veit hefur ráðherra ekki gefið heimildir til þess að hægt væri að vinna samkvæmt þeim. Ég hef ekki heyrt annað frá hæstv. ráðherra en hún ætli sér að standa við samningana. Ég held ég verði því að biðja hæstv. ráðherra að gefa yfirlýsingu um það hvenær verði gefið leyfi til þess að hefja þær framkvæmdir sem samningurinn gerði ráð fyrir. Það er svo aftur annað mál að í þessum samningi eins og öðrum eru fleiri en einn hæstv. ráðherra sem skrifa undir og það er sama með þá samninga sem voru gerðir fimm árum áður. En það breytir í sjálfu sér engu um þessa stöðu. Þarna var ákvörðun tekin og sveitarfélög samþykktu ásamt hæstv. ráðherrum. Það er ekki traustvekjandi fyrir þingið og fyrir hæstv. ráðherra ef þeir samningar sem þeir hafa gert geta ekki staðið og við stöndum frammi fyrir því að gera stóra og mikla samninga við sveitarfélög um skólamál og yfirtöku skólamannvirkja sem ég reikna með að sveitarstjórnarmenn ætlist til þess að standi eins og aðrir samningar sem menn gera sín á milli.

Virðulegi forseti. Ég endurtek að það er ekki búið að rifta neinum samningum. Það skiptir kannski ekki öllu máli hvenær við hefjumst handa við framkvæmdina en við höfum takmarkað fé til hennar. Það er eyrnamerkt 130 millj. til framkvæmdarinnar fram til aldamóta. Framkvæmdin tekur tæplega ár þannig að hvenær fyrsta skóflustungan er tekin getur ekki skipt öllu máli. Það hlýtur að skipta öllu máli hvenær við ljúkum framkvæmdinni. Og við sjáum því miður ekki fyrir endann á því á þessari stund.

Herra forseti. Þetta svar hæstv. heilbrrh. veldur mér verulegum vonbrigðum. Af orðum hennar að dæma er ekki meiningin að standa við ákvæði þess samnings sem gerður var um að hönnun og útboð færi fram á þessu ári og framkvæmdir hæfust á næsta ári. Ég vil bara ítreka spurningu um það hvort það sé þá meining hæstv. ráðherra að draga upphaf framkvæmda um einhver ár miðað við það sem samningurinn sjálfur gerði ráð fyrir. Það skiptir verulegu máli fyrir framkvæmdina og fyrir þá menn sem starfa að þessu máli. Ég held að ég þurfi kannski ekki að hafa mörg orð um nauðsynina, hún hefur legið fyrir, en ég minni bara á það að þessi framkvæmd er framhald af byggingu sem er mjög gömul og byggð löngu, löngu fyrir þann tíma þegar sá mikli fjöldi manna fluttist suður á sínum tíma og hefur gert mun brýnna en nokkurs staðar annars staðar á landinu að stækka og auka þjónustuna.

Virðulegi forseti. Ég tel að við munum finna ásættanlega lausn á þessu máli þó hún liggi ekki í augum uppi akkúrat í dag.

Herra forseti. Það er komið að því að við sjáum vísi að efndum stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Nú hefur ríkisstjórnin lagt fram frv. til fjárlaga og þar kennir margra grasa eins og fram hefur komið í umræðunni. Ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að það mætti reyndar halda að hæstv. heilbrrh. væri til svara fyrir alla hina hæstv. ráðherrana. Ég er hreinlega alveg hætt að botna upp né niður í þessu. Þarna kemur hæstv. fjmrh. í salinn og ég fagna því.

Ég hef verið hérna í allt kvöld.

Það er ánægjulegt að heyra að hann hefur verið hér, ég ætlaði nú að biðja forseta um að kalla eftir fjmrh. en það er gott að heyra að hann hefur hér verið að hlusta. Það getur verið fróðlegt í tengslum við þessa umræðu að líta aðeins yfir stjórnarsáttmála hv. ríkisstjórnar áður en farið er yfir sjálft fjárlagafrv. Ég vil biðja um leyfi forseta til að lesa upp úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar en þar segir m.a.: ,,Með myndun ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. hefst ný framfarasókn þjóðarinnar. Undirstöður velferðar verða treystar og sköpuð skilyrði fyrir bættri afkomu heimilanna í landinu.`` Og skömmu síðar, með leyfi forseta: ,,Framtak einstaklinganna verði virkjað í þágu aukinnar verðmætasköpunar. Á þann hátt verður stuðlað að hagsæld, félagslegum umbótum og afkomuöryggi. Vegur menntunar og rannsókna verður aukinn en það er forsenda nýsköpunar í atvinnulífinu.`` Enn er komið að menntun og gildi hennar síðar í stjórnarsáttmálanum þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Nýsköpunarsjóður námsmanna verður studdur og þátttaka námsmanna í rannsóknarstarfi verður aukinn.`` Svo mörg voru þau orð um gildi menntunar og í þennan búning voru loforð stjórnarflokkanna fyrir kosningar klædd í stjórnarsáttmálanum. Einkum voru loforð framsóknarmanna fýsileg fyrir námsmenn og eflaust hafa margir þeirra greitt þeim flokki atkvæði sitt en þeir námsmenn sem það gerðu sitja nú líklega eftir með sárt ennið og sjá það svart á hvítu að flokkurinn ætlar sér ekki einu sinni að reyna að beita sér fyrir því að efna loforð sín. Það kveður því miður ekki við sama tón gagnvart námsmönnum í fjárlagafrv. og glumdi í eyrum þeirra fyrir kosningar. Þaðan af síður er fjarri lagi að þeir sem eiga rétt á greiðslum úr almannatryggingakerfinu og atvinnuleysisbótakerfinu upplifi sömu föðurlegu umhyggjuna og byggt var á fyrir kosningar og sem enn er ítrekuð í stjórnarsáttmálanum þegar þetta fólk með berum augum sá áformin um afnám allra sjálfvirkra tenginga í almannatryggingakerfinu og atvinnuleysisbótakerfinu. Þeir þolendur ofbeldis sem eiga lögum samkvæmt rétt á því að ríkið ábyrgist bótagreiðslur til þeirra eru líklega ekki fullir þakklætis í garð ríkisstjórnarinnar fyrir að ætla að hrifsa af þeim réttarbæturnar sem þeir hafa nýverið fengið. Réttaróvissan er alger hjá því fólki sem hefur farið út í kostnaðarsaman málarekstur í trausti þess að ríkið muni ábyrgjast bótagreiðslurnar þegar að þar að kemur. Hér er um ómetanlegt tjón að ræða fyrir þetta fólk en sparnaður ríkissjóðs er að mínu mati í hlutfalli við það tiltölulega lítill. Hér er um að ræða hóp sem að hefur orðið fyrir gífurlegum áföllum og hefur mikla þörf fyrir uppbyggingu og þær bætur sem því hafa verið dæmdar. Það er nefnilega þannig í raunveruleikanum að nú eru í gangi þó nokkur fjöldi dómsmála sem hafa beinlínis verið höfðuð á grundvelli þessara réttarbóta og við getum verið viss um það að í mörgum tilfellum er greiðslugeta brotamannsins mjög óviss og í mörgum tilvikum algerlega útilokuð. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að bæta þessu fólki það fjárhagslega tjón sem það verður fyrir sökum þessa hringlandaháttar í þeirra helgustu málum? Það væri gaman að heyra svör við því. Ég hef að minnsta kosti ekki heyrt þau enn. En skoðum frv. svolítið betur. Samkvæmt helstu markmiðum þess segir að á gjaldahliðinni sé megináherslan lögð á að halda aukningu útgjalda í skefjum. Í þessu skyni er dregið úr sjálfvirkni í vexti útgjalda einkum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála. Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Jú, á mannamáli heitir þetta það að sjálfvirkar tengingar í almannatryggingakerfinu og atvinnuleysisbótakerfinu við almenna kjarasamninga í landinu eru afnumdar. Í gildandi lögum um almannatryggingar segir að hækka skuli tryggingabætur í samræmi við kjarasamninga verkafólks og í lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð er tenging við kjarasamninga fiskverkafólks. Um leið og þessir þættir eru aftengdir á að falla frá þeirri hækkun sem yrði með almennum launahækkunum um næstu áramót en samkvæmt henni ætti að hækka að því að mér skilst bætur almannatrygginga um 3,5% og atvinnuleysisbætur um 5,4%. Bæði almanna- og atvinnuleysistryggingar eru komnar til fyrir baráttu verkalýðshreyfingarinnar í landinu og þær síðarnefndu voru beinlínis tilkomnar sem ákvæði í kjarasamningi við lausn á sex vikna verkfalli árið 1955. Beintenging við kjarasamninga var alltaf talin eðlileg enda hafa samtök launafólks beinlínis litið svo á að þau væru líka að semja fyrir þetta fólk. Til marks um það má sjá fjölda úrbóta í almannatrygginga- og félagslega kerfinu almennt sem hafa beinlínis komið inn í gegnum kjarasamninga. Það er með öllu óviðunandi að þeir sem minna mega sín í þessu þjóðfélagi þurfi að vera upp á náð og miskunn stjórnvalda komnir með það hvort þeir fái leiðréttingar á kjörum sínum. Í fjárlagafrv. segir að þarna sé verið að gera breytingar að sjálfstæðri ákvörðun stjórnvalda hverju sinni líkt og tíðkast annars staðar. Nú hef ég ekki kynnt mér það hvernig það er annars staðar í þessum efnum en það virðist ljóst að ríkisstjórnin ætlar sér að minnsta kosti ekki að hækka bæturnar heldur ætlar hún að spara með þessum aðgerðum. Og hún ætlar að spara á kostnað þeirra sem síst mega við því. Þá er það menntunin og öll lofsyrðin sem um hana voru sögð fyrir kosningar. Ég hóf mál mitt á því áðan að rifja upp loforðin til handa námsmönnum fyrir kosningar. Nú er staðan sú fyrir framtíð Íslands að ungt fólk þarf að velja á milli þess að ganga menntaveginn og kaupa húsnæði. Það eru nokkuð söguleg tíðindi að sú kynslóð sem nú er að koma út á vinnumarkað er sú fyrsta í langan tíma sem þarf að búa við slíka afarkosti á meðan fyrri kynslóðir hafa í samanburði við hana lifað í allsnægtum. Ungt fólk í dag þarf að borga fyrir óreiðu fyrri ára og því er ætlað að borga allan tollinn. Hvers konar þjóðfélag ætlar stjórnvöld að bjóða þessu fólki? Ekki nóg með þetta heldur er í leiðinni verið að tala um mannauðinn sem fólginn er í menntun í öðru hverju orði. Í athugun sem Stúdentaráð Háskóla Íslands lét gera nýverið á möguleikum námsmanna til húsnæðiskaupa kom skýrt fram að fólk sem er að greiða námslán þarf að hafa svimandi háar tekjur til að geta keypt húsnæði. Gerður var samanburður á því hverjar heimilistekjur fólks þurfi að vera til að standast greiðslumat miðað við endurgreiðslukröfur Lánasjóðs ísl. námsmanna fyrir og eftir breytingar á lögum um sjóðinn árið 1992. Meginniðurstaða samanburðararins er sú að þeir sem greiða hámarksendurgreiðslu samkvæmt nýju lögunum þurfa að hafa að minnsta kosti 30% hærri tekjur, heimilistekjur, en þeir sem endurgreiða eldri lán til þess að standa undir kaupum á sömu eða jafndýrri íbúð. Hver eru viðbrögð fulltrúa ríkisstjórnarinnar í stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna við þessum tíðindum? Formaður stjórnarinnar lét hafa eftir sér í blaðviðtali eitthvað á þá leið að það væri eðlilegt að fólk þyrfti að velja og hafna í þessu lífi. Fulltrúi ríkisstjórnarinnar í stjórninni lagði fram bókun á fundi stjórnarinnar þar sem hann lagði til að stjórnin beindi þeirri ósk til menntmrh. að hann hlutist til um breytingu á vinnureglum Húsnæðisstofnunar. Ég endurtek vinnureglum Húsnæðisstofnunar, við mat á greiðslugetu skuldara fasteignaverðbréfa. Fulltrúar námsmanna í stjórninni mótmæltu þessari fáheyrðu tillögu enda ekki hlutverk sjóðstjórnar LÍN að skora á menntmrh. að hlutast til um að reglum Húsnæðisstofnunar verði breytt. Halda menn virkilega að orsaka vandans sé að leita í vitlausum greiðslumatsreikningum? Nei, hans er að leita í því að greiðslubyrðin er allt of há. Þótt húsnæðiskerfið sé gallað í marga staði tel ég þetta nú full langt gengið. Framkvæmdastjóri lánasjóðsins segir um athugun námsmanna að það virðist svo vera að kerfið sé nægilega aðlaðandi til að fólk hugsi sig tvisvar um áður en það tekur námslán. Frv. gerir ráð fyrir niðurskurði á styrkjum til innlendra rannsókna og menntunar. Því hefur gjarnan verið svarað til af hálfu ríkisstjórnarinnar að framlögin í heild séu aukin og er í þeim efnum vísað til evrópsks rannsóknarsamstarfs. Hér er vissulega um mjög mikilvægt starf að ræða og það er mjög jákvætt að ríkisstjórnin skuli veita fé til rannsókna á þessum vettvangi. Ég geri hins vegar ráð fyrir að það hafi ekki verið ætlunin að styrkja evrópskt rannsóknarstarf á kostnað þess innlenda enda stöndum við okkur ekki vel í alþjóðlegu rannsóknarstarfi nema að garðurinn sé líka ræktaður heima. Þessu starfi var ekki ætlað að stórveikja innlenda rannsóknarstarfsemi og ef að það er stefna ríkisstjórnarinnar væri fróðlegt að fá að heyra það hreint út sagt. Við getum tekið sem dæmi rannsóknarnámssjóð sem veitir styrki til námsmanna í framhaldsnámi en þar er niðurskurður upp á 5 millj. og í vísindasjóð Rannsóknarráðs er niðurskurður á ríkisframlaginu upp á 10 millj. Og kosningaloforðið sjálft, nýsköpunarsjóður námsmanna, þar er ríkisframlagið skorið niður úr 15 millj. í 10 millj. Hverju svarar ríkisstjórnin námsmönnum núna? Hverju svarar Framsfl. sem lofaði afnámi eftirágreiðslna námlána og lægri endurgreiðslubyrði námslána? Reyndar voru allir flokkar sammála um það að fyrir kosningar að lækka skyldi endurgreiðslubyrðina en núna er málið í nefnd og guð má vita hversu langan tíma hún tekur sér til að skoða málin. Gaman verður að fylgjast með framgöngu framsóknarmanna sem lofuðu samtímagreiðslu námslána, fyrir þessu baráttumáli í ríkisstjórninni. Nei, krakkar mínir, við ætlum að reita af ykkur milljónir hér og þar. En við ætlum að nota peningana í búvörusamninginn og fleiri forgangsmál. Ég er hrædd um að mörgum námsmanninum svíði þessi meðferð. Ég vil í lokin, herra forseti, spyrja hæstv. fjmrh. út í eitt atriði í frv. en það snýst um 7 millj. kr. aukningu til yfirstjórnar fangelsismála. Í skýringum er talað um að það fé eigi að ganga m.a. til sálfræðiþjónustu fanga ef ég skil rétt. Ég er hreinlega forvitin að vita hvort ætlunin sé að bæta við stöðugildum sálfræðinga hjá Fangelsismálastofnun en að því er ég best veit þá er þar aðeins starfandi einn sálfræðingur og væri vel ef ætlunin væri að bæta úr þörfinni á þeim bæ. Virðulegi forseti. Það sem að kannski er alvarlegast af öllu í þessu frv. er sú staðreynd að þar er ekki að finna neinar lausnir á höfuðvanda þjóðfélagsins í dag sem er atvinnuleysið. Framkvæmdir á vegum ríkisins eru þvert á móti skornar niður og þess í stað er búið að hefja herferð gegn atvinnulausum, þeir skuli í vinnu hvað sem það kostar og eftirlit með misnotkun er stórhert. Þetta er svo sem gott og blessað út af fyrir sig en það gleymist bara að vinnan er ekki til handa þessu fólki og það hlýtur að skrifast á ábyrgð stjórnvalda.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn hv. þm. get ég ekki svarað öðruvísi en kemur fram í frv. en ég veit að í hv. fjárln. er hægt að fá fyllri svör. Þar segir að þessar 7 millj. verði notaðar til þess að auka þjónustu við fanga svo sem sálfræðiþjónustu en einnig vegna annars kostnaðar, þ.e. fangaflutninga. Ég á von á því að þarna sé um aukna sálfræðiþjónustu að ræða þó ég geti ekki fullyrt um að nýja stöðu sé að ræða. Hv. þm. eyddi töluverðu af tíma sínum að ræða um ungt fólk og fólk sem hefur lokið námi og val þess í þessu þjóðfélagi. Ég held því fram að frv. sem við ræðum hér svari heilmiklu um framtíðina fyrir þetta fólk. Í fyrsta lagi er tekin sú ótvíræða stefna í frv. að gefa þessu fólki von með því að lýsa því yfir að við ætlum að hætta að skuldsetja framtíðina. Það er eini möguleikinn til að bæta lífskjörin og gefa nýjum kynslóðum rými í þessu þjóðfélagi og á það er lögð áhersla. Í öðru lagi, sem er líka mikilvægt, er bent á það í þessu frv. að tekið verði að svokölluðum jaðaráhrifum í skattkerfinu sem þýðir að fólk með börn, fólk sem orðið hefur fyrir því að tekjutengingar ýmiss konar í bóta- og skattkerfinu verða til þess að fólk lækkar jafnvel í launum við það að vinna meira. Þetta tvennt gefur fyrirheit um betri tíð einmitt fyrir þá kynslóð sem hv. þm. ræddi um. Það hefur hins vegar, og það er dálítið sérkennilegt við þessa umræðu hér í dag, ekki komið ein einasta tillaga frá hv. alþýðubandalagsmönnum um það hvernig þeir færu að ef þeir væru beðnir um að ná jafnvægi í ríkisfjármálum og væri fróðlegt að heyra hvort hv. þm. getur bent á einhverjar aðrar leiðir því að í málflutningi þingmannsins mátti einungis heyra gagnrýni á það sem átti að sparast o.s.frv.

Virðulegi forseti. Það er gott og blessað að ætla að hætta að skuldsetja framtíðina. Það er löngu kominn tími til þess. En það sem við erum að tala um í þessu frv. er spurningin um það hversu hart sé gengið að þeim tiltekna hópi fólks sem hér er um að ræða, ungu fólki. Það er spurningin um möguleika þessa fólks til að mennta sig í dag, til að kaupa húsnæði í dag og hluta þess til að fá vinnu í dag. Það er ekki rétt sem að hæstv. ráðherra segir að það hafi engar tillögur komið fram hjá Alþb. eða öðrum stjórnarandstöðumönnum í þessari umræðu um einhverjar úrbætur. Fjölmargar tillögur hafa komið fram og ég get bent ráðherranum á til lesningar drög að stjórnarsáttmála vinstri stjórnar sem var lagður fram í vor fyrir kosningar og þau ráð sem þar er bent á hafa fullt gildi enn þann dag í dag.

Herra forseti. Mig langar aðeins að taka til umræðu fjárlagafrv. 1996. Þegar þetta mál var til umræðu fyrsta sinni hélt hv. þm. Ágúst Einarsson greinargóða yfirlitsræðu um álit okkar þingmanna Þjóðvaka á þessu frv. og taldi þar til nokkra kosti en allmarga galla. Mig langar til að taka sérstaklega til umræðu þann kafla sem mér finnst einna átakanlegastur í þessu fjárlagafrv. og alvarlegastur en það er niðurskurðurinn í velferðarkerfinu, niðurskurðurinn í heilbrigðismálum. Nokkuð hefur verið rætt um forgangsröðun hér í umræðunni. Ég hefði talið eðlilegra að forgangsraða milli málaflokka hjá ríkisstjórninni en láta niðurskurðinn allan meira og minna bitna á heilbrigðiskerfinu, því velferðarkerfi sem við höfum komið á laggirnar, því öryggisneti sem við höfum komið okkur upp ef eitthvað bjátar á hjá okkur. Hæstv. fjmrh. sagði fyrr í dag að við yrðum að hætta að skuldsetja börnin okkar. Það er alveg rétt, ég tek undir það, við eigum að hætta að skuldsetja börnin okkar. En við eigum heldur ekki að varpa þeim vanda sem sparnaður og niðurskurður skapar á börnin okkar. Við þurfum að vega og meta í þessum efnum. Maður þarf auðvitað að vera útsjónarsamur í ríkisrekstri, það er nauðsynlegt. Það er nauðsynlegt að gæta hagkvæmni. En það gengur ekki að spara alltaf hjá þeim sem veikastir eru fyrir og geta ekki borið hönd yfir höfuð sér, svo sem sjúklingum, öryrkjum og öldruðum. Spítalagjöldin eða sjúklingaskattarnir hafa verið til umræðu í dag. Það á að auka sértekjur sjúkrahúsanna um 100 millj. með því að samræma greiðslur fyrir sjúkrahúsþjónustu. Það á sem sagt að fara að borga fyrir það að komast inn á sjúkrahús. Ég man eftir því hvað þingmenn mótmæltu því þegar lögð voru á sjúklinga aukin gjöld á síðasta kjörtímabili. Og nú á að setja þetta á allan hópinn. Á síðasta kjörtímabili var farið að borga fyrir heilsugæsluþjónustu. Hefur hæstv. heilbrrh. kannað hversu margir þeirra sem nýta sér þjónustu heilsugæslustöðva geta ekki greitt fyrir þá þjónustu sem þar er veitt? Það er þó nokkur fjöldi fólks hér í Reykjavík sem ekki getur greitt fyrir heimsókn á heilsugæslustöðvar. Það tel ég alvarlegt. Þegar velferðarkerfið er orðið þannig að efnahagur ræður því hvort maður getur leitað sér þjónustu eða ekki þá erum við komin út á rangar brautir. Mig langar að nefna annað atriði sem er dæmi um þetta. Það er mál sem við vorum með til umræðu á geðverndardaginn þegar verið var að ræða ástandið á barna- og unglingageðdeildinni. Þá kom fram að þar eru biðlistar í allt að átta mánuði eftir þjónustu og þrjátíu til fjörutíu börn bíða eftir brýnni þjónustu á barna- og unglingageðdeildinni. En fjölda barna er ekki einu sinni vísað þangað vegna þess að meðferðaraðilar vita að þeir fá ekki þjónustu vegna niðurskurðar og sparnaðar. Þetta fólk fær ekki neina þjónustu fyrir börnin sín nema kaupa hana dýrum dómum úti í bæ hjá sálfræðingum sem velferðarkerfið tekur ekki þátt í að greiða þjónustu hjá og hjá sérfræðingum á stofu sem er dýrt úrræði. Það er farið að skipta máli hvort maður er ríkur eða fátækur hvort maður getur fengið þjónustu fyrir börnin sín sem þurfa aðstoð barna- og unglingageðdeildarinnar. Mér finnst þetta mjög alvarleg braut og mér finnst þetta vera vandi sem við megum ekki koma börnunum okkar í í framtíðinni, hæstv. fjmrh. Það hefur verið nokkur umræða hér um greiðslur fyrir glasafrjóvganir. Ég ætla ekki að taka frekar þátt í þeim umræðum. Ég er andvíg því að það eigi að fara að greiða meira fyrir þessar aðgerðir en ég ætla að sjá hver útfærsla verður á því áður en ég segi nokkuð meira um það. Sjálfvirk tenging bóta við launataxta er afnumin og hér er verið að ræða um bætur lífeyrisþega. Þetta tel ég mjög alvarlegan hlut. Lífeyrisþegar hafa alltaf farið verr út úr kjarabótum á launamarkaði heldur en þeir sem eru í atvinnu. Frá febrúar 1989 hafa lágmarkslaun á vinnumarkaði hækkað um 42%, hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh., á meðan lífeyrisgreiðslur hafa hækkað um 34,9%. Þarna er verulega minni hækkun á bótum og ég óttast að þarna muni lífeyrisþegar enn bera skarðan hlut frá borði. Afnám eingreiðslna er boðuð einnig í þessu fjárlagafrv. Ég viðurkenni að eingreiðslurnar hafa valdið ruglingi í almannatryggingunum, þær hafa komið inn í bótaflokka og menn hafa ekki getað gert sér fulla grein fyrir því hvað eru eingreiðslur og hvað eru önnur áhrif á bæturnar þá mánuði sem eingreiðslurnar hafa komið. Ég tel kost að jafna þær út. Ég tel það kost. Það er auðveldara fyrir lífeyrisþega að glöggva sig á því hver raunveruleg upphæð bótagreiðslna þeirra er. En ég óttast að lífeyrisþegar verði aftur fyrir tekjumissi sem ég vona þó að verði ekki. Það á að herða eftirlit með greiðslu heimildarbóta. Ég veit ekki hvað er þar á ferðinni en kem aðeins inn á það aftur á eftir. Það á að nota Framkvæmdarsjóð aldraðra í rekstur en sá sjóður átti að fara í framkvæmdir. Á Reykjavíkursvæðinu eru á annað hundrað manns í brýnni neyð á biðlistum eftir hjúkrunarheimilum. Það á að fara að taka fé til að byggja upp hjúkrunarheimili í rekstur, 330 millj. kr. Þá mætti nefna Framkvæmdarsjóð fatlaðra í leiðinni sem hefur margoft komið hér til umræðu. Það á einnig að taka hann í rekstur. Nú á að lækka útgjöld ríkisins um 50 millj. kr. með því að hætta að endurgreiða sjúkradagpeninga til atvinnurekenda. Mig langar til að gera að umræðuefni, hæstv. heilbrrh., þær smánargreiðslur sem eru sjúkradagpeningar í dag. Þeim sem missir heilsuna og þarf að fara á sjúkradagpeninga og á ekki rétt í sjúkrasjóðum verkalýðsfélaganna er ætlað að lifa af 17.000 kr. á mánuði. Þessar reglur gera það að verkum að það er meiri tilhneiging hjá læknum til að meta fólk á 75% örorku. Það fer frekar inn á bótakerfið heldur en ef sjúkradagpeningarnir væru almennileg greiðsla þannig að fólk geti lifað af henni. Þetta er mjög dýrt fyrir kerfið. Það er líka erfitt fyrir fólk sem á í tímabundnum veikindum að fara inn á örorku því það fer síður út af henni aftur. Það er orðið bótaþegar þegar það er komið inn í kerfið á þennan hátt. Svona hluti þarf að leiðrétta en ekki alltaf að vera að skera niður hjá lítilmagnanum. Þarna er útgjaldaaukning fyrir ríkið innifalin í þessum reglum. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að á undanförnum tíu árum hefur öryrkjum fjölgað um 100%. Einnig leiðir atvinnuleysið, sem hefur verið hér viðvarandi undanfarið, til þess að öryrkjum fjölgar. Þegar menn hafa verið atvinnulausir um tíma missa þeir starfsgetuna og þeir koma inn á velferðarkerfið sem 75% öryrkjar. Ég get tekið undir með hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur hér fyrr í dag. Ég vil frekar auka aðeins skuldastöðuna og verða pínulítið skuldugri í útlöndum og nota meira fé til að koma í veg fyrir allan þann vanda sem þetta ástand skapar. Það á eftir að verða dýrt. Það á sem sagt að lækka greiðslur til lífeyristrygginganna um 1.115 millj. Þar af 450 millj. kr. sparnaður af því að aftengja bætur til lífeyrisþega. Auðvitað er það ekkert annað en að það eru lífeyrisþegar sem greiða þennan svokallaða sparnað í ríkisfjármálunum. Fjármagnstekjur eiga að skerða lífeyri. Ég er sammála því. Ég tel ekki ástæðu til að vera að greiða úr sameiginlegum sjóðum til fólks sem er með milljónir á mánuði í fjármagnstekjur. En ég get ekki sætt mig við að það eigi fyrst að taka fjármagnstekjuskatt af gamla fólkinu. Ég treysti því að það verði ekki gengið á undan með það að taka fyrst af gamla fólkinu og síðan geta hinir fjármagnseigendurnir einhvern tímann seint og um síðir farið að borga skatta af fjármagni sínu. Síðan er makalaus grein í fjárlagafrv. þar sem segir að það á líka að spara á því að ákvæðum almannatrygginga verði breytt þannig að einstaklingar sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóð fái aldrei fulla tekjutryggingu. Hvað þýðir þetta? Auðvitað veit maður að það er fólk sem borgar ekki í lífeyrissjóði og reynir að komast hjá því. En það er líka fjöldi manns sem borgar ekki í lífeyrissjóði vegna þess að þeir eru fatlaðir eða þeir eru heimavinnandi. Á að láta þetta fólk líða fyrir það að það borgaði ekki í lífeyrissjóði þegar það er orðið óvinnufært eða aldrað? Ég spyr hæstv. heilbrrh. Á þessu á að spara 285 millj. kr. Það er ekki bara það að þeir fái ekki fulla tekjutryggingu vegna þess að með fullri tekjutryggingu fylgja tengdar bætur. Lífeyrisþegi sem er ekki með fulla tekjutryggingu fær ekki borgaðan tannlæknakostnað nema að hálfu leyti, hann fær ekki greitt fastagjaldið af símanum o.s.frv. sem eru hlunnindi sem eru tengd þessum bótum. Það er ekki bara verið að skerða tekjutrygginguna, hann er einnig að missa tengdar bætur. Þarna á að spara 285 millj. kr. Síðan koma andstæðurnar í þessu öllu saman og þær eru: Menn eru skertir fyrir að hafa ekki hirt um að borga í lífeyrissjóð, menn eru líka skertir fyrir það að hafa borgað í lífeyrissjóðinn. Þetta er alveg makalaust kerfi. Lífeyrisgreiðslurnar eru teknar af þeim sem búa einir og hafa borgað í lífeyrissjóð og eru með sérstaka heimilisuppbót. Lífeyrisgreiðslurnar, króna á móti krónu fer aftur í ríkiskassann. Hvers konar rugludallakerfi erum við að koma hér á? Menn eru bæði skertir fyrir það að hafa ekki borgað í lífeyrissjóð og skertir fyrir að hafa borgað í lífeyrissjóð. Þetta er með ólíkindum. Maður gæti haldið að maður væri í Spaugstofunni þetta er svoleiðis makalaust.  ,,Í þriðja lagi er fyrirhugað að spara 250 millj. kr. með setningu reglna um útgreiðslu svokallaðra heimildarbóta og hefur ný reglugerð um þær þegar verið gefin út. Reglugerðin tryggir stjórnsýsluframkvæmd með tilliti til jafnræðisreglu.`` Getur hæstv. ráðherra upplýst mig um hvað hér er á ferðinni? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að spara 250 millj. kr. á þennan hátt? Þetta er mér alveg fyrirmunað að skilja og ég vil gjarnan fá skýringu. Mig skal ekki undra þótt hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir hafi átt í erfiðleikum með að skilja þetta frv. og átta sig á því. Ég tek undir þá gagnrýni hjá henni. Síðan er hér 125 millj. kr. sparnaður með því að hætta að greiða feðra- og mæðralaun með einu barni. Ég get alveg tekið undir það að ekki eigi að borga 500 kr. til mæðra með eitt barn, þetta er bara aukin vinna hjá Tryggingastofnum og maður er litlu bættari með fimmhundruðkall á mánuði. Aftur á móti voru mæðra- og feðralaunin ágætis stuðningur við einstæða foreldra á sínum tíma áður en þessu var breytt á síðasta kjörtímabili og meðlagið var hækkað og barnalífeyririnn var lækkaður. Það átti að vera enn einn sparnaðurinn. Og hvaða sparnaður varð úr því? Hann var þannig að það var sparnaður í heilbrrn. en aukin útgjöld í félmrn. Nú stöndum við uppi með vangreidd gjöld þannig að aldrei hefur sést annað eins því menn hafa ekki ráðið við þetta. Þetta þekkir hæstv. heilbrrh. frá því að hún var í stjórnarandstöðu. Þarna er náttúrlega verið að nota aftur rök eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist á áðan. Af því að það var búið að skerða þetta í síðustu ríkisstjórn er í lagi að afnema það í þessari. En ég fagna því þó að þessi stuðningur skuli þó koma í gegnum skattkerfið. Ég tel það eðlilegt og ég veit að það er gert víða á Norðurlöndum og þannig á þetta auðvitað að vera. Stuðningur til einstæðra foreldra á auðvitað að koma í gegnum skattkerfið og á ekki að vera á mörgum stöðum, pínulítið í Tryggingastofnun og pínulítið í skattkerfinu. Það er ekki tvíverknaður heldur þrí- og fjórverknaður að vera með þetta á mörgum stöðum. Þá er ég komin hér að ekkjulífeyri margumtöluðum og skerðingu á honum. Þar á að spara 5 millj. kr. á ekkjunum. Ég er hissa á hæstv. heilbrrh. að vera að taka á þessu. Það er búið að tekjutengja þetta. Það er búið að taka út allar ekkjur sem einhverjar tekjur hafa. Þær eru fallnar út. Dánarbætur? Auðvitað þarf að auka dánarbætur, hæstv. ráðherra. Auðvitað þarf að hækka þær. En að vera að snúa sér að ekkjunum. Ég get nefnt sem dæmi að hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur voru ekkjur 3% þeirra sem fengu fjárhagsaðstoð á síðasta ári, ekkjur sem eru án efa með þennan ekkjulífeyri. Þessi ekkjulífeyrir er reyndar ekki merkilegur, þetta er smánargreiðsla. Ástandið er nefnilega þannig hjá þeim konum sem missa menn sína og eru komnar á þann aldur að þær gætu átt rétt á ekkjulífeyri, fimmtugar eða eldri, að margar þeirra hafa aldrei farið út á vinnumarkaðinn og hafa ekki tök á því að fara í vinnu. Þær eiga jafnvel ekki rétt á atvinnuleysisbótum.  Það á að lengja greiðslur á dánarbótum sagði hæstv. ráðherra áðan. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort ekki væri réttara að hafa þetta eins t.d. í Noregi að það sé greiddur útfararkostnaður í stað þess að vera að greiða dánarbætur. Dánarbætur eru innan við 13 þús. kr. á mánuði og eru greiddar í sex mánuði. Það væri mun betra fyrir þann sem missir maka að fá eina greiðslu sem fer þá upp í útfararkostnað því að hann er orðinn ótrúlega hár og mörgum óviðráðanlegur og margir hafa orðið að leita til félagsmálastofnunar til að standa straum af þeim kostnaði. Ég ætla aðeins að snúa mér að sjúkratryggingunum. Á þeim lið á að spara 880 millj. kr. Að spara það í ríkisútgjöldum þýðir auðvitað að sjúklingarnir borga þetta. Það á að aftengja daggjöldin við verðvísitölur. Við vitum alveg hvað það þýðir. Gert er ráð fyrir að lyfjakostnaður hins opinbera minnki um 330 millj. kr. Það á bara eftir að koma í ljós hvort hann gerir það með þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til í heilbrrn. Ég verð að koma að þeim atriðum er varða aldraða og afslátt þeirra á lyfjum og læknishjálp. Ég bið hæstv. heilbrrh. að koma og hlýða á það sem ég hef að segja um það.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. heilbrrh. komi í salinn.

Ég fer að ljúka máli mínu þannig að hún getur fengið kaffisopann þegar ég er búin. Mig langar aðeins að bæta inn í umræðuna um það að nú á að grípa til þeirra bragða til að spara 40 millj. kr. þannig að aldraðir, 67--70 ára, eiga að borga fullt verð fyrir læknisþjónustu og lyf. Þetta er auðvitað aukinn skattur á þennan hóp. Það kom fram í dag að jaðarskattar á öldruðum eru allt að 100% og á stóru bili eru um 70% jaðarskattar á þeim. Það lífeyriskerfi sem við búum við og tekjutengingarnar eru mjög vinnuletjandi. Það borgar sig ekki fyrir nokkurn mann sem er kominn á bætur að fara út á vinnumarkaðinn nema hann sé hátekjumaður, ráðherra eða á hátekjulista ríkisstjórnarinnar því það er verið að taka launin þeirra jafnóðum af þeim með þessum tekjutengingum. Aftur á móti þurfa þeir sem eru verst settir, þeir sem eru með lægstu tekjurnar nú að borga fullu verði fyrir lyf og læknishjálp þegar þeir eru orðnir 67 ára til 70. Mig langar til að vekja athygli hæstv. ráðherra á því að fimmti hver Reykvíkingur sem kemur og fær aðstoð hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur er lífeyrisþegi. Á þetta fólk nú að borga fullt gjald fyrir lyf og læknishjálp? Nei, eiga þeir að borga eins og barnafólk, svo ég vitni í hæstv. ráðherra hér áðan. Hjá barnafólki er hámarkið 100% hærra en hjá lífeyrisþegum fyrir læknisþjónustu. Af því að verið var að tala um að þetta ætti að vera fólk í atvinnu þá má geta þess að fólk sem er með tekjur, sem er við störf og á láglaunabótum, hefur líka þurft leita til Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar. Yfir 20% af þeim sem leita til sveitarfélagsins í Reykjavíkurkjördæmi er fólk sem er í vinnu. Á fólk 67--70 ára að fara að borga fullu verði fyrir þessa þjónustu? Mig langar til að spyrja um eitt í viðbót. Er eitthvað hæft í því að fólk eigi að fara að kaupa sig út af biðlistum? Á að fara að borga sig inn á aðgerðirnar og út af biðlistunum? Mér finnst forgangsröðunin hjá hæstv. ríkisstjórn vera sérkennileg. Mér finnst mikið á hæstv. heilbrrh. lagt að hún skuli þurfa að taka á sig nánast allan niðurskurðinn. Mér finnst þetta ekki boðlegt. Mér finnst ekki eðlileg forgangsröðun að það eigi allt að fara í niðurskurð í velferðarkerfinu. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á bótagreiðslur til tjónþola afbrota, sem hafa komið til umræðu í dag, og sem á að fresta greiðslum á. Það lýsir forgangsröðinni hjá a.m.k. sumum ráðherrum ríkisstjórnarinnar að þeir geta notað sömu upphæð og átti að fara í að borga tjónþolum til að endurnýja ráðherrabíla sína. Þetta er forgangsröðun þeirra í hnotskurn. Forvarnir voru aðeins til umræðu í dag. Mig langar til að minnast á það að ég fagna því að það á að gera átak í forvörnum hvað varðar notun áfengis og tóbaks. Það var til umræðu í vor þegar við vorum að afgreiða lög um áfengi og tóbak að sett yrði fé í forvarnir. En ég verð satt best að segja að láta það koma fram að ég hef áhyggjur af forvarnaþættinum í tillögum sem hafa verið lagðar fram í heilbrrn. um nýja skipan mála í stjórn sjúkrastofnana sem er nú til umræðu og hafa verið kynnt fyrir heilbr.- og trn. Því miður sýnist mér að forvarnaþátturinn þar hjá heilsugæslustöðvunum sé ekki tryggður. Ég vil líka minnast á þann sparnað ef um einhvern sparnað er að ræða, ég veit það ekki, og það er það að það eigi að hætta að veita bílalán til hreyfihamlaðra í Tryggingastofnun ríkisins.  Að þessu upptöldu leyfi ég mér að efast stórlega um að markmið ríkisstjórnarinnar sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum, að þessi ríkisstjórn ætli sér að treysta undirstöður velferðarinnar hér á landi, sé sambærilegt markmið. Það lýsir sér í þessu frv.

Herra forseti. Hv. 18. þm. Reykjavíkur, Ásta R. Jóhannesdóttir, fór víða í ræðu sinni og ætla ég rétt aðeins að koma nokkuð inn á fáein atriði. Það er í fyrsta lagi varðandi það að auka skuldir eilítið. Hér er verið að tala um að auka skuldir ríkissjóðs á næsta ári um 4 milljarða, það eru 16 þús. kr. á hvern einasta Íslending, litlu börnin og gamla fólkið meðtalið. Það eru 32 þús. kr. á hvern vinnandi Íslending og mér finnst það ekkert eilítið. Skuldirnar núna, hinar opinberu skuldir ríkissjóðs, eru 137 milljarðar, sem ég geri ráð fyrir að enginn maður geti ímyndað sér hvað er, ekki geri ég það, en það eru hálf milljón á hvern einasta Íslending, hálf milljón sem hið opinbera skuldar. Þetta eru ógreiddir skattar barnanna okkar. Ég á sex börn. Það eru 3 millj. á börnin mín. Takk fyrir. Það gef ég þeim í arf. Skuldirnar eru 1 millj. á hvern vinnandi Íslending. Ég kalla þetta ekki lítið. Ég kalla þetta uggvænlegt. Erlendar skuldir þjóðarinnar, og við skulum vona að fiskurinn bregðist okkur ekki, eru milljón á hvert mannsbarn. Þær eru 2 millj. á hvern vinnandi mann. Þetta er heldur ekki eilítið. Það er orðið mjög brýnt að við tökum á þessum vanda. Við verðum að herða sultarólina einhvers staðar. Þetta gengur ekki svona til lengdar. En það er fleira sem að hv. þm. kom inn á. Hann talaði um lága sjúkradagpeninga. Og hann kom með ótrúlegar upplýsingar um það að örorkulífeyrir ykist við það að sjúkradagpeningar væru lágir. Getur það virkilega verið að þeir sem úrskurða örorkulífeyri taki tillit til þess við úrskurðinn?

Ég vil benda hv. þm. Pétri Blöndal á það að þeir sem að meta óvinnufært fólk til greiðslu frá Tryggingastofnun vita að þeir lifa ekki á 17 þús. kr. á mánuði. Þess vegna er tilhneiging til þess að meta þá frekar á 75% örorku heldur en á sjúkradagpeningavottorð fyrir 17 þús. kr. á mánuði. Ég leyfi mér að efast um það að hv. þm.  Ég tek undir það að skuldir okkar og vaxtagreiðslur eru uggvænlegar, mér finnst það mjög alvarlegt mál. Mér finnst það líka alvarlegt að mönnum skuli ekki flökra neitt við því að eyða milljörðum til að halda offramleiðslu á kindakjöti gangandi. Og í alls konar greiðslur út og suður. Það er forgangsröðin. En þeir eru alltaf tilbúnir að koma með niðurskurðarhnífinn þegar að velferðin er annars vegar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frv. til fjárlaga því margt af því sem ég hefði viljað segja hefur þegar verið sagt í ágætum ræðum hér fyrr í dag. En mig langar til að byrja á því að vekja athygli á litlum bæklingi sem ég fékk inn um dyralúguna hjá mér fyrir fáum dögum þar sem segir að við eigum að taka ábyrgð á framtíðinni. Þetta er upplýsingarit ríkisstjórnarinnar um stefnu og aðgerðir í efnahags- og ríkisfjármálum. Og hér, auk þess að tala um ábyrgðina á framtíðinni, er skýrt fyrir okkur hver leiðin sé til betri lífskjara. Og ef við flettum áfram þá er talað um áfanga á réttri leið. Einn slíkur áfangi er væntanlega þessi bók hér. Hvernig skyldi hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fara að því að feta sig áfram hina réttu leið með þjóð sína til betri lífskjara? Hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér áðan og vitnaði í miklar skuldir íslensku þjóðarinnar, að einhvers staðar þyrfti að herða sultarólar. Og það er alveg rétt. Það hefur verið gert og það er boðað í þessari bók hér. En hverjir skyldu það vera sem eiga að herða sultarólarnar samkvæmt forskrift hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar? Ég sakna þess hve fáir hæstv. ráðherrar eru hér við þessa umræðu. Enda þótt alvarlegustu hlutirnir sem fram koma í fjárlagafrv. að mínu mati séu þeir sem snerta málaflokk hæstv. heilbrrh., þá finnst mér ósanngjarnt að láta hæstv. heilbrrh. einan axla þá ábyrgð, því að sú ábyrgð er ríkisstjórnarinnar allrar. Af þeim málum sem ég vildi víkja að hér í mínu stutta máli þá langar mig til að geta sérstaklega um hve alvarlegt ég tel vera að skera á tengslin sem hingað til hafa verið á milli almennrar launaþróunar í landinu annars vegar og bótagreiðslna hins vegar. Og hér erum við að tala um tryggingabætur og við erum að tala um atvinnuleysisbætur. Við erum að tala um skattleysismörkin, því við erum að tala um persónuafsláttinn sem þó að hluta til var bundinn launaþróun. Þetta var eina vörnin sem menn höfðu þar. En ég vil segja það að þetta er ekki bara mjög ranglátt, þetta er líka mjög óskynsamlegt. Vegna þess að ég leyfi mér að fullyrða, hæstv. forseti, að í engum kjarasamningum sem kunna að vera gerðir á næstu missirum eða árum þar sem heildarsamtök launafólks koma að máli, verður þetta látið standa. Ég leyfi mér að fullyrða það. Og ég byggi þetta á yfirlýsingum sem hafa komið fram frá Alþýðusambandi Íslands og ég fullyrði þetta á grundvelli yfirlýsinga sem að hafa verið gerðar af hálfu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og ég mun á eftir vitna í yfirlýsingar sem fram hafa komið frá þessum stærstu heildarsamtökum launafólks á Íslandi. Eins og ég hef getið um áður hefur hér verið gerð mjög vel grein fyrir ýmsum liðum fjárlaga sem eru gagnrýnisverðir og ég tel ekki þörf á að endurtaka það. En hins vegar get ég ekki látið hjá líða að benda á ýmislegt sem mér finnst harla undarlegt. Árum saman er búið að hamra á því að hér skuli komið á fjármagnstekjuskatti. Það var fullyrt af hálfu fyrrv. ríkisstjórnar að þetta stæði til. Í kosningabaráttunni töluðu báðir stjórnarflokkarnir um nauðsyn þessa og hvarvetna í samfélaginu hljómaði og endurómaði þessi krafa, þessi réttlætiskrafa, og í því samhengi bent á að við erum eina ríkið, við erum eina þjóðin í gervöllu OECD þar sem ekki er fjármagnstekjuskattur. Að vísu hefur verið bent á það við umræður í dag að það er nefnd að störfum við að smíða þennan skatt. En engu að síður er ekki gert ráð fyrir honum í þessu fjárlagafrv. nema gagnvart einum hópi og það er gamla fólkið. Það eru lífeyrisþegarnir. Það á að skerða bætur sem þeir fá úr tryggingakerfinu vegna fjármagnstekna. Og nú vil ég taka það skýrt fram, hæstv. forseti, að ég er fylgjandi fjármagnskatti á alla þegna landsins. Hvort sem þeir eru fimm mánaða, fimm ára, fimmtíu ára eða hundrað ára. En mér finnst sannast sagna byrjað á öfugum enda að taka þennan hóp einan og skattleggja hann. Mér finnst það vægast sagt mjög undarleg forgangsröð. Eins og hér hefur komið fram þá er gert ráð fyrir að spara fjórðung úr milljarði, 250 millj. með því að setja nýja reglugerð um greiðslu heimildarbóta. Heimildarbætur eru t.d. sérstök uppbót á lífeyri fyrir þá sem ekki komast af með tekjur sínar vegna sérstaks kostnaðar. Hér er því verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Sérstakur kostnaður getur t.d. verið mikill lyfjakostnaður og í því sambandi er vert að benda á að þegar kostnaðarþátttaka vegna lyfja var aukin var iðulega bent á að þeir sem þyrftu á aðstoð vegna mikils lyfjakostnaðar að halda gætu t.d. fengið þessa sérstöku uppbót. Nú, fjórum árum síðar, er svo ráðist að þessum möguleika. 125 millj. á að spara með skerðingu á mæðra- og feðralaunum. Og síðan þessi makalausa ráðstöfun að fella niður ekkjulífeyri, 5 millj. þar til að jafna niður á við til ekklanna, þessi stöðuga jöfnun niður á við. En eins og ég gat um áðan þá þyrfti í rauninni að hafa langt mál um allar þær milljónir, allar þær tugmilljónir, hundruð milljóna sem á að spara á kostnað lífeyrisþega, öryrkja og bókstaflega flestra þeirra hópa í þjóðfélaginu sem minnst mega sín. Og að láta sér detta í hug að hækka aldurstakmörk vegna afsláttar eftirlaunaþega á greiðslum fyrir heilbrigðisþjónustu og lyf úr 67 í 70 ár og ætla að spara þannig 40 millj. Það hefur að vísu komið fram í viðtali við heilbrrh. að þetta eigi aðeins við um þá lífeyrisþega sem séu í vinnu. En þarf svo ekki síðar að jafna þetta líka í réttlætisskyni? Ég bara spyr. 330 millj. vegna minni lyfjaútgjalda. Ég gæti haldið áfram slíkri upptalningu en mig langar til að koma sérstaklega að þeim kerfisbreytingum sem eru boðaðar í heilbrigðiskerfinu. Því að þær þykja mér alvarlegastar. Það er talað um samræmingu á gjaldtöku fyrir ferliverk og innlagnir sjúklinga. Ferliverk eru læknisverk sem að jafnaði eru gerð án innlagnar, annaðhvort á göngudeild eða þá hjá sjálfstætt starfandi sérfræðingum. Rökin eru þau að þetta sé réttlætismál því að óréttlátt sé að þeir sem lagðir eru inn greiði ekkert fyrir aðgerðir sem aðrir þurfa að greiða fyrir. Spurningin er þó sú hvort næsta samræming í réttlætisátt verði ekki sú að allir sjúklingar á sjúkrahúsum greiði fyrir aðgerðir þar sem það sé óréttlátt að aðeins sumir innlagnarsjúklingar greiði fyrir aðgerðir. Framlög til sjúkrahúsanna eru skorin niður um 200 millj. vegna þessa. Nú spyr ég, hæstv. heilbrrh. Hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn með þessum breytingum sem hér eru boðaðar? Og ég vil spyrja nánar vegna þess að í kaflanum um nauðsynlegar breytingar á almannatryggingalögunum í bandormsyfirlitinu kemur fram að breyta á lögunum til þess að hægt verði að taka upp innritunargjald á sjúkrahús. Það á að selja aðgang að sjúkrahúsunum. Og heyrði ég það rétt hér í umræðu fyrr í dag að undanskilja eigi öryrkja? Heyrði ég rétt? En hvers vegna ekki að undanskilja sjúklinga? Til hvers halda menn að menn séu lagðir inn á sjúkrahús? Það er veikt fólk og við höfnum því að hér sé farið að selja aðgang að sjúkrahúsum. Einnig kemur fram að breyta á lögum um heilbrigðisþjónustu þannig að sjúkrahúsum verði heimilt að stofna hlutafélag um rekstur sérhæfðra deilda. Stofna fyrirtæki. Stofna hlutafélag til að græða á veiku fólki. Þetta er makalaust, segir hæstv. fjmrh. Já þetta er makalaust. Og ég skal segja hæstv. fjmrh. það og allri ríkisstjórninni að þetta er nokkuð sem íslensk þjóð sættir sig ekki við og mun aldrei gera það. Að þið einkavæðið velferðar- og heilbrigðiskerfið með þessum hætti. Við munum krefjast þess að þið gerið grein fyrir því nákvæmlega hvað það er sem að vakir fyrir ykkur. Í húsnæðismálum er einnig gert ráð fyrir niðurskurði. Það er talað um að lækka framlag til Byggingarsjóðs verkamanna og það eru færð fram rök hvers vegna það er gert. Að þessar íbúðir gangi ekki út. Að vísu gera þær það á höfuðborgarsvæðinu en víða úti á landi gera þær það ekki. Og það eru tilgreind ýmis rök fyrir þessu. En ég spyr hvort dvínandi eftirspurn eftir félagslegu húsnæði geti átt sér þá skýringu að fólk sem þarf á slíku húsnæði að halda hafi ekki lengur efni á því að komast inn í slíkt húsnæði. Og í því samhengi hlýtur að vera áhyggjuefni líka að í fjárlagafrv. er skorið niður það fjármagn sem er ætlað til húsaleigubóta. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í ræðustól áðan. Einhvers staðar þarf að herða sultarólar. En ég leyfi mér að fullyrða að Íslendingar hafna því að það verði sjúkir og aldraðir og öryrkjar sem að herða ólarnar eða að ólarnar séu hertar um þá með þeim hætti sem hér er boðað. Og ég vil að lokum vitna í ályktanir sem nýlega voru samþykktar varðandi það fjárlagafrv. sem hér er til umræðu, annars vegar af hálfu miðstjórnar Alþýðusambands Íslands og hins vegar stjórnar- og formannafundar BSRB. Í ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands um fjárlagafrv. segir, með leyfi hæstv. forseta, m.a.: ,,Miðstjórn Alþýðusambands Íslands mótmælir harðlega þeirri efnahagsstefnu sem ríkisstjórnin hefur sett fram í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996. Óhjákvæmilegt er að líta á áherslurnar í þessari stefnu ríkisstjórnarinnar sem hreina ögrun við launafólk og samtök þess og að stjórnvöld séu að efna til harðrar deilu um efnahagsstefnuna, kjörin og velferðarkerfið. Stefnt er að lækkun skattleysimarka, hækkun skatta og niðurskurði í tilfærslum og fjárfestingum þannig að afleiðingin verður minni kaupmáttur og fækkun starfa á almenna vinnumarkaðnum. Þá stefnir ríkisstjórnin að því að rýra stöðu bótaþega með afnámi tengingar bóta við launahækkanir í kjarasamningum.`` Þetta segir m.a. í ályktun sem samþykkt var af miðstjórn Alþýðusambands Íslands 11. okt. Í ályktun sem stjórn- og formannafundur BSRB samþykkti 6. okt. er tekið undir þær hugmyndir sem fram komu hjá hæstv. utanrrh. nýlega að efnt yrði til viðræðna ríkisvalds og aðila vinnumarkaðarins um siðferðilegan grunn sem kjarasamningar gætu byggt á til framtíðar. Og þar yrði haft að leiðarljósi í þeim viðræðum að jafna lífskjörin í landinu. Í ályktun BSRB segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Sá tónn sem sleginn er í fyrsta fjárlagafrv. núv. ríkisstjórnar stangast þó á við þessa hugsun og er ljóst að áfram á að skerða kjör öryrkja, aldraðra og almenns launafólks. Þannig mun afnám vísitölu og launatengingar rýra lífskjör lífeyris- og örorkuþega og auka skattbyrði launafólks því fyrirsjáanlegt er að skattleysismörk munu lækka í raun. BSRB mótmælir þeim áformum ríkisstjórnarinnar að láta almennt launafólk, aldraða og öryrkja bera þyngstu byrðar að því að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum. Þetta fólk hefur þegar borið herkostnaðinn af því að ná verðbólgunni niður og koma á stöðugleika. Íslenska velferðarkerfið er í hættu og mun BSRB leggja áherslu á að verja það. Í frv. er gert ráð fyrir einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu og auknar gjaldtökur boðaðar. BSRB hafnar einkalausnum þeirra sem peningana eiga og varar alvarlega við því að gróðasjónarmið verði látin taka völdin í heilbrigðisþjónustunni. Á undanförnum árum hefur smám saman verið grafið undan heilbrigðisþjónustunni og fari svo fram sem horfir hættir hún að vera sameiginleg þjónusta allra landsmanna. BSRB mun aldrei sætta sig við slíka eyðileggingu á velferðarþjónustunni og hvetur til víðtækrar samstöðu um að snúa vörn í sókn. Það er áfellisdómur yfir ríkisstjórninni að í þessu fyrsta fjárlagafrv. hennar er ekkert sem bendir til þess að taka eigi á því varanlega atvinnuleysi sem hér hefur skapast. Ef ríkisstjórninni er alvara að vilja ræða siðferðilegan grunn fyrir kjarajöfnun er nauðsynlegt að taka þegar í stað til endurskoðunar þá þætti fjárlagafrv. sem stefna til aukins ójafnaðar.`` Tilvitun lýkur, hæstv. forseti. Ég vil gera þessi lokaorð að mínum en leggja jafnframt á þau mjög ríka og mikla áherslu.

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að kveðja mér aftur hljóðs í þessari umræðu en sé mig knúinn til að gera það vegna þess að mér skilst að hæstv. heilbrrh. hafi í annað sinn komið fram með þá fullyrðingu að Alþfl. hafi skilið eftir sig milljarð í óreiðu í heilbrrn. frá því í fyrra eins og hún mun hafa sagt hér áðan. Ég er hér með frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1994, það er árið í fyrra. Í grg. frv. um heilbr.- og trmrn. segir orðrétt: ,,Greiðslur ráðuneytisins voru 55,3 millj. kr. hærri en fjárveitingar. Sótt er um viðbótarheimild vegna umframgjalda að fjárhæð 199,7 millj. kr. en óhafnar fjárveitingar voru 144,4.`` Með öðrum orðum eru óhafnar fjárveitingar álíka háar og viðbótarheimildir vegna umframgjalda. Er þetta að skilja eftir sig einn milljarð kr. í óreiðu frá því í fyrra? Nú skulum við gera ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi mismælt sig. Og ekki átt við árið í fyrra heldur árið í ár, árið 1995. Það liggur hér líka á borðum þingmanna frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1995. Og virðulegi forseti, ég vil gjarnan vitna í það sem segir þar um heilbr.- og trmrn. Þar er lagt til að fjárheimild heilbr.- og trmrn. verði aukin um samtals 2.334,6 millj. kr. Af þessu er 1.330 millj. vegna lífeyristrygginga. Það er skýrt þannig í fyrsta lagi að þar sé um að ræða 630 millj. vegna kostnaðarauka í eingreiðslum vegna ákvörðunar ríkisstjórnar um að þær skyldu greiddar í samræmi við ákvæði kjarasamninga, þ.e. ákvörðun sem ríkisstjórn tók. Er það að skilja eftir sig óreiðu? Í öðru lagi segir: Í annan stað hækka bæturnar skv. gildandi lögum miðað við almennar launabreytingar í landinu. Það er það sem á að afnema í almannatryggingakerfinu eins og boðað er í fjárlagafrv. Þar eru um 700 millj. kr. að ræða. Með öðrum orðum, allt það umframfé sem sótt er um vegna lífeyristrygginga er annars vegar vegna ákvæða í lögum um tengingu bóta við kjarasamninga og hins vegar ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að eingreiðslur skuli vera í samræmi við ákvæði sömu samninga. Um sjúkratryggingar er sagt að þar er farið fram á aukið framlag upp á 550 millj. kr. Hvernig er það skýrt? M.a. með því að sparnaður hafi ekki náðst í sérfræðilækningum þar sem upptöku tilvísanakerfis var frestað. Hver frestaði því? Var það sá sem hér stendur? Nei, það var hæstv. heilbrrh. sem gerði það. Í öðru lagi, virðulegi ráðherra, ég er að lesa hér texta eftir fjmrn. þar sem þetta er skýrt og ég ætlast til þess að hæstv. ráðherra hafi lesið það þó hann hafi ekki gefið sér tóm til þess að lesa allt það sem segir í grg. fjmrn. með fjárlagafrv. Þarna eru með öðrum orðum um 100 millj. af þessum 550 vegna frestunar tilvísunarkerfis. Aðrar 100 millj. eru skýrðar af fjmrn. með því að ekki hafi náðst fram lækkun lyfjakostnaðar vegna frestunar á gildistökum nokkurra ákvæða nýrra lyfjalaga. Hver ber ábyrgð á því? Hver vill fresta því enn frekar? Hver leggur hér fram frv. þar sem sagt er að verði það samþykkt muni það kosta 100 millj. kr. að mati ríkisins á næsta ári? Það er fjmrn. sem leggur það fram sem fylgiskjal með frv. frá hæstv. heilbrrh. Síðan kemur að héraðslækni í Reykjavík. Af hverju náðist ekki það takmark? Vegna þess að lagabreytingar sem þurfti að gera til að fella niður fjárveitingar til héraðslæknisins í Reykjavík voru ekki samþykktar af Alþingi eftir að fjárlög voru afgreidd. Sama um héraðslækni á Norðurlandi eystra. Um sjúkrahúsin er það sagt að farið er fram á tæplega 40 millj. vegna sjúkrahússins í Vestmannaeyjum vegna dóms Hæstaréttar. Er það óreiðuskuld frá Alþfl.? Það er rætt um Ríkisspítala og Sjúkrahús Reykjavíkur og tekið fram að auknar fjárheimildir séu vegna sérstaks samkomulags sem gert hafi verið við stjórnendur þessara tveggja sjúkrahúsa af fyrrv. ríkisstjórn. Sem fyrrv. ríkisstjórn hafi falið mér og samþykkt að ég gerði og gert ráð fyrir að fjár yrði aflað á fjáraukalögum. Eru það óreiðuskuldir sem fyrrv. heilbrrh. skildi eftir sig? Svo segir hér hins vegar að lagt er til hvað varðar Framkvæmdasjóð aldraðra að framlag á þessum lið hækki um 209 millj. kr. vegna þess að markaðar tekjur sjóðsins af iðgjöldum, sem er viss prósenta af álagningu staðgreiðsluskatts, hafi verið vanáætlaðar í fjárlögum nokkur undanfarin ár. Og hver var það sem uppgötvaði að ríkissjóður hafði ekki skilað Framkvæmdasjóði aldraðra 209 millj. kr. sem ríkissjóður hafði innheimt af fólkinu í landinu með sköttum sem voru sérmarkaðir framkvæmdasjóðnum? Það var sá sem hér stendur. Það var vegna bréfs frá honum sem þetta var ákveðið, en hvernig er þessu fé er ráðstafað? Því er öllu ráðstafað í fjáraukalögunum til annarra hluta. Litlu broti af því til að greiða kostnað reksturs dagvistunarstofnana. Það er því algjörlega ósatt að hér sé um að ræða einhver milljarðs króna vanskil af hálfu Alþfl., þegar Alþfl. fór frá í heilbrigðismálum. Og ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra leggi þá hér á borðið upplýsingar um það sem ganga þvert á það sem fjmrn. segir í skýringum með frv. til fjáraukalaga. Þá er rétt að hæstv. ráðherra leiðrétti kollega sinn fjmrh., sem leggur fram skýringarnar með þessum hætti. Og ég spyr enn: Eru samskiptin þannig í ríkisstjórninni að hæstv. heilbrrh. lesi ekki það sem frá fjmrn. kemur? Er það afstaða hennar, eins og kom fram í þingræðu hér fyrir nokkrum dögum, að það sem frá fjmrn. kemur falli um sjálft sig? Það voru þau orð sem hún hafði um álit fjmrn. á kostnaðaráhrifum þess að fresta gildistöku lyfjalaganna enn frekar. Þá sagði hún að það væri ekkert að marka vegna þess að það kæmi frá fjmrn. og félli um sjálft sig. Það er þá ekki þörf á því að standa í þessari löngu umræðu um fjárlög ef það er niðurstaða ráðherra Framsfl. að það sem frá fjmrn. komi falli um sjálft sig. Þá er auðvitað þýðingarlaust að ræða fjárlagafrv. frekar en annað sem verður til í þeim húsum. Þetta vildi ég aðeins að kæmi fram til að svara þeim áburði hæstv. ráðherra um að hún hefði tekið við milljarði í óreiðuskuldum frá Alþfl. frá því í fyrra, eins og hún sagði orðrétt. En fyrst ég er kominn hér upp þá langar mig til að skýra þeim þingmönnum sem á mál mitt hlýða frá því að fyrir næstum því nákvæmlega fjórum árum kvaddi hæstv. núv. heilbrrh. sér hljóðs utan dagskrár til að mótmæla því sem hún kallaði sjúklingaskatta sem fyrrv. ríkisstjórn var þá að leggja á, en kallar núna þjónustugjöld eða sértekjur. Í lok ræðu sinnar sagði hún orðrétt, með leyfi forseta. ,,Ef sparnaður á að nást í heilbrigðismálum þarf að vinna faglega með fólkinu en ekki á móti fólkinu.`` Nú spyr ég: Þegar hæstv. ráðherra gerir í fjárlagafrv. tillögu um að afsláttur vegna heilbrigðiskostnaðar aldraðs fólks verði fluttur úr 67 í 70 ár, gerði hún það þá í samvinnu við Samtök aldraðra? Við hvaða aðila, við hvaða fólk í þjóðfélaginu hafði hún hið faglega samráð um þessa tillögu sem hún sagði fyrir nákvæmlega fjórum árum síðan að væri forsenda þess að nokkur árangur gæti náðst í sparnaði í heilbrigðiskerfinu? Og ég spyr enn: Við hvaða fólk hafði hæstv. heilbrrh. samráð þegar hún tók ákvörðun um að leggja til innritunargjöld á sjúkrahúsum? Hafði hún samráð við Félag hjartasjúklinga? Hafði hún samráð við Styrktarfélag krabbameinssjúkra barna? Hafði hún samráð við Krabbameinsfélag Íslands? Við hvaða fólk hafði hæstv. ráðherra samráð fyrst hún er þeirrar skoðunar og er búin að vera í fimm ár að það náist enginn árangur í sparnaði í heilbrigðismálum nema í faglegu samstarfi við fólkið. Þegar hún tók þá ákvörðun að leggja til að skerða elli- og örorkulífeyri með fjármagnstekjum og hvarf þar frá samkomulagi sem gert hafði verið milli fjmrn. og heilbrrn. um að það skyldi ekki gerast nema fjármagnstekjuskattur yrði jafnframt lagður á alla þegna í samfélaginu. Um það vorum við hæstv. fjmrh. sammála. Það var búið að ákveða í ríkisstjórninni að það kæmi ekki til greina öðruvísi. Þegar hún tók þá ákvörðun að fjármagnstekjuskattur skyldi lagður á gamalt fólk eða ígildi fjármagnstekjuskatts til að skerða elli- og örorkulífeyri þess án þess að fjármagnstekjuskattur yrði lagður á nokkra aðra þjóðfélagsþegna, við hvaða fólk hafði hún þá faglegt samráð? Við Öryrkjabandalagið? Við Samtök aldraðra? Við hvaða fólk, hæstv. heilbrrh., hafðir þú faglegt samráð um þetta sem þú segir sjálf að sé forsenda þess að nokkur árangur geti náðst? Þegar hæstv. heilbr.- og trmrh. leggur til í fjárlagafrv. að gjaldtaka vegna glasafrjóvgunar sé tvöfölduð úr 21 millj. í 45 millj. var það gert í samráði við Tilveru?

Þetta eru vitlausar tölur.

Nei, það eru ekki vitlausar tölur. Tekjurnar í dag eru áætlaðar 21 millj. og það er talið að þær eigi að hækka um 24 millj. Þannig að 24 plús 21 eru 45 a.m.k. samkvæmt þeim reikningi sem ég lærði. En látum liggja milli hluta hvort rétt er lagt saman eða ekki. Meginatriði málsins er við hvaða aðila hæstv. heilbrrh. hafði það faglega samráð sem er forsenda fyrir því að sparnaðartillögurnar nái árangri. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að skuldasöfnun ríkisins er orðin ógnvænleg. Ríkið og stofnanir þess skulda 136 milljarða kr. 48 af þessum milljörðum eru vegna tilrauna til að markaðssetja íslenskt lambakjöt í útlöndum. Og þá er ég að tala um útflutningsbætur, það er að vísu meira en lambakjöt því að þetta var líka á tíð niðurgreiðslna á útflutningsverði á öðrum landbúnaðarafurðum, en að áliti fjmrn. nema þessar fjárhæðir á þeim tíma sem þetta kerfi var í gildi miðað við vísitölu landsframleiðslu á núvirði á verðlagi ársins 1994 48 milljörðum. Eða rúmum einum þriðja af öllum þeim skuldum sem ríkið og ríkisstofnanir hafa safnað á þeim tíma sem eru til lengri tíma en eins árs. Þetta kostaði markaðssetningartilraunin sem ekki hefur skilað neinum árangri. Nú spyr ég hv. þm. Pétur H. Blöndal: Nú stendur til að halda þessu áfram í búvörusamningnum. Ætlar hann að samþykkja það líka? Eða telur hann að það eigi aðrar reglur að gilda um sauðkindina en mannfólkið? Ég verð að segja eins og er að það er fordæmið sem við sáum í sjónvarpinu í kvöld þegar við sáum myndir þar sem verið var að urða frá sláturhúsi úti á landi 156 skrokka af nýslátruðu kjöti sem skattborgarar hafa greitt og enginn markaður er fyrir, ekki einu sinni ofan í loðdýr. Þessu var öllu saman mokað ofan í gryfju, kveikt í og mokað yfir.  Það er verið að segja og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði það áðan að menn verði að herða sultarólina. Eru menn að herða sultarólina þarna? Það er boðað í þessu fjárlagafrv. að ríkisstjórnin hafi tekið þá stefnu að aftengja allar vísitöluviðmiðanir í fjárlagafrv., þar á meðal til gamals fólks og öryrkja. En það er ekki gert í búvörusamningnum. Þar er allt verðtryggt fimm ár fram í tímann. Þannig að það er annað sem er uppi á teningnum þegar kemur að þeim samningi eða þegar kemur að þeim samningi sem gerður var um bindingu elli- og örorkulífeyrisþega við lægstu laun í landinu. Svo kemst ég ekki hjá því, virðulegi forseti, að ljúka máli mínu með því að vitna enn í orð hæstv. núv. heilbrrh. sem eru mælt árið 1992, þann 13. apríl. Hún segir: ,,Sú óvissa sem ríkir almennt víða í heilbrigðismálum er með þeim hætti að útilokað er að sætta sig við hana. Stofnanir í fjársvelti eiga sér aðeins eitt val, þ.e. að draga verulega úr þjónustu við skjólstæðinga sína og þetta á sér stað alls staðar. Stofnunum er að blæða út víðast hvar.`` Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann að þær tillögur sem hann stendur að í fjárlagafrv. séu til þess fallnar að stöðva það blóðstreymi eða að veita nýju lífi í rekstur þessara stofnana? Ég held að menn þurfi að hafa samband við fólk í meira mæli heldur hæstv. heilbrrh. hefur gert og standa frekar við það sem hæstv. ráðherra boðaði að hún mundi gera fyrri fjórum árum. Mér kemur í hug í lokin gömul saga vestan af Ísafirði. Þá var það einnig stjórnmálamaður, að vísu í sveitarstjórnarmálum, sem hafði það jafnoft á orði eins og hæstv. ráðherra að það þyrfti að leita samráðs við fólkið. Það fólk sem viðkomandi leitaði samráðs við var einn maður og hann hét Einar Jóelsson. Ég held að það sé nákvæmlega eins með hæstv. heilbrrh. Þegar hæstv. ráðherra ætlaði að standa við stóru orðin um að hafa nú alltaf samráð við fólkið á faglegum grundvelli þá hafi samráðið ekki náð mikið lengra en upp í fjmrn. Og mér finnst að það samráð hafi verið ansi einhliða. Eins og ég hef áður sagt þá kannaðist ég við flestar þær tillögur sem hér eru fluttar í heilbrigðismálum, þær voru tíndar upp úr ruslafötum heilbrrn., þaðan sem þær virðast eiga afturkvæmt núna. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, og ítreka það að ég ætlaði mér ekki að taka aftur þátt í þessari umræðu. En að hlusta á hæstv. heilbrrh. í annað sinn segjast hafa tekið við milljarðs króna vanskilaskuldum í heilbrrn. frá Alþfl. frá því í fyrra eru ummæli af því tagi að það var ekki hægt að láta þau óleiðrétt.

Virðulegi forseti. Ég tel réttara að ég komi hér í andsvari til að ræða sérstaklega eitt mál við hv. þm. af því að hann nefndi mig til sögunnar og það varðar annars vegar fjármagnstekjuskatt og hins vegar fjármagnstekjutengingar í bótakerfinu. Hv. þm. sagði að við hefðum verið sammála um það hvernig farið yrði að, þ.e. ekki yrðu teknar upp slíkar tengingar nema fjármagnstekjuskattur yrði fyrst kominn á. Þetta er að sjálfsögðu alrangt því eins og hv. þm. veit þá var ég alla tíð þeirrar skoðunar að þetta væru tvö aðskilin mál. En niðurstaðan varð hins vegar önnur vegna þess að heilbrrh. hlaut að ráða, þetta voru tillögur frá honum og fjmrh. gerir fyrst og fremst sparnaðarkröfur. Ég skal skýra af hverju þetta voru tvö aðskilin mál. Það var einfaldlega vegna þess að ef við ætluðum að tengja málin saman þá kæmi þetta fram með tvöföldum þunga á gamla fólkinu. Vegna þess að þá væri það bæði látið borga skattinn og missti líka bæturnar. Þannig sjá menn að þetta eru tvö aðskilin mál. Í öðru lagi sagði hv. þm., sem fer stundum frjálslega með, að það væru ég man ekki hve margir milljarðar sem hefðu farið í markaðssetningu á dilkakjöti. Þar á hann að sjálfsögðu við heildarútflutningsbæturnar. Að síðustu ætla ég að rifja upp þá sögu þegar minn ágæti vinur var að spara fyrir nokkrum árum í heilbrrn. og kom með sparnaðartillögu upp á 200 eða 250 milljónir, en niðurstaðan varð 200 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð en ekki sparnaður. Þegar ég byrsti mig og varð heldur leiður yfir þessu þá yppti hann öxlum og sagði: ,,Þú keyptir þetta.`` Þótt viljinn hafi verið mikill og gangurinn góður þá er það ekki svo að niðurstaðan hafi alltaf verið í samræmi við þær tillögur sem hv. fyrrv. ráðherra og núv. þm. reyndi þegar hann var heilbrrh. og skorti þó ekki viljann til skera niður og spara.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það var alltaf vilji hæstv. fjmrh. að skerða elli- og örorkulífeyri með fjármagnstekjutengingu án tillits til þess hvort að fjármagnstekjuskattur yrði tekinn upp í leiðinni. En þar var niðurstaðan í ríkisstjórn að gera það ekki vegna þess að ég stóð gegn því. Það er líka rétt, og ég tók það nú raunar fram og leiðrétti sjálfan mig, að þeir 48 milljarðar sem ég ræddi um voru á tímanum að nokkru leyti notaðar til að þess að greiða niður útflutningsverð á öðrum afurðum landbúnaðar en lambakjöti. En þetta er mesti stuðningur við markaðssetningu á íslenskri afurð erlendis sem ég veit um og ég þekki ekki til að nokkur önnur þjóð hafi veitt jafnmiklum fjármunum til þess að reyna að finna markað fyrir afurð sem hún framleiðir eins og þarna er um að ræða. Það sem er sorglegast við allt saman er að árangurinn varð nákvæmlega enginn. En ég benti á að þessi fjárhæð, 48.000 millj. kr., sem varið var í þessu skyni er rúmur þriðjungurinn af þeim skuldum sem ríkið og ríkisstofnanir hafa safnað erlendis á sama tíma. Þetta er ekkert lítið fé. Í lokin þá er það rétt að hæstv. fjmrh. keypti tillögu sem sparaði kannski ekki mjög mikið. En ég er líka alveg sannfærður um það að hann er nú, virðulegi forseti, búinn að kaupa margar tillögur sem spara ekki neitt, m.a. tillögu um það að ekki verði staðið við samninga sem hann hefur sjálfur undirritað við sveitarstjórnir í landinu. Ég er líka sannfærður um það að hann hefur keypt þá tillögu frá forsrh. sem mun ekki standast að niðurskurður á framkvæmdum verði 2.000 millj. eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Hæstv. fjmrh. hefur því keypt miklu stærri sparnaðartillögur sem munu ekki ganga upp en nemur tilllögunni sem hann keypti af mér forðum daga. 
            

Virðulegi forseti. Mér skilst að farið sé að halla á þessa umræðu og mig langaði þá til þess að taka til máls og reyna að svara nokkrum fyrirspurnum sem til mín hafa verið beint og nefna örfá atriði. Það er nú svo að hér eru ekki allir í þingsalnum, sem hafa tekið þátt í umræðunni, enda stendur þannig á að umræðan fór fram á tveimur dögum og með alllöngu millibili því að það var fyrir 10 dögum eða svo sem fyrri hluti umræðnanna fór fram. Síðan hefur margt gerst sem hefur orðið til þess að ekki eru allir hér í dag þar á meðal heill landsfundur eins stjórnmálaflokks en fyrsta ræðan sem flutt var var flutt af nýkjörnum formanni Alþb. Það er aðeins eitt atriði, þar sem viðkomandi þingmaður er ekki viðstaddur, sem mig langar til þess að nefna úr ræðu hennar en það snertir þjónustusamninga. Ég er henni alveg sammála en hún lagði áherslu á gagnsemi slíkra samninga en saknaði þess að ekki væri mikið fyrir þeim að fara í þessu fjárlagafrv. Ég bendi á að þessu reynslustarfi verður haldið áfram, nokkur reynsluverkefni eru í gangi og næsta verkefni sem við ætlum að feta okkur áfram með er að koma upp svokölluðum verkefnavísum til að fá gleggra yfirlit yfir það sem stofnanir og fyrirtæki ríkisins eru að gera. Vissulega hefði verið spennandi að fjalla um nokkur önnur atriði sem komu fram í ræðu hv. þm. eins og stefnumörkun í umhverfismálum og þess háttar en það verður að bíða betri tíma. Ég ræddi nokkuð á fyrri deginum um ræðu hv. þm. Gísla S. Einarssonar en minna um þá ræðu sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir flutti þó að af einu tilefni hafi ég staðið upp og gefið andsvar vegna þess að spurt var um það hvort fjárlagafrv. hafi verið kynnt öðrum en hv. þm. áður en það kom á borð þingmanna. Ég vona að því hafi verið svarað. Hv. þm. ræddi síðan um landflóttann og skuldir heimilanna. Við skulum ekki ganga þess dulin að það hefur auðvitað gerst í þjóðfélagi okkar eins og sumum í öðrum nágrannalöndum, löndum sem við viljum bera okkur saman við, að það hafa verið efnahagslegir erfiðleikar. Við slíka erfiðleika reynir fólk auðvitað að bjarga sér og það gerist með þeim hætti að fólk leitar til þeirra starfa sem það kýs að vinna við og stundum kostar það að fólk þarf að flytja búferlum á milli byggðarlaga, jafnvel á milli landa. Í þessu sambandi bendi ég á að fólk, sem hefur við lakari kjör að búa, vill gjarnan koma hingað til lands. Þetta er afleiðingin af því sem hefur verið að gerast í heiminum að það er miklu meira streymi fólks milli landa. Við megum ekki alltaf halda að það sé eingöngu komið til af hinu illa. Stundum getur það verið gott, stundum er það slæmt. Ég held að því miður hafi það gerst í þessari umræðu allri að þetta hefur verið ýkt stórum. Það hefur verið talað um stórkostlegan landflótta en þegar nánar er litið í tölurnar kemur í ljós að í mörgum tilvikum er um eðlilegar breytingar að ræða. Ég get bent á það t.d. að ég aflaði mér upplýsinga hjá Lánasjóði ísl. námsmanna og þar er sá háttur hafður á og hefur verið núna um mörg ár og er breyting frá því sem var áður að menn flytja lögheimili sitt frá landinu þegar þeir fara til náms annars staðar á Norðurlöndunum. Þetta hefur breytt nokkuð búsetuskráningunni á undanförnum árum. Þarna er auðvitað um eðlilega búferlaflutninga að ræða, sem eru sem betur fer oftast tímabundnir. Og þannig er það nú ætíð að flestir sem flytjast héðan vilja gjarnan komast heim aftur en á móti kemur að ýmsir sem að hingað hafa flutt ílendast hér og verða í sumum tilvikum bestu Íslendingar. Það má ekki alltaf horfa á þetta með neikvæðu hugarfari. Vissulega eru hér á landi lægri laun en víðast annars staðar í nágrannalöndunum. Það er satt og menn spyrja stundum spurninga eins og þessara: Hvernig stendur á því að landsframleiðsla á Íslandi er svona mikil en launin svona lág? Þetta er spurning sem menn spyrja. En þegar að menn kanna hlutinn betur kemur hið augljósa auðvitað í ljós. Á Íslandi er landsframleiðslan mikil vegna þess að það vinna margir, atvinnuþátttaka fólks er mjög mikil á Íslandi og hver einstaklingur vinnur mun fleiri stundir en einstaklingar hjá nágrannalöndunum. Ástæðan þess hvað Íslendingar hafa haft miklar tekjur, framleiða mikið eins og það er mælt í landsframleiðslu er einfaldlega sú að þeir hafa lagt miklu meira á sig en aðrar þjóðir. Þetta má ekki gleymast og þess vegna er það ósanngjarnt og í raunar út í bláinn að menn fara síðan að bera saman einingar eins og laun á klukkustund. Það er meira að segja út í bláinn, virðulegi forseti, að bera saman laun þingmanna og þingmanna einhvers staðar annars staðar og allur þessi samanburður. Þegar við erum að bera saman lífskjör er þetta einn mælikvarði en það eru auðvitað fjöldamargir aðrir hlutir sem koma til þegar við ræðum um lífskjör á Íslandi sem hafa þýðingu og það vita þeir sem hafa dvalist langtímum erlendis að þar kemur til fjöldi annarra þátta sem við kjósum í stað hærri launa. Þetta breytir hins vegar ekki því að það er skylda stjórnvalda, ekki einungis ríkisstjórna, heldur allra stjórnmálaflokka, launþegasamtaka, samtaka atvinnulífsins, að reyna að bæta lífskjörin því að það er það sem að menn telja vera eftirsóknarverðast að hafa meiri fjármuni handa á milli til að geta keypt sér það sem þeir vilja búa við í lífinu. Það er keppikefli þeirrar ríkisstjórnar, sem hér starfar, og ég tel að það sjáist merki í því fjárlagafrv. sem við erum að ræða hér á landi. En þegar rætt er um landflóttann er gjarnan spurt að því hvert efnahagsbatinn fór. Og jafnvel virðulegastu fjölmiðlar á Íslandi spyrja þessara spurninga rétt eins og hann hafi horfið út um gluggann. Þegar að þessu er spurt er kannski rétt að hafa nokkrar staðreyndir í huga. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar rýrnaði kaupmáttur þjóðartekna, heildartekna þjóðarinnar, um 7,3% á árunum 1991--1993. Það var rýrnun kaupmáttar þjóðartekna. Kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna rýrnaði um 6,7% eða heldur minna. Þetta var á árunum 1991, 1992 og 1993. Þannig hefur minnkandi kaupmáttur þjóðarbúsins ekki komið allur fram í lakari kaupmætti almennings. En til fróðleiks má nefna að árin á undan, árin 1989 til 1991, rýrnaði kaupmáttur heimilanna um 12% en þjóðartekjur lækkuðu einungis um 1%. Þegar maður segir þetta, af því að þetta vísar til ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, verður maður þó að hafa í huga að við upphaf á þessu tímabili var gengi íslensku krónunnar kolvitlaust skráð. Það varð auðvitað að taka á því og það lenti fyrst og fremst á ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar að taka á því máli og það rýrði lífskjörin eða kaupmátt ráðstöfunartekna gífurlega mikið. Þetta er sagan og hana verðum við að hafa í huga vegna þess að það er erfitt þegar menn hafa tekið á sig slíka kjararýrnun að sætta sig við það að fá ekki uppsveiflu á nýjan leik. Það er í þjóðareðli okkar, þessi sveiflukenndi búskapur, að þegar við höfum átt slæmar stundir í atvinnu- og efnahagslífinu finnst okkur að þá hljóti sá tími að koma innan tíðar að við getum leyft okkur marga hluti. Því miður er það svo nú að efnahagsbatinn verður tiltölulega hægur, það er allt sem bendir til þess. Ástæðan er sú sem kom m.a. fram í ræðu hv. þm. og í ræðum margra annarra þingmanna að það er ekkert sem bendir til þess að við fáum gífurlega miklu meiri aflaverðmæti úr sjó en við höfum fengið á undanförnum árum. En sem betur fer er það þó nú að gerast að ekki er gert ráð fyrir frekari rýrnum á verðmætum úr sjó, þá er ég að tala um heimamiðin, heldur þvert á móti er talað um að við höfum náð botni og nú megi frekar búast við bjartari tíð þótt að hægt fari í þessu máli. En þá kem ég að nútímanum, þ.e. frá árinu 1993, og ég er að tala um það hvert efnahagsbatinn fór því að þetta hefur grundvallarþýðingu. Það sem hefur gerst frá árinu 1993 er að þessi þróun sem ég lýsti áðan hefur snúist við og kaupmáttur í dag, kaupmáttur ráðstöfunartekna þegar búið er að taka tillit til skatta, hefur aftur farið að aukast. Þjóðartekjurnar hafa aukist og laun almennings hafa þess vegna hækkað. Á árunum 1994 og 1995 er talað um að kaupmáttur heimilanna aukist tæplega einu prósenti meira en þjóðartekjur eða um 4,6% samanborið við 3,8%. Á næsta ári er talið að þetta bil milli aukningar þjóðartekna og kaupmáttar heimilanna aukist enn og verði orðið um 2%. Þetta þýðir á mæltu máli að efnahagsbatanum hefur verið skilað til fólksins og gott betur. Það lýsir sér m.a. í því sem kom fram ágætlega hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það gengur nokkuð á viðskiptaafganginn. En það er óumdeilt að efnahagsbatanum hefur verið skilað með þessum hætti til fólksins. Hitt er svo annað mál að það hafa ekki allir fengið jafnmikið  Síðan er minnst á það og það gerði hv. þm. líka og reyndar aðrir að sértekjurnar væru stórkostlega að hækka í þessu frv. Ef ég man rétt hækkar þær eitthvað um 500 millj. kr. Þær hækka um 7--7,5% á sama tíma og launin í frv. hækka yfir 8%. Mest af þessum sértekjum eru sértekjur sem byggjast á launum opinberra starfsmanna. Í raun og veru eru sértekjurnar að hækka minna heldur en efni stóðu til. Ég skal fyllilega viðurkenna að það hefði verið eðlilegt frá mínum sjónarhóli að hækka t.d. hlut þeirra sem eiga viðskipti við heilsugæsluna því ég held að það sé óhollt að taka stór stökk þar eins og víða annars staðar. Þar hefur nánast ekkert hækkað í fjögur ár, svo líða kannski fimm og upp í tíu ár og þá er hækkað næst með einhverju stóru stökki. Það er betra að hækka hægar hlutdeild þeirra sem að þurfa á þjónustunni að halda en að gera það í jafnstórum stökkum og við gerum. Því að valið stendur um það hvort við viljum borga einhvern hluta fyrir þjónustuna eða hvort við viljum ekki fá hana. Þetta er því miður það val sem við stöndum í mörgum tilvikum frammi fyrir, ekki einu sinni hér á landi, heldur líka í mörgum öðrum löndum þar sem svipað stendur á. Margir þingmenn hafa tekið í sama streng og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir og þótt ég beini máli mínu fyrst og fremst til hennar þá er það vegna þess að ég hef valið þau atriði úr ræðu hennar sem aðrir þingmenn hafa jafnframt minnst á og full ástæða er til að komi fram við 1. umr. málsins. Það er minnst á það með réttu að sá skattalegi ávinningur launþega, sem kom fram þegar iðgjöld til lífeyrissjóða verða skattfrjáls, sé tekinn til baka. Þetta er alls kostar rétt. Enda stóð aldrei annað til. Við sögðum það blákalt við samningaviðræðurnar við aðila vinnumarkaðarins. Ég sat þar ásamt foringjum launþega og vinnuveitenda og sagði það blákalt og það var skráð niður og sagt: Við höfum fullan fyrirvara í þessu máli. Af því við teljum að ríkissjóður sé ekki aflögufær. En það sem við gerum hins vegar er það að við reynum að deila þessum sköttum í tvennt, annars vegar á atvinnureksturinn og hins vegar á þá sem borga tekjuskatt með þeirri frystingu sem þar mun eiga sér stað. Þannig er þessu skipt upp, annars vegar á fyrirtækin og hins vegar á launþegana. Ætla ég þó ekki að mótmæla því að skattar á fyrirtæki og skattar yfirleitt hljóta alltaf að lokum að lenda á einstaklingum þessarar þjóðar því að skattar á fyrirtæki hljóta að rýra möguleika fyrirtækjanna til þess að borga laun. Mér heyrist stundum að ýmsir hv. þm. geri sér ekki mikla grein fyrir því. Þetta er ekki sneið til hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur, síður en svo. Hv. þm. efaðist um að vaxtalækkun sem Seðlabankinn spáir og Þjóðhagsstofnun ásamt fjmrn. nægi til þess að við náum fram því sem að við erum að stefna að í frv. og einnig er efi í hennar huga um það að við munum ná tökum á því að fjölga störfum því að búast megi við því hér á landi að tæknivæðingin taki til sín nokkuð og það er auðvitað rétt. Það sem hefur verið að gerast í nágrannalöndum okkar er að miklu hægari bati hefur verið í atvinnuleysinu en menn áttu von á meðal annars vegna þess að fyrirtækin hafa verið að tæknivæðast. Og þá segja sumir, er þetta ekki alveg ómögulegt? Á ekki að leggja áherslu á að að útvega störf? En í Evrópu hafa menn sagt: Við viljum vel launuð störf. Og verkalýðshreyfingin í Evrópu hefur sagt: Við viljum ekki hvaða störf sem er. Við viljum vel launuð störf og þess vegna hefur verið lögð mikil áhersla á það í Evrópu að herða á tæknivæðingunni og láta frekar atvinnuleysið liggja til hliðar en halda uppi vel launuðum störfum. Gagnstætt því sem hefur gerst í Bandaríkjunum. Það eru tveir skólar í gangi í OECD, bandaríski skólinn annars vegar sem leysir þetta með hlutastörfum, leysir þetta með lágum launum o.s.frv. og síðan evrópski skólinn þar sem menn byggja kannski á betra bótakerfi og vilja frekar reyna að vera með hálaunað þjóðfélag. Þetta er munur á þessum tveimur stefnum sem svo eru stundum kallaðar. Vissulega hefði verið fróðlegt að ræða ýmislegt fleira, það hefur fyrr í umræðunni verið minnst á jafnréttismálin og reyndar liggur fyrir fyrirspurn sem er til umræðu á morgun og ég held að ég geymi mér svarið til þess að vera ekki að þjófstarta í kvöld. Hv. þm. minntist á flóttamenn í máli sínu. Ég vil einungis nefna að það mál hefur verið tekið upp í ríkisstjórninni og það hefur verið ákveðið að nota fjármuni af svokölluðum ríkisstjórnarlið til að taka á móti flóttamönnum frá Júgóslavíu þegar á þessu ári og vona ég að það svari fyrirspurn hv. þm. Hv. þm. Ágúst Einarsson er ekki hér í kvöld og situr reyndar ekki á þingi eins og er þannig að það er eðlilegt að hann sé ekki meðal okkar hérna en hans ræða var að mörgu leyti athygli verð ekki síst fyrir það að áherslur í henni voru að nokkru aðrar en hjá ýmsum öðrum stjórnarandstæðingum sem hafa talað bæði í dag og eins á föstudaginn fyrir rúmri viku. Ég ætla fyrst og fremst að nefna það atriði þegar hann talaði um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna og taka undir það með honum að ég tel að það þurfi að velta því fyrir sér hvort ekki eigi að huga að breytingum á lífeyri gagnvart nýjum opinberum starfsmannaréttindum. Þetta er ekkert einfalt mál. Þetta er ekki mál sem ríkisstjórnin gerir með handafli og látum. Þetta verður auðvitað að ræða við starfsmenn ríkisins og þegar er farin af stað nefnd til þess að kanna það hvernig við getum komið á sambærilegum réttindum á þessu sviði í þjóðfélaginu sem ég held að það sé mikilvæg forsenda fyrir því að við komumst út úr þessu ati á milli opinberra starfsmanna og annarra starfsmanna því í raun ætti ekki að þurfa að vera nema einn vinnumarkaður hér á landi. Þetta er úrelt og lögin sem lýsa réttindum og skyldum opinberra starfsmanna eru frá 1954, nr. 38 frá 1954, og miðuðust við að það væri enginn verkfallsréttur og enginn samningsréttur opinberra starfsmanna. Við búum enn þá við þessa löggjöf og það sér náttúrulega hvert mannsbarn að það hlýtur að vera kominn tími til þess að endurskoða þessi lög og það er nú í undirbúningi. Hv. þm. nálgaðist jaðarskattaumræðuna nokkuð með öðrum hætti en aðrir hv. ræðumenn með því að gera mikinn mun á bótum og sköttum. Það er vissulega rétt hjá honum að það er auðvitað munur á því hvort við tekjutengjum bætur eða tekjutengjum skatta. Bætur eru ekki verðlaun fyrir vinnu heldur eru bætur eitthvað sem þjóðfélagið hefur komið sér saman um að láta þá hafa sem minnst mega sín, oftast til þess að það sama fólk geti aflað sér viðurværis og notið þess sjálfstæðis sem hver einstaklingur vill í þjóðfélaginu. En Ágúst Einarsson gerði mun á þessu tvennu og út af fyrir sig er hægt að taka undir það með honum þótt algengast sé þegar menn tala um jaðaráhrif í skatta- og bótakerfinu að menn leggi saman áhrifin sem koma fram í hærri sköttum og lægri bótum. Þannig finna menn t.d. út að jaðaráhrifin séu 70--90% og jafnvel 100% hjá ýmsum örorkubótaþegum. Það er vegna þess að það koma saman tekjur og skattar sem verða til þegar tekjur hækka og hins vegar að menn missa af bótum þegar tekjur hækka sömuleiðis og kemur þess vegna fram með tvöföldum þunga. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir ræddi um nokkur atriði sem mér finnst ástæða til þess að taka upp. Í fyrsta lagi ræddi hún um svokallaða sjálfvirkni eins og reyndar margir aðrir þingmenn, síðast hv. þm. Ögmundur Jónasson og a.m.k. fjórir aðrir þingmenn og réðust að þeirri hugmynd sem kemur fram í fjárlagafrv. að menn ætli að hætta við sjálfvirknina og taka upp sjálfstæðar ákvarðanir þegar ákveðnar eru vissar upphæðir í lögum og jafnvel utan laga. Við skulum aðeins líta betur á hvað þetta snýst um. Í raun snýst þetta um það að við erum að hverfa frá þeim lögum og því kerfi sem var sett upp í miklu verðbólguþjóðfélagi þar sem verðbólgan fór jafnvel upp í 100% en þá varð að verja allt efnahagslega umhverfið með þessum vísitölubindingum. Nú er verðbólgan mjög lítil hér á landi og jafnvel minni en víða annars staðar. Þá er eðlilegt að menn endurskoði þetta, bæði í skattkerfinu, þegar ákvarðaðar eru bótafjárhæðir í lífeyristryggingunum, þegar ákveðin eru daggjöld, þegar nefskattur er ákveðinn en nefskattur sem leggst á fólk er líka vísitölutengdur. Það þarf að hverfa frá því þegar gjaldskrár eru tengdar vísitölu og í raun og veru höfum við verið að hverfa frá vísitölutengingu á lánsfjármarkaðnum líka. Allt þetta er ekki gert af einhverjum skepnuskap heldur er þetta gert vegna þess að við teljum að það sé eðlilegra að hverfa frá þessum bindingum nú þegar ljóst er að verðbólgan hefur horfið en er undirliggjandi eins og vírus því að með því að hverfa frá vísitölubindingunum er líklegra að við viljum sjálf bera ábyrgð á því að koma verðbólgunni ekki af stað áfram. Þá ræddi hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir um sparnað í rekstri sem hún sagði að hefði runnið út í sandinn. Hv. þm. er ekki við en ég gæti bent á og talið upp hvernig við höfum að minnsta kosti náð þeim árangri að 10--12 milljarðar hafa sparast árlega vegna breytinga sem hafa orðið á undanförnum árum. Síðan sagði hv. þm. eins og svo oft kom fram í umræðunum bæði í dag og á föstudaginn fyrir 10 dögum: Það er verið að ráðast á sjúklinga --- reyndar sagði hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir það ekki en aðrir bættu því við --- það er verið að ráðast á landsbyggðina, það er verið að ráðast á þá sem aumastir eru o.s.frv. Við skulum aðeins líta betur á þessar staðhæfingar. Það er nefnilega þannig að í fjárlögunum eru þrír meginkaflar. Það er rekstur sem er að langmestu leyti laun ríkisstarfsmanna. Það eru tilfærslur sem eru fyrst og fremst tilfærslur til þeirra sem fá bætur úr bótakerfinu og reyndar síðan landbúnaðurinn. Í þriðja lagi er það stofnkostnaður nýs rekstrar en það mætti líka líta á hann sem u.þ.b. 50% laun til þeirra sem vinna við að byggja upp vegi, samgöngumannvirki og byggingar alls konar. Það sem ég er að reyna að segja er að það er nánast alveg sama ef við reynum að takast á við einhverja stóra liði í fjárlagafrv. Það hlýtur að bitna á einhverjum. Landbúnaðurinn snýst ekki bara um sauðfé eins og hér var sagt áðan. Það er fólk sem framleiðir þetta kjöt og það eru byggðir sem lifa af því að það sé framleitt kindakjöt á ákveðnum stöðum á landinu. Það er fólk á bak við þetta. Það verður því að taka tillit til þess og menn hafa sjálfsagt gert það í þúsund ár og menn breyta þessu ekki allt í einu. Á einum áratug kemur stuðningur við sauðfjárbændur til með að minnka úr 4,5 milljörðum í 2 milljarða. Það er árangur eða menn verða að líta á það sem árangur og þetta hefur bitnað á þessu fólki og getur ekki annað en bitnað á þessu fólki. Með sama hætti er alveg sama hvar við berum niður, þetta er enginn skepnuskapur og það skiptir engu máli hvað ríkisstjórnin heitir. Í Svíþjóð er jafnaðarmannastjórn. Í Noregi er jafnaðarmannastjórn. Í Finnlandi stjórna jafnaðarmenn ásamt öðrum flokkum. Í öllum þessum löndum eru menn að skera niður velferðarkerfið.  Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti hér langa og að mörgu leyti skemmtilega ræðu, svo ég felli nú svona dóma sem maður ætti kannski ekki að gera.  Þetta nefni ég hér vegna þess að menn geta ekki talað eins og það sé verið að ráðast á þetta fólk. Það sem hefur gerst að undanförnu er að við höfum í nafni félagslegs réttlætis sífellt verið að tekjutengja og meira að segja síðast hér í dag sagði einn ágætur hv. ræðumaður, stjórnarandstæðingur: ,,Ja, ég skil ekki af hverju fólk er að fá til sín barnabætur 1.500 kr. tvisvar á ári.`` Ég er algjörlega sammála. En ef við hugsuðum okkur að við felldum þetta brott, þessar barnabætur, þá sætum við eingöngu með tekjutengdan barnabótaauka eftir sem bitnaði fyrst og fremst á þeim fjölskyldum sem eru með þær meðaltekjur sem við vorum að tala um áðan. Þannig að það þarf auðvitað að stokka þetta upp og skoða þetta allt í heilu lagi og viðurkenna það að við höfum stundum verið svo trúuð á að það væri hægt að stýra í gegnum tekjuskattskerfið til þeirra sem ættu bágast að við höfum alltaf verið að setja tekjutengingar hér og tekjutengingar þar. Þegar skattkerfið er orðið þannig að það er einungis þriðjungur sem greiðir skatta og skatthlutfallið jafnhátt og það er og þegar það gerist jafnframt að persónufrádrátturinn er eins hár og hann er hér á landi þá hljótum við að framkalla einmitt þá ókosti sem ég hef lýst hér. Virðulegi forseti. Það er reyndar margt fleira sem ég hefði kosið að nefna hér eftir allar umræðurnar, það hefur liðið nokkur tími á milli þeirra. En ég sé að ég kemst ekki yfir fleira. Ég held að að langmestu leyti hafi mér tekist að svara því sem ég taldi ástæðu til að svara og lýk hér máli mínu.

Hæstv. forseti. Mig langar í örstuttri athugasemd til að vekja athygli á því að hæstv. fjmrh. talar um niðurskurð á hinum Norðurlöndunum. Segir að þar sé skorið niður til velferðarmála og ekki sé óeðlilegt að við gerum slíkt hið sama. Ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að hér er ekki um raunhæfan samanburð að ræða, vegna þess að Íslendingar verja mun minna hlutfalli af þjóðartekjum til velferðarmála en aðrar Norðurlandaþjóðir gera. Þannig að hér er ekki um samanburðarhæft dæmi að ræða. Ég legg hins vegar til að við tökum upp umræðu um þessi mál. Þetta er mjög mikilvæg umræða, tökum upp umræðu um þessi mál og förum út í samanburð á Íslandi og hinum Norðurlöndunum að þessu leyti. Það er svolítið umhugsunarefni að Íslendingar apa gjarnan upp það sem aðrir hafa tekið sér fyrir hendur. Einkum og sér í lagi á þetta við um Norðurlöndin. Og menn fara héðan úr ráðuneytum og spyrjast fyrir um hvað menn séu að gera þar og þeim er sagt að þar séu menn að skera niður. Og þá er viðkvæðið hér: Það skulum við gera líka. En þegar skorið er niður til heilbrigðismála, til velferðarmála almennt, þá er það miklu alvarlegri aðgerð en niðurskurður til slíkra málaflokka í ríkjum eins og Svíþjóð þar sem hlutfallslega miklu meiri verðmætum af þjóðartekjum er varið til þessara málaflokka. Ég vildi bara vekja athygli á þessu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að Svíar, sérstaklega Svíar, hafa lagt meira til velferðarmála heldur en við höfum gert á undanförnm árum. Svíþjóð er og hefur verið ein ríkasta þjóð í heimi. Sænskir jafnaðarmenn hafa farið þar með stjórn nánast óslitið um margra áratuga skeið og lagt mikla áherslu á þetta kerfi. Samt sem áður eru þeir að skera niður kerfið hjá sér. Þá segir hv. þm., því er ekki saman að jafna íslenska kerfinu og því sænska. Sannleikurinn er hins vegar sá sem kom reyndar fram í máli hv. þm. að við höfum leitað mjög mikið fyrirmynda í Svíþjóð og höfum sífellt apað eftir Norðurlöndunum. Og þess vegna hefur það gerst hér á landi að það er undirliggjandi mjög mikill vöxtur í íslenska velferðarkerfinu. Svíar eru eldri þjóð en Íslendingar í svona demógrafískum skilningi, þ.e. að meðalaldur Svía er talsvert hærri heldur en Íslendinga. Þetta kemur til með að breytast hér á landi á næstu áratugum. Þannig að eftir 20--30 ár stæðum við í sömu sporum og Svíar ef við látum ekki staðar numið einhvers staðar. Og það er dyggð að spara í þessum málum eins og alls staðar annars staðar. Þetta hafa meira að segja verkalýðsforingjar í Evrópu skilið og þetta hefur komið fram í þeirra yfirlýsingum og einnig á fundum OECD að það sé númer eitt, tvö og þrjú að ná jafnvægi í ríkisfjármálum því annars erum við að greiða velferð líðandi stundar þeirra einstaklinga sem eru samferðamenn okkur hér í dag með skuldum sem börnin og barnabörnin okkar þurfa að greiða sem skatta eftir nokkra áratugi. Ég segi við ykkur eins og ég hef margoft sagt: Mér finnst þá að það sé val á milli tveggja leiða, þ.e. að við borgum þessa skatta sjálf og stórhækkum þá eða spörum til þess að jafnvægi náist. Og ég held að síðari kosturinn sé mun betri.

Hæstv. forseti. Hér er ekki hægt að fara í ítarlega umræðu þótt full ástæða væri til. Það er ekki dyggð, hæstv. fjmrh., að spara á kostnað öryrkja og þeirra sem eru á sambærilegum bótum. Það er ekki dyggð. Það er líka rangt að alhæfa eins og hæstv. ráðherra gerir um íslenska þjóð þegar hann talar um ,,okkur`` að ,,við`` verðum að skera niður. Það sem hefur gerst á síðustu árum er að sköttum hefur verið létt af fyrirtækjum, fjármagnseigendum hefur verið hlíft. Þeim sem standa betur í þjóðfélaginu hefur verið hlíft en byrðum hlaðið á láglaunafólkið. Það er ekki dyggð. Ég ætla ekki hæstv. ríkisstjórn að hafa í frammi einhvern sérstakan skepnuskap, svo ég noti orðfæri hæstv. fjmrh. Hæstv. ríkisstjórn fylgir hins vegar ákveðinni pólitík. Og sú pólitík er boðuð í fjárlagafrv. og felur það m.a. í sér að selja aðgang að sjúkrahúsum, stofna hlutafélög um sjúkrastofnanir, til að græða á veiku fólki og sjúku. Þetta er ekki dyggðug stefna, hæstv. fjmrh., þetta er stefna sem íslenska þjóðin hafnar.

Hæstv. forseti. Það er athygli vert þegar hv. þm. talar þá talar hann stundum eins og það sé hægt að leggja endalaust skatta á fyrirtæki og að það muni ekki koma fólkinu í landinu við.

Þeir eru lægri hér en nokkurs staðar annars staðar.

Já, sem betur fer og ekki mun af veita. Því það sem er að hér á landi, hv. þm., er að það skortir vinnu handa fólki. Og til þess að fá vinnu handa fólkinu þá þurfum við að hafa fyrirtæki, arðsöm fyrirtæki. Og til þess að hér starfi arðsöm fyrirtæki þurfa skilyrðin að vera nægilega góð þannig að þau fáist til að starfa. Af þeim ástæðum lagði sérstaklega síðasta ríkisstjórn og núv. ríkisstjórn líka áherslu á að reyna að styrkja atvinnulífið til þess að það mætti koma í veg fyrir að atvinnuleysi breiddist út með sama hætti hér og í nágrannalöndunum. Og sem betur fer er atvinnuleysi hér helmingi minna heldur en í nágrannalöndunum og þrisvar til fjórum sinnum minna heldur en í Svíþjóð eða Finnlandi.

Það fer vaxandi og misrétti hefur aukist.

Síðan var rætt um fjármagnstekjuskattinn og hv. þm. veit auðvitað að er verið að skoða hann. Svo er honum alveg í sérstakri nöp við hlutafélög. Að búa til hlutafélög til að græða á sjúklingum. Hvað eru hlutafélög öðruvísi en önnur félög? Geta ekki hlutafélög verið ágæt til þess að ná fram þeim tilgangi sem við viljum ná fram? Ef við getum notað þetta form til þess að ná þeim árangri sem við viljum ná þá er það sjálfsagt. Meira að segja Þjóðviljinn var rekinn með hlutafélagsformi.

Það bætir nú lítið hjá sjúklingum.

Nei, en það lá í orðum hv. þm. að það væri hlutafélagsformið sem væri sett upp til að græða á öðrum. Þjóðviljinn var hlutafélag. Ég sá ekki Þjóðviljinn væri verri fyrir það. Hlutafélög geta nefnilega verið ágæt. Og svo að lokum: Hv. þm. sem nú kallar hér mikið fram í og er ókyrr í sæti sínu, hefur aldrei svarað þeirri spurningu hvar hann vilji skera niður eða spara.

Ég hef margoft svarað því.

Herra forseti. Ég held að við þurfum að halda þessari umræðu nokkuð lengur áfram því ég held að menn séu nú loksins farnir að ræða kjarna hlutanna hér undir lokin á þessari fjárlagaumræðu. Ég kem hér aðallega upp til að lýsa mig ósammála því sem fólst í svari hæstv. fjmrh. við fsp. frá hv. 12. þm. Reykv., eins og ég skildi hana, eða umfjöllun um jaðarskatta og spurningu um tekjutengingu bótaliða, sérstaklega barnabóta. Það var spurt hvaða ástæða væri til þess að vera að borga velstæðu fólki yfir höfuð einhverjar barnabætur. Það lá í orðum beggja að mér skildist, hæstv. fjmrh. og hv. þm., að það væri engin ástæða til þess ef tekjur fólks væru yfir einhverju tilteknu marki. Ég er þessu í grundvallaratriðum ósammála. Ég tel að það eigi að gera skattalegan mun á barnafjölskyldum og öðrum fjölskyldum. Og það sé einmitt ósanngjarnt að stilla þessum fjölskyldum upp sem jöfnum eftir að komið er yfir ákveðið tekjubil. Ef menn fella niður með öllu eða eru sífellt að skerða ótekjutengda hluta barnabótanna þá endar það þannig að það er enginn skattalegur munur gerður á kannski 5--6 manna fjölskyldum og tveggja manna fjölskyldum sem engin börn hafa til að framfæra. Það er vitlaust, það er ranglátt. Þess vegna verður annað tveggja að vera fyrir hendi. Einhver umtalsverður ótekjutengdur barnabótahluti eða frádráttur sem barnafjölskyldur fá að nýta sér. Það verður að vera annað hvort. Mér finnst sérkennilegt að heyra hvernig nú er stundum fjallað um þetta í umræðum um skattamál eins og það eigi bara að strika þennan mun algerlega út ofan við einhver mörk. Því er ég ekki sammála. Á meðan ekki er þá farin sú leið að veita barnafjölskyldum að einhverju leyti frádrátt frá skattgreiðslum þá tel ég að það verði að leysa þetta með mismun sem felst í ótekjutengdum barnabótahluta.

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að það sem ég sagði áðan átti a.m.k. að skiljast á þá leið að ég ætti þar við mig persónulega. Ég á nú eins og fleiri hér mörg börn, þar af eitt lítið, og þegar ég fæ 1.500 kr. tékka í hendurnar tvisvar á ári þá skiptir það mig engu máli. Það var það sem ég átti við. En ég ætla kannski að hryggja en vonandi að gleðja hv. þm. með því að segja að ég skil hans sjónarmið mjög vel og ég held að það séu sjónarmið sem séu ofan á. Það er einmitt af þeim ástæðum sem hv. þm. nefndi sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja af stað starf í samráði og samvinnu við aðila vinnumarkaðarins til að leita lausna á þessu vandamáli. Það er hárrétt sem hann sagði. Ef við höldum áfram að hverfa frá þessu almenna og setja allt yfir í tekjutengingu þá eyðum við öllum þessum mun og erum farin að misnota tekjuskattinn til svokallaðrar tekjujöfnunar. Vonandi tekst mér að gleðja hv. þm. með því að segja að ég skil hans sjónarmið vel og tel einmitt að það sé með þessi sjónarmið að leiðarljósi sem menn munu nálgast þessi verkefni í sínu starfi því það er áreiðanlega rétt sem ég held að þingmaðurinn hafi meint þegar hann var að segja þetta, að það er þessi hópur með börn sem er skuldsettur, þarf að borga sínar skuldir upp í topp og getur ekki notað verðbólguna því hún er ekki lengur fyrir hendi til hjálpar skuldugu fólki. Það er þetta fólk sem finnur auðvitað mest fyrir þessu í dag og það má ekki gerast að þegar þetta fólk bætir við sig tekjum, þá sé því refsað svo duglega að það borgi sig jafnvel að hætta að vinna. Það viljum við ekki sjá á þessu landi og ég vona að við hv. þm. getum verið sammála um það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. Það skyldi nú ekki fara svo að við yrðum bara að mestu leyti sammála hér í salnum um miðnætti ef við héldum áfram að ræða þessi mál. Það kemur sem sagt í ljós að að þessu leyti erum við alveg sammála. Það gengur ekki að eyða út öllum tekjujöfnunaráhrifum í skattkerfinu sem m.a. eiga að valda skattalegri mismunun eða ólíkri meðhöndlun stórra fjölskyldna og smárra. Og við megum ekki ganga svo langt í þessum aðgerðum að fletja þetta allt út, þannig að t.d. barnmargar fjölskyldur með húsnæðisskuldbindingar á baki og ýmsar aðrar erfiðar byrðar séu ofan við einhver, kannski tiltölulega lág tekjumörk sem samkvæmt neyslukönnun Hagstofunnar duga varla til að framfleyta meðalfjölskyldu, séu orðnar skattalega eins settar í öllu tilliti og einstaklingar eða hjónafólk sem ekki hefur börn á framfæri. Það gengur ekki.Ég hef auðvitað skrifað og hugsað mikið um þessi jaðarskattamál á undanförnum árum og lagt ýmislegt til í þeim efnum bæði í ræðu og riti þannig að ég fagna því auðvitað mjög að ríkisstjórnin ætli þá í alvöru að glíma við þessi mál og láta eitthvað gerast og vonandi fyrr en seinna. Það er alveg hárrétt að ég held að við séum í stórkostlegri hættu að leggja byrðar á ákveðna kynslóð, ákveðið bil sem býr við tilteknar aðstæður í landinu og það fólk er einfaldlega að sligast. Það vill nú svo til að ég er sjálfur á þessum aldri og þetta á við um marga kunningja mína því ég er nú svo feiknarlega ungur eins og frægt er að eiga þrjú börn sem ég fæ þessar fínu bætur með og allt það. Ég get auðvitað sagt eins og hæstv. fjmrh., að persónulega kæmist ég af þó þessar ávísanir bærust ekki inn á mitt heimili. Enda er það ekki málið heldur hitt að það er grundvallarprinsippið sem hér er um að ræða að það á að taka í skattalegu tilliti tillit til þess að framfærsla þessara fjölskyldna er meiri heldur en annarra.