Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfi mér að bera hér utan dagskrár fsp. til hæstv. menntmrh. Fsp. er varðandi úthlutun á því fé, sem veitt er á fjárl. til listsýningar erlendis. Ég tel, að fsp. sé þess eðlis, að hæstv. ráðh. hafi aðstöðu til þess að svara henni hér, þó að hún hafi ekki verið skriflega fram borin. Í blaðinu Vísi hinn 19. f. m. er birt viðtal við Finn Jónsson listmálara varðandi þetta mál. Er því þar haldið fram í viðtalinu, að hópur íslenzkra listmálara hafi um árabil verið útilokaður frá að koma verkum sínum á framfæri á sýningum erlendis og þar með einnig útilokaður frá að njóta þess fjárstuðnings, sem íslenzka ríkið veitir á fjárlögum í þessu skyni. Telur Finnur Jónsson, að hér ráði ofríki stjórnar Félags ísl. myndlistarmanna, og lætur hann í ljós ótta um, að einnig muni svo fara um þátttöku í væntanlegri sýningu á Norðurlandalist, sem fyrirhuguð sé í París nú á þessu ári og undirbúningur mun vera hafinn að. Leyfi ég mér að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvort hann eða ráðunautar hans hafi, eftir að umrætt viðtal birtist í blaðinu Vísi hinn 19. f.m., látið nokkra athugun fram fara á því, hvort þessum málum muni þannig háttað, sem þar er tilgreint, og ef svo er, sem þar kemur fram í viðtalinu, hvort hæstv. ráðh. eða ráðunautar hans muni ekki gera ráðstafanir til, að úr þessu verði bætt.



Herra forseti. Mér var ekki kunnugt um, að þessi fsp. mundi verða borin fram nú á þessum fundi, en skal engu að síður reyna að svara efni hennar með örfáum orðum. Ég las að sjálfsögðu, eins og fleiri, það viðtal í dagblaði í bænum, sem hv. þm. vitnaði til, og auk þess áttu skömmu síðar viðtal við mig Finnur Jónsson listmálari og Guðmundur Einarsson frá Miðdal, myndhöggvari, um hið sama efni og rætt var um í viðtalinu. Alþingi veitti á fjárl. fyrir yfirstandandi ár nokkurn fjárstyrk til Félags ísl. myndlistarmanna til þess að standast kostnað við þátttöku þess félags í norrænni sýningu í Helsingfors, sem nýlega var haldin. Alþingi veitti þennan fjárstyrk til Félags ísl. myndlistarmanna, og það var að sjálfsögðu ekki á valdi menntmrn. að breyta þar nokkuð um, að greiða þann styrk nokkrum öðrum en þeim aðila, sem Alþingi hafði veitt styrkinn. Hins vegar var það misskilningur, sem kom fram í viðtalinu og ég að sjálfsögðu leiðrétti í viðtali við þá tvo menn, sem ég nefndi áðan, að Alþingi hefði veitt nokkurn styrk til fyrirhugaðrar listsýningar í París. Talan, sem nefnd var í því sambandi, 800 þús. kr., var auk þess á algerum misskilningi byggð. Alþingi veitti smávægilegan styrk til listiðnaðarsýningar, sem halda á í París, mjög smávægilegan styrk, en þar er ekki um málverkasýningu að ræða og ekki einu sinni um almenna listsýningu, heldur sýningu á listiðnaði. Þeir tveir listamenn, sem hv. þm. vitnaði til og ræddu síðan við mig, óskuðu mjög eftir því, að settar yrðu reglur um þátttöku af hálfu Íslands í listsýningum erlendis, ef um opinberan stuðning við slíkar listsýningar væri að ræða. Menntmrn. sneri sér þegar til utanrrn. með beiðni um að fá um hendur þess upplýsingar frá hinum Norðurlöndunum um, hvers eðlis norræna listbandalagið væri, hvaða aðilar í hverju landi væru þátttakendur í því og hvaða reglur giltu á hinum Norðurlöndunum um þátttöku þeirra í samnorrænum sýningum eða listsýningum utan Norðurlanda. Þessar upplýsingar frá hinum Norðurlöndunum eru því miður ekki komnar enn, en menntmrn. hefur gert þessum tveim mönnum og því félagi, sem þeir eru í forustu fyrir, grein fyrir afskiptum menntmrn. af norræna listbandalaginu frá upphafi, frá því að Íslendingar gerðust aðilar að því, og mun að sjálfsögðu gera þessum mönnum og þeirra félagi grein fyrir þeim upplýsingum, sem væntanlega fást innan tíðar frá Norðurlöndum um það, hvernig þessum málum er háttað þar. Sömuleiðis mun rn. gera Félagi ísl. myndlistarmanna grein fyrir þessu sama atriði, þegar upplýsingar berast. Um efni málsins vil ég að síðustu aðeins segja þetta: Ég fyrir mitt leyti tel það vera eðlilegt, að settar verði fastari reglur en gilt hafa undanfarið um þátttöku íslenzkra listamanna í þeim listsýningum erlendis, sem hið opinbera styrkir. Hins vegar er mikill vandi á höndum varðandi það, hvernig slíkar reglur ættu að vera. Það, sem helzt virðist geta komið til greina í þeim efnum, er, að komið yrði á fót nefnd hér, sem fjallaði um þátttöku af hálfu íslenzkra listamanna í sýningum erlendis, sem hið opinbera styrkir, og væri þá eðlilegt, að listamennirnir sjálfir ættu fulltrúa í þeirri nefnd, og þá hlyti að teljast eðlilegast, að þeir fulltrúar væru kjörnir af íslenzkum listamönnum. En í því sambandi vaknar spurningin um það, hverjir eigi að hafa kosningarrétt til þess að velja fulltrúa íslenzkra listamanna í slíka nefnd. Þetta er raunar sami vandinn og á höndum er í sambandi við skipun safnráðs Listasafns ríkisins. Það er, sem kunnugt er, skipað fimm mönnum, forstjóra listasafnsins, sem er formaður í safnráðinu, einum manni skipuðum af menntmrh. og þrem mönnum kosnum af íslenzkum listamönnum samkv. ákveðnum reglum, sem um það eru í lögum um Listasafn Íslands. Samkv. þeim lögum var á sínum tíma gerð kjörskrá um þá íslenzka listamenn sem kosningarrétt eiga að hafa við kjör hinna 3 fulltrúa íslenzkra listamanna í safnráðið. Um þessa kjörskrá urðu á sínum tíma nokkrar deilur, þó ekki mjög alvarlegar, en þó er komið í ljós, að ákvæði gildandi laga um Listasafn ríkisins eru þannig, að nauðsynlegt er að breyta þeim, áður en kosning getur farið fram öðru sinni, því að lögin segja, að þeir listamenn eigi að hafa kosningarrétt til safnráðsins, sem eru félagar í myndlistarfélagi, þegar kosning fer fram. En síðan kosning fór fram síðast, hafa orðið svo miklar breytingar á meðlimum félaganna, að ég hygg, að allir séu sammála um, að ekki er hægt að setja kjörskrá saman öðru sinni eins og gert var hið fyrsta sinn, svo að áður en kjörtímabil núv. safnráðs rennur út, mun verða nauðsynlegt fyrir Alþingi að endurskoða þetta ákvæði gildandi laga um Listasafn Íslands. Hér er um alveg sama vanda að ræða í sambandi við það, ef komið verður á fót sérstakri nefnd til að sjá um íslenzkar listsýningar erlendis, sem fá opinbera styrki. Ef fulltrúar listamanna, sem ég tel vera sjálfsagt, eiga að eiga sæti í slíkri nefnd, þarf að kjósa þá. En þá vaknar spurningin um það, eftir hvaða reglum eigi að kjósa, þ.e. hverjir eigi að hafa kosningarrétt í því sambandi. Hér er um mikinn vanda að ræða. Sá vandi er í athugun, og meðan ég hef með þessi mál að gera, mun ég hafa samráð um lausn vandans við þau myndlistarfélög, sem nú starfa hér, annars vegar Félag ísl. myndlistarmanna og hins vegar Félag óháðra myndlistarmanna. Sem sagt, menntmrn. er í sambandi víð þá aðila, sem hv. þm. nefndi og lýst hafa opinberlega óánægju sinni yfir skipan þessara mála. Þau samráð munu halda áfram, og ég vona, að einhver lausn finnist á þessum vanda, sem íslenzkir listamenn yfirleitt geta unað við.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans upplýsingar og tel þær fullnægjandi við fsp. minni. Fsp. var fram borin vegna þess, að ég taldi eðlilegt, að þar sem komið hafði fram ákveðin gagnrýni og ábending um meðferð á fé, sem veitt var á fjárl. og Alþingi hefur ráðstafað og veitt í ákveðnu skyni, þá kæmu fram hér á Alþingi upplýsingar um það frá því rn., sem þetta mál heyrir undir, þannig að alþm. vissu það rétta og sanna í málinu.



Herra forseti. Fjvn. hefur rætt þessa till. til þál. og leitað um hana umsagnar vegamálastjóra. í þeirri umsögn segir vegamálastjóri, að það sé raunar víst, að brúargerð yfir Lagarfljót við Lagarfoss muni verða nauðsynleg, ef þar verði virkjað. Auk þess telur hann, að brú þar muni að líkindum henta innanhéraðssamgöngum betur en hin brúin, sem getið er um í brtt., en telur þó eftir atvikum rétt, að bæði brúarstæðin verði athuguð. í samræmi við þessa umsögn vegamálastjóra leggur nefndin, til, að tillagan ásamt breytingartillögunni verði samþykkt.



Herra, forseti. Nefndin hefur rætt þessa þáttill. og leggur einróma til, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Þessi till., sem fyrir liggur á þskj. 144, er þess efnis að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að veitt verði afurðalán út á garðávexti hliðstætt því, sem gert er vegna sauðfjárafurða, enda séu garðávextirnir komnir í örugga geymslu, þegar afurðalán er veitt. N. hefur athugað þessa till. og leggur til, að hún verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. N. hefur rætt þessa till. og fékk um hana umsögn veiðimálastjóra, sem telur, að gerð fiskvegar um Brúafossa í Laxá muni vera mjög mikil framkvæmd, kosta milljónir kr., en bendir í leiðinni á, að það sé hugsanlegt, að leysa megi þetta vandamál á annan og ódýrari hátt, en telur, að áður en fullyrt verði um það, hver lausn verði heppilegust á þessu, sé nauðsynlegt, að slík rannsókn fari fram sem farið er fram á í þessari þáltill., og n. mælir með því, að það verði gert.



Herra forseti. Allshn. hefur haft till. þessa til meðferðar og athugunar, sent hana til umsagnar nokkurra aðila, sem allir senda jákvæða umsögn og mæla með samþykkt hennar. Það gerir allshn. einnig, en þó með þeirri breytingu, að till. verði um slík fræðslunámskeið, ekki aðeins fyrir trúnaðarmenn verkalýðsfélaga, heldur og vinnuveitenda, og fyrirsögn orðist í samræmi við það. N. telur, að það sé ekki síður þörf að kynna þeim aðilunum þessi mál, og þar fyrir utan sé aus ekki rétt, að ef þessi stofnun geti orðið við því, sem ályktun þessi segir, og stofnað til slíkra fræðslunámskeiða, þá sé ekki rétt, að þessi aðili eigi ekki jafnframt kost á því að senda sína trúnaðarmenn til þátttöku í þeim. Það væri vissulega full ástæða til þess að ræða mál þetta nánar en hér verður gert, en vegna þess tímaskorts, sem er orðinn í störfum þingsins, mun ég ekki gera það, nema ástæða gefist til, bendi hins vegar á þá ýtarlegu umsögn, sem Iðnaðarmálastofnunin sendi til n. og ég hef leyft mér að láta prenta með sem fskj., en þar er einmitt bent á þær aðgerðir, sem þyrftu að eiga sér stað í þessum málum, helzt sem fyrst að sjálfsögðu, og getið þeirra aðalatriða, sem þyrfti að beita sér að. Ég vil benda hv. þm. á það, að í þessari umsögn getur framkvstj. Iðnaðarmátastofnunarinnar um mjög ýtarlega áætlun, sem hann framkvæmdi að ósk félmrh., sem aftur var að till. hinnar svokölluðu vinnutímanefndar. Sú heildaráætlun er í athugun hjá ríkisstj., en efni þeirrar till., sem hér liggur fyrir, er aðeins lítill þáttur, lítið brot af þessum málum í heild. Ég leyfi mér að mæla með því fyrir hönd allshn., að hv. Sþ. samþykki þessa till.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir jákvæða afgreiðslu á þessu máli. N. hefur efnislega fallizt á eða mælt með öllu því, sem í till. fólst, en gengur þarna að einu leyti lengra, þar sem hún leggur til, að auk trúnaðarmanna verkalýðsfélaga verði trúnaðarmenn vinnuveitenda einnig aðnjótandi þeirrar fræðslu, sem till. lagði til. Ég vil fyrir mitt leyti styðja þessa breyt. n. eða viðbót. Vinnuhagræðingin er algerlega á byrjunarstigi hér á landi, og í því efni erum við a.m.k. 20 árum á eftir nágrannalöndum okkar í þróuninni, og tel ég því rétt að gera allt, sem unnt er, til þess að hraða þróuninni. Og mér er líka fyllilega ljóst og tók raunar fram í framsöguræðu fyrir þáltill. á sínum tíma, að maður getur því aðeins vænzt árangurs af þessari nýju verkmenningu, að það sé fullur skilningur og fullt samkomulag milli beggja aðila, atvinnurekenda og verkalýðssamtaka, um að hagnýta þessa nýju vinnutækni til aukinnar framleiðni og hagsbóta fyrir verkafólkið og eflingar atvinnurekstrarins og samkeppnishæfni hans. Þetta sjónarmið kemur líka fram í prentuðu áliti eða umsögn Iðnaðarmálastofnunarinnar, sem er mjög rækileg og þess verð, að sé athuguð, og tel ég því þessa viðbót n. til bóta og legg til, að þáttill. verði samþykkt með þeirri breytingu.



Herra forseti. Nefndin ræddi þessa till. og fékk um hana umsagnir frá Fuglaverndarfélaginu og forstöðumanni Náttúrugripasafnsins. í þessum umsögnum kemur fram, að talin er hætta á því, að allar tilraunir til verndar erninum muni reynast árangurslausar, nema hætt sé þeim eitrunum, sem nú viðgangast fyrir veiðibjöllu og refi. Ég get getið þess aðeins, að það eiga fleiri þjóðir við svipað vandamál að etja og við. Mér er kunnugt um það, að þetta hefur verið á dagskrá í Bretlandi nýlega, þar sem þeir eiga við það vandamál að etja, að þeir eru að reyna að vernda fálka, sem er að verða útdauður hjá þeim, og þar hefur svipað orðið upp á teningnum eins og hér, að verndunin reynist gagnslítil vegna eitrana sem framkvæmdar hafa verið þar. Það er álit þeirra, sem sent hafa okkur þessar umsagnir, og fjvn., að nauðsynlegt sé, að fyrir næsta þing verði undirbúin breyting á löggjöf þeirri, sem fyrirskipar eitranir, ef nauðsynlegt sé, eins og allir eða flestir eru sjálfsagt sammáta um, að gera frekari ráðstafanir en til þessa hafa verið gerðar, til þess að íslenzki örninn verði ekki útdauður. En n. leggur sem sagt til, eins og ég sagði áðan, að þessi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Til allshn. hefur verið vísað till. til þál, um verknámsskóla í járniðnaði, sem flutt er af þeim hv. 4. landsk. þm., Hannibal Valdimarssyni, og hv. 2. landsk. þm., Eðvarð Sigurðssyni. Efni till. er, að ríkisstj. verði falið að beita sér fyrir, að á grundvelli heimildar í lögum um iðnskóla verði stofnaður í Reykjavík verknámsskóli í járniðnaði, sem verði deild við iðnskólann þar, og taki skólinn til starfa eigi síðar en 1. okt. 1963. Með því fyrirkomulagi á kennslu í járniðnaði, sem till. gerir ráð fyrir, yrði iðnskólanum gert kleift að annast kennslu á vinnustöðvum, sem hann hefði umráð yfir, og væri náminu á þann veg hagað, að á einu ári yrði auk verklegs náms lokið því bóklega námi, sem nú tekur tvo vetur. Síðar stunduðu nemendur nám hjá meisturum og lykju sveinsprófum. Með þessum hætti yrði unnt að stytta námstímann um eitt ár, en tryggja þó um leið betri menntun í iðninni en almennt gerist með þeirri tilhögun námsins, sem nú tíðkast. Sú tilhögun iðnnáms, sem hér er lagt til að verði tekin upp í járniðnaði, hefur verið krafa iðnnemasamtakanna frá stofnun þeirra 1945, og hún hefur einnig hlotið stuðning Landssambands ísl. iðnaðarmanna, og góð reynsla hefur þegar fengizt af þessari tilhögun í öðrum iðngreinum, í rafvirkjun, trésmíði og prentiðn. Skortur á lærðum járniðnaðarmönnum er tilfinnanlegur og bitnar illa á sjávarútveginum, sem er háður störfum járniðnaðarmanna á margan hátt. Ekki er vafi á því, að ef tækist að stytta námstíma í járniðnaði um eitt ár frá því, sem nú er, og jafnvel bæta námið um leið, þá aukast líkur á því, að ungir menn leggi fyrir sig nám í járniðnaði, en á því er framleiðsluatvinnuvegunum mikil þörf. Allshn. er sammála um að mæla með samþykkt þáltill., en þar sem sú tilhögun, sem hér er gert ráð fyrir um nám í járniðnaði, mun hafa verið í athugun um skeið, leggur n. til, að orðalagsbreyting verði gerð á till., þannig að í stað orðanna „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því“ o.s.frv., komi: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða því o.s.frv. Allshn. er því sammála um að leggja til, að till. verði samþykkt þannig orðuð: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða því, að stofnsettur verði í Reykjavík verknámsskóli í járniðnaði á grundvelli heimildar í 1. gr. l. um iðnskóla frá 1955. Skólinn skal taka til starfa eigi síðar en 1. okt. 1963.“



Herra forseti. Allshn. leggur til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Þáltill. á þskj. 402 hefur verið athuguð af allshn., og leggur hún til á þskj. 667, að gerðar séu nokkrar breytingar á till. Það mætti að sjálfsögðu ræða margt um það mál, sem hér er til umr., en með því að það fylgir tíu. ýtarleg grg. ásamt skýrslum, sem birtar eru sem fskj., og það var gerð ýtarleg grein fyrir henni í framsögu, er ekki rétt að fara mörgum orðum um till. við þessa umr. Brtt., sem gerð er í n., er, að á eftir orðinu „atvinnubótasjóðs“ komi: og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórn. Þá kemur 1. liður till. til með að orðast þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands að semja 5 ára áætlun í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórn til stöðvunar fólksflótta úr Vestfjarðakjördæmi: Mér þykir rétt að taka hér fram, að þó að hér sé aðeins átt við eitt kjördæmi, þá er þess vænzt, að þann árangur, sem fæst af þeirri rannsókn, sem hér fer fram, og þeim áætlunum, megi síðar nota sem uppistöðu í öllum þeim hlutum í landinu, þar sem fólksfækkun hefur orðið, og með þeim fyrirvara eru allir nm. sammála um, að till. verði samþykkt eins og lagt er til á þskj. 667.



Herra forseti. Allshn. hefur eytt í það miklu af tímasínum í vetur að ræða um ýmsar till., sem varða öryggi sjómanna. Ein þeirra er þessi till. um senditæki í gúmbjörgunarbáta, flutt af Ragnari Guðleifssyni og Birgi Finnssyni. Hún gerir ráð fyrir því að endurskoða reglugerð um eftirlit með skipum með það fyrir augum að fyrirskipa, að gúmbjörgunarbátar verði búnir senditækjum. Samkv. upplýsingum, sem n. fékk frá ýmsum fagmönnum á þessu sviði, verða nú miklar og örar framfarir í öryggistækjum, þ. á m. senditækjum, en þær hafa ekki orðið svo örar, að þau tæki séu komin á markað, sem hægt er að nota til að fullnægja till. Þess vegna telur n. ekki hægt að samþykkja till. óbreytta. En þar sem hún hefur mikla samúð og mikinn áhuga á því efni, sem í till. felst, leggur allshn. til, í trausti þess, að íslenzk yfirvöld fylgist vel með öllum nýjungum, sem aukið geti öryggi sjómanna, og stuðli að skjótri hagnýtingu þeirra hér á landi, að till. verði visað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Þessa till. á þskj. 477 um rannsókn hafnarskilyrða í Kelduhverfi flytjum við allir þm. Norðurlandskjördæmis eystra og hv. 10. landsk. þm. Fjallahöfn í Kelduhverfi varð löggiltur verzlunarstaður árið 1883, og oft hefur m.a. hér á Alþingi verið á þann stað minnzt sem lífhöfn á þessu svæði. Hins vegar er hér ekki um neitt þéttbýli að ræða. En í sambandi við umr. um virkjun Jökulsár á Fjöllum hefur mönnum sýnzt, að einn af þeim stöðum, sem kæmi til greina sem hafnarstaður vegna virkjunarinnar, væri Fjallahöfn, vegna þess að þangað er stytzt frá Dettifossi. Þar er mikið landrými, lágt land og slétt og jarðhiti fyrir hendi, sem raunar er enn lítt rannsakaður. Nú fyrir nokkru var það upplýst hér á Alþingi, að kunnur útlendur sérfræðingur í hafnagerð og sérstaklega í sandburði með ströndum fram mundi dveljast hér í sumar á vegum hafnarmálastjórnarinnar. M.a. vegna þessara upplýsinga flytjum við þessa till., sem að henni stöndum, en það er svo, að í sambandi við hafnarstæði í Kelduhverfi þarf sérstaklega að athuga, hvort hætta geti verið þar á sandburði, og ef hún er til staðar, hvernig þá megi bægja henni frá. Till. er þess vegna að verulegu leyti bundin við komu þessa sérfræðings, sem er væntanlegur hingað á næsta sumri. Af þessari ástæðu leggjum við mikla áherzlu á það, ef verða mætti, en till. fengi afgreiðslu á þessu þingi, og er hér raunar ekki um mjög flókið mál að ræða. Ég geri því ekki till. um, að málinu verði vísað til n., þar sem það mundi verða til þess væntanlega, að till. yrði ekki afgr. á þinginu, en vildi fyrir hönd okkar flm. mælast til þess, að hún verði afgreidd.



Herra forseti. Með því að hv. 1. flm. óskaði ekki eftir, að þessari till. yrði vísað til n., þykir mér rétt að upplýsa í sambandi við rannsókn á hafnarmálum, að við þm. Vestf. óskuðum eftir að fá rannsakað hafnarstæði á Barðaströnd nýlega og fengum þær upplýsingar frá vitamálastjóra, að það mundi kosta svo að hundruðum þús. kr. skipti að rannsaka hafnarstæðið. Nú hefur ekkert komið fram í sambandi við þetta mál, hvort hér er um að ræða svo gífurlegan kostnað við rannsóknina eina. Þess vegna finnst mér eðlilegt, að málinu sé vísað til hv. fjvn., nema því aðeins að hv. flm. geti gefið upplýsingar um það, að hér sé um mjög lítið fjárhagslegt atriði að ræða. En mér þótti rétt að láta þetta koma fram, svo að mönnum sé kunnugt um, að það getur kostað allmikið fé að rannsaka slíkt hafnarstæði sem hér er farið fram á.



Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki gefið um það fræðilegar upplýsingar, hvað það mundi kosta að rannsaka þetta hafnarstæði, en vil aðeins leyfa mér að endurtaka það, sem ég sagði í framsöguræðu minni, að það hefur að sjálfsögðu lengi verið talið, að hér væri höfn frá náttúrunnar hendi, þar sem þessi staður var fyrir svo löngu eða árið 1883 gerður að löggiltum verzlunarstað. Ég vil einnig leyfa mér að minna á það, að merkur maður og þjóðkunnur, sem hér átti um hríð sæti á Alþingi og var allra manna kunnugastur íslenzkri strönd, Ásgeir heitinn Sigurðsson skipstjóri, flutti hér eitt sinn till. um þetta mál, um Fjallahöfn, og í sambandi við hafnargerð þar lét einmitt þau orð falla, að þetta væri einn af þeim stöðum hér við land, sem telja mætti til lífhafna í vissum kringumstæðum. Þetta virðist mér benda til þess, að í sjálfu sér liggi það nokkuð Ljóst fyrir, að þarna sé hægt að gera höfn. En hitt er samt vandamál í þessu sambandi, sem að sjálfsögðu þarf að athuga, hvort þar kynni að vera hætta á sandburði, því að þarna er löng sandströnd að austanverðu við Fjallahöfnina, og þyrfti að íhuga það, hvort hætta stafar af þeim sandi og hvernig mætti afstýra þeirri hættu. Og þetta er náttúrlega einstakt tækifæri til þess að athuga einmitt það, fyrst væntanlegur er hingað þessi útlendi sérfræðingur, sem er frægur maður á sínu sviði, sérstaklega sérfróður um sandburð. Því tæktfæri finnst mér að megi ekki sleppa, eins og á stendur, því að á sínum tíma getur það orðið ákaflega mikilsvert að vita, hvort þessi staður er sérlega heppilegur hafnarstaður vegna Jökulsárvirkjunar, þegar þar að kemur. Víst er um það, að það verða gerðar ráðstafanir til þess, að þessi sérfræðingur komi hingað, og hann verður hér. Hæstv. sjútvmrh. upplýsti það á sínum tíma hér í þinginu. Er þess vegna til staðar tækifæri til þess að gera þetta, sem e.t.v. verður ekki jafngott aftur fyrst um sinn.



Herra forseti. Mér er alveg Ljóst, að ef þessari till. verður vísað til n., þá fær hún ekki afgreiðslu á þessu þingi. En ég vil benda á, að hér er um ákaflega víðtækt mál að ræða, af því að það stendur hér í till., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta á næsta sumri (1963) rannsaka hafnarskilyrði í Kelduhverfi og leggja niðurstöður rannsóknarinnar fyrir Alþingi, áður en ákvörðun verður tekin um fyrstu vatnsvirkjun vegna stóriðju hér á landi.“ Hér sýnist eiga að byggja höfn, sem geti orðið í sambandi við stóriðju, sem þar kynni að rísa upp. En einmitt vegna þess, að ég vil ekki leggja til, að málið fái ekki einhverja afgreiðslu, þá mun ég leggja til hér, að málinu verði vísað til ríkisstj. Sjái ríkisstj., að hér sé mál, sem þarf endilega að láta rannsaka á þessu sumri og til þess þurfi ekki neinar sérstakar stórfjárhæðir, þá er vitanlegt, að hún muni sinna málinu, svo að viðkomandi hérað verði ánægt með þá afgreiðslu. Ég legg til, að málinu verði vísað til ríkisstj.

Vill hv. þm. koma með skrifl. till.?

Ég ætla að koma með tillögu.



Herra forseti. Hér er nú ekki tími til ræðuhalda. Ef það hefði verið, þá hefði ég flutt um þessa till. langt mál. En ég vildi freista þess að fá jákvæða afgreiðslu á málinu, ef verða mætti. Okkur flm. er það að sjálfsögðu mikið áhugamál að fá á málinu jákvæða afgreiðslu frá Alþingi. En við vitum það náttúrlega allir jafnvel, að jákvæð afgreiðsla á till. er að samþykkja hana. Ég vildi mega vænta þess, að á það yrði fallizt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj. um fyrirhugaðar framkvæmdir í Siglufjarðarvegi ytri, svokölluðum Strákavegi. Fsp. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1) Hvaða ákvarðanir hefur ríkisstj. tekið um framkvæmdir í Siglufjarðarvegi ytri á þessu eða næsta ári? 2) Hefur verið fengið lán til framkvæmdanna? Ef svo er, þá hvar og hve mikið?“ Eins og menn vita, hafa Siglfirðingar búið við óviðunandi samgöngur á landi frá fyrstu tíð. Skarðsvegur liggur yfir skarðið í 630 m hæð yfir sjó, og getur umferð þar stöðvazt vegna snjókomu á hvaða tíma árs sem er. Segja má, að vegurinn hafi aldrei verið fulllagður, enda afar erfið öll vegarlagning á þessum stað. T.d. má benda á það, að hvergi í námunda við veginn er nothæfur ofaníburður. Það mun hafa verið í kringum 1950, að farið var að ræða í alvöru um nauðsyn þess að fá nýjan veg til Siglufjarðar, sem lagður yrði út með ströndinni, í gegnum fjallið Siglufjarðarmegin og fyrir Stráka. Áður höfðu aðrar leiðir verið ræddar og rannsakaðar allýtarlega, m.a. að gera jarðgöng úr botni fjarðarins og vegurinn hefði þá komið niður nokkuð fyrir innan Hraun. Frá þeirri hugmynd var þó horfið af ótta við snjóþyngsli beggja vegna við fjallið. Samkv. áliti vegamálastjóra var talið fært að leggja veg út með ströndinni Siglufjarðarmegin með jarðgöngum gegnum fjallið og inn Almenninga að vestan. Á Alþingi 1953–1954 var flutt till. af þm. Siglf., þm. Skagf. og mér um, að athugað yrði nýtt vegarstæði milli Siglufjarðar og Skagafjarðar. Till. náði fram að ganga. Árið 1955 var svo Siglufjarðarvegur ytri tekinn í þjóðvegatölu. Fyrsta fjárveiting til vegarins var veitt 1956 og var 100 þús. kr. Síðan hafa á hverju ári verið veittar til vegarins nokkur hundruð þúsund kr. og fyrir þá upphæð unnið flest árin. Almennt er talið, að hinn nýi vegur verði fær mestan hluta árs. Samkv. upplýsingum, sem ég fékk frá vegamálastjóra fyrir nokkru, hafði þá engin ný og endanleg kostnaðaráætlun verið gerð. En með hliðsjón af verðlagi miðað við árið 1960 var kostnaður við jarðgöngin, vegalagningu og brýr talin nema tæpum 18 millj. kr. Síðan hefur allt verðlag stórlega hækkað, og vitanlega eru þessar 18 millj., sem vegurinn var talinn þá kosta, úreltar að því leyti. Heyrzt hefur, að ný kostnaðaráætlun sé í uppsiglingu, sem sýni, að vegurinn komi til með að kosta eitthvað um 21–22 millj. kr. Búið er að leggja bráðabirgðaveg Siglufjarðarmegin út að fyrirhuguðum jarðgöngum og sprengja inn í fjallið 30 m. Skagafjarðarmegin hefur verið undirbyggður 4 km kafli, en eftir er að leggja um 10 km langan veg og byggja nokkrar brýr. Á þessu stutta yfirliti sést, að vegalagningu - þessari er mjög skammt á veg komið, og mun þurfa stórátak til að ljúka byggingunni ásamt sprengingum á 900 metra löngum jarðgöngum á rúmum tveimur árum, eins og fram hefur komið að eigi að gera. 21. febr. s.l. birti dagblaðið Vísir, eitt aðalmálgagn hæstv. ríkisstj., svo hljóðandi fregn, með leyfi hæstv, forseta: „Einangrun Siglufjarðar rofin, jarðgöngin sprengd á næsta ári.“ Í greininni er sagt, að ákveðið hafi verið að fullgera veginn að vestan að fyrirhuguðum jarðgöngum gegnum fjallið Stráka á þessu ári. Kostnaðurinn við þá framkvæmd er talinn munu nema 3–4 millj. kr. Ákveðið sé að hefja á þessu ári tæknilegan undirbúning að því að sprengja jarðgöngin. Loks hafi svo verið ákveðið, að jarðgöngin verði gerð á næsta ári. Nokkru eftir að þessi frétt birtist, átti ég langt tal við vegamálastjóra um fyrirhugaðar framkvæmdir í Siglufjarðarvegi ytri. Þær upplýsingar, sem ég fékk frá vegamálastjóra þá, voru ekki í samræmi við þá frétt, sem stjórnarblaðið Vísir hafði flutt. Hvað síðar kann að hafa gerzt í málinu, er mér ókunnugt um, að öðru leyti en því, sem fram kemur í hinni nýju framkvæmdáætlun ríkisstj. Að fengnum þeim upplýsingum hjá vegamálastjóra, sem fyrr getur, taldi ég rétt að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj. um fyrirhugaðar framkvæmdir í Siglufjarðarvegi ytri á þessu og næsta ári. Það hefur dregizt hjá hæstv. samgmrh. að svara þessari fsp. Til þess liggja máske eðlilegar ástæður. Ráðh. óskaði að fresta því að svara fsp., m.a. þar til framkvæmdaáætlunin væri komin fram, og varð ég við þeirri ósk hans og varð um það samkomulag. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh, muni nú hér á eftir veita umbeðnar upptýsingar. Hér er um stórhagsmunamál að ræða, ekki aðeins fyrir Siglfirðinga, heldur alla þá mörgu, sem viðskipti þurfa að hafa við þennan mikla athafnabæ á komandi tímum.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur fengið svar, a.m.k. að nokkru leyti, við þessari fsp. með því að lesa á bls. 45 í þjóðhagsáætluninni, þar sem ráðgert er að gera Strákaveg. En til þess að gera svarið fyllra, þykir rétt að lesa hér upp bréf frá vegamálastjóra máli þessu viðvíkjandi. Í samræmi við það, sem sagt er í þjóðhagsáætluninni, er gert ráð fyrir, að verkið verði unnið á 3 árum og því lokið haustið 1965. Fjárþörfin verður þá hvert ár þannig, að 4 millj. þarf á yfirstandandi ári, 10.5 millj. 1964 og 6.5 millj. 1965. Þetta eru 20 millj., sem vegamálastjóri reiknar með. Hins vegar er gert ráð fyrir 21 millj. í þjóðhagsáætluninni. En á svona miklu verki getur náttúrlega alltaf skeikað um 1 millj. kr. eða 5%. Þótti eðlilegra að áætla upphæðina heldur ríflegri heldur en minni. Vegamálastjóri segir enn fremur, að ráðgert sé að feila niður vinnu við jarðgöngin á tímabilinu desember–febrúar 1964–1965, þar sem nokkur hætta er á því, að snjóar og byljir geti torveldað hagkvæma nýtingu efnis þess, sem úr göngunum kemur, til vegfyllingar á veginum frá göngunum til Siglufjarðar. Fé það, sem er fyrir hendi til framkvæmda í Siglufjarðarvegi, er 700 þús. kr. fjárveiting, og auk þess má geta þess, að hv. þm. Norðurl. v. munu hafa ráðstafað 300 þús. kr. af því fé, sem þeir höfðu aukalega til skiptanna í kjördæminu, þannig að samkv. þessu á að vera til ráðstöfunar á árinu allt að 4 millj. kr., eins og vegamálastjóri telur þörf vera á og hægt að nota á þessu ári. Og það segir reyndar í bréfi vegamálastjóra: „Líklegt er, að þm. Norðurl. v. muni ætla um 300 þús. kr. til Siglufjarðarvegar ytri af því fé til samgöngubóta, sem veitt er á 13. gr. A. II í fjárl., er til ráðstöfunar yrðu til viðbótar þessum 700 þús.“ En ég hef sannfrétt, að hv. þm. hafa gert þetta, sem vegamálastjóri hefur ætlað þeim að gera. Vegamálastjóri segir enn fremur: „Á það skal bent, að tími til tæknilegs undirbúnings svo umfangsmikilla framkvæmda er allnaumur,“ Hann telur, að það sé útilokað, að hægt sé að byrja á jarðgöngunum fyrr en á næsta ári, tæknilegur undirbúningur til að hefja vinnu við jarðgöngin geti ekki verið tilbúinn fyrr en næsta vetur. En þá er það vegurinn í Fljótum. Þar er gert ráð fyrir a,ð vinna, eins og segir í bréfi vegamálastjóra, fyrir 4 millj. á yfirstandandi ári, og telur hann ekki í rauninni hægt að nota meira fé á þessu ári, því að það eru margar brýr, sem þarf að gera á veginum, og það er ekki hægt að vinna við þær, fyrr en vegurinn hefur verið lagður að þeim, og því hefur þessu veríð raðað niður þannig, eins og ég las hér upp úr bréfinu, 4 millj. kr. árið 1963, 10.5 millj. kr. 1964 og 6.5 millj. kr. 1965. Og í samræmi við þessa áætlun, sem gerð er grein fyrir í bréfi vegamálastjóra, hefur verið tekið upp í þjóðhagsáætlunina, að Strákavegur yrði byggður á tilskildum tíma, og segir hér á bls. 45, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er einnig ætlunin að vinna á þessu og næsta ári að byggingu Strákavegar á milli Siglufjarðar og Fljóta og ljúka byggingunni að fullu á árinu 1965. Aðalkostnaðurinn við þessa framkvæmd er fólginn í jarðgöngum. Ráðgert er, að bygging þeirra hefjist vorið 1964, en hún krefst rækilegs tæknilegs undirbúnings. Lagning vegar úr Fljótum að göngunum mun halda áfram á þessu sumri, og er áætlað að verja til þess 3 millj. kr. samkv. þessari áætlun hér, auk þess sem er á fjárl. Sá vegur mun síðan fullbyggður sumarið 1964 og göngunum lokið í ágústmánuði 1965. Heildarkostnaður allra framkvæmdanna er áætlaður um 21 millj. kr.“ Það er gert ráð fyrir, eins og ég sagði áðan, 5% hærri upphæð en er í bréfi vegamálastjóra. Ég ætla, að hv. 11. landsk., fyrirspyrjandi, hafi fengið nægileg og skýr svör við fsp. g tel ekki óeðlilegt, að Siglfirðingar og aðrir séu orðnir óþolinmóðir að bíða eftir því, að þessi vegur komi. Ég held, að það séu 15 eða 16 ár síðan þáv. þm. Siglf. var með till. um að gera Strákaveg, þannig að þetta mál hefur verið nokkuð lengi á leiðinni, og ég vil samfagna Siglfirðingum og öðrum, sem eiga að njóta þessa vegar, að sjá loksins fyrir endann á þessu máli, þar sem það hefur verið tekið upp í þjóðhagsáætlunina, eins og raun ber vitni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans við fsp. minni. Hæstv. ráðh. vísaði vitanlega til framkvæmdaáætlunarinnar, en í henni er sagt, að það sé ætlunin að vinna á þessu og næsta ári að byggingu Strákavegar, á milli Siglufjarðar og Fljóta, og ljúka byggingunni að fullu á árinu 1965. Svo nákvæmlega er þetta tiltekið í áætluninni, að sagt er, að göngunum gegnum fjallið skuli lokið í ágúst 1965, - það er reyndar ekki tiltekinn dagur, en það er tiltekinn mánuður, - og þar með að sjálfsögðu vegurinn tekinn til umferðar. Ég hef, eins og að líkum lætur, ekki ástæður til að rannsaka allar hliðar þessa máls, m.a. um það, hvort slík stórframkvæmd eins og hér um ræðir sé framkvæmanleg á svona stuttum tíma. Mér er t.d. vel kunnugt um það, að samkv. áliti verkfræðinga tekur það í allra stytzta lagi 12 mánuði að sprengja jarðgöngin, með því að það sé unnið á vöktum, og reyndar er þetta nokkuð gömul áætlun. En ég held, að ekkert hafi þar breytzt, sem hróflar því, sem þá var gert, annað en verðlag. Vitað er, enda opinberlega viðurkennt, að bygging jarðganganna krefst sérstaks og rækilegs tæknilegs undirbúnings. Eftir því sem ég veit bezt, - það má vel vera, að það sé einhver misskilningur hjá mér og það byggist þá á því, að ég hef ekki fengið réttar upplýsingar á vegamálaskrifstofunni, - er tekníski undirbúningurinn mjög skammt á veg kominn. Ég verð líka að draga það í efa, á jafnstuttum tíma og frá því að ég átti tal við vegamálaskrifstofuna, að það sé endanlega búið að ganga frá kostnaðaráætlun um byggingu vegarins, eins og hæstv. ráðh. vildi vera láta. Ég er ekki að rengja það, að hann hafi fengið þessar upplýsingar hjá vegamálastjóra, þar sem þetta er nákvæmlega sundurliðað, 4 millj. 1963, 10.9 millj. 1964 og 6.5 millj. 1965. Ekki upplýsti hæstv. ráðh., hvar eða hvernig ætti að fá fé til framkvæmdanna, og lofar það ekki góðu um efndir. Það færi betur, að þetta stæðist. Enginn mundi vera ánægðari yfir því en ég. En þegar maður hefur í huga það, sem áður hefur gerzt í þessum málum, finnst manni því miður, að allur stuðningur stjórnarliðsins gagnvart þessu máli hafi verið mjög takmarkaður, og ég minnist þess, að fyrir síðustu kosningar var þetta mikla stórmál Siglfirðinga mikið rætt og mikil loforð gefin um það, að undinn yrði bráður bugur að því að leysa þessi vegavandræði. Um þetta er nú ekkert að segja, ef þetta stendur, eins og lofað hefur verið nú. Ég vil bara benda á það, að ég held, að flestum, sem til þekkja, hafi verið það fyllilega ljóst, að Sjálfstfl. m.a. mundi hafa verið illa stætt á því, ef engu hefði verið lofað og engar framkvæmdir fyrirhugaðar í stærri stíl en áður við byggingu þessa vegar, svo að ekki sé meira sagt. Að öðrum kosti er það mitt álit og margra annarra, að Sjálfstfl. mundi ekki vinna neinn sérstakan kosningasigur í þeim kosningum, sem standa fyrir dyrum, ef ekkert hefði verið að gert í málinu. En hitt er svo bara annað mál, eins og oft áður, hvort það verður staðið við þessi kosningaloforð. Það er aðalatriðið. Ég vil ekki draga það neitt í efa, að hæstv. ráðh. sé allur af vilja gerður að koma þessu máli í framkvæmd, dreg það ekki í efa. En margt getur komið þarna inn í, sem við vitum ekki um nú í dag. Ég vil líka taka það fram, að hv. 4. þm. Norðurl. v. er allur af vilja gerður til að koma málinu fram. Ég veit, að hann hefur lagt sig allan fram til þess að fá ákveðin loforð stjórnarflokkanna um auknar framkvæmdir í áðurnefndum vegi. Mér er persónulega kunnugt um það, vegna þess að hann hefur alltaf haft samband við mig fram að þessu þingi, og í þessu máli hefur yfirleitt ekkert verið gert án þess, að haft hafi verið samráð við bæði mig og þm. Framsfl. um málið. En svo skeður það merkilega, að þegar við flytjum frv. hér í vetur um það, að tekið sé stórlán til framkvæmdanna, þá vill þessi hv. þm. ekki vera meðflm. að þessu frv., þó að hann hafi verið það árið áður, ekki heldur hinn þm. Sjálfstfl., sem þá sat á þingi. Sú yfirlýsing, sem hv. þm. gaf þá, er alveg sérstaklega táknræn. Hann sagði: Ég ber það gott traust til hæstv. ríkisstj., að ég sé ekki ástæðu til þess að fara að flytja neitt sérstakt frv. - Ég óska þess eindregið og sérstaklega, að þessi ummæli um ríkisstj. fái nú staðizt í þessu tilfelli. En samt er það staðreynd, að það eru liðin 10 ár, frá því að þessi hv. þm. tók sæti á Alþingi, og eftir því sem ég man bezt, þá hefur hann verið í stjórnaraðstöðu í 7 ár. En það verður ekki annað sagt en málinu hefur sorglega lítið miðað áfram öll þessi ár. Hafa ráðamenn landsins ávallt svikizt um að leysa vegavandræði Siglfirðinga, þrátt fyrir það að gefin hafi verið glæsileg loforð fyrir allar kosningar um framgöngu málsins. Ég er ekki hér að drótta þessu neitt að neinum einstökum ráðherrum. Ég held, að ég verði að segja það hér alveg hiklaust, að flokkar þingsins hafi ekki skilið þá aðstöðu, sem Siglfirðingar hafa haft við að búa með því að vera einangraðir 7–8 mánuði á hverju ári. En það er gott, úr því að nú liggur það fyrir, að þetta á að drífa í gegn á 2–3 árum. Hins vegar er það sannarlega ekki að ófyrirsynju, þó að fólk taki hinum nýju kosningaloforðum af fullri varasemi. Mín von er samt sú, að af fyrirhugaðri framkvæmd verði og hinn nýi vegur, sem við eru bundnar miklar vonir um bætt vegasamband við Siglufjörð og um leið er stórhagsmunamál fyrir sveitirnar, sem liggja næstar Siglufirði, verði byggður á tilteknum tíma. Þetta er ekki eingöngu hagsmunamál Siglfirðinga, heldur þjóðarinnar allrar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, því að ræða hv. fyrirspyrjanda gefur ekki tilefni til mikilla ræðuhalda. Ég skil hann vel. Hann er búinn að vera mörg ár hér í þinginu. Hann hefur haft áhuga á því að koma þessu máli fram. Það er langt síðan hann heyrði talað um það hér í hv. Alþingi, að það þyrfti að hrinda þessu máli fram, og þetta hefur verið draumur hjá honum, fjarlægur draumur, sem hann hefur tæplega búizt við að gæti rætzt. Og þess vegna er eðlilegt, að hann eigi erfitt með að átta sig á því, að þetta mikla hagsmunamál Siglfirðinga er nú að verða að veruleika, að draumurinn er að rætast. Þetta finnst mér allt saman skiljanlegt. Það er mesti misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, að hér sé um kosningaloforð að ræða. Þetta er ekkert kosningaloforð. Þetta mál er tekið upp í framkvæmdaáætlunina, og þetta á að framkvæma. En hitt er svo annað mál með tæknilegan undirbúning. Mér virtist hv. þm. jafnvel efa, að það væri hægt að ljúka tæknilegum undirbúningi á þeim tíma, sem gert er ráð fyrir í bréfi vegamálastjóra. Ég held nú, að hv. fyrirspyrjandi sé ekki fær að dæma um það, eigi yfirleitt að táta vegamálastjóra um það, á hve löngum tíma hann treysti sér til þess að ljúka hinum tæknilega undirbúningi. Ég held, að það fari bezt á því, og ég treysti því, að vegamálastjóri fari þar með rétt mál, og eins að vegamálastjóri og verkfræðingar hans hafi nægilega verkþekkingu til að gera sér grein fyrir því, hversu langan tíma þarf til að sprengja göngin. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur haft áhuga á þessu máli og unnið að því, og hann hefur ekki gert það með því að hrópa eða kalla. Hann hefur unnið að þessu máli, og aðalatriðið frá hans sjónarmiði er, að verkið komist í framkvæmd, og ég hygg, að þegar hann tók afstöðu til frv. hv. fyrirspyrjanda o.fl. hér í vetur um lántöku til framkvæmdanna, þá hafi hann á raunhæfan hátt athugað, hvort það út af fyrir sig nægði til þess að koma málinu fram. Það var ekki það, sem nægði til að koma málinu fram, að fá einhverja lántökuheimild, heldur að vinna að málinu, eins og gert hefur verið á skipulegan hátt, gera sér fulla grein fyrir, hvað það kostaði, hversu langan tíma þyrfti að vinna, hversu mikið fé þyrfti á hverju ári o.s.frv. Og það er með þessum hætti, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur viljað vinna að málinu, og það er ánægjulegt, að með þeim vinnubrögðum hefur hann komið málinu í nöfn.



Herra forseti. Þetta mál er orðið kunnugt hér á þingi, því að því hefur oft verið hreyft. Það var á fyrsta þinginu á þessu kjörtímabili, 1959, snemma á þingi, þá bárum við allir þm. úr Norðurl. v. fram þáttill., og efni hennar var að feta ríkisstj. að athuga möguleika á öflun lánsfjár til að ljúka þessari vegagerð, Strákavegi. Þessi till. fékk ekki afgreiðslu á því þingi, dagaði uppi. Flutningi málsins hefur verið haldið áfram á kjörtímabilinu. Á Alþingi í fyrra bárum við þm. kjördæmisins fram frv. um lántöku vegna Siglufjarðarvegar ytri. Þá barst Alþingi undirskriftaskjal frá 785 Siglfirðingum, þar sem skorað var á ríkisstj. og Alþingi að tryggja nægjanlegt fé til að ljúka vegalagningu fyrir fjallið Stráka ásamt tilheyrandi jarðgöngum á næstu 1–2 árum. Þetta var 1962. Þetta frv. okkar fékk ekki afgreiðslu á þingi í fyrra. Því var það, að við þrír þm. úr kjördæminu bárum frv. fram núna í upphafi þessa þings. Fleiri fengust þá ekki til að gerast flm. Í því frv. er lagt til, að stjórninni verði heimilað að taka lán til þess að greiða kostnað við lagningu Siglufjarðarvegar og verði við það miðað, að vegagerðinni verði lokið á árinu 1964. Þetta frumvarp hefur verið allan tímann í samgöngumálanefnd þingsins og ekki fengizt afgreitt þaðan. Nú er hér getið um þennan veg í svonefndri þjóðhags- og framkvæmdaáætlun ríkisstj., og þar er sagt, að það sé ætlunin að vinna að byggingu vegarins á næstu árum, á árinu 1963 að verja til hans nokkru meira fé en er á fjárlögum, halda síðan áfram 1964 og á árinu 1965. Ég vil nú skora á hæstv. ríkisstj. að hraða þessari áætlun. Það hlýtur að vera mögulegt t.d. að vinna meira í ár, 1963. að vegagerðinni heldur en þarna er gert ráð fyrir, og ég býst við, að Siglfirðingar mundu telja nokkurs um vert að fá þegar á þessu ári sem mest framkvæmt af þessu fyrirheiti. Ég býst við, að þeir teldu það miklu skipta. Það hlýtur að vera hægt að verja meira fé til þess og vinna fyrir meira en þessar 4 millj., sem ráðh. var að tala um, og ég vil skora á stjórnina að gera það. Það er talað um hér, að jarðgangagerðin krefjist rækilegs tæknilegs undirbúnings. Mér er ekki ljóst, hve hann er langt á veg kominn, en ég verð að láta í ljós óánægju yfir því, ef mikið skortir á, að athugunum og rannsóknum og tæknilegum undirbúningi sé lokið. Vitanlega hefði átt að vera búið að athuga þá hlið málsins og vinna þá undirbúningsvinnu, sem nauðsynleg var, til þess að hægt væri að hefjast handa við vegagerðina af fullum krafti, strax og fé fékkst til hennar. Ég vil láta í ljós óánægju með þetta, að að þessu hefur ekki verið unnið áður. En sem sagt, ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að hraða þessu máli, láta vinna meira í ár en þarna er gert ráð fyrir og hraða málinu eftir föngum, þannig að Siglfirðingar geti fengið þennan bráðnauðsynlega veg fyrr en gert er ráð fyrir í þessari áætlun.



Herra forseti. Ég var nú að hugsa um það, meðan hv. 11. landsk. þm. var að halda sína ræðu hérna, að það væri nokkuð vandlifað í þessu þjóðfélagi. Fyrst lýsti hann því, hve mikla baráttu það hefði kostað að fá hæstv. ríkisstj. til þess að gefa fyrirheit um það, að þessari vegalagningu, þ.e.a.s. Siglufjarðarvegi ytri, yrði lokið á sæmilega skömmum tíma, en síðan, þegar hæstv. ríkisstj. er búin að gefa fyrirheit um það, að verkið skuli unnið á tiltölulega mjög skömmum tíma, þá segir hann: Ég sé öll vandkvæði á því og tel öll vandkvæði á því, að þessi áætlun, sem gerð hefur verið um vegalagninguna, geti staðizt. - Ég veit í rauninni ekki, hvernig hægt væri að greiða fyrir málinu, ef hv. þm. ætti að verða ánægður með afgreiðsluna. Ég vil annars þakka hæstv. samgmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið hér í sambandi við lagningu Siglufjarðarvegar ytri, þ.e. Strákavegar, og fjáröflun til þess verks. Samkv. þessum upplýsingum, sem felast í framkvæmdaáætlun hæstv. ríkisstj., á að vera tryggt, að þessu mikla mannvirki verði lokin á næstu 2–3 árum. Ég skal að vísu játa, að mér hefur stundum fundizt sem þessu máli miðaði lítt, þótt ég hafi alltaf viðurkennt og gert mér ljóst, að það taki sinn tíma að undirbúa og ljúka slíkri risaframkvæmd sem þessi vegalagning er á okkar þjóðar mælikvarða. Og þegar á allt er litið, tel ég ekki heldur, að lagning vegarins taki óeðlilega langan tíma miðað við lagningu annarra vega á landi hér, ef sú áætlun, sem nú hefur verið lýst, stenzt, en að svo verði, efast ég ekki um og hef ekki neina ástæðu til að efast um. Ég vil benda á í því sambandi, að til Siglufjarðarvegar ytri var fyrst veitt fé á fjárl. 1956. Þá var um tiltölulega lága fjárveitingu að ræða, 100 þús. kr. til byrjunarframkvæmda. En framkvæmdir við vegagerðina sjálfa hófust hins vegar ekki fyrr en sumarið 1957. Verður því vegalagningunni lokið á 8 árum samkv. áætluninni, og tel ég því alls ekki slælega að málinu unnið, miðað við umfang verksins og kostnað við það. Ég vil einnig benda á, að lengst af frá 1956 hafa árlegar fjárveitingar til þessa vegar aðeins numið 500–700 þús. kr., og meira að segja hefur stundum talsvert miklu af því fé verið varið til að ljúka lagningu vegar úr Fljótum og Sléttuhlíð, og má þó segja um þá vegargerð, að hún sé líka nauðsynleg, vegna þess að að hinum nýja vegi, þ.e.a.s. Siglufjarðarvegi ytri, verður hvorki komizt né frá nema fara um þessi héruð, og kæmi þá vitanlega að litlum notum, ef ekki væri tryggt, að sæmilegur vegur lægi að honum. Ég vil svo að lokum þakka hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. samgmrh, fyrir ágæta fyrirgreiðslu við þetta mikla nauðsynjamál, sem ég efast ekki um að verði að fullu metin og virt. Út af því, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði um það, að æskilegt væri, að vegalagningunni yrði lokið á styttri tíma en hæstv. samgmrh. lýsti og framkvæmdaáætlun ríkisstj. gerir ráð fyrir, þá geri ég ráð fyrir, að þeir, sem bezt hafa vit á tæknilegum atriðum í sambandi við framkvæmd verksins, verði að segja til um hraða verksins og hafa raunar gert, eftir því sem mér skilst. Ég ætla svo ekki að fara að karpa við hv. 11. landsk. þm. um það, hverju það hafi valdið, hver var kosinn þm. Siglf. á þessum og þessum tíma. Hann hélt um það heilmikla ræðu og gaf þar í skyn, að ég mundi hafa náð kosningu í því kjördæmi oftar en einu sinni, að því er mér skildist, með einhverjum loforðum um að beita mér fyrir framkvæmd þessa verks. Ég veit ekki til, að ég hafi neitt svikizt um að gera það, sem í mínu valdi hefur staðið til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd. En eitt vil ég þó benda hv. þm. á í mesta bróðerni, og það er það, að eitt kjörtímabil var hann sjálfur í stjórnaraðstöðu, þ.e.a.s. studdi þáv. ríkisstj., og ég held, að það sé alveg áhætt fyrir hæstv. núv. ríkisstj. að leggja hiklaust út í samanburð við þá ríkisstj., sem hv. þm. studdi, um það, hvor hafi staðið sig betur í að hrinda þessu mikla nauðsynjamáli í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil fagna yfirlýsingu hæstv, samgmrh. um fyrirhugaðar framkvæmdir í þessu máli. Þær framkvæmdir, sem þar eru fyrirhugaðar, eru að vísu langþráðar og lengi hefur verið beðið eftir þeim. En það er vitaskuld fjarri öllum sanni, að það hafi verið einhverjir draumórar eða draumar hjá þeim mönnum, sem beitt hafa sér fyrir því máli. Þeir hafa vitaskuld gert sér grein fyrir því, að þarna var um raunhæfa möguleika að tefla, enda hefði vitaskuld ekki verið lagt út í undirbúningsframkvæmdir, sem þegar hafa verið hafnar, ef svo hefði ekki verið. Ég held hins vegar, því miður, að það sé fullsnemmt hjá hæstv. samgmrh. að samfagna Siglfirðingum um það, að það sé séð fyrir endann á þessu máli. Ég vona, að sú áætlun, sem hér er fyrirhuguð og hér hefur verið lýst, standist, og ég vil jafnframt láta í ljós þá ósk, sem hv. 1, þm. Norðurl. v. setti hér fram, að framkvæmdum í þessu máli væri hraðað .enn meir en gert er ráð fyrir í þeim upplýsingum, sem gefnar hafa verið. Það hefur verið mikill áhugi fyrir þessu máli af eðlilegum ástæðum, og þeir menn, sem hafa verið þm. fyrir þetta kjördæmi, hafa beitt sér fyrir því, bæði að veitt væru meiri fjárframlög til vegarins og eins, að veitt væri heimild til lántöku, eins og hér hefur verið rakið. En þær till., sem ég og ýmsir fleiri hafa flutt um hærri fjárveitingar til þessa vegar, hafa ekki náð fram að ganga, og till. um heimild til lántöku til þessa vegar hafa ekki heldur náð fram að ganga. Þó er það alveg víst, að ef þau lög hefðu verið samþykkt, á sínum tíma og að málinu hefði verið unnið, hefði verið hægt að framkvæma þessa mannvirkjagerð fyrir æði miklu minna fé en hún kemur nú til með að kosta. Gangur málsins hefur að nokkru leyti verið hér rakinn. Ég skal ekki gera það frekar. Þó að ég líti svo á, að það hafi ekki verið unnið að þessu máli eins vel og átt hefði að gera, þá er ekki um það að sakast, ef endirinn á því verður nú góður og staðið verður við þær fyrirætlanir, sem uppi eru um þetta efni. En það má vera, að það stafi af misskilningi hjá mér, en mér er ekki alveg ljóst eftir upplýsingar þær, sem fram hafa komið hjá hæstv. samgmrh., hvernig eða hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til þeirrar fjáröflunar, sem þarf í þennan veg. Það er auðsætt, að það er ekki nema 1 millj. kr., sem nú er veitt til þessara framkvæmda. Og þó að það standi í framkvæmdaáætlun á bis. 45, að það eigi að leggja 3 millj. til viðbótar á þessu ári í þessa framkvæmd, þá er mér ekki alveg ljóst, hvaða gildi sú yfirlýsing hefur umfram það að vera þá stefnuyfirlýsing stjórnarinnar. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. samgmrh. og það að nokkru leyti vegna þess, að á þessu þingi var felld brtt. við fjárlög, sem við nokkrir þm. fluttum um að heimila ríkisstj. að taka ákveðna upphæð að láni til þessa vegar, - þess vegna vil ég spyrja hann, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að fá nægar heimildir til lántöku og hvort það sé tryggt, að lán fáist í þessa framkvæmd, og hvort það sé búið að ráðstafa alveg ákveðnu fé í þessu skyni, t.d. af því enska framkvæmdaláni, og í öðru lagi og ekki þá sízt vegna þess, hversu framkvæmdaáætlunin er óákveðin, þegar árinu 1963 sleppir, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar með tilliti til áranna 1984–1965 til þess að útvega þær óneitanlega talsvert háu upphæðir, sem þar er um að tefla. Þetta finnst mér mjög æskilegt, að hæstv. samgmrh. upplýsti, og vel má vera, að eftir þær upplýsingar sé enn meiri ástæða til þess að samfagna Siglfirðingum um það, að það sé séð fyrir endann á þessu máli, heldur en mér þó virtist nú vera eftir þær upplýsingar, sem hæstv. samgmrh. gaf hér áðan. Að lokum vil ég svo segja það, að ég vil láta í ljós mikil vonbrigði yfir því, ef það ,er í raun og veru, að mjög mikið skortir á, að tæknilegur undirbúningur sé í lagi undir þessa framkvæmd, því að svo lengi hefur hún verið á döfinni og svo langt er síðan hún var ákveðin og það var ákveðið, að horfið skyldi að jarðgangagerð, að ég tel það lítt skiljanlegt, að það skuli ekki hafa verið gengið betur frá þeim atriðum áður.