Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) : Með l. nr. 11 frá 1936 gerði Alþ. ráðstafanir til, að Hafnarfjörður gæti eignazt 4 landspildur í nágrenni bæjarins, og jafnframt skyldu þrjár þeirra lagðar undir lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar. En nú hefur bærinn eignazt þessar 3 spildur, þótt hins vegar ekkert hefði verið gert að því er þá 4. snertir. Hafnarfjarðarbær hefur nú eignazt hana líka og þar með allar fjórar spildurnar. - Bærinn hyggur á mjög miklar framkvæmdir í Krýsuvík, enda er þar þegar hafinn undirbúningur um ýmis fyrirtæki, svo sem hitaveitu til nota bæjarbúum, ræktun með jarðhita o. fl. Til þess að hægt sé að hefja framkvæmdir, telur bærinn nauðsynlegt að hafa frjáls umráð yfir landinu, fullan ráðstöfunarrétt um það, og þurfa því ekki að leita til Grindavíkurhrepps. Nú var leitað til Grindavíkurhrepps til samkomulags um þetta mál. Það hefur tekizt svo, að báðir aðilar mega vel við una. Hreppurinn mælir með samþykkt frv., þ. e. að Hafnarfjörður fái landið. Skiptar voru skoðanir um þetta í sýslunefnd Gullbringu- og Kjósarsýslu, en niðurstaðan varð sú, að vart verði hjá komizt að leggja landið undir Hafnarfjarðarbæ. Hefur n. því samþ. það. Allshn. þessarar hv. d. varð sammála um nauðsyn bæjarins og mælir þess vegna óskipt með, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Hv. 1. þm. S.-M. (IngP) er frsm. þessa máls, en er fjarverandi. En ég hef lofað að hlaupa hér í skarðið fyrir hann um framsögu. - Sjútvn. hefur mælt eindregið með því, að þetta frv. nái fram að ganga. Það er ekki um annað en nauðsynlega breyt. á fiskveiðasjóðslögunum. Vil ég því fyrir hönd n. mæla með því, að frv. verði látið ganga fram óbreytt.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér er á þskj. 265, er flutt af sjútvn. Nd. Það felur í sér tvær breyt. á lögum um siglingar. Fyrri brtt. er við k-lið 4. gr. laganna, og felst í henni, að ákvæðið skuli gilda fyrir skipstjóra, en stýrimenn þurfa ekki að uppfylla þetta skilyrði. Hin brtt. er við 8. gr. laganna og varðar rétt manna til að fá hin meiri stýrimannaréttindi. Til að fá þau verður maður eftir 16 ára aldur að hafa verið 3 ár háseti. Breyt. er miðuð við 30 smálesta skip í stað 60, sem áður var. Sjútvn. hefur mælt með, að þessar breyt. verði gerðar, og leggur til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. geta gert sér hugmynd um, hefur fjhn. ekki haft mikinn tíma undanfarið til að athuga þetta mál, sem er merkilegt nýmæli, en það varð samróma álit n. að mæla með samþykkt frv. í heild. Tveir nm. gera þetta þó með fyrirvara. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mjög um málið, en tel, að hér sé um merkilega tilraun að ræða, og þótt hún kosti mikið, þá ber ekki að líta á það frá því sjónarmiði, hver verður beinn stundarhagnaður af þessum framkvæmdum, heldur ber að líta á þetta sem tilraun til að búa til bæ, sem verða mætti til fyrirmyndar síðar og læra mætti af. Þetta vildi ég taka fram nú þegar.



Mér virðist, að örlög þessa máls séu ráðin, hvort sem það nú er gott eða vont. En ég er hræddur um, að n. hafi ekki gert sér ljóst, hverjar kröfur kunna að falla á ríkissjóð í framtíðinni í sambandi við þetta mál. Í 3. gr. frv. eru sett ákvæði, sem ég veit ekki betur en séu nú til í öðrum l., og hefði þá annað tveggja átt að nema burtu eldri ákvæði eða taka fram, að sérstakt gilti varðandi Höfðakaupstað. Þannig er það t. d. með ákvæðin um skipulag á byggðinni og aðstoð við byggingu íbúðarhúsa. Um þetta hvort tveggja eru nú til lög, og hefur sumum þegar þótt nóg að gert. Þá er í 4. lið 3. gr. gert ráð fyrir að koma upp rafveitu. Ég veit ekki betur en þetta sé ákveðið í raforkulögunum. Hvernig skyldi því verða tekið, ef farið væri fram á, að ríkið legði allar götur í Reykjavík? Þá vil ég benda á, að ég tel nauðsynlegt, að þetta land, sem á að byggja á, komist í eign ríkisins, svo að hækkað lóðaverð komi því þó að minnsta kosti til góða. Þá vil ég taka það fram, að ég áskil mér rétt til að gera sömu kröfur fyrir hönd minna umbjóðenda, og ég hygg, að fleiri þm. vilji segja hið sama. Fyrir þeirri hlið málsins ættu allir að hafa opin augu.

Of skammt var liðið frá útbýtingu frv. og brtt. 825. - Afbrigði leyfð og samþ. með 20 shlj. atkv.



Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara, að sumu leyti vegna almennra efasemda um réttmæti þessa máls og að sumu leyti vegna þess, að ég vildi hafa frjálsar hendur til að bera fram eða vera með brtt. Þegar málið var til umr. í n., vildi ég fá það tekið fram í frv., að samráð skyldi haft við viðkomandi hreppsnefnd um framkvæmdirnar, og mun ég nú bera fram skrifl. brtt. um þetta, þannig að á eftir „nýbyggingarráð“ í 3. gr. komi: hreppsnefnd Höfðahrepps. Þetta raskar ekki frv. sjálfu eða hindrar á nokkurn hátt framkvæmdir. Mér finnst þessi till. svo sjálfsögð, að ég trúi ekki öðru en hún nái samþykki. Um frv. að öðru leyti vil ég fátt segja. Hv. frsm. sagði, að hér væri um að ræða merkilega tilraun, og get ég verið honum sammála um það. Einnig get ég trúað því, að hægt sé að koma upp myndarlegum bæ, ef til þess er fengið nóg fé úr ríkissjóði. En það er hætt við, að það komi á daginn, sem hv. þm. Barð. gat um, að fleiri muni vilja verða aðnjótandi þessara hlunninda. Vera má, að æskilegt sé að gera þarna tilraun með það, hvernig sovétskipulagið reynist. Þó er sá galli á, að stofnféð þarf að koma allt frá ríkinu. Út af hugleiðingum hv. þm. Dal. um feitu kýrnar skal ég ekki segja mikið, en mér sýnist nú, að hæstv. ríkisstj. og Alþ. hagi sér að svo mörgu leyti öðruvísi en Jósef gerði, þegar hann safnaði korninu í hlöður. Hér er keppzt um það að eyða því jafnóðum, sem til fellst, svo að sýnilegt er, að hér vantar einhvern Jósef.

Við ættum kannske að fá Jósef Stalin lánaðan?

Ég býst við, að ef Jósef Stalin hefði stjórnað Íslandi, þá hefði hann ekki sýnt það gáleysi, þegar ríki hans var búið að eignast af utanaðkomandi ástæðum miklu meiri auð en nokkurn dreymdi um, að eyða því út um hvippinn og hvappinn áður en það væri fyllilega athugað, hvernig því yrði bezt varið, því að hvaða skoðun sem maður hefur á þeim manni, segir það sig sjálft, að hann er mikill og vitur maður.  Ég sé svo ekki ástæðu til að lýsa nánar skoðun minni á þessu máli. Að öðru leyti mun ég sýna með atkv. mínu, hvernig ég lít á málið.

Forseti ,(StgrA) : Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 1. þm. Eyf. við 3. gr. frv.: „Á eftir orðinu „nýbyggingarráð“ í 1. og 2. tölulið komi á báðum stöðum: hreppsnefnd Höfðahrepps.“ Það þarf tvöföld afbrigði, þar sem brtt. er of seint fram borin og auk þess skrifleg.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Það liggja hér fyrir tvær brtt. við frv., og er önnur þeirra frá hv. þm. Dal., sem er ekki viðstaddur. Hann hreyfði í n. nokkuð svipuðu því, sem hann hefur nú borið fram hér, þó ekki eins og hann hefur orðað brtt., heldur hreyfði hann í n., að hann mundi telja frv. aðgengilegra, ef ákveðið væri, að á ári skyldi verja 1 millj. til þessara hluta. En hann hefur nú horfið frá því og ber fram brtt. um, að þetta skuli vera eftir því, sem fé er veitt í fjárl. Ég veit ekki, hvort það getur orðið til nokkurs gagns að samþ. þessa brtt. Ef sagt er í frv., að verja megi allt að 5 millj. kr., eftir því sem fé er veitt til þess í fjárlögum, skilst mér, að eiginlega hafi fjárveitingarvaldið það á valdi sínu, hvort yfirleitt er ráðizt í þetta eða ekki. Það er ekki víst, að það geri það, því að hér er lánsheimild til stj., og ég sé ekki vel, hvernig byrja á á fyrirtæki eins og þessu, nema vita það fyrir fram, hvort fé sé fyrir hendi til þess að ráðast í það, því að það getur orðið mesta fjársóun að byrja á því og hætta við það, áður en það getur orðið að gagni. Sýnist mér því þessi brtt. fara gróflega nærri því að gera málið að engu. Hin till. er frá hv. 1. þm. Eyf., í samræmi við fyrirvara hans, og er það sama till. og felld var í Nd., um að tryggja hreppsnefndinni meðstjórn þessa fyrirtækis. Nú er þetta gert í frv. óbreyttu, því að hreppsnefndin á að tilnefna einn mann í nýbyggingarnefnd, og auk þess er það vitaskuld engan veginn útilokað, að annar maður eða fleiri úr hreppsnefndinni verði í þessari n. Mér er sagt, að svo muni verða, og hefur hún þá a. m. k. góða íhlutun um þetta. En annars sýnist mér það vera einsætt og er alveg eindregið með því, að framkvæmdir eins og þessar verði að vera á valdi sérstakrar n., sem hefur sérstakan áhuga á því að framkvæma þessa till. Það er ekki hægt að fela hreppsnefndinni að hafa afskipti af þessu umfram það, sem henni hér er ætlað. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að þetta væri sovét, sem sett væri upp hér. Ég sé ekki, að þessi n. breytist neitt við það að fá rússneskt nafn. Þetta er n. mjög íslenzk og skipuð á líkan hátt og nefndir eru skipaðar, eftir tilnefningu ákveðinna aðila og að lokum af ráðherra, án tilnefningar. Þetta er sá venjulegi máti, hvort sem það heitir sovét eða ekki. Hv. þm. sagði, að sovétsvipurinn kæmi af því, að hér væru völdin tekin af venjulegum héraðsvöldum. Þetta er mjög takmarkað verkefni, sem lýtur einkum að því að annast nýja löggjöf. Þar að auki á þessi n. að leggja niður öll sín völd í árslok 1951 og afhenda venjulegum sveitaryfirvöldum þetta verk. Ég sé ekki, að það sé neitt athugavert við þetta út af fyrir sig í grundvallaratriðum. Hitt er annað mál, hvort mönnum þykir rétt að ráðast í þetta. En naumast verður í það ráðizt, nema skipuð verði alveg sérstök stjórn í þessu skyni. Hv. þm. Barð. hreyfði nokkrum andmælum við frv., einkum við 3. gr., og sagðist ekki vita, hvað þetta ætti að þýða, því að hér væri ekki annað en sem mætti gera samkv. öðrum lögum. Það er fyrir það fyrsta ekki. Ég veit ekki til, að l. um skipulagningu í kaupstöðum eigi að sjá um að koma á skipulagi í byggðum landsins, heldur gera uppdrætti og vera til hliðsjónar. En ég skil þetta svo, að hér sé um meira að ræða. Ef byggja á upp kauptún, verður að byggja eftir skipulagningu, sem gerð er, og verður það þá miklu meira en skipulagsnefnd getur annað. En annars skildi ég satt að segja ekki, hvað hv. þm. átti við, því að í 3. gr. er alls ekki verið að tala um, að hér sé verið að setja upp eitthvað, sem annars væri ómögulegt að gera. Það er aðeins verið að tilgreina, hver séu störf þessarar n., og eru þau upp talin hér í gr. En þar sést einnig, að ýmsir aðrir aðilar mundu fjalla hér um. Hér er talað um verkefni n., og það, sem framkvæmt er eftir öðrum l. á ýmsum stöðum, kemur ekki málinu við. Þá talaði hv. þm. Barð. um 3. b. að reisa íbúðarhús í samráði við nýbyggingarráð. En mér virtist hann hlaupa yfir niðurlagið: til þess að selja þau fullsmíðuð. Það er ekki meiningin, að n. eigi að vera hér húsasmiður áfram, heldur byggi hún húsin og selji þau síðan. - Ég skal ekki fara frekar út í það, sem hv. þm. Barð. sagði um þetta. Ég sé aðeins ekki, að það sé nokkuð athugavert við 3. gr. Mér er ekki kunnugt um, þar sem hann talaði um stóra leigu á lendum ríkisins þarna. Eftir því sem ég veit bezt, hefur leigan verið lögð undir þá gömlu byggð, sem þarna hefur verið, en jörðin Spákonufell mun vera alveg laus enn þá. Það mætti náttúrlega ræða dálítið um það, sem þeir hv. þm. Dal. og hv. 1. þm. Eyf. töluðu um feitu og mögru kýrnar. En ég ætla ekki að fara neitt út í það. Ég vil aðeins segja það, að satt að segja hef ég eiginlega skilið allar þessar ráðstafanir um nýbyggingarráð og nýsköpun atvinnuveganna - þó að það sé kannske misskilningur hjá mér - sem eins konar Jósefs hlutverk. Og ég er með því, vegna þess að ég hef litið svo á, að með þessu sé verið að reyna að taka afrakstur góðu áranna og geyma hann til erfiðu áranna í þeim hlutum, sem skynsamlegast verði að teljast að geyma þann afrakstur í. Hitt getur svo vel verið, að hv. 1. þm. Eyf. telji þennan afrakstur betur geymdan á annan hátt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en lýsi yfir því, að ég mun greiða atkv. móti báðum þessum brtt.



Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða um þetta. En mér fannst það undarlegt, að frsm. skyldi leggja beinlínis móti brtt. minni, og fannst mér á ræðu hans það vera af því, að hann misskildi hana. Virtist hann leggja annan skilning í hana en rétt er. Það er rétt hjá honum, að svipuð till. eða kannske alveg eins var felld í Nd. En það hefur komið fyrir, að borin hefur verið fram sama till. í seinni d. og felld hefur verið í þeirri fyrri. Hann taldi þessa till. mína óþarfa, sökum þess að hreppsnefndin tilnefndi einn mann í þessa nefnd, þetta sovét, sem á að stjórna Höfðakaupstað, og hreppsnefndin hefði þannig hlutdeild í sovétinu. Ég veit það, að hreppsnefndin hefur aðeins nokkra hlutdeild í þessu. En svo er einnig um nýbyggingarráð, að það á að tilnefna mann í þessa n. En samt sem áður er það beinlínis tekið fram í 3. gr., að n. eigi að starfa í samráði við nýbyggingarráð og ríkisstj., þó að nýbyggingarráð hafi hlutdeild í n. með því að tilnefna, og einmitt í sambandi við það fannst mér það vera réttmætt, að n. starfaði í samræmi einnig við stjórn viðkomandi sveitar eða stjórn þess bæjar, sem þarna á að rísa upp. Hann hélt því fram, hv. frsm., að þessi n. þyrfti að hafa vald yfir þeim hlutum, sem frv. fjallar um. En hún hefur bara þetta vald, þó að till. mín verði samþ. Mér skilst, að samkv. frv. sé það í raun og veru ráðgefandi vald, sem nýbyggingarnefnd hefur í þessum efnum, a. m. k. að nokkru leyti. Og hún mundi hafa þetta ráðgefandi vald eftir sem áður, þó að tiltekið væri, að hreppsnefndin ætti að starfa í samráði við hana. Og ég er undrandi yfir því, að ekki skuli mega gera ráð fyrir því, að álits hreppsnefndarinnar verði leitað um þær framkvæmdir, sem til standa. Ég held, að ekkert tjón geti af því hlotizt á nokkurn hátt. Hv. frsm. talaði um, að þetta væri ekkert sovét, við gætum hætt öllum orðaleik um það, þetta væri mjög íslenzk nefnd. Ég verð að segja, að ég held, að það hafi aldrei hent hingað til, að slík yfirstjórn sveitar eða bæjar hafi nokkurn tíma verið sett. Að hún geti talizt íslenzk n. þrátt fyrir það, má vera. En það er a. m. k. ekki íslenzk venja að hafa slíka yfirhreppsnefnd og yfirbæjarstjórn. En ég er ekki að leggja til, að frá því verði horfið, en óska eftir því einu, að haft verði samráð við hlutaðeigandi sveitarstjórn eins og á að hafa samráð við nýbyggingarráð og við ríkisstj. - Ég held því, að frsm. hljóti að breyta afstöðu sinni til þessa máls, þegar það rennur upp fyrir honum og mér hefur tekizt að skýra það fyrir honum, að hér er í rauninni ekki um að ræða að svipta þessa n. neinu eiginlegu valdi, því að það er alls ekki meiningin. Það er nú ekki álitlegt fyrir mig að ræða við hv. frsm. um sögur úr biblíunni, t. d. um feitu og mögru kýrnar, og hvernig eigi að skilja það eða hvaða dæmi megi af því draga. Hann er guðfræðingur, eins og allir vita, og guðfræðingar standa auðvitað betur að vígi að útlista slíkar sagnir en leikmenn. En hann komst að þeirri niðurstöðu, að allt, sem hér væri að gerast í landinu, og það, sem ríkisstj. kallar nýsköpun, væri bara það, sem Jósef hefði gert í Egyptalandi. Ég get ekki vel fallizt á þetta. Það má raunar segja, að þegar fjármunir, sem safnað hefur verið að mestu áður en ríkisstj. tók við völdum, eru lagðir í fyrirtæki eins og síldarverksmiðjur og ýmislegt annað, sem á að gefa tekjur síðar, þá geti það minnt á ráðstafanir Jósefs, vegna þess að það á vitaskuld að tryggja afkomuna aftur,, þegar versnar í ári. En það er nú ekki alltaf því að heilsa, að öllum peningum, sem eytt er nú á tímum, sé varið í slík arðberandi fyrirtæki. Að vísu hefur nú á síðasta ári nokkur nýsköpun átt sér stað, nokkuð af því, sem við létum okkur nægja í gamla daga að kalla framfarir, en nú má ekki kalla annað en nýsköpun. En ég held þó, að það sé ekki hægt að halda fram, að t. d. 137½ millj. hafi farið í þá hluti á síðasta ári, en þess hefur verið getið í blöðum, að frá lokum febrúarmánaðar 1945 til jafnlengdar 1946 hafi inneignir landsmanna erlendis minnkað um þessa upphæð. Það er mest af þessu, að t. d. togarar og önnur framleiðslutæki, sem ráðgert er að kaupa, eru ókeypt enn, þó að búið sé að semja um það, svo að eitthvað töluvert af þessu fé virðist hafa farið í annað en að tryggja framtíð þjóðarinnar. - Annars ætla ég ekki að vera með neinar heimspekilegar hugleiðingar, en hv. þm. Dal. innleiddi þetta hér, og komst hann að þeirri niðurstöðu, að nú væri hér öðruvísi farið að í þessu máli en Jósef gerði í Egyptalandi. Skal ég nú sleppa þessum umræðum.



Herra forseti. Hv. frsm. skildi ekki ræðu mína, en maður skyldi nú ætla, að hann væri inni í málinu, og ég vil mælast til þess, að hæstv. fjmrh. gefi mér og hv. þd. upplýsingar. Það er talað um 5 millj. kr. fjárveitingu til þessa fyrirtækis, og því vil ég spyrja: Er ætlazt til, að fyrir utan þessa fjárhæð sé veitt í ofanálag fjárhæð, sem veitt er til venjulegra bygginga? Ef hins vegar önnur lán verða veitt og þær upphæðir notaðar ofan á þessar 5 millj. kr., er þá heimilt að veðsetja eignir, ef þessi lán verða tekin? Hvernig er þetta hugsað? Í öðru lagi benti ég á viðvíkjandi 2. gr. frv., hvort það sé ekki nauðsynlegt, er farið er út í svona áform, að setja sérstakan framkvæmdastjóra. Skipulagsstjóri fer ekki að standa frammi á Skagaströnd, en einhver verður að stjórna þessu 5 millj. kr. fyrirtæki. Mér sýnist, að óhjákvæmilegt sé að setja hér sérstakan framkvæmdastjóra. Skipulagsstjóri er til þess að skipuleggja, en ekki til þess að hafa framkvæmdastjórn á hendi. Það þarf að hafa sérstakan mann til þess að sjá um byggingaframkvæmdir, útvega efni og gera samninga um sölu húsa o. s. frv. . Ég vil vænta, að n. athugi þetta og hvort ekki sé rétt að gera breyt. á frv., þannig að framkvæmdastjóri verði settur. Hv. frsm. sagði, að ég hefði ekki skilið 3. gr. frv., en ég er nú hræddur um, að hann hafi sjálfur ekki verið svo skilningsgóður þar. Hér vantar skilgreiningu á, til hvers á að nota þessar 5 millj. kr., og ef þeim verður dreift niður á þessa 4 liði, verður lítið eftir til þess að nota til vatnsveitu og rafmagnsstöðvar. Og ef byggja á tugi húsa, hvað verður þá eftir í götur? Vantar því hér mikið. Eins og að ekki mætti byggja, fyrr en tryggt væri, að húsin seldust aftur. Auk þess vantar heimild um lántöku við sölu húsanna. Mér finnst, að málið vanti undirbúning, og eins og það er nú í pottinn búið, þá er hætt við, að það verði eins og snjóbolti, sem veltur um landið og verður svo stór að lokum, að hann velti um ríkissjóðnum. Þetta er nokkuð mikið út í bláinn, og lítur helzt út fyrir, að taka eigi úr skýjunum heila borg. Ég vil, vegna þess að ekkert hefur komið fram í frv. vegna lána, bera síðar fram brtt. í þá átt, að ríkisstj. sé leyft að tryggja sér lóðarréttindi, og að verðhækkunargjöld, sem kynnu. að verða á þeim, renni í ríkissjóð. Hv. 1. þm. Eyf. mælti það ómaklega, að tryggingafrv. hefði fengið óþinglega meðferð. Ég mótmæli alveg þessari staðhæfingu,, hv. þm., því að málið hefur legið í þingnefnd síðan í desember.



Herra forseti. Ég var ekkert - að tala um tryggingafrv., en ég sagðist kalla það óþinglegt, er um þingmál er samið utanþings, og svo má ekki breyta stafkrók. Ég gat þess, að hv. þm. Barð. vissi um frv., sem samið var um afgreiðslu á utanþings, og það var samið um þetta mál á milli flokka. Það er óþingleg meðferð í raun og veru, er fjórði hluti þm. fær ekki að taka þátt í afgreiðslu mála.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Því verður ekki neitað, að frv. leggur skyldur á herðar. Skilyrði þess, að verkamenn geti hafzt við á Skagaströnd, verða að vera fyrir. Engin ástæða er til þess að ætla, að frv. skapi stór útgjöld fyrir ríkissjóð, en því er ekki neitandi, að alltaf er nokkur hætta,, er ríkisábyrgð á nýjum fyrirtækjum er veitt, en hún mun nú ekki vera alvarlegri en svo oft áður. Ég vil vekja athygli á 7. gr. frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkissjóður leigir Höfðahreppi nægilegt land fyrir hina nýju byggð. Árlegt eftirgjald skal vera 2% af, fasteignamati landspildunnar, sem leigð er. Nýbyggingarnefnd greiðir afgjald þetta til ársloka 1951, og telst það sem annar kostnaður við þessar framkvæmdir. Á þessu tímabili leigir nýbyggingarnefnd einstaklingum, félögum og stofnunum lóðir úr landspildu þessari með þeim skilmálum, sem ákveðnir verða í samráði við hreppsnefnd Höfðahrepps og ríkisstjórnina.“ Á nýbyggingarnefnd að leigja einstaklingum landspildur úr Höfðakaupstað? Ég skil þetta nú ekki, að það sé hægt að leigja tveim sama landið. Það er líka tekið fram, að árlegt eftirgjald skuli vera 2% af fasteignamati landspildunnar. Ríkisstj. kaupir þessar jarðir fyrir margfalt fasteignamat, og það er miður heppileg leið þetta, að ríkissjóður þurfi alltaf að tapa. Getur það ekki verið svo, að venjuleg lóðarleiga ofbjóði rekstrinum, og væri ekki rétt að gera þessa grein dálítið ljósari?

Frsm. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Um ummæli hæstv. ráðh. vil ég segja það, að gr. er ljós og lýsir fyllilega tilgangi sínum, en það er, að ríkið leggi fram spildur, sem væru nægar fyrir þetta þorp fyrst um sinn, og taki 2% af fasteignamati. Nýbýlanefnd mun standa fyrir þessu þar til 1951, en eftir það hreppsnefndin í Höfðakaupstað. Annars mun 8. gr. frv. skýra þetta atriði. Ég skal ekki segja, að þetta sé bezta fyrirkomulagið, og er sjálfsagt að athuga þetta nánar, ef hæstv. ráðh. óskar þess. Hvað viðkemur ræðum hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. Eyf., þá þýðir ekki að þrátta um kýrnar, því að ég hef sjálfur hirt kýr og mokað flór, og sýnir sig, að líkt er á komið hér og með Jósef í Egyptalandi. Einn hlutinn fer í eyðslueyri, en annað lokað inni, eins og Jósef, er hann safnaði í kornhlöðurnar. Hér eru teknar í kornhlöður 300 millj. kr., en hinu eytt. Það getur verið nógu erfitt að standa á móti því, að vöruþurrð verði í landinu, og það hefur verið gefið í skyn, að viðskiptaráð haldi ekki nógu fast í taumana. - Um brtt. hans skal ég ekki karpa frekar. Nýbyggingarráð er að láta framkvæma þetta og afhendir svo viðkomandi hreppsnefnd það, en ríkissjóður leggur fram peningana, og því er aðstaða hans ekki hin sama og hreppsnefndarinnar og nýbyggingarráðs, sem er hugmyndasmiðurinn og ber siðferðilega ábyrgð á þessu. Hreppsnefndin þarf ekki að kvarta, og hefðu áreiðanlega margar hreppsnefndir viljað fá slíkt hið sama. Við hv. þm. Barð. er erfitt að ræða þetta, því að hann hefur flest á hornum sér. Frv. er rammi, og hann getur spurt í þaula, og ég treysti mér ekki til að svara öllu, sem hann kann að spyrja um. Þetta er rammi, og nýbyggingarráð á að fylla út í þennan ramma. Áhættuféð er 5 millj. kr., sem lagt er fram, og svo á að gera eins myndarlegan bæ og hægt er, og þetta er meira en venjuleg ríkisábyrgð, það er áhættusöm ábyrgð. Um veð í eignunum er það að segja, að það er sjálfsagt, að mannvirkin séu til tryggingar lánunum. Bezt væri, að svo vel tækist til, að þegar Höfðakaupstaður tekur við þessu, þá gæti hann endurgreitt þetta allt og ríkissjóður yrði skaðlaus. Og þetta er ekki ómögulegt, því að það eru engin ósköp fyrir svona bæjarfélag, þótt það taki að sér skuldir. Og skemmtilegast væri, að þessar 5 millj. kr. yrðu bara fyrirgreiðslufé, sem næstu þm. gætu svo lagt í annan kaupstað. Um það, hvort ráða ætti sérstakan framkvæmdastjóra, þá hefur mér aldrei dottið í hug, að skipulagsstjóri ríkisins sæti þarna, og fer það mikið eftir því, hvernig nefndin spilar úr þessu, hvort hún felur þetta einum framkvæmdastjóra eða fleiri mönnum. Ég treysti mér svo ekki til að skýra þetta nánar. Ég tel frv. ramma, og það fer eftir því, hvernig á málunum verður haldið, hver útkoman verður, en það er ekki rétt að gera ráð fyrir, að þetta fé skilist aftur.



Ég vil þakka hv. frsm. fyrir þær upplýsingar, sem hann gat gefið. Þær eru næsta litlar og stangast mjög á við það, sem hæstv. ráðh. sagði. Það bendir allt til þess, að þeir, sem áttu að athuga málið, hafi ekkert vit á því og skilji ekki einu sinni það, sem við hinir sjáum þó, að hér er farið inn á braut, sem ekki er hægt að stöðva sig á, og að fleiri hljóta að koma á eftir. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þetta frekar.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) : Efni frv. þess, er hér liggur fyrir, er að auka nokkuð réttindi vélstjóra og vélgæzlumanna, þannig að vélastærð sú verði aukin, sem þeir mega fara með. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þá aukningu lið fyrir lið. Orsök þess, að frv. þetta er flutt, er sem þm. vita m. a. hin hraða aukning vélbátaflotans og stækkun véla. Ef að líkum fer eftir núverandi horfum, þá eykst mótorvélbátaflotinn um allt að 100 skip, ef ekki meira. Þessu mun verða samfara stækkun véla, bæði í stærri og minni fleytum. Við þetta bætist svo aukin vélavinna þeirra, sem starfa að vinnslu sjávarafurða. - Þetta frv. er flutt í Nd. Fjallaði það í öndverðu aðeins um aukin réttindi til handa vélstjórum við mótorvélar. En í Nd. var því bætt við, að þau skyldu líka ná til vélgæzlumanna við gufuvélar. Rétt er að benda á, að mikil brögð hafa að því orðið, að vélgæzlumenn við mótorvélar, þeir sem stundað hafa atvinnu á sjónum, hafa flúið í land, og aukning á framboði vélstjóra hefur ekki svarað eftirspurninni vegna flotaaukningar og vélastækkunar. Þessi flótti manna af sjónum á einkum rætur sínar að rekja til þess, hversu mjög frystihúsum á landi hefur fjölgað á seinni árum. Þess má og geta, að um mörg undanfarin ár hefur orðið að veita mönnum undanþágur til þess að fleyta skipum. Horfir til stórvandræða, ef eigi verður úr bætt. Þessar undanþágur eru mjög óheppilegar, og tel ég, að ekki sé ævinlega tryggt, að viðkomandi hafi þá verklegu æfingu, sem nauðsynleg verður að teljast. En hér er aukningin bundin því skilyrði, að hlutaðeigandi hafi stundað vinnu við vélar í 4 ár. Ég játa, að æskilegt væri, að menn hefðu notið skólakennslu. En á hinn bóginn. verður á að líta, að langur starfstími við meðferð véla er sá skóli, sem hver vélgæzlumaður verður að ganga í gegnum. Hin verklega æfing við vélgæzlu verður ávallt hin örugga og nauðsynlega undirstaða og mesta tryggingin. - Á eitt vildi ég líka minnast að auki : Bæði vélstjóraskólinn og námskeið Fiskifélags Íslands hafa hingað til búið við mjög ónógt húsnæði. Þess verður að vænta, að úr þessu megi rætast og betri aðstaða fáist í framtíðinni. Ber að leggja á þetta kapp. Þessar stofnanir munu þó eigi bæta úr aðkallandi þörf vegna flotaaukningarinnar og vélastækkunarinnar. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en játar þó, að þessi l. verði algerlega ófullnægjandi. Það er fyllsta þörf gagngerðrar endurskoðunar á öllum lagabálkinum. - Minni hl. n. hefur gaumgæfilega athugað, hvort mögulegt væri að bæta úr ástandinu, þannig að hæstv. ríkisstj. sé veitt rúm heimild til að láta í té undanþágur. En eftir atvikum gat meiri hl. n. ekki fallizt á þá leið. Hann vildi fremur þræða þá braut að mæla með frv., enda þótt verði að viðurkenna, að æskilegra hefði verið, að til þessarar skipunar málanna hefði eigi þurft að koma. En tryggt er, eins og gengið er frá frv., að ekki öðlist þessi réttindi aðrir en þeir, sem hafa aflað sér verulegrar æfingar í meðferð véla vegna alllangs reynslutíma. En hins vegar er sú trygging ekki fyrir því, að undanþáguleiðin verði farin. Það er margt, sem kemur til greina. Og það er ekki hægt að setja þar nein skilyrði, sem komi að jafnmiklu gagni og þau ákvæði, sem eru í l. Ég veit, að minni hl. sjútvn. er mótfallinn því, að frv. gangi fram, og hefur skilað sérstöku nál., þar sem hann leggur til, að undanþáguleiðin verði farin. Og ég verð að segja það, að ég ber fulla virðingu fyrir og viðurkenni sérþekkingu minni hl. í þessu efni. En fleira verður þó að líta á. Það, sem á milli ber meiri og minni hl., er ekki það, að ástandið í þessum málum sé ekki slæmt, heldur ber það á milli, hvaða leið eigi að fara til þess að bæta úr því. Og ég tel, að málinu sé bezt borgið með því, að hv. þm, geri það upp við sig, hvora leiðina þeir telja heppilegra að fara. Ég held því, að það hafi ekki mikla þýðingu að halda langar ræður um þetta mál hér. Ég hef reynt að skýra efni frv. og tildrögin að því í sem fæstum orðum sem ég hef getað, og ég vænti þess, að það geti legið nægilega ljóst fyrir hv. dm. til þess að þeir geti ,tekið ákvörðun um málið.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég hef því miður ekki getað fylgt samnm. mínum um afgreiðslu þessa máls. Það hefur þó ekki alltaf orðið mér hryggðarefni, þó að ég skilaði sérstöku nál. í n. En í þetta skipti þykir mér ekki sársaukalaust að fá ekki meiri hl. n. á mína skoðun í þessu máli, af því að hér er um svo alvarlegt mál að ræða, að ég fullyrði, að þeir hv. þm. sumir, sem greiða atkv. um það, hafa ekki á nokkurn hátt gert sér grein fyrir því, hvað hér er á ferð. Þeir hafa ekki gert sér grein fyrir því öryggisleysi, sem hér er verið að skapa, ekki aðeins fyrir líf okkar duglegu sjómanna, heldur og einnig eigur landsmanna. Ég þarf ekki að rekja mörg dæmi til þess að sýna fram á, að það hafa komið fyrir hin hörmulegustu slys á mótorbátaflotanum einmitt vegna þess, að það hafa ekki verið þeir menn við vélarnar, sem æskilegt hefði verið að hafa við þær. Það hafa verið menn við vélarnar, sem hafa brugðizt á síðustu stundu, t. d. á Kristjáni á sínum tíma, sem fyrir vélarbilun rak út á haf, og enginn er kominn til að segja, að ekki hafi verið því að kenna, að nægilega þekkingu á vél skorti um borð í skipinu. Það er vitanlegt, að þegar verst er veður og mest hættan, þarf einmitt langmest á því að halda, að þetta atriði sé öruggt, þ., e. að það sé örugg vél í skipinu, sem er aflgjafinn, og svo öruggur vélamaður til að stjórna henni. Og það er kannske táknrænt hér nú, að þeir menn, sem á síðustu stundu eiga að taka ákvörðun um það atriði, forðast stólana til þess að geta stungið höfðinu í sandinn, því að þeir halda, að þeir beri ekki eins mikla ábyrgð á þessu máli, ef þeir hlusta ekki á umr. Ég vil benda á það, að það var auðvelt að ná sama marki sem hér er stefnt að með miklu aðgengilegri og viturlegri aðferð. Og það er langmest fyrir till. einstakra manna, sem ekki eru í n., en nm. hafa sýnt fullan skilning á málinu, heldur annarra hv. dm., sem hafa sótt þetta mál með miklu offorsi. En þeir eru ekki færir um að bera ábyrgð á þeim hörmungum, sem það kann að hafa í för með sér, ef þetta frv. verður samþ., og þeim erfiðleikum vegna þess, að hér er verið að svipta gersamlega grundvellinum undan þeirri þekkingu, sem þarf að vera í þessu efni á flotanum. Ég vil ekki láta hjá líða að benda á þetta mál og hverjir verði að taka afleiðingunum. Ég vil einnig í sambandi við þetta mál benda á, að sterk mótmæli hafa komið frá þeim mönnum, sem mesta hafa þekkinguna, eins og frá Farmannasambandinu, og vara þeir við þeirri hættu, sem hér er um að ræða. Þá hafa komið fram mótmæli frá Vélstjórafélagi Íslands, sem ekki byggir á eigin hagsmunum, heldur með fullum rökum fyrir því, að hér sé um ranga leið að ræða. Þeir mótmæla harðlega 11., 12., 13., 14. og 15. gr., og það eru þær gr., sem ég álít, að mest hætta liggi í að samþ. af frv. Það er sýnt, að það er ekki aðeins búið að hlunnfara með umreikningi hö. svo stórkostlega, að vélarnar, sem nú eru taldar 250 hö. eru í raun og veru 275 hö. Það munu vera um 63 undanþágur, sem kæmu til greina, ef sú leið væri tekin, 34 undanþágur við mótorvélar frá 150 og allt að 440 hö. og munu 18 af þessum undanþágum vera veittar vélstjórum, sem lokið hafa prófi á minna mótornámskeiði Fiskifélags Íslands, og undanþága til 16 manna, sem hafa nám, en nú eiga að fá réttindi samkv. þessum l. Það er þess vegna augljóst, að langsamlega mestur hl. þessara undanþága eru undir 150 hö. og þess vegna er algerlega þarflaust að hlaupa að því, sem hér er verið að gera. Það er enn fremur viðbúið, að það mundi mikið minnka aðsókn að mótornámskeiðum, ef menn þyrftu þess ekki endilega að fara á þessi námskeið og hugsa sem svo, að það væri miklu auðveldara að fá réttindin án þess að leggja það á sig með þeim erfiðleikum, sem það hefur í för með sér. Það eina, sem við gætum gert til þess að vinna á móti því, er að nota undanþágu, en eins lítið og mögulegt er, einmitt til þess að svæfa ekki áhuga ungra manna til þess að ljúka námi og fá sín réttindi. Þá hefur komið fram mótmælaskjal, þar sem bent er á sömu hættuna og þar sem því er algerlega mótmælt. Þar segir, að nú í vetur hafi verið 47 nemendur á hinu meira mótornámskeiði Fiskifélags Íslands. Og er ekki útlit fyrir, að skipum með vélar yfir 150 hö. fjölgi svo á næsta ári, að ekki sé hægt að fullnægja þeim kröfum. Auk þessara mótmæla hafa komið frá hv. Nd., sem hefur gengið frá þessu frv. eins og það er nú, og hv. meiri hl. .sjútvn. þeirrar d. tilmæli, sem hafa komið til mín sem form. n., um það að fá veigamiklar breyt. samþ. hér í Ed., meðal annars við 55. gr. og 47. gr., og eru þær hvorki meira né minna en í 12 liðum, sem þeir óska eftir og segja, að nauðsynlegt sé að setja inn, til þess að breyt., sem hv. Nd. setti, séu ekki tóm vitleysa. Þannig er gengið frá málinu í Nd., ég vil biðja hv. dm. þessarar d. að athuga þetta. Og það er einn af sjútvnm. Nd., sem sendir þessi plögg, og í því trausti, að Ed. láti ekki viðgangast að samþ. frv. eins og það er. Og þó að ekkert annað hefði komið fram gegn því, að frv. yrði endanlega samþ. eins og það er nú, þá er þetta nægileg ástæða til þess, að hv. þm. kynntu sér þetta mál betur, en þeir virðast ekki mega vera að því að hlusta á rök í málinu. Ég vil leyfa mér að benda á, að samkv. því, sem lagt er til á þskj. 644, þá hefði verið gerlegt að gera þær breyt. að hækka réttindin frá 300 í 600 hö. heldur en upp í 1200 hö. gufuvélstjóranna, sem byggist á því, að takmörkin í þessu bóklega og verklega námi eru sett við 300 hö. nú. En 600 ha. takmörkin eru frá þeim tíma, sem ekki þekktust fiskiskip yfir það. Þess vegna er millibilið milli 600 og 1200 ha. af því, að viðkomandi menn hafa starfað á þeim skipum, og bóklega og verklega námið er það sama fyrir alla vélstjóra, sem hafa skip yfir 300 hö. Hins vegar er mikill munur á bóklegu og verklegu námi fyrir þá, sem hafa með skip fyrir neðan 300 ha. vél að gera. Ég hefði fellt mig við þessa breyt. og sérstaklega með tilliti til þess, að nú er von á nýjum togurum með stærri vélar eða um 1200 hö. Ég tel hættu þar enga, vegna þess að námið er þar fyrir hendi. En ég get ekki fellt mig við, að hv. þm. samþ. hér á Alþ., að mönnum, sem hafa verið aðeins vélstjórar á trillubátum með 16 ha. vélar í eitt ár og stjórnað henni á sitt eindæmi og fái 108 stunda kennslu verklega og 8 daga bóklega fræðslu, verði gefinn réttur til þess að fara með 200 ha. vélar og eiga þá um leið að bera ábyrgð á lífi þeirra, sem þar eru um borð. Ég get ekki fallizt á, að þetta var rétt. Það má segja, að það detti engum manni í hug að taka slíkan mann til þessara starfa, þá er það líka því síður viðeigandi, að Alþ. fari að gefa út heimild til þess að slíkur maður geti eignazt slíka heimild. Ég lít svo á þetta mál, að það þurfi að endurskoða alla löggjöfina um nám við vélgæzlu, hvort sem um gufuvélar eða mótorvélar er að ræða, og samræma kröfurnar alveg við það nám, sem sett hefur verið fyrir þá menn, sem hafa réttindi til þess að fara með 300 ha. vélar. Ég álit, að það eigi að sameina kröfur um nám til vélgæzlu á öllum vélum, sem eru yfir 300 hö., og það eigi ekki að hverfa frá kröfum um nám, sem nú eru í gildi, heldur auka þær kröfur. Ég get hins vegar fallizt á, að heppilegra sé, að í staðinn fyrir 4 ára smíðanám megi koma styttra og að það megi t. d. með 12 mánaða sérstöku námskeiði, þar sem beint væri eingöngu að sérstakri meðferð véla. Ég er tilbúinn að taka upp samvinnu um þetta atriði. En ég verð ekki með í því að samþ. l., sem ég veit fyrir fram, að verða til þess að skapa sorg og erfiðleika fyrir okkar þjóðfélag, þó að slíkt komi harðast niður á sjómannastéttinni og þeirra nánustu. Og það á sama tíma sem við eyðum mörgum millj. kr. til byggingar björgunarskútu til þess að hirða bátana, sem rekur um hafið af því að öllu öryggi hefur verið svipt frá þeim. Ég vil ekki verða með í þeirra leik, sem ætla að gera það, en eru ekki færir til þess að standa undir þeirri ábyrgð, sem þeir taka á herðar sér með þessu máli. Ég vil ekki af þessari ástæðu þurfa að skapa minningarathöfn á Alþ., því að ég mundi ekki geta varið það fyrir sjálfum mér, þegar ég stæði upp í virðingarskyni við hina látnu, að orsökin að slíkum hörmungum væri bein afleiðing af gerðum okkur alþm., þegar við samþ. þau l., sem okkar sjómenn eiga að fara eftir. Ég hef bent hér á aðra leið í þessu máli, þá leið, sem kemur fram í brtt. minni á þskj. 854, þ. e., að ráðh. sé heimilt, þegar skortur er á vélamönnum, að veita þeim mönnum, er skipaskoðun ríkisins telur færa til þess, leyfi til þess að gegna þessu starfi, þó að skorti nokkuð á þekkingu þeirra. Og það eftir að skipaskoðun ríkisins hefur leitað umsagnar útgerðarfélagsins um það, að réttindamaður sé ekki fyrir hendi. Þá skal einnig fylgja vottorð um kunnáttu þessa manns. Og ég mótmæli því, að þetta sé ekki heppilegri leið, og hún er alls ekki erfiðari. En svo vil ég, að gerðar séu róttækar ráðstafanir til þess, að ríkisstj. skipi 3 manna n. til þess að endurskoða l. og breyta þeim eins og nauðsynlegt er vegna hagsmuna okkar og öryggis. Ef öryggið á hafinu er ekkert, er ekkert öryggi til í landinu. Og ég er undrandi yfir því, að hæstv. ríkisstj., sem berst fyrir þessu máli, skuli ekki fyrir löngu hafa séð að sér og stoppað það. Þær breyt., sem ég legg til að gerðar verði, vona ég, að hv. d. athugi, og ég trúi ekki fyrr en ég tek á því, að svo verði ekki gert og Alþ. taki þá á sig þá ábyrgð að fara með málið eins og hér er gert ráð fyrir. Hv. frsm. sjútvn. sagði, að langur starfstími væri sá skóli, sem menn ættu helzt að ganga í. Og er ég honum sammála í því. En er ekki hægt að krefjast þess, ef mínar till. eru samþ., að það verði ekki veitt undanþága nema, til þeirra manna, sem hafa langan starfstíma og geta sýnt það, að þeir hafi unnið þann tíma við vélgæzlu? Ég vil svo alvarlega vænta þess, að mínar brtt. á þskj. 854 verði samþ.



Ég skal ekki tefja umr. mikið. Ég vildi aðeins segja örfá orð til þess að reyna að sýna fram á, að það, sem okkur ber á milli, meiri hl. og hv. minni hl., er ekki eins mikið og hv. minni hl. vill vera láta. Það er óhætt að segja, að allir þeir, sem skipa hv. meiri hl., eru því mjög hlynntir, að bætt sé aðstaða við alla vélgæzlu hér á landi, og vilja einskis láta ófreistað í því efni. Það, sem á milli ber, er ekkert annað en það, hvernig á sem hagkvæmastan hátt verði bætt úr því ástandi, sem myndazt hefur við þá gerbyltingu, sem orðið hefur í fiskiflotanum, bæði að því er snertir fjölgun og vélastækkun, og virðist meiri hl. líta svo á, að sú leið, sem bent er á í frv., sé öruggari en sú leið, sem minni hl. bendir á. - Ég skal ekkert segja um það, hvað hv. frsm. minni hl. hefur fyrir sér um þau sjóslys, sem hér hafa orðið. Það er vitað, að oft hafa verið vélskaðar og kannske valdið því, að mannslíf hafi glatazt. En það er órannsakað mál, hvort þau sjóslys hafa orðið frekar hjá þeim, sem hafa verið með minni fræðslu eða meiri fræðslu. Ég vil ekki fara út í það. - Eins og ég skaut fram í fyrri framsöguræðu minni, ber ég mjög mikla virðingu fyrir faglegri þekkingu hv. þm. Barð. En það er önnur hlið á málinu, sem snýr að þessum mönnum, sem nú eru að berjast við það að auka fiskiflotann, og það er vegna þess, að ég vil taka töluvert tillit til þess, sem að þeim snýr, að ég vil heldur frv. en undanþáguleiðina. Verði undanþáguleiðin farin, höfum við dæmi fyrir okkur, að þær undanþágur byggjast venjulega á lærdómi, ekki eins mikið á reynslu. A. m. k. hefur það viljað verða svo. Ég held, eins og ég sagði í framsöguræðu minni, að orðaskak milli hv. frsm. minni hl. og mín hafi ekki mikla þýðingu. Ég skil hans afstöðu ofur vel og met hana mikils. Og að því er snertir endurskoðun á l., þá get ég lýst yfir því fyrir mína hönd, og að ég held meiri hl. n., að við erum fúsir til þess, að því verði breytt. Það er eitt atriði, sem ég vil minnast á, sem hv. frsm. minni hl. benti á til stuðnings máli sínu, það, að ríkisstj. setti á fót skyndinámskeið og gæti með því leyst úr þeim vandræðum, sem hér steðja að. Í frv. er gert ráð fyrir einmitt slíkum námskeiðum. En ég skal játa, að ég hefði gjarnan viljað hafa þau ákvæði nokkuð ákveðnari, ríkisstjórnin heimili að setja á stofn slíkt námskeið. Ég hef talað við mann, sem er mjög nákominn hæstv. atvmrh., og hann hefur sagt við mig, að enginn vafi væri á því, að byrjað yrði að koma á þessum námskeiðum eins fljótt og kostur væri á. Ég álít þetta að vísu ekki fullnægjandi, en þó nokkra úrbót, og er ég hv. þm. Barð. um það fyllilega sammála, að það beri að gera allt, sem mögulegt er, til að auka hina faglegu þekkingu þessara manna. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara inn á fleiri atriði. Ég er hv. frsm. minni hl. að ýmsu leyti sammála, en það, sem á milli ber, er bara þetta, hvernig verði ráðið fram úr þeim erfiðleikum, sem nú hafa skapazt, og úr því verður svo hv. d. að skera. Ég byggi töluvert á hinni almennu dómgreind manna. Og þó að það sé alltaf gott að hafa fagþekkingu, þar sem henni verður komið við, verð ég að segja, að flest mál eru þess eðlis, að við þm. verðum að byggja á dómgreind okkar sjálfra. Vænti ég þess fyllilega, að frv. verði samþ. En verði það ekki, vil ég segja það, að ég hef þá trú á hv. frsm. minni hl., að hann muni gera sitt til þess, að það gæti orðið að notum, þó að þetta, því miður, heyri ekki undir hann.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Það voru aðeins örfá orð. Það er ekki ástæða til að vera að neinu þófi, enda fyrst og fremst engir til að hlusta á neinar skýringar aðrir en þeir, sem hafa með málið að gera í sjútvn. Ég hef enga löngun til þess að fara út í nokkurt pex við hv. frsm. Hann hefur viljað sýna málinu fullan skilning í meðferð, en okkur greinir á um aðferðir. Ég vil bara benda á, að reginmunurinn liggur í því, að hann vill, að með þessum l. séu veitt réttindi til fjölda margra manna; sem ekki er hægt að stöðva, eftir að búið er að veita þau. Ég hins vegar vil takmarka þetta með því, að þetta sé veitt með undanþágu til þeirra manna, sem beztir eru í þessum hóp, og á sama tíma verði byggð upp námskeið, en um það erum við sammála, hv. 1. þm. S.-M. og ég. Ég hygg, að ef mín aðferð yrði viðhöfð, væri fyrirbyggt það, sem gæti orðið málinu til ills, en ekki stöðvað það, sem gæti orðið málinu til góðs. - Með því að sjútvn. Nd. hefur sent þessi gögn til mín, eftir að nál. var gefið út, vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, - og þess vegna stóð ég upp, - að þessari umr. verði frestað og ekki gengið til atkv. nú, en sjútvn. beggja d. reyni að bræða sig saman með samræðum við ráðherra um lausn á þessu máli, sem heldur ekki er fengin í Nd., og vil ég benda á það, að málið heyrir ekki undir atvmrh., heldur undir samgmrh., a. m. k. allt varðandi námskeiðið og skólann heyrir undir hann. Ég vildi sem form. sjútvn. Ed. ræða málið við formann sjútvn. Nd., í samráði við bæði hæstv. atvmrh. og hæstv, samgmrh., og sjá, hvort ekki sé unnt að finna leið í þessu máli, sem allir megi vel við una. Þetta eru, sem sagt, tilmæli mín til hæstv. forseta, og skal ég svo ekki taka aftur til máls.

Forseti (StgrA) : Ég mun verða við þessum tilmælum frá hv. þm. Barð. og fresta umr. nú. Annars er tími orðinn heldur naumur, eins og hann veit.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af sjútvn. Nd., en er fyrst samið af mþn. og fór frá henni óbreytt gegnum Nd. - Aðaltilgangur frv. er að sjá um, að ávallt sé til nægileg beita með eðlilegu verði í öllum verstöðvum. Skipa á þriggja manna nefnd til að sjá um þetta og á Fiskifélag Íslands að aðstoða með skýrslugerðum. Ef óttazt er um beituskort, er n. heimilt með samþykki ráðh. að frysta síld til beitu. Svo er n. heimilt að kaupa hús og annað til beitugeymslu. Á ríkissjóður að ábyrgjast 500 þús. kr. til starfsins og 200 þús. kr. í rekstrarfé fyrir nefndina. Það er, eins og ég sagði, aðaltilgangur þessa frv. að tryggja það, að bátaútvegurinn stöðvist ekki vegna beituskorts. Annað meginatriðið er að koma á beitumati, og skipar lögreglustjóri viðkomandi matsmenn. Það á að tryggja, að ekki sé fryst skemmd síld. Í þriðja lagi er ákvæði um, að beitunefnd sé heimilt að setja hámarksverð á beitu. Það hefur komið fyrir í beituskorti, að þeir, sem hafa af einhverjum ástæðum átt beitu, hafa selt hana óheyrilegu verði. Enn fremur er gert ráð fyrir, að setja megi hámarksfrystigjald. Ég tel svo ekki ástæðu til að ræða frekar um einstök atriði þessa frv. - Í sjútvn. hefur ekki orðið samkomulag um afgreiðslu frv. Form. n., hv. þm. Barð., hefur tekið afstöðu gegn frv. og gefur hann út sérnál. og leggur til, að frv. verði fellt. Á fundi n., er þetta var rætt, var einn nm. fjarverandi, en 2 af 3 áskildu sér rétt til að koma með brtt.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Það er nú eins með þetta og önnur sjávarútvegsmál, að það þýðir ekkert að ræða það. Mér þykir rétt að benda á rök, sem styðja mitt mál. Ég hygg, að stærstu rökin séu, að Fiskifélagið leggur til, að frv. verði fellt. Á fiskiþingi 1944 var það lagt til. Það færir þau rök í málinu, að nú sé búið að reisa svo mikið af frystihúsum, að viðhorfið sé breytt. Við Faxaflóa eru nú 22 frystihús, við Breiðafjörð 5, á Vestfjörðum 7, á Húnaflóa 6, við Skagafjörð 3, við Eyjafjörð 10, á Austurlandi 7 og í Vestmannaeyjum 5. Það er engin þörf á þessu og hæpið, að á þessu verði nokkurn tíma annað en taprekstur. Ég legg til, að frv. verði fellt, en verði það samþ., mun ég bera fram brtt. um, að ekki megi leggja fram í þetta 700 þús. kr., því að það er orðið gegndarlaust, hvernig opinberu fé er sóað. - Ég skal svo ekki tefja umr.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég játa, að málið hefur ekki fengið langan undirbúning í menntmn. þessarar d., en það bætir úr, að við sátum á allmörgum fundum með menntmn. Nd., svo að nm. hafa kynnt sér málið vel. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem eru í nál. Ein brtt. fjallar um það að færa í fyrra horf atriði, sem var í frv. Það hefur tíðkazt, að skólanefndir geri till. um, hvaða kennara eða skólastjóra skuli veittar lausar stöður, en síðan hefur kennslumálaráðh. veitt stöðuna. Í Nd, var þessu breytt þannig, að skólanefndunum er fengið í hendur meira vald. N. taldi rétt að færa þetta í fyrra horf, þar sem hér er um að ræða ríkisstofnanir, að mestu reknar fyrir ríkisfé og stofnkostnaður allur frá ríkinu. Hins vegar þótti n. rétt að heimila skólanefndum að ráða kennara um stundarsakir. 2. brtt. n. er einnig um að færa til fyrra horfs atriði, sem breytt var í Nd. varðandi stofnkostnað skólanna. N. þótti það óeðlilegt, að ákveðið skyldi, að skólarnir skuli verða eign sveitarfélaga, þar sem ríkið leggur mest fé fram til þeirra. Það virðist að öllu leyti eðlilegra, að skólarnir verði sameign þeirra aðila. - 3. brtt. n. er einnig varðandi þetta sama atriði, og skal ég ekki fjölyrða þar um, en okkur þótti rétt að færa þetta í fyrra horf. Ég mun svo láta þessi orð nægja sem grg. fyrir þessum brtt., en vænti, að málið fái fljóta afgreiðslu í þessari hv. d.



Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að ég teldi 2. mgr. 10. gr. óeðlilega. Þá var ekki hægt að halda uppi vörnum fyrir þessu ákvæði, en sagt, að þetta væri í fyrri l. um fræðslu barna. Nú flyt ég skrifl. brtt. þess efnis að fella þennan lið niður. Þá vildi ég beina þeirri spurningu til hv. frsm., hvort ekki væri rétt að breyta ákvæðinu um orlof kennara til samræmis við það, sem er í l. um barnafræðslu. Barnakennarar munu ekki hafa neitt betra en aðrir kennarar og því ekki ástæða, að þeir hafi lakari rétt. En þótt gera eigi vel við kennara, þá ætla ég, að það sé ofrausn að gefa þeim skyldufrí tíunda hvert ár.



Ég flyt á þskj. 739 brtt., sem meðnm. mínir gátu ekki fallizt á. En ég mun að öðru leyti ekki gera ágreining varðandi afgreiðslu n. Ég hygg, að ég mæli það rétt, að gert sé ráð fyrir 27 stunda kennslu á viku. Nú er lagt til að sú breyt. verði gerð, að hver stund sé stytt niður í 45 mín., en það mun víðast hvar orðin venja. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að þessi breyt. minnki ekkert vinnu kennara, þannig að ekki er ástæða til að fjölga kennslustundunum vegna þessa ákvæðis. Að öðru leyti ætla ég, að till. skýri sig sjálf, þannig að óþarft sé að ræða hana nánar. En ef óskað er eftir, get ég fallizt á að taka till. aftur til 3. umr.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Eins og tekið er fram í nál., þá áskil ég mér rétt til að fylgja brtt., sem fram kunna að koma. - Varðandi brtt., sem fram hefur komið við 10. gr., vil ég taka það fram, að ég mun greiða atkv. með þeirri brtt. Hins vegar hef ég ekki ákveðið afstöðu mína til ákvæðisins um orlof kennara. En ég hef haldið því fram, að þetta ætti að vera í reglugerð, en ekki í l. Ég viðurkenni, að þetta er rausn, hvort sem það er nú ofrausn eða ekki. Um brtt. hv. 3. landsk. vil ég taka það fram, að ég er henni mótfallinn, þar sem ég tel, að hún þýði í raun og veru fjölgun kennara um 10%. Annars verða atkv. að skera úr um þetta.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Brtt. þær, sem n. ber fram við þetta frv., eru samhljóða þeim brtt., sem ég lýsti við málið hér næst á undan, um gagnfræðanám. 5. gr. í þessu frv. samsvarar 10. gr. í hinu, og miðast brtt. við það. Brtt. við 7. gr. er samhljóða brtt. við hitt frv. - Brtt. við 22. gr. fjallar um að bæta við tveim húsmæðraskólum, sem hafa fengið styrki og hlotið gott orð. Virðist ekki ástæða til annars en þeir njóti sömu réttinda og aðrir húsmæðraskólar, þótt þeir falli máske ekki inn í heildarkerfið í framtíðinni. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál neitt nánar. N. mælir með, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún leggur til.



Ég vil leyfa mér að flytja skriflega brtt. við næstsíðustu málsgr. 5. gr., sem samsvarar 10. gr. í frv. hér næst á undan. Brtt. er þess efnis, að málsgr. falli niður.



Þótt þetta frv. sé búið að liggja fyrir Alþ., þá ber þessa umr. að fyrr en vænta mátti. Ég hef ýmislegt við þetta frv. að athuga, en hef ekki komið því í verk að bera fram brtt. Það má vera, að þetta frv. sé vel athugað, en ég óttast þó, að svo sé ekki að öllu leyti, t. d. er skökk ívitnun í 8. gr. Annars er það einkum eitt atriði, sem ég tel athugavert, en það er ákvæði í 9. gr., um að tölu fastra kennara skuli miða við 12–16 nemendur. Þetta yrði í framkvæmdinni þannig, að í skóla með 30 nemendum yrði aðeins forstöðukonan og einn kennari. Ég veit, að það er dýrt að launa kennara fyrir færri nemendur, en vegna þess að í þessum skólum er mikið verklegt nám, er ekki hægt að koma því við, að sami kennari hafi mjög marga nemendur. Á húsmæðraskólanum á Hallormsstað hefur þetta verið þannig, að þar hafa verið tvær fastar kennslukonur auk forstöðukonunnar. Þá þykir mér undarlegt ákvæði í 13. gr., um að kennurum við húsmæðraskóla skuli skylt að kenna 36 stundir á viku, en í gagnfræðaskólunum er ekki gert ráð fyrir nema 30 stunda kennslu, og kom fram till. um að lækka það niður í 27. - Í 16. gr. þykir mér vanta nauðsynlegar námsgreinar, svo sem leikfimi og söng. Þetta eru hvort tveggja hollar námsgreinar, ekki síður fyrir stúlkur en pilta. Ég þykist sjá, að aðallega er ætlazt til þess, að húsmæðraskólarnir séu eins vetrar skólar, og mun þá aðallega vera gert ráð fyrir verklegu námi. En þótt nú skólaskyldan sé hækkuð upp í 15 ára aldur, er ég hræddur um, að full þörf geti verið á bóklegri fræðslu til viðbótar, og ber þá að sama brunni og áður, að ýmsir munu telja, að ekki veiti af tveggja vetra skólum. - Þá virðist mér, að ekki sé betur séð fyrir rekstrarfé skólanna með þessu frv. en með l. frá 1938. Þetta eru nú hugleiðingar, sem ég vildi láta koma fram til athugunar fyrir n.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég vil þakka hv. þm. N.-M. fyrir leiðréttingu á skekkju í tilvitnun, af því að greinatalan breyttist. Út af því, sem hann sagði um frv. í heild, finnst mér, að ekki þurfi að fara mörgum orðum. Frv. felur í sér tvímælalaust betri kjör fyrir húsmæðraskólana. Varðandi kennarafjöldann vil ég geta þess, að nærri helmingsmunur er á nemendafjölda á hvern kennara í gagnfræðaskólunum og húsmæðraskólunum, og finnst mér það allríflega í lagt. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir allmiklu fleiri kennslustundum, og er það vegna þess, að gert er ráð fyrir verklegu námi að mestu leyti, en þess háttar kennsla verður venjulega miklu léttari.



Ég vildi aðeins spyrja hv. frsm., hvort ekki sé ósamræmi í ákvæðum 6. gr. og næstsíðustu málsgr. 7. gr. Þá finnst mér, að ef fellt er niður ákvæðið um, að skólarnir séu sjálfseignarstofnanir, þá verði að taka fram, hvernig búin eru rekin, t. d. ef tap verður á rekstrinum, hvort ríkið eða sveitarfélögin eiga að bera það tap.



Ég mun ekki fjölyrða um þetta mál við þessa umræðu, en vera má, að ég flytji brtt. við 3. umr. Einkum er það 16. gr., sem mér finnst þörf á að athuga nánar.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Þetta verður aðeins stutt aths. Hv. þm. Barð. var að tala um, að í sambandi við niðurlag 7. gr. sé um tvö óskyld atriði að ræða. Annars vegar, að sveitarfélagið leggi til land, og hins vegar, að þarna megi reka bú sem sjálfseignarstofnun. Þetta get ég ekki séð, að séu neitt óskyld atriði. Búið á að sjálfsögðu að standa undir sér sjálft. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að búið teldist til stofnkostnaðar í byrjun. Og eins ef halli yrði á búrekstrinum, þá geri ég ráð fyrir, að sá halli legðist á rekstur skólans. Það má ef til vill segja, að ekki sé með þessu frv. séð eins vel fyrir þessari fræðslu, en það er þó alltaf tryggara um málið búið. Ég fjölyrði svo ekki frekar um þetta.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur nú haldið nokkra fundi í þessu máli eftir 2. umr. og komið sér saman um að flytja brtt. þær, sem hermir á þskj. 867. Þó skal fram tekið, að 7. brtt., um 10. gr., hefur meiri hl. n. ekki orðið sammála um, og flytur einn þeirra, hv. 4. landsk., sérstaka brtt. á þskj. 861 við gr. Að öðru leyti eru nm. fjórir sammála um að mæla með þeim breyt., sem á þskj. hermir, og mæla einnig með, að frv. verði samþ. með þeim breyt. Frá hv. minni hl. hafa komið brtt. á þskj. 842, sem ég mun geyma mér að víkja að þar til síðar. Ég vil þá stuttlega gera grein fyrir brtt. meiri hl. n. á þskj 867. Eins og fram var tekið við 2. umr., lágu ýmsar brtt. fyrir um breyt. á I. kafla. En meiri hl. n. varð þó sammála um að bera eigi fram brtt. fyrr en við 3. umr. og sjá, hvort ná mætti samkomulagi um atriði, sem ágreiningur var um. Þessar till., sem hér um ræðir, eru árangur af því starfi. 1. brtt. er við 3. gr., og er lagt til, að 2. málsgr. falli niður. Sú gr. þarf ekki skýringar við. Við lítum svo á, að um þetta fari að sjálfsögðu eftir því, sem ákveðið er hverju sinni um verkaskiptingu milli ráðh. og samkv. forsetabréfi, sem hefur verið gefið út. Við 5. gr. er gerð sú breyt., að bætt sé inn í við 1. málsl., að forstjóri Tryggingastofnunarinnar skuli starfa í samráði við formann tryggingaráðs. Þá leggur n. til, að 6. gr. sé orðuð upp eins og segir á þskj., og er lagt til, að tryggingaráð, skipað 5 mönnum, skuli fara með þau störf, sem því eru falin með lögum þessum. í frv. er gert ráð fyrir, að tryggingaráð sé skipað 8 mönnum, og séu 4 þeirra kosnir af Alþ. með hlutfallskosningu, en 3 skipaðir af ráðherra. Hér er aftur á móti gert ráð fyrir 5 mönnum, sem allir skuli kosnir hlutfallskosningu af Sþ., en ráðh. tilnefnir svo formanninn. Þessu til viðbótar er svo skipuð sérstök n. sérfróðra manna, sem á að vera tryggingaráði til aðstoðar um læknisfræðileg atriði og skipuð með þeim hætti, sem í frv. er gert ráð fyrir. Meiri hl. n. taldi rétt að greina alveg þarna á milli, heilsugæzludeildar ráðsins og sérfróðra manna tryggingaráðs að öðru leyti. - Þá er í brtt. nokkur grg. um það, hver skuli vera verkefni þessarar n. sérfróðra manna. Eru það læknisfræðileg atriði, og eins og í till. segir, eiga þeir að vera tryggingaráði til aðstoðar og ráðuneytis um læknisfræðileg atriði og framkvæmd heilsugæzlu samkv. III. kafla. Þótti þetta ekki nægilega glöggt í frv., að þeir skyldu engin áhrif hafa á heilsugæzlu og fjárhagsmál stofnunarinnar, en með þessari aðgreiningu er ætlazt til, að þetta sé undirstrikað. Skipun sérfræðingan. er hin sama samkv. brtt. og samkv. frv., því að landlæknir er sjálfkjörinn og einn maður tilnefndur af læknafélögum sameiginlega og einn af læknadeild háskólans. 7. gr. er orðuð upp, eins og í till. hermir. Er þar ekki um verulegan efnismun að ræða, aðeins greint nánar, hver vera skuli verkefni tryggingaráðs, og er þar fram tekið, að tryggingaráð skuli jafnan leita álits sérfræðingan., áður en úrskurðað er um atriði, sem varða heilsugæzlu eða læknisfræðileg atriði, er áhrif hafa á bótagreiðslur. Í 5. brtt. er lagt til, að ný gr. komi á eftir? gr., 8. gr., sem greini sérstaklega frá því, hver séu verkefni formanns tryggingaráðs umfram það að taka þátt í almennum störfum tryggingaráðs. Er hér gert ráð fyrir, að aðstaða formanns tryggingaráðs gagnvart tryggingaráði sé nokkuð svipuð og t. d. aðstaða stjórnarformanns gagnvart stjórn og framkvæmd hlutafélaga, sem sé að fylgjast með daglegri starfsemi stofnunarinnar og kynna sér alla afgreiðslu mála. Ef um er að ræða bótagreiðslur, sem ekki eru fastákveðnar, en inntar af hendi samkv. heimildarákvæðum, er skylt að leggja þau atriði fyrir formann tryggingaráðs. Þá á formaður einnig að vinna að undirbúningi fjárhagsáætlunar stofnunarinnar og öllum meiri háttar samningsgerðum. En eins og áður er sagt, á hann að leita þar aðstoðar sérfræðinganefndarinnar. 6. brtt. skýrir sig sjálf, er aðeins orðabreyt. Þá er 10. gr. Samkv. till. n. er gert ráð fyrir, að tryggingan., sem kjósa á eftir þessum l., skuli kosnar hlutbundinni kosningu að fullu. En samkv, frv. er gert ráð fyrir, að einn skipi félmrh. að fenginni till. Tryggingastofnunarinnar. Samkv. því, sem sagt er um verkefni n., er ætlazt til, að þær verði eins konar trúnaðarstofnanir fyrir héruðin og fólkið, sem þar býr, gagnvart Tryggingastofnuninni og gæti réttar þeirra manna, sem þar eiga að vinna. Ég skal játa, að með tilliti til þessa er eðlilegt, að n. séu skipaðar þann veg sem í brtt. hermir, þó að ég vilji ekki leyna því, að ég hefði talið betra, að form. n. hefði verið skipaður af ríkisstj., eins og er í frv., því að með því móti hefði verið auðvelt að byggja fyrir ósamræmi í störfum víðs vegar um land. Hins vegar viðurkenni ég það sjónarmið, sem liggur á bak við brtt., og get fallizt á það. - 2. brtt. við þessa sömu gr. er á þá leið, að í stað þeirra fyrirmæla í gr. frv., að Tryggingastofnunin hafi skrifstofu í hverju umdæmi, er látið nægja, að við ákvörðun umdæma skuli höfð hliðsjón af skipun læknishéraða og lögsagnarumdæma og enn fremur, að Tryggingastofnunin hafi skrifstofur eða umboðsmenn á þeim stöðum, sem bezt henta og þörf krefur. Með þessu er ekki ráðið, hvernig umdæmum skuli hagað. Brtt. 861 gerir ráð fyrir skipun n. með sama hætti og í frv. er gert ráð fyrir, þ. e. a. s. fjórir menn kosnir, en hinn fimmti skipaður af ráðh. En meginefni þeirrar brtt. er það, að ákveðið skuli í l., að þessar n. skuli starfrækja skrifstofur fyrir Tryggingastofnunina út um landið og fara með framkvæmd þeirra mála, sem Tryggingastofnunin hefur með höndum, hver í sínu héraði. En meiri hl. n. taldi það ekki samrýmast þeim störfum, sem n. að öðru leyti er ætlað, að þær færu að koma upp slíkum embættismannastofnunum, og hefur því ekki getað fallizt á þessa till., þó að hún sé með því, að slíkar nefndaskipanir séu gerðar eins og lagt er til í brtt. 861. Þá er næst 8. brtt., að 11. gr. falli niður, en hún mælir svo fyrir, að tryggingaráð skuli boða, í samráði við ráðh., til fulltrúaþings eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti. Hef ég þá lokið við að gera grein fyrir brtt. við I. kafla l. Næsta brtt. er svo við 40. gr., 9. brtt., og í sambandi við hana eru einnig 10.–11. brtt., við 42.–43. gr., og enn fremur 12. brtt. við 44. gr. Þessar 4 brtt. lúta allar að sama efni og mun ég segja nokkur orð um þær allar sameiginlega. Við 2. umr. var mjög rætt um það, að mjög erfitt væri og óeðlilegt að greina svo á milli sem gert er ráð fyrir í frv. að því er snertir biðtíma þeirra, sem eiga heima í nálægð við læknissetur, og svo hinna, sem eru fjarri læknissetrinu. Í brtt. h. við 2. umr. var gert ráð fyrir, að mörkin yrðu dregin í 10 km. fjarlægð frá læknissetri, þannig að þeir, sem innan þeirra takmarka væru, hefðu skemmri biðtíma eða viku biðtíma, ef þeir væru veikir í 10 daga, en þeir, sem utan við þá línu væru, hefðu 4 vikna biðtíma. Ég tók þá greinilega fram, að eina ástæðan til þess, að þessi munur væri á gerður, væri sú, að nauðsynlegu aðhaldi af læknisins hálfu væri örðugt að beita þegar um væri að ræða fólk, sem ætti heima svo fjarri lækninum, að verulegur kostnaður væri að því að sækja hann. En að sjálfsögðu er nauðsynlegt í sambandi við sjúkraflutninga að hafa eftirlit með því, að um raunverulegan sjúkleika sé að ræða. Ég taldi þá, að örðugt mundi að gera sér hugmynd um það, hversu það mundi raska áætluðum kostnaði um sjúkradagpeninga, ef frá þessu yrði horfið. Nú hefur það orðið ofan á hjá meiri hl. n. að leggja til, að frá þessari skiptingu verði horfið og að biðtíminn verði látinn vera hinn sami um land allt án tillits til þess, hvort menn búa nálægt eða fjarri lækni. Þó er þetta mismunandi eftir því, hvort um atvinnurekendur eða launþega er að ræða. En það var okkar sjónarmið, að slíkt yrði ekki gert án þess að gera eitt af tvennu, lækka dagpeningana eða lengja biðtímann, og varð það úr hjá n. að fara báðar þessar leiðir, og var það gert út frá þeirri skoðun, að breyt. yrði minna tilfinnanleg á þann hátt. Gert er ráð fyrir, að sjúkradagpeningar lækki í 6 kr. á dag fyrir giftan mann, en í 5 kr. á dag fyrir ógiftan á fyrsta verðlagssvæði, - 5 kr. á dag fyrir gifta og 4 kr. fyrir ógifta á öðru verðlagssvæði. - Þetta er efni 9. brtt., við 40, gr., en að öðru leyti geri ég ráð fyrir, að sú gr. haldist óbreytt. Þá er brtt. við 42. gr. Samkv. frv. hafa launþegar 10 daga biðtíma, en fá sjúkradagpeninga frá og með 8. degi, ef þeir eru veikir lengur en 10 daga. Þessu leggur n. til, að verði breytt þannig, að þeir fái dagpeninga 3 dögum seinna en í frv. er gert ráð fyrir, eða eftir 11 veikindadaga, en biðtíminn verði 14 dagar. Frv. gerir ráð fyrir, að biðtími atvinnurekenda sé 4 vikur, þannig að þeir fái dagpeninga frá og með fimmtu viku. N. leggur til, að þessi biðtími verði lengdur um eina viku, þannig að biðtíminn verði frá og með sjöttu viku. Þó gildir sú aths., að tryggingaráði sé heimilt að stytta biðtíma atvinnurekenda, ef þeir liggja á sjúkrahúsi og atvinnurekstur þeirra stöðvast. - Þá hef ég skýrt brtt. við 42. gr. frv. Brtt. við 43. gr. er afleiðing af þessari breyt. á biðtímanum og hið sama er að segja um 12. brtt. við 44. gr., að fyrir „vika er liðin“ komi : 10 dagar eru liðnir, - og b. 2. málsl. fellur niður er einnig afleiðing af henni. Þá er 13. brtt. við 53. gr., sem lýtur að slysadagpeningum. Samkv. frv. eru slysadagpeningar hinir sömu og sjúkradagpeningar, eða kr. 7,50 á dag fyrir gifta, en kr. 5,00 á dag fyrir ógifta. Úr því að þessu var raskað þegar um sjúkdóma er að ræða, þótti n. ástæðulaust að gera þær breyt. á núgildandi ákvæðum um slysadagpeninga, sem frv. hefur gert ráð fyrir. En samkv. 'gildandi l. eru slysadagpeningar kr. 7,50 án tillits til þess, hvort um gifta menn eða ógifta er að ræða. Leggur því meiri hl. til, að þetta falli í sama horf og nú er í l., að slysadagpeningar verði jafnir, hvort sem um gifta eða ógifta karla er að ræða. Þá er 14. brtt. við 78. gr., um skipun heilsugæzlu. Sú breyt. á skipun n. er aðeins til samræmis við þá breyt., sem gerð er á skipun n. samkv. 10. gr., og þarf ekki skýringar við. Þá er 15.–16. brtt. við 94.–95. gr. Samkv. frv. er gert ráð fyrir 125 þús. kr. framlagi árlega úr tryggingasjóði til læknisvitjana- og sjúkraflutningasjóða. Um leið og fallið er frá mismunandi biðtíma, er ekki ástæða til að leggja kapp á, að sérsjóðir séu myndaðir. Er því lagt til, að þessi upphæð lækki um 25 þús. kr., en almenni sjóðurinn, sem um getur í 95. gr., hækki um sömu upphæð. Þá er 17.–18. brtt. við 114.–116. gr. Við 2. umr. voru samþ. ýmsar brtt., sem hafa áhrif á fjárhagsafkomu Tryggingastofnunarinnar, - að því er talið er um 4 millj. kr. til lækkunar. Þá var sú lækkun öll færð á áætlað framlag ríkissjóðs, að það væri lækkað um 4 millj. kr. Ég gat þess þá, að það væri til athugunar hjá n. að skipta lækkuninni hlutfallslega á milli sveitarfélaga og ríkissjóðs, heldur en að allt væri fært á annan aðilann. Er hér því lagt til, að framlag sveitarfélaga lækki um ½ millj. kr., en framlag ríkissjóðs hækki að sama skapi. Þá er 19. brtt. við 127. gr., sem lýtur að tryggingaskírteinum og afhending þeirra, og hygg ég óþarft að skýra það. Þó er um eitt nýmæli að ræða, sem felst í 2. málsgr. 19. brtt. við 127. gr. Þar segir svo: „Í fyrsta sinn, sem tryggingaskírteini er afhent, sbr. 2. mgr., skulu allir iðgjaldsgreiðendur, sbr. 105. gr., greiða sérstakt skírteinagjald, er nemi kr. 40,00 fyrir karla 21 árs og eldri og kr. 25,00 fyrir konur og karla innan 21 árs. Gjald þetta greiðist beint til Tryggingastofnunarinnar eða umboðsmanna hennar.“ Samkvæmt þessu er gert ráð fyrir því, að tryggingaskírteini verði afhent í fyrsta skipti í haust, þó að menn greiði ekki til trygginganna fyrr en í janúar 1947, og nm. voru á einu máli um, að það væri óviðunandi, að menn kæmu með réttindaskírteini án þess að hafa greitt sem svaraði inntökugjaldi í venjulegt félag. Það varð því ofan á að leggja, til, að þessi háttur yrði á hafður. Þetta hefur enga fjárhagslega þýðingu, en samsvarar þó eins mánaðar iðgjaldi, og er sá þáttur í greiðslunum, sem hinir tryggðu vítalaust geta tryggt sér. 20. brtt., við 128. gr., skýrir sig sjálf: - Þá eru brtt. þær við 142. gr., sem teknar voru aftur við 2. umr. og lúta að gildistöku l. Breyt. frá því, sem gert var ráð fyrir við 2. umr., eru þær einar, að gert er ráð fyrir því, að kaflinn um greiðslu sjúkradagpeninga komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. júlí 1947, eða hálfu ári seinna en aðrar bótagreiðslur. Sú till. er í samræmi við þær breyt., sem lúta að greiðslu sjúkradagpeninga. Þótti ekki af veita fyrir Tryggingastofnunina að fá þennan tímafrest til að undirbúa það skipulag, sem koma þarf á í sambandi við dagpeningagreiðslur o. s. frv. Aðrar brtt., sem lágu fyrir við 2. umr., þarf ekki að skýra. Þá er 22. brtt., við ákvæði til bráðabirgða, a-liður, sem tekin var aftur við 2. umr., og ætla ég, að ég hafi skýrt hana þá. - Loks er svo nýtt ákvæði til bráðabirgða, sem lýtur að kosningu tryggingaráðs, og er gert ráð fyrir, að kosning þess fari í fyrsta sinn fram áður en þessu Alþ. lýkur. Önnur þau atriði, sem varða undirbúning og framkvæmd þessara l., hygg ég, að ekki þurfi að skýra frekar. Get ég því látið þessa framsögu nægja af minni hálfu, og mun ég ekki gera brtt. 842 að umtalsefni, að því er varðar sjúkrabætur, fyrr en ég heyri, hvernig tillögumenn taka undir þær brtt., sem meiri hl. n. hefur flutt. En varðandi brtt. við 107. gr., iðgjaldagreiðslur, vildi ég mega spyrjast fyrir um það, hvort hv. minni hl. hefur athugað, hvort það prósentugjald, einn af hundraði, sem gert er ráð fyrir, að hér verði lagt á, muni samsvara þeirri lækkun, sem gerð er á iðgjöldunum. Ég hygg, að það sé hæpið, að þess megi vænta. Annars vil ég vísa til þess, sem ég sagði um brtt. sama efnis, er borin var fram við 2. umr: Hygg ég, að þau ummæli, er ég þá viðhafði, eigi einnig við um þessa brtt.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða löngum tíma í að ræða um þetta mál við þessa umr. Ég vil taka það fram, að ég hef sérstöðu aðeins um þá einu brtt., sem ég flyt, á þskj. 861, og lýtur hún að framkvæmdaratriðum í sambandi við starfrækslu trygginganna í umdæmum úti um landið. Samkv. ákvæðum frv. er gert ráð fyrir að kjósa tryggingan. í hverju tryggingaumdæmi og enn fremur þar, sem starfræktar eru gæzlustöðvar með sérstökum heilsugæzlun., og í þriðja lagi er svo gert ráð fyrir því, að Tryggingastofnunin sem stofnun hafi utan við þessar n. bæði skrifstofur og starfsfólk til þess að framkvæma þau störf, sem Tryggingastofnunin þarf að láta vinna á hverjum stað. Ég lít þannig á, að eðlilegast væri, að þessar tryggingan. starfræktu skrifstofur fyrir Tryggingastofnunina og kæmu fram sem umbjóðendur Tryggingastofnunarinnar og ábyrgir aðilar um framkvæmd trygginganna á hverjum stað og þessar n. ættu að hafa það skrifstofuhald, sem Tryggingastofnunin þyrfti að hafa í hverju umdæmi. - Það var fært fram sem rök gegn þessu af hv. frsm., að þessar tryggingan. væru ekki hugsaðar sem framkvæmdaaðili fyrir hönd Tryggingastofnunarinnar, heldur ættu þær að vera til þess að gæta hagsmuna hinna tryggðu gagnvart Tryggingastofnuninni og að öðru leyti í þágu Tryggingastofnunarinnar að fylgjast með starfrækslu tryggingamálanna á hverjum stað og gera till. um framkvæmd þeirra og umbætur. Ég skil þessa Tryggingastofnun hins vegar þannig, að það fari fjarri því, að hún sé eingöngu aðili þess opinbera gagnvart hinum tryggðu, heldur á hún jafnframt, að mínu áliti, fyrst og fremst að vera umbjóðandi hinna tryggðu og gæta hagsmuna þeirra, þ. e. a. s. að gæta þess, að þeir njóti í þeim tilfellum, sem við á, allra þeirra hlunninda, sem 1. þessi leyfa og sköpuð eru skilyrði til með fjárframlögum þess opinbera auk þeirra fjárframlaga, sem hinir tryggðu inna af hendi. Þess vegna getur það mjög vel farið saman, að n., sem að vísu geta um leið verið til þess að gæta hagsmuna hinna tryggðu, hafi á hendi framkvæmd tryggingastarfsemi fyrir stofnunina sjálfa. Ég sé ekki, að þar á milli ættu að verða neinir árekstrar, sem torvelduðu, að n. gætu verið aðili að framkvæmd trygginganna og um leið gætt hagsmuna hinna tryggðu, en hins vegar væri þetta einfaldara og um leið eðlilegra. N. eða aðrir nm. gátu ekki fallizt á þetta sjónarmið mitt, og þess vegna er það aðeins ég einn, sem stend að þessari brtt. hér Ég taldi hins vegar rétt, að þetta sjónarmið kæmi fram, og þess vegna flyt ég þessa brtt. og læt hv. d. skera úr um það, hvort hún telur þetta heppilegt eða ekki. Um önnur atriði frv. og aðrar þær brtt. sem fyrir liggja, skal ég ekki ræða. Ég hef áður lýst afstöðu minni til frv. í heild, en vil aðeins taka það fram, sem hv. frsm. hefur gert, að þótt einnig þessi brtt. mín verði felld, mun það ekki hafa áhrif á afstöðu mína til frv., heldur mun ég standa með því, eins og ég áður hef lýst yfir.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Ég á hér brtt., sem ekki eru margbrotnar, og sízt af öllu þarf ég að hafa um þær langt mál, vegna þess að þær hafa verið ræddar áður í meginatriðum við 2. umr. - Það eru þessi ákvæði 42. gr., sem gera mun á hinum tryggðu mönnum eftir því, hvar þeir eru búsettir, hvort sem þeir eru atvinnurekendur eða launþegar. Ég hef áður lýst yfir því, að ég get ekki fallizt á það fyrirkomulag, sem var eftir 2. umr. Ég undanskil það, að eftir brtt. meiri hl. n. er gerð nokkur bót, þannig að menn eru jafnt settir, hvar sem er á landinu. En hins vegar er eftir sem áður gerður munur á því, hvort menn eru atvinnurekendur eða launþegar. Ég vil heldur, að settar verði ákveðnar reglur um það, hve miklu þurfi að vera sleppt af daggjöldum. Ef það er sannanlegt, að atvinnurekendur hafi tapað tekjum, þá gildi um þá sömu reglur og með launþega, t. d. einyrkja, sem tapað hefur atvinnutekjum sínum vegna veikinda. - Um þetta virðast vera skiptar skoðanir, en það ætti þó ekki að þurfa að vera. En atkvgr. sker úr um þetta. Ég fæ trauðla séð, að hægt sé að koma með sterk rök fyrir því, að einyrkjar eigi að vera öðruvísi settir en launþegar, er þeir missa tekjur sínar vegna veikinda. Brtt. 1–2 við 44. gr. leiða af sér aðra brtt. Hún er um það, eins og hún ber með sér, að 107. gr. breytist þannig, að persónuiðgjöld lækki o. s. frv. Sams konar ákvæði er í núgildandi tryggingalöggjöf, og hefur þetta atriði verið mikið rætt og mælir mikið með því, að tekna sé aflað á þennan hátt. Annars er það svo með þessa löggjöf, að hún er ekki hrein tryggingalöggjöf, og er því sanngjarnt, að tekna sé aflað á þennan hátt. Ég hef ekki orðið var við það, að menn hafi verið óánægðir með þetta atriði í núgildandi löggjöf. Um brtt. þær, sem hér liggja fyrir frá meiri hl. n., vildi ég segja það, að við samanburð á stuttum tíma virðast mér þær til bóta. En einkum við I. kaflann finnst mér þær bera þess merki, að samkomulag hefur verið gert, a. m. k. tveggja aðila, og hefur formaður tryggingaráðs vald, er nálgast vald forstjóra stofnunarinnar, og eru þannig að nokkru leyti 2 forstjórar, samkv. kröfu frá Sjálfstfl. - Ég vil segja það, að eins og frv. kemur til með að verða eftir að brtt. meiri hl. verða samþ., þá tel ég mikla galla á frv. í heild. En þeir gallar eru fyrst og fremst, að verðlagssvæðin skuli vera tvö. 17. gr. er líka mjög gölluð, eins og hún er nú. Einnig munur sá, sem gerður er á atvinnurekendum og launþegum og konum, hvort þær vinna utan heimilis eða innan. En ástæðan fyrir því, að ég ber ekki fram brtt. við önnur atriði frv., er sú, að það kom í ljós hjá hv. þm. Barð., sem taldi upp mörg óánægjuatriði, að þótt hann gæti ekki fylgt frv. ef þessi atriði væru samþ., þá hefði hann orðið að standa með því, og því var þýðingarlaust fyrir mig að koma með brtt. í þessa átt, þar eð þær hefðu fyrirsjáanlega ekki náð fram að ganga, þar eð Sjálfstfl. hefur horfið frá að fylgja þeim. Ég vil því ekki lengur tefja afgreiðslu málsins. En ég gerði mér vonir um það, að helzt væru líkindi til þess að fá áðurgreindum atriðum framgengt.



Ég er efnislega með þessu máli, en tel það ekki hafa hlotið nægilega athugun og greiði því ekki atkv.



Ég tel, að frv. þetta eigi enga hliðstæðu í íslenzkum l., aðra en sjálfa stjskr. Ég álít, að með lagasetningu þessari sé verið að búa til nýtt þjóðfélag, sem að minni hyggju verður betra en það, sem við nú búum við. Þó að undirbúningur málsins sé að ýmsu leyti góður, þá tel ég þó, að hann hefði þurft að vera betri. En þar sem frv. að mínu viti stefnir að fullkomnara þjóðskipulagi, þá segi ég já.3201

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Í. Guðmundsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað frv. þetta, en hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. 4 nm. mæla með því, að frv. verði samþ., og þó hafa 2 þeirra áskilið sér rétt, til þess að koma fram með brtt. Hv. þm. Barð. hefur ekki átt samleið með okkur og ber fram sérstakar brtt. Eins og sjá má af frv., er hér stofnuð ný deild við Landsbanka Íslands, er nefnist stofnlánadeild sjávarútvegsins, og er hlutverk hennar að styðja sjávarútveginn með hagkvæmum stofnlánum. Í frv. eru ýtarlegar reglur um fyrirkomulag og lánatilhögun deildarinnar, en allt er frv. gert í sambandi við aðgerðir stjórnarinnar í nýskipan atvinnuveganna. Það er gert til þess að gera einstaklingum og félögum fært að taka þátt í nýskipuninni, og um það eru menn sammála. Ég vil taka það fram, að bæði ég og minni hl. n. erum óánægðir með margt í frv., en samkomulag hefur orðið um það að skipa málunum eins og nú er. Í Nd. kom fram ýtarleg grg. af hálfu Alþfl., og vísa ég til hennar. Svo er og um aðra flokka, og ætti því að vera óþarfi að opna miklar umr. um málið hér í deildinni. Tveir nm., hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. S.-M., hafa borið fram brtt. við ýmis atriði frv., og áður en ég segi meira, tel ég heppilegra að gefa þeim tækifæri til þess að gera grein fyrir sínum brtt.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eins og hv. frsm. sjútvn. gat um, varð ekki samkomulag um málið í n., en hv. meiri hl. er heldur ekki sammála, því að brtt. hefur komið fram frá einum þeirra á þskj. 846. Þetta er eitt af stærstu málum þingsins og hefur verið afgr. úr n. á mjög skömmum tíma. Ef lengri tími hefði verið, hefði vafalaust mátt ná samkomulagi um sumar brtt. mínar á þskj. 845. Sjálfur hefði ég talið, að ekki væri rétt að hafa í 3. gr. lán til dráttarbrauta o. fl., þar eð um þetta eru ákvæði í hafnarl: Og enda þótt ég hafi ekki borið fram brtt. um þetta, þá tel ég algerlega rangt að hafa þetta með, enda mun það sýna sig í framtíðinni, að það íþyngir mjög aðalhlutverki sjóðsins. Ég hef borið fram brtt. við 2. mgr. Ég tel ekki rétt, að félagsskapur, sem stofnaður er af því opinbera og einstaklingum, hafi ekki jafnan rétt. Frá einstökum mönnum og hlutafélögum hafa komið mestar tekjur í ríkissjóð. En þakkirnar eru að gera þá að 2. flokks mönnum, og í staðinn „faverað“ þeim, er ekki hafa sýnt eins mikinn dugnað. Ég viðurkenni það, að samvinnufélagsskapur eigi rétt á sér, en það á ekki að veita honum meiri rétt en öðrum félagsskap. Næsta brtt. mín er við 8. gr. og er afleiðing af hinni. B-liður er einnig í sambandi við þetta og er það allt afleiðing af 1. brtt. Ég hef lagt til, að 9. gr. breytist svo, að þar standi „einstaklingar og félög“ í stað „einstaklingar og samvinnufélög,“ en samkv. þessu er ekki til þess ætlazt, að hlutafélög verði aðnjótandi þeirra fríðinda, sem þarna um ræðir. Frsm. telur, að þetta geti staðizt, en mér finnst þá rétt að hafa það alveg skýlaust í frv., svo að ekki þurfi að standa í málaferlum út af því. Ef þetta á að vera eins og ég vil hafa það, þá tel ég, að breyta eigi orðalaginu. 4. brtt. mín er við 11. gr. Ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess að koma hér á fót stofnlánadeild með þannig fyrirkomulagi, að vextirnir hækki allt í einu um ½%, þó að það dragist kannske í hálfan mánuð að greiða. Ég vil ekki, að hér verði greiddir mestu gyðingavextir í veröldinni. 5. brtt. mín er við 13. gr. Í frv. er gert ráð fyrir því, að Landsbankinn megi velja virðingarmenn. Ég vil benda á, hve hættulegt þetta getur verið. Ég vil spyrja, hvernig þetta verði í framkvæmdinni. Og á lánveitandinn að miða við lægra verðið? Það getur því farið svo, að menn fái aðeins 30% af verðmætinu. Mennirnir meta eignirnar kannske ekki nema 1/3 hluta þess, sem þær eru raunverulega verðar. Og ef á að hafa sama hátt á þessum málum, þá fá útvegsmenn að finna það einhvern tíma, hvað það er að hafa þetta óbreytt í l. eins og það er í frv. Ég tel, að ef þetta ákvæði stendur óbreytt í 13. gr., þá sé algerlega kippt fótunum undan gagnsemi þessarar stofnlánadeildar, nema því aðeins, að það megi treysta ráðh. til að framfylgja ekki ákvæðum greinarinnar og setja ákvæði um þetta atriði ekki í reglugerð, heldur að þetta séu dómkvaddir menn, sem í n. eru skipaðir. Og ef ég heyri þá yfirlýsingu hæstv. ráðh., að dómkvaddir menn eigi að verða skipaðir í þessa n., reglugerðarákvæðið að vera þannig, þá get ég fellt mig við það. Hitt tel ég þó sjálfsagðara, að setja ákvæði um þetta beint í l., og ég undrast, að ekki skuli hafa fengizt samkomulag um það atriði að gera svo sjálfsagða breyt. á frv. Við b-lið 13. gr. hef ég borið fram þá brtt., sem kemur sem leiðrétting, þegar búið er að fella úr þessari gr., ef mín brtt. um það verður samþ. Svo hef ég borið fram brtt. við 15. gr. frv., um, að aftan við d-lið gr. bætist: „Ákvæði þetta gildir þó ekki, ef stöðvunin stafar af óviðráðanlegum ástæðum.“ Ég hef rætt þetta atriði við hæstv. fjmrh., sem sagði, að sjálfsagt væri að beita ekki 1. öðruvísi en þannig, að Þessu ákvæði yrði ekki beitt nema því sðeins, að stöðvunin stafaði af einhverju öðru en óviðráðanlegum ástæðum, svo sem því, að maður vildi ekki gera út eða því um líkt, en því yrði ekki beitt, ef skipin stæðu undir viðgerð lengri tíma en hér er til tekið. Og það getur komið fyrir, að skip séu meira en sex mánuði í viðgerð og tefjist frá störfum þess vegna, og í því tilfelli væri hart, ef mætti segja upp láni eingöngu af því, að gera þarf við skip vegna slysa eða sjótjóns eða annarra áfalla. Ég vænti þess því, að þessar brtt. nái samþykki. Og ef svo verður, mun ég fylgja frv. Verði þær hins vegar felldar, tel ég mig hafa alveg óbundnar hendur um fylgi við frv.



Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. nr. 846, við 3. gr. frv. Efni hennar er aðallega það að setja í stafliði þau fyrirtæki, sem stofnlánadeildin lánaði til gegn 1. veðrétti. Og með því meina ég það, að það sé ábending - að vísu ekki nema ábending - um það, í hvaða röð þessi fyrirtæki eiga að ganga að lánadeildinni. Þá er einnig hér í þessari brtt. lögð áherzla á það, að forgangsrétt að lánum úr þessari lánadeild hafi þau fyrirtæki í hverri grein, sem eru rekin eða stofnuð af félögum útvegsmanna. Og það er alveg í samræmi við það, sem er nú í 3. gr. frv. En ég vildi gera tilraun til að gera þetta víðtækara. Þá er síðasta málsgr. í brtt., sem lýtur að því, að lán megi ekki veita úr stofnlánadeildinni til annarra framkvæmda en þeirra, sem gerðar eru eftir 1. jan. 1944. Og þessi málsgr. er sett þarna inn í gr. vegna þess, að það er allt útlit fyrir, að það fé, sem stofnlánadeildin ræður yfir, kunni að verða af skornum skammti, það muni tæplega nægja eftirspurninni, og sízt af öllu ef lánveitingarnar ná til fyrirtækja langt aftur í tímann, þ. e. sem fyrir löngu hafa verið stofnuð. Hins vegar tel ég ekki rétt, að fyrirtæki, sem stofnuð eru árið 1944 og síðan, geti ekki notið þessara hlunninda og komizt að í deildinni. Ég sé ekki ástæðu til að skýra þessar brtt. nánar. Þær skýra sig nokkurn veginn sjálfar. En þar sem sú hugsun virðist hafa náð fyllilega samþykki hv. Nd., að það beri að vinna að því að koma útveginum í hendur samlaga og samlagsfélaga sjómanna og útvegsmanna, þannig a. m. k. að þau gangi fyrir um hlunnindaveitingar, þá virðist það vera álit þeirrar hv. d., að þannig væri málum sjávarútvegsins bezt komið. Ég skal taka það fram að endingu, að samþykkt eða synjun þessara brtt. hefur ekki það gildi fyrir mér, að ég muni ekki greiða atkv. með frv. fyrir því, þó að þær verði felldar. Hins vegar get ég lýst því yfir, að frv. þetta er á margan hátt öðruvísi en ég hefði kosið, og sé ég enga ástæðu til að fara nánar út í það á þessu stigi málsins, því að ég er alveg sammála þeim, sem um málið hafa fjallað, bæði í hv. Nd. og hér í hv. d., að úr því sem komið er, verði ekki hjá því komizt, að þessi lánsstofnun verði að komast á. Og þó að hún sé eftir frv. ekki að öllu leyti í því horfi og á þann hátt, sem ég eða Framsfl. hefði kosið, þá mun ég samt sem áður fylgja þessu frv., hvernig sem fer um mínar brtt. Um brtt. hv. minni hl. n. ætla ég ekki að ræða. Ég álít, að það sé hlutverk frsm. meiri hl. n., og vil ég ekki blanda mér inn í þær umr.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Í. Guðmundsson) : Herra forseti. Þeir 2 hv. þdm., sem borið hafa fram brtt., hafa þegar gert grein fyrir þeim, og skal ég því lítils háttar sem frsm. n. víkja að brtt. þessum. Ég ætla fyrst að minnast á þskj. 845, en það eru till. hv. þm. Barð. Fyrsta brtt. er við 3. gr. frv., um að 2. mgr. falli niður, og í framhaldi við það flytur hv. þm. brtt. við 8. gr., um að 3. mgr. falli niður. Mælir svo fyrir, að stofnlánadeildin skuli veita fyrsta veðréttarlán til fiskiskipa og annarra veiðiskipa og síðan til mannvirkja og verksmiðja, sem byggð eru m. a. til vinnslu á fiskúrgangi. En annars greinir gr. frá forgangsrétti til handa félögum útvegsmanna og fiskimanna, sem stofnuð eru til að reka iðnað í þágu útvegsins og eru opin útvegsmönnum og fiskimönnum, og félögum, sem meginþorri útvegsmanna á hverjum stað er þátttakandi í, í þeim tilgangi, er að framan greinir, enda skipti félögin arði af rekstri í hlutfalli við viðskipti félagsmanna. Eins og sjá má af gr. þessari, þá er félögum útvegs- og fiskimanna, sem öllum eru opin á viðkomandi stað, tryggður forgangsréttur til lána. Enn fremur er samkv. 8. gr. þeim einnig tryggður réttur til að fá hærra lán til mannvirkja en einstaklingum. Þetta ákvæði byggist á því, að reynt er að opna fiskimönnum og útvegsmönnum möguleika til að mynda samtök í því skyni að vinna úr fiskaflanum, gera þeim fært að mynda samtök til að koma upp vinnustöðvum og þess háttar og reka þær á eigin reikning. Með slíku móti gætu þeir losnað við þann millilið og tekið til sín þann hagnað, sem ella mundi renna annað. Meiri hl. sjútvn. er eindregið þeirrar skoðunar, að það eigi á allan hátt að hjálpa útvegs- og fiskimönnum til að geta verið sjálfum sér nægir og skapa þeim möguleika til að losna við óþarfa milliliði, sem gera ekkert annað en taka sinn skatt og gróða af afla þeim, sem fiski- og útvegsmenn hafa skapað. Þetta sjónarmið vill hv. þm. Barð. ekki fallast á. Hann vill ekki ganga inn á þá stefnu að reyna að losa fiskimenn við þessa milliliði, heldur vill hann hafa þeirra leið opna áfram. Þarna er um grundvallarsjónarmið að ræða, og býst ég ekki við, að hv. þm. Barð. láti sannfærast af okkar rökum frekar en við af hans rökum. Hv. þm. minntist á í þessu sambandi, að það væru sérstaklega einstaklingar, aðrir en útvegs- og fiskimenn, sem sköpuðu tekjur ríkisins og greiddu til þess, svo að það gæti haldið áfram sínum framkvæmdum. Ég vil aðeins segja það, að ég veit ekki, hverjir það eru, sem standa undir þörfum þjóðfélagsins, ef það eru ekki fyrst og fremst útvegs- og fiskimenn. Það eru fyrst og fremst þessir menn, sem standa undir þörfum okkar allra, undir þjóðarbyggingunni. Og ríkisvaldinu ber fyrst og fremst skylda til að rétta þessum mönnum hjálparhönd. Eins og hv. þm. veit vel, þá hafa íslenzkar lánsstofnanir ekki verið fúsar til að veita þessum samtökum lán til að byggja upp sina starfsemi og hafa heldur veitt lán til einstaklinga. Ákvæði þessa frv. er beinlínis nauðsynlegt til þess að koma í veg fyrir, að svo verði í framtíðinni. Læt ég svo útrætt um það atriði. Þriðja brtt. hv. þm. Barð. er við 9. gr., 2. málslið. Þar vill hv. þm. ekki heldur miða sérstaklega við sameignarfélög. Í þessari gr. er ákvæði um skattgreiðslur einstaklinga og sameignarfélaga, sem hafa notið hlunninda úr stofnlánasjóðnum. Ég vil aðeins vekja athygli hv. þm. á því, að 2. mgr. 9. gr. felur aðeins í sér heimild til þess að láta þá, sem hafa fengið þessi lán, njóta þessara frádráttarhlunninda, en ákvæði nýbyggingarsjóðslaganna standa óbreytt eftir sem áður. Þannig raskar það ekkert því, sem verið hefur. Annars þykir mér rétt að vekja athygli á því, að gefnu tilefni, að það er nauðsynlegt, að frv. til l. um sérstakar fyrningarafskriftir, sem lagt var fram í dag, verði gert samkv. ákvæði þessa frv. og 2. málsgr. 9. gr. og það samræmt svo, að ekki verði þannig við málið skilið, að ástæða sé til að ætla, að tvöföld fyrningarafskrift komi til greina. 11. gr. frv. gengur út á það, að ef tilskilið ársgjald er ekki greitt að fullu á gjalddaga, má reikna 0.5% dráttarvexti fyrir hvern ½ mánuð. Hér er sem sagt ekki miðað við heilan mánuð. Hv. þm. Barð. taldi, að hér mundi vera um prentvillu að ræða, og leggur til, að miðað skuli við heilan mánuð. Ég hef spurzt fyrir um þetta hjá hæstv. fjmrh., og mér skilst, að þetta hafi verið í frv. frá upphafi og sé þar ekki um misskilning að ræða. Hins vegar má segja, að þegar vextir eru svona lágir sem raun ber vitni um, þá er ástæða til að hafa dráttarvextina nokkuð háa til þess að menn dragi ekki í of langan tíma að ganga frá umsömdum afborgunum af lánunum. Það má gera ráð fyrir því, að dráttarvaxtaákvæðið verði ekki notað, nema um verulegan drátt og vanefndir sé að ræða, þótt heimild sé til að nota það hvenær sem er. Þá er brtt. hv. þm. Barð. við 13. gr. Í þeirri gr. segir svo, að þær eignir, sem stofnlánadeildin tekur að veði, eigi að metast á kostnað lánþega og sé um það sett sérstök reglugerð. Bent er einnig á, að í reglugerðinni megi ákveða, að framkvæmdastjórn Landsbankans megi tilnefna virðingarmennina. Eins og gr. ber með sér, er fyrst og fremst ákveðið, að virðing skuli fram fara, í öðru lagi, að um það skuli sett reglugerð, með hverjum hætti sú virðing eigi að vera, og í þriðja lagi er ábending til ráðh. um, að reglugerðin geti heimilað framkvæmdastjórn Landsbankans að tilnefna virðingarmenn. Annað felst ekki í gr. um þetta. Hv. þm. Barð. finnst þetta of langt gengið og vill ekki eftirláta hæstv. ráðh. að setja reglugerð, heldur vill hann hafa virðingarmennina dómkvadda. Ég verð að segja það, að mér finnst það hefði fremur átt að koma frá öðrum nm. í sjútvn. en hv. þm. Barð. að mælast til þess, að hæstv. núverandi fjmrh. fái ekki að setja þessa reglugerð. Ég fyrir mitt leyti ber fyllsta traust til hæstv. fjmrh. til að ganga frá slíkri reglugerð svo, að allir megi vel við una. Það má líka segja, að á hæstv. ríkisstj. hvíli þunginn af því, að takast megi að koma á þeirri nýsköpun, sem hér er verið að vinna að. Og ef hæstv. ráðh. skyldi hafa tilhneigingu til að setja reglugerð, sem gerði ákvæði þessa frv. að meira eða minna pappírsgagni, þá hefur hann aðhald um það að búa svo um málið, að sú nýsköpun, sem hann sjálfur og ríkisstj. hafa til stofnað og ákveðið að koma í framkvæmd, komi að notum. Og ég trúi því ekki fyrr en á reynir, að nein ástæða sé til að óttast það, að hæstv. fjmrh. hafi hina minnstu tilhneigingu til að bregða fæti fyrir sína eigin nýsköpun með því að setja reglugerð, sem gerði ákvæði l. meira eða minna pappírsgagn. Ég held því, að ótti hv. þm. Barð. sé ástæðulaus. Alþ. hefur líka í sinni hendi að breyta þessu síðar, ef þetta ákvæði kynni að reynast illa. Þá er loks seinasta brtt. frá hv. þm. Barð. Hún er um það að bæta aftan við d-lið 15. gr. ákvæði um það, að menn þurfi ekki að missa réttindi til að halda láni sínu úr stofnlánadeild, þótt þeir geri ekki út skip sín í 6 mánuði, ef stöðvunin stafar af óviðráðanlegum ástæðum. Ég held þetta ákvæði sé óþarft. Þótt ekkert standi um þetta í greininni, leiðir það af hlutarins eðli, að ómöguleiki hefur í sambandi við þetta atriði nákvæmlega sömu verkanir og ella; skyldur, sem hvíla á mönnum, falla niður, þegar ómögulegt er að uppfylla þær, og um leið þau viðurlög, sem af þeim vanefndum stafa. Ég held þessi brtt. sé óþörf hjá hv. þm. Barð., og læt ég þar með útrætt um hans brtt. Hv. 1. þm. S.-M. hefur borið fram brtt. á þskj. 846. Lýtur sú brtt. að því, að taka ákvæði um það, að lána megi út á skipasmíðastöðvar, dráttarbrautir og vélsmiðjur, út úr 3. gr., eins og það er, og færa það aftur fyrir og setja það inn á öðrum stað. Kemur þetta frá hv. þm. sem ábending eða heimildarákvæði. Ég fyrir mitt leyti segi um þessa breyt., að ég álít, að ástæða sé til að binda lánveitingar út á þessi mannvirki með nákvæmlega sama hætti og þau fyrirtæki, sem eiga að vinna úr sjávaraflanum. Það er áreiðanlega ekki síður nauðsynlegt fyrir okkur að koma upp í landinu í sem flestum stærri verstöðvum skipasmíðastöðvum, þannig að ekki sé nauðsynlegt fyrir fiskimenn að leita til annarra um viðgerðir og smíði skipa sinna. Brtt. hv. 1. þm. S.-M. finnst mér vera talsverður undansláttur í þessu efni. Ég held það sé ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að minnast á í sambandi við þær brtt., sem hér liggja fyrir. En almennt vil ég segja það, að þótt ég og minn flokkur fylgi málinu, eru þó ýmis stórvægileg atriði í því öðruvísi en við hefðum kosið. Við teljum málið samt til mikilla bóta, eins og það liggur fyrir, og munum við fylgja því í gegnum þingið.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Það er eiginlega þýðingarlítið að ræða þetta atriði, þar sem hér eru fáir aðrir en þeir, sem ræddu um þetta mál í sjútvn. En ég vil ekki, að annað sjáist í þingskjölum en að því sé mótmælt, sem hv. 9. landsk. bar hér fram í ræðu sinni. Ég vil ekki láta vera ómótmælt þeim fjarstæðum, sem hv. 9. landsk. bar hér á borð. Hann heldur því fram, að mín tilhneiging og innræti komi skýra fram í því, að ég vilji fella niður 2. málsgr. 3. gr. og að ég geti ekki unnt sjómönnum að losna við milliliði, sem taki af þeim allan gróðann. Ég hélt, að jafnglöggur maður og hv. þm. mundi ekki voga sér að halda slíku fram, vitandi það, að hann mælir gegn betri vitund. Ég hélt hann vissi það, að hann er hér ekki á pólitískum fundi til þess að kasta skít á pólitískan andstæðing, eins og hans vandi er að gera. Hv. þm. er hér til að ræða stórt mál málsins vegna, en ekki til að bera brigzl á aðra menn að ósekju. Hv. þm. lýsti þeim einstaklingum, sem hér eiga hlut að máli, sem blóðsugum, sem hirtu allan milliliðagróðann. Ég legg til og tel, að engin ástæða sé til að gera þessum aðilum ójafnt undir höfði. Ég vil aðeins, að báðir standi jafnt að vígi, svo að þeir geti gert sér mat úr milliliðagróðanum. Það er engin ástæða til að annar aðilinn búi við allt önnur skattalög, en það er sú stefna, sem hv. þm. vill fara inn á. Hann vill fara inn á það að níða niður þessa einstaklinga og setja ýmiss konar hindranir á framkvæmdir þeirra með sköttum og öðrum álögum. En ég legg til, að þessu verði breytt. Ég álít rétt, að hver aðili hafi sama aðgang að þessari stofnun. Eins og hv. þm. viðurkenndi, hafa bankarnir ekki viljað lána slíkum stofnunum eins mikið fé og einstaklingum, vegna þess að þær hafa ekki verið byggðar upp jafn fjárhagslega sterkar. Þessir menn hafa ekki tekið á sig þá ábyrgð, sem einstaklingar hafa undir flestum kringumstæðum gert, og það er skýr ábending um það, að það er meiri hætta fyrir lánadeildina að lána til þessara stofnana en til annarra manna, sem störfuðu á öðrum grundvelli. Ég mun svo láta útrætt um þetta. En hv. þm. hélt því fram í sambandi við 9. gr., að þetta væri aðeins heimild. Mér er ljóst, að það er aðeins heimild. En ég skil ekki, hvers vegna þessi heimild má ekki ná til hlutafélaga eins og sameignarfélaga. Þetta er heimild, sem gefin er til ákveðinna aðila, en aðrir aðilar eru útilokaðir frá að njóta þeirra kjara, sem í heimildinni felast. Ég get ekki fellt mig við þetta. Hv. þm. taldi nauðsynlegt að samræma ákvæði 9. gr. og fyrningarafskriftafrv. Ég veit ekki, hvenær það fær afgreiðslu hér. En sé eitthvað í þessu frv., sem þarf að laga til samræmingar, þá þarf að bera fram brtt. um það. En snerti þetta hitt frv., þá er það ekki til umr. hér og getur því beðið þangað til það kemur til umr. Um dráttarvextina vil ég segja það, að það væri samræmi í því, að landið og bankarnir fórnuðu stórkostlegu til þess að lána í nauðsynleg framleiðslutæki með 2½ vöxtum, en strax og ekki er hægt að standa við skuldbindingar og erfiðleikar koma, þá á ekki að bíða boðanna að ganga fast að þessum mönnum. Þetta er kannske gert til þess, að hæstaréttarmálaflutningsmenn geti haft sem beztar tekjur af því að rukka inn vexti af þeim lánum, sem ekki er staðið í skilum með. Þetta getur ekki verið af umhyggju fyrir sjómönnum. Það er af umhyggju fyrir einhverjum öðrum. Hv. þm. minntist á, að þetta væri aðeins heimild, það kann að vera, enda væri það í samræmi við allt annað, að einhver stjórnin dæmdi einstaklinga til að borga 12% vexti, en léti aðra aðila ekki borga neitt. Það er svo sem alveg í samræmi við lífsskoðun þessa hv. þm. í þessu máli. Það eru einkennileg rök, að ekki skuli mega samþ. brtt. mína við 13. gr., vegna þess að hún sé vantraust á hæstv. fjmrh. Ég get upplýst hv. 9. landsk. um það, að ég þekki svo vel samvizkusemi hæstv. ráðh., að hann mundi telja þetta ákvæði, sem er í frv., sem ábendingu, sem ætti að fara eftir. Þess vegna er það sett í l., að þannig skuli hlutirnir vera. Þess vegna vil ég láta fella þetta úr frv. Hv. þm. gat þess, að lagaákvæðið væri sett í trausti þess, að það yrði ekki framkvæmt svona. En ef það er rétt, að hann trúi ekki meira en svo á þetta og hann treysti hæstv. ráðh. því aðeins, ef hann framkvæmi þetta gagnstætt því, sem bent er á í l., hvers vegna vill hv. þm. þá ekki fella þetta burt úr frv. og samþ. mína till.? Sannleikurinn er sá, að hv. 9. landsk. vill hafa þetta svona. Ég get ekki fallizt á það, að skyldur manna falli niður, ef þeir ekki geta staðið í skilum. Það er því ekkert vit að samþ. gr. eins og hún er, því að þá geta málafærslumenn beygt þetta og togað á alla vegu og haft góðar tekjur af, og er ekki efi, að slíkt yrði notað. Þetta verður að fyrirbyggja.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur 1. Guðmundsson) : Aths. sú, er ég gerði við brtt. hv. þm. Barð. virðist hafa farið mjög í taugarnar á honum, og það hefur gengið svo langt, að hann hefur gert mér upp orð, sem ég alls ekki hef viðhaft. Hann gat þess, að ég hefði ráðizt að sér með óhróðri. Það, sem ég gerði, var aðeins, að ég lýsti hans eigin till., og ef það er óhróður um hann, læt ég hann um það, en ófagurt er þá hans álit á sinni eigin till. Hv. þm. ræddi um brtt. við 3. gr. frv. Ég vil ekki halda uppi neinum deilum við hv. þm., en mér virðist hann sjálfur færa rök að því, að brtt. nái ekki samþ. Hann sagði, að bankinn vildi heldur lána til einstaklinga en samtaka fiskimanna, og það er þetta, sem hann vill verja og viðhalda. Þetta er stefna, sem ég vil ekki fylgja. Þá tel ég, að ekki beri að krefjast dráttarvaxta, nema um mikla vanrækslu sé að ræða, en um það vill hv. þm. Barð. hafa ströng ákvæði, þó að hann viti hins vegar, að ríkisvaldið beitir yfirleitt ekki þeirri heimild nema í sérstökum tilfellum. - Í 13. gr. er ákveðið um mat og reglur og ráðh. ætlað að hafa óbundnar hendur. Það vill þessi hv. þm. fyrirbyggja, en með því lýsir hann óbeint yfir, að hann vantreysti ráðh. Þá minntist hv. þm. á 15. gr. og talaði þar um klæki af minni hálfu. Þetta er fjarstæða eins og fleira í ræðu þm. Hins vegar tel ég, að ekki komi til mála að segja upp lánum. Hv. þm. bað um skýringu á því, ef menn af féleysi yrðu að hætta. Það eru til lagaákvæði um slíkt, bæði um bætur og skyldur í því sambandi. Ef hins vegar ómögulegt er að framkvæma eitthvað, þá eru menn ekki bótaskyldir fyrir að gera það ekki, en slíkt er gert út um eftir lögum og reglum. Ég sé svo ekki ástæðu til frekari umræðna að sinni.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Hv. 9. landsk. hefur ekki sannfært mig. Mest af því, sem hann hefur sagt, er útúrsnúningur frá reyndum málafærslumanni, sem tekið hefur að sér að halda fram röngu máli gegn betri vitund, og held ég því fast við mínar till.



Þar sem allar mínar till. hafa verið felldar, en í trausti þess, að ranglætinu verði ekki beitt, heldur því réttlæti, sem er í anda minna till., þá segi ég já.



Það er fleira en þetta eina atriði í frv., sem er aðkallandi. Ég held, að frv. hafi fengið góðan undirbúning í n. í Nd. Þetta er eitt af þeim frv., sem ríkisstj. hefur óskað, að fengi afgreiðslu á þessu þingi. Ég vænti því, að það geti farið til 2. umr. án þess að vera vísað til n., því að mjög er liðið á þingtímann.



Ég vil gera fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hann veit ekki um, hvernig ástatt er í atvinnudeildinni, hversu mikið fé fer þangað án þess að nokkuð sé gert. Og ef hann vissi þetta eins og ég, þá mundi hann ekki leggja til að auka framlag til atvinnudeildar háskólans, og gæti hann athugað skjöl fjvn. og séð, hvernig þessu er varið, og þá mundi hann ekki óska eftir slíku. Þeir, sem þarna starfa, taka tvöföld laun án þess að gera nokkurn skapaðan hlut, og svo skuli hann óska, að þetta verði samþ. án þess að fara til n., þetta, sem er að verða hæstv. menntmrh. til stórkostlegrar skammar.



Hv þm. Barð. getur verið einn um sitt fíflslega upphlaup. Ég tel ekki virðingu minni samboðið að svara honum, og ummæli hans um atvinnudeildina eru ekki svaraverð. Ég veit að vísu, að það er margt ábótavant um atvinnudeild háskólans, og þarf ýmislegt að laga. En ég vil benda hv. þm. á, að atvinnudeildin heyrir ekki undir menntmrh. Annars þekkir þessi hv. þm. þetta auðvitað bezt, eins og hann veit allt allra manna bezt, sem gerist í þjóðlífinu. Hann veit alltaf allt allra manna bezt.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Mál þetta hefur komið fram hér í d. og var samþ. shlj. til 2. umr., kom fyrir fjhn., og d. og n. hafa samþ. það einróma að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Annars lýsti ég máli þessu, sem er mjög einfalt, við 2. umr. þess, og sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka þau orð mín hér, til þess að tefja fyrir frv., þó að það reyndar sennilega nái ekki að verða að l. á þessu þingi. Ég legg sem sagt til, að málið verði afgr. nú óbreytt.