Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sá hversdagsbragur, sem löngum hvílir yfir störfum okkar hér í þessu húsi, er víðs fjarri núna. Á þeim fundi, sem nú er hér hafinn, munu hv. þm. í lengstu lög halda kyrru fyrir í sætum sínum. Og menn munu ekki sökkva sér niður í þreytandi þskj. eða eigin hugsanir, sem hvort tveggja veldur því löngum, að svipurinn verður tómlátur, jafnvel sljór, heldur munum við verða eftirvæntingafullir og áhugasamir í framan. Og menn munu beina sjónum sínum upp á við, svo er kvenfólkinu fyrir að þakka. Það eru konur hér fyrir utan og það eru konur hér frammi á göngum og e. t. v. í stigum líka, og allir pallar eru fullir af konum. Í dag hefur það gerzt, sem að líkindum hefur aldrei gerzt fyrr í sögu Alþingis. Á ég þá ekki við það, að álitlegur hópur reykvískra kvenna hefur skroppið hingað niður eftir fótgangandi eða í strætisvögnum eða kannske í einkabílum sínum til þess að heiðra okkur með nærveru sinni. Þess eru þegar allmörg dæmi í sögu Alþingis, að reykvískar húsmæður hafi lagt slíkt á sig. Hingað eru líka komnar aðrar konur, og þær eru komnar lengri veg en hinar. Þetta eru sveitakonur. Þetta eru fulltrúar þeirra íslenzku húsmæðra, sem yfirleitt eiga ekki heimangengt. Þetta eru fulltrúar þeirra kvenna, sem hvern dag ársins eru bundnar ekki aðeins við barnauppeldi og venjuleg heimilisstörf, heldur og þau önnur verk margvísleg, sem þær verða að vinna við hlið eiginmanna sinna, í fjósum og í fjárhúsum eða þá kannske einhvers staðar úti við, einfaldlega vegna þess, að þannig er nú einu sinni lífsbaráttan í sveitum þessa lands. Það er ástæða til að bjóða velkomnar allar þær konur, sem í dag heiðra okkur með nærveru sinni, en persónulega leyfi ég mér að bjóða sérstaklega velkomnar þær konur, sem ég nú nefndi. Þær sitja þarna uppi á pöllunum fremst, 25 saman, og eru, að ég hygg, flestar úr Villingaholtshreppi, en einnig úr Hraungerðishreppi og ofan af Skeiðum. Það er nærvera þessara kvenna, sem gerir þennan dag einstæðan í sögu Alþingis. Bændur hafa oft komið hingað margir saman til þess að leggja áherzlu á hagsmunamál sín. Einkum gerðist þetta í fyrri tíð, svo sem frægt er, og beittu þeir þá gjarnan hestum sínum á völlinn hér fyrir utan, meðan þeir sátu hér inni í húsinu og hlýddu á mál manna. Bændakonur hafa hins vegar aldrei fyrr, svo að mér sé kunnugt, tekið sig saman um það, eins og nú í dag, að heilsa upp á hv. Alþingi. Þær munu hafa orðið að fara óvenjusnemma á fætur í morgun, flestar þessar konur, til þess að ljúka morgunverkunum í tæka tíð, svo að þær gætu safnazt saman í þeim almenningsvagni eða rútubíl, sem þær leigðu sér til ferðarinnar. Meðan reykvískar húsmæður voru núna áðan, elskulegar reykvískar húsmæður, að útbúa hádegismatinn handa fjölskyldum sínum, voru þessar konur, hinar konurnar, á leið yfir þá stóru heiði, sem liggur milli höfuðborgarinnar og þeirrar sveitar þar sem þær eiga heima og vilja eiga heima. Ég skal ekkert um það segja, hvernig hádegismaturinn kann að hafa lukkazt á heimilum þeirra reykvísku húsmæðra, sem vegna sinnar erfiðu lífsbaráttu hafa nú ákveðið að kaupa hvorki kartöflur né mjólk né kjöt né neinar aðrar afurðir, sem íslenzkir bændur framleiða og byggja á lífsafkomu sína og sinna eiginkvenna og sinna barna. En hitt þykist ég vita, að í dag muni reynast heldur þunnur þrettándinn á vissum heimilum fyrir austan fjall, þar sem húsbóndinn verður auk allra annarra starfa sinna að bögglast við eldamennsku og barnagæzlu, vegna þess að eiginkona er allt í einu farin suður til þess að sitja á þingpöllum. En hvað um það, ekki hefur þetta að ástæðulausu gerzt. Þær hafa boðskap að flytja, þessar konur, sem hingað eru komnar austan yfir fjall. Og mér veitist sá heiður að lesa þennan boðskap, með leyfi hæstv. forseta. Hann hljóðar svo: „Við undirritaðar konur úr Árnessýslu viljum með nærveru okkar hér kynna sjónarmið okkar. Það er staðreynd, að landbúnaðarvörur hafa ekki hækkað í verði meira en aðrar vörur. Fiskur hefur hækkað örar en kjöt, og heildarhækkun hans er meiri en á kjöti. Mjólk er enn þá ódýr neyzluvara, ef miðað er við næringargildi og verð hennar og annarra drykkja. Vegna mikilla niðurgreiðslna á mjólk hafa mjólkurframleiðendur fengið hærra verð fyrir mjólk sína en söluverð hennar út úr búð. Neyzlumjólk bænda er því dýrari en annarra landsmanna. Þetta eru staðreyndir, sem öllum ættu að vera ljósar. Samt sem áður gerist það undarlega, að nokkrar húsmæður í Reykjavík skora á fólk að hætta að borða landbúnaðarvörur, en neyta í staðinn „dýrari og óhollari fæðu“ (orðalag þeirra sjálfra). Við sveitakonur, sem vinnum að framleiðslustörfum jafnframt húsmóðurstörfum, lítum svo á, að þarna sé verið að ráðast á okkar stétt og það af þeim, sem sízt skyldi. Þessar konur eru að vísu sjálfráðar um það,“ - það er verið að tala um reykvískar húsmæður, - „hversu dýran og óhollan mat þær gefa börnum sinum. En við mótmælum herferð þeirra gegn íslenzku bændafólki. Við álítum, að það væri nær að hætta að kaupa brezkar og vestur-þýzkar vörur, á meðan þær þjóðir stunda ólöglega veiðar í íslenzkri fiskveiðilandhelgi. Við skorum á konur að sniðganga brezkar og vestur-þýzkar vörur, þar til samningar hafa tekizt í fiskveiðideilunni. Við skorum á konur að kaupa ávallt íslenzkar vörur, ef verð þeirra og gæði standast samanburð við erlendar vörur.“ Og undir þetta skrifa þær konur, sem ég áðan nefndi úr tilnefndum 3 hreppum Árnessýslu. Og ég ítreka það, að ég tel það sérstakt fagnaðarefni, að við skulum hafa fengið þær hingað í húsið til okkar. Ég segi a. m. k. fyrir mína parta: Veri þær allar hjartanlega velkomnar.



Herra forseti. Það er nú svo, að þegar farið er að tala um mjólk hér á hinu háa Alþingi, þá er ég vanur að segja örfá orð. Ég vil taka undir það, sem hv. 5. þm. Vesturl., Jónas Árnason, sagði, að ég vil bjóða þá göfugu gesti, sem hér eru á þingpöllum, velkomna. Ég veit, að erindi þeirra eru ekki hin sömu. Það eru konur úr Árnessýslu hér mættar á þingpöllum og konur úr Reykjavík, og erindi þeirra eru ekki hin sömu. Konurnar úr Reykjavik eru að mótmæla hækkun á landbúnaðarvörum og hafa heitið því að kaupa ekki mjólk og aðrar landbúnaðarvörur á næstunni vegna þessara hækkana. Ég held, að þetta fyrirheit sé mjög háskalegt fyrir þær og þá, sem þær bera mest fyrir brjósti. Frá því að fyrsta húsmóðirin settist að á Íslandi, hefur það verið í verkahring húsmæðra að matbúa og deila fæðunni milli heimilisfólksins. Mörg húsmóðir hefur verið gædd hreinni snilli á þessu sviði, eins og við þekkjum allir, bæði að því er varðar hæfni og um það að varðveita hollustuhætti og hagsýni í sambandi við fæðugerðina. Mjólk og mjólkurmatur hefur frá upphafi verið meginuppistaða í fæðu íslenzku þjóðarinnar. Íslenzka skyrið er frægt fyrir hollustu, einnig smjörið og ostarnir og sýran til drykkjar, sem bjargaði áreiðanlega mörgum sjómanninum og hélt þreki hans undir árinni, meðan eitthvað var til á sýrukútnum, að ógleymdri nýmjólkinni, sem við öll notum og alltaf er og verður heilsudrykkur og undirstaða heilbrigði þessarar þjóðar. Þessu mega húsmæðurnar sízt af öllu gleyma. Ég verð að segja, að mér kemur það þess vegna undarlega fyrir sjónir, að húsmæður skuli breyta þannig og beita sér fyrir takmörkun á notkun þessarar fæðu, þó að hún hafi nokkuð hækkað í verði, en þó minna en flestar aðrar fæðutegundir, eins og ég skal koma að síðar. Slíkar aðfarir eru ekki aðeins aðför að heilsu neytenda, heldur einnig fjarstæða frá hagrænu sjónarmiði að minni hyggju. Það er ekki nema eðlilegt, að vaxandi verðbólga á hverjum tíma sé fólki þyrnir í augum. Ég furða mig ekkert á því, þó að andúð á henni komi fram í ýmsum myndum. En það er einkennilegt, þegar sú andúð snýst eingöngu gegn vissum hluta af þeim vörum, sem fólkið þarf að kaupa, og sérstaklega þegar það er hin innlenda vara. Þegar slíkt beinist að neyzlustöðvun á þeim vörum, sem minnst hafa hækkað í verði, þá held ég endilega, að eitthvað annað hljóti að liggja á bak við en það, sem fyrst og fremst er haft á orði. Mig langar til þess, áður en ég fer úr þessum ræðustól, að minna á, hvernig hækkanir á íslenzkum vörutegundum hafa orðið nú að undanförnu, og vil gjarnan, að það liggi fyrir í Alþingistíðindum. Þá byrjar það þannig, að í nóv. 1970 voru sett lög um verðstöðvun, og liggur fyrir skýrsla, sem ég hef hér í höndum og hefur verið birt í hlöðum og er gerð í sambandi við upplýsingar frá Hagstofu Íslands og skrifstofu verðlagsstjóra, tekin saman af upplýsingaþjónustu landbúnaðarins samkv. upplýsingum frá þessum aðilum. Það er miðað við 1 kg, þar sem um kg er að ræða, nema annars sé getið, og verð á vörum í nóv. 1970, verð í febr. 1973 og verð nú 20. marz 1973. Þá er fyrst nýmjólk. Heil hyrna var í nóv. 1970 á 15.30 kr., er nú seld á 19.50 kr, þar er um 27% verðhækkun að ræða. Mjólkurostur 45% 5 237 kr. 1970, nú á 238 kr., hækkunin er þar af leiðandi aðeins 1 kr. Smjörið, 1. fl., var 199 kr. 1970, er nú 250 kr., þar er um 26% hækkun að ræða. Súpukjöt, 1. verðflokkur, var 1970 150.20 kr., er nú 190.40 kr., þar er um 27% hækkun að ræða. Kótelettur voru á 176.80 kr. í nóv. 1970, en eru nú 226 kr., þar er um 28% hækkun að ræða. Kindabjúgu 144 kr. 1970, nú 177 kr., þar er um 23% hækkun að ræða. Rúgbrauð, 1 1/2 kg, voru 26 kr., eru nú 32 kr., þar er um 23% hækkun. Franskbrauð, 500 g, 18.50 1970, nú 25 kr., það er 25% hækkun. Hveiti var 26 kr. pakkinn, er nú 36.50 kr., það er 40% hækkun. Ýsa, slægð og hausuð, 21 kr., er nú 52 kr., það er 68% hækkun. Þorskflök roðlaus, ný, 53.50 kr. 1970, nú 77 kr. eða 44% hækkun. Saltfiskur 55 kr. 1970, nú 80 kr., það er 45% hækkun. Fiskibollur, hálf dós, 35 kr., nú 53 kr. eða 51 % hækkun. Epli 67.05 kr., nú 85.75 eða 28% hækkun. Kartöflur í 5 kg pokum 23.10 kr. 1970, nú 17.50 kr., þær hafa lækkað um 24%. Strásykur 20.35 kr., er nú 43.75 eða 115% hækkun. Kakó 205.30 kr., nú 279.20 kr., 36% hækkun. Kaffi, brennt og malað, 190 kr. 1970, nú 296, það er 66% hækkun. Maltöl, 33 cl flaska, á 11.50 kr., nú á 16 kr., 39% hækkun. Hér sjá allir, sem bera þessar tölur saman, hversu gífurlegur hækkanamunur er hér á ýmsum vörum. hvað þær hafa hækkað meira en mjólkin. Á sama tíma og þetta hefur gerzt hefur verðlagsgrundvöllur landbúnaðarafurða hækkað um 52% frá haustinu 1970, en tímakaup verkamanna um 60% og laun opinberra starfsmanna í kringum 80%. Ég held, að þessar tölur sýni það fullkomlega, að það er algerlega á misskilningi byggt að gera þá aðför nú að landbúnaðarvörum, sem hv. húsmæður hér á höfuðborgarsvæðinu virðast ætla sér að gera með því að hætta að kaupa þessar vörur. Þær gera sjálfum sér mestan skaðann með slíku, og ég vara þær við því, því að af því getur leitt heilsutjón. Ég vil benda þeim á nýlega birta tímaritsgrein, þýdda úr sænsku tímariti, þar sem frægur sænskur prófessor lýsir því yfir, að það sé miklu skynsamlegra að leggja tannburstann til hliðar en að hætta að drekka mjólkina, því að mjólkin er sá auðveldasti kalkgjafi fyrir bein og tennur, miklu auðveldari en allir aðrir kalkgjafar. Þessi ritgerð er birt í barnablaðinu Æskunni, og var það vel til fundið, og ég vil benda reykvískum húsmæðrum á það að lesa þessa grein. Herra forseti. Ég hef kannske verið heldur langorður, en ég mátti til að koma þessum röksemdum að, sem ég hef hér flutt, úr því að tækifæri gafst til og þessar ágætu húsmæður eru hér viðstaddar til að heyra á mál mitt.



Herra forseti. Ég bjóst ekki við slíkum umr. eins og hér hafa farið fram, fram að þessu. En ég kann ekki við það sem 1. þm. Reykv. að sitja þegjandi undir því, að mjög ósmekklega sé vegið að húsmæðrum hér í Reykjavík. Ég harma það mjög, að hinn ágæti bóndi Ágúst Þorvaldsson skyldi láta hafa sig í að taka hér til máls með þann lestur, sem hann var með. Ég veit, að þessi hv. þm. gerir það í góðri meiningu. Hann les upp ýmsar hækkanir, sem orðið hafa fyrr og síðar, og vill nota það sem rök fyrir því, að aðrar vörur en landbúnaðarvörur hafi hækkað. En hér fer þm. inn á þá leið að flytja hér efnisræðu í þinginu gegn húsmæðrum, þegar hann veit, að þær geta ekki svarað fyrir sig. Sveitakonurnar eru líka húsmæður, og mig langar til þess að ávarpa þær. Þær hefðu gjarnan mátt láta fyrr fleiri þm. en kommúnistann Jónas Árnason vita það, að þær væru hér á þingpöllum. En hitt vil ég segja sveitahúsmæðrunum, að hvorki við sjálfstæðismenn né húsmæður í Reykjavík erum að beina geiri okkar gegn þeim. Það er ekki verið að deila á húsmæðurnar í sveitunum eða bændur, heldur núv. ríkisstj. Það er hún, sem ber ábyrgðina á þeirri verðbólguskriðu, sem nú hefur dunið yfir þjóðina. Hvers vegna lækkaði ríkisstj. niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum rétt áður en reiknuð var út vísitala framfærslukostnaðar 1. febr.? Hvers vegna? Þá stuðlaði ríkisstj. að því, að landbúnaðarvörurnar væru lægri vegna aukinna niðurgreiðslna 1. febr. Það er þessi framfærsluvísitala, sem er grundvöllur undir kaupgreiðsluvísitölunni 1. marz. En hvað gerðist þá? Þá hætti ríkisstj. niðurgreiðslunum. Og það er hennar sök, sú mikla hækkun, sem orðið hefur á íslenzkum landbúnaðarvörum. Það getur vel verið að íslenzka ríkisstj. sé búinn að spila þannig rassinn úr buxunum, að hún hafi ekki haft peninga til að greiða niður landbúnaðarvörurnar áfram. En þá var það hennar sök líka, en ekki bændanna og ekki búkvennanna austan úr sýslu. Ég held, að þær séu algerlega í sama bát, bændakonur að austan og reykvískar húsmæður og raunar þjóðin öll, að við viljum, að landbúnaðarvörur séu með sem hagstæðustu og lægstu verði. Og það er mesta hagsmunamál, bændanna einnig. En bændur eiga að fá í sinn hlut engu að síður það sama og aðrar stéttir í þessu þjóðfélagi. Sjálfstfl. hefur alla sína tíð lagt á það megináherzlu að reyna að auka skilning fólksins til sjávar og sveita, milli hinna mismunandi stétta þjóðfélagsins. Kjörorð hans hefur verið stétt með stétt - og hann mun fylgja því fram. Því kjörorði mun hann berjast fyrir, og íslenzkar húsmæður eiga allra sízt skilið, að það sé verið að atyrða þær hér í sölum Alþingis, eins og gert hefur verið mjög ósmekklega.



Herra forseti. Ég óska eftir því, húsmæður góðar, sem eruð á þingpöllum, bæði að austan og hér úr Reykjavík, að þið gefið mér hljóð. Ég ætla ekki að tala lengi. Ég vil aðeins segja það, að bændur eiga ekki sök á verðbólgunni. Það þurfa allir að vita. Þegar mjólkin var hækkuð 1. marz s. l., fengu bændur aðeins 11% í sinn hlut, þótt mjólkin hækkaði um 44% í útsölu. Þetta vita allir, og það er ágætt. En þá ber að beina geirnum að ríkisstj. Það kemur niður á bændum, ef hætt verður að kaupa landbúnaðarvörur. Það er óhagstætt fyrir heimilin að hætta að kaupa landbúnaðarvörur og kaupa aðrar vörur, sem eru dýrari. Það er óhagstætt og óhollt fyrir börnin að gefa þeim öl eða djús í staðinn fyrir mjólk. Þetta vil ég biðja húsmæður að gjöra svo vel að athuga. Hitt undrar mig ekki, þótt þær verði ergilegar, þegar ríkisstj. og talsmenn hennar eru alltaf að tala um, að kaupmáttur launa hafi aukizt. Ég veit, að húsmæðurnar finna, þegar þær fara í búðina, að það, sem er í buddunni, endist miklu verr nú en áður. Ríkisstj. og talsmenn hennar eru alltaf að tala um, að kaupmátturinn hafi aukizt. Ríkisstj. hefur komið öllu í öngþveiti í íslenzkum þjóðarbúskap. Það er ríkisstj., sem á sök á óðaverðbólgunni. Hún á sök á því, að kaupmátturinn er minni nú en áður. Krónan er alltaf að minnka. Það er talið, að krónan hafi lækkað til jafnaðar um 2% á mánuði, síðan þessi ríkisstj. kom til valda. Þetta getur ekki góðri lukku stýrt. Ég hef heilræði fyrir húsmæður. Það er að halda áfram að kaupa landbúnaðarvörur, en gera það, sem unnt er, til þess að gera almenningi í landinu ljóst, að ríkisstj. á sök á verðbólgunni og hún er að skapa hættuástand í íslenzku þjóðlífi. Ef húsmæður vilja gera skyldu sína við heimilin og við fósturjörðina, þá er raunhæfast að vinna að því, að núv. stjórnarfl. fái ekki atkvæði á næsta kjördegi, þannig að það komi ný ríkisstj. til valda, sem hefur það að markmiði að auka kaupmátt launa og skapa festu í íslenzkum þjóðarbúskap. - Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en vona, að húsmæður og sem flestir taki þetta til vinsamlegrar athugunar.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að halda hér neina æsingaræðu. Enda þótt nú sé margt af gestum á svölum Alþ., mun það ekki breyta því, sem ég mun segja. Ég vil í fyrsta lagi segja það, hvað sem hv. 1. þm. Sunnl. segir, þá er kaupmáttur launa meiri nú en hann hefur verið. Miðað við 100 1970 er hann 137.3 á þessu ári. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verður á móti mælt með orðaglamri eða hávaða. Þegar þetta er metið af Framkvæmdastofnuninni, er tillit tekið til þeirra verðhækkana, sem þegar eru orðnar, og spáð um það, sem verður. Ég vil einnig minna á það, að á s. l. ári var afkoma þjóðarinnar góð. Þá var atvinna betri en nokkru sinni fyrr, svo hver vinnandi hönd hafði verk að vinna. Ég vil einnig minna á það, að sem betur fer var afkoma sveitafólksins þá einnig góð. Þessu eiga hv. þm. að gleðjast yfir, og ég treysti þeim til að gera það. Ég vil minna á, að það sem liðið er af þessu ári hefur íslenzka þjóðin orðið fyrir stórfelldasta óhappi, sem hana hefur hent á síðari árum, eldgosið í Vestmannaeyjum. Þjóðin hefur sameinazt til átaka þar um. Það var till. stjórnarliða að reyna að mæta því átaki, sem þá þurfti að gera, með því að draga úr verðbólgu, en láta hana ekki vaxa. Það náðist hins vegar ekki samstaða um það hér á hv. Alþ., að slíkt yrði gert. Þess vegna var ekki hægt að fara fram á það við eina stétt öðrum fremur, að hún tæki á sig fjárhagslegar skuldbindingar vegna þessa áfalls, en mér skilst, að sumum hafi dottið í hug, að það ætti bændastéttin að gera. Launakjör hennar eru ákvörðuð af aðilum, sem eru ekki bændur einir, heldur einnig fulltrúar neytenda, og þau voru ákvörðuð með sameiginlegu áliti allra þeirra, sem að unnu. Það er því ekki um neitt að ræða annað en það að greiða í hlutfalli við þá verðlagsvísitölu, sem er, í hlutfalli við þann kaupmátt, sem er í landinu og er nú sem betur fer meiri en áður þrátt fyrir þessa hækkun. Íslenzka þjóðin, hvort sem það eru húsmæður eða aðrir þegnar, hefur annað að gera þessa stundina heldur en að etja stétt gegn stétt. Þar þýðir ekkert orðagjálfur um, að sé til flokkur allra stétta. Þar er það raunveruleikinn einn, sem sannar, hvað er. Íslenzka þjóðin berst nú sameiginlega, að ég vona, á tveim vígstöðvum: Annars vegar við erlent ofurefli, þar sem eru átökin um landgrunnið í kringum land okkar. Við vitum allir, hvort sem við eigum heima í sveit eða við sjávarsíðu, að ef ekki tekst að vernda landgrunnið, ef ekki tekst að efla fiskstofninn og auka tekjur af fiskveiðum í landinu, þá hafa bændur ekki heldur góða afkomu. Þetta vita þeir einnig. Ef ekki tekst að efla gróðurinn í landinu, eins og nú er stefnt að, það lífbelti, sem er landið sjálft, þá hefur íslenzka þjóðin, hvorki til sjávar né sveita, góða afkomu. Einmitt á þessum tíma, þegar slíkir atburðir gerast, að við eigum í stórátökum við erlendar þjóðir vegna lífstilveru okkar, og þegar við eigum á sama tíma að berjast við náttúruhamfarirnar í beztu veiðistöð landsins, þá höfum við öðru að sinna heldur en reyna að egna stétt gegn stétt, ekki sízt þegar á það er litið, að kaupmáttur launanna er meiri, þegar mjólk er keypt eða smjör, heldur en áður hefur verið. Þess vegna finnst mér, að við eigum ekki að vera að stofna hér til neinna æsinga. Við eigum að skoða þessi mál rólega, og við skulum gera okkur grein fyrir því, að landbúnaðarvörur hafa ekki hækkað meira en aðrar neyzluvörur. Þess vegna eigum við ekki með pólitískum æsingi að fara að reyna að egna til þess, að slíkar vörur verði ekki keyptar. Ég er líka sannfærður um það, að íslenzkar húsmæður, þegar þær hugsa þessi mál rólega, þá meta þær réttilega og vita, að hlutverk þeirra er annað en að taka þátt í æsingafundum. Þess vegna efast ég ekkert um það, þó að í dag sé nokkur hávaði í kringum þetta mál, þá stendur það ekki lengi, því að íslenzkar húsmæður eru þá orðnar á annan veg en þær, sem ég hef kynnzt um dagana, ef þær kunna ekki að meta þjóðarheill öðru fremur, og þjóðarheill krefst þess, að Íslendingar standi saman. Þeir hafa enga ástæðu til annars en að standa vel saman í erfiðleikunum, og þeir hafa meiri möguleika en nokkru sinni fyrr, vegna þess að almenn afkoma íslenzku þjóðarinnar er nú betri en hún hefur áður verið.



Herra forseti. Það er augljóst af því, sem er að gerast hér í þinghúsinu þessa stundina, og því, sem er að gerast utan þinghússins, að hagsmunaandstæður eru mjög að skerpast og aukast milli neytenda annars vegar og framleiðenda hins vegar. Það, sem hér er að gerast, er ekkert tilefni gamanmála eins og þeirra, sem hv. þm. Jónas Arnason lét sér um munn fara hér áðan. Það, sem hér er að gerast, er ekki heldur þess eðlis, að hægt sé að láta eins og ekkert sé að gerast, eins og hv. þm. Ágúst Þorvaldsson og hæstv. landbrh. gerði rétt áðan. Hér er ekki um að ræða neina tilraun til þess að egna stétt gegn stétt. Ef einhver hefur egnt stétt gegn stétt undanfarnar vikur, þá eru það þeir menn, sem hafa tekið að sér að stjórna landinu, en geta það ekki. Hvað er hér að gerast? Hvert er tilefni þeirra atburða, þeirra nokkuð óvenjulegu atburða, sem eru að gerast í þinghúsinu og utan við þinghúsið? Tilefnið er auðvitað það, og það er augljóst hverju mannsbarni, að íslenzkar landbúnaðarvörur eru nú orðnar óeðlilega dýrar. Þrátt fyrir stórhækkað verð á íslenzkum landbúnaðarvörum, fá bændur samt sem áður ekki meira en rétt dugir þeim til að halda í við aðrar stéttir. Hér er auðsjáanlega eitthvað alvarlegt á ferðinni. Það eru ekki nema rúmar þrjár vikur síðan mjólk hækkaði um 6.50 kr. hver lítri eða um meira en 40%, og hefur mjólk ekki öðru sinni hækkað jafnmikið í einum áfanga. Rjómi í fjórðungshyrnum hækkaði um 6.10 kr., smjör hækkaði um 53.50 kr., 45% ostur hækkaði um 43 kr., súpukjöt hækkaði um 31.90 kr., og kartöflur hækkuðu um 17.50 kr. Hver getur í alvöru undrazt það, að íslenzkar húsmæður láti slíkt ekki eins og vind um eyrun þjóta? Þessi hækkun, sem varð í einu lagi 1. marz, veldur hækkun á framfærslukostnaði, sem nemur hvorki meira né minna en 3.5 stigum, þessi eina hækkun landbúnaðarafurðanna, og hafa þær ekki í annað sinn hækkað jafnmikið í einu lagi. Þegar tillit er tekið til þess, að launþegar munu aldrei fá bætt annað stig af þessum 3.5 stigum, að þessa hækkun verður að bera bótalaust, þeir fá ekki kauphækkun, sem henni svarar, 1. júní n. k., þá verður enn augljósara, að það er ekki von, að íslenzk heimili, reykvísk heimili, sem eru aðalviðskiptavinir íslenzkrar bændastéttar, láti slíkt algerlega sem vind um eyrun þjóta. Það, sem hér er á ferðinni, er ekki það, að íslenzkum neytendum sé íþyngt þannig, að bændunum séu búin einhver óhófleg lífskjör, þeir fái í sinn hlut óeðlilega háar tekjur. Það, sem hér er á ferðinni, er það, að skipulag íslenzkra landbúnaðarmála, framleiðslumál landbúnaðarins, sölumál landbúnaðarins, verðlagsmál landbúnaðarins eru í óefni. Þar er um ranga grundvallarstefnu að ræða, og það næst aldrei að sætta neytendastéttina og framleiðendastéttina, nema tekin sé upp skynsamleg stefna og skynsamlegri leið í landbúnaðarmálum en sú, sem nú er fylgt. Greinilegasta sönnunin fyrir þessu er sú, í hvert óefni niðurgreiðslumál íslenzks landbúnaðar eru komin. Ef ekki væri um að ræða niðurgreiðslu neytenda vegna á íslenzkum landbúnaðarvörum, þá væru þær, - ég leyfi mér að segja: svo að segja óseljanlegar á íslenzkum markaði. Hafa menn gert sér grein fyrir því? Of sjaldan hafa menn það í huga, hversu miklu niðurgreiðslurnar nema, hversu mikið við öll, þjóðin í heild, ríkissjóður, leggjum fram til að halda landbúnaðarvörunum þó í ekki hærra verði en á þeim er nú. Það eru greiddar milli 1600 og 1700 millj. kr. á ári til að halda verðlagi íslenzkra landbúnaðarvara niðri, og samt er það jafnóhóflegt og það í raun og veru er. Sagan er ekki öll sögð með þessu. Auk þessa greiðir ríkissjóður 400 millj. kr. til erlendra neytenda fyrir að leggja sér til munns íslenzkar landbúnaðarvörur. Færeyingar, Svíar, Danir og Bretar og enn fleiri þjóðir fá greitt frá íslenzkum almenningi, úr ríkissjóði Íslands um 400 millj, kr. til þess að kaupa íslenzkar landbúnaðarvörur. Þessar 400 millj. eru auðvitað teknar með skattgreiðslu á alla íslenzka launþega og þá bændur um leið. Það er þetta ástand, sem er óviðunandi til lengdar. Það er þetta ástand, sem veldur því, að nú virðist svo sem stétt stefni gegn stétt, að það sé um að ræða hagsmunaágreining, sem vissulega ber að harma, og það er ein höfuðskylda ríkisstj. að reyna að jafna þann ágreining. En hún getur ekki jafnað hann nema því aðeins að taka upp skynsamlegri og réttmætari stefnu í landbúnaðarmálum en hún hefur fylgt. Orsök þess vanda, sem nú er við að etja, - og í því felst skýringin á því, sem hér er að gerast í dag, - er sú, að það er ekki bara í landbúnaðarmálum, það er á öllum sviðum, sem ríkisstj. er hætt að geta stjórnað landinu. Hún hefur gefizt upp í baráttunni við verðbólguna. Það er vöxtur verðbólgunnar, sem er meginskýringin á því, sem hefur verið að gerast í íslenzkum landbúnaðarmálum í þessum mánuði. Þess vegna verða það síðustu orð mín, að ekkert er nú jafnbrýnt hagsmunamál - ég segi: jafnbrýnt hagsmunamál fyrir bæði neytendur og framleiðendur og að ríkisstj. játi ósigur sinn í baráttunni við verðbólguna og fari frá.



Herra forseti. Hér hafa nú farið fram býsna einkennilegar umr. og nokkuð svo skemmtilegar á köflum, ekki sízt þáttur hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfs Jónssonar, þegar hann kom hér og talaði á þann sérkennilega hátt, sem aðeins sjálfstæðismenn geta talað, að hann talaði jöfnum höndum fyrir báða þá aðila, sem virtust vera stríðandi í þessu máli. En sem sagt, hann munar ekki mikið um að segja þrátt fyrir það, sem hefur verið að gerast að undanförnu: Stétt með stétt, og verið svo allir á móti ríkisstj. En það, sem mig langaði sérstaklega til að ræða um í sambandi við það, sem hér hefur komið fram, er nokkuð almennt um dýrtíðar- og verðlagsmálin. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, og reyndar ýmsum öðrum í leiðinni. Hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, sem lengi hefur verið sérfræðingur í landbúnaðarmálum, eins og menn þekkja, hélt því fram, að allur sá vandi, sem við væri að glíma nú í þessum málum, stafaði af því, að ríkisstj. réði ekki við stefnuna í efnahagsmálum, og dýrtíðin í landinu væri ríkisstj. að kenna. Hann hirðir auðvitað ekkert um, þó að það liggi fyrir, að síðustu 3 árin, sem hann var við völd, hækkaði framfærsluvísitalan um 18.6% á ári að meðaltali, en nú á rúmlega tveggja ára tímabili hefur framfærsluvísitalan ekki hækkað nema um 7.7%. Hann munaði ekki mikið um að stíga yfir þetta. En hann var ekki heldur að greina frá því, hvernig m. a. stendur á þeim hækkunum á verðlagi, sem hér hafa gengið yfir að undanförnu. Það er fróðlegt fyrir þá, sem nú tala mest um hækkandi verðlag, að reyna að átta sig örlítið á því, hvað hefur verið að gerast hér hjá okkur og í nálægum löndum í verðlagsmálum. Við létum nýlega taka saman skýrslu um það í viðskrn., hvað liði verðbreytingum á ýmsum helztu innflutningsvörum okkar erlendis frá á s. l. ári., og ég skal nefna hér nokkrar tölur í þessu sambandi. Það kom í ljós, að á s. l. ári, þ. e. a. s. frá ársbyrjun 1972 til ársloka, hafði verð á timbri, aðallega mótatimbri, hækkað um 68%. Heldur Gylfi Þ. Gíslason, að þetta sé að kenna íslenzkum stjórnarvöldum? Það kom einnig í ljós, að verð á járni og stáli, sem menn nota hér til margs, hafði hækkað á árinu um 71%. Heldur Gylfi Þ. Gíslason, að þetta sé að kenna íslenzkum stjórnarvöldum? Það kom einnig í ljós, að innflutningsverð á hveiti hafði hækkað um 50%, innflutningsverð á fóðurvörum öllum hafði hækkað um 49%, innflutningsverð á sykri og kaffi hafði hækkað um 45%. Hér hefur verið um það að ræða, að gengið hafa yfir í okkar viðskiptalöndum í hinum stóra heimi gífurlega miklar verðhækkanir, sem eðlilega hafa komið fram í íslenzku verðlagi jafnframt. Við vitum einnig, að á s. l. tveimur árum hefur verðgildi dollarans verið að lækka í verði tvívegis og hefur óhjákvæmilega þýtt það, að innfluttar vörur til Íslands hafa hækkað í verði. Það hefur ekki verið á valdi íslenzkra stjórnarvalda að ráða við þetta. Menn ættu að hafa það í huga, að við eigum meginútflutningsviðskipti okkar við dollarasvæðið, seljum vörur okkar þangað og verðum að búa að því. Ef dollarinn lækkar í verði, hljótum við raunverulega að fá minna fyrir útflutning okkar að verðgildi í öðrum vörum. Þetta hefur verið að ganga yfir á þessu tímabili. Sannleikurinn er sá, að þegar tekið er tillit til þess, sem hefur verið að gerast í verðlagsmálunum í kringum okkur, þá eru s. l. tvö ár einu árin í langan, langan tíma, sem verðbólgan á Íslandi er minni en í okkar helztu viðskiptalöndum. Opinberar skýrslur sýna, að verðbólgan t. d. í Bretlandi jókst um 11% árið 1971 og 12% árið 1972 eða meira en hér. Það er auðvitað ósköp auðvelt að kenna íslenzkum stjórnarvöldum um allar þessar hækkanir og segja svo á eftir, að íslenzkir ráðh. hafi ekkert við það að gera að stjórna landinu og þeim séu að kenna allar þessar verðhækkanir. Við vitum einnig, að á þessu tímabili hefur verið óhjákvæmilegt að hækka laun helztu vinnustéttanna í landinu, af því að það átti eftir að hækka laun þeirra til samræmis við það, sem búið var að hækka launin hjá embættismönnum áður. Auðvitað vita allir, að þegar kaup hækkar mikið, þá er engin leið að koma í veg fyrir, að verðlag hækki eitthvað um leið, og enginn ætti að þekkja það betur en hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason, sem samfleytt í 15 ár í ríkisstj. stjórnaði hér einhverri mestu verðbólguöldu, sem yfir Ísland hefur gengið. Þeir ættu að þekkja það, sem koma úr viðreisnarstjórninni, hvað er að glíma við sífellt hækkandi verðlag. Enda hafa þessir herrar ekkert dregið af sér nú að undanförnu, þegar þeir hafa verið að fara fram á hækkandi verðlag á öllum sviðum. Við vitum mætavel, að þeir, sem t. d. stjórna Reykjavíkurborg, hafa ekki verið að draga af sér að undanförnu að heimta hækkanir á öllum sviðum. Heimtuðu þeir ekki nú fyrir stuttu, að strætisvagnagjöld í Reykjavík hækkuðu um 44%, þótt þeir fengju ekki nema 25% hækkun? Heimtuðu þeir ekki, að rafmagnsverð í Reykjavík hækkaði um 22.6%, þótt þeir fengju ekki nema 15%? Heimtuðu þeir ekki, að hitaveitugjöldin í Reykjavík hækkuðu um 29.6%, þótt þeir fengju ekki nema 20%? Og liggja ekki fyrir kröfur frá þeim, sem stjórna Reykjavíkurborg, um að mega hækka daggjöldin á barnaheimilum í borginni um 80% og heimilishjálp um 50%? Þessir aðilar hafa ekkert dregið af sér í því að reyna að hækka verðlagið í landinu, eins og þeir hafa mögulega getað. Það má svo sem minna á það líka, að heildsalarnir í landinu gera kröfu um að fá að hækka heildsöluálagninguna um 36%. Skyldi Sjálfstfl. þekkja eitthvað af þeim mönnum, sem standa á bak við þær kröfur? Þannig hefur það verið, að þessir aðilar, sem nú tala mest um, að hér hafi hækkað verðlag, hafa manna mest ýtt á eftir hækkandi verðlagi í landinu. Um það leyti, sem var verið að velja leiðir til að ákveða, hvernig við skyldum afla tekna í svonefndan viðlagasjóð til þess að standa undir lausn á þeim vandkvæðum, sem sköpuðust vegna hamfaranna í Vestmannaeyjum, þá kom til mála að fresta tiltekinni kauphækkun, ekki aðeins verkafólks sem nam 6% í 7 mánuði, heldur einnig að fresta kauphækkun opinberra starfsmanna um 7% á sama tíma. Hvað gerðist þá? Þá kom í ljós, að forsvarsmenn Sjálfstfl. og Alþfl., sem nú tala mest um hækkun á verði landbúnaðarafurða, mæltu á móti því, að þessum kauphækkunum yrði frestað í nokkra mánuði, en af því hefði einmitt leitt það, að verðhækkanirnar á landbúnaðarafurðum hefðu ekki heldur gengið yfir nú. Það lá alveg skýrt fyrir. Þeir hins vegar kröfðust þess og börðust fyrir þá að fá þessa hækkun fram, m. a. til þess að allar þessar verðhækkanir gætu gengið yfir. Og þáttur Alþfl. var ekki mergilegri en svo, að hann samþykkti auðvitað fyrst að vera með því að fresta þessari kauphækkun, en sneri svo við á eftir, þegar hann heyrði, að einhverjir aðrir mundu verða á móti þessu, og gaf þá upp sína fyrri stefnu. En svo er það merkilega í þessu máli, að þegar menn eiga að standa við áður gerða samninga við bændur um verðlagningu landbúnaðarafurða, við lög, þegar á að taka tillit til þess, að kaup bóndans á að hækka í framleiðsluverði landbúnaðarvara alveg eins og kaup annarra stétta, og þegar við eigum að taka fullt tillit til þess við eðlilegan framreikning, hvað ýmsar vörur, sem landbúnaður þarf á að halda til sinnar framleiðslu, hafa hækkað erlendis, þá koma menn og neita að taka þátt í að standa við þennan framreikning, standa við þá samninga, sem áður voru gerðir. Sú mikla hækkun, sem gekk yfir á landbúnaðarafurðum nú fyrir stuttu, þýddi, að verðlagsgrundvöllur landbúnaðarafurða hækkaði um 11.4%. Það var mikið, það er rétt. En hvernig eru þessi 11.4% samansett? Það hefur komið áður fram á Alþ., og má gjarnan endurtaka það. Af þessum 11.4%, sem verð á landbúnaðarafurðum átti að hækka um að meðaltali, stöfuðu 7.9% eingöngu af því, að það varð að hækka laun bóndans nákvæmlega til samræmis við það, sem laun annarra vinnandi stétta í landinu höfðu hækkað um. 7.9% af þessu voru þannig til komin. Og 1.3% stöfuðu eingöngu af hækkun á fóðurvörum erlendis frá. M, ö. o.: 9.2% af 11.4% stöfuðu af því, að það átti að reikna inn í landbúnaðarvöruverðið samkv. lögum og samningum erlenda verðhækkun á fóðurvörum og laun samkv. því, sem samningar sögðu til um. Auðvitað hefði verið miklu betra fyrir alla að fá 6% hækkun á grunnkaup 1. marz og þar að auki 7% hækkun vegna vísitölu, fá 13% kauphækkun og þurfa ekki að borga neina verðhækkun um leið. En það vissu allir, sem stóðu að því að framkvæma þessa kauphækkun 1. marz, að það hlaut að leiða af henni einni kauphækkun til annarra stétta í landinu samkv. gerðum samningum. Því þurfti þessi hækkun á landbúnaðarvörum ekki að koma neinum á óvart. Og ég vil segja í sambandi við það, sem hér hefur áður komið fram, að það er gersamlega þýðingarlaust fyrir stjórnarandstöðuna að ætla að kenna núv. ríkisstj. um þær verðhækkanir, sem hafa verið að ganga yfir í íslenzku þjóðfélagi að undanförnu og stafa af erlendum verðhækkunum eða hljóta eðlilega að fylgja í kjölfar almennra kauphækkana. Það er ekkert annað en neita staðreyndum að neita því, að þessar verðhækkanir hljóti að ganga yfir. Það er auðvitað enginn vafi á því, að við búum hér við verðmyndunarkerfi á Íslandi, sem er verulega gallað, sem spinnur upp á sig í ýmsum tilvikum og hækkar hér innanlands verðlag umfram það, sem það þyrfti að hækka. Það er rétt. En það hefur ekki reynzt auðvelt að leiðrétta það kerfi, og þeir ættu a. m. k. ekki að ásaka okkur mikið fyrir það kerfi, sem skildu það eftir sig og létu okkur þetta í té. Ég er ekki í neinum vafa um, að í tíð núv, ríkisstj. hefur verið staðið svo gegn margvíslegum verðhækkunum í landinu, sem krafizt hefur verið, að fram næðu að ganga, að það verður varla gengið miklu lengra, enda er óspart ýtt undir það af stjórnarandstöðunni að knýja fram sem mestar verðhækkanir hjá þeim, sem gerast þar kröfuharðastir. Við þurfum í rauninni ekki að vera neitt hissa á því, þó að þessar verðhækkanir hafi gengið yfir. Þær eru sumpart, eins og ég hef bent á, til komnar af ástæðum, sem við höfum ekki getað ráðið við, og það er vægast sagt ljótur leikur að ætla að ala hér á óánægju á milli framleiðenda og neytenda í sambandi við verðlagninguna á landbúnaðarafurðum eða þær hækkanir, sem þar hafa gengið yfir, því að það er enginn vafi á því, að það er rangt, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði, að verð á íslenzkum landbúnaðarvörum væri orðið óeðlilega hátt. Ef við berum verðið á þeim saman við verð á landbúnaðarvörum í nálægum löndum, er ekki hægt að segja, að verð á mjólk og öðrum landbúnaðarafurðum á Íslandi sé hátt. En þessu heldur auðvitað áfram. Sjálfstæðismenn koma til með að halda áfram sinni göfugu baráttu um stétt með stétt á þennan sérkennilega hátt, sem þeir eru að vinna að núna, og Alþfl. kemur til með að prédika fyrir ykkur sína nýju landbúnaðarstefnu, sem á eftir að frelsa allt saman. Það kemur eflaust einhvern tíma að því, að Alþfl. fái að framkvæma þessa ágætu stefnu, en hann verður að sætta sig við það í dag, að ákaflega fáir trúa á þessa landbúnaðarstefnu Alþfl.



Herra forseti. Ég ætla ekki að halda pólitíska ræðu eða hafa neina eldhúsdagsræðu hér. Ráðh. hafa svarað fyrir sig. En það voru örfá atriði, sem mig langar að benda aðeins á. Ég er dálítið kunnugur, hvað vörur kosta. Ég held heimili hér í Reykjavík. Ég hef enn fremur fengið upplýsingar um, hvað mjólk kostar t. d. í nágrannalöndum okkar, og það er í Noregi um 1.90 norskar kr., nálægt 30 ísl., í Danmörku er mjólkin dálítið ódýrari, en í Svíþjóð er hún dýrari, milli 30 og 40 ísl. kr. lítrinn. Við getum ekki miðað við mjólkurverðið, sem var, áður en mjólkin hækkaði í vetur, vegna þess að meginhlutinn af mjólkurverðinu var niðurgreiddur. Það er rétt, að hún hækkaði mikið. Má vera, að það hafi verið um 40%, en hún var óeðlilega lág áður. Ef þetta er borið saman við aðrar matvörur, þá hygg ég, að það séu fáar vörur nú ódýrari en mjólkin. Hún kostar í hyrnum um 19.50, en aðeins losar 20 kr. í fernunum. Ég hef keypt til heimilis í allan vetur, og það er ódýrara að kaupa dilkakjötið heldur en fiskinn. Ég fékk upp í búð verð á fiski og kjöti. Súpukjötið kostar 173 kr. kg og lærin í heilu lagi 197 kr. kg, en fiskurinn, úrvalsýsa, 238 kr. kg, 40 kr. meira en kjötið í lærunum. En ódýrari fisktegundir, sem eru varla ætar og ég hef ekki keypt í vetur, kosta um 160 kr. kg, eða mjög svipað og súpukjötið. Þess vegna er dálítið spaugilegt með blessaðar húsmæðurnar, að þær skuli endilega þurfa að taka þær vörur, sem ódýrastar eru og minnst hafa hækkað, ætla að fara að hætta kaupa þær. Það væri miklu eðlilegra, að þær hættu að kaupa sykur, hann hefur hækkað um 115%, og gosgutlið kostar nærri 20 kr. flaskan. Það var verið að tala um það í blöðunum, að það væri keypt fyrir eins mikla peninga gos og mjólk í landinu. Ég sagði, að ég tryði því ekki. Ég held, að það sé ólíkt næringargildi í því og hollari mjólkin heldur en gosið. Ég skil vel, að húsmæðrunum finnist allt hækka í verði. En þá ber að athuga það, að krónan hefur ekki sama verðgildi og hún hafði. Dollarinn hefur lækkað í verði, og þar að auki hefur okkar króna lækkað dálítið meira. Í viðbót við þetta þarf fólkið að athuga það, að kaupið hækkar alveg í samræmi við hækkun á neyzluvörunum. Það er full vísitala í gangi. kauphækkunin kemur eftir á, en það er ekki heldur hægt að reikna hana út fyrir fram. Kauphækkunin kemur líka eftir á handa bændunum. Ég held nú, að satt að segja, að 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, hefði átt að minnast þess, þegar þeir voru að slíta sambandið á milli vísitölu og verðlags hér á árunum, þegar þeir voru að lækka gengið. Það var ekki ævinlega, að launþegar fengju fulla vísitölu greidda. Sannleikurinn er sá, að þetta hækkar í krónutölu, það er alveg rétt, og ég skil það, að húsmæður finni til þess í bili. En kaupið á að hækka, svo að ekki ætti að þurfa að þrengja kjör vinnandi fólks. Hitt er svo annað mál, að við höfum allir áhyggjur af dýrtíðinni, og ég fyrir mitt leyti verð að játa það, að ég tel ákaflega óheppilegar þessar gengisbreytingar. Fólkið hættir að hafa traust á gjaldmiðlinum, og eyðslan verður meiri. Það er mál út af fyrir sig. En hitt er að refsa sjálfum sér að ætla að fara að hætta að kaupa þær vörur, sem eru ódýrastar og hollastar. Ég læt það liggja á milli hluta að tala um kaup bænda sérstaklega. Þeir eru eins og aðrir menn, þeir vilja helzt fá sem mest fyrir sína vinnu, og ekkert óeðlilegt, að þegar kaup annarra stétta hækkar, þá hækki þeirra kaup líka. Ég veit, að frúrnar skilja það, að þessum verkföllum er ekki beint gegn bændum. En það er bara eins og þegar meinlætamenn áður voru að pynta sjálfa sig með því að berja sjálfa sig. Þegar svartidauði gekk, voru þeir að berja sig utan og héldu, að guð mundi þá hlífa þeim við svartadauða. Það er bara sjálfspynting að ætla að hætta að kaupa lambakjöt og mjólk og slíkar vörur, sem eru ódýrustu og beztu vörurnar, sem við fáum. Ég satt að segja tek þetta ekki alvarlega og hef ánægju af þessari heimsókn frúnna. Ég held, að þær fari að borða þessar vörur eins og þær hafa gert, eftir vikutíma a. m. k.



Herra forseti. Ég held, að þetta hafi verið alfróðlegasti þingfundur, sem ég hef nokkurn tíma setið. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar tylltu sér svo hátt á tá, að þeir misstu höfuðið næstum upp á palla. Ég get fullvissað þá, sem heyra mál mitt, um, að þannig haga þeir sér ekki, þegar pallarnir eru fullir af togarasjómönnum. Tónn hv. 1. þm. Reykv. kom mér ekki heldur á óvart. Eftir að hv. þm. Ágúst Þorvaldsson hafði flutt hér mjög málefnalega ræðu, stökk þessi þm. upp í ræðustól og skammaði hann fyrir að vera að atyrða reykvískar húsmæður. Ég verð að segja það, að þegar konur, húsmæður eða ekki húsmæður, láta í ljós skoðun sína, þá treysti ég þeim fyllilega til að geta tekið rökum. Þær hljóta að búast við málefnalegum umræðum, að annaðhvort sé fallizt á kröfur þeirra, ef mönnum þykja þær sanngjarnar, eða rök þeirra hrakin, ef svo ber undir. Það þarf engan stóra pabba til að rjúka hér upp í ræðustól til þess að skammast fyrir þeirra hönd. Stétt með stétt, sagði þessi hv. þm. Frakkar spyrja: Hvar er konan? Í því máli, sem hér er til umr., er sannarlega ástæða til að spyrja: Hvar er karlmaðurinn? Hvar er eiginmaðurinn? Er hann verkamaður, er hann atvinnurekandi, er hann bóndi? Hverjar eru tekjur heimilisins o. s. frv.? Ég held, að við höfum sýnikennslu á því, hér uppi á pöllum, að enda þótt húsmæður beri fram kröfur undir fána húsmæðratitils, þá rekast engu að síður á hagsmunir. Þegar farið er að skyggnast dýpra inn í þær ástæður, sem eru fyrir hendi, sem orsakir þessara hækkana landbúnaðarvara, kemur fljótlega í ljós, að húsmóðir á verkamannsheimili hefur annarra hagsmuna að gæta en húsmóðir á forstjóraheimili, eða bóndakonan hefur annarra hagsmuna að gæta en húsmóðir í Reykjavík. Í Morgunblaðinu í gær voru viðtöl, að ég hygg, við þrjár konur, sem ætluðu sér að taka þátt í þessari hreyfingu. Það kom skýrt fram hjá a. m. k. tveimur þeirra, að þær telja aðgerðir þessar ópólitískar. Þær eru þá ósammála þeirri samþykkt Húsmæðrafélags Reykjavíkur, sem liggur til grundvallar þessum aðgerðum. Ég fæ ekki séð, að sú samþykkt geti með nokkru móti talizt ópólitísk. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn telur, að þær launahækkanir, sem komu til framkvæmda frá og með 1. marz s. l., séu engan veginn raunhæfar, heldur sé kaupmáttur launa nú mjög skertur frá því, sem áður var: Að vísu vantar hér mikilvægan rökstuðning. Ég hefði viljað fá að vita, hvort Húsmæðrafélag Reykjavíkur teldi, að þeir samningar, sem verkafólk og launþegar náðu í des. 1971 hafi verið óraunhæfir, hvort sú hækkun hafi verið ónauðsynleg. Ég vil minna sérstaklega á, að þá náðust í fyrsta skipti sérstakir samningar fyrir hina lægst launuðu, sem voru að langmestum hluta, láglaunakonur úti á vinnumarkaði. Þessi hópur fékk þá strax 20% beina launahækkun. Var þessi launahækkun óraunhæf? Þá skal ég víkja aðeins að hinu atriðinu í samþykktinni, sem ég las áðan um, að kaupmáttur launa, eins og þar stendur, sé mjög skertur frá því, sem áður var. Að vísu hefur hæstv. viðskrh. talað hér mjög ítarlega á undan mér og hrakið þessa staðhæfingu, en ég vil því til viðbótar benda mönnum á, að það virðist sem forsvarskonur þessara mótmæla trúi ekki sjálfar sinni eigin samþykkt. Ef kaupmáttur hefur rýrnað svona gífurlega, hvernig er þá hægt að ráðleggja heimilum að kaupa aðra hverja viku vörur, sem eru margfalt dýrari en mjólk eða kartöflur eða aðrar landbúnaðarvörur? En það er kannske aðeins verið að tala til þeirra, sem mesta peningana hafa. Það kann að vera, að á efnaheimilum hafi fólk efni því að láta börnin sín drekka eingöngu appelsínusafa eða kóka kóla aðra hverja viku. Það kann að vera, að á efnaheimilum sé unnt að fylla stóra ísskápa og frystikistur af landbúnaðarvörum aðra hverja viku. Húsmæður á þessu heimilum geta með góðri samvizku sagt, að þær hafi ekkert keypt hina vikuna. En hver á að tryggja, að þær dragi ekki fram úr þessum frystikistum þetta góðgæti og beri það fram daglega? Það er kannske helzt mjólkin, sem geymist ekki svo lengi. Ég hefði haldið, ef þessum forustukonum Húsmæðrafélagsins væri alvara, að þá ætti að fara fram á, að allar frystikistur væru löglega innsiglaðar aðra hverja viku. Ég held, að það liggi ljóst fyrir, að efnaminni heimilin geti engan veginn tekið þátt í þessum aðgerðum. Ef þessu væri framfylgt, mundi efnaminna fólkið bera þetta kaupverkfall uppi. Það hefði verið æskilegra, að Húsmæðrafélag Reykjavíkur hefði fundið aðgerðum sínum eitthvert það form, sem krefðist sömu fórna af öllum, en ekki bara þeim, sem minnst mega sín. Ég vil að lokum segja þetta: Ég fagna því persónulega, að konur skuli láta í ljósi skoðanir á þjóðmálum. Ég hef alltaf verið því fylgjandi, að þær gerðu það í miklu ríkari mæli en nú er. En ég verð að segja það, að mér finnst, eins og nú er ástatt, allmiklu hugnanlegri sú uppástunga, sem kemur frá bændakonum í Árnessýslu, að íslenzkar húsmæður sniðgangi brezkar og vestur-þýzkar vörur, en að þær hætti að kaup mjólk, kartöflur og kindakjöt handa sínu fólki.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að hafa mál mitt mjög stutt, en mér fannst umburðarlyndi hæstv. forseta vera orðið mjög mikið, meðan hæstv. viðskrh. var hér að flytja eldhúsdagsræðu í langlokustíl. Og það er þessi ræða, sem ég ætla að gera stutta aths. við. Hæstv. viðskrh. var að tala um verðbólguna og sagði, að hún væri minni tvö síðustu árin en hún hefði áður verið. Hvað er við þetta að athuga? Þetta m. a., að árið 1971 hafði hæstv. viðskrh og núv. ríkisstj, engin áhrif á hækkun verðbólgunnar nema lítið eitt til hækkunar. En hvað hækkaði framfærsluvísitalan þetta ár, fyrir tilverknað viðreisnarstjórnarinnar? Hún hækkaði um 2%, framfærsluvísitalan þetta ár. Hún hefði ekki hækkað nema um 1%, hefði hæstv. ríkisstj. ekki kippt bæði áfengi og tóbaki inn í útreikning kaupgreiðsluvísitölunnar, sem reiknuð var svo á grundvelli þessarar litlu vísitöluhækkunar. Hún hækkaði um 2%. En hvað hækkaði framfærsluvísitalan fyrstu 6 mánuðina, sem núv. hæstv. ríkisstj. hafði áhrif á hækkun hennar, þ, e. a. s. fyrri helming ársins 1972? 9.4% á 6 mánuðum, hálfu ári. Það hefur fyrr og síðar verið farið með fullkomnar blekkingar í þessu sambandi. En fyrst og fremst hefur núv. hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskrh. verið að eigna sér þann ávöxt, sem verðstöðvun fyrrv. ríkisstj. bar í þá átt, að framfærsluvísitalan hækkaði ekki á árinu á 1971 nema um 2% frá fyrra ári. Þá sagði hæstv. viðskrh., að innfluttar vörur hefðu hækkað í verði, og það er rétt, því miður. En auðvitað hækka þær m. a. vegna gengisfellingarinnar. Sjálfur sagði þessi hæstv. ráðh. athyglisverð orð í febr., að ef menn hefðu vitað um hækkun á verði útflutningsvörunnar, þegar menn felldu gengið í des., þá hefði gengið ekki verið fellt þá. Þetta sagði hann á kaupmannafundinum. Hann ætlaði sér ekki að standa við þetta, en gætti þess ekki, að ræða hans hafði verið tekin upp á segulband. Og þegar við erum að tala um hækkun á aðfluttri vöru, þá er rétt, að hæstv. viðskrh. upplýsi líka, hver hækkunin hafi verið á útfluttri vöru.

Það skal ég gera með mikilli ánægju.

Hann sagði mér hér um daginn, að verð á afurðum loðnunnar hefði hækkað um 200–300%, ef ég man rétt. Og það kemur auðvitað á móti þessu, og er rétt, að menn geri sér grein fyrir því. Varðandi það, sem hann vildi láta, að það stæði ekki á borgarstjórninni í Reykjavík að biðja um hækkun á töxtum fyrir greiðslu fyrir heimilishjálp og dagheimilagjöldum, þá eru bæði heimilishjálpin og dagheimilagjöldin greidd stórkostlega niður af borgarsjóði. Það er ekki nema lítill hluti, sem neytandinn þarf að greiða af því, sem þetta kostar, og í mörgum tilfellum er það algerlega fellt niður. En að svo miklu leyti, sem hefur verið beðið um einhverja hækkun, þá er það vegna tilkostnaðarhækkunar, sem stafar af völdum hæstv. ríkisstj. Það er vegna Hrunadans kostnaðarverðbólgunnar, sem fyrirsvarsmenn KEA lýstu yfir, að núv. ríkisstj. bæri ábyrgð á. Það er ákaflega mikill misskilningur að reyna að drepa þessu máli, sem hér hefur verið um rætt, á dreif með því að segja, að bændur þurfi að fá sína hækkun eins og aðrir. Það hefur enginn talið eftir þá hækkun, sem bændur hafa fengið á kaupi sínu til viðmiðunar við kauphækkanir hjá öðrum stéttum. Það hafa allir talið sjálfsagt að standa við samninga að þessu leyti og algerlega út í hött að gefa í skyn, að hér sé um eitthvað slíkt að ræða og menn eigi ekki að sakast um það. Það getur vel verið, að þeir álíti, hæstv. fyrirsvarsmenn ríkisstj., sem hér hafa talað, að það sé tilgangslaust að kenna ríkisstj. um það, hvernig nú horfir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þeir mega vera sælir í sinni trú. En ég er hræddur um, að það séu margir og miklu fleiri en við, sem tölum hér fyrir hönd stjórnarandstöðunnar, sem kenna ríkisstj. um óstjórnina í þessum efnum og hvernig hallar undan fæti dag frá degi. Ég vil svo segja út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, Svövu Jakobsdóttur, að ég kannast ekki við, að ég hafi á nokkurn hátt atyrt, eins og hún sagði, hv. þm. Ágúst Þorvaldsson í ræðu minni. 

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðason) : Herra forseti. Ég skal ekki þreyta hér neinar kappræður. En út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér um Hrunadansinn og það, sem núv. ríkisstj. hefur gert, vildi ég segja, að kaupmáttur launa í landinu er nú betri en hann hefur áður verið. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, hvað sem menn vilja segja um þessa hluti almennt, og það er það, sem mestu máli skiptir. Ég vil líka segja það, að það er gott að heyra, að menn vilja, að bændur njóti sömu kjara og aðrar stéttir, en þá á ekki sérstaklega að vera að taka verðlag á þeirra vörum út úr öðru verðlagi í landinu. Ég skal svo ekki fara lengra út í ræðu hv. 1. þm. Reykv., vill þó minna hann á, að árið 1971 var verðstöðvun í gildi allt árið og 1972 varð að taka inn í verðlagið þær verðhækkanir, sem höfðu geymzt vegna verðstöðvunarinnar árið 1971. Þetta veit hv. 1. þm. Reykv. eins vel og ég. En það, sem ég ætlaði aðallega að segja, var út af ræðu hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar, og tali hans um landbúnaðarstefnuna hér á landi. Ég held, að það snjallasta, sem hann hafi komið upp með þar, hafi verið að framleiða ull og gærur án þess að framleiða kjöt. Það kom einu sinni fyrir í ræðu þessa hv. þm., en það mun reynast erfið stefna í landbúnaðarmálum í framkvæmd. Hitt vil ég segja hv. þm., að kjötsala úr landi gengur nú mjög vel og er mjög nálægt því að ná framleiðsluverði. Hv. þm. taldi, að ástæðan fyrir því, að verð á landbúnaðarvörum væri hér svo hátt, væri sú, að dreifing og annað skipulag á sölunni væri ekki með þeim hætti sem skyldi. Ef hann kynnti sér verðlagið t. d. hjá vinum okkar, Dönum, þá kostar mjólkin þar núna um 30 kr. lítrinn, en framleiðandinn, bóndinn, fær 12.63 kr., þetta er miðað við ísl. kr., en í færslum frá bóndanum til neytandans fara 17.37 kr. En ef hann tekur aftur íslenzka bóndann, þá er verð það, - ef ekki væru niðurgreiðslur, - sem um er að ræða, rúmar 30 kr. á lítra, en hér fara ekki nema 9.37 kr. á leiðinni frá framleiðandanum til neytandans. Skipulagið, sem er á afurðasölunni hérlendis, reynist þetta miklu betur en það, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi, að við þyrftum að keppa að. Og hvernig yrði verðlagið á okkar framleiðsluvöru, t. d. mjólkinni, ef við byggjum við svipað sölufyrirkomulag og Danir? Danskar húsmæður verða að greiða um 30 kr. ísl. núna fyrir mjólkina, þegar íslenzkar húsmæður þurfa að greiða um 20 kr. Þetta skiptir verulegu máli, og ég vil upplýsa þennan hv. þm. um það og vona, að hann sé því marki brenndur að vilja hafa það, sem sannara reynist. Ég held, að það, sem mestu skiptir og menn þurfa að hafa hér hugfast, bæði á þingbekkjum og þingpöllum, sé, að afkoma almennings í landinu, kaupgetan, er betri nú en hún hefur verið nokkru sinni fyrr.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. tveir, hæstv. viðskrh. og landbrh., hafa svarað stuttri ræðu minni áðan í ítarlegu máli, sem hefur haft á sér eldhúsdagsblæ. Ég sé ekki ástæðu til þess, að þetta tækifæri sé notað til almennra eldhúsdagsumr. við hæstv. ríkisstj., og mun því ekki gera það, heldur verða við ósk hæstv. forseta um að stytta mál mitt. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að segja nokkur orð í tilefni af síðustu ummælum hæstv. landbrh., sem hann raunar byrjaði ræðu sína á líka, að það væri mergur málsins, að kaupmáttur launastétta væri nú meiri en hann var fyrir tveimur árum. Það er rétt. Hver gæti líka búizt við öðru, þegar raunverulegar þjóðartekjur í raunverulegum verðmætum voru í fyrra 18% meiri en þær höfðu verið tveimur árum áður? Hefði verið hægt að halda svo illa á málum, að kjör launþega bötnuðu ekki eitthvað, þegar þjóðartekjurnar í raunverulegum verðmætum aukast um næstum fimmtung? Það er ekki hægt að stjórna, jafnvel hæstv. landbúnaðarrh. gæti ekki stjórnað svo illa, að almenningur nyti ekki góðs af þessu. Þetta skiptir auðvitað meginmáli. Þessi tekjuauki þjóðarbúsins á fyrst og fremst rót sína að rekja til verðhækkana erlendis. Hæstv. landbrh. dettur þó væntanlega ekki í hug að þakka sér verðhækkanir á Bandaríkjamarkaði? En um þetta er ástæða til þess að tala nánar í öðru sambandi og síðar og leggja þá fram skýrari rök fyrir þeirri staðhæfingu, að þrátt fyrir vonda stjórn, þrátt fyrir óhæfa stjórn, þá hefur það sem betur fer samt sem áður komið íslenzkum almenningi til góða, hve góðæri hefur verið mikið og sérstaklega hvað verðlag hefur verið hátt á erlendum markaði. Þetta er mergurinn málsins í þessu sambandi. Annars vildi ég svara eldhúsdagsræðum þeirra tveggja með því að minna hæstv. ráðh. á 10 loforð, sem ríkisstj. gaf, og hverjar efndirnar hafa orðið. Loforð nr. 1 var að efla hag togaraútgerðarinnar. Hvernig hefur það verið efnt? Togararnir eru ekki enn komnir af stað, þó að verkföllin hafi verið leyst, og það er fyrirsjáanlegur taprekstur. Þetta loforð hefur verið svikið. Loforð nr. 2 var að efla hag bátaútvegsins. Allir, sem honum eru kunnugir, vita að bátarnir eru á mörkum rekstrarhalla. Hefur loforðið verið efnt? Nei, það hefur verið svikið. Loforð nr. 3 var að tryggja hag frystihúsanna, m. a. til þess að gera þeim kleift að fullnægja nýjum heilbrigðiskröfum í Vesturheimi. Hefur þetta loforð verið efnt? Frystihúsin eru á mörkum rekstrarhalla. Loforðið hefur verið svikið. Loforð nr. 4 var að tryggja íslenzkum iðnfyrirtækjum vaxtarskilyrði. Hefur þetta verið efnt? Bæði einkaiðnaður og samvinnuiðnaður horfa fram á tap á árinu 1973. Loforðið hefur verið svikið. Loforð nr. 5 var að halda verðbólgunni í skefjum. Þegar ríkisstj. tók við völdum, var vísitala framfærslukostnaðar 155 stig. Hvað er vísitalan í dag? 194 stig. Hún hefur hækkað um 25%, og það er meiri hækkun en í nokkru nálægu landi á valdatíma ríkisstj. Loforð nr. 5 hefur líka verið svikið. Loforð nr. 6 var að styðja að stöðugu verðlagi með gætilegri fjármálastjórn. Fjárlög hafa hækkað í tíð núv. hæstv. fjmrh. um 90%, og það er met á tveimur árum. Þetta loforð hefur líka verið svikið. 7. loforðið var að lækka skatta. Bæði fjárlög og skattareikningar sýna, að það hefur ekki verið haldið. 7. loforðið hefur líka verið svikið. 8. loforðið var að hrófla ekki við kaupgjaldsvísitölunni með lögum. Var margyfirlýst og margsvarið, að þetta skyldi aldrei gerast. Kaupgreiðsluvísitölunni hefur verið breytt með lögum, 8. loforðið líka svikið. 9. loforðið og á það ekki lögð minnst áherzla var að banna ekki grunnkaupshækkanir með lögum. Það vildu kempurnar í ríkisstj. svíkja, en fengu því ekki ráðið. Og 10. og síðasta loforðið var að hanna ekki verkföll með lögum. Það loforð vildu þeir líka svíkja, en fengu því ekki heldur ráðið. Ég gæti haldið áfram, en ég held, að þetta sé alveg nægilegt, enda er 10 ágæt og heilög tala, og það er ekki oft, sem hægt er að nefna 10 mikilvæg loforð ákveðinnar ríkisstj., sem öll hafa verið svikin.  Nú spyr ég að síðustu, og það er svar mitt við eldhúsdagsumræðum hæstv. viðskrh. og hæstv. landbrh.: Er ekki mælirinn orðinn fullur? Er undarlegt, þótt þolinmæði almennings sé að bresta, eins og komið hefur greinilega fram í þinghúsinu og utan þinghússins nú í dag?



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, vegna þess að það er verið að ræða um aukningu kaupmáttar. - Hv. 7. þm. Reykv. talaði hér um 10 loforð, sem höfðu ekki verið haldin. Þessi loforð eru áreiðanlega prentuð í Ólafskveri, þ. e. stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. ráðlagði þm. að lesa þetta kver kvölds og morgna, vegna þess að það var erfitt að skilja sumt, sem í því stendur. En það er áreiðanlegt, að nú óskar hæstv. ríkisstj. eftir því, að þetta kver verði aldrei lesið og það finnist ekkert eintak af því, vegna þess að loforðin þar eru miklu fleiri en 10 og þar hefur ekkert loforð verið efnt. Þess vegna spyrja fleiri en hv. 7. þm. Reykv., hvort mælirinn sé ekki orðinn fullur. Þeim fjölgar nefnilega óðum, sem telja það alveg víst og sjá, að hann er orðinn fullur. Það eru ekkert síður þeir, sem hafa verið stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem nú hafa fengið alveg nóg af starfsemi ríkisstj. En það er talað um, að kaupmáttur launa hafi aukizt. Það er dálítið einkennilegt, þegar hæstv. ráðh. eru að koma hér upp í ræðustólinn og fullyrða þetta. Ekki sízt er það undarlegt, þegar þeir eru að tala í áheyrn húsmæðranna. Hver skyldi vita betur en þær, hvort kaupmátturinn hefur aukizt? Hvað þýðir að vera að fullyrða um það í áheyrn hv. húsmæðra, að kaupmátturinn hafi aukizt, þegar það stangast algerlega við staðreyndirnar? Það er hægt að henda á, að kaupið hafi hækkað í krónum. En krónan er alltaf að minnka, og skattarnir eru alltaf að hækka. Húsnæðiskostnaður, rafmagn og hitaveita eru alltaf að hækka. Það er áreiðanlegt, að það er ekki reiknað með þessum útgjöldum alltaf eins og þau eru í raun og veru, þótt meðaltalið sé tekið. Og annað er það, að þegar svona miklar hækkanir skella yfir eins og 1. marz s. l., þá verða neytendur að bíða til 1. júní eftir að fá þessar hækkanir bættar. Þess vegna þýðir ekki að vera með þessar fullyrðingar. Þær stangast á við staðreyndirnar. Það var illa gert af hæstv. ríkisstj. og í rauninni stór þáttur í því að etja saman neytendum og framleiðendum að láta mjólkina hækka í einu um 44%, þegar hún hækkaði til bænda aðeins um 11.4%. Hæstv. ríkisstj. í sínu stefnuleysi er stöðugt að hringla með niðurgreiðslurnar. Niðurgreiðslurnar voru stórauknar í des., en aftur lækkaðar í febr. Þetta hefur aldrei verið gert áður, að lækka niðurgreiðslur á sama tíma og verðlag til bænda hefur átt að hækka. Það er þetta, sem hefur e. t. v. komið húsmæðrunum af stað, og það er illa gert við bæði neytendur og framleiðendur að koma þannig fram og vera að etja þeim saman og ögra neytendum með óskynsamlegum stjórnarathöfnum, eins og nú hefur verið gert. En ég vænti þess, að þegar húsmæðurnar athuga þetta í raun, þótt þær hafi of lítið í buddunni, þá sjái þær, að það á að halda áfram að kaupa landbúnaðarvörur, vegna þess að þær eru ekki dýrari en aðrar vörur, en hafa það fram yfir aðrar vörur að vera hollari, bæði fyrir börn og fullorðna. Kaupmáttur launa hefur oft aukizt hér á landi. Kaupmáttur launa jókst óumdeilanlega í tíð fyrrv. ríkisstj. Það má geta þess, að á tveimur árum, frá 1970–1971, hækkaði kaupmáttur launa um 27.4%. Það eru engir bráðabirgðaútreikningar einstakra þm., sem hér er vitnað til. Hér er vitnað í opinberar skýrslur. Þessir útreikningar hafa aldrei verið rengdir. Svo koma hæstv. ráðh. hér upp og fullyrða, að kaupmátturinn hafi raunverulega ekkert aukizt í tíð fyrrv. ríkisstj., þótt hann hafi aukizt á tveimur árum um 27.4% og á einu ári, ef talið er frá nóv. 1970 til miðs árs 1971, um 20%. Það er mikils virði, að þetta stendur í opinberum skýrslum, sem ekki er hægt að rengja. Þá var það einnig, að húsmæðurnar fundu, að kaupmáttaraukningin var raunhæf og miklu meira en orðin tóm. Það er ekki ástæða til utan dagskrár að vera að lengja þessar umr. öllu meira. En ég vil segja það, að hæstv. ríkisstj. hefur yfir ákaflega litlu að státa, enda er svo komið, að hún er raunverulega hætt að stjórna. Það er þannig komið, að almenningur í landinu er hættur að ætlast til nokkurs af henni til gagns í íslenzku þjóðlífi eða íslenzku atvinnulífi. Það er svo komið, að það er taprekstur á öllum sviðum atvinnulífsins. Það er taprekstur hjá útgerðinni þótt aflabrögð séu góð og verð á fiskinum hærra en nokkru sinni áður. Það er tap í iðnaðinum. Það er tap í landbúnaðinum, vegna þess að rekstrarvörur landbúnaðarins eru að stórhækka og bændur hafa ekki fengið þessa hækkun inn í grundvöllinn, eins og nauðsynlegt væri. Og það er tap á samgöngum og öllu öðru, sem til starfsemi heyrir. Þegar svo er komið, má segja, að það sé hættuástand í þjóðfélaginu. Það er hætt við því, að atvinna dragist saman, að ofan á dýrtíðarverðbólguna komi atvinnuleysi. Þess vegna er það, að núv. ríkisstj. þarf að standa upp úr stólunum og láta fólkið dæma um hennar verk, til þess að unnt verði að koma á nýrri stjórnarstefnu og traustri ríkisstj. í landinu.



Herra forseti. Hér hafa nú farið fram umr. utan dagskrár í tæplega tvær klukkustundir, og margt af því, sem hér hefur verið sagt, hefur í sjálfu sér ekki verið annað en almennar stjórnmálaumr., vegna þess að hér er margt af fólki á áhorfendapöllunum. Og það má segja, að margt af því, sem hefur verið sagt, hafi verið alveg furðulegt, þótt að vísu hafi hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason eins og fyrri daginn slegið þar öll met, en hann er nú methafi í flestu hér á Alþ. Í sambandi við það, sem viðskrh. upplýsti áðan. hvernig á því stæði, að verðlagsgrundvöllur landbúnaðarafurða hefði hækkað um 11.4%, þá tók hann alveg réttilega fram, að vegna hækkaðra launa í landinu væru 7.9%, en sagði síðan, að vegna hækkaðs verðs á erlendum fóðurvörum hafi hækkunin numið, 1.3%, það er líka rétt. En það hefði mátt ætla, að það, sem á vantar, væri ekki vegna þess, að rekstrarvörur almennt hefðu hækkað, og ég vil koma því að og undirstrika það sérstaklega, að öll hækkun umfram þessi 7.9% er vegna þess, að ýmsir rekstrarliðir hjá landbúnaðinum Hafa hækkað, svo sem rafmagn, viðhald og rekstur á vélum, flutningar o. s. frv. Sem sagt, öll talan, þessi 11.4%, er af þessum tvennum toga. Það er vegna aukins tilkostnaðar í framleiðslu landbúnaðarafurðanna og vegna hækkandi launa. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði hér áðan, að það væri vegna stefnunnar í landbúnaðarmálum, þessarar óhæfu stefnu að þessar verðhækkanir hefðu orðið. Það hefði verið gaman, ef þessi sami fyrrv. ráðh„ sem var í 15 ár í ráðherrastóli og studdi þessa stefnu, hefði reynt að finna orðum sínum stað áðan í þessum ræðustól. Áttu bændur ekki að fá kauphækkun? Áttu bændur ekki að fá hækkun síns verðlagsgrundvallar, vegna þess að rekstrarvörur landbúnaðarins höfðu hækkað? Er það vegna stefnunnar? Það er náttúrulega ekki réttur samanburður í sjálfu sér að segja að mjólk í Danmörku kosti nú 30 kr., í Noregi 33 kr. og í Svíþjóð 40 kr. lítrinn. Það segir ekki mikið í sjálfu sér. En ég vil fullyrða hitt, að matvörur á Norðurlöndum, bæði í Noregi og Svíþjóð, eru í hærra verði en á Íslandi miðað við launin. Það er ódýrast yfirleitt í Danmörku, en samt sem áður kostar mjólkurlítrinn 30 kr. Og það er fróðlegt og alveg sjálfsagt að fara fram á, að það sé reiknað út, hvað menn á Norðurlöndum og hvað almenningur á Íslandi er margar klukkustundir að vinna t. d. fyrir smjörkg. mjólkurlítra og kjötkg, þannig að það komi greinilega fram, hvernig þessi mál eru af því að við erum alltaf að gera samanburð við aðra. Ég vil taka undir þau orð, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði áðan, að það er algerlega óréttmætt að beina þessu að bændastéttinni. Ég hef sýnt fram á, að þessi hækkun er öll eingöngu vegna þess, að launin hafa hækkað og vegna þess að framleiðslukostn. hefur aukizt. Ef bændur hefðu ekki fengið þessa hækkun, hefðu bara þeirra laun minnkað. Er það, það, sem húsmæðurnar í Reykjavík ætlast til? Ég veit, að það er ekki. Ég get svarað því sjálfur. En ég efast um, að það hafi verið hugsað nægilega vel, því miður. Ég verð að segja það, að ég vona það, að það megi ríkja í þessu þjóðfélagi skilningur á milli stétta og menn yfirleitt hugsi málin niður í kjölinn, áður en farið er út í aðgerðir, þannig að það sé engum gerður óréttur í neinu. Ég held, að þau mótmæli, sem hér eru, hefðu átt að snúast að öðru og það hefði átt að upplýsa enn betur en gert hefur verið, til hvers það mui leiða í sjálfu sér, ef almenningur fer að neyta innfluttra vara í staðinn fyrir þær vörur, sem við framleiðum í landinu, hvort sem það eru landb.afurðir eða aðrar framleiðsluvörur.



Herra forseti. Það tekur því ekki að eyða löngum tíma hér í umr. við þá viðreisnarfélaga, hv. 1. þm. Sunnl., Ingólf Jónsson, og hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslason. Þeir eru afskaplega skemmtilegt par að ræða við, ekki sízt þegar landbúnaðarmál ber á góma, en þeir hafa lengi komið sér saman um að reka ákveðna pólitík í þeim efnum, þótt Gylfi hafi haft sinn hátt á þar og Ingólfur auðvitað haft svolítið annað áralag á stundum. En málflutningur þessara ágætu þm. er býsna furðulegur. Hv. 7. þm. Reykv. kemur hér auðvitað með ákæruskjal og segir: Þeir lofuðu að efla hag útgerðarinnar, bátanna, frystihúsanna, iðnfyrirtækja, og allt tapar þetta. Allur atvinnurekstur tapar, útgerð, iðnaður, og að sjálfsögðu tapar landbúnaðurinn. - Hv. 1. þm. Sunnl. kemur svo og segir: Það þýðir ekkert að halda því fram, að kaupmáttur launa hafi farið vaxandi, það er ekkert að marka þessa útreikninga. Menn hljóta að finna þetta á buddunni sinni, segir hann. Launþegar tapa. - Auðvitað slæðist það út úr Gylfa í leiðinni, að þjóðartekjurnar hafi aukizt í tíð þessarar stjórnar um 18%. Má maður kannske spyrja um það, hver græði. Hver er það, sem græðir? Vill Gylfi segja það? Það væri gaman að heyra það. Allur atvinnurekstur, allir launþegar, allir tapa, en þjóðarbúið græðir. Nei, svona skollaleikur þýðir auðvitað afskaplega lítið fyrir þessa hv. þm. Það þýðir ekkert að neita því, að útreikningar sýna það, svo að ekkert fer á milli mála, að kaupmáttur launa hefur farið verulega vaxandi að undanförnu, og það þýðir ekkert að afsaka það með því, að nú hafi kaupið hækkað og síðan hækki verðlag og menn verði að bíða eftir næstu kauphækkun í 3 mánuði. Ætli það hafi ekki verið þannig um langan tíma, að vísitalan hafi verið reiknuð út með þeim hætti? Ætli það sé eitthvað nýtt? Er það einhver ný sönnun í málinu? Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason getur auðvitað gert sig að athlægi og þotið til og trúað því, sem einstakir atvinnurekendur segja í vissum tilfellum, að allir séu að tapa. Ég hygg, að hvað svo sem líður tilraunum vissra manna til þess að halda hér uppi óraunhæfu verkfalli á togaraflotanum, þá hafi áhugi manna á að kaupa togara sýnt svolítið annað. Ágætir reikningar liggja fyrir frá ákveðnum togarafélögum, sem sýna allt annað en tap. Ég held líka, að þeir samningar, sem útgerðarmenn hafa staðið að því að gera á frjálsum samningsgrundvelli um kjör sín, séu ekki þannig, að útgerðin í landinu þurfi almennt að kvarta. En það er til samræmis við annað, að þegar þeir Alþfl.-menn eru búnir að halda fyrirlestur af þessu tagi, sem Gylfi var með, að allar greinar útgerðarinnar og atvinnurekstrarins í landinu tapi, tileinka þeir mér sérstakan leiðara í Alþýðublaðinu, sem lesinn er yfir landslýðnum, að ég sé sérstakur ráðh. útgerðarauðvaldsins í landinu og sé alltaf að berjast fyrir hagsmunum þess. Svona er málflutningur þessara manna yfirleitt. Og eftir svona upphlaup eins og hér hefur verið gert koma þeir, eins og hv. 1. þm. Sunnl., og segja, að það sé illa gert - og beinir því að sjálfsögðu til ríkisstj. - að vera að koma húsmæðrunum af stað á þennan hátt, eins og nú er gert. Auðvitað er það ríkisstj. að kenna, að húsmæðurnar hér í Reykjavík hafa haldið fund fyrir utan alþingishúsið. Auðvitað hefur ríkisstj. staðið fyrir þessu öllu saman. Þetta er eitt af hennar strikum, segir Ingólfur Jónsson. Ja, það er illa gert. Sjálfstfl. - eða hans stuðningsmenn - á þarna auðvitað enga hlutdeild að. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., Jóhanni Hafstein, hann saknaði þess í fyrri ræðu minni, að ég minntist ekki neitt á þær hækkanir, sem við Íslendingar höfum orðið aðnjótandi í sambandi við útflutningsvörur okkar. Það er alveg rétt. Það er ekki þannig, að það hafi aðeins hækkað verð á innfluttum vörum til landsins, eins og þó var alveg ómótmælanlegt. Verð á útflutningsvörum okkar hefur líka hækkað - hækkað mikið. Það er rétt, að fiskmjölið og loðnumjölið, sem við erum nú að selja úr landi, seljum við á 100% hærra verði en við seldum sams konar vöru á s. l. ári. Við njótum þess nefnilega einnig, ef verð á fóðurvörum fer hækkandi í heiminum. Verð á mjög mörgum útflutningsvörum okkar hefur hækkað nú um skeið á milli 20 og 30%, og að sjálfsögðu gefa þessar verðhækkanir okkur möguleika til þess að mæta þeim vanda, sem við mætum vegna hækkandi innflutningsverðs. En þessar verðhækkanir eru með þessum sérstaka hætti, að það er upplagt að skamma ríkisstj, fyrir verðhækkanir á vörum erlendis, sem við erum að kaupa, en það dettur auðvitað engum í hug að þakka ríkisstj. fyrir hækkun á okkar útflutningsvörum. Það er hægt að láta það liggja á milli hluta. Það, sem ég vildi benda á, var, að miklar verðhækkanir, sem við fáum ekki ráðið við, hafa gengið yfir okkar þjóðarbúskap og það hefur verið reynt að gera gagnráðstafanir til þess að láta verðlagshækkanir hér innanlands verða sem minnstar, standa gegn kröfum um verðhækkanir. Við höfum eigi að síður ekki getað ráðið við það, að verðlag hækkaði nokkuð. Þó hefur verðlag innanlands tvímælalaust hækkað minna í tíð núv. ríkisstj. en í tíð fyrrv. ríkisstj., þrátt fyrir þessar ytri aðstæður. Þetta er það, sem er mergurinn málsins. Ég vil nú ætla, að eftir þær umr., sem hér hafa farið fram í dag, komi þeir sér saman um það, Gylfi Þ. Gíslason og Ingólfur Jónsson, að leggja niður skottið og hætta þessum tiltektum í sambandi við kröfugerð varðandi hækkandi landbúnaðarvöruverð.



Herra forseti. Þetta eru nú orðnar langar og miklar umr. hér um mál utan dagskrár. Ég skal reyna að verða við tilmælum hæstv. forseta um að hafa ekki mál mitt allt of langt, en ég gat ekki stillt mig um að koma hér upp í ræðustól út af þeim umr., sem hér hafa farið fram. Mér datt satt að segja í hug undir þessum umræðum ummæli hæstv. iðnrh. í blaði hans, Þjóðviljanum, þegar hann var í stjórnarandstöðu. Þar sagði hann einu sinni, að það væru til þrenns konar ósannindi: lygi, bölvuð lygi og tölfræði. Ég ætla ekki að gera þessi orð að mínum. En mér fannst, að sú talnameðferð, aðallega hæstv. ráðh., sem viðhöfð hefur verið á hv. Alþ., minni mjög á þessi spaklegu orð, að það séu til þrenns konar ósannindi, lygi, bölvuð lygi og tölfræði. Meðferð þeirra talna, sem hefur verið dembt yfir hv. d. og þá, sem hlusta á þessar umr., hefur verið slík. Í þessum umr., sem að verulegu leyti hafa af hálfu hæstv. ráðh. farið í að hvítþvo ríkisstj. af því, að hún beri nokkra ábyrgð á því, að landbúnaðarafurðir hafi hækkað um 40–50% í einu lagi, hefur verið reynt að sneiða gersamlega hjá kjarna málsins í þessu efni. Hæstv. ráðh. hafa komið hér upp og sagt: Kaupmáttur launa hefur farið stórkostlega vaxandi. Vera má, að þetta sé rétt. En það eru ýmsar hliðar á þessu máli. Það hefur komið hér fram, að raunverulegar þjóðartekjur hafi hækkað verulega. En það hefur aldrei komið fram, hversu miklu meira kostar að afla þeirra nú en áður. Og ég vil upplýsa hæstv. ráðh. um það, að í nýlegri skýrslu Kaupfélags Eyfirðinga kemur fram, að framleiðsluaukningin hjá þeim sé 18%, söluaukning af framleiðsluafurðum á einu ári, en kostnaðarauki við að framleiða þessar vörur 40–54%. Þar er sagt, að Hrunadans kostnaðarverðbólgu stefni þessum rekstri samvinnufélagsins á Akureyri í voða. Það er nefnilega ekki nóg að taka bara tekjurnar og segja, að þær hafi hækkað. Menn verða líka að gera sér grein fyrir, hvað kostar að afla þeirra. Það er annað mál, sem er kannske kjarni málsins, þegar verið er að tala um svo og svo mikla aukningu kaupmáttar í þjóðfélaginu. Það er áætlað, að við munum á árunum 1971, 1972 og 1973 hafa viðskiptahalla við útlönd, sem nemur 14–15 þús. millj. kr. Hæstv. ráðh. hafa reynt að halda því fram hér á hv. Alþ. áður, að þetta stafi að verulegu leyti af innflutningi á atvinnutækjum, skipum og flugvélum. Það er rangt. Þetta kemur fram í skýrslum, m. a. valkosta nefndarinnar, sem ég vildi nú mælast til, að hæstv, ráðh. læsu kvölds og morgna. Ég held, að það væri miklu hollari lesning fyrir þá en Ólafskver. Það er mjög greinargóð skýrsla sérfræðinga um ástandið í efnahagsmálum eins og það var s. l. haust, og horfur í þeim efnum. Þar kemur greinilega fram, að skip og flugvélar verði samkv. áætlun flutt inn fyrir 2500 millj. kr. á yfirstandandi ári, og það er 66% hækkun frá árinu 1972, þannig að það er gersamlega út í loftið að segja, að viðskiptahallinn stafi af því, að við séum að kaupa atvinnutæki. Hann stafar fyrst og fremst af eyðslu. Hann stafar af því, að við eyðum um efni fram, og kaupmáttur, sem er reiknaður, þegar við eyðum um efni fram, er gersamlega falskur. Það stendur í þessari skýrslu, að við höfum safnað um 6. þús. millj. kr. skuldum erlendis á einungis tveimur árum og að þessi skuldasöfnun sé gífurleg. Þetta segja sérfræðingar hæstv. ríkisstj., að þessi skuldasöfnun sé „gífurleg.“ Þegar þannig er staðið að stjórn þjóðarbúskaparins, eru engar tölur réttar um kaupmátt launa, eins og þær hafa verið fundnar við þessar umræður. Það er ekki hægt að segja, að sá kaupmáttur, sem gildir í dag, sé réttur, vegna þess að ef við héldum áfram á sömu braut, færum við gersamlega á höfuðið sem þjóð. Við ættum ekki til þess að greiða skuldir okkar erlendis og lánstraust okkar erlendis mundi þverra. Við yrðum að gera stórfelldar ráðstafanir til þess að draga úr kaupmættinum innanlands, ef svo fer fram sem horfði, enda er þessi kaupmáttur, sent hæstv. ráðh. hafa verið að guma af í þessum umr., algerlega falskur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mig langar til að svara hæstv. viðskrh., þeirri spurningu hans til mín, hver græddi, hvað hefði orðið um þá 18% þjóðarteknaaukningu, sem ég sagði, að hefði átt sér stað á undanförnum tveim árum og er rétt. Auðvitað hefur þessi þjóðarteknaaukning komið fram annars vegar í aukinni neyzlu þjóðarinnar í heild og hins vegar í aukinni fjárfestingu. Þar eru þessi 18% þjóðarteknaaukning geymd. En það, sem ég hef verið að vekja athygli á er, að þrátt fyrir næstum fimmtungsaukningu á raunverulegum þjóðartekjum, eru atvinnuvegirnir samt sem áður reknir með tapi og það er um að ræða versnandi afkomu út á við, versnandi afkomu þjóðarbúsins gagnvart öðrum þjóðum. Það er þetta ósamræmi í efnahagsstjórninni, sem ég hef verið að benda á. Samfara bættum kjörum þjóðarinnar, aukinni framleiðslu og hækkuðu verðlagi eiga svo að segja allir íslenzkir atvinnuvegir í miklum erfiðleikum. Það er þetta, sem er það alvarlega við ástandið. Hæstv. fjmrh. og raunar sjútvrh. líka töluðu þannig, að almenningi er ætlað að halda, að það sé góðri stjórn þeirra að þakka, að þjóðartekjurnar hafa farið vaxandi. Svo að ég endi þessar umr. að dæmi hv. þm. Jónasar Árnasonar, sem brá á léttara hjal, er víst bezt, að mín lokaorð séu þannig, að það, sem mér hefur fundizt skringilegt við ummæli þeirra tveggja ráðh., sem talað hafa, er, að Lúðvík Jósepsson talaði eins og hann stjórni verðlagi íslenzkra sjávarafurða erlendis og Halldór E. Sigurðsson eins og hann hafi persónulega gotið loðnunni í Atlantshafið.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég skal ekki fara að deila um stjórnsemi þessa hv. 7. þm. Reykv. Hún var ekki svo merkileg í þau 15 ár, sem hann sat í ráðherrastólnum, að það sé ástæða til að reikna með henni, eftir að hann er farinn þaðan. En ég vildi bara segja honum það, að frá 1970–1973 hafa atvinnutekjur kvæntra verkamanna, sjómanna, iðnaðarmanna hækkað um 37.3%. Þar getur hann séð m. a., hvert þjóðartekjurnar hafa farið, hvar aukningin hefur orðið á þessum tveimur árum. Þeim hefur verið skipt á milli atvinnurekstrar og þegnanna og það þýðir ekkert að vera með tómar hrakspár, eins og þessir hv. þm. hafa haldið uppi s. l. tvö ár.



Herra forseti. Út af þessari aths. hæstv. landbrh. man ég það, aukning kaupmáttar atvinnutekna verka-, sjó- og iðnaðarmanna var á síðasta áratug 75%, á sama tíma sem aukning þjóðartekna á mann var 60%. Þessi var aukning þjóðartekna og kaupmáttur atvinnutekna verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna. Þá getur hæstv. landbrh. reiknað, hvernig tekjurnar hafa dreifzt til verkalýðsins og launþeganna á þessum árum, þessu 10 ára tímabili viðreisnarstjórnarinnar, að þessar stéttir hafa ríflega fengið sinn hlut.

Flm. (Karl G. Sigurbergsson) : Herra forseti. Áður en ég vík beint að frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 384, frv. til l. um róðrartíma fiskibáta, sem ég hef leyft mér að flytja í hv. d., og skýri nánar en gert er í grg., í hverju það er frábrugðið gildandi lögum um sama efni, þykir mé.r rétt að fara nokkrum orðum um ástæður þess, að ég flyt frv. hér og nú. Eins og vikið er að í grg. með frv., er það flutt að beiðni skipstjórnarmanna á Suðurnesjum. Seint af vetrarvertíð á s. l. ári fékk ég sem formaður skipstjóra- og stýrimannafélagsins Vísis á Suðurnesjum bréf undirritað af öllum línubátaskipstjórum í Sandgerði og Keflavík, þar sem þeir fóru fram á, að ég beitti mér fyrir því við sjútvrh., að hann breytti gildandi reglugerð um róðrartíma fiskibáta við Faxaflóa til samræmis við reglugerð um róðrartíma fiskibáta í Grindavík. Í nefndu bréfi skýrðu skipstjórarnir frá því, að óviðunandi væri fyrir þá að hlíta settum reglum um róðrartíma, vegna þess að útilokað væri á þeirra hálfu að róa á ákveðið línusvæði, sem af markað hefur verið undanfarin ár með reglugerð um skiptingu veiðisvæða milli einstakra veiðarfæra. Ég kom þessari beiðni til hæstv. sjútvrh., og tjáði hann sig fúsan að verða við þessari ósk, en því aðeins að allir, sem hlut ættu að máli, kæmu sér saman um þá breytingu, sem beðið væri um, að hann fyrirskipaði í nýrri reglugerð. Í framhaldi af þessari undirtekt fól hann starfsmanni Fiskifélags Íslands, Guðmundi Ingimarssyni, að kanna vilja manna í þessu efni. En þar sem þeir menn, sem hér áttu hlut að máli, stóðu allir í róðrum á háannatíma vetrarvertíðar, var ekki hægt með góðu móti að koma þessari könnun í kring. Því talaðist svo til milli okkar Guðmundar Ingimarssonar, að bezt væri að fresta málinu til næstu vertíðar, og tilkynnti ég skipstjórnarmönnum suður frá þessa skipan mála, sem þeir féllust á, að raunhæfust væri, úr því sem komið var og langt liðið á vertíð. En svo varð framhaldið á þessu þannig, að s. l. haust skipaði stjórn Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Vísis 3 menn í n., einn úr hverri veiðistöð á Suðurnesjum, þ. e. Grindavík, Sandgerði og Keflavík, til þess að koma með till. í málinu, og var þeim falið að reyna að ná samkomulagi um viðhlítandi lausn, sem allir aðilar gætu sætt sig við. En nm. komu sér ekki saman um einhlítt samkomulag í alla staði um breytingarnar. Allir voru þeir þó á einu máli um það, að breyta þyrfti reglugerðunum um róðrartímana og helzt á þann veg, að þær yrðu báðar felldar saman í eina reglugerð. Enn fremur voru þeir sammála um, að hækka þyrfti sektarákvæði frá því, sem verið hefði í gildandi reglugerðum, og sérstaklega samræma þau sektarákvæði í reglugerðunum. En eins og nú er háttað um reglugerðir þær, sem í gildi eru, þá segja þær til um, að samkv. reglugerð um róðrartíma fiskibáta við Faxaflóa geti sektarákvæði verið allt frá 500 til 5000 kr. og þriðja brot varði réttindamissi skipstjórnarmanns. En í reglugerðinni um róðrartíma Grindavíkurbáta hins vegar er einungis ákvæði um 100 kr. til 2000 kr. og engin önnur frekari sektarákvæði. Þetta finnst þeim óviðunandi að því leyti, að þeir, sem á annað borð ætla sér að brjóta settan róðrartíma, sæta lagi og róa þeim mun frekar úr Grindavíkurhöfn, því að þá er alltaf viðkvæðið, að það kosti ekkert að brjóta reglur um róðrartímann þar. Nm. voru einnig sammála um, að hafa skyldi óbreyttan róðrartíma fiskibátanna við Faxaflóa, en breyta einungis róðrartímanum frá Grindavík til samræmis við hina reglugerðina. En um það, hve mikil breyting þessi skyldi verða, náðist ekki samkomulag í n. Þess vegna lögðu nm. til, að skorið yrði úr þessu atriði á almennum fundi í félaginu. En þannig háttar, eins og mörgum er kunnugt, að erfitt getur reynzt að finna hentugan fundartíma, þegar flestir starfandi skipstjórnarmenn telja sig geta mætt vegna annríkis við sjósókn og önnur skyldustörf. Þess vegna ákvað félagsstjórnin að láta málið bíða til aðalfundar og afgreiða það þá að undangenginni rækilegri auglýsingu og að málið yrði tekið á dagskrá fundarins, og svo var gert. Á þeim fundi, sem haldinn var snemma í jan., kom fram, að allir samþykktu þá þætti málsins, sem nm, höfðu komið sér saman um, en hins vegar komu fram tvær till. um róðrartíma fiskibáta frá Grindavík, Þeir, sem róa úr verstöðvunum fyrir norðan Reykjanes, lögðu fram sérstaka till., sem náði ekki samþykki meiri hl. fundarmanna, en Grindvíkingar komu með aðra till., sem samþ. var með öllum þorra atkv. Veit ég ekki betur en að aðilar hafi sætt sig við þessa málsmeðferð og séu samþykkir því, að henni verði hlýtt, ef framkvæmd verður. Á grundvelli þessarar till., sem samþ. var á nefndum aðalfundi, og á því samkomulagi, sem um önnur efnisatriði varð, var mér falið sem félagsformanni, að semja drög að reglugerð um róðrartíma fiskibáta við Faxaflóa og í Grindavík, sem ég gerði, og bar ég þau drög undir álit áðurnefndra nm. félagsins, áður en ég afhenti þau í sjútvrn. til fyrirgreiðslu. Reglugerðin liggur nú í hv. rn. tilbúin til birtingar hlutaðeigandi aðilum, ef frv. það til l. um róðrartíma fiskibáta, sem ég flyt hér á þskj. 384, verður samþ. Ég skal nú aðeins víkja nokkrum orðum að frv. sjálfu og skýra nánar en gert er í grg., hvaða atriðum er breytt frá gildandi lögum. Í 1. nr. 1 frá 12. jan. 1945, um róðrartíma fiskibáta, er 1. gr. þannig, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að ákveða með reglugerð brottfarartíma allra þeirra báta til fiskiróðra, sem sækja til fiskjar frá veiðistöðvum við Faxaflóa, svo og setja ákvæði um eftirlitsskip í flóanum og samband bátanna við þau, eftir því sem þurfa þykir.“ En ég hef lagt til í frv., að gr. verði eins orðuð að öðru leyti en því, að niður falli orðin „frá veiðistöðvum við Faxaflóa“ og eins orðin „í flóanum“. Hins vegar er efnisbreyting, eins og segir í grg., þar sem lagt er til, að ríkisstj. fái heimild til að ákveða með reglugerð róðrartíma fiskibáta hvar sem er, eftir því sem ástæður þykja til á hverjum tíma. En samkv. núgildandi l. er heimildin bundin við Faxaflóa einan. Í 2. gr. frv. er breyting, sem varðar fjölda þeirra eftirlitsmanna, sem til eru kvaddir af viðkomandi hrepps- eða bæjarstjórnum, og er sú breyting í samræmi við óskir starfandi manna þar að lútandi, að eftirlitsmenn geti verið allt að 5, þar sem svo þykir betur henta. en í núgildandi l. er aðeins tekið til, að þeir skuli vera 3. Breytingin á 3. gr. varðar sektarákvæðin. En lagt er til í frv., sem hér liggur fyrir til umr., að sektarákvæðin verði hækkuð frá því, sem áður var, og er það eftir ákveðinni ósk skipstjórnarmanna í Skipstjóra- og stýrimannafélaginu Vísi. Ætlast er til, að gefin verði út ein reglugerð og þar verði sett ákvæði um 5 þús. til 50 þús. kr. sekt. Þetta eru þær helztu og einu breytingar, sem í frv. felast. Ég vil geta þess hér, að aðalhvatinn til þess, að farið er út í að fá lögunum breytt og reglugerðum um róðrartímann, sem menn voru aðallega óánægðir með, er einkanlega sá, eins og ég sagði áðan, að Grindavíkurbátar hafa séraðstöðu til þess að sækja á þau mið, sem eingöngu eru ætluð fyrir línubátasvæði með reglugerð þar að lútandi. Herra forseti. Ég hef verið nokkuð margorður um ástæðuna fyrir því, að ég flyt hér í hv. d. frv. til l. um róðratíma fiskibáta, eins og sjá má á þskj. 384. En ég hef reynt að skýra frá þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð voru af skipstjórnarmanna hálfu við það að ná samkomulagi um drög að nýrri reglugerð um róðratímann. Ég tel þau vinnubrögð í fyllsta máta eðlileg. Þetta hef ég gert til upplýsinga fyrir þá n., sem fær frv. til umsagnar. Segja má, að við hefðum getað valið aðra leið, þ. e. að leita til sýslunefndar Gullbringusýslu, eins og segir í lögum þeim, sem Grindavíkurreglugerðin er gefin út eftir. En okkur finnst þetta heldur þungt í vöfum og viljum létta á kerfinu og kippa þarna út einum aðilanum, því að undirbúningsvinnan hefði verið alveg sú sama af okkar hálfu, þó að við hefðum þurft að biðja sýslunefnd Gullbringusýslu að fara þess á leit við rn., að reglugerðunum yrði breytt. Að lokum vil ég geta þess, að umsagna hefur verið leitað af hálfu rn. um reglugerðina, sem þar er tilbúin. Rn. fól Fiskifélagi Íslands að kanna vilja þeirra félagasamtaka við innanverðan Faxaflóa, sem hlut eiga að máli. Hefur rn. borizt bréf um það efni, sem ég hef hér ljósrit af, og með leyfi forseta langar mig að lesa það hér upp. Það er til sjútvrn., Lindargötu 9, frá Fiskifélagi Íslands og hljóðar svo: „Með tilvísun til símtals við herra skrifstofustjóra Þórð Ásgeirsson hefur Fiskifélagið athugað uppkast að reglugerð um róðratíma fiskibáta við Faxaflóa og í Grindavík. Rætt hefur verið við forsvarsmenn eftirtalinna félagssamtaka: Útvegsmannafélags Reykjavíkur, Útvegsmannafélags Hafnarfjarðar, Útvegsmannafélags Akraness, Skipstjóra og stýrimannafélagsins Öldunnar, Reykjavík, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Hafþórs, Akranesi, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Kára, Hafnarfirði. Og eftir ítarlegar umr. um uppkastið hafa allir aðilar, er hlut eiga að máli, mælt með birtingu reglugerðarinnar. Fiskifélagið mælir því eindregið með, að áðurnefnd reglugerð verði staðfest og auglýst eins fljótt og tök eru á.“ Undir þetta ritar fyrir hönd Fiskifélagsins Guðmundur Ingimarsson. Ég tel óþarft að hafa hér fleiri orð um að sinni, en vænti þess aðeins, að frv. fái eðlilega og þinglega meðferð og n., sem um það fjallar, skili áliti eins fljótt og hún hefur tök á, því að eins og menn vita, líður óðum á vetrarvertíðina og starfandi menn þar suður frá bíða eftir þessari skipan mála. Ég vil svo að lokum, herra forseti, fara fram á, að frv. verði vísað til sjútvn.

Frsm. (Jón Skaftason) : Herra forseti. Hv. heilbr.- og trn. þessarar d. hefur athugað frv. um eiturefni og hættuleg efni, sem er 125. mál þessarar d., og hefur hún að athugun lokinni lagt einróma til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem um getur á þskj. 395.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og leggur til, að það verði samþ. með nokkrum breytingum. Við 1. umr. málsins gerði hæstv. samgrh. grein fyrir efni frv. og þeim breytingum frá gildandi löggjöf, sem í því felast og ekki ræði ég þá hlið málsins hér. Á fundi fjh.- og viðskn. komu til viðræðu fulltrúar Hafnamálasambands sveitarfélaga og fulltrúar frá samtökum skipstjórnarmanna svo og vita- og hafnamálastjóri. Hafnamálasambandið lagði einnig fram margar till. um breyt. á frv., sumar töluvert veigamiklar. Með þeim breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á frv., er að nokkru komið til móts við hugmyndir Hafnamálasambandsins, þó að öðrum sé hafnað, þ. á m. sumum þeim veigamestu. Ég skal nú í örstuttu máli gera grein fyrir brtt. n. 1. brtt. er við 2. gr., en hún felur í raun og veru ekki í sér efnisbreytingu, heldur er þar aðeins um að ræða umorðun, ofurlítið breytt röðun á þann veg, sem n. taldi, að betur færi. 2. till. er varðandi útboð hafnarframkvæmda. Í frv. segir í 3. gr., síðustu mgr.: „Heimilt er, eftir því sem hagkvæmt þykir, að einstakar hafnarframkvæmdir eða hlutar þeirra verði unnir af verktökum samkv. tilboði á grundvelli útboðs.“ En n. leggur til, að þetta sé orðað ákveðnar, á þann veg, sem segir á þskj. 394, að bjóða skuli út, þegar það þykir hagkvæmt. Í 3. og 4. brtt., er nánast um að ræða hagræðingu á orðalagi á þann veg, sem talið var, að betur færi. 5. brtt. er veigamest. Hún er við 10. gr. Hafnamálasambandið hafði lagt til, að Hafnamálastofnuninni yrði sett sérstök stjórnarnefnd. m. a. með beinni þátttöku Hafnamálasambandsins. Á þetta gat fjh.- og viðskn. ekki fallizt, en hins vegar telur n. eðlilegt og skynsamlegt, að Hafnamálasambandið, sem spannar yfir allt landið að heita má, fái sem slíkt beina aðild þegar gerð er heildaráætlun um hafnargerðir., á sama hátt og einstakar hafnarstjórnir eiga að hafa samkv. frv., að því er þetta varðar. Að þessu lýtur stafliður b í 5. brtt. n., að á eftir því, sem sagt er um umsögn hinna einstöku hafnarstjórna, komi ný mgr., þannig: „Hafnamálastjóri skal á sama hátt senda áætlunina í heild stjórn Hafnamálasambands sveitarfélaga til umsagnar.“ Skipstjórnarmenn, eða fulltrúar þeirra lögðu áherzlu á það fyrir sitt leyti, að samtök þeirra fengju að segja sitt orð um staðarval og gerð hafnanna, Það er raunar ekki óeðlilegt, að þeir. sem skipum stýra um hafnirnar, séu kvaddir til og álits þeirra leitað, þegar ákvarðanir eru teknar um mannvirkjagerðina. Nú má ætla að í hafnarnefndum hinna ýmsu hafnarstaða eigi jafnan sæti einn eða fleiri úr hópi skipstjórnarmanna. En n. var ásátt um, að þar að auki bæri að veita samtökum skipstjórnarmanna umsagnaraðild, eins og segir í staflið á í þessari brtt.: „Um gerð hafna og staðarval skal jafnan leita álits samtaka skipstjórnarmanna 3 byggðarlaginu, ef til eru, ella hjá landssamtökum þeirra.“ 6. brtt. er svo við 16. gr., og er hún formuð sem umorðun á gr., en breytingar frá því, sem er í frv., eru þó óverulegar að öðru leyti en því, að n. leggur til, að hafnarsjóðir, sem alls ekki njóta styrks úr ríkissjóði, en þeir eru til, séu ekki háðir samþykki rn. um ráðstafanir fasteigna og lántökur á sama hátt og þeir, sem styrks njóta. Þetta er gert ótvíræðara í brtt. en það, sem er í frv. 7. brtt. er við 19. gr. Hún er í rauninni aðeins um breytt orðalag. Í frv. segir: „Fé hafnabótasjóðs má ráðstafa“ eins og þar greinir. En n. þótti réttara, að það stæði „skal“, því að það er í raun og veru ekki um neina aðra ráðstöfun á fé sjóðsins að ræða en þá, sem felst í þeirri skilgreiningu, sem á eftir þessum orðum fer. 8. brtt. er við 20. gr., þar sem segir um árlegt framlag ríkissjóðs til hafnabótasjóðs, að það skuli aldrei vera lægra en 25 millj. kr. á ári. Við leggjum til, að þessu sé breytt og í staðinn fyrir 25 komi 30 millj. kr. Þetta er raunar aðeins leiðrétting til samræmis við breytt verðgildi peninga, frá því að frv. var samið á sínum tíma. 9. brtt. er við 26. gr. og er í þremur stafl. Stafliður a er umorðun á upptalningu án efnisbreytinga. Stafliður b lýtur að því að stytta frest til að samræma reglugerðir hafnanna, eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum. N. telur, að þessi breyting sé raunhæf, m. a. vegna þess, að það hefur þegar verið unnið mikið starf í þá stefnu að samræma reglugerðir hinna einstöku hafna. Stafliður c í þessari brtt. er um nýja mgr., þannig: „Gjaldskrá skal gefin út sérstaklega, sbr. 12. gr., en hún telst engu að síður hluti reglugerðarinnar.“ Þetta er til hagræðingar fyrir notendur gjaldskránna og breytir ekki efni málsins nokkurn skapaðan hlut, en Hafnamálasambandið lagði áherzlu á þetta. 10. brtt. er við 28. gr., þar sem segir, að ráðh. setji reglugerð um framkvæmd þessara l. fyrir tiltekinn tíma. Brtt. er aðeins um það að lengja frestinn til að setja þessa reglugerð, þ. e. um framkvæmd l., þar sem frv. verður síðar afgreitt en upphaflega var reiknað með. Þá er 11. og síðasta brtt. frá n. Hún er í þremur stafl. Fyrst er þess að geta í sambandi við þessar brtt., að 1. mgr. í bráðabirgðaákvæðinu er orðuð þannig í frv.: „Gera skal sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða af löngum lánum, sem verst eru settir, og skal þá miðað við lánin eins og þau eru, er lög þessi taka gildi.“ N. leit svo á, að það gæti verið nauðsynlegt að létta greiðslubyrði hafnarsjóða, þó að af stuttum lánum sé, og leggur til, að orðið „lögum“ verði fellt niður úr mgr. Þetta er varðandi stafl. a. Breytingin í stafl. b er aðeins afleiðing þess, að frv. var ekki afgreitt á síðasta ári. Í frv. segir, að við fjárlagagerð fyrir árið 1973 skuli samgrn. gera Alþ. sérstaka grein fyrir fjárþörf í þessu efni. En nú verður það að sjálfsögðu að breytast 1974. Þá er að lokum stafl. c í þessari brtt. Hann er um að taka upp í frv. ákvæði til bráðabirgða, rómv. II, eins og það var í frv., þegar það var upphaflega lagt fyrir Alþingi á útmánuðum 1972. Hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hefur áður flutt brtt. um sama efni, sem liggur hér einnig fyrir. N. hefur gert hana að sinni, og hún fylgir því með í þessum brtt. nefndarinnar. Sem sagt, fjh.- og viðskn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem prentaðar eru á þskj. 349 og ég hef nú gert grein fyrir í sem allra fæstum orðum.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður, enda hefur hv. frsm. fjh.- og viðskn. skýrt þær brtt., og þá vinnumeðferð, sem þetta frv. hefur fengið í n., og það jafnframt, að n. er sammála um þessar brtt. En því til viðbótar vil ég segja nokkur orð og bera fram fsp. til hæstv. samgrh. eða hæstv. fjmrh., ef þeir væru annar hvor eða báðir í húsinu. - Ég sé, að hæstv. fjmrh. er hér, og fyrst samgrh. er fjarverandi, hef ég síður en svo á móti því að spyrja hæstv. fjmrh. um þetta atriði. Eins og fram kemur í ákvæði til bráðabirgða í frv., þá segir: „Gera skal sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða af löngum lánum, sem verst eru settir, og skal þá miða við lánin eins og þau eru, er lög þessi taka gildi. - Við fjárlagagerð fyrir árið 1973 skal samgrn. gera Alþ. sérstaka grein fyrir fjárþörf í þessu efni. Ráðh. skal gera till. til fjvn. og Alþ. um skiptingu fjárins, og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðsins.“ Nú var það ætlunin, þegar þetta frv. var lagt fram á þingi snemma á s. l. hausti, að það yrði orðið að lögum, áður en afgreiðsla fjárl. færi fram. Hæstv. samgrh. lýsti því yfir, að það væri ákveðinn vilji sinn, að frv. væri orðið að l., áður en fjárl. yrðu afgreidd. Nú varð sú breyting, að ríkisstj. ákvað, að þetta frv. yrði ekki lögfest fyrr en síðar á þessu þingi, en vegna þessarar breytingar var tekin upp í heimildagr. fjárl. heimild fyrir ríkisstj. til „að taka lán að upphæð allt að 40 millj. kr. til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða, sem verst eru settir vegna langra lána. Ráðh. skal gera till. til fjvn. um skiptingu fjárins og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðsins.“ Með því að taka þessa heimild inn á fjárl. hafði ríkisstj. og hæstv. fjmrh. í raun og veru lýst því yfir og komið til móts við þær óskir, sem felast í þessu frv., að þetta ákvæði til bráðabirgða kæmi til framkvæmda á þennan hátt þegar á þessu ári, þó að þetta frv., sem við erum hér að ræða um, komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1974. Nú vitum við það allir, að fjárhagsstaða hinna ýmsu hafnarsjóða er með eindæmum bágborin og víða er svo háttað, að ekki er hægt að standa við skuldbindingar hafnarsjóðanna. Sum sveitarfélög hafa orðið að leggja á í útsvörum, jafnvel liðlega fjórða hluta af útsvörum, til þess að standa undir afborgunum og vöxtum af hafnarlánum. Þess vegna er mér mjög í mun að spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. hafi ekki ákveðið að nota þessa heimild og taka lán að upphæð 40 millj. kr. í þessu skyni, eins og gefið var fyrirheit um og staðfest með þessari heimildagr. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. svari þessari fsp. og jafnframt, ef svo er, hvort og hvenær megi búast við því, að till. liggi fyrir um skiptingu á þessu fé, því að hafnarsjóðum og sveitarfélögum er brýn nauðsyn að vita, hvers má vænta í þessum efnum. Enn fremur hef ég löngun til að spyrjast fyrir um, hvort það sé ætlun ríkisstj. að nota aðra heimild í fjárl. til þess að ábyrgjast lán vegna hafnabótasjóðs, að upphæð allt að 34 millj. kr., vegna endurgreiðslu af eldri lánum sjóðsins, og hvort þessi lán hafi verið tekin. Ég ætla svo ekki að gera þessi mál frekar að umræðuefni, en vil lýsa yfir, að ég er eftir atvikum ánægður með þetta frv. til nýrra hafnalaga. Ég tel, að með því að lögfesta þetta frv. sé mjög komið til móts við sveitarfélögin og sérstaklega þau sveitarfélög, sem verst eru sett, bæði hvað fámenni snertir og hafa orðið að fara í dýrar hafnarframkvæmdir, því að það sást fljótlega eftir setningu þeirra hafnalaga, sem nú eru í gildi, að ekki var gengið nógu langt í þeim efnum. En þetta frv. bætir hér verulega úr. Það gerir hér miklu hreinni og gleggri skil á framlögum ríkissjóðs til hinna einstöku hafnargerða, og sömuleiðis er aukin þátttaka ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum. Það, sem veltur þó mestu á, er það ákvæði til bráðabirgða, sem er í þessu frv., að rétta hag minnstu sveitarfélaganna, sem eiga við mesta erfiðleika að etja að standa undir afborgunum lána og vöxtum vegna hafnargerða.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. hv. 2. þm. Vestf. vil ég taka það fram, að þessi mál hafa ekki enn hlotið afgreiðslu í ríkisstj. eða lánsútvegun þeirra vegna. Hins vegar skal ég geta þess, að eins og ég stóð að því, þegar þetta var sett inn í fjárl. í vetur, þá hef ég fullan hug á að koma þessu í framkvæmd. En að þessum málum er nú unnið á miklu stærri vettvangi, í sambandi við fjárútvegun sjóðanna, og mun það tengjast því. En ég get sagt hv. þm. það, að strax og tekst að útvega féð, mun ég hafa þá aðferð, að því leyti sem það kemur mér við, að vísa málinu til fjvn. til afgreiðslu, og ég vona, að það takist að leysa þetta á þann hátt, sem til er stofnað með þessum heimildum. Ég vil svo segja það um hafnalagafrv., að ég tek undir það með hv. þm., að jafnvel þó að útgjöld ríkissjóðs séu nú aukin með því, þá er þó að minni hyggju miklu skemmtilegri og heppilegri aðferð að jafna þetta þannig á milli, að t. d. ríkisábyrgðasjóður þurfi ekki að reikna með að leggja út vegna hafnaframkvæmda, því að það er mikill munur á, hvort um er að ræða fjárveitingu eða vanskil. Ég geri þar mikinn greinarmun á. Við vitum, að hafnirnar eru undirstaðan undir afkomu útgerðarinnar í landinu að verulegu leyti, og ber því að styðja að framkvæmdum á því sviði, eins og ríkisvaldið frekast getur.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta frv., sem er um að heimila ríkisstj. að selja Nesjahreppi vegna þarfa á lóðum undir íbúðarhús spildu úr landi prestssetursins Bjarnaness. Meðmæli Landnáms ríkisins og jarðeignadeildar hafa fengizt, og presturinn í Bjarnanesi mælir með sölunni, sbr. grg. frv: Landbn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.