Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um heyrnleysingjaskóla er samið af nefnd, sem menntmrn. skipaði fyrir hálfu öðru ári og í áttu sæti þeir Brandur Jónsson skólastjóri málleysingjaskólans, Ásgeir Pétursson deildarstjóri í menntmrn. og Stefán Ólafsson læknir. Í þessu frv. eru sett ýtarlegri ákvæði um störf núv. málleysingjaskóla en eru í gildandi lögum, en þau eru frá árinu 1922. Til þess tíma höfðu engin ákvæði verið í lögum um kennslu heyrnarleysingja, þótt slík kennsla hafi hins vegar farið fram hér á landi allar götur frá árinu 1865, er hún hófst í Þingmúla í Skriðdal. Í frv. er gert ráð fyrir því, að skólinn breyti um nafn. Nefndin hafði gert ráð fyrir því að kalla hann heyrnarleysingjaskóla, og þannig var hið upphaflega frv. ríkisstj. Nefndin taldi eðlilegt að kenna skólann við heyrnarleysi, en ekki málleysi, vegna þess að heyrnarleysi er hinn upprunalegi sjúkdómur, sem þjáir þá nemendur, sem þennan skóla sækja, en ekki málleysi, þar sem reglan er sú, að málleysi er afleiðing af heyrnarleysi nemendanna. Annað nýmæli í frv. felst í 2. gr. þess, þar sem kveðið er svo á, að læknum skuli skylt að tilkynna skrifstofu landlæknis á þar til gerðum eyðublöðum, þegar þeir komast að raun um, að barn innan 7 ára aldurs hafi svo litla heyrn, að lítil líkindi séu til, að það læri málið, eða hætta sé á, að það missi málið vegna heyrnarleysis. Í 3. gr. eru svo enn fremur skýr ákvæði um, að foreldrum eða forráðamönnum þeirra barna, sem annaðhvort eru fædd með svo litla heyrn eða þá að heyrn þeirra hefur skemmzt svo af sjúkdómum, slysum eða öðrum orsökum, að þau læri ekki málið á eðlilegan hátt, sé skylt að senda þau til náms í heyrnleysingjaskólann, þegar þau eru fjögurra ára gömul. M.ö.o.: skólaskylda heyrnarlausra barna á samkv. frv. að byrja við 4 ára aldur. Þó er gert ráð fyrir því, að fræðslumálastjóri geti í samráði við skólastjóra veitt undanþágu frá þessum ákvæðum. Í frv. eru og mun fyllri ákvæði um kennaralið skólans en í gildandi lögum. í 6. gr. er m.a. svo ákveðið, að ekki megi skipa aðra skólastjóra eða kennara við skólann en þá, sem lokið hafi kennaraprófi við Kennaraskóla Íslands og prófi í kennslu heyrnarleysingja frá stofnun, sem fræðslumálastjórnin viðurkenni. Enn fremur er kveðið svo á um, að skólastjórar og kennarar skuli ekki skipaðir fyrr en eftir tveggja ára reynslutíma. Í 12. gr. er síðan gert ráð fyrir því, að menntmrn. hafi á hendi yfirstjórn skólans, en skólastjóri fari með umboð fræðslumálastjórnar gagnvart kennurum skólans og nemendum og forráðamönnum þeirra. Einnig eru ákvæði í frv. um heimild til þess að stuðla að sérmenntun kennara þeirra, sem starfa við skólann. Hv. Nd. hefur samþykkt þetta frv. með dálitlum breytingum frá því; að það var lagt fyrir. Fyrri breytingin felst í því, að nafni skólans var breytt úr heyrnarleysingjaskóla í heyrnleysingjaskóla. Síðari breytingin er fólgin í því, að ákvæði frv. um kennara skólans voru gerð nokkru ýtarlegri en þau voru í frv. og þá sérstaklega aukinn réttur kennaranna með hliðsjón af því, að kennsla sú, sem þeir finna af hendi, er alveg sérstaks eðlis og gerir í raun og veru alveg sérstakar kröfur til þeirra manna, sem hana stunda. Með þeirri breytingu, sem hv. Nd. samþykkti á frv., er menntmrn. heimilað að setja reglugerð um réttindi til orlofs fyrir kennara heyrnleysingjaskólans, þar sem tekið sé tillit til þeirra sérstöku krafna, sem gerðar eru til kennara skólans, auk þess sem þeir eiga að njóta sömu réttinda og kennarar við aðra skóla, er annast kennslu nemenda á fræðsluskyldualdri. Hér er m.ö.o. gert ráð fyrir því að taka nokkurt tillit til þess, að störf þeirra kennara, sem hér er um að ræða, eru sérstaklega erfið og vandasöm, og tel ég, að Þessi breyting hv. Nd. á frv. sé til bóta. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er um heimild til sameiginlegrar innheimtu opinberra gjalda. Efni þess er þetta: Í 1. gr. segir, að heimilt sé fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs, forráðamönnum sveitarfélaga, svo og opinberum stofnunum að semja sín í milli um, að innheimt skuli í einu lagi gjöld, er greiða ber þessum aðilum, og að fela megi innheimtuna ýmist innheimtumönnum ríkissjóðs, sveitarsjóða eða sérstakri innheimtustofnun. Í 2. gr. segir, að ef samningar takast um gjaldheimtu, þá skuli samið um hlutdeild hvers aðila í kostnaði við hana til eigi skemmri tíma en eins árs í senn. Í 3. gr. frv. segir, að allar skyldur, sem innheimtumönnum ríkissjóðs, sveitarsjóða og opinberra stofnana eru lagðar á herðar lögum samkvæmt, svo og allar heimildir, sem þeim eru veittar til að framfylgja gjaldheimtunni, skuli falla til þess aðila, sem samkvæmt samningi tekur innheimtuna að sér. Tildrög þessa máls eru þau, að á árinu 1960 hóf fjmrn. athugun á því, hverjar leiðir kynnu að vera til þess að lækka útgjöld við innheimtu þinggjalda í Reykjavík, en með þinggjöldum er aðatlega átt við eftirtalin gjöld, eins og nú standa sakir: Tekjuskattur, eignarskattur, námsbókagjald, kirkjugjald, kirkjugarðsgjald, almannatryggingagjald, slysatryggingagjald og atvinnuleysistryggingagjald. Þessi athugun leiddi það í ljós, að draga mætti mjög verulega úr kostnaði með skipulagsbreytingum, endurbótum varðandi bókhald og innheimtu, aukinni vélanotkun og hentugra fyrirkomulagi í skrifstofuhaldi. Þegar þetta lá fyrir og hafði verið kannað, að með breyttri tilhögun á skipulagi mætti spara stórfé í þessu efni, þá kom það til athugunar, hvort ekki væri rétt að stofna til sameiginlegrar innheimtu á þeim ríkissjóðstekjum eða þinggjöldum, sem ég nefndi, annars vegar og hins vegar útsvörum og fasteignagjöldum til borgarsjóðs Reykjavíkur. Þetta mál var athugað, og hófust Þá viðræður við forráðamenn Reykjavíkurborgar um hugsanlegt samstarf í þessu efni. Þessu máli er svo langt komið, að báðir aðilar telja sér mikinn ávinning að því, að innheimtan verði sameinuð á einum stað, og hafa undanfarið unnið að því að koma málinu áleiðis. Þegar grundvöllur var fenginn fyrir samstarfi þessara tveggja aðila, kom í ljós við athugun, að Sjúkrasamlag Reykjavíkur hafði einnig hug á því að sameina innheimtu sjúkrasamlagsgjalda gjöldum til ríkissjóðs og borgarsjóðs Reykjavíkur. Það er ljóst, að verulegan sparnað mundi af þessari sameiningu leiða, og stafar það bæði af þeirri skipulagsbreytingu að sameina á einn stað það, sem nú fer fram á þrem stöðum, og enn fremur með breytingu á bókhaldi, innheimtuaðferðum, aukinni vélanotkun og skrifstofutækni. Undirbúningi þessa máls er svo langt komið, að ef Alþ. fellst á það frv., sem hér liggur fyrir, þá mundi vera unnt að sameina innheimtu þessara gjalda, sem ég hef getið um, á miðju þessu ári eða 1. júlí. Varðandi kostnað og sparnað hafa verið gerðar ýtarlegar áætlanir í því efni. En áður en ég skýri frá því, hvers sparnaðar megi hér vænta, verður að sjáifsögðu að hafa vissan fyrirvara, því að hér er um svo róttæka breytingu, svo róttækar umbætur í framkvæmdum að ræða, að það er ógerningur að slá því föstu með áætlunum fyrir fram nákvæmlega, hver kostnaðurinn skuli vera, svo að þeim áætlunartölum, sem ég get hér um, verður að sjáifsögðu að taka með vissum fyrrivara. Þó tel ég ekki ástæðu til að ætla, að í reynd muni útgjöldin víkja mjög verulega frá því, sem áætlað hefur verið, því að við þennan undirbúning hafa bæði reyndir erlendir sérfræðingar og íslenzkir kunnáttumenn fjallað um málið og standa að þessum áætlunum. En í stuttu máli liggur það svo fyrir, ef við gerum áætlun um. hver kostnaður mundi annars vegar vera, á fyrsta starfsári, miðað við óbreytt fyrirkomulag um þessa innheimtu og hins vegar sameiningu, að þá er gert ráð fyrir, að með óbreyttu fyrirkomulagi mundi kostnaðurinn, miðað við ársgrundvöll, vera um 11 millj. kr., en eftir sameininguna, þegar hún er komin í kring, muni rekstrarkostnaðurinn verða tæpar 5 millj. kr., þannig að áætlanir benda til þess, að þarna megi spara um 6 millj. kr. á ári. Það er gert ráð fyrir því, að kostnaðurinn skiptist í tilteknum hlutföllum milli þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, og hefur við þær áætlanir verið hafður til hliðsjónar bæði afgreiðslufjöldi á þeim stað og annað, sem þar skiptir verulegu máli. Og við undirbúninginn hefur verið gert ráð fyrir því í fyrstu, að 421/2% af kostnaðinum falli í hlut ríkisins, sama hundraðstala í hlut Reykjavíkurborgar og afgangurinn í hlut Sjúkrasamlags Reykjavíkur. Þannig er gert ráð fyrir, að þessu verði háttað í byrjun, en svo verður reynslan að skera úr um það, hvort rétt sé að breyta þessum hlutföllum, og gert ráð fyrir, að samið sé um hlut hvers aðila í þessum innheimtukostnaði til a.m.k. eins árs í senn. Sparnaðurinn mundi verða nokkuð mismunandi hlutfallslega fyrir þessa þrjá aðila. Hlutfallslega verður útgjaldalækkunin minnst hjá Reykjavikurborg af þeirri ástæðu, að hún lét fyrir nokkrum árum endurskipuleggja starfsaðferðir við innheimtu útsvara og fasteignagjalda, og var í sambandi við það um verulega útgjaldalækkun að ræða. Af þeirri ástæðu verður sparnaðurinn eða útgjaldalækkunin við þessa sameiningu miklu meiri hlutfallslega hjá ríkissjóði og Sjúkrasamlagi Reykjavíkur. Ef við gerum ráð fyrir því, að sparnaðurinn geti orðið um 6 millj. kr. á ári, þá ætti ríkissjóður að njóta um helmings af þeirri upphæð eða sparnaðurinn varðandi hlutdeild ríkissjóðs að nema tæpum 3 millj. kr., miðað við það, sem innheimtan kostar nú. Þessi sparnaður, sem hér er gert ráð fyrir, á sér ýmsar orsakir. í fyrsta lagi verður hér um verulegan sparnað í mannahaldi að ræða, þannig að við sameininguna er ekki þörf á jafnmörgum starfsmönnum og nú eru hjá þessum þrem aðilum við þessi störf, í öðru lagi verður sparnaður við húsnæðiskostnað, í þriðja lagi með bættum starfsaðferðum, vélakosti og skipulagi, öll þessi atriði koma hér að sjálfsögðu til greina. En auk þess beina sparnaðar við að sameina innheimtuna eru því samfara ýmsir kostir aðrir. Fyrir gjaldendur er það ótvírætt hagræði að skipta við einn aðila í stað fleiri og eiga kost á að greiða þessi gjöld, sem hér um ræðir, á einum stað í stað margra áður. Fyrir launagreiðendur, atvinnurekendur, þá sem ber samkv. lögum skylda til að innheimta opinber gjöld af launum starfsmanna sinna, er það einnig hagræði að þurfa aðeins að gera skil til eins aðila í stað fleiri aðila áður. Sjálf innheimtan ætti að verða árekstraminni og árangursríkari og uppgjör reikninga og skulda verður auðveldara. Við þann undirbúning, sem þegar hefur verið gerður varðandi þetta mál, er sem sagt gert ráð fyrir að sameina nú í fyrstu lotu innheimtu þinggjaldanna til ríkissjóðs, útsvara og fasteignagjalda til borgarsjóðs Reykjavíkur og sjúkrasamlagsiðgjalda til Sjúkrasamlags Reykjavíkur. Hins vegar er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að fleiri aðilar og fleiri tegundir gjalda geti komið hér til, og ég ætla, að þeim mun fleiri aðilar og fleiri gjaldategundir sem verða þannig sameinaðar, þeim mun meiri sparnað muni af því leiða. Þessi undirbúningur hefur til Þessa verið miðaður við Reykjavík eina, en ef vel tekst til um þessa sameiningu, er sjáifsagt að reyna slíkt fyrirkomulag víðar, þar sem það þykir henta. Ég ætla, að þess gerist ekki þörf að skýra þetta mál frekar en gert hefur verið. Ég vænti þess, að frv. þetta fái góðar undirtektir frá Alþingi, og legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. nr. 116 frá 30. des. 1943, um ættaróðal og erfðaábúð, er samið af milliþn. 1960. Í þeirri nefnd áttu sæti Jón á Reynistað, Ágúst Þorvaldsson og Pálmi Einarsson. Samhliða hafði þessi nefnd með höndum endurskoðun á ábúðarlögum og kom frv. það hér fyrir Alþ. í fyrra og fékk afgreiðslu. Þessi lög um ættaróðal og erfðaábúð grípa á margan hátt inn í ábúðarlögin og af breytingu á ábúðarlögunum, ýmsum breytingum, sem gerðar voru í fyrra, leiðir, að einnig þarf að breyta þessum lögum í sumum greinum. Þetta eru talsvert flókin lög, og ég held, að það sé ekki ástæða við þessa umr. að fara út í einstakar greinar, sem hér er lagt til að breytt sé. Það, sem olli því einkum í fyrra, að þetta frv. náði ekki fram að ganga á Alþingi, var, að það var sent búnaðarþingi og var þess vegna seinna á ferðinni en ábúðarlögin, og gerði búnaðarþing nokkrar brtt. við þetta frv. Það hefur nú orðið að ráði, að landbn. flytti þessar brtt., sem milliþn. samdi, án þess þó í upphafi að taka afstöðu til einstakra greina frv. Hafa nm. því óbundnar hendur um afstöðu til þeirra. Ég geri ráð fyrir því, að landbn. taki til athugunar þær till., sem búnaðarþing samþykkti til breytinga við þetta frv. á síðasta búnaðarþingi, og að því loknu taki hún einnig til athuganar allar greinar þessa frv. og skili sínum brtt. fyrir 2. umr. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta á þessu stigi, og þar sem málið er flutt af nefnd, legg ég ekki heldur til, að því verði vísað til nefndar, þar sem því er hér með lýst yfir, að nefndin muni athuga það nánar, áður en það kemur til 2. umr., og legg ég þá til, að frumvarpinu verði hér með vísað til 2. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af menntmn. þessarar hv. þingdeildar að beiðni kirkjumrh. Það skal tekið fram, að þegar nefndin ákvað á fundi sínum að verða við þeirri beiðni, voru tveir nm. fjarverandi, þeir hv. 5. þm.. Reykn. og hv. 5. þm.. Austf. Samhljóða frv. var einnig flutt á síðasta þingi af nefndinni, þá einnig að beiðni kirkjumrh., en varð ekki útrætt á þinginu. Áður hafði verið flutt frv. mikið til samhljóða þessu á þingi því, er sat 1959–60, og verið afgreitt með rökstuddri dagskrá. Um efni og tilgang frv. vísa ég til þeirrar grg., sem því fylgir. Nefndin mun að sjálfsögðu taka frv, til ýtarlegrar athugunar fyrir 2. umr., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að bera fram eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv. Frv. er flutt af nefnd, og geri ég því ekki till. um vísun til nefndar, en leyfi mér að leggja til við hæstv. forseta, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.