Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við þeirri gagnrýni sem hún hefur sætt vegna atlögunnar að Mannréttindaskrifstofu Íslands hafa hvorki verið mikil né stórmannleg. Fyrir liggur að dómsmálaráðherra og utanríkisráðherra nota úthlutunarvald sitt sem þeim var illu heilli fengið af meiri hluta Alþingis fyrir síðustu jól til að skera fjárveitingar til Mannréttindaskrifstofunnar niður við trog þannig að grundvelli er bókstaflega kippt undan rekstri hennar. Dómsmálaráðherra skilyrðir það litla fjármagn sem hann lætur renna til skrifstofunnar. Utanríkisráðherra lætur hana ekki hafa krónu og virðist ekki telja að það komi neinum við nema sjálfum sér hvernig hann fer með fjárlagaliðinn. Hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi utanríkisráðherra skríður í felur. Kröfu okkar formanna stjórnarandstöðuflokkanna um að taka frumvarp okkar um aukafjárveitingu til Mannréttindaskrifstofunnar yfir fjáraukalög á dagskrá er hafnað. Forsætisráðherra hefur nú nýlega hafnað því að vera til svara fyrir ríkisstjórnina í umræðum utan dagskrár. Ég sendi forseta þingsins og hæstv. forsætisráðherra beiðni um að fá að ræða málið utan dagskrár úr því að dagskrármálið fæst ekki tekið fyrir og fékk svohljóðandi svar frá forsætisráðherra eða ritara hans, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra vísar málinu frá sér til dómsmála- og utanríkisráðherra þar sem þeir fara með þessi mál.“ Virðulegi forseti. Á ég þá að biðja um tvær utandagskrárumræður, aðra á utanríkisráðherra og hina á dómsmálaráðherra? Hvaða ráð eru til að fá málið tekið upp með eðlilegum hætti og láta á það reyna hvort meiri hluti Alþingis styður það að starfsemi Mannréttindaskrifstofunnar verði rústað með þessum hætti þvert ofan í svardaga um hið gagnstæða við fjárlagaafgreiðsluna fyrir jól? Málið varðar samskipti Alþingis og framkvæmdarvaldsins beint og er algerlega óásættanlegt að þingið ljúki störfum án þess að hægt sé að taka það til umræðu.

Virðulegi forseti. Málið hefur verið rætt töluvert í þinginu, bæði við tækifæri eins og þetta, sem er ekkert athugavert við að sé gert, af hálfu hv. þingmanns og fleiri þingmanna og eins var það rætt í tengslum við umræðu um störf um utanríkismál fyrir fáeinum dögum. Allmikill tími fór einnig í þá umræðu og ekkert athugavert við það heldur. Menn hafa því ekki verið að koma sér undan umræðu um málið og miðað við umfang málsins held ég að þetta hafi fengið mjög eðlilega og góða umræðu hér. Ég hef svarað því áður að ég tel eðlilegt að framlag utanríkisráðuneytisins gangi til reksturs mannréttindamála á vettvangi þess ráðuneytis. Ráðuneytið mun ekki verja minni fjármunum til mannréttindamála en áður og reyndar hefur það verið gert í vaxandi mæli í tíð fyrirrennara míns og því verður haldið áfram. Það hefur verið vaxandi þungi á þann málaflokk af hálfu Íslands og enginn að draga úr því. Það má vel vera að hin ágæta Mannréttindaskrifstofa hafi unnið að þörfum mannréttindamálum. En það er svo skrýtið að í öllum þessum umræðum hefur aldrei verið upplýst með hvaða hætti hún hefur bætt mannréttindi hér á landi. Ég vona að hún hafi gert það á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir kröfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að það frumvarp sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa lagt fram á Alþingi verði rætt. Það er þinginu til vansa hvernig staðið hefur verið að fjárveitingu til Mannréttindaskrifstofu Íslands og vísvitandi reynt að skerða möguleika hennar til starfsemi. Þetta er mjög leiðinleg og ljót meðferð á samþykkt sem Alþingi gerði á miklum hátíðisdegi árið 1994 á Þingvöllum. Ég held að við þyrftum áður en þingið lýkur störfum í næstu viku að taka frumvarpið, sem er fyrst og fremst um 10 millj. kr. fjárveitingu til Mannréttindaskrifstofu Íslands, það er ekki flóknara en svo, að við þyrftum að taka það til umræðu og afgreiðslu í þinginu og reyna þannig að rétta hlut þingsins hvað varðar framlög til mannréttindamála og standa betur að verki en við höfum gert.

Frú forseti. Það er tilefni til að hafa áhyggjur af viðhorfi ráðamanna til mannréttinda hér á landi. Ítrekað fáum við frumvörp og aðgerðir sem ættu að vekja þingheim til umhugsunar á hvaða vegferð við erum. Nú síðast aðgerðir gegn Mannréttindaskrifstofu Íslands eftir gagnrýni hennar á sum lagafrumvörp ríkisstjórnarinnar og loks ákvörðun stjórnarmeirihlutans um að neita að taka umrætt þingmál á dagskrá. Ég vil hins vegar líta á aðgerðirnar í stærra samhengi. Hvert frumvarpið á fætur öðru, sérstaklega frumvörp frá hæstv. dómsmálaráðherra, ber þess merki að ætíð skal ganga eins langt og hægt er á kostnað mannréttinda og persónuréttinda. Skemmst er að minnast á frumvarp ráðherrans um að heimila hleranir án dómsúrskurðar. Svo kom frumvarp um útlendinga sem enn fleiri töldu að væri mannréttindabrot, frumvarp ráðherrans um fangelsismál sem birtist í fyrra var svo vont að ráðherrann neyddist til að draga það til baka og að lokum tókst ráðherra rétt fyrir jól að skerða almennan rétt borgaranna til gjafsóknar einmitt í þeim málum þar sem reynir á mannréttindi. Hugsanlega má rekja frumvörpin og hugmyndafræðina til ræðu hæstv. dómsmálaráðherra sem hann hélt á málþingi Lögfræðingafélags Íslands og Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands þann 26. september 2003. Í þeirri ræðu hafnaði hæstv. dómsmálaráðherra þeirri almennu skoðun fræðimanna í lögfræði að löggjöf ætti að vera túlkuð í ljósi mannréttindasáttmálans. Í ræðunni kom fram hjá hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Allt tal um að mannréttindasáttmálinn hafi nokkurs konar stjórnarskrárígildi er einungis lögfræðileg óskhyggja þeirra sem láta berast með tískustraumum jafnvel frá Strassborg.“ Af orðum hæstv. dómsmálaráðherra má ráða að hann telji einnig að einungis eigi að túlka mannréttindasáttmálann frá orðanna hljóðan sem er þvert á allar almennar fræðikenningar sem kenndar eru í lögfræði. En sú hugmyndafræði fulltrúa ríkisstjórnarinnar getur þó vel útskýrt af hverju staða Mannréttindaskrifstofu Íslands er með þeim hætti sem hún er nú í og af hverju umrætt þingmál fæst ekki rætt á þingi.

Hæstv. forseti. Það er engu líkara en hæstv. utanríkisráðherra gangi um með olíubrúsa til að hella á það bál sem þegar er farið að loga á Alþingi vegna óánægju þingmanna, sérstaklega stjórnarandstöðunnar, vegna þeirrar óvissu sem skapast hefur um þinglokin og ómarkvissra vinnubragða af hálfu ríkisstjórnarinnar. Nú segir hæstv. utanríkisráðherra okkur að hann hafi miklar efasemdir um ágæti Mannréttindaskrifstofunnar yfirleitt og það sé hennar að sanna að hún hafi unnið verk sín vel. Hæstv. forseti. Nú verður ekki vikist undan því að taka þessa umræðu á markvissan og skipulegan hátt. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hefur neitað okkur um slíka umræðu. Fram hefur komið að fyrir liggur frumvarp í þinginu og hefur legið fyrir frá því í haust um viðbótarframlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég hef ítrekað það á fundum með formönnum þingflokka og stjórn þingsins að málið verði tekið til umræðu. Þegar engin jákvæð viðbrögð urðu við því setti Vinstri hreyfingin – grænt framboð fram ósk um að utandagskrárumræða færi fram um málið. Hæstv. forsætisráðherra neitar og vísar á aðra ráðherra, þorir greinilega ekki að taka upp málið sem snertir að sjálfsögðu ríkisstjórnina alla og er á ábyrgð hennar allrar. Það er krafa okkar að það frumvarp sem hefur beðið frá því í haust um málefni Mannréttindaskrifstofunnar verði rætt fyrir þinglok.

Frú forseti. Í fyrsta lagi væri fróðlegt að heyra hæstv. forsætisráðherra útskýra þá nýju hefð í stjórnarframkvæmd að forsætisráðherra víki sér undan að svara fyrir mál sem falla undir mörg ráðuneyti. Ég hélt að það væri órofa hefð í Stjórnarráði Íslands að ef mál varðaði fleiri en eitt ráðuneyti, ef skera þyrfti úr deilum milli ráðuneyta eða viðfangsefnin lægju þannig að þau vörðuðu málin almennt í Stjórnarráðinu væri það forsætisráðherra Íslands sem svaraði fyrir ríkisstjórnina. Er hæstv. forsætisráðherra búinn að segja af sér a.m.k. í þessu máli? Hvað veldur hinni óskaplegu hlédrægni hæstv. forsætisráðherra og feimni þegar kemur að þessu máli? Það skyldi ekki vera hinn vondi málstaður ríkisstjórnarinnar og að kjarkur hæstv. forsætisráðherra sé ekki meiri en svo að hann kjósi að fara í felur og þori hvorki að tala við fréttamenn um málið né svara fyrir það á Alþingi. Varðandi ummæli hæstv. utanríkisráðherra um að það geti vel verið að Mannréttindaskrifstofa hafi unnið ágætt starf en hann þekki ekki dæmi þess, þá hvet ég hæstv. utanríkisráðherra til að ræða við sessunaut sinn, hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, sem hefur á alþjóðavettvangi hrósað sér af stuðningi við einmitt Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ríkisstjórn Íslands sem þá var undir forustu hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar taldi sér það sérstaklega til tekna í skýrslugerð til eftirlitsnefndar Sameinuðu þjóðanna um mannréttindi að hér væri stutt myndarlega við bakið á Mannréttindaskrifstofu Íslands, samræmingaraðila á sviði mannréttindabaráttu, fulltrúa Íslands í norrænu samstarfi á sviði mannréttindamála, fulltrúa Íslands í samskiptum við Sameinuðu þjóðirnar á sviði mannréttindamála. Þetta er ekki bara einhver kontór úti í bæ. Þetta er hin opinbera samræmingarskrifstofa mannréttindabaráttu í landinu sem Amnesty International, Öryrkjabandalagið, UNIFEM og aðrir slíkir aðilar standa á bak við og þjóðin tekur sjálfsagt að sér að bjarga málinu og forða landinu frá þeirri hneisu sem framganga ríkisstjórnarinnar ella stefnir í að verði.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson lét frá sér fara held ég að það séu ekki ný sannindi að mannréttindasáttmálinn hafi ekki stjórnarskrárígildi hér á landi, a.m.k. mundi sérhver lögfræðingur vita að þá þyrfti að setja lögin um hann með sérstökum hætti og hafa kosningar á milli. Allir lögfræðingar mundu vita það, það fer ekkert á milli mála. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að afhjúpa það að þetta hafi farið fram hjá honum. Varðandi það sem beint er hæstv. forsætisráðherra hefur umræðan verið sú hér að hæstv. dómsmálaráðherra og ég höfum gengið fram í málinu með einhverjum annarlegum hætti. Menn hafa látið að því liggja slag í slag og þess vegna er sjálfsagt að taka umræðuna um það við okkur. Maður er ekkert að biðjast undan því að fara í þá umræðu. Til þess hafa refirnir verið skornir. Ég skil hv. þm. Ögmund Jónasson svo að ég gangi hér um með olíubrúsa og helli olíu á eldinn. Þetta er ekki mikill eldur, held ég, en þetta er eitt af því sem menn ræða í þinglokin. Ég hef líka vakið athygli á því að félag eins og Amnesty International, sem á aðild að Mannréttindaskrifstofunni, hefur lagt áherslu á að þess háttar stofnanir eigi ekki að búa við opinber framlög, að það sé meginatriði að þess háttar stofnanir búi ekki við opinber framlög. Ég held að það sé ágætisábending að slíkar stofnanir eigi ekki að búa við opinber framlög. Ég sá í ræðu 1. maí að sá ágæti lagabróðir minn, Skúli Thoroddsen, lýsti því yfir fyrir hönd einhverra, ég man ekki hverra, að þeir hygðust sjá um þessa ágætu skrifstofu af sinni hálfu þar til Steingrímur J. Sigfússon og þeir tækju við stjórnartaumunum í landinu.

Sem verður fljótlega.

Sem verður víst fljótlega, heyrist kallað hér.

Frú forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur ekki enn tekið við en það verður fljótlega og þá minnka áhyggjur þeirra herramanna sem sitja hér á hægri hönd. Ég sit í fjárlaganefnd fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar var málið rætt mjög ítarlega í haust. Allt til þess tíma hefur Mannréttindaskrifstofan fengið fjárveitingar beint á fjárlögum Alþingis. Alþingi hefur kveðið á um það. Nú var ákveðið að það færi undir ráðuneytin. Í fjárlaganefnd var sagt að hér væri aðeins um formbreytingu að ræða, ekki eðlisbreytingu. Sama minnir mig að hv. formaður fjárlaganefndar hafi sagt þegar gerð var grein fyrir afgreiðslu fjárlaga í haust. Hv. formaður fjárlaganefndar, Magnús Stefánsson, sagði a.m.k. í viðtali nú á dögunum að hann hefði ekki vitað annað en að hér væri bara um formbreytingu að ræða en ekki að skera ætti niður fjárveitingar til stofnunarinnar. Ég vil því ítreka það að þannig leit fjárlaganefnd á hlutina og þegar nefndin lagði málið fyrir þingið var litið svo á að hér væri um formbreytingu að ræða en ekki niðurskurð. Allt annað kemur síðan á daginn, og ég dreg í efa, miðað við þá umræðu eins og ég upplifði hana, að hæstv. ráðherrar, utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra, hafi rétt til þess gagnvart þinginu að skera fjárveitinguna niður í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór bæði innan fjárlaganefndar og á Alþingi um málið, staðfesting á því að hér væri um formbreytingu að ræða en ekki að skera ætti starfsemina og stofnunina niður við trog. Það var ekki sagt við afgreiðslu fjárlaga á haustdögum og ég dreg í efa að þeir hafi stjórnsýslulega heimild til að koma fram með þessum hætti gagnvart þinginu.

Frú forseti. Í tilefni orða hæstv. utanríkisráðherra um Amnesty International, sem hæstv. ráðherra segir að gefi út þær yfirlýsingar að samtök á sviði mannréttindamála eigi ekki að þiggja opinbert fé, þá veit hæstv. ráðherra vel að þau ummæli Amnesty lúta að alheimssamtökunum Amnesty, en hann getur ekki yfirfært yfirlýsingu þeirra á allt mannréttindastarf. Amnesty International á aðild að Mannréttindaskrifstofu Íslands alveg eins og Barnaheill, Rauði krossinn, Hjálparstofnun kirkjunnar, UNIFEM og Öryrkjabandalagið. Hæstv. ráðherra veit auðvitað vel að hér er um samræmingaraðila að ræða, skrifstofu sem er að hluta til regnhlíf en að hluta til fulltrúi þessara samtaka í starfi Sameinuðu þjóðanna, í starfi á vettvangi norrænu þjóðanna og sem slík er hún afar mikilvæg. Í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór árið 1994 um mannréttindi almennt hér á landi og í ljósi samþykkta sem gerðar voru á þingfundi á Þingvöllum 1994 tók skrifstofan að sér hið opinbera hlutverk sem hún hefur sinnt af reisn hingað til, þ.e. að eiga samræður og samráð við sambærilegar skrifstofur á alþjóðavettvangi. Löggjafarsamkundan, Alþingi Íslendinga og við, fulltrúar þjóðarinnar, höfum ákveðið að þessi samræmingarskrifstofa eigi að vera til staðar. Við höfum látið henni í té fjármagn. Núna krefjast ráðherrarnir þess að þeir fái að ritstýra verkefnum allra mannréttindasamtaka, þar með talið þessarar skrifstofu. Við skulum viðurkenna að skrifstofan lýtur öðrum lögmálum en öll hin mannréttindasamtökin og við skulum viðurkenna að það er eðlilegt að löggjafarsamkunda þjóðarinnar láti þeirri skrifstofu í té fjármuni.

Virðulegur forseti. Það er leitt til þess að vita að athyglisgáfa hæstv. utanríkisráðherra sé orðin svo slök sem raun ber vitni í ræðustólnum að hann hafi ekki orðið var við vaxandi mannréttindastarf og umræðu í landinu. Hann hefði t.d. getað kynnst því í gagnrýninni og vitundarvakningunni um borgaraleg réttindi þegar Falun Gong málið reið hér sem hæst yfir og gagnrýndar voru lögregluaðgerðir hans hér og erlendis í því sambandi. Hann hefði getað kynnst því þegar umræða um tjáningarfrelsið stöðvaði fjölmiðlafrumvarpið á síðasta ári. Hann hefði getað kynnst því þegar dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, var gerður afturreka með frumvarp um refsingar, um meðferð fanga o.fl. Hann hefði getað kynnst því þegar ýmsar tillögur í þinginu um óhemju miklar heimildir til handa lögreglunni í rannsóknum voru gerðar afturreka á mannréttindaforsendum og hann hefði getað kynnst því í hæstaréttardómum Hæstaréttar Íslands um mannréttindabrot gegn öryrkjum þar sem ríkisstjórn hans hefur aftur og aftur verið gerð afturreka með ákvarðanir sínar. Hæstv. utanríkisráðherra hefur svipt Mannréttindaskrifstofuna fjárveitingum sínum án þess að færa efnislegar röksemdir fyrir þeirri sviptingu. Hún hefur séð um alþjóðleg samskipti fyrir okkur á þessu sviði og nú hefur hæstv. utanríkisráðherra bitið höfuðið af skömminni með því að lýsa því hér yfir að hann hafi svipt þessa skrifstofu fjárveitingum sínum án þess að hafa kynnt sér starfsemina, því að hæstv. utanríkisráðherra stóð hér í ræðustólnum og lýsti því yfir að hann hafi ekki kynnst sér gjörla þá starfsemi sem fram fer í stofnuninni sem hann er nýbúinn að svipta fjárveitingum sínum. Auðvitað afhjúpar það að hér er aðeins um pólitískar refsiaðgerðir að ræða gegn Mannréttindaskrifstofunni sem hefur leyft sér að vera óþægur ljár í þúfu ráðamanna, pólitískar refsiaðgerðir eins og svo margir hafa mátt þola áður, margar stofnanir og 

Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að taka til máls í þessu tiltekna máli en ég gerði mér ekki grein fyrir að þetta gengi svona hratt fyrir sig og hef því ekki gögnin undir höndum. Ég óska því eftir því að umræðu verði frestað örlítið þar til gögnin berast.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegsnefnd hefur fjallað um frumvarp um breytingu á lögum um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins. Frumvarpið tekur á heimild stjórnar til sjóðsins um að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Á sínum tíma var stofnaður sjóður, Vöruþróunar- og markaðssjóður síldarútvegsins, sem hafði þann tilgang að efla vöruþróun síldarafurða …

Forseti biður þingmenn um að gefa gott hljóð í þingsal.

… og efla markaðssókn fyrir síldarafurðir. Það er mat stjórnar sjóðsins að hagsmunir síldarútvegsmanna liggi í fleiru en vöruþróun og öflun nýrra markaða fyrir síldarafurðir og gerir þetta frumvarp ráð fyrir enn frekari útvíkkun á verksviði stjórnar sjóðsins. Ég er því algjörlega sammála. Sjávarútvegsnefnd fékk afrit af skipulagsskrá Vöruþróunar- og markaðssjóðs síldarútvegsins ásamt ársreikningum fyrir árið 2004. Þá kom fram að eignir sjóðsins þann 31. des. 2004 eru rúmar 88 millj. kr. Í umsögn um frumvarpið frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að eigið fé sé 150 millj. kr. Ég kannaði hvernig stæði á þessu ósamræmi en það reyndist vera vegna þess að sjóður til síldarrannsókna á vegum Hafró var með eigið fé upp á 150 millj. kr. en það er ekki sami sjóður og við erum að ræða um og tengist á engan hátt þessu frumvarpi. Nefndarmönnum sjávarútvegsnefndar hefur verið gerð grein fyrir þessu. Virðulegi forseti. Ég mun kynna hér nefndarálit sjávarútvegsnefndar um þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 43 29. maí 1998, um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson frá sjávarútvegsráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Hafrannsóknastofnun, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Landssambandi smábátaeigenda. Með frumvarpinu er lagt til að heimildir svonefnds Vöruþróunar- og markaðssjóðs síldarútvegsins sem stofnsettur var með lögum nr. 43/1998 til að efla vöruþróun síldarafurða og afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir verði rýmkaðar þannig að sjóðnum verði jafnframt heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Sjávarútvegsnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason var viðstaddur afgreiðslu málsins og er hann samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Una María Óskarsdóttir, og Jón Gunnarsson, Jóhann Ársælsson og Magnús Þór Hafsteinsson með fyrirvara. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Frú forseti. Ég óskaði eftir því að fá að veita andsvar við ræðu hv. síðasta ræðumanns en sökum kliðs í salnum heyrði ég lítið af fyrri hluta ræðu hans. Mér sýndist þó að hann færi að mestu yfir það nefndarálit sem liggur fyrir í þessu máli. Eins og fram kemur hjá honum ritar sá sem hér stendur undir álitið með fyrirvara. Hann snýr að því að þarna er verið að taka sjóð sem varð til þegar síldarútvegsnefnd var lögð niður með lögum á árinu 1998 og breyta tilgangi hans. Sjóðurinn er sjálfseignarstofnun en nú er verið að breyta tilgangi hans á þann veg að ekki eru lengur kvaðir á honum að hann styrki eingöngu vöruþróunar- og markaðsstarf í síldarútveginum. Mig langar að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar sem hér mælti fyrir áliti nefndarinnar hvort hann telji eðlilegt og sjálfsagt í svona dæmum að menn taki sig til og breyti með lögum tilgangi sjóðs sem verður til af fjármunum ákveðins útvegs, eða hluta útvegs, eins og hér er verið að gera. Ég veit að sjóðurinn er sjálfseignarstofnun og hefur stjórn og svo virðist vera sem ástæðan fyrir því að þetta kom upp núna sé sú að stjórninni þyki ekki næg verkefni sem hægt er að styrkja. Ég spyr hv. formann sjávarútvegsnefnar hvort hann telji eðlilegt að verði fjármunir til í einni grein verði þeim eytt annars staðar eins og hér er verið að gera ráð fyrir með þessari breytingu á lögum.

Virðulegi forseti. Ég held að hér séu menn að fara að víkka starfsemi sjóðsins, afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir, en það var rætt töluvert í nefndinni hvort þetta ætti yfirleitt að falla undir hana þar sem þetta væri sjálfstæður sjóður þar sem fjármagn kæmi annars staðar frá. Það er eðlilegt að þetta mál verði þá tekið upp síðar og það má alveg deila um aðkomu okkar að því. Lögin eru hins vegar til staðar og því erum við að gera þetta.

Frú forseti. Ég gat ekki heyrt á andsvarinu hvort hv. formaður sjávarútvegsnefndar teldi eðlilegt að gera þetta svona. Ef hann telur það þætti mér vænt um að hann færi í seinna andsvari sínu aðeins yfir það hvað réttlætir það. Annað sem ég velti fyrir mér og við veltum fyrir okkur í nefndinni er að í þessu frumvarpi er fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins með umsögn eins og venjulega um frumvörp. Þar kemur fram að eigið fé sjóðsins sé 150 millj. kr. en nefndarmenn hafa einnig undir höndum ársreikning þessa sjóðs frá síðasta ári og þar kemur fram að eigið fé sjóðsins sé liðlega 88 millj. kr. Munar þarna tæpum helming. Auðvitað hefur maður kynnst því í fjárlagagerðinni að oft og tíðum geti munað talsvert miklu á tölum sem koma frá fjármálaráðuneytinu en það er þó ansi mikill munur að í ársreikningi standi að eigið fé sjóðsins sé 88 milljónir en í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að það sé 150 milljónir. Þetta er of mikill munur til að hægt sé að halda að þarna sé bara einhver kommu- og punktamunur. Mig langar að biðja hv. formann að gera okkur grein fyrir því hvort hann viti í hverju þetta liggur. Ég á eftir ræðu á eftir í sambandi við þetta og tel fulla ástæðu til að ræða málið aðeins nánar. Þó að margir haldi og líti kannski þannig til við 2. umr. að þetta sé ekki stórmál er ýmislegt í þessu sem þarf að hyggja að og margar spurningar vakna þegar þetta er lesið yfir. Vonast ég til að fá svör við þeim við umræðuna.

Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu minni áðan að tölurnar frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins voru ekki réttar. Þar var sagt að eignir sjóðsins væru 150 milljónir, við könnuðum þetta, gerðum smáhlé á fundi hjá okkur, og þá kom í ljós að miðað við ársreikninga eru eignir 88 milljónir. Þetta ósamræmi liggur í því að sjóður til síldarrannsókna á vegum Hafró stendur í 150 milljónum og þar var misskilningurinn. Það eru því ekki til nema 88 milljónir í þetta verkefni sem óskað er að fara í. Það er verið að ræða um að rýmka þessar heimildir. Menn vilja fara að styrkja nýsköpun, rannsóknir, fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þennan sjóð.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga eins og fram hefur komið um breytingu á lögum nr. 43 frá því í maí 1998, um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins, eins og þau lög heita. Það kemur fram strax í heiti laganna hvað þarna er um að vera og m.a. er verið að taka hluta af þeim peningum sem til voru í síldarútvegsnefnd og stofna sjóði í þágu síldarútvegsins. Með því frumvarpi sem hér liggur fyrir er verið að hverfa frá þessu upprunalega markmiði og breyta lögunum með þeim hætti að nú megi styrkja nánast hvað sem er í sjávarútvegi. Veltir maður þá fyrir sér hvort ekki væri nær, úr því að svo er, að sameina þennan sjóð einhverjum öðrum sjóðum sem hafa nákvæmlega sama hlutverk. Í svari hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar við spurningu minni um mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á því hvað til væri í sjóðnum kom fram að sjóðirnir eru orðnir svo margir að það er farið að rugla þeim saman. Ég hefði gaman af því að fá svar við því hjá hv. framsögumanni nefndarinnar hvernig á því stendur að menn prenta þá ekki upp svona álit áður en til umræðu kemur. Hvernig stendur á því að látið er standa í frumvarpi til laga að eignir ákveðins sjóðs sem verið er að fjalla um séu 150 milljónir þegar búið er að fara í gegnum það og komast að því að þær eru ekki nema 88. Af hverju leiðrétta menn ekki svona í texta, af hverju láta menn svona lagað fara í gegn á þingskjölum? Svo stendur þetta óleiðrétt. Getur verið að tíminn til að moka málum út úr nefnd sé orðinn það lítill og flumbrugangurinn það mikill að menn gefi sér ekki einu sinni tíma til að snyrta svona hortitti af texta eins og þarna kemur fram? Auðvitað er það rétt sem fram kom hjá formanninum að þegar við fórum að skoða þetta og bera saman við ársreikning sjóðsins gat þetta ekki staðist. Formaður brást snöfurmannlega við og athugaði með hvaða hætti þetta væri, en svörin voru þau að þetta væri einhver annar sjóður á vegum sjávarútvegsins sem hefði með síldarrannsóknir eða eitthvað svoleiðis að gera. Auðvitað fannst manni þetta hálfklént svar en vissi, þar sem tíminn var stuttur og formaður hafði reynt að fá þetta svar símleiðis, að kannski var ekki við meiru að búast á þeim tíma. Þegar síldarútvegsnefnd var lögð niður á árinu 1998 var stofnað hlutafélag um þær eignir sem síldarútvegsnefnd átti og einnig var ákveðið að taka fjármuni út úr nefndinni og leggja til tveggja sjóða sem annars vegar áttu að vera vöruþróunar- og markaðssjóður og hins vegar sjóður til síldarrannsókna. Ef maður fer í gegnum lögin á þeim tíma sem ákveðið var að stofna hlutafélag um síldarútvegsnefnd og stofna þessa tvo sjóði skín alveg skýrt í gegn, í gegnum lagatextann, gegnum umræðuna og gegnum öll þau gögn sem hægt er að kynna sér í þessu máli, að það átti einmitt að passa upp á að þeir fjármunir sem var verið að taka sérstaklega út úr síldarútvegsnefndinni yrðu notaðir til að efla síldarútveg á landinu, en ekki til neins annars. Nú er liðinn það langur tími og einhverra hluta vegna virðist mönnum það að afla markaða fyrir síld eða stunda vöruþróun og rannsóknir á síld ekki nógu göfugt verkefni fyrir sjóðinn, sem var þó sérstaklega stofnaður til þess, og vilja þá fara að þynna út eða breiða þennan sjóð yfir önnur svið í sjávarútvegi. Ég hef verulegar efasemdir um að það sé skynsamlegt, sérstaklega þegar við veltum því fyrir okkur að síldin er jú að koma upp aftur og síldarafurðir eru mikilvægur hluti af sjávarafurðum landsins. Ég er alveg viss um að með aukinni síldveiði og sérstaklega með styrkingu norsk-íslenska síldarstofnsins verði full ástæða til að leggja verulegt fé einmitt í markaðsþróun og markaðsöflun. Ef veiðar koma til með að aukast mikið og framleiðsla sömuleiðis hlýtur að þurfa að afla markaða til að selja þessa síld. Það er ekki til neins að vera að framleiða sjávarafurðir hverju nafni sem þær nefnast ef ekki er markaður fyrir hendi til að taka við þeim og borga fyrir þær það verð sem þarf til að hægt sé að reka þann iðnað almennilega. Eitt vakti athygli mína þegar ég fór í gegnum frumvarpstextann. Í 1. gr. segir að það eigi að koma nýr málsliður sem orðist svo, með leyfi forseta: „Jafnframt er stjórn sjóðsins heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi.“ Þarna er meira að segja vikið verulega frá hlutverki sjóðsins eins og það var, þ.e. til vöruþróunar og markaðsöflunar. Nú er það nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Það er verið að breiða þennan sjóð sem eingöngu var til vöruþróunar á síldarafurðum og markaðsöflunar fyrir síldarafurðir út á hinn mikla akur í sjávarútvegi þar sem allt er undir. Er hugsanlegt að þessi sjóður fari þá að styrkja rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar eins og aðrir sjóðir sem heyra undir sjávarútvegsráðuneytið? Getur verið að með þessu séu menn að velta fyrir sér að útvíkka starfssvið sjóðsins svo mikið að í raun og veru verði hægt að ganga í hann að einhverju leyti til að fara í hefðbundnar rannsóknir sem annars ættu að vera greiddar úr ríkissjóði? Maður hlýtur að velta þessu fyrir sér þegar maður sér hve mikil breyting verður á hlutverki sjóðsins ef það frumvarp sem við erum að ræða hér verður að lögum. Á árinu 1998 ákváðu menn að nú skyldi síldarútvegsnefnd lögð niður og stofnað hlutafélag sem mundi nefnast Íslandssíld hf., hlutafélag um þá starfsemi sem áður var í síldarútvegsnefnd. Sjávarútvegsráðherra var falið með lögunum að annast undirbúning að stofnun þessa nýja hlutafélags. Hlutverkið sem Íslandssíld hf. átti að hafa með höndum var að annast viðskipti með síldarafurðir og aðrar sjávarafurðir og hvers konar aðra starfsemi sem því tengist. Það var heimilt að breyta tilgangi félagsins á hluthafafundi. Íslandssíld hf. tók við öllum eignum, skuldum og skuldbindingum síldarútvegsnefndar við stofnun félagsins, öðrum en þeim sem ráðstafað var í þessa tvo sjóði sem ég minntist á áðan. Síðan vitum við hvað gerst hefur. Það er ekki lengur til neitt sem heitir Íslandssíld hf. Ef ég man rétt sameinaðist Íslandssíld SÍF, er orðin partur af því og eigendur Íslandssíldar hf. þar með eigendur að stærri hluta í SÍF. Hvað voru menn að hugsa þegar þeir ákváðu að leggja niður síldarútvegsnefnd? Jú, menn ákváðu að stofna hlutafélag sem átti að sinna viðskiptum með síldarafurðir, opnuðu reyndar á það að þetta félag gæti líka verið að selja aðrar afurðir og að 75% af eignum síldarútvegsnefndar ættu að renna inn sem hlutafé í þetta félag, ekki allt saman. Menn ákváðu að það ætti ekki að taka allar eignir síldarútvegsnefndar og gera að hlutafé í Íslandssíld hf., heldur yrðu 25% af heildareignunum undanskildar og yrðu ekki hlutafé í þessu nýja fyrirtæki. Ráðherra skipaði matsnefnd til að meta eignir og skuldir síldarútvegsnefndar til að miða upphæð hlutafjár við þannig að hægt yrði að ákvarða hve mikið ætti að renna í sjóðina. Það er því alveg ljóst að það hefur verið metnaður og vilji til þess af hálfu síldarútvegsins á þessum tíma að taka frá hluta af fjármunum síldarútvegsnefndar til að sinna vöruþróun og markaðsöflun. Hverjir voru það sem eignuðust þessa hluti í Íslandssíld hf.? Jú, það voru síldarsaltendur sem höfðu greitt lögmæta söluþóknun af útfluttri síld samkvæmt lögum sem um það giltu og það var ákveðið að þeir væru eigendur að 85% hlutafjár í félaginu við stofnun þess. Íslandssíld sjálf átti að eiga 10% af hlutafé félagsins og síðan á Lífeyrissjóður sjómanna í hlutfalli við fjölda sjómanna í hverjum sjóði við gildistöku laganna 5% í Íslandssíld. Ekki hef ég fylgst það vel með að ég viti hvort þessi eignarhlutur Lífeyrissjóðs sjómanna hefur haldið sér í SÍF eða hvort þetta hefur verið selt út á einhverju tímabili en þarna er alveg auðséð að menn eru vitandi vits að skipta þessum fjármunum með þessum hætti, vitandi og metandi það að ýmsir komu að því að leggja þessa fjármuni inn í síldarútvegsnefnd á sínum tíma og voru auðsjáanlega að reyna að finna út hvernig ætti að meta eignir hvers og eins þegar ákveðið var að stofna Íslandssíld hf. Það var sagt að hlutdeild hvers aðila skyldi miðast við hlutfall verðmætis útfluttrar síldar viðkomandi aðila á vegum síldarútvegsnefndar á árunum 1. janúar 1975 til 31. desember 1997. Í 6. gr. laga um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins er kveðið á um að halda skuli stofnfund fyrir 1. ágúst 1998 og, eins og áður sagði, að þetta nýja félag taki þá við öllum eignum, skuldum og skuldbindingum síldarútvegsnefndar, öðrum en þeim sem ákveðið var að ráðstafa í sjóðina tvo sem ég kem að á eftir. Það var kveðið á um það á þessum tíma eins og oft var í lögum að fastráðnir starfsmenn síldarútvegsnefndar skyldu eiga kost á starfi hjá Íslandsmarkaði. Þetta var hefðbundið í lögum á þessum tíma. Síðan segir í 8. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sjóð sem skal renna til síldarrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Sjóðurinn skal vera í vörslu Hafrannsóknastofnunarinnar. Stofnfé sjóðsins skal vera 110 millj. kr. af eigin fé síldarútvegsnefndar. Ráðstöfun fjár úr sjóðnum skal háð samþykki sjávarútvegsráðherra og skal árleg ráðstöfun miðast við að ekki sé gengið á eigið fé sjóðsins.“ 8. gr. segir til um stofnun þessa sjóðs sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins var að meta þegar við spurðum hvernig stæði á því að það væri mismunur á þeirra mati og síðan ársreikningi Vöruþróunar- og markaðssjóðs síldarútvegsins. Það er sem sagt til sjóður sem hafði 110 millj. kr. stofnfé, stærri sjóður í upphafi en þessi Vöru- og markaðsöflunarsjóður, sem á að ganga til síldarrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar og menn ákveðið að styrkja þær rannsóknir með eigin fé síldarútvegsnefndar með þeim hætti sem þar kemur fram. Af hverju er menn þá núna að tala um að sjóðurinn sem átti að gera eitthvað allt annað eigi líka að fara að styrkja rannsóknir? Af hverju leggja menn þá ekki bara til að steypa t.d. þessum tveimur sjóðum saman og að verksvið þeirra væri þá að stunda síldarrannsóknir og einnig að afla markaða og styrkja vöruþróun í síld?

… makríl.

Það getur vel verið að það sé sniðugt að útvíkka sjóðinn að einhverju leyti þannig að hann taki til uppsjávarfiska almennt en hér er verið að leggja til, eins og fram kemur í nefndaráliti nefndarinnar sem minni hlutinn er með fyrirvara á, að þetta verði breitt út miklu þynnra en þar um segir. Síðan kemur 9. gr. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sérstakan sjóð sem hefur þann tilgang að efla vöruþróun síldarafurða og afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir. Sjóðurinn skal vera sjálfseignarstofnun. Stofnfé sjóðsins skal vera 80 millj. kr. af eigin fé síldarútvegsnefndar. Sjávarútvegsráðherra skal annast gerð skipulagsskrár fyrir stofnunina sem skal staðfest af dómsmálaráðuneyti, sbr. lög nr. 19/1988.“ Í 10. gr. segir: „Sjóður sá sem um er rætt í 8. gr. skal undanþeginn opinberum gjöldum og sköttum hverju nafni sem þeir nefnast. Framlag til sjóðs þess sem um er rætt í 9. gr. skal undanþegið tekjuskatti.“ Það kemur alveg skýrt fram í 9. og 10. gr. í lögunum um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins hvað menn ætluðu sér að gera með þeim fjármunum sem verið var að ráðstafa í þennan seinni sjóð. Stofnfé sjóðsins var 80 millj. kr. í upphafi, 110 milljónir voru settar í síldarrannsóknir og alveg auðséð að menn vildu skipta þarna á milli þannig að hluti fjármunanna færi til rannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar og hún hefði með þann sjóð að gera en síðan væri svona sjálfseignarstofnun sett á laggirnar sem gæti veitt styrki bæði til vöruþróunar og leitar að nýjum mörkuðum. Í framhaldi af þessu er sjóðnum sett skipulagsskrá, heitir reyndar skipulagsskrá Vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóðs síldarútvegsins. Ég tek eftir því í þessu frumvarpi hér til laga að í athugasemdum við það er alltaf talað um Vöruþróunar- og markaðssjóð síldarútvegsins en skipulagsskráin hefur annað nafn á þessum sjóði og það er nafnið sem sjálfseignarstofnunin notar en ekki það nafn sem kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu. Það getur vel verið að þetta sé ástæðan fyrir því að þegar starfsmenn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins fóru að fletta því upp vegna umsagnar um þetta frumvarp hvert eigið fé sjóðsins væri hafi akkúrat sú ónákvæmni sem þarna kemur fram orðið til þess að þeir flettu upp eigin fé annars sjóðs en þess sem við erum að ræða hér. Það kemur alveg skýrt fram í skipulagsskránni að sjóðurinn skuli heita Vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóður síldarútvegsins og ákveðið að hann mundi hafa heimilisfang og varnarþing í Reykjavík. Í 2. gr. skipulagsskrár er farið yfir það í samræmi við þau lög sem ég var að fara yfir áðan að eigið fé sjóðsins skyldi vera 80 millj. kr. og höfuðstóllinn 10 millj. kr. Í samræmi við lögin eru sjóðnum sett markmið í skipulagsskrá. Þau eiga að vera að efla vöruþróun og markaðsöflun á síldarafurðum samkvæmt nánari ákvæðum skipulagsskrárinnar. Það fer sem sagt ekkert á milli mála, hvorki í lögunum né skipulagsskránni, að þetta er hið þrönga hlutverk sjóðsins og hefur verið frá stofnun. Í 4. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Markmiðum sjóðsins skal m.a. náð með veitingu styrkja vegna kostnaðar tengdum vöruþróun og markaðsöflun fyrir síldarafurðir, svo sem kostnaðar vegna rannsókna, tækjakaupa, kynninga og auglýsinga.“ Þarna er verið að tala um markaðsrannsóknir. Þarna er verið að tala um þróun á nýjum tækjabúnaði vegna síldarútvegsins. Þarna er verið að tala um kynningu á síldarafurðum á nýjum mörkuðum og það er opið á það að styrkja jafnvel auglýsingar söluaðila sem selja síldarafurðir. Þarna er ekkert verið að tala um rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar. Það er mikill munur á því sem stendur í skipulagsskránni um hlutverk sjóðsins og síðan hinu sem verið er að leggja til í frumvarpi til laga sem við fjöllum hér um. Hverjar eru tekjur þessa sjóðs? Jú, eftir að búið er að leggja 80 milljónirnar inn í sjóðinn sem stofnframlag sem sjóðurinn síðar ávaxtar, og má ekki ganga um of á höfuðstól, eru ávöxtunartekjurnar af þessu stofnfé, fjárframlög og gjafir, ef einhverjar eru, og aðrar tekjur ef um það er að ræða. Útgjöldin eru einnig skilgreind í skipulagsskránni og þar segir að gjöld hans séu útgjöld og kostnaður við að sinna verkefnum sjóðsins, almennur rekstrarkostnaður hans og önnur útgjöld, ef um þau er að ræða. Í skipulagsskránni er tekið fram að gæta skuli hagsýni í hvívetna við meðferð eigna og fjármuna sjóðsins. Fé sjóðsins skuli ætíð ávaxta á tryggan og arðbæran hátt og ekki skuli ráðstafa hærri fjárhæð á ári hverju en sem nemur árstekjum sjóðsins auk 1/10 af upphaflegu eigin fé sjóðsins að frádregnum höfuðstól, samanber það sem stendur í 2. gr. Sjóðurinn má sem sagt á hverju ári styrkja vöruþróunar- og markaðsstarf um 8 millj. kr. plús árstekjurnar sem í hann koma vegna ávöxtunartekna. Það er kveðið á um hvernig stjórn þessarar sjálfseignarstofnunar skuli skipuð. Segir í 8. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Í stjórn Vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóðs síldarútvegsins eiga sæti fjórir menn og fjórir til vara. Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félag síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi skulu hvort um sig tilnefna tvo stjórnarmenn og tvo til vara til tveggja ára í senn. Stjórnin skal kjósa sér formann.“ Sjóðstjórnin á síðan að funda þegar þurfa þykir en ekki sjaldnar en tvisvar á ári. Sú lágmarkskrafa er sem sagt sett að á sex mánaða fresti hittist stjórnin, væntanlega til að fara yfir ef um umsóknir er að ræða og hvernig taka eigi á þeim. Afl atkvæða ræður úrslitum þannig að það þarf hreinan meiri hluta í stjórninni til að ákveða með hvaða hætti fjármunum sjóðsins skuli varið svo lengi sem menn gera það innan þeirra reglna sem skipulagsskráin setur. Það segir einnig að sjóðstjórnin skuli setja sér starfsreglur. Hún á að stýra daglegum rekstri sjóðsins og ræður öllum málefnum hans til lykta með þeim takmörkunum sem greindar eru í þeirri skipulagsskrá sem ég er að fara hér yfir, þ.e. það má ekki ganga um of á eigið fé sjóðsins. Stjórnin ber ábyrgð á því að meginmarkmiðum sjóðsins eins og þeim er lýst í 3. og 4. gr. í stofnskránni verði náð að svo miklu leyti sem kostur er. Sjóðstjórnin getur ráðið sér framkvæmdastjóra Vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóðs síldarútvegsins sem verður gjaldkeri sjóðsins, hafi prókúruumboð og sjái um bókhald og fjárreiður sjóðsins eða ákveði vistun sjóðsins á annan hátt og hvernig ávaxta skuli fé hans. Síðan er kveðið á um að sjóðstjórnin skuli fela löggiltum endurskoðanda að annast endurskoðun bókhaldsins. Í 13. gr. er kveðið nánar á um skipulagsskrána fyrir þennan sjóð. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Leita skal staðfestingar dómsmálaráðuneytis á skipulagsskránni. Á staðfestingardegi skal Vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóður síldarútvegsins taka til starfa.“ Nú væri gott að hv. formaður sjávarútvegsnefndar hlustaði á seinni hluta greinarinnar því þar segir: „Skipulagsskrá þessari má breyta með samþykki sjávarútvegsráðherra og tekur breytingin gildi þegar hún hefur hlotið staðfestingu dómsmálaráðuneytis.“ Samkvæmt þessum orðum í skipulagsskránni og þeim lagatexta sem ég fór yfir áðan má gera ýmsar breytingar á hlutverki sjóðsins án þess að breyta lögum eins og verið er að gera hér, svo lengi sem menn fara ekki út úr síldarútveginum. Það er það sem segir alveg skýrum stöfum, að menn verða að halda sig við síldarútveginn og það sem að honum snýr en menn geti þar farið í annað en upprunalega var hugað að. Nefni ég þá sérstaklega t.d. frystar síldarafurðir. Við sem erum eldri en tvævetur í fiskiðnaði vitum að síldarútvegsnefnd var á sínum tíma í kringum síldarsöltun og síldarsaltendur sem þar voru inni en mér er til efs að ekki mætti breyta skipulagsskránni hér þannig að sjóðurinn gæti farið að styrkja vöruþróun, markaðsöflun, þróun tækjabúnaðar, rannsóknir á markaði, nýjar umbúðir, nýjar vinnsluaðferðir o.s.frv., einnig í frystri síld, ekki bara í saltaðri síld eða söltuðum síldarafurðum. Ef við horfum á þróunina sem verið hefur í veiðum á norsk-íslenska síldarstofninum og þá þróun sem orðið hefur á vinnslu síldar og um borð í vinnsluskipum þar sem síld er að mestu leyti fryst hefði ég einmitt talið kannski sniðugt að velta því fyrir sér andartaksögn hvort ekki væri rétt að halda þessum sjóð sérstaklega til haga fyrir síldarútveginn, ekki bara söltun síldar heldur líka frystingu. Ég sé í fljótu bragði ekki betur, miðað við lögin eins og þau voru sett á sínum tíma, á árinu 1998, og skipulagsskrána sem sett var í kjölfarið og staðfest af dómsmálaráðuneytinu, en það hefði verið hægt án þess að breyta lögunum. Spurning er hvort það sé ekki nær anda þeirra laga sem sett voru, nær hugmyndum þeirra manna sem stóðu að því að taka fjármuni út úr síldarútvegsnefnd þannig að það yrði ekki hlutafé fyrirtækjanna í einhverju framtíðarfyrirtæki, til að tryggja vöruþróun og markaðsöflun. Þessir menn vissu að ekki var hægt að ganga að mörkuðum vísum. Markaðir komu og markaðir fóru og stundum var erfitt ástand á mörkuðum í Austur-Evrópu og þá björguðu stundum gamlir hefðbundnir markaðir í Vestur-Evrópu síldarsöltuninni á þeim tíma. Menn vissu að þeir yrðu að vera á tánum við að afla markaða fyrir síld og ef markaður lægi ekki fyrir þegar vinnslan ætti sér stað, hvort sem um var að ræða frystingu eða söltun, sátu menn uppi með miklar birgðir sem oft var erfitt að selja. Þá gat tekið langan tíma, sérstaklega ef verkið gekk vel í Noregi, að losa sig við umframbirgðir af síld sem ekki voru seldar fyrir fram eða jafnóðum og þær voru framleiddar. Menn sáu nefnilega á þessum tíma og skildu að fjármunum til vöruþróunar og rannsókna var vel varið. Það er í tísku núna að tala um rannsóknar- og þróunarkostnað fyrirtækja og nauðsyn þess að fyrirtæki séu með ákveðinn hluta af veltu sinni í R&D eins og sérfræðingarnir kalla það, research & development. Þetta eru ekki ný vísindi. Þeir sem stóðu að því að leggja niður síldarútvegsnefnd á sínum tíma ákváðu að ráðstafa hluta af þeim fjármunum sem þar voru til, og ekki litlum fjármunum, 110 millj. kr. í annan sjóðinn og 80 millj. kr. í hinn. Á þeim tíma voru þetta miklir fjármunir. Það er alveg sama á hvorn sjóðinn við lítum í dag, þrátt fyrir að búið sé að veita styrki og slíkt eins og úr vöruþróunarsjóðnum og markaðsöflunarsjóðnum hefur höfuðstóllinn verið óskertur og virðist hafa tekist nokkuð vel til um það. Ef menn vilja hætta því að styrkja vöruþróun og markaðsöflun sérstaklega í síldarafurðum er tekið á því í skipulagsskránni. Þeir sem hana settu gerðu sér grein fyrir því að ekkert er eilíft. Hvað er sagt í 14. gr. um það ef menn vilja hætta og leggja niður þennan sjóð? Jú, þar segir, með leyfi forseta: „Sjóður þessi verður lagður niður sé stjórn hans einhuga um það og að fenginni umsögn sjávarútvegsráðherra. Sjávarútvegsráðuneytið tekur þá við öllum eigum sjóðsins til ráðstöfunar og varðveislu. Eignunum verður aðeins ráðstafað í samræmi við markmið sjóðsins sbr. 3. og 4. gr.“ Þarna eru þeir sem settu sjóðinn á laggirnar enn og aftur að tryggja það að þessir fjármunir fari ekki í eitthvað annað en þeim var ætlað að fara í. Jafnvel þó að stjórnin væri einhuga um að leggja niður sjóðinn skyldu fjármunirnir ganga til sjávarútvegsráðuneytisins sem tæki við öllum eignum sjóðsins til ráðstöfunar og varðveislu og gæti einungis ráðstafað þeim í samræmi við þessa staðfestu skipulagsskrá og í samræmi við þau markmið sem hér koma fram. Getur verið að þessi grein sé ástæða þess að nú vilja menn breyta lögunum? Það þarf nefnilega að breyta lögunum til að hunsa vilja þeirra sem gerðu þetta á sínum tíma. Það er ekki nægjanlegt að fara í gegnum skipulagsskrána því hún heimilar ekki að menn taki þessa fjármuni og setji þá í rannsóknir á vinnslu á karfa eða grálúðuútbreiðslu einhvers staðar á vegum Hafrannsóknastofnunar. Ríkið kemur að þeirri vinnu með öðrum hætti. Ríkið sér Hafrannsóknastofnun fyrir, eða á að sjá Hafrannsóknastofnun fyrir, nægum fjármunum til að stunda þær rannsóknir sem nauðsynlegt er að stunda í þessum mikilvæga atvinnuvegi okkar. Það á ekki að vera að seilast í svona sjóð til að opna fyrir það að hugsanlega fari hann að styrkja ýmsar rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar eða annarra. Það eru kannski ekkert voðalega miklir peningar í þessum sjóði í dag þó að þeir hafi verið talsverðir þegar þeir voru settir í hann á sínum tíma.  Ársreikningur fyrir árið 2004 liggur fyrir og sýnir það okkur kannski að sjóðurinn er vel rekinn og vel hugsað um að skila hlutum frá sér á vandaðan hátt eins og þarf að vera þegar farið er með sjóði, hvort sem þeir eru á vegum fyrirtækja, einstaklinga eða ríkisins. Í reikningnum kemur fram að sjóðurinn greiddi út einn styrk á árinu 2004, að fjárhæð 8 millj. kr. Það kemur líka fram að vaxtatekjur og verðbætur af eignum sjóðsins námu 7,1 millj. kr. að frádregnum fjármagnstekjuskatti. Eignir sjóðsins í árslok nema 88,2 milljónum. Það kom fram í 10. gr. laga þegar verið var að leggja niður síldarútvegsnefnd og stofna Íslandssíld hf. og þessa tvo sjóði sem ég hef gert að umtalsefni að menn vildu að sjóðurinn yrði undanþeginn tekjuskatti. Menn sáu fyrir sér að kannski væri rétt að vera ekki að leggja skatta á sjóð sem hefði það göfuga markmið að styðja við vöruþróun og markaðsöflun fyrir afurðir síldarútvegsins. Sjóðurinn hefur ekki sloppið undan fjármagnstekjuskatti. Hann borgar sín 10% af fjármagnstekjum til ríkisins aftur og er þar af leiðandi orðinn skattgreiðandi hjá ríkinu þó að lögin hafi kannski ekki gert ráð fyrir því þegar þau voru sett. En þarna virðist stjórn sjóðsins hafa ákveðið að greiða út einn styrk upp á 8 millj. kr. sem er 10% af upprunalegum höfuðstól sjóðsins en ekki að nýta sér þá heimild sem skipulagsskráin gerir ráð fyrir og greiða út 7,1 millj. sem eru tekjurnar að frádregnum fjármagnstekjuskatti. Einhverra hluta vegna, kannski vegna skorts á umsóknum, virðist starfsemi sjóðsins hafa legið í láginni en það kostar samt svolítið að reka hann. Þó að ég eigi ekki von á að stjórnin hafi þurft að koma oft saman kostar samkvæmt rekstrarreikningi tæpar 864 þús. kr. að reka sjóðinn, laun og launatengd gjöld. Annar rekstrarkostnaður er upp á 551 þús. Það er um 1.200–1.300 þús. kr. rekstrarkostnaður á sjóðnum þrátt fyrir að lítið komi inn af umsóknum og ein umsókn sé afgreidd á árinu öllu. Ég held sem sagt, frú forseti, að það sem sé verið að gera hér sé skref í ranga átt. Ég tel að þarna sé verið að breyta lögum í þá veru að gjörbreyta ráðstöfun þeirra fjármuna sem teknir voru til hliðar þegar ákveðið var að gera síldarútvegsnefnd að hlutafélagi. Ég held líka að það gæti orðið þannig innan ekki mjög langs tíma að síldarútvegurinn í þeirri styrkingu sem hann er þyrfti á þessum fjármunum að halda og sæi kannski svolítið eftir þeim ef þetta frumvarp yrði að lögum og farið yrði að ráðstafa þessum fjármunum í óskyldan iðnað. Það voru síldarútvegsmenn sem bjuggu til þessi verðmæti á sínum tíma. Það var síldarútvegurinn, aðallega síldarsöltunin, sem bjó til þau verðmæti sem fólgin voru í síldarútvegsnefnd og alveg auðséð að þegar ákveðið var að leggja síldarútvegsnefnd niður vildu þeir sem að henni stóðu og höfðu búið til þessa fjármuni að sá hluti þeirra sem hér um ræðir færi til að afla markaða og stunda rannsóknir og vöruþróun fyrir síldarafurðir. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta, frú forseti, í fyrri ræðu minni en ég mundi þó vilja hvetja hv. formann sjávarútvegsnefndar til að velta því fyrir sér með okkur hvort ástæða sé til að vera að gera þetta, hvort ekki sé nær að láta þá fjármuni í friði sem þarna eru, vera ekki að opna á að hægt verði að nota þá til allra mögulegra og ómögulegra hluta nánast, heldur að leggjast á sveif með okkur í stjórnarandstöðunni sem höfum velt þessu máli talsvert mikið fyrir okkur og tryggja það að öflugur síldarútvegur, t.d. í Vestmannaeyjum, eigi möguleika á því að sækja um styrki í þennan sjóð. Það eru ekki orðnir svo margir staðir á landinu. Það eru Austfirðirnir og Vestmannaeyjar og svolítið vestur um sem eru talsvert í síldariðnaði. Ég veit að frystiskipin eru komin til viðbótar og hafa kannski ekki bólfestu í neinni höfn meðan á því stendur, en væri ekki með aukinni síld, síldveiði, síldarvinnslu og síldargengd, ráð fyrir fyrirtæki eins og í Vestmannaeyjum að eiga möguleika á því að sækja í þennan sjóð og að sjóðurinn sé þá til að styðja við síldarútveginn en ekki allt annað? Ég hlakka til, frú forseti, að heyra ræður sem ég vona að hv. formaður sjávarútvegsnefndar fari í og fari aðeins betur yfir það með okkur og fyrir okkur af hverju þurfi að breyta þessu. Ég tel mig hafa farið yfir það í nokkuð löngu máli, rakið hvernig þessi sjóður varð til og hvaða hugsun var á bak við það að hann var settur á laggirnar. Mér finnst ég ekki hafa fengið nægilega greinargóð svör við því af hverju kasta eigi núna fyrir róða öllum þeim hugmyndum og hugsjónum sem lágu að baki þegar menn settu þennan sjóð á laggirnar. Hver er hin knýjandi þörf til þess? Af hverju þarf að gera þetta? Þetta eru spurningar sem ég vona að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson svari af því að mér fannst hann ekki svara mínu stutta andsvari. Ég er reiðubúinn að ræða þetta talsvert miklu lengur við hann eftir að hafa heyrt sjónarmið hans.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson spurði af hverju við hefðum ekki prentað álitið upp á nýtt vegna upplýsinga frá fjármálaskrifstofu. Ég taldi vera nóg að þetta kæmi fram í framsögu minni. Ég man ekki eftir því að í nefndarálitinu höfum við verið að minnast á fjármálaskrifstofuna. Hann talaði um hvort það væri flumbrugangur í sjávarútvegsnefnd við að koma þessu máli út. Sjávarútvegsnefnd lauk störfum sl. miðvikudag með þau mál sem komu frá ríkisstjórn og er sennilega mjög tímanlega miðað við aðrar nefndir. Frestun á þessari umræðu varð vegna beiðni manna sem eru í sjávarútvegsnefnd en voru staddir erlendis. Við hefðum þess vegna getað tekið þessa umræðu á mánudaginn þannig að við höfum haft nógan tíma, og allan þann tíma til að koma saman. Ég vísa þessu frá. Það var í hléi á fundi í sjávarútvegsnefnd sem ég hringdi upp í sjávarútvegsráðuneyti og fékk þær upplýsingar að þarna væri um mistök að ræða. Ég held að ég muni meira að segja bókhaldsnúmerið á sjóðnum með þessum 150 milljónum, 05-210 minnir mig að það hafi verið ef menn vilja fara í fjárlögin. Þarna urðu mannleg mistök og þó að þessi tala standi í þessu skjali fara menn ekki að eyða meiru en eigið fé segir til um. Hv. þm. Jón Gunnarsson las upp athugasemdir sem ég ætla að fá að gera líka, með leyfi forseta: „Sjóðurinn lýtur alfarið stjórn síldarútvegsmanna, enda er hann byggður upp fyrir það fé sem þeir greiddu til síldarútvegsnefndar af verðmæti útflutnings síldarafurða á þessum tíma.“ Svo las hv. þm. Jón Gunnarsson í viðbót: „Er hér lagt til að nýjum málslið verði bætt inn í ákvæðið þannig að stjórn sjóðsins verði almennt heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi.“ Hann las hins vegar ekki síðustu setninguna: „Er það í samræmi við vilja stjórnar sjóðsins.“ Það er stjórnin sem hefur forræði yfir þessum sjóði, aðilarnir sem greiddu í sjóðinn. Ég fagna því að við erum að fá viðbótarfé í rannsóknir. Það fé getur náttúrlega líka nýst í síldarrannsóknir. Þetta fer í alhliða rannsóknir og það er mjög ánægjulegt. Þessir aðilar vilja þetta. Hv. þingmaður ræddi um síldarrannsóknir fyrir Vestmannaeyinga. Það er stjórnarmaður sem er framkvæmdastjóri 

Frú forseti. Á þingi má aldrei ganga svo mikið á að við getum ekki sent frá okkur skjöl sem eru með réttustu staðreyndunum sem við þekkjum. Ég hélt satt að segja að þegar fyrir lægi að það væri villa í þingskjali mundu þeir sem hefðu með þingskjalið að gera, í þessu tilviki hv. formaður sjávarútvegsnefndar, ganga í að leiðrétta það. Flumbrugangur í störfum sjávarútvegsnefndar. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson sagði að sjávarútvegsnefnd hefði lokið störfum á þessu þingi. Ég verð að vera honum algjörlega ósammála. Það er rétt sem fram kom hjá honum að það er búið að afgreiða þau mál sem frá ríkisstjórninni komu. Þau hafa gengið fyrir og búið er að afgreiða þau öll út.  Það eru fjórir einstaklingar í stjórn sjóðsins, það er rétt hjá hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni. Stjórn sjóðsins getur lagt til að breyta hlutverki hans og hefur auðsjáanlega gert það en eftir að hafa farið í gegnum lögin um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd, farið í gegnum skipulagsskrána fyrir sjóðinn og farið í gegnum þær hugmyndir sem lágu að baki því að taka part af verðmætum síldarútvegsnefndar og stofna þessa tvo sjóði finnst mér að þeir sem hafa með þetta að gera og taka ákvörðunina, sem erum við á Alþingi úr því sem komið er, reyni að virða þann vilja sem kemur fram í þessum stofnskjölum.

Virðulegi forseti. Ég taldi eðlilegt að gera grein fyrir þessari leiðréttingu hjá fjárlagaskrifstofu varðandi mismun á eigin fé sjóðsins í framsöguræðu minni. Ég sagði í andsvari áðan að við hefðum tekið út þau mál sem ríkisstjórnin hefur verið með. Störfum í sjávarútvegsnefnd er ekki lokið, ég minntist ekki á það. Það verða haldnir fundir og farið yfir umsagnir um þau mál sem ekki er búið að afgreiða. Svo verður bara að koma í ljós hvort þau verða afgreidd úr nefnd eða ekki.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni fyrir að segja það hér að við munum fyrir þinglok fara yfir umsagnir um þingmannamál sem komið hafa til sjávarútvegsnefndar. Ég fagna því að það skuli gert. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður getur upplýst okkur um það í umræðunni fyrst hún fer inn á þessar brautir hvort við getum vænst þess að þingmannamálin verði afgreidd út úr nefndinni þannig að hægt sé að taka þau fyrir jafnvel fyrir þinglok. Eitt þingmannamál hefur verið afgreitt út úr sjávarútvegsnefnd eftir því sem ég best veit á þeim tíma, fyrsta þingmannamálið á þessu þingi. Er það kannski til marks um að það er góður vilji hjá formanni sjávarútvegsnefndar til að þingmannamál sem inn koma hljóti vandaða umfjöllun og sofni ekki eða stoppi í nefndinni, eins og virðist vera regla hjá okkur á þingi með þingmannamál, hvort sem þau koma frá stjórnarandstöðuþingmönnum eða stjórnarþingmönnum. Þykir mér það ansi mikil linka hjá stjórnarþingmönnum mörgum sem leggja fram þingmál í upphafi þings og koma því jafnvel á dagskrá og til nefndar að láta sér það lynda að þau liggi þar heilt þing án þess að vera afgreidd út úr nefndinni og aftur inn til þingsins. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns ganga ríkisstjórnarfrumvörp fyrir. Það er ekkert að gera í þinginu meðan ekki er búið að hrúga inn neinum frumvörpum frá ríkisstjórninni. Við sitjum þá aðgerðalaus í nefndum oft og tíðum en síðan þegar þau loksins koma er slegið í klárinn og gert það sem verið er að gera þessa dagana. Þetta eru einmitt þeir dagar sem mestu mistökin verða við lagasetningu. Ég átta mig ekkert á því af hverju er svona knýjandi þörf til að fara að breyta lögum um þessa síldarútvegsnefnd á síðustu dögum þingsins þegar allt er upp í loft og mikil hætta á því að menn geri einhver mistök í tímapressu. Ég tel enga þörf á því að afgreiða þetta mál.

Frú forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins. Þetta frumvarp er svo sem ekki mikið að vöxtum. Það er einungis tvær greinar. 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Á eftir 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. laganna kemur nýr málsliður er orðast svo: Jafnframt er stjórn sjóðsins heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi.“ Í 2. gr. stendur síðan: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta lætur svo sem ekki mikið yfir sér, frú forseti, en það er ástæða til að kafa dýpra í þetta mál. Ég gerði það því að mér fannst í sjálfu sér merkilegt að það skyldi þurfa að taka fyrir sérstaklega á Alþingi svo litla skipulagsbreytingu eða breytingu á hlutverki sjóðs sem raun ber vitni og flytja um það sérstakt frumvarp með öllu því sem tilheyrir. Því fór ég að velta fyrir mér hvað lægi að baki. Í athugasemdum með frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Með 9. gr. laga nr. 43/1998, um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins, var stofnaður sérstakur sjóður (Vöruþróunar- og markaðssjóður síldarútvegsins) og hljóðar greinin þannig: „Stofna skal sérstakan sjóð sem hefur þann tilgang að efla vöruþróun síldarafurða og afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir. Sjóðurinn skal vera sjálfseignarstofnun. Stofnfé sjóðsins skal vera 80 millj. kr. af eigin fé síldarútvegsnefndar. Sjávarútvegsráðherra skal annast gerð skipulagsskrár fyrir stofnunina sem skal staðfest af dómsmálaráðuneyti, sbr. lög nr. 19/1988.““ - Það eru lög um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá. Þessi sjóður er stofnaður í ágúst 1998 með staðfestri skipulagsskrá. Í samræmi við hana hafa félög síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi tilnefnt menn í sjóðinn, fjóra menn samtals. Þessi sjóður lýtur alfarið stjórn síldarútvegsmanna, „enda er hann byggður upp fyrir það fé sem þeir greiddu til síldarútvegsnefndar af verðmæti útfluttra síldarafurða á sínum tíma“ segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta. „Stjórn sjóðsins telur að hagsmunir síldarútvegsmanna liggi í fleiru en vöruþróun og öflun nýrra markaða fyrir síldarafurðir. Þá hafa tiltölulega fáir aðilar sótt um styrki úr sjóðnum frá stofnun hans. Því hefur stjórnin lagt til við sjávarútvegsráðuneytið að verksvið sjóðsins verði víkkað. Er hér lagt til að nýjum málslið verði bætt inn í ákvæðið þannig að stjórn sjóðsins verði almennt heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Er það í samræmi við vilja stjórnar sjóðsins.“ Frú forseti. Þetta er gott og blessað svo langt sem það nær. Í meðferð sjávarútvegsnefndar fengum við ýmsar umsagnir með þessu máli þar sem aðilar töldu sitt hvað um ágæti þess að breyta skipulagsskránni með því að víkka út verksvið sjóðsins og gera hann meira að almennum úthlutunarsjóði, þó ekki alveg jólagjafasjóði, en hlutverk hans yrði orðið mjög vítt eins og ég hef hér lýst. Þó komu þarna athugasemdir sem var alveg ástæða til að taka mark á, athugasemdir umsagnaraðila sem greinilega þekktu vel til og gátu gefið umsagnir á faglegum forsendum. Ég vil t.d. vitna til umsagnar Landssambands smábátaeigenda um málið. Sú umsögn er dagsett 19. apríl 2005 og þar segir svo, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er lagt til að „Vöruþróunar- og markaðssjóður síldarútvegsins“ fái víðtækara hlutverk en verið hefur. Í stað þess að einskorða styrkveitingar úr sjóðnum við að efla vöruþróun og markaðsstarf síldarafurða er lagt til að honum verði heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Í fylgiskjali með frumvarpinu frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að eigið fé sjóðsins sé 150 milljónir.“ - Í umræðunni hefur komið fram, frú forseti, að þar er um einhvern misskilning að ræða af hálfu fjármálaráðuneytisins. Hv. þm. Jón Gunnarsson hefur gert grein fyrir því án þess þó að fyllilega hafi verið skýrt hvernig sá mismunur kom inn. Ég kem að því síðar í ræðu minni. En áfram segir í umsögn Landssambands smábátaeigenda um málið, með leyfi forseta: „Landssambandi smábátaeigenda – LS – finnst skorta í frumvarpið upplýsingar um starfsemi „Vöruþróunar- og markaðssjóðs síldarútvegsins“. Í athugasemdum með frumvarpinu koma engar upplýsingar fram um sjóðinn, hvaða verkefni hann hefur styrkt, hvaða árangurs styrkveitingar hafa leitt til og þess háttar upplýsingar sem nauðsynlegt er að hafa við höndina þegar umsögn er veitt. Þá verður það að teljast óviðunandi að ekki séu veittar upplýsingar um fjárhagsstöðu sjóðsins í frumvarpinu. Aðeins í fylgiskjali með frumvarpinu frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að eigið fé sjóðsins sé 150 milljónir.“ - Ég ítreka að hér hefur verið rakið að það er ekki rétt tala. Enn segir í umsögn Landssambands smábátaeigenda: „Umsögn LS ber því nokkurn keim af upplýsingaskorti. Það er skoðun LS að auka eigi áherslu á vöruþróun og markaðsmál í sjávarútvegi. Á sl. missirum hefur komið í ljós að í þeim þáttum er það helst þar sem skórinn kreppir. LS leggur því til að frumvarpið hljóti ekki afgreiðslu.“ - Ég vek athygli forseta á því að Landssamband smábátaeigenda leggur til að frumvarpið hljóti ekki afgreiðslu. - „LS telur að starfsemi sjóðsins eigi að vera óbreytt, starfa á þröngu sviði í stað þess að dreifa kröftunum til þeirra þátta sem lagt er til í frumvarpinu.“ Ég tel þessa athugasemd Landssambands smábátaeigenda, frú forseti, afar þýðingarmikla og hún fellur að þeim kjarna og þeirri stefnu sem ég hef sjálfur verið að móta mér eftir því sem ég hef kynnt mér málið frekar. Það á ekki að vera að fletja starfsemi svona sjóða út með þessum hætti, og ég kem nánar að því síðar. Ef það er samdóma álit allra þeirra sem hlut að eiga að slíkir sjóðir geti ekki gegnt því hlutverki lengur sem þeim var upphaflega gert að gegna með tilurð sinni og skipulagsskrá á frekar að leggja þá niður og láta féð renna til þeirra aðila sem gert er ráð fyrir að gerist ef sjóðurinn er lagður niður. Þá verður upphaflegt tilefni að vera horfið. Það er ótækt að víkka verkefni sjóðsins út og suður og út um allt. Þá tel ég að verið sé að misþyrma þeim möguleikum og markmiðum sem aðilar eru almennt að setja með stofnun slíkra sjóða. Stofnun slíkra sjóða er um afmörkuð mál, og það er þessi sjóður. Frú forseti. Ekki hvað síst á grundvelli þessarar umsagnar Landssambands smábátaeigenda lék mér sérstök forvitni á að kynna mér tilurð sögunnar á bak við þennan sjóð. Ég verð að viðurkenna að ég var ekki það þingreyndur að ég þekkti þá sögu. Ég kannaði bakgrunninn í stofnun þessa sjóðs, og eins og hv. þm. Jón Gunnarsson rakti á þetta sér langan aðdraganda og langa sögu. Verum minnug þess að síldveiðar og síldarútvegur var einn öflugasti atvinnuvegur landsmanna um áratugi og hafði afgerandi áhrif á þjóðartekjurnar, síldveiðarnar fyrir norðan og austan, síldveiðarnar út af Vestfjörðum, síldveiðarnar í Húnaflóa og svo mætti telja. Þetta var gull Íslands. Því miður lentum við í ógöngum sem margir aðrir gullgrafarar lenda í, þá grafa menn undan sér útsæðið. Síldin hvarf af Íslandsmiðum með alvarlegum afleiðingum fyrir efnahagslíf þjóðarinnar eins og við þekkjum, tímabundið sem þjóðin hefur þó sem betur fer risið frá. Síldarútvegurinn, síldveiðarnar voru um áratugi …  Ég skoðaði lögin um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins. Þau eru frá 28. maí 1998 og vil ég aðeins rekja forsöguna að þessu. Þar stendur, með leyfi forseta: „Stofna skal hlutafélag er nefnist Íslandssíld hf. Ákvæði laga nr. 2/1995, um hlutafélög, taka til Íslandssíldar hf. ef annað leiðir ekki af lögum þessum. Sjávarútvegsráðherra annast undirbúning að stofnun félagsins.“ Síðan er rakið hlutverk Íslandssíldar hf. og m.a. hvert skuli vera eigið fé Íslandssíldar hf. og hvernig farið skuli með hlut. Síðan kemur um ráðstöfun á ákveðnu fjármagni og þar segir í 8. gr. þessara laga sem samþykkt voru á Alþingi 28. maí 1998, með leyfi forseta: „Stofna skal sjóð sem skal renna til síldarrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Sjóðurinn skal vera í vörslu Hafrannsóknastofnunarinnar. Stofnfé sjóðsins skal vera 110 millj. kr. af eigin fé síldarútvegsnefndar. Ráðstöfun fjár úr sjóðnum skal háð samþykki sjávarútvegsráðherra og skal árleg ráðstöfun miðast við að ekki sé gengið á eigið fé sjóðsins.“ Síðan komum við að 9. gr., frú forseti. Þar stendur: „Stofna skal sérstakan sjóð sem hefur þann tilgang að efla vöruþróun síldarafurða og afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir. Sjóðurinn skal vera sjálfseignarstofnun. Stofnfé sjóðsins skal vera 80 millj. kr. af eigin fé síldarútvegsnefndar. Sjávarútvegsráðherra skal annast gerð skipulagsskrár fyrir stofnunina sem skal staðfest af dómsmálaráðuneyti, sbr. lög nr. 19/1988.“ Síðan stendur í 10. gr.: „Sjóður sá sem um er rætt í 8. gr. skal undanþeginn opinberum gjöldum og sköttum hverju nafni sem þeir nefnast. Framlag til sjóðs þess sem um er rætt í 9. gr. skal undanþegið tekjuskatti.“ Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, frú forseti, að hér væri verið að stofna tvo sjóði. Það var verið að stofna tvo sjóði á grundvelli eigna síldarútvegsnefndar. Að vísu brá okkur nokkuð í sjávarútvegsnefnd að sjá umsögn fjármálaráðuneytisins um þennan sjóð sem við erum að fjalla um, sjóð í þágu síldarútvegsins. Þá kom allt önnur tala um eignirnar en við gátum fundið að væri raunin eftir öðrum leiðum. Þegar grennslast var fyrir um það hvernig þessi misskilningur gæti verið kominn til virtist sem þeir hefðu spurst fyrir um einhvern annan sjóð hjá Hafrannsóknastofnun. Ég var alveg grandalaus fyrir því að þessir sjóðir tengdust á nokkurn hátt. Við spurðum að vísu um það og mig minnir að ég hafi lagt það til í hv. sjávarútvegsnefnd að send yrði sérstök fyrirspurn til Hafrannsóknastofnunar um hvaða sértækir sjóðir væru í vörslu hennar sem lytu að hinum ýmsu verkefnum. Ég minnist þess að ég bað um það og hefði gjarnan viljað fá það sem fyrst inn í umræðuna. Þegar maður fer síðan að lesa um stofnun þessara sjóða er í raun verið að stofna tvo sjóði. Það er verið að stofna einn sjóð sem skal renna til síldarrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar, og samkvæmt lögunum skal stofnfé þess sjóðs skal vera 110 millj. kr. af eigin fé síldarútvegsnefndar, og síðan er verið að stofna annan sjóð, sérstakan sjóð sem hefur þann tilgang að efla vöruþróun síldarafurða og afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir. Sjóðurinn skal vera sjálfseignarstofnun. Mér finnst að úr því að farið er að taka á þessu máli hefði nefndin átt að taka báða þessa sjóði fyrir. Báðir þessir sjóðir verða til við ákveðið uppgjör, ákveðin tímamót sem eru í umgjörð og rekstri síldarútvegsins. Þeir verða báðir til með skilgreindum hlutverkum hvor um sig. Við hefðum átt að taka þá báða til meðferðar og spyrja: Er ástæða til að taka þessa ákvörðun sem tekin var árið 1998 til endurskoðunar í heild sinni um stofnun þessara sjóða, ekki bara taka annan sjóðinn eins og við erum hér að gera? Við erum bara að taka annan sjóðinn hér. Hitt segir mér svo líka talsvert um þau markmið sem aðstandendur hafa í huga þegar verið er að stofna þessa sjóði. Þeir hafa í huga mjög aðgreind verkefni sjóðanna. Þess vegna finnst þeim ástæða til að stofna tvo sjóði, eða ég les það út úr þessari ákvörðun, með afar afmörkuðum verkefnum hvors um sig. Það lýsir að mínu viti einbeittum vilja og ákveðnum markmiðum sem vinna átti að. Þess vegna tel ég að það sé í fullkominni þversögn við þau markmið sem sett voru á sínum tíma að taka nú annan sjóðinn og víkka verksvið hans nánast út í það óendanlega. Það er verið að víkka það út að hann eigi að styrkja nýsköpun, rannsóknir, fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Viðfangsefnið er gott, en erum við ekki komin býsna langt frá þeim verkefnum sem þessum sjóði var ætlað að sinna? Mér fannst mjög athyglisvert að við værum aðeins að fjalla um afmarkaðan þátt þeirra ákvarðana sem teknar voru árið 1998 þegar stofnaðir voru tveir sjóðir á grundvelli eigna síldarútvegsnefndar, en við erum aðeins að fjalla um annan sjóðinn. Mér er ekki kunnugt um með hvaða hætti grein hefur verið gerð fyrir starfsemi þessa sjóðs sem síldarútvegsnefnd ákvað að fela Hafrannsóknastofnun forsjá yfir, þ.e. hvernig honum yrði ráðstafað. Ég á ekki von á öðru en að það sé gert mjög faglega en markmiðið á sínum tíma var mjög afdráttarlaust. Frú forseti. Ég leit á ræður sem fluttar voru af þessu tilefni á sínum tíma. Þannig vill til að þá var Þorsteinn Pálsson sjávarútvegsráðherra og mælti hann fyrir frumvarpi um stofnun þessara sjóða. Þar eru raktir ítarlega hagsmunir þeirra sem komu að síldarútvegsnefnd á sínum tíma, bæði útgerðarmanna, síldarsaltenda og söluaðila á síld sem mynduðu þetta apparat og sem mynduðu líka hinn hugmyndafræðilega bakgrunn fyrir verkefni þessara sjóða. Ekki er ástæða til að gera lítið úr því. Ég vil leyfa mér að vitna aðeins í ræðu þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Þorsteins Pálssonar, sem var haldin 16. mars árið 1998, m.a. um að stofna hlutafélag um síldarútvegsnefnd og um stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að matsnefnd skipuð af sjávarútvegsráðherra meti verðmæti eigna síldarútvegsnefndar. Þá er gert ráð fyrir að hlutafélagið taki, við stofnun félagsins, við öllum eignum, skuldum og skuldbindingum síldarútvegsnefndar, öðrum en þeim sem renna til sjóðs til síldarrannsókna og í vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóð, sem lagt er til að verði stofnaðir. Rétt þykir að stofnfé Íslandssíldar hf. miðist við að Íslandssíld hf. fái, með hliðsjón af eðli starfseminnar og markaðsaðstæðum, traustan rekstrargrundvöll. Eins og áður er vikið að er gert ráð fyrir að tveir sjóðir verði stofnaðir, annars vegar síldarrannsóknasjóður og hins vegar vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóður. Lagt er til að síldarrannsóknasjóðurinn renni til síldarrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar en síldarrannsóknir eru nær eingöngu stundaðar af Hafrannsóknastofnuninni. Með hliðsjón af því að fé sjóðsins á samkvæmt frumvarpinu alfarið að renna til Hafrannsóknastofnunarinnar þótti eðlilegt að sjóðurinn verði í vörslu hennar. Lagt er til að stofnfé síldarrannsóknasjóðsins nemi 110 millj. kr. Tekið var mið af hlutdeild þeirra aðila sem ekki eiga rétt á hlutafé, þ.e. gjaldþrotaskiptum í búi þeirra er lokið eða félagi þeirra hefur verið slitið með öðrum hætti en samruna við önnur félög, en það eru um 20–25% af eigin fé félagsins. Gert er ráð fyrir að vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóðurinn verði ekki eign ríkissjóðs heldur sjálfseignarstofnun. Lagt er til að stofnfé sjóðsins verði 80 millj. kr. Eðlilegt er að tryggja eftirlit með því að sjóðurinn verði starfræktur í samræmi við skipulagsskrána og er því lagt til að sjóðurinn starfi samkvæmt staðfestri skipulagsskrá, sbr. lög. nr. 19/1988. Þar sem sjóðurinn er stofnaður með lögum er eðlilegt að skipulagsskrá sjóðsins sé undirbúin af sjávarútvegsráðherra. Með stofnun framangreindra sjóða þykir tryggt að fé síldarútvegsnefndar renni til málefna sem eru til hagsbóta fyrir síldarútveginn þannig að nýsköpun, sókn í vöruþróun og markaðssetningu og stöðug og góð rekstrarskilyrði iðnaðarins verði sem best tryggð.“ Í ræðu sinni, frú forseti, sem ég tel að eigi að vera mjög mikilvægt lögskýringargagn fyrir því sem verið er að gera, leggur ráðherrann þunga áherslu á að þarna séu á ferðinni aðgerðir sem renni til málefna sem eru til hagsbóta fyrir síldarútveginn þannig að nýsköpun, sókn, vöruþróun, markaðssetning og stöðug og góð rekstrarskilyrði síldariðnaðarins verði sem best tryggð. Mér finnst þurfa brýna nauðsyn til ef ganga á á svig við eða breyta í grundvallaratriðum markmiðum sem sett eru fyrir stofnun þessara sjóða. Ég tók af handahófi, frú forseti, líka ræðu eins hv. þingmanns í þessari umræðu sem ég vil vitna til. Það er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem fjallar um þetta mál en hann segir, með leyfi forseta: „Sjálfsagt má lengi deila um það hvernig ráðstafa á þessum eignum. Hitt tel ég að sé þó tæplega umdeilanlegt að þeir sem lagt hafa mest af mörkum og byggt upp þær eignir sem til skipta eru í síldarútvegsnefnd séu framleiðendur eða viðskiptaaðilar nefndarinnar á liðnum tíma. Það er þá frekar að menn mundu velta fyrir sér þeim hlutföllum sem eru þarna sett upp hvað varðar annars vegar eigendur eða framleiðendur liðins tíma og hins vegar þann hlut sem fyrirtækið sjálft, Íslandssíld hf., á að eignast til endursölu. Varðandi sjóðina verkar það kannski fljótt á litið svolítið flókið að það skuli þurfa að stofna til tveggja sjóða í þessu skyni, annan til að styrkja rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar og hinn til að efla vöruþróun síldarafurða en sjálfsagt eru fyrir því rök að menn hafi talið heppilegra að halda þessu tvennu aðgreindu.“ Í þessari umræðu kemur einmitt fram að það eru mjög þröng og ákveðin markmið sem hvorum sjóði eru sett. Annars hefði verið lagt í einn sjóð, að mínu viti, þar sem verið hefðu tiltölulega víð markmið um styrkveitingar.

Á sjóðurinn að geta styrkt Síldarminjasafnið?

Þetta er alveg hárrétt vangavelta, frú forseti, hjá hv. þm. Birki J. Jónssyni sem grípur fram í og nefnir Síldarminjasafnið á Siglufirði. Ég kem að því nánar seinna í ræðu minni. Sjóðnum eru sett mjög ákveðin markmið og allir þeir, ég hef litið á fleiri ræður sem voru fluttar af þessu tilefni þegar verið var að stofna þessa tvo sjóði, sem tóku til máls leggja áherslu á að þarna er verið að horfa til mjög sérgreindra verkefna þessara sjóða. Ég vil nefna það hér að ég er ekki að ásaka nefndarformann eða aðra í nefndinni um að hafa ekki komið með þessi gögn inn í nefndina, alls ekki. Ég fór sjálfur af stað af því að mér lék forvitni á að vita um tilurð þessa sjóðs. Þá fór ég ofan í sögu hans. Maður fór að hugsa, sjóðir sem voru byggðir upp með aðgreind markmið á félagslegum grunni hinna ýmsu atvinnugreina hafa einmitt gert mjög sérgreint gagn. Þá var ég minnugur umræðu sem við tókum hér fyrir skömmu síðan um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Ég sé að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kinkar kolli. Þar tókum við líka umræðu um sjóð sem var stofnaður fyrir skilgreint hlutverk sem ég reyndar dreg mjög í efa að hafi verið skynsamlegt. Það var að úrelda fiskiskipin og banna skipum að veiða. En á þingi fyrir einum tveim, þrem árum, eða líklega fjórum, var samþykkt að Þróunarsjóður sjávarútvegsins kæmi að því að styrkja atvinnusögu sjávarútvegsins. Þegar lagt var fram frumvarp um að leggja sjóðinn niður gripum við eðlilega til þess, þingmenn, og vildum að Alþingi stæði við samþykkt sína um að verja fjármagni frá Þróunarsjóðnum til að koma að atvinnusögunni, endurgerð og varðveislu skipa eða annarra atvinnu- og menningarsögulegra verðmæta. Í því tilviki þótti þó meiri hluta Alþingis tilhlýðilegt að ganga gegn fyrri einróma samþykkt Alþingis og láta sjóðinn renna í heilu lagi inn til Hafrannsóknastofnunar til rannsókna í sjávarútvegi. Það er gott verkefni í sjálfu sér en engu að síður þykir mér óeðlilegt hversu eðlilegt þótti að taka þennan sjóð og slátra honum með þessum hætti. Ég leyfi mér að taka mér það orð í munn, það var verið að slátra honum, slá hann af. Þetta er tungutak sem við í sveitinni skiljum. Þá fer maður líka að velta fyrir sér þessum sjóðum, síldarútvegssjóðunum. Þó að síldin hafi nú um tíma horfið af miðunum og veiðar á síld hafi gegnt minna hlutverki að undanförnu en á nokkrum áratugum áður og ég hef rakið fyrr í ræðu minni berum við von í brjósti um endurkomu síldarinnar. Það er líka ýmislegt sem bendir til að síldin sé að koma aftur og ná sér upp sem veiðistofn og muni ganga á Íslandsmið.  Þó að þessi sjóður sé ekki stór nú getur hann samt áfram gegnt því hlutverki sem honum var ætlað og jafnvel mætti hugsa sér að auka þar í ef ástæða væri til til að halda honum við efnið. Hafi markmið með stofnun þessara sjóða á sínum tíma verið gilt hefur í sjálfu sér ekkert breyst í þeim efnum að mínu mati, síður en svo. Ef eitthvað er hef ég frekar styrkst í þeirri trú að þessi sjóður sem lýtur að því að stuðla að rannsóknum í síldveiðum eigi að fá að halda sér sem slíkur, einmitt til síldarrannsókna. Ég held t.d. að nú þegar séu komin sérhæfð verkefni sem sjóðurinn gæti tekið upp á arma sína. Síldin er að ganga inn á grunnslóð, t.d. fyrir Norðurlandi og þar væri vel hægt að taka afmörkuð rannsóknarverkefni á hátterni og magni síldarinnar, nú þegar hún er að koma þar inn aftur. Sjóðurinn gæti einbeitt sér að því einmitt núna. Hinn möguleikinn er, eins og hv. þm. Birkir J. Jónsson kallaði fram í og var ágætisframmíkall, frú forseti, að ef ekki þykir ástæða til að sjóðurinn gegni lengur þessu sértæka hlutverki sínu varðandi síldarrannsóknir eru síldveiðarnar svo stór hluti af atvinnu- og menningarsögu þjóðarinnar og mannvirkin sem tengjast síldarútveginum og síldarvinnslunni svo söguleg verðmæti að okkur ber skylda til að halda þeim til haga, halda þeim við og bera fram. Það er t.d. mjög forvitnilegt og ég held öllum mjög eftirminnilegt sem koma í síldarverksmiðjurnar á Djúpuvík og fá að sjá þau gríðarlegu mannvirki sem þar voru byggð á örskömmum tíma í raun. Þau voru rekin þar um tíma með alveg ótrúlegum afköstum. Ég held að öllum sem koma að hinum gríðarlegu mannvirkjum sem standa við botn Reykjarfjarðar sé mjög mikill lærdómur að fá að labba þar í gegn undir góðri leiðsögn fjölskyldunnar í Djúpuvík. Ef ekki er lengur ástæða til að verja fjármunum svona sjóðs til síldarrannsókna gæti hann vel haft skyldur gagnvart þessum menningarverðmætum, einmitt þeim mannvirkjum og síldarútvegsplássum sem skópu þjóðarauðinn í áratugi á síðustu öld. Þessi sjóður er m.a. ávöxtur þess. Því skyldum við ekki skila einhverju af þessum peningum til baka til að halda sögunni og menningarverðmætunum við og gera þau þannig að hægt sé að sýna þau ferðamönnum og halda til haga í atvinnusögu þjóðarinnar? Það eru fleiri staðir vítt og breitt um landið, sértækir staðir sem áttu gríðarlegan þátt í að byggja upp auð Íslendinga úr silfri hafsins. Okkur ber skylda til að halda þessum sögu- og menningarverðmætum til haga. Ef á annað borð á að breyta reglum þessa sjóðs sem ég er ekki samþykkur eða hef mikla fyrirvara við hefði líka mátt taka þennan þátt inn í ráðstöfun fjárins frá þessum sjóði. Það hefði t.d. verið fínt að fá fjármagn úr honum til að búa út eins og ég hef nefnt síldarverksmiðjuna í Djúpuvík, þau gríðarlegu mannvirki sem þar eru, og forvitnilegt að skoða, sjá og upplifa og reyna að setja sig inn í það sem þar hefur farið fram. Þannig er víðar. Menn hafa nefnt Hjalteyri líka án þess að ég telji mig geta farið í tæmandi upptalningu. Engu að síður ber þjóðin öll siðferðislegar skyldur og ábyrgð á þessu öllu. Þetta eru verðmæti sem tilheyrðu síldarútveginum og atvinnulífinu á sínum tíma og við eigum að varðveita þau. Frú forseti. Ég var á þessu nefndaráliti með fyrirvara og ég viðurkenni hér að ég hafði ekki sett mig inn í forsögu málsins þegar það var afgreitt út úr nefnd. Takmarkaðar upplýsingar komu inn og ég leitaði mér ekki þá þegar upplýsinga um forsöguna, taldi þetta ekki vera slíkt stórmál, taldi reyndar að þetta væri mál sem ætti ekki að koma inn á borð Alþingis, mál sem ætti bara að afgreiðast milli sjávarútvegsráðherra og viðkomandi stjórnar sjóðsins. Eftir að hafa farið í gegnum bakgrunninn skynja ég þungann í þeirri umræðu sem var að baki þessara gjörða og gjörninga og stofnunar þessara sjóða. Hér var ekki verið að stofna einn sjóð, hér var verið að stofna tvo sjóði. Í umræðunni höfum við bara rætt um einn sjóð, bara þennan sjóð sem var stofnaður með sérstakri skipulagsskrá um vöruþróun síldarafurða og að afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir. Ég hefði viljað fá hinn sjóðinn sem var stofnaður um sama leyti og átti að renna til síldarrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar líka inn í þessa umræðu. Ég tel að sú ákvörðun á sínum tíma að stofna þessa tvo sjóði á grundvelli eigna síldarútvegsnefndar hafi verið vel ígrunduð ráðstöfun og það sé því rangt gagnvart okkur hér nú á Alþingi að ganga aðeins inn á annan sjóðinn og breyta verkefnasviði hans gegn mjög afdráttarlausum yfirlýsingum og skilgreindum markmiðum sem honum voru sett í byrjun. Við ætlum að taka okkur vald til að breyta honum og fletja út. Ég tel það mjög ósanngjarnt gagnvart þeim markmiðum sem sjóðurinn var stofnaður undir. Einnig finnst mér að hinn sjóðurinn sem stofnaður var um leið til síldarrannsókna ætti að vera hér til umræðu þannig að við tækjum báða þessa sjóði saman, allan þennan gjörning sem var verið að gera á eignum síldarútvegsnefndar á sínum tíma eigum að ræða í heild sinni en ekki svona í bútum. Frú forseti. Ég hef farið í gegnum nokkur atriði sem ég vildi koma að varðandi þetta mál. Eftir því sem ég hef farið dýpra inn í það er ég meira og meira efins um að þingið eigi að afgreiða það.

Hvað með ráðherra?

Það er von að hv. þm. Jón Gunnarsson spyrji um ráðherrann. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherra hefur farið ofan í forsöguna. Ég get virt honum það til vorkunnar hafi hann ekki gert það, án þess að ég ætli neitt að fullyrða um það. Forsaga þessa máls er byggð upp á mjög grunduðum forsendum sem við höfum að mínu viti enga heimild til 

Hæstv. forseti. Þegar maður lítur á frumvarpið skyldi maður í upphafi ætla, ef maður þekkti ekki söguna, að um tiltölulega lítið mál væri að ræða. Eins og tveir hv. síðustu ræðumenn, hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Jón Bjarnason, hafa rakið skilmerkilega er málið ekki alveg eins einfalt og það virðist í upphafi þegar litið er á þetta litla frumvarp sem hér er til umræðu. Síldveiðisaga Íslendinga er mjög fróðleg og fullt tilefni til að velta henni fyrir sér. Hér ræðum við um það að þeir sem síldarútveginn stunduðu mynduðu samtök síldarsaltenda á Norðurlandi og Norðausturlandi og samtök síldarsaltenda á Suðvesturlandi. Þeir höfðu með sér samtök til margra ára. Á vegum þeirra störfuðu oft frábærir einstaklingar sem höfðu geysilega mikið til síldarútvegsins að leggja og auðvitað þjóðarinnar. Þó að ég fari ekki sérstaklega að minna á þá sem oft voru nefndir síldarspekúlantar á fyrri hluta síðustu aldar ætla ég samt að leyfa mér að minna á einn mann sem lengi hafði með síldarútveginn að gera, stóð fyrir okkur í samningum og stóð að sókn inn á nýja markaði og lagði íslensku þjóðarbúi geysilega mikið til ásamt því að vera margfróður um síldina og hegðun hennar. Þessi maður heitir Gunnar Flóvenz og starfaði á vegum síldarútvegsnefndar áratugum saman. Liggja eftir hann margar mjög merkilegar greinar um þróun síldveiðanna hér við land, síldarútveginn, vöruþróun og markaðssókn að því er varðar íslensku síldina. Við erum reyndar að tala um að við Ísland hafi síldarútvegurinn verið byggður á veiðum á þremur síldarstofnum, þ.e. íslensku vorgotssíldinni, íslensku sumargotssíldinni og síðan norsk-íslensku síldinni svokallaðri. Það er algjörlega rétt sem hér var vikið að í ræðum manna að á árum áður voru Íslendingar ákaflega háðir síldarútveginum um afkomu sína og síldarútvegurinn skipti sköpum um það hvernig tekjur Íslendinga komu út á sumum árum. Hér var réttilega nefnt að Siglufjörður lagði þjóðarbúinu til allt að 30% af tekjum þess á ákveðnu tímabili. Auðvitað hafa mörg fleiri sjávarþorp notið síldarinnar í gegnum árin og áratugina. Síldarútvegurinn hefur alltaf verið mjög breytilegur vegna þess að síldin er kenjóttur fiskur. Mig minnir að Jakob Jakobsson hafi skrifað ansi góða samantekt um síldina, grein eða kver sem hann kallaði „Síldin veður og kveður“ og greinir frá sögu þessa merkilega fisks og hvaða stöðu hann hafði í afkomu þjóðarinnar og hvernig við nýttum þessa fisktegund. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram hjá fyrri ræðumönnum um að ástæða sé til að staldra við og skoða það sem hér er verið að gera. Hér er verið að taka sérmerktan sjóð sem hefur sérstaka reglugerð og var ætlaður til ákveðinna verkefna, þó ekki þrengri reglugerð eða starfsreglur um hann en svo að hægt er að breyta reglum sjóðsins innan núverandi regluverks um sjóðinn og taka upp aðeins víðtækari verkefni en þó með þeirri takmörkun að það fari ekki út fyrir það svið að styrkja síldarútveginn og þróun síldarafurða, ef það er hægt að orða það svo. Ég velti því mér, þegar núna er lagt til að opna starfsemi sjóðsins með þeim hætti sem segir í athugasemdum við frumvarpið, að sjóðnum verði fengið það hlutverk að afla nýrra markaða fyrir síldarafurðir eins og var og vöruþróun síldarafurða. Til viðbótar á að rýmka þær þannig að sjóðnum „verði almennt heimilt að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi“. Ég velti því fyrir mér þegar kemur að kynningarstarfinu hvort menn séu að finna nýjan tekjustofn til að kosta hið fræga útbreiðslustarf stjórnvalda á íslenskri sjávarútvegsstefnu, „bestu fiskveiðistjórn í heimi“. Eins og orðalagið hér er opið sýnist mér að ekkert sé því til fyrirstöðu að nota sjóðinn til að kosta ferðalög fólks um veröldina til að kynna það kerfi sem við höfum deilt um í 20 ár og sumir hafa kallað „heimsins besta kvótakerfi“. Aðrir sem hafa verið að horfa á árangurinn hafa hins vegar talið að kerfið hafi ekki skilað okkur neinum marktækum árangri. Við sitjum sem sagt enn þá á sama stað varðandi uppbyggingu aðalfiskstofns okkar, þorsksins, eins og við gerðum þegar við tókum stýringu fiskveiðanna upp. Því miður hefur enginn sýnilegur árangur orðið af því. Ég hefði talið að við ættum að flýta okkur hægt við að marka sjóðnum svo opið starfssvið sem hér er gert, að nánast sé hægt að fara með sjóðinn í allar áttir, eins og lagt er til miðað við að reglurnar verði rýmkaðar. Ég held að líka sé rétt að segja að farið sé á skjön við þá hugsun sem varð til þegar sjóðurinn var stofnaður, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir úr þessum ræðustól þar sem menn fara verulega út fyrir það svið sem þó var talið að menn gætu opnað á. Það er beinlínis talað um það í reglugerðinni um sjóðinn að verði hann lagður niður skuli samt sem áður nota peningana til ákveðinna hluta sem tengjast því verkefni sem hann var stofnaður til. Ég tel að við séum að öllu samanlögðu að fara á skjön við upphaflegan tilgang sjóðsins og séum að opna heimildina miklu meira en mér finnst eðlilegt og sanngjarnt miðað við það hvað sagt er um sjóðinn verði hann lagður niður og hvernig þá eigi að nota fjármagnið. Ég velti fyrir mér, ekki síst í ljósi þess að sjávarútvegsráðuneytið hefur yfir fjöldamörgum sjóðum að ráða, hefur áhrif á þá og hefur nýlega stofnað Verkefnasjóð sjávarútvegsins sem fékk miklar tekjur út úr Þróunarsjóðnum hvort nokkur ástæða sé til þess yfirleitt að vera að breyta starfsemi sjóðsins með lagasetningu eins og hér er verið að gera, heldur sé hægt að útvíkka störf hans svo framarlega sem litið er til síldarútvegsins og nýtingar síldar ásamt því að efla atvinnustig sem tengist síldarvinnslu og síldveiðum. Þetta sýnist mér að væri allt heimilt innan núverandi reglugerðar ef vilji stjórnarinnar er að opna frekar. Oft hefur sóknin verið erfið varðandi markaðsstöðu íslensku síldarinnar, þá kannski sérstaklega hinnar hefðbundnu afurðar sem við framleiddum um áratugi úr síldarstofnunum sem við stunduðum veiðar á hér við land, þ.e. þegar á annað borð var unnin manneldisafurð úr síldinni og síld söltuð niður í tunnur. Við höfum oft átt undir högg að sækja við markaðssetningu á saltsíldinni. Það eru komnir margir nýir nýtingarmöguleikar á síld, menn flaka hana, skera ofan í gaffalbita og koma henni þannig í saltlegi og kryddlegi á markað. Menn eru farnir að vinna síldina mun meira en áður var. Þar til viðbótar er frysting á síldarafurðum og lagersöfnun á frosinni síld sem er þá hráefni sem er tilbúið í alls konar framhaldsvinnslu, síldarrétti, niðurlagningar, niðursuðu o.s.frv. Þetta held ég að allir Íslendingar þekki og ég trúi því varla að til sé sá Íslendingur sem ekki hafi smakkað síldarafurð af einhverju tagi, annaðhvort úr niðursuðudós, niðurlagningu í krukku, reykta síld eða saltaða, að ógleymdum öllum þeim síldarsalötum og sérverkunum sem menn hafa fundið upp á undanförnum áratugum. Það verður líka að segjast eins og er að sumar aðrar þjóðir eru okkur Íslendingum framar í þessum efnum, reyndar framar okkur á ýmsum sviðum við fullnýtingu á vöru og nefni ég þar t.d. til þorsklifur sem þjóðir eins og Ungverjar og Úkraínumenn sjóða niður í dósir í sérstökum kryddlegi. Ég leyfi mér að fullyrða að það er eitthvert besta viðbit með brauði sem hugsast getur og algjörlega ónauðsynlegt að nota nokkurt einasta smjör, Smjörva, Léttu eða neitt ofan á brauðið. Það er hægt að nota afurðina beint eins og hún kemur fyrir og er þetta eitt besta álegg á brauð, oft kallað pasta, síldarpasta o.s.frv. Hið sama má segja um lifrina. Það er fjöldamargt sem við getum gert og það verður að segjast eins og er að við Íslendingar höfum ekki á undanförnum árum gert mikið af því að reyna að sjóða síldina niður eða koma henni í það vöruform að flytja megi hana vítt og breitt um veröldina, líka inn á þau svæði heimsins þar sem er mun hlýrra veðurfar en hér á landi og erfiðara að geyma matvöru og þar sem niðursuðuvaran er það geymsluform sem þekkist best. Þess vegna held ég að sjóðurinn, eins og hann er, hafi alveg feikinæg hlutverk og megi innan þeirra heimilda sem reglur sjóðsins hafa í dag, án breytinga á lögunum með því frumvarpi sem við ræðum, finna sjóðnum mörg og margvísleg verkefni. Mig rennir grun í að kannski hafi ýmsir sem hafa verið með hugmyndir um veiðar og nýtingu á síld og úrvinnslu úr síldarafurðum ekki áttað sig á því og hreinlega ekki vitað af því að sjóðurinn væri til. Ég er nærri viss um það, hæstv. forseti. Í þessu sambandi langar mig að minnast á að það hefur verið svo á hverju ári eftir að sjór fór að hlýna við Vestfirði og fyrir norðan land að þar kemur síld oft snemma sumars inn á firðina og víkurnar. Að gömlum sið töldu menn sér heimilt að nýta síldina þegar hún óð með ströndinni, svo nærri að varla þurfti annað en að fara á árabát rétt út frá bryggjunni til að leggja síldarnet og nýta þannig síldaraflann. Fyrir því hefur verið aldahefð, held ég, að nýta síldina með þeim hætti, a.m.k. eftir að Íslendingar áttuðu sig á því að hægt væri að veiða síldina, bæði í net og með snurpunótum, mjög nálægt ströndinni. Hverjir skyldu hafa kennt Íslendingum þá nýtingu síldarinnar? Jú, það er þjóðin sem við deilum mest við núna varðandi nýtingu norsk-íslenska síldarstofnsins, Norðmenn sem komu hingað á þarsíðustu öld, á 19. öldinni, og kenndu okkur að nýta síldina, kenndu okkur að veiða hana og kenndu okkur að fara þannig höndum um síldaraflann að koma mætti honum óskemmdum á markaði erlendis, þannig að síldin var söltuð. Menn höfðu svokölluð síldarupphlöð þar sem menn fengu aðgang að jörðum bænda eða jarðeigenda og greiddu þá landeigendunum sérstakan skatt eða gjald fyrir að fá að nýta þá aðstöðu að veiða síld frá landi hans og hafa aðstöðu til að veiða og verka síldina. Þetta varð til þess á 19. öldinni að Íslendingar lærðu þessar síldveiðar og sáu að þarna var auðvitað hægt að fá mikil verðmæti og tryggja þannig að fiskstofninn, silfur hafsins, sem gekk með ströndinni væri gerður að verðmætri vöru og nýttur. Það er svolítið merkilegt að í íslenska lagasafninu eru enn þá sérstök ákvæði sem beinlínis taka á því að veita mönnum rétt til að nýta síld. Það þótti mikið mál að ef síld gengi í firði hefðu allir rétt til veiðanna. Ég endurtek, hæstv. forseti, að þá hefðu allir rétt til veiðanna.

… fyrir ári.

Ég veit það, hv. þm. Jón Bjarnason. Ég tel að það hafi verið dálítið slys að menn skyldu una því að láta banna sér þetta. Ég dreg mjög í efa að sjávarútvegsráðuneytið eða Fiskistofa hafi nokkurn þann rétt að banna mönnum síldveiðar. Í lögum um fjarðaveiði manna segir eitthvað á þá leið, hæstv. forseti, að banna má mönnum fjarðaveiði nema síldveiði sé. Lögin tryggja því tvennt, nokkurn forgang manna að fjarðaveiði sinni, þ.e. íbúum fjarðarins sem áttu nokkurn forgang að fjarðaveiði sinni samkvæmt þessum lögum, þó ekki ef það var síld. Síldina áttu allir að fá að veiða, enda lá mikið við að nýta síldargöngurnar þegar þær gengu í firðina og gera úr þeim verðmæti og ekki á vísan að róa að síld héldi sig mánuðum saman í ákveðnum fjörðum. Þess vegna var það beinlínis tryggt í lögum að allir skyldu eiga rétt til síldveiðarinnar. Menn gátu hins vegar þurft að gjalda afgjald til landeigenda ef þeir voru að nýta aðstöðuna til að stunda síldveiðar og draga þannig björg í bú fyrir þjóðina en urðu þá að nýta land annarra manna, landeigenda, bænda þess vegna, og greiða þeim sérstakt afgjald sem var yfirleitt greitt í hlutfalli við það sem framleitt var á viðkomandi stöðum. Stundum var bændum greitt þetta í fjármunum en stundum í því að þeir fengu ákveðinn tunnufjölda til sín. Það var ekki að ástæðulausu sem lögin voru sett. Þau voru sett vegna þess að þó að Íslendingar hefðu ekki náð miklum tökum á síldveiðum fyrr en Norðmenn komu hingað og byrjuðu að stunda þessar veiðar var mönnum ljóst að síldin var ekki í fjörðunum allt árið. Hún hvarf yfirleitt að vetrarlagi þótt hún kæmi jafnan aftur að vori og væri yfir sumarið og oft langt fram á haust. Þessa sögu höfum við séð í nútímasíldveiðum okkar, og ekki mjög langt síðan að síldveiði hér við land, þ.e. úr okkar stofni, fór nánast öll fram inni á fjörðum austan lands, innfjarðar en ekki utan fjarðanna. Síðan er það auðvitað svo, eins og oft hefur verið sagt um síldina og var notað í fyrirsögn á grein Jakobs Jakobssonar, Síldin veður og kveður, að hún breytti göngum sínum og lagðist út á dýpri miðin og breytti einnig göngum sínum síðustu árin miðað við það sem hafði verið hér í þó nokkra áratugi áður. Er nú síld farin að veiðast vítt og breitt í kringum landið, bæði við suðvesturhornið og við Látragrunn, Víkurál, fyrir Norðurlandi, Vestfjörðum, norðaustanlands og austanlands. Veiðin er aftur komin í það far að síldin er miklu víðar en áður var. Þá kemur upp þessi skringilega staða þegar síldin fer aftur að ganga í flóa og firði norðan lands á sumrin að þeir menn sem áður höfðu áratuga og alda gamlan rétt sem reyndar er enn þá í íslenska lagasafninu að sérstaklega er fundið að því þegar menn fara með net og veiða sér nokkur tonn til nytja. Þeir eru annaðhvort að veiða í beitu þannig að þeir megi gera út frá þorpunum út á þær fiskveiðiheimildir sem þeir hafa samkvæmt kvótalögunum eða til eigin nota, hvort sem menn vilja salta sér síld í nokkrar tunnur og eiga til eigin nota eða hvernig svo sem menn vilja nýta síldina. Ég tel að eins og lögin eru framkvæmd núna og eftirlitsþættir sé það mjög neikvætt fyrir framþróun í síldarútveginum, síldveiðum og þar með úrvinnslu síldarinnar. Ég held að það væri jákvætt ef mönnum væri ekki meinað að nýta síldina við strendurnar fyrir framan túnin sín. Menn eru yfirleitt að veiða síldina í lagnet eða í besta falli í einhverja reknetastubba. Þarna er ekki um mikið magn að ræða en það kann vel að vera að í þorpunum norðan lands og vestan og víðar megi taka upp einhvers konar vinnslu úr afurðunum ef mönnum væri það frjálst. En þá kemur kerfið með sína rosalegu taugaveiklun um að hér fari allt á annan endann ef veidd eru einhver örfá hundruð eða þúsundir tonna úr síldarstofninum. Þetta er afar einkennilegt sjónarmið. Ég hefði talið að sá sjóður sem við ræðum hefði að mörgu leyti næg hlutverk til þess að takast á við í framtíðinni og þyrfti ekki að marka honum svo víðan bás sem nú er verið að gera um að hann geti farið í fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi út og suður. Ég óttast mest að Don Kíkóta-fræðimennirnir sem ferðast um veröldina á vegum íslenska ráðuneytisins til að kynna íslenska sjávarútvegskerfið verði látnir hafa aðgang að sjóðnum. Það óttast ég mest. Er ég nærri viss um að þeir sem sjóðinn stofnuðu á sínum tíma mundu snúa sér við í gröfinni ef slíkt yrði hlutverk sjóðsins að menn væru í trúboði með sjóðinn út um víða veröld. Nóg er nú samt af fíflaskapnum í því að reyna að halda því fram að við séum með heimsins besta kvótakerfi og alveg stórfurðulegt að við skulum eiga þrælmenntaða menn sem telja sér trú um að sú sé raunin. Það er þó aldrei svo að jafnvel samtök útvegsmanna séu ekki að vitkast þó nokkuð að þessu leyti. Þau lýstu því nýlega yfir að kvótakerfið hefði ekkert með uppbyggingu fiskstofna að gera. Það var fyrir nokkrum dögum þegar við vorum að tala um þorskstofninn. Þau sögðu að það væri fyrst og fremst hagrænt kerfi til að ná hagnaði í sjávarútvegi og hefði ekkert með uppbyggingu fiskstofna að gera. Mjög merkileg yfirlýsing, sérstaklega ef maður rifjar upp ræðurnar sem fluttar voru á árum áður, og þarf ekki að fara langt aftur í fortíðina hjá forustumönnum íslenskra útvegsmanna sem töldu að kvótakerfið væri alveg sérstakt tæki til að byggja upp fiskstofna. Þeir eru sem sagt búnir að henda þeirri hugsun og búnir að gefa út allt aðra yfirlýsingu um tilgang kvótakerfisins. Þetta var útúrdúr, og þó ekki, frú forseti. Þetta var smápartur af söguskoðun. Ég vék að því áðan að á seinni hluta 19. aldar voru Norðmenn hér mjög stórtækir við síldveiðar og kenndu okkur Íslendingum nýtingu og veiðar á síld. Reistar voru veiðistöðvar og úthöld vítt við landið og síðar voru einnig reistar síldarbræðslur. Við sáum það, Íslendingar, að mönnum tókst oft að græða mjög vel á þessum útvegi. Þar áður höfðu auðvitað hvalveiðarnar verið hér við land, og voru lengi þó að við Íslendingar bönnuðum hvalveiðar mjög snemma á síðustu öld vegna þess að við töldum að of hart væri gengið með veiðum annarra þjóða í nýtingu hvalastofnanna. Það er kannski líka svolítið umhugsunarefni, að það skyldi nánast vera örfáum árum eftir að við bönnuðum hvalveiðarnar vegna þess að nánast sæist ekki hvalur við Ísland, stórhvalur. Það sem gerðist upp úr 1920 var að þorskstofninn tók alveg ofboðslegan vaxtarkipp, óx sem aldrei fyrr og veiðin á þorskinum var komin upp í 500 þús. tonn upp úr 1930. Skyldi hafa verið eitthvert samhengi á milli þess að hvalurinn var hér í algjöru lágmarki vegna mikillar veiði Norðmanna og nýtingar og þess að hér kom upp gríðarlega stór þorskstofn eftir að hvalurinn hafði verið veiddur með þeim gassagangi sem fór með í veiðina, ef svo má segja. Norðmenn færðu sig til fram og til baka um landið til að nýta hvalinn. Þetta er ákaflega merkilegt þegar maður setur það í samhengi, annars vegar hvalveiðarnar og hins vegar hin geysilega mikla uppbygging þorskstofnsins sem varð eftir að hvalveiðunum lauk vegna þess að þær voru löngu hættar að vera arðbærar. Það var svo lítill hvalur við landið. Ef ég man rétt var það í kringum 1915 sem við bönnuðum hvalveiðarnar og þá sjáum við að strax upp úr 1920 fór þorskurinn að stækka verulega. Það er rétt að draga þetta hér inn því að við erum auðvitað líka, þegar við erum að nýta fiskistofnana okkar, að tala almennt um samspilið í náttúrunni og hvernig það spilar með náttúrufarinu við landið og hvernig það hefur áhrif á stöðu sjávarbyggðanna, rétt fólksins og afkomu. Ég vék að því áðan að ég teldi að það væri afar misráðið hjá sjávarútvegsráðuneytinu og Fiskistofu að ganga þannig að mönnum sem væru að veiða sáralítið magn af síld við strendurnar, á sínum fjörðum og víkum, að það framtak væri nánast bannað vegna þess að mönnum væri hótað með kröfunni um að kaupa kvótann af einhverjum öðrum. Ég tel í raun og veru að strandveiðarnar hafi þarna ákveðinn rétt sem menn eigi ekki að láta taka frá sér alveg baráttulaust. Það er nú svo með sögu sjóða í sjávarútvegi á Íslandi að þar er af mörgu að taka. Þar er alls ekki sama hvernig á er haldið og hvernig menn fara með. Ég segi þetta vegna þess að hér erum við að ræða sjóðinn sem síldarútvegurinn bjó til. Hér á árum áður var til Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins og því miður hafa sumar greinar sem greiddu inn í þann sjóð farið talsvert halloka á undanförnum árum. En ég minnist þess að það var mikill uppgangur t.d. í rækjuveiðum fyrir mörgum árum og verksmiðjurnar sem þá unnu rækjuna tóku sig til og leigðu fjölda báta til þess að gera út á rækjuveiðar og afkoman var góð, enda hefðu menn ekki getað staðið í því að leigja flotann og taka við skipunum nánast allslausum og breyta þeim til rækjuveiða nema vegna þess að afkoman var þokkaleg í þeim veiðum. Því var það að á tímabili voru greiddar verulegar upphæðir inn í verðjöfnunarsjóðinn, m.a. í rækjudeildina, af þeim sem gerðu út þessa báta. Svo var það að við settum kvóta á rækjuveiðarnar og þá kom kvótinn á bátana, ekki á þá sem höfðu lagt fram allan kostnaðinn við að búa til veiðireynsluna. Tilfærslan varð þannig að margar verksmiðjanna sem höfðu greitt hvað mest inn í verðjöfnunarsjóðinn vegna rækjunnar fengu sáralítið og ekkert út úr sjóðnum þegar þar að kom. Það voru einhverjir allt aðrir, m.a. þeir sem áttu bátana og höfðu fengið úthlutað kvótareynslu, en ekki þeir sem höfðu lagt til allan tilraunakostnaðinn og veiðikostnaðinn. Þetta nefni ég hér vegna þess að það er ekki sama hvernig á er haldið þegar við tölum um sjóði sem eiga að hafa ákveðið hlutverk og það er ekki sama hvernig við förum með þau mál. Þess vegna tek ég undir orð tveggja síðustu ræðumanna, hv. þingmanna Jóns Bjarnasonar og Jóns Gunnarssonar, um að við skulum fara varlega þegar við skoðum þessi mál. Það er ekki sama hvernig skref við stígum að þessu leyti. Ég veit að jafngóður drengur og hv. þm. Guðjón Hjörleifsson áttar sig á því sem við erum að segja í þessari umræðu, að þó að málið hafi virst lítið þegar það kom inn í sjávarútvegsnefnd og auðvelt að afgreiða það hefur það margar hliðar eins og við höfum verið að rekja hér og það kann að vera að við ættum að fara varlega. Það sem einu sinni var gott er ekki víst að verði alltaf gott. Ég minnist þess í því sambandi að við fengum kynningu á færeysku fiskveiðistefnunni á landsfundi Frjálslynda flokksins fyrir nokkru. Fyrirlesarinn var spurður að því, þegar hann var búinn að fara yfir það hvernig málin gengju til í Færeyjum og hvað þeir væru ánægðir með fiskveiðikerfi sitt, hvort hann teldi ekki rétt að Íslendingar væru með eins kvótakerfi og Færeyingar eða fiskveiðistjórnarkerfi, það er sóknardagakerfi í Færeyjum. Þá svaraði hann því til hann vissi nú ekki um það, hann vissi bara eitt að fiskveiðistjórnarkerfið í Færeyjum væri mjög gott fyrir Færeyinga en hann væri ekkert viss um hvernig Íslendingum tækist að vinna í svoleiðis kerfi. Það er nefnilega ekki sama frá hvaða hlið menn horfa á hlutina. Úr því að ég fór að minnast á Færeyinga er auðvitað rétt að nefna það að einmitt vegna þess hversu auðveld og góð samskipti við höfum við Færeyinga hefur okkur tekist á undanförnum árum að ná okkar hlutdeild í norsk-íslenska síldveiðistofninum. Við skulum minnast þess að þegar við vorum að byrja að veiða aftur núna eftir langt hlé úr norsk-íslenska síldarstofninum þá fengum við m.a. aðgang að færeysku lögsögunni og það skipti ekki svo litlu máli fyrir okkur þegar við vorum að reyna að semja við Norðmenn vegna þess að þar höfðum við aðgang að síldinni vegna þess hvernig hún gekk á þeim tíma. Þetta skulum við hafa í huga og minnast þess að síldarútvegurinn, sem lagði sjálfkrafa á sig skuldbindingar til þess að standa að markaðs- og þróunarstarfi og hafði með sér sérstök samtök, síldarútvegssamtökin, síldarútvegsnefnd, stóð auðvitað í því árum saman að reyna að tryggja íslensku þjóðinni sem best verð og sem fjölbreyttasta markaði fyrir afurðir sínar. Við eigum þessum mönnum mikið að þakka. Ég hef stundum sagt úr þessum ræðustóli að uppbygging íslensku þjóðarinnar á síðustu öld hafi öll verið sótt í sjó, allur arðurinn sem fór til þess að breyta íslenska þjóðfélaginu úr því að vera bændaþjóðfélag og yfir í nútímaþjóðfélag, var allur í sjó sóttur og þar átti auðvitað síldveiðin ekki minnstan þátt. Það skiptir því verulegu máli, hæstv. forseti, hvernig við umgöngumst slíka auðlind og hvaða metnað við höfum til þess að gera úr henni verðmæti og vöru. Því segi ég þetta að mér finnst við vera að fara dálítið glannalega í opnunina á heimildum í þessum sjóði, að það sé ástæðulaust að fara jafnopið í það og við gerum, ekki síst með tilliti til þess að í reglum sjóðsins eins og hann er þá er hægt að framkvæma þó nokkra opnun, þó takmarkandi að því er snýr að þeim meginmarkmiðum sjóðsins að horfa til eflingar síldariðnaðarins og markaðsstarfs og annars sem koma megi síldarútveginum og þar af leiðandi byggðunum til góða. Ég lít svo á, hv. formaður sjávarútvegsnefndar, Guðjón Hjörleifsson, að eins og reglugerðin er í dag sé þetta þó nokkuð opið fyrir byggðir landsins að því er þetta varðar. Þá minni ég auðvitað á að í Vestmannaeyjum, þaðan sem hv. formaður er, er nú ekki svo lítil verstöð, staðsett á einhverjum bestu fiskimiðum Íslands þar sem síldin er líka og hrygnir og gengur. Þar hafa verið gerðar tilraunir með að veiða hrognafulla síld til að gera úr henni sérstaka markaðsvöru. Það er því fjöldamargt sem við getum gert til þess að auka nýtingu síldarinnar og nota þennan sjóð til og mér er nær að halda, eins og ég sagði áður í ræðu minni, að menn hafi ekki alveg vitað að hægt væri að sækja í þennan sjóð til útbreiðslu- og markaðsstarfs. Það þarf alltaf ákveðið frumkvæði, ákveðna hugmyndaauðgi til að finna nýjar leiðir og marka ný spor. Stefna sjóðsins er skilyrt og mér finnst við fara dálítið mikið á skjön við stefnuna sem sett var um sjóðinn og við ganga með nokkrum hætti gegn markmiðunum ef við opnum þetta of mikið. Ég vék aðeins að því áðan, hæstv. forseti, að sjávarbyggðirnar í kringum Ísland hafa í gegnum árin og áratugi og aldir haft mikla og góða afkomu af því að nýta síldaraflann og gera úr honum vöru og við eigum auðvitað minjar um það. Þar ber auðvitað hæst síldarbæinn Siglufjörð. Það er mjög ánægjulegt að þar skuli hafa verið sett á fót sérstakt síldarminjasafn um þá sögu alla. En það sýnir kannski þröngsýnina í þessari ofstjórn að á síðasta sumri vildu Siglfirðingar fá að veiða nokkrar síldar í firðinum, þeir sáu vaðandi síld rétt fyrir framan bryggjurnar, og fengu ekki. Hvílík ofstjórn í einu ríki. Ég held að þeir hefðu átt að vitna í gömlu lögin um að eigi má banna mönnum veiðar í fjörðum sínum ef það er síldveiði. Síldveiðin er nefnilega frjáls en heimamenn áttu forgang til annarrar veiði. Öllum var frjáls síldveiðin og þar af leiðandi tel ég að Siglfirðingum hefði líka verið frjálst að veiða þessa síld síðastliðið sumar sem og öðrum þeim íbúum strandbyggðanna sem hafa nytjar af því að veiða síld hvort sem er til beitu eða manneldis. Með ofstjórn okkar á þessum aðgangi þar sem menn eru kannski að veiða örfá tonn er í raun og veru verið að hefta það að frumkvæði manna fái að njóta sín. Það er oft þannig að það er hjá smærri aðilunum, sem stunda tiltölulega litlar veiðar, sem hugmyndirnar fæðast og menn brydda upp á nýjungum. Ég tel að eins og lögin eru framkvæmd í dag séum við að hefta það að fólk sem gæti farið inn á nýjar brautir við nýtingu síldarinnar fái að aðhafast eitthvað í þá veru með því að fá að nýta þann síldarafla sem er nærri ströndinni. Ég minni á það, hæstv. forseti, að á Íslandi býr núna fjöldi fólks frá öðrum löndum, frá Póllandi, frá Eystrasaltslöndunum. Þetta eru þjóðir sem búa að langri hefð við síldveiðar og síldarnýtingu. Þar af leiðandi má vissulega vænta þess að hægt væri að afla nokkurrar þekkingar til nýsköpunar, m.a. hjá nýbúum landsins, og ég hef oft haldið því fram, eins og fjöldamargir aðrir þingmenn í þessum ræðustól, að við hefðum hag af því, Íslendingar, að fá þekkingu annars fólks inn í þjóðfélagið. Það gæti auðgað þjóðfélagið og eflt það og aukið tekjur og bætt afkomu þegar fram í sækir, en þá megum við ekki sjálf vera með svo þröngar skorður og skrýtnar túlkanir að allar athafnir manna séu bannaðar nema þeir borgi einhverjum öðrum fyrir það eins og málum er komið í dag þegar trillukarlinn þarf að kaupa síldarkvótann af öðrum. Ég minntist áðan á þann merka mann, Gunnar Flóvenz, sem stóð að því að sjá um síldarútflutning fyrir íslensku þjóðina áratugum saman, mjög merkur maður að mínu viti og maður sem sá til þess að við Íslendingar héldum oft mörkuðum okkar og náðum skynsamlegum samningum um sölu á síld þegar aðrar þjóðir náðu þeim ekki. Það er algjörlega ljóst að þekking hans varð oft og tíðum til þess að okkur tókst að gera verðmæti úr síldveiðum okkar og síldarförmum sem komu hér á land umfram það sem verið hefði ef hans hefði ekki notið við. Þess vegna held ég að íslenska þjóðin eigi þessum manni margt að þakka, enda var þetta nánast ævistarf hans og eftir hann liggja mörg skrif, blaðagreinar og önnur rit um síldina og síldarútveginn. Þess vegna held ég, hæstv. forseti, að við séum á rangri braut við að festa þau lög í sessi sem við erum hér að ræða. Það væri ástæða fyrir jafn vel gefinn mann og Guðjón Hjörleifsson, hv. formann sjávarútvegsnefndar, að taka þetta mál til endurskoðunar, skoða það út frá hagsmunum hinna minni sjávarbyggða og minni útgerða með það að leiðarljósi að þessi sjóður gæti orðið til þess að efla útveginn og efla nýsköpun. Ég mundi vilja taka þátt í því með hv. formanni sjávarútvegsnefndar að fá einhverja skynsamlega túlkun á því frá ráðuneyti og Fiskistofu að menn mættu nú hafa ákveðið frelsi til síldveiða án þess að það teldist beinlínis lögbrot og það þyrfti að vera að elta menn um það hvort þeir væru að veiða 10 eða 15 tonn á minni bátum frá sjávarbyggðunum. Þetta vildi ég nú segja, hæstv. forseti, og held að það sé bara mikið mál fyrir okkur að við lokum ekki allan frumkvæðisrétt inni í höftum, boðum og bönnum. Ég minntist áðan á síldarbæinn Siglufjörð sem hefur staðið vel að því að skrá sögu síldveiðanna og búið til um það sérstakt safn. Er það vel, en ég minni líka á það að sums staðar á landi hér, eins og t.d. í Djúpuvík á Ströndum, eru leifar þessa mikla iðnaðar, miklar húsbyggingar, og væri fróðlegt mjög ef hægt væri að búa svo um hnúta að þar mætti sýna fólki það sem gert hefur verið. Það hafa þeir sem núna eru í Djúpuvík á Ströndum gert og unnið að og er mjög þakkarvert að fólk skuli hafa kraft og frumkvæði til að gera slíkt. Saga síldveiðanna hér við land er mjög merkileg og nýting síldaraflans skiptir miklu máli fyrir okkur, líka í þeim tíma sem við lifum, þ.e. þó að við höfum miklu meiri tækni og miklu meiri getu til að veiða síldina skiptir geysilega miklu máli að við nýtum síldina sem mest til manneldis. Það höfum við svo sem verið að gera í talsvert auknum mæli, m.a. um borð í skipum sem veiða síldina og vinna á hafi úti og eru þar af leiðandi að gera úr henni manneldisvöru, fyrir utan það að tækni síldveiðiskipanna til að geyma síldina kælda og koma með hana til lands hefur gert það að verkum að aflinn er verðmætari en ella væri. Það er fjöldamargt, virðulegur forseti, sem þessi sjóður sem við erum hér að ræða tengist sem við getum velt fyrir okkur. Þess vegna segi ég það enn á ný að ég tel að við eigum að staldra við og afgreiða þetta mál ekki með þeim hætti sem hér er gert, ekki opna þetta út um allar koppagrundir hvað megi gera með þennan sjóð. Sérstaklega mundi það fara í taugarnar á mér ef það yrði til þess að kynningarstarf á „heimsins besta kvótakerfi“ yrði það sem gleypti upp þennan sjóð og menn væru að senda fulltrúa út um víða veröld til að segja fólki frá því að við séum með svo rosalega gott kvótakerfi sem hafi þó ekki náð nokkrum einasta árangri við að byggja upp aðalfiskstofn okkar.

Heldur síður.

Já, hv. þm. Jón Bjarnason, það er algjörlega rétt hjá þér, heldur síður. Við sitjum fastir í fari þess að ná ekki neinum afrakstri. Þar komum við auðvitað að ákveðnu máli sem líka tengist síldveiðunum vegna þess að vera kann að við þurfum að endurskoða veiðar okkar á loðnustofninum til að eiga möguleika á að byggja upp okkar verðmætasta stofn í betri mæli en gert hefur verið. Það er skynsamlegt ef við þurfum að takast á við það að gera það meðan við höfum sem mestan aðgang að öðrum veiðum og öðrum verkefnum fyrir uppsjávarveiðiskipin. Það er talið að nú sé að alast upp við Noreg einhver stærsti síldarárgangur sem von er á og menn hafa séð í norsk-íslenska síldarstofninum. Það má reikna með því að innan fárra ára verði hægt að stunda miklu meiri veiðar á norsk-íslenska síldarstofninum en gert hefur verið hingað til og a.m.k. að auka síldveiðarnar. Við erum líka að stunda kolmunnaveiðar í verulegum mæli þannig að við höfum talsvert svigrúm til að færa áhersluna kannski úr bræðsluveiðunum á loðnu yfir til veiða og nýtingar á öðrum stofnum. Svo megum við ekki gleyma því að sjórinn hér við land hefur verið að hlýna á undanförnum árum. Lífríkið hefur verið að gjörbreytast, sem mjög ýtir undir þá von að þegar norsk-íslenska síldin sækir vestur á við til ætisleitar muni hún á endanum ganga í miklu magni inn í íslensku lögsöguna, eins og áður var fyrir Norðurlandi, Norðvesturlandi og Norðausturlandi. Þessu getum við átt von á innan tiltölulega fárra ára og getum í raun og veru ekkert spáð í það öðruvísi en svo að þegar hitaskilyrðin verða til staðar ætti ekki að vera nein heftun á því fyrir norsk-íslensku síldina að ganga hér til lands því að kalda tungan í Austur-Íslandsstraumi ætti þá ekki að hefta göngur hennar. Þá erum við komin að því að taka kannski upp allt aðra nýtingu og meiri manneldisnýtingu á norsk-íslenska síldarstofninum en við gerum í dag. Ég vil láta þá skoðun mína í ljósi, hæstv. forseti, að gangi þetta eftir finnst mér sjálfgefið að þeir staðir sem áður fengu að nýta afla úr norsk-íslenska síldarstofninum, fyrir áratugum síðan, og byggðust upp á því verði ekki algjörlega útilokaðir frá því að taka þátt í því ævintýri sem þá gæti átt sér stað og þeirri verðmætasköpun. Það held ég að við ættum að hafa í huga og að mínu viti er það ekki svo að við höfum gefið norsk-íslenska síldarstofninn til einhverra örfárra manna um aldur og ævi. Við gætum fengið hér miklu meiri afla og allt öðruvísi síldargöngur en við höfum búið við undanfarna áratugi og þá síldargöngu sem væri í líkingu við það sem var hér á árum áður þegar síldveiðar hófust t.d. norður af Húnaflóa í júní, norður undir ísrönd, eins og ég var iðulega þátttakandi í upp úr 1960. Þá var farið í júníbyrjun norður undir ísrönd og byrjað að veiða síldina norður af Hornbjargi og norður af Húnaflóa. Þetta er auðvitað allt saman breytingum háð og ég held að við eigum að horfa svolítið til þess að við getum mjög fljótlega átt von á því að síldveiðarnar hér við land breytist verulega að þessu leyti. Svo megum við heldur ekki gleyma því að okkar íslenski stofn hefur líka verið að leita inn á flóa og firði norðan lands og vestan í meiri mæli á undanförnum árum en kannski hafði verið einhverja áratugi þar á undan. Þar höfum við líka ákveðna nýtingarmöguleika. Hæstv. forseti. Ég held að þetta litla frumvarp sem við erum hér að ræða sé mál sem við eigum að taka til betri athugunar. Ég er búinn að fara vítt og breitt um í sögu síldveiðanna, hef svo sem ekki rætt mikið um síldarútvegsbæina, ég hef nefnt Siglufjörð, en þeir voru auðvitað fjöldamargir aðrir. Ég geri ráð fyrir að allir kunni vísuna um Dalvík og Dagverðareyri, þann skemmtilega texta, og við kunnum örugglega líka marga fleiri texta sem tengdust síldveiðinni. Allt er þetta brot af sögu okkar og menningu. Ég hef haft þá skoðun, hæstv. forseti, að það geti verið ákaflega fróðlegt fyrir erlenda ferðamenn ef siglt er með þá út á vaðandi síldartorfur. Ég hygg að sárafáir íbúar Evrópulandanna hafi nokkurn tíma séð það, að undanskildum kannski nokkrum Norðmönnum og Dönum. Þar er partur af lífríkinu. Við erum að sýna hér hval með þó nokkrum árangri, að ég tel, og með vaxandi síldargengd mun lífríkið verða fjölbreyttara. Það getur verið mjög fróðlegt að sýna fólki sem aldrei hefur séð vaðandi síld þessa óhemjuflekki sem geta verið á sjónum. Þá megum við heldur ekki gleyma því að einhver frægasti hvalur síðustu áratuga, háhyrningurinn Keikó, sem hv. formaður sjávarútvegsnefndar þekkir náttúrlega vel úr Vestmannaeyjum, er jú síldaræta. Sú hvalategund, háhyrningarnir, er síldarætur alveg í heilum hópum. Háhyrningarnir haga göngum sínum um íslenska hafsvæðið og reyndar önnur hafsvæði í samræmi við göngur síldarinnar og nýtingu hennar. Það er fjöldamargt sem tengist síldargöngum, síldveiðum og nýtingu síldarinnar og er ekki bara bundið við kannski það sem við höfum verið að gera á árum áður. Túristinn sem vill sjá náttúru og vill sjá sjávarfar og það lífríki sem hægt er að bjóða upp á þar hefur aldrei fengið að sjá slíkt. Hann getur orðið algjörlega uppnuminn við að fá að sjá slík fyrirbæri. Þess vegna held ég að það megi jafnvel horfa til þess að almennar skoðunarferðir til sjávarins, ekki bara á hval heldur öðru lífríki, geti verið sú söluvara sem megi gagnast okkur varðandi ferðamennskuna. Á þetta eigum við að horfa alveg blákalt. Mér finnst t.d. mjög merkilegt að fara um borð í skip erlendis sem eru með glerbotn og sigla um hafsvæði til að sýna lífríkið neðan sjávar. Við erum ekki komin af stað í þessa þróun hér svo neinu nemur, ekki mér vitanlega. Við höfum þó að sumu leyti einhver bestu svæði til að sýna botnlífríkið sem hugsast getur. Á ég að nefna eitthvert svæði sem er afar áhugavert að þessu leyti, t.d. Breiðafjörð? Og hvers vegna Breiðafjörður? Það er vegna þess að sjávarföllin eru svo geysilega mikil, allt að sex metra munur flóðs og fjöru sem þýðir að það er hægt að sýna allt annað lífríki á flóði en fjörunni í svona túristaferðum. Í hreinum og tærum fjörðum Íslands er hægt að sýna lífríkið á mjög fjölbreyttan hátt með skipum sem hafa góðan glerbotn og sigla á hægri ferð. Í Breiðafirði hagar svo til að menn geta verið að skoða kannski dýpi á fjörunni sem þeir ella sæju alls ekki og lífríki sem ekki væri hægt að bjóða upp á annars staðar þar sem sjávarföllin eru miklu minni, eins og t.d. í Húnaflóa. Þar eru sjávarföllin miklu minni en í Breiðafirði. Á móti kann að koma að sjórinn í Húnaflóa er yfirleitt mun tærari en í Breiðafirði vegna þess að það er miklu meiri þörungagróður í Breiðafirðinum, hafið verður oft dekkra og þetta er auðvitað háð skyggninu í sjónum. Þess vegna er nýting sjávarins mjög fjölbreytileg og ekki hægt að útiloka neitt í þeim efnum. Ég held í raun og veru að við Íslendingar séum kannski svolítið á eftir, kannski jafnvel aftarlega á merinni miðað við það sem margar aðrar þjóðir gera í því að sýna lífríki sjávarins og selja aðgang að því. Við höfum okkar hreinu náttúru og höfum gert allt of lítið af því að selja hana tengda sjónum en gert mikið af því að reyna að selja hana til hálendisins. Ég hef stundum sagt það í þessum ræðustól að eitt meginverkefni okkar Íslendinga á næstu árum verði að dreifa ferðamönnum um landið, koma í veg fyrir það að þeir séu á tiltölulega fáum stöðum og að ágangur verði þar af leiðandi of mikill á ákveðna ferðamannastaði. Ég held að við eigum að horfa til þess að þetta er mjög áhugaverður kostur. Ég hvet þá sem eru í ferðamennsku til að hugleiða þetta og fara að kynna sér með hvaða hætti má opna inn á sýningarferðir niður í sjóinn en ekki bara það sem er á yfirborðinu. Hæstv. forseti. Nýting sjávarins og nýting náttúrunnar í heilu lagi er auðvitað nokkuð sem skiptir okkur verulegu máli. Þó að við séum hér að mestu leyti að tala um síldarnýtinguna og sjóðsstofnun út frá því sem stofnað var til með síldarnýtingu eru ýmsir möguleikar sem hægt er að horfa til sem tengjast síldveiðum og síldargöngum eins og ég hef vikið hér að í máli mínu. Þess vegna hvet ég til þess að formaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, líti nú á þetta mál upp á nýtt og velti því hreinlega fyrir sér hvort það sé nokkur ástæða til þess að fara með það í gegnum þing á þessum vordögum. Þetta er ekki stórt mál í texta en á því eru ýmsar hliðar eins og við höfum verið að velta upp í þessari umræðu og ég vona að ræða mín hafi m.a. gert það að verkum að hér hafi verið dregin fram ýmis sjónarmið sem menn geta velt fyrir sér. Margt mætti kannski betur fara ef við hugsuðum okkur betur um. Ég veit alveg upp á mína tíu fingur, hæstv. forseti, að það fer ekkert á hliðina þangað til í haust þó að við látum þetta mál bíða, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég held að ég láti þetta nægja í bili. Það getur vel verið að ég taki aftur til máls ef mér finnst ástæða til. Það eru auðvitað svo fjöldamargar upplýsingar sem tengjast síldarnýtingunni og síldarútveginum sem væri ástæða til að koma á framfæri úr þessum ræðustól og gefa fólki tækifæri á því að kynnast svolítið íslensku síldveiðisögunni, nýtingu síldarinnar og framtaki þeirra manna sem að því stóðu á sínum tíma en ég held að ég láti núna máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir mjög yfirgripsmikla ræðu. Ég skal viðurkenna að ég var orðinn svangur þegar hann var búinn að tala um alla síldarréttina og alla þá möguleika sem kæmu með síldinni og við Jón Bjarnason fórum fram í eldhús og ætluðum að fá síld en hún var ekki til og við fengum því skyr í staðinn. Það er smámisskilningur í þessu. Forræðið er ekki hjá okkur. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni sjávarútvegsnefndar fyrir greinargóðar og málefnalegar upplýsingar við þessa umræðu. Ég geri ekkert lítið úr þeim orðum sem hér féllu af hans hálfu um það hvernig við þyrftum e.t.v. að taka á einhverri lagabreytingu að því er varðar þennan sjóð. Út af fyrir sig hafna ég því ekki ef menn þurfa eitthvað að laga til en ég vara hins vegar við því, og ætla bara að segja það sem mitt lokasvar í þessu, að við opnum þetta svo mikið að það megi nánast gera hvað sem er með sjóðinn.

Frú forseti. Við erum að ræða mikilsverð mál, mál sem tengjast breytingu á fyrirkomulagi sjóðs sem var stofnaður þegar síldarútvegsnefnd var lögð niður. Mér finnst að það þurfi að koma fram í umræðunni að verið er að breyta hlutverki sjóðsins, verið að breyta hlutverkinu mjög mikið. Það er verið að fara í að breyta því þannig að það eigi að styrkja nýsköpun, fara í rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf. Það er hægt að ganga að því vísu að þegar verið er að ræða sjávarútvegsmál er enginn framsóknarmaður viðstaddur, og ekki einu sinni þótt verið sé að ræða mjög mikilsverð sjávarútvegsmál sem snerta nýsköpun og rannsóknir. Enginn framsóknarmaður er viðstaddur umræðuna. Það er eins og að þeir forðist þessa umræðu. Mér finnst mjög sérstakt að svo er allt annað upp á teningnum þegar á að ræða hér stórvirkjanir eða álver, þá eru allir framsóknarmenn komnir í salinn á augabragði og jafnvel varamenn líka. Þegar hins vegar á að ræða sjávarútvegsmál, nýsköpun, rannsóknir, fræðslu og eitt og annað eru þeir horfnir. Ég spyr hvort framsóknarmenn hafi engan áhuga á þessum málaflokki lengur. Að vísu hefur komið fram ítrekað að þeir vilja engu að síður framfylgja lögum í sambandi við kvótakerfið sem formaður flokksins er guðfaðir að, vilja fylgja þeim hart eftir og ganga svo hart fram að þeir hafa jafnvel gengið að eigum bænda. Mér finnst mjög mikið áhyggjuefni fyrir flokkinn að geta gengið fram með þeim hætti að eira engu, eingöngu til að halda í eitthvert kerfi. Það skiptir miklu máli að fara vel yfir þetta frumvarp. Ekki verður annað séð en að gerð hafi verið mikil mistök við framlagningu þess vegna þess að í því kemur fram að eigið fé sjóðsins sem á að breyta sé 150 millj. kr. Þegar betur er að gáð og farið í samþykktir sjóðsins kemur fram að eigið fé er eingöngu 80 millj. kr. Það sem er einnig merkilegt og er vert að fara yfir er að þegar frumvarpið var sent út var það með villandi upplýsingum. Það er auðvitað áhyggjuefni að þeir sem hafa veitt umsagnir, svo sem Landssamband smábátaeigenda, hafa veitt umsögn um frumvarp sem er ekki rétt. Mér finnst sanngjarnt að formaður sjávarútvegsnefndar sendi frumvarpið út á ný með réttum upplýsingum þannig að menn séu ekki látnir koma með umsagnir um eitthvað sem stenst ekki. Mér finnst það ekki vera rétt. Menn eiga að vanda betur til verka. Það sem ég óska eftir áður en hlutverki sjóðsins verður breytt er að menn geri aðeins betur grein fyrir sjóðnum, fyrir þeim verkefnum sem sjóðurinn hefur staðið í. Ég hef minnst á það á göngunum við formann sjávarútvegsnefndar að hann komi með upplýsingar um það hvaða verkefni þessi sjóður hefur styrkt. Að vísu hefur formaður sjávarútvegsnefndar nefnt hér eitthvað á þá leið að sjóðurinn komi honum ekki beint við. Samt sem áður er hið háa Alþingi að breyta reglum um hann og mér finnst að formaður sjávarútvegsnefndar eigi að útskýra þetta betur. Hvers vegna erum við að setja þessi lög ef hann segir að Alþingi hafi ekkert með sjóðinn að gera? Ég átta mig ekki á þessu vegna þess að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér er hlutur þess sem við erum að setja reglur um hlutur þeirra sem urðu gjaldþrota. Ríkið fer með þann eignarhluta og er að ráðstafa honum í markaðsstarf samkvæmt lögum sem nú eru í gildi. Nú er ætlunin að breyta hlutverki þess hlutar og mér finnst að formaður sjávarútvegsnefndar verði að útskýra þetta betur vegna þess að frumvarpið var sent út með villum. Einnig tel ég rétt að formaðurinn sem hefur eflaust kynnt sér alla anga þessa máls útskýri betur fyrir okkur 8. gr. skipulagsskrár sjóðsins en þar segir að í stjórn Vöruþróunar- og markaðsöflunarsjóðs síldarútvegsins eigi sæti fjórir menn, og fjórir til vara, Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félag síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi skuli hvort um sig tilnefna tvo stjórnarmenn og tvo til vara til tveggja ára. Mér finnst að formaður sjávarútvegsnefndar eigi þá að fara yfir þennan félagsskap vegna þess að hann hefur haldið því blákalt fram að þetta komi okkur lítið við. Samt sem áður kemur hann fram með frumvarp þar sem hann vill breyta hlutverki sjóðsins. Maður áttar sig í rauninni ekki á þess konar málflutningi. Ég er á því að þetta komi okkur við, enda væri ég varla í þessum sporum, hér í ræðustóli, að ræða þetta mál ef það kæmi okkur ekkert við. Þess vegna finnst mér eðlilegt að gerð verði grein fyrir því til hvaða verkefna þessi sjóður hefur varið fé og hver afrakstur þeirra verkefna sé. Síðan er eðlilegt að formaður sjávarútvegsnefndar geri grein fyrir því hvers vegna þurfi að víkka út starfsemi sjóðsins, hvað er það sem kallar á að þessum 80 milljónum sem eru í sjóðnum verði allt í einu varið til allt annarra verkefna? Hvað er það sem kallar á? Það hefur ekki komið fram. Ég tel mikilsvert að við skoðum það og séum ekki með einhvern sérsjóð hér þar sem sitja, miðað við upplýsingar mínar, útvegsmenn sem eru nátengdir stórfyrirtækjum. Þeir eru Haraldur Sturlaugsson sem mér skilst að hafi setið í stjórn fyrir Granda, Pétur Hafsteinn Pálsson fyrir Vísi, Björgólfur Jóhannsson, gott ef ekki fyrir Samherja, og Sigurgeir Brynjar Kristgeirsson fyrir Vinnslustöðina. Þarna eru þeir komnir með einhvern markaðssjóð og sitja í stjórn hans, gott og vel. En nú á að víkka þennan sjóð út í það að verða nýsköpunar- og rannsóknasjóður og væri gott ef formaður sjávarútvegsnefndar gerði okkur grein fyrir þeim mun sem á að verða á þessum sjóði, rannsókna- og nýsköpunarsjóði, sem er þá eingöngu fyrir þá stórútgerðarmennina sem sitja í þessum sjóði og eru með 80 milljónir, og síðan t.d. AVS-sjóðnum, Aukið virði sjávarfangs. Sá sjóður hefur einnig það hlutverk að styrkja nýsköpun og rannsóknir. Það væri mjög gott að fá yfirlit yfir það hvers vegna þessir peningar eru ekki einfaldlega settir í þann sjóð, hvers vegna þessi leið er valin. Þar sitja einnig ágætir útvegsmenn. Hvers vegna menn eru með einn mínísjóð þarna og svo annan stærri, Aukið virði sjávarfangs, fær maður ekkert fram hér í umræðunni. Mér finnst það vera mikilsvert mál og mjög mikilvægt líka upp á það að vel sé farið með þessa fjármuni svo að þeir gagnist einmitt til nýsköpunar og rannsókna. Þegar verið er að setja fé í þessi verkefni má það ekki vera einhver klúbbur manna sem gerir það, heldur eiga verkefnin að vera valin til að skapa þjóðinni auð og þekkingu í framtíðinni. Auðvitað vekur þetta upp margar spurningar, einnig um fræðsluna sem þetta á að fara í og kynningarstarf. Nú höfum við stofnanir og söfn og eitt og annað. Siglufjörður hefur verið nefndur hér og þar er síldarminjasafn, mjög merkilegt. Mér finnst að þá ætti skoða og fara vel ofan í það hvort e.t.v. mætti leysa þennan sjóð upp og veita fjármunina beint í Síldarminjasafnið. Fyrst við erum að ræða um það er eðlilegt að minnast hér á ákveðið atvik sem varð ekki alls fyrir löngu, fyrir rúmu ári, sem sýnir kannski hvernig fyrir þessum atvinnuvegi er komið. Safnstjórinn sótti um að veiða eitt tonn af síld og fékk ekki leyfi. Þá var kerfið svo heilagt hjá kvótaflokkunum að blátt bann var lagt við því, þó var  Við höfum farið hér lítillega yfir það að frá því að þetta kerfi var tekið upp er þorskafli orðinn helmingi minni en fyrir daga þess. Það sést glöggt ef maður lítur aftur í tímann til þeirra ára sem það hefur verið við lýði. Samt nota menn opinbera fjármuni til að fara í kynningarstarf og jafnvel er gefið til kynna hér með nýju frumvarpi að það eigi að fara í enn frekara kynningarstarf. Mér finnst það vera áhyggjuefni og ég er ekki tilbúinn að standa að samþykkt slíks frumvarps. Það finnst mér að þurfi að komast á hreint áður en atkvæði verða greidd um frumvarpið, þ.e. að menn ætli ekki að fara að kynna þessa vitleysu. Mér fyndist það illa gert gagnvart öðrum þjóðum. Ef menn líta t.d. eingöngu á þau ár sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið um stjórnartaumana í sjávarútvegsráðuneytinu er árangurinn hræðilegur. Mér finnst vert, fyrst ég hef formann sjávarútvegsnefndar í salnum, að fara lítillega yfir það. Á þeim árum hefur aflinn aldrei verið minni frá því að Íslendingar öðluðust fullveldi. Ef maður tekur tólf ára tímabil aftur í tímann og skoðar árangurinn er hann réttnefnt árangursleysi. Það sem er mest sláandi er að á því tólf ára tímabili sem seinni heimsstyrjöldin fellur inn í og miðin voru friðuð af þýskum kafbátum var árangurinn meiri. Mér finnst þetta vera áhyggjuefni. Maður spyr sig í framhaldi af því, þegar á að fara í rannsóknastarf sem kemur hér fram með þessa fjármuni, hvort þetta sé örvænting, að nú eigi að nota þessa fjármuni til að fá aðra að rannsóknastarfinu en þá sem hafa verið með ráðgjöfina hingað til. Það væri fróðlegt ef hv. formaður sjávarútvegsnefndar greindi frá því hvort sú sé kannski hugmyndin með útvíkkun sjóðsins. Uppi hafa verið gagnrýnisraddir, m.a. hefur fyrrum þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Kristinn Pétursson á Bakkafirði, gagnrýnt þetta ráðslag og skrifað merkar greinar sem hefur oftar en ekki verið látið ósvarað. Ætla menn nú að laumast til þess að nota þessa fjármuni til að kanna kenningar hans - eða þá að skoða og rannsaka hvort rétt sé að ráða t.d. merkan fiskifræðing, Jón Kristjánsson, sem er einn helsti ráðgjafi Færeyinga hvað varðar fiskveiðistjórn? Þar hafa Færeyingar náð árangri en því miður hafa menn ekki viljað hlýða á ráð hans hér og ekki einu sinni viljað skoða hvort hann hafi rétt eða rangt fyrir sér. Menn reyna að þegja þetta í hel. Ætla menn að nota þessa fjármuni til að skoða rannsóknir hans? Mér finnst að það þurfi að koma fram. Þá gæti ég samþykkt þetta frumvarp, þ.e. ef menn ætluðu að fara í rannsóknastarf og skoða nýjar leiðir. En mér finnst að það þurfi að koma betur fram í greinargerðinni hvað menn ætla að gera með þessa fjármuni og einnig þarf auðvitað að koma fram hvað menn hafa gert við þennan sjóð hingað til og hver árangurinn hefur verið af þeim fjármunum sem hafa verið veittir úr sjóðnum, hverju þeir hafa skilað landi og þjóð. Ef skoðum aðra sjóði, t.d. AVS-sjóðinn, er mjög til fyrirmyndar hvernig þeir gera grein fyrir þeim fjármunum sem þeir hafa veitt í verkefni. Mér finnst það vera réttlát krafa að ef menn eru að veita til rannsóknastarfs eða kynningarstarfs reyni þeir að einhverju leyti að meta árangurinn og skila þá inn skýrslum hvað það varðar. Vonandi fáum við nánari upplýsingar um þetta hér í umræðunni. Ég tel það mikilsvert þannig að við látum ekki þetta frumvarp fara í gegn, sérstaklega vegna þess að hér er um nýsköpunar- og rannsóknastarf að ræða sem er mjög mikilvægt að efla. Það sem ég hef oft bent á og jafnvel skrifað grein um er að mér finnst mjög mikilvægt þegar menn eru að veita fjármuni í rannsóknir og nýsköpun að þeir veiti ekki bara peningana eitthvað og eitthvað. Ég hef trú á heiðarlegri samkeppni, ekki eingöngu á sviði viðskipta heldur einnig á sviði hugmynda. Ef menn hafa góðar hugmyndir fram að færa og einhverjar hugmyndir að rannsóknum eiga þeir að geta sett þær í eitthvert gagnrýnið ferli þar sem hugmyndirnar eru metnar og vegnar. Það eru kallaðir samkeppnissjóðir um rannsóknir og það skiptir verulegu máli að við séum ekki að króa peninga af í þessum sjóðum, 80 milljónir í þessum og einhverjar aðrar milljónir í AVS-sjóðnum, heldur að menn reyni frekar að taka mið af gagnrýni. Þannig verða hugmyndir að rannsóknum vegnar og metnar á vísindalegum forsendum en ekki eingöngu á því hvað fjórum forstjórum finnst um hugmyndirnar. Einnig verður að vera eitthvert aðhald, að menn skili skýrslum sem sýni fram á árangurinn. Eins og áður segir skiptir mjög miklu máli að fá fram hvaða verkefni hafa verið unnin, hverju þau hafa skilað og hverjir fá fjármunina þannig að það sé hægt að vega og meta hvort það eigi að breyta hlutverki sjóðsins. Við megum ekki samþykkja hér breytingu á sjóðnum án þess að vita hvort það sé skynsamlegt. Mér finnst það vera skynsamleg og mjög eðlileg krafa sem ég vona að hv. formaður sjávarútvegsnefndar taki undir, og ef hann hefur ekki þessar upplýsingar undir höndum óska ég þess að hann afli sér þeirra, komi svo í umræðuna á ný og veiti okkur þær upplýsingar til að við getum staðið með honum að samþykkt frumvarpsins. Ef ekki er hægt að fá þessar upplýsingar verður einfaldlega að fresta málinu. Það liggur ekkert á þessu - nema þá að eitthvað sé svo aðkallandi. Til dæmis hefur það nú komið fram, sem við eigum vonandi eftir að ræða, að það er ákveðið uppnám varðandi uppbyggingu þorskstofnsins og kannski á að leggja alla fjármunina í að reyna að fá betri vitneskju um hvernig menn ætli að bjarga því sem bjargað verður þar. Ég vonast til þess að hv. formaður sjávarútvegsnefndar upplýsi okkur hér um afstöðu sína til þeirra mála sem ég hef spurt hann um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir innlegg hans í umræðuna. Við erum hérna að afgreiða þessa breytingu af því að sjávarútvegsráðherra skal annast gerð skipulagsskrár. Það er verið að breyta skipulagi. Það er ósk um breytingar á starfsemi sjóðsins og þeir vilja fá heimild til að styrkja nýsköpun, rannsóknir og fræðslu- og kynningarstarf í sjávarútvegi. Það er vilji stjórnar sjóðsins sem er kosin af síldarútvegsmönnum. Við erum bara tengd þessu máli út af skipulagsskránni, það er ekkert flóknara. Þess vegna verða þessar breytingar. Mér finnst mjög skrýtið að fulltrúi Frjálslynda flokksins skuli ekki vera ánægður með það að menn skuli ætla að setja peninga í nýsköpun og fræðslustarf. Varðandi umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins urðu þar mannleg mistök. Það fór í bókun að þetta væru 150 milljónir í eigið fé en eru 88 milljónir. Ársreikningar liggja fyrir hjá sjávarútvegsnefnd þann 31. des. 2004 þannig að þetta eru bara mistök sem hafa verið leiðrétt og kynnt nefndinni. Þetta er ekki aðalmálið. Svo má ekki gleyma því að þetta er sjálfstæður sjóður. Við getum ekki verið að bera saman AVS-sjóðinn hjá sjávarútvegsráðuneytinu og þennan sjóð sem er í sjálfstæðri eign. Við erum að klára þetta mál af því að verið er að breyta skipulagi hjá sjóðnum. Virðulegi forseti. Ég hef ekki tíma til að ræða um kvótakerfið í andsvari. Það verður seinni tíma mál.

Frú forseti. Ég vil ítreka ósk mína um að fá upplýsingar um hvernig fjármunum úr sjóðnum hefur verið varið. Þetta er ekki einkamál einhverra manna í einhverjum félögum. Þá værum við ekki hér að ræða þetta. Það kemur skýrt fram í lögum frá 1998 um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd að þetta er ekkert einkamál. Það er ekki hægt að láta það daga hér uppi, heldur verðum við að ræða þetta málefnalega. Þegar til stendur að breyta hlutverki sjóðsins verður að koma fram hvernig fjármununum hefur áður verið varið og hvernig menn hyggjast verja þessum fjármunum. Það er eðlileg krafa. Ég vona að formaður sjávarútvegsnefndar sjái sóma sinn í því að koma með almennnilegar upplýsingar um málið þegar hann leggur það fram.

Virðulegi forseti. Þessi sjóður er á forræði eigenda. Hann er á forræði þeirra sem hafa greitt í hann. Það er stjórn síldarútvegsmanna sem fer með yfirráð yfir sjóðnum og þeir hafa alfarið ákvörðunarvald um það í hvað þeir setja þessa peninga. Við erum bara að gera breytingu út af skipulagsskrá, það er verið að breyta skipulaginu og setja meiri peninga í rannsóknir og annað, t.d. nýsköpun. Það er verið að víkka út starfsemina.

Frú forseti. Þetta var fróðlegt andsvar. Lítur hv. formaður sjávarútvegsnefndar virkilega á þá sem eru í stjórn sjóðsins sem eigendur fjárins? Það var ekki annað að heyra.

Fulltrúar …

Það er bara ekki svo. Þeir eru ekki þarna sem eigendur fjárins eða fulltrúar eigenda. Ef svo væri hefðum við ekkert að gera með þetta, þá væri þetta bara sjálfstætt félag sem við værum ekkert að skipta okkur af. En það er ekki svo. Ég átta mig í rauninni ekki á því hvað hv. formaður sjávarútvegsnefndar er að tala um í þessu máli og ég vonast til þess að hann komi með þær upplýsingar sem beðið hefur verið um í umræðunni. Í hvað hefur fjármununum verið varið og hver er afrakstur þeirra fjármuna? Hverju hafa þeir skilað?

Hæstv. forseti. Það hafa farið fram nokkuð ítarlegar umræður um þetta mál sem er á dagskránni, þ.e. breytingar á lögum um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins. Þetta er að sumu leyti svolítið undarlegt mál. Það er svolítið skrýtið að Alþingi skuli hafa það hlutverk að vera að breyta reglum í félagi sem í raun og veru er á forræði aðila úti í samfélaginu. Í sjálfu sér er kannski ekkert við því að gera í þetta skiptið. Ég taldi þó að ástæða hefði verið til að skoða það að Alþingi hefði með einhverjum hætti leyst úr þessu þannig að málið kæmi ekki inn aftur síðar. Það gæti auðveldlega gert það vegna þess að það eru sömu rök fyrir því að koma með nýjar breytingar eins og með þessa sem er að koma núna inn. Þetta er umhugsunarefni. Síðan geta menn auðvitað haft allar skoðanir á því hvort eigi að víkka út þetta hlutverk. Þegar maður gáir að því að þessi sjóður er á forræði þeirra sem eru í útveginum og að Alþingi ætlar í raun og veru ekki að skipta sér af stjórn sjóðsins og hefur ekki til þess nein tæki er það líka kannski svolítið undarlegt að Alþingi segi til um það hvernig eigi að nýta þessa fjármuni út í hörgul. Því verður auðvitað ekki neitað að Alþingi hefur afar stórt hlutverk í stjórn fiskveiða og nýtingu fiskstofnanna við landið og ekki hefur það verið minna hvað varðar nýtingu á ýmsum síldarstofnum en hvað varðar nýtingu á öðrum stofnum við landið. Þess vegna er full ástæða til að hér fari fram umræða af því tagi sem verið hefur í dag og það er líka ástæða til þess við þessa umræðu að rifja svolítið upp þá stöðu sem er uppi. Þeir aðilar sem stjórna núna þeim sjóði sem hér er um að tala eru að einhverju leyti þeir sem nýta núna síldarstofnana þó að það sé ekki algilt. Þetta voru ekki nákvæmlega sömu fyrirtækin sem voru að veiða síld og þau sem voru að vinna hana á sínum tíma og voru þess vegna fyrirsvarsmenn þeirra eigna sem hér eiga hlut að máli. Alþingi Íslendinga ákvað, ætli það hafi ekki verið árið 1997, að færa þeim sem höfðu þá verið að veiða síld við Ísland norsk-íslenska síldarstofninn að gjöf, alfarið. Það er kannski hægt að segja að það sé í líkingu við það sem hefur verið gert með aðra stofna í landinu, en þó ekki, einfaldlega vegna þess að það er alfarið á vegum ríkisins sem samningar náðust um nýtingu norsk-íslenska síldarstofnsins en ekki vegna þess að einhverjir hafi unnið sér þar inn einhvers konar rétt til veiða, einhverjir útgerðarmenn. Þeir sem höfðu veitt norsk-íslensku síldina áður voru löngu horfnir af vettvangi. Þeir fengu ekki þessi réttindi. Það voru þeir sem voru á staðnum þegar ríkisstjórninni þóknaðist að taka þessa ákvörðun. Það er ekki byrjað að veiða norsk-íslensku síldina aftur fyrr en 1994 og þá er veitt 21 þús. tonn. Mest hefur síðan verið veitt árið 1997 og það voru 220 þús. tonn. Það er akkúrat á þeim árum sem mest var veitt sem úthlutun fór fram. Það er athyglisvert í því samhengi að skoða hvernig úthlutun veiðiréttar hefur í sumum stofnum við landið orðið þannig að þeir sem fengu úthlutun á sínum tíma eru núna farnir að fá í hendurnar miklu meiri réttindi til veiða en þeir höfðu samkvæmt veiðireynslu á þeim tíma sem úthlutunin fór fram. Það er nokkuð sem var ástæða til að muna eftir, og er, vegna þess að það var aðalröksemdin á sínum tíma fyrir því að útgerðarfyrirtæki á Íslandi ættu að eiga réttinn til að veiða á Íslandsmiðum að þeir hefðu veiðireynslu og ættu að fá úthlutað samkvæmt henni. Til gamans er hægt að nefna hér t.d. hvernig veiðireynsla í ýsu var þegar henni var úthlutað árið 1991. Þá var aflamarkið 48 þús. tonn. Núna er það aflamark 90 þús. tonn. Hvar skyldi veiðireynslan vera fyrir helmingnum af ýsuveiðinni sem menn hafa réttindi til að veiða í ár? Þeir fá að veiða nákvæmlega helmingi meiri ýsu en þeir höfðu fengið úthlutað út á veiðirétt sinn. Hvar eru þá rökin sem menn höfðu upphaflega? Svona er hægt að telja þessa hluti upp. Ég nefni þetta hér vegna þess að við erum að tala um síld og öll berum við þá von í brjósti að norsk-íslenska síldin syndi á Íslandsmið. En hvað gerist þá? Þrír stærstu aðilarnir í útgerð á Íslandi í síld eiga helminginn af kvótanum. Þeir fengu honum úthlutað með þeim hætti sem ég lýsti hérna áðan. Þeir væru að fá úthlutað margfalt því sem þá var til skiptanna.

Telur hv. þingmaður að hann eigi langt eftir af ræðu sinni?

Hæstv. forseti. Þessi ræða gæti orðið ævintýralega löng ef ég mundi halda hana alla. Til að greiða fyrir þingstörfum hafði ég hugsað mér, af því að ég veit að hér á að hætta um hálfsexleytið og af því að ég komst ekki að í ræðustóli fyrr en þetta, að geyma mér það sem ég hefði helst viljað segja um þessi málefni, líka vegna þess að félagar mínar hafa farið mjög vandlega yfir málið til síðari tíma. Ég mun ekki láta standa á mér að ljúka þessari umræðu. Vill hæstv. forseti að ég ljúki máli mínu þá núna?

Hv. þingmaður ræður því hvort hann gerir hlé á ræðu sinni núna og heldur henni áfram ef málinu er frestað og tekið upp eitthvað síðar, hvort hann lýkur ræðu sinni þá, eða hvort hann óskar eftir að ljúka ræðu sinni núna.

Hæstv. forseti. Ætli ég hafi ekki bara þann háttinn á að ég hugsi málið þangað til kemur að 3. umr. og ljúki hér máli mínu.