Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég á hér brtt. ásamt hv. 1. þm. Skagf. Brtt. okkar er smávægileg. Í henni er reynt að koma á miðlun milli tveggja sjónarmiða í þessu máli. Það er reynt að taka tillit til þess rökstuðnings n., að ekki sé óeðlilegt, að þeir beri meiri kostnað, sem hafa sjúkrahús hjá sér. Þetta sjónarmið olli því, að n. gekk ekki inn á brtt: hv. 2. þm. S-M. Með brtt. okkar þingmanna Skagf. er lagt til, að bæjarfélög búi við þau kjör, sem n. varð ásátt um, en tekið sé tillit til þeirra, sem fjær búa sjúkrahúsinu. M.ö.o., að þar sem saman fer kaupstaður og önnur sveitarfélög og þessir aðilar verða að standa undir byggingu sjúkrahúss; þá sé þeim, er fjær búa og erfiðara eiga með að nota sjúkrahúsið, gert léttara með að standa undir kostnaðinum með því, að ríkið greiði tvo þriðju af þeirra hlut í kostnaðinum. Ég vænti þess, að hv. n. gangi til móts við okkur flm. um þessa hóflegu till.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. við þetta frv. á þskj. 443, og fjallar hún um það, að ákvæðum laga nr. 33 frá 1933, um sjúkrahús, að ákvæðum þeirra laga um ríkisframlag til byggingar sjúkrahúsa verði breytt á þann veg, að sjúkrahús, sem byggð eru á þýðingarmiklum útgerðarstöðum, þar sem mikið safnazt saman af aðkomufólki, sjómönnum og verkafólki, á vertíðum, njóti sama styrks og fjórðungssjúkrahús fá, en það eru 3/5 kostnaðarverðs. Þessi till. mín er sérstaklega borin fram með tilliti til Siglufjarðar. Þar er lítið sjúkrahús, sem tekur 14–17 sjúklinga í rúm, en á vertíðum þurfa oft að vera þar 50 sjúklingar og þar yfir. Sjúkrarúmunum er þá staflað hlið við hlið inni í stofunum og á göngum og hvar sem gólfrými er. Annars er ekki kostur. Ekki er hægt að láta aðkomufólk, sem er veikt, liggja umhirðulaust í óupphituðum skúrum og bröggum, og því siður er hægt að hafa sjúka menn um borð í skipunum. Sjúkrahúsið verður því að taka við öllum, sem veikjast; innlendum sem útlendum, af landi og sjó. Ég býst við, að flestir, sem kynna sér þetta ástand, sjái og viðurkenni, að það er ekki síður ástæða til, að ríkið styrki sjúkrahúsbyggingu á Siglufirði, en fjórðungssjúkrahúsin, og er ég síður en svo að draga úr því, að fjórðungssjúkrahúsin séu nauðsynleg, ef þau eru sett þar, sem samgöngumiðstöðvar eru. Brtt. mín er byggð á samþykkt, sem bæjarstjórn Siglufjarðar gerði nýlega með öllum greiddan atkvæðum. Ég vona, að Siglufjörður geti orðið aðnjótandi þessa styrks. Þar liggur nú fyrir að reisa nýtt sjúkrahús, og hefst smiði þess sennilega á þessu ári.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja þessar umræður lengi, það er þegar búið að ræða þetta mál lengi hér í deildinni. En eins og ég hef tekið fram hér áður, þá treystir n. sér ekki til að ganga lengra en álit hennar ber með sér. Síðan hafa komið fram hér tvær brtt., og getur n. ekki fallizt á að samþykkja þær. Ég játa að vísu, að brtt. þingmanna Skagf. er ekki stórvægileg, en ég tel hana óþarfa. Um till. hv. þm. Siglf. er það að segja, að við höfum lög um fjórðungssjúkrahús, eitt í hverjum fjórðungi, en ef ætti að fara að koma Siglufirði undir þau lög á þeim forsendum, sem tilgreind eru í brtt. hv. þm., þá gætu Vestmannaeyjar, Patreksfjörður, Flateyri og jafnvel fleiri staðir komið á eftir með kröfur byggðar á sömu forsendum. Auk þess kemur hér til greina, að á fjárlögum er sjúkrahúsinu á Siglufirði ætlaður aukastyrkur vegna hinna mörgu sjómanna, sem þangað leita læknishjálpar. Ég sé ekki ástæðu til að breyta neinu frá áliti n., eins og sakir standa, og legg til, að ekki verði horfið neitt frá því.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. frsm. nefndarinnar. Hann óttast, að fleiri sjúkrahús viða um land muni koma á eftir undir lögin um fjórðungssjúkrahús, verði brtt. mín samþykkt. Hann nefndi þrjú pláss. Tvö þeirra hafa ekki svipaðar ástæður og Siglufjörður í þessu efni, og eru það þá helzt Vestmannaeyjar að vetrinum, sem nálgast eitthvað Siglufjörð að sumrinu, og eru þessir staðir þó ekki sambærilegir hvað fjölda aðkomufólks snertir. Ég býst við, að erfitt verði að ákveða fjórðungssjúkrahúsi á Austurlandi stað nema í Neskaupstað eða á Seyðisfirði, og er það í höndum ríkissjóðs að ákveða það, og njóta þá aðkomusjómenn á þessum stöðum fjórðungssjúkrahússins. Ég held, að það kæmu ekki nema 2 staðir til greina samkvæmt brtt. minni, Siglufjörður og Vestmannaeyjar, og þó Siglufjörður miklu fremur, því að þar safnast ekki aðeins fjöldi aðkomufólks saman til vinnu í landi og þar er ekki aðeins langmestur hlutinn af bátaflota landsmanna yfir sumarið, heldur og venjulega um 300 erlend skip, sem hafa samband við Siglufjörð og koma þangað með alla, sem veikjast um borð. Segja má, að Siglufirði beri ekki lagaskylda e.t.v. til að taka við öllum sjúklingum, sem þurfa sjúkrahúsvist og leita hennar þar, en ég skil ekki, að nokkur neiti siðferðisskyldu í því efni, og enginn getur neitað því með rökum, að það þarf að byggja stærra sjúkrahús á Siglufirði en nauðsynlegt er fyrir bæjarbúa eina. Hvaðan sem sjúklingarnir koma, úr brökkunum eða erlendum eða innlendum skipum, þá mundi koma í ljós, ef það væri rannsakað verulega, að byggja þarf allmiklu stærra sjúkrahús en nauðsynlegt er fyrir Siglfirðinga sjálfa. Árið 1939 voru 2.700 manns búsettir á Siglufirði. Þá var aðkomufólk talið í bænum og reyndist vera 1.400 manns, eða 50% af bæjarbúum sjálfum. Menn geta hugsað sér þá gerbreytingu, sem yrði t.d. á bæjarlífinu í Reykjavík, ef bæjarbúum fjölgaði í skyndingu um 50%. Þessir 1.400 manns, sem taldir voru aðkomandi í Siglufjarðarbæ 1939, voru þó aðeins sá hluti aðkomufólksins, sem bjó í landi. Þar við bætast á annað hundrað íslenzk skip með 17–20 manna áhöfn hvert um sig og um 300 erlend skip með 12–20 manna áhöfn. Ef látin væri fara fram hlutlaus rannsókn á þessum aðstæðum, mundi koma í ljós, að fáir eða engir staðir þyrftu meira á sig að leggja í sjúkrahúsmálum, en Siglufjörður, og það eru rökin fyrir því, að ríkið leggi fram 3/5 í stað 2/5 af byggingarkostnaði sjúkrahúss á Siglufirði.



Herra forseti. Þá er nú loks séð fyrir endann á hinu kalda stríði í sambandi við þetta frv. og komið að því að ræða nefndarálitin, og er sú 5 manna nefnd, sem fjallað hefur um málið, þríklofin. Ég þarf ekki að hafa mörg orð til þess að gera grein fyrir afstöðu okkar hv. 2. þm. Eyf., en við leggjum til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Það er að vísu svo, að okkur er báðum ljóst, að það leiðir af sér ýmiss konar erfiðleika að afnema lögin nú, og erum við að því leyti sammála hinum minni hlutunum. En hitt er jafnljóst, að þeir annmarkar, sem þróast í skjóli húsaleigulaganna, eru engu minni en þeir annmarkar, sem fylgja því að nema lögin úr gildi. Við 1. umr. þessa máls færði hv. 1. flm. svo glögg rök fyrir þeim annmörkum, sem þróast í skjóli laganna, að ekki er ástæða til að endurtaka neitt af því. En þó vil ég benda á þá veigamiklu staðreynd, að lög, sem hafa svo mikla frelsiskerðingu í för með sér sem húsaleigulögin, eru tæplega verjandi, nema þau komi þeim almennt til góða, er þeirra eiga að njóta. En eins og ég hygg, að almennt sé kunnugt, hafa orðið svo miklar breytingar frá setningu laganna, að því fer víðs fjarri, að þau komi þeim almennt að notum, sem eiga að njóta þeirra, svo að húseigendur þurfa ekki lengur að beygja sig fyrir slíkum rökum. Ýmis tilvik hafa losað um þá bindingu. Fjórði hluti húsanna er háður lágri leigu, og það er eitt veigamesta atriðið, þegar svo miklar kvaðir fylgja sem raun ber vitni, hve lítils hluta l. taka til, og þá skapa þau líka mikið innbyrðis misrétti milli húseigenda - auk allra annarra erfiðleika. Það stendur einhvers staðar í bók eftir Byrnes, fyrrv. utanrrh. Bandaríkjanna, að fátt sé eins nærri ódauðleikanum og opinberar nefndir og skrifstofur. - Bandaríkjamenn hafa og rekið sig á þetta í styrjöldinni. Við Íslendingar höfum einnig reynslu fyrir því, sem er svipaðs eðlis. Þegar komið hefur verið á opinberri íhlutun einhvers staðar, þá er síður en svo hægurinn hjá að kippa því máli að nýju til frjálsara horfs. Eru því orð utanrrh. nærri sanni, að þessar stofnanir séu e. t. v. næst ódauðleikanum alls á jörðunni. Hins vegar er það mjög óheppilega tekið til orða varðandi þetta mál, því að lítum við á það, sjáum við, að húsaleigul. voru sett til að mæta vissum örðugleikum, sem gert var ráð fyrir, að stæðu aðeins um takmarkaðan tíma. Langflestir eru þeirrar skoðunar, að hin mikla skerðing, sem í l. er, megi ekki vera ævarandi. Það ætti heldur að létta henni af eins fljótt og unnt yrði. Við rekum okkur á það enn í dag, að sumir halda því fram, að nægileg rök séu til fyrir gildi l. áfram, og styðja þeir þá skoðun sína með því, að ýmsir erfiðleikar yrðu af afnámi l. Raunar er það rétt. En ég tel, að afnema eigi l. í dag og mæta síðan þeim afleiðingum, sem reynslan kann að leiða í ljós, - fremur en að lappa upp á þau með nýjum bótum. M. ö. o., það sé betra að afnema l. nú og gera síðan ráðstafanir á eftir, en eigi miða nýjar endurbætur við það ástand, sem nú ríkir.

Það er of mikil ókyrrð í d.

Ég er því fylgjandi þessu frv., enda þótt mér séu ljósir margs konar annmarkar, sem snúast þyrfti við, en reynslan skæri síðar úr um, hver háttur yrði á þessu, þegar menn sæju afleiðingarnar af afnámi l. Nú væri hægt að segja, að ráðstafanir væru eðlilega gerðar til að mæta erfiðleikunum, sem sköpuðust af löggjöfinni. Ég yrði meðmæltur samkomulagi um einhverjar slíkar ráðstafanir, - þ. e. a. s., ef menn vildu afnema l., - því að það er eðlilegt, að menn vildu gera einhverjar ráðstafanir til að létta undir með fólki sökum erfiðleika þess. Sama skoðun held ég, að sé yfirleitt ríkjandi, sérstaklega hjá 1. flm. þessa frv., sem hefur lagt mikla vinnu í málið. Þó er eigi miðað þar við afnám l., heldur samkomulag um þær breytingar, er drægu úr göllum l. og því ástandi, sem ríkir í skjóli þeirra. M. ö. o. er meginálit okkar hv. 2. þm. Eyf. það, að rétt sé að afnema l. nú. En sjálfsagt verðum við viðmælandi um aðrar ráðstafanir til að mæta erfiðleikunum, aðeins ef menn fallast á meginprinsippið, en það er, að l. voru miðuð við gerbreytt ástand í landinu og áttu aðeins að gilda um takmarkaðan tíma. En menn gerðu sér vonir um frjálsari viðhorf og eðlilegri farveg málanna hvað liði. Ég skal svo eigi fara fleiri orðum um málið á þessu stigi þess, varðandi álit okkar.

Forseti (BG) : Hv. frsm. 2. minni hl. hv. allshn. er nú fjarverandi. Ég vil vekja athygli hv. þm. Siglf. á því, þar sem hann stendur að nál. einnig, að hv. frsm. er nú ekki viðstaddur í d., en ég hef sterkan grun um, að hann sé í húsinu.

Já, það er hann, að ég held.



Herra forseti. Segja má um frv. þetta, að það sé nokkuð gamall kunningi. Alltaf síðan húsaleigul. voru sett fyrst hér á landi, hafa einhverjir orðið til þess að ganga sérstaklega erinda húseigendanna og viljað afnema l., sem sett voru hverju sinni, jafnvel þótt almenningur hafi krafizt þess vegna knýjandi nauðsynjar, að l. væru áfram í gildi. Nú er það svo með þessi l. sem mörg önnur, er sett eru af mikilli nauðsyn, að þau þrengja að rétti einhverra manna. Hins vegar verða hagsmunir þeirra að víkja fyrir almenningshagsmununum, og þannig er hér ástatt. Hv. allshn. hefur nú haft málið til langrar athugunar, og hefur talsvert dregizt, að 2. minni hl. n. kæmi fram með álit sitt. Getur það stafað af því, að farið hafði fram hjá 2. minni hl., að 1. minni hl. var búinn að skila áliti sínu. Þó að hv. n. hafi haft frv. til langrar athugunar, þá hefur það verið lítið rætt í henni. Kom það m. a. fram í umr. hér í gær, að hæstv. félmrh. hefði í undirbúningi l. um réttindi og skyldur leigjenda og húseigenda og athuganir á nokkrum breyt., sem til mála gætu komið í löggjöfinni. Óskir komu fram í hv. n. um, að málinu yrði frestað, þar til er till. hæstv. ríkisstj. lægju fyrir. En við það var ekki komandi af hálfu 1. minni hl. n. Sennilega munu einhverjar leiðir finnanlegar í samkomulagsátt um einhverjar breyt. á gildandi löggjöf. En um eins miklar breyt. og hér er lagt til, að verði gerðar, eru þrír hv. nm. ósammála. Á hinn bóginn lá 1. minni hl. svo mikið á að koma skoðun sinni á framfæri, að eigi mátti bíða eftir till. hæstv. ríkisstj. Svo virtist sem áhuginn á því að koma einhverju til leiðar og létta undir með eigendunum væri ekki svo mikill, að hann vildi freista þess að fá málið nánar rætt í hv. allshn., þegar till. hæstv. ríkisstj. lægju fyrir. Þannig er að vísu um frv., að það er flutt á þann veg, að gert er ráð fyrir, að nokkur hluti l. verði áfram í gildi, en nái frv. þó fram að ganga eins og það liggur hér fyrir, hefði það í för með sér afnám gildandi l., og mætti því eins fella þau úr gildi í heild. Hv. 1. þm. Árn. hafði þá sérstöðu í málinu, að hann lýsti því yfir, að hann mundi flytja brtt. við frv. Ég hef nú eigi séð þær enn þá, en sjálfsagt mun hann leggja þær fram nú eða við 3. umr. Mér er ókunnugt um, hverjar brtt. hans munu verða, en með tilvísun til nál. höfum við hv. þm. Siglf. lagt til, að frv. verði fellt, en áskiljum okkur rétt til þess að fylgja brtt., ef fram koma og þess eðlis eru, að þær spilltu eigi fyrir rétti leigjenda á sama hátt og frv. það gerir, sem hér liggur fyrir. Við höfum látið prenta með nál. okkar umsögn Leigjendafélags Reykjavíkur, dags. þ. 20. des. 1948. Eru þar færð rækileg rök fyrir því, að frv. þetta mundi algerlega verða til þess að stórspilla fyrir rétti leigjenda, þeim er þeir hafa í gildandi l. Þar er bent á, að rökin fyrir því, að l. voru sett, hafi verið að sporna við vaxandi verðbólgu og húsnæðisskorti og draga úr óeðlilegum flutningi fólks til kaupstaða, einkum Reykjavíkur. Nú er það svo, að margt hefur farið miður en skyldi, og m. a. hafa mjög margir sætt óhæfilegum kjörum, bæði um kaup á húsnæði og leigu þess. En þótt svo sé, er fjöldi manns í skjóli l. og býr við þau kjör, sem l. ákváðu. En yrði frv. þetta samþ., færi svo, að það okur, sem margir hafa fengið orð fyrir, margfaldaðist. Ég hygg, að Leigjendafélagið hafi á réttu að standa, þegar það segir, að afnám l. opnaði allar dyr á gátt fyrir þeim, sem gætu greitt háa húsaleigu. Húsnæði mundi hækka í verði og flutningur fólks í heilsuspillandi íbúðir ykist, en af þeim er þegar nóg fyrir skv. skýrslu hagfræðings Reykjavíkurbæjar, enda er ástandið þannig, að svo virðist sem draga muni úr íbúðarhúsabyggingum á þessu ári. Mun viðbótin á þessu ári verða minni en verið hefur undanfarin 3 ár. En einmitt af þeim sökum, að svo virðist sem draga muni úr íbúðarhúsabyggingum, m. a. vegna skorts á gjaldeyri og lánsfé til byggingarframkvæmda, ber nauðsyn til, að ekki sé því hraðað um of að gera svipaðar breyt. á gildandi húsaleigul. og í þessu frv. felast. Við í 2. minni hl. n. höfum látið skina í það, að ýmsar breyt. komi til mála á l., og ætla ég það ekki neina vá, þótt losað væri um einstaklingsherbergi, og einnig mætti losa um leigumála fyrir atvinnuhúsnæði. Hv. flm. frv. vilja gera glufu á húsnæðisl. og segja, að eins rétt muni vera að nema þau alveg úr gildi. - Auk fyrrgreindrar umsagnar hefur hv. allshn. fengið umsögn frá Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur, en hún er varla prenthæf. En 2. minni hl. hv. allshn. hefur þó talið rétt að birta þ. þessa svo nefndu umsögn. Hún er lítið annað en hótanir til hv. þingmanna, þar sem skorað er á alla fasteignaeigendur að fylgjast vel með, hverjir séu þeim mótsnúnir á Alþ., og styðja þá menn eigi til valda. Hér er ekki farið dult með, hver sé tilgangurinn. Framhaldið er svo það að styðja þá menn helzt, sem vilja afnema l. Ef ég væri flm., hefði ég frábeðið mér slíka umsögn. Ég vænti þess, að hv. flm. lýsi því yfir, að umsögn félagsins sé send í óþökk þeirra. Vil ég ekki halda, að þessir hv. flm. hafi flutt þetta frv. í því skyni að afla sér þess fylgis, er þeim er lofað, sem afnema vilja l., en hinum óvirðingar, sem aðra sannfæringu hafa. Það má vel vera, að mál þessi séu orðin hitamál hér í bæ. En slíkur málflutningur, sem stj. Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur hefur látið sér sæma, er sízt fallinn til þess að bæta málstað fasteignaeigenda. Virðist hann bera vitni þess, að þessir menn búi eigi yfir miklum rökum, þegar þeir grípa til ógnana og skætings, er þeir eru kurteislega beðnir um að láta í ljós umsögn sína um málið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. Ég vænti þess, að hv. d. sjái, hve nauðsynlegt er, að frv. verði fellt, því að samþykkt þess mundi valda glundroða og óþægindum fyrir mikinn fjölda manna í bænum.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til 1. umr. hér í þessari hv. d., gat ég þess, að félmrn. hefði gengizt fyrir talsverðum athugunum um, hvaða breyt. gera ætti á húsaleigulöggjöfinni í þessum efnum. Ég gat þess, að ég væri hræddur við að taka frá allar lokur, sem settar eru til tryggingar leigutökum í notkun húsnæðis, til þess að þeir geti búið í húsnæði við hæfileg og viðunandi kjör. Ég hef bæði lesið það og heyrt, að æði mikill dráttur þykir hafa orðið á þeirri athugun af hálfu félmrn., og má segja, að það sé rétt, og skal það viðurkennt af minni hálfu. Þó má geta þess, að málið er, bæði almennt sem félagsmál og einnig með tilliti til þeirra tíma, sem nú eru, ekki eins auðvelt mál og sumir vilja vera láta. Og í öðru lagi, sem er kannske ekki minna atriði, þá skortir það algerlega, að í íslenzkri löggjöf séu nokkur fullkomin fyrirmæli um viðskiptin milli leigusala og leigutaka almennt. Við höfum hins vegar ábúðarlög, sem gilt hafa hér á landi um langan tíma og hefur verið breytt ekki alls fyrir löngu. En við höfum ekki haft hér á Íslandi nokkurn tíma neina fullkomna löggjöf, sem setji reglur um sambandið á milli leigusala og leigutaka, jafnmikið þó eins og þetta samband er tíðkað og er almennt í öllum kaupstöðum landsins og nær til allt að því meiri hlutans af þjóðinni. Þess er líka að geta, að einmitt í nágrannalöndum okkar, þar sem komið hafa á stríðstímum upp svipuð vandkvæði varðandi húsaleigumál eins og hér á landi, þá hefur verið hnigið að því ráði á seinni árum, ekki aðeins að setja ákvæði um þessi mál, sem væru hæfileg og viðeigandi á óvenjulegum tímum, eins og alltaf á stríðstímum og einnig nokkurn tíma eftir að styrjöldum er lokið, jafnmikið eins og fer úr skorðum, þegar slíkir voveiflegir hlutir gerast, heldur hefur einnig á Norðurlöndum nú ekki alls fyrir löngu verið lögð í það mjög mikil vinna að semja frumvörp og afgreiða lög, sem setja nokkuð nákvæmar og æði mikið tæmandi reglur um afstöðuna milli leigusala og leigutaka. Þau húsaleigulög, sem sett hafa verið á Íslandi og einkum hafa verið bundin við heimsstyrjaldir þær, sem verið hafa á þessari öld, frá 1914 til 1918 og frá 1939 til 1945, hafa að verulegu leyti miðazt við það óeðlilega ástand, sem skapazt hefur af völdum styrjaldanna. Þannig hefur aldrei tekizt að setja á fullkomna löggjöf í landinu varðandi þetta mikilsverða atriði, sambandið og sambúðina milli leigusala og leigutaka. Mér fannst því eðlilegt, þegar þetta mál var á döfinni og þar sem búast mátti við því, - enda er það í samræmi við mína skoðun, - að ákvæði núgildandi húsaleigulaga mundu ekki verða til langframa, þó að ég vilji taka fram, að sumt í þeim, þó með breytingum, verður að vera áfram, að þá sé ástæða til að setja almenna löggjöf um þetta efni og setja þá inn bráðabirgðaákvæði í slíka löggjöf, sem gildi á meðan löggjafinn sér sér ekki fært að afnema öll þau ákvæði, er að ýmsu leyti binda húsaleiguna og vernda leigjendurna vegna vandkvæðanna í sambandi við húsnæðisvandræðin. Ég hef þess vegna fyrir alllöngu gert ráðstafanir til þess að setja þar til hæfa og fróða menn til þess að athuga þessi málefni., Vinnu þeirra er nú að mestu lokið og frv. um þetta samið. Þetta frv., sem ég vonast til, að hægt verði að leggja fyrir hæstv. Alþ. nú innan mjög skamms tíma, er mikill lagabálkur, um 90 greinar, þar sem reynt er að lögfesta reglur, nokkuð tæmandi, út af sambandinu milli leigusala og leigutaka. Er þar að verulegu leyti stuðzt við fyrirmyndar löggjöf, sem sett hefur verið á Norðurlöndum, og má segja, að Vinding Kruse, danskur prófessor, sé höfundur þeirrar löggjafar í Danmörku og hafi mótað reglurnar, sem í þeim gilda, einnig í öðrum Norðurlöndum. Það má segja, að heildarlöggjöf hafi ekki verið til um húsaleigu hér á landi, þó að í skyndi hafi verið varpað upp vegna óvenjulegs ástands húsaleigulögum í sambandi við tvær heimsstyrjaldir. Með frv. því, sem nú er samið og vænta má, að lagt verði fyrir Alþ. innan skamms, er gerð tilraun til þess að setja heildarlöggjöf um skipti leigusala og leigjenda, og er frv. sniðið eftir norrænni löggjöf um þessi efni, en miðað við íslenzka landshætti og lögfestar þjóðarvenjur, er myndazt hafa í þessum efnum á liðnum árum. Það hefur verið horfið að því ráði að setja aftan við sjálfa heildarlöggjöfina - eða ég vildi leggja það til - ákvæði til bráðabirgða, þar sem viðhaldið væri nokkru af þeim takmörkunum, sem nú gilda í húsaleigulögunum, og að þetta væri sett sem bráðabirgðaákvæði til þess að undirstrika það, að þetta sé aðeins sett til bráðabirgða, þangað til tímarnir kynnu að breytast meir til þess að vera venjulegir tímar. Það er þó gert ráð fyrir því í þessu frv., að ýmislegt af því, sem nú fellur undir húsaleigunefndir, sem skipaðar hafa verið í kaupstöðum og hafa með höndum framkvæmd húsaleigulaganna, það eigi að fara undir einn sérstakan dómstól, sem gildir fyrst og fremst fyrir Reykjavík og Hafnarfjörð, en að öðru leyti hafi sveitarstjórnirnar með þessi málefni að gera og venjulegir dómarar, þó með tveimur meðdómendum, sem skipaðir séu hverju sinni. Það verður þess vegna höfuðbreyt. í sjálfu frv., sem samið er, að húsaleigunefndirnar hverfa úr sögunni. Sveitarstjórnir taka við ýmsum verkefnum, sem húsaleigunefndir hafa nú, og valdsvið þeirra til afskipta af húsnæðismálum er verulega aukið frá því, sem nú er, og er það í samræmi við það, sem annars staðar er á Norðurlöndum. Aðalverkefni húsaleigunefndar færist þá til húsaleigudóms, sem leigusalar og leigutakar geta skotið málum sínum til, og fellir hann úrskurð um ágreining í samræmi við lögin. Húsaleigudómstóll verður þó hvergi fastur dómstóll nema í Reykjavík, og fellur Hafnarfjörður undir lögsögu hans. Annars staðar er dómurinn laus, þannig að héraðsdómari dæmir um þessi mál, með tveimur meðdómendum, sem hann kveður til hverju sinni. - Á fjárlagafrv. er áætlað, að kostnaður við húsaleigunefndir sé 250 þús. kr. úr ríkissjóði, og ætla má, að þessi breyt. yrði sízt til þess að auka kostnað, heldur mætti gera ráð fyrir, að með þessu mætti draga úr kostnaði þeim, sem ríkið hefur haft í sambandi við framkvæmdir þessara mála. Það er gert ráð fyrir því í frv., að dómum húsaleigudóms megi áfrýja til hæstaréttar, öðrum en þeim, sem snerta matsatriði. Ég hef bent á þessi höfuðatriði í frv. að þeim langa lagabálki, sem samið hefur verið um húsaleigumál, og frv. þetta er nú í prentun og er verið að rita grg. fyrir því. En það, sem ég hef fyrirhugað sem ákvæði til bráðabirgða í sambandi við frv. að slíkri heildarlöggjöf, er í fyrsta lagi það, að atvinnuhúsnæði sé ekki lengur látið vera háð þeim reglum, sem nú gilda, heldur sé það frjálst og megi segja því upp, en þó er gert ráð fyrir því í frv., að um það gildi nokkuð sérstakar reglur, sem ég sé ekki ástæðu til að fara inn á. Í öðru lagi er gert ráð fyrir, að íbúðarhúsnæði sé áfram háð lögþvingaðri leigu, meðan bráðabirgðaákvæðin séu í gildi, en þetta rýmkað þannig, að einstök herbergi séu tekin undan bráðabirgðaákvæðunum og falli undir heildarlöggjöfina. Enn fremur er gert ráð fyrir, að réttur eigenda til að segja upp húsnæði vegna sjálfs sín eða ættingja sinna verði rýmkaður, þannig að þann rétt öðlizt nú þeir, sem eignazt hafa íbúð fyrir 1. jan. 1945, í staðinn fyrir að í núgildandi l. er miðað við 9. sept. 1941. Það er ætlazt til þess, að þessi bráðabirgðaákvæði gildi fyrst og fremst fyrir Reykjavík og Hafnarfjörð, en þó sé sveitarstjórnum kaupstaða og kauptúna með 500 íbúum eða fleiri heimilt að ákveða með sérstakri samþykkt, að þau skuli einnig gilda þar. Ég get tekið fram fyrir mitt leyti, að ég hef ekki, vegna þess að málið er ekki komið lengra áleiðis, rætt um það innan ríkisstj., þó að ég hafi sagt hæstv. ráðh. frá því, að ég hafi í undirbúningi frv. að heildarlöggjöf um þessi efni. Ég get því ekki sagt um það nú, að hverju leyti öll ríkisstj. vildi að málinu standa. En ég tel rétt og líka skyldu mína að koma nú á framfæri á Alþ. frv. að almennri löggjöf um þetta efni, sem gæti orðið til frambúðar, jafnmikil vandkvæði eins og nú ríkja um reglur og skýringar á þeim um samband og sambúð milli leigusala og leigutaka. Samkv. því, sem ég nú hef tekið fram, get ég ekki fallizt á, að öllu sé sleppt lausu í þessum húsaleigumálum, eins og þó er gert ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir, heldur vildi ég fyrir mitt leyti, að sett yrðu bráðabirgðaákvæði, sem héldu gildi um skeið, með nokkrum lögþvinguðum reglum út af húsaleigunni, en að undan þessum lögþvingunarákvæðum væri tekið atvinnuhúsnæði og einhleypingsherbergi og nokkur ákvæði væru sett ný um það, þegar menn eignast hús. Ég vildi skjóta því til hv. þd. að hraða ekki afgreiðslu þessa máls, sem hér liggur fyrir, svo að hv. þd. geti ekki athugað fyrir sitt leyti það heildarlagafrv. um húsaleigumál, sem ég hygg, að unnt verði að leggja fyrir hv. d. nú alveg á næstunni. Ég teldi vera mikla nauðsyn á því og að því mikla endurbót, ef hægt væri að fá afgr. á þessu þingi heildarlöggjöf um húsaleigu eða sambandið á milli eigenda húsnæðis og leigutaka og setja um það eðlilegar og réttlátar og tæmandi reglur og halda þó um skeið nokkru af ákvæðum gömlu húsaleigulaganna, þó nokkuð breyttum, og að breyta öllu skipulagi í sambandi við húsaleigunefndir. Ég vildi mega vænta þess, þó að afgreiðsla þessa máls, sem hér liggur fyrir, hafi nokkuð dregizt hér í hv. þd., að hv. þd. teldi þó rétt að afgreiða það ekki frá sér fyrr en til athugunar Alþ. kemur það stóra frv. um húsaleigumálin, sem ég hef getið og ég hygg, að verði lagt fyrir hv. d. nú alveg á næstunni.

Forseti (StgrSt): Hér hefur verið útbýtt brtt. á þskj. 451, sem þarf að leita afbrigða fyrir.



Herra forseti. Ef hv. 3. minni hl. hefur kvatt sér hljóðs, þá sýnist mér rétt, að ég bíði með mína ræðu, þangað til hann hefur gert grein fyrir máli sínu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram brtt. við þetta frv. og get um ástæður fyrir þeim að mestu leyti vísað til þess nál., sem ég hef skrifað um málið. Ég skal viðurkenna, að þessar till. og nál. er nokkuð síðbúið hjá okkur í meiri hl. n. Þó að við að vísu, þegar við skrifuðum nál., ættum ekki samleið og komum nú sem annar og þriðji minni hl. n. með málið fyrir hv. d., þá var það sameiginlegt fyrir okkur, að við vildum ekki fallast á frv óbreytt, eins og það liggur fyrir. Hæstv. forsrh. hefur nú gert grein fyrir því, að hann hafi haft í undirbúningi sérstakt frv. um þetta mál. Og bar það á góma í n. af minni hálfu, hvort ekki væri rétt að setja allsherjarlöggjöf um þetta efni, því að, eins og hæstv. ráðh. tók réttilega fram, þá hafa ekki verið í okkar löggjöf nein ákvæði, er lúta að réttindum eigenda húsa og leigutaka, og stafar það vitaskuld af því, að það er tiltölulega stutt síðan verulega hefur kveðið að því, að menn hafi þurft á slíku að halda. Kaupstaðir og kauptún eru svo ung í okkar þjóðfélagi og svo fámennir staðir kauptúnin víða, að til skamms tíma höfðu lagaákvæði um þetta ekki mikla þörf. En eins og nú er komið um atvinnuháttu þjóðarinnar, þá er löggjöf um þessi mál orðin óhjákvæmileg. Mér þykir því mjög vænt um að heyra, að hæstv. ráðh. skuli nú hafa haft þetta mál í undirbúningi og að það er von á frv. um þetta mjög fljótt fyrir þingið. Ég býst við, að n. hefði ekki unnizt tími til undirbúnings slíkrar löggjafar á þessu þingi, þannig að það hefði verið hægt að ganga frá löggjöf um þetta efni á þann veg, og þess vegna hefði orðið aðeins að gera einhverjar lagfæringar á eldri lögum um þetta eða þá sama sem að afnema hana, eins og þetta frv., sem hér liggur fyrir, stefnir óneitanlega að, þótt nokkur frestur sé gefinn um sum ákvæði laganna samkv. frv. Ég get fullkomlega viðurkennt og hef kynnzt því nokkuð, að þessi lög hafa undir vissum kringumstæðum verið ósanngjörn í garð húseigenda og að þeir hafa haft undir vissum kringumstæðum of lítil ráð á þessum eignum sínum. Hygg ég, að svo sé ekki hvað sízt, þegar samskipti leigutaka og leigusala hafa verið með öðrum hætti en vera ætti, og fer ég ekkert út í það, hverjir hafa í hverju einstöku tilfelli átt höfuðsökina. En það er ekki hægt annað en að viðurkenna, að af hálfu leigutaka hefur stundum stórkostlega skort á um sambúðarhæfni við eigendur húsa, eða eins og stundum mun hafa átt sér stað, að kjör þau, sem húseigandi hefur átt við að búa um leigumála fyrir þessa eign sína, hafa gersamlega verið óviðunandi og honum máske af þeim ástæðum verið alveg um megn að halda við eign sinni. Og þá er þetta náttúrlega með öðrum hætti, en fært er, og þar misskipt rétti manna, og það getur ekki, þegar til lengdar lætur, verið neinum til góðs að halda slíku ástandi. En þó að þessi atvik séu til á ýmsum stöðum eða slík dæmi, þá er eigi að síður þessi lagasetning það þýðingarmikil fyrir leigjendur, að eins og ástatt er enn um húsnæði, ekki sízt hér í Reykjavík, þá hygg ég, að það sé rétt, sem fram hefur komið, bæði hjá húsaleigunefnd hér í bænum fyrr og síðar og líka kemur fram í bréfi stjórnar Leigjendafélagsins, að það mundi geta valdið hinu mesta öngþveiti og vandræðum hjá fólki, ef húsaleigulöggjöfin væri mjög skjótt afnumin og ekkert kæmi í hennar stað. Því ber ekki að neita, að þrátt fyrir húsaleigulöggjöfina, sem verið hefur, þá hygg ég, að mörgum barnafjölskyldum í bæjum hafi reynzt mjög erfitt að fá þak yfir höfuðið, svo að viðunandi væri. Með því að eiga tal við menn um þetta mál hefur maður orðið þess mjög var, að svo virðist sem nokkur tregða sé á því hjá þeim, sem leigja húsnæði, að leigja barnafjölskyldum og margir séu, sem beinlínis hafi gert það að skilyrði fyrir því að fá leigt húsnæði, að börn væru ekki í húsnæðinu. Það má nú vel vera, að það kunni að vera undir sumum kringumstæðum nokkuð öðruvísi umgengni í húsum, þar sem litlu börnin eru. En þó efast ég um, að þar sé meiri munur á eða meir áfátt en hjá einhleypu fólki og umgengnisvenjum þess, þannig að það sé engan veginn allt fengið með því, þó að það séu ekki barnafjölskyldur, sem fá húsnæði á leigu. Og þó að sjálfsagt mönnum beri skylda til að líta á nauðsyn hvers þegns í þessu máli sem öðrum, einmitt hvað húsnæði snertir, þá hygg ég þó, að brýnust sé nauðsynin og mest skyldan að reyna með lagasetningu að sjá einmitt fjölskyldufólki, börnunum, fyrir húsnæði. Ég ætla stuttlega að fara út í þessar brtt. mínar. Ég vil vona, að hv. þdm. við það að lesa þær og bera efni þeirra saman við ákvæði laganna eða frv. geti fljótt séð, hverju lagt er til, að breytt verði. Ég hef leitazt við að ganga nokkuð til móts við húseigendur í þessu máli, svo að rýmkuð sé aðstaða þeirra um ráð yfir húsum sínum. Að því lúta till. um, að einstaklingsherbergi innan stundar verði laus undan ákvæðum húsaleigulaga, og sömuleiðis till. um húsnæði til atvinnurekstrar. En jafnframt því, sem ég hef reynt að mæta óskum þeirra, þá hef ég líka haft í huga nauðsyn leigjendanna, og lúta að því þau ákvæði brtt. minna, að fjölskyldufólk eða menn, sem hafa á framfæri þrjú börn eða fleiri innan sextán ára aldurs, skuli ganga fyrir um íbúðarhúsnæði. Enn fremur eru svo í þessum brtt. ákvæði, sem tiltaka, að eftir rúmtaki húsa, gólffleti og rúmi að nokkru leyti sé sett hámark á leiguna, 7 kr. á mánuði fyrir hvern fermetra gólfflatar íbúðarinnar, ef vegghæð íbúðarinnar er 2,5 metrar eða meiri, en annars sé leigan nokkru minni, sem því nemur, sem hæð íbúðarinnar er minni. Ég treysti mér ekki til, þó að ég gefi einmitt þessar tölur, að dæma um það, hvort ég með þessu hef hitt á þann mælikvarða, sem sanngjarnastur er. Ég hygg, að það geti staðið mismunandi á um húsnæði einmitt gagnvart slíkri ákvörðun og því sé illt að finna nokkra tölu, sem geti verið hin eina rétta undir öllum kringumstæðum. En samkvæmt því, sem hér hefur gerzt, og með hliðsjón af því, sem hefur tíðkazt hjá öðrum þjóðum um þetta efni, hygg ég, að þessi uppástunga mín fari ekki fjarri öllu lagi. Ég vil geta þess, að í sambandi við þessa ákvörðun, rúm húsnæðis, ætlast ég til, að farið sé eftir þeirri reglu, sem húsaleigun. hér í Rvík hefur haft í sínu starfi við ákvörðun leigu á íbúðarhúsnæði. Samkv. brtt. mínum undir g-lið er ætlazt til, að ýmis ákvæði l. fari úr gildi smátt og smátt, og fer ég ekki nánar út í að rekja það, því að það sér hver maður með því að lesa brtt. En hvenær húsaleigul. ganga endanlega úr gildi, það vil ég leggja á vald bæjarstjórna eða sveitarstjórna eftir því, hvor þeirra á hlut að máli. Mér finnst ekki nema rétt og sjálfsagt, að einmitt þau stjórnarvöld hafi á hendi slíkar ákvarðanir, þar sem þau eiga að vera, hver á sinum stað, langkunnugust högum fólksins hvað þessi mál snertir og hafa miklu meiri kunnugleika á þessu máli en alþm., sem koma víðs vegar að og geta ekki haft annað við að styðjast í sínum ákvörðunum en umsagnir og álit frá ýmsum félagssamtökum eða einstökum mönnum. Hins vegar hafa stjórnarvöld bæja og sveita næga kunnugleika gegnum sitt starf, hver hjá sér, til þess að geta ákvarðað, hvað rétt er að gera í þessu máli. Ég vil einmitt mega vænta þess, að þegar þeim er afhent slíkt vald í slíku máli sem þessu, vandi þau svo ráð sitt, að ekki sé nein hætta á, að þau taki ákvarðanir, sem væru til skaðsemda fyrir þegnana, enda væri þá illa með þau umboð farið, ef þeim mönnum, sem hefðu slík málefni fólksins með höndum, væri ekki betur til þess trúandi að komast að réttri niðurstöðu sakir kunnugleika síns en mönnum úr fjarlægum héruðum, sem ekki eru hér í bænum nema meðan þingið starfar. Aðrar brtt., sem ég legg til, að gerðar verði á núgildandi löggjöf, hirði ég ekki um að fara að rekja. Þær eru mjög auðskildar þeim, sem hafa kynnt sér efni l. og lesið till., svo að það að fara að rekja þetta nánar væri ekki annað en endurtekning á því, sem hver þm. getur sagt sér sjálfur. Ég vil nú vona, að hv. flm. þessa máls, hv.. 5. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykv., geti fyrir sitt leyti fallizt á þessar till. mínar. Ég ætla, að það væri ekki lítil bót ráðin á l. einmitt frá þeirra sjónarmiði, en að þess sé betur gætt hvað leigjendur í bæjum snertir með brtt. mínum en með þeirra frv., því að ég get ekki betur séð eftir þeirra frv. en að innan stuttrar stundar svífi þeir í lausu lofti og hafi litla leiguvernd um sín málefni, hvernig sem takast kynni til við þá miklu breytingu, sem hlyti að verða við afnám l., sé það gert nú í skyndi.



Herra forseti. Þó að langt sé um liðið síðan ég mælti fyrir þessu frv., skal ég ekki endurtaka mikið af því. Ég vil hins vegar fara nokkrum orðum um till. þær, sem fram hafa komið frá þeim minni hl., sem í allshn. hafa fjallað um þetta mál. Ég mun að sjálfsögðu byrja á þeim, sem fyrst skilaði áliti, og get ég tjáð þeim minni hl. þakkir okkar flm. fyrir undirtektir þeirra undir frv. Að vissu leyti get ég sagt það sama um 3. minni hl., sem er að verulegu leyti á sömu línu og flm., en aðalágreiningurinn er að sjálfsögðu við hv. 2. minni hl. Ég vil taka fram strax sem eins konar formála og vitna þar í ummæli mín við framsögu málsins í upphafi, að afstaða okkar flm. hefur ekki skapazt af neinum þvergirðingi, heldur er hún afleiðing af því, að ekki náðist samkomulag um þetta mál, þannig að þessum ummælum hv. frsm. 2. minni hl., sem hníga í þá átt, að fyrir okkur vaki ekkert annað en afnám l., en ekki samkomulag, þeim vil ég algerlega mótmæla, og í raun og veru mælir á móti þeim sjálf aðferð okkar við málið, því að ég beiddist þess í fyrsta lagi og vann að því með öðrum mönnum, sem forsrh. hefur falið athugun málsins, að reynt yrði að fá eitthvert samkomulag um þetta mál, og leit vel út í bili, eins og ég raunar áður hef tekið fram. Og allir þeir frestir og öll sú bið, sem með okkar leyfi hefur verið viðhöfð í þessu máli, hefur einmitt verið til þess að leita að samkomulagsgrundvelli. Ummæli hv. frsm. 2. minni hl. um það, að fyrir okkur hafi ekki vakað neitt annað en ýtrustu línur, afnám húsaleigulaganna, eru þess vegna algerð ósannindi. - Ég get vitnað í þau ummæli mín, að húsaleigul. voru ekki í eðli sínu óeðlileg, þegar þau voru sett. Það var þá þannig ástatt hér í landi, að nauðsyn bar til að leggja höft á marga hluti, sem á venjulegum tímum er æskilegt að hafa algerlega frjálsa. Þar á meðal var lagt eða átti að leggja hámarksverð á sem flestar nauðsynjar manna til þess að koma í veg fyrir, að eftirspurnin skapaði óeðlilegt verðlag. Þetta hefur farið ákaflega mikið í handaskolum hjá þessum mönnum, sem þetta áttu að gera, sem stafar að nokkru leyti af því, að menn hafa dregið sig nokkuð í flokka eftir stéttum og sumar stéttir notuðu sér forréttindin og verðlögðu sjálfar það, sem þær höfðu til sölu, en aðrar stéttir bældust undir í þessum efnum. Það er þess vegna frá mínu sjónarmiði ekkert óeðlilegt, þó að sett væri hámarksverð á húsnæði, og það mætti ekki mikilli mótspyrnu hér á Alþingi. En húsaleigul. gengu miklu lengra. Þau lögðu ekki aðeins verðlag á húsnæði, heldur tóku þau að verulegu leyti umráðaréttinn af eigendunum, og það er náttúrlega allt annað mál. Einmitt þetta atriði hefur, þó að nokkur vafi kunni að hafa verið á því í byrjun, í reyndinni sýnt sig að hafa valdið mjög miklum og óviðunandi vandræðum í sambúð manna, og stafar það einmitt af því, að þessi höft eru mjög óeðlileg. Hins vegar er ekki því að neita, að einmitt það vald, sem skapað hefur verið hér til þess að meta húsaleiguna, hefur ekki aðeins stutt, heldur valdið því, sem helzt má kalla húsaleiguokur hér í Rvík að minnsta kosti. Hin svokallaða húsaleigunefnd hefur lagt hér svo rangt mat á húsnæði, að engan mann hafði dreymt um slíkt, og ég held, að það sé ekki beinlínis fallið til þess að halda slíku niðri að halda við valdi því, sem húsaleigunefnd hefur í þessum efnum. Ég fór nokkuð inn á þetta í framsöguræðu minni og bar saman nokkur atriði, sem standa enn óhögguð. Hv. frsm. 2. minni hl. batt sig í raun og veru við þau rök, sem eru hér í nál. á þskj. 449, og það eru dálítið einkennileg rök. Sjálfur nefndarhlutinn segir ekkert um þetta mál. Hann hefur aflað sér umsagna tveggja félaga í bænum, þ. e. Fasteignaeigendafélagsins og Leigjendafélagsins, og vitnar hann í rök leigjendafélagsins og gerir þau að sínum rökum. Þar með er hans rökum lokið. Ég hefði nú gaman af því, ef einhverjir hefðu verið hér viðlátnir af þm., að lesa nú þessi rök og athuga þau. Hér er nú orðið svo mikið moldviðri af þingskjölum, að þm. eru kannske orðnir dálítið galsafengnir af því að lesa hvert einasta plagg í gegn. - Rök Leigjendafélagsins, sem hv. frsm. 2. minni hl. gerði að sínum rökum, eru í fyrsta lagi þau, að húsaleigunefnd hefði verið sett til þess að sporna við vaxandi verðbólgu, í öðru lagi við vaxandi húsnæðisskorti og draga úr óeðlilegum flutningi fólks til kaupstaðanna, t. d. Rvíkur, þetta hafi verið aðaltilgangur laganna. Ég vildi segja, að tilgangurinn hefði einmitt verið sá að sporna við óeðlilega hárri húsaleigu. En nú er að líta á, hvernig þetta hefur tekizt. Leigjendafélagið segir, að öll þessi rök séu enn fyrir hendi, og það virðist hv. frsm. 2. minni hl. álíta, að sé. En hvernig er þessu varið? Á að sporna við vaxandi verðbólgu? Hvaða áhrif hefur húsaleigan á verðbólguna nú? Það veit hver maður, að fyrir a. m. k. 3 árum voru ¾ hlutar leigjenda komnir undan húsaleigul. og margir þeirra undir húsaleigu, sem við ýmsir mundum hafa talið fullkomið okur og húsaleigun. hefur metið. En síðan hefur orðið mikil breyting á þessu. Að vísu hefur það ekki verið rannsakað til hlítar, en ýmsir menn, sem hafa reynt að athuga þetta mál, telja, að af leigjendum muni ekki vera undir húsaleigul. nema 1/6, og sér þá hver maður, hvaða áhrif það hefur á dýrtíðarmálin í landinu, hvort þessi 1/6 eða 1/5 er undir áhrifum húsaleigunefndar. Húsaleigan er m. ö. o. gífurlega há, og með viðhaldi húsaleigul. verður þar engu um þokað, en þó mætti kannske bæta um með einu atriði í áliti hv. 2. minni hl., þ. e. að rétt væri að meta húsnæðið fyrir fram eftir alveg föstum reglum og eins í nýjum húsum. En svona er með þetta fyrsta atriði, sem hv. 2. minni hl. reynir að halda sér uppi á. Það er í rauninni liðið undir lok, að það geti haft áhrif á dýrtíðina í landinu, hvort þessi litli hluti leigjenda, sem enn er undir húsaleigul., verður það áfram eða ekki. Þá segir í öðru lagi í þessu áliti félagsins, að það eigi að sporna við vaxandi húsnæðisskorti. Ég hefði haft gaman af að heyra, ef frsm. hefði verið hér viðstaddur, hvort hann hefði viljað reyna að færa fram einhver rök fyrir því, hvort það komi í veg fyrir húsnæðisskort að viðhalda húsaleigul. Á hverju byggja þessir menn það? Halda þeir, að húsnæði mundi minnka í bæjunum, þó að húsaleigul. væru afnumin? Hafa húsaleigul. fjölgað húsum í bænum, og mundu þau gera það? Þetta er alger hugsunarvilla. Ég get þvert á móti fært nokkur rök að því, að afnám húsaleigul, mundi fremur auka leiguhúsnæðið, því að það er engum vafa bundið, að haldið er talsverðu af húsnæði utan við leigu, sem eigendur þurfa ekki beinlínis að nota, því að þeir vilja ekki hlíta húsaleigul. um leiguna. Þriðja atriðið, sem hv. frsm. 2. minni hl. gerði að sínum rökum - og þar með er eiginlega lokið hans rökum -, er það, að húsaleigul. mundu draga úr óeðlilegum flutningi fólks til kaupstaðanna, einkum til Rvíkur. Mig undrar nokkuð, að þetta félag skuli færa fram slík rök, en enn þá meir, að hv. frsm. 2. minni hl. skuli gera þetta að sínum rökum. Það hefur verið sýnt fram á það hér, það liggur fyrir Alþ., að húsaleigunefnd hefur alls ekki notað ákvæði húsaleigul. til þess að sporna við flutningi fólks til bæjanna. Það hefur verið birt um það skýrsla, og getur hver gengið úr skugga um það, sem vill, t. d. hjá manntalinu. Þegar athugað er t. d. manntalið í Rvík til ársloka 1945, kemur í ljós, að frá því að húsaleigul. voru sett og fram til ársins 1945 fluttust til Rvíkur 8 þúsund manns. Hvað halda menn, að margir hafi flutzt til Rvíkur síðan? Og svo leyfir hv. frsm. 2. minni hl. sér að byggja mótmæli sín gegn þessu frv. okkar á því, að húsaleigul. muni hefta aðstreymið til Rvíkur. Það er svo, að það hefur ekki einu sinni verið reynt að beita þessu ákvæði l., enda streymir fólkið hingað í stríðum straumum. Að bera fram slík rök í áliti 2. minni hl. er - ja, næstum því móðgun gagnvart þd., því að þetta er svo mikil fjarstæða, þar sem fyrir liggur opinber skýrsla um þetta vandræðaástand. - Ég get ekki stillt mig um að geta um það í þessu sambandi, að það er fullkominn sannleikur, að hefði húsaleigul. verið framfylgt í þessu efni af húsaleigun., væri engin húsnæðisekla hér í Rvík og engin óhæfileg sala á húsnæði. Ef húsaleigunefnd hefði haldið þessu fólki frá Rvík, - ég skal ekki segja, hvort það hefði verið hægt eða auðvelt, en það var þó tilgangur l., - ef hún hefði framkvæmt l. að þessu leyti, væri ekki hér til neinn húsnæðisskortur né húsaleiguokur. Já, hv. frsm. 2. minni hl. talaði um það, að alltaf hefðu einhverjir orðið til þess að ganga erinda húseigenda hér á þingi, og fór svo að lesa úr áliti frá Fasteignaeigendafélaginu, sem ég veit ekki betur en að hann sjálfur og samherjar hans hafi pantað, og fór að skora á okkur flm. að bera af okkur, að það væri með okkar vilja, að húsaleiguokur er látið viðgangast. Ég veit ekki, hvað maðurinn er að fara. Hvað kemur það okkur við, hvort hann eða einhver n. aflar sér álits frá einhverjum? Hvað kemur það okkur við? Það getur verið, að einhverjir hafi gengið erinda húseigenda á þingi. En ég get bara sagt það, að ég er svo gamaldags, að ég er sífellt að líta á mál og athuga, jafnvel löngu eftir að þau hafa verið samþ., hvað er rétt og hvað er rangt. Það er á þessari samkomu ekki svo lítið af mönnum, sem meta málin yfirleitt til atkvæða. Ég hef ekki skipt mér af þessu máli til annars en að vita, hvað er heppilegast fyrir þjóðfélagið. Ég þarf náttúrlega ekki að svara fyrir frsm. hv. 1. minni hl. En af því að frsm. þess minni hl. er ekki við, skal ég aðeins minna á það, að meðnm. hans, hv. frsm. 2. minni hl., sagði með áherzlu, að þessi minni hl. hefði ekki fengizt til þess að bíða eftir því, að fram kæmi frv. frá forsrh. Nú er það vitað, að þetta mál er ekki mjög ungt, komið á fjórða mánuð, og var komið á fjórða mánuð hér í þinginu áður en hv. 2. minni hl. fékk þá skoðun á því, að hann gæti ungað út nál. Ég veit ekki, hvort það er beinlínis ámælisvert fyrir hv. 1. minni hl., þó að hann á endanum yrði þreyttur á biðinni og kæmi með nál., allra sízt þegar flm. voru farnir að ganga eftir því með fullum rökum og forseti beinlínis farinn að ýta undir það, að nál, yrði skilað. Það er óþarft að taka fram, að ekki hefur verið sýnd nein óþolinmæði í þessu máli, hver fresturinn veittur af öðrum og reyndar allar hugsanlegar leiðir til samkomulags. Að öðru leyti get ég í þessu sambandi vísað til þess, sem ég sagði utan dagskrár í gær. Gerði ég allt, sem ég gat til þess, að við gætum fylgzt að og gaf frest. Sendi ég álitsgerð mína svo, til ráðherra, en lagði málið ekki fyrir þingið. Beið ég svo lengi eftir því, að hæstv. ráðh. tæki ákvörðun sjálfur um mínar till., en hann sagði mér, að hann væri að láta semja nýtt frv. Beið ég svo enn, þar til ég tjáði honum, að ég gæti ekki forsvarað öllu lengur að leggja ekki málið fyrir Alþ., en þá bað hann um vikufrest, sem ég veitti. Að viku liðinni bað hæstv. ráðh. enn um frest og fékk hálfan mánuð, en ekki kom frv. hans. Sagði ég honum þá, að þar sem sama n. mundi fá frv. okkar beggja til meðferðar, sæi ég ekki ástæðu til að fresta lengur flutningi míns frv., og sætti hæstv. ráðh. sig við það, og þá lagði ég ásamt hv. 3. þm. Reykv. frv. fyrir þingið. Þetta sýnir, að við flm. höfum ekki sýnt neitt óðagot eða ofstæki í flutningi málsins. Það er líka liðið nokkuð á þriðja ár síðan Alþ. fyrirskipaði endurskoðun á þessum málum, og nú eru liðnir um þrír mánuðir síðan frv. var lagt fram. Ég þarf ekki mörg orð til þess að svara ræðu hæstv. forsrh. Hann vitnaði í frv., sem hann sagðist vera að láta semja og ætlaði að impónera hv. þm. með því, hve stórfenglegt þetta frv. væri, í 90 greinum, að því er hann sagði. Við þekkjum allir, hvernig það gengur til, þegar hv. Alþfl. lætur semja frv. Nýlega er upplýst, að kostnaðurinn við að semja lítilfjörlegt frv., sem Alþfl. stendur að, hafi verið 57 þús. kr., en óvíst er, hvort litið hefur verið á þetta frv. síðan því var lokið, og ég mun ekki furða mig á því, þótt þetta 90 greina frv. hæstv. forsrh. verði lengi á leiðinni, og heldur mun ég ekki undrast, þegar ég sé reikninginn yfir kostnaðinn við samningu þess. Að öðru leyti sé ég ekki, hvað það frv. kemur þessu máli við. Það er frv. til l. um sambúð leigjenda og leigusala, en hér er um allt annað að ræða, sem sé umráðarétt yfir húsnæði og verðlag á því, og verð ég að segja, að jafngreindur maður og hæstv. forsrh. hlýtur að sjá muninn á þessu tvennu. Og raunar er frv. hæstv. forsrh. ekkert annað en hleðsla í veginn fyrir það mál, sem hér er til umr.. Það á að tefja þetta mál með þeirri tylliástæðu, að verið sé að semja annað frv. um sama efni, en ég hef nú sýnt fram á, að það fjallar um allt annað. Hæstv. forsrh. taldi, að framkvæmd hins nýja frv. mundi ekki kosta meira en húsaleigulögin kosta nú. En það er einmitt þessi kostnaður, sem við flm. viljum afnema, kostnaður, sem er hvorki meiri né minni en á þriðja hundrað þús. kr., en mér skildist á hæstv. ráðh., að hann væri bara ánægður með, að kostnaðurinn skyldi þó ekki vera meiri. En skv. hinu nýboðaða frv. hæstv. ráðh. verða sett upp dýr embætti, en það er ekki það, sem við þurfum á að halda, heldur hitt, að færa kostnaðinn niður. - Skal ég svo ekki ræða meira um þetta atriði á þessu stigi. Umr. mun ekki verða lokið á þessum fundi, og kemur málið þá ekki til atkv. fyrr en eftir helgi, en áður en ég lýk máli mínu, vil ég taka fram, að ég tel alveg augljóst, að þetta frv. þurfi ekki að bíða eftir frv. hæstv. forsrh. Um brtt. frá hv. 3. minni hl. n. væri ástæða til að ræða, því að þær eru að mörgu leyti merkilegar, og ef þær hefðu komið fyrr fram, þá hefði getað verið samkomulagsgrundvöllur milli okkar flm. og hv. 3. minni hl., og er raunar að mínu áliti engan veginn útilokað, að svo sé enn. Ég hef því miður ekki getað athugað þessar brtt. sem skyldi, af því að þær eru svo seint fram komnar, en mun ræða þær nánar síðar, en svo að á fátt eitt sé drepið, þá er í e-lið þeirra komið inn á merkilegt atriði, en það er að meta alla húsaleigu eftir gæðum, og er það auðvitað hið rétta að meta hvern hlut eftir gæðum, ekki eftir því, hvað það hefur kostað eigandann að afla hans. Þessu hefur áður verið hreyft, og á þetta get ég vel fallizt. Ég skal svo ekki á þessu stigi dæma um það, hvort rétt er það verð á húsnæði, sem gert er ráð fyrir í brtt. hv. 3. minni hl., en því verður ekki neitað, að það er rétt að meta leiguna eftir stærð og gæðum húsnæðisins, en ekki eftir því, hvernig eigandinn hefur fengið það. Ég vil svo að lokum geta þess og viðurkenna það, að í g-lið er hv. 3. minni hl. kominn inn á sama efni og við um að láta húsaleigulögin hverfa úr gildi, þó að hæfilegur tími sé látinn líða, svo að síður valdi röskun, og þótt það sé lagt á vald sveitarstjórna, hvort lögin skuli afnumin, þá ber hér ekki mikið á milli, þar sem munar því, hvort lögin falli úr gildi árinu fyrr eða seinna. Síðar mun ég svo ræða þessar brtt. lið fyrir lið, eftir að mér hefur unnizt tími til að athuga þær betur.