Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um getraunir nr. 59 29. maí 1972. Frv. þetta um breytingu á lögum um getraunir er flutt að beiðni stjórnar Íslenskra getrauna sem starfa að íþróttagetraunum skv. lögum um getraunir frá 1972, eins og fram hefur komið. Meginefni þessa frv. felst í 2. gr. frv. þar sem fjallað er um hvert skuli vera hlutfall vinninga í getraunastarfseminni miðað við heildarsöluverð miða. Samkvæmt lögum er það nú 50% eða helmingur, en lagt er til að því verði breytt. Verður ákveðið að það skuli ekki vera minna en 40%. Er það sama vinningshlutfall og verið hefur í talnagetraunum Íslenskrar getspár. Íslenskar getraunir hafa nú starfað óslitið í liðlega hálfan annan áratug og verið einhver öflugasti stuðningsaðilinn við íþróttahreyfinguna í landinu. Starfið hjá Getraunum hefur byggst á ósérhlífinni sjálfboðavinnu einstakra félagsmanna í íþrótta- og ungmennafélögum um allt land. Allir sem til þekkja innan íþróttahreyfingarinnar eru sammála um að mikilvægi þessarar starfsemi sé ótvírætt. Það urðu mikil kaflaskipti í rekstri Íslenskra getrauna þegar Íþróttasamband Íslands, Ungmennafélag Íslands og Öryrkjabandalagið hófu samstarf um rekstur talnagetrauna eða lottós eins og alkunna er. Að sönnu hafði það áhrif á rekstur Íslenskra getrauna þegar lottó 5/32 hóf starfsemi, enda hefur lottóið verið eignaraðilum sínum drjúg tekjulind. Aðstandendur Íslenskra getrauna hafa því í ljósi breyttra aðstæðna á þessum vettvangi leitað að leiðum til að tryggja mætti betri afkomu fyrirtækisins. Nú er svo komið að tekist hefur gott samstarf milli Íslenskra getrauna annars vegar og Íslenskrar getspár hins vegar, sem nú rekur lottó 5/38, og ætti þetta samstarf að koma báðum þessum aðilum til góða. Ljóst er að Íslensk getspá hefur lagt í talsverða fjárfestingu í hinu öfluga tölvukerfi sem allir landsmenn þekkja. Allar rannsóknir sem gerðar hafa verið um nýtingu á tölvubúnaði sem þeim er hér um ræðir leiða í ljós að mun betri nýting fæst út úr fjárfestingunni eftir því sem fleiri leikir eru hafðir í kerfinu. Eins og þegar hefur komið fram hafa Íslensk getspá og Íslenskar getraunir nú komið á samstarfi sín á milli og munu getraunirnar nota sölu- og tölvukerfi Íslenskrar getspár. Undirbúningur fyrir gangsetningu hins nýja leiks, Íþróttagetrauna, hefur gengið vonum framar. Til að tryggja afkomu Íslenskra getrauna er hins vegar talið nauðsynlegt að breyta lögum um getraunir frá árinu 1972 svo að Íslenskar getraunir geti sinnt hlutverki sínu eins og það er samkvæmt lögum frá sama ári. Varðar það eins og áður segir fyrst og fremst breytt vinningshlutfall. Kostnaður við að tengja sölu- og tölvukerfi Íslenskrar getspár er allnokkur. Er það von forráðamanna getraunanna að þessi breytta tilhögun efli stöðu þeirra. Það er rétt að taka fram að með þessum breytingum breytist sölukerfi getraunanna verulega. Eins og kunnugt er hefur sölukerfið til þessa fyrst og fremst byggst á áhugasömu liði innan íþróttahreyfingarinnar og íþróttahreyfingin notið ríflegra sölulauna í krafti þessa. Nýja kerfið flytur hina eiginlegu sölu í tölvutengda sölukassa Íslenskrar getspár. Við það hverfa bein sölulaun íþróttahreyfingarinnar að mestu. Til að mæta þessu er fyrirhugað að efla áhuga á getraunastarfseminni innan íþróttahreyfingarinnar með því að gefa þátttakendum kost á því að heita á einstök íþróttafélög og verði fjöldi áheita á félag vísbending til ÍSÍ og UMFÍ um ráðstöfun hagnaðarhluta þeirra af getraunastarfseminni. Það er rétt að taka fram að fyrirhugað er að taka hið nýja kerfi í notkun nú um mánaðamótin því að sölustarfsemi hefur hafist og er gert ráð fyrir að fyrsti leikurinn fari fram nk. laugardag. Æskilegt er að hið breytta vinningshlutfall geti komið til framkvæmda hið allra fyrsta. Allur undirbúningur hefur við það miðast. Það er því ósk mín til hv. þingnefndar, sem frv. þetta fær til meðferðar, að því verði hraðað svo sem nokkur kostur er. Að því er varðar fyrri grein frv. er sú breyting sem þar er lögð til minni háttar. Er þar lagt til að úr lagagreininni verði felld ákvæði um talnagetraunir sem nú er fjallað um í sérstökum lögum. Þá er lagt til að greinin verði aðlöguð hinu nýja sölukerfi þar sem sala getraunaseðla mun nú ekki fara fram fyrr en við afhendingu útfyllts getraunaseðils, en til þessa hafa getraunaseðlarnir verið seldir áður en útfylling fer fram. Herra forseti. Efni þessa frv. er ekki margbrotið. Það ætti því þess vegna ekki að þurfa að taka langan tíma að taka afstöðu til þess. En eins og ég hef áður sagt er það Íslenskum getraunum og íþróttahreyfingunni í heild mikið kappsmál að þetta mál fái sem skjótasta meðferð og afgreiðslu hér á Alþingi. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til hv. allshn.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Ég vil gjarnan taka undir það með hæstv. ráðherra að það sé ástæða til að greiða fyrir þessu frv. í gegnum þingið og hef ekkert við það að athuga sem hann sagði um þetta mál. Ég vil hins vegar vekja á því athygli að þessi starfsemi hefur fengið kveðju frá hæstv. ríkisstjórn með því fjárlagafrv. sem lagt var fyrir Alþingi í gær, en í fylgigögnum með því er gert ráð fyrir að á þessa starfsemi leggist 12% söluskattur. Þetta eru kaldar kveðjur til þess fólks og þeirra samtaka sem hafa byggt afkomu sína að verulegu leyti á þeirri starfsemi sem hér um ræðir, þ.e. getraunastarfsemi, en þessi skattur á einnig að leggjast á sölu happdrættismiða og sá skattur verður því lagður bæði á þá starfsemi sem á að standa undir íþróttastarfsemi í landinu og framkvæmdum á vegum öryrkja. Um leið og þetta frv. er lagt fram fá þessi samtök því kaldar kveðjur.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir til laga um breytingu á lögum um getraunir er fyrst og fremst liður í nútímavæðingu getrauna, en um langt árabil hefur íþróttahreyfingin staðið fyrir því að selja getraunaseðla og menn hafa gert það í sjálfboðavinnu. Ég er einn af þeim mörgu sem hafa um árabil selt slíka miða og margir af félögum mínum hafa gert það í fjölda ára. Þetta hefur verið ómetanleg búbót fyrir íþróttafélög um allt land því að það hafa verið fyrst og fremst íþróttafélög og ungmennafélög um landið sem hafa fengið þessar tekjur. Hefur þetta verið það sem hefur haldið starfseminni gangandi víða og orðið til þess að hægt væri að halda uppi fjölbreyttu íþróttastarfi. Forsaga þessa máls er sú að félög á Reykjavíkursvæðinu, ef ég man rétt, KR, Víkingur og Valur, stóðu að getraunum fyrir fjölda ára og það var vísirinn að því sem er nú. Síðan var haft frumkvæði að því að koma getraunum á nýjan grundvöll, undir forustu m.a. formanns Borgfl. Alberts Guðmundssonar á sinni tíð, sem hefur æ síðan verið ríkur þáttur í fjáröflun þessara félaga. Það er því svo að ég vil styðja það og stuðla að því að frv. fái hraða afgreiðslu hér í deild. Ég tel að það sé mjög brýnt því að þegar hafa verið gerðar áætlanir um það og menn bíða eftir að farin verði sú leið sem hér getur, þ.e. í gegnum tölvukerfi með breyttu vinningshlutfalli. Það er hins vegar rétt sem kemur fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. að í fjárlagatillögum, sem nú liggja fyrir frá ríkisstjórninni, eru kaldar kveðjur til íþróttahreyfingarinnar af því að þar á að leggja á 12% söluskatt. Það eru háar upphæðir, bæði hvað getraunir varðar og lottó, því að þetta er veruleg skerðing á því fjármagni sem er þar velt og verulegur samdráttur fyrir íþróttahreyfinguna og mun hafa alvarlegar afleiðingar. Þar að auki vil ég minna á að í fjárlögum fyrir næsta ár eru framlög til Íþróttasambands Íslands og Ólympíunefndar Íslands aðeins hækkuð um 10%, sýndist mér lauslega, sem þýðir að sú starfsemi mun standa mjög höllum fæti. Hér er mjög verulega skorið á fjármagn til íþróttahreyfingarinnar. Ég mun berjast harðri baráttu fyrir því á þinginu að þau framlög verði hækkuð og þessi 12% söluskattur verði felldur niður eða lækkaður sem frekast má verða. Ég held að það fari ekki á milli mála að þessi skattlagning er mjög slæm. Ég mun að öðru leyti reyna að greiða fyrir frv.

Flm. (Finnur Ingólfsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 72 frá 13. maí 1982, um námslán og námsstyrki, sem er að finna á þskj. 58 og er 56. mál þingsins. Flm. ásamt mér eru hv. alþm. Páll Pétursson, Guðrún Helgadóttir og Ragnar Arnalds. Ástæðan fyrir því að þetta frv. er nú flutt er sú að í málefnasamningi ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar er ekki að finna staf um málefni Lánasjóðsins. Ég legg því þann skilning í málefnasamninginn að ríkisstjórnin hyggist engar breytingar gera á lögunum frá 1982 um námslán og námsstyrki. Það samkomulag sem þá náðist var í raun og veru samningur sem gerður var milli námsmannahreyfinganna, þ.e. stúdentaráðs Háskóla Íslands, Bandalags ísl. sérskólanema og Sambands ísl. námsmanna erlendis, og þáv. menntmrh. Ingvars Gíslasonar. Þegar lögin um námslán og námsstyrki höfðu verið samþykkt var í október 1982 sett reglugerð á grundvelli laganna og er það reglugerð nr. 578 frá árinu 1982. Í 21. gr. þeirrar reglugerðar eru ákvörðunaratriði um lánsupphæðir, hvernig þær skuli reiknaðar, hvaða breytingum reiknaður framfærslukostnaður skuli taka með tilliti til þróunar verðlags, gengis og launa. Í a-lið 21. gr. segir svo, með leyfi forseta, að framfærslukostnaður á námsstað skuli breytast að öðru jöfnu með þróun verðlags og gengis. Sjóðsstjórnin skuli fylgjast með því hvernig þessar tölur þróist í samanburði við launatekjur. Frá því í október 1982 að þessi reglugerð var sett hafa verið gerðar fimm breytingar á reglugerðinni og á þessum eina staflið 21. gr. Það sem allar þessar reglugerðarbreytingar eiga sameiginlegt er að þær eru gerðar af menntamálaráðherrum Sjálfstfl. og eru til þess að skerða kjör námsmanna. Í desember 1984 gerði þáv. menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir þá breytingu á a-lið 21. gr. að á árinu 1985 skyldu fjárhæðir láns vegna náms á Íslandi fylgja þróun meðaltalsráðstöfunartekna samkvæmt útreikningi Þjóðhagsstofnunar. Níu mánuðum síðar eða í september 1985 ákveður sami ráðherra að fella þessa reglugerð úr gildi. Í lok árs 1985 verða ráðherrastólaskipti í ríkisstjórninni sem þá sat. Þá verður menntmrh. Sverrir Hermannsson. Hans fyrsta verk eftir áramótin 1986 var að ákveða að lánsfjárhæðir til námsmanna á árinu 1986 skuli vera jafnháar og á tímabilinu september til nóvember 1985, þ.e. hann ákveður að skerða framfærsluna sem nemur verðlagshækkunum. Í apríl þetta sama ár ákveður menntmrh. enn eina lækkunina á framfærslukostnaði námsmanna. Hann lætur ekki þar við sitja því að 1. júlí 1986, þremur mánuðum síðar, er enn ein breytingin gerð. Þá er ákveðið að reglugerðin skuli hljóða þannig, með leyfi forseta, að framfærslukostnaður á námsstað skuli að öðru leyti breytast með þróun verðlags og gengis og sjóðsstjórnin skuli fylgjast með því hvernig þessar tölur þróist í samanburði við launatekjur. Með þessari breytingu hljóðar þessi stafliður 20. gr. orðrétt eins og hann var í upphafi með reglugerð um Lánasjóðinn sem þáv. menntmrh. Ingvar Gíslason setti í október 1982. Það er ekki hægt að segja að þessi vinnubrögð veki traust því að það er augljóst að þessir tveir menntamálaráðherrar hafa ekki vitað á hvaða leið þeir voru, hvað þá að þeir hafi vitað hvert markmiðið var með öllu saman. Maður spyr því þeirrar spurningar: Til hvers var allt þetta gert? Eftir stendur að reiknaður framfærslukostnaður námsmanna hefur verið skertur á þessu tímabili um nálægt 20%. Það sem er kannski öllu verra er að þessi hringlandaháttur í svo viðkvæmu máli sem framfærslukostnaður námsmanna er hefur leitt til þess að margir námsmenn hafa þurft að hrökklast frá námi. Hjá hinum sem hafa haldið áfram hefur þessi hringlandaháttur skapað mikla óvissu hjá mörgum fjölskyldum. Tilgangur þessa frv. er því sá að koma í veg fyrir að menntmrh. geti fyrirvaralaust og án nokkurs samráðs gert breytingar á reiknuðum framfærslukostnaði námsmanna. Frv. gerir ráð fyrir því að ef fram komi óskir eða tillögur um breytingar á þessum framfærslugrunni, þ.e. grunnframfærslu einstaklings í leiguhúsnæði, skuli þær áður en þetta öðlast gildi samþykktar af þriggja manna nefnd. Í nefndinni skulu eiga sæti einn fulltrúi menntmrh. og einn fulltrúi sameiginlega tilnefndur af námsmannasamtökunum, þ.e. stúdentaráði Háskóla Íslands, Bandalagi ísl. sérskólanema og Sambandi ísl. námsmanna erlendis. Einnig skuli hagstofustjóri eiga sæti í nefndinni. Komist námsmannasamtökin ekki að samkomulagi um tilnefningu fulltrúans skal hann tilnefndur af Hæstarétti. Verði nefndin sammála um breytingar á grunnframfærslunni skal breytingin öðlast gildi þegar í stað. Komist nefndin hins vegar ekki að samhljóða áliti ákveður menntmrh. grunnframfærsluna. Með þessu frv. er því ekki verið að taka valdið úr höndum menntmrh., síður en svo. Það er hins vegar verið að reyna að koma í veg fyrir að námslánin séu skert fyrirvaralaust og reynt einnig að koma í veg fyrir að slíkur hringlandaháttur, sem viðgengist hefur í þessu máli og mér liggur við að segja ábyrgðarleysi, geti endurtekið sig því það er alveg augljóst að við slíkar kringumstæður er mjög erfitt að búa fyrir námsmenn, að vita aldrei frá mánuði til mánaðar hver þeirra framfærsla verður. Því hefur verið haldið fram að íslenskir námsmenn búi við eitt besta námslánakerfi í heimi. Ég hygg að þetta sé rétt og af því megum við vera stolt því að sennilega er nám einhver hagstæðasta fjárráðstöfun sem hugsast getur. Hins vegar mega hvorki námsmenn né ríkisvaldið binda sig svo fast í núverandi kerfi og núverandi fyrirkomulag að engar breytingar komi til greina því að það þarf ekki endilega að vera að þetta sé hið eina og endanlega fullkomna lánakerfi námsmanna. En hvaða breytingar sem kunna að verða gerðar á námslánakerfinu í framtíðinni er ég þeirrar skoðunar að námslánakerfið þurfi að uppfylla fjögur meginmarkmið: 1. Að hlutverk kerfisins verði að jafna aðstöðu manna til náms. 2. Að það taki tillit til aðstæðna námsmanna meðan á námi stendur. 3. Að við endurgreiðslur lánanna að námi loknu skuli tekið fullt tillit til tekna lánþega. 4. Að endurheimtuhlutfall lánanna skuli vera sem hæst. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. þessu verði vísað til hv. menntmn.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Það er út af fyrir sig gott og blessað að flytja frv. eins og það sem hér er flutt um breytingu á lögum um námslán og námsstyrki og var athyglisvert að heyra upphafsorð 1. flm., hv. 10. þm. Reykv. Finns Ingólfssonar, um ástæður þess að frv. væri flutt. Hann greindi frá því að í málefnasamningi ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar væri ekki stafkrók að finna um Lánasjóð ísl. námsmanna og þess vegna hlyti hann að draga þær ályktanir að ekki væri meiningin að hreyfa þar við neinu. Það er þess vegna athyglisvert, ef þetta er meginástæða þess að frv. er flutt, að það eru fjórir stuðningsmenn núv. hæstv. ríkisstjórnar sem flytja þetta frv., og sýnist nú að a.m.k. í þessu máli sé farið að sneyðast heldur betur um meiri hluta hæstv. ríkisstjórnar í Nd. En þetta mál á sér auðvitað sögu eins og öll önnur mál og hv. flm. rifjaði hana upp að sumu leyti í sinni framsöguræðu. Þegar þáv. hæstv. menntmrh. Sverrir Hermannsson breytti reglugerð um Lánasjóð ísl. námsmanna á þann veg að framfærsluvísitalan var tekin úr gildi um tíma, sem þýddi nokkra skerðingu á lánum til námsmanna, þeir meta það nú að sú skerðing sé um 17%, þá var það auðvitað ekkert einkamál hæstv. menntmrh. Sverris Hermannssonar. Þessi ákvörðun var tekin sem liður í aðhaldi að ríkisfjármálum hjá þeirri ríkisstjórn. Þáv. hæstv. menntmrh. var skammtað fé til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það framlag sem þurfti til að viðhalda reglugerðinni að fullu var skorið niður og á því bar auðvitað ábyrgð að fullu öll ríkisstjórnin, þar á meðal hæstv. þáv. forsrh. Steingrímur Hermannsson og núv. reyndar einnig. Þetta var enn fremur samþykkt í fjvn. Fjvn. í heild tók á sig fulla ábyrgð á því að skerða námslánin með þessum hætti þannig að ákvörðun hæstv. þáv. menntmrh. var raunverulega ekki annað en að setja stimpil á orðinn hlut, að taka ákvörðun um hvernig sú skerðing yrði framkvæmd sem öll þáv. hæstv. ríkisstjórn bar fullkomlega ábyrgð á og Framsfl. ekki minni en aðrir flokkar, enda var hann í forustu fyrir þeirri ríkisstjórn. Þannig er það auðvitað hreinn tvískinnungur þegar verið er að reyna að klína því alfarið á þáv. menntmrh. að hann hafi verið fyrst og fremst bölvaldurinn í þessu máli, að hann hafi verið vondi maðurinn gagnvart námsmönnum. Á tíma þeirrar ríkisstjórnar voru gerðar atlögur að því að endurskoða námslánakerfið og fyrirkomulag námslána. Var þá skipuð sérstök nefnd af hálfu stjórnarflokkanna. Í þessari nefnd áttu m.a. sæti hv. 10. þm. Reykv. og fleiri ágætir þingmenn eins og 1. þm. Reykv. Mér er tjáð að sú nefnd hafi komist að samkomulagi, ekki einu sinni heldur tvisvar, og nefndarmenn skrifað undir nál. en hv. 10. þm. Reykv. í tvö skipti hlaupist frá undirskrift sinni um leið og eitthvað andaði á móti. Um leið og fram kom gagnrýni á þær tillögur sem þeir höfðu flutt hafi hv. flm. í bæði skiptin hlaupið frá sinni undirskrift og ekki treyst sér til að standa við hana. Ég gegndi starfi menntmrh. í síðustu ríkisstjórn í 14 mánuði og ég minnist þess ekki í þeirri ríkisstjórn, t.d. þegar verið var að fjalla um fjárlög og ákveða fjármagn til Lánasjóðs ísl. námsmanna á þessu ári, sem sagt fyrir árið 1988, að hafa heyrt neina tillögu, hvorki innan ríkisstjórnar né hér á þingi, frá þingmönnum Framsfl. um að hækka bæri námslánin um þessi 17% sem nú er talið að þau hafi verið skert um. Enginn ráðherra Framsfl. taldi ástæðu til þess þegar við vorum að fjalla um fjárlögin og enginn þingmaður Framsfl., hvorki í fjvn. né á þingi, flutti tillögur um að þetta framlag bæri að hækka. Það voru reyndar aðrir þingmenn sem fluttu tillögur um það og Framsfl. greiddi atkvæði gegn því ásamt með okkur fulltrúum Sjálfstfl. og Alþfl. Auðvitað er það því hreinn tvískinnungur þegar menn nú eru að koma hér upp og hvítþvo sig af ákvörðun af þessu tagi. Þetta var sameiginleg ákvörðun þeirra flokka sem stóðu að ríkisstjórn og ekki síður þess flokks sem hv. 10. þm. Reykv. situr hér fyrir en annarra flokka sem áttu sæti í ríkisstjórninni. Það er enginn vafi á að það þarf að laga námslánakerfið. Ég beitti mér fyrir tveimur atriðum í því sambandi. Annars vegar að skoðaður var framfærslugrunnurinn sem núverandi kerfi hvílir á. Ég hafði stuttu áður en ég vék úr embætti fengið nokkuð ítarlega skýrslu um það frá sérstakri nefnd sem að því vann og það hvílir auðvitað í höndum núv. menntmrh. og núv. hæstv. ríkisstjórnar að fjalla um þann þátt, en þar var talið að til þess að koma framfærslugrunninum á það stig að hann væri sambærilegur við það sem hann var á sínum tíma, og þá er væntanlega skerðingin þar innifalin, þyrfti að hækka framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna um 500 millj. kr. Ég beitti mér líka fyrir því að athuguð var sérstaklega kerfisbreyting í námslánakerfinu og fékk í óformlegan starfshóp þrjá valinkunna menn og þar á meðal hv. 10. þm. Reykv., flm. þessa frv., og hann starfaði þar mjög vel að því verkefni. Stuttu áður en ríkisstjórnin fór frá fékk ég í hendurnar ítarlegt nál. sem felur í sér mikla breytingu á uppbyggingu okkar námslánakerfis. Ég hef ekki það plagg í höndum hér, en í grófum dráttum byggist það á því að skipta aðstoð við námsmenn í tvennt, þ.e. annars vegar í styrki og hins vegar í lán sem bæru þá einhverja vexti. En sömuleiðis bíður þetta álit ákvörðunar núv. ríkisstjórnar. Við hljótum auðvitað að spyrja okkur að því þegar fjórir stuðningsmenn núv. ríkisstjórnar leggja fram frv. af þessu tagi: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í málefnum íslenskra námsmanna? Ég spyr t.d.: Hefur þetta frv. fengið samþykki og loforð um stuðning frá þingflokkum þeim sem þessir hv. þm. sitja í? Hefur þingflokkur Framsfl. og hefur þingflokkur Alþb. heitið stuðningi við þetta frv.? Það er nauðsynlegt að fá það fram í þessari umræðu og þá jafnframt að þessir flokkar séu reiðubúnir að segja ekki bara a, ekki aðeins að breyta þessu að formi til, heldur líka að segja b, þ.e. að breyta þessu að efni til, að hækka námslánin sem þessu nemur. Það er grundvallaratriði í þessum umræðum að fá þetta hér fram. Að öðrum kosti verður maður að álykta sem svo að hér sé fyrst og fremst um sýndarmál að ræða. Kannski er þetta enn eitt dæmið um hina alþekktu pólitísku hegðun Framsfl. að þakka sér, reyna að koma því yfir á sig og þakka sér allt það sem vel er gert en koma af sér ábyrgð ef um er að ræða einhverjar óvinsælar ráðstafanir eða eitthvað sem mætir andbyr í þjóðfélaginu. Við fengum dæmi um það t.d. á fimmtudaginn var þegar var verið að ræða um afkomu ríkissjóðs sem talið er að hafi verið óþægileg fyrir síðustu ríkisstjórn. Enginn ráðherra Framsfl. sat undir þeirri umræðu og enginn þingmaður Framsfl. var í salnum þegar þessi umræða fór fram. Í því dæmi eins og reyndar oft öðrum sást undir iljar framsóknarmanna þegar þeir voru að hlaupast frá vanda og hlaupast frá erfiðum málum sem eru lítt fallin til vinsælda. En við hljótum að spyrja nú í umræðum af þessu tagi: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málum? Við höfum auðvitað enga vitneskju um það, en við höfum vísbendingar. Fyrsta vísbending er sú, sem hv. 10. þm. Reykv. sjálfur gat um í sinni framsöguræðu, að í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar er ekki orð að finna um málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna. Í öðru lagi höfum við orð núv. hæstv. utanrrh., formanns Alþfl., sem var fjmrh. í síðustu ríkisstjórn. Hann sagði í umræðu á fimmtudaginn var í Sþ., með leyfi hæstv. forseta: ,,Við höfum heldur ekki efni á því að reka örlátasta, niðurgreiddasta námslánakerfi sem nokkur þjóð á byggðu bóli rekur, miklu betra, gjafmildara og örlátara en auðugustu þjóðir heims, eins og Svíar, Svisslendingar eða Bandaríkjamenn, telja sig hafa efni á.`` Þetta voru orð formanns Alþfl. og hæstv. fjmrh., formaður Alþb., sat undir þessari umræðu og jánkaði þessu. Enn ein vísbending. Það er reyndar enginn alþýðubandalagsmaður í salnum. --- Jú, hér kemur hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Alþb. gerði málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna oft að umtalsefni á síðasta kjörtímabili, bæði innan þings og utan. Flutt var þáltill. sem núv. hæstv. samgrh. var 1. flm. að og núv. hæstv. menntmrh. var meðflm. að og reyndar tveir þingmenn Alþb. sem eru meðflm. að þeirri tillögu sem hér er til umræðu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntmrh. að fella úr gildi breytingar á reglugerð nr. 578/1962, um námslán og námsstyrki, sem gerðar voru 3. jan. og 2. apríl 1986, þannig að þau ákvæði sem áður giltu um útreikning á framfærslukostnaði námsmanna taki gildi að nýju. Jafnframt felur Alþingi ríkisstjórninni að gera ráðstafanir með aukafjárveitingum og lántökum til að tryggja eðlilega framkvæmd laga nr. 72/1982, um námslán og námsstyrki, út árið sem er að líða.`` Í greinargerð með þessari tillögu segir: ,,Þá eru flutningsmenn og reiðubúnir til að ræða sérstaka skattheimtu, svo sem á bankastarfsemi, stóreignamenn og fjármagnstekjur til fjáröflunar í þessu skyni.`` Nú skilst manni að þessi fjáröflun sé í gangi og fjárlagafrv. ber þess merki, en engu að síður, og það er gott að hæstv. menntmrh. kemur í salinn, er hann nú á harðahlaupum frá þessari tillögu og frá fyrri yfirlýsingum um þetta mál. Ég rifja það líka upp að á stúdentafundi, þar sem hæstv. menntmrh. mætti, sagði hann alveg ákveðið að hann gerði það að skilyrði fyrir stjórnarþátttöku að ákvæði af þessu tagi yrði sett inn í málefnasamning þeirrar ríkisstjórnar sem Alþb. tæki þátt í. Ekkert af þessu hefur komið fram og af yfirlýsingum núv. hæstv. menntmrh. verður ekki annað séð en hann sé kominn á harðahlaup til þess að hlaupast undan þessari yfirlýsingu sinni. Enn ein vísbending um stefnu núv. ríkisstjórnar: Í grg. með fjárlagafrv. segir um Lánasjóð ísl. námsmanna, með leyfi hæstv. forseta: ,,Gert er ráð fyrir svipuðu umfangi í útlánum sjóðsins og í fjárlögum líðandi árs. Ráðstöfunarfé sjóðsins nemur 2532 millj. kr. og hækkar um 17% frá fjárlögum 1988 eða nokkuð umfram verðlagsbreytingar. Þar af er fjárveiting 1617 millj. kr. og lántaka 915 millj. kr. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1988 var hlutdeild fjárveitingar í ráðstöfunarfé sjóðsins aukin verulega eða úr 54% í rúm 69%. Ástæða þessa var einkum sú staðreynd að sjóðurinn fær með engu móti staðið undir greiðslubyrði af háum skuldum.`` M.ö.o.: fjárlagafrv. sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar leggur fram ber ekki vott um að það stefnumið sem felst í þessu frv. eigi að koma til framkvæmda í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga. Ég vil spyrja hv. 1. flm. þessarar tillögu hvort það megi ekki búast við því að hann og aðrir þingmenn Framsfl. muni fylgja eftir þeirri stefnu, sem þeir hafa boðað hér, að námslánin þurfi að hækka, við afgreiðslu fjárlaganna. Mér finnst nauðsynlegt að fá það alveg skýrt fram hér og nú hvort þeir muni ekki fylgja þeirri stefnu fram við afgreiðslu fjárlaga. Ég vil líka spyrja hæstv. menntmrh., úr því að hann er kominn í salinn, það var enginn alþýðubandalagsmaður hér, hvort það frv., sem hér liggur fyrir og flutt er af tveimur þm. Alþb. m.a., hefur stuðning þingflokks Alþb., hvort búast megi við því að Alþb. og hæstv. menntmrh. styðji það frv. sem hér liggur fyrir og séu reiðubúin að stíga þá skrefið til fulls og koma því til framkvæmda sem gert er ráð fyrir í þessu frv. með þeirri hækkun á framlögum til íslenskra námsmanna sem þetta gerir ráð fyrir. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla öllu meira um þetta mál. Mér sýnist þessi tillaga bera vott um þann tvískinnung sem ríkir hjá Framsfl. í þessu máli, að stíga skrefin aftur á bak eða áfram eftir því hvernig vindurinn blæs. Það verður auðvitað fylgst með því mjög gaumgæfilega hvort flokkurinn muni ekki við afgreiðslu fjárlaga nú fylgja þeirri stefnu eftir sem þetta frv. gerir ráð fyrir með þeirri hækkun á framlagi til íslenskra námsmanna sem leiðir af samþykkt frv.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Hér hefur verið tekið til umræðu frv. til l. um breytingu á lögum um námslán og námsstyrki. Ég veit ekki hvort maður ætti að segja: Húrra, nú ætti að vera ball! Það er nú svo  Ég veit ekki til þess að Framsfl. hafi verið utan ríkisstjórnar sl. ár þegar þessar breytingar, sem hér eru teknar fyrir, voru gerðar. Ég held að Framsfl. hafi verið í ríkisstjórn. Hér kemur þó frv. sem þýðir að það á að hækka framlög, væntanlega, til námslána úr 2,5 milljörðum eins og er í fjárlögum og þá væntanlega í 3 milljarða. Það er gott að vita til þess að hv. 10. þm. Reykv. hefur fengið stuðning í þingflokknum hjá sér til að flytja þessar tillögur því að það sést að hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður þingflokks Framsfl., er meðflm. svo að þetta hlýtur að hljóta stuðning frá Framsfl. Það er greinilegt að Alþb. ætlar líka að styðja frv. því að hv. þm. Alþb., sem hér eru nú hvergi nærri, styðja þetta frv. líka. Það er enginn að efast um að það þurfi að taka á málum námsmanna um námslán og námsstyrki, en það skýtur skökku við að flokkur sem hefur verið í stjórn undanfarin 18 ár skuli flytja þessar breytingartillögur en skuli ekki hafa komið því fram í ríkisstjórn. Það er íhugunarefni, fyrst hæstv. forsrh. er genginn í salinn, hvort minnihlutastjórn hans muni flytja brtt. og fylgja þessu eftir, það er spurning, eða hvort stjórnin hefur alveg misst sjónar á sínum þingmönnum og þeir séu hlaupnir í sitt hvora áttina. Ég man það að í síðustu kosningabaráttunni var þetta mál töluvert rætt og námsmenn kröfðust skýrra svara. Þeir fengu skýr svör frá allflestum, held ég, sem hér sitja á þingi. Menn höfðu mismunandi skoðanir en vildu gjarnan íhuga þetta og veita þeim stuðning. En ég held að Framsfl. hafi gefið þeim albesta stuðning sem hugsast getur, enda hefur ekkert af því komið fram. Ég lýsi furðu minni á því að það skuli flutt slíkt lagafrv. hér sem á greinilega að hækka námslánin. Það er auðvitað gert með því að hækka skattana í fjárlagafrv. Og eins og kom hér dável fram í máli hv. 2. þm. Reykv. var í tillögum alþýðubandalagsmanna á síðasta þingi tillaga um að námslán yrðu hækkuð með hækkuðum sköttum. Nú hafa þessar skattlagningar verið ákveðnar í fjárlagafrv. og þá geri ég ráð fyrir að það standi nú ekki á því. Því er alveg ljóst að þessi tillaga þýðir auðvitað að það verða gerðar tillögur um hækkun á fjárlögum. Ég sé að hér situr hv. 5. þm. Vestf., formaður fjvn., og ég geri ráð fyrir að hann muni leggja til þar í nefndinni að það verði hækkuð framlög til námslána. Það verður verulega gaman að sjá það þegar þeir leggjast á eitt í fjvn. og ríkisstjórn um að laga þessi mál. Nú er valdið þar þannig að það er nokkuð ljóst að þessi mál hljóta að verða tekin til endurskoðunar og bætt verulega. Ég fagna því að þetta frv. er komið fram og ég mun ekki liggja á mínu liði við að koma því í gegn.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Mér fannst það heldur ómaklegt að lemja á þeim hv. þm. sem bera fram þetta frv. með hæðnislegum tilvísunum til fortíðarinnar. Batnandi mönnum er að sjálfsögðu alltaf best að lifa. En ég tek engu að síður undir þær athugasemdir sem hafa verið bornar fram hérna varðandi það að flm. eru fjórir þingmenn úr tveim flokkum sem standa að núv. ríkisstjórn, en einn ríkisstjórnarflokkurinn á ekki fulltrúa í þessum hópi. Það kann að segja sína sögu og verður alls ekki hjá því komist að fá svar við því hjá hv. flm. hvort sá flokkur, Alþfl., sem ekki á fulltrúa að þessu þingmáli, styður þetta þingmál eða ekki. Það vekur líka upp spurningar um hvort hv. flm. hafi ekki verið kunnugt um hlut Lánasjóðs ísl. námsmanna í nýframkomnu frv. til fjárlaga. Það er reyndar fremur ótrúlegt þar sem á þessu þingmáli eru tveir fulltrúar Alþb. og Alþb. á ráðherra í þeim ráðuneytum sem málið er skyldast, þ.e. fjmrn. og menntmrn. En af nýframlögðu fjárlagafrv. er augljóst að það er ekki gert ráð fyrir auknu umfangi sjóðsins og það þarf ekkert að velta vöngum yfir því að þegar ákvæði til bráðabirgða, ef þetta frv. yrði að lögum, hefur verið framkvæmt kallar það vitanlega á aukið fjármagn til námslána. Framfærsluviðmiðunin, sem nú er í gildi, er augljóslega afar naum. Sú fullyrðing er ekkert út í bláinn. Námsmenn hafa lengi barist fyrir því að framfærslugrunnurinn verði leiðréttur og ég hygg að flestir sem hér eru inni kannist við þau mál. Framfærsla námsmanna var endurmetin fyrir tæpu ári eftir mikla baráttu námsmanna fyrir því og m.a. baráttu ýmissa þingmanna hér inni, en að beiðni þáv. menntmrh. var svokallaðri framfærslunefnd sjóðsins falið að kanna hvort núverandi framfærsluviðmiðanir við útreikning námslána væru orðnar úreltar. Þessi framfærslunefnd skilaði skýrslu í júní og hana skipa tveir fulltrúar ríkisvaldsins og námsmanna. Niðurstöður þessarar skýrslu sýna mjög ótvírætt að framfærslan sem miðað er við er ekkert í samræmi við raunveruleikann. Í þeirri skýrslu kemur fram að skýrslugerðarmenn lögðu reyndar ekki í sérstaka könnun á framfærslukostnaði námsmanna þar sem hún væri bæði tímafrek og kostnaðarsöm, en þeir reyndu að leggja mat á framfærsluþörf námsmanna eftir tiltækum og nothæfum gögnum um almennan framfærslukostnað. Þá höfðu nýlega birst niðurstöður framfærslukönnunar Hagstofu Íslands þar sem fást upplýsingar um framfærslukostnað eftir fjölskyldustærð og með því að færa niðurstöðu könnunarinnar til verðlags í maí 1988 fengust eftirfarandi upplýsingar um meðaltalsframfærslukostnað eftir fjölskylduhópum: einstaklingar 667.876 kr. á ári, einstætt foreldri 902.894 kr., barnlaus hjón 1.198.388 kr. og hjón með börn 1.563.902 kr. Af þessu má sjá eftirfarandi: Að neysluútgjöld einstaklings eru 55.656 kr. á mánuði, neysluútgjöld einstæðs foreldris eru 2350 kr. umfram útgjöld einstaklings, neysluútgjöld barnlausra hjóna eru tæplega 80% hærri en útgjöld einstaklings og neysluútgjöld hjóna með börn eru 3655 kr. hærri en útgjöld barnlausra hjóna. Út frá þessum tölum er síðan gengið, þ.e. miðað við að meðalútgjöld einstaklinga samkvæmt þessari könnun séu 55.656 kr. á mánuði, en það er vissulega ekki gengið út frá því að þá tölu nákvæmlega þurfi að leggja til viðmiðunar þegar framfærslugrunnur er fundinn fyrir námsmenn heldur leggja þeir sjálfstætt mat á það, bæði fulltrúi ríkisstjórnarinnar og fulltrúi námsmanna, og komast að ofurlítið mismunandi niðurstöðum sem búast mátti við. Fulltrúi ríkisstjórnarinnar kemst að þeirri niðurstöðu að framfærsluþörf námsmanns í leiguhúsnæði geti vart verið undir 42.122 kr. á mánuði --- og ég legg áherslu á það að hér er miðað við verðlag í maí --- en fulltrúi námsmanna hefur eilítið hærri tölu og það er 46.685 kr. Þetta vildi ég láta koma hérna fram. Þetta er athyglisverð skýrsla, sem ég hygg að menntmrh. hafi í sínu ráðuneyti og sömuleiðis fjmrh., og þessar niðurstöður sýna mjög ótvírætt að fulltrúar beggja þessara aðila eru þeirrar skoðunar að framfærsluviðmiðunin, sem nú er lögð til grundvallar, sé ekkert í samræmi við veruleikann. Ég held að það komi hér fram að nú er framfærslan metin á rúmlega 30 þús. kr. Þetta misræmi er auðvitað afleiðing þess að það var verið að krukka í viðmiðun framfærslu sem var í gildi og ég er sammála hv. flm. að það sé nauðsynlegt að reyna að setja einhvern hemil á inngrip ráðherra í þessi mál. Þetta varðar hag og afkomu þess fjölda fólks sem hefur framfæri sitt af þessum lánum og okkur er ekki stætt á því, það er ekki sómi að því að það sé verið að þvæla fram og aftur með þessi mál. Þess vegna fagna ég frv. sem hér er fram komið og vona að það fái verðuga umfjöllun og athugun í nefnd, en vænti að svar við spurningum sem hér hafa verið fram bornar komi fram á eftir.

Páll Pétursson Herra forseti. Mér fannst þeir flytja dálítið einkennilegar ræður áðan, hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og hv. þm. Hreggviður Jónsson, því það var eins og þeir hefðu ekki lesið þetta frv. og voru að tala um efni sem alls ekki er getið um í frv. Það er svo að Framsfl. á heiðurinn af því námslánakerfi sem hér er við lýði. Vilhjálmur Hjálmarsson, fyrrv. menntmrh., átti drjúgan hlut að því að setja þetta kerfi og Ingvar Gíslason, sem einnig var menntmrh., vann einnig að því og ef ég man rétt voru núverandi lög um Lánasjóð ísl. námsmanna samþykkt í menntamálaráðherratíð Ingvars Gíslasonar og fyrir hans forgöngu og með tilstyrk annarra góðra manna hér á þinginu. Það er skynsamlegt fyrirkomulag sem þarna var samið um og menn prófuðu sig áfram, sniðu vankanta af eldri lögunum og voru komnir með nokkuð skynsamlegt form. Þrátt fyrir að e.t.v. mætti skilja annað á hæstv. fyrrv. menntmrh. er rétt að taka það fram að ríkisstjórn er ekki fjölskipað stjórnvald. Ég er ekki viss um að það sé heppilegt fyrirkomulag að hún skuli ekki vera fjölskipuð og hefði gjarnan oft viljað horfa upp á ríkisstjórnir, sem ég hef stutt, með minna einkavaldi einstakra ráðherra og meira samráði á milli stjórnarflokka. Reglugerðarbreyting er tvímælalaust málefni ráðherra en ekki allrar ríkisstjórnar og sama er að segja um breytingar á reglugerðum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það er málefni þess menntmrh. og framkvæmd á ábyrgð hans reglugerðarsetningin. Mér er ókunnugt um hvort reglugerðir eru yfirleitt teknar til umræðu á ríkisstjórnarfundum. Það kann að vera að einhver álitamál séu tekin þar til umræðu, en ég hef þá trú að yfirleitt gangi ráðherrar frá sínum reglugerðum og gefi þær út án íhlutunar annarra ráðherra. Í síðustu tveimur ríkisstjórnum hefur Framsfl. þurft að heyja stöðuga varnarbaráttu fyrir þeim skynsamlegu lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna sem sett voru í tíð Ingvars Gíslasonar. Það hafa verið uppi kröfur um breytingar á þessum lögum sem yfirleitt áttu það sameiginlegt að þrengja mjög að rétti námsmanna og okkur tókst að koma í veg fyrir það, en við réðum ekki við að halda reglugerðinni óbreyttri því að ráðherravaldið var hjá sjálfstæðismönnum. Ég bið hv. þm. að lesa þetta litla frv. Það eru ekki eins og þetta séu byltingarkenndar hugmyndir sem þarna eru settar fram. Það er einungis beðið um það að sýna námsmönnum eðlilega mannasiði og gefa þeim tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Í 1. gr. frv. stendur: ,,Komi fram óskir eða tillögur um breytingar á útreiknuðum framfærslugrunni skal um þær fjallað af þriggja manna nefnd áður en þær taka gildi. Nefndin skal skipuð einum fulltrúa tilnefndum af menntmrh., einum tilnefndum sameiginlega af samtökum námsmanna auk hagstofustjóra eða fulltrúa hans sem skal vera formaður nefndarinnar.`` Mér sýnist ekki verið að færa námsmönnum eitthvert alræðisvald um hvernig þessum málum skuli hagað. Það er einungis að það verði fjallað um mál áður en ráðherra tekur sína ákvörðun. Og það er ekkert verið að taka valdið af menntmrh. Það er hans að kveða upp síðasta orðið. Það er hans að ákveða endanlega hvernig reglugerðin verður, enda er það sjálfsagður hlutur, en það er verið að koma í veg fyrir að hann freistist til þess að koma í bakið á námsmönnum og kippa undan þeim fótunum kannski á miðju námsári. Vald ráðherrans er óskert og ég vil taka það fram hér og nú að ég treysti núv. menntmrh. prýðilega til að fara með þetta vald. Hann hefur látið sig málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna miklu skipta á undanförnum árum og hann hefur haft á þeim ákveðnar skoðanir og ég veit að þær hafa ekkert breyst þó að hann taki nú við starfi menntmrh. Í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að kortlögð verði staðan og að skoða hvort ástæða er til að breyta þessu. Þetta er dýrt kerfi, námslánakerfið. Það þarf mikið fé í það. Það er eðlilegt að reyna að halda því í skynsamlegu formi. Ég tek fram að það er ekki eins og sé verið að gefa námsmönnum peninga. Það er verið að lána þeim peninga meðan þeir eru að mennta sig, peninga sem þeir síðan endurgreiða þegar þeir eru komnir til starfa. Ég held að þetta sé skynsamleg fjárfesting. Ég held að það sé skynsamleg meðferð á fjármunum að fjárfesta í menntun. Sem betur fer kemur flest þetta fólk til starfa í íslensku þjóðfélagi og er íslensku þjóðfélagi til þrifa að námi loknu. Það kann að vera að sú hugmynd sé réttmæt að herða endurgreiðslureglur hjá þeim sem ákveða að eyða starfsævi sinni í öðrum löndum. Mér finnst vel geta komið til greina að þeir endurgreiði hraðar en aðrir lánþegar ef menntun þeirra kemur íslensku þjóðfélagi ekki til góða. Það er kannski vandmeðfarið að setja um þetta sanngjarnar og eðlilegar reglur, en ég legg á það megináherslu og það er aðalpunkturinn í þessu að þessa peninga á að endurgreiða og þeir endurgreiðast hér um bil allir. Ég held að það þurfi líka að skoða hvort ástæða er til að opna fyrir fleiri námsmannahópum eða e.t.v. að þrengja aðgöngu að Lánasjóðnum. Mér finnst að að sumu leyti sé nokkuð handahófskennt hverjir það eru sem eiga rétt á námslánum og hverjir ekki og ég held að það þurfi að fara yfir það með sanngirni og með opnum huga hvort ástæða er til að breyta þarna einhverju vegna þess að mér finnst að það gæti handahófs í því hverjir hafa lent þarna og ég sé ekki alveg rökin fyrir öllum. Það getur vel verið að einhverjir standi hins vegar utan við sem ættu að vera þarna, einhverjir hópar. Það getur líka verið. Svona atriði er eðlilegt að skoðuð séu. Við framlagningu fjárlagafrv. fyrir næsta ár reyndist ekki svigrúm til að bæta við Lánasjóðinn. Við hefðum sjálfsagt allir, stjórnarliðar, gjarnan viljað sjá hærri upphæðir til Lánasjóðs ísl. námsmanna. En ríkisstjórnin er engin skemmtinefnd fremur en hreppsnefndin í Mosfellssveitinni í Innansveitarkróníku og það reyndist bara ekki hægt. Eins og fjmrh. tók fram á blaðamannafundi í gær eru þetta aðhaldsfjárlög og er reynt að sporna við útþenslu og þetta eru niðurskurðarfjárlög og reyndist ekki mögulegt að ánafna Lánasjóði ísl. námsmanna hærri upphæð en þarna stendur. Vonandi siglum við í bjartara efnahagsástand einhvern tíma í framtíðinni og þá verður kannski svigrúm til að hækka þetta. Við skulum vona það þó maður sjái það ekki alveg handan við hornið. Varðandi það hvort Framsfl. standi að þessu frv., þá er þetta mál sem undirbúið var í fyrra, en látið liggja af tillitssemi við þáv. menntmrh. vegna þess að hann af einhverjum óskiljanlegum ástæðum leit á þetta sem eitthvert vantraust á sig. Það var eins og hann vissi upp á sig einhverja skömm. Hann vildi síður fá fram frv. Þá vorum við búnir að bera þetta undir okkar þingflokk og hann sá ekkert athugavert við að flytja það, enda var þetta ekkert vantraust á hæstv. þáv. menntmrh., síður en svo, heldur beinlínis til að hjálpa honum að koma kurteislega fram við námsmenn. Það er rétt að geta þess að hæstv. núv. ráðherra vissi a.m.k. ekki upp á sig neina skömm. Hann fann ekkert að því að við flyttum þetta mál. Og ég á von á því að hans flokksbræður muni líka styðja þetta. Mér finnst að þetta sé svo einfalt og vandalítið mál að ég trúi ekki öðru en það hafi ágætan stuðning hér á Alþingi.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka þennan brennandi áhuga á málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna sem birtist síðustu dagana. Það er hver flokkurinn á fætur öðrum hér með þingmál um Lánasjóðinn. Framsóknarmenn flytja þetta frv. ásamt þingmönnum Alþb. Borgfl. er kominn með þingmál um Lánasjóð ísl. námsmanna. Kvennalistinn lætur sig þessi mál varða þannig að hér er bersýnilega um að ræða eitt af allra dýrmætustu málum þingsins að mati hv. þm. Og sömuleiðis Sjálfstfl., sem hefur verið heldur rólegur í sambandi við það að gera kröfur fyrir Lánasjóðinn, er allt í einu orðinn nokkuð hástemmdur í sambandi við að það þurfi endilega að rétta við Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég vil segja alveg eins og er: Það er full ástæða til að fagna þessum mikla áhuga. Vonandi kemur hann síðar fram í verki í þinginu þegar fram líða stundir. Það er engin ástæða til að gera lítið úr því, því að það er rétt sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði, batnandi mönnum er best að lifa, í hvaða flokkum svo sem þeir kunna að vera. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði áðan að þess sæi ekki stað að það stæði til að auka umfang Lánasjóðsins í fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir verulegri aukningu á umfangi Lánasjóðsins, það er rétt, en þar er um að ræða nokkra raunaukningu.  Lánasjóður ísl. námsmanna er félagslegur jöfnunarsjóður og þær breytingar sem Sjálfstfl. lét gera á þessum sjóði og úthlutunarreglum hans eru algerlega óeðlilegar. Ég vil láta það koma fram, eins og ég hef gert reyndar áður opinberlega, að við munum beita okkur fyrir því að þessum úthlutunarreglum verði breytt en í samráði við samtök námsmanna. Annað kemur ekki til greina. Annað væri ekki í samræmi við okkar stefnu. Þess vegna er útilokað fyrir hv. þm. að lesa út úr fjárlagafrv. að menn eigi hér, námsmenn, á næstunni að búa algerlega við óbreytt kerfi. Það er rangt. Það er ætlunin að breyta úthlutunarreglunum þannig að þeir tekjuhæstu jafnvel missi einhvern rétt frá því sem nú er, en þeir tekjulægstu fái betri rétt en um er að ræða í dag. Það eru eftirfarandi meginatriði sem ég vil taka fram í sambandi við Lánasjóðinn: 1. Ég mun á næstunni skipa hér vinnuhóp námsmanna og ráðuneytanna til að fjalla um þessi mál, úthlutunarreglurnar. Ekki um endurskoðun á lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna heldur um úthlutunarreglurnar. 2. Sú breyting mun hafa það að markmiði að skerðingarákvæði reglugerðar Sverris Hermannssonar bitni ekki á hinum almenna lágtekjunámsmanni í þessu landi. 3. Fjallað mun verða um það að breyta viðmiðunarreglunum. Þetta eru meginatriði og auðvitað er hugsanlegt að einhverjir þættir séu inni í þessu dæmi sem þarf að skoða varðandi breytingar á lánasjóðslögunum sjálfum, en það er í raun og veru ekki aðalatriðið af því að þessi lög eru góð. Þetta eru góð lög. Það er auðvitað rangt, sem hv. þm. Páll Pétursson, vinur minn og stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar sagði, að framsókn ,,ætti`` þessi lög. Það er óvart þannig að fjöldi manna hefur komið að þessu á undanförnum árum með ýmsum hætti og aðalatriðið við lögin er að þau fólu í sér samning á milli ríkisstjórnarinnar, ríkisvaldsins þá og þá og námsmannahreyfingarinnar um fyrirkomulag þessara mála. Það sem er verið að gera með því litla frv. sem hér liggur fyrir er ósköp einfaldlega að það sé ekki hægt á miðju námsári að koma í bakið á námsmönnum eins og dæmi eru um varðandi breytingar á úthlutunarreglum heldur verði fjallað um málin af þriggja manna nefnd sem sé sett saman með tilteknum hætti. En auðvitað ber ráðherra reglugerðarvaldið og ábyrgðina. Þannig er það í okkar stjórnkerfi og því verður ekki breytt með lögum af þessu tagi. Ég held, herra forseti, að það sé nauðsynlegt að þessi atriði komi fram og við veltum því fyrir okkur hvernig hægt er að lagfæra Lánasjóðinn og það er auðveldlega hægt að gera það án þess að þar þurfi að verja til neinum stórkostlegum viðbótarfjármunum frá því sem nú er. Það eru miklir fjármunir sem fara í Lánasjóð ísl. námsmanna og það hlýtur að skipta þjóðina miklu máli að það sé farið vel með þá fjármuni. Það er kannski rétt að láta koma fram að það hafa verið uppi á undanförnum árum tillögur um stórkostlega vaxtatöku af lánum til námsmanna. Það er fróðlegt að vita hver er afstaða manna til hennar. Það er fróðlegt að frétta af því. Er t.d. Sjálfstfl. þeirrar skoðunar að það eigi að leggja vexti á námslán, jafnvel mjög háa vexti? Ég á ekki von á að menn ungi út úr sér svari við þeirri spurningu hér og nú vegna þess að hún er svo erfið fyrir þá í þessari stöðu. Þeir eru að reyna að gera sig dýrlega út af málefnum Lánasjóðsins, íhaldið af öllum flokkum. Það hefur verið alveg sérstakt skemmtiatriði að fylgjast með því að undanförnu hvernig talsmenn Sjálfstfl. hafa verið að reyna að hengja menntmrh. þegar hann er varla tekinn til starfa fyrir það að hann sé búinn að blóðsvíkja alla hluti eins og þeir leggja sig í þessum lánamálum án þess í rauninni að það hafi nein veruleg tíðindi gerst önnur en þau sem nú liggja fyrir eftir opinberar yfirlýsingar mínar og m.a. þetta fjárlagafrv.: breyta úthlutunarreglum í þágu jafnaðar. Það getur vel verið að það sé það sem íhaldið er á móti, en þá skulu þeir líka segja það. Þá skulu þeir líka segja að þeir séu á móti jöfnuði í Lánasjóði ísl. námsmanna. Ég vil vekja athygli á því að lokum, herra forseti, að í fjárlagafrv. sem hér er lagt fram og hefur verið gerð grein fyrir opinberlega og legið á borðum hv. þm. síðan í gær er komið inn á eitt mjög stórt hagsmunamál námsmanna til viðbótar við Lánasjóðinn. Það er jöfnun námskostnaðar í dreifbýli. Það eru líka námsmenn það fólk sem stundar nám í framhaldsskólum. Það er líka fólk sem á rétt á því að því sé sýndur fullur sómi. Og ég vil líka benda á að í þessu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að það verði veitt framlag á árinu 1989 til byggingar stúdentagarða sem er tvímælalaus stuðningur við hagsmunabaráttu námsmanna og skiptir einnig máli í þeirra kjörum. Við skulum veita núverandi ríkisstjórn, eins og ríkisstjórnum alltaf fyrr, fullt aðhald. Ën við skulum fara yfir málin af fullri sanngirni og spyrja: Hvað mundum við hafa gert í sömu stöðu, við sömu aðstæður í ríkisfjármálum og í þjóðfélaginu almennt?

Flm. (Finnur Ingólfsson) Herra forseti. Ég þakka hv. þm. þann mikla áhuga sem þeir sýna þessu litla lagafrv. sem við höfum lagt fram nokkrir þingmenn. Ég vona að þessi áhugi verði til þess að þessu frv. verði skilað í gegnum þingið og það verði að lögum áður en þing fer heim. Ég verð að fá að svara nokkrum rangfærslum hv. 2. þm. Reykv. Birgis Ísl. Gunnarssonar og um leið spurningum sem hann beindi til mín. Ég sagði í minni framsögu að ég legði þann skilning í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar að það ætti ekki að gera neinar breytingar á lögunum um námslán og námsstyrki þar sem ekki kæmi fram stafur um það í stjórnarsáttmálanum. Ég hef lagt fram fsp. til menntmrh. í þinginu, sem er 65. mál, um það hvort hann hyggist skipa nefnd eða gera einhverjar breytingar á lögum um námslán og námsstyrki. Hann hefur nú svarað því í raun. Hann ætlar ekki að gera það. Hann ætlar að setja vinnuhóp til að leiðrétta það misgengi sem átt hefur sér stað í Lánasjóðnum í ráðherratíð fyrrv. menntmrh. og ég ætla að koma inn á það aðeins síðar. Hv. þm. Hreggviður Jónsson sagðist styðja frv., eftir því sem ég skildi best. Ég held að það hljóti að vera dálítið erfitt að ætla að styðja frv. sem menn skilja alls ekki, það kom berlega fram í hans máli að hann skilur ekki frv. Hann talaði ekki um neitt annað en þann útgjaldaauka sem frv. hefði í för með sér. Það kallar á engin útgjöld. Það er ekki verið að tala um neinn útgjaldaauka í frv. Það er hins vegar fyrst og fremst verið að tala um að haft sé samráð við námsmenn ef gera eigi breytingar á reiknaðri framfærslu. Hins vegar er í frv. ákvæði til bráðabirgða um að þessi nefnd taki strax til starfa þegar lögin taka gildi og hún leggi mat á framfærsluna eins og hún er við gildistökuna, samanborið við framfærslu námsmanna eins og hún var í maí 1982 þegar lögin tóku gildi. Það verður hins vegar að koma í ljós hvort þessi könnun leiðir til þess að gerð verði breyting á framfærslunni, en þá er sú ákvörðun auðvitað í höndum menntmrh. Það geta nefnilega skapast þær aðstæður að það þurfi að skerða námslánin. Því miður búum við þannig að það geta skapast þær aðstæður að við þurfum að skerða þau rétt eins og menn þurfa að grípa inn í launasamninga og það kannast menn við. Ég hef fyrst og fremst og hef alltaf, alla tíð, verið að gagnrýna vinnubrögðin við setningu reglugerðanna. Ég hef verið að gagnrýna vinnubrögðin. Ekki það að menn þurfi í neyð að grípa til breytinga á framfærslugrunninum, heldur hvernig að því var staðið öllu saman. Það er það sem ég er að gagnrýna og hef verið að gagnrýna og það er það sem frv. á að koma í veg fyrir, að menn hagi sér í framtíðinni í stöðu menntmrh. eins og tveir og mér liggur við að segja þrír síðustu hæstv. menntmrh. hafa gert. Af því að hv. 2. þm. Reykv. kom inn á það áðan að ég hefði hlaupist frá undirskrift minni á þeim tillögum sem við lögðum fyrir hæstv. þáv. menntmrh. Sverri Hermannsson um breytingar á lögunum um námslán og námsstyrki, þá eru það auðvitað bara rangfærslur. Líkt og nú skipaði hæstv. þáv. menntmrh. sérstakan vinnuhóp til að gera tillögur um hvaða leiðir væru færar til þess að hækka endurheimtuhlutfall námslánanna sem samið var um á sínum tíma að skyldi vera yfir 90% en hefur ekki náðst nema upp í 88%. Við lögðum til ákveðnar tillögur, þessi vinnuhópur sem þá var að störfum, og lögðum þær fyrir hæstv. menntmrh. en undirstrikuðum að ef einhverjar breytingar skyldi gera skyldi það gert í samráði við námsmenn, enda voru námsmenn kallaðir til. Þeir komu með nýjar hugmyndir og lögðu til að aðrar leiðir yrðu farnar sem við höfðum ekki komið auga á. Þegar slíkar upplýsingar koma fram hljóta menn auðvitað að vilja taka slíkt til athugunar. Niðurstaðan varð síðan sú að það var hægt að fara aðra leið, leið sem skilaði nákvæmlega sama árangri hvað endurheimtuna snerti og sú leið sem nefndin hafði lagt til við hæstv. menntmrh. Ég féllst því á það með námsmönnum að betra væri að fara þá leið vegna þess að hún væri léttbærari fyrir námsmenn. Hins vegar gat Sjálfstfl. ekki fallist á það og ég skil ekki enn af hverju. Um þetta stóð ágreiningurinn og út af þessu slitnaði upp úr þessum viðræðum um lögin um námslán og námsstyrki á þeim tíma. Meðan hv. 2. þm. Reykv. gegndi embætti menntmrh. skipaði hann sams konar vinnuhóp sem ég átti einnig sæti í. Við höfðum lagt til ákveðnar tillögur í skýrsluformi. Þær taka annars vegar til þess að halda áfram tekjutengingunni við endurgreiðsluna og ná þannig hærra endurheimtuhlutfalli til sjóðsins en verið hefur og hins vegar að stokka kerfið algjörlega upp, hafa það tvískipt, framfærslustyrki til námsmanna að ákveðinni upphæð en eftir það lán. Þetta getur líka skilað verulega háu endurheimtuhlutfalli. Það er hins vegar spurning hvort þingið er tilbúið til þess að standa að svo róttækri breytingu. Eins og kom fram í máli hv. þm. Páls Péturssonar vorum við með það í huga að leggja frv. fyrir síðasta þing. Þá, alveg af óskiljanlegum ástæðum, gat hæstv. þáv. menntmrh. ekki með nokkru móti fallist á að það yrði lagt fyrir þingið. Og af hverju ekki? Honum fannst það víst vera móðgun við sig eða er það svo að öll þau mál sem upp koma og snerta námsmenn til hagsbóta geti Sjálfstfl. alls ekki fallist á? Það væri fróðlegt að fá svar við slíku. Þeirri spurningu hvort þingflokkur framsóknarmanna styðji frv. eða ekki hefur verið svarað af formanni þingflokksins. Ég býst við að þingflokkur Alþb. styðji frv. líka vegna þess að það var borið undir þingflokkinn. Einstökum þm. Alþfl. var ekki boðið upp á að vera meðflm. frv. Það kemur í ljós hvort þingflokkur Alþfl. styður frv. eða ekki. Menn verða hins vegar að átta sig á því að þetta er ekki ríkisstjórnarfrv. Þetta er frv. einstakra þm. og ef áhugi þm. verður eins mikill fyrir þessu máli eins og komið hefur fram í umræðunni í dag efast ég ekkert um að frv. fari í gegnum þingið. Hv. 2. þm. Reykv. Birgir Ísl. Gunnarsson kom inn á það áðan að það væri ekkert einkamál menntmrh. þegar framfærslan væri skert. Það væri öll ríkisstjórnin sem bæri ábyrgð á slíku. Menn mega ekki gleyma því að ríkisstjórnin er fjölskipað stjórnvald og það er menntmrh. sem fer með ákvörðunaratriði er snerta reglugerðarsetningu. Það eiga menn að vita sem búnir eru að vera í ráðherradómi. Í tíð hæstv. fyrrv. menntmrh., Birgis Ísl. Gunnarssonar, hafa verið gerðar slíkar endemis dellur við breytingar á úthlutunarreglum úr sjóðnum að þessi rökstuðningur hans áðan fyrir því að þetta hafi verið gert í því skyni að draga saman útgjöld sjóðsins stenst bara alls ekki. Og eins og hæstv. menntmrh. kom inn á áðan eru útgjöldin vegna þessara vitlausu reglugerðarbreytinga hærri upphæð eða nálægt því sama og það kostar að hækka framfærsluna um 17% eins og skerðingin er í dag, eða á bilinu 17--20%. Menn hafa aukið útgjöld Lánasjóðsins á síðustu tveimur árum um 250 millj. kr. eða rúmlega það með því að færa framfærsluna frá þeim námsmönnum sem þurfa á henni að halda yfir til þeirra sem hafa háar tekjur og þurfa ekki á framfærslunni að halda. Menn mega ekki gleyma því í þessum efnum að þarna eru menn farnir að vinna gegn meginhlutverki Lánasjóðsins. Það er farið að lána fólki sem hefur nógar tekjur til að lifa af, það er farið að lána því vaxtalaus lán til að fjárfesta fyrir. Þetta eru hlutir sem mega ekki ske. Lánasjóðurinn á að vera og hann er framfærslulánasjóður þeirra sem þurfa á því að halda að fá aðstoð meðan þeir eru í námi. Þegar ég segi vaxtalaus lán er ég auðvitað ekki að tala um að lánin séu óverðtryggð. Þessi lán eru verðtryggð samkvæmt lánskjaravísitölu en það eru ekki borgaðir vextir ofan á verðtrygginguna. Hæstv. menntmrh. kom inn á það hér áðan í lokaorðum sínum að það væri fleira en bara Lánasjóðurinn sem skipti námsmenn miklu máli. Því er ég alveg hjartanlega sammála og ég hef lagt fram á þinginu þáltill. um byggingarsjóð fyrir námsmenn og ég fagna því að í því fjárlagafrv. sem lagt hefur verið fyrir þingið skuli sérstakur styrkur koma til Félagsstofnunar stúdenta til byggingar á námsmannaíbúðum. Ég lagði þessa sömu tillögu fyrir þingið í fyrra, en þingið treysti sér þá ekki til þess að afgreiða hana. Hún er leið til þess að leysa úr, ég segi brýnasta hagsmunamáli námsmanna. Námsmönnum, sem fá lán frá Lánasjóðnum í dag, er ætlað að borga í húsaleigu af því láni 5120 kr. Vita menn hvað námsmenn þurfa að greiða í húsaleigu sem leigja úti í bæ? Fyrir tveggja herbergja íbúð er það á bilinu 20--30 þús. kr. á mánuði og fyrir eitt herbergi er það á bilinu 15--20 þús. Hvernig haldið þið að námsmenn komist af með því að hafa 5120 kr. til þess að greiða húsaleigu?

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Það fer að styttast í fundartímanum og ég skal ekki hafa mjög mörg orð í annað skiptið sem ég tek til máls um þessa tillögu. Ég vil beina örfáum orðum bæði til hv. þm. Páls Péturssonar og hv. þm. Finns Ingólfssonar varðandi hugleiðingar þeirra um hvort ríkisstjórn sé fjölskipað stjórnvald eða ekki og hvar ábyrgðin liggi. Það er alveg ljóst í mínum huga og ég hef aldrei efast um það að ábyrgð á að setja eða breyta reglugerð um Lánasjóð ísl. námsmanna liggur auðvitað hjá menntmrh. Það er hins vegar alveg sama hversu fínar reglugerðir menn hafa og hversu há menn vilja hafa lánin í reglugerðum, ef peningarnir eru ekki til, skipta reglugerðirnar engu máli. Það var nákvæmlega það sem gerðist 1987, þegar reglugerðinni var breytt, að þáv. ríkisstjórn, í heild, tók ákvörðun um að skerða fjármagn til Lánasjóðs ísl. námsmanna og þar með var hæstv. þáv. menntmrh. neyddur til þess að laga reglugerðina að því fjármagni sem í boði var og þessa ákvörðun tók auðvitað ríkisstjórnin öll. Það er ríkisstjórnin í heild sem tekur slíkar meginákvarðanir um það hversu háum upphæðum eigi að verja í einstaka málaflokka, a.m.k. þegar við erum komnir í fjárhæðir sem þessar. Fjvn. var líka sammála þessu og lagði þetta til, þannig að Framsfl. getur ekki hlaupist undan þessari ábyrgð eins og báðir þessir tveir hv. þm. eru að gera, eins og Framsfl. gerir alltaf þegar á móti blæs og um óvinsæl mál er að ræða. Þá sjáið þið alltaf undir iljar honum á harðahlaupum burtu frá ábyrgðinni. Það er það sem hefur komið fram í ræðum þessara hv. þm. hér í dag og reyndar í þeim tillöguflutningi og þeim málatilbúnaði sem hér er viðhafður. Hvað snertir hæstv. menntmrh. þarf hann auðvitað ekkert að kveinka sér undan því þó að málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna komi mjög á dagskrá núna. Hann hefur sjálfur gefið tilefni til þess meir en nokkur annar. Hæstv. ráðherra talaði nefnilega á síðasta kjörtímabili nákvæmlega eins og menn gerðu í Innansveitarkróníku um hreppsnefndina í Mosfellssveit eins og hv. þm. Páll Pétursson vitnaði til áðan. Hann taldi ríkisstjórnina vera skemmtinefnd þar sem menn væru bara að skemmta sér. Allur hans málflutningur á síðasta kjörtímabili benti til þess að þetta væri bara grín og gaman og ein skemmtun. Menn þyrftu ekki að hafa neinar áhyggjur af peningum. Þess vegna hafði hæstv. ráðherra mjög stór orð og hann lofaði miklu. Hann lofaði námsmönnum miklu. Hann lofaði þeim að umsvifalaust skyldi reglugerðinni breytt, þetta skerðingarákvæði numið úr gildi. Og ekki nóg með það, hann sagði: Það er skilyrði fyrir setu Alþb. í ríkisstjórn að þetta ákvæði verði tekið upp í málefnasamning. Hvar er það í málefnasamningnum? Hv. þm. Finnur Ingólfsson rifjaði það upp áðan. Það er hvergi stafkrók að finna um Lánasjóðinn í málefnasamningnum. Hæstv. ráðherra er kominn á harðahlaup undan þessum stóru orðum sínum, þessum stóru loforðum. Ég skal segja hæstv. ráðherra það að það mikið þekki ég til málefna Lánasjóðs ísl. námsmanna að ef hann ætlar að afnema skerðingarákvæðin á þann hátt að skerða lán til þeirra sem hæst hafa launin nær hann engum verulegum fjárhæðum í því efni. Það er því mikill misskilningur ef hæstv. ráðherra heldur það að hann geti komist undan þessum loforðum sínum með þessum léttleika eins og hann reynir að gera hér. Það að breyta útlánareglunum í þeim dúr sem hann er að reyna að telja okkur trú um og telja námsmönnum trú um að skili sama árangri er ekki rétt. Hann nær ekki þessum 17% sem skerðingin varð með þessum kúnstum sem hann er að lýsa hér fyrir okkur. Hitt er svo annað mál og það er auðvitað meginatriði sem er nauðsynlegt að ræða. Það eru ekkert mjög há laun sem námsmenn mega hafa áður en farið er að skerða námslánin. Ég beitti mér fyrir breytingum í því skyni að menn mættu hafa hærri laun áður en farið væri að skerða lánin hjá þeim og ástæðan fyrir því var sú að ég fékk inn á borð til mín svo hrikaleg dæmi um það að námsmenn, sem höfðu slysast til þess, ég segi slysast, jafnvel af sínum óvilja að hafa hærri laun, t.d. læknanemar í læknanámi á spítölum eða menn í störfum tengdum sínum námi, misstu námslánin og stóðu verr uppi eftir en áður. Ég er alveg sannfærður um að þegar hæstv. ráðherra fer að skoða þetta dálítið betur verður hann sama sinnis og ég í því efni. Þetta er ekki spurningin um að vera með einhvern ójöfnuð. Þetta er spurningin hvort eigi að refsa mönnum fyrir það að vinna eða fá tekjur. Hv. flm. tala um að þetta sé sakleysislegt frv., sem það vissulega er á yfirborðinu, og það sé svo bara menntmrh. að ákveða hvort hann fari eftir því, það sé menntmrh. síðan að ákveða hvort hann vilji framfylgja því ákvæði til bráðabirgða þegar búið er að leggja mat á framfærsluna. Það er staðreynd að við vitum það í dag hvert matið eigi að vera. Við höfum þetta mat. Það liggur fyrir eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir rifjaði upp. Þetta er spurningin um 500 millj. kr. í aukaútgjöld fyrir Lánasjóð ísl. námsmanna. Þetta er sú spurning. Og þið eruð ekki tilbúnir að gera neinar tillögur um þessa útgjaldaaukningu fyrir Lánasjóð ísl. námsmanna. Það verður auðvitað fylgst með því hér við afgreiðslu fjárlaga hvort þið komið með tillögur af því tagi. Að því leyti er þessi tillaga ekki sakleysisleg því hún gerir, sérstaklega ákvæði til bráðabirgða, ráð fyrir því að þegar búið er að segja a sé sagt b, að þegar búið sé að leggja formlegt mat á þennan framfærslukostnað hljóti hann að verða greiddur. Það er mergurinn málsins. Þetta er ekki bara spurningin um eitthvert form, þetta er spurningin um efni. En úr því að þessi tillaga á svo víðtækan stuðning hjá bæði Framsfl. og Alþb., eins og hér kemur fram, mun ég auðvitað greiða fyrir því í menntmn. Nd., þar sem ég á sæti, að frv. renni í gegn. Ég tel nauðsynlegt að það verði afgreitt fyrir jól til þess að við höfum það alveg svart á hvítu hvaða fjármagn Lánasjóður ísl. námsmanna þurfi á að halda til þess að hægt sé að framkvæma þann vilja sem virðist vera fyrir hendi hjá meiri hluta Alþingis í þessu efni.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Ég vil svona undir lokin þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem fram hefur farið um Lánasjóð ísl. námsmanna, þá gagnlegu umræðu sem skýrir kannski að einhverju leyti þann vanda sem við er að glíma í þeim efnum og er það vel. Ég vil einnig taka undir þau orð sem hv. 2. þm. Reykv. mælti hér áðan að auðvitað er mjög brýnt að þau atriði sem snúa að Lánasjóði ísl. námsmanna fyrir árið 1989 verði eins skýr og kostur er við afgreiðslu fjárlaga, bæði að því er varðar það sem eftir er af þessu námsári, 1988--1989, og að því er varðar nýtt námsár, 1989--1990. Það er auðvitað rétt sem hér hefur verið bent á, að reglugerðin ræður miklu um það hvernig farið er með það fé sem úr er að spila. Við munum leggja á það áherslu að haga úthlutunarreglunum þannig að peningarnir komi til þeirra sem búa við erfiðustu kjörin. Það er okkar stefna. Það er örugglega alveg rétt hjá hv. 2. þm. Reykv. að það getur verið mjög erfitt að breyta tekjuviðmiðuninni, en ég held að það mál liggi nú ósköp einfaldlega þannig að við séum dæmd til að gera það af því að peningarnir eru ekki ótakmarkaðir. Við sem stöndum að þessari ríkisstjórn erum þeirrar skoðunar að eðlilegra sé að nota það fé sem til er í Lánasjóðnum til þess að tryggja sem best kjör þeirra námsmanna, sem búa við lökustu kjörin fyrir, en láta ekki námslánin elta uppi tekjur manna upp eftir öllum skalanum. Hitt atriðið sem ég tel ástæðu til að taka undir með hv. 2. þm. Reykv. er svo auðvitað það, eins og allir þm. vita, að stjórnarflokkarnir allir bera ábyrgð á ríkisstjórninni, líka þeim ráðuneytum sem þeir eru ekki í. Þannig er það vegna þess að efnahagsramminn og fjárlagaramminn ræður úrslitum um það hvernig er hægt að framkvæma margt af þeim lögum sem Alþingi hefur sett á undanförnum árum. Þess vegna getur enginn nokkurn tíma skotið sér undan ábyrgð á ráðuneytum svo lengi sem menn eru stuðningsmenn ríkisstjórnar. Þetta eru auðvitað gömul sannindi og ný. Þau hafa alltaf verið í gildi og eru einnig í gildi hjá núv. ríkisstjórn.

Flm. (Finnur Ingólfsson) Herra forseti. Ég vil koma á framfæri örstuttri athugasemd til að leiðrétta það sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv. að það þyrfti 500 millj. kr. til þess að standa undir þeim útgjaldaauka hjá Lánasjóðnum ef námslánin hækkuðu um 17--20%. Í fyrsta lagi er nú ágreiningur milli námsmanna annars vegar og stjórnar Lánasjóðsins hins vegar um hvort þessi skerðing er 17% eða 20%. Ég er hérna með Morgunblaðið frá 20. okt. Þar kemur fram í viðtali við Þorbjörn Guðmundsson, framkvæmdastjóra Lánasjóðs ísl. námsmanna, að ef bæta eigi námsmönnum skerðinguna með 17% hækkun kosti það 275 millj. Ef menn hækka hins vegar framfærsluna um 20% kosti það 324 millj. Þetta er heildarútgjaldaaukinn fyrir Lánasjóðinn við þessa breytingu. En úr því að hv. 2. þm. Reykv. kvartaði undan því hér áðan að ekki hefðu verið til peningar í Lánasjóðnum þegar hann fór þar með völd og því hefði þurft að skera niður. Það má benda á það að hér hefur rækilega verið undirstrikað að peningar voru til í Lánasjóðnum til þess að færa frá þeim sem ekki þurftu á lánum að halda til þeirra sem ekki höfðu þörf fyrir lán. Til þess voru til peningarnir í ráðherratíð Birgis Ísl. Gunnarssonar í menntmrn., að færa þá frá þeim fátæku til hinna ríku.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Ég vil gera hér örstutta athugasemd því að auðvitað átti hv. þm. að vita betur þegar hann vitnaði hér í Morgunblaðið. Tillaga hans eða tillaga í ákvæðum til bráðabirgða er að leggja eigi mat á framfærslu námsmanna eins og hún er við gildistöku laganna samanborið við framfærslu námsmanna eins og hún var í maí 1982. Þetta er tvíþætt. Annars vegar er skerðingin, sem er 17 eða 20%, en við skulum láta það liggja á milli hluta. Það eru þessar 275 millj., eða hvaða tala það var sem Þorbjörn Guðmundsson nefndi í Morgunblaðsgreininni. Hitt er endurskoðunin á framfærslugrunninum sem gerir það að verkum að talan verður 500 millj., sú endurskoðun liggur líka fyrir. Við megum því ekki gleyma að þetta er tvíþætt og hv. þm. tók bara annan þáttinn með í sínum tölum hér áðan.