Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) : Allshn. hefir haft þetta frv. til meðferðar á allmörgum fundum, og hefir orðið samkomulag um að mæla með, að frv. verði samþ., en meiri hl. leggur til, að gerðar verði hreyt., sem sjá má á þskj. 417. Nefndinni virtist, að grundvallaratriði frv. væri, að lögreglan yrði hreyfanleg, og því var hún samþykk. Brtt. raska engu í meginstefnu frv. En það má segja, að sú fyrsta dragi nokkuð úr ákvæðum þess um það, hversu fjölmenn lögreglan megi vera. Þetta atriði hefir alltaf verið álitamál. Og því er ekki að neita, að það geta komið tilfelli, þegar ekki mætti horfa í að ganga lengra en brtt. mælir fyrir. Nauðsyn brýtur lög, segir málshátturinn, og það er aldrei hægt að hafa þessi lög, fremur en önnur, svo teygjanleg, að ekki geti komið sú nauðsyn, sem knýr menn til að ganga út fyrir takmörk þeirra um stundarsakir. N. virtist, að undir venjulegum kringumstæðum ætti að duga sú fjölgun lögregluliðs, sem takmarkast af því, að ekki fari fram úr ¼ kostnaðar af hinu reglulega lögregluliði. Hinar brtt. eru frekar smávægilegar. Þær skipta ekki máli fyrir tilgang frv. Að því er snertir afstöðu þriðja nm., hv. 11. landsk. (MG), vil ég taka fram, að fyrir helgina var gengið nokkuð hart að n. að afgreiða málið. Hún gat ekki komið öll saman á laugardag, þegar við, sem skipum meiri hl., höfðum aukafund til að afgreiða till. okkar. Hv. 11. landsk. gat ekki mætt vegna annríkis. Ég tilkynnti honum síðan brtt., en sem eðlilegt var, átti hann erfitt með að taka í skyndi afstöðu til þeirra og tjáði mér, að hann gæti að svo stöddu ekki gengið með þeim. Nú mun hann gera grein fyrir afstöðu sinni. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um frv., nema tilefni gefist.

*Magnús Gíslason: Eins og hv. frsm. tók fram, fór það svo, að mér vannst ekki tími til að mynda mér til hlítar skoðun á brtt. á þskj. 417, áður en meiri hl. óskaði að bera þær fram. En frv. sjálft höfðum við rætt á mörgum fundum og vorum því allir fylgjandi í aðalatriðum. Um það, hvort lögreglan hafi verið eða sé nógu öflug, hvort framkvæmdarvald þessa lands eigi þar nægan styrk að baki sér, hefir talsvert verið deilt og stundum staðið styr um. En það er alviðurkennt, að ekkert þjóðfélag getur talið sig réttarríki án þess að hafa svo sterkt framkvæmdarvald, að það geti haldið uppi lögum í landinu, og að það sé stórhættulegt að vanrækja þau mál. Önnur ríki hafa her að grípa til, ef nauðsyn krefur. Hér er ekki aðeins herlaust, heldur er hér hlutfallslega færra af lögreglumönnum en með öllum nálægum þjóðum. Það er því ekki að ófyrirsynju, sem nú er stofnað til fjölgunar á þeim. Brtt. á þskj. 417 get ég að vísu ekki talið stórvægilegar. Aðalbreytingin er að takmarka svo viðbót lögregluliðs, að útgjöld hennar vegna nemi ekki meira en ¼ kostnaðar af hinu reglulega lögregluliði. Ég tel þetta ekki heppilegt ákvæði, því að það getur hæglega komið fyrir, að hlutaðeigandi ráðh. þurfi að ganga lengra, þurfi að fá meira lið og meira fé til þess að tryggja rétt og reglu í landinu. Mér skildist hv. frsm. viðurkenna þetta og að ríkissjóður hlyti þá að greiða það, sem með þyrfti. Þá er slíkt ákvæði tilgangslaust; tíminn einn verður að skera úr því, hve mikið fé verður að nota á hverjum tíma. - 2. brtt., um að í staðinn fyrir „laun“ komi „þóknun“ til varalögreglumanna, skiptir e. t. v. ekki máli efnislega, en málvenja og réttara er að kalla slíkt laun, en ekki þóknun, þegar um fast starf er að ræða. - Þá er 3. brtt. um að fella niður ákvæðið, að ráðh. sé heimilt að leggja lögreglunni til nauðsynlegan útbúnað, en aftur tekið fram, að í reglugerð um framkvæmd laganna megi ráðh. setja nánari ákvæði. Nú er það svo sjálfsagt mál, að án útbúnaðar getur lögreglan ekki starfað og í reglugerð yrði að taka þetta ákvæði upp, að brtt. er tilgangslaus og á þá varla rétt á sér. Eins er um það, að fella niður, að ráðh. setji reglur um réttindi og skyldur lögreglumanna. Þeim verður vitanlega að setja erindisbréf. Loks er 4. brtt., um að fella 4. gr. niður. Það er ljóst af eðli málsins og viðurkennt af öllum, sem um það hafa talað, að kostnaður hljóti að greiðast úr ríkissjóði. Það á því að standa beint í lögunum. - Ég get verið samþykkur hv. meðnm. mínum um það, að frv. eigi að samþ., en ekki hitt, að brtt. séu til bóta, eins og málið liggur nú fyrir.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég greiði atkv. með frv. eins og ég flutti það. Annars geri ég engan mun á því eins og n. vill hafa það og á því eins og það er. Auðvitað verður að halda námskeið fyrir lögregluna í Reykjavík og ráðh. að ákveða það á hverjum tíma, hvaða útbúnað lögreglan eigi að hafa, - hvort sem það stendur beinum orðum í l. eða ekki. Slík atriði leiðir af sjálfu sér. En af því að ég kann betur við að hafa þetta í l., sem um þetta verða samþ., kýs ég frv. fremur óbreytt og greiði atkv. móti brtt., en læt að öðru leyti ráðast, hvort þær ná fram. Það er líka sjálfsagt mál, að ráðh. skuli setja reglugerð um þau framkvæmdaratriði, sem ekki er nánar gengið frá í frv. Um það, að aukningin skuli takmörkuð við ¼ kostnaðar af reglulegu lögregluliði, má segja, að það sé alveg meinlaust. Það er a. m. k. alveg óvanalegt, að það komi fyrir, að kostnaðurinn þurfi að fara fram úr þessu. Þegar ég fór að athuga nánar þetta atriði í l. frá 1933, sá ég, að dómsmrh. getur, að fengnum tillögum bæjarstjórna, fjölgað lögreglumönnum eins og hann telur þörf á. Í því efni hefir dómsmrh. alveg frjálsar hendur, og er ekki farið hér fram á neina breytingu, hversu miklu moldviðri sem þyrlað er upp út af því atriði málsins. Það verður eins, ef sett er þarna, að það megi ekki borga meira en ¼ af kostnaðinum við hið fasta lögreglulið, að hann álítur sig ekki bundinn við það. Dómsmrh. þarf að fá till. bæjarstjórna, en í tveimur tilfellum eða viðvíkjandi tveimur bæjum hefir hann ekki séð sér fært að fara eftir till. bæjarstjórna. Ég álít, að það sé auðsætt mál, ef þarf á lögreglu að halda og öryggi bæjar krefst þess, að haft sé lögreglulið, þó að kostnaður við varalögregluliðið sé orðinn 50 þús. kr., sem mun vera ¼ kostnaðar við hið fasta lögreglulið. Ég býst varla við, að ég sem dómsmrh. eða einhver annar myndi afskrá liðið og segja því að fara heim, þar sem kostnaðurinn væri orðinn ¼ af kostnaðinum við hið fasta lögreglulið, og því yrði öryggi bæjarins að eiga sig. Vitanlega er þetta ákvæði gagnslaust, því það verður ekki farið eftir því, ef öryggi þjóðfélagsins er í hættu. Það er að því leyti rétt, sem tekið hefir verið fram, að þessa takmörkun, sem verið er að reyna að fara eftir, er ekki hægt að binda sig við, ef öryggi þjóðfélagsins er í hættu. Það er satt að segja ekki aðeins hlægilegt, heldur er það líka sorglegt, að til skuli vera í okkar þjóðfélagi menn, sem dirfast að halda því fram - enda mun þetta vera eina menningarþjóðfélag nútímans, þar sem slíkt á sér stað –að hér eigi ekki að vera lögreglulið, sem geti haldið uppi reglu. Það hafa borizt hingað fundarsamþykktir, sem eru blátt áfram ægilegt sýnishorn af því, hvernig hægt er að blekkja fólk. Það er sjálfsagt einhver ávæningur af því, að miðað er þarna við ¼, til þess að hafa það eins og var. Ég álít, að það ákvæði sé meinlaust, því vitanlega myndi enginn dómsmrh. taka á sig þá ábyrgð að fara eftir því, ef öryggi þjóðfélagsins heimtaði annað. Til þess að sýna, hvað það er talið lífsnauðsynlegt fyrir þjóð að geta haldið uppi lögum og reglu, þá tók ég við 1. umr. dæmi af einni þjóð í Mið-Evrópu, sem var gersigruð og allt var tekið af, en þó var það eitt, sem allir voru sammála um, að þessi þjóð fengi að hafa herlið, 100 þús. manns, til þess að halda uppi reglu í landinu. Sú mesta ógæfa, sem hægt er að leiða yfir eina þjóð, er einmitt stjórnleysi. Það eru þess vegna engin undur, að maður lætur í ljós hryggð sína yfir því, að til skuli vera nokkur maður, sem vill neita íslenzku þjóðinni um það, að geta haldið uppi lögum og reglu, og það skuli vera hægt að telja einhverju fólki trú um, að það sé gæfuvegur fyrir þjóð, að geta ekki haldið uppi lögum og reglu. Ég mun þess vegna ekki gera það að verulegu ágreiningsatriði, hvort brtt. verða samþ. eða ekki, þar sem 2 brtt. eru þannig, að þau atriði, sem þær vilja fella niður, hljóta að verða tekin upp í reglugerð, því ráðh. verður að ákveða, hvaða útbúnað lögreglan á að hafa. í m 3. atriðið er það að segja, að enginn ráðh. myndi leyfa sér að fara eftir því, ef þjóðfélagið skyldi þurfa á lögregluvernd að halda. Ég þakka svo n. fyrir, að þetta mál hefir getað fengið afgreiðslu, og ég vonast til, að því verði hraðað gegnum þingið.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég vildi byrja á því að gera þá fyrirspurn til hv. allshn., hvort hún væri sömu skoðunar og hæstv. ráðh., að það hefði engin áhrif á l., þó síðari málsgr. b-liðs falli burt, sem hljóðar á þá leið, að ráðh. sé heimilt að leggja lögreglunni til ákveðinn útbúnað, og ef n. er þeirrar skoðunar, að það hafi engin áhrif, hvort þetta stendur í frv. eða ekki, hver sé þá tilgangur meiri hl. n. með því að gera þessa brtt., að láta þessi orð falla niður. Eftir því, sem hæstv. ráðh. hefir nú sagt, þá er það augljóst, að það er rétt hjá honum, að það er nákvæmlega sama í praksis, hvort þessi brtt. n. verður samþ. eða ekki, þar sem hann hefir lýst því yfir, að hann muni alls ekki fara eftir henni. Það var annars furðuleg ræða, sem hæstv. ráðh. hélt. Hann lýsti því yfir, að það væri alveg nákvæmlega sama, hvað l. segðu, hann færi ekki eftir þeim. Þetta er nauðsynlegt, hvað sem l. segja, segir hæstv. ráðh., og ég ákveð sjálfur, hvaða útbúnað lögreglan skuli hafa. Ég ákveð líka sjálfur, hvað mikinn kostnað skuli í þetta leggja. Ennfremur sagði hæstv. ráðh.: Það hefir engin áhrif á mig, hvort þessi takmörkun, sem n. leggur til, að verði á kostnaðinum við aukningu lögreglunnar, verður samþ. eða ekki. Ég fer ekki eftir henni, þó l. mæli svo fyrir, að kostnaðurinn megi ekki fara fram úr því, sem l. ákveða. - Þetta voru orð hæstv. ráðh. um þessi aðalatriði í till. n. Þriðja atriðið, sem hæstv. ráðh. kom inn á, var það, að í núgildandi l. stendur, að ráðh. geti, að fengnum till. bæjarstjórna, aukið lögregluliðið. Hæstv. ráðh. sagði, að það skipti engu máli, hvort þarna stæði að fengnum till. eða ekki, vegna þess, að hann færi yfirleitt ekkert eftir till., svo framarlega, sem þær væru á annan veg en hann áliti nauðsynlegt. Hann nefndi dæmi um það, að hann hefði ekki gert það í sinum embættisrekstri. Hæstv. ráðh. er hér að stæra sig af því, að hann fari ekki eftir l. Og hann lýsir því yfir, að hann muni ekki fara eftir þeim framvegis. Það er alveg ástæðulaust að vera aftur að fara inn á allan þennan bægslagang hæstv. ráðh. út af því, að fólkið í landinu vill ekki, að honum sé gefin heimild til þess að auka kostnaðinn við lögregluliðið takmarkalaust og fá einræðisvald yfir henni. Það er ekki einungis ástæðulaust á þessum tímum, heldur er það beinlínis hnefahögg framan í almenning í landinu, að gefið sé slíkt leyfi til að auka lögregluliðið, þegar nauðsynlegt er, að allra ráða sé neytt til þess að hjálpa almenningi út úr þeim þrengingum, sem fyrirsjáanlegar eru á þessum erfiðleika tímum. En út í það ætla ég ekki að fara lengra. Hæstv. ráðh. hefir ekki komið með eina einustu frambærilega ástæðu fyrir því, að nauðsynlegt sé að setja slíka lögreglu. Hann hefir ekki komið með eina einustu ástæðu fyrir því, að lögreglulið það, sem fyrir hendi er, sé ekki nægilegt til þess að halda uppi öryggi í landinu. Hann hefir ekki komið með eina ástæðu fyrir því, að tímarnir væru svo breyttir, að þeir gerðu það nauðsynlegt, að slík breyt. verði gerð á lögreglunni og honum gefið slíkt einræðisvald, sem hér er farið fram á.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég vil aðeins segja, að ég vil, að það sjáist í þingtíðindunum, að það sé tekið fram, að vilanlega sé mönnum af svona tegund eins og sá, er síðast talaði, er af, alls ekki svarað.

* Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) : Það eru aðeins örfá orð. Mér skildist það koma fram í ræðu hv. 11. landsk., að n. vilji fella niður það, sem stendur í frv. um námskeið fyrir lögreglumenn, en það er misskilningur.

Það var ekki ég

. Þá hefi ég misskilið hv. þm. En það er ekki hróflað við því ákvæði í 9. gr. eftir till. n. Það stendur óhaggað.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég vildi ítreka þá fyrirspurn, sem ég gerði til meiri hl. allshn., hvort hún væri sömu skoðunar og hæstv. ráðh., að það skipti engu máli, hvort brtt. hennar verði samþ. eða ekki.

* Flm. (Jónas Jónsson): Það hafa verið tengdar töluverðar vonir við það, að félagsdómur myndi starfa á þann hátt, að hann gæti stillt til friðar milli stétta. Þetta mál var rækilega undirbúið, og kom úr ýmsum áttum stuðningur við það. Fyrst og fremst hafði hæstv. forsrh. barizt fyrir málinu í mörg ár, og hv. þm. Snæf. af hálfu Sjálfstfl., - og fleiri menn úr þeim flokki munu hafa staðið að því með honum. Í fyrstu náðist ekki samkomulag á Alþ. um málið, en það hefir nú tekizt og dómstóllinn starfað um skeið. Við því er ekki að búast, að almennt samkomulag geti orðið um niðurstöður allra dóma. Þess hefir heldur enginn vænzt af þessum dómstóli fremur en öðrum. Hitt er sanngjörn krafa, að félagsdómi sé það ljóst, að hann þarf að vinna sitt verk vel og vera alltaf verkhæfur, - alltaf til taks. Og það er einmitt þetta atriði, sem ég vildi hreyfa hér í dag, til þess að það yrði rætt hér á Alþ. meira en verið hefir, hvort þessi dómstóll og þeir málfærslumenn, sem við hann vinna, skilja raunverulega sitt hlutverk. Það er öllum kunnugt, að síðari hluta vetrar í fyrra urðu miklar deilur um verkalýðsmál í Hafnarfirði. Þær voru mjög byltingakenndar, án þess að ég fari nánar út í það. Stundum voru menn reknir hópum saman úr verkamannafélögunum, stundum stofnuð ný félög, o. s. frv. Lék mjög á tveim tungum, hvað væri löglegt í þessu og hvað ólöglegt. Þetta mál var svo alvarlegt og greip svo djúpt inn í atvinnulíf bæjarins, að um tíma lá við borð, að verkamenn í Reykjavík færu herhlaup til Hafnarfjarðar, og gerðu það að nokkru leyti. Ég hygg, að það hafi verið Héðinn Valdimarsson, sem sendi liðskost til Hafnarfjarðar dag eftir dag til þess að vera viðbúinn, ef á þyrfti að halda og upphlaupið tæki þá „vendingu“, sem honum og hans skoðanabræðrum þætti miður. Til þess að gera langt mál stutt, þá urðu málalok þau, að alþýðuflokksverkamennirnir, sem á sínum tíma höfðu hjálpað til að skapa félagsdóm, skutu máli sinu þangað. Í vetur kom svo dómur í málinu, sem var þeim alveg í vil. Félagsdómur gekk að lokum inn á það, að þessir menn, sem hlýddu lögunum, hefðu haft alveg rétt mál að verja. En hvað hafði gerzt á meðan rétturinn var að velta þessu máli fyrir sér? Þegar hinn löghlýðni hluti verkamannanna í Hafnarfirði hafði tekið þá ákvörðun að láta félagsdóm skera úr málinu, þá verður á því óskiljanleg töf. Þegar ég spurðist fyrir um, hverju þetta sætti, - ég spurði að vísu ekki dómarana, - þá er mér sagt, að þeir séu komnir í sumarfrí og að það sé aðalástæðan til þess, að þeir hafi ekki gert skyldu sína. Ég skrifaði um þetta grein í „Tímann“ og stakk upp á því, að þessum mönnum væri gefið langt sumarfrí, bara svo langt, að þeir þyrftu aldrei að koma til starfsins aftur. Mér skilst, að það liggi einmitt ekki fyrir þessum dómstóli að taka sér nokkurt sumarfrí eða frí á nokkurn hátt. Ég álít það jafnfjarstætt, að félagsdómur taki sér frí frá deilumálinu í Hafnarfirði eins og t. d. að héraðslæknirinn í Hafnarfirði færi í burtu í tvo mánuði án þess að biðja þá lækna aðra, sem þar starfa, að gegna störfum fyrir sig á meðan. –Hafnarfjarðarmálið lá svo niðri og fréttist ekkert um það fyrr en í haust, er dómurinn tók aftur til starfa. En þá höfðu bara málfærslumennirnir tekið sér fri. Niðurstaðan af öllu saman varð sú, að margir mánuðir liðu án þess að málið væri afgr. frá því að það fyrst var lagt fyrir réttinn. Ég hefi ástæðu til að ætla, að ríkisstj. hafi aflað sér nokkurra upplýsinga í þessu máli, og þess vegna ætla ég ekki að segja meira nú, en heyra, hverjar þær skýringar eru, sem stj. ber fram.

* Atvmrh. (Ólafur Thors) : Það er alveg rétt hjá hv. flm. þessarar till., að það var merkilegt löggjafaratriði og stefndi til þjóðþrifa, að stofnsetja félagsdóm, sem hefir með höndum þau mál sérstaklega, sem rísa út af kaupdeilum. Fyrir þessari löggjöf hefir verið barizt a. m. k. bæði af hendi Sjálfstfl. og Framsfl. langri og harðri baráttu, og þessi löggjöf var sett með langsamlegum meirihlutavilja hér á Alþ., þegar hún loks komst á. Eitt frumskilyrði þess, að af þessari löggjöf verði það gagn, sem þeir, er að henni stóðu, vænta, er að sjálfsögðu það, að sýna félagsdómi alla þá virðingu og nærgætni, sem á hverjum tíma er nauðsynleg til þess að almenningur í landinu geti borið virðingu fyrir þessum dómstóli. Ég álít, að það sé tvennt, sem veltur á því til framdráttar, að félagsdómur megi verða að sem mestu gagni: Annað, að dómurinn sæti hæfilegu aðhaldi, - því að það er hollt og hverjum manni nauðsynlegt, - en hitt, sem er engu minna atriði, að gagnrýni á dómstólnum byggist á fullkominni sanngirni og velvild. Mér hefir fundizt þess gæta, að nokkuð andi kalt í garð dómstólsins, jafnvel frá hendi þeirra manna, sem voru löggjöfinni mjög fylgjandi á sínum tíma og alveg vafalaust bera hag félagsdóms fyrir brjósti og vilja vinna að því, að hann öðlist hjá þjóðinni þá virðingu, sem honum ber. Á ég þar m. a. við hv. flm. þessarar till., hv. þm. S.-Þ. Hann hefir, eins og hann sjálfur sagði, skrifað blaðagrein, að gefnu tilefni að því er honum finnst, þar sem hann fjargviðraðist yfir því, að dómararnir hafi tekið sér sumarfri, og hafði á orði, að þetta sumarfrí bæri að framlengja, þ. e. a. s. víkja dómurunum frá störfum. Ég ætla ekki að fara út í stælur um þetta atriði, en aðeins skýra frá því frá mínu sjónarmiði, á hve miklum rökum þessi ummæli og þessi fyrirætlun hv. flm. er reist, og að hve miklu leyti þetta er makleg árás á dómendurna. Ég hefi hér fyrir mér nokkur gögn í þessu máli. Með bréfi, dags. 29. júlí 1939, til félagsmálaráðuneytisins (sem í þessu tilfelli átti að sjálfsögðu að vera til atvinnumálaráðuneytisins. af því að félagsdómsmálefni heyra undir það) kærir stjórn Alþýðusambandsins yfir félagsdómi og ber á hann nokkrar sakir. Þetta bréf var að mínu fyrirlagi sent félagsdómi til umsagnar, og hann svaraði því með bréfi, dags. 7. sept. Þetta bréf vil ég leyfa mér að lesa hér upp vegna þess. að það skýrir málið eins og bezt verður á kosið. Bréfið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: “Félagsdómur. Reykjavík, 7/3 '39. Atvinnumálaráðuneytið hefir sent félagsdómi til umsagnar erindi Alþýðusambands Íslands, dags. 29. júlí þ. á., varðandi réttarfrí og afgreiðslu mála fyrir dóminum. Út af greindu erindi þykir ástæða til að taka fram eftirfarandi: Af fimm málum, sem málflutningur hafði ekki farið fram í um mánaðamótin júní-júlí, hafði þremur, samkvæmt samkomulagi málsaðila, verið frestað til 4. sept. Að því er hin tvö snertir, sem sérstaklega eru gerð að umtalsetni í erindi Alþýðusambandsins, þykir ástæða til að upplýsa eftirfarandi atriði: a) Málið: Alþýðusamband Íslands f. h. Nótar, félags netavinnufólks, gegn Vinnuveitendafélagi Íslands f. h. Björns Benediktssonar. Það er rangt, sem stendur í erindi Alþýðusambandsins, að málið hafi verið þingfest 16. maí s. l. Þingfesting þess fór fram 16. júní s. l. En að gefnu tilefni þykir rétt að geta þess, að 10. maí s. l. kom málflm. Alþýðusambandsins, Sigurgeir héraðsdómsmálflutningsmaður Sigurjónsson, með stefnu í máli þessu til forseta dómsins til útgáfu, og var þar aðeins stefnt Birni Benediktssyni. Að gefnu tilefni frá forseta dómsins kom í ljós, að málflm. hafði ekki leitað upplýsinga um það, hvort nefndur Björn væri meðlimur í Vinnuveitendafélagi Íslands, en í samtali, er hann þá samstundis átti við skrifstofu Vinnuveitendafélagsins, fékk hann upplýsingur um, að svo væri. Hvarf hann þá frá því að fá málið höfðað í það sinn, með því að einnig bar að stefna Vinnuveitendafélaginu í máli þessu, sbr. 45. gr. l. nr. 80/1938. Leið síðan fullur mánuður, eða til 14. júní, að málflutningsmaðurinn kom á ný til dómsins með ósk um, að stefna yrði getin út í máli þessu. Í þinghaldi 27. júní óskaði umboðsmaður stefnda ettir fresti til 4. sept. þ. á., með því að hann þyrfti að láta fara fram vitnaleiðslur í málinu á Ísafirði, Akureyri og Siglufirði. Umboðsmaður stefnanda samþykkti, að frestur yrði veittur í einn mánuð, en mót mælti lengri fresti. Gekk málið til úrskurðar dómsins með þeim úrslitum, að stefnda var veittur umbeðinn frestur. Og þykir rétt að geta þess, að samkvæmt því, sem upplýst var í réttarhaldi 4. sept., höfðu endurrit að sumum þessara vitnaleiðslna ekki enn borizt hingað vegna fjarveru vitna frá heimilum sínum og réttarfrís héraðsdómara úti á landi. b) Málið: Sigmundur Björnsson gegn verkamannafélaginu „Hlíf“. Mál þetta var þingfest 2. júlí s. l., - ekki 31. maí eins og stendur í erindi Alþýðusambandsins. Í þinghaldi 7. júní fékk umboðsmaður stefnanda frest til 12. júní og þann dag aftur framhaldsfrest til 19. júní, en í því þinghaldi var ákveðið, að málflutningur Sigmundar Björnssonar skyldi fara fram 27. júní s. l. En er málið skyldi flytja, var málflm. stefnanda, hrm. Pétur Magnússon, veikur. Varð það þá að samkomulagi milli umboðsmanna málsaðila, að málinu skyldi frestað fyrst um sinn. Lýsti umboðsmaður stefnanda yfir því, að fullur vinnufriður væri í Hafnarfirði þrátt fyrir ágreining þann, sem mál þetta er risið út af, og lofaði hann að tilkynna dóminum, ef breyting yrði á því ástandi, en kvartanir um slíkt hafa ekki enn borizt dóminum. Var svo frá gengið í réttarhaldi þessu, að dómurinn ákvæði, hvenær málið skyldi flutt, og því lýst yfir af dómsins hálfu, að ef búast mætti við, að til átaka kæmi milli málsaðila, yrði ekki hægt að taka tillit til veikindaforfalla málflm. stefnanda, og myndi málflutningur þá verða ákveðinn þegar í stað. Samkvæmt læknisvottorði, er dóminum hefir borizt, er málflm. ekki enn heill heilsu. Hann býst hinsvegar við því að mega taka til starfa 20. þ. m., og hefir flutningur málsins verið ákveðinn þann dag. Í tilefni af ummælum í erindi Alþýðusambandsins um meðferð dómsins á málinu: Alþýðusamband Íslands f. h. verkalýðsfél. Baldur gegn Hálfdáni Hálfdánarsyni, þykir ástæða til að geta þess, að mál þetta var þingfest 27. júní s. l. Málflutningur í því fór fram 29. s. m. og dómur var kveðinn upp 3. júlí s. l. Loks skal þess getið vegna ummæla í oftnefndu erindi Alþýðusambandsins um réttarfrí dómsins, að hvert það mál, sem dóminum hefði borizt yfir sumarmánuðina, hefði verið tekið strax til meðferðar, svo sem á öðrum tímum, og það að sjálfsögðu jafnt fyrir því, þótt einhverjir af aðaldómurum dómsins væru fjarstaddir vegna sumarleyfa, enda hafði forseti dómsins áður en hann fór í sumarleyfi sitt gert ráðstafanir til þess, að dómurinn gæti óhindrað starfað í fjarveru hans. En til þess hefir ekki komið, þar sem ekki hefir verið beiðzt útgáfu á neinni stefnu frá því í júnímánuði og til þessa dags. Með tilvísun til framanritaðs vísum vér algerlega á bug öllum aðdróttunum í vorn garð um vitaverða meðferð mála í félagsdómi. Erindi Alþýðusambandsins endursendist hér með. Hákon Guðmundsson, Gunnl. E. Briem, Sverrir Þorbjörnsson, Sigurjón Á. Ólafsson, Kjartan Thors. Til atvinnumálaráðuneytisins.“ Ég held í sjálfu sér, að þessi skýrsla færi alveg fullnægjandi og óyggjandi rök fyrir því, að sérhver ádeila á dómstólinn í þessu efni er órökstudd. Alþýðusambandið hefir kært yfir meðferð 5 mála. Ég tel ekki, að flm. þessarar till. hafi bætt neinu við rök þess. Af þessum 5 málum er upplýst, að fullkomið samkomulag ríkti um afgreiðslu þriggja, og eru þau því í þessu sambandi úr sögunni. A. m. k. er ekki ástæða fyrir dómstólinn að hlaupa fram fyrir skjöldu í slíkum málum, þegar fullt samkomulag ríkir milli aðila. Ég efast meira að segja um, að dómurinn hafi nokkra heimild til þess að rjúka þannig til og kveða upp úrskurð. - Þá eru eftir tvö mál. Og það eru þá þau, sem eiga að vera stoðir undir ádeilu á dóminn, fyrir það, að hann hafi ekki innt af höndum sín skylduverk. En eftir þeim rökum, sem hér eru færð fram, þá held ég, að ég verði að leyfa mér að staðhæfa, að það séu a. m. k. alveg sérstaklega veigalitlar ástæður, sem þessi mál gefa til árása á dóminn. Um fyrra málið er upplýst, að í þinghaldi 27. júní óskaði annar aðilinn eftir fresti þangað til í septemberbyrjun, þ. e. a. s. í rúma tvo mánuði. Hinn aðilinn segist ekki vilja verða við þessu, en hinsvegar kveðst hann vilja ganga inn á að gefa mánaðarfrest. Þá stóð mánuður á milli aðila. Dómurinn sá, að athuguðu máli, að meðferð málsins krafðist vitnaleiðslu á Ísafirði, Siglufirði og Akureyri, og áleit því sjálfsagt að veita umbeðinn frest. Svo kemur það atriði, hvort þessi frestur hafi verið nauðsynlegur eða ekki. Þegar dómurinn tók málið til meðferðar á ný 4. sept. - en þangað til hafði frestur verið veittur -, kom í ljós, að nauðsynlegar vitnaleiðslur til að upplýsa málið höfðu enn ekki farið fram. Sumir mennirnir höfðu verið fjarstaddir frá sínu heimili og ekki náðst til þeirra, og auk þess höfðu héraðsdómarar verið í fríi. Mér sýnist þessar staðreyndir tala því máli, að þetta atriði geti alls ekki orðið undirstaða ákæru á félagsdóm. Þá er loksins síðasta atriðið, sem hv. flm. hefir einnig sérstaklega gert að umtalsefni. Það er upplýst, að málflutningur í því máli átti að fara fram 27. júní, en þegar þar að kemur, þá er málflm. annars aðila veikur, og varð það þá að samkomulagi málsaðila, að málinu skuli frestað fyrst um sinn. - Ég vil fyrst leggja áherzlu á það, að veikindaforföll á náttúrlega - svo framarlega sem nokkur forföll má taka til greina - að taka til greina umfram nokkur önnur. Ég viðurkenni, eins og flm. hélt fram, að það ástand getur verið fyrir hendi, að mál þoli enga bið. En með tilliti til þess, að umboðsmaður stefnanda fellst á frestinn og lýsir yfir því, að fullkominn vinnufriður ríki í Hafnarfirði, þá virðist enginn áfellisdómur verða reistur á þessum fresti málsins. Auk þess tekur félagsdómur það skýrt fram, að ef breyting verði á í Hafnarfirði frá þeim vinnufriði sem ríkti, þá verði engin forföll hægt að taka til greina og muni málið þá tafarlaust verða afgreitt. Ég verð að segja það, að ég get ekki áfellzt félagsdóm fyrir frest í máli, þegar þessar ástæður eru fyrir hendi: 1) Veikindaforföll málaflm., 2) fyrir liggur yfirlýsing frá umboðsmanni stefnanda um, að fullkominn vinnufriður ríki, 3) dómurinn lýsir yfir því, að málið verði strax tekið fyrir, ef ástandið geri það nauðsynlegt. Ég veit ekki, hvers menn krefjast frekar af dómstólnum í þessu máli. Ég er ekki lögfræðingur og ekki kunnugur þessum málum sem skyldi, þótt ég sem ráðherra hafi yfir þeim að segja, en ég get af mínu leikmannsviti enga sök fundið hjá félagsdómi. - En með sérstöku tilliti til þeirra umr., sem orðið hafa um sumarfrí réttarins, þá gerði dómstóllinn allar ráðstafanir til þess, að unnt væri að afgreiða hvaða mál sem að höndum bæri, þótt einhverjir af aðaldómendunum væru fjarverandi. Þetta sýnir, að rétturinn er fyllilega sammála hv. flm. till. um það, að félagsdómur eigi að vera starfhæfur á hvaða tíma sem er, - enda hefir hann verið það. Hvað stendur þá eftir? Vitanlega getur það ekki verið krafa nokkurs manns, að dómarar í félagsdómi eigi ekki eins og tíðkast um aðra embættis- og starfsmenn að fá sumarfrí, vegna þess að einhverstaðar frá kynni nú að koma kall frá þeim, sem eru að rífast um kaupgjaldsmál. Þessir menn eiga ekki fremur en aðrir að vera rígbundnir við sinn skrifborðsstól allt sumarið. einungis ef vissa er fyrir því, að dómurinn sé starfhæfur á hvaða tíma sem er, og það er hann vitanlega þótt varamenn mæti. Allt þetta er fyrir hendi í þessu efni. Ég verð því að líta svo á, að að svo miklu leyti sem í þáltill. á að felast ádeila á félagsdóm, þá sé hún ekki á rökum reist. Og að svo miklu leyti sem þáltill. á að verða félagsdómi hvatning um það, að láta aldrei sumarfrí eða þesskonar valda frestun á að kveða upp úrskurði, þá sé ég ekki, að slíkrar hvatningar sé þörf, af þeirri ástæðu, að félagsdómur er sammála hv. flm. þáltill. um það atriði. Að öllu þessu athuguðu hverf ég aftur að því. sem ég sagði í byrjun þessa máls, að allir, sem bera félagsdóm fyrir brjósti og viðurkenna, að stofnun hans var stórt spor á framfarabraut á sviði kaupgjaldsmála og verkalýðs- og kaupgjaldslöggjafar, öllum þeim ber að hafa það hugfast, að þeir styðja og efla stoðirnar undir félagsdómi í framtíðinni með því að láta hann sæta velvilja og sanngjarnri gagnrýni. En til þessara sömu manna vil ég leyfa mér að beina einnig því, að sérhver órökstudd gagnrýni á gerðum félagsdóms færir með sér þær afleiðingar, að þeir, sem ekki eru nægilega kunnugir málum, sem þessi dómur hefir með höndum, og því, hvernig dómurinn rækir sitt starf, skoða slíkar ádeilur sem rökstuddar ádeilur, en það rýrir að nauðsynjalausu álit manna á dóminum og dregur þar með úr gildi dómsins. Ég mælist því til, að að fengnum þessum upplýsingum taki hv. flm. þessi rök til greina, sem honum voru ekki kunn, þegar hann flutti þáltill. Mér hafði borizt ýmislegt til eyrna, eins og mörgum öðrum, um að félagsdómur hefði vanrækt skyldu sína. Þess vegna fór ég fram á það við dóminn, að hann gæfi mér skýrslu um störf sín. Um sama leyti barst mér svo þessi ádeila frá Alþýðusambandi Íslands, sem ég notaði sem ástæðu til þess að biðja dóminn um gögn í þessu máli. En að fengnum þessum upplýsingum ákvað ég að skrifa Alþýðusambandi Íslands þess efnis, að ég hefði sent félagsdómi ákæru Alþýðusambands Íslands til umsagnar. Mér barst svo bréfleg umsögn félagsdóms. Ég sendi eftirrit af henni Alþýðusambandi Íslands og taldi svo ekki ástæðu til að hafast frekar að í málinu. Ég vil segja hv. þm. frá því, því þeir vita það kannske ekki, að félagsdómur hefir nú allfyrirferðarmiklum störfum að gegna. Ég skal skýra frá því, að í ár hafa verið höfðuð fyrir félagsdómi 28 mál. Og svo að menn geti betur áttað sig á, hvað þetta þýðir, vil ég segja, að fyrsta árið, sem hæstiréttur starfaði hér á landi, komu fyrir hann 35 mál, eða aðeins 7 málum fleira en fyrir félagsdóm fyrsta árið, og annað árið 31 mál, eða 3 málum fleira. Dómarar í félagsdómi hafa 1200 kr. laun yfir árið, en dómarar í hæstarétti 12 þús. kr. á ári. Dómarar í félagsdómi hafa því vandasamt starf og mikið að vinna, en ákaflega lítil laun. En af þessu, og jafnframt af því, hve starf þeirra er nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið, þá má ekki minna vera en að hv. þm. styðji þá eftir því sem auðið er og treysti og efli álit dómsins. Af þessum ástæðum, ef þessari þáltill. verður ekki vísað til n. - sem ég þó geri ráð fyrir, að hv. flm. hennar óski eftir -, en verði það ekki, þá verð ég henni andvígur, af því ég tel hana ástæðulausa.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Ég get verið samdóma hæstv. ráðh. um það, að það gæti vel farið á því, að málið færi til n. áður en atkvgr. færi fram um það. En ég er ekki samdóma honum um það, að það hafi verið ófyrirsynju hreyft við þessu máli hér. Enda er hæstv. ráðh. kunnugt um, að minn flokkur hefir verið fylgjandi því um mörg ár, að stofnaður yrði félagsdómur. Og flokkur sá, sem hæstv. ráðh. er í, er mér og mínum flokki samdóma um það mál. Og málið komst í raun og veru seinna í höfn heldur en vænta mátti eftir því þingfylgi, sem það hafði. En ég álít það ekki bezt fyrir félagsdóm, eins og þó kom fram í ræðu hæstv. ráðh., að það séu látin liggja í þagnargildi þau bernskubrek, sem kunna að vera á störfum þeirra fyrstu manna, sem með hann fara. Og ég get upplýst viss atriði. Ég vil biðja menn að athuga, að mál þetta, sem um hefir mikið verið rætt hér, var ákaflega mikið hitamál, hið mesta hitamál, sem fyrir hefir komið hér á landi síðan Skúlamálið forðum var á Ísafirði, þegar Hnífsdælingar voru sóttir til að skakka leikinn á Ísafirði í pólitíkinni, þegar þess þótti þurfa. Það hefir aldrei síðan komið upp annað eins æsingamál og þetta í Hafnarfirði, sem um hefir verið rætt hér nú. Þessi ágreiningur var svo mikill í Hafnarfirði, að flokkur Héðins Valdimarssonar sendi daglega liðskost til Hafnarfjarðar. Þar að auki var annar málsaðili, sem átti sér fylgi verkamanna hér í Reykjavík svo mikið, að við lá, að annar verkamannahópur færi til Hafnarfjarðar. Að ekki varð af því, var að þakka mönnum, sem stilltu til friðar til þess að ekki yrði beitt ofbeldi. Hér var að ræða um stórkostlegt hitamál, sem hafði komizt lengra í öfgaátt en títt er hér á landi. Þess vegna held ég því fram, að það sé heppilegt, að félagsdómur viti, að því er veitt eftirtekt, hvern skilning hann hefir á málinu. Ég get tekið það fram, að ég hefi ekki gagnrýnt neitt við félagsdóm nema þetta eina mái. sem kom Alþ. við. Þá var það, sem hæstv. atvmrh. bar fram sem skýringu á því, að ekki var dæmt í þessu máli fyrr en . í haust. Og skýring hans er sú, að það veiktist annar málfærslumaðurinn, Pétur Magnússon, sem mun hafa verið heilsulítill í sumar, og svo biður hann um frest. Nú vil ég benda á það, að það er öllum kunnugt hér í bæ, að bæði er Pétur Magnússon mikill málaflm., og eins, að hann hefir einn af álitlegustu ungum lögfræðingum í bænum sem aðstoðarmann, og mun sá lögfræðingur vera talinn hlutgengur málaflm. við hvaða vandamál sem er. Þess vegna, frá sjónarmiði dómsins, ef dómurinn hefði bara skilið, hvers þingið hlaut að ætlast til, að ekki væri stefnt í voða með möguleikum fyrir upphlaup í Hafnarfirði, þá bar ekki að taka hið minnsta tillit til þess, þó að Pétur Magnússon væri veikur, þar sem aðstoðarmaður hans, Einar Baldvin Guðmundsson, var reiðubúinn til að taka þetta mál að sér. En það er annar aðili, sem á þyngri dóm skilið af þinginu heldur en félagsdómur, og það er Guðmundur I. Guðmundsson, sem mér skilst koma út úr þessu máli sem hinn raunverulegi sökudólgur, sem hefði vel getað orðið mikill óhappamaður fyrir þennan bæ. Þessi maður, sem var málaflm. fyrir Alþfl. í þessu máli í Hafnarfirði, hann gengur inn á þetta. Hann er trúnaðarmaður málsparts í þessu máli, sem vildi beygja sig og una lögum og rétti. Ég leyfi mér að lýsa því yfir, að Guðmundur I. Guðmundsson hefir komið þannig fram í þessu máli, sem er ósæmileg frammistaða af málaflm. Alþýðusambands Íslands fyrir félagsdómi, með því að ganga inn á, að frestur í þessu máli yfirleitt yrði veittur. Og það er ekki búið með það. Nú sjáum við, hvernig hans afstaða er. Hann hafði brugðizt sínum umbjóðendum, sem höfðu trúað honum fyrir sínum málstað, því að Alþýðusamband Íslands kærir yfir þessu. Félagsdómur getur vitanlega sagt við Alþýðusamband Íslands: Ber þú sjálfur fjanda þinn, - því að hann hafði ekki útvegað þennan mann. En félagsdómur sýnir það, að hann er ekki nema á fyrsta árinu ennþá, með því, hvernig hann svo rökstuddi sína aðferð í málinu. Fyrst og fremst er beðið um tveggja mánaða frí, þ. e. a. s. allt sumarið, vegna veikinda aðalmálaflm. öðrum megin. Guðmundur I. Guðmundsson er það samvizkusamur, að hann álitur einn mánuð nógan tíma fyrir slagsmál í Hafnarfirði og vill ekki ganga inn á tveggja mánaða frest. Hvað segir félagsdómur þá? Honum finnst hart að hafa þetta ekki nema einn mánuð. Tveir mánuðir verða það að vera. Og ef þeir hefðu kynnt sér málið eins og a. m. k. þm. hafa vitað um það, að þessi deila var á góðum vegi með að gripa djúpt inn í þingið ekki einungis viðkomandi ríkisstjórninni, heldur mundu þm. hafa látið sig það miklu skipta, ef barizt hefði verið á öllum götum Hafnarfjarðar. Í viðbót við þetta, sem mér finnst ákaflega skilningslítil ráðstöfun af hálfu félagsdóms, að biða mætti með þetta mál í 2 mánuði, þá kemur svo útskýring félagsdóms á því, hvers vegna þessi frestur hafi verið gefinn svona langur. Það hafi verið gert vegna þess, sem hæstv. ráðh. upplýsti fyrir hönd félagsdóms með því að lesa kafla úr bréfi, sem þeir hafa haft þá dirfsku að senda ríkisstj. með þessu innihaldi: Að ef þeir álíti, að við áflog og slagsmál lægi í Hafnarfirði, þá væru þeir reiðubúnir til að taka málið fyrir; og þó að þeir ætli að bíða eftir því, að Pétri Magnússyni batni, þá ætli þeir þó, ef barizt verði um allan Hafnarfjörð, að taka málið upp. Ég get ekki hugsað mér veikari aðstöðu í máli en þetta. Tökum til dæmis, ef kommúnistar hefðu haft sterkan flokk í Hafnarfirði, nokkur hundruð manns, og þeir hefðu talið sig beitta rangindum; og hefðu svo kommúnistar í Hafnarfirði í því tilfelli frétt, að dómurinn ætlaði að taka sér hvíld og biða eftir því, að veikum manni batnaði, þá þekki ég illa kommúnista og Héðinn Valdimarsson, ef þeir hefðu ekki byrjað barsmíðar og sagt: nú ætlum við að sýna, að við þekkjum nokkuð, sem heitir handafl. Svo hefði verið dregið saman lið í Reykjavík, ekki til þess að reisa hinn veika mann, Pétur Magnússon, upp úr sænginni, - nei, heldur til þess að félagsdómur kæmi saman til þess að gegna skyldu sinni. Ég álít, að það geri ekki til, þó að atkvgr. fari ekki fram um þetta mál fyrri heldur en seinna á þinginu eða á næsta þingi. En þar sem er svo mikill ágreiningur um þetta mál, álit ég rétt, að Alþ. hafi tækifæri til að meta, hvernig það hefir gengið til í þessu þýðingarmikla máli, sem vísað hefir verið til þessa dómstóls. Það, sem þá liggur ljóst fyrir í málinu, er þetta: Alþfl., sem hafði verið tregastur af þeim flokkum, sem ekki vildu byggja réttinn á ofbeldi, til þess að ganga inn á, að félagsdómi yrði komið á, - því að það hafði staðið alllengi á samþykki hans til að ganga inn á það fyrirkomulag -, þessi fl., Alþfl., er svo beittur sérstökum órétti og ofbeldi í þessu máli. Alþfl., eða deild hans í Hafnarfirði, vísar þessu til félagsdóms. Ég álít náttúrlega, að ekki hefði átt að synja þessum mönnum um aðstoð dómsins, þó lengi stæðu þeir á móti stofnun dómsins. En þeir höfðu beygt sig fyrir því, að lög og réttur réði í þessu þjóðfélagi, en ekki ofbeldi. En í því lá sósíalistískt pólitískur sigur í landinu, að annar verkalýðsflokkurinn hafði skilið við ofbeldið í því skyni að taka þá afstöðu eins og sjálfstæðismenn og framsóknarmenn að virða lög og rétt. Þess vegna verða þm. verkamannafl. fyrir svo miklum vonbrigðum, þegar verið er að leika sér með svona þýðingarmikið mál, að þeir skrifa hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. lætur svo segja sér um þetta mál eins og fyrir liggur af því, sem fram hefir komið hér. Hér hefir bilað hlekkur í keðju í þessu máli. Og ástæðan til þess, að ég hreyfi þessu máli hér, er sú, að mér þykir ákaflega mikils virði þessi þróun, að mikill hluti verkamannastéttarinnar fór að vera samdóma þeim flokkum, sem stundum eru kallaðir borgarafl., um það, að þeir vildu ekki skoða ofbeldið sem hæstarétt fyrir sig. Ég hafði mikla samúð með verkamönnum í Hafnarfirði í þessu máli, því að mér fannst þeir koma drengilega fram, og þeir stilltu í hóf í þeim kringumstæðum, þegar aðrir hefðu farið með ofstopa. Þeir höfðu vikið málinu til dóms (og voru þá dregnir frá Heródesi til Pilatusar). Þá vissi ég ekki það, að málaflm. þeirra hafði bilað og að hann hafði leikið sér að því að afsaka sig með því, að hann væri að taka próf í hæstarétti, og þess vegna, fannst honum, mætti hann bregðast í þessu efni. Ég þykist vita, að Alþýðusamband Íslands hafi kært út af þessu. Þá hafa þeir trúað óhappinu við að velja þennan mann, sem þeir höfðu ekki búizt við fyrirfram og hefir ekki sýnzt gefa þeim gleði eftir á. Ég tel ákaflega þýðingarmikið að heyra það bréf, sem hæstv. ráðh. las upp áðan. En ég vil láta það koma á prenti út um landið til kjósenda í Alþt., þó þau séu ekki mikið lesin, að félagsdómur hefir á sínu fyrsta ári ekki skilið betur sitt hlutverk að þessu leyti - ég veit, að hann hefir skilið margt vel og gert ýmsa góða dóma -, en hann hefir ekki skilið sitt hlutverk betur en það í þessu efni, að hann hefir treyst sér til að segja þessa setningu um það, að hann gaf þennan frest: Að hann hafi skotið þessu máli á svona langan frest í þeirri von, að ekki byrjuðu ólæti í Hafnarfirði. Þetta segi ég, að sé undirstöðuatriðið, sem gefur til kynna, að rétturinn er ekki alveg með á því, hvað til hans friðar heyrir. Þetta má sízt af öllu koma fyrir, að dómurinn segi þetta nokkurn tíma aftur, sem ég býst ekki við, að hann geri - eins og Þórbergur Þórðarson segir það ekki nema einu sinni, að hann hengi sig, ef ráðizt verði á Pólland -  Ég óska alls ekki, að félagsdómur verði lagður niður. En ég held, að ég treysti mér til þess að sækja það mál á móti Guðmundi I. Guðmundssyni, t. d. í útvarpi eða blöðum, að hann hefir staðið sig alveg skammarlega í þessu atriði og að hann hefir komið afarilla fram fyrir þann hluta verkalýðsins, sem hafði stutt hina tvo borgaralegu flokka í að koma á þessum dómstóli í því skyni, að hér ríkti friður og ró í landi og að réttlátur dómstóll færi með mál verkalýðsins. Þegar hæstv. forseti sér, að þær umr. hafa um þetta mál gengið svo lengi sem hann álítur ekki tíma til vera, þá vil ég óska þess, að málinu verði vísað til n., sem mér skilst, að geti verið allshn.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það var eingöngu út af því, að hv. flm. þáltill. minntist á það, að vel gæti verið, að fleiri fengju að lesa þessar umr., sem færu hér fram á Alþ. um þetta mál (þó að fáir læsu þingtíðindin, sagði hann), að ég vildi gefa upplýsingar í þessu máli og leiðrétta það, sem hann sagði. Hv. flm. blandar saman tveimur atriðum í þessu máli, tveimur dómum. Það fyrsta, sem var til umr. í Hafnarfirði, var það, að stofnað var nýtt verkamannafélag í Hafnarfirði og gerðir samningar við það félag af ýmsum atvinnurekendum í Hafnarfirði. Það var þetta atriði, sem verkamannafélagið „Hlíf“ vildi ekki hlíta. Út úr því spannst svo deilan um það, hver hefði réttinn til vinnunnar, hvort það væri verkamannafélagið „Hlíf“ eða hið nýstofnaða verkamannafélag í Hafnarfirði. Þessu var skotið til félagsdóms, sem dæmdi það þannig, að hið nýstofnaða verklýðsfélag væri löglega stofnað, en að hinsvegar allir atvinnurekendur í Hafnarfirði væru bundnir við samninga sína við „Hlíf“. Þar með unnu má segja báðir aðilar. Það var viðurkennt og dæmt rétt að vera, að nýja félagið væri löglega stofnað. En hinir, sem vildu krefjast þess, að atvinnurekendur væru skuldbundnir til að skipta við félagsmenn í „Hlíf“, þeir unnu sitt mál í því efni í dóminum. Þetta var fyrri dómurinn. Hinn dómurinn var út af því, að þessir menn, sem voru í nýja félaginu, unnu hreint og beint á móti hinu félaginu, þ. e. „Hlíf“, en voru samt sem áður nauðbeygðir til að vera í „Hlíf“, af því að annars höfðu þeir ekki vinnu. Verkamenn í „Hlíf“ bentu þá á það ákvæði í l. félags síns, að ef einhver félagsmaður vinnur á móti hagsmunum félagsins, skal hann vera rækur úr félaginu. Og þess vegna voru um 100 menn reknir úr „Hlíf“. Um þetta var svo seinni dómurinn, sem var frestað. Því að um fyrri dóminn gekk allt eins og lög gera ráð fyrir; það var dæmt í því máli eins fljótt og unnt var. En seinni dóminum var frestað. En það var vitanlegt, og það vissi hver einasti Hafnfirðingur, að verkamenn í Hafnarf. ætluðu ekki undir neinum kringumstæðum að láta koma til átaka milli þeirra um þetta eina atriði fyrr en dómurinn væri fallinn í félagsdómi, hvenær sem hann yrði kveðinn upp. Það vissi hver Hafnfirðingur og það var vitað, að verkamenn þar mundu biða með þennan ágreining sinn eftir dómi félagsdóms. Ég býst við, að hv. flm. hafi verið þetta ókunnugt, en þá upplýsi ég þetta hér með. Enda var, eins og hæstv. ráðh. gat um, fullkominn vinnufriður í Hafnarfirði meðan á þessum fresti stóð. Annars ætla ég, sem sagt, ekki að blanda mér neitt í þessa deilu. Ég vildi bara gefa þessar upplýsingar, til þess að sýna fram á, hvað rétt er í málinu og að þarna er tveimur dómum ruglað saman. Það, sem olli mestum vandræðum, og það mál, sem mestur hitinn varð út af, var fyrra málið, og í því var dæmt í félagsdómi án þess að nokkur hefði nokkuð að athuga við dráttinn á því. Og báðir aðilar hlýddu dóminum. Og ég verð að segja, að það var einmitt málið, sem allt reis út af, hverjir hefðu réttinn gagnvart atvinnurekendunum, - og það voru „Hlífar“menn. Og þeir sigruðu í því máli, en ekki hinu.

* Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég álít ekki, að ég þurfi að skýra frekar mína afstöðu heldur en ég er búinn að í minni fyrri ræðu. Sérstaklega ekki eftir að hv. þm. Hafnf. hefir gefið þá skýringu, sem hann gaf. Það er ekki nema eðlilegt, að sumt, sem kom fram í ræðu hv. flm., sé þess eðlis, að ég vildi upplýsa það, en af því það kemur ekki málinu svo mikið við, mun ég sleppa því. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi upplýsa, og það er út af þeim ummælum, sem hv. flm. stefndi að málafærslumanni Alþfl. í sambandi við framkomu hans í þessu máli. Ég er ekki svo kunnugur réttarvenjum sem æskilegt væri um mann, sem á að koma fram í þessu máli. En það mun vera venjan, að sérhver málafærslumaður geri sitt ýtrasta til þess að taka til greina þær óskir, sem gagnsækjandi ber fram, svo framarlega sem hann skaði ekki sinn umbjóðanda. Pétur Magnússon varð veikur, og það er nú svo, að hver hefir sitt mál með höndum og aðrir eru því ókunnugir. Það er upplýst, að Pétur Magnússon var veikur, og það, sem Guðmundur Ingi gerði, var að ganga inn á að fresta málinu. Ég held ekki, að hv. flm. dæmi þetta réttilega, en ég þekki það svo vel, að ég veit, að þetta er nokkurn veginn ófrávíkjanleg venja, og hún mjög góð að mínu áliti.