Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þegar frv. þetta var áður til umr. hér í hv. d., var það mitt hlutskipti að hafa framsögu um það. Nú hefur það tekið nokkrum breyt. í Nd., þannig að hún hefur skeytt tveim jörðum við, sem óskað er einnig eftir að fá keyptar. Það eru eyðijarðirnar Steinbogi í Hjaltastaðahreppi og Engjalækur í sama hreppi. Þetta er því nýmæli, sem komið er fram, og ég vildi í sambandi við þá breyt. láta þess getið sem mína einkaskoðun um málið - landbn. hefur ekki séð ástæðu til þess að láta málið að svo komnu til sín taka, - að úr því að málið er komið þetta langt á veg og lítur út fyrir, að það sé þingvilji fyrir því, að þessar heimildir séu veittar, þá sé ég ekki ástæðu til þess að gera þarna upp á milli. Og úr því að búið er að heimila að heita má í báðum d. fimm slíkar jarðir, þá ætti það ekki að breyta neinu, þó að þær væru sex eða sjö. Ég vil endurtaka það, sem ég hef fyrr sagt, að ég álít, að þetta jarðabrall ríkisins sé óráð á allan hátt og það væri nauðsyn, að sem allra fyrst væri einhver ýtarleg skipan gerð í þessum efnum. En á meðan það er ekki gert að bæta úr þessu og tekin ákveðin stefna í þessum málum, þá álít ég, að ekki sé hægt að gera hér upp á milli og selja þessar jarðir líka, sem nú er komin ósk um, og þá auðvitað með þeim skilyrðum, sem um slíkar jarðir eru sett.



Herra forseti. Í l. nr. 65 frá 8. sept. 1931, um hafnargerð á Sauðárkróki, er svo fyrir mælt, að fé til hafnargerðarinnar skuli vera alls 650 þús. kr. og greitt í venjulegum hlutföllum frá ríkissjóði og framlag úr hreppssjóði með ábyrgð ríkisins. Þetta fé, sem hafnarl. ákveða, er nú uppnotað. En hins vegar er, að því er segir í grg. frv., mikil þörf og aðkallandi að halda hafnargerðinni áfram, bæði með mokstri úr höfninni og bryggjugerð og byggingu sandvarnargarðs. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fer fram á, að þessi upphæð til hafnargerðar á Sauðárkróki verði hækkuð í sömu hlutföllum og áður hefur verið, allt upp í eina millj. kr. Með frv. fylgir sem fylgiskjal áætlun eftir Magnús Konráðsson um þessi mannvirki, sem bráðlega kallar að að reisa. Og er upphæð sú, sem farið er fram á í frv., nákvæmlega í samræmi við þá áætlun. Sjútvn. Nd. sendi þetta frv. til umsagnar vitamálastjóra, og mælir hann eindregið með því, að frv. nái fram að ganga. Sjútvn. þessarar d. hefur athugað frv., og fellst hún á þau rök, sem koma fram bæði í grg. frv. og umsögn vitamálastjóra, og leggur því eindregið til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Á síðasta vori voru samþ. hér á hæstv. Alþ. l. um lendingarbætur í Grindavík. Þar var gert ráð fyrir, að veittar yrðu úr ríkissjóði allt að 150 þús. kr. til þeirra framkvæmda, sem fyrirhugaðar voru í sambandi við lendingarbætur í Járngerðarstaðahverfi í Grindavík, og tilsvarandi ábyrgð fyrir láni. Síðan þessi lög voru sett, hefur verið unnið að framkvæmdum í lendingunni. Og það fé, sem veitt hefur verið úr ríkissjóði til þessara framkvæmda, er að mestu upp étið. Nú hefur það komið í ljós, um leið og að verkinu var unnið, að framkvæmdir þessar hafa orðið dýrari en áætlað var upphaflega, auk þess sem nauðsynlegt er að gera þar frekari aðgerðir viðkomandi lendingarbótum þarna en gert var ráð fyrir, þegar byrjað var. Skrifstofa vitamálastjóra hefur gert áætlun um, hver verða muni heildarkostnaður þessa mannvirkis, og henni telst svo til, að hann verði 450 þús. kr. Er hér því farið fram á að hækka hvort um sig, ríkisábyrgð og framlag ríkissjóðs, um 75 þús. kr., þannig að heimild verði eftir þessum l. til að veita þetta fé úr ríkissjóði og ríkisábyrgð tilsvarandi, þegar tiltækilegt þykir að framkvæma lendingarbæturnar. Sjútvn. þessarar hv. d. mælir með því, að þessi lagfæring verði gerð á l. um lendingarbætur í Grindavík, - því að nánast verður að telja þetta lagfæringu.



Herra forseti. Í gildandi hafnarl. fyrir Keflavík er heimild til þess að veita úr ríkissjóði allt að 680 þús. kr. styrk til hafnarbóta í Keflavík, svo og heimild til þess, að ríkið gangi í tilsvarandi ábyrgð, eftir því sem venja er. Fyrir þá fjárhæð, sem heimilt er að veita úr ríkissjóði til þessara framkvæmda, hefur þegar verið unnið í Keflavík að ýmiss konar hafnarbótum. Nú er í ráði að vinna þarna meira að þessu, lengja nokkuð þann hafnargarð, sem þar er fyrir. Og það er talið, að þetta muni kosta 11/2 millj. kr. Fé hefur enn ekki verið veitt til þessa verks, en Keflvíkingar sækja mjög fast, að ríkissjóður veiti þeim styrk til þess að koma þessu verki í framkvæmd. En til þess að hægt sé að hraða því máli, er nauðsynlegt að gera breyt. á hafnarl. þannig, að ef Alþ. vildi gera um þetta fjárveitingarákvæði, þá sé heimild til þess í hafnarl. Og þetta frv. er undirbúningsráðstöfun að þessu, þar sem lagt er til, að fjárveiting til Keflavíkurhafnar sé hækkuð úr 680 þús. kr. í 1.280.000 kr. og ábyrgðarheimildin tilsvarandi. Hér er því ekki um annað að ræða en heimild til þess að nota þetta fé til framkvæmdar hafnarmannvirkja í Keflavík, þegar Alþ. sér ástæðu til að veita það. Vitamálastjóri leggur með þessu frv., og sjútvn. þessarar d. leggur einróma til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. - Með l. nr. 60 frá 1919 eru veittar til hafnargerðar í Ólafsvík 175 þús. kr. Þetta var þá veitt eftir öðrum reglum heldur en nú er veitt fé úr ríkissjóði til hafnargerða, þar sem þetta er aðeins 1/4 kostnaðar, en 3/4 hlutar verða svo eftir þeim l. að koma úr héraði. Nú er hér í þessu frv. farið fram á, að þessu sé breytt og sett í meira samræmi við núverandi hafnarl. á öðrum stöðum á landinu. Og er hér gert ráð fyrir, að framlagið verði hækkað upp í 280 þús. kr., og miðast það við, að ríkissjóður leggi fram 2/5 kostnaðar, en 3/5 kostnaðar komi úr héraði. Í 1. gr. frv. eru sett ákvæði um það, að með framlagi ríkissjóðs teljist fjárveitingar þær, sem þegar hafa verið veittar í fjárl., þó þannig, að þessi ákvæði um hlutfallsgreiðslurnar verki ekki aftur fyrir sig. - Ég fyrir mitt leyti hefði haft tilhneigingu til þess að breyta þessari gr. í þá átt, að ákvæði 1. gr. um hlutföllin 2/5 og 3/5 væru einnig látin ná til þess hluta, sem áður er veittur, vegna þess að mér er kunnugt um, hve miklar fórnir menn þarna heima hafa fært, sem staðið hafa að þessum mannvirkjum, og það langt um getu fram og fram yfir það, sem átt hefur sér stað annars staðar um hafnarbætur. En þetta mál hafði gengið í gegn í hv. Nd., og ég vildi þá ekki hreyfa þessari breyt., sem kannske hefði orðið til þess að spilla fyrir því, að þær kjarabætur, sem um er að ræða í frv., næðu fram að ganga á þessu þingi. Það hefði einnig verið ástæða til að breyta þessum l. að ýmsu öðru leyti, m.a. 10. gr. l., þar sem ákveðið er, hvernig skuli taka inn lestargjöld, vitagjöld o.s.frv. Venjulega eru ákvæði um það í l., hve háan hundraðshluta taka megi af afla og um lestargjöld og vitagjöld o.s.frv. En í þessum l. er aðeins gefin heimild til að semja um þetta reglugerð, sem síðar sé staðfest af ráðuneyti. Og þessi gjöld í Ólafsvík geri ég ráð fyrir að hafi verið sett miklu hærri en annars staðar, vegna hins lága framlags ríkissjóðs eftir l. frá 1919. Okkur í n. þótti ekki ástæða til að senda frv. aftur til hv. Nd. af þessum ástæðum, og sérstaklega eftir að hæstv. samgmrh. hafði lýst yfir, að það mundi verða undirbúin almenn hafnarlöggjöf fyrir næsta þing. - Ég vil taka þetta fram til þess að vekja athygli á því, að þótt þessi lagabreyt. sé gerð hér, þá eru l. alls ekki færð í sama horf og almennt er um hafnarl. á landinu. Sjútvn. leggur einróma til, að frv. sé samþ. óbreytt, en væntir þess, að þegar alinenn hafnarlöggjöf verður samin, verði einnig þess gætt, að sömu reglur gildi um þessa höfn og um hliðstæðar hafnir annars staðar á landinu.



Herra forseti. - Ég skrifaði hjá mér nokkur atriði við fyrri hluta umr. úr þeim ræðum, sem höfðu sitthvað fundið til foráttu frv. og brtt. fjhn. Nokkru af því hefur þegar verið svarað af hv. 1. þm. Reykv., og hef ég þess vegna minna til málanna að leggja. Mér skildist á hv. þm. Barð., að hann teldi, að fjhn. hefði mjög hvikað frá þeim grundvelli fyrir starfi sínu, sem lagður hefði verið með því samkomulagi, sem gert var við myndun núverandi ríkisstj., og fór hann um það hörðum orðum. Ég hygg, að þessi ummæli hv. þm. hafi verið byggð á misskilningi. Mér skildist hann halda því fram, að það, sem átt hefði verið við í því samkomulagi um stjórnarmyndun með því að ganga til móts við óskir BSRB, hefði verið að taka t.d. tillit til þess, sem kallað er í grg. fyrir frv. á þskj. 306, bls. 27, „Viðbót fulltrúa BSRB“. En þetta er misskilningur, sem hv. þm. hlýtur að vera ljóst, ef hann les „viðbótina“, sem þar er um að ræða. Hún er í tveimur liðum. Fyrst telja þeir vafasamt, að heimilt sé að lækka laun heilla starfsmannahópa. En um það er ekki að ræða, svo að nokkru nemi. En í öðru lagi, og því lagði hv. þm. meira upp úr, stendur í grg., eins og það er orðað hér, með leyfi hæstv. forseta: „Meðan unnið var að endurskoðun launakaflans, var eigi vitað, hverjar undirtektir ríkisstj. mundu verða um endurskoðun hins almenna kafla launal., sem vér lögðum áherzlu á, að lokið yrði jafnframt.“ Þetta eru orð fulltrúa BSRB. - Hv. þm. Barð. veit vel, að aldrei hefur komið til orða, að á þessu þingi yrði lokið við að setja þessi l., þannig að í þessu efni er ekki unnt að ganga til móts við óskir þessara manna, enda hafa þessir tveir menn, sem undir þetta hafa ritað, ekki ritað undir það í umboði BSRB. heldur sem nm. í n.. sem undirbjó málið. Það, sem við var átt með því að koma til móts við óskir bandalagsins, það voru ákveðin tilfelli, sem fjhn. Ed. var kunnugt um. áður en stjórnarsamkomulagið var gert. og vísað er til í nál. á þskj. 691 á 1. bls., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með stærstu brtt., þar sem nokkrir starfshópar, svo sem póstafgreiðslumenn, talsímakonur, tollverðir og ríkislögregluþjónar, eru færðir í hærri launaflokk. er gengið til móts við óskir frá stjórn BSRB...“ Þetta eru þau atriði, sem vitað var um og rætt um einmitt í sambandi við stjórnarsamninginn. Og það voru þessi atriði, sem loforð voru um að ganga til móts við óskir stjórnar BSRB. Það er því á fullkomnum misskilningi byggt, að hér sé um nokkrar brigðir að ræða, - þvert á móti. ef ekki hefði verið gengið til móts við óskir stjórnar BSRB í þessum atriðum, sem hér greinir, þá hefðu það verið brigðir á loforðum, sem gefin voru. Ég skal játa það, að það hefði verið mjög æskilegt. að samtímis því, að l. um þetta hefðu verið sett, hefði einnig verið unnt að afgreiða löggjöf um réttindi og skyldur starfsmanna hins opinbera og jafnvel um embættisskipun og embættiskerfi landsins í heild sinni. En það liggur í augum uppi, að á þeim tíma; sem Alþ. hefur yfir að ráða að þessu sinni, er þess ekki kostur, því að það krefur lengri undirbúnings. Þá er spurningin sú, hvort réttmætt sé að setja þessi lagaákvæði um launagreiðslur út af fyrir sig, án þess að hitt fylgi með. Fyrst er það að athuga í því sambandi, að því er lofað í stjórnarsamningnum, þannig að það yrðu brigðir á loforði, ef því væri riftað. En almennar ástæður, sem til þess liggja, að að þessu var hallazt, hygg ég, að séu svo veigamiklar, að þær séu fullnægjandi, sem sé, í hvílíku ófremdarástandi þessi mál eru nú. Yfirleitt er svo mikill glundroði og ósamræmi í þessum efnum, að ómögulegt er við að una og ómögulegt að ráða þar bót á, nema launagreiðslurnar í heild sinni séu teknar til endurskoðunar á sama tíma og þeim er breytt til samræmingar, því að annars kæmi fram nýtt ósamræmi við hverja breyt., sem gerð væri. Þess má líka minnast, að embættismenn hafa, eftir að kaupgjald fór svo hækkandi í landinu sem orðið hefur á seinni árum, jafnan orðið á eftir um kauphækkanir miðað við aðra, sem laun hafa tekið. Það er því eðlilegt, að óskir þeirra mótist nokkuð af því, að þeir telja sig hafa orðið nokkuð á eftir í þessu efni. Hversu hróplegt ástandið er orðið í þessum efnum, verður ljósast, þegar athugað er, hvernig þessum málum er hagað nú. Flestir þessara manna hafa fengið uppbætur á laun sín, 25 –30 % af launum sínum. En þessar uppbætur eru ekki fastar bundnar en það, að þær eru veittar flestar með heimild í fjárl. Nú er ekki heimild í fjárl. til þess að greiða þetta í ár (1945). Hún var í fjárl. fyrir árið 1944, en er ekki í þessa árs fjárl. Og t.d. hafa allir kennarar sérstaka launauppbót upp að 2000 kr. Sama gildir um sýslumenn og lækna. Um þessar uppbætur er sama óvissan. Ég hygg, að það þurfi að reikna laun sumra embættismanna út í 14 liðum til þess að fá rétta niðurstöðu. Ákvæði um suma þessa liði eru fallin úr gildi, t.d. ómagastyrkirnir, sem hafa verið greiddir að þessu, en falla niður, ef ekki verða sett sérstök ákvæði um þá. Mér finnst þetta ástand svo óviðunandi, að það sé með öllu óverjandi að skjóta lengur á frest að setja um þetta l. Þetta er meginástæðan til þess, að ég hef frá fyrstu byrjun verið ráðinn í að fylgja þessu frv. og koma því í gegn í meginatriðum á þeim grundvelli, sem lagður er til með tili. mþn. Þó neita ég því engan veginn, að það eru ýmsir ágallar á frv., og að sjálfsögðu má alltaf deila um, hvað séu rétt laun hjá hverjum einstökum manni. Það er álitamál, hvernig á að meta þetta starf eða hitt til launagreiðslu, einum sýnist þetta og öðrum hitt, og það er því ekki von, að hægt sé að samræma það fullkomlega. Ég veit vel, að það má mjög deila um ýmsar þær till., sem n. hefur borið fram, eins og um ýmsar till., sem í sjálfu frv. felast, og verður þá að sjálfsögðu að láta atkvæðafjöldann skera úr um, hvað ofan á verður í því efni. Mér komu mjög undarlega fyrir eyru ummæli hv. þm. Barð., vegna þess að mér skildist, að þrátt fyrir þann samning, sem hann játaði, að gerður hefði verið um þetta, þá hefði hann hálfgert í hótunum um að snúast gegn málinu og greiða atkv. á móti frv., ef sú brtt., sem hann flytti, næði ekki samþykki. Ég vil ekki trúa því, að þetta hafi verið rétt skilið hjá mér, og beiðist afsökunar með ánægju, ef þetta hefur verið misskilningur, en mér fannst mega skilja þetta af orðum hans og vildi gjarnan fá leiðréttingu, ef þetta hefur verið misskilningur hjá mér. Hv. þm. sagði, að ekki yrði, þótt þetta frv. yrði samþ., komið í veg fyrir, að fastir starfsmenn gætu haft aukatekjur í sambandi við störf sín. En hafi hann lesið nál., þá mun hann taka eftir því, að þar er fram tekið á bls. 3: „Nefndin hefur enn til athugunar launakjör lækna og sýslumanna, einkum í sambandi við ákvæði um aukatekjur embættanna, og mun væntanlega leggja fram till. við 3. umr.“  Hv. þm. Barð. talaði um hækkanirnar. Það er einnig að finna í nál., að svo miklu leyti sem þær hafa verið reiknaðar út af þeim mönnum. Ég hef því miður ekki unnið að þeim útreikningum sjálfur, en þar sé ég, að hækkanirnar eru heldur innan við hálfa millj. kr., ef miðað er við lágmarkslaun og vísitölu 270. Gleggri upplýsingar get ég ekki gefið upp. Þá fann hv. þm. það einnig að frv., þótt hann annars teldi frv. það helzt til foráttu, hve allt miðaði að því að auka kostnað ríkissjóðs, að gert væri ráð fyrir að halda að nokkru því fyrirkomulagi, sem nú er, að láta sveitarfélögin greiða hluta af kostnaðinum. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hann hafi orðað það svo, að þetta hafi í hans augum vegið svo þungt, að það hafi ráðið einna mestu um, að hann ætlaði ekki að fylgja frv., nema þá þessu yrði breytt. Þetta er misskilningur hjá hv. þm., að hér sé þyngt á sveitarfélögunum frá því, sem nú er. Ég sé hér í nál. á bls. 2, að framlag sveitarfélaganna til kennaralauna hefur verið tæpar 900 þús. kr., en samkv. till. n. er gert ráð fyrir, að það verði 620 þús. kr. eða lækki um þriðjung frá því, sem áður var. Það er því minni baggi lagður á sveitarfélögin í sambandi við greiðslur kennaralauna eftir till. n. en samkv. gildandi lögum. Hv. þm. Barð. og einnig hv. þm. Dal. halda því fram, að yrði þetta frv. samþ. með till. n., mundi skapað stórkostlegt misræmi milli launakjara verkamanna og bænda annars vegar og meginþorra starfsmannaliðs hins opinbera. Ég skal já~ta, að það er dálítið örðugt að gera þennan samanburð, því að krónutalan ein upplýsir það ekki að fullu. Eitt atriði er rétt að benda á í þessu sambandi, að þeirri reglu hefur verið fylgt í frv., eins og verið hefur í launagreiðslum opinberra starfsmanna, að launa eins, hvar sem er á landinu, hvort sem það er í Reykjavík eða öðrum kaupstöðum eða uppi í sveit. Af því leiðir í raun og veru, að launakjörin hljóta að miðast við það, sem þarf til þess að geta lifað í Reykjavík, en það er vitað, að það er kostnaðarsamara á ýmsan hátt en á flestum öðrum stöðum á landinu. Nægir í því sambandi að nefna húsaleiguna eina saman. Af þessu leiðir, að gera má í raun og veru ráð fyrir, að af þeim ástæðum þyrfti launaupphæðin að vera heldur hærri hér en meðaltekjur manna úti um allt land. Hv. þm. vék að því, að það væri stórgalli á frv. að fella burtu 36. gr., og bæði hann og hv. 6. þm. Reykv. og einnig hv. minni hl. n. eru sérstaklega andvígir þessari till. Ég skal játa, að þeir hafa ákaflega mikið til síns máls í því, sem þeir færa fram máli sínu til stuðnings. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að einn megintilgangur þessarar lagasetningar og undirbúnings hennar var einmitt sá að ná til sem flestra opinberra starfsmanna og koma á samræmi innbyrðis þar á milli til þess að forðast kapphlaup milli þessara stofnana og að hver beri sig saman við annan á eftir, og ég álít, að það skipti ekki neinu verulegu máli, þó að þessi till. n. verði felld. En ég vil bara benda á, að verði það gert, er sjálfsagt að athuga þessa gr. betur en gert hefur verið fyrir 3. umr. Hins vegar álít ég sjálfsagt, ef einhver þessara stofnana er felld undir l., að láta þær allar fylgjast að. Það stendur alveg eins á um þær allar, þær hafa sérstakan fjárhag, aðgreindan frá fjárhag ríkissjóðs, og útkoma þeirra, tap eða gróði, fjársöfnun eða fjárskortur, hefur engin bein áhrif á rekstrarreikning ríkissjóðs. Hins vegar lágu fyrir, eins og þegar hefur verið skýrt frá, mjög eindregin tilmæli frá mörgum þessara stofnana og starfsmönnum þeirra um að vera ekki settir inn í l., og n. lét undan þessu, og af þeim ástæðum er þessi till. flutt. Þá er sú till. hv. þm. Barð., sem hann lagði mest upp úr og mér skildist, að hann vildi láta varða fylgi sitt við frv., hvort næði fram að ganga. Ég get ekki greitt þessari till. atkv., en þó að hv. 6. þm. Reykv. sé að því leyti á sömu skoðun og ég, þá er það ekki byggt á sömu forsendum og andmæli hans voru. Ég þori að sjálfsögðu ekki að fullyrða neitt um það, hvað fært sé að gera að l. í þessum efnum, hvort unnt sé eða rétt að breyta launaákvæðunum með þessum l. á þann hátt, að þau taki til þeirra manna, sem fengið hafa skipun í starf sitt með sérstökum launakjörum. þegar þeir tóku við starfinu. Mér finnst sjálfum, án þess að leggja nokkurn dóm á, ýmislegt benda til þess, að í rauninni mætti líta svo á, að launin væru samningur milli hins opinbera og þess embættismanns, sem hefur búið sig undir starfið og tekið við því með þeim kjörum. Það er naumast hægt að gera ráð fyrir, að með lagasetningu sé hægt að skylda menn til að una við lækkun á þessum launum. Þó vil ég ekkert um þetta fullyrða, því að til þess skortir mig lagaþekkingu, en mér finnst rétt, að þetta sjónarmið komi fram.  Hv. 1. þm. Eyf. eða minni hl. fjhn. flytur brtt., sem að efni til má segja, að miði mest að því að lækka launastigann almennt, og telur hann, að sparnaður sá, sem vinnist með þessu, muni nema um 2 millj. kr. Ég þori ekki að vefengja, að þetta sé rétt, þó að ég hafi ekki búizt við, að það væri svo há upphæð. Um þetta í sjálfu sér ætti að vera óþarft að fjölyrða, og það þegar af þeirri ástæðu, að samningar eru um, að meginatriði frv. nái fram að ganga með þeirri viðbót, sem ég hef áður á drepið. En yfirleitt verð ég að segja, að ég álít, að frv. mundi ekki batna, þó að þessi till. næði fram að ganga, vegna þess að launakjörin í heild sinni í frv. eru þau, að ekki er unnt að gera ráð fyrir, að ríkið eigi þess kost að fá góða starfsmenn við sitt hæfi með því að greiða lægri laun en þarna er gert ráð fyrir. Ég og hv. þm. Barð. höfum gert samanburð um launakjör verkamanna og bænda og annarra slíkra, en það þarf einnig að gera samanburð við laun annarra manna hjá einkafyrirtækjum, við skrifstofustörf og annað slíkt, því að það er mikið af þeim störfum, sem hér er um að ræða. Ég held, að launastiginn hér sé ekki hærri, - frekar á hinn bóginn, - en almennt tíðkast að greiða fyrir þessi störf. Ef kjörin hjá ríkissjóði eru lakari en hjá einkafyrirtækjum, þá hlýtur að leiða af sjálfu sér, að það yrði keppt duglega um að fá störf hjá öðrum og þá minna úr að velja fyrir ríkið, en allir geta verið sammála um, að slíkt væri slæmt. Ein stétt manna er hækkuð alveg sérstaklega, og það eru barnakennararnir. Þeir eru hækkaðir langtum meira en nokkur önnur stétt eða starfshópur, ef miðað er við fyrri laun. Ég skal játa, að þessi hækkun er mjög mikil, og hún er meiri en ég hafði gert mér grein fyrir samkvæmt grg., sem fylgdi frv., þegar það var lagt fram. En á það er að líta, að þarna stendur alveg sérstaklega á. Í fyrsta lagi hefur barnakennarastéttin líklega verið lakast launuð af öllum opinberum starfsmönnum allt fram til þessa, en nú standa fyrir dyrum umfangsmiklar breyt. á skólakerfi landsins, og jafnframt því eru gerðar auknar kröfur til menntunar kennara. Ein meginástæðan til, að ég fylgi þessari hækkun, er sú, að ég treysti því, að þeir, þegar þar að kemur, verði fúsari .til að taka á sig það erfiði og skyldur, sem sú endurbót hefur í för með sér. Það er sennilega vonlaust verk að fá samkomulag um laun fyrir einstök störf, þar eð mat manna hlýtur ætíð að vera misjafnt, enda er það ekki aðalatriði, heldur hitt, að frv. nái fram að ganga í höfuðatriðum.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að tala ýtarlega um þetta stóra mál að sinni, en ætla frekar að ræða það við 3. umr., ef það kemst svo langt. - Ég vil einungis benda á, hversu það er varhugaverð aðferð að gera slíka samninga, sem hér um ræðir, við nokkur hundruð manna, þegar verðbólgan er sem mest, og þótt ég sé þessu andvígur, þá get ég þó fallizt á þetta, ef þessir samningar gilda einungis til þriggja ára. Það væri þá einungis einn liðurinn í að skipta upp stríðsgróðanum, og má segja, að ekki sé ósanngjarnt, að embættismennirnir fái sinn skerf. En ef setja skal launal., þá mun það skapa mikla erfiðleika í framtíðinni. Ég hef því lagt til, að endurskoðun fari fram eftir tiltekinn tíma, og virðist hæfilegt, að það verði 3 ár.



Herra forseti. - Þeir hv. dm., sem hér hafa talað, hafa talað um brtt. á þskj. 692 sem brtt. fjhn. Þetta er nokkur vorkunn, því að á þskj. stendur svo. En í nál. hef ég tekið fram, að þessar till. eru ekki frá mér og ég ber ekki ábyrgð á þeim. Þess vegna hefði átt að kenna þær við meiri hl. fjhn. Þm. Barð. kvaðst ekki geta lagt dóm á, hvort upplýsingar þær, sem ég gaf, væru réttar, en þær eru samkvæmt beztu heimildum, sem fáanlegar eru í þessu máli. Annars var ég þessum þm. sammála um margt, en þó ekki allt. Ég er honum ekki sammála um barnakennarana og laun þeirra. Honum virðist laun þeirra há samkv. frv. Þeir hafa langt sumarfrí, en svo er og um menntaskólakennara og háskólakennara, en af þeirra launum hefur ekki verið orðað að draga. Það hefur verið vikið að því hér, að aðalhækkunin stafaði af launum barnakennara. Þetta er þó nokkuð hæpið. Það er að vísu rétt, að hærri upphæð fer til þessarar stéttar en annarra, en það er af því, að þeir eru fjölmennastir. Einstakar stéttir aðrar fá miklu meiri hækkanir, svo sem sýslumenn og bæjarfógetar, miðað við hvern einstakling. Hv. 1. þm. Reykv. tók margt réttilega fram hér um. Hann minnti á, að þriggja mánaða fríið er ekki mikils virði. Það kann að vera, að það sé nokkurs virði, þegar mikil eftirspurn er eftir vinnuafli, en að jafnaði mun vera erfitt að komast inn í starfslið um svo stuttan tíma. Nokkuð öðru máli er að gegna um þá, sem hafa sex mánaða frí í sveitum, enda er það svo, að þeir kennarar eiga að hafa einum þriðja lægri laun en hinir. - Ég vil undirstrika það, hversu miklar kröfur eru nú gerðar um skólagöngu kennara. Um inntöku í Kennaraskólann mun nú gilda svipað og um inntöku í lærdómsdeildir menntaskólanna, og er því skólaganga kennara svipuð og stúdenta. Ég er með því að bæta kjör kennara og jafna það misrétti. sem átt hefur sér stað. Ef til vill þykir hv. þdm. skemmtilegt að heyra, að ég var eitt sinn barnakennari og hafði þá í laun 6 kr. á viku eða 144 kr. á ári. Hv. 6. þm. Reykv. vék að því viðvíkjandi till. hv. þm. Barð. og hv. þm. S.-Þ., að þingið geti síðar lækkað launin, hvenær sem er. Það hefur að vísu komið fyrir, að laun hafa verið lækkuð, en það hefur alltaf verið með því fororði, að það gilti ekki þá embættismenn, sem eru í embættum, þegar l. eru sett. Ef þingið vill hafa frjálsar hendur að lækka launin í framtíðinni, þá er vissara a.m.k. að hafa ákvæði um, að embættismenn verði að sætta sig við launalækkun, ef þess þykir þörf. Ég er óviss um það, að síðar þætti fært að lækka launin, þótt þess væri þörf. Og ég vil benda formanni n. á, að í bráðabirgðaákvæði frv. er ákveðið, að launabreyt. komi fyrst fram við embættismannaskipti. Hv. form. fjhn. þótti kenna ósamræmis hjá mér, er ég sagði, að lækkunartill. mínar væru ekki tilfinnanlegar fyrir starfsmennina, þótt ríkissjóð munaði um þær. Hann líkti þessu við, að lagður væri tveggja millj. kr. skattur á laun þeirra. Ég hef aldrei lagt til að lækka laun embættismanna um tvær millj., heldur hef ég lagt til, að þau yrðu hækkuð um 4–5 millj. í staðinn fyrir 6–7 millj. kr. Það er enginn vafi á því, að embættismenn fengju stórbætt kjör, þótt till. mínar yrðu samþ., og þá tel ég, að ekki sé tilfinnanlegt fyrir þá að fá kjörin ekki enn meira bætt. Ef hér á Alþingi kæmi fram till. um að hækka laun enn meir en nú er lagt til og hún felld, væri það þá að leggja skatt á embættismenn? Við erum sammála um það, að þegar talað er um há og lág laun, þá fer það allt eftir því, við hvað er miðað. Þetta er atriði, sem menn verða að gera sér ljóst, og þm. verða að ákveða, við hvað þeir vilja miða. Ég hygg, að laun verði að vera það há, þegar um opinberar stöður er að ræða, að embættismenn geti lifað af þeim og fengið endurgreiddan þann kostnað, sem þeir hafa haft af undirbúningi sínum undir starfið. En séu till. frv. um laun embættismanna miðaðar við lífskjör alls almennings í landinu, þá eru þau há og sum jafnvel óhæfilega há. Er til dæmis sanngjarnt, að liðléttingur á skrifstofu hafi hærri laun en bóndi eða verkamaður? Samkvæmt því, sem nú er lagt til, fær lægsti launaflokkur 14 þús. kr. eftir 6 ára starf, en bóndinn og verkamaðurinn sömu upphæð eða lægri. Þetta er hófleysi. Það fólk, sem hefur ekki sérmenntun, á ekki að hafa hærri laun en almenningur í landinu, þótt það vinni hjá ríkinu. Þetta kann að þykja íhaldssemi, en ég er alveg sannfærður um, að hér er ekki farin rétt leið. Hv. 1. þm. Reykv. mótmælti því, að það mætti heita svo, að starfsmenn ríkisins réðu sjálfir launum sínum, en ég held þó, að þetta sé rétt. Þeir áttu sterk ítök í mþn., og sömuleiðis voru kröfur þeirra teknar til greina í meiri hl. fjhn. Þetta tel ég, að megi heita, að þeir ráði nokkru hér um, og stjórnarsamningurinn fjallar meðal annars um að taka aðalkröfur BSRB til greina. Mér fannst ofmælt hjá hv. þm. Barð., þegar hann sagði, að meiri hl. n. hefði svikið stj. með till. sínum. Ég hef skilið þessa stjórnarsamninga þannig, að meiri hl. n. hafi verið að uppfylla þá með þessum till. Sami skilningur kemur fram hjá formanni n. og fleirum, sem talað hafa og að þessu máli standa. Hér hefur nokkuð verið rætt um þá till. meiri hl. n. að taka ýmsar stofnanir úr launal., og hv. 1. þm. Reykv. færði fram sem rök fyrir þessu. að bankastjórnirnar og þá sennilega stjórnir annarra fyrirtækja, sem lagt er til, að tekin verði út úr, séu kunnugri starfsmönnunum og högum þeirra en þingið. Þetta er rétt út af fyrir sig, en þetta má að sjálfsögðu segja um allar stofnanir í landinu, og eftir þeim röksemdum ætti að taka allar stofnanir úr launal. nema hin gömlu embætti, sem alltaf hafa verið í launal., og ákveða, að forstjórar fyrirtækja, t.d. eins og verzlana ríkisins. ákveði laun starfsmannanna, því að þeir eru þessu vitanlega miklu kunnugri en hæstv. Alþ., alveg á sama hátt og bankastjórnirnar eru kunnugri starfsháttum í bönkunum en Alþ. er. En eins og komið hefur fram hjá mér í fyrri ræðu minni, er aðalatriðið í þessu máli ekki beinlínis það að tryggja bankana gagnvart starfsmönnum sínum með því að setja starfslið þeirra inn í launal., heldur hitt, að það verði samræmi í launagreiðslum í landinu. Það er alveg áreiðanlegt, að ein meginástæðan til þess, að sí og æ hefur verið krafizt endurskoðunar á launal. nú undanfarin ár, er sú, að ósamræmið í launagreiðslunum var orðið svo mikið. Ef það er ekki tryggt, að launamenn og embættismenn hafi laun eftir ákveðnum reglum og skipulagi, næst ekki aðaltilgangurinn með því að setja launal., og er því alveg nauðsynlegt að hafa þessar stofnanir með. Í því felst í raun og veru ekkert vantraust á stjórnir þessara stofnana, að þær gæti ekki hagsmuna sinna gagnvart launafólkinu, eða hitt, að þær beiti valdi sínu til að láta þetta fólk lifa við bág kjör, heldur samræmi, sem þarf að fá, úr því að verið er að setja ný launal. á annað borð. Ég hef flutt brtt. um að lækka efsta launaflokkinn um 800 krónur, en auðvitað skiptir það í sjálfu sér engu máli, hvort þessi laun í efsta launaflokknum eru ákveðin 13200 kr. eða 14 þús. kr. Getur meira að segja vel verið, að menn í allra þýðingarmestu stöðum þjóðarinnar ætti að launa miklu hærra, og skemmtilegast væri auðvitað að launa alla menn vel. En spurningin er: Þolir ríkið að greiða þessi laun? Til þess að standa undir útgjöldum, sem fyrirhuguð eru á þessu ári, hefur hæstv. ríkisstj. þótt nauðsynlegt að bera fram frv. um tekjuskattsviðauka, og á sá viðauki að gilda aðeins fyrir yfirstandandi ár. Mér er ómögulegt að sjá, ef launal. verða samþ., - sem sjálfsagt verður, og með brtt. meiri hl., - að það sé nokkurt vit í því að ákveða þessar tekjur aðeins fyrir yfirstandandi ár. Mér hefur sýnzt undanfarið, að ekki veiti af þeim tekjum, sem ríkið hefur, til að standast þau útgjöld, sem það verður að greiða. Nú bætast við útgjöld ríkisins, miðað við núverandi dýrtíð að vísu, a.m.k. 6 millj. kr., en það er einmitt nákvæmlega sama upphæð og hæstv. fjmrh. áætlaði, að þessi tekjuskattsviðauki yrði. Ég fæ þá ekki skilið, að það mundi nægja að samþ. hann fyrir yfirstandandi ár, heldur finnst mér. að hæstv. fjmrh. ætti einmitt í sambandi við setningu launal. að beita sér fyrir því að breyta þessu frv. þannig að vera ekki að hafa neitt tímatakmark eða þá að koma með einhverja aðra leið, og það getur vel verið, að hún sé í uppsiglingu. Mér finnst það liggja í augum uppi, að þótt ég sé einn af meðflm. þessa frv., liggi ekki á mér nein siðferðileg skylda til að fylgja því endanlega, ef á því verða gerðar þær breyt., sem ég tel stórskaðlegar, og sumar þær till., sem fyrir liggja, eru á þann veg, að ég tel þær stórspilla málinu, t.d. það, ef fjölmennur hópur starfsmanna í landinu, sem upprunalega átti að heyra undir l. samkv. frv., verður tekinn út úr. Þetta tel ég svo þýðingarmikið atriði, að ég mun endurskoða heildarafstöðu mína til málsins, ef slíkar till. verða samþ. En það er nógur tími til að skýra það nánar við síðari umr. hér í deildinni.



Herra forseti. - Hv. 3. landsk. beindi til mín ákveðinni fyrirspurn um það, hvort ég mundi snúast gegn frv., ef till. mín yrði ekki samþ. Kvaðst hann ekki trúa, að svo væri, og kæmi það sér einkennilega fyrir sjónir. Einmitt eftir að hann hefur lýst skoðun sinni á þessum skilningi l., sem fer í bága við t.d. skoðun hv. 6. þm. Reykv., en kemur heim við mína skoðun, þá þykir mér enn meiri ástæða til að taka alveg ákveðið fram um þetta atriði. Það hefur ekki farið leynt, að ég hef alltaf gert þetta að skilyrði fyrir að flytja frv., og bezta sönnunin er sú, að 16. des. er útbýtt í þessari hv. d. þeirri till., sem hér um ræðir. Hv. n. hefur því vel getað tekið hana með til athugunar. Ég lít svo á, að sé það ekki tryggt á einhvern hátt, að allir þeir menn, sem fá launahækkun nú eftir þessum l., verði færðir niður í þau laun. sem þar verða ákveðin fyrir sama starf, sé ekkert vit í lagasetningunni og ekkert réttlæti heldur, að ungir menn, sem nú byrja að taka laun eftir þessum l., haldi þeim áfram óskertum, þó að það yrði 30 ára starf, verði l. þessum síðar breytt til launalækkunar. Það er sannarlega ekki verið að bæta þeim mönnum upp neitt misrétti. sem framið hafi verið á þeim undanfarin ár. Þetta er svo ótvírætt, að sé þessi trygging ekki fyrir hendi, áður en gengið verður frá þessu, get ég ekki fylgt þessari lagasetningu, því að þá tel ég raskað þeim grundvelli, sem samið var um. Ég veit, hvað ég hef sett að skilyrði fyrir því að fylgja l. gegnum þessa hv. d., og ég vil minna hv. 3. landsk. á, hvernig orð mín féllu við 1. umr. hér í d., áður en nokkur stjórnarsamningur kom fram. Ég undrast þær útleggingar, sem hér hafa komið fram frá hv. 6. þm. Reykv., því að það þýðir ekki endalaust að slá því föstu, að hann einn manna hafi svo mikið vit á l., að enginn maður annar geti haft þar heilbrigða hugsun. Hann veit vel einmitt það, sem hv. 1. þm. Eyf. hefur tekið fram, að ekkert fordæmi er fyrir því, að embættismenn haldi launum sínum óskertum alla tíð, eftir að launalækkun hefur átt sér stað. Það er vitanlega hreinn útúrsnúningur, að það megi breyta þessum l. eins og öðrum. Hér er alls ekki um slíkt að ræða. Það er alls ekki um það að ræða, hvort með nýjum l. megi breyta rétti ákveðinna aðila til að vinna fyrir minni laun en þeir hafa verið ráðnir til. Og ég veit frá mönnum, sem spurt hafa ýmsa lögfræðinga landsins varðandi þetta mál, að þeir hafa ekki verið sammála hv. 6. þm. Reykv. um gildi þessara ákvæða. En ef nokkur vafi er á því, þá er vitanlega sjálfsagður hlutur að setja undir þann leka. Ég hygg, að hver maður hljóti að sjá, að ekkert vit væri í því að semja launal., þar sem ríkissjóður yrði að standa undir slíkri byrði í máske 30–40 ár, og ekki hægt að færa launin niður í samræmi við það, sem þarf á tímum, þegar allt er vitlaust í verðbólgu. Hv. 3. landsk. sagði, að ekki hefði verið raskað grundvallaratriðum með till., sem samið hefði verið um. Það er enginn vandi að fullyrða, að ég hafi ekkert vit á lagafyrirmælum. En ég læt ekki bjóða mér það, að ég hafi ekkert vit á samningum eða standi ekki við samninga og loforð mín. Hér hefur verið lofað ákveðnum skilyrðum, og þegar þeir menn, sem taka að sér að standa að stjórn og fylgja henni og þessu máli sérstaklega, þá er það gert í því fulla trausti, að ekki sé farið út fyrir þá linu. En sé það gert, er sá samningur rofinn, nema fullt samþykki hins aðilans komi til. Skal ég færa sönnur á, að þetta er rétt hjá mér. Ég skal ekkert um það deila, hvort samið hefur verið um það annars staðar en í þessu frv. eða þeim skjölum, sem hér liggja fyrir, að ganga til móts við kröfur bandalagsins, sem fólgnar voru í hækkun launa lögregluþjóna, tollþjóna og símakvenna. En þótt fallizt sé á þetta, er meira eftir. Það er sem sé upplýst hér af hv. 3. landsk., að það er gengið að öllum kröfum, því að hann sagði, að samningum hefði verið fullnægt, þó að ekki hefði verið gengið svona langt. Segjum nú, að þetta sé ekki heldur brot á samningnum. En það er auðvitað tvímælalaust brot að hækka laun þeirra manna, sem bandalagið hefur ekki krafizt, að yrðu hækkaðir, t.d. forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Hv. 1. þm. Reykv. blandaði mjög saman málum, er hann taldi það einkennilegt, að sömu aðilar, - og átti hann þar við mig, - sem gerðu aths. við ýmsar stofnanir í sambandi við brtt., bentu á hluti, sem þyrfti að breyta til hækkunar fyrir ríkissjóð. Þetta eru alveg óskyld mál. Ég vil benda á, að ef samþ. á frv., eins og það lá fyrir í upphafi, að ég ekki tali um, eins og það kom frá hv. fjhn., er nauðsynlegt að gera ýmsar breyt.. sem miða til hækkunar, bara til þess að framkalla réttlæti, burtséð frá því, hvort maður er með eða móti þeim kostnaði, sem frv.. í heild hefur í för með sér. Ég vil benda formanni n. á eitt atriði, sem ég er neyddur til að bera fram brtt. við, hvort sem brtt. n. verður samþ. eða ekki, en það er um tilfærslu á læknishéraðinu á Bíldudal. Er það sett annars staðar í frv. og í lægri flokk en það á að vera. Vil ég benda á, að það er sett í flokk með Ólafsvík. Hefur landlæknir lýst yfir því við mig, að ekki væri ástæða til að styrkja læknisbústaðinn í Ólafsvík, þar sem það væri svo gott hérað. Aftur á móti yrði að styrkja læknisbústaðinn á Bíldudal, það eð ekki yrði unnt að fá lækni án þess að byggja yfir hann. Bíldudalur er þar að auki eitt af stærstu læknishéruðum landsins, og mælir það einnig með því, að laga verður þetta misrétti, þó að það kosti nokkuð fyrir ríkissjóð. Ég tilfæri þetta dæmi til að sýna, að það er ekkert samhengi milli þessara mála. Hv. 3. landsk. minntist á, að það væri nauðsynlegt að launa alltaf svo starfsmenn ríkisins á hverjum tíma, að hægt væri að fá góða starfsmenn. Ég verð nú að segja það, að ég hef aldrei orðið var við, að ríkið gæti ekki fengið starfsmenn, heldur hitt, að allir vilji vera starfsmenn ríkisins. Ég býst við, að allir vildu vera ráðherrar, þótt það væri skammarlega borgað, og ég er engan veginn viss um, að staðan losnaði hjá forstjóra Skipaútgerðarinnar, þó að hann fengi ekki ráðherralaun. Þetta held ég, að séu engin rök fyrir því máli. Og allir vilja vera prófessorar. Hér er barizt fyrir því að fjölga prófessorum við háskólann, sem álitið er af mörgum, að ekki sé nauðsynlegt. En því hefur verið haldið fram, að þessum manni hafi verið sýnt misrétti með því að hleypa honum ekki inn í þjónustu ríkisins með þessi lágu laun. - Það hefur alltaf verið hægt að fá menn til að starfa fyrir ríkið. En þessi laun út af fyrir sig geta verið of lágt reiknuð. Reykjavíkurbær hefur fengið prýðilegan starfsmann fyrir borgarstjóra fyrir mjög lág laun. Ég geri ráð fyrir, að hann gæti, hvar sem væri annars staðar, fengið betri laun. Það getur verið af áhuga, sem hann starfar að þessu, - sem getur verið nokkurs virði, þó að ekki séu peningar, af því að hann viti, að störf hans eru til góðs fyrir þjóðfélagið. Þá ætla ég að svara nokkrum orðum hv. 1. þm. Reykv. Hann sagði, að ekki mætti miða launin við kaupsýslumenn og iðnaðarmenn. Svo vildi hann beina því til mín persónulega, hvort mér þætti um of að lifa af launum X. flokks. Ég álít þá vera lítið um rök, þegar menn fara í svo persónulegar umr. og spyrja um, hvort ákveðnum manni þætti ekki of lítið að lifa af launum, sem á að skapa öðrum manni. En ég skal svara þessu. Og hann sagði, að það væri sambærilegur undirbúningur, sem þessir menn legðu í undir starf sitt eins og ég hefði þurft undir mitt starf. Og úr því að hv. þm. vill fá þetta upplýst, skal ég svara þessu nokkuð. Ég hef athugað nokkuð X. flokk í frv. Á fyrstu síðu eru húsverðir. Ég hygg, að það yrði ekki mikið eftir af bændum úti um land, ef þeir ættu þess kost að fá fastlaunað starf með sömu launum, 6600 kr. í grunnlaun. Og ég veit, að margi2. bændur úti um land eru svo vel undirbúnir undir lífið, að þeir gætu verið húsverðir hjá ríkisstjórninni. - Svo ætla ég að halda áfram, og þá eru hér aðstoðarhjúkrunarkonur. Ég ætla ekki að bera mig neitt saman við þær, ég hef aldrei borið verk mín saman við kvennaverk yfirleitt. Ég veit, að hjá þessum hjúkrunarkonum er um mikið og fórnfúst starf að ræða, og ræður þeirra betri maður sjálfsagt miklu um, að þær taka að sér þessi störf, auk þess sem stundum hefur komið til löngun eftir að ná í lækninn, þó að slíkt eigi sér kannske ekki stað hér á Íslandi. - Svo eru á bls. 5 í frv. gæzlumaður plötusafns, afgreiðslumaður auglýsinga, iðnaðarmaður og afgreiðslumaður viðtækjasmiðju (allir við útvarpið). Þessir menn eiga hver um sig að hafa 6600 kr. í grunnlaun á ári eftir frv. Ég er viss um, að úr hópi bænda og sjómanna og verkamanna fengjust fjölmargir menn til þess að skipta um fyrir þessi laun og vinna að þessum störfum. - Þá eru á bls. 7 í frv. næturverðir við landssímann í X. fl. með 6600 kr. grunnlaun, o.fl. menn. Ég skal ekki segja, hvað mikið þarf að læra til þess að geta verið næturvörður við landssímann. Hann þarf að kunna að gefa sambönd. En hvort sá undirbúningur er sambærilegur við það, sem ég hef orðið að gera til undirbúnings mínu starfi, getur hver, sem vill. gert sér í hugarlund, og kem ég að því síðar. - Þá eru afgreiðslumenn tóbakseinkasölunnar. Ég held, að þeir þurfi ekki mörg ár til þess að undirbúa sig undir það starf, kannske að fara á verzlunarskóla eða vera í búð áður. Svo eru blöndunarmaður tóbaksgerðar og bókarar III. fl. hjá áfengisverzluninni, með sömu laun eftir aðalfrv. Og svo koma brtt. fjhn. Þar er umsjónarmaður Landsspítalans settur í X. flokk. - Og svo kemur hér kafari. Ég hygg, að erfiðast muni vera að fá bændur til þess að gerast kafarar. Þó þarf ekki margra ára nám til þess að læra það, auk þess sem sá maður er ekki undir yfirborði sjávar allt sitt líf, heldur aðeins stundum. - Svo koma hér í sama fl. og allir, sem áður eru taldir, næturverðir við landssímastöðina í Reykjavík og á Akureyri, iðnaðarmenn og línumenn landssímans, bréfberar í Reykjavík og á Akureyri, aðstoðarmenn I. flokks og bifreiðarstjórar. Það er hægt að fá unga bændur til þess að læra á 14 dögum að vera bílstjórar og taka svo að sér svona starf fyrir þetta kaup. Svo koma bókarar III. fl. aftur í sama fl. - Og þá held ég, að þetta sé nægilegt til þess að sýna fram á, hvaða fólk það er, sem er í þessum flokki. Í þessum fl. eru sköpuð betri skilyrði um lífsafkomu - fyrir þó miklu styttri vinnutíma - en talið er, að bændur hafi árið 1945, sem bændur hafa enga tryggingu fyrir að fá í framtíðinni. En þessir launamenn, sem ég hef talið, eiga eftir skilningi hv. 3. landsk. þm. að hafa þessi laun um aldur og ævi. Ég segi þetta ekki til þess að halda því fram, að X. fl. sé oflaunaður, heldur til þess að sýna, hver stefnan er í öllum þessum málum yfirleitt. Og úr því að hv. 1. þm. Reykv. vill vita, hvað ég hef orðið að leggja að mér til þess að undirbúa mig undir lífsstörf mín, þá get ég sagt honum, að það starf kostaði mig nám í 8 ár og þar af helming tímans utan lands á minn eiginn kostnað án alls styrks frá ríkinu. Og ef það væri skilyrðið til þess að vera húsvörður í Reykjavík, að menn þurfi að læra í 8 ár og helming af þeim tíma utan lands, þá er hægt fyrst að bera mig saman við þá.

Er hv. þm. Barð. á launum eins og X. fl.?

Það kemur ekki málinu við. Auk þess hef ég orðið að láta 90% af tekjum til ríkissjóðs undanfarin ár. Það eru því engin rök í málinu að bera mig saman við launtaka í X. flokki. Og þegar menn grípa til slíkrar rakaleysu sem hv. 1. þm. Reykv. gerði hér, sem mig undrar, að hann skuli hafa leyft sér, þá vantar gild rök. Þegar fjórir af fimm nm. leggja til vissa afgreiðslu máls, eins og hér á sér stað, er þess ekki að vænta, að deildin setji sig upp á móti því, og hv. 1. þm. Reykv. veit, að þingstörf ganga jafnan þannig. Það eru margir hv. þm., sem hafa ekki tíma til þess að kynna sér svo málin sem n. verður að gera, er sérstaklega fjallar um það, og munu hv. þm. verða að byggja á því nál., sem fyrir liggur í málinu. Og menn hafa ekki tækifæri til þess að lesa svo hvert þskj., að þeir geti tekið upp baráttu eftir þeirri athugun gegn nál. yfirleitt. Þess vegna hvílir skylda og ábyrgð á hv. n. Og ef n. hefur ekki hugsað málið eins og hún átti að gera, þá eru það ekki aðeins svik við þjóðina, heldur líka þingið. Það er því skylda hverrar n., sem um mál fjallar á Alþ., að gera sér ljóst, hvernig l., sem verið er að setja, verka í framtíðinni fyrir þjóðina. Og ég efast um, að þeir menn, sem sett hafa fram þetta frv. og brtt. við það, hafi hugsað mjög langt fram í framtíðina um það, hvernig ákvæði þessa frv. koma til með að verka, ef að l. verður. Svo var það eitt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði. að hann hefði setið allan tímann með hnífinn til þess að skera niður laun í frv. Ja, sá kuti hefur ekki bitið vel. - eða kannske þeir hv. nm. hafi haldið um blaðið og skorið með skaftinu? Það þurfti yfirleitt ekki að koma málinu við, hvað óviðkomandi menn sendu af kröfum. Og það er enginn Salómonsdómur um slíkt mál sem þetta, þótt einhver þeirra, sem mest bera úr býtum, setji fram háar kröfur um launahækkun og þeir, sem minna fá, vilji svo fá hækkuð laun til samræmis. Nei, það er að gefast upp á málinu að hlaupa eftir slíku. Það átti að rannsaka, hvað rétt væri í þessu sambandi, en ekki, hverjar væru kröfur þeirra, sem mest laun fá, heldur einnig, hverjar væru kröfur þeirra, sem bera ábyrgð á greiðslunni. Þess vegna vona ég, að hv. 1. þm. Reykv. taki upp aðra aðferð í þessum efnum en hann hefur haft. Hv. 1. þm. Reykv. sagði einnig, að ekki kæmu málinu við þessar 470 þús. kr., sem væru afleiðing launahækkunar. Ég undrast. að hann skuli láta slíkt út úr sér. Hér er ekki um annað en launahækkun að ræða, þegar um það er að ræða að greiða á fimmta hundrað þús. kr. í lífeyrisgjöld, sem eru lögboðin gjöld. Hitt er það, að ekki aðeins sveitarstjórnir og bæjarstjórnir, heldur líka einstaklingar verða að greiða hærri laun vegna þessara afleiðinga. Og það hefur ekki verið hugsað um þær afleiðingar, og þær verða margar og viðtækar, ef þessar till. ná fram að ganga. Svo minntist sami hv. þm. enn fremur á það, að vel mætti reikna út, hvað kæmi af þessu fé aftur í ríkissjóðinn. Og mér heyrðist næstum á honum, að fundin væri þarna allveruleg bót á erfiðleikum ríkissjóðs, sem sé bara að hækka launin, til þess að skattarnir í ríkissjóðinn hækkuðu um leið. Ég vil segja, að þá væri ekki mikill vandinn, ef ekkert þyrfti annað en hækka laun embættismanna, til þess að ríkissjóður fengi af þeim meiri skatta, og þá væri vandræðum hans lokið. Ég vil ekki ræða neina sérstaka liði í þessu frv., því að það yrði tekið sem sérstök persónuleg árás á þá menn, sem starfa í þeim eða hinum fl., sem um væri að ræða. En ég vil skjóta spurningu til hv. formanns n. út af 22. gr., þar sem sagt er, að skrifstofustjóri landssímans og skrifstofustjóri póstmála skuli hafa 10200 kr. Eru þessi embætti til í landinu? Ég veit ekki til þess, að þau séu til. Nú getur verið, að hægt sé með þessum l. að stofna þessi embætti, ég skal ekki um það segja. En mér vitanlega er hvorugt þessara embætta til. Ég vildi, að hv. n. athugaði fyrir næstu umr., hvernig stendur á, að þetta er komið hér inn. Ég get ekki fellt mig við þá till., sem fram er komin frá hv. þm. S.–Þ., að hún komi í staðinn fyrir brtt. mína. Munurinn á þessum tveimur till. er þessi: Ef samþ. er till. hv. þm. S.–Þ., þá er ríkissjóður skyldugur til að greiða laun eftir þessum l., er frv. hefur náð samþykki til ársloka 1947. Og ég tel engar sannanir fyrir því, að ríkið þoli það. Ef hins vegar brtt. mín verður samþ., þá er hægt að færa launin niður. hvenær sem ástandið breytist svo. að það væri nauðsynlegt til þess að samræma launakjör embættismanna við launakjör annarra manna í landinu. Og það er það eina, sem rétt er og viturlegt. Þess vegna get ég ekki fylgt frv., þótt brtt. hv. þm. S.-Þ. verði samþ. Og ég mun ekki heldur geta fylgt frv. út úr hv. d., ef brtt. mín verður ekki samþ. eða önnur hliðstæð, sem tryggi þessi mál eins og ég vil gera með brtt. minni.

Forseti (ÞÞ): Mér hefur borizt hér brtt. frá hv. þm. S.-Þ. við brtt. á þskj. 778. Hún er um, að í stað orðanna „og gilda til ársloka 1947“ komi: en fyrir reglulegt Alþingi 1947 skal ríkisstjórnin hlutast til um. að fram fari endurskoðun þeirra í heild, og leggja um það tillögur fyrir það þing. Þessi brtt. er of seint fram komin, og fyrir henni þarf afbrigði.