Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv. og gefið út nál. á þskj. 623. Mælir n. með því, að frv. verði samþ. Fjhn. flytur þó við það nokkrar brtt. á þskj. 636. Þar að auki flytur einn nm., hv. 1. landsk. þm. (GÞG), sérstakar brtt. á þskj. 639. Fyrsta brtt. fjhn. er um það, að 113. tölul. 1. gr. frv. falli niður. Í þeim lið eru ákvæði um tolla af blikkdósum, og var þetta sett inn í frv. í hv. Ed., og leggur n. til, að frv. verði að þessu leyti fært í sitt upphaflega form. Þá er næsta brtt. n. um það að lækka tolla á fiskkössum úr aluminium frá því, sem nú er. Hafði borizt um þetta erindi til n., og er lagt til hér, að tollurinn verði 7 aura vörumagnstollur af kg og 8% verðtollur. Er þetta í samræmi við toll, sem nú er á fiskkörfum. Þá er loks þriðja brtt. n. Hún er í tveim töluliðum, og eru þær till. báðar um lækkun tolla af hvalveiðitækjum, bæði hvalveiðabyssum og hlutum til þeirra og hvalveiðaskutlum. Hafði einnig borizt erindi um þetta til n., sem henni þótti rétt að taka til greina. Það er því till. fjhn., að frv. verði samþ. með þessum brtt. hennar á þskj. 636.



Herra forseti. Ég er sammála þeirri meginstefnu, sem fram kemur í þessu frv. Það ber brýna nauðsyn til þess að efla íslenzkan iðnað, að rétta þeim þætti íslenzkt atvinnulífs, sem undanfarin ár hefur verið í örustum vexti, hjálparhönd. Það er gert í frv., og þess vegna tel ég það stefna í rétta átt. Það er sem kunnugt er undirbúið af n., sem starfaði að endurskoðun tollskrárinnar og skipuð hafði verið af ráðh. á sínum tíma. Sú leið, sem er farin í frv., er ekki að öllu leyti hin sama og sú, sem n. hafði lagt til að farin yrði. N. gerði nefnilega þær till. í nál. sínu að gera hvort tveggja til eflingar íslenzkum iðnaði, að lækka tolla á hráefnum til hans og að hækka tolla á ýmsum fullunnum vörum inniendum iðnaði til verndar. Lækkunartill. n. námu 8.3 millj. kr. En hún lagði hins vegar til, að tollur yrði hækkaður á móti á ýmsum fullunnum vörum um 5.1 millj., þannig að heildartekjumissir ríkissjóðs hefði, ef till. hennar hefði verið fylgt, orðið rúmar 3 millj. kr. Þetta frv. er að því leyti frábrugðið till. n., að þar er ekki gert ráð fyrir neinum teljandi hækkunum á tollum á aðfluttum vörum, en hins vegar eru lækkunartill. allmiklu minni en n. hafði gert ráð fyrir, eða aðeins um 5 millj. kr. Ég tel þessa stefnu, sem í frv. felst, vera skynsamlegri og eðlilegri en hina, sem n. hafði lagt til. Ég tel skynsamlegra að rétta íslenzkum iðnaði fyrst og fremst hjálparhönd á þann hátt að lækka tolla á því efni, sem hann vinnur úr, en síður á hinn, að hækka tolla á erlendum vörum sem verndartolla fyrir iðnaðinn, a.m.k. ef hægt er að ná sama árangri í báðum tilfellum. Hér er þó þess að geta, að ríkisstj. hefur ekki treyst sér til þess að ganga eins langt í lækkunarátt og n. hafði lagt til, þ.e.a.s. lækkar lækkunartill. um 3 millj. kr. Ég hefði talið æskilegra, að gengið yrði nær lækkunartill. n., þó að hækkunartill. yrðu felldar niður, en hér verður auðvitað að meta fjárhagsaðstæður ríkissjóðs, þ.e.a.s. það, hversu miklum tekjumissi hann er talinn munu mega verða fyrir. En það vildi undirstrika, að þessa stefnu tel ég í sjálfu sér eðlilegri, miðað við sama árangur, heldur en hina, að taka upp eða auka beina tollvernd. Ég vil þó í þessu sambandi vekja athygli á þýðingu söluskattsins fyrir iðnaðinn og í sambandi við tollheimtuna, en hann er sem kunnugt er innheimtur með tolli á innfluttum vörum. Sannleikurinn er nefnilega sá, að söluskatturinn verkar mjög illa á lágtollaðar vörur og hefur þar af leiðandi komið illa við iðnaðinn, að svo miklu leyti sem hráefni hans hafa verið lágtolluð, og kemur til með að koma enn þá verr við hann eftir samþykkt þessa frv. vegna þess, hve mikið af hráefnum til iðnaðar verður nú alveg tolllaust eða fer niður í lágan tollflokk. En það er auðséð, að söluskatturinn, sem er innheimtur með sömu prósenttölu á tollverð allrar vöru, hvort sem hún er tolllaus, í lágum tollflokki eða háum tollflokki, kemur auðvitað tiltölulega þyngra niður á tollfrjálsu og tolllágu vöruna heldur en hina, þ.e.a.s. hækkar það verð, sem innflytjandinn verður að greiða, tiltölulega miklu meira á tolllausu eða tolllágu vörunni heldur en á hinni tollháu. Þetta getur orðið ljóst með afar einföldum dæmum, sem ég sæki í hið ýtarlega nál. tollamálanefndarinnar. Ef við hugsum okkur 100 kr. innflutning af tollfrjálsu hráefni, þá er söluskatturinn af því 7.70 kr. Ef á þessu hráefni er 2% verðtollur að viðbættum 45% tollviðauka, sem yrði mjög algengur tollflokkur, ef þetta frv. yrði samþ., þá verður aðflutningsgjaldið að viðbættum söluskatti 10.82 kr. Ef aftur á móti söluskatturinn yrði felldur niður, en viðaukinn hækkaður úr 45% upp í 75%, þá kemur enginn söluskattur á hráefnið, þ.e. lækkar úr 7.70 kr. ofan í núll, en á lágtollaða hráefninu, sem er með 2% tolli, lækka gjöldin úr 10.82 kr. ofan í 3.50 kr. Þ.e.a.s.: sú breyting að fella söluskattinn niður, en taka upp hina stefnuna í staðinn, að hækka tollviðaukann úr 45% í 75%, mundi þýða rúmlega 7 kr. aðflutningsgjaldalækkun á hið lágtollaða hráefni. Dæmi fyrir fullunna iðnaðarvöru lítur aftur á móti svona út: Ef við tökum fyrst dæmi um vöru, sem er í 30% tolli, og miðum þá við það, að söluskattinum sé haldið og 45% viðaukanum, þá verða aðflutningsgjöldin á vöru, sem kostar 100 kr. í innkaupi, 54.55 kr. En ef breytt yrði aftur á móti til og söluskatturinn felldur alveg niður, en tollviðaukinn hækkaður úr 45% í 75%, þá mundu aðflutningsgjöldin lækka á þessari vöru úr 54.55 kr. ofan í 52.50 kr. 30% tollur er afar algengur tollflokkur. Ef söluskattur yrði felldur niður; en í staðinn viðaukinn hækkaður úr 45% í 75%, þá mundi vara, sem væri í þessum algenga tollflokki, lækka hvað snertir aðflutningsgjöld um um það bil 2 kr. Ef við aftur á móti tökum vöru í hærri tollflokki, þ.e.a.s. vöru, sem telja má frekar til óhófsvarnings, vöru í 50% tolli, þá verða aðflutningsgjöldin af henni með söluskatti og 45% viðauka 85.78 kr., en verði söluskatturinn felldur niður og viðaukinn hækkaður upp í 75%, þá verða aðflutningsgjöldin 87.50 kr., þ.e.a.s. hækka um tæpar 2 kr. Ef þannig yrði farið að, að söluskatturinn yrði felldur niður og viðaukinn hækkaður í staðinn, þá mundu gjöldin lækka á tollfrjálsum vörum og á vörum, sem eru yfirleitt upp í 30% verðtoll. Hins vegar mundu þær vörur hækka, sem eru fyrir ofan 30% verðtoll. Ég fékk þær upplýsingar hjá n., að hún hefði ekki reynt að gera sér grein fyrir því, hvort hækkun úr 45% í 75% á tollviðaukanum mundi duga til þess að jafna þann tekjumissi, sem hlytist af niðurfellingu söluskattsins. Ég efast um, að svo sé. En engu að síður eru meginatriðin alveg ljós. Það væri miklu skynsamlegri leið að hækka tollviðaukann og fella söluskattinn niður heldur en að halda söluskattinum og þessum 45% tollviðauka, því að höfuðgallinn á söluskattinum er auðvitað sá, að hann kemur jafnþungt á allar vörur, jafnvel þó að þær séu tollfrjálsar og hver svo sem tollupphæðin er. Nú, þegar verið er að gera ráðstafanir til þess að bæta hag innlends iðnaðar með því að lækka tolla á hrávörum hans og jafnvel fella þá alveg niður, þá er auðvitað mjög óeðlilegt að halda söluskattinum í sömu prósenttölu á allar vörur, hvort sem þær eru tolllausar, lágtollaðar eða hátollaðar. Þegar söluskatturinn var tekinn upp, var hann því í raun og veru þungur skattur á alla lágtollaða vöru og þar á meðal hráefni til iðnaðarins. Þess vegna er það, sem hér er í raun og veru að ske, í sjálfu sér ekkert annað en að ríkisvaldið er að bæta fyrir þann órétt, sem það gerði íslenzkum iðnaði og öllum notendum lágtollaðrar vöru með því að lögleiða söluskattinn. Ég gat ekki fengið upplýsingar um það í skjótu bragði og líklega erfitt að fá þær, hversu söluskattur hefur numið miklu á hráefnum til iðnaðar. En það mætti segja mér, að það skiptí milljónum. Hér er verið að lækka tollgreiðslur á hráefnum til iðnaðar um 5 millj., svo að segja má ef til vill, að hér sé ekkert annað að gerast en að létta aftur af iðnaðinum því gjaldi, sem á hann var lagt með lögleiðingu söluskattsins. Vil ég þó ekki fullyrða, að söluskatturinn hafi verið svona mikill En að talsverðu leyti er hér áreiðanlega um það að ræða að endurgreiða íslenzkum iðnaði þá skuld, sem til var stofnað við hann með lögleiðingu söluskattsins. Næsta verkefni, sem fram undan er á þessu sviði, tel ég því hiklaust vera það að endurskoða löggjöfina um söluskatt, þannig að haldið verði á því sviði áfram á sömu braut og verið er á í þessu frv., að létta söluskattinum a.m.k. af þeim vörum, sem eru tollfrjálsar, og helzt að breyta honum líka þannig, að hann verki eins og tollarnir almennt, þ.e.a.s. stighækkandi eftir notkun og eðli vörunnar. Þá er þess og að geta, að bátagjaldeyriskerfið hefur komið þungt við iðnaðinn að ýmsu leyti, og á hann það líka hjá hæstv. ríkisstj. að endurskoða bátagjaldeyriskerfið þannig, að það verði ekki til þess að íþyngja iðnaðarstarfseminni. En segja má, að það sé óskylt því máli, sem hér er um að ræða, og skal ég því ekki orðlengja um það. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. á þskj. 639. Önnur er um það að lækka tolla af efni í spenna, en þessi tolllækkun mundi nema um það bil 300–400 kr. á hvern spenni. Nú eru á döfinni miklar fyrirætlanir um rafvæðingu landsins, sem allt gott er um að segja, og mun því verða og er raunar nú þegar mikil þörf fyrir þau rafmagnstæki, sem hér er um að ræða. Það væri vissulega í samræmi við þá heildarstefnu, sem uppi er í málinu að öðru leyti, að gera þessum aðilum, sem þessi tæki þurfa að nota, sem auðveldast að nota þau og tolla þau ekki hærra en hér er lagt til, þ.e.a.s. með 2% verðtolli. - Enn fremur hef ég lagt til, að heimilað verði að endurgreiða verksmiðjum, sem framleiða rafmagnstæki, aðflutningsgjöld af efnivörum til þeirra eða hlutum af þeim. Rafmagnstækjaiðnaðurinn er ein af þeim iðngreinum, sem risið hafa upp á síðari árum og sýnt hafa einna mesta og bezta samkeppnishæfni við erlenda framleiðslu, og hefur þó ekki notið sérstakrar verndar. En það væri vissulega eðlilegt, að heimilt væri að endurgreiða aðflutningsgjöld af þeim tækjum eða hlutum af þeim, sem þessi iðnaður notar til framleiðslu sinnar, vegna þess að hann starfar að verulegu leyti þannig, að um samsetningu er að ræða. Að síðustu vildi ég minnast örfáum orðum á eina breytingu, sem þetta frv. tók í Ed., en þar var samþ. till. um að hækka verðtoll á gúmmískófatnaði úr 15% í 25%. Í sambandi við það er þess að geta, að umræddur skófatnaður er alls ekki framleiddur hér á landi, svo að sú röksemd getur ekki verið fyrir hendi, að þessi tollhækkun sé til þess að vernda innlenda skóframleiðslu, enda er meginstefna frv. sú að liðsinna iðnaðinum alls ekki á þann hátt að auka tollvernd í formi hækkaðra tolla, heldur - eins og ég sagði áðan - á hinn mátann, að lækka gjöld á hráefnum til hans. En hér er auk þess alls ekki um það að ræða, að varan sé framleidd hér á landi, því að gúmmískófatnaður er ekki framleiddur hér, heldur einvörðungu leðurskófatnaður. Ef þetta ákvæði fær að vera kyrrt í frv., yrði afleiðing þess einvörðungu sú, að þessi gúmmískófatnaður, sem er mjög algengur, mundi hækka í verði sem þessari tollhækkun svarar, en það er í algeru ósamræmi við alla meginstefnu frv. að öðru leyti, og ber því nauðsyn til þess, að þetta ákvæði verði fellt burt. Ég hef þó ekki að svo stöddu lagt fram brtt. um þetta, þar eð ég vona, að fjhn. eigi eftir að fjalla um málið, annaðhvort áður en þessari umr. lýkur eða þá a.m.k. milli 2. og 3. umr., og mun hreyfa því, að n. taki upp till., sem breyti þessu atriði aftur í sitt upphaflega form.



Herra forseti. Það gleður mig, að hv. síðasti ræðumaður er ánægður með frv. eins og það nú liggur fyrir og hefur sama sem ekkert við það að athuga. Það væri líka mjög ósanngjarnt, ef stjórnarandstæðingar færu að tala á móti þessu frv., því að þetta frv. er það stærsta, sem gert heftir verið á mörgum árum í þá átt að létta tollum og styðja innlenda framleiðslu. Ef þetta frv. verður samþ., sem þegar er raunar alveg víst, þá hefur það í för með sér tekjumissi fyrir ríkissjóð að minnsta kosti 5 millj. kr., ef til vill meira. Eins og áður hefur verið talað um, þá starfaði mþn. til þess að endurskoða tollalöggjöfina með hagsmuni iðnaðarins fyrir augum. N. vildi ganga nokkru lengra í því, sem kallað er vernd iðnaðinum til handa, með því að lækka tolla á hráefnum til iðnaðar nokkru meira en gert er ráð fyrir með frv., sem hér er nú til umr., og afla svo ríkissjóði tekna aftur á móti með hækkun tolla. Þegar nál. mþn. var athugað, þótti ljóst, að það var tæplega hyggilegt eða rétt að ganga svo langt í lækkun tolla á hráefni til iðnaðar, að til þess óyndisúrræðis þyrfti að grípa að hækka tolla, því að það er stefna núverandi ríkisstj. að gera það ekki nema í brýnustu nauðsyn. Það var þess vegna haft samband við iðnaðarsamtökin um þetta mál, og má fullyrða, að þau eru mjög ánægð með frv. í því formi, sem það er nú, og vafasamt, að þau hefðu verið nokkuð ánægðari með það, þótt lengra hefði verið gengið í lækkun tolla, ef það hefði kostað hækkun tolla á öðru sviði. Hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að þetta frv. miðaði að því að endurgreiða gamla skuld, sem ríkisvaldið væri í við iðnaðinn. Það má alltaf deila um það, hvort ríkisvaldið er í raun og veru í skuld við eina atvinnugrein frekar en aðra. Ég skal ekkert leggja dóm á það. En það, sem hv. ræðumaður átti sérstaklega við, skildist mér vera það, þegar söluskatturinn var lagður á iðnaðarframleiðsluna og hráefni til iðnaðar eins og aðrar innfluttar vörur. Ég er í hópi þeirra, sem helzt vildu, að það þyrfti enginn söluskattur að vera, og ég mundi vera glaður þann dag, sem hægt væri að upplýsa, að við hefðum efni á því að létta söluskattinum af iðnaðinum og helzt af öllum atvinnugreinum landsmanna. En það verður að játa staðreyndir. Það verður að viðurkenna, að fjárlögin eru byggð upp nú og hafa verið mörg undanfarin ár með því að gera ráð fyrir þessum tekjupósti, sem af söluskattinum leiðir. Og það þarf enginn að imynda sér, að það sé mögulegt í einn að afnema eða létta verulega þennan skatt frekar en aðra. Hitt ber svo að gera sér ljóst, að þótt nú sé verið að endurskoða tollalöggjöfina og gera ráð fyrir 5 millj. kr. tekjurýrnun fyrir ríkissjóð og þar með 5 millj. kr. hagnaði fyrir iðnaðinn, þá er ekki þar með sagt, að það beri ekki að stuðla að því að ganga lengra, hvenær sem það telst fært, annaðhvort með því að létta af söluskatti eða öðrum skatti á þessari atvinnugrein sem annarri. Hv. þm. var hér að tala um brtt., sem var samþ. í Ed. Það var hækkun á tolli á gúmmískófatnaði úr 15% í 25%, og fullyrti hv. þm., að þeir skór, sem hér væri átt við, væru ekki framleiddir í landinu. Það er nú svo, að þótt þetta sé merkt gúmmískór í tollskránni, þá eru þetta ekki gúmmískór að öllu leyti, heldur aðeins að nokkru leyti. Það mun vera gúmmí í sólunum, þykkir sólar, þannig að það er talið vera meira en 50% af efninu gúmmí, og þess vegna er þetta nefnt í tollskránni gúmmískór. Skór, sem falla undir þennan tollskrárlið, eru framleiddir hér, og þessi till. er fram komin í Ed. eftir eindreginni ósk iðnrekenda, sem framleiða skó. Ég skal viðurkenna, að það má deila um, hvort það hefði átt að samþ. þessa till. eftir ósk iðnaðarmanna. Það má vel deila um það, og það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að ,það er í rauninni í mótsögn við anda og stefnu þessa frv., sem að sáralitlu leyti gengur í þá átt að hækka tolla, en ég tel ástæðu til að taka það hér skýrt fram, að þessi till. er samþykkt eftir ósk iðnrekenda, vegna þess að þeir framleiða skó, sem falla undir þennan tollskrárlið. Hv. þm. flytur hér brtt. á þskj. 639 um lækkun tolla á rafmagnsspennum. Forstjóri raftækjaverksmiðjunnar Rafha talaði við mig fyrir nokkuð löngu einmitt um þetta atriði. Ég hef einnig rælt það við hæstv. fjmrh., og hv. 2. þm. Eyf. hefur rætt um þetta við skrifstofustjórann í fjmrn. Eftir því sem hv. 2. þm. Eyf. segir mér, þá mun vera komið fullt samkomulag um þetta atriði, aðeins eftir að orða till. í þessa átt. Var talið líklegt, að það yrði að vera í endurgreiðsluformi, þar sem erfitt mundi vera að ákveða, hvaða efni færi í spenna og hvað færi í aðra framleiðslu. Ég vil þess vegna biðja hv. þm. að gera svo vel að taka þessa till. aftur til 3. umr., vegna þess að þetta atriði er í athugun og undirbúningi hjá stjórnarflokkunum. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða öllu meira um þetta frv., en lýsi ánægju minni yfir því, hversu því er vel tekið af stjórnarandstöðunni sem öðrum hv. þdm.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 652 að bera fram brtt. við brtt. á þskj. 636 um, að af fiskkössum verði reiknaður vörumagnstollur 2 aurar á kg og 2% verðtollur. Hv. fjhn. hefur gert till. um nokkra lækkun á þessum lið, eða í 7 aura vörumagnstoll og 8% verðtoll. Í fyrsta lagi eru þessir kassar ekki smíðaðir hér á landi, og í öðru lagi eru þeir mjög nytsamir fyrir fiskiðnaðinn, þar sem þeir eru notaðir undir bæði fiskflök, hrogn, þunnildi, síld og til ýmissa annarra nota í sambandi við frystihúsrekstur. Ég fullyrði, að einmitt síðan byrjað var að nota þessa kassa hefur vöndun á meðferð þessara vörutegunda farið mjög mikið fram, í stað þess að áður voru notaðar stálkörfur undir þessar vörur frystihúsanna, sem orsökuðu oft skemmdir á þessum afurðum. Ég tel því, að það sé fylista sanngirni, að þessir kassar verði tollaðir eins og ég fer fram á í brtt. minni.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um aukatekjur ríkissjóðs, er samið af þriggja manna milliþn., sem skipuð var til að endurskoða þessa löggjöf, og í henni voru sýslumennirnir Júlíus Hafsteen og Jón Steingrímsson og Þorlákur Jónsson stjórnarráðsfulltrúi. Frv. þetta fjallar um það að breyta réttargjöldum, leyfisbréfagjöldum, þinglestrargjöldum og öðrum aukatekjum ríkissjóðs og allt til hækkunar í samræmi við lækkun á gildi peninganna. Frv. hefur gengið í gegnum hv. Ed., og fjhn. þessarar hv. d. mælir með, að það verði samþ. með tveimur smávægilegum breytingum, sem er fullt samkomulag um. Er önnur þeirra sú, sem er með nál. á þskj. 630, um það að bæta við niðurfellingu á einum lið í stimpilgjaldalögunum. Er þessi brtt. sprottin af því, að það var upphaflega gert ráð fyrir, að þessi lög um breytingar á aukatekjulögunum og breytingar á stimpilgjaldalögunum yrðu samferða í gegnum þingið, og þá hefði þessi niðurfelling komið af sjálfu sér, en nú er ekki gert ráð fyrir því, að stimpilgjaldalögin verði samþ. á þessu þingi, og þess vegna er þessi brtt. flutt af hv. fjhn. Hin brtt., sem er á þskj. 663, er um það, að í 43. gr. sé sett, að lögin öðlist gildi 1. maí n.k., í stað þess, að þar stendur, að þau öðlist gildi nú þegar, og við höfum fengið bendingu um það frá skrifstofustjóra fjmrn., að það sé hentugra, að það sé dálítill frestur á því, að lögin taki gildi, og það hefur orðið samkomulag um, að það sé miðað við 1. maí næstkomandi. Að öðru leyti sé ég ekki fyrir n. hönd ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frv. En hér liggur fyrir till. frá hv. þm. Snæf. (SÁ) um að lækka einn lið í þessu frv., sem er um þinglestur skjala með veði í framleiðsluvörum sjávarútvegs og landbúnaðar, og að sjálfsögðu er ýmislegt af þessum gjöldum það hátt, að það væri æskilegt að fá þau eitthvað lækkuð. En þetta gjald var lækkað nálægt því um helming í hv. Ed. frá því, sem það var í frv. upphaflega, og það var ekki samkomulag um það í hv. fjhn. að lækka það meira en orðið er.



Herra forseti. Á þskj. 628 hef ég leyft mér að bera fram brtt. við frv. það, sem hér er tekið til meðferðar. Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir að taka sama þinglýsingargjald af öllum skjölum, hvort heldur um var að ræða skuldabréf með veði í fasteignum til langs tíma eða af stuttum lánum, eins til þriggja mánaða, sem algengast er að veita í sambandi við afurðalán fyrir atvinnuvegina. Hér er oftast um að ræða víxillán, sem tryggð eru með veði í afurðum atvinnuveganna, og í flestum tilfellum mjög stutt lán. Það má öllum vera ljóst, að engin sanngirni er að taka sama þinglýsingargjald af veðskjali, sem á að standa langt tímabil, í mörgum tilfeilum 30–50 ár, og tryggingarbréfum fyrir afurðavíxlum, sem aðeins eiga að standa í einn til sex mánuði. Hv. Ed. gerði breyt. á frv. hvað þetta snerti með því að ákveða sama þinglýsingargjald af tryggingarbréfum fyrir afurðavíxlum atvinnuveganna og tekið hefur verið undanfarin ár. Frumgjaldið, sem samkvæmt frv. hækkar úr kr. 16.80 í 50 kr. fyrir fyrstu 5 þús., er látið vera það sama fyrir afurðalán atvinnuveganna og fyrir önnur lán. Í brtt. minni á þskj. 628 hef ég þó fundið ástæðu til að ganga enn lengra í þessum efnum. Ég legg til, að frumgjaldið, 50 kr., sé það sama af tryggingarbréfum fyrir afurðavíxla atvinnuveganna og fyrir önnur lán, en síðan 1 kr. af þúsundi af skjölum varðandi afurðalán, eða sama gjald og ákveðið var með lögum nr. 27 1921. Ég vil með nokkrum orðum benda hv. dm. á, að þessi brtt. mín er byggð á fyllstu sanngirni. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, vitna í athugasemdir, sem prentaðar eru með frv. Þar segir: „Þetta frv. er ekki fremur en frv. um stimpilgjald flutt í tekjuöflunarskyni. Á hinn bóginn hafa föst gjöld samkvæmt aukatekjulögunum hækkað óeðlilega lítið, ef miðað er við verðbreytingar, sem orðið hafa síðan 1921, og er því í frv. gert ráð fyrir nokkurri hækkun á fastagjöldum til samræmis við breytt verðlag, en á hinn bóginn nokkurri lækkun á hundraðsgjöldum, sem greidd eru af gjaldstofni, er hækkað hefur vegna vaxandi dýrtíðar, svo sem nánar er vikið að í grg. nefndarinnar.“ Í grg. hv. milliþn. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við breytingar þær, er n. hefur gert á upphæð gjaldanna, hefur hún einkum haft hliðsjón af verðbreytingum þeim, sem orðið hafa í landinu síðan síðustu aukatekjulög voru sett 1921, fremur en upphæð þeirra nú, eftir þær hlutfallshækkanir, sem Alþingi hefur samþykkt.“ - Þá segir mþn. enn fremur: „Hækkanir þessar eru lagðar jafnt á fastákveðin gjöld og „prósentu“-gjöld og skapa því misræmi, þar sem gjaldstofn „prósentu“-gjaldanna hefur hækkað með hækkandi verðlagi. Samkvæmt framansögðu leggur n. til, að fastagjöld hækki allverulega, en „prósentu“gjöldin lækki.“ Ég vil biðja hv. þdm. að athuga þetta, að hv. mþn. segir, að hún leggi til, að prósentugjöldin lækki. Og ég er sammála hv. mþn. um það, að þau sjónarmið, sem hún ræðir í grg. með' frv., eigi að vera ráðandi, er frv. endanlega fær afgreiðslu þingsins. Af þessum ástæðum hef ég flutt brtt. mína og tel hana vera í anda þeirra aðila, sem að frv. standa, og beri því að lækka að miklum mun frá því, sem þau voru 1951, þinglestrargjöld af tryggingarbréfum afurðavíxla, hvort heldur í hlut á landbúnaður, sjávarútvegur eða iðnaður. Ég vil aðeins benda á eitt dæmi til að sýna hv. þd. nauðsyn þess, að þetta þinglestrargjald verði fært í rétt horf, eins og till. mín fer fram á. Þegar kjötsölulögin gengu í gildi haustið 1934, var heildsöluverð á dilkakjöti ákveðið kr. 1.15, en nú á s.l. hausti kr. 16.31. Með því að ákveða þinglestrargjaldið það sama og lögin frá 1921 kváðu á um, eða 1 kr. fyrir hvert þúsund, auk frumgjaldsins, 50 kr. fyrir fyrstu 5 þúsundin, sem frv. gerir nú ráð fyrir, verður tekjuöflun ríkissjóðs samt sem áður það hagstæð, að ríkissjóður fær nú rúmlega fjórtánfalt hærra þinglestrargjald af tryggingarbréfum fyrir afurðavíxlum landbúnaðarins en hann fékk 1934. Gera má ráð fyrir, að sama gildi einnig um afurðir sjávarútvegsins og Iðnaðarins, þar sem hækkanir á framleiðsluvörum þeirra hafa hækkað að líku marki. Að lokum vil ég benda á það, að bankarnir, sem hafa fengið frv. til umsagnar, bentu mjög ákveðið á það í bréfi til hv. fjhn. Ed., að nauðsyn sé á því að lækka þessa tegund þinglestrargjaldanna frá því, sem þau eru núna. Ef frv. hefði orðið lögfest óbreytt eða eins og það var lagt fram hér á Alþ. í byrjun þings, hefði verið um 70-falda hækkun að ræða á þinglestrargjöldum á tryggingarbréfum fyrir afurðavíxlum landbúnaðarins frá því, sem þessi gjöld voru 1934. Það er því augljóst, að þessa brtt. mína ber að samþykkja, enda er hún byggð á þeim forsendum, sem mþn. mælir með í grg. sinni með frv., að prósentugjöldin beri að lækka frá því, sem þau eru nú og framlengd hafa verið óbreytt undanfarin ár. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um þessa brtt. mína. Það er augljóst, að hún stefnir í þá átt, að það sé tekið rétt þinglestrargjald af þessum tryggingarbréfum fyrir víxlum aðalatvinnuvega þjóðarinnar, enda virðist í athugasemdum hv. milliþn., að hún hafi ætlazt til, að svo væri.



Herra forseti. Mér hefði nú þótt hlýða, að hæstv. fjmrh. hefði látið nokkur orð fylgja þessari breyt. á lögunum um Framkvæmdabankann um að hækka heimildina viðvíkjandi þeim rétti, sem ríkisstj. hefur til þess að taka lán í gegnum hann, úr 80 millj. upp í 175 millj. Það hefði ekki verið óviðkunnanlegt, þó að okkur hefði verið gerð nokkur grein fyrir, af hverju Framkvæmdabankanum sérstaklega er falið að annast þetta og hvaða sérstakar ástæður eru til þess, að það sé álitið, að hann hafi betri möguleika á því heldur en ríkisstj. sjálf beint, en ég þarf nú ekki að svo komnu máli að fara að ræða það sérstaklega. Það getur nú verið, að hæstv. fjmrh. sjái ástæðu til þess að skýra okkur nokkru nánar frá þessu síðar. En það er eitt atriði, sem ég vildi gera að umræðuefni í sambandi við þær lánsútveganir, sem Framkvæmdabankinn hefur með að gera, og það er, hvað bankinn komi til með að taka fyrir þetta, og ég vildi leyfa mér að beina þeirri spurningu til hæstv. ríkisstj., hvað hugmyndin sé að greiða Framkvæmdabankanum fyrir sitt starf við svona lánsútveganir. Ég spyr að þessu vegna þess, að nýlega höfðum við þá reynslu í sambandi við eitt fyrirtæki ríkisins og Reykjavíkurbæjar, þ.e. Sogsvirkjunina, að Framkvæmdabankinn tók fyrir að annast lán og líka í sambandi við að annast framlengingu á láni 1% í lántökugjald, og hafði satt að segja ekki verið búizt við því, að það væri meiningin af hálfu ríkisins að skattleggja þannig opinber fyrirtæki að heimta slíkt lántökugjald af þeim, eins og tekið er, þegar útvegaðir eru máske smávíxlar eða settir „remboursar“ eða eitthvað annað slíkt. Í reikningum Sogsvirkjunarinnar er gerð grein fyrir þessu. Það er út af því, að það eina, sem raunverulega fór þar fram úr áætlun, voru vextirnir, og þegar búið er að ræða um þá, þá segir: „Að öðru leyti er hér um að ræða lántökugjald til Framkvæmdabankans, 650 þús. kr., sem ekki var fyrirsjáanlegt, þegar áætlunin var gerð.“ Þessar 650 þús. kr. eru 1% lántökugjald, sem Framkvæmdabankinn tekur fyrir sumpart að framlengja, sumpart að útvega lán hér innanlands til Sogsvirkjunarinnar. Ég verð að segja það, að þó að Framkvæmdabankinn hafi í ákveðinni lagagrein heimild til þess að taka allt að 1% lántökugjald, þá hef ég ekki skilið það svo, að það ætti að taka þetta almennt af opinberum fyrirtækjum. Það kunna kannske einhverjir að segja, að þetta muni ekki sérstaklega miklu, þegar um sé að ræða kannske lántöku upp á 60–70 millj., en það munar um þetta fé, og það þykir a.m.k. muna um það, þegar menn eiga í deilu t.d. við verkamenn. 650 þús. kr. fyrir þetta litla handtak, sem Framkvæmdabankinn þarna gerir, samsvarar vinnu upp undir það hundrað verkamanna í tvo mánuði, og ég get nú varla betur séð en að eitt einasta svona lántökugjald hljóti að fara alllangt með að borga allan árlegan kostnað Framkvæmdabankans. En hins vegar finnst mér það ekki - eins og ég hef minnzt á áður - neitt sérstaklega skynsamlegt af ríkinu að fara að gera það að mikilli uppistöðu í tekjuöflun að skattleggja sjálft sig, þannig að ég get ekki heldur séð, að það sé rétt frá því sjónarmiði, að þau opinberu fyrirtæki taki svona gífurleg lántökugjöld af því opinbera. Ég þykist að vísu vita, að ef það er ríkisstj. ein, sem í hlut á, þá leyfi Framkvæmdabankinn sér ekki svona okur í sambandi við lántökugjald, en ég vil taka það fram, að þó að ríkið sé að taka lán til sementsverksmiðju eða ríkið og Reykjavíkurbær taki lán til Sogsvirkjunar, þá er þar enginn gífurlegur munur á, a.m.k. finnst mér ekki, að Reykjavíkurbær eigi alveg sérstaklega að gjalda þess, þó að hann sé með ríkinu í slíku fyrirtæki. Ég vildi þess vegna í fyrsta lagi biðja hæstv. ríkisstj. um að segja okkur, hvað hún hefur hugsað sér viðvíkjandi því, hvaða lántökugjald Framkvæmdabankinn taki fyrir útvegun á því láni, sem hér liggur fyrir. Svo vildi ég í öðru lagi gjarnan heyra skoðun hæstvirtra ráðh. um það, hvort þeim finnst það rétt, að Framkvæmdabankinn taki svona gífurleg lántökugjöld af opinberum fyrirtækjum. Ég álit, að það hafi ekki verið tilgangurinn, þegar lögin um Framkvæmdabankann voru samþ., að þessi lagagr. væri hagnýtt svona, og ég álít, að það geti bókstaflega ekki gengið. Ég held, að það verði frekar að halda aftur af bönkunum í okkar landi með, hvað þeir leyfa sér í þessu, heldur en að uppörva þá til þess. Mér þætti þess vegna mjög vænt um að heyra skoðun hæstv. ríkisstj. viðvíkjandi þessu og enn þá frekar, ef hún vildi eitthvað gera í því, að svona freklega yrði ekki farið í sakirnar framvegis.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka til máls í sambandi við þetta frv., en vegna þess að hv. 2. þm. Reykv. gerði það hér dálítið að umtalsefni og varpaði spurningu fram til ríkisstj., en hæstv. fjmrh. er ekki við, þá skal ég gjarnan segja hér nokkur orð. Í sambandi við lántökugjaldið, sem virðist vera aðalþyrnirinn í augum hv. 2. þm. Reykv., er það að segja, að samkvæmt lögum um Framkvæmdabankann getur lántökugjaldið aldrei farið yfir 1%, - það getur aldrei orðið meira en 1%, en það getur vitanlega orðið miklu minna, - og í sambandi við þær lántökur, sem ætlazt er til að Framkvæmdabankinn inni af höndum nú, þá get ég upplýst, að það er ekki ákveðið, að Framkvæmdabankinn taki 1%. Það getur alveg eins orðið 1/2 % eða 1/4 % eftir því, sem ákveðið verður. Það er þess vegna ekki nein hætta hér á ferðinni, þar sem hv. þingmaður og allir hv. þm. vita, að það verður ekki hærra en 1%. Nú skulum við hugsa okkur það, að Framkvæmdabankinn færi í þessu tilfelli í hámark og tæki 1% lántökugjald. En hvað skeður þá? Það má vitanlega um það deila, hvori, það sé réttmætt. Hitt vitum við allir, að sá sjóður, sem Framkvæmdabankinn kann að skapa sér, hvort sem það er með lántökugjaldi eða með vaxtamismun eða af öðrum tekjum, sem bankanum kann að hlotnast, verður eingöngu notaður til nauðsynlegra framkvæmda í landinu. Það er ákaflega mikill munur að geta verið alveg viss um það, að sá sjóður, sem Framkvæmdabankinn kann að eignast, verður aldrei notaður til annars en nauðsynlegra framkvæmda í landinu, og það er ákaflega þýðingarmikið atriði og þess vegna því minni ástæða til þess að vera hræddur eða óttast nokkuð, jafnvel þótt bankinn færi í hámark með lántökugjaldið. Um það atriði, hvort heppilegra sé, að Framkvæmdabankinn annist lántökuna heldur en ríkisstj. eins og áður, vil ég segja það, að ég tel það heppilegra, að þetta sé sameinað á eina hönd og að það sé einn og sami aðili, sem annist lántökur, heldur en með því fyrirkomulagi, sem áður var, og ég vil einnig segja, að það er miklu líklegra, að lánin fáist með hagstæðum kjörum með því fyrirkomulagi, sem nú er haft, heldur en því, sem áður var, og þess vegna hefur Framkvæmdabankanum verið falið að annast þetta. Hæstv. fjmrh. er nú kominn hér inn í d. og getur gefið upplýsingar um það, hvers vegna er farið fram á, að lánsheimildin sé hækkuð, en úr því að ég er kominn upp í ræðustólinn, þá get ég einnig gert það með fáeinum orðum. Satt að segja hélt ég, að flestum hv. þm. væri ljóst, til hvers þessi lántökuheimild er hækkuð, hvað á að gera við þetta fé, þegar það er fengið. Það á að nota það til þess að byggja sementsverksmiðjuna, 40–50 millj., og það á að nota það til þeirra raforkuframkvæmda, sem ætlað er að hrinda í framkvæmd nú á næstunni. Það er þess vegna ekki hér verið að fara fram á lántökuheimild til þess að nota síðar sem eyðslufé, og það er vitanlega allur munurinn, og það er þess vegna, að hv. alþm. greiða atkv. með því, að þessi heimild verði hækkuð. Ég ætla, að þetta þarfnist ekki fleiri skýringa, og mér þætti ekkert óeðlilegt, þótt hv. 2. þm. Reykv. eða einhverjir fleiri segðu: Er þetta nóg? Þarf ekki meira lánsfé? Þarf ekki ríkisstj. hærri lánsheimild en hér er farið fram á til þess að koma í framkvæmd þeim miklu málum, sem eru enn óleyst, virkjunum víðs vegar um landið, t.d. Sogsvirkjuninni, sem hv. 2. þm. Reykv. nefndi hér ekki áðan, en hefur stundum haft áhuga fyrir? Þess vegna hefði ekkert verið óeðlilegt, að hann hefði spurt sem svo: Er þetta nóg? - Og það getur vel verið, að hv. þm. komist að raun um það í meðferð þessa máls og fái reyndar að sjá framan í það, að þetta - 175 millj. - er ekki nóg, ef við eigum að koma í framkvæmd því, sem við þurfum nauðsynlega að koma af stað nú mjög fljótlega, t.d. Sogsvirkjuninni, til viðbótar því, sem áður hefur verið nefnt.



Ég bið afsökunar á því, að ég var ekki hér til þess að mæla fyrir frv., en ástæðan var sú, að ég varð að hafa framsögu fyrir tekjuskattsmálinu í Ed., rétt þegar málið kom á dagskrá. Það er sagt frá því í grg. málsins, hvernig á því stendur, að þessi breyting á framkvæmdabankalögunum er nauðsynleg: að hækka lánsheimildina. Það er vegna þess, að búið er að nota 27 millj. af þeirri heimild, sem fyrir er; hún var notuð fyrir landbúnaðarláninu og tveimur öðrum litlum lánum. Þá stendur til, að Framkvæmdabankinn verði milliaðili við lántökuna til sementsverksmiðjunnar og einnig til rafmagnsframkvæmdanna, og loks þarf bankinn endilega að hafa heimild þar umfram, eins og upphaflega var til ætlazt, sem ekki er fyrir fram alveg ráðstafað, til þess að hann geti unnið að fleiri málum, sem fyrir kunna að koma. - Ég vil taka það fram nú, að ég ætlaði mér einmitt að hafa tal af hv. fjhn., þegar hún væri að vinna að málinn, og fara fram á það við hana, að hún tæki upp þá till. að hækka lánsheimildina enn úr 175 millj. upp í 225 millj., þ.e. um 50 millj. frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Það er nauðsynlegt að gera þetta. Það gæti farið svo, að við tækjum meira lán til sementsverksmiðjunnar en við höfum áætlað, og er nauðsynlegt að hafa þetta nokkru rýmra en gert er ráð fyrir í frv.



Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir þær skýringar, sem þeir hafa gefið, og þau svör, sem þeir hafa veitt. Hæstv. viðskmrh. talaði um, að við mættum nú ekki kvarta yfir því, jafnvel þó að það yrði nú upp í 1%, sem Framkvæmdabankinn tæki af lánum, þetta rynni nú allt í svo góðan sjóð, að það sæti ekki á okkur að vera neitt að harma það. En mér liggur nú við að spyrja hæstvirta ráðh.: Hefur þeim aldrei veitzt neitt erfiðlega að ná neinu úr þessum sjóðum aftur? Það er nú eins og mig hálfminni, að það hafi verið gefin sú skýring nýlega, þegar þeir voru að semja við Landsbankann, og það meira að segja af hæstv. forsrh., að það gengi nú eitthvað dálítið erfiðlega að ná úr þeim ágæta sjóði aftur. Ekki efumst við um það, að þegar t.d. Landsbankinn eða aðrir bankar taka tiltölulega mjög háa vexti af því, sem ríkið tekur þar að láni, sem ég hef nú stundum átalið hér í þinginu og jafnvel sumir ráðh. tekið undir við mig, þá hefur það virkilega allt saman runnið í mjög góðan sjóð, en svo þegar sjóðurinn er orðinn til og jafnvel þegar hann er orðinn það mikill, að það er í honum bara í peningum fyrir utan eignir 200 millj. kr. og þar yfir, þá gengur hálferfiðlega meira að segja fyrir hæstv. ríkisstj. að ná þessu út úr sjóðnum aftur. Ég verð þess vegna að segja, þó að ég sé ekkert sérstaklega að berjast fyrir ríkissjóði, að ég get alveg eins hugsað mér peningana jafnvel geymda meira að segja hjá Eysteini eins og í bönkunum, þannig að ég held, að það sé ósköp vel hægt að hugsa sér, að ríkið spari sér stundum svona lántökugjöld eða vexti og eigi peningana sjálft og þurfi þá ekki að spyrja neinn aðila og því síður að standa í löngum samningum við hina og þessa ríkisbanka um að útvega fé. Ég vil bara minna á, að það eru 10 millj. kr. á ári, sem sjálfur ríkissjóður og hans fyrirtæki ýmis greiða í vexti til bankanna, og yfirleitt eru þessir vextir mjög háir. Ég held, að það gerði ekkert til, þó að vextirnir yfirleitt, sem ríkið og ríkisstofnanir greiða til bankanna, væru lækkaðir stórkostlega á Íslandi, og ég held, að það tíðkist í hverju elnasta landi, sem sjálft hefur ríkisbanka, að ríki og ríkisstofnanir hafi lægri vexti en aðrir. Þessu vildi ég aðeins skjóta fram vegna þess, sem hæstv. viðskmrh. sagði. En að svo miklu leyti sem hæstv. ríkisstj. vill endilega fá að greiða há gjöld og háa vexti til bankanna, þá hún um það, en ég vil leyfa mér sem þm. Reykv. að mótmæla því, að þetta sé endilega látið koma niður á fyrirtæki, sem Reykjavíkurbær á í. Þó að ríkið vilji greiða 1% lántökugjald að sínu leyti af lánum til Sogsvirkjunarinnar, þá mundi ég vilja, að Reykjavíkurbær að sínu leyti slyppi með að hafa það 1/4 % eða lægra. Það vildi ég nú aðeins segja í þessu sambandi. Hæstv. fjmrh. gaf þær upplýsingar - og báðir ráðh. raunar - að það væri, eins og stendur í grg., sérstaklega sementsverksmiðjan, sem þarna væri verið að hugsa um. Nú munum við það allir, að í lögunum um Framkvæmdabankann er alveg sérstaklega rætt um það, að Framkvæmdabankinn skuli beina sínum lánum til einkaaðila, og honum er það mikið uppálagt að stuðla að slíku. Ég hef áður komið fram með nokkrar fyrirspurnir og gengið hálfógreiðlega að fá svör viðvíkjandi sementsverksmiðjunni, og það seinasta, sem við þm. heyrðum frá hæstv. ríkisstj., var, að það væri þá nokkur snurða á þræðinum. Ég vil leyfa mér að spyrja: Hefur nokkuð breytzt með snurðuna? Ég gat þess til þá og hafði ástæðu til að ætla, að það væri rétt, að þeir amerísku bankar, sem við hefði verið átt með þetta, og þá sérstaklega Alþjóðabankinn, hefðu sett það að skilyrði fyrir að veita þetta lán til sementsverksmiðjunnar, að það lán yrði veitt til sementsverksmiðju, sem væri eign einkaaðila, en ekki eign ríkisins. Mér skildist á hæstv. fjmrh. þá, að ríkisstj. hefði, aldrei þessu vant, staðið sig sérstaklega vel í baráttunni við Ameríkanana um þetta og þverneitað að ganga inn á þessi skilyrði. Ég vil nú spyrja, þegar hér er nú komið fram að veita Framkvæmdabankanum heimildina til að ganga í gegnum þessi viðskipti: Hafa menn einhverja von um, að Framkvæmdabankanum takist að liðka Ameríkanana, þannig að þeir láti nú undan því, sem ríkisstj. vill í þessu efni? Eða er ef til vill meiningin að láta undan og breyta þarna að einhverju leyti til og fara að stíga sömu sporin og í áburðarverksmiðjumálinu? Svo framarlega að minnsta kosti, af því að nú er komið undir þinglok, sem nokkrar breytingar hefðu á orðið viðvíkjandi útlitinu með lánin til sementsverksmiðjunnar, þá held ég, að það væri mjög æskilegt, að við fengjum upplýsingar um þetta. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. minntist á um Sogsvirkjunina og að það þyrfti peninga til hennar og var að undra sig yfir, að ég hefði nú ekki verið að minnast neitt á það, þá minntist ég nú á það og var með fsp, um það á síðasta þingfundi. þó að ég fengi ekki svör við því þá. Sjálfur hef ég lagt fram tvö frv. hér um lántöku til Sogsvirkjunarinnar, heimild til ríkisstj. og heimild til Sogsvirkjunarinnar, og ég vildi einmitt að gefnu tilefni leyfa mér að vona, að annaðhvort yrðu þau frv. mín nú samþ. og kæmu bráðlega úr n. eða þá að hæstv. ríkisstj. færi sjálf að leggja fram eitthvað viðvíkjandi lánsheimild til þriðju virkjunar Sogsins, því að það fer hver að verða síðastur, þar sem þinginu verður nú bráðum vafalaust slitið. Mér þætti svo vænt um, að fjhn., sem vafalaust fær þetta mál, athugaði vel um þessi ákvæði viðvíkjandi lántökugjaldinu til opinberra stofnana. Ég held, að það sé óviðfelldið, jafnvel þótt um góðan sjóð væri að ræða, að skattleggja ríkið sjálft eins hátt og þar er gert.



Þessi brtt. fjallar um það, að hið sama gildi um flugvélar og skip. Það sýnist vera mikil ástæða til þess að greiða fyrir því, að Íslendingar eignist flugvélar, bæði til fólks- og vöruflutninga, og eitt af því, sem gæti ef til vili greitt fyrir í þessu efni, væri það, ef leyft væri að afskrifa flugvélarnar eftir svipuðum reglum og nú er leyfilegt að afskrifa skip. Ef svo kynni að fara, að flugfélögin hefðu tekjur til þess að standa undir slíkum afskriftum, þá sýnist þetta vera mjög eðlilegt og engin ástæða til þess að gera flugvélum lægra undir höfði en skipum. Ég vil vonast eftir því, að hv. þdm. fallist á þessa till.



Herra forseti. Allshn. hefur talið rétt að fylgjast n:eð frv. og þeim till., sem nú liggja fyrir til breyt. á því. N. hefur lagt hér fram brtt. á þskj. 660. Fyrsta brtt. eða a-liður brtt. við 12. gr. er nánast leiðrétting. Með tilliti til þeirra brtt., sem legið hafa fyrir d. á þskj. 516 og 543, þá hefur n. talið rétt að bera fram brtt. við næstsíðustu málsgr. 12. gr., en hún hljóðar svo nú í frv.: „Skylt er löggæzlumönnum að gefa sérstakar gætur að starfsemi þeirra veitingahúsa, sem vinveitingaleyfi hafa.“ Við þessa gr. vill n. bæta, að ráðh. geti ákveðið nánara eftirlit með þeim veitingastöðum, er vínveitingaleyfi hafa. (Ríkissjóður greiðir kostnað eftirlitsins, en leyfishafar skulu endurgreiða hann ríkissjóði eftir ákvörðun ráðherra. Ráðh. setur þeim, er eftirlitið annast, erindisbréf um, hvernig þeir skuli haga starfi sínu. Við nánari athugun komst n. að því, að lögreglustjóri mun lita svo á, að ef hann þarf að hafa þetta eftirlit með höndum, muni hann þurfa að bæta við mönnum til þess að annast það. Ef þannig er, taldi n., að réttara væri að heimila, að skipaðir yrðu af ráðh. sérstakir eftirlitsmenn, en þeir staðir, sem vinveitingaleyfi fá, greiddu þann kostnað, sem af því leiddi. 2. brtt. er um fjárframlög af ágóða áfengisverzlunar ríkisins. Um þetta fjalla einnig brtt. á þskj. 610 og 515. Nefndin getur ekki fallizt á þær till., sem þar koma fram, en hefur aftur lagt til, að greitt verði fé í gæzluvistarsjóð; en það er sjóður til þess að koma upp gæzluvistarhæli fyrir drykkjusjúka menn samkv. lögum frá 1949 um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. N. leggur til, að lagt verði til þessa sjóðs 750 þús. kr. hvort árið, sem þar greinir, í viðbót við það tillag, sem gert er ráð fyrir að sjóðurinn fái samkv. lögunum, en það eru 750 þús. kr., svo að þessi tvö ár á sjóðurinn að fá 11/2 millj. kr. En tillagið í lögunum er tímabundið og hættir árið 1956, og þess vegna hefur n. gert till. um, að á árunum 1957–59 sé greitt í þennan sjóð samtals 11/2 millj. kr. á ári af tekjum áfengisverzlunar ríkisins. - Að öðru leyti hefur n. ekki tekið afstöðu til þeirra brtt., sem fyrir liggja.



Herra forseti. Hv. allshn. hefur lagt hér fram tillögur á þskj. 660, sem frsm. hennar var að mæla fyrir. Meðal annars er þar till. um viðbót við næstsíðustu málsgr. 12. gr. frv. Nefndin leggur til í þessari viðbótartill. sinni eða brtt., að ráðh. geti ákveðið nánara eftirlit með veitingastöðum, er vinveitingaleyfi hafa, og að ríkissjóður skuli greiða kostnað við eftirlitið, en leyfishafar endurgreiða kostnaðinn ríkissjóði eftir ákvörðun ráðherra. Ég hef veitt því athygli, að á öðru þskj., sem hér liggur fyrir, þar sem eru brtt. frá hv. þm. Borgf., flytur hann till. um eftirlitsmann eða eftirlitsmenn með veitingastöðum, er vínveitingaleyfi hafa, og leggur til, að dómsmrh. skipi slíka eftirlitsmenn. Ég tel, að það sé óþarft og að ýmsu leyti óeðlilegt að fara að skipa sérstaka eftirlitsmenn með þeim veitingahúsum, sem vínveitingaleyfi hafa Ég tel, að það sé eðlilegra, að það séu löggæzlumennirnir eða lögreglan á hverjum stað, sem hafi eftirlit með slíkum stöðum alveg eins og annarri starfsemi og hátterni manna yfirleitt. Hins vegar sýnist mér, að það geti vel komið til mála að láta veitingahús, sem fá vínveitingaleyfi, bera þann kostnað, sem kann að verða sérstaklega vegna vínsölunnar á veitingahúsunum, þ.e.a.s. kostnað við eftirlit með starfsemi þeirra vegna þessara veitinga, eins og n: hér leggur til. Ég vil því leyfa mér að leggja hér fram brtt. við till. nefndarinnar. Því miður hef ég orðið nokkuð seint fyrir með þessa till. og verð að leggja hana fram skriflega, fara fram á það við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða um þessa till. mína. En till. er þannig, með leyfi hæstv. forseta - það er brtt. við 1. tölulið á þskj. 660; þar eru brtt. nefndarinnar: Meginmál b-liðar í fyrri brtt. nefndarinnar orðist svo: „Leyfishafar skulu greiða kostnað við það sérstaka eftirlit eftír ákvörðun ráðherra.“ Til nánari skýringar á þessu vil ég leyfa mér að lesa næstsíðustu málsgr. 12. gr., eins og hún er nú í frv, á þskj. 584. Sú málsgr. er þannig: „Skylt er löggæzlumönnum að gefa sérstakar gætur að starfsemi þeirra veitingahúsa, sem vinveitingaleyfi hafa.“ - Og ef mín till. yrði samþ., þá kæmi þessi viðbót: „Leyfishafar skulu greiða kostnað við það sérstaka eftirlit eftir ákvörðun ráðherra.“ Ég vænti, að mönnum sé ljóst, hvað fyrir mér vakir með þessari till. Það er að koma málinu í það horf, að það verði, eins og segir í frv. nú, skylda löggæzlumanna að hafa sérstakar gætur á starfsemi veitingahúsanna, sem hafa vínveitingaleyfi, og að leyfishafar skuli greiða kostnað við það sérstaka eftirlit eftir ákvörðun ráðh, Þetta tel ég eðlilegra en að farið verði að stofna hér til sérstakra eftirlitsstarfa við veitingahúsin utan við lögreglu viðkomandi staða. Þá hef ég hér aðra brtt. að flytja, sem einnig er skrifleg, en það er brtt. við 12. gr. frv., og vil ég leyfa mér að lesa hana upp, með leyfi forseta. Þessi till. mín er þannig, að á eftir 7. málsgr. komi ný málsgr., þannig: „Í veitingahúsum má aðeins selja vín með máltíðum og eigi eftir kl. 9 að kvöldi.“ Það eru ýmsir menn hér á landi, sem telja sér það nokkurs virði að geta fengið vín á veitingahúsum. Ýmsir þeirra, sem halda slíku fram, að þannig eigi þetta að vera, telja sig í hópi svokallaðra hófdrykkjumanna, og mér finnst, að þeim ætti a.m.k. að nægja þetta, ef þeir gætu fengið vín með mat á veitingahúsum, og ættu ekki að gera frekari kröfur. Ég fæ ekki séð, að það væri til neins gagns, hvorki fyrir þá og enga aðra raunar; að sitja yfir drykkju á síðkvöldum á veitingahúsum. Það ætti að vera nægjanlegt, að þeir gætu fengið þar vin með mat, þó að drykkju væri lokið kl. 9 að kvöldi. Ég hygg, að það megi segja, að það sé öllum fyrir beztu að stunda ekki drykkju fram á nætur, því að vera má, ef þannig er að farið, að það hafi nokkur áhrif á starfsgetu manna, ef þeir eru oft seint á kvöldi eða að næturlagi við drykkju.



Frá því að áfengislög þau voru sett, sem enn þá gilda, hafa vinveitingar í veitingahúsum einungis verið leyfðar í Reykjavík og raunar bundnar við eitt veitingahús hér í bænum. Í 12. gr. þessa frv. er það nýmæli, að samkvæmt henni verður heimilt að veita leyfi til vínveitinga í öllum kaupstöðum landsins, ef þau veitingahús, sem í hlut eiga, falla undir það að teljast 1. flokks. Mér finnst alls kostar eðlilegt, um leið og þetta nýmæli er lögfest, eins og allar líkur benda til að verði, að leitað sé til bæjarstjórna í hlutaðeigandi kaupstöðum, áður en ákvæði sem þetta kemur til framkvæmda, og leyfi verði því aðeins veitt til vinveitinga, að hlutaðeigandi bæjarstjórn hafi fallizt á, að slík starfsemi verði tekin upp í kaupstaðnum. Ég geri ráð fyrir því, að um þetta verði einungis leitað til bæjarstjórna í eitt skipti, áður en þetta ákvæði kemur til framkvæmda. Um þetta fjallar brtt., sem ég flyt á þskj. 661. En nú geta að sjálfsögðu komið til greina allmörg veitingahús í hverjum kaupstað fyrir sig og það talizt álitamál, hvort þau falli í I. flokk eða hve mörgum veitingahúsum eigi að veita leyfi. Í sambandi við það geri ég till. um þá orðalagsbreytingu við 3. málsgr. 12. gr., að leitað sé umsagnar hlutaðeigandi bæjarstjórnar í hvert sinn sem um slík mál er fjallað, þ.e. um hvert einstakt veitingahús fyrir sig. Þá legg ég enn fremur til, að 4. málsgr. 12. gr. falli niður, en hún er um það, að dómsmrh. skuli heimilt að veita veitingahúsum utan kaupstaða leyfi til vínveitinga, ef telja má, að veitingahúsreksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn. Ég legg til, að þessi málsgr. falli niður. Og b-liður brtt. minnar fjallar um að stytta þann tíma, sem vínveitingaleyfi gildir, þannig að í stað þess, að í frvgr. er sá tími ákveðinn 4 ár, komi 2 ár. Enn fremur hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 662 till. ásamt hv. 11. landsk. þm. og hv. þm. V-Húnv. Sú till. er um það, að dans megi ekki fara fram í veitingahúsum á þeim tímum, sem vin er veitt þar, nema um sé að ræða samkomur félaga, sem hafa fengið leyfi samkv. 20. gr. Við 2. umr. þessa máls lá fyrir till. um sama efni, en hún var í því formi, að það ætti að vera á valdi ráðh. að ákveða í hverju falli, hvort þetta skyldi leyft eða ekki. Það, sem fyrir okkur flm. þessarar till. vakir, er fyrst og fremst það, að það er kunnara en frá þurfi að segja, að ungt fólk, sækir þangað, sem dansleikir eru hafðir, og verði sú skipun tekin upp að leyfa dansleiki í veitingahúsum ótakmarkað eða á hverju kvöldi, jafnhliða því að vín er veitt þar, þá virðist okkur, að það muni auka mjög aðsókn fólks, einkum ungs fólks, að slíkum stöðum, og að hitt muni draga nokkuð úr aðsókninni, ef vín er veitt þar aðeins undir borðum, en dansleikir fari ekki fram í veitingahúsunum á sama tíma og vin er veitt. Að sjálfsögðu er eðlilegt, að undanþágur frá þessu gildi um samkomur félaga, sem fara fram samkvæmt sérstöku leyfi lögreglustjóra, og er síðari hluti till. miðaður við það, að slík undanþága komi til greina.



Herra forseti. Ég flutti hér nokkrar brtt. við 2. umr. málsins, - brtt., sem voru þá teknar aftur til 3. umr. Ég hef leyft mér að endurflytja hér eina þeirra, á þskj. 536, um það, að áfengi til lyfjagerðar skuli selt með kostnaðarverði. Ég ræddi um málsástæður fyrir þessari till. hér við 2. umr. og tel ekki þörf á að endurtaka það nú. Hinar tvær brtt. voru annars vegar um eftirlitsmenn með veitingastöðum og hins vegar um áfengisvarnasjóð. Hv. þm. Borgf. hefur í samráði við mig tekið inn í brtt. sínar till. þá, sem við hv. 5. þm. Reykv. fluttum hér við 2. umr. um eftirlit með áfengisveitingum og þeim stöðum, sem áfengi selja, og er sú brtt. þar orðrétt tekin upp. Jafnframt hefur hv. allshn. borið fram sérstaka till. um þetta atriði, og var brtt. mín við 2. umr. tekin aftur með það í huga, að n. gæfist kostur á að athuga málið. Efnislega felur sú brtt. í sér það sama og gert var ráð fyrir í minni till., þannig að ég væri mjög ásáttur um það, að sú brtt. yrði samþ. En hins vegar vil ég í tilefni af brtt. við þá brtt. frá hv. þm. V-Húnv. taka það fram, að mér sýnist, að það sé nokkrum efa bundið, að þetta nái tilgangi sínum, ef sú brtt. hans yrði samþ. Hann gat um það hér í sinni ræðu áðan, að sér fyndist óeðlilegt að skipa sérstaka eftirlitmenu með veitingastöðunum. .Það var upplýst af hv. frsm. allshn., að þessir eftirlitsmenn hafa verið starfandi til þessa, og það er vitanlegt, að lögreglan telur sig ekki hafa möguleika til að halda því eftirliti. uppi með sínum mannakosti, nema settir verði sérstakir menn til að hafa þetta eftirlit með höndum, sem þá vitanlega mundu hafa til þess lögregluvald. Af þessu er raunverulega ekki verið að breyta neinu frá þeirri skipan, sem gilt hefur. En það er óumflýjanlegt að taka þetta upp í frv., þessa beinu heimild, vegna þess sem ég gat um við 2. umr. málsins, að Ed. breytti frv. þannig, að það var felld niður úr því þessi heimild, og þótt segja megi, að það hefði falizt í frv. sjálfu, eins og það var lagt fyrir Ed., enda þótt sú málsgr. hefði ekki þar staðið, þá liggur í augum uppi, að eftir að hún er felld niður, mundi verða ályktað sem svo, að það hafi ekki verið vilji þingsins, að þetta eftirlit yrði framkvæmt. Af þeim sökum er, nauðsynlegt að taka bein ákvæði um þetta inn í frv. aftur, og þess vegna eru fram komnar bæði þær till., sem ég og hv. þm. Borgf. nú flytjum, og einnig till. sú, sem hv. allshn. hefur hér flutt, og vil ég mega vona, að hv. þm. geti fallizt á aðra hvora þá skipan á þessu eftirliti, en geri það ekki eins óvirkt og hv. þm. V-Húnv. gerir ráð fyrir í sinni till. Varðandi áfengisvarnasjóðinn þá vitanlega er það alltaf nokkurt vandamál og erfiðleikar með,. hvernig á að skipa þeim málum. Ég hirði ekki að fara nánar út í það hér. Það liggur í augum uppi, að það er mjög eðlilegt, að áfengisgróðanum sé varið til þess að vinna að bindindisstarfsemi og áfengisvörnum og jafnframt að sjálfsögðu að standa straum af þeim kostnaði, sem leiðir af því, að ýmsir fara alltaf forgörðum vegna áfengisneyzlu. Þetta leiðir til þess, að mér sýnist fyrir mitt leyti mjög sjálfsagt og eðlilegt, að sú hugmynd, sem upphaflega var í frv. um áfengisvarnasjóð, nái fram að ganga, og er því samþykkur þeirri; till., sem hv. þm. Borgf. flytur um það mál, en, tel hins vegar þó nokkurn vinning í því, sem hv. allshn. flytur, þó að ég sé ekki alls kostar ánægður með, að það skuli ekki ganga lengra. en þar um ræðir, því að sú fjárveiting er eingöngu miðuð við eitt tiltekið efni, en gerir ekki ráð fyrir neinni heimild til þess að verja fé til annarra þarfa í sambandi við áfengisvarnir.



Herra forseti. Ég tel, að hv. þd. hafi nú að mestu leyti sagt álit sitt á því frv., sem hér liggur fyrir, þ.e.a.s. frv. til áfengislaga. En hv. þm. Borgf. hefur flutt á þskj. 610 brtt. við frv. eins og það liggur hér nú fyrir; og það er aðeins einn liður þessara: till., sem ég vildi gera aths. við, en það er bliður till. hans við 12. gr., en þar er svo ráð fyrir gert, að ekki verði greitt þjórfé eða þjónustugjald með hundraðshlutagjaldi af vinveitingaþjónustu. Hér yrði að mínu áliti, ef till. þessi yrði samþ., farið inn á geigvænlega braut með íhlutun löggjafans um kaupgreiðslur til einnar launastéttar launþegasamtakanna, en það yrði gert, ef setja ætti bann við ákveðinni kaupgreiðsluaðferð. Launþegasamtökin hafa oftlega farið þess á leit, að lögfest yrðu sjálfsögð hlunnindi til þeirra, og beitt til þess mikilli orku sinni. Hins vegar hafa þau aldrei farið fram á lögfestingu kaupgjaldsins eða kaupgreiðsluaðferða, sem fyrst og fremst er rökstutt af fenginni reynslu og ótta við þær geigvænlegu verðlagssveiflur, sem oftlega eiga sér stað í greiðslum til launþega almennt. Þessi afstaða hefur til þessa verið talin eðlileg og sjálfsögð, jafnframt því að stéttarfélögin hafi rétt til þess að semja hverju sinni við atvinnurekendur um kauptaxta sína og kaupgreiðsluaðferðir. Þennan rétt á að skerða varðandi þá launþegastétt, veitingaþjónana, sem hér eiga hlut að máli. Ég tel því, að hér sé verið að opna leið til frekari afskipta löggjafans af kaupgreiðslum og um leið skerðingu á helgasta samningsrétti verkalýðsfélaganna um veigamesta atriðið í öllum samningsgerðum, þ.e. kaupgreiðslur og kaupgreiðsluaðferðir. Af þessum ástæðum er ég andvígur þessari till. fyrst og fremst. í annan stað sé ég ekki, að samþykkt þessarar till. gæti á nokkurn hátt komið í veg fyrir, að þeir, sem á annað borð neyta áfengis, t.d. á opinberum veitingastöðum, greiddu veitingaþjónunum umframgreiðslur, og þar með er grundvöllur till. að mínu áliti fallinn. Hv. þm. V-Húnv. ásamt fleirum hefur lagt hér fram tvær skriflegar brtt., sem miða að því ásamt annarri till., sem hann er meðflm. að ásamt þm. A-Sk. og 11. landsk. þm., að setja hömlur við því, að dans fari fram í þeim veitingasölum, þar sem áfengi er veitt, a.m.k. á sama tíma og áfengi er veitt. Ég tel, að þessár brtt. séu komnar fram af þeim hvötum að spyrna við sölu áfengra drykkja, enda hafa aðrar till. þessara hv. alþm. miðað í þá átt. En ég er algerlega á öndverðri skoðun við þessa samþm. mína, og mér fyndist það sönnu nær að fenginni reynslu og af að hafa verið sjónarvottur að þeim dansleikjum, þar sem vín er veitt og þar sem það hefur ekki verið veitt, að þeir gerðu það heldur að skyldu, að dans skyldi fara fram í þeim sölum, sem vín væri veitt í, ef það er einlægur vilji þeirra að draga úr sölu og neyzlu áfengis á opinberum vettvangi. Fyrir till. allshn. hefur verið flutt sérstök framsaga, og tel ég ekki þörf á að ræða það sérstaklega. Það hefur verið skýrt ýtarlega, hvað n. hyggst fyrir með þeim brtt., sem hún hefur flutt.



Herra forseti. Í sambandi við setningu nýrra áfengislaga tel ég, að æskilegast hefði verið að geta miðað öll lagaboð fyrst og fremst við óskir neytenda, á sama hátt og gera ber um almenna sölu og dreifingu neyzluvarnings. Hitt er annað mál, að vegna þess, hve tíð ofnautn áfengis er með okkar þjóð, og raunar væri réttara að kveða fastar að orði og segja: Vegna þess, hve alvarlegt böl hlýzt af áfengisnautn í okkar landi, þá hef ég heldur kosið að fylgja fram þeirri stefnu, að fremur beri að hindra rýmkun áfengissölunnar en að stuðla að henni. Þ.e.a.s.: Ég tel það eðlilegra, miðað við ríkjandi ástand í áfengismálum, að leggja nokkrar hömlur á möguleika þess fólks til áfengisneyzlu, sem telur sig hófsamt og heilbrigt í þessu efni, en að opna nýjar snörur fyrir allt of marga einstaklinga, sem neyta áfengis með sjúklegum hætti. Þeir hv. andstæðingar mínir í þessu máli, sem fært hafa rök fyrir þeim sjónarmiðum, að til heilla mundi reynast að rýmka um sölu áfengis, hafa yfirleitt haldið því fram, að hér væri nauðsyn að koma til móts við nokkuð almennar óskir fólks, óskir, sem miðuðu að aukinni menningu í meðferð áfengis, enda væri núverandi ástand í áfengismálum óþolandi. Vissulega er ástandið í áfengismálum Íslendinga vont í dag. En alveg sérstaklega með tilliti til þess ætti Alþingi að finna til þeirrar ábyrgðar að,bæta ekki gráu ofan á svart, en það óttast ég að geti orðið, ef svo heldur fram sem horfir um setningu nýrra áfengislaga. Ég leyfi mér líka að efast um, að óskir um breytingar í þá átt, sem frv. gerir ráð fyrir, séu eins almennar og hv. andstæðingar mínir vilja vera láta. Ég bendi hv. alþm. á, að Alþingi er þannig í sveit sett, að stofnunin er umkringd af veitingahúsum á allar hliðar, og er mér ekki grunlaust um, að þeir virðulega nágrannar Alþingis, sem sjá pyngju sinni nokkra hagnaðarvon- í þessari væntanlegu fjölbreytni í söluvarningnum, hafi látið áhrifa sinna gæta hér öllu meira en landsmenn almennt, og má segja, að ekki sé það á móti vonum. Það er á hinn bóginn óeðlilegt, að Alþingi samþykki lög um rýmkun áfengissölu á þeim forsendum, að þar sé stigið spor í menningarátt, ef jafnframt er opnaður upp á víða gátt möguleiki fyrir jafnfráleitri ómenningu og gegndarlaust okur veitingahúsa á söluvörum til viðskiptafólksins er. Nú, þegar fullvíst má telja, að áfengislagafrv. nái fram að ganga með sínum ákvæðum um veitingar á gisti- og veitingahúsum, tel ég, að sjálfsagt sé að setja skorður við okri þessara aðila á áfengi, þannig að álagning þeirra á vínföng verði bundin við ákveðið takmark, sem telja má hóflegt. Ákvæði frv. eru heldur óglögg um það, hver veitinga- eða gistihús skuli fá vínveitingaleyfi. Nokkra tryggingu fyrir því, að hinir verðugustu hljóti leyfin, teldi ég einmitt þá, að leyfin fælu ekki í sér neina stórkostlega gróðamöguleika og yrðu því ekki sérlega eftirsóknarverð, nema fyrir þá, sem vildu framreiða vín af þjónustusemi við gesti sína fyrir hæfilega þóknun og án okurgróða. Ég vil einnig vekja athygli á því að lokum, að yfirlýstur tilgangur frv. er að koma í veg fyrir misnotkun áfengis. Til misnotkunar á áfengi tel ég að horfi okur einstakra veitingahúsa á áfengi umfram allt það, sem hóflegt gæti talizt. Með tilliti til alls þessa leyfi ég mér að bera hér fram brtt., sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 12. gr. Á eftir 2. málsgr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: Eigi skal veitingahúsi, sem leyfi hefur til áfengisveitinga, heimilt að selja áfengi með hærra verði en sem nemur 20% álagningu frá útsöluverði áfengisverzlunar ríkisins.“ Ég hef orðið helzt til síðbúinn með þessa till., en þó mun nú búið að útbýta henni hér í d., og verð ég að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir till., að hún fái að koma hér fyrir.



Við 2. umr. þessa máls, flutti ég allmargar brtt. við þetta frv. Ég flutti þá till. um það, að felldar yrðu niður úr frv. allar heimildir til handa dómsmrh. að veita einstökum veitinga- og gistihúsum leyfi til vínsölu þar. Þessar brtt. mínar fengu að vísu nokkrar undirtektir hér í hv. d., en eigi nógu miklar samt til þess að þær næðu samþykki. Till. voru sem sé felldar. Í þessu frv., sem nú liggur fyrir hér til 3. umr., stendur því áfram sú heimild, hvað þetta snertir, sem í því var, þegar það kom frá Ed., þar sem málið var upphaflega lagt fram, og er því ekki um að ræða lengur að fyrirbyggja þá hættu, sem ég hef oft hér áður bent á og í því felst og þá sérstaklega fyrir æskulýð landsins, að teknar verði aftur upp vínveitingar á veitinga- og gistihúsum og þar með lagður grundvöllur að því samkvæmislífi, sem alkunnugt er, þar sem fjöldi manns er saman kominn og vínið flæðir um borð og stóla. Hér liggur því fyrir, hvað þetta atriði málsins snertir, einungis það, hvort kleift muni að herða nokkuð á þeim hömlum, sem í frv. felast og miða að því að draga úr þessari hættu. Í frv., eins og það liggur fyrir nú, eru að vísu sett nokkur ákvæði, sem ganga í þá átt, en sú smíð stendur mjög til bóta, ef hún á að ná tilgangi sínum. Ég hef þess vegna leyft mér nú, við 3. umr. þessa máls, að freista þess enn, að koma nokkrum, vörnum við með því að auka nokkuð á um þær takmarkanir, sem í frv. felast. Fyrsta brtt. mín er við nokkur ákvæði 12. gr., sem fjalla um þessi vinveitingaleyfi. Þar er svo ákveðið í upphafi greinarinnar, að í kaupstöðum, þar sem áfengisútsala er, geti dómsmrh. veitt veitingahúsum leyfi til vínveitinga, þegar eftirtalin skilyrði eru fyrir hendi, sem hér eru svo upp talin í stafliðum á eftir. Hér vil ég bæta inn í, eftir að dómsmrh. er veitt þessi heimild, að þetta verði aðeins gert, ef áfengisvarnaráð mælir með því. Eins og kunnugt er, þá höfðu ákvæðin í þessu frv. um áfengisvarnaráð verið felld niður í meðferð málsins í Ed., en ákvæðin aftur tekin inn í frv. eftir till. allshn. við 2. umr. Og starf áfengisvarnaráðs er markað í 28. gr. þessa frv. Þar segir svo í upphafi gr., með leyfi hæstv. forseta: „Áfengisvarnaráð fer með yfirstjórn allra áfengisvarna í landinu. Það skal stuðla að bindindissemi, vinna gegn neyzlu áfengra drykkja og reyna í samráði við ríkisstjórn, áfengísvarnanefndir og bindindissamtök að afstýra skaðlegum áhrifum áfengisneyzlu.“ Eins og þetta ákvæði 28. gr. ber með sér, þá á áfengisvarnaráðið að vinna mjög merkilegt og margþætt starf í þágu bindindisstarfseminnar í landinu. Þess vegna tel ég það sjálfsagt, að þegar um er að ræða slíkar heimildir til áfengissölu og annars í þessu frv., sem hnígur á sömu lund, að áfengisráð verði einmitt haft með í ráðum við ákvörðun slíkra heimilda. Þetta er ástæðan og grundvöllur þess, að ég hef lagt til, að því aðeins verði leyfðar vínveitingar á veitingahúsum, að áfengisvarnaráð mæli með því. Það virðist mér vera mjög í anda þess tilgangs, sem lýst er í 28. gr. um starfsemi áfengisvarnaráðs. Næsta brtt. hjá mér, sem einnig er við þessa sömu grein, er að taka upp í frv. aftur ákvæði, sem felld voru niður í meðferð málsins í Ed. Það er um það, að eigi sé greitt þjórfé af sölu áfengra drykkja né að veitingahúsið launi starfsfólki sínu með hundraðsgjaldi af sölu þeirra. Þetta ákvæði var í frv. eins og ríkisstj. lagði það fyrir Ed., en var fellt þar niður. Mér virðist, að þetta eigi að geta verið nokkur þáttur í því að hamla á móti skaðlegum áhrifum vínveitingaleyfa á veitingahúsum, að þessi greiðslumáti til þeirra, sem framreiða þar áfengið í hendur hótelgestanna, sé ekki leyfður, enda er það í samræmi við ákvæði, sem tekin hafa verið upp í hliðstæða löggjöf sums staðar a.m.k. á Norðurlöndum. Það leiðir af sjálfu sér, þegar hótelþjónar eiga allt sitt kaup og greiðslu fyrir starf sitt undir því, að sem mest sé drukkið á hótelinu, að þá leggi þeir sig svo fram í því að greiða fyrir vínsölunni eins og þeir hafa getu og orku til. Og er það vitanlega mjög mannlegt frá því sjónarmiði, að eftir þessum leiðum einum eiga þeir þar að afla allra sinna tekna. Ég held þess vegna, að það sé allþýðingarmikill liður í áfengisvörnum hér hjá okkur, að slíkt ákvæði sem þetta sé tekið í lög, og þess vegna hef ég nú freistað þess að færa frv. aftur að þessu leyti í hið sama form og það var, þegar það var lagt fram af hálfu ríkisstj. Hv. 7. landsk. þm. lagði hér gegn þessari till. við umr. fyrr í dag og taldi þetta vera - ég held hann hafi orðað það þannig - geigvænlegt brot og skerðingu á samningafrelsi. Það má nú náttúrlega, ef menn vilja fylgja þessari hugsun út í æsar, benda á, að í þessu frv. er að finna mörg ákvæði, sem leggja hömlur á athafna- og atvinnufrelsi manna. Að sjálfsögðu eru það hömlur á atvinnufrelsinu, að það skuli ekki öllum vera heimilt að verzla með áfenga drykki. Það eru einnig líka hömlur að sínu leyti, að bannaðar eru allar áfengisauglýsingar, og svona mætti margt telja upp í þessu frv., sem eru hömlur á atvinnufrelsi manna. En þetta setja menn ekki fyrir sig, af því að nauðsynin á því að setja þessar hömlur til þess að hamla upp á móti drykkjuskaparóreglunni er talin vera miklu þýðingarmeiri fyrir þjóðfélagið í heild heldur en það frjálsræði, að allir geti farið með þessar hættulegu nautnavörur og hagað athöfnum sínum í öllu og einu eftir því, - sem bezt þjónar þeirra hagsmunum. Ég sé ekki, að á þessu sé neinn munur eða á ýmsum öðrum ákvæðum frv., sem hv. 7. landsk. virtist ekki neitt hneykslast á, og þess vegna sé ekki ástæða til þess að mynda sér afstöðu gegn þessu ákvæði einu út frá þessu sjónarmiði, heldur eigi að gera það með tilliti til þess gildís og þýðingar, sem þetta ákvæði hefur, að því leyti sem það getur átt þátt í að hamla á móti drykkjuskaparóreglu á veitingastöðum, eftir að þannig hefur verið gengið frá löggjöfinni, að slíkar veitingar eru heimilaðar á þessum stöðum. Í þessu ljósi á að sjálfsögðu að skoða þessa brtt. og þau ákvæði, sem hún inniheldur. Þriðja brtt. mín, sem er stafliður c, snýr að þeim ákvæðum frv., þar sem dómsmrh. er heimilað að veita veitingastöðum leyfi til áfengissölu utan kaupstaðanna. Eru aðeins sett þau skilyrði fyrir slíkri heimild í frv., að veitingahúsið hafi á boðstólum mat, fjölbreytta óáfenga drykki með hóflegu verði o.s.frv. og að veitingahúsið sé fyrsta flokks að því er snertir húsakynni, veitingar og þjónustu. Ef samþ. verður till. mín um, að bannað sé þjónustugjald, þá er það einnig að því tilskildu, að það ákvæði sé uppfyllt. En í sambandi við heimild dómsmrh. til að veita slík leyfi er sett, að hann leiti fyrst umsagnar hlutaðeigandi sýslunefndar. Skilyrði fyrir því, að veitingahús utan kaupstaða fái vínveitingaleyfi, er, að veitingahúsreksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn. En hér er ekkert ákvæði sett um það, hver eigi að úrskurða um það, hvort þannig sé ástatt um þetta veitingahús eða þessi veitingahús, að þau séu að mestu leyti rekin í sambandi við erlenda ferðamenn. Það er ekki þess að vænta, að ráðh., sem situr hér í Reykjavík, hafi aðstöðu til þess að dæma um þetta víðs vegar úti um land. Til þess þarf kunnugleika manna heima fyrir. Ég hef þess vegna orðað þessa grein upp og sett inn í hana tvö viðbótarákvæði, sem ættu að gera hana fyllri og leiða það í ljós, að hér kæmi til fullkominn kunnugleiki, auk þess sem áfengisvarnaráð verði haft þar með í ráðum. Samkvæmt minn orðalagi hljóða ákvæðin á þennan veg, með leyfi hæstv. forseta: „Utan kaupstaða er dómsmrh. heimilt, að uppfylltum skilyrðum a–e-liða og eftir að leitað hefur verið umsagnar hlutaðeigandi sýslunefndar, að veita veitingahúsum leyfi til vínveitinga, ef áfengisvarnanefnd sú, sem í hlut á, telur, að veitingahúsreksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn, enda mæli áfengisvarnaráð með því, að leyfið sé veitt.“ Ég tel, að miklu sé betur gengið frá þessum ákvæðum með þeirri skipan, sem ég legg til að á þessu sé höfð. Hitt er ekki að efa, að það er vitanlega öllum fyrir beztu, að vel sé um það búið, að gætt sé allrar varfærni í veitingaleyfum slíkum sem þessum út um hinar dreifðu byggðir landsins. Þá er í frv. í þessari sömu grein svo ákveðið, að ef áfengisútsala er lögð niður í kaupstað samkvæmt ákvæðum 10. gr., þá verður vínveitingaleyfi veitingahúss í þeim kaupstað ekki framlengt að gildistíma þess loknum. Nú er í þessu frv. gert ráð fyrir því að veita slík leyfi, að ég ætla, til fjögurra ára í senn. En það leiðir af sjálfu sér, að fyrir getur komið, að áfengisútsala verði lögð niður einhvern tíma á leyfistímanum, máske á fyrsta ári leyfistímans, og þannig geti haldizt áfram vínveitingaleyfi á veitingahúsum í allt að 3 ár, eftir að búið er að leggja niður áfengisútsöluna á staðnum. Það má þess vegna öllum ljóst vera, hve mikið ósamræmi er í þessu og hversu mjög það muni draga úr þeirri þýðingu, sem lokun áfengisstaðarins gæti haft fyrir viðkomandi umdæmi. Ég hef þess vegna lagt til að orða þetta þannig: „Ef áfengisútsala í kaupstað er lögð niður samkvæmt ákvæðum 10. gr., falla samtímis úr gildi vínveitingaleyfi veitingahúsa þar.“ Það er sjálfsagt, þegar vínveitingaleyfi er veitt, að hafa fyrirvara á um það, að þetta megi gera, svo að valdi ekki árekstri, ef til þarf að taka. Ég held, að allir hv. dm. hljóti að vera mér sammála um, að það er í miklu meira samræmi hvað við annað, að þessi háttur sé hér á hafður. Næsta brtt. mín er einnig við 12. gr. Í gr. er gert ráð fyrir, að löggæzlumenn hafi sérstakar gætur á starfsemi þeirra veitingahúsa, sem hafa vinveitingaleyfi. Ég er ákaflega vantrúaður á, að losaralegt ákvæði eins og þetta muni koma að haldi, að því er snertir nauðsynlegt eftirlit með veitingahúsum, sem hafa vínveitingaleyfi, svo mjög sem ætla má, að þar geti margt að höndum borið, sem full þörf væri á að líta eftir að staðaldri. Ég hef þess vegna tekið hér upp till., sem hv. 2. þm. Eyf. hafði nú upphaflega flutt, en tekið aftur, og ég að nokkru gert grein fyrir áður. Hún er á þá lund, að dómsmrh. skipi eftirlitsmann, einn eða fleiri, í öllum þeim veitingahúsum, sem vinveitingaleyfi fá, og ákveðið er, að ríkissjóður greiði laun þessara manna, en að veitingahúsið greiði aftur ríkissjóði kostnaðinn við þetta samkv. ákvörðun ráðherra. Eftirlitsmaðurinn á svo vitanlega - það er hans starf í veitingahúsinu - að gefa því gætur og fylgjast með því, að í öllu sé framfylgt reglum, sem settar eru í sambandi við veitingaleyfin. Þetta verður engan veginn öðruvísi gert, svo að nokkru haldi komi, heldur en að þar sé jafnan maður til staðar, sem hefur þetta verk með höndum og sé algerlega óháður eiganda veitingahússins eða þeim manni, sem rekur veitingahúsið. En ákvæðin í frv. upphaflega voru þannig, að bann átti að greiða laun hans, en það leiðir af sjálfu sér, að slíkt ákvæði var öldungis ótækt, enda má gera ráð fyrir því, að hv. d. fallist á, að svo sé, með því að taka upp þessi ákvæði. Ég vil segja út af því, sem fram kom hér í dag hjá hv. þm. V-Húnv., sem vildi halda hinum losaralegu ákvæðum um löggæzlumenn, sem í frv. eru, að ef því ákvæði væri haldið, þá mundi það að sjálfsögðu verða framkvæmt með þeim hætti, að fastur maður yrði skipaður til slíks eftirlits, ef eftirlitið ætti að koma að nokkru gagni, þannig að það væri enginn munur á þeim kostnaði, sem fylgdi því, hvor leiðin sem væri valin. Munurinn yrði þá aðeins sá, ef ákvæðunum væri haldið eins og þau nú eru í frv., að í stað þess að ráðh. skipar þennan mann, þá mundi lögreglustjórinn á staðnum gera það. Ég held þess vegna, að hvernig sem á þetta er litið, þá verði því markmiði að koma á raunhæfu eftirliti með slíkum veitingahúsum langbezt og örugglegast náð með því að taka upp þau ákvæði í þessu efni, sem ég legg hér til. Hv. allshn. hefur nú einnig flutt um þetta ákvæði brtt., sem er b-liður í brtt. hennar. Þar segir svo, að ráðh. geti ákveðið nánara eftirlit með veitingahúsum, er vínveitingaleyfi hafa, ríkissjóður greiði kostnað eftirlits, en leyfishafar skuli endurgreiða hann ríkissjóði eftir ákvörðun ráðherra. Þetta er alveg í samræmi við það, sem ég legg til. En munurinn er sá á þessum brtt., að hér er ráðherra aðeins gefin heimild til þess að koma á slíku eftirliti, en í mínum brtt. er lagt fyrir dómsmrh. að skipa slíkan eftirlitsmann. Og mér finnst, að hér sé um svo þýðingarmikið ákvæði þessarar löggjafar að ræða, að sjálfsagt sé að setja um þetta ákveðið ákvæði inn í frv., eins og ég hef lagt til að gert verði með brtt. minni. Náttúrlega er starf þessa eftirlitsmanns, eins og ég hef áður sagt, eingöngu miðað við það, að haldnar séu settar reglur. Hitt getur líka vel að höndum borið, og er ekki ólíklega til getið, að svo verði í ýmsum tilfellum, að lögreglumenn þurfi þarna einnig að koma við sögu í sambandi við það, að upp komi órói og ryskingar sem afleiðing af hóflausri vínnautn, svalli og sukki, sem því miður má gera ráð fyrir að verði fylgifiskur og afleiðing slíkra veitingaleyfa. Ég gæti vel trúað því, að það mundi sækja nokkuð í það horf, sem fram kemur í vísu Sigurðar Breiðfjörðs, er mun hafa verið kveðin á Hafnarárum hans, og hún er svona: Veitt er snjöllum vigra Ullum, verða sköll um drykkjugólf. Þeytt er öllum augafullum öls úr höllu klukkan tólf. Ætli það verði ekki þessi drykkjumenning, sem við fáum oft og iðulega að horfast í augu við, eftir að búið er að nýju að lögtaka, að slík leyfi skuli veitt takmarkalítið samkv. ákvæðum þessa frv., ef dómsmrh. notar þær heimildir, sem honum eru veittar samkv. frv., út í æsar? Næsta brtt. mín er við 16. gr. frv. Þar er svo ákveðið, með leyfi hæstv. forseta: „Áfengi má ekki afhenda né veita neinum, sem er bersýnilega ölvaður, og ekki heldur yngri mönnum en 21 árs. Kaupandi áfengis skal sanna aldur sinn með vegabréfi eða á annan fullnægjandi hátt.“ Og enn fremur: „Óheimilt er að selja þeim manni áfengi, er sekur hefur gerzt um óleyfilega sölu eða bruggun áfengis.“ Eiga að sjálfsögðu að liggja fyrir á staðnum upplýsingar um þá menn, sem orðið hafa þannig brotlegir að þessu leyti. Nú var felld till., sem hér var borin fram við 2. umr. þessa máls, þar sem lagt var til að banna að senda áfengi í póstsendingum. Til þess að hægt sé að framfylgja þessu ákvæði frv. um að veita ekki eða afhenda ekki yngri mönnum en 21 árs og ekki heldur þeim, sem sekir hafa gerzt um óleyfilega sölu eða bruggun, þá legg ég til, að tekið sé upp í frv. ákvæði um það, að óheimilt sé að senda mönnum áfengi í pósti, nema færðar hafi verið fullnægjandi sannanir fyrir því, að hvorki aldur né afbrot sé því til fyrirstöðu, að þeim megi afhenda slíkt vín. Nú fer afhending slíkra vína fyrst fram í hendur viðtakanda, þegar hann tekur á móti sendingunni á pósthúsinu. Þess vegna er ómögulegt að framfylgja þessum ákvæðum frv., þegar það er orðið að lögum, öðruvísi en að fyrir liggi, að hver maður, sem óskar eftir því að fá sér sent vín með pósti, verði, áður en vínið er sent, að gera fulla grein fyrir þessum tveimur ákvæðum, að hann sé ekki yngri en 21 árs og að hann hafi ekki orðið brotlegur við áfengislöggjöfina. Að öðrum kosti væri í þessu tilfelli hér af hálfu löggjafans gengið að því vitandi vits að vera að setja inn í frv. ákvæði, sem ómögulegt væri að framfylgja, og það leiðir af sjálfu sér, að það er gersamlega óforsvaranlegt að ganga þannig frá löggjöf á Alþ., að það sé alveg vitað fyrir fram, að það sé ekki hægt að uppfylla ákvæði laganna. Það er nógu margt, sem fyrir getur komið og ekki var hægt að sjá fyrir og felur í sér vandkvæði á því, að þetta verði þannig í framkvæmdinni. En að setja slík ákvæði inn í frv. eða lög vitandi vits er vitanlega gersamlega ósamboðið löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Þess vegna er ekki nema um tvennt að gera: að breyta þessum ákvæðum eða samþykkja þessa brtt. mína að því er snertir vín, sem sent er með pósti, og er ekki að efa, að svo verði einnig á málinu tekið. Þá hef ég hér einnig flutt brtt. við 20. gr., þar sem lögreglustjóra er heimilað að veita félögum manna leyfi til áfengisveitinga í félagsherbergjum. Þar vil ég einnig bæta við, að lögreglustjóri megi þó, að fengnu samþykki hlutaðeigandi áfengisvarnanefndar, veita slík leyfi. Og skírskota ég enn til þess mikilvæga þáttar í lögum þessum, þar sem eru ákvæðin um starfsemi áfengisvarnanefndar og það hlutverk, sem hún á að inna af hendi í sambandi við framkvæmd þessara laga. Þá hef ég flutt hér brtt. við 25. gr. Þar er svo ákveðið, að ef vafi leikur á því, hvort sakborningur samkv. þessum kafla, þ.e. 6. kafla áfengislaganna, sé undir áhrifum áfengis, skuli bæði dómara og sakborningi heimilt að láta skera úr því með blóðrannsókn. Í staðinn fyrir „heimilt“ vil ég setja „skylt“, því að hér getur verið um svo þýðingarmikið atriði að ræða um ölvun sakbornings, og þó allra helzt í sambandi við akstur bifreiðar, að ef vafi sé á um þetta, þá sé það ekki aðeins heimild til, að slík rannsókn verði gerð, heldur verði undir öllum kringumstæðum skylt að láta slíka rannsókn fara fram. Þá flyt ég hér enn á ný breytingar um það, að stofna skuli áfengisvarnasjóð. Ég flutti um þetta brtt. við 2. umr. þessa máls og gerði þar ráð fyrir því, að í tveimur liðum yrði svo ákveðið, að 10% af ágóða áfengisverzlunarinnar yrði varið í vissu skyni, að 4% yrðu notuð til áfengisvarna, bindindisfræðslu og bindindisútbreiðslu, en 6% til byggingar drykkjumannahæla, til lækningastöðva handa drykkjumönnum, sjúkrahúsa og elliheimila og enn fremur til húsbygginga fyrir bindindis- og hjálparstarfsemi á vegum góðtemplarareglunnar. Þessar till. mínar voru felldar. Ég vil ekki gefast upp við þá hugmynd, sem í þessu felst og mér finnst sjálfsögð og eðlileg, að af áfengishagnaðinum renni einhver hluti - og það lítill hluti samkv. þessum till. - til þess að hamla upp á móti þeirri eyðileggingu og hörmungum, sem oft og einatt sigla í kjölfar vínnautnarinnar. Og ég heyri sagt um þá áfengislöggjöf, sem nú er verið að setja í Svíþjóð, að 1 því frv., sem nýlega er búið að leggja þar fyrir þingið, sé einmitt ákvæði um mjög ríkuleg framlög í þessu skyni. Það er náttúrlega sömu sögu að segja þar eins og hér og alls staðar annars staðar, að af vínnautninni stafar mikil óhamingja. Þess vegna þarf að vera fyrir hendi ríkur skilningur á því og stutt að því, að haldið sé uppi sem öflugustum vörnum við þeirri hættu, sem hér er á ferðinni. Nú hef ég í þessum brtt. mínum um stofnun áfengisvarnasjóðs fundið mig tilneyddan, miðað við þá útreið, sem fyrri till. mínar um þetta efni fengu, að draga hér allmikið úr og tek ekki hér upp nema helming þeirrar upphæðar, sem ég hafði ætlað að til þessara mála gengi samkv. þeim till., sem ég bar hér fram við 2. umr. málsins. Ég legg sem sé til, að stofna skuli áfengisvarnasjóð og hlutverk hans sé að standa straum af kostnaði við áfengisvarnir, bindindisfræðslu og bindindisútbreiðslu og að í hann renni einungis árlega 5% af hagnaði áfengisverzlunar ríkisins. Tekjur þessa áfengisvarnasjóðs ættu að geta orðið eitthvað á fjórðu milljón, miðað við áfengisgróðann eins og hann var á s.l. ári, og af þessari upphæð yrði varið til Stórstúku Íslands 350 þús. til bindindisstarfsemi og til bindindisfélaga í skólum 30 þús. í sama skyni. Að öðru leyti verði sjóðnum varið til byggingar drykkjuheimila, til lækningastöðva handa drykkjumönnum, sjúkrahúsa, elliheimila og húsbygginga fyrir bindindis- og hjálparstarfsemi góðtemplarareglunnar eftir nánari ákvörðun heilbrmrh., að fengnum till. áfengisvarnaráðs. Og svo er ráð fyrir því gert, að áfengisvarnaráð fari með stjórn og reikningshald sjóðsins og að nánari ákvæði um þetta verði sett í reglugerð. Hv. allshn. hefur gengið nokkuð í áttina við þessar minar till. með brtt. sínum á þskj. 660. Þar leggja þeir til, að það komi ný grein, svo hljóðandi, að á árinu 1955–56 á að leggja í gæzluvistarsjóð af ágóða áfengisverzlunarinnar 750 þús. kr. á ári til viðbótar því framlagi, sem ákveðið er í 15. gr. þessara l., sem er sama upphæð, og þessu á að verja til þess að byggja hæli yfir ölvaða menn og drykkjusjúka. Enn fremur leggja þeir til, að á árunum 1957–59 verði greidd til sama sjóðs af ágóða áfengisverzlunarinnar 11/2 milljón hvert ár og um meðferð þess fjár fari eftir ákvörðun heilbrigðisstjórnarinnar, sbr. framangreinda lagagrein. Eins og menn sjá, þá er æði mikill munur á þessum brtt. og brtt. þeim, sem ég flyt, bæði að því leyti, að þær eru mjög tímabundnar, eða tvö ár í fyrra tilfellinu og þrjú ár í seinna tilfellinu, sem þessi ákvæði eiga að gilda, auk þess sem þeim er markaður miklu þrengri bás en gert er samkvæmt mínum till. Og ég verð að segja það, að það er harla napurt og felur í sér litla viðurkenningu á starfsemi bindindismanna hér í þessu landi, að nú, þegar verið er að ganga frá þessu áfengislagafrv., sé ekki gert ráð fyrir neinu fjárframlagi til bindindisfræðslu og bindindisútbreiðslu í landinu, svo brýn þörf og rík nauðsyn sem á því er, að lyft sé undir og stutt að þeim áhuga, sem ríkjandi er til þess að hamla upp á móti skaðsemi áfengisins. Það eru aðeins lítilfjörlegar upphæðir á fjárl., sem ákveðnar eru í þessu skyni, þar sem mjög er við neglur skorið í þessu efni og fer að verðgildi lækkandi með hverju ári. Ég tel, að eðlilegt og sjálfsagt hefði verið í þeirri áfengislöggjöf, sem nú verður sett, að taka upp ákvæði eins og þau, sem ég hef flutt tillögur um, að verja nokkru fé af áfengisgróðanum til bindindisstarfseminnar í landinu, og að ákvæðin um þetta gildi til frambúðar. Hér eru nú komnar fram frá einstökum þm. auk allshn. allmargar brtt. Það hefur ekki verið talað fyrir þeim öllum, og ég skal ekki heldur fara mörgum orðum um þær. Ég vil þó aðeins geta þess í sambandi við brtt. á þskj. 618, að þar er gert ráð fyrir því, að áfengisráðunautur eigi að hafa læknismenntun. Þetta er náttúrlega gott út af fyrir sig. En hitt er vitanlegt, að auk þess sem þýðingarmikið er, að sá maður, sem slíkt starf er falið, sé vel menntur, þá á náttúrlega öðru fremur að velja slíkan mann með tilliti til þess, að hann sé áhugasamur um það starf, sem honum er falíð, en það vitanlega getur sett nokkrar hömlur á það að vera að binda starfið við ákveðna sérmenntun, og gæti þá svo farið, að það brysti um það, er mestu máli skiptir. Þess vegna held ég, að það væri óheppilegt að setja þetta ákvæði inn í frv. Ég skal láta mér alveg nægja nú að reifa þessar brtt. mínar, en vil að lokum skírskota til þess, sem ég hef hér áður sagt við fyrri umr. þessa máls almennt um málið. Þjóðin á mikið í húfi, hvernig máli þessu lyktar. En sannarlega bendir allt til þess um afgreiðslu þessarar áfengislöggjafar, að hún muni reynast hinn mesti gallagripur.

Skúli Guðmundsson Hv. 2. þm. Eyf. gerði hér aths. í sambandi við brtt. mína á þskj. 681. Hann lét þau orð falla, að eftirlit með þeim veitingahúsum, sem vínveitingaleyfi hafa, mundi verða óvirkt, eins og hann orðaði það, ef það væri látið nægja að samþykkja mína brtt. um þetta efni, og hv. þm. Borgf. tók að nokkru leyti í sama streng í sinni ræðu hér áðan. En ég vil andmæla þessu. Ég vil enn benda á það, að í 12. gr. frv. segir, að löggæzlumönnum sé skylt að gefa sérstakar gætur að starfsemi þeirra veitingahúsa, sem vínveitingaleyfi hafa, og ég sé enga ástæðu til að vantreysta því, að löggæzlumenn á hverjum stað muni uppfylla þessa skyldu, ef þetta verður samþ.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á l. nr. 41 28. nóv. 1919, um landamerki o. fl. Hefur n. sent lagadeild Háskóla Íslands og hæstarétti frv. þetta til athugunar og umsagnar. Hefur lagadeild háskólans einróma og eindregið mælt með því, að frv. þetta verði samþ. óbreytt, og fjórir af fimm hæstaréttardómurunum hafa einnig lagt til, að breytingar þær, sem í frv. þessu felast, verði lögfestar. Allshn. leggur til, eins og segir í nál., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli, en jafnframt fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann sæi sér fært að þoka þessu máli áfram svo mjög sem auðið er, því að báðir höfum við flm. töluverðan áhuga fyrir því, að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi, ef auðið er.



Herra forseti. Mál þetta er búið að liggja lengi fyrir. Það var afgreitt frá n. 16. des. fyrra árs, en sökum veikinda minna hefur það ekki verið tekið fyrir fyrr en nú. N. athugaði þessa till. alveg sérstaklega og leitaði um hana umsagnar raforkumálastjóra ríkisins. Umsögn raforkumálastjóra til n. er dagsett 7. des. Í henni er tekið fram, að fastagjaldið af súgþurrkunarhreyflum sé ætlað til þess að hamla gegn því, að notaðir séu óhæfilega aflmiklir hreyflar, sem geti valdið truflunum á stólpaspennistöðvum og afltoppum aðalspennistöðva. Af þessu er augljóst, að aðalástæðan fyrir fastagjaldinu er ekki fyrir hendi, þegar um afllitlar vélar er að ræða, sem er langalgengast, t. d. 6 kw. eða minna, og þess vegna sér n. ekki, að það sé nokkur ástæða til þess að knýja notendur til þess að greiða jafnhátt fastagjald og gert er með þeirri reglugerð, sem nú gildir, af minni vélum, sem geta ekki valdið neinum slíkum truflunum. Eðlilegast telur n. þess vegna, að þessum notendum væri samkvæmt gjaldskránni gefinn kostur á að velja um, hvort þeir borguðu hóflegt fastagjald ásamt lágum taxta á kwst. eða eitthvert hærra gjald fyrir kwst. og þá ekkert fastagjald, og það færi þá eftir því, hve mikið ætti að nota hreyfilinn, hvern kostinn menn veldu. Loks getur raforkumálastjóri þess í bréfi sínu, að í undirbúningi sé gagnger endurskoðun á gjaldskrá héraðsrafveitna, og virðist þess vegna ekki úr vegi, að þessi ákvæði, sem hér er sérstaklega vikið að, séu endurskoðuð, og leggur n. því einróma til, að till. verði samþ.