Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Enn á ný er bjórmálið komið á dagskrá þessarar virðulegu deildar. Það er ekki ástæða til þess að fara mjög mörgum orðum um þetta nýja frv. sem hefur tekið þó nokkrum breytingum frá fyrra frv. Ég get þó ekki látið hjá líða að svara ýmsum fullyrðingum sem hafa komið fram þar sem vefengdar hafa verið ýmsar vísindalegar niðurstöður um áhrif bjórneyslu á heildarneyslu og á heilbrigðisástand hverrar þjóðar sem í hlut á. Mér þótti heldur lakara að lesa það í Morgunblaðinu í morgun, að ég hygg, að hv. þm. Guðrún Helgadóttir og minn elskulegi félagi hefði haft það á orði í umræðum í gær að þeir menn sem mest töluðu um bjórinn hefðu minnst vit á honum. Ég hygg að hið þveröfuga hafi verið staðreynd í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. Ég hef a.m.k. ekki látið tilfinningar ráða afstöðu minni til bjórmálsins heldur hef ég látlaust vitnað í vísindalegar niðurstöður og rannsóknir frá fjölmörgum löndum og einkum og sér í lagi reynt að minna menn á að á sama tíma og flestar þjóðir heims, einkum á Vesturlöndum, eru að gera miklar tilraunir til að draga úr áfengisneyslu almennt er Alþingi Íslendinga að gera tilraun til að auka hana. Þetta skýtur mjög skökku við þær staðreyndir lífsins sem við okkur blasa, þau áhrif sem áfengisneysla hefur haft á mannlíf almennt, á heilbrigðiskerfið, kostnað þjóðfélagsins við heilbrigðiskerfið upp til hópa. Ég vil endurtaka það, sem ég hef sagt hér áður, að mér þykir það býsna mikil ábyrgð sem flm. frv. af þessu tagi takast á herðar; að berjast fyrir framgangi þessa máls á hinu háa Alþingi og ég vænti þess fastlega að þeir séu menn til að takast á við þann vanda sem samþykkt þessa frv. hefur í för með sér. Ég hygg að þær afleiðingar verði meiri og alvarlegri en menn vilja almennt í gleði hvunndagsins gera sér grein fyrir og það beri í þessum málum eins og öðrum að fara varlega og a.m.k. horfast í augu við þær staðreyndir sem blasa við öðrum þjóðum sem hafa farið þessa leið og reynt hana. Ég segi það alveg eins og er að samkvæmt upplýsingum sem komið hafa fram um t.d. rannsóknir á áfengisvenjum Íslendinga og rannsóknir sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur látið frá sér fara get ég ekki greint það, og segi það í fyllstu einlægni, að neysla áfengs öls hafi bætandi áhrif á neysluvenjur áfengis almennt eða á útgjöld þjóðfélaganna sem í hlut eiga vegna heilbrigðiskerfisins. Þess vegna skil ég ekki þann mikla ákafa og þann mikla áhuga sem menn hafa á því að keyra í gegnum þingið þetta frv. Mér er það í raun alveg óskiljanlegt og ég hygg að þeir menn sem ljá nafn sitt við frv. af þessu tagi hafi raunverulega ekki gert sér grein fyrir því um hvað þeir eru að tala, ekki nokkra. Ég vildi gjarnan spyrja þá þegar þeir koma væntanlega upp í ræðustól hér á eftir: Hvaða athuganir, hvaða vísindalegar niðurstöður, hvaða rannsóknir hafa þeir í höndunum sem benda til þess að áfengisvenjur verði eitthvað skárri, áfengisneysla minnki og að heilbrigðiskerfið bíði ekki skaða af? Hvaða rannsóknir hafa þeir í höndum sem sýna þetta? Hið þveröfuga eru niðurstöður allar sem ég hef á mínum borðum. Ef menn sjá einhverja aðra liti í þessu máli er það vegna þess að þeir hafa einhverjar aðrar upplýsingar. Vegna þátttöku, sérkennilegrar þátttöku vil ég segja, lækna í umræðum um þessi mál vil ég minna á að á aðalfundi Læknafélags Íslands 1987 var samþykkt opið bréf til ríkisstjórnar og alþm. um heilsuvernd og nauðsyn á að draga úr heildarneyslu áfengis. Þetta bréf gengur þvert á undirskriftalista rösklega 130 lækna sem sumir hverjir vilja í dag ekki kannast við að þessar undirskriftir hafi verið settar á blaðið frá þeim sem læknum heldur sem einstaklingum. Ég spyr: Hver er munurinn? Í samþykkt Læknafélagsins segir m.a., með leyfi forseta: "Aðalfundur Læknafélags Íslands, haldinn í Reykjavík 22.–24. sept. 1987, lýsir fullum stuðningi við erindi tólfmenningana" - og er nú vísað í bréf sem tólf kunnir læknar og einstaklingar í þjóðfélaginu skrifuðu - "og tekur undir áskorun þeirra til ráðherra og alþm. að gera það sem í þeirra valdi stendur til að draga úr framboði áfengis og eftirspurn eftir því þannig að heildarnotkun þess minnki hér á landi í samræmi við markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar." Þá kem ég aftur að samþykktum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um þetta efni sem Íslendingar hafa undirgengist, sem Íslendingar hafa samþykkt, um meginreglurnar í því hvernig eigi að berjast gegn áhrifum, óheillavænlegum vil ég segja, ofnotkunar og misnotkunar áfengis á þjóðfélög sem aðild eiga að Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni. Þar eru alveg skýrar leiðbeiningar um að hverju beri að hyggja og hvað beri að varast. Hver sá sem les samþykkt Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar getur ekki lesið annað út úr henni en það að allt sem geti orðið til þess að auka heildarneyslu áfengis sé til að auka heilbrigðisvanda þeirrar þjóðar sem að því stuðlar. Í bréfi, sem fyrrnefndir tólfmenningar rituðu ríkisstjórn og alþm. í desember 1986, segja þeir m.a., með leyfi forseta: "Ástæða þessa er sú að öll vandamál sem tengjast áfengi vaxa margfalt með aukinni heildarneyslu. Áfengissýkin er aðeins einn þáttur þessara vandamála. Aðrir sjúkdómar fólks á starfsaldri eiga að verulegu leyti rót sína að rekja til ofnotkunar áfengis. Sama er að segja um slys. Hvort tveggja veldur þjáningu og örorku, auknum kostnaði við heilbrigðisþjónustu og meiri dánarlíkum. Lítill vafi er á að aukin áfengisneysla á sinn þátt í vaxandi kostnaði við heilbrigðisþjónustu á undanförnum aldarfjórðungi." Ef nú hv. þm., sem eru að bauka við að koma saman fjárlögum og standa frammi fyrir því að kostnaður við almannatryggingar og heilbrigðiskerfið er kominn upp í 25 milljarða kr., eru tilbúnir að ganga einhverja þá leið sem eykur á kostnað heilbrigðisþjónustunnar almennt, er það stóralvarlegt mál. Eru þeir tilbúnir til að koma hér og finna tekjupósta fyrir því að greiða út hærri upphæðir til heilbrigðiskerfisins en ástæða hefði ella verið til? Ég spyr og svari hver sem getur. Ég held, herra forseti, að það sé full ástæða til að minna á nokkrar staðreyndir varðandi þá tilraun sem Svíar gerðu með svonefnt milliöl. Þar var sala á milliöli leyfð 1965 og ég hygg að það sé skýrasta dæmið um afleiðingar af því að heimila sölu á sterku öli sem við höfum fyrir hendi. Það eru engar staðreyndir, sem hafa komið fram, herra forseti, sem vefengja niðurstöður Svía í þessu máli. Þar var ein aðalröksemdafærsla þeirra sem fengu í gegn sölu á milliöli sú að ölneysla myndi draga úr neyslu sterkra drykkja. Reynslan varð nákvæmlega þveröfug. Um þetta eru tölulegar staðreyndir sem ekki nokkur einasta leið er að hnekkja.

Þetta er ekki rétt, enda var þetta hrakið í gær í ræðu.

Ég skal svara þessu betur, hv. þm. Guðrún Helgadóttir. Þetta hefur ekki verið hrakið vegna þess að þessar tölur standa svartar á hvítum blöðum. Ég hygg þá að það væri rétt að kalla til félagsmálaráðherra Svíþjóðar frá þessum tíma og láta hann bera vitni um það. Hann kallaði þetta eitt mesta heilbrigðisvandamál sem komið hefði upp í Svíþjóð, sem sænsk ungmenni ættu eftir að hafa slæma reynslu af á næstu árum, jafnvel eftir að salan var bönnuð. Það kom í ljós samkvæmt upplýsingum sem fyrirliggjandi eru að unglinga- og barnadrykkja jókst gífurlega og það svo að sænska þingið sá sig tilknúið til að banna framleiðslu og sölu milliöls frá 1. júlí 1977. Það eru staðreyndir þessa máls, gjörsamlega óhrekjanlegar. Þá má líka geta þess, ef hv. þm. Guðrún Helgadóttir vill reyna að hrekja það, að fyrir liggja tölur um að á milliölsáratugnum í Svíþjóð jókst áfengisneysla um 39,5% en á sama árabili jókst neysla á Íslandi um 26%. Ég vil vegna frammíkalls hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur geta þess að félagsmálaráðherra Svía sagði m.a. um þetta mál og er nú haft eftir honum orðrétt: "Ég er eindregið þeirrar skoðunar að á nýliðnu tíu ára tímabili milliöls í Svíþjóð hafi grunnur verið lagður að drykkjusýki sem brátt muni valda miklum vanda." Ef menn geta ekki og þora ekki að horfast í augu við þær staðreyndir sem hér er verið að tala um vegna þess að það heitir frelsi að veita þessa heimild til framleiðslu og bruggunar á öli hygg ég að menn eigi að láta það eiga sig að bera fram mál af þessu tagi. Þetta er miklu alvarlegra en menn gera sér grein fyrir í daglegu vafstri. Ég vil líka vitna í það að kunnur sænskur doktor í félagsfræðilækningum, Gunnar Ågren, sagði um milliölsáratuginn að hörmulegar afleiðingar barna- og unglingadrykkjunnar á milliölsáratugnum séu nú að koma í ljós. Afleiðingar öldrykkjunnar, sem dr. Gunnar Ågren minnist á, eru einkum heilaskemmdir. Mönnum finnst kannski tekið of djúpt í árinni þegar menn eru að tala um að heimila sölu, bruggun á áfengu öli og það eigi bara að seljast í Áfengisverslun ríkisins. Engu að síður verður þetta viðbót við það magn sem þegar er drukkið í þjóðfélaginu. Engu að síður er það staðreynd að ungt fólk drekkur miklu frekar öl en brennda drykki og aldursmarkið hjá þeim sem byrja að neyta áfengs öls lækkar um a.m.k. tvö ár miðað við það sem gerist gagnvart brenndum drykkjum. Þetta eru tölulegar staðreyndir líka. Síðan vitum við eftir m.a. mjög víðtækar rannsóknir í Bandaríkjunum að áfengisneysla unglinga leiðir í mjög mörgum tilvikum, jafnvel talið að 60 hundraðshlutum, út í notkun annarra vímuefnagjafa, hassneyslu, amfetamínneyslu o.s.frv., þannig að við erum ekki að tala un neitt saklaust öl sem á að koma inn á markað. Við erum bara að tala um nýja tegund af áfengi. Öl er ekki svaladrykkur. En menn hafa leyft sér að tala um það með þeim hætti. Ég hef minnt á það enn fremur að í Finnlandi var sala áfengs öls gefin frjáls árið 1968. Fyrir þann tíma var áfengisneysla Finna minni en annarra norrænna þjóða, að Íslendingum undanskildum. Við vorum með minni heildarneyslu en Finnar. En eftir að sala áfengs öls í Finnlandi hófst jókst áfengisneysla gífurlega og nú drekka Danir einir Norðurlandaþjóða meira áfengi en Finnar. Það má kannski geta þess í framhjáhlaupi að það eru margir sem telja drykkjuvenjur Finna svipaðar drykkjuvenjum Íslendinga. Þá má geta þess að á tímabilinu 1969–1974 jókst áfengisneysla Finna um 52,4%. Á sama tíma jókst áfengisneysla hér um 35%. Allt þetta verðum við að taka með inn í myndina. Við höfum stundum litið til Danmerkur og talað um Dani sem hina "notalegu" neytendur áfengis eða að þeir neyti áfengis á mjög notalegan hátt, fari vel með áfengi, það sjáist ekki drukknir menn á götum í Kaupmannahöfn o.s.frv. En það sem við blasir þar er m.a. það að vegna ölsins er meðalaldur við upphaf áfengisneyslu u.þ.b. fjórum árum lægri en hér á landi. Þær staðreyndir liggja enn fremur fyrir að í helmingi sjúkrarúma í Kaupmannahöfn og á Norður-Sjálandi er fólk sem er þangað komið vegna ofneyslu áfengis. Síðan spyr ég bara: Af hverju vilja menn auka á vandann sem þegar er fyrir hendi hér á landi? Þessari spurningu hljóta flytjendur þessa frv. að verða að svara. Ég nefndi áðan að það eru líka talsverðar líkur á því að þeir sem byrja ungir að neyta áfengis fari m. a. út í kannabisefni fyrr en ella. Það hefur komið í ljós í könnun sem gerð var í Danmörku, sem amtsráðin þar stóðu fyrir, að meðalaldur neytenda kannabisefna hefur farið hækkandi undanfarin ár eða úr 1819 árum 1970 í 25–26 ár nú. Hins vegar hefur þar á móti tekið við misnotkun á áfengu öli og pillum. Slík ofneysla er núna nánast faraldur eins og landlæknir Dana getur borið vitni um. Þá skulum við líta á tölur í samhengi við það sem ég hef núna sagt. Á árabilinu 1966–1982 jókst áfengisneysla Íslendinga um 34,7%, Dana um 98% og Finna, sem gáfu ölið frjálst 1969, um 146%. Af því að menn hafa talað um þetta mál, finnst mér, meira af tilfinningu en nokkurn tímann af rökum held ég að það sé rétt að við lítum á fleiri tölur. Hjá bjórþjóðum eins og Vestur-Þjóðverjum og Tékkum jókst heildarneysla áfengis á árunum 1950–1967 um 196% en hérlendis um 70% þannig að það er alveg glöggt og kemur alveg skýrt fram að þær hömlur sem við höfum þó viðhaft í sambandi við sölu á áfengi, framreiðslu á áfengi, aðgengi að áfengi, aldurstakmörk vegna áfengiskaupa hafa haldið áfengisneyslunni niðri og þykir þó mörgum vandamálið vera nægjanlegt. Ég hygg að flytjendur þessa frv. ættu að spjalla eina dagstund við yfirmenn geðdeilda Landspítalans og Borgarspítalans, við yfirmenn meðferðarheimilanna í Vogi og á Reykjalundi og spyrja þá um ástandið þar. Þeir gætu líka talað við presta þjóðarinnar og spurt þá hvernig sé um sálgæsluþjónustuna um þessar mundir, sem er að sliga þá, m.a. vegna ofneyslu áfengis margra sem til þeirra koma. Það kemur auðvitað margt til. Það kemur til aukin vinna, aukin streita í þjóðfélaginu. Engu að síður: þetta er að verða einn af dýrustu þáttunum í heilbrigðiskerfinu á Íslandi og við verðum að horfast í augu við þá staðreynd. Við verðum líka að viðurkenna að allt sem við gerum til að auka þessa heildarneyslu verður til að auka útgjöld samfélagsins til heilbrigðisþjónustunnar og til samneyslunnar almennt. Mér finnst þetta hafa gleymst í allri umræðu um þetta mál. Menn verða að hugleiða þessar staðreyndir. Menn komast ekkert fram hjá því að allar tölur sem við höfum undir höndum um áhrif bjórneyslu á heildarneyslu áfengis eru þess eðlis að það ber að gjalda varhug við þessu máli hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Ég verð að spyrja t.d. foreldra sem eiga börn á unglingsaldri um þessar mundir hvort það er ekki áhyggjuefni hjá þeim ef aðgangurinn að þessum "saklausa" drykk, eins og menn vilja vera láta að hann sé, muni hafa alvarleg áhrif í för með sér á vímuefnanotkun ungs fólks á Íslandi. Ég hef líka getið þess að t.d. í Belgíu, þar sem 70% alls áfengis sem neytt er eru í formi öls, eru u.þ.b. 95% allra drykkjusjúklinga öldrykkjumenn. Þá er kannski rétt að hugleiða hvort þessi eftirsótti drykkur er svo hættulaus eins og menn vilja vera láta. Ég hygg ekki. Það skaðar kannski ekki heldur að vitna í Þuríði Jónsdóttur félagsráðgjafa sem starfaði lengi í Halifax í Kanada. Hún hefur látið þess getið að þar leitaði til hennar mun yngra fólk en gerðist eftir að hún fór að starfa hér á landi og það einkum og sér í lagi vegna vímugjafaneyslu árum saman. Þar voru það tvær tegundir sem skáru sig gjörsamlega úr, áfengt öl og hass. Það sýnir sig líka að í hinu mikla öldrykkjulandi Bretlandi, þar sem menn sjá ölneysluna kannski í einhverjum rómantískum ljóma í formi pöbba eða kráa þar sem menn sitja og eiga gott mannlegt samneyti, hefur komið í ljós að öldrykkja hefur aukist gífurlega og einnig neysla sterkra drykkja á síðustu árum. Á sama tíma og neysla áfengra drykkja í heild, sterkra drykkja, hefur aukist hér á Íslandi um 54% hefur hún aukist um 300% á Bretlandi eða sex sinnum meira en hér á landi. En þar búa þeir ekki við skort á bjór. Það verður ekki bent á með nokkrum rökum að skortur á bjór valdi því að þeir drekki svo mikið af sterku áfengi á Bretlandseyjum. Kenningin um að aðgangur að öll muni draga úr neyslu sterkra drykkja er býsna veik. Af því að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur komið mjög við sögu í þessari umræðu og menn túlka ályktun hennar á ýmsan hátt er kannski rétt að láta koma skýrt fram að á 62. fundi stjórnar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar 1979 voru þessi mál tekin sérstaklega fyrir. Þar er m.a. niðurstaðan sú í ályktun sem ráðið sendi frá sér og ég ætla að fá að lesa það, með leyfi forseta: "Ljós tengsl eru milli heildarneyslu áfengis og tjóns af völdum neyslunnar. Þessi staðreynd gengur þvert á þá venjubundnu skoðun að drykkjusýki sé eiginleiki ákveðinna einstaklinga en ekki vandamál sem sé tengt því hversu mikið sé drukkið. Niðurstaðan af þessu er sú: aukin áfengisneysla jafngildir auknum áfengisvanda." Þessi sama stofnun birti 1980 í tímariti World Health Organization Technical Report Series grein um afstöðu stofnunarinnar og þar segir m.a. í niðurstöðu frá stofnuninni: "Þá tókst að lokum að draga mjög úr þessari miklu áfengisneyslu og því félagslega tjóni sem hún olli með markvissri stjórnun og ýmiss konar löggjöf svo sem: 1. Hömlum á sölu áfengra drykkja. 2. Styttingu á opnunartíma áfengisútsölustaða og vínveitingahúsa. 3. Hækkuðum sköttum á áfengi. 4. Banni við áfengissölu til ungmenna." Síðan hafa menn hér á landi farið á skeiði í blöðum og á þingi og lýst því yfir að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hafi ekkert við þessa stefnu að athuga, þessa útþenslustefnu í afengismálum. Mér finnst það í raun og veru sorglegt að ungt fólk; sem á að taka afstöðu til talna af þessu tagi þegar um er rætt jafnveigamikið mál og nú er hér inni í sölum Alþingis, skuli raunverulega leyfa sér að taka afstöðu af einhverjum tilfinningalegum ástæðum og kannski af þeirri ástæðu að fólkið veit að meiri hluti þjóðarinnar, einkum yngra fólkið er hlynnt þessu máli. Slíkt vil ég kalla berum orðum atkvæðaveiðar sem ekki byggjast á ábyrgri afstöðu gagnvart því vandamáli sem um er rætt á þessari stundu. Það er heldur ómerkileg afstaða að því leytinu til að hún er ekki byggð á neinum staðreyndum. En það tekur kannski enginn mark á Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni sem er fylgjandi bjórfrumvarpinu. Þó hefur ríkisstjórn Íslands og Alþingi undirgengist sáttmála þessarar stofnunar og hefur undirgengist að fylgja áfengismálastefnu þessarar stofnunar og hefur ákveðið sjálft að koma á fót nefnd sem á að móta áfengismálastefnu sem ekkert hefur verið gert með. En frá þessari stofnun, sem við þó eigum aðild að, hefur komið eftirfarandi, með leyfi forseta: "Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin mælist nú til þess við aðildarríkin að þau í áfengismálastefnu sinni taki mið af nauðsyn á ýmiss konar hömlum. Tilmælin eiga rót að rekja til þess að sérfræðingar stofnunarinnar eru komnir á þá skoðun að aðgerðum verði að beina gegn áfenginu sjálfu en ekki aðeins ofneyslu þess. Það er í fullu samræmi við þær niðurstöður rannsókna undanfarinna ára að tjón er áfengisneyslu fylgir margfaldist ef heildarneysla eykst. Jafnframt er áhersla lögð á að afstaða almennings til áfengis skiptir sköpum um hve alvarlegt tjónið verður." Afstaða almennings til áfengis skiptir sköpum. En hver á þá að vera afstaða ábyrgra þingmanna sem kjörnir eru í kosningum til að fjalla um jafnveigamikil mál og þessi? Eiga þeir að leyfa sér að ganga þvert á yfirlýstar skoðanir færustu sérfræðinga á þessu sviði, manna sem hafa fjallað um þessi mál meðal milljónaþjóða þar sem reynslan er fyrir hendi. Hún er ekki fyrir hendi á Íslandi. Kannski ættu menn, ef það hillir undir að þetta frv. verði samþykkt, að setja í það eins konar sólarlagsákvæði um það að ef áfengisneyslan aukist í framhaldi af samþykkt þessa frv. svo einhverju nemi beri að afnema lögin. Það væri svolítill kjarkur af flm. að setja slíkt ákvæði inn í frv. Herra forseti. Ég vildi einkum og sér í lagi hnykkja á með ýmsum viðbótartölum. Ég hafði um þetta nokkuð langt mál þegar fyrra frv. þessarar lotu kom hér fram og tel því ekki ástæðu til að lengja þetta, enda er ég þeirrar skoðunar að þetta mál eigi að afgreiða, á hvorn veg sem það fer. Það er óþinglegt að þvælast með svona mál í nefndum eða á milli deilda og þetta ber að afgreiða. Þeir sem fylgja þessu verða þá auðvitað að taka ábyrgðina sem fylgir því hugsanlega að auka á áfengisneysluna í þjóðfélaginu. Þetta er ekkert gamanmál þó menn fjalli þannig um það á stundum. Það er ekki gamanmál að Alþingi Íslendinga skuli samþykkja þetta, kannski með opnum augum sumir hverjir, í von um einhverja hugsanlega fylgisaukningu sem ég hygg nú að geti orðið skammgóður vermir. Menn eiga að skoða þetta mjög svo vandlega. Ég hygg að við mundum ekki samþykkja hér á Íslandi og í þessari virðulegu stofnun umferðarlög sem bentu til þess að fleiri færust í umferðinni en ella. Það er nákvæmlega það sama sem á við um þetta mál, nákvæmlega sama áhættan. Ég vil að lokum leggja höfuðáhersluna á að ég hef verulegar áhyggjur af því að vaxandi áfengisneysla í lægstu aldursflokkum hafi í för með sér nákvæmlega það sama og gerst hefur í ýmsum nágrannalöndum, kalli á aukna neyslu vímuefna af öðru tagi. Það eru kannski skelfilegustu hætturnar sem við horfumst í augu við. Það eru alveg klárar rannsóknir sem sýna það, meðal annars í Bandaríkjunum, ég get komið með þykka doðranta um það, að því fyrr sem unglingar byrja að neyta áfengis þeim mun meiri hætta er á að þeir hefji neyslu annarra vímuefna. Önnur rannsókn, sem ég nefndi hér áðan, hefur sýnt að aldurshóparnir sem hefja áfengisneyslu í bjórlöndum eins og t.d. Danmörku eru tveimur til fjórum árum yngri, þ.e. aldurinn er 2–4 árum lægri, en hér. Ég bendi einkum og sér í lagi á þessa hættu. Herra forseti. Lokaorð mín í þessu máli verða þessi: Afstaða mín til bjórfrv. byggir á tölulegum staðreyndum, vísindalegum staðreyndum, ekki tilfinningalegum rökum eða tilfinningalegu mati. Og ég segi þetta að lokum: Mikil verður ábyrgð þeirra manna sem koma þessu máli í gegnum hið háa Alþingi.



Herra forseti. Ég verð að segja að mér kom töluvert í opna skjöldu að lesa fréttir í Morgunblaðinu í morgun af átökum sem hér áttu sér stað á hinu háa Alþingi í umræðu um þetta nýja frv. í gærdag. Ég fór til hæstv. forseta kl. rúmlega hálffjögur og tjáði honum aðstæður mínar. Ég hafði ekki ráðið mig til einhverra annarra starfa utan þings kl. 4 heldur var ég að gegna framhaldsskyldu sem ég hafði á herðar tekið sem fyrrv. menntmrh. Hæstv. forseti tók mér af hinni mestu ljúfmennsku og lét þess getið að fyrra bragði að hann gerði ráð fyrir því að halda umræðum eitthvað áfram, svona eins og til kl. 5, en hefði svo í huga að ljúka þeim á morgun. Það var ekkert því til fyrirstöðu að ég kæmi að máli mínu við þessa umræðu. Þannig skildum við kl. 20 mínútur fyrir fjögur í gær og ég var alveg grunlaus um að hér væri ætlunin að þjösnast þannig áfram í þessu máli eins og síðar kom á daginn. Ég sagði formanni þingflokks Sjálfstfl. frá því að ég hefði fengið samþykki hæstv. forseta við þessu. Hann var að vísu ekki ánægður með það, en hann lét sér samt lynda að vera einn af þeim sem hér óskapaðist uppi út af því að það væri ekki hægt að ljúka 1. umr. um alveg nýtt mál. Hversu gamalt var þetta mál?

Það var ekki vegna þess.

Það var 11/2 klukkutími sem var á milli þess að hæstv. forseti yrði að biðja um afbrigði frá þingsköpum um að fá að taka það fyrir. Þessu máli var útbýtt á mánudag. Ef menn hrista höfuðið yfir því eins og hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. er að gera ...

Þurfti afbrigði?

Það hefði þurft. Það munaði 11/2 klukkutíma. Þessu frv. var útbýtt á þingfundi á mánudag að því er ég gekk úr skugga um hér inni á skrifstofu Alþingis. Hæstv. forseti ætti a.m.k. að hafa gengið úr skugga um að það þarf a.m.k. að líða sólarhringur á milli þar til hann getur tekið þetta mál fyrir án þess að leita afbrigða. Svo var að vísu ekki. En þannig er fyrirgangurinn í þessu. Ég ætlaði ekki að tefja þetta mál, en ef boðið er upp í þennan dans skal ég gjarnan stíga hann við menn. Það skal ég gjarnan gera.

Það var enginn að gagnrýna þig hér í gær.

Ég er ekkert að tala um það. Ég er að tala um málsmeðferð af hendi hæstv. forseta og þingflokksformannsnefnunnar í Sjálfstfl., það er ég að gera, sem var fullkunnugt um að ég hafði fengið samþykki hæstv. forseta fyrir því að þessu máli yrði ekki lokið, umræðunni yrði ekki lokið í gær.

Ég vil geta þess, án þess að ég telji ástæðu til þess að endurvekja þá umræðu sem var hér í gær, að ég átti von á því að umræður drægjust á langinn um þetta mál, en hins vegar reyndust þeir færri en ég átti von á sem létu skrá sig þannig að þegar mér varð það ljóst reyndi ég að ná til hv. 4. þm. Austurl. til að tjá honum að ég hefði í huga að halda umræðunni áfram og reyna að ljúka henni. En að öðru leyti tel ég ástæðulaust að endurvekja þessar þingskapaum ræður vegna þess að ég tók þá ákvörðun að fresta umræðunni til þess að öll sjónarmið gætu komið fram. Ég tel ástæðulaust að endurvekja þær deilur sem hér urðu í gær út af meðferð málsins vegna þess að það hefur aldrei verið ætlunin að reka þetta mál í gegn án þess að menn fengju að tjá sig um það. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í sambandi við þau orð sem hér hafa fallið.

Það er vonandi að Moggi taki eftir þessum ummælum hæstv. forseta og geti þá leiðrétt það að hér hafi ekki verið ætlunin að viðhafa þau vinnubrögð sem sagt er frá og beinlínis vitnað til umræðna um sem urðu í gær. Ég hafði leyfið, á þetta var fallist, það var afgreitt mái. Það fer ekki hjá því að þessi málsmeðferð öll veki hjá mér grunsemdir, og því er ég að rifja þetta mál upp, um að það hafi ekki átt að standa við gefið loforð. Hér er á ferðinni alveg nýtt frv. Ég hef að vísu ekki nema tæpa 17 ára starfsreynslu í Alþingi og hef verið hér að vísu á stjákli í 23 ár. Ég man aldrei eftir slíkri meðferð á máli eins og hv. nefnd viðhefur með fóstur tveggja flokksbræðra minna meðal annarra þar sem málið er allt borið á bál, talið eins og það er og allur málatilbúnaðurinn að engu hafandi og ófært og ótækt. Ég náði mér í eintak af gamla frv. áður en það var borið á bálið sem vafalaust hafa verið gefin fyrirmæli um. Ég ætla að geyma þetta því þessi málatilbúnaður er sá einstæðasti sem nokkurn tímann hefur verið borinn fram á Alþingi, rakaleysurnar með þeim hætti að fágætt er og áreiðanlega einsdæmi í þessi 958 ár sem liðin eru frá stofnun Alþingis, enda fara þeir þannig að ráði sínu, nefndin, meiri hlutinn, að kasta frv., varpa því fyrir ofurborð og flm. eru kaghýddir og hin þorstláta valkyrja, hv. 13. þm. Reykjavíkurkjördæmis, kom hér upp og kyssti á vöndinn og heyrðist smellur út á tún. Það var ekki vegna þess að það væri ekki auðvelt í sjálfu sér að koma fram breytingum þannig að bruggun öls gæti farið fram eftir þessu gamla frv. Það sem ekki mátti sýna meir og ekki mátti byggja á, því það hafði verið rifið að grunni, hvert einasta atriði í öllum rökstuðningnum hafði verið rifið að grunni, það sem ekki mátti sýna meir var tilgangur flm., sjálfur tilgangur flm., hv. Jóns Magnússonar varaþm., hv. þm. Geirs H. Haarde, hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur og hv. þm. Inga Björns Albertssonar. Það mátti ekki sýna meir tilganginn með þessu frv. Og hver var hann? Í fyrsta lagi að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja. Í öðru lagi að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar. Í þriðja lagi að afla ríkissjóði tekna. Í fjórða lagi að efla þann hluta íslensks iðnaðar sem annast framleiðslu á öli og gosdrykkjum. Í fimmta lagi að samræma fylliríð, samræma áfengislöggjöfina. Allt stendur þetta á haus, öll þessi röksemdafærsla endilöng. Tilgangurinn var að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja. Í öllum löndum þar sem reynsla af öldrykkju er er þessi reynsla þveröfug. Aukin neysla sterkra drykkja hefur ávallt fylgt í kjölfarið. En það sem er skelfilegast af þessu öllu saman og gerir það að verkum að ég hef nú beitt mér harkalega í þessu máli, sem ég aldrei gerði við fyrri bjórfrv. þó ég væri andvígur þeim, eru hinar nýju köldu staðreyndir um að áfengið er undanfari annarrar neyslu vímuefna. Það er hin skelfilega staðreynd sem nú liggur fyrir öllum sem vilja hafa opin augun. Bjórinn er auðvitað ekkert nema áfengi, það hafa hinir nýju frumkvöðlar og flm. frv. til laga um ölið játað berum orðum, og því miður líklega lúmskasti drykkurinn af áfenginu öllu saman og eins og ég hef áður nefnt dæmi um sér í lagi í augum Íslandsmannsins sem heldur því fram í svæsinni ölvímu að hann hafi ekkert brennivín bragðað, bara öl. Svo er það tilgangurinn í öðru lagi að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar. Þetta þarfnast ekki andsvara. Þvílíkur hráskinnaleikur er ekki í munn berandi. Að ætla að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar með því að auka áfengisneysluna er einkennilegasta röksemd sem hægt er að bera fram í þessu máli. Í þriðja lagi á, sem ég er ekkert hissa á að hv. fyrrv. aðstoðarmaður fjmrh. skuli leggja sig í lima við, að afla ríkissjóði aukinna tekna. Staðreyndirnar eru allt, allt aðrar. Það er talið að útgjöldin vegna sölu áfengra drykkja hjá hinu opinbera séu tvöfalt til þrefalt meiri en tekjurnar af sölunni. Þetta hefur verið rannsakað vísindalega og raunar má vísa til rannsókna á öllum atriðum þessa máls þar sem blákaldar tölfræðilegar staðreyndir liggja fyrir. Þær koma allar í einn stað niður. Með því að auka áfengisneyslu þjóðarinnar er verið að baka hinu opinbera stórkostleg aukin útgjöld. Hæstv. heilbrmrh., sem hér er mættur til leiks, er áreiðanlega vís til þess að taka undir þau orð og vitna til þeirra staðreynda sem hljóta m.a. að liggja á hans borði. Þess vegna er þessi röksemdafærsla, þessi tilgangur auðvitað eins og annað sem getur á að líta í þessu makalausa frv. Síðan ætla þeir að efna íslenskan iðnað sem annast framleiðslu á öli og gosdrykkjum. Að vísu er nú reynsla annarra þjóða sú að það stórdregur úr drykkju gosdrykkja við framleiðslu og sölu á öli. Það er ekki stór keppur í þessari sláturtíð. En gamli Carlsberg er auðvitað kominn á vettvang og áhugi einkaframtaksins á að koma meira brennivíni ofan í þjóðina til þess að geta þénað á því er kominn á stjá. Og það er kannski tilviljun hrein að það skuli vera læknir sem er umboðsmaður Carlsbergs gamla á Íslandi. Kannski er það tilviljun ein og ætla ég ekki að leggja frekar út af því.

Er hann á listanum yfir þessa 150?

En auðvitað er það bráð- og stórhættulegt ef einkagróðasjónarmið ná skriði í að ota fram áfengi að þjóðinni. Fyrir því er nú það að við höfum einkasölu ríkisins á þessu væga eitri sem það er þó það hafi þessar skelfilegu afleiðingar sem allir menn hafa fyrir augum sem vilja hafa þau opin. Já, og síðasti liður tilgangsins fræga var sá að samræma áfengislöggjöfina. Meiri hl. allshn. komst sem sagt að þeirri niðurstöðu að þetta væri ónothæft og til skammar fyrir Alþingi að fjalla um frv. sem fram væri flutt á slíkum og þvílíkum forsendum og varpaði því fyrir ofurborð. Það er virðingarvert í sjálfu sér, en meðferðin á flm. er engu lík sem ég man eftir. Og ég skil nú satt að segja ekkert í formanni þingflokks míns, hv. 2. þm. Reykn., að hann skyldi ekki hafa leitt hugann að því að ungu mennirnir okkar voru nú m.a. að þessu til þess að efla sig í næsta prófkjöri, af því að þeir telja sér trú um að ölberserkir séu í meiri hluta í okkar flokki, sér í lagi hjá unga fólkinu, á hvers mið þeir ætla auðvitað að róa í næsta prófkjöri. Hefði nú mátt leiða hugann að því því að helmingurinn af flokknum okkar er nú í þessum prófkjörsslag seint og snemma. Nei, en það var ekki verið að spara það. Þetta hugsjónamál þeirra var rifið í tætlur og þarf ekki neinn aukadóm um það meir. Meiri hluti nefndarinnar og raunar öll nefndin er sammála um að fleygja þessu fyrir borð og láta það aldrei sjást, helst að afmá það úr öllum þingskjölum. En svo er ekki ljóst hvernig það verður, hvernig mönnum tekst upp í prófkjörinu þegar keppinautarnir byrja að segja frá því að ungu mennirnir hafi nú bögglað saman bjórfrv. og hinu háa Alþingi hafi verið svo nóg boðið að það hafi rifið það sundur og ákveðið að hafa það alls ekki að neinu og búa til alveg nýtt. Formaður þingflokks Sjálfstfl. varð að ganga í það verkefni að búa til alveg nýtt frv. til að reyna að hindra þá skömm sem yfir dundi með þessum málflutningi. Það verður þokkalegt og ég óttast að það muni valda vökunum í Valhöll. Ég, eins og ég sagði, ætla enga tilraun að gera til að þæfa þetta mál eða tefja framgang þess með málþófi. Ég var í þeirri stöðu einu sinni að gá að því sérstaklega að meiri hluti í Alþingi fengi að ráða og næði vilja sínum fram. Það var dálítið erfitt á köflum á árunum 1980–1983 og ég hef töluverða æfingu í því. En það tókst nú samt og ég er mjög eindregið fylgjandi því að engum aukaráðum sé beitt til þess að hið háa Alþingi og meiri hluti þess fái að ráða. Fyrir því er það að ég hef engar ástæður til þess eða ætlanir uppi að setja einhvern málþófsfót fyrir þetta mál. En menn verða að gera sér grein fyrir því hvað þeir eru að gera með þessu. Það er þýðingarlaust að skella skollaeyrum við þeim köldu staðreyndum að með samþykkt þess ákveður hið háa Alþingi nýja áfengisstefnu. Við höfum haft áfengisstefnu um að brugga ekki og selja áfengt öl. Sú áfengisstefna hefur leitt til þess að þessi þjóð drekkur minna af vínanda en aðrar sambærilegar þjóðir, ef ég má orða það svo, til að mynda á Norðurlöndum. Þessi stefna hefur bjargað okkur frá mikilli óhamingju og er hún þó ærin fyrir í þessum málum sem allir hv. alþm. þekkja ef ekki af eigin raun þá af næsta nágranna. Ég ætla ekki að lesa upp nafnaskrá 133 lækna. En verði þetta frv. samþykkt og þegar reynslan af því er fengin, sem verður óðar í bili, þá ætla ég að nefna nöfnin þeirra ef mér endist aldur til. Og við sjáum auðvitað vinnubrögðin, þau eru alþekkt og gamalkunn, að gróðasjónarmiðið er auðvitað komið á stjá að ota sínum tota, að fá á því færi að framleiða öl og selja með góðum gróða. Það er það sem hér knýr áfram um þetta mál alveg sérstaklega og engar hugsjónir manna og allra síst ungra manna að það þurfi að auka áfengisneysluna meðal almennings. Auðvitað er þetta megindriffjöðrin í tillöguflutningnum, peninga- og gróðasjónarmiðið. Þeir spyrja ekkert um það, umboðsmennirnir, eiturlyfjasalarnir, hvað verður um þann sem kaupir. Þeir spyrja bara um: Hvað gefur þetta í aðra hönd? Að samþykktum þessum lögum og eftir að þau eru komin í framkvæmd munu menn taka til við að lita ofan í til hvers þessar gerðir leiddu. Það er enginn vafi á hverjar afleiðingarnar verða. Allt annað, að neita þeim köldu staðreyndum, er út í hött. Þær hafa sannast í öllum þjóðlöndum þar sem athugun á þessum málum hefur farið fram. Allar rannsóknir benda til hins sama. Allar athuganir koma í einn stað niður. Með samþykkt þessa frv. eru menn að kalla yfir sig stóraukinn áfengisvanda á Íslandi. Og svo geta þeir, ef þeim sýnist, borið fyrir sig að hér eigi að ríkja frjálsræði á sem flestum sviðum, það mega þeir ef þeim sýnist, og hið háa Alþingi eigi ekki að hafa vit fyrir mönnum eins og maður heyrir. Það geta þeir ef þeim sýnist. En ábyrgðin er gríðarleg og ég verð að segja það eins og er að eftir það sem menn hafa fengið sannanir fyrir um í þessum málum er það meira en lítið sorglegt ef það á nú yfir Alþingi að dynja að taka slíka ákvörðun eins og þessa. Eftir að við lifum nú á öld þessarar stórauknu fíkniefnaneyslu sem er þó hálfu verri en áfengisneyslan og leiðir til enn meiri ófagnaðar, eftir að okkur hefur verið færður heim sanninn um að áfengið skuli vera í nærri öllu falli undanfari slíks, þá ætli hið háa Alþingi að gera samþykkt um að auka áfengisneysluna hjá þjóðinni. Það er með ólíkindum næsta svo að ekki sé kveðið fastar að orði. Ég ætla nú að leggja þraut fyrir hæstv. forseta. Við höfum hér nýtt frv. sem er tveggja sólarhringa gamalt og kemur ekkert málinu við þótt ónýta frv. væri þæft á fyrri dögum Alþingis í haust. Ég þarf að leggja fyrir hann þá þraut hvernig hann bregst við þeirri nauðsyn minni að fá þessu máli frestað nú í dag af því sem ég á von á mikilvægum upplýsingum sem varða málið og þurfa að komast með því til hv. allshn. þegar því verður vísað þangað. Nú gagnar ekki að vísa til þess að ég geti komið því að við síðari umræðu þessa máls af því sem, eins og ég segi, að málið gengur aftur til allshn. og þangað eiga þær upplýsingar sem ég nú býð. Nú lifir langt þings enn þá þannig að hér eru ekki hundrað í hættunni. En ég vil gjarnan fá að vita hvaða réttinda ég nýt sem þm. Ég nýt jafnmikilla réttinda sem þm. eins og ráðherrar eða þingflokksformenn. Ég minni á það. Ég þarf ekki að rifja það upp. Þegar um alveg nýtt mál er að tefla og þannig stendur á fyrir mér vil ég gjarnan heyra úrskurð hæstv. forseta. Hér þuldi fyrri ræðumaður, hv. 3. þm. Norðurl. e., upp staðreyndir í löngu máli, las upp niðurstöður rannsókna hvaðanæva að. Og allar voru þær á eina lund. Við höfum fengið hér nýjar upplýsingar sem ég hef í höndum frá Tómasi Helgasyni prófessor og dr. med. um fræðileg rök gegn aukinni áfengisneyslu og bjórfrv. Það þyrftu þm. að gaumgæfa, þær röksemdir og staðreyndir sem þar koma fram, óyggjandi um til hvers þetta arna leiðir. Þótt ég leggi áherslu á að hið háa Alþingi fái á því færi að taka afstöðu til þessa máls, báðar deildir helst þó ég kysi að það félli hér strax, megum við ekki hafa slíkan hraða á að ekki sé hægt að koma jafnmikilvægum upplýsingum eins og til að mynda felast í þessu nýja plaggi, spánnýja plaggi frá dr. Tómasi Helgasyni, að hinu háa Alþingi gefist ekki færi á að athuga þau sérstaklega og ekki síst hv. nefnd sem hefur með málið að gera. En lokaorð mín eru þessi: Ég bíð þessa úrskurðar.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka til máls um þingsköp að lokinni ræðu síðasta ræðumanns vegna þess að þar er mjög verulega hallað réttu máli um hina þinglegu meðferð þessa máls. Auðvitað gerir hv. 4. þm. Austurl. Sverrir Hermannsson sér grein fyrir því að þetta frv., sem hér er á ferðinni, er efnislega hið sama og við fluttum nokkrir þm. í haust. 1. gr. frv. er nákvæmlega sú sama og það er hún sem skiptir meginmáli. Það var auðvitað með góðu samkomulagi við okkur flm. sem sú leið var farin að leggja hér fram nýtt frv. en ekki vegna þess að þeir sem að þessu nýja frv. standa hafi haft þá túlkun eða mistúlkun á grg. frv. í huga sem hv. 4. þm. Austurl. fór með í annað sinn á þessu þingi nú fyrir stundu. Hann nefnilega flutti þessa ræðu hér í haust. Og það voru meira að segja sömu karakterarnir í þessari ræðu. Það var Íslandsmaðurinn, það var Carlsberg gamli og það vantaði bara þennan "með geifluna niður í fang af fylleríi". En það kemur kannski við 2. umr.

Ég vil vekja athygli hv. ræðumanns á því að hér eru aðeins þingsköp til umræðu en ekki efni málsins.

Já, ég vildi láta koma fram hér, herra forseti, að þessi breyting á frv. er í fullu samkomulagi við okkur flm. Hún snertir ekki efni þessa máls og gefur ekkert tilefni til ræðuhalda af því tagi sem hv. 4. þm. Austurl. leyfði sér hér að fara með og taldi einsdæmi í 958 ára sögu Alþingis. Það sem ég vildi kannski fá að bæta við, herra forseti, er það að það er greinilegt að ýmsir hér í Alþingi, í þessari hv. deild, ætla að nota tækifærið fyrst þetta mál kemur hér aftur til 1. umr. og flytja sömu ræðurnar og þeir fluttu hér í haust og reyndar að því er mér sýnist eftir að hafa gluggað í Alþingistíðindi sömu ræðurnar sem þeir fluttu hér á Alþingi 1985 og jafnvel fyrr. Mér finnst það athugunarefni upp á seinni tíma meðferð mála í þingsölum hvort það sé svo mjög til fyrirmyndar. Og ég vildi skora á hv. þingdeildarmenn að sjá til þess að þetta mál komi til atkvæða. Ef það kemur hér til atkvæða og ef það fellur, þá er þetta mál úr sögunni í bili. En annars eru menn að kalla yfir sig að þetta mál verði tekið upp á hverju þinginu á fætur öðru, ef menn beita hér málþófi og alls kyns bolabrögðum til þess að þetta mál geti ekki komið til atkvæða með eðlilegum hætti.



Varðandi orð síðasta ræðumanns vil ég geta þess að það komu fram óskir um að húsnæðismál yrðu ekki rædd í dag og það var í fullu samráði við félmrh. og tilkynnt í upphafi fundar að þetta mál væri tekið út af dagskrá. Hv. 2. þm. Vestf. hefði heyrt það ef hann hefði þá verið kominn til fundar. Það mátti reikna með að þau mál sem á dagskránni eru, sem voru tvö í dag, kæmu á dagskrá þannig að það var alltaf ætlunin að halda áfram þessari umræðu í dag. Nú er það svo að forseti á ákaflega erfitt með að meta í hverju máli hvað umræður verða langar. Það er ekki ljóst fyrir fram og er erfitt að henda reiður á því. Hins vegar var ætíð ljóst að þessari umræðu yrði haldið áfram í dag. Menn hafa nú bæst á mælendaskrá þannig að það er ekki von á því að umræðunni ljúki fyrir kl. 4. Það er ekki ætlunin að halda fundi áfram lengur. Í sambandi við þá þraut sem hv. 4. þm. Austurl. lagði fyrir mig og ég tók það sem þraut því hv. 4. þm. Austurl. er fyrrv. forseti Nd. og klókur í þingsköpum: Auðvitað hefur hann þá tækifæri til að koma upplýsingum á framfæri í þessari 1. umr. Hins vegar vil ég segja að auðvitað eru þrjár umræður um hvert mál til þess að menn hafi tækifæri til að koma þar öllum sjónarmiðum á framfæri og það hlýtur hv. 4. þm. Austurl. að vita og ég veit reyndar að honum er það fullkunnugt. Hann getur komið öllum upplýsingum á framfæri við 1. umr. vegna þess að það er sýnt að henni lýkur ekki og hann á eftir af ræðutíma sínum og rétt til að taka til máls aftur við þessa umræðu. Ég held satt að segja að þessar umræður um vinnutíma þingsins séu algerlega óþarfar í þessu efni vegna þess að það hefur aldrei verið ætlunin, eins og ég hef margtekið fram, að níðast á hv. þm. í þessari umræðu. Ég tel ástæðulaust að halda uppi löngum þingskapaumræðum um það. En fundi verður fram haldið til kl. 4 í dag. Þá er þingflokksfundatími. Eftir það veit ég að m.a. hv. 4. þm. Austurl. hefur boðið hv. þm. að skoða Þjóðminjasafnið þannig að fundi verður ekki haldið áfram lengur en til ki. 4 í dag og vona ég að þm. séu eftir atvikum ánægðir með þá niðurstöðu.