Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Frv. þetta er samið að tilhlutan fyrrv. hæstv. dómsmrh., Finns Jónssonar, og hefur hann í raun og veru haft allan veg og vanda af undirbúningi málsins. En hann fékk til þess að semja frv. dr. Þórð Eyjólfsson hæstaréttardómara, sem áður fyrr kenndi þá grein lögfræðinnar, sem lögræði heyrir undir, við Háskóla Íslands. Ég held því, að það megi segja, að fenginn hafi verið til að semja frv. maður, sem öllum öðrum fremur hafi verið trúandi til þess að leysa það verk vel af hendi, enda hefur hann samið hér mikla og ýtarlega grg. fyrir frv. - Vegna þess, hve grg. er ýtarleg, get ég alveg sparað mér að gera grein fyrir frv. í heild eða einstökum atriðum þess. Ég vil þó aðeins skýra frá því, að ætlunin er, að þetta frv., ef að l. verður, komi í staðinn fyrir fyrst og fremst lögræðislögin frá 1917 og einnig l. um fjárforráð ómyndugra á Íslandi frá 1847 og að með samþ. þess verði einnig numin úr gildi nokkur ákvæði í l. um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, nr. 46 frá 1921, og l. um afstöðu foreldra til skilgetinna barna, nr. 57 frá 1921. Varðandi síðustu lagafyrirmælin er þess að gæta, að hér liggja fyrir þinginu fyrirmæli í öðru lagafrv., sem fjalla um það sama, og þarf að samræma þetta. Við meðferð málsins í n. þarf að athuga, hvort einhverjar breyt. þurfi að gera á því frv., sem hér liggur fyrir. Með þessu frv. eru þannig tekin saman í einn bálk öll fyrirmæli, er þetta mál varða, um lögræðisskerðingu og lögræðissviptingu og um löggerninga ólögráða manna. Og er þetta síðast nefnda ný fyrirmæli í íslenzkum l., þannig að tilsvarandi löggjöf hefur ekki verið lögfest, þó að þetta sé talið í samræmi við það, sem hefur verið látið gilda, og er einnig í samræmi við það. sem gildir annars staðar á Norðurlöndum. Svo er loks kafli í þessu frv. um foreldravald og lögráðendur. Lögræðisl. frá 1917 voru til bóta á sinni tíð, en þóttu þó um sumt nokkuð gölluð, og var því þörf á, að endurskoða þau, þó að það hafi dregizt svo lengi. Þegar af þeirri ástæðu er til bóta að fá lögfest ákvæði þessa nýja frv. Þá er hér einnig rýmkuð heimildin til þess að svipta menn lögræði frá því, sem áður var, sérstaklega varðandi ýmiss konar óreglumenn og einnig varðandi þá menn. sem vista þarf á sjúkrahúsi eða heilsuhæli samkvæmt fyrirmælum heilbrigðislaga. Þá eru meiri og gleggri fyrirmæli um það en áður hefur verið, hver geri kröfu um lögræðissviptingu, þannig að fleiri en áður var geti gert slíkar kröfur. Dómsmrn. er og gefin heimild til þess að gera kröfur um lögræðissviptingu, eftir því sem ákveðið er í l. Ég sé ekki að svo komnu ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Þó að það komi í minn hlut að leggja það fyrir hæstv. Alþ., er það samið algerlega að tilhlutan fyrrv. hæstv. dómsmrh. Ég vonast til þess, að hv. þd. láti frv. fá greiðan framgang, vegna þess að mér sýnist það eiga það fyllilega skilið, af því að þessum málum muni vera mun betur skipað eftir þessum l., ef frv. verður samþ., heldur en áður.



Herra forseti. Þess er getið í upphafi grg. fyrir þessu frv., að hæstaréttardómari Þórður Eyjólfsson hafi verið beðinn að athuga þessi mál með sérstöku tilliti til sjúklinga, sem beita þarf meiri eða minni frelsisskerðingu. Þetta mun eiga rætur sínar að rekja til þess, að beiðnir lágu fyrir hjá fyrrv. hæstv. dómsmrh. frá þeim aðilum, sem helzt höfðu fjallað um málefni drykkjusjúklinga, um að láta þessa endurskoðun fara fram. Við þessari heiðni varð sá hæstv. ráðh., og hefur, eins og tekið er fram í grg. frv., viljað verða við því með því að vekja sérstaka athygli á þessu atriði, þegar hann fól hæstaréttardómaranum að semja þetta frv. Ég vil nú alls ekki fullyrða, að hægt sé að ganga lengra en gert er í þessu frv. til móts við óskir, sem uppi hafa verið um það að gera auðveldara að koma þessum mönnum að einhverju leyti til hjálpar með aðstoð læknisfræðinnar á móti þeirra eigin vilja. Ég vil ekkert um það fullyrða. Ég viðurkenni það í fyllsta máta, að það ber að viðhafa hina mestu gætni, þegar verið er að fjalla um þann helgasta rétt hvers manns að ráða sér sjálfur. Ég vil þó mega varpa því fram og biðja þá n., sem fær málið til meðferðar, að athuga, hvort ástæða gæti þótt að leyfa einhvers konar sjúkradómstól að úrskurða slíka sjúklinga til hælisvistar eitthvert ákveðið tímabil, án þess að viðkomandi sjúklingar væru beinlínis sviptir lögræði. Mér finnst sjálfsagt, að ákvæði slík sem þessi gætu þurft að eiga heima í þessu frv. Til athugunar er þetta að minnsta kosti. Og án þess að fullyrða þetta, vildi ég alveg sérstaklega fara fram á það við þá hv. n., sem tekur við málinu, að hún vildi ræða sérstaklega um þetta spursmál við landlækni og dr. Helga Tómasson, sem báðir hafa staðið að því að óska þessarar endurskoðunar á l., svo og einhvern aðila frá Stórstúku Íslands, sem einnig hefur óskað eftir þessu. Það má vel vera, að niðurstaðan af athugun minni og annarra á þessu verði sú, að ekki verði hægt að ganga lengra en gengið er í þessu frv. í þessu efni, sem ég nú minntist á. Og sízt vildi ég stefna að því, að óvarlega sé búið um hnútana, að því er snertir vernd þessa persónuréttar manna að mega ráða sér sjálfir. Hitt má öllum vera ljóst, að um mikið vandamál er að ræða, þegar svo er ástatt um menn, að þeir eru sínum nánustu jafnvel hættulegir eða a. m. k. mjög erfiðir, en hafa ekki sjálfir skilning á því, að þeim sé fyrir beztu að hverfa frá heimilum sínum og leita sér læknisaðstoðar.



Herra forseti. Ég flutti á þskj. nr. 531 brtt. við 2. tölul. 10. gr. frv., um það, að arðgreiðsla af innborguðu áhættufé verði lækkuð úr 5% niður í 2½%, sem er sama vaxtaupphæð, sem á sér stað um lán, sem lánuð eru til sjávarútvegsins, í stofnlánadeild Landsbankans, sem mér þykir eðlilegt, að miðað sé við í þessu efni. Og sérstaklega með tilliti til þess, hvernig frv. er nú, og eins og við hv. þm. Borgf. og ég höfum lagt til, að félagið sé ekki skattskylt eða útsvarsskylt, þá finnst mér eðlilegt, að þetta verði lækkað meira en orðið er. En við 2. umr. var þessi arðgreiðsla lækkuð í 5%. Þá sé ég ekki ástæðu til að ákveða í frv. um svo kallaðan arðjöfnunarsjóð, og legg ég til, að 3. tölul. 10. gr. frv., sem er um hann, verði felldur niður. Aðalágreiningurinn í n. reis út af skattskyldu félagsins, og við hv. þm. Borgf. og ég vorum sammála um að leggja til, að félagið skyldi vera algerlega skattfrjálst. Hér er með ákvæðum þessa frv. farið inn á nýjar leiðir í okkar tryggingarmálum. Það er reynt að flytja inn í landið endurtryggingar, sem áður hafa verið útlendar. Og þótt einstaklingar eigi þarna um tvær millj. kr., sem er arður af starfsemi stríðsslysatrygginganna, sem kemur þarna inn í, kemur ekki til mála, að einstaklingar eigi að ráða að öllu, hvernig með þetta fé er farið, enda er því slegið föstu hér, að um þetts eigi ríkisstj. að hafa úrslitaatkvæði, hvernig með þetta fé skuli farið. En meiri hluti stofnfjárins er eign opinberra fyrirtækja, þannig að ríkisvaldið hefur það alla vega í sínum höndum. Ég álít, að skattgreiðsluskylda þessa félags mundi hafa það í för með sér, að þessar tryggingar mundu verða teknar af þessu félagi fyrir óhagstæð kjör, þar sem skattskylda mundi íþyngja starfsemi þess. Komi það hins vegar á daginn, að þessu félagi safnist óeðlilega mikill gróði, en félagið starfaði ekki á þeim grundvelli að hafa endurtryggingar sem lægstar, þá hefur Alþ. aðstöðu til þess á hverjum tíma að taka í taumana og breyta um í þessu efni og láta félagið greiða skatt. En vitanlega yrði frekar að fara hina leiðina, að ákveða nánar um starfsemi félagsins, til þess að tryggingarnar yrðu af því teknar fyrir minna fé. Það má búast við því, að mest af þessum tryggingum hjá félaginu verði fyrir sjávarútveginn. Þess vegna er það óeðlileg íþynging, ef leggja á skatt og gjöld á starfsemi þess. Ég vil því eindregið leggja til, að brtt. frá hv. meiri hl. sjútvn. verði ekki samþ., en frv. verði samþ. óbreytt í því formi, sem það er nú.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég hef lagt hér fram brtt. á þskj. nr. 527. Hún er við 8. gr. um, að í stað „6%“ í 5. tölulið komi: 5%, og við 10. gr. um, að fyrir „6%“ í niðurlagi síðari málsgr. 3. tölul. komi: 5%. Þessi breyt. er ekkert annað en leiðrétting til samræmis við brtt. frá meiri hl. sjútvn., sem samþ. var við 2. umr. þessa máls, og vænti ég þess vegna, að hún fáist mjög greiðlega samþ. Í öðru lagi hefur meiri hl. sjútvn. lagt fram brtt. um það, að skattfrelsi þessa félags sé ákveðið til þriggja ára, í stað þess að vera ótímabundið, eins og það er nú í frv. Ég get ekki séð, að þetta sé mjög mikil breyt. Þetta er ekkert annað en ákvæði um það, að þetta skuli tekið til endurskoðunar, þegar félagið hefur starfað í þrjú ár. En í frv. er skattfrelsisákvæðið hins vegar ótímabundið, og er vitanlega hægt að breyta því, hvenær sem Alþ. vill. Það er þess vegna alls ekki svo mikill munur á þessum tveimur till., eins og þær liggja fyrir, sem maður skyldi ætla, þó að n. hafi að vísu klofnað um þetta, því að vitanlega er Alþ. alls ekki skuldbundið fremur en það sjálft vill til að láta þetta félag hafa ævarandi skattfrelsi; þótt ákveðið tímatakmark sé ekki sett í l. í því sambandi, enda þótt það nú um óákveðinn tíma væri undanþegið skatti. Viðvíkjandi brtt., sem hv. þm. Siglf. hefur lagt fram, um, að í staðinn fyrir 5% arðsútborgun, sem leyfileg er eftir frv., komi 2½%, er það að segja, að sú brtt. hefur ekki legið fyrir n. Og ég veit ekkert um það, hvernig sjútvn. hefði tekið henni, hefði hún komið þar fram. Hv. þm. áskildi sér rétt til þess að bera fram brtt. við þessa gr., sem hann nú hefur gert. En hins vegar er nokkuð langt á milli till. hans og brtt. þeirrar, sem samþ. var hér í hv. þd. um þetta atriði, og ég skal ekkert segja um það, hvort fengizt hefði samkomulag um að lækka þetta greiðsluhámark eitthvað, ef þessu hefði verið hreyft í n. En það hefur sem sagt ekki verið gert. Ég stakk upp á, að mig minnir, 4% sem hámarki í þessu efni, en aðrir nm. vildu hafa þetta hámark eins og það var, og samkomulag varð um 5%. En ef sú brtt. sjútvn. um að binda skattfrelsi félagsins við þrjú ár væri samþ., held ég, að ekki sé ráðlegt að samþ. brtt. hv. þm. Siglf. En þá mætti ef til vill finna einhverja millileið, sem samkomulag hefði getað orðið um, a. m. k. hefði ég vonað það, ef þessi brtt. hefði nokkurn tíma legið fyrir sjútvn.

Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Ég vildi, til leiðréttingar við brtt. hv. meiri hl. sjútvn. á þskj. 528, leggja fram skrifl. brtt. Það hafa orðið mistök, þannig að það stendur í brtt., að greinin orðist svo, en á að standa, til samræmis við það, sem að öðru leyti er í frv., að fyrri málsgr. 14, gr. orðist svo. Samkv. þessu vil ég bera fram skrifl. brtt., sem ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta.

Forseti (BG) : Mér hefur borizt skrifl. brtt., sem hv. þdm. er kunn af grg. hv. flm. Af því að hún er skrifl. og of seint fram komin, þarf fyrir henni tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.

Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen) : Mér þykir ekki ástæða til að hefja umr. um það, sem á milli hefur borið í sjútvn. um þetta mál, sem sé hvort þetta félag eigi að vera skattfrjálst til ríkis og bæjar áfram eins og fyrirrennari þess, stríðsslysatryggingin, hefur verið, frá því að l. um það voru sett, eða að hér eigi að setja þær hömlur á, að þetta skattfrelsi eigi eingöngu að taka til þriggja ára, eins og gert er ráð fyrir í þeim brtt., sem hér liggja fyrir. Við 2. umr. málsins var borin fram brtt. af sömu aðilum um, að þetta skattfrelsi skyldi aðeins taka til tveggja ára. Hún var felld við 2. umr. málsins. Nú hafa þeir bætt við einu ári, þannig að um þrjú ár er að ræða. Ég sé ekki, að það sé neinn munur á um það. Það, sem aðallega er deilt um hér, er, hvort félagið eigi að njóta þessara fríðinda eða ekki. Og við í minni hl. sjútvn. leggjum áherzlu á, að það njóti þeirra, af þeim ástæðum, sem mér þykir ekki ástæða til að fara að endurtaka. Og á grundvelli þess nær þetta félag miklu fljótar og betur þeim tilgangi, sem það vinnur að, sem sé að geta orkað nokkru á um það að lækka iðgjöldin, og svo að hinu leytinu, að fyrr en annars sækist nokkuð á þeirri leið að geta gert þessar tryggingar innlendar að því marki, sem nú þykir hentugt í því máli, eins og stefna okkar hefur verið og er í tryggingarmálum á öðrum sviðum og mikið hefur áunnizt í, eins og öllum er kunnugt. Það er rétt, sem hv. þm. Ísaf. sagði, að brtt. hans eru bornar fram sem leiðréttingar í samræmi við þá brtt. um þetta efni, sem samþ. var hér við 2. umr. Um brtt. hv. þm. Siglf. er öðru máli að gegna. Það varð að samkomulagi í n., eins og hv. þm. Ísaf. hefur lýst, að n. - að undanteknum hv. þm. Siglf. einum - ákvað að færa þetta niður úr 6% í 5% og láta ákvæðin að öðru leyti halda sér óbreytt. Mér finnst ekki sanngirni af hv. þm. Siglf. að færa þetta niður í 2½%, sem eru vextir neðan við það, sem menn geta nú fengið fyrir skuldabréf, sem þeir kaupa, en við það er eðlilegt að miða. Þá finnst mér ekki heldur sanngjarnt af hv. þm. Siglf. að vilja fella niður 3. tölul. 10. gr. Það virðist í alla staði eðlilegt og hóflegt að miða við þau 5%, sem nú hafa verið ákveðin, því að það er vitað, að þessari starfsemi, sem þarna er stofnað til, er þannig háttað, að það getur verið gróði annað árið og tap hitt árið, og er það háð óvissu, sem enginn kann að renna grun í fyrir fram, og því virðist, þar sem vaxtagreiðslunum er svona í hóf stillt, eðlilegt, að þetta sé leyft, enda hreyfði enginn andmælum gegn því í n. annar en hv. þm. Siglf. Ég vil þess vegna mjög eindregið leggja til, að þetta mál verði afgr. óbreytt frá því, sem það var samþ. hér við 2. umr., nema að því er tekur til þeirra lagfæringa, sem hv. þm. Ísaf. leggur til í sínum brtt.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Ég vil fyrir hönd samgmn. þessarar d. óska þess, að ekki sé gengið til lokaafgreiðslu þessa máls á þessum fundi. Það liggja fyrir brtt. frá 3 hv. þm. varðandi veigamikil atriði í frv., og n. hefur sent þessar brtt. til umsagnar vegamálastjóra, en ekki borizt umsögn hans enn þá. Teldi ég mjög æskilegt, að sú umsögn gæti legið fyrir, áður en d. afgreiddi málið, og fer þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá að þessu sinni.