Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti. Ég skal vera stuttorður, en ég ber fram á sérstöku þskj. till. til rökstuddrar dagakrár og vil gera grein fyrir henni í örfáum orðum. Þessi þáltill. um rafvæðingu dreifbýlisins er lögð fram í annað sinn mikið til óbreytt. Á síðasta þingi var hún lögð fram og aftur í upphafi þessa þings, eins og fram kemur á númeri þskj. Varð ég nokkuð undrandi að hún skyldi ekki afgreidd fyrr. Þegar ég ræddi þetta við nm. í fjvn. skildist mér á þeim, að hún yrði afgreidd þannig að gert yrði ráð fyrir því að slík áætlun yrði gerð á árinu 1975, en hins vegar teldu menn að endurskoða þyrfti ýmis atriði í tillgr. og á það féllst ég. Ég varð því mjög undrandi þegar ég sá nál., að þar var þess ekkert getið að slík áætlun skyldi liggja fyrir á þessu ári og flutti því rökstudda dagskrá þar sem gert er ráð fyrir að umrædd áætlun verði gerð á þessu ári. Það er eina leiðin til þess að fá atkvgr. um það atriði. Nú er hins vegar upplýst að orðið hefur ritvilla í þessu nál. Þar átti að vera að slík rafvæðingaráætlun yrði gerð á þessu ári. Á það get ég fallist og mun því draga til baka mína rökstuddu dagskrá. Ég get getið þess að samkv. upplýsingum, sem ég fékk í gærmorgun hjá Orkustofnun, er mjög lítið verk að gera slíka áætlun. Þeir segjast hafa nauðsynlegar upplýsingar við höndina. Upplýst var að með hækkun, sem orðið hefur, yrði kostnaður við rafvæðingu þessa 131 býlis, sem gert er ráð fyrir í minni till., nú um 343 millj. kr. í staðinn fyrir 189 sem áætlað var af mér í þáltill. og er það í samræmi við eðlilega hækkun á þessu tímabili. Þeir segja mér að þeir geti auðveldlega haft slíka áætlun tilbúna í haust. Hvort hún verði til tveggja ára eða þriggja ára, hvort verði 5 km eða 6 km milli bæja skiptir ekki öllu máli. En með tilvísun til þess, sent komið er fram hjá hæstv. iðnrh., að ljúka á þriggja ára áætluninni nú á þessu ári, er nauðsynlegt að ný áætlun liggi fyrir í haust, þannig að taka megi tillit til hennar við gerð fjárlaga næsta árs.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. Það, sem ég vildi segja í þessu sambandi, er að sérstaklega með tilliti til þeirra upplýsinga, sem hv. síðasti ræðumaður gat um, að það væri mjög fljótlegt að gera þetta, þá finnst mér að hefði verið óþarft að vera með rökstudda dagskrá í þessu máli þar sem áður en till. var breytt var sagt „svo fljótt sem verða má“. Þegar hann er þess meðvitandi að það er hægt að gera þetta á mjög stuttum tíma, þá held ég að hefði ekki þurft að vera með rökstudda dagskrá.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar þáltill. um öryggisþjónustu Landssímans á þskj. 97. N. hefur kynnt sér till. og fengið um hana umsögn landlæknis. Í 42. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 56 1973, segir að heilbrrn. geri áætlun í samráði við póst- og símamálastjóra um fjarskipta- og símaþjónustu í héruðum landsins svo að landsmenn geti náð til læknis án tafar. Segja má að fullkomnu öryggi á því sviði verði ekki náð fyrr en sjálfvirkur sími hafi komist til allra landsmanna. Hins vegar eru vaxandi möguleikar með bættri tækni til að tengja stærra svæði við þær símstöðvar sem hafa opið allan sólarhringinn, en hæstv. samgrh. hefur ákveðið að þeim verði nú fjölgað nokkuð. Á þennan hátt og með ýmsu öðru móti er hægt að bæta nokkuð það ástand, sem verið hefur, án gífurlegs aukakostnaðar, ef skipulega er að því unnið. Þess vegna mælir n. með samþykkt till. með þeirri breytingu sem fram kemur í nál. á þskj. 740.

Frsm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till. til athugunar og gefið út svofellt nál.: „ Allshn. hefur haft til athugunar till. til þál. um lækkun á byggingarkostnaði. N. leggur til, að till. verði samþ. með þessari breytingu: Tillgr. orðist svo: Í þeim tilgangi að draga úr húsnæðiskostnaði ályktar Alþ. að fela ríkisstj. að láta gera nákvæma skýrslu um þann hluta byggingarkostnaðar sem fólginn er í ýmiss konar gjöldum til ríkisins. Höfð skal hliðsjón af þessari skýrslu við þá endurskoðun aðflutningsgjalda og söluskatts sem nú fer fram.“

Frsm. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Það er mín reynsla að hver og einn núlifandi Íslendingur muni eiga einhverja ættingja, misjafnlega nána, vestan Atlantshafs meðal vestur-íslendinga, þjóðarbrotsins sem flutti af landinu til Kanada og Bandaríkjanna í þjóðflutningum sem hófust fyrir öld í stórum stíl þegar fyrstu íslensku landnemarnir settust að í Kanada. Því eru náin blóðbönd milli okkar, sem Ísland byggjum nú, og þeirra, sem af íslensku bergi eru brotnir, en byggja Norður-Ameríku. Á þessu ári efna vestur-íslendingar til hátíðahalda til að minnast aldarafmælis landnámsins og verða þessi hátíðahöld fjölsótt héðan af Íslandi. Þar munu verða endurfundir eða fyrstu kynni skyldmenna og er sú reynsla mjög dýrmæt hverjum og einum sem þar tekur þátt í. Því telur menntmn. að rík ástæða sé til þess af hálfu íslenska ríkisins að fram komi af þess hálfu vinarhugur og ættræknisvottur þjóðarinnar allrar við vestur-íslendinga. Með till. er því beint til ríkisstj. að hún hafi þann hátt á að undirbúa hlutdeild af Íslands hálfu, sem þar er lagt til, með nefndarskipun og leggur n. einróma til að till. verði samþykkt.

Frsm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Atvmn. hefur haft þetta mál til athugunar og sent það til umsagnar. Hún hefur fengið umsagnir frá fimm aðilum. Í umsögnum þessum kemur fram að þessir aðilar telja málið hið merkasta, en hins vegar nauðsynlegt að skoða ýmsa þætti þess mjög vel. Þetta hefur einnig orðið niðurstaða n. sjálfrar. Hún telur því ekki fært að mæla með samþykkt till. eins og hún liggur nú fyrir, en leggur til að málið verði skoðað nánar. Athygli var vakin á því, að á vegum þingsins starfar mþn. um byggðamál. Þetta mál fellur vel innan ramma þess starfs sem sú n. er að vinna. Því er lagt til í nál. á þskj. 805 að má linu verði vísað til ríkisstj. í trausti þess að ríkisstj. feli þeirri n. að skoða málið betur.

Frsm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur haft þessa till. til meðferðar og mælir einróma með samþykkt hennar.



Herra forseti. Í sambandi við afgreiðslu þessa máls hjá hv. allshn., sem hér liggur fyrir á þskj. 762, vil ég lýsa yfir að ég harma það skilningsleysi sem æðstu stofnanir þjóðarinnar í peninga- og gjaldeyrismálum hafa sýnt þessu máli. Ráðamenn þeirra stofnana, sem fara með þessi mál, virðast gersamlega hafa glatað áttum í þessu máli ef þeir í alvöru telja að allt sé í lagi um meðferð þeirra mála og engra minnstu breytinga sé þörf. Hér sannast eins og svo oft áður að öll byrjun er erfið. En ég vil lýsa yfir að baráttunni fyrir skynsamlegri leiðréttingu á meðferð innflutnings- og gjaldeyrismála þjóðarinnar verður haldið áfram af fullum krafti og ég vona að um síðir takist að lækna þá blindu sem ráðamenn þjóðarinnar virðast vera slegnir í sambandi við meðferð þessara mála. En á því er hin mesta nauðsyn.

Fram. (Guðmundur H. Garðarsson) : Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur haft þetta mál til athugunar og sent það til umsagnar. Ein umsögn barst, frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, svo hljóðandi: „Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur móttekið bréf yðar frá 8. þ. m. (þ. e. a. s. 8. apríl). Stofnunin mælir eindregið með að nefnd þáltill. verði samþ. Jafnframt vill stofnunin láta það koma fram að hún er reiðubúin að taka upp viðræður um auknar rannsóknir og athugun á þessu sviði, enda hafa þegar nokkrar frumathuganir verið gerðar á næringargildi gulstarar á vegum stofnunarinnar.“ Undir bréfið ritar Björn Sigurbjörnsson forstjóri. Atvmn. mælir með því að till. verði samþ.

Flm. (Guðrún Benediktsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 6. þm. Norðurl. e. að flytja till. til þál. á þskj. 729 svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta semja og leggja fyrir næsta reglulegt Alþ. frv. til l. um fasteignamiðlun ríkisins er stuðla skal að því, að verðlag fasteigna verði sem næst kostnaðarverði á hverjum tíma og á þann hátt komið í veg fyrir óeðlilegan gróða og fasteignabrask sem er mjög verðbólguhvetjandi.“ Eins og kunnugt er búa flestir íslendingar í eigin húsnæði og er venjan sú, að fjölskyldur byrja gjarnan smátt, en stækka síðan við sig þegar efni og ástæður leyfa. Þannig er það ekki óalgengt að fjölskyldur skipti um íbúð á 5–10 ára fresti fyrstu 15–20 ár búskapar. Milliliðakostnaður sá, er fylgir fasteignasölu, nemur 2% af verði eignarinnar, en það eru um 100 þús. kr. fyrir hverja 5 millj. kr. eign. Þegar hugsað er til að greiða þarf rífleg mánaðarlaun hátekjumanns fyrir hverja slíka sölu hlýtur mönnum að ofbjóða og koma í hug hvort ekki megi spara. Í Reykjavík og nágrenni eru skráðar samkv. símaskránni a. m. k. milli 40–50 fasteignasölur. Fjöldi þeirra bendir til að atvinnuvegur þessi þyki gróðavænlegur. Árið 1973 var í Reykjavík einni þinglýst 2209 afsölum fyrir fasteignum og árið 1974 voru þær 2303. Sé miðað við að meðalverð sé 5–6 millj., fyrir hverja eign, þá er um að ræða sölu fyrir um 11–14 milljarða kr. á hverju ári miðað við núgildandi verðlag. Af þessari upphæð renna 2% eða um 220–280 millj. kr. í vasa fasteignasalanna. Er augljóst að þetta eitt út af fyrir sig hlýtur að vera verðbólguhvati. Með till. þessari er gert ráð fyrir að umrædd þjónusta á vegum ríkisins verði ókeypis eða seld á kostnaðarverði. Mætti þá e. t. v. hugsa sér að ná rekstrarkostnaðinum með hækkun þinglýsingargjalda. Með því að tengja skrifstofu þessa Húsnæðismálastofnun ríkisins er hægt að hafa auðveldan aðgang að mati íbúða, byggingartíma, teikningum og fleira viðvíkjandi hverri eign. Ekki þarf getum að því að leiða hver þægindi og sparnaður á tíma og fyrirhöfn það er fyrir almenning að eiga kost á allri þjónustu varðandi fasteignaviðskipti á einni og sömu skrifstofunni, að ekki sé minnst á þann gífurlega fjárhagslega sparnað sem þessi stofnun kæmi til með að veita. Herra forseti. Mér þykir vænt um að hafa fengið tækifæri á þessum nauma tíma, sem eftir er þings, til að flytja þetta mál. Það varðar ekki einungis hag almennings, sem á í fasteignaviðskiptum, heldur einnig þjóðarhag varðandi verðbólguvandann o. fl. Væri vel ef þessu máli yrði fylgt fast eftir á Alþ. á hausti komanda þannig að þetta þjóðhagsmál næði sem fyrst fram að ganga til velfarnaðar landsbúum.



Herra forseti. Í fjarveru frsm. allshn. leyfi ég mér að mæla hér fyrir nál. frá allshn. um till. til þál. um athugun á framfærslukostnaði. Á nál. þskj. 763 leggur allshn. til að till. verði samþ. óbreytt.

Flm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Það lifnar greinilega yfir mönnum við umr. um þetta mál. Ég mun á þessum síðustu stundum þingsins hafa framsögu mína örstutta, enda er þetta mál gamall kunningi hér í þingi, þaulrætt hér og einnig meðal allra þeirra sem láta sig þetta mikla menningarmál nokkru skipta. Zetan er að vísu ekki nýr kunningi. Hún er til frá fyrstu dögum íslenskrar bókagerðar, frá árinu 1540. Ég spáði því í umr. um þetta mál í fyrra að sú auglýsing, sem var gefin út um brottnám zetu, væri tilraun til þess gerð að athuga hvort íslendingar væru ekki orðnir sinnulausir um mál sitt og ritun þess. Ég hélt því fram að zetan sjálf væri þeim, sem að því stóðu, ekkert aðalatriði, heldur væri verið að kanna viðbrögðin við þessu og síðan mundu þessir nýjabrumsmenn færa sig upp á skaftið. Þetta kom enda á daginn með þeirri dæmalausu auglýsingu sem út var gefin um stóran og lítinn staf þar sem mývetningur á að ritast með litlum en Mývatnsreyð með stórum, og er þar átt við silunginn. Á Alþ. í fyrra var samþ. þál. um að hrundið skyldi þessari ákvörðun um brottnám zetu. Engin lög eru til um íslenska stafsetningu og þess vegna hlýtur það að vera siðferðisskylda þeirra, sem sjá um framkvæmdavaldið, að fara að þessum vilja Alþ. Það hefur ekki verið gert, en eftir því hefur verið leitað hjá lögfróðum mönnum hvort sú ályktun á ekki að gilda, en ekki auglýsing menntmrn. Það mun síðar koma fram. Flm. þessarar till. telja bera brýna nauðsyn til að setja löggjöf um íslenska stafsetningu, til þess að slíkt og þvílíkt hendi ekki á nýjan leik að staðið sé þann veg að þessum málum sem raun ber vitni um nú, til þess að Alþ., ef nauðsyn þykir bera til að breyta til í þessum efnum, eigi þess kost að hafa afskipti af málinu og leggja þar á síðustu hönd, eftir að umr. og rannsóknir hinna færustu og hæfustu manna hafa farið fram. Ég hef ekki nefnt og veigra mér við að nefna þann gífurlega kostnað sem til er stofnað með þessum hætti. Ég get ekki tekið það gilda ástæðu að horfa í kostnað ef menn sjá nauðsyn bera til að breyta til í íslenskri stafsetningu. Ég tek það ekki gilt. Ég tel þetta mál það mikilvægt að komist menn að þeirri niðurstöðu að það þurfi að breyta til, þá megi ekki horfa í kostnað. En þær breytingar, sem gerðar hafa verið, eru algerlega að ófyrirsynju og vinnubrögðin, sem viðhöfð hafa verið, með nokkrum ólíkindum, þar sem n., sem skipuð var af menntmrh. til þess að athuga um fjölmörg atriði ritreglna, skilaði af sér með þeim hætti að leggja til, að zeta yrði niður felld, og svo framhaldið sem menn hafa séð og flestum ofbýður þó enn meira. Ég er ekkert hræddur um að zeta verði afnumin, það dettur mér ekki lifandi í hug. Þetta hefur verið reynt áður og menn, sem með henni stóðu, áttu í vök að verjast áratugum saman. En þeir unnu frægan sigur. Frægustu oddvitar um aldaraðir í þessum málum gerðu til þess tilraun, oddvitar í menningarmálum um aldaraðir gerðu til þess tilraun að nema zetuna í brott. En það endaði með því að þeir biðu ósigur, enda sneru þeir, sem vitrastir voru, af villu síns vegar eins og Konráð Gíslason. Þess vegna er það mér ekkert áhyggjuefni þó að það kosti einhver ár og þótt það væru áratugir að vinna sigur í þessu máli, vegna þess að hann vinnst. Íslensk tunga hefur staðið allt af sér, m. a. danska áþján, og þótt nýjabrumsmenn reyni með þessu ómerkilega fikti sínu nú að ná þessu fram, þá mun það sannarlega mistakast. En ég vík því til forustumanna í ríkisstj. og hæstv. forseta þessa þings, að það er ekki til að auka virðingu Alþ. að virða að vettugi þær ályktanir sem gerðar eru. Í þál. fólst engin áskorun á ríkisstj. um neina framkvæmd. Það var ályktun, þar sem tekin var ákvörðun, sem gerð var. Fyrri mgr. þessarar till. er um það að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu. Síðari mgr. hljóðar svo: „Þar til slík lög hafa verið sett, skal fylgja þeirri stafsetningu sem í gildi var áður en menntmrn. gaf út auglýsingar sínar nr. 272 frá 4. sept. 1973“ - þ. e. um zetuna. Raunar er óþarft út af fyrir sig að hafa þetta með vegna þess að Alþ., hefur áður ályktað um að hrinda þessari auglýsingu. En þetta er gert hér til áréttingar fyrst og fremst. En svo er einnig vikið að síðari auglýsingunni nr. 132 frá 3. maí 1974. Um þetta hefur Alþ. ekki ályktað og þess vegna nauðsynlegt að hafa þetta með. Þetta er um stóran og lítinn staf, um að þingeyingur skuli ritaður með litlum en Hólsfjallahangiket með stórum. Englandsdrottning með stórum, eins og hv. þm. Stefáni Valgeirssyni ofbauð, og þurfa svo að skrifa danadrottning með litlum, og rennur mönnum nokkuð blóðið til skyldunnar. Það má mikið vera ef þetta á ekki eftir að verða mál á Norðurlandaráðsfundi  Eins og ég segi, þetta mál er þrautrætt og þess vegna er engin ástæða til þess að biðja um að málið verði athugað af n., nema síður væri. Hér í þingi er það þrautrætt og meðal allra þeirra aðila sem einhver afskipti vilja af því hafa og hafa enda komið á framfæri sjónarmiðum sínum. Þess vegna er út í hött að vísa þessari till. til neinnar n. og alveg nauðsynlegt að gerð verði þessi ályktun til handa hæstv. menntmrh. Hann fór enda fram á það beinlínis í umr., sem urðu á dögunum, að hafist yrði handa um að setja rammalöggjöf um íslenska stafsetningu. Hann lýsti því yfir að hann teldi þetta óhæfu varðandi síðari auglýsinguna um stóran og lítinn staf og taldi nauðsyn bera til að taka þetta mál til athugunar, enda þótt hann snerist gegn frv. sem lagt var hér fram af hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, þar sem hann með réttu taldi að það mál út af fyrir sig væri ekki nægjanlega undirbúið, heldur yrði að gera um þetta heildstæða löggjöf. Og ég fer fram á það við hið háa Alþ. og hv. Sþ., að það verði við þessum vilja hans með því að samþykkja hér áskorun til ríkisstj. að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu, sem við getum svo hafist handa um að ræða á hausti komanda. Ég endurtek það, það kann að líða einhver tími þar til þeir, sem rétt hafa fyrir sér í þessu máli, nái vopnum sínum. En það mun fyrr eða síðar takast.



Herra forseti. Ég hef áður greint frá því, að ég tel nauðsynlegt að taka stafsetningarmálið til nýrrar athugunar. Ég hygg, að það sé skynsamlegt að sett verði löggjöf um íslenska stafsetningu, en ég tek það jafnframt fram að hvorki tel ég viturlegt að Alþ. sjálft setji ritreglur né semji setningafræði. Ég get því vel fellt mig við fyrri hluta þessarar þáltill. sem hér liggur fyrir til umr. Ég hef einnig látið það álit í ljós hér á hv. Alþ. fyrir skömmu að nýlega gerð breyting á íslenskri stafsetningu hafi verið ráðin með helst til skjótum hætti og einnig að tíðar breytingar á stafsetningu séu óheppilegar í hæsta máta. Ég er því að sjálfsögðu andvígur síðari lið till. og leyfi mér að leggja til, að hann verði felldur niður. Má ég svo afhenda hæstv. forseta skriflega brtt., sem hljóða svo: „2. mgr. till. falli brott “



Herra forseti. Mál mitt skal vera örstutt. Ég hef flutt frv., sem er til athugunar í hv. menntmn. Nd., um íslenska stafsetningu. Megintilgangur minn var að breyta um þá starfshætti, að ráðh. ákvæði með einfaldri auglýsingu hver skyldi vera stafsetning íslenskrar tungu. Það á að minni skoðun að vera hlutverk Alþingis, slíkt á að ákveða með löggjöf. Mér til mikillar ánægju lýsti hæstv. menntmrh. því yfir í umr. fyrir nokkrum dögum hér á hinu háa Alþ., að hann væri þeirrar skoðunar að það ætti að gilda löggjöf um íslenska stafsetningu. Þá skoðun hefur hann nú áréttað í skrifl. brtt., sem hann hefur flutt við þá till., sem við 5 hv. þm, flytjum hér í Sþ. Alþ. Alþ. hefur þegar ályktað að sú stafsetning, sem í gildi var í 45 ár eða frá 1929 til 1974, sé sú stafsetning sem eðlilegt er að haldi áfram að vera í gildi. Ég veit af viðræðum við þm. á hinu nýkjörna Alþ., að það er mjög eindreginn meiri hl. fyrir því hér á þessu Alþ. að halda skuli fast við hina gömlu stafsetningu, ef ég má taka svo til orða, þ. e. a. s. þá, sem ákveðin var með auglýsingu árið 1929. Ég er því í engum vafa um að frv. frá hæstv. ríkisstj. eða hæstv. menntmrh. um þetta efni mun verða þess efnis, að sú stafsetning skuli aftur í gildi tekin á Íslandi. Þess vegna leyfi ég mér - og mæli þar fyrir hönd okkar 1. flm. þessarar till. - að mæla með því að till. hæstv. menntmrh. verði samþ. og treysti því þar með að í upphafi næsta þings verði lagt fyrir Alþ. frv. um íslenska stafsetningu sem lögfesti þá stafsetningu sem í gildi var í 46 ár eða frá 1929 til 1974.

Flm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Þar sem ég ásamt öðrum flm. fellst á að draga til baka síðari lið till., þá sýnist mér till. hæstv. menntmrh. óþörf og þurfi ekki að koma til atkv., ef hann vildi athuga um. að draga hana til baka.

Já, ég dreg hana þá auðvitað til baka.



Herra forseti. Væri fylgt fordæmi, sem hv. 3. þm. Austf. gaf fyrir rúmu ári, gæti nú svo farið að þingslit drægjust eitthvað fram yfir það sem ákveðið hefur verið, því að sannast sagna er efni í langar tölur sem hann fitjar hér upp á. Seint hygg ég að okkur vestfirðinga tvo mundi þrjóta örendið þar sem til umr. væri íslensk tunga og hennar myndbreytingar og mörgu hliðar í ræðu og riti. Og hefði þetta mál verið meðhöndlað eins og til var stofnað fyrir nokkrum dögum, þegar hv. 3. þm. Austf. boðaði þennan tillöguflutning við umr. um annað mál, er alveg öruggt að ræðuhöld hefðu dregist nokkuð og sumum þótt máske úr hömlu. Þar leitaðist hv. 3. þm. Austf. við að koma króki í munn hæstv. menntmrh. og talaði svo sem hann væri í vasa sínum þá með till. um málsmeðferð, sem fullnægði nákvæmlega þeim vilja sem hæstv. menntmrh. hafði lýst skömmu áður í þeirri umr. En nú er komið á daginn að hæstv. menntmrh. er ekki auðveiddur, ekki einu sinni fisknum vestfirðingi, því að hann hefur með sinni till., sem hv. 3. þm. Austf. hefur tekið til greina, komið þessu máli á allt annan grundvöll og heppilegri í alla staði en hv. 3. þm. Austf. og meðflm. hans reyndu að leggja með sínum tillöguflutningi. Ég benti á það áður að við hv. 3. þm. Austf. erum vestfirðingar báðir, að vísu nokkuð sinn af hvoru horni á þeim kjálka, og er hv. 3. þm. Austf. fæddur á stað, sem nefndur er Óbótatangi í Djúpi, og ólst þar upp í systkinahóp. Svo herma sögur þar vestra að eitt sinn hafi komið þar á heimilið piltur nokkur af afskekktum stað og búinn ekki eftir neinni glæsitísku og þurft að bíða langa stund þar á Óbótatanga og hitti þá fyrir hv. 3. þm. Austf. og bræður hans. Þeir brugðu á það ráð til að stytta stundir sjálfum sér og komumanni, að þeir stilltu honum upp á borð og fengu hann til að hefja söng. Gekk svo lengi dags og söng piltur sí og æ „Fanna skautar faldi háum“, en áheyrendur rómuðu mjög sönginn. Kom þá móðir þeirra bræðra á Óbótatanga í stofuna og sá að piltur var farinn að blána í framan og bað þá fyrir guðs skuld að hætta þessum söngleik þar í sínum húsum svo að ekki hlytist verra af. Skömmu síðar þurfti húsfreyja að ganga til mjalta og var drykklanga stund að sinna fjósverkum. En þegar hún kemur til bæjar á ný, þá er ekki nóg með að pilti hafi aftur verið boðið upp á borðið og söngur hafi verið stundaður meðan hún mjólkaði, heldur var drengurinn hniginn niður með froðufalli og var konan um stund í vafa um hvort hann mundi lífi halda. Til allrar lukku reyndist svo vera, að pilturinn var lífvænn og hlaut ekki nein eftirköst eftir söngleikana þar í Djúpi. Nú er það sýnt við meðferð þessa máls að hv. 3. þm. Austf. kemur ekki við gagnvart hæstv. menntmrh. bragðvísi af því tagi sem ég hef gefið hér lítið dæmi um.

Frsm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Þetta er að vísu dálítið annar handleggur sem ég mun nú um fjalla. Atvmn. Sþ. hefur haft til meðferðar till. á þskj. 168 til þál. um að Síldarverksmiðjur ríkisins byggi og starfræki verksmiðju á Snæfellsnesi. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela stjórn Síldarverksmiðja ríkisins að hefja nú þegar undirbúning að því að byggja og starfrækja verksmiðju á Snæfellsnesi er unnið geti feitan fisk og fiskúrgang.“ Það varð ekki samkomulag í n. um að afgreiða þessa till. með þessum hætti, heldur leggur n. einróma til að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta kanna hvort hagkvæmt sé að byggja og starfrækja verksmiðju á Snæfellsnesi er unnið geti feitan fisk og fiskúrgang.“ Og fyrirsögnin breytist þar af leiðandi til þessa. „ Till. til þál. um athugun á byggingu og rekstri fiskvinnsluverksmiðju á Snæfellsnesi.“ N. þótti sem orðalag ályktunartill. um það beinlínis að fela stjórn Síldarverksmiðja ríkisins að hefja þegar undirbúning að byggingunni væri óhyggilegt. Það þyrfti að athuga fyrst allar aðstæður. Sveitarfélög þar vestra hafa stofnað með sér félagsskap, Nesmjöl, sem þau svo kalla, hafa að vísu ekki enn talið sér fært af fjárhagsástæðum að hefjast handa, en í rannsókninni þyrfti að athuga sérstaklega, ef hagkvæmt er að reka slíka verksmiðju sem ég efast akki um fyrir mína parta, hvort ekki er hægt að skjóta fjárhagsstoðum undir það fyrirtæki til þess að það gæti reist þessa verksmiðju. Ég dreg enga dul á það að ég er þeirrar skoðunar að þetta sé betur komið í höndum einkafyrirtækja heimaaðila og sveitarfélaganna heldur en að ríkið sjálft byggi og reki verksmiðju þar vestra. N. varð sammála um þessa breytingu, sem er í því fólgin að hagkvæmni málsins verði könnuð fyrst áður en teknar eru frekari ákvarðanir.



Herra forseti: Ég vil leyfa mér að þakka hv. n. fyrir það að hún skyldi hrista fram úr erminni þetta nál. á síðustu dögum þingsins. Ég hygg að mér sé óhætt að mæla fyrir munn okkar flm., sem erum allir þm. Vesturl., að við getum eftir atvikum sætt okkur við þann búning, sem n. mælir með á till., og vonumst til þess að hún þoki þessu máli í rétta átt.



Herra forseti. Atvmn. hefur kannað þetta mál og sent það til umsagnar. Umsagnir bárust frá þremur aðilum: Landssambandi iðnaðarmanna, Landssambandi iðnverkafólks og Sambandi ísl. samvinnufélaga. Er mælt með samþykkt þessarar till., en athygli er hins vegar vakin á því að í þeirri n., sem ætlað er að skipuð verði, er ekki fulltrúi eins stærsta aðilans í íslenskum iðnaði, Sambands ísl. samvinnufélaga. N. er þeirrar skoðunar að það sé orðið tímabært að endurskoða þessi gömlu lög, en telur hins vegar, að nauðsynlegt sé að Sambandið eigi þar fulltrúa, og flytur því brtt. á þskj. 801 sem er að efni til þannig að fjölgað verði í þeirri n., sem skipa á, úr 5 í 7 og að af þeim tveimur, sem bætast við, komi annar frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, en tveir nm. verði skipaðir án tilnefningar í stað eins, eins og gert var ráð fyrir í tillgr. Með þessari breytingu mælir n. með því að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Fyrir hönd hv. 1. flm. þessarar till., Gunnars J. Friðrikssonar, sem ekki situr á Alþ. nú, og okkar annarra flm. vil ég færa hv. n. þakkir fyrir þessa afgreiðslu málsins. Við föllumst á þá breytingu, sem frsm. lýsti, og vonumst til þess að till. verði samþ.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Sakir þess að frsm. er fjarverandi af óhjákvæmilegum ástæðum vil ég fara um málið örfáum orðum til þess að þakka n. afgreiðslu málsins og þann skilning sem kemur fram á nauðsyn þess. En í nál. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „ Nm. eru hlynntir till., en þar sem framvinda málsins fer mjög eftir framkvæmd og fyrirkomulagi á þjónustu þessari, leggur n. til að till. verði vísað til ríkisstj. sem stefni að því að leggja fram frv. um lögfræðiþjónustu fyrir efnalítið fólk á næsta þingi. Við samningu slíks frv. verði höfð full samráð við Lögmannafélag Íslands:



Herra forseti. Frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1973 og frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1973 hafa nú verið lögð fram á Alþ. og ríkisreikningurinn fyrir 1973 jafnframt afhentur þm. fullbúinn. Því miður reyndist eigi unnt að leggja frv. fram það snemma að þingið gæti afgreitt þau nú. Efni reikningsins á þó að vera öllum vel kunnugt því að á s. l. vori voru aðalyfirlit A-hluta reiknings lögð fram hér á Alþ. og reikningurinn í heild óendurskoðaður s. l. haust. Ég tel æskilegt að frágangi ríkisreiknings sé hraðað meir en verið hefur hingað til, og nú hefur þeim áfanga verið náð, sem ekki hefur verið fyrr, að A-hluta ríkisreiknings með öllum þeim yfirlitum, sem venja hefur verið að fylgdu með fullbúnum reikningi, liggur á borði alþm. rúmlega 4 mánuðum frá árslokum. Ríkisbókhaldið hefur lokið að fullu uppgjöri A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1974 og hann fullprentaður afhentur alþm. og yfirskoðunarmönnum Alþingis til meðferðar, og vil ég færa þeim mörgu, sem að hafa unnið, bestu þakkir. Ríkisbókhaldið stefndi að því að skila A-hluta ríkisreikningsins fullbúnum í apríl. Enda þótt því marki hafi ekki verið náð nú er þessi árangur mjög lofsverður, enda hefur verið unnið þrotlaust starf, ekki aðeins við uppgjör ríkisreiknings, heldur einnig á sviði almennra bókhaldsmála ríkisins sem eru grundvöllur uppgjörs ríkisreikningsins snemma á árinu. Í því sambandi má minna á að ríkisbókhaldið hóf á árinu 1970, í tíð fyrrv. fjmrh. Magnúsar Jónssonar, sérstaka bókhaldsþjónustu fyrir ríkisstofnanir og var hún enn aukin í tíð forvera míns, Halldórs E. Sigurðssonar, fyrrum fjmrh., og hefur frá þeim tíma tekið við alhliða bókhaldsúrvinnslu um 130 ríkisaðila er önnuðust hana sjálfir áður. Þessi þjónusta leiðir m. a. til skjótara uppgjörs og betri yfirsýnar um fjármál ríkisins, ekki síst þegar ýmiss konar yfirlit úr tölvuvinnslu ríkisbókhaldsins verða komin til. Stefnt er að því að bókhald ríkisins verði allt unnið eftir tölvuvinnslukerfi ríkisbókhaldsins, annaðhvort um fyrrgreinda bókhaldsþjónustu þess eða með beinni vinnslu stærri ríkisstofnana. Vegagerðin vann sitt bókhald t. d. þannig árið 1974, Rafmagnsveitur ríkisins eru í þann veginn að hefja vinnslu bókhalds eftir kerfi ríkisbókhaldsins og athugun og undirbúningur er hafinn hvað snertir bókhald Pósts og síma og Ríkisútvarpsins. Bókhaldsúrvinnsla Ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg og Ríkisútgáfu námsbóka er einnig hafin eða er að hefjast á vegum bókhaldsþjónustu ríkisbókhaldsins. Þegar allt bókhald ríkisins verður komið inn á þennan sama farveg, tölvuvinnslunnar verður unnt að fá yfirlit eins oft og óskað er, sem spannar yfir alla þætti ríkisfjármálanna, á grundvelli upplýsinga um raunverulegar gjaldaskuldbindingar hjá hverri stofnun. Nú er hins vegar að hluta til byggt á greiðslu á rekstrarfé úr ríkissjóði til þeirra sem hafa eigin bókhaldsúrvinnslu, en ekki byggt á fjárráðstöfunum þeirra sjálfra. Næsta haust, þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1976 verður fylgt úr hlaði, mun verða gerð grein fyrir afkomu þessa árs fram að þeim tíma og jafnframt gerð ítarlegri grein fyrir afkomu ársins 1974 samkv. ríkisreikningi þeim sem nú hefur verið lagður fram fyrir árið 1974. Ég vil þó gera örstutta grein fyrir afkomu ársins. Gjöld A-hluta reyndust 41 milljarður 8 millj. kr. Tekjur urðu 37 milljarðar 721 millj. kr. og gjöld umfram tekjur því 3 milljarðar 287 millj. kr. Endurmatsjöfnuður var óhagstæður um 576 millj. kr. Var þar fyrst og fremst um að ræða hækkun skulda í erlendri mynt vegna gengismunar. Rekstrar- og endurmatsjöfnuður sýndu því samtals óhagstæða þróun um 3 milljarða 863 millj. kr. eða m. ö. o, hækkun skulda ríkisins nettó á árinu. Sú breyting kom annars vegar fram í óhagstæðum greiðslujöfnuði sjóðs- og bankareikninga, ýmissa inneigna og lausaskulda um 2 milljarða 294 millj. kr. og óhagstæðum lánajöfnuði vegna skuldaaukningar, tekinna lóna umfram breytingu veittra lána og hlutabréfa og stofnfjárframlaga um 1 milljarð 569 millj. kr. Greiðslujöfnuður með þrengri skilgreiningu, þ. e. a. s. jöfnuður sjóðs- og bankareikninga, var óhagstæður um 3 milljarða 171 millj. kr. Ef skuldaaukning á lánareikningum við Seðlabankann um 220 millj. kr. er talin með er greiðslujöfnuðurinn þannig skilgreindur óhagstæður um 3 milljarða 391 millj. kr. Stærstu gjaldaliðirnir eru eins og áður framlög til Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs, 12 milljarðar og 10 millj. kr. eða um 2 milljarða 76 millj. kr. umfram fjárlög, til niðurgreiðslna og til uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 4 milljarðar 676 millj. kr. eða 2 milljarðar 778 millj. kr. umfram fjárlög og gjöld vegna vegagerðar 3 milljarðar og 5 millj. kr. eða 960 millj. umfram fjárlög. Þessir þrír liðir nema samtals 19 milljörðum 691 millj. kr. eða 48% af gjöldum reikningsins í heild, eða 5 milljörðum 814 millj. kr. eða helmingi af gjöldum reikningsins umfram fjárlög. Aðrir stórir gjaldaliðir umfram fjárlög eru fyrrgreind framlög, til Rafmagnsveitna ríkisins 931 millj. kr., 244 millj. kr. framlag til Áburðarverksmiðju ríkisins og 677 millj. kr. í gjöld umfram fjárlög í dómgæslu og í lögreglumálum. Þegar gerður er samanburður á reikningi og fjárl. þarf einnig að hafa í huga áhrif sérstakra laga á gjaldafærslu reiknings umfram fjárlög. Á bls. 63 og 183 í ríkisreikningi er gerð nokkur grein fyrir þessum atriðum og kemur þar fram að gjöld reiknings vegna hækkunar markaðra tekna og notkunar lánsfjár og sérstakra gjaldheimtna hafa numið um 2 milljörðum 664 millj. kr. umfram það sem fjárlög áætluðu. Ef tekið er tillit til þessara sjálfvirku gjaldfærslu utan fjárlaga nema umframgjöld 8 .milljörðum 942 millj. kr. eða um 28% umfram fjárlög og þessar sérstöku heimildir. Þá hefur ekki verið tekið tillit til áhrifa almennrar lagasetningar og ákvarðana, t. d. um auknar niðurgreiðslur. Tekjur reiknings námu 35 milljörðum 784 millj. kr. eða 8 milljörðum 541 millj. kr. umfram fjárlög. Ef lækkun tekjuskatts frá fjárl. um 1 milljarð 411 millj. kr. vegna skattalagabreytingar snemma ársins 1974 er ekki talin með reyndust tekjur 9 milljarðar 952 millj. kr. umfram fjárlög. Af þeirri í fjárhæð var meira en helmingur í auknum tekjum af söluskatti, 5 milljarðar 161 millj. kr., enda var sölugjald hækkað tvívegis á árinu úr 13 í 17 og síðan í 19%. Aðflutningsgjöld, almenn, fóru tveim milljörðum 54 millj. kr. umfram fjárlög og launaskattur um 755 millj. kr. Þess ber þó að geta að söluskattur og launaskattur sem og aðrar tekjur eru gerðar upp á grundvelli álagningar, en ekki innheimtu. Innheimtur söluskattur umfram fjárlög nam t. d. 4 milljörðum 264 millj. kr. og launaskattur 437 millj. kr. Hér hefur verið drepið á stærstu liði í niðurstöðutölum A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1974, en ítarlegri grein verður að sjálfsögðu gerð fyrir reikningnum á hausti komanda. Um leið og ég í örstuttu máli geri Alþ. grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1974 vildi ég mega vekja athygli á grg. þeim sem í dag hafa verið lagðar á borð alþm. Eitt meginverkefni í þeirri heildarendurskoðun skattkerfisins, sem áður hefur verið gerð grein fyrir, er staðgreiðsla skatta. Fól ég ríkisskattstjóra að gera grg. og till. um málið og hefur hann nú skilað skýrslu um staðgreiðslu opinberra gjalda. Hefur skýrslu þessari, eins og áður sagði, verið dreift til þm. Hér er um mál að ræða sem lengi hefur verið á dagskrá. Á næstunni verður að taka ákvörðun í máli þessu með einum eða öðrum hætti. Fyrr en niðurstaða er fengin er því ekki hægt að móta endanlega þá nýju skattalöggjöf sem unnið hefur verið að. Till. og grg. ríkisskattstjóra um staðgreiðslu opinberra gjalda eru veigamikið framlag til ákvörðunartöku um mál þetta og jafnframt þýðingarmikill liður í heildarendurskoðun skattalaga. Annað veigamikið verkefni á sviði skattamála er endurskoðun núverandi söluskatts í átt til skatts með virðisaukasniði, einnig til að tryggja skattastöðu íslenskra fyrirtækja. Sérstökum starfshóp á vegum rn. var falið að vinna að verkefni þessu og liggur grg. þessa starfshóps nú einnig á borðum þm. Í grg. eru ekki gerðar ákveðnar till. um upptöku virðisaukaskatts hér á landi eða breytingar á gildandi söluskattskerfi. Markmið hennar er fyrst og fremst að skýra og gera grein fyrir þeim ýmsu atriðum sem líta þarf til þegar tekin er afstaða til þess, hvort taka skuli upp virðisaukaskatt í stað söluskatts eða gerðar skuli aðrar grundvallarbreytingar á söluskattinum á næstunni. Því miður vannst ekki tími til á þessu þingi að taka ákvarðanir í þessum málum. Hins vegar vænti ég þess, að þm. kynni sér grg. þessar rækilegar meðan á þinghléi stendur til þess að mál þessi megi taka upp strax á haustþingi til ákvörðunar um framtíðarskipan mála. Ég vil leggja áherslu á að þótt hér sé um mikilvæg mál að ræða eru þau aðeins liður í þeirri heildarendurskoðun skattakerfis sem nú stendur yfir. Veigamiklar breytingar voru gerðar á lögum um tekju- og eignarskatt nú nýverið með sameiningu bótatryggingar Almannatryggingar og skattkerfisins. Auk þess eru skattar lækkaðir um 1 milljarð kr. Áfram verður haldið við endurskoðun skattalaga á þeirri braut, sem mörkuð hefur verið, og m. a. stefnt að sérsköttun hjóna, eins og áður hefur komið fram. Endurskoðun skattalaganna mun að sjálfsögðu halda áfram meðan á þinghléi stendur. En sem kunnugt er hefur einn þm. verið tilnefndur af hverjum þingflokki til að fylgjast með störfum þeirrar endurskoðunar, og vænti ég þess að það samstarf geti haldið áfram þótt hlé verði gert á störfum Alþingis. Herra forseti. Ég vildi gera Alþ. grein fyrir þessu áður en það lyki nú störfum og þakka vinsemd forseta.



Herra forseti. Þegar við ræddum þetta mál í fjvn. lét ég í ljós það sjónarmið, að auðvitað mundi brúin koma, spurning væri um tíma. Formaður fjvn. upplýsti að það væri samstaða meðal þm. í þessu kjördæmi að flýta verkinu, og þar sem samstaða er fyrir hendi hjá þessum hópi þm. tel ég rétt að liðsinna þeim og segi því nei við till.