Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Við munum í dag ljúka þingstörfum á grundvelli samkomulags milli þingflokkanna um lok þingstarfa. Ég vil að fram komi að ég tel mig óbundna af slíku samkomulagi, ég hef ekki veitt neinum umboð til samninga um afdrif mála hér í þinginu, síst af öllu stærstu málanna sem ríkisstjórnin hefur á dagskrá sinni á þessu kjörtímabili, þ.e. fiskveiðistjórnarfrumvarpanna tveggja. Í þeim málum er ég bundin af stefnu flokks míns og þeim stjórnarsáttmála sem hann samþykkti en ekki baksamningum stjórnmálaflokkanna. Þingsköpin eru sett til að verja þingræðið, þau eru lýðræðisreglurnar sem við eigum að fara eftir en á því hefur orðið mikill misbrestur að undanförnu. 
            

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi, sérstaklega þeirri breytingartillögu sem varð til í atvinnuveganefnd. Hún lýtur að því að nú er lengt það tímabil þar sem hægt er að nýta niðurgreiðslur sem ella hefðu farið til að lækka húshitunarkostnað, til að lækka í þessu tilviki fjármagnskostnaðinn og fjárfestingarkostnaðinn við gerð nýrra hitaveitna. Hér hefur verið stigið ágætisskref og er ástæða til að fagna því. Ég minni hins vegar á að þær tillögur sem hér er verið að ræða byggjast á tillögum nefndar sem hæstv. ríkisstjórn skipaði í fyrra til að gera tillögur um lækkun á húshitunarkostnaði í landinu. Þær tillögur liggja hins vegar enn óhreyfðar á borðum hæstvirtra ráðherra og ég tel það þess vegna eðlilegt framhald að strax í þingbyrjun í haust komi þessar tillögur fram sem geta þá leitt til verulegrar lækkunar á húshitunarkostnaði þar sem hann er hæstur og sárastur. Ég treysti því að hæstv. ríkisstjórn geri það, ella verðum við almennir þingmenn að grípa til okkar ráða og flytja slíkt frumvarp.

Frú forseti. Við greiðum hér á eftir atkvæði um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem snýr sérstaklega að starfsumhverfi sparisjóðanna í landinu og hvernig þeir eiga að hafa færi á að endurfjármagna sig í kjölfar efnahagshrunsins. Ég hef lagt fram tvær breytingartillögur og er því á nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar með þeim fyrirvara að þær breytingartillögur verði samþykktar. Þær snúa í fyrsta lagi að því að ráðherra muni skipa þriggja manna starfshóp til að fara yfir starfsumhverfi sparisjóðanna og benda á hvaða leiðir megi fara til að bæta rekstrarumhverfi sparisjóðanna til frambúðar því að við viljum tryggja það rekstrarfyrirkomulag sem sparisjóðirnir byggjast á og í öðru lagi að veita almenningi ívilnun til að fjárfesta í stofnfjárbréfum í sparisjóðum og auka þannig möguleika fólks á því að styðja við fjármálastofnanir sínar sem sparisjóðirnir eru. Ég mun gera betur grein fyrir því á eftir.

Virðulegi forseti. Ég styð þetta frumvarp. Framtíð sparisjóðakerfisins mun ráðast mjög mikið af því hvernig ríkið hyggst fara með þann eignarhlut sem það hefur núna í að minnsta kosti fimm sparisjóðum í landinu. Ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um þetta í sérstakri umræðu sem efnt var til að mínu frumkvæði fyrr á þessu þingi. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svaraði því þannig varðandi stofnfjáreign ríkisins og meðferð þess, með leyfi virðulegs forseta: „Það er einfaldlega þannig að það sem ríkið óskar sér að gera í þeim efnum er að stofnfjáreigendur fái þann hlut, leysi hann til sín, bæði þeir sem fyrir eru og nýir, til að byggja á nýjan leik upp öflugt stofnfjáreigendabakland fyrir sparisjóðina. Svo fremi sem grundvöllur sé fyrir rekstri þeirra og stuðningur og vilji sé til þess í heimabyggðum tel ég engan vafa leika á því að það er þetta sem ríkið á að reyna að laða fram og beita afli sínu til að gera.“ Það er mjög mikilvægt að menn hafi þetta í huga, það er þá stefna ríkisstjórnarinnar að sala á eignarhlut í sparisjóðunum fari til stofnfjáreigenda, nýrra og 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp hefur aðeins eitt markmið og það er að hlutafélagavæða sparisjóðakerfið. Önnur hlutafélagavæðing sparisjóðanna mun ekki duga til að vekja áhuga fjárfesta og viðskiptavina á sparisjóðakerfinu. Margir fjárfestar töpuðu stórfé við hrun sparisjóða sem breytt hafði verið í hlutafélög. Viðskiptavinir Byrs, Spron, SpKef hafa ekki ráð á að færa sig yfir í nýja sparisjóði á meðan stimpilgjöld eru við lýði sem hindra slíka flutninga. Sparisjóðakerfið með of fáa viðskiptavini og of takmarkaða þjónustu er auðveld bráð fyrir viðskiptabankana sem geta keypt sparisjóðina þegar búið er að breyta þeim í hlutafélög. Samþykkt þessa frumvarps mun að mínu mati marka endalok sparisjóðakerfisins. Fjármálakerfi án 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi sem áfanga á þeirri leið að styðja við samkeppnisstöðu sparisjóðanna og skapa möguleika fyrir fjölbreytni í samkeppni á fjármálamarkaði á Íslandi. Það er ekki víst að þetta eitt og sér dugi til þess að fjölga sparisjóðum eða gera þá sem fyrir eru lífvænlegri. En þetta er ein leið til að auðvelda fjárfestum í heimabyggð að taka þátt í fjármögnun sparisjóða sinna og uppbyggingu þeirra. Við eigum mikið undir því að fjármálakerfið sé ekki bara byggt á þremur jafnstórum einsleitum bönkum sem allir halda atvinnulífi og heimilum í heljargreipum skulda heldur þvert á móti að samkeppnisumhverfið á fjármálamarkaði sé fjölbreytt. Þetta eitt og sér er liður í því en það leysir ekki eitt allan þann vanda. Það er til dæmis algjört grundvallaratriði ef sparisjóðir eiga að geta keppt við stóru bankana að þeir hafi aðgang að heildsölufjármögnun íbúðalána. Það hlýtur að vera næsta skref okkar að skapa umgjörð 

Frú forseti. Ég fagna því að þetta mál komi nú til atkvæða og ég þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir vinnuna. Frumvarpið er undirbúið í góðu samstarfi við sparisjóðina og einnig Bankasýslu ríkisins og er að þeirra óskum því að hér er reynt að skjóta traustari stoðum undir þennan rekstur og skapa honum framtíðarmöguleika. Það er mikill misskilningur sem hér kom fram að eitthvert aðalatriði þessa frumvarps sé að opna á þann möguleika að sparisjóðir geti verið í hlutafélagaformi, þvert á móti er aðalatriði þessa máls að skilgreina sparisjóði sem sparisjóði, að leggja á þá skýrar samfélagslegar skyldur og skylda þá til að leggja til samfélags síns hluta af árlegum hagnaði sínum sem og eru starfsreglur eða starfsumgjörð sparisjóða gerð skýr. Í grunninn verða þeir hreinir viðskiptabankar en stunda ekki fjárfestingarstarfsemi eða afleidda starfsemi sem er einmitt það sem fór illa með sparisjóðina, marga hverja, á sínum tíma. Og vel að merkja, 

Frú forseti. Ég greiði atkvæði með þessari grein og þessu frumvarpi en ég bendi á að vandi sparisjóðanna fólst í því að peningar fóru í hring og er ekki búið að leysa þann vanda. Það var alveg sama hvort um var að ræða stofnfjáreign, sparisjóði sem störfuðu sem hlutafélög eða með stofnfé, þeir fóru jafnt á hausinn vegna þess að peningar fóru í hring. Ég held að menn þurfi að ráða bót á þeim vanda áður en þeir geta byggt aftur upp traust almennings á því að kaupa stofnbréf eða hlutafé. En ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég tel mig ekki geta stutt þetta frumvarp vegna þess að mér finnst að hér sé verið að gera einhvers konar tilraun. Þetta mál er hálfunnið og brogað, hér er um að ræða verulega eðlisbreytingu á rekstrarformi sparisjóðanna þar sem verið er að hlutafélagavæða þá. Hv. þm. Árni Páll Árnason talaði um að hér væri kannski ekki nógu langt gengið. Er ekki um að gera að vinna frumvarpið að fullu áður en það er lagt fram? Á að nota sparisjóðina í einhvers konar tilraun um hvort þeir lifi þetta af eða hvort meira þurfi að gera til þess? Um er að ræða verulega breytingu á rekstrarforminu, verið er að breyta sparisjóðum í viðskiptafyrirtæki og mögulega fjárfestingarfyrirtæki þar sem þeim er gert kleift að eiga félög sem eru í fjárfestingum en þetta er þó með slíkum takmörkunum að þeir munu ekki geta keppt á almennum markaði við aðrar fjármálastofnanir. Ég tel þetta slæmt mál.

Virðulegi forseti. Breytingartillagan felur í sér að skipað verði framkvæmdaráð sem í sitji fulltrúar innstæðueigenda, starfsfólks, sveitarfélaga og stofnfjáreigenda og að þetta framkvæmdaráð muni síðan velja stjórn sparisjóðsins í stað þess að hafa ákvæðið eins og það er í dag, að það séu stofnfjáreigendur sem velja stjórnina. Markmiðið með þessari breytingartillögu er að tryggja að ákvarðanir stjórnar taki ekki einungis mið af hagsmunum þröngs hóps stofnfjáreigenda heldur allra hagsmunaaðila til að koma í veg fyrir að sparisjóðnum verði breytt í vogunarsjóði eða útlánastofnanir fyrir vini og vandamenn eins og gerðist hér fyrir hrun. Ég hvet hv. þingmenn til að samþykkja þessa breytingu á sjálfseignarformi sparisjóða.

Frú forseti. Í gegnum tíðina hef ég ætíð greitt atkvæði gegn hlutafjárvæðingu sparisjóða en hér er fundin leið sem gerir það að verkum að jákvætt óráðstafað eigið fé, þ.e. hið göfuga fé sparisjóðanna, er sett í sjálfseignarstofnun, algjörlega aftengt frá viðkomandi sparisjóði og á að stunda velferðarmál í anda sparisjóðsins sem breytist í hlutafélag. Hér er líka lagt til hvernig með það skuli farið þegar sparisjóðir sameinast hlutafélagi og ég er mjög ánægður með þá lausn og greiði því atkvæði með greininni.

Frú forseti. Þegar ég las þetta fyrst skildi ég ekkert í þessu en svo kom í ljós að um var að ræða ranga tilvísun. Það átti að vera tilvísun í 3. mgr. 72. gr. í staðinn fyrir 70. gr. og breytingartillagan sem við samþykktum rétt áðan lagar það. Í þessari grein er fjallað um það þegar sparisjóði sem byggir á stofnfé er breytt í hlutafélag. Það er þá tilvísun í það sem við greiddum atkvæði um áðan sem varðaði það þegar sparisjóður sameinast hlutafélagi og í báðum tilfellum er óráðstöfuðu jákvæðu eigin fé breytt í sjálfseignarstofnun. Ég sagði áðan að það væri ágætislausn þannig að ég styð það.

Frú forseti. Tilgangur þessa frumvarps er að auðvelda sparisjóðum vítt og breitt um landið að endurfjármagna sig. Fyrir síðustu aldamót var hlutafélagaforminu ívilnað á þann hátt að almenningur gat keypt hlutabréf og fengið skattafslátt. Þar var hlutafélagaformið meðal annars tekið fram yfir það form sem sparisjóðirnir búa við. Nú legg ég það fram að almenningur eigi að geta keypt stofnfjárbréf í sínum sparisjóði gegn því að fá hóflegan skattafslátt til þess, þannig mundum við efla sparisjóðina í landinu, þannig mundum við auðvelda ef vilji væri fyrir hendi að sparisjóðirnir gætu endurfjármagnað sig. Það eru mér mikil vonbrigði að sjá hversu margir þingmenn ætla að greiða atkvæði gegn því að þessi leið verði farin, kannski sömu þingmenn og greiddu atkvæði með því að hygla hlutafélagaforminu á sínum tíma. Grunur minn er þá kannski á rökum reistur, að ætlunin sé sú að hlutafélagavæða sparisjóðina. Að þessu sögðu og í ljósi þess að 

Virðulegi forseti. Ég get með engu móti stutt þessa breytingartillögu vegna þess að hér er verið að gera upp á milli félagaforma. 

Frú forseti. Ég skil hugsunina á bak við þessa tillögu og ég hefði viljað að hún gilti fyrir hlutabréfin líka en við verðum að laga formið fyrst. Fjöldi heimila í landinu hefur beðið mikið skipbrot vegna þess að peningar fóru í hring og myndaðar voru eignir sem ekki voru til staðar. Það er ég búinn að sýna fram á aftur og aftur. Það er ekki sæmandi að lokka fólk til að kaupa stofnbréf með slíkum aðgerðum sem hér er lagt til og lokka það þannig að það geti tapað öllu sínu stofnfé eins og gerðist. Ég get því ekki greitt atkvæði með þessari ágætu tillögu en legg hart að þingheimi að laga þá veilu sem er bæði í hlutafélagaforminu og stofnfjáreigendaforminu.

Frú forseti. Hér er lagt til að Alþingi feli efnahagsráðherra við gildistöku laga þessara að skipa þriggja manna starfshóp til að meta árangur af framkvæmd laganna og skoða hvaða leiðir séu færar til að styrkja félagaform sparisjóða sem sjálfseignarstofnana. Ég hefði haldið að það væri ekki mikið vandamál fyrir hv. þingmenn að samþykkja þessa breytingartillögu ef við teljum að framkvæmdarvaldið eigi áfram að styrkja sparisjóðina í landinu. Því miður sé ég að þingmenn Sjálfstæðisflokksins treysta sér ekki til þess að styðja þessa tillögu, ekki frekar en þá sem ég flutti áðan, og þingmenn stjórnarliðsins eru líka tregir í taumi, því miður segi ég vegna þess að ég tel að við þurfum að gera mun betur til að styðja við sparisjóðina í landinu og mér þykir miður að sjá að ekki sé meiri hluti fyrir þessari tillögu. 
            

Frú forseti. Ég held að segja megi um báðar þessar breytingartillögur sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson flytur að þær eru fluttar af velvilja í garð sparisjóðanna og eins og Danirnir mundu segja, „meningen er god nok“, en hvorug þeirra gengur almennilega upp að mínu mati. Sú fyrri stæðist engan veginn jafnræðissjónarmið gagnvart mismunandi félagaformum og sú síðari hefur þann skavanka, að mínu mati, að hér er verið að slá því föstu að gera þurfi breytingar strax innan nokkurra mánaða á lögum sem Alþingi samþykkir nú. Það finnst mér varla boðlegt. Hitt er annað mál að það er ekki galin hugmynd að skipa starfshóp til að fylgja eftir þessum breytingum og fara yfir starfsumhverfi sparisjóðanna í samráði við þá, en ég get ekki fellt mig við að sett sé þvingun á starf hóps af þessu tagi og það sé nánast gefið í skyn að koma þurfi með lagabreytingar innan örfárra vikna. Ég er að hugsa um að bjóða hv. þingmanni upp á að ég muni skipa slíkan starfshóp en að ekki verði á honum kvaðir um að hann skuli leggja fram breytingar á þessum lögum strax innan nokkurra mánaða.

Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir því við þessa atkvæðagreiðslu að umhverfis- og samgöngunefnd hefur tekið málið til umræðu milli 2. og 3. umr. og þar á meðal tekið afstöðu til þeirra breytingartillagna sem fram hafa komið við samgönguáætlun. Nefndin sá ekki ástæðu til að breyta afstöðu sinni til málsins, hvorki í nefndaráliti né þeim breytingartillögum sem hún hafði áður lagt fram, og stendur við fyrri afstöðu sína í málinu. Við höfum hins vegar gert allmargar breytingartillögur í nefndinni við samgönguáætlun, meðal annars um flýtingu jarðganga, þar á meðal bæði Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga, sem lúta að auknu fjármagni til tengivega um allt land og áherslu á fækkun einbreiðra brúa. Eftir yfirvegun milli umræðna höldum við okkur við þær breytingartillögur sem við höfum kynnt og sjáum ekki ástæðu til frekari breytinga.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gerði grein fyrir því að nefndin átti fund um málin meðan á 2. umr. um það stóð. Sú afstaða sem hún lýsir til breytingartillagnanna er afstaða meiri hlutans. Við í minni hlutanum áskiljum okkur rétt til þess að greiða atkvæði með eða á móti einstökum breytingartillögum eftir atvikum. Ég hygg að samstaða sé um allmargar af þeim breytingartillögum sem þarna liggja fyrir, meðal annars breytingartillögur meiri hlutans sem fram komu milli 1. og 2. umr. Sá böggull fylgir þó skammrifi að fjármögnun þessara verkefna er eyrnamerkt veiðileyfagjaldinu sem eftir er að klára hér á þingi og sem raunar er búið að eyða töluvert oft miðað við yfirlýsingar einstakra stjórnarliða og einstakra ráðherra. En ekki leggjumst við gegn framkvæmdunum sem þar er um að ræða. Ég hygg því að sjálfstæðismenn muni almennt greiða atkvæði 

Virðulegi forseti. Hér kemur til atkvæðagreiðsla um styttri samgönguáætlunina, þ.e. 2011–2014. Mér er engin launung á því að mér fannst að á þeirri áætlun sem lögð var fram í byrjun væri ekki nægilegt fé inni og ekki nægilega margar framkvæmdir. Ég get hins vegar sagt að þær breytingartillögur sem hér eru settar fram með auknu fé, meðal annars út af veiðileyfagjaldinu, til hvorki meira né minna en 29 liða, eru mér allar mjög vel að skapi. Þetta er orðin metnaðarfull og góð samgönguáætlun sem við greiðum hér atkvæði um. Hér eru fjölmörg atriði sett inn, eins og snjóflóðaskápar á Súðavíkurhlíð, auknar framkvæmdir á Ströndum og að flýta framkvæmdum við hringveginn. Ég fagna því líka alveg sérstaklega að hér á að leggja fram hlutafé um kaup á nýjum Herjólfi með öðrum aðilum, meðal annars Vestmannaeyjabæ. Virðulegi forseti. Þetta er Vaðlaheiðargangaleiðin, hún er góð. Um leið og ég fagna þessum metnaðarfullu breytingartillögum 

Frú forseti. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar, þ.e. sá sem hér stendur og Ásmundur Einar Daðason, flytur örfáar breytingartillögur við þetta. Við erum fyllilega sammála rökstuðningi meiri hluta nefndarinnar en við teljum að tillögurnar sem fram komu samsvari ekki ákveðnum rökstuðningi þar, sérstaklega varðandi öryggi og viðhald. Við leggjum til að viðhaldsfjárhæðin verði aukin umtalsvert, við leggjum til að Hornafjarðarfljót verði brúað að nýju og vegurinn lagður þar. Þar er mikil slysahætta, ég kem betur að því síðar. Við leggjum fram tillögur um Veiðileysuháls og Bjarnafjarðarháls. Við leggjum til að aukið fjármagn verði sett til gerðar tengivega og breikkunar brúa og svo leggjum við til Reynisfjallsgöng á síðasta tímabili. Allt eru þetta tillögur sem eru í fullum anda rökstuðnings meiri hluta samgöngunefndar.

Frú forseti. Við göngum nú til atkvæða um samgönguáætlun til fjögurra ára og á eftir um samgönguáætlun til 12 ára. Það er afar erfitt fyrir mig sem sjálfstæðismann að vera á móti framkvæmdaáætlun sem þeirri sem við ræðum hér. Ég mun taka afstöðu til þeirra tillagna sem fyrir liggja í atkvæðagreiðslunni á eftir en ég mun greiða atkvæði með þessari samgönguáætlun sem og 12 ára samgönguáætluninni. Það þýðir ekki að ég sé sátt við allt sem er innan þessara áætlana. Ég vil draga það fram að nýframkvæmdir á suðvesturhorninu hafa á síðustu þremur árum farið úr heilum 20% niður fyrir 10%. Ef svo vindur fram sem horfir verðum við þingmenn suðvesturhornsins að dusta rykið af gamalli hugmynd um sérstaka jarðganga- og stórframkvæmdaáætlun fyrir suðvesturhornið. Eftir sem áður er margt mjög jákvætt í samgönguáætluninni sem ég mun styðja en ég vildi vekja athygli á þessum þætti.

Virðulegi forseti. Í breytingartillögum við fjögurra ára áætlunina er gert ráð fyrir verulegri aukningu til svokallaðra tengivega. Það er hins vegar galli á þessum tillögum að þær eru ekki útfærðar, það liggur ekki fyrir hvernig verja á þeim 900 milljónum á ári sem fara eiga til tengiveganna, hvernig á að skipta því milli einstakra verkefna og svæða. Ég kallaði þráfaldlega eftir því í þessari umræðu hvort hugmyndin væri að byggja á því samkomulagi sem gert var í þáverandi samgöngunefnd Alþingis um að skipta þessu niður á grundvelli þess hvað eftir væri að byggja upp af tengivegum með bundnu slitlagi í einstökum umdæmum. Þar var til dæmis gert ráð fyrir að rúmlega 50% af tengivegafénu færu til Norðvesturkjördæmis, það var byggt á þeirri reiknireglu sem ég vísaði til. Ég ætla að treysta því að áfram verði stuðst við þá reglu. Ég harma að það skuli ekki koma skýrt fram í meirihlutaáliti en ég tel hins vegar að sú regla sem pólitískt samkomulag náðist um við afgreiðslu síðustu samgönguáætlunar hljóti þá að standa 

Frú forseti. Ég fagna þeim áherslum sem eru í samgönguáætlun um að auka fjármagn til vegagerðar úti um land og hefur það verið áréttað í meðferð hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég kem sérstaklega í ræðustól til að segja að ég legg fram eina breytingartillögu við samgönguáætlunina en það er að flýtt verði framkvæmdum sem gert er ráð fyrir að komi inn á seinni tímabil varðandi veginn norður í Árneshrepp, að honum verði flýtt um tvö ár. Það eru sömu fjárveitingar þar inni en gerð er tillaga um að flýta þeim framkvæmdum. Vegalagning norður í Árneshrepp er eitt af metnaðarmálum þjóðarinnar allrar og að það gerist í nálægri framtíð. Það er ekki nóg að bjóða 

Frú forseti. Í gegnum tíðina hef ég ekki blandað mér í samgönguáætlun eftir því mottói eða þeirri lífsskoðun að ég nota alla vegi landsins. Hins vegar finnst mér núna yfirgengilegt hvað menn ganga á hlut Reykjavíkursvæðisins því að hér á að draga framkvæmdir niður í ekki neitt. Þess vegna get ég ekki greitt þessari samgönguáætlun atkvæði. Svo langt er gengið. Svo er annað, menn eru hér að eyða peningum sem þeir eru ekki búnir að afla. Ég minni á það að þetta reyndu Grikkir að gera og Spánverjar og ég get ekki staðið að slíkum loforðum inn í framtíðina þó að verkið sé mjög gott og gegnt.

Virðulegi forseti. Eitthvert mikilvægasta byggðamálið í dag er að bæta samgöngur víðs vegar um landið. Í fjárlagavinnunni fyrir þetta ár, árið 2012, lögðum við framsóknarmenn til að settir yrðu fjármunir í að fækka einbreiðum brúm, laga tengivegi og síðast en ekki síst í jarðgangaframkvæmdir þannig að hægt yrði að bjóða út Norðfjarðargöng á þessu ári. Margt af þessu er komið inn og við fögnum því, og sérstaklega þessu með Norðfjarðargöng. Um leið er búið að eyða þeirri vitleysu að Vaðlaheiðargangaframkvæmdin standi þeirri framkvæmd fyrir þrifum. Ég vil samt segja eitt, það sem einkennir þessa samgönguáætlun er metnaðarleysi. Það þarf að fara í stóraukið viðhald á vegakerfi landsins og ef það verður ekki gert af röggsemi og kappi á næstu árum mun það verða mjög kostnaðarsamt fyrir íslenska ríkið. Ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði mitt með 

Hæstv. forseti. Við greiðum nú atkvæði um fjögurra ára samgönguáætlun og á eftir um 12 ára samgönguáætlun. Ég fagna þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir, þær hefðu ekki verið mögulegar nema vegna aukinna tekna í ríkissjóð, meðal annars af veiðileyfagjaldi sem við afgreiðum vonandi nú í dag. Hér eru lagðar áherslur á að flýta stórframkvæmdum, lagðar áherslur á tengivegi, á öryggi, á flugsamgöngur. Þó að við getum tekist á um mismunandi áherslur fagna ég þeirri heildarfjármögnun sem kemur hér inn í samgönguáætlunina. Eftir sem áður verðum við að huga að viðhaldi mannvirkja til lengri tíma og ef viðbótarfjármagn kemur inn 

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vil gera að umtalsefni, annars vegar tek ég undir það sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum, að hlutur höfuðborgarsvæðisins, Reykjavíkur, er of lítill. Það eru augljósar framkvæmdir sem ég hefði viljað ráðast í á höfuðborgarsvæðinu sem ekki er farið í. Það gerir það að verkum að það þarf að ræða það alveg sérstaklega hér í þingmannahópi höfuðborgarbúa og velta því upp hvort ekki þurfi að grípa til einhverra aðgerða í framhaldinu. En hitt er líka það og jafnvel öllu alvarlegra að hér er það útlistað hvernig eigi að eyða þessu veiðileyfagjaldi. Ekki er búið að ganga frá þeirri ákvörðun þannig að það á að byrja á því að ákveða hvernig á að eyða fjármunum áður en menn ákveða hvernig þeirra verður aflað. Þetta er öfug röð. Það sem meira er, það eru allar líkur og allt sem bendir til þess að sjávarútvegur muni illa standa 

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um það sem ég leyfi mér að kalla hið sérkennilega plagg samgönguáætlun, þ.e. fjögurra og 12 ára áætlanir. Þetta plagg er búið að gera nánast marklaust gegnum tíðina með því að taka fram fyrir sérstök gæluverkefni einstakra þingmanna og ráðherra í eigin kjördæmum. Það er dapurlegt að hugsa til þess að öll sú vinna sem menn hafa lagt í samgönguáætlanir er þannig að hluta til fyrir borð borin. Samgönguáætlun tekur líka mið af því að kosningaár er fram undan og menn eru að fara heim í kjördæmin með samgönguáætlanir til að segja kjósendum sínum hvað þeir eru að koma heim með mikið malbik. Ég hefði kosið að sjá samgönguáætlanir á faglegri forsendum og að þessar gömlu kjördæmapotsaðferðir, sem hafa viðgengist svo lengi, væru lagðar af og að við stefndum hér inn í einhverja nýja tíma með afgreiðslu þingmála á faglegri grundvelli en þessum. Þess vegna mun ég sitja hjá í atkvæðagreiðslu um þessa samgönguáætlun  
            

Frú forseti. Núverandi form og framsetning samgönguáætlunar minnir að mínu mati gjarnan meira á innanhússmót í kjördæmapoti án atrennu og erfitt að sjá í mörgum tilfellum að áhersla sé á umferðaröryggi og -álag. Ég hvet þingheim til að endurskoða þessar starfsaðferðir við samgönguáætlun, ákallið eftir auknu lýðræði í samfélaginu er hávært og væri bein aðkoma almennings að úthlutun framkvæmdafjár stórt skref í þá átt og til þess fallið mögulega að auka traust til Alþingis um leið. Ég sit hjá við atkvæðagreiðsluna.  
            

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjögurra ára samgönguáætlun. Það er fagnaðarefni að sjá breytingartillögurnar sem þar eru komnar fram. Ég hefði, eins og sumir hv. þingmenn, viljað sjá meira fé lagt til samgönguúrbóta og öryggisatriða á höfuðborgarsvæðinu en fagna því sem þó er gert. Ég bendi sérstaklega á breytingartillögu númer 3 þar sem lagt er til að aukið fé verið lagt í það sem nú á dögum er kallað óhefðbundnar aðferðir við að ferðast á milli, þ.e. að ganga og hjóla. Ég fagna því sérstaklega og vona að þingheimur allur geti tekið undir það.

Virðulegi forseti. Samgönguáætlunin sem hér er til umfjöllunar hefur batnað og metnaður í henni hefur aukist og fyrir það ber að þakka. Það hefur verið nefnt hér í þessum ræðustól að það heiti kjördæmapot að berjast fyrir bættum samgöngum úti á landi. Svo er ekki. Þetta er ekki kjördæmapot, þetta er einfaldlega barátta fyrir auknum mannréttindum fólks sem þarf að fara yfir 600 metra háa fjallvegi milli skólahverfa. Við erum að berjast fyrir því að börnin í þessu landi geti ferðast með öruggari hætti á milli hverfa. Það er ekki kjördæmapot. 

Um atkvæðagreiðsluna. Forseti minnir á að menn eru að tala hér um atkvæðagreiðsluna en ekki efnislega umræðu um samgönguáætlun. Þeirri umræðu er lokið.

Virðulegi forseti. Þátttaka í þessari atkvæðagreiðslu byggist á því að ef vilji hæstv. ríkisstjórnar gengur eftir, um alvarlega og yfirþyrmandi nauðung á sjávarútvegi landsins, þarf ekki þá vegi sem verið er að tala um í samgönguáætlun vegna þess að fjöldi byggða landsins mun leggjast af. Þannig er þessi samgönguáætlun sýndarmennska og falsvon og í engu mark á henni takandi.

Virðulegur forseti. Það tíðkaðist hér og hefur tíðkast að sveitarfélög hafa tekið þátt í verkefnum með Vegagerðinni og til þess að flýta verkefnum hafa sveitarfélögin greitt fyrir. Ég þekki það sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður í Mosfellsbæ að þannig var að verki staðið og síðan skuldbatt Vegagerðin sig til að borga til baka fjárútlát sveitarfélagsins. Hér er ljóst að ekki hefur verið við það staðið og það er dapurlegt að sjá að þingmenn skulu ekki vera tilbúnir að segja já við því að Vegagerðin standi við gerða samninga. Ég harma það að allir ráðherrarnir skuli segja nei við því að Vegagerðin, ríkisfyrirtækið Vegagerðin, segi nei við því að standa við gerða samninga, undirritaða samninga. Og það er dapurlegt að sjá hæstv. fjármálaráðherra segja nei við slíku.

Frú forseti. Hér er verið að leggja til að flýtt verði framkvæmdum við Bjarnarfjarðarháls norður í Bjarnarfjörð og veginn áfram norður Strandir. Að öðru leyti áfram líka norður í Árneshrepp um Veiðileysuháls. Það er lagt til að þegar verði hafist handa á árunum 2012–2013, annars vegar við Bjarnarfjarðarháls, um 250 milljónir, og hins vegar um Veiðileysuháls, 200 milljónir. Því verður svo áfram fylgt eftir 2014 með 250 milljónum í Bjarnarfjarðarháls sem ætti þá að vera lokið. Ég minni á að Bjarnarfjarðarháls var á framkvæmdaáætlun fyrir nokkrum árum og verkið tilbúið til útboðs og var þá fjármagnað en skorið niður vegna efnahagsráðstafana fyrir tveimur eða þremur árum. Áfram verði unnið við Veiðileysuháls árið 2014 þannig að íbúar í Árneshreppi fái í sýnilegum tíma raunhæfa áætlun og vilja Alþingis til að  
            

Frú forseti. Ég vil bara í tilefni af þessu vekja athygli á því að umhverfis- og samgöngunefnd leggur einmitt til flýtingu framkvæmda vegna vegagerðar í Bjarnarfirði og um Veiðileysuháls og þar af veginn í Bjarnarfirði um fjögur ár. Við tökum heils hugar undir áhyggjur hv. þingmanns af samgöngum í Árneshreppi og í Strandasýslu og leggjum okkar af mörkum í þeim breytingartillögum sem greidd verða atkvæði um á eftir til að flýta þeim framkvæmdum.

Virðulegi forseti. Já, ég tek svo sannarlega undir þessa breytingartillögu frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ég tel mjög mikilvægt fyrir þetta litla byggðarlag norður í Árneshreppi að vegalagningu þangað sé flýtt svo um muni og að þetta sé í nánustu framtíð og þetta sé sýnilegt. Það liggur alveg ljóst fyrir að íbúar á þessu svæði búa við gríðarlega skertar samgöngur þar sem vegasamgöngur eru stóran hluta vetrarins engar. Ég held að það sé mjög brýnt að þessari framkvæmd verði flýtt inn á fyrsta tímabil líkt og gert er ráð fyrir í þessari breytingartillögu. Ég styð þessa tillögu heils hugar.

Frú forseti. Þessi tillaga fellur fullkomlega að rökstuðningi meiri hlutans um hagkvæmni, um öryggi í umferðinni og þar fram eftir götunum. Við í minni hlutanum leggjum til að framkvæmdum verði flýtt og þær hefjist árið 2014. Ný brú yfir Hornafjarðarfljót er mikil samgöngubót fyrir byggðarlagið og landið allt og ljóst að brýn þörf er á því að ráðast strax í þetta. Þetta er stytting á þjóðvegi 1 um 11 kílómetra og með þessu fækkar einbreiðum brúm um sex. Ég tek það sérstaklega fram að þeir sem hafa farið um þetta svæði, sem ég býst við að allir þingmenn hafi gert, og hafa farið yfir þær tvær brýr sem eru yfir Hornafjarðarfljót - það er niðurstaða allra að þessar brýr séu ekki á vetur setjandi og þær skapi hættu. Við eigum að fylgja sjónarmiðum um umferðaröryggi og hagkvæmni og byggðasjónarmiðum og segja já við þessari tillögu. 
            

Frú forseti. Þessi breytingartillaga snýr að því að ráðast í vegalagningu þar sem komið er niður af Þverárfjallsvegi við Sauðárkrók. Það liggur fyrir að Sveitarfélagið Skagafjörður hefur verið tilbúið með mótframlag í þessa framkvæmd og það er kallað mjög eftir henni enda liggur umferðin þar um hættulegan stað með sjónum. Ég styð þessa tillögu heils hugar og hvet þingheim til að gera það.

Virðulegi forseti. Vegurinn um Þverárfjall var gríðarleg samgöngubót á sínum tíma. Hann fól í sér verulega styttingu á leiðinni norður í land og enn fremur varð hann til þess að skapa samgöngur milli þéttbýlisstaðanna Blönduóss, Skagastrandar og Sauðárkróks og styrkja þannig byggðamynstrið á þessu svæði. Það á hins vegar eftir að ljúka þessari framkvæmd svo viðunandi sé og þess vegna styð ég þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Breytingartillagan sem við hv. þm. Atli Gíslason leggjum fram felur í sér að hægt verður að byrja fyrr og ljúka fyrr gerð Norðfjarðarganga en hv. umhverfis- og samgöngunefnd leggur til. Ef það væri einhver vilji til að taka á snjóhengjuvandanum væri hægt að nota aflandskrónurnar til að endurfjármagna skuldir ríkissjóðs á mun lægri vöxtum en nú er. Þennan vaxtamun væri meðal annars hægt að nota í Norðfjarðargöng. Við leggjum fram þessa breytingartillögu vegna þess að við ætlum ekki að bera ábyrgð á slysum í göngunum gegnum Oddsskarð. Þar er mikið hrun og vegarkaflinn er hættulegur upp að göngunum. Auk þess óttast ég að samþykkt heimildar til að  
            

Forseti beinir því til þingmanna að þeir biðji um orðið í atkvæðaskýringu áður en fyrsta atkvæðaskýring hefst.

Frú forseti. Ég lýsi yfir stuðningi við þessa tillögu sem hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir og Atli Gíslason hafa lagt fram um að flýta Norðfjarðargöngum eins og unnt er. Hér er um eitt brýnasta samgöngumálið að ræða hjá íslenskri þjóð og það kemur mér verulega á óvart hversu lítinn stuðning og lítinn hljómgrunn þessi tillaga fær á þingi vegna þess að við höfum fengið margar áskoranir um þetta mál og við þekkjum það vonandi vel flest sjálf hvers lags farartálmi Oddskarðsgöngin eru. Þetta er mjög brýnt umferðaröryggismál og þess vegna lýsi ég yfir fullum stuðningi við þessa framkvæmd sem er gríðarlega mikilvæg fyrir íbúa í Fjarðabyggð.

Frú forseti. Það er með þessa tillögu eins og þær tillögur sem hafa verið felldar núna, að það er óþarfi að greiða henni atkvæði vegna þess að breytingartillögur meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar ganga út á hið sama. 

Frú forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessa tillögu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og greiði henni atkvæði með ánægju. Ég tel að nefndin hafi unnið gott starf. Á grundvelli tekna af sérstöku veiðigjaldi er núna unnt að flýta mörgum mjög brýnum samgönguframkvæmdum, svo sem gerð Norðfjarðarganga, Dýrafjarðarganga, setja aukið fjármagn í tengivegi, í endurnýjun Herjólfs og fleira þar fram eftir götunum. Þingmenn hafa margir hverjir flutt hér breytingartillögur um einstakar brýnar framkvæmdir í kjördæmum sínum eða á heimasvæðum sínum. Flestar þeirra ganga út á að flýta enn meira framkvæmdum sem engu að síður er verið að flýta í tillögum meiri hlutans, hvort sem það er vegur í Árneshrepp sem við öll viljum sjá verða sem fyrst að veruleika, framkvæmdir við Hornafjarðarfljót eða annað í þeim dúr. Þetta gætu að sjálfsögðu allir þingmenn gert og tillögurnar yrðu tugir ef ekki hundruð. Það kæmist seint saman heildstæð samgönguáætlun með yfirvegaðri forgangsröðun ef allir stæðu þannig að málum. Það er misskilningur að skilja það sem svo að menn séu andvígir framkvæmdum þó að þær hafi farið á tiltekinn stað í forgangsröðuninni. Menn skora engin ósköp með því. Að lokum verður 

Frú forseti. Nú er ljóst að fjögurra ára samgönguáætlun verður samþykkt með þeim breytingartillögum sem umhverfis- og samgöngunefnd gerir við hana. Það er mikið fagnaðarefni vegna þess að nú er verið að ráðstafa viðbótarfé sem okkur mun að öllum líkindum áskotnast, m.a. vegna þess umdeilda veiðigjalds sem hér hefur mikið verið til umræðu. Hér erum við meðal annars að gera þær brýnu jarðgangaframkvæmdir, Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng, að veruleika á allra næstu árum. Ráðist verði í Norðfjarðargöng strax og Dýrafjarðargöng, sem voru fallin út af samgönguáætlun fyrir tveimur árum, eru komin þangað inn aftur. Þau verða þarnæsta framkvæmd sem á samkvæmt þessari áætlun, og Alþingi er nú að samþykkja, að hefjast 2015 og þeim skal verða lokið árið 2018. Það eru mikil tíðindi í samgöngumálum landsins alls verði það að veruleika 

Frú forseti. Við 1. umr. um þetta mál kom fram hjá okkur þingmönnum Framsóknarflokksins að okkur þótti skorta á allan metnað í vegaframkvæmdum í landinu. Nú er búið að bæta örlítið í, Norðfjarðargöngin verða boðin út fljótlega og þótt fyrr hefði verið. Loforðin voru á þann veg að þær framkvæmdir ættu í raun að standa þar yfir nú þegar og það fyrir nokkuð löngu. Ég vil hins vegar vara við þeirri nálgun hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og fleiri stjórnarliða að tengja þessar framkvæmdir veiðileyfagjaldinu. Hvaða skilaboð eru þetta til sjávarbyggða? Segjum sem svo að rekstrarskilyrði sjávarútvegsins muni versna á næsta eða þarnæsta ári, þýðir það þá að ekkert verði af þessum framkvæmdum? Að sjálfsögðu er þetta einfaldlega eitthvað sem við fjármögnum úr sameiginlegum ríkissjóði og þessi uppstilling er engan veginn boðleg íbúum í hinum dreifðu byggðum og við eigum ekki að tengja veiðigjaldið við þessar framkvæmdir.  
            

Forseti minnir hv. þingmenn á að gera grein fyrir sínu eigin atkvæði en fara ekki í samræður við aðra sem hafa þegar gert grein fyrir atkvæði sínu.

Frú forseti. Hér er verið að samþykkja mikil útgjöld til margra góðra málefna. Hér hafa menn talað um hvað þeir hafi verið að gera fyrir sitt kjördæmi aftur og aftur og þannig keypt sér atkvæði. Þetta er sambærilegt við IPA-styrkina, þar er líka farið í framkvæmdir - en það á eftir að borga. IPA-styrkirnir miða að aðlögun Íslands að Evrópusambandinu. Þeir eru innifaldir í þeim pakka. Í því sem við ræðum hér er innifalið að sett sé veiðigjald á útgerðir, landsbyggðarskattur og þess vegna get ég ekki staðið að þessu.

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áðan sýnir hvers lags falsvonir felast í þessu og sýndarmennska, þegar hann fór að hrósa sér af framkvæmdum sem áttu að byggjast á veiðileyfagjaldi sem ekki er búið að ákveða og sem ekki er búið að tryggja vegna þess að ráðherra getur ekki tryggt aflann úr sjónum. Hann leyfir sér að hrósa sér í þinginu 

Hv. þingmaður geri grein fyrir atkvæði sínu.

Af þeim ástæðum. Þess vegna, virðulegi forseti, er mjög erfitt að taka þátt í þessum leik. Auðvitað geta menn ekki verið á móti því að hefja framkvæmdir og viðbætur í byggingum á vegakerfi landsins en þetta er falsvon og sýndarmennska og í engu treystandi, ekki frekar en því að við búum við norrænt velferðarkerfi og annað slíkt á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við erum í þann veginn að samþykkja samgönguáætlun til fjögurra ára. Ég held að óhætt sé að segja að áætlunin sé vönduð enda hafa margir komið að mótun hennar. Nefni ég þar samgönguráð með aðkomu allra stofnana samgöngukerfisins, svo og félagasamtök og einstaklinga á fundum og ráðstefnum sem efnt hefur verið til í mótunarferlinu. Ég nefni sveitarfélög og landshlutasamtök sveitarfélaga sem einnig hafa komið rækilega að málum, en að sjálfsögðu er útfærslan byggð á áherslum ríkisstjórnarinnar. Endahnútinn rekur síðan Alþingi undir verkstjórn samgöngunefndar þingsins. Það er mikilvægt að leggja áherslu á þetta lýðræðislega ferli sem nú er orðið faglegra, opnara og víðtækara en áður var þegar alþingismenn komu að þessum málum fyrst og fremst á grundvelli kjördæma sinna. Þessi breyting er til góðs. Áherslurnar í þessari áætlun eru á eflingu almenningssamgangna og að auka öryggið 

Frú forseti. Að lokum eru það að sjálfsögðu fjárheimildir í fjárlögum sem ráða því hvað til ráðstöfunar er í framkvæmdir sem og önnur útgjöld ríkisins á hverju ári. Hér er sett upp samgönguáætlun þar sem lagðar eru línur og verkefnum forgangsraðað. Rökin fyrir því að horfa til tekna af sérstöku veiðigjaldi til framkvæmda eru meðal annars og ekki síst þau að þær tekjur geta orðið sveiflukenndar á komandi árum. Þar af leiðandi er efnahagslega mun skynsamlegra að horfa til stofnkostnaðar eða framkvæmda varðandi slíkar tekjur en að ráðstafa þeim beint í rekstur. Framvindu- og framkvæmdahraða í slíkum verkefnum er auðveldara að stilla af miðað við tekjustreymið en að draga saman eða auka almennan rekstur á víxl. Þess vegna eru traust efnahagsleg skynsemisrök fyrir því að horfa til viðbótartekna af sérstöku veiðigjaldi í góðu árferði til sjávarins í framkvæmdir af þessu tagi til stofnkostnaðar og framkvæmda fremur en til rekstrarþátta. Það er auðvelt að færa fram sannfærandi rök fyrir því að hér er staðið hyggilega að málum og ástæða til að gleðjast yfir því að 

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði með þessu vegna þess að þarna er auðvitað um að ræða margar góðar framkvæmdir. En ég tel þó að með því hvernig staðið var að málsmeðferðinni með Vaðlaheiðargöng hafi verið grafið undan samgönguáætluninni. Ég tel líka að sú áhersla sem hér hefur komið fram varðandi veiðigjöldin og þátt þeirra sé af hinu verra því að mjög skjótt geta veður skipast í lofti. Það þarf ekki annað til en að það dragi mjög úr afla eða, sem getur vel gerst á næstunni, að verð lækki mjög á mörkuðum fyrir útflutningsvörur okkar. Þess vegna er ekki skynsamlegt að byggja á veiðileyfagjaldi og setja það í forsendur fyrir þessu. Þar fyrir utan verð ég að segja eins og er, virðulegi forseti, að það eru margir hæstv. ráðherrar búnir, annaðhvort opinberlega með ummælum sínum eða bara í eigin huga, virðist vera, að eyða þessum fjármunum. Það er með þessar krónur eins og aðrar, þeim verður ekki eytt oftar en einu sinni. Ég mun segja já við þessu 

Hæstv. forseti. Hér er lokaatkvæðagreiðsla um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2014. Ég fagna því sérstaklega sem sjá má hér á töflum að sú áætlun verður samþykkt samhljóða með nokkrum aðilum sem sitja hjá. Þetta er ánægjulegt og mjög í takt við það að síðasta samgönguáætlun og þarsíðasta, sem hét viðauki við samgönguáætlun, fékk álíka meðferð á Alþingi og var samþykkt með mikilli samstöðu. Því fagna ég alveg sérstaklega. Eins og kom fram í atkvæðaskýringu minni áðan er þessi samgönguáætlun orðin mjög metnaðarfull vegna vinnu umhverfis- og samgöngunefndar og breytinga sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir og hér eru settar fram, m.a. út af tilkomu veiðileyfagjaldsins en rætt hefur verið um að stór hluti þess fari í að bæta innviði úti á landi. Virðulegi forseti. Nýlega bárust fréttir frá Bolungarvík, Siglufirði, Ólafsfirði, Vestmannaeyjum, Vopnafirði og fleiri stöðum um fasteignaverð þar hafi rokið upp.  Ég segi já.

Virðulegi forseti. Samgöngumál eru brýnustu verkefni sem þarf að ráðast í til þess að gera landsbyggðinni kleift að standast samkeppni við höfuðborgarsvæðið. Þannig er það og þeir sem mundu gera sér far um að fara út á land og tala við fólk þar mundu komast að því að þessi mál eru á oddinum, skipta öllu máli. Það sem hefur gerst að undanförnu er gjá hefur myndast milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, gjá sem verður að brúa með einum eða öðrum hætti. Það sem hefur líka gerst er að einstökum verkefnum á landsbyggðinni hefur verið att hverju á móti öðru. Það er slæm og óheillavænleg þróun. Ég styð framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, svo sannarlega, en við skulum líka horfa til þess að stjórnsýslan og stofnanir ríkisins eru nánast 100% staðsettar á höfuðborgarsvæðinu.  
            

Frú forseti. Þegar fjallað er um fjármagn til samgöngumála er rétt að setja það í samhengi við þær tekjur sem ríkissjóður hefur af umferðinni í landinu. Á árinu 2012 er ráðgert að ríkissjóður fái um 54 milljarða í tekjur af ökutækjum. Einungis 30% af þeirri upphæð renna síðan aftur til vegagerðar. Þegar verið er að setja tölur í samhengi við það fjármagn sem rennur til vegagerðar á það ekkert skylt við umræðu um veiðigjald. Það eina sem hlýtur að vera skýr krafa er að það renni meira en 30% af síauknum skatttekjum ríkissjóðs af eldsneyti, á ökutæki og á umferðina í landinu til vegagerðar. Vörugjald á eldsneyti hefur hækkað um 163% frá árinu 2008 en það hafa framlög til vegagerðar ekki gert. Að sjálfsögðu  
            

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem kemur fram í þessari tillögu um flýtingu einstakra framkvæmda og í því sambandi vil ég sérstaklega nefna Dýrafjarðargöng. Þau höfðu verið komin á framkvæmdaáætlun árið 2009 en af ástæðum sem allir vita varð frestun á því. Það er líka ánægjulegt að sjá að þessu framkvæmdastoppi sem hefur verið á jarðgöngum er nú að ljúka með þeim áformum sem hafa verið kynnt í þessari samgönguáætlun. Hins vegar verð ég að nefna að ég harma það mjög að Vestfjarðavegur 60, um Gufudalssveit, er enn og aftur orðinn að eins konar hornreku, er orðinn hornkerling í þessu. Það var gert ráð fyrir því og var samstaða um það meðal heimamanna að hann ætti að hafa sérstakan forgang. Það er gert ráð fyrir því í þessari tillögu að þunginn í þeim framkvæmdum verði á síðasta vegáætlunartímabili, þeim er sem sagt vísað inn í algjöra óvissu. Það hefur ríkt mikil óvissa um vegagerð í Gufudalssveit vegna dómsmála. Nú bætist við þessi pólitíska óvissa með því að þessari framkvæmd er vísað langt inn í framtíðina 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Eins og við hina skemmri samgönguáætlun vil ég taka fram að ég get stutt það sem hér er. Áætlun til jafnlangs tíma og hér um ræðir er auðvitað háð margvíslegri óvissu. Það eru á endanum fjárveitingar á fjárlögum hvers árs sem ráða því í hvaða framkvæmdir raunverulega er ráðist og hvenær. Áætlun sem gerð er til jafnlangs tíma og hér um ræðir mun sæta endurskoðun, ekki bara einu sinni heldur oftar. Þess vegna styð ég þetta en áskil mér rétt til þess síðar að leggja til breytingar þegar þetta mál kemur til endurskoðunar við einstök tækifæri. Í meginatriðum má þó á þetta fallast og læt ég þá ekki hafa áhrif á mig við þá atkvæðagreiðslu þann málflutning 

Virðulegi forseti. Það eru mörg góð brýn samgönguverkefni sem eru lögð til í 12 ára áætlun en það veldur mér vonbrigðum að þrátt fyrir yfirlýsingar stjórnvalda þess efnis að Vestfirðir ættu að vera í sérstökum forgangi lítur áætlunin þannig út að vegagerð um Gufudalssveit lýkur ekki fyrr en á fjórða tímabili, árið 2022, eftir tíu ár. Staðan er þannig í dag að þetta eru einu þéttbýlisstaðir landsins sem ekki eru með uppbyggðan veg og bundið slitlag á þjóðveg 1. Ég hefði einnig viljað sjá í þessari samgönguáætlun uppbyggingu Vestfjarðavegar frá Bjarkalundi á Þingeyri ljúka á þriðja tímabili, árið 2018. Með þeim fyrirvara mun ég samþykkja þessa samgönguáætlun.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir orð hæstv. innanríkisráðherra um undirbúning að gerð vegáætlunar, samgönguáætlunar. Þeirri faglegu vinnu var fram haldið í samgöngunefnd og allir sem hér hafa komið að málum eiga hrós skilið og ég frábið mér allt tal um kjördæmapot varðandi breytingartillögur. Það sést á tillögum minni hlutans að svo er ekki. Það er einn stór galli á samgönguáætlununum, bæði til fjögurra ára og 12 ára, það er hvað naumt er skammtað til viðhalds samgöngumannvirkja sem þegar hafa verið byggð. Það blasir við að á þessum árum muni þessi samgöngumannvirki drabbast niður enn frekar til stórtjóns fyrir samfélagið. Þess vegna gerði minni hlutinn það að tillögu sinni að lagt yrði verulega í viðhaldið. Ég mun gera kröfu til þess hér á eftir að það verði sératkvæði um þann lið og auk þess um Hornafjarðarfljót.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið er þessi áætlun frekar afturhlaðin. Það er gert ráð fyrir því að á síðasta tímabilinu sé mestur þunginn á samgönguframkvæmdir. Ég hef bent á það bæði í umræðu og í nefndinni og í dag við þessa atkvæðagreiðslu að ríkisstjórnin er ekki að skila þeim gríðarlegu tekjum sem hún tekur út á umferðina í landinu aftur til samgönguúrbóta. Það eru einungis um 30% af þeim gríðarlegu skatttekjum sem fást af skatti á umferðina og eldsneytið sem skila sér til samgöngumannvirkja. Þess vegna hefði verið rétt að deila þessum verkefnum betur út og þá hefðum við séð meiri framkvæmdir á fyrsta og öðru tímabili. Við hefðum þá fært framkvæmdirnar fram og um leið væri ríkisstjórnin að skila þeim tekjum sem hún tekur af eldsneytinu aftur út í samfélagið. Þetta hlýtur bara að þýða eitt, frú forseti, 

Frú forseti. Ég er ánægður með að hafa framtíðarsýn til lengri tíma þó að hér sé verið að ræða eingöngu um 12 ár. En ég bendi á að aðaltekjustofn ríkissjóðs til vegaframkvæmda, olíugjald og bensíngjald, mun hverfa á næstu fimm eða tíu árum vegna þess að bílaumferðin er að fara yfir í rafbíla, metanbíla og slíka bíla sem ekki munu borga til vegakerfisins. Ég skora á hv. nefndir þingsins sem að málunum koma að vinna að breytingum sem leggja til grundvallar veganotkun í stað skattlagningar á bensín. Svo á ríkið að sjálfsögðu ekki að hafa vegamál og samgöngumál sem tekjustofn. Ég er sáttur við þessa tillögu, ég er sáttur við að líta til framtíðar og ég segi já við þessari tillögu.

Frú forseti. Ég fagna þeim áherslum sem eru hér í langtímasamgönguáætluninni. Það er tvennt sem ég vildi gera að umtalsefni, í fyrsta lagi innanlandsflugið. Þar er margt enn í mikilli óvissu, ég minni til dæmis á að flug til Sauðárkróks sem ég vissi ekki annað en að hefði verið samið um við fjárlagaafgreiðsluna var fellt niður frá síðustu áramótum. Flugið víða um land er í fullkominni óvissu, mér finnst samgönguáætlun ekki taka á því. Sömuleiðis höfum við lagt mikla áherslu á strandsiglingar, þar er búið að vinna gott verk af hálfu innanríkisráðherra og nefnd hefur skilað þar tillögum, en þar vantar eftirfylgni og fjármagn í áætlunina að mínu mati. Síðast en ekki síst vil ég mótmæla þeirri nálgun að landsbyggðin geti því aðeins fengið vegabætur eins og stórvegaframkvæmdir að hún borgi hingað skatta í formi veiðigjalds. Það finnst mér röng nálgun og óverjandi og minni á 

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um það hvort tryggja eigi áframhaldandi flug til Sauðárkróks. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að það verði tryggt áfram og ég styð þessa breytingartillögu.

Forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er ekki tillaga sem kallar á ný útgjöld, hún er fyrst og fremst tillaga um að rannsóknum og undirbúningi við jarðgangagerð verði hagað með þeim hætti að jarðgöng undir Fjarðarheiði við Seyðisfjarðargöng verði tilbúin til útboðs í kjölfar stóru verkefnanna um gerð jarðganga til Norðfjarðar og Dýrafjarðarganga. Þetta er fyrst og fremst spurning um það hvort Alþingi treysti sér til að taka undir þau sjónarmið sem Seyðfirðingar hafa sett fram og haldið til streitu síðustu tvo áratugina.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa breytingartillögu og er einn af meðflutningsmönnum hennar. Það skiptir miklu máli að við hefjum rannsóknir fyrir væntanleg jarðgöng undir Fjarðarheiði. Ég vil líka benda á að það er mikill ferðamannastraumur í gegnum Seyðisfjörð á hverju ári með Norrænu. Við eigum að horfa til framtíðar og Fjarðarheiðargöng tilheyra henni svo sannarlega.

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmenn til að skoða þessa tillögu mjög jákvætt því að hún kallar ekki á neinn aukinn kostnað. Hún kallar eingöngu á þá hugsun að við séum sífellt að hugsa um hvaða jarðgöng það séu sem eðlilegast er og best að fara í næst. Hér er lagt til að flýta rannsóknum á göngum undir einn hæsta fjallveg landsins sem er í yfir 600 metra hæð á 10 kílómetra kafla. Ég legg til að þingmenn skoði þetta mjög vel, það er enginn kostnaðarauki í þessu falinn, aðeins lagt til að við horfum til framtíðar. Við skuldum Seyðfirðingum sem búa hinum megin við einn hæsta fjallveg landsins sem lokast í hverjum einasta mánuði að hraðað verði rannsóknum á þeirri jarðgangagerð. Það er ekki verið að kalla á neitt annað. Við eigum fullhönnuð Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng. Það er mjög eðlilegt að næstu stóru jarðgangaframkvæmdir sem farið verði í verði Fjarðarheiðargöng. Þess vegna þarf að rannsaka það vel.

Frú forseti. Á hverjum tíma er alltaf gert ráð fyrir fjármunum í samgönguáætlun til rannsóknar og undirbúnings jarðganga. Að þessu sinni er gert ráð fyrir því og hefur verið undanfarin ár. Slíkur undirbúningur og slíkar athuganir eiga á öllum tímum að vera í gangi. Stefnumótunin sem lýtur að því hvaða jarðgöng verða fyrir valinu á hins vegar heima í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þingsins. Þar á að taka yfirvegaða afstöðu til þess í ljósi þeirrar forgangsröðunar sem þingið sjálft hefur samþykkt en ekki að mínu mati með skyndihugdettum sem bornar eru fram í formi breytingartillagna á lokaspretti samgönguáætlunar eins og nú er gert. Ég árétta það sem kom fram í máli mínu áðan, að umhverfis- og samgöngunefnd hefur tekið þessa breytingartillögu til yfirvegunar, að vísu var hún þá flutt af Kristjáni Þór Júlíussyni einum, en sú fyrri tillaga 

Frú forseti. Seyðfirðingar hafa barist fyrir því um áratugaskeið að göng undir Fjarðarheiði verði að veruleika eins og Þorvaldur Jóhannsson, fyrrverandi bæjarstjóri þeirra, hefur bent á með greinaskrifum sínum. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með þann þverpólitíska stuðning sem myndast hefur við það mál, að nú eigi að ráðast í nauðsynlegar rannsóknir til að af þessari framkvæmd geti orðið í framtíðinni. Seyðisfjörður er inngangur landsins í gegnum Norrænu, þúsundir ferðamanna koma og fara yfir erfiðan fjallveg snemma á vorin og oft á vanbúnum bílum. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og það er með mikilli ánægju sem ég segi já við þessari tillögu sem ég er meðflutningsmaður að og það er gott að finna þann breiða samhljóm og þá samstöðu sem hefur myndast um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég tel það mjög mikilvægt að heimila Vegagerðinni að fara í rannsóknir, kortagerð og kostnaðargreiningu á mismunandi legu jarðganga til að tryggja öruggari samgöngur til Seyðisfjarðar. Það hafa verið skoðaðar mismunandi leiðir jarðganga til og frá Seyðisfirði. Uppi hafa verið hugmyndir um stórfellda jarðgangagerð en ekki liggur fyrir hvaða leið eigi helst að fara. Því tel ég mjög mikilvægt að Vegagerðin fái heimild til að fara í þessar rannsóknir og kortagerð og gera kostnaðargreiningu. Að sjálfsögðu kemur það síðan til kasta þingsins og inn í samgönguáætlun til lengri tíma, því að tillagan hefur ekki áhrif á röðun framkvæmda á samgönguáætlun til næstu 12 ára.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um að auka fjármagn til viðhalds á samgöngumannvirkjum vítt og breitt um landið. Við vinnslu samgönguáætlunar í umhverfis- og samgöngunefnd komu fram miklar áhyggjur manna af því að ekki væri varið nægilegu fjármagni til viðhalds á vegum landsins. Menn hafa talað um að á síðustu fimm, sex árum hafi einungis um 40% af því fjármagni sem væri lágmark að þyrfti til viðhalds samgöngumannvirkja verið veitt í þennan málaflokk. Það liggur alveg ljóst fyrir að með þessu erum við að spara aurinn og kasta krónunni því að eftir því sem vegakerfið eldist verður gríðarlegur skellur fyrir ríkissjóð þegar samgöngumannvirki fara að versna mun meira. Það er mjög mikilvægt og þetta er eitt af þeim grunnatriðum 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég er hálfdapur yfir því að menn vildu ekki setja aukið fé í viðhald á samgöngumannvirkjum sem við höfum haft. Hér er verið að fjalla um Hornafjarðarfljót og ef menn viðhafa þá aðferðafræði og hugsun sem ríkisstjórnin virðist hafa tekið hér upp, að tengja veiðigjald beint við framkvæmdir og segja síðan að það sé kjördæmapot þegar peningarnir eru settir í einhver verkefni, gæti Sveitarfélagið Hornafjörður borgað sjálft þessa brú og hefði gert fyrir löngu ef það mætti nota alla þá fjármuni sem koma þar á land til þjóðarbúsins. En þeir hafa farið inn í hagkerfið og ég er á móti þessari hugsun. Ég bendi á að við erum stöðugt að seinka nauðsynlegum framkvæmdum við Hornafjarðarfljót og látum þær ganga aftar og aftar þrátt fyrir hugmyndir um að tengja framkvæmdir veiðigjöldum. 

Frú forseti. Ég tek undir orð síðasta hv. ræðumanns, Sigurðar Inga Jóhannssonar, að ef ríkisstjórnin ætlaði sér að vera samkvæm sjálfri sér ætti að vera hægur leikur að ráðast með meiri metnaði í að brúa Hornafjarðarfljót en hér blasir við. Í raun og veru finnst mér það mjög dapurlegt eftir að hafa fylgst með þróuninni við þessar framkvæmdir á undangengnum árum og seinkanir á þeim, að sjá að ekki sé meiri stuðningur við að flýta brúargerð yfir Hornafjarðarfljót en raun ber vitni. Ég bendi á að framsóknarmenn styðja þessa framkvæmd heils hugar því að hún er mjög brýn. Eins og ég sagði áðan höfum við rætt það í mörg ár hvernig við ætlum að standa að því að bæta samgöngur við Suðausturlandið.

Frú forseti. Við höfnuðum í atkvæðagreiðslu um c-liðinn að setja aukið fé í að útrýma einbreiðum brúm og að viðhalda tengivegum. Hér erum við aftur á móti að fjalla um veg sem liggur í gegnum Sveitarfélagið Mýrdalshrepp, veg sem sveitarfélagið hefur sett á aðalskipulag sitt, veg sem íbúar samfélagsins hafa barist fyrir, eina fjallveginn þar sem þeir sem keyra fisk frá Austfjörðum á leiðinni til suðvesturhornsins þurfa að keðja, veg sem þarf að hálkuverja, sem þarf að eyða umtalsverðum fjármunum til að komast yfir. Hér er tillaga minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þingmanna Atla Gíslasonar og Ásmundar Einars Daðasonar, um að setja inn fjármuni á síðasta tímabilið til að hefja undirbúning að nauðsynlegum göngum í gegnum Reynisfjall til að flýta því sem flýta þarf og gera þann veg betri. 

Hæstv. forseti. Almennt má styðja breytingartillögur meiri hlutans en ég vil hins vegar nefna að það eru hæpnar forsendur að baki og hæpin sú tenging sem búin er til milli breytingartillagnanna og veiðigjaldanna eins og nefnt hefur verið áður í þessari umræðu. Það er enn þá hæpnara þegar litið er jafnlangt fram í tímann og er um að ræða í þessari áætlun, til 2022. Það er augljóst að það er einhver della í því þegar breytingartillögur byggja á því að nákvæmlega 2,5 milljörðum aukalega á hverju ári fram til 2022 sé varið til samgöngumála vegna aukinna tekna af veiðigjaldi. En framkvæmdirnar sem hér er um að ræða eru hinar prýðilegustu og þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að greiða atkvæði um samgönguáætlun. Ég hef hér í dag fylgt forustu nefndarinnar enda hefur hún unnið málið ítarlega og vandlega. Sem formaður fjárlaganefndar hef ég kynnt mér stöðu samgönguáætlunar og komist að því að hún er einhvers konar óskalisti þingmanna um samgöngumál í héraði og breytingartillögurnar endurspegla skilaboð þingmanna heim í kjördæmi um að þeir hafi ekki gleymt sínu fólki. 

Hæstv. forseti. Nú liggur fyrir langtímaáætlun í samgöngumálum og er það fagnaðarefni. Með auknu fjárframlagi til samgöngumála frá því sem áður var ráð fyrir gert tekst okkur að flýta ýmsum mikilvægum framkvæmdum. Þar horfi ég til gangagerðar, brúarsmíði, breikkunar vega, tengivega og annarra framkvæmda. Þar horfi ég til allra landshluta sem koma til með að njóta góðs af. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að við erum að ráðast í stórátak til að efla almenningssamgöngur í þéttbýli. Þar erum við að brjóta blað í samgöngumálum. Nú er hugsað heildstætt, við horfum til sjávarins, til landsins og til loftsins og vonandi tekst okkur í haust að samræma stofnanakerfi  Það er ýmsar góðar fréttir að hafa og horfi ég þá ekki síst til strandsiglinga sem vonandi verða núna að nýju að veruleika á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa áætlun en ég ítreka og tek undir orð hv. formanns fjárlaganefndar að það eru fjárlögin sem ráða og geta ríkisins til að standa undir þessum fyrirætlunum. Ég vara enn og aftur við þeirri hugsun að tengja vegáætlun og samgönguáætlun við veiðigjaldið svokallaða. Ég ítreka áhyggjur mínar af því að með því hvernig hér var staðið að ákvörðun um Vaðlaheiðargöng sé búið að grafa undan því fyrirkomulagi sem hér er verið að staðfesta að eigi að gilda. Vegna þess hvernig við tókum á Vaðlaheiðargangamálinu getum við átt von á því í náinni framtíð að sjá fleiri svoleiðis uppákomur, því miður. Þess vegna hefði verið betra að koma því verkefni í sama farveg og öðrum verkefnum og inn í samgönguáætlun. Þá hefði verið betur um það búið og miklu tryggilegar en gert var.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar sem um þetta mál fjallaði. Nefndin fékk á sinn fund fjölda gesta sem fóru yfir þetta mál með okkur og til upprifjunar er það þannig að í b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að breytingar sem voru á sínum tíma gerðar til bráðabirgða með lögum nr. 55/2011 sem breyttu lögum nr. 98/1999 verði teknar upp í meginmál laganna. Það er lagt til að iðgjöld verði samtala almenns iðgjalds og iðgjalds sem er reiknað á grundvelli áhættustuðuls, gjalddagar verði fjórum sinnum á ári og iðgjöldin innt af hendi í íslenskum krónum eins og greiðslur úr sjóðnum sem verði í íslenskum krónum. Frumvarpsgrein þessi mælir líkt og núgildandi ákvæði til bráðabirgða fyrir um framkvæmd innheimtu iðgjaldsins, heimild til endurgreiðslu þess vegna ofgreiðslu, upplýsingagjöf innlánsstofnana og afleiðingar þess að henni er ekki sinnt eða iðgjöld ekki greidd á réttum tíma. Helstu breytingarnar sem koma fram í frumvarpsákvæðinu frá gildandi bráðabirgðaákvæði eru þær að almenna iðgjaldið er lækkað úr 0,3% í 0,235%. Raunar er það tillaga efnahags- og viðskiptanefndar að þetta iðgjald verði 0,225% en ekki 0,235%. Síðan er skilgreiningu hugtaksins innstæða breytt en um síðarnefndu breytinguna vísast nánar til 5. gr. frumvarpsins. Þar er jafnframt gerð sú tillaga, frú forseti, að það er ákveðið eftir samtöl við þá gesti sem fyrir nefndina komu að hafa skilgreininguna óbreytta frá því sem er í núgildandi lögum og nefndin flytur því breytingartillögu í þá veru þannig að þessari skilgreiningu verði ekki raskað. Tryggingarsjóðurinn mun síðan samkvæmt a-lið 2. gr. og 7. gr. frumvarpsins starfa framvegis í þremur sjálfstæðum deildum og munu iðgjöld samkvæmt núgildandi ákvæði til bráðabirgða og framtíðariðgjöld renna til A-deildarinnar. Í nefndinni var einnig rætt nokkuð mikið um þá endurskoðun sem stendur yfir á Evrópuvettvangi á innstæðutryggingum almennt. Þar var sérstaklega fjallað um það hvernig við gætum búið okkur undir það og í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Komið hefur fram að almennt hafi innstæðutryggingakerfin ekki verið sniðin að því að standa undir falli heils fjármálakerfis. Í Icesave-málinu, sem bíður dóms EFTA-dómstólsins, verður skorið úr um hverjum standi næst að bera ábyrgð gagnvart innstæðueigendum þegar slíkt gerist. Leggur nefndin áherslu á sérstöðu Íslands og mikilvægi þess að fá hana viðurkennda. Er í því sambandi lögð áhersla á að ríkisstjórnin, fyrir upphaf haustþings 2012, hafi skýrt sérstöðu Íslands og greint með hvaða hætti megi taka tillit til hennar. Verði afraksturinn kynntur fyrir nefndinni og í framhaldi fyrir fulltrúum ESB.“ Þetta er í sem allra stystu máli nefndarálitið sem talar að sjálfsögðu að mestu leyti fyrir sig sjálft en eins og ég sagði eru lagðar til tvær breytingar, aðallega um lækkun gjaldsins úr 0,235% í 0,225% og síðan lagt til að skilgreiningin í 5. gr. verði óbreytt frá því sem nú er. Breytingar sem gerðar eru á 7., 8. og 9. gr. eru ekki efnisbreytingar. Undir þetta nefndarálit skrifa síðan allir nefndarmenn en nokkrir þó með fyrirvara, þau Guðlaugur Þór Þórðarson, Tryggvi Þór Herbertsson, Birkir Jón Jónsson og Lilja Mósesdóttir

Hæstv. forseti. Ég vil hér gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, með síðari breytingum, vegna innleiðingar tilskipunar á reglum Evrópusambandsins, og fyrirsvar vegna útgáfu vegabréfsáritana og réttaraðstoð við hælisleitendur. Hæstv. forseti. Það er rétt að geta þess að allsherjar- og menntamálanefnd fékk frumvarpið til afgreiðslu með stuttum fyrirvara og hafði skamman tíma til að vinna í málinu. Það er orðinn nokkuð langur aðdragandi að því að þetta frumvarp og þessi breytingartillaga komi fram um tilskipanir um vegabréfsáritanir og réttaraðstoð við hælisleitendur, meira en tvö ár. Það kemur til vegna þess að Frakkland sem hefur séð um vegabréfsáritanir fyrir Íslands hönd í fjölmörgum ríkjum, þá sérstaklega Afríkuríkjum, hefur breytt vinnureglum sínum og tekið upp sömu afgreiðslu á öllum vegabréfum, hvort sem þau eru frönsk eða frá öðrum löndum. Það hefur verið leitað eftir samkomulagi við Frakkana um að halda því fyrirkomulagi sem verið hefur þannig að Ísland fái ekki til afgreiðslu þær umsagnir sem einhver vafi leikur á. Þær umleitanir hafa hins vegar ekki náð fram að ganga og því er leitað eftir heimild til að fela Frökkum að fara með þetta umboð. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Arndísi Önnu Gunnarsdóttur frá innanríkisráðuneyti sem fór mjög vel yfir málið með nefndinni. Breytingar þær sem lagðar eru til með frumvarpinu eru þríþættar. Í fyrsta lagi er um að ræða heimild til að gera samninga við erlend ríki þar sem þeim er veitt heimild til að synja um útgáfu vegabréfsáritunar fyrir Íslands hönd. Í öðru lagi er opnað fyrir heimild innanríkisráðuneytisins til að greiða fyrir réttaraðstoð við hælisleitendur frá fyrstu stigum málsmeðferðar þeirra fyrir íslenskum stjórnvöldum og byggja þannig betur undir lagagrundvöll núverandi framkvæmdar. Loks eru með frumvarpinu lagðar til breytingar er lúta að innleiðingu svokallaðrar búsetutilskipunar 2004/38/EB um frjálsa för. Þrátt fyrir stuttan tíma í vinnu nefndarinnar við að fara yfir málið er undirbúningur ráðuneytisins umtalsverður og því er það mikið hagsmunamál fyrir Ísland að geta einhvern veginn afgreitt beiðni um vegabréfsáritanir til Íslands. Þetta er sú eina leið sem hefur náðst að tryggja þannig að fólk þurfi ekki að fljúga eða fara á milli heimsálfa til að sækjast eftir vegabréfsáritun til Íslands. Það er mín persónulega skoðun að þeir samningar sem verða gerðir við Frakkland vegna þessa og á þessum réttu forsendum eigi að vera stuttir til að byrja með. Við verðum að sjá hvernig þetta reynist enda verði þeir uppsegjanlegir ef þetta fyrirkomulag reynist með öðrum hætti en vonast er til. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Þráinn Bertelsson, Lúðvík Geirsson, sú sem hér stendur og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Ég og fleiri höfðum óskað eftir því að framsal stjórnsýsluákvarðana yrði skoðað en yfir það hefur ráðuneytið farið og ég tel að með þeim samningum sem í hönd fara verði það skoðað mjög vel.

Forseti. Ég óska eftir að hv. þm. Þuríður Backman, framsögumaður nefndarinnar í þessu máli, geri betur grein fyrir fyrirvara þeim sem hún hefur á undirritun nefndarálitsins. Það stendur í nefndarálitinu, með leyfi forseta, að hv. þingmaður skrifi undir álitið með fyrirvara „sem lýtur að stjórnskipulegri stöðu málsins og upplýsingum um fjölda hælisleitenda“. Skorti á upplýsingarnar? Ég sá hér svar við fyrirspurn frá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni um fjölda hælisleitenda eða ég taldi að svo væri. Það voru fróðlegar upplýsingar sem ég tók til frekari athugunar. Kannski voru þær ekki komnar þegar um þetta mál var fjallað. Hvað varðar stjórnskipulega stöðu spyr ég: Varðar það þá Evrópuþátt málsins eða hvað merkir það? Ég átta mig ekki á þessum fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir fyrirspurnina. Fyrirvari minn felst í því að við erum að framselja Frökkum það vald að hafna umsóknum um útgáfu vegabréfsáritana og það er endanleg ákvörðun á afgreiðslu málsins. Þó að málið sé lítið og varði hugsanlega fáa tel ég samt að þetta sé atriði sem eigi að hafa í huga og fjölda einstaklinga varðandi útgáfu vegabréfsáritana sem ég hefði viljað að nefndin hefði einhverjar hugmyndir um hversu marga snerti. Ef svar hefur komið varðandi hælisleitendur hefur það svar því miður farið fram hjá mér þannig að mér var ekki kunnugt um þær upplýsingar.

Forseti. Ég sá líka frétt um þetta framsal valds til Frakka og spyr þá um það sérstaklega. Ég skil ekki hvernig orðalag um fyrirvara sem lýtur að stjórnskipulegri stöðu málsins getur átt við um það. Er það þá þannig að hv. þingmaður ætli að greiða atkvæði á móti málinu. ætlar hann að leggja til einhverja breytingartillögu við það eða sitja hjá um það? Með hvaða hætti á að skilja þennan fyrirvara? Út af upplýsingum um fjölda hælisleitenda treysti ég því þá að nefndin komi saman á milli 2. og 3. umr., og fer hér með fram á það, til að kanna hvort þessar upplýsingar liggi fyrir eða ekki úr því að það var ekki ljóst þegar nefndarálitið var tekið saman.

Ég get upplýst hv. þingmann um að ég mun styðja framgang þessa máls. Það er búið að leita allra leiða til þess að fá Frakka til að halda óbreyttum samningi varðandi þjónustu við þá sem óska eftir vegabréfsáritun til Íslands. Það hefur ekki tekist og þetta er sú leið sem talin er sú besta, a.m.k. þar til önnur betri finnst. Annars staðar á Norðurlöndunum hefur þessi þjónusta ekki verið þegin eða þau ekki farið undir þessa samninga við Frakka en að sjálfsögðu eru það sterkari lönd með meiri utanríkisþjónustu en við höfum bolmagn til. Það er mjög eðlileg skýring á afstöðu þeirra til þess að gangast ekki undir samsvarandi samninga við Frakka og við leggjum til að verði gerðir hér. Þessir samningar eru að öllum líkindum gerðir til ákveðins tíma. Frakkar hafa þjónustað okkur vel í utanríkisþjónustunni hvað varðar vegabréfsáritanir og ég tel enga hnökra á að þeir muni gera það áfram. Eins og ég segi er þetta bara spurning um þetta stjórnsýslulega framsal, að Frakkar hafi ákvörðunarrétt um að geta endanlega hafnað umsóknum. En mér finnst þetta vera til umhugsunar og tel því rétt að nefndin komi saman. Ég tek undir það hjá hv. þingmanni, nefndin ætti að koma saman milli 2. og 3. umr. og þá getur hún hugsanlega fengið betri upplýsingar um þessa stöðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, með síðari breytingum, um innleiðingu tilskipunar frá Evrópusambandinu. Þetta er aðallega fyrirsvar vegna útgáfu vegabréfsáritana og réttaraðstoð við hælisleitendur. Það verður að segjast að Frakkar hafa séð um þetta fyrir okkur fram til þessa án skilyrða. Það gerðist hins vegar 9. mars 2010 að þeir tilkynntu að þeir mundu ekki fara lengur með fyrirsvar vegna útgáfu vegabréfsáritana fyrir Íslands hönd í þeim ríkjum sem þeir hafa gert fram að þeim tíma í þeim mæli sem þeir hafa gert það. Við fengum þetta frumvarp inn á laugardaginn og það var fjallað um það á stuttum fundi í allsherjarnefnd. Satt best að segja komu fáar upplýsingar til okkar nefndarmanna eða svör við þeim spurningum sem við bárum fram og ekkert hefur borist frá innanríkisráðuneytinu vegna þeirra spurninga sem lagðar voru fram á laugardaginn og hefðu átt að vera komin í dag eða gær sem innlögn í þetta mál. Málið snýst fyrst og síðast um að Frakkar vilja ekki halda áfram þessu fyrirsvari fyrir hönd Íslands nema þeir fái vald til að neita einstaklingum um vegabréfsáritun til Íslands. Fram að þessu hafa vafaatriðin og synjanirnar verið send til Útlendingastofnunar til afgreiðslu. Nú vilja Frakkar breyta því þannig að þeir fái þetta vald og í breytingunni felst að það er opnað á samninga íslenskra stjórnvalda um framsal á valdi til töku stjórnvaldsákvörðunar annars ríkis í fullnustu afgreiðslu máls og verði einstaklingi synjað um vegabréfsáritun til Íslands þarf hann að sækja til stjórnsýslu innan þess ríkis sem heitir Frakkland sem neitar um vegabréfsáritun til Íslands en ekki á Íslandi sjálfu. Það kom fram á laugardaginn að ekki hefur verið sérstaklega sóst eftir því að ræða við þá sem hæfastir eru í stjórnskipunarrétti um hvort þetta stenst í raun stjórnarskrána. Meðan á því er vafi hljótum við að túlka vafann stjórnarskránni í hag og framseljum ekki þetta vald. Að mínu mati höfum við ekki nýtt þessi tæpu tvö ár sem liðin eru síðan Frakkar lögðu þetta til til að kanna hjá stjórnskipunarréttarfræðingum hvort þetta standist stjórnarskrána. Við höfum heldur ekki fengið upplýsingar um það hversu margir þeir eru og hversu mikið umfang er hjá þessum 13 löndum sem Frakkar hafa annast fram til þessa. Þó að í þessum sal hafi verið rætt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar um að í gegnum EES-samninginn okkar séum við að framselja ákveðið vald og það hefur verið ágreiningur um hvort það standist stjórnarskrá eða ekki höfum við ekki tekið í þessum sal eða almennt í samfélaginu umræðuna um framsal valds með þessum hætti. Áður en við gerum það, þótt það sé ekki nema í þessu eina tilviki, þurfum við að mínu mati að ræða það betur og komast að niðurstöðu hvað það varðar. Það er líka umhugsunarefni á 21. öldinni hvers vegna í ósköpunum ekki er búið að hanna þannig tölvukerfi að umsóknir um vegabréf geti farið rafrænt á milli landa. Af hverju í ósköpunum þarf að sækja þetta persónulega til einhverra? Ef menn hugsuðu aðeins lengra og væru búnir að skoða það þyrftum við ekki að framselja vald til eins eða neins til synjunar á vegabréfsáritun til Íslands. Það er ýmislegt í þessu, virðulegur forseti, sem ég tel að við þurfum að skoða. Í öðru lagi langar mig að nefna hælisleitendur. Ætlunin með frumvarpinu er sögð sú að tryggja hælisleitendum réttaraðstoð frá fyrstu stigum málsmeðferðar á hælisumsókn þeirra hjá íslenskum stjórnvöldum. Það er af hinu góða, virðulegur forseti. Hins vegar er í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins ekki talið að þetta muni hafa neinn kostnað í för með sér. Það stenst ekki. Það stenst ekki að það eigi að veita hælisleitendum réttaraðstoð frá fyrstu stigum og að í frumvarpinu og hjá fjárlagaskrifstofunni sé ekki gert ráð fyrir neinum kostnaði vegna þess. Virðulegur forseti. Það er margt sem þarf að skoða. Ég dreg ekki í efa að það þurfi með einhverjum hætti að leysa þetta verkefni en það er seint fram komið. Það hefði mátt kanna ýmsa þætti áður en þetta frumvarp var lagt fram á þeim tíma sem við höfum vitað að Frakkar vildu ekki halda þessu áfram. Það kom fram á fundi að Danir eru í sömu stöðu, Frakkar neituðu að vera í fyrirsvari fyrir þá með sama hætti nema þeir fengju neitunarvaldið. Danir ákváðu að leita ekki eftir áframhaldandi samstarfi við Frakka. Ég tel ástæðu fyrir okkur til að skoða frekar hvort við gætum hugsanlega fengið þetta fyrirsvar í gegnum Dani áður en við förum í að framselja vald til slíkrar stjórnvaldsákvörðunar þar sem ekki er kæranlegt innan íslenskra dómstóla heldur þarf sá sem neitað er um vegabréfsáritun að kæra það til stjórnsýslustigs í Frakklandi. Neitun um vegabréfsáritun til Íslands þarf að kærast til stjórnsýslustigs eða dóms í Frakklandi og ég tel ekki að við það verði unað af hálfu okkar Íslendinga.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1572 með breytingartillögum um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Megintilgangur þessa frumvarps er tvíþættur, annars vegar að sveitarfélög og stofnanir eða félög sem eru alfarið í eigu sveitarfélaga á sviði brunavarna, brunamála og mengunarvarna fái heimild til fullrar endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna innflutnings eða kaupa á tilgreindum ökutækjum og tækjabúnaði sem notaður er vegna slíkra starfa. Þær breytingar sem felast í frumvarpinu má rekja til samkomulags ríkis og sveitarfélaga frá 5. október 2011 þar sem gert var samkomulag um að breyta uppgjöri á endurgreiðslu virðisaukaskatts frá því sem verið hafði. Fyrir nefndinni komu ekki athugasemdir við þennan þátt málsins og gerir nefndin ekki breytingartillögur við þann þátt. Hinn megintilgangur frumvarpsins snýr að heimild til að fella niður virðisaukaskatt að greindum skilyrðum við innflutning eða skattskylda sölu nýrra rafmagns-, vetnis- eða tengiltvinnbifreiða eins og það heitir. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að heimildin verði tímabundin og gildi til loka árs 2013 og markmið þessarar heimildar er að flýta og efla orkuskipti í samgöngum. Eins og frumvarpið var lagt fram var reiknað með að niðurfelling skattsins skyldi vera mismunandi eftir því hvort um tollafgreiðslu eða skattskylda sölu væri að ræða. Samfara gildistöku var gert ráð fyrir að ákvæði til bráðabirgða um vetnisniðurfellingu virðisaukaskatts af vetnisbifreiðum í rannsóknarskyni verði fellt niður. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að flestir umsagnaraðilar voru jákvæðir í garð frumvarpsins og sammála því meginmarkmiði að styðja við þróun umhverfisvænna farartækja en fulltrúar ríkisskattstjóra og tollstjóra voru ekki sammála um hvort skynsamlegast væri að byggja aðferð við niðurfellingu virðisaukaskatts við tollafgreiðslu á lækkun skattstofnsins, þ.e. tollverðsins eins og gert var ráð fyrir í 10. gr. frumvarpsins. Tollstjóri gagnrýndi þessa aðferð og taldi að lækkun tollverðs við slíkar kringumstæður félli almennt illa að tollkerfum embættisins. Eftir yfirferð með tollstjóraembættinu og ríkisskattstjóra leggur nefndin til breytingu á framkvæmd heimildarinnar. Þar er lagt til að miðað verði við lækkun álagðs virðisaukaskatts í stað lækkaðs tollverðs. Breytingartillagan felur í sér að tollstjóra verði heimilt við tollafgreiðslu að fella niður virðisaukaskatt á rafmagns- eða vetnisbifreið að hámarki 1.530 þús. kr. og tengiltvinnbíl að hámarki 1.020 þús. kr. Það kom fram að ríkisskattstjóri gerir ekki athugasemd við þessa breytingu. Jafnframt leggur nefndin til þá breytingu að niðurfelling virðisaukaskattsins taki einnig til innflutnings og fyrstu sölu notaðrar rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbifreiðar með því skilyrði að ökutæki sé þriggja ára eða yngra á innflutningsdegi og söludegi miðað við fyrstu skráningu. Þessa breytingartillögu er að finna með nefndarálitinu og er 1. liður breytingartillögunnar. Frú forseti. Nefndin bendir á að enda þótt orðalag 10. gr. frumvarpsins gefi við fyrstu sýn tilefni til að ætla að um heimildarákvæði sé að ræða verði með hliðsjón af 40. og 77. gr. stjórnarskrár og þeim dæmum sem rakin eru í athugasemdum við frumvarpsgreinina að ganga út frá því að beiting hennar ráðist ekki af frjálsu mati skattyfirvalda heldur af hlutlægum skilyrðum, þ.e. verðmæti og eiginleikum viðkomandi ökutækja. Þá telur nefndin að stjórnarskrárákvæðin reisi því skorður að ráðherra breyti inntaki eða eðli undanþágunnar með einföldum reglugerðarbreytingum eins og virðist mega ráða af orðalagi 1. töluliðar 4. efnismgr. 10. gr. frumvarpsins. Auk þeirrar breytingartillögu sem ég hef hér rakið gerir nefndin þá breytingartillögu að höfðu samráði við fjármálaráðuneytið að gildistími heimildarákvæðis sem heimilar endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða og almenningsvagna sem hafa leyfi til fólksflutninga í atvinnuskyni verði framlengdur um eitt ár en að óbreyttu fellur þetta heimildarákvæði úr gildi um næstu áramót. Auk þeirrar sem hér stendur rita undir þetta nefndarálit hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Magnús Orri Schram, Björn Valur Gíslason og Jónína Rós Guðmundsdóttir, auk þeirra með fyrirvara hv. þingmenn Birkir Jón Jónsson, Lilja Mósesdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson og Birgir Ármannsson. Tillaga nefndarinnar er að frumvarpið verði samþykkt svo breytt.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu um að fella niður virðisaukaskatt á rafbílum, vetnisbílum og tengiltvinnbílum sem eru yngri en þriggja ára. Virðisaukaskatturinn sem felldur er niður má ekki nema hærri upphæð en 1.530 þús. kr. á raf- og vetnisbílum en 1.020 þús. kr. á tengiltvinnbílum sem eru ódýrari í innkaupum. Markmiðið er að flýta fyrir skiptum úr bensín- og dísilknúnum bílum yfir í umhverfisvænni bíla. Frú forseti. Þetta er framsækin tillaga sem mun færa okkur í átt að grænu hagkerfi. Vandamálið er hins vegar að nýir umhverfisvænir bílar eru of dýrir fyrir meginþorra heimila í landinu sem glíma við sífellt þyngri greiðslubyrði, ekki síst af verðtryggðum fasteignalánum. Skattafslátturinn sem verður veittur þegar þetta frumvarp með breytingartillögum hv. efnahags- og viðskiptanefndar hefur verið samþykkt mun því aðeins nýtast tekjuháum einstaklingum sem reyndar eru ekki mjög fjölmennur hópur hér á landi eftir bankahrun og skattafslátturinn mun því draga lítið úr mengun af völdum útblásturs bíla. Frú forseti. Það væri mun áhrifaríkara að lækka virðisaukaskattinn á umhverfisvænni vöru sem margir mundu kjósa að kaupa ef verð hennar lækkaði. Dæmi um slíka vöru eru margnota taubleiur en bleiukostnaður er þungur útgjaldaliður hjá fjölskyldum með ungabörn. Við hv. þm. Birkir Jón Jónsson viljum að þessi hópur, þ.e. fjölskyldur með ungabörn, fái notið skattafsláttarins en þessi hópur er afar ólíklegur til að geta til dæmis staðið í kaupum á nýjum rafbílum sem kosta um 5 milljónir í innkaupum. Við leggjum því til að margnota taubleiur sem núna eru í virðisaukaskattsþrepi 25,5% verði færðar niður í virðisaukaskattsþrepið sem er 7% og þá til þess að draga úr notkun einnota pappírsbleia. Samkvæmt upplýsingum af vef Umhverfisstofnunar notar hvert barn á bilinu 5–6 þús. bleiur á fyrstu æviárum sínum og það eru um tvö tonn af sorpi. Það mun taka um 500 ár að eyða þessum tveimur tonnum úti í náttúrunni. Margir vitna í erlendar rannsóknir og segja að einnota pappírsbleiur og margnota taubleiur mengi álíka mikið, mengunin sé fyrst og fremst í framleiðslu einnota pappírsbleia en við notkun taubleia. Umhverfisstofnun bendir hins vegar á að í erlendum rannsóknum sé yfirleitt miðað við að verið sé að nota rafmagn við þvott á margnota taubleium sem framleidd eru með mengandi orkugjöfum en ekki grænni orku eins og hjá okkur. Það má segja að umhverfisáhrifin af þeirri rafmagnsnotkun sem fer í að knýja þær þvottavélar hér á landi og þvo þessar margnota taubleiur séu mun minni en í þeim rannsóknum sem vitnað er í til að rökstyðja það að það sé óþarfi að skipta úr einnota pappírsbleium yfir í margnota taubleiur. Ef taubleiur eru jafnframt þvegnar á réttan hátt og fólk notar umhverfisvottað þvottaefni er hægt að draga úr umhverfisáhrifum taubleia. 
             Frú forseti. Þetta er ansi fróðlegt, jafnvel fyrir mig enda er ég af þeirri kynslóð sem notaði bara einnota pappírsbleiur. Ég verð að viðurkenna að ég hef haft einstaklega gaman af því að vinna að þessari breytingartillögu og kynna mér rökin með og á móti margnota taubleium sem kannski gerir það að verkum að ég skil núna betur unga foreldra með ungabörn sem eru að reyna að draga úr mengun og sóun og skipta yfir í margnota taubleiur. Það bendir margt til þess að notkun margnota taubleia sé umhverfisvænni, a.m.k. hér á landi, en notkun einnota pappírsbleia og því leggjum við hv. þm. Birkir Jón Jónsson til að margnota bleiur verði færðar úr virðisaukaskattsþrepinu 25,5% niður í 7%. Eins og ég sagði mun þessi lækkun fyrst og fremst lækka útgjöld heimila sem eru með ungabörn og mjög þunga greiðslubyrði af fasteignalánum. Frú forseti. Ég hvet alla þingmenn til að samþykkja þessa breytingartillögu sem er mikið framfaramál og stuðningur við ungar fjölskyldur í landinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson flytur og er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „Við 10. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Heimilt er að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælu og tengdum búnaði til húshitunar. Ákvæðið fellur úr gildi að liðnum fimm árum frá gildistöku.“ Þessi breytingartillaga er samhljóða frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem ég var 1. flutningsmaður að. Aðrir flutningsmenn voru hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson, Kristján Þór Júlíusson, Jón Gunnarsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Björgvin G. Sigurðsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Guðmundur Steingrímsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Róbert Marshall, Björn Valur Gíslason og Ásmundur Einar Daðason. Þetta er með öðrum orðum frumvarp sem var flutt í þverpólitískri sátt. Þingmenn allra flokka stóðu að því frumvarpi nema fulltrúar Hreyfingarinnar á þeim tíma en þau hafa ekki sýnt neina andstöðu við þetta mál. Tilefni þess frumvarps er að til staðar er tiltekin tækni sem kallast varmadælutækni og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara efnislega yfir hana. Ég gerði það þegar ég mælti fyrir frumvarpinu. Verði þessari tækni beitt, og henni er auðvitað beitt nokkuð í dag, er talið að hún gæti lækkað mjög verulega húshitunarkostnað á þeim svæðum þar sem hann er þyngstur. Þetta mundi líka hafa það í för með sér að það drægi úr orkunotkun sem út af fyrir sig er líka jákvætt að því leytinu að þar með gætum við nýtt þá orkuframleiðslu sem í dag fer meðal annars í að hita upp húsnæði til að selja annað sem væntanlega drægi þá úr fjárfestingarþörf í orkukerfinu okkar að öðru leyti. Það mundi væntanlega stuðla að einhverju slíku. Mér sýnist þetta mestanpart jákvætt mál. Gallinn er hins vegar sá að það er talsverður stofnkostnaður því samfara að kaupa þessar varmadælur og þess vegna var hugsunin með frumvarpinu, nú breytingartillögunni, sú að heimila endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna kaupa á þeim. Þessar dælur bera núna 25,5% virðisaukaskatt og þess vegna er ljóst að þetta gæti dregið úr kostnaði og þá væntanlega stuðlað fremur að því að menn færu í þessar aðgerðir sem hefðu þau áhrif sem ég var að tala um. Ég vek líka athygli á því að þessar dælur bera önnur gjöld sem eru hins vegar reglugerðarmál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur þá í hendi sér að breyta ef hæstv. ráðherra kýs að gera svo. Ef þetta mál yrði afgreitt mætti vænta þess að það gæti þá líka fylgt í kjölfarið og þar með myndast raunverulegur hvati hjá almenningi og fyrirtækjum til að útbúa sig með þessum varmadælum. Ég vek athygli á því að þetta mál var fyrst flutt á 139. löggjafarþingi og nú er 140. löggjafarþing. Þá var málinu ákaflega vel tekið í þingsölum og allir sem tóku til máls fögnuðu því og hvöttu til þess að það yrði samþykkt. Málið var síðan ekki afgreitt út úr efnahags- og viðskiptanefnd á þeim tíma. Það var endurflutt 5. október sl. og mælt fyrir því 3. nóvember. Það var tekið fyrir í efnahags- og viðskiptanefnd 7. nóvember, umsagnir sem hafa komið um málið eru allar jákvæðar og í þeim anda sem ég hef verið að gera grein fyrir. Því miður auðnaðist nefndinni ekki að afgreiða málið frá sér og þess vegna hefur verið brugðið á það ráð að leggja það fram sem breytingartillögu við þetta mál sem nú er verið að afgreiða. Ég vek athygli á því að fleiri breytingartillögur, ekki endilega samkynja því frumvarpi sem hér er verið að ræða, eru líka til umfjöllunar eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanns sem talaði næst á undan mér. Ég tel að um þetta mál þurfi ekki að verða neinn pólitískur ágreiningur. Eins og ég hef nefnt er þetta mál sem fjölmargir þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum hafa staðið að með þeim hætti sem ég hef áður gert grein fyrir. Það mun stuðla að lækkun húshitunarkostnaðar sem hefur verið mikið kallað eftir á köldum svæðum og þetta mun spara rafmagn og orku þannig að ég tel að þetta sé jákvætt mál sem veldur ríkissjóði heldur ekki kostnaði. Þetta mun væntanlega leiða til þess að fleiri fara í fjárfestingar á varmadælum en ella og þá er gert ráð fyrir endurgreiðslu á virðisaukaskattinum sem yrði væntanlega heldur ekki greiddur ef menn fara ekki í þessa fjárfestingu sem er tregða til að gera núna vegna stofnkostnaðarins. Ég vek líka athygli á því að meðal annars íslenskir aðilar framleiða þessar dælur. Þeir hafa tjáð mér að núna sé nokkur tregða í kaupum á þeim vegna þess að þetta mál hefur verið lagt fram á Alþingi og þess vegna skapað einhverjar væntingar hjá almenningi sem er að velta þessum málum fyrir sér og hefur kosið að bíða með fjárfestingar í varmadælunum þangað til fyrir liggur hvernig þessu máli reiðir af. Virðulegi forseti. Með þessum orðum vildi ég fylgja úr hlaði þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur flutt við þetta frumvarp.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem á að auðvelda fólki að kaupa nýjar umhverfisvænar bifreiðar. Eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir fór ágætlega yfir nær þetta einungis til takmarkaðs fjölda heimila landsins, þ.e. þeirra sem hafa úr miklu að spila. Í nefndarstarfi vegna þessa máls vildum við hv. þingmaður finna leið sem gæti gagnast fleirum og þá sérstaklega þeim sem hafa ekki mikla fjármuni á milli handanna. Þess vegna höfum við lagt til samhliða þessu frumvarpi að margnota bleiur, svokallaðar taubleiur, verði lækkaðar í virðisaukaskattsflokki. Núna innheimtir ríkið 25,5% virðisaukaskatt af þessum bleium sem er hæsti skattur í heimi og við viljum færa þessa vöru niður í 7% virðisaukaskatt. Þetta mundi skila sér fyrir barnafjölskyldur í landinu í því formi að þær þyrftu að greiða minna fyrir notkun á bleium. Þetta eru grundvallarþarfir barna. Það verður því áhugavert að sjá hvernig stjórnarliðar og aðrir alþingismenn munu greiða atkvæði um þessa skattalækkun sem við hv. þm. Lilja Mósesdóttir leggjum hér fram. Það verður til að mynda áhugavert að sjá hvernig Sjálfstæðisflokkurinn mun greiða atkvæði í þessu máli og líka ríkisstjórnin. Við horfum líka á það að þessar bleiur eru mun umhverfisvænni en þær bleiur sem annars eru notaðar. Það hefur verið nefnt við mig að það taki allt að 100 ár - 

500.

500, segir hv. þm. Lilja Mósesdóttir. Það er langur tími fyrir bleiu að eyðast í náttúrunni. Við viljum með þessari breytingartillögu stuðla að því að notkun á slíkum bleium minnki eitthvað og þar af leiðandi værum við að ganga í umhverfisvæna átt og í þágu náttúruverndar með því að samþykkja þessa breytingu. Þess vegna hlýtur stjórnmálaflokkurinn Vinstri hreyfingin – grænt framboð að ljá þessu máli stuðning sinn. Sá flokkur hefur reyndar aldrei verið hrifinn af því að ljá málum sem koma frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur stuðning sinn. Það er þekkt saga og því miður mikil sorgarsaga þegar við ræðum um skuldamál heimilanna og fleira að bara af þeirri ástæðu að hugmyndin kom frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur virtist vera sett rautt á þær tillögur og þær nær undantekningarlaust felldar, því miður. Þetta er sorgleg saga. Það er mjög gleðilegt á lokadegi þingsins að geta mælt fyrir svona jákvæðu máli sem mun skila barnafjölskyldum í landinu miklum ágóða. Ekki veitir af eftir að lánin stökkbreyttust. Við höfum horft upp á það að barnabætur hafa skerst mikið þannig að hér er komin aðgerð sem mundi bæta lífsgæði barnafjölskyldnanna í landinu, auk þess sem við mundum stuðla að náttúruvernd og grænu hagkerfi. Ég hugsa að það yrði litið til okkar samfélags ef við mundum leiða þetta í lög. Ég ætla að spá því að því miður verði þessi tillaga felld. Ég trúi því reyndar ekki að hv. þm. Mörður Árnason muni standa að því. Hann er réttsýnn maður og eins og við þekkjum hefur hann tilheyrt þeirri deild Samfylkingarinnar sem styður umhverfisvernd og hefur verið ötull talsmaður hennar, að við tölum ekki um hagsmuni barnafjölskyldnanna í landinu. Ég er viss um að hv. þm. Mörður Árnason mun ekki bregðast málstaðnum í þessu mikilvæga máli. En því miður er ég ekki allt of bjartsýnn á að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon muni ljá þessu máli stuðning sinn þar sem 1. flutningsmaður þess er hv. þm. Lilja Mósesdóttir. En við skulum sjá til, við skulum vera bjartsýn. Það verður að minnsta kosti ekki sagt um okkur sem sitjum í minni hluta á Alþingi að við komum ekki með mál sem skiptir heimilin í landinu miklu. Það gerum við hér með bros á vör og við verðum að vona að þetta mál verði samþykkt þó að 1. flutningsmaður þess sé hv. þm. Lilja Mósesdóttir.

Forseti. Þetta er ákaflega athyglisvert mál sem þau flytja, hv. þm. Lilja Mósesdóttir og Birkir Jón Jónsson, sem ég þekki að góðu einu, mikið framfaramál ef til kæmi að losa um skattböndin á þessari gerð af bleium. Virðisaukaskattslögin missa hins vegar nokkuð gildi sitt ef í þau fara mjög margar holur. Ég spyr því hv. þingmann hvaða skilgreiningu honum finnst þurfa á það skattandlag sem fari niður í 7%. Þarna er til dæmis um að ræða vörur fyrir börn. Finnst honum þessi vara öðruvísi en barnavagnar eða barnamatur? Er það sem sé tengingin við náttúruverndina og umhverfisstefnuna sem þarna skiptir máli, að það þurfi að uppfylla hvort tveggja, vera sem sé fyrir börn og vera umhverfisvænt og verðskuldi þá að fara niður í 7% skatt? Þetta er alltaf svolítið erfitt. Þegar maður lítur yfir undantekningarnar, þær sem nú gilda og þær sem hafa gilt, bæði hér og annars staðar, eiga menn í erfiðleikum með þetta. Ég var einhvern tíma að spekúlera í þessu, að ég held á níunda áratugnum, og kom nálægt svari frá fjármálaráðherra við fyrirspurn frá þinginu um hvernig þetta stæði í löndum Evrópusambandsins. Ég man eftir því sérstaklega að á Írlandi voru skrautlaus kerti með mjög lágan skatt en það átti ekki við annars staðar. Það var hið kaþólska land sem taldi að skrautlaus kerti til notkunar í kirkjum ættu að vera lágsköttuð og ég spyr: Af hverju eru skrautlaus kerti til notkunar í kirkjum ekki með lægri skatt á Íslandi? Getur hv. þingmaður svarað því? Ef hv. þingmaður telur það óeðlilegt, er hann þá ekki á móti kirkjum og trúarlífi í landinu? Af hverju er þetta ekki eins og á Írlandi? Verður ekki líka að uppfylla það skilyrði að þær vörur sem fara í 7% skattinn nýtist trúarlífinu í landinu? Eða hvaða skilyrði eru það sem hv. þingmaður vill að vörurnar uppfylli?

Herra forseti. Ef hv. þm. Mörður Árnason vill vera samkvæmur sjálfum sér í málflutningi mætti hann íhuga að við erum að leiða fram undanþágur á umhverfisvænum bílum. Við erum sem sagt að búa til glufur, eins og hv. þingmaður orðaði það, í virðisaukaskattskerfið þar sem ein tegund af bílum ber lægri gjöld en aðrar. Ef hv. þingmaður er almennt séð á móti því ætti hann væntanlega að vera á móti því máli sem við ræðum hér en ég gef mér að hann styðji það. Að sama skapi getum við akkúrat í þágu umhverfisverndar, eins og verið er að gera með ökutækin hér, stuðlað að því að breyta notkun á bleium með hagsmuni umhverfisins í huga. Hv. þingmaður hefur verið mikill talsmaður umhverfisverndar í þinginu þannig að ég trúi ekki öðru en að við hv. þingmaður séum hjartanlega sammála um þetta. Hins vegar hvað varðar aðrar tegundir af barnafötum man ég eftir því að við hv. þingmaður höfum átt umræður fyrr á þinginu akkúrat um þá hugmynd og ég spurði þá hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki ætti almennt að lækka virðisaukaskatt af barnafötum í landinu, af grundvallarnauðsynjavöru. Auðvitað þarf að takmarka það einhvern veginn en hv. þingmaður vildi ekki fara þá leið heldur að hækka barnabætur, að mig minnir. Ég held að það hafi verið málflutningur hans þá sem er alveg rök út af fyrir sig. Um leið og ég svara þessari spurningu svona þætti mér vænt um að heyra frá hv. þingmanni hvort honum finnist hann þá ekki vera í mótsögn við sjálfan sig ef hann ætlar á sömu forsendu að hafna þeirri tillögu sem við hv. þm. Lilja Mósesdóttir höfum lagt fram til hagsbóta fyrir umhverfið og náttúruna í landinu, og ekki síst barnafólkið. Þetta er um leið og hann mælist til þess að gerðar séu undanþágur á kaupum á bifreiðum sem reyndar fæstir hafa efni á - þetta eru nýir bílar sem eiga að vera umhverfisvænir - og er þá verið að setja ákveðnar glufur í skattkerfið.

Forseti. Hv. þingmaður er svo rökfastur að ég er alvarlega farinn að íhuga stuðning við þetta ágæta mál um bleiurnar. Það sem kannski vantar á er það sem stendur í frumvarpinu um bílana og reyndar í hinni breytingartillögunni, um varmadælur, að þar er gert ráð fyrir ákveðnum tíma sem ég tel skynsamlegt með skattbreytingar af þessu tagi, þ.e. að þær markist við tíma. Auðvitað er meiningin þá sú að hér sé verið að hvetja til breytingar á neyslumunstri í hag umhverfinu. Það er það fyrst og fremst sem við erum að tala um og að auki nýtist það barnafjölskyldum þótt ég telji slíka undanþágu reyndar skammgóðan vermi fyrir barnafólkið en þá erum við að tala um ákveðinn tíma í því. Þá getum við ekki fest það niður í eitt skipti fyrir öll og ég held að það sé það sem á vantar. Ég tek eftir að hv. þingmaður svaraði ekki þessu um skrautlausu írsku kertin. Hvað varðar hitt málið ganga mjög margar af þeim undanþáguhugmyndum sem koma fram í virðisaukaskattskerfinu út á það að ákveðin vara sé góð og önnur vara ekki eins góð. Þess vegna eigi góða varan að njóta þess í virðisaukaskatti að vera í lægra þrepinu. Þetta er ágæt og fögur hugsun hjá þeim sem hana hugsa. Það hef ég svo sem gert líka en hún endar hvergi nema í því að almenna virðisaukaskattsprósentan verður þeim mun hærri. Það er rétt hjá hv. þingmanni að hér erum við með sennilega hæsta virðisaukaskattsþrep í heimi og eitt af þeim verkefnum sem fram undan eru á næstu tveimur áratugum í skattamálum er auðvitað að breyta því og lækka virðisaukaskattinn. Það gerum við ekki með því að auka á undanþágur.

Herra forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Mörður Árnason bendir á. Virðisaukaskattur, m.a. af bleium, barnafötum og mörgum öðrum nauðsynjavörum, er á Íslandi sá hæsti í heiminum. Þetta er nokkuð sem við þurfum að breyta. Hv. þingmaður bendir á að við þyrftum að gæta samræmis og jafnvel setja einhver tímamörk á lækkun á þessum skatti af taubleium. Ef það gæti orðið til þess að hv. þingmaður styddi þetta mál held ég að við hv. þingmaður ættum að huga jafnvel að breytingartillögu sem við mundum setja hér fram. Það er náttúrlega kominn mikilvægur stuðningur við þetta mál innan úr Samfylkingunni ef hv. þm. Mörður Árnason styður þessa breytingartillögu okkar og fagna ég því mjög. Þó að þetta sé lítið skref skiptir það margar fjölskyldur örugglega mjög miklu máli, auk þess sem þetta mundi hafa einhver áhrif til þess að lækka vísitöluna og lækka skuldir heimilanna í landinu því að barnableiurnar eru inni í grunni vísitölunnar sem hefur hækkað allt of mikið frá hruni og stökkbreytt lánum. Það eru margs konar áhrif sem þetta frumvarp mundi hafa, það mundi hafa einhver áhrif til lækkunar á lánavísitölunni, þetta mundi bæta hag barnafjölskyldnanna í landinu og auka umhverfisverndina þannig að ég á orðið erfitt með að sjá hvernig vel þenkjandi menn í umhverfismálum, líkt og Mörður Árnason, geta annað en stutt þessa breytingartillögu sem við ræðum hér, að við tölum nú ekki um þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hefur kennt sig við umhverfisvernd og það að vilja stuðla að bættum hag barnafjölskyldna í landinu. Það hefur reyndar mistekist alveg stórlega en það má reyna að bæta eitthvað fyrir þá hörmungarsögu sem hefur átt sér stað á undangengnum þremur árum. Það mundi kannski aðeins lappa upp á ímynd þess ágæta stjórnmálaflokks.

Forseti. Ég styð það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það er ekki alfarið um tæknileg efni heldur það hvernig sveitarfélög og ríkisvald skipta með sér kostnaði við ökutæki, tækjabúnað og hlífðarfatnað vegna slökkvistarfa og fleira af því tagi og svo það skref sem hér á að stíga í takmarkaðan tíma til að bæta bílaflotann í landinu, gera hann umhverfisvænni með því að setja í lægri virðisaukaskattsflokk þá bíla sem annaðhvort nota ekki jarðefnaeldsneyti eða nota það meðfram öðru eldsneyti, tvinnbíla og aðra slíka. Þetta er ekki í sama flokki, þetta eru tveir opinberir aðilar að eiga hvor við annan um kostnað. Það sem ég lýsti áðan er að það er verið að reyna með skattalegum hætti að hvetja til breytinga á neyslumunstri, umhverfinu í hag í þetta skipti, og ég tel að þetta séu hvort tveggja nánast sjálfsagðar breytingar í þessu efni. Mig langaði til að ræða hér, og ætla að gera, um þær breytingartillögur sem fram eru komnar, annars vegar þá tillögu sem við hv. þm. Birkir Jón Jónsson vorum að ræða áðan. Ég vil bæta því við það sem þar var sagt að ég hvet þingmanninn eindregið til þess áður en þessari umræðu lýkur að bera fram breytingartillögu við sína eigin breytingartillögu um að þessi nýskipan gildi í ákveðinn tíma, t.d. fimm ár. Í hinni breytingartillögunni er lagt til að þetta séu fimm ár. Þingmaðurinn gæti lagt til tíu ár eftir atvikum þannig að menn viti að þetta fellur úr gildi. Seljendur og áhugamenn um breytta bleiunotkun geta þá notað þann tíma til að breiða út hina réttu tegund af bleium. Hér brosir hv. þm. Lúðvík Geirsson en þetta er ekkert hlægilegt. Auðvitað er það rétt hjá flutningsmönnum að þessar einnota bleiur í miklum umbúðum valda verulegum umhverfisspjöllum og venja okkur við lausnir sem ekki eru heppilegar á þeim tímum sem við erum núna að fara inn í - tel ég, vona og held - frá ofneyslusamfélaginu og græðgissamfélaginu og inn í skynsamlegra samfélag sem berst gegn umhverfisvá sem er okkar helsti vandi, hvað sem líður kreppum sem standa vonandi í skamman tíma, og að við reynum að bæta bleiubúskap okkar og nota margnota bleiur sem vel er hægt án þess að menn þurfi að rifja upp margs konar starfa og ekki allan mjög lyktvænan við þetta. Það eru komnar nýjar tegundir af margnota bleium og bleiufóðri sem hér er talað um sem gera verkið auðveldara. Ég vil segja um hina tillöguna sem er líka alveg ágæt að þar á að binda gildistíma ákvæðisins í fimm ár til að gera mönnum það auðveldara að kaupa varmadælur og tengdan búnað og útbreiða hann. Þetta er út af fyrir sig ágæt hugsun og í samræmi við það sem ég hef áður sagt. Það sem vekur athygli, forseti, við þetta mál, og ég bið forseta að leggja eyrun við, bæði þann sem hér situr og þá sem annars staðar eru í húsinu, aðalforsetann líka, og þingflokksformenn, er að þessi tillaga var lögð fram í gær, 18. júní. Það er ekkert leyndarmál að hún er breytingartillaga sem smíðuð er upp úr sérstöku þingmáli á þskj. 32, 32. máli, og hefur verið í þinginu sennilega frá því í október. Hún er núna lögð fram 18. júní en þingmálið sjálft er þar statt sem það fór eftir 1. umr. sem ég hef ekki kynnt mér hvenær var en hygg að hljóti að hafa verið í október eða nóvember og hefur ekki verið afgreitt út úr nefndinni. Ég tel þetta alveg á jaðri þess sem hægt er að sætta sig við að sé gert á síðustu dögum þingsins og þó að málið sé gott verðskuldar það ekki að því sé greitt atkvæði eða því hjálpað hér til. Það er líka sérkennilegt að framsögumaður þess hér, þó að hann sé ekki flutningsmaður, er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem einmitt núna gegnir störfum formanns þingflokks sjálfstæðismanna. Þingflokksformenn hafa ákveðið í samráði við forseta þingsins og væntanlega aðra forustu í þinginu að engin þingmannamál skuli tekin fyrir á lokasprettinum - nema eitt. Og frá hverjum skyldi það mál vera? Jú, það er frá öðrum þingflokksformanni, nefnilega Framsóknarflokksins.  Nú vill svo til, forseti, að nokkur slík mál liggja fyrir, tillögur og frumvörp. Það liggja fyrir sex frumvörp af þessu tagi og níu tillögur sem hafa verið afgreiddar úr nefnd, allt á mismunandi tíma. Sumt af því er reyndar frá því í júní, hefur verið afgreitt á síðustu dögum en þá í þeirri von að það gæti haldið áfram í þinginu. Annað er eldra og nokkur mál eru frá því í lok apríl. Ég held að það séu elstu málin. Sum þurfa hugsanlega meiri umræðu en hægt er að veita þeim hér. Ég tek sem dæmi ágætt mál um ætlað samþykki við líffæragjafir sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flytur. Ég er líka einn af flutningsmönnum þess. Það þarf kannski meiri umræðu í þinginu og jafnvel í samfélaginu. Önnur eru þannig að ekki er um þau full sátt á þinginu og við þessar aðstæður er kannski ekki hægt að ætlast til þess að þeim sé hleypt í umræðu við þinglok því að ekki eru þær aðstæður uppi. Þau hefðu þurft að koma fram fyrr og þau koma þá fram næsta vetur en ég tel ein fimm eða sex mál þar sem ekkert er í veginum fyrir því að taka málin áfram, leggja þau fram og athuga hvort þingmenn eru sammála um þau og þá ekki sem breytingartillögur við önnur mál heldur sem sjálfstæðar tillögur. Ég skal nefna málin, forseti, þau sem mér sýnist við stutta rannsókn vera svona. Það er mál hv. þm. Árna Johnsens um aðgengi að hverasvæðinu við Geysi. Það er mál mitt og fleiri þingmanna, sem ágætir eru, um aðgerðir til að efla og auðvelda póstverslun. Ég nefni líka mál hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um varðveislu íslenskrar menningararfleifðar á stafrænu formi. Ég nefni frumvarp hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar um húsaleigubætur til námsmanna. Það mál á fullt erindi í salinn. Ég nefni mál Árna Þórs Sigurðssonar, það er auðvitað smátt en gilt, um áheyrnarfulltrúa í landskjörstjórn og yfirkjörstjórn fyrir hönd þeirra framboða eða flokka sem ekki hafa marga fulltrúa á þingi en eiga auðvitað sinn rétt þrátt fyrir það. Ég nefni basarmatarmál hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar sem við höfum greinilega ekki afgreitt. Málið heitir matvæli (tímabundið starfsleyfi). Ég nefni frumvarp hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um skuldaeftirgjafir í tengslum við tekjuskatt en veit þó ekki að fullu hvort samstaða er um það mál eða einhvers konar ágreiningur í nefndinni. Ég ákvað að nefna þetta því að til þess gefst ekki tækifæri í fullum friði undir liðnum um fundarstjórn forseta eða álíka umræðum því að ég er óánægður með að þetta skuli vera svona og tel að þingflokksformenn, forseti þingsins og aðrir forustumenn eigi að taka þetta upp, fara yfir þau mál sem ég nefndi og er auðvelt að finna önnur svipuð, þau sem ég nefndi ekki vegna þess að mér fannst vera á þeim einhvers konar tæknilegir eða pólitískir vankantar, ekki á málunum heldur á samstöðu um þau hér, fara yfir þau og gera sitt til þess að greiða fyrir lokum þingstarfa og koma einhverjum af þessum málum á dagskrá. Og ég geri það hér vegna þess að hér er flutt ágætt þingmál sem í staðinn fyrir að komast í gegnum nefnd og í umræðu eins og það á skilið er það flutt sem breytingartillaga við allt annað mál þó að það varði líka virðisaukaskatt. Það eru í raun ekki viðunandi vinnubrögð. Þar með læt ég lokið máli mínu en ítreka áskorun mína til þeirra hv. þingmanna Lilju Mósesdóttur og Birkis Jóns Jónssonar um að hraða sér við breytingartillöguna því að hún má ekki koma fram síðar en fyrir umræðulok í dag. Ég ítreka að að minnsta kosti 1/63 hluti af salnum er alvarlega að íhuga stuðning við hið mikla framfara- og þarfamál þeirra ágætu þingmanna sem ég nefndi áðan.

Herra forseti. Það er mjög gagnlegt að geta átt í samskiptum og skoðanaskiptum um svona mikilvæg mál eins og við ræðum hér og eftir að við hv. þingmaður höfðum rætt málið hér var mér bent á að hv. þingmaður hefur sjálfur verið áhugasamur um að breyta lögum um virðisaukaskatt. Hv. þingmaður benti á það áðan að hann vildi fækka undanþágum en hv. þingmaður lagði fram mjög gott frumvarp til laga, sem ég held að hafi verið samþykkt, um breytingu á lögum um virðisaukaskatt þar sem lagt er til að vefbækur, rafbækur, bækur á geisladiskum og landakort færist í neðra þrep virðisaukaskatts og verði 7% af sölu þessara vara með sama hætti og af sölu hefðbundinna bóka og hljóðbóka nú. Hv. þingmaður lagði þarna til mjög góða breytingu á virðisaukaskattskerfinu og mig minnir að ég hafi stutt það. Nú erum við komnir að sams konar máli þar sem við ætlum að lækka virðisaukaskatt af taubleium. Ég efast reyndar um að við þurfum að gera það tímabundið, a.m.k. er það ekki þannig í því frumvarpi sem hv. þingmaður lagði fram á sínum tíma. Ef hv. þingmaður er reiðubúinn að koma á málið með því skilyrði íhugum við hv. þm. Lilja Mósesdóttir það alvarlega að leggja fram slíka breytingartillögu. Þó velti ég fyrir mér hvers vegna slíkt var ekki látið falla undir það frumvarp sem hv. þingmaður flutti um skattalækkun á vefbókum, rafbókum og bókum á geisladiskum. Ég veit að hv. þingmaður var mjög vinsæll í því að koma því máli gegnum þingið vegna þess að þetta hafði mjög jákvæð áhrif á marga þjóðfélagsþegna. Nú stöndum við hv. þm. Lilja Mósesdóttir hér í stafni og berjumst fyrir barnafjölskyldur í landinu sem vilja lækka reikninga sína vegna bleiukaupa og ég spyr hv. þingmann í ljósi nýrra grundvallarupplýsinga í málinu hvort hv. þingmaður sé ekki bara orðinn eldheitur stuðningsmaður þessa máls.

Forseti. Við hv. þm. Birkir Jón Jónsson ræðum mikið um bleiur og ég vil nota tækifærið og óska þingmanninum til hamingju með þann nýfengna áhuga sinn. Ég veit að hann sprettur af ákaflega ánægjulegum viðburðum í lífi þingmannsins og þjóðarinnar og þarf ekki að hafa um það fleiri orð. Þá er í framhaldinu að viðurkenna sæll og glaður á sig þá sök að hafa stuðlað að glufum í virðisaukaskattskerfinu. Hv. þingmaður verður þó að athuga að þar var um að ræða samjöfnun við prentbækur sem áður voru komnar niður í 7% skatt. Þinginu þótti rétt og tók leiðbeiningum mínum um það mjög vel að fara með raf- og vefbækur á sama stað í virðisaukaskattsstiganum. Ég vakti kannski ekki mikla athygli á því þá en þetta er auðvitað eitt af því sem gerist í virðisaukaskattskerfinu, og verður erfitt, að það er alltaf eitthvað sem má jafna við eitthvað annað. Í nánd við hvaða andlag sem vera skal, þannig að maður tali skattamál, er einhver annar hlutur sem er millimetrum frá og er ákaflega ósanngjarnt og óréttlátt að hljóti ekki sömu örlög og hitt. Þannig getur þessi undansláttarhneigð borist um allt kerfið og eyðilagt það. Ég tel að það hafi verið rétt hjá bæði mér og þinginu að samþykkja þetta á sínum tíma og tek undir að margir brugðust mjög vel við þessu. Þetta kom líka á réttum tíma vegna þess að einmitt þegar þingið samþykkti þetta var það að dreifast um samfélagið og á eftir að gera enn meira. Í heildina vil ég samt segja að ég tel að við verðum að halda virðisaukaskattskerfinu sem undanþágulausustu, þannig að maður noti langt orð og leiðinlegt, til að það geti lifað og til að skattprósentan geti farið niður.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að finna hvað við hv. þingmaður erum að nálgast efnislega í þessari umræðu. Vonandi verður það reyndin á endanum að við getum þá orðið sammála, rétt eins og við vorum sammála um að breyta lögum um virðisaukaskatt á vefbækur, rafbækur o.fl. Það var mjög góð breyting og ég studdi hv. þingmann mikið í því máli og hafði mikla sannfæringu fyrir því að við ættum að leiða þá breytingu í lög, enda segir í greinargerð með frumvarpi sem hv. þingmaður flutti, með leyfi hæstv. forseta: „Raf- og vefbækur geta ekki síst komið skólafólki að gagni, létt útgjöld bæði nemenda og skólahaldara - sem fyrst og fremst eru ríki og sveitarfélög, og sparað samfélaginu veruleg gjaldeyrisútgjöld.“ Þetta er akkúrat líka hugsunin á bak við þá breytingartillögu sem við hv. þm. Lilja Mósesdóttir leggjum hér fram nema það snertir annan þjóðfélagshóp, barnafjölskyldur sem þurfa að kaupa bleiur fyrir börnin sín. Í ljósi þess, eins og fram hefur komið, að það tekur eina bleiu 500 ár að eyðast úr íslenskri náttúru hefði ég haldið að bara þau rök, fyrir utan allt hitt sem við höfum rætt um, við hv. þm. Mörður Árnason, mundu leiða til þess að víðtækur stuðningur gæti náðst um þetta mál. Þetta er skynsamleg breyting. Við erum að hvetja fólk til að leyfa umhverfinu að njóta vafans og við verðlaunum þá fólk fyrir slíkt en síðast en ekki síst komum við líka til móts við barnafjölskyldur sem margar hverjar hafa átt erfitt með að ná endum saman í kjölfar hrunsins. Ég býst við að þetta sé síðasta andsvar mitt við hv. þingmann en hér með skora ég formlega á hv. þingmann að leggja þessu máli lið.

Forseti. Þessi vanburða tilraun mín til að andæfa hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og ekki síður meðflutningsmanni hans, Lilju Mósesdóttur, er að kafna í fæðingu því að rökfimi hv. þingmanns er slík að hann tekur mín eigin rök og snýr þeim upp á mig með þeim hætti að ég get í raun ekki annað en bara skammast mín hér í ræðustólnum. Ég bíð enn eftir því tækifæri að ég fái þá hugljómun að ofan og handan að ég gangi á hönd þessum fríða flokki hv. þingmanna í bleiumálinu. 
             Það síðasta var auðvitað þetta um 500 ára eyðingartíma bleia sem er þannig, forseti, að bleian af Agli Skallagrímssyni hefði eyðst einhvern tímann á 16. öld  Ég tel að það sé einsýnt að ég endi með því að styðja þessa tillögu þeirra félaga, hinna ágætu hv. þingmanna, enda beri þeir hið bráðasta fram þá breytingartillögu sem um var talað.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt með miklu hraði eins og tískan er núna, rætt er stutt og lítið, tekið fyrir í nefndum og rætt þar, komið er með breytingartillögur o.s.frv., allt með miklu hraði. Skattkerfið er í mínum huga aðallega til að afla ríkissjóði tekna. Í öðru lagi er það í hugum annarra en mín aðferð til að breyta hegðun fólks, láta það gera þetta en ekki hitt en ég tel að skattkerfið eigi ekki að vera til þess. Svo vilja sumir fullnægja ákveðnu réttlæti og þær breytingartillögur sem við erum að skoða hér má skoða í því ljósi. Í frumvarpinu er verið að leiðrétta ýmislegt og aðlaga breytingum á skattalögum. Má kannski segja að það sé vegna þess hraða sem lagasetningin á sér stað í, að stöðugt þurfi að laga og leiðrétta. En það er líka verið að breyta hegðun fólks, til dæmis varðandi rafbíla. Ég get í sjálfu sér tekið undir að skynsamlegt geti verið að minnka útblástur með því að lækka skatta á rafbílum og tvinnbílum. Hins vegar var mér bent á að 50 gramma mörkin, eða minna, sem menn miða við í tvinnbílum, þ.e. tengiltvinnbifreiðum eins og það heitir á lagamáli, sé tómt mengi núna. Það sé eiginlega enginn bíll sem uppfylli þetta skilyrði og þar af leiðandi verður niðurfellingin nokkuð ódýr fyrir ríkissjóð. En svo má vel vera að einhverjir bílar komi, rafbílar munu koma í haust sem munu lækka töluvert mikið vegna þessa ákvæðis og verða því ekki eins dýrir og þeir væru ella. Nú er búið að hækka þennan skatt upp í 25,5% og komið er heimsmet í virðisaukaskatti á Íslandi. Það leiðir til þess að enn meiri vilji verður til að hola kerfið, gera það flóknara og koma með undantekningar. Þær breytingartillögur sem fylgja frumvarpinu eru allar í þá veru að verið er að gera eitthvað gott  Umræðan hér hefur snúist dálítið um breytingartillögu um virðisaukaskatt á bleium. Það á að vera umhverfisvænt að þvo bleiur. Þegar ég var yngri og átti mín börn voru ekki til svona fínar bleiur, þá þvoði maður allar bleiur. Það var svo sem ekkert mál en auðvitað er hitt óneitanlega þægilegra en veldur gífurlega miklu sorpi. Hér er verið að reyna að stýra fólki frá því að nota einnota bleiur yfir í að fara að þvo bleiur en við það myndast líka mengun, herra forseti. Þegar menn fara að þvo bleiurnar veldur það mengun í skolpkerfinu og í sjónum, þannig að allt er þetta nú tvíbent þegar menn skoða það nákvæmlega. Vegna þess hve skatturinn er orðinn óskaplega hár og hversu flókið kerfið er þá mun ég styðja þessa tillögu þótt það sé gegn því sem ég vil. Ég vil hafa kerfin einföld en til að hafa kerfin einföld þarf skatturinn að vera bærilegur. Hann er það ekki í dag. Ég geri því ráð fyrir að á næstu árum muni verða sívaxandi vilji til að hola kerfin. Við erum búin að gera nokkrar slíkar breytingar. Ég mun styðja breytingartillögurnar frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur og hv. þm. Birki Jóni Jónssyni þó að þær séu í rauninni í þá veru að flækja kerfin og gera þau ógagnsærri og gera skattsvik auðveldari. Það er ekki spurning. Það koma örugglega deilur um hvaða bleia er einnota og hvaða bleia er ekki einnota, hvaða bleiu er hægt að þvo o.s.frv., fólk kaupi bleiu sem ekki er einnota en noti hana bara einu sinni. Sú staða gæti komið upp. Svo er breytingartillaga um að lækka virðisaukaskatt á varmadælum. Það er skynsamlegt og í takt við það sem verið er að gera við bílana og kæmi vel við mörg sveitarfélög eða staði úti á landi þar sem ekki er heitt vatn. Þetta er í sjálfu sér mjög réttlátt og skynsamlegt. Í ljósi þess að verið er að hola kerfið alla daga mun ég væntanlega styðja þá tillögu frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Ég held að menn þurfi bráðum að fara að líta til þess að gera kerfið einfalt aftur, lækka skattinn umtalsvert, því að hann hefur eyðandi áhrif í þá veru að mörg framkvæmdin sem ella færi í gang fer ekkert í gang, þ.e. skattstofninn deyr, hann visnar. Og svo svíkja menn undan skatti í mjög stórum stíl, þ.e. skattstofninn fer undir yfirborð jarðar og hvort tveggja er mjög slæmt. Undanskotin valda siðleysi, siðrofi og eru mjög dýr á endanum fyrir þjóðfélagið. Ég held því að menn þurfi að fara að skoða það að gera skattinn einfaldan yfir allt heilbrigðiskerfið, menntakerfið og bara allt heila kerfið þar sem hann er það ekki í dag. Það eru eiginlega fjögur stig á skattinum, það eru 25,5%, 7% og 0% og svo er fjórða stigið, þ.e. þeir sem eru undanþegnir skattinum, geta hvorki talið innskatt né útskatt. Ég vil einfalda þetta kerfi mikið og lækka skattinn umtalsvert. En að óbreyttri stöðu með svona háan skatt mun ég greiða þessum tveimur breytingartillögum atkvæði mitt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Frumvarpið er samið af þingmönnum í þingskapanefnd en málið hefur verið í vinnslu og til meðferðar í nefndinni á yfirstandandi löggjafarþingi. Flutningsmenn eru auk mín nokkrir þeirra þingmanna sem sátu í nefndinni en rétt er að taka fram strax í upphafi að það sem hér í birtist í frumvarpsformi er sá partur af vinnu nefndarinnar sem tilbúinn var nú í vor og samkomulag var um milli nefndarmanna og þingflokka. Til að rekja forsögu málsins er rétt að geta þess að með bréfi til forsætisnefndar Alþingis frá 29. júní 2011 óskaði Þórunn Sveinbjarnardóttir, þáverandi formaður þingskapanefndar, eftir því að á 140. löggjafarþingi yrði kosin ný þingskapanefnd til að fjalla um frekari breytingar á lögum um þingsköp Alþingis. Á þingfundi 11. október síðastliðinn var nefndin síðan kosin. Í nefndina voru kosnir eftirtaldir alþingismenn: Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristján L. Möller og Oddný G. Harðardóttir frá Samfylkingunni, Árni Þór Sigurðsson og Þuríður Backman frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, Ragnheiður E. Árnadóttir og Birgir Ármannsson frá Sjálfstæðisflokknum, Gunnar Bragi Sveinsson frá Framsóknarflokknum og Birgitta Jónsdóttir frá Hreyfingunni. Magnús Orri Schram tók sæti Oddnýjar G. Harðardóttur í nefndinni í janúar 2012. Á fyrsta fundi nefndarinnar var Árni Þór Sigurðsson kosinn formaður. Í framhaldi af því var Birgir Ármannsson kosinn fyrsti varaformaður og Ásta R. Jóhannesdóttir annar varaformaður. Á fyrstu fundum nefndarinnar var farið yfir helstu verkefni hennar. Nefndin skipti síðan fljótlega með sér verkum til að hægt væri að vinna að þeim málum sem þingskapanefndin, sem starfaði á 139. löggjafarþingi, lagði til í nefndaráliti, eins og getið er um í þskj. 1794, 596. máli, að unnið yrði að. Verkaskiptingin á milli nefndarmanna var með eftirfarandi hætti: Í fyrsta lagi var undirhópur um skipulag þingstarfa og reglur um ræðutíma og í honum sátu Birgir Ármannsson og Þuríður Backman. Í annan stað var nefnd um fjárlagaferlið ásamt umgjörð og aðbúnaði fjárlaganefndar og þar sátu Magnús Orri Schram og Ragnheiður E. Árnadóttir. Í þriðja lagi var starfshópur um vef Alþingis, umgjörð þingflokka, lagaskrifstofu og aðbúnað þingmanna og sátu þar Kristján L. Möller og Birgitta Jónsdóttir. Í fjórða lagi var nefnd um skiptingu málaflokka á milli fastanefnda og starfshætti nefnda og í þeim hópi sátu Ásta R. Jóhannesdóttir og Gunnar Bragi Sveinsson. Samhliða þessari vinnu var unnið að ýmsum lagfæringum á þingsköpum, flestum tæknilegum, af nokkrum starfsmönnum skrifstofu Alþingis sem lögðu margt gott til málanna í þeim efnum. Þegar leið á veturinn urðu nefndarmenn sammála um að forgangsraða verkefnum og því er í frumvarpi þessu aðallega horft til þess að gera ýmsar lagfæringar á þingsköpum Alþingis sem eru flestar tæknilegar. Næsta haust ráðgerir þingskapanefnd að leggja fram annað frumvarp sem tekur á öðrum þeim þáttum sem nefndin hefur fjallað um í vetur varðandi breytingar á lögum um þingsköp Alþingis. Þar verður meðal annars horft til þess að taka á skipulagi þingstarfanna með ýmsum hætti, til dæmis með því að fjalla um reglur um ræðutíma. Einnig verður þar fjallað frekar um skiptingu málaflokka á milli fastanefnda og starfshætti nefnda en þá verður heilt löggjafarþing liðið frá því að veigamiklar breytingar voru gerðar á nefndaskipaninni og starfsháttum fastanefnda og því komin nokkur reynsla á það starf. Loks er ráðgert að þar verði lagðar til aðrar þær breytingar sem þingskapanefndin telur að þá eigi enn eftir að gera og nauðsynlegar eru til að ljúka þeim verkefnum sem nefnd eru hér að framan. Umfangsmeiri breytingar á þingsköpum en þær sem lagðar eru til í frumvarpi þessu og koma til kasta næsta löggjafarþings tækju þá gildi við upphaf nýs kjörtímabils. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir eru lagðar til nokkrar óhjákvæmilegar breytingar á þingsköpum sem sú breyting að flytja samkomudag Alþingis frá 1. október til annars þriðjudags í september kallar á. Rétt er að rifja upp að í þeirri breytingu sem átti sér stað á síðasta ári, með lagabreytingu á síðasta löggjafarþingi, var hinn svokallaði septemberstubbur í þingstörfunum, fyrsti hálfi mánuðurinn í september, lagður af. Í stað þess var samkomudegi Alþingis flýtt. Þrátt fyrir fréttir í fjölmiðlum í dag, sem hafa að einhverju leyti verið misvísandi, er því ekki verið að taka þá ákvörðun núna heldur var sú ákvörðun tekin á síðasta ári. Breytingarnar sem hér eru lagðar til taka hins vegar sumar hverjar mið af þeirri breytingu sem gerð var á síðasta ári, þær eru með öðrum orðum til þess að fylgja þeirri breytingu eftir og laga aðra þætti þingskapanna að þeirri breytingu sem þá var ákveðin. Rétt er að nefna að í frumvarpinu eru líka lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum þingskapa sem fjalla um fjárlagafrumvarp og meðferð þess í þinginu, sérstaklega í ljósi breytinga sem verða óhjákvæmilega á meðferð frumvarpsins hér á Alþingi frá og með næsta löggjafarþingi, svo og fjárlagaramma sem ætlunin er að leggja fram á vorin. Það eru líka breytingar sem koma í kjölfar breytinga sem ákveðnar voru á síðasta ári. Samhliða þeim breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir eru líka lagðar til breytingar á nokkrum öðrum lögum, meðal annars lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, einkum hvað varðar innköllun varamanna, greiðslur til aðalmanna og starfskjör varamanna, og byggja þær breytingar á reynslu sem er af núverandi fyrirkomulagi og eru í sanngirnisátt. Nefndin beinir því til forsætisnefndar að gerðar verði breytingar á reglum um greiðslu þingfararkostnaðar sem lúta meðal annars að útborgun fæðingarstyrks í fæðingarorlofi, ákvörðun launa í alvarlegum veikindum maka eða barns, ákvörðun fastra greiðslna í forföllum þingflokksformanns, formanna og varaformanna þingnefnda og heimild til að byggja á ákvörðun kjararáðs um almenn starfskjör embættismanna og reglum um slysa- og ferðatryggingar alþingismanna. Má segja að þær breytingar sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi og reiknað er með að forsætisnefnd fylgi eftir með útfærslu í frekari reglusetningu séu til þess fallnar að færa starfskjör þingmanna nær því sem gerist með embættismenn í Stjórnarráði og ekki er ætlunin að ganga lengra eða veita þingmönnum meiri réttindi en þar er samningsbundið en í ljós hefur komið að réttindi eru ekki að öllu leyti samræmd að þessu leyti. En forsætisnefnd er sem sagt falið að setja reglur um útfærslu ákvæða af þessu tagi og gert er ráð fyrir að þær reglur taki mið af því sem gerist með embættismenn í Stjórnarráðinu en gangi ekki lengra en þær hvað þessi réttindamál varðar. Ég vil að lokum nefna að á fundum sínum í vetur hefur þingskapanefnd líka fjallað um nokkur önnur frumvörp sem lögð hafa verið fram á yfirstandandi löggjafarþingi og vísað hefur verið til umfjöllunar nefndarinnar af stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og varða breytingar á starfsemi Alþingis og á þingsköpum Alþingis. Í fyrsta lagi er um að ræða 27. mál, umræðutíma þingmála. Það mál var rætt í nefndinni og var meðal annars til skoðunar hjá þeim nefndarmönnum sem sérstaklega fjölluðu um þann þátt. Í öðru lagi var fjallað um 28. mál, afnám sérstakra álagsgreiðslna, á þessu löggjafarþingi. Nefndin var ekki sammála þeirri leið sem þar er lögð til en leggur hins vegar til í frumvarpinu nokkrar breytingar á lögum um þingfararkaupið en sú breyting er ekki endilega í samræmi við þá tillögu sem fram kemur í 28. máli. Í þriðja lagi er um að ræða 57. mál, um lagaskrifstofu Alþingis. Það mál var rætt í þingskapanefnd og hefur einnig verið til skoðunar hjá þeim nefndarmönnum sem fjallað hafa um vef Alþingis, umgjörð þingflokka og fleiri slíka þætti. Í fjórða lagi var fjallað nokkuð um 565. mál, um meðferð fjárlagafrumvarps. Má segja að þingskapanefnd hafi í meginatriðum verið samþykk efni þess. Nefndin beinir því til forseta Alþingis að hann leiti eftir því við þingflokksformenn við upphaf næsta löggjafarþings að við skipulagningu umræðna um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2013 verði horft til efnis þess frumvarps. Þingskapanefnd leggur síðan áherslu á að í kjölfarið verði lagt mat á það hvernig til hafi tekist með það í huga að þá verði hægt að ráðast í breytingar ef vel tekst til. Að lokum vil ég nefna það, hæstv. forseti, að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gegndi embætti formanns þingskapanefndar á þessu löggjafarþingi og stýrði því starfi nefndarinnar sem birtist í þessu frumvarpi. Vil ég fyrir hönd nefndarmanna færa honum þakkir fyrir. Hann er þessa dagana fjarverandi í öðrum störfum og hefur tekið inn varamann og getur því af tæknilegum ástæðum ekki verið flutningsmaður málsins eins og ella hefði verið en er engu að síður, ásamt okkur hinum, samþykkur efni þessa máls enda var frá því gengið fyrir allnokkrum vikum innan nefndarinnar og var góð sátt um þá niðurstöðu sem hér birtist. Ég vil líka nota tækifærið og þakka Ingvari Þór Sigurðssyni, lögfræðingi á þingfundaskrifstofu Alþingis, fyrir störf hans en hann hefur gegnt störfum ritara þingskapanefndar og unnið gott starf við útfærslu þeirra breytinga sem hér eru lagðar til. Ég vil að lokum leggja áherslu á að hér er um að ræða ákveðinn áfanga í breytingum á þingsköpum Alþingis. Margar af þeim breytingum sem hér eru lagðar til eru afleiðing eða eftirfylgni vegna breytinga sem samþykktar voru á síðasta sumri. Þingskapanefndin tók þá afstöðu að vinna lengur í ákveðnum atriðum sem ég held að þingmenn séu sammála um að þurfi að taka til endurskoðunar, til dæmis varðandi nefndaskipan, málaflokka nefnda og þess háttar og síðan varðandi ræðutíma og skylda þætti. Það er ekki yfirlýsing um að ekki eigi eða að menn vilji ekki gera breytingar í þá átt að ákvæði um þau atriði skuli ekki birtast í þessu frumvarpi heldur eingöngu það að þingskapanefnd taldi að nota þyrfti meiri tíma til að vinna að undirbúningi þeirra breytinga þannig að hægt væri að koma þeim í framkvæmd í sem allra bestri sátt enda eru nefndarmenn sammála um að mikilvægt sé að þingsköpin séu í öllum meginatriðum afgreidd í samkomulagi en ekki í ágreiningi. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. Ég tel ekki þörf á að óska eftir því að málinu verði vísað til nefndar en vil geta þess að ég mun flytja litla breytingartillögu við 2. umr. vegna ábendinga sem fram komu fyrr í dag um orðalag ákvæðis um stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem felur það efnislega í sér að tekinn sé af allur vafi um að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skuli skila áliti til þingsins vegna þeirra skýrslna sem til hennar er vísað þannig að orðalagið verði með þeim hætti að ekki þurfi að leika vafi á um túlkun þess. Að svo stöddu lýk ég máli mínu og vona að hv. þingmenn geti sameinast um afgreiðslu þessa máls í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir framsögu hans. Ég hefði áhuga á að heyra það frá hv. þingmanni hvort rætt hafi verið í vinnu nefndarinnar um mikilvægi þess að styrkja starfsemi Alþingis á þann veg sem ég hef lagt til, með því meðal annars að setja á stofn Þjóðhagsstofu sem heyrði undir Alþingi. Alþingi ályktaði sérstaklega um mikilvægi slíkrar stofnunar í tengslum við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, en sú stofnun mundi afla upplýsinga um íslenskt efnahagslíf og rannsaka hagræn áhrif einstakra frumvarpa sem þingið samþykkir. Vigdís Hauksdóttir hefur líka lagt fram tillögu um að sett verði á stofn svokölluð lagaskrifstofa Alþingis. Við höfum fengið ábendingar um að með því að sameina þessar tvær hugmyndir þeirri upplýsingaþjónustu sem þegar er til staðar á Alþingi værum við komin með mjög svipaða þjónustu og kallast rannsóknaþjónusta norska þingsins. Í umræðum í gær komu fram þær ábendingar frá hæstv. innanríkisráðherra að mikilvægt væri að fram kæmi kostnaðarmat á þau frumvörp sem bæði nefndir og þingmenn leggja hér fram. Hingað til hefur Alþingi einfaldlega ekki haft burði til að fara í þess háttar úttekt en rannsóknaþjónusta af þessu tagi gæti gert það. Í þessu frumvarpi er verið að ræða minni háttar breytingar, eins og hv. þingmaður nefndi, sem snerta tæknileg atriði en ég held að breyting eins og sú sem ég tala fyrir mundi virkilega styrkja Alþingi sem löggjafarstofnun.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur að þau atriði sem hún nefnir hafa verið rædd í samhengi við breytingar á þingsköpum. Innan þingskapanefndar hefur verið jákvæður andi gagnvart breytingum sem miða að því að styrkja faglega aðstoð við þingið á forsendum eins og hún nefnir en hins vegar hafa menn ekki sett niður eða komið sér saman um útfærslu í þeim efnum og skoðanir kunna að vera skiptar um það nákvæmlega hvort ganga beri svo langt að setja á fót sérstaka stofnun um þennan þjóðhagslega þátt eða hvort menn láta nægja að efla hinn hagfræðilega, og eftir atvikum hinn lögfræðilega, þátt í skrifstofuhaldi Alþingis. En ég get alveg staðfest að þessar hugmyndir hafa verið ræddar á jákvæðum nótum innan þingskapanefndarinnar þó að hér sé ekki um að ræða tillögur um breytingar á þingsköpum í þá veru. Þess má geta, og ég segi það frá eigin brjósti frekar en fyrir hönd nefndarinnar, að margt af því sem nefnt hefur verið í sambandi við að styrkja skrifstofu þingsins út frá þjóðhagslegum og lögfræðilegum forsendum er hægt að gera án nokkurra sérstakra lagabreytinga. Það eru atriði sem hægt væri að taka inn og taka ákvarðanir um hér innan húss að því gefnu að fjárveiting fáist á fjárlögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þingmenn að hafa í huga þegar kemur að gerð fjárlaga í haust að við treystum okkur til að styrkja nauðsynlega stoðstarfsemi fyrir Alþingi því að ég held að það hafi kannski aldrei verið brýnna en núna. Við sjáum í mun meira mæli en áður að nefndir flytja frumvörp eða gera mjög veigamiklar breytingar á frumvörpum sem koma frá framkvæmdarvaldinu, frá ráðherrunum. Það er því mjög brýnt að við styrkjum þá þekkingu sem til staðar er hér innan dyra. Þegar þessi hugmynd frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kom fram, um stofnun lagaskrifstofu Alþingis, var það dæmigert að niðurstaðan varð sú á endanum að stofna lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins til að fara yfir þau frumvörp sem ráðherra leggur fram frekar en að styðja við starfsemina hér eins og hugmynd þingmannsins gekk út á. Við höfum fengið ábendingar um að í öðrum þjóðþingum á Norðurlöndunum hafi stjórnarandstöðuflokkar fengið hærri fjárveitingar til að reyna að jafna aðstöðumun á milli stjórnarflokka og þingflokka í stjórnarandstöðu, til að geta keypt sér sérfræðiaðstoð og ráðið fólk til að starfa fyrir þingflokka stjórnarandstöðunnar. Við sjáum þennan aðstöðumun meðal annars í því að ráðherrar eru með aðstoðarmenn og hafa aðgang að því sérfræðimenntaða starfsfólki sem starfar innan ráðuneytanna. Hefur nefndin eitthvað rætt það í starfi sínu að stíga þetta skref í átt að því sem þekkist annars staðar á Norðurlöndunum?

Hæstv. forseti. Ég get staðfest að umræður af þessu tagi hafa átt sér stað innan nefndarinnar en eins og hv. þingmaður veitir athygli eru ekki tillögur um það hér. Ég geri þó ráð fyrir að umræður um atriði af þessu tagi muni halda áfram á vettvangi þingskapanefndar eftir því sem um slík atriði þarf að kveða á í þingsköpum.

Forseti. Margt er ágætt í þessu frumvarpi, þetta er eins konar prófarkalestur og auðvitað hafa nauðsynlegar breytingar verið gerðar miðað við breyttan starfstíma og bættan umbúnað um fjárlaganefnd. Það vekur hins vegar athygli að töluverður hluti af ræðu hv. framsögumanns og textanum í athugasemdum varðar allt önnur lög en þau sem þingskapanefnd var kosin til að sinna, nefnilega ekki lögin um þingsköp Alþingis heldur lögin um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum. Þarna eru margvíslegar umbætur, leiðréttingar mundi þetta vera kallað ef um væri að ræða kjarasamninga og stéttarfélög. Margt af því er alveg ágætt, hljómar vel í eyrum alþingismanns og væntanlega fjölskyldu hans líka. Annað er frekar óljóst. Í athugasemdunum er til dæmis talað um að auk þeirra breytinga sem gerð er bein tillaga um sé forsætisnefnd hvött til að gera aðrar breytingar á ýmsum reglum sem í gildi eru. Hvaða kostnaðarmat leggur nefndin fram við þær breytingar sem felast í 29. gr. og breytingarnar sem forsætisnefnd er hvött til að gera? Hvað kostar það ríkissjóð og hvernig kemur það fram á alþingisreikningunum? Hvert er mat manna á því í nefndinni og aðstoðarmanna hennar, sem sérstaklega voru þökkuð góð störf, hvað hverjum alþingismanni muni vera mikill hagur af þessu í krónum og aurum sem við erum sett til að ráðstafa af skattfé almennings?

Hæstv. forseti. Ég hygg að fyrir flesta alþingismenn á flestum tímum þýði þetta nákvæmlega 0 kr. í auknar tekjur eða eitthvað slíkt. Ég held að í ákveðnum tilvikum geti verið um að ræða samræmingu á réttindum sem varða fæðingarorlof, rétt til leyfis í veikindum eða vegna slysa til dæmis hjá maka eða barni. Ég hygg að þá geti verið um einhverja peninga að ræða í tilviki einhverra þingmanna en vonandi verður það sem allra sjaldnast þannig að fyrir hinn almenna þingmann sem ekki lendir í aðstæðum af því tagi held ég að þessi breyting muni engu breyta. Þarna er hins vegar um að ræða ákveðna rýmkun sem varðar inntöku varamanna sem kann að kosta einhverja peninga, en eins og gildir að jafnaði um inntöku varamanna er það háð miklum óvissuþáttum þannig að nefndin hafði ekki fyrir augunum kostnaðarmat af því tagi. En ég hygg að í samhengi rekstrarkostnaðar Alþingis verði það óverulegt miðað við það sem nú er þótt ég geti fallist á, miðað við umfjöllunina í nefndinni, að þegar kemur að spurningunni um inntöku varamanna og þá hugsanlega um launagreiðslur til þingmanna í einhverjum tilvikum þar sem þeir hafa misst laun þegar þeir taka inn varamann í hálfan mánuð en eru hugsanlega bara hluta þess tíma í opinberum störfum geti það leitt að einhverju leyti til aukins kostnaðar. En ég held að það sé sameiginlegt mat innan nefndarinnar að það sé óverulegt þegar kemur að uppgjöri reikninga þingsins.

Forseti. Hv. framsögumaður þingskapanefndar heldur að það sé sameiginlegt mat manna innan nefndarinnar að kostnaðurinn sé óverulegur. Þetta er ekki þannig frásögn að hægt sé að sætta sig við hana í salnum, einkum ekki frá þingskapanefnd sem leggur til breytingar á mörgum greinum þingskapa en á ekki 30. gr. þingskapa sem kveður sérstaklega á um að frumvörpum og þingmálum skuli fylgja sérstakt kostnaðarmat. Það er að vísu þannig, forseti, að þá er ekki talað um 1. umr. Þingmenn eru því ekki skyldir til þess í þingmannamálum að leggja fram kostnaðarmat sjálfir heldur er átt við að sú nefnd sem um málið hefur fjallað skuli leggja fram kostnaðarmat í 2. umr., mæli hún með málinu, en nú erum við í 1. umr. Vegna þess að svona háttar til, og við hljótum að gera meiri kröfur til þingskapanefndarinnar en annarra nefnda þegar um þingsköp er fjallað án þess að þingskapanefndin leggi til breytingar á 30. gr., fer ég fram á að málið verði kallað til nefndar, að vísu ekki þingskapanefndar vegna þess að hún tekur ekki við málum milli umræðna, heldur væntanlega til allsherjar- og menntamálanefndar. Ég geri það að tillögu minni að nefndin fari yfir málið milli 2. og 3. umr. og einnig þær athugasemdir sem við það eru gerðar í þessari umræðu og leggi síðan fram kostnaðarmat það sem hér er rætt um. Ég geri ekki ráð fyrir að tæknibreytingarnar í fyrri hluta frumvarpsins leiði til mikils kostnaðar, en ég vil fá að vita hvert mat manna er á þeim kostnaði sem 29. gr. veldur og ekki síður þær breytingar, sem vísað er til forsætisnefndar með heldur losaralegum og óþinglegum hætti, sem gera á á hinum og þessum reglum. Það er mikilvægt að fá það fram vegna þess að formið er mikilvægt. Ef ekkert form er þá er heldur ekkert efni.

Hæstv. forseti. Ég ræð því ekki um hvað hv. þm. Mörður Árnason biður. Hann getur lagt fram tillögu um að vísa málinu til allsherjar- og menntamálanefndar ef hann kýs svo. Það reynir síðan á það í þingsal hvort stuðningur er við tillögu hv. þingmanns, ég tel það óþarfa. Mér var bent á það meðan hv. þingmaður talaði að rekstrarskrifstofa Alþingis teldi að sú breyting sem hér er á ferðinni muni þegar allt kemur til alls sennilega koma út á núlli og jafnvel séu þarna þættir sem geta sparað. Ég treysti mér ekki til að fullyrða um það. Ég vek eingöngu athygli á því að þær breytingar sem hér um ræðir hafa að jafnaði engin áhrif á starfskjör flestra þingmanna en í ákveðnum tilvikum, svo sem ef veikindi koma upp eða í tilviki fæðingarorlofs, kann að vera um að ræða um aukinn kostnað. Það sama á við um varamannaregluna en þar kann að vera bæði plús og mínus, eitthvað sparar, annað eykur kostnað. Ef hv. þingmaður er ósáttur við þau svör verður bara við það að lifa.

Forseti. Ég vil gera að umtalsefni 3. gr. þessa frumvarps sem lýtur að meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á ýmsum skýrslum og samspil málsins við verkefni fjárlaganefndar. Í merkri niðurstöðu sem fjárlaganefnd komst að haustið 2011, þar sem allir nefndarmennirnir níu voru sammála um álit sem við gáfum til þingsins um skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2009, fjölluðum við sérstaklega um hlutverk fjárlaganefndar. Við undirstrikuðum í samhljóða áliti nefndarinnar að með nýjum þingskapalögum sem samþykkt voru í júní 2011 hefði verið lögð áhersla á eftirlitshlutverk fjárlaganefndar með framkvæmd fjárlaga. Markmiðið með þessum breytingum var að stuðla að auknum aga í fjárlagaferlinu öllu. Í ljósi þeirra breytinga og þeirrar stuttu reynslu sem fengist hafði á þessi nýju þingskapalög gerði fjárlaganefndin svohljóðandi bókun í áliti sínu sem ég vil fá að vitna til, með leyfi forseta. Það hljóðar svo: „Fjárlaganefnd leggur áherslu á skýra verkaskiptingu milli fjárlaganefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Eins og fram kemur í nýjum þingskapalögum hefur fjárlaganefnd eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Nefndin leggur til að komi upp mál sem stangast á við lög og reglugerðir og eru alvarlegs eðlis þá verði þeim vísað eftir umfjöllun fjárlaganefndar til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til frekari meðferðar. Önnur mál er varða eftirlit með framkvæmd fjárlaga verði fullnustuð af fjárlaganefnd.“ Því hefur hvorki verið breytt í meðförum stjórnsýslu- og eftirlitsnefndar í vinnunni né heldur er það frumvarp til laga að nýjum þingsköpum mjög afdráttarlaust í þessum efnum, þ.e. með þessi skýru skil, þó svo að í greinargerðinni með frumvarpinu segi um 3. gr., þar sem reynt er að skipa þessum verkefnum með þeim hætti sem þar greinir, að við yfirferð nefndarinnar hafi komið í ljós að margar af skýrslum Ríkisendurskoðunar eigi betur heima í umfjöllun í öðrum nefndum, ekki síst í fjárlaganefnd, en í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Sú breyting sem hér er kveðið á um af hálfu þingskapanefndar heimilar í raun stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ef henni sýnist svo, að vísa málinu til fjárlaganefndar eða eftir atvikum til annarra nefnda. Það er sem sagt lagt í mat stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvort það skuli gert. Rökstuðningurinn fyrir því er sá að það fyrirkomulag tryggir, eins og sagt er í greinargerðinni, hin beinu tengsl stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við Ríkisendurskoðun og gerir henni fært að hafa yfirlit yfir eftirlitsstörf Ríkisendurskoðunar. Ég er þeirrar skoðunar að það sé í rauninni betra að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hagi eftirlitinu með Ríkisendurskoðun þannig að kalla eftir yfirliti um störf hennar fremur en að skikka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að fara í gegnum allar hinar mismunandi skýrslur á hinum mismunandi fagsviðum viðkomandi fagnefnda þingsins. Ég held að eftirlitinu sé betur sinnt með þessum grunnþáttum í úttekt Ríkisendurskoðunar í viðkomandi fagnefndum og síðan geri þær stjórnskipunar- og eftirlitsnefndinni viðvart eftir atvikum ef þær rekast á einhver atriði. Það kemur hins vegar ekki í veg fyrir það að Ríkisendurskoðun eigi að geta gert stjórnskipunar- og eftirlitsnefndinni beint aðvart ef eitthvað er athugavert í störfum þeirra stofnana sem Ríkisendurskoðun rekst á í vinnu sinni. Ég vildi nefna það sérstaklega vegna þess að um þessar áherslur hefur verið alger samhljómur innan fjárlaganefndarinnar. Ég met það svo að þeim sjónarmiðum sem fjárlaganefndin hefur sett fram í þessum efnum hafi ekki verið mætt til fulls. Ég vænti þess þó að þegar málið verður rætt frekar muni menn reyna að mæta þeim sjónarmiðum sem fjárlaganefndin telur nauðsynleg til að tryggja að hún hafi meira inngrip í það eftirlitshlutverk sem henni er falið að lögum. Vegna þess sem upp kom í umræðu áðan um 29. gr. þess frumvarps sem hér liggur fyrir varðandi lög um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað hefði ég álitið nauðsynlegt í þeirri vinnu sem fram undan er varðandi þær breytingar sem rætt er um í þeim efnum að taka á þeim mun sem orðinn er á starfskjörum alþingismanna þegar við horfum upp á að 13–14 alþingismenn af þeim 63 vinna við allt önnur kjör en þeir 49 eða 50 sem út af standa. Það er með öðrum orðum megnið af þingheimi, hátt í 50 þingmenn, sem er með álag ofan á þingfararkaup en hinir sem út af standa, 13 eða 14 þingmenn, vinna sína vinnu eðlilega, ég fullyrði að þeir vinni til jafns við alla hina. Þessi launamunur og munur á viðurkenningu starfa þingmanna í heild er gersamlega ólíðandi og Alþingi til skammar að mínu mati.

Virðulegur forseti. Mig langaði aðeins að bæta við nokkrum orðum í framhaldi af því sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi um 3. gr. og verksvið, þá annars vegar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og hins vegar fjárlaganefndar, um þær skýrslur sem koma frá Ríkisendurskoðun. Það hefur reynt á þetta á þeim vetri sem nú er liðinn. Skýrslur sem koma frá Ríkisendurskoðun skipta tugum á hverjum vetri og þar er mikið verk unnið. Vandinn sem hefur verið uppi, a.m.k. að mínu mati, er sá að þessar skýrslur hafa ekki fengið þinglega meðferð. Ég tel mjög brýnt að verk og úttektir þeirra eftirlitsstofnana sem starfa undir þinginu fái þinglega meðferð. Þó að þetta hafi tekið drjúgan tíma af störfum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar tel ég að þeim tíma hafi verið vel varið. Vandinn er hins vegar sá að á okkar borð í þeirri nefnd hafa komið einstakar skýrslur sem við höfum talið rétt að fengju fyllri og ítarlegri meðferð og frekari umræðu í öðrum nefndum, svo sem fjárlaganefnd. Ég skildi orð þingmannsins á þann veg að hann teldi að það væri ástæðulaust að taka efnislega fyrir allar þessar skýrslur heldur ætti bara að liggja fyrir eitthvert yfirlit um hvað væri uppi á borðum hjá Ríkisendurskoðun og að menn hefðu sýn á það. Ef svo er ekki heldur hafi hann aðrar meiningar náði ég ekki alveg hugsun hans um það hvernig á að sortera fyrir fram hvaða skýrslur ættu að fara undir fjárlaganefnd, hvaða skýrslur undir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hvaða skýrslur þá jafnvel undir einhverjar aðrar nefndir.

Forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður og félagi, Lúðvík Geirsson, hefur misskilið það sem ég var að reyna að segja. Hugsun mín var alls ekki sú að það ætti ekki að fara yfir þær skýrslur eða úttektir sem Ríkisendurskoðun gerir. Ég var að benda á að í ýmsum málum sem Ríkisendurskoðun tekur út og lúta að fagsviðum nefnda, hvort heldur er fjárlaganefnd, velferðarnefnd eða önnur, er oft og tíðum um að ræða stofnanir eða verkefni sem viðkomandi fagnefndir hafa verið að fást við. Ég nefni bara dæmi úr þeim málaflokki sem ég hef mestu innsýn í, fjárlagagerðinni. Í því efni kallar fjárlaganefnd fyrir stofnanir, vinnur með hluti og hefur eðli málsins samkvæmt miklu betri innsýn í það sem er að gerast en nokkurn tíma stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þetta hefur verið sérstaklega áberandi allt frá því að þessi breyting var gerð en það hefur ekki verið nógu góð regla á þessu. Það kann að stafa af því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur einfaldlega haft nóg á sinni könnu. Ég nefni þjóðaratkvæði eða stjórnarskrármálið og stjórnarráðsbreytingar. Meðan einstakar fagnefndir eru á kafi í stórum málum njóta þau eðlilega forgangs en annað situr á hakanum. Þá hefði ég talið betra fyrirkomulag til að koma einhverjum skikk á þetta að vísa úttektum, skýrslum og álitum sem Ríkisendurskoðun er að taka út beint í faglega umfjöllun í viðkomandi fagnefndum. Þar með er ég ekki að segja að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eigi ekki að taka á þessu, alls ekki, en það hlýtur að vera bráðnauðsynlegt fyrir þá nefnd að fá meiri aðstoð frá viðkomandi fagnefndum við sitt verkefni en raun ber vitni samkvæmt þeirri reynslu sem við höfum af núverandi verklagi.

Virðulegi forseti. Já, það er gott að við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson erum sammála um að það sé nauðsynlegt að þessar skýrslur fái alla efnislega umfjöllun. Vissulega hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd haft ærinn starfa á nýliðnum vetri og mun hafa það líka á komandi vetri. Ég held hins vegar að meðan við erum að fóta okkur í þessu breytta umhverfi nefndaskipulags og því að taka betur og skipulegar utan um þær skýrslur sem eftirlitsstofnanir þingsins vinna, sem hefur ekki verið í nógu góðu horfi fram til þessa, sé rétt að þær renni allar í einn og sama farveginn. Ég hef ekki orðið annars áskynja í starfi og umræðu innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á nýliðnum vetri en að það sé fullur skilningur og vilji allra nefndarmanna að koma einstaka skýrslum í réttan farveg, þ.e. til þeirra fagnefnda sem við teljum að málin eigi helst heima hjá. Ég held að það skipti hins vegar máli upp á heildarmyndina að þær berist allar á sama stað og að þá sé þetta svigrúm til staðar, heimild til að geta vísað skýrslunum áfram til viðkomandi nefnda. Sú umræða hefur komið upp oftar en einu sinni á nýliðnum vetri að við hefðum gjarnan viljað koma skýrslum til frekari umfjöllunar, sérstaklega hjá fjárlaganefnd. Þessar skýrslur snúa að stjórnsýslulegum þáttum annars vegar og fjárhagslegum þáttum hins vegar. Það er hárrétt sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi áðan, margar þessar skýrslur lúta beint að þeim eftirlitsþáttum og verkefnum sem fjárlaganefnd fjallar um en ég ítreka að ég tel að minnsta kosti rétt að láta reyna á þennan hátt og þetta verklag. Við getum þá metið það eftir næsta þing hvort ástæða sé til að breyta þessu.

Forseti. Það er ágætt að heyra hjá hv. þingmanni að hann telji ástæðu til að endurmeta þetta verklag. Ég fagna því. Ég nefni bara sem dæmi, hv. þm. Lúðvík Geirsson, að við vorum að fá tilkynningu frá Ríkisendurskoðun um nýja úttekt. Það er ánægjulegt að sjá hversu samtaka samflokksmennirnir voru við það að rétta úr dreglinum, 

Forseti. Eins og ég sagði áðan er þetta mál tvískipt, annars vegar eru breytingar á sjálfum þingsköpunum og hins vegar á öðrum lögum, þá einkum lögunum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað. Um breytingarnar á þingsköpunum sjálfum er kannski lítið að segja. Þær eru óhjákvæmilegar á einn veg vegna þess að það er verið að breyta tempóinu í þinginu og síðan er töluverður bálkur um fjárlaganefnd sem mér sýnist að sé allur við hæfi og nokkrar aðrar tæknilegar breytingar sem eru eins konar prófarkalestur á þingsköpunum sem samþykkt voru fyrir skömmu. Það sem vekur auðvitað mesta athygli og nánast stingur í augun er það að þingskapanefndin sem nú hefur starfað í þennan heila vetur og tekið að sér ýmis aukaverkefni hefur ekki treyst sér til að ráðast í mat og breytingartillögur á þeim helstu þáttum sem fólust í breytingu þingskapanna þegar þær voru gerðar síðast og næstsíðast, svo sem um ræðutíma. Það hefur komið í ljós í þingstörfunum í vetur, og reyndar áður, að það sem átti að vera mikið framfaraskref, það sem átti að minnka málþóf og rétta þá af stöðu stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga, hefur orðið til þess að búa til eilífðarmálþófsvél þar sem stjórnarandstaðan getur með fjögurra eða fimm manna sveitum haldið uppi umræðu um ekki neitt langtímum saman, sólarhringum saman, og knúið í gegn síðan sinn vilja með þeirri hótun sem í því felst. Við erum að ræða málin, það er 19. júní, þ.e. kvenréttindadagurinn, það er komið sumar fyrir löngu og kominn þessi kafli í íslensku dagatali sem mætti kalla hundadaga ef þeir væru ekki seinna á ferðinni, þ.e. tíminn milli 17. júní og verslunarmannahelgarinnar, aðalsumarleyfistíminn, sá tími sem kallaður er í blaðamennskunni gúrkutími. Í öðru lagi eru breytingarnar sem gerðar voru á þingsköpunum um nefndastörfin. Það er ekki orð um þau, það er ekkert í þeim gert, þ.e. því að búa til þrjá formenn, sem sagt formann og svo 1. og 2. varaformann sem átti, ef ég man rétt, að vera lítil stjórn í nefndinni og fá stjórnarandstöðuna til að vera með. Það er aðeins eitt um þessa breytingu að segja, hún er fullkomlega misheppnuð. Stjórnarandstaðan vildi í fyrsta lagi ekki taka þátt í þessu þegar til kom þó að hún hafi setið í þingskapanefnd á sínum tíma og tekið þátt í ákvörðuninni og síðan veit ég ekki til þess, a.m.k. ekki í þeim nefndum sem ég starfa í, að það sé virk stjórn, ekki einu sinni virkt samráð milli þessara þriggja sem þar áttu að vera. Það kann að vera í öðrum nefndum. Ég hygg að það sé ekki svo með neinum skipulegum hætti, ekki frekar en var í gömlu nefndunum þar sem formaðurinn hafði auðvitað ákveðið samstarf við einhvern stjórnarandstæðinginn sem þar var í forustu og síðan við bandamenn sína í stjórninni. Þessi tvö atriði hafa sem sé ekki fengið neins konar umfjöllun og ekki heldur þau önnur sem fólust í þessum miklu breytingum á þingsköpunum. Þá stendur eftir hin ágæta kjarasókn þingmanna sem einnig var innifalin í breytingunum á þingsköpunum síðast þegar bætt var við sérstakri 5% þóknun til 2. varaformanns í nefndunum án þess að sérstakt kostnaðarmat fylgdi þá frekar en nú. Það hefur sem sé enn aukið á misrétti í þinginu, á leiðinlegt ójafnræði, sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson minntist einmitt á, þannig að það eru nánast allir með einhvern bónus sem menn fara heldur í felur með, sumir meira að segja með 30%. Það er hægt að vinna sig upp í 30% bónus með því að vera bæði varaforseti í þinginu og nefndarformaður eða þingflokksformaður sem er kannski ekki stundað en það eru dæmi um að menn séu bæði nefndarformenn og varaforsetar í þinginu og fái 30% meira en venjulegir óbreyttir þingmenn, starfsmenn á plani. Ég geri engar athugasemdir við það í sjálfu sér en tel að ef þetta er svona eigi það að vera með almennum hætti. Við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir höfum flutt um það tillögur og nú í síðara skiptið tillögu sem kom til þingskapanefndarinnar, ekki í þetta sinn um að það sé afnumið heldur að því verði vísað til Kjaradóms, að Kjaradómur ákveði öll kjör alþingismanna. Það er sérkennilegt að sjá að þingskapanefnd hefur athugað það mál og segir kurteislega að hún sé ekki sammála þeirri leið. Síðan kemur í greinargerð nefndarinnar, í athugasemdunum, að hún leggi til nokkrar breytingar á lögunum um þingfararkaup og þingfararkostnað, svo sem eins og að það stefni í sömu átt, komi í staðinn eða sé að minnsta kosti umfjöllun á sama parti. Þegar lesnar eru þær breytingar sem nefndin leggur til á þessum lögum eru þær ýmsar ákaflega þarfar og gagnlegar, sumar hjartnæmar, þær sem varða til dæmis umönnun veikra barna og ættingja, og vonandi í samræmi við það sem tíðkast í öðrum kjarasamningum. Engar eru hins vegar þannig að það sé á einhvern hátt snert á þeim vanda eða þeim atriðum sem fjallað var um í tillögu okkar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Það er satt að segja furðulegt að nefndin skuli láta sér detta í hug að halda því fram að hún hafi í raun og veru skoðað þetta frumvarp og haft um það eitthvað að segja þegar hún tekur svo til orða að hún leggi hins vegar til nokkrar breytingar í þeim lögum sem þarna um ræðir. Hv. framsögumaður málsins rakti, og tók í það ágætan tíma, í hverju þetta felst án þess þó að geta lagt á það neitt kostnaðarmat nema að það væri óverulegur kostnaður. Nefndin hefur sem sé ekki haft fyrir því að reyna að finna út kostnaðinn við þetta mál, við 29. gr., hversu jákvæðar, hjartnæmar og elskulegar sem þær breytingar eru fyrir alþingismenn og fjölskyldur þeirra, hvort sem það eru 30% alþingismenn eða 0% alþingismenn, 30% fjölskyldur eða 0% fjölskyldur. Hv. framsögumaður fjallaði hins vegar ekki um ákveðinn lið, hvorki kostnaðarmatið né það í þessum almennu og elskulegu breytingum sem felst í c-lið 6. töluliðar og þá er rétt að ég geri það. Auk þeirra breytinga sem lagðar eru beinlínis til á lögunum um þingfararkaup og þingfararkostnað er því beint til forsætisnefndar að hún geri ákveðnar breytingar á reglum um sérkjör alþingismanna en það er þannig að forsætisnefnd á, án þess að fyrir liggi kostnaðarmat, að ákveða að alþingismenn eigi rétt á að fá greiddan ýmsan kostnað, með leyfi forseta, „svo sem við kaup á gleraugum eða heyrnartækjum, krabbameinsleit, líkamsrækt o.fl.“. Það er alkunna á vinnumarkaði að stéttarfélög gangist fyrir því að menn fái greiddan þennan kostnað. Það er þá mjög oft í gegnum sérstakan sjóð sem stofnaður er þar sem atvinnurekandinn leggur sitt til og starfsmennirnir sitt. Hér hefur verið ákveðið að fara ekki þá leið að stofna sérstakan fjölskyldu- eða styrktarsjóð fyrir alþingismenn heldur fari um rétt alþingismanna í þessum efnum, með leyfi forseta, „með sambærilegum hætti og um rétt embættismanna“. Nú er rétt að framsögumaðurinn svari því hvernig sá sambærilegi háttur er. Hvernig er réttur embættismanna í þessu? Greiðir ríkið þeim heyrnartæki, gleraugu, krabbameinsleit og líkamsrækt samkvæmt reikningi eða er kannski einhver sjóður sem stendur á bak við það mál sem embættismennirnir borga þá hluta af launum sínum í? Forseti. Því rek ég þetta að þessi hluti frumvarpsins ber þess merki að vera framhald af þeim ákveðna yfirdrepsskap, að ég segi ekki hræsni, sem hefur einkennt umfjöllun alþingismanna um eigin kjör. Það sást best á því að þegar sú breyting var gerð sem varðar það atriði sem við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir viljum vísa til Kjaradóms fór sú breyting órædd í gegnum þingið. Það er mjög erfitt að finna heimildir um þá breytingu, hver studdi hana og með hvaða rökum þeirri breytingu var komið á vegna þess að þingmenn vildu ekki láta þetta koma í ljós í ræðustólnum, vildu ekki að umbjóðendur þeirra og kjósendur sæju að þeir voru að hækka laun sín og búa til einhvern skrýtinn tröppugang í þinginu, vildu ekki að menn fyndu í Alþingistíðindum eða annars staðar hver stæði á bak við þetta. Samtrygging þingmannahópanna olli þessu og það hefur síðan verið feimnismál í þinginu sem sést best á afdrifum þeirra tillagna sem við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir höfum flutt, fyrst um að þingið sæi um að jafna þessi kjör og í öðru lagi þegar því var tekið illa, um að þingið gæfi þetta frá sér og fæli Kjaradómi að fjalla um öll kjör þingmanna. Ég spyr framsögumann málsins: Hver var umræðan? Hver var umræðan í nefndinni um þessa tillögu? Hver var afstaða nefndarinnar og einstakra nefndarmanna og einstakra flokka í nefndinni til þessarar leiðar sem við leggjum til, að Kjaradómur ákveði öll kjör alþingismanna, ekki bara sum heldur öll nema þá þau sem eru svo smávægileg, sem skipta svo litlu máli, annars vegar fyrir ríkissjóð og hins vegar þá kannski fyrir venjulega alþingismenn, að rétt sé að skrifstofan fjalli um þau? Ég vil líka spyrja framsögumann hvaða gestir hafi komið fyrir nefndina við umfjöllun um síðasta hluta frumvarpsins. Hvaða álitsgjafar komu frá til dæmis verkalýðsfélögum og atvinnurekendum, sérfræðingum á vinnumarkaði og stéttarfélagi embættismanna? Hverju skiluðu þeir? Var leitað munnlegs álits þeirra eða komu fram skriflegar umsagnir? Ef þetta var ekki gert hlýtur sú nefnd sem við málinu tekur fyrir 2. umr. að reyna að afla sér álits hinna sérfróðu á því hvernig þessu er best hagað. Ekki síður er forvitnilegt að vita hvar nefndin bar niður í leit að samanburði á kjörum íslenskra þingmanna og erlendra, hvar hægt sé að nálgast þá skýrslu sem nefndin hlýtur að hafa tekið saman eða látið taka saman fyrir sig um kjör norskra, sænskra, danskra og finnskra þingmanna þannig að nefnd séu þau ríki sem við leitum oftast til um samanburð með þessum hætti. Ég veit að vísu ágætlega að kjör þeirra eru yfirleitt betri en íslenskra þingmanna enda er íslenska þingið þannig, hversu stolt sem við erum af því, að það jafnast helst á við fylkisþing í þessum löndum. Ég er ekki að tala niður kjör alþingismanna á Íslandi þó að menn hafi reynt að halda það eins og þeir geta. Ég tel að þau eigi hins vegar að vera öllum ljós, að öll mál í kringum þessi kjör þingmanna eigi að vera algerlega gagnsæ. Það á ekki að vera nein samtrygging í þessum efnum, menn eiga ekki að bindast neins konar samtökum heldur leggja fram öll gögn í þessu máli eins og þau eru og taka þá annaðhvort þá stefnu að gera þetta allt sjálfir eins og var fyrrum í þingsögunni þegar alþingismenn ákváðu þetta sjálfir. Þá lögðu þeir sjálfir allt fram fyrir kjósendur sína. Hinn kosturinn væri að þetta yrði allt lagt í hendur hinna sérfróðu, annars vegar kjaradómsmanna og hins vegar þá skrifstofunnar á þinginu í smávægilegum málum. Ég tel að þingmenn skuldi þjóðinni það eftir þann vanda sem þeir eiga þátt í, allir, þó að sumir beri þar meiri ábyrgð en aðrir eftir hrunið, að gera þetta með opnum, heiðarlegum og gagnsæjum hætti. Ég spyr hv. framsögumann málsins: Af hverju er það ekki gert?

Hæstv. forseti. Til að svara því sem kemur fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar vil ég ítreka það sem ég sagði í framsöguræðu minni, hér er ekki verið að ganga lengra en eingöngu svo að verið er að lagfæra ákveðin minni háttar réttindi þingmanna og samræma þau því sem tíðkast með embættismenn. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, hér er um að ræða breytingar sem munu að jafnaði ekki snerta stöðu þingmanna þannig að fyrir flesta verður engin breyting, þetta mun ekki auka réttindi manna nema í algjörum undantekningartilfellum. Það sem flesta varðar sennilega er leiðrétting varðandi reglur um inntöku varamanna. Við sáum dæmi um það í vor að þingmenn sem sannanlega voru í störfum á vegum þingsins erlendis misstu laun af því að þeir þurftu að kalla inn varamenn fyrir sig en voru þó ekki nægilega lengi að störfum erlendis til að eiga rétt á greiðslu þegar varamaðurinn kom inn. Sú staða getur komið upp ef maður er í störfum á vegum þingsins í þrjá daga erlendis, það er ekki nægilega langur tími til að menn geti kallað inn varamann sér að kostnaðarlausu, ef svo má segja. Það eru svona breytingar sem munu væntanlega snerta flesta. Aðrar breytingar sem þarna er um að ræða eru óverulegar og hafa ekki veruleg áhrif. 

Forseti. Það er vel kunnugt úr sögu kjarabaráttu á síðari tímum á Íslandi að þar eru aldrei bætt kjör, hækkuð laun eða almenn framför á kjörum stétta heldur er alltaf um að ræða leiðréttingar, smávægilegar leiðréttingar, sagt að í samanburði við aðra hópa sé það réttlætismál og sanngirnismál. Það er ekki lengur sótt fram á þessu sviði til bættra kjara fyrir einstakar starfsstéttir heldur eru sífelldar leiðréttingar á ferðinni. Mér heyrist þessi ágæti forustumaður í kjarabaráttu alþingismanna, hv. þm. Birgir Ármannsson, hafa numið þetta orðfæri úr stéttabaráttu samtímans og ég óska honum til hamingju með það. Hann talar um varamannareglur og það er auðvitað margt rétt sem hann segir um það. Hann minnist ekki á það sem er auðvitað algjörlega sanngjarnt að með þessum lögum er varamönnunum sjálfum færð sérstök ávinnsla orlofsréttinda. Það hefur væntanlega óverulegan kostnað í för með sér að mati nefndarinnar sem hefur rætt þetta mál sérstaklega og farið í gegnum það með sérfræðingum sínum við kostnaðarmat sem nefndinni er að vísu ekki skylt að gera en væri æskilegt að þingskapanefnd stæði fyrir vegna 30. gr. þingskapa um kostnaðarmat með málum af þessu tagi. Það vekur athygli, og ég spyr um það aftur, að þingmaðurinn vill ekki fjalla um þessar reglur sem forsætisnefnd á að bæta, reglur um gleraugu, heyrnartæki, krabbameinsleit, líkamsrækt og fleira, en þó ekki stofna sérstakan fjölskyldu- og styrktarsjóð. Ég spurði: Kostar þetta ekki neitt? Er enginn kostnaður af þessari „leiðréttingu“ á kjörum þingmanna?

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé ljóst þegar við skoðum þetta mál, og það varð niðurstaða okkar í nefndinni, að sá kostnaður er eins og ég sagði í fyrri ræðu minni óverulegur í samanburði við það sem við erum hér um að fjalla og háður ýmsum óvissuþáttum þannig að ég held að við komumst ekki lengra í þeirri umræðu. Ef hv. þingmaður metur það svo að hér sé um að ræða svo alvarlega og stórfellda hluti að hann geti ekki stutt þetta mál verður svo að vera, en þetta var sameiginleg niðurstaða okkar sem sátum í þessari þingmannanefnd um þingsköpin. Við komumst að þessari niðurstöðu. Við fengum ekki álitsgjafa eða umsagnir þegar við gerðum þessar tillögur en við áttum hins vegar fundi með lögfræðingum þingsins um þetta mál sem kynntu okkur þær reglur sem giltu á vettvangi embættismanna Stjórnarráðsins. Við leggjum þessar breytingar til í fullri vissu um að ekki sé verið að ganga á neinn hátt lengra en gert er á þeim vettvangi og forsætisnefnd er falið að útfæra þessar reglur þannig að þær séu skilgreindar þröngt, séu takmarkandi og feli ekki í sér neinar kjarabætur umfram það sem til dæmis deildarstjórar eða skrifstofustjórar í Stjórnarráðinu eiga rétt á.

Forseti. Mönnum verða á mistök, smávægileg og ómerkileg, þ.e. maður hlýtur að afsaka þau undir eins, en forseti hefur væntanlega átt við að málið sem við vorum að ræða gengi til nefndar milli 1. og 2. umr. því að það er ekki vaninn að greidd séu atkvæði um mál úr 1. umr. nema þess sé sérstaklega krafist. Ég vil láta koma fram að ég hef beðið um að málið fari til allsherjar- og menntamálanefndar milli 1. og 2. umr., þar verði beðið um umsagnir um málið og kallaðir til m.a. sérfræðingar á vinnumarkaði frá atvinnurekendum og verkalýðssamtökum og gerð tilraun til að uppfylla skyldu 30. gr. núgildandi og framhaldandi þingskapa um kostnaðarmat um þingmannamál.

Hv. þingmaður hefur vísað til þeirrar umræðu um fundarstjórn forseta sem hér var varðandi 9. dagskrármálið. Ósk þingmannsins hefur komið fram og svar forseta einnig. Það verða greidd atkvæði um nefndarvísan við atkvæðagreiðslu síðar í dag.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um loftslagsmál. Varðandi vinnu þessa máls er rétt að geta þess að fyrir nefndina komu fjölmargir umsagnaraðilar og gáfu góðar leiðbeiningar og umsagnir. Ég mun í grófum dráttum fara yfir nefndarálitið. Þetta er stór og mikill og nokkuð flókinn lagabálkur að hluta og vísa ég til nefndarálitsins til frekari skýringa og ítarlegri yfirferðar yfir málið, þ.e. ítarlegri en hægt er að gera á þeim tíma sem okkur er í raun ætlað að afgreiða málið á hér í dag. Hæstv. forseti. Meiri hlutinn vill í upphafi árétta að um er að ræða afar viðfangsmikið frumvarp þar sem miklir hagsmunir eru í húfi. Frumvarpinu var vísað til nefndar eftir 1. umr. 27. apríl sl. Í ljósi þess hefur nefndin haft takmarkaðan tíma til að fjalla um málið en tilskipun 2009/29/EB og fylgigerðir hennar verða væntanlega teknar upp í EES-samninginn á næstu mánuðum. Að mati meiri hlutans er því nauðsynlegt að hraða afgreiðslu frumvarpsins og innleiða reglurnar í íslenskan rétt eins fljótt og verða má. Tilgangur frumvarpsins er tvíþættur. Annars vegar er lagt til að sett verði heildarlöggjöf á sviði loftslagsmála í þeim tilgangi að gefa þeim tilhlýðilegan gaum sem sjálfstæðum málaflokki meðal umhverfismála. Hins vegar er lagt til að innleiddar verði reglur um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir sem eru hluti af EES-samningnum. Frumvarpinu er ætlað að leysa af hólmi lög nr. 65/2007, um losun gróðurhúsalofttegunda. Fram komu þau sjónarmið að réttara væri að um viðskiptakerfið giltu sérstök lög. Eðlilegra væri að viðskiptakerfið og breytingar á því fengju að þróast eftir samevrópskum reglum en almenn ákvæði yrðu í sérstakri löggjöf. Meiri hlutinn bendir á að loftslagsmál hafa verið ört vaxandi málaflokkur hin síðustu ár. Ýmsar reglur hafa nú þegar verið teknar upp í íslenska löggjöf á því sviði, án þess þó að til sé heildarlöggjöf um málaflokkinn. Reglur EES- samningsins um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir eru stór þáttur af þessari löggjöf. Það er mat meiri hlutans að mikilvægt sé og í raun löngu tímabært að loftslagsmálum sé mörkuð viðeigandi stefna með heildarlöggjöf eins og hér er lagt til. Umhverfisstofnun fer með framkvæmd laganna og er lögbært stjórnvald vegna viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir. Jafnframt er stofnunin landstjórnandi vegna skráningarkerfis íslenska ríkisins. Stjórnvaldsákvarðanir Umhverfisstofnunar samkvæmt 8. gr. eru kæranlegar til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála en aðrar stjórnvaldsákvarðanir stofnunarinnar samkvæmt lögunum og reglugerðum sem settar eru með stoð í þeim eru kæranlegar til ráðherra. Meiri hlutinn bendir á að hér er um að ræða frávik frá þeirri meginreglu laganna að stjórnvaldsákvarðanir sem þau kveða á um sé hægt að kæra til ráðherra. Í ljósi þeirra tengsla sem eru á milli losunarleyfa og starfsleyfa fyrirtækja tekur meiri hlutinn undir að eðlilegt sé að sama stjórnvald fjalli um stjórnsýslukærur er varða þau. Úrskurðarnefnd í umhverfis- og auðlindamálum var sett á fót með lögum árið 2011, en lögin öðluðust gildi 1. janúar 2012. Í 2. mgr. 4. gr. laganna kemur fram að kærufrestur er einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina. Það á þó ekki við ef mælt er fyrir um annan kærufrest í þeim lögum sem kæranleg ákvörðun byggist á. Sé um að ræða ákvarðanir sem sæta opinberri birtingu telst kærufrestur frá birtingu ákvörðunar. Meiri hlutinn kynnti sér í þessu sambandi álit umboðsmanns Alþingis. Helstu niðurstöður athugunar umboðsmanns Alþingis voru að nefndir með lögmæltan afgreiðslutíma og nefndir með reglur um afgreiðslutíma afgreiði tæplega helming mála innan tilskilins frests og vísbendingar eru um að afgreiðslutíminn sé að lengjast. Það er mat meiri hlutans að meiri reynsla þurfi að komast á starfsemi úrskurðarnefndarinnar áður en bætt verður við hana fleiri málaflokkum. Meiri hlutinn tekur jafnframt undir nefndarálit meiri hluta umhverfisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins og frumvarp til laga um úrskurðarnefnd auðlindamála þar sem áhersla er lögð á að gangskör verði gerð að því að ljúka málsmeðferð í úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála og hugað verði að sérstakri fjárveitingu í því skyni. Nefndin fékk einnig þær upplýsingar að vinna væri í gangi á vegum forsætisráðuneytisins um mótun stefnu hjá þeim úrskurðarnefndum sem til staðar eru. Í ljósi þeirra hagsmuna sem uppi eru, meginreglna stjórnsýslulaga og þeirra sérreglna sem gilda um störf úrskurðarnefnda telur meiri hlutinn rétt að hvetja til að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er. Nokkur gagnrýni kom frá umsagnaraðilum á að kærufrestur vegna ákvarðana Umhverfisstofnunar væri hafður skemmri en venja er samkvæmt almennum stjórnsýslureglum, eða tvær vikur. Meiri hlutinn vill í þessu sambandi benda á að þær ákvarðanir sem hafa þennan stutta kærufrest eru þess eðlis að Umhverfisstofnun þarf að hlíta þeim þrönga tímaramma sem kveðið er á um í reglum viðskiptakerfis ESB um losunarheimildir. Viðskiptakerfið er samevrópskt og er gert ráð fyrir að tilteknar upplýsingar berist frá öllum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins á sama tíma og tilteknar skyldur séu uppfylltar af öllum fyrirtækjum á svæðinu á sama tíma. Einnig bendir meiri hlutinn á að vert sé að hafa í huga að þessar ákvarðanir snerta oft mikla fjárhagslega hagsmuni fyrirtækja og annarra sem í hlut eiga og er mikilvægt að þau geti sem fyrst fengið skorið úr ágreiningi. Meiri hlutinn áréttar einnig að mikilvægt er að sérstaklega sé gætt að andmælarétti samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga í þeim tilvikum sem ákvarðanir geta verið íþyngjandi. IV. kafli frumvarpsins gildir um þá rekstraraðila sem stunda starfsemi sem getið er um í I. viðauka við frumvarpið og heyra þar með undir gildissvið viðskiptakerfis ESB um losunarheimildir. Í 8. gr. frumvarpsins er kveðið á um losunarleyfi rekstraraðila en gerð er krafa um að rekstraraðili sem stundar staðbundna starfsemi sem fellur undir gildissvið laganna hafi losunarleyfi. Sækja þarf um losunarleyfi til Umhverfisstofnunar en ráðherra er heimilt að setja reglugerð m.a. um niðurfellingu losunarleyfis. Í umsögn Umhverfisstofnunar komu fram ábendingar um að betur færi á því að tilgreind væri í lögunum skýr heimild stofnunarinnar til að fella niður eða afturkalla losunarleyfi þegar forsendur þess bresta eða starfsemi er hætt. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og leggur til breytingar varðandi það. Í 10. gr. frumvarpsins er fjallað um skilyrði úthlutunar endurgjaldslausra losunarheimilda til rekstraraðila. Endurgjaldslausum losunarheimildum verður úthlutað til rekstraraðila vegna viðskiptatímabilsins 1. janúar 2013 til 31. desember 2020. Hjá umsagnaraðilum kom fram sú gagnrýni að skilyrði úthlutunar endurgjaldslausra losunarheimilda sem kveðið er á um í ákvæðinu legðu verulegar kvaðir á fyrirtæki sem undir það falla og var Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki sérstaklega nefnd í því sambandi. Fram kom í máli gesta að Steinullarverksmiðjan notar að langmestu leyti raforku sem ekki er framleidd með brennslu jarðefnaeldsneytis til framleiðslunnar og hlutfallslega miklu meiri raforku en flestir eða allir aðrir framleiðendur. Svipaðar verksmiðjur í Evrópu nota raforku sem að hluta til er framleidd úr jarðefnaeldsneyti. Þetta mun hafa í för með sér að Steinullarverksmiðjan verður að afla sér losunarheimilda á markaði næstu árin þar sem orkugjafi fyrirtækisins veldur nær engri losun gróðurhúsalofttegunda og vandséð hvar draga eigi úr losun. Frekar ætti að miða við rauntölur íslenskra raforkuvera þegar frádráttarliðir vegna losunar gróðurhúsalofttegunda við rafmagnsframleiðsluna eru reiknaðir. Nefndin ræddi þessi mál sérstaklega. Hún fékk þær upplýsingar að viðskiptakerfið byggist á því að úthlutunarreglur séu alfarið samræmdar í ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins og að starfsstöðvar eigi að sitja við sama borð í samkeppnislegu tilliti. Meiri hlutinn vill einnig árétta að það er skýrt að ef íslensk stjórnvöld ætla að innleiða reglur um viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir verður íslenska ríkið, eins og önnur ríki, að hlíta þeim reglum sem settar hafa verið, ekki er hægt að gera undanþágu hvað íslensk stjórnvöld varðar. Meiri hlutinn bendir á í þessu sambandi ákvæði um bann við ríkisstyrkjum, samkvæmt lögum sem gilda um Evrópska efnahagssvæðið. Sá leiðréttingarstuðull sem kveðið er á um í 5. mgr. 10. gr. er hinn sami fyrir alla Evrópu. Meiri hlutinn áréttar þó að í tilfelli Steinullarverksmiðjunnar er hann óhagkvæmur þar sem verksmiðjan er rafvædd og kolefnislosun af henni afar lítil. Verksmiðjan fær því ekki að njóta þess og hefur meiri hlutinn fullan skilning á þeim aðstæðum sem eru í þessu tilviki. Meiri hlutinn hvetur til þess að umhverfisráðuneytið skoði þessi mál sérstaklega með hliðsjón af 14. gr. er kveður á um sérreglur fyrir tilteknar starfsstöðvar. Hæstv. forseti. Það er mikil vinna í umhverfisráðuneytinu að skoða allar mögulegar leiðir til að koma til móts við Steinullarverksmiðjuna vegna þessara ákvæða. Von okkar er að einhver viðhlítandi lausn finnist innan tíðar. Í 1.–3. mgr. eru ákvæði um skyldu rekstraraðila til að vakta losun gróðurhúsalofttegunda frá starfsemi sinni í samræmi við vöktunaráætlun og árlega skýrslugjöf um losunina til Umhverfisstofnunar. Skili rekstraraðili ekki skýrslu um losun gróðurhúsalofttegunda eða ef hún er ófullnægjandi eða ekki vottuð hefur Umhverfisstofnun heimild til að áætla losun viðkomandi rekstraraðila á undangengnu almanaksári. Umhverfisstofnun hefur í þessu samhengi heimild til þess að áætla losun miðað við mestu mögulegu losun í viðkomandi starfsemi. Leggur meiri hlutinn fram tillögu um breytingar á ákvæði þessu í því skyni. Sérreglur fyrir tilteknar starfsstöðvar er ákvæði sem heimilar ríkjum, að höfðu samráði við viðkomandi rekstraraðila, að undanskilja starfsstöðvar viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir sem annars ættu undir það að falla að uppfylltum ströngum skilyrðum. Gert er ráð fyrir því að þær starfsstöðvar sem undanþegnar verða gildissviði viðskiptakerfisins samkvæmt ákvæðinu skuli í staðinn greiða svokallað losunargjald. Alþingi er veitt svigrúm til að ákvarða fjárhæðina hverju sinni. Fram kemur í athugasemdum við ákvæðið að nauðsynlegt sé að kveða á um upphæð losunargjaldsins í lögum þar sem það hefur öll einkenni skatts. Það er mat meiri hlutans að ákvæðið uppfylli lagaáskilnað 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar en til nánari skýrleika leggur meiri hlutinn til að gjaldið skuli ákveðið með lögum. Meiri hlutinn telur einnig rétt að jafnræði ríki með þeim fyrirtækjum sem falla undir 14. gr. frumvarpsins og þeim fyrirtækjum sem falla undir viðskiptakerfi ESB hvað varðar þann rétt að flytja losunarheimildir sínar á milli ára og leggur meiri hlutinn til breytingu þar að lútandi. Í 14. gr. er kveðið á um að rekstraraðilar sem óska þess að starfsstöðvar þeirra verði undanskildar gildissviði viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir skuli eigi síðar en 15. júní 2012 senda umsókn þess efnis til Umhverfisstofnunar, en lagt er til að gerð verði breytingartillaga um þessa tímasetningu svo að rekstraraðilum gefist svigrúm til að ljúka við gerð umsókna eins og gefur að skilja þar sem 15. júní 2012 er liðinn. Í IX. kafla frumvarpsins er að finna ákvæði um loftslagssjóð. Sjóðurinn á að hafa það hlutverk að styðja við verkefni sem stuðlað geta að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi, aðlögun að afleiðingum loftslagsbreytinga og aukinni þekkingu almennings á loftslagsbreytingum af mannavöldum og mögulegum aðgerðum til að sporna við þeim. Gert er ráð fyrir því að allar tekjur íslenska ríkisins af flugstarfsemi í viðskiptakerfinu og í það minnsta helmingur tekna af staðbundnum iðnaði í kerfinu renni í sjóðinn. Íslensk stjórnvöld eru skuldbundin af ákvæði tilskipunar 2008/11/EB þar sem kveðið er á um skyldu til að verja tekjum af viðskiptakerfi ESB til loftslagsvænna verkefna. Meiri hlutinn bendir á að íslensk stjórnvöld eru þó ekki lagalega bundin af þessu ákvæði þar sem ráðstöfun ríkistekna fellur ekki undir gildissvið EES-samningsins nema sérstaklega sé um það samið. Jafnframt bendir meiri hlutinn á að mörkun ríkistekna bindur hendur fjárveitingavaldsins og skerðir þar með fjárstjórnarvald Alþingis. Engu að síður tekur meiri hlutinn undir þau sjónarmið frumvarpsins að eðlilegt sé að tekjum sem skapast af skyldu fyrirtækja til að standa skil á losunarheimildum og vegna losunar sinnar á gróðurhúsalofttegundum verði ráðstafað til verkefna sem sporna við þeim vanda sem loftslagsbreytingar af mannavöldum eru. Einnig er lagt til að ráðherra skipi loftslagssjóði fjögurra manna stjórn til tveggja ára í senn. Gert er ráð fyrir að formaður og einn stjórnarmaður séu skipaðir af ráðherra án tilnefningar en hinir séu annars vegar tilnefndir af umhverfisverndarsamtökum og hins vegar af Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Fram kom hjá nokkrum umsagnaraðilum að í ljósi þeirra verkefna sem sjóðnum er ætlað að styrkja væri eðlilegt að einn stjórnarmaður væri tilnefndur af samtökum þeirra sem stunda ræktun, svo sem skógrækt eða landgræðslu. Með tilliti til þessara sjónarmiða leggur meiri hlutinn til að annar þeirra stjórnarmanna sem ráðherra skipar hafi sérþekkingu á sviði landgræðslu, skógræktar og endurheimtar votlendis. Hlutverk loftslagssjóðs er að styrkja þróunarstarf og rannsóknir á sviði loftslagsvænnar tækniþróunar og nýsköpunar hér á landi, og sjóðurinn á að styrkja verkefni er lúta að kynningu og fræðslu á áhrifum loftslagsbreytinga og hlutverki almennings, stofnana og fyrirtækja í að sporna við loftslagsbreytingum og aðlagast þeim. Meiri hlutinn tekur undir sjónarmið umsagnaraðila að rétt sé að bæta við rannsóknarverkefnum sem hafa sama tilgang. Í þriðja lagi er sjóðnum ætlað að styrkja verkefni sem stuðla að endurheimt votlendis og verkefni sem stuðla að bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi. Viðskipti með losunarheimildir byggjast á einkaréttarlegum samningum aðila og heyra undir almennar reglur um viðskipti með fjármálagerninga. Meiri hlutinn telur að tryggja verði að þau fyrirtæki sem heyra undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir geti keypt á markaði erlendis þær losunarheimildir sem þau þurfa samkvæmt frumvarpinu en nefndinni hefur verið gert ljóst að nægjanlegur fjöldi losunarheimilda muni ekki verða í boði hér á landi. Fram kemur í lögum um gjaldeyrismál að viðskipti og útgáfa verðbréfa, hlutdeildarskírteina í verðbréfa- og fjárfestingarsjóðum, peningamarkaðsskjala og annarra framseljanlegra fjármálagerninga eru óheimil milli landa. Af ákvæði 35. gr. frumvarpsins má sjá að viðskipti með losunarheimildir verða í eðli sínu sambærileg öðrum fjármagnsviðskiptum og fjármagnshreyfingum þeim sem varða við lög um gjaldeyrismál. Meiri hlutinn leggur til að sett verði bráðabirgðaákvæði um heimild Seðlabanka til að setja undanþágureglur sem gilda muni um fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti vegna viðskipta með losunarheimildir. Í 36. gr. frumvarpsins er lagt til að staðfest verði að tilteknar losunarheimildir sem kunna að verða gefnar út í samræmi við ákvæði Kyoto-bókunarinnar vegna bindingar kolefnis í gróðri eða jarðvegi eða aðgerðum sem fela í sér endurheimt votlendis hér á landi skuli bókfærðar á reikning íslenska ríkisins í skráningarkerfi samkvæmt 22. gr. Með ákvæðinu er lagt til að lögfestur verði sá skilningur sem hefur verið hjá stjórnvöldum að losunarheimildir af þessu tagi skuli nýttar til að efna skuldbindingar ríkisins samkvæmt Kyoto-bókuninni. Við meðferð frumvarpsins í nefnd bárust umsagnir frá hagsmunasamtökum í landgræðslu og skógrækt þar sem ákvæðið var gagnrýnt. Þau sjónarmið komu fram að skógur væri eign skógarbónda eða landeiganda samkvæmt lögum um landshlutaverkefni í skógrækt og hann ætti þá rétt á því að eiga allan arð af honum, þar með kolefnisbindinguna. Meiri hlutinn bendir á að í framkvæmd hefur verið viðurkennt að löggjöf sem sett er í þágu friðunar, náttúruverndar og umhverfisverndar geti sett nýtingarrétti landeiganda ýmsar almennar skorður bótalaust enda lúti þær að því að verja almannahagsmuni og samfélagslega hagsmuni í víðtækri merkingu. Meiri hlutinn áréttar því að íslenska ríkið ber þjóðréttarlegar skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni og loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna um að stemma stigu við hættulegri röskun á loftslagskerfinu. En á grundvelli þess hefur verið komið á kerfi með viðskipti með kolefniskvóta og hefur íslenska ríkið upplýsingaskyldu um losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum og bindingu kolefnis úr andrúmslofti með landgræðslu og skógrækt. Samkvæmt skuldbindingum Kyoto-samningsins getur íslenska ríkið keypt losunarheimildir af öðrum ríkjum, en þarf ekki að kaupa heimildir af aðilum innan lands til að geta talið þær fram samkvæmt Kyoto-bókuninni. Hverju ríki er því í sjálfsvald sett hvort það setur upp innra markaðskerfi til að draga úr nettólosun en íslenska ríkið ákvað að gera það ekki á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar 2008–2012. Íslensk stjórnvöld hafa heimild til að úthluta losunarkvóta til starfsemi sem losar meira en 30 þús. tonn af kolefni árlega. Þau fyrirtæki sem fá úthlutað heimildum geta ekki selt þær. Frekar er greint frá stöðu íslenska ríkisins gagnvart Kyoto-bókuninni. Mikilvægt er að allar upplýsingar um þau atriði sem varða skuldbindingar og lögin þegar þau hafa tekið gildi verði aðgengilegar almenningi. Umhverfisstofnun skal birta opinberlega ákvarðanir um úthlutun losunarheimilda í viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir og skýrslur aðila sem heyra undir gildissvið kerfisins um losun gróðurhúsalofttegunda skulu vera aðgengilegar almenningi. Hæstv. forseti. Eitthvað mun utanumhald þetta kosta en Umhverfisstofnun verður heimilt að innheimta gjöld fyrir verkefni sín. Umhverfisstofnun hefur samkvæmt frumvarpinu umsjón með skráningarkerfi sem er starfrækt samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og reglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir. Skráningarkerfið er umfangsmikill rafrænn gagnagrunnur þar sem skráðar eru upplýsingar um stöðu og hreyfingar losunarheimildar ríkja. Hér er ákvæði um þvingunarúrræði og viðurlög. Í XIII. kafla frumvarpsins er lagt til að Umhverfisstofnun verði veitt heimild til að leggja á dagsektir til að knýja fram efndir á tilteknum skyldum samkvæmt frumvarpinu en þær geta numið allt að 100 þús. kr. á dag. Í 3. mgr. 40. gr. frumvarpsins kom fram að dagsektir gætu numið allt að 500 þús. kr. á dag þar til úr væri bætt og tekur meiri hlutinn undir þá skilgreiningu að dagsektir geti verið allt að 500 þús. kr. og kemur það fram í breytingartillögu. Eins verði Umhverfisstofnun heimilt að stöðva starfsemi rekstraraðila ef hann stundar starfsemi sem uppfyllir ekki skilyrði þessara laga. Í 45. gr. frumvarpsins er fjallað um refsiviðurlög. Meiri hlutinn bendir á að ákveðinn óskýrleiki felist í því að ekki er fyllilega ljóst hvenær ákvæði 45. gr. verði beitt um ákvörðun viðurlaga og hvenær ákvæði 43. gr. um stjórnvaldssektir verði beitt. Meiri hlutinn bendir því á að skörun ákvæðanna feli í sér að forræði á meðferð máls og valdheimildirnar eru fengnar tveimur aðilum í stjórnsýslunni, þ.e. Umhverfisstofnun ákvarðar stjórnvaldssektir og lögregla og ákæruvald fara með meðferð sakamáls. Það er mat meiri hlutans að nauðsynlegt sé að skoða vel samspil þessara valdheimilda, þ.e. ákvæði 43. og 45. gr. frumvarpsins. Beinir meiri hlutinn því til umhverfisráðherra að hann kanni hvort breytinga sé þörf í þessum efnum. Nefndin ræddi nokkuð um skattheimtu og breytingar á öðrum lögum. Nokkrar umræður urðu í nefndinni um kolefnisgjald í tengslum við frumvarp um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Hæstv. forseti. Í því nefndaráliti sem ég hef nú farið yfir, á þskj. 1528, er gerð grein fyrir þeim breytingartillögum sem ég nefndi flestar í framsögu minni. Ég legg áherslu á að þetta er mikið hagsmunamál. Í fyrsta lagi erum við hér komin með heildarlöggjöf um loftslagsmál og í öðru lagi erum við með þessu frumvarpi að gera Íslandi mögulegt að vera þátttakandi í þeim loftslagskvótum sem verða gefnir út á næstu mánuðum.

Hæstv. forseti. Málið sem hér liggur fyrir er meðal þeirra mála sem komu inn á þingið á síðasta mögulega framlagningardegi, 31. mars, ef ég man rétt. Það er afskaplega viðamikið og þrátt fyrir að nefndarálit það sem hv. þm. Þuríður Backman mælti fyrir sé afar ítarlegt og vandað verður samt að segja að málið fékk ekki þá umfjöllun í nefndinni sem nauðsynleg hefði verið ef horft er til þess hve viðamikil löggjöf er hér á ferðinni og hvað mikið er undir. Ég styð það að Ísland verði þátttakandi í því viðskiptakerfi sem hér er fjallað um, viðskiptakerfi Evrópusambandsins með loftslagsheimildir. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það sé hagfellt fyrir íslenskt atvinnulíf að vera þátttakandi í þessu kerfi og þess vegna styð ég meginmarkmið frumvarpsins. Vandinn er hins vegar sá að komið hafa fram fjöldamargar athugasemdir við útfærsluna eins og þær birtast í frumvarpinu, meðal annars frá heildarsamtökum í atvinnulífinu og frá einstökum hópum, eins og nefnt hefur verið, þeim sem starfa að skógrækt og fleiri slíkum aðilum. En vegna þeirrar tímapressu sem málið er í hefur ekki verið hægt að koma til móts við athugasemdirnar með þeim hætti sem nauðsynlegt hefði verið eða ekki verið tækifæri til að fara jafndjúpt í einstaka þætti og vert hefði verið. Það gerir það að verkum að þegar málið kemur til umræðu á síðasta degi þingsins bærast blendnar tilfinningar í brjósti manns þegar maður þarf að taka afstöðu til þess. Í raun og veru er stefnt að breytingu sem er jákvæð og til góðs en útfærslan hefði mátt vera betri og hefði þurft að vera betri. Ég tók þá afstöðu innan nefndarinnar fyrr í þessari viku að leggjast ekki gegn því að málið kæmi á dagskrá og yrði tekið til efnislegrar afgreiðslu. Ég mun ekkert gera til að tefja fyrir málinu en á hinn bóginn valda þessir þættir því að mér er ómögulegt að styðja það. Ég nefni bara ítarlega og vandaða umsögn frá Samtökum atvinnulífsins og ýmsum aðildarsamtökum þar sem eru tilgreindar að minnsta kosti tíu afmarkaðar og útfærðar breytingartillögur. Segja má að komið sé til móts við eina þeirra í breytingartillögum eða nefndaráliti meiri hlutans í umhverfis- og samgöngunefnd. Sama má segja um önnur atriði sem hafa auðvitað verið rædd, eins og staða steinullarverksmiðjunnar, staða skógarbænda og annað þar sem ég hef ríka samúð með þeim sem gera athugasemdir, en vegna aðstæðna og tímapressu sem er á þessu máli, einkum í ljósi þess að við erum að ljúka þingstörfum og komum ekki saman aftur fyrr en í september, er tíminn nokkuð knappur, sérstaklega þegar horft er til þess að ákveðið ferli þarf að eiga sér stað, bæði á vettvangi EFTA og Evrópusambandsins, áður en kerfið getur komist í gagnið, en það á að gerast 1. janúar á næsta ári. Þess vegna hef ég tekið þann kost að leggjast ekki gegn því að málið fái afgreiðslu á þessu þingi og á þessum þingdegi en ég get því miður ekki stutt það þó að ég sé samþykkur þeirri meginstefnu sem þar birtist um aðild okkar að viðskiptakerfinu. Ég ætla að láta þessi orð nægja við þessa umræðu, hæstv. forseti. Ég hefði vissulega kosið að aðdragandi þessa máls væri með öðrum hætti og ég hefði kosið að útfærslan væri þannig að ég geti stutt hana en í ljósi þess að það eru miklir hagsmunir fyrir Ísland og fyrir íslenskt atvinnulíf að komast inn í þetta kerfi í tæka tíð vonast ég til þess að málið fái afgreiðslu á þingi.

Forseti. Að lokinni þessari ræðu hlýt ég að spyrja: Hvað á hv. þingmaður nákvæmlega við? Hverjar af tillögum Samtaka atvinnulífsins telur hann að hér eigi heima? Af hverju flytur hv. þingmaður ekki breytingartillögu við málið? Af hverju skilar hv. þingmaður ekki minnihlutaáliti úr því að það er eins gallað og hann lætur í veðri vaka? Það er ljóst, og framsögumaður nefndarinnar hv. þm. Þuríður Backman rakti það, að nefndin er ekki ánægð með stöðu steinullarverksmiðjunnar. Við fórum mjög vandlega yfir þann þátt að hv. þingmanni viðstöddum og við sáum enga leið út úr því í svipinn og ákváðum þess vegna að afgreiða það eins og hér er gert, með því að beina því til hæstv. umhverfisráðherra að reyna að finna lausn á því sérstaka vandamáli, sem við tökum öll undir. Annað kannast ég ekki við að sé stórkostlegur vandi. Hv. þingmaður talaði tvisvar eða þrisvar um stöðu skógarbænda. Ég vil því spyrja hann í fullri einlægni og alvöru hvort hann hafi sérstakar áhyggjur af stöðu skógarbænda þangað til komið er viðskiptakerfi með losunarheimildir í smásölu. Ég segi þá enn einu sinni það sem ég sagði í nefndinni að ef skógarbændur eiga að fá plús fyrir það loft sem skógar þeirra hreinsa þá hljóta mjólkurbændur og nautgripabændur að fá mínus fyrir það loft sem kemur úr kýrrössunum og þeir spilla. Þangað til slíkt kerfi er komið á verður ekki hægt að taka mikið mark á umkvörtunum hv. þingmanns um stöðu skógarbænda þótt eðlilegt sé að þeir spekúleri í stöðu sinni upp á framtíðina að gera.

Hæstv. forseti. Ég get staðfest að þeir tveir þættir sem hv. þingmaður nefnir sérstaklega, annars vegar staða steinullarverksmiðjunnar og hins vegar staða skógræktenda eða skógarbænda, voru teknir til sérstakrar umfjöllunar í nefndinni. Ég játa að ég er í sömu sporum og hv. þingmaður um að geta ekki snarað fram lausn á þeim málum við þessar aðstæður. Ég held að í tilviki skógarbændanna sé ekki möguleiki á góðri lausn fyrir hendi eins og sakir standa en í tilviki steinullarverksmiðjunnar vonast ég til að hægt verði að finna lausn. Ég tek það fram að af hálfu umhverfisráðuneytis og Umhverfisstofnunar kom fram verulegur vilji í nefndinni til að koma til móts við þessa aðila. Ég ætla hins vegar ekki að rekja í smáatriðum aðrar athugasemdir sem fram hafa komið við frumvarpið, til dæmis í þeirri ítarlegu umsögn sem kom frá Samtökum atvinnulífsins þar sem eru tíu tölusettar, konkret breytingartillögur sem fjalla um hina aðskiljanlegustu þætti. Ef ég hefði talið aðstæður með þeim hætti að við gætum leyft okkur lengri málsmeðferðartíma hefði ég gripið til þeirra aðgerða sem hv. þingmaður talar um í þessu sambandi en ég taldi að ég hefði lýst þeirri skoðun minni með skýrum hætti að ég mundi ekki leggjast gegn framgangi þessa máls í þinginu þótt ég gæti því miður ekki stutt það vegna þeirrar útfærslu sem hér liggur fyrir.

Forseti. Þá er bara að þakka hv. þingmanni fyrir að leggjast ekki gegn málinu, það er auðvitað ákveðið framlag. Hitt er rétt hjá honum að fyrstu skref okkar í hinni nýju, evrópsku samvinnu eru svolítið reikul og hljóta að verða það. Ég tel, eins og hv. þingmaður, að þetta leysi ýmsan vanda sem við höfum lent í en setur okkur hins vegar þær skyldur að við verðum að skyggnast um áður en við göngum um þessar gáttir. Það hefur greinilega ekki verið gert í málefnum steinullarverksmiðjunnar. Þar hafa verið gerð mistök einhvers staðar fyrr í ferlinu en nefndin hefur verið nógu kurteis til að vera ekki að leita sérstaklega að sökudólgi vegna þess. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um málið, ég vil bara segja að svar hv. þingmanns staðfestir að nefndin gerði eins og hún gat, hún vann verkið eins vel og hægt var. Ég þakka framsögumanni og öðrum nefndarmönnum fyrir ágætt starf að þessu máli þó að vissulega væri unnið í nokkru kapphlaupi við tímann eins og aðstæður voru í þessu efni. Ég þakka hv. þingmanni líka fyrir sinn hlut þar því að hann lagði einungis gott til málanna.

Hæstv. forseti. Ég held að málið endurspegli með vissum hætti þann vanda sem þingið stendur frammi fyrir þegar mjög mörg stór mál, jafnvel tugir stórra mála, eru lögð fram á lokadegi þess frests sem veittur er til framlagningar nýrra mála. Þetta mál hefur ekki fengið nægilega mikla umfjöllun í þinginu þrátt fyrir að nefndin hafi vissulega reynt að skoða þá þætti sem teknir hafa verið sérstaklega út úr, steinullina og skógræktina, nú á lokadögum þingsins. Reynt hefur verið reynt að skoða þá þætti og kanna hvort hægt sé að koma til móts við athugasemdir sem gerðar hafa verið. Í grundvallaratriðum er vandinn sá að undir vorið, um mánaðamótin mars/apríl, kemur mikill fjöldi mála úr ráðuneytunum í þingið. Sum þeirra eru mikilvæg út frá tímafaktor og sum út frá öðrum forsendum. Önnur eru það ekki. Það er ekki fyrr en liðið er töluvert langt fram á vor að forgangsröðunin fer að skýrast og menn fara að átta sig á því hvað þarf raunverulega að klárast og hvað ekki. Það má segja að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessum efnum leiða til þess að það verður ákveðið umferðaröngþveiti í þinginu á vorin vegna þess að mál koma seint fram. Í vor var óvenjumikið af stórum, viðmiklum og umdeildum málum sem komu fram á þessum lokadegi. Það leiðir til þess að sum fá ekki afgreiðslu og önnur eru ekki unnin með þeim hætti 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi og gerð löggæsluáætlunar fyrir Ísland. Í þeirri tillögu sem lögð var fram er gert ráð fyrir að Alþingi álykti að innanríkisráðherra skipi nefnd hagsmunaaðila til að fjalla um fjögur atriði: 1. Að skilgreina öryggisstig á Íslandi. 2. Að skilgreina þjónustustig lögreglu. 3. Að skilgreina mannaflaþörf lögreglu. 4. Að skilgreina þörf lögreglunnar fyrir fjármagn. Nefndin fékk á sinn fund nokkra gesti, þar á meðal fulltrúa frá Landssambandi lögreglumanna, þá Snorra Magnússon og Steinar Adolfsson, Stefán Eiríksson, lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu, og Guðmund Guðjónsson frá embætti ríkislögreglustjóra. Síðan bárust nefndinni nokkrar umsagnir. Í umsögnunum öllum var lýst yfir stuðningi við tillöguna og þar var bent á að grunnur fjárveitinga til lögreglu væri áratugagamall og að hann þyrfti að endurskoða. Það þyrfti líka að skoða hvað varðar öryggi íbúa á einangruðum stöðum og bent var á mikilvægi þess að þegar skipað yrði í nefndina yrði valið fólk sem hefði bæði þekkingu og reynslu. Nefndin horfði til Norðmanna sem fóru í algjöra endurskoðun á starfsemi lögreglunnar með tilliti til framtíðar og hvernig þeir gætu innan fimm eða tíu ára mætt málum sem sneru að lögreglunni og var lögð fyrir nefndina skýrsla norska dóms- og lögreglumálaráðuneytisins. Verður vonandi horft til þeirrar skýrslu í þeirri nefnd sem lagt er til að skipuð verði. Breytingartillaga með þessu nefndaráliti hljóðar svo, með leyfi forseta: „a. 1. mgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að skipa nefnd níu fulltrúa sem fjalli um grundvallarskilgreiningar á löggæslu og geri löggæsluáætlun fyrir Ísland. Þeir þingflokkar sem eiga sæti á Alþingi tilnefni hver sinn fulltrúa, Landssamband lögreglumanna tilnefni einn fulltrúa, ríkislögreglustjóri tilnefni einn fulltrúa og innanríkisráðherra tilnefni tvo fulltrúa og verði annar þeirra formaður nefndarinnar. b. 4. mgr. orðist svo. Ráðherra leggi tillögu til þingsályktunar um löggæsluáætlun fyrir Alþingi eigi síðar en 1. mars 2013.“ Undir þetta nefndarálit skrifa formaður nefndarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, svo og Siv Friðleifsdóttir, Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Birgitta Jónsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir og sú sem hér stendur. Jónína Rós Guðmundsdóttir og Þuríður Backman voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Virðulegur forseti. Þetta er þörf tillaga. Hún er 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að leiða okkur í sannleika um hvernig nefndin fjallaði um tillöguna. Þetta er mikilvæg tillaga og það er afar ánægjulegt að sjá að um hana virðist vera breið samstaða. Það hefur greinilega verið breið samstaða í nefndinni. Þetta mál hefur verið eitt af áherslumálum Framsóknarflokksins á þessu þingi og var eitt af þeim málum sem við vildum gjarnan ná í gegn í samningum um þinglok. Það er gott að það tókst og þakka ég þingflokksformönnum hinna flokkanna fyrir að hafa samið á þeim nótum við okkur. Það eru fleiri mál sem við hefðum viljað ljúka hér, t.d. um forvirkar rannsóknarheimildir, það hefði verið ánægjulegt að fá slíkt afgreitt líka en það mál bíður þá næsta þings. Það er gott líka, herra forseti, að það á að gefa góðan tíma í að vinna þessa úttekt og áætlun, það er mjög mikilvægt að vandað verði til verka og tek ég heils hugar undir það. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég vona svo sannarlega að það myndist breið sátt um þessa tillögu á eftir í atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ásamt tveimur öðrum þingmönnum hef ég mælt fyrir breytingartillögu við þetta frumvarp en þannig háttar til að með lögum nr. 151/2010 sem samþykkt voru samhljóða á Alþingi í desember 2010 var mælt fyrir um heimild til endurupptöku gjaldþrotaúrskurða, nauðungaruppboða og aðfara vegna gengistryggðra lána sem höfðu verið dæmd ólögmæt. Sú lagasetning reyndist gölluð og náði aldrei að virka eftir dóma og úrskurði sem féllu eftir setningu þeirra, síðast í ársbyrjun ársins 2012. Þessari breytingartillögu er ætlað að bæta þar úr eins og ætla má að hægt sé til að fylgja megi eftir þeim réttindum sem lögunum frá 2010 var ætlað að tryggja. Breytingartillagan er þó mun takmarkaðri en ákvæðin frá 2010 þar sem einungis er fjallað um nauðungaruppboð og gjaldþrot og hún gildir aðeins um íbúðarhúsnæði til eigin nota sem enn er í eigu uppboðskaupenda sem ekki eru lögaðilar og eru jafnframt þessar eignir í eigu uppboðskaupenda. Efnahags- og viðskiptanefnd taldi tillöguna ekki hafa hlotið nauðsynlega umfjöllun og vísaði þar til óformlegrar umsagnar réttarfarsnefndar. 

Virðulegur forseti. Áþekk tillaga og hv. þingmaður leggur hér fram kom fyrir nefndina og réttarfarsnefnd taldi að ekki ætti að samþykkja þá tillögu. Mér þykir þessi breytingartillaga koma mjög bratt inn í umræðuna, sé mér ekki fært að styðja hana og mun því sitja hjá.

Virðulegi forseti. Innihald breytingartillögunnar hefur verið rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og líka í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Réttarfarsnefnd hefur hins vegar lagst gegn henni og notaði til þess rök sem ég mundi telja gild við aðrar aðstæður en þær sem uppi eru eftir að við á þingi samþykktum í desember 2010 ákvæði um endurupptöku sem var gjörsamlega gagnslaust. Nú höfum við tækifæri til að bæta úr því og tryggja að fólk sem hefur verið beitt órétti geti sótt rétt sinn með því að sækja um endurupptöku, hreinsað mannorð sitt og náð aftur eignum sínum. Ég hvet því þingmenn til að samþykkja þessa breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Til gjafsókna er árlega varið tiltekinni upphæð og er sett reglugerð sem ákvarðar hvernig þessari upphæð skuli varið. Samkvæmt lögunum eins og þau standa nú er ráðherra heimilt að setja í reglugerð ákvæði um almenn tekjuviðmið þannig að skattgreiðendur kosti aðeins dómsmál tekjulægsta fólksins. Með þessari breytingu er sú heimild afnumin. Nú verður innanríkisráðherra gert að heimila gjafsókn samkvæmt öðrum forsendum. Við umræðuna sögðu flutningsmenn að þessi breyting ætti ekki að koma niður á tekjulægsta fólkinu sem væntanlega þýðir aukið fjármagn til gjafsókna. Þetta þarf fjárveitingavaldið að hafa í huga þegar þessi breyting er samþykkt. Sjálfur ætla ég að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þessa lagagrein, ekki vegna þess að ég sé henni andvígur og væri það ekki ef fjármagn yrði stóraukið heldur vegna hins, að mér finnst vinnubrögðin ekki nægilega vönduð og tel að eðlilegra hefði verið að Alþingi skýrði betur þær forsendur sem byggja á nýjar reglur á. Komi ekki meira fjármagn til er einvörðungu verið að vekja væntingar hjá fólki sem ekki koma til með að standast nema þá að breytingin bitni á tekjulægsta fólkinu.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að lagt er til að 8. gr. falli brott úr frumvarpinu er sú að upplýsingar liggja fyrir um samkomulag á milli fjármálafyrirtækjanna og umboðsmanns skuldara um að fjármálafyrirtækin muni greiða fyrir málskostnað þeirra sem munu þurfa að höfða mál til að fá yfirsýn yfir fordæmi hvað varðar gengistryggð lán. Við erum að tala þar um tíu til ellefu mál sem ætlunin er að höfða og hluti af því samkomulagi og þeim skilyrðum sem Samkeppniseftirlitið setti var að það yrði einhvern veginn komið til móts við það. Hins vegar hefur það samkomulag ekki verið undirritað þannig að ég held að mikilvægt sé fyrir okkur hér á þingi að hafa það í huga að ástæðan fyrir að við erum að leggja þetta til er sú að þessar upplýsingar liggja fyrir. Þetta er sem sagt lagt til í trausti þess að fljótlega verði gengið frá samkomulaginu. Því segi ég já.

Forseti lítur nú svo á eftir brottfall 8. gr. standi breytingartillaga á þskj. 1589, 2. töluliður, frá Magnúsi M. Norðdahl og fleirum, við 8. gr. frumvarpsins sem sjálfstæð tillaga um nýtt bráðabirgðaákvæði og kemur hún nú til atkvæða.

Herra forseti. Hv. þingmenn hafa hafnað fyrstu breytingartillögunni sem gerði ráð fyrir því að leysa mætti upp eignir sem seldar hefðu verið nauðungarsölu. Þetta ákvæði er annars eðlis og gerir ráð fyrir því að þeir sem hafa verið gerðir gjaldþrota en búskiptum ekki lokið eigi þess kost að gjaldþrotið sem slíkt verði af þeim máð ef þeim tekst að sýna fram á það að orsaka gjaldþrotsins sé að leita í þeim greiðsluerfiðleikum sem þeir lentu í vegna gengistryggðra lána. Orðalag ákvæðisins er meðal annars byggt á þeim úrskurðum sem fallið hafa um gildi laganna frá árinu 2010. Ég hvet hv. þingmenn til að samþykkja þessa grein.

Virðulegur forseti. Þetta mál hefur ekki verið rætt mikið hvorki innan nefndar né í þinginu. Upplýsingar komu fram á fundi nefndarinnar frá fulltrúa innanríkisráðuneytisins að ekki hefði verið leitað eftir umsögn frá fulltrúum eða stjórnskipunarréttarfræðingum hvorki í Háskóla Íslands né Háskóla Reykjavíkur. Ég tel að í þessu framsali á valdi til töku stjórnvaldsákvörðunar í öðru landi felist í það minnsta vafi á hvort það standist stjórnarskrá og ég vil þá að stjórnarskráin njóti vafans og get því ekki greitt þessu frumvarpi atkvæði mitt.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að ekki er um kerfislægt framsal að ræða. Hér er um að ræða samband verkbeiðanda og verktaka sem hægt er að segja upp með engum fyrirvara ef okkur líkar ekki framkvæmdin. Hér er ekki um eiginlegt framsal að ræða á valdi. Þetta er hins vegar  Við eigum í rauninni ekki annarra kosta völ ef við ætlum að þjóna fólki í ríkjum þar sem við höfum ekki sendimenn á okkar snærum. Við erum að leggja til að við förum sömu leið og aðrar Norðurlandaþjóðir hafa gert í samskiptum við Frakka. 
            

Það er auðvelt að gera úlfalda úr mýflugu, herra forseti. Ég held að engum hugsandi manni geti dottið í hug að hér sé um valdaframsal að ræða. Hér er um það að ræða að Frakkar hafa tekið að sér góðfúslega að veita þjónustu sem íslenska ríkið er ekki í færum til að veita. Sú breyting er nú fyrirhuguð að veita Frökkum rétt til þess að neita fólki um vegabréfsáritun til Íslands. Þeir hafa þegar rétt til að veita hverjum sem er vegabréfsáritun til Íslands svo að það er aðeins skjól í þessu. Og eins og innanríkisráðherra sagði svo réttilega áðan að hafi til að mynda utanríkismálanefnd, sem mun fjalla um þetta mál nú í kvöldverðarhléi, eitthvað við þetta að athuga eru hæg heimatökin fyrir innanríkisráðuneytið að kippa þessari 

Hæstv. forseti. Af því að fullyrt er að hér sé ekki um framsal á valdi að ræða, það sé alveg skýrt, þá langar mig að vitna í greinargerð með frumvarpinu. Á bls. 3 stendur neðst: „Í breytingunni felst að opnað er fyrir samninga íslenskra stjórnvalda um framsal á valdi til töku stjórnvaldsákvörðunar til annars ríkis, þar eð fullnaðarafgreiðsla máls þar sem synjað yrði um vegabréfsáritun til Íslands færi fram innan stjórnsýslu þess ríkis.“ Ég tel því að rétt sé að ræða þetta hér í þinginu en afgreiða þetta ekki eins og hvert annað smámál hér í gegn.

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Umhverfisvænir bílar eru allt of dýrir fyrir meginþorra heimila sem nú glíma við sífellt þyngri greiðslubyrði af fasteignalánum. Skattaniðurfellingin sem við erum að fara að samþykkja hér, meðal annars á rafbílum, er því fyrst og fremst í þágu tekjuhárra einstaklinga og heimila. Okkur hv. þm. Birki Jóni Jónssyni finnst ekki mikið réttlæti í þessari tímabundnu skattaniðurfellingu og leggjum því fram breytingartillögu um að margnota taubleiur beri 7% virðisaukaskatt en ekki 25,5% virðisaukaskatt. Slík breyting mun lækka verulega útgjöld hjá mörgum ungbarnafjölskyldum og jafnframt minnka sorp. Það eru tvö tonn á barn sem eyðast á 500 árum. Því hvet ég alla þingmenn til að samþykkja þessa breytingartillögu.

Herra forseti. Ég ætla að höfða til samvisku þingmanna í þessu máli. Við höfum lagt fram breytingartillögu, ég og hv. þm. Lilja Mósesdóttir, sem mun minnka útgjöld barnafólks til kaupa á bleium sem er grundvallarþörf. Í annan stað munum við, með því að samþykkja þessa breytingartillögu, auka umhverfisvernd í landinu. Þær bleiur sem við viljum lækka virðisaukaskattinn á eru umhverfisvænni en þær sem vinsælli eru. Við viljum þess vegna breytingar og mér kemur á óvart að sjá þorra þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vera á móti því að við lækkum verð á bleium í landinu og að við komum til móts við umhverfismálin með því að hvetja til notkunar á umhverfisvænni bleium. Þessi flokkur hefur gersamlega snúið við sínum stefnumálum. Það er með ólíkindum að sjá ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs greiða atkvæði gegn svo góðu máli sem hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Hér er kominn gamall kunningi. Hér er breytingartillaga sem heimilar að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælu. Tilgangurinn er einfaldur. Hann er sá að stuðla að lækkun húshitunarkostnaðar, sérstaklega á köldum svæðum, og einnig að stuðla að orkusparnaði í landinu sem hlýtur að vera keppikefli allra. Þetta byggist á frumvarpi sem ég er 1. flutningsmaður að. Með mér flytja það frumvarp þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum, Samfylkingunni, Vinstri grænum, Framsóknarflokknum, Samstöðu og Bjartri framtíð. Þetta er mál sem hlýtur að teljast eins nálægt því að vera þverpólitísk samstaða um eins og mál geta verið og ég sé í þingsalnum fjölda meðflutningsmanna minna úr þessum stjórnmálaflokkum. Ég treysti því að við styðjum þetta mál. Frumvarpið hefur legið í efnahags- og viðskiptanefnd án þess að hljóta þar afgreiðslu þrátt fyrir að um þetta sé svona mikil þverpólitísk samstaða og þrátt fyrir að kallað hafi verið eftir umsögnum í tvígang og þær séu allar jákvæðar. Nú reynir á að menn vilji afgreiða þetta mál. Ég trúi því ekki að sú meinbægni sé á bak við, ég treysti því sem 1. flutningsmaður, að stjórnarmeirihlutinn treysti sér ekki til að styðja mál sem lækkar húshitunarkostnað í landinu.