Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. með neinu málþófi eða löngu máli. Ég vil aðeins koma hér lítillega að því, sem hv. 5. þm. Sunnl. sagði hér áðan. Hann virðist vera mjög trúr og tryggur lærisveinn hæstv. sjútvrh., því að hann endurtók þá staðhæfingu, sem þessi hæstv. ráðh. flutti hér við 1. umr., að forsvarsmenn verðjöfnunarsjóðsins og útvegsmanna og þeirra, sem eru í forsvari fyrir fiskiðnaðinn, hefðu komið að fyrra bragði til ríkisstj. og beðið um þessa lagasetningu. Ég tók það strax þannig, þegar ráðh. sagði þetta, að hann hefði hreinlega mismælt sig, því að hann hlaut að vita betur en þessi yfirlýsing hans gaf tilefni til að ætla. Sannleikurinn er sá, og það vita allir forsvarsmenn fiskvinnslu og útgerðar og sjóðsstjórnin, að þeim var, eins og ég sagði, hreinlega gefinn þessi eini kostur. Þeir áttu engra kosta völ og var hreinlega stillt upp við vegg með það, að ef ekki átti að koma til stöðvunar þessa atvinnuvegar, varð að fara í verðjöfnunarsjóðinn að þessu sinni sem bráðabirgðaráðstöfun. Þetta liggur fyrir og verður ekki á neinn hátt vefengt. Um þessa ráðstöfun má að sjálfsögðu deila. En það verður ekki um það deilt, að þannig bar málið að, og af þeim ástæðum einum eru meðmæli þessara aðila jákvæð. Þau eru aðeins, eins og ég sagði áðan, til að staðfesta það, sem þeir höfðu áður orðið að fallast á, - nauðugir, segi ég, því að þetta var vissulega ekki þeirra vilji. Þeir hafa orðið að fallast á það nauðugir. Þeir eru aðeins í umsögnum sínum að staðfesta það, sem þeir höfðu áður fallizt á við ríkisstj. undir þessum kringumstæðum og á þessum forsendum. Ég vil óska hv. 5. þm. Sunnl. til hamingju með afstöðu sina, því að ég hygg, að hann eigi eftir að sjá það, að sjómenu í Vestmannaeyjum og kannske annars staðar séu ekkert ánægðir með að láta fara í þennan sameiginlega sjóð, sem þeir vissulega eru að vissu marki einnig eigendur að, og látnir reiða sjálfum sér kauphækkun með eigin fé. ég hef orðið þessi greinilega var heima í héraði, að þetta er ekki á neinn hátt missýning. Menn vita alveg, hvað er að gerast. Það er farið í þeirra eigin bankabók í Seðlabankanum og kaup þeirra hækkað þessa þrjá mánuði með peningum, sem þeir telja sig eiga sjálfir.



Herra forseti. Þetta frv. til nýrra hafnalaga er samið af n., sem í voru þessir menn: Ólafur Steinar Valdimarsson skrifstofustjóri í samgrn., sem var formaður n., Gunnar H. Ágústsson hafnarstjóri í Hafnarfirði, Matthías Bjarnason alþm., Tryggvi Helgason sjómaður á Akureyri og Ragnar Sigurðsson hafnarstjóri í Neskaupstað. Ég hugsa, að það verði ekki um það deilt, að þarna fjölluðu um mál hafnanna menn, sem eru þeim nákunnugir og gengu til verks síns með það fyrir augum að gera hinar nauðsynlegustu breytingar á gildandi hafnalögum og til þess að mæta brýnni þörf hafnanna fyrir löggjöf, sem létti eitthvað byrðar þeirra, sem hafa reynzt þeim nálega ofurefli í mörgum tilfellum. Við það virðist mér líka allar brtt. n. miðaðar að létta byrðar hafnanna og þar með færa nokkuð af þeim yfir á ríkið. Hvað sem öðru líður verð ég að viðurkenna, að undan þessu verður ekki komizt, eins og sakir standa. N. lauk störfum á s.l. vetri, og var frv. að hafnalögum lagt fram á síðasta þingi. Það var lagt fram þá í hv. Ed., en varð ekki útrætt, enda varð tæpast til þess ætlandi, þar sem frv. kom fram seint á þingi. Mér er kunnugt um það, að n. hafði náið samstarf við hafnamálaskrifstofuna og hafnarstjóra og einnig formann Hafnasambands sveitarfélaga og tók tillit til till. þessara aðila. Það var álit n., sem samdi þetta frv., að ef brtt. hennar næðu fram að ganga, væri fengin allviðunandi lausn á alvarlegustu fjárhagsvandamálum hafnanna, þó vitanlega hvergi nærri gengið eins langt til móts við þarfir hafnanna og þær, sem þyngstu byrðarnar bera, hefðu sjálfsagt óskað. Auk þess, sem nú hefur sagt verið, hefur farið fram endurskoðun til samræmingar á gjaldskrám hafnanna, og hefur það verið gert mjög í samræmi við till. Hafnasambands sveitarfélaga. Flestar þessara gjaldskráa hafa nú þegar fengíð staðfestingu, ég beld allar þær, sem um hefur verið sótt, að yrðu endurstaðfestar. Þýðingarmestu breytingarnar, sem felast í þessu frv. frá gildandi hafnal., eru þrjár, og sé gerð grein fyrir þeim í mjög stuttu máli, þá eru þær þessar: Í fyrsta lagi, að framkvæmdir, sem styrktar eru með 75% framlagi af ríkisfé, eru með frv. auknar frá því, sem áður var, og jafnframt gerð skýrari mörk milli þeirra framkvæmda, sem njóta 75% framlags frá ríkinu, og hinna, sem njóta 40% framlags. Aðalbreytingin er fólgin í því, að bryggjur og viðlegukantar, sem áður nutu 40% ríkisstyrks, munu samkv. frv. njóta 75% ríkisstyrks. Samkv. upplýsingum Hafnamálastofnunarinnar hefur meðalframlag ríkissjóðs til hafnaframkvæmda, síðan núverandi lön tóku gildi, numið um og yfir 60%, á árinu 1973 nam það 63% og gæti raunveruleg kostnaðarþátttaka ríkissjóðs því hækkað úr því, sem það hæst hefur verið, 63%, og um það bil í 72–74%. Nokkuð er enn þá af framkvæmdum, þar sem ríkissjóður greiðir 40% af stofnkostnaði, og eru þar dráttarbrautir þýðingarmestar. Önnur meginbreyting frv. er sú, að hafnabótasjóður verði nokkuð efldur frá því, sem verið hefur. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að framlag til sjóðsins nemi 12% af árlegum framlögum ríkissjóðs á fjárl. hverju sinni til hafnarmannvirkja og lendingarbóta. En það ákvæði er síðan sett, að framlagið verði þó aldrei lægra en 25 millj, kr. Meginreglan er 12% af framlögum ríkisins á fjárl. til lendingarbóta og hafnarmannvirkja, en lágmarksupphæð 25 millj. Auk þess koma svo eigin tekjur hafnabótasjóðsins, en þær eru enn sem komið er fremur lágar. Þessar till. um breytingu á ríkisframlagi og eflingu hafnabótasjóðs mundu að áliti n., miðað við framlög á fjárl. ársins 1972, hafa í för með sér útgjaldaaukningu ríkissjóðs, sem næmi milli 30 og 35 millj. kr. Í þriðja lagi má svo geta þeirrar breytingar, að með frv. er ákvæði til bráðabirgða og gert ráð fyrir því, að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði af löngum lánum þeirra hafnarsjóða, sem verst eru settir. Þeir eru sannarlega ýmsir svo illa staddir fjárhagslega, að ég held, að hjá því verði ekki komizt. Þó að byrðar þeirra framvegis um þátttöku í gerð hafnarmannvirkja séu léttar verulega með frv., verður líka að gera ráðstafanir til þess að létta áfallnar byrðar, sem nú hvíla eins og mara á þeim mörgum. Ástæða er kannske til að fara nokkru nánar í helztu breytingar samkv. frv. Þær eru í fyrsta lagi í 3. gr. Þar segir, að Hafnamálastofnun ríkisins hafi umsjón með hafnarframkvæmdum, sem styrktar eru samkv. þessum lögum. Hafnamálastofnunin skal hafa umráð yfir vélum þeim og tækjum, sem nauðsynleg eru til að annast þau verkefni, sem henni eru falin, svo og hafa í þjónustu sinni sérþjálfað starfslið. Ráðh. er heimilt, að fenginni umsögn hafnamálastjóra, að veita bæjar- eða sveitarfélagi leyfi til þess að hafa á hendi eigin hafnarframkvæmdir undir tæknilegu og fjárhagslegu eftirliti Hafnamálastofnunarinnar. Þarna er um verulegt nýmæli að ræða. Þá er og heimílt, eftir því sem hagkvæmt þykir, að einstakar hafnarframkvæmdir eða hlutar þeirra verði unnir af verktökum samkv. tilboði á grundvelli útboðs. Einnig þarna er um auknar heimildir að ræða frá því, sem verið hefur. Það er þó viðurkennt af flestum, sem til þessara mála þekkja, að útboð og framkvæmdir í hafnargerðum á ákvæðisgrundvelli séu ýmsum annmörkum háðar og geti þannig ekki orðið hin almenna framkvæmd, sökum þess að verktakar yfirleitt munu. í mörgum tilfellum ekki hafa þeim tækjakosti á að skipa, sem til slíkra framkvæmda er nauðsynlegur. Nefndin aflaði sér upplýsinga um, hvaða sérhæfð tæki til hafnargerða væru í eigu hafnamálastjórnarinnar. Það eru ýmiss konar tæki, sem ekki eru almennt í eigu verktaka, og hygg ég, að menn fallist á það yfirleitt, að slík tæki verður hafnamálastjórnin að eiga og þar af leiðandi í ýmsum tilfellum að nota þau til framkvæmda samkv. reikningi varðandi hafnarbætur og hafnargerðir. Fyrir þessu er gerð grein á fskj. IV. Er þarna í fyrsta lagi um að ræða tæki til grjótvinnslu og neðansjávarsprenginga, loftþjöppur, bortæki, borvagna, grjótflutningsbíla, borðfleka og ýmiss konar lyftitæki, þ.e.a.s. stóra krana. Í öðru lagi eru tæki til rekstrar staura og þilja, stálþilja, loft- eða gufulóð, mismunandi stærðir, rammbúkkar, fallhamrar og lyftitæki ýmiss konar, einkanlega stórir vinnukranar. Þá eru það dýpkunartæki, sem verða að teljast til sérhæfðra tækja við hafnargerðir, stórir lyftikranar, grafskóflur, sanddæla. Það er ein sanddæla, sem hafnarstjórnin á, Hákur, fleki með grafkrana og grafskipið Grettir. Í fjórða lagi eru tæki til neðansjávarvinnu, svo sem köfunarbúningar og dælur, tæki til blöndunar köfunarlofts, afþrýstiklefi, köfunarhykli til djúpkafana, sérhæð verkfæri til neðansjávarvinnu, svo sem sjónvarpstæki og ýmiss konar önnur slík tæki. Þá á hafnamálastjórnin einnig vatnsdælur af mismunandi stærðum og gerðum og minni vélknúin smiðaáhöld til bryggjusmiða og margs konar mælitæki o.fl. Ég hygg, að þessi tæki verði að vera í eigu hafnarmálastjórnarinnar, því að ólíklegt er, að einstakir verktakar útveguðu sér slík tæki. En þetta takmarkar auðvitað möguleika til almennra útboða í hafnargerðum, þó að menn kynnu að vilja hverfa að því sem meginreglu, og hygg ég því, að svo geti ekki orðið þrátt fyrir þær heimildir, sem þarna eru opnaðar til slíks í 3. gr. frv. Þá er 7. gr. Í 7. gr. er ein af þeim meginbreytingum, sem ég gat um áðan, og er rétt að gera hv. þm. ljóst, hvað í þeirri gr. felst. Þar segir í fyrsta lagi, að ríkissjóður greiði 75% stofnkostnaðar af eftirtöldum hafnargerðum. Það eru öldubrjótar eða hafnargarðar, bryggjur og viðlegukantar, dýpkanir á aðalsiglingaleið að og frá höfn og á hafnarsvæði innan marka, sem ákveðin eru af rn., þó eru af bryggjum annarra en hafnarsjóðs. Nauðsynlegar uppfyllingar vegna framkvæmda við hafnargarða, bryggjur og öldubrjóta, siglingamerki. Innifalin í ofangreindum stofnkostnaði hafnargarða, bryggja og viðlegukanta er kostnaður við vatnslagnir um mannvirkin og raflýsingu þeirra samkv. nánari ákvæðum í reglugerðum. Þetta eru þær hafnarframkvæmdir, sem falla undir regluna um 75% framlag af hendi ríkissjóðs. Þá eru það hinir þættirnir í hafnargerðum, sem falla áfram undir 40% regluna. Það eru dráttarbrautir, flot- og þurrkvíar, löndunarkranar, hafnsögubátar og hafnarvogir. Þá eru í 10. gr., sem ein út af fyrir sig er III. kafli frv., allnokkur nýmæli. Þar segir, að hafnamálastjóri geri í samráði við hafnarstjórnir till. að áætlun um hafnargerðir til fjögurra ára í senn. Áður en gengið sé endanlega frá áætluninni, skuli hafnamálastjóri senda stjórn hverrar hafnar till. sínar um framkvæmdir á áætlunartímabilinu og gefa hafnarstjórninni nánar tiltekinn frest til að koma með aths. og brtt. Það er því ætlazt til, að það verði haft náið samráð við hafnarstjórnirnar, áður en fjögurra ára áætlunin um hafnarframkvæmdir er ákveðin. Hafnagerðaáætlunin skal miðuð við það fjármagn, sem ætlað er til hafnargerða í almennri framkvæmdaáætlun ríkisins, ef slík áætlun hefur verið gerð, en að öðrum kosti skal miða við það heildarfjármagn, sem líklegt er talið, að til ráðstöfunar verði til hafnarframkvæmda. Hafnargerðaáætlunin skal gerð á tveggja ára fresti og lögð fyrir Sþ. sem þáltill. Það er nýmæli og þykir þinglegra, að áætlunin komi fyrir þingið sem sérstakt þskj. Áætlun þessi skal öðlast gildi, þegar Alþ. hefur samþykkt hana. Hafnamálastjóri skal síðan vinna að framkvæmd áætlunarinnar í samráði við viðkomandi hafnarstjórnir og eftir því sem fjármagn er fyrir hendi. En ráðh. skal árlega leggja fyrir Alþ. skýrslu um framkvæmd áætlunarinnar, áður en fjárveitingar eru ákveðnar fyrir næsta ár. Í 13. gr. er ákveðið, að tekjum og eignum hafnarsjóðs megi einungis verja til hafnargerðar og rekstrar hafnar eða í þágu hennar og að hafnarsjóðir skuli vera undanþegnir hvers konar sköttum til sveitarsjóða. Þá vil ég aðeins rifja upp ákvæðin um hafnabótasjóð, en þau er að finna í 18.–24. gr. frv. og eru þessi hin helztu, - ég fer ekki í efni allra þessara gr., heldur aðeins meginefnið: Þar segir í fyrsta lagi í 18. gr., að hafnabótasjóður sé eign ríkisins og lúti stjórn þess ráðh., sem fari með hafnamál. Fé hafnabótasjóðs má ráðstafa á eftirgreindan hátt, að fengnu samþykki fjvn. Alþ.: 1. Sjóðurinn veitir hafnarsjóðum lán til framkvæmda gegn ríkisábyrgð. 2. Sjóðnum er heimilt að styrkja endurbætur á hafnarmannvirkjum, sem skemmzt hafa af völdum náttúruhamfara eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum, án mótframlags hafnarsjóðs. 3. Sjóðnum er heimilt að veita styrk til nýrra hafnarframkvæmda, sem nemi allt að 15% umfram ríkisframlagið af heildarframkvæmdakostnaði til staða, sem eiga við verulega fjárhagsörðugleika að stríða vegna dýrrar mannvirkjagerðar eða fólksfæðar eða annarra gildra orsaka. Samkv. þessu er ýtrasta heimild til þess í einstökum tilvikum, að framlagið fari ekki aðeins í 75%, heldur 15% í viðbót, þ.e.a.s. upp í 90%. Sjóðnum er heimilt að veita hafnarsjóðum lán út á væntanleg ríkisframlög samkv. lögum þessum, ef fé er umfram þarfir 1.–3. liðar. Þá segir enn fremur í 20. gr., að tekjur hafnabótasjóðs séu þessar: Árlegt framlag ríkissjóðs, sem sé 12% af framlagi til hafnarmannvirkja og lendingarbóta á fjárl. hvers árs, en þó aldrei lægra en 25 millj. kr., og í öðru lagi almennar tekjur af starfsemi sjóðsins. Að öðru leyti fer ég ekki út í efni einstakra gr. Hv. þm. geta borið þetta frv. saman við gildandi hafnalög fyrirhafnalítið, að öðru leyti en því, að ég vil vekja sérstaka athygli á ákvæðunum til bráðabirgða. Þar segir, að gera skuli sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði af löngum lánum þeirra hafnarsjóða, sem verst séu settir, og skuli þá miða við lánin eins og þau eru, þegar lög þessi taka gildi. Við fjárlagagerð fyrir árið 1973 skal samgrn. gera Alþ. sérstaka grein fyrir fjárþörf í þessu efni, og ráðh. skal gera till. til fjvn. Alþ. um skiptingu fjárins, og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarinnar eða til hafnarsjóðs og af fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafi áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðsins. N., sem undirbjó frv., taldi, að það væri ekki ástæða til að hafa þetta ákvæði í frv. sjálfu, þar sem búið væri með ákvæðum þess að létta þyngstu byrðar hafnarsjóðanna við hafnarframkvæmdir og færa þær að hluta yfir á ríkið, en þessar byrðar væru svo ofurþungar, að það yrði að gera bráðabirgðaráðstafanir til að létta þær með einhverjum hætti. Ég tel, að þýðingarmikið sé að finna rétta lausn á þessu samkv. bráðabirgðaákvæðinu með tilliti til þess fjárhagsástands, sem allmargir hafnarsjóðir búa nú við. Þetta frv. er í 6 köflum, og fjallar I. kafli um yfirstjórn hafnamála. II. kafli um greiðslu kostnaðar við hafnargerðir o.fl., III. kafli um framkvæmdaáætlanir, IV. kafli um stjórn hafna og rekstur þeirra, V. kafli um hafnabótasjóðinn, VI. kafli um ýmis ákvæði, og svo er þarna ákvæði til bráðabirgða, sem ég var að enda við að gera grein fyrir efnislega. Frv. fylgja svo ein 5 fskj., sem gefa margvíslegar upplýsingar um efnahagslegt ástand hafnarsjóðanna, og verður að játa, að ef hv. alþm. kynna sér þær upplýsingar, munu þeir sjálfir sannfærast um, að það eru engar ýkjur hjá mér, þegar ég segi, að hafnarsjóðirnir séu í ýmsum tilfellum nálega gjaldþrota fyrirtæki eða örugglega það og liggja sem mjög þung byrði á sveitarsjóðunum í mörgum tilfellum, svo þunglega, að sveitarsjóðirnir geta, ýmsir þeirra, vart öðrum verkefnum sinnt og verða að láta hafnirnar sitja fyrir, því að þar er að finna grundvöllinn að atvinnulífi viðkomandi byggðarlaga og ekkert undanfæri með að leggja fram fjármagn af ýtrustu getu og jafnvel umfram það til þess að sjá borgið nauðsynlegustu hafnarframkvæmdum. Þannig eru margir sveitarsjóðirnir nú staddir, að þeir ráða orðið ekkert við þær byrðar, sem lagzt hafa á hafnarsjóðina og hvíla nú orðið að verulegum hluta á sveitarsjóðunum líka. Helztu tekjustofnar hafnanna eru vörugjöldin. Að meðaltall munu þau vera um helmingur af tekjum hafnanna. Að öðru leyti eru það lestagjöldin, bryggjugjöldin og hafsögugjöld, og ýmsar hafnir hafa tekjur af dráttarbrautum og öðrum eignum sínum. En megintekjustofninn er sem sé vörugjöldin í langflestum tilfellum. Sannleikurinn er sá, að hjá þeim höfnum, sem teknar eru í yfirlitið, sem þessu frv. fylgir, eru það 22.5 millj. kr., sem vantar á, að hafnirnar hafi fyrir beinum rekstrarútgjöldum og vaxtagjöldum af tekjum sínum, eða það vantar þarna fyllilega milli 13 og 14%, til þess að hafnirnar hafi að meðaltali fyrir beinum rekstrargjöldum, og er þá ekkert ætlað fyrir afskriftum eða afborgunum af lánum þeirra. Það vantar þarna mjög mikið fé, til þess að endar nái saman hjá höfnunum yfirleitt. Vitanlega er hagur þeirra mjög misjafn, og skal ég ekki fara út í það, það geta hv. þm. kynnt sér nánar, hvaða staðir eru þar verst staddir og hverjir aftur heldur skár. Niðurstaðan er þessi, að það er augljóst, að rekstrarafkoma hafnanna er mjög bágborin og tekjur þeirra hrökkva hvergi nærri fyrir beinum rekstrarútgjöldum og vöxtum, hvað þá fyrir afskriftum og lánaafborgunum. Greiðslustaða hafnanna er líka mjög alvarleg. Heildarupphæð fastra lána, sem hvíla á höfnunum, er talin um 868 millj. kr. og afborganir af þeim á ári hverju um 86.8 millj. eða um það bil tíundi hlutinn. Þetta virðast því vera að meðaltali um 10 ára lán. Hér er eingöngu átt við föstu lánin. Á bls. 17 á fskj. II er gerð grein fyrir því, hversu þungt afborganir af föstum lánum og vextir hvíli á sveitarfélögunum miðað við íbúatölu þeirra. Þar er svo komið á einum 7 stöðum, að miðað við einstakling, miðað við íbúa eru útgjöldin, sem hvíla á viðkomandi höfnum, um 4000 kr. á mann. Hæstur er barna Neskaupstaður með 4895 kr., nærri 5 þús. kr. á mann, og næstu staðir Bakkafjörður, Þingeyri, Þórshöfn, Bolungarvík og Eyrarbakki með um og yfir 4000 kr. á mann sem greiðslubyrði í viðkomandi byggðarlögum. Aðrir hafnarsjóðir eru skár staddir en þetta. Þarna er sem sé greiðslubyrðin orðin slík, að viðkomandi staðir fá ekki undir risið með neinu móti. Ég hef áður gert grein fyrir því, hversu þunginn af afborgunum og vöxtum af föstum lánum hvílir þungt á höfnunum, en auk þess er þess að geta, að um 121 millj. kr. hvíla á höfnunum að auki sem skammtímalán og lausaskuldir. Og þar sem þessi lán á að greiða yfirleitt á þriggja til fjögurra ára tíma, eru afborganir af þessum lánum 30–40 millj. kr. á ári. Ef á það er litið, hvort hagur hafnanna fari heldur batnandi eða versnandi, þá er því miður niðurstaðan sú, að yfirlit yfir það sýnir, að greiðslustaða hafnanna hefur farið versnandi ár frá ári, og það sýnir alvöru þessa máls í hnotskurn. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta hafnalagafrv., en ég vil láta þá eindregnu ósk í ljós, að sú hv. n., sem fær málið til meðferðar, reyni allt hvað hún getur með góðu móti til að hraða afgreiðslu þess, því að það er hin fyllsta nauðsyn á því. Og ég hygg, að um það verði allir hv. þm. sammála, að þessi nýju hafnalög þurfi að geta tekið gildi með næsta fjárhagsári, og ef það á að takast, þurfum við að Ljúka afgreiðslu þess, áður en gengið er frá fjárl. Af þeirri ástæðu legg ég mjög þunga áherzlu á það að biðja hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hraða störfum sínum svo sem mest má verða og hún gæti með góðu móti. Ég legg svo til. herra forseti, að þegar þessari umr. lýkur, verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir þau orð hæstv. samgrh., að sú n., sem fær þetta frv. til meðferðar, sem væntanlega verður samgn., hraði eftir föngum störfum sínum og afgreiði þetta frv. fljótlega, þannig að stefnt verði að því, eins og mér skildist á hæstv. ráðh., að þetta frv. verði orðið að lögum, áður en endanleg afgreiðsla fjárl. fer fram. Þetta er auðvitað mjög mikið og flókið frv., en það skiptir miklu, að búið er að leggja það áður fyrir Alþ., síðasta þing. Þó að það hafi ekki orðið meira en að sýna það og hafa þar 1. umr. um málið, - ég held, að það hafi verið í Ed., - þá á það að greiða fyrir. Og sömuleiðis í sambandi við umsagnir um frv., þá hafa samtök sveitarfélaga og þó alveg sérstaklega Hafnasamband sveitarfélaga tekið þetta frv., eins og það var lagt fyrir síðasta þing, til yfirvegunar, og þar voru lagðar fram hvorki meira né minna en í 30 greinum aths. við frv., sem á að vera tiltölulega létt og auðvelt verk fyrir n. að athuga og sjá, hvað hægt er að taka til greina af þeim aths., sem þar koma fram. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh., var þetta frv. samið af n., sem fyrrv. samgrh. skipaði, og núv. samgrh, skipaði svo til viðbótar. Nefnd þessi lauk störfum, að mig minnir, í febrúarmánuði s.l., og náðist fullt samkomulag um það frv., sem hæstv. ríkisstj. og samgrh. lögðu fram hér seint á síðasta þingi með örlítilli breytingu, sem ekki skiptir höfuðmáli að mínum dómi. Mér er bæði ljúft og skylt að taka það fram, að í starfi þessarar n. reyndum við í fyrsta lagi að taka tillit til þeirra erfiðu fjárhagsástæðna, sem eru orðnar hjá mörgum höfnum á landinu, og jafnframt að taka tillit til. að það eru takmörk sett fyrir því, hvað ríkissjóður getur tekið á sig þunga bagga í einu. En þegar litið er á það alvarlega ástand í fjármálum flestra hafna, sem hafa staðið í framkvæmdum á undanförnum árum, að afborganir og vextir af lánum þeirra eru að mjög verulegu leyti þeim ofviða með öllu og hafa að sumu leyti lent á ríkissjóði, þá er auðvitað ekki um annað að ræða heldur en játa staðreyndir, að hér hefur orðið mjög mikil breyting, frá því að síðustu hafnalög voru sett. N. sú, sem samdi frv. að núgildandi hafnal., taldi, að ef till. hennar næðu fram að ganga, væri sköpuð viðunandi lausn á fjárhagsvanda hafnanna. En við umr. um það frv. hér á hv. Alþ. var fellt niður svonefnt hafnabótasjóðsgjald, sem átti að vera fastur tekjuliður fyrir hafnabótasjóð, og það var áætlað, að sjóðnum dygðu á þeim tíma um 12 millj. kr. árlegar tekjur, en þessi lög voru sett seint á þingi 1967. Það kom hins vegar fljótlega í ljós, að fjárhagserfiðleikar hafnanna urðu miklu meiri en útlit var fyrir, þegar lögin voru sett, m.a. vegna þess, að hafnabótasjóðsgjaldið var fellt niður og enginn tekjustofn annar kom í þess stað. Hitt ber líka að geta um, að það hafa orðið svo örar breytingar í sambandi við byggingu hafna, að þær hafa margfaldazt svo í verði, frá því að þau hafnalög voru sett, að þeir, sem þá unnu að undirbúningi þessarar lagasetningar, gerðu sér engan veginn grein fyrir því, hvað þessar breytingar yrðu örar og hve hafnarframkvæmdir almennt væru dýr mannvirki, svo að það má segja í þessu sambandi, að það sé eðlilegt, að hafnirnar séu komnar í mikinn og erfiðan fjárhagsvanda, eins og kom skýrt fram hjá hæstv. ráðh. og sömuleiðis kemur skýrt fram bæði í aths. og grg. með þessu frv., ásamt töflum og upplýsingum, sem fyrir liggja. En þær upplýsingar, sem fyrir liggja, eru engan veginn tæmandi. Þær eru miðaðar við það, sem var, þegar var unnið að undirbúningi þessa frv. Erfiðleikar hafnanna taka á sig nýjar myndir, og þær hafnir, sem hafa fram á árið 1970 þurft að leggja mest að sér í greiðslu afborgana og vaxta og hæstv. ráðh. gerði að umræðuefni, þær sem voru hæstar 1970, eru kannske ekki í árslok 1972 þær hæstu. Það breytist ár frá ári, eftir því sem hafnir hafa lagt í framkvæmdir. Þegar við göngum frá þessum upplýsingum 1971, byggjum við á árinu 1970. Síðan eru komnar nýjar og tilkomumeiri afborganir hjá mörgum litlum byggðarlögum, þannig að sú upphæð, sem hæstv. ráðh. gat um og vitnaði í þessa töflu, getur í einstökum tilfellum verið orðin miklu hærri. Hver sanngjarn maður hlýtur að sjá það og skilja og viðurkenna, að ef svona á að ganga til, þá er aðstöðumunurinn gífurlegur, eftir því hvar fólkið býr á landinu. Við skulum taka t.d. lítinn stað eins og Bakkafjörð, sem 1970 á að greiða í fastar samningsbundnar afborganir og vexti af hafnarlánum sínum 4683 kr. á hvern íbúa, á börn sem gamalmenni. Svo skulum við taka þann staðinn, sem hefur algera sérstöðu í þessum efnum, höfuðborgina, sem nýtur þess, að mestallur innflutningur til landsins fer um höfnina í Reykjavík. Reykjavík fær engan styrk frá ríkinu, en Reykjavíkurhöfn er rekin með miklum hagnaði og stendur fyllilega undir öllum sínum skuldbindingum og öllum framkvæmdum, sem lagt er í. Það er óþekkt fyrirbrigði, að lagt hafi verið í útsvörum á gjaldendur í Reykjavíkurborg að standa undir hafnarframkvæmdum, og þess vegna hefur auðvitað borgin getað farið út í ýmsa aðra uppbyggingu. En þegar við lítum á stað eins og Bakkafjörð, sem verður að greiða til ársloka 1970 tæpar 4700 kr. á hvern íbúa, þá getur hver og einn þm. spurt sjálfan sig að því: Hvað verður eftir á svona stað til þess að mæta ýmsum framkvæmdum og því, sem horfir til framfara og heilla í því byggðarlagi? Við skulum einnig líta á stað eins og Bolungarvík, sem er með tæpar 4000 kr. 1970. En Bolungarvík hefur þá sérstöðu fram yfir, held ég, alla aðra staði, að hafnarframkvæmdir hafa verið mjög þungar á því byggðarlagi, ekki eingöngu síðustu ár, heldur áratugum saman, og munu verða um langa framtíð. Það er þungur skattur, sem er á þessum stöðum og gerir aðstöðu fólksins til að búa þar geigvænlega, og þetta er auðvitað ein ástæðan fyrir því, að fólkið segir: Hér á þéttbýlissvæðunum eru auðvitað framfarir miklu meiri. Það er miklu meira gert til félagslegrar uppbyggingar, til varanlegrar gatnagerðar o.fl., o.fl., sem of langt yrði upp að telja. En við, sem búum á litlum stöðum, eins og hér hafa verið nefndir, við verðum að sætta okkur við það að standa undir lánum af hafnarframkvæmdum okkar, sem eru auðvitað ekkert annað, hafnarframkvæmdirnar, en hluti af framleiðslukostnaði, sem er auðvitað fyrst og fremst og eingöngu fyrir þjóðina alla, hagur þjóðarinnar allrar, en ekki eingöngu þessara mismunandi stóru staða. Hitt vitum við, að þarfir ríkisins eru einnig miklar, og það hefur oft komið í ljós á fundum, sem ég hef setið á og m.a. hæstv. samgrh. og þm., bæði úr því kjördæmi, sem ég er hér fyrir, og fleiri kjördæmum, - þar hefur komið fram ákaflega mikil gagnrýni frá hendi sveitarstjórnarmanna, hvað ríkið hafi í raun og veru sýnt lítinn skilning á þessum þungu byrðum þessara staða, og sumir hverjir hafa lítið á það sem einhverja allsherjarlausn að gera hafnirnar að landshöfnum. Ég get ekki og vil ekki láta hjá líða, að það komi hér fram, að ég er í raun og veru andstæðingur þess, að fiskihafnir í landinu verði gerðar að landshöfnum, þó að það séu þrjár landshafnir til, sem aldrei skyldi verið hafa. Og það er fyrst og fremst vegna þess, og þó að ég sé auðvitað fyrst og síðast upprunninn og búsettur í hinum strjálu byggðum og vilji gjarnan létta byrðinni sem mest af þeim, þá er þetta mál ekki eins einfalt og margir hafa haldið, því að ef ríkissjóður tekur að sér allar hafnirnar og gerir þær að landshöfnum, þá auðvitað breytist ekkert þörfin fyrir framkvæmdir og ríkissjóður verður að láta svo og svo margar hafnir bíða með framkvæmir. Við, sem höfum litið á aðstöðuna í landshöfn eins og Þorlákshöfn, höfum séð, að ríkissjóður hefur engan veginn - frekar en mörg önnur byggðarlög - getað orðið við kröfum þeirra íbúa um þær framkvæmdir, sem þeir telja nauðsynlegt, að þar séu gerðar. Þess vegna er það þannig, að ef allar hafnir væru orðnar að landshöfnum, væri biðin eftir framkvæmdum eftir sem áður mjög lík því, sem er með því fyrirkomulagi, sem hefur verið og er í sambandi við eignarhlutföll ríkis og sveitarfélaga. Hitt er svo annað mál, sem ég tel a.m.k. eins þungt á metunum, að ég tel, að þunginn af framkvæmdunum og matið á þörfinni fyrir framkvæmdir eigi að vera í höndum heimabyggðanna sem mest, en ríkið á auðvitað að sýna þá sanngirni að taka meira á sig, af því að hér er í raun og veru, eins og ég sagði áðan, um að ræða atvinnufyrirtæki. Útflutningsatvinnuvegirnir byggjast á höfnum. Ég tel því, að forustan eigi að vera heima í byggðarlögunum sjálfum, og ég tel, að með þessu frv. sé komið mjög skynsamlega og hóflega á móti óskum flestra byggðarlaga í þessum efnum með því að fara inn á, að ríkissjóður styrki þessar hafnarframkvæmdir sjálfar um 75%, og sömuleiðis með því ákvæði í frv., sem lýtur að hafnabótasjóði, að fámennir staðir, sem eiga við fjárhagserfiðleika að etja sakir mjög dýrra framkvæmda við hafnargerðir, geti fengið styrk allt að 15%. Þá kem ég að því endanlega, sem er persónuleg skoðun mín, að ég tel það ekki vera of mikið, að byggðarlögin, þau smæstu byggðarlög, standi þá undir 10%, og þau, sem stærri eru og veigameiri, standi undir 25%, en njóti þess að hafa forustu framkvæmda og stjórn á atvinnufyrirtækjum, sem eru á þessum stöðum. Eins og ráðh. gat um, er ætlazt til, að framkvæmdir samkv. þessu frv., sem verði styrktar með 75% framlagi af ríkisfé, verði auknar frá því, sem áður var, og jafnframt eru sett skýrari mörk milli þeirra framkvæmda, sem njóta 75% og 40% ríkisstyrks. Aðalbreytingin frá gildandi lögum er sú, að bryggjur og viðlegukantar, sem áður nutu 40% ríkisstyrks, munu njóta 75% ríkisstyrks samkv. þessu frv. Samkv þeim upplýsingum, sem hafnamálastofnunin gaf okkur í þessari n. í fyrra, hefur meðalframlag ríkissjóðs til hafnarframkvæmda, siðan núgildandi lög tóku gildi, numið um og yfir 60%, en á árinu 1971 námu þau 63%, og gæti raunveruleg kostnaðarþáttaka ríkisins því hækkað úr 63% í um það bil 72–74%, en enn þá er nokkuð af framkvæmdum, þar sem ríkissjóður greiðir 40% af stofnkostnaði, en þar eru dráttarbrautirnar þýðingarmestar. Eins og ráðh. gat um, er lagt til, að hafnabótasjóður verði efldur, og er samkv. frv. lagt til, að 12% af árlegum framlögum ríkíssjóðs á fjárl. til hafnarmannvirkja og lendingarbóta verði greidd í hafnabótasjóð, en þó aldrei lægri upphæð en 25 millj. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um undirbúning að samningu þessa frv. eða um frv., eins og það var lagt fyrir á síðasta þingi. En þegar þetta frv., sem við erum nú að ræða, kom á borðið hjá mér, brá mér nokkuð, þegar ég sá, að hæstv. ríkisstj. hefur fellt niður úr þessu frv. ákvæði til bráðabirgða 2. En um það varð eins og um annað samkomulag í n., sem samdi þetta frv., að það væru tekin upp tvenns konar ákvæði til bráðabirgða í þetta frv. Eina breytingin, sem hæstv. samgrh. eða ríkisstj., sem hafði fengið nál. til yfirlestrar og umsagnar, áður en frv. var lagt fram í fyrra, hafði gert frá því, sem n. lagði til, var örlítil breyting á ákvæði til bráðabirgða 2. Ég tel það mjög mikilvægt, að þetta ákvæði verði haft með, og ég skal fyrir mitt leyti fúslega fallast á þá breytingu, sem hæstv. ríkisstj. gerði á ákvæði til bráðabirgða 2, og vil því leyfa mér að flytja skrifl. brtt. við frv. um það, að aftan við ákvæði til bráðabirgða komi svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða 2: „Heimilt er að greiða úr ríkissjóði allt að 40% af stofnkostnaði þeirra dráttarbrauta, sem byggðar hafa verið frá árinu 1960 til gildistöku þessara laga af einstaklingum og félögum, eftir því sem fé er veitt til á fjárl. Skilyrði fyrir greiðslu slíks framlags sé: 1. Eigi sé nema ein dráttarbraut í sveitarfélaginu. 2. Jafnframt dráttarbrautinni sé rekin skipasmíðastöð. 3. Í sveitarfélaginu sé rekin veruleg útgerð að dómi samgrn. 4. Viðkomandi hafnarsjóður eða sveitarsjóður leggi fram a.m.k. 10% stofnkostnaðar á móti framlagi ríkissjóðs. 5. Um dráttarbrautina sé stofnað hlutafélag, þar sem framlög ríkis og sveitarfélaga verði eignarhluti þeirra, enda nemi hann a.m.k. 50% hlutafjár“ Ég hygg, að ég þurfi ekki að skýra nánar þessa till. Hún liggur hér skýr fyrir. Þar sem hafnarsjóðirnir sjálfir eiga dráttarbrautir, þá eiga þeir rétt samkv. núgildandi l, á 40% styrk frá ríkinu, en ekki þar sem einstaklingar eða félög einstaklinga eiga þessar dráttarbrautir, en það er á örfáum stöðum á landinu. Ég tel, að skilyrði fyrir þessu framlagi til dráttarbrauta, sem eru í eigu einstaklinga, séu svo ströng og ákveðin, eins og þau voru sett upp upprunalega í ákvæði til bráðabirgða í nál. og síðar í frv. því, sem ríkisstj. flutti á s.l. ári, að það væri að mínum dómi mikið ranglæti að streitast á móti þessari breytingu frá núgildandi hafnalögum. Ég vona, þó að þetta ákvæði hafi verið fellt niður úr frv. núna, að hæstv. samgrh. setji sig ekki upp á móti því, að þetta verði aftur tekið inn í frv., og sú n., sem fær frv. til athugunar, grandskoði mjög vel þessa till., áður en henni verður hafnað. Í aths. þeim, sem Hafnasamband sveitarfélaga gerði á 3. ársfundi sambandsins 15. sept. í sumar, sem haldinn var á Akureyri, eru allmargar aths., sem eru í raun og veru að mínum dómi ákaflega lítilfjörlegar. En þó eru þar nokkrar aths., sem hafa töluverða þýðingu, m.a. við 2. gr. frv., en þar leggja þeir til m.a., að ráðh. skuli setja Hafnamálastofnuninni 5 manna stjórn, skipaða þremur fulltrúum frá ríki og tveimur fulltrúum tilnefndum af Hafnasambandi sveitarfélaga og ráðh. skipi formann stjórnarinnar. Þetta atriði kom mjög til álita hjá okkur í þeirri n., sem samdi þetta frv. En við töldum ekki ástæðu til að taka þetta upp í till. okkar. Ég skal fúslega játa, að það hlýtur að hafa töluverðan kostnaðarauka í för með sér að skipa stjórn yfir stofnun eins og þessa, þó að ég geti á engan hátt neitað því, að það sé engan veginn óeðlilegt, að Hafnasamband sveitarfélaga eigi aðild að þessari stofnun. Hins vegar er þó hér við að bæta, að með þessu frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður taki að sér meiri kostnað, og þess vegna má því segja, að það sé minni ástæða til, að nýir aðilar fái aðild að þessari stofnun. En þá aths. vil ég gera, sem ég tel, að eigi að vera alltaf ráðandi, að ef verður horfið að því ráði, að ríkið skipi meiri hl. í stjórn og stjórn verði sett Yfir þessa stofnun, þá er það mín skoðun, að ráðh. eigi ekki að skipa slíkar stjórnir, heldur eigi Alþ. að kjósa þá menn, sem í slíkar stjórnir eiga að fara. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að ég tel mjög eðlilegt, að ráðh. á hverjum tíma skipi formann stjórnar þeirrar stofnunar, sem heyrir undir hann. Þetta er að mínum dómi meginatriði, en ekki stefnt neitt gegn núv. ráðh. eða ríkisstj. Ég vil líka geta þess, að í aths. Hafnasambandsins lýsir það yfir samþykki sínu með óbreytt ákvæði til bráðabirgða 2, bráðabirgðaákvæðið, sem ég hef nú tekið aftur upp með till. minni, en Hafnasambandið leggur til. að það komi þriðja bráðabirgðaákvæðið, svo hljóðandi: „Endurskoða skal lög um landshafnir og rekstrarform þeirra með það fyrir augum, að þær verði afhentar viðkomandi sveitarfélögum til rekstrar.“ Ég tel, að þetta atriði megi mjög koma til athugunar hjá þeirri n., sem fær frv. til athugunar. En ef það verður til þess, að um málið verði miklar deilur hér á þingi, vil ég ekki leggja á það mikla áherzlu, a.m.k. ekki að þessu sinni, því að ég er mjög á því, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að hraða sem allra mest afgreiðslu á þessu nauðsynlega máli, og það eru margar sveitarstjórnir, sem bíða í miklu ofvæni eftir því, hvernig afgreiðslu þetta mál fær. Ég fagna því, að samgrh. óskaði mjög eftir því, að afgreiðslu málsins yrði hraðað. En ég vil mjög gjarnan fá, ef hann getur gefið upplýsingar um, hvort það sé ætlun hans og þá ríkisstj. að stefna að því, að fjvn. taki þetta ákvæði til bráðabirgða til úrlausnar, áður en hún gengur frá till. sínum til Alþ., en í þessu ákvæði segir, að það skuli gera sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða af löngum lánum, sem verst eru settir, og skal þá miða við lánin eins og þau eru, þegar lög þessi taka gildi. Við fjárlagagerð fyrir árið 1973 skal samgrn. gera Alþ. sérstaka grein fyrir fjárþörf í þessu efni. Ráðh. skal gera till. til fjvn. og Alþ. um skiptingu fjárins, og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðs. Nú, ráðh. er farinn 

Jæja, ef ræðumaður óskar þess, þá getur hann dokað við stutta stund. Ráðh. mun hafa farið í símann, er væntanlegur.

Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort það sé álit hans og hvort hann ætli þegar að vinna að framkvæmd á ákvæði til bráðabirgða, sem er í frv., um að gera sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða af löngum lánum, sem verst eru settir, og þá á að miða við lánin eins og þau eru, þegar lög þessi taka gildi. Segir í frv., að við fjárlagagerð fyrir árið 1973 skuli samgrn. gera Alþ. sérstaka grein fyrir fjárþörf í þessu efni, og jafnframt, að ráðh. skuli gera till. til fjvn. og Alþ. um skiptingu fjárins og skuli við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélaga til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðsins. Nú er mér ljóst, að þetta frv. er ekki orðið að lögum. En ef lík vinnubrögð verða nú eins og hafa verið í fjölda mörg undanfarin ár, að fjárl. verða afgreidd fyrir jól, og jafnframt, að þetta frv., verði að lögum rétt um það bil, sem afgreiðsla fjárl. fer fram. þá auðvitað er hér um töluvert mikla vinnu að ræða, sem þarf að fara í þegar og senda fjvn. um það till. í tæka tíð. Því spyr ég: Ætlar ráðh. að vinna að þessum till. í samræmi við þetta ákvæði til bráðabirgða í frv. og þannig, að hann hugsí sér, að hafnirnar verði réttar við á þennan hátt þegar 1. jan. 1973? Í öðru lagi er mér forvitni á að vita, hvort það sé skoðun ráðh. og þá ríkisstj., að fjvn. og þá auðvitað um leið Hafnamálastofnunin vinni að till. til fjárl. fyrir hafnarmannvirki og lendingarbætur á þann hátt, að hún leggi til grundvallar hlutfallsþátttöku ríkisins samkv, hinum nýju lögum. Ef það kemur vísbending frá rn. og ríkisstj. um, að fjvn. vinni þannig að þeim málum og Hafnamálastofnunin, þá verður auðvitað undir flestum kringumstæðum lögð til grundvallar 75% þátttaka ríkisins, en ekki 40% eða eitthvað þar á milli, eins og verið hefur. Þess vegna hlýtur það að vera mjög aðkallandi, að þessi svör liggi fyrir hið allra fyrsta. Það er kannske erfitt fyrir þá, sem telja, að fjárl. fari upp úr öllu valdi, og telja, að heldur þurfi að lækka útgjöldin en hitt, - og tel ég mig vera í þeirra hópi, - en ég vil þó undanskilja alveg sérstaklega frá því framlög til hafnamála, þar eru framlögin allt of lág. Þrátt fyrir hækkun fjárl. eru í fjárlagafrv. aðeins ætlaðar 175 millj. kr. til hafnarmannvírkja og lendingarbóta, en í fjárl. yfirstandandi árs eru 161.8 millj. kr. á þessum Íið. Framlög í fjárlagafrv. til hafnabótasjóðs eru 22 millj. kr. eða sama upphæð og er í fjárl. yfirstandandi árs. Það má því segja, að í fjárlagafrv. er töluverð lækkun frá því, sem er í gildandi fjárl., þegar við miðum við það, hvað framkvæmdakostnaður hefur stóraukizt á þessu ári, og allt útlit er fyrir, að hann aukist enn, bæði vegna verðbreytinga hér heima, sömuleiðis hækkunar erlendis á ýmsu efni, svo að við sjáum, að það verður erfitt að koma fjárl. saman með þessari upphæð, hvað þá ef það verður tekið upp að vinna samkv. hinu nýja hafnallagafrv., sem ég lít svo á, að ráðh. leggi kapp á. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. geti gefið upplýsingar um þessar spurningar, ef ekki nú, þá einhvern tíma mjög bráðlega, því að á því veltur mikið og liggur mikið á í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Að síðustu endurtek ég það, að ég vænti þess, að þetta frv. fái enga mótspyrnu hér í þessari hv. d. Þó að einhverjar breytingar kunni að verða uppi, þá verður að afgreiða þær, en verði um stórfelld deilumál að ræða um einhver atriði, þá tel ég betra að láta þau liggja á milli hluta eða bíða betri tíma heldur en tefja fyrir afgreiðslu þessa mikilvæga frv.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Ég vona, að það hafi verið ljóst af framsöguræðu minni áðan, að ég legg mikið kapp á, að þetta hafnalagafrv. fái afgreiðslu, ekki aðeins á þessu þingi, heldur á fyrri hluta þess, nógu snemma til þess, að hægt sé að taka niðurstöður þess allar til greina varðandi afgreiðslu fjárframl. til hafnamála, þ.e.a.s. áður en frá fjárl. er gengið. Og ég veit það, að það veltur á miklu, að hv. samgn. vinni fljótt og rösklega að afgreiðslu málsins, og vil líka vænta þess, að hv. þm. fallist á það sjónarmið að láta ágreiningsefni, sem upp kynnu að koma, heldur bíða en frv. nái ekki gildistöku fyrir áramót. Varðandi till. þær, sem hv. þm. réttilega gat um, að fram hefðu komið frá þingi Hafnasambands sveitarfélaga, þá er það að segja, að við kynntum okkur þær brtt. í rn., tókum nokkrar þeirra til greina, vinzuðum þær úr, sem við töldum, að sízt gæti orðið ágreiningur um, og þær eru komnar inn í frv. Að öðru leyti tel ég alveg sjálfsagt, að till. Hafnasambandsins í heild fari til hv. samgn., sem þá gerir samanburð á þeim brtt. og kemst að niðurstöðu um, hverjar þeirra n. gæti fallizt á, og að öðru leyti verður meginstarf n. að bera þetta frv. saman við gildandi hafnalög. Ég vona því, að þetta starf n. geti gengið fljótt. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, að nú, þegar frv. er lagt fram, hefur verið fellt niður bráðabirgðaákvæði 2, sem var með frv. í fyrra. Það er að nokkru leyti vegna þess, að aðstæður hafa breytzt. Það bráðab. ákvæði snerti að nokkru leyti skipabrautina á Akranesi, sem þá hafði nokkru áður orðið fyrir stóráfalli, og var hugsað til þess að vera við því búinn að taka þátt í að leysa vanda þessarar dráttarbrautar með ákvæðinu. Nú hefur sá vandi verið leystur með öðrum hætti, og þess vegna féllst ég nú á að fella bráðabirgðaákvæði 2 niður. En ég tek því ekki nema vel, að fram er komin till. frá hv. þm. um það að taka þetta ákvæði upp aftur, og fjallar þá hv. samgn. um það, og á þessu augnabliki skal ég ekki lýsa yfir neinni andstöðu a.m.k. við fyrstu athugun á því ákvæði og könnun á því, hvar það gæti komið að gagni eða leyst vanda, sem steðjaði að og við værum óviðbúnir að leysa. Varðandi svo það, hvort ég ætli mér að verða við ákvæði til bráðabirgða, sem frv. fylgir, þá liggur það í augum uppi. Ég lét það fylgja með frv. og tel það mjög mikilsverðan þátt í afgreiðslu frv., eins og högum hafnasjóðanna yfirleitt er háttað. Og eftir þessu bráðabirgðaákvæði vil ég, að bæði rn. vinni og hafnamálastofstofan og fjvn., þegar málið kemur til hennar. En í upphafi ákvæðisins segir: „Gera skal sérstakar ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða af löngum lánum., sem verst eru settir, og skal þá miða við lánin eins og þau eru, er lög þessi taka gildi.“ Það verður því nú að leggja fyrir hafnamálaskrifstofuna að gera yfirlit yfir efnahagsstöðu hafnanna, eins og hún er nú, og byggja síðan till. til úrbóta á þeirri niðurstöðu. Ég geri mér ljóst, að hér er um mjög vandasama hluti að ræða. að finna út reglu, sem réttilega létti hlut hinna ýmsu hafnasjóða og sé ekki einum meira í vil en öðrum. En þá reglu verðum við að finna. Og ég held, að það sé grundvöllur, sem rétt sé að byggja á, að hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélagsins til hafnarsjóðs, fólksfjöldanum á staðnum og öðrum þeim atriðum, sem áhrif geta haft á greiðslugetu hafnarsjóðsins. Þetta er grundvöllurinn, sem þessar reglur verða að byggjast á, hvaða reglu sem við finnum út til þess að fullnægja þessu. En svar mitt við spurningu hans varðandi þetta allt saman er játandi.