Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir hv. d. um aukatekjur ríkissjóðs, er þáttur í þeim ráðstöfunum, sem boðaðar voru, er fjárlagafrv. var lagt fram, til þess að tryggja greiðsluhallalaus fjárlög á árinu 1966. Var í fjárlagafrv. gert ráð fyrir allverulegri hækkun á aukatekjum ríkissjóðs, sem var gert ráð fyrir að mundi gefa um 22 millj. kr. á næsta ári. Aukatekjur ríkissjóðs, sem eru, eins og hv. þdm. vita, alls konar leyfisbréfagjöld, dómsmálagjöld og skiptagjöld og gjöld fyrir fógetagerðir og annað þess konar, hafa ekki verið hækkaðar síðan árið 1960, að í l. um efnahagsmál var ákveðið, að þessi gjöld skyldu innheimt með 50% viðauka. Síðan sú hækkun fór fram, hefur að sjálfsögðu orðið mjög veruleg kostnaðarhækkun hjá öllum þeim embættum, sem hafa með þessa þjónustu fyrir borgarana að gera, og enda þótt það liggi ekki fyrir nákvæm athugun á því, þykir mér ekki ólíklegt, að kostnaðarauki hinna ýmsu embætta af þessum sökum hafi vaxið a.m.k. jafnmikið, ef ekki meira en þær hækkanir. sem hér er gert ráð fyrir. Í meginefnum fela þessar hækkanir í sér, að gjöld þessi hækka um 1/3 frá því, sem nú er. Það gat komið til álita tvenns konar leið í þessu efni: annaðhvort að hækka einfaldlega um ákveðna prósentu, eins og gert var 1960, þessi gjöld, en hins vegar þótti rétt við nánari athugun málsins að endurskoða alla löggjöfina um aukatekjurnar, þar sem ýmiss konar ósamræmi var milli hinna einstöku gjalda orðið og ástæða gat verið til að hækka sum gjöldin meira og önnur minna, svo sem gert er ráð fyrir í frv. Í hv. Ed. voru gerðar mjög smávægilegar breytingar á frv., sem ekki skipta máli og ég sé ekki ástæðu til þess að ræða sérstaklega. Með frv., eins og það var lagt fram, fylgir mjög nákvæm grg. um það, hvaða hækkanir eru á gjöldum þessum í hverju einstöku tilfelli, og ég held ekki, að ég skýri það betur, heldur einungis valdi óþarfatöfum á störfum hv. d. með því að fara að rekja það í einstökum atriðum, en leyfi mér að vísa til þeirrar grg. og vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á, að hún sé viðunandi upplýsing um þessi efni, hvaða breytingar hér er um að ræða. Ég tel ekki, herra forseti, að það sé þörf á því, þar sem þetta mál er mjög einfalt að eðli til, að eyða um það fleiri orðum, nema tilefni gefist til, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er ekki ýkja langt síðan svo að segja allur innflutningur landsins var háður opinberum leyfisveitingum og raunar öll gjaldeyrissala til annarra þarfa en innflutnings. Meðan svo var, var heimt leyfisgjald af þeim leyfum, sem út voru gefin og voru skilyrði fyrir innflutningi og gjaldeyrisráðstöfunum. Upphæð þessa leyfisgjalds hefur verið misjöfn á undanförnum árum og áratugum, frá kvartprósent og upp í 1%. Á þessari skipan hefur verið gerð gagnger breyting á undanförnum 5 árum. Á undanförnum 5 árum hefur smám saman meginhluti innflutnings til landsins verið gefinn frjáls, og hið sama á við um gjaldeyrisgreiðslu til annarra þarfa að mjög verulegu eða mestu leyti. Jafnframt hefur þetta auðvitað haft í för með sér, að innheimta formlegra leyfisgjalda hefur farið hlutfallslega minnkandi af þeim gjaldeyri, sem þjóðin ráðstafar til vörukaupa erlendis eða til greiðslu af annarri þjónustu. Í gildandi lögum um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, sem eru frá árinu 1960, segir, að heimilt sé að innheimta allt að 1% gjald af þeirri gjaldeyrisnotkun, sem leyfi þurfi til. Og ákveðið var, að tekjur af þessu leyfisgjaldi skyldi nota annars vegar til þess að endurgreiða bönkunum þann kostnað, sem þeir hefðu af leyfaútgáfunni, en gjaldeyrisskrifstofan, sem um mörg undanfarin ár eða áratugi undir ýmsum nöfnum hafði annazt útgáfu leyfa, var lögð niður, en þetta verkefni, leyfisútgáfan, falið svonefndri gjaldeyrisdeild bankanna. Tekjurnar af leyfisgjaldinu átti fyrst og fremst að nota til þess að endurgreiða bönkunum þann kostnað, sem þeir hefðu af þessu, og hins vegar til að greiða kostnað við verðlagseftirlit, vegna þess að kostnaður við verðlagsskrifstofuna, sem hafði verið í nánum tengslum við gjaldeyrisskrifstofuna, hafði verið greiddur af tekjunum af því leyfisgjaldi, sem áður hafði verið innheimt. En 1960 var gert ráð fyrir því, að innheimt leyfisgjald af þeim vöruinnflutningi og þeirri gjaldeyrisráðstöfun, sem leyfi þyrfti til, mundi nema mun lægri upphæð en þetta gjald hafði numið um mörg ár eða áratugi áður. Eins og ég gat um áðan, hefur sú þróun haldið áfram, að í vaxandi mæli hefur innflutningur til landsins og ráðstöfun gjaldeyris til annarra þarfa verið leyst undan leyfisveitingum og þannig orðið frjáls og þess vegna ekkert afgreiðslugjald eða þjónustugjald innheimt af þeim gjaldeyri, sem fenginn var hjá gjaldeyrisbönkum í þessu skyni. Auk þessa hefur heimildin til þess að innheimta 1% leyfisgjald aldrei verið notuð nema að hálfu leyti. Leyfisgjaldið, sem hefur verið innheimt síðan 1960, hefur verið aðeins ½%. Tekjurnar af þessu ½% leyfisgjaldi námu á s.l. ári samtals 6.9 millj. kr.. og þeirri upphæð var skipt þannig, að varið var til kostnaðar við leyfaúthlutun 3.3 millj. og til greiðslu á kostnaði við verðlagseftirlit 3.6 millj. Í þessu frv. er lagt til, að gjald af leyfisinnflutningi eða gjaldeyrisráðstöfun skv. leyfum geti hækkað í allt að 1% og jafnframt megi innheimta allt að ½% gjald af þeirri gjaldeyrissölu bankanna, sem sérstakt leyfi þarf ekki til. Miðað við áætlun um gjaldeyrisráðstöfun á næsta ári má gera ráð fyrir því, að heildartekjur af þessum gjöldum, leyfisgjaldinu og afgreiðslugjaldinu af frílistagjaldeyrinum, geti numið um 35 millj. kr., ef heimildin verður notuð að fullu, en rétt er að gera ráð fyrir því. Með þessu móti tel ég, að efni frv. hafi verið skýrt nægilega, og legg því til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. hefur þegar gert ýtarlega grein fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir, og sé ég ekki ástæðu til að gera það frekar að umtalsefni, en tel þó rétt að segja nokkur orð í tilefni þessa máls. Þegar fjárlfrv. var lagt fram, var þar greint frá ýmsum ráðstöfunum, sem ríkisstj. hafði í huga til að tryggja það, að auðið væri að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Ein þeirra till., sem þar var um að ræða, var, að lagt yrði sérstakt farmiðagjald á farseðla, sem seldir væru til utanlandsferða, og var gert ráð fyrir, að gjald þetta mundi nema um 1500 kr. á farmiða, þó með undantekningum, sem þar voru boðaðar, bæði til námsmanna og einnig í sambandi við sjúkraferðalög, og var áætlað, að í heild mundi þessi gjaldstofn gefa ríkissjóði 25 millj. kr. Við nánari athugun þess máls hefur í senn komið í ljós, að nokkuð hafi verið skiptar skoðanir um þessa gjaldheimtu, í annan stað kom það einnig í ljós við frekari undirbúning málsins, að vegna hinna ýmsu undanþága væru ýmsir teknískir örðugleikar þar við að stríða, og enn fremur það, að það þótti ekki sýnt, að þessi tekjustofn mundi gefa að fullu þær tekjur, sem gert var ráð fyrir og nauðsynlegt var að afla. Niðurstaðan varð því sú af öllum þessum ástæðum, að horfið var að nýrri leið til að afla þessa fjár, sem vantaði, og er þá leið að finna í því frv., sem nú hefur verið lagt fyrir þessa hv. deild. Eins og ég skýrði frá í fjárlagaræðu minni, tók ég það fram, að ríkisstj. hefði að sjálfsögðu talið sér skylt að leggja fram ákveðnar hugmyndir þá um það, hvernig ætti að afla tekna til þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. En hins vegar tók ég einnig fram, að þeir gjaldstofnar, sem þar væri um að ræða, væru að sjálfsögðu til nánari athugunar og ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu við frekari athugun þessara mála, að einhver önnur úrræði væru heppilegri, þá væri að sjálfsögðu frá mínum bæjardyrum séð ekkert við það að athuga, að aðrar leiðir yrðu farnar að einhverju leyti í þessum greinum. Það kemur svo að sjálfsögðu til, sem hv. þm. er fullkomlega ljóst, og þarf ég ekki að útskýra það, að vegna ýmissa frekari hækkana, sem orðið hafa, er fremur ástæða til þess að óttast það, að ekki verði auðið í reynd að hafa ríkisbúskapinn hallalausan á næsta ári, heldur en hitt, að þar sé gert ráð fyrir með tekjuöflunarleiðum ríkisstj. meiri fjáröflun en nauðsynleg er, og á þetta ekki hvað sízt við, eftir að ljóst er orðið, hver þróunin hefur orðið í sambandi við launamál opinberra starfsmanna og auk þess frekari vísitöluhækkanir, sem orðið hafa nú í árslok og leiða af sér útgjöld, sem nú er nokkurn veginn ljóst, að er mjög hæpið og raunar útilokað, að sú fjárhæð, sem gert er ráð fyrir til launagreiðslna á einum lið í 19. gr. frv., nægi til þess að standa straum af þeim kostnaði, þannig að það þótti mjög æskilegt, að það væri þó hægt að hafa þá fjárhæð nokkru rýmilegri en hafði verið gert ráð fyrir. Eins og hæstv. viðskmrh. hefur greint frá, má áætla, að nokkru meiri tekjur fáist handa ríkissjóði af þeirri leið, sem hér er farin, heldur en af farmiðaskattinum. Samkv. þessu munu að sjálfsögðu verða gerðar breytingar á fjárlagafrv. og lagt til, að felldur verði niður tekjustofn af farmiðagjaldi, en tekjur af umboðsþóknun bankanna hækkaði sem þessu nemur við 2. umr. fjárl. hér í hinu háa Alþ. Lá þetta mál ekki þannig fyrir, að það þætti ástæða til að gera þá breytingu fyrr en þetta frv. hefur verið lagt fram, og hins vegar áformað að sjálfsögðu, að það lægi fyrir Alþ., áður en fjárlög yrðu endanlega afgreidd, hvaða leiðir ríkisstj. hygðist fara í þessum efnum. Á þá aðeins eftir að koma fyrir Alþ. eitt frv. af þeim frv., sem boðuð voru í þessu skyni, en það er í sambandi við rafmagnsmálin, og er þess frv. að vænta nú fyrir helgi.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þess stjfrv., sem hér er til umr. og lagt hefur verið fram á þskj. 149, frv. til l. um breyt. á l. um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála o.fl. Enn þá einu sinni höfum við fengið að sjá hugvitssemi hæstv. ríkisstj. í skattálögum í verki. Frv. frá henni um það efni er hér enn þá einu sinni til umr. Að þessu sinni er það gjaldeyrisskattur. Lagt er til, að í viðbót við það gjald, sem nú er innheimt af gjaldeyris- og innflutningsleyfum samkv. heimild í l. um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála frá 1960, skuli nú taka allt að ½% í gjald af allri gjaldeyrissölu bankanna. Samkv. aths. frv. hefur álagið á þann hluta gjaldeyrissölunnar, sem háður er leyfum, numið á s.l. ári 6.9 millj. kr., en nýjar tekjur samkv. þessu frv. eru áætlaðar 35 millj. kr. Hér er því að verulegu leyti um nýjan skatt að ræða. Það má heita, að sú regla sé orðin algild, að hverju nýju stjórnarfrv. fylgi nýr skattur, og þau gjöld, sem lögð hafa verið á í tíð núv. hæstv. ríkisstj., eru fleiri en svo, að ég treysti mér til að nefna þau öll eftir minni. En ég get þó nefnt nokkur, sem ég man eftir í svipinn. Það er margföldun á söluskatti. Það er nýr skattur á bændur, svokallaður bændaskattur. Það er nýr launaskattur á alla þá, sem laun greiða. Það er iðnlánasjóðsgjald, sem hefur verið stóraukið. Það er ríkisábyrgðasjóðsgjald. Það er vegaskattur, margfaldur, bæði benzínskatturinn margfaldaður og nýr vegaskattur á Reykjanesbraut. Það er aðgangseyrir að veitingahúsum. Það er skattur á allt byggingarefni, sement, timbur og steypustyrktarjárn. Í meðförum á hv. Alþ. er stórhækkun á fasteignaskatti og þessi gjaldeyrisskattur, og einn er boðaður enn, ráðstafanir til þess að mæta raforkuverðinu. Þrátt fyrir þetta allt saman eru þó beinir skattar enn þá mjög háir. Þrátt fyrir þær stefnuyfirlýsingar, sem gefnar hafa verið um það, að hverfa skyldi frá leið beinu skattanna og yfir í leið hinna óbeinu skatta, er það samt sem áður staðreynd, að beinir skattar eru enn þá mjög háir. Og ég býst við, að hv. þm. séu ekki búnir að gleyma álögum þeirra, t.d. árið 1964, og því, sem þá gekk á hér í þjóðfélaginu. Þessi mikla skattheimta er orðin gersamlega óþolandi. Gjaldþoli alls þorra manna, þ. e. þeirra, sem telja rétt fram og greiða skatta og skyldur samkv. lögum, er fullkomlega ofboðið, þótt til séu hins vegar aðilar í þjóðfélaginu, sem komast létt út úr þessum viðskiptum sínum við það opinbera og slá um sig með ríkmannlegu líferni. Fyrir utan svo þetta, svo alvarlegt sem það er, fylgir skattafarganinu þvílík ógnarskriffinnska, að öllu tekur fram, sem hér hefur þekkzt, og höfum við þó séð sitt af hverju í því efni. Í raun réttri má segja, að menn séu ófrjálsir. Við hvert fótmál bíður útrétt hönd skattheimtumannanna, sem breytist í refsiarm laganna, ef ekki er greitt af hendi það, sem upp er sett. Því miður eru engar horfur á því, að hér verði látið staðar numið, þó að þetta frv. nái fram að ganga, því að ég tók svo eftir hjá hæstv. samgmrh. í gær og raunar áður líka, að hann segði það, að n. væri skipuð til þess að rannsaka nýjar skattaleiðir í sambandi við vegamálin. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi sagt, að n. yrði skipuð til að athuga nýjar leiðir til að mæta útgjöldum í vegamálum. Annars bera þingtíðindi náttúrlega vott um það, hvað sagt hefur verið hér, og ég hef þau ekki við höndina. Ég vil segja það, að ég virði hæstv. ráðh. það fullkomlega til vorkunnar, að þeirra hugmyndir séu til þurrðar gengnar í þessum efnum, svo mjög sem á þær hefur reynt að undanförnu. En ég hygg, að flestum muni finnast, að nú sé nóg komið og að hæstv. ríkisstj. ætti að sjá að sér og gæta meira hófs í álagningarákafanum en gert hefur verið og snúa sér að því verki, sem fram að þessu mest hefur verið í orði, að vinna bug á dýrtíðaraukningunni, í stað þess að magna verðbólguna með þvílíkum ráðstöfunum eins og hér eru lagðar til, því að það ætti að vera hæstv. ríkisstj. ljóst, eins og auðvitað landsmönnum öllum, að ef ekki tekst að brjóta algerlega í blað um þá þróun, er allt hitt unnið fyrir gýg, eins og sagt hefur verið. Um það eru víst allir sammála. Það er sannarlega hörmulegt til þess að vita, að við þau ytri skilyrði, sem þjóðin hefur búið við að undanförnu, einmuna góðæri til lands og sjávar, metafla og hátt verðlag á útflutningsafurðum, þrátt fyrir stórlækkuð framlög til verklegra framkvæmda, skuli hæstv. ríkisstj. ekki sjá aðra möguleika til þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög en þá að bæta einum skattinum enn ofan á alla hina. Þessi nýi skattur, - það er skylt að viðurkenna, - á í rauninni að koma í staðinn fyrir annan skatt, sem ráðgerður hafði verið, svonefndan farmiðaskatt eða farmiðagjald. Í sambandi við fjárlagafrv. var ráðgert að innheimta 1500 kr. af hverjum farseðli til og frá landinu. Sú gjaldheimta átti að færa ríkissjóði tekjur, er næmu 25 millj. kr. á næsta ári. Þessi skattur varð strax ákaflega óvinsæll, og ég hygg, að það sé mjög vægt til orða tekið hjá hæstv. fjmrh. áðan, þegar hann sagði, að um hann hefðu verið nokkuð skiptar skoðanir. Ég hef a.m.k. mjög fáa formælendur hitt fyrir þeim skatti. Og staðreynd er hitt, að mótmæli gegn honum bárust víða að og þ. á m. frá ýmsum þeim aðilum, sem mikið eiga í húfi í sambandi við slík ferðalög, eins og þarna var ráðgert að skattleggja. Það var jafnvel farið að tala um átthagafjötra í þessu sambandi, og ýmis fleiri miður falleg orð voru látin falla af þessu tilefni. Hér á hv. Alþ. var einnig áköf andstaða gegn þessum skatti og raunar, að ég hygg, sterkar líkur, að ekki sé sagt vissa, fyrir því, að frv. um hann mundi ekki ná fram að ganga. Þessi mikla andstaða hefur nú greinilega valdið því, að hæstv. ríkisstj. hefur séð sitt óvænna og er horfin frá þessu ráði. Ég tel henni það sízt til ámælis að endurskoða afstöðu sína með hliðsjón af þeim undirtektum, sem ráðstafanir hennar fá hjá almenningi, og vil segja, að málum væri betur komið á margan hátt, ef hæstv. ríkisstj. viðhefði þá reglu í fleiri tilvikum heldur en hún hefur þegar haft. Þessari hæstv. ríkisstj. verður trúlega fátt fremur til gildis talið síðar meir en það að hafa þó einstaka sinnum tekið mark á almenningsálitinu og horfið frá villu síns vegar, eins og t.d., þegar hún hætti við kaupbindingarlögin haustið 1963 eða þegar afturkölluð voru brbl. um síldarverðið á s.l. sumri, svo að ég nefni eitthvað af því, sem bezt hefur til tekizt hjá þessari hæstv. ríkisstj. Það er mannlegt að skjátlast, og það er engin skömm að því að játa mistök sín, ekki heldur fyrir ríkisstj., og þá ekki heldur í þessu tilfelli að viðurkenna, að farmiðaskatturinn hafi verið bæði ranglátur og óþarfur. En í stað þess að játa þetta, er nú sagt, að fallið sé frá skattinum vegna ýmissa tæknilegra örðugleika við innheimtuna og af því að vegna undanþáguákvæðanna hafi verið erfitt að áætla, hvað hann mundi gefa af sér. Þessar skýringar, hygg ég, að séu settar fram til þess að leyna hinni raunverulegu ástæðu, nefnilega þeirri, að hugmyndin var svo óvinsæl, að kjarkinn brast, þegar til átti að taka. Ég hygg, að það sé hin raunverulega ástæða fyrir því, að þessi gjaldheimta er felld niður. Ég tel óhugsandi, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert sér grein fyrir því, áður en hugmyndin var sett fram og tekjur áætlaðar í fjárlfrv., hvaða möguleikar væru á því að innheimta þetta gjald. Ég trúi því ekki. Annað væri að mínum dómi fullkomlega ósæmandi undirbúningur og svo ólík vinnubrögð því, sem menn eiga að venjast frá hæstv. núv. fjmrh., að ég a.m.k. trúi því ekki, að hann hafi hent svo illa undirbúinni hugmynd fram og tekið hana inn í frv. sitt til fjárl., fyrsta frv., sem hann leggur fyrir Alþ. Í Morgunblaðinu sá ég það í gær í viðtali við hæstv. fjmrh., að skatturinn væri óframkvæmanlegur, vegna þess að það væri ekki hægt að vita fyrir fram, hvaða tekjur hann mundi gefa. Þetta er náttúrlega ástæða, sem ekki getur staðizt, enda hefur hún greinilega verið endurskoðuð, ef Morgunblaðið hefur þá haft rétt eftir. Ég skal ekkert fullyrða um það, það hafa komið fyrir prentvillur þar. En sé rétt haft eftir, er vitað mál, að þessi ástæða er ekki frambærileg, enda er hætt við hana. Annars væri náttúrlega öll skattheimta útilokuð. Hver veit t.d., hvað tekjuskatturinn gefur fyrir næsta ár? Hver veit, hvað söluskatturinn gefur? Það fer eftir veltunni. Hver veit, hvað verðtollurinn gefur? Það fer eftir innflutningnum. Ég er hræddur um, að það færi „að kárna reiðar gaman“ hjá skattheimtumönnum ríkissjóðs, ef þessi ástæða ætti að útiloka alla gjaldheimtu. Og eins er það með þennan nýja skatt núna, gjaldeyrisskattinn. Það er ekki hægt að segja nákvæmlega til um það, hve hár hann verður á næsta ári. Það fer eftir því, hve mikinn gjaldeyri bankarnir selja. Og þannig er þetta um alla þá skattheimtu, sem miðuð er við hundraðshluta af einhverjum tilteknum viðskiptum. Það er áætlunarupphæð, sem verður að reikna með á fjárl., og það er ekki hætt við skattheimtuna vegna þess, að áætlanir standist ekki, að innheimtar tekjur verði annaðhvort eitthvað meiri eða minni en áætlað var. Í aths. á þskj. 149 segir, að áætla megi, tekjur af þessu nýja gjaldi um 35 millj. kr. á næsta ári. Sú upphæð mun vera fundin þannig, að reiknað er ½% gjald af áætlaðri gjaldeyrissölu næsta árs. En á ekki ríkissjóður í vændum meiri tekjur en þetta, ½% af þessari dvergsmíð? Kemur ekki söluskattur, 7½%, ofan á þetta gjald í vöruverðinu? Ég sé ekki, að það sé minnzt á þetta í aths. frv., en það væri mjög fróðlegt fyrir hv. þm. að fá það upplýst, hvað hæstv. fjmrh. hefur reiknað með miklum tekjuauka í bú sitt af þessum ástæðum, annaðhvort núna við þessa 1. umr. eða við meðferð frv. í hv. fjhn. Nei, þessi skattur er að því leyti til verri en sá, sem hætt var við, að hann kemur beint inn í verðlagið. Hann leggst á alla vöru, jafnt nauðsynlega sem óþarfa, og hefur alveg sömu áhrif og gengislækkun á vöruverðið, nákvæmlega sömu áhrif, tekur á sig söluskattinn, og álagning smásölunnar og stórsölunnar leggst á hærri stofn og hækkar þar af leiðandi. Prósentan er að vísu ekki há, 0.5% þykir ekki há tala nú til dags. En þó er hér um að ræða enn þá eina ráðstöfun, sem eykur verðbólguþensluna og gerir efnahagsmálin enn þá óviðráðanlegri en þau voru fyrir, og var þó ekki á það bætandi. Ég tel þennan skatt mjög óheppilegan og alveg greinilega og óumdeilanlega þess eðlis, sem hæstv. fjmrh. sjálfur hefur nefnt almenna skattahækkun. En eitt af því fyrsta, sem ég man eftir frá honum sem ráðh., var einmitt mjög alvarleg aðvörun við því, að slíkar skattheimtur bæri mjög að varast, og þau orð geta víst flestir tekið undir af heilum hug, eins og málum er komið. En þetta sýnir auðvitað, að hæstv. fjmrh. hefur mátt reyna það eins og svo margur annar, að hægara er að gefa heilræðin en að halda þau. Og nú hefur hann staðið að því að leggja hér fram frv. um almenna skattahækkun, því að þótt það kæmi í hlut hæstv. bankamálaráðh, að mæla fyrir frv., er málið greinilega hæstv. fjmrh. það skylt, að hann lét ekki framsögu hæstv. bankamálaráðh. eina duga. Ég vil leyfa mér að halda því fram, um það verður sjálfsagt deilt, en ég vil leyfa mér að halda því fram, að jafnhliða því, sem þessi skattur er svo óheppilegur, sem ég hér hef verið að reyna að lýsa, sé hann einnig óþarfur. Þessi skattur á, eins og margoft hefur verið tekið fram, bæði af hæstv. ráðh. og nú mér, að koma í staðinn fyrir farmiðagjaldið svokallaða, en tekjur af því voru áætlaðar 25 millj. kr. Á fjárlfrv. eftir 2. umr. er, að ég hygg, hagstæður greiðslujöfnuður um 10 millj. kr. Þegar við höfum í huga, að niðurstöðutölur fjárlfrv., heildarniðurstöðutölurnar, eru um 4 milljarðar kr., er ljóst, að hér er um hreina smámuni að ræða, hreina smámuni, sem á vantar, og að mjög miklar líkur eru fyrir því, að tekjur séu það varlega áætlaðar, að þær gefi a.m.k. þessa fjárhæð umfram áætlun, til þess að hægt sé að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, þótt ekkert annað kæmi til. Til viðbótar því hygg ég óumdeilanlegt, að í svo stórum gjaldabálki sé hægt að spara þessa fjárhæð, ef vilji til þess er virkilega fyrir hendi. Fjárlagaafgreiðslu er ekki lokið. 3. umr. er eftir. Það er enn þá hægt að endurskoða fjárlfrv. með það fyrir augum að ná endunum saman, án þess að grípa þurfi til þess óyndisúrræðis að fara enn á ný inn á leið almennra skattahækkana. Ég tel því sjálfsagt fyrir hæstv. ríkisstj. að hverfa frá þessari skattheimtu eins og hinni fyrri, meðan tími er til, stilla sig um það að hella olíu á verðbólgueldinn meira en orðið er, en nota þetta tækifæri til þess að byrja að fikra sig út úr dýrtíðarvandanum. Það verður áreiðanlega nógu erfitt, þó að ekki sé lengra haldið inn í þann myrkvið. Ég vil leyfa mér að vona enn þá, að þessi verði niðurstaðan, að við nánari athugun gerist það, sem gerðist um farmiðaskattinn, að hæstv. ríkisstj. sjái, að þessi leið er ekki heppileg. En ef hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar ætlar sér að lögfesta þetta gjald þrátt fyrir þær afleiðingar, sem það hefur, mun ég og fleiri flokksbræður mínir hér greiða atkv. á móti því.



Herra forseti. Þá hefur hæstv. ríkisstj. hætt við að leggja á hinn fyrirhugaða farmiðaskatt og fundið upp á enn öðrum skatti, og að þessu sinni er lagt til að taka upp sérstakan gjaldeyrisskatt. Það hlýtur að vekja athygli af mörgum ástæðum, að ríkisstj. skuli fara inn á þessa braut. Mikið hafði verið um það rætt, að það væri hlutverk þessarar ríkisstj. að sjá um rétta skráningu á íslenzku krónunni, og ekki minna en tvisvar sinnum þóttist ríkisstj. þurfa að skrá krónuna að nýju, fella gengið mjög verulega og skrá krónuna að nýju. Síðasta gengisskráningin fór fram í ágústmánuði 1961. Þá var verðlagsvísitala framfærslukostnaðar 106 stig, í ágústmánuði 1961. En nú í septembermánuði var vísitala framfærslukostnaðar orðin 174 stig, eða breytingin er í kringum 70%, en gengisskráningin stendur þar, sem hún var sett í ágústmánuði árið 1961. Auðvitað þarf enginn að verða hissa á því, þegar verðlagið breytist svona gífurlega innanlands, en gengisskráningin stendur kyrr, að ýmsir aðilar komist í nokkurn vanda, þeir sem byggja verða rekstur sinn á útflutningi. Þannig er auðvitað komið, að hæstv. ríkisstj. er komin í mikinn vanda fyrir löngu með tekjur ríkissjóðs. Tolltekjurnar og söluskattstekjur og aðrar tekjur ríkissjóðs duga ekki lengur, og þá er farið inn á þá braut að finna út alls konar nýja skattstofna, og einn af þeim er sá, sem nú er boðaður, að ríkissjóður vill taka sérstakar tekjur af öllum seldum gjaldeyri. Það liggur fyrir, að í ýmsum greinum útflutningsframleiðslunnar, sem auðvitað hafa verið leiknar hart í þessum leik öllum, er svo komið, að þær fá ekki nógu mikið fyrir sinn gjaldeyri til að geta haldið áfram, þær eru komnar í þrot, og þær leita til ríkisins og vilja fá ákveðnar greiðslur frá ríkinu. Á síðustu fjárl, var gert ráð fyrir í kringum 50 millj. kr. greiðslu sem sérstökum stuðningi til vissra greina sjávarútvegsins. Nú liggur fyrir, að það þarf að greiða þessum vissu greinum sjávarútvegsins miklu hærri fjárhæð. Það sjá því allir, að sú stefna, sem farin hefur verið, stefnir alveg beint á nýja gengisskráningu. Aðilar krefjast meira verðs fyrir sinn útflutning, og ríkið fer þegar í það að breyta í framkvæmdinni skráningu krónunnar. Það getur ekki verið nema stutt í það, að stigið verði skrefið til fulls, það verði ekki aðeins sölugengið á íslenzku krónunni, sem er orðið rangt, það er búið að breyta því með þessum skatti, heldur þarf einnig að víkja frá kaupgengi krónunnar hjá þeim, sem skila gjaldeyrinum í bankana, og það verður að fara að greiða þeim ákveðnar viðbótargreiðslur við hið skráða gengi. M. ö. o.: það er verið að sigla auðvitað beint inn í það mismunagengi, sem hér var ríkjandi áður og ríkisstj. taldi sig vera sérstaklega kosna til þess að breyta. Ég veit, að sú afsökun er höfð uppi að þessu sinni, að hér sé um heldur lítið gjald að ræða, það sé aðeins ½% og því raski þetta ekki hlutföllunum mjög mikið. En það var líka svona, þegar hæstv. ríkisstj. lagði á sinn nýja söluskatt í smásölu með efnahagsráðstöfunum sínum árið 1960. Þá var þar aðeins um 3% gjald að ræða, og það var talið ósköp lítið og hóflegt gjald. Svo hækkuðu 3% upp í 5%, svo hækkuðu 5% upp í 7½%, var reyndar meiningin að hafa það 8%, en var þó snúið til baka. Þannig fer auðvitað fyrir þessu ½%. Það getur ekki öðruvísi farið, ef þetta á að vera sú leið, sem ríkisstj. ætlar að fara út úr þessum vanda, sem hún er komin í. Þá verður vitanlega þetta ½% gjald hækkað upp í 1–2% innan skamms og upp í enn fleiri prósent, þegar tímar líða. Það gefur auðvitað auga leið, að slík gífurleg verðbreyting, sem átt hefur sér stað í landinu á undanförnum árum og er að eiga sér stað núna frá mánuði til mánaðar, fær ekki staðizt. Það, sem hefur bjargað, eins og hér hefur verið bent á áður, í þessum efnum, er aðeins það, að það hefur verið hægt að halda slíku við, að láta skráningu krónunnar, sem gerð var í ágústmánuði 1961, standast, en stöðva þó ekki svo að segja alla okkar útflutningsframleiðslu, - ástæðan er aðeins sú, að yfir hefur gengið alveg óvenjuleg aflagengd og mjög miklar og óvenjulegar verðhækkanir hafa verið á okkar útflutningsvörum á erlendum markaði. Um leið og dregur eitthvað úr þessari verðhækkun, er efnahagskerfið hrunið. Og ég trúi því ekki, að hæstv. forsrh. og aðrir þeir, sem um þessi mál hugsa, geri sér ekki grein fyrir því, að til þess arna hlýtur að koma innan skamms, því að það er verulega ólíklegt, að bæði aflinn og verðlagið á erlendu mörkuðunum haldi áfram með svipuðum hætti og verið hefur, t.d. s.l. 2 ár. Og hefur þó aflaaukningin og verðlagshækkunin á erlendum markaði varla haldið í við verðlagsþróunina innanlands. En allar horfur sýnast mér vera á því, að verðlagsþróunin innanlands haldi áfram með ekki minni hraða en verið hefur. Þá hlýtur þetta að steypast um koll, verði ekki fundin ný ráð. Þessi smáskammtalækningaraðferð, sem nú er tekin upp af hæstv. ríkisstj., að finna út nokkra smáskatta, fá að hækka aukatekjur ríkissjóðs, frv. um það var hér næst á undan á dagskránni, upp á 22 millj., það á að leggja á þennan litla gjaldeyrisskatt upp á 35 millj., það er hækkaður benzínskattur um 60 millj., og það á að leggja á sérstakt rafmagnssölugjald á alla rafmagnssölu í landinu upp á 40 millj., - slíkar leiðir sem þetta fá vitanlega engu bjargað. Það er aðeins hægt að sleppa í gegn í örfáa mánuði með ráðum sem þessum, en þau taka fljótt enda. Og þá er vitanlega ekki annað eftir en það, að það má fyrst byrja á því að hækka þetta um ½%, t.d. upp í 2–3%, og enn hækka bæturnar til vissra greina sjávarútvegsins, og síðan taka menn auðvitað kollhnísinn í einu lagi og breyta gengisskráningunni með tilheyrandi erfiðleikum á efnahagssviðinu. Nei, hér er vitanlega ekki um neitt annað að ræða en það, að það þarf að takast á við vandamálið sjálft, sem er verðlagsþróunin innanlands. Ég veit, að þegar á þetta er minnzt, er gjarnan sagt, að það sé hægara að segja þetta heldur en að framkvæma það, og ég skal vissulega játa það. Hér er um mikið vandamál að ræða. En mér sýnist, að hæstv. ríkisstj. hafi enga tilburði uppi um að reyna að ná samkomulagi við þá. sem hún þarf að ná samkomulagi við, um að leggja einhverjar hömlur á verðhækkanirnar í landinu. Ég hef sagt það hér sem mína skoðun, að ég álít, að það fyrsta, sem þurfi að gera, ef eigi að reisa hér einhverjar hömlur gegn síhækkandi verðlagi í landinu, sé það, að ríkisstj. á að viðurkenna, að það verður ekki, eins og ástandið er í landinu, komizt hjá því að hafa fulla stjórn á verðlagningarmálunum, það þurfi að taka upp sterkt verðlagseftirlit, eins og málum er nú háttað hjá okkur. Það kerfi, sem nú er í gangi, að jafnmargir aðilar geti fengið að ráða verðlagningunni sjálfir eins og henni ráða nú, fær ekki staðizt. Hér ríkja ekki þau lögmál nú hjá okkur, að hið almenna framboð og eftirspurn geti haldið verðlagningunni í skefjum. Þeir eru allt of margir nú, sem geta ákveðið það í gróðaskyni að gerbreyta um verðlagningu svo að segja frá degi til dags. Þeir nota sitt frelsi á þann veg, og það er því alveg óhjákvæmilegt, að ríkisstj. taki þessi mál í sínar hendur og sjái um það, að verðlagið sé ekki spanað upp á þann hátt, sem verið hefur. Auðvitað þarf ríkisstjórnin að brjóta þarna nokkuð odd af oflæti sínu og játa það, að stefna hennar í verðlagningarmálunum hafi verið röng, hún fái ekki staðizt, það sé ekki skilyrði fyrir hana, eins og sakir standa. En hún verður að gera það. Og í öðru lagi tel ég, að ríkisstj. verði að viðurkenna það einnig, að það verði að taka fjárfestingarmálin öll undir nokkuð sterka stjórn, það sé ekki hægt að komast hjá því, eins og framkvæmdum og atvinnulífi öllu er nú háttað í okkar landi, þá verði að hafa hér stjórn á fjárfestingunni, annars fari í rauninni allt úr böndunum. Þessi takmarkaða stjórn, sem ríkið hefur reynt að hafa áhrif á, þ.e.a.s. á beinar framkvæmdir ríkisins eða opinberra aðila, nær allt of skammt. En það skal ég svo játa, að ríkisstj. þarf þá miðað við það ástand, sem nú er í okkar landi, því að það þarf að taka tillit til þess, að það er ekki aðeins mikið um beinar framkvæmdir, þ.e.a.s. stofnframkvæmdir, heldur er, sem betur fer, vil ég segja, þannig háttað í okkar landi, að atvinnuvegirnir standa þannig, að þeir gefa svo mikið af sér, þeir leggja svo mikið með sér núna, að þar verður meiri atvinnuþensla en er á venjulegum tímum, það er vitanlega engin von til annars, það þurfa fleiri hendur að koma til, þegar aflinn vex um 20% eða þar yfir svo að segja á hverju ári. Og þar er um vissar greinar að ræða, sem gefa vel af sér, sem hafa þar af leiðandi fulla möguleika á því að ráðast í margháttaðar framkvæmdir, einnig í beinum tengslum við framleiðslulífið. En þetta ástand ásamt með fjárfestingarframkvæmdunum öllum, þetta er þannig, að það mun valda slíkri spennu í þjóðfélaginu, að það fær enginn við hana ráðið, nema höfð sé á þessum málum allsterk yfirstjórn. En ef ríkisstj. velur þá leiðina að ákveða, að hér skuli ráðizt í byggingu alúminíumverksmiðju á þeim grundvelli, sem markaður hefur verið, og byggingu hins mikla raforkuvers um leið að sjálfsögðu, er málið í rauninni sjálfgefið, þá þarf ekkert nýtt eftirlit í þessum efnum, þá leggja menn bara upp laupana og gefast gersamlega upp, því að þá fær enginn aðili ráðið við það ástand, sem hér kemur upp, hvorki í verðlagsmálum né í sambandi við framkvæmdir í landinu. Þá verður aðeins um það að ræða, hvaða atvinnugreinar eigi að deyja drottni sínum, hverjar eigi að leggjast út af, gefast algerlega upp og hvert vinnuaflið fer, hvað stendur eftir, og það getur enginn sagt fyrir um það, hvernig verðlagsmálum okkar verður þá háttað eftir 3, 4 eða 5 ár. En sé meining þeirra, sem ríkinu stjórna, að reyna að hafa hemil á verðlagsmálunum í landinu og ráða eitthvað við efnahagsmálin sem heild, er alveg óhjákvæmilegt, að skipt sé um stefnu í grundvallaratriðum frá því, sem nú er og verið hefur að undanförnu. Ég skal ekki við 1. umr. um þetta mál lengja hér umr. mjög. Ég vil aðeins lýsa því yfir, að við Alþb.-menn erum andvígir þessu frv. Við teljum, að hér sé farið inn á mjög varhugaverða braut, og hér er um eina tekjuöflunarleið af mörgum að ræða, sem ríkisstj. hefur verið með, sem eins og ég hef sagt eru allar þess eðlis, að þær fá ekki ráðið við þann vanda, sem við er að glíma.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem mig langaði til þess að koma á framfæri í sambandi við báðar ræður hv. þm. stjórnarandstöðuflokkanna. Það er á algerum misskilningi byggt, að hér sé um að ræða nokkuð svipað því, sem tíðkaðist mjög fyrr á árum, þegar innheimt var mismunandi hátt gjald fyrir gjaldeyrissölu til mismunandi þarfa. Þar var ótvírætt um áhrif á gengið að ræða, og með slíkum ráðstöfunum var ótvírætt um að ræða ákvörðun um misjafnt gengi, tvöfalt, þrefalt eða margfalt gengi. Það mjög smávægilega gjald, sem hér er um að ræða, kemur hins vegar hlutfallslega jafnt á alla gjaldeyrissölu og getur því með engu móti talizt eiga neitt skylt við það, sem almennt er kallað á máli fjármálamanna misjafnt eða margfalt gengi. Seinna atriðið, sem ég vildi benda á og undirstrika, er, að það er líka alger misskilningur að setja þetta litla gjald á gjaldeyrissölu, hvort heldur er vegna veittra leyfa eða vegna frílistavöru eða þjónustu yfirleitt, í samband við gengi krónunnar, af þeirri einföldu ástæðu, að samkv. reglum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og það eru einu alþjóðlegu reglurnar, sem til eru um þetta atriði, hafa löndin heimild til þess að hafa allt að 1% mun á kaupgengi og sölugengi. Alþjóðlegar heimildir eru fyrir því, að það sé munur kaup- og sölugengis hjá seðlabönkunum, sem yfirleitt skrá gengi gjaldeyris hlutaðeigandi lands, og að hafa þennan mun á kaup- og sölugengi allt að 1%. Breyting, sem gerð er umfram þetta á kaup- og sölugengi, er talin jafngilda almennri gengisbreytingu. Munurinn, sem nú er á kaup- og sölugengi alls gjaldeyris, sem íslenzkir gjaldeyrisbankar verzla með, er um 1/4%, er um 0.25%, svo að jafnvel þó að þessu afgreiðslugjaldi sé bætt við þennan almenna mun á kaup- og sölugengi erlends gjaldeyris, sem hér er verzlað með, er samtalan af mun kaup- og sölugengis og þessu leyfis- og afgreiðslugjaldi ekki nema 0.75% eða enn verulega undir hinum algerlega leyfða mun á kaupog sölugengi í viðskiptum með erlendan gjaldeyri. Þetta vildi ég benda á og undirstrika, að með engu móti er hægt að kalla þetta smávægilega afgreiðslugjald bankanna breytingu á gengi ísl. krónunnar.



Herra forseti. Það væri auðvitað tilefni til að segja margt um þær ræður, sem hér hafa verið fluttar af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, en ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Hv. 11. þm. Reykv. flutti hér, eins og vænta mátti, hógværa ræðu og dró fram ýmis atriði, sem við að vísu höfum heyrt hér í umr. um ýmis mál áður á þinginu, en raunar með hógværari hætti, sem hann flutti það, heldur en ýmsir flokksbræður hans hafa gert. Því miður verð ég þó að láta í ljós vonbrigði yfir því, að jafnglöggur maður skuli vilja taka upp málflutning eins og hann þó beitti hér. Ég efast ekkert um það, að hv. þm. hefur áhuga á því og fullan skilning a.m.k. á nauðsyn þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Ég veit það jafnframt, að hv. þm. veit það mætavel, að greiðsluhallalaus fjárlög er ekki hægt að afgreiða nú án þess að afla nýrra tekna, það er útilokað. Og enda þótt væri nú gripið til þeirra aðgerða, sem hann og hans flokkur talar um og telur að þurfi að gera til umsköpunar á íslenzku efnahagskerfi og raunar hv. 5. þm. Austf. að nokkru leyti minntist einnig á og hefur áður gert hér, breytir það í engu neinu um fjárþörf ríkissjóðs, eins og sakir standa nú, ef menn eru andvígir því að létta af ríkissjóði útgjöldum. Og meginhluti hinna nýju útgjalda stafar að vísu af auknum rekstrarkostnaði, það er rétt, en það er vegna launahækkana, sem auðvitað verður að standa andspænis og við getum engu breytt um, og ég geri raunar ekki ráð fyrir því, þótt hv. stjórnarandstæðingar kæmust hér til valda, að þeir gætu fært til baka slíka kostnaðarliði, svo sem kauphækkanir og annað þess konar, þannig að það drægi úr útgjöldum ríkissjóðs. Öll slík nýsköpun, sem þeir boða í þessu efni, yrði þá væntanlega að horfa til framtíðarinnar og forðast það öngþveiti, sem þeir tala um, ef ekki yrði snúið við. Allt það horfir til þess, sem kemur, en ekki til þess vanda, sem við stöndum andspænis hér vegna kostnaðarauka, sem orðið hefur. Og óvefengjanlegt er, að ríkissjóður getur ekki, nema þá með því að stöðva fjárframlög sín til margvíslegra hluta, sem enginn hv. þm. hefur gerzt talsmaður fyrir, staðið undir þeim kvöðum, sem á hann eru lagðar, nema afla nýrra tekna. Það er ósköp einfaldur hlutur að telja hér upp 15–20 gjöld eða ég man ekki, hve mörg þau voru, sem hv. þm. talaði um, að ríkisstj. hefði lagt á borgarana. Ég held sannast sagna, að það sé sameiginlegt varðandi öll þessi gjöld, að sennilega hefur hv. Framsfl. verið á móti þeim. En hann var með öllum útgjöldunum, hann var bara á móti því að afla tekna til þeirra. Ég man um marga þessa skatta, - við skulum taka dæmi eins og iðnlánasjóðsgjald, - jú, jú, menn vildu gjarnan, t.d. hv. framsóknarmenn, afla meiri tekna í iðnlánasjóð, en það átti einfaldlega að gerast með því að láta ríkissjóðinn borga það, og auðvitað hefðum við þá staðið andspænis því, eins og ástatt er nú, að það hefði orðið að afla nýrra tekna fyrir ríkissjóðinn með einhverjum öðrum leiðum en fara út í þessa gjaldheimtu, og svona hygg ég, að megi telja upp flest þessara gjalda. Ég er ekkert hrifinn af öllum þessum smágjöldum og skal fallast á það með hv. þm., að það eru margvíslegir ókostir á því og það væri mikil þörf á því að taka til heildarendurskoðunar alla okkar gjaldheimtu. Það er ég honum efnislega sammála um. En að halda því fram, að þetta hafi ekki verið nauðsynleg gjöld, miðað við þær nýju þarfir, sem menn stóðu hér andspænis og í flestum tilfellum allir viðurkenndu, hvar sem þeir stóðu í flokki, held ég, að hljóti að vera mönnum ljóst, að er ekki frambærilegt. Það má auðvitað vel halda því fram, að nýir skattar magni dýrtíð að vissu marki. En hins vegar held ég, að staðreyndin sé sú, eins og ég hef áður lagt áherzlu á, að vandi ríkissjóðs kemur yfirleitt alltaf eftir á, þannig að sá vandi, sem við erum að glima við núna og hefur verið um langan aldur, stafar af því, að það hefur átt sér stað verðbólguþróun, sem komið hefur hart við ríkissjóðinn og hann neyðzt þess vegna til að afla nýrra gjalda til að mæta því, og þannig er það með fjárlög okkar fyrir árið 1966, að við stöndum andspænis þegar orðnum hlutum og verðum að mæta þeim. Það er alveg hárrétt, að viss tekjuöflun í þessu sambandi hefur, miðað við það kerfi, sem við búum við, viss verðaukaáhrif. Fram hjá því verður ekki gengið. Sumir hafa jafnvel haldið því fram, að það væru gallarnir við þessa nýju tekjuöflun ríkisstj., að hún hefði ekki nægileg verðaukaáhrif, vegna þess að hún kæmi ekki fram með fullum þunga í vísitölunni. En ég held, að það liggi nokkuð ljóst fyrir, að ef hún gerði það, væri til lítils unnið, vegna þess að hvert prósent í kauphækkun kostar ríkissjóð mikið fé. Ég skal ekki ræða mikið þessi almennu atriði, en vildi aðeins leggja áherzlu á þetta, sem raunar ætti ekki að þurfa og ég veit, að þessi hv. þm. og hv. 5. þm. Austf. einnig veit, að fram hjá því verður ekki komizt nú að afla nýrra tekna til að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, og ég hef ekki heyrt neinn, ekki einu sinni af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, halda því fram, að það væri ekki rétt stefna, og meira að segja hafa sumir þeirra haldið því fram, að það væri teflt á of tæpt vað hjá ríkisstj. um afgreiðslu fjárl. Og hv. framsóknarmenn tóku þá afstöðu, sem ég er alls ekki að lasta, að flytja ekki brtt. við útgjaldahlið fjárl.. vegna þess að þeir vildu ekki með því stuðla að því, að fjárlög væru afgreidd með greiðsluhalla. En það er ekki fullt samræmi í því að hafa slíka afstöðu, en neita þó að horfast í augu við þær staðreyndir, sem við blasa einnig, að til þess að þetta verði auðið, verður að afla þeirra tekna, sem ríkisstj. hefur farið fram á. Við getum deilt um það, hvernig eigi að afla þeirra, og menn geta haft mismunandi skoðanir á því. En það er ekki hægt að vera einfaldlega á móti öllum þessum leiðum án þess að segja þá, með hvaða hætti þetta á að gerast. Það er ekki hægt að vera á móti smáskattaleiðinni, ef menn fordæma hana, nema þá þeir vilji fara út í einhverja stórskatta. Það er ekki hægt eins og sakir standa. Varðandi svo þetta gjald, sem hér er um að ræða, þennan skatt, sem vissulega er lítill og auðvitað er fjarri lagi að halda fram að hafi áhrif til gengislækkunar, - það hefur hæstv. viðskmrh. rækilega útskýrt, - að það eigi sérstaklega að falla frá honum, þá er ég ekki alveg viss um, að það sé raunveruleg skoðun hv. framsóknarmanna, að umfram allt eigi að falla frá þessum skatti. Þeir hafa verið á móti öllum þeim till., sem fluttar hafa verið um það að afla ríkissjóði tekna eða létta af honum útgjöldum, og ég hefði haldið, a.m.k. miðað við þá till., sem þeir fluttu við 2. umr. fjárl., að þetta væri ekki endilega sá skatturinn, sem þeir legðu mesta áherzlu á, að fallið væri frá. Auðvitað veit ég, að hv. þm. er það glöggur maður, að hann veit, að 10 millj. kr. greiðsluafgangur á fjárl. við 2. umr. fjárl., - ég er ósköp hræddur um, að hann eigi eftir að fjúka, og það er vitanlegt, að ýmis útgjöld bíða, sem verður ljóst um, þegar frv. kemur til 3. umr. Og það er jafnframt ljóst og hefur ekki verið gagnrýnt af neinum, að áætlanir þær um tekjur ríkissjóðs á næsta ári, að svo miklu leyti sem hægt er að gera nákvæmar áætlanir, eru í hámarki, og það hefur ekki verið dregin undan þar nokkur króna, miðað við þær áætlanir, sem Efnahagsstofnunin hefur gert, þannig að hér teflum við auðvitað á fremstu nöf, og mundi ég miklu fremur vilja játa þá gagnrýni, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa borið fram á fjárlagaafgreiðsluna, að hún væri ógætileg að þessu leyti, heldur en hitt, að teknanna þyrfti ekki með. Varðandi farmiðagjaldið vil ég taka það fram, að það hefur ekki verið nákvæmlega sagt frá í blöðum þeim orðum, sem ég hef látið um það falla. Auðvitað gerði maður sér grein fyrir því í stórum dráttum, hvað það gjald mundi gefa, og vissum úrræðum til að leggja það á. Hitt er alveg rétt, og má leggja mér það til lasts eftir atvikum, að á þessu gjaldi eru ýmsir annmarkar. Það er eftir því, hvernig á að leggja það á. og það kom fram á því ýmiss konar gagnrýni og ábendingar um einstök atriði í því sambandi, sem gerðu það að verkum, að það yrði jafnvel talið nauðsynlegt að hafa þar undanþágur meiri en upphaflega var gert ráð fyrir, þegar ég gerði grein fyrir þessum tekjustofni. Ég skal fúslega játa á mig þá sök, ef menn telja það nokkra sök, að ég hafi lagt til. að þetta gjald væri á lagt, og ég skal jafnframt taka það fram enn, að ég álit, að þetta gjald sé mjög sanngjarnt og eðlilegt, og get þar vísað til þess, sem ég sagði í minni fjárlagaræðu, og málefnalega stendur mín skoðun í því efni algerlega óbreytt. Hér var auðvitað um hreinan lúxusskatt að ræða. En það má segja, að það sé á vissan hátt gleðiefni fyrir okkur, að þróunin í þjóðfélaginu sé orðin þannig, að það sé talið eðlilegt, að allur þorri þjóðfélagsborgara geti veitt sér það að fara til útlanda. Fyrir ekki mörgum árum var almennt í vissum blöðum talað um lúxusflakk til útlanda, og þótti þá sem það væri mikill munaður, og vissulega er þetta einhver mesti munaður, sem við veitum okkur, það skulum við játa. Hitt er svo allt annað mál, að vilja gjarnan veita sér þennan munað. En þegar er verið að leita að úrræðum til þess að afla nýrra tekna, er kannske ekki óeðlilegt, að slíkra leiða sé leitað, og það skal jafnframt játað, að það hefur komið fram á þessu gjaldi ýmiss konar gagnrýni og það m, a. innan stjórnarflokkanna, það er líka rétt, þannig að það er þarna samspil ýmissa orsaka, sem veldur því, að það hefur verið horfið frá þessu gjaldi og inn á þá leið, sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Þessi leið hefur aldrei verið mér neitt trúaratriði, eins og ég gerði grein fyrir við 1. umr. fjárl., heldur taldi að sjálfsögðu ríkisstj. sér þá þegar skylt að benda á leiðir, sem hún teldi færar til þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, en ekki það, að hún teldi ekki með nokkru móti hægt að hugsa sér, að það væru einhverjar aðrar leiðir til, sem gæti verið almennari samstaða um. Þetta er nú efni málsins. Hv. 11. þm. Reykv. sagði, að ríkisstj. væri sómi að því að hverfa frá því, sem sýndi sig af almennri gagnrýni að væri rangt, og auðvitað er sjálfsagt að breyta til, ef menn telja, að rangt hafi verið gert. Það er ég honum algerlega sammála um. Um þau dæmi, sem hann nefndi í þessu sambandi, að ríkisstj. hefði hörfað annars vegar vegna kaupbindingarl. á sínum tíma og hins vegar vegna síldveiðideilunnar í sumar, veit hv. þm. það eins vel og ég, að sá tilgangur, sem að var stefnt með báðum þessum lögum, náðist með öðrum hætti með samkomulagi, og það getur aldrei verið neitt höfuðmál að þvinga endilega í gegn löggjöf, ef hægt er að leysa mál með friðsamlegum hætti og samkomulagi. Þetta vitum við öll, og ég tel, að það hefði verið miður farið að vera að knýja fram lög eins og t.d. kaupbindingarl., eftir að það lá ljóst fyrir, að það var hægt að ná samkomulagi um, að breytingar yrðu ekki gerðar eða kröfur fram bornar eða knúin fram verkföll á þeim tíma, sem þessi binding átti að gilda. Varðandi svo það, sem bæði hv. 11. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Austf. tóku fram, að kröfugerðin stefni afkomu okkar atvinnuvega í hættu, er ég þeim báðum algerlega sammála um það og ég er þeim sömuleiðis sammála um það, að dýrtíðaraukningin er alvarleg og það er hin mesta nauðsyn að spyrna þar gegn fótum. Ég er hins vegar ekki sammála hv. 5. þm. Austf. um það, að ríkisstj. hafi enga tilburði sýnt í þessu efni. Það hefur verið tekið upp víðtækara samstarf við launþegasamtök en nokkru sinni áður, að ég hygg, í raunveruleikanum hefur verið upp tekið til þess að reyna að fá þar einhverja samstöðu til þess að taka á kjarna málsins, því að eins og ég sagði í fjárlagaumr., tjóar auðvitað ekki, að við tölum hér um dýrtíð og andstöðu gegn dýrtíð og annað þess konar, ef við viljum ekki í alvöru horfast í augu við kjarna dýrtíðarvandamálsins og þess samspils, sem þar er um að ræða, heldur reynum að blekkja okkur með því, að það sé hægt að leysa þetta mál með einhverjum einföldum leiðum, sem helzt komi ekki við neinn. Það er auðvitað algerlega út í hött. Við leysum ekki vandann þannig. En það er hárrétt, sem 5. þm. Austf. sagði, að það er fyrst og fremst hinn mikli afli og hið góða verðlag okkar útflutningsvöru, sem hefur komið í veg fyrir stórfelld vandræði hjá útflytjendum, vegna þess að dýrtíðin hefur aukizt meira en góðu hófi gegnir. Þetta er hárrétt. Og það er auðvitað tímabundið, hvað slíkt getur gengið, þannig að ríkisstj. getur áreiðanlega tekið undir það og hefur reyndar æ ofan í æ gert, að hún varaði við þeim afleiðingum, sem samspil kauphækkana og verðhækkana til skiptis hlýtur að hafa og valda okkur hinum mestu erfiðleikum. Þetta er hins vegar ekki íslenzkt vandamál sérstaklega. Það leysir auðvitað ekki okkar vanda að standa andspænis því. En það virðist svo, að jafnvel erlendis víða sé þróunin að verða stórstígari en hefur áður verið í ýmsum löndum. En það breytir ekki hinu, að það væri mjög ömurlegt, einmitt vegna þess, hvað við búum við mikið góðæri, ef við gætum ekki haldið svo á okkar efnahagsmálum, að það væri hægt að tryggja traustan grundvöll framleiðslunnar og eðlilega þróun í útgjaldamálum ríkisins og efnahagsmálum þjóðarinnar yfirleitt. Undir þetta skal ég fullkomlega taka. En það tjóar ekki, eins og ég hef áður sagt, að leyna fyrir sér kjarna málsins og tala almennt um þetta, eins og þetta sé hægt að gera með einhverjum einföldum hætti, sem ekki snerti neinn, og vilja ekki horfast í augu við þann vanda, sem þegar er við að fást og er sannarlega ekki nýr í sambandi við okkar fjárlagaafgreiðslu nú. Það er gamalt mál. Og ég man eftir, að á sínum tíma meira að segja var það vandamál svo mikið hjá vinstri stjórninni, að þá var lagt fram fjárlagafrv., án þess að það væri talinn möguleiki þó að gegna þeirri - ég vil segja frumskyldu ríkisstjórnar, að gera grein fyrir því, hvernig hún ætlaði sér að jafna hallann á fjárlögum. Ég er ekki að saka hana um það, að þessi halli hafi verið. Það leiddi af þróuninni, sem þá var, alveg eins og það leiðir af þróuninni nú, að við stöndum andspænis halla, en að sjálfsögðu kemst ríkisstj. ekki hjá því að jafna þann halla og gera tillögur um það. Hún verður að sæta þeirri gagnrýni, sem hún fær. En ef menn vilja vera ábyrgir, eins og hv. stjórnarandstæðingar tala um í öðru orðinu, tjóar ekki aðeins að tala um það í öðru orðinu, en vilja svo ekki viðurkenna staðreyndir í hinu.



Herra forseti. Það eru aðeins örstuttar athugasemdir í tilefni af ræðum þeirra tveggja hæstv. ráðh., sem hér hafa talað. Ég vildi í fyrsta lagi leyfa mér að leiðrétta þann misskilning, sem mér virtist koma fram hjá hæstv, viðskmrh., að ég hefði í minni ræðu áðan talað um misjafnt gengi eða gengislækkun. Það gerði ég ekki. Ég undirstrikaði einmitt í ræðu minni, að það væri höfuðókostur og versta afleiðing af því frv., sem hér er lagt fram, að hækkunin af því legðist á alla vöru og hækkaði allt verðlag í landinu, það yrði undirstaða undir nýjum söluskattsálögum og það yrði tilefni til nýrra verðhækkana, vegna álagningarhækkunar þeirra, sem fást við verzlun. Þetta er það, sem ég sagði um það atriði, og ég mun hafa tekið þannig til orða, að frv. hefði gengislækkunaráhrif að þessu leyti, og það held ég, að ég geti fyllilega staðið við. Hitt er svo annað mál, fyrst farið er að ræða þetta frekar, þá get ég vel tekið undir það, sem hér hefur áður verið sagt af hv. 5. þm. Austf. (LJós), að þessi ráðstöfun er mjög líkleg til þess að leiða til gengislækkunar. Hún er meðverkandi orsök í því, að framleiðslukostnaður í landinu verði svo hár, að þeir, sem flytja varning sinn út, þurfi að fá uppbætur á sína gjaldeyrissölu til þess að geta staðið undir framleiðslukostnaðinum. Þess vegna getur dregið til þess. Ég er því sammála, að það hafi alvarlegri áhrif en þetta ½% eitt út af fyrir sig gefur ástæðu til að ræða um nú. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri óhjákvæmilegt að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög og allir flokkar á Alþ. mundu vera sammála um það, og það hygg ég, að sé alveg rétt. Ég hygg, að allir þeir, sem hér eiga sæti og um það hafa tjáð sig, hafi lýst sig á einu máli um það, að ekki kæmi annað til greina en að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus, þótt um slíkt megi vissulega deila, og ég minnist þess að hafa séð kenningar, sem ganga í aðra átt, og það er áreiðanlega til, það álit þeirra, sem telja má sérfræðinga, að það sé ekki höfuðatriði að afgreiða fjárlög greiðsluhallalaus. En ég veit það, að a.m.k. mínir flokksmenn hafa lagt áherzlu á það að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus, og ég tek undir það. En hæstv. fjmrh. sagði í tilefni af því, að útilokað væri að ná endunum saman nema fá nýja tekjustofna. Þetta vil ég segja, að sé fullyrðing, sem mjög erfitt sé að sanna. Ég hélt því fram áðan í mínu máli, að svo lítið bæri á milli í 4 milljarða fjárlagafrv., að ekki mætti ná þeim litla mun með öðrum ráðstöfunum en þeim að leggja á nýja tekjustofna. Er það alveg víst, að þær tekjuáætlanir, sem eru í fjárlagafrv., séu svo þandar, að ekki sé þar smuga fyrir þessa litlu fjárhæð? Þetta er lítil fjárhæð í öllu því flóði, sem hér er um að ræða. Og er það alveg þrautreynt, að engir þeir liðir séu á fjárlagafrv., sem megi spara þessa litlu fjárhæð á? Ég hygg, að þessu sé ekki svarað með því einu að segja: Þetta er ekki hægt. - Ég skal hins vegar viðurkenna það, að ég hef ekki hér á reiðum höndum tillögur um það, hvar eigi að spara þær 15–20 millj., sem virðist vanta til þess að ná þessum endum saman. En ég tel, að þær mundu finnast, ef vel væri eftir þeim gáð og ef þeir sem ráða ákvæðu að finna þær. Ég ætla ekki að fara hér út í langar deilur um hina hógværu ræðu hæstv. fjmrh., ég ætla mér ekki að fara að stofna til neins eldhúsdags hér í tilefni af þessu frv., en hann sagði þó, að vandi ríkissjóðs kæmi alltaf á eftir, ríkissjóður þyrfti ævinlega að útvega tekjur til þess að standa undir þeim hækkunum, sem þegar væru orðnar. Þetta er náttúrlega alveg rétt. Svona hlýtur þetta alltaf að verða, þangað til farið er að fikra sig út úr verðbólguvandanum, þangað til tekið er á rótum meinsins, þangað til aðrir stjórnarhættir eru teknir upp. Meðan alltaf er látið undan og alltaf er leitað að nýjum tekjustofnum til þess að mæta þeim hækkunum, sem verða, verður vandi ríkissjóðs alltaf eftir. En hann á ekki að vera það. Það er ríkisstj., sem á að stjórna landinu. Það er hún, sem á að marka stefnuna. Og það er hún, sem á að koma í veg fyrir það, að þessi þróun haldi áfram, og það er þjóðarnauðsyn. Hæstv. ráðh. sagði, að það þýddi ekki að slá fram fullyrðingum um það að taka út tekjustofna án þess að segja, hvernig þá ætti að ná endunum saman. En ég segi aftur: ég tel, að það hljóti að vera hægt að ná þessum endum saman með því að draga úr ríkisútgjöldum að þessu leyti, og ég hef ekki fengið neina fullnaðarsönnun fyrir því, að tekjuáætlanir fjárl. séu svo strengdar, að það sé ekki von til þess, að þær gefi þessa litlu fjárhæð til viðbótar í tekjur við það, sem áætlað er í frv. Viðkomandi farmiðagjaldinu ætla ég ekki að fara að endurtaka mikið af því, sem ég áðan sagði. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri lúxusskattur og það væri a.m.k. sumra manna mál, að það væri rétt að skattleggja lúxusinn, óþarfann. Þetta get ég að nokkru leyti tekið undir. Ég lýsti því sem einum höfuðgallanum við það nýja frv., sem hefur verið lagt fram, að hann væri einmitt sá, hversu jafnt hann legðist á, ef svo mætti segja, hversu almennur tilkostnaður hækkaði sem afleiðing af honum. Ég get að mörgu leyti tekið undir það, að ýmiss konar óþarfa sé rétt að skattleggja öðru fremur. Hitt er svo annað mál, hvað menn vilja lengur telja ferðalög til útlanda mikinn óþarfa. Það er allmikil tízka nú, að fólk fari til útlanda til að ná sér í sumarauka, og ég hygg, að það sé alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það sé ekki lengur miðað við neinar forréttindastéttir, þannig að vera má, að af þeim ástæðum beri ekki að tala um sumt af þessum ferðalögum sem óþarfa. En höfuðgallinn á því frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt sá að hann hækkar allan kostnað fólks, hann kemur inn á öll heimili. Það er ekki bara fólkið, sem hugsar til þess að ferðast, sem verður að greiða þennan skatt, það eru engu síður þeir, sem heima sitja og ekki hafa tök á því að ferðast. Og það er það ásamt afleiðingum hans á verðbólguvandamálið, sem er höfuðgalli á þessu frv. og veldur því, að ég er því mótfallinn.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 148, sem er flutt af mér og hv. 3. þm. Sunnl., fer fram á það að veita ríkisstj. heimild til að selja Stefáni Jasonarsyni, bónda í Vorsabæ í Gaulverjabæjarhreppi, eyðijörðina Efri-Völl þar í sveit, en sú jörð er lítið kotbýli, sem hefur verið í eyði nú um nokkurra ára skeið, er sama sem húsalaus og hefur alltaf verið lélegt kot. Vorsabær er hins vegar frekar landlítil jörð og hefði mikla þörf fyrir að bæta við sig landi þessarar jarðar, en svo vel stendur á um þá sameiningu, að lönd jarðanna liggja saman. Með frv. er birt sem fskj. bréf hreppsnefndarinnar í Gaulverjabæjarhreppi, þar sem segir, að hreppsnefndin mæli með því, að þessi kaup og sameining þessara jarða geti farið fram. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að hafa um þetta fleiri orð. Málið skýrir sig sjálft. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að þegar þessari umr. er lokið, verði málinu vísað til 2. umr. og til hv. landbn.