Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli á því strax í upphafi, bæði hvað snertir það frv., sem hér liggur fyrir, um breyt. á tekjuskattslögunum, og eins um frv. það, sem ríkisstj. hefur lagt fram um breyt. á útsvarslögunum, að af hálfu ríkisstj. er lögð áherzla á það í sambandi við bæði þessi mál, að hér sé um bráðabirgðabreytingu að ræða, en fyrir dyrum standi allsherjarbreyt. og endurskoðun á þessum lögum, og er gefið fyrirheit um, að niðurstaða þeirrar athugunar og endurskoðunar skuli verða lögð fram á næsta þingi. Þessi bráðabirgðabreyting á útsvarsl. og tekjuskattsl. er fyrst og fremst rökstudd með því af hálfu hæstv. ríkisstj., að þessar breyt. séu gerðar til þess að veita mönnum bætur vegna hinnar auknu dýrtíðar og verðbólgu, sem hefur leitt af öðrum ráðstöfunum ríkisstj., m.ö.o., að þessi frumvörp tvö, þetta, sem hér liggur fyrir, og frv. um breyt. á útsvarsl., séu fyrst og fremst frv. um dýrtíðarbætur vegna annarra ráðstafana ríkisstj. Og ég tel rétt í því, sem ég segi hér, að ræða þetta mál út frá því sjónarmiði, en ekki sem almennt skattamál eða skattalagabreyt., vegna þess að fyrir dyrum stendur að taka þau mál alveg sérstaklega til athugunar, og það er líka rökstutt af ríkisstj., að þessi bráðabirgðabreyting á umræddum lögum sé fyrst og fremst við það miðuð að veita mönnum dýrtíðarbætur. Það er ekki ófróðlegt í þessu sambandi að rifja það upp í stuttu máli, hvaða ráðstafanir það eru, sem hafa haft aukna dýrtíð og verðbólgu í för með sér og hæstv. ríkisstj. telur rétt að bæta upp með þessum hætti. Það er þá í fyrsta lagi að nefna gengislækkunina, en samkv. því, sem segir í bókinni Viðreisn, sem ríkisstj. hefur gefið út, hefur gengislækkunin í för með sér 25% verðhækkun á öllum erlendum vörum, sem ganga inn í framfærsluvísitöluna, þ.e.a.s. þetta er mismunurinn á gengislækkuninni og þeim yfirfærslugjöldum, sem áður voru og runnu í útflutningssjóð og nú munu verða felld niður. Og enn fremur segir þar, að af sömu ástæðum muni verðlag á landbúnaðarvörum hækka um 12% . Nú er það hins vegar að koma á daginn, að sú verðhækkun, sem hlýzt af gengislækkuninni, ætlar að verða talsvert meira en þetta, sem segir í bókinni Viðreisn og mun vera byggt á útreikningum sérfræðinga hæstv. ríkisstj., þannig að verðhækkun af völdum gengislækkunar einnar verður meiri en 25% á þeim erlendu vörum, sem ganga inn í framfærsluvísitöluna. Og á sama hátt má líka búast við því, að verðhækkunin verði meiri á landbúnaðarvörum af völdum gengislækkunarinnar en þar var gert ráð fyrir eða um 12% . Þetta er einn liður þeirra dýrtíðaraðgerða eða dýrtíðaraukningar, sem ríkisstj. hyggst bæta með umræddu frv. og breyt. á útsvarslögunum. Annað, sem ríkisstj. hefur gert til þess að auka dýrtíðina og verðbólguna, eru hinir stórauknu söluskattar. Söluskattur, sem leggst á innfluttar vörur, hefur verið aukinn úr 7% í 15%, og gefur þá auga leið, að sú hækkun á þessum skatti hlýtur að hafa verulega eða mjög aukna dýrtíð í för með sér. Þá hefur ríkisstj. enn fremur lagt á nýjan almennan söluskatt, sem nemur 3% og mun leggjast á svo að segja allar vörur og þjónustu og hlýtur þar af leiðandi að hafa mjög verulega aukna dýrtíð í för með sér. Þá hefur vegna þessara og annarra ráðstafana, sem ríkisstj. hefur gert, orðið mjög mikil hækkun á flestum eða öllum þjónustugjöldum í þjóðfélaginu. Póstgjöld hafa hækkað, símagjöld hafa hækkað, útvarpsgjöld hafa hækkað, sjúkrasamlagsgjöld hafa hækkað, hvers konar tryggingaiðgjöld hafa hækkað, fargjöld hafa hækkað o.s.frv. Og þetta hlýtur vitanlega að hafa mjög aukna dýrtíð í för með sér. Síðast, en ekki sízt, er svo að nefna vaxtahækkunina, sem er mjög stórkostleg og hlýtur að auka dýrtíðina mjög verulega og framfærslukostnað fjölmargra manna. Allar þessar ráðstafanir ríkisstj. hafa orkað því, að dýrtíð eykst nú meira og hraðar í landinu en nokkru sinni fyrr hefur átt sér stað á jafnskömmum tíma, og þjóðin hefur aldrei horft framan í aðra eins óðaverðbólgu og þá, sem á sér nú stað hér á landi þessa dagana. Og það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að gerðar séu einhverjar ráðstafanir til að bæta fólki upp þá miklu kjaraskerðingu, sem af öllum þessum ráðstöfunum hefur hlotizt, og það segist líka hæstv. ríkisstj. m.a. vera að gera með því frv., sem hér liggur fyrir, og með því frv., sem fyrir liggur um breyt. á útsvarsl., og svo með þeirri löggjöf, sem hefur nýlega verið afgreidd frá Alþ. um almannatryggingar. Og þá er að athuga það í stuttu máli, hvernig þessar dýrtíðarbætur hæstv. ríkisstj, verka, að hvað miklu leyti þær verða til þess að bæta fólki upp hina stórauknu dýrtíð, sem ég hef rakið hér á undan að skapast af öðrum ráðstöfunum ríkisstj. Til þess að fara fljótt yfir sögu í þessu sambandi, vegna þess að það er nú samkomulag um, að þetta mál gangi í gegnum þingið á tiltölulega stuttum tíma, eða áður en páskafríið verður veitt, þá skal ég láta mér nægja að draga upp mynd af þessu með því að nefna aðeins tvö dæmi. Og ég ætla þá að nefna það dæmi, sem ég hef áður vikið að hér á þinginu, og það er annars vegar verkamaður, sem hefur um 60 þús. kr. árstekjur, en til þess þarf hann að vinna a. m. k. eina klst. í eftirvinnu, hvern virkan dag, og þessi maður hefur 4 manna fjölskyldu, hann hefur konu og tvö börn á framfæri, sem eru á aldrinum frá 16–19 ára. Og það lítur þannig út, að samkv. þessum dýrtíðaruppbótum, sem ríkisstj. telur sig vera að gera, fær þessi maður engar fjölskyldubætur, engar auknar tryggingar, hann fær um 2000 kr. skattalækkun samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, og 1000 kr. lækkun á útsvari samkv. því frv. um bráðabirgðabreytingu útsvarslaganna, sem liggur fyrir þessari d., eða m. ö. o., hann fær samtals 3000 kr. í dýrtíðarbætur. Svo skulum við taka annað dæmi, en það er maður, sem hefur 160 þús. kr. tekjur og hefur á framfærslu sinni konu og tvö börn, sem bæði eru innan við 16 ára aldur. Það, sem hann fær samkv. þessum dýrtíðarbótum ríkisstj., er í fyrsta lagi 16 þús. kr. skattalækkun samkv. þessu frv., hann fær 10 þús. kr. útsvarslækkun samkv. frv., sem fyrir liggur um bráðabirgðabreytingu útsvarslaganna, og hann fær rúmar 5 þús. kr. í fjölskyldubætur. M.ö.o.: þessi maður, sem hefur 160 þús. kr. árslaun, fær um 32 þús. kr. í dýrtíðarbætur. Dæmið lítur þá þannig út, að verkamaðurinn með 60 þús. kr. árslaunin, sem þýðir það, að hann þarf að vinna a.m.k. eina klst. á dag í eftirvinnu og hefur 4 manna fjölskyldu, fær samkv. þessu 3 þús. kr. í dýrtíðarbætur, en hinn, sem hefur 160 þús. kr. árslaun og hefur jafnstóra fjölskyldu, fær 32 þús. kr. í dýrtíðarbætur, eða nál. ellefu sinnum hærri upphæð. Ég held, að frekari dæmi þurfi ekki að nefna til að sýna, hve mjög misjafnlega þessar dýrtíðarbætur ríkisstj. koma niður og hvernig þær verka þannig, að þeir, sem hafa beztu aðstöðuna og hæstu tekjurnar, fá hlutfallslega miklu meiri bætur en hinir, sem eru lakar staddir. Í tilefni af þessu vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. og vænti þess, að hann svari því, hvort hæstv. ríkisstj. geri sér það ekki ljóst, að dýrtíðarbætur þær, sem hún er að veita, bæði samkv. breyt. á tryggingalöggjöfinni og skattalögunum, koma mjög misjafnlega niður og gera það að verkum, að þeir, sem hafa hæstar tekjur, fá mestar bætur, en hinir, sem hafa lágar tekjur, fá mjög lágar eða sama og engar bætur. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort ríkisstj. áliti þetta réttlátt og hvort hún ætli að láta við svo búið standa, hvort hún telji ekki eðlilegt, að gerðar verði einhverjar aðrar ráðstafanir en þessar til þess að bæta hlut þeirra mjög mörgu manna, sem fá sáralitlar eða engar bætur samkv. þeim dýrtíðaruppbótum, sem ríkisstj. hefur þegar veitt og felast í frv. um almannatryggingar og þessum skattafrv., sem hér hafa verið til umræðu. Ég vildi fá það upplýst hjá hæstv. fjmrh., hvort ríkisstj. hefur ekki einhverjar sérstakar ráðstafanir á prjónunum til þess að bæta hlut þessa fólks, - ef það eru réttir útreikningar hjá ríkisstj., og ég skal ekkert vera að rengja þá á þessu stigi, að það sé nauðsynlegt fyrir mann, sem hefur 160 þús. kr. árslaun, að fá 32 þús. í dýrtíðarbætur, hvort ríkisstj. álíti þá ekki nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að maður, sem hefur jafnstóra fjölskyldu og hefur ekki nema 60 þús. kr. í árslaun, fái meira en 3 þús. kr. í dýrtíðarbætur. Ég held, að ef ríkisstj. reiknar þetta dæmi betur upp og athugar þessar staðreyndir, hljóti hún að komast að raun um, að ef hún ætlar að gæta einhvers jafnræðis og réttlætis í þessum efnum, þurfi hún að gera einhverja bragarbót á þessum dýrtíðarráðstöfunum sínum. Þess vegna vænti ég þess, að hæstv. fjmrh. svari því, hvort hann og ríkisstj. hafi ekki gert sér grein fyrir því, að þessar dýrtíðarbætur hennar komi mjög misjafnlega og ranglátlega niður og þess vegna sé þörf á endurbótum frá því, sem nú er, til þess að bæta hlut þeirra manna, sem fá sama og ekkert bættan hlut sinn, en þar í eru allir lágtekjumenn landsins, svo að segja allir þeir, sem stunda verkamannavinnu, og margir þeirra, sem tilheyra millistéttunum. Ef hæstv. ríkisstj. ætlar hins vegar að láta við það sitja, sem hér liggur fyrir, og framkvæma þessar dýrtíðarbætur sínar með þessum hætti, þá liggur þar með ljóst fyrir, að hún stofnar til mikils ranglætis og óréttlætis í þjóðfélaginu, og hún má gera sér ljóst, að það verður ekki hægt fyrir alþýðustéttirnar eða láglaunastéttirnar að taka þessu þegjandi. Þegar ríkisstj. sjálf reiknar það út, að maður með 160 þús. kr. árslaun þurfi 32 þús. kr. í dýrtíðaruppbætur, þá gefur það auga leið, að verkamenn og aðrir, sem hafa svipaðar tekjur og þeir, geta ekki unað við það að fá ekki nema 3 þús. kr. uppbætur og jafnvel minna en það. Og ég held; að hæstv. ríkisstj. hafi þess vegna gott af því að gera sér ljóst, að ef hún gerir ekki neitt til þess að bæta úr þessu misrétti og þessu óréttlæti, er hún að stofna til mjög háskasamlegra hluta í þjóðfélaginu og baráttu, sem mundi vera hægt að komast hjá, ef hún veitti þeim, sem lakari hafa aðstöðuna, meiri réttindi og meiri aðstoð en felst í þeim dýrtíðaruppbótum, sem hún hefur þegar gert tillögur um að verði gerðar. Ég held, að það megi fullyrða, að allar ríkisstjórnir hér í nágrannalöndum okkar, jafnvel þó að íhaldsstjórnir séu, reyni að haga þannig sínum stjórnaraðgerðum, að þeim, sem hafa miðlungstekjur eða lágar tekjur, sé reynt að sýna hæfilegt réttlæti og gera ekki hlut þeirra verri, miðað við aðrar stéttir, en hann hefur áður verið, heldur vinna frekar að því að bæta hann. En með öllum þessum efnahagsaðgerðum ríkisstj., ef lítið er á þær í heild, er stefnt í alveg þveröfuga átt. Og ríkisstj. stofnar áreiðanlega til mjög áhættusamra og vafasamra hluta í þjóðfélaginu og baráttu, ef hún heldur þessari stefnu sinni til streitu. Ég skal svo ekki á þessu stigi hafa það öllu lengra, sem ég segi um þetta frv. En ég vil aðeins að endingu endurtaka þessa fsp. til hæstv. fjmrh., hvort ríkisstj. hafi ekki á prjónunum aðrar dýrtíðaruppbætur en þær, sem hún hefur þegar gert grein fyrir, til að bæta hlut þeirra manna, sem lakast eru settir í þjóðfélaginu og fara mjög illa út úr þessum málum, ef ekki eru neinar sérstakar ráðstafanir gerðar aðrar en þessar.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frá hæstv. ríkisstj. eitt af þeim málum, sem hún segist bera fram til þess að lina nokkuð afleiðingarnar af þeim aðgerðum, sem hún hefur þegar haft í frammi á öðrum sviðum, og er rétt að taka þetta nokkuð í gegn út frá því sjónarmiði. Við hliðina á almannatryggingunum á þetta frv. um tekjuskattsbreytinguna að verða það, sem á að bæta alþýðu manna að nokkru leyti upp kjaraskerðinguna. Meira að segja í þeim fallegu útreikningum, sem fyrir lágu, þegar gengislækkunarlögin voru sett fram, átti að sýna, að vísitölufjölskyldan fengi nú ekki raunverulega nema 3% dýrtíðaraukningu og það, sem bjargaði henni svona vel með þetta allt saman, væru almannatryggingarnar og tekjuskattslækkunin. Það er þess vegna rétt að byrja með því að athuga nú, hvað stiginn, sem hér er lagt til að verði lögfestur, segir og þýðir í þessum efnum. Fyrir eintaklingana þýðir sú breyting, sem hér er lögð til á tekjuskattsstiganum, að t.d. launþegi með 60 þús. kr. tekjur, og svo að maður haldi sér alveg við vísitölufjölskylduna svokölluðu, þ.e. 2 börn á framfæri, þá hefur hann greitt í tekjuskatt fram að þessu 1390 kr., launþegi með 60 þús. kr. tekjur og tvö börn á framfæri. Þá sleppur hann sem sé nú við þessar 1390 kr., það er hans mikla eftirgjöf. Taki maður svo manninn með t.d. 130 þús. kr. tekjur og líka tvö börn á framfæri, þá þýðir það, að hann hefur áður greitt 18010 kr. og greiðir nú 4 þús., eða 14 þús. kr. sparar hann. Það þýðir, að maðurinn með 150 þús. kr. tekjur, samsvarandi vísitölufjölskylda, hefur greitt áður 24750 kr. og greiðir nú 7500 kr., eða 17 þús. kr., sem hans tekjuskattur minnkar. Og maðurinn með 200 þús. kr., líka vísitölufjölskylda, sem greitt hefur fram að þessu 44810 kr., greiðir nú 20500, eða sparar um 24 þús. kr. M.ö.o.: á sama tíma sem launþeginn með vísitölufjölskylduna með 60 þús. kr. tekjur fær eftir gefnar sínar 1390 kr., þá fær hátekjumaðurinn með 200 þús. kr. tekjur 24 þús. kr. eftir gefnar. Þetta eru sárabæturnar, eins og hæstv. ríkisstj. hyggst úthluta þeim til alþýðu manna til þess að draga úr afleiðingum dýrtíðarflóðsins, sem hún hefur velt yfir. Og ég held, að það hljóti að vera nokkuð greinilegt með þessu móti, hvað þetta þýðir fyrir einstaklingana, hvílíkt himinhrópandi ranglæti þetta er gagnvart láglaunamönnunum, gagnvart þeim, sem hafa þurftartekjurnar, eins og hagstofan reiknar þær núna, og hvílík gífurleg eftirgjöf þetta er hins vegar gagnvart hálaunamönnunum, gagnvart verulegum hátekjumönnum. Hvað þýðir þetta svo fyrir fólkið í heild, við skulum taka Reykjavík, við skulum taka gjaldendurna í Reykjavík sem heild, eins og þeir vöru á skattskrá 1959? Samkv, þeim útreikningum, sem skattstofan hefur gert, kemur það í ljós, að 18 þúsund gjaldendur, - nákvæmlega 18390 gjaldendur, - 18 þús. gjaldendur í Reykjavík af alls um 26 þúsund gjaldendum fá eftirgjöf, sem er 20 millj. Það eru hér teknir allir þeir, sem hafa undir 70 þús. kr. tekjur. Eftirgjöfin til allra þessara 18 þús. er 20 millj. En ef maður tekur aftur á móti þá 1900 hæstu, hvað fá þeir þá í eftirgjöf, sem eru að tölu til aðeins 1/10 af þessum? Hvað fá þeir 1924 hæstu gjaldendur í Reykjavík eftir gefið í skatti með þessu móti? Þeir fá 18 millj. M.ö.o.: það eru teknar þarna tvennar upphæðir. Annarri er úthlutað til 18 þús. gjaldenda, það þýðir rúmar 1000 kr. á mann að meðaltali. Svo eru teknar hinar 18 millj. Þeim er úthlutað til 1900 hæstu gjaldendanna, eða tæpar 10 þús. kr. á hvern af þeim að meðaltali. M.ö.o.: ef maðurinn hefur undir 70 þús. kr., tekur ríkisstj. til úthlutunar til hvers af slíkum mönnum að meðaltali 1000 kr. Ef það eru aftur á móti menn, sem hafa yfir 100 þús. kr. tekjur, tekur ríkisstjórnin 18 millj. kr. til að úthluta, til hvers af þeim að meðaltall 10 þús. kr. Þetta eru hugmyndir hæstv. ríkisstj. um réttlætið. Þetta eiga þó að vera sárabæturnar til alþýðu manna. Sá venjulegi launþegi með 60 þús. kr. laun og þar undir fær í sinn hlut 1100 kr. að meðaltall, og þetta gildir um 2/3 af öllum gjaldendum í Reykjavík, 18 þús. af 26 þús. Þetta er það, sem þeim er skammtað. Og á sama tíma eru öllum hátekjumönnum í Reykjavík, öllum, sem hafa yfir 100 þús. kr., gefnar aðrar 18 millj., tífalt meira á hvern þeirra að meðaltali. Af þessu má sjá, hverra hagur það er, sem hæstv. ríkisstj. ber fyrir brjósti. Það er ekki aldeilis vísitölufjölskyldan, fjölskyldan með 60 þús. kr. þurftartekjurnar, það er lítið, sem hún fær í dýrtíðaruppbót, meira að segja þó að hún hefði tvö börn á framfæri, meira að segja sú fjölskylda. En þeir, sem hafa yfir 100 þús. kr. tekjur, fá aldeilis úthlutað til sín, að meðaltali 10 þús. kr. á mann, - fari þeir upp í 200 þús., þá um 24 þús. Þar er ekki verið að skera við nögl sér. Ríkisstj. þekkir sína, eins og fjandinn er vanur að gera. Það er þess vegna ekki að tala um það, að réttlætið í þessu er eftir þeirri kokkabók, að því ríkari sem þú ert, því meira skalt þú fá; því fátækari sem þú ert, því meira skal af þér tekið. Það var líka greinilegt, að sú sama ríkisstj. sem er að afnema vísitöluna er að veita uppbætur. Svo að ég taki dæmi, sem hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) var með hér áðan, vísitöluuppbótin samkvæmt því dæmi er m.ö.o. það, sem samsvaraði, meðan engin hækkun væri komin fram, 5% hjá þeim, sem 60 þús. kr. tekjurnar hafa, og 20% hjá þeim, sem 160 þús. kr. tekjurnar hafa. Ég sá það einhvern tíma í málgagni Alþfl. nýlega, að það væri mikil jafnaðarstefna í því að vera að afnema tekjuskattinn, og það var eitt af þeim málum, sem Alþfl. alveg sérstaklega flutti þáltill. um, að stefna bæri að, að afnema tekjuskattinn með öllu. Ég er hissa á, að hann skuli ekki hafa lagt það fram að afnema hann með öllu, fyrst þetta er orðið hans aðalhugsjónamál, þveröfugt við það, sem var, þegar hann var stofnaður, þegar hann lýsti því yfir í stefnuskrá sinni, og mikið má vera, ef það stendur þar ekki enn þá, að hann sé á móti öllum óbeinum sköttum og tollum og með beinum stighækkandi sköttum á tekjur og eignir. Já, ég var eiginlega að spyrja að því, hvernig stæði á því, að Alþfl. hefði ekki getað fengið þetta fram. Var það virkilega svo, að það væri þá Sjálfstfl., sem stæði á móti því að afnema tekjuskattinn líka á tekjum hjá hátekjumönnunum? Það væri gaman að fá það upplýst á eftir, af hverju er verið að skilja þennan tekjuskatt eftir, fyrst Alþfl. stóð með því sem höfuðreglu að afnema tekjuskattinn með öllu. Var það þá Sjálfstfl., sem sá um, að þessir hátekjumenn skyldu þó bera einhvern tekjuskatt? Það væri fróðlegt að fá það upplýst, svo að maður vissi um samningana, sem hefðu farið fram um þetta, m.ö.o., hvort Alþfl, hefði barizt mjög harðlega fyrir því að afnema líka tekjuskattinn á þeim ríku, sem eftir er enn þá í þessu frv., eða hvort það eigi kannske að koma við endurskoðunina næstu. Ég verð að segja það, að þegar farið er að kenna svona hluti eins og hér er verið að framkvæma við jöfnuð eða jafnaðarstefnu, m.ö.o., að losa yrði jafnt ríka sem fátæka við tekjuskatt, þá liggur við, að manni detti í hug nokkuð bitur setning, sem ég held að Anatole France hafi einhvern tíma mótað í gamla daga, að lögin, sem væru jöfn fyrir öllum, bönnuðu í sinni hátign jafnt ríkum sem fátækum að sofa undir brúm eða betla á gatnamótum. Það fer að verða nokkuð einkennilegur jöfnuður, ef það er orðið hugsjónin, að það eigi að losa jafnt ríka sem fátæka við tekjuskatt. Og maður sér smámynd af því, hvert þetta er að leiða, þegar 60 þús. tekjumaðurinn, láglaunamaðurinn, er losaður við tekjuskattinn á 1390 kr., til þess að það sé hægt um leið að losa hátekjumanninn með 200 þús. kr. við 24 þús. kr. af sínum tekjuskatti. Ég vil bara benda á, hvert verið er að stefna með þessum aðferðum. Það, sem notað hefur verið alveg sérstaklega sem röksemd fyrir því m.a. af hálfu Alþfl., að það ætti að fara að afnema tekjuskattinn, er, að tekjuskatturinn komi orðið þyngst niður á launþegum, vegna þess að þeir hafi yfirleitt slæma eða jafnvel oft og tíðum enga aðstöðu til þess að svíkja undan skatti. Hins vegar hafi hlutafélög og stóratvinnufyrirtæki allgóða aðstöðu til þess að svíkja undan skatti. Það er opinbert leyndarmál, að skattsvik hafa verið alltíð og hafa viðgengizt í mjög ríkum mæli á Íslandi á síðastliðnum áratugum. Og það má vissulega segja, að tekjuskattsstiginn, ekki sízt þegar útsvarsstiginn hefur verið tekinn til samlagningar við hann, hafi verið það þröngur, að hann hafi verið of þröngur og þannig beinlíms leitt menn til skattsvika. Þessa ókosti í sambandi við tekjuskatt, stighækkandi tekjuskatt, var auðvitað hægt að laga með tvennu móti. Það var annars vegar hægt að laga þetta með því að rýmka nokkuð um tekjuskatt, sem sé að láta tekjuskattinn byrja hærra en hann hefur byrjað og láta hann ekki vera, sérstaklega til að byrja með, eins hratt stighækkandi og hann hefur verið. Það út af fyrir sig hefði verið mjög réttlátt og mjög nauðsynlegt að gera þá endurbót. Í öðru lagi var hægt að bæta úr þessu með því að gera skatteftirlitið miklu betra og á vissan hátt harðvítugra en það er. Ég held næstum því, að sú skoðun hafi skapazt hér á Íslandi, að kapítalisminn sé óhugsandi án skattsvika. Sannleikurinn er sá, að kapítalisminn hér á Íslandi, - ég held, að ég hafi talað um það einhvern tíma áður hér, fyrir einum eða tveimur áratugum, - hefur raunverulega alltaf verið bannaður, hann hefur alltaf þróazt hér í banni laganna, sem sé með skattsvikum og gjaldeyrissvikum, með brotum á löggjöfinni um skattheimtu og gjaldeyrisheimtu, og ég held, að það sé ekki fjarri lagi, enda hafa ýmsir forustumenn kapítalistanna orðið til að taka undir þetta. Þó að kapítalisminn hafi þróazt á Íslandi á þennan máta, þýðir það ekki, að hann geti ekki þróazt í einu landi án skattsvika, og ég hef fullyrt það hér áður, þegar við höfum verið að ræða þessi mál, að t.d. í því höfuðlandi kapítalismans, sem Bandaríkin eru, þá er það vitanlegt, að þrátt fyrir það, þó að skattsvik komi fyrir, eru þau ekki reglan, vegna þess að ríkið sjálft framkvæmir svo harðvítugt skatteftirlit, að jafnvel hin stóru og voldugu fyrirtæki þar hafa allmikið aðhald í þessum efnum, og ég veit, að þeirra eigin skattskýrslur eru lagðar til grundvallar um alla tekna- og eignaskiptingu í Bandaríkjunum, og jafnt kommúnistar sem kapítalistar notast við þessar skattskýrslur þeirra, sem þannig liggja til grundvallar, sem nokkurn veginn örugga heimild um, hvernig þjóðartekjur Bandaríkjanna skiptast á milli auðmannastéttar og launþega, vegna þess að það má í heild nokkurn veginn treysta þessum skattaframtölum. Hins vegar eru gífurlegar refsingar, sem ná langt aftur í tímann, svo framarlega sem það kemst upp um einhverja, að þeir séu skattsvikarar, og það er sagt t.d. í London, - ég sel það ekki dýrara en ég keypti, - að það að fara þar til lögfræðinga til þess að biðja þá um að skattsvíkja skýrslur, það mundi alls ekki þýða. Lögfræðingur mundi ekki taka slíkt að sér, en ég efast um, að íslenzkir lögfræðingar mundu nú álita slíkt óverjandi, með allri virðingu annars fyrir þeim. Ég held, að það væri þess vegna alveg hægt þrátt fyrir kapítalismann í okkar landi að framkvæma tekjuskattslöggjöf án skattsvika, en með því að taka upp annað kerfi í þessum efnum. Jafnvel ég hef ekkert í því sambandi á móti því t.d., að það ameríska kerfi væri upp tekið, þó að ég sé ekki hrifinn af öllu, sem þar er. Það er rétt að nota hverja þá hluti, sem við getum lært gott af, hvaðan sem þeir koma. Ég gerði þetta hér að umtalsefni áður. Það var fyrir rúmu ári verið að breyta hér tekjuskattslögunum viðvíkjandi hlutafélögunum. Ég var á móti þeim hluta þeirra breyt., sem snerti hlutafélögin, að það var ákveðið þar að gefa þeim eftir og veita þeim allmiklu vægari tekjuskatt en áður, en án þess að Samtímis væri breytt þannig l., að skattheimtan væri gerð örugg og skatteftirlitið gott. Ég áleit og sagði þá, að það hefði átt að segja við hlutafélögin, um leið og þessu var breytt, nokkurn veginn á þessa leið: Við vitum nú, að þið hafið skattsvikið hingað til, og það er opinbert leyndarmál. Héðan í frá verðið þið að gera svo vel að vera heiðarleg, og ef þið ekki verðið það, verður ekki tekið af neinni miskunn á ykkur. - Ég álít, að það hafi verið rangt að breyta þeim lögum, án þess að gera um leið þær breytingar á skattkerfinu, sem þurfti, og meira að segja þær breytingar hefðu verið of miklar, þó að það hefði verið gert. Og ég álít það aftur rangt núna viðvíkjandi hátekjumönnum, sem hér er verið að lina hjá, að gera svona miklar breytingar, án þess að breyta skattinnheimtunni og skatteftirlitinu um leið. Ég álít það rangt. Þegar ríkið gerir svona breytingar og ætlast til þess, að sá almenni borgari í þjóðfélaginu, hvort sem það er hlutafélag eða einstaklingur, sem á í hlut, fari nú að breyta þarna um, þá á þetta að gerast þannig, að menn fái að vita af því. Það á að segja við menn um leið: Sú vatnsgrautarmiskunnsemi, eða hvað sem það hefur nú verið fram að þessu, verður ekki látin viðgangast. Ef ykkur er gefinn eftir skattur og breytt um, þá er héðan af ætlazt til þess, að þetta sé líka raunveruleiki. - Ég er hræddur um, að rétt eins og hefur orðið um hlutafélögin, eins verði með þessa breyt., sem nú er gerð við þá, sem hæstu tekjurnar hafa í þjóðfélaginu. Hvort það eru einstaklingar sem hátekjumenn eða hlutafélög, þá er þeim þarna gefið eftir, en gamla skattsvikakerfið allt saman látið haldast, og það er rangt. Það er vitanlegt, að lágtekjumennirnir svíkja yfirleitt ekki skatt, ekki kannske endilega út af því, að þeir séu betri en hinir, en vegna þess að þeir komast ekki upp með það, vegna þess að atvinnurekendurnir, sem greiða þeim kaupið, gefa þeirra laun upp, þannig að þeir fátæku eru í þessu heiðarlegir. Reglan er yfirleitt, að þeir séu heiðarlegir í þjóðfélaginu. En þeim ríku er með þessu ívilnað, og það er rangt. Þess vegna álít ég, að sú ríkisstj., sem undirbjó þessa löggjöf, hefði ekki átt að koma með þetta fram núna án þess að koma um leið fram með ýtarlegar tillögur, sem breyttu öllu skattakerfinu, afnema þessar skattanefndir og allt þetta gamla dót, sem við höfum haft, þar sem voru meira eða minna leifar frá því, að menn voru í gamla daga að vinna þetta í frístundum sínum, að leggja á og reikna út, og færa þetta yfir í nýtízkuhorf með skörpu eftirliti. Og ég álít slæmt, að þetta skuli ekki hafa verið gert, og þess vegna er ég alveg andvígur þessum miklu tilslökunum, sem gerðar eru á hátekjunum í þessu sambandi, um leið og ég hins vegar undirstrika, að ég er algerlega fylgjandi því að afnema alla skatta á þurftarlaunum, og er það satt að segja ekki of skarplega í farið hvað þurftarlaunin snertir. Ég vil þess vegna segja það, þegar maður lítur yfir þessar till. um tekjuskatt, þegar maður sér, hvað það er lítið, sem hinir fátæku og hinir tekjulágu fá, og hvað lífskjaraskerðingin, sem þeir verða fyrir, er ægileg, hvað það er hins vegar mikið, sem hátekjumennirnir og þeir auðugu fá í sinn hlut, og þegar maður svo íhugar, að hæstv. ríkisstj. segir, að þessi löggjöf, sem hér liggur fyrir, sé sárabætur fyrir þá fátæku, þá verð ég að segja, að það er orðið hart ástand í þjóðfélaginu, þegar það er komið svo, að meira að segja á sárabótum þeirra fátæku eiga þeir ríku að græða. Það eru þá flest útispjót höfð, þegar verið er að losa þá fátæku, þá tekjulágu við sínar 1–2 þús. kr., sem þeir borga í tekjuskatt, að þeir ríku og þeir tekjuháu skuli nota tækifærið um leið til þess að taka til sjálfs sín 10-20 þús. Það er auðséð, hverjir það eru, sem hæstv. ríkisstj. ber fyrir brjósti. Hún gat hins vegar ekki gefið hátekjumönnunum eftir, nema hinir yrðu að fá þetta um leið, svo að það er nokkurn veginn auðséð, hverjar hvatirnar eru, sem þarna liggja til grundvallar, og ég býst við satt að segja, að það séu höfuðhvatirnar í þessu efni. M.ö.o.: Þetta er ein aðferð til til þess að taka af þeim tekjulágu í þjóðfélaginu og til þess að gefa þeim tekjuháu og þeim ríku meira. Þessi tekjuskattslöggjöf, sem hér liggur fyrir, verður þess vegna að miklu leyti þáttur í þeirri heildarárás, sem ríkisstj. er að framkvæma á lífskjör þeirra tekjulágu í þjóðfélaginu, en að hygla þeim tekjuháu og þeim auðugu því meir. Það virðast vera tvenns konar rök, sem færð eru fram fyrir því, að engu að síður sé þetta réttlátt. Önnur rökin hafa mér virzt koma fram frá Alþfl. Þeir segja, - það hefur að vísu enginn Alþfl.-maður komið fram með það hér á þingi, en í Alþýðublaðinu held ég að þeir hafi verið að minnast á það, að hátekjumennirnir sleppi nú ekki aldeilis. Þó að þeir fái nú eftir gefin 10–20 þús. kr. hver í tekjuskatt, eigi þeir nú aldeilis að fá að kenna á söluskattinum í staðinn. Mennirnir, sem tekjuskatturinn minnki um 30 þús. kr. hjá, muni bara því þyngra verða fyrir söluskattinum, sem hæstv. ríkisstj. leggur á. Já, það er auðséð, að þeir menn í Alþýðublaðinu, sem þetta reikna út, virðast ganga út frá því, að þeir eyði alldrjúgt, þessir hátekjumenn, bæði í brennivín og tóbak og sitt hvað annað. Klókur maður hefur reiknað það út, að ef einn maður ætti að borga þær 30 þús. kr., sem hann sparaði í tekjuskatti, ef hann væri með tekjur hátt á þriðja hundrað þúsundinu, og 20 þús. kr., sem hann kynni að spara í útsvari, - ef hann ætti að eyða því öllu saman í söluskatt, yrði hann líklega, jafnvel þó að maður reiknaði með söluskattinum tvöföldum, eins og hann kæmi út, þegar búið væri að leggja á hann, og allt slíkt, að eyða yfir 800 þús. kr. á ári, til þess að ríkið næði af honum aftur slíkum sköttum í söluskatti og álagningunni á hann. Ég er hræddur um, að það sé nokkuð slæmur útreikningur, sem þeir menn eru með, sem halda, að með því að gefa hálaunamönnunum eftir tekjuskatt og útsvar muni ríkið ná því meira af þeim í söluskatti og öðru slíku. Slíkt er ekkert nema blekking. Ég sá hins vegar í grg. ríkisstj. fyrir þessu frv., að hún virtist ganga út frá því, að við það, að óhófleg skattlagning væri afnumin eða minnkuð, mundi vilji manna til framtaks og vinnusemi aukast. Og ég hef orðið var við það, að í öllum þeim rökum, sem ríkisstj. hefur komið fram með í sambandi við allar þær efnahagsráðstafanir, sem nú eru gerðar, hefur það verið allríkur þáttur í rökunum, að með því að einstaklingarnir og ekki sízt þeir í jáðu einstaklingar slyppu betur, þá mundi því meira verða lagt fram í þjóðfélaginu til aukningar á framleiðslunni, m.ö.o.: þegar atvinnurekendurnir og aðrir, sem háar tekjur hafa eða gróða, slyppu betur í skatti, mundi það koma þjóðfélaginu til góðs í því, að þá yrði því meira fest í því, sem praktískt er, í því, sem hagnýtt er fyrir þjóðfélagið, í framleiðslutækjum og öðru, sem eykur þjóðarauðinn, og raunverulega eru það þær röksemdir einar, sem eitthvert tillit væri hægt að taka til, ef þær reyndust sannar. Ég býst við, að slíkar röksemdir mundu t.d. að ýmsu leyti eiga við í sumum gömlum kapítalistískum löndum, þar sem ákaflega mikið af þeim gróða, sem skapast hjá örfáum hlutafélögum þar, fer til aukningar á framleiðslutækjum, vegna þess að þessir stóru auðhringar setja hlutfallslega mjög mikið af sínum gróða í ný framleiðslutæki. Það er nefnilega skiljanlegt, að þar sem öll gróðamyndun í þjóðfélaginu verður á höndum manna í þessum auðfélögum, sem eru jafnvel ekki einu sinni 1% af þjóðfélaginu, komast slíkir menn, þegar auðmannastéttin er svona fámenn, ekki yfir að geta eytt þessu með neinni venjulegri mannlegri eyðslu, þannig að það verður alltaf hlutfallslega miklu meira af gróðanum, sem fer í einhverja aukningu á framleiðslutækjum, þegar kapítalistísk þjóðfélög eru komin á slíkt stig. En á þetta sér stað á Íslandi, og er hægt að færa fram þau rök, miðað við íslenzkt þjóðlíf, að ef við linum á skattheimtu hjá hvort heldur er hlutafélögum eða hátekjumönnum, mundi það að einhverju leyti koma okkar þjóðlífi til góðs, vegna þess að viðkomandi menn mundu setja meira í fjárfestingu til að fá framleiðslu? Ég segi nei. Og ef einhverjir úr stjórnarliðinu hafa álitið, að þetta væru sæmileg rök frá þeirra hálfu, þá vil ég reyna að sanna, að svo er ekki. Yfirstéttin á Íslandi er allfjölmenn. Samdráttur fjármagnsins á einstakar hendur hefur ekki þróazt hér í eins ríkum mæli og erlendis. Ég hef undanfarið getið mér þess til og haldið því hér fram, að það mundi hlutfallslega meira af gróðamyndun á Íslandi fara í neyzlu, – allt, sem kallað er neyzla, hjá þeim, sem gróðann fá, - heldur en í öðrum löndum í kringum okkur. Og ég hef fengið sannanir fyrir því nú, að svo er. Í töflum, sem Haraldur Jóhannsson hagfræðingur birtir í bók sinni um efnahagsmál, tekur hann nokkurn samanburð á Íslandi og löndunum í VesturEvrópu og Norðurlöndum um það, hve mikill hluti af okkar þjóðartekjum, þeim sem til fjárfestingar fara, fer í neyzlufjárfestingu og í framleiðslufjárfestingu. Eins og hér hefur verið oft rætt og ég þarf ekki að endurtaka, erum við Íslendingar svo að segja hæstir allra þjóða um fjárfestingu í heild, m.ö.o. um þá fjárfestingu, sem almennt fer bæði til þess, sem kallað er neyzlufjárfesting, og þar eru talin hús og allt annað slíkt, og í þá fjárfestingu, sem fer til framleiðsluaukningar. En það sem ræður úrslitum fyrir þjóðarbúið um, hve gagnleg þessi fjárfesting sé fyrir þjóðarheildina, er, hve mikill hluti það er af þessari fjárfestingu, sem fer í framleiðslufjárfestingu, og hve lítil] hluti það er, sem fer í neyzlufjárfestinguna. Hlutfall okkar Íslendinga í þessum efnum er það versta af öllum Vestur-Evrópu- og Norðurlandaþjóðunum. Þar sem Norðmenn t.d. verja 75% af sinni fjárfestingu í framleiðslufjárfestingu, en 25% í neyzlufjárfestingu og Danir raunar því sama, t.d. 66% í framleiðslufjárfestingu og 34% í neyzlufjárfestingu, þá erum við Íslendingar einir allra þjóða í allri Vestur-Evrópu og Norðurlöndum með þau hlutföll, að neyzlufjárfestingin er meiri hjá okkur en framleiðslufjárfestingin. T.d. á árinu 1955 er neyzlufjárfestingin 54% af heildarfjárfestingunni og 1956 56%, en framleiðslufjárfestingin 46% fyrra árið og 44% seinna árið. Það þekkir maður líka af eigin reynslu hér. Ef eitt heildsölufyrirtæki hér í Reykjavík græðir, þá hefur forstjórinn í því fyrirtæki meiri tilhneigingu til þess að taka eina millj. út úr því og byggja villu í „Snobbhill“ en taka eina millj, út úr því og auka með því framleiðslu þjóðarinnar. Og þetta eru hlutir, sem hafa alltaf gerzt hér undanfarinn áratug og koma til með að gerast næsta áratug, svo framarlega sem þjóðfélagið tekur ekki stjórnina á fjárfestingunni. Þess vegna vil ég, ef það eru rök hjá stjórnarliðinu fyrir því að gefa hátekjumönnum eftir eins mikið og þarna er gert, leyfa mér að halda því fram, að þessi rök fái ekki staðizt. Þetta verður ekki til þess að auka framleiðsluna á Íslandi, vegna þess að reglan er, að þessir menn leggja ekki í þá fjárfestingu, sem þjóðinni er nauðsynlegust, heldur út frá sínum persónulegu hagsmunum fyrst og fremst í sína neyzlufjárfestingu. Við höfum reynslu af þessu á tímabilinu, sem prófað var að gefa þetta frjálst hjá þeim, t.d. á tímabilinu 1950–56. Og það sýndi sig, hvernig þetta fór. Í þá fjárfestingu, sem þjóðinni var lífsnauðsyn, lögðu þeir ekki einn einasta eyri. Það var ekki keyptur einn einasti togari á því tímabili, sem kunnugt er, og stærsta fjárfestingin, sem framkvæmd var til framleiðslu, eins og sementsverksmiðjan og áburðarverksmiðjan, það varð ríkið allt að gera. Það er þess vegna alger bábilja sem rök að láta sér detta í hug að gefa hátekjumönnunum eftir skatt með það fyrir augum að auka með því þjóðarbúið og gera framleiðslu þjóðfélagsins meiri. Þau rök fá ekki staðizt hér á landi. Ég skal ekki neita því, að það væri hægt að halda þessum rökum fram í þeim kapítalistísku þjóðfélögum, þar sem samdráttur fjármagnsins er orðinn allra mestur, þar sem hann er orðinn svo gífurlegur, að hvaða lúxus, hvaða óhófseyðslu sem þeir auðmenn, sem eiga Standard Oil eða þessi stóru auðfyrirtæki Ameríku, veita sér, þá er það svo hverfandi lítill hluti af þeim gróða, sem þeir fá, að þeir komast aldrei hjá því að setja yfirgnæfandi meiri hluta gróðans í framleiðslufjárfestingu, vegna þess að þeir torga honum ekki, hvað vitlaust sem þeir reyna að eyða. Hér á það ekki við okkar yfirstétt. Hún kemst yfir að torga mjög miklum gróða og hefur verið alveg frámunalega skammsýn í þessum efnum: Í 20 ár er það ríkið, sem hefur alltaf orðið að grípa í taumana til þess að auka sjávarútveginn á Íslandi með ráðstöfunum, sem stundum hafa verið gerðar jafnvel á móti vilja stórs hluta af yfirstéttinni. Ríkið hefur svo að segja orðið að þvinga það í gegn að auka sjálfan grundvöllinn, sem yfirstéttin byggir allt sitt líf á. Ég á við aðgerðir annars vegar nýsköpunarstjórnarinnar og hins vegar vinstri stjórnarinnar, aukninguna í tíð nýsköpunarstjórnarinnar á togaraflotanum, í tíð vinstri stjórnarinnar á bátaflotanum, svo að aðeins nokkuð sé tekið. Það er þess vegna alþýðan með sínum áhrifum á ríkisvaldið á þessum tveimur tímabilum, sem verður að gripa í taumana, vegna þess að okkar yfirstétt hugsar ekki um að efla sjálfan atvinnugrundvöllinn undir þjóðfélaginu. Þess vegna segi ég það, að skyldi einhverjum hafa dottið í hug, að með því að fara að gefa yfirstétt okkar eftir tekjuskatt að einhverju leyti, mundi hún fara að verða ráðdeildarsamari, þá er það alveg út í hött. Hún hefur ekki verið það, þegar hún hefur haft slíka möguleika, og hún verður það ekki heldur hér eftir. Það eru engin önnur ráð, ef íslenzkt þjóðfélag ætlar að sjá um að nota rétt þann hluta af þjóðartekjum, sem nauðsynlegt er að fari til aukningar á okkar framleiðslu, það eru engin önnur ráð til en þjóðfélagið sjálft stjórni þeirri fjárfestingu með sínum eigin afskiptum, svo að segja með harðri hendi, svo að segja með því sjálft að taka það miklar tekjur til sín, að þjóðfélagið ráðstafi þessu á skynsamlegan hátt. Okkar auðmannastétt kemur ekki til með að gera þetta af eigin hvötum, og hafi ríkisstj. einhverja sérfræðinga, sem hafa ráðlagt henni þetta, þá eru það menn, sem að vísu máske þekkja vel, hvað gerzt hefur í Bandaríkjunum og hvers konar lögmál geta gilt þar, en þekkja ekki reynsluna hér heima. Ég hef nú gert grein fyrir því, að að svo miklu leyti sem þessi tekjuskattslöggjöf átti að vera sárabætur til þeirra fátæku og tekjulágu, þá er hún aðeins sárabætur, sem þeir ríku um leið græða á margfalt það, sem þeim fátæku er eftir gefið. Að svo miklu leyti sem þetta á hins vegar frá hálfu hæstv. ríkisstj. að vera þjóðhagsleg ráðstöfun til þess að ýta undir sparsemi og ráðdeild hátekjumanna á Íslandi, til þess að búa þannig í haginn fyrir betri þjóðarbúskap, þá er ríkisstj. að fara vill síns vegar. Þetta verður ekki til þess, enda sýnist mér satt að segja Alþýðublaðið í þeim útreikningi, sem það er með að fara, í raun og veru komast þarna nær, að það búist sem sé við því, að hátekjumennirnir hafi fyrst og fremst tilhneigingu til þess að eyða þessu, og geri sér þess vegna þá hugmynd, að ríkisstj. geti klófest þessa eyðslu hjá þeim, og a.m.k. væri skemmtilegra að fá frá stjórnarflokkunum eða stjórnarblöðunum aðra hvora röksemdina fyrir þessu, en ekki tvær röksemdir, sem stangast hvor við aðra og eru algerlega andstæðar hvor annarri. Hins vegar vil ég segja það, að hvað snertir þetta litla, sem láglaunamönnunum er eftir gefið með þessu, sem þýðir, að allur þorri verkamanna verður skattfrjáls, þeirra manna, sem eru með sín 60–70 þús. kr. laun, þá er það kostur - þá er það hlutur, sem við höfum gjarnan viljað fá fram, og að því leyti er ég alveg fylgjandi og minn flokkur parti af þessum lögum. Við álítum hins vegar, að ríkisstj. hefði ekki átt að gefa hátekjumönnunum svona mikið eftir, það sé farið allt of langt í því. Skalinn hefði átt að vera miklu meira stighækkandi, þegar komið var upp undir 100 þús. Jafnframt álítum við, að það hefði átt að fylgja þessu frv. um leið harðvítugt kerfi um innheimtu tekjuskattsins og eftirlit með álagningu hans, og þess vegna er þessi löggjöf stórgölluð, þó að í henni séu partar, sem við erum algerlega fylgjandi. Ég hef sagt frá sjónarmiði okkar Alþb.-manna okkar álit á aðalatriðum þessa frv. M.ö.o.: þegar nauðsynlegur hlutur er gerður fyrir þá fátæku og fyrir láglaunamennina, þá taka hálaunamennirnir til sín um leið miklu, miklu stærri hlut, og þetta tvennt er keðjað saman í þessu frv. Þetta frv. mun nú fara til þeirrar n., sem ég á sæti í, og það gefst þess vegna tækifæri aftur til að ræða það frekar, en viðvíkjandi þeirri almennu afstöðu til þess vil ég láta þetta nægja.



Herra forseti. Það eru nokkur orð, sem ég vildi segja í sambandi við þetta mál, áður en það gengur til nefndar. Hér er á ferðinni frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt, sem er veruleg breyt. á þeirri löggjöf. Tekjuskattur mun hafa verið fyrst í lög tekinn hér, svo að hægt sé að telja það, árið 1921 og hefur á því tímabili síðan tekið verulegum breytingum. En að stofni til mun sú löggjöf, sem nú er í gildi, vera frá 1935, en á henni hafa einnig verið gerðar miklar breytingar. Það er eftirtektarvert, að á árunum 1942–50 ganga flestar þær breytingar, sem á skattalögunum eru gerðar, í þá átt að hækka beinu skattana. Má í því sambandi nefna stríðsgróðaskattinn, sem settur var 1942, tekjuskattsviðaukann frá 1945. Þessir skattar eða viðaukar við tekjuskattslögin gengu mjög í þá átt að hækka beinu skattana í landinu, og hafa þeir aldrei verið hærri en á þessu tímabili. Hins vegar upp úr 1950 fer að sækja í þá áttina aftur að lækka skattana, og er á því ári lækkaður skattur á lágtekjum. 1954 voru gerðar verulegar breytingar á skattalögunum, og er þá í lög tekið að gera spariféð skattfrjálst, sérstakur frádráttur fyrir fiskimenn, og fleiri breytingar voru þá gerðar. Skattalækkun sú, sem þá var gerð, mun hafa verið um 29% á einstaklingum og 20% á félögum. 1956 var tekjuskattsviðaukinn hjá félögunum felldur niður, og 1957 eru skattar lækkaðir á lágum tekjum og aukin hlunnindi fiskimanna. 1958 eru ný lög sett um skattgreiðslu félaga, og á því ári eru einnig sett ný lög um lækkun skatts af lágum tekjum og skattamál hjóna, sérstaklega þeirra, sem bæði vinna utan heimilis að öflun skattskyldra tekna, og síðan lækkaður skattur á fiskimönnum. Allar þessar breytingar, sem gerðar eru á tímabilinu frá 1950–1958, ganga í þá átt að lækka beinu skattana í landinu, eins og ég hef þegar vikið að. En það er eftirtektarvert við þessar breytingar, að þær ganga yfirleitt í þá átt að lækka skattinn á þeim, sem lægst eru launaðir, og að veita sérstök hlunnindi þeim mönnum, sem stunda framleiðsluna í landinu. M.a. var skattlækkun á fiskimönnum við það miðuð að auka ásókn manna til að stunda sjóinn og framleiðslustörfin yfirleitt. 1958 gerðist það, að flutt var hér á Alþ. þáltill. um athugun á því að afnema tekjuskattinn með öllu. Þeir Alþfl.-þm., sem þá sátu hér á Alþ., voru allir flm. þessarar till. Tvö meginatriði voru talin fyrir því, að réttlætanlegt væri að afnema tekjuskattinn. Í fyrsta lagi var það, að kostnaður við að innheimta og leggja tekjuskattinn á væri svo mikill, og í öðru lagi, að skattsvikin í landinu væru svo mikil, að það væri óviðunandi, og var þá helzt til ráða að leggja skattinn alveg niður. Þessi till. er fyrsta sporið, sem sjáanlegt var hér á Alþ. um sameiningu þeirra hv. stjórnarliða, sem nú eru orðnir. Þeir sameinuðust um að samþykkja þessa þáltill. og munu þá hafa farið að sjá, að með þeim var nokkur skyldleiki. Þetta frv., sem hér er á ferðinni, er svo í framhaldi af því samstarfl, sem hófst hjá þeim þá. Það ber að vekja athygli á því í upphafi, að það, sem talið var að væri ein undirstaðan undir því, að tekjuskattinn ætti að leggja niður, það væri, að innheimtan væri svo dýr. En það er ekki sjáanlegt, að úr kostnaði við skattálagningu í landinu dragi, þó að þessi breyting verði gerð. Að vísu má á það benda, að að því ráði hefur ekki verið horfið að afnema tekjuskattinn, en það er á engan hátt dregið úr kostnaði við innheimtu skatta, þó að þessi breyt. nál fram að ganga. Enn fremur er heldur ekkert gert til þess að fyrirbyggja það, að skattsvikum verði við komið eftir sem áður, og hefur verið bent á það fyrr á þessu þingi, að nýi söluskatturinn muni varla verða til þess, og hann mun ekki heldur verða til þess að draga úr kostnaði við álagningu skatta og innheimtu. Þegar þessi þáltill. var til meðferðar hér á hv. Alþ. á vordögum 1958, lýstum við framsóknarmenn yfir því í nál., að við vildum sjá, hvað við ætti að taka, ef beinu skattana í landinu ætti verulega að lækka. Hins vegar lýstum við þá einnig þeirri skoðun okkar, að við teldum eðlilegt að létta sköttum af þurftarlaunum, en vildum hins vegar athuga málið frekar, áður en lengra væri gengið. Það hefur sýnt sig á hv. yfirstandandi Alþ., að sú stefna, sem ríkisstj. fylgir í efnahagsmálum nú, er öll á annan veg en verið hefur til þessa. Þegar sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar í efnahagsmálum á undanförnum árum, hefur alltaf jafnhliða þeim, eins og við gengisfallið 1950 og við yfirfærslugjaldið 1958, verið sérstaklega lagt á þá, sem höfðu breiðu bökin og gátu borið meiri byrðar en almenningur í þessu landi. Í því sambandi má nefna eignaraukaskattinn frá 1950 og stóreignaskattinn frá 1958. Og á það skal minnt, að Sjálfstfl. stóð einnig að því með okkur framsóknarmönnum að leggja á eignaraukaskattinn 1950. Nú hefur hins vegar verið farið allt aðra leið í ráðstöfunum í efnahagsmálum heldur en áður var farið og nú sérstaklega að því stefnt að leggja byrðarnar á almenning í landinu. Fyrsti þáttur í aðgerðum hæstv. ríkisstj. á yfirstandandi þingi var gengisfallið. Það miðar að því, svo sem ekki þarf að skýra hér, að almennt vöruverð í landinu hækkar stórkostlega. Og sérstaklega verður þessi hækkun tilfinnanleg á þeim vörum, sem báru lægra yfirfærslugjald og minni tolla áður. Hlutfallsleg hækkun á þeim verður meiri en á hágjaldavörunum. Þess vegna kemur gengisfallið til með að verka meira á hinn almenna borgara í landinu en á þá, sem breiðari hafa bökin. Vaxtahækkunin nær einnig til allra þegna þjóðfélagsins, og er hinn almenni borgari ekkert undanskilinn, nema það, að hann hefur minni möguleika til þess að velta vöxtunum af sér aftur, þar sem það er yfirleitt um beina vexti að ræða vegna eigin skulda, sem hann greiðir. Söluskatturinn er svo áframhald á þessari stefnu. Hann er lagður á brýnustu neyzluvörur, eins og kjöt og fisk, og verða því allir þegnar þjóðfélagsins að bera hann, og því stærri sem fjölskyldan er, því meiri þungi leggst á hana. Því mun hins vegar hafa verið haldið fram, að þeir, sem meira mættu sín, keyptu meira af hágjaldavörum, en þeir njóta þá einnig þess, sem þær hafa upp á að bjóða, og er þá miðað við það, að hinir geti ekki veitt sér þetta. Hæstv. ríkisstj. hefur haldið því mjög á lofti, að hún mundi bæta almenningi í landinu þá kjaraskerðingu, sem hér hefði átt sér stað, og hefur hún mjög haldið þeim dæmum á lofti, að þetta yrði gert með fjölskyldubótunum og með því að afnema tekjuskattinn, og í öllum þeim útreikningum, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið frá sér fara í sambandi við þessar bætur, meðan efnahagsmálin og fjárlögin voru hér til meðferðar á hv. Alþingi, þá miðar hún við tveggja barna fjölskyldu, sem hafði 90 þús. kr. hreinar tekjur, og það var alltaf verið að sýna fram á það, að þessi fjölskylda yrði nú tekjuskattslaus, og það sýndi sig, að hún nyti verulega bótanna. Hins vegar ræddi ríkisstj. ekki um það á því stigi málsins, hvers hinir nytu, sem hærri hefðu tekjurnar. Nú er það hins vegar ljóst, hvernig hæstv. ríkisstj. býr að þegnum þessa þjóðfélags. Nýlega hafa verið afgreiddar hér breyt. á lögum um almannatryggingar, þar sem fjölskyldubæturnar eru ákveðnar. Þessar fjölskyldubætur ná jafnt til allra, hvort sem það eru hátekjumenn eða lágtekjumenn, svo að það er ekki hægt að halda því fram með neinum rökum, að tryggingarnar eða fjölskyldubæturnar verði til þess að bæta þeim efnaminni neitt frekar en þeim efnameiri. Allir fá þar jafnt, hvort sem þeir eru efnaðir, tekjuháir eða tekjulágir, þar er allt á einn veg og þeir tekjulágu fá þar ekkert fram yfir. Þegar hins vegar frv. um tekju- og eignarskatt liggur hér fyrir og jafnhliða liggur fyrir annað frv, um útsvarsreglur, þá verður það nokkurn veginn ljóst, hverjir það eru, sem njóta bótanna, sem hæstv. ríkisstj. ætlar þegnunum til þess að mæta að nokkru álögunum, sem hún leggur á þjóðina. Það hefur nokkuð verið drepið á það, hvernig þetta skiptist. En ég vil þó því til viðbótar nefna hér nokkur dæmi um það, hvernig bæturnar koma til með að verka fyrir þá tekjulágu og þá tekjuháu, og þá vil ég taka hér nokkur dæmi. Er það fyrst einhleypur maður, sem hefur 50 þús. kr. nettótekjur. Hann fær samtals lækkun á tekjuskatti og útsvari, miðað við Reykjavíkurútsvarsstigann, 3516 kr. Hins vegar ef hann hefur 75 þús. kr. tekjur, þá fær hann 7009 kr. Ef hann hefur 100 þús. kr. tekjur, fær hann 12345 kr. Ef hann hefur 150 þús., þá fær hann 21671 kr. Og ef hann hefur 200 þús., fær hann 30730 kr. Einhleypur maður með 200 þús. kr. tekjur fær 30730 kr., þegar maðurinn með 50 þús. kr. tekjurnar fær 3516 kr. Þetta er réttlætið, sem hæstv. ríkisstj. sýnir þegnunum í þessu þjóðfélagi: því hærri tekjur, því meira burðarþol, því minni álögur. Þannig er stefna ríkisstj. Þeim skal meira bætt, sem meira hafa burðarþolið. Ef við svo lítum aftur á fjölskyldurnar, þá er sama sagan þar. Hjón með 2 börn og 50 þús. kr. tekjur fá lækkað útsvar og tekjuskatt um 1083 kr. Hjón með sömu fjölskyldustærð og 100 þús. kr. tekjur fá lækkað um 10703 kr. Með 150 þús. kr. tekjum er þetta 23766 kr., og með 200 þús. kr. tekjum er þetta 33111 kr. – Fjölskylda með 200 þús. kr. tekjur fær 33100 kr. til þess að mæta álögum hæstv. ríkisstj., þegar fjölskyldan með 50 þús. kr. tekjurnar fær 1000 kr. Og svo er því haldíð fram, að það sé verið að bæta almenningi í landinu upp álögurnar. Miklar bætur eru það nú fyrir fjölskyldu með 50 þús. kr. tekjur. Það er von, að menn brosi að slíku. En það er ekkert broslegt við það, þegar þeir, sem hafa 50 þús. kr. tekjur, fá 1000 kr., þegar hinir, sem hafa 200 þús. kr., fá 33 þús. Það er kaldhæðni, þegar menn geta leyft sér, á sama tíma sem er verið að leggja takmarkalausar álögur á þjóðina, að brosa að slíku óréttlæti. Og ef við höldum þessu áfram og tökum hjón með 3 börn, þá fá þau 696 kr., ef þau hafa 50 þús. kr. tekjur. Ef þau hafa 100 þús. kr. tekjur, fá þau 9281 kr. En ef þau hafa 200 þús. kr., fá þau 32496 kr. Í staðinn fyrir 696 kr. koma 32496 kr. Og svo leyfir hæstv, ríkisstj. sér að halda því fram, að hún sé að bæta almennum borgara í landinu upp álögurnar –með 696 kr.! Ég verð að segja það, að þetta er æðimikil breyting frá þeirri stefnu, sem hefur verið fylgt hér undanfarin ár, þegar fyrst og fremst hefur verið lækkaður tekjuskatturinn á láglaunafólkinu, þegar hefur verið um það hugsað að leggja ekki eins há yfirfærslugjöld á nauðsynjavörurnar og hinar. Nú er horfið frá þessu öllu saman. Við gengisfall er bætt söluskatti, vaxtahækkun, og ofan á þetta á svo að bæta þeim upp, sem mestar hafa tekjurnar, þegar hinir fá sama og ekki neitt. Hér er lengra gengið en góðu hófi gegnir, og hér er lengra gengið en er sæmandi hæstv. ríkisstj. og þeim flokkum, sem hana styðja. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hefur á þessum fáu mánuðum, sem hún hefur stjórnað, gengið lengra í álögum á þjóðina en nokkru sinni hefur verið gert fyrr, og hún hefur lofað þjóðinni því, að hún skyldi fá þetta bætt að nokkru leyti aftur, með lækkuðum tekjuskatti og útsvörum, og útkoman er svo þessi. Ég held, að það hefði verið betra að tala ekki um bæturnar, fyrst framkvæmdin er á þessa lund. Hæstv. ríkisstj. hefur haldið því fram, að vísu áður en söluskatturinn kom til, að kjararýrnunin væri aðeins 3%. En menn geta nú kannske farið að átta sig á því, að 3%, sem hæstv. ríkisstj. talaði um, þegar hún var að tala um kjararýrnunina, er miðað við það að taka meðaltöluna, þegar hálaunamennirnir eru búnir að fá verulegar bætur. Almenningur í landinu mun áreiðanlega betur mega átta sig á því, hvernig ríkisstj. hugsar kjararýrnunina, þegar hann sér, að það er búið að bæta breiðu bökunum upp, en lagt á þá, sem miður mega sín. Þetta frv. er kannske kórónan á þessa nýju stefnu, ofan á allt það, sem á undan er gengið. Ég ætla ekki að tala hér langt mál, eins og ég gat um í upphafi, en vildi aðeins benda á þetta. Það var nauðsynlegt að létta skatti af venjulegum þurftartekjum, og aldrei meiri nauðsyn en nú eftir þær álögur, sem á almenning hafa verið lagðar, en það er langt á milli heilans og hjartans hjá ráðamönnunum, þegar í leiðinni eru teknar stórkostlegar bætur fyrir þá, sem mest mega sín.



Herra forseti. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var svo um samið að hefja endurskoðun á skattakerfinu í heild með það fyrst og fremst fyrir augum að afnema tekjuskatt á almennar launatekjur. Endurskoðun skattalöggjafarinnar er þegar hafin, en ekki möguleiki nú á þessu þingi að taka til meðferðar heildarendurskoðun skattalaganna, til þess þarf miklu lengri tíma, en vonir standa til, að þeirri endurskoðun verði lokið það tímanlega, að frv. til nýrrar löggjafar um þau mál geti orðið lögð fyrir Alþingi í haust. Það frv., sem hér er lagt fyrir, felur í sér þá meginbreytingu fyrst og fremst á skattalögunum að fella burt tekjuskatt á almennum launatekjum og gera aðrar þær breyt., sem standa í beinu sambandi við þetta. Við undirbúning málsins þótti sjálfsagt að miða skattfrelsi tekna að verulegu leyti við fjölskylduástæður, og var því ákveðið, að hjá einstaklingum skyldu skattfrjálsar tekjur vera 50 þús., hjá hjónum 70 þús. og síðan 10 þús. kr. til viðbótar fyrir hvert barn á framfæri. Af þeim tekjum, sem fram yfir þetta mark eru, greiðast svo fyrst 5% og síðan stighækkandi allt upp í 30%, þannig að hámarkið er nú 30% í staðinn fyrir 40%, eins og það er í gildandi lögum. Aðrar breytingar, sem greinir í 2., 3. og 4. gr. þessa frv., leiðir beinlínis af þessari höfuðbreytingu. Það er aðallega þannig, að ýmis ákvæði, sem miðuð eru við persónufrádrátt í núgildandi lögum, breytast í samræmi við 1. gr. En auk þess er svo ákveðið, að niður falli það ákvæði, sem sett var á Alþ. í fyrra, að aukavinna, eftirvinna og næturvinna við útflutningsframleiðsluna skuli skattfrjáls. Um þetta segir í áliti undirbúningsnefndarinnar m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Tilgangur þessa lagaákvæðis mun hafa verið sá að koma í veg fyrir, að menn af skattaástæðum yrðu ófúsir til þess að vinna slíka yfirvinnu. Þar sem nú er ákveðin stórfelld lækkun á tekjuskatti almennt, er eigi jafnmikil ástæða til þess og áður að veita nefnda undanþágu frá skattskyldu. Það hefur enn fremur komið í ljós, að mjög miklir örðugleikar eru á framkvæmd þessa lagaákvæðis. Oft er mjög erfitt að greina á milli venjulegrar dagvinnu og yfirvinnu, auk þess sem erfitt er að skilgreina, hvað séu bein störf við framleiðsluvöruna sjálfa, eins og í l. segir. Mörg fyrirtæki framleiða jöfnum höndum fyrir innlendan og erlendan markað, þannig að ókleift virðist að aðgreina, að hve miklu leyti yfirvinna, sem unnin er hjá slíkum fyrirtækjum, sé í þágu útflutnings eða framleiðslu fyrir innlendan markað. Má þar til nefna sláturhúsin sem dæmi. Af þessum ástæðum er lagt til, að a-liður 10. gr. verði felldur niður“ - en sá liður fjallaði um þetta efni. Þetta mál hefur verið rætt svo ýtarlega hér á Alþ. í báðum d. í sambandi við ýmis önnur mál, að ég tel ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri, en legg til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. fjhn.