Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þd. hefur nú fellt þá brtt. sem ég flutti við þetta frv. sem ákvæði til bráðabirgða þess efnis að lækki tekjur af erfðafjárskatti skv. ákvæðum frv., þá skuli sú lækkun ekki leiða til skerðingar á tekjum Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Var vísað þar í 35. gr. laga um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég sagði við 2. umr. um þetta mál að ég óttaðist að þetta frv. hefði þær afleiðingar að tekjurnar mundu lækka í Framkvæmdasjóði fatlaðra. Ég sé að sá ótti minn hefur ekki verið ástæðulaus þar sem þd. sá ástæðu til þess að fella þessa brtt. Því sé ég ástæðu til þess, herra forseti, áður en málið er afgreitt úr deildinni að spyrja hæstv. félmrh. hver sé afstaða hans til þessa máls, hvort hann telji að ef tekjur af erfðafjárskatti lækka með samþykkt þessa frv. gefi það þá tilefni til þess að lækka þær tekjur sem Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur haft af erfðafjárskatti og sem runnið hafa í Erfðafjársjóð.



Herra forseti. Því miður var það þannig að þegar ég flutti framsögu fyrir þessu frv. á sínum tíma voru ekki viðstaddir í þingsalnum nema tveir hv. þm. þannig að það hefur greinilega farið fram hjá mönnum hvaða orð ég lét falla í sambandi við þessa breytingu sem hér er verið að gera á lögum um erfðafjárskatt. Ég lýsti greinilega í framsögu áliti fjárlaga- og hagsýslustofnunar á því hvað frv. hefði í för með sér. Þar kom fram að reikna mætti með að tekjur af erfðafjárskatti rýrnuðu um 10–11 millj. kr. miðað við þær líkur sem þá voru fram settar þó að það þyrfti ekki að vera svo há upphæð. En ég tók því fram í sambandi við breytingu á þessum lögum að miðað við meðferð þessara mála á undanförnum árum þar sem Erfðafjársjóður hefur fengið sömu meðferð og aðrir opinberir sjóðir í meðferð þingsins - í afgreiðslu fjárlaga hafa þessir sjóðir verið skornir niður og eins og kom fram hér hjá hv. 2. landsk. þm. - var framlag til Erfðafjársjóðs af erfðafjárskatti á þessu yfirstandandi ári skorið niður í 19 millj. úr 40 millj. tekjum sem ætlað er að erfðafjárskattur skili. En það sem ég tók fram sérstaklega við framsögu um þetta mál, erfðafjárskatt, var það að ég tel alveg ljóst að breyta þurfi lögum um málefni fatlaðra að því er varðar Framkvæmdasjóðinn þar sem stendur að tekjur hans séu tekjur af Erfðafjársjóði. Það þarf að breyta því þannig að það verði ótvírætt tekið fram að tekjur af erfðafjárskatti renni óskiptar í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það er hin raunverulega leiðrétting sem þarf að gera. En að setja þetta fram eins og í þessari brtt. sem felld var áðan er algjört vindhögg vegna þess að það hefur ekkert gildi. Ég þarf raunar ekki að endurtaka það sem ég sagði við framsögu málsins. Ég lýsti því yfir hvað ég hefði í huga í sambandi við þetta mál til þess að tryggja auknar tekjur Framkvæmdasjóðs fattaðra. Það er engin ástæða til þess að ætla hv. þm. það að þrátt fyrir þessa lagabreytingu fari þeir sérstaklega að leggjast á framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er algjör útúrsnúningur.



Herra forseti. Ég held að það sé ekki rétt, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að þessi brtt. sem flutt var við 2. umr. hafi verið vindhögg. Hér hefur komið fram yfirlýsing frá hæstv. ráðh. um að tekjur af Erfðafjársjóði eigi að renna óskiptar í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það er nýlunda, a. m. k. miðað við fjögur undangengin ár, því að hann hefur ávallt verið skertur. Ég treysti því að þessi yfirlýsing ráðh. verði til þess að hann muni beita sér fyrir því við næstu fjárlagaafgreiðslu að tekjur af erfðafjárskatti renni óskiptar í Framkvæmdasjóð fatlaðra.

Ólafur Þ. Þórðarson (frh.): Herra forseti. Ég hafði vikið að því nokkrum orðum í minni ræðu hvað það er orðið áberandi að fréttamenn og starfsmenn fjölmiðla eru farnir að líta á Alþingi sem löggjafarstofnun á þann hátt einan að það eigi að afgreiða mál án þess að skoða þau, frv. eigi að vinnast úti í bæ, það eigi að flytja þau hér á þinginu og svo eigi þau að fara sem hraðast í gegnum þingið. Þessi kenning, sem virðist tröllríða íslensku þjóðfélagi í dag, gerir það að verkum að þær síur, sem eru í þinginu og er ætlað það hlutverk að vinna að því að mál fái þar eðlilega meðferð, þ. e. nefndirnar, verða stöðugt veikari og veikari í allri málsmeðferð. Það má segja sem svo, að það er að verða algengara að mál séu afgreidd í hliðarsölum, stigaherbergjum og nánast á hlaupum í nefndastörfum í staðinn fyrir að menn gefi sér tíma til að vinna að þeim með eðlilegum hætti. Ég hygg að þeir sem stóðu að samningu þessa frv. hafi einnig gleymt því, að þó að Alþingi eigi vissulega að fara yfir mál og vinna að framgangi þeirra veltur á miklu að þau séu vel undirbúin. Það kom fram hér í ræðu minni í upphafi að þau mistök hafa orðið að heill kaupstaður hefur orðið út undan. Nú má vel vera að menn telji að um þetta gildi það sama og ef kaupstaðurinn hefði nú verið inni sem sveitarfélag og það hefði orðið breyting og hann hefði fengið kaupstaðarréttindi. Svo er þó ekki vegna þess að þar með var honum ákveðinn staður innan kjördæmisins og við slíka breytingu fylgir hann að sjálfsögðu kjördæminu. Hér hafa þeir aftur á móti lagt það til að eftir að kaupstaðurinn varð til skuli hann vera hafður fyrir utan. Að sjálfsögðu mun koma fram brtt. á Alþingi um að kaupstaðurinn verði settur inn í Vesturlandskjördæmi. Slík brtt. hefur það aftur á móti í för með sér að verði hún samþykkt hefur verið framkvæmd stjórnarskrárbreyting og það verður að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Verði hún aftur á móti ekki samþykkt hefur Alþingi tekið ákvörðun um að Ólafsvík skuli ekki vera í neinu kjördæmi á Íslandi. Svo einfalt er þetta mál. Ég vænti þess að forsrh. hugleiði það nú í fullri alvöru hvort ekki væri skynsamlegast miðað við aðstæður að fela þetta mál þeirri stjórnarskrárnefnd sem starfandi er í landinu undir forsæti 1. þm. Vestf. og að sögn vinnur að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hún gæti þá undirbúið þetta mál með eðlilegum hætti, tekið á því aðalatriði nýrrar stjórnarskrár að eigi að veita hinum dreifðu byggðum aukið sjálfsforræði er það hreinn skrípaleikur, miðað við stöðu sveitarfélaga í þessu landi, að tala um að ætla að veita hinum einstöku sveitarfélögum aukið sjálfsforræði. Halda menn að þeir leysi málin með því að veita sveitarfélögum 100, 200, 300, 400 eða 500 manna aukið sjálfsforræði? Það leysir engin mál varðandi þetta. Það sem leysir raunverulega stöðu þessara mála væri það, eins og hefur komið fram fyrr í ræðu minni, ef landinu yrði skipt upp í nægilega stór svæði til að þau gætu staðið að eðlilegri sjálfsstjórn. Og það hlýtur að vera réttlætismál, á sama tíma og mesta þéttbýli þjóðarinnar sækir það svo fast að fá meirihlutavald hér á Alþingi Íslendinga, að þannig verði að málum staðið að hinar dreifðu byggðir fái það sjálfstæði sem þeim er vissulega nauðsyn á'að fá til þess að þar eflist byggð. Ég hef spurt að því áður og spyr að því enn hvort mönnum liggi virkilega svo mikið á að afgreiða þessi mál, hvort þau loforð sem gefin voru á sínum tíma í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens að afgreiða bæri stjórnarskrána í heild séu það miklu ómerkari en þau sem gefin hafa verið síðar að ekki sé eðlilegt að við þau verði staðið. Það liggur ljóst fyrir að af hálfu Framsfl. gaf sami maðurinn þau loforð í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens og gaf þau loforð að standa bæri við samkomulag fjórmenninganna. Spurningin er aðeins: Hvorn eiðinn ætla menn að svíkja í þessu sambandi? Ætla menn að standa að hinni upprunalegu tillögu að endurskoða beri stjórnarskrána í heild eða ætla menn að halda áfram með það skrípaverk sem hér hefur verið sett á svið að tölvusérfræðingar hafa verið látnir útdeila þingsætum á milli flokka eftir ýmsum aðferðum, þannig að þm. eru almennt komnir með stóran bunka af upplýsingum um hver væri inni og hver væri úti eftir hinum ýmsu reikniaðferðum, með þröskuldum, með afgangi, með tilfærslum, með hlaupamanni og ýmsum fleiri útlistunum? Hitt verður svo dálítið erfitt til útskýringar, ef menn ætla virkilega að hafa tvenns konar leikreglur á því í framtíðinni hvernig beri að telja atkv. í kosningum. Í sveitarstjórnum á að fara eftir d'Hondt-reglu, í alþingiskosningum eftir þeirri kenningu að afgangsreglan eða meðaltalsreglan sé hin eina rétta. Og ég gæti trúað því að það mundi um síðir vefjast fyrir mönnum að útskýra hverjar séu forsendur fyrir því að það hafi verið hægt allt frá 1904 að nota d'Hondt-regluna, hinn eðlilega hlutfallareikning sem kenndur hefur verið í skólum þessa lands allan þennan tíma, til að leysa þetta mál jafnt í sveitarstjórnum, til Alþingis, til stjórna í félögum, en allt í einu sé reiknireglan orðin röng og það þurfi að taka upp aðra reglu sem gildi aðeins þegar alþingiskosningar eigi sér stað. Mér finnst að rökræn hugsun hafi verið látin víkja, en menn hafi sest við spilaborð, fjórir menn stokkað spilin og sagt: Við viljum tryggja ákveðið öryggi í því hvernig að þessu skuli staðið og við viljum helst fá að sjá spilin áður en við endanlega gefum.



Herra forseti. Svo lengi má brýna deigt járn að bíti. Ég hafði ekki hugsað mér að leggja orð í belg um þetta frv. til stjórnarskipunarlaga vegna þess að ég veit að það hefði litlu breytt. Þar er allt njörvað niður eftir samkomulagi fjögurra formanna fjögurra flokka. Þess vegna má segja að það skiptir engu máli hvað ég segi um þetta mál og allt mitt tal verður eins og að stökkva vatni á gæs. Hins vegar verð ég að segja það að ég kemst ekki hjá því að mótmæla málflutningi og röksemdum tveggja þm. Vestfirðinga, sem hér hafa talað áður í þessu máli, þó að ég viti að þeim verður ekki haggað. Þeir eru eins og sjávardrangar sem úthafið dugar ekki til þess að hola. En ég vil vegna sjálfs mín, til þess að hella örlítið úr skálum reiði minnar, segja hér örfá orð. Það er öllum ljóst að hér er verið að standa að breytingu á stjórnarskipunarlögum, eins og það heitir, og hér er eingöngu um tvær breytingar að ræða, annars vegar að færa kosningarréttinn niður í 18 ár og hins vegar að taka upp nýja úthlutun þingsæta eftir kjördæmum. Ekki er þarna myndarlega að staðið hjá hinu háa Alþingi. Það hafa setið stjórnarskrárnefndir svo lengi sem elstu menn muna og eftir allt þetta japl, jaml og fuður standa menn uppi nánast tómhentir og meira en það. Þegar loks kemur fram þetta frv. til stjórnarskipunarlaga, sem á að heita til aukins jafnréttis, er það fyrst og fremst staðfesting á misréttinu. Svo merkilegt er að. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um hvað þjóðin er búin að bíða lengi eftir lagfæringu á ýmsum vanköntum í stjórnarskránni, eins og meðferð á brbl., sem hafa löngum verið hneisa á hinu háa Alþingi, deildaskiptingunni o. s. frv., sem ég ætla ekki að fara nánar út í, en ég ætla að tala örlítið um þá breytingu á úthlutun þingsæta eftir kjördæmum sem á að vera réttlætis- og jafnaðarmál. Lausnin er sú að fjölga þm. þó að allir viti að þjóðin er á móti fjölgun þm. Það skiptir ekki svo ýkjamiklu máli í þessari samkundu. Það er samið um það sem þjóðin er á móti. Hitt er þó kannske merkilegra, að enn er staðið þannig að málum að tryggt er að 40% af þjóðinni eiga að ráða yfir 60% af þjóðinni á þessari samkundu. Það er m. ö. o. blandað málum. Enn blasir við þröngsýni manna sem jafna má við myrkur miðalda. Við þekkjum það í sögu mannkynsins að ákveðnar stéttir fóru með atkvæðisrétt, klerkavald og aðall. Það kostaði stjórnarbyltingu að færa kosningarréttinn til almúgans. Við þekkjum að hér á landi var það bundið við þingfararkaupsbændur hverjir fengu að kjósa hér á síðustu öld og það tók langan tíma að koma því áleiðis að allir fengju að kjósa. Við þekkjum hvernig þetta er víða í öðrum löndum. Mönnum er mismunað eftir kynjum. Konur eru sums staðar án þessara réttinda. Litarháttur bannar mönnum réttindi og trúarbrögð. En hér er það búseta sem á að gera aðra menn réttindameiri öðrum. M. ö. o.: þessir búsetumenn, sem boða þá túlkun, gera ráð fyrir að manngildi og mannréttindi fari eftir því hvort menn búa á Raufarhöfn, á Ísafirði eða í Reykjavík. Þar er þetta dæmalausa miðaldamyrkur. Og hver skyldi nú vera röksemdin fyrir svona skoðunum? Þær sýna hvað mönnum er röksemda vant. Þeir segja sem svo: Af því að það er svo dýrt að kynda hús á Vestfjörðum er eðlilegt að Vestfirðingar hafi meira atkvæðavægi en þeir sem búa hér í þéttbýlinu. Af því að lífskjörin eru lakari á Vestfjörðum eða Austfjörðum er rétt að hafa af Reykvíkingum og Reyknesingum sjálfsögðustu mannréttindi. Af því að stjórnsýslustofnanir eru hér í Reykjavík á að bæta mönnum úti á landi með því að auka vægi atkvæða þeirra. Nú er það svo að engin stjórnsýslustofnun vill fara úr Reykjavík. Ég minni á að Skógrækt ríkisins átti einu sinni að flytja til Austfjarða, en úr því varð ekki þegar til kastanna kom og er hún enn hérna og hefur skrifstofur sínar á Ránargötu, ef ég man rétt. Sannleikurinn er sá að það mundi heyrast hljóð í Ísfirðingum ef við ætluðum að flytja samgrn. til Hafnar í Hornafirði og það mundi heyrast hljóð í Héraðsbúum fyrir austan ef við ætluðum að flytja landbrn. til Ísafjarðar. M. ö. o.: Reykvíkingar geta engu ráðið um það og það er ekkert samkomulag um það hjá dreifbýlismönnum hvað á að flytja og hvert á að flytja. Allt tal um flutninga á stjórnsýslustofnunum héðan er bara orðagjálfur af því að það er óframkvæmanlegt. En þar fyrir geta menn ályktað sem svo: Af því að þið hafið stjórnsýslustofnanir hér, Reykvíkingar góðir, er rétt að þrír Reykvíkingar eða fjórir séu jafngildir einum Vestfirðingi. Þetta eru röksemdirnar sem boðið er upp á. - Ég heyrði meira að segja að einangrunin í hinum dreifðu byggðum ætti að valda því að menn hefðu meira atkvæðavægi úti á landsbyggðinni. Af því að Sverrir Hermannsson er að fara héðan úr þingsalnum með töskuna sína ætta ég að segja eitt orð við hann áður til að sýna honum fram á hvernig lýðræðið er í framkvæmd í kosningalögum og hefur verið. Hann skilaði sér inn á þing á Austfjörðum með þingmann á frakkalafinu á álíka mörgum atkvæðum og þriðji maður Alþfl. hlaut hér í Reykjavík og er sá utan þings. Þannig er framkvæmdin í þessum málum og þetta er réttlætið sem hér er haldið uppi og boðað í þingsölum. Nú er það allt annað mál, að það undrast enginn að það fólk sem býr í dreifbýlinu vilji reyna að tryggja hag sinn og reyna að verða ekki undir hinu svokallaða Reykjavíkurvaldi, eins og margir tala um. En hvernig á að fara að því? Að sjálfsögðu með því að auka sjálfstjórn sveitarfélaganna, reyna að mynda fylki og færa fjármagn og sjálfstjórn út til byggðarlaganna. Það er hin réttá leið og sjálfsögð leið að gefa hinum dreifðu byggðum sem mesta möguleika til sjálfstjórnar. En skyldi nú ekki vera að margir dreifbýlismanna vilji hafa þetta allt í einum stað í Framkvæmdastofnuninni? Hvernig væri nú að dreifa þessari Framkvæmdastofnun út um byggðirnar og leyfa henni að starfa þar? Ónei, í Reykjavík skal hún vera. Ég held að það sé alveg augljóst mál að röksemdir af þessu tagi duga ekki til þess að jafna atkvæðisrétt milli einstaklinga og kjördæma. Það mál verður ekki stutt með slíkum málflutningi. Mér er líka alveg ljóst að íslensk stjórnmál snúast allt of mikið um deilur á milli þéttbýlis og dreifbýlis, sem er til mikils ófagnaðar. Ég er sannfærður um að allir þm. eru sammála um og eru fúsir til að styðja framfarir þjóðarinnar hvar sem menn búa á landinu. Það hlýtur auðvitað að vera meginatriðið. Hinu, að haga sér þannig að rýra mannréttindi á alröngum röksemdum, get ég ekki látið ómótmælt. Og hitt er svo átakanlegt, hversu íslensku flokkarnir hafa sameinast um þetta mál til að tryggja áframhaldandi óréttlæti í þessum málum og ójöfnuð. Eins og ég sagði í upphafi er hér um að ræða tryggingu ójafnaðar með röksemdum sem sóttar eru í miðaldamyrkur og þröngsýni og eru engum til sóma. Mér er líka ljóst að það sem ég segi í þessum stól skiptir engu máli nema til þess að hella úr skálum reiði minnar.

Og efla geðshræringu hjá Vestfirðingum.



Herra forseti. Ég hélt nú að hv. þm. Bjarni Guðnason, flokksbróðir minn, væri meiri jafnaðarmaður en raun ber vitni af hans tali. Hann sagðist koma upp til að mótmæla málflutningi tveggja þm. Vestfjarðakjördæmis. Hverju er hann að mótmæla? Hver er stefna Alþfl.? Hver er grundvallarstefna Alþfl. og jafnaðarmannaflokka? Eru það ekki almenn mannréttindi öllum til handa? Og hvað er það sem við höfum sagt hér sem höfum andmælt þeim þætti einum að taka þetta mál eitt og sér út úr og afgreiða það? Ég lýsti því yfir fyrr við þessa umr. að ég hefði ekkert á móti því að leiðrétta það misvægi atkv. sem menn eru að tala um ef annað óréttlæti yrði leiðrétt með. Það er hin sanna jafnaðarstefna. Mér heyrist að tal hv. þm. Bjarna Guðnasonar komi frekar aftan úr forneskju en það sem hér hefur verið talað um af okkar hálfu. Hann talar um að manngildi og mannréttindi eigi ekki að fara eftir því hvar menn búa. Ég hef a. m. k. haft þá lífsskoðun og hef hana enn, hef talið mig jafnaðarmann alveg frá fyrstu tíð, að það væri frumskylda stjórnvalda í lýðræðisþjóðfélagi að sjá svo til að allir byggju við sem sambærilegust kjör hvar sem þeir byggju á landinu, hvort sem um væri að ræða kosningarrétt eða önnur mannréttindi. Hv. þm. talaði um það, að þó að það kostaði meira að kynda hús á Vestfjörðum ætti atkvæðavægið ekki að vera meira þar. Ég get út af fyrir sig samþykkt það og hef aldrei mælt gegn því að lagfært yrði það misvægi atkvæða sem menn eru að tala um, en ég er andvígur því að það eitt sé tekið út úr og slitið úr samhengi. Það á að leiðrétta fleira jafnhliða. Hv. þm. ræddi hér mikið um stjórnsýslustofnanir. Ég er honum sammála um að forsvarsmenn þessara stofnana margra hverra, kannske allra, sem um hefur verið talað að flytja héðan af þessu svæði, eru því andvígir. En það á bara ekkert að spyrja þá að því. Forsvarsmenn þessara stofnana eiga ekki að ráða því hvar þær eru staðsettar. Það er stjórnvalda að ákvarða það, það er Alþingis. Menn geta því ekki skotið sér á bak við það þó einhverjir kerfismenn, forsvarsmenn ríkisstofnana, séu andvígir því að flytja þær úr stað. Alþingi eða stjórnvöld eiga ekki að láta þá herra segja sér fyrir verkum. Ég vísa því á bug að allt tal um flutning stjórnsýslustofnana sé gjálfur eitt. Það verður auðvitað gjálfur eitt meðan stjórnvöld og Alþingi láta forsvarsmenn þessara stofnana setja sér stólinn fyrir dyrnar og koma í veg fyrir að þær verði fluttar úr stað. Ég held því, hv. þm. Bjarni Guðnason, að þessi skoðun sé byggð á röngum forsendum, enda ætlunin að hella úr skálum reiði sinnar, kannske óathugað, eins og hv. þm. tók fram. Ég er sannfærður um að ef jafnaðarmannahugsjónin fær að ráða ferðinni í brjósti þessa hv. þm. talar hann ekki oftar eins og hann gerði áðan. Ég hélt lengi vel að hv. þm. væri jafnvel meiri jafnaðarmaður en ég er, en af tali hans áðan finnst mér síður en svo vera. Ég hefði gjarnan viljað geta litið upp til hv. þm. sem meiri jafnaðarmanns en ég er, en til þess að svo megi vera þarf ýmislegt að breytast. En það er alts ekki útilokað að hv. þm. sjái að sér.

Það er annars konar jöfnuður á Vestfjörðum en í Reykjavík.

Er hv. skrifari Nd. mættur? Hann fær þá ekki ákúrur úr forsetastól nú. Við, sem andmælum því máli sem hér er nú til umr., erum ekki andvígir því að leiðrétta það sem miður fer, það er síður en svo, en við erum andvígir því að þetta eina atriði sé slitið úr samhengi við allt annað og rekið með hraði í gegnum þingið, en öll önnur óréttlætismál séu látin bíða. Nú veit ég ekki hvað prófessorslaunin eru há og skal ekkert um það fullyrða, en ég veit að hv. þm. Bjarna Guðnasyni mundi ekki þykja það réttlæti ef hann þyrfti að láta af sínum prófessorslaunum á bilinu frá 5–7 þús. kr. á hverjum einasta mánuði til að borga upphitunina á íbúðinni sinni. Ég er sannfærður um það, þrátt fyrir allt það sem hann sagði áðan, sem var í reiði mælt, að það teldi hann hið argasta óréttlæti og getur verið mér sammála um það. Á sama hátt mætti nefna miklu fleiri þætti sem ég flokka undir almenn mannréttindi. Það er kannske rétt að minna hv. þm. á að ef ég man rétt var það okkar flokkur, núverandi, sem kom því óréttlæti á á sínum tíma sem menn eru nú að tala um í sambandi við vægi atkvæða. Það er síður en svo að ástæðulausu að við, sem andmælum þessari meðferð mála, gerum það á röngum forsendum. Það hefur meira að segja verið, að ég best veit, grundvallarmálflutningur og stefna Alþfl. að ekki ætti að slíta neitt út úr stjórnarskránni og afgreiða það eitt og sér, það ætti að afgreiða stjórnarskrána sem heild en ekki með þeim hætti sem hér er verið að gera, hvað svo sem formaður flokksins hefur leiðst út í að gera í samkrulli við aðra formenn. Ég held að það sé rangt hjá hv. þm. Bjarna Guðnasyni, og það er ábyggilega mælt vegna þess að hann þekkir ekki nægilega vel til, að Ísfirðingar mundu mótmæla því ef t. d. samgrn. yrði flutt á Austfirði og ég hygg að sama megi segja um Austfirðinga ef þessu yrði öfugt farið. Dreifbýlismenn hafa haldið því fram og hafa haft uppi um það kröfur, að það yrði a. m. k. skoðað gaumgæfilega hvort ekki væri rétt að flytja einhverjar stjórnsýslustofnanir ríkisins út á landsbyggðina. Og ég veit það, hvað sem hv. þm. Bjarni Guðnason segir í ræðustól í kvöld, að ef hann ígrundar þetta mál gerir hann sér ljóst að þau áhrif sem það hefur að hafa alla stjórnsýsluna á þessu svæði, Alþingi sjálft og allt sem því fylgir, eru ekkert lítil og rétta hlut þeirra sem hér er verið að tala um að séu misrétti beittir með misvægi atkvæða. Ég tala nú ekki um þegar það er orðið svo að langsamlega flestir hv. alþm. eru búsettir á þessu svæði. Það segir til sín. Menn eru fljótir að mengast í því andrúmslofti sem hér er ef þeir eru langdvölum fjarri sínu heimahéraði. Fyrr við þessa umr. beindi ég nokkrum orðum til hæstv. forsrh. og gerði að umræðuefni þá yfirlýsingu sem fylgdi með frv. á sínum tíma og er prentuð sem fskj. í nál. um frv. Ég vitnaði til þess að þar væri gefið í skyn og nánast fyrirheit um að leiðrétting skyldi gerð á öðrum sviðum í þjóðfélaginu. Hæstv. forsrh. vísaði þessu yfir á formenn þingflokkanna eða þingflokkana sem slíka og fannst mér nánast felast afsökunartónn í máli hans. Auðvitað var þessi yfirlýsing gefin vegna þess að ýmsir af dreifbýlisþm. fengust ekki til að styðja þetta mál öðruvísi en eitthvað annað fylgdi með til leiðréttingar á óréttlætinu. Sumir studdu það sem betur fer ekki þrátt fyrir þessa yfirlýsingu sem mér sýnist að ætli lítið gagn í að verða ef fram heldur sem horfir. Hæstv. forsrh. vísaði til þess að hann liti svo á að þetta loforð ætti að uppfylla þegar samþykkt væri ný stjórnarskrá fyrir lýðveldið. Ef við dæmum af fenginni reynslu er því áratuga bið eftir að eitthvað gerist í þessum málum. Og hafi það verið meiningin áttu menn að segja það skýrt og skorinort en ekki vera að gefa falskar vonir undir fölsku flaggi. Hæstv. forsrh. sagði að leiðréttingar í þá átt sem ég hef verið að tala um og fleiri væru ekki hristar fram úr erminni á síðustu vikum þingsins. Er ekki hæstv. forsrh. kunnugt um að hann er búinn að vera forsrh. nærri því heilt ár? Og þetta mál er ekki að bera á góma fyrst nú. Þetta er loforð sem gefið var af honum fyrir rúmu ári. Allt tal um að hrista fram úr erminni á síðustu stund þessa þings er því út í bláinn. Þá sagði hæstv. forsrh. nokkurn veginn orðrétt, held ég, að hann liti svo á að þingflokkarnir ætluðu sér að standa við þessa skoðun. Út af fyrir sig er gott að menn hafi skoðun á málum, en það dugar skammt ef slíkri skoðun fylgja engar aðgerðir til að framkvæma hlutina, en það er það sem vantar í þessum efnum. Það er það sem vantar að orðin eintóm séu ekki látin gilda. Það vantar að framkvæmdirnar fylgi með. Ég spurði hæstv. forsrh. um starf þeirrar nefndar sem hann beitti sér fyrir með tilnefningu fulltrúa frá þingflokkum hér á Alþingi, að ég skildi til þess að vinna að þessu máli, en hæstv. forsrh. sagði að hann hefði ætlað þessari nefnd að fylgjast með því hvað væri að gerast. Það er létt verk að fylgjast með því sem er að gerast í þessum efnum. Það er bókstaflega ekki neitt. Það er ekkert að gerast til leiðréttingar á öðru ranglæti í þjóðfélaginu en því sem menn eru hér að tala um, á misvægi atkvæða. Ég spurði hæstv. forsrh. hvort nefndin væri búin að halda fund, hvort hún væri farin að starfa. Það komu engin svör við því, enda hefur nefndin það ég best veit enn ekki verið kölluð saman til fundar. Það sýnir eitt og sér alvöruna og áhugann sem menn virðast hafa á því að leiðrétta fleira en vægi atkvæða. Hæstv. forsrh. benti á máli sínu til stuðnings að fjármagn væri verulega aukið til lækkunar á húshitunarkostnaði í nýframlögðu frv. hæstv. iðnrh. Það er síður en svo að svo sé. Í mesta lagi er hægt að gera ráð fyrir að þar verði um að ræða 340 millj. kr., ef ég man rétt, sem til þessa verða ætlaðar. Við skulum ekkert vera að draga af því, en orkujöfnunargjaldið sem til þessa var ætlað á sínum tíma á að gefa skv. fjárlögum a. m. k. 470 millj. kr. Svo kemur hæstv. forsrh. hér og segir að fjármagn til þessa þáttar sé verulega aukið með þessu frv. frá því sem verið hefur. Meðan slíkt hugarfar ríkir hjá ráðamönnum þjóðarinnar er ekki við því að búast að leiðrétting fáist á því ranglæti sem er ríkjandi í þjóðfélaginu og er slíkt að engu lagi er líkt. Það sæmir ekki neinum hv. þm., sem telur sig til jafnaðarmannaflokks og hefur þá hugsjón að leiðarljósi, að mæla bót því óréttlæti sem stór hluti þjóðarinnar býr við. Ég vona og þykist raunar vita, að þegar hv. þm. Bjarna Guðnasyni er runnin reiðin verði hann mér sammála. Ég veit að við erum báðir einlægir jafnaðarmenn og höfum jafnaðarmennskuna að leiðarljósi. Hún byggir á jafnrétti, ekki bara að því er varðar kosningarrétt, hún byggir á almennu jafnrétti meðal þegnanna. Þess vegna hélt ég, og raunar veit því að við erum báðir innan Alþfl., að við ættum að geta verið sammála um þetta. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þetta að sinni. Ég geri ráð fyrir að hér verði mikið rætt um þetta mál. Það er hér til 1. umr., þannig að fleiri hv. þm. hljóta að eiga eftir að tjá sig í þessu máli. Ég vonast til þess að þetta mál verði ekki eitt og sér rekið í gegnum þingið nú á síðustu dögum þess án þess að gerð sé nokkur tilraun til að leiðrétta annað og miklu meira óréttlæti sem einstaklingar í þjóðfélaginu, heilir landshlutar, búa við á ótal mörgum sviðum.



Herra forseti. Ég mun ekki tala lengi en hv. þm. Bjarni Guðnason varð til þess að ég bað hér um orðið. Það er alveg rétt athugað hjá hv. þm. að það er alveg sama hvað sagt er um þetta mál. Ef formenn flokkanna eru búnir að ná saman um eitthvert mál skipta rök engu máli. Í sjálfu sér er það bara tímaeyðsla og til að ergja menn að taka til máls í slíkum málum. Ég man eftir því að fyrir nokkrum árum var hér til umr. frv. um öryggiseftirlit. Það var í 100 greinum. Það var illa frá því máli gengið, það verður alltaf að mínu mati hægt að benda á það sem dæmi um hvernig ekki á að ganga frá frv., og þetta viðurkenndu margir, en það mátti engu breyta. Það var vegna þess að samið var um málið áður. Það var sett í nefnd og samið um málið áður. Segja má að það sé svipað með það mál sem hér er um að ræða. Hv. þm. Bjarni Guðnason talaði um réttlæti. Réttlæti um hvað? Það er margs konar réttlæti. Og það er ekki bara réttlæti í vægi atkvæða. Lífsaðstaða hvers og eins hlýtur líka að vera réttlætismál, nema menn séu komnir á þá skoðun að best sé fyrir þjóðfélagið að safna öllum saman hér á suðvesturhornið. Það eru 110 þús. manns úti á landsbyggðinni sem t. d. afla yfir 60% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, fyrir utan landbúnaðarvörurnar sem þjóðin neytir og framleiddar eru á landsbyggðinni. Hvernig væri höfuðborgarsvæðið statt ef þessi framleiðsla hyrfi að miklu leyti? Það er kannske hægt að sækja sjó héðan að einhverju leyti, en ég er hræddur um að það yrði kostnaðarsamt og ég er ekki farinn að sjá hvernig það þjóðfélag mundi þróast. Ef það er okkar skoðun á annað borð að þjóðin þurfi að byggja landið til að nota gæði þess hljótum við að vilja stuðla að því að lífsaðstaðan sé sem líkust hvar sem er á landinu - eða er það sú réttlætiskennd sem jafnaðarmaðurinn hv. þm. Bjarni Guðnason tileinkar sér að það sé aðeins vægi atkvæða sem sé réttlætismál? Hann minntist á Raufarhöfn. Ef við lítum á Raufarhöfn til lengri tíma hefur sennilega ekkert byggðarlag á landinu aflað eins mikils gjaldeyris á hvern íbúa og Raufarhafnarbúar. Ég hef ekki farið fram á annað en lífsaðstaða íbúanna verði jöfnuð um leið og kosningarrétturinn. Það er mín krafa að formenn flokkanna standi við gefin fyrirheit að þessu leyti. Um það er barist. Hv. þm. talaði um að það væri illt og ömurlegt, að mér skildist, að það skuli vera vaxandi átök á milli þéttbýlis og landsbyggðarinnar. En þetta frv. og þetta mál, sem við erum að fjalla um hér, er einmitt til þess fallið að auka þann ágreining því að fólkið úti á landsbyggðinni finnur að verið er að svipta það réttindum sem það hefur haft, en þrátt fyrir meira atkvæðavægi hefur það ekki í tekjum eða aðstöðu notið svipaðra réttinda og það fólk sem hér býr. Það hefur enginn bannað hv. þm. Bjarna Guðnasyni eða öðrum sem hér eru að flytja út á land og hafa þannig meiri kosningarrétt. Hvers vegna fara þeir ekki og reyna að nota þennan kosningarrétt ef það er mikilvægasta réttlætismálið í þeirra huga? Ég spyr að því. Ég ætla ekki að tala lengi, en ætla bara að segja að ef þetta mál verður knúið í gegn án þess að staðið verði við það að jafna lífsaðstöðuna í landinu er enginn vafi á að það verður ný uppstokkun í íslenskum stjórnmálum. Það er ekki landsbyggðinni að kenna, heldur þeim mönnum sem hafa lofað hér, formönnum þessara fjögurra flokka, og svikið sín fyrirheit. Það er þeim að kenna, en ekki fólkinu úti á landi. Þessu var lofað, en ég sé ekki annað en ekki eigi að standa við þau loforð. Það er mál alveg út af fyrir sig nú, 40 árum eftir að við öðluðumst fullt sjálfstæði. Það hefur verið rætt um það öll árin að við þyrftum að fá okkar sérstöku stjórnarskrá. Ég spyr: Erum við nær? Bendir nokkuð til þess að við séum nær því en var fyrir 40 árum? En það gæti orðið alvarlegt, ekki síður fyrir þéttbýlið, ef það sem verið er að gera hér í sambandi við vægi atkvæða mundi verða til þess að það yrði uppstokkun í íslenskum stjórnmálum og átökin á milli landsbyggðar annars vegar og höfuðborgarinnar mundu harðna. Ég er ekkert viss um að þeir sem hér búa mundu þá telja sig hafa grætt á því að halda á málum eins og mér sýnist að stefnt sé að.



Herra forseti. Það frv. til stjórnarskipunarlaga sem hér er til umr. er vissulega afar mikilvægt mál og þau efni sem rædd eru í tengslum við það. Ég ætla hér að víkja að nokkrum þáttum sem varða þetta mál, greina frá nokkrum viðhorfum, sem ég hef til þess, án þess að fara langt út í þau efni. Ég geri ráð fyrir að þetta mál eigi eftir ræða enn mikið hér á þinginu, svo sem eðlilegt er, og ég tel mjög eðlilegt að inn í þessa umr. komi skoðanaskipti varðandi fleiri þætti en kosningarréttinn einan og skiptingu þingsæta á kjördæmi eins og kveðið er á um í þessu frv. Ég vil að það komi fram hér að við umr. um þessi mál í mínum þingflokki og innan míns flokks hef ég verið stuðningsmaður þess að stíga nú skref til jöfnunar á atkvæðisrétti í landinu allt að því marki sem gert var fyrir 25 árum síðan, þegar síðast varð breyting í þessum efnum, árið 1959. Um það var gerð samþykkt á vettvangi Alþb. fyrir nokkrum árum þegar sú umr. byrjaði sem nú hefur leitt til framlagningar þessa frv., raunar á síðasta þingi. Ég tel mjög eðlilegt að knúið sé á um leiðréttingu af þessu tagi af þeim sem í þéttbýli búa og sem eru fulltrúar þeirra kjördæma. En hitt er jafnljóst, að það er eðlilegt að jafnhliða sé litið til annarra þátta sem tengjast lífsaðstöðu manna, eins og hér hefur verið um rætt af nokkrum ræðumönnum sem tekið hafa þátt í þessari umr. Líka er eðlilegt að það sjónarmið komi fram að óeðlilegt sé að gera slíka þætti eins og leiðréttingu á vægi atkv. í kjördæmum að einhverri skiptimynt við aðra þætti sem varða afkomu manna og lífsaðstöðu. Ég held að það sé svo með okkur fulltrúa landsbyggðarinnar hér á Alþingi, að okkur er það ekkert ljúft að þurfa að stinga fast við fæti í þeim efnum, þegar mál sem þessi ber á góma, og það er ekki að tilefnislausu. Ég held að þær raddir sem hér hafa komið fram, m. a. í umr. í kvöld og áður, eins og sjónarmið hv. 3. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Norðurl. e., ég tel ekkert óeðlilegt þó að þessir hv. þm. taki nokkuð sterkt til orða í þessum efnum. Það endurspeglar í rauninni ákveðna örvæntingu, sem gætir í vaxandi mæli, ef hægt er að tala um það að versnað geti í þeim efnum, ákveðna örvæntingu fólks víða úti um landið í sambandi við afkomumöguleika og augljósa misskiptingu í aðstöðu, bæði til áhrifa á stjórnsýslu landsins og eins til að sjá sér og sínum farborða. Ég hef ekki verið þeirrar skoðunar að það væri vænlegt til árangurs að þurfa að láta skerast í odda mjög hart í tengslum við það mál sem hér er til umr. Ég hef talið æskilegt, að sá andi svifi yfir vötnum hér á hv. Alþingi að jafnréttismál byggðanna væru daglegt viðfangsefni Alþingis, mættu hér skilningi jafnt dreifbýlisþm. sem þéttbýlisþm. og fengju eðlilegan hlut í löggjöf og hjá framkvæmdavaldi. Ég hygg að afstaða þm. þéttbýlisins, eða kannske öllu heldur afstöðuleysi, sem oft gætir í sambandi við hagsmunamál hinna dreifðu byggða, sé engan veginn yfirveguð eða fram komin af ásettu ráði. Ég held að þar gæti þess miklu frekar að þeir eru ekki í daglegri snertingu við þau vandamál sem við er að fást úti um hinar dreifðu byggðir og leiða því eðlilega ekki hugann eins oft að þeim vanda sem þar er við að fást. Vissulega þyrfti að glæða þann skilning meðal. þm. allra að Íslendingar eigi að vera ein þjóð í landi sínu með tilliti til afkomumöguleika, að landið beri að byggja sem heild og þróa þannig að allir fái notið svipaðra gæða eða hafi möguleika til þess. En til þess að svo megi verða þarf margt að koma til, og það væri langt mál að fara hér út í það að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum, rekja ástæður fyrir því eins og ég sé þær, hvernig komið er í landinu. Það ætla ég ekki að gera hér og nú við þessa umr. Ég vil aðeins fullyrða að við höfum ekki beitt réttum stjórntækjum í baráttunni fyrir byggðajafnvægi á Íslandi á liðnum árum. Við höfum verið fastir á marga lund í óheppilegu fari, stirðnuðu fari, og það hefur átt hlut í því að tekist hefur að koma nokkru óorði á jafnsjálfsagðan hlut eins og byggðastefnu, hlut sem ætti að vera jafnsjálfsagður og byggðastefna sem risið fengi undir nafni. Ekki hefur haldist í hendur sem skyldi atvinnuleg uppbygging víða úti um landið og uppbygging félagslegrar þjónustu og tengsl þessara þátta innan byggðanna og milli byggðanna úti um landið, eins og skynsamlegt hefði verið. Þar er verulegur misbrestur á. Þann misbrest má rekja m. a. til ófullnægjandi stjórnunar eða vanburða stýringar í stjórnsýslukerfi landsins. Þar hefur ekki verið tekið, hvað undirbúning snertir, á þáttum með eðlilegum hætti. þar hefur verið gripið oft og tíðum til skammtímalausna eða skammsýnna lausna í sambandi við fjárfestingu og margháttaðar ráðstafanir. Þetta hefur að mínu viti leitt til þess að talsvert af því fjármagni sem varið hefur verið til sjálfsagðrar og eðlilegrar atvinnuuppbyggingar úti um land og til endurbóta þar í félagslegri þjónustu og menningarlegum efnum, hefur ekki skilað sér sem skyldi fyrir íbúa þeirra byggðarlaga sem ættu að njóta þess. Ég ætla ekki að leita uppi sökudólga í þessu efni. Þeir eru víða. En þetta á að vera umhugsunarefni fyrir okkur alþm. Ég tel mikla nauðsyn á því og vil gjarnan stuðla að því að reynt verði að endurmeta aðferðir í sambandi við byggðastefnu í landinu. Það verði reynt að sjá til þess að hún sé ekki eitthvað sem fyrst og fremst sé unnið að uppi í Framkvæmdastofnun, svo gott sem það er, eða unnið að sem einhverju alveg sérstöku verkefni, nánast innan gæsalappa, heldur þurfi hún að tengjast öllum meiri háttar ákvörðunum sem teknar eru í þjóðfélaginu, sem framkvæmdavaldið hefur íhlutun um og löggjafarvaldið fær einhverju ráðið um. Það held .ég að sé vænlegra til árangurs, eða eina leiðin í rauninni til árangurs, að menn taki þannig á málum að þessi þáttur jafnréttismála, skynsamleg dreifing á fjármagni og mannafla í opinberri þjónustu og stjórnsýslu, verði til meðferðar alltaf þegar um það er að ræða, bæði við hina árlegu fjárlagagerð, eins og það vissulega er að vissu marki, en einnig þegar horft er til lengri tíma. Það er stundum hent gaman að því af ýmsum að til lítils sé að berjast fyrir því að færa stjórnsýsluþætti út á land. Ég held að þar sé hins vegar um þátt að ræða sem gefa þarf mun meiri gaum að en gert hefur verið. Ég hef raunar ekki trú á því að skynsamlegt sé að fara að flytja til þætti beint úr stjórnarráðinu, eins og sjálf rn., það sé áhorfsmál um stórar stofnanir sem hafa hreiðrað um sig hér í höfuðstaðnum. Menn eiga kannske að taka á því sem líklegra er að fái stuðning og viðráðanlegt er og geti búið landsbyggðina í stakk til þess að taka við stærri þáttum síðar. Þarna hefur að vísu nokkuð verið að gert á undanförnum árum, en engan veginn nóg, engan veginn jafnmikið og vera þyrfti. Ég tel að marka þurfi um það miklu fastari stefnu og helst nokkuð ákveðna reglu að færa út í landshlutana þjónustuþætti við hvaðeina sem þar fer fram og hefur ákveðið lágmarksumfang. Það hefur miklu meira gildi en fjármagnið eitt. Það er fólkið sem fylgir, það er þörfin fyrir menntað og skólað fólk sem getur verið blóðgjöf í byggðarlögin með öðrum sem þar eru fyrir. Það þarf að sækja miklu fastar og ákveðnar fram að þessu leyti. Lögmál hins svokallaða frjálsa markaðskerfis draga fólkið saman að einum punkti. Og það eru ekki bara kapítalistarnir, sem við köllum svo, fjármagnsöflin hin sterkustu í landinu, sem þar vinna. Þar vinnur opinbera kerfið. Og þar vinna einnig aðilar sem ættu og hafa vissulega oft vilja til þess að hlúa að landsbyggðinni, eins og þættir er tengjast samvinnuhreyfingunni og Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem einnig hefur fallið í þá gryfju að fjármagna í óþörfum og allt of ríkum mæli hér í höfuðstaðnum. Það þarf sem sagt að leita víða fanga til að efla heilbrigða byggðastefnu í landinu og það ætti að vera viðfangsefni okkar nú og framvegis að afla þess fylgis, leita með jákvæðum hætti leiða til þess að snúa straumnum við, því að það er bæði þjóðinni fyrir bestu og fólkinu í byggðunum, einnig Reykjavíkursvæðinu, til lengri tíma litið. Það er eðlilega við umr. sem þessa minnst á þætti sem skera í auga varðandi misrétti og misvægi. Mér er sem ég sæi alþýðu manna hér á þessu þéttbýla svæði, í þessu borgríki við Faxaflóa, axla þær byrðar sem fólk á landsbyggðinni, sem vinnur hörðum höndum í frumvinnslugreinum atvinnulífsins, má þola, að sjá fólk hér axla þær byrðar án þess að fylkja sér saman til varnar. Ég er nokkuð viss um að það yrði gert ef fólk hér ætti t. d. að rísa undir þeim orkukostnaði, sem menn búa við í heilum landshlutum og eðlilega er hér mjög til umr. með réttu, en má þó ekki yfirgnæfa umr. því að það er aðeins einn þáttur, að vísu stór þáttur. Vöruverðið kemur einnig inn í þessa mynd og það í vaxandi mæli. Nú þegar samkeppni vex í smásölu hér á Reykjavíkursvæðinu verður enn augljósari sú mismunun sem fólk býr við í sambandi við kaup á lífsnauðsynjum, sú miklu meiri dýrtíð sem menn mega á sig taka úti um landið í viðskiptum við verslanir sem ýmist hafa takmarkaða aðstöðu eða skortir vilja til að færa vöruverðið niður eins og þörf væri á. Ég held að þarna sé verulegt umhugsunarefni fyrir kaupfélögin, sem víða úti um landið eru aðalverslanirnar, sums staðar einu verslanirnar í heilum byggðarlögum. Ég veit að víða er komin upp krafa um það og hreyfing hjá alþýðu manna að fara að stofna sérstök verslunarfélög til þess að geta fengið skapleg viðskipti fram hjá kaupfélaginu sínu, sem það gjarnan vildi hlúa að og hefur skipt við um langan aldur, en finnur fyrir að ekki hefur tekið sem skyldi þátt í þeirri þróun sem sjálfsögð er til að færa niður verð á brýnum lífsnauðsynjum, reyna að hafa aðföngin sem ódýrust og koma þannig vöruverðinu niður svo sem föng eru á. Þetta er einn verulegur þáttur þegar stórmarkaðirnir hér í Reykjavík keppast um viðskiptavinina og hafa með samkeppni sinni, a. m. k. um skeið, fært niður verð á lífsnauðsynjum þannig að umtalsvert er fyrir þá sem þar stunda viðskipti og er sérstaklega búbót fyrir fjölskyldufólk þar sem fleira er í heimili. Ég gæti haft þennan lestur hér til muna lengri. En ég vildi aðeins tjá mig um þessi mál, ekki fara hér í neitt andóf við þetta frv. með málþófi eða neinu slíku, slíkt er mér ekki í hug. Við eigum að leita leiða til að fá tekið á þessum málum, þessum sjálfsögðu jafnréttismálum byggðanna hér á þinginu eins og loforð standa til um. Ég get tekið fyllilega undir með þeim mönnum sem undrast það að ekki skuli meira hafa verið að gert - það má kannske segja að ekki skuli eitthvað hafa verið að gert - til þess að efna þau fyrirheit sem gefin voru hér á þinginu í fyrra og hafa verið ítrekuð með yfirlýsingum við meðferð þessa máls í hv. Ed. Mér finnst það bera vott um mikið kæruleysi, ég vil ekki segja bjartsýni á afstöðu okkar, ég vil heldur kalla það kæruleysi, að hafa ekki sýnt meiri og alvarlegri lit á að taka á þessum málum í umr. og til undirbúnings jöfnunaraðgerða en raun ber vitni. Ég ætla ekki að fara að tala um einstaka þætti mála eins og t. d. húshitunarmál, sem koma hér til umr. í tengslum við mjög gagnslítið frv. sem hæstv. ríkisstj. hefur flutt og er nú til meðferðar í Ed. Það er einn þáttur þessara mála nærtækur og ég mun ræða það þegar málið kemur hér til hv. deildar. En þau eru fleiri atriðin og við þurfum að reyna að tryggja það að eðlileg byggðaviðhorf endurspeglist í allri þeirri löggjöf og öllum þeim ákvörðunum sem hér eru teknar, sem geta varðað hagsmuni þjóðarinnar sem heildar, einnig hinna, minni hlutans sem býr utan Faxaflóasvæðisins.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. flutti hér ræðu áðan og gat þess að hann vildi hella úr skálum reiði sinnar. E. t. v. finnst mörgum að hér sé fyrst og fremst um tilfinningamál að tefla og það séu geðhrifin sem skipti máli, aðalatriðið sé að hella úr skálum reiði sinnar, ekki hitt að hugleiða hvað menn eru að segja. Hv. þm. gat þess að það væru myrk miðaldaviðhorf sem einkenndu málflutning þeirra sem væru ekki sáttir við þá kröfugerð, sem hér er mest á loft haldið, að það eina sem þurfi að jafna í þessu landi sé atkvæðisrétturinn. Hvar er þessi jafni atkvæðisréttur í heiminum? Er hann í Bretlandi? Eru hinar myrku miðaldir enn þá í Bretlandi? Er hann í Danmörku? Eru hinar myrku miðaldir enn þá í Danmörku? Er hann í Noregi? Eru hinar myrku miðaldir enn þá í Noregi? Ég vel þessi þrjú lönd vegna þess að jafnaðarmannaflokkar, hvort sem þeir hafa kallað sig verkamannaflokk eða jafnaðarmenn, hafa ráðið ríkjum í þessum löndum og átt kost á því að breyta kosningaskipulagi frá hinu myrka miðaldakerfi yfir í það sem hv. 5. þm. Reykv. telur að sé hið eina rétta. E. t. v. hafa þar aðeins verið forstokkaðir foringjar, svartsýnir, þröngsýnir og heimskir. E. t. v. er þetta dómurinn sem hann vill kveða upp yfir þeim mönnum sem þar hafa stjórnað. Samt er nú svo að þessir menn verða metnir af sögunni margir hverjir sem einhverjir mestu stjórnmálamenn þessa heims. En þeir höfðu rólega yfirsýn yfir þessi mál. Þeir höfðu það mikla yfirsýn yfir þau að þeir skynjuðu muninn á aðalatriðum og aukaatriðum. Þeir skynjuðu þann mikla aðstöðu- og valdsmun sem gat legið í því hvar menn voru búsettir í hinum ýmsu löndum. Mér hefur borist bréf frá Gunnlaugi Péturssyni, þar sem hann setur upp á nokkuð skipulegan hátt sína skoðun á því í hverju þessi mismunun m. a. liggi, en hann er íbúi þessa svæðis. Og ég vil leyfa mér með leyfi forseta að lesa þetta. Þetta er ekki langur pistill, en þar grípur hann á nokkrum atriðum sem vissulega eru umhugsunarverð: „Einstaklingurinn greiðir atkvæði til þess að hafa áhrif á löggjöf og raunar alla stjórn landsins, en áhrifamáttur kemur fram í fleiru en atkvgr. einni: 1. Þingmenn eru langsamlega flestir búsettir á höfuðborgarsvæðinu og hljóta sem íbúar þess svæðis að bera hag þess fyrir brjósti vegna fjölskyldu sinnar, hvert svo sem þeir sækja kjörfylgi sitt. Þeir fáu þm. sem búsettir eru utan þessa svæðis eru þar þó til húsa a. m. k. hálft árið og þann tíma undir daglegum áhrifum íbúa höfuðborgarsvæðisins. Þeir komast ekki hjá þessu meðan þing situr. 2. Starfsmenn Alþingis búa á höfuðborgarsvæðinu og það gera einnig nálega allir þeir sem alþm. þurfa daglega að sækja eitthvað til eða hafa samskipti við, bæði í einkalífinu og starfinu á þingi. 3. Löggjöfin er ekki nema hluti af stjórnun landsins. Ráðuneytin öll og flestar ríkisstofnanir eru í Reykjavík. Þar fer fram túlkun laga, samning reglugerða og mótun venja í framkvæmd laga, meðferð mála og allri daglegri umsýslu á því sviði. Flestir starfsmenn ráðuneyta og ríkisstofnana eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu þegar þeir eru ráðnir til starfa. Þeir fáu sem eru það ekki setjast þar að sjálfsögðu að og verða þar búsettir frá ráðningu. Það sem sagt er hér að ofan á við um áhrif íbúa höfuðborgarsvæðisins á löggjöf og stjórnsýslu. Forgangur þeirra til áhrifa er þó miklu meiri og víðtækari. Segja má að þeim hafi verið falin mótun hugsunarháttar allra landsmanna að mestu leyti. Svonefndir fjölmiðlar, hljóðvarp, sjónvarp og dagblöð, eru að heita má allir starfræktir í Reykjavík og starfsmenn þeirra því búsettir á höfuðborgarsvæðinu. Umsvif fjölmiðla hafa margfaldast undangengna áratugi og eru enn að magnast. Fjölmiðlar hafa landsmenn alla á kné sér langar stundir svo að segja hvern einasta dag. Sé til innræting meðal Íslendinga, þá er hún þar. Miklu fleira mætti benda á, svo sem Háskólann, Tækniskólann og raunar flesta æðri skóla landsins o. s. frv. o. s. frv. Áhrif íbúa höfuðborgarsvæðisins á hugsunarhátt landsmanna og daglegt líf eru og verða margfalt meiri en áhrif annarra landsmanna, jafnvel þó íbúar höfuðborgarsvæðisins væru sviptir atkvæðisrétti við alþingiskosningar, hvað þá ef hann væri jafnaður til fulls. Því fylgdi alveg óheyrileg mismunun.“ Þetta er bréf frá Reykvíkingi og ég vænti þess að háskólamenn séu ekki svo fastir í sínum fílabeinsturni að þeir reyni ekki að skynja það þjóðfélag sem er fyrir utan. Vissulega hlustaði ég með athygli á þá umsögn hv. 5. þm. Reykv. að þeir sem hér hefðu talað á móti og væru að vestan væru einna líkastir tveimur klettadröngum sem brimið gnauðaði við en þeir högguðust lítið. Það má vel vera að honum þyki að með þessu sé hann búinn að stimpla þessa tvo á þann veg að þeim sé á einhvern hátt minnkun að. Ég ætla ekki að dæma það. Hitt veit ég, að sem áhorfandi á hafið hefur mér fundist að það væri rétt sem skáldið kvað: Reikult er rótlaust þangið. Og ég er ekki viss um að það rótlausa þang sé fært um að leggja þær línur sem þarf í þessu efni. Ég hygg að það þurfi allmikinn stöðugleika til þess að móta stefnu í málum eins og þessum. En það sem mér hefur orðið að vonbrigðum, ekki hitt að ég finni hjá mér nema þörf til að hella úr skálum reiði minnar, en það sem mér hefur orðið að vonbrigðum er það, að það sem lýðræðisþjóðir heimsins í kringum okkur hafa sett upp og virt í sögulegum hefðum og venjum í mótun síns samfélags er okkur einskis virði. Við metum það eins og það hefði aldrei verið til. Ísland var í upphafi byggt mönnum sem undu illa ofríki annars staðar. Þeir leituðu samkomulags um að mynda hér ríki. Það var ríki hinna fornu fjórðunga. Og það er athyglisvert að enn er svo ástatt að í því húsi sem við erum í stödd gnæfa merki hinna fornu fjórðunga, ef menn skoða það grannt. En þeir sem hér eru innan dyra virðast hafa gleymt því að þeir hafi verið til, því síður að þeir átti sig á því að ef einn hinna fornu fjórðunga ætlar að fara að drottna yfir hinum, þá tel ég að lýðræðið sé í afturför á Íslandi.



Herra forseti. Ég og síðasti ræðumaður tölum ólíkt tungumál. Við Íslendingar erum ein þjóð og búum í einu landi og það hefur alltaf verið skoðun mín að það ætti að jafna lífskjörin hvar sem menn búa. Þetta eigi að gera með efnahagslegum aðgerðum, heilbrigðri byggðastefnu, skynsamlegri fjárfestingu, en það eigi ekki að gera það með því að hafa af öðrum ákveðin mannréttindi, þ. e. draga úr atkvæðisrétti fólks í sumum landshlutum. Þetta eru tveir ólíkir hlutir. Það er enginn ágreiningur milli mín og fyrri ræðumanna um það að vinna þannig að málum íslensku þjóðarinnar að bæta lífskjörin og ná jöfnuði í lífskjörum hvar sem menn búa. Það er enginn ágreiningur um slíka hluti. Það er bara ágreiningur um það hvernig á að standa að því. Það er allt og sumt. Það eina sem ég hef haldið fram í raun og veru er að það er alger misskilningur að leyfa sér þá aðferð að hafa af ákveðnum hluta þjóðarinnar full mannréttindi og halda að þar með eigi að ná batnandi lífskjörum í öðrum hlutum landsins. M. ö. o. það er enginn ágreiningur um þjóðmálastefnu í sjálfu sér, heldur hitt, hvernig á að standa að þessum málum. Síðasti ræðumaður, sem er mikill mælskumaður, hefði gott af því að ígrunda þessi mál og ræða þau dálítið af meiri skynsemi, blanda ekki saman ólíkum hugtökum. Það er allt og sumt. Það er hugtakaruglingurinn sem ég er að deila á.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. sem gerði á því eina breytingu sem ég tel að sé til bóta og geri það ákvæði frv. sem breytingin var gerð á skýrara. Ástæðan til þess að nú er flutt frv. til l. um breytingu á höfundalögum er fyrst og fremst hina öra tækniþróun sem hefur breytt allri aðstöðu höfundaréttar í heiminum. Tækniframfarir á síðari árum hafa haft í för með sér stórfellda röskun á hagsmunum og réttindum höfunda, listflytjenda og annarra rétthafa skv. höfundalögum. Svo almenn hafa not orðið af verkum höfunda með ljósritun, fjölritun, hljóðritun og myndritun án þess að endurgjald komi fyrir að nauðsynlegt hefur þótt víða um lönd að grípa til annars konar reglna en áður hafa gilt. Það er annars vegar þetta, að aðferðirnar hafa breyst, og hins vegar hefur umfangið breyst. Þetta hefur leitt til þess að það hefur bæði orðið nauðsynlegt að afla með nokkuð öðrum hætti gjalds fyrir þessa notkun en áður var og einnig hefur þurft að breyta réttarfarsákvæðum um þessi efni þar sem einstökum höfundum eða rétthöfum sem misgert er við er nú eftir að hin nýja tækni kom til sögunnar enn þá erfiðara um vik að reka réttar síns. Þess vegna er að því horfið í þessu frv. að taka upp opinbert réttarfar að þessu leyti. Þetta frv. er undirbúið af nefnd sem starfað hefur í tíð fyrri ríkisstj. Raunar hefur nokkuð breytt um menn í þessari nefnd frá því að hún fyrst hóf störf. Í henni eru nú Ragnar Aðalsteinsson hrl., Sigurður Reynir Pétursson hrl., Björn Bjarman lögfræðingur og rithöfundur, Gaukur Jörundsson prófessor, Knútur Hallsson ráðuneytisstjóri og Sólveig Ólafsdóttir lögfræðingur í menntmrn. Gaukur Jörundsson prófessor er formaður nefndarinnar. Hann var spurður ráða um þá breytingu sem Ed. gerði og hefur fjallað um hugmyndir manna þar um þetta mál og það liggur fyrir umsögn hans og svör við þeim spurningum sem fram voru settar. Menn hafa nokkuð spurt um það hvernig þessum málum sé hagað í öðrum löndum. Um það er kafli í grg. frv. á bls. 5 í þskj., sem er nr. 219, og þar er getið um hvernig innheimtu gjalds vegna höfundaréttar er fyrirkomið í Vestur-Þýskalandi, Austurríki, Noregi, Svíþjóð og Danmörku. Einnig er vikið að því hvernig fjallað er um þessi mál í Bretlandi og Frakklandi og svo um það hver niðurstaða hefur orðið á alþjóðaþingi samtaka höfunda og tónskálda árið 1980. Þar var einróma samþykkt áskorun á ríkisstjórnir um að leggja gjald á upptökutæki og auð bönd í því skyni að bæta rétthöfum það tjón sem þeir biðu vegna þess að örðugt væri um vik að innheimta höfundaréttargjald þegar þessi tækni er notuð. Þess vegna hefur verið horfið að því ráði sem lagt er til í þessu frv. og mörg önnur ríki hafa einnig gripið til. Mikið samstarf á sér stað milli ríkja á þessu sviði, enda er það nauðsynlegt um efni sem þetta, og íslenska höfundaréttarnefndin hefur tekið drjúgan þátt í því. Það verður einnig til þess að gæta réttar íslenskra höfunda og listflytjenda, svo og annarra rétthafa hér á landi. Ég vil, herra forseti, að öðru leyti vísa til þess sem ég sagði í Ed. um þetta frv. 6. febr. fóru fram umr. í þeirri hv. deild sem ég leyfi mér að vísa til hv. n. sem þetta fær til meðferðar til leiðbeiningar. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn. En áður en ég hverf úr ræðustóli, herra forseti, vil ég geta þess að mér hefur nú í dag borist bréf sem ég hygg að öðrum hv. þm. hafi líka borist þar sem nýstofnuð samtök rétthafa höfundaréttar og flutningsréttar hér á landi leggja á það þunga áherslu að þetta frv. nái fram að ganga nú á þessu þingi.



Herra forseti. Núgildandi lög um Kvikmyndasafn Íslands og Kvikmyndasjóð eru frá árinu 1978 og óhætt er að fullyrða að með tilkomu þeirra laga hafi verið stigið stórt skref í framfaraátt á þessu sviði. Kvikmyndasjóður var stofnaður árið 1978 og fjárveitingar til hans hafa verið sem hér segir: Árið 1979 voru þær sem svarar 300 þús. gömlum kr., 1980 450 þús., 1981 1 millj., 1982 1.5 millj., 1983 5 millj., 1984 6.5 millj. Þess skal getið að á árinu 1980 fór fram aukaúthlutun úr sjóðnum og þá var úthlutað 50 500 000 gömlum kr. eða 505 þús. nýkr. Þar var um að ræða söluskatt af íslenskum kvikmyndum. Söluskattur af íslenskum kvikmyndum var síðan felldur niður í tíð síðustu ríkisstj. Á tímabilinu 1979–1984 hafa verið veittir styrkir til 18 leikinna kvikmynda og má telja næsta fullvíst að ekki hefði verið ráðist í gerð neinnar þeirrar ef ekki hefði komið til myndarlegur styrkur frá Kvikmyndasjóði. Allar þessar myndir hafa verið fullgerðar og sýndar hér á landi og erlendis að undanteknum þeim tveim leiknu myndum sem hlutu styrk 1984 en ráðgert er að ljúka á þessu ári. Á sama tíma hafa verið veittir styrkir til 28 heimildamynda, en af þeim munu aðeins 6 vera fullgerðar. Margar heimildamyndir eru langtímaverk og að jafnaði miklu erfiðara að fjármagna þær þar sem tekjur af þeim eru sjaldnast aðrar en af sýningum í sjónvarpi. Þá hafa verið styrktar tvær teiknimyndir, ein grafísk mynd og tvær 8 mm myndir. Sjóðurinn hefur einnig tekið þátt í að styrkja kynningar á íslenskum myndum á kvikmyndahátíðum og kynningum erlendis og á öðrum svipuðum vettvangi. Kvikmyndasjóður hefur einnig af íslenskri hálfu tekið þátt í samstarfi norrænu kvikmyndastofnananna um kynningar á norrænum kvikmyndum, en norrænu kvikmyndastofnanirnar iðka öfluga kynningarstarfsemi, t. d. á stærstu kvikmyndahátíðum heims í Cannes og Berlín. Þá hefur sjóðurinn tekið þátt í norrænum kvikmyndakynningum, m. a. í Bretlandi, Bandaríkjunum og Ástralíu. Kvikmyndasjóður hefur engu starfsliði haft á að skipa en í stjórn hans sitja 3 menn, einn tilnefndur af Ríkisútvarpi og sjónvarpi, annar af Námsgagnastofnun, fræðslumyndasafni, og formaður skipaður af menntmrh., en það er ráðuneytisstjóri Knútur Hallsson. Kvikmyndasafn var sett á laggirnar með lögum frá 1978 og hefur á vegum þess verið unnið að því að bjarga frá glötun gömlum íslenskum kvikmyndum og kvikmyndum um liðna atburði á Íslandi. Hefur safnið á þessu sviði unnið ómetanlegt starf þar sem síðustu forvöð hafa verið að bjarga mörgum þessara mynda, einkum nítratmyndum sem eru mjög forgengilegar. Safnið hefur nú aðsetur í leiguhúsnæði að Skipholti 31 hér í borg og hefur þar til afnota eitt herbergi og geymslu. Við safnið starfar einn maður í hálfu starfi og yfir safninu er 5 manna stjórn. Fjárveiting til safnsins á fjárlögum 1984 er 903 þús. kr. Um frv. sem hérna liggur fyrir er það enn fremur að segja að það var upphaflega samið af nefnd sem skipuð var af fyrrverandi menntmrh., hæstv. núv. forseta Nd. Nefndin skilaði endanlega störfum til ráðuneytisins 25. mars 1982. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar allra þingflokka er þá áttu sæti á Alþingi. Frá Alþb. var Guðrún Helgadóttir, frá Alþfl. Vilmundur heitinn Gylfason, frá Sjálfstfl. Halldór Blöndal og frá Framsfl. Sigmar B. Hauksson. Einnig áttu sæti í nefndinni Þorsteinn Jónsson frá Félagi kvikmyndagerðarmanna, Jón E. Böðvarsson frá fjmrn., en menntmrh. skipaði Indriða G. Þorsteinsson formann nefndarinnar án tilnefningar. Nefndin samdi nýtt lagafrv. um þessi efni en það var aldrei lagt fram. Það frv., sem hér er nú lagt fram, er að meginstofni byggt á frv. nefndarinnar en þó hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar í einföldunarskyni fyrst og fremst. Helstu breytingar ráðuneytisins á frv. nefndarinnar eru þessar: 1. Ekki er gert ráð fyrir því í frv., að sett verði á laggirnar ný ríkisstofnun, Kvikmyndastofnun Íslands, eins og var þó upphaflega fyrirhugað, heldur er Kvikmyndasjóði ætlað að starfa áfram en sjóðnum ætlað nokkuð víðtækara starfssvið en áður. 2. Haldið er þeirri hugmynd að sameina stjórn og starfsemi Kvikmyndasjóðs og Kvikmyndasafns í hagræðingar- og sparnaðarskyni svo að betur megi nýta starfslið og húsnæði. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að safnið starfi sjálfstætt með svipuðum hætti og verið hefur. 3. Aðaltekjur Kvikmyndasjóðs verði árlegt framlag úr ríkissjóði er skv. frv. nemi áætluðum söluskatti af kvikmyndasýningum í landinu. Er þessi breyting í samræmi við sérálit Halldórs Blöndals á sínum tíma í nefndinni. Á hinn bóginn er fellt niður ákvæði um ábyrgðir á lánum til kvikmyndagerðarmanna sem næsta óljóst er hvernig átti að framkvæma. 4. Nýmæli er ákvæði um skylduskil á kvikmyndum til Kvikmyndasafns. Nýmæli er einnig að Kvikmyndasjóði er heimilað að láta starfsemi sína ná til myndbandagerðar og annarra tækninýjunga er tengjast hefðbundinni kvikmyndagerð. Hv. Ed. gerði nokkrar breytingar á þessu frv. í samráði við formann Kvikmyndasjóðs. Þær eru allar þess eðlis að þær ættu að greiða fyrir framgangi málsins. Ég vona að hv. Nd. taki frv. jafnvel og Ed. Ég þarf ekki að orðlengja það, herra forseti, hve mikilvægt mál það er bæði fyrir íslenska list og íslenska atvinnustarfsemi að vel verði búið að kvikmyndagerð í landinu. Þetta er ein þeirra listgreina og atvinnugreina sem eru í hvað örastri blómgun hér á landi. Íslenskar kvikmyndir hafa náð verulegri viðurkenningu á mjög þekktum alþjóðlegum kvikmyndahátíðum þar sem mikill vegur þykir að vera þátttakandi og fá þá viðurkenningu sem íslenskar kvikmyndir hafa fengið. Það er alveg ljóst að til þess að ná útbreiðslu fyrir kvikmyndir á erlendum markaði þarf að leggja í mikinn kostnað. Það er aftur á móti kostnaður sem ég tel að skili sér í ýmiss konar arði, ekki einungis þeim sem fellur í skaut þeim sem hafa unnið að kvikmyndagerðinni heldur einnig með öðrum og óbeinum hætti til handa íslenskri starfsemi sem hefur hag af skiptum við erlenda aðila. Ég tel að ekki ætti að vera þörf á því að hafa öllu fleiri rök um það atriði, enda er það í samræmi við stefnu þessarar hv. ríkisstj. og að ég held í samræmi við hug hv. alþm. yfirleitt, að fátt sé okkur nauðsynlegra en að búa vel að nýjum og vaxandi atvinnugreinum hér á landi. Ekki er það lakara þegar þær stuðla einnig að útbreiðslu íslenskrar listar og íslenskrar menningar í því formi og með þeirri tækni sem nútíminn býður upp á. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði vísað að lokinni 1. umr. til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum frá 31. maí 1965 um rannsóknir í þágu atvinnuveganna en hér er um að ræða frv. um Hafrannsóknastofnun. Frv. þetta hefur verið lengi til meðferðar á Alþingi, en það var unnið að tilhlutan nefndar sem var skipuð 20. ágúst 1982 til að athuga rekstur og skiputag Hafrannsóknastofnunar. Í nefndinni áttu sæti Jón Arnalds ráðuneytisstjóri, formaður, Geir Gunnarsson, þáv. formaður fjvn., Jón Jónsson forstjóri Hafrannsóknastofnunar, Magnús Pétursson hagsýslustjóri, Már Elísson fiskimálastjóri og Vilhjálmur Lúðvíksson framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins. Frv. var lagt fram á síðasta Alþingi en náði þá ekki fram að ganga. Verulega var þó í því unnið í sjútvn. Ed. og fluttar þar brtt. sem tekið er tillit til í þessu frv. Síðan var mælt fyrir frv. þessu í Ed. þann 14. nóv. s. l. og skal ég reyna í örfáum orðum að gera grein fyrir helstu efnisatriðum þess. Það nýmæli er í þessu frv. að við stofnunina skuli starfa tveir aðstoðarforstjórar. Á árinu 1975 voru gerðar þær breytingar að setja þar á stofn útgerðarstjóra sem skyldi hafa með hendi daglega stjórn fjármála vegna reksturs rannsókna og leigu skipa. Fyrir nokkrum árum voru síðan ráðnir með ráðherrabréfum tveir aðstoðarmenn forstjóra sem jafnframt voru og eru deildarstjórar ákveðinna rannsóknadeilda stofnunarinnar. Þessir aðstoðarmenn forstjóra hafa í reynd sjálfkrafa tekið við störfum forstjóra í fjarveru hans og annast rekstur og stjórn stofnunarinnar að svo miklu leyti sem forstjórinn hefur falið þeim. Þeir hafa að öðru leyti verið fulltrúar forstjóra við daglegan rekstur stofnunarinnar og almennt aðstoðað hann við rekstur hennar. Nú er talið nauðsynlegt að lögfesta þessar stöður, en þó þannig að aðeins annar af aðstoðarforstjórum sé vísindamaður á sviði hafrannsókna en hinn aðstoðarforstjórinn verði fjármála- og rekstrarstjóri stofnunarinnar. Það hlýtur að teljast eðlilegt í svo stórri stofnun sem Hafrannsóknastofnun er í reynd að þar sé sérstakur aðill sem annast fjármálastjórn. Að mínu mati þýðir lítið í reynd að tala um hagkvæmni og sparnað í ríkisrekstri nema að styrkja til verulegra muna innri fjármálastjórn allra stofnana á vegum ríkisins. Það starf verður ekki unnið af Fjárlaga- og hagsýslustofnun einni. Það verður að vinna innan frá í viðkomandi stofnunum og það verður ekki gert nema að auka vald þeirra sem fara með þau mál og það séu sérstakir menn, fjármálastjórar, sem hafi fulla stjórn á þeim málum. Um þetta eru að sjálfsögðu deildar meiningar og ekkert síður í stofnununum sjálfum. Vissulega geta þar orðið árekstrar á milli vísindamanna annars vegar og þeirra er stjórna fjármálum hins vegar, en það verða menn að geta jafnað í viðkomandi stofnunum og stjórnað sínum eigin málum eftir bestu getu. Í samræmi við till. sjútvn. Ed. á s. l. ári er skv. þessu frv. fjölgað í stjórn stofnunarinnar um tvo menn frá því sem áður var gert ráð fyrir. Gert er ráð fyrir því að skipun núv. stjórnar falli úr gildi, skv. þeirri brtt. sem samþykkt var í Ed., 1. júlí n. k., en þeir aðilar sem eiga að tilnefna í stjórn stofnunarinnar eru Fiskifélag Íslands, Landssamband ísl. útvegsmanna, einn af starfsmönnum Hafrannsóknastofnunar, einn sameiginlega af Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og einn skipaður af sjútvrh. án tilnefningar. Gert er ráð fyrir því að stjórnin fái aukið hlutverk og henni er ætlað að taka ákvarðanir um meginatriði í stefnu og starfi stofnunarinnar og gera till. um starfs- og fjárhagsáætlanir og till. til ráðh. um skipun ráðgjafarnefndar og deildaskiptingu stofnunarinnar. Einnig er gert ráð fyrir því að stjórnin staðfesti skipaáætlun og reikninga stofnunarinnar. Með þessum hætti er stjórninni veitt aukin hlutdeild í mótun skipulags, en að tilhlutan nefndarinnar voru þegar hafnar umr. meðal starfsfólks og innan stjórnar um framtíðar deildaskipulag og fyrirkomulag Hafrannsóknastofnunar. Hafa starfsmenn tekið verulega þátt í þeirri umr. og skilað um það ákveðnum till. Ég vil aðeins geta þess að í 17. gr. eru markmið Hafrannsóknastofnunar skilgreind á ný. Þau verkefni sem lögin kveða á um að skuli vera í hendi hennar voru skilgreind fyrir tæpum tveimur áratugum þegar aðstæður voru aðrar en nú. Þess vegna þótti nauðsynlegt að skilgreina þau aftur. Í 18. gr. gildandi laga er kveðið á um að til að framkvæma verkefni stofnunarinnar skuli skipa starfseminni í fjögur verksvið. Í dag starfar stofnunin hins vegar í 9 mismunandi deildum auk fjögurra útibúa. Skv. frv. er gert ráð fyrir að sett skuli nýtt skipulag með ákvörðun ráðh. að fengnum till. stjórnar Hafrannsóknastofnunar og liggja fyrir till. um það. Gert er ráð fyrir því að deildarstjórar skuli ráðnir. Með þessu er leitast við að tryggja frekari sveigjanleika í starfseminni, betri nýtingu á mannafla, tækjum og fjármunum í stað þess að deildir myndist í tengslum við áhuga og sérsvið einstakra vísindamanna eins og oft vill verða og nokkuð ber á í þessari stofnun. Að frumkvæði nefndarinnar hafa þegar farið fram umr. með sérfræðingum hennar um núverandi deildafyrirkomulag og framtíðarskipan þessara mála eins og ég gat um áðan. Gert er ráð fyrir því að skipulag núv. stofnunar falli úr gildi við gildistöku þessara laga og komið verði á nýrri skipan mála. Þótt þar sé ekki um neina byltingu að ræða á það skipulag að gera ráð fyrir því að mun meiri sveigjanleiki verði í starfsemi þessarar mikilvægu stofnunar. Ég vænti þess að það megi verða til þess að auka starfsemi hennar og viðgang því að mjög mikilvægt er að sinna þessum grundvallarrannsóknum eftir því sem nokkur kostur er og hefur aldrei verið mikilvægara en nú að við gerum okkur sem besta grein fyrir lífríkinu hér í hafinu umhverfis okkur ef við eigum að geta spáð fyrir um efnahagslega framvindu þjóðarinnar á næstunni. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð Íslands. Hér er um að ræða mál sem hefur komið oft til umr. á Alþingi og ég sé ekki ástæðu til að gera mikla grein fyrir því nú. Frv. þetta er flutt vegna þess að gert er ráð fyrir því að skuldbreytingalán til fiskiskipa geti numið allt að 90% af húftryggingarverðmæti þeirra, en núgildandi heimildir laga gera aðeins ráð fyrir því að lánin megi nema allt að 3/4 hlutum kostnaðar eða matsverðs. Frv. þetta er því flutt til að afla heimildar til að auka þetta hlutfall í samræmi við skuldbreytingar sem nú er unnið að á vegum Fiskveiðasjóðs. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Félag vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum sem heitir Landvari, skrifar samgn. Nd. bréf og sendir með frv. um breytingu á lögum um Landflutningasjóð. Undir þetta bréf skrifar formaður félagsins, Aðalgeir Sigurgeirsson, og framkvæmdastjóri þess, Stefán Pálsson lögfræðingur. Í þessu bréfi kemur fram að undirritaðir og Hilmar Jónsson sparisjóðsstjóri, sem er formaður Landflutningasjóðs, hafi rætt þetta mál við Ólaf Steinar Valdimarsson í samgrn. og samkomulag hafi orðið um að óska þess að samgn. flytti þetta frv. Ég hef rætt þetta við hæstv. samgrh. og það er einnig í samráði við hann sem nefndin flytur þetta mál. Þetta er mjög einfalt. Eingöngu er verið að breyta 4. gr. laganna þess efnis að 1% gjald af starfsemi þeirra aðila, sem eiga og reka bifreiðar til skipulagsbundinna vöruflutninga um landið, 1% gjald af aðstöðugjaldsstofni, falli niður. Komið hefur í ljós þegar farið var að innheimta þetta gjald að það kemur mjög mismunandi niður á þessum mönnum. Sumir reka bara þessa vörubíla, aðrir eru með afgreiðslur, þriðju með verslun og það er ótrúlega mikill munur á þessari greiðslu þó að flutningarnir séu í svipuðum mæli. Það eru sem sagt allir sammála því sem um þetta fjalla, bæði stjórn sjóðsins og aðrir sem hafa athugað þetta mál, að tímabært sé að breyta þessu ákvæði. Þetta er efnisatriðið. Síðan er lagt til að lög nr. 14 frá 1980 falli úr gildi, en þau varða einmitt þessa gjaldtöku. Samgn. hefur rætt þetta mál á sínum fundi og standa allir að því að flytja þetta. Enn fremur hef ég rætt þetta við formann samgn. Ed. og hann var sammála því og sagðist mundi reyna að greiða fyrir þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa hér upp grg., þetta er svo einfalt mál. En ef menn vilja er hægt að svara hér spurningum. Þar sem klukkan er nú að verða tólf sé ég ekki ástæðu til þess að eyða tíma í það. Nefndin óskar ekki eftir því að fá þetta mál aftur þar sem hún hefur fjallað um málið og flytur það og ég legg því til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og óska mjög eftir því, þar sem þetta er 1. umr. að þessu verði flýtt í deildinni.



Það hefur komið fram till. um að þessu máli verði vísað til 2. umr. Þetta mál er flutt af nefnd og af nefnd sem eðlilega mundi fjalla um þetta málefni. Ég held að ekki sé óeðlilegt að við þeirri beiðni verði orðið sem hv. frsm. beindi hér til deildarinnar um það að málinu verði aðeins vísað til 2. umr. án þess að það fari í nefnd. Ég ber þá fyrst upp að þessu máli verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. þetta á fundum sínum. Svo sem fram kemur í áliti nefndarinnar á þskj. 738 leggur nefndin til að það verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson var fjarstaddur afgreiðstu málsins.