Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hafi það verið hið sama og að drepa næsta mál á undan (frv. um laun háskólakennara) að vísa því til n., þá á það ekki síður við um þetta mál. Ég skal ekki segja, hvort undirbúningur málsins, sem var á dagskrá hér á undan, og upplýsingar þær, sem fyrir liggja um það, eru eins rækilegar og um þetta mál. Ég vil leyfa mér að benda á það, að mál þetta fékk rækilega meðferð í fjhn. Nd. og n. var sammála um það og lagði til, að það yrði afgr. í því formi, sem það hefur nú. Þeim hv. dm., sem kynnu að líta svo á, að málið lægi ekki nógu ljóst fyrir, vil ég benda á, að allýtarleg fylgiskjöl eru með nál. Nd., sem mikilsverðar upplýsingar eru í. Að vísu er engin till. komin fram um að vísa málinu til n. og þetta því e. t. v. óþarfi, en ef till. kemur fram, vil ég fara fram á, að hv. þm. hugsi sig um, áður en þeir samþ. hana, því að þá brygði að minnsta kosti til beggja vona um það, hvort málið nær fram að ganga á þessu þ., en það væri illt, ef þetta mál dagaði uppi.



Ég vil gera það að till. minni, að þessu máli verði vísað til n. Ég álít, að hv. d. geti ekki fallizt á það, að hingað séu send mál á síðasta degi þ. og þeim fleygt í gegn, án þess að n. fjalli um þau, enda nægileg reynsla fyrir því, að slíkt hefur ekki gefizt vel. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, skal ég ekki ræða efnislega að öðru en því, að það þyrfti miklu rækilegri endurskoðunar við en gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég hafði hugsað mér að koma með till. í þá átt, en lét það undir höfuð leggjast, af því að ég vissi um þetta frv. í Nd. og ég hélt, að ég mundi hafa svigrúm til að bera fram till. hér um enn frekari ráðstafanir. En þó er það svo, að ég hefði kosið að athuga þetta mál rækilegar, auk þess sem þar við bætist, að engum hagsmunum er stefnt í hættu, því að hægt er að taka málið upp í janúar og afgreiða það þá fljótt, því að það mundi þá njóta góðs af nefndarmeðferð nú, enda mundu ákvæði frv. ekki koma til greina fyrr en við næstu álagningu stríðsgróðaskatts. En aðalatriðið er, að þessi hv. d. getur ekki látið bjóða sér það, að málin séu rekin í gegn, án þess að þau fái þinglega meðferð.



Ég vil taka undir með hv. 6. þm. Reykv. um það, að málinu sé vísað til n. Það er óviðunandi, að málið verði látið fara gegnum hv. d., án þess að það fái þinglega meðferð, og hv. d. hefur fengið þá reynslu í þessum efnum, sem ætti að verða víti til varnaðar. Auk þess vil ég benda á, að frágangur Nd. er engin lausn á málinu. Tekjustofnar hinna smáu sveitarfélaga eru svo litlir, að til stórvandræða horfir, og úr því þarf að bæta. Samkv. útsvarsl. hefur það komið fyrir, að sveitarfélög hafa orðið að endurgreiða til manna, sem orðið hafa að leita atvinnu utan sveitarfélagsins, meiri upphæðir en unnt hefur verið að leggja á þá heima fyrir. Það kemur raunar ekki þessum l. við, en sýnir ástandið. Ég tel nauðsynlegt, að þetta mál fari í n., til þess að athugað verði, hvort ekki sé hægt að koma því betur fyrir með tilliti til hinna fátæku hreppa úti á landinu.



Ég er sammála hv. 6. þm. Reykv. um, að það sé ósiður, sem tíðkazt hefur á síðari tímum, að málin komi hingað til Ed. á síðustu dögum þ. og ætlazt sé til, að þau séu samþ. hér óbreytt, af því að ekki vinnst tími til að afgr. þau með öðru móti. En áðan beindi ég nú máli mínu eiginlega fyrst og fremst til þeirra manna, sem voru á móti því, að næsta mál á undan færi til n. Ég vil sízt draga úr því, að þessi hv. d. mótmæli með einhverjum hætti þeirri framkomu, sem hv. Nd. hefur stundum leyft sér gagnvart henni, en á hinn bóginn er á það að líta, hvort nokkur ávinningur er að því, að þetta mál nái fram að ganga eða ekki. Hv. 6. þm. Reykv. sagðist hafa óskað að bera fram brtt., en beðið með það, af því að þetta frv. hafi legið fyrir hv. Nd. Nú er vonlaust um, að þó að frv. væri vísað til n. og hv. þn. gæti komið brtt. að, að það gæti orðið að l. á þessu þingi. Hæstv. forseti Sþ. hefur gefið í skyn, að þingi muni verða slitið á föstudag. Það segir sig sjálft, að frv. það, sem hér er til 1. umr. og á að fara til n. o. s. frv., getur ekki fengið afgreiðslu á þessu þingi, jafnvel þó að því yrði ekki slitið fyrr en á laugardag. Viðvíkjandi því, að það megi taka það upp á næsta þingi, þá er það satt, en svo er líka um öll óafgreidd mál. Annars var ræða hv. 2. þm. Barð. um útsvarsl., en ekki þessi l., sem hér er ráðgert að breyta, þó að þetta sé skylt hvort öðru.



Ég vil benda á, að þó að ég ræddi um útsvarsl., þá ræddi ég einnig um, að afla þyrfti tekna gegnum smærri álagningar á einstaklinga, en ekki gegnum stríðsgróðaskattinn. Við athugun á fylgiskjali III. á þskj. 612 sé ég, að Barðastrandarsýsla mundi fá meira en helmingi minna en hún fær nú, ef l. þessum er breytt. Ég mótmæli því. Ég sé, að ýmsar aðrar sýslur hafa hagnað af því, m. a. Eyjafjarðarsýsla og Akureyrarkaupstaður, en ég vænti, að það komi ekki til að ráða atkv. hv. þm., hvað sýslur þeirra græða á kostnað annarra. Ég held því fast við þá kröfu, að málið fari í n. og fái þinglega afgreiðslu.



Ég sé ekki, að það skipti miklu máli, hvort þessu frv. verður vísað til n. eða ekki, og greiði því ekki atkv.



Með sama rökstuðningi og hv. 1. þm. S.-M. sit ég hjá.



Ég tók eftir því, að Sjálfstfl. synjaði um afbrigði fyrir þetta mál, en ég lít svo á, að það sé ekki gert til að hindra framgang þess, heldur sé ástæðan sú, að minni hl. fjhn. hefur ekki enn þá skilað áliti. Nú hefur verið haft á orði að slíta þingi fyrir helgi, og er því ljóst, að málið nær ekki fram að ganga, nema því sé hraðað og afbrigði veitt. Vil ég því spyrja hæstv. forseta, hvort ekki muni vera hægt að taka málið á dagskrá á fyrsta fundi á morgun. Væri æskilegt að fá að vita, hvort nokkuð er því til fyrirstöðu, að málið fái að ganga sinn gang.



Ég vil upplýsa, að okkur í minni hl. fjhn. hefur ekki unnizt tími til að undirbúa nál., af því að við höfum ekki ætlað, að málinu þyrfti að hraða á óvenjulegan hátt, og við vildum auk þess koma með brtt., en til þess þurfti góðan tíma.

Forseti (StgrA): Ekki verður hægt að taka málið til afgreiðslu nú, en tilraun verður gerð til þess við fyrsta tækifæri. Annað get ég ekki um málið sagt að svo stöddu.



Ef málinu er ætlað fram að ganga, hlýtur það að vera til tafar að vísa því til n., og er auk þess algerlega óþarft. Ég legg því til, að málinu verði ekki vísað til n.

Frsm. (Páll Hermannsson) : Iðnaðarn. hefur athugað till. og jafnframt leitað umsagnar rafmagnseftirlits ríkisins um hana. Eftir að n. hafði kynnt sér álit þess, hefur hún orðið sammála um að leggja til, að till. verði samþ. N. hefur þó gert tvær smábreyt. á orðalaginu. Fyrri breyt. er leiðrétting, en hin síðari setur ákveðin tímatakmörk fyrir rannsóknina, þannig að hún fari fram á næsta ári.



Þessi till. hefur legið fyrir þinginu nokkuð lengi. Ég geri því ráð fyrir, að þm. hafi kynnt sér efni hennar, en það er að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að komið verði á kvikmyndasýningum í kauptúnum og sveitum. - Þetta er hugsað mest sem fræðslukvikmyndir, en einnig sem skemmtikvikmyndir. Eitt af því, sem sveitafólkinu finnst það fara á mis við, eru kvikmyndasýningar, sem fólkið í stærstu kaupstöðunum hefur aðgang að, en þorp, þar sem íbúar eru ekki nema 1000 eða færri, þykjast ekki hafa ráð á að halda uppi. Ég efast um, að hægt sé að koma þar upp kvikmyndasýningum með öðru lagi en þessu til að fullnægja þörf fólksins á þeim fróðleik og þeirri skemmtun, sem þannig er hægt að veita. Ég álít, að þetta geti gengið gegnum þingið án þess að fara í n.



Það, sem hér er farið fram á, er, að Ed. skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að gerð sé gangskör að því að tryggja aukna vöruvöndun á ísfiski og frystum fiski, sem sendur er til útlanda. - Það er öllum kunnugt, að á þessu hefur orðið nokkur misbrestur upp á síðkastið. Er það af skiljanlegum ástæðum nokkrum erfiðleikum bundið að flytja fisk til Englands. Sumt er flutt í enskum skipum, smáum eða stórum, sumt í færeyskum skipum, en það, sem mestu máli skiptir, er, að þjóðin er látin bera ábyrgð á gæðum fisksins. Það er ekki spurt að því, hvort hann er fluttur í eigin skipum eða leiguskipum. En sem sagt, það hefur orðið misbrestur á fiskútflutningnum, sem ekki verður gert við, nema ríkisstj. og útgerðarmenn taki höndum saman. Ein aðalástæðan virðist vera sú, að þegar sett var hámarksverð á fiskinn í Englandi og fisksalan fór ekki að bera sig eins vel og hún hafði gert, þá var ekki hirt um að hafa nógu smá skilrúm eða nógan ís. Þetta er mjög bagalegt. Mér er kunnugt um einn togara, þar sem brýnt hefur verið fyrir áhöfninni að hafa lítinn fisk, svo að hann skemmdist síður, að hann hefur ekki orðið fyrir áföllum. En í Englandi hefur verið farið harkalegum orðum í okkar garð í blöðunum fyrir óvandaða vöru, en þeim orðrómi höfum við ekki aðstöðu til að hnekkja. Og ef þetta kemur hvað eftir annað fyrir, þá vinnur það á móti því, að við getum átt framtíðarmarkað í Englandi. Ég hygg, að ekki sé nög gert að því að tryggja samstarf milli stjórnarvaldanna og útflytjenda, og þessi till. miðar að því að vekja athygli stjórnarinnar á að taka á málinu. Það er sama, hvort það fer til n. Stj. hefur heyrt þessar umr. og tekur e. t. v. tillit til þess, sem sagt hefur verið, hvort sem málið fer gegnum þingið eða ekki.



Ég hafði ekki hugsuð, að það lægi það bak við þessa till., sem fram kom í ræðu hv. þm. S.-Þ. Ég hélt hún lyti að vöruvöndun yfirleitt. Það hefur t. d. komið fram sú till. í Fiskifélaginu að láta fara fram fiskimat á nýjum og frystum fiski. Fiskimatsstjóri hefur haft þetta til meðferðar, og mér er kunnugt um, að það er undirbúningur um að koma þessu í framkvæmd. En nú heyrði ég á ræðu hv. þm. S.-Þ., að þetta á að gilda að kalla eingöngu um fisk, sem fluttur er út ísvarinn, og að bak við till. hans liggi blaðaskrif í erlendum blöðum. Það gaf mér tilefni til að ræða þetta mál. Mér er persónulega kunnugt um, að þetta blað, sem hann mun eiga við, hefur sett sig út til þess að koma með árásir á íslenzka útgerðarmenn og sjómenn, þegar þess hefur verið kostur, og þetta sérstaka tilefni, sem blaðið fékk, var skemmdur fiskur, sem lá í fimm daga í skipinu, eftir að það kom til Englands, af því að þá var þar svo nefndur „bank holiday“ eða nokkrir frídagar í röð. Það er sama, hvernig búið hefði verið um fiskinn, hann hefði hlotið að skemmast. Það er ekki hægt að álasa skipstjóranum fyrir það. Mér er kunnugt um annan farm, - að vísu hafði það verið svo óheppið að skipa farminum um hér, og síðan fékk skipið ofan á það fimm daga legu úti. En ég leyfi mér að mótmæla því, að nokkur brögð hafi verið að því, að tekin hafi verið niður skilrúm eða hafður of lítill ís til að spara kostnað. Ég veit, að sú staðhæfing er ekki á rökum reist. Ég veit, að útgerðarmenn hafa almennt gefið strangar skipanir um að ísa eins vel og hægt væri og hirða minna um fiskmagnið. Ég hef sjálfur séð tugi skeyta frá umboðsmönnum ytra til útgerðarmanna hér um, að fiskurinn væri framúrskarandi góð vara nema þar, sem eins var ástatt og ég sagði. Einmitt af þessu vil ég fara fram á, að þetta fari til sjútvn., til þess að hægt verði að rannsaka það og það tengt við það mál, sem þegar er hafið og verður sjálfsagt framkvæmt á næsta þingi, að framkvæma mat á nýjum fiski. Ég vil benda á, að það er ekki mögulegt að fá fyrsta flokks vöru með smáfiski. Þetta er ekki til að flytja út, og er nauðsynlegt, að við hvert farmskip sé fiskimatsmaður til að hafa eftirlit með öllum útsendingum, eins og var með saltfiskinn, og það er þetta, sem verið er að vinna að.



Ég er ekkert á móti því, að málið fari til sjútvn., og þó að till. dægi uppi þar, geri ég ekki mikinn mun á því eða þó að hún yrði samþ. En það, að ég tók sérstaklega ísfiskinn nú, er af því, að það er í rauninni mest aðkallandi, og hef ég fengið um það nokkrar upplýsingar, síðan ég flutti þessa till. fyrst, frá manni, sem hefur haft þessi mál með höndum í Englandi, nefnilega það, að það virðist eins og kvartanir séu miklu minni, sem koma til stjórnarvaldanna þar um freðfiskinn en um ísfiskinn. Þetta álít ég, að sé þýðingarmikið, því að freðfiskurinn hlýtur að vera okkar framtíðarvara og það hefur mikið framtíðargildi, að sú vara haldi því orði, sem bezt getur verið, og þess vegna er ástæða til þess að gera frekari ráðstafanir viðvíkjandi freðfiskinum en ísfiskinum. Aftur á móti getum við hv. þm. Barð. ekki sannað eða afsannað neitt um það, hvað mikið hefur borið á skemmdum. En ég vil aðeins segja það, að sumir skipstjórar á togurum utan Rvíkur halda því fram, að þeir hafi ekki orðið fyrir skemmdum á fiski, en ég þekki aftur skipstjóra á bátum, sem viðurkenna, að það hafi orðið miklar skemmdir hjá þeim nú fyrir skömmu, og er það ekkert í sambandi við þær miklu skemmdir í sumar, sem lýst er og viðurkennt í grg., að hafi verið að nokkru leyti hitanum að kenna. En þá kom þingnefnd til, og eftir það komu fram fyrirspurnir í enska þinginu, og þá fóru stjórnarvöldin að hreyfa sig og viðhafa meiri gætni gagnvart fisksölunni. En þetta er alveg gagnstætt því, sem hv. þm. Barð. heldur fram. Þá hafa ýmsir af þeim, sem hafa flutt fisk til Englands, orðið varir við vaxandi andúð og óttast hana, og þegar stórt blað, aðalfiskblað Englands, segir, að fiskurinn okkar sé kannske eitt af leynivopnum Hitlers, þá er það þungur dómur. Og við höfum enga aðstöðu til að hnekkja þessu nema með vöruvöndun. Við getum ekki komið með meiri vottorð um það, að það sje ekki rétt, sem stendur í Fishing News. Hv. þm. Barð. fannst hafa verið skrifað ómaklega um þetta mál, en jafnframt játaði hann, að þingið hefði svo freklega vanrækt að gera skyldu sína í þessum efnum, að ekki hefði komið fram nein till. um ísfiskinn. Það var lengi svo, að hver fiskpakki bar með sér, frá hvaða firma hann var, og þetta er eitt af því, sem verður að halda áfram, og það verður að fylgja fast eftir. Mér þótti vænt um að heyra, að það kom fram hjá hv. þm. Barð., að hann álítur óhjákvæmilegt að reyna að vinna ísfiskinn upp á sama hátt og saltfiskurinn var unninn upp, með vöruvöndun. En þessari vöruvöndun hefur ekki verið sinnt af þjóðfélagsins hálfu, en ég álít nauðsynlegt, að Alþ. stefni að því, að það verði betur gert í framtíðinni. Því meiri sem framleiðslan er, því meira þarf eftirlitið að vera. Mér skildist á hv. þm., að hann gæti hugsað sér eitthvert eftirlit með veiðunum og þeim, sem fara með fiskinn til útlanda, og það er vissulega nauðsynlegt. En ég er ekki alveg viss um, að það sé eins nauðsynlegt og hann hélt, það, sem stóð í blaðagreininni. Að vísu hafa sumir skipstjórar aðstöðu til þess að vanda vöruna, en þegar eftirlitið vantar, er hætt við, að vöruvöndun dragist niður. Þess vegna er þetta eftirlit, sem hv. þm. viðurkenndi, að væri nauðsynlegt, rökstuðningur fyrir því, að svona till. komi fram. Og það þarf að fylgja henni eftir af stjórnarvöldunum.



Ég tel aðalefni þessarar till. hið nauðsynlegasta. En ég tel mig ekki dómbæran að segja um það, á hvað miklum rökum þær aðfinningar eru reistar, sem komið hafa fram í Englandi um ísfiskinn úr skipunum. En hinu verður ekki neitað, að svo er orðið ástatt hjá okkur, að það er óumflýjanlegt að fá mat á fiskinn, þegar hann er seldur til skipanna, sem kaupa á ís, og alveg eins, þegar hann er seldur til frystihúsanna. Ég hygg raunar, að ríkisstj. hafi þetta nokkuð á valdi sínu. Ég hygg, að í fiskimatsl. frá 1936 sé heimild til þess, að stj. gæti falið skipuðum fiskimatsmönnum eftirlit með þessu, og ég álít, að það sé alveg nauðsynlegt og megi helzt ekki dragast. Mér er kunnugt um það, að fiskimatsmenn úti um landið og fiskimatsstjóri hafa opin augu fyrir því, að þetta mál er orðið aðkallandi, og ég hygg, að fiskimatsstjóri hafi gert einhverjar till. til ríkisstj. En að því er snertir að öðru leyti mat á fiski, sem skipin veiða og sigla sjálf með til Englands, þá veit ég ekki, hvernig því yrði fyrir komið. En ég kvíði því ekki svo mikið, ef við gætum fengið matið á fiskinn strax, þannig að í skipin færi aldrei nema góð vara, þ. e. a. s. fiskkaupaskipin, og væri þá ekki mikill vandi að rekja það, hvaðan skemmdi fiskurinn væri kominn. En ég vil hins vegar ekki draga úr því, ef fróðir menn sjá færar leiðir, að slíku mati verði komið á, og ég hygg, að það gæti borið góðan árangur. Nú er svo komið, að þessi þáltill. verður sennilega ekki afgr. frá þessu þingi, því að mér skilst, að það sé viðurkennt af hv, flm., að það sé rétt, að hún gangi til n. En ég tel það heldur lakara. Ég held, að till., eins og hún liggur fyrir, sé nægileg ábending til stj. - Hitt er svo annað mál, þó að hv. flm. og hv. þm. Barð. greini dálítið á um rökstuðninginn. Það er mál út af fyrir sig, og skal ég ekki blanda mér svo mikið í það. En til þess að vinna málinu sem mest gagn vil ég leggja til, að hv. þd. vísi þessu máli til hæstv. ríkisstj.



Ég er í aðalatriðum sammála um nauðsyn þess að setja mat á nýjan fisk, og ég er alveg sammála hv. 1. þm. S.-M. um það, að það er mest aðkallandi um þann fisk, sem seldur er út. Það kemur til af því ef fiskurinn hefur verið geymdur, þótt ekki sé meira en hálfan dag, án þess að vera settur á þann stað, sem hann á að vera, því að fiskurinn skemmist miklu meira við það að vera kastað á milli skipa en þó að hann liggi ekki í nægilega góðu fiskrúmi yfir hafið. Þess vegna er þetta alveg nauðsynlegt, og þar ber okkur ekki á milli. Eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, hefði ég ekki gert till. um að vísa málinu til sjútvn., ef ekki hefðu fallið hjá hv. þm. orð um það, hvernig koma ætti fyrir eftirliti með skipum, sem veiða. Ég vil benda hv. þm. S.-M. á það, að ég er ekki viðkvæmari fyrir ummælunum í Fishing News en fyrir ummælum Tímans, ég tek jafnmikið tillit til beggja blaðanna.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég þarf ekki að fjölyrða um þessa till., vegna þess að það fylgja í grg. skýringar á því, sem hér er stungið upp á. Hér er sem sé stungið upp á því að opna fyrir dragnótabátum vissa, tiltekna hluta af landhelginni og loka öðrum, og verði um það farið eftir ráði sýslunefnda á hverjum stað og ríkisstj. Ástæðan til þess, að þetta þarf að leysa, er sú, að það stóð ófriður um landhelgina á milli sumra íslenzkra útgerðarmanna og þeirra, sem segja, að dragnótin sé hættuleg ungviðinu, og þeirra, sem stunda veiðar á smábátum. Þess vegna er það nokkuð eðlileg lausn á þessu máli að skipta landhelginni á milli trillubátanna og dragnótabátanna. Það kemur þá líka í ljós, ef sú skoðun er rétt, að dragnót sé hættuleg fyrir ungviðið, að þessi friðun er til góðs fyrir alla, þegar fram líða stundir.



Ég get ekki greitt þessari till. atkv. út úr d. Hún gerir ráð fyrir, að landhelginni verði skipt upp milli landsmanna. Þetta er mikið nýmæli. Dragnótin er engu betri en botnvarpan, allra sízt fyrir ungviðið, og verður að banna hana, ef verja á fiskstofninn. Ég álít því, að þessi till. sé spor aftur á bak, en ekki áfram í þessu máli, ef skipta á upp landhelginni milli stærri og smærri báta. Ég vildi því leggja til, að umr. um þetta mál yrði frestað og það sett í sjútvn. til rækilegrar athugunar, og væri þá athugað um leið, hvort ekki væri hægt að gera breyt. á l. um dragnótaveiðar, sem hér hafa jafnan verið þrætuepli á þinginu, m. a. af því, að hagsmunir einstaklinga hafa verið metnir meira en hagsmunir þjóðarheildarinnar. Aðalatriðið í þessu máli er að finna örugga leið til þess að vernda ungviðið.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er engan veginn á móti þeirri skoðun hv. þm. Barð., að banna ætti allar dragnótaveiðar í landhelgi. En hv. þm. veit það, að um þetta hefur verið barizt hér þing eftir þing, hvort banna ætti þessar veiðar alveg í landhelginni, og niðurstaðan hefur orðið sú, að öll landhelgin hefur verið undirlögð af dragnótinni. Þessi málstaður hefur sigrað hér m. a. af því, að þetta hefur verið mikill atvinuvegur og skipt miklu fjárhagslega, og í öðru lagi hafa fræðimenn yfirleitt hallazt á þá sveif, að dragnótin væri hættulaus fyrir fiskstofninn, og hefur það orðið til verulegs stuðnings fyrir þessar veiðar. Af þessum orsökum hefur það versta komið út í málinu frá sjónarmiði hv. þm. Barð. og fylgjenda hans málstaðar, svo að trillubátar hafa víða orðið útlægir af miðunum vegna yfirgangs dragnótabátanna og landhelgin öll undirlögð af þeim veiðum. En hér er við ofurefli að etja. Ég óttast, að fáliðuð verði sú fylking, sem hér kann að verða með því að banna dragnótaveiðarnar algerlega í landhelgi, þótt það kunni að vera það eina rétta, og mun hv. þm. komast að raun um það, eins og nú standa sakir. Frá mínu sjónarmiði má þessi till. engu síður sofa í n. en einhvers staðar annars staðar. En hv. þm. Barð. hlýtur að viðurkenna, að hún er spor í rétta átt, hún er hálfur sigur, þar sem hún verndar hálfa landhelgina, og hygg ég, að lengra verði ekki komizt í bili. En það hlýtur að teljast bót í máli frá sjónarmiði okkar, sem trúum því, að þessi veiði þurfi að hætta, ef þessi till. nær samþykki. Ég býst svo ekki við að segja meira um þetta að svo stöddu og líklega ekki fyrr en á næsta þingi.



Ég ætla nú ekki að fara að halda uppi neinu málþófi. Ég vil aðeins upplýsa það, að Árni Friðriksson, fiskifræðingur, hefur setið á fundum sjútvn., og hefur hann snúizt í þessu máli. Það er rétt, að hann hefur áður haldið því fram opinberlega, að dragnótaveiðar væru skaðlitlar fyrir fiskstofninn, en nú er hann kominn á þá skoðun, að þær séu hættulegri en botnvörpuveiðar, því að möskvar dragnótarinnar eru smærri og hún fer alveg með landsteinunum. Ég hygg þessa till. til bóta, þótt æskilegast hefði verið að útiloka dragnótaveiðarnar alveg. En það er útlit fyrir, að þingið verði að sjá sóma sinn í því að leysa þetta mál. Það er ekki lengur hægt að láta alþjóðarhagsmuni víkja fyrir ofurkappi sérhagsmunanna. Svo mikil reynsla er og fengin í þessum efnum um allt land, að fiskimennirnir sjá alltaf betur og betur, að friða verður landhelgina fyrir þessari veiðiaðferð alveg eins og botnvörpunni. Ég vil að síðustu segja hv. þm. S.-Þ., að verði þessu máli vísað til sjútvn., þá skal ég þegar kalla saman fund í þeirri n. með meðnm. mínum. Og gefist ekki tími til að skila áliti á þessu þingi, þá mun ég koma skoðun n. á framfæri við hv. ríkisstj. En ég tel rétt, að svona stórmál verði ekki afgreidd út úr d., nema þau hafi áður verið í n.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er engan veginn óánægður með þá meðferð á þessu máli, er hv. þm. Barð. leggur til, og ég er því ánægðari með, að álit n. gangi til hv. ríkisstj., sem ég geri ráð fyrir, að fáir þm. séu málinu fylgjandi. Það gleður mig, ef fiskifræðingunum hefur snúizt hugur í þessum efnum, því að leikmenn hafa margir haft þá trú, að dragnótin væri sama eðlis og botnvarpan og þeim mun hættulegri sem hún fer nær landsteinunum. En nú vitum við, að ekki aðeins Árni Friðriksson, heldur einnig sá ágæti maður og náttúrufræðingur, Bjarni Sæmundsson, og ég má segja Kristján Bergsson, hafa allir álitið dragnótina skaðlausa, þannig að friðunarmenn hafa bæði haft fræðimennskuna og hagsmunabaráttuna á móti sér. Ég vil að vísu fylgja hv. þm. Barð. í friðun landhelginnar, en þó vil ég heldur hálfan hlut en engan. Og ég bendi hv. þm. á það, sem hann og veit, að víða er það svo, að tveir samliggjandi hreppar berjast upp á lífið með og móti þessu máli. Það er því erfitt um vik fyrir marga þm. að snúa sér við í þessu máli, því að margir hafa lagzt fast á móti því. Ég bendi t. d. á Ingvar Pálmason, hv. 1. þm. S.-M., sem ég hef oft haft gagn af að fylgja að málum. Hann er alveg á gagnstæðri skoðun í þessu máli. Hann er mjög á móti því, að dragnótaveiðar verði bannaðar, og þetta er maður, sem löngum hefur haft mikil áhrif í sjútvn. Ég get tekið dæmi úr kaupstað, sem ég þekki. Þar er dragnótin stöðugt ófriðarefni milli stóru og litlu bátanna, þar eð þeir litlu þykjast beittir órétti af hinum. Þótt ég játi fullkomlega rök hv. þm. Barð. fyrir því, að þingi og ríkisstj. beri að ráða fram úr þessu, þá óttast ég um afdrif málsins, og ég er sannfærður um, að það væri spor í rétta átt, ef þessi millileið yrði farin.



Út af því, sem hv. þm. S.-Þ. sagði um erfiðleika þm. í því að ákveða sig í þessu máli vegna hræðslu við kjósendur, þá vil ég nota tækifærið til að lýsa yfir, að ég mundi aldrei greiða atkv. um þjóðmál með tilliti til ímyndaðra hagsmuna kjósenda minna, heldur vildi ég taka þann kostinn að þurfa að hverfa af þingi. Kjósendafylgið getur verið eitt í dag og annað á morgun. Það sjónarmið verður að ráða úrslitum, er til atkvæða kemur, hvort málið er til hagsbóta fyrir þjóðarheildina eða ekki, en ekki, hvort þm. eykur með því kjósendafylgi sitt eða ekki. Ég trúi því, að þetta mál nái fram að ganga, er háttvirtir þm. skilja þetta.

Flm. (Jónas Jónsson) : Það er enginn vafi á því, að enginn þm. segir beint, að hann greiði atkv. fyrir kjósendafylgi. Hins vegar er það sannað mál, að þeir taka alltaf tillit til kjósenda sinna. Ég lýk svo þessu máli mínu með því að minna á, að dragnótin er eins og erfðasyndin, erfið og varanleg og ekki auðsigruð.

Flm. (Jónas Jónsson) : Þetta mál hefur verið rætt hér á Alþ., einkum í sambandi við þörf sjúkrahúss á Akureyri, svo að út af því hefur mörgum þm. þótt eðlilegt, að hver fjórðungur fengi sinn hluta af Landsspítalanum, þannig að ríkið léti einnig reisa spítala á Austurlandi og Ísafirði. Það er flestum kunnugt, að fyrir 40 árum var reist stærsta sjúkrahús landsins í þann tíma á Akureyri, og var það mest fyrir forgöngu próf. Guðmundar Hannessonar. Þetta sjúkrahús er nú skiljanlega orðið mjög úr sér gengið. Það er ekki torskilið, að sjúkrahús, sem í þann tíma var mátulega stórt með 40 rúmum, sé ekki of stórt með 70 rúmum núna, eins og bærinn hefur stækkað og samgöngur aukizt við hann, svo að þangað er sótt sjúkravist úr öðrum fjórðungum. Það, sem einkum vakir fyrir okkur með því að hafa Landsspítalann í fjórum deildum, er það, að það er engan veginn ávinningur að flytja alla veika sjúklinga til Reykjavíkur á Landsspítalann hér, bæði vegna kostnaðar og heilsu sjúklinganna, heldur teljum við rétt að stækka hann ekki meira en nemur þörfum háskólans og Suðurlands, en koma heldur upp fjórðungsspítölum. Í því skyni þyrfti að kaupa hluta bæjarins í spítalanum á Ísafirði og láta reisa spítala á Austurlandi. Því er þannig varið, að viss hópur berklasjúklinga þarf að fara héðan til Akureyrar til þess að fá þar uppskurð sérstakrar tegundar, en svo verða þessir sjúklingar að leggjast inn á gamla spítalann. Þegar þannig er komið, að fólk verður tugum saman að sækja spítala héðan til Akureyrar til þess að fá þessa aðgerð, þá er ekkert vit í því lengur, að Akureyri geti ekki byggt spítala með eðli Landsspítalans. Nú eru margir læknar á Akureyri, sem ættu að geta haft aðgang á þessum spítala, svo að þar yrði hægt að fá fjölbreytta læknishjálp og fólk þyrfti ekki að sækja eins til Reykjavíkur að norðan. Ég vænti þess, að hv. d. hallist að þessu réttlætismáli og sendi það til ríkisstj. til undirbúnings fyrir næsta þing.