Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í dag er 14. des. og á dagskrá Sþ. er frv. til fjárlaga fyrir árið 1972, 2. umr. Við þm. Sjálfstfl. skutum á skyndifundi nú, áður en þessi fundur í þinginu hófst. Í framhaldi af því kveð ég mér hljóðs um þingsköp, þar sem athugasemd mín snertir mikilvæg önnur mál en fjárlagafrv. Í gær var útbýtt í þinginu þremur stjfrv. um hin flóknustu málefni, frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt, frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga og frv. til laga um almannatryggingar. Stjórnarandstaðan hefur enga aðstöðu haft til þess að fylgjast með undirbúningi þessara frv. Mér er nær að halda, að hv. þm. stjórnarliðsins hafi einnig hinar fátæklegustu hugmyndir um það, hvað í þeim felst. Aldrei fyrr hefur, svo að ég viti, verið flaustrað eins af afgreiðslu fjárlaga og nú. Segja má, að 2. umr. geti verið lítið annað en til málamynda að því leyti, hversu mikil óvissa ríkir um veigamestu þætti fjármálanna. Það eru þó aðeins nokkrir dagar til jóla, þegar venja er að gera hlé á störfum þingsins. Sagt er, að á tekjuöflun skorti allt að 2 000 millj. kr. til þess að mæta þeim útgjöldum, sem hæstv. ríkisstj. hefur stofnað til eða verður að mæta. Útilokað er að afgreiða tekjuöflunarfrv. fyrir jólahlé. Ég held, að það sé einsdæmi, enda ekki verjandi að afgreiða fjárlög þannig, að ekki sé hægt að styðjast við tekjuöflunarlög, sem svara til útgjalda þeirra. Slíkt er óvirðing við Alþ. og óvirðing við þjóðfélagsþegnana. Sveitarstjórnir geta að sjálfsögðu með engu móti afgreitt fjárhagsáætlanir sínar fyrir næsta ár á þessu ári, eins og venja hefur verið t.d. í höfuðborginni Reykjavík, þar sem þær hafa ekki lög við að styðjast. Að öðru leyti en nú er sagt skal ég, herra forseti, hafa mál mitt ádeilulaust, enda skortir míg, eins og aðra hv. þm., að hafa haft aðstöðu til þeirrar athugunar mála að efni til. sem eðli þeirra krefst. Ég leyfi mér hér með, hæstv. forsrh., að lýsa þeirri skoðun þm. Sjálfstfl., að ekki sé verjandi, að afgreiðsla fjárlaga fari nú fram, eins og til er stofnað, og sérstaklega meðan afgreiðsla tekjuöflunarfrv. hefur ekki farið fram. Að öðru leyti gætum við nú afgr. á örfáum dögum það af málum, sem bráðnauðsynlegt er að afgreiðslu hljóti og hægt er að ætlast til, að hv. þm. hafi aðstöðu til að marka afstöðu sína til. Ljúka mætti þessari 2. umr. fjárlagafrv., en láta þar staðar numið. Ég ætlast ekki til þess, að hæstv. forsrh. svari nú um hæl þessum mótmælum þm. Sjálfstfl., því telja verður eðlilegt, að hann fái tóm til þess að kalla saman fund í hæstv. ríkisstj., en stjórnarandstaðan ætti nú í dag að geta fengið vitneskju um afstöðu hæstv. ríkisstj. í þessu máli.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, vil ég segja það, að það hefur verið gert ráð fyrir því af hálfu ríkisstj. og stjórnarflokkanna, að fjárlög yrðu afgreidd fyrir jólaleyfi. Hins vegar hefur ekki verið gert ráð fyrir því, að þau frv., sem voru lögð fram hér í gær, að ég ætla, varðandi tekjuöflun ríkisins og tekjustofna sveitarfélaga yrðu afgreidd fyrir jól, þannig að hv. þm. mun gefast nægur tími til þess að athuga þau mál og kynna sér þau. Tekjuáætlun fjárlaga mun hins vegar miðuð við þau frv. Hv. þm. sagði, að slíkt mundi aldrei hafa komið fyrir áður. Ég hygg, að hann þurfi nú að athuga þingsöguna betur. Ég hygg, að það þurfi ekki að fara mjög langt aftur í tímann til þess að finna fordæmi fyrir því, en það er sjálfsagt að rannsaka það, og ég skal ekki vera með fullyrðingar um það, en mitt minni er nú þannig, að mig minnir fastlega, að það hafi átt sér stað áður, að ekki hafi verið afgreitt frv., sem gerði ráð fyrir ákveðinni tekjuöflun til þess að brúa bil í fjárlögum, heldur aðeins sýnt. Mér skildist á hv. þm., að hann hefði ekki á móti því, að 2. umr. fjárlaga færi fram, og ég geri þá ráð fyrir því, að hún geti farið fram með þeim hætti, sem fyrirhugað hefur verið, en að sjálfsögðu mun ég ræða þessar áhendingar hans í ríkisstj. og stjórnin mun athuga þær, en ég hygg nú, að ekki sé hægt að segja annað en að stjórnarandstæðingar hafi haft tækifæri til að kynna sér fjárlagafrv. og þau útgjöld, sem þar eru fyrirhuguð. Ég veit ekki betur en frv. hafi sætt alveg venjulegri meðferð og athugun í fjvn. Ég vil ekki á þessu stigi fara nánar út í að gera grein fyrir þeim frv., sem hér hafa verið lögð fram, og hvernig þeim er ætlað að mæta því, sem á vantar í tekjuhlið fjárlaga, en ég hef gert ráð fyrir því, að slíkt mundi koma fram á milli 2. og 3. umr. og þá mundi verða gerð nánari grein fyrir því í fjvn. Þetta vildi ég aðeins segja á þessu stigi.



Herra forseti. Á fundum Alþfl. undanfarið hefur komið fram megn óánægja með það, hvernig málatilbúnaði af hálfu hæstv. ríkisstj. hefði verið hagað og þá alveg sérstaklega, hvernig undirhúningi fjárlagafrv. og allri meðferð þess hefur verið hagað. Fulltrúi Alþfl. í fjvn. hefur skýrt okkur frá því, að síðustu tillögur hæstv. ríkisstj. í sambandi við útgjöld á fjárlögum hafi komið fyrir fundi í fjvn. á fimmtudaginn var, og nú er þriðjudagur. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn lagt fram í fjvn. áætlun um tekjuhlið fjárlaga. Hitt er rétt, að hæstv. ríkisstj. sýndi í gær tvö tekjuöflunarfrv. um ríkistekjur og tekjur sveitarfélaga, mikla lagabálka, sem engum manni dettur að sjálfsögðu í hug, að hægt verði að afgreiða nú fyrir hátíðar. Ég hef átt sæti á Alþ. í 25 ár og ég hika ekki við að fullyrða, að í þann aldarfjórðung hefur aldrei gerzt neitt þessu líkt varðandi undirbúning á endanlegri afgreiðslu fjárlaga. Að kominn skuli vera 14. des. og fyrir örfáum dögum hafi verið útbýtt endanlegum útgjaldatillögum af hálfu ríkisstj. eða meiri hl. fjvn., að enn skuli ekki hafa séð dagsins ljós tillögur ríkisstj. um tekjuhlið fjárlaga. Ég hika ekki við að fullyrða, að það er áreiðanlega óhætt að rannsaka, að þetta hefur ekki gerzt áður, a.m.k. ekki þann tíma, sem ég hef átt sæti á Alþ., sem þó er orðinn 25 ár. Að sjálfsögðu hefur mér ekki frekar en öðrum þm. unnizt tími til þess að athuga þau tekjuöflunarfrv., sem lögð hafa verið fram og ekki á að afgreiða áður en fjárlög verða afgreidd, en í fljótu bragði sýnist mér, að ef með þeim einum á að ná saman endum á fjárlögum, þá þurfi tekjuskattur til ríkissjóðs að gera mun meira en tvöfaldast, auk þess sem sú gjörbreyting er gerð á tekjuöflunarkerfi sveitarfélaganna, að ég sé ekki, hvernig kaupstaðir landsins eiga að ganga frá sínum fjárhagsáætlunum með sín tekjuöflunarmál í jafnmikilli óvissu og þau hljóta að verða, eftir að þessum frv. um tekjuöflun sveitarfélaga hefur verið útbýtt. Ég vek athygli á því, að þessi framkoma hæstv. ríkisstj. gagnvart hinu háa Alþ. er öldungis óvenjuleg, og í raun og veru ekki aðeins öldungis óvenjuleg, heldur einnig algjörlega óeðlileg. Ég skal engum getum að því leiða að þessu sinni, hvað þessu kunni að valda, en mér sýnist einnig sú staðreynd, að aðalfrv. hæstv. ríkisstj. um efnahagsmálin, frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins, er enn í nefnd í hv. Nd., bera vott um, hversu mál hafa nú orðið síðbúin. Stórmál, sem ríkisstj. útbýtti í gær, var rétt áðan til meðferðar í hv. heilbr.- og félmn. Frv. um aukningu tryggingabóta, sem Alþfl. hefur lýst fullum stuðningi sínum við, kemur samt ekki fram fyrr en viku áður en þingi á að fresta fyrir hátíðar. Allt þetta ber vott um, að allur málatilbúningur af hálfu hæstv. ríkisstj. hefur verið óvenjuseint á ferðinni og óvenjuseinvirkur, og ég get ekki séð annað en þetta beri vott um tvennt: Annars vegar virðast hæstv. ráðh. ekki eiga gott með að vinna saman og hins vegar virðast þeir ekki eiga gott með að vinna með embættismönnum. Á þetta hvort tveggja legg ég sérstaka áherzlu. Það kann ekki góðri lukku að stýra, ef ráðh. geta hvorki unnið vel saman né heldur unnið vel með embættismönnum.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 182, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu fjárlagafrv. N. stendur þó sameiginlega að brtt. á þskj. 174 og 177, en fulltrúar Sjálfstfl. og fulltrúi Alþfl. í n. hafa þann fyrirvara, að þeir hafi óbundnar hendur um fylgi við einstakar brtt. n., og áskilja sér rétt til þess að fylgja eða flytja brtt., sem fram hafa komið. N. hóf störf við athugun frv. þegar, er hún var kosin, og hefur haldið 36 fundi, auk þess sem einstakir nm. hafa starfað í undirnefndum, sem hafa annazt athuganir á sérstökum málaflokkum, skólabyggingamálum, hafnamálum, fyrirhleðslum, lífeyris- og styrktarfjárgreiðslum. Hagsýslustjóri, Gísli Blöndal, hefur setið allflesta fundi n. og veitt henni hina mikilsverðustu aðstoð við afgreiðslu málsins. Lagt var kapp á að ljúka fyrir þessa umr. afgreiðslu n. á till. um fjárveitingar til hafnaframkvæmda, sjúkrahúsabygginga og læknamiðstöðva, fyrirhleðslna og styrktarfjár og ýmissa eftirlauna, og liggja till. n. um alla þessa málaflokka nú fyrir við 2. umr., en ýmis einstök erindi bíða endanlegrar afgreiðslu milli 2. og 3. umr. Til þess að ná þessu marki hefur þurft að leggja ströng fundahöld á nm., ekki sízt á þá, sem í undirnefnd í skólamálum hafa starfað, en þeir hafa iðulega mátt leggja nótt við dag og á það ekki síður við um fulltrúa minni hl. en meiri hl. Vil ég við þetta tækifæri flytja meðnm. mínum öllum sérstakt þakklæti mitt fyrir vel unnin störf og einstaklega ánægjulegt samstarf og umhurðarlyndi við mig sem formann. Mjög mikið af fundartíma n. hefur, sem jafnan fyrr, verið varið til viðtala við forráðamenn ríkisstofnana um þann rekstur, sem þeir hafa með höndum, og beiðnir þeirra um fjárveitingar. Samtímis hafa legið fyrir n. erindi frá stofnunum, félagssamtökum og einstaklingum svo hundruðum skiptir, eða nú, þegar 2. umr. fer fram, um 550 erindi, - líklega fleiri en nokkru sinni fyrr. Auk þeirra embættismanna, sem komið hafa til viðtals við n., hefur hún á fundum sínum átt viðtal við fjölmarga aðra aðila, sem erindi hafa sent til n. Verulegur hluti og allt of stór hluti þessara 550 erinda, sem fyrir n. hafa legið, hafa borizt svo seint, að í rauninni er ókleift, að n. gefist ráðrúm til þess að kanna þau sem vert væri. Það lýsir aðstöðu n. í þessu efni líklega bezt að geta þess, að fyrri helming nóvembermánaðar bárust n. um 120 erindi og síðari helming nóvembermánaðar um 150 erindi og í desembermánuði um 100, þ.e. að í nóvember og desember bárust samtals 370 erindi. Í sambandi við tillögugerð í skólamálum og hafnamálum hefur það mjög háð undirnefndunum og n. allri, hve seint grg. berast frá menntmrn. og hafnamálaskrifstofunni, og kemur þetta sér þó sýnu verr að því er tekur til skólamála, vegna þess hve yfirgripsmikil þau eru, og veldur óþarflega miklu álagi á þá, sem í undirnefnd skólamála hafa starfað, þegar þessar grg. loks berast. Ástæðurnar til þess, hversu seint þessar stofnanir skila gögnum sínum, eru sjálfsagt að verulegu leyti þær, hversu seint upplýsingar og umsóknir berast til þessara stofnana frá sveitarfélögum og hversu lengi er beðið eftir þeim áður en gögnin eru fullunnin og send fjvn. Erfiðleikarnir, sem af þessu hljótast, eru margvíslegir og skal ég í því sambandi benda á, í fyrsta lagi: Þess er naumast að vænta, að umsóknir og erindi, sem berast svo seint, t.d. í nóvember og desember, en það eru 370 erindi að þessu sinni, geti hlotið þá athugun og meðferð, sem til er ætlazt. Er raunar óhjákvæmilegt, að sú spurning vakni meðal nm., hversu alvarlega eigi að taka umsóknir um milljóna króna fjárveitingar til nýrra framkvæmda, þegar þeim er kastað á borð þeirra um það leyti, sem n. á að vera að ljúka störfum. Í öðru lagi: Engin leið er fyrir nm. að gera sér ljóst, þegar störf hefjast, eða yfirleitt meginhluta starfstímans, hvað í rauninni liggi fyrir af fjárlagabeiðnum, þegar gera verður ráð fyrir, að von sé á umsóknum um hin veigamestu mál allt fram til síðasta dags, sem n. hefur málið til meðferðar. Í þriðja lagi: Þegar svo lengi þarf að bíða grg. frá ráðuneytum og stofnunum ríkisins, e.t.v. vegna þess hversu þær stofnanir bíða lengi eftir erindum, veldur það slíku álagi á fjvn., að nm. slitna um alllangt skeið undir lokin í rauninni að verulegu leyti úr tengslum við önnur störf þingsins. Í fjórða lagi: Í störfum sínum í undirnefndum fjvn. og í n. sjálfri þurfa nm. að sjálfsögðu að hafa sem nánast samband við aðra þm. vegna tillögugerðar í n. um mái. sem varða framkvæmdir eða þjónustu í einstökum kjördæmum. Bæði nm. og aðrir þm. þurfa á þessu sambandi að halda, til þess að sem allra mest af upplýsingum og athugasemdum komi fram, áður en fjvn. leggur sínar tillögur fram. Raunin er sú, að vegna þess hversu seint gögnin berast, umsóknir frá aðilum og grg. rn. og annarra stofnana ríkisins, þarf að vinna störfin í undirnefndum og n. sjálfri á svo skömmum tíma, að í stað þess að nm. gefist tóm til samráðs við aðra þm. um mái. sem varða þeirra kjördæmi, verða nm. helzt að reka þá af höndum sér til þess að hafa næði til að ljúka störfum sínum fyrir tiltekinn tíma. Þetta er jafnóþolandi fyrir fjvn.-menn og aðra þm., og á þessu verður að fást breyting. Allt ber því að sama brunni um afleiðingarnar af því, hversu seint umsóknir og gögn berast til fjvn. og rn. Að mínum dómi, og ég hygg nm. yfirleitt, verður að taka upp nýja hætti í þessu efni og setja ákveðin tímamörk um móttöku erinda. Það mun reynast öllum aðilum fyrir beztu. Forráðamönnum ríkisstofnana er gert að skila fjárlagatillögum fyrir stofnanir sínar fyrir lok maímánaðar vegna næsta fjárlagaárs, og ég held, að unnt ætti að vera að haga málum svo, að fjárlagaumsóknir frá sveitarfélögum, félagasamtökum, stofnunum og einstaklingum væru komnar fram, áður en þing kemur saman, jafnvel t.d. fyrir lok ágústmánaðar. Slíkar reglur þyrftu ekki að vera einstrengingslegri en svo, að þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, yrðu umsóknir, sem síðar bærust, teknar til afgreiðslu. Aðalatriðið er, að svo til allar umsóknir og gögn lægju fyrir, þegar n. hæfi störf. Jafnvel mætti hugsa sér, að undirnefnd, sem starfað hefði milli þinga og skipuð er einum fulltrúa frá hverjum þingflokki, hefði þá kannað erindin og aflað þeirra upplýsinga, sem hún teldi nauðsynlegt að tiltækar væru, þegar n. hæfi störf í októbermánuði. Ég hef gert þessi atriði að umtalsefni, vegna þess að ég tel, að hér sé um mikilsvert mál að ræða varðandi afgreiðslu fjárlaga og mikilsverðari en margur kynni að hyggja í fljótu bragði. Ég mun fyrir mitt leyti beita mér fyrir því, að fjvn. taki þetta atriði til úrlausnar, eftir að fjárlagaafgreiðslu er lokið. Þarfirnar fyrir auknar framkvæmdir og þjónustu á hinum ýmsu stöðum á landinu eru að sjálfsögðu brýnar og mjög sótt á um fjárveitingar, eins og hin háa tala erinda sýnir. Alls staðar blasa við óleyst verkefni, og getur það í flestum tilvikum talizt eðlilegt, þegar haft er í huga, hversu smá þjóð býr hér í harðbýlu og stóru landi og hversu tiltölulega stutt er síðan þjóðin gat af eigin rammleik hafizt handa um uppbyggingu. Þó að nýtízku tækni auðveldi framkvæmdir, þá kallar nýting þeirrar sömu tækni jafnframt á hinar stórfelldustu fjarfestingar. Þarfirnar eru víða brýnar og val þeirra, sem fjárveitingum ráða, því ávallt erfitt. Annars vegar milli hinna einstöku framkvæmdagreina, hafnaframkvæmda, skólabygginga, sjúkrahúsabygginga, vegaframkvæmda, flugvallagerðar, rafvæðingar og svo mætti lengi telja, og síðan innbyrðis innan sömu framkvæmdaþátta. Í vali eins hlýtur oft að felast að hafna öðru. Valið verður því ávallt erfitt og nógu erfitt, þótt hendur fjvn. og Alþ. séu í tillögugerð og afgreiðslu ekki bundnar fyrir fram í einstökum atriðum, annars vegar af böggum, sem á ríkissjóð hafa verið lagðir með framkvæmdum, sem unnar hafa verið fyrir bráðabirgðalánsfé eftir ákvörðun einstakra ráðh. algjörlega utan við samþykkt fjárlaga og án minnstu vitundar eða samráðs við fjvn. eða Alþ., og hins vegar af ótímahærum yfirlýsingum ráðh. um tilteknar fjárveitingar á þeim fjárlögum, sem fjvn. er hverju sinni að undirbúa fyrir afgreiðslu Alþ., sem ótvírætt á að hafa ákvörðunarvaldið um hverja einstaka fjárveitingu. Enda þótt Alþ. sé ekki skylt að veita, þegar óskað er, fé til greiðslu lána vegna framkvæmda, sem ráðizt hefur verið í án fjárlagaheimildar, enda þótt yfirlýsingar einstakra ráðh. séu að nafni til einungis fyrirheit um, að þeir muni beita sér fyrir ákveðnum fjárveitingum til tiltekinna framkvæmda, þá eru hendur fjvn. af hvorum tveggja þessum sökum í reynd bundnari en svo, að viðunandi sé. Hygg ég, að í fjvn. sé algjör samstaða um þá skoðun, að tími sé til kominn, hver sem í hlut á hverju sinni, að slíkum bindandi framkvæmdum, ákvörðunum og yfirlýsingum án samráðs við fjvn. og Alþ. linni. Þegar fjvn. afgreiddi tillögur sínar fyrir 2. umr., lágu ekki fyrir áætlanir um tekjuhlið frv., þannig að unnt væri að leggja þær fyrir n. Ég viðurkenni fullkomlega, að það er ekki ákjósanleg afgreiðsla á fjárlagafrv., að við endanlega afgreiðslu í fjvn. fyrir 2. umr. liggi tekjuáætlun ekki fyrir, a.m.k. í grundvallaratriðum, og ég viðurkenni jafnfúslega, að slík afgreiðsla gerir aðstöðu minnihlutaaðila slæma, þar sem þeir hafa ekki, eðli málsins samkvæmt, sömu upplýsingar og meiri hl. hefur undir slíkum kringumstæðum um fyrirætlanir stjórnarflokkanna. Þetta kannast ég mætavel við frá fyrri tíð sem minnihlutaaðili, þegar endanlegar ákvarðanir um tekjuhlið og tiltekna útgjaldaliði voru seint á ferðinni. Þótt slíkt geti átt eðlilegar skýringar, og að sjálfsögðu ekki sízt nú við stjórnarskipti, þá get ég naumast ætlazt til þess, að hv. minni hl. viðurkenni það. Það er nú, þegar allt kemur til alls, eitt af hlutverkum minnihlutaaðila að hafa uppi aðfinnslur og ádeilur á þá, sem með stjórnina fara hverju sinni, og gildi þess hlutverks í stjórnmálum vanmet ég sízt af öllu. Þar sem fulltrúum stjórnarflokkanna var fyrir afgreiðslu fjvn. á fjárlagafrv. til 2. umr. að sjálfsögðu kunnugt um þær áætlanir um tekjuöflun ríkissjóðs, sem nú liggja fyrir í frv.- formi, hefur meiri hl. n. staðið að afgreiðslu á öllum helztu framkvæmdaliðum frv. og gert tillögur um þær hækkanir þeirra og annarra liða, sem fram koma á þskj. 174 og 177 og nema samtals 765.2 millj. kr., eftir að leiðréttar hafa verið tvær prentvillur í þingskjölunum. Tekjuáætlun í þeirri mynd, sem hún er í frv., var gerð síðastliðið sumar og upphæðir einstakra tekjuliða því að sjálfsögðu of lágt áætlaðar nú á þessari stundu vegna kaupgjaldsbreytinga og af öðrum ástæðum. Frv. um breyt. á tekjustofnum ríkisins hefur nú verið lagt fram og er samkvæmt því gert ráð fyrir að mæta þeim hækkunum. sem þegar hafa verið gerðar till. um, svo og þeim hækkunum, sem ætla má að verði á fjárlagafrv. við 3. umr., m.a. vegna hækkana á bótum almannatrygginga, svo að fjárlagafrv. verði afgr. án tekjuhalla. Kem ég þá að því að gera í stuttu máli grein fyrir einstökum brtt., sem n. flytur á þskj. 174 og 177, og tek ég þá á víxl af þskj., eftir því sem þær falla í rétta röð á einstök rn., og kemur þá fyrst forsrn. og menntmrn. Er þá fyrsta till. um embætti forseta Íslands, að fjárveiting til viðhalds fasteignar hækkar um 1.5 millj., en húsin að Bessastöðum þarfnast endurbóta, einkum vegna skemmda á leiðslum. Þá kom till. varðandi menntmrn. Liðurinn Þjóðhátíð 1974 hækkar um 750 þús. kr. m.a. vegna kostnaðar við verðlaunaveitingu. - Í stjórnarráðshúsinu að Arnarhvoli hafa farið fram og eru væntanlegir allmiklir þjóðflutningar, stofnanir fara og aðrar koma og vegna þessara flutninga er lagt til, að tekinn verði á fjárlagafrv. nýr liður, hreytingar á Arnarhvoli, 3 millj. kr. - Þá kemur nýr liður, framlag til Byggðasjóðs. Samkvæmt frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins er Byggðasjóði ætlað að taka við hlutverki Atvinnujöfnunarsjóðs, og flytjast því tekjur þess sjóðs af álgjaldi, 46 millj. og 85 þús. kr., og 15 millj. kr. beint framlag ríkisins yfir á Byggðasjóð. Auk þess hætist við nýtt framlag úr ríkissjóði. 85 millj. kr.,svo að framlag ríkisins verður samtals 100 millj. kr., eins og ráðgert er í lagafrv. - Framlag vegna þjóðgarðsins á Þingvöllum er hækkað um 2.1 millj. kr., þar sem þar þurfa að fara fram ýmiss konar framkvæmdir og undirbúningur, til þess að unnt verði að taka þar á móti mannfjölda á væntanlegri þjóðhátíð 1974. Fjárveiting til kennaranámskeiða hækkar um 1.5 millj. vegna aukinnar þátttöku kennara, sem m.a. geta aflað sér hækkunar á launum með því að taka þátt í þessum námskeiðum. og fjárveitingin til námskeiðanna nemur þá alls 5 014 millj. kr. - Háskóli Íslands: Til heimspekideildar nemur hækkunin í 130 millj., og er þar annars vegar um að ræða fjárveitingu til fastrar kennarastöðu, sem fallið hefur niður af fjárlagafrv., og hins vegar er um að ræða 643 þús. kr., sem eru laun til gistifyrirlesara, og er þá gert ráð fyrir, að deildum Háskólans verði gefinn kostur á að bjóða innlendum eða erlendum fræðimönnum til fyrirlestrahalds. - Fjárveiting til Handritastofnunar Íslands hækkar um 5 millj. kr. vegna kaupa á bókasafni Þorsteins M. Jónssonar, en það er hluti af heildarkostnaði, en ekki talið ólíklegt, að matsverð þessa bókasafns, sem keypt hefur verið eftir eldri heimild, nemi milli 10 og 20 millj. kr., en helmingurinn af þeirri upphæð á að leggjast í sjóð í eigu Handritastofnunarinnar og er gjöf frá núv. eigendum safnsins. - Þá kemur inn nýr liður: Fjárveiting að upphæð 198 þús. kr. til hlutdeildar Íslands í sérfræðikostnaði við jarðefnaleit hér á landi árið 1970 á vegum Tækniaðstoðar Sameinuðu þjóðanna. - Við Tækniskólann hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 700 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir því, að þessi upphæð verði notuð í sambandi við athuganir á byggingarmálum skólans, en kennsla í þessum skóla fer nú fram víðs vegar um bæinn, svo að meira en tímabært er að ákveða um endanleg húsnæðismal hans. - Framlag til iðnskólabygginga hækkar um 12 millj. 66 þús. kr., í 25 millj. 200 þús. kr., en sundurliðun á einstaka skóla kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 177. Fjárveitingar til iðnskóla hafa verið æðiknappar á undanförnum árum. Hér er gert ráð fyrir að bæta verulega úr því. Sveitarfélögin á Suðurnesjum hafa t.d. sameinazt nú um byggingu iðnskóla í Keflavík og sveitarfélög á Suðurlandi á sama hátt um byggingu iðnskóla á Selfossi. - Nýr liður, Fiskvinnsluskólinn 3.1 millj„ en áætlun um þann skóla lá ekki fyrir við gerð fjárlaga. Þessi skóli tók til starfa í haust, eins og þm. vita. Launaliður er þar áætlaður 2 millj., rekstrarkostnaður í millj. og gjaldfærður stofnkostnaður 100 þús. kr. Hjúkrunarskóli Íslands, þar er gjaldfærður stofnkostnaður hækkaður um 900 þús. kr. vegna kennslutækja, húsbúnaðar og breytinga á húsnæði. - Húsmæðraskólar. þar er gjaldfærður stofnkostnaður lækkaður um 2 millj. 323 þús. kr., og sundurliðun á einstaka skóla kemur fram á þskj. 177. - Myndlista- og handiðaskólinn, þar hækka laun um 125 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir því. að það verði fastráðinn húsvörður að skólanum. Nokkur laun hafa til þessa verið greidd fyrir húsvörzlu. en þessi skóli starfar frá því kl. 9 á morgnana til kl. 10 á kvöldin og talið óhjákvæmilegt að hafa þar húsvörð. - Sjómannaskólahúsið, þar er hækkun til byggingarframkvæmda 2 millj. kr., en með þessari hækkun og því fé, sem til er handbært, er gert ráð fyrir, að unnt sé að ljúka við áfanga, sem tekinn verður í notkun á næsta hausti. - Lagt er til, að framlag til Samvinnuskólans hækki um 700 þús. og framlag til bréfaskóla SÍS og ASÍ um 100 þús. kr. - Gjaldfærður stofnkostnaður við byggingu héraðsskóla hækkar um 20 millj. 780 þús. í 45 millj. 750 þús. Þar af er hækkun Reykholts 9.5 millj., en sundurliðun kemur að öðru leyti fram á sérstöku yfirliti á þskj. 177. - Liðurinn barna- og gagnfræðastigsskólar, aksturskostnaður hækkar um 23 millj., úr 10 millj. í 33 millj., vegna vanaætlunar á núgildandi fjárlögum og á fjárlagafrv. Barna- og gagnfræðastigsskólar, viðhaldskostnaður skólafasteigna hækkar um 5 millj. 800 þús. kr. En þar sem getið er um þessa brtt. í nál. meiri hl., er prentvilla, þar stendur 25.8 millj., en hækkunin er 5.8 millj., og verður þá liðurinn 30 millj. 961 þús. Viðhaldskostnaður skólastofuhúnaðar hækkar um 4 millj. 200 þús. Framlag til byggingar gagnfræðaskóla, barnaskóla og íbúða fyrir skólastjóra hækkar um 98 millj. 960 þús. og verður 394 millj. 360 þús., og sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. Svo sem kunnugt er, er í lögum gert ráð fyrir greiðslu byggingarkostnaðar skólamannvirkja á þremur árum, en erfiðleikar við framkvæmd þeirra ákvæða, ekki sízt hjá sveitarfélögunum sjálfum að raða við sinn hluta kostnaðar, hefur leitt til þess, að í stærri verkefnum hefur verið miðað við a.m.k. fjögurra ára greiðslutímabil, og svo er gert enn. Þrátt fyrir stórfellda hækkun framlags til þessara framkvæmda, minnka ekki erfiðleikarnir við að fylgja þeim reglum, sem hafa verið látnar gilda í reynd, heldur er því jafnvel öfugt farið, vegna þess hve stofnað hefur verið til mikilla greiðsluskuldbindinga, og vaxandi þungi hlýzt af því, þegar framlögum hefur verið skipt svo, að minni hluti greiðslu hefur verið látinn falla á fyrstu árin í ýmsum stærstu verkefnunum, og veldur það þeim mun meiri greiðsluþunga á siðara stigi. Um ákvarðanir um greiðslutímabil hefur verið samstaða í n. og nm. er ljóst, að naumast verður hjá því komizt, hæði vegna ríkisins og sveitarfélaganna, að taka til endurskoðunar ákvæði skólakostnaðarlaga um greiðslu byggingarkostnaðar á þrem árum. Reynslan hefur sýnt, að þetta ákvæði er ekki raunhæft. - Þá kemur Lánasjóður íslenzkra námsmanna. Þar hækkar framlag um 86 millj. kr., og er heildarframlag þá miðað við áætlun sjóðsstjórnar, en þar er gert ráð fyrir, að sjóðurinn afli sér enn fremur bankalána að upphæð 60 millj. og að lánveitingar verði þá nálægt 77% af umframfjárþörf nemenda. Eftir þessa hækkun nemur framlag ríkisins til lánasjóðsins 190 millj., og er nánast sama upphæð og veitt er vegna rekstrar og hyggingarframkvæmda við Háskóla Íslands. Styrkur til útgáfustarfsemi hækkar um 400 þús. í 3 millj. og 500 þús., og er þá m.a. gert ráð fyrir, að eftirtaldir aðilar hljóti styrk sem hér segir: Sögufélag Eyfirðinga 50 þús., það er nýr liður. Kaldalónsútgáfan 100 þús., sem er nýr liður. Hið íslenzka bókmenntafélag 375 þús. kr., og hækkar þá um 125 þús. Æskulýðssamband Íslands, vegna námskynningarhandbókarinnar, nýr liður, 40 þús. Jón Gíslason, til að kanna sögu sunnlenzka hreppafyrirkomulagsins 15 þús. kr., nýr liður. Hið íslenzka þjóðvinafélag 200 þús. kr., hækkun 50 þús. Fr. Ingvar Brynjólfsson, vegna íslenzk-þýzkrar orðabókar 75 þús. kr., var áður með 100 þús. kr. Sögunefnd Þingeyinga 50 þús. kr., sem er óbreytt upphæð. Einar ÓI. Sveinsson 100 þús. kr., sem er nýr liður. Ólafur Ragnar Grímsson, til söfnunar samtímaheimilda um íslenzk stjórnmál 150 þús., sem er nýr liður. En þá er gert ráð fyrir, að verkið verði unnið á vegum námsbrautar í þjóðfélagsfræðum við Háskólann. Til útgáfu sögu Eskifjarðar, hækkun 25 þús., kr. 50 þús. Þjóðfræðafélag Íslendinga til skráningar á ísl. þjóðlögum 35 þús. kr., sem er nýr liður. Styrkur til myndlistarskóla hækkar um 120 þús. kr., þ.e. styrkur til myndlistarskóla í Reykjavik um 80 þús., í Vestmannaeyjum um 20 þús. og í Neskaupstað um 20 þús. Framlag til Landsbókasafns hækkar um 385 þús. kr., þar af launaliður um 100 þús. til að ljúka allsherjarskrá um íslenzk tímarit, en í október á næsta ári eru tvær aldir liðnar siðan fyrsta íslenzka tímaritið var gefið út. Liðurinn önnur rekstrargjöld hækkar um 285 þús. kr. vegna útgáfu íslenzkrar bókaskrár, áfangans 1534–1844. Þjóðminjasafn, liðurinn hækkar í heild um 1050 þús., þar af laun og önnur rekstrargjöld um 600 þús. kr. vegna örnefnasöfnunar, og er þessi upphæð veitt til þess að unnt sé að vinna skipulega að söfnun örnefna. þar sem mest hætta er á að þau glatist. Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um í 10 þús. kr. vegna kaupa á báti þeim, sem Hannes Hafstein notaði árið 1899 við tilraun til handtöku brezks landhelgisbrjóts á Dýrafirði, en bátur þessi er í góðu lagi og enn notaður, en til þess að hreyta honum í upphaflega mynd þarf að kosta til um 40 þús. kr., og er það meðtalið í fjárveitingunni. Framlag til Listasafns Einars Jónssonar hækkar um 120 þús. kr. vegna launa forstöðumanns, en ekkja listamannsins lét af störfum um s.l. áramót og er fjárveitingin laun nýs forstöðumanns, en gert er ráð fyrir því, að ekkjan haldi sínum launum. - Listasafn Íslands. gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 700 þús. kr., vegna þess að niður fellur framlag frá Menningarsjóði til málverkakaupa. - Þá kemur nýr liður, Kjarvalshús, gert er ráð fyrir rekstrarframlagi 975 þús. kr. Menntmrn. tók við rekstri þessa húss 1. okt. s.l., og er gert ráð fyrir, að Listasafnið hafi not af húsinu sem útlánadeild og að þar verði húsvörður. Lánahreyfingar út koma hér til viðbótar, 315 þús. Framlag til náttúruverndarráðs hækkar samtals um 1.8 millj. kr. Tillögur frá ráðinu höfðu ekki borizt við gerð fjárlagafrv., en í frv. var framlagið hækkað um 519 þús. kr. frá núgildandi fjárlögum, hækkunin er því samtals 2 millj. 319 þús. frá fjárlögum þessa árs. Í liðnum almenningsbókasöfn eru 300 þús. kr. færðar af bæjar- og héraðsbókasöfnum á liðinn til sveitarbókasafna og lestrarfélaga samkv. ósk bókafulltrúa ríkisins. Enn fremur er framlag til Rithöfundasjóðs hækkað um 205 þús. kr., og er framlagið þá í samræmi við gildandi lög, en í þeim er ákveðið, að ríkissjóður greiði til Rithöfundasjóðs upphæð, sem nemur 10% af framlagi ríkisins til bókasafna. Nýr liður, til Tónskóla Sigursveins D. Kristinssonar. að upphæð 400 þús. kr., vegna stofnkostnaðar, fyrsta greiðsla af þremur, en þessi skóli hefur fest kaup á húsinu nr. 7 við Hellusund í Reykjavík, og er áætlaður kostnaður auk breytinga 5.5 millj. Þá eru veittar 250 þús. kr. til Tónlistarskóla Kópavogs til að standa straum af ýmissi sérsmíði vegna innréttingar á húsnæði, sem skólinn hefur tekið á leigu til 10 ára, en heildarkostnaður félagsins við þá framkvæmd er áætlaður 900 þús. kr. Framlag til leiklistarstarfsemi hækkar um 800 þús. kr. - Liðurinn til listasafna hækkar um 300 þús., þar af til Listasafns ASÍ um 200 þús. kr. - Starfslaun listamanna hækka um 826 þús. kr. í 1.5 millj., en þessari upphæð er úthlutað af nefnd, sem menntmrn. skipar. - Liðurinn listamannalaun hækkar um 1 millj. 700 þús. kr., en í brtt. nr. 26 á þskj. 174, þar sem getið er um þessa brtt., hefur komizt inn villa, hækkunin er þar tilgreind 170 þús. í stað 1.7 millj. kr., og verður það leiðrétt. Þá er nýr liður, til Hins ísl. mannfræðifélags til mannfræðirannsókna í samvinnu við Háskóla Íslands 500 þús. kr., en auk þess er gert ráð fyrir, að Jens Pálssyni verði veittar 150 þús. kr. af liðnum til náms- og fræðimanna. - Starfsstyrkur til Norræna félagsins hækkar um 100 þús. kr. - Æskulýðsráð ríkisins, sem sett var á stofn í des. 1970, hækkar um 600 þús. kr., en þess ber að gæta, að laun æskulýðsfulltrúa ríkisins eru færð á aðalskrifstofu menntmrn. - Framlag til Æskulýðssambands Íslands hækkar um 45 þús. kr. í 175 þús. kr. - Framlög til æskulýðsnefnda í A.-Húnavatnssýslu, Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og Eyjafjarðarsýslu hækka um 25 þús. kr. til hverrar um sig og tvöfaldast frá því. sem þar er á frv. - Framlag til Sambands ísl. kennaraskólanema hækkar um 15 þús. kr. Liðurinn minningarlundir og skrúðgarðar hækkar um 50 þús. kr. - Þrjú náttúrugripasöfn, á Akureyri, í Neskaupstað og í Vestmannaeyjum, fá 25 þús. kr. hækkun hvert, og er þá styrkur til hvers þeirra 100 þús. kr. - Rekstrarstyrkur til Sædýrasafnsins í Hafnarfirði hækkar um 50 þús. kr., og nemur þá 300 þús. kr. - Framlag til Bandalags ísl. leikfélaga hækkar um 50 þús. kr. og styrkur til Leikfélags Reykjavíkur um í millj. kr., og er þessi upphæð einkum ætluð til að bæta kjör lausráðinna leikara, og nemur þá styrkur til félagsins í heild 2.5 millj. kr. - Styrkur til Skáksambands Íslands hækkar um 80 þús. kr., en áformað er að hefja sérstaka deildakeppni í skák á Íslandi á næsta ári. - Styrkur til Taflfélags Reykjavíkur og Skáksambands Íslands vegna alþjóðaskákmóta hækkar um 50 þús. kr., en næsta alþjóðaskákmót á Íslandi verður haldið í febr. næstkomandi. Dagheimili, byggingarstyrkir hækka um 200 þús. kr. vegna nýrra umsókna. Sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. Áformað er, að sett verði sérstök lög um stuðning ríkisins við rekstur og byggingu dagheimila. En ég vil sérstaklega geta þess, að í prentun hefur fallið niður liðurinn Húsavík 75 þús. kr., en upphæðin er innifalin í samtölunni 800 þús. kr. Þessi samþykkt er skráð í fundargerðabók fjvn. - Styrkur til Kvenfélagasambands Íslands hefur verið á tveimur liðum, en er nú sameinaður og hækkar um 200 þús. kr. í í millj., og styrkur til Kvenréttindafélags Íslands er hækkaður um 75 þús. kr. - Framlag til sumardvalarheimila, dagheimila o.fl. hækkar um 600 þús. kr. Hér er nánast um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, þar sem vænta má lagasetningar um stuðning ríkisins við byggingu og rekstur slíkra stofnana. - Framlag til félagsstarfsemi American Field Service hækkar um 25 þús. kr., en ekki 75 eins og fram kemur í 13. till. í þskj. 177, en þetta verður leiðrétt. - Styrkur til einstæðra foreldra hækkar um 50 þús. kr., en á vegum þessara félagssamtaka starfar félagsráðgjafi. Þessi samtök njóta enn fremur styrks frá Reykjavíkurborg. Nýr liður: Til Fóstrufélags Íslands vegna norræns fóstrumóts, sem halda á í Reykjavík á n.k. sumri, eru veittar 150 þús. kr., en gert er ráð fyrir, að um 500 fóstrur muni sækja þetta mót. - Til minnisvarða um Ara fróða eru veittar 35 þús. kr., til minnisvarða um Guðmund góða 35 þús. kr. og til minnisvarða um Jón Eiríksson konferenzráð 35 þús. kr. Þessir síðast taldir þrír liðir eru óbreyttir frá núgildandi fjárlögum. - Þá eru veittar 75 þús. kr. til heimildarkvikmyndar um atvinnuþróun á Suðurlandi, og veittar eru 250 þús. kr. til heimildarkvikmyndar um sjómennsku á vegum sjútvrn. og e.t.v. fleiri aðila. - Veittar eru 60 þús. kr. til Haralds Ágústssonar til kaupa á sérstökum skurðarhníf til viðargreininga. - Þá eru veittar 100 þús. kr. til starfsemi sumarskóla í Edinborg í Skotlandi, þar sem fjallað verður um íslenzk fræði. Verður þessu fé einkum varið til þess að fá fyrirlesara frá Íslandi til skólans. - Þá er tekið upp að nýju framlag til íslenzks dýrasafns, 100 þús. kr., með sömu skilyrðum og áður, að sett verði stofnskrá um safnið, staðfest af menntmrn. Fjárveiting af núgildandi fjárlögum hefur ekki verið hafin enn, þar sem þetta skilyrði hefur ekki verið uppfyllt, en gera má ráð fyrir, að af því verði bráðlega. - Þá eru kór Öldutúnsskóla í Hafnarfirði veittar 100 þús. kr. til að taka þátt í söngmóti, sem halda á í Túnis í júlí 1972, en alþjóðleg félagssamtök tónlistaruppalenda innan UNESCO hafa boðið kórnum að koma fram á mótinu, en einungis þrír flokkar frá Norðurlöndum fá tækifæri til að koma þar fram. - Rithöfundasambandi Íslands eru veittar 75 þús. kr. vegna móts barna- og unglingabókahöfunda, sem haldið verður í Reykjavík á næsta sumri. Er þá komið að utanrrn., og varðar 1. till. tímaritið Iceland Review. Á fjárlagafrv. hefur verið felldur niður útgáfustyrkur til tímaritsins að upphæð 80 þús. kr., en gerð er nú till. um. að liðurinn til kaupa á Iceland Review verði hækkaður um 76 þús. kr. og nemi þá upphæðin 450 þús. kr. - Nýr liður, aðstoð við þróunarlöndin 1.5 millj., og verður fénu varið til greiðslu kostnaðar við þátttöku Íslands í norrænu samstarfi um aðstoð við þróunarlöndin. - Þá er veitt framlag til greiðslu árgjalds Íslands til Bernarsambandsins, 125 þús. kr., en það er í fyrsta sinn, sem sú greiðsla er sett á sérstakan fjárlagalið. - Nýr liður, tillag Íslands til IDA, 16.4 millj. kr., en hér er um að ræða tillag Íslands til hinnar alþjóðlegu þróunarstofnunar. Tillagið greiðist á þremur árum og nú í annað sinn. Tillagið vegna ársins 1972 er 13.2 millj., en 3.2 millj. eru eftirstöðvar frá þessu ári. Þá kemur næst landbrn. I. till. varðar Landgræðsluna. Hluti af því fé, sem Landgræðslan hefur fengið undir liðnum gjaldfærður stofnkostnaður og er mestmegnis varið til áhurðar- og frækaupa, hefur runnið til félagssamtakanna Landverndar vegna landgræðslu, sem áhugamenn hafa annazt. Sá hluti nam á s.l. ári 2.8 millj. kr. Gerð er till. um, að þessi þáttur landgræðslustarfseminnar verði sérgreindur liður á Landgræðslunni og hækki framlagið í 3 millj. kr., en jafnframt verði sá hluti, sem rennur til Landgræðslunnar sjálfrar, hækkaður um 600 þús. kr. og nemi þá 13 millj. 911 þús. kr., eftir að áhugamannasamtökin hafa fengið 3 millj. Eftir sem áður er við það miðað, að notkun þessa fjár, sem til starfsemi áhugamanna rennur, verði undir umsjá Landgræðslunnar. - Þá kemur tillaga um Vélasjóð, sem lækkar um 500 þús. kr. og verður þá 560 þús. Liðurinn fyrirhleðslur hækkar um 4 millj. 890 þús. kr. í 9 millj. 890 þús. kr. Sundurliðun fyrirhleðslna kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 177. - Liðurinn landþurrkun hækkar um 100 þús. kr. og verður alls 500 þús. kr. Sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. - Liðurinn uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir hækkar um 48 millj. kr. og nemur þá alls 323 millj. kr. - Nýr liður, veðdeild Búnaðarbankans 3 millj. Inn er tekinn nýr liður, til súgþurrkunar 2.5 millj. -Framlag til Landssambands ísl. hestamannafélaga hækkar um 75 þús. kr. og verður þá alls 125 þús. kr. - Sérstakt framlag til sama félags vegna leiðbeininga um hestamennsku hækkar um 25 þús. kr. og verður þá alls 125 þús. kr. - Framlag til Efnarannsóknastofu Norðurlands hækkar um 100 þús. kr. og verður þá alls 500 þús. kr. Þessi rannsóknastofa annast einkum efnagreiningar á jarðvegs- og heysýnishornum og er að mestu leyti kostuð af norðlenzkum bændum. - Framlag til rannsóknastöðvarinnar Kötlu hækkar um 75 þús. kr. Þar hafa dvalizt ýmsir rannsóknarmenn við náttúrurannsóknir og auk þess annast stöðin sjálfstæðar rannsóknir, en kostnaðinn af þessari stöð bera sveitarfélögin í Eyjafirði og Eyjafjarðarsýslu og KEA að miklu leyti. - Nýr liður, 50 þús. kr. til norræns dýralæknamóts, sem halda á í Reykjavík í ágúst 1974. - Liðurinn Garðyrkjuskólinn á Reykjum, gjaldfallinn stofnkostnaður hækkar um 500 þús. - Nýr liður, bændaskóli á Suðurlandi, gjaldfærður stofnkostnaður 700 þús. kr., og er þessi fjárhæð ætluð til undirbúningsathugana í sambandi við stofnun skólans. Er þá komið að sjútvrn. Þar er Hafrannsóknastofnunin efst á blaði. Þar er gert með brtt. ráð fyrir ráðningu eins nýs sérfræðings í mengunarrannsóknum og þriggja aðstoðarmanna. Hækkar því framlag til sjórannsóknadeildar um 1.5 millj. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að Hafþór verði rekinn allt næsta ár, en framlag til leiguskipa lækki sem nemur 1.5 millj. kr. Heildarhækkunin til stofnunarinnar verður því 12 millj. kr. Það er ljóst, að með nýjum afkastamiklum rannsóknaskipum vex þörfin á starfsmönnum til úrvinnslu gagna, ella fæst ekki eðlileg nýting á því fé, sem varið er til útgerðar skipanna. Jafnhliða því aukast kröfur um meiri þjónustu þessara skipa bæði í Norðursjó og óskir um athuganir og rannsóknir hér heima. Nú starfa 14 sérfræðingar við Hafrannsóknastofnunina, og telja stjórnendur hennar það lítinn hóp miðað við þann fjölda sérfræðinga, sem sér um rannsóknir á þurrlendinu, og telja það vera í litlu samræmi við mikilvægi sjávarútvegsins fyrir íslenzkt þjóðarbú, en hér er gert ráð fyrir ráðningu fjögurra nýrra starfsmanna. -Rannsóknarstofa í Vestmannaeyjum, nýr liður, að upphæð í millj. kr., til að greiða kostnað við rannsóknarstofu fyrir fiskiðnaðinn í Vestmannaeyjum. Með rekstri sameiginlegrar rannsóknarstofu fyrir fiskiðnaðinn í Vestmannaeyjum er komizt hjá því, að hvert fyrirtæki þurfi að vera með sérstaka rannsóknaraðstöðu. sem þar á ofan gæti aldrei verið jafn fullkomin. Gert er ráð fyrir því, að fiskvinnslufyrirtækin í Vestmannaeyjum búi rannsóknarstofuna tækjum á sinn kostnað, en Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins reki þessa rannsóknarstofu og selji þjónustuna í Vestmannaeyjum. Framlagið í millj. kr. er ætlað til þess að kosta halla á rekstrinum, en ljóst er, að kostnaður verði meiri en tekjur, ef fylgt verður gjaldskrá rannsóknastofnunarinnar í Reykjavík. Er þá komið að dóms- og kirkjumrn. Liðurinn embætti sýslumanna og bæjarfógeta, gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um l millj. 460 þús. kr. - Liðurinn sýslumaðurinn í Borgarnesi, þar hækkar launaliður um 362 þús. kr., vegna launa eins starfsmanns við embættið 262 þús., og önnur launahækkun er 100 þús. kr. Þessi starfsmaður hefur til þessa unnið lausráðinn við þetta embætti. Liðurinn Hegningarhúsið í Reykjavík, viðhaldskostnaður hækkar um 500 þús. kr., en hegningarhúsið hefur eins og alkunnugt er reynzt illa mannhelt, og er framlagið ætlað til að ljúka viðgerðum og endurbótum, sem unnið hefur verið að. - Liðurinn Vinnuhælið á Litla-Hrauni, viðhaldskostnaður hækkar um 170 þús. kr. En jafnframt er á fjárlagafrv. 3 millj. kr. vegna nýbyggingar þar. - Liðurinn til aukinnar landhelgisgæzlu eftir 1. sept. 1972 hækkar um 5 millj. kr. og verður alls 20 millj. Ef hentugra þykir, mun þetta framlag sjálfsagt að einhverju leyti verða notað fyrir 1. sept., en hækkunin er ákveðin vegna útfærslu landhelginnar 1. sept. n.k. - Liðurinn sérstök löggæzla hækkar um 700 þús. kr. til þess að standa straum af löggæzlu vegna fíkniefna. Kostnaður vegna hunds þess, sem fenginn hefur verið í því skyni að hafa upp á fíknilyfjum, er á öðrum lið í frv., en framlag þetta, sem hér er gerð till. um, er ætlað til þess að samræma aðgerðir lögregluyfirvalda á hinum ýmsu stöðum í því starfi að hamla gegn dreifingu fíknilyfja. - Liðurinn bygging fangahúsa hækkar um 400 þús. kr. vegna byggingar fangageymslu á Akranesi, en sú, sem fyrir er, er mjög léleg og ekki talin viðunandi, nánast heilsuspillandi. - Liðurinn Þjóðkirkjan, æskulýðsstarf hækkar um 100 þús. kr. - Þá koma nýir liðir: Til Kirkjuvogskirkju 150 þús. kr., það er styrkur til viðgerðar og varðveizlu kirkjunnar, sá liður er óhreyttur frá því, sem hann er á núgildandi fjárlögum. - Til Búrfellskirkju í Grímsnesi vegna endurbóta á kirkjunni, en þær fóru fram á árunum 1967–1970, það er nýr liður, 50 þús. kr. - Til minningarkapellu um séra Jón Steingrímsson 250 þús. kr., jafnhá upphæð og á núgildandi fjárlögum. - Til Auðkúlukirkju 75 þús. kr. vegna endurbyggingar, nýr liður. Sérstök meðmæli þjóðminjavarðar hafa fylgt umsóknum um fjárveitingar til viðgerða á þessum gömlu kirkjum. Þá er næst félmrn. Liðurinn vatnsveitur skv. lögum hækkar um 7.5 millj. Er þá gert ráð fyrir, að af heildarfjárveitingunni renni 7.5 millj. kr. til Vestmannaeyja og 700 þús. kr. til Vestur-Landeyja, og er þá þar um jafnháar upphæðir að ræða og greiddar eru til þessara aðila á þessu ári. - Liðurinn vatnsveitur aðrar hækkar um 160 þús. kr. Þá er gerð till. um, að framlag til Atvinnujöfnunarsjóðs falli niður. og er það í samræmi við till. um framlag til Byggðasjóðs. Liðurinn til Alþýðusambands Íslands hækkar um í millj. 600 þús. kr., og er framlagið ætlað til menningarog fræðslustarfsemi. - Nýr liður: Til Alþýðusambands Íslands vegna orlofsstarfsemi í millj., en Alþýðusambandið hefur í hyggju að gera sérstakar ráðstafanir í sambandi við skipulagningu vetrarorlofs og til þess að auðvelda verkafólki með öðrum hætti að taka orlof. Þess skal getið, að í nál. meiri hl. á þskj. 182 hefur komizt inn sú prentvilla, að liðurinn hækki um í millj. 900 þús., en í skrá yfir brtt. sjálfar á þskj. 174 er upphæðin rétt tilgreind 1 millj. - Styrkur til Iðnnemasambands Íslands hækkar um 105 þús. kr., og er þar annars vegar um að ræða greiðslu lögfræðilegrar aðstoðar. leiðbeiningar í sambandi við meint brot á iðnnámssamningnum. 35 þús. kr., og hins vegar er aukinn rekstrarstyrkur. Félagið Heyrnarhjálp, styrkurinn hækkar um 190 þús. kr., en þetta félag kostar m.a. ferðir sérþjálfaðs munns ásamt aðstoðarstúlku um byggðir landsins til heyrnarmælinga, leiðbeiningarstarfs um val og notkun heyrnartækja og annarra hjálpartækja fyrir heyrnardaufa. - Nýr Liður: Styrktarfélagi lamaðra og fatlaðra er veittur 50 þús. kr. styrkur til að kosta sérnám fóstru erlendis í stjórnun og kennslu við fyrirhugaðan forskóla og leikskóla fyrir fötluð börn á vegum Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra. - Styrkur til Neytendasamtakanna hækkar um 125 þús. kr. Félagið rekur sérstaka þjónustuskrifstofu fyrir neytendur í Reykjavík, en væntanlegt mun vera á næstunni frv. um neytendamál. - Framlag til Orlofssjóðs- húsmæðra hækkar um 400 þús. kr.. og framlag til Foreldra- og styrktarfélags heyrnardaufra vegna útgáfu sérstakrar orðabókar hækkar um 50 þús. kr. - Nýir liðir: Orlofsheimili húsmæðra í Gullbringu- og Kjósarsýslu og Keflavík 200 þús. kr., sem er jafnhátt og er í núgildandi fjárlögum. - Byggingarstyrkur til Geðverndarfélags Íslands 2 millj. kr. Það er jafnhátt framlag og á núgildandi fjárlögum. - Byggingarstyrkur til Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra er 500 þús. kr. hærri en á núgildandi fjárlögum og byggingarstyrkur til Styrktarsjóðs lamaðra og fatlaðra er jafnhár og á núgildandi fjárlögum. Heilbr.- og trmrn.: Framlag til byggingar sjúkrahúsa. sjúkraskýla,.læknamiðstöðva og læknabústaða hækkar um 61 millj. 578 þús. kr. í 149 millj. 578 þús. Sérstök sundurliðun kemur fram á yfirliti á þskj. 174. Hér er um mjög verulega hækkun að ræða, enda taka nú framlög til læknamiðstöðva, sem ríkissjóður kostar að fullu, að segja til sín. Við úthlutun þessa fjár togast á annars vegar hin gífurlega þörf að hefjast handa hvarvetna, þar sem ástandið er slæmt, og hins vegar hið byggingarfræðilega hagkvæmnissjónarmið að nýta fjármagnið fyrst og fremst til sem hagkvæmastra byggingaráfanga. þar sem fest hefur verið fé. - Liðurinn til að bæta héraðslæknisþjónustu hækkar um í millj., og er þá gert ráð fyrir, að keyptar verði sérstakar bifreiðir til afnota í læknislausum héruðum, þar sem fengnir eru læknar til að gegna störfum um stundarsakir. - Framlag til sjúkraflugs hækkar um 200 þús. kr., og þá er gert ráð fyrir því, að flugfélagið Ernir h.f. á Vestfjörðum fái 100 þús. kr. hækkun og Flugleiðir h.f. í Vestmannaeyjum fái styrk að upphæð 100 þús. kr. Það er í fyrsta skipti, sem það félag fær styrk, og hann er einkum veittur vegna tjóns, sem þetta félag varð fyrir á flugvél. - Nýr liður: Námskeið heilbrigðisstétta í millj. 500 þús., en þetta námskeið er fólgið í því að þjálfa ljósmæður til almennra hjúkrunarstarfa vegna skorts á hjúkrunarfólki. Framlag til elliheimila hækkar um 600 þus. kr., það er aukinn rekstrarstyrkur. - Nýr liður: Til heilsuhælis á Norðurlandi 100 þús. kr. Þessi upphæð er veitt í sambandi við hugmyndir um byggingu heilsuhælis á Norðurlandi, en heilsuhælið í Hveragerði hefur ekki getað annað eftirspurn. - Þá er nýr liður: Til norræns tannlæknamóts, sem halda á hér á landi í júní 1972, 100 þús. kr., en búizt er við, að um 1000 útlendingar sæki þetta mót. Má segja, að við afgreiðslu þessa erindis og annarra slíkra um fjárveitingar í sambandi við þinghald og mót, sem haldin eru hér á landi, líti nefndin á þessi framlög á vissan hátt sem stuðning við ferðamál. - Framlag til félagssamtakanna Verndar hækkar um 100 þús. kr., en þessi samtök annast fangahjálp og njóta einnig styrks frá Reykjavíkurborg, sem m.a. leggur fram húsnæði, og auk þess nýtur það framlaga frá styrktarfélögum. - Framlag til áfengisvarna hækkar um 300 þús. í 3 millj. 163 þús., en áætlun frá áfengisvarnaráði lá ekki fyrir, þegar fjárlög voru samin. - Framlag til Stórstúku Íslands hækkar um 270 þús. í 900 þús. Þá er næst fjmrn. Liðurinn embætti ríkisskattstjóra. Hækkar launaliður þar um í millj. 958 þús. kr., en þessi hækkun stafar af fjölgun starfsmanna rannsóknardeildar í þeim tilgangi að auka skatteftirlit frá því, sem nú er. Styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn, liðurinn lækkar um 275 þús. kr., en sundurliðun kemur fram í sérstöku yfirliti á þskj. 174. - Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur, lækkar um 429 þús. Sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. Ýmis lán ríkissjóðs, lánahreyfingar út. Liðurinn hækkar um 10 millj. 900 þús. vegna kaupa á jarðhitaréttindum í Námaskarði við Mývatn. - Nýr liður: Lífeyrissjóður bænda 10 millj. kr., en þar er um að ræða greiðslur á hlut eða iðgjaldi neytenda til lífeyrissjóðsins. Samgrn.: Vegagerð, gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 53 millj. kr., og þar er um að ræða hækkun á framlagi ríkisins til vegagerðar úr 47 millj. kr. í 100 millj. - Vegagerð, til einstaklinga, heimila og samtaka. sá liður hækkar um 400 þús. kr., en þar er um að ræða hækkun á framlagi til að halda uppi gistingu og byggð og þá fyrst og fremst til Flókalundar og Bjarkarlundar, sem gert er ráð fyrir að fái 100 þús. kr. hækkun hvor. Enn fremur er ætlazt til, að upp verði tekinn þar nýr liður, 30 þús. kr. vegna gistiaðstöðu á Hólmavík. Hafnarmannvirki og lendingarbætur, liðurinn hækkar um 62 millj. 435 þús. kr. Sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir um 100 millj. kr. fjárframlagi til hafnarframkvæmda og og lendingarbóta, en það kom fljótt í ljós, þegar athuguð voru gögn um áætlaða viðskiptastöðu hafna gagnvart ríkissjóði í árslok 1971, að lítt mundi sú upphæð duga til nýrra framkvæmda, því að nýtt vangreitt framlag ríkissjóðs, auk eldri halans frá því fyrir 1967, var áætlað hvorki meira né minna en um 80 millj. kr. í lok þessa árs. Orsakir hækkana þessara vangreiddu framlaga eru þessar: Í fyrsta lagi: Eðlileg kostnaðarhækkun frá áætlunargerð 8.5 millj. í öðru lagi: Breytt ákvörðun um það hlutfall, sem ríkissjóði ber að greiða af einstökum framkvæmdum. hækkun úr 40% framlaginu í 75%, nemur um 12.5 millj. Í þriðja lagi: Ríkishluti þeirra framkvæmda, sem flýtt hefur verið innan fjögurra ára framkvæmdaáætlunar og ekki var ráðgert að veita fyrr en nú, 21.5 millj. Í fjórða lagi: Breyting vegna lokauppgjörs verka frá árunum 1968-1970 3.5 millj. Og í fimmta lagi: Verk, sem unnin hafa verið algerlega utan við framkvæmdaáætlun á árinu 1971 og án nokkurra fjárlagaheimilda, 35.5 millj. Það eru því fleiri baggar, sem við er tekið, en gamli halinn, sem veittar eru á frv. 25.5 millj. kr. til að greiða. Sá nýi er orðinn sýnu stærri og hann hefur einkum vaxið á þessu ári. Þótt unnt mundi reynast að velta einhverju af þessum nýju skuldum áfram á næstu ár, er sýnt, að of lítill hluti þeirrar 62 millj. kr. hækkunar á framlagi til hafnarmannvirkja, sem ull. er gerð um, getur farið til greiðslu á nýjum framkvæmdum, vegna þeirrar skuldasöfnunar, sem hér hefur átt sér stað. - Ferjubryggjur, liðurinn hækkar um 69 þús. kr. Sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. - Framlag til Hafnabótasjóðs hækkar um 5 millj. kr., en sjálfsagt þarf að gera fleiri ráðstafanir til þess að auka ráðstöfunarfé Hafnabótasjóðs. - Sjóvarnargarðar, liðurinn hækkar um 2 millj. 300 þús., og sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti á þskj. 174. Framlag til flugmálastjórnar hækkar um 35 millj. 300 þús., þar af er aukinn rekstur 10.3 millj., en 25 millj. renna til flugvallagerða og flugöryggismála. Framkvæmdir í flugvalla- og flugöryggismálum hafa verið verulega vanræktar á undanförnum árum, og er hér gerð tillaga um stefnubreytingu í þeim málum með hækkun fjárveitingar úr 31 millj. kr. á núgildandi fjárlögum í 75 millj. kr. Þá er það iðnrn. Framlag til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins hækkar um l millj. kr. og rekstrarstyrkur til Landssambands iðnaðarmanna hækkar um 100 þús. kr. - Þá er nýr liður: 10 millj. kr. til jarðvarmaveitna ríkisins. Þessi útgjaldahækkun fer til þess að greiða halla á rekstri gufurafstöðvar við Mývatn, en hún selur rafmagn til Kísiliðjunnar og Laxárvirkjunar, og virðast samningar um þá rafmagnssölu ekki hafa verið hagkvæmir jarðvarmaveitunum, þótt líta megi svo á, að hér sé að nokkru um tilraunastarfsemi að ræða, sem ekki sé óeðlilegt að kosta nokkru til. Á því fjárlagafrv., sem lagt var fram í haust, varð að hækka launaliði um 800 millj. kr. vegna þeirra kjarasamninga við opinbera starfsmenn, sem gerðir voru fyrir um það bil einu ári í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Þótt kjarasamningarnir væru gerðir í fyrrahaust og launahækkanirnar kæmu að verulegu leyti fram á þessu ári, þá gerði þáv. ríkisstj. ekki ráð fyrir útgjöldunum á núgildandi fjárlögum, að öðru leyti en því, að 270 millj. kr. voru látnar heita greiðsluafgangur á fjárlögum og átti hann að mæta þessum hækkunum. Á það mun þó hafa skort í reynd, og alls ekki var séð fyrir fjármunum til að kosta verðstöðvun eftir I. sept. eða til að mæta öðrum óhjákvæmilegum útgjöldum. ef henni yrði þá hætt. Fjárlög voru því í raun og veru afgreidd með halla. Þó gerir hv. 1. minni hl. fjvn. sér lítið fyrir á nál. sínu og telur þessar 270 millj. kr. ekki útgjöld, þegar hann her saman heildarútgjöld ríkissjóðs á núgildandi fjárlögum og fjárlagafrv. nú við 2. umr. Sú talnameðferð er mál út af fyrir sig, sem ég sé ekki ástæðu til að ræða hér frekar, en séu þessar 270 millj. kr. taldar útgjöld á núgildandi fjárlögum, sem rétt er, þurfti vegna samninga við opinbera starfsmenn s.I. haust að taka inn í fjárlagafrv., sem hér er til umr., nær 530 millj. kr. sem hækkun á launaliðum miðað við núgildandi fjárlög. Fyrir þessu hefur verið séð, en að öðru leyti er naumast um aðrar rekstrarkostnaðarhækkanir að ræða, nema þær, sem sjálfkrafa mun leiða af vísitöluhækkunum. Yfirgnæfandi hluti rekstrarkostnaðarhækkunar á sér því rætur í tíð fyrrv. ríkisstj. Hins vegar láta núv. stjórnarflokkar sér ekki nægja ámóta fjárveitingar og þær, sem undanfarin ár hafa runnið til að tryggja afkomu bótaþega í landinu og til þjóðnauðsynlegustu framkvæmda. Fyrrv. ríkisstj. setti skömmu fyrir kosningar lög um hækkun bóta almannatrygginga, án þess að þurfa að sjá fyrir tekjum. Samkvæmt fjárlagafrv. hækka lífeyrisbætur almannatrygginga á næsta ári um 460 millj. kr. miðað við núgildandi fjárlög, aðallega vegna þessara laga. Fyrir hluta ríkissjóðs af þessari upphæð hefur verið séð á fjárlagafrv., en við það hefur ekki verið látið sitja, heldur hefur nú verið lagt fram nýtt frv. um hækkun bóta almannatrygginga um 310 millj. kr., og vænta má enn verulegrar hækkunar vegna launahækkana í landinu, þannig að líklegt er, að miðað við núgildandi fjárlög verði hækkun bóta lífeyristrygginga almannatrygginganna ekki fjarri 1 milljarði á þeim fjárlögum, sem hér verða afgreidd áður en þinghaldi lýkur um jól. Samkvæmt fjárlagafrv. og þeim brtt., sem fluttar eru á þskj. 174 og 177, er áætlað, að framlög til almannatrygginga og verklegra framkvæmda hækki á næsta ári um 50%. Framlag til bygginga og verktegra framkvæmda hækki á næsta ári um 50%. Þar er m. a., eins og nánar er rakið í nál. meiri hl. fjvn., gert ráð fyrir hækkun á framlagi til sjúkrahúsabygginga og læknabústaða um 110 millj. kr. eða 62%. Til hafnarmannvirkja og lendingarbóta um 62 millj. kr. eða 63% hækkun. Til flugvalla og öryggisþjónustu hækkun um 44 millj. kr. eða 142% hækkun. Til barna- og gagnfræðaskóla 106 millj. kr. hækkun eða 37%. Til iðnskóla 12 millj. kr. hækkun eða 90%. Til rafvæðingar í sveitum, hækkun 18 millj. kr. eða 56%. Og til vegamála, hækkun 53 millj. kr. eða 113%. Framlag til fjárfestingar- og lánasjóða mun hækka á næsta ári um 218 millj. kr. eða um 25%. Á undanförnum árum hefur verið staðið mjög gegn eðlilegri aukningu starfsliðs og þjónustu í sjúkrahúsum samhliða því, að ríkisháknið var að öðru leyti þanið út. Nú er gert ráð fyrir að bæta fyrir þessa vanrækslu stig af stigi og hefja fyrstu úrbætur með sérstakri hækkun á fjárframlagi. Þá er það mjög áberandi við afgreiðslu fjárlaga nú, að betur er en áður komið til móts við óskir hinna ýmsu félagssamtaka almennings um fjárstuðning. en þær fjárveitingar hafa rýrnað mjög á undanförnum verðbólguárum. Það, sem einkennir fyrst og fremst afgreiðslu fjárlaga að þessu sinni, er í fyrsta lagi: Stórfelldari aukning framlags til lífeyristrygginga almannatrygginga en áður hefur þekkzt. Í öðru lagi: Mjög mikil hækkun til nauðsynlegustu samfélagslegra framfara og til fjárfestingar- og lánasjóða, svo að um algera stefnubreytingu er að ræða. Í þriðja lagi: Aðhald í rekstrarkostnaði ríkisins. Og í fjórða lagi: Breytt afstaða að því er varðar stuðning við félagssamtök almennings í landinu. Við afgreiðslu fyrstu fjárlaga hv. núv. ríkisstj. koma því fram grundvallaratriði í stefnu hennar, stórauknar samfélagslegar framkvæmdir og aukin samhjálp og félagshyggja í þjóðfélaginu. Ég legg svo til, herra forseti, að þær brtt., sem fjvn. flytur á þskj. 174 og 177, verði samþykktar og frv. að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.

Frsm.1. minni hl. (Jón Árnason): Herra forseti. Frsm. meiri hl. fjvn. hefur nú gert grein fyrir þeim brtt. við fjárlagafrv., sem fjvn. flytur sameiginlega við 2. umr. málsins. Ég tel, að flestar þessar till. séu þess eðlis, að þær séu nauðsynleg breyting á fjárlagafrv. og fram hornar af n. eftir nákvæma yfirvegun á þeim 36 fundum. sem hún hefur haft málið til meðferðar. Ég vil þegar í upphafi máls míns þakka formanni n. og nm. öllum fyrir gott samstarf í n. og tei. að öll vinnubrögð þar, að því er varðar hina venjulegu athugun á fjárlagafrv., hafi verið mjög góð. Eins og brtt. n. bera með sér, vantaði mikið á, að fjárlagafrv. væri þannig úr garði gert af hendi ríkisstj., að viðunandi mætti teljast. Þegar frv. var lagt fram í byrjun þings, voru niðurstöðutölur þess tæplega þrem milljörðum kr. hærri en í gildandi fjárlögum. Verði þessar tillögur n. samþykktar, sem hún hefur leyft sér að bera fram, hækkar frv. enn um 764 millj. kr. og nemur þá heildarhækkunin 3 milljörðum 71 í millj. kr. Er því hér um algert met að ræða hvað viðkemur hækkun fjárlaga á einu ári. Hér verður þó varla látið staðar numið, því enn liggur hjá n., eins og hv. frsm. gat um, fjöldi erinda, sem hún á óafgreidd, og a.m.k. sum þeirra eru þess eðlis, að ekki verður hjá því komizt að veita einhverja úrlausn. Til viðbótar þessu er svo um að ræða, eftir því sem okkur hefur verið tjáð, upphæðir, sem skipta hundruðum millj. kr., en þar mun viðbótarframlag til almannatrygginga nema hæstri upphæð. Þá er einnig vitað um ýmsa aðra útgjaldapósta, sem verulega munu hækka útgjaldahlið fjárlagafrv. Þegar þannig er ástatt, stendur fjvn. frammi fyrir þeirri staðreynd, að þrátt fyrir gífurlega hækkun tekna, sem í frv. er áætluð, þá er greiðsluhallinn orðinn yfir 700 millj. kr. Það er svo fyrst í gær, sem ríkisstj. lætur útbýta hér á hv. Alþ. frv, til l. um breyt. á I. um tekjuskatt og eignarskatt og um tekjustofna sveitarfélaga og frv. um almannatryggingar. Hér er um svo mikla lagabálka að ræða, að ríkisstj. getur varla ætlazt til, að Alþ. afgreiði þessi frv. nú fyrir jól. enda hefur hæstv. forsrh. nú skýrt frá því, að svo sé ekki. Það verður því að gera fastlega ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. fresti endanlegri afgreiðslu fjárlagafrv. á meðan Alþ. gerir sér efnislega grein fyrir þessum frv. Önnur vinnubrögð væru með öllu óafsakanleg og ég ætla, að þegar svo stendur á, að engin löggjöf er fyrir hendi, sem tryggi þá tekjuöflun, sem nauðsynleg er til að mæta jafngífurlegri útgjaldahækkun og hér er stefnt að, þá séu þess ekki dæmi í allri þingsögunni, að fjárlög séu afgreidd við slíkar aðstæður. Ég vil því mega vona, að hæstv. ríkisstj. ætli sér ekki að knýja í gegn afgreiðslu fjárlagafrv., áður en þau tekjuöflunarfrv., sem nú hafa verið lögð fram, hafa hlotið þinglega meðferð og hæfilega könnun. Taki ríkisstj. hins vegar þá ákvörðun að knýja fram afgreiðslu fjárlagafrv. undir þessum kringumstæðum, þá væri ekki óeðlilegt að álykta, að það væri nokkuð til í því, sem sagt hefur verið um vinnubrögð ríkisstj., að hún ákveði og framkvæmi hlutina fyrst, en ætli svo að athuga málin á eftir. Ég vil þessu næst víkja nokkuð að fjárlagafrv. Hæstv. fjmrh. hefur á undanförnum árum við slík tækifæri sem þetta haldið því fram, að fjárlögin væru spegilmynd af efnahagsstefnu þeirrar ríkisstj., sem að þeim stendur. Undir þessi orð hæstv. fjmrh. vil ég taka, og tel að svo hafi verið. Ég tel því vafalaust, að hæstv. ráðh. sé mér sammála um, að þessi fjárlög núv. ríkisstj., þau fyrstu, sem hún sendir frá sér, séu þá spegilmynd af þeirri efnahagsstefnu, sem sú ríkisstj. hyggst marka sem framtíðarstefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Fyrir aðeins ári síðan sagði hæstv. fjmrh. í sambandi við hækkun, sem þá átti sér stað á fjárlögum, - en þar var um minni hækkun að ræða en nú á sér stað, - ráðh. sagði, að sér fyndist það allsögulegur viðburður að afgreiða fjárlög á verðstöðvunartímabili með slíkri hækkun sem þá átti sér stað. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort hér sé þá ekki að hans dómi um enn sögulegri viðburð að ræða í sambandi við afgreiðslu þessa fjárlagafrv., sem nú þegar slær öll fyrri met, og að hann verði enn sögulegri við 3. umr. málsins, þegar koma til viðbótar hundruð millj. kr., sem þá væri gert ráð fyrir að enn bættust við upphæðina. Við vitum, að í dag gildir verðstöðvun og að ríkisstj. hefur framlengt þær ráðstafanir fyrst um sinn til áramóta. Hvað við tekur þá, vitum við að vísu ekki annað um í dag en það, sem fram kemur í fjárlagafrv., en þar er lagt til að verja miklum mun meiri fjármunum en áður til niðurgreiðslu á vöruverði eða um 1 650 millj. kr. Ósamræmið, sem er á milli fjárlagafrv., sem nú er til umr., eða gerðar þess, og margyfirlýstrar gagnrýni núv. stjórnarflokka, þegar þeir voru að ræða um fjárlög fyrri ára og það fjármálasukk, sem að þeirra dómi átti sér stað, verður bezt séð með því að lesa stuttan kafla úr nál. þeirra frá síðasta þingi, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Þessi hækkun er stórfelldari en dæmi eru til í sögu íslenzkra fjárlaga, og það svo, að öll fyrri met á því sviði hverfa sem dögg fyrir sólu.“ Mér er spurn, hvað hefðu þessir hv. þm. sagt um fjármálasukkið og útþenslumetið, sem þetta fyrsta fjármálafrv. vinstri stjórnarinnar setur, ef það hefði komið frá fyrri ríkisstj.? Það eru e.t.v. einhverjir hv. alþm., sem hugsa sem svo: Það hlýtur að vera um einhverjar óvenjulega miklar fjárveitingar að ræða til nýrra framkvæmda og efnda á kosningaloforðum fyrrverandi stjórnarandstöðuflokka frá síðustu kosningum, sem valda þessari miklu hækkun, eða tæpum 3 þús. millj. kr. Ég hef leitað um allt fjárlagafrv. eftir svari við slíkri ályktun, sem ég tel fyllilega eðlilega, en því miður hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að til þessara ástæðna sé ekki að rekja hækkanirnar nema að mjög óverulegum hluta, eða innan við 10% af allri hækkuninni. Það munu vera um 279 millj. kr., sem varið er til þess, sem kallað er gjaldfærður stofnkostnaður, byggingarstyrkir, þar með talin framlög til fjárfestingarsjóða, rafvæðing í sveitum og annað, sem telst til nýrra fjárfestinga. Allt annað fer þá sennilega til þess, sem hv. fyrrv. stjórnarandstæðingar mundu hafa kallað útþenslu í ríkiskerfinu. Ef haldið er áfram lýsingum fyrrv. stjórnarandstöðuflokka á hinum ýmsum liðum fjárlagafrv., vil ég enn vísa til ummæla þeirra í nál. frá síðasta þingi, sem hæstv. fjmrh. var frsm. fyrir, en þar segir m.a. svo: „Fjárlagafrv. fyrir árið 1971 er undirlagt af áhrifum verðbólgunnar, eins og sjúklingur af skæðum sjúkdómi. Yfir 1 100 millj. kr. er varið til niðurgreiðslna á vöruverði.“ Ja, minna mátti það ekki vera, þvílíkt var heilbrigðisástandið. Hvað mætti þá segja um þetta fjárlagafrv. til samanhurðar, þar sem lagt er til að verja 1 650 millj. kr. í sama skyni, - ég skil vart, að sjúklingurinn eigi sér nokkra lífsvon. Hitt er svo annað mái. sem rétt er að taka með í reikninginn, þegar rætt er um ný fjárlög, en það er viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. á efnahagssviðinu og staða ríkissjóðs við stjórnarskiptin. Svo sem kunnugt er, voru fjárlög yfirstandandi árs afgreidd með rúml. 270 millj. kr. greiðsluafgangi. Eftir þeim upplýsingum, sem nú liggja fyrir, þegar þessu fjárhagsári er að ljúka, bendir allt til þess, að tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi ári verði allt að 1 200–1 300 millj. kr. hærri en þær eru áætlaðar í fjárlögunum. Í slíku góðæri væri því ekki óeðlilegt að álykta, að staða ríkissjóðs hjá Seðlabankanum væri mjög hagstæð. Þessu mun þó því miður ekki þannig farið. Ef borin er saman staða ríkissjóðs á viðskiptareikningi hans við Seðlabankann 30. nóv. s.l. og svo aftur, hver hún var á sama tíma á s.l. ári, kemur í ljós, að 30. nóv. 1970 er skuld ríkissjóðs á viðskiptareikningnum 316 millj. kr., en nú mun skuldin hins vegar vera um 629 millj. kr. Ríkissjóður hefur því þrátt fyrir hina góðu afkomu hlaðið upp nýjum skuldum við Seðlabankann, sem nema rúmlega 300 millj. kr. Þessar staðreyndir ber ríkisstj. að viðurkenna, og engin ný ríkisstj. hefur tekið við blómlegra þjóðarbúi en núv. ríkisstj., enda gat hún viðstöðulaust og að því er virtist án nokkurrar umhugsunar ausið hundruðum millj. kr. úr ríkissjóði til þess m.a. að sýna hv. kjósendum, að nú væru stjórnmálaflokkar setztir að völdum, sem ætluðu að standa við kosningaloforðin. Þessi hagstæða afkoma ríkissjóðs leyfði ríkisstj. m.a. að halda áfram verðstöðvuninni til áramóta og láta einnig koma til framkvæmda lög um auknar lífeyris- og örorkubætur, sem samþ. voru á siðasta Alþ., en áttu annars að taka gildi um næstu áramót. Hvor tveggja þessara málaflokka átti fyllsta rétt á sér, og her að fagna því, að fjárhagsafkoma ríkissjóðs var með þeim hætti, að þetta var framkvæmanlegt. Til viðbótar hinni hagstæðu þróun ríkissjóðs inn á við er svo þess að geta, að gjaldeyrisvarasjóðurinn, sem var að fullu uppurinn í lok vinstristjórnartímabilsins á árinu 1958, var nú um 4 000 millj. kr., eða einhver sá öflugasti, sem um getur nokkru sinni áður. Þá er það ekki lítils virði. ef til þess kæmi, að eitthvað harðnaði á dalnum fyrir útflutningsatvinnuvegunum, að hafa lagt til hliðar nokkurn hluta af hinu óvenju hagstæða söluverði sjávarútflutningsafurðanna, sem verið hefur að undanförnu. Láta mun nærri, að í verðjöfnunarsjóðum sjávarútvegsins séu nú um 900 millj. kr., og er þá inn komið lítið eitt meira fyrir útfluttar afurðir en til 1. ágúst s.l. Allt þetta ber vissulega vott um hyggilega fjármálastjórn, sem er ómetanlegur arfur fyrir hina nýju ríkisstj., ef hún hefur framsýni og gæfu til að hagnýta á þjóðhollan hátt, en spilar ekki öllu út í vanhugsuð ríkisafskipti og ráðleysi, eins og því miður margt bendir til, að verði hlutskipti hinna nýju stjórnarherra. Þensla í stjórnarráðinu, ríkisbákninu yfir höfuð, var oft kærkomið umræðuefni núv. stjórnarflokka á meðan þeir enn voru í stjórnarandstöðunni. Ekkert bendir til þess, að þeir ætli að vera sjálfum sér samkvæmir í þessum efnum frekar en öðru, eftir að þeir eru nú komnir til valda. Launagreiðslur til nýrra embættismanna nema tugum millj. kr., og er það allt utan þess, sem telja verður eðlilegt, t.d. í sambandi við fjölgun kennara, sem á sér alltaf stað í sambandi við fólksfjölgun og aukna kennslu. Mest er þó hækkunin í sjálfu stjórnarráðinu, en þar nemur hækkunin á milli 60 og 70 millj. kr. Þessi útþensla, sem nú á sér stað í ríkiskerfinu, var augljós strax í sumar, eftir að vinstri stjórnin tók við. Allt virtist stefna í eina átt: gerviráðherrum var hrúgað upp, og varla leið sá dagur á fyrstu vikum ríkisstj., að ekki fréttist um einhver ný ráð eða nefndir, sem búið var að setja á laggirnar, skipaðar pólitískum gæðingum. Allt virðist því nú stefna í eina átt og bera að sama brunni og hjá hinni fyrri vinstri stjórn: ábyrgðarleysi og ráðleysi í efnahagsmálum samfara stórauknum afskiptum hins opinbera á athafnasviðinu. Á hinu fyrra tímabili vinstri stjórnar hér á landi var það ógæfa þjóðarinnar, að til forustu völdust menn, sem ekki höfðu yfirsýn yfir málin. Í einstöku góðæri sigldu þeir þjóðarskútunni í strand og hrökkluðust síðan frá völdum. Að dómi forsrh. þeirrar stjórnar blasti þá ekkert annað við en algert gjaldeyrishrun, og hengiflug óðaverðbólgu var á næsta leiti. Það kom því í hlut viðreisnarstjórnarinnar að veita þjóðinni þá stjórnarforustu, sem dugði, - rétta við og endurheimta glatað lánstraust erlendis og hyggja upp að nýju öflugan gjaldeyrisvarasjóð. Eins og opinberar skýrslur bera með sér, hefur og reyndin verið sú, að allt þetta tímabil hefur þjóðarauðurinn stóraukizt, og það, sem enn meira máli skiptir fyrir allan almenning, er sú staðreynd, að daglaunafólk hefur fengið stærri skerf í sinn hlut af heildarverðmætisaukningunni en áður hefur átt sér stað. Með júnísamkomulaginu svo nefnda og svo aftur með launasamningum á síðasta ári hafa verið stigin stærstu skrefin í þá átt að tryggja verðgildi þeirra kjara, sem um hefur verið samið. Án þess að til kæmu þær ráðstafanir, sem verðstöðvunin var byggð á, hefðu á ótrúlega skömmum tíma runnið út í sandinn atlar þær kjarabætur, sem um var samið, og þar til viðbótar hefði þá einnig skapazt slíkt verðbólguástand, að fullvíst má telja, að atvinnuvegirnir hefðu ekki getað rönd við reist, en af því hefði leitt, að samdráttur hefði orðið í atvinnulífinu með þeim óheillaafleiðingum, sem því fylgja. Það veltur því einnig á þessu sama nú sem fyrr í sambandi við þá kjarasamninga, sem nú eru nýafstaðnir. Og því er eðlilegt, að ríkisstj, sé spurð, á hvern hátt hún ætli að mæta þeirri verðlagsþróun, sem hlýtur að sigla í kjölfar þeirra samninga, sem nú hafa átt sér stað á hinum almenna launamarkaði. Það mun talið nokkurn veginn gefið dæmi, að kostnaðarauki atvinnuveganna hvað kaupgjald snertir muni fara stígandi á öllu samningstímabilinu, og eftir að öll samningsákvæði eru komin til framkvæmda verði hækkunin sem næst 62%, en þá er allt meðtalið, bæði vinnutímastyttingin og hækkun orlofs. Það hefur hjálpað atvinnuvegunum að undanförnu, hvað verðlagsþróunin hefur verið hagstæð. Verðlag í okkar viðskiptalöndum hefur hækkað mjög mikið, sem kunnugt er, á undanförnum árum, en nú eru þær fréttir nýjastar í þeim efnum frá einni okkar helztu viðskiptaþjóð, Bandaríkjunum, að þar komu til framkvæmda seint á síðastliðnu sumri ný lög, þar sem allt verðlag á innlendum markaði er fastbundið. Til að byrja með gilti þetta ákvæði í 6 mánuði, en nú er að hefjast annað slíkt tímabil, sem einnig er með takmarkanir hvað verðlag snertir. Hvaða áhrif þessi afskipti opinberra aðila í Bandaríkjunum kunna að hafa á markaðsverð framleiðsluvara okkar verður að vísu ekkert sagt um í dag, en hitt er staðreynd, að hér eru á ferðinni aðgerðir, sem ekki er ósennilegt að hafi einhver áhrif á okkar framtíðarviðskipti við þessa þjóð. Í framhaldi af því, sem ég hef þegar rætt um nýgerða kjarasamninga, vil ég spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvernig ríkisstj. hyggst mæta þeim kaupkröfum, sem opinberir starfsmenn hafa sett fram og telja sig eiga rétt á samkv. kjarasamningum. Verði þar um einhverjar grunnkaupshækkanir að ræða, - ég tel, að það muni vera rætt um 14%. - verður að sjálfsögðu að taka það með í reikninginn og áætla fyrir því. Eða telur ríkisstj„ að opinberir starfsmenn eigi ekki samningsbundinn rétt til að fara fram á kauphækkun, sem byggð er á þeirri kaupbreytingu, sem átt hefur sér stað í samningum milli verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda nú í byrjun þessa mánaðar? Hér er um mál að ræða, sem æskilegt væri, að hæstv. fjmrh. gæfi upplýsingar um. Þá er þess að geta, að í öllum þeim tillögum, sem fjvn. hefur gert og varða verklegar framkvæmdir, hefur í kostnaðinum verið byggt á því kaupgjaldi, sem í gildi var hinn I. sept. s.l. Svo sem kunnugt er, er nú þegar um verulega kauphækkun að ræða, og þegar slíkt hefur átt sér stað áður en fjárlög hafa verið afgreidd, hefur það venjulegast verið áætlað og miðað við einhverja prósentu og þá tekin inn í fjárlög upphæð til að mæta þeim aukna kostnaði. Varðandi skattvísitöluna, en á undanförnum árum hefur verið harðlega gagnrýnt af hæstv. fjmrh. og m.a. núv. formanni þingflokks Framsfl., að henni hafi verið haldið óhóflega niðri af fyrrv. fjmrh., þá vil ég nú spyrjast fyrir um það, hvort tillagna sé að vænta frá ríkisstj. um að gera hér nokkra breytingu á frá því, sem nú er í fjárlagafrv., en þar er lögð til grundvallar 6.5 stigs hækkun eða nákvæmlega það sama sem svarar til framfærslukostnaðarauka s.l. árs. Í sambandi við Fiskveiðasjóð Íslands þá er framlag til sjóðsins í frv. 35 millj. kr., og er það samkvæmt gildandi lögum og þá að sjálfsögðu sem lágmarksframlag. Enginn bannar Alþ., ef það vill svo við hafa, að veita þar nokkurn viðbótarstyrk, að slíkt geti átt sér stað. Það hefur komið fram í umr. um þann kafla ríkisstjórnarsamningsins, sem veit að því, að ríkisstj. muni beita sér fyrir, að vextir verði lækkaðir af stofnlánum og lánstími verði lengdur. Ég vil taka það skýrt fram, að ég tel, að það sé mjög æskilegt, að þetta ákvæði stjórnarsáttmálans komi sem fyrst til framkvæmda, og eftir því sem hæstv. sjútvrh. hefur tjáð, er þess að vænta, að þetta ákvæði komi til framkvæmda um næstu áramót. Mér skilst þó, að þessi breyting ætti einungis að ná til nýrra lána, sem veitt yrðu eftir áramótin, hitt væri allt of flókið, að breytingin næði einnig til eldri lána. Nú er það svo, að lenging lána hjá Fiskveiðasjóði er ekkert nýtt mál. slíkt hefur oft átt sér stað áður. Það hefur gerzt, þegar sérstaklega hefur verið erfitt í ári hjá sjávarútveginum, og það jafnan í því formi, að felld hefur verið niður afborgun lána í 2–3 ár eftir ástæðum, en vextina hafa menn jafnan þurft að greiða. Varðandi vexti af eldri lánum, þá getur það nú varla talizt flókið mál að koma á þar einum ákveðnum vaxtastofni. Hitt er annað mál, hvort sjóðurinn er fær um að veita slíka allsherjarlækkun vaxta, en vissulega væri æskilegt, að úr því væri bætt, úr því að rætt er um vaxtalækkun á annað borð, að þá gætu viðskiptamenn Fiskveiðasjóðsins átt þess kost að sitja allir við sama borð hvað þetta snertir. En hvort heldur sem er, að lenging lána eða lækkun vaxta verður látin ná yfir lengra eða skemmra svið sjóðsins, þá hlýtur það að hafa nokkur áhrif á starfsmöguleika hans. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort þess sé ekki að vænta, að ríkisstj. geri tillögur um aukið framlag til Fiskveiðasjóðs, því vissulega standa mál hans þannig með tilliti til hinna miklu verkefna, sem bíða og fram undan eru í sambandi við togara- og aðrar fiskiskipabyggingar, að ástæða er til að gera nú stórt átak til að efla Fiskveiðasjóðinn. Þá vil ég minnast á aðra fjárveitingu, sem einnig snýr að sjávarútveginum og fé hefur á undanförnum árum verið veitt til í fjárlögum, en nú er engin tillaga um í frv. Hv. formaður fjvn. hefur þó tjáð mér, að það mál sé til athugunar. Hér á ég við hinn svo kallaða línustyrk, en það er kunnara en frá þurfi að segja, hvers virði það er hinum ýmsu verstöðvum í landinu, að unnt sé að halda úti línuveiðum. Þýðingu þessarar útgerðar fyrir atvinnulífið í sjávarplássunum má helzt sjá á því og vitna til þess, að sveitarfélögin sjálf hafa stundum veitt fjárframlög til stuðnings og örvunar á þessum atvinnurekstri. Þegar styrkur þessi var fyrst veittur, nam hann 25 aurum á hvert fiskkíló upp úr sjó. Var það gegn því skilyrði, að fiskkaupendur greiddu jafnmikið á móti. Síðan hækkaði styrkurinn með sömu skilyrðum upp í 33 aura á kíló. Á yfirstandandi ári hefur styrkurinn verið 33 aurar frá ríkissjóði en 50 aurar frá fiskkaupendum, og kemur þessi verðuppbót til viðbótar hinu umsamda fiskverði. Það hefur þó verið sá galli á gjöf Njarðar í þessum efnum, að styrkurinn hefur ekki náð til línuveiða yfir allt árið. Þar hefur fallið niður tímabil yfir sumarið. Vissulega væri það æskilegt, að allir, sem línuveiðar stunda, sitji hér við sama borð með tilliti til þess mikla kostnaðarauka, sem að undanförnu hefur att sér stað og þá sérstaklega í sambandi við stórhækkað heituverð, auk þess sem er sameiginlegt hjá allri útgerð. Eins og ég áðan sagði, vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh„ hvort þess sé ekki að vænta, að ríkisstj. geri till. um það til n., að inn verði tekinn liður um fjárveitingu í þessu skyni og þá í samræmi við það, að unnt verði að greiða a.m.k. 50 aura á hvert kíló. Eitt er það mál enn, sem ég vil minnast á í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og sem lýtur að sjávarútvegi, en það er framlagið til Aflatryggingasjóðs. Um nokkur undanfarin ár hefur framlag til sjóðsins á fjárlögum verið nokkuð lægra en lög um Aflatryggingasjóð gerðu upphaflega ráð fyrir. Um þessa framkvæmd hefur oft verið deilt og því haldið réttilega fram, að hér sé um svo áhættusaman atvinnurekstur að ræða, að ekkert sé meira áríðandi í okkar þjóðarbúskap en að ekki komi til þess, að sjávarútvegurinn stöðvist eða að þeir menn, sem þessa atvinnu stunda, fái ekki laun sín greidd. Með það fyrir augum að forða slíku ástandi voru lög um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins sett. Á hverju ári hefur til þess komið, að einhver eða einhverjar verstöðvar hafa vegna aflabrests orðið að sækja um styrk til sjóðsins. Sem betur fer hefur reynslan verið sú nú um langt árabil, að sjóðurinn hefur verið fær um að greiða þær bætur, sem lög og reglugerð varðandi bæturnar kveða á um, en eins og ég áðan sagði, þá er sjávarútvegurinn svo áhættusamur og oft sveiflukenndur atvinnurekstur, að mikið getur oltið á því, að slíkur sjóður, sem hér um ræðir, komist ekki í greiðsluþrot. Ég vildi nú, eins og á undanförnum árum við sama tækifæri, leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. fjmrh. vill ekki, á sama hátt og fyrrv. fjmrh. hefur gert, gefa þá yfirlýsingu, að ef til þess kæmi, að sjóðurinn yrði ekki fær um að standa við skuldbindingar sínar eftir sömu reglum og gilt hafa um bótagreiðslur úr sjóðnum. þá muni hann beita sér fyrir því, að sjóðnum verði tryggðar nægilegar viðbótartekjur. Slíka yfirlýsingu tel ég fullnægjandi, en jafnframt tel ég hana nauðsynlega. Ég mun nú fara að stytta mál mitt, enda þótt ástæða væri til að minnast á margt fleira við afgreiðslu þessara fjárlaga, sem á margan hátt má telja, að séu með einstökum hætti. Hvort tveggja er, að hér er um að ræða fjárlög, sem eiga engan sinn líka í þingsögunni hvað viðkemur útþenslu fjárlaga á einu ári, og einnig hitt, að sjaldan hafa jafnmargir liðir fjárlagafrv. verið óráðnir, þegar fjárlagafrv. hefur verið lagt fram, eins og nú á sér stað. Það er með tilliti til þessa, sem við fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. höfum tekið þá ákvörðun við þessa umr. málsins að flytja ekki fleiri brtt. við frv. en þær, sem við stöndum að og n. flytur sameiginlega við þessa umr., en um þær till. vil ég segja það, að þær eru flestar þess eðlis, að þar er um brýn viðfangsefni að ræða, sem ekki verður á frest skotið. Þá er það einnig með tilliti til þess, sem ríkisstj. hefur boðað og nú lagt fram á Alþ„ lagafrv., sem marka munu gagngerar hreytingar á skattaálögum og öðrum tekjustofnum ríkissjóðs, sem fela munu í sér stórauknar álögur á þjóðina, og sem ég tel nauðsynlegt, að Alþ. hafi gert sér fulla grein fyrir áður en fjárlög fyrir árið 1972 verða afgreidd. Ég vil því vænta þess, að þau vinnubrögð, sem ég hef áður vikið að, varðandi afgreiðslu fjárlagafrv. verði viðhöfð.



Herra forsetl. Ég ætla að leyfa mér fyrst að leiðrétta eina smávægilega villu í nál. mínu á bls. 4. Við greinaskil á miðri bls. stendur: „Þingmenn munu aðeins sjá nýju skattalögin“, en á auðvitað að standa „skattafrv.“ o.s.frv., og síðar, „sem í frv. felst“. Ég tel ástæðu til þess að byrja þessa ræðu mína með því að þakka formanni og öðrum nm. fyrir gott starf á hinum 36 fundum, sem n. hefur setið sameiginlega. Þar hafa erindi verið rædd, og nm. hafa einnig fengið á fundi til sín forstöðumenn ríkisstofnana, sem hafa greint frá fjármálum viðkomandi stofnana og þörfum þeirra fyrir framlag úr ríkissjóði. Þessir fundir hafa jafnan verið fróðlegir, og með okkur fjvn.- mönnum hefur Gísli Blöndal hagsýslustjóri verið. Hann hefur veitt ýmislegar upplýsingar og aðstoðað við afgreiðslu mála. Auk þessara sameiginlegu funda hafa undirnefndir starfað. Ég hef ekki átt kost á því að starfa með þessum undirnefndum og kann því ekki að segja frá starfi þeirra. Þessar undirnefndir hafa tekið fyrir stóru málaflokkana, svo sem skóla-, hafna- og sjúkrahúsamálin og fjárveitingar til þeirra. Það var þó einkennandi fyrir suma þessa málaflokka, að tillögur varðandi þá komu mjög seint, og mun það hafa átt sér stað áður. Það er raunar ekki boðlegt að leggja fyrir nm. rétt fyrir 2. umr. svona viðamiklar tillögur. Á þessu þarf að verða gagnger breyting. Svo mun einnig gilda um fleiri stofnanir hjá ríkinu. Viðkomandi ráðh. verða að gera þessum stofnunum ljóst, að erfitt verður að sinna beiðnum þeirra, ef ekki er nægilega snemma gerð grein fyrir fjármagnsþörfum. Einnig er það undarlegt, að ýmsir aðilar víða á landinu skuli hafa möguleika á því að senda inn erindi til fjvn. allt fram að umr., - þessarl. Ég vil mælast til þess við hæstv. fjmrh., heyri hann mál mitt, að ákveðin tímasetning verði sett um skil erinda. Það verður að gefast nokkurt tóm fyrir nm. að lesa yfir erindin, svo að réttmæt athugun fari fram á beiðni, sem í erindunum er, áður en til afgreiðslu kemur. Einnig er bráðnauðsynlegt að breyta um fyrirkomulag afgreiðslu erinda eða stilla þeim upp, ef svo má segja, það er að sjá, um hvers konar fjármagn er sótt, hvort hér sé um viðbótarfjárveitingu að ræða eða nýtt fjármagn. Á þetta hef ég bent í fjvn. og formaðurinn kom inn á þetta, og hefur hann tekið vel undir þessa hugmynd. Þetta mun flýta fyrir skipulegri vinnu og tryggja það, að erindi fái eðlilega afgreiðslu, en ekki sé á málaleitan tekið með flausturssömum vinnubrögðum. Núv. formaður fjvn. lýsti þessu hér áðan, eins og hann hafði áður gert á fundum n., og þakka ég honum fyrir. Um aðild mína að till. meiri hl. er það að segja, að hún er með sama hætti og venja hefur verið um afgreiðslu í n. undanfarin mörg ár. Formaður ber upp ákveðna till. og aðrir nm. fallast á till. hans. Ég tel mig hafa óbundnar hendur um fylgi við aðrar till., sem fram kunna að koma við þessa umr. og þá þriðju. Þetta tel ég rétt, að komi fram þegar nú við 2. umr., því vissulega hefur tíminn verið mjög naumur, sem við í stjórnarandstöðunni höfum haft til þess að kanna ýmis erindi, er komið hafa til fjvn. Okkur hefur ekki gefizt tækifæri til þess vegna tímaleysis að fara með ýmsar afgreiðslur í fjvn. inn í þingflokkana og kynna þær þar, hvað þá að ræða málin, eins og eðlilegt væri. Þetta veit ég, að er nú sérstaklega erfitt vegna þess skamma tíma, sem líður á milli 2. umr. fjárlaga og 3. umr., en það verður aðeins um vikutími eða varla svo. Fjvn. á sameiginlega eftir að koma með nokkrar till. í viðbót í sambandi við afgreiðslu við 3. umr., en engu að síður mun þm. almennt gefast mjög naumur tími til þess að athuga um till., sem gerðar hafa verið og gefa þeim sjálfum tækifæri á því að bera fram brtt., og formaður undirstrikaði það áðan, að sú tilhneiging er mjög rík að taka þetta vald, sem Alþ. hefur og fjvn. til að fjalla um þessi mál á sjálfstæðan hátt. Hæstv. ríkisstj. gerði í aths. með fjárlagafrv. grein fyrir því, að samkvæmt hennar mati hefði skammur tími verið til undirbúnings fjárlaga og þess vegna væru fjárlög með mjög mikil einkenni frá fyrti ríkisstj. E.t.v. voru nokkur rök í þessari staðhæfingu, en í dag er ekki hægt að bera við sífelldu tímaleysi og afsaka undarleg vinnubrögð með því, að ekki hafi gefizt tóm til að athuga málin. Ríkisstj. gerði mjög langan málefnasamning 14. júlí, þegar hún kom til valda. 1 þessum samningi er fjallað um fjölmarga þætti efnahagslífsins, og þ. á m. er lögð áherzla á að taka eigi nú af festu á móti verðbólgunni. Það er staðreynd, að nú við 2. umr. fjárlaga vantar veigamiklar upplýsingar um, í hverju þetta stóra átak til hemlunar á verðbólgunni á að vera fólgið. Augljóst er, að fjárlög munu hækka mikið á annan milljarð í meðferð Alþ. Þegar eru till. fjvn. með hækkunum um 763 millj., eins og þegar hefur verið gerð grein fyrir, og vitað er, að verulegar hækkanir munu koma fram fyrir atbeina ríkisstj. sjálfrar. Ekkert liggur fyrir um breytingar á niðurgreiðslum á vöruverði, og með hvaða hætti á að takast á við þann vanda. Ekkert liggur fyrir um vinnulaunahækkunina í rekstri ríkisins, og hvernig á að mæta slíkri hækkun á komandi ári. Ekkert liggur fyrir í fjvn. um stöðu ríkissjóðs við Seðlabankann né hefur grg. um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1972 verið lögð fram, eða á nokkurn hátt verið gerð grein fyrir því, hvernig fjármagna á mörg stór verkefni, sem bíða næsta árs og ríkisstj. verður að ráða bót á með einu eða öðru móti, ef framkvæmdir eiga ekki að stöðvast. Ljóst er af þessari upptalningu, að hér er um einstæð vinnubrögð að ræða við afgreiðslu fjárlaga, og kunnugir menn segja mér, að svo hafi varla verið áður. Hér jaðrar við lítilsvirðingu á störfum Alþ. að haga sér þannig. Hæstv. ríkisstj. getur ekki boðið þm. upp á slík vinnubrögð, og alþjóð verður að vita, hvað verið er að aðhafast í þeim herbúðum. Það, sem núv. stjórnendur gagnrýndu mjög fyrrv. ríkisstj. fyrir, var seinagangur í ýmsum málum, sérstaklega þó, þegar atvinnuleysi var og harðnaði á dalnum í þjóðarbúskap okkar árin 1967 og 1968. Nú hefur allt atvinnulíf verið með miklum blóma á yfirstandandi ári, verðlag gott á útflutningsvörum og innflutningur gífurlega mikill. Eftirspurn eftir fjármagni er með langmesta móti og þó hefur sparifé aukizt verulega. Mikil spenna er á vinnumarkaðinum, peningaskortur er gífurlegur vegna ákafa í mikla fjárfestingu, þar sem menn óttast nú óðaverðbólgu og það að marggefnu tilefni. Það átti þó að verða aðalsmerki þessara hv. herra að koma í veg fyrir, að óðaverðbólga skylli hér á, og markið var ekki hátt sett, en þó nægilega hátt sett, þ.e. verðbólgan hér skyldi fara með svipuðum hraða og gerðist í nágrannalöndunum. Fróðlegt verður að sjá, hvernig ganghjólið hér heima snýst í samanburði við það, sem gerist t.d. á Norðurlöndunum. Í málefnasamningnum góða segir, að ríkisstj. muni beita sér fyrir „aðgerðum í peninga- og fjárfestingarmálum og ströngu verðlagseftirliti.“ Ekkert hef ég heyrt, að bóli á endurskipulagningu í verðlagseftirlitinu. Það er þó nauðsynlegt, ekki dreg ég úr því, allra sízt á svona verðþenslutímum. Aðgerðirnar í peningamálunum eru einnig undir yfirborðinu, ef undan er skilið útboð á spariskírteinunum, þessum 200 millj. Stjórnarandstæðingar höfðu mælzt til þess, og það lagði ég sérstaklega áherzlu á við stuðning við frv. í Ed., að öll þessi upphæð yrði ekki boðin út í desember, sérstaklega þar sem það mundi koma illa við allan almenning í sambandi við smávíxlaþjónustu í viðskiptabönkunum einmitt nú á þessum árstíma og Eins vegna þess, að engin grein hefur verið gerð fyrir ráðstöfun á þessum peningum af hálfu hæstv. ríkisstj. Ekki var hlustað á þetta. Það mun líka mála sannast, að þessa upphæð á að nota til þess að sýna betri stöðu ríkissjóðs við Seðlabankann nú um áramótin. í samtölum við forsvarsmenn launþega og einnig forsvarsmenn atvinnuveitenda um lausn kjaradeilunnar kom skýrt fram, að verðlag mundi hækka meira eða minna vegna samninganna. Ekki er vitað enn, hvað þetta vegur mikið inn í vísitöluna, né heldur eru neinar upplýsingar veittar um, hversu mikið fé verður veitt í niðurgreiðslur á komandi ári. Í fjárlagafrv. eru 1635 millj. ætlaðar í niðurgreiðslur, en það mun hvergi nærri duga til þess að halda verðbólgunni innan þeirra takmarka, sem ríkisstj. telur eðlilegt, samanber málefnasamninginn sjálfan. Allur rekstrarkostnaður við landbúnaðinn mun stórhækka. Vandamál við verðlagningu hans eru og hafa verið mikil. Því er heitið í samningnum góða að taka verðlagninguna til endurskoðunar, og stefnt skal að því, að Stéttarsamband bænda semji beint við ríkisstj. um kjaramál sín. Þetta er vægast sagt hæpið og kann að draga þungan dilk á eftir sér fyrir ríkissjóð. Það er mikið álitamál. hvort rétt sé að veita einni stétt í landinu þau forréttindi að geta samið beint við ríkissjóð um kjaramál sín. Bændastéttin er alls hins bezta makleg, það vil ég undirstrika, en fordæmi, sem gefið er með því, að ríkisstj. á hverjum tíma komi til móts við Stéttarsambandið og semji þannig beint um kjaramál. er mjög hæpið. Það kann að leiða til þess, að aðrir starfshópar, aðrar stéttir í þjóðfélaginu, sem vissulega vinna mikilvæg störf engu siður en bændur landsins, geta með tilvitnun í þetta fyrirkomulag sagt: Við skulum semja beint við ríkisstj. um okkar kjör. Slíkt getur orðið mjög erfitt fyrir hvaða ríkisstj. sem er, og er mjög óskynsamlegt að taka upp slík vinnubrögð. Í sambandi við málefni bænda er rétt að vekja athygli á því alveg sérstaklega, að tillaga kom fram um auknar útflutningsbætur um 48 millj. kr., en í fjárlögum eru þær þegar 275 millj. kr., og eiga því að hækka upp í alls 323 millj. Aðspurður sagði form. fjvn., að þetta byggðist á mati um útflutning, en ekki var þetta mat nánar skýrt né heldur greint frá því, hvaða aðilar önnuðust þetta mat. Mörgum manninum mun koma þetta nokkuð spánskt fyrir sjónir. Sérstaklega er þetta undarlegt, þegar margsinnis hefur verið sagt, að bændur hafi nú sett á meiri bústofn en oftast áður vegna góðs árferðis. Hvað mundi nú ske, ef árferðið væri undir meðallagi og útflutningur væri bráðnauðsynlegur í reynd? Þetta sýnir, hvað óhjákvæmilegt er, að þessi útflutningsmál og verðlag á útflutningslandbúnaðarafurðum sé tekið til gagngerðrar endurskoðunar, og þjóðin á heimtingu á því að fá góða grg. um, hvernig staðið er að þessari verðlagningu og hvernig þessum uppbótum er dreift. Það verður að athuga gaumgæfilega, hvaða skynsemi felst í því, að við séum að halda hér uppi dýrri framleiðslu á vissum landbúnaðarvörum, sem síðan eru seldar úr landi sem ódýrar neyzluvörur fyrir ákveðin lönd. Sérstaklega þarf að athuga þetta, þar sem allir viðurkenna, að vissir bændur hafi rýra afkomu, og nauðsynlegt er að hjálpa þessum aðilum til þess að halda búum sínum eða a.m.k. til að hafa sómasamleg lífskjör. Ég sé ekki betur en þetta kerfi beri dauðann í för með sér fyrr eða síðar, og í svipaðan streng tók fyrri ræðumaður hér áðan, eða síðasti ræðumaður, að ekki sé öllu lengur hægt að halda áfram við svo búið. Ég tel, að það sé öllum fyrir beztu, að þetta sé tekið til rækilegrar yfirvegunar og málið lagt hér fyrir hv. Alþ. og það fái að fjalla um þetta kerfi á eðlilegan hátt. Það er vitað, að skoðanir eru mjög skiptar í þessu efni, en lausnin verður ekki fundin, sérstaklega fyrir bændurna sjálfa, með því einu að stinga hausnum í sandinn. Í samningnum góða segir m.a., að ríkisstj. muni heita sér fyrir ýmsum ráðstöfunum í efnahagsmálum, og eru þar talin upp 8 atriði. Sumt er þegar að komast í framkvæmd, þ.e. lækkun á vöxtum á stofnlánum og lenging lánstíma, endurkaupalán Seðlabankans hafa verið hækkuð og vextir af þeim lækkaðir. Hins vegar hefur ekki frétzt um, að endurskoðun hafi átt sér stað varðandi ýmiss konar álögur, sem hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum, eða þessar álögur verði lækkaðar eða felldar niður, eins og segir í samningnum. Fimmta atriðið, sem upp er talið í þessum flokki, er hreyting á söluskattinum, þ.e. að hann verði felldur niður af ýmsum nauðsynjum. Ríkisstj. hefur þegar fellt niður söluskatt af vissum nauðsynjum. Engu að síður hvílir söluskatturinn enn á fjöldamörgum neyzluvörum og væri fróðlegt að vita, hvort áformað er að taka hann af fleiri vöruflokkum en nú er í dag. Þetta mun auðvitað rýra tekjur ríkissjóðs, og vil ég undirstrika það, að meðan við vitum ekki um tekjuöflunarhliðina, þá veldur þetta nokkrum áhyggjum, hversu fjárlög eigi að vera há gjaldamegin, því undarlegt er að standa að stórhækkunum á útgjöldum, á meðan ekki er vitað nokkurn veginn, hvað stíla má upp á háa tölu í heildartekjum ríkissjóðs. Einnig er nauðsynlegt í þessu sambandi að fá vitneskju um, hversu mikið á að taka í tekjustofn til ríkissjóðs í beinum sköttum eða hvort ríkisstj. hyggst taka enn stærri hluta í óbeinum sköttum, þ.e. í gegnum söluskattinn eða aðra hliðstæða skattheimtu. Það er auðvitað rétt, eins og fram hefur komið áður í umr. hér á hv. Alþ. um fjárlög undanfarin ár, að söluskatturinn sem slíkur hækkar rekstrarvöru fyrir framleiðsluna um jafnháa upphæð og hann nemur, en verði hann lækkaður, mun ríkissjóður engu að síður þurfa jafnháar tekjur í einu eða öðru formi. Hvernig þeirra tekna verður aflað, án þess að það snerti þessar framleiðslugreinar, sem um hefur verið rætt að borgi ekki söluskattinn, væri fróðlegt að fá vitneskju um, og hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér lausn á því dæmi. Það, sem auðvitað skiptir meginmáli í þessu öllu saman, er, að rekstrarskilyrði séu trygg fyrir framleiðsluna sjálfa, jafnframt því sem ríkissjóður hafi nægilegt fjármagn og nægilegar tekjur til þess að halda uppi eðlilegri starfsemi sjálfur og tryggja eðlilegt atvinnulíf í landinu, og einnig að nægilegt fjármagn sé fyrir hendi, sem veitt sé sem stofnlán til fyrirtækja. Útgjöld vegna rekstrarþáttarins munu fara vaxandi í ríkisbúskapnum vegna þess launaskriðs, sem í gangi verður á næsta ári, og mjög erfitt er að gera sér grein fyrir því á þessu stigi, hve sú tala verður há. Það var auðheyrt á mörgum forstjórum ríkisfyrirtækja, sem komu í heimsókn til fjvn. og ræddu um fjárhag stofnana sinna, að þeir óttast, að það fjármagn, sem veitt er til aukinna rekstrarútgjalda, hrökkvi ekki til og viðkomandi stofnun muni, þegar líður á árið, verða í nokkrum peningavandræðum. Vegna þessarar óvissu er eðlileg sú tilhneiging hæstv. fjmrh. að hreyta svo skattalögunum og tekjuöflunarmöguleikum ríkissjóðs, að hann fái nokkurn veginn öruggar tekjur fyrir næsta ár. Þegar slík breyting á sér stað, sem er jafn umfangsmikil og boðað hefur verið, er mikil óvissa fram undan, og erfitt er fyrir hv. alþm. að gera sér grein fyrir því, hvað spenna má bogann hátt við afgreiðslu fjárlaga. Við í stjórnarandstöðunni viljum þó vara mjög eindregið við því að gera slíka byltingu í skattalöggjöfinni á svo stuttum tíma og með svo skammri athugun sem hér virðist vera á málum. Skattamálin eru mjög viðkvæm mál, og þau snerta því sem næst hverja fjölskyldu í landinu. Það skiptir því miklu máli, að vel takist til, þegar um grundvallarbreytingu er að ræða í skattkerfinu. Það, sem verður að tryggja, er, að láglaunafjölskyldur séu ekki skattpíndar. Allir flokkar hafa lýst því yfir, að þeir vilji koma í veg fyrir slíkt. Nálengd skattabreytingu er breyting á almannatryggingalöggjöfinni. Mikil breyting var gerð á almannatryggingalögunum af fráfarandi ríkisstj. síðastliðið vor, áður en Alþ. hætti störfum. Þessi lög áttu að taka gildi um næstkomandi áramót, en gildistöku þeirra var flýtt, þar sem í ljós kom, að staða ríkissjóðs var góð og viðskil fráfarandi ríkisstj. með ágætum. Það ber að þakka, að gildistöku laganna var flýtt. Í gær var svo lagt fram frv. um breytingu á lögum um almannatryggingarnar. Þar er um verulega breytingu til batnaðar að ræða, og munum við í Alþfl. styðja frv. sem heild. Augljóst er, að útgjaldaaukning vegna þessa mun verða hátt í 600 millj. á næsta ári og hugsanlega meiri, eftir því hvernig launahækkunin verður látin vega á tryggingabæturnar. Ekki hef ég getað gert mér grein fyrir því, hversu hátt framlag ríkissjóðs verður vegna þessa, en augljóst er, að um mörg hundruð millj. verður hér að tefla til viðbótar því, sem þegar hefur verið samþ. til hækkunar. Ég geng út frá því, að fjölskyldubæturnar muni hækka hlutfallslega eins og aðrar bætur, - tryggingaráð hefur þegar samþ. það fyrir sitt leyti. Þegar breyting var til umr. í vor á almannatryggingalögum, lýsti þáverandi heilbr.- og trmrh. yfir því, Eggert G. Þorsteinsson, að yrði hann áfram eða Alþfl. við völd, mundu þeir stuðla að hliðstæðri jafnhárri breytingu fyrir fjölskyldubæturnar, - en hvað mundi ske nú? Jafnframt frv. um almannatryggingarnar voru lögð fram frv. um tekjustofna sveitarfélaga og tekju- og eignarskatt. Hvor tveggja eru þessi frv. stór í sniðum, og enginn tími er til þess að kanna þau gaumgæfilega fyrir þessa umr. Það er yfirlýst, að hvorugt þeirra á að fá afgreiðslu nú fyrir þinghlé, og mun því gefast svigrúm til þess að skoða þau vel síðar og ræða, hvað í þeim felst. Ég sakna þess þó, að þegar jafn umfangsmikil breyting er gerð á skattalögum, þá skuli ekki fylgja í grg. ýmsar áætlanir, sem byggðar eru á staðreyndum síðastliðins árs og sýna hver hreyting verður eftir nýju frv. Þetta mundi mjög auðvelda þm. athugun á því, hvað felst í frv. Þetta mundi mjög auðvelda þm. athugun á því. hvað felst í frv. Ekki er sanngirni að ætlast til þess, að menn sjái það í sjónhending, hvaða tekjur komi í hlut sveitarfélaga eða ríkissjóðs samkvæmt því, sem hér er lagt til. Á bls. 18 í frv. um tekjuöflun sveitarfélaga segir þó. „að tekjuöflun sveitarfélaganna sé vel borgið.“ Þó er viðurkennt, að þetta geti komið nokkuð misjafnt niður, og er varla við öðru að búast. Þetta frv. boðar því varla neina skattalækkun fyrir almenning. Hins vegar virðist manni, að um einfaldari skattheimtu verði að ræða og heppilegri í framkvæmd og með minni sveiflum milli ára eftir árferði. Það er mikils virði fyrir sveitarfélögin og íbúa þeirra. Ég ætla mér ekki þá dul að hefja hér gagnrýni eða lof um tekjuskattsfrv. Slíkt væri byggt á of skjótri athugun. Ég vil heldur vænta þess, að hæstv. fjmrh. geri þessu frv. mjög góð skil í framsöguræðu sinni fyrir því og hlutist til um það, að þm. fái útreikninga, sem sýna, hver áhrif frv. eru miðað við ýmis raunveruleg skattframtöl á árinu 1970 og eins á yfirstandandi ári. Það ætti að vera mögulegt. Ég tel við fyrstu sýn, að margt sé hér vel hugsað, og vil ekki kveða upp dóm um það við svo búið. Hitt mun ég ætla, að Eins og með tekjustofna til sveitarfélaga þá sé einnig vel fyrir tekjum ríkissjóðs séð hér. Ef svo væri ekki, má segja, að mikið ábyrgðarleysi væri fólgið í afgreiðslu fjárlaga, bæði af hendi fjvn. og eins í tillöguflutningi annarra þm. Ég vil vekja athygli á því, að allt útlit er til þess, að hækkun skatta í einu eða öðru formi þurfi að nálgast 4 milljarða frá fjárlögum 1971 vegna fjárlaga 1972. Þetta þýðir hvorki meira né minna en allt að um 100 þús. kr. gjald á meðalfjölskyldu í landinu. Þetta hefði nú einhvern tímann verið gagnrýnt af núv. stjórnarherrum og verið talið æðisgengin skattpíning af núv. stjórnarandstöðuflokkum.  Fundarhlé. Því miður, eins og ég sagði áðan, vantar okkur enn allar áætlanir um tekjustofna ríkissjóðs, miðað við hvað frv. boðar, og er það slæmt, vægast sagt. Ég vildi vonast eftir því, að fjvn. yrði gefinn kostur á því að sjá, þó ekki væri nema í stórum dráttum, hvað frv. kann að gefa af sér í tekjur fyrir ríkissjóð við ákveðnar forsendur. Þetta tel ég óhjákvæmilegt, að gert sé. Raunar eiga allir þm. rétt á því, að slíkt yfirlit komi fram nú. Ég vona, að ekki verði brugðið við tímaleysi enn einu sinni. Ég vildi, að slík áætlun sýndi eftirfarandi: Í fyrsta lagi: persónuskatta á grundvelli framtala 1970; í öðru lagi: eignarskatta á sama grundvelli; í þriðja lagi: tekjuskatta á sama grundvelli; í fjórða lagi: aðra skatta, sem skipta einhverju verulegu máli eftir frv., á sama framtalsgrundvelli. Mér finnst svo ekki ástæða til þess að fjalla meira um þetta tekjuskattsfrv. að sinni. Mjög hefur það verið rætt hér á hv. Alþ. og einnig utan þess, hvernig spara megi í ríkisrekstrinum með aukinni hagsýni og endurskipulagningu. Nokkuð er unnið að þessu og hefur verið gert, en hér þarf að koma til skipuleg sókn og framkvæmdir sem fyrst. Ríkissjóður er langstærsti atvinnuveitandi hér á landi og hefur auk þess mjög fjölþætta þjónustu á sinni könnu. Almenningur gerir kröfu til þessarar þjónustu. Einnig, að hún sé lipur og góð. Þetta krefst oft mikils mannafla, sem hefur þó ekki alltaf fullt verkefni vegna mismunandi álags og eftirspurnar í þjónustugreininni. Um þetta hugsar fólk almennt ekki. Hins vegar eru menn oft fljótir til að gagnrýna ríkið, eins og sagt er, eða starfslið þess, ef menn verða varir við, að ekki er hver hönd að starfi. Hér er raunverulegt vandamál á ferðinni. Sem dæmi má nefna, að á vegum ríkisfyrirtækja eru rekin mörg viðgerðarverkstæði, sem hljóta að hafa mjög misjafnt álag eftir árstíðum og framkvæmdum. Ýmsar tillögur hafa verið ræddar um endurskipulagningu við verkstæðin, en einhvern veginn miðar hér hægt. Hér er þó verk að vinna fyrir fjmrn. og hagsýsluna. Ég vil ekki spá neinu um, hve aukin hagræðing kann að draga úr rekstrargjöldum hjá ríkissjóði, en ekki væri nema eðlilegt, að fjvn. fengi að sjá tillögur um úrbætur, og það fyrr en síðar. Því miður er sá andi til innan um í starfsliði ríkisins, að ekki sé nein sérstök dyggð að spara fyrir ríkið. Ábyrgð og skyldur ríkisstarfsmanna er mikil, og nú hafa laun þeirra verið hækkuð verulega, - sumir segja of mikið. Hvað sem því líður, þá er hitt augljóst, að þá kröfu verður að gera til hvers og eins starfsmanns hjá ríkinu, að hann fari vel með fjármuni ríkisins og gæti eðlilegs sparnaðar í hvívetna. Þetta er nauðsynlegt ásamt skynsamlegu og réttmætu aðhaldi frá viðkomandi rn. Með þannig sameiginlegu átaki til sparnaðar og ráðdeildar fyrir ríkið, tel ég, að draga megi verulega úr útgjöldum fyrir ríkissjóð. Það á að vera ánægjulegt markmið, sem við ættum allir að geta stefnt að. Herra forseti. Ég mun ekki taka fyrir hinar einstöku breytingar, þar sem venja hefur verið, að það geri form. fjvn. og frsm. hennar, og hefur hann gert þeim góð skil. Við í minni hl. höfum varla möguleika á öðru en að fjalla um fjárlögin í stórum dráttum og benda á ýmsa þætti þeirra, sem okkur finnst athugaverðir. Við munum, eins og ég sagði í upphafi, þó standa að brtt. og höfum um það óbundnar hendur, þótt við séum þegar aðilar að veigamiklum hækkunum á fjárlagafrv. Húsnæðismál ríkisstofnana hefur oft borið á góma. Ekki hef ég handbærar upplýsingar um, hversu mikið fé ríkið greiðir í húsaleigu, en það mun nema mörgum milljónum, jafnvel nokkrum tugum milljóna. Skynsamleg lausn á þessu vandamáli er eitt brýnasta verkefnið fyrir ríkissjóð í dag. Þegar þess er svo gætt, að geysileg verðbólga er fram undan, þá má öllum ljóst vera, að þessi liður getur ekki annað en stórhækkað, þar sem leigusala mun vilja fylgja byggingarvísitölunni. Það sannast nú hér sem fyrr, að dýrast er að vera fátækur. Sú stefna ætti að vera ákveðin, að ríkið byggi á hverju ári yfir starfsemi sina fyrir ákveðna upphæð, eða ákveðna rúmmetra í húsnæði. Það tel ég vera hagsýni, sem skilar sér inn fyrr en síðar. Mér þykir ástæða til þess að drepa aðeins í fáum orðum á fjárframlög til Landhelgisgæzlunnar. Sérstök fjárveiting, um 20 millj., kemur miðað við 1. sept. 1972. Forstjóri Landhelgisgæzlunnar, Pétur Sigurðsson, kom á fund n. og gerði grein fyrir þörfum hennar. Augljóst var af orðum hans, að þeir munu ekki hafa nægilegt fé, ef ganga á út frá því, að um raunverulega gæzlu eigi að vera að ræða eftir 1. sept. Þótt þetta sé viðkvæmt mál. er tilgangslaust að þora ekki að ræða það hér. Ef nota á öll skipin og flugvélar til viðbótar, þá verður stóraukið fé að koma til. Það minnsta, sem unnt er að gera nú, er að hafa heimild til verulegra aukinna útgjalda. Í varðskipið Þór kemur t.d. ný vél, og mun það kosta nálægt 50 millj. kr. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir, að m.s. Albert sé neitt í rekstri og að m.s. Árvakur verði aðeins hálft ár í rekstri. Þegar að útfærslunni kemur, verður sannarlega þörf fyrir allan flota okkar. Það er ekki aðeins þörf á gæzlu við 50 mílurnar, heldur einnig hjá okkur vegna fyrirkomulags í veiðihólfum og ýmislegrar annarrar þjónustu, sem Landhelgisgæzlan veitir. Þetta þarf að hafa í huga. Ingvar Hallgrímsson, forstöðumaður Hafrannsóknastofnunarinnar, kom á fund til okkar. Samkv. grg. hans er fjárveiting gjörsamlega í lágmarki og hrannast upp rannsóknargögn, sem ekki er unnt að vinna úr vegna manneklu. Fjvn. hefur hækkað fjárveitingu til Hafrannsóknastofnunarinnar, svo að m.s. Hafþór er tryggður allt árið í rekstri og auk þess er séð fyrir fjórum sérfræðingum í viðbót. En Alþ. hefur sent til þessarar stofnunar margar þál. undanfarið, og ef þetta eiga ekki að verða aðeins pappírsplögg, þá verður hv. Alþ. að gera mönnum kleift að rannsaka það, sem áskorun er gerð um. Annað ber keim af sýndarmennsku. Rekstur Skipaútgerðar ríkisins er og hefur verið erfiður. Augljóst er, að tap verður áfram, sem nemur mörgum tugum millj„ og þarf að gera róttækar breytingar til úrbóta þar. Eins er enn ólokið uppgjöri á smíðaverði skipanna beggja, Heklu og Esju, samkv. upplýsingum forstjórans og ekki vitað, hvert verð þeirra verður endanlega. Hörð deila er um þetta atriði milli Ríkisskipa og Slippstöðvarinnar. Óhjákvæmilega þarf að tryggja aukið fé í þessu sambandi, hvort sem er í reksturinn eða til greiðslu á kaupverði skipanna. Rétt þegar fjvn. var að ganga frá till. sínum, kom erindi frá fjmrn. vegna fjárhagsvandræða Slippstöðvarinnar á Akureyri. Þar er farið fram á marga tugi millj. til viðbótar því fé, sem áður var sett í þetta fyrirtæki. Gert er ráð fyrir, að ríkissjóður verði eignaraðili í stærri stíl en áður var. Nú hafa hv. alþm. fengið skýrslu um rekstur fyrirtækisins, og vægast sagt eru þetta hroðalegar niðurstöður og hörð gagnrýni á stjórnendur þar. Ég tel þó, að flestir eða allir séu á einu máli um það, að þetta fyrirtæki megi ekki lognast út af. En hér þarf að athuga vel, með hvaða hætti ríkissjóður gengur inn í fyrirtækið og hvernig fyrri eigendur þess koma til með að hafa áhrif á reksturinn. Eins og er, er Slippstöðin raunverulega gjaldþrota. Einnig var hliðstætt erindi frá rn. um aukið framlag til Siglufjarðar og að ríkið gerðist þar stærri eignaraðili í rekstri fiskvinnslu og útgerðar en verið hefur. Á þessum stað er því miður hörmulegt atvinnuástand, og hjálp er því óhjákvæmileg. Verði þessi erindi samþykkt, mun það hækka fjárlög eða heimildir um nokkra tugi millj. til viðbótar. Herra forseti. Ég fer nú senn að ljúka máli mínu. Í nál. minni hl. í fyrra, en núverandi meiri hl., voru sem rauður þráður ásakanir á þáv. ríkisstj. vegna óðaverðbólgu, og tínd voru fram ýmis dæmi þessu til sönnunar. Ekki ætla ég að rifja það meira upp en gert er í nál. mínu, en það vil ég nú að lokum í ræðu minni segja og spyrja um leið, hvort þeir sjái ekki verðbólgueinkenni í þessu fjárlagafrv. sínu. Hvort þeir sjái ekki óðaverðbólgueinkennin í því að hafa eytt öllum umframtekjum ríkissjóðs á yfirstandandi ári, og gera má ráð fyrir því, að umframtekjurnar verði umfram áætlun í fjárlögum allt að 1 200 millj. kr. Hvort þeir sjái ekki verðbólgueinkennin í því að skila ríkissjóði nú með mínus, eftir slíkt árferði sem nú er. Það eru engin rök né afsökun að bera fyrir sig fráfarandi ríkisstj. vegna þessarar umframeyðslu. Í fögnuði sínum yfir unnum kosningasigri veittu þeir birtu á báðar hendur, eins og segir í vísunni um Luktar-Gvend, en hvað lengi mun loga á týrunni, það er hin stóra spurning dagsins í dag.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að þakka hv. fjvn. fyrir störf hennar. Á það þakklæti mitt jafnt við meiri og minni hl., því að mér er það ljóst af störfum mínum í fjvn., að þar er ekki hægt að ljúka störfum á svo skömmum tíma, sem n. hefur til umráða, nema samstarfið í n. sé gott. Enda er mér kunnugt um það, að báðir aðilar hafa, nú sem fyrr, lagt á sig óvenjumikla vinnu til þess að leysa þetta verkefni af höndum, svo að 2. umr. um fjárlagafrv. gæti farið fram í dag, og það er svo, að þó að nokkrar deilur og skiptar skoðanir kunni að verða í sambandi við þá stefnu, sem ríkir um afgreiðslu fjárlaga hverju sinni, sem ekki er nema eðlilegt um menn, sem eru úr mörgum stjórnmálaflokkum, þá er það einnig jafnvíst, að í n. starfa menn saman í eindrægni að því að leysa málin og reyna að koma þeirri afgreiðslu fyrir á sem heppilegastan hátt. Ég tek undir það, sem kom fram í ræðu hv. form. n., - ég vil sérstaklega þakka hans störf og hans forustu í n., - að það verður að breyta um vinnubrögð í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, því eins og þetta er nú og þessi mál, sem afgreiða á, eru orðin umfangsmikil, er í raun og veru alveg vonlaust að afgreiða framkvæmdaliðina á einni eða tveimur vikum, eins og jafnan hefur orðið að gera, þar sem skýrslur frá rn. hafa ekki borizt fyrr en svo, að sá tími einn hefur verið til stefnu. Það er því alveg nauðsynlegt að finna betri vinnubrögð í þessu skyni og koma þessum málum fyrir á heppilegri hátt. Í sambandi við það, sem fram kom hér í forleik að þessum fundi og kom einnig fram í gær í ræðu hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar, sem kemur nú endurhæfður til okkar á nýjan leik, þá datt mér í hug, að eitt sinn, þegar ég ræddi við Jón heitinn Eyþórsson veðurfræðing og spurði hann um veður langt aftur í tímann og þessar sagnir manna um það, að elztu menn myndu ekki þetta og hitt, þá varð honum að orði, að sín reynsla væri sú, að elztu menn myndu oft harla skammt, og mér fannst þess kenna greinilega í ræðum þeim, sem fluttar voru hér í upphafi þessa fundar, og því, sem hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, sagði í gær, að menn myndu harla skammt aftur í tímann. Í sambandi við afgreiðslu fjárlaga hef ég látið athuga nokkurt áraskeið, hvernig þeim hefur verið fyrirkomið og hvað seint menn hafa verið á ferðinni með 2. umr. fjárlaga og hvað hafi þá verið eftir. Ég hef í því sambandi tekið tímann allt aftur til 1960, en það ár fór 2. umr. fjárlaga fram 7. des., og þá voru eftir eftirlaun á 18. gr. af þeim málaflokkum, sem taldir voru fyrirferðarmiklir. 1961, þegar afgreiðsla fjárlaga fyrir 1962 var til meðferðar, fór 2. umr. fjárlagafrv. fram 12. des., þá voru einnig eftir eftirlaunin, en annað ekki. 1962 fór 2. umr. fram 13. des., þá voru eftir millibyggðavegir, brúagerðir og eftirlaun. 1963 fór 2. umr. fram 16. des., þá voru nýjar framkvæmdir eftir, þ.e. nýbyggingar skóla og aðrir slíkir liðir, sem ekki höfðu verið á frv. áður, og eftirlaunin. 1964 fór umr. fram 14. des., þá voru eftir nýbyggingar barna- og gagnfræðaskóla, fyrirhleðslur og eftirlaun. 1965 fór umr. fram 2. des., þá voru skólabyggingar allar eftir, fyrirhleðslur og eftirlaun. 1966 var umr. einnig 2. des., þá voru skólabyggingar og eftirlaun eftir. 1967 fór hún fram 11. des., þá voru skólabyggingar, hafnir, almannatryggingar og eftirlaun eftir. 1968 fór hún fram 13. des., þá voru skólabyggingar, hafnir og eftirlaun eftir, tekjuáætlunin, sjóvarnargarðar, fyrirhleðslur, landþurrkun, dagheimili o.fl. 1969 fór hún fram 9. des., þá voru byggingar iðnskóla, fyrirhleðslur, eftirlaun, almannatryggingar og landþurrkun eftir. Og 1970 fór hún fram 9. des., þá voru nýbyggingar barna- og gagnfræðaskóla eftir, eftirlaun og dagheimili. Þessi skýrsla sýnir það, að fyrr hafa breyskir menn komið að fjármálum ríkisins og verið seint á ferðinni með afgreiðslu þeirra.  Þá kem ég næst að því, sem uppi hefur verið um mína fjármálastjórn á þeim tíma, sem ég hef þar verið, og til þess er vitnað, að staðan hjá Seðlabankanum sé nú æðimiklu verri en hún var um sama leyti í fyrra. Nú er það svo með mig, að ég tel mig nú ekki það kláran eða öllum öðrum mönnum fremri, að það taki mig ekki einhvern tíma að átta mig á því, sem hinir hafa verið að fást við lengi og líka getað missézt. En ef við lítum nú á þessa stöðu í Seðlabankanum, sem ég er fús að ræða hér og vil í sambandi við það, sem kemur fram í nál. hjá hv. 5. þm. Reykn., þar sem hann talar um ónógar upplýsingar, segja það, að mér er alveg ókunnugt um, að nokkrum hafi verið neitað um upplýsingar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, upplýsingar, sem þeir hafa óskað eftir, og ég vona, að svo sé ekki, og þess vegna sé nú aðeins um það að ræða, að hv. þm. hafi ekki óskað upplýsinga. Ég hlýt að vekja athygli á því í sambandi við fjárlög eða fjármál ríkisins á árinu 1971, að það skorti náttúrlega afar mikið á það, að fjárlögin sýni rétta mynd af ríkisútgjöldunum það ár. Ef menn, eins og ég gat um áðan, gleyma alveg þessum 270 millj., þá er útgjaldahækkun vegna launalagabreytinganna minnst 430 millj. kr. Ég hygg þó, að niðurstaðan verði sú, að hún reynist meiri. Ég vil líka minna á það, að skömmu eftir fjárlagaafgreiðslu, í byrjun febrúarmánaðar var tekin ákvörðun um að hækka daggjöld á ríkisspítulunum og að greiða halla á ríkisspítulunum frá fyrri árum. Hér er um að ræða útgjöld, sem munu nema yfir 200 millj. kr. Í þriðja lagi vil ég svo minna á það, að við afgreiðslu fjárlaga í fyrra voru áætlaðar tölur vegna útflutnings á landbúnaðarafurðum lækkaðar um 100 millj. kr. Þetta var talið byggt á því, að útflutningurinn mundi verða minni á árinu 1971 en á árinu áður, vegna aukinna niðurgreiðslna. Nú ætla ég ekki að fara að halda því fram, að þetta hafi ekki verið gert í góðri trú, en reynslan er sú, að útflutningsbæturnar eru orðnar meira en 100 millj. kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir, og í sambandi við það, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði hér áðan, vil ég segja honum það, að ástæðan fyrir breytingunni á fjárlagafrv. nú er einmitt sú áætlun, sem framleiðsluráðið hefur látið í té um það, sem því sýnist, að útflutningsuppbæturnar geti kostað, en eins og hann veit, mega þær samkv. lögum vera allt að 10% af heildarverðmæti landbúnaðarafurðanna og leiðrétting er byggð á þeim upplýsingum, sem framleiðsluráðið gaf landbrn. og talið var sjálfsagt að setja þarna inn, til þess að þarna væri ekki um að ræða greiðslu, sem ekki væri getið á fjárlögum. Rökin, sem þeir hafa fært fyrir því, hef ég ekki ástæðu til að rengja, - þar fara þeir með, sem betur kunna. Þegar þessir liðir hafa verið teknir saman og smáliðir þar fyrir utan, þá er hér um greiðslur að ræða umfram fjárlög, sem ekki verður komizt hjá að greiða og fyrrv. ríkisstj. ákvað, og eru á milli 800 og 900 millj. kr. Það þarf engan að undra, þótt þetta sjáist í dag í viðskiptum.  Þá vil ég víkja að því, sem hv. stjórnarandstöðumenn hafa talað um, hækkun á fjárlagafrv. nú frá gildandi fjárlögum. Mér er það afskaplega vel ljóst, að hækkunin er mikil, og ég vil segja þessum hv. þm. það, að það er ákveðin stefna, bæði mín og núv. ríkisstj., að reyna að ná inn á fjárlagafrv: þeim útgjöldum, sem til eru fallin og til munu falla, þannig að myndin, sem fjárlagafrv. sýnir, verði sem réttust. Það er afar lítið gagn að því, þó að hægt sé að sýna lægri fjárlög, ef útgjöldin fara svo langt fram úr áætlun. Í sambandi við þessa hækkun vil ég svo greina frá því, hvernig hún skiptist. Launahækkunin á fjárlagafrv. er um 967.4 millj. kr. Af þessu eru 910 millj. kr. vegna kjarasamningsins frá 19. des. s.l. Það var ekki núv. ríkisstj., sem gerði þann kjarasamning, og við höfum heldur ekki deilt um það, að nauðsyn bæri til að breyta launum opinberra starfsmanna, en það er hinsegin, að menn gleymi því, að þessi samningur hlaut að koma útgjaldamegin á fjárlögin. Hjá því varð ekki komizt, og enginn, sem hér er inni, er svo snjall fjármálamaður, að hann hefði komizt hjá því, enda dettur mér ekki í hug að halda því fram, að þáv. fjmrh. hafi ekki gert sér það ljóst, þó það sé gleymt nú. Í sambandi við niðurgreiðslurnar, vegna þess að þeim var haldið áfram, og í fjárlagafrv. er reiknað með svipuðum niðurgreiðslum og var fyrir 1. sept. í sumar, þá er aukningin 573.4 millj. kr. Í þriðja lagi er svo hækkun á verklegum framkvæmdum, um 650 millj. kr. Ég verð nú að segja það um þennan lið, að ég er ekki búinn að sjá þann af okkur hv. þm., sem treystir sér til að draga þar verulega úr. Það hefur verið skoðun okkar margra, að gengið hafi verið of langt í því á síðari árum að halda þessum liðum niðri, það væri ekki hægt að komast af með svo litlar fjárhæðir sem ætlaðar hafa verið til þessara nauðsynlegu verkefna, sem við yrðum að leysa, og ég held, að mörg rök hnigi að því, að þessi skoðun okkar hafi verið rétt, og m.a. gerðist það á þessu sumri, að hafnar voru framkvæmdir, sem alls ekki var gert ráð fyrir í fjárlagaafgreiðslunni í fyrra, að til kæmu á þessu ári, en hv. þm. standa nú frammi fyrir þeim sem gerðum hlut og verða að fjármagna þær, ef sæmilega á að fara. Fyrir nokkru komu til mín menn austan af Stokkseyri vegna framkvæmda í hafnargerð, sem þar höfðu verið unnar í sumar. Mennirnir héldu því fram með réttu, að málið væri mikið nauðsynjamál, þeir gætu ekki stundað sína sjómennsku, svo sem þeir hafa gert og gerðu, nema fá þessa hafnarbót, og allt, sem þeir sögðu þar um, var réttmætt. En mín skoðun var sú, að Stokkseyri hefði verið til, skerjagarðurinn fyrir framan Stokkseyri hefði verið til og brimgarðurinn hefði verið til, þegar fjárlögin voru afgreidd í fyrra. En fjárlögin hefðu orðið hærri, ef hafnargerðin á Stokkseyri hefði fengið þá fjárveitingu, sem hún þurfti til framkvæmda í sumar. Hún fékk hana ekki þá og nú er verið að veita hana, og það er eitt af þessu, sem deilt er á núv. ríkisstj. fyrir, hækkun á fjárveitingu. Þannig mætti nefna mörg dæmi, en það er ekki hægt að segja í sama orðinu, að fjárlögin megi ekki hækka, en í hinu orðinu, að þau verði að hækka vegna nauðsynlegra framkvæmda. Þegar vitamálastjóri kom með sína skýrslu, þá afhenti hann 80 millj., takk, sem er skuld ríkissjóðs við hafnirnar umfram fjárveitingar, og fjárveitingarnar voru tæpar 100 millj. Hér var um bil upp á 80% hækkun að ræða, - og halda svo hv. þm., þegar staðið er frammi fyrir slíku, að hægt sé að afgreiða þetta án þess að það sjáist nokkurs staðar? Það er ekki hægt að pakka þessu inn. Byggðarlögin þola það ekki. Það er ekki nokkur leið. Þess vegna varð að fara út í það að hækka fjárveitingar til hafna meira nú en nokkurn tíma hefur verið gert á einu ári, hlutfallslega líka. Það má svo ráðast á núv. ríkisstj. og fjmrh. fyrir gáleysi, fyrir ábyrgðarleysi að taka þannig á þessu máli. Sama er að segja um skólamálin. Það hafa verið gerðir samningar af hálfu menntmrn. um byggingu á mörgum skólum. Nokkrir skólar voru norður í landi. Samningarnir voru upp á það að greiða þetta á fjórum árum, en þegar þrjú ár voru liðin, þá var búið að greiða um 48–50%, en á fjórða árinu átti að greiða hinn hlutann, sem var á annað hundrað millj. kr. Þetta er á fjárlagalið, sem var þó um 280 millj. kr. Menn geta hælt sér af svona samningum og blásið sig út út af ábyrgðarleysi, þegar þeir, sem verða svo að standa frammi fyrir þessum vanda, reyna að leysa þetta. Auðvitað getur hv. Alþ. ekki leyst þessi mál nú sem skyldi. Það er óframkvæmanlegt. Ég hef áður sagt það hér á hv. Alþ., þá sem stjórnarandstöðumaður, að ég teldi, að lögin um að greiða skólakostnað á þremur árum væru óframkvæmanleg. Ég hef haldið því áður fram, að við hefðum átt að halda okkur við fimm ára regluna og reyna að standa á henni, og ég er enn þeirrar skoðunar, að við getum ekki leyst þessi stóru verkefni, eins og skólabyggingar eru orðnar nú, með því að ætla okkur að greiða þær upp á þremur eða fjórum árum. Ef við stöndum á fimm eins og menn, þá gerum við vel. Og það er skynsamlegra en að vera að reyna að búa til lög, sem enginn gerir svo neitt með. Það er líka hægt að setja fram dæmi eins og það að greiða þessa þátttöku í akstri á börnum til barnaskólanna, - en af hverju halda hv. alþm., að sú fjárveiting hækki nú úr 10 millj. kr. í 34? Það hækkar fjárlögin um 24 millj., - en af hverju er það? Það er af því, að 10 millj. kr. dugðu ekki árin, sem liðin eru, og nú verður að greiða bæði það, sem liðið er, það sem á vantar þar, og það, sem við á að taka. Hv. 9. landsk. þm., Ellert B. Schram, sýndi fram á það hér um daginn með Íþróttasjóðinn. Það er hægt að láta þetta dankast og láta félagssamtök í landinu um þetta, þar sem fólkið vinnur af áhuga, af því það langar til að sinna þessum málum, eins og íþróttamálum og öðru slíku, en það vita allir, að æskan í landinu getur ekki náð því, sem hún vill í íþróttum, nema hún hafi hús. Það vita allir líka, að þær 5 millj. kr., sem voru í Íþróttasjóði, gerðu ekki neitt. Það hækkar fjárlögin að fara með þetta upp í 13 millj., en það er svo langt frá því, að því takmarki sé náð, sem þarf til þess að sinna þessu æskufólki, og þannig er það með fleiri útgjaldaliði í fjárlagafrv. Það er svo um marga félagslega þætti. Það hækkar fjárlögin, að námslánasjóðurinn hækkar um 100 millj. kr., en þetta er bara verk, sem við verðum að vinna og verðum að reyna að leysa, og verst af öllu er það, þegar við horfumst ekki í augu við þessar staðreyndir og reynum að velta þessu yfir á framtíðina. Og það, sem við erum að reyna nú, núv. stjórnarflokkar, er að reyna að fá þetta inn á sviðið og sýna það eins og það er, og það verður ekki gert með því, að við höldum þessum blekkingaleik áfram. Ég veit það vel, að við náum ekki árangri eins og skyldi. Við getum ekki klárað skuldir hafnanna. Það verður sumt að færast yfir á 1973. Það gerum við með opnum augum, af því við treystum okkur ekki lengra, en að það sé ábyrgðarleysi að reyna að gera það, sem gert er, á ég afar erfitt með að skilja, eða tala um, að það sé vítavert, eins og hv. 5. þm. Reykn. gerir í sínu nál., það á ég nú enn þá verra með að skilja. Ýmis félagsstarfsemi, eins og ég drap á áðan, er geysilega mikill þáttur í okkar lífi. Hugsum okkur starfsemi eins og leikfélögin í landinu. Hver vildi missa þessa starfsemi? Hvað er þetta mikils virði fyrir þjóðina? Þetta fólk, sem hefur kvöld eftir kvöld lagt það á sig að æfa sjónleiki til þess að skemmta samborgurum sínum, hefur náð undraverðum árangri. Ríkið hefur styrkt þessa aðila með litlu fé. Nú er reynt að auka þetta nokkuð verulega, t.d. er fjárveiting til Leikfélags Reykjavíkur hækkuð úr 1 500 þús., sem hún hefur verið öll árin, sem liðin eru, í 2.5 millj. Nú er okkur það ljóst, hv. alþm. öllum, að betur hefði þurft að gera. Hins vegar finnst okkur, að verulega sé að gert með þessu og það sé léttara að komast að sæmilegu marki með því að taka svona fjárveitingar upp. Mér er það t.d. ljóst með tvo málaflokka, sem eru í okkar stjórnarsamningi, að þeir eru afskaplega mikils virði. Annars vegar dagheimilin, þau eru afskaplega mikils virði. Því miður treystum við okkur ekki til að fara þar nema mjög skammt á veg, m.a. vegna þess að okkur vantar löggjöf þar um, og sama er að segja um dvalarheimili aldraðra. Í báðum þessum tilvikum er um málaflokka að ræða, sem fólkið í landinu hefur mikinn áhuga á, leggur mikið á sig til þess að koma í framkvæmd og ríkissjóður þarf að mæta, og auðvitað reynum við að stefna að því, þó skammt sé farið nú. En þannig er um megnið af þessu. Ég veit, að það er geysilegt átak að taka þetta á einu ári, en það er líka orðið þannig, að það er orðið afar erfitt fyrir byggðarlögin í landinu að standa m.a. undir þeim framkvæmdum, sem þau hafa staðið fyrir á síðustu árum, og hafa greiðslur ríkissjóðs svo aftarlega eins og raun ber vitni um. Þegar ég er búinn að fara þannig í gegnum fjárlagafrv., - taka launin, niðurgreiðslurnar, verklegu framkvæmdirnar, félagsmálin, - þá eru eftir af þessum liðum um 300 millj. kr., sem eru ýmsir smærri liðir. Margir af þeim eru svipaðs eðlis og þessir, og aðrir eru svo rekstrarliðir. Ég tel því, að þegar á þetta er litið, þá sjái menn, að það, sem hér er á ferðinni, er ekki útþensla í ríkiskerfinu, heldur er hér verið að vinna upp vangreiðslur eða a.m.k. of litlar fjárveitingar fyrri ára til nauðsynlegustu verkefna. Og það er líka verið að mæta samningum, sem búið var að gera, eins og launasamningnum, sem tekur hér bróðurpartinn af þessari fjárhæð. Þarna eru komnar um 3.2 millj. kr. Það, sem þá er eftir, eru markaðir tekjustofnar, þar sem tekjurnar og gjöldin haldast í hendur. Meðal þeirra er skatturinn til vegamálanna, sem nú er talinn einn af eyðsluþáttum núv. fjmrh., sem hækkar fjárlögin í 3 þús. millj. kr. dæminu. Nú vil ég segja það í sambandi við vegamálin, að þar er fjárveiting hækkuð um rúmar 50 millj. kr. Engum væri það meira ánægjuefni en mér og núv. samgrh., ef við hefðum treyst okkur til að fara lengra í því efni. Því miður treystum við okkur ekki lengra og svo náttúrlega verð ég að segja það eins og er, að við gerðum þetta líka með tilliti til fyrrv. samgrh., að hækka ekki fjárveitinguna nema um rúm 100%. Það þótti okkur svo hraustlegt, að við vildum ekki ganga lengra í því, svoleiðis að hjartað var á réttum stað, þegar þetta var ákveðið. Í nál. 1. minni hl. er talað um útþenslu og nefndir þar til gerviráðherrar, pólitíkusar, sem svo séu. Nú er það svo, að í tvö rn. hafa verið teknir aðstoðarmenn. Það vill þannig til í landbrn., að um næstu áramót hættir einn starfsmaðurinn, sem fyrir var, og verður ekki bætt í það skarð, svo það verða jafnmargir eftir sem áður þar. Nú hef ég talið, að það væri mat manna, að fjmrn. væri nóg starf fyrir einn mann, og fyrst það atvikaðist nú svo til, að landbrn. fylgdi með að þessu sinni, þá væri ekki óeðlilegt, að einhver aðstoð þyrfti þar að koma til, þar sem tveir röskir menn hefðu verið í þessum störfum áður. En í sambandi við þetta vil ég minna á það, að þetta fyrirkomulag um aðstoðarmenn er í lögum, sem fyrrv. ríkisstj. setti og margir hafa talið, að þetta væri ekki óhyggilegt. Ég hygg, að ég fari líka rétt með það, þegar ég segi, að það muni hafa verið forsrh. í þeirri ríkisstj., ekki sá síðasti, sem fyrstur manna tók til sín slíkan starfsmann, sem síðar varð svo ráðuneytisstjóri í hans rn. En í sambandi við þetta vil ég minna á, að með lögum um stjórnarráð, sem gengu í gildi í ársbyrjun 1970, ef ég man rétt, var rn. fjölgað verulega, og samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið þar um, hafa a.m.k. 18 manns bætzt við í störf í sambandi við þessa skiptingu, og þar er líka um allverulega útþenslu að ræða, ekki síður, og komast okkar tveir aðstoðarmenn lítið til jafns við þetta. Þess vegna held ég, að enn þá sé ekki hægt að ásaka okkur í núv. ríkisstj. fyrir að hafa þanið ríkiskerfið út. Hitt er jafnvíst, að auðvitað höfum við orðið að skipa nefndir til þess að vinna mörg verk, og ég vil í sambandi við þennan aðstoðarmann í landbrn. einnig geta þess, að flest af stærstu lögum landbúnaðarmála eru nú í endurskoðun, og vegna þess, sem hv. 5. þm. Reykn. vék hér að áðan, minni ég á, að lögin um framleiðsluráð landbúnaðarins eru í endurskoðun og auðvitað verður það Alþ., sem afgreiðir þau, en enginn annar, og ákvarðanir í sambandi við það verða auðvitað Alþingis, hvernig sem með það mál hefur verið farið í rn. Nú skal ég ekki fara að ræða þennan þátt, en út af því, sem hann sagði, þá er það kerfi, sem bent er á í stjórnarsamningnum, sama kerfi og norsku bændasamtökin hafa haft alllengi, og það er miðað við að kynna sér það kerfi og reynsluna af því, og það hefur verið gert í sambandi við þessi mál. Ég held, að reynslan sé sú, að þegar betur er að gáð, muni bæði mér og ykkur öðrum hv. þm. reynast erfitt að skera það niður, sem upp hefur verið sett, jafnvel þó dæmið sé stórt, m.a. vegna þess, að enginn mundi treysta sér til að halda lengur áfram á þeirri braut að halda ýmsum framkvæmdaflokkum í hálfgerðu svelti, eins og verið hefur. Ég sé ekki, að það sé ámælisvert fyrir nokkra ríkisstj., þó að hún reyni að gera raunhæfar áætlanir í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. En það er það, sem þessi ríkisstj. er að reyna að gera. Og þrátt fyrir það, sem fram hefur komið hér í ræðum hv. frsm. minni hl. um viðskilnaðinn frá fyrrv. ríkisstj. og öll þau gæði, sem þar væri að finna, stendur það óhaggað enn, að hrollvekjan, sem próf. Ólafur Björnsson talaði um, er staðreynd. Hún er sú staðreynd, sem við blasti í þeim hækkunum fjárlaga, sem hér hafa verið kynntar. Hann vissi það ósköp vel þá, Ólafur Björnsson, hvað kjarasamningar ríkisins mundu kosta. Hann vissi það líka, að fram undan mundu verða kjarasamningar við lægst launuðu stéttirnar. Hann þekkti það af fyrri reynslu, að ef það leiddi til verkfalla og átaka þar um, væri hrollvekja til þess að hugsa, sem fram undan væri. Hann vissi einnig, að gengislækkunarleiðin hafði gengið sér til húðar. Þetta var það, sem hann kallaði hrollvekju. Það má um það deila, hvaða orð eru um slíkt höfð, en staðreyndin var til staðar. Enda er það svo, að mesta vandamálið hefur einmitt verið það, að þrátt fyrir gífurlega hækkun fjárlaga hefur verið svo lítið svigrúm til þess að beina fjárveitingunum inn á þær brautir, sem verða til uppbyggingar í þjóðfélaginu. Það, sem núv. ríkisstj. er að gera með afgreiðslu fjárlaga nú, er að halda inn á þá braut. Henni hefur tekizt með sanngirni og þeim framkvæmdum, sem hún gerði, eftir að hún tók við í sumar, að komast hjá stórátökum á vinnumarkaði og semja til tveggja ára, sem skapar þá möguleika til þess að byggja upp í þjóðfélaginu. Mér er það afskaplega vel ljóst, að það verður mikið blásið um hækkandi fjárlög og annað því um líkt, en það er ekki það, sem skiptir máli, heldur hitt, að við viðurkennum þær staðreyndir, sem fyrir liggja um greiðsluþörfina, og reynum að snúa inn á þá braut, að meira af tekjum ríkissjóðs gangi til uppbyggingar í landinu. Þetta er það, sem þetta fjárlagafrv. boðar, og meiri aðstoð við félagsstarfsemi landsmanna en verið hefur. Í framhaldi af þessu vil ég svo víkja lítið eitt að því, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Reykn. og hans nál., umfram það sem ég hef vikið að í ræðu minni hér að framan. Eitt af því er hækkunin á víni og tóbaki. Nú hefur orðið nokkur umr. um það í blöðum, og er vikið að því í nál. þessa hv. þm. með þeim hætti, að það sé eins og núv. ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um það að taka vín og tóbak inn í niðurgreiðslur. Ég hef staðið í þeirri meiningu, að þetta hafi verið tekið inn í lög um vísitölu á þinginu 1960. Ég hef ekki fyrir mér ómerkari mann í þessu efni, að þessi skilningur sé réttur, en hagstofustjóra. Það, sem menn eru svo að deila um, er það, að 1.2 vísitölustig, sem átti að fella niður hér í fyrra, það væri hækkunin vegna víns og tóbaks. Um það er ekki verið að deila, heldur hitt, að það var ekki í samræmi við lög um vísitölu, þó að það væru þessir liðir, fyrst það er í lögum, sem núv. ríkisstj. taldi sér skylt að gera, að halda kjarasamningana og þar með vísitölugreiðslurnar. Þess vegna tók hún þessa greiðslu eins og aðra. Það hefði engu breytt, þó að þetta hefði verið fellt niður, það hefði ekkert skeð annað en það, að þetta l.2 vísitölustig hefði týnzt, en áhrif af hækkun á víni og tóbaki, sem gerð var í haust og gerð kann að verða, kemur inn í vísitöluna eftir sem áður, nema lögunum sé breytt. Þess vegna er sá áróður, sem uppí hefur verið hafður þar um, alveg út í bláinn og er þá við þá að sakast, sem tóku þennan þátt inn í lögin um vísitölu, en ekki hina, sem verða að framkvæma ákvæði þessara laga. Ég verð svo að segja það, eins og ég vék lítillega að áðan, að ég skil ekki það, sem hv. 5. þm. Reykn. segir um vítaverða framkomu í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, og held, að það sé nú ekki meint á þann veg, sem orðin gefa tilefni til. ýmislegt í hans nál. ber þess merki, að hann er Þingeyingur, því að sumt er þar skáldlegt, þó að það sé svona með öðrum hætti en hjá sumum öðrum Þingeyingum, og hef ég ekki nema gott um það að segja, því að ég kann það að meta, þó að ég sé það ekki sjálfur. Hitt er svo annað mál, að ég tek undir það með þessum hv. þm. og fleiri öðrum, að verðbólgan setur sinn svip á þetta frv. Það er svo fjarri því, að við séum lausir við verðbólgu. Og ég sagði það við 1. umr. fjárlaga í haust, að það verkefni ættum við eftir að vinna og það tæki langan tíma. Það, sem verður reynt við afgreiðslu þessa fjárlagafrv., verður að halda verðbólgunni í skefjum og gera hana ekki fyrirferðarmeiri en hún þegar er orðin, og það teljum við núv. ríkisstj. eitt af okkar höfuðverkefnum, en að hægt sé að komast fram hjá verðbólgunni nú við afgreiðslu fjárlaga, það er fjarri öllu lagi og slíkt væri blekking ein. Áður en ég lýk máli mínu vil ég víkja að tekjuáætluninni, sem menn ræddu hér um í upphafi, og ég hef nú sýnt fram á, að menn hafa svo sem áður hér á hv. Alþ., hv. þm. hafa orðið að afgreiða frv. til 2. umr. fjárlaga, þó að tekjuáætlun hafi vantað. Það þarf ekki orðum að því að eyða, að það er stefna núv. ríkisstj. að breyta verulega um í tekjuöflun ríkisins. Því lýsti hún yfir í sínum stjórnarsamningi og frv., sem voru lögð fram hér í gær, miða við þetta, sem var fyrsta boðorð í framkvæmd á þeim sáttmála, en það er að leggja niður persónuskattana, þ.e. að þeir, sem ekki hafi tekjur til, þurfi ekki að greiða skatta samt, og eins og tryggingamálum er nú fyrir komið, þá eru þessir skattar orðnir verulega háar fjárhæðir, og það er í raun og veru óhugsandi að halda inn á þá braut trygginganna, sem núv. ríkisstj. hefur gert með frv. sínu, sem lagt var fram í gær, nema breyta þessu. Persónuskattar af hjónum eftir þessa breytingu mundu vera um 22–23 þús. kr. og af einstaklingum, karlmönnum, - þetta er almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald, - af karlmönnum um 16 þús. kr. og konum 13 þús. Hér er því um stórar fjárhæðir að ræða, og það var ekki hægt að koma þessu og svo því atriði í tryggingalögunum að tryggja þeim, sem verst eru settir, lágmarkslaun, nema breyta samhliða tekjuöflun ríkisins, sveitarfélaganna og tryggingakerfinu. Það var alveg óhugsandi að vinna einn þáttinn í þessu, því þessir þættir eru það tengdir hver öðrum, enda er stefnt að því með þessum frv. að taka tryggingamálin frá sveitarfélögunum sem útgjaldaliði, því það var alveg sama þar um að segja eins og í hinu tilfellinu, að þau voru orðin of fyrirferðarmikil til þess að hægt væri að koma þeim í framkvæmd með óbreyttu tekjuöflunarkerfi trygginganna. Ég endurtek, að það hefði verið mér sem öðrum mesta ánægja að geta verið fyrr á ferðinni með þessi mál en raun ber vitni um, en ég hef ekki samvizkubit í sambandi við þetta nema gagnvart þeim mönnum, sem hafa unnið að t.d. tekju- og eignarskattsfrv. ríkisins, því þeir hafa verið miskunnarlaust knúðir áfram og orðið að vinna með miklu meiri hraða en hægt er í raun og veru að krefjast af nokkrum mönnum í sambandi við svona stór mál, enda er það ætlun ríkisstj. nú í sambandi við þessi mál, í fyrsta lagi, að láta þau verða hér til meðferðar í þinghléinu, svo hv. þm. geti áttað sig betur á afgreiðslu þeirra, þegar þeir koma aftur. í öðru lagi verður haldið áfram að vinna að þessum málum árið 1972. Þá er ætlunin að kanna frekar þessa þætti, bæði tekju- og eignarskattinn, enn fremur aðflutningsgjöldin og söluskattinn og skoða í því sambandi virðisaukaskattinn og þá þætti í tekjuöflun ríkissjóðs, sem þarf að endurskoða og það í heild. Ég held, að það sé að mörgu leyti nauðsynlegt fyrir þjóðina og Alþ. og ríkisstj. að fá reynslu á þetta kerfi, sem farið er inn á með þessum frv., fá eins árs reynslu til þess að geta verið betur undir það búinn að fá heildarlöggjöf, sem á að standa, en þannig er stefnt að því, að svo verði með þeim frv., sem kæmu næsta haust, einmitt þegar slík reynsla væri komin, og ég er sannfærður um það, að hv. þm. munu verða mér sammála um það, að nauðsynlegt er að vinna að þessu vandaverki þannig, að reynsla sé fengin áður en endanlega verður frá þessu gengið. Ég veit það ósköp vel og endurtek það, að betra hefði verið að vera fyrr á ferðinni, en það er ekki af því, að tími sá, sem ríkisstj. hefur haft til ráðstöfunar, hafi ekki verið vel notaður og þeir menn, sem að þessu hafa unnið, hafi ekki unnið vel, heldur hefur hann ekki verið lengri, og ríkisstj. hafði aldrei hugsað sér að afgreiða fjárlög nú, nema í samhengi við þessa breyttu stefnu, enda hefði fjárlagaafgreiðsla öll orðið að vera með öðrum hætti, hefði átt að byggja á því tekjukerfi, sem fyrir var. Þetta veit ég, að hv. þm. skilja. Ég veit, að okkur greinir á um ýmsa þætti í þessu frv., og undarlegt væri, ef svo væri ekki. Ég held samt, að þegar farið verður að skoða málið, þá munum við nú sjá, að flest er þar til bóta, þó það sé ekki allt að allra dómi, enda væri það skrýtin löggjöf, og að það er mikil nauðsyn að fá einmitt nokkra reynslu áður en endanlega verður frá þessu máli gengið. Ég vil svo segja það, að við hefðum þrátt fyrir þetta getað sett upp tekjuáætlun nú byggða á þessum frv. við 2. umr., ef ríkisstj. hefði ekki ákveðið að láta endurskoða tekjuáætlunina út frá nýgerðum kjarasamningum, - reyna að taka inn í fjárlagaafgreiðsluna nú áhrif þeirra, eins og þau verða metin. Ef það yrði ekki gert, þá byrjaði næsta fjárlagagerð eins og hún byrjaði í haust með því að taka pakkann, sem geymdur var við síðustu fjárlagaafgreiðslu. Það er ekki hugsun núv. ríkisstj. að fara þannig að.  Skal ég nú láta máli mínu lokið, enda hef ég dvalið hér alllengi. Ég vil að lokum segja það, að ríkisstj. er að sjálfsögðu ákveðin í því að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög, og mun gæta þess, að í tekjuáætlun þeirri, sem samin verður fyrir þessa ríkisstj., verði, eins og áður hefur verið sagt, gætt hófs, svo að hún geti haldið. Og þótt eitthvað hafi verið skiptar skoðanir hjá hv. alþm. í dag um þá hugmynd að tefja fjárlagaafgreiðsluna, þá er ég jafn sannfærður um það, að svo verður ekki, enda hefur það jafnan verið svo, að minni hl. hefur ekki gert það, og svo á að vera. Þess vegna treysti ég því, að fjárlög verði afgreidd nú, eins og verið hefur, þó tekjuöflunin hafi verið tekin til meðferðar skömmu eftir afgreiðslu þeirra, eins og oft hefur átt sér stað.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær brtt. í sambandi við afgreiðslu þess fjárlagafrv., sem hér er til umr. Fyrri till. er brtt. við brtt. hv. fjvn. á þskj. 174, um framlög til sumardvalarheimila, dagheimila og vistheimila fyrir börn úr bæjum og kauptúnum. í brtt. minni er gert ráð fyrir, að framlag til þessara mála hækki í 2.5 millj. kr. Ég vil taka það fram, að ég er sízt að vanþakka það, að hv. fjvn. hækkaði þennan lið upp í 1.5 millj. úr 900 þús., auk þess sem byggingarstyrkir dagheimila hækka um 200 þús. Þegar hugað er að allsherjar fjárþörf í þessum málum, má með sanni segja, að ég sé ekki stórtæk í kröfugerð. En eins og n. bendir réttilega á í nál. sínu og fram kom hér í ræðum þeirra beggja, hæstv. fjmrh. og hv. formanns fjvn., þá er áformað, að sett verði sérstök lög um stuðning ríkisins við rekstur og byggingu dagheimila. Nefnd til undirbúnings slíkri löggjöf mun fljótlega taka til starfa, og hefur Alþb. þegar tilnefnt fulltrúa sinn í þá nefnd. Það hljóta því að teljast eðlileg vinnubrögð, að tugmilljóna króna framlög haldist í hendur við uppbyggingu þessara mála frá grunni, og er ekki nema sanngjarnt að fallast á það sjónatmið fjvn., að önnur viðhorf gildi nú í ár en endranær, þegar veitt er fé til þessara mála. Samt er enn óbrúað stórt bil milli fjárþarfar og fjárveitingar á árinu 1972. Mér er ljóst, að 2.5 millj. er ekki nema eins og dropi í hafið, þegar höfð er í huga fjárþörfin á höfuðborgarsvæðinu, en þegar ég leyfi mér að fara fram á þessa hækkun, þá hef ég einkum í huga dagheimili og leikskóla úti á landsbyggðinni, sem mundi muna verulega um aukna fjárhæð þangað til heildarskipulag er komið á. Ég nefni sem dæmi dagheimilið á Ísafirði, sem barnaverndarfélagið þar hefur rekið en varð að gefa upp á bátinn meðfram vegna fjárhagsörðugleika. Bærinn tók því við rekstrinum á s.l. hausti, og til að koma dagheimilinu þar í viðunandi horf, sem standist ströngustu kröfur nútímans, mun þurfa mun hærri fjárhæð en það heimili hefur fengið á undanförnum árum. Þar þarf aukið starfslið og aukin tæki. Sérfróðir menn hafa metið, að leikföngin ein muni kosta um 100 þús. kr. Til samanburðar má geta þess, að styrkur til þessa barnaheimilis var á árinu 1969 54 þús. kr. og á þessu ári 75 þús. kr. Ég lít svo á, að hækkun um eina millj. kr. mundi gera mörgum slíkum dagheimilum úti á landi fært að halda starfsemi sinni áfram og bæta þar úr brýnustu þörf á því tímabili, sem hér um ræðir, þar til þessum málum hefur verið komið í skipulegt og víðunandi horf á vegum ríkisins. Ég vona fastlega, að hv. fjvn. taki till. þessa til athugunar, og í trausti þess tek ég hana aftur til 3. umr. Herra forseti. Í öðru lagi hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1972 þess efnis, að ríkisstj. verði heimilt að innheimta ekki aðflutningsgjöld af tækjum til notkunar lyfja fyrir sykursjúka né af nauðsynlegum fæðutegundum fyrir slíka sjúklinga, og setji fjmrn. nánari ákvæði þar að lútandi. Sykursýkisjúklingar munu vera um 2600 hér í Reykjavík einni, og eru þá ótaldir þeir, sem annars staðar á landinu búa. Þá er það athyglisverð staðreynd, að sjúkdómstilfelli meðal barna og unglinga fara vaxandi, eftir því sem læknar upplýsa. Sykursýkisjúklingar eru nú í þann veginn að bindast samtökum til að hrinda í framkvæmd ýmsum hagsmunamálum sínum, en ég held, að óhætt sé að segja, að samfélagið í heild hafi ekki gefið sérþörfum þessara sjúklinga nægilegan gaum. Efni þessarar till. minnar stefnir í þá átt að létta útgjöldum af sykursýkisjúklingum og heimilum þeirra, en sum þessara útgjalda eru þeim beinlínis lífsnauðsyn. Svo sem kunnugt er geta sykursýkisjúklingar lífað eðlilegu lífi í öllum þýðingarmestu atriðum, ef þeir gæta sérstaks mataræðis mjög nákvæmlega og gera aðrar nauðsynlegar varúðarráðstafanir. Meðal þessara nauðsynlegu varúðarráðstafana eru daglegar insúlínsprautur. Sprautur, sem sjúklingarnir nota, verða þeir að greiða fullu verði í lyfjabúðum. Sprauturnar eru til af ýmsum gerðum og á ýmsu verði, en öllum er það sameiginlegt, að ríkið innheimtir af þeim 35% toll. Hér er um útgjöld að ræða, sem eru í fyrsta lagi nauðsynleg til að halda lífi í sjúklingnum, og í öðru lagi útgjöld, sem þeir verða að þola alla ævina, því að insúlínsprautur munu ómissandi, þegar veikin kemur fram snemma, eða þegar á bernsku- eða unglingsárum. Þegar þetta er haft í huga, virðist augljóst réttlætismál, að ríkið létti nokkuð þessa útgjaldabyrði með því að afnema þessi aðflutningsgjöld, og komi þannig til móts við sérþarfir þessara sjúklinga. Ég vænti þess, að hv. þm. séu mér sammála um, að það sé engan veginn eðlilegt, að ríkið hagnist beinlínis á þessum brýnustu þörfum sykursýkisjúklinga. Í öðru lagi hef ég gert að till. minni, að ríkisstj. sé heimilað að afnema aðflutningsgjöld af ýmsum matvælum, sem ætluð eru sykursýkisjúklingum. Fyrir sykursýkisjúklinga er það mjög mikilvægt, að fæðið sé svipað að magni og gæðum frá degi til dags og hlutföllin á milli kolvetnis, eggjahvítu og fitu séu rétt. Enda þótt læknar geri sitt ítrasta til þess að útbúa þessum sjúklingum þann matarskammt, sem gefi tilefni til mestrar mögulegrar fjölbreytni, er það samt sem áður svo, að fæði þeirra hlýtur óhjákvæmilega að vera einhæft og þeim margt meinað, sem venjulegt fólk telur sjálfsagða fæðu. Á markaðnum eru ýmsar vörur, sem eru sérstaklega framleiddar í því skyni að auka fjölbreytni í mataræði og gera þessum sjúklingum kleift að neyta ýmissar fæðu, sem áður var óhugsandi. En sá hængur er á, að þessar vörur eru mjög miklu dýrari en samsvarandi vörur, sem innihalda venjulegan sykur. Tilfinnanlegust útgjöld eru kaup á gervisykri, en gervisykur kostar 350 kr. kg, venjulegur strásykur 28–29 kr. kg. Dósaávextir, hrökkbrauð og kex fyrir sykursjúklinga er um helmingi dýrara en samsvarandi vörur venjulegar. Þessar sérstöku vörur munu dýrari í framleiðslu og innkaupi en aðrar, og þegar aðflutningsgjöld og önnur gjöld eru á lögð, er ógjörningur fyrir sykursjúka að leyfa sér þessa fjölbreytni í fæðu án verulegra aukaútgjalda. Foreldrar, sem eiga sykursjúkt barn, vilja gjarnan veita því dósaávexti og kex, ekki síður en börnum sínum heilbrigðum. En slíkt lítilræði hefur svo mikil aukaútgjöld í för með sér, að mörg heimili ráða ekki við það. Það er einkum sú hlið, sem að börnunum snýr, sem ég vil leggja áherzlu á. Að vísu eru ekki allar þessar matvælategundir nauðsynlegar frá læknisfræðilegu sjónarmiði, en hin félagslega hlið málsins má heldur ekki gleymast. Meðan þessar vörur eru svo dýrar í innkaupi sem raun er á, verður afleiðingin sú, að hinir efnameiri geta leyft sér að kaupa þær, hinir efnaminni neyðast til að neita sér um þær. Það er sannfæring mín, að þjóðfélagið gæti gert þessum sykursjúku börnum og þessu fólki öllu lífið bærilegra, ef svo væri um hnúta búíð, að þeir þyrftu a.m.k. ekki að borga meira fyrir mat sinn en þeir, sem heilbrigðir eru. Því hef ég leyft mér að flytja þessa till. Æskilegast væri, að afnám þessara gjalda væri gert með breytingu á tollskrárlögum. En ég hef kosið að fara þessa leið í þeirri von, að breytingin gæti komizt í framkvæmd sem allra fyrst. Í trausti þess, að hv. fjvn. muni taka þessa till. mína til athugunar, tek ég hana aftur til 3. umr.



Herra forseti. Mér þótti ánægjulegt að heyra það hjá hæstv. fjmrh. hér áðan, að það er hans staðfastur ásetningur, að fjárlagafrv. skuli jafnan sýna sem réttasta mynd. Ég skil það svo, að hann óski þess, að það sé raunsætt. Skoðanir okkar að þessu leyti falla alveg saman, og ég vildi stuðla að því með honum, að sá háttur yrði á framvegis, þó það hafi ekki heppnazt að þessu sinni, því að þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1972 kemur hér til 2. umr., þá. er öllum ljóst, að það á langt í land til þess að vera fullbúið. Gjaldahlið þess hefur nú þegar hækkað í meðförum fjvn. um 764 millj. kr., og hlýtur að hækka enn verulega, ef sæmilega á að sjá fyrir hinum ýmsu og sjálfsögðu þörfum. Ég gagnrýni þetta í sjálfu sér alls ekki og hef reyndar staðið að mörgum þeim hækkunartillögum, sem hér eru lagðar fram af fjvn., en ég vil ætlast til þess, að um leið og við ákveðum þessar hækkanir, þá verði séð fyrir tekjuöfluninni til þeirra. Það hefur á skort. Í sambandi við gjöldin, svo ég ræði um þau áfram, þá vil ég minna á, að væntanlega verður framlag til níðurgreiðslu á vöruverði að hækka verulega eða gera þarf aðrar fjárfrekar ráðstafanir til að varna því, að óðaverðbólga ríði hér yfir og lami atvinnuvegina og geri að engu þá kaupmáttaraukningu, sem orðið hefur á undanförnum árum. Þá hefur hæstv. ríkisstj. loks í gær lagt fram frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, sem leiðir til hærra framlags ríkissjóðs, og auk þess eru boðaðar í frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, sem einnig var lagt fram í gær, vissar skuldbindingar. Ég vil benda á það í sambandi við lög um tekjustofna sveitarfélaga, að í 41. gr. frv. er sagt, að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1972, og á bls. 18 í aths. með frv. segir: „Gert er ráð fyrir, að við gildistöku frv. verði eftirtaldar breytingar gerðar: 1. Framlag sveitarfélaga til lífeyristrygginga verði fellt niður. 2. Framlag sveitarfélaga til sjúkratrygginga verði lækkað um helming. 3. Kostnaði sveitarfélaga vegna löggæzlu verði af þeim létt. 4. Persónuiðgjöld til lífeyristrygginga almannatrygginga verði felld niður. 5. Iðgjöld hinna tryggðu til sjúkrasamlaga verði felld niður.“ Eftir þessu mættum við ætla, að þessar breytingar allar ættu að taka gildi 1. jan. 1972, og þegar á að fella þessi framlög niður ýmist af sveitarfélögunum eða þeim, sem trygginganna njóta og til þeirra hafa greitt persónuiðgjöld, þá sé ég engan aðila annan til að greiða þetta en ríkissjóð. Og þó að ég hafi ekki séð það enn, að til þess sé ætlazt í lögunum, þá verðum við að ætla, að svo sé. Hér er um stórfellda tilfærslu gjalda að ræða og verður ekki séð í fljótu bragði, hversu háar fjárhæðir er hér um að ræða. AS vísu hygg ég, að bending um þetta sé í riti Tryggingastofnunar ríkisins, sem út kom í okt. s.l., þar sem gerð er grein fyrir áætlun lífeyristrygginga og sjúkratrygginga fyrir árið 1972. En þar segir, að hinir tryggðu skuli gjalda til lífeyristrygginga á árinu 1972 654.9 millj. kr. Sveitarsjóðir skuli greiða til lífeyristrygginganna 373.3 millj. kr. Til sjúkratrygginga skuli hinir tryggðu greiða 499.8 millj. kr., en framlög sveitarsjóða skuli vera 424.9 millj. kr. eða þá sá hlutinn, sem á að létta af þeim, verði 212.4 millj. kr. Ef þessar upplýsingar eru réttar, mun þetta nema um 1 milljarði og 800 millj. kr., þessi gjöld, sem þarf að taka tillit til. Enn fremur er getið um það hér í þeim lista, sem fylgdi með tekjustofnafrv., að kostnað sveitarfélaganna vegna löggæzlu skyldi fella niður. Um þann kostnað hef ég ekki neinar upplýsingar, en hann hlýtur að vera þó nokkur og væri æskilegt, að það lægi fyrir, ef fjárlögin eiga að verða raunsönn, þegar við göngum frá þeim. Það er því með öllu óljóst, hversu mörg milljónahundruð eða jafnvel hversu marga milljarða vantar í tekjuhlið frv. Við, sem skipum minni hl. fjvn., höfðum um það engar upplýsingar, þegar frv. var til afgreiðslu hjá n., á hvern hátt hæstv. ríkisstj. hygðist afla þess fjár, sem á skorti, til þess að frv. yrði afgreitt greiðsluhallalaust, en það teljum við með öllu óverjandi, að frv. verði afgreitt með greiðsluhalla í því góðæri, sem þjóðin býr nú við. Hæstv. ríkisstj. hefur einnig í gær lagt fram frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt. Ekki hefur unnizt tími til að kanna það frv. og meta þýðingu þeirra breytinga, sem fyrirhugaðar eru. En þær hljóta að fela í sér stórlega auknar álögur á skattborgarana. Það var því brýn nauðsyn að kynna fjvn. og Alþ. þessar breytingar fyrr og upplýsa, til hvaða niðurstöðu þær leiddu, áður en fjárlagafrv. var afgreitt í n. til 2. umr. Við þær aðstæður, sem ég hef lýst hér stuttlega, er ógerningur að vinna, svo að nokkurt vit sé í. Við höfum verið að leitast við að skipta tekjum ríkisins til hinna ýmsu þarfa, án þess að hafa hugmynd um, hversu mikið gæti komið til skipta. Og ég hef ekki orðið þess var, að þeir nm., sem skipa meiri hl. fjvn., séu miklu nær því að þekkja þessar stærðir heldur en við í minni hl. Mér er það ríkt í huga nú að þakka þeim ágætu þingbræðrum mínum og samstarfsmönnum í fjvn., sem skipa meiri hl. hennar, fyrir ánægjulegt og gott samstarf í n. En það vegarnesti, sem þeir hafa haft til þeirrar vinnu, sem inna þarf af hendi í fjvn., er slíkt, að ekki var hægt að búast við heilsteyptu verki í verklok, enda vantar mikið á, að svo sé. Þó þykist ég vita, að þeir hafi dyggilega farið að ráðum hæstv. forsrh. og lesið málefnasamning ríkisstj. kvölds og morgna og lesið hann til skilnings, a.m.k. þann póstinn, sem varðar fjármál og efnahagsmál. Það er sagt svo, að Bjarni bóndi á Leiti hafi verið fljótur að signa sig, og það þvælist heldur ekki lengi fyrir neinum að lesa efnahagspóstinn í málefnasamningnum, - hann er ekki svo stór. Málefnasamningurinn er, eftir því sem ég kemst næst, í 1. útgáfu 304 lesmálslínur, en efnahags- og fjármál taka aðeins yfir 34 lesmálslínur eða um 9% lesmálsins. Hér eru mikilvægu efni gerð lítil skil, þótt allir ættu að vita það, að heilbrigð stjórn efnahags- og fjármála er undirstaða framfara og á milli fjármagns og framkvæmda er órofa samband. Mér sýnist, að þær almennu hugleiðingar, sem er að finna um efnahagsmál í málefnasamningnum, séu ekki öruggur leiðarvísir fyrir þá, sem vinna að fjárlagagerð. Til þess er stefnumörkunin of óljós. Í málefnasamningnum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. leggur ríka áherzlu á, að takast megi að koma í veg fyrir þá háskalegu verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarin ár og leitt hefur til síendurtekinna gengislækkana og óðaverðbólgu. Hún mun leitast við að tryggja, að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helztu nágranna- og viðskiptalöndum. Í því skyni mun hún beita aðgerðum í peninga- og fjárfestingarmálum og ströngu verðlagseftirliti.“ Ég gat þess, að í þessum bæklingi væri ekki að finna markaða stefnu í efnahags- og fjármálum, og er það illa farið. Hitt er þó sýnu verra, að allt bendir til þess, að stjórnarathafnir hæstv. ríkisstj. þann skamma tíma, sem hún hefur verið við völd, leiði til allt annarrar niðurstöðu en heitið er að keppa að í þeim pósti, sem ég kynnti hér úr málefnasamningnum. Eða sýnist mönnum, að hæstv. ríkisstj. hafi tryggt það, að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helztu nágranna- og viðskiptalöndum? Mér sýnist allt annað blasa við. Og ef hafa á eitthvert vald á þeirri verðþenslu, sem þegar verður van og líklegt er, að magnist til stórra muna á næstu mánuðum, þá hefði sannarlega þurfi að gera sér grein fyrir því strax við gerð fjárlaga, með hverjum hætti það skyldi gert og hverjar fjárhæðir þyrfti til þeirra hluta, því að í öllu falli munu þær ráðstafanir, sem gera þarf, í hvaða formi, sem þær eru, hafa áhrif á gerð og niðurstöður fjárlaga. Ég ætla ekki nú að ræða einstakar fjárveitingar, þótt freistandi væri að bera þær saman við þær kröfur, sem núv. stjórnarstuðningsmenn gerðu á fyrri þingum til ríkisvaldsins. En ég neita mér um það. En ég vil láta það koma fram hér og vil undirstrika það sérstaklega, að þótt niðurstöðutölur á gjaldahlið, ég endurtek, á gjaldahlið, - um tekjuhliðina er fátt vitað, - á gjaldahlið fjárlagafrv. hafi hækkað um 3.7 milljarða frá gildandi fjárlögum, þá hygg ég, að ekki sé meira en svo, að haldið sé í horfinu um framlög til framkvæmda, svo stórkostleg þensla er á vinnumarkaðinum nú þegar og horfur á hraðvaxandi þenslu við allar fjárfestingar. Af þeim sökum munu hækkandi fjárveitingar í krónutölu, eins og þær eru ákvarðaðar í frv., ekki leiða til meiri framkvæmda en staðið hefur verið að á þessu ári, en áköf útþensla í ríkiskerfinu hirðir hærri fjárhæðir en áður. Aðrir stórir fjárlagaþættir, sem hækka þar verulega, hafa enn orðið síðbúnir, eins og ég vék að áðan, svo að ekkert verður fullyrt um heildarniðurstöður. En einsýnt er, að nýjar álögur á almenning munu koma til í einhverju formi og stórauknum mæli eftir að 2. umr. um frv. lýkur. Þennan seinagang og þessa vinnutilhögun vil ég átelja. Þessi vinnubrögð leiða til óábyrgrar fjárlagaafgreiðslu, sem er sem betur fer algert einsdæmi. Þessi meðferð mála sýnir um leið óþolandi virðingarleysi fyrir hinu háa Alþ. og þá ekki síður fyrir hinum almenna skattborgara, sem að síðustu kemur til með að bera allar byrðarnar á bakinu, hvort sem það bak er breitt eða mjótt. Ég hef nú í mjög stuttu máli lýst þeirri aðstöðu til ábyrgra vinnubragða, sem fjvn. hefur búið við að þessu sinni. Þrátt fyrir fullan vilja meiri hl. fjvn. til þess að gefa minni hl. upplýsingar um ákvarðanir um skattheimtu ríkisins og þá þætti, sem máli skipta við fjárlagagerð, var þeim það ekki fært, þar sem þær voru ekki enn, þegar komið var fast að 2. umr., tilbúnar frá hæstv. ríkisstj. Með hliðsjón af þessari vinnuaðstöðu skal það engum vera undrunarefni, þótt fjárlagafrv. sé enn við 2. umr. opið í háða enda.



Herra forseti. Ég hef lagt hér fram og flutt nokkrar brtt., sem fram koma á þskj. 184 og 193, og mun ég að sjálfsögðu gera grein fyrir þeim, en ég vil þó áður fara nokkrum orðum um fjárlagafrv. og efnahagsmálin almennt. Ég held, að það hafi verið svo undanfarna áratugi, að hver einasta ríkisstj., sem setið hefur að völdum hér á landi, hefur haft þá stefnu að reyna að berjast gegn verðbólgu og verðþenslu hér á landi, þó að vitað sé, að þetta hefur tekizt miður heldur en allir hafa óskað og misjafnlega hjá hinum ýmsu ríkisstj. Ég held, að sú ríkisstj., sem tók við hér á s.l. sumri, hafi þar alveg söðlað um og snúið því dæmi við, og hún hlýtur að stefna viljandi að geysilegri verðþenslu í landinu. Það fer ekki hjá því, að þeir aðilar, sem að efnahagsmálunum standa og ganga að þeirra ráðum nú, hljóti að gera sér fulla grein fyrir, hvert stefnir í þessum málum hjá okkur. Fjárlög hækka nú um 4–5 milljarða miðað við niðurstöðu fjárlaga árið 1971, eða um 40-50%. Þegar ég segi, að þau hækki um 4–5 milljarða frá 1971, þá er miðað við það, sem hér hefur verið gefið upp, að ekki sé komið fram enn þá, en það muni koma við 3. umr. fjárlaga. Þetta út af fyrir sig segir sína sögu, þegar ríkisstj. gengur á undan með slíkt fordæmi að hækka þannig fjárlögin um slíka upphæð, sem er miklu hærri upphæð en ég veit til, að fjárlög hafi hækkað um á einu ári, ef ekki hefur verið kannske um gerbreytingu í efnahagsmálum að ræða, þegar átt hafa sér stað stórar eða allstórar gengisbreytingar. Þegar lítið er enn fremur á það, að í stjórnarsáttmálanum, - það má víst varla orðið minnast á hann hér, en til gamans má geta þess, að maður heyrir það, að almenningur er þegar farinn að tala um stjórnarsáttmálann sem faðirvor hæstv. forsrh., sem hann án efa sem sanntrúaður maður muni lesa kvölds og morgna þó held ég að okkur þm. sé óhætt að minnast á hann, enda verður það án efa gert oft og mörgum sinnum, áður en yfir lýkur. En þegar það kemur fram í sjálfum stjórnarsáttmálanum, sem gefinn er út um leið og ríkisstj. sezt að völdum, að þar er þegar gert ráð fyrir verulegri, almennri kauphækkun í landinu, að kaupmáttur launa eigi að aukast um 20%, þá segir það auðvitað sína sögu einnig, að það er fyrir fram ákveðið, að almenn verðhækkun, sem hlýtur að leiða af almennri kauphækkun, skuli koma á og skella yfir okkur þegar á þessu og næsta ári. Þetta kom mjög greinilega fram hjá formanni Alþýðusambandsins, hv. 6. þm. Norðurl. e., Birni Jónssyni, en þegar samningar höfðu verið gerðir, þá kom hann fram í sjónvarpinu og taldi, að kauphækkunin alls mundi nema um 45% á samningstímabilinu. Þá hlýtur að koma að því að skoða, hvernig aðstaða atvinnuveganna verður, þegar allt þetta er skollið á. Mér er kunnugt um það, að einstaka fiskiðnaðarfyrirtæki hafa látið reikna þetta út fyrir sig eða gert sér grein fyrir því, og þau tjá mér alveg hiklaust, að þau telji, að launahækkun hjá þeim verði að samningstímabilinu loknu eftir tvö ár komin í 62.5%. Þegar við það bætist, eins og vitað er, að fiskverðshækkun hlýtur að verða á árinu 1972 og einnig án efa í ársbyrjun 1973, þá fer dæmið fyrir aðalatvinnuveg þjóðarinnar að verða nokkuð ljóst. Þó að vel hafi gengið fram að þessu hjá fiskiðnaðinum og verð hafi farið hækkandi og hann hafi tekið það á sig og staðið að því að leggja nokkuð af sínum fjármunum í verðjöfnunarsjóð, þá liggur það alveg ljóst fyrir, að þetta eru meiri hækkanir en þessi atvinnuvegur þolir, nema um verulega verðsveiflu upp á við verði að ræða á sjávarafurðum erlendis. Því miður er farið að bera á því, að það sé komin stöðnun í þessa hluti og frekar sé von á því. Við skulum vona, að það verði ekki, en það er farið að bera á því, að hætta getur verið á því, að einstaka tegundir sjávarafurða verði ekki á sama verði og þær hafa verið hingað til, - að það verði um verðlækkun þar að ræða. Við skulum vona, að þetta verði ekki að raunveruleika, en allt hlýtur þetta að vera til athugunar, ef menn vilja í raun og veru gera sér grein fyrir, hvernig aðstaðan er í efnahagsmálunum. Hvað skeður, þegar þessi undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar er kominn í þá aðstöðu, að tekjur hrökkva ekki nálægt fyrir útgjöldum? Það er dæmi, sem hæstv. ríkisstj. hlýtur að hafa gert sér ljóst, þegar hún setur af stað þá geysilegu kollsteypu í efnahagsmálum þjóðarinnar, sem hún hlýtur að hafa gert sér fullkomna grein fyrir, þegar hún tók við völdum og markaði sína stefnu í efnahagsmálunum, bæði í sambandi við almennar launahækkanir og í sambandi við þá geysilegu hækkun, sem orðið hefur á fjárlagafrv. miðað við s.l. ár. Í sambandi við það, sem á kann að vanta til að fjárlög nái endum saman, - ekki hefur nú verið gefið upp enn þá, um hve stóra upphæð er að ræða, en við höfum heyrt talað um 1.5–2 milljarða, sem sé það, sem á vanti til þess að endar nái saman á fjárlögum, þegar allt verður komið til alls, - þá hefur verið lagt hér á borð þm. skattafrv. og nokkuð hefur hæstv. fjmrh. gert grein fyrir þessu máli, þó að ekki sé farið að ræða það formlega hér enn þá. Þá kom hann fram í sjónvarpinu og gerði landsmönnum grein fyrir, hvernig þetta nýja skattafrv. mundi verka. Svo einkennilega vill til, að þegar hæstv. ráðh. er að gera grein fyrir því í útvarpinu, þá leggur hann aðaláherzluna á það og færir fram ákveðin dæmi um það, að þarna sé um almenna lækkun að ræða í sambandi við tekjustofnafrv. og skattafrv. hjá öllum, ja, flestöllum almenningi. Þegar hins vegar er gerð grein fyrir þessum málum hér á Alþ., þá á það að standa undir þeim tekjum eða skapa þær tekjur, sem á vantar til að ná saman endum á fjárlögum. Þetta getur að sjálfsögðu aldrei farið saman, en það er náttúrlega þægilegt fyrir hæstv. ráðh., þegar hann kemur fram fyrir alþjóð í útvarpi og vill gera grein fyrir þessu, að reyna að telja fólki trú um, að þarna sé um lækkun á opinberum sköttum að ræða, þá er það eðlilegt, en ég hygg nú, að þetta eigi eftir að hitta hæstv. ráðh. kannske miklu verr heldur en hann þegar í dag gerir sér grein fyrir. Ég er hér með afrit af viðtalinu við hæstv. ráðh., sem fram fór í útvarpinu í gær, og vil benda þar á nokkur atriði, sem mér þykir ástæða til að staldra aðeins víð. Hæstv. ráðh. bendir á tiltekin dæmi um, að gjöld hjóna með tvö börn, sem hafi 250 þús. kr. tekjur, þeirra sameiginlegu gjöld til sveitarsjóðs og ríkissjóðs muni lækka svo og svo mikið, telur það verða 14 þús. kr. Einnig tekur hann annað dæmi um hjón með tvö börn, sem hefðu 380 þús. kr., þau munu lækka um, að mér skilst, rúmlega 20 þús. kr. Þá kemur þriðja dæmið, sem fer að verða einkennilegt og sýnir nú, að ráðh. gerir sér nokkra grein fyrir því, hvað erfitt er að túlka málið á þann veg, sem hann gerði í útvarpinu. Þar tekur hann dæmi um hjón með 6 börn. Hann þarf að láta þau hafa 6 börn til að geta sannfært þjóðina um það, að þau lækki sameiginlega í sköttum til sveitarsjóðs og ríkissjóðs. Ég segi, því miður er það orðin hrein undantekning í þjóðfélaginu, ef hjón eiga eða hafa á sínu framfæri 6 börn, ég segi, því miður. Það færi betur, að það væru fleiri aðilar, sem það hefðu, heldur en nú er í dag, því að þjóðinni veitir ekki af meiri vinnukrafti og meiri mannafla en hún ræður yfir. En þetta sýnir það, að hæstv. ráðh. þarf beinlínis að taka afbrigðilegt dæmi til þess að sannfæra menn um það, að hjón með 6 börn, sem hafa 770 þús. kr. tekjur, einnig þau lækki í sköttum til ríkis og bæjar. Þá kemur að þeim, sem hafa breiðu bökin, eins og kallað er. Þar þarf hæstv. ráðh. að taka í útvarpinu dæmi um hjón með tvö börn, sem hafa Í 230 þús. kr. í brúttótekjur. Mér er ekki kunnugt um það, en það getur vel verið, að það sé kannske að hans dómi stór hópur í þjóðfélaginu, sem hafi slíkar tekjur. Ég verð að viðurkenna, að ég veit ekki, hvort ég þekki nokkurn, en marga þekki ég a.m.k. ekki, og ég fullyrði, að í mínu byggðarlagi væri það hrein undantekning, ef nokkur fjölskylda eða nokkur hjón hefðu slíkar tekjur. En það er á þessum breiðu bökum þeirra aðila, sem eru með yfir 1250 þús. kr. tekjur, sem á að brúa bilið í fjárlögum upp á 1.5 eða 2 milljarða eða hvað það er nú, sem vantar á, til að endarnir nái saman. Ég tel það geysimikla bjartsýni, ef hæstv. ráðh. heldur, að fjárlögum verði þannig náð saman eða endum fjárlaga verði náð saman á þennan hátt, enda hygg ég nú, að hann víti betur. Ég er sannfærður um það, að þegar farið verður að skoða skattamálin sameiginlega í heild, eins og að sjálfsögðu verður gert í þinghléinu, því þá gefst tími til þess, þá komi út allt annað dæmi og allt önnur mynd af þessum sameiginlegu tveimur frv. heldur en hæstv. ráðh. vill vera láta, enda mundi það hreinlega ekki standast, að hægt væri að „dekka“ fjárlögin á þennan hátt, ef þetta væri eina rétta myndin af því, sem fram kom í viðtali við hæstv. ráðh. í sjónvarpinu í gærkvöld. En þegar er séð, að hæstv. ráðh. hlýtur að hafa vitað betur, því að þó að það sé rétt, að til standi að lækka ýmsa útgjaldaliði sveitarfélaganna og færa þá yfir til ríkisins, sem auðvitað þýðir aukin útgjöld fyrir ríkið, þá er það líka inni í myndinni, að það á að hækka aðra skatta til sveitarfélaganna heldur en útsvör. Fasteignagjöldin eru þar orðin geysilega stór og þýðingarmikill liður, sem áður var til þess að gera mjög lítill liður hjá flestum sveitarfélögum. Og allir vita, að sveitarfélögin láta ekki setja allan sinn rekstur aftur. Við það að sleppa við þessi útgjöld er freistingin kannske enn þá meiri að fara út í meiri verklegar framkvæmdir, því að alltaf er það svo, að almenningur í hverju sveitarfélagi ætlast til þess af sinni sveitarstjórn, að hún geri sem mest á hverjum tíma. Krafan er hörð um það, og það þarf styrk hjá mörgum sveitarstjórnarmönnum, ef þeir ætla að fara eftir þessari biblíu, að við það, að léttir af þeim einstaka útgjaldaliðum, skeri þeir bara niður hjá sér fjárhagsáætlunina og fylgi henni í samræmi við þær lækkanir, sem yfirfærast á ríkið. Og eitt er það einnig, þegar verið er að tala um, að það verði þessi almenna skattalækkun, sem má benda á. Það er að því stefnt að leggja niður aðstöðugjöldin hjá fyrirtækjum, fella þau alveg niður eftir árið 1972, en að hálfu leyti á því ári. 

Guðlaugur Gíslason (frh.): Ég var þar kominn, sem ég var að ræða niðurfellingu aðstöðugjaldanna. Auðvitað vita allir sveitarstjórnarmenn, að þegar felldur er niður jafnstór tekjuliður og aðstöðugjöldin hafa verið á undanförnum árum, þá er verið að gera tilfærslu innan sveitarfélagsins á þeim byrðum, sem verður að leggja á íbúana í hverju sveitarfélagi, bæði til reksturs þess og uppbyggingar, þá er verið að færa þessar byrðar af atvinnurekstrinum og yfir á einstaklingana. Það er einfaldlega þetta, sem gerist. Enda er séð fyrir þessu í tekjustofnafrv., þar sem í 34. gr. þess er heimild til handa sveitarfélögunum að hækka útsvörin, ef þau hafa verið of lágt áætluð um áramót, þannig að útilokað er að segja nokkuð um það, hvernig þessir skattar verða, fyrr en raunverulega liggur fyrir, hvernig þessi mál koma út hjá hinum ýmsu sveitarstjórnum. Þá eru það fasteignagjöldin, sem eru stórhækkuð og auðvitað þýða aukna byrði fyrir skattgreiðendur til sveitarsjóða. Þetta er mál, sem oft hefur borið á góma. Þetta bar mjög á góma, þegar upphaflega var verið að semja frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, sem við höfum lengi búið við. En það ber allt að sama brunni í sambandi við þetta, þetta er talinn mjög tvíeggjaður tekjustofn fyrir sveitarfélögin og koma illa við marga aðila. Nú í dag hittir hin geysilega hækkun á fasteignagjöldum, sem fyrirhuguð er, unga fólkið, sem er að byggja eða hefur nýlega lokið við að byggja dýrar íbúðir, sem auðvitað verða metnar eftír verðgildi þeirra. Þetta hittir það unga fólk, sem í þessari aðstöðu er og sem flestallt, ég fullyrði það, sem flestallt hefur tekið á sig kannske jafnvel eins miklar skuldir eða jafnvel meiri skuldir en það sér fram úr í dag, hvernig á að ráða við. Stórhækkaður fasteignaskattur hlýtur að hitta þetta fólk ákaflega illa. Þá hittir það einnig illa þá aðila, sem við teljum alltaf, að Alþ. beri skylda til að fara sem vægast í skattlagningu á, en það er eldra fólk. Það er vitað, að margt eldra fólk býr í sínum gömlu íbúðum, kannske eru þær orðnar of stórar, en það vill auðvitað ekki fyrr en á síðustu árum ævi sinnar fara að smækka mjög við sig íbúðirnar og flytjast í nýtt húsnæði. Það vill halda áfram að búa meðan það getur á þeim sama stað, sem það hefur kannske búið á allt sitt líf. Það er í mörgum tilvikum án efa, að þessar íbúðir eru orðnar of stórar fyrir það, þegar það stendur orðið eitt uppi, börnin öll farin að heiman. En þetta fólk hittir einnig fasteignaskatturinn mjög illilega. Það eru þessi sjónarmið, sem alltaf hafa ráðið því, að fasteignaskattur til sveitarfélaganna hefur verið mjög umdeildur og fram að þessu hefur engin ríkisstj. og Alþ. ekki heldur farið inn á það að hækka þessi gjöld eins mikið og nú er gert ráð fyrir í hinu nýja tekjustofnafrv. Þá hafa hæstv. ráðh., sem talað hafa um nýju skattalögin, ósjaldan bent á það, að með skattalögunum væru felldir niður hinir ýmsu skattar. Þetta er alveg rétt. Það stendur til að fella niður almannatryggingagjaldið, sjúkrasamlagsgjaldið að hálfu leyti o.s.frv. En er það svo, að þetta sé niðurfelling? Verða ekki þessar uppbætur, sem við áður greiddum í almannatryggingagjöldum og sjúkrasamlagsgjöldum, verða þær bara ekki teknar af gjaldendum í annarri mynd? Auðvitað verður ríkissjóður, fyrst hann ætlar að taka þessar byrðar á sig, auðvitað verður hann að innheimta nýja skatta fyrir þessu. Þetta kemur fram á einstaklingunum, kannske misjafnlega mikið, í misjafnlega miklum mæli, en auðvitað er þarna ekki um neina niðurfellingu á gjöldunum að ræða. Þessar stofnanir, sem þessir skattar hafa gengið til áður, halda auðvitað áfram að starfa og halda áfram í vaxandi mæli með sin útgjöld og þurfa auðvitað tekjur á móti. Það liggur alveg í augum uppi, að þarna er einnig verið að túlka málið á annan veg en rétt getur talizt. Ég skal nú ekki tefja lengur við fjárlögin eða efnahagsmálin, en vil aðeins undirstrika það, sem ég hef sagt hér, að það er útilokað að mínum dómi, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki þegar í upphafi, þegar sama daginn eða áður en hún settist niður, þegar málefnasamningurinn var gerður, þá hafi hún ekki gert sér alveg fulla grein fyrir því, að hún væri vitandi vits að sigla inn í stórkostlega kollsteypu í efnahagsmálum þjóðarinnar og miklu meira en áður hefur verið kallað óðaverðbólga. Ég skal þá láta þessum þætti ræðu minnar lokið, en koma að þeim brtt., sem ég hef hér leyft mér að leggja fram. Ég vil áður sýna hv. fjvn. þá fullu sanngirni og kurteisi að þakka henni fyrir þau framlög, sem á fjárlögum er að finna til hinna ýmsu málefna og stofnana þess byggðarlags, sem ég er búsettur í. Það er þar ein upphæð, sem ég vil sérstaklega láta koma í ljós, að ég er mjög ánægður með, að skyldi verða tekin inn á fjárlög, en það er framlag, sem ætlað er til rannsóknarstofu fiskiðnaðarins í Vestmannaeyjum. Þetta hefur verið brennandi áhugamál í sambandi við fiskiðnaðinn í Vestmannaeyjum að koma slíkri rannsóknarstofu á fót. Fiskiðnaðurinn sjálfur hefur þar sameiginlega bundizt samtökum um það og gengið endanlega frá því að bera sjálfur allan stofnkostnað af þessari rannsóknarstofu og mér er sagt, að hann nemi 4–5 millj. kr. Þetta er átak hjá þeim út af fyrir sig, sem ég tel, að þeir geti verið stoltir af að hafa á sig tekið, og þess vegna sé ég fulla ástæðu til þess að fara viðurkenningarorðum um undirtektir hæstv. sjútvrh. og fjvn. um framlag til þessarar stofnunar, því að ég er sannfærður um það, að hún á ekki eftir að verða aðeins fiskiðnaðinum í Vestmannaeyjum til góðs, heldur einnig þjóðinni í heild í bættri framleiðslu frá þessum stað. Ég flyt hér á þskj. 184 í fyrsta lagi till. um nýjan lið, að áætlaðar verði 3 millj. kr. til sundlaugarbyggingar í Vestmannaeyjum. Á árinu 1971 voru teknar inn á fjárlög 2 millj. 728 þús. kr. í þessu skyni. Það var, eftir því sem mér var tjáð heima í héraði, ekki aðstaða til þess að hefja þá þegar framkvæmdir fyrir þessa fjárlagaupphæð, vegna þess að þá vantaði endanlegar teikningar af stofnuninni vegna breytinga, sem á henni höfðu verið gerðar, en þetta framlag var því miður, - mér er ekki kunnugt um, hvers vegna, - fellt niður við afgreiðslu fjárlaga 1971, og harma ég það mjög mikið. Ég leyfi mér því að vænta þess, að þar sem þarna er um framhaldsfjárveitingu að ræða, - það er ekki um nýja fjárveitingu, heldur framhaldsfjárveitingu að ræða til sundlaugar í Vestmannaeyjum, - þá skoði hv. fjvn. þetta mál á milli umr. og sjái sér fært að verða við þessari till. Ég skal í sambandi við þetta mál benda á það, - ég held, að það sé rétt með farið hjá mér, - að Vestmanneyingar voru á sínum tíma fyrstir landsmanna til þess að taka upp sundskyldu í sambandi við skólanámið við eins frumstæðar aðstæður og voru á þeim tíma. Síðar réðust þeir í byggingu opinnar sundlaugar, þar sem um er að ræða upphitaðan sjó, - og hefur það bæði sína kosti og sina galla. En þessi laug er að verða 40 ára gömul, og að sjálfsögðu langt síðan hún var komin það mikið aftur úr, að hún er varla talin frambærileg lengur miðað við þær kröfur, sem almennt eru gerðar í þessum málum. Ég leyfi mér því að vænta þess, að hv. fjvn. taki þessa till. til frekari athugunar. Þá hef ég leyft mér að flytja hér á sama þskj. till. um hækkun á framlagi til Náttúrugripasafns Vestmannaeyja. Þar er um ákaflega lítið framlag að ræða, að liðurinn hækki úr 75 þús. kr. upp í 300 þús. kr. Ég vil ekki una því fyrir hönd Náttúrugripasafns Vestmannaeyja, að það sé sett í annan flokk en t.d. Sædýrasafnið í Hafnarfirði. Þarna er um tvö mjög sambærileg söfn að ræða, bæði hafa þau safn lifandi fiska. Annað, Hafnarfjarðarsafnið, er raunar nokkru víðtækara í sambandi við dýralífið, en Vestmannaeyjasafnið hefur hins vegar mjög gott, að mér er tjáð, náttúrugripasafn. Þanna í Eyjum er um að ræða fasta stofnun, sem kaupstaðurinn réðst í að byggja á sínum tíma og kostaði miðað við verðgildi peninga á þeim árum mjög háa upphæð. Við höfum aldrei farið fram á neinn styrk í sambandi við byggingarkostnað á þessu safni og sætt okkur við mjög lágar fjárveitingar, og ég mundi hafa látið afskiptalausa till. hv. fjvn. um þá hækkun, sem varð, og eins og hún gekk frá henni, ef ég teldi ekki, að þetta safn ætti að njóta ekki lakari fyrirgreiðslu en Sædýrasafnið í Hafnarfirði, því að ég tel, að þó að þau séu, eins og ég sagði, kannske nokkuð hvort á sínu sviði, þá geti verið þar um mjög sambærilega aðstöðu að ræða og ekki lakari í Eyjum en er hjá Sædýrasafninu í Hafnarfirði. Þá hef ég lagt til, að tekinn verði inn nýr liður á fjárlögum, þar sem um er að ræða einnig mjög hógværan póst, en það eru 200 þús. kr. til Styrktarsjóðs nemenda við Stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum. Við 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1971 voru teknar inn, ef ég man rétt, 300 þús. kr. til Styrktarsjóðs Stýrimannaskólans í Reykjavík. Ég taldi þetta mjög maklegt og gott, en flutti þá ekki brtt. við frv., því að þetta kom það seint fram, að þetta hreinlega fór fram hjá mér. En ég tel, að Stýrimannaskólinn í Vestmannaeyjum eigi að njóta nákvæmlega sömu aðstöðu og Stýrimannaskólinn í Reykjavík. Þarna er um að ræða alveg sambærilegar stofnanir að formi til. Þó að stofnunin í höfuðstaðnum sé að sjálfsögðu mun fjölmennari, þá er Stýrimannaskólinn í Vestmannaeyjum orðinn föst stofnun, þangað sem sækja nemendur alls staðar að af landinu, og fer aðsókn þeirra, sem betur fer, mjög vaxandi. Ég hef áætlað, að það væri eðlilegt, að Stýrimannaskólinn í Vestmannaeyjum fengi þriðjungsframlag á móti Stýrimannaskólanum í Reykjavík. Það er nokkurn veginn hlutfallið á milli nemenda hjá þessum stofnunum, en ég hef tekið inn það, sem ætla mætti, að væri framlagið bæði fyrir árið 1971 og 1972, eða 100 þús. hvort ár. Þá hef ég einnig á þessu sama þskj. leyft mér að flytja till. um, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast andvirði allt að 1.3 millj. bandarískra dollara vegna kaupa á svifskipi til flutninga milli Vestmannaeyja og meginlandsins. Þm. flestir muna eftir því, að hér var borin fram af mér ásamt tveimur öðrum hv. þm. úr Suðurlandskjördæmi till. snemma á þinginu um athugun á kaupum á svifskipi til þess að leysa einn þáttinn í samgöngumálum Vestmanneyinga. Þarna er um nýtt samgöngutæki að ræða, og því ekki nema ósköp eðlilegt, að menn taki með varúð notagildi þess. Þetta hefur aðeins gerzt einu sinni, að svifskip hafi komið hér til lands og verið reynt hér, en eins og ég hef áður gert grein fyrir, var það af allt annarrí og minni gerð en við töldum okkur þurfa á að halda. Nú liggur það hins vegar fyrir, eins og ég hygg, að hv. alþm. viti og hér var gerð grein fyrir áður, að nú er að koma á markaðinn farartæki af þessari gerð, sem mundi henta að okkar dómi, sem höfum fylgzt með þróun þessara mála, mjög vel og vera alveg af þeirri gerð og stærð, sem við teljum, að við þurfum á að halda. Þessi skip eru enn ekki komin á sölulista eða þessi tegund, þessi stærð þessara skipa er ekki enn komin á sölulista. Ég taldi því ekki eðlilegt, að farið væri fram á ríkisframlag í þessu sambandi, en tel hins vegar nauðsynlegt, að ef þetta farartæki reynist nothæft og leysir þann vanda, sem við teljum, að það geti leyst, þá þurfi að vera fyrir hendi ríkisábyrgð til kaupa á slíku skipi. Ég efa ekki, að það væri hægt að útvega lán til kaupanna, ef hæstv. ríkisstj. vildi á það fallast að veita ríkisábyrgð fyrir því. Ég hef farið fram á það við hæstv. samgrh., að hann sendi hlutlausan aðila til Kanada, þegar reynsluför þessara skipa á sér stað, sem verður nú sennilega í næsta mánuði og mánuðunum þar á eftir, til þess að fá úr því skorið, hvort þessi farartæki muni henta hér við íslenzkar aðstæður, bæði í sambandi við samgöngumál Vestmanneyinga og e.t.v. annarra. Ég þykist þess fullviss, að bæjarstjórn Vestmannaeyja mundi þá nota tækifærið og senda sinn fulltrúa, sem yrði viðstaddur eða gæti sannreynt, hvort þarna er um farartæki að ræða, sem okkur hentar. Ég sagði það hér áðan, að ég teldi eðlilegt, að þm. væru kannske nokkuð vantrúaðir á þetta, þar sem um nýjung er að ræða. Það er alltaf svo. Maður vill vita hið sanna og er ekki tilbúinn að fallast á hlutina fyrr en séð er og sannað, að þeir geti skilað því hlutverki, sem til er ætlazt. Það hefur komið fram hjá þm., ég hef orðið þess var, að þeir trúa því, að þessu farartæki verði ekki komið við vegna sjólags á milli Vestmannaeyja og meginlandsins, á þann veg að það komi að haldi. Ég lét því gera yfirlit yfir, hvernig þessum málum er raunverulega háttað, og styðst ég þar við veðurstofuna og veðurathuganir í Vestmannaeyjum. Á hverjum einasta degi, tvisvar á dag, er með veðurathugun einnig gefið upp sjólag við Vestmannaeyjar. Þetta er gefið upp í 8 töluliðum og þar tilgreint frá núlli, sem kallað er ládautt, og upp í það, sem kallað er hafrót. En liðirnir, sem ég hafði áhuga fyrir, eru liðirnir frá 0–3, þar sem sjólagið er talið frá ládeyðu eða sléttum sjó upp í 1.25 m ölduhæð. En það er einmitt það, sem þetta skip er gefið upp fyrir að þola, án þess að farþegar verði fyrir nokkrum óþægindum af að ferðast með því. Það kemur í ljós, sem mér kom ekkert á óvart, en ég hygg, að mörgum hv. þm. muni þó geta komið á óvart, að yfir sumarmánuðina eru ótrúlega margir dagar, þar sem sjólag á þessari leið er ekki verra en það, að hægt er að nota skipið, án þess að það valdi farþegum nokkrum óþægindum. Ég skal geta þess, að mánuðina maí, júní, júlí, ágúst og september, sem við hugsum okkur, að þetta skip yrði notað og þá til farþega- og bifreiðaflutninga, eins og ég hef sagt áður, þá er sjólag innan þeirra marka, sem ég hef hér tilgreint, eða ölduhæð ekki yfir 1.25 m eins og hér segir: í aprílmánuði 17 daga, í maímánuði 23 daga, í júnímánuði 23 daga, í júlímánuði 26 daga, í ágústmánuði 26 daga og í septembermánuði 19 daga. Þessi skýrsla byggist á 10 ára reynslu. Það var farið 10 ár aftur í tímann frá árinu 1971, þannig að þarna er um meðaltal 10 ára að ræða, og þetta er því engin hending. Hefði ég tekið aðeins 5 síðustu árin, þá hefði dæmið orðið hagstæðara, en ég taldi eðlilegt að fara þetta langt aftur í tímann til þess að vera hvorki að villa sjálfan mig eða aðra hv. þm. í þessu sambandi, þannig að það liggur alveg ljóst fyrir, að ef skipið að öðru leyti getur talizt nothæft, kæmi það að fullum notum í sambandi við það hlutverk, sem við ætluðum því, þ.e. að flytja farþega og bifreiðir á milli lands og Eyja yfir þessa 5 sumarmánuði. Ég vænti þess því, að það verði vel tekið í þessa hugmynd Vestmanneyinga. Þeir gera sér það sjálfir ljóst, að ef af kaupum verður, þá verða þeir að koma þar einnig með fjármagn á móti til þess að þetta geti orðið að raunveruleika. Þá hef ég leyft mér að flytja á þskj. 193 eina brtt., um það, að framlag til vatnsveitu Vestmannaeyja verði hækkað um 3 millj. kr., eða úr 7.5 millj. í 10.5 millj. kr., og liðurinn hækki þar af leiðandi um sömu upphæð miðað við þá upphæð, sem þegar er komin fram á fjárlögum og brtt. meiri hl. fjvn. Ég hef áður gert grein fyrir þessu fyrirtæki og tel eðlilegt, að Alþ. ætlist til þess, að grein sé gerð fyrir því, vegna þess að svo er litið á almennt, a.m.k. af okkur í Vestmannaeyjum, að þar sem heimild er fyrir því í lögum, að ríkissjóður standi að helmingi stofnkostnaðar slíkra fyrirtækja, þá ætlumst við til, að það verði gert. Þó að allar tölur í sambandi við framkvæmdir séu orðnar háar nú til dags, þá verður að telja, að þetta sé ein af stærri framkvæmdum hvers einstaks sveitarfélags, a.m.k. utan Reykjavíkur. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef, er stofnkostnaður þegar kominn upp í 220 millj. og áætlað, að framkvæmdin fullgerð fari upp í 245 millj. kr. Þar af er dreifikerfið um 45 millj., sem ríkisstj. er ekki skuldbundin til að greiða neitt af, og við höfum ekki farið fram á, að það yrði gert. En nettókostnaður af þessu fyrirtæki eða stofnkostnaður, sem gæti verið greiðsluhæfur úr ríkissjóði samkv. gildandi lögum, er þá um 200 millj. Á fyrirtækinu hvíla nú í dag um 140 millj. kr. og er verulegur hluti af því, því miður, í erlendum lánum. Afborganir af þessum lánum nema rúmum 20 millj. og vextir 13.8 millj. eða tæpum 14 millj. kr. Eftir því sem bæjarstjóri Vestmannaeyjakaupstaðar tjáði mér í morgun, ætlast bæjarstjórn til þess, að gjald til vatnsveitunnar, gjaldskrá vatnsveitunnar verði hækkuð um 50% í byrjun næsta árs. Þannig mundi gjaldskráin gefa fyrirtækinu um 15 millj. kr. tekjur eða um tæpar 14 millj. nettó, þegar rekstrarkostnaður er dreginn frá. Það merkir, að fyrirtækið getur þá orðið staðið undir vöxtum af áhvílandi skuldum. Hins vegar er það ljóst, að bæjarsjóður verður að taka á sig hluta af afborgunum og ég tel það síður en svo ósanngjarnar kröfur íbúa þessa byggðarlags, þó að við færum fram á það, að afborgunum af lánunum verði skipt jafnt á milli þessara aðila eða um 10.5 millj. til hvors. Ég tel síður en svo, að þarna sé um nokkuð óeðlilega kröfu að ræða, og vænti þess, að hv. fjvn. vilji skoða þetta mál nánar. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum í sambandi við grg. hv. formanns fjvn., að hann skyldi ekki gefa neitt vilyrði eða fyrirheit um það, að framlagið til vatnsveitu Vestmannaeyja hækkaði eitthvað frá því, sem það var á fjárlögum 1971. Ég var satt að segja að vona, að hann gerði það, en þar sem það varð ekki, sá ég mig tilneyddan til þess að flytja þessa brtt., sem ég ætlast til, að aðstaða gefist til þess að skoða á milli umr. Ég sé nú, að fundartíma er að ljúka fyrir kvöldmat, og skal þá hér með láta máli mínu lokíð. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér litla brtt. á þskj. 184 þess efnis að framlag til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins sé hækkað úr 3 millj., eins og það er í fjárlagafrv., í 6 millj. En þess ber að geta, að á þskj. 174 frá hv. fjvn. er búið að gera till. um að hækka þessa upphæð upp í 4 millj. Ég hef átt sæti í stjórn Útflutningsmiðstöðvarinnar síðan sú stofnun byrjaði og mér finnst einhvern veginn endilega, að hér hljóti að vera um einhvers konar misskilning að ræða eða þá að málið hafi ekki verið lagt nógu glöggt fyrir hv. fjvn. Ég flyt þetta vegna þess að ég vil freista þess, hvort hv. n. vill ekki taka þetta mál til endurskoðunar, þegar ég hef skýrt nokkuð frá málinu í heild og þegar menn átta sig á því, hvernig þessum málum er varið. Þetta er náttúrlega litil hækkun, sem hér er farið fram á, en lög um Útflutningsmiðstöð iðnaðarins frá síðasta Alþ., sem ég ætla, að allir flokkar hafi verið sammála um, fela það beinlínis í sér, að það er nauðsynlegt að hafa nokkra fjárveitingu til þessarar stofnunar. Í 1. gr. þeirra laga stendur: „Stofnendur eru Félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Samband ísl. samvinnufélaga, viðskrn. og iðnrn. fyrir hönd íslenzka ríkisins.“ Þessir aðilar allir tilnefna samkv. lögunum menn í stjórn þessarar stofnunar, en ef við athugum lögin ofurlítið nánar, þá sjáum við, að tilgangur Útflutningsmiðstöðvarinnar er að efla útflutning íslenzkra iðnaðarvara og veita honum fyrirgreiðslu með því m.a., með leyfi hæstv. forseta: „1. Að kynna íslenzkan iðnvarning á erlendum vettvangi með þátttöku í vörusýningum og á annan hátt og veita upplýsingar um útflutningsiðnað á Íslandi. 2. Að framkvæma markaðsathuganir erlendis fyrir iðnfyrirtæki á Íslandi og annast upplýsingamiðlun varðandi markaðshorfur og annað, sem útflutningssölu varðar. 3. Að leiðbeina iðnfyrirtækjum um útflutning og söluaðgerðir á erlendum mörkuðum. 4. Að skipuleggja sameiginlega útflutningsstarfsemi iðnfyrirtækja og greiða fyrir samvinnu þeirra á milli. 5. Að vekja athygli iðnfyrirtækja á útflutningsmöguleikum og veita hvatningu um hagnýtingu á þeim. 6. Að annast milligöngu um sölu á iðnaðarvörum til útlanda og stofnun viðskiptasambanda varðandi íslenzkar iðnaðarvörur.“ En varðandi kostnaðinn við þessa starfsemi segir svo í 5. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Kostnaður af rekstri Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins skal greiðast fyrst um sinn af árlegri fjárveitingu ríkissjóðs og framlagi annarra stofnenda. Auk þess skal Útflutningsmiðstöðinni heimilt að krefjast þóknunar af þeim aðilum, sem hún veitir þjónustu. Útflutningsmiðstöðin er undanþegin opinberum gjöldum og sköttum til ríkissjóðs og sveitarsjóða.“ Það er þess vegna alveg ljóst, að þegar hv. Alþ. samþykkti þessi lög fyrir nokkrum mánuðum, þá hefur það greinilega verið tilgangur hv. Alþ., að þessi starfsemi skyldi verða verulega styrkt af ríkinu. Og það má segja, að það sé, en á þessu yfirstandandi ári hefur Útflutningsmiðstöð iðnaðarins fengið, að ég ætla, 4.1 millj. frá ríkissjóði og auðvitað sjá allir, að ef á að auka þessa starfsemi eitthvað, þá er þess ekki nokkur kostur með því fjárframlagi, sem hér um ræðir. En til viðbótar þessu tel ég mig geta fullyrt, að allir eða a.m.k. flestir núv. hv. þm. hafa sýnt iðnaðinum mjög mikinn áhuga, svo að ekki sé meira sagt. Ýmsir hafa flutt till. og fsp. Þar á meðal hef ég flutt fsp. um það, hvenær vænta megi afurðalána til handa iðnaðinum og hæstv. iðnrh. eða viðskrh. minnir mig, að það væri, svaraði þeirri fsp. á þann hátt, að sú væri hans meining, að slíka fyrirgreiðslu fengi iðnaðurinn. Og mér er kunnugt um það, að hæstv. iðnrh. hefur skrifað hv. fjvn. og farið mjög ákveðið fram á það, að þessi upphæð væri hækkuð upp í 6 millj. kr. Enn fremur hafa þm. flutt frv. um eflingu Iðnlánasjóðs og fyrir nokkru flutti hv. 4. þm. Reykv. og fleiri hv. framsóknarþm. till., sem sýnir það mjög greinilega, að Framsfl. vill vinna að eflingu og aðstoð við iðnaðinn í landinu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í þáltill., að iðnfyrirtæki fái víxlasöluheimild til sölu á allt að 90 daga löngum víxlum og auk þess yfirdráttarheimild. Og till. er flutt til að stuðla að því, að iðnaðinum sé a.m.k. tryggt visst Lágmark rekstrarlána, sem hann vissulega þarf með. Fleiri hv. þm. hafa talað um og mig minnir, að það sé nefnt í þeim margnefnda stjórnarsáttmála, að það skuli virkilega reyna að gera eitthvað til þess að aðstoða iðnaðinn, einkanlega þann, sem hneigist að útflutningi iðnaðarvara. Nú er mikið til siðs að tala um eflingu á útflutningsiðnaði og þeir aðilar, sem mest hafa að þessum málum unnið, eru Samband ísl. samvinnufélaga, sem er aðili að Útflutningsmiðstöðinni, og Útflutningsmiðstöð iðnaðarins. Ef við lítum aðeins á þann árangur, sem af þessum málum hefur orðið núna síðustu árin, þá hef ég hér upplýsingar um, að útflutningur á íslenzkum iðnaðarvörum á árinu 1971 hefur gengið vel, sérstaklega útflutningur á fatnaðarvörum og hvers konar ullar- og skinnavörum, þar með loðsútuð skinn. Fyrstu 10 mánuði ársins nam heildarverðmæti þessa útflutnings 305 millj. kr. á móti 230 millj. á sama tíma í fyrra. Þróunin hefur orðið sú, að 1968 var þessi útflutningur 74 millj., 1969 187 millj., 1970 330 millj. og má reikna með, að á þessu ári verði hann um 450-470 millj. Þetta skiptist á árið 1970 þannig, að loðsútuð skinn og húðir voru 166 millj., ullarlopi og ullarband 32 millj., ullarteppi 30 millj., prjónavörur úr ull 100 millj., annar ytri fatnaður 4 millj. og vörur úr loðskinnum 6 millj. tæpar. Það er þannig augljós þróun í þessum málum, sem hlýtur að koma öllum til góða og þá ekki hvað sízt þeim aðilum, sem atvinnu hafa við þessa framleiðslu. Eftir markaðssvæðum skiptist þessi sala þannig á siðasta ári, að til Bandaríkjanna og Kanada fór fyrir 98 millj., til Austur-Evrópu 96 millj., til EFTA-landa 89 millj., til Efnahagsbandalagslanda 45 millj. og til annarra landa tæpar 3 millj. Útflutningsmiðstöðin hefur á því tímabili, sem hún hefur starfað, og útflutningsskrifstofa iðnaðarins áður, unnið markvisst að því að reyna að sameina alla þá íslenzka aðila, sem í þessum útflutningsmálum iðnaðarins hafa staðið. Og það hefur líka áreiðanlega verið tilgangur löggjafans, þegar þessi lög voru sett snemma á þessu ári. Og mér finnst þess vegna skjóta nokkuð skökku við, ef þessi stofnun á ekki að fá nú það fjármagn, sem hún nauðsynlega þarf til þess að geta haldið rekstri sínum gangandi og þó heldur aukið hann. Fjárhagsáætlun Útflutningsmiðstöðvarinnar fyrir þetta ár er upp á 9 millj. Þar af var gert ráð fyrir, að greiddust úr ríkissjóði 6 millj., frá stofnendum 1 millj., frá vörusýningarnefnd 1 millj. og frá þátttakendum í sýningum um 1 millj. Gjöldin eru áætluð fyrst og fremst launa- og skrifstofukostnaður, sem er tæpar 4 millj., fata-, skinna-, sportvörusýningar, húsgagnasýningar, útgerðartækjasýning, silfursmíðasýning, vefjariðnaðatsýning og aðrar slíkar sýningar, 3.3 millj., þ.e. kostnaðurinn við sýningarnar beint, og svo til markaðsathugana vegna tækninýjunga og ýmissa annarra hluta og markaðsferða framleiðenda á millj., vegna matvælasýninga og heimboða erlendra kaupenda og fleira slíkt 800 þús., til almenns sýningarefnis, bæklinga, námskeiða o.fl. 450 þús., en þetta gerir 9 millj. Ef þessi stofnun fær nú ekki meira en þessar 4 millj., þá er það auðvitað augljóst mál, að það verður að draga saman seglin, og það má vel vera, að það sé meining valdhafa. En ég vil mjög eindregið biðja hæstv. fjmrh. að líta dálítið alvarlega á þetta mál ásamt með mörgum öðrum. En ef það þarf að draga saman seglin í þessari starfsemi, þá get ég sagt frá því líka, að það, sem við höfum undirbúið í formi sýninga erlendis, eru sýning í Kaupmannahöfn í vor, sem er fatnaðarsýning, tvær fatnaðarsýningar í Þýzkalandi, í Munchen í vor líka eða seinni partinn í vetur og skinnasýning í Frankfurt, gull- og silfursmiðasýning í Kaupmannahöfn, húsgagnasýning í Kaupmannahöfn og svo Íslandsvikur í Austurríki og Bandaríkjunum, en þar hafa núna á þessu hausti verið mjög víða sýningar, sem eru nú að gefa slíkan árangur, að ég vil reikna með því, að útflutningur á fatnaðarvörum til Bandaríkjanna og til fleiri landa sé nokkurn veginn öruggur fyrir þá framleiðslumöguleika, sem þessi litlu fyrirtæki hafa nú. En til að hv. þm. sé það líka kunnugt, eru fyrir utan Sambandið og Sláturfélagið mörg lítil fyrirtæki, sem vinna á vissan hátt sameiginlega að framleiðslu fatnaðar til útflutnings. Þessi fyrirtæki eru: tvö á Akranesi, eitt í Borgarnesi, eitt á Blönduósi, eitt á Egilsstöðum og nokkur í Reykjavík, eitt á Siglufirði, eitt á Húsavík, og þessi fyrirtæki hjálpa hvert öðru og vinna þannig og svo safna þau vörunum saman, en Útflutningsmiðstöðin á verulegan þátt í því að koma þessum vörum á markað erlendis. Og ég sé nú satt að segja ekki í fljótu bragði, að hægt sé að gera þetta á mikið annan máta, þar sem um lítil fyriræki er að ræða, sem engan veginn gætu gert þetta af neinu viti eða hefðu möguleika til þess, ef þau ætluðu að gera það sjálf. Þessar áætlanir hrynja, ef ekki er nokkur leið að afla þess lágmarksfjármagns, sem við höfum beðið um. Ég segi það auðvitað ekki, að Útflutningsmiðstöð iðnaðarins hætti, en hún verður að fækka verulega þeim sýningum,sem þarf að taka þátt í, og þegar við erum allir sammála um það, að ég ætla, að efla þurfi þennan útflutningsiðnað, þá finnst mér það ekki vera nein óskapa upphæð, sem mundi kollkeyra allt, þó að þessum þætti iðnaðarins væri hjálpað þarna um tvær millj. í viðbót. Ég veit, að það eru margir, sem biðja um margt, og það er ómögulegt að fullnægja öllum. En við þennan eina þátt, sem ég nefndi, vinna nokkur hundruð manns. Það er búið þegar að vinna mjög mikla undirbúningsvinnu í þessum efnum, það er búið að undirbúa það vel að kynna okkar vörur á mörkuðum erlendis, og það er ánægjulegt að geta sagt líka, að kaupendur eru ánægðir. Vörur okkar eru að vísu dálítið dýrar, en þrátt fyrir það eru kaupendur ánægðir. Og það er náttúrlega það, sem mest er um vert í þessum efnum. Ég skal ekki segja og get ekki bent á, hvort það sé nægjanlegt kannske að hafa þessar 4 millj., og það eru sjálfsagt einhverjir sem koma til með að halda því fram. Og ég skal ekki segja um það, hvaða árangur næst með þeirri upphæð, ef hún verður látin standa áfram. En ég vil sterklega mælast til þess við hv. fjvn. og hæstv. fjmrh., að þessu litla máli sé nú þrátt fyrir allt veitt athygli og það verði tekið til athugunar að nýju. Við vitum, að þm. allir eru sammála um að reyna að efla þessa starfsemi, og það ætti að vera nokkur bending til þess, að það ætti þá að vera hægt að fá málið samþykkt. Við vitum, að það er verið að reyna að efla nýjan útflutningsiðnað frá Íslandi og það er iðnaðinum og Íslandi nauðsynlegt, og væntanlega er enginu á móti því. Við erum að reyna að framleiða úr íslenzku hráefni iðnaðarvörur, sem er mjög þýðingarmikið, bæði fyrir þá, sem framleiða hráefnið, og svo fyrir þá, sem hafa atvinnuna við þessa framleiðslu. Og að þessu öllu saman athuguðu vil ég ekki trúa öðru en hv. fjvn. og hæstv. fjmrh. taki málið aftur til athugunar, og í trausti þess leyfi ég mér að draga till. til baka til 3. umr., herra forseti.



Herra forseti. Starf fjvn. er örugglega meira en starf allra annarra nefnda þingsins til samans, og það má fullyrða, að þeir menn, sem í fjvn. sitja, eiga miklu nánara samstarf og með öðrum hætti en almennt gerist í öðrum nefndum, sem koma tiltölulega sjaldan saman og til stuttra funda. Ég hef átt sæti í fjvn. s.l. 8 ár og ég verð að segja, að þó að vinna sé þar oft mikil, sérstaklega þegar fer að líða að afgreiðslu mála, þá hefur verið ríkjandi þar góður andi og samstarf verið með ágætum með nm., hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Mér er ljúft og skylt að segja það hér, að á þessu hefur ekki orðið nein breyting í störfum fjvn. við það, að nýr formaður var þar kjörinn, og er mér mjög ljúft að þakka honum fyrir mjög ánægjulegt samstarf og sanngirni í afgreiðslu mála, sem fyrir n. hafa komið, og sömuleiðis öðrum fjvn.-mönnum og hagsýslustjóra, sem hefur starfað eins og áður með n. og veitt upplýsingar bæði stjórn og stjórnarandstöðu, eftir því sem honum hefur verið frekast unnt hverju sinni, eins og hann hefur alltaf gert áður. Till. þær, sem fjvn. flytur, eru á þskj. 174 og 177, og þær nema með leiðréttingum á sérstöku þskj. um 765 millj. kr. hækkun á gjaldaliðum fjárlaga. Ég skal taka það fram, eins og frsm. 1. minni hl. okkar sjálfstæðismanna gerði raunar hér í dag, að við sjálfstæðismenn áttum aðild að fjölmörgum þessara tillagna og munum fylgja þeim hér við afgreiðslu í Alþ. Þó eru nokkrar till., sem við erum andvígir. Það eru tiltölulega smávægilegar till. hvað upphæðir snertir, en um stærstu till., sem fjvn. leggur hér fram, er að mínum dómi fullt samkomulag á milli nm. í fjvn., og þá á ég fyrst og fremst við skiptingu á framlagi til byggingar skólamannvírkja og til hafnaframkvæmda og sömuleiðis til sjúkrahúsa, læknamiðstöðva og læknabústaða. Hins vegar tek ég það fram, að við erum ekki sammála um heildarfjármagnið, sem til þessara framkvæmda er ætlað. Það er auðvitað fyrst og fremst ákvörðun ríkisstj., en samvinna og samstarf í fjvn. um skiptingu á því fjármagni, sem hér er um að ræða innan ramma þessara tillagna, var tiltölulega mjög gott. Ég mun síðar koma að þessum till. og ræða þær nánar. En áður en ég held lengra vil ég koma að því, sem ég tel miklu varða í sambandi við vinnubrögð og störf í fjvn., en það er tekjuhlið fjárlagafrv. Þar höfum við stjórnarandstæðingar engan staf séð, - engin grein hefur verið gerð, ekki einu sinni fyrir breytingum, sem verða á þeim tekjuliðum, sem fyrir eru í frv. Ég hefði nú talið, að þó að seint hefði gengið með jafnmikil störf og verið er að vinna og ætlunin er að framkvæma í sambandi við gerbreytingu á skattakerfinu, þá hefði þó mátt gefa fjvn. yfirlit og skýrslur um það fyrir 2. umr., hvaða breytingu tekjuliðir fjárlagafrv. hefðu tekið, frá því að fjárlagafrv. fór í prentun nokkru fyrir þingbyrjun. En það var látið algerlega undir höfuð leggjast, eins og fjvn. kæmi það á engan hátt við, hvernig ætti að afla fjár til þeirra framkvæmda og annarra útgjalda varðandi erindi, sem n. hafði með að gera. Það verður ekki hjá því komizt, þegar við ræðum um þetta fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, að fara aftur til þess tíma í sumar, þegar núv. ríkisstj. var mynduð, og það má segja, að þau fyrirheit, sem ríkisstj. hafi gefið þjóðinni, séu upptalning á óskum manna um, að þetta skuli gert, og það er eins og þeir, sem þar hafi komið saman, hafi verið í kappi um að panta það, sem á að gera, án þess að gera sér grein fyrir því, að til þess að framkvæma alla þessa hluti þarf auðvitað að afla fjár til þess að uppfylla þessar óskir. Það þarf að gera sér grein fyrir, hver útgjöldin verða, og jafnframt en ekki mörgum mánuðum seinna að ákveða, hvernig fjár skuli aflað, eins og var gert í þessu tilfelli. Það þarf líka að gera sér grein fyrir, hvað skattborgararnir og atvinnufyrirtækin í landinu geta lagt mest af mörkum til ríkisins, og verða útgjöld ríkissjóðs að fara eftir því. Fari skattaálögur á einstaklinga og fyrirtæki mikið fram úr því, sem almennt gerist í þeim löndum, sem búa við svipaða lífnaðarhætti og lífskjör og við gerum, mun það hafa margvíslegar og skaðlegar afleiðingar á alla uppbyggingu atvinnulífsins og leiða af sér samdrátt í atvinnulífi og minnkandi atvinnu fyrir almenning í landinu. Á undanförnum árum hafa hv. stjórnarandstæðingar haft um það mörg orð, hvað verðbólgan hefði aukizt í landinu, og að fjárlög hefðu farið ört hækkandi. Mátt hefði því ætla, að á þessu hefði orðið breyting með valdatöku núv. ríkisstj. Málefnasamningur er í svo nefndu Ólafskveri, en sá, sem kverið er kennt við, hefur lagt á það ríka áherzlu við okkur þm., að við lesum þetta kver bæði kvölds og morgna, og hefur hann fullyrt, að með tímanum munum við öðlast skilning á því, sem segir í þessu kveri. En í Ólafskveri segir: „ Ríkisstj. leggur ríka áherzlu á, að takast megi að koma í veg fyrir þá háskalegu verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarin ár og leitt hefur til síendurtekinna gengislækkana og óðaverðbólgu. Hún mun leitast við að tryggja, að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helztu nágranna- og viðskiptalöndum.“ Ég læt hvern og einn um að dæma, hvernig til hefur tekizt í þessum efnum, það sem af er valdatíma hæstv. ríkisstj., og enn fremur ætla ég ekki að spá um framhaldið á næstu mánuðum. Hitt held ég, að liggi ljóst fyrir, að hækkana er að vænta á öllum sviðum. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu hér á Alþ. við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1971, en þá var hann talsmaður stjórnarandstöðunnar, að fjárlagafrv. væri spegilmynd af þeirri stjórnarstefnu, sem fylgt væri, og enn fremur, að stjórnarstefnan hefði áhrif á efnahagsmál þjóðarinnar og hækkun verðbólgunnar í landinu. Nú skulum við líta aðeins á þessa spegilmynd, sem núv. hæstv. fjmrh. gerði að umræðuefni fyrir einu ári síðan. Á fjárlögum ársins 1971 námu aldaliðir fjárlaga 11 milljörðum 23 millj. 273 þús. kr. Á fjárlagafrv. því, sem hæstv. fjmrh. lagði fram í þingbyrjun fyrir árið 1972, eru gjaldaliðir 13 milljarðar 971 millj. 188 þús. kr., en samkv. till. fjvn. hækka þeir um 765 millj. kr., þegar leiðréttingar hafa verið teknar með, og eru því nú um 14 milljarðar 736 millj. kr. Er því hækkun á fjárlagafrv. nú við 2. umr. um 331/2% frá fjárlögum þessa árs. En hvað á svo eftir að koma? Það er stóra spurningin. Það hefur ekki komið skýrt fram í raun og veru, hvað á eftir að koma eða hve háar upphæðir fjárlagafrv. hækkar um. En í frv. því, sem lagt var hér á borðið í gær hjá okkur alþm. og fjallar um tekjustofna sveitarfélaga, er tekið fram í aths. við frv., að framlög sveitarfélaga til lífeyristrygginga verði felld niður, framlög sveitarfélaga til sjúkratrygginga verði lækkuð um helming, persónuiðgjöld til lífeyristrygginga almannatrygginga verði felld niður og iðgjöld hinna tryggðu til sjúkrasamlaganna felld niður. Eins og hv. 6. þm. Sunnl. gat um hér í sinni ræðu í dag, mun vera hér um að ræða útgjöld, sem nema 1.8 milljarði kr., og vitnaði hann í því sambandi til upplýsinga um fjárhagsáætlun Tryggingastofnunar ríkisins fyrir árið 1972, sem kom fram í blaði trygginganna, sem heitir Félagsmál og þm. hefur verið sent. Auk þessa kemur ríkissjóður til með að taka að sér allan kostnað við löggæzlu í landinu eða þann hluta kostnaðarins við löggæzluna, sem hingað til hefur verið greiddur af sveitarfélögum. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, hver sá kostnaður væri, hvað þetta ætti eftir að hækka gjaldahlið fjárlaga og bera það saman við kokhreysti hæstv. fjmrh. í fjölmiðlum í gærkvöld, þegar hann skýrði frá tekjuskattsfrv., því að það mátti á honum skilja, að þar væri fremur um lækkanir skatta að ræða en nokkrar hækkanir, þó að eigi að taka hér á ríkið útgjöld, sem nema töluvert á þriðja milljarð. Hins vegar heyrir maður, að það eigi að lækka mjög verulega niðurgreiðslur á vöruverði, en það er með það eins og annað, að þetta hefur verið farið með eins og mannsmorð. Það hefur ekki verið hægt að skýra fjvn. frá þessum málum enn þá, en samt hefur verið ætlunin að afgreiða fjárlög eftir nokkra daga. Mér er líka spurn, hver er ætlun ríkisstj. og hæstv. fjmrh. í þeim efnum? Hvað er ætlunin að lækka þann gjaldalið á fjárlagafrv. um mikið? Og hvernig er ætlað að mæta því að hleypa því út í verðlagið? Fylgir ekki í kjölfar þess vaxandi verðbólga, en hv. núv. stjórnarsinnar hafa helzt fundið fyrrv. stjórn það til foráttu, að hún hafi engan veginn staðið í stykkinu í þeim efnum? Fyrir ári siðan, einmitt við 2. umr. fjárlaga, var fluttur kafli úr ræðu, sem ég, með leyfi hæstv. forseta, ætla að lesa upp: „Hér er um stórfelldari hækkun að ræða heldur en nokkru sinni fyrr á fjárlagafrv., þar sem hækkunin ein nemur þremur milljörðum 139 millj. kr. Á undanförnum þingum hafa hv. alþm. og þar á meðal ég gert að umtalsefni þær hækkanir, sem hafa orðið á fjárlagafrv., en ég verð nú að viðurkenna það, að allt, sem hefur gerzt um þá hluti á undanförnum árum, eru smámunir einir samanborið við það, sem nú er að gerast. Það má geta þess, að árið 1965 eða fyrir 6 árum voru niðurstöðutölur fjárlagafrv. þrír milljarðar, 529 millj. kr., eða 308 millj. kr. hærri tala heldur en hækkunin ein er nú.“ Hver skyldi nú hafa sagt þessi orð? Jú, þessi orð eru rétt höfð eftir núv. hæstv. fjmrh., Halldóri E. Sigurðssyni. Ég segi nú eftir þetta: Loftarðu þessu, Pétur? Ég ætla að koma nokkuð inn á liði, sem er varið til framkvæmda í þjóðfélaginu, og þá ætla ég fyrst og fremst að minnast hér nokkuð á skólakostnaðarliðina. Ég sé, að í nál. minna ágætu samstarfsmanna í fjvn., sem skipa meiri hl., eru þeir dálítið grobbnir yfir því, hvað framkvæmdaféð hækkar mikið, og þeir birta ákveðna hlutfallshækkun í nál., sem á að vera máli þeirra til sönnunar. Það út af fyrir sig er snjallræði manna að sýna, hvað hlutfallstala getur hækkað með því að taka einn og einn lið, sem getur náð yfir 100% hækkun, en nefna svo sakleysislega þá liði, sem eru í raun og veru stærstir, og segja, að þeir nái nú þessari tilteknu hækkun. Þá á ég við að taka t.d. aðalframkvæmdaliðinn, sem er til byggingar barnaskóla og gagnfræðaskóla, skólastjóra- og kennarabústaða og íþróttamannvirkja, og segja: Þessi liður hækkar um 37%. Og það er látið líta svo út, að hér sé alveg um sérstakar hækkanir að ræða, sem aldrei hafi þekkzt fyrr í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Nú skulum við athuga örlítið nánar þennan stærsta lið í framkvæmdunum, sem við erum nú að afgreiða hér við 2. umr. fjárlaga. Á fjárlögum ársins 1970 var varið 206 millj. 860 þús. til hyggingar skólamannvírkja í landinu á barna- og gagnfræðaskólastigi. Á árinu 1971 hækkaði þessi liður upp í 288 millj. og 91 þús., eða um 39%. Nú hækkar þessi sami liður úr 288 millj. 91 þús. í 394 millj. 360 þús., eða um 37%. Hækkun er minni nú en var við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Þar við bætist, að þegar við afgreiddum síðustu fjárlög, sáum við fram á, að hækkanir yrðu ekki eins gífurlega miklar og við sjáum nú við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1972, svo að framkvæmdamáttur þessara peninga er í raun og veru mun minni en framkvæmdamáttur þess fjármagns, sem veitt var á síðustu fjárlögum, fjárlögum ársins 1971. Hæstv. fjmrh. gerði að umræðuefni hér, - því ætlaði ég algerlega að sleppa í minni ræðu, en vegna þess að hann reið á vaðið í þeim efnum, þá sé ég mig knúinn til þess að gera það nokkuð að umræðuefni, - greiðslur ríkisins til skólabygginga samkv. skólakostnaðarlögum. Hann lýsti því yfir sem sinni skoðun, að hann teldi, að það ætti að breyta ákvæðum skólakostnaðarlaganna á þann veg, að ríkissjóður greiddi framlög til skólabygginga á fimm árum en ekki þremur árum eins og segir í gildandi lögum um greiðslu skólakostnaðar. Ég spyr hæstv. fjmrh. að því, hvers vegna flytur ríkisstj. þá ekki frv, til l. um breytingu á skólakostnaðarlögunum í þá átt, að skólakostnaður greiðist á fimm árum? Hvers vegna var það ekki gert, áður en fjvn. gekk frá tillögum sínum í sambandi við skólabyggingar? Með nýju skólakostnaðarlögunum var sú breyting gerð á greiðslu ríkisins til þessara framkvæmda, að í stað þess að greiða á fimm árum hluta ríkisins til sveitarfélaganna af skólabyggingum, þá var það ákvæði tekið upp, að það skyldi greitt á þremur árum. Fyrrv. ríkisstj. breytti þessum lögum á þann veg, að framlög til skólabygginga skyldu greiðast á fjórum árum og skyldi það gilda í eitt ár, en á s.l. ári skal ég fúslega játa, af því að ég starfaði einnig í þessari sömu undirnefnd í fjvn., að við neyddumst til þess að halda áfram að miða framlögin við fjögur ár, eins og gert var árið á undan með sérstakri lagaheimild, og nú höfum við einnig orðið að gera þetta sama. Og við gengum að vissu leyti lengra nú til þess að komast sæmilega frá því að skipta því fjármagni, sem hæstv. ríkisstj. taldi sig geta lagt fram í þessu skyni, með því ekki eingöngu að skipta á fjögurra ára tímabil heldur einnig, að í sambandi við þau mannvirki, sem eru lengra komin, jöfnuðum við greiðslurnar út með jöfnum greiðslum, það sem eftir er af framkvæmdatímabilinu. Hins vegar skal ég jafnframt upplýsa það og tel rétt, að það komi fram, að um þær byggingar á skólamannvirkjum, sem komnar eru af stað samkv. gildandi lögum um skólakostnað, hefur verið gerður sá samningur á milli viðkomandi sveitarfélags og menntmrn., að þrátt fyrir það, að fjárveitingar eru í sumum tilfellum lækkaðar nú frá því, sem þær ættu að vera eftir framkvæmdastigi nokkurra þessara mannvirkja, þá eiga sveitarfélögin og þeir aðilar, sem standa að þessum byggingum, fullan rétt á því að fá greiðslu samkv. þeim samningi, sem þegar hefur verið gerður. Og þá kunna þm. að spyrja: Er þá ekki of miklu fjármagni varið þess vegna til skólabygginga? En þá vil ég minna á það, að í skólakostnaðarlögunum er heimild fyrir menntmrn. til að færa fé á milli, þannig að fé til framkvæmda, sem ganga hægt vegna kannske aðstæðna sveitarfélaga, eða framkvæmda, sem ekki er farið í, en heimild er í lögum til að fara út í, það fé hefur menntmrn. rétt til að nota til þess að koma til móts við hina, sem eru með samning og halda áfram á fullum byggingarhraða. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram vegna ummæla hæstv. fjmrh. í þessu máli. Og ég spyr hann, hvernig stendur á því, að ríkisstj., ef hún hefur þetta í huga, flytur ekki frv. til þess að fá það jafnframt lögfest, fimm ára tímabilið, því að auðvitað á það að fylgja, því að það getur ekki gengið árum saman, að farið sé í kringum skólakostnaðarlögin. Ég verð nú að segja eins og er, að mér finnst hljóðið í sumum mönnum vera nokkuð annað en verið hefur undanfarin ár. En hlutverkaskipti hafa nú orðið, eins og öllum er kunnugt. Það má kannske segja um fulltrúa Sjálfstfl. í fjvn., að þeir hafa verið seinir að skipta um hlutverk hvað þetta snertir, því að við flytjum enga brtt. við fjárlagafrv. hér við 2. umr. Ástæðan er sú, að við teljum, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að það hafi í mörgum tilfellum verið komið mjög til móts við okkar óskir, og við eigum ekki síður en stjórnarsinnar þátt í sumum þessum tillögum, sem hér liggja fyrir. Við eigum þær alveg sameiginlega og í mörgum tilfellum erum við eftir atvikum ánægðir, en nokkrar tillögur, eins og ég gat um í upphafi, eru aftur mál, sem við ekki styðjum. Við stöndum við það við atkvgr. að styðja þær tillögur, sem við í rauninni höfum stutt í fjvn., og heitum þeim okkar fylgi hér í Alþ., en hins vegar höfum við viljað bíða eftir því að sjá heildarmynd tekjuhliðar fjárlaga, áður en við förum að flytja brtt. Þess vegna bíða þær brtt. okkar til 3. umr., því að enginn má taka það á þann veg, að við teljum ekki, að það séu mörg hugsjónamál okkar og annarra óleyst, þó að við flytjum ekki sand af brtt. hér við 2. umr. fjárlaga. Ég sagði áðan, að sumir menn hefðu skipt um hlutverk. Ég tel nauðsynlegt að sýna fram á með skýrum dæmum, að hlutverkaskipti hafa orðið, og mig langar að nefna í því sambandi eitt mál alveg sérstaklega. Á árinu 1970 var tekið inn í fjárlagafrv. og afgreitt í fjárlögum fyrir það ár 10 millj. kr. framlag, sem hét að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsnáms. Við gerð fjárlaga fyrir árið 1971 var þetta framlag hækkað um 50%, eða í 15 millj. kr. Þáv. stjórnarandstæðingum, núv. hv. stjórnarsinnum, fannst þetta framlag litilfjörlegt í meira lagi og til stórskammar, - þetta væri í rauninni ekkert framlag, hér þyrfti að gera á stórkostlega breytingu. Og á tveimur síðustu þingum hafa stórhuga menn í forustuflokki ríkisstj., Framsfl., flutt frv. um stofnun námskostnaðarsjóðs, sem hefði það hlutverk að veita námsstyrki nemendum í skólum landsins, sem verða að dveljast fjarri heimilum sínum meðan á námi stendur. Og þeir lögðu til, að sjóður þessi hefði þessar tekjur: 1. Leggja skal gjald á allar vörur frá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, svo og á hvers konar öl og gosdrykki. Skal gjaldið nema 5% af söluverði nefndra vara. Ráðh. setur nánari reglur um álagningu gjaldsins og innheimtu þess. 2. Framlag ríkissjóðs, er nema skal 150 kr. á hvern íbúa landsins, samkv. síðasta manntali. Ég fór að gera mér grein fyrir því, ef við hefðum nú samþ. þetta frv. á síðasta þingi fyrir áhugamennina í Framsfl., hvað þessi sjóður hefði nú miklar tekjur á árinu 1971. Samkv. áætlun fjárlagafrv. er áætlað, að seldar vörur Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins muni nema 1 milljarði 774 millj. og 600 þús., en það mundi þýða, að í þennan sjóð þeirra framsóknarmanna hefðu farið, til þess að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsnáms, hvorki meira né minna en 88 millj. 730 þús. kr. Talið er, að það seljist 7 millj. 760 þús. flöskur af öli og 37 millj. 193 þús. flöskur af gosdrykkjum, og meðalverð á flösku er talið 9.28 kr. Þá mun láta nærri, að heildarsalan nemi um 417 millj., þannig að sjóður þeirra framsóknarmanna hefði fengið þar 20 millj. 850 þús. kr. Hitt er nú auðvelt að reikna út, 150 kr. skatt á hvern íbúa landsins. Það mun láta nærri að vera 30 millj. 600 þús. kr. Samkv. þessu hefði nú í ár verið varið 140 millj. 180 þús. kr. til að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsnáms. En nú eru höfðingjarnir komnir að, stórhöfðingjarnir, sem fluttu frv. og studdu það. Hverju verja þeir svo til þess, sem þeir vildu í fyrra hafa 140 millj? Núna verja þeir til þess 25 millj., 10 millj. kr. meira en fyrrv. ríkisstj. var með í fjárlögum ársins 1971. En það þýðir ekki, að það sé 10 millj. kr. meira í raun og veru, því að nemendum fjölgar ár frá ári. En framsóknarmenn voru ekki einir um þetta. Það var annar maður, sem nú á sæti í ríkisstj., sem flutti frv. 1969, bjartsýnismaður mikill, hæstv. félmrh. Hann lagði þá til, að vegna nemenda, sem kostaðir verða til dvalar í heimavist eða koma utan heimilis á annan hátt til námsdvalar í ríkisskólum, hvort heldur er á barnaskólastigi, í skólum gagnfræðastigsins eða í menntaskólum, skuli ríkissjóður greiða 25 þús. kr. á því skólaári, sem nú er hafið, vegna dvalarkostnaðar hvers nemanda, er eigi getur sótt skóla frá heimili sínu. Upphæð þessi breytist síðan í samræmi við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar. Ég held, að það sé rétt hjá mér með þá breytingu, sem orðið hefur á vísitölu framfærslukostnaðar, frá því að þetta frv. var flutt, hún muni hafa verið 130.98 stig þá, en var nú 13. des. 155.58 stig. Eftir því sem ég kemst næst um þá nemendur á barna- og gagnfræðaskólastigi í heimavistarskólum, sem mundu hafa notið þessarar fyrirgreiðslu samkv. frv. því, sem hæstv. félmrh. flutti þá, mundu tekjur þessa sjóðs hafa numið um 140 millj. kr. Það getur leikið á 10 millj. Hitt er miklu nákvæmara og betur hægt að reikna út, frv. framsóknarmanna. En hann var nú þetta lægri í þessum yfirboðum á þeim tíma heldur en hv. framsóknarmenn. Ég kom hérna með þetta dæmi til þess að sýna, hvað fyrrv. hv. stjórnarandstaða var hátt uppi í yfirboðum sínum á þessum tíma. Það er mikið veður gert út af því, hvað framlög til hafnamála hækki nú frá gildandi fjárlögum. Ég fyrir mitt leyti fagna innilega þeim hækkunum, sem orðið hafa á framlögum til hafnamála, og ég tel það mjög skynsamlegt af hæstv. ríkisstj. að hækka þau framlög, og ég er henni og hæstv. samgrh. þakklátur fyrir það að hafa beitt sér fyrir því, að þessi framlög fengjust hækkuð. En ég er ekki alveg sammála mínum ágætu samstarfsmönnum í fjvn. um hækkunina til hafnamála í heild. Þeir telja, minnir mig, í nál., að þau hafi hækkað um 160%, en þá taka þeir aðeins einn lið, til hafnarmannvirkja. Til þess að gera samanburð á því, sem er í fjárlögum yfirstandandi árs, þá verðum við auðvitað að taka alla liðina til hafnamála og leggja þá saman og svo aftur það, sem er nú samkv. till. fjvn. Og þá held ég, að mínir ágætu samstarfsmenn og vinir mundu fá sama út og ég. En það, sem ég fæ út úr þessum málum, er það, að til hafnarmannvirkja og lendingarbóta er varið á fjárlögum yfirstandandi árs 99 millj. 365 þús., til ferjubryggja 3 millj. 281 þús., til landshafna 52 millj. 988 þús. og til hafnarmannvirkja, eftirstöðvar framlaga, 25 millj. 200 þús., til Hafnabótasjóðs 17 millj. og til sjóvarnargarða 2.3 millj. kr. eða samtals 200 millj. 134 þús. kr. En samkv. fjárlagafrv. því, sem hér liggur fyrir, nema þessir liðir, sem ég nefndi áðan, samtals 270 millj. 702 þús. kr., og það fæ ég út, að sé rúmlega 35% hækkun. Og það er vel farið, enda skal ég játa það fúslega, að framkvæmdamáttur í hafnarmannvirkjum eða sú mikla aukning, sem hefur orðið á kostnaði við hafnarframkvæmdir, gerir þáð að verkum, að við verðum að stórauka þessi framlög. En hitt liggur líka ljóst fyrir, að þó að hafnalög hafi verið sett fyrir örfáum árum, þá hefur það komið í ljós, að hin minni sveitarfélög geta á engan hátt staðið undir þeim hluta, sem þessi hafnalög gera ráð fyrir, að þau eigi að standa undir. AS vísu hefur verið komið nokkuð til móts við sum þessara sveitarfélaga með styrkjum úr Hafnabótasjóði, en það hefur engan veginn verið nóg. Ég flutti ásamt fleirum á síðasta þingi till. til þál. um endurskoðun hafnalaganna. Þessi till. var ekki útrædd, en fyrrv. samgrh. tók þá ákvörðun að skipa nefnd til þess að endurskoða hafnalögin. Núv. hæstv. samgrh. hefur breytt nokkuð þessari nefnd eða réttara sagt fjölgað í henni, og þar er nú unnið að endurskoðun hafnalaganna, og ég vænti þess, að þeirri endurskoðun verði lokið fljótlega í byrjun næsta árs eða sennilega í janúarlok, og þá auðvitað tekur ríkisstj. það nál. til athugunar og tekur þá jafnframt ákvörðun um að flytja frv. til nýrra hafnalaga, en á því er mikil þörf. Ég veit það, að hæstv. samgrh. hefur mikinn áhuga á þessu máli. Það hef ég heyrt og fundið í samtölum við hann og sömuleiðis á hans viðbrögðum hér í sambandi við afgreiðslu þessara mála í fjvn., og ég trúi því og treysti, að hæstv. ríkisstj. taki ákvörðun fljótlega um þetta mál og Alþ. lögfesti nýtt hafnalagafrv., sem eykur nokkuð þátttöku ríkisins í kostnaði við hafnagerðir, sérstaklega gagnvart hinum minni sveitarfélögum, og jafnframt lagar það ástand, sem er víða í sambandi við fjárhag hafnanna. Ég sagði áðan, að það hefði verið tiltölulega gott samstarf í sambandi við skiptingu á hinum stærstu framkvæmdaliðum í fjárlögum. Þó vil ég segja það, að í sambandi við skiptingu á fé til sjúkrahúsa, læknamiðstöðva og læknahústaða kom till. frá heilbrrn. til fjvn., sem ég hygg, að orðið hefði mikill ágreiningur um, ef meiri hl. fjvn. hefði fallizt á þá till. En ég ætla enn einu sinni að segja það, að fjvn. skildi það, að ekki var hægt að ganga frá skiptingu þess fjármagns á þann hátt, að ekki hefði einu sinni orðið sæmilegt samkomulag meðal stjórnarsinna hvað þá heldur stjórnarandstæðinga, og á því máli var gerð mjög veruleg bragarbót, sem var á þann veg, að ég hygg, að allir hafi getað mjög vel sætzt á þá lausn málsins. Hv. 2. þm. Vesturl. minntist í dag á uppbætur á línufisk. Það liggja fyrir erindi í fjvn. um sérstakar uppbætur á línufisk, að þær verði teknar upp í fjárlagafrv., en það hefur ekki verið tekið til endanlegrar afgreiðslu í n. Á fjárlögum yfirstandandi árs var sérstök upphæð í þessu skyni, en óskiljanlega féll þessi upphæð niður við samningu fjárlagafrv. Veit ég ekki vegna hvers það var, en ég vænti þess og treysti því, að hæstv. ríkisstj. muni verða við þeim sanngjörnu óskum, sem hér er um að ræða. Til þess að gera mönnum nokkra grein fyrir því, hvað þetta er há upphæð, er talið, að á árinu 1970 hafi magnið af línufiski, - en það er eingöngu um að ræða fyrsta flokks línufisk, - verið 50 þús. 326 tonn, og uppbótin miðað við 33 aura pr. kg varð í reynd 16 millj. 607 þús. kr. Stærsta upphæðin fór til svæðanna frá Grindavík að Ísafjarðardjúpi, en svæðið Patreksfjörður - Hólmavík fékk 5 millj. 195 þús. af þessari uppbót, Akranes að Stykkishólmi 3.3 millj. kr., Grindavík að Kópavogi 4 millj. 765 þús. og Reykjavík tæpar 1 200 þús. Norðurland, Austfirðir og Suðurland fengu tiltölulega mjög lágar greiðslur. Hv. 2. þm. Vesturl. gat þess hér í sinni ræðu í dag, að þessar uppbætur hefðu verið miðaðar við línufisk veiddan frá hausti til vors, en ekki yfir sumarmánuðina, og taldi hann, að hér ætti að gera breytingu á. Ég skal ekki segja neitt um það efni. Ef línuuppbótin verður tekin upp eða henni haldið áfram réttara sagt, þá verður það á valdsvíði sjútvrh. og ríkisstj., hvort þessu verður breytt í það horf eða ekki. En ég vil aðeins minnast á það, að fiskkaupendur greiða nú 55 aura á kg í uppbætur til útgerðar- og sjómanna á línufisk og lengi vel fylgdust að sama upphæð, sem ríkissjóður greiddi uppbót af, og sú uppbót, sem greidd er af fiskkaupendum. Ósk okkar er sú, að sú venja haldist áfram, þó að það hafi breytzt á s.l. ári. Það verður enginn eldur út af því. Hins vegar trúi ég ekki öðru en hæstv. ríkisstj. meti og skilji þýðingu þessara veiða fyrir þjóðarbúið. Ég verð að segja það eins og er, að mér kemur nokkuð á óvart, að framlög til sjávarútvegsins breytast í raun og veru ekkert, þegar undan eru skildar rannsóknastofnanir sjávarútvegsins, en framlag til Fiskveiðasjóðs er óbreytt í fjárlögum. Ég held, að ég muni það rétt, að hæstv. núv. sjútvrh. deildi oft á fyrrv. ríkisstj. fyrir það, hvað framlag ríkisins til Fiskveiðasjóðs var lágt. Á þeim árum var tiltölulega lítið byggt af skipum í landinu, en þó skal ég játa það fúslega, að ég var mjög óánægður með framlagið til Fiskveiðasjóðs á þeim árum. En ég bjóst nú við, að jafnharður og duglegur maður og hæstv. sjútvrh. er mundi beita sér fyrir því að hækka mjög verulega framlagið til Fiskveiðasjóðs. Það er um leið viðurkenning á því mikla hlutverki, sem Fiskveiðasjóður gegnir, og svo jafnframt því, hvað um er að ræða gífurlegar beiðnir, sem liggja fyrir Fiskveiðasjóði, þó að ég viti, að framlag ríkissjóðs verður ekki annað en dropi í hafið í þeim efnum. En ég tel, að sú gagnrýni, sem hann viðhafði í sambandi við þetta mál við fyrrv. ríkisstj., hafi átt við mikil rök að styðjast, og nú ríður svo aftur á, þegar menn eru komnir í valdaaðstöðu, að láta verkin tala. Mig langar líka að koma hér nokkuð að Atvinnujöfnunarsjóði, sem nú á samkv. frv. ríkisstj. um Framkvæmdastofnun ríkisins að leggja niður og eignir hans að færast til nýrrar stofnunar, sem á að heita Byggðasjóður. Á þinginu 1969 var flutt frv. til l. um Byggðajafnvægisstofnun ríkisins og ráðstafanir til að stuðla að verndun og eflingu landsbyggðar og koma í veg fyrir eyðingu lífvænlegra byggðarlaga. Samkv. þessu frv. áttu tekjur Byggðajafnvægissjóðs að vera 2% af árlegum tekjum ríkissjóðs, en þannig lá það nærri miðað við fjárlagafrv., eins og það er nú, - það á eftir að hækka, eins og við vitum, við 3. umr., - að tekjur þessa sjóðs mundu þá hafa farið upp í 295 millj. kr. Jafnframt var lagt til, að skattgjaldið vegna álversins í Straumsvík yrði það sama og svo auðvitað vaxtatekjur sjóðsins. Nú leggur hæstv. ríkisstj. til, að tekjurnar af álgjaldi renni til Byggðasjóðs, og það er áætlað að vera 46 millj. 85 þús. kr., og jafnframt leggur fjvn. til, að 15 millj. kr. framlagið frá ríkissjóði til Atvinnujöfnunarsjóðs hækki um 85 millj., svo að beint framlag ríkissjóðs til Byggðasjóðs verði 100 millj. kr. En það er mun minna heldur en ætlazt var til 1969 í frv. framsóknarmanna, því að eins og ég sagði áðan, hefði það orðið nú við 2. umr. 295 millj. kr. og á eftir að hækka enn. Framlag núv. ríkisstj. til Byggðasjóðs kemur því ekki til með að verða þriðjungurinn af því, sem þeir ágætu menn, sem fluttu þetta frv., lögðu til. Og það voru nú ekki ómerkari menn, sem fluttu þetta frv., en Gísli Guðmundsson, Jón Kjartansson, Halldór E. Sigurðsson, núv. hæstv. fjmrh., Vilhjálmur Hjálmarsson, Ágúst Þorvaldsson og Sigurvin Einarsson. Tveir eru nú horfnir af þingi, en fjórir eru eftir og meira að segja einn þeirra fjmrh. Ég hefði því búizt við því, að þeir reyndu nú að muna eftir þessum börnum sínum, sem ekki áttu upp á pallborðið hjá fyrrv. stjórn, og sýndu þeim nú meiri hug í verki en þeir gera. Ég minnist þess, að oft var rætt um það á undanförnum árum, bæði við afgreiðslu fjárlaga og þá ekki síður við afgreiðslu vegáætlunar, að tekjur af umferðinni ættu allar að fara til Vegasjóðs. Og hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, að framlagið til Vegasjóðs eða hækkunin á því væri ekki meiri vegna sérstaks tillits, sem þeir tækju til fyrrv. samgrh., en það þori ég að ábyrgjast, að þó að núv. hæstv. ríkisstj. hefði hækkað þessi framlög og margfaldað þau, hefði fyrrv. hæstv. samgrh. alls ekki tekið það illa upp, nema síður sé. Tekjur af umferðinni, sem ríkissjóður hefur á árinu 1971, eru sennilega í kringum 766 millj. kr., og það er áætlað miðað við sömu áætlun aðflutningsgjalda 627.4 millj. kr., en tekjur af innfluttum bifreiðum eru reiknaðar þannig, að aðflutningsgjald umfram 22% meðaltollprósentu er tekið með. Svo hafið þið nú heyrt, hvað ríkisstj. og fjvn. leggja til, að tekið sé til Vegasjóðs hér í þessu frv. Ég vil líka minna á, að það var búið að taka lán til vegagerðar til ársloka 1968, og þessi lán námu 585.3 millj. kr. Fyrrv. ríkisstj. tók þá ákvörðun, að ríkið tæki að sér þessi lán, og afborganir og vextir og vísitölubætur af þeim hafa verið greiddar af ríkinu af lánahreyfingum. Þessar upphæðir námu árið 1970 í afborgunum 29.9 millj. kr. og vextir og vísitölubætur 59.4 millj. kr. Samtals tók ríkissjóður að sér 89.3 millj. kr. og þetta hygg ég, að hv. stjórnarsinnar ættu að hafa í huga, þegar þeir ræða um framlög til vegamála frá ríkinu á undanförnum árum. Ég veit, að a.m.k. flestir þeirra og vonandi allir vilja þó heldur hafa það, sem sannara reynist. Áætlaðar afborganir og vextir á árinu 1972 vegna þessara lána eru 103.8 millj. kr. og auðvitað reikna allir með því, að núv. ríkisstj. haldi áfram þessum greiðslum eins og verið hefur. Vegagerðin hefur síðan tekið lán á árinu 1969 að upphæð 41.7 millj. kr. og á árinu 1970 11.8 millj. kr. Og á yfirstandandi ári hafa verið tekin þessi lán: alþjóðabankalánið 160 millj. kr., erlent hraðbrautalán 150 millj. kr., Austurlandslán 60 millj. kr., lán til hraðbrautar við Akureyri 50 millj. kr. og lán til fjögurra tiltekinna kjördæma, 10 millj. í hvert kjördæmi, samtals 40 millj. kr. samkv. heimild í gildandi vegáætlun, þannig að heildarlántaka á þessum árum hefur numið 513.5 millj. kr. Það mun láta nærri, að á árinu 1972 muni vextir og afborganir af þessum lánum, sem ríkissjóður hefur enn þá ekki tekið á sig, nema um 76.9 millj. kr. Nú vil ég spyrja hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. fjmrh. að því, hvort það sé ekki ætlun núv. hæstv. ríkisstj., að ríkið taki þessi lán að sér og greiði þau af fjárlögum eða sínum tekjum og létti þeim af Vegasjóði alveg, eins og gert var með allar lántökur Vegasjóðs til ársloka 1968? Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri nú ekki mjög alvarlegt, hvernig ástandið væri í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, því að víð, sem áður höfum átt aðild að ríkisstjórn, hefðum ekki verið betri, og máli sínu til stuðnings nefndi hann það, að í sambandi við EFTA-aðildina var gerð breyting á tollskránni eftir að fjárlög voru afgreidd, eða í byrjun nýs fjárlagaárs, tolltekjurnar voru lækkaðar verulega með tilliti til EFTA-aðildarinnar og það var sömuleiðis gerð hækkun á söluskatti, en ég verð að segja, að ósköp voru nú þetta einfaldir hlutir, eftir að fjárlög voru afgreidd. Það var fært til á milli liða á tekjuhlið fjárlaga. Í raun og veru voru lækkuð aðflutningsgjöldin og söluskattur hækkaður. Gjaldaliðirnir breyttust ekkert. Þetta var ósköp einfalt dæmi, þetta vissu allir stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar við afgreiðslu fjárlaga, svo að ég held, að þessi aths. hæstv. fjmrh. sé ákaflega léttvæg, að ekki sé meira sagt. Hæstv. fjmrh. talaði mikið um pakkann, sem hann hefði tekið við, í ræðu sinni hér í dag. Ég held, að margur hafi tekið við lakari pakka en pakkanum, sem hæstv. fjmrh. tók við. Hvað var í þessum pakka? Það voru peningar, 1.3 milljarðar kr., 1 300 millj. kr. umfram tekjuhlið gildandi fjárlaga. Það voru líka útgjöld, eins og hann nefndi, útgjöldin voru mikil, en þau voru ekki nema hluti af þessari upphæð. Ég hygg, að það sé ekki fjarri sanni að segja, að hæstv. fjmrh. hafi úr þessum pakka haft til ráðstöfunar um 600 millj. kr. Það hefði margur sagt takk fyrir minna. Eftir að hafa setið í embætti fjmrh. frá því í júlí í sumar og nú líður senn að áramótum, talar hann um, að hrollvekja sé fram undan. Hrollvekjan var ekki fram undan, þegar hann tók við. Það sýnir hin góða afkoma ríkissjóðs, það sýnir geta hans sem fjmrh. og ríkisstj. að geta greitt af umframtekjum, umfram það, sem áætlað hefur verið. Ég held, að það fari ekki á milli mála. Honum varð tíðrætt um framlag til lítils kauptúns, til hafnarmála Stokkseyrar, að það hefði hækkað nú í fjárlögum vegna þess, að það hefði verið svo lágt á s.l. ári. Það hækkar að mig minnir úr 2 millj. 330 þús. kr. í 6 millj., en ég vona, að það verði ekki það, sem haldi vöku fyrir hæstv. fjmrh., þó að framlagið til Stokkseyrar hækki upp í 6 millj. kr. af öllu því, sem um er hér að ræða á öðrum sviðum. Einn af þm. Framsfl. sagði í ræðu á síðasta þingi, ég hygg, að það hafi verið við afgreiðslu fjárlaga, - það var hv. 3. þm. Norðurl. v., hann sagði við þáv. fjmrh., að hann skyldi laga þessa hluti, sem þá fóru aflaga í fjármálum þjóðarinnar, á einum mánuði. Og hann skyldi gera það fyrir ekki neitt, - gera það kauplaust, eins og hann sagði. Ég held, að þessi sami ágæti þm., sem er allra manna snjallastur í sambandi við fjármál og dugnaðarforkur hinn mesti, ætti nú að bjóða hæstv. fjmrh. og ríkisstj. að laga þau, ég veit að það mun taka lengri tíma en mánuð, en ég veit, að hann sem stórbrotinn persónuleiki mun ekki láta það standa í vegi fyrir sér, þó hann ynni kauplaust í 3–4 mánuði við að koma hlutunum í lag. Ég held, að ekki verði sagt annað en að undanfarna mánuði hafi ríkisstj. á sviði efnahagsmála verið utan við þyngdarlögmálið og hún hafi svifið í lausu lofti. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég kann ólíkt betur við að sjá a.m.k. ágætan vin minn og félaga úr fjvn., hæstv. fjmrh., í framtíðinni með fast undir fótum. Þá held ég, að hann muni reynast betur en þessa mánuði, sem hann hefur svífið í lausu lofti.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja mikið þessar umr., enda hef ég lítt lagt það í vana minn að halda uppi málþófi í málum. En það voru tvær ástæður til þess, að ég stend hér upp. Í fyrsta lagi eru nokkur orð út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér fyrr í umr. í dag, og síðan varðandi tvær litlar brtt., reyndar þrjár litlar brtt., er ég er 1. flm. að á þskj. 196. Í umr. í dag sagði hæstv. fjmrh. í ræðu sinni hér, að sú hækkun, sem væri nú á till. núv. ríkisstj. frá fyrrv. ríkisstj. eða frá till. hennar, væri fyrrv. ríkisstj. að kenna, og minntist hann í því efni sérstaklega á launahækkanir opinberra starfsmanna ásamt nokkrum atriðum fleirum, sem hann tiltók þar. Af þessu tilefni sagði hann, að enginn hefði séð það fyrir, hvað umræddir liðir mundu í raun og sannleika kosta, og raunin hefði orðið sú, að þeir hefðu farið langt fram úr þeim áætlunum, sem gerðar voru við samningu síðustu fjárlaga. Þetta væri, eins og hann orðaði það þá, stór og þungur haggi við að taka. Núv. hæstv. stjórnarliðar réðust harkalega að fyrrv. ríkisstj. fyrir að ákveða gildistöku frv. um almannatryggingar 1. jan. 1972, og m. a. var ein till. þeirra um það, að gildistakan yrði 1. júní 1971. Þáv. ríkisstj. taldi hins vegar óábyrgt með öllu, er hún tók sína ákvörðun um mánaðamótin febr.–marz á s.l. vetri, að gefa slíka ávísun út á framtíðina, þegar allt var í óvíssu, sem eðlilegt var um þá 10 mánuði, sem eftir voru ársins. Sérstakt góðæri, og ég vil segja eindæma góðæri þessa mánuði síðan gaf sem betur fer hæstv. ríkisstj. möguleika til þess að flýta gildistöku tryggingalaganna til 1. ágúst s.l., og allir hljóta að fagna því, að þetta góðæri skyldi gefa þessa möguleika. En það sá enginn, hvorki þáv. ríkisstj. né stjórnarandstaða, sem fyllir núv. stjórnarlið, að tekjur ríkisins ykjust svo gífurlega sem raun hefur á orðið þá mánuði, sem síðan eru liðnir. Núv. ríkisstj. telur, að þessi flýtisaukning, er hún gaf út með brbl. frá því í júlí í sumar, í 5 mánuði muni nema um 500 millj. kr. auknum útgjöldum fyrir ríkissjóð. Gildistaka miðað við þeirra eigin till. frá s.l. vetri, þ.e.1. júní s.l., hefði því kostað a.m.k. 700-750 millj. kr. Þess vegna spyr ég hæstv. núv. fjmrh.: Hefði hann talið það ábyrga stefnu um mánaðamótin febr.–marz s.l. vetur, þegar ríkisstj. fyrrv. tók sina ákvörðun, að bæta við þennan pakka þessum mismun? Hefði hann talið það þá vera ábyrgt að spá 10 mánuði fram í tímann um þá tekjuaukningu, sem til þess hefði þurft að standa við þessi útgjöld? En kosningar fóru fram í júní s.l., eins og menn muna, og samþykkt á till. þeirra stjórnarandstæðinga hefði þá heitið á þeirra máli kosningahræðsla eða kosningaáróður. Þetta fullyrði ég, að er í samræmi við þeirra málflutning, er þeir viðhöfðu fyrir kosningarnar s.l. vor. Ég minni aðeins á þetta atriði eitt, fyrri ástæður gaf hæstv. ráðh., en ég læt þetta eitt nægja, vegna þess að hv. þm. og almenningi hlýtur að vera enn í fersku minni, hve þessi ákvörðun fyrrv. ríkisstj. var í kosningabaráttunni s.l. vor notuð í ræðu og riti gegn fyrrv. ríkisstj. á vægast sagt ódrengilegan hátt. Eins og ég minntist á í upphafi þessara orða minna, hef ég leyft mér ásamt tveim öðrum þm. Alþfl., hv. 5. þm. Reykn. og hv. 8. landsk. þm., að flytja þær till., sem nú nýlega hefur verið útbýtt á þskj. 196. Ég tel ekki ástæðu til að lesa þær hér upp nú, en hefði gert það, ef þeim hefði ekki verið útbýtt. Þetta eru ákaflega hófsamlegar till., eins og þskj. ber með sér, og fluttar í beinu framhaldi af þáltill., sem flutt hefur verið hér í Sþ. á þskj. 48 og nú er til meðferðar í hv. allshn., en till. er svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á: 1. Hver þörf landsmanna er á auknum barnaheimilabyggingum. 2. Hver hlutur ríkisins í stofnkostnaði slíkra heimila á að vera. Athugun þessi fari fram með hliðsjón af hinum ýmsu greinum barnaverndarstarfsemi, fjalli m.a. um vistarheimili, vöggustofur, dagheimili, leikskóla, upptökuheimill, tómstundaheimili og um leiðbeiningastarfsemi fyrir foreldra o.fl.“ Eins og frá var skýrt við umr. um fyrrgreinda þáltill., er sú meginhugsun að baki henni, að til viðbótar þeim rekstrarstyrkjum, sem undanfarin ár hafa verið veittir og hafa því miður verið allt of lágir, þá er það skoðun okkar flm., að betur verði að gera í þessum efnum, ef að gagni á að koma og til móts við sífellt stórauknar þarfir í þessum efnum. M.ö.o.: ekki aðeins rekstrarstyrkir, heldur og einnig hreinir stofn- eða byggingarstyrkir slíkra heimila, eins og gert er á hinum Norðurlöndunum í dag og hefur reyndar verið gert í sumum þeirra um áratuga skeið, eins og fram kemur í grg. umræddrar þáltill. Fyrr í þessum umr. í dag upplýsti hv. 4. landsk. þm., að a.m.k. einn hv. stjórnarfl., þ.e. Alþb., hefði tilnefnt fulltrúa sinn í nefnd til þess að vinna að þessum málum, og persónulega er ég út af fyrir sig ánægður með þennan árangur af tillögugerð okkar Alþfl.-manna, þótt ég voni nú, að a.m.k. öllum þingflokkum hæstv. ríkisstj. takist að vinna svipað afrek, þ.e. að tilnefna fulltrúa í nefnd, og að nefndin taki til starfa hið allra fyrsta. Nefndaskipanir, svo að maður nú ekki tali um tilvitnanir í stjórnarsáttmálann, eru góðar svo langt sem þær ná. Jafnvel lestur sáttmálans kvölds, morgna og miðjan dag er áreiðanlega hollur lestur, ekki sízt þeim, sem vanari eru því í sínu pólitíska uppeldi að gera kröfur en að þurfa að standa við þær. Þá verður líka að treysta því, að lesturinn verði ekki með þeim hætti, sem sagt var, að ákveðin persóna læsi Biblíuna. Eftir þessar hugsanlegu niðurstöður í þessu máli, hvort heldur hér verður um niðurstöður nefndar eða sjálfs Alþ. að ræða, er ljóst, að verulegra fjármuna er þörf í þessum efnum. Þær till., sem ég hef þegar mælt fyrir, eru því aðeins byrjunarskref, lítið byrjunarskref í þessum mikilvæga málaflokki. Þess vegna vænti ég, að þær fái jákvæða afgreiðslu hv. Alþ. við samþykkt núverandi fjárlagafrv.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég hef kvatt mér hljóðs hér nú, er fyrst og fremst ræða hæstv. fjmrh. í dag við þessar umr., sem mér kom sannarlega mjög á óvart, og svo í leiðinni ætlaði ég að mæla hér fyrir örlítilli brtt., sem ég er meðflm. að við þessa fjárlagaumr. Mér skildist á hæstv. fjmrh. í dag, þegar hann talaði hér, að það skipti hann meginmáli, hvort þm. gerðu ráð fyrir því, að fjárlögin nú mundu hækka frá síðustu fjárlögum um 40, 50 eða 60%. En skiljanlega vita þm. ekki um það enn, vegna þess að mikið vantar í fjárlagafrv. enn þá. Mikið á eftir að koma fram í þessum efnum. En ráðh. kom hér fram með furðulegan talnaleik til þess að sanna, að þessi prósentutala væri e.t.v. sú lægsta, sem ég nefndi, frekar heldur en 50 eða 60%. Ég held nú, að málflutningur þessa hæstv. fjmrh. hefði verið svolítið öðruvísi, ef hann hefði staðið hér í stjórnarandstöðu við flutning fjárlagafrv., sem svona hækkaði. Fjmrh. bar sig líka heldur illa yfir því, að því er mér skildist, að honum hefði verið fenginn óheyrilegur arfur í hendur frá fyrrv. fjmrh. og frá fyrrv. ríkisstj. Hann hefði hvorki meira né minna en orðið að greiða úr ríkissjóði um 8–900 millj. kr., sem fyrrv. ríkisstj. hefði ákveðið að greiða fram yfir fjárlög yfirstandandi árs. Þar var um að ræða auknar kaupgreiðslur til opinberra starfsmanna, greiðslur vegna hallarekstrar á ríkisspítölunum og niðurgreiðslur á útflutningsverði landbúnaðarafurða. Upp í þetta hefði aðeins verið 270 millj. kr. greiðsluafgangur ríkissjóðs í fjárlögum miðað við að tekjuáætlun ársins stæðist. Ekki sá ráðh. þó ástæðu til þess að geta þess, a.m.k. ekki skilmerkilega, þótt hann væri að því spurður, að tekjur ríkissjóðs koma að öllum líkindum á yfirstandandi ári til með að fara mjög langt fram úr áætlun, og var raunar vitað um þetta strax í vor. Umframtekjur ríkissjóðs af þessum sökum eru taldar muni nema jafnvel á milli 1200 og 1400 millj. kr., eftir því sem mér er bezt um kunnugt. Ráðh. fær því í arf frá fyrrv. ríkisstj. a.m.k. 1 500 millj. kr. til þess að greiða með útgjaldaauka, sem nemur 8–900 millj. kr. Það má vel vera, að til þurfi alveg einstaka fjármálasnilli að greiða 800–900 millj. kr. með Í 500 millj. kr. í handraðanum, ég held þó, að ég verði að segja það, að ég mundi næstum því treysta mér til þess að gera þetta, hvað þá hæstv. núv. fjmrh. Þá sagði hæstv. fjmrh., að ríkisstj. hefði ekki vitað um þessar umframgreiðslur, þ.e.a.s. þessar ákvarðanir, sem fyrrv. ríkisstj. hafði tekið um umframgreiðslur, þegar núv. ríkisstj. kom til valda. Við vissum ekki þetta og við vissum ekki hitt, sagði hæstv. ráðh. í mjög miklum afsökunartón. En einhvern veginn hafa ráðh. komið auga á, að tekjur mundu fara fram úr áætlun, því að þeir tóku sig til og greiddu mörg hundruð millj. kr. út úr ríkiskassanum til góðra mála, en án þess að afla neinna nýrra tekna í staðinn, og niðurstaðan verður því hallarekstur ríkissjóðs í mesta góðæri, sem um getur á þessu landi, þrátt fyrir þá staðreynd, að fyrrv. ríkisstj. afhenti þeim 1 500 millj. kr. til þess að borga með útgjöld umfram fjárlög, sem námu 8–900 millj. kr. Þá gerði hæstv. ráðh. því skóna og talaði m.a. um þá margfrægu hrollvekju í því sambandi, að fjárlög ársins 1972, sem hér eru til umr. og enn eru hvorki fugl né fiskur, þótt komið sé fast að jólum, að þau endurspegluðu viðskilnað fyrrv. ríkisstj. í fjármálum ríkisins og efnahagsmálum. Formaður fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, vék einnig að þessu í sinni ræðu, sem þó var öllu hógværari en stundum hefur heyrzt úr þeirri átt við gerð fjárlaga. Hv. þm. sagði m.a., að yfirgnæfandi meiri hl. rekstrarhækkana á fjárlögum væri vegna ráðstafana fyrrv. ríkisstj. Betra hefði verið, að svo reikningsglöggur maður fyndi orðum sínum stað, en annars er það varla einleikið, hvað sú virðulega ríkisstj., sem nú situr að völdum hér á landi, og stuðningsflokkar hennar þykjast áhrifalausir í þjóðfélaginu. Látum það vera, að þeir séu það í stjórnarandstöðu og segist vera það, en þegar þeir þykjast litlu ráða í ríkisstj., þá fer skörin að færast upp í bekkinn. Ég vil þá víkja að því, hver raunveruleikinn er í því efni, að fjárlög ársins 1972 verði ill hrollvekja uppvakin af fyrrv. valdhöfum. Þar er þá fyrst til máls að taka, að tekjur ársins 1972 eru í fjárlagafrv. áætlaðar 2 700 millj. kr. umfram núgildandi fjárlög, að óbreyttum skattareglum og því kauplagi og verðlagi, sem gilti fyrir 1. des. s.l. Auðséð er, að þessar tekjur hefðu orðið miklu hærri að óbreyttum lögum vegna áhrifa nýrra kjarasamninga og verðbólgustefnu núv. ríkisstj. Því má gera ráð fyrir, að sömu tekjustofnar sem nú gilda, hefðu haft í för með sér a.m.k. 3 500 millj. kr. tekjuauka ríkissjóðs á næsta ári. Þetta hefði gerzt án þess að íþyngja þegnum með hlutfallslega hærri sköttum en nú er gert. Þá skulum við tíunda, hvaða hækkanir hefðu óhjákvæmilega orðið á þessum fjárlögum vegna ákvarðana fyrrv. ríkisstj. Þar er fyrst og fremst um að ræða hækkun á launum opinberra starfsmanna, sem allir þm. eru sagðir hafa verið sammála um, hækkun á bótum almannatrygginga samkv. lögum frá síðasta þingi, en þetta mun samtals nema um 1 000 millj. kr., samkv. aths. sjálfs fjárlagafrv. Hægt hefði líka verið að auki að taka inn allar heildartillögur til fjvn. um hækkanir, að upphæð 770 millj. kr., framlengja niðurgreiðslu til ársloka 1972 og greiða hækkun nýrra almannatryggingalaga, sem fyrir liggja á þessu þingi. Allt hefði þetta kostað ríkissjóð 2 700–2 800 millj. kr., eftir hefði þá staðið að óbreyttum skattaálögum á almenning 7–8 hundruð millj. kr. sem afgangur til ráðstöfunar á fjárlögum 1972, þótt áðurnefnd löggjöf fyrrv. og núv. ríkisstj. hefði öll komið til framkvæmda. En þetta var ekki nóg fyrir hæstv. ríkisstj. Hún þarf ekki bara 3 500 millj., heldur kannske 5 eða 6 þús. millj. í tekjuauka á næsta fjárlagaári, og hún stefnir að því, að stórhækkun verði á skattaálögum á allan almenning í landinu. Alvarlegasta hliðin á þessu máli er þó vafalítið þau áhrif, sem þessir búskaparhættir ríkissjóðs og stefna hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, eftir því sem um stefnu er hægt að tala, mun hafa á viðskiptajöfnuð landsins við útlönd. Nýlega hefur verið samið um verulegar kauphækkanir, sem eftir upplýsingum, sem hafa komið fram hér á Alþ., koma að ýmsu leyti fram í verðhækkunum og þar með verðbólgu vegna vísitölukerfisins, sem hér er við lýði. Þetta mundi til viðbótar þeirri þenslu, sem fyrir er, valda mikilli tilhneigingu til aukins innflutnings og þar með mikilli eyðslu af gjaldeyrisforða þjóðarinnar. Í aths. við frv. eru drög að þjóðhagsspá frá Efnahagsstofnuninni. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Niðurstaða spánna um utanríkisverzlun er sú, að mjög verulegur halli verði á viðskiptajöfnuði, eða um 3 625 millj. kr.“ - Þetta á við árið 1972. - „Seðlabankinn hefur sett fram lauslega spá um greiðslujöfnuð næsta árs, samstæða spánum um innflutning og fjármunamyndun, sem þegar hefur verið lýst. Spáin bendir til þess, að í heild verði jöfnuður fjármagnshreyfinga og annarra liða utan viðskiptajafnaðar jákvæður um 3 050 millj. kr. Í þessu felst, að gjaldeyrisstaðan muni versna um tæpar 600 millj. kr. á árinu 1972.“ Hér er beinlínis sagt, að erlendar lántökur og aðrar greiðslur utan viðskiptajafnaðar muni að nokkru bjarga okkur frá því að eyða nær öllum gjaldeyrisvarasjóði okkar á næsta ári. Þessi spá er, eins og áður segir, gerð áður en kauphækkanir urðu og áður en fyrirséð var, hvað hér yrði stórfelld þensla innanlands vegna verðbólgustefnu ríkisstj., sem m.a. endurspeglast í fjárlagafrv. því, sem hér er til umr. Það er því alveg ljóst, að komi ekki eitthvert sérstakt happ fyrir, þá er nú þegar fitjað upp á raunverulegri gengisfellingu íslenzku krónunnar, hvort sem það verður viðurkennt í verki eða ekki í mesta góðæri, sem um getur hér á landi. Öll vinnubrögð við gerð fjárlagafrv., sem hér er til umr., eru vægast sagt óeðlileg, en þeirri hlið málsins hafa verið gerð sérstök skil hér áður. Mér finnst ástæða til að vekja athygli þingheims á þeim orðum hæstv. fjmrh., að hann stefni að því, að fjárlögin sýni að þessu sinni rétta mynd af ríkisbúskapnum. Nú verði ekki svo, að þau sýni ekki hækkun á launum opinberra starfsmanna, eins og síðastliðið ár, en samningar við þá stóðu yfir, þegar fjárlög voru í meðferð þingsins, og því var það ekki mögulegt að taka þann lið inn í fjárlögin á þeim tíma. Í þessu sambandi vildi ég spyrja hæstv. fjmrh.: Er ætlunin að reikna með hækkun á launum opinberra starfsmanna, sem þeir eiga rétt á að fá á næsta ári til samræmis við almenna launahækkun, sem nú varð á þessu ári? Er ætlunin, að líka verði tekin með óhjákvæmileg vísitöluhækkun launa bæði opinberra starfsmanna o.fl., en þessir liðir báðir hljóta að koma fram í fjárlögunum? Ef hæstv. fjmrh. getur svarað þeim spurningum, þá óska ég honum til hamingju, því að ég geri ekki ráð fyrir því, að hann viti ekki um þessa hluti nú, frekar en fyrirrennari hans, þegar frá síðustu fjárlögum var gengið. Um tekjuhliðina á þessu fjárlagafrv. ræði ég ekki, þar sem vitað er, að hæstv. ríkisstj. hefur enn enga hugmynd um hana. Við slíkar aðstæður þykir mér heldur mikilúðlega tekið til orða, þegar sagt er, að fjárlögin eigi nú að gefa rétta og nákvæma mynd af ríkisbúskapnum á næsta ári. Að lokum vil ég segja það, að hæstv. fjmrh. lýsti sjálfur þessum fyrstu fjárlögum sínum mætavel; þegar hann sagði eitthvað á þá leið, að þrátt fyrir gífurlega hækkun fjárlaga hefur verið allt of lítið svigrúm til að beina nauðsynlegum fjárframlögum inn á þær brautir, sem horfa til uppbyggingar í þjóðfélaginu. Þetta segir hæstv. fjmrh., sem nú ætlar að þyngja til stórra muna skattbyrði þjóðarinnar, frá því sem verið hefur og nauðsynlegt hefði verið, ef aðhalds og hagsýni hefði verið gætt í ríkisbúskapnum. Herra forseti. Það var ekki ætlun mín, eins og í pottinn er búið um þau fjárlög, sem hér liggja fyrir, að flytja við þau verulegar brtt. Ég leyfi mér þó að gera till. um tvær smávægilegar breytingar. Önnur þeirra er á þskj. 196, um 300 þús. kr. fjárframlag til undirbúnings heimavistarbyggingar við skóla í Ólafsfirði, en þar er starfandi heimavist í leiguhúsnæði. Þörf fyrir slíka starfsemi er rík í þessu sveitarfélagi, vegna þess að hún gerir gagnfræðaskólann hagkvæmari í rekstri og bætir úr brýnni þörf unglinga úr sveit, sem búa frammi í firðinum. Þessi fjárveiting mun ekki hafa verið tekin inn í till. fjvn„ vegna þess að till. um þetta voru síðhúnar heiman frá. Ég vil biðja hv. fjvn. að taka þessa till. til vinsamlegrar athugunar.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er einkum orð, sem hæstv. fjmrh. lét falla í ræðu sinni hér áðan. Honum varð þar mjög tíðrætt um þá miklu hækkun, sem orðið hefur á fjárlögunum og enginn vafi er á, að er langmesta hækkun, sem nokkru sinni hefur orðið á fjárlögum á milli tveggja ára, og er ekki útséð um það enn þá, hversu mikil þessi hækkun mun verða, þegar öll kurl eru komin til grafar. Það, sem einkum var eftirtektarvert í máli hæstv. ráðh. af þessu tilefni, var sú niðurstaða hans, að öll þessi hækkun væri ekki að kenna hæstv. ríkisstj., sem gekk frá fjárlagafrv., heldur þeirri ríkisstj., sem setið hefur á undan henni, fráfarandi ríkisstj. Hann nefndi í því tilefni ýmis atriði og ég hjó eftir því, að honum varð tíðrætt um þá bagga, sem fráfarandi ríkisstj. hefur bundið hæstv. núv. ríkisstj. vegna skólamála dreifbýlisins, og minntist hæstv. fjmrh. þar sérstaklega á jafnviðamikla liði í þessari 5 milljarða kr. hækkun fjárlaga eins og akstur skólabarna og í öðru lagi byggingu nokkurra skóla. Þar sem hæstv. fjmrh. minntist sérstaklega í þessu efni á nokkra skóla, sem eru í Norðurlandskjördæmi e., sé ég mig knúinn til þess að koma með svo hljóðandi fsp. til hæstv. fjmrh.: Ef hin nauma fjárveiting, sem gert er ráð fyrir í till. fjvn. um skiptingu skólafjárins til Hrafnagils-, Stóru-Tjarna- og Hafralækjarskóla, hrekkur ekki fyrir lögboðnum framlögum ríkissjóðs á næsta ári, eins og framkvæmdum miðar áfram, mun þá hæstv. fjmrh. gera ráðstafanir til þess, að ríkissjóður geti staðið við skuldbindingar sínar? Það er mjög þýðingarmikið að fá þetta upplýst strax, til þess að eðlilegar framkvæmdir geti orðið við þessa skóla nú á næsta ári. Þá er það í öðru lagi einkar þýðingarmikið að fá það upplýst vegna orða hæstv. fjmrh. hér áðan, hvað hann hyggst fyrir í sambandi við skólakostnaðarlögin. Ég skildi orð hæstv. ráðh. svo, að hann mundi beita sér fyrir breytingu á skólakostnaðarlögunum í þá átt, að ríkissjóður greiddi framlag sitt til skólabygginga á fimm árum í stað þriggja, eins og nú er ákveðið í lögum. Þó það hafi í framkvæmdinni verið fjögur ár, þá tel ég einkar mikilvægt að fá það upplýst, hvað hæstv. fjmrh. hyggst fyrir í þessu efni. Þá eru í öðru lagi ummæli, sem hæstv. fjmrh. lét hér falla áðan, sem glöddu mig mjög mikið, þar sem hann með mjög háfleygum orðum fjallaði um þá miklu þýðingu, sem leiklistarstarfsemi hefði í strjálbýlinu. Það vill svo til, að einmitt fyrr á þessu sama þingi hefur hv. 6. landsk. þm. fjallað um þetta sama mál og hv. 6. landsk. þm. vék einmitt að því í máli sínu hér í hv. Sþ., að tímabært væri, að Leikfélag Akureyrar væri tekið inn með sérstaka fjárveitingu til leikhússstarfsemi. Vegna þeirra háfleygu orða, sem hæstv. fjmrh. lét áðan falla um þýðingu leiklistarstarfseminnar út á landi, og vegna þess að ég hyggst vita það, að Helgi F. Seljan, hv. 6. landsk. þm., hafi nokkur áhrif í sínum flokki vegna fóstra síns, þá geri ég mér vonir um það, að á brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 197 um það, að Leikfélag Akureyrar fái sjálfstæða fjárveitingu, 750 þús. kr., verði fallizt af stjórnarflokkunum, einkum þar sem ég hef orðið var við það hér í sölum Alþ., að einkum þm. strjálbýlisins hafa gert sér grein fyrir því, að það er mjög nauðsynlegt að efla það, að úti á landsbyggðinni geti komið nokkur kjarni til mótvægis við þá menningarmiðstöð, sem öll hefur safnazt saman hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég teldi það einkar vel til fallið, ef þessi fyrsta fjárveiting yrði hinn fyrsti áfangi til þess, að á Akureyri mætti risa upp einhvers konar menningarmiðstöð, leiklistarmiðstöð, og að Þjóðleikhúsið og hæstv. menntmrh. beittu sér fyrir því, að Þjóðleikhúsið væri mjög jákvætt í þessu efni. Ég skildi hæstv. fjmrh. svo hér áðan, að hann hefði talað sín fallegu orð um leiklistarstarfsemina í landinu í fullri alvöru, og vænti þess, að hann muni líta með velvild á þessa till. mína. Þá vil ég í þriðja lagi beina því til hv. fjvn., og ég vona, að það komist til skila til formanns hennar, þó hann sé hér ekki við, að mér hefur sýnzt við fljótlega athugun, að þær fjárveitingar, sem þar er gert ráð fyrir til húsmæðraskóla, nægi engan veginn fyrir þörfinni. Þannig flytur fjvn. till. um það á þskj. 177, að fjárveitingar til gjaldfærðs stofnkostnaðar verði lækkaðar um rúmar 2 millj. kr. Mér hefur verið sagt, að þarna sé um brýna þörf að ræða fyrir upphæðina, og vænti þess, að fjvn. taki það til athugunar á milli 2. og 3. umr. Í annan stað vænti ég þess, að fjvn. taki til athugunar og skýt því til hennar, hvort ekki mætti hækka viðhald til húsmæðraskóla í samræmi við það, sem menntmrn. gerir ráð fyrir, sem mér skilst að sé 8.6 millj. úr 4 millj., og ég hygg, að það sé þörf fyrir allt það viðhald, sem þar er gert ráð fyrir. Ég vil í þessu sambandi benda á sérstaka þörf Húsmæðraskóla Akureyrar. Þegar ég hlýddi hér í dag á ræðu hv. 4. landsk. þm. og las till. hans um að hækka framlög til barnaheimila um 1 millj. kr., þá kom mér í hug, eftir öll þau stóru orð, sem hv. þm. hefur sagt um þörf kvenna í þessu efni, hið fornkveðna: fjöllin tóku jóðsótt og fæddist lítil mús. Ég hygg, að enginn hv. þm. hafi látið öllu sterkari orð falla en einmitt þessi hv. þm. í sambandi við þörf kvenna fyrir dagheimili. Þess vegna verð ég að segja það, vegna þess að ég tók þessi ummæli hennar svo, að Alþb. væri búið að kjósa sinn fulltrúa í nefnd, sem ríkisstj. hygðist skipa til þess að endurskoða þessi mál, og ég skildi hv. þm. þannig, að hún yrði fyrir valinu, og þá þótti mér þetta satt að segja hálf leiðinlegt mark, sem hv. þm. setti sér, ef nefndin á að koma saman til þess að ráðstafa þessari 1 millj. kr. Ég tek það fram, að ég fagna því, ef þetta verður, en ég hygg, að þetta bæti lítið úr þeim vanda, sem strjálbýlið býr við í þessu efni, og ég held, að fólk ætti að spara sér að nota stór orð í því sambandi. Að síðustu get ég ekki farið svo úr þessum ræðustól, að vekja ekki enn, eins og margir hv. þm. hafa gert á undan mér, athygli á þeim undarlega samanburði, sem hæstv. fjmrh. gerði í ræðu sinni hér áðan, þegar hann var að bera afgreiðslu þessa frv., sem hér liggur fyrir við 2. umr. nú, saman við þau fjárlagafrv., sem legið hafa fyrir frá því á árinu 1960. Ég veit, að hæstv. fjmrh. er gagnkunnugur þessum málum, en ég ókunnugur, en þó hygg ég, að það muni vera einsdæmi, að fjmrh. geri hvort tveggja, að lýsa því yfir, að hann ætli að afgreiða hallalaus fjárlög annars vegar og hins vegar að sýna þingheimi fjárlög, sem miðað við þær till., sem fjvn. tekur til greina, eru með um 700 millj. greiðsluhalla. Það hygg ég, að sé einsdæmi, ekki síður en hitt, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. sagði hér áðan, að í grundvallaratriðum lægi tekjuáætlunin ekki fyrir. Ég hygg, að það þurfi anzi flókinn samanhurð til þess að sýna fram á einhverja hliðstæðu í þessu efni, en við getum átt von á því, að hún komi. Báðir hæstv. ráðh., hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., hafa mjög gert því skóna, að þessi samanburður sé fyrir hendi, og það væri mjög skemmtilegt að fá hann upplýstan, sérstaklega ef hann á að vera frá síðustu 10 árum. Sannleikurinn í þessu máli er að sjálfsögðu sá, eins og allir þm. vita og allur landslýður veit, að afgreiðsla fjárlaga verður nú með þeim einsdæmum, að ég hygg, í fyrsta lagi, að þessi 2. umr. liði svo, að hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til þess að segja til um það, hvað hið nýja frv., sem lagt hefur verið fram um tekju- og eignarskatt, muni gefa ríkissjóði miklar tekjur. Ég hygg það. Það væri þá skemmtilegt, ef það fengist upplýst hér, hvað þetta frv. á að gefa ríkisstj. miklar tekjur, en ég hygg, að það sé enn ein sérstæðan við þessa 2. umr. nú, að hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til þess. Ég hygg í annan stað, að þetta verði að því leyti eftirminnileg fjárlög, að nú liggur fyrir, að ríkissjóður eigi að taka við geysilegum skuldbindingum af sveitarfélögunum, samhliða því sem boðuð er algjör breyting á tekjustofnum sveitarfélaga. Ég hygg, að það liggi heldur ekki fyrir við 2. umr. og verði ekki, í fyrsta lagi, hvað er ætlazt til þess að ríkissjóður taki við miklum byrðum af sveitarfélögum, hvað nemur það miklu, og í öðru lagi, hvað mundu þessir nýju tekjustofnar sveitarfélaganna gefa mikið af sér. Við vitum það, að við þessa umr. munu fjárlög hækka um 7–800 millj. kr. eftir till. meiri hl. fjvn. Við vitum, að óhjákvæmilegt verður að hækka fjárlögin um annað eins eða enn þá meira, og hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir, að hann ætli að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Þó hefur mér skilizt á þeim, sem hlýddu á hæstv. fjmrh. í sjónvarpinu í gærkvöld, þegar hann gerði grein fyrir þeim breytingum, sem fælust í skattafrv., að þetta frv. ætti að fela í sér eintóma lækkun. Það veit hæstv. fjmrh. og það vita allir hv. þm., að nú er stefnt að meiri skattpíningu landsmanna en þekkzt hefur frá örófi. Það er ekki aðeins, að til stendur, að tekjuskatturinn eigi að gefa helmingi meira af sér, heldur á að þrefalda fasteignagjöld. Það á að þrefalda eignarskatta, erfðafjárskatt o.s.frv. o.s.frv. Það er naumast til sá skattstofn í þessu landi, að hann verði ekki hækkaður með einum eða öðrum hætti. Þess vegna er vissulega ástæða til þess að spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort von sé á því, að það komi fleiri frv. í þessa átt frá hæstv. ríkisstj. Eiga fleiri skattahækkunarfrv. eftir að sjá dagsins ljós nú fyrir þessi jól?



Herra forseti. Hv. sjálfstæðismenn hafa rætt svo mikið um þetta fjárlagafrv., að það er nú kannske að bera í bakkafullan lækinn að bæta þar við, en það er af sérstakri ástæðu, sem ég tek hér til máls og býst ekki við að verða mjög langorður, og það er vegna þess, að mér sýnist, að fjárlögin verði miklu hærri en búizt hefur verið við. Ég hef heyrt stjórnarsinna tala um það nú á síðustu dögum, að fjárlögin muni fara upp í 16 milljarða. Það fannst þeim mikið og það fannst mér einnig mikið, og á síðustu dögum hefur verið rætt um það, hvernig ætti að fara að því að brúa bilið, sem er á milli tekna og gjalda, ef fjárlögin færu upp í 16 milljarða. En þegar ég settist hér niður í kvöld og eftir að hafa hlýtt á mál manna, þá hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að fjárlögin muni verða miklu hærri og bilið, sem þarf að brúa, miklu breiðara en gert hefur verið ráð fyrir nú fram á síðustu daga. Þetta finnst mér vera svo alvarlegt, að ég vildi ekki láta hjá líða að vekja athygli á þessu, og það er sannarlega ekki ástæðulaust, þegar við sjálfstæðismenn vekjum athygli á því, að afgreiðsla þessa fjárlagafrv. er með allt öðrum hætti en venjulega, að því leyti, að það er ekki eðlilegt að ljúka afgreiðslu þess, nema staldrað sé við og fundnir fastir punktar undir væntanleg fjárlög. Þegar ég segi það, að fjárlögin muni verða miklu hærri en 16 milljarðar, þá vek ég athygli á því, að frv., sem lagt var fram í október s.l., það var upp á 14.2 milljarða. Fjvn. hefur samþykkt till. um hækkun, sem nemur um 800 millj. Eftir að þær till. hafa verið samþ., er frv. komið upp í 15 milljarða, en hvað er það svo, sem bætist við? Ég bjóst við því í dag, þegar ég hlustaði á hæstv. fjmrh., að hann mundi upplýsa þingheim um það, hvað mundi bætast við þau útgjöld, sem þegar hafa komið í ljós, og hvaða tekjur mundu koma til þess að mæta þessum gjöldum. En hæstv. fjmrh. nefndi þetta ekkert. Hann sagði, að frv. um tekju- og eignarskatt mundi verða rætt áður en langt um líður og þá mundi hann gera grein fyrir því, hvað það gæfi í tekjur. Hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði hér í gær, að þegar spurt væri um það, hvernig tekna yrði aflað vegna aukinna útgjalda til trygginga, þá benti hann á þetta frv. Það er þess vegna ætlazt til þess, eða hefur verið ætlazt til þess í gær, en í dag er mönnum sennilega ljóst, að þetta frv. um tekju- og eignarskatt nægir ekki til þess að brúa bilið á milli gjalda og tekna. Frv. er 15 milljarðar, eftir að búið er að samþykkja till. þær, sem fjvn. hefur flutt, en við það bætast lífeyristryggingar, sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður taki að sér, og samkvæmt því, sem Tryggingastofnun ríkisins hefur reiknað út og er birt í októberhefti hlaðs þess, sem hún gefur út, þá er það samkvæmt því, sem stjórnarsinnar hafa tilkynnt, útgjöld fyrir ríkissjóð 1840 millj. kr. Ef ég fer hér ekki rétt með, þá vænti ég þess, að hæstv. fjmrh. leiðrétti það. Viðbót vegna tryggingahækkana er 550 millj. Þá eru hækkanir vegna kjarasamninga. Hæstv. fjmrh. sagði í dag, að ekki hefði verið hægt að endurskoða tekjuáætlunina vegna þeirrar viðbótar útgjalda, sem kæmu á ríkissjóð vegna kjarasamninga. Þessu trúi ég ekki. Ég er sannfærður um, að hæstv. fjmrh. veit, hversu mikil útgjöld ríkissjóðs eru vegna launagreiðslna, og að hann getur gert áætlun um aukningu útgjalda vegna kjarasamninga. Ég man ekki þessar tölur nákvæmlega, en ég gizka á og ég ætla, að það muni ekki mjög miklu, að hækkanir vegna kjarasamninganna geti orðið á næsta ári 250 millj. kr. En ég nefni þessa upphæð með fyrirvara. Þá er það löggæzlukostnaðurinn, sem ríkissjóður ætlar að taka að sér. Löggæzlukostnaður, sem sveitarfélögin hafa áður borið. Mér tókst ekki í kvöld að fá upplýst, hversu mikið þetta er, en áreiðanlega eru þetta nokkrir tugir millj., kannske hundruð, ég get ekki upplýst það. En ef við segjum nú, að kostnaðurinn vegna hækkana kjarasamninga og löggæzlu væri 300 millj., þá býst ég við, að það sé ekki fjarri lagi, en eins og ég segi, þetta getur munað tugum millj., en það er nú ekki mikið í sambandi við allar þessar upphæðir. Þá er áætlað til útflutningsuppbóta á landbúnaðarvörum í frv. 323 millj. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé of lítið. Það hefur alltaf þurft að nota útflutningsuppbæturnar til fulls eins og heimilt er, sem nemur 10% af verði framleiddrar búvöru. Við ætluðum að spara í fyrra rúmlega 100 millj., en það tókst ekki. Útflutningsuppbæturnar voru notaðar að fullu. Ég ætla, að þarna vanti a.m.k. 100 millj. kr. Þá er það Vegasjóður. Hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún ætli að taka á sig að greiða vexti og afborganir af þeim lánum, sem Vegasjóður hefur tekið og ætlar að taka. Nú hefur hæstv. fjmrh. sagt, að framlag til Vegasjóðs hafi verið hækkað um 50 millj. kr., og þá með sérstöku tilliti til mín sem fyrrv. samgrh. Ég vil vitanlega þakka fyrir þetta um leið og ég læt hæstv. fjmrh. vita, að þetta er of lítið til Vegasjóðs. Ég veit ekki, hvernig á að koma vegáætluninni saman, ef Vegasjóður fær ekki meira á fjárlögum en hér hefur verið lagt til. Ég minni á það, að þegar vegáætlunin var afgreidd á s.l. vetri, voru allir þeir þm., sem tóku til máls ásamt mér, sammála um, að það væri ekki hægt að auka tekjur Vegasjóðs með því að hækka bensín- og þungaskatt meira en hefur verið gert. Eina leiðin væri sú að taka ríflega upphæð á fjárlögum. Hæstv. fjmrh., þáverandi þm. Vesturl., tók djúpt í árinni þá, eins og oft áður, og minnti á það, að Vegasjóður ætti að fá allar tekjur af umferðinni, það ætti ekkert að klípa utan af því, og reiknaði út, hvað væri búið að snuða Vegasjóð mikið á undanförnum árum með því að láta tekjur af umferðinni fara í ríkissjóðinn. Ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar, að ríkissjóður gæti misst þessar tekjur, - allar þær tekjur, sem kallaðar eru af umferðinni. En ég var á s.l. vetri, alveg eins og ég er nú, sannfærður um það, að ríkissjóður yrði að leggja Vegasjóði til allverulega upphæð, til þess að hægt væri að koma vegáætluninni saman, mæta vaxta- og afborganagjöldum og hækkaðri dýrtíð. Nú geri ég ráð fyrir því, að það sé meining hæstv. ríkisstj. að láta Vegasjóð fá, ekki 50 millj., heldur 300 millj. á fjárlögum fyrir næsta ár, til þess að unnt sé að koma vegáætluninni saman á sæmilegan hátt. Ég reikna fastlega með því. En þá er það ekki nema þriðji hlutinn eða tæplega það af þeim tekjum, sem mætti kalla, að komið hefðu af umferðinni á þessu ári. Og ég trúi því ekki, að það sé meiningin að skilja við Vegasjóð eins og ætla mætti samkv. því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í dag. Nú býst ég við, að ýmsir útgjaldaliðir hafi komið til viðbótar þessu, sem ég hef hér talað um, - til viðbótar við útgjöld fjárlaganna. Ekki er ég viss um, hvort námsbókagjaldið er komið inn í frv. Ég hef ekki haft tíma til að athuga það. Og svo eru fleiri póstar. En þetta, sem ég hef hér skrifað um til viðbótar þeim till., sem fjvn. flytur, eru 3 milljarðar. Ef við reiknum þá dæmið til enda og setjum það upp á einfaldan hátt, þá kemur það þannig út, að frv., eins og það var flutt í haust, er 14 milljarðar og 200 millj., og hækkanir, sem ég tei. að óhjákvæmilega hljóti að koma fram, eru ca. 800 millj. frá fjvn. og 3 milljarðar, sem eiga eftir að koma á milli 2. og 3. umr. Með þessu móti er frv. komið upp í 18 milljarða og 29 millj. eftir þessum útreikningum. Ég tek það aftur fram, að þetta eru vitanlega ekki nákvæmar tölur, það getur alveg eins orðið meira en 18 milljarðar. Fjárlögin á þessu ári teknamegin eru 11 milljarðar og 500 þús. Mismunurinn er þá, sem fjárlög mundu hækka frá þessa árs fjárlögum, 6 milljarðar 529 millj., eða nærri 60%. Ef við hugleiðum nú þetta, þá er þetta ekki glæsilegt. Og einn hv. þm. sagði við mig áðan: Ég held, að þú sért áhyggjufyllri út af þessu fjárlagafrv. heldur en stjórnarsinnarnir. Ekki veit ég það, sagði ég, en ég get ekki annað sagt en það, að þetta kemur mér við og þetta kemur okkur öllum þm. við, þegar svona horfir, og það sýnist vera algjör upplausn í fjármálalífi þjóðarinnar. Það kemur okkur stjórnarandstæðingum ekkert síður við en stjórnarsmnum. Og það kemur yfir okkur alla og alla þjóðina. Við hljótum að hafa þá ábyrgðartilfinningu, að við viljum aðstoða hæstv. ríkisstj. til að komast sem skárst út úr þessu. Samkv. þessu ætti tekjuvöntunin að nema 3.6 milljörðum. En hvernig á að brúa þetta bil? Það hefur ekki annað verið sýnt en frv. um tekju- og eignarskatt. Ég hef verið að reyna í dag að fá það upplýst, hvað þetta frv. mundi gefa. Það hefur mér ekki tekizt. En ég hef komizt það nærri í málinu að vera alveg öruggur um, að það gefur ekki helming af þessari upphæð. Hæstv. fjmrh. veit það kannske, hvort það gefur helming af þessari upphæð eða eitthvað annað. En jafnvel þótt það gæfi helming af þessari upphæð, þá vantar l.8 millj. til viðbótar. Hæstv. fjmrh. hefur sagt, að það ætti að afgreiða fjárlög hallalaust. Í rauninni er skylt að gera það. Ef það er ekki gert, þá eru fjárlög sá verðbólguvaldur, sem ekki er leyfilegt að láta frá sér fara. Ég held, að það sé eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn. staldri við og gefi sér tíma til að hugleiða, hvað sé til ráða. Einhver var að segja, að það ætti að lækka niðurgreiðslurnar og þess vegna væri þetta nú ekki svona mikil upphæð, sem vantaði. En ég vil vekja athygli á því, að ef niðurgreiðslur á búvörum verða lækkaðar, þá ýtir það undir verðbólguna. Og ég efast mjög um, að það sé eðlileg og rétt ráðstöfun. Ég held, að það væri eðlilegri og réttari ráðstöfun að halda niðurgreiðslunum óbreyttum og halda dýrtíðinni niðri og afla þá tekna með einhverjum öðrum hætti. T.d. með því, þótt það sé ekki glæsilegt, að leggja þá skatt á miður nauðsynlegar vörur, sem fólk gæti neitað sér um, heldur en hækka stórlega í verði mjólk og kjöt, sem allir verða að kaupa, ekki sízt stórar fjölskyldur, sem lægstar tekjur hafa. En það getur vel verið, að hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. allri og hv. stjórnarþm. finnist óþarft að fá ráðleggingar frá mér eða öðrum stjórnarandstæðingum. Hv. þm. Björn Pálsson sagði áðan, að það hefði ekki verið leitað til sín um ráðleggingar í þessu efni. En víst er um það, að ef hann hefði mátt ráða, þá hefði öðru vísi verið að farið. Þetta eru nú aðeins hugleiðingar, sem ég skýt hér fram til að freista þess, að hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. öll reyni að átta sig á því, hvar hún er stödd í fjárlagaafgreiðslunni. Og það er af eðlilegum ástæðum, sem formaður Sjálfstfl. vakti athygli á þessu hér í dag og óskaði eftir, að tími gæfist til athugunar. Það er svo vitanlega ekki nein ástæða til þess að vera að ræða um smámál hér á eftir, þegar við höfum hugleitt þann mikla vanda, sem við erum í stödd. En ég get þó ekki að því gert að minnast hér á Stokkseyrarmálið, vegna þess að hæstv. fjmrh. vakti sérstaka athygli á því, að þar hefði verið gert vel að veita fé til hafnarframkvæmda á Stokkseyri út á loforð, sem ég hafði gefið án þess að hafa raunverulega til þess heimildir. Ég vil þá vekja athygli á því, að Stokkseyringar komu til mín á s.I. vetri, eftir að fjárlög höfðu verið afgreidd, með áætlun, sem verkfræðingur hafði gert um hafnargerð þar. Þessi hafnargerð átti að kosta 11 millj. kr. Þeir sögðust geta útvegað lán til þessara framkvæmda, ef unnt væri að greiða það upp á tveimur árum - helzt á tveimur árum. Þetta var svo mikilvæg framkvæmd fyrir þetta pláss, og þessi garður, sem þarna hefur verið gerður, skapar svo mikið öryggi, að mér fannst sjálfsagt að leyfa þeim að taka þetta lán. Og ég gaf þeim bréf um það, að ég mundi beita mér fyrir fjárveitingu. Ég vil þakka núv. hæstv. samgrh. fyrir það, að hann endurnýjaði þetta bréf eftir að ljóst var, að þessi framkvæmd kostaði ekki 11 millj. heldur 15 millj. En þessi framkvæmd er geysiþýðingarmikil fyrir þetta pláss, sem er í stórum uppgangi með sína útgerð. Nú er komið skjól fyrir bátana. Og þetta er kannske ódýrasta hafnargerð, sem gerð hefur verið á þessu landi. Ég vil vekja athygli á því, að það er ekkert nýmæli, þótt ráðh. veiti sveitarfélögum eða öðrum aðilum leyfi til að taka lán út á væntanlegar fjárveitingar seinna. Það hefur verið gert ótal sinnum, allt í kringum landið. Og ég samþykkti slíkar lántökur víða á s.l. vetri. Hæstv. fjmrh. talaði um það, að hafnarframkvæmdirnar hefðu verið allt of litlar á undanförnum árum og fjárveiting til þeirra. Þetta er alveg rétt. En einmitt þess vegna var sveitarfélögunum gerður greiði með því að gefa þeim leyfi til að taka lán og flýta framkvæmdunum, þegar þau gátu fengið lánið. Og þetta hefur einnig gerzt í öðrum framkvæmdum svo sem vegaframkvæmdum, eins og kunnugt er, og hefði þótt dálítið stirðbusalegt af ráðh. að neita að gefa leyfi til slíkrar lántöku. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir það að hafa byrjað fjárveitingar til bændaskólans í Odda. Þótt það sé lítil upphæð, þá nægir hún til þess, að nefnd sú, sem á að undirbúa skólamálið þar, getur haldið áfram að starfa. Og mín meining er sú, að það verði hægt að hyrja byggingu á þessum skóla árið 1974 til minningar um fyrsta skólasetur á Íslandi, sem var í Odda. Með því að fá fjárveitingu á árinu 1972, þótt hún sé ekki há, og aftur á árinu 1973 til undirbúnings skóla í Odda, á að vera hægt að hefja framkvæmdir 1974 og þá ætti skólabyggingunni á Hvanneyri einnig að vera lokið og því tímahært að hefja framkvæmdir í Odda. Mér fannst nú hæstv. fjmrh. vera nokkuð kokhraustur, þegar hann var að tala um það, að eiginlega ætti fyrrv. ríkisstj. mesta sök á hækkun fjárlaga fyrir árið 1972. Það er alveg áreiðanlegt, að við munum ekki skorast undan því að viðurkenna þann bagga, sem okkur má kenna í þessu frv. Við vitum, að það er nokkur upphæð. Það er nokkur hluti af þeirri hækkun, sem var í fjárlagafrv., þegar það var lagt fram í haust. En þær hækkanir, sem síðar koma, eru vitanlega ekki afleiðingar af verkum fyrri ríkisstj. Og í rauninni er engin ástæða fyrir hæstv. fjmrh. að kvarta undan þeirri hækkun, sem er vegna aðgerða fyrrv. ríkisstj., vegna þess að fyrrv. stjórn lagði á borð með sér auknar tekjur. Ekki aðeins til að mæta þessum útgjöldum, heldur miklu meira, því umframtekjurnar eru nú þegar, 1. nóv., 1 300 millj., sem gera miklu meira en að mæta þeim útgjöldum, sem kenna má fyrrv. stjórn. Ég held, hæstv. fjmrh., að það sé eðlilegt að athuga þetta í réttu ljósi og að það sýndi manndóm hjá núv. hæstv. ríkisstj., ef hún vildi gera svo vel að viðurkenna það, sem hún á í þessu efni. Hæstv. ríkisstj. tók við blómlegu búi í sumar og það hefur verið á það minnt, að hún hafi verið sérstaklega glöð, hæstv. ríkisstj., þegar henni varð ljóst, hversu búið var gott, vegna þess að þá tók hún ákvörðun um að greiða út hundruð milljóna, sem ekki voru á fjárlögum. Og það var vitanlega gott að geta gert þetta. Það var gott að geta flýtt greiðslum, hækkunargreiðslum til gamalmenna og öryrkja. En það var fleira, sem hæstv. ríkisstj. greiddi út, heldur en aðeins það, vegna þess að henni fannst hún standa föstum fótum í jötu. Og það er fleira, sem staðfestir það, að hæstv. ríkisstj. áleit, að hún tæki við góðu búi. Enda þrætir hún ekki fyrir það. Hæstv. forsrh. upplýsti það hér í hv. Alþ., að atvinnuvegirnir hefðu að mati ríkisstj. staðið það vel, að það væri óhætt að lofa launþegum 20% kaupmáttaraukningu, styttingu vinnuviku og lengingu á orlofi. Þetta hefði hæstv. ríkisstj. ekki gert, ef hún hefði ekki verið sannfærð um að hafa tekið við góðu búi. Úr því að það liggur nú fyrir alveg skjalfest, að búið var svona gott um miðjan júlímánuð, þá tekur vítanlega enginn mark á því, þótt hæstv. fjmrh. eða einhver annar hæstv. ráðh. eða einhver hv. stjórnarsinni fari nú að tala um það, að búið hafi ekki verið gott. Það hefur hallað undan fæti síðustu 5 mánuðina, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur ekki haft yfirsýn yfir fjármálin eða atvinnumálin, og það fer alltaf þannig, ef menn hafa ekki yfirsýn yfir það, sem þeir eiga að sjá yfir, - þá hlýtur alltaf að reka í strand. Undir þeim kringumstæðum eru gerðir þeir hlutir, sem kippa stoðunum undan því, sem á að standa. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að hæstv. ríkisstj. hefði komið í veg fyrir vandræði á vinnumarkaðinum og vinnudeilur. Er þetta nú rétt? Eru nú allar vinnudeilur leystar? Eru ekki 14 skip bundin í höfninni? Eru nokkrar líkur til þess, að farmannadeilan verði leyst næstu dagana? Ekki fáum við hlöðin til þess að lesa. Er ekki enn eftir að semja um veigamikil atriði við verkalýðsfélögin öll, og takist ekki þeir samningar, er þá ekki hótað verkfalli, allsherjarverkfalli? Virðast ekki enn líkur á því, að það geti komið til stöðvunar bátaflotans um næstu áramót? Ég held, að það sé of fljótt fyrir hæstv. fjmrh. að fullyrða það, að ríkisstj. hafi komið í veg fyrir stöðvun, vinnustöðvun. Það er ekki gott að sjá fyrir endann á þessu, en hæstv. ríkisstj. ætti nú ekki að hrósa sér af því, þótt hún hafi í bili komið í veg fyrir allsherjarverkfall, ef það er rétt, að kauphækkunin nemur 45%, eins og sagt hefur verið, eða 60%, eins og sumir segja. Það gæti farið svo, að það yrði þungt fyrir dyrum hjá atvinnurekstrinum að taka á sig þessar kauphækkanir ásamt þeim miklu skattahækkunum, sem felast í því frv., sem hér hefur verið lagt fram. Ég held, að það sé ástæða til, að hæstv. ríkisstj. lesi upp sínar lexíur og hún leiti ráða hjá mönnum, sem vel eru inni í þessum málum. Það var fullyrt hér í dag, að hæstv. ríkisstj. gengi illa samvinnan við embættismennina og sérfræðingana, sem stundum hefur verið gert lítið úr. Ég veit ekkert um þetta, en ég trúi því, að sá hv. þm., sem fullyrti þetta, hafi vitað um það, hann hafi ekki fullyrt þetta annars. Ég tel svo, herra forseti, ekki ástæðu til að sinni að segja meira um þetta mál. Ég hef með þessum fáu orðum vakið athygli á því, að mér virðist ekki aðeins hæstv. ríkisstj. vera í vanda, heldur Alþingi Íslendinga og þjóðin öll, því að ef svo fer, að fjárlögin fari nú upp í 18 milljarða eða kannske meira, þá er enginn vafi á því, að slík fjárlög eru verðbólguvaldur og við megum búast við því, að það komi ótal erfiðleikar í kjölfar slíkra aðgerða.



Herra forseti. Umr. um fjárlagafrv. hefur nú staðið á áttundu klst. og í hverri ræðu, sem flutt er, kemur betur fram, að Alþ. stendur nú andspænis einhverju stórbrotnasta og erfiðasta vandamáli, sem það hefur fengið til úrlausnar. Spurningar reka hver aðra, óleyst vandamál birtast hvert á fætur öðru, en það er lítið um svör af hálfu hæstv. ráðh., það er lítið um úrræði til lausnar á vandamálum. Ég mun þó ekki gera fjárlagafrv. sem heild að umræðuefni, en láta mér nægja að gera stuttlega grein fyrir nokkrum brtt., sem ég og tveir flokksbræður mínir flytjum og prentaðar eru á þskj. 194. Allt eru þetta tiltölulega lítil mál fjárhagslega og sum, sem snerta eitt ákveðið kjördæmi. Fyrsta till. á þessu þskj. er á þá lund, að fjárveiting til almennrar ráðstöfunar eða til svo kallaðra annarra rekstrargjalda fyrir náttúruverndarráð verði hækkuð um helming, úr 765 þús. í 1.5 millj. Í þessu sambandi vil ég minna á, að Alþ. afgreiddi s.l. vetur ný og stórmerk lög um náttúruvernd. Með þessum lögum sýndi Alþ. skilning sinn á þeirri bylgju, sem gengið hefur yfir heiminn og okkar land líka, hvað snertir viðhorf mannsins til umhverfis og náttúru. Sá höfuðgalli var á þessum lögum, að þar var ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum tekjustofni til náttúruverndar, heldur var það sett á vald Alþ., hversu miklu fé yrði til þessara mála varið. Það er ákaflega lítið, sem farið er fram á í þessari till., raunverulega aðeins brot af því, sem við ættum sóma okkar vegna og stærðar þessa máls að leggja fram, en þó mundi þessi aukning á fjárveitingu gefa náttúruverndarráði örlítið svigrúm til margvíslegrar byrjunarstarfsemi, t.d. kynningarstarfsemi, sem þarf að verða fyrsti þátturinn í starfi þess eftir endurskipulagninguna. Í þessu sambandi vil ég benda á, að kostnaður við þjóðgarðinn í Skaftafelli er færður upp sem sérstakur liður í fjárlagafrv., en samkv. hinum nýju náttúruverndarlögum á náttúruverndarráð að fara með stjórn þjóðgarða. Það hefði því verið eðlilegra, að þjóðgarðurinn kæmi undir fjárveitingu ráðsins. Önnur till. á þessu þskj. er á þá lund, að fjárveiting til Neytendasamtakanna verði aukin til muna. Hún á að verða 125 þús., en það er lagt til, að hún fari upp í 1 millj. Allar ríkisstj. og allir flokkar á Íslandi keppast um að lýsa áhuga sínum á að halda verðbólgu í skefjum og bæta hag almennings. Við vitum, að einn af nauðsynlegustu þáttum til að slík starfsemi geti náð tilgangi sínum eru öflug neytendasamtök, sem vinna að því að upplýsa neytendur og gera þeim kleift að hagnýta kaupgetu sína sem bezt. Í þessum efnum höfum við verið langt á eftir nágrannalöndum okkar. Þó eru hér þróttmikil neytendasamtök, sem hafa látið allmikið til sin heyra síðustu ár, og er rík ástæða til að veita þessum samtökum miklu meiri styrk en hingað til hefur verið talað um og hygg ég, að það mundi fljótlega skila sér til neytenda í landinu. Alþfl.-menn hafa lagt fram fyrirspurn um neytendamál fyrr á þessu þingi og hafa komið fram upplýsingar um, að samin hafi verið ný lög um neytendamál að frumkvæði fyrrv. viðskrh. Þess er því að vænta, að hæstv. ríkisstj. taki það frv. föstum tökum og komi neytendamálum á fastari grundvöll en verið hefur. Eitt af því, sem gera þarf í þeim tilgangi, er að efla núverandi neytendasamtök og gera þeim kleift að auka starfsemi sína. Þriðji liðurinn á þessu þskj. er till. um, að rekstrarstyrkur sjómannaheimila verði hækkaður úr 150 þús. í 800 þús. Yfirleitt er það svo, þegar rætt er um fjárveitingar úr ríkissjóði, að viðkomandi aðilar eru reiðubúnir að taka við fénu og nota það. Ég er ekki alveg viss um það, að sjómannaheimilin, sem eru litlar og veikar stofnanir um allt land, eigi von á miklum fjárveitingum, en ég tei. að í þessu tilfelli ætti að koma til frumkvæði frá ríkisstj. með því að veita meira fé en gert hefur verið. Ætti ríkisstj. að snúa sér til þeirra, sem stjórna sjómannaheimilunum, fá þeim þetta fé og biðja þá um að auka starfsemi sína og gera betur en hingað til. Það er vissulega rík þörf á því, að sjómenn hafi þessi heimili til að snúa sér að, þegar um landlegu hjá þeim er að ræða fjarri heimilum. Ég geri mér vonir um allgóðan stuðning við þessa till., vegna þess að upphæðin er samhljóða till., sem hæstv. sjútvrh. flutti um þetta sama efni á síðasta þingi. Vona ég, að áhugi hans á velferð sjómanna hafi ekki minnkað síðan þá. Næstu fimm till. á þessu þskj. eru um kjördæmismál á Vesturlandi, á Akranesi og í Borgarnesi. Fyrsta till. er um íþróttahús á Akranesi, að fjárveiting verði hækkuð úr 1.5 í 2 millj. kr., en það er sú upphæð, sem bæjaryfirvöld á Akranesi telja sig geta komizt af með lægsta. Íþróttir skipa veglegan sess í bæjarlífi á Akranesi, og af þeim sökum hafa Akurnesingar lagt í að byggja mjög myndarlegt íþróttahús. Árangurinn hefur því miður orðið sá, að fjárskortur hefur dregið úr framkvæmdum og húsið hefur staðið hálfsmíðað, án þess að því miðaði eins vel og æskilegt er. Ég tel því ástæðu til að láta þessa og aðrar framkvæmdir ekki ganga svo hægt, að unnt sé að tala um mjög óhagkvæm not á fjármunum, og væri því rík ástæða til þess að auka þessa fjárveitingu. 1 Borgarnesi er verið að undirbúa og hyrja á nýju íþróttahúsi af sama tagl. Sú fjárveiting, sem gert er ráð fyrir, er allmiklu lægri en Borgnesingar höfðu búizt við og þurfa að fá, og er till. um að hækka hana upp í 3 millj. Sjúkrahúsið á Akranesi er eitt af stærri sjúkrahúsum á landinu, og þar hafa undanfarin ár staðið yfir stórfelldar byggingarframkvæmdir til þess að auka það og bæta. Bæjaryfirvöld telja sig þurfa að fá minnst 10.6 millj., sem er till. mín, en í núv. till. fjvn. er allmiklu lægri upphæð. Hafnarmannvirki á Akranesi eru þar eins og víðar mikilvæg, og er nú undirbúið að vinna framkvæmdir, sem að eðlilegum ástæðum hefði átt að vinna fyrir 10–15 árum, lengingu á aðalgarðinum. Til þessara framkvæmda höfðu Akurnesingar óskað eftir 13 millj. kr., en framlag til þeirra er verulegra lægra samkv. till. fjvn. Síðasta till. á þessu þskj. er á þá lund, að ríkisstj. verði heimilt að gera ráðstafanir til þess, að andvirði söluskatts af bókum renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun. Undanfarin ár hafa íslenzkir rithöfundar hert mjög á baráttu sinni fyrir bættum kjörum. Þeir hafa á ýmsum sviðum náð nokkrum árangri, en eiga þó langt í land til þess, að hægt verði að segja að Íslendingar búi að þeim á þann hátt, að það beri vott um þann bóka- og fræðaáhuga, sem við höfum gjarnan þótzt hafa. Ein þeirra hugmynda, sem rithöfundar hafa borið fram, er, að söluskattur af bókum verði notaður til að bæta kjör þeirra, sem bækurnar skrifa. Er auðvelt að sýna fram á, að frumhöfundar þessara verka fái tiltölulega minnst af þeim fjármunum, sem varið er til að koma bókunum á almennan markað. Á hinn bóginn verður að telja það óeðlilegt, að ríkið noti þessa starfsemi sér til tekjuauka upp á e.t.v. 2–3 tugi millj., en aðstoð ríkisins við bókmenntastarfsemi og fræðistarfsemi sé aðeins brot af því fé. Fyrir nokkrum dögum fluttu þrír hv. alþm. þáltill. um þetta mál. Samkv. henni á Alþ. að álykta að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að andvirði söluskatts af bókum renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun. Ég vil sýna stuðning minn við þessa till. og hugmyndina með því að flytja hana efnislega orðrétta inn í fjárlög, því að það vill svo til, að þessi till. fellur ágætlega inn í 6. gr., og er að öllu leyti sama eðlis og allmikið af málum, sem þar eru leyst. Ég hef allgóða von um, að stjórnarandstæðingar muni upp til hópa verða vinsamlegir þessari till. og með þremur flm. þáltill. ætti málið að vera svo gott sem komið í höfn. Mundu þá íslenzkir rithöfundar vinna allmikinn og glæsilegan sigur í kjarabaráttu sinni.



Herra forseti. Ég hlýt að hefja mál mitt með því að taka fram, að það er skoðun mín og margra annarra, að fjárlagameðferðin nú sé einsdæmi a.m.k. í siðari áratuga sögu Alþ. Þess munu engin dæmi áður, að alls engin tekjuáætlun hafi legið fyrir við 2. umr. fjárlaga. Ég efast þó mjög um, að þess séu nokkur dæmi, að alls engin löggjöf sé til um þá tekjuöflun, sem standa á undir allri þeirri útgjaldaaukningu, sem gert er ráð fyrir, að Alþ. standi að við 2. og 3. umr. fjárlaga. En sú útgjaldaaukning, sú hækkun, sem búast má við að verði á fjárlögum frá fjárlagafrv., mun verða einhvers staðar nálægt 3 750 millj. kr., eins og ég mun nú koma nákvæmlega að á eftir. Og það er til viðbótar þeim 3 000 millj., sem fjárlagafrv. hækkaði frá því, sem fjárlögin voru í fyrra. Ég hef frétt á göngum hér í dag, að fyrir aðeins 2 eða 3 árum hafi það gerzt, að tollafrumvarp hafi verið látið bíða fram yfir áramót, þ.e. fjárlög hafi verið afgreidd að óafgreiddu tollafrumvarpi. Þetta er rétt. Það var tollafrumvarp í sambandi við inngöngu Íslands í EFTA. Það tollafrumvarp fjallaði um tollalækkun, en ekki tollahækkun. Það var ekki tekjuöflunarfrv., heldur var það tollalækkunarfrv. Þó að Alþ. hefði fellt það, hefðu tekjur ríkisins orðið meiri en ella, en ekki minni, svo að hér gegnir náttúrlega allt öðru máli, hér er ekkert fordæmi fyrir því, sem nú er að gerast. Það, sem hér er að gerast, er það, að gert er ráð fyrir, að alþm. sé ætlað að samþykkja að því er ég segi og skal koma nánar að seinna, 3 750 millj. kr. útgjaldaaukningu, án þess að Alþ. hafi getað fjallað um þau tekjuöflunarfrv., sem ætlað er að standa undir þessari útgjaldaaukningu, en geta það auðvitað ekki, eins og ég líka mun koma að síðar. Þess eru engin dæmi áður. Ég hefði gaman af að fá fregnir af því þingi, þar sem nokkuð þessu líkt átti sér stað. Enda er það í raun og veru ekki boðlegt lýðræðislegum stjórnarháttum að ætla Alþ. eða alþm. að samþykkja útgjöld upp á 3–4 milljarða kr. án þess að hafa getað fjallað um þann lagagrundvöll, sem þessari tekjuöflun er ætlað að hvíla á. Það er ekki aðeins, að slíkt sé einsdæmi í sögu Alþingis Íslendinga. Ég er viss um, að þetta þættu heimsfréttir, ef þetta fréttist til nálægra landa, að löggjafarsamkoma væri til, sem hegðaði sér svona. Eða réttara sagt, að ríkisstj. væri til. sem ætlaðist til þess, að löggjafarsamkoma tæki öðru eins og þessu. Ofan á allt þetta bætist svo það, það kórónar ósköpin, að það er altalað utan þingsalanna meðal þm., að hvorugt þessara frv. hafi meiri hl. að baki sér í óbreyttri mynd. Maður drekkur hvorki kaffi né pilsner með þm. úr stjórnarflokkunum, svo að maður fái ekki að heyra það einhvers staðar að, að þeir séu alls ekki með öðru hvoru frv. Ég er búinn að heyra þetta.  Þá geta menn nú farið að spyrja sjálfir, hvað valdi þessum ósköpum. Hvernig stendur á því, að annað eins og þetta gerist? Ja, ekki er skýringin sú, að ráðh. séu hæfileikalausir menn eða þekkingarlausir menn, því fer víðs, víðs fjarri. Ég þekki þá alla saman allt of vel til þess að láta mér nokkuð slíkt um munn fara. Ég hef ekki verið með neinar minnstu getsakir í þá átt. Ef ég ætti að segja eitthvað um þessi efni, þá mundi ég hafa það þveröfugt. Hvað veldur þá? Hvað í ósköpunum er hér eiginlega að gerast? Ég hef ekki getað komið auga á aðra skýringu á þessu öllu saman en þá, að í ríkisstj. sé óeining, að í henni sé djúpstæður ágreiningur, ekki aðeins um varnarmálin, sem allir vita, að þá greinir á um, - það er ekki aðeins á vitorði allra Íslendinga, það er orðið á vitorði heimsins nú orðið, - en það hefur hingað til ekki verið á vitorði allra Íslendinga, að það væri líka óeining um grundvallaratriði í efnahagsmálum, sem hafi gert þessum ágætu nýju mönnum í ráðherrastólunum ókleift að koma sér saman um nokkra skynsamlega afgreiðslu á fjárlagafrv. eða tekjuöflunarfrv. Ég held, að ástæða sé til þess, að ég leggi enn frekar áherzlu á það, sem ég sagði í dag um fjárlagaafgreiðsluna, ég kann enga skýringu á þessum ósköpum aðra en þá, að um hvort tveggja sé að ræða, að ráðh. sjálfir geti ekki unnið saman og að þeir, sem heild og einstakir, geti ekki unnið með embættismönnum. Ef þetta er svo, þá er það sannarlega skýring á því, í hvaða óefni öll þessi mál eru. Ég vil miklu frekar trúa þessari skýringu en öðru, sem ég þykist vita, að ýmsir á götunni fleygi, að hérna sé um að ræða hæfileikaleysi manna eða því um líkt. Það tel ég alls ekki vera, víðs fjarri því. Hér er um afleiðingu þess að ræða, þegar gerólíkir flokkar og gerólíkir menn ganga til samstarfs. Það hefur aldrei reynzt vænlegt til árangursríks starfs í ríkisstj., þegar um er að ræða menn, sem hafa í grundvallaratriðum alveg gerólíkar skoðanir og eru ekki vanari að vinna að stjórnarstörfum en svo, að þeir deila um svo að segja hvert atriði, sem á dagskrá kemur. Þá verður niðurstaðan þessi, sem því miður er að verða varðandi afgreiðslu fjárlaga og raunar fleiri mál, sem á döfinni eru hér á hinu háa Alþingi. Það vita allir hv. alþm., það vita allir landsmenn, að þetta ár verður eitt mesta góðæri í efnahagssögu Íslendinga. Það vita líka allir, að hagfræðingar og ábyrgir stjórnmálamenn eru algerlega sammála um það, að í góðæri yfirleitt sé nauðsyn þess, að greiðsluafgangur sé á ríkisbúskapnum. Og þannig var til efnt af hálfu fyrrv. ríkisstj. við samningu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár, en þau voru afgreidd af þeim þingmeirihluta, sem við völd var fyrir kosningar. Þá var ráð fyrir því gert, að það yrði greiðsluafgangur á ríkisbúinu. En hver er staðreyndin nú? Hvernig er hag ríkissjóðs nú komið eftir 5 mánaða valdaferil hæstv. ríkisstj.? Samkv. uppgjöri ríkisbókhaldsins til 30. nóv. 1971 fyrir fyrstu 11 mánuði ársins eru gjöld umfram tekjur 475 millj. kr. og tekin lán umfram greidd lán 387 millj. kr. M.ö.o., það er um að ræða heildarhalla í ríkisbúskapnum á fyrstu 11 mánuðum ársins upp á 862 millj. kr., - hæstv. ráðh. leiðréttir mig, ef ég fer hér ekki með rétt mál, ég veit, að ég fer það, - og það í mesta góðæri, sem yfir landið hefur gengið. Auðvitað vita allir kunnugir ríkisfjármálum, að afkoman kemur til með að batna mjög verulega í des., það er alveg öruggt, hún batnar alltaf í des., en hitt er jafnöruggt, að hún batnar ekki um þessar 862 millj. Það er því algerlega fyrirsjáanlegt, að árið 1971 kemur út með greiðsluhalla. Ég segi enn og aftur, í mesta góðæri, sem yfir Íslendinga hefur gengið. Við hv. þm. þekkjum allir tölur fjárlagafrv., að útgjöldin eru áætluð um 14 milljarðar kr. Þm. þekkja og allir þær till. fjvn., sem við fengum fyrir nokkrum dögum, hækkunartillögur hennar við 2. umr. upp á 760 millj. kr. En nú skal ég láta getið þeirra hækkana, sem ég tel óumdeilanlega, að þurfi að taka inn í fjárlagafrv., ef það á að vera rétt. Auðvitað verð ég að játa það, að ég hef ekki fullkomna aðstöðu til þess að gera þessa útreikninga nákvæmlega og heldur ekki tíma til þess á þeim örstutta tíma, sem liðinn er frá því, að brtt. hv. fjvn. voru lagðar fram. En ég skal fara hér hægt og reyna að fara skýrt yfir sögu, biðja hæstv. fjmrh. um að skrifa tölurnar hjá sér, - hann getur fengið þær hjá mér síðar, ef hann vill, - og leiðrétta þær, ef hann telur þær vera rangar. Ég ætlast ekki til þess, að hann geti leiðrétt þær á stundinni. Það væri ósanngirni, og mér kemur ekki til hugar að ætlast til þess af hæstv. ráðh., og þó að hann svari mér ekki nú eða leiðrétti tölur minar ekki nú, skal ég ekki vera með neinar glósur í hans garð. Hann skemmti sér við að fara með glósur í minn garð í dag, ég anza þeim auðvitað ekki, honum er óhætt að halda þeim áfram, slíku anza ég ekki. En til hins vildi ég mælast, ef mínar tölur eru rangar, sem ég nú fer með, að hann leiðrétti þær við 3. umr. málsins. Til þess á að verða tími. Og um það getum við talað saman í hléinu, ef hann óskar eftir þeim og að spara sér að skrifa þær, þótt tölurnar séu ekki margar og hér sé um einfalda liði að ræða. Ég gat þess fyrst, að hækkunartillögur fjvn. væru 760 millj. kr. Það var útbýtt hér í gær frv. til breyt. á tryggingalögum, þar sem segir, að útgjaldaauki samkv. þeim sé 310 millj. kr. Þessi tala getur ekkert ágreiningsefni verið, hún er í stjfrv., en eftir að afla tekna fyrir því. Þá vita allir, að 1. jan. n.k. eiga tryggingabætur að hækka í kjölfar launahækkana, sem orðið hafa samkv. gildandi lögum, þetta er Iögbundið. Þessi hækkun mun nema um 300 millj. kr. Hér er ekki um nákvæma tölu af minni hálfu að ræða, ég hef ekki haft tíma til þess að reikna hana nákvæmlega, en það skakkar áreiðanlega ekki nema einhverju smávægilegu. M.ö.o., bæturnar hækka 1. jan. um ca. 300 millj. kr. vegna þeirra launahækkana, sem búið er að semja um. Samkv. tekjuöflunarfrv. á ríkið framvegis að greiða öll iðgjöld einstaklinga og helming af núverandi hlut til sveitarfélags í sjúkratryggingunum. Þetta mun þýða útgjaldaauka, sem er nálægt 800 millj. kr. Um þetta eru skýr ákvæði í frv., sem lögð voru fram hér í gær, 800 millj. Samkv. þeim á ríkið einnig framvegis að greiða hlut til sveitarfélaga í lífeyristryggingunum. Sú tala er í fjárlagafrv. sjálfu, - hver hún er, - hún er 370 millj. kr. M.ö.o., hlutdeild sveitarfélaganna í lífeyristryggingunum, sem ríkið á framvegis að greiða, er 370 millj. kr. Og ríkið á, eins og allir vita og búið er að tala um í fjölmiðlum og halda ræður hér um, framvegis að greiða almannatryggingaiðgjöldin, sem einstaklingar hafa hingað til greitt, og samkv. fjárlagafrv. - sú tala er alveg opinber líka, hún stendur þar, - er hún 655 millj. kr. Um enga af þeim tölum, sem ég hingað til hef nefnt, má í raun og veru deila. Þær eru sumpart beint úr fjárlagafrv. eða má leiða beint af því. Þá er það og vitað, að opinberir starfsmenn hafa farið fram á launahækkun í kjölfar samninganna, sem nýlega hafa verið gerðir, og þeir líta þannig á, og ég lít þannig á, að lagaskyldu beri til þess að hækka laun opinberra starfsmanna í sama mæli og launþegar fengu í samningunum, sem nýlega hafa verið gerðir. Og ef það væri gert, þá væri um að ræða 4% í fyrra skiptið og 4% 1. júlí, þ.e.6% að meðaltali yfir allt árið, og þá mun láta mjög nærri samkv. launagreiðslutölu fjárlaga, að þessi launahækkun kosti ríkissjóð um 200 millj. kr. Þá er alveg augljóst mál, að vísitalan mun hækka á næsta ári og kaupgjald breytist með vísitölu, kaupgjald opinberra starfsmanna einnig. Hér er ég kominn að þeim liðnum, sem óvissastur er, það er mér algerlega ljóst, en ég vil fara varlega í sakirnar og ég skal ekki vera með neinar hrakspár. Ég skal ekki gera ráð fyrir því, að vísitala hækki meir en 5%. Kaupið hækkar þá um 5%, og það nemur um 150 millj. kr. Mér er ljóst, að hér er um spádóm að ræða, en hitt hljóta allir að vita, að vísitalan mun hækka eitthvað og þá auðvitað kaupgjaldið í kjölfar þess, þannig að einhver útgjaldaauki verður í þessu sambandi. Og svo skal ég að síðustu nefna lið, sem ég fúslega játa, að hlýtur að vera ágizkun, hrein ágizkun, en felur engu að síður í sér raunverulegar staðreyndir, og það er það, að í tekjuöflunarfrv. er gert ráð fyrir því, að ríkið taki að sér greiðslu löggæzlukostnaðar í stað sveitarfélaga. Mér hefur ekki tekizt að fá upplýsingar um, hvað sá kostnaður sé mikill. Ég hef einnig fengið upplýsingar um það hjá fulltrúa Alþfl. í fjvn., að fyrir n. liggi fjölmörg erindi, sem séu óafgreidd, en raunverulegt samkomulag sé um í n. að afgreiða, og skipti þetta mjög verulegum fjárhæðum, t.d. málefni Slippstöðvarinnar á Akureyri, sem ég þykist fullviss um, að ríkisstj. hafi áhuga á að greiða fyrir. Þó skal ég ekki áætla þessa tölu, löggæzlukostnaðinn og óafgreidd erindi, hærra samtals en 200 millj. kr. og undirstrika með því, að það er siður en svo ætlun mín að ýkja neitt eða draga upp neina hryllingsmynd af því ástandi, sem við erum að fjalla um. Ég minni á þetta og skal minna á það síðar, þegar þingið hefur afgreitt fjárlögin í heild. Þá þykir mér sennilegt, að í ljós komi, að löggæzlukostnaðurinn og opinber erindi muni nema meiru en 200 millj. kr., þó skal ég ekki reikna með meiru heldur en þessu. Þegar þessar tölur eru lagðar saman, sem að langmestu leyti eru algerlega óumdeilanlegar og óyggjandi og aðeins að mjög litlu leyti ágizkun og það meira að segja varleg ágizkun, þá verður niðurstaðan 3 745 millj. kr. til viðbótar þeim 14 000 millj., sem -  Ég hygg, að enginn geti dregið það í efa, sem þetta heyrir, að þessi fjárlög verður að kalla verðbólgufjárlög. Samþykkt þeirra í þessu formi getur ekki haft annað í för með sér en stóraukna verðbólgu, stórkostlega verðbólgu á árinu 1972, og það á mesta veltutíma, sem yfir íslenzka þjóð hefur gengið. Þetta er ein glannalegasta fjárlagaafgreiðsla, sem ég man eftir, og hef ég setið hér í fjórðung aldar. Þá skal ég leyfa mér að fara örfáum orðum um nokkrar brtt., sem ég flyt, sumpart einn og sumpart ásamt tveimur flokksbræðrum mínum. Þar er um að ræða smávægilegar upphæðir, þegar borið er saman við - ja, það liggur við, að maður sé feiminn við að fara að tala um svona litlar tölur, þegar maður er búinn að tala um þær ógnarlegu tölur, sem ríkisstj. leggur á borðið fyrir mann. Og það gefur alveg auga leið, að þegar engin tekjuáætlun liggur fyrir, þá er náttúrlega ekki hægt að ræða, hvernig eigi að breyta tekjuáætluninni til þess að mæta þeim litla útgjaldaauka, sem ég sting hér upp á. En það kann að vera hægt við 3. umr. Þegar maður veit, hvernig ríkisstj. hugsar sér að greiða sínar 3 745 millj., þá skal ég vera reiðubúinn til að gera grein fyrir því, hvernig ég get hugsað mér að standa undir kostnaðinum við þær smáupphæðir, sem ég og við höfum hér í okkar till. Það ætti að vera afskaplega vandalítið. Á þskj. 195 eru 6 till., sem ég skal gera grein fyrir í örstuttu máli. 1. till. er um það að hækka stofnkostnað, byggingarframlag til Hamrahlíðarskólans um 21 millj. Hæstv. ríkisstj. hefur skorið niður ósk skólastjóra Hamrahlíðarskólans um 21 millj. Hann óskaði eftir 41. Í millj. kr. til að halda áfram byggingu Hamrahlíðarskólans, og það er sú till., sem ég legg til, að verði í fjárlagafrv. Mér er þetta mál sérstaklega hugstætt, sérstaklega kunnugt, vegna þess að gerð var fyrir nokkrum árum áætlun um byggingu Hamrahliðarskólans. Það var unnið eftir áætlunarreglum og gerð áfangaáætlun um byggingu skólans í heild á nokkrum árum. Það, sem hér hefur gerzt núna, er það, að þessari áætlun er raskað, og mun bygging Hamrahlíðarskólans tefjast við þetta um a.m.k. eitt ár. Ég þykist alveg sjá, hvað hér hefur verið að gerast. Það er það, að til byggingarkostnaðar Menntaskólans á Ísafirði er varið því fé, sem nauðsynlegt hefði verið eða hefði átt að fara til Hamrahlíðarskólans, ef greiðsluáætlun hans hefði verið fylgt. Ég hef síður en svo á móti því, að byggingu Menntaskólans á Ísafirði sé hraðað, síður en svo, ég er því fylgjandi. Ég er mikill stuðningsmaður þess skóla. En ég vil ekki, að það sé gert með þeim hætti, að fé sé tekið af fjárveitingu Hamrahlíðarskólans, sem ég tel raunar, að honum hafi verið lofað með þeim áætlunum, sem menntmrn. hefur gert um byggingu Hamrahlíðarskólans. 2. till. er um það að hækka byggingarframlag til Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraskólans úr 1 millj. í 10 millj. kr. Það er sú ósk, sem skólastjóri Kennaraskólans har fram, 10 millj. kr., og ég þarf ekki að fjölyrða um nauðsyn þess, að Æfinga- og tilraunaskólinn komist sem fyrst á fót, einkum og sér í lagi eftir að Kennaraháskólanum hefur verið komið á fót, þá er Æfinga- og tilraunaskólinn enn nauðsynlegri heldur en áður var. Hér er ekki um neitt yfirboð á einn eða neinn að ræða. Hér er um þá till. eina að ræða að stinga upp á því, að orðið sé við óskum stjórnar Kennaraskólans um fjárveitingu til Æfinga- og tilraunaskólans. 3. till. lýtur að því, að ég vil ekki trúa öðru en hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir lögfestingu grunnskólafrv. nú á þessu þingi, þó að ekkert hafi hólað á því enn sem komið er. Grunnskólafrv. var lagt fram snemma á s.l. þingi og hlaut einstaklega góðar undirtektir þingheims yfir höfuð að tala. Þar töluðu menn úr öllum flokkum um málið, um grunnskólafrv. og frv. um skólakerfi. Úr öllum flokkum töluðu menn um málið og það hlaut sérstaklega góðar undirtektir, enda var frv. rækilega undirbúið og hafði einróma meðmæli allra kennarasamtaka og skólamanna yfir höfuð að tala. Um það var fjallað rækilega, mjög rækilega, í hv. menntmn. Nd., sem innti af höndum mikla vinnu í sambandi við málið og kannaði skoðanir fjölda skólamanna og sveitarstjórnarmanna á stefnu þess og efni, og ég vissi ekki betur en fulltrúar allra flokka í menntmn. væru efnislega sammála frv., en það og frv. um skólakerfi þótti hins vegar svo viðurhlutamikið, að það væri ekki eðlilegt að afgreiða það mál á einu þingi, það væri eðlilegt að athuga málið milli þinga, kynna það skólanefndum út um allt land, sem var gert. Það var sent öllum skólanefndum á landinu á s.l. vori, svo að málið hefur fengið rækilega kynningu. Ég skil ekki, af hverju frv. hefur ekki verið sýnt enn á þessu þingi. Ég er með engar getsakir í þeim efnum, mér dettur ekki annað í hug en ríkisstj. leggi frv. fram og eftir þann rækilega undirbúning, sem það fékk á siðasta þingi, verði það að lögum á þessu þingi. En það hefur bara gleymzt að gera ráð fyrir því í fjárlagafrv., að frv. verði að lögum, og úr því vildi ég gefa hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmönnum kost á að bæta. Og þess vegna hef ég samkv. grunnskólafrv. reiknað út, hvað það mundi kosta, ef frv. kæmi til framkvæmda 1. sept. n.k. Það mundi kosta 48 millj. kr. og þar er næstum eingöngu um launakostnað að ræða. Um þetta er 3. till. 4. till. fjallar um það, að láta ákvæði gildandi skólakostnaðarlaga um greiðslu á hluta ríkisins af stofnkostnaði barna- og gagnfræðaskóla koma til framkvæmda á þrem árum í stað fjögurra. Þetta mál hefur þegar verið rætt nokkuð sérstaklega af hv. 2. þm. Vestf., sem fjallar sérstaklega um skólamál í fjvn. og hefur fjallað um mörg undanfarin ár og er þeim málum, hygg ég, að öllum öðrum ólöstuðum einna kunnugastur allra þm. Eins og hann tók fram áður, var upphaflega gert ráð fyrir því í skólakostnaðarlögunum, að þegar skyldi koma til framkvæmda þriggja ára greiðsluregla í stað fimm ára greiðslureglu. Við athugun þótti slík svo róttæk breyting ekki framkvæmanleg þegar í skyndi, svo að lögunum var frestað um tíma, en nú reyndust í fyrra, þó að lagaákvæðið um þriggja ára greiðslu væri aftur komið í gildi, slíkir erfiðleikar á afgreiðslu fjárlaga, að ég fyrir mitt leyti sem menntmrh. féllst á það við hv. fjvn. og hæstv. fjmrh., að í þeim fjárlögum skyldi enn miðað við fjögurra ára regluna, en í síðasta skipti. Um það varð samkomulag milli okkar fyrrv. fjmrh., við lýstum því háðir yfir, bæði í fjvn. og hér á hinu háa Alþ., að samkomulagið væri gert um það að framlengja fjögurra ára regluna einu sinni enn, en það skyldi verða í síðasta skiptið, - næstu fjárlög þyrftu að byggja á þriggja ára reglunni. Ég efast ekki um, að hæstv. fjmrh., sem þá átti sæti í fjvn. og fjallaði sérstaklega um meðferð skólamálanna í þáv. fjárlagafrv., minnist þessa. Það efast ég ekki um. Nú er hins vegar orðin sú raunin á, að enn einu sinni er miðað við fjögurra ára regluna. Þess vegna hef ég talið rétt í framhaldi af yfirlýsingum á síðasta þingi að flytja till. um, að þriggja ára reglan verði nú látin koma til framkvæmda. Þá er 5. till. Hún lýtur að hugmynd, sem er ekki ný, heldur hreyfði ég henni á síðasta þingi og hef raunar hreyft bæði í blaðagreinum og ræðum á undanförnum 1–2 árum, en hún fjallar um nauðsyn þess að hefja kennslu eða fræðslu fyrir fullorðna, sem geri þeim kleift að ljúka tilteknum prófum samkv. reglum, sem menntmrn. setji, og til framhaldsmenntunar á grundvelli áður tekinna prófa. Eitt af mínum síðustu verkum í menntmrn. var einmitt að leggja grundvöllinn að skipun nefndar til þess að skipuleggja slíka fræðslu. Sú nefnd er þegar tekin til starfa. Það vat tilnefnt í hana eftir að núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Hún er tekin til starfa og starfar ötullega og ég veit, að þeir ágætu menn, sem þar eru, hafa fyllsta áhuga á því, að þetta mál komist til einhverra byrjunarframkvæmda, en það verður auðvitað ekki, ef ekkert fé er fyrir hendi, og þess vegna er hér lagt til, að smávægileg byrjunarfjárveiting verði veitt í þessu skyni. Síðasta till. er um aðstoð við þróunarlöndin. Þar hefur ríkisstj. lagt til, að veittar verði 1.5 millj. kr., en ég hef hér með höndum erindi stofnunarinnar Aðstoð Íslands við þróunarlöndin til hv. fjvn., þar sem beðið er um 20 millj. kr. fjárveitingu í þessu skyni. Og sú beiðni er rækilega rökstudd í bréfi, sem ég eyði auðvitað ekki tíma hv. þm. til þess að hlusta á, en ég vildi aðeins fá leyfi til þess að lesa eina setningu úr bréfinu. Hún er svona, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. ofansögðu fer stjórn Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin þess á leit við hv. fjvn., að á fjárlögum næsta árs verði veittar alls 20 millj. kr. í þágu þróunarlandanna. Samkv. lauslegri áætlun okkar munu framlög Íslands til þeirra stofnana Sameinuðu þjóðanna, er vinna að málefnum þróunarlanda, svo og til IDA, stofnunar, er starfar að þessum málum á vegum Alþjóðabankans, nema um 25 millj. kr. Alls mundu þá framlög Íslands til þróunarlandanna nema um 45 millj. kr., ef við beiðni okkar yrði orðið. Það er u.þ.b. 1%, 1 af 1000, af verðmæti þjóðarframleiðslunnar, en til samanburðar má geta þess, að í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er samsvarandi tala 7 af 1000 eða sjöföld á við það, sem hér er.“ - Þetta er um brtt. á þskj. 195. Þá flytjum við þrír Alþfl.-menn nokkrar brtt., 12 að tölu, það er postulatalan, á þskj. 183. Við tókum það til bragðs að fara yfir brtt. þáv. stjórnarandstöðu við fjárlagafrv. í fyrra. Það reyndist langur listi. Sú hugmynd kom upp, að rétt væri nú að gefa núv. stjórnarsinnum kost á því að samþykkja allar sínar till. frá því í fyrra. Hins vegar var augljóst, að það var til helzt til mikils mælzt, því að sannleikurinn var sá, að sá tillöguflutningur í heild var svo ofboðslegur, að ég ætla núv. ráðh. og stuðningsmönnum þeirra ekki það að samþykkja annað eins og þetta núna. Hins vegar fannst okkur rétt að gefa hv. núv. stjórnarsinnum nokkurn kost á því að sýna, hvað fyrir þeim vakti með tillöguflutningi þeirra í fyrra. Og þess vegna höfum við á þskj. 183 valið úr stórum og skrautlegum akri 12 falleg blóm og flutt þau hér sem brtt. á þskj. 183. Ég vona, að flm. kannist við hver sína till., þegar hún verður borin upp undir atkv. á morgun. Og það yrði honum þá til sérstaks ánægjuauka að fá að greiða atkv. með till., þó að hún sé orðin eins árs gömul. Það er alveg óhætt að róa samvizku hlutaðeigandi þm. með því, að þó að tölurnar séu nákvæmlega þær sömu, allar saman, sem þeir stungu upp á í fyrra, þá er byrði ríkisins af þeim orðin mun minni heldur en hún hefði verið í fyrra, vegna þess að verðgildi krónunnar hefur lækkað mjög verulega siðan. 



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði hér að umtalsefni afgreiðslu fjárlaga á árunum 1960 og næsta áratug. Hann minntist á það, að við 2. umr. hefði stundum verið geymt fram til 3. umr. að afgreiða eftirlaun, ýmsar verklegar framkvæmdir, skólahyggingar, brúabyggingar o.fl. Og einnig hefði komið fyrir, að geymt hefði verið til 3. umr. að gefa yfirlit um tekjuáætlunina. Þetta er auðvitað rétt, og þetta sama á sér náttúrlega að nokkru leyti stað nú og jafnan og er ekkert við það atriði að athuga. Þessi ummæli hæstv. ráðh. eru engan veginn svar við því, sem hér hefur verið einkum að fundið varðandi málsmeðferðina nú. Það er allt annað. Það, sem hér er deilt á, er það, að enn er ekki búið að ganga frá sumum grundvallarlögum, sem fjárlagafrv. verður byggt á. Hér hafa verið lögð fram nú alveg nýskeð frv. um gjörbreytingu á tekjuskatti og eignarskatti til ríkisins, gjörbreytingu, sem hefur það í för með sér, að ef samþ. verður óbreytt, þá mun tekjuáætlun fjárlaga af tekjuskatti hækka stórkostlega, jafnvel kannske upp undir það tvöfaldast. Annað frv., sem hér hefur verið lagt fram um tekjustofna sveitarfélaga, hefur líka veruleg áhrif á fjárlagafrv. sjálft, vegna þess að samkv. því er gert ráð fyrir því að bæta á fjárlög ýmsum útgjöldum, sem sveitarfélögin inna nú af höndum. Nú er það svo, að þessi frv. hafa ekki verið rædd, ekki einu sinni við 1. umr. hér í þingi, og það er alveg óséð enn, hvort þessi frv. verði afgreidd óbreytt eða í meginatriðum eins og þau eru, m.a. vegna þess að þessi mikilvægu frv. og umfangsmiklu hafa því miður ekki hlotið þann undirbúning, sem æskilegt hefði verið. Að því er snertir t.d. jafnstórt mál eins og tekjustofna sveitarfélaga og verulegar breytingar á verka- og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, þá ætla ég, að Samband ísl. sveitarfélaga muni lítið sem ekkert hafa fengið um það að fjalla. Vegna hins ónóga undirbúnings á þessum tveimur mjög mikilsverðu málum, verður auðvitað að draga það í efa, að slík handjárn hafi verið sett á þm. hæstv. ríkisstj., að þeir hafi fyrir fram ákveðið það eða verið bundnir til þess að samþykkja þetta allt saman óbreytt. Hér er það mjög aðfinnsluvert og ámælisvert, að jafn mikilvæg frv. eins og þessi tvö fyrir afgreiðslu fjárlaga, undirstöðuatriði í fjárlögum, skuli ekki hafa verið lögð fyrir Alþ. miklu fyrr, til þess að Alþ. fengi um þau að fjalla, og náttúrlega þyrfti svo að vera eða hefði þurft og í mestu samræmi við það, sem áður hefur viðgengizt, að slík frv. væru ekki aðeins rædd, heldur orðin að lögum, áður en fjárlagafrv. er afgreitt. Ég skal ekki fara út í þetta atriði frekar hér að sinni. E.t.v. gefst tækifæri til þess að ræða þetta nánar við 3. umr. fjárl. Það, sem ég ætlaði hér fyrst og fremst að gera, er að mæla örfá orð fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 192. Það er um, að framlag til listamannalauna skuli hækka úr 5 millj. 630 þús., eins og það er í frv., upp í 8 millj. kr. Fyrir fjvn. hafa legið tvö erindi, annað frá Rithöfundasambandi Íslands og hitt frá Félagi ísl. rithöfunda. Í hinu fyrra er lýst nokkurri undrun yfir því, að framlag til listamannalauna skuli óbreytt í frv. fyrir árið 1972 frá því, sem það er í fjárlögum yfirstandandi árs. Og stjórn Rithöfundasambandsins telur brýna nauðsyn hera til, að framlögin verði hækkuð verulega, þau séu ófullnægjandi, og telur æskilegt, að fylgt verði þeirri stefnu, sem fram hefur komið í till. ýmissa þm. núv. stjórnarflokka á undanförnum árum um verulega hækkun á listamannafé. Í hinu erindinu er ákveðin upphæð nefnd. Það er óskað eftir, að upphæðin sé hækkuð í 8 millj. kr., og um það fjallar till. mín. Í því bréfi segir m.a. svo: „Hækkanir listamannalauna á undanförnum áratugum hafa hvergi nærri haldizt í hendur við stórkostlega aukningu á öðrum útgjöldum ríkissjóðs. Þetta er þeim mun tilfinnanlegra, sem þörfin á fé til bókmennta- og listsköpunar hefur farið ört vaxandi síðustu árin, bæði við mikla fjölgun listamanna og listgreina með þjóðinni auk rýrnandi kaupmáttar krónunnar.“ Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta nauðsynjamál, að búa sem bezt að listamönnum þjóðarinnar og skapa þeim víðunandi starfsskilyrði. En vegna þeirra ummæla, sem hér eru viðhöfð í bréfi Félags ísl. rithöfunda, um það, að hækkanirnar hafi ekki haldizt í hendur við aukningu á öðrum útgjöldum, þá vil ég aðeins leyfa mér að staðfesta það, því að ef lítið er á árin t.d. 1960–1961 og næstu ár þar á eftir, þá er það yfirleitt þannig, að upphæð til listamannalauna er tæplega eða um 1% af heildarútgjöldum ríkisins. Þannig er það um margra ára skeið, 0.9–1% af heildarútgjöldunum. En samkv. stjfrv., eins og það var lagt fyrir, þá er upphæðin til listamanna, og tek ég þá alla þrjá liðina, bæði heildarupphæðina, heiðurslaunin og starfslaunin, þá er upphæðin ekki 1%, heldur tæplega 0.6% af heildarútgjöldum fjárlaga. Það er því rétt, sem nefnt er í bréfi rithöfundanna, að hér hefur hrakað mjög hlutfallinu. Jafnvel þótt till. hv. fjvn. yrðu samþ., eins og þær liggja nú fyrir eftir leiðréttingu, og eins þó maður fari mjög vægilega í áætlun á hækkun fjárlaga, þá er það sýnilegt, að þessar upphæðir verða samt sem áður ekki yfir 0.7% af heildarútgjöldum fjárlaga. Hér er auðvitað ákaflega óheppilega að farið, þegar hlutfallið lækkar svo mjög af heildarútgjöldum fjárlaga frá því, sem verið hefur lengi áður. En þetta er auðvitað ekki eina ástæðan til þess, að farið er fram á þá hækkun, sem hér er um að ræða, heldur hin brýna þörf. Þessari upphæð, sem hér er lagt til, að verði hækkuð úr 5.6 millj. í 8 millj., er úthlutað af sérstakri nefnd, sem kosin er af Alþ., 7 manna nefnd, og hefur hún haft þá reglu að skipta þessu í tvo hópa. Á s.l. ári fékk annar flokkurinn 40 þús. kr. listamannalaun, en hinn flokkurinn 80 þús. Ég veit það ákaflega vel af samtölum og kynnum af ýmsum þeim mönnum, sem sitja í þessari nefnd, að það hefur verið ákaflega erfitt starf, næstum því óvinnandi verk að úthluta þessari upphæð og brýn nauðsyn nú á næsta ári bæði að hækka þessar fjárhæðir, sem náttúrlega nú miðað við núverandi launakjör og lífskjör í landinu eru allt of lágar, og auk þess að fjölga þeim sem fá þessa styrki. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum. En það er nú áliðið kvölds og líklega kominn tími til kvöldbæna, og það er gamall og góður síður og talið hollt hverjum manni að fara með gott orð undir svefninn. Og ég vil því að ráði hæstv. forsrh. grípa kverið hans og fletti þá upp í Ólafi IV. 18., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Listir, bókmenntir og önnur menningarstarfsemi hljóti aukinn stuðning.“ Og ég vil nú, að það verði kvöldbæn mín, að stjórnin beri gæfu til að standa vel við orð sín og henni megi auðnast víðsýni til þess að leyfa stuðningsmönnum sínum að gera það, sem þá langflesta langar til, en það er að greiða atkv. með till. minni listamönnum landsins til farsældar og hagnaðar.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að ræða í einstökum atriðum eða í heild það frv. til fjárlaga fyrir árið 1972, sem hér liggur fyrir til 2. umr., heldur gera stuttlega grein fyrir tveimur litlum brtt., sem við 5. þm. Reykn. leggjum hér fram við frv. og brtt. við það. Þó get ég nú ekki orða bundizt með það að láta í ljós undrun mín á því, hvernig að þessum málum er staðið hér á hinu háa Alþ. varðandi undirbúning og afgreiðslu fjárlagafrv. til 2. umr. Það má vel vera, að sumum hinna eldri hv. þm. þyki þetta harla gott og mikið öðru vísi geti þetta varla verið og kann svo vel að vera. En fyrir nýliða eins og mig hér á þessum vettvangi, sem þó hefur nokkur kynni af fjármálum sveitarfélags, þá er allur málatilbúnaður í sambandi við þetta mikilsverðasta mál, sem Alþ. fær til meðferðar, með þeim hætti, að mér kemur nokkuð á óvart, svo að ekki sé meira sagt. Í því efni er af miklu að taka, en ég skal ekki lengja umr. með því að fara að ræða það ítarlega, enda hafa aðrir ræðumenn gert það hér á undan mér. En mér finnst t.d. alveg fráleitt annað við 2. umr. en að unnt sé að gera sér grein fyrir í stærstu dráttum niðurstöðutölum fjárlagafrv., og einnig hvernig eigi að afla þess fjár, sem standa á undir fyrirhuguðum útgjöldum. Það er af og frá, að það sé hægt af þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, en út í þessi atriði skal ég ekki fara nánar, þar sem öðrum ræðumönnum hefur orðið mjög tíðrætt um þetta hér í þessum umr. Það er fjarri mér, að ég vilji fara að endurtaka nokkuð af því, sem þeir hafa sagt. En þær brtt., sem ég hef lagt fram ásamt 5. þm. Reykn. og vil gjarnan gera grein fyrir hér, fjalla í fyrsta íagi um utanrrn. Við viljum leggja það til, að varið verði 5 millj. kr. til þess að koma á sérstakri viðskiptaþjónustu í íslenzkum sendiráðum. Það hefur verið mjög um það rætt á liðnum árum, að fyrir löngu sé orðið tímabært að endurskipuleggja íslenzka utanríkisþjónustu með það fyrir augum að gera hana virkari til starfa fyrir íslenzka viðskiptahagsmuni. Í málefnasamningi núv. ríkisstj. er gert ráð fyrir, að endurskoðun fari fram á utanríkisþjónustunni. Er satt að segja ekki að undra, þótt slíkar yfirlýsingar komi fram í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj.-flokka, þegar haft er í huga, að einmitt formælendur sumra þeirra hafa haldið mjög á lofti nauðsyn þess, að slík endurskoðun færi fram, þegar þeir hafa verið í stjórnarandstöðu. Og nú er eftir að sjá, hvort núv. stjórnarflokkar standa við stóru orðin í þessum efnum. Ég er einn þeirra, sem er þeirrar skoðunar, að knýjandi sé að efla starfsemi íslenzkra sendiráða á sviði verzlunar og viðskipta. Gagnlegt starf að þessu leyti getur verið ómetanleg stoð þeim aðilum, sem að sölumálum vinna, ef rétt er á málum haldið. Vissulega vinna íslenzkir sendiráðsmenn að þessum málum með ýmsum hætti. Þeir greiða fyrir starfi íslenzkra útflytjenda, ef um slíkt er beðið og veita persónulega aðstoð við lausn hvers konar vandamála í sambandi við útflutningsmál. Þeir veita útflytjendum upplýsingar um tolla og innflutningshöft og aðrar reglur viðvíkjandi útflutningsvörum okkar. Þeir benda útflytjendum á ný viðskiptasambönd og nýja sölumöguleika og koma áleiðis til réttra aðila á Íslandi upplýsingum, sem að gagni koma við sölustarfíð. En þrátt fyrir þetta starf, sem þeir hafa unnið að og hér hefur verið minnzt á, vantar mikið á, að þeir hafi þann tíma, sem þörf er á til að sinna þessum mikilsverðu verkefnum vegna annarra verkefna, sem þeir komast ekki hjá að sinna. M.ö.o., það er fámenni íslenzkra sendiráða, sem gerir það að verkum, að þau geta ekki sinnt aðkallandi verkefnum, sem snerta sölu- og markaðsmál útflutningsvara okkar. Það mál verður að minni hyggju bezt leyst með því að ráða sérstaka menn til helztu sendiráða okkar til þess að sinna þessum málum eingöngu. Það er nefnilega ekki hægt að ætlast til þess með sanngirni, að íslenzk sendiráð, eins og þau eru nú skipuð, geti sinnt markaðs- og viðskiptamálum, svo að verulegt gagn sé að, með þeim mannafla, sem þau hafa nú á að skipa. Þau verða að fá fleiri starfsmenn til þess að sinna þessum málum og til þess að þeim verði komið í það horf, að viðunandi geti talizt. Þess vegna er þessi till. okkar hv. 5. þm. Reykn. um 5 millj. kr. framlag til viðskiptaþjónustu við íslenzk sendiráð fram komin, og hún miðar að því að leysa þennan vanda og gera íslenzkum sendiráðum kleift að auka þjónustu sína við íslenzka útflytjendur og sölumenn á erlendum mörkuðum. Síðari till., sem ég vildi hér gera grein fyrir, fjallar um fjárveitingu til Æskulýðssambands Íslands. Þess hefur verið farið á leit við fjvn. og hv. Alþ., að það veiti á næsta ári 330 þús. kr. til starfsemi þess. Æskulýðssamband Íslands samanstendur af 12 æskulýðssamtökum. Það var stofnað árið 1952. Í lögum þess segir svo um markmið sambandsins, með leyfi hæstv. forseta: „Markmið ÆSÍ er að efla samstarf og kynningu meðal íslenzkra æskulýðsfélaga og koma fram sem fulltrúi þeirra innanlands og utan. Markmiði sínu hyggjast samtökin m.a. ná með því í fyrsta lagi að halda uppi námskeiðum og ráðstefnum fyrir félagsmenn aðildarsambanda sinna, með útgáfustarfsemi o.s.frv. Í öðru lagi að starfrækja upplýsinga- og fyrirgreiðsluskrifstofu í Reykjavík fyrir æskulýðssamtökin í landinu og veita þeim að öðru leyti þá þjónustu, sem tök eru á. Í þriðja lagi að starfa í anda Mannréttindaskrár Sameinuðu þjóðanna og hafa vinsamleg samskipti við æskulýðssamtök hvar sem er í heiminum. Í fjórða lagi að vinna að innlendum og alþjóðlegum baráttumálum ungs fólks.“ Þetta samband hefur vissulega unnið að ýmsum mikilsverðum málefnum á liðnum árum. Sem dæmi um slík málefni mætti nefna, að þau áttu frumkvæðið að stofnun Landverndar, samtaka, sem unnið hafa merkilegt og mikilsvert starf á sviði gróðurverndar og uppgræðslu. Æskulýðssamband Íslands hafði frumkvæði að svo kallaðri „Herferð gegn hungri“, sem stóð að fjáröflun til hjálpar bágstöddu fólki í þróunarlöndunum. Æskulýðssamband Íslands hefur einnig staðið fyrir ýmiss konar ráðstefnuhaldi á yfirstandandi ári, svo sem norrænu æskulýðsmótí á s.l. sumri, sem fjallaði um Ísland fyrr og nú, og ráðstefnu um mismunun kynja fyrir stuttu síðan, en sú ráðstefna vakti almenna athygli. Vaxandi umsvif sambandsins á næsta ári á innlendum og erlendum vettvangi liggja til grundvallar brýnni þörf fyrir þá fjárveitingu, sem við hér höfum lagt til, að veitt yrði til þessara æskulýðssamtaka á næsta ári. Ég vil í því sambandi benda á tvær ráðstefnur, sem ákveðið hefur verið að halda á næsta ári. finnur þeirra fjallar um landhelgismál og hafmengun. Í henni munu taka þátt ungir menn og konur frá Vestur-Evrópu. Hin ráðstefnan er um minnihlutavandamál þjóða. Er búizt við þátttöku frá Bandaríkjunum, Mexíkó, Kanada og frændþjóðum okkar á Norðurlöndum í þessari ráðstefnu. Þá hefur þetta samband áætlanir á prjónunum um að láta til sín taka á næstunni í vaxandi mæli í baráttunni gegn fíknilyfjaneyzlu, svo að dæmi séu tekin um þau málefni, sem þessi samtök láta sig skipta. Ég leyfi mér að vona, að hv. þm. sjái sér fært að veita þessari till. brautargengi. Ég get ekki betur séð en starfsemi Æskulýðssambands Íslands hafi verið með þeim hætti, að réttmætt sé á allan hátt og eðlilegt, að stutt sé myndarlega við bakið á þessum samtökum og því æskufólki, sem að þeim standa, með fjárframlagi, sem þeim er nauðsynlegt að fá til að geta rekið þessa starfsemi með eðlilegum hætti. Herra forseti. Ég hef farið nokkrum orðum um tvær litlar brtt. við það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir. Í trausti þess, að hv. fjvn. sjái sér fært, að nánar athuguðu máli, að mæla með samþykkt þessara till., leyfi ég mér að taka þessar till. til baka til 3. umr.



Herra forseti. Á þskj. 193 flyt ég brtt. við fjárlagafrv., ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. Er hún í því fólgin, að fjárveiting til ferðamála verði aukin úr 5 millj. upp í 10 millj. kr. Hér er ekki um mikla fjárhæð að ræða miðað við þær stórfelldu hækkanir, sem orðið hafa á ýmsum liðum fjárlagafrv. og mönnum hefur orðið tíðrætt um. Er það að vonum, að menn séu nokkuð uggandi, þegar hækkanir verða svo stórstígar á ýmsum greinum fjárlaga, eins og nú eru allar horfur á. Það er auðvitað ákaflega gaman að geta veitt fé til fjölmargra nytsamra mála og málaflokka. Það er líklega eitt af því skemmtilegasta, sem hægt er að hugsa sér. Flestum lærist þó með tímanum, að í því efni er óhjákvæmilegt að ganga hægt um gleðinnar dyr, því að oft tæmist pyngjan fyrr en varir, og ríkiskassinn er ekki alltaf barmafullur. Þess vegna er ekki að undra, þótt mörgum ofbjóði talnaflóðið. Og það er ofur eðlilegt, að þm. vilji og reyni að sýna þá gát og varúð að spyrjast a.m.k. fyrir um, hvort nægilegt fé verði í kassanum til að mæta öllum þeim útgjöldum, sem fyrirhuguð eru. Ber fjármálastjórninni að sjálfsögðu að taka öllum efasemdum í þá átt með fullum skilningi og stillingu. Það er vissulega oft vandi að velja og hafna, þegar um mörg aðkallandi nauðsynjamál er að ræða. Eðlilega ræður oft það sjónarmið, hvort nokkuð fáist í aðra hönd fyrir ákveðna fjárveitingu. Sjálfsagt þykir því að styðja að vexti og viðgangi atvinnuvega þjóðarinnar með því að láta fé renna til þeirra í ýmsum myndum svo sem tök eru á. Ein er sú atvinnugrein, sem þróazt hefur ört hér á landi hin síðari ár, en það er þjónusta við erlenda ferðamenn. Á árinu 1970 er talið, að tekjur af erlendum ferðamönnum hafi numið um 1 milljarði kr. Á því ári mun allur útflutningurinn hafa numið um 12.9 milljörðum. Af þessu sést, að hér er um mjög mikilvæga atvinnugrein að ræða, sem engan veginn er hægt að loka augum fyrir. Flestir telja og, að hún eigi mjög mikla framtíð fyrir sér, ef rétt er á haldið. Þarf ekki annað en líta til ýmissa annarra landa, þar sem tekjur af hvers konar ferðamannaþjónustu eru snar þáttur í tekjuöflun ríkis og einstaklinga. Það er nú ekki lengur hægt að efast um, að Ísland hefur mikil og góð skilyrði sem ferðamannaland og glæsta framtíð í þeim efnum, ef landsmenn aðeins vilja. Þó að mjög margt hafi breytzt til batnaðar á undanförnum árum til að unnt sé að veita ferðamönnum góðar móttökur, er þó æðimargt ógert. Það er sérstaklega víða úti um land, sem skórinn kreppir að í þessum efnum. Eitt af því, sem nauðsynlegt er að gera, er að efla Ferðamálasjóð, svo að hann geti að einhverju leyti staðið við bakið á þeim, sem að þessum málum vinna. Í fjárlagafrv. er nú gerð till. um 5 millj. kr. í þessu skyni. Mér er kunnugt um, að forsvarsmenn ferðamála telja fjárhæð þessa allt of lága miðað við fjárþörf, en ég hygg, að tvöföldun hennar, eins og till. okkar gerir ráð fyrir, mundi verða til mikilla bóta. Að sjálfsögðu er mér fullljóst, að till. leysir engan veginn allan vanda á sviði ferðamála. Þar þarf fleira að athuga. En ég tel hana skipta verulegu máli, svo miklu máli, að þetta er eina brtt., sem hreyft er af minni hálfu við þessa umr. fjárlaga. Væri þó ærin ástæða til að minnast á fleiri málaflokka, bæði lands- og héraðsmál, og hreyfa auknum fjárveitingum til þeirra. En það verður látið bíða um sinn, eins og málum er háttað við þessa umr. Ég vona, að hv. alþm. hugleiði till. þessa vandlega. Þá munu þeir komast að raun um, að hér er um unga og upprennandi atvinnugrein að ræða, sem líkleg er til að renna styrkum stoðum undir tekjuöflun þjóðarbúsins í framtíðinni, ef að henni er hlynnt svo sem vera ber. Vænti ég þess, að till. finni náð fyrir augum hv. alþm. og verði samþykkt.



Herra forseti. Við höfum nú orðið vitni hér í kvöld og í dag að mjög kostulegum umr., umr., sem ég satt að segja átti ekki von á að taka þátt í eða vera vitni að, svo undarlega sem öll þessi mál ber að. Við verðum vör við það hér á þingi, að fjárlög eða fjárlagatillögur hækka frá einni stund til annarrar, jafnvel frá einni ræðu til annarrar, og eftir nýjustu upplýsingum á hækkunin að nema nú um 6 milljörðum frá því, að fjárlagafrv. var lagt fram hér fyrir nokkrum vikum síðan, og ég verð að játa, að ég er ekki enn þá búinn að átta mig á því, hvernig bókstaflega er hægt á ábyrgri samkomu eins og þessari að viðhafa slík vinnubrögð. Það var sagt hér utan þingsala fyrr í dag, að þetta bæri vott um sérstaka fjármálasnilli hæstv. fjmrh., og læt ég svo þingheim um að dæma um það, hvort þau orð hafi verið viðhöfð sem lof ellegar háð. En af fullri hreinskilni og í fullri alvöru viðurkenni ég, að ég stóð í þeirri meiningu, að hæstv. ríkisstj. hygðist stemma stigu við verðbólgu í þessu landi og hún hefði viss tækifæri til þess með styrk sinum, m.a. í verkalýðshreyfingu og með aðstöðu til þess að beita sér fyrir slíkum samningum milli aðila vinnumarkaðarins, að verðbólgu yrði haldið í skefjum, og þess vegna kemur mér mjög á óvart og er jafnvel furðu lostinn að heyra jafnreynda stjórnmálamenn eins og hæstv. fjmrh. bera blak af þeim till., sem lagðar hafa verið fram af hæstv. ríkisstj. og fjvn. eða meiri hl. hennar, bera blak af því á þann hátt; að þetta frv. væri ekki verðbólguvaldur. Að vísu hefur hann játað, að verðbólgunni verði engan veginn haldið í skefjum með þessum till., en vill þó ekki viðurkenna, að hér sé raunverulega um upphaf nýrrar skrúfu, nýrrar óðaverðbólgu að ræða, og verður það að segjast eins og er, að það er ekki skiljanlegt af minni takmörkuðu reynslu, hvernig hægt er að horfa fram hjá því, ef menn vilja ræða þessi mál af skynsemi, að hér sé um að ræða till., hér sé um að ræða fjárlög, sem verða upphaf að verulegri og hættulegri verðbólguskrúfu. Ráðh. taldi, að sú hækkun, sem fram kæmi í till. í fjárlagafrv., stafaði beint eða óbeint af aðgerðum fyrri ríkisstj., taldi þetta vera arf frá viðreisnarstjórninni, og ég hef þá velt fyrir mér, hvort líta eigi svo á, að þær till., sem hann telur nú horfa til umbóta og valda vissum tímamótum í átt til þjóðfélagslegra umbóta, sem hann telur, að markist af núv. fjárlagafrv., hvort eigi að skilja það svo, að það séu þá till. fráfarandi ríkisstj. Eða hvernig er hægt að segja það í öðru orðinu, að núv. ríkisstj. beiti sér fyrir vissri stefnubreytingu með fjárlagafrv., og í hinu orðinu að halda því fram, að allar þær hækkanir, sem þegar hafi komið fram, séu arfur frá fyrri stjórn? Hæstv. fjmrh. hefur líka leitt rök að því, sem ég hef fullan skilning á, að flestar þær till., jafnvel allar þær till., sem til hækkunar horfa í till. ríkisstj., séu að ýmsu eða öllu leyti nauðsynlegar, og það sé ekki með góðu móti hægt að benda á neinn einstakan lið, sem sé þess eðlis, að hægt sé raunverulega að lækka hann. Og ef maður skoðar hverja till. út af fyrir sig, er hægt að fallast á þessi rök, því að það er svo í þessu þjóðfélagi okkar, að öll góð mál eiga rétt á sér, og þegar þau eru tekin ein út af fyrir sig, þá geta menn ekki beinlínis sagt: Þetta mál á ekki rétt á sér, við skulum skera þetta mál niður. En það er einmitt kúnstin við alla stjórnun, kúnstin er sú að velja og hafna milli einmitt þessara mörgu, góðu mála, og af kynnum mínum af slíkum fjárhagsáætlunum, m.a. hjá Reykjavíkurborg í allmörg ár, hef ég orðið var við það lögmál, sem gildir um slíkar áætlanir og slíkar till., að þar verður að velja og hafna og átta sig á því, hvað má taka inn og hvað á að hafa forgang. Þarna er um að ræða spurninguna um það, hvernig hægt er að auka við umbætur og þjónustu af hálfu hins opinbera, ríkis eða sveitarfélaga, um leið og maður heldur vissum sköttum eða útgjöldum á borgarana í skefjum. Vitaskuld er hægt að hækka og hækka og hækka enn, en þá leiðir það að sjálfsögðu af sér, að það verður jafnframt að hækka skatta, það verður jafnframt að hækka álögur á borgarana, og spurningin í stjórnun og spurningin, þegar um er að ræða fjárlög í þessu tilliti, er einmitt sú, hvað á að ganga langt til hækkunar, hve mikið er mögulegt að hækka þessa skatta og þessar álögur á þjóðina. Ef það er mat núv. ríkisstj., að hægt sé að hækka núv. fjárlög eða fjárlög frá fyrra ári um 6 milljarða á einni svipstundu, þá óska ég henni til hamingju og þá óska ég líka þjóðinni til hamingju með óvenjulega velferð og velsæld í þessu landi. Ég hef leyft mér á þskj. 199 að bera fram mjög lítilmótlegar brtt. við það fjárlagafrv., sem nú hefur verið lagt fram, og sýnast þær ekki miklar, þær brtt., með tilliti til þeirrar háu upphæðar, sem nú er verið að tala um hér í sölum Alþ. Að sjálfsögðu hafði ég áhuga á því að flytja hér margar brtt. til hækkunar á ýmsum liðum fjárlagafrv., en ég hélt, að ég væri hér kominn á allábyrga samkundu og ekki væri eðlilegt að demba hér inn fjöldamörgum till. til hækkunar, án þess að gera grein fyrir því, hvernig standa skyldi skil á þeim hækkunum, og því hafði ég stillt mjög í hóf till. mínum og orðið við tilmælum og ábendingum eldri og reyndari þm. um að takmarka mjög tillöguflutning minn. Eftir að þróun mála er orðin sú, sem raun er á, bæði hér síðustu dagana með framlagningu ýmissa mála svo og vegna þess, sem augljóst er, að þessi fjárlög munu hækka, þannig að millj. kr., jafnvel tugir millj. skipta litlu sem engu, og með tilliti til þess, að fjmrh. sagði hér fyrr í vetur, þegar um var að ræða 90 millj. hækkun til Lánasjóðs ísl. námsmanna, að fjmrh. og ríkisstj. hefðu nú velt þyngra hlassi en svo, að ekki væri hægt að innbyrða slíkar smáupphæðir, með tilliti til þessa alls hef ég leyft mér að leggja fram hér lítilfjörlegar till. um tvö mál, sem ég tel þess eðlis, að ekki sé hægt að ganga fram hjá, og er raunar afskaplega undrandi á því, að í öllum þeim hækkunartillögum, sem fram hafa komið frá fjmrn. eða fjmrh., svo og fjvn., skuli hafa verið litið fram hjá þessum tveimur málum, sem ég hef hér hugsað mér að gera till. um til hækkunar. En þar er um að ræða annars vegar till. til hækkunar til Æskulýðsráðs ríkisins og hins vegar til Umferðarráðs. Ég vil fara nokkrum orðum um þessar tvær till. mínar, en skal ekki vera langorður. Eins og hv. þm. eflaust muna, beindi ég fsp. hér fyrr í vetur til hæstv. menntmrh. um fjárveitingar til Æskulýðsráðs ríkisins og vakti athygli á því, að Æskulýðsráð ríkisins hefði verið stofnað með lögum á siðasta ári. Það hefði verið sett nú þegar sérstakt ráð og skipaður sérstakur framkvæmdastjóri fyrir þetta ráð. Það hefur verið mat manna, þ. á m. fyrrv. stjórnarandstæðinga, að hér væri um tímamótalög að ræða, hér væri um að ræða verkefni, sem við blöstu í æskulýðsstarfsemi þjóðarinnar, og enginn vafi væri á því, að þetta mál horfði mjög til bóta á þessum vettvangi. Hins vegar var talað um þá, að þetta mál stæði og félli með þeim fjárveitingum, sem til féllu til Æskulýðsráðs, og var nú eindregnum áskorunum beint til þáv. menntmrh. um að standa nú við stóru orðin og standa nú við þessa lagasetningu með því að veita rausnarlega fjárveitingu til Æskulýðsráðs. Þegar svo fjárlagafrv. birtist nú í haust, urðum við þess áskynja, að til Æskulýðsráðs var gert ráð fyrir, að veitt skyldi 100 þús. kr., og þar að auki rúmlega 2 millj. til hinna ýmsu æskulýðssamtaka, en að öðru leyti ekkert tillit tekið til þeirra fjárveitingaróska, sem Æskulýðsráð hafði farið fram á, og að því er virðist einskis virt sú tímamótalöggjöf, sem stjórnarandstæðingar töldu, að lögin um Æskulýðsráð ríkisins væru. Ég benti á í þeim umr., að Æskulýðsráð ríkisins hefði farið fram á 300 þús. kr. fjárveitingu til ráðsins sjálfs vegna reksturs þess og enn fremur auk þessarar rúmlega tveggja millj. kr. fjárveitingar, sem ég gat um áðan til hinna ýmsu æskulýðssamtaka, 3.5 millj. kr. til ýmissar starfsemi, sem Æskulýðsráð ætlaði að beita sér fyrir samkv. þessari lagasetningu. Fjárlagafrv. gerði ekki ráð fyrir þessum 3.5 millj. kr. Ég spurðist fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort hann hygðist beita sér fyrir því, að lausn fengist á þessu máli og í gegnum fjvn. gætu komið fram till. um hækkun, sem kæmi til móts við beiðni Æskulýðsráðs ríkisins. Mér hafði verið tjáð og ég upplýst hér, að svo mikil óánægja væri í Æskulýðsráði, að það stæði jafnvel fyrir dyrum hjá þeim að segja beinlínis af sér, þar sem algerlega væri brostin forsendan fyrir starfsemi þessa ráðs og lögin væru einskis virt með því að taka ekki tillit til þess frekar en það væri ekki til. Hæstv. menntmrh. svaraði mér til, að hann gerði sér ljósa nauðsyn Æskulýðsráðs og þessarar starfsemi, sem þarna ætti að fara fram, og hafði uppi góð orð um það, að þessar fjárbeiðnir yrðu teknar til vinsamlegrar athugunar. Nú hefur komið fram till. frá meiri hl. fjvn., reyndar allri fjvn., sem gerir ráð fyrir því, að í stað 100 þús. kr. fjárveitingar sé gert ráð fyrir 700 þús. kr. Af þessu má þó sjá, að það er langt frá því, að þetta fé dugi nokkurn veginn til þess, að Æskulýðsráð geti nokkuð starfað í samræmi við þau ákvæði, er um það voru sett, og nær engan veginn þeirri beiðni, sem þeir settu fram í sínum áætlunum. Með hliðsjón af þeim áhuga, sem þáv. stjórnarandstæðingar, núv. stjórnarsinnar, sýndu, þá leyfi ég mér að bera fram nú till. til hækkunar upp í 3.8 millj., sem er í samræmi við áætlun og beiðni Æskulýðsráðs ríkisins. Ég biðst afsökunar á því, hversu seint þessi brtt. mín er lögð fram, en það stafar af því, að í þessum umr., sem ég hef getið um hér fyrr á þinginu, kom fram mikill áhugi hjá hv. 5. þm. Vesturl., Jónasi Árnasyni, á því að styðja þetta mál. og ég gerði mér von um að geta fengið hann sem meðflm. að þessari till. og skal játa, að ég gerði mér þá frekar vonir um, að það mál næði fram að ganga á þessu þingi, ef það væri undirritað af stjórnarsinna, en þar sem hv. 5. þm. Vesturl. er ekki viðlátinn og mér er ljóst, að erfiðara er við það að eiga að bera fram till. við 3. umr., þá vildi ég ekki láta hjá líða, að þessi till. kæmi hér fram, og ég heiti nú á stuðning allra þm., sem á annað borð hafa skilning á frjálsri æskulýðsstarfsemi í þessu landi. Hin till. mín fjallar um Umferðarráð, og er þar gerð till. um, að fjárveiting til Umferðarráðs hækki úr 2 millj. í 5.8 millj. Ég hef, bæði vegna starfa minna hjá Reykjavíkurborg og eins sem áhugamaður um þessi mál. fylgzt nokkuð með þróun mála á þessum vettvangi, umferðarmálum, og það þarf ekki mikla íhygli til þess að komast að þeirri niðurstöðu, að hér er að skapast mikið öngþveiti í umferðarmálum, og það er mikil nauðsyn á því að grípa mjög vasklega til varna. Í nýútkominni skýrslu frá Umferðarráði kemur fram, að slysum hefur fjölgað á árinu 1969–1970 um rúmlega 16% í umferðinni og dauðaslysum í umferð hefur fjölgað um rúmlega 22%. Þetta er mjög ískyggileg þróun, sem ég held, að öllum sé ljós, og ég vitna m.a. til þess, að hæstv. forsrh. hefur komið fram í sjónvarpsþætti og lýst sig mjög fúsan til þess að gripa til einhverra aðgerða til þess að ráða bót á þessum málum og hann sem jafnframt er dómsmrh. hefur þessi mál á sinni könnu, þannig að við því var að búast, að fram kæmi hækkun til þessara mála, hækkun, sem væri í einhverju samræmi við þá beiðni, sem frá Umferðarráði hefur komið. Ég minnist þess líka, að eftir hæstv. dómsmrh. hafa verið höfð ummæli á þann veg, - og þau ummæli eru frá flokksfundum framsóknarmanna, - mjög ákveðin ummæli um það, að þessi mál yrðu gripin föstum tökum og til Umferðarráðs yrði varið hærri upphæðum, þannig að þeir embættismenn og þau ráð, sem með þessi mál fara, gætu tekið umferðarmálin fastari tökum en áður. Ég skal fyllilega viðurkenna, að ég varð mjög óánægður með þá fjárveitingu, sem gert var ráð fyrir og samþ. var á síðustu fjárlögum. Þar var um að ræða 900 þús..kr. fjárveitingu og hún var allsendis ófullnægjandi. Það var öllum ljóst og held ég ekki sízt þeim, sem með þessi mál fóru þá fyrir hönd ríkisstj., en mér skilst, að skýring hafi verið gefin á því á sínum tíma, að þessi mál væru í endurskoðun og það þyrfti að átta sig á því, hvernig með þau skyldi fara, og þess vegna var þarna um að ræða visst millibilsástand. Nú er bæði það, að öll yfirstjórn umferðarmála er komin í miklu fastari skorður, og eins hitt, að þessi mál horfa sífellt verr í þessu þjóðfélagi okkar, og eins og okkur öllum er kunnugt í slíku þjóðfélagi og í slíku neyzluþjóðfélagi, þegar bílar og umferð margfaldast frá ári til árs, þá verður að gera eitthvert verulegt átak í þessum málum. Ég held, að það sé þess vegna ekki farið fram á mikið, þó að nú sé gerð till. um það, að orðið sé við beiðni Umferðarráðs um hækkun á þessum lið, þannig að ekki sé hægt að saka þá menn um það, sem með þessi mál fara, að þeir geri ekki nógu mikið og ekki sé gert neitt til þess að forða slysum og jafnvel dauðaslysum. Við skulum nú veita fé til þessara mála og segja: nú verðið þið að standa ykkur. Og ég vildi, til þess að tefja þennan fund ekki mjög lengi, láta það verða mín síðustu orð að heita á alla þm. að fylgja þessu mjög svo nauðsynlega máli.



Herra forseti. Ég vil aðeins, áður en ég kem að því máli, sem ég ætlaði að ræða hér, leiðrétta orð hv. 5. landsk. þm., Stefáns Gunnlaugssonar, um það, að Æskulýðsráð eða Æskulýðssambandið eða einhverjir aðrir slíkir hefðu átt upptök að því, sem heitir Landvernd í dag. Staðreyndin er sú, sem auðvitað gefst betra tækifæri til á síðara stigi að geta um, að það var aðeins 50 manna hópur héðan úr Reykjavík, sem átti upptökin að þessari starfsemi, einn lítill klúbbur úr Lions-hreyfingunni í Reykjavík, sem byrjaði þessa starfsemi, sem hefur borið þann glæsilega ávöxt, sem raun ber vitni um. Það er eftirtektarvert, bæði hjá þessum hv. þm. og þeim síðasta, sem hér talaði, að þeir fordæma þann hátt, sem hafður er á í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Annar talar um, að það sé skortur á alvöru. Síðasti hv. ræðumaður talaði um kostulegar umr. Þetta er í sjálfu sér mjög skiljanlegt, vegna þess að þótt við, sem höfum átt sæti á þingi um nokkurt skeið, þekkjum til þess, að þingfundir geti verið skemmtilegir, þá man ég a.m.k. ekki eftir því, að annar eins grínfundur og þessi hafi verið haldinn. Það má vel vera, að hæstv. forsrh. telji það lausn allra mála að lesa málefnasamning ríkisstj. frá morgni til kvölds aftur á bak og áfram, á milli þess sem við förum í fjósið. Ég held samt sem áður, að þótt hv. þm. lesi þennan málefnasamning, þá verði sama útkoman eins og úr kveri Maós, að þótt við lesum Ólakver kvölds og morgna, fáum við ekki meira út úr því heldur en þar stendur. Og auðvitað er það hvorki ályktun eða vilji Alþ., sem í þeim samningi stendur, nema siður sé. A.m.k. hef ég, þótt ég hafi lesið þann málefnasamning, hvergi séð, hvernig eigi að skipta því, sem ekki er til, eða skipta því, sem enginn veit hvað er, og það held ég, að við séum búnir að vera að gera hér á þessum fundi í dag og nú á þessum nýbyrjaða degi. Ég tel mig ekki, eins og sumir þm. hafa gert hér, geta gert till. um hækkanir á þessum fjárlögum og mun áskilja mér allan rétt til þess að gera það við 3. umr., ef ég og aðrir þm. fá að sjá, hvað liggi til grundvallar þessum fjárlögum í ár. Og ég hef heitið þeim því, sem í kringum mig hafa setið í kvöld, að vera ekki fjölorður, en vegna þeirrar brtt., sem ég hef flutt á þskj. 199, þá vil ég benda á það, að ég flyt ekki neina till. um hækkun í krónutölu. Hins vegar legg ég til, að breytt verði um orðalag á till., sem þrír af hv. þm. Alþfl. hafa flutt á þskj. 196, 5. lið. Þeir leggja þar til, að við 4. gr. með undirnúmerum orðist liðurinn nr. 21 svo: Elliheimili, byggingarstyrkir 10 millj. Nú vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að ég tel einmitt, og ég verð þá leiðréttur, ef rangt er, að þessi liður falli undir það, sem heitir rekstrarstyrkir til elliheimila. Ég er hins vegar mjög fylgjandi þeirri hugsun, sem kemur fram í þessari till. um byggingarstyrki til elliheimila. En ég vil benda a.m.k. tveimur af þessum hv. þm. á það, að Alþfl.-þm. fluttu á sínum tíma till. um velferðarstofnun aldraðra, sem að vísu var ekki samþ. hér á Alþ., en var þó samþykkt sem liður í því frv. eða þeim lögum, sem samþ. voru, lögum um almannatryggingarnar, en þar er einmitt getið um og ákveðið að setja á stofn velferðarnefnd aldraðra. Ég tel að sjálfsögðu skylt og rétt, ef eitthvert slíkt fé fæst til þessara brýnu þarfa, að það sé einmitt slík nefnd, sem hafi með úthlutun þess að gera. Ég legg til. að þetta fari til byggingarsjóðs aldraðra, sem er eini sjóðurinn hér á landi, sem hefur fé til umráða til þess að byggja yfir aldrað fólk. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að koma með eina silkihúfuna eftir aðra. Ég sé enga ástæðu til þess, þegar þessi sjóður er fyrir hendi, sem ég tel sjálfsagt, að verði áfram, eins og nú er, undir stjórn Tryggingastofnunar ríkisins og þá væntanlegrar velferðarnefndar aldraðra, að það sé þá verið að láta einhverja aðra aðila uppi í rn. hafa líka með slíka úthlutun að gera. Það verður að reyna að samhæfa og samræma það átak, sem hæði Alþ. og aðrir þegnar þjóðfélagsins gera í þessu mikla vandamáli, og því flyt ég þessa till., en áskil mér samt allan rétt til þess á seinna stigi að fylgja till. eða flytja sjálfur till. um, að þessi upphæð verði hækkuð.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara hér út í neinar kappræður í sambandi við þessar umr., því að enda þótt kannske væri ástæða til þess, þá gefast nú tækifæri síðar til þess að gera það, því að bæði á nú eftir að ræða hér fjárlagafrv. við 3. umr., og þá mun það nú verða komið, sem mun vanta nú, sem er tekjuáætlunin, og svo sú niðurstaða, sem verður við afgreiðslu fjárlagafrv., og svo hitt, að fram undan er að ræða hér frv. um tekju- og eignarskatt og tekjustofna sveitarfélaganna, svo að þá munu þessi mál líka geta komið hér inn í þessar umr. eða hliðstæðar umr., sem þá verður sennilega fram haldið í sambandi við það. Í ræðu minni hér í kvöld féll niður hjá mér að svara nokkrum fsp., sem hv. frsm. 1. minni hl., hv. 2. þm. Vesturl., bar fram og ég tel mér skylt að svara. Þessar fsp. voru, í fyrsta lagi: Telur ríkisstj., að starfsmenn ríkis og bæja eigi rétt á kauphækkun samkv. kjarasamningum? Því er til að svara um þetta mál, að með það verður farið að lögum. Ríkisstj. er ekki dómari í þessu máli, hefur ekki verið og verður ekki, og það mun að sjálfsögðu verða farið með það svo sem lög mæla fyrir um. Ég gef hins vegar enga yfirlýsingu um það hér á hv. Alþ., hvað mér sýnist þar um, því að um það fjalla þeir, sem eiga að dæma, en mitt mat er auðvitað ekki það, sem þar gildir. Í sambandi við skattvísitöluna vil ég svara því til. að í frv. því um tekju- og eignarskatt, sem hér liggur nú fyrir, er sett ákveðin tala sem persónufrádráttur. Sá persónufrádráttur verður auðvitað talan 100 nú eins og á s.l. ári. Í sambandi við skattalagabreytingu, sem þá var gerð, var sú tala þá gerð að tölunni 100 og breytingin, sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir, miðaðist við þá breytingu, sem orðið hefði síðar. Þannig verður og með þetta mál farið, að þær breytingar á verðlagi, sem síðar verða, koma til framkvæmda í sambandi við þessa tölu sem 100. Í þriðja lagi, ekki hefur verið tekin ákvörðun um það í ríkisstj., hvort framlag til Fiskveiðasjóðs verður hækkað. Í fjórða lagi var spurt um, hvort veitt verði sérstök fjárveiting til línufisks. Það hefur verið til nokkurrar umr., en ákvörðun hefur heldur ekki verið um það tekin. Sama er að segja um aflatryggingasjóð. Það hefur ekki verið nein ákvörðun þar um tekin, og það, sem hv. 2. þm. Vesturl. sagði þar um, mun ég að sjálfsögðu kynna mér og athuga betur fyrir 3. umr. málsins. Með þessu tel ég mig hafa svarað fsp. þessa hv. þm. og bið afsökunar á því, að þær féllu niður hjá mér í ræðu minni í kvöld. Í sambandi við þá till., sem hv. 8. landsk. þm., Benedikt Gröndal. flytur um að andvirði söluskatts af bókum renni til rithöfunda, þá vil ég segja það, að það hefur verið komið með það erindi til mín af þeirra samtökum, og ég hef sagt þeim, eins og rétt er, að söluskattsmálin verða til endurskoðunar í tekjustofnanefndinni, og erindi þeirra verður þar til meðferðar. Ég hef hins vegar gefið þeim sem öðrum þær skýringar, að eins og málin stæðu nú væri ég mótsnúinn því að taka einstaka þætti söluskattsmálanna fyrir, heldur yrði að gera það í heild, og svo er með þetta sem önnur. Út af umr. almennt vil ég svo segja það, að það er nú svo, að þó að við þykjum nú ekki, ríkisstj., gæta hófs í að veita fé til hinna mestu nauðsynjamála, þá er þó langt frá því, að hv. þm. þyki svo að gert sem skyldi. T.d. skal ég segja það út af ræðu hv. 4. þm. Vesturl. um ferðamálasjóðinn, að ég tek alveg undir það með honum, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða. En það var mat ríkisstj., að svo mikið átak yrði að gera, m.a. í flugvallamálum, þar sem fjárveiting var hækkuð úr 31 millj. í 75 millj., í hafnamálunum, eins og hefur komið fram, og vegamálin eigum við eftir, eins og komið hefur fram í þessum umr., að í þessari lotu treysti hún sér ekki lengra, þó að málið væri jafngott og nauðsynlegt eins og hv. 4. þm. Vesturl. lýsti réttilega. Út af till. þeirri, sem hv. þm. Pétur Pétursson talaði hér fyrir, hv. 2. landsk. þm., um Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, þá er því til að svara, að þegar það mál lá fyrir við fjárlagaundirhúninginn, þá var í raun og veru ekki gerð sú grein fyrir málinu, sem nauðsyn bar til til þess að átta sig raunverulega á því. Og það var skilningur okkar, sem fjölluðum um það mál þá, að hér væri um að ræða þrjá aðila, sem ættu að greiða til miðstöðvarinnar, og heildarfjárveitingin væri 6 millj. kr. Út frá því varð sú afgreiðsla, sem þar var gerð. Tveir fyrrv. ráðh. hafa talað í þessum umr. hér í kvöld, og ég verð að segja það eins og er, að nokkuð mikill munur fannst mér nú á ræðum þeirra. Hv. 1. þm. Sunnl. var með föðurlega umhyggju og góðar óskir til handa bæði ríkisstj. og Alþ. og bað menn að fara með gætni, og er ekkert nema gott um slíkt að segja. Það er hins vegar mitt mat, að við séum nú ekki eins miklir glannar og hann álítur, en það var ekki hægt að finna annað út úr hans ræðu heldur en vilja fyrir góðri umhyggju þar um. Ég ætla mér nú ekki að fara að endurtaka það, sem ég sagði hér í kvöld um ýmsar ráðstafanir, sem stjórnvöld hafa gert til þessa. T.d. er oft ýmislegt ógert við 2. umr. fjárlaga eða nýgerðum fjárlögum breytt, t.d. með aukafjárlögum í janúar, febrúar og mars. Þetta er til úr þingsögunni, og þarf ekki sterkt minni til þess að muna það, en við getum rætt um það allt seinna. Hv. 7. þm. Reykv. var nú ekki, að mér fannst, eins föðurlegur. Og það, sem mér fannst hann leggja svo mikið upp úr, bæði í dag og eins í ræðu sinni áðan, var að reyna að koma því áleiðis, að samstarfið í ríkisstj. hlyti að vera slæmt og ríkisstj.-mönnum hlyti að ganga illa samstarf við embættismenn og samstarfsmenn, sem þeir þyrftu að eiga skipti við. Nú má hv. 7. þm. Reykv., ef hann vill, láta sér detta í hug, að samstarf í ríkisstj. sé slæmt. Það er hins vegar ekki okkar reynsla, sem þar erum, en það er önnur saga og þarf ekkert að ræða það hér. Hins vegar vil ég ekki láta hjá líða að lýsa því yfir, að samstarf við þá embættismenn, sem ég hef orðið að starfa með, hefur verið gott, og þeir hafa komið í alla staði mjög vel fram við mig og reynzt mér vel, og ég vil ekki hlýða á það hér á hv. Alþ., að þannig sé talað og þegja við því, eins og ég telji, að þeir séu ekki góðir samstarfsmenn. Ég gat um það hér í kvöld, að ég hefði orðið að krefjast meira starfs af t.d. skattalaganefndinni en skynsamlegt væri og réttmætt og keyra þá miklu harðara í þeim málum heldur en ég átti að gera. Þeir hafa unnið störf sín með mikilli prýði, en ég vonast til. að við framhaldsathugun á þeim málum verði hægt að taka vinnutímann með meiri rólegheitum. Eg held líka í sambandi við uppsetningu hv. 7. þm. Reykv. á auknum útgjöldum, þá hafi mér virzt sem öðrum, að þar gætti nokkurs misskilnings, því að þegar talað er um tilfærslu eða útgjaldaaukningu ríkissjóðs í sambandi við tryggingarnar, þá er engin útgjaldaaukning hjá ríkissjóði til hækkunar á útgjöldum fjárlagafrv. nema að því leyti, sem er í sambandi við það nýja frv., sem var lagt fram hér í gær, og þá hækkun, sem leiðir af nýgerðum kjarasamningum samkv. eldri lögum, því að útgjaldahlið fjárlaga er þetta. Það, sem hins vegar er um að ræða, er, að fjármagnsöfluninni er breytt og frá mínum bæjardyrum séð eru það ekki nýir skattar á skattþegnana, þó að tilfærsla verði á milli ríkis og sveitarfélaga þar um. Þar er aðeins um að ræða breytta verkaskiptingu og tilfærslu á sköttum, en ekki nýja skatta vegna þeirra verkefna, sem fyrir eru. Hv. 7. þm. Reykv. sagði það, að hann væri með nokkrar smáar till. til útgjaldaaukningar, og allt voru það góð mál eins og öll þessi. En ef allir hv. stjórnarandstæðingar hér á hv. Alþ. flyttu nú svona smáar till., eins og þessi hv. 7. þm. Reykv., þá þýddi það nú um b milljarða útgjöld. Og þá væri ég nú fljótlega sleginn út, svoleiðis að þessar smátölur gætu nú hjá þessum hv. þm. með reynsluna og þekkinguna og allt það, líka orðið að stórum tölum, þegar búið væri að raða þeim svona saman. Þannig er það svo með fleiri, eins og okkar tölur. Hv. 5. þm. Reykv. talaði hér fyrir till. um hækkun launa til skálda og rithöfunda. Ég held, að ég væri fús til að fylgja henni, ef ég mætti úthluta honum einhverju af þeim launum, því að svo mikið met ég þær vísur, sem ég kann eftir hann.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin við spurningum mínum frá því fyrr í kvöld, þó að þau kæmu seint, en því miður finnst mér, að það hafi lítið verið á þeim að græða, þessum svörum, sem hér komu fram áðan. Sem sagt, ríkisstj. hefur ekki gert sér neina grein fyrir því enn þá, hvort opinberir starfsmenn eiga rétt á þeirri kauphækkunarkröfu, sem þeir hafa farið fram á, og þarna er vítanlega um mjög stórt mál að ræða, ef það telst rétt vera, að þeir eigi rétt á 14% grunnkaupshækkun. Og það er náttúrlega ekki gott, að það skuli ekki liggja fyrir einhverjar niðurstöður um þetta nú, þegar kemur að því að afgreiða fjárlagafrv., því að vitanlega skiptir það miklu máli, þar sem þetta er svona stór liður eins og þarna hlýtur að vera um að ræða, hvort þeir fái að taka það með eða ekki. Hæstv. fjmrh. sagði, að í fyrra hefði verið 270 millj. kr. tekjuafgangur. Mér skildist nú fyrst á honum, að það hefði verið skýrt frá því, sem reyndar var rétt, að þeirri upphæð var m.a. ætlað að mæta því, sem vitað var, að mundi koma til viðbótar hjá opinberum starfsmönnum. En seinna sagði hann, að 430 millj. kr. hefðu komið alveg til viðbótar, sem ekkert hefði verið reiknað með. En þetta er alls ekki rétt. Það var skýrt frá því greinilega í sambandi við afgreiðslu fjárlaga í fyrra, að þessar 270 millj„ sem voru þá, - það var óvenjuhár tekjuafgangur, við þekkjum það frá afgreiðslu fjárlaga á undanförnum árum, - þeim væri fyrst og fremst ætlað að mæta þessum væntanlegu gjöldum. Og ef við segjum, að þetta hafi verið 430 millj., sem þarna var um að ræða, og 270 kæmu þá upp í það, þá er þetta um 160 millj. kr., sem þá var komið fram úr fjárlagafrv. og ófyrirséð. En ég gat um það í minni framsöguræðu, að eftir þeim upplýsingum, sem ég hef réttastar og nýjastar núna, þá er gert ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs fram úr því, sem fjárlög gera ráð fyrir, muni nema um 1 200–1 300 millj. kr. Og þá sjáum við, hver staða ríkissjóðs er á árinu til þess að mæta ýmsum öðrum ófyrirséðum útgjöldum, að það hefur sannarlega ekki verið farið óvarlega þar í að áætla tekjurnar eða gjöldin. Og þegar ríkisstj. tók við í byrjun júlímánaðar þá stóðu reikningar þannig með umframgjöld og umframtekjur, að tekjurnar voru þá orðnar rúmlega 700 millj. kr. umfram það, sem áætlað var, en gjöldin voru þá ekki orðin nema um það bil 600 millj., eftir því sem ég hef fengið upplýst, þannig að það var ekkert komið úr jafnvægi í sambandi við ríkiskassann, þegar hæstv. fjmrh. tók við kassanum. En það kom skýrt í ljós í hans ræðu, að hann vildi nú breyta fleiru í þessum efnum hjá okkur heldur en tíðkazt hefur að undanförnu. Hann vildi sem sagt breyta árinu, og mér skildist það helzt á honum, að hann treysti sér ekki til að vera fjmrh. í þessu landi nema hann hefði 13 mánuði og þá kæmi sennilega á eftir nóv. og des. svo nefndur söluskattsmánuður, svo oft talaði hann um það, að það hefði nú verið einhver munur fyrir fyrrv. fjmrh., því að hann hefði fengið aukamánuð, sem sagt, fengið söluskattinn, sem hefði þá samsvarað því, að það hefðu verið 13 mánuðir í árinu. Kannske kemur till. um það við 3. umr. fjárlaga, að mánuðirnir í árinu verði hjá okkur framvegis 13, til þess að hann geti þá verið fjmrh. áfram og fengið jafnvægi í kassann. Þegar þeir ræða um þessa geysimiklu hækkun, sem átt hefur sér stað í sambandi við fjárlagagerðina, þá segja þeir: Vissu ekki hv. þm., hvað Alþ. samþykkti í fyrra og að undanförnu, og var þá ekki eðlilegt, að það kæmi hækkun í sambandi við þessar samþykktir Alþ.? Hvenær hafa þessir hv. alþm. á undanförnum árum gert sér nokkurn tíma grein fyrir því, að fjárlög hafi þurft að hækka í sambandi við það, sem Alþ. samþykkti árið áður? Þrátt fyrir alla gagnrýni, sem hefur komið frá þessum mönnum í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, þá hefur það yfirleitt verið svo, að þeir hafa ekki verið á móti einu einasta máli, sem hefur hnigið í þá átt að auka útgjöld hjá ríkissjóði. Nei, þvert á móti hafa þeir við lok afgreiðslunnar, þegar komið hefur verið á yztu nöf með að tekjur og gjöld mættust, komið jafnan með till. til víðbótar, sem skiptu hundruðum millj. Og ef það hefði þá verið samþ. á því Alþ., hvað haldið þið, að hefði þá skeð í fjárlögum á næsta ári? Nei, þá hefðu þeir ekki farið að tala um það, að fjárlög hefðu hækkað, vegna þess að það hefði verið samþ. svo mikið á Alþ. á undan. En þeir vakna bara upp við þennan draum í dag, sem þeir hafa aldrei gert sér grein fyrir áður. En vitanlega er þetta rétt, að við verðum alltaf að taka afleiðingunum af því á morgun, sem við gerum í dag, og svo mun það einnig verða framvegis. Þeir segja reyndar núna, og það á að vera eitt til þess að afsaka, hvað þetta sé nú geysilega hátt, að nú séu þeir að gera raunveruleg fjárlög, sem muni standast, það muni ekki koma til þess, að það verði neinar umframgreiðslur, það sé gert ráð fyrir öllu og það verði ekkert ófyrirséð, skildist mér. Það er gott, ef þeir finna, sem hér lifa að ári og fjalla um þessi fjárlög, að það sé svo óskeikult, sem þessi ríkisstj. hefur lagt til hér í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, að það skeiki ekki neinu. Það má alveg sérstakt vera, eins og þetta virðist vera mikill hundaháttur á afgreiðslunni. Það er ekki hægt að segja annað, þó að það sé stórt orð, í sambandi við þetta flýtur allt svoleiðis í lausu lofti, að það er ekki hægt að gera sér grein fyrir, hvernig við stöndum. Og það má gera ráð fyrir því núna, að það sé aðeins vika þangað til við endanlega göngum frá fjárlögum. Og ég trúi því ekki, þegar við erum komnir svo nærri endalokunum í þeim efnum, að ríkisstj. og fjmrh. a.m.k. hafi ekki gert sér grein fyrir stærstu þáttunum, sem á eftir að afgreiða í sambandi við fjárlögin. Þess vegna vil ég leyfa mér að spyrja hann t.d., í fyrsta lagi, hvað eru háar upphæðir, sem vænta má að taka þurfi inn á fjárlög vegna almannatrygginga til viðbótar því, sem nú er í fjárlagafrv., og hvernig sundurliðast upphæðin? Í öðru lagi spyr ég: Hvað er gert ráð fyrir, að sá hluti sjúkrasamlagsgjalda, sem nú er ætlað, að ríkissjóður yfirtaki frá sveitarfélögunum, muni nema hárri upphæð? Ég veit, að þetta hvort tveggja hlýtur hæstv. fjmrh. að geta upplýst svona nokkurn veginn. Það er ekki að búast við því, að það geti verið upp á kannske millj. kr. eða eitthvað svoleiðis, en í milljónatugum ætti þetta að geta legið fyrir nokkurn veginn. Og í þriðja lagi vil ég spyrja: Hvað er gert ráð fyrir, að sú löggæzla kosti, sem nú er ætlað, að ríkissjóður yfirtaki frá sveitarfélögunum? Hér er um kostnaðarlið að ræða, sem ég tel fullvíst, að hafi verið mjög auðvelt að afla upplýsinga um og ríkisstj. eða fjmrh. hafi við hendina til þess að gefa upplýsingar um. En þessir punktar, sem ég hef hér minnzt á sérstaklega, ætla ég, að muni geta gefið okkur gleggri hugmynd um endanlega mynd fjárlaga svona í stórum dráttum til þess að við getum þá gert okkur grein fyrir því, hvernig við viljum marka afstöðu okkar við 3. umr. málsins. Og það er ákaflega hæpið að sleppa svo frá þessari umr. hér, að það liggi ekki einhverjar áætlanir fyrir í þessum efnum. Eitt af því, sem hæstv. fjmrh. byrjaði á í ræðu sinni hér fyrr í kvöld, þegar hann var að afsaka, að þetta væri nú ákaflega svipað og oft áður var, að við hefðum frestað einstökum málaflokkum til 3. umr. Það er alveg rétt hjá honum, að við höfum oft gert það. En það hefur aldrei skipt slíkum sköpum í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, eins og það gerir núna. Hér er engu saman að jafna. Hann tók árið 1960. Jú, hvernig var það? Hann minnist á, að 18. gr., heiðurslaunin, þau voru eftir þá. Og þá var það svo í fjárlagafrv., sem lagt var fyrir Alþ., að sú upphæð, sem var ætluð í þessu skyni, nam 5 millj. 518 þús. kr. En í fjárlögunum sjálfum, sem afgreidd voru við 3. umr., hækkaði þessi upphæð um 360 þús. kr. - og halda menn svo, að þetta, þó að svona upphæð sé geymd til 3. umr., það sé eitthvað sambærilegt við það, sem er að gerast á Alþ. í dag í þessum efnum? Sama átti sér stað á árunum 1961 og 1962. Þá er þessi upphæð annað árið 342 þús. kr. og hitt árið 634 þús. kr. Hér er aðeins um smámuni að ræða, og ég er alveg undrandi á því, að jafnreyndur stjórnmálamaður eins og hæstv. fjmrh. er, skuli ætla að jafna slíkri afgreiðslu saman við það, sem hér á sér stað í dag. Nei, það má segja, að það sé eðlilegt, þar sem um svo mikla gerbyltingu er að ræða í þessum efnum í sambandi við tekjustofna fjárlagafrv., að þurft hafi nokkurn tíma til þess að átta sig á hlutunum, og á það skal ég ekki deila. En hitt er annað mál, að ég tel, að það sé mjög hæpið fyrir alþm. að afgreiða fjárlögin, án þess að heildarmyndin af fjárlagafrv. liggi skýrar fyrir en nokkur tök eru á, að hún liggi fyrir í dag, og þó er aðeins ein vika til jóla. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta að sinni. En ég vænti þess, að hæstv. fjmrh., ef hann sér sér fært, gefi upplýsingar um þessar þrjár fsp., sem ég bar fram varðandi tekjuhlið frv. En um skattvísitöluna vildi ég aðeins segja þetta. Ég gat um það í minni framsöguræðu, að bæði hann og fleiri þm. hefðu verið með harða gagnrýni á fyrrv. fjmrh. á undanförnum árum, hvað hefði verið legið mikið niðri á því og ekki afgreidd skattvísitala á eðlilegum grundvelli. Á síðasta ári átti sér stað veruleg leiðrétting í þessum efnum, því að þá var skattvísitalan leiðrétt um 29 stig. Og það þótti núv. fjmrh. allt of lítið þá. Sömuleiðis formanni þingflokks Framsfl., sem tók þá mikinn þátt í umr. um þetta mál hér á Alþ. Honum fannst lítið til þess koma og allt of lítil leiðrétting, sem fælist í því, sem þá átti sér stað, en það var um 29 stig, sem þá var leiðréttur þessi liður. Skattvísitalan hefur vitanlega geysilega mikið að segja fyrir alla gjaldendur og ekki sízt þá, sem eru lægst launaðir í landinu. En nú hefur ríkisstj. aðeins lagt til að hækka þetta um 6.5 stig, aðeins um 6.5 stig, og það er nákvæmlega það, sem liggur fyrir, að kostnaðurinn hafi aukizt á árinu og ekkert fram yfir það. Þess vegna hafa þeir ekki komið neitt til móts við það, sem þeir sökuðu fyrrv. fjmrh. mest um í þessum efnum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hæstv. fjmrh. virðist hafa tekið það illa upp, bæði síðdegis í dag og í kvöld, að ég skyldi hafa talið ástæðuna fyrir þeim seinagangi, sem verið hefur á meðferð fjárlagafrv. og á meðferð fleiri mála, ekki vera þá, að ráðh. sjálfa skorti hvern um sig hæfileika eða þekkingu til þess að fjalla miklu greiðar og öruggar um mál en þeir hafa gert, heldur gat ég þess til, að ástæðan væri sú, að þeim gengi ekki vel að vinna saman innbyrðis og þeim gengi ekki vel að hagnýta sér starfskrafta hins mjög svo hæfa embættismannaliðs, sem íslenzka ríkið hefur á að skipa. Það kom fram í ræðu hans áðan, að hann teldi, að í þessum orðum mínum hefði getað falizt það, að ég væri að gera því skóna, að embættismennirnir vildu ekki vinna fyrir hæstv. ráðh. Auðvitað hafa allir, sem orð mín hafa heyrt, skilið, að þetta var auðvitað ekki það, sem ég átti við. Það hefur aldrei hvarflað að mér, að þeir ágætu embættismenn, sem eru í þjónustu ríkisstj., séu ekki fúsir til þess að vinna fyrir sína yfirmenn, ráðherrana. Það hefur aldrei hvarflað að mér. Það, sem ég átti auðvitað við, og sem kom beint fram í orðum mínum og er alveg ástæðulaust að misskilja, er það, að ég óttaðist, að ein skýring á seinaganginum væri sú, að hæstv. ráðh. notuðu ekki hæfileika embættismannanna í nægilega ríkum mæli. Ég vildi aðeins láta þetta koma alveg skýrt fram, að sú merking, sem hæstv. ráðh. vildi leggja í orð mín, var auðvitað víðs fjarri raunverulegri merkingu orðanna, hvað þá meiningu minni. Af því að hæstv. ráðh. vefengdi ekki þær tölur, sem ég fór með, - ef hann gerir það, þá gerir hann það væntanlega við 3. umr. og þá verður okkur báðum ánægja að því að ræða þær nánar, - en bara til að fyrirbyggja frekari misskilning um þetta af hálfu hans eða hálfu einstakra þm., þá þykist ég alveg sjá í hendi minni, við hvað hæstv. fjmrh. á, þegar hann bendir á það, að t.d. sú staðreynd að afnema á almannatryggingagjaldið, sem nemur um 655 millj. kr., og finna annan tekjustofn í stað þess, sagði hann, þá hækkar þetta ekki niðurstöðutölur fjárlaga. Þetta út af fyrir sig er auðvitað algerlega rétt og stendur í sambandi við þá nýju gerð fjárlaga, sem nú hefur verið tekin upp. Eins og allir vita, eru t.d. lífeyristryggingarnar fjármagnaðar með þrennum hætti: Sumpart með almannatryggingagjaldi, sem einstaklingar borga, sumpart með lífeyristryggingagjaldi atvinnurekenda og sumpart með framlagi úr ríkissjóði. Samkv. eldri gerð fjárlaga var eingöngu framlagið úr ríkissjóði meðal ríkisgjaldanna. Samkv. hinni nýju gerð fjárlaga eru öll heildargjöld lífeyristrygginganna færð gjaldamegin og teknamegin, þá auðvitað framlag ríkisins, almannatryggingagjald einstaklinganna og lífeyristryggingagjald atvinnurekenda. Hér á bls. 7 í 3. gr. fjárlaga er tilgreint í ákveðnum lið almannatryggingagjald 654 millj. 900 þús. kr. Á bls. 102 gjaldamegin er auðvitað sama upphæð, af því að þetta gengur inn í heildarráðstöfunarfé lífeyristrygginganna. Það, sem nú gerist, er eftirfarandi, ef tekjuöflunarfrv. ná fram að ganga, að liðurinn almannatryggingagjald 655 millj. kr. hverfur teknamegin, en útgjöldin haldast óbreytt. Ef t.d. meiningin er að afla allra teknanna með tekjuskatti, þá verður tekjuskattsliðurinn neðar á bls. 7 í sömu grein, liðurinn tekjuskattur að hækka um 655 millj. kr. vegna þess arna, en samkvæmt færslureglum fjárlaga mundi gjaldamegin hverfa sá liður, sem svarar til 655 millj. kr. almannatryggingagjaldateknanna, og ríkisframlagið til lífeyristrygginganna hækka um 655 millj. kr. Þannig efast ég ekki um, að embættismenn fjmrn. muni stilla fjárlögunum upp, næsta fjárlagafrv. og fjárlögum upp, þegar þau verða gerð upp, ef þessi tekjuöflunarfrv. ná fram að ganga. M.ö.o., framlag ríkisins til lífeyristrygginga mun gjaldamegin hækka um 655 millj. kr. og tekjuskattur koma í staðinn fyrir almannatryggingagjald teknamegin. Ríkisframlag hækkar þannig um 655 millj. kr. af þessum sökum. Þetta vona ég, að öllum þm. sé algerlega ljóst, og ég tek þetta aðeins sem eitt dæmi um það, að mínir útreikningar að þessu leyti hafi verið algjörlega réttir. Það, sem ég var að sýna fram á með þeim tölum, sem ég greindi frá áðan, var einfaldlega það, - ég var ekki að tala um niðurstöðutölur fjárlaga, því að auðvitað veit hæstv. fjmrh., að þessi brúttó niðurstöðutala breytist ekki við þennan tilflutning - það, sem ég var að leiða rök að, var það, hver þyrfti að vera heildarupphæð þeirra tekjuöflunarfrv., sem nauðsynleg væru vegna þeirra auknu útgjalda ríkissjóðs, sem ókomin eru inn í fjárlagafrv„ og þá er auðvitað t.d. almannatryggingagjaldið, 655 millj., einn af þeim liðum. M.ö.o., summan 3 750 millj. kr., sem ég komst að, m.a. með þessum hætti, hún sýnir það, að það þarf að afla nýrra ríkistekna til viðbótar þeim tekjum, sem ríkið hefur nú samkvæmt fjárlagafrv., að upphæð 3 750 millj. kr. Þetta er í „prinsippinu“ alveg óumdeilanlegt. Ég hef enn sama fyrirvara með það, að einstakar tölur í þessum talnalið, sem ég las áðan, séu kannske ekki hárréttar. Það getur vel verið að dálitlu skakki, ég hef ekki aðstöðu til þess að reikna það nákvæmlega rétt upp á tug millj„ það getur skakkað einhverjum tugum millj. Ég hafði fullan fyrirvara um það, en í grundvallaratriðum er þetta rétt hugsað og rétt fram sett, það vona ég, að hæstv. fjmrh. dragi ekki í efa, þegar hann athugar málið milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Ég beið nú eftir því, hvort hæstv. fjmrh. ætlaði ekki í lokin og áður en þessum umr. lýkur að gera nokkra grein fyrir atriðum, sem ég tel, að gegni mikilli furðu, að hv. þm. skuli ekki fá upplýsingar um, enda þótt það væri með einhverjum fyrirvörum við 2. umr. fjárlaga. Ég hef ekki tekið þátt í þessum umr. um fjárlögin, en áður en fundur hófst hér í dag, þá varaði ég við afgreiðslu fjárlaga með þeim hætti, sem nú væri að stefnt. Umr. í dag hafa aukið sannfæringu mína um það, að þessi aðvörun var í fyllsta máta eðlileg og nauðsynlegt, að hún kæmi fram, hvernig svo sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér að bregðast við henni. Ég sagði þá, að talað væri um það, að núna vantaði eins og sakir standa viðbótartekjuöflun, sem er allt að 2 milljörðum kr., eða 2 000 milljónir. Nú hafa hv. þm. fleiri en einn gert grein fyrir því, að þetta sé í raun og veru allt of lágt áætlað hjá mér. M.ö.o., ný tekjuöflun, sem þarf að koma fram, eins og hv. 7. þm. Reykv. var að enda mál sitt á, sem þarf að koma fram í nýjum tekjuöflunarlögum, sem lögð hafa verið fram, eða öðrum, sé um 3 700 millj. kr., en ekki allt að 2 000 millj. kr. Sú tekjuöflun getur auðvitað eitthvað minnkað, eins og hv. 1. þm. Sunnl. drap á, verði dregið úr gjöldum eins og niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum nú, en þær minnkandi niðurgreiðslur munu auðvitað hafa önnur áhrif á hækkandi verðlag í landinu, hækkandi launagreiðslur o.s.frv., nema aðrar ráðstafanir séu gerðar. Mér finnst alveg ástæðulaust, eins og hv. 7. þm. Reykv. gerði ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. þurfi að fá umhugsunartíma til 3. umr. fjárlaga um það, hvað það eru háar upphæðir, sem þurfa að felast í hinni nýju tekjuöflun. Það er enginn okkar að biðja um það, að þetta stemmi upp á tugi eða milljónir eða jafnvel upp á nokkrar millj. kr. eða tugi millj. kr., en að menn viti þó nokkurn veginn, hvernig það er. Þetta var þeim mun meiri nauðsyn, þar sem þrír hæstv. ráðh. komu í ríkisútvarpið í gærkvöld, í fyrrakvöld réttara sagt, til þess að gera grein fyrir tekjuöflunarfrv. sem hér hafa verið lögð fram, og almannatryggingafrv. Það eru þessir nýju siðir. Hæstv. ríkisstj. leggur fram frv. í þinginu, þessi frv. fá venjulega meðferð, það fara fram umr. um þessi frv. hér á þinginu milli þm. og ríkisstj., en nú eru þeir hættir teknir upp, að þrír ráðh. tromma upp í ríkisútvarpinu, í hljóðvarpi og sjónvarpi, til þess að segja fólkinu, hvað felist í þessum frv. Stjórnarandstaðan fær enga aðstöðu til þess að gera sínar athugasemdir við það, sem sagt hefur verið, eða gera grein fyrir sinni skoðun á þessum frv., en sama dag segir hæstv. forsrh., að stjórnarandstaðan eigi auðvitað að hafa sömu aðstöðu og hæstv. ráðh. og ríkisstj. í fjölmiðlum eins og ríkisútvarpinu. Því miður eru fjölmargar og alvarlegar skekkjur í því, sem hæstv. ráðh. fóru með í sambandi við tekjuöflunarfrv. Ég fer ekki út í það nú, en það gefst tækifæri til þess við umr. að vekja athygli á því, en ég mun fyrir hádegi á morgun óska eftir því við ríkisútvarpið, að stjórnarandstaðan fái að gera sínar athugasemdir í ríkisútvarpinu, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi, vegna þeirra fréttaauka og þeirra upplýsinga, sem gefnar voru í ríkisútvarpinu á mánudagskvöldið. Heildarmyndin, sem þar er brugðið upp, er sú, að eiginlega lækki allir skattar í landinu meira og minna. Það eru tekin dæmi af handahófi, sem sýna lækkanir á vissum stigum hjá einstaklingum, en auðvitað er gengið að langmestu leyti fram hjá öðrum einstaklingum með aðrar tekjur og öðrum fjölskyldustærðum, en frá þeirra sjónarhóli kemur málið til með að líta allt öðruvísi út, þegar farið er að reikna út eftir þessum lögum. Ég vil hins vegar láta það koma fram, að það hefur verið mjög erfitt fyrir mig, þó að ég hafi leitað sérfræðilegrar aðstoðar í dag, að finna út, í hverju og hvernig útreikningar hæstv. ráðh. eru fengnir um það, hverjir skattar eigi að leggjast á einstakar fjölskyldur, eins og það er erfitt að finna, að það geti verið réttir útreikningar í sjálfum grg. frv., sem verður vikið að, þegar þar að kemur. Það er ekkert við þessu að segja, en það er athugavert, að hæstv. ráðh. koma hver á fætur öðrum í ríkisútvarpinu, ekki sízt þegar blöð koma ekki út í landinu, og gefa almenningi mjög villandi upplýsingar um það, hvað felst í tekjuöflunarfrv., sem um er að ræða. Ég minnist þess ekki, að það hafi komið fram upplýsingar um það, hvað þeir teldu, að tekjuskatturinn mundi verða hár í heild, en í raun og veru, ef það ætti að draga niðurstöður af því, sem sagt var af hæstv. fjmrh., þá skyldi maður ætla, að hann mundi sáralítið hækka. Þegar allt þetta er athugað í heild, sem ég nú hef sagt, þá er það svo, að það eru sett inn hérna tekjuöflunarfrv. og með þeim hætti, sem gert var, með þeim hætti gagnvart almenningi í landinu, að ævinlega var nú verið að tala um það, að það ætti að leggja til, að nefskattinn ætti að afnema til almannatrygginganna, þ.e.a.s. persónugreiðslurnar, sem út af fyrir sig er rétt, en ekki nema hálfur sannleikur, því auðvitað er ekki verið að leggja þetta niður. Þegnarnir í þjóðfélaginu verða að borga þetta. Þeir verða bara að borga þetta með öðrum hætti. Það var lítil stúlka, sem kom heim til sín í dag úr skólanum til pabba síns og sagði: „Heyrðu pabbi, þetta er nú ágæt ríkisstj., sem við höfum. Nú þarft þú ekki að borga þessar 9 þúsundir eða rúmar 9 þús. fyrir mig í almannatryggingarnar lengur.“ „Nei, kæra dóttir mín, það verða ekki 9 þús. kr., það verður miklu hærri upphæð, sem ég þarf að borga fyrir þig í almannatryggingar, því auðvitað þurfa almannatryggingarnar að fá sínar tekjur.“ Þessi ágæta og góða ríkisstj., hún ætlar að gera það með öðrum hætti. Að það geti virkilega vafizt fyrir mönnum hér á jafnmörgum klukkutímum eins og umr. hafa farið fram, hvað það eru mörg hundruð millj., margar þúsundir milljóna, sem vantar í tekjuöflun í stórum dráttum, ja, það er algjört einsdæmi og það er alveg óverjandi, og mér finnst þetta vera, eins og ég orðaði það í dag, óvirðing við Alþ. og óvirðing við þegnana í þjóðfélaginu, að hæstv. ráðh. skuli hlusta á það, að menn geri því skóna hér hver á fætur öðrum, hvað þetta eru miklar upphæðir, hvað þetta eru margar þúsundir millj. kr., biðja um leiðréttingar, ef þær eru ekki réttar, og þeim er bara ekki anzað. Hv. þm. eru bara hunzaðir, en það eru ekki bara þm., sem eru hunzaðir, landsmenn eru líka hunzaðir og það er gert í trausti þess, að eins og nú standa sakir er erfitt að koma upplýsingum á framfæri við almenning, og almenningur hefur ekki fengið neinar upplýsingar um þessa hlið málsins í sambandi við tekjuöflunina nema þær, sem ég hef áður vikið að. Ég held þess vegna að það sé engum hlöðum um það að fletta, að þessi afgreiðsla fjárlaga, þessi 2. umr. er alger málamyndaafgreiðsla að öðru leyti en því, að það er rétt, sem fram hefur verið tekið, að fjvn.-menn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, hafa unnið úr ýmsum umsóknum, málum og beiðnum, sem fyrir hafa legið, og afgreitt sameiginlega till., sem nema eitthvað um 700 millj. kr. eða rúml. það, 7–8 hundruð millj. kr. til hækkunar frá því, sem áður var, og standa allir að því, og ég sagði hér áður á þessum degi, að við gætum út af fyrir sig afgreitt fjárlög, lokið 2. umr. og afgreitt þá þessar till., sem ég geri ráð fyrir, að menn yfirleitt standi saman um, en hinu hefði ég aldrei búizt við, að svo lyki þessari umr., að það væri algjörlega óljóst um tekjuöflunina og hvað gert væri ráð fyrir, að þau tekjufrv., sem lögð hafa verið fyrir, muni gefa í aðra hönd. Vita hv. þm. stjórnarflokkanna, hvað felst í þessum frv? Hafa þeir kynnt sér það? Þurfa þeir ekki að fá upplýsingar um það? Hafa þeir játazt undir það við hæstv. ríkisstj. að vera með frv., sem ekkert er vitað um, hvað felst mikil skattlagning í og með hvaða hætti til þjóðfélagsþegnanna, er virkilega komið svo? Ég get vel skilið það, að ríkisstj., sem hefur meiri hl. á Alþ. og sérstaklega, ef það er tryggur meiri hl., hún geti lýst því yfir, að við munum eftir einhvern tiltekinn tíma, stuttan tíma afgreiða frv. eins og slíkt tekjuöflunarfrv., sem þetta er, af því að við vitum, að hún hefur meiri hl. á Alþ. fyrir afgreiðslu þessara mála. En vita hv. þm. stjórnarflokkanna, hvað felst í þessu frv., hvað felst í tekjuskattsfrv? Gefur það, - eins og sagt hefur verið utan þingsalanna, því það er nú ekki talað um slíkt mál hér inni í þingsölunum, - gefur tekjuskattsfrv. og eignarskattsfrv. 1 600 millj. kr. eða gefur það innan við 1 000 millj. kr. tekjuskatt? Ja, mér er sagt, að sérfræðingur ríkisstj. hafi sagt 1 600 millj., og mér er sagt af öðrum sérfræðingum, að það gefi minna og það muni meira að segja vera svo, að hlutfallsleg hækkun á sköttum sé meiri á lægri tekjum heldur en á hærri tekjum, sem er nú allt annað en látið hefur verið í veðri vaka, á tekjum, sem eru kannske 4–5 og 600 þús. kr., að í vissum tilfellum sé hlutfallsleg hækkun jafnvel meiri en þegar komið er upp í 800 þús. kr. tekjur. En þetta er hlutur, sem verður auðvitað að ræðast nánar við meðferð þeirra mála, en mér finnst, að stjórnarandstaðan eigi a.m.k. rétt á því, miðað við það, sem ráðh. hafa gefið í skyn fyrir almenning í ríkisútvarpinu, að fá að gera sínar athugasemdir við það, og eins og ég sagði, mun ég fara þess á leit við ríkisútvarpið á morgun, hvort sem orðið verður við því eða ekki. Ég skal svo ljúka máli mínu, herra forseti, og ekki hafa það lengra, en ég held, að ekkert hafi staðfest betur en umræðurnar í dag og þær lélegu upplýsingar eða litlu eða næstum því engu upplýsingar, sem við höfum fengið frá hæstv. ríkisstj., að meðferðin og undirbúningurinn á fjárlögunum og tekjuöflunarfrv., sem er grundvöllur fjárlaganna, - og það er það, sem við höfum sérstaklega verið að gagnrýna, - er algjörlega með einsdæmum, og þetta er hlutur, sem þjóðin á að fá að vita, og auðvitað munum við í stjórnarandstöðunni gera okkar bezta til þess að svo verði, þó að hæstv. stjórnarherrar skáki nú í því skjólinu, að þeir geti leynt almenning því sanna í þessu einhvern tíma enn, en ekki ætti það lengi að verða og víst er um það, að aðalumræðurnar um þessi mál koma fram síðar með þeim hætti, að almenningur á að eiga þess kost að heyra þær, hæði héðan úr þingsölunum og með öðrum hætti.