Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Guðm. Hannesson) : Mér kæmi það ekki á óvart, þótt háttv. þingmenn hefði brosað þegar þeir lásu nefndarálitið á þgskj. 207 um þetta frumv. Sannleikurinn er sá, að nefndin gat ekki fyllilega svarað þeirri aðalspurningu, sem fyrir hana var lögð: hvort hætta geti stafað af því, að flytja inn héra eða ekki. Það var ekki í annað hús að venda en að leita sér upplýsinga um þetta í bókum þeim, sem við höfðum aðgang að hér á safninu, og er í nefndarálitinu tilfært hið helzta af því, sem við fundum um héra og hætti þeirra. Sömuleiðis reyndum við að bæta úr fáfræði okkar á þessu máli með því að leyta upplýsinga hjá skógræktarstjóranum, því að við sáum, að þau spell, sem hérar kynni að valda, myndu koma einna harðast niður á skógarnýgræðingi. Kálgarða töldum við ósennilegt að þeir mundu eyðileggja, því að ekki þarf nema einn hund á hverjum bæ til þess að æra alla héra í burtu. Við skrifuðum því skógræktaratjóranum, og er bréf hans prentað hér með nefndarálitinu. Eg get ekki sagt, að þetta bréf skógræktarstjórans geri mann miklu fróðari. Mestur hluti þess bendir til þess sama og bækurnar, að hérar sé ekki alls kostar skaðlaus dýr, en svo endar það á þeirri ályktun, að af tveimur ástæðum sýnist gerlegt að flytja hérana inn í landið. Í fyrsta lagi af því, að mjög hægt er að eyðileggja hérana, og í öðru lagi af því, að skaðinn, sem þeir geri sé ekki ýkja mikill. Þessi ályktun sýnist mér því undarlegri, sem það er tekið fram í bréfinu, að verði hérar fluttir inn, þá verði nauðsynlegt að girða kálgarða, gróðrarstöðvar og því um líkt með þéttu vírneti. Það mælir helzt með innflutningi héra, að gagnið þykir hvarvetna meira en skaðinn, sem af þeim hlýzt. Hérar eru í öllum nágrannalöndum vorum, eru þar hvarvetna friðaðir mestan hluta árs og hvergi hefir það komið til tals að útrýma þeim. Nefndin gengur að því vísu, að oss muni líkt fara og öðrum, að meta meira gagnið en skemdirnar. Eg tel það litlum vafa bundið, að hérar geti lifað hér á landi. Þeir eru eins og kunnugt er í öllum heimskautalöndum, nærri því svo langt, sem nokkur hefir komið, eða að minsta kosti svo langt norður, sem nokkur bygð nær. Við nefndarmenn höfum allir orðið á eitt sáttir um að mæla með frv., enda þótt við höfum ekki haft svo haldgóðar upplýsingar, sem við hefðum kosið, til þess að byggja nefndarálitið á.



Eg stend upp helzt til þess, að láta í ljósi undrun mína yfir nefndarálitinu á þgskj. 207. Reyndar heyrði eg á ræðu háttv. framsögum. (G. H.), að hann furðaði sig á nefndaráliti því, sem hann hafði samið og undirritað. Það virðist helzt svo, sem hann væri nú orðinn hræddur við það meðvitundarástand, sem hann virðist hafa verið í, er hann reit álitið. Eg vil ráða háttv. deildarmönnum til þess, að kynna sér nefndarálit þetta, því að það er alveg einstakt í sinni röð. Aðalefni þess er að sýna fram á, hver skaðsemdardýr hérar sé. Nefndin vitnar í nokkur sérfræðirit, er öll fara í þá átt að sanna þetta. Einn höf. segir, eftir því, sem í nefndarálitinu greinir að hérar sé »mjög skaðleg dýr« fyrir sveitabændur. Annar segir þá »nærgöngula í harðindum, eta alt sem tönn festir á, engar girðingar halda þeim, nema þétt net, sem óvíðast verði komið við, og enga leið til að útrýma þeim, nema skjóta þá«. Þriðji höf. segir, eftir því sem nefndin hermir, að hérar hafist mest við í skóglendi, eti allskonar gras, helzt smára, ber og mýrgresi, bíta nýgræðing í skógum, naga börk af birki og reynivið, einkum í harðindum. Þeir leiti oft í kálgarða og sé sólgnir í kál. Svo fer nefndin til skógræktarstjóra. Hann segir þá líka hættulega, segir »þá gera talsverðan usla í ræktuðum skógum, með því að bíta plönturnar í nýstofnuðum gróðrarstöðum«. Þetta geri þeir þó varla í stórum stíl, nema í hörðum vetrum þegar skortur sé annars fóðurs. Hann segir héra fara inn í kálgarða, eta kál, flysja börk af ungum trjám o. s. frv. Hann hyggur, að setja þurfi upp vírnet til að verja fyrir þeim skóga o. s. frv. Og í öllu falli megi skjóta þá og útrýma þeim, þegar þeir taki að verða alt of nærgöngulir. Þrátt fyrir þenna vitnisburð vill skógræktarstjórinn ráða til að flytja þá sem fyrst hingað inn í landið. Og eftir að nefndin hefir fengið þessar upplýsingar, allar móti, en engar með, kemur ályktun nefndarinnar, eins og skollinn úr sauðarleggnum, sú, að nefnd er »ekki mótfallin« frumvarpinu um innflutning héra. Engin ástæða talin með, allar móti. Nefndin telur eigi einu sinni, að þó sé hægt að eta þá. Þetta er eina ástæðan með, hygg eg, en nefndin nefnir hana eigi. Rökrétt ályktun af nefndarálitinu er sú, að fella beri frumvarpið. Betra að gera það, en hætta á neitt í þessu efni.

Einar Jónsson Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) hóf ræðu sína með því, að taka það fram, að hann hefði ekkert. vit á þessu máli. En svo kemur hann með ýmsar aðfinslur og hnútur í garð nefndarinnar. Það er alt af hægast að finna að. Nefndin hefir reynt að ráða fram úr, hvort gerlegt væri að hleypa hingað inn hérum. Skrifari nefndarinnar hefir lagt mikið starf á sig út af þessu, og efast eg um, að háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefði farizt það betur úr hendi.  (Einar Arnórsson: En hvar er gagnið?)  Hvar er gagnið? spyr háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) - gagnið er í upplýsingum þeim, sem nefndarálitið gefur, og tilvitnunum þeim til ýmsra rita og umsagna merkra manna, sem þar eru tilgreindar - lesi því þeir, sem vilja skilja. Hann spurði, hvort eta mætti héra, og get eg við þeirri spurning svarað því, að hann yrði þeirri fæðu feginn, ef hann væri svangur. Þótt háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) hafi skemt mönnum vel með aðfinslum sínum, þá vil eg ráða honum til, úr því að hann hefir ekki vit á málinu, að sjálfs hans sögn, að láta vera að greiða atkvæði, og það ætti aðrir líka að gera, sem eins er ástatt um.  (Bjarni Jónsson: Þetta er héralegt)  . Það gæti þó kannske losað háttv. þingm. Dal. (B. J.) við héraskapinn í dag, að segja nú ákveðið já eða nei. Hér er tækifæri fyrir hendi, að vera ákveðinn partískulaust.

Framsögumaður (Guðmundur Hannesson) Háttv. 1. þm. Rang. (E. J.) hefir nú svarað sumu af því, sem eg þurfti að svara. Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) sagði, að nefndin hefði dregið ranga ályktun af dæmum þeim, sem hún tilfærir um héra. Þetta er ekki rétt. Hérar eru í öllum nágrannalöndum vorum, og er engin óánægja yfir þeim ; ef þeir hefði gert spell, mundi það hafa heyrzt, því að þá mundu menn hafa reynt að útrýma þeim. En ekkert hefir heyrzt í þessa átt. Því er enga mótsögn um að ræða í nefndarálitinu. En það, að nefndin telur sig ekki mótfallna frumvarpinu, táknar aðeins, að nefndin vill ekki taka það á sína ábyrgð, að hérar sé að öllu skaðlausir, þótt hún sé frv. hlynt. Skylt er að þakka háttv. 2. þm. Árn. (E. A ) fyrir þá miklu vizku í lok vertíðar, að það gagn megi af hérum hafa, að hafa þá til matar. Þeir vita það þá hér á eftir, sem ekki vissu það áður.



Eg stend upp aðeins til að láta í ljós ánægju mína yfir þessu frv. Eg er þakklátur stjórninni fyrir að hafa lagt það fyrir þingið. Frumv. hefir verið í nefnd í efri deild. Tel eg víst, að þar hafi frágangurinn verið vandaður svo, að eigi þurfi að skipa hér nefnd í málið.



Gagnstætt hv. síðasta ræðumanni (B. J.), verð eg að halda því fram, að nauðsyn beri til, að setja nefnd í málið. Það er ef til vill eitthvað við frv. að athuga, enda er málið allþýðingarmikið, og vil eg leyfa mér að leggja til, að kosin verði 5 manna nefnd.



Eg verð sjálfur að ráða því, hvernig eg haga orðum mínum og hvernig eg fer með umboð mitt, og mun eg ekki sækja ráð um það, hvorki til háttv. þm. Dal. (B. J.) né til annarra. Eg verð að fylgja minni skoðun og sannfæringu og eg ímynda mér, að háttv. þm. Dal. vilji hafa leyfi til að halda fram sinni skoðun, eins og hann álítur sannast og réttast. Sömu heimild vildi eg hafa. Annars hefi eg ekkert á móti því, að þessu máli verði frestað þangað til ráðherra kemur heim, og eg tel því réttast að forseti taki það út af dagskrá. En eg verð að mótmæla því, að nokkur þingm. hafi leyfi til þess að koma með getsakir í minn garð um það, af hvaða hvötum eg tali.



Eg vil leyfa mér að óska eftir að nafnakall verði haft við atkvæðagreiðsluna um frv.



Eg býst við að fleirum en mér hafi komið það harla á , á óvart þegar frv. til fjáraukalaga, sem lá fyrir þinginu, var felt hér á dögunum. Það var að vísu svo, að háttv. þm. N.-Ísf. (Sk. Th ) Skaut því fram, að til stæði að fella frv., en eg fyrir mitt leyti gat ekki trúað því, að mönnum væri það full alvara, og því síður þegar háttv. þm. N.-Ísf. (Sk. Th.) Skoraði á þá menn, sem það hefði afráðið, að gera grein fyrir þeim ástæðum, er þeir þættist hafa til þess, og þeir hinir sömu menn létu ekkert til sín heyra. Eg gekk út frá því sem gefnu, að óþarfa ótti væri á ferðum, og að þetta í mundi aldrei koma til. Því fremur gekk eg út frá þessu, sem eg vissi ekki til að í frv. stjórnarinnar væri farið fram á neitt það, er nokkurn mann gæti hneykslað, eða nokkrum manni gæti virst óþarfi að veita. Sama máli var að gegna um till. fjáraukalaganefndarinnar. Enn hafa þessir menn, er frv. feldu, ekki gert opinberlega grein fyrir því, hvers vegna þeir gerðu það. Að vísu hefir verið getið um það í blöðunum, að ástæðan muni hafa verið nú, að þeir hafi hvorki treyst sjálfum sér né öðrum til þess að gera fjáraukalögin þannig úr garði, að þau yrði viðunandi. Þeir hefði óttast, að bæði þeir og aðrir mundu hrúga svo miklum fjárveitingum inn í lögin, að þau yrði ótæk. Eg fyrir mitt leyti á bágt með að trúa því, að þetta hafi verið ástæða þessarra manna, því að ef þeir hafa látið þenna ótta í ljós, þá hafa þeir jafnframt gefið yfirlýsingu um, að þeir væri ekki færir um að eiga neitt við fjárlög. Eins og háttv. þm. kannast við, eru, vegna skýringaleysis, ýmsar getgátur manna á milli um það, hverjar orsakirnar muni hafa verið. Sumir hafa gizkað á, að þetta hafi átt að vera einhverskonar spark til fráfarandi stjórnar. Aðrir geta þess til, að það hafi átt að vera ónot í garð viðtakandi stjórnar. Enn aðrir gizka á, að í þessu tiltæki felist óánægju-yfirlýsing til fjáraukalaganefndarinnar. Getur þá sú óánægjuyfirlýsing stafað af tvennu, annaðhvort af því, að þessum mönnum hafi þótt nefndin of bruðlunarsöm, eða þá hinsvegar af því, að þeim hafi ekki þótt hún nægilega bruðlunarsöm, og styðst þessi síðari tilgáta við þá einu rödd, sem kom frá þessum mönnum hér í deildinni um daginn, þegar frv. var felt. Það virðist líka mæla með henni, að nú er af mörgum þessum sömu mönnum rokið upp til handa og fóta að heimila stjórninni að eyða fé landssjóðs, og að því er virðist ekki nein sérleg ráðdeild viðhöfð. Það hefði haft við talsverð rök að styðjast, ef menn hefði viljað fella fjáraukalagafrv. til þess, að eyða ekki neinu fé úr landssjóði. Það hefði verið sönn og veruleg sparnaðarstefna. En þar sem nú þessir menn hafa ekkert á móti því að heimila stjórninni að eyða fé landssjóðsins svo að kalla ótakmarkað, einn til þessa og annar til hina, þá er ekki hægt að sjá, að nein sparsemdarstefna hafi ráðið þessu tiltæki þeirra. Eg segi fyrir mitt leyti, að úr því að fjáraukalagafrv. hefir verið felt, þá mundi eg fella mig bezt við að heimila stjórninni alls ekki neinar fjárveitingar. Í því væri samræmi, en í hinu ekkert. Annars vakir það fyrir mér í þessu efni, að eg lít svo á, að það sé tæplega heimilt eftir stjórnarskránni að eyða fé landssjóðs á þennan hátt, sem hér er farið fram á, heldur eigi öll útgjöld að fara fram samkvæmt fjárlögum eða fjáraukalögum. Í 24. gr. stjórnarskrárinnar er það skýrt tekið fram - svo skýrt að það er naumast hægt að hafa það skýrara - að ekkert fé megi veita nema það sé heimilað annaðhvort í fjárlögum eða í fjáraukalögum. Greinin hljóðar sem sé þannig - með leyfi hæstv. forseta: »Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum«. Þetta virðist vera nokkurn veginn skýrt og ljóst mál. En þar sem þetta frumvarp var fyrsta málið af þessum heimildarlagamálum, þá vildi eg strax grípa tækifærið til þess að óska úrskurðar hæstv. forseta um það, hvort heimilt væri að veita fé á þennan hátt eftir 24. gr. stjórnarskrárinnar. Að öðru leyti skal eg ekki fjölyrða um málið. Að eins vil eg taka það fram, að ef úrskurður hæstv. forseta yrði á þá leið, að þessi aðferð væri heimil, þá er sjálfsagt að kjósa nefnd til þess að íhuga öll þessi mál. Það þarf, með öðrum orðum, að kjósa nýja fjáraukalaganefnd. Og er í því út af fyrir sig ekki fólginn sérlega mikill sparnaður, að kjósa fyrst fjáraukalaganefnd, láta hana sitja hálfan þingtímann að störfum, ónýta alt sem hún hefir gert, kjósa síðan aðra nefnd og ef til vill fleiri, og ónýta loksins alt saman ef svo ber undir. En samt sem áður er nefndarskipunin sjálfsögð og óhjákvæmileg. Fjárveitingarnar, sem farið er fram á að heimila, eru svo ótakmarkaðar, engar tölur eru jafnvel nefndar í sumum tilfellum, svo að ekki er vanþörf á að þær verði athugaðar sem rækilegast. Leyfi eg mér síðan að ítreka þá ósk mína, að hæstv. forseti skeri úr því, hvort það sé heimilt eftir stjórnarskránni að veita fé á þann hátt, sem hér er farið fram á.



Eg vil að eins skora á hæstv. forseta að leyfa deildinni að greiða atkvæði um, hvort málið skuli tekið fyrir eða ekki.



Því hefir verið skotið til forseta að úrskurða, hvort heimilt sé eftir stjórnarskránni að veita fé úr landssjóði á þann hátt, sem hér er farið fram á, en á þeim úrskurði hlýtur það að velta, hvort þessi heimildarlagafrumvörp um fjárveitingar megi taka fyrir á þinginu. Eg vil ekki koma í veg fyrir að einstakir háttv. þingm. geti tekið til máls um þetta atriði, en um leið vil eg taka það fram, að eg ætlast til að á meðan snúist umræðurnar um þetta formatriði eitt, en alls ekki um annað.

Bjarni Jónsson : Eg verð að láta í ljós undrun mína yfir því, að nokkur maður skuli dirfast að halda fram þeirri skoðun, að alþingi hafi ekki vald til að setja lög, sem heimila fjárgreiðslur, nema þau heiti fjárlög. Þessi skoðun er langt frá allri skynsemd. Eg veit ekki betur en að þingsályktanir hafi verið álitnar nægja til þess að heimila stjórninni fjárgreiðslur, og til milliþinganefnda hefir hún óspart varið fé án fjárlagaheimildar. Þetta er full-ljóst og þarf ekki um það að deila. En hitt er mér óskiljanlegt, hvernig fulltrúi ráðherrans getur leyft sér að koma fram með annað eins og að vísa þessu máli frá fyrir svo sérvizkulega skoðun. Og eg skil ekki að nokkur maður geti látið hafa sig til að bera fram þessa skoðun. Eg get skilið það, að suma menn langi til að bregða fæti fyrir frv., en varla, að nokkur maður skuli reyna það. Það datt engum í hug að fella fjáraukalögin til þess að gera fráfarandi stjórn gramt í geði. Eg fyrir mitt leyti lét í ljós þakklæti mitt til stjórnarinnar fyrir að hafa komið fram með frumv. til fjáraukalaga, í staðinn fyrir að grípa til útborgana án heimildar. - Eg býst við að ráðherrann kunni umboðsmanni sínum litlar þakkir fyrir frammistöðuna þegar hann kemur heim. Er þá betra að vera ekki umboðsmaður, heldur en að fara með umboðið í óþökk umbjóðanda sína.

Einar Arnórsson : Þessar umræður, sem hér hafa orðið, koma mér nokkuð óvænt. Eg get reyndar vel skilið, að háttv. 2. þingm. Rang. (E. P.) haldi fram þessari skoðun á 24. gr. stj.skrárinnar, því að hann er ólögfróður maður. En hitt get eg síður skilið, að hv. umboðsm. ráðherra (B. J.) eða nokkur annar lögfróður maður skuli geta haldið þessari skoðun fram. Það finst mér vera hrein og bein fjarstæða, og skoða það svo, að hann hafi ekki kynt sér málið nægilega. Háttv. þm. Dal. (B. J.) benti á, að jafnvel með þingsályktunum hefði oft verið heimilaðar fjárgreiðslur. En það er ekki nóg með það. Stjórnin hefir oft goldið fé í fullkomnu heimildarleysi af þingsins hendi og án allrar lagaheimildar.  (Klemens Jónsson: Það eru til fjáraukalög)  . Það er ekki til neins, að halda þeirri fjarstæðu fram, að ályktun stjórnarinnar um að greiða fé úr landssjóð sé lög. Stundum hefir líka verið næsta lítil ástæða til þess fyrir stjórnina að taka sér heimild til að greiða fé utan fjárlaga eða fjáraukalaga, eins og t. d. til fánanefndarinnar sælu. Eg skal leyfa mér að benda á skoðun stjórnlagakennarans hérna við háskólann. Hana geta menn séð hér í þessari bók (Íslenzkri stjórnlagafræði) á bls. 228, 229 og 230. Það vita allir, að engum manni hefir hingað til dottið hug að skilja 24. gr. stjórnarskrárinnar, svo sem nú hefir verið haldið fram af hv. 2. þm. Rang. (E. P.) og hæstv. umboðsmanni ráðherra (Kl. J.). Greinin hefir vitanlega verið skilin svo, og verður að skiljast svo, að stjórnin megi ekki greiða ólögmælt gjöld. Þar á móti er stjórninni bæði rétt og skylt að greiða lögmælt gjöld, þótt eigi sé fjárlaga- eða fjáraukalagaheimild til. Það er auðsætt, að stjórnin hlýtur að greiða t. d. laun embættismanna og önnur lögmælt gjöld, þótt gleymst hafi að taka þau upp í fjárlögin. Það er annars undarlegt, að nokkrum manni skuli geta dottið það í hug, að það sé brot á stjórnarskránni að heimila stjórninni að greiða fé úr landssjóði, þótt ekki standi það í fjárlögum. En það er ekki nema eðlilegt, að menn sé ekki undir það búnir að tala um svona allskostar óvænta vitleysu.



Það eru aðrir búnir að taka það fram, sem eg hafði ætlað mér að segja. Þó vil eg bæta því við, að síðan eg kom á þing man eg ekki til að nokkurt þing hafi liðið svo, að ekki hafi verið samþykt fleiri eða færri frumv., sem höfðu í för með sér fjárgreiðslur við hliðina á fjárlögunum. Hér liggur ekki annað fyrir en það, sem altaf hefir verið gert, að veita stjórninni með sérstökum lögum heimild til að greiða fé úr landssjóði í ákveðnu augnamiði. Þess vegna stórfurðar mig á þeim andmælum, sem þetta frumvarp hefir mætt hér í deildinni í dag. Eg vona að hæstv. forseti liti svo á, að það sé fullkomlega löglegt, að taka málið til meðferðar og láti deildina skera úr því.



Það er rétt, sem háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr. sagði, að á hverju þingi hafa verið heimiluð útgjöld með sérstökum lögum við hliðina á fjárlögunum. En þar með hefir ekki verið brotið á móti 24. gr. stjórnarskrárinnar, því að það er æfinlega tekið upp í sjálf fjárlögin, að svo framarlega, sem þessi lög, er útgjöld hafa í för með sér, öðlist staðfestingu, þá breytist upphæðirnar í fjárlögunum gjalda megin eftir því. Í núgildandi fjárlögum stendur þetta í 22. gr., og þarmeð fjárlagaheimildin fyrir útgjöldunum veitt. Mig furðaði á að heyra það sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) lét í ljós um þetta efni. Það benti á, að hann í þetta skifti hafi talað áður en hann hugsaði vandlega. Hann færði til, að stjórnin hefði jafnvel borgað út fé án allrar lagaheimildar eða samkv. þingsályktunum, og vildi telja þetta sönnun þess, að 24. gr. stjórnarskrárinnar væri alls ekki skilin svo, að beina fjárlagaheimild þyrfti til að greiða fé úr landssjóðnum. Það er rétt, að bæði hér og annarsstaðar hefir stjórnin orðið að borga út óveitt fé oft og mörgum sinnum. En í öllum þeim tilfellum er leitað fjárveitingar eftirá, upphæðirnar settar á síðari fjáraukalög (»Efter bevillingslov«), og sé þær þar samþyktar, er svo lítið á hér sem annarstaðar, að þá sé greiðslan samkvæm fjáraukalögum. Ef þingið samþykkir ekki einhverja slíka greiðslu, þá verður stjórnin að borga upphæðina aftur í landssjóðinn, svo að hún sé sem ógreidd þaðan. Í landsreikningunum má ekki færa neina upphæð til endanlegra útgjalda, sem ekki er heimild fyrir í fjárlögum eða fjáraukalögum, fyrirfram eða eftirá. Eg heyri, að háttv. þm. Dal. (B. J.) skýtur því fram, að það mætti taka upphæðir þær, sem hér er um að ræða upp á fjáraukalög eftirá. Það er einmitt það, sem eg var rétt kominn að því að segja. Það er vegur, en líka einasti vegurinn til þess að bjarga sér út úr þeim ófærum og vegleysum, sem í er komið. Og gallalaus er þó sá vegur ekki. Því stjórnin ætti þá undir högg að sækja, hvort þingið samþykti greiðsluna eftir á. Næsta þing gæti ef til vill orðið öðruvísi skipað en nú, ef til vill ekki eins vitrum mönnum. Þeim, sem þá verða á þingi, þykir þessi fjárveiting ef til vill óþörf eða vitlaus, og afleiðingin gæti orðið sú, að fjárveitingin yrði feld, og eftir almennum reglum ætti þá að greiða aftur inn í landssjóðinn upphæð, sem þó er útborguð eftir lagaheimild. Þetta kynni að draga úr kjarki stjórnarinnar til þess að nota slík heimildarlög, sem hér er fitjað upp á, og gæti þau þannig orðið dauður bókstafur - eða þá tilefni til þess, að 24. gr. stjórnarskrárinnar væri ekki hlýtt.

Skúli Thoroddsen : Mig hefir furðað mjög á því, hve afar-viðkvæmir sumir menn eru nú alt í einu orðnir, að því er það snertir, að ekkert sé greitt úr landssjóðnum, nema í fylsta samræmi sé við sem allra formlegustu heimild til greiðslunnar. Mig hefir furðað á þessu, af því að ummælin komu frá mönnum, sem í stjórn landsins eru og hafa verið, og vitað er um að leyft hafa sér þrásinnis að greiða fé úr landssjóðnum þó að ekki hafi heimildin þá önnur verið en þingsályktun, eða fjárupphæðin jafnvel verið greidd upp á »væntanlega fjáraukalagaheimild«. Sé nú þessi umvöndunarsemi vottur þess, að í »endurnýjung lífdaganna« skuli nú framvegis gengið, þá er auðvitað gott þess að bíða, en því miður hefi eg litla trú á því að svo sé, er eg hugsa til landsreikninganna síðustu árin, sem fremur virðast benda á alt annað, - virðast benda á, að stjórnin sé jafnvel þvert á móti að hirða æ minna og minna um það, að útborgunarheimildin sé lögleg, enda höfum við endurskoðunarmennirnir hvað eftir annað orðið að benda á, hvað slík braut geti þó verið hættuleg. En að því er snertir frumvarpið, sem hér ræðir um, fæ eg nú ekki séð annað, en að það nægi að vísa til 24. gr. stjórnarskrárinnar og ákvæða gildandi fjárlaga. Það er að vísu rétt, að 24. gr. stjórnarskrárinnar heimtar, að öll gjöld, sem greidd eru úr landssjóði, skuli heimiluð í fjárlögunum eða aukafjárlögum, en fjárlögin sjálf taka nú einmitt af skarið að því er ágreininginn sem hér um ræðir snertir, þar sem þau skírskota og einatt til laga, sem þingið samþykkir, þ. e. segja sjálfsagt að bæta og gjöldunum, sem af þeim leiða, við útgjöldin, sem talin eru í fjárlaga-greinunum á undan, og ákvæðin í 22. gr. fjárlaganna verða því að sjálfsögðu að skiljast á þá leið, að þau heimili og greiðslu alls þess, sem af lögum kann að leiða, sem þingið samþykkir á fjárhagstímabilinu 1914–1915. Dettur nokkrum í hug, að þingið, sem nú stendur, geti t. d. ekki samþykt lög um að byggja hús handa háskólanum, eða að veita einhverjum manni heiðurslaun, eða því líkt? Það dettur engum í hug. Slíkt hafa öll aukaþing leyft sér, og mér dylst því eigi, að það, sem hér ræður umvöndunarseminni sé því í raun og veru það eitt, að hér sé verið að hefna fyrir fjáraukalagafrumv., sem féll hér í deildinni um daginn.



Eg skoða það sem óþarfa viðkvæmni og óþarfa umhyggjusemi fyrir stjórninni hjá háttv. 1. þm. Eyf. (H. H.), að vera að bera kvíðboga fyrir því, að næsta fjárlagaþing samþykki ekki þessa fjárveitingarheimild, sem hér er tekin upp. Sjálfur hefir hann oft eins og vonlegt er og sjálfsagt, ofgoldið fé úr landssjóði, þó að engin hafi heimild verið og tvímælis orkað um þörf til þess, og því átt miklu meira á hættu í sinni löngu stjórnartíð, en hér á sér stað. Út af því, sem sagt hefir verið um, að aukaþing megi ekki samþykkja lög, sem hafi í för með sér fjárveitingu, skal eg leyfa mér að benda á það, að eg hefi hér fyrir framan mig lög frá 22. október 1912 um stofnun yfirsetukvennaskóla í Rvík. Þar stendur, að landlæknir skuli vera kennari skólans og hafa 1000 kr. laun fyrir starfa þann. Eg veit ekki betur, en að það fé hafi verið goldið úr landssjóði án heimildar í fjárlögunum frá 1911. Í þeim eru, á sama hátt sem fjárl. 1913, að eins heimild til greiðslu á gjöldum, lögheimiluðum á þinginu 1911, en eigi á þinginu 1912. Hér er nákvæmlega eins ástatt. Hér er verið að heimila fjárgreiðslu 1914, enda þótt hún hafi ekki staðið í fjárlögunum 1913. Hvers vegna risu þessir háu herrar ekki upp 1912 þegar yfirsetukvennaskólinn var á döfinni? Hversvegna sögðu þeir ekki þá, að það væri ekki hægt að borga þetta út af því að það væri ekki samkvæmt fjárlögunum og að þá væri verið að fremja brot á 24. gr. stjórnarskrárinnar? Eg sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál meira. Að eins vil eg að endingu taka það fram, að eg tek undir það með háttv. þm. Dal. (B. J.), að mér finst það harla óviðeigandi, að hæstv. umboðsmaður ráðherra standi hér upp og komi fram sem eindreginn og harðskeyttur flokksmaður.  (Klemens Jónsson: Eg neita því harðlega)  . Hann á að vera hlutlaus og mæta hér í þinginu að eins til þess að gefa skýringar og svara atriðum, sem beint er til stjórnarinnar.



Eg býst við, að ekki verði rætt meira um formhlið málsins. Það er komið í óvænt efni, og eg held því, að réttast sé, að úrskurður um það verði feldur af hinum reglulega forseta. Eg hygg, að það sé æskilegast samkvæmt bendingu hæstv. landritara, að málið verði ekki aftur til meðferðar fyrr en ráðherra er kominn heim. Eg leyfi mér því að taka þetta mál og hin önnur, sem á dagskrá eru og öll eru sams konar, út af dagskrá.

Hannes Hafstein : Eg vil leyfa mér að stinga upp á að 5 manna nefnd verði kosin til að íhuga þetta frv., sem að ýmsu leyti er varhugavert.

Sveinn Björnsson : Þetta frumv. er komið frá háttv. Ed. og var borið þar fram af þm. Strandamanna. Það mun hafa verið venja hér á þinginu að að leyfa slíkum frv. um löggilding verzlunarstaða að ganga fram orðalaust eða orðalítið, ef sérstakar ástæður hafa ekki verið á móti. Eg skal geta þess, að hér eru sérstakar ástæður fyrir hendi, sem gera það æskilegt, að frv. þetta fái fram að ganga á þessu þingi. Það hefir sem sé komið til tals, að vinna á þessum stað, Kollafirði, leirtegund úr jörð. Menn hafa lengi vitað, að þessi leirtegund, postulínsleir, væri þar til, en eitt af því, sem hefir hindrað framkvæmdirnar er það, að enginn löggiltur verzlunarstaður er þar við fjörðinn, og þess vegna mun hafa verið erfitt að fá skip vátrygt á þann stað. Nú stendur til að byrjað verði á þessari vinnu á komanda vori, og því væri æskilegt að frv. gengi nú í gegn.



Eg vil leyfa mér að stinga upp á 7 manna nefnd í þetta mál.



Eg verð því miður að taka undir með háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.) - því miður segi eg, vegna þess máls, sem hér liggur fyrir - að eg tel það ótvírætt mál, að fjárveitingar úr landssjóði, á þann hátt sem hér er farið fram á, komi í bága við stjórnarskrána, og hafði eg satt að segja búist við því, að hæstv. forseti mundi vísa máli þessu frá og leyfa því ekki að koma á dagskrá. Það stendur skýrum orðum í 24. grein stjórnarskrárinnar, að ekkert gjald megi greiða af hendi nema heimild sé fyrir því, annaðhvort í fjárlögum eða í fjáraukalögum. Þá einu heimild, sem nú er til um fjárveitingar á yfirstandandi fjárhagstímabili, er því að finna í gildandi fjárlögum. Nú áleit stjórnin æskilegt að fá ýmsar nýjar fjárveitingar, og þess vegna lagði hún frumv. til fjáraukalaga fyrir þingið. Það hefir eins og kunnugt er orðið, verið felt í þessari háttv. deild og getur því ekki verið um neina aðra heimild að tala til útborgunar en þá, sem er í gildandi fjárlögum og þeim lögum, sem samþykt vóru á þinginu í fyrra, samkvæmt 22. gr. fjárlaganna. Að öðru leyti skal eg leyfa mér að benda á, að það er auðvitað hlutverk deildaforsetanna að ábyrgjast að frumvörp, sem stríða á móti stjórnarskránni, verði ekki borin upp í þinginu, og það sama er á ábyrgð forsetans hér að þessu sinni.

Umboðsm. ráðherra (Klemens Jónsson) : Í rauninni er það ástæðulaust fyrir mig að taka frekari þátt í þessum umræðum. Það er forsetinn, sem á að fella úrskurð um það, hvort málið verður tekið til meðferðar eða ekki. En af því að háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) lét í ljós undrun sína yfir því, að lögfróður maður skyldi halda fram annari eins vitleysu, verð eg að segja nokkur orð. Hann sagðist vera óviðbúinn að ræða málið. En mér er nær að halda, að hann hafi verið vel undirbúinn, því að hann kom þegar með bók og vitnaði þar í ákveðnar blaðsíður sínu máli til stuðnings. Þetta sýnir einmitt það, að hann hefir búist við því, að þessi »vitleysa« kæmi fram, að hann hefir vitað það, að hér var verið að drýgja stjórnarskrárbrot. Eg veit vel, hvað stendur í þessari stjórnlagafræði, sem vitnað er i, og það á alls ekki við það tilfelli, sem hér ræðir um, og eg veit það líka, að samskonar ákvæði í grundvallarlögunum dönsku eru skilin á sama hátt í Danmörku eina og eg hefi hér látið í ljós. En hitt er vitanlegt og kemur ekki þessu máli ögn við, að stjórnin verður iðulega að grípa til útborgana milli þinga upp á væntanlega aukafjárveitingu. Það er á ábyrgð stjórnarinnar, og vilji þingið ekki samþykkja aukafjárveitinguna þegar til þess kemur, verður ráðherra sjálfur að bera kostnaðinn. Þetta er eðlilegt, og ráðherrann verður að eiga undir því, hvort þingið verði á sínum tíma samdóma honum um nauðsyn greiðslunnar. Eg skal svo ekki frekara orðlengja um þetta, en eg leyfi mér að ítreka það, að réttast er að fresta því þangað til ráðherrann er kominn heim. Þess verður varla lagt að bíða héðan af, verður líklega á morgun.