Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB) : Hv. 8. landsk. þm. hefur boðað brtt. við frv., á þskj. 620, en sú brtt. er ekki komin frá prentsmiðjunni, og vil ég því spyrja hv. þm., hvort hann vilji ekki bera brtt. fram skriflega.

Ég er ekki við því búinn.

- Það vill nú svo til, að brtt. berst mér í þessum svifum, og er henni nú útbýtt í deildinni. Þar sem brtt. er of seint fram komin, verður að veita afbrigði frá þingsköpum, til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.



Ég vil eindregið mótmæla þessari málsmeðferð, að till., sem kemur svona seint fram, sé tekin á dagskrá, þar sem um svo mikilsvert mál er að ræða sem þetta. Ég legg því til, að málið sé tekið af dagskrá að þessu sinni, svo að n. geti athugað brtt. Það er ekki hægt að afgreiða málið út úr hv. d. með þessum hætti, að hv. þm. sé ekki gefinn kostur á að athuga brtt.



Ég get látið bíða að tala fyrir till. minni, ef hæstv. forseti vill taka málið af dagskrá, eins og hv. 1. þm. Rang. fer fram á, þó að till. sé svo auðskilin, að það ætti að vera óþarfi.



Þar sem hv. flm. sjálfur var ekki undir það búinn að bera till. sína fram sem skrifl. brtt. og muna efni hennar, gefur að skilja, að ekki er auðvelt fyrir aðra hv. þm. að gera sér grein fyrir henni í fljótu bragði.



Ég mundi auðvitað mjög vel efni till., þó að ég myndi hana ekki alveg orðrétt.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég skil ekki þetta. Mér finnst efni till. afar einfalt, svo að ekki sé ástæða til að fresta málinu hennar vegna. Í brtt. fjhn. er gert ráð fyrir, að það, sem 4/5 hlutar teknanna samkvæmt l. þessum kunna að fara fram úr þeirri fjárhæð, sem sérstaklega er ráðstafað í fjárl., leggist í sérstakan sjóð, er verði ráðstafað til lagningar Suðurlandsbrautar á árunum 1943 og 1944. En í brtt. hv. 8. landsk. er ætlazt til, að tekjunum yfirleitt, sem fást samkv. ákvæðum l. þessara, verði varið til að greiða kostnað við lagningu akvega og malbikun þjóðvega, eftir því sem ákveðið er í fjárl., svo og til brúargerða á Hvítá í Árnessýslu og Jökulsá á Fjöllum. Þá er í brtt. ákvæði þess efnis, að ef ekki þyki fært að flytja inn efni til brúargerða á tveim næstu árum, þá sé fé það, sem til brúnna skal varið samkv. ákvæði þessu, geymt þar til kleift verður að flytja inn byggingarefni. Mér finnst þetta mjög einfalt og því engin ástæða til að fresta málinu. Annars legg ég til, að till. fjhn. verði samþ. óbreyttar, án þess að ég geri það þó að kappsmáli. En ég vek athygli á því, að ég tel ekki æskilegt á þessum tímum að binda tekjur ríkissjóðs við einstakar framkvæmdir, þar sem allt er nú mjög í óvissu að því er snertir fjárhagsafkomuna. Þeim, sem bera Suðurlandsbrautina sérstaklega fyrir brjósti, vil ég benda á það, að lítil reynsla er fengin um það, hver hagur muni verða að lagningu hennar. Samgöngur við Suðurland hafa yfirleitt verið góðar að undanförnu, þegar vetur hafa verið sæmilegir.

Forseti (JörB) : Þar sem tilætlun mun vera sú, að þetta mál gangi fram, en á því er mikil nauðsyn, og þar sem nú líður að þinglokum, sé ég mér ekki fært að fresta málinu fram yfir helgi. Ef menn hafa við höndina till. á þskj. 525 og 620, vona ég, að þeir geri sér ljósa þá efnisbreytingu og röskun, sem síðari till. hefur í för með sér.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Við 2. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir áliti fjhn. og brtt. hennar. En eftir að n. hafði athugað málið og r ætt um það við hæstv. fjmrh., varð að samkomulagi í n. að afgr. frv. með þeim breyt., sem n. kom sér saman um og eru á þskj. 525, en með þeim breyt. yrði frv. í sama formi og nú er í lögum. Fimmti hluti þessa viðbótargjalds á þá að leggjast til hliðar til vega- og brúagerða á sínum tíma, en að öðru leyti gengur féð til ákveðinna verklegra framkvæmda samkv. fjárl., en afgangur, ef hann verður, skal renna til Suðurlandsbrautar. Nú hefur hæstv. fjmrh. lagt fram brtt. á þskj. 567. Hann talaði um það áðan, að varhugavert væri að binda tekjur ríkissjóðs á þann hátt sem frv. gerir. En brtt. hans breytir engu í því efni, þótt samþ. yrði, heldur aðeins því, að samkv. henni gengur nokkuð af fénu í aðrar tilteknar áttir en nú er ráð fyrir gert og kemur fleiri vegum að notum. Um brtt. hv. 8. landsk. á þskj. 620 gegnir nokkuð öðru máli. Mér skilst, að samkv. henni sé gert ráð fyrir, að svo geti farið, að þessum tekjum verði ekki öllum varið til vega, ef þær verða meiri en gert er ráð fyrir í fjárl. Auk þess er brtt. hans. sú, að af þessu fé skuli kosta tvær brúargerðir, á Hvítá hjá Iðu og á Jökulsá á Fjöllum. Nú er vafalaust þörf á þessum brúm, en þar með er ekki sagt, að ekki sé mikil þörf á mörgum öðrum, og rök hafa ekki komið fram fyrir því, að þannig beri að taka þær einar sér, en útiloka aðrar. - Ég vil mæla með því að samþ. brtt. á þskj. 525 og að frv., svo breytt, verði afgr. úr þessari deild.



Mér þykir það mjög miður, að hæstv. forseti skyldi ekki sjá sér fært að taka málið af dagskrá til athugunar, því að það er ekki eins einfalt og virðist í fljótu bragði, eins og bezt sést af því, að hæstv. fjmrh., svo glöggur maður, skuli ekki vera búinn að átta sig á, hvað felst í brtt. á þskj. 620. Breytingin er þar ekki aðeins sú, að taka skuli afgang bifreiðaskattsins til ákveðinna brúargerða, heldur sú að fella niður brúasjóð og ákvæðin um, að afgangsféð, sem verða kann, renni til Suðurlandsbrautar, og það má vera; að enn fleira í frv. raskist, ef brtt. er samþ. Það má vel vera, að ákvæði brtt. um þessar brýr mættu standa í l. Á hinu er enginn vafi, að þeir, sem stóðu að stofnun brúasjóðs, höfðu hug á miklu fleiri brúm. Ég skil ekki, að hv. Alþingi geti fellt niður brúasjóð, og fyrir mitt leyti er ég alveg sannfærður um, að væri brúasjóður afnuminn, Suðurlandsbraut felld úr þessum l. og ekkert um það ákveðið í fjárl., hvert þessar tekjur ættu að renna, yrðu mjög margir þm. algerlega móti því að afgreiða málið þannig. Ég tel ákaflega líklegt, að fjhn. vildi þá ekki leggja hendur að málinu. Nú þegar búið er af hálfu hæstv. fjmrh. að rifta því samkomulagi, sem orðið var um afgreiðslu málsins milli hans og n., sé ég ekki annað en nauðsyn sé að taka allt málið til nýrrar yfirvegunar, og ef honum leikur nokkur hugur á að fá málið gegnum þingið, ætti hann að fallast á þá aðferð. Ég vil því enn halda fast fram þeirri ósk minni til hæstv. forseta, að hann fresti afgreiðslu málsins og taki það af dagskrá.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég held eins og fyrr, að tilgangslaust sé, að n. fái málið enn til athugunar. Ég sé ekki, að hv. form. hennar (SvbH) kæri sig um að breyta nokkrum hlut, og sé svo um aðra nm., hvað þýðir þá að fresta. því, að atkv. skeri úr? Ummæli hv. form. n. um samkomulag um afgreiðslu málsins skil ég ekki. Ég svaraði n. aðeins því, að ég mundi sætta mig við, þótt afgreiðsla frv. yrði sú, sem hún leggur til. Í því var ekkert samkomulag fólgið. Mig furðar, af hv. form. getur ekki eins og ég sætt sig við, að atkv. ráði um afgreiðslu málsins. Mér var það auðvitað ljóst, að till. mín miðaði ekki að því að leysa féð, heldur binda það á nokkuð annan hátt en nú er í l. Mér finnst réttara, ef afgangur verður, að það fé komi einhverjum fleiri að gangi en þessum eina vegi. Bezt hygg ég væri að samþ. frv. óbreytt. Þar næst kysi ég, að brtt. hv. 8. landsk. yrði samþ. Það er ekki rétt hjá hv. form. n., að með henni væri brúasjóður strikaður út. Það er einmitt gert ráð fyrir að leggja fé í slíkan sjóð til að byggja . þær tvær brýr, sem um ræðir. Ég held, að engum detti í hug, að miklar líkur séu til, að 1/5 skattsins hrökkvi meira en fyrir þeim brúm.

Forseti (JörB) : Út af óskum hv. 1. þm. Rang. vil ég minna á, að ég er búinn að taka fram, hvers vegna ég get ekki orðið við þeim.



Ég mundi enga brtt. hafa gert, ef málinu væri ekki svo háttað, að hv. fjhn. hefur endurskoðað frv. og gert á því gagngerar breytingar. Það vekur mig .og e. t. v. fleiri til umhugsunar um, hvort þessar sérstöku tillögur séu sanngjarnar eða önnur lausn væri heppilegri. Sú varð niðurstaða mín, að þessu bæri að breyta á annan veg. Um það vildi ég fara fáeinum orðum, hvers vegna ég tel, að veita eigi fé til þeirra tveggja brúa, sem nefndar eru í till. minni á þskj. 620. Brúalögin frá 1932 gera ráð fyrir þeim báðum, og af afspurn virðist mér Jökulsárbrúin muni vera mjög þörf. En hjá Iðu rennur Hvítá milli mjög fjölbyggðra sveita og hindrar samgöngur milli þeirra. Þar þurfa hátt á annað hundrað búendur að vitja læknis yfir ána að Laugarási, og meðan brúna vantar, verða þeir að bíða hinnar seinfæru ferju, og sjá menn, að oft getur mikið óhagræði af því stafað. Þótt ekki væri litið á hina almennu sívaxandi samgönguþörf, eru ástæður fyrir brúnni brýnar mjög. Meðan ekki er búið að fullnægja ályktun síðasta Alþingis um rannsókn vegastæðis austur yfir fjall, er meiri ástæða til að fullyrða það, að ekki sé hægt að taka afstöðu til svokallaðrar Suðurlandsbrautar um Krýsuvík en hitt, að ekki sé hægt að átta sig á efni og nauðsyn till. minnar.



Það hefur nú komið í ljós, eins og eðlilegt er, að þegar farið er að deila um, hvernig verja eigi þessu fé, geta spunnizt um það óendanlegar umræður. Það væri eðlilegast að samþ. frv. eins og það er, og skal ég þó ekki fjölyrða um það. Það er óheppilegt að binda svo tekjur ríkissjóðs, og tilgangurinn næst ekki nema að nokkru leyti. Óeðlilegt og villandi er að burðast með fjárframlög til sömu samgöngubótanna í tvenns konar fjárveitingum. - Til Suðurlandsbrautar eru nú áætlaðar 65 þús. kr. á fjárlögum, og sýnist það þegar allríflegt. Um brtt. hv. 8. landsk. og hæstv. fjmrh. hef ég engu sérstöku við að bæta, þar sem mér virðist réttast, úr því sem komið er, að breyta frv. í engu.



Ég hef samið skrifl. brtt., sem ég legg fyrir hæstv. forseta og vona, að hann leyfi mér að mæla nokkur orð fyrir henni í þessari ræðu, þótt enn hafi ekki verið leitað afbrigða fyrir henni. Þegar neitað er um, að n. fái að athuga málið, hljóta brtt. að verða fleiri og umr. lengri en ella hefði þurft, ef málið hefði að lokinni athugun getað legið skýrara fyrir, og getur nú orðið alltafsamt að fá á því afgreiðslu. - Ég verð að segja, að ég hef aldrei heyrt mann mæla með brtt. sinni með rökum, sem mæltu meir móti honum en rök hv. 8. landsk. í ræðu hans áðan. Rökin fyrir því að leggja niður brúasjóðinn eru, að það sé aðeins eitt vatnsfall eða e. t. v. tvö, sem þarf að brúa, og það er Hvítá hjá Iðu. Og það er af því einu, að á 2. hundrað búendur þurfa að vitja læknis að Laugarási. Hvergi annars staðar þarf að brúa ár vegna læknisvitjana, eða hvað? Víða á landinu þurfa menn að vitja læknis yfir mörg vatnsföll eða eyðisanda eða þá eins og Grímseyingar yfir breitt haf. Mér fyndist enn brýnni þörf á að styrkja menn til læknisvitjana á slíkum stöðum en að brúa Hvítá í þeim tilgangi aðallega, litlu ofan við brúna, sem á því vatnsfalli er. Ég hef aldrei séð borna fram till. og mælt fyrir henni af slíkri skammsýni og þröngsýni. Ég vildi óska, að þörfin fyrir brúargerðir hér á landi væri ekki meiri en þetta, því að þá skyldi ég fúslega fallast á að hætta þessari skattlagningu fyrir brúasjóð. Ég veit um mörg vatnsföll í Rangárvallasýslu, sem enn eru óbrúuð. Skiptir mjög miklu máli fyrir nærliggjandi sveitir, að brú komi á Hólsá hjá Unhól, og mun ég flytja brtt. um fjárveitingu í því skyni, enda tel ég þess miklu meiri þörf heldur en það; sem brtt. hv. 8. landsk. þm. fer fram á.

Ég vil vekja athygli hv. ræðumanns á því, að sá tími, sem ákveðinn var til fundarhalds í Sþ., er byrjaður, og verð ég því að fresta umr. Hvað snertir skrifl. brtt., má prenta hana, þar sem umr., er ekki lokið, og mun hún koma síðar til atkv.

.