Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eggert Pálsson) Nú liggja að eins fyrir 3 brtt. við frv. Ein þeirra er frá fjárveitinganefnd, en hinar 2 eru frá einstökum þingmönnum. Brtt. á þgskj. 728, frá fjárveitinganefnd, er viðbót við 10. gr. frv. og fer fram á, að stjórninni sje heimilt að láta leggja símalínu frá Borgarnesi að Svignaskarði á þessu ári. Fjárveitinganefnd er skýrt svo frá, að símalína þessi sje mjög nauðsynleg, sjerstaklega fyrir ferðamenn, er koma að austan og vestan. Hins vegar hefir nefndin fengið upplýsingar um það, að ekki þurfi nýrrar fjárveitingar til þessarar línu, þar sem talsvert af efninu er þegar fyrir hendi. Það þarf að eins heimild fyrir stjórnina til þess að leggja línuna nú á þessu sumri. - Lína þessi yrði 19 km. að lengd. Á 10 km. svæði fellur hún saman við línuna frá Borgarnesi að Grund, og þarf þá að eins þráð á þeim kafla. En frá því að línan að Grund beygir til suðurs er hin fyrirhugaða símalína 9 km., og þarf á því svæði bæði staura og þráð. En nú mun vera til eitthvað af staurum, sem nota má á þessum kafla. Hygg jeg því, að hjer geti ekki verið um neinn stórvægilegan fjáraustur að ræða, Ef kaupa þyrfti alt efni til línunnar, mundi hún að vísu kosta 9000 kr., en þar sem mikið af efninu er fyrir hendi, verður kostnaðurinn ekki tilfinnanlegur. Nefndinni fanst því rjett að veita stjórninni þessa heimild, þar sem mikil þörf er á línunni, sjerstaklega vegna ferðamanna, eins og jeg tók áður fram. Hve mikil nauðsyn hjeraðsbúum er á henni skal jeg láta ósagt, brestur kunnugleika til að geta um það dæmt. Þá er brtt. á þgskj. 709., frá háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Hún fer fram á að bæta 1000 kr. við styrkinn til bátaferða á Ísafjarðardjúpi. Nefndin hefir fengið upplýsingar um það milli 2. og 3. umr. þessa máls, að sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu hafi á síðastliðnu vori samið við eiganda Djúpbátsins um 6000 kr. styrk fyrir ferðirnar. Í gildandi fjárlögum eru að eins veittar 5000 kr. til þessara ferða. Vantar þá 1000 kr. til þess, að sýslunefndin geti staðið í skilum. Þetta hefir háttv.þm. Ísaf. (M. T.) upplýst fyrir nefndinni, og hefir stjórnin viðurkent, að það sje rjett. Vill því nefndin ljá þessari till. fylgi sitt. Öðru máli er að gegna um till.háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) á þgskj. 730. Sú brtt. fer fram á að hækka styrkinn til Flensborgarakólans um helming. Eins og menn sjá eru honum ætlaðar 1000 kr. í frv. Í hinu upprunalega frv. stjórnarinnar var gert ráð fyrir 3000 kr. styrk til skólans, en liðurinn var lækkaður niður í 1000 kr. í háttv.Nd.Till. um að hækka styrkinn aftur var feld í háttv.Nd. Fjárveitinganefnd hefir nú látið upphæðina standa óbreytta, eins og Nd. gekk frá henni. Nefndinni sem heild finst ekki ástæða til að breyta henni. Henni finst styrkurinn, sem samþyktur var í Nd., sanngjarn og í samræmi við styrk til annara skóla. Ef styrkurinn til þessa skóla yrði aftur hækkaður um 1000 kr., væri það ósanngjarnt gagnvart hinum 2 skólunum, sem eru hliðstæðir þessum. Þessi skóli virðist ekki verða svo illa úti í fjárveitingum. Því nær öll gjöld hans eru greidd úr landssjóði, og í fjárlagafrv. nú eru honum ætlaðar 8500 kr., í stað 7000 kr. í gildandi fjárlögum. Sú fjárveiting hefir fengið að standa í háttv.Nd., og geri jeg ráð fyrir, að hún standi einnig hjer í háttv. deild. Virðist skólinn því ekki afskiftur, þótt þessi hækkun verði ekki samþykt. Hins vegar hefir nefndin ekki gert nein samtök um að fella þessa brtt. Atkvæði nefndarmanna um hana eru óbundin, þótt nefndin sem heild vilji ekki mæla með henni, af þessum ástæðum, sem jeg nú hefi tekið fram.

Kristinn Daníelssou Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þgskj. 730, um lítið eitt aukinn styrk til Flensborgarskólans, og vil jeg í stuttu máli færa rök fyrir þörfinni á því. Jeg vil þá fyrst geta þess, að stjórnin hafði, eftir umsókn frá skólanefndinni, áætlað, að skólinn þyrfti 3000 kr. fjárveitingar, í viðbót við fje það, sem honum er veitt í gildandi fjárlögum. En, eins og háttv. fram. (E. P.) tók fram, tókst svo óheppilega til í háttv.Nd., að styrkurinn var lækkaður niður í 1000 kr., þrátt fyrir brýna þörf. Var sú lækkun þó að eins samþykt með 1 eða 2 atkv. meiri hluta. Vona jeg nú, að háttv. deild bæti úr þessu, þar sem jeg fer þann meðalveg, að skólanum verði bætt þessi lækkun að hálfu leyti. Í þessari dýrtíð er eðlilegt, að fjárveitingin 1915, fyrir árin 1916 og 1917, hafi ekki hrokkið til, enda kom það í ljós í árslok 1916, að tekjuhallinn á því ári var um 2660 kr. Reikningurinn fyrir þetta ár er að vísu ekki fullger, en menn vita, að tekjuhallinn á honum verður yfir 1000 kr. Tekjuhallinn á þessu fjárhagstímabili er þá orðinn 3660 kr., þrátt fyrir það, að skólanefndin neyddist til að neita kennurum skólans um lítils háttar launahækkun, sem þó var brýn nauðsyn á að þeir fengju. Skólastjórinn hefir sem sje að eins 1700 kr. árslaun og kennararnir 1400 kr. og 900 kr. laun. Lengra skal jeg ekki rekja fjárhag skólans, en að eins geta þess, að skólanefndin hefir því að eins getað klofið útgjöldin, að einstakir menn tækju á sig lánsábyrgð fyrir skólann. Um verðleika skólans þarf jeg ekki að fjölyrða. Hann er besti og fullkomnasti alþýðuskólinn hjer á landi. Skólinn á miklum vinsældum að fagna um land alt. Að honum sækja menn úr öllum fjórðungum landsins. Myndi það því mælast illa fyrir, ef skólinn yrði lagður niður. Jeg sagði, að hann væri fullkomnasti alþýðuskóli hjer á landi. Skil jeg þá auðvitað undan Akureyrarskólann og gagnfræðadeild Mentaskólans. En hvorugur þeirra skóla er eiginlega alþýðuskóli. Akureyrarskólinu undirbýr menn jöfnum höndum undir það að ganga inn í lærdómsdeild Mentaskólans. En Flensborgarskólinn er eingöngu alþýðuskóli. Þó veitir hann nemendum sínum svo mikla mentun, að margir þeirra geta gengið undir próf í lærdómsdeild Mentaskólans, án þess að bæta miklu á sig. Mjer er þetta kunnugt, þar sem tveir synir mínir hafa gengið í Flensborgarskóla og tekið síðan próf upp í lærdómsdeild Mentaskólans, annar þeirra sem næst án nokkurs náms frá því, er hann tók burtfararpróf úr Flensborgarskóla. Jeg drep á þetta til þess að gera mönnum ljóst, hve mikla þýðingu skólinn hefir og hve mikil ástæða er til að styrkja hann. Legg jeg svo á vald háttv. deildar, hverjum forlögum hún lætur brtt. mína sæta.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vona, að jeg þurfi ekki að mæla með brtt. á þgskj. 709, frekar en háttv.frsm. (E. P.) hefir gert. Fjárveiting sú hefir af ógáti fallið úr frv., og mætti kenna stjórninni um það. Jeg hefi aðallega staðið upp til þess að minnast á 3. gr. 1., dýrtíðaruppbót pósta. Jeg hafði vonað fram á síðustu stundu, að Alþingi myndi muna eftir þessum einna þörfustu starfsmönnum landsins og veita þeim dýrtíðaruppbót fyrir árið 1917, á svipaðan hátt sem þeim er hjer veitt fyrir árið 1916. Jeg veit, að ofseint er að koma með brtt. þessa efnis, þar sem þetta er síðasta umr. málsins hjer í deildinni. En frv. gengur aftur til háttv.Nd., og mætti þá reyna að koma með brtt í þessa átt þar. Það er bráðnauðsynlegt, að eitthvað verði gert til þess að bæta kjör pósta. Þeir beiðast nú lausnar hver af öðrum, þar sem þeir geta ekki komist af með laun sín, oft og tíðum, í ferðakostnað, svo að alls ekkert verður eftir upp í atvinnuna sjálfa, sem átti að vera. Jeg hugði, að bjargráðanefnd hefði munað eftir póstunum. Minni jeg nefndina nú á þá, í þeim tilgangi, að hún láti ekki undir höfuð leggjast að mæla með sómasamlegum launum handa þeim.

Framsm. (Eggert Pálsson) Jeg hefi ekki ástæðu til að minnast á annað en brtt. á þgskj. 730. Enginn hefir mælt á móti till. fjárveitinganefndar á þgskj. 728, og hæstv. atvinnumálaráðherra hefir lagt brtt. á þgskj. 709 liðsyrði sitt. Meiri hluti fjárveitinganefndar hefir ekki getað fallist á skoðun hv. flutnm. brtt. á þgskj. 730 (K. D.), að nauðsyn beri til að hækka styrkinn til Flensborgarskóla. Það mun að vísu rjett, að Flensborgarskóli hafi tekið á 3. þús. kr. lán. En það lán hefir ekki gengið alt til þess að greiða halla af rekstri skólans síðastliðið ár, heldur munu og eldri skuldir skólans hafa verið greiddar af því. Hallinn frá síðastliðnu ári mun ekki nema meiru en þeim 1000 kr., sem skólanum verða nú veittar samkvæmt frv. Ef nú verður veitt meira fje en þessar 1000 kr, þá er álitamál, hvort nú er hentugur tími til að greiða eldri skuldir skólans. Hagur skólans er að vísu ekki góður, sem ekki er heldur von. Skólinn hefir engar tekjur nema landssjóðsstyrkinn, og auk hans eftirgjald af Hvaleyri, sem mun nema á annað hundrað krónur. Annan styrk hefir hann ekki. Á hinn bóginn má gera ráð fyrir því, að skólinn verði ekki ver settur framvegis heldur en verið hefir, þar sem honum eru nú ætlaðar 8500 kr. í fjárlagafrv., í stað 7000 kr. í gildandi fjárlögum, þótt þessi hækkun verði ekki samþykt. Það gæti og dregið skólann drjúgt, ef þeir, sem helst hafa not af honum, Hafnfirðingar og íbúar Gullbringu- og Kjósarsýslu, vildu veita þessum þýðingarmikla skóla ofurlítinn styrk. Bæjar- og sýslufjelögin ættu að sýna skólanum einhvern sóma, jafngóð og nýt stofnun sem hann er og jafnmikil not sem þeir hafa af honum, öðrum fremur. Væri með því hægt að bæta kjör hans, svo að hann verði ekki illa kominn. Meiri hluti fjárveitinganefndar er þeirrar skoðunar að greiða ekki, brtt. á þgskj. 730 atkv., en hins vegar eru atkvæði nefndarinnar óbundin, eins og jeg hefi þegar tekið fram.

Kristinn Daníelsson Jeg ætla ekki að fara út í neinar kappræður. Vil að eins benda á það, að það er ekki svo, að skólinn eigi engan tekjustofn. Öll skólaeignin er sannarlega tekjustofn, en styrkurinn úr landssjóði að eins rekstrarkostnaður skólans. Jeg skal fyrir hönd hlutaðeigenda þakka hækkunina í fjárlagafrumvarpinu úr 7000 kr. í 8500 kr., en sú hækkun er þó ekki í neinu samræmi við dýrtíðina. Enda fóru hlutaðeigendur fram á 10000 kr. styrk. Jeg verð að vera því algerlega mótfallinn, að krafist sje, að sýslufjelagið og bæjarfjelagið leggi eitthvað af mörkum til skólans. Enda skal jeg geta þess, að Gullbringusýsla á í svo mörg horn að líta, að hún gæti ekki styrkt skólann. Enda væri rjettast, að landið tæki hann alveg að sjer. Jeg hygg, að skólinn eigi sjer þá sögu, að hann eigi það skilið, og vil, til samanburðar, minna á, að landið er í þann veginn að taka að sjer annan skóla, með stofneign á líkan hátt.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg vil að eins lýsa yfir því, að nefndin hefir fallist á að ráða háttv. deild til að samþ. frv. óbreytt, eins og það kom frá háttv.Nd. Þar hefir verið gerð ofurlítil breyting á frv. sem nefndin getur verið samþykk.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg get látið mjer nægja að vísa til nál. og vona, að háttv. deild samþ. frv. með breytingum nefndarinnar. Okkur var sem sje ljóst, að frv. ætti því að eins að ná fram að ganga, að hæfir menn væru skipaðir til starfans. 2. brtt. á þgskj. 667 fer í þá átt að tryggja það. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða um málið að sinni, en komi fram einhver mótmæli gegn frv., kann að vera, að jeg finni ástæðu til að svara þeim.

fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að vegna þess, að jeg er orðinn fjármálaráðherra, þá þarf að kjósa mann í 4 nefndir, sem háttv. deild hefir sett. Sumar þessar nefndir hafa stórmál með höndum, og það er nauðsyn, að þær geti starfað óslitið að málum sínum. Jeg vil enn fremur vekja athygli á því, að þeirri reglu hefir áður verið fylgt, að þeir, er stóðu að kosning þess, er fór úr nefndinni, hafa tilnefnt mann í hans stað, og ef þeirri reglu verður fylgt hjer, sem jeg tel sjálfsagt, þá hefir Sjálfstæðisflokkurinn komið sjer saman um, hverja hann tilnefni í nefndirnar.

Forseti: Það er rjett, að vjer forsetar þingsins höfum tekið upp þá venju, að þegar maður fer úr fastanefnd, þá tilnefni sá flokkur, er að kosningu hans stóð, mann í hans stað. En hjer er ekki svo ástatt, heldur víkur maður úr öllum nefndum, er hann hefir átt sæti í. Það mætti að vísu hafa sömu aðferð, að flokkurinn tilnefndi mann í hans stað, eins fyrir því, en með því gætu hlaðist ofmikil störf á einstaka þingmenn úr þeim flokki, og það er mjög óheppilegt fyrir vinnubrögð þingsins. En það þarf að flýta fyrir þessu, og hefi jeg ætlað mjer að athuga málið vandlega eftir fund, og mætti þá kjósa í nefndirnar á morgun.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki mætti fresta fundi og athuga málið og síðan kjósa í nefndirnar nú strax. Jeg skal í því sambandi geta þess, að jeg var formaður í bjargráðanefnd og að henni hafa borist nú nýverið tvö frumvörp frá háttv.Nd., sem þarf að athuga strax. Það þarf því strax að kjósa mann í nefndina, svo að hún geti tekið til starfa í dag; ella seinkar störfum hennar, sem væri óheppilegt. Að öðru leyti vil jeg vísa til þess, sem jeg hefi áður tekið fram, um hver venja hafi verið um skipun nefnda, þegar maður hefir vikið úr þeim, og sje jeg ekki, að það breyti neinu, hvort um fasta- eða lausanefnd er að ræða.

Forseti: Jeg skal, úr því að hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) telur þess brýna þörf, fresta fundi í 20 mínútur, svo að jeg geti ráðfært mig við flokkana um nefndarkosninguna.

Forseti: Það hefir orðið að samkomulagi milli flokkana að kjósa svo sem hjer segir í nefndir þær, er háttv. 2. landsk. þm. (S. E.) sat í: Í fjárhagsnefnd: Guðm. Ólafsson, 2. þm. Húnv. Í samgöngumálanefnd: Kristinn Daníelsson, 2. þm. G.-K., og samkvæmt venju þeirri, er hjer hefir ríkt, tel jeg þá rjett kosna í nefndirnar.

Forseti: Eins og yður, háttv. þingbræður, er kunnugt, á samkvæmt þingsköpum í byrjun hvers þings að hluta um sæti þingmanna, en með því nú að embættismannaskipun hjer í Ed. er óbreytt frá því, sem hún var á síðasta þingi, þá vil jeg skjóta því til háttv.þm., hvort þeir óski eftir, að hlutað sje um sætin, því að sje það ósk manna, þá tel jeg fyllilega heimilt, að sætaskipun haldist óbreytt. Úr því að enginn óskar eftir því, tel jeg rjett, að sætaskipun sú haldist, er komst á á síðasta Alþingi. (Sjá Alþt. 1916-17, B, II., bls. 10)