Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Pálmason) : Ég hef nú ekki miklu við það að bæta fyrir hönd fjhn., sem fram er tekið í nál. hennar á þskj. l06. N. hefur orðið sammála um það að mæla með því, að frv. verði samþ. með verulegum breyt. Nm. komust að þeirri niðurstöðu eftir að hafa rætt um þetta stórmál, að það væri á því svo mikil þörf að leggja fram fé í þessu skyni nú á þessum verðhækkunartíma, að hún leggur einróma til, að framlag til þessa málefnis af tekjuafgangi áranna 1941 og 1942 verði hækkað um helming eða upp í 10 millj. kr. Tveir hv. nm., fulltrúar Framsfl., leggja á það nokkra áherzlu, að ekki verði slegið neinu föstu um það nú, hvernig varið verði þessum sjóði til styrktar raforkuveitum landsins. Við hinir nm. leggjum ekki sérstaka áherzlu á það, að þessu sé slegið föstu nú, vegna þess að á næstu þingum hljóti að verða sett um það einhver frekari ákvæði, hvernig farið verði með þessi raforkumál. En til sönnunar því, að hér sé ekki mjög freklega í sakirnar farið, þó að n. hafi hækkað þessa upphæð svo verulega sem raun er á, má geta þess, að fyrir Alþ. liggja nú beiðnir um ábyrgðarheimildir til raforkuframkvæmda, sem nema milli 20 og 30 millj. kr. og er þar ekki höggvið niður á nema tiltölulega fáum stöðum, þar sem þörfin er rík í þessu efni. Ég vænti þess, að hv. þd. geti orðið um það sammála að samþykkja þessar brtt. fjhn. og að því búnu vísi frv. áfram til 3. umr., svo að það geti orðið samþ., áður en þessu þingi lýkur.

Sigurður Kristjánsson Hv. þdm. hafa sjálfsagt veitt því athygli, að ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og ég skal leyfa mér að gera grein fyrir þeim fyrirvara hér. Það er óþarfi að fara langt út í þetta mál. Það er gamalt mál þetta raforkuveitumál og hefur að sönnu verið nokkurt deilumál. En þó virðist það hafa haft fylgi þingsins að gera ráðstafanir til þess, að ríkið styrkti rafveitur, annaðhvort með lánum eða styrkjum eða hvoru tveggja, eða í öðru lagi ábyrgðum, þar sem sérstakir örðugleikar eru á því, að væntanlegir neytendur rafmagnsins geti af eigin rammleik risið undir framkvæmdum. Nú má kannske segja, að hv. þm. og þingflokkar hafi ekki haft jafnan áhuga á þessu máll. En út í það skal ég ekki fara að svo stöddu. En út í hitt vil ég fara, að þegar þetta mál kom fram, þá þótti það að sjálfsögðu bera vott um nokkurn stórhug í þessum málum. Og bæði mér og öðrum var það gleðiefni, að þessir ungu hv. þm., sem eru flm. þess, skyldu sérstaklega vilja leggja rækt við þessi mál. Hitt er svo annað, að það eru fleiri hliðar á málinu, og þar á meðal fjárhagslega hliðin. Og það er ekki neinum vafa bundið, að þegar miðað er við framlög ríkisins til annarra nauðsynjamála, þá er það mjög myndarlega og jafnvel djarflega af stað farið að ætla að krefjast 5 millj. kr. af eins árs tekjum ríkissjóðs til þessara mála og svo alveg um ótakmarkaðan tíma ½ millj. kr. á ári. Það er tvennt, sem kemur til greina í þessu sambandi, hve mikil er þörfin, og svo hitt, hve mikil er getan. Og það þýðir ekki fyrir menn að vera að leika neinn skrípaleik í svona málum. Hversu mikil nauðsyn sem er á framkvæmdunum, verða þær að vera sniðnar við getu þess, sem á að framkvæma. Það er miklu betra að halda sér við jörðina heldur en að verða að skopi fyrir að hafa byggt loftkastala í svona málum. Það verður að ætla þessum sjóði þann tíma, sem fjárhagsgetan heimtar, ef hann á að verða að gagni. Nú mundi ég hafa viljað fylgja þessu frv. að því einu tilskildu, að fjárframlagi ríkissjóðs yrði skipt á fleiri ár heldur en þar er gert ráð fyrir. Og jafnvel þótt framlagið yrði hækkað lítils háttar, þá væri því ætlað að dreifast á fleiri ár. En hér var ekki unnt að koma því að, að menn yfirveguðu málið. Það byrjaði uppboð í þessu efni, sem ég gat ekki tekið þátt í. Ég vil ekki taka þátt í neinum skrípaleik um þetta mál. Þegar hv. þm. sögðust vilja taka 5 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1941 til þessara mála, þá sögðu framsóknarmenn: „5 millj.! Hvað er það? Við viljum auðvitað ekki, að minna verði lagt fram en 10 millj. kr.“ Ef sjálfstæðismenn hefðu sagt fyrst 10 millj., þá hefðu framsóknarmenn sagt: „Hvað eru 10 milljónir? Við viljum hafa það 20 milljónir.“ Þetta liggur því alveg í lausu lofti samkv. nál., og til sönnunar því vil ég minna á, hverju búið er að ráðstafa af tekjuafgangi ársins 1941, en hann var um 17 millj. kr. Af honum er búið að ákveða, að til framkvæmdasjóðs verði varið 8 millj. kr. Svo hafa verið borgaðar 4 millj. kr. af tekjuafgangi þessa sama árs upp í lausaskuldir. Þá hefur verið ráðstafað til fóðurmjölskaupa ½ millj. kr., sem hefur orðið þó nokkuð meira. Þá hafa verið greiddar skuldir ríkissjóðs við héraðsskólana, ½ millj. kr. Það stendur til að borga landsvæði í sambandi við flugvöllinn og hús o. fl., sem bæta verður vegna flugvallargerðar, ½ millj. kr. af þessum sama tekjuafgangi ársins 1941. Það liggja hér fyrir till. um að verja til byggingarstyrks fyrir fiskiskip 2 millj. kr., sem ekki mun þykja ósanngjarnt, af því að þessi tekjuafgangur mun allur vera kominn frá sjávarútveginum. Enn fremur stendur til og var á síðasta Alþ. frammi till. um það, að stofnfé fiskveiðasjóðs væri 2 millj. kr. Og svo kemur raforkusjóðurinn með 10 millj. kr. Af þessum rúml. 17 millj. kr. tekjuafgangi ársins 1941 er þá verið að ráðstafa 27½ millj. kr. Ég held nú, hversu sem hv. þm. kunna að vera stórhuga í þessu máli og blekktir af áhuga fyrir kosningar, þá hljóti þeir að sansast á það, að það verði ekki litið á það sem alvöru, ef menn halda svona löguðu fram. Ég vil ekki taka þátt í þeirra uppboði, og þess vegna skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Ég vil, að raforkusjóði sé ætlað fé eftir þörfum. En ég vil, að greiðslur ríkissjóðs til þess málefnis séu miðaðar við það tímabil, að víssa sé nokkurn veginn fyrir því, að ríkissjóður geti innt þær greiðslur af hendi. Nú hef ég ekki gert brtt. við frv. Ég mun greiða atkv. með frv. við þessa umr., eins og það kom frá hv. flm. En að líkindum mun ég svo, - af því að það verður sjálfsagt tækifæri til þess við 3. umr. eða síðar, ef frv. kemst ekki gegnum þetta þing -, gera brtt. um að dreifa þessum greiðslum ríkissjóðs á fleiri ár heldur en gert er ráð fyrir í frv.



Mér virðist vera viðeigandi, að það komi fram örstutt skýrsla um afstöðu okkar hv. þm. Árn. (PHall) í fjhn. til þessa máls. Það er nú, eins og hv. þdm. er kunnugt, þannig, að af framsfl. hálfu er á þessu þingi flutt þáltill. um raforkumálin. Þar er að vissu leyti tekin upp ný stefna í þeim málum, sem er fólgin í því, að Alþ. setji sér það markmið að koma raforkumálunum þannig fyrir, að fólkið, sem býr í sveitinni, geti notið raforkunnar fyrir sama verð og það fólk, sem í þéttbýlinu býr. Þetta er sú meginstefna, sem mörkuð er með þeirri þáltill. Okkur dylst ekki, að til þess að geta komið slíku í kring, þarf mikinn undirbúning, langan tíma og mikið fjármagn. Jafnframt virðist okkur ljóst, að ef ekki verður hægt að koma því svo fyrir, að fólkið um hinar dreifðu landsbyggðir hafi við nokkuð svipuð kjör að búa í þessu efni sem öðrum eins og fólkið í þéttbýlinu, þá muni þróunin áframhaldandi verða sú, að fólkið leiti til þéttbýlisins. En það er okkar álit og fleiri, að sú þróun sé ákaflega óæskileg fyrir landið. Í þessari þáltill., sem við höfum flutt, er þá í samræmi við þessa skoðun, að til þess þurfi mikið fjármagn, lagt til, að sérstök mþn. verði skipuð til þess að gera till. um það, hvernig þessa fjár skuli aflað. Við gerum varla ráð fyrir, að þetta mál verði leyst með öðru móti heldur en því, að einhverjir sérstakir tekjustofnar verði lögleiddir málefninu til stuðnings til frambúðar. Og það var ætlun okkar, að þessi n. rannsakaði nánar möguleika á framkvæmdum í þessu efni og gerði till. um tekjuöflun til þess að standast kostnaðinn. Nú hefur þessi þáltill. enn ekki verið tekin til umr. hér á hæstv. Alþ., hvernig sem á því stendur, því að margt óþarfara hefur verið gert á þinginu heldur en að ræða hana, enda þótt allir hv. þm. mundu vera sammála um það, sem þar er sagt. Þessi þáltill. hefur alls ekki verið tekin á dagskrá og því ekki til umr. Nú hefur hins vegar verið flutt hér frv. það, sem hér liggur fyrir, og er í því gert ráð fyrir að stofna raforkusjóð með 5 millj. kr. stofntillagi af tekjuafgangi ársins 1941 og svo 500 þús. kr. tillagi á ári framvegis. Því fer fjarri, að það sé nokkuð athugavert við það, að nú á þessu þingi séu ákveðin byrjunarframlög í þennan raforkusjóð af því fé, sem nú er fyrir hendi eða kemur inn af þeim tekjustofnum, sem nú hafa verið ákveðnir í frv. Það má ljúka því hlutverki á þessu þingi, ef mönnum sýnist, og fer ekki illa á því. Þess vegna höfum við, hv. 2. þm. Árn. og ég, lagt til, að frv. þetta verði afgreitt nú. Þetta álítum við byrjunarskref í málinu, en að svo þurfi að taka málið til rannsóknar samkv. því, sem við leggjum til í þáltill. Og það er eftir sem áður skoðun okkar, að þessar 5 millj. kr. eða 10 millj. kr., ef brtt. n. verður samþ., sé byrjunarráðstöfun í málinu fjármálalega, en að það verði að skipa málinu á einhvern varanlegan hátt til frambúðar. Það er skoðun okkar, að ef þetta þing tekur sér fyrir hendur að ákveða, hve mikið af tekjum ársins 1941 skuli tekið til þess að leggja í þennan sjóð, þá liggi beinast við, að menn láti í ljós álit sitt um það, hve mikið eigi að taka til þessa sjóðs af tekjum þessa yfirstandandi árs. Ef miðað er við það, hve verkefnið er stórkostlegt, virðist okkur, að það ætti ekki að vaxa mönnum í augum, þó að 10 millj. kr. af tekjuafgangi áranna 1941 og 1942 samtals væru lagðar til hliðar í þessu skyni. Og ég skil satt að segja ekki, hvað vakir fyrir hv. 3. landsk. (SK), þegar hann lætur sér það um munn fara, að hann geti ekki tekið þær till. alvarlega og honum sýnist þær svo fjarri öllu lagi, og að ekki sé eðlilegt að gera slíkar till. miðað við það, sem lagt sé til annarra hluta af tekjuafgangi ársins 1941. Það blandast engum hugur um það, að það kostar tugi milljóna og sjálfsagt meira að skipa raforkumálunum þannig, sem telja megi viðunandi til frambúðar í landinu. Og á tveimur undanförnum árum hafa landsmenn safnað innieignum erlendis, sem eru um 230 millj. kr., og ríkissjóður hefur tekjuafgang, sem nemur milli 17 og 18 millj. kr., frá árinu 1941. Og svo framarlega sem sukkið verður ekki fram úr hófi, verður tekjuafgangur þessa yfirstandandi árs mikill. Mér þykir því ekki mikið, þó að Alþ. legði á þessum tveimur árum fram um 10 millj, kr. til þess að standa undir framkvæmd raforkumálanna í landinu. Og þá ber einnig að gæta þess alveg sérstaklega, að ef við lítum t. d. á atvinnuvegi landsmanna, sjávarútveginn og landbúnaðinn, þá vitum við, að þeir, sem stunda sjávarútveg, safna nú miklum sjóðum til þess að standa undir endurnýjun framleiðslutækjanna við sjávarsíðuna, enda er gert ráð fyrir því af Alþ. að hlaupa þar ríflega undir baggann, þegar að því kemur. En söfnun fjár í sveitum landsins er ekkert í líkingu við það, sem er við sjávarsíðuna. En það er rétt að bera saman þörfina við sjávarsíðuna á stækkun bátaflotans og nýjum verksmiðjum og því, sem á að framkvæma í þeim efnum eftir styrjöldina annars vegar, og hins vegar þörf sveitanna fyrir raforkuveitur og hvers konar framkvæmdir, sem þar á að gera eftir styrjöldina. Mér finnst því sama, hvernig á þetta mál er litið, það muni alltaf koma í ljós, að ef Alþ. tekur sér fyrir hendur að ákveða framlög ríkissjóðs á þessum árum til þessara framkvæmda, þá megi þau ekki vera minni en 10 millj. kr. á þessum tveimur árum samtals sem byrjunarframlög til þessara framkvæmda. Og ég skil satt að segja ekki hugsunarhátt þeirra hv. þm., sem leyfa sér að halda því fram, að slíkar till. geti ekki verið fluttar í alvöru, þegar þetta er borið saman við annað, sem gerist í landinu: Og heldur finnst mér kaldranalegar kveðjur, sem flokksbræður hv. 3. landsk. (SK) fá hjá honum, þegar hann er með skæting í þeirra garð, því að þetta hittir þá eigi síður en okkur, sem höfum lagt til, að fjárframlögin verði aukin. Því að hv. flm. frv. gera ráð fyrir, að þessar 5 millj. kr. verði teknar af tekjuafgangi ársins 1941, en við gerum ráð fyrir, að þessar 10 millj. kr. verði teknar af tekjuafgangi áranna 1941 og 1942. Annars vil ég benda á það í þessu sambandi, að mér finnst það ákaflega ánægjuleg stefnubreyting, sem hefur átt sér stað hjá sjálfstæðismönnum, ekki aðeins í rafveitumálunum, heldur líka stefnubreyting, sem kemur fram í því, að þeir skuli nú vera tilleiðanlegir til þess að leggja fé til hliðar á þennan hátt. Því að á síðasta þingi var hér frammi frv. um framkvæmdasjóð ríkisins, þar sem lagt var til, að 3/5 af tekjuafgangi stríðsgróðaáranna væru lagðir til hliðar til hvers konar framkvæmda eftir stríðið, til þess að styrkja rafveitur, koma upp nýbýlum, endurnýja flotann og til fleiri framkvæmda, sem þörf er að styðja. Þá risu sjálfstæðismenn öndverðir gegn þessu frv., og töldu þeir undarlegt að skipta ríkissjóði þannig niður í deildir eða setja hann í margar skúffur, eins og þeir orðuðu það þá, þannig að úr þessari skúffunni ætti að taka til þessara framkvæmda og úr hinni til annarra o. s. frv. Því var tekið af engum skilningi né vinsemd af Sjálfstfl. þá. En það er ánægjulegt, að þeir hafa nú séð, að andstaða þeirra gegn þessu máli, sem er mjög vinsælt í landinu, var órökstudd og að ófyrirsynju. Það er gleðilegt, að þeir hafa nú skipt um stefnu og vilja vera með því að leggja þarna til hliðar fé til þess að styrkja rafveitur. Það er nú af, sem áður var, þegar því voru valin hæðiyrði að leggja þannig fé til hliðar. Hv. 3. landsk. gagnrýnir það, er hann segir, að hér sé verið að ráðstafa fé, sem ekki sé fyrir hendi, að mér skilst. Ég gat ekki skilið ræðu hans öðruvísi. Hann rökstuddi það með því, að það væri búið að samþykkja l. um framkvæmdasjóð o. fl., þar sem gert væri ráð fyrir, hvernig ætti að verja tekjuafgangi ársins 1941. Og svo hafa komið fram till., sagði hann, um að ráðstafa af þessum tekjuafgangi fé á ýmsan hátt, sem hann til tók. Það er alveg út í hött hjá þessum hv. þm., þegar hann telur till., sem ekki er búið að samþykkja, með því, sem þegar er búið að samþykkja. Þess ber enn fremur að gæta, að sá varnagli er sleginn í till. n., að ef 2/5 hlutar tekjuafgangs áranna 1941 og 1942 nema ekki hinni tilteknu upphæð, þá skuli það, sem á vantar, lagt fram úr framkvæmdasjóði ríkisins, og er það í fullu samræmi við það, að það er ætlazt til þess í alvöru, að þessar 10 millj. kr. verði lagðar til hliðar til raforkumálanna, og líka í samræmi við þann upphaflega tilgang með stofnun framkvæmdasjóðs, þar sem til þess var ætlazt, að hluta af honum væri varið til raforkumála, ef Alþ. svo sýndist. Aftur á móti sé ég, að það hefur hent einn af meðflm. frv. að leggja til, að varið verði hærri upphæð af tekjuafgangi ársins 1941 heldur en fyrir hendi er, því að sá hv. þm. flytur þáltill. um það að verja 2 millj. kr. af þeim tekjuafgangi til þess að styðja útgerðina með sérstökum hætti. En ég hygg sönnu næst, að ef heimildir dýrtíðarl. væru notaðar, gildandi fyrir árið 1941, þá sé ekki fé fyrir hendi til þessa. Og af því að þessi hv. þm. flytur þessa till. með hv. 3. landsk. þm. (SK), held ég, að hv. 3. landsk. ætti að vara hann við heldur en að vera með þennan skæting, sem hann er með nú gagnvart okkur framsóknarmönnum. Aðalatriðið er, að þessar brtt. fjhn. gætu orðið samþ. og málið þannig afgr. Og ég vil sérstaklega biðja þá menn, sem finnst 10 millj. kr. mikil upphæð fyrir ríkissjóð að greiða á 2 árum, að athuga það, sem er að gerast nú á þessum síðasta tíma í fjármálum og atvinnumálum, og einnig að bera þessa upphæð annars vegar saman við þær gífurlegu innistæður, sem þjóðin eignast nú, og þær upphæðir, sem ríkissjóður hefur yfir að ráða, og tekjuafgang þann, sem hann mun hafa, og hins vegar við þann geysilega kostnað, sem hlýtur að verða við framkvæmd raforkumálsins, eins og það vakir fyrir okkur nú hér á hæstv. Alþ.

Ingólfur Jónsson Hv. 1. þm. S.-M. (EystJ og hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) hafa nú gert grein fyrir þeim brtt., sem hv. fjhn. hefur gert í sambandi við þetta frv. á þskj. 25. Þegar við sjálfstæðismenn fluttum þetta frv. um raforkusjóð, þá gerðum við ráð fyrir, að það mundi veitast erfitt að fá samþykki hæstv. Alþ. fyrir hærri upphæð en 5 millj. kr. til þessara mála nú. Og hafði ég einkanlega ástæðu til að halda, að erfitt mundi verða að fá slíkt samþ., vegna þess að ég skrifaði á síðasta ári grein um raforkumál sveitanna og lagði til, að lagðar yrðu fram a. m. k. 5 millj. kr. af tekjuafgangi ríkissjóðs á árinu 1941 til raforkumálanna. En ég hafði heyrt, að framsóknarmenn álitu, að hér væri farið fram á svo mikið fé til þeirra hluta, að aðeins væri um kosningabombu að ræða hjá mér. Þess vegna hugði ég ekki fært að fara fram á hærri upphæð heldur en í frv. er gert ráð fyrir. En ég fagna því, að skilningur manna er nú orðinn meiri á nauðsyn þessa máls heldur en þá var. Og ég fagna því, að hv. framsóknarmenn hafa farið að hugsa um þessi mál af meiri stórhug heldur en komið hefur fram á undanförnum árum. Í frv. okkar á þskj. 25 er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi í raforkusjóð af tekjum ársins 1941 5 millj. kr. En í brtt. hv. fjhn. leggur n. til, að ríkissjóður leggi fram samtals 10 millj. kr. til raforkusjóðs af tekjuafgangi áranna 1941 og 1912. Ég verð að segja, að mér hefði þótt eðlilegra, að ekki hefði verið ráðstafað tekjuafgangi ársins 1942 fyrr en séð væri, hve mikill sá tekjuafgangur yrði, eða ekki fyrr en á þinginu í haust eða á vetrarþinginu 1943. En það má segja, að þar sem hv. fjhn. hefur slegið þann varnagla, að grípa megi til framkvæmdasjóðs, ef tekjuafgangur þessara tveggja ára ekki reynist nógur, þá sé hér ekki of djarft spor stigið, og þess vegna sé alveg tímabært að ákveða að taka af tekjuafgangi ársins 1942 til þessa á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í brtt., enda þótt ekki sé enn ljóst, hver hann verður. Þess vegna get ég vel fellt mig við þessa brtt. Óska ég þess, að hæstv. Alþ. setji ekki fótinn fyrir þessar till., þar sem þær ganga enn lengra heldur en við höfðum gert okkur vonir um, að hægt væri að fá samþ., en við höfðum óskað eftir að fá samþ. nú þegar. Hv. fjhn. leggur til, að gerð verði á frv. sú breyt. að fella niður það ákvæði, að Búnaðarfélag Íslands geri till. um reglugerð fyrir sjóðinn og að það annist stjórn sjóðsins. Má segja, að það sé ekki stór breyt., og vil ég ekki gera út af því neinn ágreining, sem gæti orðið málinu til tafar, þó að þessu yrði breytt. Enn fremur leggur n. til, að 4. gr. frv. verði felld niður, en í henni er ákvæði um, að styrkur úr raforkusjóði megi nema 25–50% af stofnkostnaði orkuvers eða orkuveitu og veita skuli þeim umsækjendum hlutfallslega mestan styrk, sem örðugasta hafa aðstöðu til að byggja orkuver eða orkuveitur. Sama er að segja um þessa brtt. n., að ég mun ekki gera hana að ágreiningsefni, sem gæti orðið málinu til tafar eða heft framgang þess á þessu þingi, en það er ætlun okkar flm. frv., að það nái fram að ganga á þessu þingi. Hins vegar verður maður að ætla, að Alþ. síðar meir hafi skilning til þess að ákveða, hvernig raforkumálum sveitanna skuli skipað og hvernig skipun hinna ýmsu orkuvera skuli hagað, og sömuleiðis, hvort raforkumálin verða tekin upp á þann veg, að ríkið byggi raforkuveitur eða rafstöðvar. Þetta verður að ákveða, eftir að rannsókn hefur fram farið. En þáltill., sem liggur fyrir þessu þingi, frá nokkrum framsóknarmönnum um það að skipa nefnd til þess að athuga rafveitumálin, getur vitanlega samrýmzt þessu frv. okkar, en nægir ekki á neinn hátt út af fyrir sig, vegna þess að enda þótt það sé gott að skrifa greinar um góð mál og tala um það að skipa nefndir til að rannsaka þau, þá er það út af fyrir sig ekki nóg, þegar til lengdar lætur, og fólkið ætlast til þess, að eitthvað sé gert í sambandi við slík skrif og slíkar nefndaskipanir. En ef þetta frv. verður að l. með þeim breyt., sem hv. fjhn. gerir till. um, þá er raforkusjóður stofnaður með 10 millj. kr. framlagi. Og þá er í fyrsta sinn í sögunni stigið stórt spor í áttina til þess, að raforkumálum sveitanna sé vel skipað í framtíðinni og að fé verði fyrir hendi til þess að koma þessu þjóðþrifafyrirtæki á. En það er vitanlega aðalatriðið frá sjónarmiði okkar flm. frv., en ekki hitt, í hvaða formi málið er samþ. á þessu stigi málsins. Ég geri ráð fyrir því, að enginn okkar flm. frv. geri þann ágreining út af brtt. hv. fjhn., að það verði frv. að falli. Og við viljum tefja umr. um málið sem minnst. Og ég hefði óskað eftir því, að þetta mál yrði afgr. með afbrigðum, til þess að hægt væri að koma þessu frv. gegnum 3. umr. í dag og skila því til hv. Ed., til þess að það mætti öruggt teljast, að það komist gegnum þingið og verði að l., áður en því verður nú slitið. Það er sem sagt aðalatriðið frá sjónarmiði okkar flm. frv., að fé verði lagt til hliðar, sem ekki verði notað til annars en til styrktar raforkuveitum í sveitum. Hitt verður aukaatriði frá hendi okkar sjálfstæðismanna, hverjum það er að þakka, að þetta fé er tekið frá í þessu skyni, eða hvað einhverjir flokksmenn eða aðrir hv. þm. hafa sagt á undanförnum þingum í sambandi við raforkumálin. Ég var að lesa Tímann í morgun. Var þar talað um þann mikla stórhug, sem framsóknarmenn hefðu sýnt í raforkumálum sveitanna á undanförnum árum, og því er að vísu fagnað, að einhver stefnubreyt. hafi orðið hjá Sjálfstfl. um það að vilja styðja raforkumál sveitanna. En það er gert ráð fyrir því í þessari grein, að þetta sé bara fyrir kosningarnar í haust, en eftir kosningarnar muni sjálfstæðismenn sýna hið sanna innræti sitt. En það væri sannarlega þess vert að athuga þann mikla stórhug, sem framsóknarmenn stæra sig af að hafa sýnt á undanförnum árum í sambandi við raforkumál sveitanna. Má vera, að ég hafi tækifæri til þess síðar. Sjálfir vita þeir, að þeir hafa ekki verið stórhuga í þessu máli. Þeir vita, að fyrsta stóra sporið til þess að leggja fram fé til þessara mála er frv. okkar sjálfstæðismanna á þskj. 25, sem hér liggur fyrir. Ég ætla ekki að lengja umr. að þessu sinni, en ég óska þess, ef hæstv. forseti sæi sér fært, að hann leiti afbrigða, til þess að þetta mál verði tekið til 3. umr. hér í hv. þd. í dag, svo að það mætti komast sem fyrst til hv. Ed. Ég geri ekki ágreining út af brtt. hv. fjhn. á þskj. 107 og óska þess, að smávegis ágreiningur verði ekki til þess að tefja þetta mál né hefta framgang þess á þessu þingi.



Ég hef tilefni til þess að segja örfá orð út af því, sem hv. 5. landsk. þm. (IngJ) sagði nú. Hann segist ekki hafa viljað gera till. um stórfelldari fjárframlög í raforkusjóðinn heldur en hann gerði með þessu frv., m. a. vegna þess að hann hefði heyrt því fleygt hjá framsóknarmönnum, að litið hefði verið á till. þær, sem hann gerði í raforkumálunum í blaði, sem kosningabombu, og að sá áhugi, sem hefði komið fram hjá honum í þeim blaðaskrifum, mundi standa í sambandi við kosningar. Og ég gat ekki betur skilið en að honum þætti þetta illgirnislegt álit af hálfu Framsfl. og mjög ámælisvert. En þessi hv. þm. er nýr hér á þingi, og má virða honum til vorkunnar, að hann þekkir ekki afstöðu sjálfstm. hér á þingi í þessari grein og öðrum greinum. En ég vil spyrja þennan hv. þm. að einu í þessu sambandi, hvort hann virði ekki okkur það til vorkunnar, þó að við álítum, að þessi áhugi hans standi eingöngu í sambandi við kosningarnar, sem eiga að fara fram í haust, þegar hann athugar það, að þegar hann skrifar ritgerð um að leggja fram 5 millj. kr. úr ríkissjóði til raforkumála, þá var það búið að gerast hér á Alþ. á síðasta þingi, að við fluttum frv. um framkvæmdasjóð ríkisins, þar sem gert var ráð fyrir að leggja til hliðar 3/5 hluta af tekjuafgangi ríkissjóðs á árinu 1941 til þess að styrkja raforkuveitur og til annarra nauðsynjamála, en það frv. mætti fullum fjandskap sjálfstæðismanna. Getur þessi hv. þm. ekki virt okkur það til vorkunnar, þó að við álítum þetta, þegar hér kemur fram mál frá sjálfstæðismönnum, alveg sama eðlis og það mál, sem við bárum fram í vetur s. l., en flokkur hans lagðist þá á móti? Þegar frv. um framkvæmdasjóð var á ferðinni í þinginu, voru þeir sjálfstæðismenn ekki alveg vissir um, að það ætti að kjósa. En þegar þessi hv. þm. (IngJ) skrifaði grein sína og flutti þetta frv., þá vissu þeir fyrir víst, að það átti að kjósa. Fyrst þessi hv. þm. (IngJ) gefur tilefni til þess, get ég rifjað upp fleira í þessu sambandi. T. d. vil ég minna hann á annað og spyrja, hvort hann geti ekki virt okkur það til vorkunnar, þó að það gægist fram, sem við höfum þó farið vel með, að nokkuð sé breytt viðhorf Sjálfstfl., sem standi í sambandi við kosningarnar væntanlegu. Hér á Alþ. hefur um áratugi staðið barátta um skattana hér á landi, hve miklar tekjur ríkissjóður skyldi hafa af þeim. Og í hvert skipti, sem þurft hefur að afla fjár til ríkissjóðs, þá hafa flokksbræður hv. 5. landsk. þm. (IngJ) hér á þingi ráðizt á okkur fyrir það og sagt, að það væri vegna sukks okkar í fjármálum ríkisins, sem fjáraflana væri leitað. Og nú síðan stríðið skall á, hefur þurft að neyða Sjálfstfl., sem hefur fjárráð, og svínbeygja í hvert einasta sinn, þegar þurft hefur að fá fram ný l. til að afla ríkissjóði tekna. Getur svo ekki hv. 5. landsk. þm. skilið, að okkur þykir heldur skrítið, er þeir koma og leggja til, að milljónir renni úr ríkissjóði til þeirra hluta, sem þeir áður hafa fjandskapazt gegn? Getur þessi hv. þm. ekki skilið, að okkur þyki undarlegt, að sjálfstæðismenn, eftir að hafa verið á móti flestum eða öllum fjáröflunum til ríkissjóðs, eru nú að bjóða fram fé úr ríkissjóði? Þetta fé, sem hér er verið að bjóða fram úr ríkissjóði, er það, sem hefur komið inn í ríkissjóðinn fyrir baráttu okkar, sem höfum staðið að tekjuöflunarlögunum. Ég held, að þessi hv. þm. verði að venja sig af því að hneykslast á því, þó að við séum ekki reiðubúnir til að taka stórhug þeirra sérstaklega hátíðlega nú. En það er list út af fyrir sig að kunna að nota þá spretti og fjörkippi, sem sjálfstæðismenn taka fyrir kosningar. Við ætlum að nota okkur þessa fjörkippi til gagns fyrir góð málefni. Það er ágætt, að það skuli vera hægt, og við gerum það hiklaust. Þannig er það í reyndinni, að þar sem að lögum er með þessi mál farið, þá verði þessir fjörkippir málinu ekki til skaða á nokkurn hátt, heldur verða notaðir því til framdráttar. Það þarf að kunna að nota kosningaáhuga þessara hv. þm. Ég vil alveg sérstaklega biðja þennan hv. þm. og aðra, sem hugsa á svipaðan hátt, að hugsa um, hvað hér hefur gerzt á Alþ. á undanförnum árum í skattamálunum annars vegar og hins vegar afstöðu Sjálfstfl. bæði til þessara raforkumála og annarra hliðstæðra mála, sem uppi hafa verið hér á hæstv. Alþ. Og eftir að þeir athuga það, vona ég, að þeir ámæli okkur ekki, þó að við á kurteisan hátt höfum látið skína í það, að þeir væru nú að koma með þessa till. í raforkumálunum vegna þess, að kosningar eiga að fara fram í haust. Það liggur nærri, að hægt sé að sanna, að það sé af þessum hvötum. Það er ekki hægt að komast nær því að sanna þetta heldur en með því að benda á það, hvernig framkoma Sjálfstfl. var í fyrra til þessara mála og hvernig framkoma sjálfstæðismanna hins vegar er orðin nú og afstaða til þessara raforkumála. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa lengri ræður um þetta mál. Ég á ekki eftir nema aths. og veit ekki, hvort ég nota mér það, vegna þess að ég þarf að víkja frá. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að taka fleira fram í tilefni af ræðu hv. 5. landsk.



Að vísu er ekki þörf á að rekja nánar ummæli, sem fallið hafa hjá hv. flm. um þetta frv., eftir að hv. 1. þm. S.-M. (EystJ) hefur bent á það helzta., sem við þau var að athuga. Þó get ég ekki komizt hjá því að benda á það, að 1. flm. þessa frv. sagðist hafa búizt við því áður en hann kom hingað til þings, að erfitt mundi að fá samkomulag um það, að 5 millj. kr. yrði varið til þessara hluta. Hann hafði einnig gert sér í hugarlund, að það mundu nokkrir erfiðleikar á því að fá sæmilega afgreiðslu á slíku máli sem þessu, þar sem honum sem öðrum er kunnugt um þær tilraunir, sem gerðar hafa verið þing eftir þing til þess að ná samkomulagi um að afgreiða þetta mál á einhvern hátt, og honum er kunnugt, að allar þær tilraunir hafa strandað. Þess vegna er ekki óskiljanlegt, þó að hv. þm. hafi dottið í hug, að erfitt væri að ná samkomulagi, og hann upplýsti hér, að hann hefði haldið, að erfitt mundi að ná samkomulagi við framsóknarmenn um 5 millj. kr., hvað þá meira. Nú held ég, að einhver hafi gefið honum rangar hugmyndir, áður en hann kom hingað til þings, ef hann hefur haldið það, að náðst hafi samkomulag innan hans flokks um þetta mál. Hv. flm. þarf ekki annað en athuga afgreiðslu fjhn. á þessu máli og afstöðu hv. 3. landsk., sem sæti á í fjhn., og það, sem hann lét til sín heyra um þetta mál, til þess að sannfærast um, hversu gott samkomulag hefur náðst innan hans flokks um þetta mál. Þess vegna er það rétt, að hann beini geiri sínum í þá áttina, ef honum finnst erfitt að fá samkomulag í þessu máli. Við framsóknarmenn erum og höfum verið reiðubúnir til þess og höfum lagt í það mikla vinnu á undanförnum árum að reyna að ná einhverju samkomulagi í þessu máli, en það hafa alltaf komið upp í flokki hv. flm. menn eins og hv. 3. landsk., sem hafa spillt því, að viðunandi samkomulagsgrundvöllur fengist í þessum málum. Þetta held ég, að hinir nýju þm. hefðu gott af að gera sér ljóst og athuga, hvar erfiðast hefur verið að ná samkomulagl. Ég held, að það liggi hér skýlaust fyrir, hve stórhuga þessi flokkur hefur verið hér í þinginu um þetta mál. Þegar við framsóknarmenn bárum fram frv. um rafveitusjóð, þá guggnuðu sjálfstæðismenn allir nema einn, hv. þm. Borgf., hann hélt áfram tilraunum til að koma málinu áfram, en fékk þar um engu ráðið í flokki sínum. Sjálfstfl. gat þá ekki hugsað sér, að lagt yrði meira fé til þessara mála en 50 þús. kr. á ári. Það er því ekkert óeðlilegt, þó að þessir hv. þm. séu hreyknir af því, hvað stórhuga Sjálfstfl. hafi verið í þessu máli á undanförnum árum. 50 þús. kr. á ári, það var þeirra stórhugur. Það má segja það, að það þarf ekki mikinn stórhug til þess að koma með og taka upp frv. annarra manna, eins og hér er gert. Hér er aðeins því breytt frá því, sem var í frv. okkar framsóknarmanna, að gert er ráð fyrir 5 millj. kr. framlagi í stað 1 millj. Það hefur nú ekki tekizt betur til með þessar 5 millj. heldur en það, að þær eru alls ekki fyrir hendi. Ég held því, að varla sé hægt að auglýsa betur en hér er gert, hversu lítil vandvirkni og hversu lítill stórhugur er í því máli, sem þessir hv. þm. hafa borið fram. Hv. 3. landsk. þm. hefur lýst því með miklum fjálgleik, að þetta væri baráttumál Sjálfstfl. og hefði verið það á undanförnum árum. En aðeins í fyrstu átökunum, þegar reyndi á samkomulagið, sýndi það sig, að helmingur liðsins í fjhn. gat ekki fylgt þeim grundvelli, sem lagður var í málinu og ætlazt var til, að byggt yrði á.



Herra forseti. - Í upphafi þessa máls var það tekið fram og undirstrikað af hv. 5. landsk., að okkur flm. er það mikið kappsmál að hraða afgreiðslu þessa máls og jafnvel að fá það afgreitt úr hv. d. í dag, ef hæstv. forseti sæi sér það fært. Ég ætla ekki, þar sem hv. 5. landsk. hefur gert grein fyrir afstöðu okkar til brtt., að ræða þær frekar, en vil aðeins taka undir það, sem hann sagði, að við fögnum því, að hv. fjhn. hefur talið sér fært að stíga stærri spor í þessu máli heldur en við flm. höfðum talið ráðlegt að leggja til í upphafi. Það var mjög rækilega á það bent af okkur í upphafi, að í þessu máli yrði að stíga stór skref, annað nægði ekki, og að þessar framkvæmdir gætu ekki komið til greina nema miklu fé yrði til þeirra varið. Ég get þó tekið undir það með hv. 5. landsk., að það er að vísu dálítið óviðkunnanlegt að gera ráð fyrir því í þeim l., sem um þetta verða sett, að ráðstafað verði svo verulegum hluta af tekjum ársins 1942 til þessara framkvæmda. Engu að síður viljum þið fá fram vilja hv. fjhn. og hæstv. Alþ. í hessu máli. Þá vil ég víkja örfáum orðum að ræðum þeirra hv. þm., sem rætt hafa um þetta mál. Ég verð að játa, að mig furðar á því, hvernig framsóknarmenn hafa tekið í þetta mál, og þó einkanlega hv. þm. V.-Sk. og hv. 1. þm. S.-M. Þeir koma hér fram, ekki fyrst og fremst til þess að ræða málið eða til þess að sýna fram á, hvað megi að mestu gagni verða, heldur til þess að telja mönnum trú um, að við flm. meinum ekki það, sem við segjum um áhuga okkar á framgangi þessa framfaramáls. Það skýtur skökku við, ef þessir menn ætla svo að koma til okkar, sem sitjum hér sem nýir þm., og ætla, með þessum hætti að kenna okkur, hvernig starfa eigi af ábyrgðartilfinningu á Alþingi Íslendinga. Svo vil ég koma að nokkrum atriðum í ræðu hv. 1. þm. S.-M. Hann sagði, að við fim. frv. hefðum flutt fleiri till. um tekjuafgang ársins 1941 heldur en samrýmzt gæti hinum raunverulega tekjuafgangi. Ég vil benda þessum hv. þm. á það, að við 1. umr. þessa máls benti ég fyrstur manna á það, að sá sjóður, sem stofnaður var á síðasta þingi, væri mjög vel til þess fallinn að notast til raforkuframkvæmda, því að einmitt úr honum átti að veita fé til ýmissa nauðsynlegra framkvæmda. Þessi hv. þm. sagði, að við værum að gera till. út í bláinn og vissum ekkert um það, hve mikið fé væri til í ríkissjóði til þessara framkvæmda. Ég bendi hv. frsm. á það, að það er nú komið annað hljóð í strokkinn hjá þeim heldur en við 1. umr. þessa máls. Þeir héldu því þá fram, að við værum með þessu að gera till., sem væru furðu djarflegar, að þetta fé væri líklega ekki til, og gagnrýndu frv. mjög. Svo kemur fjhn. og segir: „Við viljum ekki 5 millj., heldur 10 millj. til þessara framkvæmda.“ Svona eru þessir hv. þm. samkvæmir sjálfum sér! Hér hefur ráðið meira kapp en forsjá. Þeir hafa reynt að spilla fyrir góðu máli og reynt að mála þetta pólitískum litum. Ég ætla svo að drepa með örfáum orðum á hinar ósvífnu staðhæfingar hv. þm. V.-Sk. um það, að fyrsta till. Sjálfstfl. hafi komið fram árið 1940 í þessu máli. Veit ekki þessi hv. þm. það, að árið 1929 flutti Jón Þorláksson till. um þetta efni? Ég ætla hér að lesa upp ummæli formanns Framsfl. þá, af því að þau sýna greinilegast fjandskap framsóknarmanna gegn þessu máli á þingi 1929. Þar stendur í Alþt., með leyfi hæstv. forseta : „Þetta frv. er ákaflega varasamt, sérstaklega í fjárhagslegu tilliti. Eftir því kann að verða farið inn á sömu brautina með rafmagnið og í berklavörnunum, að setja alla á landssjóðinn“. - Þannig leit Framsfl. á þessi mál árið 1929! - Í þessari till. Jóns Þorlákssonar koma fram tvö sjónarmið. Í fyrsta lagi, að veita þurfi bændum landsins styrk til rannsóknar í þessum efnum. Í öðru lagi er þar stefnt til beinna framkvæmda. Þá heitir þetta á máli framsóknarmanna „að setja alla á landssjóðinn“. Svo koma þessir menn hér og segjast vera brautryðjendur rafmagnsmálanna í landinu. Mér liggur við að finnast þessi orð sæmilegust um slíka menn : „Vei yður, þér hræsnarar!“ Ég segi þetta engu að síður, þó að sá, sem fremstur gengur í því að verja málið, sé vígður maður. Ég ætla svo ekki að eltast miklu lengur við fjarstæður þær, sem hv. þm. Framsfl. halda fram um þetta mál. Þó vil ég að lokum benda á það, að þeir hafa haldið því fram, að það væri kosningasprettur hjá sjálfstæðismönnum, sem hér kæmi fram í þessu máli. Við höfum oft heyrt það áður og kippum okkur ekkert upp við það, sjálfstæðismenn. En mönnunum, sem eiga sögu sína skráða frá árinu 1929 í rafmagnsmálunum á þann hátt, sem ummæli JJ sýna, þeim ferst ekki að koma til okkar sjálfstæðismanna og saka okkur um fjandskap gegn þessu framfaramáli. Ég vil aðeins drepa örfáum orðum á framkvæmdasjóðinn og svara þeim ásökunum, að sjálfstæðismenn séu yfirleitt á móti þeim framkvæmdum, sem sá sjóður á að renna til. Hvaða maður getur nema gersamlega rökvilltur túlkað þetta svo, þó að sjálfstæðismenn væru á móti þessari tvískiptingu ríkissjóðsins? Aðeins þetta atriði sýnir það ljóslega, hversu framsóknarmenn eru nú flæktir í sínum eigin bláþráðum. Ég vil svo óska þess, að þetta mál gangi sem greiðast gegnum þingið, og skal því ekki hafa um það fleiri orð að þessu sinni.



Ég á sæti í þeirri n., sem á að afgreiða þetta mál, og er sammála um það, að ef nokkuð á að gera á þessu þingi, þá eigi að gera ríflegar áætlanir um fjárframlög frá ríkinu til þessara mála. Það er talað um að leggja fram 10 millj. kr. í þessu skyni, og er það sízt of há fjárhæð, þegar tekið er tillit til þess, að nú safnast hundruð milljóna kr. erlendis og innistæður innan lands eru svo miklar, að menn eru í vandræðum með það, hvað eigi að gera við peningana. Það verður sennilega ekkert betur við þá gert heldur en að byggja upp atvinnuvegina með þeim. Eitt af því sjálfsagðasta, sem þá þarf að gera, mun vera það að auka notkun rafmagnsins í landinu og draga með því úr innflutningi á kolum, olíu o. s. frv. 10 millj. kr. er ekki há upphæð í þessu sambandi, jafnvel eitt stórvirki mundi kosta um 10 millj. kr. Ég hef áskilið mér rétt til þess að koma með brtt., en við nánari athugun hygg ég, að hún verði að bíða, því að hún er þess efnis, að hún á ekki fullkomlega heima í þessu frv. Ég geri hins vegar ráð fyrir því, að um þessi framlög muni gilda ákveðnar reglur. Við getum t. d. hugsað okkur, að héruðin leggi til 1/5 af stofnkostnaði og ríkið leggi fram og ábyrgist 2/5, eða einhverjar slíkar reglur verði settar til þess að skapa jöfnuð á milli héraðanna. Ég læt mér að þessu sinni nægja að benda á það, að hér er um mikilsvert nauðsynjamál að ræða, sem sjálfsagt er að nái framgangi, og ég ætla, að það sé ekki of mikið í lagt, þó að ríkinu sé ætlað að borga það, sem í þessu frv. er talið. Ég vil svo bara lýsa fylgi mínu við frv., en vitanlega er mikil löggjöf eftir óunnin í sambandi við þetta mál, þó að gefin sé þessi yfirlýsing, sem í frv. felst.



Herra forseti. - Það er aðeins lítil aths., sem ég vildi gera út af tveimur atriðum, sem blandazt hafa hér inn í þessar umr. frá hendi hv. 1. þm. S.-M. (EystJ). Hann talaði hér allgildlega um þrjózku og andúð af hendi okkar sjálfstæðismanna gegn því að safna fé í sjóð til ýmissa framkvæmda og minntist þar á l. um Framkvæmdasjóð ríkisins, sem ýmsir hefðu verið á móti. Nú er það svo um þennan framkvæmdasjóð, að hann er ekkert annað en það, að það á að skipta ríkistekjunum í tvennt; sumt af tekjunum á að falla í sjálfan ríkissjóðinn, en allverulegur hluti, 8 millj. kr., af tekjuafgangi ársins 1941 og 3/5 af tekjuafgangi yfirstandandi árs eiga að falla í sérstakan sjóð, sem heitir framkvæmdasjóður ríkisins. Vitanlega eru báðir þessir sjóðir til umráða fyrir hæstv. Alþ. og ríkisstj. En það, sem hér er gert, er bara að skammta þetta í tvær skálar. Og ákvæði l. um framkvæmdasjóð ríkisins, einkum það, hvernig fénu skuli varið, eru mjög lausleg. Þar er hrært saman ýmsu því, sem hv. flm. frv. að þeim l. datt í hug, að þyrfti að framkvæma, en ekkert er þar til tekið um skiptingu á því fé til hinna ýmsu málefna, sem nefnd eru í þeim l. Nú álít ég langbezt, eftir því sem við verður komið, að fjárveitingar af tekjum ríkisins komi á fjárl., en það er ekki hægt að koma slíku við í sambandi við ráðstöfun þessa fjár. En það hefur ekki verið gert fyrr að taka nokkuð af tekjum ríkissjóðs og ákveða, að það eigi að verja þeim til málefna, sem grautað er saman í l. um framkvæmdasjóð ríkisins. Það liggur ákaflega nærri að álykta, að með þessum l. sé stefnt að því, að auðveldara væri að draga fé út úr til einhverra framkvæmda, sem einhverjum, sem hafa þingmeirihluta í það og það skiptið, kynni að detta í hug, heldur en að það hafi vakað fyrir að veita fé skynsamlega úr ríkissjóði til þessara framkvæmda. Og fyrst ekki var stofnað til neinna framkvæmda þegar í stað, þá var ekki hægt að sjá, að hverju leyti var betra að skipta tekjum ríkissjóðs í þessa tvo sjóði heldur en að láta það vera í ríkissjóði og vera háð þeim venjulegu skilyrðum, að Alþ. setti ákvæði um, hvernig því skyldi varið. - Allt skraf um það, að sjálfstæðismenn hafi verið á móti þessum fjárveitingum úr þessum sjóði, er ekkert annað en belgingur. Og það hefur ágreiningslaust verið veitt fé úr ríkissjóði til flestra þessara greina. Hv. sami þm. var einnig í allmiklum ásökunartón að tala um ágreining í skattamálum, þar sem Framsfl. hefði viljað taka mikið fé með skattal. til ríkissjóðs, en ýmsir, a. m. k. sjálfstæðismenn, hefðu verið þar á annarri skoðun og viljað ganga skemmra í þeim efnum. Ég held, að þessi hv. þm. hafi á engan hátt sýnt, að hann sé þess umkominn að kenna öðrum hv. þm., hvernig þessum málum skuli hagað. Það hefur hver hv. þm. sína skoðun á því, misjafnlega rökstudda. Ég hef komið fram með þann rökstuðning, að heppilegt væri, að atvinnufyrirtæki landsins ráði yfir miklu fé til þess að viðhalda atvinnurekstrinum, einkanlega til þess að viðhalda atvinnutækjunum. Og ég tel mjög illa farið að færra atvinnufyrirtækin öllum þeim gróða, svo að segja, sem til fellst sem stríðsgróði. Það er engin trygging fyrir því, að hæstv. Alþ. verði þannig skipað í framtíðinni, að þetta fé fari á eins heilbrigðan hátt til þess að halda við framleiðslunni í landinu eins og ef það væri hjá atvinnufyrirtækjunum sjálfum. Það hefur verið reiknað út og birt í sjómannablaðinu, að einn togari hafi á þessum þremur stríðsárum fengið í endurnýjunarsjóð um 100 þús. kr. og áætlað er, að það kosti 2–3 millj. kr. að smíða togara. Af þessu er nú bersýnilegt, að svona atvinnufyrirtæki geta ekki endurnýjað framleiðslutæki sín nema því aðeins, að endurbyggingarsjóði sé ætlað miklu meira fé. Í þessu sambandi er bent á það, að þessi fyrirtæki fái að leggja ríflega fé í varasjóði. En það vitum við allir, sem þekkjum til sjávarútgerðar, að varasjóðirnir eru fyrst og fremst ætlaðir til þess að standast rekstrarörðugleika, en ekki til nýbygginga. Ég er ákaflega hræddur um, að með þeim skattal., sem nú gilda og margir vilja, að gangi lengra í því að taka gróðann af atvinnufyrirtækjum, sé einmitt stefnt til atvinnuleysis að stríðinu loknu. Og ég held, að enginn vafi sé á því, að með þeim skattal., sem nú gilda, sé stefnt til þess, að bráðlega eftir stríðið verði hér tilfinnanlegt atvinnuleysi og að atvinnufyrirtækin dragist saman langtum meira en heilbrigt er. Því að það er auðvitað ekkert annað fyrir hendi fyrir þau, þegar þau eru farin að hafa taprekstur, en að minnka atvinnureksturinn. Það hefur verið gerður mikill ágreiningur af minni hendi út af skiptingu stríðsgróðans milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna. Hlutfallið milli tekjuskatts þess, sem ríkinu hefur fallið í hlut annars vegar og sveitarfélögunum hins vegar, hefur á undanförnum árum verið þannig, að sveitarfélögin hafa notið ferfaldrar upphæðar af þeim tekjustofni á við það, sem ríkinu hefur fallið í hlut af tekju- og eignarskattinum. En þegar þessum stríðsgróðaskatti er skipt, þá er það gert þannig, að ríkissjóður fær 55% en sveitarfélögin 45% af honum. Nú hefur því verið svarað til út af þessari skiptingu, að hlutur bæjar- og sveitarfélaganna muni nægja fyrir venjulegum útgjöldum. Þá er miðað við sárustu þarfir, sem þurft hefur að fullnægja undanfarið. En það er ekki ólíklegt, að bæjar- og sveitarfélög verði eftir stríðið hvert fyrir sig að veita meira fé til stuðnings ýmiss konar atvinnurekstri heldur en þau hafa gert á undanförnum árum. Ég held því, að öll svigurmæli í þessa átt séu sprottin af vanþekkingu og þá e. t. v. löngun til þess að ófrægja þá, sem eru á öndverðri skoðun. En það er annarra en hv. 1. þm. S.-M. að dæma um það, hvor okkar hafi fært fram betri rök í málinu. Þetta er ekki beint viðkomandi þessu máli, sem fyrir liggur, og hefði ég ekki farið út í það, ef hv. 1. þm. S.-M. hefði ekki farið fyrst út í það í hörðum ásökunartón.



Það er ekki mikið að segja gagnvart þeim ummælum, sem fallið hafa hjá hv. sjálfstæðismönnum í þessu máli. Ég hygg, að það sé eins dæmi hér í þessu hæstv. Alþ., að flm. hafi fengið aðrar eins undirtektir um flutning á máli sínu, þannig að þeim er heitið af stærsta flokki þingsins allur stuðningur, ekki aðeins til þess að koma málinu fram á Alþ., heldur helmingi meiri. En þessir hv. þm., sem standa að flutningi þessa máls, snúast með fúkyrðum að þeim flokki, eins og skemmst er að minnast, er hv. þm. N.-Ísf. (SB) var að belgja sig út með því að vitna í biblíuna og taka hörð ádeiluorð, sem vissulega eiga við um ýmsa menn oft, og þykist geta sagt þau um þessa menn, sem heitið hafa hv. flm. frv. stuðningi sínum um að koma því fram á Alþ. Mér datt í hug, þegar hann vitnaði í heilaga ritningu, að ef nokkur orð úr henni ættu við hann, þegar hann stóð þarna og belgdi sig upp í þessu máli, þá væru það þessi orð :Sælir eru einfaldir, - vegna þess, að ég vil alls ekki gera ráð fyrir því, að þessi hv. nýi þm. flytji hér mál sitt móti betri vitund. Ég er sannfærður um, að hann er sæll í sinni einfeldni, þeirri trú, að hann mundi ekki þurfa að berjast við sinn eigin flokk til þess að koma fram áhugamálum sínum fyrir dreifbýlið, heldur séu það framsóknarmenn, sem séu hinir sönnu fjandmenn þess að koma fram umbótum fyrir dreifbýlið; og það er gott að geta lifað sæll í sinni trú, - og bráðnauðsynlegt, þegar þm. koma fyrst inn á þing og vita, hvernig raunveruleikinn er fjarri öllu því, sem þeim hefur verið kennt í sínum pólitíska barnalærdómi. Hv. þm. N.-Ísf. (SB) sagði, að flm. hefðu ekki látið sig dreyma um, að takast mundi að koma fram þessu máli á þann veg, sem það liggur hér fyrir, og sjónarmið hans myndast eftir því, hvað hann dreymir um eftir afstöðu hans flokks. Enda er það ekki ástæðulaust, þó að þeir draumar séu ekki stórir, eftir afstöðu eins af flokksmönnum hans, sem er í fjhn. Meira að segja hann (SK) og hv. 1. fim. frv. (IngJ) eru svona með hálfgerð ónot út af því að taka 5 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1942 og verja því til þessa málefnis. Þeir segja, að það sé óviðkunnanlegt að ráðstafa þessu fé, áður en vitað sé, hve mikið það verði. Við vitum, að það er alveg víst, að með viðbót af fé framkvæmdasjóðs, ef á þarf að halda, er hægt að fá þessa upphæð af tekjuafgangi ársins 1942. Það er náttúrlega talsvert einkennilegt hjá þessum hv. þm., þegar hann fer að afneita flokksbræðrum sínum, sem voru á þingi 1940 og komu fram með till. í málinu. - Hv. þm. snýr sér við og segir, að það sé ósatt, að það hafi verið fyrsta till. sjálfstæðismanna í málinu, heldur hafi það verið till. Jóns Þorlákssonar 1929. Nú eru liðin 13 ár, síðan þær komu fram, og í 10 ár sofa þessir menn á málinu. Og hver var svo stórhugurinn í þessum málum hjá Sjálfstfl. 1929? Hvað var þá lagt til að leggja fram? Eftir því sem ég hef kynnt mér þær till., þá var ekki í þeim lagt til að leggja fram einn einasta eyri. En eftir að þessir menn hafa sofið á málinu í 10 ár, er fyrsta till. þeirra um fjárframlög til þessa málefnis - 50 þús. kr. á ári í 10 ár! Það er rétt fyrir þennan hv. þm. (SB) að fletta upp Alþt. og athuga, hvort þetta muni ekki vera rétt. Mér þætti svo gaman að heyra, hvenær Sjálfstfl. hefur flutt till., sem taka fram þessum till. um 50 þús. kr. (!) á ári. Ég hef ekki getað séð þær. Ég held, að þessi hv. þm. verði að fletta lengi til þess að fá út aðrar upphæðir í till. hv. sjálfstæðismanna um þessi mál. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að elta ólar við þennan hv. þm. um þetta mál. Ef hann og flokksbræður hans geta lifað sælir í sinni trú um það, að Sjálfstfl. sé svo ákaflega öruggur að standa að framgangi þessa máls, þá sé ég ekki annað en að þeir verði að vera áfram í þeirri trú. Og það mun þeim vera hollast, ef hugarfar þeirra er þannig, að þeir geti ekki litið á nokkurt mál öðruvísi en á þann hátt að gæta fyrst og fremst að því, hvernig þeir geti fyrst og fremst notað það flokki sínum til framdráttar. Ég álít þó, að þessir menn ættu að fagna því, að máli, sem þeir flytja, veitist stuðningur, en ekki að vera að kasta ókvæðisorðum, illyrðum og stóryrðum í garð þeirra manna, sem vilja ekki aðeins hjálpa þeim til að koma fram því máli, sem þeir bera fram, heldur ganga lengra en þeir gera um þetta stórmál, sem er áhugamál þeirra. En það er auðséð, að undir niðri hafa þeir haft sömu skoðun og hv. 3. landsk. þm. (SK), að alveg eins mætti nota þetta mál í landsmálum eins og t. d. hitaveitumálið var notað í einn tug ára til þess að hafa fyrir kosningamál hér í Rvík. Það var talað mikið um það fyrir hverjar kosningar hér í bænum á því tímabili, að það þyrfti endilega að koma hitaveitunni í framkvæmd sem allra fyrst, en svo sem ekkert gert í því á eftir, þar til svo sem 4 mánuðir voru til kosninga.  (Forseti JP: Þetta er ekki til umræðu.)  Ég mun, hæstv. forseti, tala um það, sem mér þykir þurfa. Þessi saga minnir vel á, hvernig þessi flokkur vill græða á málum. Og þessir menn hafa hugsað sér - það var auðheyrt á ræðu hv. 3. landsk. (SK) - að nota þetta mál eins nú. Ef stórhugur er nokkurn tíma lofsverður, þá er hann það, þegar nóg er til af fé og hann beinist að því, að menn vilja verja því fé til þess að knýja fram mjög nauðsynleg og aðkallandi mál. Og það væri hægt á mörgum árum, þó að kreppuár kæmu einnig, að leggja fram smátt og smátt fé til þessara hluta. Þó ekki væri nema 500 þús. kr. á ári, þá er það þó töluvert framlag.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Þetta frv. er borið fram til staðfestingar á brbl. Og þó að ágreiningur kynni að vera um þau brbl., vænti ég þess, að hv. þd. samþ. að vísa þessu máli til 2. umr. og samgmn.