Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan Húsmæðrakennaraskóli Íslands tók til starfa árið 1942, hefur hann verið til húsa í kjallara Háskóla Íslands. Það mun allt benda til þess núna, að húsmæðrakennaraskólinn þurfi að víkja úr þessu húsnæði, og þá er ljóst, að hann þarf að verða sér úti um einhvern annan húsakost. Allir munu vera sammála um það, að húsmæðrakennaraskólinn hafi merku og nauðsynlegu hlutverki að gegna og það beri því brýna nauðsyn til þess að skapa honum sem bezt starfsskilyrði. Á sínum tíma mun hafa verið gert ráð fyrir því, að byggt yrði yfir skólann, enda er minnzt á það í lögunum um húsmæðrakennaraskóla, að það verði einhvern tíma gert. Það mun hafa verið á árinu 1943, að byggður var húsmæðraskóli á Akureyri. Það var ekki þá um leið byggð heimavist fyrir skólann, og núna hin síðari ár hefur verið ákaflega lítil aðsókn að skólanum. Þeir, sem eru þessum málum kunnugastir á Akureyri, telja, að ekki verði unnt að leysa vandkvæði skólans hvað aðsókn snertir nema með því eina móti að byggja heimavist yfir skólann. Það mun hafa verið í fyrravetur, að stjórn húsmæðraskólans sneri sér til menntmrn. og gaf því til kynna, að hún væri þess hvetjandi, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands flytti til Akureyrar og fengi til afnota þetta ágæta hús kvennaskólans. Húsið er ákaflega vel úr garði gert, stendur á góðum stað í bænum, og því fylgir gríðarlega stór lóð. Einnig má geta þess, að þarna eru góð skilyrði fyrir garðrækt, en garðrækt er einmitt einn liðurinn í kennslu húsmæðrakennaraskólans. Tilgangurinn með þessu frv. er að breyta því ákvæði í lögunum frá 1947, IV. kafla þeirra laga, sem fjallar um húsmæðrakennaraskóla, að húsmæðrakennaraskólinn skuli starfa í Reykjavík. Með frv. þessu er lagt til að fella þetta ákvæði niður, svo að fræðslumálastjórnin geti ákveðið skólanum stað utan Reykjavíkur og nágrennis, ef æskilegt teldist. Eins og nú er háttað, virðist engin ástæða til þess að binda skólahaldið við Reykjavík, og sízt af öllu, ef unnt er svo til þegar í stað að leysa húsnæðisvandræði stofnunarinnar. Ég vil einnig benda á það að Háskóli Íslands mun þurfa á núverandi húsnæði húsmæðrakennaraskólans að halda, og það er alls kostar ljóst, að það mundi taka mörg ár að byggja yfir húsmæðrakennaraskólann það hús, sem hann þyrfti hér í Reykjavík til þess að sinna sínu hlutverki, og að slíkt hús mundi kosta verulega fjárupphæð. Og ég held, að flestir líti nú þannig á, að kostnaðurinn í sambandi við menntamálin sé orðinn slíkur, að nauðsyn sé til að nema staðar og reyna að spara á því sviði eins og kostur er. Hús húsmæðraskólans á Akureyri er mjög praktískt og mundi henta húsmæðrakennaraskólanum vel, lóðin stór, og yfirleitt má segja, að skilyrðin þar séu hin beztu. Auk þess má geta þess, að húsmæðrakennaraskólinn gæti þá þegar á þessu ári fengið þetta hús til afnota, ef fræðslumálastjórnin féllist á að flytja skólann til Akureyrar.



Herra forseti. Það eru hérna nokkrar brtt., sem landbn. flytur við frv. og ég vildi aðeins gera stutta grein fyrir. Í fyrsta lagi er það á þskj. 204. Fyrri brtt. þar hljóðar um það, að um þær jarðir, sem hafa verið í fátækraeign og hafa verið seldar áður en lög þessi öðluðust gildi, skuli sömu reglur gilda um meðferð þess fjár, sem inn fyrir þær kemur. Er þar gengið á móti óskum þm. Borgf., sem einmitt hreyfði því, að það vantaði ákvæði um þetta atriði. - Þá er hér lítils háttar breyting á 4. gr. Það er engin efnisbreyting, en aðeins orðalagsbreyting, sem er gerð til þess að færa þessa gr. til samræmis við 2. og 3. gr., eins og þær eru nú orðnar. Í frv., eins og það var upphaflega, og við það er 4. gr. orðuð, þá var svo til ætlazt, að það væru sveitarstjórnir einvörðungu, sem hefðu umráð og úthlutun fjárins. Með þeirri breytingu, sem hv. Nd. hefur gert á þessu, eru það einnig aðrir aðilar, og því þarf að breyta orðalagi gr. til samræmis við það. - Þá er á sama þskj. lagt til, að bætt sé inn í ákvæðum um að fella úr gildi lagaákvæði, sem kunna að fara í bága við ákvæði þessara laga. Enn fremur hefur n. flutt hér brtt. á þskj. 217, sem er aðeins orðalagsbreyting og eingöngu til þess að færa upphaf 5. gr. til betra máls. Loks er hér brtt. á þskj. 221, í tilefni af brtt. hv. þm. V-Húnv., fyrri lið. Þar leggur n. til, að á eftir orðunum „ábúðarlögum“ komi „eða á erfðaleigu“, en svo ekki frekar, og mér hefur skilizt, að hv. þm. V-Húnv. teldi sínum óskum fullnægt með því og mundi taka fyrri lið sinnar brtt. aftur. Um síðari liðinn í brtt. hv. þm. V-Húnv. skal ég aðeins geta þess, að n. telur, að þessi brtt. sé óþörf, þar eð ákvæðin í 2. gr. segja alveg skýlaust, að jarðir skuli byggja, annaðhvort samkv. ábúðarlögum eða á erfðaleigu, og það sýnist því ekki ástæða til þess að taka það fram á nýjan leik, en getur á hinn bóginn valdið því, ef menn lesa 3. gr. með þeirri brtt., sem þm. V-Húnv. leggur til að sé sett inn, þá mætti skilja greinina út af fyrir sig þannig. að það mætti ekki bjóða jörð til sölu, ef það hefði tekizt að byggja hana fyrir hvað lítið sem væri. En það er eitt af því, sem fyrir n. - og ég hygg deildinni - vakti, að koma þessu í það horf, að tilgangi gefandans verði náð með því, að vextir af þeim höfuðstól, sem hann hefur lagt fram, svari til þess, sem hann ætlaðist til. En þó að hægt væri að byggja jörð - við skulum segja fyrir 50–100 kr. - þá er það vitanlega ekki til þess að ná tilgangi gefandans, ef hægt er með sölu að fá miklu hærri upphæð til frambúðar heldur en yrði með byggingu jarðarinnar. Það verður þess vegna að vera undir dómi þeirra, sem með þetta fara, og þá að lokum Alþingis, ef kæmi til sölu, hvort þarna væri rétt stefnt eða ekki.



Herra forseti. Það er viðkomandi brtt. mínum á þskj. 202, sem ég hef áður lýst. Ég get fallizt á að taka aftur fyrri liðinn í von um það, að brtt. hv. landbn. á þskj. 221 verði samþ. Ég get fallizt á, að tilvitnun í lögin megi falla niður. Hins vegar sé ég mér ekki fært að taka aftur 2. brtt. mína, sem er við 3. gr. Ég tel, að það sé rétt að hafa þetta ákvæði í þeirri gr., og ég get ekki fallizt á með hv. frsm. n., 2. þm. Skagf., að þó að þetta ákvæði sé, þá sé skylda umráðamanna að byggja nefndar jarðir fyrir hvað lítið sem er, því að það stendur í minni brtt.: „enda hafi ekki tekizt að byggja jörðina samkv. ákvæðum 2. gr.“ - og 2. gr., með þeirri breytingu, sem væntanlega verður við hana samþ., verður þannig, að það skuli byggja jarðirnar samkvæmt ábúðarlögum eða á erfðaleigu, en með hliðsjón af gömlu lagi, svo að tekjur af jörðunum rýrni ekki. Ég tel, að það sé réttara að hafa þetta ákvæði til þess að tryggja, að jarðirnar verði ekki boðnar til sölu eða farið fram á heimild til að selja þær, nema liggi ljóst fyrir, að það sé ekki hægt að byggja þær eins og gefendur hafa upphaflega til ætlazt, og ég vil benda á það, að þetta ákvæði er í fullu samræmi við það, sem samþ. var á síðasta þingi, þegar breytt var l. um eftirlit með opinberum sjóðum að því er þetta varðar. Þar var skýrt tekið fram, að því aðeins mætti bjóða jörð till sölu eða selja, að ekki hefði tekizt að leigja hana, eins og þeir, sem gáfu jörðina upphaflega, höfðu ætlazt til.