Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem fram hefur komið fyrr í þessum umr., verður ekki lengur um það deilt, að 12 mílna fiskveiðilögsaga er sú regla, sem í framtíðinni mun verða talin hafa allsherjargildi. Samþykkt hennar á Genfarráðstefnunni síðustu var að vísu bundin skilyrði um tíu ára umþóttunarfrest af hálfu nær 2/3 hluta þeirra, sem tóku þátt í ráðstefnunni, og sumir þeirra - og þar með sérstaklega Bretland og Bandaríkin - lýstu því yfir, að úr því að þessu skilyrði fengist ekki fullnægt, þá mundu þau ekki telja sig bundin af 12 mílunum, heldur hverfa til þess, sem þessir aðilar hingað til hafa talið gilda. Engu að síður verður ekki um það deilt, að með atkvæðagreiðslunum á Genfarráðstefnunni og því, sem síðan hefur gerzt, þá verður ekki lengur staðið á móti því, að 12 mílna fiskveiðilögsaga taki gildi, enda sýna hinir nýgerðu samningar Breta og Norðmanna það, að jafnvel Bretar hafa gert sér þessa staðreynd ljósa. Við erum þess vegna búnir að sigra í meginmálinu, því, að frá 12 mílna fiskveiðilögsögu verður aldrei horfið framar við Ísland. Sú orrusta, sem mátti virðast nokkuð vafasöm um tíma, er þess vegna þegar unnin. Öll þau viðtöl, sem hafa átt sér stað af hálfu íslenzku ríkisstj. við hina brezku, byggjast að sjálfsögðu á þessari staðreynd, að brezka stjórnin falli frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu hér við landið og að fiskveiðilögsagan sé nú þegar 12 mílur, að því leyti sem yfirráðaréttur Íslendinga tekur til. Þetta er augljós og óumdeild forsenda af hálfu Íslendinga. Það er því algerlega rangt, þegar gefið hefur verið í skyn í þessum umr., sem hafa átt sér stað hér í d. að undanförnu, að nú sé um það að ræða að gera að engu 12 mílna fiskveiðilögsögu eða slaka þar til. Þvert á móti er, eins og ég segi, óhagganleg forsenda af okkar hálfu, að hún sé viðurkennd. Hitt er svo allt annað mál, að við ráðum því, hvernig við notum þennan rétt okkar. Er þar skemmst að minnast þess ríkis, sem hefur haft forustu um 12 mílna landhelgi, ekki eingöngu 12 mílna fiskveiðilögsögu, heldur 12 mílna landhelgi, Sovét-Rússlands, að það hefur gert samning við Breta og heimilað þeim takmarkaðar veiðar innan þessara 12 mílna. Með engu móti er hægt að halda því fram, að á þennan veg hafi Rússar afsalað sér 12 mílna lendhelgi, enda dettur það engum í hug. Það er alviðurkennt, að þeir hafi 12 mílna landhelgi, og það mun meira að segja hafa komið fram hér í umr. eða á það minnzt, að gert var ráð fyrir því, að þó að gagnstæð regla hefði verið samþykkt á Genfarráðstefnunni, þá mundu Rússar hafa haft hana að engu. En þeir hafa kosið þann hátt á að beita forræði sínu yfir þessari 12 mílna fiskveiðilandhelgi á þann veg að heimila erlendu ríki tímabundnar og takmarkaðar fiskveiðar innan hennar. Þetta hafa þeir vafalaust gert af því, að þeir töldu sér slíka réttindaveizlu til hags. Það hefur ekki heyrzt, að þeir hafi fengið nein fiskveiðiréttindi í staðinn, en hvort þeir hafa fengið hagkvæma verzlunarsamninga við Breta eða einhver önnur hlunnindi, er mér ekki kunnugt um. Af Rússa hálfu var því berum orðum lýst yfir við þessa samningsgerð, að hún fæli ekki í sér neinn afslátt af hálfu þeirra varðandi fullveldi þeirra innan þessarar 12 mílna landhelgi. Það er beiting þeirra á þeirra eigin fullveldi, sem kemur fram í því, að þeir veita öðru ríki viss réttindi innan landhelginnar, alveg á sama veg og maður afsalar sér ekki eignarrétti á húsi, þó að hann leigi einhverjum herbergi í húsinu um takmarkaðan tíma, vegna þess að hann telur það sér henta af einhverjum ástæðum. Hann er jafnt eigandi hússins, þó að hann veiti öðrum manni afnotarétt. Það er nauðsynlegt, að menn geri sér þetta ljóst, vegna þess að engum hefur komið til hugar að hvika í nokkru frá þeirri samþykkt, sem hér var gerð 1959 um fulla fiskveiðilögsögu Íslendinga að 12 mílna markinu. En einmitt vegna þess, að við höfum full umráð yfir þessari fiskveiðilögsögu, getum við ráðið því sjálfir, það er beiting á okkar rétti, hvort við heimilum öðrum einhver takmörkuð, tímabundin fiskveiðiréttindi innan þessara marka. Það haggar ekki á neinn veg réttargrundvellinum og dregur ekki á neinn veg úr okkar fullveldi á þessu lögsögusvæði, að því leyti sem við höfum tileinkað okkur það, sem er einungis varðandi fiskveiðarnar. Hitt er svo allt annað mál, hvort menn telja hyggilegt að veita öðrum slík réttindi innan fiskveiðilögsögunnar. Það verður ekki um það deilt, að við höfum heimild til þess að veita þau, ef við viljum, og það haggar ekki rétti okkar yfir fiskveiðilögsögunni, það minnkar ekki okkar fiskveiðilögsögu. En hitt kann, eins og ég segi, að vera umdeilanlegt: Er það hyggilegt á nokkurn veg að veita öðrum slík réttindi? Um það getur mönnum sýnzt sitt hvað. En alveg eins og við höfðum sjálfir haft um það mismunandi reglur, að hve miklu leyti erlend skip mættu umþótta sig innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu, - ný löggjöf var um það sett rétt eftir 1920 með miklu strangari ákvæðum en áður giltu, og síðan hafa stundum verið veittar með sérstöku lagaákvæði og samningum undanþágur frá þeim reglum, sem þar voru settar, en þrátt fyrir það datt engum í hug, að við værum að svipta okkur ákvörðunarvaldinu eða skerða á nokkurn hátt okkar fullveldi, jafnvel þó að við kynnum að telja það skynsamlegt að heimila öðrum ríkjum einhver tímabundin, takmörkuð fiskveiðiréttindi innan, 12 mílna fiskveiðilögsögunnar. En það verður ekki metið, svo að rétt sé, hvort skynsamlegt sé að gera slíka samninga, nema því aðeins að íhugað sé, hvers eðlis sú deila er, sem við eigum nú í við Breta, og þá að sjálfsögðu ekki heldur nema íhugað sé, hvers eðlis þeir samningar eru, sem kunna að verða gerðir. Um þá samningsgerð er það að segja, sem áður hefur komið fram, að hún hefur enn ekki verið hafin. Það hefur einungis verið, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, kannað, hvort unnt væri að gera samninga um viss atriði. Menn hafa þreifað hver á öðrum, en sjálf samningsgerð er ekki einu sinni hafin. Engin tilboð hafa verið gerð af hálfu hvorugs aðila, og að sjálfsögðu kemur það ekki til mála, að Ísland verði á nokkurn hátt bundið, nema því aðeins að fullt samráð hafi verið haft við Alþingi Íslendinga, eins og margoft hefur verið yfir lýst. En alveg eins og það hefur komið fram, m.a. verið margsagt af mér, að það lá í loftinu og var vitað á Genfarráðstefnunni, að þá gátum við samið um viðurkenningu á 12 mílna fiskveiðilögsögu okkar, ef við veittum öðrum 5 ára fiskveiðirétt innan þessarar lögsögu, þá voru þeir samningar aldrei gerðir, þeir voru ekki einu sinni hafnir, engu að síður vitum við, að það var mögulegt að ná slíkum samningum, alveg á sama veg hefur ríkisstj. talið nauðsynlegt að kanna nú, með hverjum hætti sé hægt að ná samningum til að eyða deilunni við Breta. Niðurstaða þeirrar könnunar liggur ekki fyrir enn, og skal ég því ekki rekja það mál frekar í einstökum atriðum en ég gerði í minni fyrri ræðu. Ég vil einungis taka það fram vegna mishermis, sem átt hefur sér stað, bæði í blaðafrásögnum og jafnvel í ræðum hér á Alþingi, að þegar ég talaði um að veita tímabundinn, takmarkaðan fiskveiðirétt innan okkar 12 mílna fiskveiðilögsögu og lagði áherzlu á, að það værum við, sem leyfið gæfum til þess, þá tók ég það berum orðum fram og alveg ótvírætt, að það gæti því aðeins komið til álita af minni hálfu, að önnur fiskveiðihlunnindi kæmu í staðinn, sem tryggðu okkar rétt betur eða a.m.k. jafnvel og 12 mílna fiskveiðilögsagan, og stæðu þó slíkir samningar af okkar hálfu ekki nema um mjög stutt árabil. Þetta er berum orðum skráð í minni ræðu og ekkert um að villast. Ég talaði þarna fyrst og fremst um önnur fiskveiðihlunnindi og þá ekki, eins og hv. 5. þm. Reykn. talaði hér um, hlunnindi á þann veg, að við ættum að hafa frið á einhverjum svæðum innan þessara 12 mílna, heldur vitanlega um fiskveiðihlunnindi utan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar núgildandi.  
             Það liggur fyrir allt, sem ég hef sagt í þessu máli, og ég hef ekki oftalað mig í því, og færi betur, að svo væri um hv. stjórnarandstæðinga einnig. Hitt er svo rétt, sem fram kom hér í ræðu hjá einum þm., að að lokum verður það auðvitað metið, - ef til samninga kemur, sem enginn, getur sagt enn, - þá verður það metið, hvernig til tekst, og það er bezt að vera með sem minnsta spádóma um það á þessu stigi. Þeir samningar eru þess eðlis, að það er ekki hægt að ræða einstök atriði þeirra hér á opnum þingfundi, eins og sakir standa, það vita allir þm. ofur vel, en málið verður lagt fyrir þm., eins og áður hefur verið lýst, áður en til úrslitaákvarðana kemur. En þá kem ég að því, hvort deilan við Breta sé þess eðlis, að við höfum hag af því að eyða henni. Og þá er rétt að rifja það upp enn og aftur, að deilan við Breta er nú orðið efnislega í sjálfu sér ekki lengur um gildi 12 mílna fiskveiðilögsögu til frambúðar, heldur um hitt, hvort eigi að veita þeim heimild til þess að umþótta sig, að koma sínum málum í það horf, að þeir geti að eigin dómi við unað breytinguna. Þeir hefðu vafalaust verið fáanlegir á Genfarráðstefnunni til þess að semja um 5 ára frest. Það töldum við ekki aðgengilegt. En hversu lengi er hætta á, að þessi deila geti staðið, ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að eyða henni, og hvaða tjóni kann þessi deila að vera búin að valda okkur, áður en henni lýkur, ef ekki er að gert? Það eru atriði, sem við verðum að meta, og það vil ég segja hiklaust, sem ætti ekki að þurfa, að í því mati tjáir ekki að fara eftir því, þótt við teljum, að Bretar hafi rangt fyrir sér, hafi beitt okkur ofbeldi, hafi komið öðruvísi fram en skyldi. Um þetta erum við öll innilega sammála, og það ætti ekki að þurfa að verða ágreiningsefni okkar í milli. En því miður er það oft svo í mannlegu lífi, að menn verða að taka hlutunum eins og þeir eru, þó að þeir séu öðruvísi en við kysum, að byggja á staðreyndunum eins og þær eru, þó að þær séu ekki eins og við vildum að þær væru. Það er að vísu talað um það af sumum, að það sé lítillækkandi fyrir litla þjóð að sættast við aðra, sem hafi beitt hana ofbeldi. Það má vel vera, að það sé lítillækkandi. En þótt mjög ólíku sé saman að jafna, þá hygg ég, að þeir séu ekki margir, sem taki undir það, að t.d. Finnar hafi lítillækkað sig með því að semja við Rússa og una því sambandi á milli þeirra tveggja ríkja, sem nú er. Við vitum, að meginþorri Finna vildi fremur kjósa að vera í öðru nágrenni og óskaði að geta strokið um frjálsara höfuð en finnska þjóðin gerir. En enginn hefur orðið til þess að vefengja, að hún gerði rétt, þegar hún sættist við Rússa, og það er hin eina skynsamlega og framkvæmanlega stefna, sem valin var af hálfu finnskra stjórnmálamanna. Eins er það, að við verðum auðvitað að átta okkur á í skiptum okkar við Breta, að svo ógeðfelld sem þau hafa verið á margan veg í þessari deilu, þá hafa þjóðir fyrr og síðar komið fram á svipaðan veg og Bretar hafa gert gagnvart okkur. Það er að vísu liðinn tími sums staðar, en sums staðar ekki. Það er náttúrlega eftir því, hvar menn eru staddir í heiminum, og við skulum minnast þess, að í þessari deilu erum við nú þegar búnir að sigra að meginstefnu til. Þegar Bretar hófu sitt herhlaup til Íslands 1. sept. 1958, var það ekki til þess að knýja okkur til samþykktar stutts samningstímabundins réttar þeim til handa um fiskveiðar innan 12 mílna. Ég hygg meira að segja, - og það geta þeir ráðherrar, sem voru í þáv. hæstv. ríkisstj., betur upplýst en ég, - ég hygg, að það hafi legið fyrir af hálfu þeirrar hæstv. ríkisstj., að hún mundi þá hafa verið fús til að semja við Breta um einhvern tímabundinn rétt þeim til handa til fiskveiða innan 12 mílnanna, ef það væri einungis mjög takmarkaður, tímabundinn réttur. Það vildu Bretar þá alls ekki fallast á. Þá kröfðust þeir eilífrar sögulegrar kvaðar. Þá kröfðust þeir þess, að mega fiska a.m.k. upp að 6 mílum um alla framtíð. Nú eru þeir gersamlega horfnir frá þessari kröfu, sem var meginkrafan og aðaldeiluefni þannig að ég hygg, að þeir séu nú þegar reiðubúnir til þess að samþykkja þá skilmála, sem íslenzka stjórnin lét fala á árinu 1958. Það hefðu einhvern tíma ekki þótt léleg endalok á baráttu eins minnsta ríkis í heimi við þriðja mesta stórveldið, ef að lokum baráttunnar væri svo komið, að stórveldið vildi fallast á þá friðarsáttmála, sem smáríkið setti, áður en baráttan hófst, og það hefur heldur aldrei verið talið skynsamlegt að láta hita baráttunnar egna sig svo upp að gleyma því, hver var tilgangurinn og hvað fyrir mönnum vakti í fyrstu. Það er að vísu sagt nú, að þessi deila við Breta skipti okkur ekki miklu máli. Og þó eru með réttu höfð sterk orð um það, hversu svívirðilegt ofbeldi þeirra sé og þeirra ágangur. Og ég verð að segja, að mér fannst það heldur kaldranalega mælt af hv. 5. þm. Reykn. hér um daginn, þegar hann sagði: Íslenzkir sjómenn eru hættunum svo vanir, að það munar ekki mikið um, þó að þessi hætta verði lögð á þá til viðbótar. Guð gefi, að ekki rætist, að sú hætta þurfi að verða lögð á þá til viðbótar. Það eru ærnar hættur hér af höfuðskepnum, þó að við umfram lífsnauðsyn aukum ekki á þá hættu, sem okkar sjómenn leggja sig daglega í.

Hæstv. ráðh. gleymdi þessari hættu allt árið 1959. - Forseti: Ég bið hv. þm. að reyna að hafa stjórn á sjálfum sér.

Ég held, að þessi hv. þm. geri nú betur í að koma með skrifaðar ræður eftir vikuvinnu heldur en að vera hér stöðugt að gjamma fram í. Það væri þó frekar von, að hann gæti eitthvað sagt af viti.

Það verður nú að segja eitthvað um þetta af viti, hvers vegna hann gleymdi þessari hættu á þessum tíma.

Það verður því miður ekki um deilt, að þessi hætta er fyrir hendi, og sá, sem neitar að horfast í augu við það, hann vanrækir sína skyldu, alveg eins og hættan getur leitt til þess, að þessi deila magnist og verði alvarlegri en nokkur af okkur, sem hér erum inni, í raun og veru vill, því að auðvitað vitum við það öll, að enginn vill að óþörfu leggja þessa hættu á okkar sjómenn. En ef hér yrði manntjón, og ég minni á það, að það var guðs mildi, að svo skyldi ekki verða á s.l. sumri, þá eru sköpuð þau atvik, sem eins og ég segi gera það að verkum, að málið að verulegu leyti kemst úr okkar höndum og verður mun alvarlegra og örlagaríkara en okkur hefði órað fyrir. Þar tjáir ekki að kenna öðrum aðila um og segja: Hann gæti gætt sín betur. - Við verðum bara að horfa á atburðina eins og þeir eru og sem góðir og skynsamir menn gera okkar varúðarráðstafanir fyrir fram, en ekki bíða þangað til ófarnaðurinn er yfir okkur kominn. Það er einnig óvefengjanlegt, að löndunarbannið í Englandi er okkur mjög til tjóns. Hv. 5. þm. Reykn. sagði raunar, að það væri skoðun sín og margra, að löndunarbannið skaðaði okkur ekki. Við vitum það að vísu, að okkur tókst að komast fram úr löndunarbanninu árin 1952–56. En allir vitum við, að það varð okkur til tjóns, enda var mikil áherzla á það lögð af hálfu þáverandi ríkisstj. allrar að fá því löndunarbanni eytt, og það var eitt af fyrstu verkum vinstri stjórnarinnar hæstv. að semja um það við Breta, að það skyldi úr sögunni. Og okkur tjáir ekki að neita því, það liggur í augum uppi, að einkanlega togaraútgerð okkar og þá togbátaútgerð er það verulegur hnekkir og getur ráðið úrslitum um möguleika hennar til starfrækslu nú á næstu mánuðum og vissum árstímum, meðan deilan stendur, hvort unnt er að sigla til Englands eða ekki. Þetta veit hver einasti maður, sem eitthvað er kunnugur útgerð og háttum við sjávarsíðu hér, og þarf ekki að fjölyrða um. Við skulum játa það hreinlega, að við höfum ríka hagsmuni af því, að þessi deila hverfi. Hitt er annað mál, að við erum sammála um það, að þó að þeir hagsmunir séu ríkir, þá er það ekki óendanlegt, sem við getum innt af hendi í staðinn til að fá deilunni eytt. Það gat aldrei komið til mála, að við veittum Bretum eilífðar sögulegan fiskveiðirétt innan 12 mílna fiskveiðilögsögu til þess að fá deilunni eytt. En ef, - og ég segi ef, - ef einungis er um það að ræða, að Bretar sætti sig nú við það sama sem þeir neituðu að sætta sig við sumarið 1958, en við hefðum þá talið mikinn sigur í þessu máli, og ef einungis er nm svo skamman frest að ræða, að þar sé hámark 5 ár og þó helzt eitthvað verulega skemmri tími, sem um er að ræða, og ef við fáum önnur fiskveiðihlunnindi fyrir utan 12 mílna fiskveiðilögsöguna núgildandi, sem séu jafnmikils virði a.m.k. og þau fiskveiðihlunnindi, sem við þennan takmarkaða tíma veitum Bretum innan fiskveiðilögsögunnar, þá vil ég kanna alla þá samningsgerð og möguleika til hlítar, áður en þeim möguleikum er hafnað. Ég tek það skýrt fram, að enn er þetta mál ekki svo ljóst, að unnt sé að segja, að þessi kjör séu fáanleg, en ríkisstj. telur það þess virði að kanna til hlítar, hvort þau séu fáanleg og hvort nokkrir afarkostir fylgi þá, sem geri það að verkum, að ekki sé ráðlegt að leysa deiluna með þessum hætti, um leið og ég geri mér grein fyrir, að þarna eru auðvitað mörg vandasöm matsatriði, sem skoða verður til hlítar. Það er jafnfráleitt að segja: Það skal semja - eins og að segja, að samningar séu svik. Það er hvort tveggja jafnmikil fávizka og óvit. Hver eru þá þau úrræði önnur, sem til greina koma, heldur en þessar viðræður og könnun, sem ég hef nú rætt um? Ég spurði hv. flm. að því í minni fyrri ræðu: Hvernig vilja þeir eyða deilunni við Breta? Ég játa, að þeir tveir aðaltalsmenn frv., sem þessu reyndu að svara, voru hreinskilnir, bæði hv. 2. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Reykn. Hv. 2. þm. Vestf. sagði: Það er tíminn. Tíminn leysir deiluna. Það voru hans einu svör. Þá vitum víð það. En er vert að taka þau óþægindi, þá áhættu, sem samfara er því, að deilan stendur um óákveðinn tíma, ef við getum leitt málið til lykta á okkur hagkvæman hátt með mjög skömmum tímafresti. Það er að vísu rétt, að við Íslendingar erum þrautseigir, og við höfum staðið okkur, þegar á allt er litið, vel í þessari deilu þrátt fyrir innbyrðis ágreining um sum atriði. En Bretar eru einnig nokkuð þrautseigir, og það var hv. 5. þm. Reykn., sem viðurkenndi það í orðum sínum hér um daginn, að af hálfu Breta væri hér um réttardeilu að ræða. Við teljum, að Bretar hafi rangt fyrir sér. Þó að sumir hafi af einhverjum ástæðum verið allsendis ófúsir og nánast talið það landráð, ef sagt væri, að við ættum að vera viðmælandi um það að leggja það mál fyrir alþjóðadómstólinn, þá teljum við samt, að við höfum rétt fyrir okkur. En gallinn er sá, eins og hv. 5. þm. Reykn. sagði á dögunum, að Bretar telja sig líka hafa rétt fyrir sér. Þeir telja, að við höfum brotið á þeim réttarreglur. Þeir telja þess vegna, þegar þeir eru að okkar dómi með ofbeldi innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu, að þeir séu að hindra óheimilt ofbeldi okkar. Og það er meira en hugsanlegt, það er því miður líklegt, að ef Bretar telja, eftir að þeir eru búnir að falla frá sinni meginkröfu, að við séum með öllu óviðmælandi um að þeirra mati nauðsynlegan frest til þess, að þeirra sjómenn og útvegsmenn geti umþóttað sig, þá taki þeir sér þennan rétt sjálfir og haldi áfram að athafna sig eins og þeim líkar innan fiskveiðilögsögu, ekki aðeins í 5 ár, heldur um óákveðinn tíma. Þetta er sú lækning tímans, sem hv. 2. þm. Vestf, vísaði á. Það er áframhaldandi ofbeldi af hálfu Breta um óákveðinn tíma með óákveðnum og ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir alla aðila. Meiri uppgjöf um ráðleggingar til þess að komast úr alvarlegu vandamáli hef ég aldrei heyrt á Alþ. Íslendinga, nema ef vera skyldi, þegar hv. 5. þm. Reykn. bættist í hópinn s.l. föstudag og fór að segja frá sínum úrræðum. Þau voru nánast engin. Hann sagði ekki einu sinni: Tíminn. - Hann sagði: Við erum beittir ofbeldi, en við vitum bara ekkert, fyrir hverjum við eigum að kæra. 

Vill hann þá kæra núna, hæstv. ráðh., og fyrir hverjum?

Ég er að benda á leið til þess að leysa þessa deilu, og ég skora á þá, sem hafa aðra leið, að gera grein fyrir henni, og þá skulum við athuga það mál. Það er mjög athyglisvert, að hv. 5. þm. Reykn., sem sagðist ekkert vita, fyrir hverjum ætti að kæra, er málsvari sama flokksins og Þjóðviljinn, þar sem hvað eftir annað hefur verið vísað á ákveðnar leiðir til að leysa þetta mál. Hv. 5. þm. Reykn. sagði: Við eigum að viðhafa friðsamlega mótspyrnu. Hún hefur verið reynd annars staðar og gefizt vel og hefur einnig gefizt okkur vel í þessari deilu við Breta. Þjóðviljinn hefur þarna verið á allt annarri skoðun. Í því blaði var í sumar birt grein, þar sem ráðizt var á landhelgisgæzluna fyrir dugleysi í þessu máli og sagt, að ráðið væri ósköp einfalt. Það væri ekki annað en að setja vélbyssu um borð í flugvél, sem landhelgisgæzlan hefur yfir að ráða, og hefja skothríð á brezka togara innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu. Þá mundi skjótlega fara svo, að togararnir færu. Er þetta sú leið, sem hv. þm. telur vænlega? Ég tel það honum til lofs, en ekki til lasts, að hann skuli ekki taka undir annað eins óvit og þarna var upp á stungið. Í Þjóðviljanum birtist grein eftir nafngreindan mann ekki alls fyrir löngu, þar sem stungið var upp á þremur úrræðum, sem öll mundu vera mjög áhrifarík gagnvart Bretum. Það fyrsta var að slíta stjórnmálasambandi við Breta, annað að kæra þá fyrir Atlantshafsbandalaginu og þriðja fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Í þessu sambandi er einnig rétt að minnast þess, að í Tímanum hefur hvað eftir annað verið um það talað, að rétt væri að kæra Breta fyrir Bandaríkjastjórn með tilvísun til varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna. Enn fremur var nýlega grein í Þjóðviljanum, þar sem talið var sjálfsagt, að við ættum að kæra fyrir Sameinuðu þjóðunum, og þegar farið að lýsa því, hversu áhrifaríkt það yrði, þegar umboðsmenn Sameinuðu þjóðanna væru komnir um borð í okkar skip, sem færu að stugga Bretum út fyrir línuna. Blöð þessara hv. þm. skortir sem sagt ekki ráðin til þess að leiða deiluna til lykta. En það er mjög athyglisvert, og ég legg ríka áherzlu á það hér, að hvorugur, hvorki hv. 2. þm. Vestf. né hv. 5. þm. Reykn., tekur undir þessar tillögur. Það er vegna þess, að þeir hljóta að hafa gert sér grein fyrir, að þær eru verri en gagnslausar. Annars mundu þeir vafalaust gerast talsmenn þeirra hér. Annars mundi hv. 2. þm. Vestf. ekki vísa bara í tímann, sem muni frelsa okkur, og hv. 5. þm. Reykn. ekki gera sig svo bágan að segja:, Það er á okkur ráðizt, en ég veit ekkert, fyrir hverjum ég á að kæra, - og geta ekki bent á eina einustu leið til að leysa deiluna. Það er auðvitað hægt að benda á ýmsa annmarka, sem því séu samfara að semja um þetta mál við Breta. Því hefur verið haldið fram, að ef við semdum við þá, þá mundi það hindra okkur í því að gera einhliða ákvarðanir síðar til frekari friðunar fiskimiðum. Ég vil einungis minna á það, að Ísland hefur þegar markað sína stefnu í þeim málum. Það var með þeirri tillögu, sem lögð var fram af hálfu vinstri stjórnarinnar á Genfarráðstefnunni 1958 og endurtekin nú á Genfarráðstefnunni 1960, og í ályktun Alþingis frá vorinu 1959, þegar talað er um að leita viðurkenningar annarra ríkja á rétti okkar til landgrunnsins. Þarna er af réttum aðilum mörkuð stefnan í þessum málum og hvernig sókn skuli fram haldið. Það var einnig sagt hér, að ekkert ríki hefði stækkað fiskveiðilögsögu sína með samningaumleitunum við önnur ríki. Nú er alls ekki um það að ræða hér af okkar hálfu, að mönnum komi til hugar að semja um sjálfa fiskveiðilögsöguna við Breta, heldur einungis er um það að ræða að eyða þessari deilu og kanna til hlítar, hvort hægt sé að gera það á þann veg, að við í senn fáum þá ótvíræðu hagsmuni, sem eru því samfara, að deilan hverfi, og jafnframt þá skipan á fiskveiðum við landið, meðan á skömmum samningstíma stendur, sem sé ekki óhagkvæmari frá íslenzku sjónarmiði en núverandi skipan. En af þessu tilefni er þó rétt að minna á, að samtímis því, sem hér er sagt á Alþingi, að ekkert ríki hafi leitað samninga við aðra um stærð sinnar fiskveiðilögsögu, heyrum við daglega um, að okkar nánasta frændþjóð, Norðmenn, er að semja við Breta og nú við Vestur-Þjóðverja um stækkun á sinni fiskveiðilögsögu, - sú þjóð, sem er okkur nánust að frændsemi, hefur um margt svipaða hagsmuni og tilheyrir sama réttarsamfélagi og víð Íslendingar. Það stendur á sama, hvar niður er gripið: Af hálfu stjórnarandstæðinga er því miður svo víða málum blandað eða villandi með farið, að það væri löng saga, ef rekja ætti til hlítar, sem ég ætla ekki að gera. Ég tel miklu nær að ræða um sjálft vandamálið heldur en taka þátt í einskisverðu karpi um það, sem þrátt fyrir allt eru aukaatriði. Að lokum vildi ég aðeins víkja að því frv., sem hér liggur fyrir og á þá væntanlega að ræða um, þó að hv. flm. þess hafi eytt tíma sínum mest í annað. Það er komið upp, að það er alls ekki efni frv., sem þeir eru um að hugsa, og hv. 5. þm. Reykn. sagði það berum orðum: Það má alls ekki skilja frv. eins og það stendur þarna. Ef þið viljið setja eitthvað meira í það, ef þið viljið færa út grunnlínur, ef þið viljið gera landhelgina stærri, þá er þetta tilboð til ykkar, sem við skulum athuga til hlítar. - Þó stendur í frv., að fiskveiðilögsagan skuli vera sú, sem nú er, með núgildandi grunnlínum og þeim 12 mílum, sem ákveðnar eru. Hefur þá mannlegt mál enga merkingu lengur, ef þannig er gersamlega hægt að hlaupa frá meginefni eins frv. strax við 1. umr. þess? Það kom líka glögglega fram, bæði hjá þessum hv. þm., hjá hv. 2. þm. Vestf. á dögunum og hv. 5. þm. Austf., að hér er alls ekki um neitt venjulegt lagafrv. að ræða. Efni málsins er það, að þeir segja: Við treystum ekki núv. ríkisstj.. og víð viljum binda hennar hendur, þess vegna er þetta frv. sett fram. - Þetta er kjarni þess, sem þeir hafa sagt um sjálft málið. Þá segi ég: því bera þeir ekki frekar fram einfalda vantrauststillögu heldur en bera fram jafnvanhugsað frv. og það, sem hér liggur fyrir?



Herra forseti. Það gætti þeirrar undarlegu mótsagnar í ræðu hæstv. dómsmrh., að hann sagði a.m.k. þrisvar sinnum og í öðru hverju orði og annarri hverri setningu svo að segja í byrjun ræðu sinnar: Við erum búnir að sigra í 12 mílna deilunni, 12 mílurnar eru staðreynd, - en svo varði hann meiri hluta af ræðu sinni til þess að rökstyðja það, að þennan sigur ættum við að kaupa, og sagði, að það yrði að meta það, hvort það, sem við þyrftum að borga fyrir það að fá viðurkenningu á þessum 12 mílum, yrði of dýrt. Ég viðurkenni það, að líkingar geta alltaf haft rétt á sér. En líkingar geta verið settar fram til þess að villa. Hann tók það sem dæmi um það, hvort við, sem flytjum þetta frv, teldum, að það væri að afsala sér eignarrétti á húsi að leigja einstaklingi einstök herbergi í húsinu um ákveðinn tíma, og vildi taka þetta sem hliðstæðu við það, að Bretum yrði leyft að fiska hér einhvern árafjölda innan 12 mílna landhelgi. Ég viðurkenni, að það breytir á engan hátt eignarhaldi eigandans á húsi, þó að hann leigi hinum og þessum einstaklingum íbúðir í húsi sínu. Og dómsmrh. hæstv. var að minnast á það, að e.t.v. hefðu Bretar átt kost á því og þá sennilega fleiri að fá að fiska hér innan 12 mílna, ef þar væri um einhliða gerning að ræða. En mér er sem ég sjái hæstv. dómsmrh., þegar hann var nýbúinn að byggja húsið sitt, því að þannig horfir málið við, ef einhver berserkur hefði komið og barið á honum fyrir utan húsið hjá honum, og sagt: Ég viðurkenni alls ekki, þú skalt alls ekki fá að búa í friði hér í þessu húsi, nema þú látir mig hafa herbergi í þrjú ár. - Mundi hæstv. dómsmrh. eða nokkur maður með manndóm í hjarta láta bjóða sér slíkt? Það er þetta, sem hefur verið gert. Eftir að við erum búnir að sigra í málinu, þá á að berja okkur til þess að leyfa Bretum að fiska innan 12 mílna landhelginnar. Mundi hæstv. dómsmrh. eða nokkur annar láta einhvern berserk hér í bænum, þó að hann væri sterkari en húseigandinn, ganga að sér fyrir utan húsdyrnar hvað eftir annað og berja sig og segja: Ef þú lætur mig ekki fá, - ekki einu sinni leigir, - ef þú ekki lætur mig fá frítt herbergi í húsinu í þrjú ár, þá viðurkenni ég ekki eignarréttinn, og þú skalt verða barinn áframhaldandi fyrir utan dyrnar hjá þér, þangað til þú gerir þetta? - Það er náttúrlega nauðsynlegt að gera þetta til þess að afstýra hættu. Húseigandinn er í stöðugri hættu. Það er svarið, sem hann fær. Ég er búinn að margtaka það fram, alveg eins og hæstv. dómsmrh., að sigur er unninn í þessu máli. Við erum búnir að sigra með 12 mílurnar, og tíminn er búinn að vinna það. Ég veit, að hæstv. dómsmrh. fylgist eins vel með og ég í brezkum blöðum. Það hefur komið hvað eftir annað fram í brezkum blöðum núna. Þegar þeir drógu flota sinn til baka, meðan á Genfarráðstefnunni stóð nú á þessu ári, þá sögðu brezku blöðin hvað eftir annað: Það er ekki hægt að senda flota upp aftur til þess að vernda skipin okkar. - Og af hvaða ástæðum er þetta? Það er vegna þess, að það kostar meira jafnvel en fiskurinn er verður að kosta herskip til þess að sjá um að vernda togarana. Það er annað, sem er að koma í ljós. Það kom í ljós, að það voru að bresta taugar sjómannanna að sækja hér upp á þessi mið, þar sem eru jafnmikil illviðri, og eiga ekki völ á því að komast í landvar eða komast í land, ef þau beittu upp. Það meira að segja var kominn upp svo mikill leiði hjá hernum, sem var hér í Norðurhöfum í versta skammdeginu og þegar sjóir eru verstir, að þeir frömdu eyðileggingarstarf á herskipunum, sem áttu að fara hingað upp, til þess að þau gætu ekki farið. Við vorum búnir að sigra í þessu máli. Tíminn var búinn að vinna til sigurs í þessu máli. Og ef þeir héldu þessu áfram, þá hefur ekki verið neitt launungarmál með þá till., er hér kom fram í utanrmn., hvernig ætti að snúast við því. Ég álít, að það ætti að snúast við því á sama hátt og fjöldi manna hefur borið fram samþykktir um hér í þessu landi, ef á hefði þurft að halda. Við erum raunverulega búnir að sigra í málinu. Það er rætt mjög mikið um það, að þeir, sem haldi uppi deilum í þessu máli, rjúfi þá einingu, sem nauðsynleg sé í málinu, það sé nauðsynlegt að standa saman og það sé illt verk að vekja deilur um þetta mál, eins og við gerum, stjórnarandstæðingar. En það, sem ástæða er til þess að vekja athygli á, er þetta: Um hvað hafa stjórnarflokkarnir og stjórnarandstaðan, allir flokkar í þessu landi lýst sig sammála í 10 ár? Um hvað er það? Hvaða reglur eru það? Hvaða stefna? Og það frá því að við færðum út landhelgina 1950. Það eru tvær ófrávíkjanlegar meginreglur, sem við höfum verið sammála um allir. Það er það, að við semdum aldrei um það við neinar þjóðir eða neina þjóð, hvenær við færðum út fiskveiðilandhelgina né hver stærð hennar væri. Fiskveiðilandhelgin yrði að ákveðast í samræmi við lífshagsmuni þjóðarinnar og alþjóðarétt og það væri eitt af okkar stærstu innanríkismálum að taka þessa ákvörðun sjálfir, vegna þess að það væri lífsnauðsynjamál þjóðarinnar, og þar yrðum við eingöngu að fara að alþjóðalögum, gætum ekki samið um það við aðra. Í annan stað hefur það verið meginreglan, sem við höfum fylgt staðfastlega, að þær ákvarðanir, sem við tækjum í samræmi við alþjóðalög um stærð fiskveiðilandhelginnar, yrðu ekki aftur teknar, yrði ekki gefið eftir á, hvorki tímabundið né varanlega. Ég vil ekki lengja mál mitt um þessi atriði, en ég vil spyrja hæstv. alþm., hvort þeir efist um, að um ekkert mál í þessu landi, nema ef það er sjálfstæðismálið 1944, hafi verið ríkara samkomulag en um þessar tvær meginreglur, ef nokkuð er að marka yfirlýsingar Alþingis, stjórnmálaflokka, ríkisstjórna, í utanrmn., á kosningafundum, í blöðum og yfirleitt alls staðar, þar sem landhelgismálið hefur verið rætt. Ég álít, að ég þurfi ekki að rökstyðja þessa staðhæfingu mína. Þeir hv. 5. þm. Austf. og 5. þm. Reykn. lásu hér upp yfirlýsingar frá þingflokkunum, formönnum flokkanna, utanrrh., forsrh., sem sýna það, að þessi meginstefna, sem ég lýsti, er yfirlýst stefna allra stjórnmálaflokka í landhelgismálinu. Það getur vel verið, að það sé hægt að ganga frá yfirlýsingum í málum. En ef þjóðin má ekki treysta slíkum yfirlýsingum, sem gefnar hafa verið í þessu máli og rökstuddar, ef hún ekki má treysta yfirlýsingum í stærsta lífshagsmunamáli sínu, hverju er þá hægt að treysta í þessu landi? Og ef á að ganga frá þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið og yfir lýst í þessu máli, að semja ekki við aðrar þjóðir um það, hvort við færðum út landhelgina eða hvenær við gerðum það eða hve stór hún væri ákvörðuð á hverjum tíma, og enn fremur, að við gefum ekki eftir af þeirri landhelgi, sem við höfum yfir lýst, - ef það sýnir sig, að þessum yfirlýsingum má ekki treysta og þær verða brigðaðar, þá er ég viss um það, og vil biðja hv. alþm. að hugleiða það, að það brestur margt í íslenzkri þjóðarkennd og íslenzku þjóðlífi, ef slíkt kemur fyrir. En spurningin er þá ekki um það eftir þær yfirlýsingar, sem tveir hv. þm., sem ég nefndi, hv. 5. þm. Austf. og hv. 5. þm. Reykn., lásu hér upp, það er ekki neinn efi um það, að þessar reglur eru sú meginstefna, sem fylgt hefur verið í þessu máli í 9 ár, - en þá er spurningin: Voru þessar reglur nauðsynlegar? Og við skulum athuga þá lítils háttar, á hverju þessar reglur og á hverju þessi stefna byggist. Tökum þá fyrst þá reglu að semja ekki við neina þjóð, hvenær við færum út fiskveiðitakmörkin né hver stærð fiskveiðilandhelginnar er á hverjum tíma. Spurningin er þá í fyrsta lagi: Er það framkvæmanlegt að semja við þjóðirnar um fiskveiðitakmörkin? Við höfum margsinnis fært að því rök, og ég verð að segja það, að ég skyldi verða allra manna fúsastur til þess að viðurkenna, ef rökveilur væru í þeim röksemdum, sem við höfum fært fram, þegar hefur verið sagt: Þetta er ekki hægt. Það er ekki hægt að semja við allar hlutaðeigandi þjóðir um stærð fiskveiðilandhelginnar. Á því yrði enginn endir, enda hefur sýnt sig, að þetta hefur ekki verið framkvæmanlegt hjá öðrum. - En það kann að vera, að það væri hægt að semja við eina þjóð, eins og virðist vera gerð tilraun til núna. En það bara sýnir sig, að um leið og búið er að semja við eina þjóð um einhver fiskveiðitakmörk, þá koma aðrar þjóðir, sem telja sig eiga að hafa beztu kjarasamninga vegna viðskipta við Ísland, og segja: Við viljum fá samning líka, - eins og kemur í ljós núna, þegar Norðmenn eru búnir að semja við Breta, þá koma Vestur-Þjóðverjar og segja: Við verðum að fá samninga líka, annars hefur það alvarlegar afleiðingar. - Það má þess vegna ganga út frá því sem gefnu, að það er ekki hægt að semja um fiskveiðilandhelgina. Það verður að taka einhliða ákvörðun um hana, ef á að ná fram einhverjum árangri. Þetta hafa allir stjórnmálaflokkar verið sammála um, frá því að við færðum út 1950, undantekningarlaust, - og allt, sem sagt er gegn því,að þetta hafi verið sú regla, sem við höfum talið okkur lífsnauðsyn að halda, er rangt. Hér verðum við enn fremur að gæta þess, hvað felst í því að reyna að semja. Hvort sem samið er við eina þjóð eða fleiri þjóðir, þá felst það í því að semja, að það er viðurkenning á því alveg ómótmælanleg, og það kemur greinilegast í ljós, ef við hugsum okkur, að við hefðum samið 1950 um þá litlu útfærslu, sem við gerðum þá fyrir Norðurlandi. Ég fullyrði það, að ef við hefðum gert það, þá hefði því verið haldið fram af okkar andstæðingum í fiskveiðideilunni og þeim, sem hafa fiskað hér við land, því hefði verið haldið fram: Þið sömduð 1950. Þið viðurkennduð þar með, að þið gætuð ekki fært út nema með því móti að ná samkomulagi við okkur, þið hefðuð ekki rétt til þess. - Þar af leiðandi hefðum við orðið 1952 og 1958 að leita samninga einnig. Þetta er sú stóra hætta, sem felst í því að taka upp samninga, að þegar búið er að gera það einu sinni, þá er því beitt af andstæðingunum sem viðurkenningu af okkar hálfu um það, að við höfum ekki getað fært til einhliða, og að hvenær sem við stígum næsta skrefið, beri okkur skylda til að semja um það aftur. Þess vegna höfum við verið sammála um það, að við gætum ekki samið, heldur yrðum við að taka okkar ákvarðanir einhliða, - og jafnframt, ef það hefðu verið teknar ákvarðanir um einhverjar tilslakanir 1958, þegar landhelgin var færð út, þá voru allir sammála um það, og í það atriði hefur hæstv. dómsmrh. vitnað hvað eftir annað, að það gæti ekki komið til greina sem samningur, heldur sem einhliða yfirlýsing, ef slíkt kæmi til greina. Hæstv. utanrrh. hefur haldið því fram, að við hefðum vikið frá þeirri reglu, sem ég tel mig hafa sannað að hafi verið fylgt án undantekningar, og meginefni ræðu hans var það, að því er hann sagði, að rifja upp fyrir mér, að þessari reglu, að við skyldum aldrei semja um landhelgina við neinn, hefði ekki verið fylgt í sambandi við þær ráðstafanir, sem við hefðum gert að undanförnu. Hann nefndi 1952 og vitnaði í skýrslu frá 1954, sem ríkisstj. hefur gefið út sem hvíta bók. Ég man nú vel eftir útfærslunni 1952 og tók þátt í flestum fundum, sem um útfærsluna voru haldnir. Og ég skil varla í því, að hæstv. forsrh. muni halda því fram, að við höfum samið um útfærsluna 1952. Það kemur nefnilega fram í skýrslunni 1954 og hefur oft verið talað um það til þess að niðra hæstv. forsrh., að hann hafi lítið rætt við þá í Bretlandi og aðeins við undirmenn og umræðurnar hafi verið óljósar. Ég veit ákaflega vel, hvers vegna umr. voru óljósar. Þær voru óljósar vegna þess, að það var samkomulag, áður en hæstv. ráðh. fór til London, að hann eingöngu kynnti Bretum þær ráðstafanir, sem við ætluðum að gera, en semdi ekki um málið á nokkurn hátt. Umboð hans, sem hann var sammála um sjálfur að væri eins og vera ber, var svo takmarkað, að hann mátti ekkert annað gera í málinu. Af þeirri einföldu ástæðu, að við höfum alltaf talið, að samningar um málið heftu aðgerðir okkar á seinni stigum þess, ef við þyrftum að færa út af nauðsyn, þá höfum við talið það eitt af því allra hættulegasta að semja um málið. Þess vegna var það dæmi, sem hæstv. ráðh. nefndi 1952, ekki sönnun um, að það hefði verið vikið frá reglunni, heldur sönnun um það, að reglunni var þá fylgt. Hæstv. forsrh. gerði enga tilraun til að ná samningum eða umræðum um samninga. Hann kynnti málið eingöngu og gerði ekkert annað. Það er líka alveg augljóst af því, hvað Bretar hafa sótt á samtöl allan tímann, hvað þeir leggja upp úr því að fá okkur til að ganga inn á það sem reglu, að við þurfum að semja við þá um útfærslu landhelginnar. Þeir vita, hvað það hefur að þýða upp á seinni tímann. Þegar löndunarbannið stóð yfir, vildu þeir hvað eftir annað ræða við okkur um það að létta af löndunarbanninu, gegn því, að við semdum við þá um það að færa ekki út fiskveiðitakmörkin nema eftir einhvern tiltekinn tíma. Í deilum um þetta stóð langan tíma, og veit ég, að fjöldi hv. þm. man eftir þingfundum um þetta atriði. Ég er einn af þeim, sem vildu ekki undir neinum kringumstæðum semja um þetta atriði, af þeirri einföldu ástæðu, að ég hef alltaf talið það stórhættulegt að taka upp samninga um fiskveiðitakmörkin við nokkra þjóð, af þeim rökum, sem ég hef nefnt. Þá lágu fyrir hér á Alþ. tillögur um meiri og minni útfærslu fyrir Vestfjörðum og Austfjörðum, og Bretar óttuðust, að það mundi verða tekin ákvörðun um það, um útfærslu fiskveiðilandhelginnar, en gerðu ráð fyrir því að sigra í málinu í Genf. En hvað skeður? Þegar við látum þá ekki hafa samninga um þetta, þá kom hér á borðin, - og ég veit, að margir hv. þm. muna eftir því, - þáltill., sem var samkomulag á milli stjórnarflokkanna og var borin fram og mig minnir að hæstv. forsrh. ætti að mæla fyrir. Um hvað var hún? Það var till. um dagskrá, þar sem Alþ. ályktar, að það sé ekki tímabært, eins og sakir standa, af ástæðu, sem það greindi, að færa út fiskveiðitakmörkin, og væri því tekið fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi till. kom aldrei til umr. hér. Vegna hvers? Vegna þess að Bretar neituðu að taka þetta gilt. M.ö.o.: þegar var einhliða yfirlýsing frá okkur um það að fresta málinu, þá töldu þeir það sér ekki nægja. Þeir vildu láta okkur ganga inn á samninga, til þess að hægt væri að segja: Þið tölduð ykkur þurfa að semja um málið við okkur. Þið hafið þar með viðurkennt, að við höfum hér réttinda að gæta, svo að þið þurfið að semja við okkur. - En er við ætluðum að lýsa því yfir einhliða, þá neituðu þeir, og það varð ekkert af samkomulagi og till. kom aldrei til umræðu. Þennan reginmun gerðu Bretar á því að fá ákvörðunina einhliða frá okkur eða í samningum við sig. Enn fremur nefndi hæstv. utanrrh. viðtölin í NATO, og hann fór alveg rétt með það, að við erum bundnir við það samkvæmt reglugerð, sem gefin hefur verið út og við gengizt undir í NATO, mig minnir frá 1956, að ræða ágreiningsmál í NATO, ef þau verða milli þeirra þjóða, sem eru félagar í NATO. Og þetta var gert, ekki til að semja við Breta, heldur til þess að ræða um ágreininginn við þá og aðrar þjóðir, sem hafa ekki viljað viðurkenna útfærsluna. Og hann minntist á það, að í sambandi við það mál, mig minnir að hann segði í ágúst, þá hefðum við ekki gert tilboð, - hann orðaði það svo, og það sýnir greinilega, hvað við vorum á verði um þessar reglur, að láta ekki koma til samninga, - en hann segir, að við höfum sent ábendingu um það, hvernig væri hægt að leysa málið, - ekki tilboð, vegna þess að við vildum ekki ganga inn á samninga við neinar þjóðir um málið. Það getur vel verið, að þetta sé of mikil stífni frá hendi þeirra, sem vilja ekki fallast á samninga. En ég hef ekki, af fullkominni einlægni talað, séð þau rök, sem hrinda því, að þessi regla eigi að gilda, því að ef við semjum núna um 12 mílurnar, sem má þó ganga út frá nokkurn veginn að sé alþjóðaregla, og ef við förum að semja um það við einhverjar þjóðir að fá það viðurkennt, hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug, þegar á að fara að færa út fyrir 12 mílur, út á landgrunnið, þar sem allt er vafasamara út frá alþjóðarétti, að við gætum gert það, nema þeir heimti, að við semjum um það við stærri ríkin, og beiti ofbeldi að öðrum kosti? En ég fullyrði, að það er álit ýmissa sérfræðinga, að 12 mílna landhelgi geti, þegar tæknin eykst, - og hún eykst mjög hratt, - orðið minni fyrir okkur en 3 mílna landhelgin var áður, meðan tæknin var minni. Við getum því algerlega átt líf okkar undir því að geta fært út, út fyrir þessar 12 mílur, þegar tæknin vex, með þeim afleiðingum, að miðin eru þurrkuð upp. Ég hef þess vegna sýnt fram á það, að þessi þrjú dæmi, sem hæstv. utanrrh. nefndi sem frávik frá þeirri reglu að semja ekki, þau sanna öll regluna og sanna, að við höfum alltaf talið okkur - einnig á þessum stigum - nauðsynlegt að halda regluna: 1952, 1958 og einnig í viðræðunum við NATO. Þá er að athuga í eins stuttu máli og mér er hægt hina stefnuyfirlýsinguna, að láta aldrei hrekjast frá þeim ákvörðunum um stærð landhelginnar, sem við höfum tekið af lífsnauðsyn og í samræmi við alþjóðareglur. Eins og ég sagði hér áðan, var komið til álita sérfræðinga og ýmissa manna, sem ákváðu landhelgina í upphafi, að lýsa einhliða einhverjum tilslökunum við vinaþjóðir, meðan þær væru að breyta til um fiskveiðar sínar. En það á ekkert skylt við það að lýsa yfir 12 mílum, eins og við höfum gert, færa fram þau rök á alþjóðavettvangi, að okkur sé lífsnauðsyn að fá þetta, fullyrða í bókum og á alþjóðafundum, að við munum aldrei hvika frá þessari ákvörðun um eitt skref, aldrei gefa neitt eftir, vegna þess að þetta sé okkur lífsnauðsyn, og síðan einn góðan veðurdag, þegar yfirlýsingar okkar eru búnar að sannfæra umheiminn að verulegu leyti, eins og ég fullyrði að er búið, þá eigum við allt í einu að fara að semja við þjóðir, semja um afslátt í málinu og það við þá þjóð, sem verst hefur komið fram. Við höfum kynnt málstað okkar mjög rækilega að ýmsu leyti. Það hafa verið gefnar út fjórar bækur, sem hafa verið smærri og stærri, um rétt okkar til 12 mílna landhelgi, um lífsnauðsyn okkar að vernda fiskimiðin, og þetta væri það lágmark, sem við þyrftum þegar í stað, og enn fremur um það, eins og ég sagði áðan, að aldrei yrði frá þessu slakað. Ég vil ekki og hef ekki notað nein stóryrði í þessu máli. En ef það er rétt, að það verði litið á það sem lítilmennsku, dæmið, sem ég tók áðan af húseiganda, að láta berja á sér fyrir utan húsdyrnar, þangað til hann leigði herbergi eða lánaði fyrir ekki neitt í húsi sínu, - ef það yrði talin lítilmennska, sem ég býst nú við að yrði talið af flestum, þá er það alveg hliðstæð lítilmennska í mínum augum, - ég vil ekki hafa of stór orð, - að láta eina þjóð, sem verst kemur fram af öllum þjóðum í landhelgismálinu, berja sig til hlýðni. Ég skal segja ykkur, að það er ekki hægt að semja við þjóð, sem hagar sér svona, og það gerir engin þjóð með sæmdartilfinningu, Nú er alltaf verið að hóta. Í blöðunum í dag og í gær er sagt, að togaraeigendur í Bretlandi, ég veit ekki, hvaða samtök það eru, hafi beitt sér fyrir að loka fyrir fisk, þangað til deilan leystist. Það er alltaf verið að setja þessa sömu skrúfu á. En ég álít, að það megi kaupa það nokkru verði og kaupa það nokkrum óþægindum að gera ekki sjálfan sig að lítilmenni eða þjóð sína að lítilmenni í eigin augum. Ég held, að íslenzka þjóðin finni það til, að ef þetta er gert fyrir hennar hönd, þá finni hún sig lítillækkaða, og ég er ekki í neinum vafa um það, að eftir þær yfirlýsingar og eftir þá skeleggu baráttu, sem háð hefur verið á alþjóðavettvangi í þessu máli, þá verður litið á þetta af öðrum þjóðum þannig, að það verður fyrir okkur, svo að ekki sé tekið dýpra í árinni, stórfelldur álitshnekkir. Það er sagt, að það eigi að afstýra hættum með þessu. Því halda báðir hæstv. ráðherrar fram, bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh. Það hefur verið bent á það, að þetta hafa hingað til ekki þótt rök í málinu. En ég segi nú fyrir mig, að ég hef, - ég vil ekki segja aldrei, - ég hef sjaldan talið hættu afstýrt með því að beygja sig fyrir þeim, sem ber á manni. Það geta kannske einhverjir aðrir nefnt dæmi þess að afstýra hættu með að glúpna fyrir þeim, sem beita menn ofbeldi, hvort sem það er þjóð eða einstaklingur, en ég hygg, að hitt sé algengara, að það afstýri ekki hættunni, heldur kalli á meiri hættu. Og ef gengið er inn á þessi rök, að vegna þess að ein þjóð ber á okkur og sýnir okkur ofbeldi,jafnvel þó að við séum búnir að sigra í málinu og hún að gefast upp við ofbeldið, þá þurfum við að kaupa okkur frið, - hvar enda þau rök? Við skulum hugsa okkur, að þeim þjóðum sem hafa ekki sýnt okkur neitt ofbeldi, heldur sýnt okkur fullkomna tillitssemi, er vissulega bent á leiðina, sem á að fara gagnvart Íslendingum, ef á að ná við þá góðum samningum. Hvers vegna skyldu ekki þær þjóðir, sem hafa sýnt okkur tillitssemi hingað til og sjá það, að við semjum og gefum ívilnanir þeirri einu þjóð, sem hefur sýnt okkur ofbeldi og vanvirt okkar löggæzlu, að ekki sé meira sagt, að við sýnum henni þá sérstöku tillitssemi að veita henni sérréttindi fram yfir allar aðrar þjóðir, - hver ábyrgist það, þegar búið er að gefa ávísun á okkar stjórn á þennan hátt, að það komi ekki eitthvað af þessum þjóðum og segi: Við ætlum að fiska hérna, - leiti ekki eftir samkomulagi endilega og segist vilja fá beztu kjarasamninga, heldur segi: Við ætlum að fiska hérna - og sendi nokkur herskip? Hver ábyrgist það? Og þegar tíminn er útrunninn, hvað verður þá? Þegar þessi 3 ár eða hvað það nú er, sem talað er um, er útrunnið og þeir eiga að fara út fyrir landhelgina, hvað verður þá? Við höfðum samning frá 1901. Hann var uppsegjanlegur, ég man ekki, hvort það var með eins eða tveggja ára fyrirvara. Bretar höfðu leyfi til að fiska hér upp að 3 sjómílum, og við höfðum sagt þeim samningi upp. Það heyrist varla minnzt á þennan samning og að honum hafi verið sagt upp. En sleppum því. Eru menn alveg vissir um það, þegar við erum svo tilleiðanlegir að láta undan valdinu, að það verði ekki beitt valdi aftur eftir 3 ár eða 4 ár, þegar samningurinn er útrunninn, að það verði ekki settar á sömu þumalskrúfurnar aftur með markaðinn, að það verði ekki sagt: „Nú hafið þið svo miklu betri aðstöðu til þess að fiska heldur en þið hafið haft áður og við verri,“ eins og þeir hafa verið að tæpa á við sumar þjóðir, „að við getum ekki keypt af ykkur neinn fisk, þið landið ekki hérna einum einasta ugga“ o.s.frv.? Hættan er alltaf sú, að þeir, sem slá undan ofbeldinu, fái ofbeldismennina yfir sig aftur hvað eftir annað. Það er reynslan, og gæti ég trúað, að eins gæti skeð í þessu máli, þannig að hættunni sé ekki afstýrt með því að láta undan ofbeldinu, heldur kallað á hana, kannske úr fleiri áttum. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns og þegar ég svaraði hæstv. dómsmrh., þá er þetta raunverulega, eins og hann sagði líka sjálfur, búið mál. Það er búið mál, vegna þess að Bretar eru af þeim ástæðum, sem ég rakti í seinustu ræðu minni og lauslega nú í upphafi ræðu minnar, þeir eru að gefast upp við að fiska á þann hátt, sem þeir hafa gert, og þeir eru enn fremur að gefast upp vegna þess, að eftir Genfarráðstefnuna telja þeir sér þessa styrjöld hér við Ísland álitshnekki. Og það skyldi nú ekki vera það, sem hæstv. dómsmrh. á við, þegar hann segir, að Bretar vilji fá þetta mál úr sögunni af öðrum ástæðum og vegna hagsmuna, sem eru meira virði að þeirra áliti heldur en fiskveiðideilan? Þeir eru að verða og hafa þegar orðið sér til minnkunar í þessari deilu. Það fer ekki fram hjá veröldinni, að hver þjóð eftir aðra hefur fært út, þar sem Bretar hafa hagsmuni, m.a. Kínverjar, - og hvað gera þeir þar? Meira að segja brezk blöð gera gys að Bretum og segja: Hvers vegna sýnið þið ekki skörungsskap gagnvart Kínverjum, þegar menn í Hong Kong, - eða hvar það nú er, sjómenn, sem þið eigið að gæta hagsmuna fyrir, ganga atvinnulausir og hálfsvelta? Hvers vegna setjið þið ykkur ekki upp á háan hest og neitið því að viðurkenna 12 mílna landhelgi hjá Kínverjum? Þannig hefur verið spurt um fleiri þjóðir. En við erum eina þjóðin í veröldinni, að því er ég veit, af yfir 30 núna, sem höfum 12 mílna landhelgi, höfum mesta nauðsyn fyrir hana af öllum þjóðum í veröldinni, það er viðurkennt, en erum eina þjóðin, sem er beitt ofbeldi og það af okkar eigin sambandsþjóð. Haldið þið, að þetta fari fram hjá veröldinni? Og þar sem allar þjóðir hafa varið átölulaust sínar 12 mílur, þá tel ég enga goðgá samþykktir sjómannanna á Akranesi og víðar um land, sem hafa krafizt þess, að fyrst við höfum hervernd, þá verði þess krafizt af bandaríska hernum eða þeim, sem honum ráða, að þeir verji íslenzku landhelgina fyrir þessum ágangi, eins og aðrar þjóðir hafa varið undantekningarlaust sína landhelgi, þar sem það sýnir sig, að við erum sjálfir ekki þess megnugir vegna fámennis. Ég skal ekki fjölyrða miklu meira um þetta mál. En það var eitt atriði, sem hæstv. utanrrh. minntist á, og það var tillaga okkar í Genf um sérréttindi okkar til þess að fá að fiska á vissum svæðum utan 12 mílna landhelgi, ef sérstakar aðstæður eru til staðar að áliti vísindamanna. Þessa tillögu fluttum við 1958 og endurfluttum hana núna í ár: Ég minntist á það, að tillögur hefðu komið fram um lögsöguna utan 12 mílna. Það er nefnilega að koma í ljós og er aðkallandi mál, sem verður ekki gengið fram hjá til lengdar, eins og allir menn sjá, sem hugleiða það, að utan 12 mílna er ekki hægt að komast hjá að setja reglur. Það er ekki hægt að halda því áfram að fiska með netum og með línu, með botnvörpu og með dragnót á sömu svæðunum án þess að eyðileggja stórkostlega hver fyrir öðrum. Og þessi eyðilegging verður meira og meira áberandi, eftir því sem þrengir að á höfunum, og allir eru sammála um það, þó að ekki sé búið að finna leið til þess, að á þessu verði að ráða bót, og hefur lítillega verið gert með sérsamningum. Hæstv. utanrrh. sagði, að till. okkar um þetta efni, sem við stungum upp á að yrði flutt á þinginu, hefði ekki fengið neinar undirtektir hjá þeim nefndum, sem till. hefði verið rædd við. Þetta er hálfur sannleikur. Þeir, sem þetta var rætt við, svöruðu því flestir, að ráðstefnan í Genf 1960 væri fyrst og fremst til þess að ákveða 12 mílna takmörkin - eða ekki tólf mílna takmörkin og töldu þeir, sem voru málinu vinveittastir, að það væri mjög vafasamt að blanda öðrum málum um fiskveiðiréttindi utan 12 mílna landhelginnar inn í ráðstefnuna, vegna þess að það væri rétt að snúa sér núna af alhug að því, hvernig ákvarðanir yrðu teknar um 12 mílna landhelgina. En það er enginn efi á því, að þetta mál hlýtur samkv. eðli málsins, eins og ég sýndi fram á og hver maður sér, að koma til athugunar, og það er náttúrlega ekkert launungarmál, að ef strandríki fá lögsögu á ákveðnum svæðum utan 12 mílna landhelgi og rétt til þess undir vissum kringumstæðum að ákveða, hvaða veiðarfæri eru notuð, þá eru það stórfelld forréttindi fyrir strandríkin. Nei, það, sem við þurfum að gera í landhelgismálinu, er ekki að slá undan eða semja. Við erum búnir, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, að vinna okkar 12 mílur, og við þurfum að snúa okkur að öðru, enda kemur þetta greinilega fram í þáltill. um landhelgismálið frá 5. maí 1959. Þar er tekið fram, að við eigum ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi í fyrsta lagi. Í annan stað, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslendinga til landgrunnsins alls, svo sem stefnt er að með lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlinum umhverfis landið. Vitanlega er hér átt við, að ekki komi til mála viðkomandi 12 mílum heldur tímabundin undantekning. En ég vitna í þessa ályktun vegna þess, að hæstv. ríkisstj. segist vera að framkvæma þessa ályktun frá 5. maí 1959, og ef hún er að framkvæma ályktunina, getur hún ekki verið að ræða um 12 mílurnar og undantekningu frá 12 mílna reglunni, vegna þess að það er harðbannað í ályktuninni, eins og ég las: „ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis lendið.“ Samningur eða undanþága til Breta eða annarra þjóða um það, að þeir megi fiska upp að einhverju vissu marki fyrir innan 12 mílur, er vitanlega ekkert annað en frestun á því að fá 12 mílurnar viðurkenndar. En það er annað, sem lagt er sérstaklega fyrir ríkisstj. Henni ber að afla viðurkenningar á rétti okkar Íslendinga til landgrunnsins. Og þá kemur spurningin um þetta, - það er sagt, að Bretar hafi sérstaklega sótzt eftir þessum samtölum, hvað eftir annað tekið fram: Er það þá tilfellið, að Bretar séu svona ólmir í það að fá að viðurkenna hjá okkur landgrunnið, að þeir vilja tala við okkur? Það kemur greinilega fram, að það eru Bretar, sem hafa sérstaklega sótzt eftir því að taka upp þessi samtöl. Og það kemur greinilega fram í þingsályktuninni, að það, sem á að vinna að, er að afla viðurkenningar fyrir friðun landgrunnsins. Nei, ég held, að við ættum að reyna að vera sammála um það, að við erum búnir að vinna okkar sigur í 12 mílna stríðinu. Við eigum að halda okkur við þær meginstefnur, sem við höfum fylgt í tíu ár og verið sammála um í tíu ár í þessari landhelgisdeilu, það er eina leiðin til þess, að þjóðin geti staðið saman í málinu. Og við eigum, jafnhliða því sem við stöndum saman um þessar meginreglur, sem ég hef sýnt fram á að hefur verið fylgt, vegna þess að þær eru eðlilegar og nauðsynlegar sem skynsamlegar bardagaaðferðir í málinu og að víkja frá þeim er þess vegna óskynsamlegt, - við eigum að halda okkur að þessum vinnubrögðum, og eins og kemur fram í till. frá 5. maí 1959, eigum við að snúa okkur að því að byrja kynningu á nauðsyn okkar á landgrunninu öllu og baráttu okkar fyrir því. Það er sú stefna, sem Alþ. hefur markað með þessari þál. frá 5. maí 1959, og það er það, sem við alþm. ættum að vera sammála um að taka upp sem meginbaráttumál í landhelgismálinu. Ég er ekki í neinum vafa um það, að ef við gerum þetta, þá stendur öll þjóðin að baki okkar í því máli, öll undantekningarlítið eða undantekningarlaust.