Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér á landi hafa nú að undanförnu orðið miklar umræður um kynferðismál eða réttara sagt kynlífsmál. Og margt hefur þar verið sagt af töluverðum skaphita. Aðalorsök þessara umræðna hefur verið það aukna frjálsræði í túlkun kynlífsmála, sem borizt hefur hingað frá nágrannaþjóðum okkár og birzt hefur í blöðum og bókum og tímaritum, en einkum þó í kvikmyndum. Sumir hafa kallað þetta hina örgustu spillingu og hafa hinir fornu staðir Sódóma og Gómorra heyrzt nefndir í því sambandi, en aðrir hafa hins vegar fagnað frjálsræðinu af miklum ákafa, og hefur jafnvel mátt skilja á málflutningi þeirra, að Íslendingar hafi allt frá öndverðu verið algerir glópar í þessum málum. Þjóðin hafi alla sína tíð búið við misheppnað kynlíf, og því sé ekki seinna vænna, að þessu verði komið í lag. Tilgangurinn með flutningi þessarar till., sem hér liggur fyrir, er ekki sá að hrinda af stað hér á hinu háa Alþingi umræðum um kynlífsmál í þeim dúr, sem ég var nú að nefna, þó að hugsazt gæti reyndar, að hv. alþm. hefðu engu minna vit á þeim málum heldur en ýmsir þeir, sem talað hafa um þau sem mestir spakvitringar að undanförnu. Nei, tilgangurinn með flutningi þessarar till. er sá að taka undir eða fara þess á leit við hv. alþm., að þeir taki undir hógværar óskir þeirra, sem vilja, að kynlífsmál hætti að vera einhvers konar vandræða- og feimnismál í skólum okkar á meðan segja má, að þjóðfélagið sé að öðru leyti undirlagt af þeim og hinir og aðrir aðilar hampa þeim linnulaust framan í börn og unglinga, oft af harla lítilli hæversku. Tilgangurinn með þessari till. er sem sé í stuttu máli sagt að fá fræðslu um kynferðismál eða um kynlífið viðurkennda sem einn þáttinn og ekki þann þýðingarminnsta í almennri líkams- og heilbrigðisfræðslu skólanna. Sú fræðsla er nú lítil sem engin, eins og fram kemur í ummælum ýmissa skólamanna, sem birt eru í grg., sem fylgir þessari till., en af vanþekkingu barna og unglinga á þessu sviði geta orsakazt miklir og alvarlegir erfiðleikar, eins og fram kemur í ummælum hins ágæta læknis Jónasar Bjarnasonar, sem einnig er vitnað til í grg. En Jónas hefur manna mest barizt fyrir skynsamlegri skipan þessara mála innan fræðslukerfisins, enda hefur hann vegna starfs síns, vegna sérgreinar sinnar, flestum mönnum frekar getað gert sér grein fyrir þeim vanda, sem hér er við að stríða, og þá um leið hvernig helzt væri hægt að leysa þennan vanda. Jónas læknir segir m.a. í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Ég álít, að kennsla í þessum efnum þoli enga bið. Sennilega verður erfitt að fá nógu vel menntað fólk til þess að taka hana að sér, en ég tel, að e.t.v. verði að byrja á því að halda námskeið fyrir kennara, sem hefðu áhuga á því að veita slíka tilsögn. Einnig gæti komið til greina, að skólar réðu lækna í þjónustu sína til þess að tala um þessi mál, því að þeir hafa mesta og bezta menntunina og aðstöðu til að gera það. Á þennan hátt hygg ég að megi upphefja vankunnáttu þá, sem ríkir í þessum efnum hér hjá okkur.“ Áðurnefndir skólamenn og aðrir þeir, sem af alvöru hafa rætt þessi mál, eru sammála Jónasi Bjarnasyni um það, að enda þótt þörfin sé brýn að leysa þennan vanda, þá sé ekki þar með sagt, að lausnin verði auðfundin. Hvað sem líði tali manna um frjálsræði, þá séu þetta óneitanlega vandasöm mál og viðkvæm. Og ekki megi kasta til höndunum við undirbúning þeirra og framkvæmdina. En jafnframt ætti þá líka hitt að vera ljóst, að ekki má lengur dragast, að tekið sé til við að athuga þessi mál og undirbúa, og sýnist mér, að rétti tíminn til slíks sé einmitt núna, þegar gagnger endurskoðun á sér stað á öllu skólakerfinu. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar. Ég geri ráð fyrir því, að n. sú, sem fær málið til meðferðar, sendi það til umsagnar ýmsum þeim aðilum, sem trúandi er til að leggja gott til þessara mála. Ég legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir, var flutt á fyrri hluta þings af hv. varaþm. Jónasi Jónssyni. Þar sem hann er nú ekki á þingi, hefur það komið í minn hlut sem 2. flm. að mæla fyrir till., en hún fjallar um eflingu kalrannsókna á Akureyri og hljóðar svo: „Alþingi skorar á ríkisstj. að sjá til þess, að efldar verði verulega kalrannsóknir á Akureyri, þannig að þar verði í framtíðinni höfuðstöðvar þessa þáttar gróður-, jarðvegs- og ræktunarrannsókna.“ Ég vil í meginatriðum til rökstuðnings þessari till. vitna til grg., sem till. fylgir, og þá jafnframt til grg., sem fylgdi sams konar máli, sem flutt var á Alþ. 1969. En í þessari grg. er gerð grein fyrir því mikla tjóni af völdum kals, sem hefur orðið í landinu á undanförnum tímum, og þá ekki sízt á Norðurlandi. Á Akureyri er ein af jarðræktartilraunastöðvum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, en þar er einnig Rannsóknarstofa Norðurlands, sem Ræktunarfélag Norðurlands rekur og fæst við jarðvegsrannsóknir og efnagreiningar. Sami maðurinn, Jóhannes Sigvaldason, sérfræðingur í jurtanæringarefnum, veitir báðum þessum stöðvum forstöðu, og tryggir það samstarf þeirra. Nokkrir starfskraftar til rannsókna eru þegar fyrir hendi á Akureyri, en við þá þarf þó að bæta, svo að hægt sé að sinna kalrannsóknum verulega. Varðandi rannsóknir á kali á Norðurlandi og raunar einnig á Austurlandi þá gefur auga leið, að miðstöð rannsókna í þessum landshluta er hvergi betur sett en á Akureyri, og þar eru þegar fyrir hendi skilyrði til þess, að hægt sé að framkvæma þessar rannsóknir, og get ég vísað til grg. þar um. Nú er það að vísu svo, að kalrannsóknir hafa farið fram hér á landi, og er miðstöð þeirra hér í Reykjavík, en að margra manna áliti væri það mjög til stuðnings þessum allsherjarrannsóknum, ef aðalstöðvar kalrannsóknanna fyrir Norðurland og einnig Austurland væru á Akureyri. Veit ég, að ýmsir eru þessarar skoðunar, ekki aðeins menn nyrðra, sem áhuga hafa á þessum málum og sérþekkingu, heldur hef ég einnig rætt við menn, sem standa að kalrannsóknum hér syðra, sem hafa verulegan áhuga fyrir því, að þessi kalrannsóknarstöð verði sérstaklega efld. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég vil leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef hér leyft mér að flytja svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að rannsókn verði gerð á möguleikum á útflutningi hreins vatns í stórum stíl frá Íslandi. Niðurstöður þessara athugana verði lagðar fyrir Alþ. svo fljótt sem auðið er, svo að frv. um útflutning á hreinu íslenzku vatni verði samið sem fyrst.“ Það kann nú í fyrstu lotu að vera broslegt að vera að tala um útflutning á hreinu vatni, heldur ættu menn að fjalla hér um útflutning á bjórnum, svo oft sem hann hefur verið á dagskrá, en við nánari athugun kemur það í ljós, að víða erlendis er orðinn hörgull á hreinu vatni og það er til sölu í sérstökum flöskum gerilsneytt og kostar stórfé, jafnvel tugi króna lítrinn. Það er því ekki úr vegi að hugleiða það, hvort við eigum ekki möguleika á því að fá hér tært vatn og gerilsneyða það eða tryggja það svo hreint, að það verði hæft til notkunar erlendis. Frá því var skýrt ekki fyrir löngu í sjónvarpinu, og þótti það mikil frétt á Norðurlöndum, að Noregur hefði hafið útflutning til Svíþjóðar á vatni í flöskum. Þetta er í litlum mæli enn þá, en fregninni fylgdi, að menn væru bjartsýnir á möguleika í þessu efni. Það, sem ég legg hér til, er, að hafizt verði handa um að rannsaka þau svæði, sem til greina koma, taka sýni af vatninu og fá það viðurkennt erlendis. Það hefur þegar verið gert af einkaaðila hér og líkað vel, en endanleg niðurstaða liggur ekki fyrir enn þá. Þó er komið svo langt, að það er búið að móta hér innanlands hjá ákveðnu fyrirtæki gerð ákveðins vatnsbrúsa, sem mun taka hálft amerískt gallon, tæpa tvo lítra, og eru menn dálítið bjartsýnir um, að þetta sé fyrsta skref að því að geta flutt hér vatn út í stórum stíl. En til þess þarf nokkuð víðtækar rannsóknir, áður en slíkt getur hafizt, og er því nauðsynlegt að veita þeim aðilum fullan stuðning, sem hafa áhuga á að koma slíkum útflutningi á. Hinn möguleikinn, sem fjallað er um og e.t.v. gæti orðið í mun stærri stíl, er sá, hvort kostur væri á að flytja vatnið út laust í tönkum. Það getur verið, að það líði of langur tími frá töku vatnsins, þar til það er komið í hendur neytenda eða á flöskur erlendis, og þess vegna sé þessi framkvæmd ekki möguleg. En báða möguleikana þarf að athuga gaumgæfilega og velja svo þann, sem gefur okkur hagkvæmari niðurstöðu og skapa hér nýja útflutningsgrein. Það er ekki nokkur vafi á því, að ef vel er að unnið, þá er það bara spurning um tíma, hvenær hægt verður að koma hreinu, íslenzku vatni á markað erlendis. Það voru fregnir frá Þýzkalandi á s.l. ári um það, að þrjár borgir þyrftu að leggja í milljarðafjárfestingu til að tryggja sér hreint vatn, og var þá talað um að leggja leiðslu frá Sviss eða þá möguleika á leiðslum frá Svíþjóð. Fyrir tæpum tveimur árum, ef ég man rétt, var við hátíðlega athöfn í Strasbourg undirritaður svo kallaður vatnssamningur milli Evrópuþjóðanna til þess að tryggja það, að viðkomandi þjóðir ættu kost á sem hreinustum vatnsbólum vegna þeirrar þróunar, sem er að verða í Evrópu, að mengunin heldur innreið sína æ víðar og auknir erfiðleikar eru á því að tryggja stórborgunum hreint neyzluvatn. Það er því víða hugleitt, með hvaða hætti menn eiga kost á því að tryggja sér hreint neyzluvatn, og ég tel, að við eigum hér nokkra möguleika á Íslandi, og er því tímabært að fela Rannsóknaráði ríkisins athugun á slíkum svæðum og einnig að gefa sér tíma til athugunar á því, með hvaða hætti vatnið yrði flutt út. Herra forseti. Ég mun ekki hafa þessa framsögu lengri, en þáltill. er til einnar umr., og legg ég til, að það verði gert hlé á henni og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef ásamt nær öllum þm. úr Reykjaneskjördæmi flutt á þskj. 47 till. til þál. um menntaskóla í Reykjaneskjördæmi. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela menntmrn. að láta nú þegar hefja athugun á því, hvar og hvenær stofnsetja skuli menntaskóla á þéttbýlissvæðum Reykjaneskjördæmis. Verði sérstaklega athugað í bæjarstjórn Hafnarfjarðar um stofnsetningu menntaskóla í Hafnarfirði á næsta ári.“ Eins og kunnugt er, hefur nemendafjöldi í menntaskólum landsins mjög aukizt á undanförnum árum, og er nú svo komið, að hér í Reykjavík hafa verið stofnsettir tveir nýir menntaskólar, svo að þrír menntaskólar eru nú hér í Reykjavík. Auk þess hefur verið settur á stofn menntaskóli á Ísafirði, en áður voru starfandi menntaskólar á Akureyri og á Laugarvatni. Till. þessi, sem hér er flutt, gerir ráð fyrir því, að menntmrn. láti nú þegar hefja athugun á því, hvar og hvenær stofnsetja skuli menntaskóla á þéttbýlissvæðum Reykjaneskjördæmis, en það gefur auga leið, að næstu skólum, sem stofnsettir verða hér á þéttbýlissvæðunum við Faxaflóa, verði dreift á stærra svæði en nú hefur verið gert, og þá kemur til greina, eins og hér er gert ráð fyrir, að menntaskólar verði stofnsettir í Reykjaneskjördæmi. Nemendafjöldi í menntaskólum landsins úr Reykjaneskjördæmi er við upphaf þessa skólaárs 444 samkv. þeim tölum, sem aflað var og upplýsingar voru gefnar um frá skólum, þannig að væri stofnaður menntaskóli í Reykjaneskjördæmi nú þegar, þá er þar um að ræða nemendafjölda, sem gæti og væri mjög hæfilegur í nýjum menntaskóla. Þessi nemendafjöldi skiptist þannig, ef athugaðar eru tölur sunnan Hafnarfjarðar, úr Hafnarfirði, Garða- og Bessastaðahreppi, Kópavogi og Kjósarsýslu, þ.e. úr hreppunum hér ofansveitar og af Seltjarnarnesi, að þá eru sunnan Hafnarfjarðar 64 nemendur, úr Hafnarfirði, Garða- og Bessastaðahreppi 121 og úr Kópavogi og Kjósarsýslu 259. Það sýnist því einsýnt, að næsti menntaskóli, sem stofnsettur verður, og næstu menntaskólar, sem stofnsettir verða, verði staðsettir í Reykjaneskjördæmi, og þá er einmitt gert ráð fyrir því í þessari till., að rn. láti nú þegar fara fram athugun á því, hvar og hvenær þessir skólar verði stofnsettir. Síðari mgr. þessarar till. er fram komin vegna beiðni bæjarstjórnar Hafnarfjarðar, er óskar eftir því, að þm. kjördæmisins beiti sér fyrir því, að menntaskólakennsla hefjist nú þegar í Hafnarfirði. Það hafa verið gerðar samþykktir í fræðsluráði Hafnarfjarðar og bæjarstjórn Hafnarfjarðar á undanförnum árum um þetta efni, en eins og lög um menntaskóla eru, þarf engin lagabreyting til að koma, til þess að þessi skólastofnun geti átt sér stað, því að menntmrh. hefur heimild til þess að gefa skólum tækifæri til þess að gerast menntaskólar, ef þeir uppfylla ákveðin skilyrði, sem rn. hefur sett. En þar sem þessi beiðni kom fram frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar og önnur sveitarfélög höfðu ekki óskað aðstoðar þm. við að hrinda þessu máli í framkvæmd, þá var þessi síðari mgr. till. tekin með. Í Hafnarfirði er menntastofnun, Flensborgarskólinn, sem allir þekkja, og ég sé ekki ástæðu til þess að rifja hér upp sögu þess skóla, hún er öllum kunn, en ég held, að allir geti verið sammála um það, að það væri mjög viðeigandi, ef hægt yrði að verða við þeirri beiðni, að Flensborgarskóli fái tækifæri til þess að gerast menntaskóli og útskrifa stúdenta. Í sambandi við flutning þessarar till. hefur gætt frá ákveðnum sveitarfélögum í þessu hinu virðulega kjördæmi töluverðs misskilnings, sem ég vil tvímælalaust leiðrétta hér og undirstrika, að er misskilningur frá þeirra hendi. Hér er alls ekki gert ráð fyrir því, að stofnsettur verði aðeins einn menntaskóli í þessu kjördæmi. Hér er gert ráð fyrir því, að stofnsettir verði fleiri menntaskólar, eftir því sem ástæður eru fyrir hendi og sveitarfélögin óska eftir og geta uppfyllt þau skilyrði, sem rn. setur, og veit ég, að þeir hv. þm., sem eru flm. þessarar till., eru fúsir til þess að aðstoða þessi sveitarfélög í þeim efnum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessa till. og legg til, að umr. verði frestað og henni vísað til fjvn.



Herra forseti. Mig langar með örfáum orðum til þess að lýsa samþykki mínu við því, sem segir í grg. þessarar till., en þar segir, að af þeim tölum, sem í grg. eru birtar, sýnist tímabært, að næsti menntaskóli verði stofnsettur í Reykjaneskjördæmi, og kemur Hafnarfjörður þá til athugunar af fjölmörgum ástæðum. Það hefur reyndar lengi verið augljóst mál, að sá tími mundi koma, að menntaskóli yrði staðsettur í Reykjaneskjördæmi og þá einkum og sér í lagi í Hafnarfirði. En utan Reykjavíkur eru sem kunnugt er starfandi menntaskólar á Akureyri og Laugarvatni, sem lengi hafa starfað, og nýstofnaður menntaskóli á Ísafirði. Auk þess hefur verið afráðið að stofna menntaskóla á Austfjörðum, og hefur þegar nokkurt fé verið veitt til hans. Nú alveg nýlega hefur menntmrn. ákveðið staðsetningu þessa skóla á Egilsstöðum, og er það í samræmi við það, sem ég tel vera yfirgnæfandi vilja Austfirðinga varðandi staðarval menntaskóla í þeim landsfjórðungi. Varðandi ummæli hv. 1. flm. þessarar till. um ósk af hálfu forráðamanna Flensborgarskóla um að fá á næsta hausti að hefja menntaskólakennslu er það að segja, að forustumenn bæjarfélagsins og skólans hafa rætt við mig um það mál, og hef ég lýst því yfir við þá, að það leyfi skuli fúslega veitt, ef fullnægt er þeim almennu skilyrðum, sem rn. hefur sett fyrir slíkum leyfum. En nokkuð á annan áratug hefur gagnfræðaskólinn á Ísafirði starfrækt 1. bekk menntaskóla með miklum ágætum. Nýlega barst hliðstæð ósk frá gagnfræðaskólanum á Akranesi, og var hún veitt. Ég endurtek það hér, að það hefur þegar borizt ósk frá forráðamönnum Flensborgarskólans í Hafnarfirði, og hefur henni verið jákvætt tekið, þó að formleg bréf muni ekki hafa gengið um það mál enn þá, og sama gildir um aðra hliðstæða gagnfræðaskóla eða hliðstæða framhaldsskóla, sem bera fram rökstuddar óskir um það að starfrækja 3. bekk eða 1. bekk menntaskóla, hafa til þess húsnæði, hafa til þess kennslukrafta og hafa til þess nægilega marga væntanlega nemendur, en þar hefur verið miðað við 15 nemendur í bekk sem lágmark, þá mun menntmrn. taka jákvætt á slíkum málaleitunum, enda hefur það tvímælalausa heimild til þess að gera það.



Herra forseti. Fyrsti flm. þessarar till. um klak- og eldisstöð fyrir lax og silung í Þingeyjarsýslum, hv. varaþm. Jónas Jónsson, er nú ekki hér á þingi, og kemur því í minn hlut sem 2. flm. að mæla með till. En till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að koma upp klak- og eldisstöð fyrir lax og silung og aðra nytjafiska, ef henta þykir, svo fljótt sem nauðsynlegt fé fæst til framkvæmda. Stöðin verði á þeim stað í Þingeyjarsýslum, þar sem skilyrði reynast hagstæðust.“ Í 62. gr. laga nr. 76 1970, um klak- og eldisstöðvar, segir svo: „Rétt er ráðh. að koma upp klak- og eldisstöð, einni eða fleiri, þegar fé er veitt í fjárlögum. Rétt er, að slík stöð sé reist og rekin af félagi, er bæði ríkissjóður og aðrir aðilar standa að. Veiðimálastjóri hefur umsjón með stöðvum þessum.“ Samkv. orðalagi þessarar lagagreinar er það, eins og hv. þm. heyra, lagt á vald ráðh. að koma upp klak- og eldisstöðvum, einni eða fleirum, þegar fé er veitt til þess í fjárlögum. Eins og kunnugt er, hefur heimildin þegar verið notuð til þess að koma upp einni fiskeldisstöð, stöðinni í Kollafirði, sem stofnuð var fyrir u.þ.b. 10 árum. Starfsemi þessarar stöðvar hefur borið athyglisverðan árangur, og má benda á það, að á s.l. sumri hafa gengið eitthvað yfir 4000 laxar úr sjó í stöðina af þeim seiðum, sem sleppt hefur verið úr stöðinni á undanförnum árum. Hins vegar mælir margt með því, að fleiri stöðvum verði komið upp, og fyrir nokkrum árum var samþ. þáltill. þess efnis, að látin yrði fara fram athugun á því, hvort rétt væri að stofnsetja slíka stöð á Norðurlandi. Var sérstaklega að því vikið í þessari till., að athuguð yrðu skilyrði fyrir slíkri stöð í Þingeyjarsýslum og svo nánar tiltekið á vatnasvæði Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Á grundvelli þessarar till. hafa verið gerðar athuganir á mörgum stöðum á Norðurlandi á skilyrðum til þess að koma upp klak- og eldisstöð fyrir lax og silung. Eru þeir staðir, sem athugaðir hafa verið og álitlegir hafa þótt, einkum í Þingeyjarsýslum. Það eru í þessum sýslum a.m.k. fjórir staðir, sem eru taldir vel fallnir til slíkrar starfsemi og eru taldir í fyrstu röð í þeirri skýrslu, sem fyrir liggur um athugunina. Það er Litlá hjá Skúlagarði í Kelduhverfi, Húsavík, Hafralækur í Aðaldal og Mývatnssveit eða staður við austanvert Mývatn. Til þess að gera upp á milli þessara staða mundi þurfa nánari rannsókn. En það eru nokkur atriði, sem eru mjög mikilsverð í þessu sambandi og eru öll fyrir hendi á þeim stöðum, sem ég hef nú nefnt. Það er í fyrsta lagi nægilega gott eldisvatn, bæði heitt og kalt, þannig að hægt sé að fá æskilegan eldishita á vatnið. Í öðru lagi, nægilegt landrými. Í þriðja lagi, möguleikar á að tryggja varavatn í nágrenni. Í fjórða lagi, sæmilegar samgöngur til flugvallar og að góðum veiðiám. Og svo að lokum í fimmta lagi, möguleikar á að útvega ódýrt fóður í viðráðanlegri fjarlægð. Ég vil nefna það sérstaklega í þessu sambandi, að bæði í Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu og í ám, sem renna í Þistilfjörð, er sérlega stórvaxinn laxastofn, og einnig má benda á það, að bæði Húsavík og fleiri staðir í Þingeyjarsýslum kæmu mjög til greina sem verksmiðjustaðir fyrir framleiðslu á tilbúnu fiskfóðri, sem bráðlega hlýtur að verða hér framleiðslugrein, bæði fyrir innlendan markað og sennilega einnig til útflutnings. Á það vil ég jafnframt benda, að á austanverðu Norðurlandi, eða á svæðinu frá Ólafsfirði og austur á Langanes, eru a.m.k. 28 ár, stærri og minni, sem eru eða geta orðið laxveiðiár, og a.m.k. 14 þeirra eru nú þegar laxveiðiár. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en till. er um það, eins og ég áður hef sagt, að heimild, sem til er í lögum, verði notuð til þess að koma upp klak- og eldisstöð fyrir lax og silung í Þingeyjarsýslum. Við flm. teljum, að athuganir þær, sem um er að ræða, séu það langt á veg komnar, að eðlilegt sé að samþykkja þessa tillögu. Ég legg svo til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Till. þessi til þál. fjallar um klak- og eldisstöð fyrir lax og silung í Þingeyjarsýslum. Mér flýgur í hug að beina því til þeirrar hv. n., sem fær þessa till. til meðferðar, hvort eigi sé rétt að breyta fyrirsögn till. og þar með efni hennar á þá lund, að í staðinn fyrir Þingeyjarsýslum komi Norðurlandi. Hv. flm. till. vitnaði hér til skýrslu, sem veiðimálastjóri hefur gert, ef ég hef tekið rétt eftir, þar sem fram koma athuganir á því, á hvaða stöðum norðanlands hentugast sé að setja upp slíka eldisstöð, ef af verður. Nú hef ég ekki séð þessa skýrslu og get ekki um það dæmt, hvað þar kemur fram. Hitt kemur mér kynlega fyrir sjónir, ef ekki eru víðs vegar um Norðurland ágæt skilyrði til fiskeldis og til þess að setja upp slíka stöð sem hér er fjallað um. Mér er kunnugt um það, að bæði í Skagafirði og Húnavatnssýslum eru skilyrði til fiskeldis, sem ég ætla að óreyndu, að ekki séu miklu lakari en gerist um Þingeyjarþing. Má þar nefna, að í þessum byggðarlögum eru ekki einasta margar veiðiár, einkanlega þó í Húnavatnssýslum, þar sem veiðiár eru fjölmargar auk fjölda vatna, heldur eru þessi héruð einnig eins og Þingeyjarsýslur auðug að jarðhita. En þetta hvort tveggja eru þau frumskilyrði, sem þyngst vega, þegar til álita kemur um stofnsetningu slíkra eldisstöðva. Nú ætla ég ekki að benda á marga staði. Þó er e.t.v. skaðlaust, að það sé þegar gert, þar sem í grg. þessarar till. eru taldir upp ýmsir staðir í Þingeyjarsýslum, sem taldir eru vel fallnir til fiskeldis. Það má t.d. benda á, að mikill jarðhiti er við Áshildarholtsvatn í Skagafirði. Þar er fenginn sá jarðhiti, sem nægir til þess að hita upp íbúðir þeirra Sauðkræklinga. Víðar um Skagafjörð er jarðhiti, og má nefna t.d. jarðhitasvæðið hjá Varmahlíð, og einnig er mikill jarðhiti fram í Lýtingsstaðahreppi, sem eflaust mætti nýta til fiskeldis við Svartá. Jarðhitasvæði eru mjög víða í Húnavatnssýslum, t.d. í Miðfirði við hina ágætu veiðiá Miðfjarðará. Það er jarðhiti í Austur-Húnavatnssýslu við Svínavatn og Laxárvatn, og einmitt við Laxá á Ásum hefur verið talið sérlega heppilegt svæði til þess að koma upp laxeldisstöð. En Laxá á Ásum er jafnframt ein af hinum betri laxveiðiám í landinu, a.m.k. meðal hinna smærri. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að tíunda fleiri staði, en vildi beina þessu hér til hv. allshn. d. Ég átta mig ekki á því, hvort nokkur úr þeirri hv. n. er hér viðstaddur, en vænti, að tekið verði til athugunar, hvort eigi sé rétt að breyta fyrirsögn og efni till. í þá átt, sem ég hef hér um rætt, og væntanlega fær þessi hv. n. þá skýrslu, sem vitnað er til hér í grg. till., til athugunar og getur þá tekið sínar ákvarðanir í samræmi við það.



Herra forseti. Það vill nú svo til, að ég á sæti í allshn., og ef málinu verður vísað þangað, þá mun ég sjá til þess, að n. fái fregnir af því, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur sagt um þetta mál. Ég geri ekki ráð fyrir, að það komi upp neinn metingur milli okkar Norðlendinga um það, hvar laxeldisstöð á Norðurlandi eigi að vera, og mála sannast er það, að þó að hér sé nefnd aðeins ein eldisstöð, þá eru engin takmörk á því í lögunum. Ef það þætti hentara að koma upp tveim stöðvum á Norðurlandi, annarri á austanverðu Norðurlandi og hinni á vestanverðu Norðurlandi, þá heimila lögin það, því að það er gert ráð fyrir einni stöð eða fleiri. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að í þáltill., sem samþ. var hinn 29. apríl 1966, var talað um stöð á Norðurlandi, en þó sérstaklega vikið að austursvæðinu, þ.e. Laxársvæðinu, vegna þess að þeir, sem þá fluttu till., munu hafa álitið, að einkanlega mundi verða um þennan landshluta að ræða. En till. fjallaði um athugun á Norðurlandi, till. frá 1966. Hins vegar hefur það gerzt í málinu síðan, að bráðabirgðaathugun, sem gerð var af veiðimálastjóra og mig minnir af einum verkfræðingi, liggur fyrir. Bráðabirgðaathugun liggur fyrir, og þessa bráðabirgðaathugun eða skýrslu um hana hafði hv. 1. flm. till. í höndum, og ég hef einnig séð hana. Á því, sem þar kemur fram, er þessi till. byggð, um að gera ráð fyrir, að stöðin verði í Þingeyjarsýslum. Ég hef fyrir mitt leyti myndað mér skoðun á því, á hvaða stað í Þingeyjarsýslum þessi stöð ætti að vera, eftir að hafa rætt við veiðimálastjóra um þessi mál og eftir öðrum gögnum, en sé ekki ástæðu til þess að ræða nánar um það hér. En í þessum hluta Norðurlands, á austanverðu Norðurlandi, eru, eins og ég sagði, hvorki meira né minna en 28 ár, sem talið er, að megi rækta lax í, og helmingurinn af þessum ám eru þegar laxveiðiár. Fleira skal ég svo ekki um þetta segja. Ég vil aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna svæðið, sem um er að ræða, hefur verið nefnt í þessari till., sem hér liggur fyrir, en eins og ég sagði, skal ég sjá um það, að n. verði kunnugt um ræðu hv. þm., sem hér talaði áðan.



Herra forseti. Við höfum, 10 þm., leyft okkur á þskj. 127 að flytja till. til þál. um undirbúning heildarlöggjafar um hagnýtingu fiskimiðanna umhverfis Ísland. Tillgr. sjálf er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa níu manna nefnd til þess að undirbúa setningu heildarlöggjafar um hagnýtingu fiskimiðanna Umhverfis landið. Skulu fimm nm. kosnir hlutbundinni kosningu í Sþ., en Hafrannsóknastofnunin tilnefna tvo nm., Landssamband ísl. útvegsmanna einn nm. og samtök sjómanna einn nm. Nefndin skal hraða störfum eftir föngum, og greiðist kostnaður við störf hennar úr ríkissjóði.“ Þessi þáltill. hefur tvívegis áður verið flutt óbreytt frá því, sem hún er, og hef ég þannig sem 1. flm. talað fyrir henni tvisvar. Ég tel því óþarft að fara um hana nú mörgum orðum, en vísa til grg. um rökstuðning fyrir henni. Aðaltilgangurinn með tillöguflutningnum er sá, að fá settar hér innanlands reglur, er miði að því að nýta fiskimiðin eins heppilega fyrir landsfólkið og kostur er og þá að sjálfsögðu að gæta þess í leiðinni að ganga ekki of nærri stofnum helztu nytjafiska. Ég vil vekja athygli á því, sem segir í niðurlagi grg. þeirrar, er fylgir þessari þáltill., þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Reglur, er miðuðust við hámarksarðsemi veiðanna, án þess að ganga of nærri fiskistofnunum og þá að sjálfsögðu ungfiskinum fyrst og fremst, mundu einnig duga okkur vel í baráttunni fyrir rýmri fiskveiðilandhelgi, sem okkur er lífsnauðsyn að fá fram sem fyrst.“ Einmitt vegna þess, að nú er um fátt meira talað af stórum málum hér í landi voru en einmitt landhelgismálið, nauðsyn nýrra átaka og aðgerða í því, þá vil ég undirstrika, að að áliti okkar flm. mundi skipulagning veiðisvæðanna og ákvörðun friðunarsvæða innan fiskveiðilandhelginnar geta verið okkur verulega mikið hjálpartæki í þeim málflutningi okkar gagnvart öðrum þjóðum, sem við hljótum að verða að hafa uppi í baráttunni fyrir útvíkkun fiskveiðilandhelginnar, sem stendur nú væntanlega fyrir dyrum. Skal ég ekki fara nánar út í það, því að ég hef ásamt fleirum flutt till. til þál. um fiskveiðilandhelgina við landið og mun e.t.v., þegar ég ræði hana, koma lítillega inn á þetta. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég held, að þm. hljóti almennt að vera sammála um það, að að því beri að stefna, að veiðisvæðin víðs vegar kringum land verði nýtt á sem hagkvæmastan hátt fyrir landsmenn alla, eins og fram kom í framsöguræðu hv. 1. flm. Hitt hygg ég, að sé rétt, sem einnig kemur fram í grg., að það eru ýmsir augljósir vankantar á því að koma við ákveðnum reglum um nýtingu veiðisvæðanna. Það er margt, sem þar kemur til greina, sem þeir þekkja, sem útgerð stunda, og sjómenn eða skipstjórnarmenn eru að sjálfsögðu manna kunnugastir. Það, sem ég er nú að fiska eftir hjá flm. frv., er það, hvernig þeir hugsa sér skiptingu veiðisvæðanna eða nýtingu veiðisvæðanna eftir ákveðnum reglum. Ég vil t.d. benda á það, að hér á suður- og suðvestursvæðinu mundu mjög margir óska eftir því að geta stundað línuveiðar á vissum tíma framan af vertíð eins og uppistaðan var hér áður fyrr í veiðunum á þessu svæði. Á þessu eru vankantar, sem hvorki útgerðarmenn né sjómenn ráða við. Þeir, sem áður stunduðu þessar veiðar og voru þá kallaðir landmenn eða beitumenn, eru því miður alveg að hverfa úr sjómannastéttinni. Þetta er staðreynd, sem við höfum horfzt í augu við á undanförnum árum. Þó að ýmsir útgerðarmenn vildu setja sína báta á línuveiðar á þessu svæði, þá hefur það ekki verið hægt, vegna þess að menn hafa ekki fengizt til þessara veiða og þá sérstaklega ekki þeir, sem í landi þurfa að vinna að undirbúningi þessara veiða. Þetta er eitt atriði, sem kemur til með að valda nokkrum örðugleikum í sambandi við beina skipulagningu veiðisvæðanna, og kemur þar einnig fleira til. Sumum skipstjórum hentar vel þetta veiðarfæri, svo að þeir geta skarað fram úr með þetta veiðarfæri í aflabrögðum, en eiga aftur ekki eins hægt með að veiða í önnur veiðarfæri, þannig að það eru margir mjög augljósir vankantar á þeirri skipulagningu, sem þarna er stefnt að með flutningi þessarar þáltill., eins og reyndar kemur fram í grg., að flm. gera sér ljóst. En mig langar að fá nánari skýringar á því hjá flm. till., hvernig þeir hugsa sér þær reglur í stórum dráttum, sem þeir ætlast til, að settar verði um heildarveiðarnar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af fsp., sem hv. 3. þm. Sunnl. bar hér fram til okkar flm. þessa máls. Hann spurði um það, hvernig við hugsuðum okkur í stórum dráttum, að skipta ætti landhelginni upp í veiðisvæði. Mér er það fyllilega ljóst, eins og hann kom raunar inn á og við tökum sérstaklega fram í grg. okkar, að hér er um mjög vandasamt verk að ræða, sem vafalaust mundi valda nokkrum ágreiningi og jafnvel árekstrum milli starfandi sjómanna. Við erum ekki alveg reynslulausir um það hér á landi. Það hafa verið ákveðin hér í mörg ár veiðisvæði fyrir ákveðin veiðarfæri, af því að allir vita, að það gengur mjög illa úti á miðunum að nota á sama svæðinu bæði veiðarfæri eins og línu og önnur staðbundin veiðarfæri og hins vegar veiðarfæri, sem dregin eru, eins og dragnót og botnvörpu. Þetta samræmist illa á sömu svæðunum. Því höfum við Íslendingar ákveðið vissa svæðaskiptingu með tilliti til þess að hindra árekstra milli þessara veiðarfæra. Í Noregi er mér tjáð af kunnugum mönnum, að um svipað sé að ræða, nema bara að Norðmenn séu enn þá lengra komnir í þessum efnum heldur en við. Þetta er sú meginhugsun, sem á bak við till. okkar liggur, að skipta veiðisvæðum eins og mögulegt er, þannig að ekki þurfi að koma til tíðra og mjög dýrra árekstra á milli báta, er nota mismunandi veiðarfæri. Og þó e.t.v. sé ekki rétt að segja, að friðunarsvæði út af fyrir sig sé veiðisvæði, þá er það þó svo, að við teljum, að nauðsynlegt sé að ákveða viss friðunarsvæði hér innan fiskveiðilandhelginnar. Till. gerir ráð fyrir því, að skipuð sé níu manna nefnd til þess að ákveða þessar reglur í smærri atriðum, og það er stungið upp á því í sjálfri till., að nefndin sé þannig skipuð, að í henni séu menn, sem þekki vel til þessara mála, og treysti ég því a.m.k., að þeir muni geta komizt frá þessu verkefni á sómasamlegan hátt, þannig að við getum skipulagt okkar fiskveiðilandhelgi með hliðsjón af því, að við fáum sem mestan arð út úr fiskveiðum okkar, án þess að við séum að skemma hverjir fyrir öðrum og án þess að við göngum of nærri stofnum nytjafiska innan landhelginnar.



Herra forseti. Það, sem spurt er um, er svo greinilegt, að ég tel óþarft að láta fylgja því frekari skýringar.



Herra forseti. Í fsp. er óskað upplýsinga um tiltekna skiptingu á launaskatti á árinu 1969 eða 1970. Það er því miður ekki hægt að fá fullnægjandi upplýsingar um árið 1970, en eftir því sem næst verður komizt varðandi árið 1969 um skiptingu á innheimtum launaskatti milli þeirra stofnana, sem spurt er að í hinum þremur liðum fsp., þá er skiptingin sem hér segir: Heildarlaunaskattur 1969, sem lagður var á laun á því ári, var 166.7 millj. kr. Skatturinn skiptist þannig: Á ríkisfyrirtæki í a-hluta ríkisreiknings 15.2 millj., á fyrirtæki í b-hluta ríkisreiknings 13.6 millj., á ríkisbanka 2.4 millj. eða samtals á fyrirtæki, sem spurt er um í 1. lið, 31.2 millj. kr. eða 18.7%. Sveitarfélög hafa greitt 11.2 millj. kr., þar af bæjarútgerðir 1.2 millj., og er hlutfallstalan 6.7%. Launaskattur annarra aðila var því 124.3 millj. eða 74.6%.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans.



Herra forseti. Þessi fsp. þarf ekki langrar framsögu víð, en áhugamenn um náttúruverndarmál voru mjög ánægðir, þegar hæstv. forsrh. lýsti því yfir í sinni nýársræðu, að ríkisstj. mundi flytja náttúruverndarfrv. og beita sér fyrir nýrri lagasetningu í því efni. Þessi fsp. er flutt eingöngu til þess að minna á, hversu áliðið er orðið þingtímans, ef ætlunin er að ljúka þinginu jafnvel fyrir páska. Menn hafa orðið áhyggjur af þeim málum, sem ekki eru enn þá komin fram, en ættu að ná fram að ganga, og þetta er eingöngu flutt í því skyni að láta í ljósi slíkar áhyggjur við hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég vona, að hægt verði að útbýta stjfrv. um náttúruvernd í næstu viku.