Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Tíminn er ansi stuttur. Það væri betra ef stjórnarandstöðuþingmenn mundu kannski spara sér meðsvörin þegar loksins gefur tækifæri til þess að stjórnarþingmenn tali því það er yfirleitt ekki mikið á meðsvörunum að græða. Ég vildi í þessari ræðu þakka hv. þingmanni fyrir góða og málefnalega ræðu eins og hann flytur alla jafna um sjávarútvegsmál en ég vil taka það fram, frú forseti, að ég hef ekki notað hugtök eins og ofsagróði eða ofurgróði eða það að útgerðarmenn kunni ekki fótum sínum forráð. Hins vegar hef ég spurt um fjárfestinguna og ég spyr með réttu vegna þess að hér nota þingmenn alls konar orðaleppa, bæði þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu, og stjórnarandstaðan hefur mikið talað um að þetta væru landsbyggðarskattar. Þess vegna hef ég ítrekað spurt og spyr með réttu, ekki vegna þess að fjárfesting sé slæm - fjárfesting er góð, ég er mér fyllilega meðvitaður um það - en ég hef spurt: Hvar hefur hagnaðurinn verið fjárfestur? Var hann áður fjárfestur á landsbyggðinni, í höfuðborginni eða erlendis? Það er ekkert neikvætt við það. 

Virðulegi forseti. Ég væri sannarlega að hreykja mér hátt ef ég segði að ég hefði ekki stundum notað of stór orð í gegnum tíðina í sjávarútvegsumræðunni, ég held að það eigi við okkur flesta, þannig að ég skal vel taka það til mín að einhverju leyti. En núna finnst mér hins vegar liggja mjög mikið við og ég hef þess vegna reynt af mínum veika mætti að komast í gegnum þessa umræðu án þess að vera með mikla sleggjudóma þótt ég útiloki ekki að þeir hafi líka fallið í ræðum mínum í þessari umræðu. Það sem ég reyndi að sýna fram á með tilvísun til upplýsinga frá Landsbanka Íslands er að fjárfesting sjávarútvegsins virðist fyrst og fremst hafa verið í kjarnastarfsemi, það eru undantekningar. Í öðru lagi liggur fyrir í mati bankanna að vanskil sjávarútvegsfyrirtækja hafa verið miklu minni hlutfallslega en annarra fyrirtækja og í þriðja lagi að afskriftir gagnvart einstökum atvinnugreinum eru hlutfallslega litlar í sjávarútvegi. Það er ánægjulegt og á sínar skýringar; rekstrarafkoman í heildina hefur verið góð. En þetta eru hins vegar staðreyndir 

Frú forseti. Ég spyr vegna þess að ég er í svolitlum vafa um hvort það sé nákvæmt samhengi á milli skuldastöðu útgerðanna í einstökum bönkum, hvort það sé endilega samhengi á milli hennar og þess hvernig útgerðir fjárfestu t.d. ágætan hagnað sem þær höfðu á árinu 2010. Ég er ekki alveg viss um það. Þess vegna leita ég svara vegna þess að svo margir stjórnarandstöðuþingmenn fullyrða að þessir peningar séu í dag fjárfestir að meginhluta til í heimabyggð og ef lögð sé á auðlindarenta sé það bara skattur sem verður tekinn af landsbyggðinni. Ég hef ekki séð neinar upplýsingar sem benda til þess að þetta sé rétt. En af því að þingmaðurinn vísaði til þeirrar aðferðafræði sem Alþýðusambandið mælir með, þá er það rétt. Þeir segja: Þetta er góð aðferð við að nálgast auðlindarentuna, en þeir hafa verulegar efasemdir um ársgreiðsluna og þar eru þeir sammála þingmanninum og ég sé ekki annað en í 

Virðulegi forseti. Vangaveltur hv. þingmanns um hvar fjárfestingin hafi átt sér stað frá árinu 2010 eru réttmætar. Aðaláhyggjuefnið í sambandi við þetta er hins vegar að fjárfestingin í sjávarútvegi frá þessum tíma hefur verið of lítil. Það helgast af ýmsu, svo sem óvissu varðandi skuldauppgjör gagnvart bönkunum og líka af hinni pólitísku óvissu sem hefur umlukið greinina. Ég held að allir hljóti að minnsta kosti að geta verið sammála um að það er ekki heppilegt. Við vitum að alveg frá árinu 2009 hefur ekki legið alveg ljóst fyrir hvernig rekstrarumhverfi sjávarútvegsins ætti að vera. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði að vonandi væri enginn maður svo vitlaus að honum dytti í hug að búa til rekstrarumhverfi sem væri kolómögulegt fyrir greinina. Það sem mér sýnist hins vegar blasa við af þessu frumvarpi, þó í minna mæli en þegar það var lagt fram upphaflega, og í stóra fiskveiðistjórnarfrumvarpinu er einmitt það að rekstrarumhverfi sjávarútvegsins verði vont þannig að hæstv. ráðherra hefur því miður ekki orðið að ósk sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Eins og kom fram hjá honum hafa verið gerðar fjölmargar breytingar á því frumvarpi sem hér um ræðir af hálfu meiri hluta atvinnuveganefndar. Þó svo þessar tillögur séu á ábyrgð meiri hlutans er því ekki að neita að hluti þeirra í það minnsta hefur verið unninn í nánu samráði við minni hluta atvinnuveganefndar og sumar þeirra eiga jafnvel rætur sínar að rekja þangað sem undirstrikar þá samvinnu og þá miklu vinnu sem hefur farið fram í nefndinni. Nú vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji að sú umræða sem nú hefur staðið yfir í rétta viku í þingsalnum um þetta mál sé orðin nægilega þroskuð þannig að við getum tekið þetta mál aftur inn í atvinnuveganefnd og haldið áfram þeirri ágætu vinnu sem var í nefndinni í málinu og reynt að taka tillit til þess sem þegar hefur komið fram í umræðunni eða hvort þingmaðurinn telji að málið sé ekki fullrætt.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til að spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, út í það sem ég spurði áður hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Illuga Gunnarsson um og varðar möguleikana að ná sátt um stjórn fiskveiða. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála um að það megi byggja sátt til framtíðar á því að allir sammælist um að hanna það kerfi sem skapar sem mest verðmæti fyrir samfélagið og það sé þá nánast bara verkfræðilegt úrlausnarefni þeirra sem þekkja best til, sérfræðinga á þessu sviði, að hanna kerfið. Liður í því er að sjálfsögðu að hægt verði að reka fyrirtæki í sjávarútvegi með hagnaði. Það þarf að vera til staðar sá hvati. Er hv. þingmaður sammála mér um 

Virðulegi forseti. Já, ég held að flestir séu sammála um að við hljótum að ætla að byggja upp fiskveiðistjórnarkerfi sem hámarkar afrakstur í greininni. Síðan er það pólitísk spurning hvernig menn ætla að ráðstafa þeim afrakstri, þeim hagnaði, þeim arði. Það er mjög margt sem kemur til álita þar. Menn geta farið þá leið að reyna að skattleggja tekjurnar og dreifa þeim skatttekjum á þann hátt sem þeir telja skynsamlegt. En við hljótum líka að hugleiða annað og það er að til staðar sé þannig arður að menn geti staðið undir eðlilegri fjárfestingu og ekki síður hinu, sem mér finnst stundum hafa farið halloka í þessari umræðu, og það er hvernig við getum bætt laun í sjávarútvegi. Það er verkefni sem sjávarútvegurinn ætti að vera að reyna að glíma við einmitt núna, hvernig hægt er að hækka laun t.d. hjá fiskverkunarfólki. Ég óttast að það að taka út úr greininni 15 milljarða kr. núna muni gera þá vinnu miklu erfiðari.

Virðulegur forseti. Þeir þættir sem hv. þingmaður nefndi að þyrftu að vera til staðar eru að mínu mati augljósir. Það þarf að sjálfsögðu að taka tillit til þess að fyrirtækin geti fjárfest, geti stundað nýsköpun og geti greitt starfsfólki sínu góð laun. Þetta eru auðvitað allt hlutir sem menn hljóta að líta til þegar þeir hanna kerfi til að stjórna fiskveiðum. Reyndar hefur þó tekist það vel til að íslenskur sjávarútvegur er líklega sá sjávarútvegur sem skapar mest verðmæti í heiminum miðað við veiddan fisk. Það var svo sannarlega ekki alltaf þannig, það eru ekki margir áratugir síðan menn veiddu umtalsvert meira en nú en greinin var engu að síður oft og tíðum baggi á ríkissjóði. Er ekki eðlilegast við þessar aðstæður, í ljósi árangurs undanfarinna 30 ára, að menn reyni að fínstilla þetta kerfi, en taki reyndar mið 

Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum að velta þessu fyrir okkur í stærra samhengi. Auðvitað getum við fundið að mörgu í núverandi sjávarútvegskerfi. Það er ýmislegt sem við þyrftum að breyta og við höfum reyndar verið að breyta í gegnum tíðina með ýmsum hætti. Engu að síður, þegar við skoðum sjávarútvegskerfi okkar í samanburði við mörg önnur, horfa aðrar þjóðir til okkar fyrirkomulags. Það er ekki þar með sagt að þetta sé besta kerfi í heimi eins og sumir hafa sagt, ég ætla ekki að halda því fram. En þetta er að minnsta kosti kerfi sem menn horfa til og sjá að við höfum svo sannarlega verið að ná árangri. Hálfs prósent aukning á arðsemi í greininni á hverju einasta ári frá árinu 1984 er auðvitað ævintýralega mikill árangur. Síðan þurfum við einfaldlega að velta því fyrir okkur sem ætti að vera stóra vangaveltan og það er þetta: Hvernig getum við nýtt þennan arð sem best þannig að hann komi þjóðinni til góða? Það gerum við með skynsamlegum fjárfestingum, það gerum við ekki síst með því að reyna að bæta kjör fólksins sem starfar í þessari grein. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður hefur mikla reynslu eins og allir vita á þingi og af sjávarútveginum, bæði úr sinni heimabyggð vitanlega og sem ráðherra. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í helstu og mestu breytingar sem gerðar hafa verið á þessu kerfi okkar undanfarin ár. Hverjir hafa notið einna mest þeirra breytinga? Hverjum hafa þær skilað mest, þessar breytingar sem hafa verið gerðar? Þegar kerfið var sett fyrir um 30 árum gerðu menn sér grein fyrir því að það mundi að sjálfsögðu taka einhverjum breytingum en stóra myndin hefur að stærstum hluta haldið sér. Mig langar því að spyrja hv. þingmann út í það hverjir hafi notið einna helst þeirra breytinga sem gerðar hafa verið undanfarin ár eða áratugi. Nú lásum við það í fréttum að lögin frá 2006 eru tilnefnd til alþjóðlegra verðlauna fyrir það hversu vel þau eru úr garði gerð.

Forseti hafði því miður gleymt að stilla klukkuna en hv. þingmaður er kominn aðeins fram yfir.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög áhugaverð spurning. Ég fór í gegnum það í huga mér hverjar væru sennilega stærstu vörðurnar á leiðinni. Í fyrsta lagi var stærsta breytingin gerð árið 1990 undir forustu þáverandi vinstri stjórnar þegar hið frjálsa framsal var innleitt. Það var reyndar gert gegn atkvæðum Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma. Þetta var grundvallarbreyting. Í öðru lagi komst á upp úr 2000 samkomulag um að innheimta auðlindagjald. Það var gert að frumkvæði þáverandi hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur og hafði þáverandi ríkisstjórn auðvitað forustu um það á sínum tíma. 
             Loks vil ég nefna smábátakerfið sem var smám saman þróað og komst í núverandi mynd fyrir um það bil einum áratug.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Það er mikilvægt að hafa það í huga þegar menn tala um þetta kerfi að flestir stjórnmálaflokkar hafa komið að því með einhverjum hætti, breytingum á kerfinu eða með því að setja það á fót. Það er ágætt að halda því til haga því að sumir stjórnmálaflokkar virðast ekki kannast við að hafa verið í ríkisstjórn eða komið nálægt þessu kerfi. Þær breytingar sem hv. þingmaður nefndi hafa verið mjög stórar og gert kerfið sveigjanlegra að mörgu leyti. Við sjáum að þegar smábátakerfið var tekið upp í þessu kerfi varð töluverð breyting á högum smábátasjómanna. Ef ég man rétt sóttust þeir einmitt eftir því að vera þátttakendur í þessu kerfi. Ef ég man þetta rangt þá verður það bara leiðrétt. Það er mikilvægt í mínum huga að þetta kerfi haldi áfram 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að nema staðar við smábátakerfið vegna þess að ég held að menn geri sér ekki alveg grein fyrir þeirri miklu breytingu sem varð þegar því kerfi var komið á laggirnar. Þá var tekin um það pólitísk ákvörðun að færa veiðirétt til smábátakerfisins til þess að skapa m.a. viðspyrnu í minni byggðum. Ég tel að það hafi gengið vel. Það var gæfa þess kerfis að það var byggt upp í grundvallaratriðum eins og hvert annað aflahlutdeildarkerfi með framseljanlegum fiskveiðiréttindum innan þess. Síðan bjuggum við til alls konar hvata eins og línuívilnun, sem er gott dæmi, til að skapa viðspyrnu fyrir kerfið. Það var mjög umdeilt á sínum tíma og er svo sem umdeilt í dag, en ég tel að það hafi skilað miklum árangri. Ég tók eftir því að Arthúr Bogason, formaður Landssambands smábátaeigenda, sagði í blaðaviðtali í Brimfaxa, sem er tímarit Landssambands smábátaeigenda, að sá mikli veiðiréttur sem væri á smábátum á Íslandi vekti mikla athygli. Maður getur kannski sagt að smábátar á Íslandi séu engir smábátar vegna þess að þeir eru stórir og öflugir, en þeir skipta mjög miklu máli. 
             Þegar maður horfir til baka held ég að þetta hafi tekist bara býsna vel.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað hægt að ræða þessi mál endalaust en einhvern tíma hlýtur það að taka enda og verður að taka enda. Það er líka ástæða til að gera grein fyrir ákveðnum millileikjum sem eru í málinu og hafa tafið það vegna þess að það er grundvallaratriði og alveg ljóst að þetta mál verður aldrei klárað nema úr því verði unnið og á þeim nótum sem sáttanefndin skilaði á sínum tíma. 23 aðilar úr öllum greinum sjávarútvegs til sjós og lands, stjórnmálaflokkum og öðrum þáttum þurfa og eiga að koma að slíku máli. Allt annað er tímasóun. Virðulegi forseti. Það er ástæða til að spyrja: Hvort er skynsamlegra að láta niðurstöður og vinnubrögð í gerð þess frumvarps sem hér er til umræðu og annarra þátta er lúta að fiskveiðistjórn á Íslandi ráðast með tilliti og viðtöku ábendinga færustu manna í öllum greinum viðskiptalífs á Íslandi því að þeir hafa allir mótmælt því máli sem hér er verið að reyna að koma í gegn vegna þess að það sé ófullburða og til tjóns fyrir íslenska þjóð - hvort er betra að láta alla þessa aðila koma að málinu eða láta málið ráðast af geðþótta nokkurra hv. þingmanna, stjórnarsinna? Það er auðvelt að nefna dæmi. Á þetta mál að ráðast af geðþótta hv. þm. Marðar Árnasonar, Ólínu Þorvarðardóttur, Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, Álfheiðar Ingadóttur …  
             Það er því mikil ástæða til þess, virðulegi forseti, að hvetja menn til að hugsa sig um og reyna að koma á vinnubrögðum sem skila þessu máli áfram. Það eru margir þættir í því sem hægt er að byggja á og um mörg atriði er ekki ágreiningur, sem ætti fyrir mörgum árum að vera búið að hnýta upp og er það til mikils vansa bæði fyrir fyrrverandi ríkisstjórnir og útvegsmenn þessa lands. Samt keyra grundvallaratriði um þverbak. Í stuttu máli eitt sjónarmið: Trillukarl á Akranesi sem veiðir við Skagann borgar upp 30–40 millj. kr. skuld frá því að hann fjárfesti í útgerð sinni. Er sanngjarnt að við hliðina á honum séu menn að veiða í strandveiðikerfi, þrír um borð, rafvirki, kennari og skipstjóri sem er í fríi? Slík dæmi eru raunsönn. Auðvitað er þetta ekki boðlegt. Strandveiðikerfið er spennandi á margan hátt en það gengur ekki eins og það er sett upp. Það er m.a. þess vegna sem deilan er svo mikil um það sem lýtur að pottaskiptingunni. Það er ekkert jafnræði eða samræmi í því sem verður að gera heldur mismunun á mismunun ofan. Ég vil vekja athygli á öðru atriði, virðulegi forseti. Það er hinn stórkostlegi fundur á Austurvelli í gær. Oft hef ég sem þjóðernissinni verið stoltur af því að vera Íslendingur en aldrei eins og í gær niðri á bryggju að fylgjast með umsvifum nær 100 skipa flota sem kom hvaðanæva að af landinu til hafnarinnar í höfuðborginni og þeytti til áherslu flautur sínar á hálftíma fresti. Þetta var stórkostleg upplifun. Það var svo magnað að skynja hvað afl Íslands er geypilega sterkt og mikið þegar maður hefur það nánast í hendi, þegar maður er í miðjum darraðardansinum. Það sýnir líka hvað það skiptir miklu máli að við kunnum að fara með þetta afl, sýna því virðingu um leið og við nýtum það eins og hægt er. Aðkoma fjölmiðla landsins, sérstaklega Ríkisútvarpsins, einnig Fréttablaðsins og Stöðvar 2, var til háborinnar skammar gagnvart fólki landsins í gær. Það var vel á þriðja þúsund manns á Austurvelli. Það kann ég að telja sem gamall stjórnandi útihátíða. Það voru um 200 menn á Austurvelli sem komu þangað til að eyðileggja fundinn. Milli 70 og 80 bauluðu stanslaust, hlustuðu ekki á neina ræðu heldur bauluðu stanslaust sjúklegu bauli til að eyðileggja það að fólk fengi að tjá sig á fundinum, fólk sem er landverkafólk, sjómenn, útvegsmenn og talsmenn sveitarfélaga landsins. Hvílík skömm. Þetta fólk, vælukjóarnir, baulararnir, fékk aðaltímann í fréttum Ríkisútvarpsins. Það er mín skoðun að komið sé að því að Alþingi ræði það í alvöru hvort ekki sé kominn tími til að loka fréttastofu Ríkisútvarpsins. Hún er ekki fréttastofa, hún er málflutningsstofa og hæstiréttur í málflutningsstofunni er svokallaður Spegill sem er ekki spegill af þjóðinni eða þjóðlífinu. Hann er afskræming á þjóðlífinu. Hann túlkar sérhagsmunapot og hugmyndir margra fréttamanna Ríkisútvarpsins sem um árabil hafa ruglað saman fréttum og t.d. hugmyndum sínum gagnvart Evrópusambandinu og mörgum öðrum þáttum sem við erum að véla um frá degi til dags. Það er komið að því að of langt er gengið varðandi Ríkisútvarpið í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða hjá hv. þm. Árna Johnsen. Hann lýsti sér hér sem þjóðernissinna sem vildi láta loka fréttastofu Ríkisútvarpsins og telur að það frumvarp sem hér liggur frammi sé geðþóttaákvörðun nokkurra þingmanna. Þetta frumvarp byggir hins vegar á áralangri vinnu fjölmargra aðila, síðast á árunum 2009–2010 þar sem 18 hagsmunaaðilar úr greininni, m.a. sveitarfélög, félög sjómanna, útgerðarmanna og fiskverkenda og stjórnmálamenn, skiluðu skýrslu þar sem lagt var til að stjórn fiskveiða yrði byggð á  Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé andsnúinn niðurstöðunni um að móta eigi stjórn fiskveiða, þá sérstaklega hvernig eigi að innheimta auðlindagjald eins og fram kemur í þeirri skýrslu og fulltrúi Sjálfstæðisflokksins skrifaði upp á.

Frú forseti. Nú er hv. síðasti ræðumaður og þingmaður frægur fyrir orðgnótt og nánast sjálfvirkan sleppibúnað í þeim efnum í þingsal. Í fyrrinótt veittist hann afar ósmekklega að ættingjum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, að því er virðist í þeim tilgangi einum að sverta hana og baráttu hennar fyrir réttlátu fiskveiðistjórnarkerfi og gefa í skyn að hún byggði á fjárhagslegum hagsmunum ættingja hennar. Nú vil ég spyrja þennan hv. þingmann hvort hann hafi burði í sér til að biðja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur afsökunar. - Hann ansar mér ekki. Þá hafði hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir erindi sem erfiði í þennan þingsal. Ég endurtek spurninguna og spyr hv. þm. Árna Johnsen hvort hann hafi manndóm í sér til að biðja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur afsökunar og draga ómakleg orð sín 

Virðulegi forseti. Það er ekki nýtt að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir misskilji, viljandi eða óviljandi, það sem um er vélað í þingsal. Ég fjallaði þarna á engan hátt persónulega um neitt og þess vegna á þessi spurning þingmannsins ekki við.

Frú forseti. Ég velti fyrir mér hvað það er sem menn geta misskilið í eftirfarandi orðum. Með leyfi forseta sagði hv. þingmaður: „Það er til skammar að hv. þingmaður“ - sem var Lilja Rafney Magnúsdóttir - „sem kemur úr sjávarplássi og tengist í marga ættliði sjómönnum, sem að vísu hafa nánast allir selt þann kvóta sem þeir höfðu, ekki skipin heldur seldu þeir kvótann líka, skuli tala svona. Það skal tala varlega í þannig slettum. Það er staðreynd. Þegar spurt er með slíkum hroka er rétt að fá smápus í andlitið á móti.“ Síðar í ræðu sinni sagði hv. þingmaður: „Þeir einu sem hugsanlega græða eru þeir sem koma aftur inn í kerfið, jafnvel eftir að hafa selt sig út úr því oftar en einu sinni, oftar en tvisvar, oftar en þrisvar, oftar en fjórum sinnum, allt að fimm sinnum. Hér inni eru hv. þingmenn sem hafa reynslu af þessum leik þó að þeir segi kannski: Nei, það var ekki seldur kvóti, það var selt skip, það bara fylgdi kvóti.“ Ég get haldið áfram að vitna í orð hv. þm. Árna Johnsens. Það er ómögulegt að misskilja þau og því spyr ég aftur: Hefur hv. þingmaður manndóm til að biðjast afsökunar á orðum sínum og draga þau 

Virðulegur forseti. Það er gamalkunnur háttur hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að berja höfðinu við steininn.

Grjót er þér hugleikið.

Já, já, það er alveg rétt, grjót er mér hugleikið af því að ég skil náttúru landsins vel og anda í gegnum hana. En það sem ég sagði í þessum efnum er allt satt og rétt. Það eru aðilar sem hafa selt kvóta sinn og það er löglegt og ég gagnrýndi það ekki. En ég gagnrýndi hins vegar tvískinnunginn að það hefði mátt selja kvóta en nú mættu menn ekki gera það í framtíðinni og það verður að taka af 

Enginn manndómur í þér.

Virðulegi forseti. Ég hyggst sleppa því að spyrja hv. þingmann spurningar. Áður en hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gengur úr sal vil ég hins vegar segja við frú forseta: Það er með ólíkindum hvernig hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hagar sér í þingsalnum sem forseti Alþingis gagnvart þingmönnum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var forseti í gær 

Forseti minnir hv. þingmann á að andsvari ber að snúa að ræðumanni.

Virðulegi forseti. Það var augljós spurning innifalin í ábendingum hv. þingmanns og ég tek undir það sem hann sagði sem nýtt innlegg í umræðuna. Það er vandi að vera til, vandi að vera maður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög gott svar.

Virðulegur forseti. Í ljósi þeirra viðmiða sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir setti í andsvari sínu áðan geri ég ráð fyrir að fyrrverandi formaður míns flokks, Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, eigi von á afsökunarbeiðni, blómvendi og súkkulaðikassa frá hv. þingmanni og félögum hennar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og eflaust Samfylkingunni líka. Hv. þm. Árni Johnsen nefndi fundinn sem haldinn var á Austurvelli í gær þar sem mörg hundruð sjómenn komu saman til að mótmæla frumvörpum ríkisstjórnarinnar og ég vil spyrja hann út í fréttaflutning af þeim fundi. Hv. þingmaður kom aðeins inn á hann, en meðal þess sem hefur verið haldið fram í fréttum, og raunar af hv. stjórnarliðum í þingsal líka, er að þar hafi verið stór hópur að mæla með frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Ég held að það hafi ekki verið margir, líklega enginn á Austurvelli, að mæla með frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Það voru að vísu einhverjir að mótmæla útgerðarmönnum en þeir hinir sömu 

Forseti biðst velvirðingar á því að klukkan hefur ekki alveg látið að stjórn í borðinu og tekið upp á því að ráða sér sjálf. 

Virðulegi forseti. Það var auðvitað magnað í gær þegar 1.300 íslenskir sjómenn stormuðu frá Reykjavíkurhöfn á Austurvöll. Slíkt hefur aldrei fyrr skeð í Íslandssögunni. Það er líka einsdæmi í heiminum að hryggurinn úr skipaflota eins lands sigli til höfuðborgarinnar til fundar sem var mjög kurteislegur og yfirvegaður, fundar sem byggðist á málflutningi landverkafólks, sjómanna, útvegsmanna og talsmanna sveitarfélaga í landinu. Baulararnir á Austurvelli, þessir +/-70, hlustuðu ekki á eina einustu ræðu, þeir bauluðu ekki bara á útvegsmenn eða talsmenn þeirra, þeir bauluðu á alla. Það er þetta sem fékk tímann í fréttaflutningi 

Virðulegur forseti. Eins og ég nefndi áðan hafa allmargir hv. þingmenn stjórnarliðsins haldið því fram að hluti þeirra sem staddir voru á Austurvelli í gær hafi verið að mæla með frumvörpum ríkisstjórnarinnar. En í frétt Ríkisútvarpsins um áform þessa hóps sem vísað er til segir, með leyfi forseta: „Samtök íslenskra fiskimanna ætla að afhenda ríkisstjórninni áskorun á fundi sem haldinn verður á Austurvelli á morgun til að mótmæla fiskveiðifrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Grétar Mar Jónsson er formaður samtakanna: „Við erum að óska eftir því að fá þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótann, í fyrsta lagi. Í öðru lagi viljum við fá frjálsar handfæraveiðar og í þriðja lagi viljum við aðskilja veiðar og vinnslu og svo viljum við fá allan fiskinn á fiskmarkað.““ Virðulegi forseti. Það var enginn á Austurvelli að mæla með tillögum þessarar ríkisstjórnar. Hins vegar voru, eins og hv. þingmaður bendir á, 

Virðulegi forseti. Þetta var stórkostlegur fundur, þótt ekki væri nema vegna þess að þúsundir landsmanna komu til höfuðborgarinnar á skipum, rútum, einkabílum og flugvélum. Og það er alveg rétt að niðurstaðan í fréttaflutningi var að landsmenn voru virtir að vettugi af fréttastofum landsins, þeim sýnd lítilsvirðing og dónaskapur. Ekkert einasta atriði sem kom fram í flutningi þeirra var flutt í þessum fjölmiðlum, síst í Ríkisútvarpinu sjálfu. Þetta er ekki boðlegt. Þetta er til háborinnar skammar. Þegar Arnar Hjaltalín, talsmaður verkafólks í Vestmannaeyjum, talaði um að það hefði verið mikið atvinnuleysi fyrir tíu árum í Vestmannaeyjum bauluðu þeir og þá sagði hann: Hvar voruð þið þá, baulararnir? 

Virðulegi forseti. Íslenskur sjávarútvegur hefur verið skattlagður umfram aðrar atvinnugreinar lengi. Ég hef farið yfir það í stuttu máli í ræðu áður hvernig íslenskur sjávarútvegur var skattlagður sérstaklega á þeim árum sem við höfum verið að ná fram hagræðingu í greininni, öfugt við það sem gerist í löndum Evrópusambandsins núna, við úreldingu fiskiskipa og við að reyna að fækka í fiskiskipaflotanum. Við skattlögðum íslenskan sjávarútveg og hann stóð þannig sjálfur undir þeim framkvæmdum en það átti fyrst og fremst við um stærri útgerðir landsins og kom ekki eins mikið við smábáta- eða trilluútgerðir. Ekki eru mörg ár síðan hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði í ræðu að tilhneiging stjórnvalda til að hækka skattstofna sem væru einu sinni komnir á vera vel þekkta og að sú hætta yrði fyrir hendi varðandi veiðileyfagjald. Og þá yrði greinin síðri kostur fyrir fjárfesta og þá yrðu til hvatar til að hækka hann enn frekar. Þessi sýn hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur algerlega gengið eftir. Við erum að horfa á það að eitthvað sem var sem skattur, notaður í hagræðingarskyni í útgerðinni, greiddi fyrir þeim breytingum og gerði greinina verðmætari, var síðan þegar komið var að ákveðnum tímamörkum í þeirri sögu breytt yfir í auðlindagjald. Menn voru sammála um að greinin mundi þá greiða gjald fyrir aðgang að auðlindinni, hóflegt gjald. Þetta hefur svo verið að þróast og hefði verið eðlilegt að láta þróast áfram eftir því hvernig greininni vegnaði á hverjum tíma. Það er því alveg með ólíkindum að mönnum detti það í hug að núna sé allt í einu tímabært að taka skatt af útgerðinni, veiðiskatt upp á allt að 25 milljarða, eins og dæmið leit út. Menn hafa reyndar lækkað það gjald og horfa núna á 15 milljarða. Það er ekki nema innan við hálft ár síðan bent var á í skýrslu sem kom út á vegum ríkisstjórnarinnar að sjávarútvegurinn gæti greitt kannski í kringum 10 milljarða miðað við núverandi aðstæður. Á sex mánuðum gat mönnum dottið það í hug að hægt væri að hækka það rúmlega tvöfalt, upp í 25 milljarða. Þau orð sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði um þetta á sínum tíma hafa sannarlega reynst rétt. Þá veltir maður því fyrir sér, virðulegi forseti, hver þróunin í þessu verður þegar um einhvern óseðjandi ríkissjóð er að ræða. Í höndum ríkisstjórnar sem neitar að fara, við getum sagt þær augljósu leiðir sem liggja fyrir okkur varðandi eflingu tekna í ríkissjóð með því að auka atvinnustarfsemi, eyða atvinnuleysi, stuðla að verðmætasköpun, auka útflutningsverðmæti - ríkisstjórnin vill það ekki þó að tækifærin liggi fyrir fótum okkar. Hvert horfir þá þessi óseðjandi ríkisstjórn í skattlagningu næst? Hvað verður næst þegar búið verður að taka sjávarútveginn í slíka meðferð? Er það ferðaþjónustan sem mikið er hampað í dag, því að mikill vöxtur er í ferðaþjónustunni? Hvenær fara að heyrast þær raddir hjá hæstv. ríkisstjórn að ferðaþjónustan sé að nota auðlindir landsins? Nú sé komið að henni að fara að greiða auðlindagjald. Það er ekki erfitt að innheimta auðlindagjald af ferðaþjónustunni. Það gerum við bara með því að leggja á einhverja farmiðaskatta eða gistináttgjöld, nefskatt á alla ferðamenn sem koma til landsins. Og menn geta reiknað sig upp í það að í þeirri vaxandi arðbæru grein gætu menn farið að greiða meiri skatt, það væri næsta skrefið. Við getum horft til orkufreks iðnaðar. Við getum horft til þeirrar umræðu sem hér hefur verið um að stóriðjufyrirtækin eigi að borga meiri skatt. Samið var sérstaklega við þau um greiðslu viðbótarskatts þegar hrunið varð, fyrir fram greiddur skattur. Nú á jafnvel að framlengja það. Það eru hugmyndir manna. Ef við rifjum upp ummæli fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Katrínar Júlíusdóttur, fyrir ekki svo löngu síðan, kannski ári eða svo, þegar hún sagði: Nú eru stórir hlutir að gerast í Þingeyjarsýslum. Nú verða Húsvíkingar og nærsveitarmenn að undirbúa sig undir stórkostlegt átak í atvinnumálum, miklar breytingar, og nefndi haustið síðasta í þeim efnum. Það hefur ekki gerst. Af hverju gerist ekkert fyrir norðan? Af hverju er svona mikil deyfð yfir því að klára einhver verkefni, koma verkefnum þar í gang? Getur verið að Landsvirkjun sé að reyna að fá of mikið fyrir orkuna, það sé þess vegna? Eru það mögulega skilaboð frá ríkisstjórninni og það gangi ekki upp þess vegna? Eða getur verið að öll þessi óvissa í kringum erlenda og innlenda fjárfestingu hvað varðar fyrirtækjarekstur í landinu valdi því að menn haldi að sér höndum við að koma hingað til landsins og vinna úr þeim auðlindum sem við getum boðið? Getur það verið? Er þetta farið að hitta okkur fyrir svona alvarlega þegar við sjáum að það er ekkert að gerast? Það verður að snúa af leið. Það sjá allir sem velta þessu fyrir sér að þessi leið gengur ekki. Auðvitað sjáum við öll þegar við skoðum þessa fyrirhuguðu skattlagningu á sjávarútveginn að þeim peningum sem þar eru og á að taka umfram það sem eðlilegt getur talist verður miklu betur varið í fjárfestingar í þessari grunnatvinnugrein þjóðarinnar. Þeir eru miklu öruggari þar til að skapa verðmæti, útflutningsverðmæti og atvinnutækifæri heldur en í höndum ríkisins sem vill nota þá í að grænka fyrirtæki, sem er alveg sjálfsagt mál en er svona eitthvað sem við getum farið að leyfa okkur þegar við höfum nóg á milli handanna. Virðulegi forseti. Þessi leið verður aldrei farin á enda, þetta endar aldrei hjá ríkisstjórn sem hefur enga aðra sýn á framtíðina en skattpína það sem er í kringum hana, hvort sem það eru einstaklingar og heimili, fyrirtæki eða almennur atvinnurekstur. Þetta verður að snúast um önnur grundvallaratriði, þ.e. að auka verðmætin, auka verðmætasköpunina, hvatann til að gera eitthvað. Þá fáum við þetta streymi í gang. Það eiga menn sem hafa unnið mikið í grunnatvinnuvegum þjóðarinnar, menn sem úr sveit og sjávarbyggðum, að þekkja best. Þannig er þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Í bókun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í starfshópi um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða frá árinu 2010 segir, með leyfi forseta: „Meginniðurstaða endurskoðunarnefndarinnar kemur fram í eftirfarandi orðum í niðurstöðukafla skýrslunnar: „Meiri hluti starfshópsins telur rétt að gerðir verði samningar um nýtingu aflaheimilda og þannig gengið formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr.““ Síðar segir í bókuninni: „Þessi leið sem niðurstaða hefur orðið um í nefndinni er í samræmi við leikreglur þær sem gilda munu við nýtingu annarra auðlinda, þ.e. leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu íslenska ríkisins. Þar er gert ráð fyrir nýtingarsamningum til langs tíma með endurnýjunarákvæðum.“ Síðar í sömu bókun segir, með leyfi forseta: „Nú þegar þverpólitísk endurskoðunarnefnd, skipuð fulltrúum hagsmunasamtaka í sjávarútvegi, hefur skilað af sér nær samhljóða áliti um meginatriði fiskveiðistjórnarinnar, er lögð mikil ábyrgð á herðar ríkisstjórnarinnar. Það verður í verkahring hennar að leggja fram frumvarp sem byggir á niðurstöðu nefndarinnar. Það frumvarp verður vitaskuld að fylgja þeirri meginlínu sem nefndin markaði og hér hefur verið lýst.“ Að lokum segir í áliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar: „Undirritaður fagnar því að niðurstaða sé fengin í erfiðu deilumáli. Til þess að það tækist þurftu allir að sýna mikinn samstarfsvilja og sveigja frá ýtrustu sjónarmiðum. Þessa niðurstöðu eiga stjórnvöld að virða og standa að því samkomulagi sem náðist með þessum hætti í nefndinni.“ Á þessu byggist þetta frumvarp sem við erum að tala um í dag, þeirri meginlínu sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lagði til og krafðist þess að yrði farið eftir. Eftir því hefur verið farið og ég spyr hv. þm. Jón Gunnarsson hvort hann geti verið mér sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður á sæti í atvinnuveganefnd og hefur þar af leiðandi verið með þetta mál til meðferðar í nefndinni ásamt ýmsum öðrum málum sem eru föst í þeirri ágætu nefnd, kannski ekki föst en hafa fengið litla umfjöllun og augljóst að langt er í það að þau komi inn í þingið ef á að sinna almennilegri vinnu við frumvörp, þá á ég við rammann. En ég ætla ekki að spyrja út í rammann núna, enda erum við ekki að tala um það mál. Ég fæ ekki séð að nokkur einasta umsögn um þetta mál sé jákvæð eða hvetji til þess að það sé samþykkt einn, tveir og þrír eins og það kemur af kúnni. Mér sýnist að þær breytingar sem hafa verið lagðar til séu lítils háttar miðað við það sem farið var af stað með, mér sýnist það við þennan yfirlestur. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt hjá mér að fáar eða engar umsagnir hafi verið þessum frumvörpum í vil, ef má orða það þannig. Og eins hvort þingmaðurinn telji að það sé þá ekki mikilvægt að láta í framhaldi - af því að manni sýnist að lítið tillit sé tekið til athugasemda í breytingartillögum - hóp sérfræðinga fara yfir breytingartillögurnar, sem hafa meðal annars skilað inn gögnum eða skýrslu um frumvörpin eins og þau komu fyrst, þannig að við förum ekki í gegn með kannski verri frumvörp en komu inn til þingsins því að veruleg hætta er á því séu þau ekki gegnumlýst af þar til bærum sérfræðingum.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að ég held að engin umsögn sem barst hv. atvinnuveganefnd um þessi mál hafi verið á jákvæðum nótum nema ef vera skyldi umsögn samfylkingarfélags á Suðurnesjum. Gagnrýnin er auðvitað getum við sagt á mjög víðum vettvangi. Hún var frá því að vera gagnrýni á einstök efnisatriði og upp í það að lýsa miklum áhyggjum umsagnaraðila á því hversu illa frumvörpin væru unnin og hve óljósar afleiðingar þeirra yrðu. Þannig má segja í stórum dráttum að umsagnir sveitarfélaga hringinn í kringum landið endurspegluðu mjög þá óvissu sem skapaðist til dæmis vegna tekna þeirra, áhrifa á það, áhrifa á íbúana og störfin. Síðan er hægt að taka gegnumsneitt gagnrýni verkalýðsfélaganna í landinu sem auðvitað eru að hugsa um áhrifin á launþegana, áhrifin á laun fiskverkafólks, áhrif á laun sjómanna. Því hefur verið haldið fram, til dæmis við nefndina, að aflahlutaskiptakerfi sjómanna sem launakerfi sjómanna byggist á yrði ónýtt. En spurningin er fyrst og fremst hjá þessum aðilum: Af hverju er ekki búið að vinna þetta betur?  Hv. stjórnarþingmenn hafa að mörgu leyti verið á harðahlaupum 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Hv. þingmaður svaraði ágætlega þeirri spurningu sem ég beindi til hans að vitanlega er mikilvægt að þær breytingartillögur sem hafa komið fram verði lesnar af sérfræðingum nefndarinnar, bornar saman og áhrifin metin líkt og gert var við frumvarpið sjálft. Það er ekki hægt að fara öðruvísi með málið hér í gegn að mínu viti þegar að því kemur. Annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um af því að ég veit að þingmaðurinn hefur áhyggjur af því atriði. Er þingmaðurinn ekki sammála mér um að það viðhorf sem stjórnarþingmenn sumir hverjir virðast hafa til sjávarútvegsins og þeirra sem þar starfa, sé í rauninni ekki 

Virðulegi forseti. Auðvitað má segja að í ferlinu öllu endurspeglist ákveðið virðingarleysi, ekki bara við aðila í sjávarútvegi, ekki bara við það fólk sem starfar í sjávarútvegi, launafólk og atvinnurekendur heldur miklu fleiri, fulltrúa sveitarfélaganna í landinu og annarra. Að það skuli standa upp úr þegar vinna hófst við þetta í sjávarútvegsráðuneytinu um síðustu áramót og þrátt fyrir orð hæstv. sjávarútvegsráðherra um að fjöldi funda hafi verið haldinn þá vitum við að ekki var talað við neinn, ekkert samráð var haft við neinn aðila. Það voru tveir fundir sem hæstv. ráðherra hélt með fulltrúum LÍÚ að þeirra beiðni, einn í febrúar og einn í mars, stuttir fundir, ekkert efnislega rætt. Þetta viðhorf endurspeglast þarna og við verðum allt of mikið vör við þetta í umræðunni 

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið í andsvari hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar þar sem rætt var um þær fjölmörgu umsagnir sem komið hafa til þingsins um þessi mál sem allar voru neikvæðar, nema hugsanlega ein umsögn frá Samfylkingunni sjálfri. Ég velti fyrir mér hvernig hv. stjórnarliðar fara að því að viðhalda þeirri afneitun sem virðist vera til staðar í málinu og hefði áhuga á að heyra hvort hv. þingmaður geti tekið undir það með mér að hér séum við að fást við hreina og klára afneitun. Hún gengur meira að segja svo langt að í dag og í gær voru nokkrir hv. stjórnarliðar farnir að ímynda sér að stór hluti þess fólks sem mætti á Austurvelli í gær hefði verið mættur til að mæla með frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Að vísu var innan um sjómennina að því er mér skilst um 70 manna hópur sem, samkvæmt fréttum Ríkisútvarpsins, var að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótann, frjálsar handfæraveiðar, aðskilnað veiða og vinnslu og allan fiskinn á markað. Ríkisútvarpið virðist síðan hafa gleymt eigin frétt og fór að hafa það eftir stjórnarliðum að einhverjir á Austurvelli hefðu verið að mæla með frumvarpi ríkisstjórnarinnar, Er hv. þingmaður sammála mér um að ýmislegt í málflutningi stjórnarliða, þar með talið þessar nýjustu fullyrðingar eða ímyndun 

Virðulegi forseti. Það er ömurlegt fyrir okkur öll í hvaða farvegi þessi mál eru og til minnkunar fyrir þingið og í raun óboðlegt að umræðan um svo mikil grundvallarmál í samfélagi okkar skuli vera á þessu plani, að karpað sé um það hvort margir fylgismenn frumvarpanna hafi verið á Austurvelli eins og einhverjir þingmenn töluðu í dag. Þetta er auðvitað alveg ömurlegt. Svo segja hv. þingmenn stjórnarliðsins: Þetta er á grunni niðurstöðu sáttanefndarinnar. Erum við ekki að tala um nýtingarsamninga? Erum við ekki að tala um veiðiskatt eða veiðigjald? Jú, við erum að tala um það, en líka svo miklu meira. Við erum að tala um það sem allir aðilar eru sammála um að gangi ekki upp og samt er barist hér áfram. Nefndin fékk títtnefnda hlutlausa sérfræðinga til að vinna úttekt á þessu máli fyrir sig. Þeir sögðu eftir þær breytingar sem komu fram núna á veiðiskattsmálinu: Jú, þetta er mikil breyting til batnaðar. En við verðum að vita hvernig fiskveiðistjórnarfrumvarpið lítur út áður en við getum sagt til um hvort greinin ræður við þetta eða ekki. Þegar fyrir lágu þau drög að breytingartillögum sem stjórnarmeirihlutinn var tilbúinn til að gera á fiskveiðistjórnarfrumvarpinu sögðu þeir: Gagnrýni okkar stendur óbreytt. Það hefur ekkert breyst. Sjávarútvegurinn mun ekki ráða við þetta, þetta hefur stórskaðleg áhrif. En samt erum við í þessari stöðu í dag. Er það ekki með ólíkindum? 

Virðulegur forseti. Auðvitað er þetta með stökustu ólíkindum. Í skýringum við frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Þetta var lýsing stjórnarmeirihlutans á markmiðum þeirra frumvarpa sem hafa verið lögð fram. Að mínu mati sýna umsagnir sérfræðinga sem skilað hefur verið vegna þessara frumvarpa að þau ganga þvert gegn öllum meginmarkmiðunum sem sett eru fram í greinargerðinni. 

Virðulegi forseti. Já, ég er sammála því að frumvörpin eru engan veginn í samræmi við þau markmið sem þar koma fram, það er öllum ljóst. Svo ég haldi aðeins áfram þar sem ég var áðan. Ég er sannfærður um að fjöldinn allur af stjórnarþingmönnum hefur engan áhuga á því að afgreiða þessi mál eins og þau eru lögð fram, enda koma þeir ekki upp í ræður til að tala fyrir því að skerða aukninguna, banna framsalið, byggja upp svona stórt kvótaþing með þeim skerðingum sem fylgja fyrir aðra - öllum þessum veigamiklu þáttum. Menn tala ekki af mikilli sannfæringu fyrir þessum málum. Hvar liggur þá ábyrgðin? 

Enn og aftur vill forseti minna hv. þingmenn á ræðutímann. Það er aðeins ein mínúta í seinna andsvari þegar ræðumenn eru þrír eða fleiri.

Virðulegi forseti. Eins og við sáum áðan, ekki núna í síðustu andsvörum heldur þar áður, mundi ég segja að þessi fundur væri að trekkjast upp, hann gæti verið að trekkjast upp í eitthvað sem við urðum vitni að á miðvikudagskvöld. Það var stuttur þráður í hv. þm. Álfheiði Ingadóttur í andsvörum, þannig að ég vil spyrja hæstv. forseta hvort von væri til þess að hún gæti svarað þeirri spurningu sem við höfum borið fram oft í kvöld um hvenær hún hyggist slíta þessum fundi. Ef ég mætti gefa hæstv. forseta ráð held ég að við ættum að reyna að læra af því sem gerðist hér síðastliðið miðvikudagskvöld og draga okkur í hlé í kvöld áður en hinn stutti þráður sem maður hefur orðið var við 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur enda höfum við séð í kvöld að þráðurinn er eitthvað farinn að styttast hjá fólki. Það er mikilvægt að forseti gefi þingmönnum tækifæri til að hvíla sig fyrir þingfund morgundagsins sem verður eflaust jafnánægjulegur og þessi sem er farinn að síga á seinni hlutann. Það er mikilvægt að þingmenn komi sprækir í morgunræðurnar. Þar af leiðandi er eðlilegt að þingmenn kalli eftir því að forseti upplýsi þingmenn í það minnsta um hversu lengi á að vera að, þótt ekki sé farið fram á það með mikilli frekju að forseti slíti fundi nú þegar. Það væri ágætt að fá að vita hversu lengi forseti ætlar að dvelja í nótt því ég hugsa að flestir séu 

Frú forseti. Það er farið að birta af degi svo það er bara kominn nýr dagur og mér líst vel á þetta. Það sem ég hef áhyggjur af eru börn þingmanna. Ég var einu sinni í félagsmálanefnd og síðan í velferðarnefnd og þar er fjallað um barnavernd og ég held að það sé ekki gott fyrir börn að missa foreldrana svona á hverju vori. Það mætti líka setja í þingsköp að þingmönnum sé bannað að eiga börn. Þá þyrfti sennilega að breyta stjórnarskránni. Engir þingmenn séu kjörgengir sem eiga börn. Ég saknaði í þessari umræðu þeirra hv. stjórnarliða sem vildu ítarlega umræðu, sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra sem montar sig af því að hann geti alveg verið til kl. 5 eða 6 á morgnana. Ég vil gjarnan sjá hann og etja kappi við hann hvor geti verið lengur.

Hæstv. forseti. Ég fer fram á að virðulegur forseti svari hv. þingmönnum um hversu lengi standi til að halda áfram fundi. Eins og ég hef áður sagt við hæstv. forseta sem nú situr á forsetastóli hefur það verið þannig undanfarna daga, allt frá því að starfsáætlun féll úr gildi, nánast verið með áætlun klukkutíma fram í tímann. Nú hefur forseti Alþingis ákveðið að hafa þingfund í fyrramálið. Klukkan er langt gengin í 2 og ég tel að það hljóti að vera nokkuð einfalt mál fyrir virðulegan forseta að gefa þingmönnum einhverja hugmynd um hversu lengi þessir fundir eiga að standa. Ég segi það í fullri vinsemd við hæstv. forseta og ég skal ekkert vera að fara yfir fjölskylduaðstæður mínar hér. Ég held að það hljóti að vera einfalt fyrir hæstv. forseta að upplýsa það hvort standi til að halda áfram til kl. 2, 3, 4, 5, 6, 7 eða hvort það sé kannski vilji hæstv. forseta að þingfundir standi fram á morgundaginn og renni saman við þann þingfund.

Virðulegi forseti. Ég deili sjónarmiðum með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað hvað það varðar að hæstv. forseti sýni okkur þá virðingu að segja okkur hversu lengi stendur til að funda hérna. Það er lágmarkskurteisi þótt ekki sé annað. Við höfum fengið það útgefið að það verður líka fundað á morgun, þingfundur hefst þá í fyrramálið. Ég er ekkert að kvarta yfir því að þurfa að standa hér og tala í nótt þó að það sé tilgangslítið að mörgu leyti. Ég þakka þeim stjórnarþingmönnum sem eru í salnum fyrir að vera hér og hlýða á umræðuna, þeir eru fleiri en oft áður. En ég hefði talið að í þessu tilliti og kannski mörgu öðru að það væri fengur að fá hv. þm. Magnús Norðdahl á þing, sem er yfirlögfræðingur ASÍ. Það væri gaman að hann gæfi okkur mat 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutíma og ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég hef áður bent hæstv. forseta á mikilvægi þess að sú vinna sem við vinnum með því að fara yfir frumvörp ríkisstjórnarinnar og ræða kosti þeirra og galla, þótt kostirnir séu reyndar ekki mjög margir, skili árangri. Það er til lítils að láta þingmenn ræða málin út í tómið án þess að þeir hv. stjórnarliðar sem að þessu standa heyri í okkur, taki þátt í umræðunni og rökræði frumvörpin. Sérstaklega lagði hæstv. utanríkisráðherra áherslu á mikilvægi þess að þingið bætti frumvörpin með umræðum í þingsal. Hæstv. utanríkisráðherra taldi það nauðsynlegt. Hæstv. utanríkisráðherra hefur því miður misst af umræðunni það sem af er kvöldi. Því vil ég biðja formlega um það, virðulegur forseti, að hæstv. utanríkisráðherra verði kallaður á fundinn sem og að sjálfsögðu hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Það hefur um áratugaskeið verið viðtekin venja í Alþingi að ráðherrar hafi verið viðstaddir jafnvel langar umræður í stórum málum. Einn hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hefur látið sjá sig af og til og er það vel, enda er hann gamalreyndur og kann þessa siði. Það er mjög gott mál. Hins vegar er ástæða til þess að þakka forseta sérstaklega fyrir það að nú eru gluggatjöld dregin frá á ný sem ekki hefur verið í nokkur ár. Hér hefur allt verið gert fyrir luktum tjöldum eins og í mörgum mafíuhópum erlendis. En nú er þetta afgreitt og það er gott að geta fylgst með birtunni, komið inn í daginn og það er ástæða til að þakka fyrir það. Virðulegi forseti. Færeyingar hafa gott orðatiltæki sem við getum nú við upplifað það, að dagur dettur af degi.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst með umræðunni í kvöld og hún er efnisrík, ekki ætla ég að segja annað, en ræður þeirra sem hér hafa talað hafa verið efnismiklar og farið hafa fram miklar umræður. Ég tel ljóst að málið sé langt frá því að verða tæmt og auðvitað er full ástæða til að umræða fari fram. Í salnum eru þingmenn stjórnarflokkanna. Hér er ráðherrann sem flutti málið, hér er að minnsta kosti einn stjórnarþingmaður úr atvinnuveganefnd og formaður atvinnuveganefndar var hérna þangað til fyrir nokkrum mínútum. Ég held að okkur sé ekkert að vanbúnaði að halda áfram nokkra stund enda er umræðan ekki með þeim hætti að neinn sé skaði að. Hér eru haldnar efnisríkar ræður og er full ástæða til þess að við fáum að hlýða á þær og heyra rökin sem menn hafa fram að færa.

Virðulegur forseti. Að ósk stjórnarandstöðunnar var fallist á að hér yrði tvöfaldur ræðutími um þetta mál, enda um mikilvægt að ræða það og ljóst að margir vildu tjá sig um það. Það hafa þingmenn gert með ágætum í heila viku og fullyrða samt sem áður að margt sé eftir ósagt, það eigi eftir að ræða þetta mál lengi og að menn muni standa vaktina til enda. Þess vegna tel ég afar brýnt að þingmönnum gefist sá tími sem fært er að gefa til að ræða þetta mál. Ég geri þá tillögu við hæstv. forseta að þingfundi ljúki á vaktaskiptum kl. 6.30 í fyrramálið og þingmenn geti þá farið heim og hvílt sig. Hinn kosturinn er auðvitað sá að þingmenn telji þetta mál vera það mikið rætt í þingsal nú í nótt að því verði aftur vísað til umræðu í atvinnuveganefnd. En ég legg til að við verðum hér út þessa vakt og förum heim á vaktaskiptum.

Virðulegi forseti. Það er kunnugleg sú ræða sem hv. þm. Árni Páll Árnason fór með áðan um að hér væri margt eftir órætt og að mælendaskráin væri löng. Hæstv. forseti hélt þá ræðu fyrr í kvöld þegar við ræddum fundarstjórn forseta. Það eina sem við förum fram á í fullri vinsemd er að frú forseti sýni okkur þá kurteisi að segja okkur hversu lengi þessi fundur á að standa. Við höfum ekki beðið um meira. Við höfum ekki beðið um hártoganir um hversu langur listi ræðumanna er. Við höfum ekki neitað því að enn er mikið eftir órætt. Við förum fram á að fá að vita hversu lengi þessi fundur á að standa. Getur frú forseti sýnt okkur þá kurteisi að svara því?

Virðulegi forseti. Þau viðbrögð sem koma fram sýna þann hroka og það yfirlæti sem við búum við í þinginu þegar farið er að snúa út úr spurningum okkar með því að tala um að mælendaskráin sé löng og mikið órætt og efnismiklar ræður. Þær eru það og það er um margt að tala í þessu efni. Þegar upp er staðið er markmið okkar í þinginu auðvitað það að ná sátt um einhver mál, komast að einhverri niðurstöðu í máli. Við förum fram á að fá að vita hvernig meiri hlutinn ætlar að haga þessum umræðum, hversu lengi á að halda áfram. Ég er ekki að kveinka mér undan því. En það verður auðvitað ekki búið við að komið sé fram við okkur í minni hlutanum af yfirlæti. 

Forseti vill minna á að eins og þingmenn vita tekur tími þingfunda oftast mið af því efni sem fyrir liggur.

Það er ekki rétt, frú forseti.

Eins er nú á þessari nóttu að forseti hefur ekki tekið ákvörðun um hvenær störfum mun ljúka í nótt, enn eru mjög margir á mælendaskrá.

Við vitum það.

Virðulegur forseti. Nú óska ég eftir því að hæstv. forseti bregðist við ábendingum mínum vegna þess að mér heyrist á máli hæstv. forseta að þær hafi ekki skilað sér alla leið. Enn heldur hæstv. forseti áfram að benda okkur á hversu margir séu á mælendaskrá. Það sem ég hef verið að reyna að útskýra fyrir virðulegum forseta er að annars vegar er mjög mikilvægt að umræðan skili árangri, sé gagnleg, að hér eigi sér stað rökræða milli þeirra sem að þessu máli standa og þeirra sem hafa ýmislegt við það að athuga. Hins vegar er mjög mikilvægt að menn séu ekki settir í þá stöðu að þurfa að endurtaka sig vegna þess að það verða mjög fáir varir við þær aðvaranir sem fram hafa komið í máli stjórnarandstöðunnar og viðbrögðin hafa raunar verið engin, 

Forseti vill koma með þá ábendingu til hv. þingmanns að málið er nú í höndum þingnefndarinnar og hér eru fulltrúar úr þeirri nefnd og einnig hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að taka ekki undir með félaga mínum hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Ég hef fylgst grannt með umræðunni og ég held að við vitum það öll sem hér sitjum þegar er farið að halla í nótt að ræður eru endurteknar og hv. síðasti ræðumaður sagði okkur það. Mér finnst ekki margt nýtt hafa komið fram. Við vitum öll út á hvað þetta gengur.

Þú ert líka svo klár.

Þetta gengur í raun út á það að sitja undir dónalegum athugasemdum formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins lon og don. Þetta var ein af þeim  Við vitum alveg hvað er í gangi og hv. þingmaður sagði áðan að mælendaskráin yrði jafnlöng í fyrramálið. Í þessu felst auðvitað hótun um að halda málinu áfram. Mér líka ekki þessi vinnubrögð og tek undir hv. þm. Jóns Gunnarssonar og þakka um leið fyrir hlýleg orð í minn garð. Það eru ekki boðleg vinnubrögð að vinna þetta langan vinnudag 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir að vera við þessa umræðu því það rann upp fyrir mér áðan að hæstv. ráðherra mælti ekki fyrir þessum málum á sínum tíma heldur staðgengill ráðherrans þar sem sjávarútvegsráðherra var við skyldustörf erlendis.  Þegar er svona gaman á vinnustaðnum, frú forseti, þá áttar maður sig ekki einu sinni á því þegar maður á afmæli. Það var verið að benda mér á að núna kl. 12 varð ég 44 ára gamall. Það er ekki amalegt að eyða þessari stund með þingmönnum í þinginu og njóta þess að byrja afmælisdaginn við þessar fallegu og góðu ræður. Þetta eru ræður sem maður fær líklega ekki á hverju afmæli sínu. Ég vil gjarnan biðja forseta að taka tillit til þess að nú er ég orðinn gamall maður og þarf að fara að komast heim. 
            

Frú forseti. Ég vil óska hv. þingmanni til hamingju með afmælið. Ég held að það sé ekki viðeigandi, frú forseti, að fara að syngja afmælissönginn. 
             Ég vildi benda á varðandi það sem hv. þm. Magnús Norðdahl sagði, að það er heimilt að taka mál inn í nefnd í miðri umræðu. Það má fresta umræðunni, málið er tekið í nefnd og sent til umsagnar. Ég held að það sé alveg ástæða til, frú forseti, vegna allra þeirra athugasemda sem hafa komið, sérstaklega frá sveitarfélögum, að menn ræði pínulítið betur við þá aðila úr öllum flokkum og fái að vita hvað sé eiginlega að. Það kemur reyndar fram í umsögnunum en ég held að núna sé mjög mikilvægt að senda breytingartillögur nefndarinnar til umsagnar aftur því að þetta eru svo miklar breytingar, og komast að því hvort þær séu nægilegar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Norðdahl veit ósköp vel að það er djúpstæður ágreiningur um þinglokin, hann veit að það er gríðarlegur ágreiningur um hitt sjávarútvegsmálið og það er vilji ríkisstjórnarinnar að keyra öll mál í gegn án tillits til þess hvernig þau eru búin. Í því ljósi er sú umræða sem hér fer fram nauðsynleg. Það er líka rétt sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal og þingmenn ættu að velta fyrir sér, að það er hægt að gera hlé á umræðunni og setja málið til nefndarinnar og fara yfir þær umsagnir og þær athugasemdir sem fram hafa komið. Það hefur enginn slíkur vilji komið fram hjá hv. stjórnarmeirihluta.

Þrátt fyrir boð.

Síðan vil ég gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Þegar hæstv. forseti segir að ekki sé búið að taka neinar ákvarðanir um það hve lengi eigi að halda áfram inn í nóttina - hvers konar skipulag er þetta eiginlega? Á þetta bara að ráðast og menn eiga síðan að koma aftur kl. 10.30 í fyrramálið? Þetta skipulagsleysi 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég hef reyndar áður sagt það í þessum ræðustól að vegna þess hversu málið var illa undirbúið þegar það kom hingað inn í þingið og í ljósi þess hversu miklar breytingar er lagt til að gera á því og í ljósi mikilvægis málsins, sé rétt að gera hlé á umræðunni, nefndin taki málið til sín og sendi það út til umsagnar. Almennt mundi ég ekki mæla með þessu, það væri nóg að gera það á milli 2. og 3. umr., en sökum mikilvægis þessa máls og sökum þess hversu illa það var undirbúið og illa staðið að því hvernig það var lagt fram í þinginu, held ég að það sé skynsamlegt að gera þetta svona. Þá getum við tekið fyrir önnur mál á meðan og reynt að grynnka eitthvað á málastaflanum á meðan til þess bærir sérfræðingar og kunnáttumenn um þessi mál gefa umsögn um þær breytingar sem nú er verið að leggja til. Þá er hægt að halda áfram að ræða málið og 

Frú forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Árna Johnsens að hann sagði að útgerðin hefði verið þjóðnýtt. Ég sagði fyrr í umræðunni að sennilega væri engin atvinnugrein í heiminum eins mikilli reglu bundin og sjávarútvegur á Íslandi og þá á ég við bundin með lögum. Það eru ótrúlegar lagagreinar til um sjávarútveg, ég eyddi einu sinni einu sumri í að lesa öll lög sem gilda um sjávarútveg. Það var mikil lesning. Þegar ég var búinn að lesa það fór ég að spjalla við menn sem starfa í sjávarútvegi og lögfræðinga og aðra slíka og þá var framkvæmdin allt önnur en ég hélt. Hv. þm. Árni Johnsen kemur frá Vestmannaeyjum og ég vil geta þess til að létta brúnina á þingmanninum og af því að farið er að birta af degi, farið að draga frá, að ég var einu sinni háseti á Heimaey VE 1. Þegar ég kom niður í káetuna í fyrsta skipti var eins og ég hefði alltaf átt heima þarna, mér leið óskaplega vel um borð. Ég hef því smáreynslu af því að vera sjómaður. Svo lentum við reyndar í brælu, 10–12 vindstig held ég að það hafi verið, 12 vindstig þegar verst lét og þá lá öll áhöfnin í koju nema ég og kokkurinn. Hann eldaði, ég át og stýrði. Það var afskaplega góð vinnuskipting. En ég nefndi þetta bara rétt til að létta brúnina á fólki, þetta voru ekki nema tíu dagar að ég held. En ég á réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna. Það er afrek. Ég ætlaði að ræða um kvótagreifa. Ég held að stór ástæða fyrir þessum breytingum og þeirri heift sem kemur upp sé öfund og óréttlæti. Menn telji það óréttlátt að einhver hafi grætt lifandis býsn á því að hafa selt kvótann, selt fiskinn sem syndir í sjónum, selt réttinn til að veiða fisk. En það merkilega er að þeir aðilar eru ekki í útgerð lengur. Þetta frumvarp tekur ekkert á því. Það tekur ekki á þeim sem búnir eru að selja. Nánast allir sem eru í útgerð í dag hafa annaðhvort keypt kvótann dýru verði fyrir íslenskar krónur eða þá aldrei selt kvóta. Einstaka maður hefur selt og selt aftur og er enn þá að veiða. En það er heldur ekki tekið á þeim sem hafa selt einu sinni eða tvisvar og eru enn að veiða vegna allra þeirra undantekninga sem menn hafa gert með smábátana, með strandveiðarnar o.s.frv. Það er alltaf verið að búa til nýja greifa sem geta selt en það er önnur saga. Ég vil ítreka að velflestir þeirra sem eru í útgerð hafa annaðhvort aldrei selt kvóta eða hafa keypt hann. Þeir eru því ekki kvótagreifar í venjulegum skilningi. Og ég hef talað við slíka menn. Þeir eru svo uppteknir af þessari atvinnugrein sinni að þeir geta varla skroppið frá, þeir eru eiginlega fangar áhuga síns á greininni. Ég hef sagt það áður að í þessum frumvörpum sé mikil sovéthugsun, það er eins og eitthvert fólk við skrifborð geti séð fyrir allt sem mun gerast. Ég vil benda á að breytingartillögu meiri hlutans stendur, með leyfi frú forseta, í 6. lið: „Ákvæði til bráðabirgða orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 8. gr. skal sérstakt veiðigjald vera með eftirfarandi hætti: 29,13 kr. á hvert þorskígildiskíló í botnfiskveiðum og 33,08 kr. á hvert þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum á fiskveiðiárinu 2012/2013.“ Það eru félagar mínir, frú forseti, hv. þingmenn í meiri hluta nefndarinnar sem komast að þeirri snilldarlegu niðurstöðu að auðlindarentan sé akkúrat 29 krónur og 13 aurar á hvert kíló. Þvílík er snilldin. Svona vita þeir vel hvað gerist eftir 1. september næstkomandi og allt heila árið þar á eftir. Svo fór ég að velta fyrir mér hvort almenna gjaldið væri innifalið í þessu vegna þess að þarna stendur að málsgreinin orðist svona og þá fellur væntanlega burt það sem stendur í 1. mgr. 8. gr. um að sérstaka veiðigjaldið skuli skilgreint í krónum á hvert þorskígildiskíló eftir veiðiflokkum, o.s.frv., að frádregnu almenna veiðigjaldinu. Almenna veiðigjaldið dregst þar frá en vegna þess að allri málsgreininni er skipt út bætist það væntanlega við, þannig að á endanum 1. september nk. munu útgerðarmenn borga 38,63 kr. fyrir hvert þorskígildiskíló í botnfiskveiðum og 42,58 kr. fyrir hvert þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum allt árið. Það er eins gott, frú forseti, að það verði ekki verðfall erlendis eða mikil hækkun á útgerðarkostnaði. Þarna eru skriffinnarnir í sovétinu búnir að sjá fyrir þessu. Þetta er auðlegðarrentan og ekki nema brot af henni því þeir eru mjög mildir til að byrja með, þeir ætla að aðlaga þetta greininni. Svo getur vel verið að það verði dúndurhagnaður þrátt fyrir þetta. Það getur verið að gengið sunki enn meira til hagsbóta fyrir heimilin eða hitt þó heldur. Forsenda þess hagnaðar sem er í útgerðinni í dag er einmitt hvað gengið er lágt og hvað fjölskyldum á Íslandi líður illa. Gengið féll náttúrlega til að bjarga stöðu útflutningsgreinanna og viðhalda atvinnu í landinu, sem það hefði gert, og útgerðin gengur þess vegna glimrandi vel. En ég veit ekki hvort menn halda því áfram allt næsta fiskveiðiár og öll næstu árin. Það er eins og allt gangi út á það að viðhalda hörmungum heimilanna næstu árin. En ég ætla ekki að æsa mig yfir þessu. Ég ætla síðan að ræða um þá grein í breytingartillögu meiri hlutans þar sem talar er um keypta aflamarkið og frádrátt fyrir þá sem tóku lán. Nú ætla menn líka að vera góðir við þá sem skulda, þá sem hafa keypt aflamark og borgað með skuldum, frú forseti. Það eru alltaf skuldararnir sem hv. þingmenn hugsa um. En þeir gleyma einu. Sá sem keypti aflaheimildir með hlutafé fær ekki neitt. Hér gildir áfram sama hugsunin, eins og hefur komið fram í umræðunni áður, að það á að verðlauna þá sem skulda, verðlauna þá sem taka lán og refsa þeim sem annaðhvort hafa notað áhættufé eða eigin peninga til að kaupa. Þeir fá engan frádrátt. Þeir eru líka með fórnarvexti, frú forseti. En í þessari heilmiklu grein um keypta aflamarkið má sjá að hv. nefndarmenn í meiri hlutanum hafa heldur betur lagt heilann í bleyti og úthugsað öll ráð og gagnráð og séð hvað geti gerst í öllu þessu næstu fiskveiðiárin. Frádrátturinn fyrir þá sem tóku lán gildir reyndar til ársloka 2011 og þetta má draga frá einhver ár fram í tímann, allt til 2018. Svona eru menn framsýnir. Svo langt sjá menn við grænu skrifborðin. Hv. þingmenn á Alþingi Íslendinga í þessari nefnd sjá fyrir hvað mun gerast til ársins 2018, yndislegt. Þetta er skelfilegt forrit, afsakið skelfilegt frumvarp, en þetta er í rauninni forrit ef maður hugsar rétt um það. Mér rataðist þarna satt orð á munn. Ég ætla að ræða um Alþýðusambandið og umsögn Alþýðusambandsins. Nú er ekki nema 1 mínúta og 27 sekúndur eftir þannig að mér gefst ekki mikill tími til að ræða umsögn Alþýðusambandsins en hún er mjög athyglisverð, sérstaklega hvernig þeir hjá sambandinu skilgreina náttúruauðlind. Það eru nytjastofnar eða náttúruauðlindir í þjóðlendum, ekkert annað. Sjá þeir engar aðrar auðlindir? Ég er þó margbúinn að benda á til dæmis rafsegulbylgjutíðnisvið sem ríkið úthlutar þeim sem vilja senda skilaboð gegnum tölvur, síma o.s.frv. Það verður mikil auðlind eftir ekki mjög langan tíma. Er þetta ekki auðlind? Af hverju kemur ASÍ ekki inn á þetta? Ég tel líka að kolefnisskattarnir sem Evrópusambandið er að koma með muni verða ein stærsta auðlind Íslands en ASÍ talar ekkert um þá. Þeir eru nefnilega hvorki nytjastofnar á Íslandsmiðum né náttúruauðlind í þjóðlendum. Þarna hefur myndast markaður með losunarheimildir og hann mun hækka verð á raforku um allan heim, þeirri raforku sem er framleidd með bræðslu jarðefna, kola, bensíns og gass - og mestallt rafmagnið í heiminum er framleitt þannig. Raforkuverð mun hækka alls staðar nema á Íslandi, þ.e. framleiðslukostnaðurinn mun ekki hækka, við græðum meira.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðuna sem var ágæt að mörgu leyti. Þingmaðurinn hefur eins og ég hef áður sagt í ræðustól sett sig vel inn í málefni sjávarútvegsins og flutt um það sérstakt frumvarp á þingi. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði í upphafi ræðu sinnar um ástæðuna fyrir heiftinni sem oft er í umræðu um sjávarútveginn. Hún stafar að hluta til af öfund yfir því að einhverjum hafi gengið vel í greininni. Það er alþekkt. Heiftin stafar líka af ákveðnu óréttlæti, sérstaklega á árdögum kerfisins sem þarf ekki að fara yfir hér og öllum er kunnugt um, sömuleiðis vegna afleiðinganna. Sumar hverjar eru óhjákvæmilegar, m.a. þegar verið er að takmarka aðgang í auðlind eins og fiskstofnana sem hefur auðvitað haft afleiðingar um land allt. Í fjórða lagi er það vegna ágalla í kerfinu. Mörgum eru þeir augljósir, aftur sérstaklega á árdögum kerfisins. Sumum hefur þegar verið eytt en kannski eimir enn eftir af öðrum þeirra þótt flestir séu farnir út. Heiftin stafar líka af viðbragðsleysi stjórnvalda á þeim tíma, þ.e. þegar þau brugðust ekki við fyrirsjáanlegum afleiðingum í kerfinu, m.a. vegna samþjöppunar heimilda sem var óhjákvæmilegt vegna þess að við gengumst þó loksins við því að þessi auðlind væri takmörkuð. Allt þetta er satt og rétt hjá hv. þingmanni, heiftin í umræðunni hefur verið henni skaðleg. Eins og ég sagði áðan hefur hv. þingmaður flutt frumvarp á Alþingi um stjórn fiskveiða og ég hef kynnt mér það. Mér sýnist það frumvarp byggjast á hreinni og fullkominni fyrningarleið þar sem um er ræða algjöra innköllun aflaheimilda sem síðan verður dreift á alla landsmenn sem geta selt þær áfram og þannig náist einhvers konar fullkomið markaðskerfi hvað þetta varðar. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi sent frumvarp sitt til umsagnar og hvaða áhrif það kunni að hafa fyrir byggðir landsins og atvinnulíf í landinu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á eitt mál sem ég held að við séum býsna sammála um og höfum sameiginlega sýn á, þetta Evrópusamband sem einhverjir vilja ólmir komast inn í. Hv. þingmaður nefndi það aðeins í ræðu sinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki undarlegt að þeir hinir sömu og nánast leggja til að rífa niður að miklu leyti það kerfi sem við búum við í dag, sem Evrópusambandið vill taka upp hjá sér ef eitthvað er að marka fréttir fyrir nokkru, vilji ólmir komast í Evrópusambandið. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki undarlegt að breyta mikið kerfi sem er tilnefnt til alþjóðlegra verðlauna fyrir það hversu gott það er, hversu mikið réttlæti það skapar og betra samfélag. Það er eins og að stjórnarflokkarnir hafi það eitt að markmiði að breyta kerfinu, nánast sama hvernig því er breytt og hvaða afleiðingar það hefur. Ekkert virðist skeytt um athugasemdir sem koma fram, hvað þá þær staðreyndir að erlendir aðilar horfa mjög til þessa kerfis enda er þetta eitt af fáum sjávarútvegskerfum í heiminum sem ekki eru ríkisstyrkt. Það hlýtur að skipta þó nokkuð miklu að geta byggt upp slíkt kerfi að það þurfi ekki að reka það á styrkjum og vera þannig með samkeppnishæfan 

Frú forseti. Ástæðan er neikvæðar tilfinningar. Sumir kalla það heift, reiði, eitthvað slíkt, sem hefur verið til staðar um árabil vegna þess að í árdaga seldu margir útgerðarmenn kvótann frá sér. Það voru yfirleitt skussarnir sem voru keyptir út fyrir óhemjufé. Fólk skildi það ekki og var reitt yfir því. Ég man eftir því að einhvers staðar seldu menn, sem gátu alls ekki rekið fyrirtæki sitt, fyrirtækið með gífurlegum hagnaði, 200–300 milljónum. Þá upphæð fengu þeir fyrir skipin og kvótann. Þetta skapar óánægju, heift og reiði. Hún er viðvarandi og er á bak við margar þessara breytinga. Eins og ég gat um áðan hafa samt þeir útgerðarmenn sem eru starfandi í dag ekki selt, þeir hafa flestir keypt. Þeir sem ekki hafa keypt hafa aldrei selt þannig að þeir falla ekki undir þennan hóp kvótagreifa. Þetta held ég að sé ein ástæðan. Önnur ástæða er töluvert mikil óbilgirni samtaka útgerðarmanna. Þeir hafa verið mjög óbilgjarnir gagnvart kröfum um breytingar og ekki viljað sjá þessa kröfu um þjóðareign sem ég veit reyndar ekki hvað er. Þetta hefur allt leitt af sér kerfi sem er mjög njörvað niður í lög og slíkt og ég hef stundum sagt að útgerðin beri mesta helsi allra atvinnugreina í heiminum. Samt stendur hún sig glimrandi vegna þess að auðlindin er svo ofboðslega rík. Ég held að markmiðið hjá okkur ætti að vera að létta þessum hlekkjum af útgerðinni þannig að hún fari virkilega að græða og að sá gróði fari þá til þjóðarinnar. Ég hef reyndar lagt fram þannig frumvarp en við erum ekki að ræða það núna.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi hættuna sem fylgir því að skyndilega verði veruleg lækkun á fiskverði. Við hv. þingmaður deilum áhyggjum af stöðu efnahagsmála í Evrópu og ég hef oft vakið máls á því hér að ríkisstjórnin þurfi að gera meira til að búa sig undir áframhaldandi efnahagslegar ógöngur Evrópusambandsríkja og þau áhrif sem það mun óhjákvæmilega hafa á Ísland. Óttast ekki hv. þingmaður að eins og málin virðast vera að þróast í Evrópu geti verið talsverðar líkur á því að fiskverð lækki verulega? Hverjar telur hv. þingmaður að yrðu afleiðingarnar ef þessi frumvörp næðu fram að ganga? Fiskur er nefnilega frekar dýr matvara, oft mjög dýr, en kjúklingur, pylsur, hakk og slíkt er tiltölulega ódýrt. Það selst betur í kreppu en annars. Þegar harðnar á dalnum sýnir reynslan að fólk sparar frekar við sig dýrari mat, eins og fisk. Eins og menn þekkja er Evrópa helsti útflutningsmarkaður okkar fyrir sjávarafurðir og ef fram fer sem horfir, ég leyfi mér að nota það orðalag, frú forseti, því að það virðist ljóst í hvað stefnir, verður töluverður efnahagslegur samdráttur, a.m.k. stöðnun, í stórum hluta Evrópusambandsríkja, ekki bara næstu missirin heldur jafnvel næstu árin. Þegar við búum okkur undir þetta, þurfum við þá ekki meðal annars að líta til áhrifanna á þessa helstu útflutningsgrein okkar, 

Frú forseti. Hv. þingmaður kom þarna inn á mjög alvarlegt mál sem er staðan í Evrópu. Grikkland var lítið í fréttum í síðustu viku en núna heyrum við fréttir af Spáni. Það er búist við því að um helgina verði gerðar verulegar ráðstafanir í Evrópusambandinu.  Til viðbótar kemur svo ferðaþjónustan sem hugsanlega kann að líða fyrir það líka ef samdráttur verður í lífskjörum í Evrópu. Ferðalög eru eitt af því fyrsta sem menn skera niður og áliðnaðurinn kann líka að líða fyrir eftirspurnarþurrð þannig að nú standa öll spjót á útflutningsgreinum Íslands eins og annars staðar í heiminum. Ég held að það sé mjög brýnt núna að búa heimilin undir það og leysa vanda heimilanna þannig að þau standi betur að vígi til að ráða við þessar byrðar.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, íslenskur fiskur er almennt seldur á háu verði. Ég nefndi það að fiskur almennt væri dýr matvara en það á sérstaklega við um íslenskan fisk. Ég sá nýlega samanburð á fiskverði á mörkuðum eftir upprunalandi og þar var Ísland í langflestum tilvikum langsamlega efst. Íslenskur fiskur var langdýrastur. Það er meðal annars afleiðing af því fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur verið komið hér á, það hefur gert íslenskum fyrirtækjum kleift að fara í mikla markaðssókn og vinna vöruna á sem hagkvæmastan og skynsamlegastan hátt þannig að úr verði gæðavara. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, líklega um helgina, á morgun eða hinn, er gert ráð fyrir að Spánverjar muni formlega leita eftir aðstoð frá Evrópusambandinu til að halda bankakerfi sínu á floti. Það getur verið atburður sem setur af stað skriðu. Það þarf ekki mikið til eins og ástandið er núna. 

Frú forseti. Ég verð að leiðrétta hv. þingmann. Aðgerðir Evrópusambandsins verða í dag eða á morgun. Það er nefnilega kominn laugardagur. Þetta er hárrétt, ég held að núna ætti hv. Alþingi og hæstv. ríkisstjórn að einhenda sér í að búa heimili landsins og fyrirtæki undir það sem gæti gerst. Auðvitað vonum við að það gerist ekki. Auðvitað vonum við að evran lendi ekki í einhverjum hremmingum eða skakkaföllum. Auðvitað vonum við að Evrópusambandið haldi sínum góðu lífskjörum og sinni innri efnahagslegu ró. Auðvitað vonum við að ekki verði mjög mikið atvinnuleysi í þeim löndum, auðvitað vonum við að ferðamennirnir komi hingað og að Evrópubúar borði fiskinn okkar áfram, við seljum nefnilega 70% til Evrópu, og haldi uppi eftirspurn á áli. Við þurfum samt að vera undir hitt búin.

Virðulegi forseti. Ég vil koma aðeins inn á lengd þingfunda sem við vorum að ræða við hæstv. forseta áðan. Það kom fram hjá formanni þingflokks Vinstri grænna að við ættum að vera hér fram að vaktaskiptum kl. 6.30, gott og blessað. Það er þá kannski eitthvert viðmið sem við tökum, það er það eina sem við höfum fengið frá meiri hlutanum. Við erum nú þegar búin að vera í 14,5 tíma á vaktinni frá því hálfellefu í morgun með eins og hálfs tíma matarhléi. Við erum búin að vera sex tíma núna frá síðasta matarhléi og í eldhúsinu er ekki boðið upp á miklar veitingar. Það hlýtur að vera eðlileg krafa að fara fram á að gert verði matarhlé og boðið verði upp á mat, sérstaklega ef við eigum að vera að til hálfsjö, þá sé komið að því að gera hlé á þingfundi þannig að þingmenn geti fengið sér að borða og komið svo hingað aftur 

Virðulegi forseti. Þegar ég heyrði vaktaskipti nefnd þá er það væntanlega þannig að þeir sem eru á þrískiptum vöktum og byrjuðu kl. 6 væru um það bil að ljúka vaktinni sinni núna. Vaktaskipti, eins og nefnd voru hér, geta því verið alla vega. Frú forseti. Ég endurtek það sem ég sagði fyrr í kvöld í umræðu um fundarstjórn forseta þar sem ég óskaði eftir því að fá að vita hve lengi forseti ætlaði að halda fundi áfram eftir nóttu. Þó umræðan sé góð og mikilvæg þá er held ég öllum ljóst að það er töluvert eftir af henni og þó að hún verði til sjö mun hún ekki klárast. Ég tel skynsamlegra að huga að því að fresta umræðunni, en auðvitað er ræður forseti og við hlýðum að sjálfsögðu og stöndum vaktina þar til forseti ákveður vaktaskipti.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi vinnulöggjöfina og mat og slíkt. Ég kom reyndar með nesti með mér svo að frú forseti þarf ekki að hafa áhyggjur af mér hvað þetta varðar. Hins vegar þætti mér við hæfi að virðulegur forseti gæfi okkur smátíma, jafnvel hlé til að hafa lítið afmælissamkvæmi og bjóða upp á afmælisköku í tilefni þess að nú erum við komin yfir á afmælisdag hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar og óska ég hv. þingmanni til hamingju með afmælið. Ég held að það færi vel á því, virðulegur forseti, að við notuðum tækifærið fyrst hv. þingmaður er staddur hér núna, eins og hann er reyndar yfirleitt. Það hefur varla farið fram hjá virðulegum forseta hversu duglegur hv. þingmaður er að mæta í vinnuna. Hæstv. utanríkisráðherra er hins vegar ekki staddur hér. Sá hefði örugglega gaman af því að borða eins og eina 

Frú forseti. Nú kem ég hingað í fimmta sinn í kvöld og spyr hæstv. forseta hvort möguleiki sé að fá upplýsingar um það hversu lengi þessi fundur á að standa. Forseti hlýtur að sjá hversu fjarstæðukennt það er að taka klukkustund fyrir klukkustund í umræðu um miðja nótt um málefni sem snertir undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Ef forseti ætlar að taka áskorun sem lögð var fram áðan um að láta þingfundi renna saman þætti mér vænt um að fá að vita það vegna þess að þá gætum við kannski hallað okkur og verið viðbúin einhverju vaktaplani. Mér þykir það samt ólíklegt vegna þess að það er ekki það vinnulag sem tíðkast hér. 

Virðulegi forseti. Kannski er sá vandi uppi hjá okkur að við hv. þingmenn vitum öll að þetta mál mun taka langan tíma, bæði vegna þess að stjórnarandstaðan setur sig mjög fast gegn þeim tillögum sem hér eru og vegna þess hversu málið var illa búið þegar það kom til þingsins. Í sjálfu sér er ekkert skrýtið þó að það sé fundað hér fram á nótt, við þurfum að tala. Ég er þó sammála því sem hér hefur verið sagt, að það væri miklu eðlilegra að fram kæmi hversu lengi fundur ætti að standa rétt eins og það liggur fyrir hvenær fundur mun hefjast í fyrramálið. Það dytti engum í hug, virðulegi forseti, að hafa það á reiki og eins ætti auðvitað að liggja fyrir hvenær fundum er lokið. Það væri því gustuk að komast að einhverri niðurstöðu um slíkt og tilkynna hana.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Málið liggur vitanlega eins og hv. þingmaður lýsti og við það má ef til vill bæta að stjórnarandstaðan ber ekki alveg fullt traust til stjórnarflokkanna að negla málið með þeim hætti að það geti talist til bóta og hlífi þá atvinnuveginum og byggðarlögunum sem hafa gagnrýnt það mjög hart. Það er hins vegar alveg ljóst að til að leysa úr þeirri flækju væri í sjálfu sér mjög einfalt að stjórnarmeirihlutinn settist niður með fulltrúum stjórnarandstöðunnar og ræddi af einhverri alvöru hvaða breytingar væri hægt að gera á því frumvarpi sem við ræðum. Það mætti eflaust liðka eitthvað til. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, frú forseti, að það væri gott að vita eitthvað um framhaldið.

Hæstv. forseti. Ég hef hlýtt nokkuð á spurningar hv. þingmanna til hæstv. forseta varðandi lengd þingfundarins, bæði áðan og eins undanfarnar mínútur. Þær spurningar sem bornar hafa verið fram hafa verið málefnalegar og eðlilegar og geta tæpast talist undarlegar þegar liðið er á þriðja tímann að næturlagi og ætlunin er að funda á morgun. Ég ítreka að það væri engin ofraun fyrir hæstv. forseta að gefa einhverja vísbendingu um þetta. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni að ég er í sjálfu sér ekkert að gagnrýna það þó að af og til sé fundað fram eftir kvöldi eða fram á nótt. Það höfum við gert ítrekað á undanförnum dögum og vikum. En óneitanlega hlýtur 

Frú forseti. Ég held að það mundi stytta þessa umræðu um fundarstjórn forseta verulega ef forseti gæti gefið okkur svör við þeim spurningum sem við höfum spurt ítrekað um. Ég minni hv. þingmann og hæstv. forseta aftur á starf okkar í þingskapanefndinni svokölluðu. Þar höfum við eytt mörgum klukkustundum í að ræða um bætt vinnubrögð á þingi. Ég veit að hæstv. forseti deilir þessari skoðun minni vegna þess að hún hefur látið þá skoðun í ljós í þessari nefnd að hér þurfi að verða breyting á. Því spyr ég hæstv. forseta hvort hún telji það samrýmast þeirri vinnu sem við erum í þar að þingmönnum sé ekki greint frá því hversu lengi fundur eigi að standa. Hæstv. forseta getur ekki þótt þetta viðunandi vinnubrögð. 
             Ég ítreka spurningu mína, frú forseti: Hversu lengi hefur forseti ákveðið að þessi fundur skuli standa?

Hæstv. forseti. Það virðist ekki vera hægt að fá það fram hjá hæstv. forseta hversu lengi þessi fundur eigi að standa. Ég spyr hæstv. forseta að því af því að það er ekki hægt að vera með næturfundi dag eftir dag, ég tala ekki um þegar starfsáætlun þingsins er löngu fallin úr gildi. Mig langar að spyrja hæstv. forseta að því hvort einhvers staðar á vettvangi þingsins sé verið að ræða það fyrirkomulag að halda fundi á nóttunni. Er það rætt í þingskapanefndinni? Er það rætt í forsætisnefnd? Eða er kominn tími til að kalla aftur saman þá merku nefnd sem sett var á laggirnar í upphafi þessa kjörtímabils og hafði það hlutverk að gera þennan vinnustað fjölskylduvænan, fjölskylduvænu nefndina? Ég veit að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson er fulltrúi okkar sjálfstæðismanna í þeirri nefnd. Ég kannast ekki við að boðaður hafi verið fundur þar mjög lengi. Ég held að við ættum að gera hlé á þessum fundi og boða fund í þeirri nefnd og reyna að fá botn í vinnulagið hér.

Virðulegi forseti. Ég fór aðeins yfir í kvöld, þá var annar hæstv. forseti í forsetastól, ummæli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og formanns Vinstri grænna þegar hann var að velta því fyrir sér hversu skammarlega léleg vinnubrögðin væru orðin hér út af slíkum næturfundum. Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er ekki til siðs á Alþingi að halda kvöld- eða a.m.k. næturfundi marga daga í röð …“ Það er líka ljóst, herra forseti, að við höfum þrengt að rétti manna til að tjá sig um mál þegar svona er að verki staðið og það er morgunljóst að umræða um málið mun verða hér einnig á morgun og þá er eðlilegast að gefinn sé skikkanlegur lágmarkshvíldartími á milli daga. Nú hefur hv. þm. Magnús Norðdahl, yfirlögfræðingur ASÍ, upplýst það að forseti er með þessu að brjóta vinnulöggjöf á Íslandi. Ég vil endilega hvetja forseta til að skoða  Ég ítreka að ef við eigum að vera hérna fram að vaktaskiptum hálfsjö væri eðlilegt að gera smámatarhlé og við fengjum okkur eitthvað 

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir félagar mínir fara þess á leit við forseta að við fáum svör við því hversu lengi við munum halda áfram. Við erum komin inn í nóttina. Hversu lengi munum við halda áfram? Nú er klukkan korter yfir tvö. Mér þætti líka vænt um að vita hvað gerðist því að frú forseti, sem er í sama kjördæmi og hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hefur alla jafnan fram til þessa sem þingmaður hlustað á það sem sá ágæti maður, þingmaður og ráðherra hefur haft fram að færa. Margt af því hefur verið skrýtið en margt hefur verið ljómandi gott í gegnum tíðina, m.a. það sem lesið var upp áðan. Þess vegna vil ég gjarnan fá að vita af hverju þetta ósamræmi er. Af hverju gilda núna önnur sjónarmið þegar hæstv. ráðherra er ekki lengur háttvirtur? Ég vil gjarnan fá að vita það og fá þau svör sem ég tel okkur þingmenn eiga rétt á hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Virðulegur forseti. Hyggst hæstv. forseti ekki sýna þingmönnum þá virðingu að svara þeim spurningum sem að hæstv. forseta hefur verið beint í umræðu um fundarstjórn? Ég hef beðið hæstv. forseta um að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra verði kallaðir á fundinn af ástæðum sem ég rakti hér áðan og hef raunar gert í þrígang. Fjölmargir hv. þingmenn hafa beðið hæstv. forseta að gefa til kynna hversu lengi fundur eigi að standa. Tveir hv. þingmenn hafa bent á að hæstv. forseti er að brjóta vinnulöggjöf. Ýmsum spurningum hefur verið beint að hæstv. forseta en við þingmenn höfum engin svör fengið. Því vil ég ítreka það við virðulegan forseta að svara þeim spurningum sem að henni er beint.

Forseti var búin að svara því fyrr í kvöld og getur endurtekið það að enn eru margir á mælendaskrá og  
            

Virðulegi forseti. Ég hafði svo sem ekki hugsað mér að taka til máls í þessari umræðu en leitað var eftir því að ég setti fram viðhorf mín vegna þess að ég hefði setið í þeirri nefnd sem átti að fjalla um að gera Alþingi að fjölskylduvænum vinnustað. Það er langt síðan við funduðum síðast en mig rekur þó minni til að þar voru uppi ýmsar metnaðarfullar hugmyndir eins og þær að þingstörfum gæti verið lokið kl. 5 á daginn svo að þingmenn gætu sótt börn sín í leikskóla. Ég skal játa það að ég mælti fremur gegn þeirri hugmynd, taldi hana kannski ekki alveg raunhæfa en nú er ég farinn að velta því fyrir mér hvort ég hafi misskilið það eitthvað, hvort hugmynd manna hefði verið sú að þessir fundir væru þá jafnan til kl. 5 á morgnana en ekki kl. 5 síðdegis eins og ég hafði skilið málið á þeim tíma. Að öllu gamni slepptu þá vil ég segja við hæstv. forseta að það mundi greiða mjög fyrir þingstörfum að hæstv. forseti mundi upplýsa okkur um það hvernig framhaldið yrði á þessum fundi og svona hótfyndni um að svo og svo margir séu á mælendaskrá er ekki beinlínis til þess fallin að upplýsa neinn og lýsir frekar einhverjum tilraunum til að snúa út úr því sem hv. þingmenn eru að tala um í kvöld.

Hæstv. forseti. Ég heyrði svar hæstv. forseta sem fram kom áðan og var mjög á sömu leið og fyrri svör forseta, þ.e. það fól ekki í sér neinar upplýsingar til okkar þingmanna. Þess vegna verður hæstv. forseti að una því að þingmenn haldi áfram að spyrja því að svör hæstv. forseta hafa því miður ekki gefið með neinum hætti til kynna hvort hér verði fundað til kl. 3, 4, 5, 6 eða þar til næsti þingfundur hefst kl. 10.30 í fyrramálið. Ég hefði haldið að hæstv. forseti hefði haft nokkurn tíma til að íhuga hversu lengi fundur eigi að standa. Og hafi hæstv. forseti íhugað það þá sé ég ekki hvers vegna hæstv. forseti ætti að halda þeim upplýsingum leyndum fyrir öðrum þingmönnum.

Frú forseti. Það er mjög skiljanlegt að forseti reyni að liðka fyrir í þingstörfum og reyni að koma fólki að sem er á mælendaskrá. En við vitum vel að þetta mál þokast lítt áfram. Hæstv. sjávarútvegsráðherra situr hér í salnum í stað þess að sitja á fundi með stjórnarandstöðuþingmönnum sem og stjórnarþingmönnum til að reyna að semja um þetta mál. Við verðum að fara að tala um hlutina eins og þeir eru. Með fullri virðingu fyrir ráðherra - það er gott að sjá hann, ég vil gjarnan að menn verði frekar hér og sitji í bakherbergjum eða hliðarherbergjum og ræði það hvernig við getum komist að niðurstöðu. Ef hæstv. ráðherra og aðrir stjórnarliðar, sem hafa reyndar verið mjög fámennir, hlusta á okkur þá er ákveðinn þráður sem hægt er að fylgja til að leita og ná sáttum í málinu. Þess vegna held ég, með fullri virðingu fyrir forseta og ráðherra og öðrum stjórnarliðum sem hér eru, að tímanum sé betur varið í þeim efnum að reyna að tala saman 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þau tilmæli mín til forseta að grípa inn í þessa umræðu með því móti sem ég hef áður lagt til, þ.e. að gert verði hlé á umræðunni og þær tillögur sem hafa komið fram hjá atvinnuveganefnd verði sendar til umsagnar. Við tækjum síðan önnur mál fyrir, það er hægt að funda stíft um þau. Og þegar búið væri að veita umsögn um breytingartillögur yrði 2. umr. haldið áfram og málið tekið til nefndar milli 2. og 3. umr., farið yfir þær niðurstöður sem kæmu út úr þeirri umræðu ásamt þeim athugasemdum sem kæmu frá þar til bærum fagaðilum. 3. umr. gæti því farið fram með þeim hætti að eiga mætti von á því að niðurstaðan, þau lög sem Alþingi sendi síðan frá sér, væru skynsamleg og ábyrg og þjóð okkar til heilla. En þau vinnubrögð sem hér eru ástunduð eru ekki til þess fallin að ýta undir væntingar manna um það.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp um veiðigjöld og athugasemdir sem hafa komið við það. Mig langar í upphafi að lesa, með leyfi forseta, úr tveimur viðtölum og gríp ég fyrst niður í annað viðtalið. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta fyrra viðtal er að mér finnst ótrúlegt það fálæti sem Reykjavíkurborg og bæjarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sýna sjávarútveginum og öllu því fólki sem vinnur í atvinnugreininni. Mig langar því, með leyfi forseta, að lesa smávegis úr gömlu viðtali: „Ég tel að borgaryfirvöldum beri að tryggja að hægt sé að stunda sjávarútveg í borginni. Enda er Reykjavíkurhöfn ein umsvifamesta höfn landsins í sjávarútvegi. Við vorum lengst af sú stærsta, en höfum nýlega tapað forustunni til Vestmannaeyja og Akureyrar. Það er mjög mikilvægt að hlúa að sjávarútveginum hér í borginni. Hér búa sjómenn, útgerðarmenn og fiskverkafólk og hér er einnig umfangsmikill iðnaður og þjónusta sem byggir afkomu sína að verulegu leyti á þjónustu við sjávarútveginn í Reykjavík og í ýmsum tilvikum teygir þjónusta þessara fyrirtækja sig um landið allt.“ Þetta er viðtal við mann sem heitir Hjörtur Gíslason og er tekið árið 2005. Viðtalið og það sem þar kemur fram á einnig við í dag að mínu viti og mjög áhugavert er að lesa það. Það birtist í fréttabréfinu Útvegurinn þar sem fjallað er um stöðuna hjá útgerðinni á þeim tíma þegar gengið á krónunni var óeðlilega hátt og hvernig það ástand var allt saman. Síðan langar mig að grípa niður í annað viðtal sem vitnað hefur verið í hér áður en á engu að síður vel við í dag líka. Það er viðtal við þáverandi hv. þingmann og núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Steingrím J. Sigfússon. Þetta viðtal er í fréttabréfinu Útvegurinn, sem ég sé núna að er gefið út af Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Ég ætla að grípa niður í viðtalið, með leyfi forseta: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. Velferð þjóðarinnar á fyrstu árum og áratugum næstu aldar kemur til með að ráðast mikið af því hversu vel sjávarútveginum gengur að byggja sig upp og þróast inn í framtíðina sem matvælastóriðja, sem hátæknivædd og þróuð grein þar sem allt er til staðar: vöruþróun, gæðaeftirlit, markaðsþekking, vel þjálfað, vel menntað, vel launað og þá væntanlega ánægt starfsfólk. Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Veiðigjald yrði íþyngjandi fyrir sjávarútveginn og það yrði íþyngjandi fyrir byggðarlögin. Fyrir mér er málið ekki flókið og það þarf ekki að eyða miklum tíma í að rífast um það fram og aftur. Þessu má með einföldum orðum lýsa á eftirfarandi hátt: Sá hagnaður, í tapárum það eigið fé, fyrirtækjanna sem færi í að greiða gjaldið færi út úr fyrirtækjunum og út úr byggðarlögunum. Það verður ekki eftir þar til fjárfestingar og uppbyggingar. Það er morgunljóst. Í hvað hefur hagnaður Síldarvinnslunnar í Neskaupstað farið undanfarin ár? Hann hefur í meginatriðum farið í endurnýjun loðnubræðslunnar, í að kaupa Blæng, fór í að endurbyggja Beiti og fer í að endurbyggja Börk. Ef þessi hagnaður hefði að stórum hluta til verið gerður upptækur hefði hann ekki farið í þetta. Málið er ekkert flóknara. Það hefur alltaf verið þannig að starfsfólk sjávarútvegsfyrirtækjanna, sjómennirnir, fiskvinnslufólkið og íbúar sjávarútvegsbyggðarlaganna hafa deilt og munu deila kjörum með sjávarútveginum á sínum heimaslóðum.“ Virðulegi forseti. Það er vert að hafa þetta í huga því að ég er algerlega sammála því sem hv. þingmaður á þeim tíma sagði í þessu viðtali. Ég held að þeir sem hafa sent inn athugasemdir, fjölmörg sveitarfélög séu einmitt að taka undir þessar skoðanir. Allt það sem kemur fram í þessu ágæta viðtali á mjög vel við og lýsir vel mikilvægi greinarinnar í þeim byggðarlögum þar sem sú keðja sem um ræðir var til staðar og er enn til staðar. Það er einmitt þannig að þjónustufyrirtækin sem vinna við að þjónusta sjávarútveginn og allt sem í kringum þau er skipta svo miklu máli í þeim sveitarfélögum. Við sáum um daginn í einhverju dagblaðinu heilsíðuauglýsingu þar sem fjöldinn allur af sveitarfélögum og sveitarstjórnarmönnum skorar á Alþingi að vanda til verka við þessi frumvörp. Það sem maður sér og hefur heyrt frá því fólki þá veit maður að það hefur nákvæmlega þær sömu skoðanir og komu fram í viðtalinu sem ég vitnaði í áðan, þ.e. að áhyggjurnar af því að þetta verði of íþyngjandi fyrir fyrirtækin sem halda í rauninni uppi samfélaginu á mörgum þessara staða, eru burðarásar í samfélaginu. Ég vil leyfa mér að fullyrða að í mörgum meðalstóru bæjunum okkar, ég nefni bara mitt heimahérað, heimabæ minn, tengist jafnvel allt að því 1/4, jafnvel 1/3, af störfunum með beinum eða óbeinum hætti þessari atvinnugrein. Þegar við horfum á þetta í heild og sjáum hvar störfin við greinarnar eru þá eru þau í versluninni sem þjónustar kost við skipin. Það er í bílnum sem keyrir kostinn út í skipin, það er í vélsmiðjunni sem þjónustar skipin, það er hjá rafvirkjunum sem þjónusta skipin, það er hjá smiðunum sem koma og laga káetur og annað, það er hjá vöruflutningabílstjórunum sem keyra fiskinn, það er hjá fiskvinnslufólkinu að sjálfsögðu, það er hjá skrifstofufólkinu sem vinnur á skrifstofunum, það er hjá netafyrirtækinu. Þau störf sem tengjast þessari grein eru úti um allt samfélagið. Því er ósköp eðlilegt að sveitarfélögin sendi inn athugasemdir af því að þau sjá vitanlega - þau eru að sjálfsögðu búin að láta reikna út fyrir sig af sérfræðingum, endurskoðunarfyrirtækjum og öðrum hvað getur gerst ef þetta nær allt fram að ganga. Því er mjög mikilvægt að menn horfi á þetta út frá þeim sjónarhornum líka og því til stuðnings vil ég benda á að niðurlagið í umsögn Byggðastofnunar er að telja megi að veiðigjaldið sé landsbyggðarskattur, og ýtir það undir eða styður í það minnsta við þær fullyrðingar eða þær skoðanir sem komu fram í viðtalinu sem ég vitnaði í áðan og las upp úr. Ef við horfum til dæmis á athugasemdir frá Vesturbyggð um frumvarpið þar sem farið er yfir tölur og tölulegar upplýsingar, þá kemur þar fram að talið er líklegt, verði þetta allt að veruleika eins og gert var ráð fyrir í upphafi, að störfum muni fækka um sex til átta í greinum tengdum sjávarútveginum í byggðarlaginu. Það eru vitanlega býsna mörg störf í mjög litlu byggðarlagi, sex til átta störf, því er ekki að neita. Það eru býsna mörg störf. Það er svipað og þegar átti að leggja niður, sem var svo gert á endanum, störf hjá sýslumanninum á Hólmavík. Ég held að það hafi verið fjögur eða fimm störf og menn komust þá að því að þau voru 14% allra opinberra starfa í byggðarlaginu. Og fyrir slíkt samfélag skiptir það miklu máli. Fyrir samfélag eins og Vesturbyggð skiptir það miklu máli að ekki verði fækkun starfa þegar byggðarlögin eiga jafnvel í vök að verjast út af allt öðrum hlutum. Ég held að þær áhyggjur sem koma fram séu mjög eðlilegar og skiljanlegar. Sá fundur sem haldinn var á Austurvelli, samstöðufundur meðal sjómanna, útgerðarmanna, verkafólks sem vinnur hjá þessum aðilum, var mjög góður fundur að mínu viti og ósköp eðlilegt að hann skuli vera haldinn. Það var hins vegar sorglegt að fámennur hópur reyndi að eyðileggja þann fund. Það var vitanlega sorglegt að heyra einhverja aðila úr þeim fámenna hópi kalla: Niður með landsbyggðina. Það lýsir kannski einhverjum viðhorfum, ég veit það ekki. Ég vona að slíkt viðhorf sé ekki viðloðandi á höfuðborgarsvæðinu en þarna kom það 

Frú forseti. Mér þótti mikilvægt að heyra hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, sem er einn fjölmörgum landsbyggðarþingmönnum, koma inn á mikilvægi sjávarútvegsins fyrir höfuðborgarsvæðið. Ég hef reyndar komið inn á það í ræðum mínum hvað mér finnst vont að upplifa áhugaleysi forustumanna stærstu útgerðarbæjanna á suðvesturhorninu, sem eru Reykjavík og Hafnarfjörður. Við vitum að tækniframfarir hafa áhrif á hagræðingu í sjávarútveginum. Tæknin hefur þróast og það hefur stuðlað að fækkun starfa meðal sjómanna og fiskvinnslufólks. En á móti kemur að ýmis sprotafyrirtæki hafa komið úr sjávarútveginum eins og hann er rekinn núna þannig að nýsköpun er í miklum blóma, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Ég sakna þess að áhuginn komi ekki fram í máli annarra þingmanna, einkum þá þingmanna stjórnarflokkanna af suðvesturhorninu. Þeir láta varla sjá sig í ræðustól nema hv. þm. Magnús Norðdahl. Ég vil spyrja hv. þingmann sem er í forustu Framsóknarflokksins hvort ekki sé enn þá ástæða til að vera bjartsýnn á að hægt verði að ná sáttum í málinu þó að menn séu með einhverja hótfyndni um að halda áfram þingfundi fram undir morgun, að menn geti talað sig niður á góða niðurstöðu. Allir þurfa að gefa eftir til að ná fram niðurstöðu sem menn geta búið við til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil bæta við það sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi sprotafyrirtækja að mörg þeirra fyrirtækja sem eru býsna öflug í dag í framleiðslu- og tæknibúnaði og þjónustu við sjávarútveginn hafa orðið til vegna þess að einhver einstaklingur eða einstaklingar fá hugmyndir og vinna þær svo í samvinnu við fyrirtæki sem eru í greininni og þróa þær og þroska, ef þannig má að orði komast. Aðilar í sjávarútvegi hafa lánað hús sín og jafnvel skip undir tilraunabúnað og ýmislegt þess háttar. Samstarfið þar á milli hefur skipt gríðarlega miklu máli. Ég þekki dæmi þess að í einu fyrirtæki eru menn búnir að eyða gríðarmiklum fjármunum í að reyna að þróa búnað sem vinnur verðmæti úr því sem annars fer í niðurföllin í frystihúsunum. Verið er að reyna að vinna prótein úr afgöngum, ef ég má orða það þannig, og jafnvel úr sullinu sem fer í niðurföllin til að nýta hráefnið sem best. Það er alveg til fyrirmyndar. Þarna sjáum við hvernig fyrirtækin leggja mikið á sig til að skapa betri ímynd og nýta betur það verðmæta hráefni sem þau nota. Hv. þingmaður spurði um sættir. Ég er þannig þenkjandi að ég held að það sé alltaf hægt að ná sáttum á endanum og ég held líka að það sé hægt í dag. Ég held hins vegar að þeir sem ráða för í því sambandi viti nákvæmlega á hverju stendur þar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Eftir stendur að fallið hafa ýmis gífuryrði af vörum ýmissa hauka í þingsal sem utan. Ég mun sleppa því að tala um hvað sagt hefur verið um okkur í stjórnarandstöðunni en ég vil hins vegar draga fram það sem sagt hefur verið um útgerðarmenn, að þeir vilji alls ekkert gera til að koma til móts við hina í málinu. Ég held að það sé fjarri lagi. Ég vitnaði í ræðum mínum fyrr í dag til orða forstjóra HB Granda, Eggerts Guðmundssonar, þar sem hann segir skýrt á starfsmannafundi að það væri ekki að útgerðin gæti ekki borgað hærra gjald. Það þyrfti bara að vera raunsætt og hóflegt til þess að fyrirtækin gætu haldið áfram til að þau stæðu ekki frammi fyrir því að þurfa að segja upp fólki. Að mínu mati var forstjórinn jákvæður og bjartsýnn gagnvart því að lausn næðist fram 

Virðulegi forseti. Ég held að meginágreiningurinn sé kannski sá að menn eru ekki sammála um hvað teljist hóflegt. Þegar mismunandi sjónarmið eru gagnvart slíkum hlutum getur vissulega tekið svolítinn tíma að ná sáttum. En ég tek undir með hv. þingmanni um að ég veit ekki til þess að nokkur sem gerir út skip í dag eða þarf að borga veiðigjald sé ekki tilbúinn til að borga aðeins hærra veiðigjald. En það er vitanlega svolítið misjafnt hvað menn telja hóflegt og auðvitað fer það líka eftir útgerðarflokkum og fyrirtækjum hvað þau þola. Úr því að hv. þingmaður fór inn á þá braut að tala um þessa hluti held ég að morgundagurinn væri til dæmis betur nýttur í einhverjar viðræður við aðila í málinu en að halda þingfund um það 

Virðulegi forseti. Það er mjög nauðsynlegt að setja þessi mál í tiltekið samhengi og samhengið er eftirfarandi: Það sem gerst hefur í íslenskum sjávarútvegi frá árinu 1984 er að arðsemin í greininni hefur aukist að jafnaði um hálft prósent á ári. Ef menn tala um svona lága prósentu finnst þeim kannski ekki mikið til koma en þegar við skoðum það í þessu 30 ára samhengi er um að ræða verulega aukningu á arðsemi í greininni. Það er vegna þessarar arðsemi sem þó hefur orðið í greininni, þrátt fyrir allt sem menn hafa sagt um fiskveiðistjórnarkerfið, sem við getum yfir höfuð talað um að mögulegt sé að leggja á einhverja sérstaka gjaldtöku eða sérstakan skatt í sjávarútvegi. Það er svo mikilvægt að hafa það samhengi í huga. Við höfum séð miklar framfarir í sjávarútveginum sem stafa af tækninýjungum og breytingum og ekki síst af því að sú breyting hefur orðið, sem leiðir af aflamarkskerfinu og aflahlutdeildarkerfinu, að menn hafa verið að sameina aflahlutdeildir, menn hafa verið að sameina fyrirtæki og búið þannig til aukna arðsemi. Ef við hefðum þetta ekki til staðar værum við auðvitað ekki í þeirri stöðu sem við erum í nú, að ræða um veiðigjöldin. Það verður auðvitað að skoða það í þessu samhengi. Í raun og veru er ekki mikill ágreiningur um það lengur hvort innheimta eigi veiðigjald eður ei. Sá ágreiningur var uppi fyrir 20 árum en menn settu hann niður í prinsippinu árið 2000 þegar auðlindanefndin skilaði áliti sínu. Hún lagði hins vegar mikla áherslu á að slíkt auðlindagjald yrði að vera hófstillt vegna þess að ella væri gengið of nærri sjávarútveginum, fyrir utan annað sem ég vil spyrja hv. þingmann um. Hátt veiðigjald hefur tilhneigingu til að auka samþjöppun í greininni. Nú hafa margir talað um að samþjöppunin sé orðin of mikil. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að hið háa veiðigjald sem nú er verið að boða muni leiða til aukinnar samþjöppunar í greininni?

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga að það er akkúrat kerfið sem hefur gert það að verkum að arðsemin hefur aukist og möguleiki er á að fyrirtækin greiði hærri skatta núna en þau hafa áður gert, en að sjálfsögðu þarf það að vera hóflegt og um það stendur kannski deilan, hvað er hóflegt. Það virðist eins og upphæðin hafi verið ákveðin fyrst og síðan hafi verið reynt að smíða eitthvert system í kringum upphæðina til að láta það ganga upp sem stjórnvöld ætluðu að gera. Að mínu viti eru það öfug vinnubrögð. Hv. þingmaður spyr hvort hátt gjald geti aukið samþjöppun. Ég held að það sé alveg augljóst að þau fyrirtæki sem ekki þola þessa hækkun veiðigjalds munu að mínu viti á endanum annaðhvort lenda beint hjá fjármálastofnunum sem eiga þá veð í skipum þeirra og fasteignum eða að einhver önnur fyrirtæki reyni að eignast þau eða leysa þau til sín áður en illa fer. Ég held að það verði augljóslega afleiðingar þessara frumvarpa. 

Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar menn fóru að tala fyrir þeirri hugmynd að skynsamlegt væri að setja á veiðigjald var hugmyndin sú að stuðla að aukinni samþjöppun. Þeir gömlu sem töluðu fyrir því á sínum tíma sögðu það alveg purkunarlaust. Það var tilgangurinn. Með því að setja á veiðigjald væri verið að reyna að þrýsta þeim út úr greininni sem ekki réðu við þessi gjöld. Þá stæðu færri eftir og þannig mundu menn ýta hraðar undir hagræðinguna. Við höfum að vísu séð slíka hagræðingu verða hjá okkur í þessu kerfi án veiðigjaldsins en hættan er sú að ef veiðigjaldið verður sett á með svo miklum þunga muni það stuðla að miklu hraðari samþjöppun en ella. Menn hafa bent á og það hefur komið fram í áliti sérfræðinga, ekki bara sérfræðinganefndarinnar heldur margra annarra, að það fyrirkomulag sem hér er lagt til, meðal annars vegna þess að menn eru með hugmyndir um að reyna að skilgreina einhverja rentu í fiskvinnslunni, muni leiða til þess 

Virðulegi forseti. Ég held að mikilvægt sé að horfa til þeirra þátta sem hv. þingmaður nefndi og laga þá með einhverjum hætti. Mér finnst í sjálfu sér mjög óeðlilegt að fyrirtæki sem ekki eru með fiskvinnslu taki þátt í að greiða auðlindagjald fyrir fyrirtæki sem eru með fiskvinnslu. Það getur varla hafa verið hugmyndafræðin og hlýtur að þurfa breytinga við. Það er vitanlega alveg ljóst að það eru fyrirtæki í greininni sem geta greitt hærra gjald en þau gera í dag, en það eru hins vegar önnur fyrirtæki sem geta það ekki. Ég held að sú aðferðafræði sem lagt er upp með í þessu frumvarpi, að vera með eitthvert meðaltal sem fundið er út frá einhverri flókinni reiknireglu sem Hagstofan hefur sagt að hafi ekki verið fundin upp til að nota í þetta, sé allt of langsótt aðferð. Ég held að það sé betra að nota hreinlega skattkerfið til að ná í fleiri aura ef það er það sem menn ætla sér.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann út í það sem hann fjallaði um undir lok ræðu sinnar og sneri að mótmælunum á Austurvelli. Ég geri ekki neinum hv. þingmanni það upp að vilja með nokkrum hætti vinna vitandi vits gegn landsbyggðinni eða ýta undir átök á milli byggða. En það má nokkuð ljóst vera af þeim umsögnum sem við höfum fengið um þetta frumvarp að veiðigjaldið mun koma þungt niður á fjölmörgum byggðum landsins, hinum dreifðu byggðum, minni sjávarbyggðunum. Vel mátti greina þær áhyggjur sem þeir sem mættu á Austurvöll höfðu af þessum málum og við sjáum þess líka stað í þeim umsögnum sem við höfum fengið frá sveitarstjórnarmönnum að þeir hafa þungar og miklar áhyggjur af þessu. Ég hafði líka miklar áhyggjur af því að heyra hróp á Austurvelli eins og hér hefur verið sagt frá í þinginu, að hrópuð voru slagorð gegn landsbyggðinni. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að með þessu frumvarpi og þessum málatilbúnaði sé verið að reka fleyg á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarinnar. Er ekki ástæða fyrir okkur til að setjast aðeins yfir það hvernig hægt er að nálgast málin á annan hátt en gert er í frumvarpinu til að koma í veg fyrir það? Ég held að það versta sem geti gerst í þessu öllu sé einmitt að þessi umræða fari vaxandi og ekkert skrýtið að hún geri það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér, hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að þessi umræða sé að aukast. Það er svo augljóst að í frumvarpinu er fólgin sú hætta að mörg af þeim byggðarlögum úti á landi sem nú þegar eru í erfiðleikum, standi ekki af sér þetta gjald og það eru þau skilaboð sem við höfum fengið. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það er ljóst að þau sveitarfélög sem sent hafa inn umsagnir óttast að þessi skattheimta muni reynast byggðarlögunum mjög þung. Þetta er einmitt það sem varð til þess að hingað á Austurvöll komu rútur með fólki utan af landi til að sýna andúð sína. Það er vitanlega líka sorglegt að hér var lítill hópur einstaklinga sem reyndi að skemma þessi mótmæli, einstaklingar sem virðast styðja þessi frumvörp og gera það með því að kalla: Niður með landsbyggðina. Það er vitanlega sorglegt þegar þetta er komið í þann farveg. En þetta heyrðist úti á Austurvelli. Það er ljóst að einhverjir eru að reyna að búa til gjá þarna á milli. Við þá sömu aðila vil ég segja að það eru töluvert miklir hagsmunir fyrir höfuðborgarsvæðið að þessi iðnaður og þessi atvinnugrein gangi vel. Ég hef oftsinnis bent á það í þessum ræðustól að stærsti hlutinn af þjónustu við atvinnugreinina er á höfuðborgarsvæðinu  Úr því að hv. þingmaður nefndi byrðina á landsbyggðinni vil ég, með leyfi forseta, lesa síðustu setningu í álitsgerð Byggðastofnunar um þetta mál, með leyfi forseta: „Færa má fyrir því rök að veiðigjöld séu landsbyggðarskattur, enda stór hluti aflaheimilda bundinn fyrirtækjum þar.“ Að mig minnir eru 85–90% aflaheimilda bundin úti á landsbyggðinni. Þar af leiðandi kemur þessi skattheimta sérstaklega illa við samfélögin þar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda mig á sömu slóðum. Ég vil gjarnan inna hv. þingmann eftir því hvort hann geti hjálpað mér að skilja það hvernig margir af þeim sem hafa talað fyrir hag landsbyggðarinnar, og er ég einkum að hugsa til hv. þingmanna Vinstri grænna, geta lagt fram frumvarp eins og þetta sem allir þeir sem veittu umsögn um það bentu á að það væri til þess fallið að gera sjávarútveginn meira og minna gjaldþrota og hefði þessar hörmulegu afleiðingar fyrir byggðirnar víðs vegar um landið. Ég átta mig ekki á því en ég vil kalla eftir því hvort hv. þingmaður getur gefið mér einhverja skýringu á því hvernig í ósköpunum stendur á því að flokkur eins og Vinstri grænir, sem hafa talað mjög fyrir landsbyggðarhagsmunum, geti snúist svona og hv. þingmenn þess flokks sitji þegjandi og hljóðalaust undir þessari umræðu hvað varðar landsbyggðina.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki af hverju ég lendi í því að vera oft spurður um hugarheim Vinstri grænna. Ég á mjög erfitt með að svara þessu því að mér finnst eins og flest af því sem sá ágæti flokkur fór af stað með fyrir síðustu kosningar hafi einhvern veginn gleymst eða snúist við. Ég hygg að það að Vinstri grænir skuli styðja þessa vegferð sé bara enn einn hluti af því að reyna að halda völdum. Það er hins vegar búið að fórna miklu í það glataða verkefni en þannig er líklega pólitíkin á þessum bæ. Mig langar í lokin, frú forseti, að minnast á eitt. Ég sá nefnilega á einum vefmiðlinum, og ég leyfði mér að deila þeirri frétt á þessari blessuðu Facebook, að einn hv. þingmaður sagði á fésbókarsíðu sinni að á Austurvöll hefðu mætt útgerðarmenn og leiguþý þeirra. 

Frú forseti. Í kvöld og í nótt hafa menn töluvert rætt um umræðuna um þessi frumvörp því að hún hefur á margan hátt verið sérkennileg. Því hefur til dæmis verið haldið fram af nokkrum hv. þingmönnum stjórnarliðsins að hér hafi safnast saman á Austurvelli í gær hópur fólks til að styðja ríkisstjórnina, styðja kvótafrumvörpin. Þetta rataði meira að segja í fréttir þar sem því var haldið fram að einhver hópur á Austurvelli hefði verið þar mættur til að styðja frumvörp ríkisstjórnarinnar. Þetta var auðvitað hinn mesti misskilningur. Þarna voru mörg hundruð sjómenn mættir til að mótmæla og biðla til ríkisstjórnarinnar um að efna að minnsta kosti til samráðs, hlusta örlítið á þau fjölmörgu álit og þær viðvaranir sem hafa borist þinginu vegna þessa máls. Samkvæmt frétt Ríkisútvarpsins sem birtist fyrir fundinn - reyndar virtist Ríkisútvarpið síðan hafa gleymt eigin frétt - ætluðu Samtök íslenskra fiskimanna að afhenda ríkisstjórninni áskorun á fundinum. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Samtök íslenskra fiskimanna ætla að afhenda ríkisstjórninni áskorun á fundi sem haldinn verður á Austurvelli á morgun til að mótmæla fiskveiðifrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Grétar Mar Jónsson er formaður samtakanna: „Við erum að óska eftir því að fá þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótann, í fyrsta lagi. Í öðru lagi viljum við fá frjálsar handfæraveiðar og í þriðja lagi viljum við aðskilja veiðar og vinnslu og svo viljum við fá allan fiskinn á fiskmarkað.““ Það var sem sagt dálítill hópur mættur þarna með eigin stefnu. Hins vegar er enn þá verið að leita að einhverjum sem styður þetta mál sem ríkisstjórnin er að reyna að þvinga í gegnum þingið, einhverjum utan stjórnarflokkanna á Alþingi. Eins og komið hefur fram í umræðunni eru öll álit sem borist hafa þinginu vegna þessara frumvarpa mjög gagnrýnin nema ef vera skyldi álit sem barst frá Samfylkingunni sjálfri. Þó er rétt að geta þess að umsagnir fjölmargra sveitarstjórna um þetta mál hafa verið gagnrýnar, jafnvel þótt þær sveitarstjórnir séu skipaðar samfylkingarfólki eða meðlimum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég ætlaði í ræðu minni einmitt að skoða álit sveitarstjórna vítt og breitt um landið á þessum frumvörpum. Ég var búinn að nefna tvær eða þrjár en það er full ástæða til að fara betur í gegnum þessar umsagnir vegna þess að þær eru margar hverjar afar afdráttarlausar og í þeim er bent á atriði sem hefði kannski átt að teljast sjálfsagt að athuga þegar unnið er að frumvörpum sem varða undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það hefur engu að síður algerlega misfarist við vinnslu þessara mála. Ég ætla að byrja á stuttri athugasemd frá Akureyrarkaupstað. Ég held að það sé svigrúm til að lesa hana alla vegna þess að hún er skorinorð og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Bæjarstjórn hefur á fundi sínum þann 17. apríl 2012 gert eftirfarandi bókun: Bæjarráð vísaði á fundi sínum þann 12. apríl sl. 4. lið: Frumvarp til laga um stjórn fiskveiða (heildarlög), 657. mál og 5. lið: Frumvarp til laga um veiðigjöld (heildarlög), 658. mál, til frekari umræðu í bæjarstjórn. Lögð fram tillaga að bókun svohljóðandi: Fyrir Alþingi liggja nú frumvörp til laga um stjórn fiskveiða og um veiðigjald. Því hefur ítrekað verið haldið fram að nái frumvörpin fram að ganga geti það haft mjög neikvæðar afleiðingar fyrir afkomu útgerðarfyrirtækja og þar með stöðu einstakra sveitarfélaga og íbúa þeirra. Mikilvægt er þess vegna að fara vandlega yfir áhrif frumvarpanna áður en þingmenn taka afstöðu til þeirra.“ Hér vil ég gera örlítið hlé á lestrinum, virðulegur forseti, til að leggja sérstaka áherslu á þessa síðustu setningu, að mikilvægt sé að fara vandlega yfir áhrif frumvarpanna áður en þingmenn taka afstöðu til þeirra. Ég hélt að það ætti að vera tilgangurinn með þessum umræðum í þingsal, að bæta málið. Hæstv. utanríkisráðherra lagði á það mikla áherslu við upphaf 2. umr. að umræðan í þingsal yrði til þess að gerðar yrðu breytingar á frumvarpinu sem hæstv. ráðherra virtist telja nauðsynlegar. Þess vegna þótti hæstv. ráðherra æskilegt að umræðan stæði sem lengst. Því miður hefur hæstv. ráðherra hins vegar ekki séð sér fært að taka mikinn þátt í umræðunni og er raunar ekki búinn að vera hér í nótt og í kvöld til að fylgjast með henni, hvað þá að taka þátt. Ég hef reyndar beðið hæstv. forseta um að kalla hæstv utanríkisráðherra á fundinn en ekki fengið svör frá virðulegum forseta. Vonandi verður bót þar á í ljósi þess að nú er kominn nýr forseti í forsetastól. En ég held áfram lestrinum á þessari stuttu greinargerð frá Akureyrarbæ: „Bæjarstjórn Akureyrar leggur þunga áherslu á að ríkisstjórn Íslands og Alþingi láti vinna hlutlausa úttekt á áhrifum frumvarpanna á rekstrarskilyrði útgerðarinnar í bráð og lengd og þar með atvinnu og byggð í landinu. Niðurstöður þessarar úttektar verði aðgengilegar þingi og þjóð áður en kemur að endanlegri ákvörðun í málinu.“ Hér er aftur verið að ítreka mikilvægi þess að menn fari betur yfir málið áður en endanleg ákvörðun er tekin. Loks segir: „Bæjarstjórn samþykkir framlagða bókun með 11 samhljóða atkvæðum.“ Eins og flestir þekkja þá eru ýmsir flokkar í bæjarstjórn á Akureyri, líklega sex, en fulltrúar þeirra allra fallast á þessa bókun og skilaboðin eru skýr. Maður hefði reyndar talið að það þyrfti ekki að benda ríkisstjórninni á það sem bent er á hér, þegar hún fjallar um slíka hagsmuni fyrir samfélagið allt sem hér um ræðir, en því miður er ekki vanþörf á. Nú vil ég hvetja þá fáu stjórnarliða sem eru að fylgjast með umræðunum til að verða við þessari ósk Akureyrarbæjar. Sams konar óskir bárust reyndar eins og ég nefndi áðan frá fjölmörgum sveitarfélögum. Ég vil hvetja þá sem eru að fylgjast með umræðunni til að taka þetta til sín og verða við þessum ábendingum og mælast til þess við félaga sína að þeir fallist á að gera slíkt hið sama vegna þess að þetta er ekkert annað en sjálfsögð krafa. Þegar ríkisvaldið er að taka ákvörðun sem getur haft úrslitaáhrif á hag sveitarfélaga vítt og breitt um landið hlýtur það að vera sanngjörn og eðlileg krafa að brugðist sé við svo eindreginni beiðni frá þeim sömu sveitarfélögum. Það er eins og rauður þráður í umsögnum sveitarfélaganna að fyrst og fremst er verið að biðja um að þessi mál verði yfirfarin á faglegan hátt. Það er ekki vanþörf á eins og við sjáum á þeirri yfirferð sem þegar hefur átt sér stað, á þeim umsögnum sérfræðinga sem hefur verið farið í gegnum í umræðunni. Reyndar skortir enn þá á viðbrögð hv. stjórnarliða við þeim ábendingum vegna þess að þeir hafa ekki séð sér fært að taka þátt í umræðunni. Þeir kjósa helst að hún eigi sér stað um miðjar nætur svo að þeir geti sofið á meðan vegna þess að auðvitað er þetta viðkvæmt, auðvitað er erfitt að hlusta á slíkar ályktanir og slík álit sérfræðinga þegar menn hafa lagt fram frumvarp. Það er hins vegar nauðsynlegt að gera það 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir þær umsagnir sem hafa borist um málið og sérstaklega frá sveitarfélögunum. Það er alveg rétt að sveitarfélögin hafa verið mjög virk í því að senda fram athugasemdir sínar um þau frumvörp sem liggja fyrir Alþingi. Og af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að þeim er það ljóst að veruleg áhrif geta orðið af þessum frumvörpum verði þau samþykkt, annars vegar á fyrirtækin sem starfa í bæjarfélaginu og hins vegar á sveitarfélögin sjálf. Auðvitað er beint samhengi þarna á milli. Ef fyrirtækjunum vegnar illa þá vegnar sveitarfélögunum illa og það mun strax hafa áhrif á afkomu sveitarsjóðanna og búsetu manna á þeim svæðum. Það sem hefur vakið athygli mína er hversu mikið menn hafa lagt í þessar umsagnir. Hér hefur verið leitað eftir áliti endurskoðunarfyrirtækja. Það er ekki bara það umrædda fyrirtæki Deloitte sem hefur skilað umsögnum. KPMG, það stóra fyrirtæki, hefur sömuleiðis gert það og athyglisvert að þau fyrirtæki komast að mjög líkri niðurstöðu. Mér finnst ástæða til að draga þetta fram vegna þess að gagnrýnt hefur verið - það er gagnrýnt meðal annars í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar ýmislegt sem kemur fram í áliti Deloitte. En mér finnst og þegar menn skoða þetta og bera saman þau álit sem koma fram frá fjöldamörgum aðilum þá ber þar eiginlega allt að sama brunni. Það er einmitt þetta sem vekur svo mikla athygli. Það er alveg rétt að út af fyrir sig hafa farið fram miklar athuganir, þær athuganir sem ég var að vísa til og síðan athugun atvinnuveganefndar þannig að kannski má segja að að sumu leyti hafi verið brugðist við þeim óskum um að athuganir færu fram, en þær athuganir hafa hins vegar leitt allt þetta sama í ljós. Það er áfellisdómur yfir þessum frumvörpum. Það er ekki síst það, að mínu mati, sem gerir það að verkum að núna væri skynsamlegast að doka við. Nú er búið að vinna þessa vinnu. Það er búið að átta sig a.m.k. á sumu af því sem er algerlega ófært og þess vegna 

Virðulegur forseti. Auðvitað sætir það furðu að sveitarfélög skuli hafa verið sett í þá stöðu af hálfu ríkisvaldsins að þurfa að leita eftir áliti sérfræðinga sem hafa þurft að vinna þá vinnu frá grunni. Þetta hlýtur að vera töluvert kostnaðarsöm vinna við að fara yfir svona yfirgripsmikið mál en fyrir vikið eru í mörgum tilvikum lítil sveitarfélög með lítil fjárráð að skila mjög ítarlegum umsögnum sem innihalda fræðilega greiningu á áhrifum frumvarpanna, sem er miklu ítarlegri og meiri en ríkisstjórnin hafði sjálf lagt í áður en hún samdi þessi frumvörp. Það skortir nefnilega enn þá algerlega á að ríkisstjórnin geri almennilega greiningu á áhrifum frumvarpanna. Sem betur fer hefur atvinnuveganefnd leitað til sérfræðinga sem hafa undantekningarlaust, eins og ég nefndi áðan, varað mjög við frumvörpunum og þeim áhrifum sem þau kæmu til með að hafa en enn á ríkisstjórnin eftir að vinna almennilega greiningu. Því er í rauninni ekkert vit í öðru en menn hefji vinnu aftur frá grunni og á allt öðrum forsendum og helst í einhvers konar samráðsferli eins og var reyndar yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar. Eins og ég kom aðeins inn á í ræðu minni er í rauninni algerlega óskiljanlegt að þegar verið er að fjalla um undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar séu hlutirnir unnir með þessum hætti. Við getum bara borið okkur saman við Noreg. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað kjarni málsins að við erum komin á vissan hátt dálítið fram úr okkur í umræðunni. Umræðan sem á sér stað núna hefði þurft að fara fram miklu fyrr. Við hefðum einmitt þurft að vera að skiptast á skoðunum um einhverjar hugmyndir sem ríkisstjórnin hefði teflt fram sem við hefðum síðan getað unnið úr á miklu lengri tíma. Og staðan hefur sem sagt verið þessi: Frumvörpin voru lögð fram, leitað var eftir umsögnum, þær umsagnir komu, þær voru nánast allar neikvæðar, við í atvinnuveganefnd fengum valinkunna sérfræðinga til að skoða málin, þeir komust að sömu niðurstöðu; að þetta mál gengi ekki upp. Tilteknar breytingar hafa verið gerðar og ég hef lagt áherslu á það að alltaf er verið að gera breytingar á þessu veiðigjaldafrumvarpi, skárra væri það nú eins og það leit út. Að sumu leyti er verið að koma til móts við ákveðin sjónarmið en þá þurfa menn líka að skoða þá niðurstöðu í samhengi við frumvarpið um fiskveiðistjórnarlöggjöfina sem liggur fyrir Alþingi. Til að fá eitthvert vit í þetta þurfa menn að geta skoðað það í samhengi við það frumvarp. Við getum sagt sem svo að miðað við það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum í dag þá geta aðstæður auðvitað verið til að borga hærra veiðigjald en menn gera einmitt á þessari stundu. En það getur hins vegar síðan allt saman breyst ef lagaramminn í kringum fiskveiðistjórnarkerfið gerbreytist og möguleikar manna til að takast á við þær auknu skuldbindingar minnka þar á móti. Við þurfum því að skoða þessa hluti. Bráðabirgðaniðurstöður sérfræðinganna sem við leituðum til voru þær að ljóst væri að þegar þessi mál væru skoðuð í því samhengi mundi sjávarútvegurinn í heild alls ekki ráða við þær auknu skuldbindingar. Þess vegna er mjög eðlilegt að sveitarfélögin hafi, þrátt fyrir þær breytingar sem búið er að gera á veiðigjaldafrumvarpinu, miklar áhyggjur vegna þess að mörg fyrirtæki eru þá einmitt í þeirri stöðu að óvissa verður í kringum rekstrarlegar forsendur þeirra, þar með óvissa í kringum stöðu sveitarsjóðsins og þar með óvissa í kringum það hvort fyrirtækin 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður bendir á einn af stóru göllunum við málsmeðferðina, hvernig staðið hefur verið að þessu máli. Hér erum við að ræða veiðigjald og velta fyrir okkur hvað sé forsvaranlegt að setja hátt veiðigjald á útgerðina án þess að fyrir liggi við hvaða aðstæður útgerðin muni búa, hverjar verði aðstæður hennar til að standa straum af greiðslu veiðigjalds. Það er náttúrlega alveg með ólíkindum að menn skuli standa svona að málum. Bent hefur verið á það í fyrrnefndum álitum sérfræðinganna að í rauninni sé ekki forsvaranlegt að vinna hlutina á þennan hátt. Til að útskýra hvað ég á við, frú forseti, má nefna öfgafullt dæmi. Ímyndum okkur að ríkisstjórnin kæmist að þeirri niðurstöðu að hún vildi haga stjórn fiskveiða á þann veg að einungis mætti nota árabáta við veiðar. Ég kallaði þetta öfgafullt dæmi en að vísu er núverandi ríkisstjórn trúandi til nánast alls.

Fara bara varlega.

Gefum okkur þetta dæmi. Ef ríkisstjórnin kæmist að þeirri niðurstöðu að einungis mætti nota árabáta og færði einhver rök fyrir því, hugsanlega teldi hún að þannig fengju fleiri vinnu við sjávarútveg, ég skal ekki segja, 

Virðulegi forseti. Eflaust gætum við leitað meiri hagræðingar í sjávarútvegi með því að taka ekki tillit til byggðasjónarmiða eins ríkt og gert hefur verið og þeirrar dreifingar sem við erum með á útgerðarformi sem stuðlað hefur verið að með reglunum. Ef við værum með fleiri stærri útgerðir og til dæmis enga smábáta í kerfinu væri hagkvæmnin í kerfinu örugglega meiri og kerfið líklegra til að geta borgað hærra auðlindagjald. En við þingmenn í Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum erum taldir af stjórnarþingmönnum vera taglhnýtingar og gæslumenn sérhagsmuna stærri útgerða í landinu. Þessir flokkar telja sig aftur á móti málsvara þeirra sem minna mega sín í kerfinu sem munu, samkvæmt því sem er nú komið fram, ekki borga mikið veiðigjald. Það hafa verið gerðar miklar breytingar á kerfinu í gegnum tíðina og þær hafa nánast allar snúið að því að minnka umsvif stærri útgerða en auka hlut minni útgerða. Þetta hefur verið gert með það að markmiði að efla byggðirnar sem víðast. Þetta hefur verið stefna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í þeim breytingum sem þeir gerðu á kerfinu á löngum stjórnartíma. Þetta eru yfirlýst markmið núverandi stjórnarflokka með þeim breytingum sem þeir ætla að framkvæma 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kemur inn á atriði sem mér finnst í rauninni standa upp úr í allri umræðu um þetta mál og það er hvernig menn hafa misnotað hugtök og í mörgum tilvikum snúið þeim algjörlega á hvolf. Menn tala fyrir ákveðnum markmiðum en leggja svo fram frumvarp sem gengur þvert gegn þeim markmiðum, þykjast vera talsmenn almennings en eru í rauninni að skaða stórkostlega hagsmuni almennings. Þetta er því miður einkenni á mörgum mjög vinstri sinnuðum stjórnvöldum sem yfirleitt hafa einungis komist upp með slíkan málflutning vegna þess að þau hafa verið í einokunarstöðu í stjórn landa sinna. Eins og ég hef getið um áður minnir margt í orðræðunni mjög á hugtakanotkun og orðræðu íslenskra kommúnista á millistríðsárunum. Nú eins og þá eru þetta meira og minna innantóm orð. Hv. þingmaður benti á að þeir flokkar sem nú eru í stjórnarandstöðu hefðu gert raunverulegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem hefðu raunverulega haft þau áhrif að efla byggðir. Þessar breytingar voru kannski ekki endilega til þess fallnar að auka hagkvæmni greinarinnar í excel-skjölum en þar mátu menn til verðmæta hluti á borð við það að halda sem flestum bæjum í byggð og gera fólki kleift, eins og kostur væri, að búa áfram og starfa þar sem það hefði alist upp eða kosið að búa. Það þarf að gera áframhaldandi breytingar á kerfinu til að ná þessum markmiðum betur en nú er, en það er hins vegar ekki verið að gera það með þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni Framsóknarflokksins, fyrir þetta svar og vangaveltur með mér. Það er grein eftir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í Sjómannadagsblaðinu sem kom út nýverið. Þar segir hann meðal annars, með leyfi forseta: „Sá mikli uppgangstími sem verið hefur síðan í íslenskum sjávarútvegi hefur haft þau áhrif að skuldastaða greinarinnar hefur snarbatnað og hún styrkst. Í stað þess að sjávarútvegurinn sé í neikvæðri eiginfjárstöðu er eigið fé komið í yfir 100 milljarða króna og skuldir hafa lækkað um nálægt 200 milljarða. Sjávarútvegurinn er því að komast aftur á þann stað þar sem greinin á að vera - burðarás lífskjara Íslendinga. Nokkur styr hefur staðið um frumvörp til laga um breytingar á stjórn fiskveiða og um upptöku sérstaks veiðigjalds,“ segir hæstv. ráðherra. Aðeins aftar segir hann: „Hlutverk stjórnvalda hefur verið, er og á að vera að reyna að sætta sjónarmið mismunandi hópa sem takast á í máli af þessu tagi. Markmiðið er meðal annars að tryggja sjónarmið um nýliðun, atvinnuréttindi, sanngjarnan leigumarkað aflamarks, eflingu byggða, sjálfbærni fiskveiða og stöðugt og traust rekstrarumhverfi greinarinnar.“ Hann segir líka í þessari grein, virðulegi forseti, að það sé ánægjulegt að lifa og hrærast með því hversu vel gangi í sjávarútvegi um þessar mundir. Hann segir að verkefnið sé erfitt en ekki óleysanlegt og að það sé mikið í húfi. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki svolítið ósamræmi í þessum ummælum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem hann dregur fram þau sjónarmið að koma á stöðugu og traustu rekstrarumhverfi og vill tryggja sjónarmið um nýliðun og atvinnuréttindi? Er það í samræmi við víðtækar áhyggjur sjómanna, útgerðarmanna og byggðarlaga? 

Virðulegur forseti. Svolítið ósamræmi? Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að reyna að vera kurteis með því að taka svona til orða. Auðvitað er ekki „svolítið“ ósamræmi milli orða hæstv. ráðherra og þeirra frumvarpa sem við erum að ræða, það er algjört ósamræmi. Það er ekkert samræmi þarna á milli. Það sama á við um yfirlýst markmið þessara frumvarpa eins og því er lýst í greinargerðum með þeim. Hlutir sem eiga að heita markmiðin með framlagningu frumvarpanna ganga algjörlega í berhögg við mat sérfræðinga á áhrifum þeirra. Í rauninni er það nokkurs konar spegilmynd, yfirlýsingin um hverju menn ætla sér að ná fram með þessum frumvörpum og svo það sem sérfræðingarnir segja að þau muni leiða af sér. Hér komum við enn og aftur að þessari öfugu hugtakanotkun sem hefur því miður einkennt þessa ríkisstjórn en það er þekkt fyrirbæri í stjórnmálasögunni að þegar stjórnvöldum gengur illa, þegar allt gengur á afturfótunum, bæta þau í í ýktri hugtakanotkun, lýsa því sem stjórnvöld eru að framkvæma sem stórkostlegu og gera alla gagnrýnendur stjórnvalda tortryggilega á einn eða annan hátt. Hv. þingmaður lýsti því í fyrra andsvari hvernig reynt hefur verið af hálfu stjórnvalda að saka alla þá sem gagnrýna þessa stefnu og þessi frumvörp um að vera taglhnýtingar einhverra hagsmunasamtaka í stað þess að svara með rökum þeirri gagnrýni sem 

Virðulegur forseti. Nú ætla ég að freista þess eina ferðina enn að fá upplýsingar. Nú er kominn aðalforseti í stólinn, sjálfur forseti Alþingis. Mér hefur ekki tekist fyrr í kvöld að fá þá forseta sem setið hafa á forsetastól til að upplýsa hvenær hæstv. forseti hyggist slíta þessum fundi. Nú er klukkan að verða hálffjögur og búið er að gefa það út að þingfundur hefjist kl. 10.30 í fyrramálið. Hæstv. forseti sem situr í sömu þingskapanefnd og síðasti hæstv. forseti sem sat á forsetastól er mikill áhugamaður um bætt vinnubrögð á þinginu og því hlýt ég að spyrja, virðulegur forseti: Er það ekki sjálfsögð kurteisi að upplýsa, þótt ekki væri meira, hvenær hæstv. forseti hyggist slíta þessum fundi?

Forseta er ljúft og skylt að upplýsa um það hvenær hann hyggst ljúka þessum fundi. Hann hyggst hleypa að einum ræðumanni til viðbótar með ræðu. Ég sé að allmargir bíða en ég hafði ætlað að hleypa að einum ræðumanni til viðbótar áður en fundi verður slitið.

Þakka þér fyrir, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að verða þess heiðurs aðnjótandi að fá að flytja síðustu ræðuna í kvöld. Það mun ég gera með sérstakri ánægju. Gallinn við annars ágætt form við andsvörin er sá að maður getur ekki tæmt þær röksemdir sem maður vill gjarnan koma á framfæri í einstökum atriðum. Ég ræddi aðeins áðan um þá þróun sem ég hygg að geti orðið ef þau frumvörp sem nú liggja fyrir Alþingi og við erum að ræða, annars vegar frumvarpið um fiskveiðistjórnarlögin og hins vegar um veiðiskattana, verða að lögum. Manni sýnist blasa við að áhrifin geti orðið heilmikil og stuðlað að meiri samþjöppun í útgerð en við höfum séð áður. Út af fyrir sig geta menn fært einhver efnahagsleg rök fyrir því að það sé skynsamlegt og það gerðu þeir gömlu sem töluðu fyrir veiðisköttum í gamla daga. Þeir veigruðu sér ekkert við því að færa þau rök enda var það eiginlega grundvöllur hugsunarinnar á bak við veiðiskattana. Það sem er hins vegar augljóst í þessu sambandi er það að eins og frumvarpið um veiðiskattinn er sett fram munu áhrifin verða mest á einyrkjaútgerðir, útgerðir sem ekki eru tengdar fiskvinnslu, a.m.k. ekki með neinum eignatengslum. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að fundin sé einhver auðlindarenta af starfsemi fiskvinnslunnar. Ég veit vel að það sem er verið að reyna að ná utan um í því sambandi er verðlagning milli útgerðar og fiskvinnslu, en eins og þeir sérfræðingar sem hafa skoðað þessi mál, eins og Ragnar Árnason og sérfræðingar atvinnuveganefndar, hafa bent er þetta auðvitað ekki renta í þeim skilningi hugtaksins sem við þekkjum þegar verið er að tala um auðlindarentu almennt. Aukin arðsemi í fiskvinnslu getur stafað af mjög mörgu öðru en því að nýta auðlindir eins og við ræðum um það. Þar getur verið aukin tækni, vöruþróun, markaðsstarf og þess háttar og síðan mannauðurinn sem er til staðar í þessum fyrirtækjum og það skapar í raun þá rentu eða þann arð sem í fiskvinnslunni er. Eins og allir vita eru það eingöngu útgerðarfyrirtækin sem greiða auðlindaskattinn þegar upp er staðið og þá blasir við hverjum manni og þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um það að áhrifin verða miklu sterkari á þær útgerðir sem ekki eru með fiskvinnslu til að bera þann hluta kostnaðarins sem kemur fram vegna þess að verið er að skattleggja fiskvinnsluna og breyta síðan þeirri skattlagningu yfir í skattlagningu á útgerð. Í þessu sambandi vek ég athygli á að fjölmargir aðilar sem láta sig þetta mál sérstaklega varða hafa tjáð sig um þetta. Í gær fengum við þingmenn til dæmis blaðamannafundarboð frá Samtökum fiskframleiðenda og útflytjenda sem hafa svo sem ekki deilt mínum skoðunum í fiskveiðistjórnarmálum. Þau hafa ýmislegt við þessi frumvörp að athuga og eitt af því er að þau gera sér grein fyrir því að sú þróun sem ég var að lýsa mun meðal annars hafa það í för með sér að framboð af fiski inn á fiskmarkaði kann að dragast saman. Ef einyrkjaútgerðir skipa sem ekki eru tengdar fiskvinnslu veikjast mun það auðvitað hafa áhrif á framboð inn á fiskmarkaðina. Það er í sjálfu sér mjög neikvæð þróun og þetta er eitt af því sem þessi samtök eru að vekja athygli á. Ég vek líka athygli á því að Reiknistofa fiskmarkaða, sem er heildarsamtök fiskmarkaðanna í landinu, sendi atvinnuveganefnd álit sitt og þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Um íslenska fiskmarkaði fóru á árinu 2011 91 þús. tonn af bolfiski, að verðmæti rúmir 26 milljarðar kr. Í því ljósi er í hæsta máta furðulegt að almennt lætur frumvarpið sig ekkert varða starfsemi íslenskra fiskmarkaða.“ Hér eru auðvitað stór orð sögð en þau koma frá þeim sem gleggst ættu að vita, þ.e. frá fiskmörkuðunum sjálfum, sem komast sem sagt að þeirri niðurstöðu að þau frumvörp sem við erum með í höndunum muni skaða íslenska fiskmarkaði og að algert tómlæti ríki af hendi höfunda þessara frumvarpa í garð fiskmarkaðanna. Þetta eru mjög alvarlegir hlutir. Fiskmarkaðirnir hafa byggst upp yfir lengri tíma og hafa skilað miklum árangri. Ég er að vísu ekki talsmaður þess að allur fiskur eigi að fara um fiskmarkaði. Ég er þeirrar skoðunar að fiskviðskipti eigi að geta farið fram með frjálsum hætti þar sem útgerðarmaðurinn geti ráðstafað sínum afla og fiskverkandinn keypt hann ýmist í gegnum fiskmarkað eða í beinum viðskiptum eða hvernig sem það allt saman er. Aðalatriðið er að hér kveða sem sagt fiskmarkaðirnir upp úr um það að þessi áhrif verði eins og ég var að rekja. Við ræddum aðeins bæði í gær og í dag um áhrifin af þessum frumvörpum á kjör sjómanna og landverkafólks. Það hefur komið fram í álitum fjölmargra að það sé augljóst að verði þessi frumvörp að lögum í þeirri mynd sem við höfum þau í dag munu þau sannarlega hafa áhrif á kjör fiskverkafólks og sjómanna. Það blasir við þegar annars vegar eru lagðar til ýmsar breytingar á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni sem er til óhagræðis og hins vegar þegar lagðar eru fram í þessu frumvarpi sem við ræðum núna í kvöld tillögur um að stórauka gjaldtökuna í greininni mun það hafa áhrif. Ég vitnaði til allra samtaka sjómanna sem komu fyrir atvinnuveganefnd og sögðu okkur að ef þessi frumvörp yrðu samþykkt mundi það ógna sjálfu hlutaskiptakerfi sjómanna. Það yrðu engin smátíðindi ef við breyttum í grundvallaratriðum frá því hlutaskiptakerfi þar sem sjómaðurinn nýtur þess þegar vel gengur og ber auðvitað sinn skaða ef illa gengur. Menn hafa talið hlutaskiptakerfið skynsamlegt í fiskveiðum og mig rekur ekki minni til þess að það hafi verið nein krafa um það, hvorki frá sjómönnum né útvegsmönnum, að leggja af hlutaskiptakerfið og taka upp svipað launakerfi og við landkrabbarnir búum við, t.d. við sem störfum á Alþingi eða hvar sem er annars staðar. Menn hafa talið hlutaskiptakerfið virka betur þegar kemur að sjómennskunni og það hefur reynslan kennt mönnum. Við þurfum í sjálfu sér ekkert að deila um þetta mál, við höfum einfaldlega reynsluna. Hvað gerist þegar kostnaður stóreykst einhverra hluta vegna í útgerðinni? Við þekkjum dæmin frá því þegar olían hækkaði. Við þekkjum dæmi sem hafa verið nefnd um það þegar framsalið hófst og menn fóru að kaupa kvóta. Í öllum tilvikum reyndi útgerðin eftir megni að varpa þessum kostnaði einhvern veginn af sér, m.a. yfir á sjómenn. Varðandi olíuna vitum við að gerð var breyting. Þó að ég sé aðeins farinn að ryðga í þessum skiptakjörum núna man ég það vel að á sínum tíma var gerð sú breyting að það var dregin frá ákveðin prósenta áður en kom til skipta sem meðal annars átti að taka tillit til olíuverðsins. Þróun olíuverðsins hafði síðan bein áhrif á skiptakjörin. Sama var raunar um kvótakaupin. Þá var tekist á um þetta og niðurstaðan varð sú að annars vegar var sett inn í kjarasamninga bann við því að menn gætu látið sjómenn taka þátt í kvótakaupum og síðan var það sett í lög. Það sem ég er einfaldlega að segja er að það er mat sjómannasamtakanna sjálfra að það muni hafa áhrif á kjör sjómanna þegar auknum kostnaði verður velt yfir á útgerðina og óhagræðið aukið í greininni. Í öðru lagi liggur fyrir að þeir fræðimenn sem hafa skoðað þessi mál hafa komist að sömu niðurstöðu, til að mynda nefna þeir fræðimenn sem unnu fyrir atvinnuveganefnd það alveg sérstaklega í sinni umsögn að lengri tíma áhrifin á laun sjómanna hljóti að verða neikvæð. Í þriðja lagi segir sagan okkur einfaldlega að þannig muni þetta verða. Þess vegna tel ég ákveðna þversögn í því fólgna að þetta frumvarp hafi þann tilgang að færa arðinn til þjóðarinnar frá útgerðarmönnunum. Ég held að það væri miklu nærtækara að við reyndum að leita leiða til að sá arður sem menn eru að tala um, bætt staða sjávarútvegsins, ætti þá fremur að leiða til þess að þeir sem starfa innan greinarinnar, t.d. landverkafólk, fengi notið þess í einhverjum mæli með bættum launakjörum. Það fyndist mér verðugt viðfangsefni. Ég veit að það er ekki einfalt mál í því kerfi sem við höfum í dag vegna þess að það er ákveðin misskipting innan greinarinnar en þetta teldi ég miklu nærtækari leið til að koma arðinum til þjóðarinnar, þ.e. með því að hækka laun þess starfsfólks sem vinnur í sjávarútveginum.

Frú forseti. Ég bað sérstaklega um andsvar við ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar í kjölfar þess að hv. þm. Björn Valur Gíslason bað um að veita andsvar við ræðunni. Ástæðan má öllum vera ljós. Ég hugðist hlusta eftir því og það grannt hvort hv. þingmaður mundi láta svo lítið að svara andsvari frá hv. þm. Birni Val Gíslasyni því að hv. þingmaður er fyrrverandi sjávarútvegsráðherra. Hann er reyndar af víðfrægri útgerðarfjölskyldu fyrir vestan og væntanlega með sjómannsblóð í æðum. Hann telst því hafa nokkra reynslu og víðtæka þekkingu á málaflokknum og því sem við erum að tala um. Hann tekur þess vegna gjarnan til máls og ræðir sjávarútvegsmál af þeim burðum sem ég hef hér lýst. Ég hef auðvitað ekki komist hjá því að sjá það að hv. þingmaður virðist, frú forseti, ekki vilja láta taka sig alvarlega í þingsal. Ég ætlaði því að hlusta eftir hvort hann hefði skipt um ham og mundi láta svo lítið að svara andsvari frá hv. þm. Birni Val Gíslasyni. En vegna mistaka sem forseti hefur sagst hafa gert varðandi röð andsvara verður ekki af því að ég geti veitt andsvar á þeim grunni en ég vil vekja athygli á því að hv. þingmaður hefur haldið fimm ræður í samtals einn og hálfan tíma 

Forseti hefur fengið upplýst hjá aðstoðarmanni við fundarstjórn að hv. þm. Björn Valur Gíslason hafi óskað eftir því að veita andsvar og tekur hann næstur til máls og veitir andsvar.

Þessi hv. þingmaður ætlar ekki að virða hann svars.

Virðulegur forseti. Ég reiknaði ekki með því að komast hingað í andsvör en virði það að hér hafa verið gerð mistök hvað það varðar þrátt fyrir hávær mótmæli stjórnarandstöðunnar úr salnum við að ég fari hingað upp. Mig langar til að spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem situr með mér í atvinnuveganefnd og hefur unnið með mér og öðrum fulltrúum atvinnuveganefndar að breytingartillögum í þessu máli, sérstaklega út í eina tillögu sem snýr að ákveðinni heimild eða möguleika á að draga frá veiðigjaldi hluta af vaxtakostnaði vegna kaupa á aflaheimildum. Þetta ákvæði hefur verið gagnrýnt talsvert af hálfu stjórnarandstæðinga. Talað hefur verið um að þarna sé verið að verðlauna skussana, hvetja til skulda o.s.frv. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þessa ákvæðis, hvort hann sé því fylgjandi, hvort hann vilji fá þetta í burtu eða telji réttlætanlegt að taka tillit til skulda af þessum toga til frádráttar á veiðigjaldi. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því eins og fram kom í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur áðan að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er virkur þátttakandi í þeirri pólitísku refsiaðgerð sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur skipulagt gegn mér á þingi og lagt þeim eineltistilburðum lið. Ég ætlast ekki til þess að hann muni kasta af sér þeim hlekkjum hér og nú en ég ætla að láta spurninguna vaka því ég vonast til þess að þingmaðurinn muni ná áttum og taka þátt í þessari umræðu eins og hann hefur gert hingað til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að nota tækifærið til að upplýsa hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um að þingmönnum er heimilt að fylgjast með andsvörum þótt þeir séu ekki sjálfir þátttakendur í þeim svo það var alger óþarfi af hv. þingmanni að skrá sig í andsvar eingöngu til að geta fylgst með öðrum andsvörum. Það sem ég ætlaði að ræða við hv. þingmann er sú afneitun sem virðist vera í gangi í stjórnarliðinu gagnvart þeirri miklu gagnrýni sem hefur komið fram á þetta frumvarp. Þetta hefur reyndar gengið svo langt að þegar fjölmennur mótmælafundur var fyrir utan þinghúsið fyrir tveimur dögum töldu einhverjir stjórnarliðar að þar væri fólk að hluta til að minnsta kosti mætt til að hvetja til þess að frumvarp ríkisstjórnarinnar yrði samþykkt, fagna með ríkisstjórninni. Virðulegi forseti. Ég hef oft verið mjög gagnrýninn á þessa ríkisstjórn en ég verð hins vegar að fallast á að ástandið gæti auðvitað verið miklu verra og ég mundi aldrei bera þessa ríkisstjórn saman við ógnarstjórnir eins og stjórn Gaddafís í Líbíu en hún á þó eitt sameiginlegt með þeirri stjórn og vonandi aðeins eitt. Það er þessi ótrúlega afneitun. Þegar NATO-herflugvélar köstuðu sprengjum yfir Trípólí með gæðastimpli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gaf Gaddafi út þá yfirlýsingu að sprengjurnar væru líklega flugeldasýning til að fagna stórkostlegum árangri hans við stjórn landsins. Þegar hér söfnuðust saman þúsundir manna á Austurvelli til að mótmæla ríkisstjórninni og þeim frumvörpum sem hér voru lögð fram þá heyrðu einhverjir stjórnarandstæðingar eða töldu sig heyra það að þarna væri saman komið fólk til að fagna ríkisstjórninni og þeim frumvörpum sem við ræðum nú. Þetta er það eina sem ég sé sameiginlegt með þessari ríkisstjórn og því stjórnarfari sem ríkti í Líbíu, sem betur fer. En ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig stendur á því að afneitunin hefur náð þessu stigi hjá hæstv. ríkisstjórn?

Virðulegi forseti. Ég ætla að tala örstutt núna. Það hittist þannig á að þegar ég fór út til að fylgjast með þessum fundi stóð ég næst þeim litla hópi sem var með háreysti til að reyna að kæfa niður ræðurnar sem haldnar voru hér fyrir utan. Ég get staðfest það að ég heyrði engan kalla að þeir væru mjög hrifnir af þessum frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Þetta voru hróp og köll gegn LÍÚ en ég leit ekki þannig á að í því fælist einhver sérstök stuðningsyfirlýsing við ríkisstjórnina.

Virðulegi forseti. Við fylgjumst nú af ákefð með vendingu og þróun efnahagsmála og stjórnmála í Evrópu og Bandaríkjunum. Í gær bárust fréttir af leiðtogafundi Þýskalands og Bretlands þar sem leiðtogarnir voru sammála um að meiri agi í ríkisfjármálum nægði ekki einn og sér til að stemma stigu við því umróti sem staðið hefur yfir um þessi mál. Kanslari Þýskalands sagði fyrir fundinn að Evrópa þyrfti fyrst og fremst á meiri einingu í pólitískri stefnumótun að halda. Kallaði hún eftir auknum pólitískum samruna í Evrópu til að takast á við aðsteðjandi vandamál á evrusvæðinu. Þetta undirstrikar að mínu mati þá miklu deiglu sem er innan ríkja sambandsins sem nú stendur sannarlega á tímamótum. Allt bendir til þess að út úr umróti og ágangi síðustu ára komi Evrópusambandið breytt og öflugra en nokkru sinni fyrr, byggt á aukinni pólitískri einingu og sameiginlegum aga í efnahagsmálum. Í þessu ljósi er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að fara varlega og vanda okkur í aðildarviðræðunum. Sérstaklega er mikilvægt að ekki sé látið undan pólitískum þrýstingi um að kasta til höndum og hraða ferlinu umfram það sem eðlilegt er. Það er athyglisvert í þessu samhengi, þegar litið er til aðildarsögu sambandsins, að þau lönd sem hafa farið hraðast inn frá því að þau sóttu um aðild eru Finnland og Svíþjóð. Þau urðu aðilar að sambandinu rúmlega fjórum árum eftir að þau sóttu um aðild enda EFTA-ríki eins og Ísland. Það er því fjarri að umsóknarferlið okkar hafi gengið hægt fyrir sig. Það er hins vegar mikilvægt að það gangi vel og ástæða til að fara varlega vegna umrótsins og yfirvofandi breytinga á sambandinu. Hagsmunir okkar eru að ná sem allra hagstæðustum samningum. Fljótaskrift og óeðlilegur flýtir vegna pólitískrar óþreyju hér heima má ekki taka ferlið yfir með þeim afleiðingum að við sitjum uppi með lakari samning en efni standa til. Því vildi ég skora á þingheim og þjóðina að halda ró sinni í þessum efnum, rasa ekki um ráð fram, stöðva ekki viðræðurnar heldur halda þeim áfram af festu og yfirvegun og klára samninginn þegar umrótinu og 

Virðulegi forseti. Það var vel til fundið hjá hv. ræðumanni að minnast á fund leiðtoga Þýskalands og Bretlands. Það sem er þar undirliggjandi er einmitt þetta: Til að bjarga evrunni verður að breyta Evrópusambandinu. Það verður að breyta því frá því Evrópusambandi sem Ísland og Alþingi ákváðu að sækja um aðild að, í allt öðruvísi samband. Sambandsríki skal það og verður að verða. Þess vegna er ástæða fyrir okkur Íslendinga að skoða þá stöðu sem upp er komin og horfast í augu við að vandamál evrunnar verður ekki leyst með öðrum hætti en þeim sem kanslari Þýskalands benti á. Í ljósi þessara breyttu aðstæðna er ástæða fyrir okkur að endurskoða ákvörðun okkar, gera hlé á aðildarviðræðunum og sjá hvert þetta leiðir, hvort búin verður til ný tegund af ESB eða evran fari endanlega út af sporinu, Grikkland hrekist úr evrunni eða lánsfjárkostnaður Spánar verði óviðráðanlegur. Enginn veit hvert sú atburðarás mun leiða. Það er ekki skynsamlegt við þessar aðstæður, hvort sem menn hafa þá skoðun að fara eigi inn í Evrópusambandið eða ekki, að halda áfram með aðildarumsókn. Það er rétt að leggja hana til hliðar og síðan verður það þjóðarinnar að taka afstöðu til þess hvort taka eigi aðildarviðræður aftur upp. En að halda áfram núna eins og ekkert hafi í skorist og láta eins og allt sé í himnalagi og Evrópusambandið sé hið sama og það var þegar við ákváðum á Alþingi að sækja um, er ekki skynsamleg afstaða og ekki samkvæmt hagsmunum Íslands. Við eigum að gera hlé, taka stöðumatið, leyfa þessum atburðum að ganga fram og leyfa síðan þjóðinni að ákveða hvort hún vilji halda áfram með umsóknina. 

Hæstv. forseti. Fyrri partur ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar var ábyggilega að mörgu leyti réttmæt lýsing á því sem er að gerast úti í Evrópu. Það má hins vegar deila um þær ályktanir sem hann dregur af þeim atburðum. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að auðvitað virðist manni við þessar aðstæður að skynsamlegast sé að hætta viðræðum og taka þær þá ekki upp að nýju nema vilji standi til þess á þingi og meðal þjóðarinnar, þegar við sjáum í hvaða átt Evrópusambandið stefnir. En það var líka athyglisvert við ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar að sú sýn sem hann lýsti í máli sínu virðist mér nokkuð önnur en sú lýsing sem hefur komið fram af hálfu hæstv. utanríkisráðherra og af hálfu hv. formanns utanríkismálanefndar. Ég hef ekki getað ráðið annað af orðum þeirra í þingsal, þegar spurt hefur verið um þessi efni, en að þeir teldu að viðræðurnar gengju bara býsna vel, þetta væri allt á réttu róli og í eðlilegum farvegi og við þyrftum ekki að taka neinar sérstakar ákvarðanir. Það var hins vegar ekki hægt að skilja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson öðruvísi en svo að hann teldi að nú ættum við að staldra við og hægja á ferðinni. Það er auðvitað nokkuð önnur sýn á stöðu mála en var hjá fyrrnefndum aðilum. Annað sem komið var inn á var að líkur eru á því að breytingaumrótið allt innan Evrópusambandsins leiði til þess að sambandið verði þéttara, samruninn verði meiri, fleiri atriði verði sett undir miðstjórnarvaldið og minna verði eftir úti hjá þjóðríkjunum. 

Frú forseti. Í gær urðum við vitni að mjög sérkennilegri uppákomu sem við getum kallað Bjarmalandsför útgerðarinnar á Austurvöll. Eftir þá mestu áróðurs- og auglýsingaherferð sem nokkur samtök hafa ráðist í, eftir að þau höfðu stefnt öllu sínu starfsfólki til fundar á Austurvelli og 70 skipum að landi, komu á annað þúsund manns á Austurvöll kl. 4 í gær, þar af jafnstór hópur til að mótmæla þeim málflutningi og áróðri sem þar átti sér stað. Núna lét almenningur í sér heyra og það er sú rödd í þessari umræðu sem ekki hefur verið boðinn míkrafónninn, sem ekki hefur verið boðið að samráðsborði eða samningaborði. Þessi rödd kvaddi sér sjálf hljóðs á Austurvelli í gær og sennilega er það í fyrsta skipti sem alþingismenn við Austurvöll fá að heyra hreint og klárt sjálfsprottna rödd almennings í sjávarútvegsmálum og kröfuna um breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu, kröfuna um skýlausa þjóðareign á þjóðarauðlind okkar Íslendinga, fiskveiðiauðlindinni. Á þessa rödd ber stjórnvöldum að hlusta. Á þessa rödd þarf LÍÚ að hlusta.  Nú hrópa hv. þingmenn fram í: Á ekki að hlusta á hina röddina? Rödd LÍÚ hefur hljómað í áróðursauglýsingum, á áróðursfundum, í ljósvakamiðlum undanfarin þrjú ár og hefur í raun yfirskyggt allan annan málflutning í umræðunni. Núna fengu alþingismenn 

Forseti. Ég tek undir með síðasta hv. ræðumanni. Ég held að aldrei í Íslandssögunni hafi verið boðað til fundar með jafnmiklum peningaaustri, aldrei hafi fararskjótar til fundarins verið gerðir út jafndýrlega og aldrei hafi fundur mistekist jafnsvakalega og sá fundur sem var haldinn á Austurvelli í gær. Það er athyglisvert vegna þess að Landssamband íslenskra útvegsmanna sem boðaði til fundarins stefndi öllum þessum málum í þann punkt að hér ætti í raun og veru að fara fram sú táknræna valdataka sem breytti málum þeim í hag. Það er líka athyglisvert vegna þess að þingmenn úr þeim tveimur flokkum sem hér hafa veitt andstöðu með tíðum ferðum í ræðustól í máli sem nýtur meirihlutfylgis á þinginu og meirihlutafylgis meðal þjóðarinnar, stefndu líka á þennan punkt í gær, m.a. með því að krefjast þess að fundi á þingi yrði frestað meðan Landssamband íslenskra útvegsmanna héldi fundinn á Austurvelli. Nú held ég að sé ráð að menn horfi í gaupnir sér og hver á annan á þinginu, einkum þeir sem stefndu að þessari ögurstundu í gær, og sjái að þetta mál er enn þá statt þar sem það er statt; á vegum meiri hluta þjóðarinnar í þinginu þar sem meiri hluti þingsins styður það. Ég held að núna eigum við að leyfa lýðræðinu að hafa sinn gang og tefja það ekki með frekari málþófi. Ég held að það sé okkur öllum til heilla og þjóðinni til heilla og ekki síst til heilla þeim þingmönnum sem vissulega hafa með miklum krafti og dugnaði reynt að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins 

Virðulegi forseti. Það er að verða bráðskemmtilegt að heyra samfylkingarmenn koma hingað og ræða sjávarútvegsmál því það er alltaf sami söngurinn hjá þeim og hefur verið núna í býsna mörg ár. Eftir því sem þeir reyna að tala meira um þetta minnkar fylgið hjá þeim meira. Þessi svokallaði meiri hluti þjóðarinnar sem þeir tala um að sé að baki þeim í þessu máli virðist í það minnsta ekki styðja þá í ríkisstjórninni ef marka má kannanir á fylgi flokksins.  Það er líka sorglegt að heyra þessa sömu þingmenn tala niður til tugþúsunda Íslendinga sem vinna í sjávarútvegi og telja að þeir séu rödd LÍÚ eins og kom hér fram. LÍÚ eru frekar fámenn samtök sem skipta miklu máli í íslensku samfélagi því þau halda uppi mikilvægri atvinnustarfsemi en hafa tugþúsundir Íslendinga hjá sér í vinnu. Það er því athyglisvert þegar þingmenn tala niður til þessa fólks eins og hér er gert. Það sem ég ætlaði hins vegar að ræða hér, frú forseti, er það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom inn á. Skilaboðin utan úr Evrópu eru þau að nú þarf að búa til eitt evrópskt stórríki, ríki þar sem auðvelt er að stjórna hinum litlu fylkjunum sem verða í því stórríki því þau geta það greinilega ekki sjálf, að mati Þjóðverja að minnsta kosti og væntanlega Frakka og einhverra fleiri sem standa með þeim að þessu. Nú á að fara í meiri samruna en nokkurn tíma hefur sést. Til að bjarga evrunni og til að bjarga því sem bjargað verður í Evrópusambandinu, sem er vitanlega komið að fótum fram, þarf að taka eins og hægt er fullveldið af ríkjunum og koma valdinu í hendur þeirra sem stjórna í Brussel, fólki sem er ekki þjóðkjörið, fólki sem er ráðið sem einhvers konar málaliðar til að stýra málaflokkum í þessu sambandi. Það vill einn flokkur á Alþingi einna helst, að koma fullveldi Íslands í hendurnar á þessu stórríki sem er að verða til, 

Virðulegur forseti. Ég held að Landssamband íslenskra útvegsmanna geti lært það af gærdeginum að öfgafullur hræðsluáróður og kaldastríðspólitík á lítinn hljómgrunn með almenningi á Íslandi. Ég held að þeir stjórnmálaflokkar sem starfa á Alþingi eigi að huga að hinu sama því að það yfirbragð sem verið hefur á deilunum um sjávarútvegsmál er ekki að auka veg og virðingu þessarar stofnunar fremur en Landssambands íslenskra útvegsmanna. Það er tími til kominn að málþófi linni hér og stjórnarandstaðan láti hinum lýðræðislega kjörna meiri hluta það eftir að setja skattalög í krafti umboðs síns. En um þá umræðu sem hér hefur spunnist um Evrópusambandið, þá er hún býsna athyglisverð. Hér koma upp þingmenn úr röðum Sjálfstæðisflokksins og vara við aukinni miðstýringu í Evrópusambandinu. Er tilefni til að vara við því? Sýnir reynslan ekki einmitt að hennar er þörf? Sýna einfaldlega ekki ófarir jaðarsvæðanna í Evrópu, Íslands, Grikklands, 

Hæstv. forseti Vegna umræðu um Evrópusambandið og ófarir evrunnar og þessa tollabandalags mun hugtakið Grikklandsárið sjálfsagt fá nýja merkingu á næstu árum og verður væntanlega talað um að eitthvað komi spánskt fyrir sjónir þegar allt fer á hausinn og annað í þeim dúr. Kæru þingmenn. Auðvitað er staðan í dag gjörólík þeirri sem var árið 2009 þegar við vorum á hnjánum og vissum ekkert í hvaða átt við áttum að fara og horfðum til þessa stóra og sterka Evrópusambands sem nú er að hrynja. Auðvitað er það allt önnur staða. Malta tók sér pásu í fjögur ár, Sviss tók sér pásu og hefur reyndar ekki enn tekið þá ákvörðun að halda áfram. Auðvitað eigum við að endurmeta stöðuna núna. Og að hlusta á þingmenn Samfylkingarinnar í ræðustól, þeir eru snillingar í því að endursegja söguna, búa til söguskýringar. Þeir eru að minnsta kosti búnir að gleyma því að þeir voru í ríkisstjórninni 2007–2009, hrunstjórninni, og nú eru þeir strax farnir að endursemja sögu gærdagsins, dagsins þegar sem sjómenn landsins streymdu í fyrsta skipti í stórum hópi til Reykjavíkur  Ég segi: Hingað og ekki lengra, hættið að endursemja söguna.

Ísland …

Fólk kom hér saman í gær og almenningurinn, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir,  
            

Forseti vill eiga orðastað við síðasta ræðumann. Forseti minnir ræðumenn á að beina orðum sínum til forseta í ræðuflutningi sínum. 
            

Frú forseti. Ég þakka hinum ágætu þingmönnum sjálfstæðismanna fyrir að taka þátt í umræðunni um stöðuna í Evrópusambandsmálunum. Ég vil nota tækifærið til að halda því sérstaklega til haga sem ég sagði svo það sé ekki afvegaleitt. Ég sagði að því færi fjarri að umsóknarferlið gengi eitthvað hægt fyrir sig í samanburði við söguna. Þau lönd sem farið hafa hraðast inn hafa farið inn á rúmlega fjórum árum eftir að þau sóttu um aðild, það eru Finnland og Svíþjóð. 
             Við erum búin að vera í þessu ferli í tæplega þrjú ár þannig að það hefur gengið ágætlega. Ég sagði áðan að það væri nauðsynlegt að láta ekki undan pólitískri óþreyju og þrýstingi hérna heima um að hraða því umfram það sem eðlilegt og heppilegt er vegna þess sem er í deiglunni og vegna breytinganna sem eiga sér óhjákvæmilega og eðlilega stað á sambandinu og í álfunni allri út af efnahagságangi og hamförum síðustu ára út um allan hinn vestræna heim. Auðvitað bregst sambandið við því. Það bregst skynsamlega við því eins og fram kom á fundi leiðtoga Þýskalands og Bretlands í gær og ég vitnaði til í upphafi máls míns í morgun. Leiðtogarnir voru sammála um að meiri agi í ríkisfjármálum og meiri pólitískur samruni væri nauðsynlegur til að fyrirbyggja áföll eins og þau sem gengið hafa yfir á síðustu árum, það yrði til dæmis gert með auknum tryggingasjóðum og fleiri slíkum hlutum. Það eru gríðarlega mikilvægar fréttir frá meginlandi Evrópu og eru örugglega upphafið að farsælli lendingu í þessum málum. Þess vegna þurfum við að halda ró okkar og yfirvegun í umsóknarferlinu öllu. Við eigum alls ekki að hætta ferlinu. Það væri fráleitt og mikil afglöp, enda er þetta eins og forseti Íslands sagði í umræðuþætti í sjónvarpinu í gær, mikilvægasta málefni sem íslenska þjóðin hefur fengist við frá lýðveldisstofnun, þ.e. hvort hún á að gerast aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Þess vegna er mikilvægt að landa 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir ummæli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um aðildarferlið og hvernig okkur ber að snúa okkur í þeim málum á þeim óróatímum sem nú ganga yfir Evrópu. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma í ræðustól og stilla málum þannig upp að Evrópa glími við vanda vegna evrunnar. Það er mikil rangtúlkun. Ekkert skýrir það betur en staða Spánar sem nú er í miklum vanda, ekki vegna agaleysis í ríkisfjármálum, ekki vegna aðildar sinnar að evrunni heldur vegna þess að þeir eru að glíma við afleiðingar fjármálakreppu alveg eins og Íslendingar haustið 2008 og Írar sama haust. Með öðrum orðum, sá þáttur innri markaðarins sem lýtur að frjálsum fjármagnsflutningum er mjög gallaður eins og við bentum á 2008. Það vantar fjölþjóðlegt innstæðutryggingakerfi, það vantar fjölþjóðlegt bankaeftirlit og þar verður höfuðáherslan að vera núna af hálfu Evrópusambandsins, að vonum seinna, til að bæta úr þessum ágöllum. Við verðum að taka þátt í því ferli ef við ætlum að vera hluti af hinum innri markaði hvort sem við ætlum að halda áfram að bögglast með EES-samninginn eða gerast aðilar að Evrópusambandinu og taka upp evru. Með öðrum orðum, bankasamband þar sem bankar lúta einu sameinuðu evrópsku regluverki og innstæðutryggingarsjóði sem tryggir innstæður þvert á landamæri, er forsenda þess að við getum sem þjóð haldið áfram að vera með opið hagkerfi og tekið þátt í frjálsum fjármagnsflutningum á hinum innra markaði Evrópusambandsins. Við verðum alltaf að vera hluti af því. Við stöndum nú þegar frammi fyrir því að við þurfum að innleiða bankaregluverk 

Forseti minnir á að ræðutíminn eru tvær mínútur og þingmönnum ber að virða hann.

Frú forseti. Ill tíðindi berast nú frá Evrópusambandinu sem endranær og það er að þróast mjög hratt í átt til ríkis eins og ég hef margoft bent á. Ég ætla ekki ræða það eða hvílík vitleysa það er að vera að sækja þarna um aðild. Ég ætla að ræða um viðskipti Íslands við Evrópusambandið sem er um 70% af útflutningi okkar, hann er gífurlega mikilvægur. Ég ætla að ræða um sjávarútveginn sem hefur tekist með mikilli snilli að breyta fiski úr venjulegri matvöru í lúxusmatvöru um alla Evrópu. Hvað gerist þegar kreppa kemur og atvinnuleysi eins og á Spáni? Þá minnkar eftirspurn eftir lúxusvörum og lúxusmatvöru. Þá kann það að gerast að við getum ekki selt fiskinn þrátt fyrir mikla tækni og þekkingu á því sviði, að okkar háþróaða sjávarútvegi takist ekki að selja fiskinn á því verði sem hann hefur selst á hingað til. Það kann að leiða til þess að afkoma greinarinnar versni allverulega. Þá fer ég að tala um veiðiskattana. Nú liggur frumvarp fyrir Alþingi um að leggja á greinina verulega skatta sem taka í fyrsta lagi mið af engu, það eru bara 9,5 kr. á kíló, algerlega óháð afkomunni, og hins vegar erum við með skatta sem taka mið af afkomu síðasta árs og þar síðasta árs. Það þýðir að á næsta ári þegar hugsanlega verða komin mikil vandræði, eða svo gæti farið - ég vona ekki - sligum við útgerðina með sköttum sem miða við afkomu þessa árs og síðasta árs sem var alveg glimrandi góð vegna hagstæðs gengis og mjög hás verðs á þessari lúxusmatvöru. Ég vara menn við því að koma með svona eftiráskatta sem keyrt gætu greinina í þrot því að við þurfum að hafa sérstaklega sveigjanlega atvinnugrein.

Hæstv. forseti. Þetta eru um margt gagnlegar umræður og væri hægt að setja á langar ræður bæði um Evrópusambandið sem og þann fund sem var úti í gær en mér heyrist að stjórnarliðar ætli ekki að hlusta á þær raddir sem bárust okkur þaðan úr öllum stéttum. En ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að ræða það hér heldur ætla ég að ræða um styttingu opnunartíma Heilsugæslunnar í Vík í Mýrdal sem ég hef áður fjallað um undir þessum lið. Við þingmenn kjördæmisins áttum ágætan fund í morgun með forstjóra Heilbrigðisstofnunar Suðurlands og framkvæmdastjóra lækninga þar sem farið var yfir málið og var það ágætisfundur. Við þingmenn kjördæmisins vonumst til þess að fundin verði einhver önnur leið en að stytta opnunartímann en það gætu þurft að koma til auknar fjárveitingar frá okkur sem tökum ákvarðanir varðandi það. Ég auglýsi í raun eftir samstöðu þingmanna um að reyna að verja þessa þjónustu fyrir austan. Við þekkjum öll í þessum sal þá stöðu sem byggðirnar eru í Mýrdalshreppi og Skaftárhreppi og ég auglýsi eftir því hvað við ætlum að gera til að styrkja þessar byggðir. Það fyrsta sem við getum gert er að grípa til aðgerða til að ekki þurfi að koma til þeirrar þjónustuskerðingar sem nú hefur verið boðuð. Ég hvet okkur öll til að beita okkur í því og vitna sérstaklega til orða til dæmis hv. þm. Marðar Árnasonar sem virðist hafa mikinn áhuga á að styrkja byggðirnar þarna austur frá. Ég vonast til þess að við berum gæfu til að grípa inn í áður en íbúarnir á þessu svæði þurfa að þola lokanir. Ég hvet okkur öll til dáða í því. Þó að við séum upptekin af því að tala um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar megum við ekki gleyma öðrum málum. Mig langar að hvetja okkur öll til þess 

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að hann var þeirrar skoðunar að það væri ekki evran sjálf sem væri vandinn heldur væri þetta bara hluti af hinni alþjóðlegu bankakrísu. Ég held að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni og ég er ekki einn um þá skoðun. Það er ágætt að rifja til dæmis upp ummæli manna hjá Evrópska seðlabankanum þar sem sagt var að evran væri ekki sjálfbær mynt. Það er áhugavert að skoða ummæli annarra evrópskra stjórnmálaleiðtoga um evruna þar sem menn standa frammi fyrir því að undirstöður þessarar myntar voru ekki rétt lagðar. Það hefur haft mjög alvarleg áhrif á fjármálamarkaðina en líka á ríkisfjármálin og eins þau mistök sem áttu sér stað í fjármálakerfi álfunnar en þá var verið að lána ríkjum á sömu vöxtum sem báru ekki sama vaxtastig sem gerir það að verkum að ríkisfjármálin og fjármál allra þessara ríkja eru meira og minna í rúst. Svarið er þetta: Ef evran á að lifa þarf að breyta ESB frá því ESB sem til var þegar við Íslendingar ákváðum að sækja um aðild og yfir í allt annað, yfir í sambandsríki með miðstýrðu valdi. Í ljósi þessa er alveg ástæða fyrir Alþingi Íslendinga að endurskoða ákvörðun sína um þetta mál. Ég hef nú þegar lagt fram beiðni um sérstaka umræðu við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um stöðu evrunnar og áhrif hennar á þróun mála í Evrópu. Ég ætla að leyfa mér að skora á forseta að sjá til þess að sú umræða geti farið fram sem fyrst þannig að við getum rætt þetta hérna með sæmilega góðan tíma fyrir okkur af því að fyrir utan þau fiskveiðistjórnarmál sem við þurfum að ræða hér sem snúa beint að okkar Íslendingum er þetta eitt af þessum risastórum málum og það er ástæða fyrir okkur til að endurskoða þá ákvörðun 

Hæstv. forseti. Aðstæður hafa breyst eins og hv. síðasti ræðumaður sagði. Aðstæður hafa breyst frá þeim tíma þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þáverandi ráðherra, talaði um að við færum á hraðferð inn í Evrópusambandið og taldi að þar mundum við slá öll met í því hversu hratt við fengjum aðild. En auðvitað er gott að menn átti sig á því að þeir hafi kannski lagt af stað fullir af of mikilli bjartsýni og ég tek undir það með honum að aðstæður hafi breyst þó að við drögum ólíkar ályktanir af því. Mér finnst athyglisvert það sem kom fram í umræðunni áðan, meðal annars af hálfu hv. þm. Helga Hjörvars, að hann viðurkennir og telur það meira að segja kost að þróunin innan Evrópusambandsins muni leiða til aukins samruna, þéttara bandalags þar sem meira vald sé hjá miðstjórnarvaldinu en minna hjá þjóðríkinu. Það er mjög gott að þetta sjónarmið komi fram vegna þess að stundum er látið eins og Íslendingar geti bara valið af matseðli þegar kemur að því að ganga í Evrópusambandið, tekið það sem þeim hentar og sleppt því sem þeim finnst óþægilegt. Svigrúmið til þess minnkar nú verulega eftir því sem völdin færast í meira mæli til Brussel. Það er ágætt að þessi ágæti talsmaður Samfylkingarinnar viðurkennir hér í þessari umræðu að markmiðið er ekki að fara inn í Evrópusambandið eins og það er í dag heldur Evrópusambandið eins og það virðist vera að þróast með auknu fullveldisframsali, með aukinni miðstýringu frá Brussel og með minna valdi þjóðríkjanna.

Virðulegi forseti. Ég vil ræða þann fund sem haldinn var á Austurvelli í gær og var að mínu mati mjög merkilegur því að þarna eru ákveðin tímamót á ferð. LÍÚ hefur haldið á lofti gífurlegum hræðsluáróðri gegn þeim tveimur frumvörpum sem lögð hafa verið fram á Alþingi og að lokum boðuðu þeir til þess fundar sem átti að reka smiðshöggið á að jarða frumvörpin hér á Alþingi. Raunin varð önnur. Á Austurvöll mætti fjöldi fólks, ekki bara latte-fólk úr 101 Reykjavík heldur fjöldi fólks af landsbyggðinni. Ég ræddi við margt fólk á Austurvelli í gær, var þar allan tímann, þar þekkti ég margt fólk af landsbyggðinni og ræddi við það, sem þekkti á eigin skinni óréttlæti kvótakerfisins í gegnum árin. Og það sýndi því samstöðu að við hér inni, stjórnvöld, værum að gera tilraun sem við ætluðum að ljúka, þ.e. að breyta þessu óréttláta kvótakerfi. 
             Það er ljótur leikur að egna saman landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu á þeim forsendum. Landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta í því að við breytum þessu kerfi nú. Þjóðin á rétt á að fá arð af þessari auðlind sinni með eðlilegum hætti og það er enginn landsbyggðarskattur því að við búum hér saman, ein þjóð í einu ríki, með sameiginlegan ríkissjóð og við ætlum að deila því fjármagni sem kemur inn í formi auðlindarentu aftur út til þjóðarinnar, til uppbyggingar í samgöngumálum, til menntakerfisins, í græna hagkerfið og í nýsköpun og aðrar greinar sem eru til framþróunar fyrir landsbyggðina. Ég ráðlegg mönnum hér inni að hætta að etja saman landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu. Það er ljótur leikur.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.

Hæstv. forseti. Ég greiði hér á eftir atkvæði gegn því að heimild verði veitt til að lengja þingfund umfram það sem þingsköp gera almennt ráð fyrir, sem er til klukkan átta í kvöld. Ég held að í raun sé þýðingarlaust að efna til funda kvöld eftir kvöld, með undantekningu í gærkvöldi, þegar ekki liggur einu sinni fyrir nein starfsáætlun um störf þingsins næstu daga og vikur. Það liggur ekkert fyrir. Fjöldi mála liggur fyrir sem eins og hv. þingmenn þekkja komu inn á elleftu stundu og mörg eru enn óafgreidd í nefndum. Spurningin er sú hvort við eigum að taka ákvarðanir, eins og um að efna til kvöldfunda á föstudagskvöldi, þegar við höfum ekki hugmynd um hvernig forusta þingsins hyggst skipuleggja þingstörfin á næstu dögum og eftir atvikum vikum. Ég mun á þeim forsendum greiða atkvæði gegn tillögu hæstv. forseta.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar en að öðru leyti vil ég bara þakka þeim sem ætla að leyfa okkur að vera hér í kvöld og tala því að við þurfum að ræða mjög mikilvægt mál. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hún sjái til þess að við umræðuna hér í kvöld og í nótt verði ráðherrar á vegum ríkisstjórnarinnar og stjórnarþingmenn því að það er vitanlega það ágæta fólk sem við þurfum að tala við og fá hingað til að svara spurningum sem við leggjum fram. Það hlýtur að vera eðlileg krafa frá stjórnarandstöðunni að þeir sem bera málið fram séu hér til svara og komi þá inn í umræðuna þegar við á. Að öðru leyti vil ég geta þess að ég mun greiða atkvæði á móti kvöldfundi en ég óska þá eftir að sjá þá hér í kvöld sem ætla að samþykkja hann.

Frú forseti. Við höldum nú áfram umræðu um veiðigjöld, veiðiskatta eins og augljóst er að frekar ætti að kalla þetta mál. Ég hef hlustað á öll gífuryrðin gagnvart því fólki sem leyfði sér að mæta á fundinn hér í gær, þeim sveitarstjórnarmönnum, þeim sjómönnum, því fiskverkafólki og fleirum sem hafa lýst yfir mikilli andstöðu við þetta mál, hvernig ýjað er að því að þetta fólk gangi beinlínis erinda einhverra annarra en sjálfs sín. Það er vont að hlusta á svona og þetta er reginfirra. Það rifjaðist upp fyrir mér þegar við á sínum tíma vorum að ræða mjög erfiðar og umdeildar breytingar á menntakerfinu. Við vildum þróa menntakerfið út í það að fjölga stúdentum sem mundu útskrifast 19 ára. Þá voru það sérstaklega ákveðnir skólar, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, sem voru eindregið á móti þeim breytingum. Svo vildi til að allir þeir nemendur sem voru í þeim skólum voru líka mjög eindregið á móti þeim breytingum. Að sjálfsögðu heyrðust ekki þær raddir að nemendur gengju erinda kennaranna. Við göngum út frá því að hver og einn sem tekur afstöðu í svona mikilvægu máli, hvort sem það eru breytingar á menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu eða á grundvelli sjávarútvegsins, geri það á eigi forsendum, á grundvelli eigin skynsemi, en ekki sé verið að etja fólki út í eitt eða neitt. Ég bið menn að bera virðingu fyrir fólki sem leggur sig þó í líma við að koma fram og lýsa skoðunum sínum á þann veg sem það hefur gert að undanförnu. Ég vil líka minna fólk á það, og þá þingmenn stjórnarliðsins sem er tamara að koma hingað upp undir liðnum störf þingsins en að tala um málið sjálft, að ekki er ein einasta umsögn um það mál sem við höfum haft til umfjöllunar á umliðnum dögum og í meðferð atvinnuveganefndar sem bendir til þess að fara eigi þá leið að samþykkja þetta mál. Ekki ein einasta umsögn. Jú, reyndar hefur verið minnst á umsögn samfylkingarfélags í Suðurkjördæmi. Ein umsögn og hún er frá samfylkingarfélagi í Suðurkjördæmi. Allir segja: Leggjum þetta til hliðar og vinnum þetta betur. Ekki er verið að tala um að slátra eigi algjörlega ákveðnum hugmyndum í frumvarpinu, ekki er verið að biðja um það. Það er verið að biðja um meiri skynsemi í þessi mál, sérstaklega það mál sem við ræðum núna. Ég hefði gjarnan viljað ræða hitt málið samhliða en ekki hefur gefist ráðrúm til þess. Af hverju segi ég að ég sé enn bjartsýn á að menn nái saman í þinginu í þessu máli? Ef menn reyna að greina frá öll gífuryrðin sem fallið hafa á umliðnum dögum í málinu þá sést að tækifæri er til sátta. Ég batt til að mynda mjög miklar vonir við að við mundum ná ákveðinni sátt um sjávarútveginn á grundvelli sáttanefndarinnar. Mér fannst ríkisstjórnin stíga rétt skref með því að kalla alla aðila að þeirri nefnd. Niðurstaðan varð hins vegar þannig að ríkisstjórnin gat ekki fellt sig við hana og þess vegna erum við í ógöngum með málið af því að aðferðafræði ríkisstjórnarinnar til að ná fram breytingum á sjávarútveginum er með ólíkindum. Meðal annars þess vegna eru þessi læti. Ég vil benda þingheimi á það sem segir í frétt í Morgunblaðinu í dag frá fundi hjá HB Granda. Ég dreg þessa frétt fram til að sýna fram á að það er ekki þannig að útgerðarmenn vilji ekki ræða breytingar á sjávarútveginum. Þeir búa við auðlindagjald og hafa gert á umliðnum tíu árum og eru tilbúnir og reiðubúnir í breytingar í þá veru en ekki eitthvert gjald sem kollvarpar því sem vel hefur tekist. Ég minni aftur á það að einhverra hluta vegna höfum við þó notið þeirrar hamingju að geta byggt upp sjávarútveg sem hefur gefið okkur Íslendingum mikla auðsæld, auðlegð og framfarir á ýmsum sviðum. Við höfum skapað út frá sjávarútveginum, eins og hann hefur verið byggður upp á undangengnum árum, fjölmörg sprotafyrirtæki, nýsköpunarfyrirtæki og ekki síst á suðvesturhorninu. Þar höfum við nýtt þekkinguna og sköpunina inn í fyrirtækin sem byggja meðal annars á grunni farsæls fiskveiðistjórnarkerfis. En gott og vel. Hvað segir í frétt Morgunblaðsins af fundi hjá HB Granda sem forstjórinn efndi til með starfsfólki um áhrif kvótafrumvarpanna á reksturinn? Þar segir, með leyfi forseta: „Þá ræddi forstjórinn um áhrif þess að aflaheimildir fyrirtækisins yrðu skertar til að setja þær í pott eins og kveðið er á um í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu.“ - Við erum reyndar ekki að ræða það núna heldur hækkunina á veiðigjaldinu. - „Eggert gagnrýndi þá umræðu sem sífellt væri uppi um að arðurinn af auðlindinni ætti að fara til þjóðarinnar og benti á allar þær tekjur sem færu til ríkisins og landsmanna í gegnum skatta og laun sem fyrirtækið greiddi.“ - Þær færu til ríkissjóðs og eftir atvikum til þeirrar ríkisstjórnar sem situr hverju sinni sem náttúrlega kemur með hugmyndir um að ráðstafa þeim skattpeningum. „Þessar fullyrðingar“ - segir Eggert - „standast því enga skoðun.“ Síðan kemur það sem ég vil meðal annars benda fólki á að er ein vísbendingin um að menn eru reiðubúnir til að ræða þær breytingar sem hægt er að gera en ekki ana fram af því offorsi sem raunin er. Áfram segir, með leyfi forseta: „Þegar framsögu forstjórans lauk bauðst starfsfólki og öðrum fundargestum að spyrja hann spurninga. Var hann meðal annars spurður hvort stjórnendur fyrirtækisins væru algerlega mótfallnir nokkurri hækkun á veiðigjaldinu. Eggert svaraði því til að svo væri alls ekki og menn hefðu virkilega léð máls á því. Það jákvæða við frumvörpin nú væri að þar væri gerð tilraun til að reikna veiðigjaldið á skynsamlegri hátt en áður og þar væri tekið tillit til hvernig gengi í greininni frá ári til árs og á milli mismunandi tegunda.“ Það er nú ekki beint farið í harkalega gagnrýni hér. En af hverju er ekki hægt að setjast niður með fólki og ræða málin eins og verið hefur sterkasta og einlægasta krafa útgerðarmanna og stjórnarandstöðunnar í þessu máli? Áfram segir í fréttinni, með leyfi forseta: „„Við gætum borgað talsvert meira en samkvæmt núverandi kerfi, en þær tillögur sem liggja nú fyrir eru hins vegar langt umfram það sem skynsamlegt væri að sætta sig við vegna þeirra skaðlegu áhrifa sem það hefði á fyrirtækið.“ Forstjórinn gagnrýndi skort á samráði við fulltrúa greinarinnar þegar frumvörpin voru samin og lagði til að úr því yrði bætt. „Það er gríðarlega mikið af kreddum og fordómum, hugsanlega á báða bóga, sem aðeins er hægt að eyða með umræðum,“ sagði hann.“ Ég tek heils hugar undir með forstjóra eins af helstu útgerðarfyrirtækjum landsins sem mér finnst stíga fram af hófsemi og skynsemi og af raunsæi í þessu máli. Ég vil hvetja ríkisstjórnina og stjórnarmeirihlutann til að hlusta á þær raddir sem virkilega eru reiðubúnar til að standa að ákveðnum breytingum en þó þannig breytingum að þær séu skynsamlegar og í eðlilegu samhengi við umhverfi sjávarútvegsins. Við vitum að með því að hrófla svona gífurlega mikið við honum eins og ríkisstjórnin er að gera með báðum þeim frumvörpum sem nú liggja fyrir er verið að rugga bátnum og miklu meira en það, það er verið að rugga allri þjóðarskútunni. Það er mín skoðun. Ég hvet fólk til að fara fram með þetta í huga. Öðruvísi mér áður brá, ég get nú ekki annað en sagt það þegar ég hlusta á hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur tala um að verið sé að etja saman landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu. Ef einhverjir hafa verið að gera það þá er það ríkisstjórnin sjálf. Það er ekki bara hægt að benda á sjávarútveginn sem slíkan heldur ekki síður tillögur ríkisstjórnarinnar til aðhalds í ríkisfjármálum, hvernig gripið var gróflega niður í niðurskurði á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni o.s.frv. og þá ekki síst í kvennastörfum. Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að þetta er ekki bara landsbyggðarmál. Þetta er stórt samfélagsmáls og ekki síst eru hagsmunir höfuðborgarinnar og höfuðborgarsvæðisins hér undir. Þess vegna hef ég verið að draga það fram í ræðum mínum að mér finnst miður að sjá ekki þá hagsmunagæslu sem vera ætti af hálfu forustumanna þeirra sveitarfélaga sem eru með útgerð, eru með fyrirtæki sem tengjast sjávarútvegi á höfuðborgarsvæðinu, og hef ég nefnt Reykjavíkurborg og Hafnarfjörð til sögunnar. Frú forseti. Ég vil hvetja þá sem mestu ráða í þessu máli til að hlusta á raddirnar sem hljómað hafa víða, ekki bara á Austurvelli í gær. Þær raddir hljóma í umsögnum. Allir vara við því að þetta mál nái fram að ganga þar sem það geti haft gríðarleg áhrif á hagsmuni allrar þjóðarinnar. En það er samt til vegur til að ná saman. Það gerum við með því að stíga fyrstu skrefin, setjast niður og fjalla málefnalega um þetta gríðarlega mikla hagsmunamál.

Frú forseti. Hv. þingmanni varð tíðrætt í upphafi máls síns um virðingu fyrir skoðunum. Það var helst á henni að heyra að hún mæti meira þær raddir sem heyrst hafa í auglýsingaherferðinni, á áróðursfundunum og í öðru. Ég vil spyrja hv. þingmann í fullri einlægni: Hvernig metur hún raddir hinna sem ekki hefur verið boðið að míkrófóninum og ekki til samráðs en létu til sín heyra á Austurvelli í gær? Hvernig metur hún það og hvernig telur hún að við eigum að bregðast við því ákalli sem barst frá Austurvelli í gær? Þegar verið er að tala um muninn á þeim sem mæta á launum og hinum er ekki verið að gera lítið úr skoðunum heldur fyrst og fremst verið að vekja athygli á ákveðnum aðstöðumun og því atvinnurekendavaldi sem segja má að þessi sterku samtök LÍÚ hafi verið að beita í þessari baráttu. En spurningin er þessi: Hvernig metur hún raddir hinna sem ekki eru á launum og eru ekki starfsmenn LÍÚ og komu til að láta í sér heyra? Þingmaðurinn ræðir síðan um gjaldtökuna og notar orð eins og að hún muni kollvarpa greininni. Ég vil spyrja þingmanninn: Hvernig er það hægt miðað við þann gjaldstofn og þá aðferðafræði sem lagt er upp með að tala um að þetta kollvarpi greininni? Gjaldstofninn sem reiknað er út frá er umframarður eftir að búið er að draga frá allan rekstrarkostnað útgerðarinnar, þar með launakostnað. Það er því algjörlega deginum ljósara að áróðurinn um að þetta muni rýra hlut sjómanna á ekki við nein rök að styðjast og getur ekki staðist miðað við þá árgreiðsluaðferð sem notuð er. Ég vil bara spyrja þingmanninn: Hvernig fær hún það heim og saman að sú árgreiðsluaðferð sem hér er notuð geti kollvarpað greininni?

Frú forseti. Ég er bara aumur þingmaður í stjórnarandstöðu með lögfræðipróf frá Háskóla Íslands. Ég ætla samt að benda á þá sem eru mér vitrari í þessum málum og lesa upp úr umsögn frá Stefáni B. Gunnlaugssyni, lektor við Háskólann á Akureyri, og Daða Má Kristóferssyni, dósent við Háskóla Íslands, sem hafa ítrekað varað við samþykkt þessara frumvarpa. Ég spyr: Hvers vegna hlusta menn ekki á þá? Hentar sú niðurstaða ekki eða ráðleggingar frá þessum fræðimönnum? Þeir segja meðal annars, með leyfi forseta: „Að lokum ber að undirstrika að ekki er hægt að horfa á álagningu veiðigjalda afmarkað. Samræmi verður að vera milli gjaldtöku og annarrar umgjarðar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ef vegið er að möguleikum til hagræðingar og langtímahagkvæmni mun það skerða umfang auðlindarentunnar og draga úr getu útgerðarinnar til að standa undir veiðigjöldum.“ Þá er ég komin að því sem verið hefur rauði þráðurinn í málflutningi mínum í þessu máli og varðar „atvinnurekendavaldið“ eins og menn orða svo ósmekklega. Það er ekkert verið að segja annað en að launþegar hafi ekki sjálfstæða skoðun og ég mótmæli því. Þess vegna dró ég fram reynslu mína í baráttu fyrir mjög erfiðu máli innan menntakerfisins. Ekki kom mér til hugar að draga það fram í umræðunni að nemendur væru í annarlegri stöðu gagnvart kennurum sínum og færu út á Austurvöll að mótmæla til að þóknast kennurunum. Mér finnst það ósmekklegt í hæsta máta. Ég hvet hv. þingmann, sem greinilega hefur mikið um þetta mál að segja, og getur bæði beitt sér málefnalega og kraftmikið, eins og við öll þekkjum, fyrir því að við setjumst niður og hlustum á þessar raddir. Ekki barst ein einasta umsögn um málið þar sem hvatt var til þess að það yrði samþykkt. Af hverju er ekki hægt að hlusta á þær raddir og þá líka þær raddir sem heyrðust á Austurvelli? 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, við erum báðar kraftmiklir og háværir þingmenn þegar því er að skipta, ég og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, ef okkur liggur mikið á hjarta. Mér finnst það athyglisvert að þingmönnum hættir til þess hér að vitna meira í umsagnir um frumvörpin en í frumvörpin sjálf. Þegar þingmaðurinn vitnar í umsagnir Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar er verið að vitna í almennar hugleiðingar þeirra um það hvað beri að leggja til grundvallar þegar lagt er veiðigjald á grein eins og sjávarútveginn. Sú aðferð sem notuð er tekur tillit til afkomu útgerðarinnar, dreginn er frá allur launa- og rekstrarkostnaður og meira að segja ávöxtun og eðlilegur arður, gert er ráð fyrir því og síðan er reiknað gjald á það sem út af stendur er eðlileg og sanngjörn aðferð. Ég furða mig á því að þingmaðurinn skuli ekki vera tilbúin að ræða 

Frú forseti. Við lítum oft til annarra norrænna landa og annarra landa varðandi erfið mál til að fá fordæmi, til að læra af reynslu annarra þjóða. Ég vildi svo gjarnan gera það í þessu máli. Af hverju getum við ekki gert það? Af því að það er hvergi svona veiðigjald borgað í öðrum löndum.  Í ljósi þess að við erum enn að fara inn á nýjar brautir með því frumvarpi sem við ræðum vil ég aftur hvetja forustumenn flokkanna, allra flokka, og þá sem ráða miklu í sjávarútvegsmálum til að setjast niður og finna skynsamlega leið til að hér verði sett hóflegt auðlindagjald sem kollvarpar ekki rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Fyrir okkur skiptir máli að hér sé sjávarútvegur sem skapi störf, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar. Fundurinn frá því í gær litar svolítið umræðuna í dag þar sem fleiri hundruð manna komu á Austurvöll til að mótmæla aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, má segja, í landsmálunum, en þó einkum til að mótmæla þeim tveimur frumvörpum sem til stendur að koma í gegnum þingið í andstöðu við þorra þjóðarinnar. Það er alveg hægt að tala um að þetta sé í andstöðu við þorra þjóðarinnar þegar litið er til þess hverjir hafa sent inn umsagnir um frumvarpið eins og þingmaðurinn fór yfir og minnti á að einungis hefði eitt samfylkingarfélag á Suðurlandi mælt með því að frumvörpin yrðu samþykkt. Það ætti að segja allt um gæði og innihald þessara frumvarpa. Áðan fór fram mikil Evrópuumræða undir liðnum störf þingsins. Sjávarútvegur í Evrópusambandinu er gríðarlega styrktur af ríkjum sambandsins en okkar sjávarútvegur rekur sig sjálfur og hann rekur sig ekki bara sjálfur heldur skilar útgerðin himinháum skatttekjum til ríkissjóðs auk veiðigjalds sem samfylkingarmenn kjósa að líta ekki á. Eins og komið hefur fram kjósa þeir að muna ekki eftir að hafa verið í ríkisstjórn á árabilinu 2007–2009 því að það er alltaf látið líta svo út að sjávarútvegurinn skili engum tekjum til þjóðarbúsins. Það er talað eins og fyrst núna sé verið að taka upp auðlindarentu eða veiðigjald sem er hinn mesti misskilningur en lengi er hægt að halda fram röngum staðreyndum í þeirri von að fólk trúi þeim. Hver er sýn hv. þingmanns verði Samfylkingunni að ósk sinni og við göngum í Evrópusambandið? Hvað verður þá um íslenskan sjávarútveg? 

Frú forseti. Ég ætla rétt að vona að það komi ekki til þess að íslenskur sjávarútvegur verði ríkisstyrktur. Segja má að hann hafi verið ríkisstyrktur um árabil þar til menn fóru í breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, fyrst með skrefinu 1983. Við munum öll þá sögu þegar ríkið þurfti að hlaupa undir bagga langt fram eftir sjötta og sjöunda áratugnum með því að styrkja ýmis útgerðarfyrirtæki. Það breyttist með skynsamlegum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem urðu til þess að íslenskur sjávarútvegur er nú rekinn með arðbærasta hætti í heimi. Ég tel því mikilvægt og hef alltaf sagt að fyrirvarar mínir varðandi Evrópusambandið - hv. þingmaður veit að við erum á öndverðum meiði varðandi það atriði - séu að við klárum aðildarviðræðurnar. Þær eru reyndar komnar í ógöngur út af þessari vitleysu í ríkisstjórninni og þess vegna er mikilvægt að fá skilaboð frá þjóðinni, frá drjúgum meiri hluta þjóðarinnar, sem hægt væri að ná fram með almennum kosningum, um það hvort halda eigi áfram með aðildarsamningana. Mín skoðun í því máli er alveg skýr en ég tel réttast, til að höggva á þann hnút, að spyrja þjóðina með þingkosningum. Það er önnur saga. Varðandi sjávarútveginn sem slíkan er alveg ljóst að sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins mun ekki henta Íslendingum og hentar ekki Íslendingum. Það er alveg ljóst. Þess vegna fylgist maður af miklum áhuga með því hvað er að gerast í Evrópusambandinu, ekki bara á grundvelli efnahagsmála og erfiðleika evrunnar heldur ekki síst með því hvaða breytingar þeir eru að gera innan sjávarútvegsins og innan þeirrar stefnu sem þar ríkir. Það er alla vega ljóst í mínum huga að eins og stefnan er þar núna mun hún ekki gagnast Íslendingum til lengri tíma litið þegar kemur að rekstri sjávarútvegs. Við verðum hins vegar að líta til þess að þegar aðildarsamningur liggur fyrir fær fólkið að meta áhrif 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Það er nefnilega nokkuð merkilegt og í raun mjög óskynsamlegt að vera með bæði þessi mál opin í einu. Vinstri höndin vill að við göngum í Evrópusambandið með öllum þeim göllum sem þar eru - meira að segja var ákveðið á fundi í gær hjá Evrópusambandinu að nú mættu Evrópuþjóðirnar taka upp sitt eigið vegabréfaeftirlit sem er algjör nýlunda í þessu kerfi öllu varðandi frjálst flæði fólks - á meðan hægri höndin umbyltir íslenska sjávarútveginum. Í stað þess að sjávarútvegurinn fái að vera hinn stóri og trausti klettur sem stóð af sér hrunið er verið að breyta honum um leið og sótt er um aðild að Evrópusambandinu. Þetta er óskiljanleg stefna hjá ríkisstjórninni. Það er verið að skapa enn meiri glundroða og mikla óvissu í sjávarútvegi á sama tíma og verið er að sækja í Evrópusambandið sem ríkisstyrkir sjávarútveg sinn 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að eitthvað sé að hér. Ég hef varað við því þó að ég sé eindregið fylgjandi viðræðum við Evrópusambandið að verið sé að hrófla við þessum grunnatvinnuvegi þjóðarinnar meðan á þessum viðræðum stendur. Af hverju segi ég það? Jú, af því að þar liggja helstu hagsmunir okkar. Ég held að fyrirvarar flestra þeirra sem eru hlynntir viðræðunum og því að ganga í Evrópusambandið tengist sjávarútveginum. Við megum ekki veikja samningsstöðu okkar með því að fara í illa ígrundaðar aðgerðir, að minnsta kosti eigum við ekki að fara út í aðgerðir sem ná ekki samhljómi meðal þjóðarinnar, hagsmunaaðila í stéttinni, hvað þá stjórnmálaflokka á þingi. Mér finnst það mjög misráðið hvernig ríkisstjórnin meðhöndlar sjávarútveginn á sama tíma og hún er í erfiðum og flóknum viðræðum við Evrópusambandið. Ég er hrædd um að með þessu brölti varðandi sjávarútveginn séum við að veikja stöðu okkar í samningaviðræðum við ESB.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Það var gagnlegt og ágætt að hlusta á hana fara í gegnum þetta og vitna til ágætra umsagna og skoðana þeirra sem hlut eiga að máli. Við hlustum að sjálfsögðu grannt eftir skoðunum og ég get tekið undir alla nálgun þingmannsins til málsins. Ég hef alltaf talað fyrir því að við eigum að fara ákaflega varlega og að við eigum ekki að gera þær breytingar sem raski stöðu greinarinnar, séu íþyngjandi eða umfram það sem hóflegt og skynsamlegt getur talist, eins og hún vitnaði hér í ræðu frá forstjóra HB Granda og það að við værum á réttri leið með reikniregluna. Þar er verið að taka auðlindagjaldið út frá stofni sem stendur fyrir utan rekstrarkostnað og allt annað, sem sagt hreinum umframhagnaði eftir 8% ávöxtun og frádrátt á launaliðum og öllu slíku þannig að eftir stæði hreinn hagnaður sem greinin gæti greitt af. Okkar verkefni hér er að ná samstöðu um forsendur gjaldtökunnar. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur ákváðu á sínum tíma að taka upp veiðigjald og það var skynsamleg ákvörðun enda er markmiðið gott og göfugt sem við erum öll sammála um, held ég, þ.e. að þjóðin öll fái hlutdeild í arðinum af nýtingu sameiginlegra auðlinda, sem sagt aðgengi tiltekinna einstaklinga og fyrirtækja af takmörkuðum auðlindum í eigu þjóðarinnar. Við erum alltaf að stýra nýtingunni eins og kostur er. Meginafstaða mín er sú að þessi gjaldtaka þurfi að vera til staðar, það er eðlilegt og nauðsynlegt af því að þjóðin á auðlindina og til að stýra aðganginum, halda öllu í skikki og að þjóðin fái hlutdeild í arðinum, en það má að sjálfsögðu ekki vera óhóflegt eða umfram það sem skynsamlegt getur talist þannig að greinin bogni einhvern veginn undan því. Við erum öll að tala út frá sömu hlutunum og okkur greinir í rauninni ekki á um að það eigi að vera gjaldtaka af auðlindanýtingunni heldur hver hún eigi að vera en kannski aðallega um forsendurnar. Þess vegna spyr ég: Við hvað getur hv. þingmaður fellt sig í þessu efni þannig að við getum náð saman um málið, 

Frú forseti. Ég verð að segja að það er langt síðan þingfundur hefur byrjað jafn vel og í dag að mínu mati. Eitt og annað var rætt undir liðnum um störf þingsins, menn voru með skiptar skoðanir um það sem gerðist í gær og allt það, en hér koma fram þingmenn, ekki síst þá stjórnarþingmenn, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, líka Ólína Þorvarðardóttir og fleiri, sem ræða um það af skynsemi hvernig hægt sé að ná skynsamlegri niðurstöðu í þetta mál. Menn mega ekki fara áfram af einhverri kergju heldur miklu frekar raunsæi. Hv. þingmaður spyr mig mjög eðlilegrar spurningar: Hvað er hægt að fella sig við? Menn eru að reyna að tala saman í ræðustól þingsins og mér finnst það til fyrirmyndar. Ég þakka hv. þingmanni, einum af leiðtogum Samfylkingarinnar í Suðurkjördæmi, fyrir nákvæmlega þessa spurningu. Ég vil helst ekki nefna eina ákveðna tölu en ætla samt að leyfa mér það. Ég hef sett fyrirvara við það að við fáum ekki tækifæri til að ræða hitt frumvarpið samtímis. Mér finnst það skipta máli. Þegar við setjum fram tölur, erum við þá að setja fram þessar tölur miðað við núverandi umhverfi eða varðandi eitthvert væntanlegt umhverfi sem verður kannski samþykkt þá í næstu viku? Ég leyfi mér að vona að menn fari skynsamlega og rólega í þessar breytingar. Rétt eins og forstjóri HB Granda tel ég að útvegurinn geti borgað meira, hóflegt gjald eins og hv. þingmaður talar um. Núna greiðir sjávarútvegurinn um það bil 4,5 eða 5 milljarða. Miðað við þær reikniforsendur sem gefnar eru í frumvarpinu vil ég leyfa mér að nefna tölurnar 9–10 milljarða. Ég tel að það sé hægt að ná saman um þetta. Ég heyri að Framsóknarflokkurinn hefur sínar hugmyndir en þetta byggir auðvitað á því að menn nái saman, nái sátt 

Já, ég tek undir það með hv. þingmanni að það er fyrir öllu að ræða þetta mál af yfirvegun og skynsemi. Á köflum hefur færst harka í umræðuna. Það er allt eins og það er og gerist oft í stjórnmálunum. Vonandi erum við að komast á þann stað í umræðunni að við getum farið að ræða okkur niður á lausn og niðurstöðu. Ég held að meginmarkmiðið liggi alveg fyrir. Prinsippið er skýrt, hið pólitíska prinsipp, gjaldtaka af nýtingu á sameiginlegri auðlind í þjóðareigu og eftir stendur að ná niðurstöðu um forsendurnar sem við getum reiknað gjaldtökuna út frá eins og við nefndum hérna áðan. Menn eru að tala um tölur í þessu sambandi. Auðvitað er engin tala heilög í því, það getur aldrei snúist um það af því að reiknireglan er út frá stöðu greinarinnar hverju sinni. Við erum að tala um auðlindagjald á bilinu 9–11 milljarðar, eins og hv. þingmaður nefndi áðan. Framsóknarflokkurinn hefur nefnt sömu tölur. Í tillögum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir 15 milljörðum fyrir þetta ár. Við hljótum að geta náð saman um þetta mál þegar svona lítið ber á milli og þingmaðurinn nefnir þessa tölu sem er mjög gott mál að fá fram af því að við þurfum að tala skýrt í þessari umræðu til að geta talað okkur niður á niðurstöðu.

Frú forseti. Já, það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, við þurfum að tala skýrt í þessu máli um leið og við gefum með ræðum okkar tilefni til þess að ætla að það sé hægt að ná þeirri sátt sem er svo mikilvægt að ná. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni og mörgum öðrum landsmönnum sem meðal annars er sett fram í niðurstöðu auðlindanefndarinnar frá árinu 2000, í skýrslu sem mikil vinna var lögð í. Þar náðist þverpólitísk niðurstaða, leitað var til hagfræðinga, ýmissa sérfræðinga til að ná þeirri niðurstöðu. Það má gagnrýna það að á þeim tíu árum sem liðin eru síðan hún birtist hafi ekki allt náðst fram en við stigum þó ákveðin skref. Við settum á veiðigjald og ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar að við eigum að hafa ákvæði í stjórnarskrá sem tengir þjóðina við auðlindirnar. Um allt þetta á að vera hægt að ná samkomulagi. Þetta er grunnstefið og þegar ég hef verið á pólitískum fundum hefur það verið meginkrafa fólksins, 

Virðulegi forseti. Það var mögnuð sjón sem blasti við þeim sem lögðu leið sína niður að höfn í gær. Þar var saman kominn fjöldi fiskiskipa sem siglt höfðu til Reykjavíkur til þess að mótmæla þeim frumvörpum sem nú liggja fyrir og eru til umræðu. Það er ljóst að sitt sýnist hverjum í þessu máli og ef maður reynir að kafa í grundvallarprinsippin í frumvörpunum virðist vera að hjá helstu meðmælendum frumvarpanna snúist málið um eitthvað meira en lítur út fyrir á yfirborðinu. Það kemur fram að innheimta eigi eitthvert auðlindagjald af útgerðinni til þess að greiða fyrir afnot af henni en málið virðist eiga sér mun dýpri pólitískar rætur. Við sáum það best á Austurvelli í gær þar sem meðmælendur frumvarpanna héldu á alls konar skiltum. Á þessum skiltum mátti lesa mismunandi skilaboð, meðal annars eftirfarandi: „Alvöru sjómenn láta ekki kúga sig.“ „LÍÚ er ekki Hrói höttur.“ „Klærnar burt úr auðlindinni.“ Hvað skyldi það þýða? Kannski má setja það í samhengi við ótrúlegan atburð sem við urðum vitni að fyrir framan þinghúsið í gær og sýnd er mynd af í Morgunblaðinu í dag þar sem þingflokksformenn hittu Adolf Guðmundsson, formann LÍÚ. Þar afhenti Magnús Orri Schram, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, Adolf Sölku Völku eftir Halldór Laxness. Það átti að vera táknræn athöfn. Setjum það í samhengi við hver það var sem afhenti Adolf Guðmundssyni bókina góðu. Hv. þm. Magnús Orri Schram hefur margoft sagt í ræðustól Alþingis: Við jafnaðarmenn. Hann hefur haldið því mjög vel til haga í þinginu að hann sé jafnaðarmaður. En skoðum aðeins boðskapinn sem fólst í afhendingu bókarinnar til forustumanns Landssambands íslenskra útvegsmanna. Þá er gott að kíkja á þann boðskap sem er í Sölku Völku. Eins og flestir vita er Salka Valka skrifuð af eina nóbelsverðlaunaskáldinu okkar, Halldóri Laxness. Salka Valka var ung kona í sjávarþorpi þar sem menn máttu búa við kúgun og arðrán af hendi útgerðarmannsins Bogesen. Ef maður skoðar aðeins táknmyndirnar sem birtast í Sölku Völku og Bogesen má segja að Salka Valka sé táknmynd hinnar kúguðu alþýðu og Bogesen táknmynd stórkapítalistans sem arðrændi alþýðuna. Það var sett fram í sérstökum tilgangi hjá Halldóri Laxness. Hér eru engar tilviljanir á ferðinni vegna þess að Salka Valka lýsir þjóðfélagi sem höfundurinn hélt fram að væri á Íslandi, þ.e. þjóðfélagi alþýðu og arðræningja. Boðskapurinn var sá að alþýðan ætti að varpa af sér okinu og rísa upp gegn arðræningjunum. Ég tengi það strax við baráttu kommúnista á fyrri hluta síðustu aldar. Það er ekki nóg með að Bogesen, arðræninginn, sé útgerðarmaður heldur ber hann líka danskt ættarnafn auk þess sem hann er einfættur, sem er hámarkið. Niðurlæging Sölku Völku verður algjör þegar hún beygir sig niður að Bogesen og skrúfar af honum staurfótinn. Táknmyndirnar eru augljósar, þarna beygir alþýðan sig fyrir arðræningjanum og á svo niðurlægjandi hátt sem lýst er mjög vel í bókinni. Boðskapurinn sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar hefði getað komið á framfæri við útgerðarmenn á fundinum í gær var sá að útgerðarmennirnir væru arðræningjar og sjómennirnir og landverkafólkið væru alþýðan sem berðist á móti. Að verið væri að auðmýkja alþýðuna þegar sjómenn sigldu til Reykjavíkur á skipum sínum eða ækju hingað hvaðanæva að af landinu til þess að mótmæla þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Þar væri verið að kúga landverkafólk og sjómenn, eins og hv. þingmenn sögðu í ræðustól, og nota þá sem mannlega skildi í baráttu útvegsmanna, eða réttara sagt baráttu Bogesens fyrir því að halda sínum hlut, arðræningjans. Hv. þm. Magnús Orri Schram, sem segir oft í ræðustól að hann sé jafnaðarmaður, setti þarna fram boðskap hreinna kommúnista, þannig að eitthvað hefur þetta skolast til hjá blessuðum þingmanninum. En það er gaman að geta tengt þetta við bókmenntasögu okkar Íslendinga og baráttuna sem var á fyrri hluta síðustu aldar á milli kapítalista og kommúnista, getum við sagt. En við skulum gefa okkur það að hv. þm. Magnús Orri Schram hafi vitað hvaða boðskap hann færði þarna fram. Ólöf Ýr Lárusdóttir, framkvæmdastjóri Vélfangs á Ólafsfirði, hélt merkilega ræðu á Austurvelli í gær. Hún tók það fram að hún væri ekki pólitísk manneskja í flokkspólitískum skilningi. Hún tók það sérstaklega fram að hún hefði skilað auðu í síðustu kosningum og mundi sennilega gera það aftur. Hún orðaði það ágætlega og við sem erum komin á minn aldur, í kringum fimmtugt, munum mjög vel lýsinguna í Sölku Völku, á baráttunni milli alþýðunnar og arðræningjanna, sem Salka Valka og Bogesen standa fyrir. Ólöf setti hlutina í nútímabúning og sagði að miðað við umræðuna væru útgerðarmenn nú ígildi Hells Angels. Í dag þýðir lítið fyrir fólk að halda því fram að arðræningjarnir séu slæmir en aftur á móti tengir fólk í dag mun betur við ógnir eins og Hells Angels. Það var ágætlega að orði komist hjá Ólöfu Ýr Lárusdóttur og varpaði ljósi orðræðuna í dag. Það var jafnframt ákaflega merkilegt að sjá hvernig fjölmiðlarnir tóku á málinu. Í Ríkisútvarpinu mátti til dæmis skilja sem svo að þarna hefði komið saman einhver hópur fólks, meðmælenda og mótmælenda, og að þetta hefðu verið svipað stórir hópar. Svo var tekið viðtal við meðmælendur þessara frumvarpa. Það varpaði langt því frá réttu ljósi á það sem gerðist í raun. Á Smugunni, málgagni Vinstri grænna, í morgun er því haldið fram að þær aðgerðir sem voru hér í gær séu dýrasta flopp sögunnar. Þegar sjómenn, landverkafólk og útgerðarmenn vilja koma sjónarmiðum sínum á framfæri á tvö þúsund manna útifundi fyrir framan Alþingishúsið er það kallað dýrasta flopp sögunnar. Í gær hringdi í mig sjómaður frá Seyðisfirði sem ég þekki vel. Hann var býsna reiður, honum var mikið niðri fyrir. Hann sagði: Hvernig er hægt að stoppa þessi frumvörp? Þau munu grafa undan okkur á Seyðisfirði og við þurfum enga hjálp frá ríkisstjórninni við að leggja þennan stað í eyði, hann er að leggjast í eyði. Við erum einfær um að leggja þennan stað í eyði. Hann sagði: Tryggvi, það er algjörlega lífsnauðsynlegt að stöðva þetta. Það mun marka endalok búsetu hérna ef frumvörpin fara í gegn. Það var mikill þungi í orðum hans. Ég talaði við gríðarlega marga úti á Austurvelli í gær og voru allir á sama máli um að þessi frumvörp settu atvinnu þeirra í hættu. Þeir voru sammála um að þau settu byggðarlög þeirra í hættu og að það væri algjört forgangsatriði að þeim yrði lagt, einkum frumvarpinu um fiskveiðistjórn. Lýsingin sem Halldór Laxness gaf á kúgun arðræningjanna á alþýðunni, sem birtist í því þegar Salka Valka skrúfaði tréfótinn af Bogesen, átti því alls ekki við hér í gær, þrátt fyrir að margir héldu því fram að verið væri að nota sjómenn og landverkafólk sem mannlega skildi og þrátt fyrir að sagt væri að útgerðarmenn væru að kúga þetta fólk. Atburðirnir sem við urðum vitni að í gær var ekki Salka Valka að skrúfa fótinn af Bogesen þrátt fyrir að þingflokksformaður Samfylkingarinnar héldi því fram, maðurinn sem kallar sig jafnaðarmann. Hann segir gjarnan: Við jafnaðarmenn. Eini boðskapurinn sem hv. þingmaður gat fært talsmanni Landssambands útvegsmanna var Salka Valka, sem er táknmynd kúgunar arðræningjans á alþýðunni. Þannig leit það nú út. Það er ljóst að þessi frumvörp munu setja útgerðarfyrirtæki í mikinn vanda. Í útreikningum sem ríkisbankinn, Landsbanki Íslands, hefur gert, þar sem notaðar eru upplýsingar frá 134 fyrirtækjum sem ráða yfir um 90% kvótans við íslensku fiskimiðin, er talið að af þessum 134 fyrirtækjum muni 74 fyrirtæki ekki þola það ef þessi frumvörp verða að lögum, og að þessi fyrirtæki muni verða gjaldþrota í kjölfarið. Það eru áhyggjurnar sem fólkið lýsti úti á Austurvelli í gær, að útgerðirnar þoli ekki slíka gjaldtöku og breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Landsbankinn heldur því jafnframt fram og rökstyður það með ítarlegum útreikningum að hann þurfi að afskrifa í kringum 31 þús. milljónir vegna þessara frumvarpa því að þessi 74 fyrirtæki fari á hausinn. Á sama tíma kemur ríkisstjórnin fram með hugmyndir um að taka gríðarmikla peninga út úr bönkunum og talar um þá sem góða söluvöru. Eitthvað vantar nú upp á samhengið og rökhugsunina þar vegna þess að það er algjörlega ljóst að ef Landsbankinn og hinir bankarnir þurfa að afskrifa þessar gríðarlegu upphæðir er ekki neitt eftir í arð og verðmæti þessara fjármálafyrirtækja verður mun minna fyrir vikið. Vanhugsunin í þessu öllu saman er því mjög sláandi. En þegar maður setur þetta í samhengi við þá orðræðu sem verið hefur í þinginu og komið hefur fram í máli hv. þingmanna eins og Ólínu Þorvarðardóttur, Skúla Helgasonar, Magnúsar Orra Schrams og fleiri þingmanna, þegar maður setur þetta í samhengi við það að þingflokksformaður Samfylkingarinnar líkir þessari baráttu við baráttu Sölku Völku og Bogesens, þ.e. baráttu milli alþýðunnar og arðræningjanna, og þegar maður les það sem stóð á skilti róttæklinganna sem mættu á þennan góða samstöðufund í gær og setur það í samhengi við þær niðurstöður og umsagnir sem komið hafa fram fer að renna upp fyrir manni að þetta snýst ekkert endilega um að skattleggja auðlindina. Þetta snýst ekkert endilega um að útgerðir þurfi að greiða fyrir aðganginn. Kannski snýst þetta eftir allt saman um það sem lýst er með samskiptum Sölku Völku og Bogesens, kannski snýst þetta um að knésetja útgerðina og að alþýðan geti tekið þetta yfir. Kannski er þetta endurómur frá síðustu öld þegar stéttabaráttan stóð sem hæst og menn vildu breyta algjörlega um stjórnskipulag og fara yfir í kommúnisma, enda hafa margar aðgerðir þessarar ríkisstjórnar sýnt að það virðist vera hinn raunverulegi vilji hennar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni kærlega fyrir ræðuna. Hann fór hér yfir málið og mér fannst athyglisvert hvernig hann fór í þá umræðu sem hefur verið hér í morgun. Hann líkti samstöðufundinum í gær við Sölku Völku og annað en samt vakti furðu mína að þrátt fyrir að nánast allir sem hafa sent inn umsagnir um frumvarpið eru á móti því, m.a.s. ASÍ. ASÍ telur að þetta hafi neikvæð áhrif en hefur samt verið frekar hallt undir þessa ríkisstjórn. Vegna þess að þarna voru í gær hinar vinnandi stéttir í sjávarútvegi að mótmæla saknaði ég þess að ASÍ-forustan kæmi og tæki sér stöðu með sjómönnum til að sýna að um væri að ræða alvörumótmæli. Þetta snertir alveg óskaplega marga sem eru á hinum almenna vinnumarkaði. Þetta er nokkuð sem forseti ASÍ verður að lifa við. Við vitum að hann ætlaði sér einu sinni að verða varaformaður Samfylkingarinnar. Nú er rekin öðruvísi verkalýðsbarátta en þegar það voru alvörumótmæli og þegar ASÍ og samtök innan ASÍ voru alltaf í stjórnarandstöðu. Þá vorum við að tala um alvörumótmæli. Fundurinn fór sem betur fer mjög vel fram þarna í gær og þingmenn virðast hafa mismunandi sýn á það sem gerðist á Austurvelli. Sumir tala um að þarna hafi lítill hópur haft yfirhöndina. Ég sá það ekki en stóð samt þarna úti. Þingmaðurinn fór yfir áhrif frumvarpsins á bankana og nú er sáttatillaga frá ríkisstjórn um að lækka gjaldið úr 18 milljörðum niður í 15 milljarða. Í umsögn Landsbankans kemur fram að verði þetta að lögum þurfi bankinn strax að afskrifa 31 milljarð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Stóra blekkingin í þessu öllu saman er að því er haldið fram að hér sé verið að fara að innheimta 15 milljarða í veiðigjald. Það er ljóst að á næstu fimm árum mun þetta veiðigjald fara úr 15 milljörðum í 21 milljarð þannig að það er hreint og beint blekking að tala um að lítið beri á milli. Við erum enn að tala um að það veiðigjald sem útgerðin gæti borið og væri ásættanlegt, það væri ekki auðvelt en kannski ásættanlegt í nafni friðar getum við sagt, er helmingi lægra en það veiðigjald sem er lagt hérna til. Það er verið að leggja til 21 milljarð, ekki 15, vegna þess að aðlögunin er núna fimm ár og þeir sem eitthvert innsæi hafa í fyrirtækjarekstur vita að þetta er ekki eins og í tólf spora kerfinu þar sem menn láta hverjum degi nægja sínar þjáningar þegar þeir gera rekstraráætlanir. Menn gera þær mörg ár fram í tímann. Halda menn til dæmis að það útgerðarfélag sem var að fá hið glæsilega skip Heimaey VE 1 hafi bara skoðað hvernig hlutirnir yrðu næsta árið? Nei, það er með margra ára plön. Hvað varðar þennan 21 milljarð fór ég aðeins yfir það í ræðunni að Landsbankinn hefur á trúverðugan hátt sýnt fram á að 74 fyrirtæki af 124 sem ráða yfir 90% kvótans munu ekki ráða við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Já, það er nefnilega þannig að eftir því sem við þingmenn ræðum þessi mál meira á þingi verður æ augljósara á hve veikum grunni þetta frumvarp er reist. Vinstri menn hafa aldrei skilið rekstur. Vinstri menn hafa heldur aldrei skilið samspil skattheimtu og skatttekna, samanber það sem nú hefur komið í ljós með innlenda virðisaukaskattskerfið. 40 milljarðar hafa horfið út úr innlenda virðisaukaskattskerfinu síðan efra þrep skattsins var hækkað í 25,5%. Þetta skrifast alfarið á hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrím J. Sigfússon. Hér er komið enn eitt skattafrumvarpið. Þingmaðurinn fór yfir það að þeir sem standa þó í nýfjárfestingum í sjávarútveginum gera langtímaplön. En það er náttúrlega óþolandi fyrir þessa aðila að geta ekki gert langtímaplön vegna þess að ríkisstjórnin er sífellt að breyta leikreglunum sem á að spila eftir og setja á nýja og nýja skatta og kippa þar með fótunum undan rekstri þessara fyrirtækja. Eins og þingmaðurinn veit, enda sjálfur prófessor í hagfræði, er þetta sett inn sem óvissuþáttur í hagfræðilíkan Porters um það hvernig stjórnvöld starfa í viðkomandi ríki. Þegar ég var að læra hagfræði var sagt: Nei, það eru svo stabíl stjórnvöld hér á landi, þetta á ekki við og þetta er ekki óvissuþáttur fyrir fyrirtækin. En nú er þetta orðinn raunveruleiki á Íslandi. Það var alltaf talað um að þetta væri bara svona einhvers staðar í Afríkulöndum sem þyrftu að taka þennan þátt inn í þegar erlendir aðilar væru að meta fjárfestingu í viðkomandi ríki. Þetta er staðreyndin á Íslandi og árið er 2012 en meinið er að hér er vinstri stjórn sem ætlar að skatta atvinnuveginn í drep. Eins og ég segi er óþolandi hvernig þessum málum er komið fyrir hér á landi. Tími minn er búinn, ég ætlaði að koma með spurningu um það að ríki Evrópusambandsins væru með ríkisstyrktan sjávarútveg en við rekum okkar sjávarútveg sjálf: Hvers vegna er þá Evrópusambandið 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór yfir, pólitísk óvissa er versti óvinur fjárfestisins. Þar sem mikið stefnuleysi ríkir í reglugerðum, lögum og stjórnvaldsaðgerðum er minni fjárfesting en annars staðar. Við sjáum það á því að pólitísk óvissa mæld af alþjóðlegum fyrirtækjum á Íslandi er á sama stigi og í Norður-Afríku,  Hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins annars vegar og Íslands hins vegar er ljóst að Evrópusambandið hefur mjög horft til íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Það er að vinna að endurbótum á því kerfi og þær endurbætur byggja mjög mikið á þeirri leið sem við erum að fara. Auðvitað viljum við samt ekki fara yfir í kerfi eins það er núna innan sambandsins vegna þess að það er óhagkvæmt og það mundi rústa sjávarútvegsatvinnuvegi okkar. Kannski er það bara lóðið að menn vilja taka í burtu þá hindrun og rústa sjávarútvegskerfinu vegna þess að þá erum við eins vel sett með sjávarútvegskerfi Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mig langar í fyrsta lagi að ræða aðeins við þingmanninn um þennan sjávarútvegsklasa sem er í rauninni sjávarútvegurinn á Íslandi, þeir sem veiða fiskinn, sækja hann og framleiða úr honum, þeir sem þjónusta fyrirtækin í sjávarútvegi og þeir sem eru í nýsköpun og tækniþróun og öllu þessu. Allt er þetta í þessum sjávarútvegsklasa. Einhvers staðar kom fram í fjölmiðlum fyrir nokkru að allt að 35 þús. störf væru undir í þessum sjávarútvegsklasa. Það var vel heppnaður samstöðufundur í gær hjá fólkinu sem starfar í sjávarútvegi. Að vísu var lítill hópur ófriðarseggja sem vildi eyðileggja fundinn en tókst það ekki. Á þessum fundi talaði einstaklingur sem er með fyrirtæki úti á landi, framkvæmdastjóri fyrirtækisins Vélfags í Ólafsfirði, og sú ágæta kona lýsti því þar að hún væri komin af eigin hvötum á þennan fund til að lýsa áhyggjum sínum af þessum frumvörpum og sérstaklega þá veiðigjaldinu, ef ég man þessa frétt rétt. Þetta sýnir okkur að einstaklingar reka lítil og jafnvel stór fyrirtæki sem hafa lífsviðurværi sitt af því að þjónusta og þróa tæknibúnað fyrir sjávarútveginn. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort þau áhrif sem þessi ágæta kona talaði um á Austurvelli í gær gætu ekki átt við um tugi eða hundruð annarra fyrirtækja sem þjónusta þessa atvinnugrein. Mörg þessara fyrirtækja eru úti á landi en langflest á höfuðborgarsvæðinu þannig að áhrifin á höfuðborgarsvæðið væru ekki síst í gegnum það að þessi fyrirtæki yrðu á endanum ekki lífvænleg vegna þess að samdrátturinn yrði það mikill að þau lentu í verulegum vandræðum með sinn rekstur.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hitti þarna naglann á höfuðið. Þeir sem lítið vita um sjávarútveg - margir þeirra sitja á Alþingi - og þeir sem skilja þennan sjávarútvegsklasa ekki - margir þeirra sitja á Alþingi - gera sér ekki grein fyrir þessum miklu áhrifum. Ég talaði við eiganda eins af okkar glæsilegustu fyrirtækjum í gær, eiganda Marels, og hann sagði mér að hann hefði verið að koma frá Suður-Ameríku þar sem fyrirtækið hefði gert mikla samninga um véla- og tæknisölu vegna kjötframleiðslu, þá sérstaklega í Úrúgvæ. Marel er frábært dæmi um lítið sprotafyrirtæki sem þróast innan þessa sjávarklasa við að þjónusta fiskvinnsluna og fiskveiðarnar. Síðan stækkar það og þegar það er komið að einhverjum mörkum innan þessa klasa fer það að leita út fyrir þau og nú er svo komið að Marel er orðið stærra í kjötinu en fiskinum. Auðvitað viljum við að þetta gerist, að fyrirtæki sem í grunninn byggja á sjávarútvegsklasanum þróist, verði síðan stór og nái yfir fleiri atvinnugreinar. Lagabreytingar eins og við erum að ræða hérna eru besta leiðin til að drepa niður slíka viðleitni og slíka sprota.

Virðulegi forseti. Það má nefna mörg önnur fyrirtæki sem hafa þróast eða vaxið í sjávarútvegsklasanum og átt þar góðu gengi að fagna. Má þar nefna fyrirtæki eins og Skagann og 3X-Stál. Þessi fyrirtæki eiga enn mikið undir því að íslenskur sjávarútvegur vaxi og dafni áfram. Mörg þeirra hafa náð að sækja út fyrir landsteinana, til Færeyja, Evrópu og Suður-Ameríku eins og hefur komið fram, og allt er það vegna þess að innan þeirra starfar dugmikið og hugmyndaríkt fólk sem hefur haft aðstöðu til að þróa hugmyndir sínar. Við vitum líka að útgerðarfyrirtækin á Íslandi hafa verið mjög dugleg að taka þátt í og vera í samstarfi við þessi fyrirtæki um þróunarvinnu og hefur það skilað sér á endanum til beggja aðila. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt. Mér finnst allt of lítið tillit tekið til slíkra þátta í þessari umræðu, sérstaklega hjá stjórnarþingmönnum. Því hefur haldið fram, m.a. af hæstv. sjávarútvegsráðherra, að það að auka kostnað sjávarútvegsfyrirtækjanna og skekkja rekstur þeirra hafi engin áhrif á laun þeirra sem vinna hjá þeim, laun sjómanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti á einhvern hátt sagt skoðun sína á því hvort þetta geti virkilega verið rétt, hvort það sé ekki þannig með þessi fyrirtæki eins og öll önnur að þegar kostnaður eykst sé reynt að mæta honum með einhverjum hætti, með einhvers konar samdrætti, niðurskurði eða hagræðingu. Á endanum hlýtur það að koma við launin eins og hjá öllum öðrum fyrirtækjum þegar draga þarf saman, hvort sem það er þá í minnkaðri yfirvinnu eða fækkun á vinnustundum, uppsögnum eða öðru.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé algjör lykilspurning, þ.e. hvernig þetta kemur niður á þeim sem vinna við greinina, sjómönnunum, launþegunum. Á Íslandi búum við við hlutaskiptakerfi og þá skipta sjómenn og útgerðir á milli sín auðlindarentunni. Um leið og útgerðin er gerð óhagkvæm, þ.e. þegar auðlindarentan minnkar, lækka laun sjómannanna. Það er algjörlega óháð því að auðvitað munu útgerðirnar reyna að hagræða og annað slíkt. Ef við gerum kerfið óhagkvæmara lækka launin. Það hefur ekkert að gera með það sem er gert innan útgerðarinnar. Því erfiðari sem rekstrarskilyrðin verða síðan innan útgerðarinnar, því meiri þungi er lagður á að ná niður kostnaði til þess að fyrirtækið geti lifað af, getum við sagt. Það er algjörlega hárrétt hjá hv. þingmanni, breytingar eins og þessar í óhagkvæmnisátt og aukinn kostnaður munu leiða til þess að laun sjómanna og landverkafólks munu lækka. Þess vegna lýsa ummæli sjávarútvegsráðherra djúpstæðri vanþekkingu á því hvernig launamyndun er í greininni sem og aðstæðum sjávarútvegs og áhrifum þessara frumvarpa.

Virðulegi forseti. Því hefur lengi verið haldið fram, sérstaklega af hv. þingmönnum stjórnarflokkanna, að Sjálfstæðisflokkurinn sé einhvers konar taglhnýtingur LÍÚ í sjávarútvegsmálum. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum verið vændir um það í þessari umræðu að vera gæslumenn sérhagsmuna á kostnað almannahagsmuna. Þetta er að sjálfsögðu alrangt. Auðvitað er það þannig að allir sem ræða af einhverri skynsemi um sjávarútveginn, um málefni þessarar grunnatvinnugreinar þjóðarinnar, gera sér grein fyrir því að miklir þjóðarhagsmunir eru undir. Það er mjög mikilvægt að þess sé gætt að sá árangur sem náðst hefur í íslenskum sjávarútvegi verði varinn. Við höfum farið í gegnum mikil breytingaskeið alveg frá því að við settum kvótakerfið á í byrjun níunda áratugarins, þurftum að gera það þá vegna þess að sjálfbærri nýtingu helstu nytjastofna okkar var stofnað í voða. Það má segja að þó að liðin séu þessi ár, 28 ára eða um það bil frá því að við stigum fyrstu skrefin, hafi aðlögunin tekið langan tíma, en markmiðin hafa náðst. Við höfum náð þeim markmiðum að skapa mikla hagkvæmni, mikla arðsemi í sjávarútveginum svo eftir er tekið um allan heim. Við erum án nokkurs vafa í forustuhlutverki í heiminum í nýtingu sjávarauðlinda, við erum í forustu meðal þjóða sem telja sig vera sjávarútvegsþjóðir. Þetta er gríðarlegur árangur. Þegar gengið er til breytinga á því kerfi verðum við auðvitað að vanda mjög til verka. Við erum jú að breyta því sem er best, við erum að breyta liðinu sem er í efsta sæti. Við ætlum að skipta út mönnum og við verðum að vanda það mjög vel og vera örugg um að þeir sem koma inn á geti haldið uppi forustufána okkar áfram. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lengst af þessum tíma verið í forustuhlutverki í íslenskum stjórnmálum og hefur því án efa leitt þessar breytingar, lengst af með Framsóknarflokknum og á því kannski á hinum pólitíska vettvangi stærstan þátt í því að svo vel hefur tekist til. Oft hafa þessar breytingar verið unnar í sátt og það hefur verið leiðarljós Sjálfstæðisflokksins lengst af í gegnum þennan breytingatíma að reyna að gera breytingarnar í eins víðtækri sátt og hægt hefur verið þó vissulega hafi verið deilt um málin mjög reglulega á þessu tímabili. Það má ekki undanskilja kannski eitt mikilvægasta skrefið í þessu sem var stigið árið 1991 þegar framsalið var virkjað í þessu kerfi. Það var klárlega eitt mikilvægasta skrefið og jók mjög á alla hagræðingu í greininni. Það var þó gert í tíð vinstri flokkanna. Það er alveg eins og þetta fólk sem talar á þingi í dag með þessum frumvörpum gleymi mikilvægum þætti sínum í málinu. Sjálfstæðisflokkurinn greiddi atkvæði gegn því frumvarpi á sínum tíma en það var kannski ekki á grundvelli framsalsins heldur út af öðrum þáttum í því frumvarpi sem flokkurinn treysti sér ekki til að styðja það. Framsalið markaði nýtt upphaf í hagræðingu í sjávarútvegi og leiddi inn miklar breytingar í átt til hagræðis og aukinnar arðsemi í greininni, aukinnar verðmætasköpunar, aukinna útflutningstekna og hefur því spilað gríðarlega stórt hlutverk í öllu þessu ferli. Við fækkuðum meðal annars í fiskiskipaflotanum að ég held úr 2.550 fiskiskipum í rúmlega 1.100 á tíu, tólf ára tímabili. Það var reyndar gert á kostnað greinarinnar sjálfrar, við skattlögðum greinina sérstaklega á þeim tíma og létum hana greiða fyrir úreldingu skipanna. Það er með öðrum hætti en til dæmis Evrópusambandið stendur að málum í dag þar sem þeir kasta hundruðum milljarða í að úrelda fiskiskipaflota sinn, hundruðum milljarða, en ná litlum árangri. Skipum hefur ekki fækkað og sjómönnum ekki heldur. Við gætum haft miklu fleiri starfsmenn í íslenskum sjávarútveg í dag en við erum með og aukið þannig kostnað greinarinnar á hverja sóknareiningu vegna þess að aflinn mundi ekkert aukast, kakan mundi ekkert stækka, en það væri verið að skipta henni á milli miklu fleiri. Í öllu þessu ferli má segja að stjórnvöld hafi á vissan hátt brugðist og það verða allir stjórnmálaflokkar að taka á sig og ekki síst Sjálfstæðisflokkurinn, hann verður að kannast við sína ábyrgð í því. Menn brugðust í því að skapa önnur störf. Á sama tíma og unnið var að markmiðum um hagræðingu í sjávarútvegi brugðust menn í því að skapa önnur störf, skapa annan starfsvettvang fyrir fólkið úti á landi. Þess vegna varð þessi byggðaröskun, þess vegna varð þetta rót og hreyfingar á aflaheimildum á milli sveitarfélaga, milli svæða, gátu haft miklar afleiðingar. En það er ekki kvótakerfinu að kenna í sjálfu sér, það er þessi hagræðing sem hefur tekist svo vel sem er ástæðan fyrir því. Eins og ég sagði áðan hafa hv. stjórnarþingmenn gjarnan brigslað meðal annars þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um að vera gæslumenn sérhagsmuna. En ef við lítum aðeins á það hvaða breytingar hafa verið gerðar, sérstaklega í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og framsóknarmanna, um hvað snerust þær? Þær snerust fyrst og fremst um að tryggja útgerð smærri báta í landinu. Þær snerust um kjördæmin, þær snerust um landsbyggðina, byggðarlögin. Ef við vildum leita hámarkshagræðis í greininni hefðum við ekki gert þetta. Þá hefðum við ekki tryggt mönnum línuívilnun, byggðakvóta, skelbætur og allt það sem hægt er upp að telja til þess að tryggja í raun rekstur smábátaútgerðar í landinu. Þá hefðum við farið aðrar leiðir. Ef þeir stjórnarþingmenn sem eru á þingi núna og gagnrýna okkur fyrir gæslu sérhagsmuna vildu vera sjálfum sér samkvæmir og sannir í málflutningi sínum mundu þeir gagnrýna okkur fyrir það að hafa staðið við bakið á smábátaútgerð í landinu, ekki LÍÚ, vegna þess að allar þær helstu breytingar sem við höfum staðið fyrir eru í þágu smábátaútgerðar á kostnað meðalstórra og stærri útgerða. Þetta eru staðreyndir málsins og enn og aftur verður manni hugsað til þess, virðulegi forseti, hvort hv. stjórnarþingmenn sem tala eins og þeir gera í þessari umræðu viti ekki betur eða hvort þetta sé gert í einhverjum pólitískum tilgangi. Þetta er mjög hvimleitt og ef við ætlum að ná einhverri sátt til lengri tíma um mikilvægustu atvinnugreina landsins, grunnatvinnuveg 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir mjög yfirgripsmikla ræðu um það hvernig þróunin á sjávarútvegskerfinu hefur gengið fyrir sig. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga sem hv. þingmaður nefndi að þær breytingar sem gerðar hafa verið undanfarinn áratug, jafnvel lengur, hafa einmitt miðað að því að styrkja rekstrargrundvöll smábátaútgerðarinnar enda er svo komið að það eru ekki síður þeir aðilar sem hafa miklar áhyggjur af þeim frumvörpum sem liggja fyrir þinginu, ekki síst frumvarpi um veiðigjöld, því að það er að sjálfsögðu verið að leggja mjög þungar og miklar byrðar á þessi fyrirtæki líkt og önnur. Það hefur orðið mikil hagræðing í íslenskum sjávarútvegi frá því að kvótakerfið var sett á á sínum tíma, kvótakerfi sem margar þjóðir vildu gjarnan taka upp og ríkjasambönd á borð við Evrópusambandið líta til, kvótakerfi sem nýverið var tilnefnt til verðlauna á vegum alþjóðlegra samtaka fyrir það hversu mikil lífsgæði það hefur skapað á Íslandi. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í hvaða áhrif það hefði á samkeppnisstöðu Íslendinga ef þessu kerfi yrði kollvarpað eins og hugmyndir virðast vera uppi núna um, ef því yrði kollvarpað með því að gera útgerðirnar í raun ósjálfbærar. Við keppum einna helst á mörkuðum þar sem verið er að selja ríkisstyrktar sjávarafurðir en sjávarútvegur í mörgum Evrópulönd og öðrum löndum er styrktur mjög ríflega af ríkjum sínum eða ríkjasamböndum eins og Evrópusambandinu. Samkeppnisforskotið hlýtur þá að vera þeim í hag sem njóta styrkja ef hagræðingin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það er staðreynd að það kerfi sem við höfum byggt upp núna í hátt í 30 ár hefur skapað þann rekstrargrundvöll fyrir íslensk sjávarútvegsfyrirtæki sem þau búa að og þau hafa unnið að því mjög skipulega á síðustu árum að hámarka verðmæti aflans, hámarka verðmæti auðlindarinnar. Vegna þess að fyrirtækin hafa getað gengið að ákveðnum nýtingarheimildum vísum hafa þau getað stýrt veiðum og vegna þess að mörg fyrirtæki eru með veiðar og vinnslu saman hafa þau getað stýrt veiðum og unnið fiskinn eftir þörfum markaðarins. Þetta er forskot sem íslenskur sjávarútvegur hefur og íslenskt kerfi í sjávarútvegi hefur umfram það kerfi sem margar þjóðir vinna eftir. Afleiðing þessa er sú að við erum að fá hæsta verð fyrir sjávarafurðir í heiminum. Það er því ekki bara þannig að okkur hafi tekist með skynsamlegum hætti að nýta auðlindina, eftir því sem við höfum lært betur á hana, á nytjastofnana og umhverfi þeirra, hefur okkur tekist að byggja þá upp og nýta þá með skynsamlegri hætti, heldur höfum við líka náð algjöru forustuhlutverki í verðmætasköpun. Það er augljóst að með þessum frumvörpum er verið að taka skref aftur á bak. Þetta mun hafa mikil áhrif á getu fyrirtækjanna til þess að leiða það mikla markaðsstarf sem þau hafa staðið fyrir og hefur verið á þeirra kostnað, ekki ríkisstyrkt eins og í öðrum löndum. Ég vil þar minna til dæmis á að kerfið í Noregi er þannig að þar eru 

Virðulegi forseti. Maður er mjög hugsi yfir viðhorfi stjórnvalda þetta kjörtímabil til sjávarútvegsins. Við sáum það í fréttum, af því að hv. þingmaður nefndi Noreg, að norskir ráðherrar ásamt tugum aðila í sjávarútvegi voru á ferð um Afríku ekki alls fyrir löngu þar sem var verið að kynna og afla nýrra markaða fyrir norskar sjávarafurðir. Það þekkist ekki á Íslandi að stjórnvöld þetta kjörtímabil hafi verið að tala upp sjávarútveginn eða hafi unnið eitthvað með sjávarútveginum og reynt að afla nýrra markaða með þeim sem í greininni starfa. Þvert á móti er talað niður til greinarinnar og til allra þeirra sem starfa í henni. Á sama tíma sjáum við að það er verulegur samdráttur í Evrópu, samdráttur á helstu viðskiptasvæðum Íslendinga með sjávarafurðir. Maður spyr sig: Hvers vegna í ósköpunum hafa stjórnvöld ekki áhyggjur af því? Þau ættu að leggjast á árar með aðilum í greininni að kanna ný markaðstækifæri, kanna ný lönd og reyna að opna markaði sem hægt væri að selja þessar afurðir inn á ef Evrópa hrynur endanlega, sem margt bendir nú til, því miður. Við hljótum að kalla eftir því að stjórnvöld horfi á þessa atvinnugrein með sanngjörnum augum, atvinnugrein sem skapar hér mörg störf, skilar gríðarlegum tekjum í þjóðarbúið, er sjálfbær atvinnugrein sem ekki þarf að ausa fjármunum í eins og samkeppnislöndin gera. Stjórnvöld gætu hampað þessari atvinnugrein og sagt: Sjáið þið, hér erum við með umhverfisvæna, sjálfbæra atvinnugrein sem framleiðir bestu fáanlegu vörur í heimi úr sjávarfangi úr sjálfbærum veiðum. Það á allt að vera með Íslendingum á þessu sviði. Þess í stað erum við með stjórnvöld sem tala niður atvinnugreinina, ekki bara þessa heldur líka aðrar atvinnugreinar sem skila einhverju í þjóðarbúið. 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og ég þakka honum fyrir að vekja einmitt athygli á því hvað tækifærin okkar eru í raun fjölbreytt og á hvaða vettvangi stjórnvöld ættu að vera að beita kröftum sínum. Íslenskur sjávarútvegur hefur sýnt það að hann þarf ekki ríkisstyrki, ekki lengur, hann þurfti það á árum áður, hann þarf það ekki í dag. Það sem íslenskur sjávarútvegur biður fyrst og fremst um er að fá frið til að halda þessu góða starfi áfram. Íslenskur sjávarútvegur - og þá er ég að tala um allar stéttir sem þar starfa - er líka sammála því að við þær aðstæður sem eru uppi í dag sé eðlilegt að hann greiði hærri gjöld í ríkissjóð, um þetta eru allir sammála. Ágreiningurinn er um það hversu mikil þau eigi að vera. Það er einmitt ástæða til að horfa á það sem hv. þingmaður var að segja um hvar við gætum létt undir annars staðar, hvað annað við gætum gert, t.d. til að efla byggðirnar um allt land. Hvað annað gætum við gert? Og þar komum við að öðru máli. Það á engin þjóð eins mikil tækifæri og Íslendingar í dag til þess en þar stendur allt fast eins og í sjávarútvegsmálunum. Þarna er ég að tala um orkufrekan iðnað. Þar höfum við einstakt tækifæri til að bæta fyrir þau mistök sem hafa verið gerð á undanförnum árum með að efla ekki atvinnutækifæri á fjölbreyttari vettvangi en raun ber vitni úti um allt land og snúa við þeirri byggðaþróun sem blasir við 

Frú forseti. Reynt er að draga upp þá mynd að þeir sem hafa efasemdir um það mál sem við ræðum eða uppsetningu þess séu einfaldlega mótfallnir því að skoða breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og séu mótfallnir því að sett verði á hóflegt veiðigjald. Þetta hefur verið gert í pólitískum tilgangi meðal annars af stjórnarliðum, hv. þingmönnum Samfylkingarinnar nú í morgun og fleiri aðilum, þar sem reynt er að halda því fram að þeir sem hafa tjáð sig um þessi mál og eru ekki sammála ríkisstjórninni séu einhvers konar handbendi LÍÚ. Ég vil vísa þessu alfarið á bug. Þegar við skoðum það sem sveitarfélögin allt í kringum landið, Alþýðusambandið og fleiri aðilar segja og benda á í umsögnum sínum þá kemur skýrt fram vilji til að gera ákveðnar breytingar á sjávarútvegskerfinu, vilji til að setja á hóflegt veiðigjald. En menn hafa hins vegar áhyggjur af byggðarlögum sínum, menn hafa áhyggjur af stöðu sveitarfélaganna og af stöðu landsbyggðarinnar í þessu sambandi. Þegar við ræðum um veiðigjald, eins og við erum að gera núna, skiptir miklu máli hver upphæðin er á slíku veiðigjaldi, hvernig það er innheimt og hvert það rennur og með hvaða hætti því er útdeilt aftur. Ekki er nema von að margir á landsbyggðinni hafi áhyggjur af þróun mála. Ef við horfum á hvernig þróunin hefur verið á undanförnum áratugum og hvernig hún hefur síðan haldið áfram frá því að þessi ríkisstjórn tók við, og jafnvel á enn meiri hraða, þá hefur landsbyggðin mátt horfa upp á gríðarlega fólksfækkun. Við vitum að á árunum fyrir hrun var þenslan ekki sú sama á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu og við vitum öll að sú loftbóla sem varð til í íslensku hagkerfi varð ekki til á landsbyggðinni. Það varð gríðarleg fólksfækkun á landsbyggðinni og erfiðleikar hjá fyrirtækjum þar meðan góðærið var í gangi. Síðan tekur núverandi ríkisstjórn við og stefna hennar virðist hafa verið sú í einu og öllu að ganga að landsbyggðinni. Við höfum horft upp á það til að mynda í heilbrigðismálum þar sem átti að gera byltingu á heilbrigðiskerfinu á landsbyggðinni og átti að birtast byggðarlögunum í gegnum fjárlög algerlega óundirbúið. Áhrif þessa höfðu á engan hátt verið skoðuð. Niðurstaðan af þeim aðgerðum er að koma í ljós. Opinberum störfum hefur fækkað mikið á landsbyggðinni á mörgum svæðum, til að mynda á Norðurlandi vestra þar sem hefur fækkað um tugi opinberra starfa á undanförnum þremur árum. Við sjáum þetta líka í samgöngumálum, niðurskurður þar kemur illa niður á landsbyggðinni. Mörg samgönguverkefni, viðhaldsverkefni o.fl. eru látin sitja á hakanum. Margir hafa haft áhyggjur af þeirri þróun en ríkisstjórnin virðist ekki hafa þær áhyggjur. Þegar ríkisstjórnin var að ræða fjárlög þarsíðasta árs kom fram hugmynd um að gera sérstaka byggðaúttekt á fjárlögunum. Rétt eins og að gera kynjaða úttekt á fjárlögunum væri eðlilegt að gera byggðaúttekt á fjárlögunum til að sjá hvaða áhrif það hefði á einstök byggðarlög, þessi gígantíski niðurskurður í velferðarþjónustunni, löggæslumálum, samgöngumálum og fleiru. Það er nefnilega staðreynd að mörg sveitarfélög og mörg byggðarlög þola ekki frekari fólksfækkun. Á þetta hefur verið bent af öllum sveitarfélögum á Vestfjörðum þar sem menn hafa gríðarlegar áhyggjur af því hversu mikil fólksfækkun er og ef þetta fer undir ákveðin mörk þá verði ekki aftur snúið því að ákveðinn fólksfjölda þarf til að byggja samfélag. Menn horfa upp á mjög mikla fækkun í grunnskólanum til að mynda á Ísafirði þar sem nemendum hefur fækkað um 25% þar á undanförum árum. Menn spá því að ef þetta heldur línulega áfram með sama hætti þá gætu Vestfirðir verið búnir að þurrkast út að tíu árum liðnum. Þetta er eitthvað sem við getum ekki hunsað, frú forseti. Við verðum að horfa á þetta með þeim augum. Þess vegna verðum við að horfa á þetta mál, veiðigjöldin, út frá þeim landsbyggðarsjónarmiðum líka. Það liggur alveg ljóst fyrir að stór hluti af veiðigjaldinu mun koma frá fyrirtækjum á landsbyggðinni og renna inn í ríkissjóð ef frumvarpið nær fram að ganga. Fram hefur komið krafa frá fjórðungsþingi Vestfirðinga sem haldið var í Bolungarvík 2.–3. september 2011 þar sem segir, með leyfi frú forseta: „56. fjórðungsþing Vestfirðinga haldið í Bolungarvík 2.–3. september 2011 skorar á Alþingi að tryggja að það auðlindagjald sem nú er innheimt af vestfirskum aflaheimildum og öll aukning þess renni til uppbyggingar atvinnulífs á Vestfjörðum. Auðlindagjaldið renni til rannsókna, nýsköpunar og í fjárfestingarsjóð fyrir vestfirskar byggðir.“ Frú forseti. Í ljósi sögunnar og í ljósi þess hvernig Vestfirðir - ég tek þá bara sem dæmi - hafa mátt glíma við fólksfækkun og margvíslega erfiðleika í sinni uppbyggingu þá er ekki til of mikils mælst að þeir fjármunir sem innheimtast af veiðigjaldi renni með beinum hætti til hinna dreifðu byggða. Fram hefur komið í ræðum, meðal annars hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem áður var hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að þær hugmyndir sem hann vann að þegar hann átti sæti í ríkisstjórn hafi ávallt miðað að því að stór hluti af þessu auðlindagjaldi rynni beint til landsbyggðarinnar aftur, ýmist til sveitarfélaga eða beint til byggðatengdra verkefna. Hann hefur sagt það hér að hann furði sig á því hvers vegna vikið hafi verið frá byggðatengingum nú í nýju frumvarpi. Við sem þekkjum til vitum að Samfylkingin og gamli Alþýðuflokkurinn hefur aldrei verið mikill byggðaflokkur og það hefur aldrei verið skulum við segja efst á blaði að styrkja og efla landsbyggðina eða halda henni í byggð, því miður. Þannig hafa línurnar verið. En hins vegar hefur núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, haft það orð á sér að vilja standa vörð um hinar dreifðu byggðir, viljað tryggja og efla uppbyggingu þeirra. En það eru margir farnir að efast um það, meðal annars hefur það komið fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, flokksbróður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að hann hefði viljað sjá byggðatengingarnar með öðrum hætti í þessu frumvarpi en raun ber vitni. Maður hlýtur að spyrja: Hvað er það sem veldur því að í fjárlagafrumvarpinu, þegar Steingrímur J. Sigfússon var fjármálaráðherra, var gengið fram með gríðarlegar niðurskurðartillögur í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, þar sem vegið er að grunnþjónustu landsbyggðarinnar, en svo skulum við fá þetta frumvarp þar sem ekki er gert ráð fyrir að þeir fjármunir renni aftur út til hinna dreifðu byggða? Þarna er ég bara að tala um hvernig þetta er innheimt, þá er ég ekki að tala um upphæðina á gjaldinu sem er of há eins og hún er í dag.

Forseti vill biðja hv. þingmann um að finna hentugan stað í ræðu sinni til að gera hlé. Eins og forseti hafði komið til hv. þingmanns er nauðsynlegt að gera hlé á ræðu þingmannsins vegna hádegishlés.

Frú forseti. Það mundi bara henta vel núna.

Virðulegi forseti. Fyrir matarhlé fór ég aðeins yfir byggðahugsunina og þær tillögur sem hafa komið fram meðal annars hjá fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að veiðigjaldið rynni á einhvern hátt beint til byggða landsins og velti því jafnframt upp hvers vegna vikið hafi verið út frá þessu. Ég las upp ályktun frá fjórðungsþingi Vestfirðinga sem haldið var í Bolungarvík 2.–3. september 2011 og mig langar að lesa það aftur, með leyfi forseta: „56. fjórðungsþing Vestfirðinga haldið í Bolungarvík 2.–3. september 2011 skorar á Alþingi að tryggja að það auðlindagjald sem nú er innheimt af vestfirskum aflaheimildum og öll aukning þess renni til uppbyggingar atvinnulífs á Vestfjörðum. Auðlindagjaldið renni til rannsókna, nýsköpunar og í fjárfestingarsjóð fyrir vestfirskar byggðir.“ Frú forseti. Eins og ég kom inn á í ræðu minni fyrir hádegishlé eru áhyggjur margra af veiðigjaldinu þær að það muni virka sem eins konar landsbyggðarskattur. Þetta kemur fram í fjölda umsagna sem hafa borist um málið, meðal annars frá Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra þar sem menn hafa áhyggjur af því að horfið hafi verið frá mikilvægum byggðatengingum. Í þeirri umsögn segir, með leyfi forseta: „Engum dylst nauðsyn þess að gera verður breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi til að ná betri sátt um einn af grunnatvinnuvegum þjóðarinnar og tryggja verður þjóðareign á sjávarauðlindum. Sú „sátt“ getur ekki orðið eingöngu á kostnað sjávarbyggða og landsbyggðarinnar.“ Frú forseti. Það eru Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra sem senda frá sér þessa ályktun. Formaður þeirra samtaka að ég hygg, ef ekki hafa orðið breytingar þar á, kemur úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það er því alveg ljóst að mjög margir hafa verulegar áhyggjur af því að veiðigjöldin eins og þau eru sett upp í dag muni verða þungur baggi fyrir landsbyggðina. Margir hafa fjallað um það í ræðum sínum og hefur mikið verið fjallað um að erfitt verði fyrir mörg fyrirtæki að greiða þennan skatt, hann sé of hár. Og sveitarfélögin hafa einnig verið með slíkar áhyggjur. Fleiri sveitarfélög hafa sent frá sér umsagnir á svipuðum nótum, Vesturbyggð, Grundarfjörður, Snæfellsbær, Tálknafjörður og áfram mætti telja. Ef við sem höfum verið að gagnrýna uppsetninguna á þessu verðum sökuð um að vera gæslumenn einhverra þá get ég með góðri samvisku sagt að hlutverk okkar er að vera gæslumenn byggða landsins rétt eins og þeirra sveitarfélaga sem hafa sent umsagnir inn um þetta. Varla eru þessi sveitarfélög öll handbendi LÍÚ eins og látið hefur verið í veðri vaka, fjöldi sveitarfélaga allt í kringum landið. Eru hv. stjórnarliðar að halda því fram að þeim sveitarfélögum sé stýrt úr höfuðstöðvum LÍÚ? Alls ekki. Þetta eru sveitarfélög og sveitarstjórnarmenn sem eru kjörnir af fólki í byggðarlögunum til að gæta hagsmuna byggðarlaga sinna og það eru þau sveitarfélög sem hafa verið að láta í sér heyra að undanförnu. Á Austurvelli í gær talaði einn sveitarstjóri í litlu sjávarplássi úti á landi. Er sá sveitarstjóri að gæta hagsmuna LÍÚ? Eru þau sveitarfélög að gæta hagsmuna LÍÚ? Nei, þau eru að gæta hagsmuna byggðarlaga sinna. Þau eru að gæta hagsmuna landsbyggðarinnar og er ekki vanþörf á, frú forseti, því að við höfum orðið vitni að því í tíð núverandi ríkisstjórnar að gengið hefur verið mjög á landsbyggðina eins og ég kom inn á í máli mínu áðan. Þetta snýst á engan hátt um það að etja saman fólki sem búsett er í Reykjavík og fólki sem búsett er á landsbyggðinni. Þetta snýst um það að átta sig á þeim raunveruleika sem blasir við mörgum landsbyggðarsveitarfélögum sem eru komin á þann stað í dag að ekki má mikið undan halla og skort hefur á töluverðan skilning hjá ríkisstjórninni á vanda þessara sveitarfélaga. Við höfum séð það í fjárlagafrumvörpunum sem hafa birst frá ríkisstjórninni. Við höfum séð það líka í viljaleysinu að láta fara fram einhvers konar byggðaúttekt á þessu máli og á fjárlagafrumvörpum undanfarinna ára. Nú er svo komið, frú forseti, að mörg þessi sveitarfélög, fólkið í byggðum landsins getur ekki búið við þetta lengur. Það er ekki mögulegt að horfa lengur upp á það hvernig málum er stillt upp af hæstv. ríkisstjórn og það er þetta sem er alvarleiki málsins fyrir landsbyggðina. Eins og ég sagði áðan er mjög sérstakt að fylgjast með þessu. Í umræðum hefur komið fram, meðal annars hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, töluvert mikil gagnrýni á það að horfið hefði verið frá byggðahugsuninni, byggðatengingunum sem birtust í þeim frumvörpum sem voru í vinnslu í ríkisstjórninni á sínum tíma. Og það er mjög sérstakt að verða vitni að því að núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli hafa vikið frá þeim byggðatengingum sem þar voru inni. Þessi ágæti hv. þingmaður hefur flutt breytingartillögu sem felur það í sér að koma byggðatengingum aftur inn í þetta mál, en ótrúlegt að það þurfi að gerast með þeim hætti að ríkisstjórnin skuli ekki gera það sjálf, að tryggja það að þessir fjármunir renni beint til byggða landsins. Það fær mann óneitanlega til að velta því upp. Ágætur stjórnarliði, hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Sigmundur Ernir Rúnarsson, sagði fyrr í þessari umræðu að veiðigjaldið væri til þess hugsað að styrkja og efla landsbyggðina. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort það séu svona meira draumórar að menn segi það að þetta styrki á einhvern hátt landsbyggðina. Eins og þetta er sett upp og eins og sveitarfélögin horfa á málin, þ.e. hvort veiðigjaldið muni styrkja byggðarlögin - þau eru búin að kynna sér þessi frumvörp rétt eins og við þingmenn - þá komast þau ekki að þeirri niðurstöðu að þetta muni styrkja landsbyggðina. Það er erfitt hjá íbúum þessara sveitarfélaga að horfa upp á það aftur og aftur að þurfa að vera í varnarbaráttu gagnvart hæstv. ríkisstjórn. Nýlega bárust fréttir af lokun útibúa Landsbankans sem er að stærstum hluta í eigu íslenska ríkisins. Öll þau sveitarfélög sem hafa sent inn umsagnir um þetta mál hafa miklar efasemdir og hafa miklar áhyggjur af sveitarfélögum sínum. Ég held að það eigi vel við það sem kemur fram í umsögn Sveitarfélagsins Skagafjarðar og undir það ritar byggðarráð Skagafjarðar 18. apríl 2012. Í niðurlagi þar segir, með leyfi frú forseta: „Undirritaðir telja að varnaðarorð sem fylgja frumvörpunum séu meira en næg ástæða fyrir alþingismenn til að leggja málin til hliðar frekar en að stuðla að því að lögfesta þau og stuðla þannig að „umhleypingum“ með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarútvegi landsins, m.a. mögulegri lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkun útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er. Við slíkt verður ekki unað.“ Undir þetta ritar öll sveitarstjórnin. Einn sveitarstjórnarfulltrúi var reyndar með sérbókun en tók jafnframt undir þetta og þar á meðal oddviti byggðarráðs sem kemur frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sama flokki og hæstv. sjávarútvegs- landbúnaðarráðherra. Nú er komið að því, frú forseti, að við verðum að fara að taka höndum saman um þetta mál, koma því í réttan farveg. Það er á engan hátt hægt að túlka það svo að þeir sem tala á þann veg séu mótfallnir því að lögð séu á einhvers konar veiðigjöld.

Virðulegi forseti. Í umræðunni um þetta mál hefur borið mikið á því að hallað er réttu máli, og það á svo sem við um fleiri mál hér á þingi. Eitt er að takast á um þingmál sem við höfum misjafnar skoðanir á en öllu alvarlegra er þegar þingmenn eru komnir á það plan að þeir eru jafnvel tilbúnir til að reka rýting í bakið á mönnum persónulega, skjóta fyrst og spyrja svo. Þetta er auðvitað mikið níðingsbragð í þeim tilfellum en sérstaklega er það ábyrgðarleysi af hálfu hv. þingmanna sem slíkan málflutning stunda, ábyrgðarleysi gagnvart þingi og þjóð. Mörgum þingmönnum er auðvitað ofboðið og þeir neita jafnvel að eiga orðastað við hv. þingmenn sem koma svona fram. Af hverju nefni ég þetta, virðulegi forseti? Vegna þess að í umræðunni hefur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins verið borið það á brýn að vera taglhnýtingar LÍÚ, gæslumenn sérhagsmuna á kostnað þjóðarhagsmuna. Þetta eru mikil ósannindi. Mig langar að spyrja hv. þm. Ásmund Einar Daðason hvort hann sé ekki sammála mér í því að þær breytingar sem hafa verið gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu í tíð þeirra flokka hafi einmitt verið smábátaútgerð og byggðunum í landinu til hagsbóta, fyrst og fremst hafi verið horft til þeirra þátta, og að þær breytingar hafi í raun allar verið á kostnað stærri útgerða, þeirra sem skipa sér innan LÍÚ. Aflaheimildir hafi einmitt verið teknar frá þeim útgerðarflokkum og færðar til smábátanna, þannig að ef menn sem kalla okkur 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er sérstakt þegar við erum komin á þann stað að umræðan einkennist meira af upphrópunum en því að fjalla um efni málsins. Það er nefnilega mjög auðvelt að draga upp einfalda mynd, að ef þeir sem á einhvern hátt gagnrýna uppsetningu þessa máls eða útfærslu séu taglhnýtingar einhverra sérhagsmunasamtaka þá hlýtur Alþýðusamband Íslands að vera orðið taglhnýtingur sérhagsmunasamtaka því að Alþýðusamband Íslands hefur efasemdir um þetta. Þá hljóta þeir ágætu fræðimenn sem gerðu úttekt á þessu máli og gagnrýndu það gríðarlega, fræðimenn við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri, að vera orðnir taglhnýtingar sérhagsmunasamtaka. Þá hljóta sveitarfélög eins og Skagafjörður, Vesturbyggð, Stykkishólmur, Grundarfjörður, Tálknafjörður, Snæfellsbær, Bolungarvík og Fjórðungssamband Vestfirðinga, Samtök sveitarfélaga í Norðurlandi vestra - ég tel aðeins upp sveitarfélög sem eru í mínu kjördæmi - að vera orðin taglhnýtingar sérhagsmunasamtaka því allir þeir aðilar gagnrýna á einn eða annan hátt þessi mál og hvetja til þess að þau verði skoðuð á nýjan leik frá grunni. Hvað varðar seinni vangaveltur hv. þingmanns um að aðallega hafi verið fært til smábátaútgerðar þá er það hárrétt. Allar aflabreytingar hafa miðað að því að færa á einhvern hátt til smábátaútgerða. Málflutningur sumra á því einfaldlega ekki við rök að styðjast og er frekar til þess fallinn að halda málinu í einhverju pólitísku áróðursstríði af því að það hentar hugsanlega öðrum stjórnarflokknum. Maður hefur ákveðnar áhyggjur af því. Ég held til að mynda að þeim sveitarfélögum sem ég þuldi upp líki ekki málflutningur hv. þingmanna Samfylkingarinnar að vera líkt við einhvers konar taglhnýtinga við LÍÚ. Ég held að þau séu ekki að gæta hagsmuna þar. Þau eru að gæta hagsmuna sinna eigin byggðarlaga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að við finnum til þeirrar ábyrgðar sem við eigum að bera hér á Alþingi á því hvernig við högum málflutningi okkar og hvernig við förum með sannleikann í málum. Við getum haft misjafnar skoðanir á þeim en þegar farið er að halla réttu máli viljandi og reka rýting í bakið á andstæðingum þá erum við komin út á ansi hálan ís. Nú veit ég að hv. þingmaður er í góðum tengslum við kjördæmi sitt. Hann er bóndi og þekkir vel til á sínu svæði. Fjölmargar umsagnir hafa borist frá mörgum verkalýðsfélögum og sveitarfélögum á hans svæðum. Dregur hann eitthvað í efa að þær áhyggjur séu raunverulegar? Metur hann það ekki þannig að menn séu þarna fyrst og fremst að gæta hagsmuna íbúa þessara svæða, 

Frú forseti. Ég dreg á engan hátt í efa þær umsagnir sem berast frá sveitarfélögum, frá verkalýðsfélögum, frá einstaklingum og þeim sem hafa samband við okkur. Ég dreg ekki í efa áhyggjur manna hvað þetta snertir, að þær áhyggjur séu raunverulegar eins og ég rakti í máli mínu. Það er raunar til skammar að tala um að þeir aðilar og þessi sveitarfélög séu á einhvern hátt taglhnýtingar, af því að hv. þingmaður notaði það orðalag, við Landssamband íslenskra útvegsmanna. Hins vegar kann það vel að vera hvort sem það er inni á Alþingi eða annars staðar að einhverjir einstaklingar vilji ekki sjá neinar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og vilji ekki sjá neitt veiðigjald. Það kann vel að vera en sá sem hér stendur er ekki í þeim hópi. Hins vegar er mjög mikilvægt að við drögum ekki alla sem gagnrýna þetta mál á málefnalegan hátt í þann hóp að vera á móti slíkum breytingum. Það er rosalega ómálefnalegt og það er því miður það sem er að gerast í allt of ríkum mæli í þessari umræðu og víðar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ræddi talsvert um veiðigjaldið sem landsbyggðarskatt og að þetta væri aðför að landsbyggðinni, enn ein árásin á landsbyggðina af núverandi ríkisstjórn sem hann er ekki að hæla neitt sérstaklega. Veiðigjaldafrumvarpið fjallar ekki um þetta. Veiðigjaldafrumvarpið fjallar um að nýta tekjur af veiðigjaldinu til ráðstöfunar á landsbyggðinni. Það stendur berum orðum í frumvarpinu og breytingartillögunum, reyndar í báðum frumvörpunum. Það er sérstaklega tilgreint í frumvarpinu um stjórn fiskveiða hvernig á að skipta tekjum af leigu á aflanum, þ.e. til sveitarfélaga, landshlutasamtaka, til rannsóknar og þróunar í sjávarútvegi sem ég vek athygli á að er alger nýjung og hefur aldrei verið gert í sjávarútvegi áður. Á meðan við erum með rannsóknastarf í öðrum atvinnugreinum höfum við aldrei sett fjármuni til rannsóknar og þróunar í sjávarútvegi þannig að það er verið að fara inn á nýjar brautir þar. Í öðru lagi er sérstaka veiðigjaldið sem er áætlað að taka af sjávarútvegi á næsta ári einkum ætlað til uppbyggingar á innviðum samfélaganna úti á landi, þá eru sérstaklega tilgreind ýmis samgönguverkefni. Þessir fjármunir eru ekki til ráðstöfunar úti á landi í dag. Þessir fjármunir eru ekki til ráðstöfunar í þessum samfélögum úti á landi í dag. Þetta er nýtt fé sem við erum að taka inn með þessum hætti til að koma í veg fyrir endalaust undanhald sem hefur verið áratugum saman á landsbyggðinni. Ég bið hv. þingmann að kanna það hvenær hnignun landsbyggðarinnar hófst. Hv. þingmaður veit held ég hvenær hún hófst og hvers vegna það gerðist. Ég spyr um álit hv. þingmanns á því hvort hann geti ekki verið mér sammála um að það sé nauðsynlegt að auka fjármagn til landsbyggðarinnar og nota veiðigjaldið til þess.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Hv. þingmaður kemur inn á að í frumvarpinu um stjórn fiskveiða sé áætlað að veita þá fjármuni beint til landsbyggðarinnar, en það er einungis lítill hluti, það er einungis lítið brot af því sem ætlunin er að innheimta með veiðigjaldi. Stærstur hluti sem ætlunin er að innheimta er með því frumvarpi sem við erum að ræða nú, veiðigjaldafrumvarpinu. Það er á engan hátt bein tenging við að þeir fjármunir renni sjálfkrafa til landsbyggðarinnar. Ef hv. þingmaður er að vitna til fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar, sem hún er búin að leggja fram án þess að fá þetta mál í gegnum þingið, þá getum við á engan hátt talað um að þar sé með beinum hætti verið að tryggja að þeir fjármunir veiðigjalda renni til landsbyggðarinnar. Það er einfaldlega gullvagn ríkisstjórnarinnar sem hún ætlar að fara með um landið og dreifa fjármunum úr. Það er á engan hátt verið að tryggja það að þeir fjármunir renni til lengri tíma litið til landsbyggðarinnar. Það var það sem ég vitnaði til í ræðu minni áðan þegar ég vísaði til frumvarpa sem flokksfélagi hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, hv. þm. Jón Bjarnason, lagði til þegar hann gegndi embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að fjármunir af veiðigjaldinu rynnu að hluta beint til landsbyggðarinnar. Sá þingmaður ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni hefur reyndar flutt breytingartillögu þar sem segir, með leyfi forseta: „Tekjum af veiðigjöldum skal ráðstafað þannig: 1. 50% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna í ríkissjóð. 2. 40% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem skip er skráð. 3. 10% tekna af veiðigjöldum skulu renna í rannsóknarsjóð til að auka verðmæti sjávarfangs, AVS-sjóð, með það að markmiði að stuðla að rannsóknum, nýsköpun og þróun ásamt markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi.“ Þarna erum við að tala um að beintengja þessa fjármuni við landsbyggðina. Það er ekki gert með beinum hætti í dag þó að ríkisstjórnin sé búin að gefa það út að hún ætli síðan að nota þetta í fjárfestingaráætlun sína. Það er á engan hátt trygging til framtíðar fyrir því að þessir fjármunir verði notaðir í að styrkja landsbyggðina og af reynslu undanfarinna ára, eins og ég og hv. þingmaður þekkjum, er erfitt fyrir landsbyggðina að þurfa alltaf að koma betlandi um fjármuni úr ríkissjóði við að halda einum eða tveimur opinberum störfum úti á landi. 

Virðulegi forseti. Þetta er einfaldlega kolrangt hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Það er sérstaklega tekið fram hvernig á að ráðstafa leigutekjunum. Það er sérstaklega farið yfir það hvernig á að ráðstafa sérstöku veiðigjaldi á næstu árum. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar hvernig á að gera það. Önnur ríkisstjórn verður þá að breyta því, það er bara þannig. Það voru afleiðingar af allt annarri stefnu sem leiddu til hnignunar landsbyggðarinnar eins og þeir sem komu fyrir atvinnuveganefnd, t.d. fyrir hönd Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða, lýstu svo vel fyrir nefndinni, þ.e. hvernig hnignun atvinnulífs og íbúaþróunar á Vestfjörðum hófst í því tilfelli og hvenær henni nánast lauk. Þetta höfum við séð um allt land. Í minni gömlu heimabyggð norður við Eyjafjörð höfum við séð þetta gerast sömuleiðis. Þeir fjármunir sem nú er verið að ná í eru ekki til ráðstöfunar í dag eins og haldið hefur verið fram. Það er ekki verið að ráðstafa þeim til að byggja upp innviði samfélagsins. Það er það sem við ætlum að gera. Það er stefnubreytingin. Með því mun endurreisn og viðreisn landsbyggðarinnar hefjast.

Frú forseti. Það kom fram í máli mínu að það væri hárrétt hjá hv. þingmanni að það sem ætlunin er að innheimta, samkvæmt því frumvarpi sem við erum ekki að ræða, er beintengt landsbyggðinni. En ég sagði að það væri einungis lítill hluti. Það sem verið er að tala um í þessu frumvarpi hérna, veiðigjaldafrumvarpinu, er miklu stærri upphæð og þeir fjármunir eru á engan hátt beintengdir landsbyggðinni eða öruggt að þeir renni þangað. Það snýst allt um pólitískan vilja hverju sinni hvort þeir renna úr ríkissjóði til landsbyggðarinnar. Draga menn í efa það sem sveitarstjórnarmenn hringinn í kringum landið segja? Sveitarfélagið Skagafjörður, Grindavík, Fjallabyggð, Snæfellsbær, Skagaströnd, Bolungarvík, Húnavatnshreppur, Húnaþing vestra, Grýtubakkahreppur, Langanesbyggð, Ísafjarðarbær, Rangárþing eystra, Fjarðabyggð, Seyðisfjörður, Skagabyggð, Stykkishólmur, Norðurþing, sveitarfélagið Ölfus, Tálknafjarðarhreppur, Vesturbyggð, Grundarfjarðarbær, Akraneskaupstaður, Árborg, Akrahreppur, Borgarbyggð, Hornafjörður, Dalvíkurbyggð, Fljótsdalshérað, Blönduósbær, Vopnafjarðarhreppur, Reykjanesbær, Garður, Akureyrarbær og Vestmannaeyjar.  
            

Forseti vill hvetja hv. þingmann til að virða tímamörk í ræðustól og andsvörum.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann fór allnokkrum orðum um byggðamálin, byggðapottinn í ræðu sinni og tengdi það fjárlagagerðinni.

Láttu hann heyra það.

Ég ætla ekki að inna hv. þingmann eftir því hvort hann sjái hluta af andvirði veiðiskattsins renna til utanríkisþjónustunnar en væntanlega geri ég ráð fyrir því að hann taki ágætlega í það  Ég hefði gjarnan viljað inna hv. þingmann eftir því hvort það mál sem hann hafði forgöngu um þegar við áttum sæti saman í fjárlaganefnd fyrir allnokkru síðan, ekki heybaggamálið til að fóðra einstaka flokkshesta Samfylkingarinnar sem sumir hverjir sitja í salnum 

Frú forseti. Hv. þingmaður fór aðeins yfir byggðaáhrifin af þessu máli. Hann rifjaði upp það sem ég og hv. þingmaður urðum vitni að þegar við áttum sæti saman í fjárlaganefnd þegar sitjandi ríkisstjórn lagði til að rústa hreinlega heilbrigðiskerfinu með því að ráðast í gígantískan niðurskurð, niðurskurð upp á tugi prósenta á heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni, í löggæslumálum og fleira. Þá var lagt til í hv. fjárlaganefnd að fram færi sérstök byggðaúttekt á áhrifum fjárlaganna. Mönnum þótti það eðlileg krafa, sérstaklega í ljósi þess að ríkisstjórnin hefði látið fara fram kynjafræðilega úttekt á fjárlögunum, það væri ekki óeðlilegt að einhver sambærileg úttekt yrði gerð á áhrifum fjárlaganna á landsbyggðina. Það er skemmst frá því að segja að það var ekki mjög mikill vilji til þess meðal meiri hluta fjárlaganefndarinnar að slíkt úttekt færi fram en það var þó samþykkt að lokum með semingi. Lítið hefur farið fyrir þessari byggðaúttekt. Meðal annars dró hæstv. velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson það að skila upplýsingum frá ráðuneyti sínu og skilaði þeim ekki fyrr en rúmu ári síðar fyrir þessa byggðaúttekt. Í ljósi þessa hefur maður talsverðar áhyggjur af því að ríkissjóður ætli sér að ná í veiðigjald og taka það inn í ríkissjóð. Við eigum einfaldlega að hafa orð þessa fólks fyrir því að landsbyggðin fái þá fjármuni aftur. Reynslan af stjórnartíð ríkisstjórnarinnar og vinnu hennar við fjárlagagerð og fleira segir okkur því miður að landsbyggðin getur ekki treyst á það að þeir fjármunir muni renna aftur til landsbyggðarinnar. Það kom glögglega í ljós á sínum tíma með niðurskurðinn í heilbrigðiskerfinu og þessa byggðaúttekt að byggðir landsins geta ekki treyst þessari ríkisstjórn þegar kemur að útdeilingu fjármuna.

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið. Það liggur fyrir að ekkert hefur verið unnið í þessu máli, því miður. Ég hefði talið að það hefði orðið til stórs gagns í þeirri umræðu sem menn hafa staðið í undanfarna daga ef áhrif fjárlagagerðarinnar á þennan þátt íslensks þjóðlífs hefðu legið fyrir. En það vakti eftirtekt að þegar þessar tillögur voru kynntar var blásið til nýrrar sóknar á sviði byggðamála og kynnt fjárfestingaráætlun Íslands frá 2013–2015, á næsta kjörtímabili. Ég minnist þess ekki að hafa séð í þeim áformum nokkurn skapaðan hlut um að styrkja þá grunninnviði sem lúta að beinni opinberri þjónustu og þætti vænt um það ef hv. þingmaður gæti leiðrétt mig í þeim efnum. Ekki bólar á neinum tillögum í þeim efnum annars staðar nema síður sé. Þar er boðaður frekari niðurskurður í fjárlagagerðinni, sérstaklega á sviði heilbrigðisþjónustu, eftir því sem maður kemst næst af lestri fjölmiðla í þessari viku, því miður.

Frú forseti. Það er hárrétt að þegar ríkisstjórnin kynnti þessa fjárfestingaráætlun var hún kynnt sem einhvers konar stórsókn í byggðamálum. Á síðustu þremur árum höfum við séð stórfellt niðurbrot á landsbyggðinni, frú forseti, í grunnþjónustunni, heilbrigðismálunum og fleiru. Svo koma menn ári fyrir kosningar með einhverja áætlun um það hvernig eigi að ráðast í stórsókn á sviði byggðamála. Þegar ríkisstjórnin með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar hefur gengið svo nærri mörgum byggðarlögum landsins og opinberum störfum hefur fækkað gríðarlega á Norðurlandi vestra eins og ég vitnaði til í ræðu minni áðan 

Forseti. Í andsvörum áðan hjá hv. þm. Birni Val Gíslasyni fullyrti hann að með því frumvarpi sem hér lægi fyrir mundi, og ég tel að ég hafi náð þessu nokkurn veginn orðrétt, endurreisn landsbyggðarinnar hefjast af glæstum krafti. Það vekur mann til umhugsunar um það hvaða átök á milli pólitískra sjónarmiða kristallast í raun í umræðum um þetta frumvarp um veiðiskattinn. Óneitanlega tengist það því frumvarpi sem enn þá er fast í atvinnuveganefnd þingsins og lýtur að breytingum á stjórn fiskveiða. Mér þykir vel í lagt af hálfu hv. þingmanns að taka þannig til orða því að mat þeirra sem ætlunin er að byggja upp með er af einhverjum ástæðum allt annað en mat hv. þingmanns sem birtist í andsvörum áðan. Annar aðilinn, annaðhvort hv. þingmaður og fylgismenn hans á þingi sem mæla fyrir þessu frumvarpi eða forsvarsmenn byggða vítt um land hljóta að hafa rangt fyrir sér eða hvor aðili um sig hefur ekki komið skilningi sínum áfram til hins. Það ber einfaldlega svo mikið á milli þeirra sem tjá sig um áhrifin af þessu að það gæfi öllum skynsömum einstaklingum efni til að setjast yfir málið þó ekki væri nema til að skýra skilning hver annars á því hvað undir lægi. Það er himinn og haf á milli þeirra sjónarmiða sem birtast hjá þeim hvar svo sem fólk stendur í pólitík. Forsvarsmenn sveitarfélaga landsins hafa lagt allt annan skilning í þetta mál en birtist í málflutningi hv. þingmanna sem mæla fyrir því að þetta frumvarp gangi sem hraðast og best í gegnum þingið. Þetta er verulega slæmt að mínu mati að við skulum þurfa að vera í þeirri stöðu með svo gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir íslenska þjóð að skilningurinn á því virðist vera gjörólíkur í allt of stórum hópum þjóðfélagsins. Þetta er mjög alvarlegt þegar maður hugsar til þess í rauninni og ég vil tengja þetta þeim hugmyndafræðilegu átökum sem eiga sér stað í íslensku þjóðfélagi um þessar mundir. Ég skipa mér í flokk sjálfstæðismanna og deili með þeim lífsskoðunum undir merkjum sjálfstæðisstefnunnar sem leggur traust sitt á það að heilbrigður atvinnurekstur sé best kominn í höndum einkaaðila. Við höfum þar af leiðandi skipað okkur undir merki einstaklingshyggju og séreignarskipulagsins á meðan vinstri hliðin í íslenskum stjórnmálum, nú um stundir Vinstri græn, Samfylkingin og raunar hluti Framsóknarflokksins, hefur talað fyrir vaxandi þjóðnýtingu og ríkisforsjá í ýmsum efnum. Þarna liggur þessi hugmyndafræðilegi ágreiningur sem birtist ágætlega í umræðunni um þessi mál hér og sérstaklega í þeirri viðleitni stjórnarliða sem tala fyrir frumvarpinu um að þeir vilji hafa alla forgöngu um að byggja upp byggðir landsins og atvinnulíf og fá meiri stjórn á því. Ég hélt að það væri þokkaleg samstaða meðal Íslendinga og tel það raunar vera þannig að hornsteinn atvinnulífs lægi í því að einstaklingurinn ætti sér von um ávinning af því að stunda atvinnurekstur. Ég trúi því að minnsta kosti að von einstaklinganna um að búa sér betri lífsskilyrði sé fyrsti, heilbrigðasti og besti aflgjafinn til að standa undir framkvæmdum, keyra áfram framtak og atorkusemi og þessi vilji einstaklingsins leiði til aukinnar framleiðslu í þjóðfélaginu. Þetta er gert fyrst og fremst af þeirri trú einstaklingsins að með þessu pjakki sínu hafi hann og geti skapað betri og góða afkomu fyrir sjálfan sig, fjölskyldu sína, afkomendur, byggðarlagið sitt og landið allt. Þetta tel ég að búi í sérhverjum einstaklingi, þetta liggi í mannlegu eðli og sé í rauninni meðfætt afl sérhverrar persónu. Ég tel að þetta afl sem býr í sérhverjum einstaklingi geti öðru fremur orðið til að leysa úr læðingi viljann til að skapa, viljann til að búa til verðmæti. Ég tel þessu einfaldlega betur komið hjá einstaklingum heldur en ríkisvaldinu. Ég tel að ríkisvaldið og stjórnmálamenn eigi fyrst og fremst að skapa einstaklingunum færi til þess að fá vilja sínum framgengt í þessum efnum, einfaldlega vegna þess að flestir munu njóta góðs af því. Það mál sem hér liggur undir snýst um það af hálfu stjórnarliðanna sem flytja það, þeirra sem tala meira fyrir ríkisforsjá, að þjóðinni, þ.e. ríkissjóði, eigi að skila réttlátari hluta af sjávarauðlindinni en nú er eða þeir vilja meina að sé í kortunum í dag. Þetta er fallegur frasi og ég vænti þess að í hugum þeirra sem mæla fyrir þessu sé auðvelt að „selja“ fólki það. En skoðum þetta nánar. Það er ágætt að líta til greinar sem birtist í Fiskifréttum fimmtudaginn 7. júní þar sem farið er yfir þetta í tiltölulega einföldu, skýru máli. Ef við skoðum tekjurnar sem verða til í útgerðinni ef við höldum okkur við hana fyrst og fremst, er ágætur mælikvarði þar á þorskígildi sem eru ákveðin verðmæti, mælikvarði til að skipta tekjum. Þetta er hins vegar ekki mælikvarði sem hentar við skattlagningu því að að mati Daða Más Kristóferssonar hagfræðings mæla tekjur af hverju þorskígildi ekki afkomu greinarinnar. En ef þetta er skoðað nánar er mat þeirra sem innan greinarinnar starfa að eftir hrun krónunnar séu tekjur á hvert þorskígildiskíló um það bil 350 kr. Hvernig skiptast þær þegar farið er að greina þær? Jú, þjóðin eða ríkissjóður og sveitarfélögin fá tæp 18% af þessum tekjum, af þessum 350 kr. eða 62 kr. 116 kr. eða rúmur þriðjungur, 33% rúm fara til starfsmanna í formi launa. Hitt eru skattar. Svo er lífeyrissjóðurinn. Fjórðungur fer í efni og aðföng, 90 kr. Það verður að reikna með afskriftum tækja og búnaðar og síðan þarf að sjálfsögðu að greiða vexti af þeim skuldbindingum sem fyrirtækin bera. Allt þetta er greitt af þessum 350 kr. Hvað stendur þá eftir hjá eigandanum svokallaða sem menn vilja heimta meira af? Það eru 9 kr. Það eru 2,6% af þessum 350 kr. sem standa eftir hjá eigandanum. Og hvað á hann eftir að greiða af því? Hann á eftir að greiða sér arð, hann á eftir að leggja fyrir í lífeyrissjóðinn sem við opinberir starfsmenn höfum þokkalega tryggðan o.s.frv. Það kann vel að vera að þessar 9 kr. þyki há fjárhæð en ég held að það sé nánast útilokað að geta sannfært fólk um það með einhverjum skynsamlegum hætti að skattlagningin á þorskígildiskíló þurfi að verða 70% af því sem úr því er hægt að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir málefnalega ræðu. Mig langar að spyrja hann út í það sem er kjarni málsins í mínum huga varðandi þetta frumvarp, þ.e. hvað sé sanngjörn og eðlileg skipting auðlindaarðs milli annars vegar greinarinnar, útgerðarinnar og þeirra sem eiga þar hagsmuna að gæta, og hins vegar eigandans sem er þjóðin. Í lögbók okkar hefur það verið staðfest í tæp 25 ár, í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, að þjóðin eigi sameiginlega nytjastofnana á Íslandsmiðum og rétt eins og atvinnurekendur í landi gera eðlilega kröfu til þess að fá arð af eigum sínum er eðlilegt að þjóðin geri þá kröfu þegar um er að ræða sameign hennar að fá a.m.k. sanngjarnan hlut í arðinum af auðlindinni. Við sjáum í gögnum frá síðasta áratug að þar eru mjög merkilegar niðurstöður þegar við skoðum hvað þjóðin fékk í sinn hlut af veiðigjaldi útgerðarinnar. Þetta kemur fram í svari við fyrirspurn frá flokksfélaga hv. þingmanns, Einari K. Guðfinnssyni, sem var sjávarútvegsráðherra hér í eina tíð. Þar kemur fram að veiðigjaldið hefur skilað þjóðinni frá 1,5%, árið 2006, og niður í 0,17% af framlegð útgerðarinnar, árið 2009. Telur hv. þingmaður að þessi hlutdeild þjóðarinnar, 0,17% og upp í 1,5%, af framlegð útgerðarinnar sé sanngjörn hlutdeild í auðlindaarðinum?

Forseti. Þetta er athyglisverð umræða og ég held að hún kalli á miklu dýpri og meiri umræðu um þær ólíku pólitísku skoðanir sem við höfum. Ef menn kalla eftir einhverri sanngirni í þessu verða menn að horfa til allra þátta málsins. Ég ætla að minna hv. þingmann á, og þakka honum í leiðinni fyrir andsvarið, afkomu útgerðarinnar, atvinnugreinarinnar, á þeim árum sem hann er að vitna til. Ef við skoðum þetta í aðeins víðara samhengi, af því að oft og tíðum er talað um að kvótakerfið sem er um þriggja áratuga gamalt hafi leitt miklar hörmungar yfir þjóðina, þá virðast menn gleyma því að það var stöðvað af Alþingi Íslendinga að hafa frjálsa sókn í fiskstofna. Þrátt fyrir þá ákvörðun gerði þingið um leið kröfu um meiri arðsemi við minni kostnað, með færri skipum, færri fiskvinnslum. Allir eru sammála um að arðsemin í greininni hefur aukist jafnt og þétt og það hefur skilað sér út í þjóðfélagið. Það er alveg sama hvernig við reynum að teikna það upp, enginn getur mælt því mót að lífskjarabreyting hefur orðið á Íslandi á síðustu þremur áratugum. Þetta er gott þjóðfélag að búa í að allri grunngerð. Við getum verið sammála um það, allir mælikvarðar vísa til þess. Hluti af þeim arði sem hefur gert það mögulegt að bæta lífsskilyrði Íslendinga á þessum síðustu 30 árum hefur komið frá sjávarútvegi. Þrátt fyrir það tala menn eins og þessi grein hafi ekkert lagt til þjóðfélagsins. Ég er ósammála því. Ég held að sjávarútvegurinn hafi á þessum þremur áratugum lagt mikinn og góðan grunn að þeirri lífskjarasókn sem hér hefur átt sér stað.

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hvort skipting auðlindaarðsins hefði verið sanngjörn á milli þjóðarinnar annars vegar og útgerðarinnar hins vegar. Ég spurði ekki um afstöðu hans til kvótakerfisins, við erum alveg sammála um að það sem er gott við kvótakerfið er að það takmarkaði sókn í fiskstofna sem voru ofveiddir á sínum tíma, það hefur gert rekstrarskilyrði betri í þessari grein og að sjálfsögðu leggur sjávarútvegurinn heilmikið til þjóðarbúsins, við erum hjartanlega sammála um það. Þessi umræða snýst ekkert um það, hún snýst um auðlindaarðinn. Við erum með lög sem segja að þjóðin eigi nytjastofnana sameiginlega. Er þá ekki eðlilegt, rétt eins og í öðrum atvinnurekstri, að eigandinn fái einhvern arð af eign sinni? Það er fest í lög að þjóðin á þessa eign sameiginlega. Það hlýtur að vera sanngjörn krafa að hún fái sanngjarnan hlut í auðlindaarðinum, í þeim arði sem verður til eftir að búið er að borga allan kostnað, búið er að borga laun, búið er að gera ráð fyrir afskriftum o.s.frv. Þessi skipting hefur verið þannig og var þannig í tíð sjálfstæðismanna í sjávarútvegsráðuneytinu að 0,17% upp í 1,5% skilaði sér til þjóðarinnar í gegnum auðlindaarðinn. Mín spurning var þessi: Er þetta sanngjörn skipting á auðlindaarðinum?

Forseti. Ég tel að í grunninn séu það sanngjörn skipti, ef maður getur sagt sem svo. Í mínum huga eru þetta ekki skipti heldur sameiginlegir hagsmunir þjóðarinnar og þeirra sem vilja vinna í tiltekinni atvinnugrein að hún gangi og gangi sem best. Ég er þeirrar skoðunar að drifkrafturinn í þessu dæmi eigi að koma frá einstaklingum sem vilja standa í greininni og þeir eru misjafnir eins og þeir eru margir. Sumum er þetta einfaldlega ekki lagið og hafa aldrei náð neinum tökum á þessu. Það þýðir ekki að þeir reyni ekki að brjótast inn í kerfið, þeir hafa hins vegar aldrei skilað neinu til þjóðarinnar öðru en tapi. Er það sanngjarnt að menn geti farið inn í greinina og lagt síðan byrðar á þjóðina í framhaldinu? Ég segi nei, það er ekki sanngjarnt, en það eiga allir að fá að keppa í greininni. Skattheimtan, eins og hún birtist mér í því frumvarpi sem hér liggur fyrir, dregur frekar úr vilja þeirra sem við treystum best til að ná sem mestum verðmætum úr aflanum. Mér finnst ekki rétt - það er mín sannfæring - að nálgast þetta út frá einhverjum sanngirnismælikvarða vegna þess að hann er misjafn, það eru örugglega 63 mismunandi skoðanir í þessum sal á því hvað er sanngjarnt í þessum efnum. Við eigum miklu frekar að leggja þetta niður fyrir okkur í ljósi þeirra staðreynda sem við okkur blasa. Ég minni á að skattheimta er stundum nýtt til að tempra og draga úr, eins og sykurneyslu eða áfengisneyslu. Ég óttast að menn séu komnir yfir ákveðin mörk í skattheimtu á þær 9 kr. sem eftir standa af þorskígildiskílóinu gagnvart þeim sem við viljum gefa færi á að vera í atvinnugreininni en ekki síður gagnvart þeim sem við teljum að best séu færir til að starfa í greininni og hámarka arðinn af henni fyrir íslenska þjóð, 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ræðu hans hér áðan, sem að mörgu leyti var ágæt og efnisleg um málið sjálft. Það hafa því miður verið haldnar allt of margar ræður sem fjalla ekki efnislega um það frumvarp sem hér er til umræðu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í það sem hann kallar þjóðnýtingu í frumvarpinu, að það sé ígildi þess að verið sé að þjóðnýta og ríkisvæða hluta þessarar greinar. Getur hann útskýrt það betur fyrir mér og fært betri rök fyrir því? Í öðru lagi er ég sammála hv. þingmanni um að það er ríkisins, Alþingis, okkar allra, að skapa öðrum tækifæri til að starfa í sjávarútvegi og öðrum greinum, algjörlega sammála hv. þingmanni um það, enda tel ég að með því frumvarpi sem hér um ræðir sé ekki verið að ganga gegn því markmiði. Það er ekkert í frumvarpinu að mínu mati sem hægt er að draga þá ályktun af að verið sé að þjóðnýta eða ríkisvæða greinina, eins og hv. þingmaður nefndi áðan eða mér fannst hann gefa í skyn. Ég er hins vegar ósammála honum um að réttlátur hlutur af arði auðlindarinnar sé einfaldlega fallegur frasi sem sé seljanlegur. Þetta eru pólitískar átakalínur, eins og hv. þingmaður nefndi, sem við eigum kannski að takast á um frekar en margt annað. Mig langar að spyrja, og fara aðeins nær því sem hv. þm. Skúli Helgason fjallaði um, hvort þingmaðurinn telur að við séum komin að endimörkum þess auðlindagjalds sem við getum tekið fyrir sjávarútveginn eða hvort hann sé þeirrar skoðunar að það sé hægt að auka það frá því sem nú er. Þarf að minnka það? Þarf að gera einhverjar breytingar, hugsanlega kerfisbreytingar, eða er hægt að gera þetta með öðrum hætti, t.d. afkomutengdara en gert er í dag? Eða 

Forseti. Fyrst af öllu vil ég gefa þá yfirlýsingu að hv. þm. Björn Valur Gíslason, samþingmaður minn úr Norðausturkjördæmi, kom illa fram við hv. þm. Jón Gunnarsson hér í fyrrakvöld og umræða sú sem ég stend í tekur að nokkru mið af því. Mér finnst sá ágreiningur ekki hafa verið jafnaður nægilega vel og tel að hv. þm. Jón Gunnarsson sitji uppi með ákveðna ásökun sem þinginu og forseta ber að hafa forgöngu um að létta af honum. Þetta vildi ég segja í upphafi máls míns.

Það er spurning hvort hv. þingmaður vildi ræða um fundarstjórn forseta eða svara.

Ég er að svara andsvari, forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði síðan sérstaklega um segi ég það alveg hreint út að ég er í grundvallaratriðum á móti sérstakri skattlagningu á þessa tilteknu atvinnugrein umfram aðrar atvinnugreinar. Ég er í grundvallaratriðum ósammála þeim áherslum sem hafa sérstaklega komið frá öðrum stjórnarflokknum sem rökstuðningur fyrir álagningu þessa gjalds, að menn græði of mikla peninga í atvinnugreininni. Ég sé engan mun á sjávarútvegi eða öðrum atvinnugreinum í þeim efnum. Það kann vel að vera að sjávarútvegurinn þoli hærri skattlagningu nú um stundir en raun ber vitni en þá er það grundvallaratriði í mínum huga að sú skattlagning sem menn vilja leggja á þessa tilteknu grein gangi líka yfir aðrar atvinnugreinar sem ganga á íslenskar auðlindir. Þetta er mín grundvallarafstaða.

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig ekki alveg á inngangi andsvars hv. þingmanns. Reyndar gerðist það hér í gær að þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfnuðu því að eiga samræður við mig úr ræðustól utan einn þingmaður. Þetta er þá annar þingmaðurinn í röð sem brýtur væntanlega það samkomulag sem þingmennirnir virðast hafa gert. En hvað um það, ég ætla ekki að skipta mér af því og þakka þá þingmanninum fyrir að taka þá þátt í þessum samræðum við mig hérna. Ég held að það hljóti allir að hafa gott af því hvað sem menn kunna að deila um annað. Ég er sammála hv. þingmanni enn og aftur um að jafnt eigi yfir alla að ganga varðandi nýtingu á sameiginlegum auðlindum okkar allra, þ.e. varðandi hvaða gjald á að taka fyrir nýtingu af þeim og hvernig á að gera það. Ég held að það sé hugmyndafræðin sem stendur að baki frumvarpinu í dag, þ.e. annars vegar um fast veiðigjald sem á að standa undir ákveðnum kostnaði við þjónustu og rekstur greinarinnar af hálfu hins opinbera og hins vegar sérstakt gjald sem tekur mið af arðseminni þegar greiddur hefur verið rekstur og endurnýjun og tekið tillit til afskrifta og ávöxtunar á eigið fé fyrirtækjanna sem reka þessa sameiginlegu auðlind. Þá erum við komin að því að fara að skipta afrakstrinum á milli okkar. Þetta er ekkert ný aðferð sem hér er verið að leggja til, hún er þekkt um allan heim. Þetta er aðferð sem hefur margoft verið lögð til í þessari umræðu á undanförnum árum og áratugum, eins og ég benti á í inngangsræðu minni við upphaf þessarar umræðu fyrir viku síðan eða svo. Skil ég hv. þingmann rétt, að hann sé andvígur þessari hugmyndafræði að því gefnu að sams konar gjald verði tekið af öðrum opinberum auðlindum, eins og lagt er til hér? Er hann andvígur því í prinsippinu að gjald með þessari aðferð og þessi aðferðafræði verði notuð varðandi nýtingu annarra auðlinda?

Forseti. Við erum komnir út um víðan völl þegar við erum farnir að ræða um prinsippmál varðandi skattlagningu í þessum efnum. Ég er í grunninn sammála því að það eigi að skattleggja sama hvort heldur það er sjávarútvegurinn eða aðrar atvinnugreinar eftir afkomu tiltekinna greina. Við erum hins vegar algjörlega á öndverðum meiði með það, ég og hv. þingmaður sem kemur frá Vinstri grænum, á hvaða forsendum við eigum að nálgast atvinnulífið. Ég er þeirrar skoðunar einlæglega að einstaklingum sé betur treystandi til að búa til verðmæti úr auðlind sem er því miður takmörkuð í þessum atvinnurekstri en nokkurn tíma ríkinu eða stjórnmálamönnum. Þar skilur einfaldlega á milli. Ég hef ekki séð, eins og hefur komið fram í röðum sumra stjórnarliða, þann djöful sem býr í moldríkum útgerðarmanni. Ég tel þvert á móti að við eigum að vera stolt af því að hafa einstaklinga sem hafa þá burði til að bera sama hvort heldur það er í útgerð eða öðrum atvinnurekstri að geta skapað verðmæti úr þeim gögnum og gæðum sem þeir koma að og horfa öðruvísi til en við flest. Það er happ Íslendinga í útgerð og öðrum atvinnurekstri að hafa frumkvöðla, einstaklinga sem horfa á veröldina með öðrum augum en við flest. Við eigum frekar að ýta undir en að draga úr þeim kjarkinn. Þetta er mín grundvallarskoðun og þegar mér er mótmælt með því að segja að þetta sé ekki rétt hjá mér þótt við sjáum það endurspeglast í þeim áformum um skattlagningu sem liggja fyrir í þessu frumvarpi, tillögunum um útdeilingu af væntum tekjum sem af greininni stafa, þá er eitthvað mikið að í vinnslu þessa máls. Við eigum ekki að vinna þetta með þessum hætti. Menn hafa vanist því að draga fyrst fisk um borð í skip áður en þeir fara að éta hann.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér veiðigjaldið og mig langar að ræða það í samhengi við frumvarp um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Veiðigjaldsfrumvarpið hefur verið til umræðu um nokkra hríð og hefur verið bent á fjölmarga galla á því. Það byrjaði með því að menn lögðu á allt of hátt gjald, það var meðal annars á grundvelli mistaka sem gerð voru við útreikningsgrunninn á gjaldinu. Nú segja menn að til standi að lækka gjaldið frá því sem upphaflega stóð til, menn tala hér um 15 milljarða eða þar um bil. Það er að vísu meiningarmunur á því hvort um er að ræða 15 milljarða eða hvort þetta er nær 16 milljörðum eins og útgerðarmenn vilja halda fram. En ljóst er að það er mjög blekkjandi að halda því fram að hér sé einungis verið að leggja til 15 milljarða vegna þess að á nokkrum árum er gert ráð fyrir að gjaldið fari upp í allt að 21 milljarð, að ég tel. Ég sagði í ræðu fyrr í dag að fyrirtæki væru ekki rekin eins og um 12 spora kerfið væri að ræða, þar sem hverjum degi væri látin nægja sín þjáning. Alvöruatvinnurekstur þarf að standa föstum fótum og byggjast á skipulagningu mörg ár fram í tímann og líka á því að fyrirséð sé hvernig hlutirnir verða að eins miklu leyti og hægt er. Sjávarútvegur býr við þá sérstöðu að þar er mikil óvissa vegna þess að hann byggist á fiskiauðlind sem sveiflast milli ára. Hvergi er á vísan að róa í því sambandi, aflabrestur getur orðið eins og við þekkjum. Við sjáum til dæmis að á þessu ári er loðnuvertíð með allra besta móti og gríðarlega miklar tekjur og afkoma er vegna þess. En ekki er langt síðan engin loðna var veidd. Það skiptast á skin og skúrir í þessu efni. Hér er alls ekki verið að leggja til 15 milljarða veiðigjald eins og margir vilja vera láta heldur er það nær 21 milljarði með aðlögun sem tekur fjögur eða fimm ár. Mig langar að vekja athygli á því að stofninn sem þessi skattlagning byggist á hvílir á því kerfi sem notað er við fiskveiðistjórnina, þ.e. kvótakerfinu. Frá því að kvótakerfið var innleitt rétt fyrir miðjan níunda áratuginn hefur það leitt til mikillar hagræðingar í greininni, sérstaklega eftir að framsal var leyft árið 1990. Það hefur leitt til þess að fiskiskipum hefur fækkað, sjómönnum hefur fækkað, hagnaður hefur aukist og þegar góð ár koma eins og við erum að upplifa núna er afkoman í greininni gríðarlega góð. Sú góða afkoma bætir upp fyrir lakari tíma, til dæmis loðnubrest eins og varð hér fyrir ekki löngu síðan. Í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu er þessi grunnur að skattlagningu rýrður með því að verið er að innleiða óhagkvæmni í greinina. Nokkurt skref var stigið þegar strandveiðar voru leyfðar og voru það mikil vonbrigði að þar skyldu ólympískar veiðar innleiddar í hluta íslenskra fiskveiða, enda hefur það sýnt sig að þeir bátar sem gerðir eru út á strandveiðar eru reknir með tapi og standa engan veginn undir þeim fjárfestingarkostnaði og launum sem eðlilegt er að gera kröfu um í atvinnustarfsemi sem þessari. Breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem lagðar eru til í frumvarpinu, eins og takmarkanir á framsali, að sólarlag sé á framsali eftir 20 ár, að eftir það verði framsal ekki leyft og ýmis ákvæði sem auka vald ráðherra, leiða til óvissu um hvernig farið er með kerfið. Allt þetta leiðir til þess að auðlindarentan minnkar. Auðlindarentan skapast af því að nú um stundir búa útgerðir við einkaleyfi á því að nýta auðlindina, við köllum það kvótakerfi í daglegu tali. Það var innleitt til að losna við það sem kallað er sorgarsaga almenninganna í fiskihagfræðinni. Allir þessir hlutir leiða til þess að auðlindaarðurinn skerðist á altari óhagkvæmni vegna offjárfestingar. Of mikið fjármagn er notað til að sækja fiskinn og of margir sjómenn stunda fiskveiðar. Það mun einungis leiða til þess að auðlindarentan minnkar. Þar af leiðandi minnkar skattstofninn fyrir þann skatt sem auka á margfalt jafnframt því sem laun sjómanna lækka. Þau lækka beint, ekki vegna aðgerða útgerðanna heldur vegna stjórnvaldsaðgerða þegar fleiri sjómenn sækja í takmarkaða auðlind vegna þess að ljóst er að þessar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu munu ekki leiða til þess að meiri afli komi að landi. Hægt er að færa góð rök fyrir því að með því að innleiða ólympískar veiðar eins og gert er í strandveiðunum og óhagkvæmari veiðar sem byggjast ekki á jafnmiklum langtímasjónarmiðum og nú er, versni meðferð afla og tekjur útgerða lækka þar af leiðandi, sem lækkar enn laun sjómanna. Hitt er annað mál að ef útgerðirnar búa við vissu í framtíðinni og hafa yfir þeim einkaleyfum að ráða sem nýtingarleyfin eru, ef nýtingarsamningar verða gerðir um það, er óhjákvæmilegt að fallast á þau sjónarmið að hægt sé að krefja útgerðina um veiðileyfagjald. En þá er það spurning hve hátt það gjald eigi að vera. Ég held að gjaldið eigi að endurspegla margvíslega hagsmuni; hagsmuni útgerðarinnar, hagsmuni þeirra byggða þaðan sem aflinn er sóttur, hagsmuni sjómanna, hagsmuni landverkafólksins og hagsmuni þeirra sem eiga auðlindina. Þarna verður að vera samspil. Ekki er hægt að draga fram einhvern einn þátt og halda því fram að útvegurinn muni ráða við þetta, það er ljóst að þessi tvö frumvörp munu leiða til sólarlags þess kerfis sem við búum við.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ræðu hans sem var ágæt þó að hún hafi að stórum hluta fjallað um annað mál en við fjöllum um hér. En það er sama, hann lagði skoðanir sínar á málinu fram á málefnalegan hátt þegar hann á annað borð tjáði sig um það, og sérstaklega þá undir lok ræðunnar þar sem hv. þingmaður talaði annars vegar um nýtingarleyfin, sem muni leiða til þess að réttlætanlegt verði að taka frekara gjald en áður. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt var sú hugmyndafræði ekki fjarri huga hans og skoðunum. Þetta er meginmálið. Þegar okkur tekst að ræða efnislega um frumvörp sem sett eru fram, lið fyrir lið, grein fyrir grein, og átta okkur á því um hvað þau fjalla, hver markmiðin eru, finnst mér oft og tíðum að ekki sé svo langt á milli aðila, hinna pólitísku flokka og einstaklinga hér inni, þó að okkur kunni að greina á um stærðir og útfærslur. Meginlínurnar eru nokkuð skýrar varðandi nýtingarleyfin og gjaldtökuna. Rétt eins og hv. þingmaður sagði áðan er það þá bara spurning um upphæðina, hvað er sanngjarnt og hvað ber að greiða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hv. þingmaður eðlilegt, sanngjarnt eða mögulegt að greinin greiði í dag í veiðigjald sem hlutfall af afkomu, sem fast gjald? Ég er ekki endilega að tala um krónur og aura í afkomutengda gjaldinu eða sérstaka gjaldinu, fasta gjaldið er nánast það sama og er í dag, ég held við hljótum að vera nokkuð sammála um það. En varðandi sérstaka gjaldið, hvað telur hv. þingmaður eðlilegt að eigandinn fái þá til sín hlutfallslega af afkomunni og tengdri arðsemi greinarinnar?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um nýtingarleyfi, samninga og þess háttar og er ég í grunninn sammála þingmanninum um að það er hægt að hengja á slík leyfi eða samninga ákveðnar reglur eða skyldur. Það er hægt að rökstyðja að þeir sem fái slíkt eigi þá að greiða fyrir þá samninga. Ég kýs að tala um samninga, ég held að það sé betra að gerðir séu samningar en veitt leyfi en að sjálfsögðu getur það farið eftir því hvernig leyfisveitingin er orðuð og allur sá texti. Það getur vel verið að það geti svo sem uppfyllt sömu skilgreiningu ef þar er vandað til verka en ég held að samningur sé betri upp á að takmarka líkur á einhvers konar málaferlum í framhaldinu. Það kann hins vegar að vera einfaldara að setja á veiðileyfi. Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja segir, með leyfi forseta: „Núverandi staða efnahagsmála hér á landi mælir ekki með því að gerðar séu grundvallarbreytingar á starfsskilyrðum undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar. Þjóðin glímir enn við afleiðingar efnahagshrunsins og glæfralegt að skapa óvissu um stöðu sjávarútvegs meðan svo stendur á.“ Það er samhljómur í þessu við margar aðrar athugasemdir sem hafa komið fram við þessi frumvörp. Menn vara við því að afleiðingarnar séu óljósar og að mikil óvissa kunni að skapast. Því spyr ég hv. þingmann hvort ekki sé eðlilegra að reyna að skapa einhvers konar vissu um framtíð þessarar greinar þannig að þeir sem í henni starfa geti horft til framtíðar, geti séð að það séu ekki einhver kvik stjórnvöld, ef ég má orða það þannig, sem breyta sífellt umhverfinu sem þessir aðilar starfa í og leggi jafnvel á þá aukaskatta þegar fyrirtækin horfa fram á erfiða tíma.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt og ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að hægt er að ná fram meiri vissu í greininni með samningum en leyfum sem hægt er að breyta frá ári til árs, getum við sagt. Samningar þar sem rekstrarumhverfið er fyrirséð þó nokkuð langan árafjölda fram í tímann leiða til þess að ákvarðanir um fjárfestingar í greininni verða mun auðveldari og allur rekstur heilbrigðari. Það er hægt að taka langtímaákvarðanir sem leiða til þess að hagkvæmnin verður meiri í greininni og vissan sömuleiðis. Við sjáum til dæmis vandamálin við óvissuna í sjávarbyggðunum kringum landið, bæði hvað varðar atvinnu fólks og hugsanir þess um framtíðina, þannig að ég er eindregið sömu skoðunar og þingmaðurinn. Við erum ekki einir um þá skoðun, ég held að það sé almennt viðurkennt að því meiri vissa sem er í atvinnurekstri, því betra sé það upp á langtímahugsun, fjárfestingu og atvinnuöryggi fólks.

Virðulegi forseti. Við sáum um daginn kynnta með pompi og prakt fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem hvarf fljótlega í rykið sem þyrlað var upp því að það var svo sem ekki mikið í henni. Þar kemur hins vegar fram að ein af forsendum þess að hægt sé að fjármagna þá áætlun sé annars vegar innheimta á veiðigjaldi og hins vegar sala á hlutum í fjármálafyrirtækjum. Fyrir utan að þessi áætlun á að taka gildi einhvern tímann eftir kosningar, sem undirstrikar að þetta er víxill sem á að reyna selja fólki, hlýtur sú forsenda að afla tekna með sölu á hlut í fjármálafyrirtækjum að vera mjög hæpin, ekki síst í ljósi þess að í umsögnum Samtaka fjármálafyrirtækja, Arion banka og Landsbanka Íslands má sjá áhyggjur þessara fyrirtækja af því að nái frumvörpin fram að ganga með þeim hætti sem þau eru boðuð munu þau rýra eignasöfnin og þar með verðgildi þeirra fyrirtækja sem um ræðir. Því hlýt ég að spyrja hv. þingmann: Ef þetta verður samþykkt er þá ekki búið að kippa fótunum undan þeirri fjárfestingaráætlun sem hér var kynnt? Erfitt var fyrir að selja fjármálafyrirtæki, og er víðast hvar um heim að ég held, hvað þá þegar búið er að veikja mjög grunn, eignasafn eða rekstrarmöguleika þessara fyrirtækja með beinum hætti eins og hér er gert og fyrirtækin sjálf hafa bent á. Þetta hlýtur að vera eins og að skjóta sig í fótinn eða hvernig sem menn orða það.

Virðulegi forseti. Ég rakti í ræðu fyrr í dag niðurstöður Landsbankans um afleiðingarnar ef þessi frumvörp verða samþykkt eins og þau voru lögð fram upphaflega. Þar kom í ljós að af 124 fyrirtækjum sem ráða yfir 90% kvótans færu 74 í þrot og að bankinn þyrfti að afskrifa um það bil 31 milljarð. Þá yrði ekki mikill arður af bankanum, eigið fé mundi skerðast þar og leiða til þess að virði bankans mundi lækka. Þetta er því hárrétt athugasemd hjá hv. þingmanni, grunnurinn sem fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar byggir á, annars vegar veiðigjöld og hins vegar að selja hlut sinn í fjármálafyrirtækjum og taka þar út arð, er brostinn. Eins og ég sagði í ræðu fyrr í dag tel ég að allt þetta samhengi lýsi djúpri vanþekkingu á verkan hlutanna. Ég gef mér að það sé vegna vanþekkingar vegna þess að ekki trúi ég því að ríkisstjórn Íslands setji fram hugmyndir til þess eins að slá ryki í augu fólks. Ég mundi aldrei trúa því upp á núverandi stjórnarherra að þeir settu eitthvað fram sem þeir meintu ekki fullkomlega og að þeir væru að reyna að plata fólk. Því mundi ég aldrei trúa.

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég ætla að drepa á í þeirri umræðu sem við erum stödd í í dag. Í fyrsta lagi vil ég geta þess að í þessu máli snýst ágreiningurinn auðvitað um mikla hagsmuni. Það er hins vegar rangt sem oft er reynt að halda fram að hér sé eingöngu um að ræða einkahagsmuni útgerðarmanna, einkahagsmuni tiltölulega fámenns hóps í landinu. Það er ekki rétt. Það sem málið snýst um er að sú atvinnugrein sem við erum að fjalla um í þessu frumvarpi og einnig frumvarpinu sem væntanlegt er að því er manni skilst úr atvinnuveganefnd um stjórn fiskveiða, er einhver mikilvægasta atvinnugrein landsins. Afkoman þar, hagkvæmni þar og sá árangur sem næst í þeirri grein skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þjóðarhag. Ég verð að segja að í þessari umræðu finnst mér margir sem lýst hafa stuðningi við þau frumvörp sem um er að ræða horfa fram hjá því að við nákvæmlega þann þátt, hinn þjóðhagslega þátt, hafa verið gerðar mjög miklar athugasemdir. Það hefur komið fram af hálfu sérfróðra aðila, hagfræðinga, ýmissa hagsmunaaðila, sérfræðinga úr háskólasamfélaginu og víðar að með þeim breytingum sem hæstv. ríkisstjórn leggur upp með í þessum frumvörpum er verið að skaða arðsemi og skaða hagkvæmni í atvinnugreininni. Það er áhyggjuefni. Ég sagði í umræðum í síðustu viku að þó að þessi frumvörp næðu fram að ganga verður auðvitað áfram gert út hér á landi. Það verður veiddur fiskur. Það verður unninn fiskur og fluttur út fiskur. Það efast enginn um það. En eins og margsinnis hefur komið fram þá er hægt að gera það með hagkvæmum hætti en líka óhagkvæmum hætti. Munurinn á því hvort það er gert af hagkvæmni eða óhagkvæmni skiptir töluvert miklu máli fyrir þjóðarhag, fyrir hagsmuni einstakra byggðarlaga og að sjálfsögðu fyrir hagsmuni fyrirtækja. Áhyggjurnar sem ég hef og margir og allflestir umsagnaraðilar hafa af áhrifum þessara frumvarpa eru einmitt þær að þau leiði til áfalls fyrir atvinnugreinina með þeim afleiðingum að hagur allra versni, ekki bara útgerðarmanna, ekki bara skipstjórnarmanna eða sjómanna, ekki bara þeirra sem starfa í tengslum við sjávarútveg heldur allra landsmanna því það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir Íslendinga alla hvernig afkoman er í sjávarútvegi, að það sem gert er í sjávarútvegi sé hagkvæmt og skynsamlegt, að kerfið sem við byggjum á í sjávarútvegi sé þess eðlis að hann skili sem mestri arðsemi. Þar liggja áhyggjurnar. Ég verð að segja, og tel ég mig hafa fylgst allvel með þessum umræðum, að þetta eru röksemdir sem ég tel að hafi ekki verið svarað. Ég lýsti í umræðum fyrir fáeinum dögum eftir því að mér yrðu sýnd dæmi um það að hagfræðingar eða aðrir sérfræðingar á sviði efnahagsmála hefðu tekið þessi frumvörp og sagt: Þetta er góð hugmynd, þetta er góð lausn, þetta er góð útfærsla. Ég hef ekki heyrt af því enn þá. Ég veit að til eru ýmsir hagfræðingar sem eru andvígir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þeir hafa tjáð sig oft og iðulega opinberlega, fyrir þingnefndum og í ræðu og riti, en þeir sem vilja þessi frumvörp samþykkt hafa ekki getað dregið fram hagfræðinga sem hafa sagt: Þetta er hagfræðilega góð lausn. Þetta eru hagfræðilega sniðugar aðferðir, þetta er vel gert hagfræðilega. Ég kannast ekki við að slík sjónarmið hafi komið fram af hálfu hagfræðinga. Ég játa að það kann að hafa farið fram hjá mér, að hér hafi komið hagfræðingar og sagt: Hér er valin góð þjóðhagsleg og efnahagsleg lausn fyrir Ísland. Hér er valin útfærsla á breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem er hagfræðilega góð. Munið þið eftir einhverjum sem hefur haldið því fram? Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni eru ýmsir hagfræðingar gagnrýnir á núverandi kerfi. Núverandi kerfi er mjög umdeilt meðal hagfræðinga en eru frumvörpin umdeild meðan hagfræðinga? Það vantar að minnsta kosti stuðningsmennina hygg ég og sjáist mér yfir einhver augljós skrif um þau efni bið ég menn að benda mér á þau. Annað sem skiptir máli í þessu sambandi er líka hin lögfræðilega hlið sem ég drap nokkuð á í ræðu minni um daginn. Í umsögnum við þetta frumvarp koma fram mjög alvarlegar athugasemdir frá hendi virtra og viðurkenndra lögfræðinga sem lagt hafa mikla vinnu í þær, miðað við þann tíma sem hefur verið til stefnu til að koma á framfæri lögfræðilegum athugasemdum við ákveðna þætti í frumvörpunum, m.a. því frumvarpi um veiðigjöld sem við ræðum í dag. Það hafa komið fram alvarlegar athugasemdir við þá aðferð við skattheimtu og útfærslu skattareglna sem er að finna í þessu frumvarpi. Ég minni á að lögfræðilega eru menn ekki í neinum vafa um að það sem hér er um að ræða, þótt það sé kallað veiðigjald, er skattur í skilningi laga, skattur í stjórnskipulegum skilningi. Þetta er ekkert annað. Þetta er skattur, hvað sem menn kalla hann. En það hafa komið fram alvarlegar athugasemdir og ég og fleiri höfum vitnað til álitsgerðar lögmannsstofunnar Lex, við höfum vitnað til lögmannsstofunnar Mörkinni, lögmanna Bonafide og fleiri lögmanna, Helga Áss Grétarssonar sérfræðings við Lagastofnun Háskóla Íslands og fleiri sem hafa tjáð sig um þetta atriði sérstaklega. Hverjar eru áhyggjur þeirra? Áhyggjur þeirra eru þær að útfærsla skattareglnanna í þessu frumvarpi stangist á við stjórnarskrá, skapi a.m.k. hættu á því að verið sé að fara á svig við ákvæði stjórnarskrár með þeirri aðferð sem hér er valin. Ég gat þess um daginn að ég teldi afar létt skautað yfir þessar áhyggjur í nefndaráliti hv. meiri hluta atvinnuveganefndar og ég ráðlagði þá og ráðlegg þeim enn sem standa að þeim meiri hluta að láta fara fram miklu betri úttekt og athugun á þessum þætti þannig að menn nái hugsanlega að draga að minnsta kosti úr líkunum á því að lenda í málaferlum út af þessum þáttum, dragi úr líkunum á því að ríkið verði dæmt bótaskylt í þessum efnum vegna þess að þarna er verið að tala um grundvallaratriði sem gilda um skattlagningu, að skattareglur séu skýrar, um að skattlagningarvald sé ekki framselt frá þinginu til stjórnvalda jafnvel þó að stjórnvaldið heiti veiðileyfagjaldsnefnd. Ég tel, hæstv. forseti, að hv. atvinnuveganefnd verði að fara vandlega yfir þennan þátt. Jafnvel þótt hún ætli að halda sig við frumvörp sem fela í sér þjóðhagslega óhagkvæmni er ekki gott ef hún heldur sig við frumvörp sem fela í sér brot á stjórnarskrá. Ég mundi ráðleggja viðkomandi hv. þingmönnum í mestu vinsemd að láta skoða þennan þátt sérstaklega fyrir sig og leiða fram þau lögfræðilegu rök sem vega á móti álitsgerðum þessara ágætu lögfræðinga. Það dugar ekki að segja: Þetta eru lögfræðingar sem vinna fyrir útgerðarfyrirtæki, þetta eru lögfræðingar sem vinna fyrir LÍÚ. Það svarar ekki hinum lögfræðilegu röksemdum sem er að finna í textum þeirra. Til að svara þeim þurfa menn að koma með lögfræðilegar röksemdir á móti því eins og við þekkjum þá vinnst rökræða ekki með því að fara í manninn heldur í boltann. Menn verða að svara röksemdum með röksemdum. Ef menn ætla að slá á röksemdir eingöngu vegna þess frá hverjum þær eru komnar eru menn að reyna að komast afskaplega ódýrt frá röksemdafærslunni. Tökum sem dæmi: Í dómsmáli er það svo að báðir aðilar hafa á sínum snærum lögfræðing, lögmann. Lögmaðurinn fær greitt fyrir sína vinnu. Vinnan felst í því að koma á framfæri lögfræðilegum athugasemdum sem dómarinn á að hafa til hliðsjónar þegar hann kemst að niðurstöðu. Auðvitað er staða okkar í þinginu ekki sambærileg. En það að einhverjir lögmenn vinni fyrir tiltekna hagsmunaaðila, umsagnaraðila, gerir ekki að verkum að lögfræðilegar röksemdir þeirra skipti ekki máli. Menn geta ekki komist svo ódýrt frá málum. Satt að segja verð ég að rifja upp af þessu tilefni að það er ekki hægt að halda því fram eins og gert hefur verið ítrekað hér í umræðunni að það sé eiginlega ekkert að marka alla þá aðila sem hafa komið fram með málefnalega gagnrýni á þessi frumvörp, á þeirri forsendu að þeir séu allir undir hælnum á útgerðarmönnum í landinu. Menn komast ekki svo létt fram hjá röksemdafærslum. Menn komast ekki svo létt fram hjá því þegar athugasemdirnar koma frá ekki bara útgerðunum, ekki bara fyrirtækjum og samtökum fyrirtækja sem tengjast útgerðinni heldur frá svo til öllum þeim aðilum sem gefið hafa umsagnir um þessi frumvörp og eru þeir ekki fáir. Það skiptir engu máli hvort um er að ræða sveitarstjórnir, landshlutasamtök, sérfróða aðila, prófessora í háskólanum eða einhverja slíka. Það er ekki hægt að afgreiða alla þá gagnrýni sem fram hefur komið á þessi frumvörp á þeim grundvelli að gagnrýnendur séu allir einhvers konar leiguþý LÍÚ, eins og það var einhvern tíma orðað. Menn verða að svara þessu. Ef menn efast um hin lögfræðilegu rök sem færð hafa verið fram gegn þessum frumvörpum bið ég menn um að koma með lögfræðileg rök á móti, sama með hin hagfræðilegu rök. Ef menn hafa þau eru þeir vinsamlegast beðnir um að koma með þau á móti en ekki reyna að afgreiða gagnrýnina á þeirri forsendu að það séu bara leiguliðar, málaliðar á vegum Landssambands íslenskra útvegsmanna þar að verki. Í lagasetningarferli þurfa menn að vanda sig. Við munum að á síðasta vori voru lögð fram frumvörp til breytinga á skipan sjávarútvegsmála í landinu og stjórn fiskveiða. Annað frumvarpið var kallað litla frumvarpið og hitt var kallað stóra frumvarpið. Litla frumvarpið náði fram að ganga en stóra frumvarpið stoppaði í þinginu eins og menn muna. Telja margir í þessum sal að við hefðum betur klárað stóra frumvarpið í fyrra? Eru margir þeirrar skoðunar að sú lausn, sú útfærsla sem þar var lögð fram hafi verið góð? Það vantaði ekki á fyrstu dögum þeirrar umræðu að hingað kæmu í ræðustól þingmenn sem héldu því fram að þetta væri fín lausn og bæri að samþykkja frumvörpin sem allra fyrst, það vantaði ekki. Það vantaði ekki að það væru færðar fram röksemdir fyrir því að þetta væri óhjákvæmileg, nauðsynleg og góð breyting á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, frumvörpin sem hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi hæstv. ráðherra, flutti í fyrra. Þar var um að ræða frumvörp sem höfðu fengið, eins og fram kom, mikla yfirlegu í þáverandi ríkisstjórn af þingflokkum stjórnarflokkanna, voru samþykkt í ríkisstjórn og samþykkt af stjórnarflokkunum í þeirri ríkisstjórn. Það vantaði ekki. En voru hv. þingmenn síðan ekki tiltölulega fljótir að átta sig á því að frumvörpin voru meingölluð? Stóra frumvarpið sem stoppaði í fyrra var þess eðlis að þingmenn úr stjórnarliðinu treystu sér ekki einu sinni til að styðja það. Var það ekki svo? Er það misskilningur hjá mér? Voru það mistök okkar á þingi að samþykkja ekki frumvarpið hans Jóns Bjarnasonar í fyrra? Hefur það frumvarp fengið góða dóma hjá til dæmis félögum hv. þingmanns í stjórnarflokkunum, sérstaklega eftir að honum var ýtt úr embætti? Hafa hæstv. forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra eða aðrir hv. talsmenn ríkisstjórnarflokkanna talað þannig að Jón Bjarnason hafi með sjávarútvegsfrumvarpi sínu skilað góðu verki? Þá spyr ég: Borgar sig ekki stundum að staldra við og reyna að gera betur? Kann ekki að vera að á þeim frumvörpum sem við erum með til umfjöllunar í þinginu núna séu þannig gallar að það borgi sig að staldra við? Það borgi sig að nema staðar, skoða einhverja þætti betur, taka mark á athugasemdum frá sveitarstjórnarfólki vítt og breitt um landið, háskólafólki, taka við athugasemdum m.a. frá þeim sérfræðingum sem meiri hluti atvinnuveganefndar fékk til að skoða þessi mál sérstaklega fyrir sig. Á ekkert að gera með þær athugasemdir? Á ekkert að hlusta á Daða Má Kristófersson hagfræðing eða aðra sem hafa verið atvinnuveganefnd til ráðgjafar í þessum efnum? Stendur það ekki til? Á bara að keyra þessi frumvörp áfram? Á ekki að hlusta á neinn? Er það virkilega þannig, hæstv. forseti, að menn telja að það sé góð reynsla af því? Ég held einmitt að reynslan frá því í fyrravor ætti að vera mönnum umhugsunarefni. Ég held að hv. þingmenn ættu að hugsa eitt ár til baka og velta fyrir sér hvort þeir hefðu verið virkilega sáttir við að keyra í gegn þær breytingar sem þeir ætluðu að keyra í gegn síðasta vor, vorið 2011, keyra í gegn frumvarpið sem lýst hefur verið með mjög dramatískum hætti af einstökum hæstv. ráðherrum og ætla ég ekki að taka mér þeirra orð í munn hér um að um væri að ræða þannig vinnu að ekki væri forsvaranlegt að standa þannig að löggjöf. Eru menn vissir um að þeir séu ekki á sömu slóðum núna? Ég bið hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna að hugleiða þetta. Ég bið þá að hugleiða hvort það kunni eitthvað að vera að marka þær athugasemdir sem komið hafa fram af hálfu tuga umsagnaraðila sem koma úr öllum áttum, alls staðar að af landinu. Gæti verið eitthvað að marka þær? Eru menn alveg vissir í sinni sök? Telja menn virkilega að þeir séu á réttri leið? Ég hef alveg skilning á því, þótt ég sé kannski ekki endilega sammála öllum sem þannig tala, að menn vilji gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er ekkert vont eða óheiðarlegt við að vilja breytingar á því. En þeir sem ætla sér að gera það verða að gera svo vel að vanda sig og auðvitað hljóta þeir að verða eins og allir að hlusta á ráðleggingar sérfræðinga á hinum mismunandi sviðum þegar þeir standa að þeim breytingum. Það þýðir ekki að setja bara undir sig hausinn og æða áfram án þess að hlusta á athugasemdir aðila sem lagt hafa mikla vinnu af mörkum við að greina þessi frumvörp, benda á ágalla á þeim og gera jafnvel tillögur til breytinga. Góð lagasetning felst ekki í því að loka augum og eyrum og æða áfram til þess eins að uppfylla einhver pólitísk slagorð.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni hans ræðu sem framan af var býsna góð og málefnaleg en svo dró heldur úr því því að ræða hv. þingmanns er annaðhvort flutt á röngum tíma eða hann er í réttum tíma með ranga ræðu.  Atvinnveganefnd réð til sín sérstakan hóp af sérfræðingum til að fara yfir frumvarpið, ekki pólitískan hóp heldur hóp sérfræðinga utan þings, utan stjórnmála, til að rýna það enn betur en áður hefur verið gert. Það hefur verið tekið tillit til allra umsagna þeirra og athugasemda. Það hefur verið tekið tillit til athugasemda sem hafa komið frá útvegsmönnum sjálfum, frá fiskvinnslunni, frá þeim sem eiga að greiða gjaldið. Þær athugasemdir er hægt að finna í rekkanum frammi og ég ætla að skilja þetta blað eftir í ræðustólnum handa þingmanninum sem hefur greinilega ekki orðið var við það eða kynnt sér það hið minnsta því seinni hluti ræðunnar bar því miður ekki vott um það. Er þó þingmaðurinn vanur að kynna sér mál býsna vel sem hann fjallar um í þingsal og í ræðustól. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er afstaða hans til megininntaks frumvarpsins, þ.e. meginsjónarmiðanna, í fyrsta lagi hvort hann telji að innheimta eigi auðlindagjald af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar eins og fiskimiðunum, fiskstofnunum og í öðru lagi afstöðu hans til þeirrar aðferðafræði sem frumvarpið felur í sér, þ.e. gera það með tilteknu föstu gjaldi 

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við ágætri ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar og spyrja sérstaklega um tvennt. Við höfum búið við þessi lög í um aldarfjórðung, það er 25 ára afmæli þessa ákvæðis um þjóðareign á nytjastofnunum á næsta ári. Ég þarf ekki að fara með það ákvæði orðrétt fyrir hv. þingmann, hann þekkir það vel. Kapítalistar í landi gera þá kröfu að fá arð af eignum sínum. Hvernig getur hv. þingmaður varið það fyrir sjálfum sér og okkur að þjóðin hafi fengið smánarlegan hlut af auðlindaarðinum undanfarna áratugi? Ég er að tala um hlutdeild í auðlindaarðinum sem var á bilinu 2% um miðjan síðasta áratug niður í það að vera 0,5% síðasta árið sem Sjálfstæðisflokkurinn var með sjávarútvegsráðuneytið. 99,5% af auðlindaarðinum fiskveiðiárið 2008/2009 urðu eftir hjá útgerðarmönnum, þjóðin fékk 0,5%. Er það verjandi skipting á auðlindaarðinum að mati hv. þingmanns?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Skúli Helgason veit geta þjóðir notið arðs af atvinnurekstri með ýmsum hætti. Sértæk skattheimta á borð við þá sem hér liggur fyrir er ekki forsenda þess að þjóðin njóti afraksturs af nýtingu auðlinda. Við sjálfstæðismenn höfum hins vegar verið þeirrar skoðunar að rétt væri að leggja á auðlindagjald og höfum staðið að því frá árinu 2000 að svo væri gert. Menn hafa deilt um forsendur að baki útreikningi á því og hversu hátt það eigi að vera en menn hafa hins vegar ekki verið í hörðum deilum um það prinsipp að einhvers konar auðlindagjald væri greitt. Það er auðvitað allt annars eðlis en sá auðlindaskattur sem lagður er til í þessu frumvarpi. En varðandi það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við hefur það auðvitað tekið mjög margvíslegum breytingum á þeim tíma sem um er að ræða, eins og hv. þingmaður veit. Stöðugar lagabreytingar hafa átt sér stað, oft til bóta, stundum til hins verra. Ég skal vera alveg heiðarlegur með það að ég hef ekki verið sáttur við allt sem gert hefur verið í sjávarútvegsmálum síðustu 25 árin, öðru nær, ég hef verið ósáttur við ýmislegt. Ég tel þó að við búum í meginatriðum við tiltölulega gott kerfi miðað við það sem gerist á sviði sjávarútvegsmála. Ég held við búum bara við býsna gott kerfi sem skilar sér vel til þjóðarinnar í samanburði við það sem gerist annars staðar. Ég hef ekki áhyggjur af því að arður úr sjávarútvegi skili sér ekki til íslensku þjóðarinnar með einum eða öðrum hætti. Ég spyr: 

Virðulegi forseti. Ég hélt það væri styttra á milli aðila í þingsal en svo að menn gera ekki einu sinni tilraun til að segja að það geti verið ásættanleg niðurstaða að þjóðin fái 0,5% af auðlindaarðinum. Og ég er eingöngu að tala um auðlindaarðinn í atvinnugreininni. Að sjálfsögðu skilar sjávarútvegurinn heilmiklu til þjóðarbúsins eins og aðrar atvinnugreinar og meiru en flestar þeirra en það er auðlindaarðurinn sem er kjarninn í umræddu frumvarpi og vegferðin gengur út á að skipta honum með réttlátari hætti á milli útgerðarinnar og greinarinnar annars vegar og þjóðarinnar hins vegar, því að það er þjóðin sem á þessa auðlind samkvæmt gildandi lögum sem okkur ber að fara eftir. Ég spyr því aftur: Hvað telst sanngjörn og eðlileg skipting á auðlindaarðinum að mati hv. þingmanns?

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara því hér hvort skiptingin eigi að vera 30/70, 40/60, 55/45 eða einhvern veginn öðruvísi. Ég held hins vegar að það sé full ástæða til þess fyrir okkur að taka þau frumvörp sem liggja fyrir, bæði það sem við ræðum nú, um veiðileyfagjaldið, og frumvarpið um stjórn fiskveiða, og reyna að ná einhvers konar samkomulagi um þau. Ég held þó að það sé víðáttuvitlaust að reyna að keyra þessi frumvörp í gegn eins og þau liggja fyrir. Ég held að það sé víðáttuvitlaust að reyna að keyra í gegn frumvörp sem svo til hver einasti sérfræðingur hefur mælt gegn. Hvar eru til dæmis þeir hagfræðingar sem telja að lagt sé upp með góða hagfræðilega lausn í þessu frumvarpi og í frumvarpinu um stjórn fiskveiða? Auðvitað spila þau tvö frumvörp saman, þau eru ekki einingar, þau spila saman. 

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort vert er að gera sér erindi í ræðustól til að fá hv. þingmann til að svara því sem til hans er beint. Annaðhvort virðir hann menn ekki viðlits og svarar þeim ekki, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur mátt þola, ellegar að hann neitar einfaldlega að svara grundvallarspurningum hv. þingmanna, ég nefni þar hv. þm. Skúla Helgason. Sú grundvallarspurning snerist um það hvernig hv. þingmanni fyndist eðlilegt að skipta auðlindaarðinum á milli almennings annars vegar og LÍÚ hins vegar. Það má kannski halda áfram að reyna. Það frumvarp sem hér er undir er frekar einfalt. Hér er veiðigjaldið til umfjöllunar. Við höfum sagt að eftir að tekið hefur verið tillit til athugasemda sérfræðinga sé eðlilegt að lækka það í 15 milljarða, sem þýðir þá rétt liðlega 30 kr. á hvert þorskkíló sem veitt verður á næsta fiskveiðiári, meðan Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað um 10–12 milljarða. Það er því bitamunur en ekki fjár á áhersluatriðum í þessu atriði. Þá heldur hv. þingmaður því fram að við eigum að semja. Mér hlýtur að hafa misheyrst. Lýðræðislega kjörinn meiri hluti í þinginu hefur lagt fram frumvarp sem hann vill fá samþykkt um fjáröflun fyrir ríkissjóð. Neitar hv. þingmaður því að lýðræðislega kjörinn stjórnarmeirihluti fari með fjárstýringarvald í landinu? Telur hv. þingmaður að hann geti, á grundvelli ágreinings um einhverja 3–5 milljarða í skattheimtu, stöðvað mál hér mánuðum saman með málþófi nótt og dag? Ef hann heldur það, þá verði honum að góðu því að hann fær þá að halda því uppi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góðar kveðjur í minn garð og góðar óskir um framhald þingstarfa. Það sem ég er að biðja um er að mark sé tekið á þeim athugasemdum sem fram hafa komið, sem ganga meðal annars út á að ekki sé hægt að skoða veiðigjaldafrumvarpið eitt og sér án þess að skoða frumvarpið um stjórn fiskveiða um leið. Sá sérfræðingur sem meiri hluti atvinnuveganefndar - meiri hlutinn ekki minni hlutinn, ég tek það skýrt fram - fékk til að skoða þetta fyrir sig hefur lagt mjög þunga áherslu á það. Daði Már Kristófersson hagfræðingur hafði uppi mjög harða gagnrýni á bæði frumvörpin. Eftir breytingar sem lagðar voru til af hálfu meiri hlutans í atvinnuveganefnd sagði hann: Verði ekki gerðar breytingar á fiskveiðistjórnarfrumvarpinu stendur öll mín gagnrýni óbreytt. Það hefur hann ítrekað sagt og sú gagnrýni kom síðast fram í Speglinum í útvarpinu í gærkvöldi. Það heyrir reyndar til tíðinda að sá ágæti útvarpsþáttur finni einhvern viðmælanda sem er ekki sammála þáttastjórnendunum, eins og hv. þingmenn þekkja. Þórólfur Matthíasson hefur greinilega verið í sumarfríi eða eitthvað þannig að hann komst ekki í þáttinn í gær, hann verður þar ábyggilega í næstu viku. Hv. þm. Helgi Hjörvar, sem er nú einn af höfundum veiðigjaldafrumvarpsins, þekkir það úr ýmsum áttum að varað hefur verið við afleiðingum þess fyrir útgerðina, fyrir landsbyggðina, fyrir sveitarfélög, fyrir hina og þessa. Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að þær athugasemdir séu allar tilhæfulausar? Er hann þeirrar skoðunar að þeir fjölmörgu aðilar sem sett hafa fram gagnrýni á þetta höfundarverk hans séu á villigötum?

Ég vil biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin eins langt og þau náðu. Það er út af fyrir sig rétt að fram komu ýmiss konar sjónarmið um frumvarpið eins og það var lagt fram í þinginu. Það hefur farið um það eins og oft og einatt gerist við þinglega meðferð, að tillit hefur verið tekið til þeirra athugasemda. Þeim hefur verið mætt, gjaldið hefur verið lækkað mjög verulega. Nú er gjaldið orðið svo sanngjarnt að í raun má halda því fram að það sé orðið býsna lágt. Liðlega 30 kr. á kílóið munu ekki fæla nokkurn mann frá því að gera út á sjó og ef markaðurinn, sem hv. þingmaður trúir að leggi rétt verð á hverja vöru, ætti að skera úr um það með því að aflaheimildirnar væru boðnar upp mætti vænta þess að verðið sem menn greiddu ríkissjóði fyrir þær heimildir yrði ekki tvöfalt hærra en það gjald sem hér er verið að leggja til og ekki þrefalt hærra heldur margfalt hærra.

Hæstv. forseti. Ég held að grundvallarmisskilningurinn sé fólginn í því að halda að við hér, ég og hv. þm. Helgi Hjörvar, eigum með einhverjum hætti að rétta puttann upp í loftið og finna út hvað okkur finnst að sé eðlileg afkoma í einhverri atvinnugrein, hvað sé eðlilegur hagnaður, hve miklu venjulegt fyrirtæki í góðum eða sæmilegum rekstri ætti að skila, og leggja síðan skatta út frá því. Ég held að í því felist alveg skelfileg tilhneiging til einhverrar þjóðfélagsverkfræði sem ég hef ekki áhuga á að taka þátt í. Ég er til í að reyna að finna lausnir til að við getum hugsanlega einhvern tímann í framtíðinni náð saman um þau frumvörp sem hér er um að ræða. En ég held hins vegar að við séum því miður enn þá víðáttulangt frá því og mér finnast orð hv. þm. Helga Hjörvars hér í dag endurspegla það.

Hæstv. forseti gerði athugasemdir við mál mitt hér áðan og bað mig að gæta orða minna. Til þess að eiga auðveldara með að fóta mig á þessu hála svelli í framtíðinni óska ég eftir að hæstv. forseti tilgreini þau ummæli mín sem gáfu tilefni til athugasemdarinnar.

Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég gera grein fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um veiðigjöld sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. Á eftir 12. gr. komi ný grein, ásamt fyrirsögn, svohljóðandi: Ráðstöfun veiðigjalda. Tekjum af veiðigjöldum skal ráðstafað þannig: 1. 50% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna í ríkissjóð. 2. 40% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem skip er skráð. 3. 10% tekna af veiðigjöldum skulu renna í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs, AVS-sjóð, með það að markmiði að stuðla að rannsóknum, nýsköpun og þróun ásamt markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi. 2. Fyrirsögn III. kafla verði: Álagning, innheimta og ráðstöfun.“ Það liggur fyrir, frú forseti, að sjávarútvegsfyrirtæki á landsbyggðinni greiða um 80% af innheimtum veiðigjöldum og tilfærsla þessa fjármagns frá þessum byggðum til höfuðborgarsvæðisins er mjög veruleg. Bráðabirgðaúttektir gefa til kynna að annarri hverri skattkrónu almennings af landsbyggðinni sé endanlega ráðstafað á höfuðborgarsvæðinu. Því til stuðnings liggur meðal annars fyrir hagfræðileg úttekt Vífils Karlssonar hagfræðings frá 18. nóvember 2011. Hann segir þar orðrétt, með leyfi forseta: „Því má segja að standi hugur ráðamanna til að hækka veiðigjald í sjávarútvegi sé mikilvægt að hluti þess renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara sem leiddi óhjákvæmilega til frekari brottflutninga íbúa. Beinast liggur við að endurgreiðslan renni til viðkomandi sveitarfélaga. Með því er báðum sjónarmiðum mætt, þ.e. í fyrsta lagi að stuðla að því að ekki verði enn frekari samdráttur á landsbyggðinni og í öðru lagi að veiðigjaldið fari frá þeim sem nýta auðlindina og til þjóðarinnar í gegnum rekstur hins opinbera og almannaþjónustu.“ Sjávarbyggðirnar vítt og breitt um landið verða að fá forgang í að njóta afraksturs auðlinda sinna. Frumvinnslugreinarnar hafa undanfarna áratugi farið í gegnum mikla og langvarandi endurskipulagningu í kjölfar gjörbreytts rekstrarumhverfis. Þetta hefur gengið nærri þeim samfélögum sem hafa byggst að miklu leyti upp á grunni þeirra og á þessum tíma urðu greinileg kaflaskil í íbúaþróun þar til hins verra. Mikilvægt er að bæði aflaheimildir og hluti tekinna veiðigjalda renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara og frekari brottflutnings íbúa. Ég minni á að á liðnum árum hefur landsbyggðin gengið í gegnum meiri skerðingar hlutfallslega en höfuðborgarsvæðið, vegna efnahagshrunsins, hvað varðar til að mynda heilsugæslu, sjúkrahúsþjónustu, löggæslu og önnur samfélagsleg verkefni. Það sem verra er; sá niðurskurður hefur að langmestu leyti bitnað á konum með uppsögnum kvenna og niðurlagningu kvennastarfa. Með breytingartillögunni er því lögð til önnur og réttlátari skipting tekna af veiðigjöldum en í frumvarpinu þar sem gert er ráð fyrir að öll gjöldin renni í ríkissjóðs. Umsagnaraðilar hafa einnig bent á að ólíklegt sé að byggðaaðgerðir frumvarpsins næðu þeim markmiðum sem stefnt er að. Því er mikilvægt að grípa til aðgerða til að rétta af stöðu sjávarbyggða með því að tryggja þeim hlutfall tekna af veiðigjöldum. Breytingin er leið til sátta og tekur mið af þörfum sjávarbyggðanna sem mörg hver hafa lýst yfir áhyggjum af áhrifum fyrirliggjandi frumvarps. Hér vil ég taka fram að því miður hefur ekki farið fram fagleg og fræðileg úttekt á þessum áhrifum eins og staðan er í dag. Með frumvarpinu er jafnframt komið til móts við athugasemdir og sjónarmið sem bárust um fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem lagt var fram á síðasta þingi þar sem bent var á mikilvægi þess að horfa til búsetu og byggðasjónarmiða. Áréttað skal að við töku veiðigjalda verður að hafa hliðsjón af áhrifunum af fiskveiðistjórnarlögunum í heild. Það er ekki minna mikilvægt. Jafnframt þarf að horfa til jafnræðissjónarmiða þegar aðgengi að einni náttúruauðlind er skattlagt sértækt umfram aðrar auðlindir okkar lands. Ákvæðið sem við hv. þm. Jón Bjarnason leggjum til er í samræmi við 28. gr. fiskveiðistjórnarfrumvarps sem lagt var fram á síðasta þingi og ríkisstjórnin hafði þá samþykkt fyrir sitt leyti og þingflokkar afgreitt til nefndar. Eins og fyrr segir er lagt til að tekjum af veiðigjöldum skuli ráðstafað þannig að 50% renni í ríkissjóð og 40% til þess sveitarfélags eða hugsanlega landshlutasamninga þess fjórðungs þar sem skipið er skráð. Til greina kemur að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga verði milligönguaðili um ráðstöfun fjárins. Ég beini því til frú forseta að málið gangi til atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr. þar sem þessi breytingartillaga verði skoðuð sem og það hvernig best megi ráðstafa þessum 40% hluta í þágu landsbyggðar, sjávarbyggða og sveitarfélaga. Við leggjum enn fremur til að 10% veiðigjalda renni í rannsóknasjóð, AVS-sjóð, til að auka verðmæti sjávarfangs með það að markmiði að stuðla að nýsköpun, rannsóknum og þróun ásamt markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi. Drög að frumvarpi um AVS-sjóðinn voru birt á vef sjávarútvegsráðuneytisins í nóvember síðastliðnum og munu flutningsmenn leggja fram frumvarp þessa efnis verði breytingartillagan samþykkt. Ég vil líka taka fram að það hefur verið gagnrýnt að ekki sé lagaheimild til að ákvarða í frumvarpi um veiðigjald tekjur til sveitarfélaga. Til að mæta þeirri gagnrýni er breytingartillaga í drögum að lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Það er einfalt að leggja slíkt frumvarp fram strax í haust eða jafnvel á þessu þingi. Ég vil taka fram, frú forseti, að ég er alls ekki andsnúinn hóflegu veiðigjaldi á sjávarauðlindir, því fer fjarri. Grundvallaratriðið er hins vegar það að þegar tekin er ákvörðun um hækkun veiðigjalds verða allar forsendur að liggja fyrir og það verður líka að liggja fyrir hvaða afleiðingar þetta hefur. Þetta er ekki alveg einfalt mál. Hvaða afleiðingar hefur hækkun veiðigjalds á landsbyggðina, á sveitarfélög og ekki síst laun sjómanna og fiskverkafólks? Ég er fyrst og fremst að horfa til hagsmuna sjávarbyggða, sjómanna og landverkafólks í afstöðu minni til málsins. Ég bendi sérstaklega á að ég hef í höndunum kröfur Landssambands íslenskra útvegsmanna vegna endurnýjunar kjarasamnings við VM – Félag vélstjóra og málmtæknimanna. Þar er fyrsti liðurinn í kröfugerð LÍÚ að ef samið verði um að nýjar og auknar álögur frá stjórnvöldum, svo sem vegna veiðigjalds, tryggingagjalds, raforkugjalds, kolefnisgjalds og olíuskatts, verði þær dregnar frá aflaverðmæti fyrir skipti. Hvað þýðir þetta, og ekki bara fyrir sjómenn? Ef LÍÚ nær fram þessari kröfu eða einhverjum hluta hennar þýðir það verulega tekjuskerðingu. Auðvitað detta þá einnig niður umtalsverðar útsvarstekjur sjávarbyggða. Mér finnst nóg komið af aðgerðum þessarar meintu norrænu velferðarstjórnar, félagshyggjustjórnar, í aðgerðum gegn sjómönnum. Ég minni á að ríkisstjórnin sem siglir undir þessu flaggi félagshyggju skerti sjómannaafsláttinn um nærri helming nýlega. Sjómenn hafa tekið á sig kjaraskerðingar langt umfram aðra launamenn í landinu. Og sveitarfélögum mun blæða með lækkuðu útsvari. Hefur þetta verið skoðað? Þarf ekki að skoða þessar afleiðingar, þarf ekki að skoða veiðigjaldið heildstætt? Í framhjáhlaupi minni ég líka á að í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu sem liggur fyrir þingi eru gerðar tillögur um lækkun byggðakvóta. Enn er vegið að sjávarbyggðum. Komi slík lækkun til framkvæmda verður hún afar örlagarík fyrir minni sjávarbyggðir og jafnvel banabiti fiskvinnslu í mörgum þeirra. Ég nefndi áðan jafnræðissjónarmið um auðlindagjaldið sem ég hef áður komið inn á. Fyrir nokkrum árum flutti hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson frumvarp um hækkun veiðigjalds. Ég talaði gegn því á sínum tíma vegna þess að ég vildi að auðlindagjaldið væri heildstætt, lagt á allar auðlindir en ekki eingöngu fiskinn í sjónum. Í vetur störfuðu tvær nefndir um auðlindagjald, önnur um auðlindagjöld almennt og hin um auðlindagjöld í sjávarútvegi. Því miður liggja engar niðurstöður fyrir. Þegar hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason lagði fram drög að frumvarpi í nóvember 2011 var því frestað að taka afstöðu til hækkunar þar sem nefndirnar sem ég gat um voru að fjalla um auðlindagjöld á breiðum grunni og ekki bara af sjávarafla heldur líka af raforku, ósnortnum víðernum, ferðamannastöðum og ýmsu öðru sem menn njóta og eru auðlindir okkar lands, dýrmætar auðlindir. Frú forseti. Auðvitað á að gera faglega og fræðilega úttekt á forsendum og afleiðingum og þar set ég í fyrsta sæti afleiðingar fyrir sjávarbyggðirnar, sveitarfélögin, sjómenn og fiskvinnslufólk áður en lengra verður haldið. Ég hygg að möguleiki sé á fullri sátt í þessu máli á þeim grunni að mæla fyrir hóflegri hækkun auðlindagjalds fyrir næsta fiskveiðiár en ekki lengra fram í tímann og láta síðan nefnd skoða forsendur og afleiðingar hækkaðs gjalds og taka endanlega ákvörðun þegar það liggur fyrir. Ég hef meðal annars rætt við útgerðarmenn, sjómenn og fiskverkafólk og ég held að enginn sé andsnúinn því að borga eðlilega rentu af auðlindinni en vilji að allar hliðar verði skoðaðar. Ég hygg að menn geti komist að málamiðlun á þessu þingi um hækkun á næsta fiskveiðiári en fresta svo framhaldinu fram að áramótum og leggja þá fram nýtt frumvarp þegar allar forsendur hafa verið skoðaðar faglega og fræðilega. Ég vil segja hér, frú forseti, um veiðigjaldið að góð vísa verður ekki of oft kveðin en hef þann fyrirvara að ég er ekki að mæla gegn hækkun eða þessari gjaldtöku af auðlindum okkar. Í fréttabréfi Landssambands íslenskra útvegsmanna, Útvegurinn, í 4. tbl. 6. árg. frá júlí 1997, var eftirfarandi haft eftir hæstv. núverandi landbúnaðarráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, þá alþingismanni, með leyfi forseta: „Veiðigjald yrði íþyngjandi fyrir sjávarútveginn og það yrði íþyngjandi fyrir byggðarlögin. Fyrir mér er málið ekki flókið og það þarf ekki að eyða miklum tíma í að rífast um það fram og aftur. Þessu má með einföldum orðum lýsa á eftirfarandi hátt: Sá hagnaður, í tapárum það eigið fé, fyrirtækjanna sem færi í að greiða gjaldið, færi út úr fyrirtækjunum og út úr byggðarlögunum. Það verður ekki eftir þar til fjárfestingar og uppbyggingar. Það er morgunljóst.“ Þetta sagði hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Tilvitnunin heldur áfram svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í hvað hefur hagnaður Síldarvinnslunnar í Neskaupstað farið undanfarin ár? Hann hefur í meginatriðum farið í endurnýjun loðnubræðslunnar, í að kaupa Blæng, fór í að endurbyggja Beiti og fer í að endurbyggja Börk. Ef þessi hagnaður hefði að stórum hluta til verið gerður upptækur hefði hann ekki farið í þetta. Málið er ekkert flóknara. Það hefur alltaf verið þannig að starfsfólk sjávarútvegsfyrirtækjanna, sjómennirnir, fiskvinnslufólkið og íbúar sjávarútvegsbyggðarlaganna hafa deilt og munu deila kjörum með sjávarútveginum á sínum heimaslóðum.“ Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra virðist vel að merkja hafa skipt um skoðun í þessu máli. Ég nota þessa tilvitnun ekki til að leggjast gegn auðlindagjaldi en vil hins vegar, eins og ég sagði áðan, sjá úttekt á fræðilegum og faglegum forsendum þess og afleiðingum. Frú forseti. Ég verð einnig að gera málsmeðferðinni í þessu frumvarpi og í frumvarpi til laga um breytta fiskveiðistjórn nokkur skil. Það hefur verið mín reynsla frá því að ég byrjaði í stjórnmálum, þ.e. á Alþingi, að menn hafa verið í skotgröfum hvað varðar sjávarútvegsmálin, deilt mjög harkalega og varla talast við. Þessar skotgrafir virðast því miður, og það harma ég, vera dýpri en nokkru sinni fyrr. Ég hygg að umræðan hér á þingi um þetta frumvarp sýni það afar glöggt. En á hvaða nótum var lagt af stað í þessa vegferð, frú forseti? Jú, núverandi ríkisstjórn lagði af stað í vegferð sína í maí 2009, eftir kosningar, með það fyrir augum að endurskoða lög um fiskveiðar. Við þá endurskoðun átti meðal annars að efla byggð í landinu. Skapa átti sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar og leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: „Endurskoðunin mun verða unnin í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og miðað við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun taki gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010. Skipaður verði starfshópur er vinni að endurskoðuninni og kalli til samráðs hagsmunaaðila og sérfræðinga.“ Trúlega má fullyrða að upphaf þessarar vegferðar um sátt og umræður hafi snúist upp í andhverfu sína. Sjaldan veldur einn þegar tveir deila, vil ég þó segja í þessu samhengi. En þetta var leiðarljós vegferðarinnar, og hvernig hefur tekist til? Ég hygg að rétt sé að gera þessari sögu skil frá stjórnarmyndun vorið 2009 til dagsins í dag. Vorið 2009 kynnti ríkisstjórnin samstarfsyfirlýsingu sína og markmið varðandi sjávarútvegsmál og þegar í stað hófst mjög hatrömm umræða. Það var hluti af ríkisstjórnarmynduninni og krafa Samfylkingarinnar að settur yrði sérstakur starfshópur um fiskveiðistjórnarmálin og maður frá henni gerður formaður. Frá upphafi hefur sá maður stýrt þessu máli. Í júnímánuði, eftir að þetta var fastbundið, endaði það þannig að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar beindu þeim tilmælum til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hann skipaði vinnuhóp sem fengi það verkefni að endurskoða stjórn fiskveiða. Hann gekkst inn á það í stað þess að vinna sjálfur frumvarp. Óvenjulegt er að ráðherrar vinni ekki sjálfir frumvörp sín ásamt starfsmönnum viðkomandi ráðuneyta. Nei, málið var tekið úr höndum fagráðherrans í upphafi. Gert var ráð fyrir að sá hópur sem skipaður var skyldi skila sjávarútvegsráðherra áliti sínu 1. september 2009. Það var framlengt til 1. nóvember 2009. Reyndin varð hins vegar sú að þessi starfshópur skilaði af sér í byrjun september 2010. Það má svo sem áfellast hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, fyrir að hafa ekki leyst hópinn upp því að skil hans drógust svo mjög á langinn. Hópurinn var síðan skipaður á grundvelli stefnuyfirlýsingar núverandi ríkisstjórnar og verkefnið var að skilgreina helstu álitaefni í löggjöfinni og lýsa þeim. Hópurinn átti að vinna nauðsynlegar greiningar og setja að því loknu fram valkosti um leiðir til úrbóta þannig að greininni yrðu sköpuð góð rekstrarskilyrði til langs tíma, fiskveiðar stundaðar með sjálfbærum hætti og - ég hnykki á þessu - að sem víðtækust sátt næðist um fiskveiðistjórnina meðal þjóðarinnar. Starfshópnum var í því skyni gert að hafa víðtækt samráð við aðra aðila með viðtölum, viðtöku álitsgerða og á veraldarvefnum. Starfshópurinn var fjölmennur og hafði breiða skipan. Í honum áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka og fyrir hópnum fór núverandi hæstv. velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson, sem var formaður hópsins. Þar voru einnig fulltrúar Farmanna- og fiskimannasambandsins, Landssambands íslenskra útvegsmanna, Landssambands smábátaeigenda, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Samtaka fiskvinnslustöðva, Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda, Sjómannasambands Íslands, formaður matvælasviðs Starfsgreinasambands Íslands, formaður VM – Félags vélstjóra og málmtæknimanna og fulltrúi frá Samtökum eigenda sjávarjarða. Ekki verður annað sagt en að hópurinn hafi verið fjölmennur enda mikið talið í húfi. Vilji ráðherra og ríkisstjórnar á þeim tíma stóð til þess að sem flestir kæmu að málum. Eins og fyrr segir skilaði starfshópurinn af sér skýrslu haustið 2010 og hafði tekið sér meira en ári meira til starfans en upphaflega var ætlast til. Undir álit hans skrifuðu allir fulltrúar í hópnum nema einn en flestir skiluðu hins vegar sérálitum um einstaka þætti. Formaður og varaformaður starfshópsins sendu síðan forsætisráðherra bréf daginn eftir að skýrslan kom fram og lögðu til að skýrslu hópsins yrði komið til nefndar þingmanna til frekari afgreiðslu, væntanlega til að semja frumvarp. Enn var málið tekið úr höndum sjávarútvegsráðherra. Ég sagði áðan að fyrir hefði legið að flestir þeir sem tóku þátt í störfum vinnuhópsins hefðu talið að farið yrði eftir niðurstöðunni í meginatriðum. Síðar átti því miður, frú forseti, eftir að koma betur í ljós að það var ætlun sumra að gera ekki neitt með þessa skýrslu. Því miður. Í október eða nóvember 2010 voru því þrír þingmenn úr hvorum stjórnarflokknum, sex alls, settir í nefnd til að fylgjast með og vinna að framgangi frumvarps um málið. Sá hópur hélt fjölda funda með og án ráðherra og reynt var að ná samstöðu um meginatriði væntanlegs frumvarps. Fljótlega kom í ljós í þeirri vinnu, og hana þekki ég býsna vel af því að ég sat í þessum hópi sex þingmanna fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að þessir þingmenn voru hreint ekki sammála um að fara eftir meginniðurstöðum sáttanefndarinnar og var það í reynd stærsta ágreiningsmálið allan tímann. Maður getur auðvitað sagt sér það að innan bæði Samfylkingarinnar og Vinstri grænna eru uppi gagnstæð sjónarmið í þessum málum, bæði um fiskveiðistjórnina og veiðigjaldið. Ég nefni hv. þm. Kristján L. Möller annars vegar og hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur hins vegar. Ég nefni hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði annars vegar og hins vegar hv. þm. Björn Val Gíslason sem lagðist að ýmsu leyti gegn frumvarpinu á þeim tíma, í fyrravor. Það var svo í nóvember eða desember að ráðherra skipaði fimm starfshópa innan ráðuneytisins og fékk hver þeirra fyrirmæli um að vinna sérgreind verkefni, t.d. um framsal og nýtingarsamninga, og skila skýrslum um þau. Fram fór ráðuneytisvinna en allan tíma fylgdist þessi hópur sex þingmanna með. Þessir hópar skiluðu síðan skýrslum sínum í byrjun febrúar og þá skýrslu átti að leggja til grundvallar væntanlegu frumvarpi. Í janúar og febrúar var síðan unnið af kappi, í nánu samráði við þingmannahópinn, að gerð frumvarps sem átti að leggja fram á þinginu í fyrravor. Hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason lagði ríka áherslu á það í þessari vinnu að það yrði náin upplýsingagjöf til almennings og víðtæk sátt um breytingarnar. Það var hans leiðarljós. Eftir að það frumvarp kom fram kom enn fram krafa um að málinu yrði haldið innan þröngs hóps - það voru forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sem kröfðust þess - og krafðist forsætisráðherra þess að koma beint að málinu til frekari vinnslu ásamt fjármálaráðherra og þeim þingmönnum flokkanna sem höfðu komið að málinu um veturinn. Eftir að þessi drög lágu fyrir, í febrúar/mars 2011, var málið þarna í raun á forræði hæstv. forsætisráðherra. Í hönd fóru stanslaus fundarhöld í tvo mánuði, allt þar til frumvarpið var lagt fram á síðasta snúningi í maí. Þá hafði það tekið verulegum breytingum og á lokastigum málsins kom einnig hæstv. velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson, að því. Frumvarpið var síðan afgreitt úr ríkisstjórn og það lagt fyrir þingflokkana og afgreitt þaðan eftir tvær eða þrjár vikur. Hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, var þeirrar skoðunar að affarasælast væri að kynna frumvarpið fyrir hagsmunaaðilum eins og það lá fyrir og því dreift til þeirra, og ég deildi þeirri skoðun með honum, í ljósi þess að það hafði ekki verið kynnt almenningi og hagsmunaaðilum eða þeim gefinn kostur á athugasemdum. Síðan vildi hann leggja það fram á síðasta haustþingi. Á það var ekki fallist. Ekki var fallist á að halda því grundvallaratriði samstarfsyfirlýsingarinnar að ná sem breiðastri samstöðu. Allir þingmenn vita hvernig fór í fyrravor. Það gekk svo langt að hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson kallaði frumvarpið slys eins og menn muna.

Bílslys.

Bílslys var það, væntanlega fremur alvarlegt. Hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra vildi leggja fram minna frumvarp samhliða þessu stóra, fresta því stóra þar til hagsmunaaðilar og almenningur gætu tjáð sig um það og gera þær minni breytingar sem til þurfti til bráðabirgða. Hann lét vinna svokallað litla frumvarp með brýnum aðgerðum sem gætu komið til framkvæmda þá um sumarið. Honum var þá löngu ljóst að stóra frumvarpið mundi lenda í miklum ólgusjó í þinginu og úti í þjóðfélaginu og að alls óvíst væri hvernig því mundi reiða af. Það er sorglegt, frú forseti, að nú ári síðar, í júní 2012, skulum við vera í sömu ógöngum og sama samráðsleysinu. Mér var það ljóst vorið 2011 að ekki var þingmeirihluti fyrir stóra frumvarpinu. Þingmenn sem höfðu stutt það, höfðu jafnvel tekið þátt í undirbúningi þess og haft veruleg áhrif á gerð þess, fóru að tala gegn því og það jafnvel þó að viðkomandi þingflokkar hefðu samþykkt málið út úr sínum þingflokkum, að vísu einhverjir með fyrirvara. Það varð auðvitað úr að þetta frumvarp hlaut ekki afgreiðslu á vorþingi 2011, en litla frumvarpið var samþykkt með nokkrum breytingum, m.a. aukningu í strandveiðum og byggðatengingum. Kom þá litla frumvarpið í góðar þarfir þó að ekki hefði gengið vel að koma því í gegn. Frá júní til september 2011 hafði sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis forræði yfir málinu. Það var á forræði þingsins. Frumvarpið hafði verið sent til umsagnar og barst á fjórða tug umsagna. Þær voru afhentar hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra, Jóni Bjarnasyni, í október 2011. Því fylgdi sérstök sameiginleg umsögn þáverandi formanns og varaformanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Í þeirri umsögn var þetta stóra frumvarp talið ónothæft. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, hv. varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, hv. formaður nefndarinnar, töldu frumvarpið ónothæft og lögðu til að þær fengju sjálfar það verkefni að semja nýtt frumvarp. Þær hafa væntanlega talið sig hæfastar til að klára það verkefni. Það gerðist að vísu ekki en taka ber fram að fyrrgreindir hv. þingmenn voru meðal þeirra sex sem höndluðu með frumvarpið allt frá haustinu 2010. Á þessum tíma hafði frumvarpið fyrst verið á forræði stóru nefndarinnar, frá júní/júlí 2009 til hausts 2010, síðan á forræði þingmannanefndarinnar og loks á forræði hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, var ekki ráðandi í því ferli. Eins og ég sagði áðan, frú forseti, komu þessar umsagnir til ráðuneytisins í október 2011. Langflestar umsagnirnar sem bárust um það voru neikvæðar en út frá mismunandi sjónarmiðum. Farið var yfir þessar athugasemdir og umsagnir í ráðuneytinu í október og nóvember 2011. Fékk ráðherra meðal annars til sín þrjá aðila ásamt starfsmanni ráðuneytisins til að fara í gegnum málið í heild og gera tillögur að frumvarpi til breytinga á núgildandi lögum sem tækju mið af skýrslu vinnuhópsins, frumvarpinu frá vorinu 2011 og þeim umsögnum sem fyrir lágu. Vinnuhópurinn fékk algjörlega frjálsar hendur frá ráðherra og vann að tillögunum í fjórar vikur. Þessi hópur ákvað strax að taka að sér það vanþakkláta hlutverk að feta einstigið milli hinna ólíku sjónarmiða þótt hann vissi að enginn yrði ánægður, frekar en fyrri daginn ef til vill, en hópurinn taldi mögulegt að smíða grunnskjal sem hægt yrði að kynna sem drög og leggja fram á netinu til umsagnar og athugasemda frá hagsmunaaðilum og almenningi. Eftir sjö vikna vinnu í ráðuneytinu þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra fór í fyrsta skipti með málið einn, hv. þm. Jón Bjarnason, kynnti hann vinnu hópsins í ríkisstjórn 15. nóvember með þeim orðum að hann mundi kynna vinnuna út á við, í þingflokkunum og meðal hagsmunaaðila og almennings. Hann taldi afar mikilvægt að opna málið með hliðsjón af samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og orðum í samstarfsyfirlýsingunni um gagnsæi og lýðræðisumbætur, fá fram umræðu í þeirri von að unnt yrði að leysa málið án ofbeldis, leysa það með samkomulagi. Vinnuhópurinn mælti eindregið með þessu. Eftir að hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason hafði kynnt málið í ríkisstjórn lagði hann þessi drög til umræðu og athugasemda fyrir hagsmunaaðila og almenning á netinu. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar voru ósammála þessari kynningu og satt best að segja vakti það mikla undrun mína á þeim tíma að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir skyldi fullyrða að þessi vinnubrögð hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væru óboðleg eins og hún orðaði það. Það að fara eftir samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var allt í einu orðið óboðlegt. Málinu var sem sagt vísað í lokaðan hóp ráðherra, fyrst tveggja ráðherra, svokallaðra fagráðherra, til að fara yfir skjöl málsins og þeir voru að því fram undir áramótin, allan desember. Ég hef ekkert séð koma út úr þeirri vinnu. Síðan tók hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, við málinu í janúar. Hann hafði lýst því yfir í október eða nóvember 2011 að það mundi ekki taka hann nema þrjár vikur að afgreiða málið en það tók hann samt þrjá mánuði. Því var síðan haldið fram að vinnubrögð Jóns Bjarnasonar hefðu verið óboðleg, og ekki bara það heldur var hann jafnframt sakaður um að hafa tafið framgang málsins. Hann var einn með forræði þess í sjö vikur, í október og nóvember 2011, og hann var gagnrýndur harkalega. Það má kannski segja að mér hafi sárnað það mest í pólitíkinni að svo virðist sem ýmsir þingmenn ríkisstjórnarinnar hafi hreinlega haft veiðileyfi á hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með ómálefnalegri gagnrýni á hann. Það urðu mér enn meiri vonbrigði að hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skyldi aldrei taka upp hanskann fyrir hann. Þetta er saga málsins og eflaust mætti rekja hana lengra og ítarlegar en ræðutími minn gefur ekki tækifæri til þess. Það var vert og þarft og nauðsynlegt að koma þessari sögu á framfæri svo hún birtist í þingtíðindum. Menn ættu svo að spyrja sig hvort frammistaða ríkisstjórnarinnar sé boðleg, í anda leiðarljóss vegferðarinnar í breytingum á sjávarútvegi. Menn lögðu ríka áherslu á sátt, samræður, gagnsæi - en, nei, því miður gekk það ekki eftir. Enn er jafnmikilvægt að vinna sig til sátta í málinu. Ég hef bent á sáttatillögu sem gengur út á það að ná samkomulagi um að afgreiða hækkað veiðigjald fyrir næsta fiskveiðiár og skipa síðan nefnd sem færi í saumana á þessu faglega og fræðilega, mæti forsendur og hugsanlegar afleiðingar. Þetta er ekki bara spurning um að taka 14 eða 15 milljarða tekjur ef þær eru teknar úr vasa sjómanna og landverkafólks eða úr sjóðum sveitarfélaganna. Þá er bara verið að færa úr einum vasa í annan, það skilar ekki því sem við viljum, að fá arð af þessari auðlind og nýta hann í þágu þjóðfélagsins. Því miður er niðurstaðan sú, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, að gjáin milli aðila hefur ekki verið breiðari og dýpri en nú, og tala ég þá út frá minni reynslu. Allir aðilar sem ég hef átt tal við og allir sem sendu inn umsagnir um frumvarpið kvarta undan því að hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafi ekki haft samráð, ekki talað við sig við gerð þessa frumvarps frá því í janúar á þessu ári þar til það var lagt fram. Járn í járn, því miður. Sjaldan veldur einn þegar tveir deila, segi ég aftur. Frú forseti. Ég er þess fullviss að hægt er að ná viðunandi málamiðlun. Þá hef ég til hliðsjónar þá reynslu sem ég hef haft af þessum málaflokki, m.a. sem fulltrúi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd frá árinu 2007 og formaður hennar frá maí/júní 2009 til miðs marsmánaðar 2011. Það er hægt að ná málamiðlun með því að fara faglega og fræðilega í málið, skoða það frá öllum hliðum og meta afleiðingar þess. Það er hægt að ná málamiðlun sem ég tel viðunandi fyrir sjávarbyggðir, sjómenn og landverkafólk. Það er mjög mikið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir ræðu hans. Hann byrjaði á því að kynna breytingartillögu við frumvarp til laga um veiðigjöld sem mig langar að spyrja nánar út í. Þar leggur hann til að tekjum af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs verði ekki ráðstafað öllum í ríkissjóð heldur verði þar um þrískiptingu að ræða, þ.e. að 50% renni í ríkissjóð, 30% renni til þess sveitarfélags þar sem skip er skráð og 20% renni í AVS rannsóknarsjóð sem ætlað er að auka verðmæti sjávarfangs. Það er hliðstætt aðferðafræði sem var í frumvarpi hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar sem var gagnrýnt mjög af fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á þeim forsendum að þar væri um að ræða auðlindagjald fyrir nýtingu sameiginlegrar auðlindar allrar þjóðarinnar. Spurning mín er sú hvort ekki sé eðlilegt að þessir fjármunir renni í þann eina sjóð sem þjóðin á sameiginlega og vissulega gætt að því í úthlutun fjármunanna að þar sé fullt og gott jafnræði milli einstakra byggðarlaga, til dæmis milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðarinnar. Sömuleiðis varðandi AVS rannsóknarsjóð, hann hefur einmitt verið gagnrýndur nokkuð fyrir að þar sé ekki fylgt sömu sjónarmiðum og faglegum kröfum um samkeppni milli bestu rannsóknartillagnanna eins og til dæmis Rannsóknarsjóður og Tækniþróunarsjóður eru reistir á. Það má meðal annars benda á að formaður þess sjóðs til skamms tíma 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir fyrirspurnina. Ég ætla að byrja á að leiðrétta mismæli í andsvari hans. þ.e. að skiptingin er 50:40:10. Þarna urðu mistök, þingskjali var dreift með þessari breytingartillögu með þeim tölum sem hv. þingmaður nefndi sem var síðan leiðrétt. Já, ég kannast vel við þessa gagnrýni frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og hún var svolítið sérstök á þeim tíma því að fjárlagaskrifstofan á að gefa umsagnir um hvað frumvörp kosta ríkissjóð, hver útgjöldin verða fyrir ríkissjóð. Í þessu tilviki gekk fjárlagaskrifstofan mun lengra, ég hafði ekki séð það áður, og kom fram með lögfræðilegan rökstuðning um grundvöll gjaldsins, sem er ekki hlutverk fjárlagaskrifstofunnar að ég best veit. Ég las þá gagnrýni ítarlega og fór vel yfir hana. Meginhluti gagnrýninnar var að sérlög gætu ekki ákvarðað skattamál. Það varð til þess að í drögum hv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar frá því í nóvember var gerð breyting á lögum um tekjustofna sveitarfélaga til að mæta þessari gagnrýni. Síðan segir hv. þingmaður: Er ekki eðlilegt að þetta fari fyrst til ríkisins og síðan sé því deilt? Ég gæti fallist á allt slíkt ef það væri trygging fyrir því að því væri deilt á rétta staði, að sveitarfélögin og rannsóknarsjóðurinn nytu þess. Ég hef enga tryggingu fyrir því, hvorki í þessu frumvarpi né í greinargerð með því. Varðandi AVS mun ég svara því í seinna svari mínu þar sem ræðutíma mínum er lokið að sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans. Mig langar að víkja að meginatriði þessa frumvarps sem er skiptingin á auðlindaarðinum milli þjóðarinnar annars vegar og útgerðarinnar hins vegar. Við höfum dæmi um það úr fortíðinni að skiptingin hefur verið með hreinum endemum og lengst af höfum við séð að 1–2% af auðlindaarðinum hafa runnið til þjóðarinnar, það fór reyndar niður í einungis hálft prósent síðasta árið sem Sjálfstæðisflokkurinn var með sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið en 99,5% af auðlindaarðinum varð eftir í greininni, þrátt fyrir að við séum með lög sem kveða á um að eignarhaldið sé hjá þjóðinni. Ég er ekki viss um að nokkur aðili í atvinnustarfsemi á Íslandi mundi sætta sig við það að fá hálft prósent í arð af eigum sínum. Hver er sanngjörn skipting á auðlindaarðinum að mati hv. þm. Atla Gíslasonar?

Frú forseti. Varðandi síðustu spurninguna sem ég náði ekki að svara, varðandi áhrif AVS, þá lá ekki fyrir lagagrundvöllur fyrir þann rannsóknarsjóð þar sem markmið og reglugerð var sett um hann. Við sem sátum í þessum starfshópi og ráðuneytið brugðumst við því í október og sömdum drög að frumvarpi um sjóðinn þar sem tekið var á þeim gagnrýnisatriðum sem hv. þingmaður nefndi. Skipting milli þjóðar og útgerðar er með hreinum endemum. Ég vil skoða upphaf og endi þessa máls, eins og ég hef margítrekað í ræðu minni: Hverjar eru forsendurnar? Hvað kemur út úr þessu veiðigjaldi? Hverjum blæðir? Og fá faglega og fræðilega úttekt á því. Í dag er prósentutalan 13,7%, held ég. Ég treysti mér ekki til að svara því fyrr en ég er búinn að meta allar afleiðingar og sjá öll hliðaráhrifin. Ég bendi bara á: Hvaða áhrif hefur veiðigjaldið á tekjuskatt útgerða? 

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er ekki laust við að maður sé sleginn yfir þeim upplýsingum sem þar komu fram og voru staðfestar því að meðferðin á hv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóni Bjarnasyni þegar hann sat í ríkisstjórn er með slíkum ólíkindum. Ég tek undir að það var nauðsynlegt að koma þessu heildstætt inn í ræðu í þinginu svo að þetta yrði varðveitt til frambúðar á þingskjölum. Þarna fékk maður heildarmyndina af atburðarásinni sem fór af stað í stríðinu gegn hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Þetta er ekki til eftirbreytni, virðulegi forseti, en sýnir kannski hvernig landinu er stjórnað í dag. Þetta er ekki eina málið sem fær slíka meðferð undir forustu hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, en þetta eru mjög alvarlegar upplýsingar og þakka ég þingmanninum aftur fyrir þær. Ég þakka einnig þau ummæli sem hv. þm. Atli Gíslason hafði hér um að svo virtist að ákveðnum þingmönnum stjórnarflokkanna hefði verið gefið veiðileyfi á hv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Mig langar til að leggja spurningu fyrir hv. þingmann af því að hann er lögmaður. Hún varðar þær alvarlegu athugasemdir sem gerðar eru við frumvarpið varðandi það að þar er talið að þetta séu ekki gjöld eins og fram kemur í frumvarpinu og frumvarpstexta, heldur beinn skattur. Hv. þingmaður veit alveg muninn á sköttum og gjöldum, þar er um tvo aðskilda hluti að ræða. Hver er skoðun hv. þingmanns á því að sú skattheimta sem birtist hér sé kölluð gjöld?

Frú forseti. Ég vil bara segja að aðförin, eins og ég hef kallað það, að hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur mér orðið hvað mest vonbrigði í pólitík. Ég kann ekki að meta slíkt, ég verð að segja það alveg eins og er. Stjórnunin í þessu máli og fiskveiðistjórnarfrumvarpinu er ekki samkvæmt málsmeðferð niðurstöðu þingmannanefndarinnar, það er mín eindregna skoðun. Ég hef líka sagt að það eru ákveðin mál, mikilsverð mál, þar sem maður á að leggja allt kapp á að reyna að ná málamiðlun og sátt. Hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur réttilega nefnt stjórnarskrána, hann hefur réttilega nefnt þingsköp, hann hefur réttilega nefnt skipan Stjórnarráðsins. Þessi mál öll hafa verið í uppnámi í vetur og sérstaklega núna í vor. Sama gildir um þau mikilsverðu mál sem hafa gríðarleg áhrif á afkomu landsbyggðarinnar, þau geta haft veruleg áhrif á tekjustofna sveitarfélaga, þetta svokallaða gjald, laun sjómanna, laun fiskverkafólks o.fl. Þetta vil ég allt skoða í þaula. Það er álit mitt að hér sé um skatt að ræða en ég vil þó taka það skýrt fram að ég hef ekki farið í saumana á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Það er svo sannarlega ekki í anda núverandi hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur að fara fram með mál í friði. Það hefur margoft sýnt sig, eins og þingmaðurinn fór hér yfir. Ófriðurinn er sífellt valinn þótt friður sé líka í boði. Við skulum ekki gleyma því að sátt hafði náðst í málinu á milli allra flokka á Alþingi, hagsmunaaðila og þeirra sem láta sig sjávarútvegsmál varða, en það var of gott til þess að vera satt fyrir hæstv. forsætisráðherra þannig að það þurfti að sprengja þá sátt í loft upp. Það sat hæstv. forsætisráðherra uppi með þegar haldinn var fleiri hundruð manna mótmælafundur úti á Austurvelli til þess að mótmæla þessari vanhæfu ríkisstjórn. Þar sem þingmaðurinn var ekki búinn að athuga eða skoða málið hvort þetta væru skattar eða gjöld - það nefnilega er líka galli á frumvarpinu að þetta 

Frú forseti. Nei, ég hef ekki skoðað það síðasta sem hv. þingmaður nefndi. Ég sagði að það væru grundvallarmál í þjóðfélaginu og mikilsverð mál sem yrði að vera bærilegt samkomulag um. Ég er ekki að biðja um neitt stórt meirihlutasamkomulag en það nægir ekki að það sé bærilegt samkomulag innan þings heldur verðum við að vera í bærilegri og þokkalegri sátt við þjóðina. Við erum það varla í þessu máli miðað við þá hagsmunaaðila sem ég nefndi fyrst og fremst, sveitarfélög og sjómenn og fiskverkafólk. Það eru mótmæli við þessu og þeim hefur verið svarað með hætti sem ég tel miður, þ.e. að þetta séu sérhagsmunahópar. Það sem gerist þegar þessi málsmeðferð er valin er að eftir kosningar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð nú að viðurkenna, af því að ég hlustaði líka á andsvörin, að mér þótti kómískt að heyra hv. þm. Skúla Helgason gagnrýna breytingartillögu hv. þm. Atla Gíslasonar fyrir að þar ætti tekjustofninn að fara í ákveðin verkefni. Hv. þm. Skúli Helgason er væntanlega búinn að gleyma því að ríkisstjórnin er komin með plagg þar sem búið er að lofa upphæðum í ákveðin verkefni úr þessu frumvarpi. Það er væntanlega vegna einhverrar gleymsku hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem þeir gagnrýna hv. þm. Atla Gíslason á þessum forsendum, fyrir utan það að það er sérkennilegt framsalsvald á skattheimtu þarna þar sem einhverri fræðinganefnd er falið að útfæra hverjir eigi að fá skatt og hverjir ekki. Ég vil spyrja hv. þm. Atla Gíslason, sem þekkir þessa hluti ágætlega, hvort hann telji að það samræmist stjórnarskrá að einhver fræðinganefnd setjist niður og ákveði: Nei, þessi aðili á ekki að fá skatt heldur þessi. Ég heyrði í hæstv. efnahags- og sjávarútvegsráðherra, og hvað hann er nú ekki, á fundi í Brimshúsinu segja eftirfarandi þegar menn bentu á að þetta kæmi illa niður á fiskveiðum þar sem aflaverðmæti væri lágt: Fræðinganefndin fer bara yfir þetta og tekur þetta út. Hvernig samrýmist það stjórnarskránni að framselja skattheimtu með þessum hætti? Ég vildi gjarnan vita hvað hv. þingmanni finnst um það.

Forseti vill biðja hv. þingmann um að nota rétt ávörp.

Frú forseti. Það er stórt spurt. Ég hef löngum gagnrýnt hér á þingi og reyndar áður en ég settist á þing það sem ég hef sagt að væri framsal löggjafarvalds til framkvæmdarvaldsins. Það er hluti af þessum pakka. Þegar ég settist á þing og var í stjórnarandstöðu gáfust mér allmörg tækifæri til þess að setja þessa gagnrýni mína fram. Það er vegna þess að í mörgum frumvörpum segir nánast ekkert um framkvæmd eða annað slíkt heldur bara: Þetta skal ákveðið í  Það segir í stjórnarskránni að mæla eigi fyrir skattlagningu í lögum, í lögum skuli það ákveðið. Alla óvissu um það á auðvitað að túlka skattgreiðandanum í hag og vera með eitthvert mat á því hver greiði og hver greiði ekki. Það er ávísun á að mál falli fyrir dómstólum að vera með óljósar skattlagningarheimildir. Það eru mörg dæmi þess. Menn byrja á því að finna hvar vafinn á að liggja og ef vafi leikur á þá á að ákveða hver á að njóta góðs af vafanum. Í þessu tilviki er skattlagning íþyngjandi eins og mörg önnur boð og bönn, ekki það að ég mæli gegn skatti og hv. þingmaður gerir það eflaust ekki, en skattlagningin er íþyngjandi, þá túlkar maður reglugerðir, lög og annað bak við það, þröngt og vafa um túlkun skattgreiðandanum í hag.

Virðulegi forseti. Mér þótti mjög áhugavert að heyra hv. þm. Atla Gíslason, sem þekkir vel til vinnubragða á stjórnarheimilinu, ræða vinnubrögðin í þessu máli. Ég hef skoðað þetta mál og hlustað á málflutning hv. stjórnarliða. Ég spyr: Hvernig hvarflar það að hv. stjórnarliðum eftir alla þessa meðgöngu að kanna ekki áhrifin á heimilin, því að við erum að tala hér um efnahagsmál? Þetta er grundvöllur atvinnulífs okkar. Jafnvel þó að við séum með fleiri egg í körfunni en áður er sjávarútvegurinn samt sem áður grundvöllurinn. Hér koma menn fram með innantóm slagorð, þeir eru búnir að fara í allt þetta ferli, eins og lýst hefur verið og er ekki til fyrirmyndar, og eru ekki búnir að skoða áhrifin á heimilin. Menn hafa ekki skoðað áhrifin á bankana. Skiptir það máli? Já, reyndar, menn ætla að ná í peninga með því að selja bankana en þeir hafa ekki kannað 

Frú forseti. Ég batt vonir við það að þegar skýrsla þingmannanefndarinnar kæmi út að farið yrði eftir henni um málsmeðferð og annað. Fyrri málsmeðferð var gagnrýnd og við höfum öll tekið undir þá gagnrýni og við samþykktum öll skýrslu þingmannanefndarinnar, við tókum undir það og vildum bæta vinnubrögðin. Því miður hefur það ekki gerst, það er skoðun mín, og það hefur hallað á verri veg vegna þess að hef ég upplifað það bæði í stjórnarandstöðu og stjórn til þessa að það væri eitt erfitt mál undir. Ég minnist fjölmiðlamálsins, það var mjög erfitt mál sem var undir í stjórnarandstöðunni, en nú eru þau mjög mörg. Hvar liggur þá ábyrgðin? Eftir höfðinu dansa limirnir, segir máltækið. Auðvitað liggur ábyrgðin hjá forustu ríkisstjórnarinnar. Maður verður að spyrja sig varðandi þetta veiðigjald: Hver borgar brúsann þegar upp er staðið?

Frú forseti. Mig langar í upphafi ræðu minnar að fjalla aðeins almennt um fiskveiðistjórnarmál og sjávarútvegsmál, en meginhluta ræðutímans ætla ég að nýta til að fjalla um þetta tiltekna frumvarp og þær athugasemdir og álitamál sem þar eru uppi og mér finnst vert að skoða nánar. Þessi umræða hefur að sjálfsögðu verið löng. Við erum að tala um mikilvæg mál fyrir íslenskt samfélag og í sjálfu sér er eðlilegt að menn vilji ræða það í þaula. En ég held líka að í slíkri umræðu sé ágætt að velta fyrir sér og ræða það hversu mikilvægt það er að vera með gott fiskveiðistjórnarkerfi, vera með skynsamlega nýtingu auðlindarinnar og haga málum þannig að þjóðin fái sem mest út úr nýtingu auðlindarinnar. Tekist hefur verið á um það hér í þessum sölum og úti í þjóðfélaginu um langa hríð hvort það kerfi sem við höfum núna sé besta kerfið eða hvort gera þurfi á því breytingar og þá hvaða breytingar. Auðvitað er ekkert kerfi fullkomið en mér finnst mikilvægt í þessu að líta á kerfi sem stýrir stjórn fiskveiða út frá heildarhagsmunum, út frá almannahagsmunum. Ég hafna því þegar því er haldið fram að þau sjónarmið sem ég hef uppi í þessu máli séu vörðuð af sérhagsmunum. Þvert á móti tel ég að með því að hafa fiskveiðistjórnarkerfi þar sem tryggð er skynsamleg nýting auðlindarinnar, þar sem fiskstofnar hafa færi á því að vaxa og endurnýja sig, þar sem veiðarnar ganga vel, þar sem fyrirtækin í sjávarútvegi ganga vel og skila þar með arði til þjóðarinnar, þá séum við með kerfi sem í sjálfu sér er gott að byggja á. Í nokkra áratugi hefur verið rætt um það hvort tryggja þurfi betur með einhverjum hætti þátt þjóðarinnar í fiskveiðistjórnarkerfinu. Í upphafi þessarar aldar var tekist töluvert á um það hvort ástæða væri til þess, hvort kominn væri tími til þess eða hvort eðlilegt væri að lagt yrði á einhvers konar auðlindagjald. Skiptar skoðanir voru um það á þeim tíma hvort slíkt væri nauðsynlegt, hvort kerfið væri þannig þá að slíkt þyrfti ekki, hvort sá arður sem til þjóðarinnar færi í formi skatttekna og heilbrigðs viðskiptalífs dygði til að mæta þeim þörfum eða hvort hægt væri með einhverjum hætti að bæta þar í með því að setja á sérstakt auðlindagjald. Niðurstaðan varð síðan sú að það var gert. Sett var á veiðigjald í upphafi aldarinnar og síðan hefur það verið þróað áfram. Hugmyndin var sú, og hefur held ég verið allar götur síðan, að auðlindagjald ætti að vera hóflegt fyrir útgerðina, fyrir útvegsmenn, og skila auknum tekjum af auðlindinni inn í þjóðarbúið. Auðvitað þarf að greina það á hverju þetta gjald á að byggjast og við höfum hér verið að takast á um auðlindarentuna. Í þessu frumvarpi til dæmis og í skýrslu sem því fylgir er fjallað nokkuð um skattlagningu á auðlindarentu. Það er nefnilega svo að það kemur að því að þetta andlag geti orðið til þess að það breytist í skatt, og þegar það er þarf að líta til þess hvernig skattheimtu er háttað og uppfylla þarf ákveðin skilyrði um skattheimtu. Síðan eru reyndar önnur álitaefni þegar við komum að öðrum gjöldum sem ekki uppfylla það að vera skattar, eins og þjónustugjöld og slíkir hlutir ef við förum aðeins út í það, þá erum við að tala um að það gjald sem reitt er af hendi eigi að standa undir tiltekinni þjónustu og það lýtur ekki sömu lögmálum og væri um skattheimtu er að ræða. Ég tel upphafspunktinn vera þann þegar kemur að sjávarútvegsmálum að ræða þau út frá almannahagsmunum. Við getum síðan deilt um það, og eins og ég sagði áðan hefur verið deilt um það hvernig þeir almannahagsmunir séu best tryggðir. Mín skoðun er sú að það sé gert með því að koma í veg fyrir ofveiði á stofnunum, með því að koma í veg fyrir offjárfestingu í greininni og með því að fyrirtækin séu heilbrigð og skili tekjum til samfélagsins. Það þýðir auðvitað að þau þurfa þá að geta skilað slíkum tekjum og það sé ásættanlegt að fyrirtækjunum gangi vel af því að þannig skilast tekjur inn í samfélagið. Það getur ekki verið svo að gengið sé svo harkalega gagnvart einni grein að möguleikar hennar til að fjárfesta raskist og að möguleikar hennar til að vaxa og dafna, kaupa ný veiðarfæri og skip raskist. Það hefur þær afleiðingar seinna að koma niður á ábatanum fyrir þjóðfélagið. Þetta vildi ég segja í upphafi, ég hef reyndar sagt áður hér í ræðustól hversu miklu máli það skiptir í mínum huga að litið sé á fiskveiðistjórnarkerfið með þessu móti. Reyndar á það svo sem við um allar greinar að sjálfsögðu, en ekki síst þessa grein af því að um svo mikið grundvallarmál er að ræða fyrir okkur Íslendinga að það skiptir máli fyrir okkur að kerfið sé með þeim hætti að ábatinn af því verði ásættanlegur. Ég vil síðan ræða um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Mér þykir dálítið vont að fjalla um málið án þess að hafa almennilegan skilning á því hvernig fiskveiðistjórnarkerfinu verði háttað til lengri tíma litið gangi þær hugmyndir eftir sem er að finna í hinu málinu, þ.e. um stjórn fiskveiða. Ákveðnar röksemdir kunna að vera fyrir því að hafa þessi mál aðskilin, ég skal ekkert um það segja. En hitt er annað mál að það er töluvert erfitt að gera sér grein fyrir afleiðingum þessa frumvarps með þeirri miklu skattheimtu sem mér finnst það fela í sér, sem ég held að sé töluvert þung fyrir greinina, og á sama tíma horfast í augu við það að þær breytingar sem fyrirhugaðar eru geti raskað umhverfi hennar til lengri tíma litið og þar með standast ekki þær áætlanir sem hér eru uppi um tök greinarinnar á því að standa undir hækkuðu auðlindagjaldi. Samkvæmt umsögnum um frumvarpið er nú þegar allt of langt gengið í álagningu veiðigjalda. Það sjáum við af þeim umsögnum sem fyrir liggja í málinu, það sjáum við til dæmis af hálfu þeirra sérfræðinga, hagfræðinga sem komu fyrir nefndina og unnu álit fyrir hana. Það sjáum við líka af áliti Landsbanka Íslands og má reyndar geta þess að ef þær tölur eru réttar sem þar koma fram mundi bankinn verða af 31 milljarði vegna þessara mála. Það má alveg setja það í samhengi við þau veiðigjöld sem stjórnvöld telja sig geta fengið út úr þessari grein og velt því fyrir sér hvort við séum ekki að tala um sama eigandann ef við getum orðað það þannig, sama ríkiskassann. Hann ætlar sem sagt að sækja verulega skatta til sjávarútvegsins en á sama tíma rýra gildi eignar sinnar í Landsbankanum. Mér finnst það nokkuð sem gengur frekar illa saman í mínu höfði. Eftir því hefur verið tekið og um það rætt í þessum umræðum og kemur fram í nefndarálitum 1. minni hluta og 2. minni hluta um þetta mál að þegar þeir aðilar sem komu fyrir nefndina - ég hygg að það hafi komið fram hjá 2. minni hluta atvinnuveganefndar, hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni - og skiluðu umsögnum sínum hafi það verið í fyrsta sinn í ferli málsins sem umsagnar eða álits þeirra var leitað, það hafi sem sagt ekki verið gert á vegum ráðuneytisins á fyrri stigum málsins. Ég hygg að það sé nú mjög gagnrýni vert að ekki hafi verið búið að tryggja aðkomu aðila fyrr að þessu ferli heldur hafi það verið gert fyrst á vegum þingnefndarinnar. Þá vakna spurningar um þau álit sem liggja fyrir atvinnuveganefnd sem má finna í gögnum málsins og snúa fyrst og fremst að lagalegum þáttum þess. Ef það er ætlun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og meiri hluta atvinnuveganefndar að fá svona mál samþykkt hér á Alþingi og sé það einbeittur vilji ríkisstjórnarflokkanna að leggja verulega auknar byrðar á sjávarútveginn í hækkun veiðileyfagjalda, þá skulum við a.m.k. hafa það þannig að búið sé að kanna hver áhrifin verði og hvort rétt sé á málum haldið, hvort rétt sé gert, hvort hinn lagalegi grundvöllur í frumvarpinu sé traustur. Ég vil beina því til hv. atvinnuveganefndar í fullri vinsemd að líta á þessar umsagnir mun alvarlegri augum en mér finnst hún hafa gert ef marka má álit meiri hluta nefndarinnar. Hér er að finna umsagnir frá sérfræðingum á sviði lögfræði sem hafa af því verulegar áhyggjur að ekki sé nægilega vel gengið frá gjaldtökugrunninum, og þá er ég ekki að tala um upphæð gjaldsins, það er efni í aðra ræðu, en ég ætla að einbeita mér að þessu atriði. Ég tek það fram, svo að það sé sagt, að í mínum huga er þetta auðvitað allt of hátt gjald. Ég ætla að láta það liggja á milli hluta og einbeita mér heldur að þessu álitamáli sem er hvort hér sé staðið rétt að málum þegar kemur að grundvelli gjaldsins. Í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, virðulegi forseti - það fylgir því nú þegar um svona stórt mál er að ræða að maður er með meira af gögnum í ræðustól en æskilegt væri og þá þarf maður að finna það sem - já, hér kemur það. Fjallað er stuttlega um stjórnskipuleg álitamál í áliti meiri hluta nefndarinnar. Imprað er á þremur atriðum sem finna má sem athugasemdir, til dæmis í áliti frá Bonafide lögmönnum, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi benda lögmannsstofurnar á að lagaheimild til skattlagningar þurfi að vera skýr … Í öðru lagi benda þær á að afturvirk skattlagning sé óheimil … Í þriðja lagi benda þær á að framsal skattlagningarvalds sé óheimilt …“ Þetta eru allt saman þættir sem við þekkjum á sviði lögfræði og skipta verulega miklu máli í þessum efnum. En það sem vekur athygli er að meiri hluti atvinnuveganefndar hafnar nánast öllum þessum athugasemdum lögmannanna án þess að um nógu ríkan rökstuðning fyrir slíku sé að ræða. Ég tel að ekki sé hægt ganga þannig frá málinu að það sé bara afgreitt með öllum þeim athugasemdum sem koma frá lögfræðingunum og málið sé afgreitt með þeim hætti að grunnurinn sé nægilega sterkur og ekki sé ástæða til að athuga það nánar. Mér finnst það ekki ganga og ég beini þeim eindregnu tilmælum til meiri hluta atvinnuveganefndar að skoða það rækilega milli umræðna hvort þetta standist. Það eru fjöldamörg dæmi í dómasafni Hæstaréttar sem varða skattlagningu og það eru einnig fjöldamörg dæmi um framsal valds í dómasafni Hæstaréttar fyrir utan afturvirkni lagaákvæða. Ég held að til að koma hreinlega í veg fyrir að hér verði mistök í lagasetningu sé það alveg einboðið fyrir meiri hluta atvinnuveganefndar að fara rækilega yfir þessi atriði og kanna það hvort þetta sé gert rétt. Ég hjó eftir því í andsvari við ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, hv. þingmaður sagði að hann hefði löngum haft áhyggjur af framsali reglugerðarvalds í lagasetningu. Ég get tekið undir það með honum, ég hef haft þá skoðun töluvert lengi og það hefur ekkert að gera með sitjandi ríkisstjórn eða fyrri ríkisstjórnir, ég tel að það hafi því miður verið allt of mikið um það að tilteknum þáttum í lagasetningu hafi verið vísað til framkvæmdarvaldsins í reglugerðarákvæðum. Það er ákveðin hætta á ferðum þegar verið er að tala um grundvallarmál, ég er ekki að segja þetta í samhengi við þetta mál heldur einungis benda á það hversu miklu máli það skiptir að ekki sé verið að framselja frá sér grundvallarhlutum. Í áliti frá Bonafide lögmönnum sem liggur fyrir nefndinni er fjallað stuttlega um veiðileyfafrumvarpið, reyndar er líka verið að fjalla um stóra málið en ekki er ástæða til að ræða það af því að það er ekki til umfjöllunar nú. Þar er vísað til tveggja ákvæða, reyndar er bara vísað í 77. gr. stjórnarskrárinnar en það má reyndar einnig vísa í 40. gr. hennar og það er gert annars staðar í öðru áliti. Í álitinu segir að veiðigjöldin hafi öll einkenni skattlagningar. Það segir jafnframt að lagaheimild skattlagningar þurfi að vera skýr og ótvíræð. Reikniregla varðandi sérstaka veiðigjaldið sé óljós og matskennd og gjaldstofn afar óskýr. Hér er verið að vísa til tiltekinna ákvæða frumvarpsins, ég er ekki með það hér alveg á hreinu, ég held að það sé 3. gr. sem fjallar um reikniregluna. Þá er einnig gagnrýnt í álitinu afturvirkni skattlagningar samkvæmt sömu grein stjórnarskrárinnar, í 2. mgr. 77. gr., að það sé ljóst af frumvarpinu að fyrirhugað sé að innheimta skatt á þessu ári á grundvelli upplýsinga um tekjur sem stofnuðust þegar gjaldskylda var ekki til staðar. En samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að byggt sé á gögnum Hagstofunnar sem ekki var aflað í þessum tilgangi og má einnig gagnrýna það og þarf einnig að fara yfir hvort það standist, hvort það séu þær upplýsingar sem hægt er að nýta í þessum tilgangi. Síðan er í þriðja lagi nefnt að óheimilt sé að framselja skattlagningarvald til stjórnvalda. Allt eru þetta atriði sem við verðum að taka mjög alvarlega. Ítarlegustu umfjöllunina um þessa þætti er að finna í áliti sem kemur frá Lex lögmönnum, það er mjög ítarlegt hvað þetta varðar og jafnframt um ýmis önnur atriði í málinu. Þá eru einnig athugasemdir í þessa veru frá Mörkinni lögmannsstofu og frá Helga Áss Grétarssyni sem er lektor í háskólanum og sérfræðingur á sviði auðlindaréttar. Ég held að einboðið sé, virðulegi forseti, að taka þurfi þessi tilteknu lagalegu atriði til mjög rækilegrar skoðunar á milli umræðna, alveg án tillits til þess, eins og ég segi, hvað mönnum kann að finnast um það hvernig málið er að öðru leyti í pottinn búið. Það er bara ekki hægt að afgreiða málið þegar svo alvarlegar athugasemdir um þennan þátt málsins liggja fyrir og að ekki sé lengra gengið í meirihlutaálitinu í að rökstyðja það af hverju því hefur ekki verið breytt. Þær breytingartillögur sem liggja fyrir nefndinni við þetta mál snúa að sjálfsögðu að ýmsum þáttum þess, þær snúa meðal annars að þessari veiðigjaldsnefnd sem frumvarpið fjallar um. Og þar er verið að bæta í verkefni nefndarinnar frá upphaflegu frumvarpi. Það þýðir auðvitað að enn frekari ástæða er til að meta það hvort of langt sé gengið í framsali valds. Samkvæmt breytingartillögu er gert ráð fyrir að: „Veiðigjaldsnefnd skal viðhafa viðvarandi könnun á því hvort haga megi öflun upplýsinga og úrvinnslu gagna þannig að sérgreina megi útreikning rentu frekar en gert er ráð fyrir í lögum þessum, t.d. eftir fisktegundum, útgerðarformum eða tegund aflaheimilda, og gera tillögur til ráðherra um breytingar á lögum, reglum eða þjónustusamningum telji hún tilefni til.“ Að mínu áliti er þegar um töluvert framsal að ræða í frumvarpinu til veiðigjaldsnefndar. Það er þegar um verulegt framsal að ræða og mér finnst meiri hlutinn vera að ganga lengra hvað þetta varðar og ég held, frú forseti, að fara þurfi rækilega yfir það. Mig langar líka til að fá upplýsingar um það, ég vonast til þess að ég fái skýringar á því einhvern tíma í umræðunni eða þá milli umræðna, hvort það hafi verið kannað af hálfu ráðuneytisins í vinnslu málsins þeir lagalegu þættir sem hér eru til umfjöllunar. Það hefði nefnilega verið hægt að koma í veg fyrir allar þessar alvarlegu athugasemdir ef menn hefðu unnið þetta í ráðuneytinu frá grunni. Ég hef áhuga á að vita hvort slíkir sérfræðingar voru fengnir til þess. Í frumvarpinu er talað um nefnd ráðherra, og skýrsla nefndarinnar liggur hérna fyrir, um skattlagningu í sjávarútvegi. Þar sátu tveir menn og ein kona. Ég veit ekki hvort þar er um sérfræðinga í stjórnskipunarrétti að ræða enda skiptir það engu máli, hægt er að leita álits hjá þeim sem gerst þekkja til í málum á hvaða stigi sem er. Ég tel að það hefði verið mjög til bóta ef það hefði verið gert áður en frumvarpið var lagt fram. Og hafi það verið gert vil ég gjarnan fá að vita hvort einhver gögn liggi fyrir um það. Mig langar til að vita hvort einhver lagaleg gögn séu fyrirliggjandi í aðra átt en finna má í fylgiskjölum með málinu eftir vinnslu nefndarinnar, hvort aðrir lögfræðingar eða sérfræðingar hafi haldið því fram fyrir nefndinni að það hafi verið óhætt, ég ætla ekki að kveða sterkar að orði en það, að ganga þannig frá málinu að það standist þau ákvæði er varða skýrleika skattlagningar. Það má nefnilega líka ráða það af skýrslu þeirrar nefndar sem ég er að vísa til að hún talar um þetta mál sem skatt, þótt hér sé töluvert talað um auðlindarentu, þá er orðið skattur notað yfir þetta eða skattlagning auðlindarentu. Það kemur fram á nokkrum stöðum í skýrslunni og mér finnst það renna frekari stoðum undir það, og er þá hægt að fá skýringar á því, að fara þurfi sérstaklega varlega þegar kemur að þessum atriðum í meðferð málsins. Ég er að fara yfir tæknileg atriði sem varða framsetningu málsins. Hægt væri að halda margar ræður, ég gæti haldið margar ræður og fyrirlestra um þá pólitík sem liggur í málinu og hvernig best væri að halda á því til lengri tíma, en vilji menn fara þá leið sem í frumvarpinu felst bið ég nefndina enn og aftur í fullri vinsemd að fara vel yfir þessa þætti. Síðan þegar kemur að upphæð gjaldsins hef ég ekki fengið skýringar á því, það getur vel verið að þær berist nú síðar í umræðunni, hvernig standi á vilja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að hækka gjaldið svona mikið eins og gert var með framlagningu frumvarpsins miðað við það áform sem áður hafði verið uppi af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar kom að veiðileyfagjaldi. Nú erum við að tala um það að um 4,5 milljarðar kr. eru innheimtir í veiðileyfagjald. Til viðbótar greiðir greinin auðvitað skatta og ég hygg að þar séum við að tala um 5 milljarða kr. í tekjuskatt. Greinin greiðir því núna um 10 milljarða kr. í samanlögð gjöld. Við þurfum að gæta að því, Íslendingar, þegar við ákveðum að leggja skatt á tilteknar atvinnugreinar eða eins og meiri hlutinn hér heldur fram á tilteknar auðlindir - reyndar hefur það verið rætt hér á fyrri árum og hefur komið fram í skýrslum sem skrifaðar hafa verið að auðlindarentur mætti leggja á fleiri auðlindir, ég ætla ekki að hafa neina skoðun á því í þessu máli - að gæta þurfi líka að samkeppnishæfni íslensks sjávarútvegs. Íslendingum hefur nokkuð verið hrósað fyrir fiskveiðistjórnarkerfi okkar, okkur hefur nokkuð verið hrósað á erlendri grund - og það er nú svolítið skemmtilegt þegar það gerist - fyrir að vel hafi tekist til með veiðarnar, að okkur hafi tekist að koma í veg fyrir óhagkvæmni í sjávarútvegi og að okkur hafi tekist að koma í veg fyrir stórkostlega ríkisstyrki í sjávarútvegi, sem ég vona svo sannarlega að muni ekki vera þörf fyrir að taka upp hér. Við þurfum þá, þegar við lítum til þessara þátta, að gæta að því að íslenskur sjávarútvegur er auðvitað í samkeppni á alþjóðlegum mörkuðum og það er ekki hægt að leggja svo þungar byrðar á hann að það raski þeirri samkeppnisstöðu. Við verðum alltaf að gæta að því þegar við horfum til slíkra hluta að ganga ekki svo langt fram að það raski samkeppnisstöðu. Ég er ein af þeim sem telja eðlilegt að útgerðin greiði veiðileyfagjöld, ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt. En ég vil líka að það sé hóflegt, að það raski ekki samkeppnisstöðu og það verði ekki til þess að draga úr getu greinarinnar til að fjárfesta og endurnýja sig. Mér finnst það hljóti að vera útgangspunktur. Ég trúi ekki öðru, virðulegi forseti, en að við séum sammála um að svo sé. Þegar fyrir liggja umsagnir um þetta mál, í sumum tilvikum smitast umsagnirnar reyndar yfir í hitt málið, þá er því haldið fram af umsagnaraðilum - ég tek fram að ég sit ekki í atvinnuveganefnd og hef ekki getað spurt spurninga þar - og menn hafa sett fram þá skoðun að svo mikil skattheimta muni hafa mjög alvarleg áhrif á stóran hluta útgerðarinnar. Menn hafa verið að mæta því með einhverjum hætti í breytingartillögum, en ég hygg þó, miðað við að hér virðist vera um aðlögun að ræða og gjaldið hækki á næstu árum, að engu að síður sé of langt gengið með þeirri aðferð sem lögð er til. Í frumvarpi til fjárlaga og reyndar í fjárlögunum sjálfum er gert ráð fyrir um 11 milljörðum í tekjur af veiðileyfagjaldi. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom síðan með frumvarp sem var með mun hærri tölu og enn, þrátt fyrir breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar, erum við hér með tölu sem er langt umfram það sem var í fjárlögunum. Ég held að við verðum að gæta okkar einstaklega vel þegar að þessu kemur. Það er ekki augljóst, hæstv. forseti, og það þekkjum við af reynslunni, að greinum gangi alltaf vel. Ef því er síðan svarað til að það sé breytileg reikniregla í gjaldinu vil ég benda á það að með því að kippa stoðunum undan eðli kerfa getum við lent í þeim vanda sem við lentum í á síðustu öld. Það tók okkur langan tíma að komast út úr honum og olli hér miklum deilum í þjóðfélaginu og í þingsölum og víðar. Menn tókust verulega á um það þegar kvótakerfið var sett á og þegar framsalið var sett á o.s.frv. og ég ætla ekkert að rekja það hvernig á því var haldið. Það kom hins vegar fram og ég kynnti mér það nú nýlega í þeim þingræðum sem haldnar voru þegar framsalið var lagt á að þáverandi sjávarútvegsráðherra, Halldór Ásgrímsson, sagði það beinlínis í þingræðum að það mundi hafa þær afleiðingar að fyrirtækin mundu væntanlega stækka og það hefði auðvitað byggðarlegar afleiðingar líka. Það var því gert með það fyrir augum að auka hagkvæmni í sjávarútveginum. Það var gert með það fyrir augum, eins og ég vil líta á þetta, að gæta að almannahagsmunum, gæta að heildarhagsmunum, og þannig ber okkur skylda til að líta á þetta mál. Þess vegna tel ég að afraksturinn af veiðileyfagjaldinu, sem á að vera hóflegt, eigi að renna í ríkissjóð. Ég er ekki þeirrar skoðunar að ákveða eigi fyrir fram hvert sá arður á að fara. Ég tel að hann eigi að renna í ríkissjóð og það sé síðan ríkissjóðs að ákveða það hvernig mæta skuli einstökum þáttum í þeim ákvörðunum sem hann tekur á vettvangi fjárlaganna og annars staðar í ríkisrekstrinum. Ég tel það hina eðlilegu gjörð í þessum efnum, það er mín skoðun. Gætum okkar þegar við förum í þessi mikilvægu mál. Ég verð líka að segja það, hæstv. forseti, af því að mikið er talað um deilur í þinginu í grundvallarmálum, það eru svo sem engar fréttir að við höfum um áratugaskeið tekist á um fiskveiðistjórnarmál í þinginu og við höfum tekist á um þau frá öllum endum ef svo má segja. Einnig hefur verið tekist á um þau á vettvangi stjórnarskrárinnar. Þótt ekki hafi tekist fram til þessa að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá, þá hygg ég nú að um það standi ekki lengur ágreiningur í þingsölum. Ég hygg að það sé á stefnuskrá allra stjórnmálaflokka, a.m.k. get ég sagt að það hefur lengi verið stefna Sjálfstæðisflokksins að slíkt sé gert og ég hugsa að við þurfum ekki að vera í miklum ágreiningi um það. Þótt við höfum verið í þessum mikla ágreiningi í sjávarútvegsmálum allan þennan tíma held ég samt sem áður að það sé vont fyrir okkur Íslendinga að vera stöðugt að rífast um grundvallarmál sem skipta okkur svo miklu. Ég held að mjög æskilegt væri fyrir okkur að ná einhvers konar samkomulagi um nokkur grundvallarmál. Ég hef ekkert svar við því núna, hæstv. forseti, hvernig slíku samkomulagi á að ná, ég segi það bara hreint út, ég hef ekki svar við því. En grundvallarþættir í rekstri auðlinda þjóðarinnar, einhvers konar sátt og samkomulag um afnám hafta og þetta grundvallarmál sem varðar umgjörð þjóðfélags okkar, ég held að töluvert sé á sig leggjandi að reyna að ná einhvers konar lágmarkssamkomulagi um það. Það hefur verið gert á vettvangi sjávarútvegsins á þessu kjörtímabili, það verður að segja það hreint út. Það var gert í þeirri sáttanefnd sem skipuð var og komst að nokkuð sameiginlegri niðurstöðu. Þar gáfu menn eftir og ég býst við að ekki hafi allir verið ánægðir með þær niðurstöður, ekki í mínum flokki, ekki í öðrum flokkum heldur. Það varð samkomulag, menn komust að ákveðnu samkomulagi og skrifuðu undir það. En það hefði verið mun betra, hæstv. forseti, ef við hefðum einhvern veginn getað haldið áfram á þeim nótum. Í stóra málinu sýnist mér að töluvert sé vikið frá þeim niðurstöðum sáttanefndarinnar sem var að finna í því áliti en ég held að betra væri fyrir okkur ef við reyndum að halda áfram að ná einhvers konar lágmarkssamkomulagi. Þegar við lítum á þetta mál enn og aftur liggur það fyrir að alvarlegar athugasemdir hafa komið fram af hálfu lögfræðinga um hvort það standist hvernig gjaldið er sett fram í frumvarpinu. Ég tel að því hafi ekki verið svarað, alla vega fyrir minn hatt finnst mér þær skýringar í meirihlutaálitinu ekki nægjanlegar, mér finnst ekki nóg að menn segi bara að þetta sé í lagi. Ég tel að menn þurfi að bregðast einhvern veginn við þeim álitaefnum sem þarna koma fram. Ég tel einnig að nauðsynlegt sé að menn fari rækilega yfir þær breytingartillögur sem hér eru kynntar, að sérfræðingar séu líka fengnir til að fara rækilega yfir þær. Það á einnig við um þær hugleiðingar sem hafa verið um hugsanlegar breytingar á málum í heild, að mjög brýnt er að menn fari rækilega yfir þær. Hæstv. forseti. Ég hef ekki talað um þær umsagnir sem koma frá einstökum útgerðum eða hagsmunaaðilum, en ég hef einbeitt mér að þeim álitamálum sem sérfræðingar hafa sett fram. Ég hef heyrt það í þessari umræðu, ég hef fylgst náið með henni, að lögmenn hafi verið að vinna fyrir tiltekna aðila. Ég vil bara hafna því. Þegar menn setja fram þykkar álitsgerðir og leggja fram rök á borðið þá er ekki hægt að afgreiða það þannig að þeir séu að vinna fyrir tiltekna aðila, það er bara ekki hægt. Það er alþekkt að lögmenn vinna að sjálfsögðu fyrir umbjóðendur sína en hér erum við að tala um álitamál sem snúa að stjórnskipun, við erum að tala um framsal valds og við erum að tala um grundvallarþætti sem eru settir fram af góðum vilja og til að bæta málin. Mér finnst því æskilegt, hæstv. forseti, að atvinnuveganefnd skoði þetta nákvæmlega. Ég vil líka segja að miðað við þær umsagnir sem liggja fyrir í málinu - það er frekar erfitt að finna umsagnir sem hrósa þessu máli í þeim pappírum sem ég er með undir höndum - þá sé ég nú enga ástæðu til þess að fara að hraða afgreiðslu málsins. Ég held að það þurfi að fara mun betur yfir þetta. Ég held að það þurfi líka að fá botn í það hvort það sé virkilega vilji meiri hlutans hér að afgreiða þetta stóra mál. Ég hefði viljað að við gætum náð samkomulagi um að láta það liggja, það er bara hreint ekki tilbúið til neinnar meðferðar. Það situr enn þá í atvinnuveganefnd og við hér, aðrir þingmenn, höfum takmarkaðan aðgang að því sem þar fer fram og það mál kom allt of seint inn í þingið. Það hefur hlotið verulega mikla gagnrýni, og mér finnst ekki hægt, hæstv. forseti - 
            

Forseti biður um að hv. þingmenn hafi hljóð í hliðarsal.

Já, þeir geta líka komið hingað inn í salinn og hlustað á það sem hér fer fram. Hæstv. forseti. Nú missti ég aðeins taktinn. Ég held að ekki sé hægt að koma með mál af þessum toga svona óskaplega seint hingað, menn þurfa að láta málin þroskast. Við vitum hvernig fór fyrir stóra sjávarútvegsmálinu í fyrra. Það kom líka allt of seint inn til þingsins til afgreiðslu, allt of seint. Við getum ekki verið að afgreiða grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfi á einhverri hraðferð, það er bara ekki hægt, til þess er málið allt of mikilvægt. Við þurfum að bera miklu meiri virðingu fyrir stærð málsins. Veiðileyfahugmyndin er dálítið annars eðlis. Ég ætla að segja það enn og aftur að ég tel þessi veiðileyfagjöld allt of há, ég hef fyrir því mín rök. En veiðileyfahugmyndin er allt annars eðlis en þessi stórkostlega umbreyting sem verið er að kynna með frumvarpinu um stjórn fiskveiða. Það er annars konar mál. Það gengur auðvitað ekki að koma fram með slíkt mál á síðustu stundu og það gengur heldur ekki, hæstv. forseti, að verið sé að upplýsa það í þingnefndum að menn hafi ekki haft hugmynd um hvað stæði í þessu frumvarpi og væru þá fyrst að fá eitthvert samtal við stjórnvöld um málið. Það er reyndar miklu eðlilegra að það samtal sé við þann aðila sem leggur málið fram, sem getur með miklu skýrari hætti væntanlega svarað fyrir það, og það er ósköp eðlilegt að hann geri það. Hann hlýtur að hafa þær röksemdir á reiðum höndum til að geta átt slíkt samtal við þá aðila sem vilja leggja gott til málanna. Það er áberandi að víða hafa athugasemdir borist um frumvarpið um stjórn fiskveiða, þannig að ég tel það alveg einboðið að það mál verði lagt til hliðar og menn hætti að tala um það hér á miðju sumri þegar starfsáætlun þingsins er fallin úr gildi, þegar þingið ætti með réttu að vera komið í sumarleyfi, þegar forsetakosningar eru í nánd. Og það væri líka lágmarkskurteisi af hálfu Alþingis að gefa forsetakosningunum rými í þjóðfélaginu en ekki að láta það snúast um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Það hlýtur að skipta okkur Íslendinga máli að forsetakosningarnar fái eitthvert svigrúm hér í umræðunni, það hlýtur að vera. Ég held því að það sé alveg augljóst að ekki verði haldið áfram með það mál. Það mál verður að leggja til hliðar og ég skil bara ekkert í því, hæstv. forseti, hvernig stendur á því að meiri hlutinn vill ekki fallast á það. Það er ekki eins og þetta sé síðasta þingið sem haldið verður. Það er ekki eins og við eigum ekki eftir að koma hér aftur saman síðar. Ég geri ráð fyrir að Alþingi Íslendinga muni starfa hér mörg ár til viðbótar til að fjalla um ýmis mál. Þetta mál er ekki tilbúið og þarf að fara aftur til meðferðar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þarf að fara miklu betur yfir það og hann þarf líka að velta fyrir sér hvort allar þessar breytingar séu nauðsynlegar. Mér hefur heyrst á mörgum þingmönnum stjórnarliða að meginþunginn sé á því að frekari arður fáist úr auðlindinni. Nú er þegar búið að leggja töluvert hærri veiðileyfagjöld á en voru áður. Við þurfum að gæta okkar á því að auðlindin hafi þá tök á því að skila þeim arði sem menn ætlast til að hún geri. Og ekki gleyma því að arður af veiðum er ekki bara í formi veiðileyfagjalda, hann er líka í formi þess að fyrirtæki greiði skatta og skyldur. Hann er í formi þess að veiðarnar séu skynsamlegar. Fiskveiðistjórnarkerfið á að vera þannig að við getum til dæmis fengið þær fréttir sem við fengum í dag að hægt sé að auka þorskkvótann, að stofnarnir séu það heilbrigðir að hægt verði að auka kvótann um 35 þúsund tonn. Við skulum gæta okkar verulega á því þegar við erum í þessari umræðu að ganga ekki svo hart fram að við séum að stefna þessu í einhverja hættu, við skulum ekki gera það. Ég vil þess vegna - af því ég hef verið að einbeita mér að veiðileyfagjaldinu - enn og aftur beina þeim vinsamlegu tilmælum til meiri hluta atvinnuveganefndar að líta betur til þess þáttar málsins, að líta hreinlega til þess hvort grunnur þessarar lagasetningar sé nógu traustur til þess að forða því að við fáum hér dómsmál um þetta því að það yrði ekki nokkrum einasta manni til góðs.

Virðulegur forseti. Það er sérkennilegur málflutningur sem hér er hafður uppi af hálfu hv. þm. Ólafar Nordal. Hún tekur fiskveiðistjórnarmálið til umfjöllunar sem enn er í atvinnuveganefnd þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi eindregið lagst gegn því að málin yrðu tekin til umræðu saman. Í öðru lagi kallar hún eftir því að atvinnuveganefnd taki þetta mál á milli umræðna og geri á því úrbætur en á sama tíma standa þingmenn Sjálfstæðisflokksins í ræðustól dag og nótt til að koma í veg fyrir að umræðunni ljúki og málið komist til nefndar þar sem hægt sé að vinna áfram með það. Hér rekst hvað á annars horn enda Sjálfstæðisflokkurinn í hefðbundinni sérhagsmunagæslu fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna. Hann fellst að vísu á það núna að veiðigjald megi vera 10 eða 12 milljarðar.  Í fyrrasumar stóðu þeir býsna marga daga. Þá voru þeir ekki tilbúnir að viðurkenna að leggja mætti 10 til 12 milljarða á greinina. Þá prúttuðu þeir um 6 milljarða tillögu, sem þá lá á borðinu, og náðu upphæðinni niður í 4,5 milljarða af því að þá töldu þeir að gjaldið mætti alls ekki vera hærra en það. Þeir náðu því að prútta um 1,5 milljarða fyrir LÍÚ. Það er því eðlilegt að við spyrjum, vegna þess að hv. þingmaður vísaði í forsetakosningarnar, í hversu marga daga megi vænta þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins standi hér fyrir LÍÚ og biðji um að gjaldið verði lækkað um nokkra milljarða í viðbót þegar gróðinn 

Virðulegi forseti. Mér þykir frekar dapurlegt að hv. þingmaður hafi kosið að hefja þessa sérhagsmunaræðu sína hér. Ég held ég hafi einmitt tekið það sérstaklega fram í ræðu minni og margoft að ég hef ávallt litið á þetta mál út frá almannahagsmunum. Hann getur haft sínar skoðanir á því í hverju slíkir almannahagsmunir felast en ég bið hv. þingmann um að leggja mér ekki orð í munn hvað þetta varðar. Ég bið hann einlæglega að gera það ekki. Hv. þingmaður veit líka ósköp vel, svo þingreyndur sem hann er, hvers vegna málum er svona háttað í þinginu. Það hefur ekki náðst eitt einasta samkomulag um það við meiri hlutann hvernig ljúka eigi þingstörfum. Menn koma allt of seint fram með mál, illa undirbúin og ætlast til þess að þau séu bara öll afgreidd einn, tveir og þrír. Það er ekki hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að samþykkja mál sísvona. Ég kem með vinsamlegar ábendingar um hvernig bæta megi úr einstökum þingmálum. Ég held ég hafi líka margoft sagt það, virðulegi forseti, að ég er aldeilis ósammála upphæð veiðigjaldsins. Ég tel að þessir 11 milljarðar séu of há upphæð en ég geri mér hins vegar grein fyrir því að mikill vilji er til þess hér að leggja mun hærri veiðigjöld á. Ég kem bara með þá vinsamlegu ábendingu að gæta að grunni gjaldsins. Ég held ég hafi nefnilega farið nokkuð rækilega yfir það í máli mínu að það verði gert. Ég hafna því algjörlega að með því sé maður að hlaupa út undan sér. Er það ekki eðli þingstarfsins, frú forseti, að reyna að leggja gott til málanna í umræðum, að leiðbeina meiri hlutanum og hjálpa til við að laga mál? Er það ekki skylda þingmanna? Eða hvað?

Virðulegi forseti. Það er greinilega viðkvæmt að snerta við sannleikanum í öllum þessum málatilbúnaði. Í fyrra voru hér tillögur um það að Landssamband íslenskra útvegsmanna, sem býr við bestu afkomu Íslandssögunnar af einkarétti sínum á aðgangi að auðlindinni, ætti að borga 14 kr. fyrir hvert þorskkíló sem þeir hefðu einkarétt á að draga úr sjó. Þá stóðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér dag og nótt og prúttuðu gjaldið niður í 10 kr. fyrir LÍÚ. Nú fallast þingmenn Sjálfstæðisflokksins hins vegar á að innheimta megi 25 kr. en ætla að standa hér dag og nótt til að koma í veg fyrir að gjaldið verði liðlega 30 kr. fyrir kíló sem menn leigja, ekki á tvöföldu því verði, ekki á þreföldu því verði, heldur á margföldu því verði á frjálsum markaði. Þetta er allur galdurinn sem hér fer fram. Það er málþóf til að prútta um nokkra milljarða í aukaafslátt fyrir LÍÚ í boði Sjálfstæðisflokksins. 

Virðulegi forseti. Ég er undrandi á þessum málflutningi. Ég kannast ekki við það að sjálfstæðismenn í atvinnuveganefnd séu á neinn hátt aðilar að þeim málum sem hér liggja fyrir, ég kannast ekki við það að við höfum einhvern tíma samþykkt að leggja 10–11 milljarða á útgerð í landinu. Ég hef hins vegar haldið því fram að þegar horft sé til mikilvægi þeirrar greinar sem útgerðin er þurfi að hafa í huga þá hagsmuni sem þjóðin hefur af því að veiðarnar gangi vel og fyrirtækjunum gangi vel. Hæstv. forseti. Samfylkingin er algjörlega með það á heilanum að stórauka verði skattlagningu á útgerðina. Það er eins og henni sé hreinlega illa við að fiskurinn sé veiddur úr sjónum með skynsamlegum hætti. Það er eins og það sé verra að sjávarútveginum gangi vel og við fáum tekjur fyrir Íslendinga. Það virðist vera einbeittur vilji þessarar ríkisstjórnar, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir ræðu hennar og þá sérstaklega síðasta andsvarið sem hún var í við hv. þm. Helga Hjörvar. Þar kom fram á einni mínútu allur heili sannleikurinn. Það er einkennilegt hvernig ríkisstjórnin hegðar sér og þá sérstaklega þráhyggja Samfylkingarinnar að rústa hér aðalatvinnuvegi og undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar sem hefur verið að skila inn þeim skatttekjum til ríkissjóðs sem hafa þó leitt til þess að hér er hægt að halda einhverju gangandi. En þá skal ráðast á það líka. Mig langar til að spyrja þingmanninn út í ákveðið atriði. Í 77. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi forseta: „Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.“ Þessi stjórnarskrárgrein er mjög skýr. Stangast þetta ekki á við 4. gr. þessa frumvarps þar sem fela á sérstakri veiðigjaldsnefnd það að ákvarða þessa skattheimtu? Þar segir, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar þrjá menn og aðra þrjá til vara í nefnd til fimm ára í senn til að ákvarða sérstakt veiðigjald …“ Það er ekki einasta, frú forseti, að hér sé að mínu mati verið að framselja skattlagningarvaldið út úr þessu húsi til ráðherra, eins og oft er gert með reglugerðarákvæði, heldur á það að fara til þriðja aðila, til nefndar sem ráðherra skipar. Hvað finnst þingmanninum um þá staðreynd?

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það sé ófært að þetta mál sé afgreitt með þeim annmörkum sem eru á því hvað þetta varðar. Fyrir liggja í málinu fjölmörg álit frá lögfræðingum um það að veruleg hætta sé á ferðum í grundvelli þessarar lagasetningar. Hér er talað um framsal valdsins, um óskýrleika skattlagningar og um afturvirkni. Þetta eru þrjú grundvallaratriði. Meiri hluti atvinnuveganefndar afgreiðir þá gagnrýni sem lögmenn og sérfræðingar hafa sett fram mjög léttilega í áliti sínu og raunar út af borðinu. Ég held að það sé ekki hægt að hafa málið með þessum hætti. Það var mjög áberandi að hv. þm. Helgi Hjörvar kaus að líta algjörlega fram hjá efnisatriðum málsins þegar hann hóf andsvör við mig áðan. Í staðinn var hann með venjulegan pólitískan skæting. Það skiptir auðvitað máli, hvað sem okkur kann að finnast um þessi mál, að þau séu að minnsta kosti þannig úr garði gerð að af þeim hljótist ekki látlaus dómsmál. Við hljótum að geta náð einhverju samkomulagi um það. Við erum að benda á þetta og ég í ræðu minni, hreinlega að benda á að ekki sé hægt að afgreiða lagasetningu svona, fara þurfi með málið aftur í nefnd. Auðvitað verður ekki hægt að ljúka neinni umræðu um þetta mál fyrr en menn eru búnir að sjá til lands með lok þingstarfa sem eru öll meira eða minna í vanda vegna óbilgirni ríkisstjórnarinnar þegar kemur að því afgreiða þarf hvert einasta mál sem lagt hefur verið fram, mál sem hafa verið lögð fram á síðustu stundu, mál sem eru ófullburða og ekki tilbúin, og það á bara að halda áfram með þingið langt fram í júní. Ég gæti best trúað því að við verðum hér að störfum á kjördag í forsetakosningunum.

Virðulegi forseti. Það er þyngra en tárum taki hvernig ríkisstjórnin hagar sér við frumvarpsgerð og hvernig málin eru öll sem hafa komið hingað inn. Ekki er hlustað á þá sérfræðinga sem að málinu koma, það er ekkert nýtt, en ég bar þá von í brjósti að ríkisstjórnin hefði lært eitthvað af því þegar hin svokölluðu Árna Páls-lög fóru hér í gegn. Það þurfti að höfða dómsmál á grunni þeirra sem endaði með því að Hæstiréttur komst að því að þau lög færu gegn stjórnarskránni. Hér er ekkert verið að hugsa um faglega hluti enda kannski ekki margir vinstri menn í hópi lögfræðinga og lögmanna landsins. Ég veit ekki hvort þetta er vegna þess að ríkisstjórnin getur ekki fengið færa lögfræðinga eða hlustað á ráðgjöf þeirra hreinlega vegna pólitískra skoðana. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef sagt og gerði að meginmáli ræðu minnar, að ég held að ekki sé hægt annað en taka alvarlega þær athugasemdir sem komið hafa fram. Ég held að ekki sé nægilega farið yfir þær í þessu meirihlutaáliti. Til viðbótar tel ég að með þeim breytingartillögum sem fyrir liggja þegar kemur að veiðigjaldsnefndinni - dálítill tungubrjótur þetta nafn - þurfi einnig að fá álit á því hvort jafnvel sé gengið enn lengra en sú gagnrýni miðast við sem þegar hefur verið sett fram á grundvelli þessarar lagasetningar. Mér finnst eðlilegt að það sé gert og meiri hlutinn hlýtur að taka undir það. 

Frú forseti. Mér heyrðist á máli hv. þingmanns - ég bið þingmanninn að leiðrétta mig ef mér hefur misheyrst eða ef ég hef misskilið það sem fram kom - að hún væri því ekki fylgjandi, ef menn ætluðu að leggja á veiðigjald eins og þetta, að það rynni beint til viðkomandi byggðarlaga eða til einhverra verkefna. Varðandi þær hugmyndir að veiðigjaldið renni beint til einstakra byggðarlaga langar mig að minnast á ályktun frá fjórðungsþingi Vestfirðinga, sem haldið var í Bolungarvík 2.–3. september 2011, en þar var skorað á Alþingi að tryggja að það auðlindagjald sem nú er innheimt af vestfirskum aflaheimildum og öll aukning þess rynni til uppbyggingar atvinnulífs á Vestfjörðum, þ.e. „auðlindagjaldið renni til rannsókna, nýsköpunar og í fjárfestingarsjóð fyrir vestfirskar byggðir“. Spurningar mínar til hv. þingmanns snúa að því hvort ég hafi heyrt rétt, að þingmaðurinn sé mótfallin því að gjaldið sé beintengt með þeim hætti að fjármagnið renni í ákveðna sjóði. Ef þingmaðurinn er mótfallin því, eins og mér heyrðist, má þá ekki túlka það sem svo að ef það rennur beint í ríkissjóð sé það hreinn og klár landsbyggðarskattur eins og margir hafa verið að tala um? Það er þá skattur sem leggst á fyrirtæki á landsbyggðinni og er greiddur í ríkissjóð og fjármunir flytjast þá af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Ef við tengjum þetta ekki með einhverjum hætti, er þetta þá ekki hreinn og klár landsbyggðarskattur? Það var þetta sem mig langaði að fá upplýsingar um hjá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að slík gjöld - reyndar vil ég meina að þetta sé skattur, að verið sé að leggja skatt á - eigi að renna beint í ríkissjóð. Ég tel hins vegar að það þýði ekki að ekki sé hægt að bæta þeim byggðarlögum sem halloka hafa farið þetta upp með öðrum hætti. Það höfum við reyndar gert í gegnum tíðina. Ég tel eðlilegt að það sé gert og menn tryggi að byggðirnar njóti þess að útgerðin hjá þeim gangi vel. En ég tel rétt að þegar um er að ræða skatta eigi þeir að renna beint í ríkissjóð. Ég vil benda á að þessi skattur leggst fyrst og fremst á útgerð og hún er ástunduð um allt land. Það vill svo til að í Reykjavík er líka rekin blómleg útgerð og mér finnst við Reykvíkingar stundum gleyma því hve vel hefur gengið að reka útgerð hér. Við erum með glæsilega höfn, Reykjavíkurhöfn, sem glóði reyndar í gær, full af fiskveiðiskipum, og var mjög glæsilegt á að horfa. Í frumvarpi fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, var gert ráð fyrir því að Reykjavík ætti til dæmis ekki að fá neinn ágóða af útgerð sinni. Ég tel að menn séu ekki á réttri leið með þetta. Það er langeðlilegast að ríkið fái þessar tekjur í ríkissjóð og síðan verði mótvægisaðgerðir kynntar með öðrum hætti af ríkisstjórn.

Frú forseti. Þarna erum ég og hv. þingmaður ekki alls kostar sammála. Landsbyggðin hefur mátt glíma við mikinn vanda og það er ljóst að stærstur hluti útgerðarinnar er á landsbyggðinni þannig að þessi nýi skattstofn mun að stærstum hluta lenda á landsbyggðinni. Mig langar í seinna andsvari mínu að spyrja hv. þingmann aðeins út í greinargerð sem unnin er af Daða Má Kristóferssyni, dósent við Háskóla Íslands, og Stefáni B. Gunnlaugssyni, lektor við Háskólann á Akureyri, sem gagnrýna mjög þetta frumvarp. Skýrslunni var dreift með frumvarpinu á sínum tíma og er óháð úttekt. Í henni er frumvarpið gagnrýnt efnislega á mjög sambærilegan hátt og flest sveitarfélög hringinn í kringum landið og fleiri hafa gert. Hvað finnst hv. þingmanni um að hv. stjórnarliðar tali um að þessir hv. fræðimenn séu taglhnýtingar 

Hæstv. forseti. Ég hef lesið þessa skýrslu frá Daða Má Kristóferssyni og Stefáni B. Gunnlaugssyni og mér fannst hún mjög áhugaverð. Ég hef reyndar litið allar athugasemdir sérfræðinga þeim augum að þær séu lagðar fram til að bæta málið. Ég er allsendis ósammála því, ef spurt er að því, að það rýri gildi þeirra álita að þau séu unnin fyrir tiltekna aðila. Ég er mjög andsnúin slíkum málflutningi. Þá getum við alveg eins sagt að það eigi ekki að leggja nein mál til umsagnar yfirleitt, það eru alltaf einhverjir sem skrifa umsagnirnar og það er alltaf út frá einhverjum lagalegum sjónarmiðum eða hagfræðilegum sjónarmiðum sem menn leggja slíkar upplýsingar fram. Í þessu máli erum við með mjög greinargóðar skýrslur frá færum sérfræðingum í landinu, frá þeim aðilum sem hv. þingmaður nefndi og einnig frá mjög virtum lögfræðingum sem færa reyndar allir - og það er mjög áhugavert - fram sömu röksemdirnar gegn frumvarpinu. Það eru alltaf þessir þrír þættir sem snúa að grundvelli skattlagningar. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um veiðigjöld. Umræðan í dag hefur farið um víðan völl enda margt hægt að segja um þetta frumvarp, aðdraganda þess og vinnubrögðin sem viðhöfð hafa verið við vinnslu þess. Frú forseti. Flestir tóku eftir því að mikill fundur var haldinn úti á Austurvelli í gær. Þeir sem lögðu við hlustir, hlustuðu á það sem ræðumenn sem þar töluðu sögðu, heyrðu að þar komu fram sjónarmið úr öllum áttum, frá fólki alls staðar að úr greininni, alls staðar að af landinu, og þau voru öll á einn veg. Menn höfðu miklar áhyggjur af því að þetta frumvarp sem og stóra frumvarpið um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, sem enn er fast í atvinnuveganefnd, verði lögfest óbreytt á Alþingi. Þeir sem þarna töluðu kölluðu einfaldlega eftir því að við sem störfum hér á Alþingi hlustuðum á þær athugasemdir sem komið hafa fram um þessi mál. Það voru þær óskir og beiðnir sem fram komu í máli þeirra sem þar töluðu. Mér finnst því leiðinlegt að sjá viðbrögðin sem birtast okkur undir liðnum störf þingsins hér í dag, meðal annars hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, þar sem augljóst er að þingmenn hafa ekki hlustað á það sem fram fór í gær. Það finnst mér leiðinlegt og sérstaklega í ljósi þess að Samfylkingin, annar stjórnarflokkanna og annar þeirra flokka sem bera þetta mál fram í þinginu, talaði fyrir því á sínum tíma að mikið samráð skyldi viðhaft og vildi innleiða samræðustjórnmál. Maður taldi þá að menn mundu að minnsta kosti vilja ræða hlutina, fara yfir athugasemdir og reyna að taka eitthvert mið af því sem fólk væri að segja. En því miður virðist svo ekki vera. Það kom meðal annars fram í máli eins ræðumanns í gær að tilfinningin væri eiginlega sú að höfuðborgarsvæðið hefði notið góðs af hagvextinum fyrir fall íslensku bankanna en landsbyggðin hefði vart fundið fyrir þeim hagvexti. En nú þegar vel gangi á landsbyggðinni, þar sem stærstur hluti íslensks sjávarútvegs er, vilji menn gera þann hagvöxt upptækan með allt of þungum sköttum. Þessar áhyggjur birtust okkur í gær og ég tek undir þær og mælist til þess að hv. þingmenn í atvinnuveganefnd fari enn og aftur yfir málið með það í huga að lækka þá skatta sem þessi veiðigjöld eru. Þar sem meiri hluti þeirra sem starfa í þessari grein er úti á landi, því eins og fram kemur í álitsgerðum og þeim nefndarálitum sem hér birtast okkur eru 80–90% þeirra á landsbyggðinni, er réttnefni þessa skatts einfaldlega landsbyggðarskattur. Þannig er það, þannig eigum við að tala um hlutina. Frú forseti. Í gær talaði einn fulltrúi frá þeim fyrirtækjum sem þjónusta fyrirtæki í sjávarútvegi og hafði miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þær miklu breytingar sem boðaðar eru, og þessi mikli skattur sem tillaga liggur fyrir um að leggja á sjávarútvegsfyrirtækin, muni hafa á fyrirtæki sem hafa sitt lifibrauð af því að þjónusta útgerðina. Mörg þessara fyrirtækja treysta alfarið á viðskipti við þá sem stunda sjóinn. Auðvitað hafði þessi fulltrúi þessara litlu og meðalstóru fyrirtækja miklar áhyggjur af því hvað væri fram undan og þær áhyggjur eru skiljanlegar. Ef maður les þær álitsgerðir sem birtar hafa verið með þessu máli skilur maður vel að það eru ekki eingöngu þeir sem reka útgerðarfyrirtækin og ekki eingöngu sjómennirnir eða landverkafólkið sem hefur áhyggjur. Maður skilur vel að þau fyrirtæki sem þjónusta útgerðina hafi áhyggjur. Ég tel að atvinnuveganefnd ætti að hlusta á þessar raddir og skoða hvort ekki sé rétt að setjast niður, fara yfir málið aftur og reikna það út hvað breytingarnar sem gerðar hafa verið á umræddu frumvarpi milli umræðna kosta. Í nefndaráliti 1. minni hluta kemur fram að slíkir útreikningar liggi ekki fyrir. Talað er um og hefur komið fram við umræðuna hér að veiðigjaldið eða landsbyggðarskatturinn verði eftir breytingar að fjárhæð um 15 milljarðar kr., sem muni koma í ríkiskassann. Aðrir hafa fullyrt að þetta sé rangt, að um verði að ræða 21 milljarð kr. eftir breytingar. Hvað er rétt í þessu? Hvers vegna liggja ekki fyrir formleg gögn eða útreikningar sem styðja þessa tölu, 15 milljarða? Þá á jafnframt eftir að styðja það frekari gögnum að sú ívilnun, sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæði II, nemi 2–2,5 milljörðum. Það kemur fram í þessu nefndaráliti að engin úttekt hafi verið gerð á því hvort þessi ívilnun nægi til að afstýra þeirri hættu sem frumvarpið óbreytt hefði í för með sér. Ég tel því að þó nokkur vinna sé eftir við það að rökstyðja það fyrir okkur, sem eigum svo að taka ákvarðanir hér á Alþingi, að þetta sé allt í lagi. Frú forseti. Það er frekar sjaldgæft, tel ég, að jafnalvarlegar athugasemdir berist við þingmál frá ríkisstjórn og maður sér í þessu máli. Ég vísa þar sérstaklega til niðurstöðu hagfræðinganna Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar sem liggur hér frammi. Ég tel farsælast fyrir okkur öll að taka þetta mál einfaldlega til baka, að nefndin setjist yfir það og skoði hvort ekki sé hægt að setja fram skýrari leið, einhverja útreikninga á því hvað hún muni þýða, í staðinn fyrir að renna svona blint í sjóinn eins og manni sýnist vera gert í þessu máli. Frú forseti. Ég ætlaði í ræðu minni að fara aðeins yfir stjórnarskrána en borist hafa ábendingar um það að frumvarpið um veiðigjöld stangist mögulega á við hana þar sem um sé að ræða skýrt framsal á skattlagningarvaldi og ekki er heimilt að framselja það. Ég vísa meðal annars í greinargerð frá Mörkinni lögmannsstofu hf. sem unnin var fyrir Vinnslustöðina í Vestmannaeyjum. Þar eru athyglisverðar vangaveltur um ýmislegt, t.d. um eignarréttinn, en jafnframt er bent á að þessi aðferð standist ekki gagnvart stjórnarskránni. Almenna veiðigjaldið sé flatur skattur og sérstaka veiðigjaldið lagt á með flóknum útreikningsaðferðum og það þýði jafnframt að réttarheimildin sem skatturinn byggir á sé ekki nægilega skýr. Ég tel að við eigum að hlusta á þessar athugasemdir. Mig langar að vita hvort nefndin hefur farið yfir þetta, af nefndarálitinu að dæma er eins og sagt sé bara: Nei, við teljum að þetta sé ekki rétt. En það er ekki rökstutt hvernig menn komast að þeirri niðurstöðu þrátt fyrir að fyrir liggi álitsgerðir frá aðilum eins og til dæmis Mörkinni lögmannsstofu. Ég óttast, frú forseti, að þeim spurningum sem óneitanlega vakna um leið og maður les þetta frumvarp yfir hafi einfaldlega ekki verið svarað í nefndinni. Ég tel að það sé þess vegna sem menn sem hafa skilað athugasemdum og umsögnum um málið telja að ekkert sé á þá hlustað. Þannig lítur þetta einfaldlega út. Frú forseti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir um margt málefnalega ræðu. Mig langar að gera að umtalsefni það sem hún sagði um mótmælafundinn á Austurvelli í gær. Hv. þingmaður sagði að sér fyndist sem þingmenn Samfylkingarinnar hefðu ekki heyrt það sem þar var sagt. Það mættust auðvitað tveir hópar á Austurvelli í gær, hvor með sína skoðunina. Mér heyrðist sem hv. þingmaður hefði bara heyrt í öðrum hópnum. Ég er þeirrar skoðunar að okkur beri að hlusta á bæði sjónarmið í þessum efnum og það er það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera á síðustu þremur árum með mjög ólíkum útfærslum á breytingum á lögum um stjórn fiskveiða. Málið er nú komið á þann stað þar sem það er nú og kannski hefði mátt viðhafa meira samráð. En það hefur að minnsta kosti töluvert verið lagt í þá vinnu, annars hefðu menn klárað málið á fyrsta starfsári þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvernig hún geti réttlætt það að segja að veiðigjöldin séu landsbyggðarskattur. Er það þá svo að sjávarútvegsfyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu borgi ekki veiðigjöld? Þá ber nýrra við ef svo er. Hvernig er hægt að halda því fram að veiðigjaldið sé fyrst og fremst landsbyggðarskattur? Ég mundi gjarnan vilja heyra rökstuðning fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Ég fagna því ef hv. þingmaður hefur hlustað á mótmælin í gær, á það sem menn höfðu þar að segja og fram að færa. Það er gott ef einhver gerði það, mér fannst það nefnilega ekki koma fram hjá þeim hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem kvöddu sér hljóðs undir liðnum störf þingsins fyrr í dag. Á mótmælafundinum í gær flutti annar hópurinn ávörp og kom skoðunum sínum á framfæri. Hinn hópurinn púaði á þann sem talaði hverju sinni. Það var í sjálfu sér ekkert sem kom fram frá þeirri hlið mótmælanna annað en sú afstaða að vilja ekki leyfa þeim sem voru á annarri skoðun að koma sinni hlið á framfæri, það leit þannig út fyrir mér. Hrópin hækkuðu í takti við það sem fólkið sem flutti ávörpin var að segja. Í flestum þeim erindum sem haldin voru voru alþingismenn ávarpaðir sérstaklega og í lokin var skorað á okkur að gera ákveðna hluti. Það var skorað á okkur að hlusta og kynna okkur málin, flóknara var það nú ekki. Ég tel að við eigum að gera það. Varðandi það mikla samráð sem almennt hefur verið viðhaft þá settust menn vissulega niður og reyndu að finna lausn. Út úr því kom sú sáttaleið sem menn ætluðu að fara. En það þýðir ekkert að tala um að hún hafi verið farin þar sem allri þeirri vinnu var kastað fyrir róða daginn eftir að henni lauk í staðinn fyrir að reyna að halda áfram á sömu braut og klára málið í sátt. Það var afskaplega dapurlegt að horfa upp á það. Ég næ því miður ekki að svara öllum spurningum en vonast til að ná því í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Þetta var ágætt fyrir sitt leyti en hv. þingmaður svaraði ekki meginspurningu minni, hún hefur þó tækifæri til þess að gera það á eftir: Hvernig er þetta landsbyggðarskattur frekar en höfuðborgarskattur? Það er það sem ég kem ekki heim og saman. Skilur hv. þingmaður það sem svo að sjávarútvegsfyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, sem eru stór og burðug, muni ekki greiða veiðigjöld?

Hæstv. forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni hvers vegna rétt væri að kalla þetta landsbyggðarskatt. Það er vegna þess að 80–90% þeirra sem greiða munu þennan skatt eru á landsbyggðinni. Við vitum að sjávarútvegsplássin hringinn í kringum landið standa og falla með því hvernig grundvallaratvinnugreininni gengur, sem og þjóðin öll að sjálfsögðu. Við sjáum það í þeim athugasemdum sem borist hafa frá sveitarstjórnum hringinn í kringum landið um málið að það eru heimamenn, sveitarstjórnirnar heima fyrir, sem líta þannig á að hér sé sérstaklega verið að leggja auknar byrðar á landsbyggðina. Þetta er grundvallaratvinnugreinin okkar og hún er enn sterkari þar sem þessi fyrirtæki eru stærstu atvinnurekendurnir og halda í raun uppi byggð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur. Mig langar að spyrja þingmanninn að því hvort það sé ekki mjög sérstakt og mjög óskynsamlegt að standa í því nú að breyta okkar góða fiskveiðistjórnarkerfi sem er meira að segja tilnefnt til verðlauna á heimsvísu. Það er tilnefnt vegna stefnumótunar sem er til þess fallin að skapa meiri lífsgæði fyrir núverandi kynslóðir og kynslóðir framtíðarinnar. Þetta eru mjög merk verðlaun og það eru stofnanir á vegum Sameinuðu þjóðanna sem tilnefndu Íslendinga til þeirra. Tilnefningarnar koma frá sérfræðingum á sviði sjávarútvegsmála hjá alþjóðastofnunum, háskólastofnunum og sjálfstæðum rannsóknarstofnunum og það á að afhenda þessi verðlaun í september. Það er sem sagt horft til gæða okkar hér á landi og þess kerfis sem búið er að byggja upp. Þá kemur það fram á sama tíma að Samfylkingin lagði inn umsókn til Evrópusambandsins. Er ekki óeðlilegt að hafa þessi tvö mál opin á sama tíma? Er ekki mjög óeðlilegt að hjá Evrópusambandinu liggi umsókn frá okkur Íslendingum þegar við erum með þetta stóra, sterka og flotta kerfi sem meira að segja Evrópusambandið lítur til? Af hverju á þá að rústa þessu kerfi núna og leggja þetta til? Hvaða pólitík á heimsvísu er í þessu að mati hv. þingmanns? Er verið að brjóta niður kerfi til þess að ef til vill verði betra að semja um sjávarútvegskaflann hjá Evrópusambandinu? Hvernig er samhengi hlutanna á milli þessara tveggja þátta?

Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir það í fyrri ræðum mínum hversu gott fiskveiðistjórnarkerfið okkar er. Það er ekki gallalaust frekar en önnur mannanna verk en aðrar þjóðir horfa til þess með mikilli velþóknun og kannski örlítilli öfund yfir því að við Íslendingar getum rekið sterkan og öflugan sjávarútveg án ríkisstyrkja. Það er það fallega og flotta við kerfið okkar sem aðrir hafa talað um að þeir vilji taka sér til fyrirmyndar. Oft er vísað til þess að Evrópusambandið, sem ætlar sér einhvern tímann í framtíðinni að endurskoða sjávarútvegskerfi sitt, hafi horft mjög til Íslands, til þess hvernig við gerum hlutina hér. Við þekkjum hvernig breytingar ganga fyrir sig þar á bæ, það tekur langan tíma þegar verið er að breyta stórum kerfum. Við sjáum það því ekki fyrir okkur að Evrópusambandið innleiði íslenska fiskveiðistjórnarkerfið hjá sér, enda er þarna mjög mikill munur á, sérstaklega varðandi ríkisstyrkina. En hvort og hvernig þessi tvö mál tengjast, þ.e. breytingarnar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu og umsóknin að Evrópusambandinu, ætla ég ekki að fabúlera um, ég sé ekki tenginguna þar á milli. Það er í raun hrópleg mótsögn að við skulum annars vegar eiga þetta kerfi, sem meðal annars Evrópusambandið horfir á sem fyrirmynd að góðu fiskveiðistjórnarkerfi, og hins vegar sú afstaða alþingismanna úr stjórnarliðinu að vilja kippa fótunum undan því kerfi. Ég sé ekki rökin fyrir því. Sagt var af hálfu þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn að breyta þyrfti kerfinu. Skiptir þá engu hvaða athugasemdir eru gerðar við það. Sumar eru meira að segja það alvarlegar að nánast er fullyrt að sjávarútvegsfyrirtækin okkar muni fæst komast í gegnum þær breytingar. Ég get ekki svarað því hvers vegna menn fara af stað í þessar breytingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Spurning mín sneri líka að því hvort ekki væri óskynsamlegt að hafa þessi mál opin á sama tíma.

Nei.

Það er mjög óskynsamlegt þó að hv. þm. Róbert Marshall svari því neitandi. Auðvitað er það óskynsamlegt en ríkisstjórnin tók þá ákvörðun um að umbylta okkar góða samfélagi eftir að hún komst til valda. Það finnst mér örlítið óhuggulegt og ég skil ekki markmiðið með því hjá ríkisstjórninni að ráðast inn í grunnþætti lífs okkar hér á landi. Það er alveg sama hvar gripið er niður, öllu þarf að breyta. Samfylkingin segir að það hafi verið stjórnarskráin sem leiddi til bankahrunsins. Þannig er spuninn, fram og til baka, og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir segir með hnefann á lofti: Það verður að breyta kvótakerfinu. Þetta hugarfóstur hæstv. forsætisráðherra er farið að skaða íslenskt þjóðarbú og almannahagsmuni. Þess vegna vildi ég fá álit hv. þingmanns á því hvort henni þyki ekki mjög óráðlegt að á sama tíma og verið er að rústa fiskveiðistjórnarkerfinu, sem fengið hefur tilnefningu til verðlauna fyrir gott gæðakerfi, á sama tíma og Evrópusambandsumsóknin er inni. Það er mjög einföld spurning. Ég finn því allt til foráttu því að einhver festa og stöðugleiki verður að vera fyrir okkur sem búum hér á landi þannig að við höfum eitthvert öryggi og getum horft til framtíðar, þannig að við getum treyst því að einhvers staðar komi inn stabílar tekjur í stað þess að henda öllu samfélaginu eins og spilastokk upp í loftið og enginn veit hvar kóngarnir og ásarnir lenda.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt að nú á að breyta ansi mörgu í samfélagi okkar. Ég tel að það sé ekki góður tími til að fara í þessar gríðarlegu breytingar á grundvallaratvinnugrein okkar nú þegar við þurfum að treysta svo mikið á þá grein og stóla á að hún standi sig og skili gjaldeyristekjum í ríkiskassann sem er galtómur þessa stundina. En þegar efnahagsþrengingar og miklar breytingar eru - sumir tala um að þetta sé mesta kreppa sem skekið hefur ekki bara Ísland heldur heimsbyggðina - þá er tími nýrra hugmynda. Það er oft þannig að hugmyndir sem alla jafnan þættu frekar hættulegar fá brautargengi einmitt vegna þess ástands sem ríkir í samfélaginu. Ég verð að segja, frú forseti, að það er afskaplega skrýtið að velja sér þennan tíma til að róta upp í grundvallaratvinnugrein okkar einmitt þegar við þurfum svo mikið að treysta á hana. En varðandi Evrópusambandið er ég á þeirri skoðun að við eigum ekki að vera að sækja um aðild að því, hvorki vegna stöðu sjávarútvegsins né annars. Þetta er ekki rétti tíminn, hagsmunum okkar er betur borgið utan sambandsins en innan, út frá hagsmunum sjávarútvegsins sem og vegna annarra auðlinda sem við eigum, en ekki síst út af efnahagsástandi þjóðanna almennt. Við vitum ekki hvernig hlutirnir enda, þetta er ekki rétti tíminn til að sækja um. Ég hef reyndar ekki séð á hvaða rökum við byggjum umsókn okkar enda virðast afskaplega fáir hafa sannfæringu fyrir þeirri umsögn og vilja fylgja henni eftir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert orð sem kom fram í seinna andsvari hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um Evrópusambandið og að okkar hag sé best borgið fyrir utan það, sér í lagi í ljósi þess hvað er að gerast þar. Það er að færast í þá átt að verða eitt sambandsríki og þangað eigum við ekki erindi. Það hefur líka komið í ljós hversu eðlisólíkt það er að verða frá því sem það var þegar Samfylkingin lagði inn aðildarumsóknina sumarið 2009. Síðast í gær bárust til dæmis fréttir af því að Evrópusambandsleiðtogarnir séu að undirbúa lagasetningu um að stjórnvöld í ríkjum þess fái að taka upp eigið vegabréfaeftirlit. Það sýnir að þeir eru búnir að missa tökin á ástandinu því að frjálst flæði fólks er ein af fjórum grunnstoðum EES-samningsins. Mér finnst þetta mjög merkilegar fréttir. Um þetta á að leggja fram frumvarp á Evrópuþinginu. Ég tek þetta sem eitt dæmi um það breytingaferli sem Evrópusambandið stendur í. Ég ítreka að mér finnst mjög undarlegt að hér sé verið að umbylta sjávarútvegskerfinu sem við höfum byggt á frá 1990 á sama tíma og Evrópusambandsumsóknin liggur á borði Evrópusambandsins. Mér finnst mjög óeðlilegt að hafa þessi tvö stóru mál opin á sama tíma, en ég ítreka að Framsóknarflokkurinn er tilbúinn til þess að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið í heild sinni. Framsóknarflokkurinn er líka tilbúinn að skoða það að útgerðin greiði hærra veiðigjald en nú er en það þýðir ekki að ég sé sammála þessu frumvarpi, alls ekki. Í því er um of miklar álögur að ræða og hér er ekki um að ræða gjald eins og frumvarpið gefur fyrirheit um heldur er þetta beinn skattur. Þá skal það líka heita skattur því að framkvæmdarvaldið getur ráðstafað skatti en gjöldunum getur það ekki ráðstafað á þann hátt sem það hugsar sér í frumvarpi þessu. Allir þingmenn Framsóknarflokksins lögðu fram þingsályktunartillögu um framtíðarstefnu í sjávarútvegsmálum en hún var að sjálfsögðu svæfð í nefnd eins og önnur góð mál frá okkur framsóknarmönnum. Ég nefni til dæmis frumvarp mitt um lagaskrifstofu Alþingis sem ég hef lagt fram á hverju þingi. Við værum líklega á öðrum stað nú hefði lagaskrifstofa Alþingis verið stofnuð. Þá væri ekki þessi óvissa hér, þá værum við ekki að reyna að túlka lögin og lesa út úr þeim hvað raunverulega er átt við. Í þeirri þingsályktunartillögu sem við framsóknarmenn lögðum fram segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að skipa samráðshóp til að leita leiðar til að móta skýra stefnu til lengri tíma í sjávarútvegsmálum. Hópurinn verði skipaður fulltrúum allra þingflokka, fulltrúum atvinnulífsins, launþega, sveitarfélaga, fyrirtækja í sjávarútvegi og annarra hagsmunasamtaka. Hópurinn leggi tillögur fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eigi síðar en 1. janúar 2012 og ráðherra leggi fram lagafrumvörp til innleiðingar þeirra í íslensk lög. Við vinnu hópsins verði áhersla lögð á eftirfarandi: 1. Sjávarauðlindin verði tryggð sameign þjóðarinnar með ákvæði í stjórnarskrá. 2. Stjórn fiskveiða verði blönduð leið, annars vegar á grunni aflahlutdeildar á skip og hins vegar úthlutun veiðileyfa sem taki mið af sértækum byggðaaðgerðum, hvatningu til nýsköpunar og nýliðun. Úthlutun veiðileyfa verði gerð með þeim hætti að skilgreina tvo potta, annars vegar pott með nýtingarsamningum og hins vegar pott þar sem veiðileyfum verði úthlutað til ákveðinna aðila. Frístundaveiðar verði kallaðar ferðaþjónustuveiðar til að atvinnugreinin geti dafnað á eigin forsendum ferðaþjónustunnar. 3. Veiðigjald/auðlindarentan sem sjávarútvegurinn greiðir verði nýtt að hluta til nýsköpunar, rannsókna og markaðssetningar innan greinarinnar sjálfrar. Hluti renni til landsvæða þar sem auðlindarentan verður til og hluti í ríkissjóð. 4. Hlúð verði að nýsköpun og enn frekari nýtingu hráefnis til að skapa verðmæti og auka arðsemi. 5. Tryggt verði að auðlindin verði nýtt á sem skynsamlegastan hátt og nýtingin verði byggð á grunni vísindalegrar þekkingar og sjálfbærni lífríkisins. 6. Áhersla verði lögð á að sjávarútvegur sé ekki einungis veiðar heldur einnig hátæknivæddur matvælaiðnaður. 7. Sjónum verði í vaxandi mæli beint að umhverfislegum þáttum og augljósu samspili nýtingar hinna ýmsu tegunda hafsins til að tryggja áframhaldandi forustu Íslendinga á sviði sjálfbærrar nýtingar auðlinda hafsins.“ Hvað getur verið betra, herra forseti, en þetta fyrirkomulag? Þetta var líklega of gott til að vera satt fyrir ríkisstjórnina því að hæstv. forsætisráðherra vill öðrum fremur fara fram með mál í ófriði þegar friður er í boði. Við höfum lagt fram þessa þingsályktunartillögu og rétt ríkisstjórninni sáttarhönd með þessari góðu tillögu um að allir aðilar komi að borðinu. Það er of gott til að vera satt því að Samfylkingin og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir leggja til breytingar breytinganna einna vegna. Jú, þau lofuðu því í kosningabaráttunni að hér ætti að fara fyrningarleiðina svokölluðu, innkalla allar aflaheimildir, en þau kosningaloforð virðast nú þvælast eitthvað fyrir ríkisstjórninni. Ég man eftir því úr kosningabaráttunni, herra forseti, að það var eins og Samfylkingin ætlaði að breyta kvótakerfinu fyrir hádegi strax eftir kosningar. Þetta átti að vera svo einfalt mál. En hvað stöndum við uppi með rúmum þremur árum eftir síðustu kosningar? Jú, það er komið sumar, forsetakosningar í nánd, þrjú ár liðin frá kosningum og öll mál í upplausn. Er þetta ekki kunnuglegt frá þessari ríkisstjórn, herra forseti, svipað og stjórnlagaþingsklúðrið sem hefur nú þegar kostað 1.300 milljónir? Þá er ég með þjóðaratkvæðagreiðsluna inni í þeirri tölu. Svona eru vinnubrögðin. Mig minnir líka að þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók við því starfi, hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hafi hann ætlað sér tvær til þrjár vikur í að klára þau mál sem hv. þm. Jón Bjarnason, sem hefur verið níddur niður af þessari ríkisstjórn, hafði setið einn uppi með og reynt að breyta áður en hann var rekinn úr ríkisstjórninni. En það var lengri tíma hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og málið kom allt of seint inn í þingið. Hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn tala nefnilega meira en þeir framkvæma, það er meiru lofað en hægt er að standa við. Þessi sjálfumglaða ríkisstjórn hefur ekki stjórn á hlutunum. Þetta er minnihlutaríkisstjórn, hæstv. forseti, það er ekki hægt að orða það öðruvísi. Ríkisstjórnin þarf að sækja sér stuðning út fyrir eigin þingflokka, ekki síst til Hreyfingarinnar sem átti að vera hreyfiaflið á þingi, eins og menn muna, hreyfiaflið sem spratt upp úr búsáhaldabyltingunni. Það tók þá ágætu þingmenn ekki nema rúm tvö ár að ganga ríkisstjórninni beinlínis á hönd, beint upp í fangið á henni. Ég hef farið nokkuð yfir lögfræðiþáttinn í þessu máli og tenginguna við stjórnarskrána í fyrri ræðum, en ég verð að nefna enn á ný að það sem fer mjög illa í mig í þessu frumvarpi er framsal skattlagningarvaldsins frá Alþingi. Í 77. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.“ Í frumvarpinu er ekki aðeins lagt til að framselja þetta vald til ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála heldur á að fara niður á næsta stig, skipa þriggja manna nefnd sérfræðinga úti í samfélaginu og í raun eiga þeir að véla um það hve mikill skattur verður lagður á þessa atvinnugrein. Þetta er stórhættulegt ákvæði. Nokkrir þingmenn hafa bent á að verði þetta óbreytt að lögum, ef stjórnarþingmenn átta sig ekki á því, á það eftir að leiða til margra dómsmála vegna þess að samkvæmt núgildandi stjórnarskrá er algjörlega harðbannað að framselja skattlagningarvaldið með þessum hætti. Raunverulega skil ég ekki á hvaða leið ríkisstjórnin er með því að hafa þetta svona.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom aðeins inn á stjórnarskrána og hvort frumvarpið brjóti gegn ákvæðum hennar. Það hafa borist fjölmargar athugasemdir og umsagnir um þetta mál og í mörgum þeirra er tæpt á þessu atriði. Þar er meðal annars rætt um hvort skýrleiki réttarheimildarinnar fyrir gjaldtökunni sé nægjanlegur. Eins og hv. þingmaður kom inn á verður skattlagningarvaldið ekki framselt til framkvæmdarvaldsins og þess vegna þurfa allar álagningarforsendurnar að vera skýrar. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður hafi fengið skýringar á þessu í umræðunni, einhver svör frá þeim sem bera málið fram við spurningunni hvort þetta atriði hafi verið skoðað í nefndinni. Ég fékk einn hv. þingmann stjórnarliðsins, Helga Hjörvar, í andsvar við mig í gær þar sem ég spurði þessarar spurningar. Hv. þingmaður taldi þessar athugasemdir áhugaverðar og sagði að það þyrfti að skoða þær. Þá er önnur spurning mín til hv. þingmanns: Hvenær er rétti tíminn til að skoða alvarlegar athugasemdir sem þessar, um að frumvarpið brjóti hugsanlega gegn stjórnarskrá, og þá bregðast við þeim eftir atvikum? Er það eftir að frumvarpið hefur verið samþykkt og gert að lögum og lagður hefur verið á þessi landsbyggðarskattur eða er það áður en Alþingi afgreiðir málið, þá væntanlega núna? Væri ekki rétt að nefndin tæki málið til sín og færi yfir þessi atriði?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Ég ætla að byrja á því sem einn þingmaður stjórnarliðsins sagði í morgun úr þessum ræðustól, að um tilraun væri að ræða. Mér finnst þetta merki um að þingmenn séu ekki nægilega með það á hreinu til hvers Alþingi er. Ég get á engan hátt tekið þátt í þessari tilraun, þeirri umbyltingu sem felst í þessum tveimur frumvörpum, en ef stjórnarmeirihlutinn lítur svo á að þetta sé tilraun er það mjög alvarlegt. Það finnst mér einmitt hafa komið fram í svari hv. þm. Helga Hjörvars, sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir ámálgaði, um að þetta þyrfti að skoða. Þegar þingmaðurinn spyr hvenær eigi að skoða þetta, þá er það núna. Nú er málið komið til 2. umr., og á milli 2. og 3. umr. er hægt að koma að breytingartillögum. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa enn tækifæri til þess að leiðrétta þetta og koma málinu í þann farveg að það standist stjórnarskrá. Því miður er bara enginn vilji til þess. Þingið ver óþarflega miklum tíma í að ræða lagatæknilegar hliðar á frumvörpum frá þessari ríkisstjórn. Það er mjög sorglegt vegna þess að við þingmenn ættum náttúrlega fyrst og fremst að tala efnislega um málin. Ég minntist á lagaskrifstofu Alþingis áðan í ræðu minni og ég segi aftur að ef það væri vilji til þess hjá stjórnvöldum að styrkja þingið, bæði fjárhagslega og faglega, væri löngu búið að því. Viljinn er ekki til staðar, þess vegna er farið fram með svona mál sem standast ekki stjórnarskrá, þau gerð að lögum og þá rísa af því dómsmál. Við höfum dæmi um nokkra dóma sem hafa fallið hjá Hæstarétti um slík mál, gegn þessari ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég held að ég sé sammála hv. þingmanni um að sú aðferðafræði að stunda einhverjar tilraunir í skattlagningu sé ekki það sem Alþingi Íslendinga eigi að gera. Það er tæpast til þess fallið að efla virðingu þingsins eins og fjölmörgum þingmönnum er tamt að vísa til. Af lestri umsagna má sjá að það eru einna helst fjórar greinar stjórnarskrárinnar sem vísað er til að frumvarpið brjóti hugsanlega gegn: 40. gr., 72. gr., 75. gr. og 77. gr. Það að svo fjölþættar athugasemdir séu gerðar hlýtur eitt og sér að vera ástæða til að minnast á það og fara ítarlega yfir það í nefndinni. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um afturvirknina. Í stjórnarskránni er lagt bann við því að lög séu afturvirk. Skattlagning á ekki heldur að vera afturvirk, það er einfaldlega ekki heimilt. Þetta atriði tel ég óútskýrt og þeim athugasemdum hefur að mínu viti ekki verið svarað fullnægjandi af hv. þingmönnum meiri hlutans sem bera þetta mál fram. Það hefur hins vegar verið rökstutt að reglan í þessu frumvarpi varðandi skattheimtuna byggist á afturvirkni. Hvað segir hv. þingmaður um það? Telur hv. þingmaður þetta í lagi og að það standist stjórnarskrá?

Virðulegi forseti. Ég vísaði til þess í fyrra andsvari mínu að ríkisstjórnin hefði nú þegar fengið á sig dóma Hæstaréttar. Gengislánadómurinn svokallaði sem er byggður á hinum svokölluðu Árna Páls-lögum fjallaði akkúrat um afturvirkni laga. Í því frumvarpi sem síðar varð að lögum voru lagðir á vextir aftur í tímann. Það er bara nýjasta dæmið. Mig minnir að þessi dómur hafi fallið í mars. Sú afturvirkni sem er verið að benda á hér í þessu, að Hagstofan eigi að búa til eitthvert reiknilíkan og byggja á afturvirkni, er hreinlega óheimil. Verði þetta frumvarp að lögum get ég fullyrt að þessi ríkisstjórn á eftir að verða landsmönnum dýr vegna þeirra ágreiningsmála sem kunna að rísa af því. Það gefur augaleið að afturvirk lög eiga eftir að lenda fyrir dómstólum og ekki síður að þau brjóti gegn bæði 40. gr. sem er skattagrein, 77. gr. sem er líka skattagrein og svo eignarréttarákvæðinu í 72. gr. og atvinnuréttindunum í 75. gr. Það ónýtir frumvarpið. Þarna erum við að tala um að það er farið gegn grundvallaratriðum í lagasetningu. Það er svo ótrúlegt að ekki skuli vera hægt að draga gardínurnar frá á stjórnarheimilinu og sjá í hvað farvegi þetta er. Ekki er hlustað á stjórnarandstöðuna, ekki á ráðgjafa og ekki á lögfræðinga. Þetta er bara sorglegt.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom aðeins inn á það sem ég held að skýri margt í aðdraganda þessa máls. Það eru þau innbyrðis átök sem blasað hafa við okkur um þessi mál innan ríkisstjórnarflokkanna. Við skulum ekki gleyma því að í september 2010 kom hin fræga sáttanefnd fram með álit sitt og allir hefðu búist við því þá að verkið yrði tiltölulega fljótunnið eftir það, en í staðinn hófst mikil togstreita. Sú togstreita var innan stjórnarflokkanna því að þar var málið unnið, það var ekki unnið af neinum öðrum, það var ekki togstreita við hagsmunaaðila eða við stjórnarandstöðuna heldur var þetta togstreita milli stjórnarflokkanna og hefur birst okkur í mismunandi áherslum innan þeirra eins og við vitum öll. Svo kom sjávarútvegsfrumvarpið fram í fyrra, í byrjun júní að ég hygg, og við tókum 1. umr. um málið. Því máli var vísað til nefndar og nefndin vísaði því til umsagna. Það mál var síðan drepið vegna þess að það hafði engan pólitískan stuðning í ríkisstjórnarflokkunum þrátt fyrir að það hefði verið borið fram sem stjórnarfrumvarp í upphafi. Nákvæmlega það sama virðist mér vera með þetta frumvarp núna, það eru mikil innbyrðis átök á bak við það. Við skynjum að það var auðvitað ástæðan fyrir því að málið dróst og var ekki lagt fram fyrr en í lok mars á þessu ári þrátt fyrir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segði að það væri ekki mikið verk að ljúka því. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki þeirrar skoðunar að þetta frumvarp hafi goldið þessara átaka. Er ekki ein skýringin á því að efni þess er svona mótsagnakennt og stangast á við ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar að mati ýmissa lögmanna og við ýmsa aðra þætti og það er svona innbyrðis mótsagnakennt, skattlagningaraðferðin svona galin eins og allir vita, af því að ríkisstjórnarflokkarnir gátu ekki almennilega einbeitt sér að efni málsins vegna þess að það var svo mikið tog innan þeirra 

Virðulegi forseti. Jú, ég held að það hljóti að vera að frumvarpið sé svo illa unnið vegna innbyrðis átaka á ríkisstjórnarheimilinu. Það getur ekki verið með öðrum hætti. Hafi hv. þingmaður ekki heyrt ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar í dag bendi ég honum á að fá hana útprentaða því að þar rekur hv. þingmaður ferlið frá því að hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason settist á ráðherrastól þar til hann hann fór úr honum og varð óbreyttur þingmaður. Það var rosalegt átakatímabil í ríkisstjórninni og hv. þm. Atli Gíslason sagði að það hefði engu verið líkara en að þingmönnum stjórnarliðsins hafi verið veitt skotleyfi á þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér þessa ræðu til að fá yfirsýn yfir átökin á stjórnarheimilinu. Sáttanefndin sem skipuð var skilaði mjög góðu starfi en ég ímyndað mér að sú nefnd hafi bara verið stofnuð upp á punt því að þegar hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur var ljóst að komin var sátt innan nefndarinnar á milli allra aðila varð allt vitlaust. Það var bara of gott til að vera satt að komin væri sátt í sjávarútvegsmálin, hugsið ykkur. Og þetta er forsætisráðherra landsins. Þar með setti hún málið allt upp í loft á nýjan leik, eins og hún vinnur alltaf, því miður. Ég segi nú bara: Hvers á þjóðin bara að gjalda í þessu máli sem og öðrum að hafa hér forsætisráðherra sem fer fram með öll mál í ófriði en ekki friði?

Virðulegi forseti. Þeirri kenningu hefur oft verið fleygt að það sé markmið einhverra innan stjórnarliðsins að halda þessum málum í átakaferli. Ég hef aldrei viljað trúa því að það gæti verið markmið nokkurs manns að halda þessu máli af pólitískum ástæðum í átakaferli vegna þess að það hentaði að hafa átök um sjávarútvegsmálin, við vissum að uppi væri gagnrýni á núgildandi löggjöf og þess vegna hentaði það einhverjum í pólitísku skyni að hafa átök um málið. Hafi einhver hugsað þannig, sem ég ætla ekki neinum í rauninni, held ég að flestum hafi orðið það ljóst eftir að frumvarp fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra var lagt fram á síðasta ári að þetta var ekki mjög þénugt í pólitísku skyni vegna þess að sú útreið sem stefna ríkisstjórnarflokkanna fékk í sjávarútvegsmálum eftir að það frumvarp hafði verið lagt fram, var auðvitað slæm. Við fundum að umræðan í þjóðfélaginu snerist við og menn áttuðu sig á ýmsum hlutum sem ekki höfðu legið jafnljósir fyrir áður. Segja má að hæstv. utanríkisráðherra hafi síðan rekið rothöggið á feril þess máls með fleygri setningu sinni um að frumvarpið væri bílslys. Það má síðan hafa ýmis orð um það mál. Hv. þingmaður kom aðeins inn á framsal skattlagningarvaldsins og það er auðvitað mjög alvarlegur hlutur sem margir hafa nefnt í umsögnum og í umræðunni um málið. En hvað segir þá hv. þingmaður um það að þegar fyrir liggur frumvarp sem gagnrýnt er fyrir að fela í sér mikið framsal á skattlagningarvaldi? Þá bregst meiri hluti atvinnuveganefndar þannig við að hann eykur vald þessarar tilteknu þriggja manna nefndar, veiðigjaldsnefndar, sem menn hafa verið að vísa til að fái skattlagningarvald í hendur með einum eða öðrum hætti. Það sem vekur mér nokkra undrun er að brugðist er þannig við gagnrýni sem fram kom um málið frá virtum lögfræðingum, þ.e. að þarna sé of mikið framsal skattlagningarvalds, að verkefni 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Já, það er búið að vera mikið átakaferli innan ríkisstjórnarinnar eins og hv. þingmaður rakti. Eins og hv. þingmaður fór yfir birtist þessi hörmung í því frumvarpi sem þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason var látinn sitja uppi með. Frumvarpið var lagt fram í nafni ríkisstjórnarinnar en þegar það fékk svo mikla andstöðu sem raun bar vitni og var svona mikið klúður hættu ráðherrarnir einn af öðrum að styðja hv. þm. Jón Bjarnason, núverandi þingmann. Meira að segja kom fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar í dag að honum hefði sárnað það mjög að ekki einu sinni formaður Vinstri grænna, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hefði staðið upp og varið félaga sinn. Það var alveg með ólíkindum hvernig farið var með fyrrverandi ráðherra en það sýnir vel átökin innan ríkisstjórnarinnar sem enduðu með því að hæstv. þáverandi ráðherra Jón Bjarnason var látinn fara úr ríkisstjórninni. Þá var byrjað upp á nýtt og þá tók hæstv. núverandi ráðherra Steingrímur J. Sigfússon við málinu og ætlaði bara að ljúka því á tveimur til þremur vikum, en það tók nú marga mánuði og hér sitjum við uppi með þetta mál. Já, þetta er sorgleg atburðarás, herra forseti. Framsalið á skattlagningarvaldinu, að meiri hlutinn í atvinnuveganefnd skuli auka enn vald veiðigjaldsnefndar þó að lögfræðingar hafi bent á að framsalsvaldið sé of mikið og að það sé óheimilt samkvæmt stjórnarskrá, er mér bara algjörlega óskiljanlegt. Ég skil ekki hvers vegna fólk getur ekki tekið ábendingum frá okkar færustu lögfræðingum. Þessi ríkisstjórn hefur svo sem aldrei hlustað á ráðgjöf frá fólki úti í bæ eða frá sérfræðingum en það er illa komið fyrir henni fyrst hún telur sig ekki 

Virðulegi forseti. Nú þegar ég kem upp í annað sinn í þessari umræðu um frumvarp til laga um veiðigjöld langar mig að setja málið í aðeins annað samhengi en ég gerði í fyrri ræðu minni og fjalla um þá ósk eða kröfu sem mikið hefur verið haldið á lofti í þessari umræðu og reyndar almennt í umræðu um sjávarútvegsmál undanfarin ár, að þjóðin fái sanngjarnan hlut í arðinum af veiðunum við Íslandsstrendur. Mikið er rætt um það í þingsölum af stjórnarliðum að þessi ríkisstjórn muni loksins tryggja þjóðinni sanngjarnan hlut í arði fiskveiða á Íslandi. Til þess að hægt sé að ræða þessi mál af einhverri yfirvegun og af mátulegri hlutlægni er bráðnauðsynlegt að skoða aðeins sögu fiskveiða við Ísland undanfarna örfáa áratugi. Í haust kom út skýrsla frá Arion banka, ég hygg að hún hafi komið út í októbermánuði, sem fyrir margra hluta sakir er fróðleg lesning. Hún heitir Íslenskur sjávarútvegur og er í tveimur hlutum. Í fyrri hlutanum er talað um þróun undirstöðuatvinnugreinar Íslands og í seinni hlutanum er fjallað um möguleg áhrif nýrrar fiskveiðilöggjafar. Þar er reyndar fjallað um fyrirhugaðar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, sem er ekki á dagskrá hér en tengist óneitanlega frumvarpi þessu um veiðigjöld. Það eru nokkur atriði í þessari skýrslu Arion banka sem mér finnst ástæða til að minna á þegar rætt er um þetta mál sem sagt er vera lagt fram á þingi til að tryggja þjóðinni arð af nýtingu auðlindarinnar. Á bls. 16 í þessari skýrslu er til að mynda dregin upp tafla af hagnaði sjávarútvegsgreinarinnar undanfarna áratugi og kemur skýrt fram að á árunum á milli 1980 og 1990 var íslenskur sjávarútvegur einfaldlega rekinn með tapi. Tap sem hlutfall af tekjum sjávarútvegsfyrirtækjanna var á þessum tíu árum, árabilinu 1980–1990, frá 1% og upp í 9% - tap af veltunni var allt upp í 9%. Þannig var þetta hér á níunda áratugnum. Það er líka áratugurinn þar sem tekin var ákvörðun á Alþingi um að kvótasetja réttinn til fiskveiða. Þá var kvótakerfið tekið upp og við höfum byggt á því frá árinu 1984. Næstu stóru tíðindi á myndinni sem er á bls. 16 í skýrslunni verða frá árinu 1991 þegar framsalið er gefið frjálst. Það verða mjög skörp skil bæði við kvótasetninguna og við það að framsal aflaheimilda er gefið frjálst vegna þess að frá þeim tíma, frá árinu 1991, verður til hagnaður af reglulegri starfsemi í rekstri íslenskrar útgerðar. Hann var ekki mikill í fyrstu og þann áratug sem tók við, þ.e. upp frá svona 1990 til ársins 2000, var hagnaðurinn í útgerð mjög takmarkaður. Hann náði hámarki í um 5% en var annars á bilinu 0 til 2–3% af reglulegri starfsemi. Það skyldi því engan undra að á níunda áratugnum og á fyrsta áratug þessarar aldar var ekki hávær umræða um að innheimta veiðigjald. Öllum var ljóst að útgerðin risi ekki undir háu veiðigjaldi. Arður af útgerð sem á að skila sér til þjóðarinnar hefur hins vegar beinlínis orðið til vegna kerfisbreytinganna. Þegar við horfum á þessa mynd og lítum lengra eftir tímaásnum sjáum við hvað gerist í framhaldi af því að heimildirnar leita til þeirra sem hæfastir eru til að gera út. Sumir hætta, það er dregið úr offjárfestingu, sóknargeta skipaflotans er aðlöguð að afrakstursgetu stofnanna og þá fara hlutirnir að lagast. Í þessu samhengi er það þess vegna fullkomlega eðlilegt þegar við horfum til baka að auðlindanefndinni skyldi hafa verið komið á einmitt þegar hlutirnir eru að komast í mjög gott lag. Það er skiljanlegt að í kringum árið 2000 hafi menn farið að velta fyrir: Ja, þar sem við höfum takmarkað svo mjög aðganginn að auðlindinni og útgerðin er farin að ganga betur, er þá ekki kominn tími til að ræða hvort við þurfum ekki að skipta auðlindarentunni, umframhagnaðinum, sem verður til sérstaklega vegna þess að aðgangurinn að auðlindinni hefur verið takmarkaður? Það var gert. Skýrsla auðlindanefndarinnar kom fram og færðar voru reglur í lög sem kváðu á um skyldu til að greiða þetta sérstaka gjald. Málið sem við erum að ræða hér byggir á þessari þróun, það byggir á ákvörðunum sem voru teknar fyrir löngu síðan. Að öðrum kosti væri enginn að ræða um að taka neitt veiðigjald yfir höfuð, ef ekki hefði komið til kvótasetningarinnar og ef ekki hefði komið til þess að framsal aflaheimilda var gefið frjálst á sínum tíma. Ég dreg þetta hér fram, eins og ég sagði í upphafi, því að ég vil taka þetta með í umræðuna um það hvernig hægt er að tryggja þjóðinni hæfilegan eða sanngjarnan hlut í afrakstri greinarinnar. Það sem ég er að segja er þetta: Við gerum það best með því að skapa greininni sem hagkvæmust skilyrði þannig að við tryggjum að það sé hagkvæmt og skilvirkt að gera út á Íslandi. Reyndar hefur okkur tekist svo vel með kvótakerfinu og með framsalsreglunum sem gilt hafa að við erum orðin fyrirmynd annarra þjóða. Hvers vegna skyldu aðrar þjóðir öfunda okkur Íslendinga af fiskveiðistjórnarkerfinu hér á landi? Ætli það sé fyrst og fremst vegna þess að þær sjá að við höfum svo mikið upp úr veiðigjaldinu sem lagt var á hér á sínum tíma? Nei, allir sem horfa hingað vita að þegar útgerðinni gengur vel mun arðurinn af veiðunum skila sér víðs vegar út í samfélagið í tekjuskatti útgerðarinnar sjálfrar. Það er farið ágætlega yfir það í skýrslu Arion banka hvernig tekjuskattur útgerðarinnar hefur verið. Það er t.d. mjög athyglisvert að á árunum 2003–2005 voru greiddir tekju- og eignarskattar sjávarútvegsins hærri en alls iðnaðar í landinu fyrir utan fiskvinnsluna. Ef við skoðum lengra tímabil greiddi sjávarútvegurinn að meðaltali um 1,5 milljarða á ári í skatta, þ.e. á tímabilinu frá 1999–2008, sem var auðvitað gríðarleg breyting frá þeim tíma sem ég vísaði til áðan, fyrir árið 1990, þegar útgerðarfyrirtækin voru meira eða minna upp á opinbera styrki komin. Þannig er það því miður enn í svo mörgum öðrum löndum, t.d. í Evrópusambandinu. Nú er ríkisstjórnin í viðræðum við Evrópusambandið um að við undirgöngumst fiskveiðistjórnarstefnu þess. Þar er málum svo fyrir komið í dag að Evrópusambandið setur ekki 1 milljarð í sjávarútvegsfyrirtækin í styrki á ári, ekki 5 og ekki 10 milljarða - nei, það fara 100 milljarðar á ári í styrki frá Evrópusambandinu til útgerðarinnar og umræða um veiðigjald er lítil. Það er ekkert svigrúm fyrir veiðigjald. Það er vegna þess, eins og tölurnar bera með sér, að peningar streyma úr opinberum sjóðum til útgerðarinnar. Er ekki rétt að taka þetta með í myndina þegar við tölum um það hvernig við með lögum og reglum getum tryggt þjóðinni arð af útgerð? Ég tel að minnsta kosti að það sé nauðsynlegt. Þess vegna tel ég að það sé mjög erfitt að taka umræðu um þetta mál án þess að ræða um fyrirhugaðar breytingar á stjórn fiskveiða, en frumvarp um það efni er nú í atvinnuveganefnd. Það er í raun og veru fráleitt að við séum að ræða um hugmyndir á borð við þær sem hér liggja frammi, þ.e. að stórauka gjaldtöku af greininni, án þess að það liggi fyrir með hvaða hætti umhverfi greinarinnar verður næstu árin. Það mun m.a. skýrast af afdrifum þess frumvarps. Í skýrslunni sem ég hef hér vitnað til frá Arion banka og reyndar í umsögnum allflestra aðila sem hafa skilað hingað til þingsins áliti sínu kemur mjög skýrt fram að það er verið að draga úr arðsemi veiðanna í því frumvarpi, sem mun aftur bitna á getu greinarinnar til að skila arði af veiðum til þjóðarinnar, sem menn segjast þó í hinu orðinu vera að einblína á. Ég rakti það áðan að á sínum tíma hefði starfað auðlindanefnd og í kjölfar vinnu nefndarinnar hefði verið komið á veiðigjaldi. Í svari til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, sem er frá því í fyrra, frá sjávarútvegsráðherra kom fram hvernig það gjald hefði þróast undanfarin ár og hvernig það hefði skipst eftir byggðarlögum. Það er nokkuð fróðlegt svar og er að finna á þskj. 380 frá þessu löggjafarþingi, 223. mál. Eins og sjá má í fyrsta lið svarsins hefur veiðigjaldið í sjálfu sér ekki verið mjög hátt framan af, það hefur verið á bilinu 600 milljónir upp í 1 milljarð, árin 2010–2011 3 milljarðar, og svo er áætlað í svarinu að það verði aftur um 3 milljarðar. Miðað við þær hugmyndir sem við erum að ræða eru þetta kannski ekki mjög háar tölur. Ég vil þó taka það fram að nokkuð breið samstaða var um það í upphafi að hefja töku veiðigjalds með hóflegu gjaldi. Nú er þetta mál sem sagt lagt fram, sem leit þannig út í upphafi að gera mátti ráð fyrir að hið nýja gjald yrði upp undir 25 milljarðar. Það kemur nú breytt inn í þingið og er dregið úr því og menn segja: Ja, ætli það verði ekki svona 15 milljarðar eða eitthvað svoleiðis. 15 milljarðar eru um það bil þrjátíuföldun frá árinu 2005, sem er um það bil fimmtánföldun frá 2009–2010 og um það bil fimmföldun á gjaldinu frá 2010–2011. Menn segja að þetta sé auðlindarenta. Ég tók upp við hv. þm. Skúla Helgason hér í andsvari í gær hvenær hann teldi að auðlindarenta myndaðist, hvenær útgerðin hefði hagnast svo mikið á rekstri sínum að við gætum farið að ræða um auðlindarentu sem bæri að skipta með einhverjum tilteknum hætti. Þingmaðurinn sagði það ekki áhugaverða spurningu. Hann taldi að menn ættu bara að greiða fyrir aðganginn sjálfan, sem fékk mig aftur til að hugsa: Ja, kannski erum við ekki að ræða um sama málið. En málinu var í upphafi teflt fram sem máli um auðlindarentu. Nú er gjaldið svo sem tvískipt, annars vegar fast gjald en bróðurparturinn af þessari háu tölu kemur af því sem menn segja vera auðlindarentu. Gallinn við þennan málflutning stjórnarliða og meiri hluta nefndarinnar, sem kemur nú með málið inn í þingið, er sá að menn viðurkenna um leið að það eigi eftir að finna út hvernig eigi að reikna auðlindarentuna. Því er vísað áfram í veiðigjaldsnefnd að fínstilla það allt saman, sem dregur fram eins skýrt og hægt er í raun og veru að málið var algjörlega vanbúið þegar það kom til þingsins. Allt er þetta vinna sem sjálfsagt og eðlilegt er að gera kröfu til að unnin sé í ráðuneytinu áður en málið er lagt fram. 15 milljarðar, segja menn núna. Í október sl. kom fram skýrsla frá ríkisstjórninni, fjármálaráðuneytinu, Ríkisbúskapurinn 2012–2015. Þá var kynnt til sögunnar hvernig menn hygðust með annars vegar aðhaldsaðgerðum og hins vegar tekjuaukandi aðgerðum ná frekari jöfnuði í ríkisfjármálum. Í hinum sérstöku tekjuaðgerðum var veiðigjaldið einn undirliðurinn. Í október sögðu menn að þeir ætluðu að taka 4,5 milljarða umfram það sem við höfum hingað til séð tekið í veiðigjald. Það hefði þýtt að á árunum 2013, 2014 og 2015 hefði veiðigjaldið legið einhvers staðar í kringum 10 milljarða. Síðan líða nokkrir mánuðir og þetta frumvarp kemur inn í þingið. Þá segja menn: Ja, núna erum við að hugsa um að taka 25 milljarða. Svo fer málið til nefndar, það kemur í þingið og þá er sagt: Ja, ætli það sé ekki hæfilegt að það séu 15 milljarðar? Sjónarmið okkar í Sjálfstæðisflokknum og fjölmargra umsagnaraðila, einnig sjónarmið sem heyrist sterkt í umræðunni hér frá Framsóknarflokknum er: Þetta enn of hátt. Þá er viðkvæðið: Já, en við erum búin að lækka þetta svo mikið, við erum búin að lækka þetta úr 25 niður í 15. Má ég vekja athygli á því að 15 milljarðar eru um það bil 50% hærri tala en er í fjárlögunum og í þessari skýrslu um ríkisbúskapinn frá árinu 2012 til 2015. Það er því fráleitur málflutningur að ræða um að ríkisstjórnarflokkarnir hafi tekið eitthvert sérstakt tillit eða hafi gefið eftir. Talan er einungis komin úr 25 niður í 15 vegna þess að það er það minnsta sem ríkisstjórnin treystir sér til að mæla með, stjórnarflokkarnir og nefndin sem kom með málið hingað inn, án þess að ógna stöðugleika í greininni. Hefðu menn haldið sig við hærri töluna lá fyrir að þeir gerðu fjöldann allan af fyrirtækjum í greininni gjaldþrota, sendu menn í greiðsluþrot. Það hefði kallað yfir okkur gríðarleg vandræði á erfiðum tímum þegar greinin er að rétta úr kútnum og skila okkur þeim mikilvægu gjaldeyristekjum sem raun ber vitni. Ég ætla að nota síðustu mínútuna í ræðu minni til að vekja athygli á því að það þarf ekki að vera sá ágreiningur um þessi mál sem ríkisstjórnin hefur komið þeim í. Það er ágætissamhljómur milli flokka um að hægt sé að hækka veiðigjaldið. Ég tel að það sé grundvöllur fyrir ágætri sátt við greinina sjálfa um að taka aukna auðlindarentu af henni. Lykillinn liggur í því að komast að samkomulagi um hvernig auðlindarentan verður reiknuð og síðan hvernig henni eigi að skipta í framhaldinu. Auðlindarenta í þessum skilningi er hinn svokallaði umframhagnaður vegna forgangs að nýtingu auðlindarinnar sem sjávarútvegsfyrirtækin í landinu hafa. Um þetta á ekki að þurfa að vera svo mikill ágreiningur. Hann er fyrst og fremst vegna þess að menn koma með vanbúið mál inn í þingið og reyna að þrýsta því í gegn án þess að hlusta á sjónarmið sem fram koma í umræðunni og eru málefnaleg. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans. Mjög gagnlegt er að fara yfir það sem hann fór yfir til upprifjunar. Mig langar að spyrja þingmanninn að því, þar sem Samfylkingin og nokkur hluti Vinstri grænna lagði inn umsókn að Evrópusambandinu sumarið 2009, hver skoðun hans er á því að hafa þessi tvö mál opin bæði í einu, þ.e. nú liggur allt undir í sjávarútvegsmálunum á Alþingi hjá ríkisstjórninni og svo er umsóknin að Evrópusambandinu opin líka. Er ekki óskynsamlegt að hafa tvö svo stór mál í óvissu, sérstaklega í ljósi þess að það er verið að rústa hér kerfi sem er tilnefnt til verðlauna á alþjóðavísu? Margir horfa til okkar ágæta fiskveiðistjórnarkerfis sem á rætur að rekja til ársins 1990. Hefur þetta einhver áhrif á umsóknina eða sér þingmaðurinn einhverjar hættur samfara því að þessi tvö mál séu bæði opin í einu? Við eigum náttúrlega mikið undir að verja hagsmuni okkar í sjávarútvegi komi til aðildar að Evrópusambandinu. Hin spurningin sem ég ætla að leggja fyrir þingmanninn er hvað honum finnist um það skattlagningarframsal sem lagt er til í frumvarpi þessu, ekki einasta er gefin út reglugerðarheimild í frumvarpinu til ráðherra heldur er beinlínis farið niður í embættismannakerfið þar sem þrír aðilar verða fengir til að ákveða þá skattlagningu sem boðuð er í frumvarpinu. Telur þingmaðurinn þetta ekki skýrt brot á stjórnarskránni?

Herra forseti. Jú, ég tel að það valdi mikilli óvissu um framtíð íslensks sjávarútvegs að vera með bæði þessi mál á dagskrá í þinginu og þau átök sem hafa ríkt um framtíð íslensks sjávarútvegs allt þetta kjörtímabil og hafa síðan til viðbótar umsókn í gangi um aðild að Evrópusambandinu. Í því sambandi hefur komið í ljós að Evrópusambandið hefur ekkert viljað sýna á spilin í bráðum þrjú ár í viðræðunum þannig að við erum enn í mikilli óvissu um hvað mögulegt er að semja um. Það er reyndar ágætt að þetta skuli koma upp hér vegna þess að það var einmitt í dag sem Hafrannsóknastofnun lagði til eða kom með ráðgjöf um veiðar fyrir næsta fiskveiðiár og voru bæði góðar og slæmar fréttir í þeim upplýsingum sem komu frá Hafrannsóknastofnun. Það er kannski ágætt að rifja það þá upp að um leið og við gleðjumst yfir aukningu þorskstofnsins og hörmum að ýsustofninn er að gefa eftir að ef við værum í Evrópusambandinu mundum við bíða eftir því að heyra hvað Evrópusambandið ætlaði að gera með upplýsingarnar vegna þess að það væri úr okkar höndum að taka ákvörðun um heildarafla hvers árs. Varðandi stöðuna hér heima að öðru leyti og það sem ég nefndi um arðsemi greinarinnar þá er það mjög athyglisvert sem kemur fram í skýrslu Arion banka, að það eru ekki nema sex ár síðan Norðmenn drógu að mestu leyti úr framlögum og styrkjum til sjávarútvegs og árið 1992 voru styrkir til greinarinnar í Noregi tæplega 30% af tekjum hennar. Svo eftir að menn drógu úr styrkjunum byrjaði arðsemi að aukast í greininni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir þetta svar. Það er akkúrat mergurinn málsins að íslenskur sjávarútvegur er ekki ríkisstyrktur en sjávarútvegur Evrópusambandsins er það. Þingmaðurinn vísaði í upplýsingar frá Noregi sem eru mjög mikilvægar fyrir okkur, að um leið og dregið er úr ríkisstyrkjum eflist atvinnugreinin. Þetta er afar mikilvægt. Varðandi spurningarnar sem ég lagði fram sá ég að þingmaðurinn féll á tíma í seinni spurningunni þannig að ég ætla að bera hana fram aftur. Telur þingmaðurinn að skattlagningarframsalið sem á sér stað í frumvarpinu brjóti ekki gegn 77. gr. stjórnarskrárinnar þar sem kveðið er á um að Alþingi eitt megi leggja á skatt í gegnum lagafrumvörp? Mig langar að fá álit þingmannsins á þessu atriði.

Herra forseti. Ég held að það sé mikið álitamál og þarfnist nákvæmrar skoðunar. Ég sé það af gögnum málsins að ráðuneytið telur sig hafa girt fyrir þessa hættu með því að nefndin, sem málinu er vísað til, hafi ekki úrslitaáhrif um gjaldlagninguna en þar sem tilvitnað stjórnarskrárákvæði er mjög afdráttarlaust um að þessu skuli skipað með lögum tel ég að menn verði að fara mjög varlega í að setja lög sem vísa þessu valdi eða mati áfram. Þess vegna er það gilt sjónarmið sem þingmaðurinn hreyfir hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ágæta ræðu hér áðan, sérstaklega þó undir lokin þegar hv. þingmaður sagði að ágætur samhljómur væri um meginsjónarmiðin í þessum málum. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni, það er ágætur samhljómur um meginsjónarmiðin. Ég hef haft það á tilfinningunni í þessari umræðu, sem er búin að standa yfir í tæpa viku núna, að við séum að leggja dálítið á okkur í að finna ágreining um meginsjónarmiðin. Mér finnst þau liggja fyrir vegna þess að það liggur mikil vinna að baki, ekki bara þessu eina máli heldur hafa menn í áratugi unnið að þessu og í grófum dráttum komist að sömu niðurstöðu. Niðurstaða auðlindanefndarinnar, sem hv. þingmaður nefndi áðan, svo að ég vitni til hennar, með leyfi forseta, er að „rétt sé að stefna að greiðslu fyrir afnotarétt af öllum auðlindum sem eru í eigu ríkis eða þjóðar af tvennum ástæðum: annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind, hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði (auðlindarentu) sem nýting hennar skapar“. Um það snýst þetta mál. Þetta er sama niðurstaða og endurskoðunarhópurinn 2010 komst að þegar hann skilaði gögnum sínum af sér sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson notar sem röksemdafærslu í bókun sinni með skýrslunni. Það er ekki verið að gera aðrar breytingar á heildarstjórnarkerfi sjávarútvegs. Það á að halda sig við aflahlutdeildarkerfið, aflamarkskerfið, og litið er til lengri tíma með nýtingarsamningum til 20 ára, úthluta yfir 90% af aflaheimildum til 20 ára o.s.frv. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Er hann andvígur þeim meginsjónarmiðum að auðlindagjald taki mið af arðsemi í greininni annars vegar, sé nátengt arðsemi í greininni, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Þegar bátarnir voru allir bundnir við bryggju í gær fór ég ásamt fleiri þingmönnum í göngutúr niður að höfn. Þar hittum við tvo menn sem selja net og þjónusta meðal annars Granda. Þeir eru á litlum vinnustað, þriggja manna vinnustað, og sagði annar mannanna að Grandi verslaði við fyrirtækið fyrir um 700 milljónir á ári. Það fær mann óneitanlega til að velta því fyrir sér, þegar við leggjum á skatt eins og þennan, hversu mikið skatttekjur muni dragast saman á öðrum sviðum sjávarútvegs, hjá þjónustuaðilum, launaskattur og annað. Í skýrslu sem unnin var af Daða Má Kristóferssyni og Stefáni B. Gunnlaugssyni, sem fylgir með þessu frumvarpi, er einmitt fjallað um þetta. Þar segir, með leyfi herra forseta: „Beinu áhrifin verða minni skatttekjur vegna minni arðsemi, samdráttar í framkvæmdum á vegum fyrirtækja, minni kaup á þjónustu og aukin hætta á gjaldþrotum. Til lengri tíma mun rými fyrirtækja til að gera vel við starfsfólk minnka og líklegt er að launaþróun í sjávarútvegi verði neikvæð.“ - Það hefur áhrif á arðsemi og umfang annarrar skyldrar atvinnustarfsemi við sjávarútveg. Mig langaði að velta því upp við hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað skoðað það hversu miklar tekjur eru af þessum afleiddu, óbeinu störfum sem verða til í kringum sjávarútveginn. Nái þetta frumvarp fram að ganga, eins og það er, og til að mynda 17 af 24 útgerðum í Snæfellsbæ færu á hausinn, hvað mundi það draga mikið úr tekjum ríkissjóðs af þessum afleiddu störfum? Það væri fróðlegt ef hv. þingmaður, af því að hann var á þessum nótum í ræðu sinni, gæti aðeins komið inn á þetta í andsvari.

Herra forseti. Það er ekki bara að það frumvarp sem við ræðum í dag kunni mögulega að draga úr tekjum annars staðar í kerfinu heldur hefur óvissan, sem hefur ríkt frá því að nýja ríkisstjórnin tók við, líka haft mikil áhrif í þessu efni. Beinu áhrifin af þessu frumvarpi, þ.e. af því að stórauka svo gjaldtökuna upp í 15 milljarða, kannski 20, það er ekki auðvelt að reikna það nákvæmlega fyrir fram, munu augljóslega vera þau að það dregur úr möguleikum útgerðarinnar til þess að fara í nýfjárfestingar og það dregur úr krafti og getu útgerðarinnar til að sækja fram. Henni verður einfaldlega skömmtuð ákveðin framlegð og allt sem umfram verður verður sniðið af af stjórnvöldum. Ég tel að þetta sé í raun og veru besta leiðin til að lýsa því hversu langt á að ganga með þeim hugmyndum sem hér eru kynntar til sögunnar. Ég held að hægt sé að gera þetta með miklu hóflegri hætti þannig að við séum í raun og veru að skipta auðlindarentunni. Nú er ég bara að lýsa áhrifum þess frumvarps sem við ræðum hér, þ.e. frumvarp um veiðigjöld. Önnur óbein áhrif sem hafa haft gríðarlega mikil áhrif á umsvif og fjárfestingar í sjávarútvegi eru pólitísk óvissa, frumvarpið um stjórn fiskveiða og fyrri hugmyndir sem hafa komið fram á þessu kjörtímabili. Allt þetta hefur valdið því að fjárfestingar í sjávarútvegi, sem áður voru að meðaltali um 20 milljarðar á ári, hafa hrokkið niður í um 5 milljarða. Við erum með um ¼ af fjárfestingu í greininni miðað við það sem áður var, aðallega út af pólitískri óvissu.

Herra forseti. Hv. þingmaður er í rauninni efnislega að segja það sama og segir í skýrslu fræðimannanna Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar. Það er mjög erfitt að átta sig á því hvert tekjutapið verður fyrir íslenskan sjávarútveg ef þetta nær fram að ganga. Mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort það sé ekki mikilvægt, í ljósi þess að það er ekki búið að slá neinum tölum á það hvaða neikvæðu áhrif þetta frumvarp eitt og sér mun hafa á öðrum sviðum, að reyna að gera einhverja úttekt á því áður en þetta frumvarp nær fram að ganga. Síðan langar mig að spyrja í ljósi þess sem hv. þingmaður benti á í ræðu sinni og kemur fram í skýrslunni frá þessum óháðu fræðimönnum: Hvað finnst hv. þingmanni um það að þeir sem gagnrýna frumvarpið málefnalega, eins og þessir ágætu fræðimenn og margir þingmenn hafa gert, sveitarfélög og aðrir, 

Herra forseti. Varðandi síðari spurninguna finnst mér slík ummæli dæma sig sjálf, ég efast um að þau nái vel í gegn hjá þeim sem þau hafa uppi. Varðandi fyrra atriðið er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka undir með þingmanninum og svara því játandi. Ég tel nauðsynlegt að fara mjög vandlega yfir áhrifin af þeim breytingum sem við erum að ræða á alla þá aðila sem þjónusta sjávarútveginn, á sjávarútvegsklasann á Íslandi í heild sinni. Það eru líka vinnubrögðin sem almennt hafa verið viðhöfð á fyrri árum þegar við höfum rætt mál af þessum toga. Við vorum t.d. með frumvarp um stjórn fiskveiða árið 1990 til umræðu í þinginu og þeir sem lesa það frumvarp sjá hversu margir voru kallaðir til til að meta þörfina fyrir breytingar og 

Virðulegi forseti. Hér höldum við áfram að ræða um veiðileyfagjald eins og það er kallað en er í raun og veru skattheimta. Eins og komið hefur komið fram í umræðum í dag verður að fá úr því skorið hvort þetta sé raunverulega skattheimta eða ekki því að það sem lagt er fram í frumvarpinu á ekkert skylt með hugtakinu gjaldi þar sem aðrar reglur gilda um gjöld en skatta. En við sem höfum gert athugasemdir við að málið fari til efnahags- og skattanefndar vonumst til að nefndin geti fengið aftur til sín sérfræðinga sína og okkar bestu lögmenn og lögfræðinga til þess að svara því hvort um gjald er að ræða eða ekki. Ég er hér með nefndarálit frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar, frá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni sem er fulltrúi Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd. Þetta er mjög greinargott nefndarálit og tekur á mörgum þáttum. Þar kemur fram að ekkert samráð hafi verið haft í málinu, eða eins og segir þar: „… ekkert samráð var haft - ekki neitt við neinn.“ Ekkert samráð var haft við vinnslu frumvarpsins eða í nefndinni um neitt eða við neinn. Það er stór yfirlýsing en komið hefur fram í umræðum á Alþingi að þannig var málið unnið. Þarna stendur að ekki hafi verið haft samband við Hagstofuna, þrátt fyrir að aðferðafræðin sem lögð er til varðandi gjaldtökuna ætti uppruna sinn hjá Hagstofunni. Það stendur nefnilega í 10. gr. frumvarpsins, sem ber heitið reiknuð renta, með leyfi forseta: „Söluverðmæti afla og afurða skal byggjast á upplýsingum sem Hagstofa Íslands vinnur árlega úr skattframtölum og aflar frá fyrirtækjum í fiskveiðum og fiskvinnslu, ásamt upplýsingum frá Fiskistofu, að teknu tilliti til breytinga á verðvísitölu sjávarafurða frá meðaltali þess tekjuárs sem framtölin byggjast á til 1. apríl ár hvert fyrir ákvörðun veiðigjaldsins.“ Svo þegar gluggað er í frumvarpið sjálft um 10. gr. kemur fram, með leyfi forseta: „Í greininni er kveðið á um hvað felst í reiknaðri rentu eins og það hugtak er notað í frumvarpinu. Er þar fylgt hefðbundinni skilgreiningu á rentu sem mismun á afurðatekjum og tilkostnaði. Í stað fjármagnskostnaðar samkvæmt bókhaldi er fjármagnstengdum gjöldum og reikningslegum afskriftum sleppt en í stað þeirra kemur reiknuð ávöxtun á verðmæti varanlegra rekstrarfjármuna. Er þetta sama skilgreining og Hagstofa Íslands hefur notað í mati sínu á afkomu í sjávarútvegi með því fráviki að vörubirgðir eru taldar með þeim rekstrarfjármunum sem lagðir eru til grundvallar útreikningi á fjármagnskostnaði. Tekið er fram að sölu og leigu á aflaheimildum skuli reikna til tekna til viðbótar við söluverð afurða enda kemur greidd leiga og niðurfærsla á kaupverði heimilda til frádráttar sem kostnaður eins og heimilað er í skattalögum. Þá er í greininni kveðið á um hvernig skuli afla upplýsinga um þá þætti sem þarf til að reikna og áætla rentuna. Er það gert með svipuðum hætti og nú er gert hjá Hagstofu Íslands sem safnað hefur þessum upplýsingum árum saman og birt þær reglulega. Þar sem nokkur tími er liðinn frá því tímabili sem aðgengilegar upplýsingar liggja fyrir um er lagt til að þær verði framreiknaðar. Tekjurnar verði hækkaðar eða lækkaðar með verðvísitölu sjávarafurða og kostnaður með vísitölu verðlags og eftir atvikum byggingarkostnaðar. Með því fæst nálgun við það aflaverðmæti og þann kostnað sem ætla má að verði á komandi fiskveiðiári.“ Hér er nákvæmlega útlistað hvernig Hagstofa Íslands á að fara með þær reiknikúnstir sem eru í frumvarpinu. Samkvæmt þessu fer frumvarpið gegn stjórnarskránni vegna þess að verið er að sækja heimildir aftur í tímann og lög mega ekki vera afturvirk eins og flestir vita. Það sem er sérlega ámælisvert við þetta er að þessi ríkisstofnun, Hagstofan, hafi ekki verið höfð með í ráðum við vinnslu þessa frumvarps og ekki látin vita að afleiðingarnar af þessu frumvarpi, verði það að lögum, lendi beint í fangi hennar. Í nefndaráliti 2. minni hluta kemur einnig fram að ekki hafi verið haft samráð við hagsmunaaðila greinarinnar þrátt fyrir að því sé haldið fram að byggt sé á niðurstöðu samráðs- og sáttanefndar sjávarútvegsráðherra frá haustinu 2010. Ekki var haft samráð við sveitarfélögin þrátt fyrir að samkvæmt frumvarpinu verði tíu sinnum hærri upphæð tekin út úr sjávarútvegssamfélögunum en áður. Ekki var haft samráð við aðila á vinnumarkaði þrátt fyrir stöðugleikasáttamálann og samninga við þau um gerð kjarasamninga. Hafa allir þessir aðilar gagnrýnt samráðsleysið harðlega. Svona vinnubrögð eiga ekki að sjást á Alþingi. Þau eru ekki boðleg Alþingi sem löggjafarstofnun og þess vegna væri best að frumvarpið færi aftur til nefndar eða yrði hreinlega dregið til baka og stofnaður hópur til að reyna að ná sáttum um málið á ný. Ég minni á að samráðshópurinn frá árinu 2010 náði slíkri sátt að hæstv. forsætisráðherra taldi það ófært því að hún ætlaði sér að hafa sjávarútvegsmálin í ósátt. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra telji að það sé ríkisstjórn hennar til framdráttar að vera í stríði við þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar og hefur það margoft komið fram að hæstv. forsætisráðherra velur ófrið þótt friður sé í boði. Komið hefur fram í skoðanakönnunum undanfarið að þessi vinnubrögð hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur ganga ekki lengur í landsmenn og hafa ef til vill aldrei gert. Jú, Samfylkingin fékk ágætisfylgi í síðustu kosningum en síðan hefur það hrapað. Í fréttum eftir síðustu skoðanakönnun kom ansi einkennileg túlkun fram hjá ákveðnum aðila þegar Sjálfstæðisflokkurinn mældist með mjög mikið fylgi, þá voru skýringarnar þær að Sjálfstæðisflokkurinn mældist svo stór vegna þess að verið væri að ræða sjávarútvegsmálin á þingi. Það hefði einmitt akkúrat átt að vera á hinn veginn vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur talað þessa atvinnugrein svo niður og kallað þá sem í greininni starfa mörgum illum nöfnum, verð ég að segja, það er ekkert hægt að segja annað. En hæstv. forsætisráðherra kemst upp með það á Alþingi, í þessum ræðustól, að vera með fúkyrðaflaum um ákveðna aðila án þess að fá áminningu frá forseta þingsins. Það er mjög einkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að þingmenn stjórnarandstöðunnar fá ávítur í ræðustól fyrir mun vægara orðalag. Í nefndaráliti 2. minni hluta er vísað í umsagnir sveitarfélaga. Vísað er í umsögn Fjarðabyggðar, Vestmannaeyjabæjar, hreppsnefndar Vopnafjarðar, Snæfellsbæjar, bæjarskrifstofa Grindavíkur og fleiri aðila þar sem lýst er neikvæðum áhrifum þessa frumvarps sem ég hef því miður ekki tíma til þess að fara yfir nú. Í nefndarálitinu kemur fram umsögn frá Landsbankanum sem er að mínu mati svo sláandi, þ.e. fulltrúar Landsbankans komu á fund nefndarinnar og bentu atvinnuveganefnd á að færi þetta frumvarp í gegn og yrði að lögum óbreytt þyrfti Landsbankinn að afskrifa 31 milljarð kr. Hvers vegna veit hægi höndin ekki hvað sú vinstri gerir hjá þessari ríkisstjórn? Eins og allir vita er Landsbankinn ríkisbanki. Ef frumvarpið fer óbreytt í gegnum þingið og menn ná inn 15 milljörðum í skatt þarf Landsbankinn að afskrifa 31 milljarð. Til þess að það komi fram í þingtíðindum vil ég minna á að verði frumvarpið að lögum óbreytt tapar ríkissjóður þarna 31 milljarði í gegnum Landsbankann. Það kom í ljós í dag að hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra fór með ríkisábyrgð í SpKef og er það nú að koma í hausinn á ríkinu á nýjan leik, 20 milljarðar liggja eftir hann þar. Ég fékk svar nú í vikunni um hrun virðisaukaskattsstofnsins hér á landi upp á 40 milljarða þannig að nú er ljóst að ríkissjóður tapar tæpum 100 milljörðum 

Virðulegur forseti. Það hefur löngum verið skýrt að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er ekki sérstakur aðdáandi ríkisstjórnarinnar, hvað þá forustumanna flokkanna, eins og fram kom í ræðu hennar áðan. Hvað um það, hér ræðum við um annað mál, við ræðum hér frumvarp til veiðigjalda sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í hvernig falli að stefnu Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum. Miðað við ályktun síðasta landsfundar Framsóknarflokksins finnst mér einhvern veginn eins og það sé dálítill samhljómur með stefnu Framsóknarflokksins í þessum málum og því sem fram kemur í því frumvarpi sem við ræðum um. Í stefnu Framsóknarflokksins er talað um auðlindagjald. Í stefnu Framsóknarflokksins er talað um að byggja eigi stjórn fiskveiða á grunni aflahlutdeildar og aflamarks. Í stefnu Framsóknarflokksins er talað um tvo hluta eða potta. Reyndar gengur Framsóknarflokkurinn heldur lengra en gert er í því frumvarpi sem nú er til umfjöllunar í atvinnuveganefnd hvað það varðar, þ.e. að sá hluti á að vera talsvert stærri en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Varðandi það frumvarp sem hér um ræðir langar mig að spyrja hv. þingmann að því hvort hún sé andvíg þeirri tillögu sem fram kemur í frumvarpinu sem felur í sér að innheimta eigi auðlindagjald með tvennum hætti, þ.e. annars vegar með fast gjald sem snýr að því og á að standa undir rekstri sjávarútvegsins af hálfu hins opinbera og hins vegar gjald nátengt afkomunni sem fylgi afkomunni upp og aukist þegar gengur vel en fari niður og 

Virðulegi forseti. Ég sá mikinn undrunarsvip á hv. þm. Birni Vali Gíslasyni að ég skyldi koma í andsvar því að ég mótmælti störfum hans á þinginu í gær og fór ekki í andsvar við hann vegna ummæla sem hann viðhafði í þessum ræðustól sem fóru langt yfir öll mörk, þ.e. þegar hann taldi að hér væri drukkinn þingmaður í húsinu. En starfs míns vegna og mikilvægis þessa máls sem við ræðum nú ætla ég að svara þessari spurningu. Framsóknarflokkurinn hefur ætíð verið reiðubúinn til sátta í málinu og við í Framsóknarflokknum höfum rétt út margar sáttarhendur í þessu máli sem og öðrum. En samráð gengur ekki út á einræði, og ég vona að hv. þingmaður viti hvert ég er að fara með því. Það eru margir sáttafundir búnir að vera í málinu en þá kemur alltaf ein lína frá ríkisstjórninni og ríkisstjórnin er ekki tilbúin til sátta. Við framsóknarmenn viljum að náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu verði lýstar þjóðareign, það er skýrt. Við viljum að nýting þeirra sé skynsamleg og sjálfbær. Við viljum taka upp auðlindagjöld, það er allt rétt sem hv. þingmaður fór yfir áðan, þannig að það er samhljómur með þessu frumvarpi og stefnu Framsóknarflokksins. Þingmaðurinn fór yfir fastagjaldið og gjald sem er nátengt afkomu en við viljum að það sé kallað réttum nöfnum. Þegar um gjald er að ræða er það gjald en þegar er um skatt að ræða skal það líka heita skattur en ekki vera dulbúin skattheimta í formi gjalda. Það er því mikill samhljómur með frumvarpinu og stefnu Framsóknarflokksins í þessum málum, en það er ekki þar með sagt að við í Framsóknarflokknum gerum ekki kröfu á að frumvarpinu verði breytt í þá átt að það muni samrýmast stjórnarskránni, þótt ekki sé annað. 

Virðulegi forseti. Nei, það var enginn undrunarsvipur á mér yfir því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir skyldi bregðast við andsvari mínu enda tilkynnti þingflokksformaður Framsóknarflokksins mér það í gær að Framsóknarflokkurinn mundi ekki taka þátt í þeim leik sem Sjálfstæðisflokkurinn er í og virði ég það mikils. Ég var ekkert hissa á því. Hins vegar er það athyglisvert sem kemur fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og harmónerar við það sem ég sagði áðan að það er sterkur samhljómur með stefnu Framsóknarflokksins í þessum málum, með málflutningi Framsóknarflokksins og framsóknarmanna í gegnum tíðina og þeim áherslum og þeim meginsjónarmiðum sem fram koma í frumvarpinu. Þó að við deilum um stærðirnar í svokölluðum hluta 2 eða potti, um upphaf veiðigjalds o.s.frv. er mikill samhljómur um meginsjónarmiðin. Sá samhljómur hefur æ oftar komið fram í atvinnuvegnanefnd og því starfi sem þar hefur verið unnið varðandi þetta frumvarp, sem er mjög mikið. Það er hins vegar ekki rétt sem hv. þingmaður nefndi áðan og fleiri þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa talað um að þetta sé gert án samráðs og ekkert tillit tekið til umsagna. Fyrir liggja ítarlegar breytingartillögur við málið sem byggðar eru á þeim umsögnum og athugasemdum sem atvinnuveganefnd bárust vegna þess og vegna þeirra gagna sem atvinnuveganefnd kallaði eftir meðal annars hjá sérfræðingum. Atvinnuveganefnd fór að rýna frumvarpið betur og kanna betur ákveðna þætti. Á þeim byggjast umfangsmiklar breytingartillögur við málið. Það hefur því auðvitað verið tekið tillit til umsagna sem komið hafa og málið sjálft byggist á samráði allra aðila úr sjávarútvegi, ekki bara í ár 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að minna hv. þingmann á að við þingmenn skrifum undir eið að stjórnarskránni þegar við tökum sæti á Alþingi, við heitum því að vinna hér eftir okkar bestu sannfæringu og samvisku. Ég er kosin þingmaður þetta kjörtímabil og þess vegna tek ég þátt í störfum þingsins. Mér er alveg sama þó að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi komið til hv. þm. Björns Vals Gíslasonar í gær og tilkynnt honum þetta. Ég er hér á mínum forsendum, eðlilega, sem þingmaður Reykjavíkur. En mér finnst dapurlegt, herra forseti, að hv. þingmaður skyldi hafa notað þetta stutta andsvar við mig til að hrauna enn einu sinni yfir Sjálfstæðisflokkinn, því að við vitum alveg hvaða stefnu búið er að taka hjá þessari ríkisstjórn. Það sjá það allir sem fylgjast með umræðum að ríkisstjórnarflokkarnir eru að reyna að einangra Sjálfstæðisflokkinn í störfum þingsins, í stjórnarskrármálinu, í þessu máli og fleirum. En það verða ríkisstjórnarflokkarnir að eiga við sig og ég veit það og hef séð að þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru tilbúnir til að taka upp þann málflutning og standa náttúrlega með sjálfum sér. Þeir geta barist við ríkisstjórnina jafn vel og við þingmenn Framsóknarflokksins. Það liggur alveg fyrir að það er mikill samhljómur með tillögum Framsóknarflokksins og þessu frumvarpi. En ég ítreka að við framsóknarmenn munum ekki samþykkja frumvarpið óbreytt og ekki heldur eftir að meiri hlutinn lagði fram þessar breytingartillögur. Með því valdaframsali sem felst í frumvarpinu, með því að skipa þriggja manna nefnd, afsala menn sér ekki einungis valdi frá Alþingi til ráðherra með reglugerð heldur á ráðherrann að skipa nefnd til að fara með þá útreikninga sem veiðileyfaskatturinn á að byggjast á. Valdaframsalið er aukið í breytingartillögunum og það get ég ekki sætt mig við frekar en öll hin stjórnarskrárbrotin sem er að finna í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og hrósa þingmanninum fyrir að hlusta á þær raddir sem berast okkur inn á þing, þ.e. fyrir lesa þær umsagnir sem berast okkur um þetta mál og bregðast við þeim. Hv. þingmaður minntist aðeins á það sem fram hefur komið varðandi Landsbanka Íslands, um þær afskriftir sem bankinn telur að hann þurfi að ráðast í verði þetta frumvarp að veruleika. Það er aðeins tæpt á þessu í nefndaráliti 2. minni hluta sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, fulltrúi framsóknarmanna í atvinnuveganefnd, flytur. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í hvaða afleiðingar þetta frumvarp muni hafa, ekki aðeins á Landsbankann heldur á bankakerfið í heild út frá þessum upplýsingum, hvort hún geri sér grein fyrir því, og þá hvort þetta atriði hafi fengið einhverja umfjöllun í þinginu, hvort það hafi komið fram í umræðunni um þetta mál hér með hvaða hætti meiri hluti nefndarinnar og nefndin fjallaði um þetta og hvort menn hafi virkilega ekki haft neinar áhyggjur af þessu atriði. Ég sé ekki að það hafi verið lögð fram nein gögn eða neinir útreikningar á því hvaða afleiðingar þessar breytingar á frumvarpinu munu hafa eða hvað þær munu hafa í för með sér. Fullyrt er að skatturinn verði ekki nema 15 milljarðar kr. meðan aðrir sem telja sig hafa reiknað þetta út segja að um sé að ræða 21 milljarð kr. Þá langar mig jafnframt að spyrja hv. þingmann að því hvort hún telji ekki að ýmislegt sé óunnið í þessu máli, hvort það sér ekki æskilegt að fram fari nánari gagnaöflun þannig að við áttum okkur betur á því hvað það er nákvæmlega sem farið er fram á að við samþykkjum.

Virðulegur forseti. Ég þakka þetta andsvar frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Sú umræða sem hefur farið fram í þinginu um þetta mál er má segja nánast einræða stjórnarandstöðunnar með örfáum undantekningum. Hv. þm. Mörður Árnason las hér upp í gær hvaða stjórnarþingmenn höfðu talað. Mig minnir að þeir hafi ekki verið fleiri en fimm um kvöldmatarleytið í gær. Gott og vel. Það sem ég er að kalla eftir er að þetta mál verði betur unnið og það reiknað út heildstætt hvaða áhrif frumvarpið hefur á heildarmyndina. Það er vitað að megnið af skuldum sjávarútvegsins er í Landsbankanum, þá tala ég um megnið, ég er ekki með prósentuna upp á hár. Þegar fulltrúar Landsbankans koma fyrir atvinnuveganefnd og segja að þetta leiði af sér afskriftir hjá bankanum upp á 31 milljarð er með ólíkindum að ekki skuli vera hlustað á þau rök og það skoðað betur. Því miður, herra forseti, virðist ríkisstjórnin telja sig hafa opinn tékka í ríkissjóð fyrir hvað sem er, samanber það sem ég minntist á í ræðu minni að nú þarf ríkið að standa í skilum með rúma 19 milljarða sem eiga að fara í Landsbankann vegna þess að þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, veitti þeim banka ríkisábyrgð. Hver á að bera ábyrgðina á því? Hann taldi okkur þingmönnum trú um að þetta mundi ekki kosta ríkið neitt, svo var dregið í land með það og sagt að þetta mundi kosta 11 milljarða. Ég segi ekki annað en: Hvers á þjóð að gjalda sem hefur ríkisstjórn sem stendur með ríkissjóð galopinn og dælir þaðan út fjármagni og ríkisábyrgðum út í loftið?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Hv. þingmaður talaði líka mikið um það í ræðu sinni hvernig samráði hefði verið háttað við tilurð þessa máls og fór jafnframt aðeins yfir það í andsvari við annan þingmann hvernig Framsóknarflokkurinn vildi haga málum. Ég gat ekki heyrt betur en að hv. þingmaður teldi að hægt hefði verið að leggja fram frumvarp á grundvelli sáttar, það hefði verið hægt að vinna málið með þeim hætti að við værum ekki með allt í hers höndum í þinginu vegna þess að vinnubrögðin eru slík að menn geta einfaldlega ekki sætt sig við það frumvarp sem hér liggur frammi. Hvernig hefði Framsóknarflokkurinn stýrt þessu máli? Hvað er það sem hv. þingmaður leggur til að gert verði í stöðunni varðandi þetta mál? Er eina leiðin sú að taka þetta mál, henda því og byrja upp á nýtt eða sér hv. þingmaður einhverja aðra leið? Ég tel að mjög mikilvægt á þessum tímapunkti að við áttum okkur á því hvað það er í raun og veru sem við viljum gera með þetta mál vegna þess að mér hefur þótt þingmenn flestallra flokka sem hafa talað í þessari umræðu tala með þeim hætti að þeir vilji setjast saman yfir hlutina og reyna að ná einhverju samkomulagi og niðurstöðu sem menn geta orðið ásáttir um. Auðvitað er það þannig þegar gerðar eru málamiðlanir að ekki fá allir allt sem þeir vilja. En málið er í hnút og vinnubrögðin eru ekki til fyrirmyndar. Hvað leggur hv. þingmaður nákvæmlega til að verði gert og hvernig hefði þetta mál verið unnið hefði hv. þingmaður fengið að hafa puttana í því?

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í ræðu í dag, það sáttaboð sem við framsóknarmenn lögðum fram og var svæft í nefnd. Þegar málin voru komin í hnút, eftir að hv. þm. Jóni Bjarnasyni var vikið úr ríkisstjórn, lögðum við fram þingsályktunartillögu um að ríkisstjórnin mundi skipa starfshóp fulltrúa allra flokka, hagsmunasamtaka, verkalýðshreyfingarinnar, Samtaka atvinnulífsins og fleiri aðila, en sú tillaga fékkst ekki rædd. Það er nú svo með samráð að það verður að vera samráð en ekki einræði. Því miður, verð ég að segja aftur, virðist það henta einhverjum í ríkisstjórnarflokkunum að hafa þetta mál upp í loft. Þroskinn er ekki meiri en svo. Við erum að kalla eftir samráði og samvinnu. Ég hef sem þingmaður reynt að benda á gallana í frumvarpinu og er búin að gera það í mörgum ræðum. Gallarnir í frumvarpinu eru aðallega þeir að mínu mati að það stríðir gegn stjórnarskránni. Ríkisstjórnin hefur fengið á sig hæstaréttardóma vegna þess að hér hafa farið í gegnum þingið frumvörp á þeirra ábyrgð og orðið að lögum og þau hafa síðan verið dæmd ólögleg. Gengislánadómurinn bannaði til að mynda afturvirkni laga. Það stendur skýrt í lögum að ekki má setja afturvirk lög. Stjórnarandstaðan hamaðist alveg hreint hér við að benda ríkisstjórnarflokkunum á þetta þegar þau lög voru samþykkt. Nei, nei, það var ekki hlustað, og hvað gerðist? Hæstiréttur þurfti að skipta sér af stjórn landsins, talandi um þrígreiningu ríkisvaldsins. Þetta er ekki boðlegt. Ég ítreka aftur: Við framsóknarmenn viljum hafa fulla samvinnu í þessu máli, vera með samráð og hafa frumvörpin þannig úr garði gerð að þau standist stjórnarskrá en það er ekki í boði því að hér er einungis einræði í boði.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp sem varðar ekki bara eina atvinnugrein heldur þjóðarhag. Þetta varðar alla Íslendinga og sérstaklega heimilin í landinu. Það kemur til af því að Ísland hefur alla tíð að mestu átt sitt undir fiskveiðum og þess vegna er þetta afskaplega stórt mál í hugum Íslendinga. Þetta hefur með velferð okkar að gera og afkomu. Þess vegna er þetta mál jafnheitt og raun ber vitni. Í gær voru á Austurvelli mótmæli þar sem sjómenn mættu í stórum hópum. Sá hópur fólks er ekki vanur því að mæta og mótmæla en sá sig knúinn til að gera það. Það var áhugavert að sjá nokkra einstaklinga, fólk sem er vant að mótmæla og gerir kannski ýmislegt annað, ég veit ekkert um það, en það virtist nálgast þá staðreynd að hér væri annað fólk að mótmæla með því að segja: Hver bauð þér í þetta partí? Fleiri hundruð manns, hátt í 2 þús. sjómenn, mótmæltu að vonum þessu frumvarpi sem mun ekki bara koma niður á þeim heldur allri þjóðinni. Þegar við skoðum þessi mál og setjum þau í samhengi er það þannig að við Íslendingar höfum lifað af fiskveiðum frá örófi alda. Það var áhugavert, virðulegi forseti, að hlusta á útvarpsþáttinn Við sjávarsíðuna um daginn þar sem fornleifafræðingur upplýsti að þvert á það sem haldið hefur verið höfum við ekki lifað af sauðkindinni. Við höfum fyrst og fremst lifað af fiski. Nýlegar rannsóknir hafa sýnt að við höfum veitt þorsk við Íslandsstrendur og ýmislegt annað skipulegar en áður hefur þekkst, bæði til að neyta innan lands og til að selja til útlanda. Mér þótti þetta í sjálfu sér ekki ótrúlegt en það hefur lítið verið í umræðunni. Við höfum hins vegar ekkert alltaf hagnast af atvinnugreininni, jafnskrýtið og það er. Við börðumst hatrammlega fyrir því að fá hér efnahagslögsögu og enduðum á því að vinna fullnaðarsigur, ná 200 mílna efnahagslögsögu. Þá héldu menn að við mundum hagnast verulega á fiskveiðum. Varð sú raunin? Nei, við gerðum það ekki. Það skiptir nefnilega máli hvernig fiskveiðistjórnarkerfið er og það eru ekkert mjög mörg ár síðan við vorum í sömu stöðu og margar aðrar þjóðir, við notuðum skattpeninga landsmanna til að greiða niður útgerðina. Það eru ekki mörg ár síðan við miðuðum allar efnahagsaðgerðir við að bjarga útgerðinni. Menn kynnu að segja: Var þetta eitthvað séríslenskt? Nei. Í heiminum er almenna reglan sú að það er tap á sjávarútvegi. Í sjávarútveginum í heild í heiminum er tap og meðan veltan er 80–90 milljarðar dollara er niðurgreiðsla skattgreiðenda til greinarinnar 5–20 milljarðar dollarar. Við erum með fiskveiðistjórnarkerfi þar sem við erum að rífast um það hversu mikið eigi að skattleggja, hversu mikið eigi að taka í sameiginlega sjóði landsmanna og það er lúxusvandamál. Ég legg á það áherslu vegna þess að þessi fullkomlega vanhæfa ríkisstjórn lítur ekki neitt til þess. Það er fullkomlega óþolandi að við skulum ræða grundvallarmál sem snertir hvert einasta heimili í landinu og erum ekki með nein einustu gögn um það hvaða áhrif þetta hefur á íslensk heimili. Hv. stjórnarþingmönnum er nákvæmlega sama og þeim hefur alltaf verið það. Svipuðu frumvarpi og hér liggur fyrir var hent inn í þingið í fyrravor með viku fyrirvara og það var sagt við okkur þingmenn: Klárið þetta. Alveg eins og nú sögðu allir umsagnaraðilar þá: Þetta er fullkomin vitleysa. Krafa þessarar vanhæfu vinstri stjórnar var þá eins og nú: Klárið þetta. 

Ég hlæ að þér.

Nú er hæstv. ráðherra farinn á taugum og byrjaður að kalla fram í. Ég fagna því. Er það eitthvað sérstakt sem hæstv. ráðherra vill koma á framfæri?

Ég sagðist sjá hvaða áhrif þetta frumvarp hefði á þig.

Já, já. Hæstv. ráðherra er mjög vinstri sinnaður maður og vinstri sinnaðir menn hugsa almennt bara um sjálfa sig þannig telur hann að aðrir hljóti að vera þannig líka. Þess vegna kallar hann fram í: Ég veit hvaða áhrif frumvarpið hefur á þig. Hér er hæstv. ráðherra að hugsa um sjálfan sig. Þetta er einkenni mjög vinstri sinnaðra einstaklinga. Þeir geta aldrei hugsað nema bara um sína eigin þúfu. Þessi hæstv. ráðherra telur að þetta muni ekki hafa áhrif á hann persónulega og prívat. Að vísu sagði hann á fundi þegar við vorum að ræða veiðigjaldið: Ég, ríkið, fæ meiri pening. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði það á stórum fundi. Ég hlustaði á það hvaða áhrif þetta frumvarp hefur á hæstv. ráðherra, ég sá það ekki, en það hefur ekkert með þjóðarhag að gera. Svo ég klári það sem ég var að tala um, nokkrum mánuðum eftir að þessu handónýta frumvarpi var hent inn í þingið fyrir ári kom ráðherra í ríkisstjórninni, ekki stjórnarandstöðuþingmaður heldur ráðherra í ríkisstjórninni, og sagði: Heyrðu, þetta frumvarp þarna sem við heimtuðum að yrði klárað á viku var algert bílslys, það var þvílíkt slys, það var bílslys. 
             Hverjir komu í veg fyrir að þetta bílslys færi í gengum þingið? Það voru hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem settu fótinn niður alveg eins og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar gera núna. Það er alveg sama á hvaða vinnustað viðkomandi er, ef hann sér stórslys í vændum verður hann að gera það sem hægt er til að koma í veg fyrir það. Það á sérstaklega við á þessum vinnustað. Þess vegna erum við hér á föstudagskvöldi og við verðum hér á laugardagskvöldi til að reyna að koma í veg fyrir þetta stórslys. Ég vek athygli á því að það hefur aldrei verið gerð nein úttekt á því hvaða áhrif þetta hefur á heimilin í landinu. Þegar reynt var að henda síðasta bílslysi í gegnum þingið komu forstöðumenn ríkisbankans á fund viðskiptanefndar og útskýrðu að þetta mundi ríða bankanum að fullu. Menn geta ekki kennt einhverjum hæstv. ráðherra sem hent hefur verið út úr ríkisstjórninni í pirringskasti forustumanna hennar um það mál vegna þess að margoft hefur komið fram að það var unnið undir forustu hæstv. forsætisráðherra. Bílslyssfrumvarpið var unnið þannig. En viðkomandi bankastjórar sögðu: Ríkisbankinn mun ekki þola þetta. Maður skyldi ætla að þegar næsta atlaga yrði gerð að fólkinu í landinu, að almannahagsmunum, með því að koma með nýtt sjávarútvegsfrumvarp mundu menn kanna hvaða áhrif það hefði á bankann sem skattgreiðendur bera ábyrgð á. Mundi maður ekki ætla það? Er það ekki eðlilegt? Er það ekki með því allra fyrsta sem menn gera? Er það ekki einhvern veginn þannig? Nei, ekki þessi vanhæfa vinstri stjórn. Hún lætur sér ekki nægja að brenna sig einu sinni, hún vill brenna sig oftar á nákvæmlega sama stað. Það kom í ljós að þeir höfðu ekki hugmynd um hvaða áhrif þetta hefði á bankana, þá sérstaklega ríkisbankann sem almenningur ber ábyrgð á, skattgreiðendur. Þeir höfðu ekki hugmynd um það. Og hver er niðurstaðan? Jú, þetta hefur gríðarleg áhrif á þann banka. Það að þeir skyldu ekki hafa kannað það segir okkur allt um vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar í þessu máli sem varðar alla og varðar almannahagsmuni. Virðulegi forseti. Það eru oft deilur um sjávarútvegsmál. Það hafa alltaf verið deilur um sjávarútvegsmál í íslenskri pólitík. Ég var að lesa hið merka rit Stefni frá 1959 sem er gefið út af Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Þar er farið mjög ítarlega yfir stöðuna í sjávarútvegsmálum á þeim tíma. Stefna Sjálfstæðisflokksins er að hætta þessum sjávarútvegsstyrkjum, það sé engin skynsemi í því að stilla gengið af þannig að það sé alltaf tap á útveginum og síðan séu skattgreiðendur látnir dæla peningum í útgerðarfyrirtækin eftir „behag“ þannig að stjórnmálamenn ráði því hvaða fyrirtæki lifa og hver deyja. Ég veit að sjálfstæðismenn höfðu alveg rétt fyrir sér hvað þetta varðar á þessum tíma. Einhver kynni að segja: Þetta var 1959. Þetta er samt raunveruleikinn í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við, ekki hringl með gengið en svo sannarlega sjáum við skattgreiðslur fara í sjávarútveginn í flestum löndum. Við fórum þá leið í fullkominni neyð að taka upp aflamarkskerfið. Það var búið að reyna ýmislegt annað og mikill aflasamdráttur varð og svo var hér yfirgnæfandi meiri hluti þingmanna sem samþykkti að fara í aflamarkskerfið. Síðan samþykkti vinstri stjórn, sem bæði hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sátu í, frjálst framsal með þeim rökum að það væri afskaplega skynsamlegt. Það sem hefur gerst, virðulegi forseti, er að hér var komið á hagræðingu innan greinarinnar án þess að menn hafi notað til þess skattgreiðslur. Það hefur ekki verið gert þannig heldur hefur það gerst innan greinarinnar. Það hefur verið gagnrýnt að þegar aflamarkinu var fyrst úthlutað, sem var bara að hluta til, var það gert með hliðsjón af þriggja ára veiðireynslu. Margir telja að það hafi ekki verið réttlátt og að þar hafi menn fengið of mikið fyrir lítið. Það má vel vera. Maður ber ábyrgð á ýmsu en ég var í Grunnskóla Borgarness á þessum tíma og get þess vegna því miður ekki svarað fyrir það af hverju menn fóru nákvæmlega þá leið en ekki einhverja aðra. Þannig er það með mjög marga þingmenn sem nú sitja á þingi. Þeir voru í grunnskóla á þessum tíma. Ég horfi á tvo, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, og veit að þau voru í ágætisgrunnskólum úti á landsbyggðinni alveg eins og ég þótt það hafi ekki verið sami skólinn. Hér er hins vegar ekkert tekið á þessu. Ef þetta var óréttlæti er samt ekki verið að taka á því í þessu frumvarpi. Þegar menn hafa farið í einhverjar aðgerðir til að nálgast það mál hefur það í reyndinni verið gert þannig að aflamark hefur verið tekið af þeim sem hafa greitt fyrir það. Þeir aðilar sem jafnvel hafa selt sig út úr greininni fengu það með litlum eða engum tilkostnaði. Þannig er það í rauninni. Ég sé ekki réttlætið í því. Ég get alveg séð að það sé réttlátt að einhver einstaklingur sem hefur unnið alla sína tíð við sjávarútveg vilji losa sig út úr útgerðinni og fá einhverja fjármuni fyrir það en mér finnst ekki réttlátt að sá sem hefur keypt þann kvóta sé skertur til þess að hinn komist aftur inn ókeypis. Það er ekki réttlæti í því en það er það sem menn ætla að gera hjá hæstv. ríkisstjórn með þessu fyrirkomulagi. Hugmyndin er að hleypa þeim inn sem eru búnir að selja aflamarkið og eru búnir að taka inn hagnaðinn svo þeir geti byrjað aftur. Þannig er það, virðulegi forseti, og ég spyr: Er það réttlátt? Mitt svar er: Nei, það er ekki réttlátt. Aflamarkskerfið og það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum hefur augljósa kosti og þess vegna koma menn fram og segja: Heyrðu, það er svo gríðarlega mikill hagnaður. Að vísu eru menn hugsanlega að taka bestu árin í sögu sjávarútvegsins og segja: Hér er svo mikill hagnaður, við þurfum að ná í hann fyrir ríkissjóð. Þetta er velmegunarvandamál. Það er það sem menn eru að ræða um og það þýðir að kerfið sem slíkt hefur skilað hagnaði fyrir alla. Það er vel. Það eru gallar á mannanna verkum og það eru gallar á þessu kerfi. Mér fyndist eðlilegt að við ræddum hluti sem ég veit að brenna á ýmsum sjómönnum og öðrum sem til þekkja, t.d. að það er munur á fiskverði eftir því hvort fiskurinn fer á markað eða er reiknaður út eftir hefðbundnum leiðum, getum við sagt. Ef allur fiskur færi á markað yrðu skattgreiðslur örugglega hærri. Sannarlega yrðu laun sjómanna hærri og þótt verð mundi kannski jafna sig eitthvað eftir því sem á liði er margt sem bendir til þess að það væri gagnsærra og skynsamlegra kerfi. Gallinn við það kerfi sem hefur verið bent á er að eitt af því sem skapar verðmæti í því er það að þegar menn gera samninga, þ.e. ef þeir sem eru í útgerð eða fiskvinnslu selja vöru inn á markað, geta þeir tryggt afhendingaröryggi. Það að geta tryggt afhendingaröryggið þýðir að viðkomandi aðili, og þar af leiðandi íslenskt þjóðarbú, fær hærra verð. Menn benda á að með því að setja allan fisk á markað kynni þessu að vera ógnað. Þetta er nokkuð sem þarf að fara yfir. En erum við að ræða það í þessu frumvarpi? Nei, ekki nokkurn skapaðan hlut. Sömuleiðis benda ýmsir á að það sé misfarið og það sé mikil hætta á allrahanda undanskotum í tengslum við vigtunarmálin. Erum við að ræða það hér? Nei, það er ekki verið að ræða neina slíka hluti. Hér erum við að ræða fyrst og fremst frumvarp sem hefur einkenni þess að menn fara fram með einhverjum slagorðum, slá einhverjar pólitískar keilur, reyna að bjarga sér fyrir kosningar og eru tilbúnir að fórna þjóðarhag til að ná skammtímaávinningi fyrir pólitíska flokka sem eru nú þegar búnir að valda nógu miklum skaða á íslensku samfélagi. Þetta er nákvæmlega það sama og menn sáu áður, Alþýðubandalagið sáluga sem einhver sagði að hefði dáið úr leiðindum, ég held að það sé rétt, var ekki að ástæðulausu kallað Alblíðubandalagið vegna þess að það lofaði öllu sem mönnum datt í hug. Það sama er hér upp á teningnum. Hér segja menn: Heyrðu, ef við bara náum fjármunum af þessum fámenna hópi sægreifa mun öllum öðrum líða betur. Þegar ég var ungur drengur bar ég út blað sem hét Þjóðviljinn og ég las það líka. Það er einkenni mjög vinstri sinnaðra stjórnmálaafla að þau reyna að finna einhverja fámenna hópa sem fáir tengja sig við, gera grýlur úr þeim, skapa öfund í garð þessara hópa og segja sem svo: Ef við bara náum peningum af þessum vondu aðilum verður allt miklu betra. Þetta voru ekki alltaf sægreifar. Þetta var heildsöluklíkan, fjölskyldurnar 14, stórbændur og fjármagnseigendur. Ég man ekki alla þá hópa sem menn eru búnir að tilgreina. Ef við skoðum umræðuna núna gengur hún nákvæmlega út á þetta, það að menn færa engin rök fyrir því að þjóðin muni hagnast á þessu, nei, nei, það á bara að ná í þessa vondu kalla þarna, hirða peningana af þeim og þá verður allt miklu betra. En það verður ekki allt miklu betra. Sá sem skaðast á því að þetta frumvarp fari í gegn er íslenska þjóðin. Þetta frumvarp gengur út á ofurskatta. Það er annars vegar fastur skattur sem mun leggjast á útgerðina alveg sama hvernig gengur. Eins og við vitum eru miklar sveiflur í sjávarútvegi. Síðan eru menn með veltuskatt. Dæmi um veltuskatt er aðstöðugjaldið sem við tókum sem betur fer af á sínum tíma. Aðstöðugjaldið er skattur sem var settur til dæmis á veltu hjá verslunum. Það gerði það að verkum að lágvöruverslun átti mjög erfitt uppdráttar vegna þess að það var svo lítil álagning þar. En hér eru menn aftur að taka upp slíkan skatt, þó þannig að það er ekkert greitt af fyrstu 30 tonnunum. Það er bara helmingurinn af gjaldinu frá 30 til 70 en upp frá 70 tonnunum er fullur skattur. Það mun að öllu óbreyttu ýta undir mjög óhagkvæma útgerð og samkvæmt breytingartillögum er skatturinn lagður á lögaðila þannig að væntanlega munum við sjá marga báta veiða í kringum 30 tonnin eða rúmlega það. Það er augljóst að gjaldið getur verið hærra en hagnaður viðkomandi fyrirtækja. Við munum líka sjá, eins og bent hefur verið á, og þá koma einmitt þessi veltuskattsáhrif, að það verður ekki hagkvæmt að veiða ódýrar tegundir, þær sem hafa ekki hátt markaðsvirði. Einhver kynni að segja: Er það ekki allt í lagi? Nei, það er ekki allt í lagi. Það sem okkur hefur tekist með þessu fiskveiðistjórnarkerfi er að þrátt fyrir að aflinn hafi oft minnkað hefur verðmætið ekki minnkað. Jafnvel eru þess dæmi að við erum með minni afla en meiri verðmæti. Hér erum við að búa til „mekanisma“ sem mun vinna algerlega gegn þessum markmiðum og það er svolítið sérstakt á sama tíma og aðrar þjóðir og ríkjabandalög, eins og Evrópusambandið, líta til okkar og segja: Hér hafa menn augljóslega náð miklum árangri, þ.e. á Íslandi, og við viljum gera eins. Þá ætla menn að fara í þveröfuga átt, menn ætla að fara að gera sömu mistökin aftur. Ragnar Árnason prófessor telur að skatthlutfallið verði 76% af hagnaði. Hvar á byggðu bóli, hvar í þeim löndum sem við berum okkur saman við, í hvaða atvinnugrein er 76% skattur af hagnaði? Mér vitanlega erum við eina þjóðin sem lætur sjávarútveginn greiða auðlindagjald. Almenna reglan er sú að skattgreiðendur greiða með sjávarútveginum. Um það er ágætissátt en það að ganga svona fram mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðina, almenning. Það kemur niður á almenningi ef við veikjum samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs. Íslenskur sjávarútvegur er í bullandi samkeppni við sjávarútveg annarra ríkja sem alla jafna er niðurgreiddur af skattfé. Það er staðreynd málsins. Hann er sömuleiðis í mikilli samkeppni, virðulegi forseti, við aðra próteinframleiðslu, aðra fiskframleiðslu. Það er ekki þannig að menn komi út í búð og hugsi bara um það að kaupa eina fisktegund og að ein fisktegund sé ekki í samkeppni við aðra. Við erum að sjá mjög stórtæka framleiðslu á eldisfiski í Noregi, Síle og ýmsum öðrum löndum. Sú þróun er ekki að minnka, þvert á móti verður meira um það. Okkur hefur að vísu ekki tekist að fara í fiskeldi í laxi, og margir segja blessunarlega, þ.e. ekki gengið vel. Það hefur hins vegar gengið mjög vel í bleikju og við höfum reynt fyrir okkur með þokkalegum árangri í þorskeldi þótt það sé langt í land. Svo er ýmislegt annað sem ég er enginn sérfræðingur í. Hverjir hafa unnið að þessu? Jú, það eru íslensk sjávarútvegsfyrirtæki. Erum við ekki sammála um að við viljum sjá slíka framleiðslu? Erum við kannski á móti nýsköpun á þessu sviði? Viljum við ekki sjá fjárfestingar á þessu sviði? Viljum við ekki sjá íslensk fyrirtæki framleiða hágæðamatvæli fyrir erlendan markað? Viljum við ekki nýta þau tækifæri sem við höfum á þessu sviði? Oft grípa hv. þingmenn stjórnarliðsins fram í fyrir manni en það er samt ekki mikið núna. Ég mundi þiggja að heyra frá þeim já eða nei.  Virðulegi forseti. Ég ætla það, þrátt fyrir þögn stjórnarliða, að það sé sátt um að við sjáum nýsköpun á þessu sviði. Ekki fara sjávarútvegsfyrirtækin í það eftir þessa skattlagningu, það sér hver maður. Hverjir eiga þá að fara í nýsköpunina? Ekki er þetta á höfuðborgarsvæðinu, þetta er á landsbyggðinni. Virðulegur forseti ætti að þekkja þetta betur en margir aðrir. Hverjir fara þá í hana? Ætla menn að setja hér opinbera sjóði? 

Hann flúði ESB.

Já, hv. þm. Ólöf Nordal bendir á að hann hafi flúið ESB. Ég held að það sé mikið til í því enda er þar ein versta sjávarútvegsstefna á byggðu bóli. ESB lítur líka til Íslands, þ.e. ekki þessa frumvarps heldur þess kerfis sem hefur verið til staðar og hugsar að það gæti farið þá leið. En makríllinn gerði ekkert með umræðu um eignarhald á fiski og synti til Íslands. 
             Það er ekkert sjálfgefið að hægt sé að ná verðmætum úr makríl. Það þarf að veiða þennan fisk sem er mættur inn í íslenska lögsögu í fullkomnu óleyfi ESB. Ef menn ætla að fara ofurskattaleiðina, draga allan mátt úr sjávarútveginum eins og hér á að gera, hver á þá að veiða þegar næsta fisktegund mætir sem ég veit ekkert hver verður vegna þess að ég á ekki fiskinn í hafinu frekar en nokkur annar og hann bara tekur upp á því að gera það sem honum dettur í hug? Hver á að fara í það næst þegar slíkt tækifæri gefst? Væntanlega ríkisútgerðin, er það ekki? Þá er draumurinn alveg fullkomnaður hjá Alþýðubandalagsflokkunum því að ekki verða það fyrirtækin. Eftir að menn hafa keyrt þetta skattamál í gegn og tekið líka fiskveiðistjórnarkerfið sem menn segja núna að hagnist allt of mikið og þess vegna þurfi að skattleggja það svo mikið, þegar menn eru búnir að taka þá þætti sem ollu því að hann varð hagkvæmur, ná menn heldur ekki miklum sköttum út úr atvinnugreininni. Við sjáum bara þá að af völdum þessarar stjórnar verður afskaplega lítið eftir af íslenskum sjávarútvegi. Þetta er stóra myndin, virðulegi forseti. Hv. stjórnarliðar geta rætt og rifist um einhver smámál í tengslum við þetta en þetta er stóra myndin. Ég vek athygli á því líka að það að veikja íslenskan sjávarútveg er ekki bara slæmt af því að við viljum fá útflutningstekjur. Það er slæmt að hann beri skarðan hlut í mjög harðri samkeppni, mjög harðri niðurgreiddri starfsemi af skattfé almennings í öðrum löndum, en ekki bara það, við sjáum líka að hann á þá erfitt með að keppa um mannafl á íslenskum markaði. Ef einhver heldur að hér hafi alltaf verið langar raðir af fólki sem vill vinna hjá íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum er það fullkominn misskilningur. Það er ekkert rosalega langt síðan, að ég held, að nokkurn veginn allir háskólanemar ætluðu að vinna í Kaupþingi. Það er að vísu hætt en þegar við skoðum skoðanakannanir meðal háskólanema, svo við tökum dæmi, er það því miður ekki þannig að menn ætli fyrst og fremst að vinna hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum. Það er alveg sama hvað menn segja og alveg sama hvaða greinar um er að ræða - ég veit að þetta kemur hv. stjórnarliðum fullkomlega á óvart því að afskaplega fáir þeirra hafa staðið í rekstri og enn þá færri hafa áhuga á rekstri - ef hún er yfirskattlögð og blóðmjólkuð mun það hafa áhrif á allt, þar með talið launakjör þeirra sem þar vinna. Menn nota ekki sömu fjármunina bæði í laun og skatta, ekki bæði í fjárfestingar og skatta, ekki bæði í nýsköpun eða markaðssetningu og skatta. Það er bara ekki þannig. Það er sérstaklega áhugavert að sjá að hv. stjórnarliðar sem koma úr hinum dreifðu byggðum berjast hvað harðast fyrir þessu máli. Þrátt fyrir að menn hjá stjórnarflokkunum séu búnir að véla um þetta frumvarp í bakherbergjum í nokkur ár er það ótrúlega illa unnið og menn hafa augljóslega ekki nennt þessu eða ég veit ekki hvað hefur gert það að verkum að menn hafa ekki skoðað áhrifin á heimilin í landinu, bankana og annað. Menn eru komnir á þann stað að vera búnir að átta sig á því að þetta kemur illa niður á hinum dreifðu byggðum. Hvað ætla menn að gera í því? Jú, taka þessa peninga af landsbyggðinni, frá góðum sjávarútvegsstöðum eins og Siglufirði, Húsavík, Raufarhöfn og Þórshöfn, sem eru allt staðir sem við þekkjum vel, og dreifa þeim einhvern veginn til baka með milligöngu hjá ríkisvaldinu sem hefur aðsetur í okkar fallegu og góðu höfuðborg. Það er sérkennilegt að þeir sem ganga harðast fram í þessu séu hv. stjórnarliðar af landsbyggðinni. En þeir um það. Stærsta verstöð landsins er að vísu í Reykjavík en við vitum að hlutfallslega skiptir það miklu minna en gengur og gerist á þeim stöðum sem ég nefndi. Þótt ég sé þingmaður Reykvíkinga fagna ég því ekki að við skattleggjum útgerðina í landinu eins og hér stendur til vegna þess að við Reykvíkingar munum ekki hagnast á því. Við munum ekki hagnast á því að veikja íslenska efnahagskerfið. Það mun gera íslenskt efnahagskerfi veikara og allir landsmenn tapa á því. Þrátt fyrir að við séum sem betur fer komin með fleiri egg í körfuna, áliðnaðinn, mjög öfluga ferðaþjónustu og hátækniiðnað svo eitthvað sé nefnt, er þetta ein af undirstöðuatvinnugreinunun. Það er fræg saga af forsætisráðherra þjóðarinnar, Ólafi Thors, sem hringdi á hverjum degi til Siglufjarðar til að kanna stöðuna á íslenska þjóðarbúinu. Nú er orðin breyting á því sem betur fer en enn þá er þetta sá grunnur sem við byggjum á og ef menn halda að við séum komin á einhverja endastöð og að það sé ekkert nýtt í þessu er það fullkominn misskilningur. Við verðum að vera með nýsköpun á þessu sviði og þau fyrirtæki sem hafa þjónustað íslenskan sjávarútveg hafa, þrátt fyrir að ýmis útrás hafi farið flatt, sýnt glæsileg merki um íslenskt einkaframtak sem byggt er á sjávarútvegi. Marel er kannski það stærsta einstaka en það má taka ýmislegt fleira . Þessi fyrirtæki hafa fyrst og fremst sprottið upp af framtaki einstaklinganna og orðið svona öflug vegna þess að hér hefur verið öflugur sjávarútvegur sem þau hafa getað þjónustað á heimamarkaði og síðan hafa þau fært út kvíarnar til annarra landa. Ef við ætlum að taka þetta hjarta í efnahagskerfinu, sem sjávarútvegurinn er, kreista það og reyna að ná úr því öllu sem við getum verður það ekki til að spýta blóði í atvinnugreinar og þjónustu eins og þá þjónustu sem hefur verið við sjávarútveginn. Eitt er Marel, önnur eru hátæknifyrirtæki sem byrjuðu að þjónusta íslensk sjávarútvegsfyrirtæki og eru núna úti um allan heim. Virðulegi forseti. Við komum í veg fyrir síðasta sjávarútvegsfrumvarp sem hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar gáfu þá einkunn að væri bílslys. 

Virðulegur forseti. Ég held að það breyti engu þótt hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni hafi tekist að orga sig bláan af bræði við að flytja ræðu sína, ég efast um að jafnmikil vitleysa hafi komist fyrir í annarri ræðu um þetta mál til þessa, a.m.k. í þessari umræðu. Um hvað er hv. þingmaður að tala? Hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér frumvörpin? Hann talar eins og hér sé um allt önnur mál að ræða. Hvaða kerfisbreyting er að fara fram? Er verið að leggja af aflahlutdeildarkerfið? Það stendur ekki til. Það hefur hvergi nokkurs staðar verið lagt til. Er verið að leggja af aflamarkskerfið? Það er hvergi lagt til. Engum þingmanni hefur dottið í hug að gera það í þessum málum. Það stendur hvergi nokkurs staðar í frumvörpunum. Það er verið að gefa þeim sem vilja nýta sér þessa auðlind til 20 ára yfir 90% heimildanna. Hvað vill hv. þingmaður? Það kom ekki fram í ræðu hans áðan. Hvaða breytingar telur hann að þurfi að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu varðandi gjaldheimtuna, varðandi veiðigjöldin, ef þá nokkrar? Hvernig vill hv. þingmaður sjá þær breytingar verða? Er hann jafnvel þeirrar skoðunar að það þurfi ekki, að við höfum náð ákveðinni fullkomnun í málinu og einhvern veginn einhverri pólitískri fullnægingu hvað það varðar eða vill hann gera einhverjar breytingar sem hann telur nauðsynlegt að gera?

Virðulegi forseti. Öðruvísi mér áður brá að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson treystir sér ekki í andsvar við hv. þm. Björn Val Gíslason. Það er kannski út af því að hv. þm. Björn Valur Gíslason er gamalt alþýðubandalagsandlit eins og ég að hv. þingmaður treystir sér ekki til að svara hv. þingmanni. En það verður svo að vera. Það kom fram í ræðu hv. þingmanns að taka ætti 70% af hagnaði í gjald. Nú spyr ég, vegna þess að framkvæmdastjóri LÍÚ talaði um það í fréttunum að hæstv. forsætisráðherra gerði ekki greinarmun á 70% af hagnaði eða umframhagnaði. Gerir hv. þingmaður þann greinarmun og gæti hann farið yfir það hvað verið er að tala um þegar hann talar um að verið sé að skattleggja 70% af hagnaði? Er hann að misskilja eitthvað eins og ýjað var að gagnvart hæstv. forsætisráðherra?

Virðulegi forseti. Ég fór yfir frumvarpið og fór yfir gjaldtökuna í nokkuð ítarlegu máli. Ég vitnaði í Ragnar Árnason prófessor sem taldi að hér væri um að ræða 70%, eða það samsvaraði 72%, skatt á hagnað. Prófessorinn vísaði til þess að það væri mesti skattur sem hann hefði séð. Menn geta svo lagt þetta út á ýmsan hátt. Röksemdafærslur prófessorsins voru þær, svo ég fari yfir það aftur í þessu örstutta andsvari, að fastagjaldið kæmi niður á útveginum, alveg sama hver afkoman væri þannig að hér væri um að ræða skatt hvort sem hagnaður væri eða tap. Það að hafa þetta byggt upp með þessum hætti mundi ýta undir óarðbæra útgerð. Stóra einstaka málið er hins vegar það að hér hafa menn tekið eina svokallaða meðalútgerð en það er bara þannig að það er ekkert til sem heitir meðalútgerð, það er bara meðaltal.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér fannst koma fram í ræðu hans að verið væri að rústa því kerfi sem við höfum búið við en hann kom enn fremur fram með ákveðnar athugasemdir um margt sem er í því kerfi og að margt mætti bæta. Þar nefndi hann að hugsanlega ætti allur fiskur að fara á markað. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái það fyrir sér og hvort það ætti að vera strax eða á einhverju tímabili. Einnig vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann vilji að kerfið verði áfram byggt upp þannig að strandveiðar verði, byggðakvóti, línuívilnun og hvort hann vilji að það verði opinbert kvótaþing, og ef ekki, hvað hann sjái því til fyrirstöðu að leiga á aflaheimildum fari gegnum opinbert kvótaþing.

Virðulegi forseti. Enginn vafi er á því að á ákveðnu árabili mundi það rústa því kerfi sem hér er við lýði og þeirri hagkvæmni sem þar er. Ég fór ekki í gegnum alla þá þætti en það er augljóst að svo yrði. Hefur hæstv. ráðherra á opnum fundi viðurkennt að ýmsir gallar væru í þessu en ætlar að hafa einhverja sérstaka þriggja manna nefnd sem á að fara með skattlagningarvaldið og veita afslátt hér og þar vegna þess hversu gallað þetta er. Ég nefndi það sérstaklega á sama hátt og ég benti á hina augljósu kosti sem eru öllum augljósir, að það sem menn lögðu til grundvallar þegar þeir sömdu frumvarpið er ekki fullkomið, þetta mannanna verk. Ég hefði viljað ræða það og tel það eðlilegt ef við ætlum að betrumbæta þetta kerfi, sem mér finnst eðlilegt og sjálfsagt, að við ættum að skoða það hvort við getum sett meiri fisk á markað en nú er. Mér finnst það eðlilegt. Mér finnst einnig ýmislegt sem snýr að vigtunarmálum sem við ættum að fara yfir hér. Ég næ ekki að klára meira í þessu andsvari.

Virðulegi forseti. Við höfum séð undarlegar hugmyndir stjórnvalda oft og tíðum og ein hugmyndin núna er að reyna að selja hlut í fjármálafyrirtækjum og fjármagna með því kosningavíxil sem kallaður er fjárfestingaráætlun. Ég efast um að það gangi sérstaklega vel eftir nýjustu fréttir af fjármálastjórn þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að SpKef eða þegar við horfum á þau frumvörp sem liggja hér fyrir þar sem fjármálastofnanirnar og samtök þeirra lýsa því mjög ákveðið hvaða afleiðingar þetta kynni að hafa fyrir stofnanirnar. Virðulegi forseti. Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja kemur fram að þeir vara við því að grundvallarbreytingar verði gerðar á sjávarútvegskerfinu, á skilyrðum greinarinnar akkúrat þegar Ísland er í efnahagslægð og þarf á öllu sínu að halda. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann taki undir að það sé gersamlega fáránlegt að á sama tíma og menn lýsa því yfir að þeir vilji selja fjármálastofnanir, að kippa undan þeim fótunum, sömu stofnunum og á að reyna að selja.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður benti á nokkra þætti. Hann nefndi SpKef sem eftirlitsnefnd þingsins, hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, er ekki enn búin að fjalla um, fara yfir og rannsaka þau augljósu lögbrot sem hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra framdi í því máli. En við erum ekki að ræða það núna. Hv. þingmaður spyr hvaða skynsemi sé í því að veikja eigið fé fjármálastofnana sem menn ætla síðan að selja og fá mikinn pening fyrir. Það er einfalt svar við því, það er engin skynsemi í því. Það segir allt um vinnubrögðin í þessu, þetta var ekki kannað og ekki skoðað áður en frumvarpið var lagt fram. Þegar maður segir frá þessu heldur fólk að maður sé að ýkja. Hvernig má það vera að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki kannað þetta, vegna þess að þetta var mikið í umræðu? Og þeir gleymdu því líka þegar þeir skelltu bílslysafrumvörpunum fram fyrir ári.

Virðulegi forseti. Það hefur vitanlega verið augljóst í býsna langan tíma að sú ríkisstjórn sem nú situr rekur einhvern veginn þessa „þetta reddast“-stefnu, þ.e. að reyna að selja hluta í fjármálafyrirtækjum og telja fólki trú um að fyrir það fáist einhverjir aurar þannig að hægt verði að fara í loforðaaustur og fjárhagsaustur úr þessum loforðapotti. Allir sjá í fyrsta lagi að það er nánast galið að reyna að selja slíka hluti í dag og í öðru lagi þegar ríkisstjórnin fer svo bakdyramegin og veikir grundvöll þessara fyrirtækja, þá sjáum við bara hvers konar rugl er í gangi, hv. þingmaður. Ég hlýt því að spyrja hv. þingmann líka út í þær umsagnir sem hafa komið frá Arion banka og Landsbankanum þar sem þær stofnanir, væntanlega á að selja hlut í annarri þeirra, vara einnig líkt og Samtök fjármálafyrirtækja við þessu sama, þ.e. að þetta muni veikja stöðu bankanna, þetta muni veikja stöðu þeirra fyrirtækja sem eru jafnvel búin að fara í gegnum endurskipulagningu á sínum hlutum hjá bönkunum og þetta muni valda mikilli óvissu um fjármögnun annarra fyrirtækja í framtíðinni í þessum geira.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar ef ég hef farið rangt með. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði mér að þetta hefði ekki verið kallað bílslys heldur járnbrautarslys.  Það er hárrétt hjá þingmanninum og það er augljóst að þessi svokallaða fjárfestingaráætlun er neyðarúrræði. Menn áttuðu sig á því í umfjöllun þingsins um hvers konar slys væri að ræða, hversu alvarlegar afleiðingar þetta hefði á landsbyggðina. Og þá komu menn og settu á einhvers konar merkimiða, við ætlum að fá þessa milljarða hér og þessa þar, og bara ef við fáum þessi ruglfrumvörp í gegn þá fáið þið allt það sem þið viljið. Þið fáið jarðgöng hér og þið fáið vegabætur þar og hvað þetta er allt saman. Þetta er auðvitað 

Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann talaði um 70% skattlagningu á hagnað. Nú er það svo að fyrir atvinnuveganefnd voru lögð gögn úr rafrænum skattframtölum 402 útgerðarfyrirtækja. Samtals var hagnaður þeirra á starfseminni 240 milljarðar. Þegar tekið hafði verið tillit til alls þess sem talið er til frádráttar í skattframtölum, þ.e. allur kostnaður, þar með talin laun og allt annað slíkt, olía og hvað eina og síðan að auki allar afskriftir og öll vaxtagjöld þá voru eftir af hagnaði á árinu 2010 47 milljarðar. Ef þessi veiðigjöld nema 15 milljörðum hvernig getur þingmaðurinn reiknað þá 15 milljarða af 47 upp í 70%. Samkvæmt minni barnaskólastærðfræði eru það 31,9%.

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega umburðarlyndur maður og ætla að fyrirgefa hv. þm. Magnúsi M. Norðdahl að hafa ekki hlustað á ræðuna mína og ég ætla líka að fyrirgefa hv. þm. Magnúsi M. Norðdahl að hafa ekki heldur hlustað á andsvörin. En ef hv. þingmaður hefði hlustað á annað hvort, þá hefði hann vitað svarið við þessu, en ég get endurtekið það. Ég vitnaði beint í Ragnar Árnason prófessor sem gaf umsögn um málið. Hann taldi að þetta gæti numið allt að því 72% hagnaði en stóra einstaka málið er að þetta er ekki skattur á hagnað. Þetta er fast gjald og síðan er þetta svona stighækkandi tekjuskattur, veltuskattur sem leggst á allt yfir 30 tonna veiði og er svipað og aðstöðugjaldið var í gamla daga þannig að það er mjög misjafnt hvernig þetta leggst á. Í sumum tilfellum, sérstaklega þegar um er að ræða tegundir sem eru verðlitlar, þá er reikningsdæmið einfalt. Það borgar sig ekki standa í því.

Herra forseti. Ég spurði þingmanninn einfaldrar stærðfræðilegrar spurningar. Hvernig geta 15 milljarðar af 47 orðið 70% skattur? Þær upplýsingar sem hér liggja til grundvallar eru keyrðar út úr rafrænum skattframtölum 402 útgerðarfélaga á Íslandi. Ég hlustaði á ræðu þingmannsins á köflum en því miður er það svo, herra forseti, að þegar menn fara að öskra mikið og nota ljótt orðbragð um mig og flokkssystkini mín þá vík ég úr þingsal, þannig að það má vera að í þeim látum hafi eitthvað slæðst inn sem ég hefði kannski hlustað á en ég hlusta ekki á slíkar ræður.

Virðulegi forseti. Ég man ekki eftir að hafa minnst sérstaklega á hv. þm. Magnús M. Norðdahl í þeirri 40 mínútna ræðu minni en ef svo er hef ég örugglega ekki talað illa um hv. þm. Magnús M. Norðdahl. Ég hef hins vegar hugsanlega talað illa um þá stjórnmálastefnu sem hann aðhyllist og ég mun gera það hvenær sem mér dettur í hug og skammast mín ekkert fyrir það því það er allt satt og rétt. Ef hv. þingmaður ætlar að fara í einfalda stærðfræði þá á hann auðvitað að fara rétt með, hér er ekki um tekjuskatt að ræða. Ef hann vill ekki hlusta á ræðuna sem ég flyt verður hann alla vega að hlusta á andsvörin þar sem ég svara nákvæmlega því sama. Síðan getur hv. þingmaður gert eitt og ég vona, virðulegi forseti, að hv. þingmaður móðgist ekki þó ég vísi til þess að hann þekki vel til ASÍ, ég vona að ekki sé móðgun í því. Ég hvet hv. þingmann til að lesa umsögn ASÍ um frumvarpið. Ef hv. þingmaður gerir það og tekur jafnvel eitthvert mark á þeim umsögnum er til nokkurs unnið og þá verður ljóst að hann mun ekki styðja þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég kem upp því að ég hef raunverulegar og verulegar áhyggjur af því hvernig þingstörfin ganga fyrir sig á Alþingi. Mér var tjáð áðan þegar ég gekk í hús að hv. þm. Björn Valur Gíslason hefði minnst á mig fyrr í kvöld. Ég fór og hlustaði á það sem hv. þingmaður sagði um þann er hér stendur og hafði einhver orð eftir. Nú er það þannig, hæstv. forseti, að ég hef ekki verið sérstaklega hrifinn af þeirri aðferðafræði sjálfstæðismanna að hlusta ekki á hv. þm. Björn Val Gíslason. En ég verð að segja að ég hef ákveðna samúð með því núna eftir að hv. þingmaður kemur aftur annað kvöldið í röð og fer einfaldlega með rangt mál í ræðustól, vitnar rangt í samtöl, meira að segja tveggja manna samtöl sem menn fara ekki með í ræðustól Alþingis. Það er algerlega óþolandi, herra forseti, að þingmaðurinn skuli leika þennan leik kvöld eftir kvöld að koma í þennan stól og segja ósatt. Í fyrsta lagi vitnum við ekki beint í tveggja manna samtöl í ræðustól, sem menn eiga utan þessara veggja eða hver milli annars, það gerum við ekki. Í öðru lagi, ef menn brjóta þá reglu þá er lágmark að fara rétt með. Þessi maður, hv. þm. Björn Valur Gíslason, á fyllilega skilið þá meðferð sem sjálfstæðismenn sýna honum hér.

Virðulegi forseti. Ég hvet virðulegan forseta til að hugsa um það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi. Ég ætla ekki að ræða það efnislega eða fara yfir það, en ég held að þessi ræða hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar hafi lýst því betur en margt annað hvernig ástandið er núna á hv. Alþingi. Það er alveg ljóst að meðan unnið er með þessum hætti, þá er það ekki gott fyrir íslenska þjóð.

Virðulegi forseti. Aðeins út af orðum hv. þingmanns. Það virðist vera þannig með suma einstaklinga að erfitt er fyrir þá að finna sannleikann þar sem ósannindi eru að þvælast fyrir. En ég vildi aðeins ræða við hæstv. forseta um fundarstjórn forseta og um þinghaldið fram undan og spyr hæstv. forseta hvort það lægi fyrir hversu lengi þessi þingfundur muni standa. Búið er að boða til þingfundar í fyrramálið kl. 10.30 og þetta er fjórði föstudagurinn í röð sem við höldum þingfundi. Við höfum séð, herra forseti, að það er eitt og annað sem fer aflaga í þingstörfum 

Forseti getur upplýst að enn eru mjög margir á mælendaskrá þannig að hann hyggst gefa ræðumönnum kost á að flytja mál sitt á Alþingi eins og þeir hafa óskað eftir.

Virðulegi forseti. Starfsáætlun þingsins er nú úr gildi fallin og við vinnum á Alþingi nánast klukkutíma fyrir klukkutíma. Við erum til dæmis nýbúin að heyra af því að til standi að halda fund á morgun og hefja hann kl. 10.30. Það er auðvitað ekki hægt að hafa það þannig hér kvöld eftir kvöld og dag eftir dag að þingmenn hafi ekki hugmynd um hvenær þingi ljúki, hvort það verði á skikkanlegum tíma á daginn eða standi inn í nóttina. Reglan hefur nánast verið sú, raunar allt of mikið á þessu kjörtímabili, að hér eru haldnir kvöldfundir kvöld eftir kvöld eftir kvöld, helgi eftir helgi. Ég verð að fara fram á það við virðulegan forseta að hann gefi nokkuð ákveðnara svar en það sem hann gaf hér áðan. Hvað þýðir það að halda hér eitthvað áfram? Þýðir það að fundir standi fram að miðnætti eða fram yfir miðnætti? Ekki trúi ég því að hæstv. forseti sé að velta því fyrir sér í alvöru að fara eitthvað fram yfir miðnætti með þennan fund þegar fyrir liggur að þingið hefur aftur störf hér kl. 10.30 í fyrramálið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir svörin sem hann gaf en verð að segja að mér þótti þau helst til rýr. Það er rétt að það eru margir á mælendaskrá og það er rétt að margt er órætt en það verður væntanlega aftur boðaður fundur á þessu ágæta löggjafarþingi þannig að mælendaskráin þarf kannski ekki að tæmast í kvöld. Ég á heldur ekkert sérstaklega von á því vegna þess að enn er margt órætt. Það vekur hins vegar athygli, og þar er ekki eingöngu við hæstv. forseta að sakast vegna þess að ég held að aðrir beiti sér fyrir því að þingið starfi með þeim hætti sem raun ber vitni, að hér hefur eina ferðina enn verið sett met af hálfu þessarar vinstri ríkisstjórnar. Metið er það að aldrei 

Ég bið þingmenn að virða þau ræðutímamörk sem okkur eru sett.

Virðulegur forseti lýsti því yfir áðan að hann hygðist halda fundi áfram vegna þess hversu margir hv. þingmenn væru enn á mælendaskrá. En við hljótum að hafa það að markmiði að umræðurnar skili árangri, að hér eigi sér stað rökræða. Á mælendaskrá eru 14 eða 15 hv. þingmenn, þar af ekki einn einasti stjórnarliði. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti því yfir við upphaf 2. umr. að hann teldi æskilegt að umræðan yrði sem lengst og sem mest til að umræður í þingsal mættu verða til að bæta málið. Hæstv. utanríkisráðherra er ekki staddur í salnum til að taka þátt í umræðunni og læra hvað megi bæta. Hvaða árangri skilar það ef menn benda hvað eftir annað á mjög alvarlega galla við þessi frumvörp en stjórnarliðar halda sig einfaldlega fjarri, kjósa að loka eyrum og augum fyrir öllum ábendingum? Ég skora á virðulegan forseta að hafa umræðu 

Hæstv. forseti. Mig langar að ítreka þá fyrirspurn sem fram hefur komið í umræðunni um fundarstjórn forseta um hvenær þingfundi muni ljúka í kvöld, hvort það verði um miðnæturbil eða hvort það verði um tíuleytið. Við höfum á þessu þingi mikið talað um hinn fjölskylduvæna vinnustað Alþingi. Margir þingmenn eiga börn, skólar eru nú komnir í frí og sá sem á börn þarf að geta svarað því hvort og hvenær maður kemur heim þegar spurt er. Það er skemmtilegra að geta svarað börnunum sínum því. Þess vegna væri ágætt að vita hvenær þingfundi lýkur í kvöld og jafnframt hvað þingfundur muni standa lengi á morgun. Það væri ágætt ef hæstv. forseti gæti upplýst okkur um það. Það er engin starfsáætlun í gildi þannig að það er ekki hægt að taka ákvarðanir lengra en nokkra klukkutíma fram í tímann. Það er afskaplega bagalegt, og í anda þess að Alþingi er og á að vera fjölskylduvænn vinnustaður hvet ég hæstv. forseta til dáða og bið hann að svara þingheimi því hversu lengi við höldum áfram.

Forseti getur í raun tekið undir öll þau orð sem hér falla en er vandi á höndum vegna þess að hér hefur komið fram að 14 eða 15 ræðumenn eru enn þá á mælendaskrá og málið engan veginn tæmt. Forseti vill helst komast áfram með mælendaskrána.

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hæstv. forseta um að þetta mál verður á dagskrá svo lengi sem við í stjórnarandstöðunni kjósum. Það er ekkert vafamál að margir munu taka þátt í þessari umræðu svo lengi sem hún stendur. Þannig standa málin. Hitt er svo bara lágmarkskurteisi af þeim sem ráða för í þinginu, ráða því hversu lengi verður fundað, að það sé gefið upp. Stendur til að funda til kl. 3 í nótt eða 4 eða fram í fyrramálið? Stendur til að byrja aftur í fyrramálið og funda allan daginn á morgun? Við viljum fá fram þessa ákvörðun meiri hlutans á þingi. Það er hin einfalda spurning þannig að menn geri gert ráðstafanir. Það hefur komið fram að það er fjölskyldufólk á þingi. Menn þurfa að geta skotist frá, gert ráðstafanir og sinnt prívatmálum sínum. Það er bara lágmarkskurteisi að stjórnarflokkarnir 

Virðulegi forseti. Engin rök mæla gegn því að virðulegur forseti upplýsi okkur um hversu lengi við fundum í kvöld. Allar ræður eru aðgengilegar á vefnum og af því að ég veit að stjórnarmeirihlutinn er afskaplega hlýðinn þegar kemur að því að hlusta á hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ýmislegt fleira getur hver og einn flett því upp hvað sá ágæti hæstv. ráðherra sagði í sambærilegri stöðu þegar hann var í stjórnarandstöðu. Þá taldi hann eðlilegt og sjálfsagt að virðulegir forsetar mundu upplýsa hvenær þingfundi mundi ljúka. Ég veit að virðulegur forseti getur talað skýrt og skorinort. Ég held að það hafi komið fram mjög góð rök 

Virðulegur forseti lýsti því yfir áðan að hann hefði hlustað á ábendingar þeirra þingmanna sem hafa tekið til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta. Hæstv. forseti virðist hins vegar ekki hafa hlustað á það sem ég reyndi að benda hæstv. forseta á sem er mikilvægi þess að umræðan skili árangri, að hér eigi sér stað rökræða. Hæstv. forseti fór aftur að segja hv. þingmönnum hversu margir væru á mælendaskrá og hafði það eftir mér. Það eru vissulega margir á mælendaskrá en til hvers á að láta menn tala hér fram á nótt án þess að stjórnarliðar hafi fyrir því að fylgjast með og taka þátt í umræðunni til þess eins að þurfa síðan að endurtaka ræðurnar á morgun og eftir helgi þangað til einhver stjórnarliði verður á staðnum til að meðtaka upplýsingarnar? Það væri ábyrgðarleysi af stjórnarandstöðunni að gera ekki hvað hún getur til að koma til skila þeim fjölmörgu alvarlegu viðvörunum sem borist hafa vegna þessara frumvarpa.

Frú forseti. Þótt ég hafi engan veginn verið sammála þeim pólitísku skoðunum sem ýmsir þingmenn settu fram á árum áður má segja að ég hafi engu að síður dáðst að elju og vinnu hv. þáverandi þingmanns Steingríms J. Sigfússonar þegar hann var stjórnarandstæðingur. Í rauninni hefur allt of lítið breyst á þinginu síðan þá og það má alveg gagnrýna þáverandi meiri hluta sem stýrði þinginu. Ég var hluti af honum og get sagt að allt of lítið hefur breyst síðan þá þrátt fyrir að við höfum í millitíðinni fengið mjög gagnmerka rannsóknarskýrslu og líka álit frá þingmannanefnd Alþingis. Þess vegna finnst mér sárt að sjá að allt of lítið er farið eftir þeim ábendingum sem þar komu fram. Þess vegna hvet ég forustumenn stjórnarflokkanna, af því að við vitum vel að það eru þeir sem stjórna 

Virðulegi forseti. Hér er staddur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þá er ekki úr vegi að rifja aðeins upp orð hans við sams konar aðstæður og taka undir þau. Ég ætla að rifja þau upp, með leyfi forseta: „… ekki verði brotin sú hefð sem yfirleitt er reynt að fylgja, að það séu ekki kvöld- og næturfundir tvo daga í röð heldur líði gjarnan sólarhringur á milli þangað til aftur er gripið til slíkra úrræða …“ „… alveg morgunljóst að umræða um málið muni verða hér einnig á morgun og þá er auðvitað langeðlilegast að gefinn sé skikkanlegur lágmarkshvíldartími milli daga.“ „Það er líka ljóst, herra forseti, að það er í reynd þrengt að rétti manna til þess að tjá sig um mál þegar svona er að verki staðið. Menn veigra sér auðvitað við því að nýta sér rétt sinn til fulls til þess að tala um svona mál ef það kostar næturfundahöld og vökur manna og starfsfólksins hér“ marga daga í röð. „Ég held því að það sé ekki skynsamlegt að vera að keyra hér á löngum næturfundum þannig að mannskapurinn sé þeim mun dasaðri daginn eftir.“ Virðulegi forseti. Þetta eru orð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra. 

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól á ný vegna þess að hæstv. forseti hefur ekki svarað spurningu minni um það hversu langi þingfundur muni standa í kvöld og ekki heldur hvað áætlað er að þingfundur muni standa lengi á morgun. Forseti vísaði hins vegar til þess að hér væri löng mælendaskrá og það væri nauðsynlegt að menn fengju að tala. Það er auðvitað rétt, ég er sammála hæstv. forseta um að það sé nauðsynlegt að þeir sem hafa kvatt sér hljóðs á Alþingi fái að tala, en á það að vera um miðja nótt? Hverjum gagnast það? Hverju skilar það umræðunni að tala kl. 4 í nótt? Hver hlustar á mín sjónarmið þá? Væri ekki nær að ákveða til dæmis að fundur stæði til kl. 22 í kvöld og síðan, ef á að halda sig við það að vera með fund á laugardegi, þ.e. á morgun, að ákveða þá hvenær þeim fundi ljúki þannig að maður geti gert einhverjar ráðstafanir varðandi fjölskyldu sína aðallega?

Virðulegur forseti verður að gefa mér smástund til að raða pappírum vegna þess að ég hyggst ræða þetta mál út frá fyrirliggjandi staðreyndum og mun í einhverjum tilvikum þurfa að vísa í ritaðan texta. Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að fjalla aðeins um mál sem kom til umræðu í andsvörum tveggja hv. þingmanna við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson þar sem rætt var um skatthlutföll. Ég er með umsögn Ragnars Árnasonar, prófessors í fiskihagfræði, um frumvarp til laga um veiðigjöld. Þar segir í 3. kafla sem ber yfirskriftina skatthlutfallið, með leyfi forseta: „Skatthlutfallið samkvæmt frumvarpinu er mjög hátt. Sértæka gjaldið er 70% af metnum hagnaði. Að viðbættu tekjuskattshlutfalli yrði breytilega skatthlutfallið 76% …“ Virðulegur forseti. Það var þó síst ofmælt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni þegar hann talaði um 70% skatt. Prófessorinn heldur áfram, með leyfi forseta: „Erfitt er að finna nokkra skattlagningu á fyrirtæki á Vesturlöndum, hvort sem þau eru í auðlindavinnslu eða ekki, sem búa við skattheimtu sem er í námunda við þetta hlutfall af hagnaði.“ Það er sem sagt erfitt að finna dæmi um það, virðulegur forseti, nokkurs staðar á Vesturlöndum að fyrirtæki búi við slíkt skatthlutfall og þá er olíuiðnaður Noregs meðtalinn. Einnig ætla ég vegna þeirra umræðna sem urðu um ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að vitna aðeins í greinargerð þeirra Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar. Þar segir í kafla um veiðigjöld, með leyfi forseta: „Alvarlegir gallar eru hins vegar á mati auðlindarentu til grundvallar sérstöku veiðigjaldi. Alvarlegasti gallinn hefur með uppfærslu gagna að gera. Álagning sérstaks veiðigjalds byggir á tæplega tveggja ára gömlum rekstrargögnum sem þarf að uppfæra.“ - Nú ætla ég að biðja hæstv. forseta að hlusta sérstaklega vel: „Mat höfunda er að aðferð frumvarpsins hefði skipulega ofmetið rentu svo nemur tugum prósentna hefði henni verið beitt á undanförnum árum. Sem dæmi hefði sérstakt veiðigjald verið 140% af metinni auðlindarentu ef aðferð frumvarpsins um uppfærslu gagna hefði verið beitt á tímabilinu 2006 til 2010. Augljóst er að ekki verður búið við svo umfangsmikla skekkju.“ Virðulegi forseti. Hvar er hv. þm. Magnús M. Norðdahl nú og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sem gerðu miklar athugasemdir við ábendingar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar? Það hefði verið gott að hv. þingmenn fylgdust með umræðunni og tækju helst þátt í henni til að okkur miðaði eitthvað áfram, virðulegi forseti, þegar verið er að benda á staðreyndir, staðreyndir sem liggja fyrir og virðast ekki enn hafa komist til skila til hv. stjórnarliða. Ég ræddi töluvert í síðustu ræðu minni um framlegð og hv. stjórnarliðar virtust margir hverjir ekki skilja hvað það orð merkir. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson taldi framlegð í íslenskum sjávarútvegi alveg gríðarlega mikla, svo mikla að vel mætti skattleggja greinina enn meira en ríkisstjórnin áformar, og sagði að aðra eins framlegð væri helst að finna í bandarískum gosdrykkjaiðnaði. Vegna þessara orða hv. þingmanns reyndi ég að útskýra fyrir hv. stjórnarliðum hugtakið framlegð með vísan í gosdrykkjaiðnaðinn. Nú verð ég líklega, virðulegi forseti, að endurtaka þessa skýringu vegna þess að ég hef séð af viðtölum við hæstv. forsætisráðherra að þessar skýringar hafa ekki komist til skila til hæstv. ráðherra. Ég vil nota tækifærið og biðja virðulegan forseta að kanna hvort hæstv. forsætisráðherra hyggist ekki fylgjast með umræðunni og taka þátt í henni. Framlegð er tekjur að frádregnum breytilegum gjöldum. Það er ekki mikið flóknara en svo. Ef við notum dæmið um bandaríska gosdrykkjaiðnaðinn getum við gefið okkur, til að hafa einhverja viðmiðun, að það kosti 30 kr. að framleiða hverja viðbótargosdós. Þegar búið er að byggja verksmiðjuna og kaupa öll tækin - í flestum tilvikum er það eflaust gert fyrir lánsfé og það þarf að borga vexti af því - þarf að ráða fólk í vinnu við að starfa við vélarnar og þrífa og halda utan um reksturinn, það þarf að kaupa flutningabíla til að keyra gosið vítt og breitt í verslanir og ráðamenn til að keyra þessa bíla en hugsanlega kostar svo bara 30 kr. að framleiða hverja viðbótardós. Hver er raunverulegur kostnaður við hverja dós? Hann gæti vel verið 70 kr. Ef dósin er seld á 100 kr., og við lítum fram hjá skatti í þessu tilviki, hver er þá framlegðin? Hún er reyndar 70 kr., 100 mínus 30. Þá mætti samkvæmt röksemdafærslu hv. stjórnarliða ætla að þarna væri 70 kr. svigrúm af hverri dós ef bandarísk stjórnvöld kysu að taka upp sérstakt gosgjald sem legðist á hverja gosdós og væri þá kannski 50–70% af framlegðinni. Ef bandaríska gosgjaldið væri 50% af framlegðinni, 70 kr., yrði það 35 kr. Hver væri hins vegar raunverulegur hagnaður af sölu fyrirtækjanna af sölu gosdósanna? 30 kr. í breytilegan kostnað og 40 kr. í fastan kostnað sem eru 70 kr. samtals, gosdósin er seld á 100 kall, þá eru 30 kr. afgangs. En fyrirtækið þarf að borga 35 kr. í sérstakan gosskatt og væri þar af leiðandi rekið með tapi. Þetta litla dæmi, virðulegi forseti, er nú endurtekið til að útskýra fyrir stjórnarliðum að allar þessar upphrópanir um hina gríðarlegu framlegð í íslenskum sjávarútvegi duga ekki til að byggja frumvarp á nema menn geri sér grein fyrir hvað framlegð þýðir. Framlegð er ekki hreinn hagnaður fyrirtækja. Það er kannski misskilningur eða vanþekking sem veldur því að stjórnarliðar leggja fram frumvarp sem fær þá umsögn frá sérfræðingum að það muni meira og minna leggja sjávarútveginn í rúst, gera íslenskan sjávarútveg gjaldþrota. Hvers vegna leggur ríkisstjórn fram slíkt frumvarp? Það hlýtur að vera á misskilningi byggt. Menn hafa einfaldlega ekki unnið hlutina nógu vel, enda var ekki haft fyrir því að hafa neitt samráð um þetta mál eða leitað í tæka tíð til þeirra sérfræðinga sem hefðu getað leiðbeint ríkisstjórninni. Þess vegna sitjum við uppi með þetta stórhættulega mál og erum að reyna að gera á því lagfæringar sem væri kannski líklegra til árangurs ef stjórnarliðar tækju þátt í umræðunni hér, rökræddu þetta mál og gerðu á því þær endurbætur sem hæstv. utanríkisráðherra sagði að væru nauðsynlegar og þyrfti að ræða í þingsal. Í staðinn fara menn í spunaleiki og eru með upphrópanir um að þeir sem gagnrýni þessi frumvörp séu handbendi illra afla nánast og þeir sem leyfi sér að koma hingað og mótmæla séu það líka þótt mörg hundruð sjómenn hafi mætt á Austurvöll til að mótmæla þessum frumvörpum. Búnar eru til ótrúlegar sögur um þá og því haldið fram að þeir hafi verið þvingaðir til að mæta og mótmæla. Það er með ólíkindum að hv. þingmenn stjórnarliðsins skuli leyfa sér að tala á þennan hátt um sjómannastéttina. Því var þar að auki haldið fram að fólk sem mætti til að mótmæla útgerðinni, LÍÚ, og frumvörpum ríkisstjórnarinnar hefði verið að styðja frumvarp ríkisstjórnarinnar. Nú er tími minn víst liðinn, virðulegi forseti. Ég þarf að biðja hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá vegna þess að ég er rétt að byrja á þessari yfirferð. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir prýðilega ræðu þó ég viðurkenni að ég hafi heyrt hluta af henni áður. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefði verið betra ef stjórnarliðar hefðu verið hér og hlustað á þessa einföldu kennslubókarskýringu á því hvers konar óskapnað við erum í rauninni að tala um. Ég tala um óskapnað af því að ég tel þetta vera vonda nálgun á máli sem hægt er að ná sátt um. Þá er ég kannski komin að þeirri spurningu sem mig langar að varpa fram. Ég hef tekið eftir því og fylgst með ræðum hv. þingmanna Framsóknarflokksins. Þeir hafa m.a. svarað fyrirspurnum um það hversu hátt auðlindagjaldið eða veiðiskatturinn eigi að vera og þeir hafa sagt um 10–11 milljarðar. Hér erum við að ræða um 15 upp í 25 milljarða í frumvarpi stjórnarflokkanna. Telur hv. þingmaður að það sé mögulegt af hálfu allra stjórnmálaflokka að ná niðurstöðu sem verði ekki íþyngjandi fyrir sjávarútvegsfyrirtækin til skemmri og lengri tíma þannig að þjóðin verði bærilega sátt og við getum haldið áfram og horft fram á við og tekið önnur mál fyrir í þinginu? Sjálf er ég tiltölulega bjartsýn á að þetta takist, en um leið segi ég: Meðan þessi þingfundur er með þennan ágæta hæstv. forseta, með sjávarútvegsráðherra meðal annarra á sveimi og lykilaðila eins og hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hér í salnum þá setjast menn ekki niður og ræða málin. Það finnst mér miður en ég ítreka að ég held að það sé engu að síður hægt að ná góðri lendingu í þessu máli. Er hv. þingmaður sammála mér í því efni?

Virðulegur forseti. Fyrst hvað varðar hóflegt veiðigjald þá fer það að sjálfsögðu eftir aðstæðum hverju sinni. Það er einn af mörgum göllum við þetta frumvarp að það er ekki hugað nógu vel að ólíkum aðstæðum. Besta leiðin er að skattleggja einfaldlega hagnað fyrirtækja í sjávarútvegi, beita tekjuskattskerfinu eða sambærilegu fyrirkomulagi. Þannig er ekki hætta á því að verið sé að setja fyrirtæki í þrot sem ganga í gegnum erfið tímabil en þau sem vel gengur hjá og skila hagnaði greiða þá þeim mun meira til samfélagsins. Hvað varðar samstöðu um málið held ég að það sé alveg ljóst af þeirri vinnu sem fór fram í til að mynda sáttanefndinni svokölluðu að vel sé hægt að ná sátt um þetta mál milli flokkanna á Alþingi, ég skal ekki segja með Hreyfinguna sem er svolítið sér á parti hvað varðar kenningar í sjávarútvegsmálum eins og öðru. Samstaða um málið held ég því að sé vel möguleg. Við höfum líka dæmin til að sýna það. Hvers vegna er málið þá í þessum hnút? Í fyrsta lagi var horfið frá þeirri vinnu sem samráðsnefndin hafði náð prýðilegum árangri í. Málið var aftur sett í átakafarveg. Ég tel að það hafi verið viljandi gert vegna þess að hluti stjórnarliðsins telur að þetta mál henti sem pólitískt baráttumál og þess vegna hafi það einfaldlega ekki hentað þeim að ná sátt í málinu. Í öðru lagi var málið unnið án þess að þeir sérfræðingar sem best þekkja til væru kallaðir til ráðgjafar á fyrri stigum. Þess vegna er málið fullt af alvarlegum göllum eins og sést á þeim 

Frú forseti. Ég tel að það sé alveg rétt. Ég er sammála hv. þingmanni um að í rauninni er ekki hægt eða mjög erfitt að tala um hver fjárhæð gjaldsins verður fyrr en menn hafa séð heildarmyndina, hvort menn ætla að afgreiða fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem er enn í meðförum atvinnuveganefndar og síðan hvaða leiðir við sjáum til að ná þessari niðurstöðu um veiðigjald eða veiðiskatt. Hv. þingmaður bendir á aðrar leiðir en farnar eru í þessu máli, leiðir sem ekki er unnt að ræða vegna þess að menn vilja ekki setjast niður og skoða málið í stærra samhengi. Hv. þingmaður var að byrja að svara því af hverju málinu er svona fyrir komi eins og staðan er í dag. Við höldum áfram þvert gegn orðum hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar frá fyrri tíð, kvöld eftir kvöld, nótt eftir nótt, til að ræða þetta mál. Af hverju telur hv. þingmaður svo vera? 

Virðulegur forseti. Ég er dálítið hræddur um að ástæðan fyrir því að stjórnarliðar veigri sér við að taka þátt í þessari umræðu sé einmitt sú hversu illa málið var undirbúið. Það er auðvitað vandræðalegt að þurfa að svara fyrir þessi frumvörp eftir allar þær umsagnir sem borist hafa þinginu hvort heldur er frá sérfræðingum, þeim sem starfa í greininni, sérfræðingum við háskólana, endurskoðendafyrirtækjum, ríkisbankanum Landsbankanum, Alþýðusambandi Íslands eða sveitarfélögunum, allar eru þær á einn veg, allt ábendingar um hversu stórgallað þetta mál er. Þá þarf það kannski ekki að koma að öllu leyti á óvart að menn veigri sér við að verja málið en þá ættu þeir a.m.k. að sjá sóma sinn í að draga það til baka og gera á því nauðsynlegar lagfæringar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að vísu að viðurkenna að mér finnst þetta ekki vera spurning um útfærslumál, í mínum huga er þetta grundvallarmál. Mér sýnist sem svo að í þeim slagorðaflaumi sem hefur oft einkennt umræðuna hafa stjórnarflokkarnir talið sér trú um að búið væri að finna einhverja gullæð sem hægt væri að ná gullinu úr og það hefði ekki nein áhrif á umhverfið. Mér finnst ótrúlegt, og vildi heyra sjónarmið hv. þingmanns á því, að ekkert hefur verið skoðað hvaða áhrif þessi óhóflega skattlagning getur haft, hvaða áhrif hitt frumvarpið mun hafa, frumvarp sem mun koma á - ég ætla ekki að segja einræði, virðulegi forseti, en við getum sagt að sem svo að sá hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk hefur gríðarleg völd um það hverjir lifa og hverjir deyja í greininni. Ríkisafskiptin munu verða algerlega yfirgnæfandi vegna þessara skattáforma og þeirra breytinga sem gerðar verða á kerfinu. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki að hér sé um að ræða grundvallarmál sem snerti öll heimilin í landinu. Ég tel það algerlega óforsvaranlegt að við séum ekki búin að gera úttekt á áhrifunum á hagkerfið í heild sinni. Ef við tökum eina atvinnugrein, undirstöðuatvinnugrein og blóðmjólkum hana með þessum hætti, hvaða áhrif hefur það? Hér tala hv. stjórnarþingmenn eins og það hafi bara þau áhrif að allir þeir sem ekki vinna beint að greininni muni hafa það svo miklu betra vegna þess að hægt sé að búa til jarðgöng út um allt land. Það er alvarlegasti þátturinn 

Virðulegur forseti. Það var alveg hárrétt lýsing hjá hv. þingmanni, umræðan um þetta mál af hálfu stjórnarliða ber þess merki að þeir telja sig hafa fundið einhvers konar gullæð, að þarna liggi gríðarleg verðmæti á lausu sem hægt sé að nýta. En hvers vegna urðu þessi verðmæti til? Urðu þau til með þessu kerfi sem sama fólk er búið að fordæma í 10–20 ár? Það er ekki svo langt síðan sjávarútvegur á Íslandi var rekinn með viðvarandi halla og var baggi á ríkinu. Það þurfti hvað eftir annað að fella gengið. Nú hefur sjávarútvegskerfið skilað slíkum árangri að stjórnarliðar telja að orðin séu til gríðarleg verðmæti sem þeir geti seilst í. Hv. þingmaður nefndi Þjóðviljann í ræðu sinni áðan og sagðist hafa lesið hann. Hann talaði líka um að umræðan minnti mjög á málflutning kommúnista á árum áður, og ég hef bent á það líka, meira að segja er hugtakanotkunin mjög svipuð því sem tíðkaðist hjá kommúnistum á Íslandi á millistríðsárunum. Í eina tíð stóð sjávarútvegurinn ekki jafnsterkum fótum og nú og þá beindu íslenskir kommúnistar sjónum sínum annað. Ég les hér upp úr Þjóðviljanum, með leyfi forseta, frá 8. apríl 1937: „En það er tvent, sem menn altaf verða að muna að er skilyrði fyrir því að sjávarútvegurinn á Íslandi rétti við (ekki síður en nýbyggingar á landi og endurnýjun flotans), og það er að létt sé af sjávarútveginum hinum þunga skatti, sem hann nú geldur til olíuhringa, salthringa, kolahringa, veiðarfærakaupmanna - og síðast en ekki síst bankanna.“

Virðulegi forseti. Það skyldi þó ekki vera að við fáum meiri skilning á því hvert hv. stjórnarþingmenn eru að fara með því að lesa gamlar fréttir úr Þjóðviljanum í stað þess að reyna að fá eitthvað upp úr hv. stjórnarþingmönnum. Við ræðum þessa hluti fram eftir nóttu og virðulegur forseti vill ekki einu sinni láta okkur vita hvenær við munum hugsanlega fá að sjá börnin okkar. Látum það liggja á milli hluta, en stjórnarliðar taka ekki þátt í umræðunni. Ef þeir taka þátt í umræðunni er eins og þeir hafi ekki þann skilning sem til þarf til að tala um þessi mál. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er hvað eftir annað búinn að reyna að útskýra einföldustu hluti eins og kennari en hann þarf augljóslega að gera það oftar vegna þess að það koma engin viðbrögð frá hv. þingmönnum. En kannski er lausnin sú að við förum á timarit.is og skoðum gamla Þjóðvilja 

Frú forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég hef verið að reyna að skilja hvað liggur að baki þankaganginum hjá þessari hæstv. ríkisstjórn vegna þess að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við ræðum frumvörp sem ganga einfaldlega ekki upp, sem sérfræðingar benda á að séu í rauninni stórgölluð og jafnvel hættuleg. Hvað veldur því? Ég hallast að því að það sé vegna þess að menn telji að hér hafi þeir sögulegt tækifæri sósíalismans á Íslandi til að innleiða hugmyndafræðina sem hann byggir á, en í ákafanum að reyna að koma mestu til leiðar á sem skemmstum tíma þá gleymi menn að huga að undirstöðunum og að reikna dæmið 

Virðulegi forseti. Nú er staðan þannig að lítið hefur verið fjárfest í sjávarútvegi á síðustu þremur árum vegna óvissu. Talið er að uppsöfnuð fjárfestingarþörf íslensks sjávarútvegs sé í kringum 60 milljarðar og við getum öll ímyndað okkur hversu gríðarleg áhrif það hefði á hagkerfið og atvinnumarkaðinn ef þær fjárfestingar færu af stað. Sjávarútvegurinn hefur greitt niður skuldir á síðustu árum og lagað stöðu greinarinnar heilmikið á heildina litið. Samkvæmt þeim hugmyndum sem ræddar eru í tengslum við veiðiskattsfrumvarpið og koma fram í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar á að færa heilmikið af fjármunum úr sjávarútvegi til fjárfestinga í öðrum verkefnum á vegum ríkisins, ef ég skil þetta rétt. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim verkefnum en hér er verið að tala um 1,5 milljarða í Kvikmyndasjóð, 750 millj. í skapandi greinar, 600 millj. í netríkið Ísland, 150 millj. í grænar fjárfestingar, 1 milljarð í grænan fjárfestingarsjóð, 1,5 milljarða í grænkun fyrirtækja og 600 millj. í vistvæn innkaup. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessa máls. Í mínum huga er þetta svolítið eins og þegar menn þurfa að eiga fyrir mjólk og brauði sé verið að kaupa lúxusvörur. Þetta eru verkefni sem mann langar til að fara í en maður ræðst ekki í þau fyrr en maður hefur sinnt grunnþörfunum sínum. Er líklegt að þessi verkefni og fjárfesting í þeim, með fullri virðingu fyrir þessum hugmyndum, skapi eins mikinn aukinn arð í samfélaginu, eins mikla atvinnu og stuðli að eins mikilli verðmætasköpun og sú brýna fjárfesting 

Virðulegur forseti. Það er vissulega rétt að þau verkefni sem nefnd eru í þessari svokölluðu fjárfestingaáætlun ríkisstjórnarinnar, sem almennt er kölluð kosningaplagg Samfylkingarinnar, eru misbrýn. Flest, jafnvel öll eru ágætisverkefni. Mörg þeirra ættu að vera hagkvæm, þau ættu að vera verkefni sem er hagkvæmt fyrir ríkið að fjárfesta í, sem skila með öðrum orðum meiri tekjum til lengri tíma litið en kostnaði fyrir samfélagið. En til að geta ráðist í slík verkefni - við getum kallað þau framfara- eða uppbyggingarverkefni - þurfa undirstöðurnar að vera sterkar og mikilvægasta undirstaða íslensks atvinnulífs í gegnum tíðina hefur verið sjávarútvegur. Ef menn ætla að höggva þá stoð að einhverju leyti undan hagkerfinu er svigrúmið minna, ekki meira, til að ráðast í framfarafjárfestingar. Það er minna vegna þess að ef störf tapast í sjávarútvegi, jafnvel þúsundir starfa, eins og nefnt hefur verið í umsögnum um þessi frumvörp, er það miklu dýrara en sem nemur hugsanlegum ávinningi af þeim verkefnum sem hv. þingmaður taldi upp. Það kostar miklu meira að búa til nýtt fyrir hvert starf sem tapast en að viðhalda því starfi sem orðið hefur til, ekki hvað síst í undirstöðuatvinnugreinum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Í grein sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skrifaði í Sjómannadagsblaðið um nýliðna helgi segir hann: „Það er ánægjulegt að lifa og hrærast með því hversu vel gengur í sjávarútvegi um þessar mundir.“ Svo talar hæstv. ráðherra um þær breytingar sem hann stendur nú fyrir á kerfinu og segir: „Það hlutverk stjórnvalda hefur verið að reyna að sætta sjónarmið mismunandi hópa sem takast á í þessu máli. Markmiðið er að tryggja sjónarmið um atvinnuréttindi, sanngjarnan leigumarkað, sjálfbærni fiskveiða, traust rekstrarumhverfi greinarinnar. Verkefnið er erfitt en ekki óleysanlegt og það er mikið í húfi. Á öllum þeim er málið varðar hvílir sú skylda að leggja sitt af mörkum og vel að merkja, þetta varðar okkur öll.“ Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji að ríkisstjórnin og meirihlutaflokkarnir á þingi vinni eftir þessum boðskap 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk. Það er ein mínúta í síðara svari og andsvari.

Virðulegur forseti. Sams konar lýsingu og hv. þingmaður las upp úr blaðagrein eftir hæstv. ráðherra er að finna í greinargerðum með frumvörpunum. Þar er raunar gengið enn lengra í lýsingu á þeim markmiðum sem frumvörpunum er ætlað að ná. En ekkert af þeim markmiðum sem þar er lýst fæst staðist miðað við umsögn sérfræðinga um frumvörpin. Þvert á móti lýsa sérfræðingarnir því að frumvörpin munu hafa þveröfug áhrif miðað við allt önnur áhrif en lýst er í markmiðum. Auðvitað viljum við öll að það kerfi sem notað er til að stýra íslenskum sjávarútvegi sé til þess hannað að skapa sem mestan arð fyrir samfélagið. Við hljótum öll að vilja það. En ef menn hlusta ekki á sérfræðinga og ábendingar þeirra í þessu tilviki, því að það er alveg borðleggjandi að breytingarnar sem fyrirhugaðar eru af hálfu hæstv. ríkisstjórnar eru til þess fallnar að draga úr ávinningi samfélagsins af sjávarútveginum, þá fylgir hugur ekki máli. Þegar maður les markmiðslýsinguna með frumvörpunum og ber hana saman við álitin sem atvinnuveganefnd bárust vegna frumvarpanna þá hljómar markmiðssetningin einfaldlega eins og öfugmælavísa.

Virðulegur forseti. Þar sem kominn er nýr forseti í forsetastól ætla ég að freista þess að spyrja hæstv. forseta hvort hann sé betur upplýstur en sá forseti sem sat í forsetastól á undan honum um það hvenær ætlunin sé að slíta þessum fundi í kvöld. Upplýst hefur verið að það eigi að funda í fyrramálið og það eina sem liggur fyrir á þessum tíma er að fundur hefjist kl. 10.30. Við erum ekki að kveinka okkur undan vinnu hér, þvert á móti, en eins og bent var á áðan er sjálfsögð kurteisi að gefa fólki ráðrúm til að gera ráðstafanir vegna þess að engin starfsáætlun er í gildi eins og margoft hefur komið fram og fólk búið að gera ýmsar áætlanir og þarf að breyta þeim. Ef hæstv. forseti 

Forseti minnir hv. þingmenn á að um ellefuleytið í morgun voru greidd atkvæði um það hvort fundur mætti standa lengur 

Virðulegi forseti. Ég hygg að þingmenn séu þokkalega upplýstir um það hvenær fundur hófst í dag enda var ekki spurt um það. Það var spurt um það hversu lengi þingfundur ætti að standa. Ástæðan er þekkt, það er ekki til staðar starfsáætlun fyrir þingið, hún er fallin úr gildi. Ég held að allir sem fylgst hafa með viti af hverju það er. Það er mikilvægt fyrir þingmenn, frú forseti, að gera sér grein fyrir því hversu lengi fundur verður, ekki síst þannig að þingmenn geti mætt hressir og kátir í fyrramálið, haldið áfram þeirri skemmtilegu og athyglisverðu umræðu sem hér er í gangi. Því tek ég undir orð hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur þegar hún spyr hvað þessi fundur eigi að standa lengi inn í nóttina þannig að þingmenn geti í það minnsta látið vita heima hjá sér hvenær von er á þeim. Hitt er svo annað mál, frú forseti, að allir sem fylgjast með þessari umræðu vita líka að kvöldfundir eru ágætir til þess að upplýsa 

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að því sé svarað hversu lengi þessi fundur eigi að standa. Þótt greidd hafi verið um það atkvæði í morgun að fundur gæti staðið lengur en þingsköp leyfa þýðir það ekki endilega að halda eigi áfram fundi fram eftir öllu. Ég vil sérstaklega benda á það í því ljósi að hér hefur verið tekin sú ákvörðun, eftir því sem mér skilst, að hafa fund aftur kl. 10.30 í fyrramálið, á laugardegi að sumri. Ég hygg að það hljóti að vera nokkuð einfalt fyrir hæstv. forseta að gefa til kynna, það þarf ekki að vera mjög nákvæmt en eitthvað í námunda við það, hvenær hæstv. forseti hyggist slíta þessum fundi. Því fyrr, því betra. Ég trúi því bara ekki að sá forseti sem hér situr í forsetastól geti ekki gefið okkur sæmilega mynd af störfum í þinginu.

Enn eru fjölmargir á mælendaskrá og því ástæða til að gefa mönnum tækifæri til að halda ræður sínar.

Virðulegur forseti sem nú stýrir fundi virðist hafa misst af skýringum mínum áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta þar sem ég benti hæstv. forseta á, eftir að hann sagði okkur hv. þingmönnum hversu margir væru á mælendaskrá, að það væri mjög mikilvægt að umræðurnar skiluðu árangri, að hér ætti sér stað rökræða, að stjórnarliðar væru á staðnum, ekki hvað síst hæstv. forsætisráðherra, til að fylgjast með umræðum og taka þátt í þeim. Annars er hættan sú að þessi langi listi sem hæstv. forseti nefndi tali fram eftir kvöldi eða nóttu og svo skráir fólk sig einfaldlega aftur á mælendaskrá til að endurtaka það sem það sagði hér um miðja nótt vegna þess að enginn var að fylgjast með. Það er mjög mikilvægt, virðulegur forseti, að við högum vinnunni þannig að hún skili árangri. Það eitt að moka upp úr skurði og ofan í hann aftur er ekki árangursríkt. 

Frú forseti. Ég tek ekki undir þennan kór sem vill ljúka störfum. Þessi umræða hefur verið mjög góð, jákvæð og gefandi og sífellt koma fram fleiri og fleiri atriði, frú forseti, í þessu máli sem gera það enn skuggalegra í mínum huga. Ég held að það sé mjög brýnt að við höldum áfram að ræða þetta. Nánast í hverri ræðu kemur eitthvað nýtt fram. Það er mjög gott að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé hérna. Hann meðtekur þá allt það sem kemur fram í umræðunni og við getum breytt frumvarpinu eða jafnvel hætt við þetta, sem væri langgæfulegast, og ef niðurstaðan af þessum löngu umræðum verður sú að frumvarpið sé gjörsamlega ómögulegt er það mjög jákvætt, frú forseti.

Frú forseti. Ég veit að það var veitt leyfi í atkvæðagreiðslu fyrir lengri fundi en þingsköp segja til um. Ég var viðstödd þá atkvæðagreiðslu en greiddi reyndar atkvæði gegn því að fundurinn yrði fram á kvöld. Ég veit líka fullvel að mælendaskráin er löng. Ég veit hins vegar ekki, frú forseti, svarið við því sem ég spurði hæstv. forseta um áðan. Ég endurtek spurninguna núna og óska eftir að fá ekki þau svör sem ég rakti hér áðan, þau svör þekki ég. Hversu lengi mun þessi þingfundur standa og hversu lengi er áætlað að þingfundur á morgun muni standa? Það vill þannig til, eins og hér hefur komið fram, að við eigum fjölskyldur, við eigum lítil börn og ég vildi gjarnan geta sagt mínum börnum hvenær von er á mér heim. Ég held að það væri einfaldara að útskýra þessa einu fjarveru ef ég gæti upplýst þau um það hvenær þingfundi yrði lokið þannig að ég gæti sagt þeim hvenær þau gætu átt von á því að fá mömmu heim.

Virðulegur forseti hefur ekki brugðist við ábendingum mínum frá því áðan. Ég skal því reyna að útskýra betur hvað ég á við. Heimspekingar hafa velt fyrir sér þeirri spurningu hvort heyrist í tré sem fellur í skógi þar sem enginn er nálægur til að heyra tréð falla. Á sama hátt getum við velt fyrir okkur með þingmenn sem ræða mikilvægt mál fram eftir nóttu án þess að stjórnarliðar séu til staðar, þeir sem bera ábyrgð á málinu, til að hlýða á, hvort þær ræður hafi farið fram. Þær skiluðu að minnsta kosti ekki árangri vegna þess að tilgangurinn með þessum umræðum á að vera sá að bæta frumvarpið. Þar af leiðandi er virðulegi forseti að búa til þá hættu að við þurfum einfaldlega 

Hæstv. forseti. Ég kem upp vegna þess að enn hefur forseti ekki svarað spurningum mínum frá því fyrr í kvöld. Ég tel að ég hafi engan annan kost en að endurtaka þær. Hve lengi mun þessi þingfundur standa í kvöld og hve lengi mun þingfundur standa á morgun? Frú forseti. Það verður að sýna því skilning eins og ég sagði fyrr í kvöld að við þingmenn eigum mörg hver fjölskyldur. Það var ákveðið mjög seint í dag að setja á þingfund á morgun. Börnin okkar bíða spennt eftir því að komast út í helgina, hitta foreldra sína sem eru á kvöldfundum kvöld eftir kvöld og það er lágmarkskurteisi að gera manni kleift að svara sínum nánustu um það hvort og þá hvenær maður geti átt með þeim samverustundir.

Virðulegi forseti. Mörgum hefur orðið nokkuð tíðrætt um það hversu langan tíma það tekur að fara í gegnum þetta frumvarp. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt þegar litið er til þess hvernig þetta frumvarp kom inn í þingið og þeirra miklu athugasemda sem hafa verið gerðar. Enn á ný er þetta áminning fyrir okkur þingmenn og hæstv. ráðherra að þau frumvörp sem koma hingað, að ég tali ekki um í jafnmikilvægu máli og snýr að íslenskum sjávarútvegi, séu vel undirbúin, það sé búið að fara í gegnum alla tæknilega þætti málsins, þannig að hér á þingi getum við einbeitt okkur að því að ræða meginsjónarmið og takast á um grundvallarskoðanir er snúa að þessum atvinnugreinum. Því miður var þetta frumvarp lagt fram þannig að á því voru augljóslega umtalsvert miklir gallar, bæði á reikniverkinu og þeim gögnum sem lögð voru til grundvallar útreikningi á því gjaldi sem stendur til að leggja á. Þetta hefur mengað alla umræðuna, gert hana erfiðari og lengt hana þess vegna. Við þurfum að fara í gegnum alla þessa þætti í þinginu og sagan kennir okkur að það er nauðsynlegt fyrir okkur þingmenn að ræða þessa hluti í þingsalnum vegna þess, rétt eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á, að með því að við förum í gegnum þetta koma smám saman í ljós agnúar og gallar sem mönnum yfirsást við samningu frumvarpsins. Það er svo skylda okkar að fara vel í gegnum þessa hluti til að koma í veg fyrir að við samþykkjum lög sem svo augljóslega hefðu haft alvarlegar afleiðingar í för með sér. Hvað varðar þá reiknireglu sem sett var fram er í mínum huga nokkuð ljóst að það kann ekki góðri lukku að stýra að ætla að skipuleggja umhverfi atvinnugreina með slíkum reikniformúlum. Það er mikil oftrú á getu reiknimeistaranna að þeir geti sett fram svona reglur og vænst þess að slíkar reglur muni ekki hafa áhrif á hegðan manna í greininni. Eitt er það til dæmis að hlutunum er komið þannig fyrir í þessari reiknireglu að laun eru dregin frá gjaldinu. Það er alveg rétt, hvert og eitt fyrirtæki horfir á sinn rekstur og því skyldi maður ætla við fyrstu sýn að ekki væri nein hætta á því að það hefði áhrif á laun eða fjölda starfa eða að einhvers konar breytinga væri að vænta hjá atvinnurekendunum á hlutfallinu milli unninna vinnustunda annars vegar og hins vegar fjárfestinganna, vélvæðingarinnar. Þegar menn aðeins horfa dýpra á þetta eru kjarasamningar miðlægir. Þegar menn setjast niður og semja um kaup og kjör munu þeir auðvitað velta þessu fyrir sér, þ.e. hvernig reiknireglan er sett upp. Annar samningsaðilinn gæti til dæmis haft af því hagsmuni að fjölga störfunum, reyna jafnvel að halda niðri laununum til að breyta niðurstöðu gjaldsins. Ég er ekki að fullyrða að svo verði en það sem ég bendi á er að þegar menn setja fram svona reiknireglu og ætla sér að stýra skattlagningu á grundvelli hennar er eins gott að menn vandi sig og þá er eins gott að menn séu búnir að láta fara fram mjög ítarlegar úttektir á mögulegum afleiðingum slíkra reglna. Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á að heyra hvaða hagfræðingar hafa tekið undir þessar tillögur, hafa lýst þeirri skoðun að þeir telji að það fyrirkomulag sem var lagt upp með með þessari reiknireglu sé heppilegt, skynsamlegt og til þess fallið að auka velferð íslensku þjóðarinnar. Ég vildi gjarnan frétta það. Ég veit að innan hagfræðistéttarinnar eru deildar meiningar um hvort það sé heppilegt að taka auðlindagjald eða ekki og með hvaða hætti. En við hljótum að kalla alveg sérstaklega eftir þessari útfærslu. Hvaða hagfræðingar skyldu það vera sem hafa lýst yfir ánægju með þessa útfærslu? Síðan er hitt, að á vettvangi atvinnuveganefndar hafa komið fram breytingartillögur á þessu gjaldi. Ég tel mjög nauðsynlegt, og hef sagt það áður, að þær hugmyndir verði sendar til háskólasamfélagsins, til þeirra sem best og gerst þekkja til í atvinnugreininni og til sveitarstjórna og annarra til að fá umsagnir þeirra um þessar breytingar. Það kann að taka einhvern tíma en ekki svo mjög langan og það er sjálfsagt mál áður en lengra er haldið að slíkar umsagnir komi inn til að við getum í þessari umræðu betur lagt mat á mögulegar afleiðingar þeirra breytinga sem atvinnuveganefnd lagði til eftir að hún fékk málið til meðferðar. Áður en tíminn hleypur alveg frá mér vil ég líka nefna annað í þessari ræðu, það að rekstrarsaga sjávarútvegsins kennir að minnsta kosti eitt. Þegar um herðist og þrengist í sjávarútvegi hefur það óumflýjanlega neikvæð áhrif á gengi íslensku krónunnar. Þannig er það. Þess vegna er aukin ástæða og umfram allt það sem við höfum verið að ræða hér til að leggja sérstaklega mat á það hvaða áhrif svona gjaldtaka kynni að hafa á gengi íslensku krónunnar. Af hverju er þetta mikilvægt? Vegna þess að við þekkjum það að til að halda samkeppnisstöðu sinni verður sjávarútvegurinn á Íslandi að vera samkeppnisfær og ekki bara við sjávarútveg annarra landa heldur líka aðra matvælaframleiðslu. Ef sjávarútvegurinn er ekki samkeppnisfær, ef ekki tekst að halda áfram með sama krafti og hingað til að lækka sóknarkostnaðinn, lækka vinnslukostnaðinn, fjárfesta þannig, vinna markaðsstarfið og horfa til langs tíma í því öllu saman, ef dregur úr þessu dregur jafnframt úr samkeppnishæfninni. Ef dregur úr samkeppnishæfninni eykst þrýstingurinn á gengi íslensku krónunnar. Leiði sá þrýstingur til þess að gengið falli þýðir það einfaldlega að verðbólgan hækkar og það lendir á öllum almenningi, bæði í formi hærri lána og hærri framfærslukostnaðar. Það er alveg nauðsynlegt að hafa þetta í huga, virðulegi forseti. Út af þessu öllu saman er ekki hægt að segja neitt annað en að menn hafi orðið fyrir vonbrigðum, og það verulegum, með hvernig hæstv. ráðherra lagði þetta mál inn í þingið. Þetta er ekki einfalt mál og hæstv. ráðherra er auðvitað vorkunn með það að það er flókið og líklegt til að valda miklum deilum í samfélaginu af því að um er að ræða alveg gríðarlega hagsmuni. Að endingu er það þó alltaf svo að hagsmunir þjóðarinnar kalla á það fyrst og síðast að íslenskur sjávarútvegur sé rekinn af sem mestri hagkvæmni. Það skilar sér til þjóðarinnar, m.a. í sterkara gengi sem þýðir að innflutningur til landsins er ódýrari. Það skilar sér líka í því að það verður öflugri atvinnugrein með betri tækifærum og betri launum en ella. Það skilar sér í því að aðrar atvinnugreinar sem veita sjávarútveginum þjónustu, tæknigreinar ýmiss konar og iðngreinar, blómstra líka þegar sjávarútvegurinn verður öflugur. Sá auður sem verður til við það að við sækjum Íslandsmið dreifist þannig um samfélagið. Þar greinir okkur á, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar og okkur sjálfstæðisþingmenn og reyndar fleiri, líka þingmenn Framsóknarflokksins, við höfum þá trú að það sé betra fyrir samfélagið að skilja meira eftir hjá almenningi í landinu, hjá fólkinu og fyrirtækjunum og láta auðinn streyma þannig, en það sem kemur fram í frumvarpinu, að það sé affarasælla að innheimta með því offorsi sem þar var lagt til svo stóran hlut af þeim hagnaði sem verður til í sjávarútvegi. Það er tími fyrir okkur til að vanda okkur og þess vegna vona ég, virðulegi forseti, að tekin verði sú ákvörðun að senda í það minnsta, 

Virðulegur forseti. Nokkrir hv. stjórnarliðar hafa lýst því að þeir telji að það eigi að vera hægt að ná sátt um þessi mál. Ég er í sjálfu sér alveg sammála því ef þannig væri á málum haldið sem því miður hefur ekki verið raunin við vinnslu þessara frumvarpa. Menn ættu að geta byggt þá sátt að mínu mati, og nú spyr ég hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í því mati, á því að hanna það fyrirkomulag til að stjórna fiskveiðum þannig að það hámarki ávinning samfélagsins af þessari auðlind. Þá má líta svo á að duglegir útgerðarmenn og vel reknar útgerðir séu verkfæri samfélagsins í því að hámarka arðsemi sjávarútvegsins. Er hv. þingmaður sammála 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé hægt að ná sátt á þeim nótum sem hv. þingmaður nefndi. Við höfum þessa sögu fyrir framan okkur, við vitum hvernig fer ef við búum til regluverk utan um sjávarútveginn eins og var hér á árum áður sem leiðir til sóunar og taprekstrar í sjávarútvegi. Þetta þekkir þjóðin alveg ágætlega og ég tel að sú lýsing sem kom fram hjá hv. þingmanni sé ágæt en það sem ég held að við ættum að gera núna reyndar er að við ættum að ýta frá frumvarpinu um breytingar á stjórn fiskveiðikerfisins, sem er enn þá inni í nefnd þrátt fyrir að nú sé komið vel inn í júnímánuð, og horfast í augu við það að frumvarpið er meingallað. Þá væri ráð að setja af stað einhvers konar samvinnu milli stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna, þeirra sem starfa í sjávarútvegi, bæði í fiskvinnslunni og útgerðinni, og síðan háskólasamfélagsins og reyna að vinna þetta 

Frú forseti. Ég er ánægður með að hv. þingmaður taki vel í tillögu mína en hugsunin sem liggur þar að baki er sú að það að hanna fiskveiðistjórnarkerfi sé í raun verkfræðilegt verkefni. Þar af leiðandi eigi stjórnmálamenn með ólíka sýn á tilveruna og ólíka hugmyndafræði að geta náð saman um það með aðstoð sérfræðinga að hanna það fyrirkomulag sem hámarkar ávinninginn, hámarkar verðmætasköpunina í sjávarútvegi. Það getur vel verið að það þýði, og raunar er það mjög líklegt, að það verði að vera hægt að reka fyrirtæki í sjávarútvegi með einhverri von um dálítinn hagnað vegna þess að ef hún er ekki til staðar taka menn út nauðsynlega hvata til að hámarka verðmætasköpunina, 

Virðulegi forseti. Ég er kannski ekki alveg sammála því að hér sé um að ræða verkfræðilegt vandamál. Öllu heldur er þetta hagfræðilegt vandamál sem gerir málið kannski enn flóknara. Hér erum við að tala um mannlega hegðun sem er ærið flókin. Það sem við hv. þingmaður erum sammála um er að úrlausnarefnið er að búa til kerfi sem hámarkar arðinn af þessari auðlind. Þannig hef ég alltaf skilið textann í lögunum um að fiskstofnarnir séu sameign þjóðarinnar, þ.e. að hér sé sú hugsun að ríkisvaldið hafi á því forræði, geti ákveðið heildarafla, reglur um notkun veiðarfæra og annað slíkt til að leggja þar með sitt af mörkum til að hámarka arðinn af þessu en síðan sé það einstaklinganna og fyrirtækja þeirra að sækja þetta og það sé gert á grundvelli þess að sóknarrétturinn sé séreign. Þetta er mín afstaða. Ég tel það síðan annað úrlausnarefni 

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu hægt að hafa margar skoðanir á þessu frumvarpi og báðum þessum frumvörpum í rauninni. Ef við einblínum á það mál sem nú er til umræðu, veiðigjöldin, má segja að um það geta verið mismunandi pólitískar skoðanir og að sjálfsögðu mismunandi almennar skoðanir á því hvernig og hvort eigi að innheimta veiðigjald. Það sem mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í er sú sýn sem ég gæti trúað að hv. þingmaður hafi á þetta frumvarp út frá hagfræðikunnáttu hans, þ.e. sú hagfræðilega sýn sem hv. þingmaður kann að hafa lagt á frumvarpið, um áhrif veiðigjaldafrumvarpsins á atvinnugreinina í heild. Mér hefur sýnst af þeim umsögnum sem fram hafa komið að verulega hafi skort á að mat hafi verið lagt á það, af hálfu þeirra sem lögðu málið fram í upphafi, að sett hafi verið á málið hagfræðilegt rými til að sjá hvaða áhrif málið hefði út frá þeim fræðum sem þar eru stunduð.

Virðulegi forseti. Það er heila málið. Frumvarpið eins og það kom inn í þingið var svo illa úr garði gert að allt að því ómögulegt var að leggja eitthvert raunverulegt mat á það. Eitt er þó alveg víst að sú reikniregla sem lögð var fram og átti að ná utan um auðlindarentu var auðvitað herfilegur misskilningur. Hún gerði það ekkert og allir þeir fræðimenn sem hafa fjallað um þetta, þeir sem best til þekkja til þeirra fræða hafa sagt að þetta nái ekki nokkurri átt. Þeir sem skrifuðu regluna hafi einfaldlega alls ekki skilið það hugtak. Auðvitað er það ekki gott fyrir okkur í þinginu að fá málið svona unnið. Það segir sig sjálft. Ég tel það augljóst, bæði af þeim umsögnum sem hafa komið og þegar maður les þetta í gegn, að afleiðingarnar af frumvarpinu eins og það hefur verið lagt fram séu mjög slæmar. Það hefur komið fram hjá mörgum aðilum. Og síðan eigum við eftir að fá mat frá sömu aðilum á því hvort þær hugmyndir sem komið hafa fram í nefndinni sem fjallaði um málið, til hvaða niðurstöðu þær leiða. Það er svo annað mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Fram hefur komið í umsögnum fjármálafyrirtækja að þau telja að frumvarpið um veiðigjöld geti haft veruleg áhrif á stöðu þeirra, stöðu fjármálafyrirtækjanna og þá væntanlega virði þeirra. Mörg sveitarfélög hafa sent inn athugasemdir þar sem þau lýsa miklum áhyggjum af áhrifum á samfélögin sem þau sveitarfélög eru með á sínum herðum, ef má orða það þannig. Þannig mætti áfram lengi telja. Þar af leiðir hljóta áhrif, ef maður tekur mark á þeim umsögnum sem mér sýnist reyndar að stjórnarliðar geri ekki, en ef við tökum mark á þeim þá hljótum við að ætla að það sé mikil hætta í þeim fólgin og sér í lagi á þessu veiðigjaldafrumvarpi fyrst við erum að ræða það hér, að verulega hætta sé fólgin í frumvarpinu fyrir þessa aðila, sem hlýtur þá að hafa veruleg áhrif út í allt efnahagslífið. Ef þessir aðilar sjá strax þá hættu sem felst í frumvarpinu, ég fæ ekki séð að þessi áhrif hafi verið metin sérstaklega nema af þeim sérfræðingum sem … 
            

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á. Umsagnir fjármálafyrirtækja, þar með ríkisbankans Landsbankans, um það frumvarp sem hér var lagt fram eru í einu orði sagt verulegt áfall fyrir þá sem lögðu málið fram í þinginu. Það er eins og menn láti sér það einhvern veginn í léttu rúmi liggja, menn virðast ekki hafa neitt sérstaklega miklar áhyggjur af því. En þar kom fram að um var að ræða meiri háttar hrinu gjaldþrota sem hefði áhrif á þau fyrirtæki og það samfélag sem þau störfuðu í, áhrifin voru líka á fjármálastofnanirnar sjálfar, lánveitingar þeirra til þessara fyrirtækja. Hér er um að ræða Landsbankann sem er ríkisbanki og þá um leið hefði það áhrif á stöðu þess banka og þar með á eign ríkisins. Það verður að segjast eins og er að það mat sem kom þar fram er mjög alvarlegt og enn og aftur, virðulegi forseti, skiptir máli að senda nú þessar tillögur nefndarinnar 

Frú forseti. Um leið og ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu þótt hún hafi ekki bætt miklu við fyrri ræður hans um sama mál þá kallaði hann eftir því og sagði að engir hagfræðingar hefðu talið að þessi aðferð við útreikningana á gjaldinu væri tæk. Ég vil þá vísa til - ég hef ekki allar umsagnir sem bárust atvinnuveganefnd en í umsögn Alþýðusambands Íslands sem unnin er af hagdeild Alþýðusambandsins og undirrituð af Ólafi Darra Andrasyni hagfræðingi segir, með leyfi forseta: „ASÍ telur skynsamlegt að sérstaka veiðileyfagjaldið verði skilgreint sem hlutdeild í „umframhagnaði“ greinarinnar þar sem gengið sé út frá framleiðni að frádreginni árgreiðslu sem dugi til að tryggja bæði eðlilega endurfjárfestingu og ávöxtun á eigið fé. Slík nálgun er í senn skynsamleg og sanngjörn.“ Efnislega er einnig tekið undir þessa umsögn í umsögn Starfsgreinasambands Íslands, en að því eiga aðild eins og þingmaðurinn veit afskaplega mörg og stór verkalýðsfélög. Að lokum vil ég spyrja þingmanninn af því að hann nefnir að senda þurfi þær tillögur sem lagðar hafa verið fram til breytinga á þessu - hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér 

Virðulegi forseti. Það er þannig með svona reiknireglur að þegar kemur að því að fara nákvæmlega ofan í útfærsluna á því, þó að maður geti haft þá meginhugsun að standa eigi að þessum hlutum með þessum hætti, þá er mjög áhugavert að sjá hver niðurstaða og afstaða Alþýðusambandsins er. Það væri ágætt úr því að hv. þingmaður er með þetta plagg í höndunum að hann mundi þá lesa niðurstöðu Alþýðusambandsins um þetta mál, hvar það stendur í málinu. Hvað varðar þá spurningu hvenær eigi að senda þær tillögur út sem hafa komið fram, þá tel ég að það eigi að gera núna. Nefndin getur fundað þó að umræðan standi yfir. Hún getur tekið ákvörðun um að senda þetta út þannig að hægt sé að ræða niðurstöðurnar og athugasemdirnar meðan á þessari umræðu stendur. Ég held að skynsamlegt sé að gera það strax þannig að við getum byrjað að ræða þetta út frá þeim athugasemdum sem koma frá þeim aðilum sem gerst þekkja til þessara hluta. Enn og aftur, virðulegi forseti, það er einmitt í svona reiknireglum sem hættan felst. Þetta þekkir hv. þingmaður ábyggilega vel.

Frú forseti. Það er einmitt þannig í þessari umsögn Alþýðusambands Íslands að gerðar eru verulegar athugasemdir. Stærsta athugasemdin varðar útreikninginn, þ.e. að byggt sé á gömlum gögnum en ég tek eftir því að einmitt í þeim tillögum sem hafa verið lagðar fram og eru nú til meðferðar við 2. umr. er akkúrat á því vandamáli tekið. Það hefur þegar verið gert. Ég skal játa að ég þekki ekki það vel til þingskapa en ég held að venjan sé sú að sendar séu út beiðnir um umsagnir og þær síðan veittar þingnefndum en reyndin er sú að þingmenn vilja tala mjög lengi í 2. umr. og koma með þeim hætti í veg fyrir að málið sé tekið til gagngerðrar og góðrar skoðunar á milli umræðna og í atvinnuveganefnd. Þess vegna sitjum við í þessari löngu umræðu fram eftir öllu. 
            

Virðulegi forseti. Þessi umræða er löng vegna þess hversu illa þetta frumvarp var búið þegar það kom til þings. En ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins upp úr þessu áliti sem var verið að vísa til. Í fyrsta lagi stendur hér í áliti ASÍ, með leyfi forseta, að tryggja þurfi í þessum útreikningum bæði eðlilega endurfjárfestingu og ávöxtun á eigið fé. Ef haldið er áfram að lesa, hvað kemur þá í ljós, virðulegi forseti? Þar leggur ASÍ til vegna þessa að „skipaður verði hópur sérfræðinga til að meta áhrif veiðigjaldsins á greinina og gengið“ - eins og ég talaði um í ræðu minni að mikilvægt væri að gera - „til langframa áður en ákvörðun verði tekin að ganga alla leið með 70% hlutdeild.“ Af hverju skyldu þessir varnaglar vera slegnir? Vegna þess að verið er að benda á að málið er ekki fullbúið, menn treysta sér ekki að mæla með því. Ég kallaði eftir hvort einhverjir þeir hagfræðingar sem um þetta mál hafa fjallað hefðu sagt: Já, þetta mál  Þeir hagfræðingar sem hv. þingmaður vitnaði til gerðu það ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann vakti máls á athyglisverðum þætti, þ.e. mögulegri breyttri hegðun útgerða, eða þeirra sem munu koma til með að greiða veiðigjaldið, í launamálum með það í huga að draga úr kostnaði vegna launa. Hvati væri falinn í kerfinu eins og það lítur út í frumvarpinu til að draga úr launakostnaði og þá væntanlega til að lækka laun með einhverjum hætti. Þetta er athyglisvert sjónarmið sem við ættum að velta fyrir okkur því að kjarabarátta sjómanna í dag snýr að því að útgerðin í þessu tilfelli er að krefja sjómenn um aukna þátttöku í olíukostnaði og rekstri skipanna. Árið 1994 eins og rifjað var upp í gær voru sett bráðabirgðalög á sjómenn vegna ásóknar útgerða á þeim tíma í að láta sjómenn kaupa aflaheimildir á skip. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji þetta líklegt og að hætta sé fólgin sérstaklega þá fyrir sjómannastéttina hvað þetta varðar, að útgerðir og greiðendur veiðigjalda muni sækja í það 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari umræðu. Það kemur alltaf eitthvað nýtt í ljós og því miður í mínum huga verður það sífellt verra og verra. Í fyrsta lagi var ég að tala um hvort einhver önnur leið væri út fyrir kassann, að menn hugsi ekki svona fastir í þeim kassa sem þeir eru komnir í núna eftir áratugavinnslu með kvótakerfi sem byggir á alls konar hömlum vegna þess að það var aldrei sátt um eignarhaldið. Framsalið var takmarkað, menn þurftu að veiða helminginn af aflanum. Útgerðarmenn voru auk þess í félagslegu banni. Þeir gátu í rauninni ekki selt kvóta frá byggðarlaginu þótt það hefði verið skynsamlegt fyrir alla aðila vegna þess að þá hefði byggðarlagið orðið veikt. Það hafa því verið mjög lítil viðskipti með kvóta þó að það séu réttindi sem eiga að ganga kaupum og sölum nákvæmlega eins og hvað annað. Þess vegna myndast ekki verð hvorki fyrir varanlegar heimildir né leiguheimildir sem er á einhverju skynsamlegu róli. Fyrir mörgum árum skrifaði ég grein, ég má ekki eyða miklum tíma, frú forseti, tíminn er stuttur, þar sem ég spurði af hverju útgerðin vildi ekki græða. Þá hefði Grandi getað leigt helminginn af kvótanum sínum og jafnvel skipin og áhafnir með og getað fimmfaldað hagnaðinn sinn ef þeir hefðu á þeim tíma leigt helminginn sem þeir máttu. Og maður spyr sig: Af hverju gerðu þeir það ekki? Kannski til að halda verðinu uppi, leiguverðinu, kannski til að forðast samkeppni á markaði til að fá ekki nýja menn inn því að þá mundi verðið lækka, kannski til að halda uppi verði á varanlegu heimildunum, vegna þess að leiguheimildirnar eru eins konar ávöxtun af varanlegu heimildunum. Þetta var allt saman mjög slæmt. Ég ætla að ræða 9. og 10. gr. ítarlega og líka ákvæði til bráðabirgða og breytingartillögur nefndarinnar vegna þess að í þessu eru ákveðnar gildrur. Gerðar eru breytingar á 9. gr. sem eru í sjálfu sér eðlilegar og líka á 7. gr. þar sem almenna veiðigjaldið er hækkað í 9,5 kr. og síðan eru gerðar smábreytingar á 8. gr. en það er 9. gr. sem er athyglisverð. Þegar maður les þetta í gegn fær maður á tilfinninguna hvernig staðan var í Sovétríkjunum. Einhverjir embættismenn í skrifstofum ákveða fyrir allt atvinnulífið, í þessu tilfelli sjávarútveginn, nákvæmlega hvað eigi að reikna, hvað eigi ekki að reikna og hvernig eigi að gera það. Vandinn við þetta allt saman er að þetta eru meðaltalstölur, frú forseti, og þær taka ekkert tillit, mundi ég segja, til þeirra sveiflna sem geta orðið á markaði, í veiðum og ég veit ekki hvað, til dæmis í olíuverði. Fram kom á ágætum fundi í fyrradag að veiðar á gulllaxi borguðu sig ekki vegna mikils olíukostnaðar og verðið væntanlega lágt. 9,5 kr. gjald getur þýtt það að veiðar leggist hreinlega af þó að þær væru kannski skynsamlegar engu að síður. Það gæti verið dúndurhagnaður umfram þorskígildi. Nú er þorskígildi tilraun til að meta arðsemi mismunandi fisktegunda en þorskígildið er mjög ósveigjanlegt. Það tekur ekki gildi fyrr en næsta ár og það vill svo til, frú forseti, fyrir þá sem þekkja rekstur að hann er stöðugt að breytast, hann breytist dag frá degi. Það gætu orðið einhver ósköp í Evrópu og verð lækkað á vörum þannig að lúxusvara, sem fiskurinn okkar er orðinn, þökk sé frábærum starfsmönnum markaðsdeilda sjávarútvegsfyrirtækjanna, seljist ekki og menn neyðist til að lækka hana allverulega. Hvað gerir þetta frumvarp í sambandi við það? Það heldur áfram að leggja á gjöld miðað við síðasta ár. Það eru meira að segja settar niður krónutölur í breytingartillögum meiri hlutans, það skal greiða 33,08 kr. á hvert þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum á fiskveiðiárinu 2012/2013, alveg burt séð frá því hvernig markaðsstarfið gengur eða hvernig þetta gengur allt saman. Það kemur kerfinu bara ekkert við, menn skulu borga. Þetta getur þýtt, frú forseti, að skattlagningin drepi viðkomandi stofn. Þess vegna spurði ég hæstv. fjármálaráðherra að því um daginn hver væri teygni þessara gjalda og það vill svo til að teygnin er engin, þ.e. gjaldið gefur tekjur, alveg sama hvað gerist af því að það er ákveðið þorskígildistonn þangað til grundvöllurinn brestur. Þá hrynur gjaldið allt í einu. Það getur gerst í einstökum tegundum, eins og rækju og gulllaxi, að kostnaðurinn við veiðarnar verði svo mikill að það borgi sig ekki af því að menn þurfa að borga 9,5 kr. í grunngjaldið. Síðan á að borga fastar greiðslur, 33,08 kr. á næsta ári sem byrjar í september og gildir allt næsta ár, borga á 33,08 í hvert þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum burt séð frá öllu öðru. Ég hef ekki tíma til að ræða þetta meira, frú forseti, vegna þess að ég ætla að koma inn á annað. Hvers vegna hrundu Sovétríkin, frú forseti? Það tengist spurningunni sem ég var með í upphafi umræðunnar. Hver ákveður verð á brauði? Hvernig myndast verð á brauði? Það er ekki ákveðið af innanríkisráðherra eða landbúnaðarráðherra, það er markaðurinn, hann ákveður verðið á brauði. Hér er verið að gera eitthvað allt annað. Hér er verið að ákveða verð á vöru burt séð frá öllum sveiflum á markaði og burt séð frá öllu yfirleitt, löngu seinna en upplýsingar koma fram o.s.frv. Sovétríkin hrundu vegna þess að ekki er hægt - það er almennt viðurkennt að ekki sé hægt að finna rétt verð á brauði. Það er hreinlega ekki hægt. Það væri kannski hægt ef menn settu mikinn kraft í það að finna rétt verð á brauði en hvað þá um allar hinar vörurnar, handklæði, sápu og ég veit ekki hvað, bíla og bensín. Hver ákveður verðið á því? Sovétríkin hrundu vegna þess að markaðurinn virkaði ekki, það var enginn markaður. Það er það sem við byggjum á, það er markaður sem ákveður verð á öllum vörum. Þetta frumvarp tekur ekki mið af því. Frú forseti. Það er eitt sem ég rak augun í. Í hinu frumvarpinu sem ekki má ræða er gert ráð fyrir við framsal að 3% hverfi í ákveðinn sjóð en mér sýnist að það megi ekki draga það frá í þessu frumvarpi. Það þýðir að menn munu ekki framselja. Það kemur ekki fram sem rekstrargjöld í þessu frumvarpi því ekki er talað um það sérstaklega og mér líst illa á það. Ég bið hv. nefnd og hæstv. sjávarútvegsráðherra að svara því hvort megi ekki draga það frá. Og hvar er sagt að draga megi frá þessi 3% sem hverfa frá kaupanda og seljanda? Seljandi borgar náttúrlega bara 97 kíló af hverjum 100 og kaupandinn tapar þremur kílóum. Getur hann dregið það frá kostnaðinum? Þegar ég lít yfir þetta allt saman þá er það skelfilegt. Menn eru að reyna, bæði nefndin og þeir sem sömdu frumvarpið, að sjá fyrir alla möguleika eins og þeir hafi svakalega mikið vit á þessu öllu saman og viti meira að segja hvað gerist í framtíðinni þegar verðsveiflur verða o.s.frv. þar sem sérstaklega sveiflukenndi skatturinn gæti rústað greininni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður flutti athyglisverða ræðu þar sem þingmaðurinn gagnrýndi eðlilega einstaka þætti í frumvarpinu og breytingartillögunum. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég tók ekki alveg eftir því hvort hv. þingmaður fjallaði um spurningu sem hann var að velta fyrir sér til hliðar, þ.e. um það hvernig farið yrði með þá fyrningu sem talað er um í frumvarpinu, að við sölu aflaheimilda eigi 3% að falla niður ef ég man þetta rétt. Mig langar bara að spyrja hv. þingmann hvort þingmaðurinn hafi frá því að ég heyrði hann tala um þetta fengið einhver svör við þeirri spurningu. Eins langar mig að spyrja þingmanninn út í það hvaða áhrif mögulegt er að þessi frumvörp, sér í lagi veiðigjaldafrumvarpið, hafi á virði hlutabréfa í þeim fyrirtækjum í sjávarútvegi sem eru á markaði. Þá er ég ekki bara að velta fyrir mér útvegsfyrirtækjum heldur líka þeim fjölmörgu fyrirtækjum sem þjónusta sjávarútveg með einum eða öðrum hætti. Stór fyrirtæki eru að gera það, t.d. fyrirtæki sem selja kost og ýmislegt annað, fyrir utan fjármálafyrirtækin sem fjármagna og lána þá sjávarútveginum fyrir framkvæmdum, fjárfestingum og öðru. Einhver áhrif hlýtur það að hafa þegar geta fyrirtækjanna er minnkuð með þessum hætti. Því spyr ég hvort þingmaðurinn sjái áhrifin fara beint á virði þeirra eða eingöngu í getu fyrirtækjanna til að halda áfram að kaupa vörur og þjónustu sem er svo mikilvægt í okkar samfélagi sem gengur út á sjávarútveg í allri þeirri mynd sem hægt er að hugsa sér sjávarútveginn, hvort sem það er bein þjónusta, t.d. sala 

Frú forseti. Það er skemmtileg tilbreyting að þurfa að óska sérstaklega eftir því að svara andsvari en við aðlögumst þessari nýju reglu eins og öðru. Vissulega mun svona skattlagning hafa mikil áhrif á virði fyrirtækja, stórkostlega mikil áhrif. Þetta er það mikil blóðtaka í rekstrinum hjá fyrirtækjum, þau þurfa allt í einu að fara að borga tugi milljarða til ríkisins sem þau gerðu ekki áður. Það mun að sjálfsögðu hafa áhrif á virði fyrirtækjanna, á starfsmannafjöldann, launakjör o.s.frv. Svona fyrirtæki eru nefnilega lifandi. Þetta er ekki excel-skjal þar sem menn geta breytt einni formúlu og þá breytist ekkert annað. Allt fyrirtækið er lifandi og breytist þegar það verður fyrir áreiti þannig að verð á hlutabréfum mun lækka, líka verð í þeim fyrirtækjum sem þetta fyrirtæki þjónustaði, t.d. netagerðir. Þeir aðilar munu ekki geta vænst þess að fá eins ríflega greitt fyrir þjónustu sína og hingað til. Hugsanlega verður eitthvað skorið niður. Svo gerist sitthvað fleira sem ég komst ekki inn á áðan. Það verður náttúrlega aukið brottkast þegar krónugjöld bætast ofan á hvert kíló. Þetta mun hafa mjög mikil áhrif. Það sem ég tek undir sem hefur komið fram í kvöld, sem er nýtt í umræðunni, er spurningin hvaða áhrif þetta muni hafa á heimilin í landinu, heimilin sem vinna hjá þeim fyrirtækjum sem þjónusta sjávarútveginn, heimilin þar sem eru sjómenn, heimilin sem tengjast útgerðinni beint eða óbeint. Heilu sveitarfélögin munu verða fyrir tekjufalli og þurfa þá að segja upp starfsmönnum og minnka þjónustu þannig að þetta hefur óskaplega víðtæk áhrif. Þess vegna sé ég ekki eftir þeim tíma sem við eyðum í að ræða kosti og galla þessara frumvarpa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég get tekið undir með þingmanninum að það er sérkennilegt að menn sem eru að gera slíkar breytingar á undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar skuli ekki leggja út í rannsóknir á áhrifunum áður en þeir fara af stað. Nú hef ég fyrir framan mig grein sem framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum ritaði. Í þeirri grein birtir hann töflu sem heitir Skipting tekna í útgerð, þ.e. hvert peningarnir sem koma inn í útgerðina fara. Framkvæmdastjórinn byggir þetta á mikilli reynslu, bókhaldi langt aftur í tímann og tölum frá Hagstofunni. Við erum að tala um raunverulegar tölur þannig að því sé bara haldið til haga. Miðað við þessa uppsetningu þar sem gengið er út frá hverju slægðu þorskígildiskílói fara 55,7% til starfsmanna í formi launa eða annars, og svo aðföng og efni. Þessi hluti fer strax eitthvað annað, út í samfélagið með einhverjum hætti, í að efla önnur fyrirtæki og efnahagslífið með því að starfsmennirnir hafa þá fjármuni, þeir fá náttúrlega laun, til að kaupa fyrir og byggja sér sólpalla og allt það. Einnig kemur fram að 17,7% fara til ríkis og sveitarfélaga. Stærsti hlutinn fer þegar í dag út úr þessum félögum beint í að stuðla að bættum efnahag á Íslandi. Þar af leiðandi er stuðlað að því að heimilin í landinu búi betur. Mér sýnist af þessari töflu sem 55,7% fari beint og svo bætist að sjálfsögðu við það sem fer til ríkis og sveitarfélaga í að efla alla þá þjónustu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Það er ekki út í bláinn að flestöll sveitarfélög hafa mótmælt þessum aðgerðum. Þeim er stýrt af ýmsum flokkum þannig að það eru ekki stjórnmál á bak við þetta. Ég held að þau sjái sína sæng upp reidda, að þetta muni skaða fjárhag þeirra allverulega strax og alveg sérstaklega til framtíðar. Það verða miklar byltingar í útgerð við þessa breytingu. Það er búið að reikna út að fjöldi fyrirtækja verður gjaldþrota, þá missa starfsmennirnir vinnuna, m.a. sjómennirnir, og þá verða væntanlega stofnuð ný fyrirtæki sem ráða þá sjómennina, aðra sjómenn eða hvernig sem það nú er, kannski í öðru sveitarfélagi. Þetta býr til alveg óskaplega mikla óreiðu og óöryggi í öllu þjóðfélaginu. Það gerir hins vegar kröfu til þess að ávöxtunarkrafan á lán fyrirtækjanna hækkar sem og arðsemiskrafan á hlutaféð, þ.e. verðmæti hlutabréfanna lækkar og menn verða enn hræddari við þessa atvinnugrein en þeir hafa verið hingað til. Það er varla forsvaranlegt, frú forseti, að vinna svona og ég held að menn ættu að leggja bæði þessi frumvörp til hliðar og fara að vinna önnur mál. Ég hef sérstakan áhuga á að ræða hérna vandamál heimilanna og reyna að klára þau fyrir þinglok. Síðan væri hægt að vinna sjávarútvegsfrumvörpin í samstarfi við alla aðila. Ég vildi gjarnan að menn skoðuðu frumvarpið mitt um að dreifa kvótanum á þjóðina sem ég held að sé markaðskerfi alveg út í gegn. Þeir sem trúa á markaðinn ættu að styðja það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugaverða ræðu og hlakka til að heyra framhaldið sem verður hugsanlega á eftir, annars á morgun. Ég hefði áhuga á að heyra álit hv. þingmanns á spurningu sem ég spurði hv. þm. Illuga Gunnarsson áðan. Kannski er þetta fullbjartsýnislegt mat hjá mér en ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að byggja þátt í þessu máli á þeirri staðreynd að hönnun fiskveiðistjórnarkerfisins sé nánast verkfræðilegt úrlausnarefni. Menn gætu komið sér saman um að kerfið ætti að vera til þess fallið að hámarka ávinning samfélagsins af sjávarútvegi. Raunar tel ég að taka eigi með í reikninginn hluti eins og byggðamál, hv. þingmaður er kannski ekki alveg sammála mér um það, en ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála mér um að hægt sé að byggja sátt í þessu máli á að nálgast það á þann hátt sem ég lýsi nú: Allir sammælist um að markmiðið með fiskveiðistjórnarkerfinu og skattlagningu sjávarútvegsfyrirtækja eigi að vera að hámarka ávinning samfélagsins af greininni. Það þýðir að sjálfsögðu að fyrirtæki í þessari grein verða að eiga möguleika á því að skila hagnaði. Ef hann er ekki til staðar er mjög erfitt að fá hæfa menn til að starfa í greininni, það væri erfitt að fá fólk til að taka áhættu, ráðast í nýsköpun og slíkt, en meginmarkmiðið á að vera að hámarka ávinning samfélagsins af greininni. Liður í því er að gera mönnum kleift að reka fyrirtæki í sjávarútvegi með hagnaði. Deilir hv. þingmaður með mér þeirri skoðun að við eigum að reyna að setja þetta mál í þann farveg með aðstoð þeirra sem best þekkja til á þessu sviði, sérfræðinga, að hanna einfaldlega 

Frú forseti. Við á Vesturlöndum höfum markað til að gera þetta sem hv. þingmaður nefndi. Þetta er allt saman göfugt og rétt en það að setja einhverja sérfræðinga í að reikna út og hafa það markmið að það sé eins mikil arðsemi af greininni og hægt er o.s.frv. er gert með markaði. Það sem vantar í kerfið í dag er einmitt markaður. Menn vita ekki einu sinni markaðsverðið á varanlegum heimildum í dag. Menn vita ekki markaðsverðið á leiguheimildum. Þetta er alveg rígbundið í dag og þetta kerfi gerir það enn þá verra. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég hef enga trú á því að einhverjir sérfræðingar geti sett saman excel-skjal og reiknað út verð á til dæmis gulllaxi eða rentuna af honum. Ég held að það sé langbest að koma með allsherjarmarkað í þessu þannig að fiskveiðihlutdeildin verði fyrst markaðssett, öll hlutdeildin, og þá þarf að mynda framboð og eftirspurn á þeim markaði. Þar er vandinn af því að ríkið getur ekki verið annar aðilinn að því, ríkið tekur bara til sín það sem það þarf alla tíð. Ríkið getur aldrei orðið hluti af markaði. Þegar hlutdeildinni er breytt yfir í aflamark á hverju ári myndast verð á því, þetta mikið fyrir gulllax, mjög lágt af því að olían er svo dýr, þetta mikið fyrir þorsk, mjög hátt af því að verðið er svo hátt. Markaðurinn ræður þessu og ákveður verð nákvæmlega eins og á brauði. Þetta er einmitt fólgið í því frumvarpi sem ég lagði fram sem hugmynd að lausn. Ég held að menn þurfi að fara að hugsa út fyrir boxið.

Virðulegur forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að markaðurinn einn og sér geti ekki leyst þetta mál, það þurfi með öðrum orðum ramma sem nýti markaðskraftana, en að í sumum tilvikum þurfi að beina þeim í skynsamlegar áttir. Þetta er leikjafræðilegt vandamál vegna þess að ef við ætluðum að láta menn einfaldlega um að stýra þessu sjálfir, sérstaklega í þessu tilviki þar sem um er að ræða takmarkaða auðlind, er viðbúið að menn færu býsna geyst, sumir hverjir, og að þeir sem það gerðu gætu þá skemmt fyrir hinum. Ég held með öðrum orðum að ef við búum til skynsamlegan ramma sem nýtir krafta markaðarins sem best getum við náð hámarksarðsemi út úr þessari grein fyrir samfélagið. Ég vil fá að endurorða spurningu mína til hv. þingmanns: Er hv. þingmaður sammála mér um að við, löggjafinn, eigum að búa til það kerfi sem nær sem mestu út úr auðlindinni en líka út úr til dæmis kröftum markaðarins, krafti mannlegrar hugkvæmni, öllum þessum breytum sem taka þátt í því að skapa verðmætin? Ég veit ekki hvort ég hef útskýrt þetta alveg nógu vel en hugsunin er samt fyrst og fremst sú að skapa þann ramma sem nýtir sem best þá krafta sem í þessari grein búa.

Frú forseti. Þetta er einmitt vandinn og til þess að leysa þennan vanda verðum við að brjótast út úr þeim viðjum sem hugsun okkar er bundin í varðandi núgildandi kerfi og það kerfi sem við erum að byggja hér upp. Þetta kerfi byggir á því að einhver viti allt fyrir fram. Leikjafræði eða markaður má ekki vita allt fyrir fram af því að allar forsendur breytast á hverri einustu sekúndu. Það breytist verð í Frakklandi, það breytist verð á olíu, það breytist verð á skipum o.s.frv. og um leið og það gerist bregst markaðurinn við. Þingmenn, ráðherrar og starfsmenn ráðuneyta geta ekki brugðist við af þvílíkum hraða eins og þarf að gerast á markaðnum.

Jú.

Jú, segir hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það er akkúrat hugsunin, það er akkúrat vandamálið. Hann telur sig virkilega geta séð fyrir alla þætti þjóðfélagsins eins og gerðist í Sovét, 

Við sjáum nú ekki allt.

Markaðurinn sér það en við sjáum það ekki, það er hárrétt frammíkall. Markaðurinn gerir vissulega mistök, fyrirtæki fara á hausinn, menn misreikna sig o.s.frv. en að meðaltali gengur það vel. Þessi atvinnugrein á heilmikið inni af því að hún þarf að rogast með gífurlegar viðjar í dag, bann við framsali, hún þarf að gera þetta og hitt, menn þurfa að læra lögfræði til að gera út trillu o.s.frv. Ef við losnum við þessar viðjar af þessari grein mun hún skila þessari þjóð margföldum arði, eða ég segi kannski ekki margföldum en miklu meiri arði en er í dag.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjöld og það er fjölmargt sem hægt er að minnast á í þessari umræðu en tíminn er knappur þannig að ég ætla að tala aðeins um réttlæti. Frú forseti. Mikið hefur verið talað um réttlæti í sambandi við íslenska fiskveiðistjórnarkerfið og þeir sem fara fram með þær hugmyndir að gjörbylta fiskveiðistjórnarkerfinu okkar vísa oft til þess að færa þurfi meira réttlæti inn í kerfið okkar. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjöld og í atvinnuveganefnd liggur frumvarp um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er ansi erfitt að ræða frumvarpið um veiðigjöld án þess að reyna að átta sig á því hvernig frumvarpið um fiskveiðistjórnarkerfið muni líta út komi það einhvern tíma út úr atvinnuveganefnd. Við hljótum að þurfa að vita hvernig kerfið er sem við erum að fara að leggja á þessa ofurskatta sem þetta frumvarp til laga um veiðigjöld ber með sér. Íslenskur sjávarútvegur er burðarás í okkar atvinnulífi, sterkasta stoðin sem við þurfum nú á að halda meira en nokkru sinni fyrr til að ná að efla efnahag okkar til framtíðar. Við erum svo lukkuleg á Íslandi að hafa byggt upp þannig kerfi að við eigum sjálfbæran sjávarútveg sem skilar arði án þess að til komi ríkisstyrkir. Ég þreytist ekki á að benda á þetta vegna þess að nágrannaþjóðir okkar og þjóðir víðs vegar um heim hafa horft til okkar kerfis og þeirrar staðreyndar að hér er rekinn arðbær sjávarútvegur, sjálfbær og án ríkisstyrkja. Menn horfa á þetta meðal annarra þjóða af mikilli athygli og jafnvel það mikilli athygli að mér skilst að nú hafi kerfið okkar verið tilnefnt til einhvers konar verðlauna. Í dag ríkir mikil óvissa um hvernig þetta allt saman muni verða í framtíðinni og við sem byggjum þetta land vitum að oft ríkir óvissa um okkar daglega líf og framtíðina. Það er þá oftast vegna náttúruhamfara sem ég þekki sjálf frá mínum heimaslóðum. Þessi óvissa sem núna virðist til að mynda lama fjárfestingar í greininni er sköpuð af stjórnmálamönnum, sköpuð af okkur sem hér störfum. Nú á tímum þegar við þurfum meira á því að halda en nokkru sinni fyrr að eiga hér sterkt atvinnulíf sem skapar þannig aðstæður að fólkið í landinu hafi vinnu, geti aflað sér tekna, séð fyrir sér að það geti með eigin framtaki aflað heimili sínu meiri tekna til að ná að framfleyta sér og sínum, ráðast stjórnvöld og ríkjandi valdhafar hér á landi í að koma þessari óvissu inn í samfélagið okkar, auka enn á óvissuna og það í nafni réttlætis. Við skulum skoða aðeins hvernig þetta réttlæti sem talað er um lítur út og reyna að hugsa það svolítið í grunninn. Reyndar ættu kannski hv. stjórnarþingmenn að vera í því hlutverki að reyna að útskýra þetta fyrir okkur en þeir virðast ekki ætla að taka frekar til máls í umræðunni. Ég vil byrja á að segja að þótt kerfið okkar sé gott er það ekki fullkomið, ekki frekar en önnur mannanna verk. Menn hafa sest niður og viljað fara yfir þau atriði sem mætti breyta og skoða í sameiningu þau mál vegna þess að menn vita að það eru hagsmunir heildarinnar að komast að einhverri niðurstöðu eftir slíkt ferli í staðinn fyrir að horfa upp á þau frumvörp sem nú liggja fyrir þinginu. Aftur að réttlætinu sem hæstv. forsætisráðherra kallaði jafnræði í þessari viku þegar hún var að tala um þessi mál. Sú hugsun lítur þannig út fyrir mér að mönnum þyki of fáir vera að veiða og mönnum þykir þeir sem eru í því uppskera of mikið fyrir það sem þeir eru að gera. Það er það sem mér heyrist á þeim hv. þingmönnum sem þó hafa blandað sér í umræðuna og mér heyrist það vera viðhorfið hjá ráðherrunum þegar þeir hafa tjáð sig um þetta réttlæti. Þá hljóta menn að miða við það hvernig hlutirnir eru hjá öðrum þjóðum vegna þess að hér hafa sjómenn tiltölulega háar tekjur, a.m.k. hærri tekjur en þeir sjómenn sem ég hef hitt og starfa innan landa Evrópusambandsins. Þar af leiðandi stuðlar þetta að öflugri sjávarútvegsfyrirtækjum og auknum gjaldeyristekjum inn í þjóðarbúið. Þar með hjálpar það við að halda uppi kaupmætti hér á landi. Þetta þykja mér alveg ágætiskostir en ef menn halda því fram að það þurfi meira réttlæti inn í kerfið hljóta menn að segja að þetta sé óréttlæti. Þá spyr ég enn og aftur í þessari umræðu af því að ég hef ekki fengið svör: Hvenær er réttlæti náð? Snýst þetta réttlæti um að sem flestir komist út að veiða? Eigum við öll að vera í hlutastarfi við það að fara út að veiða? Hvar á réttlætið að vera? Hvernig á þetta að líta út? Er það kannski ekki hugsunin? Er þá verið að reyna að finna leið til að fjölga þeim aðilum sem hafa nú hvorki veiðiheimildir né starf við það að sækja sjóinn? Þá spyr ég: Hve margir og hverjir eiga það að vera? Ég skil einfaldlega ekki samhengið í þessu eða er það þannig að réttlætið felist í því að við eigum öll að fara út að veiða ef okkur langar til? Mér er það mikið hjartans mál að fólk hér á landi geti fyrir eigið framtak byggt upp fyrirtæki sín, farið á vettvang, skapað verðmæti og þannig gert landi og þjóð gagn með því að auka eigin tekjur, ráðið hugsanlega fólk í vinnu, skapað því starfsfólki sínu öruggar starfsaðstæður, reynt að fá stöðugt hærra verð fyrir afurðir sínar, unnið nýja markaði og notið síðan afrakstursins, afraksturs síns eigin framtaks. Þetta held ég að sé lykillinn að því að hér sé öflugt atvinnulíf. Ég tel það ekki felast í því að ríkið sé að vasast með puttana í þeim rekstri sem nú er á vegum einkaaðila. Ég vil ekki að við hverfum aftur til þeirra tíma þegar Bæjarútgerðin var hér, þegar ríkisstyrkir voru í sjávarútveginum. Ég sé að í hliðarsal eru hv. þingmenn sem muna þá tíma þegar kerfið var þannig, þegar umhverfið var þannig, og eru aðrir þingmenn búnir að gleyma hvernig það var? Ég vona að svo sé ekki vegna þess að við hljótum að ætla að læra af sögunni. Ég ítreka þó að auðvitað er ýmislegt sem menn hafa rætt um hér sem er rétt að skoða varðandi kerfið okkar en við megum ekki gleyma grundvallaratriðinu. Við erum með öflugan sjávarútveg, greinin skilar arði, henni gengur vel og er grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar sem við eigum að hlúa að í stað þess að rugga bátnum, vaða í það að skapa óvissu í greininni, óvissu um störf þess fjölda Íslendinga sem starfa í greininni eða þjónusta hana. Við heyrum þær raddir í ræðum þeirra fjölmörgu sem kvöddu sér hljóðs á útifundinum í gær, fólks úr öllum stéttum og fólks sem nú sendir okkur tölvupósta í gegnum netföngin okkar. Við heyrum skilaboð um að hlusta á þær raddir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir ræðu hennar sem var um margt ágæt. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að sjávarútvegur á Íslandi sé rekinn með sjálfbærum og arðsömum hætti en svo hefur því miður ekki alltaf verið eins og hv. þingmaður rifjaði ágætlega upp. Jafnvel þó að það frumvarp sem við erum að ræða hefði tekið gildi fyrir árið í ár hefði framlegðin sem eftir hefði verið hjá sjávarútveginum, eftir að búið væri að taka veiðigjald, aðeins í tvígang í sögu þjóðarinnar orðið hærri, þ.e. á árunum 2011 og 2009 að jöfnu við árið 2010. Fjárfestingar í sjávarútvegi hafa aukist umfram það sem gerist í öðrum atvinnugreinum frá hruni. Það er hvergi meiri bjartsýni en í sjávarútvegi eins og kom fram í nýlegri könnun frá Gallup fyrir örfáum vikum þar sem aðilar í sjávarútvegi reiknuðu með að fjárfesta þrefalt á næsta ári miðað við það sem hefur verið gert hingað til. Það er því ekki svartsýni í greininni. Hv. þingmaður segir að ríkið eigi ekki að vera að vasast í þessu. Það vill svo til að þjóðin eða ríkið á auðlindina sem um ræðir. Þess vegna er aðkoma ríkisins að þessu máli öllu óhjákvæmileg. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða skoðun þingmaðurinn hefur á þeirri aðferðafræði sem felst í frumvarpinu varðandi álagningu veiðigjalds, annars vegar að setja á fast gjald sem tekur mið af því að standa undir kostnaði við rekstur greinarinnar og hins vegar gjald sem er nátengt arðseminni í greininni, fylgir henni 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kemur úr Suðurkjördæmi þar sem eru nokkrir stórir útgerðarstaðir í útgerðarlegu tilliti, kannski ekki allir mjög fjölmennir, nefni ég t.d. Grindavík, Þorlákshöfn, Höfn í Hornafirði og Vestmannaeyjar. Ég vona að ég móðgi engan þótt ég nefni ekki fleiri. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í, sem þingmaðurinn kom reyndar aðeins inn á, eru þau viðbrögð sem við höfum fengið frá bæjum og þorpum við þessum frumvörpum ríkisstjórnarinnar og eru öll á einn veg. Viðbrögðin eru öll hin sömu, að sveitarfélögin og jafnvel verkalýðsfélögin eða þeir sem hafa yfirsýn yfir þau samfélög sem um ræðir lýsa miklum áhyggjum af því ef frumvörpin verða að lögum. Ef ég tala í þetta sinn bara um veiðigjaldið telja þessir aðilar að með því sé verið að taka of mikla fjármuni úr samfélaginu og áhrifin verði því veruleg. Frú forseti. Mér finnst eins og stjórnarþingmenn láti þessar athugasemdir fram hjá sér fara, þær virðast í það minnsta ekki hafa mikil áhrif á þá, svo einbeittur er viljinn til að ná þessari vitleysu í gegn eins og hún lítur út í dag í það minnsta. Ég vona samt að eitthvert vit komist í þetta og það breytist eitthvað. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort óttinn sem fram kemur í umsögnunum sé trúverðugur, hvort hann sé sá sami þegar farið er heim eins og á sjómannadag og spjallað við fólkið sem um ræðir og býr þarna.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Það er rétt hjá hv. þingmanni, hann er glöggur, það eru margir öflugir sjávarútvegsbæir og -bæjarfélög í Suðurkjördæmi, Hornafjörður, Grindavík, Vestmannaeyjar, og auðvitað hafa menn áhyggjur á öllum þessum stöðum. Ég var svo heppin að fá að heimsækja Vestmannaeyjar á sjómannadaginn og hitti þar fjölda manns. Hápunkturinn var að sjálfsögðu að hitta Eyjamenn sem fögnuðu þar þessum mikla gleðidegi, en auðvitað lituðu áhyggjur daginn. Jafnframt vil ég vekja athygli á því að á mánudeginum eftir sjómannadag var haldinn 400 manna fundur í Höllinni í Eyjum þar sem stéttarfélög sjómanna og landverkafólks komu saman og ályktuðu einróma. Í þeirra ályktun kom fram, með leyfi forseta: „… að frumvörpin um sjávarútveginn sem liggja nú fyrir Alþingi eru klárlega aðför að kjörum sjómanna og landverkafólks. Það er morgunljóst að auðlindagjald í sjávarútvegi kemur til með að rýra kjör þeirra. Allir aðilar sem hafa skilað umsögnum um frumvörpin eru sammála um að svo sé.“ Fundurinn tók heils hugar undir þá skoðun að auðlindagjald í sjávarútvegi væri í raun landsbyggðarskattur. Þarna kristallast sú skoðun sem okkur berst hvaðanæva að frá sjávarbyggðunum í landinu, norðan, austan og vestan. Auðvitað skilur maður það. Við Íslendingar erum öll á sama báti. Ef sjávarútvegur gengur ekki vel finnum við öll fyrir því vegna þess að hann er grundvallaratvinnuvegur þjóðarinnar og skapar þegar vel gengur gríðarlegar gjaldeyristekjur. Við eigum að sjálfsögðu að hlúa að þessari miklu og öflugu atvinnugrein og einbeita okkur að því.

Virðulegi forseti. Hún er undarleg þessi regla sem forsetar hafa allt í einu tekið upp, að menn þurfi að biðja um að fá að koma í andsvar, en við hljótum að venjast þessu. Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Auðvitað er þetta landsbyggðarskattur sem verið er að leggja á. Ég minni á niðurlag álits Byggðastofnunar í því sambandi þar sem segir einfaldlega að færa megi fyrir því rök að um sé að ræða hreinan landsbyggðarskatt með því að leggja fram það frumvarp sem hér er. Það kann að vera að einhverjum þingmanni finnist sjálfsagt að landsbyggðin leggi enn meira á sig og beri enn meira af byrðunum til að halda uppi samfélaginu. Einhverjir hafa nefnt að það sé rangt að etja saman landsbyggð og höfuðborgarsvæði í þessum málum. Það er alls ekki verið að því. Staðreyndirnar eru bara þær að 2 af hverjum 3 kr. sem landsbyggðin framleiðir verða eftir á höfuðborgarsvæðinu. Þessu tengt eru langflest þjónustufyrirtæki í sjávarútvegi á höfuðborgarsvæðinu þannig að minnki umsvif sjávarútvegsins, sem er augljóst að verður afleiðing þessara frumvarpa, þá dregst saman hjá þessum fyrirtækjum, auk þess leggst sérstakur skattur á ákveðna aðila sem eru teknir út úr menginu og látnir borga sérstaklega. Það hlýtur hver maður að sjá að það kemur við rekstur útvegsfyrirtækja með starfsemi á þremur, fjórum stöðum á landinu, t.d. fjóra togara, þegar þau þurfa skyndilega að greiða rúmar 900 milljónir í stað 200–300 milljóna í veiðigjöld. Hvað gera fyrirtækin þá? Þau reyna að bregðast við auknum kostnaði eins og öll önnur fyrirtæki með því að draga saman seglin. Þannig hlýtur það að vera, frú forseti. 
             Við þingmenn hljótum því að spyrja okkur: Getur verið að áhrifin verði enn meiri en okkur dettur nokkurn tíma í hug?

Hæstv. forseti. Takk fyrir þetta. Þetta viðhorf, sem hv. þingmaður vísaði til varðandi landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið, kom m.a. fram í einni ræðunni á útifundinum í gær og hefur jafnframt borið á góma í þeim ályktunum sem okkur hafa borist, þ.e. þetta sjónarmið um að höfuðborgarsvæðið hafi notið góðs af hagvextinum meðan á hinu svokallaða góðæri stóð en þess hagvaxtar hafi ekki gætt á landsbyggðinni en nú þegar horfir betur við á landsbyggðinni og betur vegnar vilja stjórnvöld gera þann hagvöxt upptækan. Jafnframt hefur verið bent á að skattlagningin sem boðuð er í því frumvarpi sem við ræðum komi til með að hafa áhrif á að endurnýjun tækja verði ekki sem skyldi, það dragi úr samfélagslegri uppbyggingu, framþróun í veiðarfæragerð, framþróun tæknibúnaðar, uppbyggingu mannvirkja, þróun markaða og auknum virðisauka sjávarfangs, að þetta komi allt til með að sitja á hakanum. Ég mundi halda að þessar afleiðingar væru alvarlegar. Okkur ber skylda til að endurhugsa þetta að mínu mati.

Í tilefni af orðum hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar í síðara andsvari vill forseti minna á að í 61. gr. þingskapa stendur: „Þingmaður, sem hefur óskað að taka til máls og fengið leyfi til þess, skal mæla úr ræðustól.“ Hv. þingmenn verða að gefa forseta merki og óska eftir því að taka til máls en það hefur farist fyrir undanfarin kvöld.

Frú forseti. Um leið og ég þakka þingmanninum um sumt ágæta ræðu verð ég að leiðrétta það þegar hún fullyrti að þingmenn stjórnarinnar ætluðu ekki að taka meiri þátt í þessari umræðu. Það er að sjálfsögðu rangt. Hér eru þingmenn úr stjórnarliðinu og taka ótt og títt til máls og spyrja spurninga en ég sé að þegar spurt er flókinna og skarpra spurninga kjósa þingmenn í stjórnarandstöðu að taka ekki til máls enda er þeim auðvitað svara vant þegar spurt er af skynsemi. Þingmaðurinn ræddi mikið um réttlæti og spurði hvort það væri virkilega þannig að stjórnin ætlaði sér að allir gætu farið að veiða. Þá ráðlegg ég þingmanninum að kynna sér frumvarpið. Í því er gert ráð fyrir að 90% þessara heimilda verði í höndum þeirra sem nú gera út til 20 ára og síðan með endurnýjun þannig að það er ekki vilji stjórnarinnar, ef frumvarpið er lesið, að allir eigi að fara út að veiða. Síðar í ræðunni sagði þingmaðurinn að hún vildi sjá að allt fólk gæti skapað sér grundvöll og haslað sér völl. Þá hélt ég á köflum að hún væri farin að tala um að allir ættu að geta farið út að veiða. Á þá að skilja ræðu hennar þannig að allir eigi að geta farið út að veiða eða er hún sammála ríkisstjórninni um að þessar aflaheimildir eigi að 90% að vera í hlut og vera í umráði þeirra sem nú fara með þessar heimildir?

Hæstv. forseti. Miðað við skilgreiningu hv. þm. Magnúsar Norðdahls á því hvenær ég svara andsvörum og hvenær ekki hlýtur það að vera mat þingmannsins að hans eigið andsvar hafi hvorki verið skýrt, skorinort né eitthvert vit í því eftir því sem ég skildi hv. þingmann. Ég er hins vegar ósammála því, mér finnst alveg ágætisspurningar sem hv. þingmaður leggur fyrir mig þótt auðvitað sé í þeim tilraun til útúrsnúnings. Hv. þingmaður ætti að hafa þekkingu á að vera ekki að beita slíku í andsvörum, það er einfaldlega algjör óþarfi þegar við getum tekist málefnalega á um hlutina. Auðlindin í hafinu er takmörkuð. Um hana þarf að setja reglur og um það snýst þetta kvótakerfi sem við höfum innleitt í okkar rétt og ef hv. þingmaður hefði hlustað á alla ræðu mína hefði hann heyrt hvernig ég fór yfir það mál. Ég veit hins vegar að hv. þingmaður hefur hlustað á fyrri ræður mínar í þessari umræðu þannig að honum hlýtur að vera orðið kunnugt um viðhorf mitt til þessa. Það er ekki þannig að ég hafi í ræðu minni talað fyrir því að allir ættu að fara út á sjó og rányrkja stofninn. Það er fráleitt af hv. þingmanni að reyna að stilla hlutunum þannig upp. Hins vegar þekkir hv. þingmaður það að við sem aðhyllumst atvinnufrelsi viljum að fólkið geti vegna eigin framtaks uppskorið og að það sé ekki alltaf þannig að ríkið hirði af fólki þá ávexti sem það sjálft hefur haft fyrir að bæði planta og tína. Þannig er þetta einfaldlega. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir ofurskattlagningu af hálfu ríkisins sem er það viðamikil að mati þeirra sem gefið hafa umsagnir um þetta ágæta frumvarp að sjávarútvegsfyrirtækin flest hver munu ekki 

Frú forseti. Ég hjó eftir því að þingmaðurinn svaraði ekki spurningu minni um það hvort henni væri ekki fyllilega ljóst að 90% af núverandi aflaheimildum verða áfram í höndum sömu aðila. Það er ekki verið að taka þær frá þeim. Ég var einungis að reyna að skilja frekar óskýra ræðu þingmannsins um réttlæti. Hún hefur útskýrt það og skilningur minn hefur vaxið sem því nemur. Þá er ég með tvær spurningar handa þingmanninum, í fyrsta lagi: Telur þingmaðurinn að 30% skattar séu ofurskattar? Það varð um 47 milljarða hagnaður af útgerðinni fyrir skatta á árinu 2010, 402 útgerðarfyrirtækja. Seinni spurningin er þá: Getur þingmaðurinn, af því að hún talaði um þetta sem landsbyggðarskatt, upplýst mig um það hve hátt hlutfall af þeim rekstrarafgangi var fjárfest í heimabyggð? 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að hrósa hv. þingmanni fyrir að þora að koma hingað upp og ræða um þetta réttlæti vegna þess að ég held að þetta sé þriðja ræða mín um þetta mál og ég varpa þessari spurningu fram í hvert einasta skipti: Hvaða óréttlæti er verið að reyna að rétta með þessum frumvörpum? Þingmenn og ráðherrar ríkisstjórnarinnar tala alltaf um að það þurfi að færa réttlæti inn í kerfið. Þess vegna finnst mér eðlilegt að ég varpi fram spurningunni: Hvenær er þessu réttlæti náð? Er það þannig að mati allra þeirra sem skipa þingsæti af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að hér sé nógu langt gengið? 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alltaf leiðinlegt að þurfa að endurtaka það sem maður hefur sagt áður. Ég hafði hugsað mér að forðast það af því að af nógu er svo sem að taka í þessari umræðu um veiðigjöldin. Ég hef komist yfir lítinn hluta af þeim atriðum sem ég hafði áhuga á að dvelja við í þeirri ræðu sem ég held að þessu sinni en ég neyðist samt sem áður til að fara inn í þá umræðu sem hv. þm. Magnús Norðdahl hóf hér áðan. Hann velti fyrir sér spurningu sem hefur gengið í gegnum umræðuna af hálfu ýmissa stjórnarliða, ekki allra, sem eins konar rauður þráður. Þeir segja að það hafi myndast gríðarlegur gróði í sjávarútveginum, það var gróði í sjávarútveginum fyrr meir en vandinn er sá að útgerðarmenn kunna ekki fótum sínum forráð. Þeir fóru í að fjárfesta utan greinarinnar í stórum stíl, töpuðu lifur og lungum og þess vegna er svo illa komið fyrir sjávarútveginum. Þetta er nokkurn veginn kenningin sem haldið er fram. Í spurningum hv. þingmanns til hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur áðan fólst þessi hugmynd og hv. þingmaður spurði: Hvað varð um 47 milljarða hagnað af útgerðinni? Ég kannast ekki við þá tölu, ég gæti trúað að það stappaði nærri þegar við tölum um framlegðina. Það hefur verið sagt að framlegðin á árinu 2011 hafi verið 75 milljarðar kr. af útgerð og fiskvinnslu. Látum það liggja á milli hluta en það sem að baki býr hjá hv. þingmanni var að hann var að velta fyrir sér hversu mikið hefði verið fjárfest í fyrirtækjunum aftur, hversu mikið í Reykjavík og hversu mikið í útlöndum. Þá er hv. þingmaður væntanlega að reyna að leiða fram að sjávarútvegurinn hafi fjárfest mikið utan greinarinnar. Eins og ég hef í fyrsta lagi áður rakið er ekkert að því í sjálfu sér þótt sjávarútvegur fjárfesti ekki bara í sjávarútvegi, ekki frekar en nokkuð er að því að tryggingafélög fjárfesti til dæmis í sjávarútvegi, olíufélög í sjávarútvegi eða iðnaðarfyrirtæki í verslun. Það er ekkert að því og þær fjárfestingar geta skilað arði inn í fyrirtækin, þær geta líka dreift áhættu. Þær geta haft margvísleg áhrif og stundum fer auðvitað líka illa vegna þess að menn geta sett sig í þá stöðu að fjárfesta þar sem arðurinn skilar sér ekki til baka af fjárfestingunni. Þetta er það fyrsta. Síðan má auðvitað tína til margt annað. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mjög mörg orð um þetta vegna þess að ég hef áður farið nokkuð sæmilega yfir það. Það hefur verið sýnt fram á að hin stóra goðsögn um að sjávarútvegurinn hafi í gegnum tíðina fjárfest svo mikið utan greinarinnar að það sé að kafsigla fyrirtækin í skuldum er röng. Það eru dæmi um að menn hafi fjárfest í stórum stíl utan greinarinnar, hætt bæði sínu fé og kannski eignum sjávarútvegsfyrirtækjanna að einhverju leyti og þá munu menn auðvitað gjalda þess ef þessar fjárfestingar skila sér ekki til baka. Það er hins vegar ekki stóra vandamálið varðandi sjávarútveginn í dag. Ég hef undir höndum skýrslu sem Landsbanki Íslands lagði fyrir atvinnuveganefnd þegar Landsbankinn kynnti okkur mat sitt á þessu frumvarpi og raunar stóra fiskveiðifrumvarpinu líka. Hann hafði skoðað sérstaklega hverjar afleiðingarnar yrðu af öllu þessu klabberíi ef það yrði samþykkt og niðurstaðan varð sú að af ástæðum frumvarpanna, ef þau yrðu að lögum, yrði Landsbankinn að afskrifa um 31 milljarð kr. af bókfærðu virði lána sem hann hefur veitt sjávarútveginum, afskriftir sem hann ella þyrfti ekki að framkvæma. Það er út af fyrir sig mjög alvarlegt. En hann skoðaði líka goðsögnina, velti fyrir sér hversu stór hluti af þessum lánum væri lán vegna fjárfestinga utan kjarnastarfsemi sjávarútvegsfyrirtækjanna. Niðurstaðan er eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: „Af 31 milljarðs áætluðum afskriftum eru ríflega 98% skuldanna vegna fjárfestinga í kjarnastarfsemi en 1,5% vegna fjárfestinga í óskyldum rekstri/fjármálagerningum.“ Það gætu verið skuldabréf eða aðrir skyldir hlutir. Með öðrum orðum er niðurstaða Landsbankans ákaflega skýr. Vandamálið er ekki þetta og ég held þess vegna að við eigum í nafni þess að við viljum ræða þessi mál efnislega að leggja til hliðar þessa umræðu að sinni og dvelja við staðreyndirnar sem lúta að sjávarútveginum, þær að sjávarútvegurinn hefur auðvitað verið og er skuldugur. Skuldirnar eru hins vegar mjög misjafnar eftir greinum og eftir fyrirtækjum. Aðstæður hafa verið misjafnar á síðustu árum, þær hafa til dæmis verið betri í uppsjávarveiðinni en bolfiskinum. Það hefur skilað sér í því að uppsjávarfyrirtækin hafa greitt tiltölulega hratt niður sín lán. Við vitum líka að nýliðarnir í sjávarútveginum hafa haft minni tækifæri og skemmri tíma til að greiða niður sínar skuldir. Staða þeirra er þess vegna örugglega erfiðari. Ég hef áður vakið athygli á því að við höfum heilt fiskveiðistjórnarkerfi sem er krókaaflamarkskerfið, nýtt kerfi þar sem skuldirnar eru miklar, þar sem menn eru kannski í mjög svipaðri stöðu og aflamarkskerfið var í fyrir 10–12 árum. Þá datt engum í hug að setja svona mikil veiðigjöld á útgerðina vegna þess að mönnum var ljóst að kostnaðurinn af hagræðingunni sem hefði átt sér stað með kaupum á aflaheimildum og sameiningu fyrirtækja og skipa væri enn til staðar í fyrirtækjunum. Þess vegna væri erfitt að ætla sér að setja á þau mikil veiðigjöld. Þetta má segja að meiri hluti atvinnuveganefndar hafi viðurkennt með þeirri breytingartillögu sem meiri hluti nefndarinnar kynnir. Hv. þingmaður kom inn á annað í andsvörum áðan sem mig langar að blanda mér aðeins inn í, almennar vangaveltur um veiðigjöldin. Það er alveg rétt að ASÍ sér sitthvað jákvætt við þessa framsetningu veiðigjaldanna en þeirra stóra athugasemd við þetta var, eins og hv. þingmaður nefndi, þessi aðferð við framreikning á vísitölu. Það er stóra höfuðsyndin í þessu máli öllu saman við undirbúning þess að þetta frumvarp er lagt fram með þessari meinlegu og stóru villu að sé frumvarpstextinn lesinn bókstaflega leiðir það til þess að veiðiskattarnir verða ekki 24–25 milljarðar miðað við útreikning á forsendum ársins 2010, eins og gengið er út frá í greinargerð frumvarpsins, heldur leiðir hún til 50 milljarða skattlagningar. Ég hygg að allir hljóti að vera sammála um að það er galið enda er horfið frá þessu í frumvarpinu. Þó treysta menn sér ekki til að ganga lengra en svo að það má segja að ákvörðun um það hvernig framtíðarfyrirkomulagið eigi að vera sé sett dálítið á bið. Gjaldið er hækkað meira og minna út frá núverandi forsendum upp í þær tölur sem við höfum áður rætt en hinu vísað dálítið mikið inn í framtíðina, þó þannig að eftir sem áður er notuð þessi gallaða arðgreiðsluaðferð og síðan gert ráð fyrir því að hin alvitra veiðigjaldsnefnd muni sjá um að redda málunum fyrir ríkisstjórnina þegar lengra fram í sækir. Það sem er svo sérkennilegt aftur á móti við þetta allt saman er að ábending um að það sé háskalegt að fara þessa leið með vísitölubótum á útreikninga frá fyrri árum er ekki ný af nálinni. Þetta er ekki eitthvað sem bara kom fram í skýrslu sérfræðinganna tveggja sem unnu fyrir atvinnuveganefnd. Þetta hefur að vísu fengið meira vægi í umræðunni núna en áður en hins vegar benda þessir sérfræðingar einmitt á í athugasemdum sínum að nákvæmlega þetta atriði hafi verið gert að umtalsefni í stóru skýrslunni sem unnin var fyrir ríkisstjórnina eftir að frumvarpið var lagt fram í fyrra, í tíð hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar, þar sem sú nefnd, undir forustu Axels Halls með þátttöku margra valinkunnra sérfræðinga, komst að þeirri niðurstöðu að einmitt þessi alvarlegi ágalli hafi áður verið til staðar. Í þessari skýrslu Axels Halls og fleiri er sérstakur kafli helgaður þessu atriði. Þá hefði maður getað ímyndað sér að þeir sérfræðingar sem ríkisstjórnin kvaddi til, Indriði H. Þorláksson og Helgi Hjörvar, sem taldir voru helstu sérfræðingar ríkisstjórnarinnar eða ríkisstjórnin mat það svo að þar væri helst upplýsinga að vænta um þessi mál og kallaði þess vegna til þá tvo ásamt embættismanni sem ég veit ekki hver er, hefðu þá að minnsta kosti farið í þessi gögn úr skýrslu Axels Halls þannig að menn færu ekki tvisvar sinnum ofan í sama pyttinn. Það er eitt að lenda ofan í honum einu sinni, og það getur maður alveg skilið, allir hafa lent í því að setja fram hugmyndir sem ekki ganga upp, en það er hins vegar verra að það sé gert eftir að búið er að sýna í ítarlegri skýrslu fram á hvar hættuboðarnir eru, hvar menn þurfa að vara sig. Þess vegna veldur það manni sárindum og gremju, a.m.k. vonbrigðum, þegar við stöndum frammi fyrir því að nú sé búið að tvítaka vitleysuna. Þó má segja meiri hluta hv. atvinnuveganefndar til hróss að