Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 120 1976, um tollskrá. Fjh.- og viðskn. hefur komið saman á milli funda og rætt frv. Hér er, eins og fram hefur komið, um leiðréttingar að ræða til að ná þeim markmiðum að vísitala framfærslukostnaðar lækki um 1,5%. Nefndin var sammála um að mæla með samþykkt frv. óbreytts, en Sigríður Dúna Kristmundsdóttir og Ragnar Arnalds skrifa undir nál. með fyrirvara.



Virðulegi forseti. Frsm. fjh.- og viðskn. hefur gert grein fyrir áliti nefndarinnar á þessu máli, en eins og þar kom fram skrifa ég undir álitið með fyrirvara og mun sitja hjá í atkvæðagreiðslu um þetta mál. Það geri ég vegna þess að þetta mál er hluti af þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstj. stendur fyrir í kjölfar nýgerðra kjarasamninga og hefur afstaða mín til samninganna og þess hluta þeirra sem lögfestur var hér í þingsölum ekki breyst á þeim 10 dögum sem liðnir eru frá því að umræddar efnahagsaðgerðir gengu í garð. Við afgreiðslu þeirra sat ég hjá á forsendum sem tilgreindar eru á nál. sem er að finna á þskj. 561. Eins og þar kemur fram eru ástæður þess að ég get ekki stutt þessar aðgerðir fjölmargar. Ég vil endurtaka þær meginástæður að hvorki muni þessar aðgerðir breyta þeirri óréttlátu tekjuskiptingu sem viðgengst í þjóðfélaginu, og þá á ég einkum við að konum eru enn skömmtuð þvílík smánarlaun að til skammar er fyrir íslenskt þjóðfélag, auk þess sem aðgerðirnar stefna ríkisfjármálum í þvílíka óvissu að ekki má fyrir sjá hvernig endar. Hvað þetta sérstaka frv. varðar sem hér er nú til umræðu þá er það hluti af þessari heild og um það gegnir því hið sama og um aðgerðirnar sem þegar hafa verið lögfestar. Reyndar snertir það einnig beint þau atriði sem ég minntist á hér áðan. Frv. fjallar um tollalækkun á bifreiðum og víst má vera að láglaunakonurnar sem ég nefndi hafi ekki efni á að kaupa neina bíla hvort sem er. Í öðru lagi er ljóst að kostnaður fyrir ríkissjóð af þessu frv. verður töluverður. Á fundi fjh.og viðskn. áðan kom fram hjá hæstv. fjmrh. að kostnaðurinn gæti nálgast u.þ.b. 100 milljónir, án þess þó að það hefði verið reiknað út nákvæmlega. Ljóst er því að þetta frv. mun ekki draga úr þeim kostnaði sem ríkissjóður hefur af þessum aðgerðum og sem engar tillögur hafa komið fram um hvernig beri að mæta. Ég mun þess vegna, virðulegi forseti, sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.



Virðulegi forseti. Mál það sem er til umræðu verður hiklaust að teljast eitt mesta klúður sem upp hefur komið í langan tíma því að þau mistök sem hér liggja fyrir munu bersýnilega kosta ríkissjóð hvorki meira né minna en 100 millj. kr. eftir því sem upplýst var í hv. fjh.- og viðskn. Forsaga þessa máls er sú að ríkisstj. tók ákvörðun um að beita sér fyrir niðurfærslu verðlags í samræmi við nýgerða kjarasamninga. Þar á meðal átti að tryggja að fólksbifreiðar með 2000 cm3 slagrými eða minna lækkuðu í verði um a.m.k. 30%. Nú er það svo að á þessum tækjum voru þrenns konar gjöld, í fyrsta lagi tollar, í öðru lagi bifreiðagjald og í þriðja lagi söluskattur. Tollarnir og söluskatturinn voru jafnháir í prósentum talið á öllum bifreiðum en bifreiðagjaldið var stighækkandi eftir slagrýmisstærð bifreiðanna og var mjög lágt á orkuþurftarminnstu bílunum en þeim mun hærra og allt upp í 30% af bílum sem eyddu meiri orku og höfðu stærra slagrými. Þessi breyting var reyndar gerð í tíð seinustu ríkisstj. Þá var ákveðið vegna orkusparnaðar að gjöldin á þurftarminni bílum skyldu vera lægri en á stærri bílunum. En við framkvæmdina tekur ríkisstj. ákvörðun um það að bæði skuli lækkaðir tollarnir, að nokkru leyti, og bifreiðagjaldið skuli mjög verulega lækkað. Þannig mun það hafa lækkað allt niður í 12% á stærstu bifreiðunum en hlutfallslega miklu minna á bifreiðunum sem voru þurftarminni vegna þess að það var mjög lágt fyrir á þeim. Afleiðingin var auðvitað augljós. Hún hlaut að koma þannig út að stóru, dýru bílarnir, þurftarfreku bílarnir, lækkuðu meira en þurftarminni, ódýrari bílarnir lækkuðu minna. Það var þetta sem gerðist, hlaut reyndar að gerast eins og allt var í pottinn búið. Og svo var það auðvitað afleiðing til hliðar við þetta að vísitalan lækkaði alls ekki eins og til stóð vegna þess að það eru minni bílarnir sem hafa einhverja vigt í vísitölu. Þegar þeir lækka miklu minna en áformað var hlaut afleiðingin að verða sú að ekki væri staðið við gefin loforð og fyrirhuguð áform. Nú er sem sagt verið að reyna að lappa upp á þetta með því að hækka bifreiðagjaldið á nýjan leik og það mjög verulega. Bifreiðagjaldið hækkar úr 12% upp í 30% á þyngstu bílunum, úr 8% upp í 28% á þeim næstþyngstu og úr 4% upp í 20% á þeim sem eru liðlega 2000 cm3 að slagrými. Á móti kemur svo hitt að tollurinn er lækkaður úr 30% í 10%. Þannig er þessi breyting eftir því sem mér skilst af þeim upplýsingum sem gefnar voru í hv. fjh.- og viðskn. En því miður verður að segja þeim ágætu mönnum sem undirbjuggu þetta frv. að í grg. er alls ekki gerð viðhlítandi grein fyrir eðli þessa máls og aðalatriðum og því engin leið að sjá það af grg. hvað í raun er verið að gera þarna. Það var upplýst á nefndarfundinum að þessi mistök hlytu að kosta ríkissjóð talsverða fjárhæð vegna þess að þegar einu sinni er búið að lækka bílana treysta menn sér ekki til að hækka neina tegund aftur. Afleiðingin verður sú að þessi pennaglöp kosta ríkissjóð hvorki meira né minna en 100 millj. kr. Og þarf þá nokkur að vera undrandi á því að illa gangi með fjármál ríkisins þegar slíkar stórupphæðir renna út milli fingra manna fyrir einhverja einfalda slysni? Ég hef skrifað undir frv. með fyrirvara fyrst og fremst af þeirri ástæðu að ég tel að það hefði mátt finna vörutegundir og þjónustu til niðurgreiðslu og til lækkunar verðlags sem hefðu komið sér betur fyrir allan almenning í landinu en lækkun á bílum. Því að staðreyndin er auðvitað sú að þeir mörgu sem eru mjög illa settir í þjóðfélaginu í dag, eiga kannske gamlan notaðan bíl og höfðu hugsað sér að selja hann núna með vorinu upp í greiðslur vegna húsnæðislána til að forða sér og fjölskyldu sinni frá gjaldþroti, þeir standa frammi fyrir því að þeir eiga kannske allt að 100 000 kr. minna í höndunum nú en áður en þessi breyting var gerð vegna þess að notuðu gömlu bílarnir lækka í verði. Við skulum því alveg gera okkur ljóst að þessi breyting hefur tvær hliðar, bæði ljósa og dökka. Ég hefði talið að láglaunafólki væri meiri greiði gerður með niðurfærslu verðlags á þann hátt að matvæli hefðu lækkað í verði, lyf og önnur sú þjónusta sem heyrir undir brýnustu lífsnauðsynjar. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv.



Virðulegi forseti. Það má kannske til sanns vegar færa, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði áðan, að það hefði kannske verið skynsamlegra og æskilegra að þessi verðlagsniðurfærsla hefði komið fram á einhverjum öðrum vörum. En umræðan núna snýst hreint ekki um það vegna þess að verið er að gera þá leiðréttingu sem bersýnilega þarf, því miður, til þess að við það verði staðið sem sagt var þegar frv. um þetta sama efni var afgreitt fyrir röskri viku. Það hefði auðvitað verið best fyrir alla ef rétt hefði verið reiknað í upphafi. Nú er komið í ljós að þær tölur sem byggt var á voru rangar og þess vegna þarf að leiðrétta frá því sem samþykkt var áður. Ég greiddi atkvæði með tollalækkunarákvæðunum í því frv. sem þá var samþykkt og þess vegna stefndi ég að því að leiðrétta þetta án þess að hafa á því nokkurn fyrirvara. Ég hefði satt að segja líka getað tekið undir það að ástæðulaust hefði verið að lækka nokkuð þessa stóru og dýru bíla. Þeir hefðu mátt halda sér alveg í því háa verði sem þeir voru í. Ég hefði talið ástæðulaust að lækka þá. En ég sé ekki nokkra ástæðu til að agnúast út í það þó að minni bílarnir lækki ívið meira. Mér finnst það röksemd á mörkum þess sem boðlegt er að flytja hér á Alþingi að þetta komi sér illa fyrir þá sem hafa átt gamla bíla og hafa ættað að selja þá til að nota andvirðið til einhvers annars. Þá finnst mér ansi langt gengið og málflutningurinn satt að segja furðulegur. Ég skil heldur ekki málflutning hv. þm. Sigríðar Dúna Kristmundsdóttir, að þessar lækkanir komi láglaunafólki og láglaunakonum ekki til góða. Nú er það svo að bifreiðar á Íslandi eru orðnar almenningseign hvort sem fólki líkar það betur eða verr og ég sé ekki betur en að þessar verðlækkanir á bifreiðum gefi láglaunafólki, hvort sem það eru konur eða karlar, meiri möguleika á að eignast bifreið heldur en áður voru fyrir hendi. Það sýnist mér liggja í hlutarins eðli. Ef fólk kýs að verja sínum fjármunum þannig og stofna til þess að eignast bifreið hlýtur það að vera auðveldara nú en áður var. A.m.k. sýnist mér það liggja í hlutarins eðli. En ég endurtek að mér finnst það afar hæpnar röksemdir að hafa það á móti tollalækkunum á bifreiðum að þá muni gamlar bifreiðir lækka í verði. Mér finnst það afar hæpin röksemdafærsla. Ég styð þessa breytingu án nokkurs fyrirvara vegna þess einfaldlega að ég hafði lýst stuðningi við þær tollabreytingar sem voru í frv., sem ég hef áður minnst á, og hér er eingöngu verið að gera ráðstafanir til þess að það standist sem þá var sagt.



Virðulegi forseti. Það er rangtúlkun á mínu máli að ég hafi verið að flytja rök gegn þessum áformum um lækkun tolla á minni bifreiðum. Ég vakti hins vegar athygli á því að það eru tvær hliðar á þessari breytingu. Ég vakti athygli á því að þegar breyting af þessu tagi á sér stað þá er ekki víst að hún komi sér svo ákaflega vel fyrir alla. Sumir þurfa á því að halda að kaupa bff en á tímum mikilla þrenginga getur líka verið býsna stór hópur sem þarf á því að halda að selja bíl. Það er því ekki hægt að loka augunum fyrir þeirri staðreynd að þessi breyting kann að koma sér illa fyrir ýmsa. Ég vakti á þessu athygli og benti á að málið hefði tvær hliðar, bæði dökka og ljósa. Og ég sé ekki neitt furðulegt við það að á þetta sé bent eða vakin sé athygli á því að tvær hliðar séu á málinu. Þar fyrir styð ég það að þessi breyting eigi sér stað. En fyrirvari minn er fyrst og fremst til kominn vegna þess að það er ákaflega klaufalega að þessu máli staðið í heildina tekið. Það er greinilega kostað til 100 millj. kr. meira en til var ætlast í upphafi og þessar 100 millj. úr ríkissjóði koma fyrst og fremst í hlut þeirra sem eru að kaupa stóru bílana. Það er alveg ljóst. Eftir að búið er að gera þessar tvær breytingar þá er það greinilega ákveðinn hópur manna sem hefur fengið miklu meira út úr þessari breytingu en til stóð í upphafi. Það eru þeir sem ætluðu sér að kaupa stóru bílana og ríkissjóður blæðir fyrir þetta, sjálfsagt upp undir 100 millj. eins og hér hefur komið fram. Það er þess vegna sem ég hef fyrirvara við það sem hér er verið að gera. Það er klaufalega á þessu haldið. Afleiðingin af þessu er allt önnur en áður var ráð fyrir gert fyrir ríkissjóð og fyrir alla þá sem kaupa bifreiðar. Því er fyllsta ástæða til þess að hafa hér uppi fyrirvara um leið og vakin er athygli á því að verið er að færa niður verðlag og það hefði vissulega mátt finna aðrar leiðir til niðurfærslu verðlags sem hefðu komið láglaunafólki betur.



Virðulegi forseti. Sennilega er tíma þessarar hv. deildar betur varið í eitthvað annað en að þm. komi hér hver af öðrum í ræðustól til þess að bera af sér útúrsnúninga hv. 5. landsk. þm. sem hér reis upp til varnar fyrir aðgerðir ríkisstj. þótt sá þm. teljist að vísu til stjórnarandstöðunnar í dag. Þessi hv. þm. taldi að þessi lækkun á tollum á bílum kæmi öllum til góða. Ég veit ekki hvort hv. þm. gerir sér grein fyrir því að samkvæmt nýgerðum kjarasamningum eru lágmarkslaun í landinu 20 272 kr. á mánuði. Ég veit ekki hvernig fólk á að fara að því bæði að lifa af þessum launum og kaupa sér bifreiðar fyrir þau. Ef hv. 5. landsk. þm. veit það þá þekkir hann einhverja galdrauppskrift sem láglaunafólki þessa lands kæmi til góða.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, 11. þm. Reykv., kvartaði undan því að ég hefði snúið út úr orðum sínum. Það gerði ég ekki. Hún lýsti á sínum tíma andstöðu við það frv. sem hér var flutt til staðfestingar á þeim kjarasamningum sem tekist höfðu milli aðila vinnumarkaðarins með uppáskrift og ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Hún lýsti andstöðu við það frv. og greiddi því ekki atkvæði. Hún hefur jafnframt sagt að þessi breyting komi ekki láglaunakonum til góða og því styðji hún hana ekki. Það eina sem ég sagði hér var að ef eitthvað væri þá gerði þessi lækkun láglaunafólki auðveldara að eignast bifreið en áður var og það stendur. Ég hygg að það sé ekki nokkur vegur að andmæla því. Hún hafði einnig um það orð að ég hefði lýst stuðningi við þessa breytingu en væri þó í stjórnarandstöðu. Það er alveg rétt. Ég lýsti stuðningi við þessar tollalækkanir. Svo blindir mega þm. ekki vera að þeir geti ekki stutt góð mál aðeins af því að þau koma frá ríkisstjórn sem þeir annars eru andsnúnir. Ég held að það sé óheppileg þröngsýni hjá hv. þm. að beita atkvæði sínu á hinu háa Alþingi á þann veg að vera á móti málum sem ríkisstjórnin flytur aðeins af því að ríkisstjórnin flytur þau en ekki taka afstöðu til mála út frá efni og efnisrökum hvers máls. En það verður hver og einn þm. að gera upp við sig og sína samvisku hvernig hann stendur að afgreiðslu mála.



Frú forseti. Vegna þeirra athugasemda sem hér hafa komið fram er rétt að ítreka það enn að þau mistök sem hér áttu sér stað byggðust á því að upplýsingar sem fyrir lágu gáfu til kynna annars konar samsetningu á innflutningi en í raun er um þessar mundir. Þróunin hefur verið sú að innflutningur hefur aukist á litlum bílum en dregist saman á stærri bílum. Það mun sanni nær að u.þ.b. 90% af öllum innfluttum bílum eru með vél sem er undir 2000 cm3 slagrými. Þess vegna er nauðsynlegt að taka það fram, vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið, að sá kostnaðarauki sem kann að leiða af þessari viðbótarbreytingu á fyrst og fremst rætur að rekja til þess að verið er að lækka minni bíla meir en frv. gerði upphaflega ráð fyrir. Það er af þeim sökum sem einhver kostnaðarauki verður augljós1ega af þessum viðbótarráðstöfunum. Stóru bílarnir, yfir 2000 cm3 slagrými, eru ekki nema 10% af innflutningnum og breytingar á aðflutningsgjöldum þeirra ráða því ekki neinum úrslitum um kostnað af þessum aðgerðum. Nauðsynlegt er að það liggi alveg ljóst fyrir að kostnaðurinn við þessar aðgerðir er fyrst og fremst í því fólginn að litlu bílarnir eru nú svo miklu stærri hluti af innflutningnum en áður og hér er um að ræða viðbótarlækkun á þeim og kostnaðurinn kemur til af þeim ástæðum.