Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Heimsþing Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun var haldið í Jóhannesarborg í Suður-Afríku 26. ágúst til 4. september sl. Á þinginu var samþykkt yfirlýsing, svokölluð Jóhannesarborgaryfirlýsing, um aðgerðir þjóða heimsins á næstu árum til að ná markmiðum sjálfbærrar þróunar. Þátttaka Íslands á þinginu var nokkuð góð og verður ekki annað sagt en að virk þátttaka okkar hafi vakið athygli. Hæstv. forsrh. sótti þingið auk hæstv. umhvrh. og fjögurra hv. þm. Strax og þing kom saman, þ.e. í byrjun október, hóf ég undirbúning að því að fá umræðu um heimsþingið utan dagskrár hér á Alþingi og snerist þá undirbúningur minn um að freista þess að fá lengda umræðu um málið. Þannig leitaði ég stuðnings þeirra þingmanna sem sóttu heimsþingið og um miðjan október lá fyrir stuðningur þeirra og þingflokksformanna Samfylkingarinnar og Sjálfstfl. um að þeir mundu ekki leggjast gegn því að ég óskaði eftir lengdri umræðu um málið. Þegar þetta lá fyrir skrifaði ég hæstv. forsrh. bréf hinn 15. október og óskaði eftir því að hann yrði til andsvara við slíka umræðu. Jafnframt fór ég þess á leit við hann að hann samþykkti að umræðan yrði af lengra taginu. Síðan eru liðnar, herra forseti, sex vikur og enn hef ég ekki fengið svar frá hæstv. forsrh. Nú hefur það borið við að búið er að dreifa á borð þingmanna skýrslu hæstv. umhvrh. um heimsþingið og um leið og ég gagnrýni hæstv. forsrh. fyrir að hunsa beiðni mína á þann hátt sem hann hefur gert vil ég bjóða hæstv. forseta að ég dragi til baka beiðni mína um umræðu utan dagskrár að því gefnu að skýrsla hæstv. umhvrh. verði tekin til dagskrár hið fyrsta og þá til efnislegrar umræðu hér á þinginu.

Ég vil minna hv. þingmenn á að Jóhannesarborgarráðstefnan heyrir undir hæstv. umhvrh.

Herra forseti. Ég vildi minna hv. þingmenn á að það var hæstv. forsrh. sem fór fyrir sendinefnd Íslands í Jóhannesarborg en að sjálfsögðu var hæstv. umhvrh. líka á svæðinu. Ég tek undir óskir hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um að skýrsla umhvrn. um niðurstöður leiðtogafundarins í Jóhannesarborg verði tekin til umræðu á hinu háa Alþingi. Það er til lítils að senda sendinefndir yfir hálfan hnöttinn til þess að ræða um eins brýn mál og þar voru rædd ef síðan er engin eftirfylgni hér heima og engin úrvinnsla. Það hlýtur að vera orðið tímabært að skýrslan og þessi málefni verði rædd á hinu háa Alþingi.

Af þessu tilefni vil ég taka fram að það hefur ekki borist ósk til mín um að flýta umræðum um þessa skýrslu fyrr en nú sem ég heyri það hér í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég hafi ekki beðið um það fyrr en nú að umræðu um skýrslu umhvrh. verði flýtt. En ég er fyrst og fremst að kvarta undan því að hæstv. forsrh. skuli ekki hafa sinnt beiðni minni sem legið hefur fyrir á skrifstofu hæstv. forseta í sex vikur. Nú er ég að bjóðast til að draga þá beiðni til baka gegn því að skýrsla umhvrh. fari á dagskrá hið allra fyrsta. Ég vona að hæstv. forseti hafi heyrt þá ósk mína og svari henni hið fyrsta því að þetta mál er búið að bíða hér síðan þing var sett. Þingmenn þyrstir að fá að ræða þetta við hæstv. ráðherra og það er ekki rétt hjá hæstv. forseta að málið heyri frekar undir umhvrh. en forsrh. vegna þess að þátttaka okkar á þinginu í Jóhannesarborg var á forræði forsrn. Og það var hæstv. forsrh. sem fór fyrir sendinefnd Íslands þó að hæstv. umhvrh. hafi að sjálfsögðu átt þar mjög virkan þátt og hlutdeild að sendinefndinni. Herra forseti. Ég óska eftir því hér og nú að fram fari umræða um skýrslu hæstv. umhvrh. og að því gefnu að slík umræða fari fram dreg ég til baka umræðubeiðni mína við hæstv. forsrh. og ég ætla að leitast við að fyrirgefa honum að hafa hunsað mig í sex vikur.

Ég vil ítreka það sem ég sagði, þessi skýrsla er lögð fram af hæstv. umhvrh. Ég vil jafnframt minna hv. þingmann á að hægt er að leggja fram fyrirspurnir með þinglegum hætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Nefndin hefur haft frv. til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjmrn. og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Meiri hluti fjárln. gerir 47 brtt. við frv. sem samtals nema 3.269 millj. kr. til hækkunar. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu auk þess sem fjallað verður nánar um þær í framsögu. Nokkur atriði standa þó út af og munu verða tekin til frekari skoðunar hjá fjárln. fyrir 3. umr. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar hafa verið fram í þingskjölum og gerir það að tillögu sinni að þær tillögur fái framgang og að fjáraukalagafrv. verði samþykkt með framkomnum breytingartillögum meiri hlutans.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. Í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002 er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um tæplega 7,3 milljarða kr. Nú við 2. umr. koma fram tillögur frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárln. um að auka enn útgjöldin um tæplega 3,3 milljarða kr. Samtals er því útgjaldaaukningin tæpir 11 milljarðar kr. Fyrsti minni hluti fjárln. hefur á undanförnum árum bent á fjölmörg atriði varðandi fjáraukalög sem ekki hafa staðist ákvæði fjárreiðulaga. Nokkuð hefur áunnist þótt enn séu fjölmargir liðir í fjáraukalagafrv. og í tillögum meiri hlutans sem eiga heima í fjárlögum næsta árs. Þegar fjáraukalagafrv. og tillögur meiri hlutans eru skoðaðar kemur í ljós að í raun eiga aðeins heima í fjáraukalögum tillögur upp á innan við 3 milljarða kr. af tæplega 11 milljarða kr. útgjaldaaukningu. Í fjáraukalögum eiga m.a. heima tillögur er lúta að kjarasamningum og breyttum efnahagsforsendum, t.d. vegna aukins atvinnuleysis, aukinna gjaldþrota fyrirtækja og hærra framlags í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ýmsir aðrir liðir eiga ekki heima í fjáraukalagafrv. ef farið er í einu og öllu eftir ákvæðum fjárreiðulaga. Dæmi um það er þegar einstökum stofnunum er bættur uppsafnaður vandi og heimildarlausar ákvarðanir um útgjöld. Þetta eru aðeins dæmi sem sýna hve lítið aðhald er í fjármálastjórn ríkisins. Þrátt fyrir að unnið sé með rammafjárlög halda rammarnir ekki nema fram að framlagningu fjárlagafrv. hvers árs. Þegar kemur að fjáraukalögum eru allir rammar horfnir. Þannig virðast allir ráðherrar hafa sín eigin fjárlög og afleiðingin er einfaldlega sú að hæstv. fjmrh. stendur oft og tíðum frammi fyrir orðnum hlut og getur lítið rökstutt umframkeyrslu einstakra ráðuneyta og stofnana. Það ríkir því aðhaldsleysi í fjármálum ríkisins og agaleysi meðal þeirra sem taka ákvarðanir um útgjöld. Í skýrslu sem Ríkisendurskoðun gaf út í apríl 2001 um fjárlagaferlið kemur m.a. fram sú skoðun að fjárheimild veitt eftir á feli í sér raunverulegt framsal fjárveitingavaldsins til ríkisstjórnarinnar enda þótt formlega sé fjárveitingavaldið áfram hjá Alþingi. Í sömu skýrslu er einnig fjallað um reglugerð um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta sem fjmrn. gaf út í byrjun árs 2001. Þar er rætt um ábyrgð fjmrn. og annarra ráðuneyta á framkvæmd fjárlaga og segir m.a. að fjmrn. skuli hafa eftirlit með því hvernig önnur ráðuneyti haga eftirliti með fjárreiðum stofnana sem undir þau heyra. Í 2. mgr. 12. gr. reglugerðarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Ráðuneyti skal reglubundið bera saman áætlun fjárlaga við útgjöld, ekki sjaldnar en annan hvern mánuð. Komi í ljós eftir könnun ráðuneytis á útgjöldum stofnunar, eða að fengnum upplýsingum forstöðumanns, að útgjöld stofnunar eru meira en 4% umfram áætlun hennar skal ráðuneytið hafa frumkvæði að því að leita skýringa og beita sér fyrir nauðsynlegum aðgerðum til að færa útgjöld að heimildum.`` Ef eftir þessari reglugerð væri farið er ljóst að fjáraukalagafrv. liti öðruvísi út. Fjárln. hefur því miður ekki þá yfirsýn yfir ríkisfjármálin sem nauðsynleg er. Má í því sambandi minna á að í nál. meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1999 kom fram að gerð yrði krafa um ,,að upplýsingar um rekstur stofnana miðað við fjárheimildir liggi fyrir mánaðarlega og að nauðsynlegt talnaefni úr launabókhaldi berist reglulega``. Herra forseti. Nú er komið undir lok ársins 2002 og ekki hefur þessari þriggja ára gömlu kröfu enn verið fylgt eftir. Í áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjárlagaferlið er því haldið fram að hið nýja skipulag fjárlagagerðar, rammaskipulagið, hafi almennt gefist vel og eflt mjög stefnumótunarhlutverk ríkisstjórnarinnar. Hins vegar er bent á að þetta skipulag nái ekki til afgreiðslu Alþingis á fjárlögum. Orðrétt segir, með leyfi forseta: ,,Sú heildarsýn og sá agi sem felst í skipulaginu fer því forgörðum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fyrir þing. Stór hluti þeirrar útgjaldaaukningar sem jafnan verður í meðförum þingsins á rætur að rekja til tillagna frá ríkisstjórn.`` Ríkisstjórnin sjálf hefur ekki þann aga sem skipulagið krefst og eftir höfðinu dansa limirnir. Þetta agaleysi heldur síðan áfram eftir samþykkt fjárlaga. Þrátt fyrir að kerfið sé vel skipulagt og agað til að halda utan um útgjöld ríkisins nær það ekki til ákvarðana sem ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar taka. Eins og áður hefur komið fram telur 1. minni hluti verulega bresti vera í fjármálastjórn ríkisins. Þetta má einnig lesa út úr áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjárlagaferlið. Margar stofnanir eyða umfram heimildir ár eftir ár án þess að gripið sé til aðgerða. Þá eru teknar ákvarðanir um veruleg útgjöld án þess að heimildir séu til staðar. Agaleysið birtist í ótal myndum og gengur jafnvel svo langt að í fjáraukalögum sem samþykkt eru í desember liggja ekki fyrir betri upplýsingar eða áætlanir um ákveðna liði en svo að örfáum vikum síðar er jafnvel hundruð milljóna króna munur á áætlun og raunveruleika. Dæmi um slíkt er t.d. úr fjáraukalögum síðasta árs en þá var samþykkt 300 millj. kr. aukafjárveiting til einkavæðingarnefndar. Engar skýringar fengust á þessari viðbótarfjárþörf nefndarinnar enda kemur í ljós þegar útkoma ársins er skoðuð að líklega hafa engar skýringar verið til staðar. Þegar skoðað er hvernig þessi fjárheimild hefur verið nýtt sést að meginhluti fjárheimildarinnar hefur verið notaður á árinu 2002 en ekki á árinu 2001. Þannig voru um 170 millj. kr. af 300 millj. kr. fjárheimildinni ónotaðar um síðustu áramót. Í umræðum um fjáraukalagafrv. fyrir árið 2001 var margoft á það bent að þessi fjárheimild ætti heima í fjárlögum ársins 2002. Til að fjárln. hafi þá yfirsýn sem nauðsynleg er verður að tryggja að við afgreiðslu fjáraukalaga liggi ávallt fyrir áætluð fjárhagsstaða stofnana við lok þess árs sem til umfjöllunar er í fjáraukalögum hverju sinni. Þetta á ekki síður við um afgreiðslu fjárlaga því að það eru óvönduð vinnubrögð að samþykkja fjárveitingu til rekstrar stofnunar á næsta ári án þess að taka tillit til stöðu hennar um áramót. Taka þarf á vanda stofnana strax og hann kemur fram því tilgangslaust er að flytja skuldir stofnana yfir áramót ef ekki liggja fyrir raunhæfar áætlanir um að stofnanirnar geti ráðið við vandann. Sama gildir um inneignir einstakra stofnana því ekki er sjálfgefið að þær flytjist milli ára án athugunar. Nauðsynlegt er að við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga liggi fyrir áætluð útkoma stofnana miðað við fjárheimildir þannig að því sé ekki frestað að taka á vandamálum og þess beðið að í óefni sé komið. Í áðurnefndri reglugerð um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta kemur fram að markmið reglugerðarinnar er að stuðla að skilvirkum rekstri ráðuneyta og stofnana þannig að hann verði innan fjárheimilda. Í 11. gr. reglugerðarinnar er fjallað um ófyrirséða greiðsluskyldu ráðuneyta og stofnana. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Falli greiðsluskylda á ríkissjóð samkvæmt þessari grein leitar fjármálaráðherra heimildar Alþingis til greiðslu útgjaldanna í samræmi við nánari fyrirmæli 33. gr., 34. gr. og 44. gr. laga nr. 88/1997.`` Í 33. gr. þeirra laga, þ.e. fjárreiðulaganna, er kveðið á um að hæstv. fjmrh. sé skylt að gera fjárln. grein fyrir ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frv. til fjáraukalaga. Ljóst er að í flestum tilvikum hefur ekki verið farið eftir þessu lagaákvæði. Herra forseti. Í nýútkominni skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2001 er sérstaklega fjallað um þessi vandamál. Í skýrslunni kemur fram að 105 af 511 fjárlagaliðum, þ.e. um 20%, fóru fram úr þeim 4% mörkum sem ákveðin eru í reglugerðinni um framkvæmd fjárlaga. Þessum stofnunum hefur hvorki verið gert að draga úr rekstri né þeim tryggðar auknar fjárheimildir og hefur ákvæðum reglugerðarinnar því ekki verið framfylgt að þessu leyti. Ekki þarf að fara mörgum orðum um fjárhagsvandann í heilbrigðiskerfinu. Enda þótt rekstur heilbrigðisstofnana hafi verið núllstilltur fyrir fáum árum virðist allt komið í sama farið aftur. Alþingi hefur í engu verið gerð grein fyrir hvað fór úrskeiðis, hvorki af hálfu hæstv. fjmrh. né hæstv. heilbrrh. Í árslok 2001 var rekstur 22 heilbrigðisstofnana umfram fjárheimildir og nam samanlagður vandi þeirra 1,6 milljörðum kr. Enn hefur sigið á ógæfuhliðina á árinu 2002. Rekstrarvandi Landspítala -- háskólasjúkrahúss nam 858 millj. kr. í árslok 2001 en áætlað er að hallinn verði um 2.660 milljarðar kr. í árslok ef ekkert verður að gert. Fyrsti minni hluti fjárln. hefur hvað eftir annað bent á að mikill vandi sé óleystur í menntakerfinu. Í áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2001 kemur fram að rekstur 22 menntastofnana sé umfram fjárheimildir í árslok 2001 og nemur fjárþörf þeirra samtals 906 millj. kr. Sem dæmi má taka Menntaskólann í Kópavogi en fjárþörf hans nemur rúmum 160 millj. kr. í árslok sem er helmingur þeirrar fjárhæðar sem skólanum var ætluð til rekstrar samkvæmt fjárlögum ársins 2001. Á yfirstandandi ári hefur ekkert verið gert af hálfu menntmrn. til að bæta þessa stöðu skólans þannig að í árslok má gera ráð fyrir að vandi skólans verði enn meiri. Benda má á að í árslok 2001 var inneign á safnliðum vegna framhaldsskóla um 550 millj. kr. Ljóst er að rekstrargrundvöllur margra framhaldsskóla er brostinn ef ekkert verður að gert. Menntmrn. virðist ekki vilja horfast í augu við staðreyndir og heldur mörgum framhaldsskólum í gíslingu án þess að þeir hafi möguleika á að rétta hlut sinn. Herra forseti. Eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður hefur Alþingi ekki greiðan aðgang að óháðum sérfræðingum til að leggja mat á efnahagsforsendur frv. til fjárlaga og fjáraukalaga. Nýverið birti Seðlabankinn fyrstu þjóðhagsspá sína sem byggist að mestu á sömu forsendum og spá fjmrn. Spárnar eru um flest keimlíkar en Seðlabankinn bendir m.a. á að ekki eru öll kurl komin til grafar varðandi eftirköst ofþenslutímabilsins sem var afleiðing af lausatökum ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Hluti afleiðinganna er m.a. ótraustur fjárhagur heimila og margra fyrirtækja. Þetta kemur t.d. fram í vaxandi atvinnuleysi, mikilli fjölgun gjaldþrota hjá fyrirtækjum og árangurslausu fjárnámi hjá einstaklingum. Tillögur um stóraukin framlög í Ábyrgðasjóð launa og Atvinnuleysistryggingasjóð, bæði í frv. til fjáraukalaga og í tillögum meiri hlutans nú við 2. umr. benda til þess að vandi vegna gjaldþrota og atvinnuleysis fari því miður enn vaxandi. Herra forseti. Mörg atriði frv. bíða 3. umr. þar sem ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. eiga margt óunnið varðandi lokafrágang frv. Ég hef því lokið við að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. sem hv. þm. Gísli S. Einarsson og Margrét Frímannsdóttir skrifa undir auk mín.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ítarlega og greinargóða ræðu þar sem hann gerði okkur grein fyrir því hver staða mála væri, og gerði það með allt öðrum hætti en framsögumaður meiri hlutans sem kom, að minni hyggju, fram við þingheim af algjörum dónaskap. Og ég vildi spyrja ...

Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á að hann kvaddi sér hljóðs til að veita andsvar við ræðu hv. þm.

Herra forseti. Undirritaður er að því, ef hann fær tækifæri til þess. Mig langaði þess vegna í beinu framhaldi til að spyrja hv. þm. Einar Má Sigurðarson hvort hann meti það svo --- hann gat þess í ræðu sinni að fjölmargt væri óafgreitt milli 2. og 3. umr. --- að skýringin geti verið sú að talsmenn meiri hlutans á hinu háa Alþingi hafi ekki tiltæk svör á þessari stundu og það sé jafnframt skýringin á því að engin ræða var haldin þegar gerð var hér grein fyrir ...

Ég vil minna hv. þingmann á að hann kvaddi sér hljóðs til að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns, og ég hygg að hv. þingmaður þekki þingsköp.

Það er nákvæmlega það sem undirritaður er að gera, fái hann til þess frið. Ég vil árétta spurningu mína til hv. þingmanns um hvort túlka beri ummæli hans á þann veg að svo margt sé óafgreitt milli 2. og 3. umr. að það skýri þögn meiri hlutans við þessa umræðu. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að svara andsvari hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Ég held að það sé augljóst mál að framsaga hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, formanns fjárln., beri það að sjálfsögðu með sér að einhver er vandi meiri hlutans við þessa umræðu. Ég tel að hann sé margvíslegur. Hann er í fyrsta lagi sá að ekkert hefur áunnist í því að bæta vinnubrögðin við fjáraukalögin eins og ég benti á í ræðu minni. Í öðru lagi er gert upp á milli stofnana í þeirri leið sem meiri hlutinn velur í því að taka á uppsöfnuðum vanda. Ég get nefnt það sem dæmi að verið er að taka á uppsöfnuðum vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss á meðan Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er látið algjörlega liggja á milli hluta. Það er ekki snert við margvíslegum vanda framhaldsskólanna þrátt fyrir að við blasi og fyrir liggi upplýsingar um þann vanda og því ekkert því til fyrirtöðu að taka á honum. Mér sýnist það því vera augljóst mál, hv. þingmaður, að ansi margt bíður vinnu í fjárln. á milli 2. og 3. umr. Auðvitað er alveg spurning hvort það plagg sem hér liggur fyrir sé þingtækt og ég tel að framsaga formanns fjárln. hafi borið keim af þeirri staðreynd.

Ég vil minna hv. þingmenn á að samkvæmt þingsköpum er gefið tækifæri til þess að veita andsvar við ræðum hv. þingmanna en ekki er ætlast til þess að þingmenn úr sama þingflokki noti þetta ákvæði þingskapa til að gefa annað í skyn. Hv. 6. þm. Reykn., hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, veitir andsvar öðru sinni. Ég vil minna hv. þingmann á að hann kvaddi sér hljóðs til þess að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég ætla að svara hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, og umfram allt þakka honum fyrir veittar upplýsingar. Það var nákvæmlega þetta sem mig grunaði. Hann gerði skilmerkilega grein fyrir því hvað hann átti við í ræðu sinni og eftir því var ég að falast. Vegna orða hæstv. forseta hér um fyrirkomulag andsvara minnist ég þess ekki að það standi sérstaklega í þingsköpum að menn þurfi að vera ósammála um öll atriði þegar þeir eiga hér orðaskipti í andsvarastíl. Með öðrum orðum vildi ég fá nánari útskýringar á tilteknum þáttum, fékk þær og þakka fyrir það.

Ég vil enn ítreka það sem ég áður sagði, fyrir flestum þingmönnum er skiljanlegt hvað felst í orðinu ,,andsvar``.

En meðsvar?

Herra forseti. Ég lauk ekki alveg svörum mínum í fyrra andsvari við fyrirspurnum hv. þingmanns. Ég sagði að það væri augljóslega ansi margt í þessu fjárauakalagafrv. sem ætti hreinlega ekki heima í því og vildi leyfa mér, með leyfi forseta, að nefna örfá dæmi þar um til frekari útskýringar. Hér er í fyrsta lagi þáttur sem snýr að æðstu stjórn ríkisins sem ég held að allt í lagi sé að benda örlítið á af þeirri einföldu ástæðu að þegar meiri hluti fjárln. afgreiddi fjárlagafrv. frá sér í fyrra, fyrir þetta ár, var m.a. dregið úr þeim fjárhæðum sem settar voru í byggingu Skálans hér við Alþingishúsið. Nú eru þessar upphæðir komnar aftur inn í fjáraukalagafrv. Það er alveg augljóst mál að þetta var ekki ófyrirséð. Það var einmitt fyrirséð þegar við afgreiddum fjárlög hér í fyrra hvað þetta mundi kosta. Þessar upphæðir eiga alls ekki heima í fjáraukalögum. Það er hægt að halda áfram. Við getum farið til forsrn. og velt því fyrir okkur hvernig á því standi,  (Forseti (HBl): Ég vil vekja athygli hv. þm. á 2. mgr. 56. gr. þingskapa: ,,Forseti getur leyft þingmönnum að veita stutt andsvar við einstökum ræðum strax og þær hafa verið fluttar. Skal þá sá er vill svara bera fram ósk um það við forseta. Andsvari má einungis beina að máli ræðumanns en ekki öðru andsvari. Hvert andsvar má ekki taka lengri tíma en tvær mínútur og skal ræðumanni heimilt að svara því á tveimur mínútum. ...`` Hér er talað um andsvör en ekki að menn taki upp ný efnisatriði sem ekki hafa áður komið til. Mig rekur ekki minni til að hv. þingmenn hafi áður reynt að nota andsvör til tvítals af þessu tagi. Ég vil biðja hv. þm. að veita andsvar við ræðu hv. þm.) Herra forseti. Það er einmitt það sem ég er að gera. Ég er að leggja frekari áherslu á nokkur ákvæði í ræðu minni sem hv. þm. var að spyrja mig út úr. Ég er bara að fylla upp í þau svör sem ég var ekki búinn að ljúka í fyrra andsvari mínu.  Ég var að nefna það að forsrn. er hér að sækja um fjármuni til þess að greiða uppihaldskostnað vegna fjölmenns fylgdarliðs forsætisráðherra Víetnams sem hingað kom í heimsókn. Ég spyr og velti því fyrir mér hvernig á því standi að ekki er hægt að gera áætlanir um þessar heimsóknir. Er það þannig að svo háttvirtir gestir vorir komi hingað bara ofan úr skýjunum án þess að nokkur maður viti af? Eitt dæmi er til viðbótar, herra forseti, og ég mun enda á því. Það er fjárveiting til Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi sem verið er að sækja hér um vegna sýningar sem búið er að setja upp í Þjóðmenningarhúsi. Rétt er að vekja athygli á því að þetta ákvæði er í fjárlagafrv. næsta árs. En nú er talin ástæða til þess að færa þetta yfir í fjáraukalög af þeirri einföldu ástæðu að búið er að opna sýninguna. Ég spyr, herra forseti: Hvaða vinnubrögð eru þetta? Hvar eru ákvarðanir teknar og hvenær eru þær teknar? Hví eru þær ekki í samræmi við fjárlög viðkomandi árs?

Ég vil benda hv. þm. á að honum var gefið orðið til að veita andsvar. Ég vil vekja athygli hans á því að betur hefði farið á því að sumt það sem hann sagði hér hefði komið fram í ræðu hans þegar hann mælti fyrir nál. 1. minni hluta fjárln. Ég vil einnig taka það skýrt fram að okkur sem hér erum ber að fara að þingsköpum Alþingis en sniðganga ekki bein ákvæði þingskapa.

Herra forseti. Ég held að það sé augljóst að hér er einhver misskilningur á ferðinni. Annaðhvort lesa menn hér rangt úr þingsköpum ellegar þeir hafa ekki fylgst með þeim orðræðum sem hér áttu sér stað. Ég bað um andsvar við ræðu hv. 4. þm. Austurl. og beindi til hans tilteknum spurningum. Þær snerust um það hvort hann gæti gefið okkur dæmi um það, vegna fullyrðinga sem komu fram í framsöguræðu hans að tillögur meiri hluta fjárln. væru ófullkomnar, af hverju hann væri með fullyrðingar í þá veru að hér væri ekki allt sem sýndist. Hv. þm. gerði það með ágætum að tína til dæmi í þá veru. Þess vegna skil ég ekki ólund hæstv. forseta og athugasemdir hans í þá veru. Þær eiga ekki við hér. 

Ég vil biðja hv. þm. að tala með háttvísi til forseta Alþingis.

Ég bið forseta afsökunar ef ég hef farið yfir strikið í þeim efnum. 

Ég er sammála þessu síðasta hjá hv. þm.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 2. minni hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Áður en ég vík beint að nál., herra forseti, er óhjákvæmilegt annað en víkja að ræðu og frammistöðu hv. formanns fjárln. þegar hann mælti fyrir brtt. meiri hluta fjárln., fulltrúa ríkisvaldsins, meiri hlutans á Alþingi, þar sem mælt var fyrir viðbót á fjáraukalögum upp á 3,2 milljarða kr. Ræða hv. formanns fjárln. og ítarlegar skýringar hans, ef skýringar skyldi kalla, tóku einungis um tvær mínútur eða, virðulegi forseti, hv. formaður fjárln. mælti fyrir 1,5 milljörðum á mínútu. Það voru 1,5 milljarðar á mínútu hjá hv.  Hv. formanni fjárln. er líka falið að stýra verki og vinnu fjárln. Til fjárln. koma mörg erindi sem lúta að fjáraukalögum. Farið er yfir fjáraukalagafrv. ríkisstjórnarinnar. Aðilar eru kallaðir til bæði frá ráðuneytum og einstökum stofnunum til þess að skýra þau mál sem þar eru borin fram og þau mál líka sem síðan ekki hljóta náð hjá meiri hluta fjárln. Því verður, herra forseti, ekki komist hjá því að nefna það að hv. formaður fjárln., Ólafur Örn Haraldsson, sýndi ekki starfi fjárln. og þeim mörgu aðilum sem komið hafa og rekið mál sín fyrir nefndinni, meiri virðingu en svo að geta þess að engu í framsögu sinni í hverju þessar breytingar væru fólgnar og hvaða rök lágu að baki þeim ákvörðunum sem þar eru lagðar til og sömuleiðis hvers vegna ýmis önnur erindi og brýn fengu ekki afgreiðslu. Herra forseti. Ég tel að þessi frammistaða formanns fjárln. sé nefndinni og trúnaðarstarfi hans þar ekki til sóma, þ.e. að gera ekki grein fyrir erindunum betur. Hitt má vera að formaðurinn hafi valið að vera stuttorður því að auðvitað er fjárlagasýsla ríkisins fjarri því að vera í viðunandi lagi. Nú við 2. umr. fjáraukalaga erum við að leggja til hækkun upp á samtals 11 milljarða kr. sem að stærstum hluta fer til verkefna sem voru jú brýn, voru fyrirsjáanleg en hefðu undir öllu venjulegu vinnulagi og ábyrgð átt að vera á fjárlögum þessa árs, hefðu átt að koma inn á fjárlög ársins þegar við afgreiddum þau fyrir ári síðan. En þá var valið að fresta því. Öllum var ljóst að þarna þurfti að hækka ákveðna liði, herra forseti. En meiri hluti fjárln. og ríkisvaldið ákvað að fresta þeim og reyna heldur að draga þau í land í fjáraukalögum. Herra forseti. Ég tel því að ég þurfi að fara svolítið ítarlega í þær breytingar sem hér er verið að leggja til á fjáraukalögum til þess að bæta nokkuð úr bágri framsögu hv. formanns fjárln. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2002 er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um tæpa 7,3 milljarða kr. Enn fremur hafa komið fram tillögur frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umræðu um að auka útgjöldin um rúma 3,2 milljarða kr. Samtals liggja því fyrir tillögur í fjáraukalögum um 10,5 milljarða kr. Vert er að vekja athygli á því að í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, segir í 41. gr. að ekkert gjald megi greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Í lögum um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, segir í 43. gr. að ef þörf krefji skuli í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir. Engin skilyrðislaus skylda hvílir á ríkisstjórn að leggja fjáraukalagafrumvarp fyrir hvert reglulegt þing heldur fer það eftir nauðsyn á aukafjárveitingum hverju sinni. Í reynd er aukafjárveitinga þörf á hverju ári enda getur ýmislegt breyst í tekjuöflun eða útgjöldum ríkisins og stofnana þess á heilu ári. En hvenær er heimilt að greiða úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum? Um það er kveðið á í 44. gr. laga um fjárreiður ríkisins. Þar segir að valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf, því að grípa þurfi til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skuli leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Megnið af þeim fjárútlátum sem fjáraukalagafrumvarpið kveður á og við fjöllum um hér í dag voru fyrirsjáanleg við gerð fjárlaga fyrir ári og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs bentu á það við fjárlagaumræðuna. Þetta á við t.d. um fjárvöntun heilbrigðiskerfisins og öldrunarstofnananna, skuld Tækniskólans og fjárvöntun í framhaldsskólakerfinu. Allt þetta lá fyrir við afgreiðslu fjárlaga sl. árs í desember fyrir tæpu ári síðan. Sum þeirra verkefna sem veitt er fjármagn til í þessu frumvarpi ættu jafnvel frekar heima í næstu fjárlögum ef þau eru réttlætanleg á annað borð. Sem dæmi má nefna tillögu um 18 millj. kr. til iðnaðarráðuneytisins vegna innleiðingar nýrra raforkulaga og breytts fyrirkomulags í raforkumálum af þeirra sökum. Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að frv. um þessi raforkulög hefur ekki enn komið fram á haustþinginu hvað þá að það hafi verið samþykkt. En samt erum við að samþykkja á fjáraukalögum fjármagn til framkvæmda vegna þessara laga. Í því frumvarpi til fjáraukalaga sem hér liggur fyrir er í langflestum tilvikum um að ræða útgjöld sem hafa þegar verið innt af hendi eða framkvæmdarvaldið hefur skuldbundið sig til að greiða. Það er því nánast formsatriði hjá Alþingi að afgreiða aukin útgjöld í fjáraukalögum. Það vinnulag að stofna til útgjalda fyrst og leita svo heimilda eftir á gengur þvert á anda laganna um fjárreiður ríkisins, enda oftast um að ræða útgjöld sem í raun á ekki að afgreiða í fjáraukalögum þar sem ekki er um að ræða ófyrirséð atvik, kjarasamninga eða nýja löggjöf sem hefur kostnað í för með sér eins og kveðið er á um í fjárreiðulögum. Til þess að bæta úr þessu vinnulagi og tryggja að farið sé að lögum lagði undirritaður fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjárreiður ríkisins sem kveður á um að þegar svo ber undir skuli fjármálaráðherra leggja fram frumvarp til fjáraukalaga fyrir Alþingi. Það skuli gerast að vori og aftur að hausti. Þingið samþykkir lög fyrri hluta árs sem geta haft í för með sér fjárskuldbindingar innan sama árs sem þarf að taka afstöðu til. Ýmsar forsendur geta einnig breyst eins og dæmin sanna. Bregðast þarf við þeim. Það hlýtur því að liggja beint við að fjárlaganefnd taki þau mál til meðferðar og leggi fram fjáraukalagafrumvarp sem verði afgreitt fyrir þinglok að vori. Önnur fjáraukalög geta verið afgreidd í byrjun október og síðan koma lokafjárlög. Með þessum hætti, virðulegi forseti, getur Alþingi fylgt eftir ábyrgð sinni, stýrt útgjöldum og brugðist við breyttum forsendum. Þannig yrði einnig komið í veg fyrir að efnt sé til útgjalda án heimildar Alþingis nema í algjörum undantekningar- og neyðartilvikum eins og lög um fjárreiður ríkisins kveða á um. Fjárlaganefnd er kunnugt um fjárhagsvanda margra stofnana sem þó fá ekki úrlausn sinna mála samkvæmt þessu frumvarpi. Sérstaklega má þar nefna marga framhaldsskóla sem sitja uppi með skuldir frá fyrri árum og eiga í miklum fjárhagserfiðleikum. Ljóst er að framkvæmdarvaldið hefur verið uppteknara við að einkavæða skólakerfið og fella rekstur framhaldsskólanna inn í miðstýrð reiknilíkön en að efla og þróa skólastarfið sjálft, ákvarða stöðu þess og markmið og þá menntun sem skólarnir eiga að veita. Skólastjórnendur og Félag framhaldsskólakennara hafa bent á grundvallarskekkjur í þeirri reiknireglu sem beitt er við skiptingu fjármagns á skólana og birtist í því að fjármagn er skert sérstaklega til skóla með verknáms- og starfsnámsbrautir og skóla sem reka heimavistir. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð bendir á að fjárhagsvanda einstakra framhaldsskóla verður að leysa þegar í stað. Ríkisútvarpið hefur á undanförnum árum átt við mikinn fjárhagsvanda að stríða og má rekja þann vanda að talsverðum hluta til þess að stjórnarflokkarnir hafa þráast við að veita stofnuninni heimild til hækkunar afnotagjalda í takt við þróun verðlags og launa í landinu. Jafnframt hefur stofnuninni verið gert að taka á sig umtalsverðan kostnað vegna lífeyrisskuldbindinga auk þess sem kostnaður við rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands hefur aukist mjög á síðustu árum. Í upphafi þessa árs fékk Ríkisútvarpið loks heimild fyrir 7% hækkun afnotagjalda sem hefði dregið verulega úr viðvarandi taprekstri. Heimildin var þó dregin til baka aðeins mánuði síðar gegn loforði um að stofnuninni yrði bætt tapið og er það gert með 140 millj. kr. framlagi í þessu frumvarpi. Ljóst er að það dugir engan veginn til að leysa fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins sem að óbreyttu mun leiða til þess að eigið fé stofnunarinnar verður uppurið innan örfárra ára. 2. minni hluti telur óhjákvæmilegt að taka á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins með markvissum hætti á næstu árum. Ríkisútvarpið er ein mikilvægasta menningarstofnun þjóðarinnar og er ekki sæmandi að kreppa svo að henni fjárhagslega að hún geti ekki sómasamlega gegnt hlutverki sínu. Vandi Ríkisútvarpsins er augljós, ástæður hans liggja fyrir, en stjórnarflokkana skortir vilja til að leysa vandann. Virðulegi forseti. Nefna má fleiri dæmi, fleiri stofnanir sem fá ekki lausn sinna mála. Náttúrufræðistofnun Íslands er dæmi um stofnun sem hefur fengið aukin lögbundin verkefni án þess að komi til aukin fjárveiting. Má þar nefna rannsóknarvinnu vegna rammaáætlunar um vatnsaflsvirkjanir og framkvæmd náttúruverndaráætlunar. Í minnisblaði sem stofnunin sendi fjárlaganefnd kemur m.a. eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Náttúrufræðistofnun Íslands á við fjárhagsvanda að glíma á þessu ári. Nú blasir við að heildarrekstrargjöld stofnunarinnar verði um 310 millj. kr. árið 2002 ... og tekjur ... um 290 millj. kr. ... Á árabilinu 1999--2001 var um 30 millj. kr. halla (uppsafnaður árin 1997/98) náð niður með ýmiss konar aðhalds- og hagræðingaraðgerðum og auknum sértekjum. Nú stefnir hins vegar í að stofnunin verði með 15--20 millj. kr. halla um næstu áramót verði ekki gripið til einhverra ráðstafana. Framlag ríkissjóðs til Náttúrufræðistofnunar var nær óbreytt að raungildi á milli áranna 2001 og 2002 og ekki fékkst nein viðbót til að mæta margvíslegum uppsöfnuðum vanda vegna lögboðinna verkefna. Aðhaldi og ýmiss konar hagræðingu var beitt á árinu 2002 til að mæta þeirri kostnaðaraukningu sem óhjákvæmilega fylgdi verðlagshækkunum og kjarasamningum við starfsfólk sem höfðu í för með sér nokkra hækkun á launakostnaði.`` Í minnisblaðinu eru enn fremur raktar helstu ástæður fyrir þeim halla sem við blasir. Ljóst er að hvorki í þessu frumvarpi né í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2003 er tekið á þessum vanda Náttúrufræðistofnunar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur þetta dæmi um léleg vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar. Sífellt fleiri verkefnum er hlaðið á stofnunina án þess að fjárframlög komi á móti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur þetta dæmigert fyrir þann litla áhuga sem ríkisstjórnin hefur á umhverfismálum. Fjárhagsvandi heilbrigðiskerfisins er mikill. Í lok árs 2001 var rekstur 22 heilbrigðisstofnana umfram fjárheimildir og var samanlagður vandi þeirra um 1,6 milljarðar kr. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings kemur enn fremur fram að rekstrarhalli Landspítala -- háskólasjúkrahúss hafi verið 858 millj. kr. en samkvæmt frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2002 og tillögum ríkisstjórnarinnar til fjárlaganefndar við 2. umr. fjáraukalaga nemur fjárhagsvandi hans um 2,3 milljörðum kr. Herra forseti. Þessar upphæðir eru nú bættar hér í fjáraukalögum. En það vekur furðu í þeim vinnubrögðum að einungis skuli tekið á fjárhagsvanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Ekki er t.d. tekið á fjárhagsvanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og fjölmargra annarra sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana sem líka eru með verulegan halla frá fyrri árum og auk þess með erfiðan rekstur á þessu ári. Það hefði verið eðlilegt ef hv. formaður fjárln. hefði gert grein fyrir því í framsögu sinni hér hvers vegna meiri hlutinn valdi að taka einungis eina heilbrigðisstofnun út, Landspítala -- háskólasjúkrahús, og greiða þar úr uppsöfnuðum fjárhagsvanda þeirrar stofnunar en láta aðrar stofnanir gjörsamlega lönd og leið. Vera má, herra forseti, að ætlunin sé að taka þetta mál inn milli 2. og 3. umr. og að sjálfsögðu mun ég sem á sæti í fjárln. beita mér fyrir því að svo verði. En ég held, virðulegi forseti, að hv. formaður fjárln. verði að koma með skýringu á því hvers vegna verið sé við 2. umr. fjáraukalaga að mismuna með þessum hætti heilbrigðisstofnunum í landinu sem flestallar búa við fjárhagsvanda, mismikinn. En hver sem hann er, ef hann er fyrir hendi, þá er hann til trafala og veldur erfiðleikum fyrir rekstur og viðfangsefni þessara stofnana. Það er nú svo, herra forseti, að hinar opinberu heilbrigðisstofnanir verða eðlilega að halda kostnaði innan fjárlagaramma síns. Þegar rekstrarkostnaður eykst er eina ráðið sem þær hafa að vísa verkefnunum út af heilsugæslustöðvunum og sjúkrahúsunum. Þar taka við sérfræðingar á einkareknum stofum sem geta sent reikninga sína nánast sjálfvirkt á Tryggingastofnun. Þannig byggist upp tvöfalt heilbrigðiskerfi um sömu grunnþættina sem gerir þróun heilbrigðiskerfisins handahófskennda og ómarkvissa og veldur því að kostnaðarhlutdeild sjúklinganna hækkar. Af framangreindu má ljóst vera að bregðast þarf hart við og leiðrétta þarf stefnuna í þróun heilbrigðismála. Meðal brýnustu verkefna er að auka hjúkrun í heimahúsum og fjölga hjúkrunarrýmum og þjónustuúrræðum til að hjúkrunarsjúklingar þurfi ekki að liggja inni á dýrum bráðasjúkrahúsum. Snúa þarf einkavæðingunni í heilbrigðisþjónustunni til baka, gera mörk opinberrar heilbrigðisþjónustu skýr og fylgja markaðri stefnu út í hörgul. Það má ekki gerast hér að rekið verði tvöfalt heilbrigðiskerfi, annars vegar fyrir ríka en hins vegar fyrir fátæka. Ef litið er á stöðu byggðamála í þessari umræðu til fjáraukalaga verður að lýsa vonbrigðum með hana. Það er ætlan ríkisstjórnarinnar að 200 millj. kr. framlag vegna þátttöku í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni verði millifært yfir á byggðaáætlun. Ljóst er af þessum aðgerðum að stjórnvöld hafa gefist upp á að koma að stofnun eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni. Þær reglur sem gilda um stofnun eignarhaldsfélaga hafa líka verið þannig að erfitt hefur verið fyrir heimamenn að uppfylla þær kröfur sem þar voru settar. Sérstaklega á það við um sveitarfélög og einstaklinga sem ekki standa vel fjárhagslega. Nær hefði verið að breyta reglunum og haga framkvæmdinni þannig að þetta framlag kæmi að raunverulegum notum milliliðalaust til atvinnusköpunar heldur en að gefast svona fullkomlega upp og fella fjárveitinguna niður og inn í almenna starfsemi Byggðastofnunar. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fluttu breytingartillögur við bæði tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2002 þegar það var til umræðu og meðferðar í þinginu fyrir tæpu ári síðan. Þær tillögur miðuðu að auknum jöfnuði í samfélaginu, eflingu atvinnulífs og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna til lands og sjávar. Því miður náðu þessar tillögur ekki fram að ganga og því fer sem fer. Á undanförnum árum hefur ríkisstjórnin blásið upp ,,góðæri`` með einkavæðingu þjónustustofnana, skertri almannaþjónustu, miklum viðskiptahalla og skuldasöfnun erlendis. Mikil byggðaröskun, stöðugir fólksflutningar á höfuðborgarsvæðið og sá mikli viðskiptahalli sem við höfum búið við síðustu ár hlaut að leiða til þess að viðskipta- og þjónustugeirinn, einkum á suðvesturhorninu, þendist út á mjög veikum grunni. Þjóðarframleiðslan hefur nánast staðið í stað þrátt fyrir svokallað góðæri. Í skjóli rangrar efnahagsstefnu stjórnvalda hefur á undanförnum árum þróast hagkerfi, efnahags- og atvinnulíf sem hefur nærst á viðskiptahallanum og orðið háð honum. Nú þegar jöfnuður kemst á erlend viðskipti án þess að útflutningur aukist sem því nemur hlýtur það að valda samdrætti í þeim atvinnugreinum sem nærðust á viðskiptahallanum. Í stað þess að styrkja innviði atvinnulífsins, byggð og búsetu í landinu öllu hefur ranglát fiskveiðistjórn, tillitslaus krafa um hagræðingu, háar arðsemiskröfur fjármagnseigenda og ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar villt stjórnvöldum sýn og leitt atvinnulífið inn á villigötur sem þjóðin öll sýpur nú seyðið af. Hér verður að breyta um stefnu. Stöðva þarf einkavæðingu almannaþjónustunnar. Búa þarf atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að raunverulegri verðmætaaukningu og þar með raunhagvexti. Beina þarf athyglinni að litlum og meðalstórum fyrirtækjum þar sem hugvit og framtak einstaklingsins fær notið sín í atvinnurekstri sem er í takt við íslenskar aðstæður og íslenskan veruleika og byggist á sjálfbærri nýtingu náttúrauðlindanna. Breyta þarf fiskveiðistjórnarstefnunni þannig að byggðarlögin með ströndum landsins hafi forgangsrétt á nýtingu veiðanna á grunnslóð. Það er jafnframt grunnur þess að auka verðmæti aflans. Verði farið að þessum ráðum mun byggjast upp blómlegt atvinnulíf á raunsönnum grunni um land allt. Herra forseti. Annar minni hluti vísar allri ábyrgð á hendur stjórnarmeirihlutanum vegna óvandaðrar vinnu við fjárlagagerðina á síðasta ári og rangrar forgangsröðunar sem þetta frumvarp til fjáraukalaga endurspeglar. Einstakir ráðherrar beita sér fyrir gæluverkefnum sínum í sjálfri fjárlagagerðinni og síðan reynist nauðsynlegt að draga að landi í fjáraukalögum mikilvæga málaflokka eins og heilbrigðismálin og menntamálin. Virðulegi forseti. Þegar hafa verið teknar skuldbindandi ákvarðanir um meginhluta þess sem lagt er til í þessu frumvarpi. Breyta þarf lögum um fjárreiður ríkisins þannig að þingið ákveði fjárveitingarnar fyrir fram en standi ekki frammi fyrir því æ ofan í æ að stimpla ákvarðanir framkvæmdarvaldsins eftir á. Virðulegi forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu á þessu stigi ekki bera fram neinar brtt. við fjáraukalagafrv. hér við 2. umr. Við lítum svo á að hér sé í höfuðdráttum verið að staðfesta gerða hluti. Ríkisstjórnin og meiri hluti þingsins bera ábyrgð á því. En að sjálfsögðu draga vinnubrögðin dám af stefnu stjórnvalda í peningamálum almennt. Það verður að segja, herra forseti, að þar mætti virkilega margt betur fara. Ég mun í seinni ræðu minni koma nánar inn á einstök atriði í þessu fjárlagafrv., þessum brtt. meiri hlutans.

Herra forseti. Ég má til með að standa upp vegna orða hv. 5. þm. Norðurl. v. þó ekki væri nema til að verja félaga minn formann fjárln. sem hefur staðið sig á allan hátt með miklum ágætum. Það hefur hugsanlega farið fram hjá þingmanninum að hér erum við með öll gögn prentuð og auðvitað væri hægt að lesa þau frá orði til orðs til að komast að því um hvað þau fjalla o.s.frv. Þetta liggur á borðum þingmanna. Ég minnist þessa líka frá því í fyrra þegar við ræddum fjárlögin. En hæstv. forseti hefur kannski tekið eftir því að hv. þm. rokkaði dálítið á milli fjárlaga og fjáraukalaga þannig að maður áttaði sig ekki alltaf á því hvorum megin á truntunni hann var hverju sinni. Hv. þm. hefur kannski ekki heldur áttað sig á því að það getur jafnvel verið betra að halda stuttar ræður um afmarkað ákveðið efni, þ.e. fjáraukalögin, en fara vítt og breitt um völlinn eins og hann gerði í ræðu sinni áðan. Hann talaði m.a. mikið um að útflutningur þyrfti að aukast á Íslandi. Ég hef ekki orðið var við að Vinstri hreyfingn -- grænt framboð hafi komið með margar tillögur þar að lútandi, heldur að þeir hafi beitt sér gegn því að menn auki útflutning frá Íslandi. En það er í raun aukaatriði þessa máls. Ég vil benda hv. þingmanni á að gögnin eru öll hérna. Við erum að fjalla um fjáraukalög en við erum ekki að fjalla um aðra hluti.

Herra forseti. Það er dapurlegt að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason skuli ekki átta sig betur á því um hvað málið fjallar. Málið fjallar um fjáraukalög. Það fjallar um það sem skortir á varðandi fjárlög sem sett voru fyrir ári síðan til að standa við þær skuldbindingar sem nauðsynlegt hefur verið talið að takast á við á þessu ári. Þess vegna er eðlilegt að fjallað sé um fjárlög sl. árs eða yfirstandandi árs og fjáraukalögin samtímis með þeim hætti sem ég gerði. Ef staðið hefði verið betur og af meiri ábyrgð að fjárlagagerðinni fyrir ári síðan væri meiri hlutinn ekki nú að leggja fram tillögur til jafnvel svo brýnna verkefna sem heilbrigðismála í fjáraukalögum. Þetta átti heima á fjárlögum yfirstandandi árs þegar þau voru samþykkt fyrir ári síðan. Þetta var vitað. Ég gagnrýndi ekki vinnu hv. formanns fjárln. í fjárln. Ég gagnrýndi það hins vegar að hv. formaður fjárln. skyldi ekki gera betri grein úr ræðustól Alþingis fyrir þeim brtt. sem hér er verið að leggja til við 2. umr. Ég bendi hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni á að ekki eiga allir þess kost á að fá þessar brtt. til sín sendar eða skýringar á þeim, hvorki þær stofnanir sem hlut eiga að máli né einstaklingar sem vilja fylgjast með. Því hefði það verið sjálfsögð kurteisi og eðlileg vinnubrögð ef hv. formaður fjárln. hefði gert betur og skilmerkilegar grein fyrir þeim, ef hann telur sig þá ekki hafa haft eitthvað að fela og hafi því þess vegna þurft að bregðast í þeim efnum.

Herra forseti. Það gleður mig að hv. þm. sé að ræða um fjáraukalög en ekki einhverja aðra hluti því þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. áðan þá talaði hann fyrst um gríðarlega mikil útgjöld í fjáraukalögum. Síðan taldi hann upp langan langan lista af því sem vantaði inn í fjáraukalögin. Mér fannst þetta mjög sérkennileg ræða og stundum áttaði ég mig ekki á því hvort hann væri að fjalla um fjárlög eða fjáraukalög. Hv. þm. sagði að menn hefðu ekki haft tækifæri til þess að kynna sér þau gögn sem hér eru lögð fram. Það vill nú þannig til að hér var sérstakur fundur í gær þar sem þessum þingskjölum var dreift þannig að þingmenn hafa haft talsvert góðan tíma til þess að kynna sér þessi mál. Ég er alveg viss um að bæði hv. þingmaður og aðrir þingmenn hafa skoðað þessi skjöl og lesið. Þau liggja öll frammi. Ég tel alveg óþarfa að lesa hvert einasta orð sem stendur í þessum þingskjölum, m.a. vegna þess að þau liggja á borðum þingmanna.

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason kom einmitt inn á þau atriði sem formaður fjárln. hefði átt að koma inn á, þ.e. að skýra hvers vegna veitt er á fjáraukalögum fé til ákveðinna liða en annarra ekki. Ég nefndi t.d. að í fjáraukalagafrv. er framlag til Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þar er hins vegar hvorki framlag til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja, Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga né Heilbrigðisstofnunar Austurlands svo áfram sé talið, sem allar búa líka við verulegar uppsafnaðar skuldir og greiðsluvanda. Honum hefði verið í lófa lagið að greina frá því hvers vegna gert var upp á milli þeirra stofnana í þessu tilviki. Eitt af því sem minnst er á í þessu fjáraukalagafrv. er hækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ríkisstjórnin hefur nú setið að völdum í hartnær átta ár. Erfiðleikarnir við uppbyggingu atvinnulífsins hér hafa fyrst og fremst tengst efnahagsóstjórninni, viðskiptahallanum. Í skjóli hins mikla viðskiptahalla hefur þróast atvinnulíf sem ekki hefur staðið á raunsönnum grunni. Þessu viljum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði breyta. Við viljum byggja upp atvinnulíf á raunsönnum grunni þannig að atvinnuleysi þurfi ekki að stóraukast þó greiðslujöfnuðurinn við útlönd komist í jafnvægi. Virðulegi forseti. Ég held að ástæða sé til að skerpa heldur betur á vinnubrögðum við gerð fjárlaga á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Fjáraukalögin verða nú að líkindum með 10,5--11 milljarða kr. viðbót við fjárlög fyrir árið 2002. Niðurstaða fjárlagaársins 2002 er því miklu verri en gert var ráð fyrir við afgreiðsu fjárlaga í desember. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að útgjöld stofnana geta breyst á heilu ári sem og tekjuöflun og útgjöld ríkisins. Hin afar stutta ræða hv. formanns fjárln., þar sem afgreiddur var 1,5 milljarður á mínútu, bendir hins vegar til þess að margt eigi eftir að breytast milli 2. og 3. umr. og eigi hafi tekið því að hans mati að eyða mörgum orðum eða skýringum á málið sem við erum nú að ræða. Við sem hins vegar vitum ekki um það sem e.t.v. kann að vera í pípunum að þessu leyti hljótum því að ræða málið út frá þeim gögnum og upplýsingum sem við höfum í fjáraukalagafrv. og brtt. meiri hlutans, ásamt þeim öðrum álitum sem hér hefur verið gerð grein fyrir af hálfu minni hlutans. Umframútgjöld þessa árs virðast að stórum hluta stafa af miklum kostnaði á sjúkrahúsum og í sjúkratryggingum. Í þessu frv. til fjáraukalaga er lögð til viðbót upp á 1.200 millj. kr. vegna Landspítala -- háskólasjúkrahúss og í viðbótartillögum meiri hlutans er gerð tillaga um rúman milljarð til viðbótar, alls um 2,3 milljarða. Þessi vandi Landspítala -- háskólasjúkrahúss er reyndar til staðar ár eftir ár. Að sjálfsögðu má af ýmsum skiljanlegum ástæðum gera ráð fyrir að kostnaður við þjónustu við sjúklinga fari vaxandi milli ára. Fjöldi aðgerða fer vaxandi og ný og betri tækni kostar mikið fé. Þjóðin eldist og hærri aldri fylgir oft meiri þjónusta. Þetta vitum við sjálfsagt öll. Við vitum hins vegar ekki hvernig kostnaður skiptist eða í hvaða aðgerðum hann er flokkaður niður. Ef þessi vandi á ekki að koma okkur aftur og ítrekað á óvart verður sem fyrst að taka upp kostnaðargreiningu á tæknivæddustu sjúkrahúsum okkar. Þess vegna vaknar spurning um hvar við séum á vegi stödd með þessi mál. Ég mælist til þess við hæstv. fjmrh. eða heilbrrh. að gera í stuttu máli grein fyrir því hvernig kortleggja eigi þennan vanda á næstu árum, en hann virðist vera viðvarandi og koma upp við hverja fjárlagagerðina á fætur annarri. Til viðbótar þessu fer um 1 milljarður kr. í sjúkratryggingar. Alls hljóða því viðbótartillögur meiri hlutans upp á 3,2 milljarða kr. Útgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs munu þurfa að aukast vegna þess að atvinnuleysi fer vaxandi og er vaxandi vandamál víða. Kostnaður vegna fæðingarorlofs mun enn fara vaxandi og fjárhagsvandi framhaldsskólanna er víða mikill. Um hann segir m.a. svo í áliti 2. minni hluta, með leyfi forseta: ,,Fjárlaganefnd er kunnugt um fjárhagsvanda margra stofnana sem þó fá ekki úrlausn sinna mála samkvæmt þessu frumvarpi. Sérstaklega má þar nefna marga framhaldsskóla sem sitja uppi með skuldir frá fyrri árum og eiga í miklum fjárhagserfiðleikum. Ljóst er að framkvæmdarvaldið hefur verið uppteknara við að einkavæða skólakerfið og fella rekstur framhaldsskólanna inn í miðstýrð reiknilíkön en að efla og þróa skólastarfið sjálft, ákvarða stöðu þess og markmið og þá menntun sem skólarnir eiga að veita. Skólastjórnendur og Félag framhaldsskólakennara hafa bent á grundvallarskekkjur í þeirri reiknireglu sem beitt er við skiptingu fjármagns á skólana ...`` Síðar segir í nefndaráliti 2. minni hluta, með leyfi forseta: ,,Í lok ársins 2001 var rekstur 22 menntastofnana umfram fjárheimildir og var samanlagður vandi þeirra um 900 millj. kr. Þegar skoðaðir eru einstakir framhaldsskólar má sjá að fjárhagsvandi margra þeirra er mikill. Uppsafnaður fjárhagsvandi Menntaskólans í Kópavogi var í árslok 2001 162,7 millj. kr., Fjölbrautaskólans í Breiðholti 74,7 millj. kr., Fjölbrautaskólans í Ármúla 69,2 millj. kr., Fjölbrautaskóla Vesturlands 60,3 millj. kr. ...`` Vandi framhaldsskólana er því vel þekktur en á honum er ekki tekið í þessu fjáraukalagafrv. Við í Frjálslynda flokknum tökum einnig undir áhyggjur um að ekki skuli tekið á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins. Í áliti 2. minni hluta segir m.a., með leyfi forseta: ,,Annar minni hluti telur óhjákvæmilegt að taka á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins með markvissum hætti á næstu árum. Ríkisútvarpið er ein mikilvægasta menningarstofnun þjóðarinnar og er ekki sæmandi að kreppa svo að henni fjárhagslega að hún geti ekki sómasamlega gegnt hlutverki sínu.`` Þarna held ég að sé vikið að mjög mikilvægu máli. Ég vil vekja athygli á því að við í Frjálslynda flokknum höfum m.a. flutt mál um hvernig við teljum að taka eigi á vanda Ríkisútvarpsins. Herra forseti. Við umræðuna um fjárlög fyrr í haust og reyndar síðar við umræðu um fjáraukalögin beindi ég nokkrum spurningum til hæstv. fjmrh.  Ég fékk mjög skýr svör frá hæstv. fjmrh. þegar ég ítrekaði þessar spurningar mínar við umræðu um fjáraukalagafrv. En vegna þess að við ræðum fjárlögin á morgun vil ég vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að þrátt fyrir að hann hafi svarað skilmerkilega þessum spurningum mínum sem sneru að erlendum skuldum ríkisins og hvernig þær hefðu breyst m.a. vegna gengisþróunar eða vaxtareiknings á erlendum lánum og vegna annarra aðstæðna sem breyst hafa okkur í vil, þá spyr ég hvað sé mikilla skýringa þar að vænta á þeim 30 milljörðum sem komu fram í fylgiriti með fjárlagafrv. og hvað heildarskuldir ríkisins hafi lækkað. Ég vek athygli á því, herra forseti, að þrátt fyrir að hæstv. fjmrh. hafi tekið þessum spurningum vel og lofað að koma á framfæri upplýsingum um málið hafa þær ekki enn borist mér. Þær hafa heldur ekki borist fjárln., ég hef kannað það og þar kannast enginn við að þessi svör hafi borist. Ég vek því athygli hæstv. fjmrh. á þessum spurningum og óska eftir því að svör við þeim liggi fyrir áður en við förum í fjárlagaumræðuna á morgun. Stefna ríkisstjórnarinnar í byggðamálum hefur valdið og mun að óbreyttu áfram valda frekari byggðaröskun, og sennilega vaxandi atvinnuleysi. Enn þá er fólk sem sagt að flytja af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Stjórnarflokkarnir hafa í þessari umræðu og fyrr í haust oft og tíðum talað um að hér ríkti góðæri og menn stæðu að því að halda hér stöðugri og góðri atvinnu og tryggja góða framtíð. Ég hygg að kannski megi draga þá ályktun af því að fólk er enn þá að flytja af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins að það telji að hér hljóti góðærið að vera. Hér standa menn í því að skiptast á hlutabréfum og veifa pappírum hver framan í annan, eignast hlut í þessu fyrirtækinu einn daginn og hinu næsta dag og skipta síðan upp á milli sín þeim eignum sem ríkið er að selja. Það er svo sem ekki óeðlilegt að fólk dragi þá ályktun úti á landsbyggðinni, þar sem vegið hefur verið að undirstöðu byggða, að hér ríki góðæri. Það sem vegið hefur að undirstöðu byggðanna og væri hægt að ræða um í löngu máli er m.a. sölukerfi kvótans, það mikla ranglæti sem því fylgir sem stefnir atvinnuöryggi fólks og eignastöðu í hættu. Herra forseti, ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að þessu sinni en vonast til þess að þegar upp verði staðið næsta vor þurfi þessi ríkisstjórn ekki að mæla fyrir fleiri fjárlagafrv.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka undir síðustu orð hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um að vonandi verði þetta síðustu fjárlögin sem þessi hæstv. ríkisstjórn flytur á Alþingi. Virðulegur forseti. Þessi fjáraukalög sem nú eru til 2. umr. má kalla staðfestingu á því sem aflaga hefur farið við framkvæmd fjárlaga. Á það var bent við afgreiðslu fjárlaga fyrir núverandi fjárlagaár að líklega væri um vanáætlanir að ræða sem næmu allt að 2,5 milljörðum og að mestu sneri vandinn að stóru sjúkrahúsunum, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og öldrunarstofnunum. Þetta margsögðum við samfylkingarmenn og aðrir stjórnarandstæðingar. Niðurstaðan sem liggur fyrir nú við 2. umr. er að gerð er tillaga um 3.269 millj. kr. útgjaldaaukningu með þeim tillögum sem fram eru lagðar af hv. meiri hluta fjárln. En, herra forseti, ekki eru öll kurl komin til grafar og er nú ástæða til þess að óska eftir því að hv. formaður fjárln. sé til staðar því að ég mun beina til hans í minni stuttu ræðu örfáum spurningum sem lúta að framhaldsvinnunni við fjáraukalög. Ég bið virðulegan forseta um að gera ráðstafanir til að svo verði. Þau atriði sem ég ræði um og tel rétt að beina spurningum um til formanns fjárln. lúta að framhaldsskólum, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, St. Fransiskusspítala í Stykkishólmi og síðan að Tryggingastofnun ríkisins. Ég þakka fyrir að hv. formaður fjárln. er mættur í salinn. Ég ítreka að ég ætla ekki að vera með langa ræðu að þessu sinni en hef fjórar spurningar til að leggja fyrir hann. Í fyrsta lagi vegna vanda framhaldsskólanna spyr ég: Er væntanleg tillaga varðandi það efni milli 2. og 3. umr.? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að eftir að ríkisreikningur fyrir árið 2001 hefur verið endurskoðaður kemur í ljós 670 millj. kr. skuld framhaldsskólanna en á sama tíma er til staðar 550 millj. kr. inneign á safnlið menntmrn. Því spyr ég hv. formann hvort hann sé sammála mér í því að raunverulega sé verið að framkvæma lagabrot með áframhaldandi rekstri skólanna með slíkum halla sem hér hefur verið nefndur upp á allt að 130 millj. hjá einstaka skóla? Því spyr ég um brtt. varðandi þetta efni. Það er alveg ótvírætt í mínum huga að verið er að brjóta fjárreiðulög. Í öðru lagi spyr ég um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Fyrir liggur beiðni frá því sem nemur, ef allt er til talið, 1,3 milljörðum en þá er ég að tala um fjárlög og fjáraukalög. Á fjáraukalögum vantar a.m.k. 175 millj. bara vegna rekstursins. Því spyr ég: Er að vænta tillagna vegna reksturs þessa húss? Ef ég tek til Fransiskusspítalann í Stykkishólmi, heilsugæslu og sjúkrahús, er þar beðið um aðeins 4,7 millj. vegna vanda sem ekki er um deilt að er til staðar vegna samningsbundinna launabreytinga. Því spyr ég: Er að vænta tillagna til að mæta þessum halla sem raunverulega er til staðar? Í fjórða lagi spyr ég vegna Tryggingastofnunar ríkisins þar sem fyrir liggur að uppsafnaður halli frá fyrri árum er 117,8 millj. kr.: Er að vænta tillagna til að mæta þessum halla milli 2. og 3. umr. um fjáraukalög? Virðulegur forseti. Það er ekki ástæða til að orðlengja þetta mál en grundvallaratriðin eru það sem út af stendur. Ætlum við að lagfæra eða ætlum við að halda áfram og þar með í rauninni að brjóta fjárreiðulögin?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Einarssyni fyrir þær spurningar sem hann lagði hér fram og ábendingar sem spurningunum fylgdu. Hér í andsvari gefst ekki tækifæri til að svara spurningum hans í smáatriðum en almennt get ég nefnt í svari mínu við spurningum hans að milli 2. og 3. umr. verður að sjálfsögðu metið hvaða nýjar tillögur koma til greina fyrir 3. umr. Þær tillögur eða hugmyndir liggja ekki fyrir enn þá. Hins vegar get ég tekið undir það með hv. þingmanni að sá vandi sem hann getur um í fjórum liðum er vissulega fyrir hendi og ef hann verður ekki leystur að þessu sinni fyrir fjárauka- eða fjárlög bíður sú úrlausn betri tíma. Varðandi fjárhagsvanda framhaldsskólanna vil ég láta sérstaklega koma fram að þær tillögur sem hér liggja fyrir eru fyrst og fremst vegna ófyrirséðrar fjölgunar nemenda en aðrar tillögur verða að bíða. Það er hins vegar á það að líta að í fjárlagafrv. eru tillögur um verulegar úrbætur fyrir framhaldsskólana. Tengist það m.a. hinu margnefnda líkani sem skólarnir starfa eftir. Heilbrigðisstofnanir eiga margar við fjárhagsvanda að glíma. Það hefur verið komið til móts við margar þeirra í fjáraukalögunum og verður gert í fjárlögunum. Það tekst ekki að koma til móts við þær allar, og þar á meðal er Fransiskusspítali. Varðandi Tryggingastofnunina get ég ekki svarað því hvort tillögur koma þar fram um að bregðast við fjárhagsvanda sem þar er milli 2. og 3. umr., en ábending hv. þm. verður tekin þar til umfjöllunar og skoðunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka svör hv. formanns fjárln. Þó að ég viti að við erum sammála um ákveðin atriði er það ákaflega dapurlegt fyrir okkur ef við þurfum að búa við það að í rauninni sé verið að brjóta lög, brjóta fjárreiðulög með þeim framgangi sem verið hefur varðandi framhaldsskólana og það er það sem ég var að reyna að varpa ljósi á. Það er í rauninni verið að tyfta framhaldsskólana til að fara að vilja ráðuneytisins með því að ekki er gerður við þá samningur --- svoleiðis les ég málin --- um lausn á vanda þeirra fyrr en skólarnir hegða sér eins og ráðuneytið ætlast til svo ég segi ekki hæstv. menntmrh. Það er ástæðulaust að spyrja frekar að sinni. Ég mun, virðulegur forseti, fylgja þessum spurningum eftir mjög fast í 3. umr. fjáraukalaga, og ég mun að sjálfsögðu fylgja þessum málefnum mjög fast eftir á morgun við umræðu um fjárlög.

Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu taka þátt í þeirri umræðu sem hér verður á morgun um fjárlögin. Eins mun ég boða fjárln. til fundar milli 2. og 3. umr. og þá gefst tækifæri til að ræða þessi mál. Það er rétt sem hv. þm. segir að þær ábendingar hafa komið til fjárln. sem hníga í þá átt að framhaldsskólarnir séu komnir, margir hverjir, í slíkan vanda að þeir þurfi að athuga heimildir sem þeir hafa til rekstursins. Ég hef tekið fullt mark á þeim ábendingum sem nefndinni hafa borist og tel að nefndin eigi að ræða þau atriði. Hvað varðar heilbrigðismálin vil ég vekja athygli hv. þingmanns á því að enginn málaflokkur fær jafnmikla úrlausn og heilbrigðismálin í þessu frv. til fjáraukalaga. Þar hefði verið æskilegt að ganga lengra og tek ég undir að margar heilbrigðisstofnanir víða um land þurfa á auknu fjármagni að halda eða þá breytingum á rekstrarfyrirkomulagi. Ég tel m.a. að sameina megi á nokkrum stöðum, a.m.k. einum eða tveimur, heilsugæslustöðvar en hér urðum við að gæta þess að ganga ekki lengra en við þó höfum gert í fjáraukalagafrv. og þeirri umfjöllun sem var í nefndinni. Ég vek athygli á því að það var einmitt í heilbrigðismálunum sem mest úrlausnin var og við gengum þar til verks sem brýnast var, þ.e. á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi.

Herra forseti. Það er aðeins örstutt. Mér láðist að geta þess að ég fagna því sem vel er gert í brtt. meiri hluta fjárln. Þar er m.a. tekið nokkuð vel á málefnum Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þó eru skildar eftir 400 millj. sem eru í rauninni vanskil eða það sem spítalanum er ætlað að draga með sér. Ef menn skoða málið opið er vandi Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri í rauninni meiri. Það er þess vegna sem ég vænti þess alveg eindregið að tillögur komi til úrlausnar milli 2. og 3. umr. um fjáraukalög. Ég þarf ekki að segja meira um þetta, virðulegi forseti, en ég vil bara undirstrika að menn átti sig á því að þó að stærðirnar séu miklu minni er hlutfallslega meiri vandi á ferðinni á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til fjáraukalaga. Ég vil aðeins leggja örfá orð í belg og lýsa óánægju minni með ósamstillt vinnubrögð hv. fjárln. hvað varðar þessi fjáraukalög, og gera sérstaklega að umtalsefni þann stóra póst í fjáraukalögunum sem er heilbrigðiskerfið. Hér erum við komin með fjáraukalög sem lúta að því að Landspítali -- háskólasjúkrahús fær 2,3 milljarða aukalega. Ég vildi aðeins nefna í því sambandi að það er beinlínis stórhættulegt, virðulegi forseti, að taka einn þátt í þessu kerfi út fyrir sviga og leysa mál Landspítala -- háskólasjúkrahúss hér um bil með þessum 2,3 milljörðum. Hv. þm. Gísli S. Einarsson benti á í andsvari áðan að fjárhagsvandi Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er tilsvarandi, sýnist manni á tölunum, við fjárhagsvanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Í frv. fær hins vegar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri einungis leiðréttingu upp á 108 millj. og engar tillögur um frekari framlög. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, formann fjárln., hvort hann telji ekki að vinnubrögð af þessu tagi séu beinlínis stórháskaleg fyrir heilbrigðiskerfið. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur sett fram mjög greinargóða skýrslu um fjárhagsstöðu sína. Þrátt fyrir þær 108 millj. sem eru í frv. glímir sjúkrahúsið áfram við brýnan vanda upp á 175 millj. kr. sem ætti að vera í fjáraukalögunum. Hér er útlistað mjög gaumgæfilega hvað þetta er. Þetta eru í rauninni umsamin laun, launatengd gjöld, stofnanasamningar og þess háttar sem er að langmestu leyti búið að semja um. Ef ekki verður tekið heildstætt á þessum málum --- ég tek Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem dæmi eiginlega fyrir landsbyggðarsjúkrahúsin --- hlýtur það að enda með því að þessi svokallaða endastöð sem Landspítalinn -- háskólasjúkrahús sannarlega er eigi við stöðugt meiri vanda að etja vegna ásóknar annars staðar frá inn á það svæði. Þessi hugsun við uppsetningu og lausn á vanda í sjúkrahúsakerfinu er í grundvallaratriðum alröng. Það á að styrkja stofnanir eins og Fjórðungssjúkrahúsð á Akureyri, ekki síst til að sporna við þannig að straumurinn sé ekki allur inn á þessa svokölluðu endastöð hér, Landspítala -- háskólasjúkrahús. Nú skilst mér að meira fjármagn þyrfti, 400--500 millj., ef leysa ætti vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss eins og beðið er um. Samt er augljóst að vandi Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er gríðarlegur. Ef maður setur þetta svo einfalt upp að hlutfallslegur vandi Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sé um það bil 10% af Landspítala -- háskólasjúkrahúsi er alveg augljóst að verulegar upphæðir vantar til að dekka það dæmi þar. Uppsafnaður vandi sem þyrfti að vera í fjáraukalögum varðandi t.d. sjúkrahúsið á Húsavík er um 80 millj. kr. og heildarfjárvöntun þar er 105 millj. kr. svo eitthvað sé nefnt. Virðulegi forseti. Það að leysa ekki hlutina í samhengi eins og ég var að tala um hér er mjög hættuleg stefna. Það leiðir til þess sem menn eru þegar farnir að finna fyrir, að menn missa t.d. starfsfólk vegna þess að betur er gert við það annars staðar í kerfinu. Það er röng og háskaleg stefna, sérstaklega gagnvart landsbyggðarsjúkrahúsunum. Það hefur sýnt sig að sjúkrahúsið á Akureyri hefur ástundað mjög vönduð vinnubrögð hvað rekstur varðar. Þar var t.d. Evróputilskipunin um vinnutíma ekki sett í gang fyrr en fyrirséð var að fjármunir fengjust til að standa straum af þeim útgjöldum sem þar var stofnað til. Ég vil bara fá þetta inn í umræðuna, ég gæti farið út um víðan völl og farið inn í skólakerfið o.s.frv. en þetta er í grundvallaratriðum vinnulag nefndarinnar. Ég kalla eftir því við hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, formann fjárln., að þessi vinna sé unnin á heildstæðan hátt með mörg markmið að leiðarljósi. Að taka einn þáttinn út fyrir sviga leiðir til gríðarlegra vandamála annars staðar sem síðan leiða til aukinna vandamála þar sem er verið að taka á málinu, þ.e. á stóru sjúkrahúsunum. Hér erum við að tala um heilbrigðispólitík í víðum skilningi og hún er framkvæmd með peningalegum aðgerðum af hálfu ríkisins. Ef þetta verður framkvæmt á þennan hátt og ef við drögum niður starfsemi, t.d. á þessu hátæknisjúkrahúsi, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og það verður alltaf á eftir, koma vandamálin að Landspítala -- háskólasjúkrahúsi eins og menn vita. Hv. þm. hafa kvartað undan því vegna aukinnar fjárþarfar þar að það sé út af því að þetta sjúkrahús er endastöð. Það þyrfti ekki að vera endastöð í þeim mæli sem það er ef málin væru leyst út í hörgul annars staðar í landinu og það með eðlilegum framlögum, a.m.k. hlutfallslega til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri svo dæmi sé tekið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ábendingar hans og þær spurningar sem hér voru lagðar fram. Það skal tekið undir tvennt varðandi sjúkrahúsið á Akureyri. Það er afar mikilvægt hátæknisjúkrahús sem við verðum að byggja upp til þess að þjóna því svæði sem því er ætlað en ekki síður til þess að við höfum hér í landi annan valkost, annað hátæknisjúkrahús til viðbótar við Landspítala -- háskólasjúkrahús. Þetta var annað. Hitt er það að sjúkrahúsið á Akureyri hefur einmitt staðið sig mjög vel hvað varðar rekstur og að halda sig innan fjárheimilda. Þetta skal viðurkennt og því fagnað við þessa umræðu. Hins vegar er mér alveg ljóst að vandi þeirra er töluverður. Þrátt fyrir aðhald hefur ekki tekist að leysa þar margvísleg viðfangsefni. Þar er bæði um að ræða rekstrarleg viðfangsefni og sömuleiðis stofnkostnað, svo sem húsbyggingar og fleira. Enn fremur vil ég nefna að verulega hefur verið kallað eftir segulómtæki á sjúkrahúsið. Öll þessi viðfangsefni eru fjárln. vel kunnug og voru til umfjöllunar við afgreiðslu í nefndinni. Hins vegar verðum við að sætta okkur við það að þurfa að raða í forgang þeim takmörkuðu fjármunum sem við höfum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni fyrir góðar undirtektir. Við erum í sjálfu sér ekkert ósammála og ég heyri að hann hefur kynnt sér málið vel. En ég er ósammála því að hv. fjárln. taki einn þátt út fyrir sviga af þeim ástæðum sem ég nefndi áðan, einfaldlega vegna þess að þá koma vandamálin fram annars staðar. Það er svo augljóst. Miðað við hlutfall ætti Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri að vera með í þessu plaggi u.þ.b. 230--240 millj. en er með 108. Ef stöðugt er haldið áfram á þennan hátt og bara reynt að leysa málin í endanum erum við bara ekki á réttri leið með öll þessi mál. Það verður að veita þjónustuna heima fyrir eftir því sem hægt er. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur alla burði til þess að gera það og er landinu í heild mjög mikilvægt. Þess vegna trúi ég því ekki fyrr en ég tek á því að menn ætli ekki að taka þannig á málum að það sé hægt að vera með eðlilega og hlutfallslega starfsemi þar eins og á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sem þó er ekki ofalið af þeim framlögum. Mér skilst að 400--500 millj. vanti. Það er þetta sem ég vil koma á framfæri. Og það er engin stjórnsýsla, ekki nokkur, að haga málum þannig að mál séu leyst á þann hátt sem augljóslega leiðir til skriðu, bæði fagfólks og sjúklinga, inn á tilteknar stofnanir. Það er ekki hægt og á ekki að gera þannig. Það er virkilega andstætt öllum sjónarmiðum hvað varðar byggðastefnu. Þarna er allt hægt að gera ef menn fá hlutfallslega möguleika á við það sem gert er annars staðar á landinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. þar sem lagt er til að stjórn Íbúðalánasjóðs verði veitt heimild til að afskrifa hluta af skuldum félags eða félagasamtaka við Íbúðalánasjóð. Sl. vor setti ríkisstjórnin starfshóp á laggirnar til að leita lausna á alvarlegum greiðsluvanda tiltekinna námsmannasamtaka, þ.e. Iðnnemasambandsins, vegna reksturs þeirra á leiguíbúðum ætluðum námsmönnum. Niðurstaða starfshópsins var að rétt væri að afla lagaheimildar til handa Íbúðalánasjóði til að sjóðurinn gæti ásamt öðrum lánardrottnum brugðist við erfiðum greiðsluvanda samtakanna. Núgildandi heimild skv. 47. gr. laga um húsnæðismál, nr. 44/1998, til niðurfellingar á kröfum Íbúðalánasjóðs er bundin annars vegar við kröfur á hendur einstaklingum og hins vegar sveitarfélögum. Því er hér lagt til að í 47. gr. laganna verði bætt við ákvæði sem heimili stjórn Íbúðalánasjóðs að afskrifa hluta af lánum Íbúðalánasjóðs til félags eða félagasamtaka að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Með lögum nr. 155/2001, sem breyttu lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, var sett inn heimild fyrir stjórn Íbúðalánasjóðs til afskrifta á hluta af lánum sveitarfélaga að fengnum tillögum eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga. Við frumvarpsgerð þessa var horft til núgildandi 4. mgr. 47. gr. laganna sem kveður á um heimildir Íbúðalánasjóðs til afskrifta hluta af skuldum sveitarfélaga. Lagt er til að félög eða félagasamtök beini ósk um afskriftir til stjórnar Íbúðalánasjóðs. Stjórn sjóðsins taki síðan afstöðu til þess hvort hún leggur til að orðið sé við umsókninni eða henni synjað. Við mat á því þarf stjórn Íbúðalánasjóðs, m.a. með hliðsjón af tilgangi laganna skv. 1. gr. þeirra, að huga að því hvort hagsmunum sjóðsins verði betur borgið með slíkum samningi. Tillaga stjórnar Íbúðalánasjóðs er síðan send til umsagnar félagsmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og Ríkisendurskoðunar. Sett er sem skilyrði að gerðar verði upp eftirstöðvar vanskila og að samningar um niðurfellingu skulda skuli gerðir í tengslum við heildarendurskipulagningu á fjármálum viðkomandi félags eða félagasamtaka. Heimildin til niðurfellingar á skuldum félags eða félagasamtaka er síðan bundin því skilyrði að félagsmálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti og Ríkisendurskoðun fallist á tillöguna. Afskriftaheimild þessi tæki þannig t.d. til hinna ýmsu félaga- og rekstrarforma, svo sem hlutafélags, einkahlutafélags, sjálfseignarstofnunar og húsnæðissamvinnufélags. Tenging afskrifta við uppgjör á vanskilum og greiðslum og endurskipulagningu á fjármálum skuldara getur verið greiðsluhvetjandi. Með lögfestingu á slíkri heimild er því í raun verið að tryggja hagsmuni Íbúðalánasjóðs eins og kostur er við slíkar aðstæður. Með slíkri niðurfellingu og skuldaskilum má líta svo á að hagsmunir Íbúðalánasjóðs séu betur tryggðir. Það er ljóst að ekki er gert ráð fyrir að þessari heimild verði beitt nema í undantekningartilvikum en nauðsynlegt þykir að setja nokkuð ströng skilyrði fyrir afskriftum, enda slíkt til samræmis við aðrar afskriftaheimildir Íbúðalánasjóðs skv. 47. gr. laganna. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til hv. félmn. til athugunar.

Virðulegur forseti. Hæstv. félmrh. hefur mælt hér fyrir frv. um breytingu á lögum um húsnæðismál. Það gengur fyrst og fremst út á að opna fyrir að félag eða félagasamtök geti fengið niðurfellingu á hluta af skuldum við sjóðinn. Þetta frv. er eitt af þeim málum sem hafa verið kynnt í hv. félmn. Hér er verið að stoppa í þau göt sem hafa komið í ljós á lögunum. Það beinir athyglinni að því að þegar um mjög stór lagafrumvörp er að ræða, eins og um Íbúðalánasjóð, og við getum líka tekið barnaverndarmál, barnalög o.s.frv., væri kannski æskilegt að gera ráð fyrir endurskoðun á lögunum eftir tvö til þrjú ár til að sjá úr hverju þarf að bæta þegar á lögin reynir. Ég hef ekki miklar athugasemdir við frv. Aðalatriðið er að fyrirbyggja að upp komi miklir vankantar. Það er kannski enn brýnna núna þar sem ýmis fyrirtæki eru farin að byggja leiguíbúðir og því mikilvægt að tryggja að fjárhagsáætlanir og annað sem lán er tekið út á hjá sjóðnum standist, þannig að það þurfi ekki að koma til þessa. Við þekkjum líka, eins og hæstv. félmrh. nefndi, vandræði vegna námsmannaíbúða. Það er hins vegar afar brýnt að bygging þeirra haldi áfram af enn meiri krafti en hingað til. Það þarf að huga að því hvernig hægt er að tryggja að slíkt geti haldið áfram. Hér er ekki verið að opna fyrir neina krana. Það er talsvert mikið af fyrirvörum og nauðsynlegt fyrir stjórn Íbúðalánasjóðs að leita umsagna vegna þessara mála. Þetta er í raun algjörlega sambærilegt við sveitarfélögin þegar þau þurfa að leita eftir sínum niðurfellingum. Þannig verður svipað á komið með þessum tveimur aðilum. Þetta verður rætt í hv. félmn. og að sjálfsögðu verður leitað umsagna um málið. Við munum þá eflaust skoða hvernig málið hefur gengið fyrir sig frá upphafi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á þjóðminjalögum, nr. 107/2001. Eftir að þjóðminjalög tóku gildi á síðasta ári hefur í framkvæmd komið í ljós þörf á því að gera nokkrar breytingar á lögunum. Í fyrsta lagi er mikilvægt að skerpa betur á verkaskiptingu milli Þjóðminjasafns Íslands og Fornleifaverndar ríkisins en gert er í gildandi lögum. Fornleifavernd ríkisins er fyrst og fremst stjórnsýslustofnun sem veitir leyfi og hefur eftirlit með fornleifarannsóknum, en Þjóðminjasafn Íslands er höfuðsafn á sviði minjavörslu í landinu. Mikilvægt er að skilin milli þessara stofnana séu skýr og er breytingum þeim sem lagðar eru til í 3. og 10.--14. gr. frv. ætlað að tryggja það betur en nú er. Í öðru lagi hefur komið fram óánægja á landsbyggðinni með stöðu minjavarða samkvæmt gildandi lögum. Bent hefur verið á að hlutverk þeirra sé óljóst og að starfssvið þeirra hafi þrengst til muna frá því sem áður var. Áður höfðu minjaverðir eftirlit með gömlum húsum fyrir Þjóðminjasafnið og húsafriðunarnefnd og ráðgjöf fyrir byggðasöfnin, m.a. um varðveislu nýfundinna forngripa o.fl., auk þess að hafa eftirlit með fornminjum. Til að auka hlutverk og breikka starfssvið minjavarða á landsbyggðinni er lagt til í 4. gr. frv. þessa að þeir heyri undir Þjóðminjasafn Íslands þar sem starfsemi safnsins er mun víðtækari en annarra stofnana þjóðminjavörslunnar, sem eru Fornleifavernd ríkisins og húsafriðunarnefnd ríkisins. Lagt er til að sérstaklega verði kveðið á um að minjaverðir skuli sinna verkefnum er varða þjóðminjavörsluna í heild, þar með talið fornminjum og húsafriðun. Um störf þeirra verði fjallað nánar í reglugerð sem ætlað er að taka mið af fjölþættu hlutverki þeirra. Í þriðja lagi er lagt til að ákvæði um neyðarrannsóknir verði gert skýrara en er samkvæmt gildandi lögum, en þar er ekki að finna skilgreiningu á neyðarrannsóknum. Í 7. gr. frv., sem breytir 13. gr. gildandi laga, er sérstaklega tekið fram að rannsóknir samkvæmt ákvæðinu séu neyðarrannsóknir. Með breytingunni er gerður skýr greinarmunur á slíkum rannsóknum sem varða óskráðar og óþekktar fornminjar og þeim fornleifarannsóknum sem fjallað er um í 14. gr. laganna og varða skráðar og þekktar fornminjar. Þegar óskráðar og óþekktar fornminjar finnast, hvort heldur er vegna framkvæmda eða af öðrum ástæðum, er samkvæmt 7. gr. frv. lagt til að Fornleifavernd rannsaki fundinn og að kostnaður af því verði borinn af stofnuninni. Annað gildir þegar framkvæmdir eru fyrirhugaðar og vitað er um fornminjar á viðkomandi stað í fornleifaskrám eða öðru rituðu efni. Þá ber framkvæmdaraðili kostnað af þeim eins og kveðið er á um í 14. gr. laganna. Eins og fram kemur í athugasemdum frv. við 7. gr. er mikilvægt að í reglugerð verði sett nánari ákvæði um samráð við menntmrn. um umfang neyðarrannsókna, einkum þegar fornminjar finnast á stöðum þar sem engar framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Í fjórða lagi er lögð til breyting á 12. gr. gildandi laga, í 6. gr. frv., þannig að samráð verði haft við Umhverfisstofnun, sem áður var Náttúruvernd ríkisins, þegar fornleifar liggja undir skemmdum en þó einungis í þeim tilvikum þegar um er að ræða bæði fornminjar og náttúruminjar. Að lokum eru lagðar til orðalagsbreytingar á gildandi lögum í 1., 2., 5., 8. og 9. gr. frv. sem ég tel að skýri sig sjálfar og um er fjallað í athugasemdum við viðkomandi greinar. Tel ég ekki ástæðu til að fjalla um þær sérstaklega en vísa til athugasemdanna í frv. sjálfu. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntmn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég fagna því að fram sé komið frv. sem tekur á þeim atriðum sem þetta frv. gerir. Það er ekki langt síðan Alþingi Íslendinga endurskoðaði þjóðminjalögin í heild sinni. Það var veturinn 2000--2001 að menntmn. varði miklum tíma í að vinna við þá nýju löggjöf. Eins og þingmenn muna eflaust var frv. sem lagt var fyrir Alþingi þess eðlis að gert var ráð fyrir því að Þjóðminjasafnið hefði áfram yfirumsjón með fornleifum, eins og hafði verið fram að þeim tíma. En í meðförum nefndarinnar urðu þau tíðindi að ákveðið var að stokka upp málaflokkinn og búa til Fornleifavernd ríkisins. Á lokaspretti þeirrar afgreiðslu verður að viðurkenna að okkur skrikaði fótur. Ég tel að nefndin hafi unnið þetta mál afar vandvirknislega og farið mjög vel í saumana á því. Ég vil meina að þessi aðgerð hafi verið gerð að mjög yfirveguðu ráði en engu að síður urðu þarna, eins og kemur fram í þessu frv., nokkrir lapsusar undir lokin, enda kannski ekki við öðru að búast þegar um stórmál á borð við þetta var að ræða. Ég fagna því að hér skuli leiðrétt það sem fór úrskeiðis í þeirri afgreiðslu. Sérstaklega vil ég nefna meðferð kirkjugripa í því sambandi. Það var auðvitað bara vitleysa hjá okkur í menntmn. á þeim tíma að setja kirkjugripi undir Fornleifavernd ríkisins. Ég sé því ekki betur en að verið sé að taka til í þessum lagabálki, sem er flókinn og viðamikill. Eftir stuttan yfirlestur á þessu frv. sé ég ekki að hér þurfi að gera miklar athugasemdir. Þó langar mig til að segja, kannski sérstaklega vegna þess að nú eru þingmenn í önnum við fjárlagaafgreiðslu, að það er auðvitað sorglegt að Fornleifavernd ríkisins skyldi stofnuð á þann hátt sem gert var, þ.e. fjárhagslega. Hún var nánast skorin innan úr Þjóðminjasafninu með því að flytja til örfá stöðugildi, tvö eða þrjú stöðugildi úr Þjóðminajsafninu og setja þau undir hatt Fornleifaverndar ríkisins. Við sem hér störfum verðum auðvitað að gera okkur grein fyrir því að stofnun á borð við Fornleifavernd ríkisins, sem á að hafa það mikilvæga hlutverk sem hún hefur, verður auðvitað að fá þá fjármuni og svigrúm sem eðlilegt getur talist til þess að geta starfað af metnaði og reisn. Auðvitað á það sama við Þjóðminjasafn Íslands. Maður fær alltaf pínulítinn kinnroða þegar sú eðla stofnun er nefnd í þessum sal. Það er auðvitað þyngra en tárum taki að við skulum ekki hafa átt þess kost að fara í Þjóðminjasafnið og skoða þá muni sem þar eru varðveittir síðustu fimm ár, eða hvað þau eru orðin mörg frá því að húsinu var lokað vegna viðgerða. Ég vil brýna alþingismenn, nú meðan fjárlagaumræðan er í gangi, að taka málefni Þjóðminjasafnsins og Fornleifaverndar ríkisins upp á sína arma og sjá til að þannig verði staðið að málum að þessar stofnanir geti starfað af þeirri reisn sem þeim ber, sem ég er sannfærð um að þjóðþingið ætlar þeim og hefur alla tíð ætlað þeim. Varðandi frv. sem hér er ítreka ég einungis að það er gott að það skuli komið fram. Ég held að það geri þá lagabálka sem hér um ræðir betri en okkur tókst að afgreiða frá menntmn. á sínum tíma. Ég lýsi því yfir að ég mun fylgja þessu máli eftir af áhuga í menntmn.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði í ræðu sinni að lítils háttar mistök urðu á við vinnslu þessa máls sem að öðru leyti tók mikinn tíma og kostaði mikla yfirlegu í menntmn. á sínum tíma. Þar var unnið í málinu af mikilli eljusemi en um er að ræða flókið og yfirgripsmikið mál. Í því tilefni sem hér um ræðir, þ.e. frv. sem liggur fyrir, er verið að sníða af nokkra vankanta sem komið hafa í ljós á málinu og það er gott að vita til þess að hér í sölum Alþingis ríkir skilningur á því að það hafi verið nauðsynlegt. Ég vil einnig taka fram að hlutverk fornleifanefndar ríkisins breytist með þessu og þar af leiðandi mun sú fjárþörf sem stofnunin fann fyrir breytast að sama skapi. Ég vil að lokum taka fram að verið er að vinna að miklu endurnýjunarstarfi fyrir Þjóðminjasafnið. Það var orðið löngu tímabært. Það er hins vegar mjög kostnaðarsöm og viðamikil aðgerð. Við sjáum nú fyrir endann á þeirri aðgerð til allrar lukku og full ástæða er til að hlakka til þess þegar Þjóðminjasafnið verður opnað á ný.

Herra forseti. Ég vil einungis fagna því sem hæstv. ráðherra segir að nú sjái fyrir endann á endurbyggingarmálum eða viðhaldsmálum Þjóðminjasafnsins og lýsi mig fullkomlega reiðubúna til þess að taka þátt í þeim lokahnykk sem þarf til að setja á það mál. Ég verð að lýsa því yfir að ég hlakka mikið til að fá að heyra það úr munni hæstv. ráðherra hvenær Þjóðminjasafnið verður opnað.

Herra forseti. Ástæða er til að fagna því að þetta frv. hefur verið lagt fram. Ég tek undir þau orð og fullyrði að menntmn. mun að sjálfsögðu hraða mjög störfum við að koma frv. í gegnum þingið því þetta eru ákveðnar lagfæringar á þeirri vinnu sem fram fór hér árið 2001 þegar allir þessir miklu bálkar voru til meðferðar og ákveðnir gallar hafa komið fram á. Hér er augljóslega verið að taka á þeim og ég held að nefndin þurfi ekki mjög langan tíma til að fara yfir málið. Hins vegar vakti það athygli mína þegar hæstv. ráðherra var í andsvari áðan að hann tiltók, sem rétt er auðvitað, að nú fari fram mikið endurnýjunarstarf í Þjóðminjasafninu og vissulega var tími til þess kominn, og jafnframt sagði hæstv. ráðherra að nú sæjum við fyrir endann á þeim framkvæmdum. Því er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort búið sé að gera nýja áætlun um það hvenær Þjóðminjasafnið verði opnað. Gerðar hafa verið nokkrar áætlanir og jafnvel verið nefndar nokkrar dagsetningar. Ég held ég muni það rétt að í skýringartexta við fjárlög ársins í ár hafi verið gert ráð fyrir að Þjóðminjasafnið yrði opnað árið 2002. Ég tel því óhjákvæmilegt við þessar aðstæður að spyrja hæstv. menntmrh. hvort fyrir liggi nýjar áætlanir og hvenær áætlað sé að Þjóðminjasafnið opni.

Herra forseti. Ljóst er að það sér fyrir endann á byggingarframkvæmdum við Þjóðminjasafnið. Síðan þarf að koma þar upp sýningu og sýningaraðstöðu og mér sýnist líklegt að við getum farið að eygja þann möguleika, án þess að ég vilji fullyrða um það, að við gætum hugsanlega opnað safnið á árinu 2004. Þetta er ég þó ekki að fullyrða því það fer eftir fjárveitingum en ég bind vonir við að það verði hægt og við sjáum síðan hvað setur.

Herra forseti. Það er augljóst að hæstv. menntmrh. vill ekki fullyrða of mikið, enda hafa ýmsir brennt sig á því áður að fullyrða meira en hægt var að standa við varðandi opnun Þjóðminjasafnsins. En vegna þeirra varfærnislegu orða sem hæstv. ráðherra hafði um væntanlega opnun Þjóðminjasafnsins og nefnir árið 2004 sem er nú býsna langt í, ég tala nú ekki um ef við lítum á þann tíma sem búinn er að fara í allar þessar framkvæmdir, þá er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort fyrir liggi framkvæmda- og fjárhagsáætlanir um þetta verk, þannig að hugsanlega verði hægt að taka þetta upp áður en við afgreiðum fjárlög fyrir árið 2003 svo hægt verði a.m.k. að leggja drög að því að staðið verði við þau varfærnislegu orð hæstv. ráðherra um að Þjóðminjasafnið verði opnað árið 2004.

Herra forseti. Af því hér eiga í hlut tveir virtir þingmenn sem eru kunnir fyrir íslenskukunnáttu sína báðir tveir, þá vil ég leggja áherslu á það sem ég sagði að ég bind vonir við að hægt verði að opna Þjóðminjasafnið á árinu 2004, annað sagði ég ekki. Þar sem hv. þm. er talaði hér síðast á sjálfur sæti í fjárln., þá gerir hann sér grein fyrir því að þar eru útgjöldin ákveðin. Og þar sem fyrir liggur annars vegar að ljúka byggingarframkvæmdum, setja upp sýningaraðstöðu og síðan að hanna sýninguna og það er ýmsum fjármögnunarmöguleikum háð fleirum en fjárlögum á Alþingi því safnið á sér styrktaraðila og sækir fé til þeirra til að setja upp sýningar, þá vil ég ekki gefa neinar yfirlýsingar aðrar en þær sem hér hafa komið fram. Við þær yfirlýsingar verður hv. þm. að una og ég veit, af því hann vinnur í fjárln., að hann skilur hversu varfærnislegt orðalagið er.

Herra forseti. Ég endurtek að hæstv. ráðherra er mjög varfærnislegur í yfirlýsingum sínum og ég skil það mætavel að af ýmsum ástæðum er eðlilegt að svo sé. Ég vil aðeins nota seinna andsvar mitt til þess að hvetja hæstv. ráðherra til að nýta aðstöðu sína til að reyna að undirbúa þetta mál sem allra best þannig að möguleiki verði á að fjárln. geti skoðað málin nú fyrir lokagerð fjárlaga, vegna þess að ekki er mikill tími til stefnu ef reyna á að verða við, eigum við að segja þeirri ósk eða von hæstv. ráðherra að safnið geti opnað 2004, því við erum þá auðvitað að tala um að megintíminn sem fer í þá vinnu hlýtur að vera árið 2003. Við þurfum þess vegna að geta markað stefnuna raunverulega við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2003. Ég vil því nota tækifærið og hvetja hæstv. ráðherra til að hotta vel á sitt fólk þannig að sem allra gleggstar upplýsingar liggi fyrir áður en við afgreiðum fjárlög. Þá á ég ekki síst við að allar fjárhagsáætlanir liggi fyrir og einnig áætlanir um það hvernig menn ætla sér að skipta þeim kostnaði sem hlýst við að láta þennan draum svo margra rætast sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem orðið hafa um frv. og í ljósi þeirra umræðna geri ég mér vonir um að það muni eiga að greiða leið í gegnum hæstv. menntmn. Ég held að öll efni standi til þess og mér heyrist viðbrögðin hafa verið í þeim dúr.