Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta hv. heilbr.- og trn. um 418. mál sem er frv. til laga um breytingu á almannatryggingalögunum. Á fund nefndarinnar vegna þessa máls komu þeir gestir sem taldir eru upp í nál., bæði frá heilbrrn. og Tryggingastofnun, og auk þess fulltrúar Öryrkjabandalags Íslands, Garðar Sverrisson og Valgerður Ósk Guðjónsdóttir, auk Halldórs Gunnarssonar frá Þroskahjálp. Tveir embættismannanna úr ráðuneytinu voru skipaðir í nefnd þá sem falið var að útfæra og handsala samkomulag heilbr.- og trmrh. og formanns Öryrkjabandalagsins frá 25. mars sl. Það samkomulag fjallaði m.a. um tvöföldun á grunnlífeyri þeirra sem yrðu öryrkjar ungir að árum. Embættismennirnir greindu frá því að nefndin hefði ekki náð að funda nema tvisvar og hún hefði heldur ekki náð að skila neinum tillögum til ráðherra en að ýmsar útfærslur hefðu verið ræddar á þessum tveimur fundum nefndarinnar. Þeir kváðu nefndinni hafa verið falið að útfæra samkomulagið með það að leiðarljósi að koma sem best til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni og hafa því ekki átt sömu valkosti og sömu möguleika og jafnaldrarnir til að búa í haginn fyrir framtíðina. Þeir greindu líka frá því að nefndin hefði fyrst komið saman í septembermánuði sl. en þá hafi auk annarra gagna legið fyrir útreikningar frá Tryggingastofnun ríkisins sem einn embættismannanna hafði beðið um að fá í kjölfar umfjöllunar í tímariti Öryrkjabandalagsins um tiltekna útfærsluleið. Sá útreikningur Tryggingastofnunar nam 1,5 milljörðum kr. Embættismennirnir greindu jafnframt frá því að þeim hefði hins vegar verið gert að halda útfærslum sínum innan fjárhagsramma samþykktar ríkisstjórnarinnar frá 25. mars sl. sem var 1 milljarður kr. og áætlaður kostnaður Tryggingastofnunar vegna þessa frv. nemur rétt rúmlega þeirri fjárhæð. En frv. leggur til að aldurstengd örorkuuppbót verði tekin upp og hún felur í sér að fjárhæð uppbótarinnar miðast við þann aldur þegar einstaklingur var í fyrsta sinn metinn 75% öryrki samkvæmt 1. og 2. mgr. 12. gr. og 29. gr. almannatryggingalaga eða uppfyllir skilyrði 8. gr. laganna um félagslega aðstoð. Frv. miðar að því að bæta hag þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Þeir hafa oft ekki hafið störf á vinnumarkaði, ýmist vegna ungs aldurs eða skólagöngu, og hafa þar af leiðandi ekki haft sömu tækifæri til að öðlast framreiknuð réttindi í lífeyrissjóðum, eins og sumir þeirra sem eldri eru, eða búa með atvinnutekjum í haginn fyrir framtíðina. Á fundi nefndarinnar var nokkuð fjallað um stöðu öryrkja yngri en 18 ára. Í 1. mgr. 12. gr. almannatryggingalaga kemur fram að einstaklingar á aldrinum 16--67 ára eiga, að uppfylltum lagaskilyrðum, rétt á örorkulífeyri. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að greiðslur aldurstengdrar örorkuuppbótar geti fyrst hafist við 18 ára aldur. Við umfjöllun málsins kom fram hjá fulltrúum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins að eðlilegt þætti að miða við 18 ára aldursmörkin, sem er lögræðisaldur. Foreldrar eru forsjár- og framfærsluskyldir með börnum sínum undir lögræðisaldri og því eiga ekki sömu sjónarmið við um þá sem eru á þessu aldursbili og þá sem eru orðnir 18 ára og lögráða. Það kom líka fram að framkvæmdin hjá Tryggingastofnun ríkisins er sú að barn á aldrinum 16--17 ára sem metið hefur verið sem öryrki getur ásamt foreldrum sínum valið hvort það fær örorkulífeyri eða umönnunarbætur, og valið ræðst síðan af því hvort kemur hagstæðara út fyrir viðkomandi. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þetta sjónarmið og rökin sem þar eru á bak við. Meiri hluti nefndarinnar fagnar líka því skrefi sem stigið er með frumvarpinu til viðurkenningar á sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni og þeim kjarabótum sem frumvarpið tryggir þeim. Örorkulífeyrir, sem nú er 20.630 kr., hækkar með aldurstengingunni um 100% hjá þeim sem verða 75% öryrkjar 18 og 19 ára og verður því árið 2004 42.498 kr., að meðtalinni lögbundinni verðlagshækkun sem kemur til framkvæmda þann 1. janúar nk. Aldurstengda örorkuuppbótin lækkar svo hlutfallslega eins og fram kemur í 2. efnismgr. 2. gr. frumvarpsins því síðar á lífsleiðinni sem menn verða öryrkjar. Að viðbættri tekjutryggingu og tekjutryggingarauka þýðir þessi lagabreyting að öryrkjum á aldursbilinu 18--19 ára eru tryggðar greiðslur frá Tryggingastofnun að fjárhæð 108.350 kr. á mánuði. Innifaldar í þeirri fjárhæð eru 2 þús. kr. hækkun á tekjutryggingu og 2 þús. kr. hækkun á tekjutryggingarauka sem koma til framkvæmda 1. janúar nk. samkvæmt reglugerð um hækkun bóta almannatrygginga. Við þetta getur síðan bæst heimilisuppbót þannig að samtals geta greiðslur til öryrkja á þessu aldursbili numið rúmum 126 þús. kr. frá 1. janúar nk. Meiri hluti hv. heilbr.- og trn. vill líka minna á aðrar nýlegar breytingar til hækkunar á bótum almannatrygginga til öryrkja. Verulega hefur verið dregið úr áhrifum atvinnutekna til lækkunar á bótagreiðslum en frá miðju ári 2001 eru einungis 60% af atvinnutekjum öryrkja lögð til grundvallar, jafnt við útreikning á tekjutryggingu, tekjutryggingarauka og heimilisuppbót, en var áður 100%. Áhrif tekna til skerðingar á tekjutryggingarauka hafa jafnframt verið minnkuð úr 67% í 45%. Það kemur fram í athugasemdum með frv. að eftir 1. júlí nk. er fyrirhugað að meta hvernig til hafi tekist við að koma sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Meiri hluti heilbr.- og trn. leggur áherslu á að við það mat verði sérstaklega skoðað mismunandi fjárhagsleg afkoma ungra öyrkja með tilliti til þess hvort þeir hafa náð að eignast framreiknaðan rétt til örokulífeyris frá lífeyrissjóði. Herra forseti. Meiri hluti heilbr.- og trn. mælir með því að frv. þetta verði samþykkt óbreytt.

Ég vil taka það fram að búist er við atkvæðagreiðslu klukkan sex í dag.

Herra forseti. Í 1. umr. um þetta mál benti ég á að hér væri verið að bæta fólki, öllum, háð aldri en óháð því hvort fólkið hefði fengið framreikning í lífeyrissjóði og að örugglega væri til fjöldi dæma þar sem fólk er með framreikning í lífeyrissjóði og fær þessa viðbót. Ég vil spyrja hv. framsögumann meiri hlutans Jónínu Bjartmarz hvort hún telji eðlilegt að hanna lífeyriskerfið þannig að fólk með fullan framreikning fái viðbót núna en svo eru aðrir skertir sem verða öryrkjar seinna og fá ekki framreikning. Þeir sem t.d. hefja störf þrítugir og verða strax öryrkjar eftir nám eru skertir samkvæmt þessum hugmyndum og fá samt ekki framreikning. Svo geta verið aðrir, 23 ára og búnir að vinna í þrjú ár t.d. sem sjómenn. Þeir fá fullan framreikning, fá mjög góðan lífeyri. Þeir fá þessa viðbót nánast óskerta. Telur hv. þm. eðlilegt að hanna velferðarkerfið svona?

Herra forseti. Frv. það sem við ræðum er niðurstaða úr samkomulagi sem formaður Öryrkjabandalags Íslands gerði við hæstv. heilbr.- og trmrh. og það varð niðurstaða þeirra og viðræðna sem þar höfðu átt sér stað að með því að ráðstafa þeim milljarði sem samkomulagið gengur út á á þennan hátt, eins og frv. gerir ráð fyrir, væri best komið til móts við þarfir þeirra sem verða öryrkjar ungir að árum. Hins vegar á fundi hv. heilbr.- og trn. var þessi spurning m.a. borin upp við þá sem sátu í starfshópnum og áttu að útfæra þetta en náðu ekki að skila tillögum til ráðherra, hvort það hefði sérstaklega verið skoðað að sumir í þessum hópi nytu framreiknaðra lífeyrisréttinda og aðrir ekki. Það kom fram í svörum gesta á fundi nefndarinnar að það hafði ekki sérstaklega verið gert. Hins vegar óskuðum við eftir á þeim fundi að fá upplýsingar frá Tryggingastofnun ríkisins um þá öryrkja og hversu margir þeir væru sem ættu engan framreiknaðan rétt í lífeyrissjóði. En nú sem við stöndum hér og umræðan er hafin hafa okkur ekki enn þá borist þær upplýsingar. Hins vegar kemur í ljós í töflu sem okkur barst, þar sem öryrkjarnir eru annars vegar aldursgreindir og aldursflokkaðir, síðan er meðaltal og fjöldi þeirra sem eru með tilteknar fjárhæðir í greiðslur frá lífeyrissjóðum, að það er fyrst við 30 ára aldurinn sem þeir ná um 20 þús. kr. En þetta eru bara meðaltalstölur. Eins og ég sagði leggur meiri hluti nefndarinnar áherslu á að við endurskoðun í sumar verði þessu sérstakar gætur gefnar.

Herra forseti. Telur hv. þm. Jónína Bjartmarz eðlilegt að samkomulag tveggja aðila sem greinilega hafa ekki vit á þessum málum, sem greinilega vita ekki hvernig velferðarkerfið er uppbyggt, vita ekki að lífeyrissjóðirnir eru með framreikning og að fólk sem er 25 ára getur verið með fullan framreikning, telur hún að samkomulag milli slíkra aðila sem ekki hafa meira vit á þessu en þetta eigi að móta velferðarkerfið? Síðan er það spurningin um þessar upplýsingar sem við fengum frá heilbrrn. Það kom svo reyndar seinna í ljós að þær voru bara fyrir einstaklinga. Þar kemur í ljós að gífurlegur fjöldi öryrkja er á aldursbilinu 15--20 ára. Þeir eru 1.500, miklu fleiri en í aldursbilunum sem koma á eftir. Hvað er að gerast? vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar. Hvað er að gerast varðandi það að nánast skuli vera tvöfalt fleiri öryrkjar á þessum unga aldri, 15--20 ára, heldur en á aldursbilunum 20--25, 25--30 ára o.s.frv. Þetta voru mjög sláandi upplýsingar sem við fengum frá Tryggingastofnun.

Herra forseti. Ég tel mig þess ekki umkomna, öfugt við hv. þm. Pétur H. Blöndal, að leggja mat og dóm á vit og þekkingu þeir sem unnu þetta frv. Hins vegar er ljóst að þær upplýsingar sem hann vísar til lágu ekki fyrir hjá þeirri nefnd sem falið var að útfæra frv. Það kom skýrt fram á fundum nefndarinnar. Eins og ég greindi frá í fyrra svari mínu við andsvari hv. þm. liggja þær upplýsingar enn ekki fyrir hversu margir þeir öryrkjar eru sem eiga engan framreiknaðan rétt í lífeyrissjóð. Hins vegar heyrist mér á hv. þm. að honum sé í mun að þeir öryrkjar sem verst standa og minnstar tekjur hafa til ráðstöfunar njóti sem mest af þeim milljarði sem hér er verið að ráðstafa til öryrkja. Ég get svo sannarlega tekið undir þau sjónarmið og ég vænti þess að í endurskoðuninni sem fram fer í sumar þegar lagt verður mat á það hvernig til hafi tekist þá verði m.a. kannað, eins og meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á, hverjir eiga ekki neinn rétt í lífeyrissjóð. Ég geri ráð fyrir að horft verði til þess ef einhverjar breytingar verða gerðar á þessu frv.

Herra forseti. Við fengum bréf sent frá Öryrkjabandalaginu. Það stefnir í enn ein málaferlin ef að líkum lætur. Í þessu bréfi segir, með leyfi forseta: ,,Aðalstjórn Öryrkjabandalagsins felur framkvæmdastjórn bandalagsins að fara þess á leit við Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmann að hann vinni greinargerð um lagalega stöðu þess samkomulags sem ríkisstjórn Íslands gerði við Öryrkjabandalagið þann 25. mars.`` Ég get ekki séð annað en að það stefni í annað öryrkjamál. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm.: Ef ríkisstjórnin tapar nú þessu máli líka, mun ríkisstjórnin taka ábyrgð á málinu, pólitíska ábyrgð? Er þá ekki rétt að hæstv. heilbrrh. taki pólitíska ábyrgð á málinu og segi af sér í kjölfarið ef hann tapar nú þessu máli?

Hvað ef, hv. þm.? Það er erfitt að svara því. Hv. þm. les hér upp, herra forseti, bréf sem þingmönnum barst frá Öryrkjabandalaginu þar sem þeir lýsa því yfir að þeir hafi samþykkt einróma á fundi sínum að fela tilteknum lögmanni að kanna þetta. Ég geri ekki nokkrar athugasemdir við það. En ég vil segja fyrir mína parta að ég sé ekki að forsendur séu fyrir neinum málarekstri hvað varðar þetta samkomulag og það mál sem við erum að ræða hér. En eins og ég segi, öryrkjar og lögmaður þeirra eru fullkomlega frjálsir að því hvað þeir bera undir dómstóla.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta heilbr.- og trn. 25. mars sl. gerði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar samkomulag við formann Öryrkjabandalagsins um hækkun grunnlífeyris öryrkja. Um er að ræða margra ára baráttumál Öryrkjabandalagsins þar sem áhersla var lögð á hækkun grunnlífeyris fyrir þá sem yngstir verða öryrkjar. Í fréttatilkynningu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins um samkomulagið frá 25. mars 2003, samanber fylgiskjal VI í framkomnu nefndaráliti, kom fram að hækkunin skyldi taka gildi 1. janúar 2004. Einnig kom fram að ríkisstjórnin hefði samþykkt samkomulagið á fundi þennan sama dag og jafnframt að gert væri ráð fyrir að skipaður yrði starfshópur sem gerði endanlegar tillögur að breytingum á lögum um almannatryggingar í samræmi við samkomulagið sem fæli í sér eftirfarandi: Stigið yrði fyrsta skrefið til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fengju þannig hækkun á núverandi grunnlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins sem næmi allt að tvöföldun grunnlífeyris. Þeir sem verða öryrkjar seinna á lífsleiðinni fengju hins vegar hækkun á núverandi grunnlífeyri með hliðsjón af aldri, þannig að þeir sem verða öryrkjar 67 ára fengju grunnlífeyri sem næmi sömu upphæð og ellilífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins. Þá kom jafnframt fram í fréttatilkynningunni að samkvæmt útreikningum sérfræðinga ráðuneytisins yrði kostnaðurinn við þessa hækkun grunnlífeyris og kerfisbreytinguna rúmur 1 milljarður kr. á ári. Í útreikningum Tryggingastofnunar ríkisins, samanber fylgiskjal XII, var hins vegar gert ráð fyrir kostnaði vegna þessa að upphæð 1.528,8 millj. kr. en þar var einnig skoðaður möguleiki á að 16--17 ára bótaþegar yrðu teknir með. Talsverðar deilur hafa orðið um hvað hafi falist í samkomulagi heilbrigðisráðherra og Öryrkjabandalagsins. Því er rétt að athuga hvað fjölmiðlar sögðu felast í samkomulaginu eftir blaðamannafund heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og formanns Öryrkjabandalagsins sem haldinn var 25. mars 2003. Í umfjöllun Morgunblaðsins 26. mars 2003, samanber fylgiskjal III, daginn eftir blaðamannafundinn segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt samkomulaginu nemur hækkunin/lækkunin rúmum 400 kr. fyrir hvert ár á aldursskeiðinu 18--67 ára, eftir því hvenær viðkomandi er metinn til örorku. Sá sem verður öryrki 18 ára eða yngri fær í dag 20.630 kr. í grunnlífeyri en fengi samkvæmt samkomulaginu 41.260 kr. Sá sem verður fyrir örorku 56--57 ára gamall fengi rúmlega 4 þús. kr. hækkun, 46--47 ára fengi rúmlega 8 þús. og sá sem er 36--37 fengi tæpar 13 þús. Sá sem metinn er til örorku 26--27 ára fengi tæpar 17 þús. og hjá yngsta hópnum er hækkunin sem fyrr segir tæpar 21 þús. kr.`` Samkvæmt frumvarpinu mun hins vegar 56 ára öryrki fá aldurstengda örorkuuppbót sem nemur 516 kr. en hefði fengið rúmar 4 þús. kr. ef samkomulaginu hefði verið fylgt eftir. Ekki er heldur samræmi milli frumvarpsins og umfjöllunar Ríkisútvarpsins um samkomulagið frá 25. mars 2003, samanber fylgiskjal VII. Í frétt Ríkisútvarpsins segir, með leyfi forseta: ,,Grunnlífeyrir þeirra sem verða öryrkjar 67 ára verður sá sami og hjá ellilífeyrisþegum. Hann hækkar hins vegar um rúmar 400 krónur á ári og verður hærri því yngri sem viðkomandi missir starfsorkuna.`` Svipað kom fram í fréttum Stöðvar 2, samanber fylgiskjal VIII, 25. mars 2003 en þar var sagt, með leyfi forseta: ,,Grunnlífeyrir þeirra sem verða fyrir örorku 18 ára og yngri hækkar um 20 þús. kr. eða tvöfaldast frá því sem nú er. Hækkunin verður minni í réttu hlutfalli við aldur öryrkja sem nemur rúmum 400 kr. fyrir hvert aldursár uns grunnlífeyri ellilífeyris er náð við 67 ára aldur.`` Þessum skilningi Morgunblaðsins, Ríkisútvarpsins og Stöðvar 2 var ekki mótmælt af hálfu ráðherra eða ríkisstjórnarflokkanna en ljóst er að framlagt frv. er ekki í samræmi við lýsingar fjölmiðlanna á samkomulaginu eftir blaðamannafund heilbr.- og trmrh. og formanns Öryrkjabandalagsins. Samkvæmt frv. lækkar aldurstengd örorkuuppbót talsvert meira en um rúmar 400 kr. fyrir hvert aldursbil. Samkvæmt útreikningum Tryggingastofnunar ríkisins og því samkomulagi sem Öryrkjabandalagið, Morgunblaðið, Ríkisútvarpið og Stöð 2 töldu að hefði komist á á milli heilbrrh. og Öryrkjabandalagsins átti 44 ára gamall öryrki að fá aldurstengda örorkuuppbót að upphæð 9.684 kr. en samkvæmt frv. fær viðkomandi einungis 1.032 kr. Í frétt í Morgunblaðinu 28. nóvember 2003, samanber fylgiskjal V, kom fram skilningur heilbr.- og trmrh. á samkomulaginu. Þar stóð m.a., með leyfi forseta: ,,Heilbrigðisráðherra skipaði starfshóp til að útfæra breytingarnar og gera endanlegar tillögur að breytingum á lögum. Fór hópurinn m.a. yfir kostnað við breytingarnar og fékk ráðherra nýtt kostnaðarmat í hendur þar sem í ljós kom að heildarkostnaðurinn er talinn um 1.500 milljónir kr. Niðurstaðan var því sú að sögn ráðherra að greiða þyrfti hækkanirnar sem um var samið í áföngum, 66% koma til greiðslu um næstu áramót og afgangurinn ári síðar.`` Í sömu frétt Morgunblaðsins er haft eftir ráðherra, með leyfi forseta: ,,Ég stend að fullu við það sem ég vissi réttast þá [þegar samkomulagið var gert]. Síðan hef ég einsett mér að uppfylla samkomulagið. Við munum breyta lögum í samræmi við það sem samkomulagið kveður á um, við munum borga strax um áramótin það sem samkomulagið hljóðaði upp á þegar það var gert og greiða síðan viðbótina. Kerfisbreytingin verður lögfest og hún er komin til að vera.`` Í frétt Morgunblaðsins frá 27. nóvember sl., samanber fylgiskjal IV, kemur fram, með leyfi forseta: ,,Í ræðu Jóns Kristjánssonar heilbrigðisráðherra á Alþingi kom fram að einungis verður staðið við tvo þriðju samkomulagsins 1. janúar 2004, og muni afgangurinn koma til framkvæmda ári síðar. Jón Kristjánsson segir í samtali við Morgunblaðið að áætlað hafi verið að verja í þetta einum milljarði króna, og gert ráð fyrir því í fjárlögum. Þegar nefnd sem starfaði að málinu mat kostnaðinn hafi komið í ljós að það vantaði 500 milljónir upp á. ,,Það þýðir það að 1. janúar [2004] getum við ekki farið í nema tvo þriðju. Síðan er meiningin, og ég vona að það takist um það samkomulag, að 2005 komi afgangurinn til framkvæmda,`` segir Jón. Hann segir að heimildir á fjárlögum séu eingöngu fyrir einum milljarði sem samkomulagið gerði ráð fyrir. ,,Það var í samræmi við þá kostnaðaráætlun sem lá fyrir þegar það var gert.```` Af ummælum ráðherra er ljóst að hann taldi samkomulagið lúta að fyrirkomulagi sem gerði ráð fyrir 421 kr. lækkun fyrir hvert aldursbil og sem kostaði þar af leiðandi 1.528,8 millj. kr. en ekki 1.058 millj. kr. eins og fyrirliggjandi frv. hans hljóðar upp á. Skilningur heilbr.- og trmrh. á efni samkomulagsins kom einnig í ljós í umræðum um frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 á Alþingi 25. nóvember sl. en þar sagði hann m.a., með leyfi forseta: ,,Samkomulagið markaði tímamót að því leyti að þar er um breytt kerfi að ræða. Eins og hv. þm. gat um vinnur nefnd að útfærslu þessa samkomulags og mun væntanlega ljúka því verki á næstu dögum. Miðað við þær heimildir sem ég hef þarf hins vegar að áfangaskipta þessu samkomulagi. En það stendur ekki til annað en að standa við það eins og það stendur. Hins vegar gæti þurft að áfangaskipta því þannig að fyrsti áfangi tæki gildi 1. jan. 2004, eins og stendur í samkomulaginu, og síðan verði framhaldið fært í lög og menn meti stöðuna þegar líður á árið í ljósi reynslunnar og hvernig menn uppfylli samkomulagið.`` Það er því ljóst að ráðherra lítur svo á að hann sé að framfylgja samkomulaginu í áföngum án þess að um áfangaskiptinguna hefði verið samið. Í fréttatilkynningu ráðuneytisins kom skýrt fram að hækkun samkvæmt samkomulaginu skyldi koma til framkvæmda 1. janúar 2004. Það er hins vegar svikið með frv. Á fundi heilbr.- og trmn. var óskað eftir að fá tillögur starfshóps ráðuneytisins til þess að sjá hvað var haft til hliðsjónar við samningu frv. Þar sögðu embættismenn ráðuneytisins að ekki hefðu verið gerðar formlegar tillögur til ráðherra vegna málsins. Það er ekki í samræmi við þær upplýsingar sem hafa komið fram í þinginu, m.a. í ræðu heilbr.- og trmrh. frá 4. desember 2003, en þar sagði hann, með leyfi forseta: ,,Varðandi það hvaða tillögur starfshópurinn sem ég skipaði í byrjun maí skilaði þá skilaði hann til mín drögum og hugmyndum. Starfshópurinn hafði hugmyndir að þessari leið sem hv. þm. lýsti hér.`` Í frv. er gert ráð fyrir að aldurstengd örorkubót verði fyrst greidd við 18 ára aldur þrátt fyrir að í 1. mgr. 12. gr. almannatryggingalaga komi fram að einstaklingar á aldrinum 16--67 ára eigi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum rétt á örorkulífeyri og stangast frv. því á við ákvæði gildandi laga. Á fundi heilbr.- og trn. kom fram að 16--17 ára öryrkjar eru allstór hópur, eða 100 piltar og 70 stúlkur. Þrátt fyrir að lögræðislögunum hafi verið breytt fyrir nokkrum árum hefur fyrirkomulagi fyrir þennan hóp ekki verið breytt í almannatryggingakerfinu. Á fundi nefndarinnar kom jafnframt fram að framkvæmdin hjá Tryggingastofnun er þannig að 16--17 ára barn sem metið hefur verið öryrki getur ásamt foreldrum sínum valið hvort það fær örorkubætur eða hvort greiddar eru umönnunarbætur til foreldra þess með því. Ekki verður séð af frv. að foreldrar og börn geti valið þessa leið. Það er alvarlegt ef það er rétt að þau séu svipt þessum möguleika. Þegar heildarútgjöld vegna samkomulagsins eru skoðuð kemur í ljós að kostnaður ríkissjóðs vegna frv. nemur 1.050 millj. kr. en samkvæmt upphaflegu samkomulagi hefði það numið 1.528,8 millj. kr. Ef málið er skoðað nánar sést hins vegar að raunútgjöldin næmu aðeins 645 millj. Þar sem tekjuskattur er 38,54% yrðu samanlagðar tekjuskattsgreiðslur lífeyrisþeganna 405 millj. kr. Ef staðið hefði verið við upphaflegt samkomulag og tekjuskattsgreiðslur dregnar frá hefðu raunútgjöld ríkissjóðs því orðið um 940 millj. þar sem tekjuskattur hefði orðið um 590 millj. Því verður ekki annað séð en að svigrúm ætti að vera til að standa að fullu við upphaflegt samkomulag við Öryrkjabandalag Íslands, en fulltrúar ríkisstjórnarinnar á Alþingi felldu tillögur þess efnis við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir árið 2004. Minni hlutinn mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali en undir þetta álit skrifa Guðrún Ögmundsdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Önundur S. Björnsson og Þuríður Backman. Herra forseti. Mig langar aðeins að bæta hér við. Í stuttu máli snýst brtt. sem liggur hér fyrir á þskj. 632 um að hafa þá skerðingarreglu sem við teljum að hafi falist í samkomulaginu, og fjölmiðlar í raun og veru staðfesta að geri það. Sú leið lækkar aldurstengda örorkubót um 421 kr. fyrir hvert árabil og sú leið mun kosta 1.528,8 millj. kr. Herra forseti. Þetta mál snýst í mínum huga í raun um tvennt. Hið fyrra er að standa við gerða samninga. Hið seinna er almenn forgangsröðun í þágu þeirra sem minna mega sín. Í skýrslu Hagstofu Íslands um félags- og heilbrigðismál frá árinu 2003 sést að útgjöld vegna öryrkja á hvern íbúa eru minnst á Íslandi af öllum Norðurlöndunum. Svo tölurnar séu sambærilegar eru þær birtar á jafnvirðismælikvarða eða á PPP og sýna þær að Ísland ver um þriðjungi minna til öryrkja á hvern íbúa en t.d. Danir verja til málaflokksins. Við verjum þriðjungi minna en Danir þrátt fyrir að í Danmörku sé lægra hlutfall þeirra sem eru á aldursbilinu 18--64 ára á slíkum bótum. Séu útgjöld Íslendinga vegna öryrkja borin saman við hin Norðurlöndin sést að Norðmenn verja um helmingi hærri upphæð til málaflokksins en Íslendingar, og Svíar og Finnar verja 10--20% meira en við gerum. Við eigum að gera betur við öryrkja þessa lands og við eigum að standa við gerða samninga.

Herra forseti. Vegna orða hv. þingmanns og vegna nál. minni hluta heilbrn. þar sem kemur fram að öryrkjar sem eru á aldursbilinu 16--17 ára séu 170, 100 piltar og 70 stúlkur, vildi ég gjarnan koma að leiðréttingu um þetta. Þessu var slegið fram af embættismanni ráðuneytisins á fundi með heilbr.- og trn. en hins vegar barst okkur í nefndinni staðfesting frá Tryggingastofnun á því að þessir einstaklingar eru ekki nema 64. Það eru ekki nema 64 einstaklingar á aldursbilinu 16--17 ára. Í nál. minni hlutans segir að það verði ekki séð af frv. að foreldrar og börn geti valið þessa leið, hvort þeir velja örorkulífeyrinn eða umönnunarbætur eftir því hvort kemur betur út. Þá vil ég fá að vekja athygli, herra forseti, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar á því að frv. nær ekki til þeirra sem eru á aldursbilinu 16--17 ára. Það nær eingöngu til þeirra einstaklinga sem eru orðnir lögráða þannig að það er ekki um val þar að ræða. Þeir geta ekki valið umönnunarbætur, herra forseti.

Herra forseti. Eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz kom inn á eru þessar tölur byggðar á upplýsingum frá embættismönnum ráðuneytisins sem voru kallaðir fyrir heilbr.- og trn. Það sem við erum í rauninni að hnykkja á í minnihlutaáliti heilbr.- og trn. er að við þurfum að huga að þessum sérstaka hópi, 16--17 ára öryrkjum. Reyndar veit ég að það er skilningur innan heilbr.- og trn. fyrir því að vera á varðbergi gagnvart þessum hópi en við teljum afskaplega mikilvægt að bregðast við því. Það eru ákveðnar brotalamir á löggjöfinni eftir að lögræðislögunum var breytt. Það eru þessi millibilsár sem um er að ræða og við þurfum að hafa það í huga í allri lagasetningu og sérstaklega þegar við erum að tala um breytingar á almannatryggingalöggjöfinni hvernig sú lagabreyting muni snerta viðkomandi aldursflokk.

Herra forseti. Ég ætla ekki að draga þessa umræðu á langinn en vegna orða hv. þingmanns áðan þar sem hann lagði í ræðu sinni áherslu á að þeir sem verst stæðu og byggju við bágust kjörin nytu sem mest þeirra úrræða sem verið væri að grípa til og þeirra auknu fjárframlaga leikur mér forvitni á að vita hver afstaða hv. þingmanns er til þess að þeir sem ekki eiga framreiknaðan eða neinn rétt úr lífeyrissjóði njóti betur en aðrir og meira af þessum háu fjárframlögum sem verið er að leggja inn til Tryggingastofnunar vegna þessa frv. Í upplýsingum sem við erum nýbúin að fá kemur fram að það eru 5.513 örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar sem eru ekki með nokkurn rétt í lífeyrissjóði. Þetta er einmitt það sem meiri hluti nefndarinnar bendir á í nál. sínu, að þetta eru þeir sem við þurfum sérstaklega að gefa gaum við endurskoðunina sem segir í greinargerðinni að eigi að fara fram næsta vor. Fram kemur að af þessum 5.513 eru 1.647 20 ára og yngri þegar þeir voru fyrst metnir til örorku eða uppfylltu skilyrði endurhæfingarlífeyris.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Jónínu Bjartmarz um að við þurfum að sjálfsögðu að líta til þeirra raunbóta sem um er að ræða og við þurfum að taka tillit til framreikninga á lífeyrissjóði. Ég veit ekki betur en að Garðar Sverrisson, formaður Öryrkjabandalags Íslands, hafi tekið undir það á fundi heilbr.- og trn. að hann væri alveg til í að skoða þann möguleika hvernig framreikningur í lífeyrissjóði snertir öryrkjana. Hann hafði hugmyndir um að þetta væri ekki sérstaklega stór hópur sem nyti eins góðs og margir hafa sagt. Ég get að sjálfsögðu tekið undir að við eigum að forgangsraða í þágu þeirra sem mest þurfa á því að halda. Við vitum að ríkissjóður er ekki ótakmörkuð auðlind. Þess vegna fagna ég því að við munum skoða í framtíðinni í heilbr.- og trn. stöðu bótaþega, hvort sem er öryrkja eða annarra bótaþega í heild sinni og hvernig raunkjör þeirra eru. Maður getur ekki annað en tekið undir þau orð. Þetta mál snýst að sjálfsögðu um annað. Það snýst um samkomulag sem ráðherra gerði við Öryrkjabandalagið. Við höfum bent á að það samkomulag hafi verið brotið í samræmi við hvernig fjölmiðlar og aðrir hafa túlkað það. Þetta samkomulag og þetta mál snýst einnig um forgangsröðun okkar í pólitíkinni. Við í minni hlutanum teljum að svigrúm hafi verið til að standa við þetta samkomulag. Við teljum að svigrúm hafi verið til að bæta þessum 500 millj. við en ekki að áfangaskipta samkomulaginu eins og ráðherra talaði um. Við teljum að það hefði verið fullmögulegt ef pólitískur vilji hefði verið fyrir því. Svo var ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hefur gert mjög vel grein fyrir nál. minni hluta heilbr.- og trn. hvað varðar það mál sem við fjöllum um, þ.e. breytingar á almannatryggingum vegna aldurstengdrar örorkuuppbótar. Hefur þó nokkuð verið fjallað um málið og þá sérstaklega fram að þessu í tengslum við afgreiðslu fjárlaga því að þar var tekist á um þær upphæðir sem fram koma í skerðingartöflu sem við erum enn að takast á um við afgreiðslu þessa máls. Það er rétt að taka fram að ég lýsi ánægju yfir þeirri kerfisbreytingu sem komið er á með þessu frv., þ.e. að hækka bætur til þeirra sem yngstir verða öryrkjar. Þetta er réttlætismál og því ánægjulegt að af þessari kerfisbreytingu hafi orðið og það á ári fatlaðra. Fjármagnið sem við höfum til úthlutunar á fjárlögum er takmarkað en það er forgangsröðunin sem skiptir máli og þá er mikilvægt að horfa til þess hóps sem öryrkjar fylla og fær lífeyri úr ríkissjóði, þ.e. frá Tryggingastofnun ríkisins, eins og verið er að gera núna. Það er samt ekki allt þegar litið er til framtíðar því að vissulega þarf að hækka raunbætur til öryrkja til að bæta kjör þeirra almennt en það er fyrir utan það frv. sem við fjöllum um í dag. Þegar farið er yfir þetta mál má segja að orð standi gegn orði. Hér er fjallað um pólitískan heiður heilbrrh. því að eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson fór yfir áðan hafa yfirlýsingar, fréttatilkynningar, fréttir í blöðum og ljósvökum undirstrikað og staðfest skilning forustumanna Öryrkjabandalagsins á því hvað Öryrkjabandalagið taldi sig vera að handsala með samkomulaginu í Þjóðmenningarhúsinu þann 25. mars 2003. Þar var ekki bara fjallað um tvöföldun á greiðslu til yngstu öryrkjanna og að sú upphæð félli út við 67 ára aldur, heldur var þar verið að handsala ákveðna kjarabót sem var byggð að ég tel með mjög sanngjörnum hætti, þ.e. línulaga skerðingu í prósentum og með ákveðinni krónutölu, þ.e. 421 kr., sem átti að lækka við hvert aldursár frá yngstu öryrkjunum til 67 ára. Hér fór ekkert á milli mála. Fjölmiðlarnir tóku þetta beint upp af fundinum í Þjóðmenningarhúsinu. Þessum fréttum var ekki mótmælt og síðan var það ljóst í umræðu um fjárlögin að hæstv. heilbrrh. hafði verið þessarar skoðunar en taldi að þar sem hann fengi ekki frekara framlag inn í fjárlögin til þessa málaflokks yrði að tvískipta greiðslunum. Það eru ekki margir dagar síðan þessi yfirlýsing kom fram. Því miður, herra forseti, samkvæmt því frv. sem hér liggur frammi vantar hálfan milljarð upp á að standa við þetta samkomulag og það tekur til 18 ára og eldri en ekki 16 ára eins og gert var ráð fyrir. Á bak við þessa breytingu liggja ákveðin rök, að það sé rétt að miða aldurstengingar við þann aldur sem unglingar verða sjálfráða, 18 ára aldur, en það stangast eins og bent hefur verið á á við lög um almannatryggingar. Örorkubætur má samkvæmt lögunum greiða frá 16 ára aldri. Þetta var með upphæðina. Eins voru mikil vonbrigði að ekki skyldi koma fram í frv. að þar sem ekki væri hægt að uppfylla samkomulagið að fullu yrði tekið tillit til 1 / 3 hluta af samkomulaginu og stefnt að því að greiða þá upphæð fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2005. Sú afdráttarlausa yfirlýsing er ekki gefin í frv., heldur á að endurskoða vel hvernig þessar bætur koma út til öryrkja og eins eru uppi hugmyndir um að skoða það sérstaklega með tilliti til þess hvort yngstu öryrkjarnir fái bætur úr lífeyrissjóði, hvort þá eigi að taka tillit til þess og hugsanlega að skerða þær bætur sem hér er verið að lögfesta. Það á eftir að koma í ljós hvað kemur út úr endurskoðuninni en þessi ferill allur er mér og Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, Öryrkjabandalaginu og fleirum mikil vonbrigði. Það sem átti að verða ánægjulegur atburður hefur snúist upp í þá kjarabaráttu fyrir öryrkja sem raun ber vitni og ég sé ekki annað en að málin hafi þróast þannig að Framsfl. hafi hreinlega ekki staðið í ístaðinu, hafi ekki staðið vaktina frá því í mars sl., og ekki fylgt því eftir af nægri hörku að 1,5 milljarðar kæmu fram í frv. og yrðu afgreiddir á fjárlögum þessa árs. Það er ekki nóg að vera með pólitískar yfirlýsingar og áherslur, gefa fyrirheit og loforð ef því er svo ekki fylgt eftir við samstarfsflokkinn og séð til þess að það skili sér inn í fjárlögin. Við erum alltaf og stöðugt að forgangsraða við afgreiðslu fjárlaga og ég er ekki í neinum vafa um að vel hefði verið hægt að koma á aldurstengdri örorkuuppbót eins og lofað hafði verið, ég tala nú ekki um þegar búið er að sýna með útreikningum hversu há upphæð hefði skilað sér aftur til ríkissjóðs miðað við þá reglu sem nú er í gildi hvað varðar skattlagningu örorkulífeyris. Rúmur hálfur milljarður hefði skilað sér aftur í ríkissjóð. Þegar upp er staðið og allt til tekið hefðu þetta ekki verið útlát fyrir ríkissjóð nema upp á tæpan milljarð þótt 1,5 milljarðar hefðu verið settir í þetta. Þetta er spurning um pólitískan vilja og vilja til að standa við gefin loforð. Því höfum við sameinast um það í minni hluta heilbr.- og trn. og stjórnarandstöðunni að flytja brtt. sem er samhljóða því samkomulagi sem nefnt var við handsal samkomulagsins. Við leggjum til að staðið verði við samkomulagið. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það væri hægt að fara yfir ýmsa þætti og rekja yfirlýsingar og staðfesta enn frekar stöðu og málflutning Öryrkjabandalagsins en ég tel að flestallt hafi komið fram, bæði í máli hv. þm. sem hér greindi frá nál. minni hlutans og eins við umræðu um fjárlögin fyrir skömmu.

Herra forseti. Við erum að ræða breytingu á lögum um almannatryggingar. Málið er komið til 2. umr. og langar mig aðeins til að koma inn á nokkur atriði sem ég nefndi við 1. umr. málsins. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson fór mjög ítarlega yfir málið þegar hann fylgdi úr hlaði áliti frá minni hluta heilbr.- og trn. sem þingmenn Samf. standa að. Það álit sýnir mjög glögglega hvernig þetta mál hefur þróast, hverju var lofað í upphafi, hverju var lofað fyrir kosningar, og síðan hverjar efndir þeirra loforða eru nú þegar við stöndum frammi fyrir því að þetta frv. er komið inn í þingið. Ég ætla, herra forseti, ekki að rekja það í smáatriðum, enda var farið mjög rækilega yfir það í framsögunni hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni og þeir sem vilja kynna sér hvernig þessum málum var háttað geta þá farið yfir nál. Hér erum við vissulega að viðurkenna sérstöðu öryrkja. Mjög margir þeirra, sérstaklega þeir sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni, eiga aldrei kost á því að vinna sér inn neitt í lífeyrissjóð og hafa margir hverjir engin tök á því að auka tekjur sínar umfram þær greiðslur sem þeir fá úr almannatryggingunum. Það er fullkomlega eðlilegt að líta til þess í greiðslum frá velferðarkerfinu og vissulega voru flestir flokkar með þetta á stefnuskrá sinni fyrir kosningar. Samf. barðist fyrir því að koma á þessu fyrirkomulagi sem Öryrkjabandalagið hafði barist fyrir og kynnt mjög rækilega og það átti ekki að hafa farið fram hjá neinum hvað fólst í þessari leið Öryrkjabandalagsins, enda er alveg ljóst að það fór ekki fram hjá Framsfl. fyrir kosningar, a.m.k. eru skýrar útlistanir frétta frá því fyrir kosningar á því hvað þetta samkomulag við heilbrrh. fæli í sér. Það eru ítarlegar útskýringar í blöðum, í sjónvarpi, í fréttatímum um hvað þetta þýddi en núna, þegar við stöndum frammi fyrir þessu stjórnarfrv., er alls ekki verið að fara þá leið sem stjórnarliðar kynntu fyrir kosningar. Maður veltir fyrir sér hvort þetta hafi verið hluti af verðlaunaverkefninu fyrir hina snilldarlegu kosningaherferð Framsfl., þessi leið sem fyrst er kynnt á þennan hátt og síðan efnd með hinum hættinum, þ.e. vanefnd sem er réttara orð. Herra forseti. Ég gerði að umtalsefni við 1. umr. um málið hlut 16--18 ára öryrkja. Vissulega eru foreldrar framfærsluskyldir til 18 ára aldurs barns. Hér segir að fram hafi komið í nefndinni að öryrki sem er 16--18 ára og foreldrar hans geti valið hvort greiddar séu umönnunarbætur til foreldra eða hvort örorkubætur eru greiddar öryrkjanum. Í umræðunni áðan kom fram að það eru 64 öryrkjar, 16--18 ára, sem fá greiðslur. Ég spyr, herra forseti, þá sem sátu í nefndinni og fjölluðu um þetta mál: Var athugað hvort kæmi betur út, umönnunarbæturnar eða örorkugreiðslurnar, miðað við sömu hækkun og 18 ára? Ég spyr þá sem sátu í nefndinni vegna þess að ég sit ekki í henni sjálf. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það hvort kannað hafi verið í nefndinni og það skoðað hvort kæmi betur út, umönnunargreiðslur til foreldra eða örorkugreiðslur, miðað við hækkunina sem kemur til þeirra 18 ára, þannig að menn hefðu þá a.m.k. kost á því að taka hærri greiðslurnar. Ef örorkugreiðslur koma betur út en umönnunargreiðslur, þ.e. 18 ára greiðslurnar ef þær væru heimilaðar til þessara 64 sem eru undir 18 ára aldri og eru öryrkjar, ættu þeir að geta valið þær. Það væri fróðlegt að fá að heyra um það. Hér hafa stjórnarliðar hreykt sér af því hvað þeir hafa gert til að bæta stöðu öryrkja á undanförnum árum. Eitt af því sem menn nefna er minnkunin á skerðingunni á tekjutryggingaraukanum. Það var eitt af því sem við gagnrýndum harðlega en tekjutryggingaraukinn kom inn í lögin eftir öryrkjadóminn, og skerðingarákvæðið þar var hærra en nokkurs staðar annars staðar í almannatryggingalögunum, 67% skerðing. Það var alls ekki óeðlilegt að breyta því, enda var samkomulag í nefndinni um að breyta því niður í 45% á síðasta vetri. Þetta þóttu óheyrilega há skerðingarmörk, 67% af tekjutryggingaraukanum, og ástæðulaust að hreykja sér af því þegar menn eru síðan að vanefna loforð við öryrkja frá því fyrir kosningar. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur verið iðinn við það að ræða um þennan hóp sem verður út undan, þ.e. þá sem eru metnir 49% öryrkjar og eru ekki með neinar kjarabætur. Hv. þm. Pétur Blöndal er ekki í salnum þannig að ég á kannski ekki að vera að gagnrýna það sem hann hefur sagt hér en ég get ekki orða bundist. Ég furða mig á því þegar stjórnarþingmaður eins og Pétur Blöndal sem hefur öll tök á því að koma breytingum sínum á framfæri og jafnvel vinna þeim fylgi innan sinna raða skuli þá ekki hafa komið með brtt. inn í þingið um þennan hóp öryrkja, 49% öryrkja sem ekki fá neina kjarabót. Hv. þm. er ekki hér til svara en það væri fróðlegt að fá upplýsingar hjá honum hvers vegna hann kemur þá ekki með þessa lagabreytingu inn í þingið. Það hefur komið fram í umræðunni að það kostar innan við milljarð að standa að fullu við samkomulagið við öryrkja, þ.e. raunkostnaður ríkissjóðs er lægri en milljarður, miðað við það að 38,54% af þessari greiðslu koma aftur inn í ríkissjóð. Þetta er allt saman skattlagt. Skattar eru lagðir á öryrkja, þeir fóru að borga skatta í tíð stjórnarsamstarfs Framsfl. og Sjálfstfl. Þeir borguðu ekki skatta áður vegna þess að þá voru greiðslurnar undir skattleysismörkum en skattleysismörkin hafa ekki fylgt þessum greiðslum. Raunkostnaður ríkissjóðs af því að standa að fullu við samkomulagið, miðað við það að stór hluti fjárins kemur aftur til ríkissjóðs, er ekki nema 939.109 þús. kr. Það er hálfnöturlegt, svona rétt fyrir jólin, að ekki skuli hafa verið hægt að standa við þetta samkomulag að fullu þegar raunkostnaðurinn er undir milljarði. Auðvitað eigum við að standa þannig að velferðarkerfinu að vel sé gert við þá sem geta ekki sannanlega framfleytt sér eða bætt við tekjur sínar á nokkurn hátt, eins og þeir sem hafa orðið öryrkjar ungir standa margir hverjir frammi fyrir. Nú er komin yfirlýsing, kom í fréttum í gærkvöldi og í bréfi frá Öryrkjabandalaginu, að það ætli að leita réttar síns í gegnum dómstóla. Það er ekki í fyrsta sinn sem öryrkjar fara þá leið. Það hefur verið svo með Öryrkjabandalagið og núv. ríkisstjórn að það hefur þurft að leita réttar síns oftar en einu sinni fyrir dómstólum og jafnvel ekki fengið leiðréttingu nema með hótunum um að fara dómstólaleiðina. Ég minni á málsóknina sem þurfti að hóta vegna reglunnar um að öryrki sem bjó með börnum sínum fengi ekki heimilisuppbót vegna þess að hann var talinn hafa hag af því að búa með börnum sínum. Það er náttúrlega fáránleg túlkun og var síðan leiðrétt hér. Hæstv. ráðherra talaði um það í fjölmiðlum, áður en þetta mál kom hér inn, og viðurkenndi að þetta samkomulag sem hann var búinn að lýsa yfir að hann mundi styðja að fullu kostaði meira en hann gat fengið út úr ríkissjóði til að efna loforðið, og þá talaði hann um að það yrði efnt í áföngum. Nú spyr ég, herra forseti, þá sem sátu í nefndinni: Hvar eru áfangarnir? Eru þeir í þessu frv., áfangarnir sem hæstv. ráðherra hefur rætt um í fjölmiðlum og hefur verið talað um hér? Hvernig stendur á því að þessir áfangar eru ekki í frv. ef menn ætla að standa við þetta loforð í áföngum? Hvers vegna kemur þá ekki inn í frv. hvernig menn ætla að standa við loforðið, og hvenær? Er ekkert að marka það sem er sagt, það sem ráðamenn ríkisstjórnarinnar segja opinberlega um málið? Hæstv. ráðherra talaði um að það yrði staðið við síðari áfangann af loforðinu á næsta ári. Ég sé ekki nein merki um það í frv. Hv. þm. Samf. í heilbr.- og trn. hafa lagt fram brtt. þar sem lagt er til að staðið verði við loforðið eins og það var upprunalega og töflunni í 2. gr. breytt til samræmis við útreikninga Öryrkjabandalagsins og loforðið sem hæstv. ráðherra gaf því fyrir kosningar. Enn hafa stjórnarliðar tök á því að samþykkja þetta loforð, standa við loforðið sem þeir gáfu. Hér er aðeins verið að standa við tvo þriðju samkomulagsins í frv. en menn hafa enn tök á að standa við það að fullu ef þeir samþykkja brtt. þingmanna Samf. um þetta mál. Í umræðunni kom fram að það ætti að endurskoða frv. í vor. Hvers vegna þarf endurskoðun í vor? Hvers vegna er ekki staðið við þetta núna strax? Ég spyr, herra forseti. Og ég spyr líka: Hvenær ætla menn að fara í að endurskoða almannatryggingalögin í heild? Lög eiga að vera skýr og almannatryggingalögin eru alls ekki skýr, þau eru mjög ruglingsleg og þvælukennd. Með öllum þeim breytingum sem hafa verið gerðar á þeim er oft erfitt að skilja margar greinar þeirra. Ég nefni t.d. 17. gr. um tekjutrygginguna. Hún er nánast óskiljanleg, hún er svo þvælukennd. Það er rétt sem sagt hefur verið hér, það á að standa við gerða samninga og sérstaklega ef menn gera svona samninga fyrir kosningar og fá þá sem eiga að heyra undir þessa samninga, plata þá, til þess að styðja sig, og svíkja þá svo þegar þeir koma aftur til þings eftir kosningar. Það er náttúrlega ekki nokkur framkoma. Það kom líka fram áðan í máli hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar að útgjöld okkar til öryrkja eru minnst af öllum Norðurlandaþjóðunum miðað við PPP-útreikninga og við greiðum hér þriðjungi minna til öryrkja en Danir. Við, þessi ríka þjóð, gerum ekki betur við okkar fólk en þetta. Við erum eftirbátar allra Norðurlandaþjóðanna hvað þetta varðar. Það er eitthvað sem við eigum ekki að láta vera viðvarandi þannig að ég tel að við eigum að standa við þessa samninga, það kostar ekki meira en milljarð í raun að standa við loforðið frá því í vor. Ég hvet svo stjórnvöld til að fara í þá vinnu sem þarf að fara í við að endurskoða almannatryggingalögin í heild sinni. Mörgum sinnum hefur verið ráðist í þá vinnu en hún hefur aldrei skilað neinu, alveg frá 1971, en frá þeim tíma eru þessi lög að grunni til. Þau hafa ekki verið skoðuð í heild síðan þá. Þó að hér hafi verið farið í einhverjar smáskammtasnyrtingar dugar það ekki til, við þurfum að horfa á allan pakkann. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri en vonast til þess að ég fái svör við þeim fyrirspurnum sem ég lagði fram til nefndarmanna í heilbr.- og trn.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir beindi til okkar sem sitjum í heilbr.- og trn. tilteknum spurningum. Ein spurning hennar laut að því hvort við hefðum sérstaklega skoðað það í nefndinni hvort það kæmi betur út fyrir þá sem væru 16 og 17 ára að fara á örokulífeyri með tilliti til þess að þeir nytu þá góðs af þessu frv. Enn og aftur ætla ég, herra forseti, að leitast við að leiðrétta þann misskilning sem líka gætir í nál. minni hluta heilbr.- og trn. að þeir sem eru 16 og 17 ára geti, og foreldrar þeirra, valið örorkulífeyrinn eða umönnunarbæturnar. Frv. tekur einungis til þeirra sem eru 18 ára og eldri. Þess vegna er ekkert um val fyrir þá að ræða. Þeir sem frv. tekur til eru lögráða en hvorki framfærslu- né forsjárskyldir af foreldrum sínum. Þarna er misskilningur í nál. minni hluta heilbr.- og trn. og sama misskilnings sýnist mér gæta hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur. Hv. þm. vék líka að því hvers vegna væri þörf á endurskoðun í vor. Í greinargerð með frv. segir að þá sé ætlunin að meta hvernig til hafi tekist með það að koma sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Það er tilgangurinn með þessu frv., það var tilgangurinn með samþykkt ríkisstjórnarinnar að veita milljarð til þess og það var tilgangurinn með samkomulagi formanns Öryrkjabandalagsins og hæstv. heilbr.- og trmrh. Hins vegar hefur verið upplýst í umræðunni að stór hluti þessara einstaklinga nýtur ekki neins framreiknaðs lífeyrissjóðs, hefur engar greiðslur úr lífeyrissjóði, og ég held að almennt í heilbr.- og trn. séu menn á því að það sé brýn þörf á að skoða þetta í vor og sjá hvort ekki sé sérstök ástæða til að flokka eftir þessu þá sem hafa réttinn og hina sem hafa hann ekki til að tryggja að þeir sem minnst hafa njóti mests.

Herra forseti. Ég held að hér sé enginn misskilningur á ferðinni. Ég taldi að menn ætluðu að taka málið upp í vor til þess að standa að fullu við samkomulagið. Ég gat ekki skilið annað hjá hæstv. ráðherra en að hann ætlaði að taka málið upp í vor til þess. Það sem ég var að segja var að ég teldi þá að menn ættu að vera með þau ákvæði í frv. nú þegar, hvernig menn ætla að standa við það samkomulag ef þeir ætla þá að gera það. Varðandi þennan hóp, 16--18 ára, var ég að spyrja hvort ekki væri hægt að hafa heimild fyrir þessa ólögráða öryrkja sem eru á framfærslu foreldra sinna til þess að þeir fái sambærilegar greiðslur og þeir sem eru 18 ára og ef menn teldu síðan ástæðu til að fara frekar umönnunargreiðsluleiðina hefðu þeir möguleika á því. Það var spurningin sem ég varpaði fram, hvort það hefði ekki verið skoðað, og þá hefði verið hægt að setja inn í frv. þá heimild. Það gæti jafnvel komið betur út fyrir þennan hóp fólks á þessu aldursbili. Við vitum að kostnaður getur verið meiri en fyrir þá sem yngri eru einmitt á þessu aldursbili.

Herra forseti. Í nál. meiri hluta heilbr.- og trn. er rakin þessi umræða sem var á fundi nefndarinnar um þá einstaklinga sem eru 16 og 17 ára og við ræddum aðstöðu þeirra gagnvart frv. Þá kom það fram hjá þeim gestum sem voru á fundi nefndarinnar, bæði frá heilbr.- og trmrn. og Tryggingastofnun, að þetta væri tiltekinn fjöldi, sagt að það væru 170 einstaklingar og nú hefur komið í ljós að þeir eru ekki nema 64 miðað við síðustu mánaðamót og verður 61 í þessum mánuði. Þeir eru sem betur fer ekki fleiri en þeir búa við þá sérstöðu. Vegna þess að þeir eru ekki orðnir lögráða og foreldrarnir eru framfærsluskyldir og forsjárskyldir með þeim í það heila geta þeir og foreldrar þeirra valið um leiðir. Það fer svo eftir því hvort viðkomandi einstaklingur er í skóla eða hvort hann er í námi hvor leiðin kemur betur út fyrir hann, líka vegna þess að umönnunarbæturnar eru ekki skattskyldar öfugt við örorkulífeyrinn ef hann nær því þá með því sem ofan á leggst að tekinn sé af honum skattur. Þetta var skoðað ítarlega og meiri hluti nefndarinnar féllst á að það væru engin rök fyrir því að þetta frv. næði líka til þeirra sem væru á barnsaldri og nytu framfærslu foreldra sinna og forsjárskyldu. Sjónarmiðið á bak við frv. er að takmarka það við 18 ára aldur.

Herra forseti. Hún virðist vera eitthvað ruglingsleg, þessi umræða, og kannski er einhver misskilningur á ferðinni. Það sem ég var að tala um hér með 16--17 ára er að ef þeir hafa heimild til þess að fá hækkunina eins og 18 ára gætu þeir valið þá leið ef hún kæmi betur út en umönnunarbæturnar. Ég er að fara fram á það hérna að menn skoði það vegna þess að ég tel enga ástæðu til að þessi hópur sitji eftir. Hann á í dag kost á því að velja umönnunargreiðslur eða örorkugreiðslur því að samkvæmt lögunum er örorkulífeyrir greiddur frá 16 ára aldri. Í dag getur hann valið. Ef hann fengi sömu hækkun og 18 ára, tvöfaldan grunnlífeyri, gæti jafnvel komið betur út fyrir hann en fyrr að velja örorkulífeyrisgreiðslurnar. Það er þetta sem ég er að spyrjast fyrir um. Sem betur fer er þetta ekki nema 61 einstaklingur og því frekar ætti að vera hægt að taka á þessu. Það virðast ekki vera það háar greiðslur sem það fæli í sér að heimila að greiddur verði þessi tvöfaldi grunnlífeyrir til þessa hóps ef það kæmi betur út fyrir hann.

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að menn ræði efnisþætti þessa frv. og það hefur verið gert rækilega af hálfu fulltrúa í heilbr.- og trn. þingsins og ég vísa til sjónarmiða sem fram hafa komið hjá hv. þm. Þuríði Backman um það efni. Í mínum huga, herra forseti, snýst frv. fyrst og fremst um Framsfl. og framkomu hans gagnvart Öryrkjabandalagi Íslands og gagnvart kjósendum við síðustu alþingiskosningar. Um það snýst þetta mál að uppistöðu til vegna þess að frv. byggir á samkomulagi, eða ætti að byggja á samkomulagi, sem gert var í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Um hvað snýst þetta mál? Í fyrsta lagi vísa ég til ítarlegrar greinargerðar frá minni hluta heilbr.- og trn. þar sem tildrög frv. og þessa máls alls eru ítarlega rakin og vísað í fylgigögn. Málið snýst um það í grófum dráttum að gert er samkomulag hinn 25. mars árið 2003. Frá því samkomulagi er greint ítarlega í öllum helstu fjölmiðlum landsins. Efnisþættir samkomulagsins eru þar rækilega tíundaðir. Í umfjöllun Morgunblaðsins frá 26. mars, daginn eftir að samningurinn er handsalaður eða gerður í Þjóðmenningarhúsinu frammi fyrir fjölmiðlum, segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt samkomulaginu nemur hækkunin/lækkunin rúmum 400 krónum fyrir hvert ár á aldursskeiðinu 18--67 ára, eftir því hvenær viðkomandi er metinn til örorku. Sá sem verður öryrki 18 ára eða yngri fær í dag 20.630 kr. í grunnlífeyri en fengi samkvæmt samkomulaginu 41.260 kr. Sá sem verður fyrir örorku 56--7 ára gamall fengi rúmlega 4 þúsund króna hækkun, 46--7 ára fengi rúmlega 8 þúsund og sá sem er 36--7 tæpar þrettán þúsund. Sá sem metinn er til örorku 26--7 ára fengi tæpar 17 þúsund og hjá yngsta hópnum er hækkunin sem fyrr segir tæpar 21 þúsund kr.`` Samkvæmt því frv. sem við erum hér með til umfjöllunar mun hins vegar 56 ára öryrki fá aldurstengda örorkuuppbót sem nemur 516 kr. en hefði fengið rúmar 4 þús. kr. ef samkomulaginu hefði verið fylgt eftir. Ekki er heldur samræmi á milli frv. og umfjöllunar Ríkisútvarpsins um samkomulagið frá 25. mars 2003 og er vísað til þess í fylgiskjölum með minnihlutaálitinu. Í frétt Ríkisútvarpsins sagði, með leyfi forseta: ,,Grunnlífeyrir þeirra sem verða öryrkjar 67 ára verður sá sami og hjá ellilífeyrisþegum. Hann hækkar hins vegar um rúmar 400 krónur á ári og verður hærri því yngri sem viðkomandi missir starfsorkuna.`` Svipað kom fram í fréttum Stöðvar 2. Þar sagði í fréttum 25. mars, með leyfi forseta: ,,Grunnlífeyrir til þeirra sem verða fyrir örorku 18 ára og yngri hækkar um 20 þúsund krónur eða tvöfaldast frá því sem nú er. Hækkunin verður minni í réttu hlutfalli við aldur öryrkja sem nemur rúmum 400 krónum fyrir hvert aldursár uns grunnlífeyri ellilífeyris er náð við 67 ára aldur.`` Ég ætla ekki að rekja þetta nánar. Það hefur verið gert af öðrum talsmönnum stjórnarandstöðunnar en ég vísa til þess að í fylgiskjölum með nál. þeirra er m.a. birt bréf frá heilbrrn. sem einnig var sent fyrir kosningar, 9. apríl, þar sem þetta er allt saman staðfest. Þar er vísað í fyrri útreikninga sem Tryggingastofnun var falið að framkvæma fyrir hönd ráðuneytisins en í bréfinu segir m.a. og hér er vísað í nýja útreikninga sem stofnunin er beðin um, með leyfi forseta: ,,Sú breytta mynd á grunnlífeyri öryrkja, sem samkomulagið gerir ráð fyrir, er tvöföldun lífeyrisupphæðar, þ.e. 2 x 20.630 kr., fyrir þá sem greinast með örorku 18 ára, sem lækkar um 421 kr. fyrir hvert aldursár öryrkjans m.v. hvenær hann er greindur með örorku. Meðfylgjandi tafla skýrir þetta betur.`` Síðan er tafla sem byggir á þessu. Þetta liggur allt ljóst fyrir. Það er gert samkomulag um þessi efnisatriði. Síðan kemur fréttatilkynning og þar byrjar blekkingaleikurinn. Síðan kemur fréttatilkynning frá heilbrrn. með kostnaðarmati á þessum samningi þar sem gert er ráð fyrir að framkvæmd hans kosti rúman milljarð króna. Það er allt annar handleggur. Það er kostnaðarmat. En þetta er samningurinn og efnisatriði hans. Hvers vegna beini ég spjótum mínum að Framsfl. sérstaklega en ekki ríkisstjórninni allri? Auðvitað er hún ábyrg fyrir þessum málarekstri öllum. Hún er það. En ég beini sjónum mínum fyrst og fremst að Framsfl. vegna þess að þetta var liður í kosningabaráttu flokksins. Hann var ekki aðeins að tala til Öryrkjabandalags Íslands. Hann var að tala við kjósendur, hann beindi orðum sínum til kjósenda í aðdraganda alþingiskosninga. Þess vegna segi ég, og ítreka það sem ég áður hef sagt um þetta mál, að það er alltaf rangt að brjóta gerðan samning. En í ofanálag er brotinn samningur við þessar aðstæður. Við hér innan þings erum ekki ein um þetta sjónarmið. Talsmenn Öryrkjabandalagsins eru ekki einir um þetta sjónarmið. Málgögn sem þess vegna fylgja ríkisstjórninni að málum hafa tekið undir þennan málflutning og ég ætla að leyfa mér að vísa í leiðara Morgunblaðsins frá 27. nóvember sl. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fram kom í máli Jóns Kristjánssonar heilbrigðisráðherra á Alþingi í fyrradag að ríkisstjórnin treysti sér ekki til að standa strax um áramótin við samkomulag það, sem gert var við Öryrkjabandalag Íslands í mars síðastliðnum um hækkun á grunnlífeyri öryrkja og breytingar á kerfi örorkulífeyris. Samkvæmt samkomulaginu á m.a. að aldurstengja örorkubætur og þannig u.þ.b. tvöfalda bætur til þeirra, sem yngstir verða öryrkjar. Jón Kristjánsson segir nú að samkomulagið verði efnt í áföngum, þar sem hækkun bótanna kosti meira en þann milljarð, sem ætlaður er til þess að efna samkomulagið í fjárlagafrumvarpinu.`` Síðar segir enn í leiðara Morgunblaðsins frá 27. nóvember, með leyfi forseta: ,,Í sömu grein tók Jón Kristjánsson fram að samkomulagið væri ekki útspil vegna komandi kosninga. Engu að síður vitnuðu þingmenn stjórnarflokkanna beggja, einkum Framsóknarflokksins, til þess í greinum og ræðum í vor að eitt af kosningaloforðunum væri að efna samkomulagið. Stjórnmálamenn, sem í vor töldu ríkissjóð hafa nægt svigrúm, þannig að bæði væri hægt að lofa að lækka skatta og heita öryrkjum brýnum kjarabótum, geta ekki verið þekktir fyrir að seinka nú efndum loforða sinna --- og raunar undirskrifaðs samkomulags. Þetta er spurning um trúverðugleika stjórnmálamanna gagnvart kjósendum sínum. Orð eiga að standa.`` Þetta hefur hljómað og endurómað á öldum ljósvakans síðustu daga frá Öryrkjabandalagi Íslands og aðildarfélögum þess. Orð skulu standa. Það gera þau ekki í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Og ég lýsi enn furðu yfir málflutningi talsmanna Framsfl. í þessu máli. Þeir láta í veðri vaka að í einu og öllu sé staðið við það samkomulag sem gert var í marsmánuði við Öryrkjabandalag Íslands. Það er ekki gert og það er staðfest í skjölum sem liggja fyrir og hér hefur verið vísað til. Það var aldrei hrakið og því var aldrei mótmælt sem fram kom í fréttum Ríkisútvarpsins, Stöðvar 2, Morgunblaðsins og annarra fjölmiðla daginn eftir hinn margrómaða fréttamannafund í Þjóðmenningarhúsinu þar sem í kastljósi fjölmiðlanna var greint frá samningnum sem Framsfl. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar gerði við Öryrkjabandalag Íslands. Þetta er mergurinn málsins. Vissulega er það rétt að efnisatriði þeirra lagafrv. sem koma fyrir Alþingi á að skoða á málefnalegan hátt og gaumgæfa vel. Og það á að sjálfsögðu við um þetta frv. Þess vegna, og ég ítreka það sem ég áður hef sagt í þessum ræðustól, gerði sl. vor og hef aftur og ítrekað sagt, fagna ég þeim kerfisbreytingum sem verið er að ráðast í. Ég geri það. Mér finnast þær bera vott um framfarahug og vera mjög til góðs. Það breytir ekki hinu að samningur gagnvart Öryrkjabandalagi Íslands hefur verið brotinn og það eiga talsmenn ríkisstjórnarinnar og sérstaklega forsvarsmenn Framsfl. að viðurkenna. Eða stendur virkilega til að knýja Öryrkjabandalag Íslands aftur til að taka baráttumál sín til dómstóla? Í gær samþykkti aðalstjórn Öryrkjabandalags Íslands eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Fundur aðalstjórnar ÖBÍ, haldinn miðvikudaginn 10. desember 2003, samþykkir eftirfarandi: Aðalstjórn Öryrkjabandalags Íslands felur framkvæmdastjórn bandalagsins að fara þess á leit við Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmann að hann vinni greinargerð um lagalega stöðu þess samkomulags sem ríkisstjórn Íslands gerði við Öryrkjabandalagið þann 25. mars sl. Tilefni samþykktarinnar eru þau samningsbrot sem fyrir liggja og sá ásetningur Öryrkjabandalagsins að leita allra leiða til að samningurinn megi koma til fullra framkvæmda á þann eina hátt sem aðilar urðu ásáttir um og margvísleg gögn málsins staðfesta. Öryrkjabandalag Íslands harmar að þurfa enn á ný að láta reyna á lagalegan rétt öryrkja gagnvart ríkisstjórn Íslands.`` Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð að sinni um þetta lagafrv. Ég ítreka að þær kerfisbreytingar sem hér eru boðaðar tel ég vera jákvæðar og mikilvægt framfaraspor, ég ítreka það, en harma jafnframt og gagnrýni hástöfum tvískinnung sem fram kemur í málflutningi Framsfl. og tilraunir til að verja samningsrof á samningi sem gerður var við Öryrkjabandalag Íslands í aðdraganda kosninganna sl. vor.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gefur mér fullt tilefni til þess að andmæla málflutningi hans. Ég ætla að ítreka það að hefði hv. þm. lagt eyrun betur við kosningaloforðum okkar framsóknarmanna þá sögðu allir frambjóðendur flokksins og líka frambjóðendur hins stjórnarflokksins í kosningabaráttunni í vor að ætlunin væri samkvæmt samkomulaginu að tvöfalda allt að því örorkulífeyri yngstu öryrkjanna og verja til þess 1 milljarði kr. --- allt að því tvöfalda örorkulífeyri yngstu öryrkjanna og verja til þess 1 milljarði kr. Tilvísun hv. þm. í Morgunblaðsfrétt um 400 kr. milli aldursstiga eru ekki upplýsingar sem komu frá hæstv. heilbr.- og trmrh. Það má ætla helst, fyrst þær eru ekki þaðan, að þær upplýsingar séu frá formanni Öryrkjabandalagsins. Það lá ekki fyrir á þeim tímapunkti þegar formaður Öryrkjabandalagsins útfærir þessa hugsun sína, að þetta séu 400 kr. á aldursbil, hver kostnaðurinn við þá útfærslu er. Hefði hv. þm. Ögmundur Jónasson setið fund í heilbr.- og trn. þegar fjallað var um málið í vikunni þá hefði það líka komið í ljós og þá vissi hann það núna og væri ekki að fara með þetta svona staðlaust að útreikningurinn sem nam 1,5 milljörðum kr. var gerður af Tryggingastofnun ríkisins löngu eftir að þetta samkomulag var gert að beiðni ákveðins embættismanns sem sat í nefndinni. Þetta var gert í byrjun apríl en nefndin kom aldrei til fundar fyrr en í septembermánuði á þessu ári. Þetta var ekki einu sinni útreikningur sem var beðið um af hálfu nefndarinnar. Þegar talað er um 400 kr., þegar verið var að ganga frá samkomulaginu, þá lá enginn útreikningur fyrir hvað sú útfærsla á milli aldursstiga mundi kosta. Loforðið og samkomulagið gengur út á 1 milljarð kr.

Herra forseti. Mér finnst þetta mál verða verra og verra. Hér er verið að staðfesta að hafðar hafa verið í frammi blekkingar gagnvart kjósendum. Hér er verið að staðfesta það vegna þess að ég var ekki aðeins að vísa í frétt eins fjölmiðils, ég var að vísa í fréttir Morgunblaðsins, Ríkisútvarpsins og Stöðvar 2 um hvað samningurinn færði öryrkjum í kjarabætur. Og fyrst þessu er mótmælt núna, hvers vegna í ósköpunum var þetta ekki leiðrétt gagnvart kjósendum sl. vor í aðdraganda kosninganna? Þar var þetta rækilega tíundað í fjölmiðlum og þá mótmælti Framsfl. ekki. Herra forseti. Ég vísaði líka í gögn frá sjálfu heilbrrn. frá 9. apríl þar sem þeim tilmælum er beint til Tryggingastofnunar að reikna út tilkostnaðinn við samkomulagið með tilvísan í nákvæmlega þessar tölur, þ.e. tvöföldun á 20 þús. 630 kr. í grunnlífeyri fyrir þá yngstu og með skerðingu sem nemi 421 kr. fyrir hvert ár til 67 ára aldurs. Ég er að vísa í gögn ráðuneytisins. Ef vinnubrögðin eru þessi, með slíkum ósannindablekkingahætti, þá er ég hræddur um að þetta kosti lengri umræðu en ég hafði áður talið. Ef menn ætla að halda áfram og koma hér í andsvari upp í ræðustól með ósannindi þá er mér öllum lokið. Herra forseti. Hér er verið að staðfesta það að kjósendur hafi verið blekktir í vor. Því var ekki andmælt af Framsfl. að það væru staðlausir stafir sem birtust í Morgunblaðinu eða ósannindi sem höfð væru uppi af hálfu Ríkisútvarpsins eða Stöðvar 2. Ég spyr hv. þm. í andsvari öðru sinni: Hvers vegna var þetta ekki leiðrétt?

Herra forseti. Samkomulagið gengur út á það að allt að því tvöfalda grunnlífeyri yngstu öryrkjanna og verja til þess 1 milljarði kr. Út á annað gekk samkomulagið ekki. Útfærsluleiðin og fylgiskjalið í nefndaráliti minni hlutans lá ekki fyrir þegar samkomulagið var gert. Beðið var um útreikning á því af tileknum embættismanni í heilbrrn. en ekki sem gögn fyrir nefndina sem tók ekki til starfa fyrr en í september. Hann bað um þetta upp á sitt eindæmi til að reikna út hvað það kostaði að hafa 400 kr. hækkun á milli aldursbila. Það er sannleikurinn í málinu. Loforðið var upp á milljarð. Það var ekki búið að reikna út hvað 400 kr. á aldursbilum kostuðu þegar það var lagt fram. Síðan kom í ljós að það nam umfram þessum milljarði. Við skulum hafa það sem sannara reynist í málinu. Ég vona að hv. þm. Ögmundur Jónasson leggi við hlustirnar með það út á hvað loforðið gekk. Það voru engir kjósendur blekktir. Lofað var milljarði og það var staðið við milljarðinn til þeirra öryrkja sem yngstir eru þegar þeir verða öryrkjar.

Herra forseti. Sagt var í þessum ræðustól fyrir nokkrum dögum að það væri óskandi að almættið hjálpaði öryrkjum og talsmönnum þeirra, þeir vissu ekki hvað þeir gerðu. Ég vona að almættið hjálpi Framsfl. Því miður óttast ég að flokkurinn og talsmenn hans viti hvað þeir eru að gera og það finnst mér óhuggulegt.

Virðulegi forseti. Á undanförnum vikum hefur verið dálítið sérstakt að fylgjast með umræðunni um það samkomulag sem hæstv. heilbrrh. gerði við Öryrkjabandalagið 25. mars á þessu ári, ekki síst vegna þess að upplýsingarnar sem koma frá Alþingi og koma frá félagssamtökum eru misvísandi og ekki síst vegna þess að hér hafa verið höfð mjög stór orð uppi, bæði af hálfu þeirra sem verja útfærslu hæstv. ríkisstjórnar á samkomulaginu en einnig frá hinum aðilunum. Því verður ekki á móti mælt að það samkomulag sem gert var 25. mars er eitthvert stærsta framfaraspor sem stigið hefur verið í kjaramálum öryrkja. Því verður ekki á móti mælt. Ég býst við að ég hafi ekki verið ein um það að fagna því sérstaklega að svona ætti að standa að málum, að eftir áralanga baráttu Öryrkjabandalagsins væri loksins að nást niðurstaða um þennan þátt í kjarabaráttu þeirra. Það fór ekkert á milli mála að ætlunin var þá að þetta samkomulag yrði að fullu framkvæmt 1. janúar nk. og menn lögðu þá fram þá tölu að kostnaðurinn næmi hugsanlega rúmum milljarði. Það kemur hins vegar í ljós þegar farið er að skoða samkomulagið, útfæra það nánar, að kostnaðurinn er meiri. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur sagt að hann treysti sér ekki eða hafi ekki heimildir til að efna nema tvo þriðju þessa samkomulags á næsta ári. Hann hefur ekki heimildir ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans til þess að efna samkomulagið að fullu. En hæstv. ráðherra sagði eftir að samkomulagið var gert, með leyfi forseta: ,,Ég hef tröllatrú á því að hver sem ríkisstjórnin verður sem tekur við að loknum kosningum, að þeir standi við þetta samkomulag. Ég hef enga trú á því að hver sem ríkisstjórnin verður, að þeir vilji hefja styrjöld við Öryrkjabandalagið.`` Þetta voru orð hæstv. ráðherra og ég er sannfærð um að hann sagði þetta í þeirri góðu trú að hann héldi að sú ríkisstjórn sem við tæki stæði við samkomulagið að fullu. En það má virða hæstv. ráðherra það til vorkunnar að hann þekkir ekki sitt heimafólk. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni að þetta sé eingöngu Framsfl. Það er langt í frá. Að vísu voru það ráðherrar Framsfl. sem komu að langstærstum hluta að því að móta þetta samkomulag. Á Evrópuári fatlaðra er það þannig að málin eru að stærstum hluta í höndum félmrh. En það æxlaðist hins vegar þannig að heilbrrh. var sá sem gekk til samninga sem skiptu sköpum fyrir öryrkja þessa lands. Um það hljóta allir að vera sammála að þar var stigið heillaskref þennan dag. En ekki hafði nokkrum manni síðan dottið í hug varðandi þá ríkisstjórn sem sat á þeim tíma að hæstv. ráðherra hefði ekki bakhjarla í þeirri ríkisstjórn eins og síðar kemur á daginn. Hæstv. ráðherra á ekki bakhjarla, hugsanlega ekki í sínum flokki en alls ekki í Sjálfstfl. virðist vera. Meira að segja er það svo að einn hv. þm. og fulltrúi í heilbr.- og trn. kemur hér í andsvar við hv. formann heilbr.- og trn. til þess að draga í efa að þeir sem hafi útfært þetta frv. séu hæfir til þess að gera það. Það hefur hingað til eða fram á þennan dag verið eina framlag Sjálfstfl. í þessa umræðu að þeir sem stóðu að því að útfæra frv. kynnu bara ekkert til verka.

... í umræðunni á laugardaginn.

Í dag er þetta eina framlag Sjálfstfl., hv. þm. Drífa Hjartardóttir. Í dag er það þannig. Og þetta frv. er til umræðu í dag, niðurstaða heilbr.- og trn., og þar kemur einn fulltrúi Sjálfstfl. úr heilbr.- og trn. í andsvar við formann heilbr.- og trn. Í raun og veru finnst mér öll umræðan um málið hafa einkennst dálítið af því að þeir sem þurfa að standa í forsvari fyrir það, sem er auðvitað hæstv. heilbr.- og trmrh. og nú formaður heilbr.- og trn., standi bara pínulítið einir. Ég er alveg sannfærð um það miðað við öll þau viðtöl, sem fara má yfir í nefndaráliti minni hlutans, sem tekin voru við hæstv. heilbr.- og trmrh. að það var ætlun hans að standa að fullu við samkomulagið. Og hann hefur lýst því yfir að það eigi eftir að uppfylla 1 / 3 af því samkomulagi sem gert var. Og það hefur komið fram hjá formanni Öryrkjabandalagsins að það sé enginn ágreiningur milli hæstv. heilbr.- og trmrh. og hans um hvað þetta samkomulag kosti. En alla vega stöndum við frammi fyrir því að niðurstaða meiri hluta Alþingis er að standa ekki við samkomulagið sem má horfa á sem kjarasamning. Það samkomulag sem gert var 25. mars er kjarasamningur, er hluti af kjarasamningi Öryrkjabandalagsins. Það er niðurstaðan að standa ekki að fullu við hann þrátt fyrir að hér hafi gefist tækifæri til þess af því að hér hafa verið fluttar tillögur um að standa við samkomulagið að fullu og þær upphæðir sem það felur í sér. Í raun og veru stendur ágreiningurinn bara um það. Hann stendur ekki um það að þarna er um mikið framfaraspor að ræða. Ég held að það sé þverpólitísk samstaða um það sem samkomulagið fól í sér á sínum tíma. Ágreiningurinn er fyrst og fremst um það að stjórnarandstaðan telur að standa eigi að fullu við samkomulagið og það hefði átt, ef ekki hefði verið hægt að breyta forgangsröðuninni í fjárlögum, að taka af þeim tekjuafgangi sem fjárlög næsta árs sýna til þess að standa við gefin loforð, og við tökum í raun og veru undir áskorun Öryrkjabandalagsins um það að orð skuli standa. Það er hins vegar eitt atriði í frv. sem hér hefur aðeins verið rætt og það eru kjör öryrkja sem eru 16 og 17 ára vegna þess að í lögum um almannatryggingar er talað um lífeyri til þeirra öryrkja sem eru á aldursbilinu 16--67 ára. Breytingar hafa ekki verið gerðar á almannatryggingalöggjöfinni í samræmi við breytingar á sjálfræðisaldri sem gerðar voru fyrir nokkrum árum og framfærsluskylda foreldra er nú á börnum upp að 18 ára aldri en var 16 ára áður. Það eru auðvitað fleiri lög sem þarf að taka í gegn og breyta í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á sjálfræðisaldrinum. En þeir öryrkjar, 16 og 17 ára, fá ekki samkvæmt frv. þá hækkun sem lögð er til. Hins vegar er það alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm., formanni heilbr.- og trn., að foreldrar eða framfærendur þeirra barna, þeir sem hafa framfærsluskyldu gagnvart einstaklingi 16 og 17 ára, það eru 64 einstaklingar sem eru á þessum aldri sem eru öryrkjar, hafa val hvort þeir taka umönnunarlaun eða örorkulífeyri. Örorkulífeyririnn er rétt rúm 20 þúsund og hann mun ekki hækka nema það sem áður er kveðið á um í lögum. Hann mun ekki taka þessa hækkun sem 18 ára öryrkjar fá og hins vegar eru umönnunarlaunin. Ég hefði talið eðlilegt að í tengslum við þetta frv. hefði verið gerð lagabreyting á almannatryggingalöggjöfinni þar sem kjör þessara einstaklinga, 16 og 17 ára, væru sérstaklega tekin fyrir og það væri þá fellt út alfarið, það væri bara um þessi umönnunarlaun að ræða og að teknu tilliti til, eins og Ingibjörg Georgsdóttir, sérfræðingur Tryggingastofnunar, hefur ítrekað bent á, framfærsluskyldu, heimilisaðstæðna eða félagslegra aðstæðna en ekki eingöngu sjúkdóms eða fötlunar þannig að umönnunarlaunin væru hækkuð í samræmi við það og þá auðvitað að teknu tilliti til náms til að mynda í framhaldsskóla. Það er því töluverð vinna eftir hjá heilbr.- og trn., tel ég vera, að fara í endurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni sérstaklega gagnvart þeim öryrkjum sem eru 16 og 17 ára gamlir. Ég er hér með greiðsluseðil sem er útborgun til 17 ára einstaklings 1. desember 2003. Hann er öryrki, algerlega blindur, og fær í örorkulífeyri 20.630 kr. Þessi lífeyrir mun hækka hjá honum í apríl þegar hann nær 18 ára aldri. Tekjutryggingin er 39.493, tekjutryggingarauki er 15.089. Síðan kemur desemberuppbótin. Hún er upp á 11.848 og desemberuppbót tekjutryggingarauka er 4.527. Þetta gera 91.587 kr. En af þessu eru hins vegar dregnir skattar upp á rúmlega 8.400 kr. Útborguð laun eru 83.106 kr. og frá áramótum eru það 907.957 kr. Það eru tekjur þessa einstaklings allt þetta ár og þar með taldar tekjurnar 1. desember. Þessi einstaklingur mun fá hækkun og sú hækkun er vissulega til bóta en þeir sem verða í hans sporum, sem sagt 16 og 17 ára gamlir, eftir 1. janúar munu verða með þær tekjur sem hér eru gefnar upp sé þessi leið valin en ekki umönnunarlaunin. Þetta þarf sannarlega að taka til endurskoðunar. Af þessum tekjum eru greiddar 28 þús. kr. í húsaleigu fyrir 40 fermetra húsnæði. Síðan á þessi 17 ára einstaklingur náttúrlega eftir að nota peninga í fæði og klæði og það sem ungt fólk á hans aldri vill gjarnan njóta og ég tala nú ekki um ósköpin ef honum dytti í hug að fara í framhaldsskóla og borga þann kostnað, þannig að það er alveg ljóst að tekjur þessa hóps einstaklinga, þ.e. öryrkja sem eru 16--17 ára, verður að taka sérstaklega til endurskoðunar. Og það hefði þurft að gera núna um leið og frv. var lagt fram. Ég átti ekki sæti í heilbr.- og trn. þann tíma sem frv. var til umfjöllunar. Það tók tiltölulega stuttan tíma. Reyndar hefur umræðan svo sem farið fram áður við afgreiðslu fjárlaga. Ég tek hins vegar undir hvert orð sem í nál. minni hluta heilbrn. stendur og þakka hv. þm. sem mælti fyrir því áliti fyrir skörulegan málflutning. Ég vil aðeins að lokum segja þetta. Það hefur komið fram og það man hver einasti þingmaður og sjálfsagt býsna margir kjósendur líka að í baráttu sinni á síðustu tveimur árum fjallaði Öryrkjabandalagið mikið um það að ástæða væri til þess að öryrkjar og eldri borgarar færu í framboð til þess að framfylgja sínum kjörum inni á Alþingi vegna þess að stjórnvöld hefðu ekki staðið í stykkinu. Samkomulagið sem gert var 25. mars og menn ætluðu að stæði varð til þess, eftir því sem formaður Öryrkjabandalagsins hefur margítrekað sagt, að þeir ákváðu að halda sig til hlés í kosningabaráttunni. Þeir fögnuðu því sérstaklega sem stærsta framfaramáli í kjarabaráttu öryrkja á undanförnum árum og að lengra hefðu aðrir ekki komist hjá grannþjóðunum, sem við berum okkur gjarnan saman við, með baráttumál sín á ári fatlaðra. Það er því eins og köld vatnsgusa að ekki skuli vera staðið við það samkomulag sem gert var og það skuli jafnvel vera gert með ákveðinni forherðingu, þ.e. að neita því þegar útreikningar samkomulagsins liggja fyrir að þeir séu réttir. Það gerir þó hæstv. heilbr.- og trmrh. ekki. Hann hefur ítrekað sagt: Það er verið að efna 2 / 3 þessa samkomulags, 1 / 3 er eftir, en því miður hefur hann ekki getað sagt að það verði efnt um þar næstu áramót heldur að hann geri sér vonir um það. Við styðjum þá kerfisbreytingu sem gerð var en við getum ekki stutt þá útfærslu sem er á henni einfaldlega vegna þess að hún er röng, hún er ekki í samræmi við það samkomulag sem gert var.

Herra forseti. Ég vil koma í andsvar við hv. þm. Margréti Frímannsdóttur vegna þeirra orða sem féllu fyrr í ræðu hennar. Það var að við sjálfstæðismenn tækjum ekki þátt í þessari umræðu. Við gerðum það svo sannarlega hér á laugardaginn og höfum gert það í nefndinni. Ég skrifa undir þetta álit og ég vil meina, og stend við það, að það var alltaf ákveðið að setja 1 milljarð í þetta samkomulag og við það hefur fyllilega verið staðið. Aðalatriðið í þessu máli er það að verið er að hækka grunnlífeyri til öryrkja, sérstaklega yngstu öryrkjanna til að bæta hag þeirra. Samráðsnefndinni sem skipuð var síðasta vor var falið að útfæra samkomulagið innan þessa ramma, innan þess ramma sem er 1 milljarður kr., og við það hefur verið fyllilega staðið. Það er mjög einkennilegt í allri þessari umræðu þegar verið er að bæta í þennan málaflokk 1 milljarði kr., hann fer úr 2,8 milljörðum í 3,8 milljarða, að þá skuli vera látið svona því það er fyllilega staðið við samkomulagið. Ég man ekki betur og bara veit það að Sjálfstfl. nefndi alltaf 1 milljarð. Ef pólitíkusar hafa ætlað sér að setja 1,5 milljarða í þennan málaflokk hefðu þeir alveg örugglega látið það heyrast í kosningabaráttunni en það var ekki. Það var 1 milljarður og við það hefur verið staðið. En ég tel líka að það sé eitt sem er mjög mikilvægt að verði gert. Það er að skoða eftir 1. júlí 2004 hvernig til hefur tekist og þá leggjum við í meiri hlutanum áherslu á að sérstakt mat verði lagt á og skoðað mismunandi fjárhagsleg afkoma þeirra sem verða öryrkjar ungir að árum með tilliti til þess hvort þeir hafa eignast framreiknaðan rétt til örorkulífeyris hjá lífeyrissjóðum.

Virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram af okkur í allri þessari umræðu að við fögnum þeirri kerfisbreytingu sem gerð var og þeirri kjarabót sem samkomulaginu var ætlað að vera fyrir unga öryrkja. Um það er ekki ágreiningur. Það er ágreiningur um útfærsluna. Það er ágreiningur um hvernig staðið er við samkomulagið. Er það skoðun hv. þm. að hv. þm. gæti gert kjarasamning og síðan sagt: Fyrirgefðu, ég ætla bara að borga 2 / 3 af því sem felst í kjarasamningnum? Í mínum huga er samkomulagið sem gert var við öryrkja þeirra kjarasamningur. Þeir hafa engan annan samningsrétt og þurfa að leita til stjórnvalda á hverjum tíma og stjórnvöld gerðu kjarasamning að þessu leyti við Öryrkjabandalagið og við hann á að standa. Ég sagði, hv. þm., að í umræðunni í dag hefðu ekki fleiri sjálfstæðismenn tekið til máls en hv. þm. Pétur Blöndal sem kom hér einungis til þess að hreyta því út úr sér að þeir sem hefðu unnið frv. eða væru að vinna eftir þessu samkomulagi vissu ekki um hvað þeir væru að tala. Það var allur stuðningurinn sem kom frá samstarfsflokknum sem ég tel að hafi komið í veg fyrir að staðið var við þetta samkomulag því það er ekki nokkur vafi í mínum huga að hæstv. heilbrrh. hafði fullan vilja til þess.

Herra forseti. Ég vil ítreka að það var aldrei um annað að ræða en 1 milljarð. Það er allverulega há upphæð og verið að auka úr 2,8 milljörðum í 3,8 milljarða í þennan málaflokk. Ég tel þetta ekki vera kjarasamning. Ég lít öðrum augum á kjarasamning en samkomulag. Við samkomulagið hefur fyllilega verið staðið.

Herra forseti. Það verður áfram ágreiningur milli mín og hv. þm. um að hér sé ekki um kjarasamning að ræða. Kjör öryrkja felast í samkomulagi sem þeir gera hverju sinni við stjórnvöld. Þeir treystu því að orð stæðu og ég met það svo og man það þannig, hv. þm., að í kosningabaráttunni notuðu þingmenn stjórnarflokkanna þetta mjög mikið, í fjölmiðlum og alls staðar. Það er hægt að fletta því upp alveg sérstaklega. Þeir töluðu ekki mikið um fjármagnið sem færi í samkomulagið. Rúmur milljarður stendur hins vegar í samkomulaginu og þá hafa hv. þm. líklega notað þau orð. En samkomulagið var ykkar aðall, hv. þm. stjórnarflokkanna, í kosningabaráttunni. Við það hefur ekki verið staðið. Hæstv. ráðherra var beygður á síðustu dögunum við samþykkt fjárlaga. Við þetta var ekki staðið frekar en svo mörg önnur kosningaloforð sem hv. þm. gáfu gleiðbrosandi í kosningabaráttunni.

Herra forseti. Í mínum huga snýst þetta mál ekki eingöngu um kjör öryrkja heldur einnig og ekki síður um heilindi stjórnmálamanna og heilindi Framsfl. Það er athyglisvert að það er enginn framsóknarmaður í salnum og ég skil það ósköp vel að þeir skuli skammast sín fyrir þetta.

Þú ert líka bara einn úr Frjálsl.

Við erum líka heldur færri og þetta er líka frv. sem er á forræði framsóknarmanna og þeir skammast sín svo fyrir það að þeir láta ekki einu sinni sjá sig í salnum til að reyna að verja það. Hv. þm. Jónína Bjartmarz reyndi það áðan og er nú flúin úr salnum. Mér finnst þetta vera athyglisvert. Hér er verið að ræða kjör öryrkja og framsóknarmenn sýna þessu ekki meiri áhuga en svo að þeir láta ekki sjá sig hérna. Auðvitað eiga orð manna að standa þó svo framsóknarmenn séu farnir að trúa öðru og hafi annað í heiðri þessa dagana. Þeir lofa auknum byggðakvótum en nú stendur til að skerða þá, lofa gerð ganga, Héðinsfjarðarganga. Það var bara fyrir kosningar og búið eftir kosningar. Þeir lofuðu að gera sérstaklega vel við húskaupendur, lofuðu 90% lánum en síðar í dag stendur til að skerða vaxtabætur hjá því fólki sem þeir lofuðu 90% lánum. Þeir lofuðu að lækka skatta en nú er verið að hækka skatta. Það er verið að hækka skatta og boða enn meiri skattahækkanir, nú síðast á sjómenn. En steininn tekur þó úr nú og ég skil vel að framsóknarmenn láti ekki sjá sig. Nú eru þeir að svíkja handsalaðan samning við öryrkja og málið snýst einfaldlega um það að hafa af öryrkjum 500 millj. kr. sem búið var að lofa. Ráðherra Framsfl. hafði skreytt sig með formanni Öryrkjabandalagsins og látið birta myndir af sér í fjölmiðlum, ekki bara einum, mörgum, og hann handsalaði samning á blaðamannafundi í Þjóðmenningarhúsinu og í frétt af þessum fræga fundi kemur fram að þeir skilja samninginn með sama hætti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. skildi samninginn með nákvæmlega sama hætti og Garðar Sverrisson. Það er að hækkun eða lækkun nemi rúmum 400 kr. fyrir hvert aldursskeið á bilinu 18--67 ára. Þess ber að geta að formaður Öryrkjabandalagsins, Garðar Sverrisson, hefur ekki breytt í neinu sínum skilningi á þessum orðum og loforðum sem gefin voru í Þjóðmenningarhúsinu en það hefur hins vegar hæstv. heilbr.- og trmrh. gert. Hann skilur þetta með allt öðrum hætti núna. Öryrkjabandalagið hefur reynt að fá ríkisstjórnina ofan af því að svíkja samkomulagið en aðeins uppskorið dónaskap af hálfu varaformanns Framsfl., hæstv. landbrh. Það er athyglisvert að framsóknarmenn gátu skreytt sig með formanni Öryrkjabandalagsins fyrir kosningar en eftir kosningar, hvað gera þeir þá? Þeir senda þeim óviðurkvæmileg skeyti úr þingsölum. Hvar eru þessi slagorð núna: ,,Velferð fyrir alla`` og ,,Manngildi ofar auðgildi``? Það er gefið lítið fyrir þau. Það hefur komið í ljós að heilbr.- og trmrn. vissi nákvæmlega hvað samningur hæstv. ráðherra og forsvarsmanna Öryrkjabandalagsins kostaði. Það hefur margoft komið fram í dag. Það kom fram í kostnaðarmati frá 10. apríl, mánuði fyrir kosningar. Hvers vegna kom það aldrei fram í umræðunni fyrir kosningar að þetta kostaði mun meira en ríkisstjórnin gat staðið við? Það er mín skoðun að ráðherra sem handsalar samning hátíðlega og skreytir sig með honum í kosningabaráttu eigi að segja af sér ef hann svíkur samkomulagið. Mér finnst ekki að ráðherra sem svíkur handsalað samkomulag við öryrkja eigi að gegna áfram embætti. Ég tala nú ekki um ef það kemur í ljós á næstu missirum að hann verði dæmdur af dómstólum landsins fyrir að efna ekki samkomulagið við öryrkja, þá finnst mér að hann eigi skilyrðislaust að segja af sér.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum frá meiri hluta landbn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigríði Norðmann frá landbúnaðarráðuneyti og Ara Teitsson frá Bændasamtökum Íslands. Með frumvarpinu er landbúnaðarráðherra heimilað að semja við bændur sem eru 64 ára eða eldri um að þeir fái beingreiðslur út á greiðslumark sitt án þess að framleiða kindakjöt. Samningarnir gilda til 31. desember 2007, en þá rennur út gildandi sauðfjársamningur milli bænda og ríkisins. Meiri hlutinn telur frumvarpið til þess fallið að auka sveigjanleika í greininni og laga framleiðsluna að markaðnum. Þá sé með því komið til móts við ákveðinn aldurshóp bænda sem vill mögulega hætta eða taka sér hlé frá búskap. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Inngangsmálsliður 1. gr. orðist svo: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, Magnús Stefánsson og Einar Oddur Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins og undir þetta nefndarálit rita háttvirtir þingmenn Drífa Hjartardóttir, Jón Bjarnason, Guðmundur Hallvarðsson, Dagný Jónsdóttir og Anna Kristín Gunnarsdóttir

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. allshn. um 419. mál, breytingu á umferðarlögum. Með frumvarpinu er lagt til að mál sem varða umferð og eftirlit með ökutækjum verði flutt frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti til samgönguráðuneytis. Eftirlit með framkvæmd umferðarlaga og yfirstjórn Umferðarstofu heyri því framvegis undir samgönguráðuneyti. Nefndin telur eðlilegt að umferðarmál heyri undir það ráðuneyti sem ábyrgð ber á vegamálum og tekur sérstaklega fram að afskipti lögreglu vegna brota á umferðarlögum og slysa í umferðinni breytast ekki frekar en rannsókn og saksókn í slíkum málum. Hv. allshn. leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir þetta rita hv. þm. sem þar greinir, Bjarni Benediktsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Jónína Bjartmarz, Birgir Ármannsson, Sigurjón Þórðarson, Sigurður Kári Kristjánsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. utanrmn. á þskj. 604, 324. mál, um till. til þál. um staðfestingu á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 32/2003, um breytingu á II. viðauka. Nefndin hefur fengið á sinn fund þá gesti sem greinir í nefndarálitinu og fjallað um málið. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem ég nefndi til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 98/8/EB frá 16. febrúar 1998 um markaðssetningu sæfiefna og reglugerðir framkvæmdastjórnarinnar nr. 1896/2000 frá 7. september 2000. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Nefndin vekur athygli á því að heildaryfirsýn skortir yfir efnin sem tilskipunin nær til, einkum hvar þau eru í notkun. Kerfisbundin flokkun og skráning sæfiefna mun því verða til bóta en upplýsingaöflun, rannsóknir og skráning mun kosta töluvert fé. Herra forseti. Hv. utanrmn. leggur til að þessi tillaga verði samþykkt og undir hana rita auk frsm. sem hér stendur hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, formaður nefndarinnar, Bryndís Hlöðversdóttir, Drífa Hjartardóttir, Þuríður Backman, Einar K. Guðfinnsson, Dagný Jónsdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson.

Herra forseti. Ég mæli enn og aftur fyrir nefndaráliti frá hv. utanrmn., 332. mál á þskj. 603, þáltill. um staðfestingu á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 9/2003, um breytingar á II. viðauka við EES-samninginn. Vegna þessa máls fékk nefndin á sinn fund gesti frá utanrrn., Löggildingarstofu, Neytendasamtökunum og Samtökum atvinnulífsins sem eru tilgreindir í nefndarálitinu. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Nefndin bendir á að einhver kostnaðarauki mun fylgja breyttri löggjöf, einkum hvað varðar starfsemi Löggildingarstofu. Hv. utanrmn. leggur til að þessi tillaga verði samþykkt og undir hana rita, auk frsm. sem hér stendur, hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir formaður, Bryndís Hlöðversdóttir, Drífa Hjartardóttir, Þuríður Backman, Einar K. Guðfinnsson, Dagný Jónsdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Frv. er flutt af þingmönnum allra þingflokka. Fjórir flm. eiga sæti í forsn., auk mín hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Jónína Bjartmarz og Þuríður Backman en hv. þm. Sigurjón Þórðarson gegnir nú formennsku í þingflokki Frjálsl. í fjarveru hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Með frv. þessu er steypt saman í einn bálk lagaákvæðum um eftirlaun æðstu handhafa þriggja þátta ríkisvaldsins, framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds. Samhliða eru svo gerðar nokkrar lagfæringar og sett nýmæli um þessi réttindi auk þess sem iðgjaldahlutfallið er hækkað. Ljóst er að alþingismanna- og ráðherradeildir innan Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins standa ekki undir þeim skuldbindingum sem þær bera með núverandi iðgjaldafyrirkomulagi. Virðist ekki gerlegt að gera þar breytingu á nema með miklu framlagi ríkissjóðs og stórhækkuðu iðgjaldahlutfalli. Raunar er vafasamt að tala um ,,deildirnar`` sem sérstaka lífeyris- eða eftirlaunasjóði heldur er hér í raun og veru um hreint gegnumstreymi úr ríkissjóði að ræða. Því hefur það sjónarmið verið lagt til grundvallar í frumvarpi þessu að falla frá sjóðmyndun um eftirlaunaskuldbindingar fyrir alþingismenn og ráðherra, svo og aðra sem lög þessi taka til, en taka þess í stað upp gegnumstreymiskerfi. Slíkt kerfi gildir nú um forseta Íslands og einnig hæstaréttardómara. Því þykir fara vel á því að fella saman í einn lagabálk eftirlaunakerfi fyrir þessa æðstu handhafa ríkisvalds, forseta, ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómara. Eftirlaunadeildir alþingismanna og ráðherra innan Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins verða lagðar niður og árlegar greiðslur til fyrrverandi alþingismanna og ráðherra, sem komið hafa úr þeim sjóði, færðar yfir á ríkissjóð. Forseti Íslands, ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómarar greiði af launum sínum eins og aðrir launþegar í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og myndi þar almennan lífeyrisrétt samkvæmt lögum um sjóðinn og koma greiðslur samkvæmt þeim lögum til frádráttar greiðslum ríkissjóðs. Í ljósi þess að réttur samkvæmt frumvarpinu til lífeyrisgreiðslna er nokkru betri en almennt tíðkast er iðgjaldahlutfallið hækkað frá því sem nú er, úr 4% af föstum launum, eins og það er hjá þorra launþega, í 5% af heildarlaunum. Samhliða þessari skipulagsbreytingu á greiðslu eftirlauna eru gerðar nokkrar lagfæringar á eftirlaunaréttindum, m.a. til einföldunar. Slíkar efnisbreytingar er þessar helstar: a. Réttindaávinnsla alþingismanna verður jöfn á hverju þingári, 3%, en ekki breytileg frá 1,7% upp í 5% eins og nú er. Ef skoðuð er tafla á bls. 13 í frv. sést að einungis um skamman tíma bæta þessar tillögur rétt alþingismanna, ég man ekki hvort það eru 5 eða 6 ár, 1 eða 2 ár, en hins vegar skerðist réttur alþingismanna til eftirlauna samkvæmt þessu frv. miðað við núgildandi rétt þangað til þingmaður hefur setið á Alþingi í 17, eða raunar nær 18 ár. Þá er um skerðingu á rétti alþingismanna til eftirlauna að ræða. Ég vek athygli á því að undir þetta fellur þorri alþingismanna eins og menn sjá ef þeir fletta upp í þingtíðindum og athuga hversu lengi alþingismenn hafa að meðaltali setið á Alþingi. Hér er eins og áður gert ráð fyrir því að hámarksréttur verði 70% af þingfararkaupi eins og það er ákveðið af Kjaradómi. b. Réttindaávinnsla ráðherra er óbreytt, 6% á hverju ári í embætti, en hámark er fært til samræmis við rétt þingmanna, þ.e. þeir geta fengið eftirlaun að hámarki 70% en það hefur verið 50% fram að þessu. c. Almennur lífeyrisaldur fyrir alþingismenn, ráðherra og hæstaréttardómara er óbreyttur, 65 ár. Sérregla hefur gilt um alþingismenn sem eru að hætta á þingi, þ.e. 61 árs aldur. Það aldursmark er lækkað um eitt ár, niður í 60 ár, og enn fremur látið gilda um ráðherra sem láta af störfum, ef þeir uppfylla þau skilyrði sem í frv. segir. Eins og hv. þm. vita hefur svokölluð 95-ára-regla gilt fyrir alþingismenn. Hvert þingár hefur gilt tvöfalt á móti því sem annars staðar er þannig að þeir þingmenn sem setið hafa 17,5 ár á þingi hafa átt rétt á að fá eftirlaun sextugir. Nú er því haldið svo að ef þingmenn hafa verið á þingi 16 ár eiga þeir rétt á eftirlaunum sextugir og síðan niður í 55 ár, en viðkomandi þingmaður verður að hafa setið á Alþingi í 26 ár til að ná þeim rétti. Það á auðvitað við um mjög fáa þingmenn að þeir hafi 55 ára að aldri setið 26 ár á þingi. Nú vil ég lýsa helstu nýmælum í frv.: Myndaður er sérstakur réttur fyrir alþingismenn og ráðherra, sem gegnt hafa forustuhlutverki í stjórnmálum um langan tíma, til að hverfa af vettvangi þjóðmála og fara á eftirlaun fyrr en annars er heimilt í stað þess að leita sér starfs á vinnumarkaði. Eins og áður segir eru hér sett mörkin við 16 ár um alþingismenn, byrjar þá og fer upp í 26 ár. Menn geta fengið þá eftirlaun hið fyrsta 55 ára að aldri. Um ráðherra er reglan sú að þeir geta tekið eftirlaun sextugir ef þeir hafa setið sex ár í ráðherrastóli og 55 ára ef þeir hafa setið í ráðherrastóli í 11 ár. Ef þeir hafa setið fimm ár í ráðherrastóli gildir hin almenna regla að eftirlaunaréttur kviknar þegar þeir verða 65 ára. Ljóst er að um tiltölulega fáa einstaklinga er að ræða miðað við þann fjölda sem nýtur lífeyrisgreiðslna. Jafnframt eru sett ákvæði sem skerða þessar greiðslur fram að 65 ára aldri ef sá sem þeirra nýtur tekur við öðru starfi. Það er nýmæli. Hér er gert ráð fyrir að skerðingin geti orðið 6% á ári. Ef maður t.d. gegnir öðru starfi sextugur verður skerðingin 36% og getur farið upp í 60%. Hér er m.a. haft í huga að þessi skipan mála geti auðveldað eðlilega endurnýjun í stjórnmálum og dregið úr þeirri tilhneigingu að fyrrverandi forustumenn á þeim vettvangi sæki í embætti í stjórnkerfinu til þess að ljúka starfsferli sínum. Sett eru sérákvæði um eftirlaun forsætisráðherra. Réttindaávinnsla og hlutfall verður hið sama og hjá forseta Íslands en fyrirkomulag eftirlaunaréttarins verður að öðru leyti svipað og hjá öðrum ráðherrum. Er þá nauðsynlegt að hafa í huga að hv. þm. átti sig á því að samkvæmt Kjaradómi eru laun forseta Íslands 1.460.156 kr. en laun forsrh. 871.085. Eðlilegt þykir að um þennan valdamesta embættismann landsins og þann sem mest hvílir á gildi að þessu leyti sömu reglur og um forseta Íslands þó að hér sé ekki lagt til að minnka það launahlutfall sem hefur verið á milli þessara tveggja æðstu embættismanna þjóðarinnar. Ég hygg að ef menn horfa á þessi mál með sanngirni geti þeir fallist á að ekki sé óeðlilegt að bera þessi tvö embætti saman að þessu leyti. Í frumvarpinu eru gerðar breytingar á lögum um þingfararkaup og þingfararkostnað, nr. 88/1995, í því skyni að jafna aðstöðu formanna stjórnmálaflokkanna þannig að þeir formenn, sem ekki eru jafnframt ráðherrar, hafi álag á þingfararkaup, 50%. Til samanburðar vil ég minna á að það álag sem leggst á þingfararkaup hjá ráðherrum, öðrum en forsrh., er 80%. Við vitum öll hér í þingsölum að mikið álag er á formönnum stjórnmálaflokka þó að þeir séu ekki ráðherrar og er eðlilegt að við komum til móts við það sjónarmið að þeir gegni lykilhlutverki í lýðveldis- og lýðræðisuppbyggingu þjóðarinnar með því að þeir fái nokkra uppbót á laun sín sem alþingismenn. Ég tel að það sé hollara fyrir okkur öll, og fyrir þjóðfélagið líka, að þessi launauppbót sé opinber og gagnsæ en að alþingismenn reyni ekki að fara í kringum hlutina með því að biðja um hærri framlög til stjórnmálaflokka og greiða formönnum sínum í gegnum þá hærri laun. Ég tel með öðrum orðum að með því að hafa þennan hátt á séum við að vinna að því að gera þjóðfélag okkar heilbrigðara og vinna að því að fólk úti á mörkinni geti áttað sig á því eftir hvaða reglum og eftir hvaða skilmálum æðstu stjórnmálamenn þjóðarinnar vinna. Hér er gert ráð fyrir að formenn þingflokka, varaforsetar Alþingis og formenn þingnefnda fái 20% álag en fram að þessu hafa þessir alþingismenn fengið 15% álag svo að hér er einungis um hækkun úr 15% í 20% að tefla. Auðvitað má deila um það hver hin rétta hlutfallstala sé að lokum en það var talið rétt að hækka um 5% til þessara einstaklinga. Loks eru sett almenn ákvæði um eftirlaunarétt hæstaréttardómara. Þau fela m.a. í sér rétt fyrir dómara, sem gegnt hafa störfum í Hæstarétti í a.m.k. tólf ár, til að komast á eftirlaun nokkru fyrr en áður hefur verið tíðkað. Flestir dómarar Hæstaréttar hafa fram að þessu setið í dómnum fram yfir 65 ára aldur og hafa þá fengið lausn frá störfum ,,án óskar`` eins og það er orðað í dómstólalögum og haldið fullum embættislaunum til æviloka samkvæmt túlkun á 61. gr. stjórnarskrárinnar. Með þessu frumvarpi er ekki hróflað við þeirri framkvæmd heldur tekur það til þeirra dómara sem ekki njóta hennar. Eftirlaunaréttur þeirra sem lög þessi taka til, forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, er nú rýmri en almennt tíðkast. Á það sér þá skýringu að þetta eru æðstu opinber embætti og störf í þjóðfélaginu og vandasöm eftir því. Forseti Íslands og alþingismenn þiggja umboð sitt til starfa beint frá þjóðinni í almennum kosningum og sækja endurnýjun þess, forseti Íslands á fjögurra ára fresti en þingmenn ekki sjaldnar en á fjögurra ára fresti. Sama gildir í raun og veru um ráðherra. Það er því lýðræðisleg nauðsyn að svo sé búið að þessum embættum og störfum að það hvetji til þátttöku í stjórnmálum og að þeir sem verja meginhluta starfsævi sinnar til stjórnmálastarfa á opinberum vettvangi og gegna þar trúnaðar- og forustustörfum geti dregið sig í hlé og vikið fyrir yngra fólki án þess að hætta fjárhagslegri afkomu sinni. Það er líka mikilsvert í lýðræðisþjóðfélagi að ungt efnisfólk gefi kost á sér til stjórnmálastarfa og þurfi ekki að tefla hag sínum í tvísýnu með því þótt um tíma bjóðist betur launuð störf á vinnumarkaði. Svo virðist sem starfstími manna í stjórnmálum sé að styttast eftir því sem samfélagið verður opnara og margþættara og fjölmiðlun meiri og skarpari. Við því er eðlilegt að bregðast, m.a. með því að gera þeim sem lengi hafa verið í forustustörfum í stjórnmálum kleift að hverfa af vettvangi með sæmilegu öryggi og án þess að þeir þurfi að leita nýrra starfa seint á starfsævinni. Samkvæmt upplýsingum ríkisbókhalds og Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins voru eftirlaunagreiðslur til þeirra sem falla undir ákvæði þessa frumvarps um 300 millj. kr. á árinu 2002. Skiptust þær þannig að til fyrrverandi forseta og maka forseta voru greiddar 21,6 millj. kr., til fyrrverandi ráðherra 30 millj. kr., til fyrrverandi alþingismanna 196 millj. kr. og til fyrrverandi hæstaréttardómara 52,4 millj. kr. Greiðslum til fyrrverandi ráðherra og alþingismanna úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins var mætt með jafnháu framlagi úr ríkissjóði en iðgjöld voru notuð til eignamyndunar. Ljóst er því að engin breyting verður í byrjun á greiðslum úr ríkissjóði við þá breytingu sem frumvarpið felur í sér. Framlag ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins lækkar sem nemur þeim greiðslum sem nú munu falla beint á ríkissjóð. Breytingar sem í frumvarpinu felast munu því koma fram á löngum tíma. Ég skal þá víkja að einstökum greinum frumvarpsins eftir því sem ástæða er til. Eðlilegt þykir að þeir sem njóta réttar samkvæmt lögum þessum greiði hærra iðgjald til lífeyrissjóðsins en aðrir launþegar því að réttur þeirra er betri. Er iðgjaldahlutfallið ákveðið í 1. gr. 5% en meginregla í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins er 4%. Mótframlag ríkissjóðs er hins vegar hið sama og gildir almennt um A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, en það er nú 11,5%. Með iðgjaldagreiðslum þessum stofnast réttindi í A-deildinni og þegar til lífeyrisgreiðslna kemur koma þær greiðslur til frádráttar eftirlaunum úr ríkissjóði. Hins vegar þarf að breyta samþykktum A-deildar LSR, eins og heimild er til í 6. mgr. 13. gr. laga um sjóðinn, til þess að viðbótariðgjaldið nýtist til ávinnslu réttinda samkvæmt reglum sjóðsins. Iðgjöld eru miðuð við heildarlaun eins og meginregla er í A-deild LSR. Það felur í sér að einingar og álag á föst laun og aðrar greiðslur, sem teljast til launa, verða stofn iðgjaldagreiðslu. Þá er rétt að nefna að aðeins þær greiðslur úr A-deild sem byggjast á iðgjaldagreiðslu og réttindaávinnslu samkvæmt ákvæðum frumvarpsins koma til frádráttar en ekki aðrar lífeyrisgreiðslur sem menn kunna að eiga rétt á úr A-deildinni fyrir önnur störf. Í 2. og 3. gr. eru ákvæði um forseta Íslands og maka hans en þau eru efnislega óbreytt frá gildandi lögum. Í III. kafla frv. eru ákvæði um ráðherra. Þar eru aðallega tvenns konar nýmæli. Hið fyrra er í 3. tölul. 4. gr. en þar segir að fyrrverandi ráðherra sem hefur gegnt embætti í hálft annað kjörtímabil, eða sex ár, geti tekið eftirlaun 60 ára og hafi hann gegnt ráðherraembætti lengur geti hann lækkað eftirlaunaaldurinn jafnt og þétt niður í 55 ár eftir 11 ár í embætti ráðherra. Hér liggur til grundvallar það sjónarmið að gera forustumönnum í þjóðmálum, eins og ráðherrar eru tvímælalaust, kleift að hverfa úr stjórnmálum eftir langan feril í forustusveit og stuðla þannig að eðlilegri endurnýjun. Hér er eðli máls samkvæmt aðeins um fáa forustumenn að tefla. Réttindi samkvæmt 3. tölul. 4. gr. eru ekki háð því að fyrrverandi ráðherrar hverfi beint úr ráðherrastól á eftirlaun, eða biðlaun og eftirlaun, eins og samkvæmt 2. tölul. Þannig getur fyrrverandi ráðherra sem gegnt hefur embætti samtals í sex ár t.d. átt sæti á Alþingi um nokkurn tíma eftir að ráðherradómi hans lýkur þar til réttur hans til eftirlauna samkvæmt þessum tölulið verður virkur eða hann kýs að nýta sér þennan rétt en eins og hv. alþingismenn vita geta alþingismenn ekki notið eftirlaunaréttar sem ráðherrar fyrr en þeir láta af þingmennsku og raunar ekki fyrr en sex mánuðum síðar, þ.e. eftir að þingmenn hætta að taka biðlaun. Forseti Íslands fær heldur ekki eftirlaun sem alþingismaður eða ráðherra. Síðara atriðið sem varðar ráðherra og ég vil nefna sérstaklega er það nýmæli að setja sérstakar reglur um forsætisráðherra. Forsætisráðherra er á hverjum tíma hinn pólitíski leiðtogi þjóðarinnar, eins og ég sagði áður, og fer með valdamesta embætti landsins. Því þykir eðlilegt að um hann gildi sérregla sem sé nokkru hagstæðari en fyrir aðra ráðherra. Eftirlaun verða 60% af heildarlaunum forsætisráðherra, þ.e. ráðherralaunum og þingfararkaupi, eins og þau eru ákveðin af Kjaradómi hverju sinni. Ef fyrrverandi forsætisráðherra hefur gegnt embættinu lengur en eitt kjörtímabil, þ.e. lengur en fjögur ár, verða eftirlaunin 70%, og 80% hafi hann gegnt embættinu lengur en tvö kjörtímabil, þ.e. átta ár. Er það hámark eftirlaunaréttar samkvæmt þessari grein. Það er þó skilyrði réttar samkvæmt greininni að forsætisráðherra hafi setið í embætti í a.m.k. eitt ár. Svo getur átt við um fyrrverandi forsætisráðherra að hann hafi auk þess að veita ríkisstjórn forustu setið sem ráðherra í ríkisstjórnum annarra. Þykir eðlilegt að þeir sem annars eiga rétt samkvæmt þessari grein geti notið þeirra ráðherrastarfa að einhverju leyti kjósi þeir að fá eftirlaun sem fyrrverandi forsætisráðherrar. Er hér miðað við að í samanlagðan ráðherratíma í árum talinn, annan en sem forsætisráðherra, megi deila með þremur og bæta útkomunni við þann tíma sem hann hefur gegnt embætti forsætisráðherra. Ég vil líka nefna eitt atriði til viðbótar um rétt ráðherra en hann felst í því að hafi fyrrverandi ráðherra öðlast rétt til eftirlauna og hann hyggst hverfa af vettvangi stjórnmála á hann jafnframt rétt til að gera virk réttindi sín til eftirlauna fyrir þingmennsku. Þetta gildir líka í hina áttina, þ.e. ef þingmaður hefur öðlast rétt til eftirlauna og hyggst hætta getur hann gert virkan eftirlaunarétt sinn sem ráðherra þótt það væri að öðrum kosti ekki heimilt. Fyrrverandi ráðherrar hafa margir hverjir beðið eftirlauna þótt þeir væru hættir á þingi og farnir að taka eftirlaun sem alþingismenn því að sá réttur hefur fram að þessu verið bundinn við 65 ár. Það er hins vegar eðlilegt að þetta geti farið saman. Um eftirlaun alþingismanna er í megindráttum hið sama að segja og um aldursmark eftirlauna ráðherra. Í 3. tölul. 8. gr. segir að fyrrverandi alþingismönnum sem setið hafa á Alþingi í samtals 16 ár eða lengur, fjögur kjörtímabil eða lengur, sé heimilt að hverfa af vettvangi stjórnmála sextugir og til viðbótar nemur lækkunin sem svarar einu ári fyrir hver tvö ár á Alþingi umfram 16 ár og samsvarandi fyrri hluta úr ári. Lækkunin verður aldrei meiri en tíu ár og aldursmarkið því aldrei lægra en 55 ár. Hafi alþingismaður t.d. setið á þingi í 18 ár á hann samkvæmt frumvarpinu rétt á því að láta af þingmennsku 59 ára og taka eftirlaun en hámarksrétturinn kviknar eftir 26 ára þingsetu, eins og ég sagði áður. Gæti það því nýst þeim þingmönnum til fulls sem sætu samfellt á þingi frá 29 ára aldri. Þeir eru hins vegar sárafáir í sögu Alþingis til þessa. Ákvæði þessa töluliðar mun því aðeins taka til fárra alþingismanna, þeirra sem lengst hafa átt sæti á Alþingi og að jafnaði valist til forustustarfa. Nú sem stendur hafa aðeins níu þingmenn átt sæti á Alþingi í 16 ár eða lengur. Af þeim alþingismönnum sem hafa verið kjörnir nýir til Alþingis síðustu 50 ár, frá kosningunum 1953, hafa 57 setið samtals lengur en 16 ár á þingi, en aðeins hluti þeirra, 17, hefur hætt þingmennsku fyrir sextugsaldur. Af þeim 17 hafa níu horfið þegar til annarra og ábyrgðarmikilla embætta en sumir hætt vegna örorku eða sjúkdóma. Réttindaávinnsla alþingismanna samkvæmt frumvarpinu er í samræmi við það sem almennt tíðkast nú í lífeyriskerfinu, þ.e. jöfn allan tímann. Prósentan er hærri en hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins sem helgast af sérstöðu hinna þjóðkjörnu fulltrúa. Ávinnsla samkvæmt frumvarpinu er betri fyrstu árin en nokkru lakari eftir u.þ.b. tvö full kjörtímabil, átta ár. Mestu munar eftir 15 ár, 5%, en síðan minnkar munurinn og jafnast eftir 18 ár. Eftir það er ávinnslan hagstæðari samkvæmt frumvarpinu. Eins og fram kemur í 3. mgr. er hámark eftirlaunaréttar 70% og er það óbreytt frá gildandi lögum. Í V. kafla frumvarpsins, þ.e. 15. gr., eru sett hliðstæð ákvæði um hæstaréttardómara og eru í III. og IV. kafla frumvarpsins um ráðherra og alþingismenn. Aldursmark fyrir eftirlaun hæstaréttardómara er 65 ár en dómara, sem hefur verið við réttinn í a.m.k. tólf ár, er veitt heimild til að hverfa úr starfi 60 ára að aldri og fá þannig eftirlaun fyrr en almennt aldursmark segir. Ég vek sérstaka athygli á 16. gr. frumvarpsins en samkvæmt henni eiga eftirlifandi makar rétt til makalífeyris við andlát þeirra sem lög þessi munu taka til eða eftirlaunaþega samkvæmt þeim. Meginatriðið hér er það að þá fær maki greiðslur eins og segir í 17. gr. laga um A-deild LSR, maki nýtur fulls makalífeyris í þrjú ár og hálfs makalífeyris, 50%, í tvö ár en þá fellur makalífeyrir niður nema við viss skilyrði, t.d. örorku eða ef börn innan 22 ára aldurs koma til. Makanum eru tryggð sem lágmarksréttindi hálf eftirlaun ævilangt en greiðslurnar frá LSR koma til frádráttar meðan þeirra nýtur við. Þó er gert ráð fyrir að hann skerðist ef makinn hefur aðrar launatekjur sem nokkru nemur, og hann fellur niður ef makinn hefur laun sem eru þreföld upphæð þess makalífeyris er hann ætti rétt til. Ég vil vekja athygli á því að sá réttur til 20% af eftirlaunum sem makar dáinna alþingismanna hafa nú fellur niður. Sú regla fellur niður eins og er um aðra opinbera starfsmenn. Í 18. og 19. gr. eru settar reglur um að enginn geti notið eftirlaunagreiðslu samkvæmt lögunum meðan hann er í starfi sem lögin taka til og jafnframt að eftirlaun skerðist taki menn eftirlaun fyrir 65 ára aldur en hverfi eigi að síður til nýrra starfa. Er skerðingin 0,5% fyrir hvern mánuð, eða 6% á ári. Taki t.d. fyrrverandi ráðherra eða alþingismaður, sem ætti rétt til eftirlauna eftir tólf ára setu í embætti, þ.e. við 55 ára aldur, þegar við nýju starfi verður skerðingin 60% fram að 65 ára aldri. Sama á við ef réttur til eftirlauna stofnast meðan maður er í starfi. Þetta er nýmæli en engin slík skerðingarákvæði er að finna í núgildandi lögum. Þegar frumvarp þetta verður að lögum falla eldri lög og lagaákvæði um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra og alþingismanna úr gildi, sbr. 21. gr. Eigi að síður er þeim sem öðlast hafa betri rétt samkvæmt þeim lögum tryggt að þeir geti notið hans ef þeir svo kjósa. Ljóst er að eldri réttur alþingismanna sem setið hafa á þingi tvö til fjögur kjörtímabil er hagstæðari en samkvæmt frumvarpinu, svo og réttur til makalífeyris að nokkru leyti. Ekkert er því til fyrirstöðu að maki leiti réttar samkvæmt eldri lögum þó að eftirlaunagreiðslur hafi farið eftir ákvæðum þessa frumvarps ef hann á við. Hins vegar er girt fyrir að þeir sem þegar hafa hafið töku eftirlauna geti leitað réttar samkvæmt þessu frumvarpi ef hann er hagstæðari. Er eðlilegast að um það séu skýrar reglur. Miðað er við að þeir alþingismenn sem kjörnir voru í fyrsta sinn 10. maí sl. falli einvörðungu undir ákvæði frumvarpsins, svo stutt sem um er liðið frá kosningunum, en geti ekki leitað betri réttar samkvæmt eldri lögum. Í frumvarpinu er auk þessa heildarákvæðis um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara að finna breytingar á lögum um þingfararkaup og þingfararkostnað. Meginbreytingin er sú að þeir alþingismenn sem jafnframt eru formenn stjórnmálaflokka sem hafa fengið a.m.k. þrjá þingmenn kosna á Alþingi eiga rétt til álags á þingfararkaup, 50%, en eins og ég áður sagði er með þessari breytingu verið að jafna aðstöðu forustumanna í stjórnmálum og það tel ég mikilsvert. Breytingin mun í raun þýða að formenn stjórnarandstöðuflokka á Alþingi fá verulega hærri greiðslur en alþingismenn almennt. Ráðherrar hafa nú um 80% álag á þingfararkaup og forsætisráðherra nær tvöfalt þingfararkaup, og því þykir þessi breyting hófleg. Þá er jafnframt lagt til að hækka álag sem formenn þingflokka og formenn nefnda hafa úr 15% í 20%. Þá er enn fremur lagt til að biðlaunaréttur stofnist hjá ráðherrum þegar þeir hafa verið skipaðir í embætti eins og hjá alþingismönnum sem tekið hafa fast sæti á Alþingi. Verður hann þrír mánuðir en hafi ráðherra setið í embætti í eitt ár eða lengur er rétturinn sex mánuðir. Eins og þessi regla er núna, byggð á nærri hálfrar aldar gömlum launalögum, er biðlaunaréttur ráðherra miklu þrengri en biðlaunaréttur alþingismanna. Er hvort tveggja að hann fylgir ekki föstum ráðherralaunum og að til hans stofnast ekki fyrr en eftir tvö ár í embætti. Um biðlaunagreiðslur þessar gilda svo ákvæði 13. gr. þingfararkaupslaganna um sams konar skerðingu þeirra ef sá sem þeirra nýtur tekur við launuðu starfi. Ég vil benda á að eins og ástandið er núna getur sú staða komið upp að ráðherra njóti minni réttar til biðlauna en aðstoðarmaður hans sem nær auðvitað ekki nokkurri átt. Ég vil svo að lokum segja að með frv. þessu hefur skýrst sú mynd sem er á launum og kjörum elstu embættismanna og fulltrúa þjóðarinnar. Á undanförnum árum hafa orðið ýmsar breytingar á þessum málum. Ég get nefnt skattmeðferð á launum forseta Íslands, lög um Kjaradóm og kjaranefnd og lög um þingfararkaup og þingfararkostnað. Þessar breytingar hafa komið í áföngum en allar horft til þess að gera skipulag þessara mála skýrara og gegnsærra, eins og stundum er sagt. Að vissu leyti má líta á þetta frumvarp sem síðasta skref í þeirri endurskoðun. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og allshn.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Halldór Blöndal hvort fyrir liggi tryggingafræðilegt mat á kostnaði við þau auknu lífeyrisréttindi sem í frv. felast. Við höfum ekki haft mikinn tíma til að skoða það og ég er óvanur tölum og lífeyrisréttindum af þessu tagi en mér sýnist að þarna geti einstaka menn verið að ávinna sér í aukin lífeyrisréttindi allt að 100 millj. kr., allt að 100 millj. kr. fyrir einn mann, og ég spyr hv. þm. Halldór Blöndal hvort það geti í raun verið og hver sé þá heildarkostnaðurinn.

Herra forseti. Það mat liggur ekki fyrir en ég vil benda hv. þm. á að hér er síður en svo um það að ræða, eins og ég sagði í ræðu minni, að alþingismenn geti gengið út frá því að hin nýja skipan hækki eftirlaun þeirra. Þvert á móti má búast við því að mikill fjöldi alþingismanna muni eftir löggildingu þessa frv. búa við lakari lífeyrisrétt en nú er. Hitt er rétt, ef hv. þm. er að spyrja um það, að hér er verið að greiða fyrir því að ráðherrar og þingmenn eftir mjög langa þingsetu geti notið eftirlauna nokkru fyrr en nú er og að sjálfsögðu vegur það upp á móti því sem ég sagði um að eftirlaunaréttur annarra þingmanna skerðist. Ég vil líka benda hv. þm. á að hér er gert ráð fyrir því að hækka iðgjaldagreiðslur alþingismanna um 25%, um fjórðung, úr 4% í 5%, til að mæta því að eftirlaunaréttur alþingismanna er ríkari en almennt gerist.

Herra forseti. Ég hlýt að ítreka þá spurningu hvort það geti verið rétt að hér auki einstaka menn lífeyrisrétt sinn, lífeyrisrétt eins manns, um allt að 100 millj. kr. Getur það verið? Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þm. Halldór Blöndal hvort hann telji að það geti gengið að Alþingi skili þessu frv. sem lögum frá Alþingi án þess að fyrir liggi það kostnaðarmat sem ég spurði eftir. Í þriðja lagi spyr ég hvort hv. þm. Halldór Blöndal, sem jafnframt er forseti Alþingis, teldi ekki --- allra vegna sem sitja á Alþingi og í ríkisstjórn --- að á því færi betur að ákvörðun um þessi efni væri falin öðrum aðilum en okkur sjálfum, svo sem eins og Kjaradómi.

Herra forseti. Eins og ég hef áður sagt liggur tryggingafræðilegt mat ekki fyrir og ekki liggur heldur fyrir hvort einhver hæstv. ráðherra kjósi að segja af sér eins og nú standa sakir þannig að erfitt er að giska á það hvort einhver réttur geti kviknað að þessu leyti, en það hef ég ekki metið. Ég vil á hinn bóginn segja við hv. þingmann að ég hef löngum verið þeirrar skoðunar að alþingismenn eigi sjálfir að ákveða laun sín og kjör með lögum, eins og var hér áður fyrr þegar ég settist á Alþingi í fyrsta skipti, en skjóta þeirri ábyrgð ekki til Kjaradóms. Nú hafa verið í gildi lög um laun hæstaréttardómara, forseta, alþingismanna og ráðherra. Þau eru ákveðin af Kjaradómi en hins vegar hafa eftirlaunin verið ákveðin með lögum svo að það er óhjákvæmilegt fyrir Alþingi að taka á því máli. Ég tel rétt að Alþingi setji um þetta lög og það er af þeim sökum sem ég flyt frv.

Hæstv. þingforseti. Ég treysti mér ekki til að styðja þetta frv. út af stöðu stjórnvalda gagnvart öryrkjum, gagnvart atvinnulausum og öðrum sem minna mega sín. Mér finnst ekki rétt að auka réttindi þingmanna, og kannski sérstaklega ráðherra, á meðan ekki er betur staðið að gagnvart þeim sem minna mega sín í samfélaginu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að víkja orðum mínum að öðrum þingmálum en ég ítreka það sem ég sagði áðan, hér er ekki um það að ræða að þingmenn geti almennt gengið út frá því að þeir fái meiri rétt samkvæmt þessu frv. en þeir hafa samkvæmt núgildandi lögum. Þar að auki vil ég ítreka það sem ég sagði áðan og liggur beint fyrir að lífeyrisiðgjaldagreiðslur þingmanna munu hækka um 25% samkvæmt frv. og ekki getum við sagt að það séu kjarabætur sem þegar komi til framkvæmda.

Herra forseti. Fyrst almennt um álitamál sem hér kom upp um hver eigi að ákvarða kjör þingmanna og ráðherra. Ég er þeirrar skoðunar að heppilegasta fyrirkomulagið væri að þingið sjálft tæki um þetta ákvörðun og menn síðan stæðu eða féllu með sannfæringu sinni og ákvörðunum. Þannig er þetta hins vegar ekki. Kjaradómi hefur verið falið þetta hlutverk og mun ég víkja að því síðar. Það er vissulega mikilvægt verkefni að taka lífeyrisréttindi alþingismanna og ráðherra til endurskoðunar og á þeim tímapunkti stöndum við. Nú er spurningin í hvaða átt menn vilja halda, áfram eða aftur á bak. Í því frv. sem hér liggur fyrir felst yfirlýsing um það að í stað þess að halda inn í framtíðina er stefnan tekin í afturhaldsátt. Þetta frv. er tímaskekkja, minjar um kerfi misskiptingar og sérréttinda. Í ríkjum austan tjalds birtust forréttindi valdastéttanna m.a. í svokölluðum dollarabúðum. Þar versluðu menn á sérkjörum. Þetta frv. er dollarabúð íslenska lífeyriskerfisins. Það er alveg rétt sem sagt hefur verið að í frv. er sitthvað til eðlilegrar samræmingar frá því sem nú er og í þeim skilningi til bóta. Því fer þó fjarri að það eigi við um frv. í heild sinni. Ég spyr: Nú, þegar við endurskoðum lífeyrisréttindi þingmanna og ráðherra, hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að halda með þennan hóp og reyndar alla strolluna sem nú er að finna í einni spyrðu, alþingismenn, ráðherra og hæstaréttardómara, inn í lífeyrissjóði sem þessum aðilum standa opnir? Hvers vegna getur þetta fólk ekki verið á lífeyriskjörum sambærilegum þeim sem aðrir búa við? Hvað er svona sérstakt við það að vera þingmaður? Hvað er svona sérstakt við það að vera ráðherra? Hvað er svona sérstakt við það að vera hæstaréttardómari? Það er ekkert sérstakt við það annað en að þessum hópum eru sköpuð sérréttindi sem engin rök eru fyrir. Ávinnsla lífeyrisréttinda samkvæmt frv. er færð í samræmt hlutfall. Það hlutfall er hins vegar hærra en gerist almennt í lífeyrissjóðum landsins. Réttur til töku eftirlauna skapast einnig fyrr en almennt gerist án þess að fyrir því séu nokkur rök sem ég get tekið mark á. Í ofanálag er þess að geta að mismunun í þessu efni er veruleg og aukin á milli þingmanna almennt annars vegar og ráðherra hins vegar. Ráðherrarnir ávinna sér rétt til eftirlauna fyrr en þingmenn, og allur hópurinn, ráðherrar og þingmenn, öðlast réttindi til lífeyristöku fyrr en almennt gerist á launamarkaði. Hafi þingmaður eða ráðherra gegnt starfi sínu nægilega lengi getur hann farið á lífeyri 55 ára gamall. Varðandi breytingar á launakjörum samkvæmt frv. vil ég lýsa tvennu yfir. Ég tel að menn geti ekki bæði sleppt og haldið, annars vegar falið Kjaradómi að ákvarða kjör þingmanna og ráðherra en verið síðan stöðugt með hönd Alþingis á lofti til að smyrja þar ofan á. Það hefur verið gert með óheyrilegu álagi á kaup ráðherra, 80% ofan á þingfararkaupið, það hefur verið gert með álagi á nefndar- og þingflokksformenn upp á 15% sem nú stendur til að hækka í 20%, að ógleymdum 40 þús. kr. starfskostnaðinum sem ákveðinn var á sínum tíma, upphæð sem nú er orðin talsvert hærri, upphæð sem alþingismenn samþykktu að þeim væri heimilt að taka sem laun, í fyrstu skattlaus --- það var síðan lagað --- en þessi greiðsla, starfskostnaður tekinn út í formi launa, er nokkuð sem mér hefur aldrei fundist standast, hvað þá með formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu sem nú eiga að fá 50% álag ofan á þingfararkaupið, 50% hækkun. Mér finnst í sjálfu sér ekki rangt með hliðsjón af þeim kjörum sem ráðherrum eru búin að eitthvert samræmi sé á milli þessara aðila. Það er ekki þetta sem í sjálfu sér er óeðlilegt, að mínu mati. Það er hins vegar viðmiðunarramminn, það eru ráðherrakjörin, 80 prósentin ofan á þingfararkaupið, sem þeim hefur verið skammtað, það er óeðlilegt en ekki hitt að reynt sé að leita einhvers samræmis innan þessa ramma. Það er samræmið í þeim hópi sem á sæti í þessum sal sem verið er að raska og ég gagnrýni harkalega. Mér finnst óeðlilegur sá munur sem er gerður á milli þeirra sem þiggja þingfararkaup almennt og þeirra sem gegna formennsku í nefndum, eru formenn þingflokka eða gegna öðrum vegtyllum á vegum þingsins. Þessi munur finnst mér óeðlilegur og ég hef ekki komið auga á rökin fyrir honum. Reyndar kem ég ekki auga á rök fyrir mörgum hlutum í þessu frv. Ég tel það vera óeðlilegt og óásættanlegt frá upphafi til enda. Vinnubrögðin eru auk þess röng, að dengja þessu fyrirvaralítið inn á Alþingi í flýtiafgreiðslu. Herra forseti. Það má ekki gerast að þjóðin þurfi að óttast myrkrið þegar Alþingi Íslendinga er annars vegar, að í skjóli myrkurs sé flýtifrv. hraðað í gegnum Alþingi eins og nú virðist eiga að gerast. Það er ekki góður svipur á því að kynna þetta frv. í svartasta skammdeginu, nú rétt fyrir jólin. Þetta eru krásir sem þjóðin mun ekki kunna að meta. Þær munu ekki falla í kramið. Þær gera það ekki utan Alþingis og vonandi ekki heldur innan veggja þess. Ég mun greiða atkvæði gegn frv.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson lagði upp úr því að það væri samræmi á milli ábyrgðar og launa í þeim hópi sem er hér í þessum sal en á hinn bóginn virtist hann misskilja að það væri ákveðið með þessu frv. hver laun forsrh. og annarra ráðherra væru. Laun þeirra eru ákveðin af Kjaradómi en ekki með þessu frv. 

Virðulegi forseti. Rétt skal vera rétt. Ef það er staðreynd að ráðherrakjörin séu ákvörðuð af Kjaradómi leiðrétti ég þau ummæli mín. Hins vegar er hitt rétt, og það stenst, að aðrar greiðslur hafa verið ákveðnar í þessum sal. Ég nefndi 40 þús. kr. alræmdu. Ég nefni líka kjörin sem nefndarformönnum og þingflokksformönnum eru búin og ég nefni þær ákvarðanir sem hér er verið að taka um laun formanna stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu. Ef eitt á að gilda um ákvörðun ráðherralauna, hvers vegna er hið sama ekki látið gilda þá um allan hópinn? Ég legg áherslu á að ég tel óeðlilegt að auka á launamisréttið og kjaramisréttið innan þingsins. Það er mjög persónubundið hvernig menn vinna og þeir sem rækja starf sitt vel eru að öllum stundum hvort sem þeir hafa fengið einhverjar vegtyllur til að sinna á vegum þingsins eður ei án þess að ég ætli að gera lítið úr þeim verkefnum. En ég tel þetta óeðlilegt. Upp úr stendur, og við skulum ekki gleyma því, að hér erum við með til umfjöllunar þingmál sem á að festa í sessi sérréttindi alþingismanna í lífeyrismálum í stað þess að fara með Alþingi inn í framtíðina á sambærilegum lífeyriskjörum og landsmönnum almennt eru búin.

Frú forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur gert góða grein fyrir máli þessu af hálfu flm. og mun ég ekki rekja einstök atriði í málinu. Við höfum stundum heyrt þegar mál snúa að þinginu, þingmönnum eða ráðherrum eða öðrum slíkum, að menn segja sín á milli: Jú, það er margt gott í þessu máli og margt sanngjarnt en þetta er ekki rétti tíminn til að færa málið fram. Nú höfum við heyrt í fréttum að jafnvel ýmsir forsvarsmenn á vinnumarkaði hafa sagt sem svo að þetta frv. sé þess eðlis að það geti raskað horfum í kjarasamningum. Ef menn telja að þetta frv. geti haft áhrif á slíka hluti, eins og almenna kjarasamninga, verð ég að segja að þetta mál núna hlýtur að koma fram á algjörlega hárréttum tíma. Það væri a.m.k. miklu óeðlilegra ef mál er þannig vaxið eins og menn eru að lýsa því --- kannski að lítt skoðuðu máli --- að það kæmi eftir lok kjarasamninga, þegar kjarasamningar hefðu verið undirritaðir, frágengnir og um þá greidd atkvæði. Nú liggur þetta mál á borðinu fyrir fram áður en til kjarasamninga kemur. Og ég hygg að þegar menn munu skoða málið betur og hafa haft tíma til að fara í gegnum það komi á daginn að hér er ekki um mál að ræða sem snertir almenna kjarasamninga í landinu. Hér er ekki um það að ræða að verið sé að gera almennar launabreytingar í þágu þingmanna. Launabreytingar af því tagi gerir Kjaradómur, ekki þingmenn sjálfir. Hér hafa ýmis viðhorf verið uppi í þeim efnum eins og komu til að mynda fram hjá síðasta hv. ræðumanni, Ögmundi Jónassyni, um að réttast væri að þingmenn gerðu þetta sjálfir. Þingmenn gerðu þetta áður. Það endaði í sprengingum og kröfum um að þingmenn væru ekki að skammta sér sjálfir úr hnefa, heldur að til þess kæmu hlutlausir, óháðir aðilar. Sú varð niðurstaðan eftir mikið uppþot í tengslum við kjaramál þingmanna. Sá tími er löngu liðinn og þess vegna horfa menn kannski til baka og segja sem svo: Ja, það er rétt að þingmenn geri þetta sjálfir, og eru þá búnir að loka þessum hring. Af hverju segi ég að það sé engin ástæða til að líta svo á að þetta mál snerti almennt kjarasamninga í landinu? Ég er ekki að segja verkalýðshreyfingunni fyrir verkum nema síður sé. Hún á auðvitað að horfa á málið og taka sínar ákvarðanir í þeim efnum. Ég nefndi þetta með hina almennu reglu um Kjaradóm sem ákveður almennar launabreytingar þingmanna. Ef við skoðum hins vegar þetta mál og kostnaðarsetjum það til næsta árs mun almennur kostnaður af því vera, ef frá er talin þessi aukning á 15% og 20% álaginu, sem ég hef ekki nákvæmlega útreiknaða, vera í kringum 6 millj. kr. á ári, útgjaldaaukningin. Hugsanlega er hinn þátturinn sem ég nefndi annað eins þannig að um er að ræða frv. sem hefur í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð á næsta ári upp á 10--12 millj. kr. ef allt er talið. Það er umfang málsins gagnvart ríkissjóði í fyrstunni. Þegar það er skoðað hygg ég að menn fari að velta fyrir sér hvort geti verið að mál af því tagi eigi að velta öllum kjarasamningum í landinu. Er það virkilega svo að það eigi að velta öllum kjarasamningum í landinu? Stór orð hafa verið látin falla um að sérstaklega sé verið að hygla leiðtogum stjórnarandstöðu og þá eru nöfn þeirra manna sem tengjast þeim stöðum dregin fram í dagsljósið. Það er algjörlega röng framsetning. Slík breyting hefur ekkert með nöfn þessara manna að gera. Forustumenn í stjórnarandstöðu eru yfirleitt kosnir af flokkum sínum til tveggja ára í senn eða svo, ekki lengur, og ekki er algengt að menn sitji mjög lengi í þeim störfum, eins og kunnugt er, því að þau eru erfið og umdeild í öllum flokkum. En hvað er þá hér um að ræða, hvað eru menn að gera hér? Menn eru að svara sjónarmiðum sem uppi hafa verið um langa hríð, að það væri í raun lýðræðisleg sanngirniskrafa að það væri minni munur á forustumönnum stjórnarliða, 12 ráðherrum, en tveimur eða þremur leiðtogum stjórnarandstöðu, almennt talað. Það gildir um alla þá flokka sem eru staddir í slíkum stöðum, og eins og við þekkjum úr íslenskri sögu skiptast menn á setu í stjórn og stjórnarandstöðu. Til lengri tíma horft hljóta menn að segja og samþykkja að með þessari breytingu séu menn að fallast á sanngjarna, lýðræðislega kröfu um að minnka aðstöðumun stjórnar og stjórnarandstöðu. Það hefur ekkert að gera með þau nöfn sem skipa þau embætti á hverjum tíma. Auðvitað er freistandi að setja nöfn í ramma, þau auðvitað skýra mynd. Hér hefur verið talað um forsrh. sérstaklega og það er eðlilegt og sjálfsagt. Sú regla hins vegar sem nú er tekin upp er miðuð við það fyrirkomulag sem gildir um forseta Íslands, að vísu með launagrundvöll sem er um helmingi lægri eða svo gott sem. Ég hygg að sú breyting hafi verið tekin upp þá Kristján Eldjárn lét af forsetaembætti. Það væri algjörlega fráleitt af okkur að segja: Hér er verið að taka upp Kristjáns Eldjárns regluna. Það hafði ekkert með persónu hans að gera þó að tíminn væri sá. Verið er að taka upp almennar reglur sem gilda um forseta landsins til frambúðar og þannig hljóta menn að horfa til þessara þátta. Hér er ákveðið að iðgjöld þingmanna skuli hækka um 25%, greiðslan, úr 4% í 5%. Þó á sér ekki stað nein almenn launabreyting til hækkunar fyrir þingmenn, engin. Makalífeyrir þingmanna er skertur og að því leyti til færður í átt til sömu aðferðar og gildir í hinu almenna lífeyrissjóðakerfi. Í dag getur þingmaður sem verður sextugur hætt samkvæmt 95-ára-reglunni og þó að hann sé í öðru starfi, vel launuðu öðru starfi, fær hann fullar þingmannsgreiðslur frá 60 ára aldri. Með frv. er þessu breytt. Greiðslur vegna lífeyris viðkomandi alþingismanns eru reiknaðar niður um tiltekna prósentu á hverju ári fyrir þann árafjölda sem vantar upp á það að þingmaður sé orðinn 65 ára. Þarna er um skerðingu að ræða þó að kannski menn horfi ekki til þess. Þetta er sú regla sem gildir í hinu almenna lífeyriskerfi, það er verið að færa þennan þátt til samræmis við þann þátt. Þegar menn horfa á umfang þessa máls og skoða það og horfa til þátta af sanngirni, líta til embætta, ekki manna, horfa til frambúðar og horfa til þess að hér er um opna, gagnsæja og lýðræðislega ákvörðun að ræða hygg ég að viðbrögðin verði önnur en kunna að verða í fljótheitum. Ég er ekkert undrandi á viðbrögðum forustumanna verkalýðshreyfingarinnar og ég gagnrýni hana ekki. Fyrst þegar maður ber þetta frv. augum slær það mann með þessum hætti en þegar menn skoða frv. betur, skoða kosti þess, þær breytingar sem um er að ræða, hygg ég að flestum muni þykja að þarna gildi sanngirnisþættir en ekki aðrir þættir. Auðvitað kunna menn einnig að fara í að reikna með tryggingafræðilegum hætti lífeyrisgreiðslur og -réttindi manna. Það eru sjálfsagt til formúlur um það en þær lúta reyndar sjaldnast að stjórnmálamönnum af einhverjum ástæðum. Ég var nú bara hér við borðið að skrifa hjá mér um menn sem hefði sjálfsagt verið hægt að reikna hátt til eftirlaunagreiðslna. Ólafur Thors forsrh. naut eftirlauna í eitt ár, Bjarni Benediktsson forsrh. naut engra eftirlauna, Ólafur Jóhannesson forsrh. naut engra eftirlauna, Geir Hallgrímsson forsrh. naut engra eftirlauna, Gunnar Thoroddsen forsrh. naut engra eftirlauna. Þetta kemur bara upp í huga minn. Það er vegna þess að þessir menn endast ekkert mjög vel. Þetta er slítandi starf, þannig er það. Ef menn hefðu til að mynda í þessum efnum áhyggjur af þeim sem hér stendur get ég þeim til huggunar sagt að báðir afar hans dóu fyrir sextugt og faðir hans dó 63ja þannig að menn geta bara borið góðar vonir í brjósti um að hann verði ekki mjög þungur baggi á framtíðinni. Ég segi þetta frekar til gamans en annars, þó að það væri ekki neitt gamanmál reyndar hvað þessir nánu forfeður mínir lifðu stutt. En svona er þetta, reglur af þessu tagi segja ekki alla sögu. Við erum hér með óvenjuslítandi störf. Það sjáum við meira og meira og ég hef reyndar haft vissar áhyggjur af því hvað menn hverfa héðan úr þingsalnum, reyndir stjórnmálamenn. Reyndir, hæfir og sterkir stjórnmálamenn hafa tilhneigingu til að hverfa héðan úr þingsalnum fljótt með alla sína góðu reynslu að baki sem kemur mönnum til góða, hvort sem þeir starfa í stjórn eða stjórnarandstöðu. Með vissum hætti eru menn að skapa hér líkari skilyrði gagnvart slíkum aðilum og gilda í öðrum löndum þannig að þar er einnig um samræmingarþátt að ræða. Þetta mál er ekki afgreitt í skjóli nætur. Þessu máli er ekki hraðað á einum, tveimur klukkutímum í gegnum þingið. Það er ekki gert og stóð ekki til. Þetta mál, þegar menn hafa kynnt sér það, liggur fyrir eins og opin bók. Það eru engin leynd réttindi í þessu máli, engin. Það hlýtur að hafa heilmikla þýðingu fyrir menn sem horfa á afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Hér er komið fram frv. á Alþingi Íslendinga sem kom fyrst fyrir mín augu fyrir tæpum sólarhring og ég verð að segja að það lítur út í mínum huga eins og að ásetningur þeirra sem sömdu það og voru hvatamenn að því að það var lagt hér fram hafi verið sá að ekki verði talað neitt voðalega mikið í málinu. Ég leyfi mér að gagnrýna málsmeðferðina og þessi vinnubrögð. Ég hefði óskað þess að hægt hefði verið að semja þetta mál í nefnd sem í hefðu átt sæti þingmenn úr öllum flokkum. Ég hefði vel getað séð fyrir mér að stjórnarandstöðuþingmaður færi fyrir slíkri nefnd. Ég tel mjög mikilvægt að þegar vélað er um þessi mál sé það gert í samvinnu og einingu okkar í milli. Mér finnst sem sagt tímasetning þessarar framlagningar orka tvímælis og ekki bara það, mér finnst hún hroðalega vanhugsuð. Ef við gefum okkur að Alþingi eigi yfir höfuð að fjalla um kaup og kjör alþingismanna hlýtur málið að eiga að leggjast fram af því þingi sem er að ljúka störfum en ekki af nýju þingi sem þar með er að véla um sín eigin kjör. Það er réttlætanlegra í mínum huga að þing sem er að ljúka störfum fjalli um þing sem enn er ekki búið að kjósa og þess vegna er eðlilegt í mínum huga að gagnrýna þessa tímasetningu og halda því fram að málið hefði átt að koma fram sl. vor. Hvers vegna hvöttu hæstv. forsrh. eða hæstv. forseti Alþingis ekki til þess að málið yrði lagt fram þá? Í mínum huga liggur það alveg ljóst fyrir. Það hlýtur að hafa verið vegna þess að þá voru kosningar í nánd. Núna er hins vegar langt í kosningar og þeir sem sitja á ráðherrastólum núna og eiga frumkvæði að því að leggja frv. fram treysta því að kjósendur þeirra verði búnir að gleyma þessum gjörningi næst þegar kosið verður. Ég el þá von í brjósti að svo verði ekki og tel fulla ástæðu til að skrifa þennan gjörning á bak við eyrun og þessi ámælisverðu vinnubrögð sem mér finnast vera. Ég get sagt fyrir mig að mér finnst það afskaplega óþægilegt að þingmenn séu settir í þá stöðu að fjalla um eigin kjör á þeim nótum sem hér er lagt upp með. Ég er ekki sammála þeim sem hafa sagt að svo eigi að vera. Við þekkjum hina almennu reglu á vinnumarkaði, þegar fólk semur um kaup sín og kjör við vinnuveitendur sína velur það til þess fulltrúa úr eigin hópi. Það er auðvitað heilbrigður og lýðræðislegur framgangsmáti og réttari í mínum huga en sá að fólk véli um kaup sín og kjör einhliða eða án samninga. Ég veit ósköp vel að Kjaradómur ákveður upphæðirnar sem eru á bak við laun þingmanna og ráðherra en hér erum við engu að síður að fjalla um kjör þessara starfsmanna, þessara stétta. Telji menn sig þurfa að gera þetta svona vil ég líka gera þá kröfu að málið þoli umræðu og hægt sé að standa keikur og verja efnisatriði þess. Telji menn sig geta varið allt sem í þessu plaggi stendur sem hér er nú til umræðu ættu þeir að geta varið það fram í rauðan dauðann, í eina viku, í einn mánuð eða lengur ef því væri að skipta. Þeir þurfa ekki svartasta skammdegið síðustu tvo dagana af þingstörfum til að skutla málinu í gegn. Ef menn búast við stormi vegna málsins og þeir hafa hreinan skjöld og góðan málstað að verja ættu þeir að geta staðið af sér storminn þó að hann standi eitthvað lengur en örfáar klukkustundir. Efnisatriði frv. eru mér ekki öll að skapi. Ég get auðveldlega stutt það sem mér sýnist horfa til betri vegar, og þar á ég fyrst og fremst við tímabærar breytingar á ávinnslu lífeyrisréttinda. En, frú forseti, ég er mótfallin þeirri stéttaskiptingu sem verið er að staðfesta og auka með því að breikka enn launabilið á milli ráðherra og almennra þingmanna, auk þess sem verið er að stækka þá bitlinga sem þingmönnum geta mögulega staðið til boða samhliða þingstörfum, sérstaklega þingmönnum stjórnarflokkanna eftir að núverandi ríkisstjórn lagði niður þá annars skynsamlegu leið að skipta formennsku þingnefnda á milli þingmanna stjórnarflokka og stjórnarandstöðuflokka. Slíkt var við lýði á kjörtímabilinu 1995--1999 eftir því sem ég best man og ég hefði talið fulla ástæðu til þess að framlengja slíka reglu en ekki afnema. Ég geri líka athugasemd við aukinn eftirlaunarétt ráðherra og þá tillögu að formenn stjórnmálaflokka fái 50% hækkun á þingfararkaup sitt eftir þessum leiðum. Ég er ósammála hv. 1. flm. frv., Halldóri Blöndal, að því leyti og tel að stjórnmálaflokkarnir sjálfir geti vel ákveðið hvað formönnum þeirra er greitt fyrir formannsstarfið. Stjórnmálaflokkarnir fá hvort eð er framlög sín úr ríkissjóði, sem ég tel eðlilegt og lýðræðislegt, og ég sé ekki að það skipti máli hvort peningarnir til formanna koma sem laun frá Alþingi eða sem laun frá flokkunum sjálfum. Ég teldi hið síðarnefnda réttara. Ein af spurningunum sem vakna við lestur frv., virðulegi forseti, er þessi: Fyrir hvað er hugmyndin að greiða mönnum með þessum tillögum? Er hér um að ræða greiðslu fyrir vinnuframlag? Þegar ég skoða málið sýnist mér það ekki vera. Mér sýnist hugsunin fremur tengd því að verið sé að launa fólki einhvers konar status, greiða því eftir stöðu en ekki vinnuframlagi. Við vitum öll sem hér erum inni að það er mikið starf að vera þingmaður ætli maður að sinna því af samviskusemi. Við vitum líka að það tekur allan þann tíma sem við höfum til ráðstöfunar, og það skiptir ekki máli hvort við erum ráðherrar í þeim efnum eða óbreyttir þingmenn, vinnuframlagið er í öllum tilfellum afar mikið. Sólarhringurinn er ekkert lengri hjá ráðherrum eða formönnum en hjá þeim sem enga titla bera. Ég er þeirrar skoðunar að það sé misráðið að breikka launamuninn svona á milli okkar, þessara 63 þjóðkjörnu fulltrúa, sem kosin erum til löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Við erum kjörin til að sitja hér í fjögur ár í senn. Við eigum ekki stólana, við fáum heimild þjóðarinnar til að tylla okkur á þá í fjögur ár í senn. Meiri er réttur okkar ekki. Frú forseti. Mér finnst alveg sanngjarnt að þingmenn séu vel launaðir á meðan á þingsetu þeirra stendur, og þegar ég segi vel launaðir meina ég að þeir geti séð sómasamlega fyrir sér og sínum og staðið straum af þeim kostnaði sem hlýst af starfinu. Hann er mjög mikill, reyndar talsvert meiri en mann órar fyrir að óreyndu. En við þurfum ekki að safna sjóðum og það er ekki sanngjarnt að við gerum kröfu um að þjóðin greiði okkur fyrir slíkt. Það mál sem okkur er gert að fjalla um hér byggir að mínu mati á óréttlátum grunni. Ég gagnrýni harðlega hversu stuttan tíma við fáum til að fjalla um það og ég gagnrýni tilurð þess og fæðingu og get þess vegna ekki stutt það.

Frú forseti. Ég hef hlustað með athygli á ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og vil þess vegna spyrja hana hvort þessi ræða hafi verið gagnrýni á störf og afstöðu eins af flm. þessa frv., hv. þm. Þuríðar Backman, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í forsn., og jafnframt hvort þetta sé gagnrýni á störf og afstöðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, formanns Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem því miður er utan þings í dag.

Frú forseti. Báðum spurningum hv. þm. svara ég neitandi. Gagnrýni mín og sú ræða sem ég flutti er eingöngu flutt af minni persónulegu sannfæringu og hún er ekki gagnrýni á störf þeirra þingmanna sem hv. þm. nefndi. Ég hef reyndar ekki átt skoðanaskipti um þetta mál við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon sem, eins og hv. þm. réttilega getur um, er utan þings þessa stundina. Auðvitað hefur málið verið rætt eins og hægt hefur verið í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, eins og í öðrum þingflokkum, en allt of lítið. Við höfum haft allt of lítil tækifæri til þess að eiga skoðanaskipti um þetta mál. Þau orð sem ég viðhafði í ræðu minni eru eingöngu sprottin af minni innri sannfæringu og þeim er ekki ætlað að vera nokkur gagnrýni á sjónarmið annarra þingmanna til þessa máls.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Baldur Guðlaugsson, Maríönnu Jónasdóttur, Ingva Má Pálsson, Guðmund Thorlacius, Ólaf Pál Gunnarsson, Elmar Hallgrímsson og Fjólu Agnarsdóttur frá fjármálaráðuneytinu, Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands, Vilhjálm Bjarnason frá Samtökum fjárfesta og sparifjáreigenda, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Sigþrúði Ármann frá Verslunarráði, Guðmund Bjarnason og Einar Jónsson frá Íbúðalánasjóði, Guðjón Rúnarsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja og Sigurð Hafstein frá Sambandi íslenskra sparisjóða, Eirík Tómasson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, og Skúla Magnússon, dósent við lagadeild Háskóla Íslands. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Skattstofu Reykjanesumdæmis, Ríkisendurskoðun, Félagi löggiltra endurskoðenda, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Verslunarráði Íslands, Seðlabanka Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands, Skattstofu Reykjavíkur, ríkisskattstjóra, fjölskylduráði, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Skattstofu Vesturlandsumdæmis. Frú forseti. Breytingar samkvæmt frumvarpinu eru fjórar. Lagt er til að viðmiðunarfjárhæðir laganna hækki í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins um 2,5%. Þá er lagt til að ákvæði laganna um alþjóðleg viðskiptafélög verði felld brott. Lagt er til að álagning sérstaks tekjuskatts verði framlengd um tvö ár, jafnframt því sem skatturinn verði lækkaður í áföngum uns hann fellur niður í árslok 2005. Loks er í frumvarpinu lögð til lækkun á hlutfalli vaxtagjalda af skuldum til útreiknings á vaxtabótum úr 7% í 5,5%. Samkvæmt gildistökuákvæði frumvarpsins á þessi breyting að taka þegar gildi og koma til framkvæmda við ákvörðun vaxtabóta við álagningu á árinu 2004 vegna vaxtagjalda á árinu 2003. Í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 16. október 2003 í máli nr. 549/2002, sem féll eftir að frumvarpið var lagt fram, komu upp efasemdir um stjórnskipulegt gildi ákvæðisins þar sem gert væri ráð fyrir að bætur vegna vaxtagjalda á árinu 2003 yrðu reiknaðar á grundvelli hins nýja ákvæðis en ekki á grundvelli þeirra lagareglna sem voru í gildi þegar vaxtagjöldin féllu til. Var á það bent að ákvæðið gæti hugsanlega falið í sér íþyngjandi afturvirka skerðingu sem ekki er hægt að útiloka að bryti í bága við 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár Íslands um bann við afturvirkni skattalaga og/eða ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttar. Vegna þessara efasemda fól fjármálaráðuneytið Skúla Magnússyni, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, að gefa lögfræðilegt álit á stjórnskipulegu gildi ákvæðisins. Skúli dregur niðurstöður sínar saman í lok álitsins. Þar segir eftirfarandi: ,,1. Líta verður á vaxtabætur sem einhliða greiðslur ríkisins til eigenda og byggjenda íbúðarhúsnæðis. Vaxtabætur eru því hvorki skattur né skattafsláttur, skattaendurgreiðsla eða skattahagræði. Þá standa vaxtabætur ekki í slíku sambandi við skattkerfið eða skattgreiðslur að rétt sé að telja þær til skatts. Á bann 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, sbr. 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, við afturvirkni skattalaga, því ekki við um það frumvarp sem fjallað hefur verið um. 2. Vaxtabætur grundvallast ekki á greiðslum eða vinnuframlagi þeirra sem þiggja bæturnar. Af þessum sökum kemur almennt ekki til greina að telja rétt til vaxtabóta til eignar samkvæmt eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar, 10. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, andstætt t.d. lífeyrisréttindum. Þessi niðurstaða á þó aðeins ótvírætt við um rétt til vaxtabóta sem ekki er orðinn gjaldkræfur eða er enn ekki tekinn að myndast. 3. Vaxtabætur sem þegar eru orðnar gjaldkræfar falla ótvírætt undir eignarréttarhugtak 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hins vegar er meira vafamál hvernig fari um rétt til vaxtabóta sem tekinn er að myndast, er ekki að fullu orðinn til eða gjaldkræfur. Með hliðsjón af því að unnt er að áætla fjárhæð vaxtabóta fyrir þann tíma sem liðinn er með nokkurri vissu, mega rétthafar vaxtabóta almennt treysta því að þeir fái greiddar bætur samkvæmt gildandi reglum við lok álagningar næsta árs. Haggar það ekki þessari niðurstöðu að síðari tíma atvik geta leitt til einhverra breytinga á fjárhæð bótanna. Með hliðsjón af þeim grunnrökum eignarréttarákvæðisins að tryggja öryggi um fjárhagslega hagsmuni manna verður því að telja hagsmuni sem þessa til eignar í skilningi ákvæðisins. Sú skerðing á vaxtabótum fyrir árið 2003 sem ráðgerð er með frumvarpinu verður því að samrýmast eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. 4. Dómar Hæstaréttar benda til þess að eignarréttarvernd réttar til vaxtabóta, sem enn er ekki orðinn til að fullu, sé minni en endanlegs eða jafnvel gjaldkræfs réttar. Ef t.d. litið er svo á að slíkur réttur til vaxtabóta njóti sambærilegrar verndar og óvirk lífeyrisréttindi benda fordæmi Hæstaréttar til þess að heimilt sé að skerða þessi réttindi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þessi skilyrði lúta að meginstefnu að því að skerðing sé málefnaleg, jafnræðis sé gætt og skerðing gangi ekki lengra en nauðsynlegt er með hliðsjón af þeim markmiðum sem stefnt er að. Svipuð sjónarmið leiða af 1. gr. 1. viðauka samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994, um mannréttindasáttmála Evrópu. 5. Sú efnislega skerðing sem lögð er til á vaxtabótum fullnægir kröfum eignarréttarákvæðisins um að vera málefnaleg og í samræmi við jafnræði. Er löggjafanum þannig ótvírætt heimilt að lækka vaxtabætur til samræmis við breytt vaxtaumhverfi og hvetja þannig íbúðareigendur til minni skuldsetningar, ef hann telur þetta þjóna almannahagsmunum. Gildistökuákvæði frumvarpsins, sem kveður á um að skerðing vaxtabóta skuli ná til ársins 2003, getur hins vegar ekki talist þjóna því markmiði að hvetja íbúðareigendur til minni skuldsetningar heimilanna. Þvert á móti er skerðingin á greiðslum fyrir árið 2003 til þess fallin að skerða fyrirvaralaust fjárhagslega hagsmuni heimilanna, enda hafa íbúðareigendur ekki haft möguleika á því að haga fjármálum sínum til samræmis við nýjar reglur. Með hliðsjón af því að regla frumvarpsins um afturvirka skerðingu bóta sýnist hvorki nauðsynleg né yfirleitt til þess fallin til að ná yfirlýstu markmiði frumvarpsins verður að draga í efa að frumvarpið standist eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar, ef aðeins er litið til þessa markmiðs. 6. Með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi til fjárlaga er ljóst að gildistökureglu 2. málsliðar 13. gr. frumvarpsins er einnig ætlað að ná markmiðum í efnahagsstefnu ríkisins. Mat á því hvort þessum markmiðum megi ná með öðrum og minna íþyngjandi hætti er að meginstefnu á forræði löggjafans. Hér verður þó að líta til þess hvort skerðingar séu almennar, þ.e. hvort þær komi jafnt niður á mönnum, og hvort þær varði þá mikla eða litla fjárhagslega hagsmuni. Að virtum tölulegum upplýsingum verður að telja það verulega íþyngjandi skerðingu að einstaklingur sem átti rétt á hámarksvaxtabótum fyrir árið 2003 missi nálega allan þennan rétt með lagasetningu sem fram fer í lok þess árs þótt þær reglur sem gilt hafa allan þorrann af árinu hafi gefið annað til kynna. Svo viðurhlutamikil skerðing hjá tiltölulega fámennum hópi verður að mínu mati ekki réttlætt með vísan til almennra efnahagslegra markmiða. Er því hætta á að dómstólar teldu umrædda skerðingu andstæða 72. gr. stjórnarskrárinnar, einkum í þeim tilvikum þar sem skerðing hefur verið veruleg.`` Svo mörg voru þau orð, frú forseti, í áliti Skúla Magnússonar, dósents við lagadeild Háskólans. Með hliðsjón af þessum niðurstöðum lagði fjármálaráðuneytið til við nefndina að ákvæði d-liðar 5. gr. um lækkun á hlutfalli vaxtagjalda af skuldum til útreiknings á vaxtabótum úr 7% í 5,5% yrði ekki beitt við álagningu 2004 heldur yrði þess í stað sett inn nýtt ákvæði þess efnis að vaxtabætur vegna vaxtagjalda á árinu 2003 skyldu vera 90% af vaxtabótum útreiknuðum skv. B-lið 68. gr. laganna. Slík flöt 10% skerðing taldi ráðuneytið að fullnægði þeim skilyrðum sem sett eru fram í áliti Skúla, þ.e. að skerðingin væri almenn, þ.e. hún kæmi niður á mörgum og varðaði litla fjárhagslega hagsmuni þeirra sem fyrir henni yrðu. Að fengnu áliti Skúla óskaði nefndin eftir sjálfstæðu lögfræðiáliti frá Eiríki Tómassyni, prófessor við Háskóla Íslands. Var Eiríkur jafnframt beðinn um álit á breytingartillögu ráðuneytisins auk þess sem honum var afhent álit Skúla Magnússonar. Í niðurstöðukafla Eiríks segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þegar allt það er virt, sem að framan greinir, er niðurstaða mín sú að sá réttur til vaxtabóta á árinu 2004, sem þegar hefur myndast að verulegu leyti, teljist til eignarréttinda í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar. Það sem mælir fyrst og fremst með því að unnt sé að skerða þennan rétt með lögum er að vaxtabæturnar hafa ekki verið endanlega ákvarðaðar og eru því síður fallnar í gjalddaga. Þegar svo stendur á og um er að ræða bætur, sem fólgnar eru í einhliða framlögum ríkisins, verða þeir, sem hlut eiga að máli, oftast nær að sætta sig við skerðinguna, enda sé hún málefnaleg og taki til allra þeirra sem eins stendur á um. Það styður jafnframt að skerðing af þessum toga sé stjórnskipulega gild að hún sé almenns eðlis og fremur lítilvæg fyrir þá sem hana þurfa að þola. Með skírskotun til þessa er það álit mitt að það brjóti væntanlega í bága við stjórnarskrána að framkvæma afturvirka skerðingu á vaxtabótum með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi frumvarpi. Ástæðurnar eru þær, sem raktar eru á bls. 17 í áliti Skúla Magnússonar, þ.e. að skerðingin geti varla talist almenn, þar sem hún myndi bitna á tiltölulega fáum af þeim, sem rétt eiga á bótunum samkvæmt núgildandi lögum, auk þess sem um yrði að ræða viðurhlutamikla skerðingu hjá flestum þeirra. Öðru máli gegnir um þá hugmynd að skerða vaxtabætur afturvirkt um 10% hjá öllum þeim sem rétt eiga á bótunum samkvæmt núgildandi lögum. Slík skerðing væri almenns eðlis og skerðing bótanna auk þess fremur lítilvæg hjá hverjum og einum þeirra sem hana þyrftu að þola. Það er þó ekki unnt að fullyrða með óyggjandi hætti að skerðing af þessu tagi yrði talin stjórnskipulega gild. Þótt 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar verði ekki beitt um afturvirka skerðingu á vaxtabótum, er ekki útilokað að dómstólar myndu horfa til sömu sjónarmiða og færð hafa verið fyrir banni við afturvirkum skattalögum við úrlausn á því hvort slík skerðing stæðist í ljósi eignarréttarákvæðisins í 72. gr. stjórnarskrárinnar. Ástæðan fyrir því eru hin nánu tengsl vaxtabóta við skattkerfið. Þá má nefna tvö atriði til viðbótar sem gætu leitt til þessarar niðurstöðu. Í fyrsta lagi sú staðreynd að langt er liðið á árið og þar af leiðandi hafa flest þau atriði, sem ráða útreikningi vaxtabóta á næsta ári, þegar átt sér stað. Jafnframt hafa þeir, sem hlut eiga að máli, lítið svigrúm til þess að bregðast við skerðingunni, samanber ummæli Hæstaréttar í dómi sínum 24. október 2002, þar sem vísað er til þess að sá, sem taldi á sér brotinn rétt vegna breytinga á lífeyrisréttindum, hafi haft ,,alla aðstöðu og forsendur til að kynna sér fyrirhugaðar breytingar og taka afstöðu til þeirra.`` Í öðru lagi kann það að hafa eitthvað að segja að eitt af þeim markmiðum, sem fært hefur verið fyrir skerðingu vaxtabóta, þ.e. að draga úr skuldsetningu heimilanna, næst ekki með því að skerða bæturnar á afturvirkan hátt. Þrátt fyrir þetta er það álit mitt að líkur séu á því að íslenskir dómstólar muni komast að þeirri niðurstöðu að ráðgerð skerðing vaxtabóta á árinu 2004 með því að skerða vaxtabætur afturvirkt um 10% hjá öllum þeim, sem rétt eiga á bótunum samkvæmt núgildandi lögum, sé stjórnskipulega gild. Fyrir utan þau rök að um sé að ræða almenna og tiltölulega lítilfjörlega skerðingu á bótunum hygg ég að tillitið til þess að játa löggjafanum verulegu svigrúmi, til þess að grípa til ráðstafana í þeim tilgangi að draga úr útgjöldum ríkisins, muni vega þar þungt. Þó er ekki unnt að útiloka að dómstólarnir telji að með þeim hætti að skerða vaxtabætur afturvirkt með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir, sé svo vegið að réttaröryggi þeirra, sem fyrir skerðingunni verða, að hún brjóti í bága við stjórnarskrána.`` Svo mörg voru þau orð, frú forseti. Það er álit meiri hluta nefndarinnar að líkur séu á því að skerðing vaxtabóta vegna vaxtagjalda á árinu 2003 við álagningu á árinu 2004 á grundvelli d-liðar 5. gr. frumvarpsins kunni að vera stjórnskipulega ógild þar sem hún gæti farið í bága við eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Álit þetta byggist einkum á því að skerðingin bitnar á tiltölulega fámennum hópi og getur haft umtalsverða fjárhagslega þýðingu fyrir einstaka bótaþega sem fyrir henni verða. Auk þess byggist þessi afstaða á þeim ályktunum sem draga má af dómi Hæstaréttar frá 16. október sl. Að áliti meiri hlutans gegnir öðru máli um flata 10% skerðingu vaxtabóta sem taki til allra sem þiggja vaxtabætur enda snertir slík skerðing tiltölulega litla fjárhagslega hagsmuni hvers og eins. Sú niðurstaða er í samræmi við framangreind lögfræðiálit. Þeir fyrirvarar sem Eiríkur gerir í áliti sínu eru eðlilegir þegar litið er til þess að ekki er við skýr dómafordæmi að styðjast. Lækkun vaxtabóta á árinu 2004 er liður í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og forsendum fjárlagafrumvarpsins um aukið aðhald í ríkisfjármálum árið 2004 með það að markmiði að halda aftur af innlendri eftirspurn og varðveita efnahagslegan stöðuleika nú þegar nýtt hagvaxtarskeið er hafið. Slíkt aðhald bætir hag allra, einnig þeirra sem þiggja vaxtabætur. Liður í því er lækkun ríkisútgjalda með sérstökum aðgerðum, þar með talin lækkun vaxtabóta. Það er afdráttarlaust álit meiri hlutans að játa verði löggjafanum verulegt svigrúm til þess að grípa til ráðstafana í þeim tilgangi að draga úr útgjöldum ríkisins og að dómstólum beri að skýra allan vafa að því leyti löggjafanum í hag. Þessu sjónarmiði til stuðnings má meðal annars vísa til fyrrgreindra orða Eiríks Tómassonar. Í umræðum í nefndinni setti ég fram það sjónarmið að álagning hátekjuskatts sem falla átti niður 1. janúar nk. kynni með sömu rökum að fela í sér ólögmæta afturvirkni þar sem laun byggjast á liðnum atburðum, t.d. ráðningarsamningum og sölu á hugverkum o.s.frv. sem talið hefur verið stjórnskipulega gilt hingað til. Ég nefndi einnig í nefndinni að ýmiss konar aðrar tekjur, t.d. leigutekjur sem hugsanlega hafa verið seldar þriðja aðila og eru fastar fram í framtíðina og byggja á einum afmörkuðum atburði í fortíðinni, gerðu það að verkum að ef þetta ætti að vera andstætt stjórnarskránni væri það andstætt stjórnarskránni að hækka skatta, t.d. fjármagnstekjuskatt á leigutekjur, þar til samningurinn væri liðinn eftir 10 eða 20 ár. Sömuleiðis má líta svo á að vaxtatekjur af skuldabréfum, sem oft eru til langs tíma, jafnvel óverðtryggðar, byggi á einum gerningi í fortíðinni og ef fjármagnstekjuskattur yrði hækkaður á þær tekjur, þá með sömu rökum, ætti það að vera andstætt stjórnarskránni. Það byggir nefnilega á einum atburði í fortíðinni og raskar eign manna í framtíðinni. Ég tel að það sem hefur verið talið heimilt hingað til, t.d. að hækka skatta á leigu, að hækka skatta á fjármagnstekjur, að leggja á hátekjuskatt innan mjög stutts tíma --- það er búið að gera það aftur og aftur því að hátekjuskatturinn hefur alltaf verið til skamms tíma, eins, tveggja eða þriggja ára, og hann hefur verið framlengdur við flest áramót --- sé heimilt. Ef þetta atriði, að leggja 10% skatt á þessar tekjur með greiðslu þegar þær falla til, er ekki heimilt, er andstætt stjórnarskránni, er hitt enn síður heimilt vegna þess að þar er um að ræða tekjur sem menn hafa af eigin vinnu og er í mínum huga meiri eign en bætur sem menn fá frá ríkissjóði, þ.e. frá öðru fólki. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem tillaga er gerð um í sérstöku þingskjali. Breytingarnar eru eftirfarandi: 1. Lagðar eru til breytingar á 10. gr. frumvarpsins. Lagt er til að kveðið verði skýrar á um heimildir ríkisskattstjóra til að víkja frá ákvæðum 1.--4. mgr. 89. gr. laganna um framtals- og skattlagningarstað. Þetta er spurningin um að það sé hægt að sameina framtöl eigenda einkafyrirtækja og einkafyrirtækjanna sjálfra. 2. Lagt er til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að vaxtabætur á árinu 2004, vegna vaxtagjalda á árinu 2003, verði 90% af vaxtabótum útreiknuðum skv. B-lið 68. gr. laganna. Þessi breyting er lögð til samhliða tillögu um að lækkun á hámarkshlutfalli vaxtagjalda af skuldum til útreiknings vaxtabóta úr 7% í 5,5% komi ekki til framkvæmda fyrr en við ákvörðun vaxtabóta á árinu 2005 vegna vaxtagjalda á árinu 2004. Þannig er náð fram þeim athugasemdum og þeim fyrirvörum sem menn hafa haft við að þetta ákvæði standist stjórnarskrá. 3. Lagðar eru til þrjár breytingar á gildistökuákvæði frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að ákvæði d-liðar 5. gr. frumvarpsins öðlist gildi 1. janúar 2004 og komi til framkvæmda við ákvörðun vaxtabóta á árinu 2005 vegna vaxtagjalda á árinu 2004. Í öðru lagi er lagt til að 10. gr. frumvarpsins öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagningu og endurákvörðun eftir gildistöku ákvæðisins. Í þriðja lagi er lagt til að hið nýja ákvæði til bráðabirgða öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við ákvörðun vaxtabóta á árinu 2004 vegna vaxtagjalda á árinu 2003, þ.e. að það skuli skerðast um 10%. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við lokaafgreiðslu málsins. Alþingi, 9. des. 2003. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður, Kristinn H. Gunnarsson. Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson og Páll Magnússon.

Frú forseti. Þeir eru ekki deigir menn sem skipa meiri hluta í hv. efh.- og viðskn. og það verður seint sagt um hv. formanninn að hann sé hræddur þegar kemur að stórræðum sem snúa að stjórnarskránni. Það hafa þegar orðið miklar deilur um hið upphaflega ákvæði sem lagt var til varðandi vaxtabætur. Stjórnarandstaðan reyndist hafa rétt fyrir sér um að það hjó svo nærri stjórnarskránni að menn eru núna allir sammála um það, m.a. er hv. þm. Pétur H. Blöndal á þeirri skoðun að hin upphaflega gerð hafi ekki staðist ákvæði stjórnarskrárinnar. Það má reyndar færa rök að því að hún hafi brotið tvö ákvæði hennar. Nú blasir það við að hv. þm. stjórnarliðsins hafa lagt fram nýtt ákvæði og lögfræðiálit tveggja manna liggja fyrir. Annar þeirra, Skúli Magnússon, dósent við Háskóla Íslands, virðist bersýnilega þeirrar skoðunar að þetta ákvæði sé í samræmi við stjórnarskrána. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það séu töluvert minni líkur á því að þessi gerð breytinganna sé á svig við stjóranrskrána en hin upphaflega. Hins vegar er ekki hægt að líta fram hjá því, frú forseti, að Eiríkur Tómasson, prófessor við Háskóla Íslands, telur ekki unnt að fullyrða með óyggjandi hætti að skerðing af þessu tagi standist stjórnarskrána. Hann segir blátt áfram og beinlínis, með leyfi forseta: ,,Þó er ekki unnt að útiloka að dómstólarnir telji að með þeim hætti að skerða vaxtabætur afturvirkt með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir, sé svo vegið að réttaröryggi þeirra, sem fyrir skerðingunni verða, að hún brjóti í bága við stjórnarskrána.`` Það ríkir vafi á þessu máli, frú forseti, og við þingmenn getum ekki leyft okkur að taka slíka áhættu. Þess vegna spyr ég hv. þm.: Hvers vegna í ósköpunum eru þeir að leggja fram tillögu sem enn þá er mögulegt að sé ekki í samræmi við stjórnarskrá?

Frú forseti. Ég sagði á fundi nefndarinnar að væri í mínum huga einhver vafi á að þetta ákvæði mundi brjóta stjórnarskrána þá skyldi stjórnarskráin njóta vafans. Þannig var með fyrra ákvæðið. Ég tel það mjög virðingarvert að fjmrn. og nefndin öll féllst á að breyta skyldi því ákvæði sem menn töldu áður stangast á við stjórnarskrána og leggja til nýtt ákvæði. Það ákvæði er í samræmi við álit beggja lögfræðinganna. Reyndar segir annar þeirra --- ef ég ætti að gefa svona álit þá mundi ég segja nákvæmlega það sama --- að það sé ekki unnt að útiloka að ákvæðið brjóti stjórnarskrána vegna þeirra breytinga sem stöðugt er verið að gera á stjórnarskránni með túlkunum Hæstaréttar. Ég vil benda á að þetta frv. var lagt fram áður en Hæstiréttur felldi dóm 16. október sem breytti skoðun manna á ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þess vegna er ekkert skrýtið að hann láti fylgja varnaðarorð til að verja sig til framtíðar. Hvers vegna leggjum við þetta fram? Við leggjum þetta fram til að sýna að fjárlögin séu með miklum afgangi og það verði ekki hvikað frá þeirri stefnu að halda uppi aga í fjárlögum. Það eru skilaboð til atvinnulífsins og þjóðarinnar allrar, að fjárlögin eigi að vera með afgangi og stuðla að jöfnuði og stöðugleika í þjóðfélaginu. Það kemur öllum til góða og ekki síst þeim sem njóta þessara vaxtabóta.

Frú forseti. Ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal erum sammála um meginatriðin sem hann taldi upp í lok svars síns. Við erum sammála um að fjárlögin eigi að vera með afgangi. Við erum sammála um að það eigi að beita fyllsta aga og aðhaldi í ríkisfjármálum. Spurningin er: Hvaða leiðir viljum við fara til að ná þessu markmiði? Ég og hv. þm. erum líka sammála um að ef vafi leiki á um að eitthvert ákvæði frumvarpa standist stjórnarskrána þá eigi stjórnarskráin að njóta vafans. Hv. þm. lét þau orð falla rétt í þessu. En það blasir við að svo virðist sem hv. þm. og þingmenn meiri hlutans telji leika vafa á því hvort ákvæðið standist fullkomlega stjórnarskrána. Hvers vegna? Þeir rekja ákveðna fyrirvara prófessors við Háskóla Íslands og segja, með leyfi forseta: ,,Þeir fyrirvarar sem Eiríkur gerir í áliti sínu eru eðlilegir þegar litið er til þess að ekki er við skýr dómafordæmi að styðjast.`` Með öðrum orðum er hugsanlegt að dómar mundu fara með öðrum hætti. Prófessorinn rekur það í áliti sínu sem þeir gera að sínu. Þótt líkurnar séu miklu minni á því en gagnvart fyrri gerð breytinganna þá er ekki hægt að útiloka það. Því spyr ég hv. Pétur H. Blöndal: Telur hann ekki réttast að sleppa þessu ákvæði og finna frekar leiðir til þess að draga úr útgjöldum ríkisins sem þessu nemur? Væri það ekki að láta stjórnarskrána njóta vafans? Við erum sammála um að það eigi að gera en mér virðist ósamræmi milli fullyrðingar hv. þm. og þess sem kemur fram í nál.

Frú forseti. Ég tiltók áðan í ræðu minni nokkur dæmi þar sem ég tel að stjórnarskráin sé frekar brotin en með þessu ákvæði. Ég tel þannig að skattlagning vaxtabóta um 10% á almennan hátt, hjá nokkuð stórum hóp, sé minna brot á stjórnarskránni en að skattleggja t.d. leigutekjur og vaxtatekjur eða tekjur manna sem nýbúnir eru að segja upp starfi sínu í bænum og farnir að vinna við Kárahnjúkavirkjun fyrir hærri laun í trausti þess að hátekjuskatturinn félli niður. Svo er hann bara settur á aftur eftir tvær vikur. Ég tel að ef menn ætla að túlka stjórnarskrána svona þröngt sé ekki hægt að hækka neina skatta til framtíðar, ekki fyrr en eftir 10--20 ár. Það væri ekki hægt að hækka fjármagnstekjuskatt fyrr en eftir 10--20 ár af því að fjöldi samninga er bundinn í 10--20 ár með vexti. Ég hugsa að hv. þingmenn Samf., sem vilja t.d. hækka fjármagnstekjuskatt, yrðu heldur óhressir með það ef þeir mættu það ekki. Ég tel nefnilega að orð lögfræðingsins í seinna lögfræði\-álitinu séu ekkert annað en vísun til þess að Hæstiréttur hefur á undanförnum árum breytt grundvelli þess sem við vinnum með, þ.e. stjórnarskránni. Hæstiréttur hefur ítrekað breytt skoðun manna á stjórnarskránni og áhrifum hennar. Það er eins og maður standi á ísjaka sem ruggar og viti í rauninni ekki hvert hann stefnir. Þannig er staðan í dag. Ef menn ætla að gera ráð fyrir öllum möguleikum sem hugsanlega verða í dómum Hæstaréttar þá er ekki víst að menn geti lagt fram nein frumvörp um eitt eða neitt. Ég tel að líkurnar séu afskaplega litlar þó að prófessorar við háskólann þurfi að setja slíka fyrirvara í álit sitt.

Virðulegi forseti. Eins og hér hefur verið rakið kom fram við meðferð málsins í hv. efh.- og viðskn. að fyrstu hugmyndir ríkisstjórnarinnar stóðust ekki ákvæði stjórnarskrárinnar að mati hæfustu manna. Þær hugmyndir sem hér eru til meðferðar hafa verið metnar á þann veg að enginn treystir sér til að fullyrða að þær standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Mig langaði að nefna, vegna orða hv. þm. Péturs Blöndals, að ég held að við eigum ekki að ræða þetta á grunni þess hvort um meira eða minna brot gegn stjórnarskránni sé að ræða. Annaðhvort standast hugmyndir ákvæði stjórnarskrárinnar eða ekki. Það er einfaldlega þannig. Það sem hér er umdeilt er hvort heimilt sé að skerða bætur afturvirkt á þann hátt sem hugmyndin er að gera. Það kom einnig fram hjá lögmönnum, prófessor og dósent, að ef komið væri fram yfir áramót væri ljóst að ekki mætti skerða þetta afturvirkt. Ríkisstjórnin er að skáka í því skjólinu að enn séu 20 dagar eftir af árinu og í því ljósi sé þeim hugsanlega heimilt að skerða þessar bætur afturvirkt eins og hér er lagt til. Mig langaði að spyrja hv. þm. hvort ekki hefði verið eðlilegra að leita annarra leiða við að ná þeim markmiðum, þ.e. sparnaði í ríkissjóði, en að tefla á tæpasta vað gagnvart stjórnarskránni. Ég hefði sjálfur talið að ríkisstjórnin hlyti að vera búin að fá nóg af málsóknum hinna og þessara í samfélaginu vegna meintra brota á stjórnarskránni.

Herra forseti. Þetta eru nokkurn veginn sömu spurningar og hv. þm. Össur Skarphéðinsson bar fram. Ég ætla því ekki að svara þeim öllum út í hörgul. Báðir lögfræðingarnir komust að þeirri niðurstöðu að þetta mundi standast stjórnskipulega þó að annar þeirra segi ekki unnt að útiloka að dómstólarnir telji að með þeim hætti að skerða vaxtabætur afturvirkt með þeim hætti sem gert er ráð fyrir sé svo vegið að réttaröryggi þeirra sem fyrir skerðingu verða að hún brjóti í bága við stjórnarskrána. Hann getur ekki útilokað það. Ég hugsa að það fylgi vegna nýjustu dóma Hæstaréttar. Ég vil benda á að frv. var lagt fram áður en dómur féll og hefði málið verið afgreitt þá hefði sennilega ekki verið fjallað um það með þessum hætti. Eftir að dómur féll 16. október breyttist skoðun manna á þessu máli. Það getur verið að Hæstiréttur felli nýjan dóm sem breyti aftur skoðunum manna. Þess vegna getur prófessorinn ekki annað en haft þann fyrirvara, að ekki sé hægt að útiloka að dómstólar komist að þeirri niðurstöðu að þetta brjóti stjórnarskrána en mjög miklar líkur séu á að þetta standist stjórnarskrána. Ég nefndi það dæmi áðan að þetta ákvæði, þessi 10% skattur á vaxtabætur --- þegar þær koma til greiðslu á árinu, þær eru ekki komnar til greiðslu, ekki einu sinni í lok janúar eða maí --- sem yrði staðgreiddur á þeim tíma, mundi ekki brjóta gegn stjórnarskrá frekar en hátekjuskatturinn sem lagður er á 1. janúar eða hækkun á fjármagnstekjuskatti, ef mönnum dytti það í hug einhvern tímann. Ef þetta á að brjóta stjórnarskrána þá þurfa menn að fara að athuga ýmislegt annað og þá ætti nú Samf. að endurskoða stefnu sína í að hækka fjármagnstekjuskatt.

Virðulegi forseti. Við urðum vör við þennan misskilning hv. þm. Péturs Blöndals í nefndinni þar sem hann ruglar saman skattálögum sem eru ýmist framvirkar eða afturvirkar. En það er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins í þessu er einfaldlega sá að stjórnarskráin hefur það hlutverk að halda aftur af valdhöfunum gagnvart fólkinu í landinu, að verja fólkið í landinu. Nú hafa a.m.k. í fjórgang fallið dómar þar sem núv. ríkisstjórn hefur verið dæmd, a.m.k. fjórum sinnum, fyrir að ganga gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Í þessu tilviki er farið á ystu nöf. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það hvort þetta standist eður ei en það er ljóst að allir eru sammála um að farið sé á ystu nöf. Óhjákvæmilega vaknar sú spurning: Hvers vegna er farið á ystu nöf gagnvart stjórnarskránni í stað þess að leita annarra leiða? Svör hv. þm. eru fyrst og fremst þau að vonandi haldi þetta. Það er fyrst og fremst það sem hv. þm. hefur sagt í ræðustól. Vonandi að þetta haldi. Það eru þau svör sem við fáum við fyrirspurnum okkar sem eru alveg í samræmi við niðurstöðu þeirra lögfræðinga sem komu fyrir nefndina. Eftir stendur spurningin: Hvers vegna leitar ríkisstjórnin ekki annarra leiða til að ná þeirri niðurstöðu sem hún vill ná í fjárlögum en að tefla á tæpasta vað gagnvart ákvæðum stjórnarskrárinnar? Það er sú spurning sem hv. þm. á að svara en ekki að snúa út úr eins og hann gerði í svari sínu áðan.

Herra forseti. Mér leiðist í rökræðum þar sem menn tala um að einhver misskilji, rugli saman o.s.frv. Svoleiðis orðalag finnst mér ekki vera málefnalegt. 
             En svo segir hv. þm. að við séum að ganga á ystu nöf og að við vonumst til, eða ég vonist til þess, að þetta standist stjórnarskrána. Það er ekki rétt. Mín sannfæring er sú að þetta standist stjórnarskrána. Ef þetta stenst ekki stjórnarskrána þá er ýmislegt annað sem stenst ekki stjórnarskrána sem ég er að samþykkja, t.d. hækkun á hátekjuskatti sem hv. þm. samþykkir væntanlega líka. Mín sannfæring er sú --- hv. þm. getur ekki gert mér upp sannfæringu --- að þetta standist stjórnarskrána og ef það geri það ekki þurfum við að endurskoða mjög margt í skattlagningu, herra forseti. Þetta er því ekki spurning um að ég vonist til eins eða neins. Þetta er heldur ekki spurning um að ég telji mig á ystu nöf, engan veginn. Ég leyfi mér að lesa upp, herra forseti, niðurlagið í áliti Eiríks Tómassonar, sem segir svo: ,,Þrátt fyrir þetta er það álit mitt að líkur séu á því að íslenskir dómstólar muni komast að þeirri niðurstöðu að ráðgerð skerðing vaxtabóta á árinu 2004 með því að skerða vaxtabætur afturvirkt um 10% hjá öllum þeim, sem rétt eiga á bótunum samkvæmt núgildandi lögum, sé stjórnskipulega gild.`` Þetta segir prófessorinn í áliti sínu.

Að líkur séu á því.

Já, ég er búinn að svara því. Þar er hann að tryggja sig fyrir því að Hæstiréttur breyti enn einu sinni túlkun sinni á stjórnarskránni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta efh.- og viðskn. í þessu máli þar sem verið er að breyta lögum um tekjuskatt og eignarskatt, en undir álitið ritar ásamt mér hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Meginbreytingar í þessu frv. eru í fyrsta lagi að breyta á viðmiðunarfjárhæðum vegna tekjuskatts og eignarskatts, barnabóta og vaxtabóta og eiga þær að hækka í samræmi við áætlaðar verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins eða um 2,5%. Í öðru lagi, eins og hér hefur komið fram, að hámark vaxtagjalda til útreiknings vaxtabóta lækkar úr 7% af skuldum vegna húsnæðiskaupa í 5,5% af skuldum. Þetta ákvæði, eins og meiri hlutinn leggur það til, tekur gildi ári síðar en áformað var í frv. Ríkisstjórnin féll frá þessum áformum þar sem verulegar líkur voru á að breytingin stæðist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Í stað þess er nú lögð til 10% flöt skerðing á útgreiddar vaxtabætur sem umtalsverð hætta er á að brjóti einnig í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Í þriðja lagi er um að ræða að sérstakur tekjuskattur, sem átti að falla niður um áramótin, verður lækkaður í 4% á árinu 2004 og gert ráð fyrir að hann lækki í 2% árið 2005 og falli síðan brott, en samkvæmt ákvæðum núgildandi laga, eins og áður sagði, átti hann að falla niður um næstu áramót. Það er því erfitt að sjá hvaða afturvirkni er fólgin í þessu varðandi hátekjuskattinn, eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hér í orðaskiptum sínum við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson áðan, vegna þess að hann kemur raunverulega ekki til framkvæmda fyrr en árið 2005 vegna tekna árið 2004. Engu að síður er náttúrlega alveg ljóst, herra forseti, að sjálfstæðismenn og þar með Pétur Blöndal, lofuðu kjósendum því að afnema þennan hátekjuskatt eða a.m.k. ekki að framlengja hann eins og þeir nú eru að gera. Það er eitt af því ásamt mörgu fleiru sem þeir lofuðu kjósendum en eru ótt og títt að svíkja eins og við höfum orðið vitni að þessa rúmu tvo mánuði sem þingið hefur starfað hér frá kosningum. Í fjórða lagi er verið að fella á brott ákvæði laganna um alþjóðleg viðskiptafélög. Það er alveg ljóst að þessar breytingar í frumvarpinu fela í sér skattahækkanir og verulega skerðingu á vaxtabótum og ástæða til þess að rifja það upp að í fjárlagafrv. er gripið til ýmissa ráðstafana sem koma hart niður á heimilunum í landinu og fela í sér ýmsar skattahækkanir í einu eða öðru formi upp á 3,7 milljarða kr. Það er heimilunum í landinu sem einkum er ætlað að bera þessar byrðar. Þær birtast í því að vaxtabætur eru lækkaðar um 600 millj. kr., almennur tekjuskattur hækkaður um 600 millj. kr. með afnámi frádráttar vegna séreignarsparnaðar, í hækkun á bensíni um 600 millj. kr., atvinnuleysisbætur eru lækkaðar um 170 millj. kr., sjúkratryggingar lækkaðar um 740 millj. kr. með auknum álögum á sjúklinga, og fleira mætti til telja, herra forseti, í þeim álögum á einstaklinga og heimili sem stjórnarflokkarnir standa að þessa dagana þvert á það sem þeir lofuðu í kosningunum, og er auðvitað eitt af þeim frumvörpum sem við ræðum hér. Ég vil þá, virðulegi forseti, gera grein fyrir afstöðu okkar í minni hlutanum, en við leggjumst gegn því að miða breytingar á viðmiðunarfjárhæðum vegna tekjuskatts og eignarskatts, eins og hækkun persónuafsláttar, svo og barnabætur og vaxtabætur einungis við áætlaðar verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins eða um 2,5%. Áætlað er að launavísitalan hækki á næsta ári um 5% og ef tekið væri mið af taxtahækkunum samkvæmt samningi Flóabandalagsins ætti að hækka þessar viðmiðunarfjárhæðir um 3,15%, en ekki 2,5% og um 5% en ekki 2,5% ef tekið væri mið af launavísitölu. Því er ljóst, herra forseti, að um er að ræða skattahækkun sem felur í sér að skattbyrði tekjuskattsins eykst. Því til viðbótar, eins og ég nefndi áðan, hækkar almennur tekjuskattur um 600 millj. kr. með afnámi frádráttar vegna séreignarsparnaðar. Hér er ástæða til þess að vitna til þess að bæði Seðlabankinn og Samtök atvinnulífsins, ef ég man rétt, staðfesta það sem ég sagði áðan að hér er um skattahækkun að ræða með því að miða þessa mikilvægu þætti einungis við verðlagsforsendur fjárlagafrv. en ekki launabreytingar. Allt eru þetta mikilvægir þættir sem snúa að kjörum fjölskyldunnar á næsta ári, eins og persónuafslátturinn, barnabæturnar og vaxtabæturnar svo dæmi sé tekið. Í áliti Seðlabankans um skerðingu á skattleysismörkum er vísað til þess að kaupmáttur skattleysismarka hafi fallið miðað við verðlag, og segir síðan orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ótvírætt er hins vegar að þessi háttur á ákvörðun skattleysismarka bætir hag ríkissjóðs sem er æskilegt við núverandi aðstæður. Seðlabankinn telur því þessa breytingu gagnlega þótt aðrar tekjuöflunaraðferðir gætu komið að sama gagni.`` Í álitinu er einmitt vísað í það hvernig kaupmáttur skattleysismarka hefur verið að falla miðað við verðlag og dregin upp tafla sem sýnir það, sem við fórum nokkuð yfir í kosningabaráttunni, að stjórnarflokkarnir hafa á umliðnum árum verið að skerða skattleysismörkin til þess að geta lækkað skatta á fyrirtækin og þá sem betra hafa það í þjóðfélaginu eins og fjármagnseigendur með því að frysta eða hækka lítið skattleysismörkin til þess að hafa svigrúm til þess að lækka skatta á þá sem betra hafa það. Síðan segja þeir varðandi sérstaka tekjuskattinn að hann hafi ekki: ,,skilað ríkinu háum fjárhæðum eins og sjá má á meðfylgjandi töflu en eins og hinn almenni tekjuskattur skilar hann auknum tekjum þegar skattleysismörk hækka minna en tekjur. Því hefði verið heppilegt að mat hefði fylgt frv. á því hve mikið tekjutap ríkisins verður af þessari breytingu miðað við að ella hefðu skattleysismörk gagnvart hátekjuskatti fylgt verðlagi og álagningarhlutfalli verið haldið óbreyttu.`` ASÍ segir um þessa breytingu á viðmiðunarfjárhæðum, með leyfi forseta: ,,Undanfarin ár hafa viðmiðunarfjárhæðir laganna hækkað í samræmi við umsamdar taxtahækkanir skv. kjarasamningum. Nú eru kjarasamningar lausir og slík viðmiðun því vandfundin en ef viðmiðunarfjárhæðirnar hækka í samræmi við áætlaðar breytingar á verðlagi er verið að auka skattbyrði almenns launafólks umfram það sem verið hefði skv. þeim reglum sem áður giltu. Á slíka breytingu getur ASÍ ekki fallist. Eðlilegra er að viðmiðunarfjárhæðirnar hækki í samræmi við forsendur fjárlaga um áætlaðar launabreytingar.`` Það er vísað til þess í útreikningum sem ég fékk frá ASÍ að verið sé að hafa nálega 400 millj. kr. af launafólki með því að miða viðmiðunarfjárhæðir einungis við 2,5% í stað 3,15%, eins og var í samningi Flóabandalagsins og það er verið að hafa af fólki 1.540 millj. kr. með því að miða þessar fjárhæðir við 2,5%, í stað 5%. Það er ástæða til þess, herra forseti, að vitna líka í það sem Samtök atvinnulífsins segja um þessa 2,5% breytingu. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þessar forsendur fela í sér að skattbyrði tekjuskattsins eykst og má sem dæmi nefna að skattbyrði 250 þús. kr. mánaðarlauna eykst um 0,25%.`` Þetta er því staðfest, herra forseti, í gögnum sem nefndinni bárust að verið er að auka nokkuð skattbyrðina sem er raunverulega hefð og regla hjá þessari ríkisstjórn gegnum árin með því að halda niðri skattleysismörkunum. Herra forseti. Ég ætla að víkja að vaxtabótunum, en mestur tími nefndarinnar fór í að ræða þau umdeildu ákvæði sem ríkisstjórnin áformar, þ.e. að skerða vaxtabætur með afturvirkum íþyngjandi hætti. Þessi áform ríkisstjórnarinnar hafa sannarlega mætt mikilli andstöðu verkalýðshreyfingarinnar og hafa BSRB og ASÍ ályktað harðlega gegn þeim. Það er ljóst að þessi skerðing mun bitna mjög harkalega á þeim sem skuldugastir eru vegna húsnæðiskaupa, og fyrstu áform ríkisstjórnarinnar sem birtust í frumvarpinu voru að leggja til að lækkun á hámarkshlutfalli vaxtagjalda af skuldum til útreiknings vaxtabóta færi úr 7% í 5,5%. Ríkisstjórnin heldur sig vissulega við þau áform, herra forseti, en frestar þeim um eitt ár. Og það er ástæða til þess --- af því að hún féll ekki alveg frá þessum áformum, herra forseti --- að víkja að rökunum sem sett eru fyrir þessari breytingu, vegna þess að þau voru afar hæpin. Þar er tínt til að frá því að núverandi viðmiðunarmörk voru sett hafi raunvextir langtímalána lækkað umtalsvert. Nefnt er að á árinu 1993 hafi raunvextir af húsbréfum verið 6%, en frá þeim tíma hafi vextir lækkað umtalsvert og séu húsbréfavextir nú 5%. En það er ekki minnst á það, virðulegi forseti, að vextir af eignaríbúðum þeirra sem eru innan tiltekinna tekjumarka hafa hækkað verulega frá árinu 1998 þegar félagslega eignaríbúðakerfið var lagt niður, úr 2,4% í 5,6%, sem sagt yfir þau 5% sem ríkisstjórnin er að miða við þegar hún gengur út frá því að á þeirri forsendu að raunvextir hafi lækkað sé eðlilegt að breyta vaxtabótunum eins og hún gerir hér. Auk þess eru vextir í húsbréfakerfinu fastir en ekki breytilegir þannig að stór hluti íbúðareigenda er með langtímavexti yfir 5% sem breytast ekki eins og ríkisstjórnin er að gefa til kynna. Ég fékk yfirlit, eða efh.- og viðskn., frá Íbúðalánasjóði einmitt um það hver fjöldi þeirra væri sem væri með vexti yfir 5% og það er verulegur fjöldi. Það eru einungis 3.769 lántakendur húsbréfalána með 5% vexti en rúmlega 56 þúsund lántakenda eru með vexti yfir 5%, þar af tæplega 9 þúsund með 6% vexti samkvæmt upplýsingum sem óskað var eftir frá Íbúðalánasjóði. Þetta fólk verður náttúrlega fyrir verulegri skerðingu þegar verið er að lækka þetta þak úr 7% í 5,5%. Þess vegna, herra forseti, er það beinlínis rangt sem hér er sagt og þær forsendur sem ríkisstjórnin teflir fram fyrir þessum breytingum þegar stór hluti fólks er með sín lán á kjörum sem eru vel yfir 5% og stór hluti eða um níu þús. manns með 6% vexti samkvæmt þeim upplýsingum sem komu fram hjá Íbúðalánasjóði. Í raun er það ótækt, herra forseti, að fjmrn. skuli setja fram svona villandi upplýsingar í greinargerðinni sem rökstuðning fyrir þeim breytingum sem verið er að gera. Úr því að við erum að ræða þessa breytingu sem ríkisstjórnin er að gera má líka vitna til þess, út frá þeirri forsendu að meðalvaxtagjöld hafi lækkað svo mikið og þess vegna sé óhætt að lækka þetta þak, að meðalvaxtagjöld hafa hækkað en ekki lækkað. Það kemur fram í útreikningum sem efh.- og viðskn. kallaði eftir hjá fjmrn. Þannig voru meðalvaxtagjöld hjóna á árinu 1995 481 þús. en eru núna 592 þús., hjá einstæðum foreldrum voru þau 282 þús. en eru núna 397 þús. og hjá einstaklingum voru meðalvaxtagjöldin 273 þús. en eru 340 þús. Þetta sýnir að hér eru rangfærslur settar fram, mjög villandi, herra forseti, sem ber að gagnrýna vegna þess að þetta eru þau rök sem hæstv. fjmrh. setur fram fyrir þessari breytingu. Það er líka ástæða til að nefna að samkvæmt rökunum í lögfræðiáliti Skúla Magnússonar er um að ræða fámennan hóp sem verður fyrir umræddri skerðingu á vaxtabótunum, einungis 4.000 manns. Áform ríkisstjórnarinnar eru um að lækka þakið úr 7% í 5,5% og það er nefnt að þessi hópur eða einstaklingar innan hans gætu orðið fyrir verulegri skerðingu, ef ég man rétt voru tiltekin 130 þús. í því sambandi. Þær tölur komu hins vegar aldrei upp á borðið hjá efh.- og viðskn. og það gæti verið um miklar skerðingar hjá einstaklingum að ræða, eins og fjmrn. tiltók þegar það féll frá því að þessi breyting kæmi til á næsta ári. Það sem við fengum í hendurnar frá fjmrn. var að með fyrri áformunum, um að miða við 5,5% af skuldum í stað 7% af skuldum, var tekið dæmi af hjónum með meðalvaxtabætur og tekjur á bilinu 3--4 millj. og eignarskattsstofn upp á 2--3 millj. og sagt að meðalskerðingin á vaxtabótunum væri 17 þús. kr. Þegar ráðuneytið frestaði fyrri áformum um eitt ár var allt í einu farið að tiltaka að þarna gæti verið um verulega skerðingu á fámennum hópi að ræða og ráðuneytið tiltók tugi þúsunda og allt upp í 120--130 þús. hjá einstaklingum. Það er t.d. tekið fram í gögnum frá fjmrn. að skerðingin á meðalvaxtabótum einstaklinga, með því að fara úr 5,5% í 7% af skuldum, gæti verið um 5 þús. kr., og ef tekjur væru á bilinu 2--3 millj. væri meðalskerðingin um 9 þús. kr. Við fengum allt aðrar tölur meðan ráðuneytið hélt til streitu að láta fyrri leiðina taka gildi strax, sem það síðan féll frá vegna þess að það fékk tvö álit í hausinn sem sýndu að það væri líklega að brjóta stjórnarskrána. Þá fór ráðuneytið allt í einu að tína upp úr hatti að þarna hefðu einstaklingar getað orðið fyrir skerðingu sem væri um 130 þús. kr. Þetta eru afar sérstæð vinnubrögð af hálfu fjmrn., herra forseti. ASÍ bendir á í umsögn sinni að ekki sé hægt að fallast á þau rök sem teflt er fram í frv. því að ef vextir lækka lækka einfaldlega vaxtagjöldin og þar með vaxtabæturnar. Auk þess var það nefnt í umsögninni að margt benti til þess að vextir fari hækkandi. Við fulltrúar Samf. í efh.- og viðskn. bentum fljótlega á að það væri afar líklegt að sú leið sem ríkisstjórnin væri að fara með skerðingu á vaxtabótunum, sem væri íþyngjandi afturvirk skerðing, stæðist ekki stjórnarskrána. Því óskuðum við eftir því formlega til efh.- og viðskn. með bréfi sem við skrifuðum formanni nefndarinnar, dags. 19. nóv., að efh.- og viðskn. léti vinna sjálfstætt lögfræðiálit um það hvort hætta væri á því að þetta ákvæði mundi skerða stjórnarskrána. Fjmrn. fór sjálft í þá breytingu þegar því varð ljóst að efh.- og viðskn. ætlaði að kalla eftir því að Lagastofnun háskólans yrði fengin til að gefa lögfræðiálit þannig að tvö lögfræðiálit voru unnin um málið. Nú hefur komið á daginn að niðurstaða lögfræðingsins sem fjmrn. kallaði til, Skúla Magnússonar dósents við lagadeild Háskóla Íslands, var sú að hætta væri á því að dómstólar teldu skerðinguna andstæða 72. gr. stjórnarskrárinnar. Eiríkur Tómasson prófessor, sem vann álitið fyrir efh.- og viðskn. um málið, komst að þeirri niðurstöðu að það bryti væntanlega í bága við stjórnarskrána að framkvæma afturvirka skerðingu á vaxtabótum með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í frv. Herra forseti. Það er eins og þessi ríkisstjórn geti ekki beitt valdi sínu án þess að rekast með einum eða öðrum hætti á stjórnarskrána. Það er aftur og ítrekað, herra forseti, sem þarf að fara vel og vandlega yfir frumvörp ríkisstjórnarinnar út frá þeirri forsendu. Hér erum við að fjalla um það, herra forseti, að ríkisstjórnin er eina ferðina enn uppvís að því að ætla að leiða í lög ákvæði --- nú fyrir skulduga einstaklinga --- sem líklegt er að brjóti stjórnarskrána. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki lært lexíu sína þótt hún hafi á stuttum tíma ítrekað fengið úrskurð dómstóla um stjórnarskrárbrot, nú síðast í októbermánuði vegna brota á 77. gr. stjórnarskrárinnar gagnvart öryrkjum. Þess vegna hélt maður að ríkisstjórnin mundi nú passa sig frekar á því að þau mál sem hún kemur hér með fyrir þingið væru skotheld gagnvart því að brjóta ekki stjórnarskrána. Hv. þm. Pétur Blöndal, formaður efh.- og viðskn., tíundaði það hér að þetta mál hefði verið lagt fram áður en dómstólar kváðu upp úrskurð sinn í októbermánuði vegna brota á 77. gr. stjórnarskrárinnar gagnvart öryrkjum. Þess heldur hefðu ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir átt að skoða þessa leið, ekki bara það sem þeir ætluðu í frv. eins og það var lagt fram heldur líka gagnvart síðari leiðinni sem ég ætla að koma nánar að rétt strax. Hæstiréttur komst að því í októbermánuði að hinni umdeildu skerðingarreglu gagnvart öryrkjum yrði ekki beitt afturvirkt þar sem bótaþegar ættu kröfuréttindi til bóta í samræmi við reglur sem í gildi voru á þeim tíma þegar réttur til bóta stofnaðist og að þessi kröfuréttindi nytu verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Það er ástæða til þess að bera þennan dóm saman við áform ríkisstjórnarinnar nú. Varðandi síðari leiðina, um 10% regluna, skerðinguna á útgreiddum vaxtabótum, er alveg ljóst nú, þegar við erum komin vel inn í desembermánuð, að öll atvik hafa gerst sem myndað hafa kröfuna eða réttindi til vaxtabóta á næsta ári vegna vaxtagjalda sem féllu til á þessu ári, og ég held því fram að krafan stofnist þegar vaxtagjöldin falla til. Það er akkúrat eins og segir í þessum dómi Hæstaréttar að hinni umdeildu skerðingarreglu yrði ekki beitt afturvirkt þar sem bótaþegar ættu kröfuréttindi til bóta í samræmi við reglur sem í gildi voru á þeim tíma þegar réttur til bóta stofnaðist. Það er grundvallaratriði hvenær réttur til bóta stofnaðist, og réttur til vaxtabóta sem koma til útgreiðslu á næsta ári hefur stofnast á þessu ári og öll þau atvik hafa komið fram núna í desembermánuði sem mynda réttinn til þeirra bóta. Síðan er full ástæða til að skoða líka í þessu samhengi mál Hæstaréttar frá 28. maí 2003. Þar var deilt um ákvæði laga er skerti afturvirkt skattaívilnun sem fólst í skattafslætti vegna hlutabréfakaupa. Niðurstaða Hæstaréttar varð sú að lagaákvæðið, að virtum þeim sjónarmiðum sem rakin voru í dómnum, fæli í sér afturvirkni sem bryti í bága við 77. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt þeirri tillögu sem nú er lögð til af hálfu ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á að skerða útgreiddar vaxtabætur hjá öllum sem rétt eiga til vaxtabóta um 10% á árinu 2003. Eiríkur Tómasson prófessor gaf nefndinni álit sitt á þessari breyttu tillögu ríkisstjórnarinnar. Niðurstaða hans var sú að líkur væru á því að íslenskir dómstólar mundu komast að þeirri niðurstöðu að ráðgerð skerðing vaxtabóta á árinu 2003, með því að skerða vaxtabætur afturvirkt um 10% hjá öllum þeim sem rétt áttu á bótum samkvæmt núgildandi lögum, væri stjórnskipulega gild. Í lok álitsins kemur þó fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þó er ekki unnt að útiloka að dómstólarnir telji að með þeim hætti að skerða vaxtabætur afturvirkt með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir, sé svo vegið að réttaröryggi þeirra, sem fyrir skerðingunni verða, að hún brjóti í bága við stjórnarskrána.`` Engu að síður ætla stjórnarflokkarnir að fara fram með þessa breytingu og greinilega, herra forseti, beita afli sínu og valdi hér í þinginu til þess að gera þetta ákvæði að lögum. Fyrsti minni hluti tekur undir það sem segir í lokaorðum Eiríks Tómassonar enda ljóst að réttaröryggi fær sífellt aukið vægi í dómum Hæstaréttar. Það var það sem Eiríkur Tómasson tók mjög fram í nefndinni, einmitt það að réttaröryggi fengi sífellt aukið vægi í dómum Hæstaréttar og það er einmitt það sem hann vitnar til í lokaorðum sínum. Þrátt fyrir að Skúli Magnússon dósent hafi ekki fjallað um nýju útfærsluna í áliti sínu kom þó fram hjá honum á fundi nefndarinnar að þótt líklegt væri að hún stæðist væri ekki hægt að útiloka að sú tillaga gengi gegn stjórnarskránni, þ.e. þessi nýja útfærsla sem hér á að fara að lögfesta. Það er ástæða til þess að halda því til haga, ítreka það sem ég sagði áðan, að það var aldrei í meðförum nefndarinnar á fyrri útfærslunni, sem nú er seinkað um eitt ár, gefið í skyn að sú leið gæti skert svo mikið vaxtabæturnar eins og nú er verið að halda fram. Hér er blað frá fjmrn. sem telur að hámarksskerðing vaxtabóta, miðað við 5,5% vaxtaprósentu á árinu 2003, geti orðið yfir 100 þús. hjá einstaklingi, hjá einstæðum foreldrum 131 þús. og hjá hjónum 163 þús. Þetta eru tölur sem voru aldrei nefndar í nefndinni --- og það veit ég að formaðurinn, sem hér situr getur vitnað um --- fyrr en þetta var dregið til baka.

Menn vita ...

Síðan kemur fram hjá fjmrn. úttekt sem var beðið um í nefndinni, Vaxtabætur, álagning 2004, og þar er miðað við 5,5% vaxtaprósentu, eins og á að taka gildi eftir ár, og síðan þessa 10% skerðingu sem á að taka gildi vegna vaxtagjalda á þessu ári og útgreiddra vaxtabóta á næsta ári. Þar kemur fram hvernig meðalvaxtagjöld og meðalvaxtabætur verða miðað við þessa breytingu, og báðar leiðirnar eru mjög ámóta, herra forseti. Ef þessir útreikningar eru réttir þá getur skerðingin í einhverjum tilvikum verið alveg upp í 163 þús. hjá hjónum. Þeir vita þá hvaða sendingu þeir eiga von á frá ríkis...  Það er alveg ljóst, herra forseti, og því skal skýrt haldið til haga, að ríkisstjórnin ætlar að taka verulega áhættu á því að ganga gegn stjórnarskránni með því að keyra þetta ákvæði í gegn og lögfesta það. Reyndar var ekki annað skilið af því sem fram kom hjá Eiríki Tómassyni prófessor en að umtalsverð hætta væri á að nýja útfærslan gengi gegn stjórnarskránni. Þetta kom nú bara fram í nefndinni og þýðir ekkert að hrista höfuðið yfir því, eins og formaður efh.- og viðskn. gerir hér, maðurinn sem hélt því fram í nefndinni og hefur alltaf haldið því fram að stjórnarskráin ætti að njóta vafans, ef hann væri fyrir hendi. Hvað sagði Eiríkur Tómasson aðspurður í nefndinni? Hann sagði að þingmenn ættu ekki að standa að lagasetningu ef vafi léki á að hún stæðist stjórnarskrána. Það voru hans orð. Eiríkur Tómasson segir það beinlínis í áliti sínu, herra forseti, að það sé ekki útilokað --- hann segir það í lokin. Hans orð voru þau að umtalsverð hætta væri á að þetta nýja ákvæði bryti gegn stjórnarskránni. Þegar hann segir að þingmenn eigi ekki að standa að lagasetningu ef vafi leikur á að hún standist stjórnarskrána þá segir hann að ekki sé unnt að útiloka að dómstólarnir telji að með því að skerða vaxtabætur afturvirkt með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir, sé svo vegið að réttaröryggi þeirra, sem fyrir skerðingunni verða, að hún brjóti í bága við stjórnarskrána. Það þýðir ekkert annað í mínum huga, herra forseti, en að vafi leiki á því að þetta ákvæði sem hér á að keyra í gegn standist stjórnarskrána. Það verður fróðlegt að sjá hvort einhverjir stjórnarliðar ætla að láta stjórnarskrána njóta vafans við atkvæðagreiðslu um þetta mál. Í áliti Skúla Magnússonar kemur fram að mat á því hvort ná megi markmiðum frumvarpsins með öðrum og minna íþyngjandi hætti sé að meginstefnu til á forræði löggjafans. Líta verði líka til þess hvort skerðingar séu almennar, þ.e. hvort þær komi jafnt niður á mönnum og hvort þær varði þá mikla eða litla fjárhagslega hagsmuni. Þrátt fyrir þetta er athyglisvert að í áliti Skúla kemur fram að skerðingin á greiðslum fyrir árið 2003 sé til þess fallin að skerða fyrirvaralaust fjárhagslega hagsmuni heimilanna, enda hafi íbúðareigendur ekki haft möguleika á því að haga fjármálum sínum til samræmis við nýjar reglur. Í áliti hans kemur einnig fram að í byrjun desember 2003 muni þau atvik vera að miklu leyti komin fram sem ráða fjárhæð vaxtabóta. Orðrétt segir síðan, með leyfi forseta: ,,Er það álit mitt að rétthafar vaxtabóta megi almennt treysta því að þeir fái greiddar vaxtabætur fyrir þann tíma ársins sem liðinn er samkvæmt þeim reglum sem hafa verið í gildi á árinu. Samkvæmt framangreindu er það álit mitt að réttur til vaxtabóta fyrir þann hluta ársins 2003, sem liðinn er, njóti verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Haggar það ekki stjórnskipulegri vernd þessa réttar þótt hann verði ekki að fullu ákveðinn og endanlegur fyrr en í árslok 2003 og ekki gjaldkræfur fyrr en við lok álagningar á árinu 2004.`` Síðan er tekið fram að það atriði kunni að leiða til þess að löggjafanum sé játað rýmri heimildum við skerðingu þessa réttar. Það er athyglisvert að Skúli Magnússon tók beinlínis fram að ef þetta ákvæði verður lögfest hálfum mánuði seinna en nú á að gera þá væri engum vafa undirorpið að það standist ekki stjórnarskrána. Hann segir það líka hér, herra forseti, sem ég ætla að vitna aftur til, með leyfi forseta: ,,Haggar það ekki stjórnskipulegri vernd þessa réttar þótt hann verði ekki að fullu ákveðinn og endanlegur fyrr en í árslok 2003 og ekki gjaldkræfur fyrr en við lok álagningar á árinu 2004.`` Auk þess kemur fram í áliti Skúla að ekki sé útilokað að réttur til vaxtabóta, sem þegar er tekinn að myndast, falli undir eignarréttarhugtak ákvæðisins þótt rétturinn sé ekki endanlega orðinn til eða virkur. Orðrétt segir síðan í álitinu, með leyfi forseta: ,,Styðst það við þau rök, sem áður greinir, að rétthafi bóta getur með nokkurri nákvæmni áætlað fjárhæð þeirra bóta sem hann mun eiga rétt á fyrir það tímabil sem liðið er.`` Herra forseti. Fólk á að geta treyst því að þær ráðstafanir sem það hefur gert um fjármál sín haldi og ekki sé gripið til afturvirkra skerðinga. Fólk gerir áætlanir. Margt fólk hefur gert áætlanir á þessu ári. Það hefur gert greiðsluáætlanir sem gerðar eru nú í bönkum og lánastofnunum fyrir fólk. Þegar þar er reiknuð út árlega greiðslubyrði hjá fólki eða mánaðarlega greiðslubyrði, er teknar með í þá útreikninga þær vaxtabætur sem falla til vegna vaxtagjalda af þeim lánum sem stofnað hefur verið til. Hér er því verið að raska verulega fjárhagsáætlunum sem fólk hefur gert. Ég vitna líka til þess, herra forseti, að í áliti Eiríks Tómassonar er því einnig lýst að réttur til vaxtabóta á árinu 2004, sem þegar hefur myndast að verulegu leyti, teljist til eignarréttinda í skilningi stjórnarskrárinnar. Þessi sjónarmið sem ég hef hér lýst eru ótvíræð rök sem styðja þau sjónarmið 1. minni hluta að atvikin sem mynda réttinn hafi þegar orðið og að réttindi stofnist þegar vaxtagjöldin falli til. Afar líklegt er því að skerðing á þeim réttindum gangi gegn stjórnarskránni, ekki síst þegar vel er liðið á desembermánuð og öll helstu atvik komin fram sem ráða fjárhæð vaxtabóta. Hér er því um íþyngjandi afturvirkt ákvæði að ræða og umtalsverð hætta á að það gangi gegn stjórnarskránni. Í þeim tveimur lögfræðiálitum sem liggja fyrir í málinu er ljóst að skiptar skoðanir eru um hvort og þá að hve miklu leyti vaxtabætur tengjast skattkerfinu eða séu hluti af því. Þannig heldur Skúli Magnússon því fram í sínu áliti að 77. gr. stjórnarskrárinnar um bann við afturvirkni skatta eigi ekki við um þá breytingu sem frumvarpið gerði ráð fyrir varðandi skerðingu vaxtabóta. Telur hann að ekkert beint samband sé milli álagningar skatta og greiðslu vaxtabóta. og hans rök, álit og vafamál sem koma fram í hans áliti byggjast fyrst og fremst á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Eiríkur Tómasson telur aftur á móti að vaxtabætur séu hluti af skattkerfinu. Hann vitnar til hæstaréttardóma þar sem Hæstiréttur hafi skýrt ákvæði 77. gr. um bann við afturvirkni skattalaga á þann veg að breyting á frádráttarheimild, sem leiðir til hærri skattgreiðslu, falli undir ákvæðið sé sú breyting gerð með afturvirkum hætti. Er það skoðun Eiríks að hin nánu tengsl vaxtabóta við skattkerfið kunni, ásamt öðrum atriðum, að hafa áhrif á úrlausn dómstóla á því hvort afturvirk skerðing bótanna, eins og hún er ráðgerð, teljist stjórnskipulega gild. Hann segir einmitt í áliti sínu að mælt sé fyrir um vaxtabætur í lögum um tekjuskatt og eignarskatt og bæturnar ákvarðaðar á grundvelli upplýsinga í skattframtali um leið og álagning skatta fer fram. Þótt vaxtabætur taki fyrst og fremst mið af vaxtagjöldum framteljenda eru þeim sett takmörk sem miðast nánar tiltekið við tekjur og eignir framteljenda. Jafnframt sé kveðið á um að bótunum verði m.a. skuldajafnað á móti sköttum og öðrum gjöldum. Telur Eiríkur Tómasson að vaxtabæturnar séu nokkurs konar framhald á vaxtafrádrættinum sem áður tíðkaðist, áður en vaxtabæturnar komu til. Það hlýtur einnig að vega þungt um íþyngjandi afturvirk ákvæði frumvarpsins að stór hópur skuldugra einstaklinga hefur nýtt sér ákvæði um fyrirframgreiðslu vaxtabóta og þegar fengið þær greiddar vegna vaxtagjalda sem falla til á árinu 2003. Ég trúi því ekki að hæstv. dómsmrh. sem hér gengur í salinn ætli að standa að því að brjóta stjórnarskrána með þeim hætti sem við höfum verið að fara yfir. Ég býst við að hæstv. dómsmrh. sé kominn hingað úr ráðuneyti sínu til þess að hlýða á málflutning okkar sem höldum því fram að ráðherrann hafi nokkrar áhyggjur af þeirri leið sem hér á að fara, þ.e. að tefla á tæpasta vað varðandi stjórnarskrána og að hann sé að vega og meta atkvæði sitt sem hér á að falla til á eftir eða morgun, þ.e. hvernig hann ætli að verja því. Það er afar skynsamlegt hjá hæstv. dómsmrh. að hlaupa ekkert hér til og greiða atkvæði án þess að hafa hugsað málið og í blindni greiða þessu atkvæði sem líklegt er að brjóti stjórnarskrána. Herra forseti. Það hlýtur að vera mjög alvarlegt gagnvart þeim 3.000 einstaklingum sem hafa fengið fyrir fram greiddar vaxtabætur á þessu ári vegna vaxtagjalda sem féllu til á þessu ári að eiga að endurgreiða þær að hluta til í ágústmánuði, um þau 10% sem á að fara að skerða þær um. Þetta eru vaxtabætur sem þeir þegar hafa fengið greiddar upp í hendurnar. Hverjir eru þessir 3.000 einstaklingar? Hverjir geta fengið fyrir fram greiddar vaxtabætur? Það eru þeir sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Það er unga fólkið sem svona á að fara með. Það hefur fengið vaxtabæturnar greiddar, er væntanlega búið að eyða þeim annaðhvort til þess að greiða niður lán sín eða á annan hátt. En þetta á að endurgreiðast. Þetta viðurkenndu nú báðir lögfræðingarnir, herra forseti, að styddi við það að hér gæti verið um stjórnarskrárbrot að ræða. En þessara 3.000 einstaklinga bíður nú, ef þetta ákvæði nær fram að ganga, að endurgreiða 10% af þeim vaxtabótum sem þeir hafa fengið á þessu ári vegna áfallinna vaxtagjalda á árinu. Um gæti verið að ræða 26 þús. kr. hjá hjónum, 20 þús. hjá einstæðu foreldri og um 16 þús. kr. hjá einstaklingi. Herra forseti. Varðandi þennan þátt frv. vil ég segja að 1. minni hlutinn átelur ríkisstjórnina harðlega fyrir að ætla að skerða vaxtabætur um 600 millj. kr. á næsta ári, ekki síst í ljósi þess að umtalsverð áhætta er þar tekin að eina ferðina enn sé verið að ganga í berhögg við ákvæði stjórnarskrárinnar. Ekki er ólíklegt að einhver þeirra yfir 50 þúsund einstaklinga sem eru rétthafar vaxtabóta vegna vaxtagjalda sem falla til á þessu ári og gert er að sæta íþyngjandi afturvirkum fjárhagslegum aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar leiti réttar síns fyrir dómstólum. Það er alls ekki ólíklegt, herra forseti, að einhver af þessum 50 þúsund einstaklingum láti á það reyna fyrir dómstólunum hvort verið sé að ganga á rétt hans með þeirri skerðingu sem hér á að ganga yfir rétt fyrir jólin. Ég verð að segja það líka, herra forseti, að það er ámælisvert að þegar komin er ný útfærsla á skerðingu á vaxtabótum þá lætur meiri hlutinn ekki svo lítið að leita til aðila eins og ASÍ eða BSRB um hvað þeir segja við þessari nýju útfærslu. Við gengum nokkuð hart eftir því við meiri hluta efh.- og viðskn. að a.m.k. fulltrúar ASÍ og BSRB yrðu kallaðir fyrir nefndina til þess að við fengjum að heyra álit hinni á þeirri nýju útfærslu sem þeir ætla að beita varðandi skerðinguna. En ekki var við því orðið. Það var einungis við því orðið að senda ASÍ þessa breytingartillögu eftir að málið var tekið út úr nefndinni. Í dag barst okkur umsögn Alþýðusambandsins um þessa nýju skerðingu, þessa 10% skerðingu. Skal ég nú ekki tefja fundinn, herra forseti, með því að lesa allt bréfið. En þar kemur fram, með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands leggst gegn þeirri tillögu að draga úr vaxtabótum um 10% til að auka skatttekjur ríkissjóðs, þar sem slík skerðing vaxtabóta hefði í för með sér auknar skattgreiðslur þeirra sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið. Sérstaklega vill Alþýðusambandið gera athugasemd við þá fyrirætlan að láta ákvæðið gilda með afturvirkum hætti og hafa þannig áhrif á skattgreiðslur rúmlega 34.000 einstaklinga til hækkunar. Slíkt er ekki með nokkru móti ásættanlegt.`` Ég vil vekja athygli á því að hér er sagt 34.000 einstaklingar. Ég talaði um yfir 50.000 áðan en hjón eru talin sem einn aðili í þessum tölum og út frá því er rætt um 34.000 einstaklinga. Í þeim tölum sem ég nefni, yfir 50.000 sem eru reyndar um 56.000, eru einstaklingarnir taldir hver fyrir sig en ekki gert eins og af hálfu ASÍ. Varðandi hátekjuskattinn, sem ég ætla að víkja að næst, vil ég segja að til stendur að lækka hátekjuskatt í áföngum og fella hann loks brott. Þar eru enn ein svik sjálfstæðismanna við kjósendur. Þeir lofuðu að skatturinn yrði ekki framlengdur um þessi áramót eins og til stóð. Í stað þess að fella hann brott verður hann 4% á næsta ári. Hann á að lækka á þar næsta ári og síðan að falla brott samkvæmt þeim áformum sem ríkisstjórnin hefur nú uppi. En 1. minni hluti ítrekar þá skoðun sína að það er ekki forgangsverkefni að fella niður hátekjuskattinn meðan persónuafsláttur, barnabætur og vaxtabætur eru skertar. Ríkisstjórnin er að auka skattbyrði almenns launafólks með því að breyta viðmiðunarfjárhæðum í skattalögum einungis í samræmi við áætlað verðlag, eins og ég kom inn á áðan í upphafi máls míns. Ástæða er til að halda til haga að á tíu ára tímabili, frá árinu 1993 til 2002, þegar litið er til tekjuskatts einstaklinga, hefur ríkisstjórnin gegnumgangandi yfirleitt miðað við neysluverðsvísitölu eða verðlagsvísitölu en ekki launavísitölu. Hefði verið miðað við launavísitölu hefðu vaxtabæturnar, persónuafslátturinn og barnabæturnar orðið 29% hærri en þegar miðað er við vísitölu neysluverðs eins og þessi ríkisstjórn hefur gert. Þar er því um 29% mun að ræða. Varðandi hátekjuskattinn þá eru þetta um 1.773 millj. kr., sýnist mér, sem ríkisstjórnin eða fjmrn. gerir ráð fyrir vegna álagningar hans á árinu 2003. Spurt var hvað ríkissjóður hefði í tekjur ef tekjumark í hátekjuskatti yrði hækkað. Mörgum finnst það afar lágt, sérstaklega hjá einstaklingum, um 340 þús. kr. og tvöfalt það hjá hjónum, sem er kannski bærilegt. Það er ekki mjög hátt hjá einstaklingum, um 340 þús. kr. En það mundi skerða tekjur ríkissjóðs, sem eru um 1.700 millj. kr., um 1 milljarð kr. Ég þarf ekki að fara í aðrar breytingar, herra forseti. Lagt er til að fella á brott ákvæði laga um alþjóðleg viðskiptafélög, sem við styðjum. Auk þess eru lagðar til breytingar sem fela í sér einföldun á skatteftirliti og einföldun á skattaframkvæmdinni, sem við styðjum einnig. Aðrar breytingar eru til að leiðrétta mistök, m.a. tilvísanir í gildandi lögum sem leiða til þess að ekki er samræmi í heildarskattlagningu, þ.e. skattlagningu félaga og einstaklinga, að því er varðar samlagsfélög og sameignarfélög með ótakmarkaðri ábyrgð félagsaðila annars vegar og samlaga, samtaka og annarra lögaðila hins vegar. Það ber okkur auðvitað að styðja. Það er ástæða til þess í lokin, herra forseti, að vísa í umsögn fjölskylduráðs. Fjölskylduráð er ráð sem þessi ríkisstjórn kom á fót, ef ég man rétt, til þess að vera ríkisstjórninni til ráðgjafar í málefnum sem snerta fjölskylduna, m.a. varðandi skattabreytingar, varðandi skerðingar á vaxtabótum, barnabótum o.s.frv. Ég ætla að lesa upp það sem fjölskylduráð segir um þessa fyrirætlan ríkisstjórnarinnar en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fjölskylduráð telur að þessi áform [þ.e. að draga úr vaxtabótum] muni íþyngja mörgum heimilum sem hafi reiknað með a.m.k. jafnháum vaxtabótum og þegar það gerði húsnæðiskaup sín. Fjölskylduráð telur að stjórnvöld eigi að setja sér þau almennu markmið gagnvart fjölskyldufólki, að fjölskyldur geti gert langtímaáætlanir um fjármögnun húsnæðiskostnaðar. Fjölskylduráð telur mjög óeðlilegt að kynna með þessum hætti breytingar á skattstofnum og útreikningum skatta sem geta með þeim hætti kollvarpað áætlunum fólks í húsnæðismálum og þannig stefnt fjárhagslegri stöðu þeirra í mikinn vanda. Þá bendir fjölskylduráð á að þessi breyting getur íþyngt verulega fjölskyldufólki með þunga greiðslubyrði og háar skuldir. Fjölskylduráð telur að þau markmið sem stjórnvöld hafa kynnt um hækkun lána til húsnæðismála fari ekki saman við lækkun vaxtabóta. Fjölskylduráð mælir því gegn þessari breytingu á frumvarpinu.`` Ég hygg að ríkisstjórnin hafi ekki sent þetta mál til fjölskylduráðs til umsagnar, eins og hún á að gera samkvæmt lögum. Hún sendir ekkert mál til fjölskylduráðs.

En Verslunarráðið?

Verslunarráðið er allt annar handleggur. Verslunarráð fær hvað eina sem hér kemur á borð þingmanna til umsagnar. Hér skrifar formaður fjölskylduráðs undir álitið, Drífa Sigfúsdóttir. Að því er ég best veit þá kannast hún a.m.k. vel við Framsfl. En þeir fara greinilega ekki eftir því sem hún segir, þó að hún sé með góðar og gagnlegar ábendingar til þeirra um að ráðast ekki með þessum hætti á kjör fólks í landinu. Herra forseti. Niðurstaða okkar í 1. minni hluta nefndarinnar er sú að við munum greiða atkvæði gegn frv. í heild sinni vegna ákvæðanna um íþyngjandi afturvirkni vaxtabóta, sem veruleg hætta er á að standist ekki stjórnarskrána. 1. minni hluti átelur það harðlega auk þess sem verið er að þyngja skattbyrði almenns launafólks með því að færa viðmiðunarfjárhæðir skattalaga einungis til samræmis við verðlagsbreytingar, eins og ákvæði skattalaga um persónuafslátt, barna- og vaxtabætur.

Herra forseti. Ég hef ýmislegt við ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að athuga. Í fyrsta lagi varðandi það að fjölskylduráð hafi ekki fengið þetta til umsagnar. Þannig er að hver einasti þingmaður hefði getað lagt til að það fengi frv. til umsagnar, það er opið. Þingmenn bæta iðulega við aðilum til umsagnar. Ég ætla að minna hv. þm. á það í framtíðinni að senda fjölskylduráði frumvörp til umsagnar. Hv. þm. gat um að sú hugsun sem væri í frv. og á að taka gildi í ársbyrjun 2005 væri íþyngjandi. Hún er aðallega íþyngjandi fyrir hátekjufólk vegna þess að hátekjufólk kaupir stórar eignir og fær þar af leiðandi bankalán með hærri vöxtum og borgar þar af leiðandi hærri vexti sem hlutfall af skuldum. Það er aðallega hátekjufólk sem hitt verður fyrir með þeirri reglu. Varðandi það sem hv. þm. sagði um hugmynd mína um hátekjuskattinn vil ég segja þetta: Segjum að maður nokkur ákveði að hefja vinnu uppi í Kárahnjúkavirkjun eða hugsar um það með fjölskyldu sinni. Konan hans segir: Þú getur farið þangað af því að hátekjuskatturinn fellur niður, þú ert með 50 þús. kr. meira á mánuði. Hann ákveður þetta í byrjun desember að ráða sig í vinnu við Kárahnjúka, fjarri fjölskyldu, fjarri skemmtunum og öðru slíku í bænum. Síðan er allt í einu settur á hann hátekjuskattur þannig að honum er refsað fyrir þá ákvörðun sem hann áður hafði tekið. Hann þarf að borga hátekjuskatt. Ef það sem við erum að ræða hér er óheimilt þá er þetta enn frekar óheimilt. Ég tel reyndar að hvort tveggja sé í samræmi við stjórnarskrána en ég bendi hv. þm. á að það er ýmislegt sem ekki má ef ekki má gera það sem við leggjum til í þessu frv. með þessari brtt.

Herra forseti. Ég skil ekki þennan málflutning. Ég óskaði eftir því að þetta frv. yrði sent til fjölskylduráðs. Ég var að lesa upp úr umsögninni sem við fengum frá fjölskylduráði. Ég legg það ávallt til ef um er að ræða eitthvað sem snertir heimilin í landinu að fjölskylduráð fái eitthvað um það að segja. Ég hygg að ég sé ein af fáum þingmönnum sem það gera. Ég var að gagnrýna að ríkisstjórnin sendi ekki málið til umsagnar til fjölskylduráðs eins og hún á að gera samkvæmt lögum. Við skulum muna það í sameiningu hér eftir, ég og hv. þm., að í hvert einasta skipti sem við fáum mál sem snertir fjölskylduna þá fái fjölskylduráð viðkomandi frv. Ég minni hv. þm. á, af því að hann hefur tækifæri til þess, þ.e. hann fær frumvörp til skoðunar í þingflokki sínum áður en þau eru lögð fyrir þingið, að spyrjast fyrir um það í þingflokki sínum hvort frumvörp, sem lúta að skerðingum á kjörum heimilanna eða einstaklinganna, hafi farið til fjölskylduráðs. Þetta var skrýtin ábending hjá hv. þm. Varðandi hátekjuskattinn þá átti hann að falla niður um næstkomandi áramót.  Allt það sem hv. þm. nefndi ætti hann fyrst og fremst að ræða á þingflokksfundi hjá sjálfstæðismönnum en ekki í þingsalnum.

Herra forseti. Ég verð að biðja hv. þm. afsökunar varðandi fjölskylduráð og misskilning í því sambandi. En það vill svo til að þegar ég er búinn að hlusta á ræðu í 10--15 mínútur þá dofnar athygli mín þvílíkt að ég hætti að taka eftir. Þannig er með flest fólk. Þess vegna eru svona langar ræður ekkert voðalega skilvirkar. Varðandi hátekjuskattinn. Vissulega lofuðum við að afnema hann en við fengum bara ekki meiri hluta á þingi. Þess vegna urðum við að sætta okkur við að fara í samsteypustjórn og sætta okkur við það sem sá flokkur sem fór í samsteypustjórn með okkur vildi og hvaða stefnu hann hafði. Málamiðlunin varð sú að skatturinn yrði felldur niður á tveimur árum, stiglækkandi. Það er svona ákveðið skref í þá átt að fella þetta alveg niður. En talandi um hátekjuskattinn þá tekur fólk ákvarðanir í fortíðinni sem eru svo skattlagðar í framtíðinni, t.d. um að ráða sig á skip eða að ráða sig við Kárahnjúkavirkjun. Sú ákvörðun er gerð ómöguleg með skattlagningu með nákvæmlega sömu rökum og hv. þm. er að segja að þessi breyting brjóti stjórnarskrána. Ég tel að hvorugt geri það. Ég vil benda á eftirfarandi sem Eiríkur Tómasson nefnir í áliti sínu, með leyfi forseta: ,,Jafnframt hafa þeir, sem hlut eiga að máli, lítið svigrúm til þess að bregðast við skerðingunni, sbr. ummæli Hæstaréttar í dómi sínum 24. október 2002, þar sem vísað er til þess að sá, sem taldi á sér brotinn rétt vegna breytinga á lífeyrisréttindum, hafi haft ,,alla aðstöðu og forsendur til að kynna sér fyrirhugaðar breytingar og taka afstöðu til þeirra.```` Eitthvað liggur fyrir og menn eru búnir að taka ákvarðanir í fortíðinni, nákvæmlega eins og maðurinn sem fer í Kárahnjúkavirkjun. Hann var búinn að gera ráð fyrir því að hann fengi þessi laun í janúar, febrúar og mars með þeim sköttum sem eru í gildi. Svo er sköttunum breytt og allt í einu kemur hátekjuskattur. Það sem ég er að segja er að þeim rökum sem hv. þm. beitir á bætur má nákvæmlega eins beita á aðrar tekjur. Með sömu rökum má í raun enga skatta leggja á, ekki nema með mjög löngum fyrirvara, með eins til tíu ára fyrirvara.

Herra forseti. Það er ljóst af orðum hv. þm. að hann hefur miklu meiri áhyggjur af hátekjumönnum en lágtekjumönnum. Við erum hér fyrst og fremst að ræða skerðingu á vaxtabótum en hann kemur alltaf inn á hátekjuskattinn og teflir fram rökum um að ekki eigi að vera hér hátekjuskattur. Varðandi vaxtabæturnar og skerðinguna sem nú er áformuð þá er um að ræða flata skerðingu sem gengur yfir alla, jafnt þá sem hafa litlar tekjur og þá sem hafa háar tekjur. Þetta fólk hefur gert áætlanir eins og hv. þm. nefndi varðandi fólkið með hátekjuskattinn. Það hefur gert greiðsluáætlanir, eins og það á að gera lögum samkvæmt þegar það sækir um greiðslumat. Því er öllu kollvarpað vegna þess að greiðslubyrðin sem er reiknuð út í bönkunum miðast við að viðkomandi fái vaxtabætur og þar með lægri greiðslubyrði. Nú ætlar hv. þm. að standa að því skerða kjör þessa fólks um 10% af útgreiddum vaxtabótum á næsta ári, herra forseti, sem hefur fengið vaxtabæturnar greiddar fyrir fram. Það er fyrst og fremst fólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn. Það er komið með vaxtabæturnar í hendurnar og hefur væntanlega látið þær ganga upp í greiðslu eða afborgun af láni. Nú ætlar hv. þm. að standa að því að þetta fólk skili aftur inn í ríkissjóð 10% af því sem það fékk greitt út. Þetta er til háborinnar skammar fyrir þessa ríkisstjórn. Hv. þm. skal huga vel að því að það er næsta víst að einhver mun leita með þetta mál til dómstóla. Þá skal hann rifja upp það sem hann sagði, hv. þm., að stjórnarskráin eigi að njóta vafans, ef einhver er. Þarna leikur verulegur vafi á og eins og Eiríkur Tómasson prófessor sagði á fundinum er umtalsverð áhætta á ferðinni, að það gæti verið um að ræða brot á stjórnarskránni.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, og ég tala fyrir áliti 2. minni hluta. Eins og fram hefur komið við umræðuna og í grg. sem fylgir frv. er þar tekið á fjórum meginþáttum auk minni háttar kerfisbreytinga sem varða skattheimtu og framkvæmd hennar og samstaða var um. Efnisþættirnir eru í fyrsta lagi að viðmiðunarfjárhæðir laganna, þ.e. fjárhæðir vegna tekjuskatts, eignarskatts, barnabóta og vaxtabóta, eru hækkaðar samkvæmt verðlagsforsendum fjárlagafrv. fyrir komandi ár eða um 2,5%. Nauðsynlegt er að þær fjárhæðir komi til endurskoðunar með hliðsjón af kjarasamningum því að eðlilegt er að þessar bætur taki mið af umsömdum launahækkunum en að lágmarki hækki þær þó aldrei minna en almennar verðlagsbreytingar. Í öðru lagi var upphaflega gert ráð fyrir því í frumvarpinu að útreikningi vaxtabóta yrði breytt á þann veg að hlutfall vaxtagjalda af skuldum til útreiknings á vaxtabótum átti að breytast úr 7% í 5,5%. Þetta er sá þáttur frumvarpsins sem hefur vakið mestar deilur og framkallað mesta gagnrýni. Fyrir það fyrsta kom fram gagnrýni frá verkalýðshreyfingunni og vísa ég þar í álitsgerðir heildarsamtaka launafólks, bæði ASÍ og BSRB, sem í álitsgerð sinni studdist við ályktun nýafstaðins þings bandalagsins. Þá er rétt að vísa í eindregin mótmæli fjölskylduráðs gegn skerðingu vaxtabóta. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Fram kemur í frumvarpinu að lagt er til að útreikningum vaxtabóta verði breytt með það að markmiði að draga úr frekari skuldsetningu heimilanna í landinu. Fjölskylduráð telur að þessi áform, þ.e. að draga úr vaxtabótum, muni íþyngja mörgum heimilum sem hafi reiknað með a.m.k. jafnháum vaxtabótum og þegar það gerði húsnæðiskaup sín. Fjölskylduráð telur að stjórnvöld eigi að setja sér þau almennu markmið gagnvart fjölskyldufólki, að fjölskyldur geti gert langtímaáætlanir um fjármögnun húsnæðiskostnaðar. Fjölskylduráð telur mjög óeðlilegt að kynna með þessum hætti breytingar á skattstofnum og útreikningum skatta sem geta með þeim hætti kollvarpað áætlunum fólks í húsnæðismálum og þannig stefnt fjárhagslegri stöðu þeirra í mikinn vanda. Þá bendir fjölskylduráð á að þessi breyting getur íþyngt verulega fjölskyldufólki með þunga greiðslubyrði og háar skuldir. Fjölskylduráð telur að þau markmið sem stjórnvöld hafa kynnt um hækkun lána til húsnæðismála fari ekki saman við lækkun vaxtabóta. Fjölskylduráð mælir því gegn þessari breytingu í frumvarpinu.`` Þetta lýtur að almennri gagnrýni á skerðingu á vaxtabótum. Á hinn bóginn var gagnrýnt með hvaða hætti þetta skyldi gerast, þ.e. að færa hlutfall vaxtagjalda af skuldum til útreiknings á vaxtabótum úr 7% í 5,5%. Þar var bent á að skerðingin kæmi til framkvæmda með afturvirkum hætti, þ.e. við álagningu ársins 2004 vegna vaxtagjalda liðins árs, ársins 2003. Í efh.- og viðskn. komu upp efasemdir um að afturvirkt ákvæði í skattalögum stæðist eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Tveir fulltrúar í nefndinni, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Jóhanna Sigurðardóttir, óskuðu formlega eftir að leitað yrði álits hjá Lagastofnun Háskóla Íslands um stjórnarskrárleg og lagaleg álitaefni sem tengdust frumvarpinu og var þetta í samræmi við vilja fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd. Tvö álit bárust frá Háskóla Íslands, annars vegar frá Skúla Magnússyni, dósent við lagadeild háskólans. Hann skilaði áliti sínu til fjmrn. 28. nóvember og síðar barst álitsgerð frá Eiríki Tómassyni, prófessor í lögum við Háskóla Íslands. Frá því er skemmst að segja að álit Skúla Magnússonar um þessa fyrstu tillögu sem fyrir lá var á þann veg að hætta væri á því að lagabreytingin, ef hún kæmi til framkvæmda, stæðist ekki eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Meginhugsunin var sú að þar sem um væri að ræða afturvirka ráðstöfun, sem tæki til takamarkaðs hóps, þá kynni þetta að verða túlkað fyrir dómstólum sem upptaka á eign, eignarupptaka. Nú voru góð ráð dýr og ný tillaga kom fram frá ríkisstjórninni. Í stað þess að skerða vaxtabætur hjá afmörkuðum hópi var brugðið á það ráð að ná fram þeim niðurskurði, þeim sparnaði í vaxtabótakerfinu sem nemur 600 millj. kr., með öðrum hætti og almennari. Fram kom tillaga um að skerða vaxtabætur allra sem þeirra nytu um 10%, eða eins og segir í brtt. stjórnarmeirihlutans, með leyfi forseta: ,,Vaxtabætur vegna vaxtagjalda á árinu 2003 skulu vera 90% af vaxtabótum útreiknuðum skv. B-lið 68. gr. laganna.`` Það var gagnvart þessu sem Eiríkur Tómasson, prófessor í lögum, beindi sjónum sínum þegar hann grandskoðaði lögin og tillögur stjórnarinnar. Hann komst að þeirri almennu niðurstöðu, þeirri meginniðurstöðu að slík breyting á lögunum mundi standast stjórnarskrá, það var hans almenna sjónarmið. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér fannst þau rök sem færð voru fram þar að lútandi vera allsannfærandi. Hins vegar er á það að líta að í niðurlagi greinargerðar sinnar setur hann ákveðinn fyrirvara hvað þetta varðar. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Þó er ekki unnt að útiloka að dómstólarnir telji að með þeim hætti að skerða vaxtabætur afturvirkt með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir, sé svo vegið að réttaröryggi þeirra, sem fyrir skerðingunni verða, að hún brjóti í bága við stjórnarskrána.`` Ég sé ástæðu til að vekja sérstaklega athygli á þeim varnaðarorðum sem koma fram í álitsgerð lagaprófessorsins og legg áherslu á það, þannig að farið sé rétt með áherslur hans. Hann telur lagabreytinguna standast stjórnarskrá en setur þennan ákveðna fyrirvara. Mér hefur fundist þessi rökstuðningur vera allsannfærandi. Hins vegar finnst mér það sjónarmið líka sannfærandi --- og það er hlutur sem Alþingi þarf að vega og meta --- að þegar vafi leikur á að lög standist stjórnarskrá beri að láta stjórnarskrá njóta vafans. Menn þurfa að velta þessu fyrir sér. Andstaða mín við þessi lög eða þennan hluta laganna byggist hins vegar fyrst og fremst á niðurskurði á vaxtabótunum. Ég tel vissulega koma til álita að taka vaxtabótakerfið allt til uppstokkunar og endurskoðunar. Ég set ekki loku fyrir að það kunni að verða niðurstaða að vaxtabætur verði skertar en þá í samhengi við aðrar skattkerfisbreytingar sem tryggi láglauna- og millitekjuhópum sem eru að koma sér upp húsnæði eða leigja húsnæði, sambærileg kjör eða betri en þeir áður hafa haft. Þetta er afstaða mín til þessa þáttar frv., þ.e. skerðingar á vaxtabótum. Ég er andvígur þeim, ég er andvígur skerðingu upp á 600 milljónir og vísa til þess að ekki er ráðist í aðrar skattkerfisbreytingar sem kæmu þá til móts við láglauna- og millitekjuhópa í þjóðfélaginu. Þetta var annar stóri efnisþátturinn í frv., fyrsti var viðmiðunarfjárhæðirnar, annar var skerðingin á vaxtabótunum. Í þriðja lagi er um það að ræða að ákvæði laganna um alþjóðleg viðskiptafélög verði felld úr skattalögunum. Jafnframt var boðað frv. frá viðskrh. um afnám laga um alþjóðleg viðskiptafélög. Frumvarpið er reyndar á dagskrá þingsins og það frv. styð ég heils hugar að öðru leyti en því að ég er mjög ósáttur við að dagsetningu um gildistöku þeirra laga er frestað frá því sem upphaflega er ráð fyrir gert, frá 1. janúar nk. til 1. mars. Ég hef ekki fundið nein sannfærandi rök fyrir því að fallast eigi á slíka frestun og að því lýtur fyrirvari minn í því máli og mun ég gera grein fyrir honum þegar þar að kemur. Hvað varðar þessi viðskiptafélög er þetta tilraunastarfsemi sem er unnin í samkrulli við Verslunarráð Íslands, ég vek athygli forseta þingsins á því að þar er um að ræða samstarfsverkefni Verslunarráðsins og viðskrn. sem hefur kostað íslenska skattgreiðendur tugi milljóna króna, skilað litlum sem engum árangri, kannski sem betur fer, því að um er að ræða að mínu mati ósiðlega tilraun til þess sem kallað er andfélagsleg skattasamkeppni. Þar vísa ég í tilraunir sem unnar eru á vegum Efnahags- og framfarastofnunar OECD. 

Minnka BSRB.

Minnka BSRB, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. --- Það muni grafa undan velferðarsamfélaginu. Þetta er tilraun eða verkefni sem unnið er á vegum OECD að reyna að koma í veg fyrir slíkt, koma í veg fyrir þessi skattaskjól og undanskotssvæði hvort sem þau eru á Gíbraltar, Ermarsundinu, Karíbahafi eða annars staðar. Reyndar Sviss og Lúxemborg líka sem hafa verið gagnrýnd af hálfu þessa verkefnis. Það hefur verið viðurkennt af hálfu hæstv. viðskrh. þegar ég hef tekið slíkt upp á þingi og flutt um það þingmál, að gagnrýni á alþjóðleg viðskiptafélög hafi komið fram úr þeim búðum. Ég fagna því þeim þætti frv. að leggja eigi þessi alþjóðlegu viskiptafélög af. Í fjórða lagi, og vísa ég þá til fjórða meginþáttar frv., er gert ráð fyrir að framlengja sérstakan tekjuskatt sem í daglegu tali er jafnan vísað til sem hátekjuskatts. Það á að framlengja þennan skatt um tvö ár. Því ber að fagna enda er þetta í samræmi við þau markmið sem æskilegt er að skattalög byggi á, þ.e. að þau séu til tekjujöfnunar ekki síður en til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur jafnan verið opin fyrir þeirri hugmynd að taka skattkerfið allt til endurskoðunar en þá skuli það gert með það að markmiði að gera kerfið réttlátara og markvissara, en þó jafnan með það að leiðarljósi að tryggja nauðsynlega fjármuni til að standa straum af kostnaði við velferðarþjónustu landsmanna. Hvað þennan þátt frv. snertir er ég honum sammála. Ég er sammála þeim þætti frv. að framlengja hinn svokallaða hátekjuskatt en legg áherslu á að það kann vel að renna upp sá tími að við leggjum það sérstaka þrep af en þá verði það gert í sambandi við heildarendurskoðun á skattalöggjöfinni sem gengi út á að gera skattkerfið allt markvissara, gera skattheimtuna markvissari, gera kerfið auðveldara í framkvæmd en jafnframt stuðla að hinum tveimur þáttunum sem ég tel vera mikilvægast af öllu, að stuðla að jöfnuði í þjóðfélaginu og tryggja og treysta tekjustofna hins opinbera. Okkur voru í dag að berast enn fleiri álitsgerðir og mótmæli gegn frumvarpinu. Alþýðusamband Íslands hefur sent umsögn um brtt. stjórnarmeirihlutans varðandi vaxtabæturnar. Áður hafði Alþýðusambandið mótmælt prósentu- eða hlutfallsbreytingunni úr 7% í 5,5% á niðurskurði vaxtabótanna og nú ganga þessi síðustu mótmæli eða álitsgerð Alþýðusambandsins út á að andmæla einnig 10% flötum niðurskurði á vaxtabótunum. Reyndar er talað um þetta sem skattahækkun. Ég hefði haft annan hátt á og talað um þetta sem skerðingu á stuðningi en ekki skattahækkun, hefði nálgast málið frá þeirri hlið en engu að síður eru menn að sjálfsögðu að tala um sama hlutinn. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir afstöðu minni til frv. Í örfáum setningum byggir gagnrýni mín á frv. á því að viðmiðunarupphæðir bótafjárupphæða hækka einvörðungu í tengslum við fjárlög. Ég tel sýnt að þær upphæðir þurfi að taka til endurskoðunar með hliðsjón af kjarasamningum því að ég tel að þessar upphæðir eigi að taka mið af almennum umsömdum hækkunum. Í öðru lagi mótmæli ég niðurskurði á vaxtabótum um 600 millj. kr. Ég geri það fyrst og fremst á þeirri forsendu að um er að ræða skerðingu á kjörum en vek þó athygli á þeim fyrirvara sem lögspekingar sem leitað var til, bæði af hálfu fjmrn. og einnig af hálfu efh.- og viðskn., hafa gert. Annar var fenginn til af hálfu ráðuneytisins, hinn af hálfu nefndarinnar og vek ég athygli á varnaðarorðum sem fram hafa komið frá þessum aðilum. Í þriðja lagi er ég því hlynntur að hin alþjóðlegu viðskiptafélög verði afnumin eða heimildir til þeirra verði numdar brott úr lögum. Í fjórða lagi er ég því hlynntur að svokallaður hátekjuskattur, sérstakur tekjuskattur eins og hann nefnist á lagamáli, skuli numinn brott úr lögum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum, nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þóru Hjaltested frá viðskiptaráðuneytinu. Umsagnir bárust frá Samtökum iðnaðarins, Samtökum atvinnulífsins, Fjármálaeftirlitinu, Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Samtökum verslunarinnar -- Félagi íslenskra stórkaupmanna, Seðlabanka Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Lögmannafélagi Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Kauphöll Íslands og Verslunarráði Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að útgáfu starfsleyfa til alþjóðlegra viðskiptafélaga verði hætt frá og með 1. janúar 2004 og að starfsleyfi félaga sem þegar hafa fengið starfsleyfi falli úr gildi 1. janúar 2008 samhliða því að lögin falla úr gildi. Í ljósi þeirrar reynslu sem fengin er af lögunum og röksemda sem tíundaðar eru í greinargerð lýsir nefndin sig fylgjandi frumvarpinu. Nefndin telur þó rétt að að gefa markaðnum ráðrúm til að átta sig á breytingunum og leggur því til að ekki verði tekið fyrir útgáfu nýrra starfsleyfa fyrr en 1. mars 2004. Þetta er gert vegna þess að menn geta verið að sækja um slík leyfi allt til áramóta og þá er óeðlilegt að ráðuneytinu gefist ekki tóm til að afgreiða viðkomandi umsóknir ef einhverjar skyldu berast. Þarna er því tekið mið af því að eðlilegur gangur sé á vinnslu slíkra leyfa. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: ,,Í stað dagsetningarnar ,,31. desember 2003`` í ákvæði til bráðabirgða komi: 1. mars 2004.`` Hv. þm. Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir skrifa undir álitið með fyrirvara við breytingartillöguna. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson, Páll Magnússon, Lúðvík Bergvinsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að gera grein fyrir fyrirvara á undirskrift minni undir nál. Reyndar hefur komið fram skýring á því í umræðu um fyrra mál. Fyrirvari minn, og mér er kunnugt um að fyrirvari hv. þm., núv. hæstv. forseta þingsins, Jóhönnu Sigurðardóttur lýtur að dagsetningu eða breytingu sem gerð var á dagsetningu um gildistöku frv. Í stað þess að það kæmi til framkvæmda 1. janúar nk. er gildistökunni frestað til mars. Þetta var skýrt af hálfu formanns efh.- og viðskn., hv. þm. Péturs H. Blöndals, í því ljósi að ráðuneytinu yrði að gefast tóm til að vísa mönnum frá eða þá væntanlega veita leyfi sem heimilt er að gera fram til þessa tíma. Ég hef ekki fengið neinar viðhlítandi skýringar á því hvers vegna þetta er gert og þetta er fyrirvari minn á stuðningi við frv. Hins vegar fagna ég því heils hugar að menn skuli hafa fallið frá þessu spillingarverkefni viðskrn. og Verslunarráðsins. Þetta var eins konar samvinnuverkefni þeirra aðila sem hefur kostað íslenska skattborgara sennilega um 50 millj. kr., ég held ég muni það rétt. Ég veit ekki hvort hæstv. dómsmrh. býr yfir þeim upplýsingum um þetta efni en ég held að það hafi verið um 50 millj. kr. sem þetta samstarfsverkefni þeirra aðila hefur kostað skattborgarana. En það gekk út á að bjóða fyrirtækjum sem hér vildu setjast að sérstök vildarkjör. Vissulega voru alls kyns skýringar hafðar uppi um það og menn hafa verið að hvetja til þess að fara út á þá braut. Öfgafullir markaðshyggjumenn sem hafa komið til landsins hafa verið að hvetja Íslendinga til þess að gera Ísland að skattaskjóli og þetta var eins konar tilraunaverkefni, svona sprotafyrirtæki sem átti að kanna grundvöllinn í þessu efni. En við fengum ákúrur frá OECD, Efnhags- og framfarastofnuninni. Þeim var beint til viðskrn. sem hefur þurft að svara fyrir þetta mál aftur og ítrekað hér í þingsal og nú hefur það borið þann árangur að ákveðið er að fella þessa heimild úr landslögum. Það er mikið fagnaðarefni.

Herra forseti. Ég var fjarstaddur afgreiðslu málsins en hef margoft tekið þátt í umfjöllun um alþjóðleg viðskiptafélög, bæði í þinginu þegar sett voru í lög ákvæði sem heimiluðu þau á sínum tíma, sömuleiðis tók ég virkan þátt í umræðu um málið í hv. efh.- og viðskn. Á sínum tíma var því haldið fram að með því að búa til sérstaka skattaglufu í formi alþjóðlegra viðskiptafélaga væri hægt að laða hingað til lands fjölmörg erlend fyrirtæki. Talið var að ekki væri óvarlegt að gera ráð fyrir að tilvist laga um slík félög mundi seiða hingað til lands 50--200 fyrirtæki. Menn áætluðu að velta þessara fyrirtækja yrði 25--100 milljarðar á ári. Þeir sem voru helstu talsmenn þeirra laga ætluðu að tekjur ríkisins af þessu yrðu 12--100 millj. kr. á ári, beinar tekjur en óbeinar á bilinu 150--1.500 millj. kr. Frú forseti. Nú er ég ekki alveg klár á því hversu mikinn hagnað íslenska ríkið hefur haft af þessum félögum í skatttekjur. Hitt veit ég að það hefur haft ærinn kostnað. Hæstv. viðskrh. á þeim tíma, Finnur Ingólfsson, lagði til það sérkennilega fyrirkomulag að ríkið mundi styrkja Verslunarráð Íslands sérstaklega til þess að kynna hin alþjóðlegu viðskiptafélög. Verslunarráði var fengin í hendur töluvert há upphæð á hverju ári til að kynna starfsemi þessara félaga og reyna að fá hingað til lands fyrirtæki sem ættu að notfæra sér umrædda glufu. Það sem þarna var að gerast í reynd, frú forseti, var að Verslunarráði Íslands var falið að auglýsa á alþjóðlega vísu sérstaka skattaglufu sem búin var til hérna. Ein af ástæðunum og líklegast eina ástæðan, fyrir utan það hversu misheppnað þetta reyndist vera, fyrir því að hæstv. núv. viðskrh. kemur og leggur fram frv. um að afnema þessi viðskiptafélög liggur líka fyrir. Það sem ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson sögðum í umræðum ár eftir ár hefur reynst vera rétt. Komið hefur á daginn að skattanefnd OECD telur að glufur í skattalögum af þessu tagi séu ákaflega óæskilegar og fyrir lá að ef þessi lagabálkur hefði ekki verið felldur niður hefði Ísland að öllum líkindum verið sett á svartan lista yfir hinar svokölluðu skattaparadísir. Víðs vegar um heim hafa ríkisstjórnir verið að setja upp einhvers konar leiðir fyrir fyrirtæki til þess að geta sniðgengið skatta. Þetta eru yfirleitt ríkisstjórnir landa eins og Cayman-eyja, Jómfrúreyja, og einhverra ríkja sem eru á allt öðru þróunarstigi en við að því er viðskiptalífið áhrærir. Það kom auðvitað í ljós að þetta gekk ekki upp. Ísland var við það að komast á svartan lista hjá OECD yfir þessu óskabarni Verslunarráðsins. Það er óhjákvæmilegt að rifja upp hvað það er sem Verslunarráðið fékk til þess að sinna þessu. Á árunum 1999--2002 reiknast mér til að Verslunarráðið hafi samtals fengið 36,3 millj. kr. til þess að kynna þetta. Og hver er afraksturinn, frú forseti? Það kemur fram í grg. með frv. að vegna rekstrarársins 2002 voru fimm félög í starfsemi. Með öðrum orðum: Verslunarráðið fékk í ríkisstyrk fyrir hvert félag sem nú er í starfsemi ríflega 7 millj. kr. Eða er það ekki svo, frú forseti, að það megi líta svo á að með þessum sérkennilegu lögum og þeim ákvæðum sem samþykkt voru í fjárlögum ár hvert frá árinu 1999 hafi hið opinbera í reynd verið að samþykkja niðurgreiðslu á rekstri Verslunarráðsins? Má ekki líta svo á að með því að afnema þessi lög og með því að hætta þar með fjárstyrk til Verslunarráðsins sé loksins verið að gera það sem við töldum vera kominn tíma á fyrir lifandis löngu, að afnema ríkisstyrk til Verslunarráðsins? Ég lít á mig sem nokkuð góðan vin Verslunarráðsins. Ég tel að sá frjálslyndisandi sem þar svífur yfir vötnum hafi að ýmsu leyti haft jákvæð áhrif. Ég taldi hins vegar alltaf að þarna væru menn á röngum brautum og mér blæðir í augum þegar ég horfi til baka, frú forseti, og sé það að Verslunarráðið hefur fengið 36 millj. kr. til þess að annast kynningu á þessum félögum, sem reyndist einskis nýt. Og það sem verst var er að það hefur legið fyrir um allnokkurra ára skeið að þetta bar ekki nokkurn árangur. Það voru engin fyrirtæki að koma til Íslands til þess að notfæra sé þessa glufu í íslenskum skattalögum. Samt gerðist það ár eftir ár að verið var að afhenda Verslunarráðinu töluvert magn af peningum til þess að annast kynningu á þessu. Nú ætla ég ekki að elta ólar við framkvæmdarvaldið í þessu máli og spyrjast fyrir um með hvaða hætti Verslunarráðið eyddi þessu fé, en ég vil þó fyrir þingtíðindin a.m.k. lesa hér upp þær upplýsingar sem okkur í efh.- og viðskn. bárust. Þær bera það með sér að árið 1999 voru veittar samtals 15 milljónir til að kosta kynningu alþjóðlegra viðskiptafélaga. Þar af fékk Verslunarráð Íslands 12 milljónir. Árið 2000 fékk Verslunarráðið líka 12 milljónir. Árið 2001 var aðeins byrjað að draga úr þessu, þá fékk Verslunarráðið 7,3 millj. kr. Maður skyldi ætla, frú forseti, að þegar hér var komið sögu hefðu menn séð það að þessi starfsemi bar ekki nokkurn árangur og það var hrein peningaeyðsla að kasta fjármagni til kynningar á einhverju sem engan árangur bar. Þó gerðist það að í fyrra, árið 2002, fékk Verslunarráðið 5 millj. kr. Mér er ekki kunnugt um að á þessu ári hafi nokkuð runnið til Verslunarráðsins, en ég læt þess getið að það var sérstök starfsleyfisnefnd sem vann í tengslum við þessi alþjóðlegu viðskiptafélög. Og afraksturinn, fimm félög, ja, það voru einhver fleiri sem hún fjallaði um, en það eru fimm félög starfandi og þessi nefnd fékk 5,7 millj. kr. til rekstrar síns, þannig að það má segja að það hafi kostað milljónkall á hvert félag sem nú er í rekstri. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, frú forseti, en mér finnst þetta vera gott dæmi um það hvernig ekki á að fara með peninga skattborgaranna. Hv. formaður efh.- og viðskn., Pétur H. Blöndal, eins og reyndar svo margir í þeirri ágætu nefnd, hefur farið fjálgum orðum um nauðsyn þess að sýna aga í ríkisrekstri. Hv. þm. Pétur Blöndal hélt nokkrar ræður í dag þar sem hann lýsti því yfir að tiltekin umdeilanleg aðgerð ríkisstjórnarinnar, sem tengist vaxtabótum, væri vegna þess að menn vildu halda uppi aga. Er það til marks um aga þegar menn fleygja næstum því 50 millj. kr. í svona fullkomlega vonlaust fyrirbæri? 
             Það má auðvitað segja, frú forseti, að þetta hefði verið tilraunarinnar virði í upphafi. Auðvitað er eðlilegt að gera því skóna að menn hafi talið að þetta væri unnt, þarna væri unnt að ná einhverjum viðskiptum til landsins. En það kom í ljós strax á fyrstu missirum eftir gildistöku þessara laga að þarna var ekki eftir neinu að slægjast. Þarna var um að ræða starfsemi sem ríkisstjórnir litu heldur svona hornauga, og auðvitað sást það fyrir lifandis löngu að þetta væri hít. Samt sem áður héldu menn áfram að kosta starfsmann hjá Verslunarráði Íslands til þess að kynna það sem ekkert var og engu skilaði. Þetta er ekki til marks um að vel sé farið með peninga hins opinbera. Þetta ætti hv. þm. Pétur H. Blöndal einmitt að skoða og hafa í huga þegar hann er að tala um aga í ríkisrekstri  En ég vil óska hv. þingmönnum stjórnarliðsins til hamingju með það að hafa loksins farið að ráðum mínum og hv. þm. Ögmundar Jónassonar og annarra í stjórnarandstöðunni sem bentu á þetta árum saman. Þarna, frú forseti, hefði Pétur H. Blöndal --- ef hann hefði hlustað -- getað sparað u.þ.b. 50 millj. kr. En við skulum samt sem áður vona að þeim hafi ekki verið eytt algerlega til einskis og það má alla vega hugga sig við það að þær hafa styrkt Verslunarráð Íslands í göfugum leiðangri sínum til þess að koma á auknu frjálslyndi í viðskiptum Íslands. En ég er hræddur um að þetta sé ekki nægilega gott fordæmi, frú forseti.

Frú forseti. Ég vildi í tilefni af nokkrum ummælum hv. 1. þm. Reykv. n. gera nokkrar athugasemdir. Í fyrsta lagi held ég að rétt sé að hafa í huga að kynningarstarf fyrir Íslands hönd á einstökum möguleikum hér, hvort sem er í ferðaþjónustu, á fjárfestingu hér eða útflutningsstarfsemi héðan, er langtímaverkefni og kostar mikið. Það lá fyrir þegar lögin um alþjóðlegu viðskiptafélögin höfðu verið samþykkt að það þyrfti með einhverjum hætti að vekja athygli erlendis á þessu félagaformi hér og það var mat þeirra aðila sem að þessu komu, málið var fyrst og fremst á forræði viðskrh., að það væri heppilegt að semja við Verslunarráð Íslands um að taka að sér verulegan þátt kynningarstarfsins þó að aðrir þættir, eins og t.d. stjórnsýsluþátturinn, væri að sjálfsögðu hjá ráðuneytinu. Þetta byggði auðvitað á því að Verslunarráð, vegna eðlis síns og starfsemi, hafði ýmis þau tengsl og aðgang að sambærilegum samtökum erlendis, sem m.a. fást við verkefni af þessu tagi. Það þótti einfaldlega hagkvæmara og skynsamlegra að Verslunarráð sæi um þetta heldur en að kynningarstarfsemin væri rekin úr ráðuneytinu. Það hefði auðvitað verið hægt að ráða starfsmenn í ráðuneytið til þess að sinna þessu en það var hins vegar ákveðið að útvista verkefnið, ef svo má segja. Síðan varðandi þær upphæðir sem þarna er um að ræða þá var Verslunarráðinu auðvitað skylt að gera ráðuneytinu á hverjum tíma nákvæma grein fyrir því hvernig þeim fjármunum var ráðstafað. Og ég get fullyrt 

Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við mál hv. þm. Birgis Ármannssonar. Mér finnst ekkert skrýtið að Verslunarráðið skyldi nýta sér þetta færi fyrst það á annað borð gafst. Ég geri heldur engar athugasemdir við það að verkefni af þessu tagi sé, eins og hann nefnir það ,,útvistað`` á góðri íslensku, úti í bæ. En það sem ég geri auðvitað athugasemdir við er að þessum peningum var afskaplega illa varið. Það kom mjög snemma í ljós að þessi vinna skilaði engu. Það má vel verja það að fyrst að menn á annað borð lögðu í þessa sjóferð árið 1999 þá hefði verið varið fjármunum til kynningar og hugsanlega árið 2000. En það kom bara í ljós að þetta skilaði engum árangri og ég held að það hljóti að mega draga þá ályktun að á árunum þar á eftir var þessu bókstaflega á glæ kastað. Það sem skiptir langmestu máli, virðulegi forseti, er það að árinu áður en þessi lög voru samþykkt þá samþykkti ráðherraráð OECD skýrslu um aðgerðir sem áttu að miða að því að stemma stigu við opnun skattaglufa af þessu tagi. En ríkisstjórn Íslands lét það eins og vind um eyru þjóta, samþykkti lög sem voru klárlega í andstöðu við þessa skýrslu OECD og tilmæli. Það var ekki fyrr en það vofði yfir sú hótun að Ísland yrði sett á svartan lista sem þessi fáránlegu lög voru afnumin, eins og við erum að gera hér. Virðulegi forseti. Ég er alveg sannfærður um það að þeir ágætu menn sem voru hjá Verslunarráði Íslands hafa ferðast vítt og breitt um heiminn á kostnað ríkisins til þess að kynna þessi lög. En það skilaði engum árangri. 
             Ég hef lokið máli mínu þó að það sé enn þá tími eftir samkvæmt klukkunni.

Frú forseti. Það eru nokkur atriði sem ég tel rétt að árétta. Vegna ummæla hv. þm. 1. Reykv. n. um tilefni lagasetningarinnar get ég upplýst það að þegar þessi löggjöf fór á skrið og var undirbúin hér á landi þá voru menn að horfa til afar nálægra landa og nýlegra lagasetninga þar, eins og t.d. um eignarhaldsfélög í Danmörku, sem voru sett með 0% skatt, eignarhaldsfélög í Hollandi og ýmiss konar sérreglna á Írlandi. Það var horft til þessara landa og menn hugsuðu með sér: Þarna eru okkar næstu nágrannar að ná verulegum árangri við að laða til sín fjárfestingu á þessum sviðum. Við verðum að finna leið til þess að komast inn í þetta, vera með, taka þátt í skattalegri samkeppni sem ég, ólíkt hv. þm. Ögmundi Jónassyni, tel að sé staðreynd og verði áfram staðreynd og ég tel að sé á margan hátt æskileg, vegna þess að frelsi í milliríkjaviðskiptum, fjármagnsflutningum og öðru gefur fyrirtækjum kost til þess að staðsetja sig þar sem hagstætt er að vera, auðvitað eru fleiri atriði en skattar sem þar koma til, en ég held að það sé afskaplega æskilegt að skattaleg samkeppni sé fyrir hendi á alþjóðavettvangi. Varðandi það hvers vegna þetta félagaform var ekki nýtt betur hér þá er hugsanlega möguleiki á að koma betur að þeirri umræðu síðar. En ég vil þó geta þess að Verslunarráð Íslands gerði margítrekað athugasemdir við það, þegar reynsla var farin að koma á lögin, að skilyrðin samkvæmt lögunum 

Frú forseti. Ef það er þannig að ekkert gagn hafi verið að þessum lögum, en kynning á þeim var í höndum Verslunarráðsins, má draga þá ályktun af orðum hv. þm. að Verslunarráðið hafi ekki staðið sig í stykkinu? 
             Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að elta frekari ólar við málflutning hv. þm. Ég er að mörgu leyti sammála því að þetta hafi verið áhættunnar virði í upphafi. Ég tel hins vegar að reynslan hafi tiltölulega skjótt sýnt að þetta gengi ekki. Þar með var hrein peningasóun að halda áfram að kosta þessa kynningu. Ég vil að lokum benda á, virðulegi forseti, að í athugasemdum með frv. segir að Eftirlitsstofnun EFTA hafi um nokkurt skeið haft lögin til skoðunar á þeim grundvelli að þau fælu hugsanlega í sér óheimilan ríkisstyrk. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort þar hafi verið átt við Verslunarráð Íslands.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. efh.- og viðskn. um um frv. til laga um breyting á lögum nr. 162/2002, um úrvinnslugjald, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti eins og fram kemur á þskj. 618. Þá óskaði nefndin umsagnar umhvn. um málið og fylgir umsögn hennar áliti þessu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á fjárhæðum úrvinnslugjalds, álagningu skilagjalds og nýjar gjaldskyldar vörur. Nefndin leggur til eina breytingu á frumvarpinu samkvæmt ábendingu umhverfisnefndar, samanber umsögn hennar um frumvarpið. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa lítillega úr umsögn hv. umhvn., en þar segir: ,,Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæði til bráðabirgða III þannig að úrvinnslugjaldi á veiðarfæri er frestað um eitt ár en ákvæði sömu greinar um að leggja skuli úrvinnslugjald á pappírs-, pappa- og plastumbúðir er fellt brott. Telur nefndin að með því sé frestunin á því að leiða þennan vöruflokk í lög orðin ótímabundin. Nefndin leggur til að þessu verði breytt þar sem hún telur rétt að miðað sé við tiltekinn tímafrest og er lagt til að miðað verði við að úrvinnslugjald verði lagt á þessa vöruflokka frá 1. janúar 2005. Jafnframt eru lagðar til lagfæringar á ákvæðinu þar sem óþarfi er að tiltaka í ákvæði til bráðabirgða að leggja skuli úrvinnslugjald á heyrúlluplast frá 1. janúar 2004 því að lögin skulu öðlast gildi frá og með þeim tíma og heyrúlluplastið fellur þar undir. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með eftirfarandi breytingu: 3. gr. frumvarpsins orðist svo: Ákvæði til bráðabirgða III í lögunum orðast svo: Leggja skal úrvinnslugjald á veiðarfæri úr gerviefnum og pappírs-, pappa- og plastumbúðir frá 1. janúar 2005.`` Þetta er breyting sem hv. efh.- og viðskn. gerir að sinni tillögu að tilmælum hv. umhvn. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Jóhanna Sigurðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármansson, Páll Magnússon, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneytinu og Hauk Hafsteinsson frá Landssambandi lífeyrissjóða. Með frumvarpinu er lagt til að trúnaðarlæknir Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins meti orkutap sjóðfélaga í stað tryggingayfirlæknis. Með breytingunni er framkvæmd þessa mats færð til samræmis við það sem tíðkast meðal annarra lífeyrissjóða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Páll Magnússon, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneytinu og Indriða H. Þorláksson ríkisskattstjóra. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Ríkisútvarpinu, Alþýðusambandi Íslands, Kennarasambandi Íslands, ríkisskattstjóra, Neytendasamtökunum og Öryrkjabandalagi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að virðisaukaskattur af hljóðbókum verði lækkaður úr 24,5% í 14% sem er sama skatthlutfall og leggst á bækur almennt. Sanngirnisrök styðja þessa breytingu. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Önnur miðar að því að skýra nánar hvað átt sé við með hljóðbók þannig að það valdi ekki vafa í framkvæmd. Lagt er til að ákvæðið verði takmarkað við hljóðupptökur af lestri bóka sem í ákvæðinu greinir. Jafnframt þykir rétt að gildistaka frumvarpsins falli saman við uppgjörstímabil virðisaukaskattsins og er því lagt til að lögin öðlist gildi 1. janúar næstkomandi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldum breytingum: 1. Efnisliður 1. gr. orðist svo: Sala bóka, jafnt frumsaminna sem þýddra, sem og hljóðupptökur af lestri slíkra bóka. 2. 2. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2004. Frú forseti. Ég vil benda á að um er að ræða frv. sem flutt er af stjórnarandstöðunni en meiri hluti efh.- og viðskn. taldi málið vera heillaspor. Hér er um að ræða að sá hluti þjóðarinnar sem ekki getur notið bóka sem bera lægri virðisaukaskatt, þ.e. blindir og aldraðir, fái að njóta lægri virðisaukaskatts af hljóðsnældum og diskum þar sem bækur eru lesnar. Fram kom hjá fjármálaráðuneytinu að nokkur vandi væri að aðgreina slíka diska frá öðrum. En það er eins og víðar, að það er erfitt um vik. Rökstuðningurinn fyrir breytingunni er sá að hljóðbækur séu félagslegt atriði fyrir þá sem ekki hafa fulla sjón. Þar af leiðandi ættu menn að hafa það í huga, þeir aðilar sem vilja víkka skattinn út á geisladiska almennt, en það stendur ekki til. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Jóhanna Sigurðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson, Páll Magnússon, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég vil fá að nota þetta tækifæri til að þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir þann góða hljómgrunn sem þetta frv. hlaut þar. Eins og fram hefur komið teljum við lækkun virðisaukaskatts á hljóðbækur mikið réttlætismál fyrir þá sem hlut eiga að máli. Með því er dregið úr mismunun milli fatlaðra og ófatlaðra. Við í Frjálsl. fögnum því að við virðumst deila þessu sjónarmiði með hv. efh.- og viðskn. og væntanlega meiri hluta Alþingis. Þær brtt. sem fram hafa komið við frv. eru fullkomlega ásættanlegar af okkar hálfu. Þær eru eingöngu til þess fallnar að valda ekki vafa í framkvæmd laganna. Við vonumst til þess að lög þessi muni verða þess valdandi að útgáfa hljóðbóka muni aukast til hagsbóta fyrir þá sem blindir eru og sjónskertir auk þeirra sem njóta þess að hlusta á góðan lestur góðra bóka.

Herra forseti. Líkt og sá þingmaður sem talaði hér á undan, hv. þm. Steinunn K. Pétursdóttir, vil ég lýsa ánægju minni með afgreiðslu efh.- og viðskn. á frv. hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar, Helga Hjörvars og Kolbrúnar Halldórsdóttur. Ég held að þetta sé ákaflega mikið réttlætismál. Hér er verið að flytja hljóðbækur úr efra þrepi virðisaukaskatts niður í lægra þrepið. Að þessu frv. samþykktu verður einungis greiddur 14% virðisaukaskattur af hljóðbókum og það er framfaraspor. Útgáfa hljóðbóka er að aukast í löndunum í kringum okkur, í Bretlandi og á Norðurlöndunum. Þær eru ekki einungis notaðar af blindum, sjóndöprum og öldruðu fólki heldur eru hljóðbækur í vaxandi mæli aðferð til að hlýða á og njóta góðra ritverka. Hljóðbækurnar hafa það umfram hið ritaða orð að listamaður sem les bókina upp getur stundum bætt nýrri vídd við verk sem þó er ákaflega gott fyrir. Það má ætla, ef miðað er við notkun hljóðbóka í löndum eins og Svíþjóð, Þýskalandi og Bretlandi, ef notkun hér á landi er álíka og þar, að fast að 1.500 manns mundu notfæra sér þennan möguleika. Virðulegi forseti. Ég þakka þeim ágætu hv. þingmönnum sem afgreiddu þetta mál í efh.- og viðskn. Sjálfur á ég þar sæti en var annars staðar á vegum þingsins þegar það var afgreitt. Hér er um að ræða framfaramál og ég vildi óska að það yrði til þess að þeir hv. þingmenn sem samþykktu málið í nefndinni mundu innan tíðar stíga enn lengra skref. Nú er það svo að það er á stefnuskrá tveggja stjórnmálaflokka, Samf. og Sjálfstfl., að lækka virðisaukaskatt af bókum enn frekar. Ég tel því að það væri heillaspor að í framhaldi af þessu mundu menn, þegar vindur fram kjörtímabilinu, ráðast í að fella niður virðisaukaskatt af bókum, jafnt þeim sem hafa að geyma ritað orð sem talað.

Frú forseti. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið. Ég fagna afgreiðslu efh.- og viðskn. á þessu máli og tel hafa verið stigið skref í sanngirnisátt. Eins og málum hefur verið háttað hafa hljóðbækur af þessu tagi verið hærra skattlagðar, í hærra þrepi, en ritaðar bækur. Í sjálfu sér var ekkert sem mælti með því að hlutunum væri þannig fyrir komið. Við flutningsmenn þessa frv. litum því svo á að hér væri um leiðréttingu að ræða. Það er leiðrétting sem kemur afskaplega mörgum mjög vel. Það ber einnig að hafa í huga að notkun hljóðbóka hefur aukist talsvert mikið. Framleiðsla þeirra er meiri en nokkurn óraði fyrir þegar þessi framleiðsla fór af stað. Það verður að segjast eins og er, að útgefendur kappkosta að gefa sem flestar nýjar bækur sem koma út á íslensku og íslenskar bækur á hljóðbókum jafnframt. Ég sé ekki annað en að hér sé að verða mikil vakning í þessum efnum og að hljóðbækur séu að opna fólki leið að bókmenntum okkar sem áður átti þær ekki greiðar. Ég fagna því sérstaklega að efh.- og viðskn. skuli hafa tekið þennan pól í hæðina, þ.e. hlýtt á þau rök sem fylgdu þessu máli úr hlaði og lýsi yfir afskaplega mikilli ánægju með að svona skyldi hafa verið tekið á málinu.

Herra forseti. Við í Samf. fögnum þeirri jákvæðu kerfisbreytingu sem felst í aldurstengdri örorkuuppbót. Hins vegar teljum við ekki að það sé verið að uppfylla það samkomulag sem hæstv. heilbrrh. gerði við Öryrkjabandalag Íslands þann 25. mars sl. Í raun eru einungis tveir aðilar í samfélaginu sem telja framlagt frumvarp hæstv. heilbrrh. uppfylla samkomulagið og það eru Framsfl. og Sjálfstfl. Hagsmunasamtök og nánast allir fjölmiðlar landsins hafa hvatt ríkisstjórnarflokkana til að uppfylla samkomulagið í anda þeirrar brtt. sem minni hluti heilbrn. hefur lagt fram. Hæstv. heilbrrh. hefur meira að segja viðurkennt að með þeirri fjárhæð sem frv. felur í sé einungis verið að uppfylla 2 / 3 samkomulagsins og hefur hann talað um áfangaskiptingu samkomulags sem alls ekki átti að vera áfangaskipt. Ef meiri hluti Alþingis fellir brtt. minni hlutans munu þingmenn Samf. vísa allri ábyrgð á útfærslu þessa máls á ríkisstjórnarflokkana og sitja hjá við afgreiðslu frv.

Hera forseti. Við erum að greiða atkvæði um frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fögnum auðvitað þeirri kerfisbreytingu sem hér er verið að gera en eins og margoft hefur komið fram teljum við að þær upphæðir eða prósentubreytingar sem fram koma í 2. gr. séu ekki samkvæmt því samkomulagi sem byggt var á og í raun hafi hæstv. heilbr.- og trmrh. viðurkennt það í þingsal að þetta væru 2 / 3 af því samkomulagi sem samið var um. Því leggjum við í minni hluta heilbr.- og trn. fram brtt. sem tekur mið af því samkomulagi sem gert var milli Öryrkjabandalagsins og hæstv. heilbrrh. Ég vona svo sannarlega að þingheimur taki undir þá brtt. og standi með öryrkjum í þessu máli og fari að vilja meiri hluta þjóðarinnar í þessu máli.

Herra forseti. Það kerfi sem hér er tekið upp er það vitlaust að ég sem tryggingafræðingur get ekki stutt það. Ég hefði viljað hafa allt annað kerfi sem hefði bæði verið ódýrara og það hefði líka mátt gera betur við þá öryrkja sem eru verst settir. Ég sit því hjá.

Herra forseti. Með frv. er verið að þyngja skattbyrði almenns launafólks með því að færa viðmiðunarfjárhæðir skattalaga einungis til samræmis við verðlagsbreytingar eins og ákvæði skattalaga um persónuafslátt og barna- og vaxtabætur. Það munu þingmenn Samf. ekki styðja. Þingmenn Samf. greiða atkvæði gegn skerðingu á vaxtabótum sem er í d-lið 5. gr. en tvö lögfræðiálit staðfestu að færu á svig við stjórnarskrána og ríkisstjórnin því rekin til baka með að það ákvæði taki gildi nú, eins og áformað var, en ríkisstjórnin ætlar að lögfesta að það taki gildi á árinu 2005. Við munum síðan sitja hjá við framlengingu á hátekjuskattinum. Loks munum við greiða atkvæði gegn nýrri útfærslu á skerðingu vaxtabóta, eða 10% skerðingu á útgreiddum vaxtabótum á næsta ári vegna vaxtagjalda þessa árs sem fram kemur í ákv. til brb. Þar liggur fyrir lögfræðiálit sem staðfestir að umtalsverð hætta sé á því að stjórnarliðar séu að ganga gegn stjórnarskránni.

Herra forseti. Í þessu frv. er tekið á ýmsum þáttum skattalaga og horfa sumar breytingar til góðs, aðrar eru ámælisverðar og sumar stórvarasamar. Þar vil ég sérstaklega nefna skerðingu á vaxtabótum upp á 600 millj. kr. Þetta er gert gegn mótmælum víðs vegar að úr samfélaginu og vísa ég þar til nær gervallrar verkalýðshreyfingarinnar sem hefur varað við þessum kerfisbreytingum. Hins vegar nefndi ég að það væri sitthvað sem horfði til framfara. Það er gott að við skulum nema úr gildi ákvæði sem heimila alþjóðleg viðskiptafélög. Það er samstarfsverkefni viðskrn. og Verslunarráðsins sem hefur kostað skattgreiðendur tugi milljóna en ekki skilað neinum árangri, sem kannski er til góðs vegna þess að það er ósiðlegt athæfi sem í þessu felst. Um atriði sem við styðjum í þessu frv. vil ég sérstaklega nefna framlengingu á sérstökum tekjuskatti sem í daglegu tali er vísað til sem hátekjuskatts. Það ákvæði laganna styðjum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 2/1997, um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneytinu, Hauk Hafsteinsson frá Landssambandi lífeyrissjóða og Elsu B. Friðfinnsdóttur og Helgu B. Ingimundardóttur frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Þá barst nefndinni umsögn um málið frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Með frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar. Lagt er til að trúnaðarlæknir Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins meti orkutap sjóðfélaga í stað tryggingayfirlæknis. Með breytingunni er framkvæmd þessa mats færð til samræmis við það sem tíðkast meðal annarra lífeyrissjóða. Þá er í frumvarpinu lögð til breyting á aðildarskilyrðum að sjóðnum. Breytingin hefði í för með sér að frá og með 1. janúar 2004 gætu launagreiðendur, sem reka þjónustu sem ekki eru að fullu í eigu ríkis eða sveitarfélaga, ekki óskað eftir því að greiða iðgjöld til sjóðsins fyrir starfsmenn sína. Álit nefndarinnar er að heildstæða skoðun þurfi á aðildarskilyrðum sjóðsins áður en slík breyting er gerð. Hyggst nefndin vinna að því síðar. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: 2. gr. falli brott. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Jóhanna Sigurðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson, Páll Magnússon, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Árnason frá viðskiptaráðuneytinu, Pál Gunnar Pálsson og Stefán Svavarsson frá Fjármálaeftirlitinu og Guðjón Rúnarsson frá samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Samtökum verslunarinnar, Ríkisendurskoðun, Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins, Fjármálaeftirlitinu, samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Félagi löggiltra endurskoðenda, Landssamtökum lífeyrissjóða, Sambandi íslenskra sparisjóða, Seðlabanka Íslands, Kauphöll Íslands hf., Samtökum atvinnulífsins, Verslunarráði Íslands og ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur. Í frumvarpinu eru lagðar til hækkanir á einstökum álagningarhlutföllum og lágmarksgjöldum. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að álagt eftirlitsgjald hækki um rúm 11%. Þessar tillögur byggjast á skýrslu Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs. Nefndin vekur athygli á því að í athugasemdum við frumvarpið segir að álagningarhlutföll séu hækkuð en lágmarksgjöld séu óbreytt. Þetta er ekki alls kostar rétt þar sem í frumvarpinu er ekki lögð til hækkun álagningarhlutfalls af iðgjöldum vátryggingafélaga eða rekstrartekjum verðbréfamiðstöðva. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir hækkun á lágmarksgjöldum verðbréfafyrirtækja og jafnframt verðbréfasjóða og fjárfestingarsjóða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Jóhanna Sigurðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Birgir Ármannsson, Páll Magnússon, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Helga Bjarnason og Pétur Örn Sverrisson frá iðnaðarráðuneyti, Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson, Þórð Skúlason, Jón Jónsson og Sigurð Óla Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þá hafa borist umsagnir um málið frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sambandi sunnlenskra sveitarfélaga, Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, Samtökum iðnaðarins, Norðurorku, Rafmagnsveitum ríkisins, Orkuveitu Reykjavíkur, Landsvirkjun og Samtökum atvinnulífsins. Með frumvarpinu er ætlunin að samræma sérákvæði ýmissa laga á orkusviði um skyldu orkufyrirtækjanna til greiðslu fasteignaskatta svo að hún verði eins og fyrir þá breytingu sem gerð var á 80. gr. orkulaga, nr. 58/1967, með 3. gr. laga nr. 78/2001. Með breytingunni voru hita- og rafveitur með einkaleyfi til starfsemi samkvæmt lögunum undanþegnar tekjuskatti, útsvari, aðstöðugjaldi, stimpilgjaldi og öðrum sköttum til ríkis, sveitar- og bæjarfélaga með sama hætti og Orkustofnun, Rafmagnsveitur ríkisins, Rafmagnseftirlit ríkisins og jarðboranir ríkisins. Fyrirmyndin er fengin úr lögum um Landsvirkjun og hefur nefndin verið upplýst um að framkvæmd þeirra hefur verið sú að greitt er af öllum metnum fasteignum samkvæmt lögum um skráningu og mat fasteigna þó að í ákvæðinu séu einungis húseignir tilgreindar. Nefndin telur texta frumvarpsins ekki nægilega skýran miðað við þau markmið að orkufyrirtækin skuli greiða fasteignaskatta af öllum metnum fasteignum samkvæmt lögum um mat á fasteignum eins og framkvæmdin var áður en orkulögunum var breytt og leggur því til að talað verði um fasteignir í frumvarpinu í stað húseigna. Nefndin tekur skýrt fram að ætlunin með frumvarpi þessu er að endurheimta það réttarástand sem var fyrir gildistöku laga nr. 78/2001. Því ber að skýra þær greinar sem frumvarpi þessu er ætlað að breyta á þann veg að skylda til greiðslu fasteignagjalda nái einungis til eigna sem skylt var að greiða fasteignagjöld af fyrir gildistöku laga nr. 78/2001 og eigna sem eru fullkomlega sambærilegar en eru til komnar eftir gildistöku þeirra. Seinni breytingin varðar einungis samræmingu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 1. gr. Í stað orðsins ,,húseignum`` í 1. mgr. og í stað sama orðs í öðrum ákvæðum frumvarpsins komi: fasteignum. 2. Við 3. gr. Í stað orðsins ,,svohljóðandi`` komi: er verður 2. málsl., svohljóðandi. Einar Oddur Kristjánsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hlynur Hallsson sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nál. rita hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Bjarni Benediktsson, Kristján L. Möller, Ásta R. Jóhannesdóttir, Sigurjón Þórðarson, Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður iðnn., hefur gert grein fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði, eins og það heitir. Hann hefur farið vel í gegnum það nál. sem fyrir liggur og brtt. sem því fylgja, þar sem í stað orðsins ,,húseign`` komi ,,fasteign``. Hann hefur farið ágætlega yfir það sem rætt var í nefndinni, m.a. við fjölmarga gesti svo sem frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og aðra. Við, fulltrúar Samf. í iðnn., erum á þessu nál. og þarf ekki að orðlengja um það. Við stöndum að brtt. og erum þeim sammála.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunni þá stöndum við þingmenn Samf. sem sátum fundi iðnn. þar sem þetta mál var til umræðu að þessu nál., enda fullkomlega eðlilegt að hafa samræmi í þessum lögum, að notað verði orðið ,,fasteign`` í staðinn fyrir ,,húseign`` þegar um skattgreiðslur orkufyrirtækja er að ræða. Ég taldi að það hefði einnig átt að breyta lögum um Landsvirkjun og hafa sambærilegt orðalag og hér á að vera. Lögin um Landsvirkjun ættu að vera skýr og í takt við þá framkvæmd sem er varðandi greiðslur Landsvirkjunar af fasteignum sínum. Það varð reyndar niðurstaðan í nefndinni að svo yrði ekki en ég hefði talið það eðlilegt. Það er mjög mikilvægt að lög séu skýr og segi nákvæmlega fyrir um hvernig þessum málum skuli háttað. Ég hefði talið eðlilegt að einnig þeim yrði breytt. Ég tel að menn verði að huga að því, ef lög um Landsvirkjun verða skoðuð á næstunni eða á næstu árum, að færa þau til sama vegar, þ.e. að orðalagið verði einnig samræmt í þeim lögum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti sjútvn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson og Arndísi Ármann Steinþórsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Hermann B. Haraldsson og Þorstein Mána Árnason frá Félagi dagabátaeigenda, Óskar Þór Karlsson frá Samtökum fiskvinnslu án útgerðar, Einar Kristjánsson útgerðarmann, Grétar Guðlaugsson útgerðarmann og Friðrik Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Umsagnir bárust nefndinni frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Byggðastofnun, Rannsóknamiðstöð Íslands, Félagi dagabátaeigenda, Landssambandi smábátaeigenda, Fiskistofu, Sjómannasambandi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Hafrannsóknastofnuninni. Tvær efnisbreytingar felast í frumvarpinu. Lagt er til að ráðstöfun fjár úr sjóði vegna ólögmæts sjávarafla takmarkist ekki við hafrannsóknir og eftirlit eins og nú er heldur verði jafnframt heimilt að ráðstafa fé til nýsköpunar á sviði sjávarútvegs. Þá er lagt til að Fiskistofu verði heimilað að beita leyfissviptingum vegna vanskila á greiðslum vegna ólögmæts afla. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Hina fyrri má meðal annars rekja til þess að samkvæmt frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, 255. mál, sem liggur fyrir þinginu og nefndin afgreiddi samhliða þessu máli er lagt til að andvirði hins svokallaða hafróafla renni í Verkefnasjóð sjávarútvegsins sem hér er mælt fyrir. Við þessa breytingu mun fjárstreymi sjóðsins aukast til mikilla muna. Það er mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að skýrar reglur gildi um úthlutun úr sjóðnum og að eðlilegt sé að skipuð verði stjórn yfir sjóðnum sem geri tillögur til ráðherra um úthlutun. Leggur nefndin til breytingartillögur í þessa veru. Mælist nefndin jafnframt til þess að reglur um stjórn sjóðsins og úthlutun úr honum verði kynntar fyrir nefndinni áður en þær taka gildi. Seinni breytingartillaga nefndarinnar hefur það að markmiði að kveða skýrar á um í hvaða tilvikum beita skuli leyfissviptingum vegna vanskila á greiðslu vegna ólögmæts sjávarafla, auk þess sem tekið er fram að leyfissviptingu skuli einnig beita þótt eigendaskipti hafi orðið á skipi, nema eigendaskiptin hafi orðið við nauðungarsölu eða við gjaldþrotaskipti. Loks er mælt fyrir um heimild Fiskistofu til leyfissviptingar standi útgerð ekki við samning um greiðslu skuldar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Hv. þm. Jóhann Ársælsson, Jón Gunnarsson, Kristján L. Möller og Grétar Mar Jónsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Jón Bjarnason var viðstaddur afgreiðslu málsins sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir nál. rita hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Kjartan Ólafsson, Páll Magnússon, Grétar Mar Jónsson, Jóhann Ársælsson, Jón Gunnarsson og Kristján L. Möller. Brtt. er að finna á þskj. 629. Þær eru svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,1. Við 1. gr. bætist tveir nýir málsliðir er orðist svo: Ráðherra skal skipa stjórn Verkefnasjóðsins sem skilar tillögum til ráðherra um ráðstöfun fjárins. Ráðherra setur reglur um stjórn sjóðsins og úthlutun úr honum. 2. Í stað efnismálsliðar 4. gr. komi: Ef gjald, sem lagt hefur verið á útgerð skips sem veitt hefur hinn gjaldskylda afla, hefur ekki verið greitt þegar sá tími er kominn að krefjast má fullnustu þess með fjárnámi skal Fiskistofa svipta hlutaðeigandi skip leyfi til veiða í atvinnuskyni þar til skuldin greiðist eða samið hefur verið um greiðslu hennar. Gildir þetta einnig þótt eigendaskipti hafi orðið á skipi, enda hafi eigendaskiptin ekki orðið við nauðungaruppboð eða gjaldþrotaskipti. Standi útgerð ekki við samning um greiðslu skuldar er Fiskistofu heimilt að svipta skip fyrirvaralaust leyfi til veiða í atvinnuskyni.``

Frú forseti. Ég vildi segja frá því að skoðun mín er sú að þessi 5% hafróafli hefði þurft að vera 10% og áhafnir skipa og útgerð hefðu þurft að fá helminginn af því aflaverðmæti sem kæmi fyrir þann fisk sem landað er hjá Hafró. Ég held að það hefði verið til góða, dregið úr brottkasti og stuðlað að því að þessi fiskur kæmi fremur á land. Ég tel of mikið brottkast enn þá. Það hefði verið hægt að laga það með því að hækka prósentuna úr 5% í 10%, sem menn mættu koma með fyrir utan kvóta og menn gætu fengið helminginn af því aflaverðmæti til sín. Að öðru leyti hef ég ekki neinu við að bæta um þetta frv. Í 1. umr. komu helstu sjónarmiðin fram sem ástæða var að vekja athygli á.

Herra forseti. Sjónarmið þingmannsins komu fram í nefndinni, eins og hann greindi frá. Mér finnast þau eðlileg. Þessi hafróafli er tilraun, undir bráðabirgðaákvæði í lögunum og kveðið á um skiptingu andvirðis aflans í þeim. Það er eðlilegt, ef ákveðið verður að gera þetta að varanlegu ákvæði, að líta á alla þætti málsins, m.a. þá sem þingmaðurinn gat um.

Virðulegi forseti. Nú er hafin 2. umr. um frv. til laga um breytingu á lögum um gjald fyrir ólögmætan sjávarafla. Ég er sem áheyrnarfulltrúi í nefndinni samþykkur nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að því að ég tel að ólögmætur sjávarafli verði í sjálfu sér að skoðast sem sektargreiðslur. Hin almenna regla með sektargreiðslur er að þær renna beint í ríkissjóð en ekki í sérstakan útdeilingarsjóð á vegum ráðherra. Ég vildi bara láta sjónarmið mitt koma fram varðandi þetta atriði. Þetta frv. tengist síðan öðru frv. Þau renna saman þessi tvö frv. sem lúta annars vegar að breytingu á lögum um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla og hins vegar breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, þ.e. varðandi hinn svokallaða hafróafla, afla sem heimilt er að landa utan aflaheimilda. Það var samþykkt, að mig minnir, á síðasta þingi að þær greiðslur rynnu til Hafrannsóknastofnunar. Það er verið að breyta því nú þannig að það renni í sérstakan sjóð, Verkefnasjóð, sem fái víðtækara hlutverk en renni ekki einungis til starfsemi Hafrannsóknastofnunar og rannsókna, til skilgreindra verkefna. Þessi ólögmæti sjávarafli, svokallaður hafróafli eða meðafli á að renna í þennan Verkefnasjóð sjávarútvegsins, sem mig minnir að hann heiti. Á hverju ári má búast við að fé í þennan sjóð geti numið nokkrum hundruðum millj. kr. Það er í sjálfu sér ekki fyrirsjáanlegt hversu mikið það verður. Það verða a.m.k. nokkur hundruð milljóna kr. Ég tel óeðlilegt að slíkur sjóður sé vistaður í ráðuneyti, hjá framkvæmdarvaldinu. Ég tel að það sé ekki eðlilegt. Ráðuneytin eiga að framfylgja ráðstöfun fjár sem ákveðin er með samþykkt Alþingis á fjárlögum, það er verkefni ráðuneytanna við ráðstöfun fjár. Að mínu viti er ekki gert ráð fyrir því og ekki heldur æskilegt að í ráðuneytunum sé safnað í sjóði með eigin tekjustofna til ráðstöfunar á vegum ráðuneytanna sjálfra. Ég tel þetta óeðlilegt. Þetta er sennilega einsdæmi, mér er a.m.k. ekki kunnugt um aðra slíka sjóði með svo miklu fé, sem ekki er til sérstök reglugerð um ráðstöfun á eða til sérstök skipulagsskrá um. Slíkur sjóður ætti að vera vistaður utan ráðuneytanna og með stjórn samkvæmt lögum og reglugerðum eins og tíðkast. Í upphaflega frv. var bara gert ráð fyrir því að þetta væri sjóður sem safnaðist inn á og yrði til ráðstöfunar af hálfu ráðherra. Það var vægast sagt afar óeðlilegt. Hún er til bóta, sú breyting sem hér er lögð til, að þessi sjóður fái sérstaka ráðgefandi stjórn og þess sé krafist að um hann séu settar skýrar reglur sem kveði á um starfshætti hans, ráðstöfun fjár, hvernig skuli sækja um í hann og þess háttar. Það er til bóta. Engu að síður er það skoðun mín og mat að það samræmist illa fjárreiðulögum og lögum um starfshætti ráðuneyta að sjóðir séu vistaðir með þessum hætti, án sérstakra laga eða reglugerða og án sérstakrar skipulagsskrár. Ég vil bara láta það koma fram. Í því felst ekki vantraust í einu eða neinu á þá sem eiga að fara með málefni sjóðsins. Ég tel aðeins að stjórnsýsluleg staða hans eigi að vera önnur. Þó að ekki sé búið að mæla fyrir nál. fyrir seinna frv. um stjórn fiskveiða þá er Verkefnasjóður sjávarútvegsins hér til umræðu. Ég vil láta koma fram að ég tek sérstaklega undir það sem stendur í nál. sem mælt verður fyrir á eftir, að nákvæm úttekt verði gerð á þessum hafróafla og því hvernig til hefur tekist, að það liggi skýrt fyrir og unnin verði skýrsla um samsetningu þessa afla, verðmæti hans og hvernig hefur til tekist á allan hátt. Það kom fram í nefndinni að það liggur ekki fyrir. Það hefur ekki verið unnið skipulega að gagnaöflun varðandi þetta ákvæði um meðaflann. Það er mjög brýnt að gera þá úttekt og því sé fylgt rækilega eftir, ekki bara gerð úttekt heldur sé stöðugt eftirlit með framgangi mála og séð til þess að þetta þjóni tilgangi sínum. Virðulegi forseti. Ég vildi láta fyrirvara mína við bæði þessi frumvörp koma fram. Annars vegar varðandi sektargreiðslurnar, að eðlilegra væri að þær rynnu beint í ríkissjóð. Hins vegar að svona stór verkefnasjóður, með nokkurra hundraða millj. kr. ársveltu, eigi að fá sérstök lög, sérstaka reglugerð eða skipulagsskrá og vistast utan ráðuneytis þannig að stjórnsýsluleg staða hans sé ljós.

Virðulegi forseti. Það kom fram í framsögu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar fyrir nál. sjútvn. sem hér liggur fyrir, að fulltrúar Samf. í nefndinni skrifuðu undir það með fyrirvara. Ég ætla að gera grein fyrir þeim fyrirvara í stuttu máli. Hér er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður sem nefnist Verkefnasjóður sjávarútvegsins. Þegar frv. kom fram var ekki kveðið á um með hvaða hætti ætti að kjósa þessum sjóði stjórn eða eftir hvaða reglum hann ætti í raun að vinna og sammæltust sjávarútvegsnefndarmenn um að flytja brtt. eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði grein fyrir, sem hljóðar svo: ,,Ráðherra skal skipa stjórn Verkefnasjóðsins sem skilar tillögum til ráðherra um ráðstöfun fjárins. Ráðherra setur reglur um stjórn sjóðsins og úthlutun úr honum.`` Um þetta urðu talsverðar umræður, hvort rétt væri að kveða skýrar að orði og ganga á einhvern hátt betur frá því hvernig þessi stjórn yrði skipuð og hvaða reglur ættu að gilda. En niðurstaðan varð sú að sett var í nál. það mat nefndarinnar að nauðsynlegt væri að skýrar reglur giltu um úthlutun úr sjóðnum og eðlilegt þætti að skipuð yrði yfir hann stjórn sem gerði tillögur til ráðherra um úthlutun. Nefndin leggur til í brtt. að þetta verði gert. En í nál. mælumst við jafnframt til þess að þegar reglur hafi verið settar um stjórn sjóðsins og úthlutun úr honum verði þær kynntar fyrir sjútvn. áður en þær taka gildi. Í trausti þessa skrifum við, fulltrúar Samf. í nefndinni, undir nál. Við skrifum undir með þessum fyrirvara, í trausti þess að þetta verði gert og leggjum til að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Hér hafa þingmenn gert grein fyrir fyrirvörum sínum. Ég vil taka fram að mér finnast þeir fyrirvarar eðlilegir. Mér finnast þau sjónarmið sem hv. þm. Jón Bjarnason og Jón Gunnarsson gerðu grein fyrir vera eðlileg. Við tókum undir þau og gerðum þau að skoðun nefndarinnar. Segja má að um þetta ríki ekki mikill ágreiningur. Ráðherra lagði fram frv. þar sem hann breytir forminu yfir í formlegan sjóð, einmitt vegna þess að það þykir ekki eðlilegt fyrirkomulag að ráðstöfun fjár sé á hans hendi án þess að það sé með skýrum og formlegum hætti. Nefndin bætti um betur og setti inn í frv. ákvæði um að stjórn skyldi vera yfir sjóðnum og að ráðherra setti henni reglur þar sem kveðið væri á um hvernig standa ætti að úthlutun, hversu margir stjórnarmenn væru o.s.frv. Þá tókum við líka undir það sjónarmið sem fram kom í nefndinni frá hv. þingmönnum sem hér hafa talað, að rétt væri að kynna fyrir sjútvn. hugmyndir ráðherra um stjórn og úthlutun áður en þær taka gildi til að nefndarmönnum gefist kostur á að koma á framfæri sjónarmiðum sínum um þau drög sem ráðherrann kemur til með að leggja fram. Ég vildi, herra forseti, árétta þetta, að þau sjónarmið sem hér hefur verið gerð grein fyrir njóta stuðnings í nefndinni. Ég vænti þess að þau nái fram að ganga með góðu samstarfi allra.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti sjútvn. á þskj. 627 við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson og Arndísi Ármann Steinþórsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Hermann B. Haraldsson og Þorstein Mána Árnason frá Félagi dagabátaeigenda, Óskar Þór Karlsson frá Samtökum fiskvinnslu án útgerðar, Einar Kristjánsson og Grétar Guðlaugsson útgerðarmenn og Friðrik Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Umsagnir bárust nefndinni frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Byggðastofnun, Rannsóknamiðstöð Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, Sjómannasambandi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Hafrannsóknastofnuninni. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar. Lagt er til að andvirði svonefnds hafróafla, sem runnið hefur beint til Hafrannsóknastofnunarinnar, renni eftirleiðis í sama sjóð og gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Þá er lagt til að heimilt verði að flytja eftirstöðvar af svonefndum þorskeldiskvóta frá fiskveiðiárinu 2002/2003 til fiskveiðiársins 2003/2004. Heimild til löndunar hafróafla umfram aflamark samkvæmt ákvæði XXIX til bráðabirgða í lögum um stjórn fiskveiða rennur út í lok næsta fiskveiðiárs, þ.e. 2004/2005, komi ekki til framlengingar af hálfu Alþingis. Nefndin mælist því til þess að ráðherra leggi fyrir nefndina á komandi haustþingi skýrslu um þau áhrif sem þessi heimild hefur haft, hversu margir hafa nýtt sér hana, hversu miklum afla hefur verið landað á grundvelli hennar o.s.frv. Jafnframt mælist nefndin til þess að ráðherra leggi mat á það í skýrslunni hvort ástæða sé til þess að hækka prósentuhlutfall þessarar heimildar, lækka það eða jafnvel að fella heimildina niður. Loks verði lagt mat á það hvort rétt sé að auka hlut áhafnar í verðmæti þessa afla eða breyta aðferð við ákvörðun endurgjalds til þeirra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Jóhann Ársælsson, Jón Gunnarsson, Kristján L. Möller og Grétar Mar Jónsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Jón Bjarnason var viðstaddur afgreiðslu málsins sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir nál. rita hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Kjartan Ólafsson, Páll Magnússon, Grétar Mar Jónsson, Jóhann Ársælsson, Jón Gunnarsson og Kristján L. Möller.

Virðulegi forseti. Á sama hátt og ég gerði í fyrra máli vil ég gera stutta grein fyrir þeim fyrirvara sem fulltrúar Samf. í sjútvn. hafa við nál. sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var að mæla fyrir. Segja má að um sé að ræða sams konar fyrirvara og í hinu fyrra máli, þ.e. að við viljum sjá tillögur um með hvaða hætti stjórn Verkefnasjóðs sjávarútvegsins verður skipuð og hvaða reglur koma til með að gilda þar um úthlutun. Það er ljóst að þegar hinn svokallaði hafróafli fer í þennan sjóð ásamt gjaldi fyrir ólögmætan afla verður um mikla fjármuni að ræða. Það má jafnvel ætla að árlega gætu runnið í þennan sjóð, miðað við óbreytt umfang, um 300 millj. kr. Með samþykkt þessa frv. munu fjármunir sem runnið hafa beint til Hafrannsóknastofnunar ekki gera það lengur. Því er alveg ljóst að fjármunir Hafrannsóknastofnunar munu dragast saman á ársgrundvelli. Varðandi reglur sjóðsins viljum við sjá að Hafrannsóknastofnun geti sótt í þennan sjóð vegna rannsókna, hvort sem um er að ræða rannsóknir á loðnu í Norðurhöfum, sértækar veiðarfærarannsóknir eða rannsóknir á lífríki hafsins. Reglurnar gætu jafnvel verið með einhverjum þeim hætti að Hafró gæti átt forgang í einhvern hluta sjóðsins. Það verður mikil breyting í sjálfu sér þegar 150--190 millj. kr. koma ekki lengur inn í sjóði Hafró í gegnum þetta gjald heldur fara beint inn í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Eins og ég gat um í upphafi skrifum við undir nál. með fyrirvara og vonumst til að sú skýrsla sem við fáum um þetta mál þegar þar að kemur verði mjög ítarleg. Jafnframt vonumst við til að reglurnar sem sjútvrh. kemur til með að kynna okkur um úthlutun úr sjóðnum og skipan stjórnar hans verði skýrar og greinargóðar þannig að allt liggi fyrir áður en byrjað verður að úthluta úr sjóðnum.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða nál. um frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ég er með fyrirvara á því líkt og í síðasta máli sem hér var á dagskrá. Verkefnasjóður sjávarútvegsins, sem í gætu safnast nokkur hundruð millj. kr., ætti að vistast utan ráðuneytis og vera með skýra stjórnsýslulega stöðu. Sú breyting sem gerð er á er til bóta, að hann fái stjórn og skýrar úthlutunarreglur og að þær verði kynntar sjútvn. Ég tel einnig eðlilegt að hlutverk sjóðsins verði rýmkað, að hann geti komið að fleiri verkefnum en þeim sem unnin eru á vegum Hafrannsóknastofnunar. Mig minnir að þetta fyrirkomulag hafi aðeins verið við lýði í eitt ár þannig að þetta hefur sem slíkt ekki komið beint að rekstri Hafrannsóknastofnunar til langs tíma. Þetta hefur sjálfsagt fyrst og fremst farið í ákveðin verkefni. Það þarf að sjálfsögðu að huga vandlega að fjárhag Hafrannsóknastofnunar. Ég vil leggja áherslu á hversu skammt við erum komin í rannsóknum á notkun veiðarfæra og öðru sem lýtur að veiðum og nýtingu á fiski með mismunandi veiðiaðferðum. Við erum þar skammt á veg komin, sorglega skammt reyndar. Ég tel að þar sé verkefni sem mætti njóta viss forgangs. Annars sjáum við bara hvernig þetta þróast. Ég ítreka að það þarf að fylgjast með því hvernig ákvæði um meðafla kemur til með að virka. Menn þurfa að fylgjast með löndun meðafla og skiptingu þess fjár, samsetningu aflans og hvernig þetta kemur út gagnvart flotanum. Eru allir með í þessu og þá með hvaða hætti? Mikilvægt er að nákvæm skráning á því fari fram. Þannig er hægt að nýta þetta sem stýritæki og meta hvort gera þurfi á þessu breytingar. Það er ekki hægt nema nákvæmar upplýsingar liggi fyrir um hvernig tekst til og framvindu málsins í framkvæmd.

Herra forseti. Eins og heyra má hefur ríkt allgóð samstaða um afgreiðslu þessa máls líkt og hins fyrra sem ég mælti fyrir áðan. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka nefndarmönnum í sjútvn. fyrir samstarfið. Ég tel að það hafi gengið afar vel í haust og skilað m.a. ágætum nefndarálitum í þessum málum. Ég vek athygli á að í þessum nýja sjóði eru gerðar breytingar, einkum tvær sem mér finnst ástæða til að taka sérstaklega fram. Í fyrsta lagi er bætt við nýju sviði varðandi ráðstöfun fjárins. Það mun ekki lengur takmarkast við hafrannsóknir og eftirlit eins og verið hefur, heldur bætist við nýsköpun á sviði sjávarútvegs. Í öðru lagi mun fé úr sjóðnum ekki einvörðungu renna til Hafrannsóknastofnunar heldur er opið fyrir aðra vísindamenn að sækja um fé úr sjóðnum til að standa straum af rannsóknum sínum. Það er ákaflega þýðingarmikið að við opnum farveg fyrir vísindamenn og fræðimenn á þessu sviði sem starfa utan Hafrannsóknastofnunar. Ég tel sérstaka ástæða til að vekja athygli á þessu og fagna þessum breytingum. Hinu er ekki að neita að það fé sem hefur verið til ráðstöfunar undanfarið rúmt ár hefur runnið í verulegum mæli til Hafrannsóknastofnunar og fjármagnað ákveðna þætti í starfsemi hennar. Ég tel að breytingar á ráðstöfun fjárins megi ekki gera það hratt að veigamikil verkefni hjá Hafrannsóknastofnun líði fyrir. Allt verður þetta að gerast með eðlilegum hætti þannig að skiptin gerist farsællega. Þetta vildi ég taka fram, herra forseti, vegna þess sem hér kom fram í máli hv. þingmanna sem gerðu grein fyrir sjónarmiðum sínum, sem ég tek undir. Ég hygg að allgóð samstaða ríki um þau í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um tímabundna ráðningu starfsmanna á þskj. 639. Nefndin hefur fjallað um málið. Á fund hennar komu Gylfi Kristinsson, Hermann Sæmundsson og Hanna Sigríður Gunnsteinsdóttir frá félagsmálaráðuneyti, Þórhallur Vilhjálmsson frá fjármálaráðuneyti, Birgir Björn Sigurjónsson og Friðrik Friðriksson frá Reykjavíkurborg, Hrafnhildur Stefánsdóttir frá Samtökum atvinnulífsins, Magnús M. Norðdahl frá Alþýðusambandi Íslands, Gísli Tryggvason frá Bandalagi háskólamanna, Erna Guðmundsdóttir frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Ingólfur Sverrisson frá Samtökum iðnaðarins, Sigurður Óli Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Eiríkur Jónsson frá Kennarasambandi Íslands. Einnig bárust nefndinni umsagnir um málið frá Birgi Birni Sigurjónssyni, Reykjavíkurborg og Samtökum atvinnulífsins. Frumvarpið er lagt fram til innleiðingar á tilskipun 1999/70/EB, um rammasamninginn um tímabundna ráðningu sem Evrópusamband verkalýðsfélaga, Samtök evrópskra iðn- og atvinnurekenda og Evrópusamtök fyrirtækja með opinberri eignaraðild hafa gert og sameiginlega EES-nefndin samþykkti að fella undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Markmið frumvarpsins koma fram í 2. gr. og byggjast á ákvæðum rammasamningsins. Samningar hafa ekki tekist á vinnumarkaðnum um innleiðingu á þessu efni rammasamningsins, þótt samningaumleitanir hafi staðið í nokkurn tíma, og verður vart hjá því komist lengur að innleiða það með lögum. Nefndarmönnum virðist komið til móts við helstu sjónarmið aðila vinnumarkaðarins í frumvarpinu og þess gætt svo sem kostur er að raska ekki jafnvægi á vinnumarkaðnum. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að félagsmálaráðherra muni beita sér fyrir skipun samstarfshóps sem athugi hvernig tímabundnum ráðningarsamningum er háttað á íslenskum vinnumarkaði áður en frekari reglur verði settar um þá í lögum. Nefndin telur þetta mjög jákvætt og mun leggja áherslu á að þessu verði fylgt vel eftir. Nefndin telur að frumvarpið geti tryggt betur en nú er gert hag þeirra sem ráðnir eru tímabundið. Í d-lið 2. mgr. 1. gr. kemur fram að frumvarpið gildi ekki um embættismenn. Nefndin mælir því með að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem koma fram í nál. á þskj. 639. Undir álitið rita hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðlaugur Þór Þórðarson, Guðjón Hjörleifsson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Helgi Hjörvar, Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Gunnar Örlygsson. Við afgreiðslu málsins sat hv. þm. Ögmundur Jónasson á fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að geta þess, vegna framsöguræðunnar sem flutt var fyrir þessu nál., að fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem voru lesnir upp, sem skrifuðu undir þetta álit, skrifuðu allir undir álitið með fyrirvara. Ég heyrði ekki að það hefði komið fram hjá hv. þm. og framsögumanni nefndarinnar. Þegar þetta mál kom til 1. umr. urðu um það allmiklar umræður og efni frv., sérstaklega varðandi 1. gr. þess. Hún var verulega gagnrýnd af stjórnarandstöðunni enda full ástæða til vegna þess að ... er ég ekki með rétt mál?

Við fjöllum um 18. mál á dagskrá, Tímabundin ráðning starfsmanna.

Þá er ég hér undir vitlausum dagskrárlið. Ég biðst afsökunar á því. Ég hélt að við værum komin aðeins lengra í dagskránni.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. um tímabundna ráðningu starfsmanna. Þetta frv., eða öllu heldur drög þessa frv. hafa verið í smíðum í alllangan tíma og verið haft samráð við málsaðila, bæði af hálfu fulltrúa launafólks og við atvinnurekendur. Það hefur verið tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið beggja vegna borðsins. Ég vil lýsa eindregnum stuðningi við þetta frv. og fagna þeim vinnubrögðum sem hafa verið í frammi höfð við samningu frv.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, á þskj. 640. Nefndin hefur fengið á sinn fund Hermann Sæmundsson og Hönnu Sigríði Gunnsteinsdóttur frá félagsmálaráðuneyti, Aðalstein Á. Baldursson og Kristján Bragason frá Starfsgreinasambandi Íslands, Halldór Grönvold frá ASÍ og Arnar Sigurmundsson frá Samtökum fiskvinnslustöðva. Eftir fund nefndarinnar með áðurgreindum aðilum 9. desember 2003 barst nefndinni boð um samkomulag sem tekist hafði á milli félagsmálaráðherra, fulltrúa Samtaka fiskvinnslustöðva og fulltrúa Starfsgreinasambands Íslands, og hefur nefndin tekið tillit til samkomulagsins í áliti þessu. Nefndin leggur áherslu á að fram fari vinna við endurskoðun laga nr. 19/1979 og þá helst 3. gr. þeirra í samstarfi félagsmálaráðuneytis, Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka fiskvinnslustöðva. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fylgja á nál. þessu. Undir nál. skrifa hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðlaugur Þ. Þórðarson, Guðjón Hjörleifsson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Helgi Hjörvar, með fyrirvara, Margrét Frímannsdóttir, með fyrirvara, og Gunnar Örlygsson, með fyrirvara. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu en með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég vona að ég sé að tala undir því dagskrármáli sem ég ætlaði að tala undir áðan. Nú er vel liðið á kvöld þannig að það verður að afsaka það. Svona mistök geta átt sér stað. Eins og fram kom hjá framsögumanni nefndarinnar skrifum við í stjórnarandstöðunni undir þetta álit með fyrirvara sem ég ætla að gera nánari grein fyrir. Það varð mikil umræða um þetta mál þegar það kom til 1. umr. og ærin ástæða til. Þær breytingar sem fram komu í 1. gr. þessa frv. höfðu sætt mikilli gagnrýni af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni og þeirra sem við þessar breytingar eiga að búa, þ.e. Samtaka fiskvinnslustöðva og Starfsgreinasambandsins. Það var full ástæða til þess að hæstv. ráðherra leitaði samkomulags í málinu áður en það kæmi til 2. umr. Hæstv. ráðherra gerði það og er ástæða til að þakka hæstv. ráðherra fyrir. Hann hvattur til þess að af okkur við 1. umr. málsins. Við töldum farsælast fyrir framgang málsins að slíkt yrði gert. Lagasetningin frá 1995 var til komin til að höggva á hnút sem í kjaradeilu við fiskvinnslufólk og viðsemjendur þeirra á því ári. Þess vegna gekk auðvitað ekki að hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin ætlaði sér með þessu frv. að breyta einhliða samningum sem þá voru gerðir með valdboði. Eftir að hæstv. ráðherra náði samkomulagi við Samtök fiskvinnslustöðva og fulltrúa frá Starfsgreinasambandinu er ljóst að það er bærileg sátt í málinu. Það er þó ekki þannig úr garði gert að við í stjórnarandstöðunni, a.m.k. fulltrúar Samf., treystum okkur til að skrifa undir það fyrirvaralaust. Ágreiningsatriðin voru aðallega varðandi heildardagafjöldann á ári sem greitt er fyrir, þ.e. mismuninn á atvinnuleysisbótum og launum fiskvinnslufólks. Hugmyndin var sú að það færi úr 60 dögum í 30 daga og síðan að fyrirtækin tækju á sig að greiða laun til fiskvinnslufólks í hráefnisstoppi fyrstu fjóra dagana í stað tveggja. Að vísu náðist ekki samkomulag um að breyta þriðja atriðinu, um að vinnslustopp gæti varað samfellt í 20 daga í stað 30 daga. Við heyrðum það hjá fulltrúa Starfsgreinasambandsins, sem mætti á fund nefndarinnar eftir að samkomulagið var í höfn, að hann hefði einnig viljað sjá breytingar á því ákvæði. Varðandi ákvæðin í 2. og 3. gr. frv., um að auka eftirlit með framkvæmdinni, bæta hana, auka skilvirkni og koma í veg fyrir misnotkun, sem menn telja að sé fyrir hendi, á þessu fyrirkomulagi sem tryggt hefur bærilegt atvinnuöryggi og kjör fiskvinnslufólks á síðustu árum, þá hygg ég að segja megi að enginn mótmæli því að framkvæmdin verði sérstaklega skoðuð. Það verður bara til góðs að auka eftirlit og skilvirkni og bæta framkvæmdina þannig að við gerum ekki ágreining um það. Spurningin snýst um hvort þær breytingar, sem hér eru gerðar og við styðjum í framhaldi af því samkomulagi sem gert var, dugi til að skerða ekki kjör fiskvinnslufólks. Þar hef ég miklar efasemdir. Reyndar kom fram á fundi efh.- og viðskn. hjá fulltrúa Starfsgreinasambandsins að eftir sem áður, þrátt fyrir þessar lagfæringar, geti þetta þýtt kjaraskerðingu fyrir einhverja. Mér skilst á fulltrúum Starfsgreinasambandsins að þeir treysti mjög á tvennt, þ.e. að þessi mál verði tekin upp í kjarasamningum og að menn skoði kauptrygginguna betur. Það er ákveðin hætta á því, sem menn óttast nokkuð, að fiskvinnslustöðvar fari í auknum mæli að beita svokallaðri fjögurra vikna reglu. Samkvæmt henni er hægt að senda fiskvinnslufólk heim með fjögurra vikna fyrirvara. Reynslan er sú að þegar það hefur verið gert þá er það oft ekki í stuttan tíma heldur til lengri tíma og allt upp undir ár. Ég heyrði á fulltrúum Starfsgreinasambandsins að þeir vilja fá betri tryggingu fyrir þessu og munu væntanlega taka það upp í kjarasamningum. Það var hluti af þessu samkomulagi sem komist var að en í því segir orðrétt: ,,Jafnframt munu þeir beita sér fyrir því að unnið verði að framkvæmd í kjarasamningi um kauptryggingar sem byggi á ofangreindum lögum.`` Þetta er hluti af þessu samkomulagi, ef ég skil málið rétt. Það eru sem sagt Samtök fiskvinnslustöðva og Starfsgreinasambandið sem hafa væntanlega sett þetta á blað. Það er treyst verulega á að í kjarasamningum verði sest yfir þann möguleika sem enn virðist á að kjör og atvinnuöryggi fiskvinnslufólks skerðist og honum lokað alveg sérstaklega. Annað atriði leggja fulltrúar Starfsgreinasambandsins einnig mikla áherslu á og það kemur fram í nál. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um það. Í nál. félmn. segir: ,,Nefndin leggur áherslu á að fram fari vinna við endurskoðun laga nr. 19/1979 og þá helst 3. gr. þeirra í samstarfi félagsmálaráðuneytis, Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka fiskvinnslustöðva.`` Verkalýðshreyfingunni og Starfsgreinasambandinu er þessi grein verulegur þyrnir í augum. Þetta er gamalt ákvæði sem fyrst kom inn árið 1957 eða 1958 og er enn í endurskoðaðri löggjöf frá 1979, þ.e. um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla. Fulltrúi Starfsgreinasambandsins leggur mikla áherslu á að ákvæði sem þar er inni, varðandi hráefnisskort, fari út. Við í stjórnarandstöðunni tökum undir það með honum að þetta sé orðið úrelt ákvæði. Það er ekki hægt að jafna því við önnur ákvæði í 3. gr. þar sem talað er um ófyrirsjáanleg áföll, svo sem vegna bruna eða skipstapa. Það er bara ekki hægt að bera bruna eða skipstapa saman við hráefnisskort og ætti ekki að setja undir sama hatt í þessari grein. Það er lögð mikil áhersla á að þessi grein eða sá hluti sem lýtur að hráefnisskorti falli brott. Það er auðvitað mikið undir hæstv. ráðherra komið að farið verði í endurskoðun á þessum lögum með það að markmiði að reyna að ná samkomulagi um að ákvæðið um hráefnisskortinn falli út úr þessari grein. Ég held að það gangi ekki, virðulegi forseti, að hafa svona sérákvæði um fiskvinnslufólk og atvinnuöryggi þeirra. Maður staldrar orðið við það, eins og maður gerir stundum þegar ríkisstjórnin kemur með frumvörp inn í þingið, hvort menn séu á jaðri stjórnarskrárinnar þegar þeir setja svona sérákvæði, sem eru í gildi núna 50 árum seinna, við allt aðrar aðstæður en uppi voru fyrir hálfri öld, að hafa slíkt sérákvæði inni fyrir fiskvinnslufólk. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra að því: Er ekki alveg klárt að markmiðið með þessari endurskoðun, sem verið er að fara í á þessum lögum, sérstaklega 3. gr. hennar, miðist við það að tryggja atvinnuöryggi eða uppsagnarfrest fólks í fiskvinnslu með sama hætti og hjá öðrum launþegum þannig að þetta varðandi hráefnisskortinn falli brott? Ég þarf út af fyrir sig, virðulegi forseti, ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta frv. Ég gekk nokkuð eftir því og fékk greiðar upplýsingar um það í félmrn. hve mörg fyrirtæki væru stopp vegna hráefnisskorts sem færi yfir 45 daga, því að það er komið í brtt. að í stað 60 daga eru dagarnir 45. Það eru alls ekki mörg fyrirtæki miðað við reynsluna, þau voru 15 árið 2000, 14 árið 2002 og 7 fyrirtæki á fyrstu 11 mánuðum þessa árs. Að vísu er desember ekki liðinn og vantar þær tölur fyrir árið 2003 svo þar gæti fjölgað nokkuð, en það eru sem sagt örfá fyrirtæki sem hafa farið yfir þessa 45 daga, yfirleitt lítil fyrirtæki með 1--6 starfsmenn, en engu að síður er þetta fólk sem gæti þurft að búa við kjaraskerðingu ef ekki væri betur frá málum gengið en verið er að gera með þessum brtt. Við fórum yfir það bæði við 1. umr. málsins og eins í nefndinni að kjaraskerðing getur orðið veruleg, eða kannski frá 130 þús. kr. niður í meðaltal sem greitt er vegna atvinnuleysisbóta, 65 þús. kr., við erum því að tala um helming. Einnig óttast menn svolítið að það verði farið í auknum mæli að beita fjögurra vikna reglunni. Ég óskaði eftir því að ráðuneytið upplýsti um það hve mörg fyrirtæki, sem væru í ráðningarsambandi við fiskvinnslufólk, hefðu beitt þessari fjögurra vikna reglu og um það fengust engar upplýsingar. Ráðuneytið telur að það þurfi að skoða það mál miklu betur og telur sig þurfa tíma til þess að skoða það. Það hefði auðvitað verið æskilegt að við hefðum eitthvert mat á því hve líkurnar væru miklar á því að þessari fjögurra vikna reglu væri beitt. En ég virði það alveg sem fram kom hjá fulltrúum ráðuneytisins að það taki tíma að skoða það. Ég vænti þess að þeirri vinnu verði haldið áfram vegna þess að ég held að það væri bæði gagnlegt fyrir ráðuneytið og Samtök fiskvinnslustöðva og Starfsgreinasambandið að það lægi fyrir, ekki síst ef menn eru að fara inn í kjarasamninga þar sem á að taka þetta frekar upp varðandi kauptrygginguna. Ég hvet því hæstv. ráðherra til þess að láta þá vinnu halda áfram í ráðuneytinu að skoða það þó að það taki einhvern smátíma og við munum ekki fá niðurstöðu áður en þetta frv. verður að lögum. Ég vil líka segja það, virðulegi forseti, að mig undraði nokkuð þegar ég gekk eftir því við fulltrúa ráðuneytisins á fundi félmn. að það hafði engin athugun verið gerð á því í ráðuneytinu, áður en þetta frv. var lagt á borðið, hvaða áhrif þessar breytingar hefðu á kjör fiskvinnslufólks. Ég held að það sé afar mikilvægt að menn leggi mat á það þegar þeir eru að koma inn með þessar breytingar. Einu furðaði ég mig líka á, að sparnaðurinn samkvæmt frv. átti að vera 65--70 millj. kr. miðað við að fyrri áform hæstv. félmrh. næðu fram að ganga, en eftir það samkomulag sem hæstv. ráðherra náði og þær breytingar sem voru gerðar til þess að draga úr þeim skerðingum sem fiskvinnslufólk getur orðið fyrir og til þess að tryggja betur atvinnuöryggi þess og líka til að draga úr kostnaði fyrirtækjanna, höfðu þessar breytingar einungis í för með sér að frv. sem spara átti 65--70 millj. kr. sparaði 52 millj. kr. eftir breytingarnar. Við erum því að tala um kannski 12--16 millj. kr. Það var upplýst í nefndinni að skiptingin á sparnaðinum mundi í fyrsta lagi koma niður á skerðingu á kjörum fiskvinnslufólks, í öðru lagi er reiknað með einhverjum sparnaði vegna herts eftirlits og bættri framkvæmd og í þriðja lagi kom fram hjá fulltrúa Samtaka fiskvinnslunnar að tveir dagar, sem fyrirtæki ættu samkvæmt frv. að taka á sig bótalaust í hráefnisstoppi, að hver dagur þýddi 10 millj. kr. Nú er búið að fækka þessum dögum sem fyrirtækið tekur á sig niður í einn og það þýðir 10 millj. kr. hver dagur. Það standa þá einungis eftir 5--6 millj. kr. sem koma fram í minni sparnaði vegna þess að það átti frekar að tryggja það að fiskvinnslufólk yrði ekki fyrir skerðingu. Vera má að það séu það margir sem eru á tímabilinu 30--45 dagar, að það sé einhver skýring þar á. Virðulegi forseti. Ég beindi spurningum til hæstv. ráðherra sem ég vænti þess að fá svör við. Ég vil líka segja það í lokin að ég fagna því að hæstv. ráðherra féll frá því að breyta atvinnuleysistryggingarlögunum, eins og til stóð, að skerða fyrstu þrjá dagana í atvinnuleysi. Það kom alveg glögglega fram hjá fulltrúa Starfsgreinasambandsins að sú yfirlýsing ráðherra átti sinn þátt í því að það náðist sátt í deilunni sem þar var uppi. Ég vil nota tækifærið í lokin, af því að við erum að ræða kjör fiskvinnslufólks og við erum að ræða kjör atvinnulausra, að minna á, virðulegi forseti, að ég átti orðastað við hæstv. ráðherra hér í lok október, um fsp. sem ég beindi til ráðherra vegna þess að það hefur verið vinna í gangi í upp undir heilt ár á vegum ráðuneytis hans og forsrn. einnig, sem átti að leggja fram tillögur um úrbætur í málefnum fátækra. Þegar hæstv. ráðherra svaraði fsp. minni um mánaðamótin október/nóvember, upplýsti hæstv. ráðherra að tillögur ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í málefnum fátækra mundu liggja fyrir um miðjan nóvembermánuð. Nú er að koma miður desembermánuður og þingið að fara heim og þess vegna finnst mér ekki úr vegi í þessari umræðu að inna ráðherrann eftir því hvað dvelji að ekki sjáist þær tillögur sem hann boðaði til þess að bæta kjör atvinnulausra. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra upplýsi okkur við þessa umræðu um hvað líði því að leggja fram í þinginu skýrsluna sem þriggja eða fjögurra manna ráðherranefnd er að vinna að um stöðu fátækra og tillögum til úrbóta.