Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég er hv. fjhn. þakklátur fyrir, að hún hefur einróma mælt með því, að frv. á þskj. 4 fengi fram að ganga í aðalatriðum. N. hefur þó borið fram brtt. við það, bæði frá meiri hl. og minni hl. nefndarinnar. Mun ég þá fyrst víkja að brtt. meiri hl. á þskj. 167, við 2. málsgr., en hún er um það, að því aðeins skuli miða vísitöluna við lægra verðið, að vara sé seld á tvenns konar verði og niðurgreiðsla hafi farið fram á hæfilegu neyzlumagni vörunnar og ekki undir því magni, sem reiknað er með í vísitölunni, að viðbættum 25%. Það er rétt að skýra frá því, að áður en ég gekk frá frv., þá setti ég inn í það, að niðurgreiðslur færu fram á því magni, er áhrif hefði á vísitöluna, en við umr. í ríkisstj. varð það að ráði, að niðurgreiðsla færi aðeins fram á því magni, sem að dómi ríkisstj. væri hæfilegt. Nú hefur þetta aðeins praktíska þýðingu með smjörið. Flutt var inn smjör frá Ameríku og samþ., að það skyldi vera óskammtað, en deila má um það, hvort smjörmagnið, sem tekið er inn í vísitöluna, er nægilegt. Í ríkisstj. voru allir sammála um, að ekki væri ástæða til þess að auka magn það, sem skammtað væri af smjöri. Hins vegar var gert ráð fyrir því, að ef eins yrði með aðrar vörur, þá var sá varnagli sleginn, að það væri á valdi ríkisstj. að ákveða, hvað væri hæfilegur skammtur. Ég segi það eins og er, að ég legg enga höfuðáherzlu á, hvort brtt. verður samþ. eða ekki, en þó mundi samþykkt hennar fremur verða til spillis. Eftir orðum hv. 1. þm. Eyf., virðist honum ekki fyllilega ljóst, að óhjákvæmilegt væri að auka smjörskammtinn um 25% og þar með áhrif þess á vísitöluna, því að það lítur út fyrir, að hægt verði að fá smjör frá Danmörku, en þó að skammturinn yrði aukinn, er ég ekkert hræddur um, að öll framleiðslan seljist ekki. - Þó er ég ekki viss um, að unnendum landbúnaðarins væri þetta sérstakt ánægjuefni, því að ef nóg erlent smjör væri á markaðinum, gæti svo farið, að innlendir framleiðendur brynnu inni með eitthvað af sinni vöru, vegna hins háa verðs. Þó gæti þessi brtt. leitt til hinnar fráleitustu niðurstöðu, ef t. d. yrði farið að skammta saltfisk, enda þótt ég ætli ekki að segja, að til þess muni koma. Þetta væri hreint fráleit niðurstaða. Það er ekki sennilegt, að þetta komi fyrir og væri gert. En það gæti hugsazt, að stjórnin gripi til þess, til þess að halda niðri vísitölunni, að borga niður ákveðið magn af saltfiski. E. t. v. væri það ódýrasta aðferðin til þess að halda niðri vísitölunni. Ég verð því að segja það, að mér finnst þessi brtt. vera, hvernig sem á hana er litið, sízt til bóta. Og ég get ekki séð, a. m. k. eins og sakir standa nú, að það sé áhætta að láta ákvæðið haldast óbreytt eins og það stendur í l. Ég býst við, að neytendur séu það vel representeraðir í ríkisstj. eins og stendur, að ekki sé sérlega mikil hætta á því, að gengið verði á rétt þeirra, þó að ákvæðið standi óbreytt eins og það er nú. Hv. 1. þm. Eyf. drap á það, að það væri óheppilegt að hafa tvenns konar verð á sömu vöru, og það gæti leitt til ranglátrar misskiptingar á milli neytendanna, og gat þess, að smjörið með lága verðinu, ameríska smjörið, hefði ekki fengizt á Akureyri, og þar hefðu menn orðið að kaupa allt smjör, sem þeir keyptu, með hærra verðinu. Ég rengi ekki, að hv. þm. hafi farið rétt með þetta. En hitt veit hann, eins og allir vita, að smjörskammt hafa allir íbúar landsins fengið, jafnt í sveit og við sjó. Svo að það er sjálfskaparvíti, ef ekki allir landsmenn hafa aflað sér þessa ódýra smjörs.

Það hefur ekki verið sent þangað

. Það verður sent þangað, ef þess er óskað, en það er ekki hægt að troða því upp á neinn mann, ef hann vill ekki nota smjörskammtinn. Það finnst mér lítt hugsanlegt, að engar verzlanir á Akureyri hafi fengið þetta smjör. En ef svo væri, getur það stafað af því, að ein verzlun á Akureyri hefur sýnt þá lofsverðu fyrirhyggju að hafa jöfnuð á smjörsölunni, Kaupfélag Eyfirðinga. En það hefur ekki verið gert annars staðar, sem aftur hefur leitt til þess, að íslenzkt smjör hefur yfirleitt ekki verið selt hér á opinberum markaði, heldur eftir kunningsskap eða einhverjum öðrum leiðum en gerist með aðrar vörur. Annars get ég ekki séð, að það sé neitt athugavert við það, þó að vara sé seld með tvenns konar verði. En vitanlega skal ég játa, að ef vísitöluna á að miða aðeins við lægra verðið, þá á það að vera eitthvert visst lágmark, sem selt er með lægra verðinu, ef ekki á að ganga á rétt neytendanna. Og ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að stjórnin hafi alltaf haft opin augun fyrir því. Þá hefur hv. meiri hl. fjhn. einnig borið fram brtt. við 2. gr. frv. Í þeirri gr. er svo mælt fyrir í frv., að verðlag á kjöti af sauðfé, sem slátrað er áður en venjuleg haustslátrun hefst, og á kartöflum, sem teknar eru upp fyrir venjulegan uppskerutíma, skuli eigi hafa áhrif á vísitöluna. En hv. meiri hl. fjhn. vill binda þetta því skilyrði, að á boðstólum sé nægilegt magn af þessum vörum með því verði, sem reiknað er með í vísitölunni. Það þarf vitanlega ekki að taka það fram, að þetta á að skiljast á þá leið, að til séu þessar vörur frá fyrra ári.

Eða sama ári með þessu verði

. Ég segi þetta að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Eyf., sem vildi leggja þann skilning í þetta, að það væri nýslátrað dilkakjöt eða nýuppteknar kartöflur, sem átt væri við, en er misskilningur hjá honum - sem ég reyndar veit ekki, hvort hann hefur verið að segja í alvöru eða gamni. Það er eins um þetta atriði eins og fyrri brtt., að ég legg ekki ákaflega mikið upp úr því, hvort þetta verður samþ. eða ekki. En ég álít samt sem áður, að þetta sé heldur til hins verra. Að vísu er það svo, að hver stjórn, sem með völd færi, mundi reyna að haga því þannig, að til væru vörur frá fyrra árs framleiðslu með lægra verðinu, eftir að sumarslátrun byrjaði og eftir að byrjað væri að sumrinu að taka upp garðávöxt. Stjórnin tryggði þetta í sumar, eftir að ákveðið var að setja brbl., að geymt væri nokkuð af kjöti, og má segja, að það hafi verið nokkurs konar kjötskömmtun í sumar frá því í júnímánuði, Kjöt var þá selt aðeins vissa daga í vikunni, en stjórnin sá um það, að til væri frosið dilkakjöt eftir að sumarslátrun byrjaði. En það getur komið fyrir, að ekki sé hægt að tryggja þetta. Það kom fyrir hér í Reykjavík sumarið 1944 og víðar um land. Þá mun frystikjötsframleiðslan hafa verið alveg uppseld snemma í eða um miðjan júlí, og eftir það var ekkert dilkakjöt fáanlegt í Reykjavík, þar til haustslátrun byrjaði. - Nú skal ég fúslega játa það, að ef svo stendur á, að ekkert gamalt kjöt er til og byrjað er að slátra dilkum og kjöt af þeim selt með miklu hærra verði en reiknað er með í vísitölunni, þá má segja, að þetta sé nokkurs konar fölsun á vísitölunni. En ég vil þá spyrja um leið :. Hverjum verður sú fölsun að tjóni? Það er alveg vitað mál, að ef þetta hærra verð, óhemjulega miklu hærra verð, á að ganga inn í vísitöluna, þá mundi hver einasta ríkisstj. fyrirbyggja það, að sumarslátrun færi fram. Því að vitanlega getur ríkisstj. ekki sætt sig við það, að dýrtíðarvísitölunni sé hleypt upp um kannske 20–30 stig fyrir það, að slátrað sé nokkrum hundruðum dilka í höfuðstaðnum að sumrinu. Heldur en að slíkt kæmi fyrir, mundi stjórnin hlutast til um það, að engin slátrun færi fram á dilkum fyrr en venjuleg haustslátrun byrjar. Afleiðing af, þessu yrði svo sú að bæjarbúar eiga ekki þess kost að fá nýtt dilkakjöt einn eða einn og hálfan mánuð og framleiðendur eiga engan kost þess að fá það hagstæða verð, sem sumarslátrun yfirleitt gefur þeim. Og mér sýnist þetta vera til tjóns fyrir báða aðila, að ekki sé slátrað dilkum að sumrinu. Sumarið 1944 var það t. d. svo, að ekki var hægt hér í Reykjavík frá því í júlímán. og þar til haustslátrun byrjaði að fá dilkakjöt., heldur nautakjöt og kýrkjöt, oft miðlungi gott og alltaf við mjög háu verði. Ég er sannfærður um, að neytendum yfirleitt hefði þótt ákaflega gott að geta fengið nýtt dilkakjöt þetta sumar, eftir að gamla framleiðslan var búin, enda þótt þeir hefðu ekki fengið með vísitölunni upp borna þá verðhækkun, sem þetta hefði haft í för með sér, ef verðið hefði gengið inn í vísitöluna. Ég held að þeir hefðu ekki verið neitt verr settir með því að kaapa dilkakjötið á 13–14 kr. kg. en með því að kaupa gamalt kýrkjöt á 20 kr. kg. Og fyrir framleiðandann er ekki um það að spyrja, að það er tap fyrir hann að vera útilokaður frá sumarslátrun dilka. Mér finnst því, að fjhn., þegar hún athugar. þetta, ætti að hugsa sig tvisvar um áður en hún, heldur fast við að knýja þessar brtt. í gegn. Ég get ekki séð, að þær séu til nokkurra bóta, en þær geta, þó að það sé ekki sennilegt, orðið til þess, að l. nái ekki tilgangi sínum. Alveg sama gildir náttúrlega um garðávöxtinn, að öðru leyti en því, að hann hefur enn þá minni þýðingu, því að fram í september er það, ekki nema svo örlítið, sem kemur að jafnaði á markaðinn af garðávexti. Það er selt að sumrinu frá þessum fáu hlýju görðum, sem til eru hér. Og það er náttúrlega fjarri öllu lagi að láta annað eins koma fyrir og skeði hér 1942 eða 1943, þegar vísitalan hljóp upp um 6–10 stig af því, að það komu nokkrir pokar af nýjum kartöflum á markaðinn. Og þess konar má náttúrlega ekki koma fyrir aftur. Út af brtt. hv. minni hl. fjhn. á þskj. 187 vildi, ég segja það, að ég sé nú ekki, að það hafi mikla þýðingu að breyta tímaákvörðuninni, sem þar greinir, í 15. febrúar úr 15. september. Það sé ég ekki, að skipti máli. Ef eitthvert samkomulag er komið á, hvort sem það er 15. marz eða á hvaða tíma sem er, mundi það verka alveg jafnt, þó að í þessum heimildarl. sé tilætlunin, að þau miðist við 15. sept. En ef hins vegar ekki næðist samkomulag fyrir þennan tíma, sem til er tekinn í brtt., þá mundi það leiða til þess, að það þyrfti að setja ný brbl. um þetta, og það sé ég ekki, að sé neinn vinningur. En aðalbrtt. hv., minni hl. n. er við 2. gr., um það, að skipuð sé 5 manna nefnd, sem hafi það verkefni að gera till. um lækkun dýrtíðar í landinu með þátttöku allra félagsstétta, meðal annars með lækkun á verði innlendra neyzluvara, lækkun kaupgjalds, verzlunarálagningar, farmgjalda, byggingarkostnaðar, iðnaðarvara o. s. frv. Ég vil taka þessa brtt. til athugunar í fullri alvöru. En ég er hins vegar í nokkrum vafa um það, hvort hún á heima í sambandi við þessa löggjöf, sem hér liggur fyrir frv. um. Í raun og veru stendur hún ekki í neinu sambandi við hana, og undir öllum kringumstæðum vildi ég mjög eindregið mælast til þess, að hv. þm., sem hana flytur, taki þessa brtt. sína til baka til 3. umr. Það er vitanlega því aðeins gagn að því að samþ. aðra eins brtt. og þessa, að einhver alvara sé á bak við hana. Og þó að einhver alvara sé á bak við hana hjá einum eða tveimur flokkum þingsins, þá er það ekki nóg, heldur verður að vera samkomulag um það meðal fleiri flokka í þinginu og landsmanna yfirleitt að vilja leggja inn á verðlækkunarbraut. Og þó að slík till. sem þessi næði fram að ganga í þinginu, t. d. með atfylgi tveggja þingflokka, þá yrði hún aðeins pappírsgagn, nema því aðeins, að á eftir næðist samkomulag um að vinna í einlægni og alvöru að þessum málum. Þetta sýnist mér, að væri hægt að taka til athugunar á milli umr., þannig að ræða fyrst innan ríkisstj. um það, og þá innan þingflokkanna, og ef samkomulag næðist um það að gera tilraun þá, sem hér er farið fram á, þá er hægt að gera hana alveg jafnt sjálfstætt eins og í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. - Hv. 1. þm. Eyf. veik að því í ræðu sinni hér í gær, að dýrtíðinni væri haldið uppi í landinu m. a. með innflutningshöftum. Hann talaði um það sérstaklega, að bannaður væri innflutningur á húsgögnum og einhverjum fleiri vörutegundum. Þetta er að nokkru leyti rétt og að nokkru leyti ekki rétt. Vegna gjaldeyrisástandsins, sem nú er ríkjandi hjá okkur, vegna þess, hve gjaldeyrisinneignin hefur farið ört lækkandi, hefur ekki verið hægt að komast hjá því, að nokkuð strangar innflutningshömlur væru áfram frá þeim löndum, sem krefjast greiðslu í dollurum eða öðrum vissum gjaldeyri. Aftur á móti hafa verið gefin rífari innflutningsleyfi frá löndum, sem taka við greiðslum í sterlingspundum, heldur en á a. m. k. áratug. Síðustu mánuðina hafa engar teljandi innflutningshömlur gilt um vörur frá Bretlandi t. d., nema það hefur verið spyrnt á móti innflutningi á hreinum skranvörum. Að öðru leyti hefur verið alveg frjáls innflutningur þaðan á vörum, sem hægt hefur verið að fá. Náttúrlega er það takmarkað, sem hægt er að fá frá Bretlandi af vörum, en það er vaxandi innflutningur þaðan. Ég býst við, að sama gildi um innflutning frá Danmörku og Noregi og yfirleitt frá þeim löndum, sem taka sterlingspund gild sem greiðslu. Ég fullyrði, að stjórnin hefur haft opin augu fyrir þessu. Hins vegar verður hún að sjá fótum sínum forráð, og það dugar ekki að nota upp alla dollara, sem þjóðin á, og standa svo uppi þannig, að ekki sé hægt að flytja inn þær nauðsynjar, sem þannig stendur á um, að helzt eða aðeins fást fyrir dollara, svo sem kornvöru, sem við væntanlega um nokkurri ókominn tíma getum ekki flutt inn nema frá Ameríku. Og ástæðan er sú til þess, að innflutningshömlur hafa verið á vörum bæði frá Bandaríkjunum og Svíþjóð, að þessi lönd taka ekki nema dollara í greiðslu fyrir vörurnar, en þessar innflutningshömlur hafa ekki verið gerðar í því skyni að vernda innlendan iðnað, til þess að innlendir framleiðendur gætu haldið fram því verði á vörum, sem þeir hafa. Og ef allt fer með felldu, líður ekki á löngu þangað til breyt. verður á þessu. Það er t. d. gert ráð fyrir því um Danmörk, að ekki líði á löngu, þangað til hún getur selt okkur ýmsar vörur. Og vitanlegt er, að Stóra Bretland leggur áherzlu á að auka útflutningsverzlun sína sem allra örast. Fleira held ég, að ekki hafi komið fram í umr. um þetta, sem gefi sérstakt tilefni til andsvara.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera frekari grein fyrir atkv. mínu í þessu máli en ég hef gert í nál. fjhn. á þskj. 167. Þar er þess getið, að ég hef óbundnar hendur um brtt., og það er rétt, að ég samþ. að bóka það þannig, en var áður búinn að láta það uppi, að ég mundi ekki fylgja þeim. - Ég þarf ekki að vera margorður um þetta atriði. Hæstv. fjmrh. hefur margt tekið það fram; sem ég vildi segja um brtt. þessar. En annars tel ég það vera meginefni í báðum þessum brtt., að þær virðast torvelda ríkisstj. að halda niðri vísitölunni, ef samþ. væru. Ég er ekki sá aðdáandi stjórnarinnar, að ég vilji fela ríkisstj. meira vald til að meta þetta en nauðsynlegt er. En þó álít ég betra, að henni sé veitt það vald, sem hún hefur í brbl. í 2. málsgr. 1. gr., heldur en að fylgja brtt. Því að það er einungis það gert með brtt., að stjórnin hefur eftir sem áður vald til þess að meta það upp á við, sem þar er greint, hve hátt sem það kann að verða. Það lágmark er fastákveðið eftir brtt. og er ekki lægra en mundi verða í framkvæmd reiknað með frv. óbreyttu það magn, sem krafizt er til þess, að vísitalan sé reiknuð eftir, að viðbættum 25% . Um seinni brtt. er það að segja líka, að fyrst og fremst getur það verið dálítil fjárhagsleg áhætta fyrir ríkisstj. að halda eftir þessari vöru á markaðinum og geyma hana, eins og t. d. að halda eftir kjöti frá því haustið áður og geyma það fram að sláturtíð á næsta ári. Því að bæði er hætta á því og hér um bil víst, að það selst lægra verði, og svo hitt, að það getur orðið léleg eða óseljanleg vara. En svo kemur annað til greina. Stjórnin getur orðið að grípa til þeirra ráða að láta alls ekki fara fram dilkaslátrun fyrr en í sláturtíð að haustinu, og yrði þá kannske með því móti haldið eftir gömlum kjötbirgðum. Af þessu leiddi fyrst og fremst það, að þó að menn hefðu nóga peninga og vildu kaupa nýtt dilkakjöt að sumrinu, þá fengju þeir það ekki. En í öðru lagi verður þá einnig meira kjötmagn til í landinu í lok sláturtíðar. Þetta gæti því allt orðið til þess að minnka markað fyrir kjöt innanlands, gera örðugra að selja það. Og þó að kjöt megi selja úr landi, gætu þær ráðstafanir að geyma kjöt frá fyrra ári, halda í það við neytendur, orðið til þess, að meira kjötmagn færi undir lakari sölu en annars þyrfti að vera, ef flytja þyrfti þess vegna meira út af kjöti. Af þessum ástæðum er það, að ef maður vill halda niðri vísitölunni og gera ríkisstj. sem rýmst um hendur um það, þá sé ég ekki, að rétt sé að ganga inn á þær brtt., sem eru hér á þskj. nr. 167.



Herra forseti: Ég kvaddi mér hljóðs út af ummælum hv. 1. þm. Eyf., þar sem hann gat þess, að hann hefði ekki verið viðstaddur á fundi, þegar þetta mál var afgr., og er það alveg rétt, eins og líka sést á því, að hann hefur ekki skrifað undir nál. Það var þó ekki alveg rétt hjá honum, þar sem hann sagðist hafa verið fjarri umr. og afgreiðslu málsins, því að málið hafði verið rætt a. m. k. á tveim fundum, þar sem hann var viðstaddur. Og á þeim fundi, þegar málið var afgreitt, var það ekkert rætt, því að það var fullrætt á hinum fundinum, þó að endanlega hefði ekki verið gengið frá því að semja till. og bera upp, hverjir væru með þeim og móti. Ég vildi aðeins leiðrétta þetta. Og þetta var alls ekki gert til þess að sniðganga hv. 1. þm. Eyf., eins og þó hefði mátt skilja á hans ræðu, að hér hefðu verið höfð einhver svik í tafli eða brögð til þess að hann væri ekki með í afgreiðslu málsins. En svo hefur nú verið fjölgað í flestum n. hér í hv. d., að ýmsir þm. d. verða að vera í mörgum n., og vegna þess er erfiðara að ná nm. saman á fundi á venjulegum fundatíma. Og þess vegna er það, eins og er á vitorði allra hv. þdm., að oft er reynt að ná saman nefndafundum á öðrum tíma en venjulegum. Á föstudaginn var deildarfundur mjög stuttur, en þá voru viðstaddir ýmsir nm., þar á meðal hv. 1. þm. Eyf. og hv. þm. Dal., og ég hygg, að mér sé óhætt að fyllyrða, að ég hafi orðað það við þá báða, að ég ætlaði að hafa nefndarfund eftir deildarfundinn. Hv. 3. landsk. þm. og hv. 7. landsk. þm. voru þá ekki komnir, en þegar þeir voru komnir, var hv. 1. þm. Eyf. ekki viðstaddur, en ég þóttist vita, að hann mundi koma, og ég lét liggja fyrir honum heima hjá honum eða þar, sem hann dvelur, boð, svo að ég bjóst við, að hann mundi koma, og hv. þm. sagði, að hann hefði verið í bústað sínum á Hótel Borg allan tímann. Svo að það er þeim að kenna, sem ráða húsum á Hótel Borg, að hann fékk ekki boðin. Af þessu sést, hvernig í því lá, að n. öll skrifaði ekki undir nál. Eftir umtali bjóst ég við, að hv. 1. þm. Eyf. mundi skrifa undir nál. með fyrirvara, og lét ég það þess vegna liggja hjá skjalaverði, ef hv. þm. skyldi koma og vilja skrifa undir. - Ég viðurkenni, að það var ekki á reglulegum fundartíma, sem málið var afgreitt. En í þessu lá, sem sagt, ekki nein tilraun til þess að sniðganga þennan hv. þm., enda hefur hann úr þessu bætt með því að gefa út sérstakt nál. Út af brtt. hv. 1. þm. Eyf. vil ég segja það, að hann hafði orðað þetta á fundi, sem þar kemur fram. Og ég tók fram þá, eins og hæstv. fjmrh. hefur nú gert, að mér fyndist ákvæði um slíka nefndarskipun til þess að gera till. til að vinna bug á dýrtíðinni alls ekki geta átt heima í frv. eins og þessu, sem hér liggur fyrir, og ef vinna ætti bug á einu mesta vandamáli þjóðfélagsins, dýrtíðinni, þá yrði að taka það mál allt öðrum tökum. Ef aðeins er litið á brtt. hv. 1. þm. Eyf., þá felur hún í sér þau átök, að það hafa engar flokkasamstæður enn þá myndazt í landinu, sem treysta sér til að eiga við þetta mál. Til þess að leysa það þarf samtök allra stétta, nefnilega til þess að koma fram „lækkun á verði innlendra neyzluvara, lækkun kaupgjalds, verzlunarálagningar, farmgjalda, byggingarkostnaðar og iðnaðarvara.“ Það hljóta allir hv. þm. að sjá, að hér yrðu að koma til miklu gagntækari samningar en milli allra flokka þingsins, áður en slík nefndarskipun væri gerð. Og að setja ákvæði um þetta í eina gr. í frv. um allt annað mál og án þess að ég a. m. k. viti til, að það hafi verið orðað við flokkana í þinginu og þær samstæður manna, sem hlut eiga að máli, það er svo gersamlega út í bláinn og nær ekki nokkurri átt. Og ég hélt, satt að segja, að þessi hv. þm. ætlaði ekki að bera slíkt stórmál fram sem brtt. við frv. um annað mál. Mér skildist á þessum hv. þm., að hann vildi, að fjhn. gengist fyrir einhverju slíku, sem í brtt. hans felst, þannig að ríkisstj. í heild flytti málið fram. En að þetta kæmi fram sem brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir, datt mér ekki í hug. En mér þykir líklegt, að þessi brtt. sé borin fram til þess að falla og til þess svo að fígúrera það, að hún hafi verið lausn á öllum dýrtíðarmálunum, sem hv. 1. þm. Eyf. hafi fundið, en kannske ekki aðrir. Því að það er dæmalaust auðvelt að segja það að allar stéttir eigi að vinna að lausn dýrtíðarinnar með því að fórna af sínum kröfum. En það er erfiðara að framkvæma það. Ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. Alþ. samþ. á þennan hátt slíka till., enda væri það hreinasti skopleikur. Áður en nokkuð er hægt að samþ. um þetta efni á Alþ., sem að haldi komi, verða vitanlega að hafa farið fram víðtækir samningar á milli stétta. Um brtt. okkar í meiri hl. n. skal ég ekki segja margt. En mér kemur dálítið á óvart afstaða hæstv. landbrh. til hennar og sérstaklega afstaða hv. þm. Dal. Hv. þm. Dal. skrifaði undir þetta nál. alveg án nokkurs fyrirvara, enda þótt hann í n. hefði hreyft orðum um það, að hann hefði sína skoðun.

Það er tekið fram í nál.

. Það er rétt, það er tekið fram þar. Ég get verið að nokkru leyti sammála hæstv. ráðh. um það, að mér finnst hann ganga út frá því í raun og veru, að þetta mál verði í höndum núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Og ég get sagt það alveg hreinskilnislega, að ég væri ekki hræddur við þessar ákvarðanir um heimild, sem í frv. eru, ef tryggt væri, að framkvæmd þessara mála væri í höndum ríkisstj., sem ég treysti. Og núverandi hæstv. ríkisstj. hefur sýnt það, að hún vill einmitt miða við það magn vörunnar sem reiknað er með í vísitölunni plús 25%, og hún hefur gert ráðstafanir samkv. síðari brtt. meiri hl. n., til þess að nægilegt væri af vörum í landinu og til þess að vinna á móti því, að hærra verð færi inn í vísitöluna og hefði áhrif á hana. Þetta hefur hæstv. núverandi ríkisstj. sýnt. En það gæti komið önnur stjórn í landinu, sem ég alls ekki treysti til að gera þetta. Við þm. Reykv. getum, alveg án þess að vera með nokkrar ýfingar, sagt, að það hafa verið stjórnir hér í landinu langa tíma, sem við treystum ekki til neins góðs fyrir okkar umbjóðendur, sem hafa t. d. komið okkar mjólkurmálum í það horf, sem mun vera eins dæmi í veröldinni, og ég vildi alls ekki hafa ákvæði frv. um þetta efni í höndum slíkrar stjórnar. Ef hæstv. ráðh. telur þessar brtt. í raun og veru ekki segja annað en það, sem er meiningin að verði framkvæmt, þá gerir hann mér sem þm. Reykv. mjög örðugt með að samþ. þetta ákvæði frv., þó að ég vilji ekki segja, að ég fylgdi ekki frv., þó að þessar brtt. féllu. Og ég vil alls ekki reyna að knýja þær fram, ef talið er, að það mundi valda mjög miklum óskunda. Um síðari brtt., að séð sé um, að nægilegt magn sé af þessum vörum á boðstólum á markaðinum, sýnist mér í fljótu bragði, að þetta hljóti að vera hlutur, sem sé praktískur út af fyrir sig, að láta nokkuð af kjötframleiðslu síðasta árs vera til sölu við hliðina á nýju kjöti. Því að hvað sem vísitölunni líður, þá er til fjöldi manna, sem ekki vill fórna peningum til þess að kaupa að sumrinu nýja framleiðslu. Og þó að það sé lágt verð á þessari framleiðslu s. l. árs á móts við það geipiverð, sem að sumrinu er á nýju framleiðslunni, þá er það þó miklu hærra verð en útflutningsverð. Og það er ákaflega einkennilegt að keyra þessa vöru, kjötið, úr landi til þess að vera búinn með hana löngu áður en markaður er búinn fyrir hana innanlands. Ég býst við, að ég geti skrifað undir það með hæstv. ráðh., að það skipti ekki máli, eins og á stendur um stjórnarfar í landinu, þó að þetta, sem brtt. er um, verði samþ. eins og það er í frv. En það gerir þó ekki til, þó að brtt. meiri hl. n. væru samþ. Og viðkunnanlegra er af Alþingi að orða sínar heimildir skýrt. Óákveðnar heimildir geta verið nauðsynlegar, en að orða þær eins skýrt og unnt er, finnst mér eigi að gera. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um málið að svo komnu. En ég get sagt það, að þetta er ekki fyrir mér neitt slíkt meginatriði, að ég vilji stefna málinu út af fyrir sig í neina hættu, ef um slíkt væri að ræða, með því að fara að mínu áliti í þessu efni. En mér finnst frv. vera aðgengilegra í því formi, sem meiri hl. n. óskar, að það verði samþ.



Ég hygg, að það sé eindæma afgreiðsla á þessu máli frá hv. fjhn. Fyrst er borið hér fram frv. til staðfestingar á brbl., sem hæstv. ríkisstj. gaf út, og frv., er rætt áður í öllum flokkum, og mér er kunnugt um, að hv. form. fjhn. hafði þá ekkert við málið að athuga. Og ég hygg, að hv. 3. landsk. eða a. m. k. hans flokkur hafi þá ekkert haft heldur við málið að athuga, svo að hann var meðábyrgur um það, að þessi l. hafa verið sett og eftir þeim farið, þangað til þau fengju staðfestingu þingsins. En nú rísa þessir hv. þm. upp, annars vegar hv. form. fjhn. og hins vegar hv. 3. landsk. þm. og 7. landsk. þm., sem allir hafa talið sig einhverja sterkustu stuðningsmenn þessarar hæstv. ríkisstj., og vilja gerbreyta í veigamiklum atriðum þessu frv., sem hæstv. ráðh. ber fram. En þegar þetta er athugað nánar, þá er þetta ekkert undarlegt, því að það eru þessir hv. þm., sem skefjalausast ganga fram á Alþingi í því að svíkja samninginn við ríkisstj., sem þeir höfðu einnig gert í sambandi við launalagafrv., þegar þeir fóru langt út fyrir þau takmörk, sem samið hafði verið um. Og þetta virðist nú vera áframhaldandi stefna þessara manna. Það er ekki hægt að skilja á annan veg framkomu þeirra manna, sem flytja brtt. á þskj. 67. Ef litið er á það, hvaða afleiðingar það hefur, ef þessi brtt. verður samþ., þá er ljóst, að það mundi raska alveg grundvellinum fyrir útreikningi vísitölunnar í landinu. Og það er sannarlega ekki hlutverk fjhn. í sambandi við þetta mál að leggja það til. Það var nýlega sett n. til að rannsaka, hvort þessi útreikningur væri rangur. Það mál var og rannsakað mjög ýtarlega, og rökstutt álit þessara nm. var á þá leið, að útreikningurinn væri svo nálægt því, sem raunverulega ætti að gilda, að ekki var talið gerlegt að reikna um þennan grundvöll. En nú koma þessir menn, sem fylgt hafa þessum l. áður, með till. um að raska alveg útreikningi vísitölunnar. Því að ef á að leggja 25% við það magn, sem reiknað er með, þ. e. gengur inn í vísitöluna viðkomandi þessum vörum, þá verður vitanlega þessi hundraðshluti að leggjast við á öllum vörum á sama hátt. En það kann vel að vera, að það gerbreyti allri vísitölunni, ef bætt er við 25% á öllum vörum á þennan hátt 

Það á heldur ekki að gera það

. Það veit þessi hv. þm. ekkert um, sem fram í greip.

Hv. þm. bara skilur ekkert í málinu

. Ég er viss um, að hv. 1. þm. Reykv. hefur kastað svo höndum til þessa máls, að hann hefur ekki hugmynd um, hvað hann hefur undirskrifað, þegar hann lét þessar brtt. frá sér. Það virðist vera sannreynt, að þetta sé hans verk, því að hann virðist álíta, að ef hann ekki fengi þetta inn í frv., þá mundi verða erfið kosningabaráttan fyrir hann hér í Reykjavík. Hann gaf þar snöggan blett á sér, sem sýnir, að það hefur hann fyrst og fremst hugsað um í þessu sambandi, sem kæmi honum vel í þeirri baráttu. Ég vil benda þessum hv. þm. á það, hvort þeir ekki vilja kynna sér það, hvaða áhrif það hefur haft á vísitöluna á Íslandi, að þeir fóru lengra í launamálinu á síðasta þingi en viturlegt og sanngjarnt var, og að þeir vildu svo athuga um leið, hvort þeir erfiðleikar eru ekki nægilegir, sem þeir hafa bakað núverandi hæstv. ríkisstj., sem þeir styðja, þó að þeir ekki bæti því nú ofan á, sem þeir nú vilja gera í sambandi við þetta mál. Það er vitanlegt, að ef þessar brtt. verða samþ., þá er það svo, eins og hv. 1. þm. Eyf. hélt fram, að þær geta stórhækkað vísitöluna. Og hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir, að hann teldi þessar brtt. til hins lakara, og þess vegna er ákaflega einkennilegt, að einmitt hans stuðningsmenn skuli halda fast við þær og vilja fá þau ákvæði inn í l., sem gera ráðh. erfiðara að framkvæma þau. Og um hv. 3. landsk. þm. er það að segja, að þó að ég sé ekki fær um að rannsaka hjörtun og nýrun, þá vita það allir, eftir framkomu hans í þessu máli og fleiri málum, að hann er ekki nema í orði kveðnu stuðningsmaður stjórnarinnar, því að allt bendir til þess, að hann vilji gera hennar göngu erfiðari en þyrfti að vera. Ég hefði getað skilið það, ef hv. þm. Dal. hefði komið fram með þessar brtt., en hinir hv. þm. í meiri hl. n. hefðu gert fyrirvara gagnvart brtt. frá honum. En nú er þessu alveg snúið við, þannig að nú virðist það vera einmitt hv. þm. Dal., sem styður hæstv. ríkisstj., en hinir hv. nm. geri allt, sem þeir geta, til þess að hennar ganga verði erfiðari. - Ef þessi brtt. verður samþ., mun ég alls ekki treysta mér til að fylgja frv. á eftir. Ég hef, eins og hæstv. ráðh. er kunnugt, samþ. að fylgja frv. eins og það var lagt fram af hæstv. ríkisstj. og borið undir flokkana á s. l. sumri. Og ég vil segja hv 3. landsk. þm. það, að það gæti vel farið svo, að það yrði ekki svo ýkja langt þangað til að hann yrði að taka þessi mál með svolítið meiri alvöru en hann virðist hafa gert hingað til. Það er ekki alvara fyrir honum, að hann sé að reyna að vernda hag þeirra, sem kaup taka, ef hann ætlar ekki að stinga nokkurs staðar við fæti á þessari braut, sem hann nú gengur. Ég vil benda honum á það líka, að það er annar liður þessa stjórnarsamnings, sem hann virðist ekki hafa lagt eins mikið kapp á að fullnægja og honum bæri að gera, en það er að stöðva ekki vinnu í landinu. Svo að verkefnin eru nóg fyrir hann, ef hann ekki finnur, að hann hafi neitt að starfa í þágu þessarar ríkisstjórnar. Það er hægt að benda honum á nóg verkefni annað en að spilla þessu máli. Ég vil einnig benda hv. 3. landsk. þm. á það, að mér er nokkuð kunnugt um, að það er víðar en á Íslandi, sem talið er, að vísitalan sé röng. Ég vil ekki segja, að hún sé það hér. Mér er kunnugt um, að verðvísitalan í Bretlandi er miklu, miklu lægri en hér, þó að kostnaður við að lifa þar sé litlu minni en hér á landi. Og mér er líka ljóst - og það væri kannske gott fyrir hv. 3. landsk. að athuga það - að það er margfalt meira magn hlutfallslega af kjöti og smjöri, sem sett er inn í vísitöluna hér en þar í landi. Og ef farið væri í það að minnka magnið hér, sem gengur inn í vísitöluna af kjöti og smjöri, eitthvað á móts við það, sem á sér stað í Bretlandi nú, þá mundi vísitalan á Íslandi mjög mikið raskast. En hér virðist það vaka fyrir hv. 3. landsk. þm. að krefjast þess skefjalaust, að eingöngu sé litið á ímyndaða hagsmuni vissra stétta, en ekki hugsað um það, sem raunverulega af hans kröfum hlýzt fyrir þessar sömu stéttir, né heldur stuðning sinn við ríkisstj., sem m. a. hefur tekið sér fyrir hendur að halda niðri vísitölunni. Hæstv. fjmrh. benti á það, hvaða áhrif það gæti haft, ef farið væri að bæta upp saltfiskinn, eins og hann minntist á. Og það sýnir ákaflega ljóslega, í hvaða ógöngur það gæti leitt, ef þessi brtt. meiri hl. n. væri samþ. og ef svo væri farið eftir henni, sem ég sé ekki annað en að ráðh. væri skyldugur til að gera, ef efni brtt. væri sett inn í lögin.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. hélt fram í sambandi við brtt., sem hann flytur á þskj. 187, að það væri í raun og veru alveg sama, hvort sú brtt. væri samþ. eða brtt. nr. 1 á þskj. 167, því að ef vísitölumagnið væri hækkað um 25%, þá þýddi það hið sama og að fella gr. burt. Mig furðar ákaflega á þessum fullyrðingum. Hv. þm. veit, enda kom það greinilega fram í ræðu hæstv. ráðh., að vara sú, sem fyrst og fremst er höfð í huga, er smjörið. Og það smjörmagn, sem tekið er til greina í útreikningi vísitölunnar, er mjög takmarkað, ég held, að það sé eitthvað innan við hálft kg. á mann fyrir 5 manna fjölskyldu. Það er því alveg augljóst mál, að hæfilegt magn af þessari vöru er í raun og veru alls ekki hægt að ákveða minna en þetta. Og það er að mínu áliti alveg jafnrétt og eðlilegt, að sama gildi um smjörið eins og um kjötið, að niðurgreiðsla skuli hafa farið fram á hæfilegu neyzlumagni vörunnar og ekki undir því magni, sem reiknað er með í vísitölunni, að viðbættum 25%, ef vísitalan á eingöngu að miðast við lægra verðið. Ég verð að segja það, að hagfræðitöluspeki hv. þm. Barð. er mér gersamlega óskiljanleg. Það hélt ég þó, að honum ætti að vera nokkurn veginn ljóst, að ef allir liðir framfærsluvísitölunnar með sama verði og nú er reiknað með og í sömu hlutföllum um magn væru reiknaðir með 25% meira magni, þá breytti það vísitölunni ekki neitt. En þetta ákvæði um 25% viðbótina um magnið viðkomandi kjötinu er sett inn til þess af afstýra röskun á vísitölunni. Með þessu, sem ég hef sagt hér, tel ég svarað því, sem hv. 1. þm. Eyf. hélt fram. Því að það er vitað, að neyzla smjörs í landinu er meiri en vísitölumagnið og meiri en það magn, sem gert er ráð fyrir í brtt. n., þ. e. a. s. vísitölumagn að viðbættum 25%. Það er nú ekki ætlazt til þess, að þessi l. gildi nema eitt ár, og það eru engar líkur til þess, að neinir erfiðleikar verði á að selja á því tímabili alla smjörframleiðsluna innanlands, eins og líka kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. Enda virtist mér á ræðu hæstv. fjmrh., að það væri ekki sérstaklega smjörið, sem hann óttaðist í þessu efni, heldur saltfiskurinn, og ekki þá sérstaklega um hag ríkissjóðs, heldur neytendanna, af því að saltfiskurinn vigtaði svo mikið í vísitölunni.  Ég verð að taka undir það, sem hv. form. fjhn. sagði hér áðan, að mér er afstaða hæstv. fjmrh. vonbrigði. Ég átti alls ekki von á því, að hann tæki till. n. eins og hann gerði. Hann sagði að vísu, að hann legði ekki mikið upp úr, hvað ofan á yrði í þessu, en mér skildist niðurstaða hans vera sú, að hann væri á móti brtt. Ég legg hins vegar mjög mikla áherzlu á brtt. fjhn. og fæ ekki betur séð en að þær séu til mikillar lagfæringar á frv., bæði frá sjónarmiði hæstv. ríkisstj. og almennings. Það er upplýst, að þessi brbl. hafi í raun og veru verið framkvæmd alveg eins og hér er gert ráð fyrir að því er snertir kjöt og kartöflur og alveg eins og yfirlýst var af hæstv. ríkisstj., að hún mundi sjá um, að nægilegt magn væri á boðstólum af þessum vörum frá fyrra ári og með lægra verðinu, og á þessu var útgáfa l. beinlínis byggð. Hv. 1. þm. Eyf. heldur því fram, að eftir orðalaginu í síðari brtt. fjhn., þá sé skylt að hafa til á boðstólum nýtt kjöt, sem slátrað sé eftir 1. ágúst, og kartöflur, sem teknar eru upp eftir þann tíma, til þess að gefa lagagr. gildi. Ég held, að þetta sé hinn mesti misskilningur, og ég á erfitt með að gera mér grein fyrir því, hvernig hv. þm. hefur komizt að þessari niðurstöðu. Vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa brtt. upp. „Verðlag á kjöti af sauðfé, sem slátrað er til sölu á tímabilinu frá 1. ágúst til 1. september 1946, og á kartöflum, sem teknar eru upp og seldar á sama tíma, skal eigi hafa áhrif á vísitöluna, enda sé á boðstólum nægilegt magn af þessum vörum með því verði, sem reiknað er með í vísitölunni.“ Þessar vörur eru kjöt og kartöflur, og það, sem tekið er upp eða slátrað er á þessum tíma, skal ekki hafa áhrif á vísitöluna, ef af þessum vörum er til nægilegt magn á boðstólum á sama tíma með vísitöluverði. Blandast nokkrum manni hugur um, að þetta sé ekki alveg rétt? Þessar vörur eru kjöt og kartöflur, en undantekið er það, sem tekið er upp eða slátrað á því tímabili, sem að framan greinir. Ef ekki stendur á öðru en orðalaginu, þá er sjálfsagt að breyta því þannig í brtt., að jafnvel hv. þm. sé fullnægt í þessu efni, en mér finnst orðalagið fullkomlega skýrt: Að því er snertir efnisbreyt, sjálfa, þá er nákvæmlega fylgt þeirri framkvæmd, sem var á l. í haust, eins og hv. form. n. tók fram, og eins og hann tók sömuleiðis fram, þá er auðvelt fyrir hæstv. ríkisstj., án nokkurs verulegs kostnaðar, að sjá um, að þessu verði framfylgt, og efast ég ekki um, að þetta sé hægt, ef hún ætlar sér það. Ef það hins vegar er ekki gert, þá er vísitalan á þessu tímabili stórkostlega fölsuð, og því er ekki að leyna, að megintilgangurinn með till., n. er sá að gera það skýrt, að ekki sé verið að rjála við vísitöluna að öðru leyti en því, að sá tími, þar sem gert er ráð fyrir, að ekki sé tekið til greina hærra verðið, hann er lengdur upp í 51 dag, en þó því aðeins, eins og tekið er fram í till., að hæfilegt magn sé til af þessum vörum á boðstólum með lægra verðinu. Hæstv. ráðh. tók svo til orða: „Hvaða vit er í því, þótt hundrað dilkum sé slátrað, að það hækki vísitöluna um svo og svo mörg stig?“ Ég er hæstv. ráðh. algerlega sammála og álít það skyldu hverrar ríkisstj. að koma í veg fyrir slíkt, og er ekkert auðveldara: Annaðhvort er til nægilegt magn af þessum vörum frá fyrra árs forða eða ef það er ekki til, þá má slátra og skammta það kjöt og borga niður. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að mér voru það vonbrigði, hvernig hæstv. ráðh. tók þessum brtt. n., en hann sagðist ekkert leggja upp úr því, hvort þær yrðu samþ. eða felldar. Ég vil hins vegar láta það í ljós hér í hv. d. og í áheyrn hæstv. fjmrh., að ég legg mikla áherzlu á að þær verði samþ. Við hv. þm. Barð. hef ég ekkert að segja frekar en það, sem ég hef áður sagt.



Ég ætla ekki að taka mikinn þátt í þessum umr. almennt, en ætla að gera grein fyrir því, hvernig ég ætla að greiða atkv. um þessa till. Ég tel það koma ákaflega greinilega í ljós, þegar rætt er um dýrtíðarmálin, að þessi flækja verður alltaf stærri og stærri og þeir, sem við hana fást, eru farnir að flækja sig meira og meira í hana sjálfir. Þetta er alveg eðlilegt, vegna þess, að það verður stöðugt þrengra það svið, að hægt sé að gera ráðstafanir í þessum málum sem ekki hækki verulega vísitöluna, á annan hátt en að gera ráðstafanir, sem eru óheiðarlegar, því að það er raunveruleg fölsun á vísitölunni, sem menn eru æ meir að komast inn á. Það er ákaflega skoplegt, þegar maður hlustar á ræður eins og þær, sem hér eru fluttar um þetta mál, þar sem verið er að blanda því saman og flytja um það hrókaræður, hvort dýrtíðin sé með þessum ráðstöfunum aukin í landinu, því að hvaða till. sem samþykktar eru hafa engin áhrif á dýrtíðina í landinu, en hafa hins vegar áhrif á það, hvort vísitalan er fölsuð eða ekki. Þannig er byrjað að blanda saman tvennu alveg gerólíku: Vísitölunni, sem er mælikvarðinn á dýrtíðinni, og dýrtíðinni sjálfri, og það er farið að gera hæstv. ríkisstj. svo erfitt fyrir, að gengur landráðum næst, ef menn ganga ekki inn á að falsa mælikvarðann. Ég ætla ekki, eins og ég sagði áðan, að koma langt inn á þessi dýrtíðarmál. Það má vel vera rétt, sem hér hefur komið fram, að ekki sé stund til þess að ræða þau ýtarlega í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, en það má þó minnast á það í sambandi við ræðu hæstv. fjmrh., þar sem hann minntist á, að ríkisstj. gerði allt, sem í hennar valdi stæði, til að halda dýrtíðinni niðri, og minntist þá á innflutninginn frá útlöndum, að nú einmitt þessa dagana er verið að gera samninga, þar sem mér er sagt, að gert sé ráð fyrir ráðstöfunum, sem væntanlega halda dýrtíðinni uppi meira en flest eða allt annað. Það getur vel verið, að þær sögur, sem um þetta ganga, séu rangar, og væri fróðlegt að heyra frekara um þetta mál. Nú, þegar samningar eru gerðir um kaup á íslenzka skipaflotanum, fullyrða margir, að ekki sé hægt að ganga frá samningunum nema með því móti að banna frjálsar siglingar og frjálsan markað á flutningsgjöldum til landsins. Þeir álíta, að það sé komið svo, ef þessir samningar eru gerðir og frjálst heimsmarkaðsverð á flutningsgjöldum fær ekki að ráða, hér eins og annars staðar, að þá geti ekkert af skipum Eimskipafélagsins siglt, og þeir, sem flytja vörur með þessum skipum og verða að borga allt að þreföld flutningsgjöld, geti það ekki nema með þeim afleiðingum, að það komi fram á vöruverði þeirra, sem enginn kærir sig um. Þessi flækja er hvert sem maður lítur og kemur m. a. fram í siglingamálunum, þar sem varðar einna mestu, að við getum fengið að búa við það markaðsverð, sem gildir í siglingum, því að það mundi hafa hagkvæm áhrif á allt verðlag í landinu. Það má minnast þess í þessu sambandi, að það komu hingað nokkur skip, sem fluttu timburfarm utan við samtök Eimskipafélagsins, og var verð á því 30–40% lægra en annars hefði verið vegna lægri flutningsgjalda., Þess vegna er það, þegar rætt er um þessi mál, mjög smávægilegt atriði, hvaða till. verði samþ. Ég get í þessu sambandi bent þeim, sem flytja. till. um þetta mál af áhuga fyrir því, að vísitalan sé ekki fölsuð, á það, að till. í sambandi við smjör, kartöflur, sem teknar eru upp snemma, og dilkakjöt, sem slátrað er fyrir venjulegan slátrunartíma, snertir þetta mál mjög lítið. - Vildi ég t. d. minnast lítillega á húsaleiguvísitöluna. Ég hef heyrt það staðhæft, að hún sé fölsuð um 15–21 stig, enda vita menn, hvernig húsaleigan er. Það kom t. d. maður til mín í gær, og sagði hann, að hann hefði fengið íbúð, sem kostar 1300 kr. á mánuði, og yrði hann að leigja hana til 5 ára. Þessar till., sem hér liggja fyrir, hafa því mjög lítil áhrif á þessi mál: Vísitalan er fölsuð á svo fjölda mörgum sviðum, og þeir, sem flytja þessar brtt., til þess að koma í veg fyrir, að hún verði fölsuð, hvað snertir þær vörutegundir, sem áður er á minnzt, þeir gera vissulega ekki hreint fyrir sínum dyrum, því að fölsunin er margfalt stærri á öðrum sviðum og þá fyrst og fremst að því er snertir húsaleiguna, þar sem sumir verða að borga 1300 kr. í húsaleigu, sem mönnum er reiknað 25–300 kr. í vísitölunni. Þessir menn, sem verða að sæta þessum kjörum, vinna í sömu stofnunum, sömu vinnu fyrir sama kaup og aðrir, sem búa í gömlum íbúðum, en eru annars settir 900–1000 kr. neðar á mánuði en hinir með þessum vísitöluútreikningi. Það er þess vegna ekki hægt að halda þessum málum þannig áfram, og það er engin leið til út úr þeim nema sú eina að reyna að færa dýrtíðina niður, svo sem till. eru gerðar um, að byrjað verði að vinna að, af hv. 1. þm. Eyf. Það er eina leiðin í málinu, hitt er endalaus flækja. - Hef ég nú drepið á sárafá dæmi þessa og er þó af nógu að taka, en þau sýna, m. a. húsaleigan, í hverjar ógöngur þessi mál eru komin. Núverandi ástand í þessum málum er orðið alveg óþolandi og er ekki hægt að láta þegnana búa við tvenns konar rétt í einu þjóðfélagi. Ég álít þess vegna og hef alltaf álitið, að leiðin í þessu máli væri ekki að reyna til þess að falsa vísitöluna, heldur það að láta hana koma fram eins og hún er og að reyna að bæta meinið með því að taka það öðrum tökum en nú er gert heldur en að halda þessum skollaleik áfram. Vísitalan verður að koma fram eins og hún er, og það bætir ekkert - jafnvel ekki í svip að vera að falsa vísitöluna frá því, sem hún raunverulega er. Þess vegna eru þær till., sem hér liggja fyrir frá hv. meiri hl. fjhn., ekki samkvæmt því, sem ég hef nú sagt, þótt þær séu í meira samræmi við það, sem mér hefði getað fallið í geð, heldur en þær till., sem liggja fyrir í brbl. eins og þau voru lögð hér fyrir. Hv. 1. þm. Reykv. sagðist ekki geta greitt atkv. með brbl. eins og þau lægju fyrir, vegna þess að engin vissa væri fyrir því, að sú ríkisstj., sem nú situr að völdum og hann ber svo mikið traust til, sitji við völd næsta ár, - þá gætu verið teknir við vondir menn, og að hann vildi ekki gefa þeim svona mikið vald, sem ríkisstj. er með þessum brbl. gefið í hendur, því að í 2. mgr. 1. gr. þeirra er ríkisstj. gefið vald til þess að ákveða, hvað sé hæfilegt neyzlumagn þeirrar vöru, sem þar um ræðir. En um leið og hv. þm. lýsir því yfir, að hann geti ekki fylgt málinu, vegna þess að svo geti farið, að einhverjir vondir menn hafi tekið við völdum næsta haust, þá leiðir það af afstöðu minni til hæstv. ríkisstj., að við vitum, hvaða ríkisstj. situr að völdum í dag og á morgun, og getum því með miklu meiri rökum sagt, að við treystum núverandi ríkisstj. alls ekki til þess að meta þetta, enda sýnir það sig, eftir því sem hv. 1. þm. Eyf. upplýsti hér, að á Akureyri fái menn skömmtunarseðla í staðinn fyrir smjör, og þótt annars staðar á landinu fáist erlent ódýrara smjör, sem reiknað er með í vísitölunni, þá verði þeir að kaupa þar smjör, þegar það fæst, á 20–30 kr. hvert kíló, - að þessar framkvæmdir, sem smjörvísitalan er reiknuð eftir, er helber skollaleikur, því að það neyzlumagn, sem miðað er við, er ekki nema lítið brot af því neyzlumagni, sem það er á hvern einstakling í landinu. Mér finnst því fyrri brtt. hv. meiri hl. fjhn. um þessar 25% til viðbótar, sem reikna skal með vísitölunni, vera eðlileg. Og enn fremur mun ég fylgja síðari brtt., sem snertir verðlag á dilkakjöti, sem slátrað er fyrir venjulegan slátrunartíma, og kartöflum, sem teknar eru upp óvanalega snemma, að þar er tekið fram : „. . . . enda sé á boðstólum nægilegt magn af þessum vörum með því verði, sem reiknað er með í vísitölunni . . . . “, og það af þeirri einföldu ástæðu, að leiðin út úr dýrtíðarmálunum er ekki fölsun á vísitölunni, heldur verður að taka þessi mál og ráða fram úr þeim eins og þau liggja fyrir. Þessi fölsun leiðir aðeins til enn meiri flækju á málinu, og er þegar komið meira en nóg af slíku. Og þetta, sem hér liggur fyrir og hv. 3. landsk. og hv. 1. þm. Reykv. telja sig vera að berjast fyrir, breytir þessum málum aðeins smávægilega í samanburði við þá stórkostlegu fölsun, sem á sér stað á vísitölunni á húsaleigunni í Reykjavík. Ég skal svo efna það loforð, sem ég gaf í upphafi máls míns, að fara ekki að ræða þessi mál of almennt, en vildi gera þessa grein fyrir atkv. mínu.



Það var ákaflega skemmtilegur fyrirlestur, sem hv. þm. Str. hélt yfir okkur um dýrtíðina og fölsun á vísitölunni, en sannast að segja kemur það lítið því máli við, sem hér er til umr. Ég skil ekki í því, að hv. þm. hafi sett sig svo lítið inn í þetta mál, að hann geri sér ekki ljóst, að ekki er um fölsun á vísitölunni að ræða í neinu atriði þessa frv., sem hér liggur fyrir. - Að því er snertir tvenns konar verð á vöru í 1. gr. frv., þá er vitanlega talað út frá því sjónarmiði, að einungis sé átt við verð á smjöri, því að tvenns konar verð hefur ekki verið notað um neina aðra vöru, Eins og ég gat um áðan, þá er það vitað, að sá smjörskammtur, sem nú hefur verið gefinn út, er áreiðanlega eins mikill eins og meðalnotkun hefur verið áður en ameríska smjörið kom á markaðinn, og það er sami skammtur eins og reiknað er með í vísitölunni. Hvernig er þá hægt að kalla að fölsun á vísitölunni, þótt ekki sé reiknað með því magni af smjöri í vísitölunni, sem selt er sem hrein „lúxusvara“ og nokkrir fáir útvaldir fá að njóta, en almenningur aldrei, og kemur varla í verzlanir nema í einum einasta kaupstað á landinu? Það, sem máli skiptir, er á hvaða verði fólkið fær vöruna, sem það neytir, en ekki hitt, hvaða verð kann að vera sett á vöru, sem almenningur hefur ekki aðgang að. - Hvað hitt atriðið snertir, sem um ræðir í 2. gr., er ljóst, að það er ekki sett í því skyni að falsa vísitöluna. Það má að vísu segja, að það er gert mögulegt að láta vöru koma á markað, sem ekki er tekin inn í vísitöluna, en vöru, sem alls ekki mundi koma á markað, ef þessi ákvæði væru ekki sett. Þá er spurningin aðeins um þetta: Er fólkið betur sett, ef varan kemur alls ekki á markað, eða ef varan kemur á markað og hefur ekki áhrif á vísitöluna? Og ef það hins vegar notar réttinn til þess að kaupa vöruna, þá fær það ekki þann kostnað uppborgaðan með aukinni vísitölu. Ef 2. gr. frv. yrði felld niður, þá er það fyrirfram vitað, að sumarslátrun á sér ekki stað, og hið sama gildir um nýjar kartöflur, og er fólkið þess vegna að engu leyti betur sett, hvað það ákvæði snertir. - Hitt er svo allt annað mál - og um það getur hv. þm. Str. talað með meiri rökum en það, sem snertir önnur þau atriði, sem hann gerði að umræðuefni, að það eru önnur atriði, eins og húsaleigumálin, sem hann var að tala um, sem hafa allt annars konar áhrif en hér um ræðir. Að sjálfsögðu verður að viðurkenna það, að þau mál eru að verða stórkostlegt vandamál, sem verður stöðugt meira með hverju árinu, sem líður. Og því kemur engum til hugar að neita, að þeir menn hér, sem verða að búa í nýjum íbúðum, eru verr settir en þeir, sem í gömlu íbúðunum búa. En það er mál, sem ekki kemur því máli við, sem hér er til umr. Mér er það ljóst, að þetta er mál, sem verður að taka ákvarðanir um, áður en langt um líður, og er ekki vandalaust verk að leiða það til lykta. - Hv. þm. Str. var enn fremur að tala um, að ríkisstj. væri að gera einhverjar ráðstafanir til þess að hindra frjálsar siglingar til landsins. Ég hef ekki heyrt talað um þetta fyrr, a. m. k. bendir það ekki til slíks, að byrjaðar eru nú áætlunarferðir milli Íslands og Danmerkur, sem eru í höndum dansks skipafélags, og hef ég ekki heyrt talað um, að neinar óskir hefðu komið fram um að leggja hindrun í veg þessara siglinga, heldur þvert á móti, og er hér almenn ánægja yfir þeim. Mér þykir vænt um að heyra, að hv. þm. Str. er óhræddur við þessa 25% hækkun, sem um getur í fyrri brtt. hv. fjhn., og vona ég, að hann gerist þá til að verja ríkisstj. fyrir ásökunum um, að hún eyðileggi smjörmarkað bænda, ef till. þessi kemst fram. Út af því, sem hv. frsm. fjhn. sagði, vil ég láta þess getið, að það undrar mig, að afstaða mín skyldi vera honum vonbrigði, því að á þeim stutta fundi, sem ég átti með hv. fjhn. um þetta mál, færði ég fram hin sömu rök eins og ég gerði hér áðan, aðeins í færri orðum, en legg ekki mikla áherzlu á, að till. verði samþ. Ég legg enga höfuðáherzlu á þetta atriði. Ég mundi geta sætt mig við það. Breyt. á 2. gr. skipta litlu máli. Síðan vísitalan var ákveðin, hefur kjötsalan aukizt. Þegar aukning hefur orðið á kjötskammtinum, hefur meira verið borgað niður en tekið er inn í vísitöluna. Allt öðru máli gegnir um smjörið, því að þar er ómögulegt að gizka á þetta. En smjörmagnið hefur ekki vaxið síðan vísitalan var ákveðin. Ríkisstj., taldi því ekki gengið á rétt almennings, þó að smjörskammturinn héldist óbreyttur. Ef sá möguleiki væri fyrir hendi, að ríkisstj. keypti upp svo og svo mikið magn af saltfiski, væri eðlilegt að taka svo mikið magn inn í vísitöluna. Hv. þm. kom með dæmi um fráleita niðurstöðu. Aðeins mætti láta skammta dilkakjöt, ef stj. tæki inn í vísitöluna ákveðið magn. Ekkert vit væri í því. Meðalneyzla á kjöti er ekki eins mikil og neyzla ársins. Ef þessi leið væri farin, ætti skammturinn ekki að vera nema 50% af því, sem tekið er inn í vísitöluna. Þegar talað er um fölsun á vísitölunni, þá er það miðað við hagsmuni fólksins og að það sé ekki verr sett en áður en vísitalan var ákveðin. Þó að sérréttindi gildi, er fjarstæða að tala um fölsun á vísitölunni.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félmrh. fyrir, hve skjótt hann hefur brugðizt við þáltill., sem ég bar fram á síðasta Alþ. og samþ. var um þetta mál. Ég hefði þó kosið, að ýmis atriði í frv. væru á annan veg. Ég hef að vísu samið frumdrög að frv. um þetta efni, sem bæjarstjórn Rvíkur hefur lýst sig fylgjandi, en mun þó ekki flytja það að sinni. Ég mun ekki fara að rekja frv. eins og það liggur hér fyrir, en vil láta það koma fram, að ég tel þátt ríkisins um heilsuspillandi íbúðir of lítinn, þó að ég telji frv. góðra gjalda vert, svo langt sem það nær. Þó að ég teldi æskilegra að hafa hér nokkurn annan hátt á, skil ég vel afstöðu hæstv. ráðh. og vil á engan hátt vanmeta hans aðgerðir: Ég ætla ekki að ræða málið meira á þessu stigi. Og frv. kemur það seint fram, að ekki er hægt að ræða það eins ýtarlega og æskilegast hefði verið. En einmitt þess vegna og af því að það fjallar um ýmis ólík atriði, hefði ég álitið, að höfuðkaflar frv. hefðu átt að flytjast hver í sínu lagi, því að enda þótt menn verði sammála um sum atriði þess, er óvíst, að svo verði um það allt. Þess vegna álít ég óheppilegt að hafa það allt í einum lagabálki. Mun ég því hreyfa því í n., sem fær frv. til meðferðar, hvort ekki væri betra að skipta því í fleiri hluta. Ég vildi hreyfa hér einu atriði vegna ummæla hv. þm. Str. um innflutning á sænskum húsum og að það mundi greiða úr húsnæðisvandræðunum. Ég hef að vísu enga þekkingu á þessum málum sjálfur og vil því ekki vefengja það, sem hv. þm. sagði, en fróðir menn, sem ég hef fyllstu ástæðu til þess að taka trúanlega, segja mér, að þessi sænsku hús mundu verða litlu ódýrari, þegar þau eru komin upp hér. Hið svo kallaða Kron-hús sannaði, að af þessu mundi vera vafasamur hagnaður. Ég hefði nú álitið rétt, að sérstakur fagmaður færi til Svíþjóðar og gæfi ríkisstj. skýrslu um þessi hús og áætlaði kostnað við að koma þeim hingað og setja þau upp. Það væri nefnilega slæmt að fara að flytja þau inn, ef svo kæmi í ljós, að það væri ekkert til bóta. En ef það sannaðist hins vegar, að þetta væri til bóta, þá væri það auðvitað ágætt. - Ég vildi nú beina þeirri uppástungu til hæstv. félmrh., hvort ekki væri heppilegt að senda fagmann í þessu skyni til Svíþjóðar. Ég hafði jafnvel hugsað mér að flytja sérstaka þáltill. um þetta, en ef hæstv. ráðh. tæki vel í það, þá væri það óþarft.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson.) : Herra forseti. Út af ummælum hv. 6. þm. Reykv. um það, að frv. komi seint fram, vildi ég segja það, að þetta er svo mikið efni, sem krefst rækilegs undirbúnings, að það hlýtur alltaf að taka sinn tíma. Þess vegna hefur það ráð verið tekið hér að framkvæma fyrst og fremst það bráðnauðsynlegasta af þessu, þótt ekki væri hægt að taka allt. Viðvíkjandi sænsku húsunum vildi ég geta þess, að skipulagsstjóri fór utan í sumar og athugaði þau nokkuð þá, og núna er húsameistari ríkisins ytra og gæti þá e. t. v. athugað þau eitthvað nánar. Ástæðan til þess að bera fram heildarlöggjöf um húsbyggingar í heilu lagi er sú, að fara verði eftir beinum l. í því efni, en þó gæti auðvitað þurft að gera einhverjar breyt., og væri ég þá fús til þess að ræða það við n., sem um frv. fjallar, ef hún óskar þess. Tveir fyrstu kaflar frv. eru að verulegu leyti byggðir á núgildandi lögum, og hafa þau l. fengið nokkra reynslu. Sú löggjöf yrði því aukin til muna með samþykkt frv. Hv. þm. Str. var fullur vandlætingar út af frv., vegna þess að ekki væri um verulegar breyt. að ræða varðandi sveitirnar. Hann sagði, að ég hefði ekki komið fram með það, þar eð það heyrði ekki undir mig, en nú hefur hann flutt frv. varðandi þetta, sem er mjög líkt tveimur köflum í þessu frv. Hann átaldi ríkisstj. fyrir, að hafa ekki komið í veg fyrir spákaupmennsku með húsnæði. Þessi ríkisstjórn hefur nú aðeins setið lítinn hluta ófriðartímans, en sjálfur sat þessi hv. þm. í ríkisstjórn 2–3 ár af stríðstímanum, en sá enga ástæðu til þess að gera neinar úrbætur, og situr því ekki á honum að skamma núverandi ríkisstjórn fyrir þetta. Hann talaði enn fremur um ýmis vandkvæði á því að bæta úr efnisskorti, skorti á vinnuafli o. fl. Mér er þetta fyllilega ljóst, en það er bara engin afsökun fyrir því að hefjast ekki handa. Hv. þm. Str. talaði um það, að í þessu frv. væru lögleidd ýmis mismunandi réttindi þegnanna En hann vitnaði í ummæli Beveridge, þess efnis, að allir ættu að hafa jafnan rétt. Í 5. gr. í frv. hv. þm. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnir byggingarfélaga á hverjum stað gera tillögur um lánskjörin til stjórnar byggingarlánasjóðs með hliðsjón af óskum, efnahag og ástæðum lántakanda - - “ Í hans frv. á að fara eftir óskum, efnum og ástæðum lántakenda. Hefur þá flm. í frv. fylgt þeirri reglu að ívilna þeim, sem verr eru stæðir. Mér finnst alls ekki sitja á honum að deila á mig fyrir að hafa fylgt þeirri reglu. Hv. þm. Str. varaði við því og brýndi hv. þd. um það að fara ekki inn á þennan grundvöll, sem lagður væri í frv. Ég vakti athygli á því í gær, að tveir fyrstu kaflar þessa frv. eru byggðir á núgildandi löggjöf, en þó auknir allmjög möguleikar bæði byggingarsjóða verkamanna og byggingarfélaganna til þess að byggja miklu meira en nú er gert. Nú stóð þessi hv. þm. að vísu e. t. v. ekki öðruvísi en nokkuð til knúinn að þeirri löggjöf, sem nú gildir um þetta efni. En þó hafði ég ekki haldið, að hún væri honum svo mikið á móti skapi, að hann þyrfti beinlínis að brýna hv. þd. til þess að fara ekki inn á grundvöll núgildandi laga um byggingarmál, grundvöll, sem sýnir sig að hafa gefizt sæmilega, enda þótt framlög á þeim grundvelli þurfi, vegna núverandi ástands, að hækka verulega frá því, sem nú er.  En hvað er það þá, sem hv. þm. Str. er svo andstætt í frv.? Er það sá grundvöllur, sem lagður er í tveimur seinni köflum frv.? Annar þeirra kafla víkur að því, að gerðar séu óvenjulegar ráðstafanir vegna þess óvenjulega ástands, sem nú ríkir, til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Er það sá grundvöllur, sem hv. þm. Str. er svo mikið á móti skapi? Er honum það á móti skapi, að Alþ. geri nú á þessum tíma óvenjulegar ráðstafanir til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum? - Ég vænti þess, að hv. samflokksmenn hv. þm. Str. beini þessari spurningu áfram til hans, þegar hann verður hér viðstaddur við framhald umr., sem ég get ekki - því miður - vegna væntanlegrar fjarveru verið þátttakandi í. Hv. þm. Str. lét þess getið, að hann væri mikið á móti spákaupmennsku og að það væri ákaflega leitt, að ríkisstj. hefði ekki gert ráðstafanir fyrr en á elleftu stundu til þess að útrýma spákaupmennsku í húsasölu og húsbyggingarmálum. - Síðasti kafli frv. þessa miðar að því að útrýma þessari spákaupmennsku. Og þó að í hinu ágæta frv. þessa hv. þm. sé vikið að hvorugum þessara kafla í frv. mínu, hvorki kaflanum um að útrýma heilsuspillandi íbúðum né heldur kaflanum til þess að gera ráðstafanir til þess að byggingarefni verði notað fyrst og fremst til byggingar íbúðarhúsa fyrir þær fjölskyldur, sem ekki óska eftir að búa í neinum stórum höllum, þá get ég ekki ímyndað mér, að hv. þm. Str. hafi svo mikla andúð á því að útrýma heilsuspillandi íbúðum né heldur hinu, að gerðar séu sérstakar ráðstafanir til þess, að byggingarefnið sé notað til þess að koma upp hæfilegum íbúðum fyrir almenning í landinu, að þess vegna hafi hann verið að brýna hv. þd. til þess að fara ekki inn á þann grundvöll, sem lagður er í þessu frv. En hvað er það þá, sem hann er að vara við? Er hann að vara við því einu að gera nokkrar aðrar ráðstafanir hér á Alþ. til þess að bæta úr húsnæðisleysinu en þær, sem hann sjálfur hefur lagt til, hversu ófullkomnar sem þær eru? Það má vel vera, að þetta sé í samræmi við framkomu þessa hv. þm. í ýmsum málum. - En þó er engin ástæða fyrir hv. þd. til að taka þær brýningar til eftirbreytni.



Herra forseti. Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hv. form. heilbr.- og félmn., hvernig líði húsnæðisfrv. Það er langt síðan það kom fram, og þetta er afar mikilvægt mál, en ekkert hefur á því bólað.



Herra forseti. Það er nú ekki vonum fyrr, að spurt er um þetta. En ýmsar ástæður eru fyrir þessum drætti, og skal ég ekki frekar um þær fjölyrða, ef þess er ekki óskað, en nefndin hélt fund í morgun og heldur fund á morgun, og verður málið væntanlega tilbúið frá n. næstu daga.