Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í hádegisútvarpi var lesin frétt eða tilkynning frá gjaldeyrisbönkunum þess efnis, að gjaldeyrisviðskipti væru felld niður um sinn og þangað til öðru vísi yrði ákveðið. Ég vildi leyfa mér að mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. bankamálaráðh. gæfi þingheimi nánari skýringu á þessari ákvörðun. Fólk spyr, hvað hér sé að gerast. Fólk spyr, hvort það megi á næstunni vænta viðbótargengisfellingar. Er jörðin að skríða undan fótum okkar? Ég skal á þessu stigi engan dóm leggja á þessa ákvörðun. Ég kemst hins vegar ekki hjá því að vekja athygli á því furðulega ósamræmi á milli þess, sem nú er gert, og þess, sem var að gerast hér á hv. Alþ. á mánudaginn í fyrri viku. Þá var verið að afgreiða hér mál um ráðstafanir vegna gengisbreytingar. Þá var gjaldeyrisbönkunum lokað einn dag. Það var talin höfuðnauðsyn á, að þetta mál yrði afgreitt þá samdægurs, vegna þess að manni skildist, að traust landsins út á við væri í hættu, ef ekki væri hægt að opna gjaldeyrisbankana á réttri stundu næsta dag. Og til mín komu þá bæði hæstv. forsrh. og hæstv. viðskmrh. og lögðu á það þunga áherzlu, að þetta mál næði fram að ganga, svo að bankarnir gætu hafið gjaldeyrisviðskipti næsta dag. Og jafnvel bankastjórar höfðu samband við mann út af þessum tíðindum og lögðu áherzlu á það, að hægt væri að opna bankana. Manni skildist þá, að einhver ósköp mundu ske, ef ekki væri hægt að opna gjaldeyrisbankana þegar á venjulegum tíma á þriðjudag. Og svo mikil áherzla var á þetta lögð, að okkur þm. Ed. var haldið á næturfundi fram undir kl. 5. Nú er gjaldeyrisviðskiptum lokað, ekki einn dag, ekki um neinn ákveðinn tíma, heldur þangað til öðru vísi kann að verða ákveðið. Ég tel víst, að þeir, sem þessa ákvörðun hafa tekið, hafi í höndum miklu fyllri upplýsingar um þetta efni heldur en þær, sem heyra mátti í útvarpi, og ég tel æskilegt, að þær upplýsingar komi hér fram, þannig að þingheimur geti frekar áttað sig á þeim tíðindum, sem hér kunna að vera í vændum, og þjóðin öll. Það hefur verið kunnugt, að það hefur leikið orðrómur á því, að frankinn mundi vera í hættu. Nú er mér ekki kunnugt um það, að Ísland hafi haft ýkja mikil viðskipti við Frakkland, og veit þess vegna ekki, hvort ástæða mundi vera til að hætta gjaldeyrisviðskiptum á Íslandi, þó að gengisbreyting kynni að vera í vændum á frankanum. En hitt má vel vera, að gengisbreyting á frankanum, ef til kæmi, dragi meiri slóða á eftir sér. Og þá er rétt, að það sé hér upplýst, ef kostur er. Eitt er víst, að þeir vísu menn, sem peninga- og gjaldeyrismálum ráða hér á landi, hafa sjálfsagt ekki hrapað að ákvörðun sem þessari, og eitthvað hlýtur á bak við að búa, og það vænti ég, að hæstv. viðskmrh. upplýsi hér á eftir.



Herra forseti. Fyrir hádegi í dag barst ríkisstj. og Seðlabankanum vitneskja um, að í nágrannalöndum okkar væri opinber skráning á gengi felld niður og öllum gjaldeyrisviðskiptum frestað, þangað til öðru vísi væri ákveðið. Það er um það spurt, hvað hér sé að gerast. Ég vona, að um það geti enginn ágreiningur verið, að þegar öll nágrannalönd okkar grípa til slíkra ráðstafana að fresta gengisskráningu og hætta gjaldeyrisviðskiptum um sinn, komi ekki til mála, að við hér á Íslandi höldum uppi opinberri gengisskráningu og höldum áfram gjaldeyrisviðskiptum. Ástæðan er einfaldlega sú, að við getum að sjálfsögðu ekki haldið áfram að verzla með erlendan gjaldeyri, sem enginn veit, hvers virði er í raun og veru. Ef seðlabankar og gjaldeyrisbankar í nágrannalöndum telja sig knúða til þess að hætta viðskiptum með allan gjaldeyri, vegna þess að tiltekinn gjaldeyrir sé orðinn óviss í verði, þá vona ég, að allir geti verið sammála um, að ekki kemur til mála, að við höldum áfram fast við ákveðna skoðun á því, hvers virði sá gjaldeyrir sé, sem allar aðrar þjóðir telja sig orðnar í óvissu um, hvers virði sé. Það, sem hér er að gerast, er því það, að um ákvarðanir er að ræða af hálfu yfirvalda í öllum helztu viðskiptalöndum okkar, sem við getum að sjálfsögðu ekki látið eins og vind um eyru þjóta. Við það, sem ég sagði áðan, bætist svo, að hætta kynni að vera á spákaupmennsku, sem yrði efnahagslífi og íslenzkum viðskiptaaðilum til mikils tjóns. Ég vona því, að stjórnarandstaðan geti á það sjónarmið fallizt, það sjónarmið, sem var einhuga sjónarmið ríkisstj. og Seðlabankans, að þessir alvarlegu atburðir erlendis gerðu það algerlega óhjákvæmilegt fyrir okkur Íslendinga að taka fullt tillit til þeirra, þ. e. a. s. hegða okkur með sama hætti og yfirvöldin í nágrannalöndum hafa hegðað sér. Það er áreiðanlega nóg um að deila milli stjórnar og stjórnarandstöðu á þessu sviði og mörgum öðrum sviðum, þó að við kjósum að standa saman um ákvörðun, jafnmikilvæga ákvörðun og þessa, þar sem um augljósa hagsmuni Íslands er að tefla og óverjandi mundi vera að hegða sér öðru vísi heldur en ríkisstj. og Seðlabankinn ákvað í morgun, að gert skyldi. Að því er það snertir, hvað sé að gerast í Vestur-Evrópu, þ. e. a. s. hver sé ástæða þess, að þjóðir Vestur-Evrópu grípa til jafn gagngerðra ráðstafana og hér er um að ræða, get ég að sjálfsögðu ekki mikið sagt. Þó er mér óhætt að segja þetta. Það hefur verið kunnugt í öllum fjármálaheiminum undanfarna mánuði, vikur og þó sérstaklega undanfarna daga, að Frakkar hafa átt við mikla erfiðleika að etja í sínum greiðsluviðskiptum. þannig að það hefur mjög komið til tals þar í landi, sterkur orðrómur verið uppi um það, að franska ríkisstjórnin og franski seðlabankinn muni grípa til gengislækkunar frankans til þess að gera alvarlega og endanlega tilraun til þess að eyða þeim greiðsluhalla og þeim gjaldeyriserfiðleikum, sem Frakkar hafa átt við að etja. Á hinn bóginn hefur það verið svo, að nágrannaþjóð Frakka, Þjóðverjar, hafa búið við mikinn greiðsluafgang í sínum utanríkisviðskiptum, þannig að ýmsir alþjóðafjármálafræðingar hafa talið, að þýzka markið væri í raun og veru vanmetið, þannig að eðlilegt væri af þýzku ríkisstjórninni og seðlabankanum að taka ákvörðun um það, að gengi marksins skuli hækkað í verði. Og mjög margir fjármálasérfræðingar og stjórnmálamenn í Vestur-Evrópu og Ameríku hafa verið þeirrar skoðunar, að í sjálfu sér mælti margt með því að lækka gengi frankans, en hækka gengi marksins. Með því móti mundi bezt verða séð fyrir því jafnvægi í alþjóðagreiðsluviðskiptum, sem hefur verið í alvarlegri hættu undanfarið, sem alvarlegar truflanir hafa orðið á undanfarið. Hins vegar hafa þýzka ríkisstjórnin og þýzki seðlabankinn hingað til staðið mjög öndverð gegn því, að þýzka markið yrði hækkað og hafa viljað grípa til annarra ráðstafana til þess að draga úr þeim óhagstæðu áhrifum á heimsviðskipti, sem hinn mjög svo hagstæði greiðslujöfnuður Þjóðverja hefur haft í för með sér. Og fram til síðustu stundar, fram til kvöldsins í gærkvöldi, var það líka yfirlýst stefna frönsku stjórnarinnar að reyna að grípa til annarra ráðstafana en gengisfellingar frankans til þess að eyða hinum óhagstæða greiðslujöfnuði Frakklands. Í tilefni af þessu hefur í dag verið boðað til ráðherrafundar tíu veldanna svonefndu, sem eru tíu helztu iðnaðarþjóðir í Vestur-Evrópu, sem aðild eiga að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þessi samtök þessara tíu landa eru í ár undir forsæti Þýzkalands, þ. e. a. s. undir forsæti þýzka efnahagsmálaráðherrans, Schiller, og þess vegna mun sá kostur hafa verið tekinn að halda þann fund í Bonn undir forsæti hans. Sömuleiðis þinga í dag bankar á Vesturlöndum í Basel og mér hefur skilizt það á fregnum, sem okkur hafa borizt í morgun, að vonir megi teljast til þess, að endanlegar ákvarðanir í þessum málum verði teknar í dag. Þó er mér sagt það, að í hádegisútvarpi, sem ég því miður ekki heyrði, hafi verið fregnir frá París um það, að óvíst sé, að það takist að ná endanlegum ákvörðunum í dag. Um þetta get ég í sjálfu sér ekkert sagt frekar en aðrir. Það, sem við hljótum að vona hér, þegar því óvissutímabili lýkur, sem nú stendur yfir í dag og við vonum, að verði ekki langærra en dagurinn í dag, - það, sem við hér hljótum að vona, er, að þessi kreppa, sem nú er í gjaldeyrismálum og gengismálum Vestur-Evrópu, hafi ekki áhrif á gengi sterlingspunds eða gengi dollars. Ef Vestur-Evrópuþjóðunum tekst að leysa sín vandamál, sem fyrst og fremst eru vandamál Frakklands og Þýzkalands, ef þeim tekst að leysa þau vandamál þannig, að Bretar telji sínum hagsmunum ekki stefnt í voða, tel ég, að það, sem hefði gerzt, þurfi engin áhrif að hafa á nýlegar ákvarðanir Íslendinga eða á hag þeirra almennt skoðað. Ef sem sagt niðurstaðan verður sú, sem ég veit, að er stefna flestra ef ekki allra stjórna í hinum vestræna fjármálaheimi, að gengi sterlingspundsins og dollarsins haldist óbreytt, en aðrar ráðstafanir verði gerðar, annaðhvort í gengishlutfallinu milli franka og marks eða enn aðrar ráðstafanir í þessum löndum til þess að eyða því ójafnvægi og þeim áhrifum, sem þetta allt saman hefur haft á alþjóðagreiðslujöfnuðinn, þá tel ég óhætt að fullyrða, að við höfum ekkert að óttast í þessu sambandi og hagur okkar muni við þessar ráðstafanir ekki þurfa að versna í alþjóðaviðskiptum. Hitt er alveg augljóst mál, hlýtur að vera öllum alþm. ljóst og raunar öllum, sem um þessi mál hugsa og bera á þau eitthvert skynbragð, að ef þessi kreppa endar að einhverju leyti í áhrifum á gengi sterlingspunds eða dollars eða hvort tveggja, þá hlýtur það að hafa mikil áhrif á stöðu Íslendinga í alheimsviðskiptunum. Um þetta getum við á þessu stigi ekki látið í ljós annað en frómar óskir um það, að gengi sterlingspunds og dollars haldist óbreytt. Þá mun okkar hlutur í stórum dráttum haldast óbreyttur í utanríkisviðskiptunum, og það hlýtur í sjálfu sér að vera keppikefli okkar allra. Að síðustu vildi ég segja, að milli þessara atburða og þeirrar breytingar á gengi krónunnar, sem nýlega var tekin ákvörðun um, eru að sjálfsögðu alls engin tengsl. Enginn mannlegur máttur gat að sjálfsögðu séð það fyrir, ekki frekar á Íslandi heldur en í öðrum vestrænum löndum, að til þeirrar kreppu, sem nú er komið til, mundi koma á þessum drottins degi. Það var því engin ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga að fresta þeim aðgerðum, sem að dómi okkar í ríkisstj. og Seðlabankanum voru orðnar algerlega óhjákvæmilegar. Og í raun og veru, þótt við hefðum frestað þeim, hefði það engin áhrif haft nema því aðeins, að þessari kreppu, eins og ég sagði áðan, ljúki með gengisbreytingu á pundi og dollar, sem við allir sameiginlega hljótum að óska eftir, að ekki eigi sér stað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. fyrir þessi svör og þessar upplýsingar. Sé það rétt, sem hann upplýsti, að öll Norðurlöndin hefðu fellt niður gjaldeyrisviðskipti hjá sér, þá má sjálfsagt telja þessa ráðstöfun, sem hér hefur verið gerð, eðlilega eftir atvikum. Ég hafði nú ekki heyrt það áður, að öll Norðurlöndin hefðu gert þetta. Ég hafði heyrt eitthvað um Danmörku og Noreg. En hæstv. ráðh. upplýsir, að Svíþjóð og Finnland fari þar með. Hins vegar gat hæstv. ráðh. ekki gert mikla grein fyrir því, hvað væri að gerast, sem varla var kannske heldur að búast við. Hann lét þess þó getið, að það væri augljóst, að það væri ekkert vit í því að vera að verzla með gjaldeyri, sem enginn vissi, hvað gilti. Þetta segir náttúrlega sína sögu. Að sjálfsögðu er það augljóst mál, að það, sem gerist í þessum efnum á næstunni í helztu viðskiptalöndum okkar, getur haft mikla þýðingu hér. Auðvitað höfum við allir okkar frómu óskir, en óskirnar virðast nú duga lítið í þessu sambandi. Ekki get ég nú verið hæstv. ráðh. öldungis sammála um það, að enginn mannlegur máttur hafi mátt sjá, til hverra tíðinda mundi draga, vegna þess að undanfarna daga og jafnvel lengur heldur en undanfarna daga hefur verið sterkur orðrómur, eins og allir þekkja, um það, að breytingar mundu verða gerðar á gildi frankans. Að vísu hafa frönsk stjórnarvöld borið á móti því, en það þekkja nú allir, að það er ekki alltaf mikið leggjandi upp úr því, hvað viðkomandi stjórnarvöld segja um það efni, þannig að ég held, að það sé of sterkt að orði kveðið hjá hæstv. ráðh., að það hafi enginn mannlegur máttur mátt gera ráð fyrir þessu, þó að auðvitað hafi enginn getað séð það fyrir, að þetta mundi skella yfir akkúrat í dag. En ég ætla ekkert að fara að krefja hæstv. ráðh. frekari sagna um það, hvað hér mundi gerast eða hverra tíðinda hér mundi að vænta, ef svo færi, að frankinn yrði felldur og fall hans hefði áhrif á gengi pundsins. Ég get alveg fallizt á það sjónarmið, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að það geti verið eðlilegt, þegar svona stendur á, að loka gjaldeyrisviðskiptum til þess að koma í veg fyrir spákaupmennsku og annað verra. Og ég get meira að segja bætt því við, að ég held, að það hefði verið full ástæða til þess að grípa til þvílíkra ráðstafana oftar. Ég býst t. d. við því, að það hefði ekki sakað að grípa til þess að loka gjaldeyrisviðskiptum hér um skeið, áður en gengisfellingin var ákveðin. En um það ætla ég nú ekki að fara að deila nú. Það gefst tækifæri til þess síðar. En ég vil aðeins segja það, að þó að það megi segja eins og hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekkert samband á milli þessara atburða, sem nú eru að gerast, og gengisfellingarinnar, sem gerð var hér u. þ. b. fyrir 1½ viku, þá stendur það óhaggað, sem ég sagði, að þá þóttu ein ósköp við liggja, að gjaldeyrisbankarnir væru ekki lokaðir nema einn einasta dag. Það þótti svo mikið við liggja, að þörf var talin á næturfundi og ástæða til að knýja málið fram, án þess að nokkur venjuleg, þingleg athugun gæti þá farið fram á því. En ég dreg þá ályktun af því, sem einmitt nú kemur fram, að það veltir hlutunum ekkert á annan endann, þó að gjaldeyrisviðskiptum sé lokað 1, 2 eða 3 daga, og það eitt út af fyrir sig setur traust landsins út á við ekki í neina hættu. Þess vegna tel ég einmitt með þessum atburði sannað, það sem ég vissi alltaf, að var rétt, að það var engin þörf á því að fá það mál afgreitt samdægurs.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af síðustu ummælum hv. þm. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé mjög skaðlegt viðskiptalífi þjóðar og raunar áliti hennar og lánstrausti út á við, ef stöðva þarf gengisskráningu og gjaldeyrisviðskipti meira en einn dag. Það vita allir, að til slíkra ráðstafana getur þurft að grípa á þeim degi, sem mjög mikilvægar ákvarðanir í gengismálum eða peningamálum eru teknar, svo sem t. d. gengisbreyting er. Og mér er fullvel kunnugt um það, að hinar þjóðir Norðurlandanna og helztu viðskiptaþjóðir okkar í Vestur-Evrópu líta alveg sömu augum á málið. Í raun og veru ber mjög að forðast undir slíkum kringumstæðum, að það þurfi nokkuð að loka gjaldeyrisbönkum, og slíkar ákvarðanir sem þetta eru gjarnan teknar um helgi, þ. e. a. s. meðan á venjulegu helgarfríi peningastofnananna stendur. Um það mætti nefna fjölmörg dæmi einmitt til staðfestingar því, að það er almenn skoðun, að mjög óhagkvæmt sé og mjög óhagstætt, sérstaklega landinu sjálfu og þess eigin utanríkisviðskiptum, ef stöðva þarf jafnmikilvægan þátt þjóðarbúskaparins eins og viðskipti með erlendan gjaldeyri og tollafgreiðslur á vörum eru. Þess vegna var það með góðri samvizku og í sterkri trú á, að verið væri að þjóna heildarhagsmunum landsins og hagsmunum íslenzks viðskiptalífs og þar með íslenzkra neytenda, þegar farið var fram á það við stjórnarandstöðuna í sambandi við gengisbreytinguna síðustu hér hjá okkur, að gjaldeyrisbankarnir þyrftu ekki að vera lokaðir nema í einn dag. Þannig stendur líka á þeim ummælum mínum áðan, að ég vonaðist eindregið og einlæglega til þess, að þessi kreppa í Vestur-Evrópu leystist í dag, í kvöld, þannig að bankar í viðskiptalöndum okkar tækju aftur upp gengisskráningu í gjaldeyrisviðskiptum í fyrramálið og mundum við þá að sjálfsögðu gera það sama. Munurinn á aðstæðum um daginn og aðstæðum nú er sá, að þá höfðum við sjálfir í hendi okkar, hversu lengi gjaldeyrisbankarnir skyldu verða lokaðir. Við höfðum það í hendi okkar, að truflunin þyrfti ekki að vara nema í einn dag. Þess vegna var það, sem við forsrh. fórum fram á það við leiðtoga stjórnarandstöðunnar, að þeir féllust á það að afgreiða þetta frv. með nokkuð sérstökum hætti, sem ég skal fúslega játa, að gert var, og ég skal enn fremur taka það skýrt og ljóst fram, að við metum það mjög mikils við leiðtoga stjórnarandstöðunnar og stjórnarandstöðuna yfirleitt, að hún skyldi verða við þessum óskum okkar, og teljum, að með þessari sameiginlegu afstöðu hefðum við þjónað heildarhagsmunum landsins á mjög mikilvægu sviði og þar með íslenzku viðskiptalífi og íslenzkum neytendum. Nú stendur allt öðru vísi á. Þessari lokun er þröngvað upp á okkur erlendis frá, ef ég má svo til orða taka. Hún er óhjákvæmileg afleiðing hjá okkur af ráðstöfunum erlendra ríkisstj. og erlendra seðlabanka. Við verðum að sjálfsögðu að hafa hér lokað jafnlengi og þeir halda sínum viðskiptum lokuðum. Það viðurkenndi hv. þm. mér til mikillar ánægju og af kunnri sanngirni, að ekki væri hægt að ætlast til þess, að við hér norður í nyrztu höfum héldum áfram gjaldeyrisviðskiptum, þegar allar hinar þjóðir Norðurlanda og helztu þjóðir í Vestur-Evrópu treystu sér ekki til þess að halda uppi gjaldeyrisviðskiptum. Í þessu efni verðum við að játa það eins og er, að við verðum að fara eftir ákvörðunum annarra. Við verðum að hegða okkur eins og allar okkar helztu viðskiptaþjóðir í Vestur-Evrópu hegða sér. Það er því ekki á okkar valdi í þessu tilfelli, hversu lengi þessi stöðvun gjaldeyrisviðskipta og frestun gengisskráningar varir. En hitt vildi ég segja að síðustu og leggja á það mjög sterka áherzlu, að ég veit það af viðtölum í morgun, að á það er lögð megináherzla, að kreppan sé til lykta leidd í dag einmitt vegna þess, hversu stórfellt tjón það er talið, ef stöðva þarf gjaldeyrisviðskipti lengur heldur en í einn dag eða einn sólarhring. Og það get ég sagt, að hér munu gjaldeyrisviðskiptin verða tekin upp um leið og eðlileg gjaldeyrisviðskipti komast á í viðskiptalöndum okkar í Vestur-Evrópu.



Herra forseti. Það var eingöngu vegna þess, að hv. 3. þm. Norðurl. v. vitnaði í mín ummæli. Það er rétt, að ég átti tal við hann um það að hraða meðferð málsins á dögunum, en ég hygg mig muna það rétt, að ég lagði megináherzlu á þægindi í innlendum viðskiptum. Ég fjallaði út af fyrir sig ekki um það, hvort þetta mundi baka Íslandi mikið vantraust erlendis. Ég ber ekki neitt á móti því, sem hæstv. viðskmrh. segir um það, en minn málflutningur byggðist eingöngu á hinu, að það væri nauðsynlegt fyrir eðlilegan gang viðskipta hér, að gjaldeyrisverzlunin yrði lokuð sem allra skemmst. Og þetta hygg ég, að ekki verði um deilt. Það liggur svo í augum uppi, að þegar hætt er að skrá gengi þess gjaldeyris, sem við verzlum mest með, af þeirra eigin heimaþjóðum, getum við ekki haldið áfram þeirri verzlun. Það segir sig alveg sjálft. Enda er ekki um það deilt. Og þess vegna eigum við ekki annars úrkosti, heldur en að gera þá ráðstöfun, sem hér hefur verið gerð. Ég skal játa, að mér kom algerlega á óvart, að það mundi hafa svo víðtækar verkanir, þessi lokun, sem maður heyrði um í útvarpinu í morgun, að kauphöllum hefði verið lokað í París og London og Bonn, að vísu var sagt, að það væri almennur frídagur í Bonn. Og þó maður hefði heyrt um erfiðleika á skráningu frankans - að halda honum uppi, - gerði ég mér ekki grein fyrir, að þeir örðugleikar mundu hafa svo skyndilega verkun, að bönkum í okkar helztu viðskiptalöndum yrði lokað varðandi gjaldeyrisverzlunina. Það er sitt hvað, þó að eitt land eigi í örðugleikum, eins og Frakkland, að afleiðingarnar breiðist jafnört út eins og hér ber raun vitni. Um þetta tjáir hins vegar ekki að deila. Þetta liggur hér fyrir, og um sjálfa þá athöfn, sem hér hefur verið gerð, finnst mér ekki vera neinn ágreiningur. Ég endurtek það, að ég mat það við hv. stjórnarandstöðu á dögunum, að málið var þá, umrætt mál, afgreitt á einum degi eða þannig, að ekki þurfti af þessum sökum að loka algerlega fyrir gjaldeyrisverzlun hér nema einn dag. Það er að vísu svipað því, sem áður hefur verið stundum. Þetta hefur staðið nokkuð misjafnlega af sér, en alltaf hafa menn leitazt við að hafa slíkan frest sem skemmstan; menn hafa alltaf leitazt við það. Eins og það hefur verið föst venja, svo lengi, sem ég man, að þrátt fyrir harðan ágreining á milli stjórnmálaflokka hafa stjórnarandstæðingar orðið við óskum ríkisstjórnar um að afgreiða mál, jafnvel mjög flókin mál á mjög skömmum tíma, þegar það hefur verið ljóst, að afgreiðslan ein mundi verka mjög truflandi, ef hún drægist, vegna þess að menn hafa þá hugsað sér, að hægt væri að halda áfram deilum um efni málsins síðar, þó að það yrði ekki umflúið, sem hvort eð var ljóst orðið, að gert mundi verða.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. um sjónvarpsmál til hæstv. menntmrh. á þskj. 64. Í fyrsta lagi, hvenær íbúar á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra megi búast við eðlilegum sjónvarpssendingum og í öðru lagi, hvenær sé mögulegt, bæði tæknilega og fjárhagslega, að dreifa sjónvarpinu til allra íbúa á þessu svæði. Það er vitað, að fólk á þessum landssvæðum hefur sérstakan áhuga á að fá upplýsingar um, hvenær það megi búast við reglulegum sjónvarpssendingum, því að nú á næstunni verða þessir nýju sendar í Stykkishólmi og á Skálafelli tilbúnir og þá hefst strax endurvarp á sjónvarpi um þessi svæði. En það er enn þá óljóst til hvaða svæða sjónvarpið kemur til með að ná. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um þetta mál hjá starfsmönnum tæknideildar sjónvarpsins eða starfsmönnum landssímans og hef fengið hjá þeim góð og greið svör um margvísleg atriði og þeir hafa sagt mér, að þeir væru töluvert á undan áætlun í sambandi við dreifingu á sjónvarpinu. En þegar þeir hafa verið spurðir að því, hvenær eitthvert ákveðið byggðarlag mætti búast við sjónvarpi, geta þeir ekki eða mega ekki segja neitt ákveðið, vegna þess að það virðist ekki vera búið að ganga frá endanlegri ákvörðun um byggingu endurvarpsstöðva. Við vitum þó, að það er búið að reisa allmargar endurvarpsstöðvar á Vestfjörðum í sumar, en það er nokkurn veginn öruggt, að mörg byggðarlög verða samt útundan. Ég held, án þess að ég viti, að ekki verði komið endurvarp í Arnarfjörð og ekki verði komið endurvarp í Strandasýslu og ekki heldur á ýmis svæði í Vestur- og Austur-Húnavatnssýslum. Þegar Skálafellsstöðin tekur til starfa, mun geisli hennar beinast norður í land, endinn á geislanum mun skera miðjan Hrútafjörð. Það þýðir, að Húnvetningar að austanverðu í Hrútafirði koma til með að sjá allskýrar myndir, en aftur Strandamenn, vestan til í Hrútafirði, koma ekki til með að sjá myndir. Þetta er sem sagt tæknilegt atriði, en það er í áætlun að byggja endurvarpsstöð á Blönduósi og á svokölluðum Hvítabjarnarhóli í Hrútafirði, en ekki er byrjað að byggja þessar endurvarpsstöðvar og þá hlýtur dæmið að líta þannig út, að Strandamenn koma ekki til með að fá sjónvarpið strax. En einmitt þetta dæmi sannar okkur, að þetta getur skapað óánægju, þegar svona stendur á. Þess vegna væri fróðlegt að fá um það upplýsingar, hvort hér er um fjárhagslegt eða tæknilegt atriði að ræða. Það eru allir orðnir sammála um og það er almenn skoðun, að frá beinu fjárhagssjónarmiði ber að hraða dreifingu sjónvarpsins um allt land, því að rekstrarkostnaður í sambandi við dagskrá sjónvarpsins hækkar ekkert, þótt sjónvarpsnotendum fjölgi, enda er það skoðun flestra, að með tilkomu sjónvarpsins út í dreifbýlið skapist fyrst jafnvægi í byggð landsins.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að svara þeim fsp., sem hv. þm. bar fram beinlínis, en síðan bæta við nokkrum orðum um dreifingu sjónvarpsins um landið almennt skoðað. Hv. þm. spyr, hvað liði dreifingu sjónvarps um Vestfirði og Norðurland vestra. Ég ætla fyrst að svara spurningunni varðandi Vestfirði. Verið er að ljúka við að koma upp 4 endurvarpsstöðvum á Vestfjörðum, þ.e.a.s. á Bæjum á Snæfjallaströnd, á Arnarnesi við Skutulsfjörð, við Bolungarvík og á Patreksfirði. Allar þessar stöðvar munu verða teknar í notkun um eða upp úr næstu áramótum. Þá mun verða tekin í notkun um sama leyti stöð í Stykkishólmi, sem er aðalstöð fyrir dreifingu sjónvarpsmynda til allra Vestfjarða að Strandasýslu undanskilinni, en hún fær sjónvarp frá stöð á Blönduósi, með endurvarpsstöð á Hólmavík og e.t.v. víðar. Blönduósstöðin er á framkvæmdaáætlun fyrir árið 1969, fyrir næsta ár. Á árinu 1970 er ráðgert að koma upp endurvarpsstöð í Önundarfirði og í Dýrafirði, en á árunum 1971 og 1972 er ráðgert að koma upp tveimur stöðvum í Arnarfirði og einnig stöð á Sveinseyri í Tálknafirði og í Súðavík. Þá vík ég að Norðurlandi vestra. Það mun fá sjónvarp að mestum hluta á árinu 1968 og 1969. Í Skagafirði verða tvær stöðvar teknar í notkun um eða upp úr næstu áramótum. Önnur á Eggjum, en hin í Hegranesi. Á árinu 1969 er ráðgert, að Siglufjörður og Ólafsfjörður fái sjónvarp. Ennfremur svæðið, sem nýtur stöðvar á Hnúki við Blönduós og stöðvar á Hrútafjarðarhálsi. Þess má geta, sem ég hef raunar áður skýrt frá á hinu háa Alþ. og annars staðar, að Akureyri mun fá sjónvarp í desembermánuði 1968 eða n.k. desembermánuði, svo og Dalvík og byggðir Eyjafjarðar. Verið er að ljúka við stöð á Skipalóni í Hörgárdal, á Hóli við Dalvík og á Hálsi hjá Saurbæ fyrir Eyjafjarðardali. Einnig er þessa dagana verið að ljúka við uppsetningu bráðabirgðastöðvar á Vaðlaheiði og er sú stöð aðallega fyrir Akureyrarbæ, sem kunnugt er. Auk þess verða byggðar á þessu svæði nokkrar smærri stöðvar, sem ekki hefur enn verið endanlega valinn staður. Að því er varðar síðari lið fsp., þ.e.a.s. hvenær sé talið mögulegt bæði tæknilega og fjárhagslega, að sjónvarpið nái til allra íbúa á umræddu svæði, er það að segja, að frá tæknisjónarmiði er þessari spurningu mjög vandsvarað. En þó get ég sagt í tilefni af ummælum hv. fyrirspyrjanda í ræðu hans áðan, að hér er fyrst og fremst, að ég ekki segi einvörðungu, um tæknivandamál að ræða, en ekki fjárhagsvandamál, nema að svo miklu leyti sem segja má, að öll tæknivandamál hafi fjárhagslega hlið, en séu ekki í innsta eli sínu fjárhagsvandamál. Með þessu á ég við það, að auðvitað eru því viss kostnaðartakmörk sett, hversu fjarri frá aðalstöðvum er hægt að setja hinar smæstu endurvarpsstöðvar, þ.e.a.s. það er auðvitað fræðilega séð, ef menn hafa eingöngu tæknisjónarmið í huga, hægt að koma sjónvarpsmynd inn á hvert einasta heimili í landinu. En af því hlytist svo mikill kostnaður, að ég geri ráð fyrir, að allir væru sammála um, að í slíku væri ekki nein skynsemi. Það, sem hér þarf að gera, er verið að gera og hefur verið gert á því landssvæði, sem þegar nýtur sjónvarpsins og mun verða gert áfram í öðrum landshlutum, er að finna skynsamlegan meðalveg milli þess, sem er tæknilega og fjárhagslega framkvæmanlegt. Það hefur tekizt á Suðvesturlandi á því svæði, sem sjónvarpið tekur nú til, og ég sé enga ástæðu til að ætla annað, en það muni einnig takast í öðrum landshlutum, þó að því sé ekki að leyna, að staðhættir séu dálitið misjafnir, hvað þetta snertir. En að lokum mun það alltaf verða nokkurt matsatriði, hversu langt inn í dall eða út á annes rétt sé að teygja sjónvarpsmyndina. Og er þetta að sjálfsögðu ekki íslenzkt vandamál heldur alþjóðlegt, þar sem um sjónvarpsdreifingu er að ræða. Þá skal ég gera grein fyrir því, hvað líður framkvæmdum samkvæmt áætlun um dreifingu sjónvarps til annarra landshluta. Áætlað er, að á næsta ári, '69, verði byggð stór stöð á Vaðlaheiði, sem liður í dreifingu sjónvarps til Norðausturlands og Austurlands aðallega, svo og til Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, eins og ég mun hafa nefnt áðan. Þá er ætlunin, að á árinu 1969, á næsta ári, komi stöðvar á Húsavík og á Fljótsheiði. Síðan er gert ráð fyrir stórri stöð á Gagnheiði á næsta ári og stöðvum fyrir Neskaupstað og Seyðisfjörð. Stöðin á Gagnheiði þjónar beint meginhluta Fljótsdalshéraðs, en dreifir auk þess sjónvarpsmyndunum til endurvarpsstöðva, sem ráðgert er að koma upp í flestum Austfjarðanna á árunum 1970–1972. Nú er unnið að bráðabirgðastöð á Höfn í Hornafirði og bráðabirgðastöðin á Háfelli hjá Vík í Mýrdal hefur nýlega verið stækkuð til þess að bæta móttökuskilyrði um bráðabirgðastöðina í Hornafirði. Hornafjarðarstöðin verður væntanlega tekin í notkun fyrir lok þessa árs. Þess má og geta, að síðar verður byggð stærri stöð á Háfelli, og eru áætlanir um byggingu þeirrar stöðvar miðaðar við árið 1970. Ég hef oft áður tekið það fram á hinu háa Alþ., að ég tel stefnuna í sjónvarpsmálum eiga að vera þá að gera öllum landsmönnum kleift að njóta sjónvarps svo fljótt sem framast er unnt og er unnið að þessum málum samkvæmt áætlun, sem ég hef áður skýrt hinu háa Alþ. frá í einstökum atriðum. Hingað til hefur þessi áætlun staðizt fullkomlega. Á ýmsum stöðum hefur framkvæmd hennar gengið hraðar, en upphaflega var gert ráð fyrir. Hvergi hefur henni miðað hægar áfram, svo orð sé á gerandi, en gert var ráð fyrir. Það, sem gert hefur kleift að hafa framkvæmdahraða þann, sem hann hefur orðið, er, að tolltekjur af sjónvarpstækj um á árinu 1968 hafa farið nokkuð fram úr áætlun. Þess má og geta í þessu sambandi sem sérstaks máls eða sérstaks viðfangsefnis, að Hvammstangi og Blönduós hafa sótt um að fá að setja upp á eigin kostnað endurvarpsstöðvar. Þessi leyfi hafa verið veitt með sérstökum skilyrðum, þ.e.a.s. að tæki séu valin og staðsett í samráði við landssímann, ríkisútvarpinu að kostnaðarlausu, en svo kaupi ríkisútvarpið að sjálfsögðu þessi tæki, þegar röðin kemur að þessum stöðum í áður birtri og hinni opinberu framkvæmdaáætlun um sjónvarpsdreifinguna. Þá er rétt að taka fram að, að loknum framkvæmdum um dreifingu sjónvarps á þessu ári, þ.e.a.s. á árinu 1968, munu um það bil 25 þús. nýir sjónvarpsnotendur bætast í hóp þeirra, sem þegar njóta sjónvarpsins. Þetta eru þær nýjustu upplýsingar, sem ég get gefið hinu háa Alþ. um framkvæmd áætlunarinnar um dreifingu sjónvarps um landið og núverandi framkvæmdastig í þessum efnum. Ég hef á undanförnum árum hvað eftir annað gert hinu háa Alþ. grein fyrir framvindu þessa máls, eins og ég tel raunar sjálfsagt, svo mikið hagsmunamál og menningarmál sem hér er um að ræða fyrir landið allt. Mig langar að síðustu að vekja athygli á því, hvaða meginstefna var mótuð í málefnum sjónvarpsins, þegar ákvörðun var um það tekin að taka upp sjónvarp á Íslandi. Það má segja, að meginstefnuatriðin hafi verið þrjú, sem ákvörðun var tekin um: 1) Að aðflutningsgjöld af innfluttum sjónvarpstækjum skuli greiða stofnkostnað við sjónvarpið og kostnað við dreifingu þess um landið. 2) Að afnotagjöld skuli standa undir rekstrarkostnaði sjónvarpsins. 3) Að dreifing sjónvarpsins um landið skuli ganga fyrir lengingu dagskrárinnar. Hér var um að ræða mjög veigamikil stefnuatriði í byrjun, og ég skýrði þegar frá þessum grundvallarstefnuatriðum á hinu háa Alþ. um leið og ákvarðanir voru teknar og mér til mikillar ánægju kom þá í ljós, að um þessi meginstefnuatriði var ekki ágreiningur á hinu háa Alþ., enda hefur framkvæmd málsins engri gagnrýni sætt á Alþ. svo að ég hafi orðið var. En það er rétt að vekja sérstaka athygli á þessum grundvallarstaðreyndum, vegna þess að það er algengt að sjá þess getið af mönnum, sem ekki hafa fylgzt nógu vel með eða eru hnútum ekki nógu kunnugir, að mönnum vex mjög í augum heildarstofnkostnaður sjónvarpsins og enn fremur hinn mikli rekstrarkostnaður þess. Og oft og einatt er þannig talað, að hér sé um að ræða gífurlega byrði á almenningi í landinu, á skattgreiðendum í landinu eða þá á ríkissjóði, en hvort tveggja er misskilningur. Ríkissjóður hefur ekkert fé lagt sjónvarpinu að því fráskildu, sem ber sannarlega að meta, að ríkissjóður hefur gefið eftir tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum. En að öðru leyti fær sjónvarpið engin bein framlög frá ríkissjóði, - það fær óbein framlög í þessu formi, en einnig má með sanni segja, að stofnkostnaðurinn sé með þessu móti greiddur af notendum sjónvarpsins sjálfum og það verður ekki meiru eytt í stofnkostnað sjónvarpsins, en notendur greiða í aðflutningsgjöld af innfluttum sjónvarpstækjum. Ríkið greiðir heldur engin framlög til dagskrár sjónvarpsins frekar en útvarpsins. Afnotagjöldin eru við það miðuð, að hægt sé að halda uppi þeirri dagskrá, sem nú er og verið hefur í stórum dráttum óbreytt í rúmt eitt ár. Þau afnotagjöld, sem nú eru í gildi og verða í gildi á næsta ári, munu duga til þess að standa undir dagskránni í aðalatriðum óbreyttri, bæði hvað lengd og efnisval snertir. Og þannig höfum við talið, að þetta ætti að vera meðan væri verið að koma sjónvarpinu í aðalatriðum um land allt. Þegar þeirri framkvæmdaáætlun er lokið, þegar sjónvarpið er komið til allra landshluta, þá verður tímabært að taka nýja grundvallarákvörðun í málefnum sjónvarpsins, þ.e.a.s., hvort ríkissjóður á aftur að fá þann tekjustofn, sem hann gaf þessari menningarstarfsemi eftir, þegar tekin var ákvörðun um að stofna sjónvarpið eða hvort sjónvarpið á að fá að halda þessum tekjustofni og nota hann þá til þess að lengja dagskrána eða bæta hana eða gera hvort tveggja. En ákvörðun um þetta verður ekki tímabær, fyrr en á árinu 1972, þegar framkvæmdum við dreifingu sjónvarps í alla landshluta hefur verið lokið. En eins og ég sagði áðan, vildi ég leggja sérstaka áherzlu á, að sú áætlun, sem gerð var um þetta efni, hefur staðizt í einu og öllu, bæði tæknilega og fjárhagslega séð. Það er auðvitað mikilvægt og vona ég að það eigi sinn þátt í því, að ekki hefur orðið vart neins grundvallarágreinings um þá meginstefnu, sem ríkisstj. mótaði upphaflega í þessu máli og gerði Alþ. þegar í stað grein fyrir, án þess að andmælum sætti. Þess vegna hefur hún haldið áfram framkvæmdum í samræmi við upphaflega gerða áætlun og mun gera áfram.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessar fróðlegu upplýsingar. Ég veit, að það er mikið starf að dreifa sjónvarpi um allt landið, en ég sakna þess sérstaklega mikið, að Strandasýsla skuli vera skilin eftir, því að hún hefur áður dottið út úr einni áætlun, svokallaðri Vestfjarðaáætlun og ég vil því aðeins skora á hæstv. menntmrh. að reyna að vinna að því, eins og hægt er, að endurvarpsstöðvum í Steingrímsfirði, á Blönduósi og á Hvítabjarnarhóli verði hraðað sem mest.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur gert mjög glögga grein fyrir því, hvað líður byggingu endurvarpsstöðva sjónvarps á þessu ári. Hann gerði grein fyrir því, að á fjórum stöðum á Vestfjörðum yrðu komnar upp endurvarpsstöðvar eftir næstu áramót, þ.e. á Bæjum í Ísafjarðardjúpi, Arnarnesi við Skutulsfjörð, Bolungarvík og Patreksfirði. Hann gat þess jafnframt eða ég tók svo eftir, að á árinu 1969 mundi verða byggð endurvarpsstöð á Blönduósi, sem endurvarpaði til Strandasýslu og þá yrði byggð önnur minni stöð á Hólmavík. Einnig nefndi hann, að síðar, - ég tók ekki eftir hvort hann sagði 1970 eða 1971 - mundu koma stöðvar í Arnarfirði, Tálknafirði og í Súðavík. Ég vil í þessu tilefni lýsa þeirri skoðun minni, að mér finnst, að það hafi tekizt mjög vel til um dreifingu sjónvarps, hvað snertir Vestfirði, jafnvel betur en ég gerði mér vonir um og ég hygg, að svo sé um marga Vestfirðinga, að þeir séu síður en svo vonsviknir um framkvæmdir þessa máls. Aftur á móti langar mig til að spyrja hæstv. ráðh., ef hann hefur tök á að svara því hér að þessu sinni, hvað sé um Dýrafjörð, Önundarfjörð og Súgandafjörð, sem hann nefndi ekki, hvort þeir verði útilokaðir lengi frá því að fá sjónvarp. Það skiptir auðvitað alveg jafnmiklu máli fyrir þessi byggðarlög og hin, sem hann nefndi. Og þá langar mig líka til að fá að vita hjá hæstv. ráðh., hvort það hafi komið fyrir, að einstökum byggðarlögum hafi verið heimilað að byggja sjálf endurvarpsstöð fyrir sig og á sinn kostnað í bili, sem vilja hraða þessu sérstaklega, en væntanlega gegn endurgreiðslu síðar frá sjónvarpinu. Um þetta var ég sérstaklega spurður í símtali nýlega, hvað snertir Súðavík, því að dreifistöðin, sem verið er að byggja á Arnarnesi, nær ekki til Súðavíkur þó að hún sé þar rétt hjá. Ég taldi rétt, þegar oddvitinn talaði um þetta við mig, að hann biði svolítið með að gera sérstakar ráðstafanir í þessu efni, þangað til hann vissi meira um þetta. En hann taldi sig hafa einhverjar upplýsingar um það, að einhver byggðarlög hefðu fengið leyfi til þess að byggja sjálf endurvarpsstöðvar til þess að fullnægja sínum þörfum. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. sagði, að á þessu ári mundi sjónvarpstækjum fjölga um 25 þús. eða mér heyrðist hann segja það. Er þetta ekki einhver misskilningur? Er það ekki svo, að þau verði orðin 25 þús.? Ef þetta er svo, að þeim fjölgi á einu ári um 25 þús., þá fer notkun sjónvarpsins langt fram úr þeim áætlunum, sem gerðar voru í upphafi. Þá nefndi hann líka, að það hefði verið stefna hæstv. ríkisstj. fram að þessu að láta dreifingu sjónvarps ganga á undan lengingu dagskrár. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þessari ákvörðun hennar og ég held, að ekkert liggi á að lengja dagskrá sjónvarpsins og vil ég mjög taka undir það, að þessari stefnu verði fylgt fyrst um sinn, því að dagskrá sjónvarpsins er alveg nógu löng að mínum dómi, eins og hún er. Hitt er miklu meira aðkallandi.



Herra forseti. Ég þakka fyrir jákvæðar undirtektir við þá meginstefnu í sjónvarpsmálum, sem ég gerði grein fyrir í svari mínu áðan, og tek það enn sem staðfestingu á því, að um þessa meginstefnu, sem í upphafi var mótuð, sé ekki ágreiningur á hinu háa Alþ. Varðandi það frjálsræði, sem síðasti ræðumaður nefndi, hvenær þeir mundu fá sjónvarp á Vestfjörðum, er það að segja, að þeir eru á framkvæmdaáætlun áranna 1970–1971. Annars er velkomið að láta hv. þm. og öðrum hv. þm., sem þess kynnu að óska, í té þá áætlun varðandi dreifingu sjónvarps um landið, sem nú er unnið eftir. Um fsp. hans um það, hvort ákveðnir staðir á Vesturlandi eða Vestfjörðum mundu geta fengið leyfi til þess að koma upp eigin endurvarpsstöðvum til þess að flýta framkvæmd áætlunarinnar á sinn kostnað, er það að segja, að ég held, að ég hafi greint frá því í aðalsvari mínu við fsp., að tveim stöðum hefur þegar verið heimilað að koma upp endurvarpsstöðvum á eiginn kostnað, þ.e.a.s. Hvammstanga og Blönduósi, gegn ákveðnum skilyrðum. Ég tel sjálfsagt, að ef þeir staðir, sem hann nefndi, hv. þm., vilja að þeim skilyrðum ganga, þ.e.a.s. hafa samráð við Ríkisútvarpið eða Póst og síma um gerð endurvarpsstöðvanna, þannig að þessir aðilar geti keypt þær, þegar að réttum framkvæmdatíma er komið, þá tel ég sjálfsagt að orðið verði við óskum um þessi efni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. fjmrh. á þskj. 64: „Hafa ákveðnar reglur verið settar um notkun á bifreiðum í eigu ríkisins, sem ákveðnir embættismenn hafa til einkaafnota? Ef svo er, hvernig hljóða þá þessar reglur?“ Þetta er gert í beinu framhaldi af ræðu, er hæstv. fjmrh. flutti 5. apríl hér í Sþ. sem svar við fsp. varðandi bifreiðaeign og bifreiðanotkun ríkisins. Í svari sínu þá, sem var mjög ýtarlegt, greindi ráðh. frá ýmsu varðandi bifreiðaeign ríkisins, og þar kom m.a. fram, að ríkið á 534 bifreiðar og þar af eru 190 fólksbifreiðar. Hann áætlaði þá verðmæti þessara bifreiða allt að 150 millj. Hann sagði einnig orðrétt, með leyfi forseta: „Í fjórða lagi er spurt: „Hverjar reglur gilda um not og umráð bifreiða opinberra embætta og stofnana utan venjulegs vinnutíma?“ Um þetta atriði hafa ekki verið settar enn þá fastar reglur, en það eru m.a. þær reglur, sem nú er unnið að og ætlunin er, að verði settar alveg á næstunni á grundvelli þeirra athugana, sem ég gat um áðan, en að svo miklu leyti sem um þetta hafa verið reglur hafa þær verið nokkuð misjafnar frá einni stofnun til annarrar.“ Ég mun ekki hafa þennan inngang lengri og vænti þess, að svar fáist við fsp.



Herra forseti. Spurt er, hvort settar hafi verið ákveðnar reglur um notkun bifreiða í eigu ríkisins, sem ákveðnir embættismenn hafa til einkaafnota. Um þetta hafa ekki enn verið settar reglur. Hv. fyrirspyrjandi vitnaði í svar við fsp., sem ég gaf á Alþ. s.l. vor, þar sem spurt var um bílaeign ríkisins og ýmis önnur atriði í því sambandi. Þar gat ég þess, að það hefðu aldrei verið settar neinar reglur um þetta efni og það væri orðið mikið vandamál, að um þetta skyldu ekki gilda fastar reglur. Bæði væri þetta mikið fjárhagsatriði, sem hér væri um að ræða og enn fremur væri ljóst, að í sambandi við þessa bílanotkun og bílahlunnindi væri ýmiss konar ósamræmi, jafnvel misrétti milli einstakra embætta. Það, sem hér er vitanlega átt fyrst og fremst við, eru þær bifreiðar, sem ákveðnir menn hafa til umráða, sem við gjarnan köllum hjá okkur forstjórabifreiðar. Það eru helzt forstöðumenn ríkisstofnana, sem hafa þessar bifreiðar, að vísu nokkrir aðrir, sem gegna sérstökum störfum, sem talið hefur verið nauðsynlegt að hafa bifreið til afnota við. Vandinn í þessu efni er sá, að í mörgum tilfellum er hér beinlínis um launahlunnindi að ræða, sem þróazt hafa gegnum árin og þetta veldur því, að það er mjög erfitt um afnám þessara réttinda. Það hafa komið upp þær hugmyndir, að eðlilegra væri að launa starfsmennina betur, sem þessu næmi. Það er sjónarmið út af fyrir sig, en erfitt er að koma því við, vegna þess að í launakerfinu hefur aldrei fengizt viðurkenning fyrir þeirri mismunun launa, sem hér um ræðir. Í annan stað er þess að geta, að margar þessar bifreiðar eru beinlínis óumflýjanlegar vegna sérstakra starfa viðkomandi manns, þó að hann auðvitað noti þær líka að einhverju leyti í eigin þarfir og þetta veldur því, að hér er mjög mismunandi ástatt að svo miklu leyti, sem hér er um bifreiðar að ræða, sem eru nauðsynlegar vegna starfs mannsins eða beinlínis um hlunnindi í þessu sambandi að ræða. Reglur eða uppkast að reglum hefur verið gert og reyndar miðað við fleiri en eina hugsanlega leið í þessu efni. Þessar reglur hafa verið til athugunar í sumar og það standa þannig sakir nú, að þær hafa verið til íhugunar hjá undirnefnd þeirri, sem sett var á laggirnar í sumar með fulltrúum úr fjvn. og nú fyrir ekki löngu óskaði ég eftir því við fjvn. í heild, að hún íhugaði þessar reglur og léti uppi álit sitt um það, hvaða stefnu hún teldi, að bæri að taka í þessum efnum. Sú skoðun mín hefur ekki breytzt, sem ég lét í ljós í fyrra og hef reyndar látið í ljós oftar í fjárlagaræðum. Þetta mál var tekið fyrst til athugunar fyrir um það bil tveimur árum. Hér er um vandamál að ræða, sem er nauðsynlegt að finna lausn á, en hitt er jafnljóst, að þar sem þetta hefur þróazt um áratugabil, án þess að um það væru fastar reglur, er verulegum erfiðleikum bundið að komast með viðhlítandi hætti út úr þessum vanda, því að það er þægilegra að koma á einhverri venju, en aftaka hana aftur. Það sem gerðist fyrir tveimur árum, þegar byrjað var að athuga þetta mál var, að þá var stöðvuð sú þróun, að fleiri embættismenn fengju bifreiðar og jafnframt var þá ákveðið, að ekki yrði breytt bílastyrkjum, sem greiddir eru fjölda starfsmanna, af því að það þykir hagkvæmara, en menn hafi bíl til umráða, fyrr en endurskoðun væri lokið. Einmitt síðustu vikur hefur verið unnið skipulega að því að meta bílastyrkina, þannig að því ætti að vera lokið innan tíðar. Það hefur verið safnað rækilegum upplýsingum um akstursþörf þeirra manna, sem bílastyrki hafa fengið, en eftir standa, sem ég gat um, hinar svokölluðu forstjórabifreiðar og enn fremur þær bifreiðar, sem eru mjög margar, er ríkið á og einstakir starfsmenn aka, en eiga ekki að hafa til eigin nota og það hefur verið mjög til athugunar að merkja þær bifreiðar, taka þær úr notkun, jafnvel að kvöldi til, eins og er gert í sumum stórum ríkisstofnunum. Það er erfitt að koma þessu við, þar sem er kannske um einn eða tvo starfsmenn að ræða og verða því að hafa bílana í vörzlum sínum, en einnig þetta er gert ráð fyrir, að settar verði fastar reglur um. Reglurnar hafa sem sagt enn ekki verið settar, en ég vænti þess, eftir að umsögn hefur borizt frá fjvn. um þær till., sem þegar liggja fyrir um, hvernig þessar reglur verði, að þá verði hægt að ganga frá málinu innan tíðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svarið og ég veit, að hann undirstrikar það nú, sem hann gerði í ræðunni í vor, að áfram verði unnið í þessu efni. Það var öllum ljóst, að hér er um mikið vandamál að ræða, vegna þess að það á djúpar rætur. Það var viðurkennt opinberlega fyrir löngu síðan, að þetta er mjög sterkur þáttur í launamálum hjá vissum mönnum. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að fram hjá því verður ekki gengið núna, að þegar rekstur sumra þessara bifreiða kostar um eða yfir 100 þús. kr. og fer hækkandi með vaxandi benzíngjaldi og vaxandi varahlutaþjónustu, þá er orðin brýn nauðsyn að taka ákvörðun. Við komumst ekki hjá því. Þegar á allan almenning í landinu eru lagðar hömlur, hlýtur almenningur að fylgjast með því, hvort hamlað er á þessum lið líka. Og ég vænti þess eindregið, að hæstv. ríkisstj. taki fast á þessum málum, þó að þau séu viðkvæm. Þau mega ekki halda áfram óbreytt, eins og verið hefur. Það er og ég vil sérstaklega undirstrika það, nauðsyn að merkja þessa bíla, sem ríkið á. Það er óviðurkvæmilegt að sjá börn vissra manna leika sér á þeim í sumarfríi eða um helgar. Það passar ekki eins og er. Og þegar benzínlítrinn er kominn upp í 11-12 kr., þá kostar svona helgarferð ríkið nokkurn bita. Þetta eru viðkvæm mál, en það þýðir ekki að horfa fram hjá þeim vanda, sem í þessu er fólginn. Ég veit, að það er vilji hæstv. fjmrh., - ég hafði kynnt mér það á öðrum stað, - að það sé unnið vel í þessu, og ég þakka honum fyrir það, vegna þess að eftir þessu mun verða tekið um allt land.



Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að láta í ljós undrun mína yfir því, hversu langan tíma það tekur að taka ákvörðun um ekki meira mál en þetta. Ef ég man rétt, kom það fram í svari hæstv. fjmrh. s.l. vor, að til athugunar um þessi efni hefði verið stofnað þá fyrir tveimur árum. Ég vona, að ekki skakki miklu um tímaákvörðunina í mínu minni. Þá skilst mér, að athugun um þetta mál, - athugun á því, hvort eigi að setja ákveðnar reglur um þetta efni, sem hér greinir, um notkun bifreiða í eigu ríkisins, - hafi tekið 21/2 ár. Enn er niðurstaða ekki fengin. Þetta vefst svo óskaplega fyrir fjmrn. og fjmrh., að nú hefur hann skotið því til fjvn. með ósk um það, að hún láti í té umsögn. Það er básúnað, að hér sé um mikið vandamál að ræða. Þetta er ekkert vandamál í mínum augum. Þetta er í mínum augum rangindi, sem þarna hafa verið viðhöfð og eru viðhöfð og uppi er haldið. Það er viðurkennt af hæstv. fjmrh., að um sé að ræða launafríðindi til einstakra embættismanna, en það hafa ekki nema einstakir embættismenn fengið þetta. Það eru aðrir embættismenn, sem allt eins vel ættu þetta skilið og allt eins hefðu mikla þörf fyrir þetta að mínum dómi, a.m.k. eins og hinir, sem hafa fengið þessi hlunnindi. Þarna er um mismunun að ræða, sem ekki er þolandi. Og svo upplýsir hæstv. fjmrh. og telur sér það til tekna að mér skilst, að hann hafi lokað alveg fyrir þetta fyrir tveimur árum. Það sé engum nýjum mönnum bætt við. Það er gott og blessað. Þeir skulu ekki fá nein launafríðindi, sem taka nú við, en hinir skulu halda þeim, sem voru búnir að ná í þau. Þetta er blettur, sem á að afmá og það þarf ekki að hafa um það fleiri orð. Og það er alveg yfirgengilegt, að það skuli taka 21/2 ár að setja reglur, sem jafn sjálfsagt er að setja og þessar og eins og hv. síðasti ræðumaður drap á, að það skuli ekki vera settar reglur um notkun þessara bifreiða og það skuli vera látið sjást, að það sé verið að nota þær í einkaþágu út um allt land. Þetta er hneyksli. Það er stundum spurt af hálfu stjórnarinnar: Á hvað viljið þið stjórnarandstæðingar benda, þegar á að spara? Það er hægt að benda á mýmörg atriði. Þarna er eitt þeirra. Það er hægt að spara á bílakostnaði ríkisins.



Herra forseti. Það var mikil hneykslun í orðum hv. 3. þm. Norðurl. v. yfir þeirri dæmalausu ósvinnu, að ég skyldi ekki vera búinn að setja reglur um bílanotkun ríkisins og það væri furðulegt, að það hefði staðið á þessu hjá mér í 21/2 ár, síðan ég hefði hafizt handa um athugun á þessu máli. Það vill nú svo til, að ég er ekki fyrsti fjmrh. á Íslandi. Það vill nú svo til, að ríkið hefur átt æðimarga bíla áður, en ég varð fjmrh. Og það vill ennfremur svo til, að það er búið að rannsaka þessi mál í ég hygg 20 ár.  Mjög veigamikill þáttur í málinu er endurmat bílastyrkja. Nú þarf að gera upp við sig, hvaða starfsmenn skuli hafa þá. Það er miklu meiri fjöldi manna en hefur raunverulega bíla til umráða og það mál er þegar komið í endanlegt mat og búið að afgreiða marga aðila í sambandi við það. Eftir er svo spurningin um þessa bíla og hvaða reglur er hægt að setja varðandi eigin not starfsmanna á bílum. Það er alveg hárrétt, sem hér kom fram, að það er auðvitað með öllu óeðlilegt, að notaðir séu ríkisbílar, ekki sízt eftir að tilkostnaður við þá vex, til eigin þarfa í stórum stíl. Og það er þetta, sem verður að meta. Það má auðvitað hugsa sér, að það eigi að banna öllum embættismönnum, sem bíl hafa, að nota hann til eigin þarfa. En það er ekki alveg einfalt mál, ef ætlazt er til þess, að viðkomandi starfsmaður eigi þá tvo bíla. Það, sem mér sýnist heldur kom til álita í því, er að gera mat á því, hvað verði talið, að sé raunveruleg þörf viðkomandi embættismanns fyrir bíl og hann beri þá kostnað af bílnum að einhverju leyti í hlutfalli við það. En ég skal ekki fara út í einstök atriði í því efni, hvernig hægt er að hugsa sér þetta. Það er hægt að hugsa sér fleiri en eina leið í þessu og það hefur verið á það bent af þeirri n., sem hefur unnið að þessu á vegum rn. og ég vonast til þess, að innan tíðar verði hægt að ganga endanlega frá málinu. Hitt er svo annað mál, hvað menn svo að lokum verða ánægðir, þegar frá því hefur verið gengið, því að við skulum alveg gera okkur grein fyrir því, að þetta er mál, sem snertir hagsmuni mikils fjölda manns í þjónustu ríkisins.



Herra forseti. Á s.l. vetri fluttum við minni hl. í hv. fjvn. fsp. í sambandi við bílaútgerð ríkisins og notkun embættismanna á bílum ríkisins. Um þessa fsp. urðu nokkrar umr., þegar hún var til meðferðar. Ég held, að það muni liggja nálægt því rétta að segja, að þessi fsp. hafi orðið til þess að nokkuð alvarlega var farið að vinna í þessu máli, því að þó að það hafi verið til meðferðar í 21/2 ár, eins og hæstv. fjmrh. vék að, held ég, að það hafi verið eitt af hinum 59 sparnaðarloforðum, sem voru gefin í upphafi núverandi valdasamsteypu, sem flest hafa gleymzt, þegar átti til framkvæmdanna að koma. En um þennan bílarekstur ríkisins eða bílastyrki voru á s.l. sumri gerðar till. um, hvernig fara skyldi með. Þetta mál kom til meðferðar hjá undirnefnd fjvn. s.l. sumar. Hún fjallaði nokkuð um það í umr. án ályktunar. Þá kom m.a. fram sú hugmynd hjá einstökum nefndarmönnum og ég verð að segja, að sú hugmynd er a.m.k. ekki langt frá því, sem ég gæti hugsað mér í þeim efnum, - að ríkið kæmi upp bílastöð, sem embættismenn og opinberir starfsmenn hefðu aðgang að, þeir sem ættu að hafa aðgang að slíku. Sá háttur yrði frekar upp tekinn, en einkanot embættismanna af bílum, eins og nú er. En um þetta mál hefur samt ekki verið tekin nein ákvörðun. Þetta var rætt í fjvn. fyrir nokkru og þá var gert ráð fyrir, að n. kynnti sér þessar till., en nm. munu ekki hafa fengið þær frá hæstv. ríkisstj., - að undanteknum okkur, þessum 4, sem fengum þær í sumar - fyrr en á fundinum í morgun, svo að ekki er ástæða til, að fjvn. hafi getað afgreitt þetta mál. Hinu skulum við gera okkur grein fyrir, eins og kom fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., að hér er um mikið alvörumál að ræða. Hér er mikil mismunun á embættismönnum og opinberum starfsmönnum, hvort þeir njóta þeirra hlunninda, sem bílastyrkur og bíll er, því að það eru geysilegir fjármunir að hafa ríkisbíl og allan rekstur hans umfram sín laun. Og eins og um fleiri atriði í rekstri ríkissjóðs verður að taka fasta ákvörðun um þetta mál nú, því að ég vil endurtaka það, sem ég hef áður sagt í umr. um fjárl. ríkisins, að allar efnahagsaðgerðir renna út í sandinn, ef ríkissjóður sjálfur og ríkisstj. sýnir ekki meiri sparnað í verki en verið hefur.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vildi bera það fram sem einhverja afsökun fyrir sig, að sumir fyrirrennarar sínir hefðu fengizt við þessi mál án árangurs og hv. síðasti ræðumaður upplýsti um einn af þeim. En ég held, að þetta sé ekki eins mikil afsökun og hæstv. fjmrh. vill vera láta. Það er alveg rétt, eins og hann sagði, að þetta er upphaflega til komið þannig, að þetta var veitt sem launafríðindi til einstakra embættismanna. Það var látið viðgangast og það var horft í gegnum fingur við það. Það var auðvitað alltaf ómynd. En hvað hefur gerzt síðan? Árið 1963 komu í gildi nýir kjarasamningar embættismanna og starfsmanna ríkisins og þá varð stórkostleg breyting á launakjörum embættismanna. Þá voru þeir allir metnir. Þá var þeim öllum skipað í flokka. Ég efast um, að það hafi nokkuð verið tekið tillit til þess við þá flokkaskipun, hvort það var svo, að hjá þessu embættinu var bíll, en hjá hinu ekki. Auðvitað átti þá að taka þessi fríðindi til greina og meta þau í sambandi við kjarasamningana. Það var ekki gert. Það var einmitt látið haldast áfram, enda þótt þá hefði verið fullkomin ástæða til þess, í framhaldi af kjarasamningunum, að taka þessi mál alveg sérstaklega sterkum tökum. Og þess vegna hvílir það á hæstv. fjmrh. að ganga frá þessum málum. Hann hefur haft þau til athugunar 21/2 ár. Nú vona ég, að honum dugi 1/2 ár í viðbót til þess að ganga alveg fullkomlega frá þessum málum, því að þetta er ekkert smámál. Auk þess, sem ég sagði áðan, að hér væri um fullkomið rangindamál að ræða, vegna þess að það mismunar mönnum algerlega, þá er það enginn smáræðisdilkur, sem þetta dregur á eftir sér í þjóðfélaginu. Á eftir þessum forstjórum og embættismönnum, sem hafa talið sér nauðsynlegt að hafa bíl á kostnað ríkisins, koma allir bankastjórar og bæjarstjórar. Þá koma allir framkvæmdastjórar hjá fyrirtækjum og gera um það kröfur, að til viðbótar við laun sé þeim skaffaður bíll. Það er nú einu sinni svona, að eftir höfðinu dansa limirnir. Og hvað ætli þessi útgjöld öll kosti þjóðfélagið í heild? Það væri fróðlegt, að einhverjir reikningsglöggir menn reiknuðu það út. Það er auðvitað engin þörf á því fyrir forstjóra eða það er a.m.k. í fæstum tilfellum nokkur þörf á því fyrir forstjóra, að þeim sé skaffaður bíll á ríkisins kostnað. Þá gætu þeir alveg eins farið að krefjast þess, að þeim væru sköffuð föt til að ganga í, þannig að þeir litu sómasamlega út. Það eina rétta í þessu er auðvitað að meta, hverjir hafa einhverja þörf fyrir að nota bíl. Þeim á að greiða bílastyrk og sá bílastyrkur á að vera sá sami til allra. Það eru ákaflega fáir embættismenn, sem eiga nokkurn rétt á því og hafa nokkra þörf á því að hafa bíl upp á ríkisins kostnað. Það er lögreglan og kannske örfáir aðrir, sem nokkur ástæða er til að hafi þetta. Og þetta á ekki að vera neitt viðkvæmt mál. Auðvitað verða þeir óánægðir, sem sviptir eru þessum fríðindum. En eiga valdamenn að hika við það að fara rétt að, þó að það sæti einhverri óánægju hjá einstökum mönnum? Ég segi nei. Menn eiga að þora að gera það, sem rétt er. Og það er fullkomin ástæða til þess að taka þessi mál föstum tökum og þá er eins og ég sagði áðan, það eina eðlilega, að ríkið hætti yfirleitt að eiga bíla, en þeim embættismönnum, sem að mati við skulum segja manns frá fjmrn. og n. frá BSRB þyrftu sérstaklega á bíl að halda, væri greiddur bílastyrkur, sem væri ákveðin upphæð á ári. Svo gætu þeir átt sinn bíl, ef þeir vildu, eða keypt sér stöðvarbíl. En það er í fæstum tilfellum, sem menn þurfa á því að halda að hafa bíl á ríkisins kostnað til þess að fara á milli heimilis og starfsstöðvar hér í bæ. En svo eru það aftur aðrir bílar, sem ríkið á og rekur til ýmiss konar þjónustustarfa, vörubílar o.fl. Þar fyndist mér, að væri tilvalin þessi till., sem hv. þm. Halldór E. Sigurðsson nefndi áðan, að það væri komið upp sérstakri bílastöð fyrir ríkið, sem annaðist þau viðskipti. En það þarf enga bílastöð fólksbíla til þess að flytja embættismenn milli heimilis og starfsstöðvar. Nei, það ættu allir að sameinast um að afnema þetta.



Herra forseti. Það er svo í þessu máli sem æðimörgum öðrum, að það er töluvert einfaldara fyrir þá menn að gagnrýna, sem utan vandans standa, að ekki skuli hafa verið gert eitt og annað, heldur en að leysa málið. Hitt vil ég ekki láta hjá líða að segja og leggja á það áherzlu, að málið er miklu vandasamara og flóknara en hv. þm. heldur, og það er svo margt, sem þar spilar inn í, réttindi, sem embættismenn hafa haft í lengri tíma og á svo allt í einu að fara að taka af þeim. Það er ekki hægur vandi og ég hef a.m.k. ekki viljað stefna út í þá ófæru að setja reglur, sem menn gæfust upp við að framfylgja. Það held ég, að sé höfuðnauðsyn í sambandi við allar slíkar aðgerðir. Það var byrjað eins og ég sagði í sambandi við þessi bílamál að hindra, að um frekari útvíkkun þessara réttinda yrði að ræða, meðan þau væru í athugun. Í annan stað var ákveðið, að settar væru hömlur á, hvað þeir bílar mættu kosta, sem keyptir væru á þessu tímabili eða eftir að þau ákvæði væru sett og það eitt út af fyrir sig hefur dregið verulega úr þessum kostnaði, þó að það auðvitað leysi ekki vandann. En þegar ég tala um, að það sé betra að fara gætilegar af stað og athuga þau spor, sem maður stígur og tryggja, að ekki verði hörfað til baka, þá vil ég minna á, að fyrir alllöngu var tekin sú ákvörðun af þáv. fjmrh. og ég segi þeim mæta manni það sízt af öllu til lasts, að það skyldi skila ríkisbílum. Þá átti að gera mjög ákveðna ráðstöfun til þess að draga úr þessum ófögnuði og það átti að afhenda ríkisbílana. Það var ein stofnun, sem afhenti bílinn sinn. Það var að vísu stofnun, sem hv. þm. var nátengdur og það var henni til sóma, en það var eina stofnunin, sem afhenti bíl og meira var ekki aðhafzt. Það var látið gott heita og látið við svo búið standa, eins og sagt er. Þarna álít ég, að sé betra að fara með gætni og vera öruggur um að koma málinu fram og færa það fram til sigurs, en stíga svo róttækt spor, að það sé ekki hægt að framfylgja ákvörðuninni. Ég nefni þetta aðeins, eins og ég sagði, ekki til neinnar gagnrýni á þann hæstv. ráðh. sem þá var, heldur til þess að sýna, hve hér er um mikinn vanda að ræða, þegar sá ráðh. var alls ekki þekktur fyrir að reyna ekki að halda fast á málum. Hv. 3. þm. Vesturl. hélt því fram áðan, að fsp., sem hann hefði flutt í fyrra ásamt fleirum, mundi hafa ýtt þessu máli mjög áleiðis. Ég verð því miður að hryggja hann með því, að það ýtti ekki málinu áleiðis nema um einn dag af þeirri einföldu ástæðu, að eins og ég gat um þá, var orsökin til, að ég gat svarað fsp., sú, að búið var að safna öllum þeim gögnum, sem þurfti til að svara henni, þannig að það var ekki hafizt banda um það, þegar fsp. var borin fram. Það hefði verið ómögulegt að svara fsp., nema það hefði verið búið að gera þær rannsóknir allar, sem þar lágu að baki og þar greindi frá. Hann upplýsti sjálfur, að reglurnar hefðu verið til snemma í sumar og þá hefði fjvn. eða undirnefnd hennar verið skýrt frá þeim, þannig að það hefur þá verið mikill hraði og ekki um mikinn vanda að ræða, ef það hefði verið gert á nokkrum dögum eftir að þessi fsp. var borin fram að leysa málið með þessum hætti. Það auðvitað skiptir engu máli, hvort menn hafa þá skoðun, að þeir hafi einhver áhrif með málflutningi sínum. Ég er ekkert að reyna að taka af hv. þm. þá fjöður, ef hann vill hafa hana. En reyndin er sú, að þetta hefur haldið áfram með alveg eðlilegum hraða. Að fjvn. hafi raunverulega ekki vitað um málið fyrr en fyrir 1–2 dögum, af því að undirn. hafi aðeins vitað um það í sumar, hef ég ekki reiknað með sannast sagna. Ég bjóst ekki við, að undirn. mundi leyna n. þessu. Ég óskaði eftir því í sumar, að undirn. segði skoðun sína á þessu máli, vegna þess að hér væri um það yfirgripsmikið vandamál að ræða, sem var ljóst, að mundi hitta mjög marga. Ég er ekki með því - ég tek það fram aftur - að kasta vanda á fjvn.; heldur tel ég það mikilvægt, að allir þeir aðilar, sem eiga með eftirlit ríkisfjármuna að fara, bæði fjvn. og fjmrn., séu nokkurn veginn sammála um jafnveigamiklar reglur og þessar, þegar þær verða settar. En ég reiknaði satt að segja ekki með því, að það hefði þurft að útbýta því sérlega í n., heldur mundi undirn. ræða það þar, eftir því sem hún teldi ástæðu til. En ég vakti hins vegar máls á því fyrir nokkru á fundi með fjvn. allri, að ég vildi mjög gjarnan heyra skoðun n. í heild á þessu máli. Hv. 3. þm. Norðurl. v. taldi, að það hefði sérstaklega átt að vera auðvelt fyrir mig að leysa þetta mál, vegna þess að það hefðu gerzt þeir atburðir árið 1963, þegar launabreytingar urðu hjá ríkisstarfsmönnum, að þá hefðu öll hlunnindi átt að falla niður. Um það var að vísu ekkert sagt í þeim kjaradómi, sem þá féll, að öll hlunnindi ættu að falla niður, a.m.k. var þetta ekki gert. Og sannleikurinn er sá í dag, að það er mikið vandræðamál, eins og þróun launamála hefur verið, ekki sízt hjá yfirmönnum stofnana og hjá mönnum með hliðstæða menntun og þeir hafa, að búa með nokkrum viðhlítandi hætti að þeim mönnum, sem hafa mesta ábyrgð í ríkiskerfinu, vegna þess að í mörgum tilfellum eru forstjórar stofnana ríkisins launalægstir í stofnununum af þeim mönnum, sem hafa hliðstæða menntun. Þetta á sér t.d. stað með allar þær stofnanir, sem verkfræðingar eru forstjórar fyrir, þannig að þetta eina dæmi sýnir okkur, að hér er sannarlega ekki um einfalt mál að ræða. Svo hefur það í ýmsum tilfellum gerzt, bæði fyrr og síðar, að tilteknir menn hafa beinlínis ráðizt til starfa hjá ríkinu vegna þess að þessi hlunnindi voru fyrir hendi. Ég er ekkert að segja, að það sé gott, að þetta hafi gerzt, en ég veit um ýmis dæmi þess, að þessir menn telja, að það hafi verið svo og því er ómótmælt af þeim, sem hafa annazt þá ráðningu, að það sé rétt, að þeir hafi mátt ganga út frá, að þessi hlunnindi væru til staðar. Og það er ein grundvallarregla í sambandi við kjaramál hjá ríkinu, að menn séu ekki sviptir launum eða lækkaðir í launum, sömu starfsmenn búi áfram við sömu kjör, meðan þeir eru í starfi. Og það þótti t.d. ekki tiltækilegt, þegar við vorum að setja löggjöfina um embættisbústaði á s.l. ári, að taka hlunnindin af þeim embættismönnum, sem þá höfðu embættisbústaði, heldur var ákveðið að selja embættisbústaðina, þegar skipti yrðu á embættismönnum. Nú er ég ekkert að slá því fram, að þetta eigi að vera regla í þessu sambandi. Það þarf að skoðast miklum mun betur, en ég nefni þetta aðeins til þess að sýna fram á, að málið er miklu flóknara en menn halda, þegar þeir segja, að þetta sé hægt að leysa á einum til tveimur vikum, þó að megi kannske segja, að maður eigi að geta leyst það á 21/2 ári, það er önnur saga. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar. Það er enginn ágreiningur milli mín og þeirra hv. þm., sem hér hafa talað, um, að það sé mikil nauðsyn að koma hér á fastri skipan. Ég get alveg tekið undir með þeim, að einmitt á þessum tímum, þegar þarf að leggja kvaðir á landsfólkið, sé nauðsynlegt að lagfæra svona hluti. En hinu skulum við þá heldur ekki gleyma, að með þessu er verið að taka hlunnindi af miklum fjölda manna, veigamikil hlunnindi, þannig að í því er einnig kjaraskerðing og ég vil jafnframt taka fram, að það eru ótal stofnanir, sem eru ekki annað en hálfgerðar útkjálkastofnanir úr ríkiskerfinu, ef svo má segja og einnig einkastofnanir, sem veita starfsmönnum sínum og forstöðumönnum þessi hlunnindi, en ekki vegna þess að ríkið hafi gert þetta. Það er ekki byggt á þeirri ástæðu, heldur vegna þess, að þessi fyrirtæki hafa talið sér nauðsynlegt á ýmsum stigum að veita forstjórum sínum þessi sérstöku hlunnindi. Þetta hefur verið mjög vaxandi og gerir auðvitað erfiðara um vik að afnema þessi hlunnindi að meginhluta til hjá ríkinu. En ég skal ekki orðlengja um þetta frekar. Ég hygg, að allt hafi komið fram, sem menn vildu um þetta segja og ég vænti þess þá mjög, þegar að því kemur að koma þessum reglum saman, að almennur stuðningur verði á hinu háa Alþ. við að koma fram nauðsynlegum takmörkunum eða æskilegum takmörkunum í sambandi við þessi réttindi.



Herra forseti. Ég get ekki fallizt á þau rök, sem hæstv. fjmrh. hefur flutt og hafa verið heldur léttvæg, hvað þetta sé flókið mál. Ég held einmitt, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hafi komið fram með einfalda till., sem hæstv. fjmrh. reyndi að vissu leyti ekki að mæla gegn, að það verði hætt að láta embættismönnum ríkisins í té bifreið, sem er í eigu ríkisins og láta ríkið að öllu leyti sjá um rekstur bifreiðarinnar, heldur verði tekinn upp sá háttur, að þeir starfsmenn ríkisins, sem talið er nauðsynlegt eða eðlilegt að fái hlunnindi í sambandi við rekstur bifreiðar, fái þau í formi styrks, sem þeir gætu þá notað annaðhvort til þess að reka eigin bifreið eða standa undir kostnaði, ef þeir tækju sér bifreið á leigu við að rækja starf sitt. Og ég held, að þessi leið sé mjög auðfarin. Það gæti vel verið, að það þyrfti mismunandi reglur um fjárhæð styrkjanna til einstakra embættismanna, en eins og kom hér fram, finnst mér ekki fara vel á því, að hæstv. fjmrh. sé að skjóta sér á bak við sinn forvera í þessu embætti, vegna þess að á árunum 1964, eins og hér hefur komið fram, voru sett ný heildarlög um laun starfsmanna ríkisins og þá voru gerðar geysilegar breytingar á öllu launakerfinu og vissir embættismenn hækkaðir ég held bara upp undir 50% í launum. En þeir voru látnir halda þessum hlunnindum. Ef það er rétt, að ekki hafi verið neitt tillit tekið til þessara stórkostlegu hlunninda, sem í því eru fólgin að hafa bíl í eigu ríkisins og láta ríkið sjá um reksturinn, þarf náttúrlega að endurskoða og leiðrétta launakerfið með tilliti til þessara fríðinda. Og það væri heppilegast, að það væri viðurkennt í launakerfinu sjálfu. Þá er ekki verið að reyna að fara einhverjar krókaleiðir eða fela eitthvað, sem talið er rétt, að menn hafi fyrir sitt starf í þágu ríkisins. En við skulum gera okkur grein fyrir því, að hér er um stórkostleg hlunnindi að ræða, miðað við það, sem þessir bílar kosta, sem þessir embættismenn nota nú almennt. Það eru nú venjulega ekki fólksvagnar, sem þeir eru á, eins og við vitum. Stofakostnaður við þessa bíla og rekstur þessara bíla nemur stórkostlegum fúlgum á ári, miðað við þann kostnað, sem orðinn er eftir þessa síðustu gengisfellingu hæstv. ríkisstj. Og þessi heimili, sem þarna er um að ræða, eru hátekjuheimili. Þetta eru fyrst og fremst embættismennirnir, sem hafa hæstar tekjur fyrir sín störf í þágu ríkisins, þannig að ef við tækjum þetta dæmi með bílinn, þessa gerð bíla, inn í heimilishaldið, þá mætti kannske segja, að tekjur þessara heimila væru kannske um 500 þús., kannske sums staðar upp í 700–800 þús., ef við tökum fullt tillit til stofnkostnaðar bílsins og rekstursins, miðað við það, að maðurinn ætti þennan bíl og yrði að reka hann sjálfur, svo að hér er um geysileg fríðindi að ræða. En eru þau á öllum stöðunum fullkomlega réttmæt og eðlileg? Það held ég nefnilega ekki. Og eins og kom fram, felast í þessu stórkostleg rangindi og mismunun meðal embættismanna ríkisins, sem er ekki hægt að þola. Og það er ekki hægt að draga lengur að setja ákveðnar reglur um þetta. Það mætti þá a.m.k. byrja á því að merkja þessa bíla, þannig að almenningur gæti fylgzt með, hvar þeir eru á ferð og hverjir aka þeim, eins og kom hér fram hjá hv. fyrirspyrjanda. En þó að það vefjist - og mér skildist á ræðu hæstv. fjmrh., að það ætti eftir að vefjast enn lengur fyrir honum að setja þessar reglur, - þó að það vefjist fyrir honum að hreyfa við þessum hátekjuheimilum, þá hefur það ekki vafizt fyrir honum að taka núna 20% af framfærslutekjum þeirra, sem minnst hafa. Það vefst ekki fyrir hæstv. ráðh.