Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get verið stuttorður um frv. þetta. Grg. með því er, vona ég, nokkuð skýr. Eins og þar kemur fram athugaði Stéttarsamband bænda 1977 í samráði við fyrrv. landbrh. lausaskuldir bænda, gerði á þeim úttekt og leitaði umsókna um breytingu á lausaskuldum í föst lán. Bárust henni 406 umsóknir. Var samkv. þeim áætlað að lausaskuldir bænda næmu rúmlega l.2 milljörðum. Síðan hefur verið töluvert að því unnið að skoða þessar lausaskuldir og hve brýnt væri að breyta þeim í föst lán. Skipaði ég í þessu skyni í nóv. s. l. starfshóp sem í áttu sæti Stefán Valgeirsson alþm., Bjarni Bragi Jónsson hagfræðingur og Árni Jónasson erindreki. Sá starfshópur skoðaði þær upplýsingar, sem fyrir lágu, og aflaði nýrra og komst að þeirri niðurstöðu að lausaskuldir, sem taka þyrfti til meðferðar, næmu svipaðri upphæð og fram hafði komið í athugun Stéttarsambandsins eða um 1.2 milljörðum kr. Af þeim starfshópi er frv. þetta samið. Í frv. felst heimild til veðdeildar Búnaðarbankans til að gefa út skuldabréf þannig að breyta megi lausaskuldum bænda að hluta. Rætt hefur verið um að breyta rúmlega helmingnum a. m. k. í föst lán. Jafnframt felst í frv. þessu heimild til þess að veðsetja megi eignir bænda, allt að 75% af matsverði veðsins, í þessu skyni. Í frv. sjálfu kemur ekki fram með hvaða kjörum þessi skuldabréf skuli vera. Hins vegar kemur það fram í grg. Þar segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að stjórn veðdeildar Búnaðarbankans ákveði lánakjör að höfðu samráði við landbrh. Til þess að bréfin seljist er ljóst að lánakjör verða að vera í samræmi við þau kjör sem ákveðin eru fyrir fjárfestingarlán almennt.“ Rætt hefur verið um að bréf þessi verði með fullri verðtryggingu, en lágum vöxtum í samræmi við að form skuldbindinga sem nú er verið að undirbúa. Ég vil því leggja áherslu á að í þessu frv. felst engin skuldbinding af opinberri hálfu til þess að tryggja að bréf þessi seljist. Eingöngu felst í því heimild, eins og ég hef sagt, fyrir veðdeildina til að ganga frá slíkum bréfum, útbúa þau og standa að baki þeirra með því að taka veð í eignum bænda. Tvímælalaust er mjög brýnt að ýmsum lausaskuldum verði breytt í föst lán, fyrst og fremst vegna þess að lán hafa verið töluvert óhagstæðari síðari árin en var áður. Fyrst og fremst sýna þær upplýsingar, sem saman hefur verið safnað, að hér er um að ræða unga bændur sem eru að hefja búskap. Búskapur er þess eðlis, eins og hv. þm. þekkja, að oft kemur arður seint. Fyrstu árin eru erfið, fjárfesting mikil og því hefur ýmsum reynst erfitt að standa undir lánum fyrst og fremst fyrstu búskaparárin. Hér er því um að ræða að lengja lán og breyta þeim þannig að greiðslubyrðin verði sem minnst framan af. Ég vona að hv. þing sjái sér fært að afgreiða þetta mál fyrir þingslit. Mjög er orðið brýnt að koma því í höfn og vona ég að svo geti orðið. Að lokinni umr., herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. landbrh. og ríkisstj. fyrir flutning þessa frv. Satt að segja var ég orðinn langeygður eftir að sjá þetta mál á þskj. Haustið 1976 flutti ég á þskj. 260 till. til þál. í hv. Sþ. um lausaskuldir bænda. Þar ályktaði Alþ. að fela ríkisstj. að láta fara fram athugun á hvort nauðsynlegt væri að útvega veðdeild Búnaðarbanka Íslands aukafjármagn á árinu 1977 þannig að veðdeildinni yrði gert kleift að veita þeim bændum, sem verst væru settir, tækifæri til þess að breyta lausaskuldum í föst lán. Leiddi könnunin í ljós að hagur einhverra væri það bágur, að þetta kæmi ekkí að fullum notum, þá yrði kannað hvort unnt væri að gera Stofnlánadeild og veðdeild kleift að veita þeim bændum, sem ættu í mestum erfiðleikum, frest á afborgunum af lánum við deildirnar. - Þessi till. var samþ. á Alþ. 29. apríl 1977 sem ályktun Alþ. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Sumir, sem þá áttu í basli hafa nú klórað sig nokkuð fram úr skuldunum sem betur fer. Nýir hafa bæst við. En öll rök hníga þó að því, að skynsamlegt sé að opna lánaflokk, sem geri kleift að breyta lausaskuldum í föst lán. Það er enn í fullu gildi að þetta er mjög nauðsynleg lagasetning. Ég vil sem sagt vona að þetta frv. eigi greiða leið gegnum þingið. Það er búið að vinna mjög að málinu, það er búið að vinna mikla og skipulega undirbúningsvinnu og ég held að ég verði að treysta því að frv. verði ekki umturnað hér í d. og það eigi greiða leið. Ég vonast eftir að það geti orðið að lögum fyrir þinglok.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið á þetta mál nokkurn aðdraganda. Búið er að leggja töluverða vinnu í að athuga um stöðu bænda og lausaskuldir þeirra. Út af fyrir sig vil ég taka fram, að ég tel góðra gjalda vert að opnuð sé heimild til lánaflokks til þess að breyta lausaskuldum bænda í föst lán, enda þótt ég telji að hér hafi ekki komið fram neitt um hvar eigi að fá fjármagn til þess að tryggja framkvæmd þessa máls. Í annan stað kom glöggt fram hjá hæstv. ráðh. að þessi bankavaxtabréf eiga að bera fulla verðtryggingu plús vexti, sem væntanlega þýðir að þau verða með miklu óhagstæðari kjörum en þau lán sem þau eiga að leysa af hólmi. Framkvæmd málsins sýnist aðallega eiga að vera í því fólgin að veita eigi bændum ný lán til að leysa af hólmi eldri lán í því formi að nýju lánin verði með miklu óhagstæðari kjörum en gömlu lánin. Það var auðvitað rétt tekið fram hjá hæstv. ráðh., að engin skuldbinding er í því fólgin af opinberri hálfu að kaupa þessi bréf, en væntanlega verða heldur engar skuldbindingar um það af hálfu bænda, að þeir taki þessi nýju lán til þess að þyngja á sér lánskjörin.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess til viðbótar því sem ég gat um áðan, að í lánsfjáráætlun nú eru 200 millj. kr. til þess ætlaðar að hlaupa undir baggann, getum við sagt, með þeim bænduni sem eiga erfiðast með að standa í skilum, jafnvel eftir breytingu þá sem hér er um að ræða. Kæmi það að sjálfsögðu fyrst og fremst að gagni fyrstu 2–3 ár greiðslutímabilsins. Þar er því um verulega aðstoð að ræða. Hitt veit ég að hv. þm. er ljóst, að með þessu lánafyrirkomulagi, þ. e. a. s. verðtryggingu sem bætist við höfuðstólinn með lágum vöxtum, verður greiðslubyrðin framan af stórum léttari en ef vextir eru háir og falla í gjalddaga á hverjum greiðsludegi. Það hygg ég að sé ákaflega mikilvægt fyrir marga,bændur, sérstaklega þá sem eru að hefja búskap.



Herra forseti. Hér liggur fyrir til umr. á þskj. 531 stjfrv. sem gerir ráð fyrir þó nokkrum ívilnunum í nýjum lögum handa einni stétt manna. Þar sem þetta er stjfrv. vildi ég gjarnan fá að heyra, annaðhvort frá ráðh. eða þá sérstaklega frá hv. þm. Alþfl., hvort einhugur ríki meðal stjórnarflokkanna um þetta frv. Með fsp. minni er ég ekki að taka afstöðu gegn efni þessa stjfrv.



Herra forseti. Þó að þetta frv. sé borið fram sem stjfrv. vil ég lýsa því yfir úr þessum stól vegna fsp. síðasta ræðumanns, hv. 1. þm. Reykv., að frv. hefur ekki verið rætt í þingflokki Alþfl. og til þess hefur ekki verið tekin efnisleg afstaða þar. Ég hygg að það sé einrúg rétt, sem fram gekk af máli hv. 1. þm. Reykv., að hér sé um að ræða frv. sem veiti tiltekin og mikil fríðindi til tiltekins hóps manna á þessu landi. Er auðvitað svo, að fleiri hópar manna hafa miklar lausaskuldir. Launþegar hafa t. d. miklar lausaskuldir og er hægt að hugsa sér að bera fram frv. um að lausaskuldum launþega verði breytt í föst lán eða lausaskuldum atvinnurekenda yfir höfuð að tala. M. ö. o. held ég að þetta sé eitt af þeim frv. sem á að keyra í gegn á skömmum tíma, en ég hygg að ekki sé rétt að staðið. Frv. þarf að fá mjög góða skoðun áður en að lögum getur orðið. Almennt vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að það verði að vera meira jafnvægi á milli hinna einstöku hópa, réttinda þeirra og forréttinda, en verið hefur. Það eru fleiri einstaklingar í þessu landi en bændur sem eiga við lausaskuldir að etja og gjarnan vildu fá þær yfirfærðar í föst lán.



Herra forseti. Í tilefni þeirra orðaskipta, sem hér hafa orðið um afstöðu Alþfl. í þessu máli, vil ég láta koma fram, að ég held að flestir Alþfl. menn hafi áttað sig á því hér í þinginu að ekki er um að ræða í þessu frv. neina sérstaka greiðasemi við bændur eða verið að gefa þeim neitt, heldur er tilgangur frv. að svara ákveðnum vandamálum sem bændastéttin hefur átt við að glíma á síðustu árum vegna ástands í efnahagsmálum, verðbólgu og fleiri slíkra þátta. Ríkisstj. er auðvitað skylt að taka á slíkum vandamálum, hvort sem þau koma upp í landbúnaði eða öðrum atvinnugreinum. Hér er verið að ræða um lán sem verða verðtryggð. Þarna er ekki um neinar gjafir að ræða, heldur ákaflega eðlilega fyrirgreiðslu og eðlileg viðbrögð ríkisstj. við tilteknum vandamálum. - Þetta vildi ég láta koma fram hér.



Herra forseti. Á þskj. 576 er nál. frá meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. um frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar árið 1979. Mál þetta barst n. 19. mars s. l., en nokkur dráttur hefur orðið á afgreiðslu þess, m. a. vegna hlés sem gert var á störfum þingsins fyrir páskana. Fyrir páskana hafði n. og til meðferðar frv. um efnahagsmál og þessi d. þá einnig, sem gerði að verkum að ekki var hægt þá að afgreiða það frv. sem nú er til umræðu. N. hefur rætt frv. á 6 fundum, en samkomulag varð ekki um afgreiðslu þess. Meiri hl., undirritaðir nm. sem eru stuðningsmenn ríkisstj., flytur nokkrar brtt. við frv. á sérstöku þskj., 577, og leggur til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem þar eru gerðar till. um. Einstakir nm. í meiri hl. gera aths., þá einkum Kjartan Ólafsson, hv. 3. þm. Vestf., sem gegndi formannsstörfum í n. vegna fjarveru hv. 1. þm. Austurl., sem var í opinberum erindum erlendis og er formaður n., en hv. 3. þm. Vestf. áskildi sér rétt til þess að vinna að frekari breytingum í sambandi við 3. gr. frv. Minni hl., fulltrúar Sjálfstfl. í n. Matthías Á. Mathiesen og Ólafur Einarsson, skilar séráliti. Ég vil nú gera grein fyrir því hvert það atriði var sem hv. 3. þm. Vestf. hafði aths. við að gera í sambandi við 3. gr., en samkomulag varð um það í meiri hl. að það mál skyldi ekki verða til meðferðar eða afgreiðslu fyrir 2. umr., heldur kæmi það til afgreiðslu fyrir 3. umr. Hann vildi að niður félli sá hluti af síðasta málsl. 3. gr. sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „enda sé sala skuldabréfa þessara í samræmi við lánsfjáráætlun ríkisstj.“ - Það var skoðun sumra innan n., þ. á m. lét ég í ljós þá skoðun, að ef næðist samkomulag mætti fallast á þetta, en ástæðan fyrir þeirri skoðun er sú setning í greininni sem ég vil nú lesa, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. kynnir hverjum og einum lífeyrissjóði að hvaða marki sjóðurinn skuli kaupa bréf af hvorum þessara fjárfestingarsjóða.“ Hins vegar urðum við ekki á eitt sáttir og náðist ekki samstaða um þetta atriði en það náðist samstaða um að láta málið bíða til 3. umr. Á fundi meiri hl. lýsti ég yfir að ég hefði ekki haft aðstöðu til þess að bera þetta sérstaklega undir hæstv. fjmrh., en hann hafði áður lýst yfir að hann vildi láta orð þessi óbreytt standa. Hins vegar taldi hæstv. forsrh. að það atriði, sem ég las upp úr greininni, mundi tryggja það, sem stefnt væri að með 3. gr., og þess vegna mundi það ekki hafa áhrif þó að felldur yrði niður hluti síðasta málsl. greinarinnar sem ég hef greint frá. Um þetta þarf ég svo ekki að eyða fleiri orðum. Afgreiðsla verður að sýna hvernig fer. Fjölmargir aðilar voru kvaddir á fund n. til viðræðna og varðandi upplýsingaöflun. Má þar m. a. nefna fulltrúa frá Húsnæðismálastofnun ríkisins, Ferðamálaráði, Landsvirkjun, frá tveimur samböndum lífeyrissjóða og svo var fjárlaga- og hagsýslustjóri mættur á fundunum. Brtt. meiri hl. n. snerta níu greinar frv. Við 3. gr., sem ég var að vitna í áðan, er brtt. Þar segir: „ að hvaða marki sjóðurinn skuli kaupa bréf af hvorum þessara fjárfestingarsjóða.“ Lagt er til að niður falli „skuli kaupa“, en í staðinn komi orðið: kaupi. Þá eru atriðin sem um er að ræða í þeim greinum sem á eftir koma. Þegar fjárlög voru afgreidd í vetur var gert ráð fyrir fjárhagsáætlun til fjárfestingarlánasjóða, og í lánsfjáráætlun var gert ráð fyrir að það væri bundin tala sem hefði breyst frá því sem reiknað hafði verið með við fjárlagaafgreiðsluna. Hins vegar komu upplýsingar um meðalverðlag ársins 1979 sem gerðu að verkum að þær fjárhæðir, sem hinir mörkuðu tekjustofnar höfðu skilað fjárfestingarlánasjóðum, voru meiri en reiknað var með við fjárlagaafgreiðsluna og hefðu orðið hærri en reiknað var með í frv. til l. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Varð að samkomulagi innan meiri hl., og ég hygg innan n., að þessu skyldi breytt á þann veg, að tekin yrði sú meðalverðhækkun, sem var reiknað með á árinu 1979, og það fé er bundið í þeim brtt. við frv. sem nú er lagt til að verði samþykktar. Þá er og þess að geta, að sú fjárhæð, sem hér er um að ræða í fjárfestingarlánasjóði, mun gera um 600–700 millj. kr. Er þá einn sjóður undanskilinn, sem ég ætla að gera sérstaka grein fyrir síðar. Sjóður sá sem aðallega nýtur þess arna, er Byggingarsjóður ríkisins, en tekjur hans munu hækka um 500 millj. við þessa breytingu. Þá vil ég og geta þess, að rétt þótti, þar sem Fiskveiðasjóður hefði við þessa breytingu tapað frá því sem áætlað var í lánsfjáráætluninni eins og hún var lögð fram, að binda þá upphæð sem gert er ráð fyrir að hann fái samkv. frv. því sem hér liggur fyrir til 2. umr. Þá er enn fremur að geta þess, að gert er ráð fyrir því í frv. að lán það, sem Framkvæmdasjóði er ætlað að taka erlendis, 3950 millj., verði hækkað upp í 4 milljarða 450 millj., og er þá jafnframt ákveðið að 450 millj. af þeirri upphæð gangi til Fiskveiðasjóðs til að mæta lækkun á tekjum Fiskveiðasjóðs vegna laga nr. 3 frá 2. mars 1979. Þetta var upphaflega í frv. um lánsfjáráætlunina. Við þá breytingu, sem gerð var í hv. fjh.- og viðskn., var haldið sig við að Fiskveiðasjóður fengi sömu fjárhæð, en hann ekki látinn tapa við þá breytingu sem þar var gerð. Þá er og gerð sérstök breyting á 20. gr. frv., en þar er átt við Ferðamálaráð. Í lögum um Ferðamálaráð er gert ráð fyrir að tekjur ráðsins séu m. a. 10% brúttótekna af Fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli. Hins vegar var í þessu frv. gert ráð fyrir að um væri að ræða 10% af nettótekjum eða því sem ríkissjóði væri skilað. Sú breyting er nú gerð, að þær fjárhæðir, sem hér er um að .ræða, eru þannig: Gert er ráð fyrir að heildarumsetning Fríhafnarinnar verði 1800 millj. kr. og skilað verði 480 millj. Miðað við að lögin hefðu gilt eins og þau eru um Ferðamálaráð hefði því Ferðamálaráð átt að fá 180 millj. kr., en með frv. eins og það kom upphaflega fram hefði upphæðin ekki orðið nema um 48 millj. kr. Með þeirri breytingu, sem hér er lögð til og nauðsyn bar til að gera til þess að tryggja starfsemi Ferðamálaráðs, mun Ferðamálaráð fá um 144 millj. kr. Því munar við breytinguna ekki nema rúmum 30 millj. frá gildandi lögum. Þetta leggur meiri hl. til að verði samþ. og telur að með því móti sé sæmilega séð fyrir málum Ferðamálaráðsins. Þá vil ég geta þess, eins og áður hefur komið fram, að á fundi n. mættu fulltrúar frá Landsvirkjun m. a. Þeir gerðu n. grein fyrir því, að meira fjármagn mundi þurfa til framkvæmda við það verk sem fyrirtækið er að vinna að nú, það mundi vanta um hálfan annan milljarð miðað við þá áætlun, sem hefur verið gerð um gengissig og verðbreytingu á árinu, og þau útboð sem þegar hefur verið samið um. Ekki taldi n. ástæðu til að hún fjallaði sérstaklega um þennan þátt, enda mundu e. t. v. fleiri þættir vera þannig að sérstaklega yrði fyrir þeim að sjá, og taldi það vera verk ríkisstj. að fjalla um slíka þætti. Þá barst n. brtt. frá hv. þm. Ingvari Gíslasyni og Lárusi Jónssyni um fjárveitingu eða fjárútvegun til Kröfluvirkjunar. Ekki taldi meiri hl. sér fært að standa að þeirri brtt. og taldi að ef að því verki ætti að vinna á þessu ári hefði ríkisstj. lagt það til. Fjh.- og viðskn. leggur því ekki til að hún verði samþ. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir störfum n. og nál. hennar, því að það skýrir það sem hér um ræðir. Niðurstaðan er sú, að meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. leggur til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem er að finna á þskj. 577 og þannig breytt gangi það áfram gegnum hv. Nd.



Herra forseti. Því miður er ekki búið að útbýta nál. minni hl. - það var nokkuð seint á ferðinni, en ég mæli hér engu að síður fyrir því. Minni hl. n. skipa fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. Það má segja að afgreiðsla þessa frv. sé í fullu samræmi við vinnubrögð stjórnarliðsins að því er varðar efnahagsmálin yfirleitt. Frv. kom seint fram, það er illa unnið, það spannar ekki yfir það sem nauðsynlegt er og staðreyndir sýna. Það er ljóst að margar nauðsynlegar eða óhjákvæmilegar framkvæmdir lenda utan þessarar lánsfjáráætlunar, en það er líka ljóst að tekið er fram fyrir hendur fjvn. og þingsins með því að teknar eru inn í áætlunina framkvæmdir sem hafnað var við afgreiðslu fjárl. í des. s. l. Jafnframt er svo ljóst að farið verður út fyrir þann ramma, sem settur var með efnahagsmálalöggjöfinni fyrir skömmu, og farið verður langt út fyrir það sem ætlað var varðandi erlendar lántökur. Þar nefni ég sem dæmi fjárþörf Landsvirkjunar umfram það sem ætlað er í frv., en bréf Landsvirkjunar til iðnrh. frá 23. apríl er prentað sem fskj. með nál. minni hl. Ég skal nefna nokkur atriði úr því bréfi. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landsvirkjun hefur endurskoðað stofnkostnaðaráætlun Hrauneyjafossvirkjunar í ár með hliðsjón af framangreindu,“ - sem áður er greint í bréfinu og ég hirði ekki um að telja upp, - „auk þess sem fjárhagsáætlanir fyrirtækisins í heild hafa verið endurskoðaðar miðað við 35% áætlaða verðbólgu á þessu ári og 20% gengissig, en fyrri áætlanir miðuðust við 25% verðbólgu og 20% gengissig. Niðurstöður þessara áætlana eru þær, að lántökur Landsvirkjunar í ár þurfa að nema alls 8070 millj. kr. í stað 6500 millj. kr. samkv. drögum að lánsfjáráætlun ársins. Nemur hækkunin samkv. þessu um 1000 millj. kr. vegna vanáætlunar á kostnaði við byggingarvinnu og 500 millj. kr. vegna breyttra verðlagsforsenda o. fl.“ Þá segir hér, þegar greint hefur verið frá því að fjárfestingin sé 9040 millj.: „Þess ber að geta, að framangreindar áætlanir byggjast á því, að rafmagnsverð Landsvirkjunar hækki um 45% hinn 1. maí n. k., 30% hinn 1. ágúst n. k. og 14.5% hinn 1. nóv. n. k. svo tryggja megi greiðsluhallalausan rekstur og að auki 550 millj. kr. úr rekstri til fjármögnunar framkvæmda, eins og drög að lánsfjáráætlun ársins gera ráð fyrir, sbr. og bréf Landsvirkjunar til rn., dags. 30. mars s. l. Fari svo, að hækkanir þessar verði að einhverju leyti ekki samþykktar, eykst lánsfjárþörfin að sama skapi fram yfir 8070 millj. kr.“ Og svo segir að lokum í þessu bréfi: „Með hliðsjón af framangreindu fer Landsvirkjun þess hér með á leit við yður, hæstv. iðnrh., að þér hlutist til um að við endanlega afgreiðslu lánsfjáráætlunar ríkisins fyrir árið 1979 verði gert ráð fyrir að lántökur Landsvirkjunar nemi 8000 millj. kr. (um $23.0 m.) í ár og þá með fyrirvara um leiðréttingar eftir því sem frávik frá framangreindum forsendum um verðlagsþróun og gjaldskrárbreytingar kunna að gefa tilefni til.“ Þetta var úr bréfi Landsvirkjunar. Þá má einnig ætla að nauðsynlegt verði að leysa fjárþörf ýmissa hitaveitna í landinu, en þar hefur ýmislegt verið skorið niður í þessari lánsfjáráætlun, og reyndar má nefna önnur orkufyrirtæki. Yrði sú upphæð vart undir 1.5–2 milljörðum. Ég nefni þar Hitaveitu Akureyrar og hitaveitur Akraness og Borgarfjarðar, og þá má einnig nefna Kröfluvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og sjálfsagt fleira, eins og t. d. Póst og síma, Ríkisútvarpið o. fl., o. fl. Þá hefur heyrst að leysa ætti vandamál landbúnaðarins með erlendum lántökum, sem yrðu þá væntanlega 3.5–4 milljarðar, en á þau mál má helst ekki minnast við afgreiðstu þessa frv. Það er eflaust ætlun stjórnarflokkanna að afgreiða það mál utan lánsfjáráætlunar. Það má því segja að þegar allt þetta er talið vanti allt að 8–10 milljarða til þess að rétt mynd verði dregin upp. Það er þess vegna alveg augljóst mál, að fjárfestingin í landinu mun fara fram úr 25% markinu sem sett var í nýsamþykktum lögum um stjórn efnahagsmála. Það verður að teljast hreint lögbrot samkv. þeim lögum að fara fram úr 25% markinu, en það skiptir kannske ekki máli því að eins og kom fram í umr. um það frv. eru engin refsiákvæði í lögunum svo að stjórnarliðar þurfa víst ekki að reikna með að verða fyrir neinum meiðingum þó að þeir brjóti þessi nýsamþykktu lög. Það má einnig gera ráð fyrir að erlendar lántökur geti farið allt upp að 50 milljörðum kr. í raun, þótt þessi áætlun geri ráð fyrir 39 milljörðum. Á s. l. ári 1978, voru hinar erlendu lántökur 32.1 milljarðar brúttó,11.8 milljarðar nettó, sem svaraði til 2.1% af þjóðarframleiðslu, en verða á þessu ári samkv. framansögðu vart undir 3% af þjóðarframleiðslu, og skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann halda auðvitað áfram að vaxa þrátt fyrir allar yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. um hið gagnstæða. Eins og rækilega hefur komið fram er þetta frv. seint fram komið. En auk þess hefur afgreiðsla þess tekið langan tíma í fjh.- og viðskn. Það stafar auðvitað af hinu venjulega ósamkomulagi stjórnarflokkanna um afgreiðslu hinna mikilvægustu mála. En e. t. v. mætti draga þá ályktun af þeim drætti, sem orðið hefur á afgreiðslu málsins í n. og þar af leiðandi afgreiðslu málsins hér í þinginu, að það hafi verið ætlun stjórnarflokkanna að koma í veg fyrir ýmsar framkvæmdir, sem sótt er á að framkvæma í landinu, eða a. m. k. að tefja fyrir þeim. Á fund n. komu ýmsir aðilar til viðræðna og til þess að koma á framfæri aths. sínum. Meiri hl. n. hefur tekið misjafnlega í þær aths. sem viðræðuaðilar höfðu fram að færa. Nokkuð hefur verið gangið til móts við óskir Ferðamálaráðs um breytingar á 20. gr. frv., þar sem framlag til Ferðamálaráðs er hækkað úr 10% í 30% af skilum Fríhafnarinnar til ríkissjóðs með brtt. sem meiri hl. hefur flutt. Brtt., sem varða 12.–19. gr. frv., eru til bóta og fremur í samræmi við afgreiðslu fjárl. en ákvæði frv. upphaflega voru. Um vanda Landsvirkjunar er hins vegar ekki rætt og ekkert upplýst um hvernig sá vandi verði leystur, hvort frestað verði framkvæmdum eða hvort auknar verði lántökurnar, og auðvitað liggja ekki heldur fyrir neinar yfirlýsingar um hvernig tekið verður í óskir um gjaldskrárbreytingar síðar á árinu sem ég greindi frá áðan. Á forráðamenn lífeyrissjóðanna er ekki hlustað, en hins vegar flytur meiri hl. einskis verða brtt. við 3. gr. frv., - brtt. sem frsm. meiri hl. n. gerði grein fyrir áðan, en var í hálfgerðum vandræðum með. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir skyldu lífeyrissjóða á samningssviði Alþýðusambands Íslands til þess að kaupa skuldabréf Byggingarsjóðs ríkisins fyrir 20% af ráðstöfunarfé sínu. Hér er um verulega breytingu frá fyrri lögum að ræða á skyldu lífeyrissjóða til skuldabréfakaupa. Sú skylda er lögð á lífeyrissjóðina að kaupa skuldabréf af tilteknum sjóði, í þessu tilviki Byggingarsjóði ríkisins. Hliðstæð ákvæði voru fyrst leidd í lög 1977 með lögum um lántökuheimildir, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1978, lög nr. 82/1977. Þar voru ákvæði um skyldur lífeyrissjóðanna þannig að hverjum lífeyrissjóði, sem nýtur viðurkenningar fjmrn. samkv. skattalögum, sé skylt á ári hverju að verja a. m. k. 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á skuldabréfum með fullri verðtryggingu til langs tíma. Jafnframt var svo fjmrn. gert skylt að hafa jafnan verðtryggð skuldabréf til sölu, eigin skuldabréf, bréf Framkvæmdasjóðs Íslands og Byggingarsjóðs ríkisins, og andvirði bréfanna skyldi ráðstafað samkv. lánsfjáráætlun ríkisstj. Áður en þessi ákvæði voru leidd í lög höfðu verið gerðir samningar um nokkur ár milli fjmrn. og einstakra lífeyrissjóða um kaup lífeyrissjóða á verðtryggðum skuldabréfum Framkvæmdasjóðs og Byggingarsjóðs fyrir tiltekinn hluta af ráðstöfunarfé sjóðanna. Tilgangur þessara verðbréfakaupa var tvíþættur: annars vegar að greiða fyrir þátttöku lífeyrissjóðanna í fjármögnun atvinnuvega og íbúðabygginga og hins vegar að gefa þeim kost á að ráðstafa verulegum hluta af ráðstöfunarfé sínu með fullri verðtryggingu. Með lögum frá 1977 vegna lánsfjáráætlunar 1978 var lífeyrissjóðum svo gert skylt að ávaxta tiltekinn hluta af ráðstöfunarfé sínu með fullri verðtryggingu að mati Seðlabankans. En með ákvæðum þeirra laga voru sjóðirnir ekki skuldbundnir til þess að kaupa nein tiltekin bréf, en gert ráð fyrir að leitað yrði samninga við þá eins og fyrri ár um að kaupa verðtryggð bréf af Framkvæmdasjóði og Byggingarsjóði. Þar var gert ráð fyrir allt að 30% af ráðstöfunarfénu, en jafnframt var sú kvöð lögð á fjmrn., eins og ég sagði áðan, að hafa ætíð á boðstólum verðbréf með fullri verðtryggingu þannig að lífeyrissjóðirnir gætu jafnframt fullnægt þeirri lagaskyldu að ávaxta a. m. k. 40% af ráðstöfunarfé sínu í slíkum bréfum. Sú skylda fjmrn. er nú felld brott með ákvæðum þessa frv. Um ákvæðin, sem lögleidd voru í des. 1977, varð töluverður ágreiningur og lífeyrissjóðirnir mótmæltu því að sú kvöð skyldi á þá lögð. Með þessu frv. er hins vegar ætlunin að fara inn á talsvert aðra braut, þ. e. a. s. lífeyrissjóðirnir á samningssviði Alþýðusambands Íslands eru skyldaðir til þess að kaupa skuldabréf Byggingarsjóðs fyrir 20% af ráðstöfunarfénu. Því má svo bæta við, að í löggjöfinni frá 1977 var það ákvæði, að ef sérstakar fjárhagsástæður einstakra lífeyrissjóða krefðust gæti fjmrh. lækkað hlutfall til verðbréfakaupanna. Það atriði er nú fellt brott. Það að leggja þá skyldu á lífeyrissjóðina að beina slíkum viðskiptum að tilteknum aðila jafngildir því að einstaklingum eða fyrirtækjum væri skipað með lögum að skipta við einhverja tiltekna aðila. Það má segja að við séum að komast aftur til þess tíma þegar mönnum var refsað fyrir að versla við annan kaupmann en þeim bar samkv. þeim boðum sem giltu á dögum einokunarverslunarinnar. Þetta er dæmi um hin auknu ríkisafskipti sem ætíð fylgja vinstri stjórnum. Ég mótmæli þessu ákvæði frv. og dreg mjög í efa að ákvæði þess standist gagnvart stjórnarskránni. Hér er ríkið í raun að taka til sín eina af aðildum eignarréttarins, rétt manna til að ráðstafa eignum sínum. Þá hlýt ég að nefna það í þessu sambandi, að með því að skylda lífeyrissjóðina með þessum hætti til að fjármagna Byggingarsjóð ríkisins verður enn erfiðara að greiða úr lánsfjárþörf atvinnuveganna. Atvinnuvegirnir hafa mjög stuðst við lífeyrissjóðina, eins og alkunna er, bæði beint og óbeint gegnum Framkvæmdasjóð. Nú er enn lagður steinn í götu atvinnurekstrarins í landinu. En það er hins vegar í fullu samræmi við fyrri aðgerðir hæstv. núv. ríkisstj. gagnvart atvinnuvegunum að allt er gert sem unnt er til þess að gera þeim erfiðara fyrir. Það nægir ekki að leggja á þá drápsklyfjar skattanna og skerða afskriftarheimildir með handahófskenndum hætti, heldur á einnig að koma í veg fyrir að lánsfé fáist til fjárfestinga og rekstrar. Það kom fram í máli fulltrúa lífeyrissjóðanna, sem komu á fund fjh.- og viðskn., að ekkert samráð hefði verið haft við sjóðina um þessi ákvæði frv. Lífeyrissjóðirnir voru óánægðir með löggjöfina 1977 og mótmæltu henni þá, eins og ég hef þegar greint frá. Þá var sú breyting gerð reyndar að lífeyrissjóðunum var gefinn kostur á að kaupa af öðrum en Byggingarsjóði og Framkvæmdasjóði, en nú er það frelsi tekið af. Þá bentu fulltrúar lífeyrissjóðanna sérstaklega á að sjóðirnir hefðu þegar gert sínar ráðstafanir og vafasamt að áðurnefnd ákvæði frv. mundu rúmast innan marka lánsfjáráætlunar. Það yrði miklu erfiðara að fá sjóðina til að gera þessi kaup núna. Það er um að ræða sem sagt þrengingu frá fyrri lögum. Það er ekkert ákvæði í frv. um hvað gera á ef lífeyrissjóðirnir hundsa kaupin, og þess vegna er líka afar ólíklegt að þessi ákvæði haldi. Fulltrúar lífeyrissjóðanna greindu sérstaklega frá því, hversu gróflega væri gripið inn í þær ráðagerðir sem þegar hefðu farið fram hjá lífeyrissjóðunum. Með þessum ákvæðum væri fé dregið frá atvinnuvegunum, eins og ég nefndi áðan, og reyndar væri fé dregið burt frá hinum ýmsu héruðum landsins þar sem féð er ávaxtað, t. d. frá innlánsdeildum samvinnufélaganna, Iðnlánasjóður og Verslunarlánasjóður væru skornir niður og þeir gætu því ekki lánað til viðkomandi atvinnugreina í þeim mæli sem æskilegt er og eflaust er þörf á. Á s. l. ári fóru um 23% af heildarkaupum sjóðanna í annað en kaup á bréfum Byggingarsjóðs og Framkvæmdasjóðs. Þar af fóru 20% til Iðnlánasjóðs, Verslunarlánasjóðs og stofnlánadeildanna, en 3.8% til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Möguleikarnir á að verja fé lífeyrissjóðanna til kaupa á bréfum þessara aðila eru hverfandi ef þetta frv. verður samþykkt svona. Ég vil þó taka fram, að það er skoðun mín að krafan til lífeyrissjóðanna af hálfu hins opinbera sé í sjálfu sér eðlileg, þ. e. ávöxtun fjármagns þeirra sé með þeim hætti að þeir kaupi verðtryggð skuldabréf, ella er hætt við að vanda þeirra verði varpað á ríkissjóð. En ákvæði frv. eru hins vegar í hæsta máta óeðlileg að því er varðar þessi atriði. En nóg um það. Á fundi n. var greint frá erindi sem borist hafði frá Þörungaverksmiðjunni á Reykhólum um 25 millj. kr. sem þarf til hafnarbóta þar. Formaður n. upplýsti að hæstv. fjmrh. hefði lofað að vinna að lausn málsins, hvað sem það nú þýðir, og þess vegna væri ekki ástæða til tillöguflutnings. Því er treyst að þessi orð hæstv. fjmrh. þýði að málið verði leyst. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Við lítum svo á í minni hl. n. með hliðsjón af því, sem ég hef hér sagt, og fyrri athöfnum stjórnarflokkanna í efnahagsmálum yfirleitt, að best fari á því að stjórnarflokkarnir beri alla ábyrgð á afgreiðslu þessa frv. Stjórnarandstaðan hefur ekki tafið afgreiðslu þess og mun ekki gera. Það er fyrir löngu brýn þörf á að Alþ. afgreiði lánsfjáráætlun ársins 1979.



Herra forseti. Ég vil ekki gera lánsfjáráætlunina eða nál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. í heild að umræðuefni hér og nú. Ég vil aðeins taka undir orð hv. 9. landsk. þm., Ólafs G. Einarssonar, og tel sjálfsagt að stjórnarflokkarnir einir beri ábyrgð á því plaggi sem þeir nú leggja fram og ég held að megi lýsa sem nýrri hrollvekju, því að það er sú mynd sem ég fékk í kollinn þegar ég hlustaði á hv. 9. landsk. þm. lýsa lánsfjáráætluninni og því sem blasir nú við íslensku þjóðinni og stjórnarflokkarnir verða einir að hafa höfuðverkinn af. En það, sem ég vil gera að umræðuefni, er meðferð fjh.- og viðskn. á Ferðamálasjóði og till. ríkisstj. Áður en ný lög um Ferðamálaráð voru sett 1975 eða 1976 runnu ákveðnar tekjur til Ferðamálaráðs, höfðatölugjald af hverjum farþega sem fór um Keflavíkurflugvöll. Tekjur af minjagripasölu, sem þá var á vegum Ferðaskrifstofu ríkisins, stóðu að mestu undir umfangsmiklum rekstri ferðaskrifstofunnar ásamt þeirri landkynningu sem Ferðaskrifstofa ríkisins hafði þá með höndum. Síðan var þessu fyrirkomulagi breytt á þann hátt, að samið var við samsteypu fyrirtækja og samsteypu framleiðenda sem stofnaði sérstakt hlutafélag um rekstur Fríhafnarinnar. Inn í vöruverð þessarar samsteypu, sem nú tók við rekstri Fríhafnarinnar, gengu þær tekjur sem áður höfðu runnið annars vegar til Ferðaskrifstofu ríkisins og hins vegar til Ferðamálaráðs. Um það var samið, gerður um það sérstakur samningur og undirskrifaður, að 10% af brúttótekjum þessarar nýju fyrirtækjasamsteypu skyldu renna til Ferðamálasjóðs og Ferðamálaráðs. Nú hefur þessu verið breytt. Hugmyndir ríkisstj. um að skera tekjur til ferðamálanna niður um 48 millj. eru svo fráleitar að þær jafngilda því að leggja Ferðamálaráð niður. Brtt. sú, sem meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. hefur flutt og mun gefa ferðamálaiðnaðinum, ef ég má komast svo að orði, 144 millj. í staðinn fyrir þær 180 sem hann hefði fengið, er þó skömminni skárri, það verður að viðurkenna, og verður líklega til þess að Ferðamálaráð verður þó starfhæft. Við breytinguna, sem var gerð á lögunum 1975 eða 1976, voru verkefni Ferðaskrifstofu ríkisins færð yfir til Ferðamálaráðs alfarið, þ. e. a. s. landkynningin, rekstur á Ferðaskrifstofu ríkisins í New York og þátttaka í samnorrænum ferðaskrifstofum víða um heim. Ég er því hræddur um að blasi við Ferðamálaráði að draga saman starfsemi sína allverulega ef tekjuskerðing á sér stað. Og ég vil geta þess um leið, að ríkisstj. er að éta upp eigin gullkálf, vegna þess að ferðamálaiðnaðurinn er þriðji mest gjaldeyrisskapandi iðnaður. þjóðarinnar. Við erum að tala um framlag til að gera hann starfhæfan, sem nemur álagningu sem þegar er komin inn í vöruverð, að upphæð 180 millj. kr., en gjaldeyristekjurnar jafnast á við það sem útfluttar landbúnaðarafurðir gefa okkur samtals í gjaldeyristekjur. Ég held að hér sé afskaplega óviturlega að málum staðið. Það kemur þó engum að óvörum, vegna þess að ríkisstj. stendur illa að málum svo víða annars staðar að fólk fer að verða vant því að mistök séu gerð í fjármálum. Ég vil með því að koma hér upp og taka til máls aðeins undirstrika það, að ég harma þá skerðingu á framlagi til ferðamála og Ferðamálaráðs sem blasir við. Og ég vil líka geta þess, að 10 fyrstu ár Ferðamálaráðs starfaði ráðið kauplaust af áhuga að ferðamálum og uppbyggingu ferðamála til þess að auka skilning þjóðarinnar og ráðamanna þjóðarinnar á gildi ferðamála fyrir hina litlu þjóð okkar, en þótt ferðamálaiðnaður sé gömul iðngrein meðal annarra þjóða er hann ný atvinnugrein hér á landi. Ég undirstrika, að ég harma hvað sú iðngrein á erfitt uppdráttar og hvað tekur langan tíma að hún öðlist þann sess sem henni ber í hugum þeirra sem ráða hverju sinni.



Herra forseti. Vegna fjarveru minnar af þingi gat ég ekki tekið þátt í afgreiðslu þessa máls í fjh.- og viðskn. nema að litlu leyti, í upphafi afgreiðslutímans. Ég mun af þeim ástæðum ekki gera neina tilraun til þess að tefja þá afgreiðslu, sem hér liggur nú fyrir. Það hefur tekist ákveðið samkomulag um afgreiðslu málsins a. m. k. í meginatriðum, og mér þykir sjálfsagt að málið gangi áfram, a. m. k. til 3. umr. Hvort aðstaða gefst til þess á milli 2. og 3. umr. að skoða einstaka þætti málsins verður svo að ráðast. En ég vildi eigi að síður láta koma fram nokkuð afstöðu núna til málsins eins og það liggur nú fyrir, sem er líka að mörgu leyti í samræmi við það sem hefur fram komið af minni hálfu áður þegar þetta mál var rætt við 1. umr. Það er þá í fyrsta lagi, að ég hef gert nokkra aths. við 3. gr. frv., en þar er um að ræða samskipti ríkisvaldsins við lífeyrissjóðina í landinu. Ég skildi ummæli hv. frsm. n. þannig, að ætlað væri að athuga nokkru nánar um orðalag á þessari grein á milli 2. og 3. umr., enda er mér kunnugt um að í mínum flokki eru menn sem vilja gera breytingar á greininni og stefna að því að flytja um það brtt. ef ekki næst samkomulag um tilteknar breytingar á orðalaginu. Ég vil segja að ég tel að afgreiðsla málsins í þeim búningi, sem á 3. gr. er nú, væri mjög óheppileg og mundi leiða af sér margvísleg vandkvæði fyrir ríkisstj. Enginn vafi er á því, að hyggilegra hefði verið að hafa þann hátt á að reyna til hins ítrasta að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um ráðstöfun á því fjármagni sem er verið að seilast eftir frá þeim. Sú lögbindingarleið, sem hér er valin og á þann hátt sem gert er í þessari grein, er ég mjög hræddur um að verði erfið í framkvæmd og muni leiða af sér miklu meiri vandkvæði fyrir hæstv. ríkisstj. en hún hefur gert sér grein fyrir. Það er eins og í fleiri slíkum málum þýðingarmikið að gera sér grein fyrir því strax í upphafi hvernig best sé að ná marki, t. d. í samskiptum við fjölmenn hagsmunasamtök í landinu eins og þau sem standa að lífeyrissjóðakerfinu. Ég tel líka að þetta hafi komið greinilega í ljós í sambandi við setningu laga um efnahagsmál. Þá taldi ég líka vera farið mjög óhyggilega að: að slá í rauninni á útrétta hönd launþegasamtakanna í landinu, sem höfðu allan tímann boðið núv. hæstv. ríkisstj. ákveðið samstarf. En þá þótti ekki fært að fara samkomulagsleiðina og þá voru knúin í gegn ýmis ákvæði, og ég er mjög hræddur um að hæstv. ríkisstj. eigi eftir að reka sig á að fyrirskipunarleiðin getur líka verið kostnaðarsöm. Það er þetta atriði varðandi 3. gr. frv. sem ég sérstaklega hnýt um. Ég held að hægt hefði verið að ná því markmiði, sem að er stefnt í sambandi við ráðstöfun á fjármagni lífeyrissjóðanna til samræmis við meginatriðin í stefnu ríkisstj., eftir samkomulagsleið. En með fyrirskipunarleið eins og þeirri, sem mörkuð er í 3. gr. frv., er ég hræddur um að allt fari úr böndunum. Þetta vildi ég láta koma fram sem mína skoðun á þessu máli og hafði reyndar vikið nokkuð að því við 1. umr. málsins. Þá er annað atriði sem ég hef aths. við að gera, en það eru ákvæðin í 11. gr. frv. Ég tel að það ákvæði, sem er í 11. gr., þar sem sú nýbreytni er tekin upp að fyrirskipa í lögum að taka 2000 millj. kr. af skyldusparnaði ungmenna, sem ákveðinn hefur verið með lögum til ákveðinnar starfsemi, þ. e. a. s. til rekstrar Byggingarsjóðs ríkisins, og ætla að ráðstafa fjármagninu á allt annan hátt, sé óhyggilegt og sé í rauninni ekki verjandi leið. Ég hafði þó minnst á það áður, að ef aðeins væri um að ræða að þetta fjármagn væri lánað til annarra þarfa til mjög stutts tíma, eins og t. d. til eins árs, mætti þola þá aðgerð að ráðstafa þessu fjármagni aðeins með bráðabirgðaláni, en að taka 2000 millj. kr. af skyldusparnaði ungmenna sem bundinn er með húsnæðismálalöggjöf og ráðstafa fjármagninu til allt annarra hluta tel ég í rauninni alveg siðlausa aðgerð. Ég er á móti þessu og mun greiða atkv. á móti greininni, því að ég tel að varast eigi að knýja fram skyldusparnað í tilteknu skyni og hlaupa svo frá á miðri leið þegar búið er að innheimta féð. Ef hæstv. fjmrh. hefði lýst yfir að framkvæmdin á þessum lið væri hugsuð þannig að hér væri aðeins um bráðabirgðalán að ræða, t. d. til eins árs eða svo, svo yrði fjármagninu skilað aftur til hins rétta aðila og til síns upphaflega verkefnis, liti málið allt öðruvísi út. Þá hef ég einnig aths. að gera við 12.–20. gr., en þær eru að mínum dómi allar gagnrýni verðar. Þó að n. geri á greinunum talsverðar breytingar til bóta tel ég að uppsetning greina þessara sé ekki í samræmi við það samkomulag, sem gert var á milli stjórnarflokkanna við afgreiðslu fjárlaga um ákveðinn samdrátt í sambandi við ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóða eða stofnlánasjóða. Þar var beinlínis gert ráð fyrir að draga úr lögbundnum framlögum til stofnlánasjóðanna sem næmi 10% af því sem annars er bundið með lögum. Ég tel að það hefði átt að halda sig við þetta og setja frv. upp í þeim búningi, en ekki á þann hátt sem gert var og ekki heldur á þann hátt sem meiri hl. n. hefur þó gert. Ég tel líka að þær fjárhæðir, sem nefndar eru nú eftir breytingu frá meiri hl. fjh.- og viðskn., séu ekki fullnægjandi. Þar nefni ég t. d. framlagið til Fiskveiðasjóðs, sem ég tel að sé mjög ranglega túlkað í þessari löggjöf. Samkomulagið, sem gert var á milli stjórnarflokkanna um að draga úr framlögum til Fiskveiðasjóðs sem næmi 10% af lögskyldu framlagi, var. miðað við hvernig lög stóðu þegar verið var að afgreiða fjárlög, þ. e. a. s. í desembermánuði. Það var því 10% af þeim framlögum sem gert var ráð fyrir samkv. lögum eins og þau stóðu þá. En síðan er gerð breyting á lögum um Fiskveiðasjóð, í rauninni bráðabirgðabreyting af sérstökum ástæðum, snemma í marsmánuði, þar sem teknar eru af tekjum sjóðsins í kringum 450 millj. kr. og varið í sérstakan olíusjóð í sambandi við verðhækkun á olíu. Nú sýnist mér að 10% niðurskurður á framlaginu til Fiskveiðasjóðs sé miðaður við að hann komi til viðbótar við þann niðurskurð sem þegar er búið að reikna með sérstaklega. Raunverulega verður útkoman sú, að minnkuð framlög frá gildandi lögum til Fiskveiðasjóðs munu nema á milli 700 og 800 millj. kr., sem er miklu hærri fjárhæð en nokkrum hafði komið til hugar í sambandi við lækkun á framlagi til þess sjóðs. Þetta tel ég ekki vera í samræmi við það samkomulag sem gert var á milli stjórnarflokkanna og hér sé því um að ræða að nýtt samkomulag sé tekið upp um að skera niður framlögin til sjóðsins miklu meira en fyrra samkomulagið stóð um. Ég er þessu andvígur og tel að það hafi ekki verið rétt og aðstæður séu ekki til að skera niður framlögin til stofnlánasjóðanna meira en var gert ráð fyrir í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Þessi atriði vildi ég að kæmu fram varðandi afstöðu mína til málsins. Ég mun styðja allan megintilgang frv., eins og ég hef tekið fram áður, en tel að breytingar hefði átt að gera því að þær hefðu verið í samræmi við það sem áður var gert. Þá er á það að minnast, að uppi hafa verið hér umr. um að með einum eða öðrum hætti þyrfti að útvega fjárframlög vegna stöðu landbúnaðarins sem gætu numið 3.5 milljarði kr., og rætt hefur verið um lántöku í því skyni. Mér skilst að hæstv. landbrh. hafi beinlínis lagt fram till. um það í ríkisstj. að farin yrði sú leið að taka erlent lán til viðbótar þeim lánum, sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun, sem næmi 3.5 milljörðum kr. Sé ætlunin að taka það lán tel ég að það eigi að koma inn í lánsfjáráætlun, því að ákvæði í hinum nýju efnahagslögum gera beinlínis ráð fyrir að ekki sé hægt að taka viðbótarlán umfram það sem ráð hafi verið gert fyrir í lánsfjáráætlun ríkisins nema þá meiningin sé ný túlkun á því ákvæði frv. að ekki sé að marka það. Mér þykir að vísu mjög sennilegt að svo fari að það ákvæði í efnahagslögunum nýju standist aldrei í reynd, - það fari svo, að hver sem við völd er verði að víkja frá því og fara jafnvel í meiri lántökur ef mál ber svo að, en geti ekki verið bundinn af slíku lagaákvæði. En lagaákvæðið er þó nýlega samþykkt og þá þykir mér harla einkennilegt að gera ekki ráð fyrir því að setja inn í lánsfjáráætlun heimild til ofangreindrar lántöku. Ég vek athygli á þessu. Það er að sjálfsögðu hægt á milli 2. og 3. umr. að koma lántökuheimild inn í frv., þannig að ekki þurfi að stranda á að heimild sé ekki fyrir hendi ef um það gæti orðið samkomulag í ríkisstj. að fara þessa leið í sambandi við vandamál landbúnaðarins. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, en vildi að þessar aths. mínar varðandi afgreiðslu málsins kæmu hér fram. Ég mun að sjálfsögðu styðja að málið nái fram að ganga til 3. umr. Gefst þá væntanlega tími til að athuga málið nánar á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar er ærið seint á ferðinni hér á hinu háa Alþingi, eins og kom fram í framsögu frá hálfu frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. Hæstv. fjmrh. viðhafði þau orð, þegar hann mælti fyrir frv., að það væri réttnefnt frv. að lánsfjárlögum fyrir árið 1979. Það hefur verið að velkjast í þessari hv. d. í fjh.- og viðskn. og samkomulagið er ekki betra um þetta frv. en kom fram í máli síðasta hv. ræðumanns, hv. 1. þm. Austurl., en hann hafði svo veigamiklar aths. við frv. að gera að hann kallaði eina grein þess, sem þó mun umsamið að svo skuli óbreytt fram ganga frá hálfu stjórnarflokkanna, siðleysi. Ég fæ því ekki betur séð en það fari svo, að það liði a. m. k. hálfur mánuður í viðbót við þann tíma sem liðinn er þangað til frv. til lánsfjárlaga, sem hæstv. fjmrh. kallaði svo réttilega, verður afgreitt af þessu þingi. Þá eru liðnir nokkuð margir mánuðir af því lánsfjárlagaári sem þetta frv. á að gilda fyrir. Og það vita að sjálfsögðu allir, sem koma nálægt stjórn efnahagsmála, að slíkt er fyrr neðan allar hellur og stuðlar að þeirri upplausn í stjórn efnahagsmála sem nú er nánast alger. Það má heita að fjárfestingarsjóðirnir séu óstarfhæfir og hafi verið allt þetta ár og svo mætti lengi telja. Hæstv. fjmrh. sagði við þessari gagnrýni við 1. umr., að nú væri búið að setja það í lög að lánsfjáráætlun skuli liggja fyrir hinu háa Alþingi á sama tíma sem frv. til fjárl. og þá væntanlega að afgreiðast í hæstv. ríkisstj. á þeim tíma að slíkt sé auðið. Ég vil benda hæstv. ráðh. á að frv. til næstu lánsfjárlaga, eins og hann nefndi, og frv. til fjárl. þarf að afgreiða í hæstv. ríkisstj. í sept. til þess að þeirri þingvenju verði haldið að þessi frv. komi fram í byrjun næsta þings, á næsta hausti. Og ég óska honum til hamingju ef hann er svo bláeygur að hann líti svo á, miðað við reynslu af samherjum hans í hæstv. ríkisstj., að það nái fram að ganga. Ég veit raunar að hæstv. ráðh. er það raunsær maður að hann gerir sér ekki um þetta neinar gyllivonir, enda horfir ekki vel um þetta, t. d. ef mið er tekið af síðustu ræðu formanns þingflokks stærsta stjórnarflokksins. Í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1979 eru veigamiklir efnisþættir sem ég leyfi mér að gagnrýna mjög harðlega ef frv. yrði lögfest eins og meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur afgreitt það. Ég vil nefna helstu þessara þátta. Fjárlögum yrði breytt í veigamiklum atriðum án rökrétts samhengis við ákvarðanir sem teknar voru við fjárlagaafgreiðslu. Lögfest yrði alger þvingun á ráðstöfun mikils hluta fjármuna lífeyrissjóðanna í landinu. Húsnæðismálastjórn yrði svipt meira en öllum skyldusparnaði í ár. Útlánageta ýmissa sjóða, sem hafa markaða tekjustofna, yrði stórlega skert. Með því er m. a. dregið verulega úr lánagetu til íbúðabygginga, endurhæfingar fatlaðra og fleiri félagslegra verkefna. Frv. felur í sér stórfelldan niðurskurð á fjármagni til hitaveituframkvæmda. Orkuöflun við Kröflu yrði stöðvuð, en hafnar byrjunarframkvæmdir við virkjanir sem ekki koma að gagni fyrr en eftir mörg ár. Í þetta frv. og væntanleg lög vantar stórar fjárfúlgur sem ríkisstj. er nauðbeygð að reiða fram á árinu, t. d. til þess að standa við verksamninga Landsvirkjunar við Hrauneyjafoss. Þar er um að ræða a. m. k. 1.5–2 milljarða kr. Og í þetta frv. vantar upphæð sem svarar 3–4 milljörðum kr. og vitað er að ríkisstj. fyrirhugar að taka að láni til þess að greiða bændum útflutningsbætur umfram fjárlög. Þetta frv. og væntanleg lög, lánsfjárlög fyrir árið 1979, sýnir því glöggt að það er í raun grein á sama meiði og meginstefna ríkisstj., þ. e. sem sagt viðbót við það neðanjarðarhagkerfi, sem ég vil nefna svo, sem núv. stjórnarflokkar hafa beitt sér fyrir að koma á hér á landi. Þeir hafa beitt sér fyrir því að draga verulega þætti íslenskra efnahagsmála niður í undirheima. Aðgerðir þeirra hafa fært þessa þætti niður í undirheima niðurgreiðslna, skattaálaga, verðlagshafta, launafeluleiks og millifærslna, sem gera ýmsa þætti íslenskra efnahagsmála ósýnilega öllum íslenskum almenningi. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta neðanjarðarhagkerfi stjórnarflokkanna, sem er orðið hrikalegt, sé jafnvel enn þá hættulegra en það neðanjarðarhagkerfi sem mikið var til umr. fyrir nokkrum mánuðum, fyrir stjórnarskipti, og mun þar hafa verið átt við þá afkima hagkerfisins þar sem lög og reglur eru brotin og þola ekki dagsljós laga og reglna. En ég skal koma nánar að þessu síðar. Ég vil þá fara nokkrum orðum um þá meginþætti þessa frv. sem ég hef hér gagnrýnt. Fjárl. er breytt í veigamiklum atriðum. Lánsfjárheimildir í erlendum lánum eru auknar um rúma 5 milljarða samkv. A- og B-hluta í gildandi fjárl. Fjvn. hefði að sjálfsögðu ekki neinn möguleika til þess að vita um þessar ákvarðanir þegar fjárlög voru afgreidd í des. Þetta frv. er því í veigamiklum atriðum ekki í rökréttu samhengi við afgreiðslu fjárl. Afleiðingin er fálm og stefnuleysi í íslenskum efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Ég hef áður gagnrýnt þessi vinnubrögð og að fjvn. skuli ekki hafa haft tækifæri til þess að fara yfir þetta mál og segja álit sitt á því við hv. Alþ. og þarf ekki við það að bæta, enda hefur hæstv. fjmrh. viðurkennt að þessi vinnubrögð séu ekki skynsamleg. En þrátt fyrir þessar auknu lántökur, sem þetta frv. veitir hæstv. ríkisstj. heimildir til, þá er enn - ég undirstrika það - haldið fast við niðurskurð ýmissa lífsnauðsynlegra framkvæmda úti um land sem voru verulega skornar niður áður og núv. hv. stjórnarsinnar gagnrýndu allharkalega fyrr á árum. Þetta er eitt dæmi um hvað þeir segja fyrir og eftir kosningar, að nú vega þeir enn í þann knérunn sem þeir töldu veikastan fyrr á árum. Hér á ég ekki síst við framkvæmdir eins og t. d. fjárveitingar til fiskihafna, til vega o. s. frv., en eins og hv. þingheimi er kunnugt var niðurskurður á þessum framkvæmdum, sem fyrrv. ríkisstj. taldi nauðsynlegan vegna stjórnar efnahagsmála, harðlega gagnrýndur af núv. stjórnarsinnum og að sumu leyti kannske réttilega til einstakra verkþátta eins og fiskihafna. Með þessu frv., eins og fjh.- og viðskn. hefur afgreitt það, fær ríkisstj. einhliða ráðstöfunarrétt á miklum hluta af fjármagni frjálsra lífeyrissjóða í landinu. Fyrri ríkisstj. var harðlega gagnrýnd af núv. stjórnarflokkum fyrir að lögfesta ávöxtunarskyldu lífeyrissjóðanna að hluta í formi verðtryggingar. Nú snýst sú gagnrýni í að lögfesta algera þvingun á ráðstöfunarfjármagni þessara sjóða. Þetta er annað dæmið um þann margslungna blekkingavef sem núv. stjórnarflokkar hafa haft í frammi fyrir og eftir síðustu alþingiskosningar. Húsnæðismálastjórn er svipt samkv. þessu frv. meira en öllum skyldusparnaði sem áætlað er að komi inn á þessu ári samkv. bréfi frá húsnæðismálastjórn - og er þar vel að verki staðið. Ég get tekið undir ummæli hv. 1. þm. Austurl. í þessu efni. Ég fæ ekki betur séð en þarna sé á ferðinni algert siðleysi: að taka skyldusparnað ungmenna, sem ætlaður er til íbúðabygginga fyrir ungt fólk í landinu, til allt annarra verkefna en ætlað er að sinna samkv. lögunum sem þessi skattur er innheimtur eftir. Samkv. þessu frv. er útlánageta ýmissa sjóða verulega skert og fjármagn þeirra tekið til annarra nota en ætlað er og látið sumpart standa undir eyðslu ríkissjóðs, ríkisbákninu. Sá sjóður almennings, sem lánar til íbúðarbygginga, verður harðast fyrir þessu ákvæði og er engu líkara en hæstv. ríkisstj. segi húsbyggjendum og byggingariðnaði stríð á hendur með lögfestingu þessa frv., bæði með því ákvæði, sem ég áður gerði að umtalsefni um skyldusparnaðinn, og eins með því að skerða verulega aðra tekjustofna til Byggingarsjóðs ríkisins, þ. e. launaskatt. Sama gildir þó í raun um ýmsa aðra sjóði, eins og t. d. Erfðafjársjóð. Það fólk, sem hefur á hendi umsjón með endurhæfingu fatlaðra, hefur mótmælt þeirri skerðingu mjög kröftuglega, en þau mótmæli eru ekki tekin til greina, og svo er raunar um ýmsa aðra þætti er varða félagslegar framkvæmdir. Frv. þetta, ef að lögum verður, felur í sér mjög verulegan niðurskurð á fjármagni til hitaveituframkvæmda. Það kemur mér á óvart að hæstv. fjmrh. hafði það á orði við 1. umr. þessa máls, að t. d. til hitaveituframkvæmda á Akureyri, ef þær ættu að ganga fram eins og eðlilegt væri, skorti samkv. hugmynd í þessari lánsfjáráætlun um 700–800 millj. kr. Hv. fjh.- og viðskn. hefur ekki séð sér fært að gera ráð fyrir að þetta verði leiðrétt. Ég vil því enn inna hæstv. ráðh. eftir því, hvort hann hyggist ekki standa við þau orð að skoða rækilega hvort ekki ætti að láta verkefni eins og Hitaveitu Akureyrar njóta viss forgangs um framkvæmdir á þessu ári og útvega þær 700–800 millj. sem á skortir í því sambandi. Ef þetta frv. verður að lögum verða framkvæmdir við Kröflu enn fremur stöðvaðar, orkuöflun verður stöðvuð við Kröflu. En það er svo, að með tiltölulega lágum fjárhæðum mætti afla meiri orku við Kröflu og sú orka kæmi strax í gagnið og yrði tiltölulega ódýr ef miðað er við þann viðbótarkostnað sem í þarf að leggja. Á sama tíma er eftir þessari lánsfjáráætlun hugmyndin að byrja framkvæmdir á öðrum stöðum, t. d. við Bessastaðaárvirkjun, sem af sumum er talin vafasöm virkjun, en látum það nú alveg vera. Ætlunin er að byrja þar á virkjun sem mundi ekki koma í gagnið fyrr en eftir mörg ár, en skilja Kröfluvirkjun eftir í miðjum klíðum. Ég hef því leyft mér ásamt hv. þm. Ingvari Gíslasyni að flytja brtt á þskj. 459 í sambandi við þetta mál, þar sem gert er ráð fyrir að ríkisstj. sé heimilt að taka lán að fjárhæð allt að 660 millj. kr. til borunar tveggja vinnsluhola fyrir Kröfluvirkjun árið 1979. Ég skal ekki í því sambandi fara að gera hér upp beint á milli framkvæmda við Kröflu eða við Bessastaðaárvirkjun, en ég vil benda á þann gífurlega mun sem á því er að ljúka þeim verkefnum, sem í hefur verið ráðist, þegar þrengir að og menn þurfa að spara, frekar en að drepa kröftunum á dreif, hætta við hálfnað verk og byrja á nýjum. Þá sagði ég áðan, að í þetta frv. skorti ákvæði um heimildir til þess að greiða fyrir framkvæmdir sem er alveg borðleggjandi í dag að kosta miklu meira fé en í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir, t. d. að því er varðar Landsvirkjun, og eins benti ég á að utan þessarar lánsfjáráætlunar mun það vera hugmynd ríkisstj. að taka ákvörðun um að taka erlend lán til þess að liðsinna bændum um auknar útflutningsbætur umfram það sem gert er ráð fyrir á fjárl. Hér er sem sagt um að ræða að taka á eins konar neðanjarðarákvarðanir um þessi efni. Þær eru faldar, þær eru ekki látnar koma fram í dagsljósið. Þarna er um að ræða vinnubrögð af nákvæmlega sama toga og hæstv. ríkisstj. hefur tamið sér á nánast, öllum sviðum íslenskra efnahagsmála. Þetta frv. er því grein á sama meiði og er hluti af neðanjarðarhagkerfi núv. hv. stjórnarflokka. Ég vil í þessu sambandi benda á að einstakir mjög mikilvægir þættir efnahagsmálanna hafa verið huldir almenningi og - eins og ég sagði áðan - dregnir niður í undirheima niðurgreiðslna, skattpíningar, verðlagshafta, vísitölufeluleiks og millifærslna. Ég vil aðeins ítreka þetta með því að telja upp nokkur dæmi. Neðanjarðarhagkerfið, sem ég hef talað hér um, felst m. a. í því að ausa fjármunum almennings til niðurgreiðslna á vöruverði í miklu stærri stíl en gert hefur verið. Almenningur veit ekkert hvað sú vara kostar í raun sem er niðurgreidd í verslunum. Neðanjarðarhagkerfið felst í því að taka þessa fjármuni með gífurlega auknum sköttum, sem ekki mælast sem lífskjaraskerðing í vísitölunni, en mælast í niðurgreiðslunni til lækkunar vísitölu og lækkaðra launa. Þetta neðanjarðarhagkerfi felst líka í gegndarlausum blekkingum stjórnarflokkanna og algerri ríkisforsjá í launamálum, feluleik með vísitöluna, lítt skiljanlegum félagsmálapökkum o. s. frv., í stað loforðsins um beinharða peninga: „samningana í gildi“. Þetta neðanjarðarhagkerfi felst í skattheimtu sem er gífurleg og sumpart hefur verið ákveðin eftir að tekna er aflað, þannig að enginn veit lengur hvaða tekjum hann má sjálfur ráðstafa. Samkv. reynslu má alltaf eiga von á út allt tekjuárið að nýjum skattaálögum verði bætt við. Neðanjarðarhagkerfið, sem núv. stjórnarflokkar bera ábyrgð á, er ekki síst fólgið í því, að ríkisstj. neitar staðreyndum um raunverulegar kostnaðarhækkanir á vörum og þjónustu. Hún bannar samsvarandi hækkanir á söluverði þeirra, t. d. á orku, síma, bensíni o. s. frv. Það mætti telja miklu fleiri veigamikla þætti íslenskra efnahagsmála hluta neðanjarðarhagkerfis núverandi stjórnarflokka. Í þessu frv., eins og ég sagði áðan, má benda á sjónarspilið sem á sér stað f tekjuöflun til ríkissjóðs þar sem selst er í markaða tekjustofna, feluleikinn um fjármögnun virkjunarframkvæmda og útflutningsbóta til bænda. Fjölmörg önnur atriði mætti nefna, en ég læt þessi nægja til að lýsa þeim frumskógi feluleiks og blekkinga sem núv. hv. stjórnarflokkar eru ábyrgir fyrir að hafa dregið íslenska hagkerfið út í. Afleiðingar þessa neðanjarðarhagkerfis á fjármála- og viðskiptasiðgæði alls almennings eru margvísleg. Menn hafa enga hugmynd um hvað mikilvægir liðir í útgjöldum heimilanna kosta í raun. Þar má nefna rafmagn, hita, síma, bensín á bifreiðina o. s. frv. Menn vita ekki heldur hvaða framleiðslukostnaður er á ýmsum matvælum, hvað hann er í raun þegar þeir kaupa í matinn. Fáir gera sér grein fyrir hvaða summur eru faldar og skotið er á frest að borga af samfélaginu, t. d. með skuldasöfnun ýmissa stofnana eins og Pósts og síma, Ríkisútvarpsins, Rafmagnsveitnanna og hitaveitnanna, svo að dæmi séu tekin. Allur almenningur veit ekki hvort vænta skal vísitölubóta á laun eða þau verði afnumin með nýjum feluleik, hvort vænta má nýrra skatta o. s. frv., o. s. frv. Menn vita ekki í raun, úr hverju þeir hafa að spila, og eru algerlega ruglaðir í því, hvað mikilvægustu þjónustuliðir og vörur sem þeir nota, kosta samfélagið í raun og veru. Þetta neðanjarðarblekkingahagkerfi núv. stjórnarflokka ruglar sem sagt allan almenning í ríminu, í því að stjórna skynsamlega eigin fjármálum, en fátt fullkomnar betur þá siðferðilegu og fjármálalegu upplausn, sem óðaverðbólgan hefur í för með sér, og leiðir því til enn þá illkynjaðra þjóðarmeins. En með þessu er þó ekki öll sagan sögð. Undirheimahagkerfið felur ýmsa grundvallarþætti efnahagsmála þannig að t. d. Hagstofan, sem reiknar nákvæmlega út þá þætti verðlags sem komnir eru upp á yfirborðið, gefur út vísitölu í samræmi við það, en ekki þær raunverulegu verðlagsbreytingar sem faldar eru í undirheimum kerfisins, flestar í verðlagshaftaskúffu ríkisstj. Hagstofan reiknar rétta yfirborðsverðlagsvísitölu, en enginn veit hvað raunverulegt verðlag breytist frá einum tíma til annars. Hagstofan veit það ekki, Alþ. og ríkisstj. vita það ekki og jafnvel Þjóðhagsstofnun, sem flest veit, á sjálfsagt fullt í fangi með að reikna það út með aðstoð tölvu. Herra forseti. Ég held að engum, sem íhugar efnahagsvanda þjóðar okkar í alvöru, geti blandast hugur um að það neðanjarðarhagkerfi, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur hróflað upp að undanförnu, eykur á verðbólguvandann, en læknar hann ekki. Aðferð strútsins að stinga höfðinu í sandinn hefur ekki gefist vel við úrlausn aðsteðjandi vandamála. Það neðanjarðarhagkerfi stjórnarflokkanna, sem þetta frv. er mikilvægur hluti af, er dæmigerð strútsaðferð, auk þess sem margar greinar þess eru meingallaðar og að mati sumra stjórnarsinna siðspillandi. Á hinn bóginn ber nauðsyn til, eins og fram hefur komið, að lánsfjárlög séu til fyrir þessa þjóð fyrir árið 1978. En ég tel að sú afgreiðsla verði að þessu sinni að verða á ábyrgð stjórnarflokkanna einna.