Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá velferðarráðuneytinu um frestun á því að skrifleg svör berist við fyrirspurn á þskj. 913, um fækkun starfa, og fyrirspurn á þskj. 927, um nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa, báðar frá Vigdísi Hauksdóttur. Þar sem ekki hefur tekist að afla nauðsynlegra gagna til að veita fullnægjandi svör við þessum fyrirspurnum fer ráðuneytið þess á leit að fá frest til 22. febrúar til að svara fyrirspurn á þskj. 913 og til 1. mars til að svara fyrirspurn á þskj. 927.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að hann gæti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég kalla eftir skýringum frá hæstv. forsætisráðherra á því hvernig haldið er á stjórnarskrármálinu af stjórnarflokkunum í þinginu. Í mínum huga er algjörlega óskiljanlegt hvernig málið er keyrt áfram þvert á allar ráðleggingar sérfræðinga og nú síðast þrátt fyrir álit Feneyjanefndarinnar sem eitt og sér kallar á margra daga, ef ekki margra vikna, vinnu við að endurmeta ýmsa grundvallarþætti málsins. Er virkilega svo illa komið fyrir stjórnarflokkunum að ein lítil hótun frá Hreyfingunni um vantrauststillögu haldi málið ekki áfram í óbreyttri mynd veldur því að menn sjá sér ekki annað fært en að berja höfðinu við steininn og halda áfram eins og ekkert hafi í skorist? Er það virkilega svo? Er svo illa komið fyrir stjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, að hún sé búin að mála sig algjörlega út í horn? Við vitum bæði, ég og hæstv. forsætisráðherra, að fjölmargir stjórnarliðar úr báðum stjórnarflokkunum hafa áhyggjur af þessu máli, hafa mikla fyrirvara og vilja fara hægar í sakirnar. En það er ekki gert. Er það vegna þess að ríkisstjórnin hefur grafið sig svo djúpt ofan í holuna að hún sér ekki leiðina upp úr henni? Er það vegna þess að menn ætla af ákveðinni léttúð bara að klára málið þótt þeir viti að það verður ekki að lögum nema það verði jafnframt staðfest á nýju þingi? Er það léttúðin gagnvart formreglunum? Hvað veldur því að menn taka ekki alvarlegar en raun ber vitni það mikilvæga hlutverk þingsins að endurskoða stjórnarskipunarlög almennilega með góðu tilliti til ábendinga frá okkar færasta fólki og setja málið í þann farveg að um það geti tekist breið sátt? Hvað veldur, hæstv. forsætisráðherra?

Hæstv. forseti. Hér er ekki verið að vinna að stjórnarskrárbreytingum af hálfu stjórnarliða undir einhverjum hótunum frá Hreyfingunni. Hér er fyrst og fremst unnið í samræmi við þjóðarvilja og þá niðurstöðu sem varð í þjóðaratkvæðagreiðslunni.  Það er líka mikilvægt að átta sig á því af því að Feneyjaálitið er mikið til umræðu að í því, sem ég legg til að við förum vandlega yfir, er ekki tekið tillit til 50 breytingartillagna sem stjórnarmeirihlutinn hefur gert. Þær snerta meðal annars þær athugasemdir sem fram koma í Feneyjaálitinu. Þá er ég að tala um kjördæmabreytingarnar og um mannréttindaákvæðin.  Ég tel að málsmeðferðin í höndum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og meiri hluta þingsins hafi verið mjög góð. Það hefur verið farið vandlega yfir málið, tekið tillit til fjölda athugasemda sem vissulega 

Frú forseti. Manni fallast algerlega hendur í viðræðum við stjórnarliða um þetta mál og við hæstv. forsætisráðherra. Það átti einfaldlega að hlusta eftir tillögum Feneyjanefndarinnar en engu að síður var málið tekið áfram og inn í þingið. Nú segir hæstv. forsætisráðherra: Það er búið að taka tillit til allra þeirra atriða sem Feneyjanefndin hefur áhyggjur af.  Það sem eftir stendur er þetta: Það hefur ekki verið hlustað á álit íslenskra fræðimanna á þessu sviði. 

Virðulegi forseti. Þetta mál, breyting á stjórnarskrá Íslands, á betra skilið en að um það sé fjallað í ræðustól með þeim hætti sem formaður Sjálfstæðisflokksins gerir, með órökstuddum fullyrðingum og útúrsnúningum. Þótt ég teldi að við hefðum hér allan tíma í heimi, langt fram á sumar, mundi það ekki duga Sjálfstæðisflokknum til að fjalla um þetta mál vegna þess að hann hefur engan áhuga á að þetta mál verði klárað á vakt þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Ég held að það séu staðreyndir málsins. Hann vill hafa málið allt öðruvísi en stjórnlagaráð hefur gert tillögur um og hann er að vona að hans tími komi hér til að geta haft utanumhald um þetta mál og fara þá með það með líkum hætti og gert hefur verið undanfarna áratugi með litlum árangri. Það er útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að ég hafi sagt í ræðustól að það hafi verið tekið tillit til allra ábendinga Feneyjanefndarinnar. Það er rangt. 

Það er bara rangt.

Virðulegur forseti. Ég geri mér grein fyrir því að ráðherra er kannski ekki með beina aðild að því máli sem ég ætla að spyrja um en mig langar að vita hvort ráðherrann deilir áhyggjum mínum. Við sjáum í fjölmiðlum að komnar eru upp viðræður um sölu á Íslandsbanka og að meðal líklegra kaupenda sé Framtakssjóður Íslands sem er í eigu íslenskra lífeyrissjóða. Við vitum ekki hverjir eru eigendur að Íslandsbanka ofan í hverja kennitölu og þá velti ég fyrir mér að ef lífeyrissjóðirnir eignast bankann hvort það muni vefjast fyrir þeim stjórnvöldum er nú sitja að skattleggja söluhagnaðinn eitthvað sérstaklega, þ.e. söluhagnaðinn þegar bankinn verður seldur, eða þá að breyta um takt varðandi skatta á banka ef það eru lífeyrissjóðirnir sem munu eiga hann í framhaldinu. Það er mjög mikilvægt að við reynum að ná einhverjum aurum frá þeim sem eiga bankana í dag og gömlu föllnu bankana til að lækka skuldir heimilanna. Það er ákveðið svigrúm til þess með einhvers konar skattheimtu eða með því að skattleggja þá þegar þeir ætla til dæmis að fara með söluhagnaðinn út úr landinu, eitthvað svoleiðis. Ég er sem sagt að leita eftir því við hæstv. forsætisráðherra hvort ráðherrann deili þeim áhyggjum með mér að ef lífeyrissjóðirnir eignast aftur fjármálastofnanir í landinu muni þrengja um leiðir til að koma til móts við skuldug heimili. Lífeyrissjóðirnir hafa verið mjög fastir fyrir og ekki talið sig geta lagt mikið í það púkk, hvort sem við erum sammála því eða ekki. Ég geri mér grein fyrir að ráðherrar geta ekki gripið inn í þetta, en mig langar að kalla eftir því hvort hæstv. ráðherra deili þessum áhyggjum mínum.

Virðulegi forseti. Ef sölutilboð kemur í bankana þurfum við fyrst og fremst að hugsa um að fara vandlega og vel yfir allt ferlið. Það skiptir máli hvernig staðið er að sölu bankanna. Það finnst mér númer eitt, tvö og þrjú að við skoðum, þ.e. hvernig eignarhaldinu á bönkunum verður háttað og hverjir fara með virkan eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Það er mikilvægt að hafa alla aðila með í þessum ráðum eins og Fjármálaeftirlitið. Vissulega hefði síðan Bankasýslan yfirumsjón með þessu máli. Við höfum brennt okkur rækilega á því hvernig sölu bankanna var háttað þegar þeir voru seldir á sínum tíma, 2002 og 2003. Við viljum ekki brenna okkur aftur á því ferli sem þá gekk yfir varðandi sölu bankanna. Ég vona að við séum sammála um að við förum vandlega yfir ferlið. Ekkert tilboð hefur enn borist og það þarf auðvitað að skoða það. Væntanlega þarf þá málið að fara fyrir þingið samkvæmt lögum nema ef málið yrði þvingað fram í krafti hlutafjárlaga á grundvelli kröfu meirihlutaeigenda. Það er ýmislegt að skoða í þessu máli. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að ef lífeyrissjóðirnir mundu kaupa hlut í bönkunum og eignast verulegan hlut í þeim mundi þrengja svigrúm til að gera eitthvað fyrir skuldug heimili. Ég deili þeirri skoðun að lífeyrissjóðirnir hafa verið mjög tregir að því er varðar að taka þátt í því að leysa skuldavanda heimilanna, meðal annars stöndum við nú í stappi við þá og höfum gert að því er varðar lánsveðið og það er ekki komin nein niðurstaða í því máli. Við höfum gert það sem við höfum getað með samningum við bankana, með skattlagningu 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki nákvæmlega hversu stór eignarhluti ríkisins í Íslandsbanka er en hann er væntanlega mjög lítill. Fari þessi sala fram verður hún væntanlega á hinum frjálsa markaði, ef má orða það þannig. Ég ætla ekki að fara að rifja upp með hæstv. ráðherra - mér sýnist menn vera að segja 5%, ég veit ekki hvort ég skil þetta rétt utan úr sal. Þetta setti mig alveg út af laginu. Það sem ég ætlaði að segja er að það er hins vegar mikilvægt fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því, fari þessi sala fram, hvort við séum þá sammála um það hér að koma þeim skilaboðum á framfæri að ríkissjóður hafi áhuga á að nýta með einhverjum hætti söluhagnað, t.d. erlendra aðila sem kunna að eiga bankana í dag, til að lækka skuldir skuldugra heimila. Við höfum margoft talað um það, við framsóknarmenn höfum reyndar ekki endilega verið sammála um að það sé erfitt að fara þá leið, 

Hæstv. forseti. Ég held að við séum alveg sammála um að við eigum að nýta allt það svigrúm sem við getum lögum og reglum samkvæmt til að hjálpa heimilunum. Það er það sem við höfum verið að gera. Við höfum ekki nema tvær færar leiðir til þess, samninga og skattlagningu. Við höfum vissulega skattlagt bankana og þeir hafa líka stundum kvartað yfir því. Það er hægt að gera það með eignarnámi en ég býst ekki við að hv. þingmaður sé að tala um þá leið og ekki mundi ég vilja fara hana. Hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins hafa stundum talað um að deila þurfi með almenningi þeim hagnaði sem kröfuhafar hafa fengið og þeir sem eiga bankana. Það væri fróðlegt að vita hvernig þeir hafa hugsað sér að gera það. Hvaða leiðir eru færar í því efni? Ég fullvissa hv. þingmann um að við munum setjast yfir allar færar leiðir sem við getum orðið sammála um 

Frú forseti. Málefni Hörpu hafa verið mjög til umræðu síðustu daga og vikur, bæði fjárhagsvandi Hörpu og stjórnunarvandi, og virðist sem verið sé að taka á hvoru tveggja. Hins vegar ganga margvíslegar sögur um fjárhagsvanda Hörpu og hvernig eigi að taka á honum. Þar á meðal eru að því er virðist margar tröllasögur, e.t.v. ýkjusögur og mikilvægt fyrir umræðuna að fá hluti á hreint í þessum efnum, þar á meðal um aðkomu ríkisvaldsins, m.a. ríkissjóðs, að fjárhagslegri endurskipulagningu Hörpu. Það er óþarfi að hafa einhverjar hjásögur í gangi þegar staðreyndir liggja fyrir. Nú skal tekið fram að sá sem hér stendur var mikill fylgismaður þess að lokið yrði við smíði Hörpu á sínum tíma. Það hefði verið þjóðinni til vansa að skilja þetta hús eftir hálfklárað sem ævarandi minnisvarða um hrunið og hefði ekki orðið til að auka á sjálfstraust þjóðarinnar á erfiðum tímum. Þar fyrir utan er sá sem hér stendur mikill talsmaður þeirrar starfsemi sem þarna er inni, hvort heldur eru ráðstefnur eða menningarstarfsemi af margvíslegum toga. Menningarstarfsemi eins og sú sem þar fer fram breikkar atvinnusvið þjóðarinnar til mikilla muna og ég held að við verðum að fara að taka mark á þeirri starfsemi sem listamenn bjóða samfélaginu á hverjum tíma og er út frá hagtölum afskaplega mikilvæg. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hver sé aðkoma ríkissjóðs að endurskipulagningu á fjárhag Hörpu. Hver er hún á þessu ári og inn í komandi framtíð? Er eitthvað til í þeim sögusögnum að kostnaðurinn nemi milljörðum af hendi ríkisins á komandi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég geri ráð fyrir því að þessi umræða fari aftur af stað af því að borgarstjórn og borgarráð eru að ganga frá sínum enda málsins. Við gerðum það á Alþingi við samþykkt fjárlaganna í desember og hvað ríkið varðar hefur í sjálfu sér ekki neitt breyst frá þeim upplýsingum sem þar komu fram. Í stuttu máli sagt gengur samkomulag milli þessara þriggja aðila, Hörpu, ríkisins og borgarinnar, út á að ljúka langtímafjármögnun félagsins. Við greiningu á fjárþörf þessa félags hefur verið horft til þess að fjárhæð langtímaláns til 35 ára tæki til kostnaðar við byggingu og frágang hússins en fjárþörf umfram þær aðgerðir sem unnið er að til að ná jöfnuði verði borin með framlögum frá eigendum. Með þessum aðgerðum gefst félaginu svigrúm til að nýta hluta framlagsins til að styrkja rekstur hússins og svo má ekki gleyma að í gangi eru málaferli vegna deilna um greiðslu fasteignagjalda. Þau valda líka óvissu um endanlega þörf framlaga frá eigendum. Gert er ráð fyrir að við brúum hluta fjárþarfar með bráðabirgðaláni þar til endanlegur dómur fellur og þá verður ljóst hver fjárþörfin verður til framtíðar litið miðað við áætlanir hússins. Þetta er í stuttu máli svona, gert er ráð fyrir eigandalánum, þ.e. brúarlánum, þar sem hlutir ríkisins eru rúmlega 400 milljónir. Þessu verður breytt í hlutafé samhliða lokafrágangi við endurfjármögnun á húsinu og síðan eru þetta eigandaframlög, þ.e. samkvæmt aðgerðaáætlun er hlutur ríkisins um 54% af 160 milljónum á þessu ári. Svona líta þessar tölur út. Hér er ekki um einhverja milljarða að ræða, hér er eingöngu um að ræða aðgerð eiganda til að koma þessum rekstri í betra horf 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Það er augljóst að af því má meta að framlög ríkisins til þeirrar starfsemi sem fram fer í Hörpu eru ekki í námunda við þær tröllasögur sem riðið hafa húsum á undanliðnum dögum og vikum. Þær eru greinilega innan þeirra heimilda sem Alþingi hefur ákveðið samkvæmt fjárlögum. Hins vegar er mjög mikilvægt að sá umframkostnaður sem hlotist hefur af Hörpu á undanliðnum árum af hálfu ríkisins skekki ekki myndina af menningarmálum að öðru leyti. Sá sem hér stendur er þeirrar skoðunar að Harpa megi ekki verða til þess að draga úr framlögum til menningarmála annars staðar á landinu, eða annars staðar í Reykjavík ef svo ber undir. Ég vil að öðru leyti halda þeirri spurningu áfram á lofti hver umframkostnaðurinn er af hálfu ríkisins til Hörpu 

Frú forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns er ég ekki með þær tölur á mér en ég held að fyrsti samningurinn um Hörpu hafi verið gerður 2002. Þetta eru því eldri samningar og gamalt mál. Ég er ein af þeim sem var skeptísk á að ríkið ætti að ljúka þessu eftir hrunið, en engu að síður er ég mjög fegin að við gerðum það. Hún er mjög glæsilegt aðdráttarafl í Reykjavík fyrir ferðamenn sem og menningarlífið. Það sem er jákvætt að sjá í framtíðaráformum Hörpu, þá er ég að tala um nánustu framtíð, er að þar eru gerðar mjög varlegar áætlanir en engu að síður sjáum við mjög góðan stíganda, bæði í tekjum af tónleikahaldi og ráðstefnugestum. Þar eru sóknarfæri hússins sem ættu að geta skilað Hörpu miklum tekjum og þá vonandi tryggt að reksturinn verði sjálfbær og við getum notið þessa húss án þess að ríkið þurfi að koma með verulega fjármuni þarna inn til lengri tíma litið. Við þurfum þó að gera það á þessum tímum 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna því að komin er niðurstaða í viðræður Landspítalans og hjúkrunarfræðinga. Þetta leiðir vonandi til þess að ekki þurfi að koma til uppsagna hjúkrunarfræðinga þó að við vitum það ekki nákvæmlega á þessari stundu þar sem hjúkrunarfræðingar eiga eftir að taka endanlega afstöðu til þeirrar niðurstöðu sem fékkst í fyrradag. Ef til uppsagnanna hefði komið eða til þeirra kæmi væru afleiðingarnar geigvænlegar, ekki bara fyrir Landspítalann heldur augljóslega alla heilbrigðisþjónustuna í landinu. Það er vandséð hvernig heilbrigðisþjónustan í núverandi mynd hefði getað starfað áfram nema um fárra daga skeið. Það kom meðal annars fram á fundi sem við áttum í velferðarnefnd með hæstv. ráðherra og forsvarsmönnum spítalans. En núna, þegar við erum þó komin þetta áleiðis, vakna ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi kom fram í gær í máli forstjóra Landspítalans að viðbótarkostnaður umfram þann kostnaðarramma sem stofnanasamningunum var ætlaður innan spítalans næmi allt að 250 millj. kr. Það munar um það í þeirri þröngu stöðu sem Landspítalinn er í. Forstjórinn nefndi að það þyrfti einhvern veginn að finna þessa peninga, t.d. með því að taka á rekstri með öðrum hætti. Það er mjög þröng staða fyrir spítalann. Við vitum að launahlutfallið í rekstri spítalans er gríðarlega hátt, mig minnir um 80% eða þar um bil, og væntanlega verða þessir peningar ekki fundnir með því að lækka laun annars staðar. Það kom líka fram að mögulega gæti Landspítalinn aflað nýrra tekna og þá spyr ég hæstv. ráðherra: Er ætlunin að veita viðbótarfé? Síðan er hitt stóra málið, fjölmargar aðrar stéttir sem ekki hefur verið gerður stofnanasamningur við, t.d. læknar, sjúkraliðar og geislafræðingar. Er búið að slá nýjan tón með þeim ramma sem núna hefur verið búinn til vegna hjúkrunarfræðinganna? Er búið að slá nýjan tón í framhaldinu fyrir stofnanasamninga 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég fagna því að samningar náðust milli stjórnar Landspítalans og hjúkrunarfræðinga. Við deilum þeim óskum að þær uppsagnir sem þar voru lagðar fram verði dregnar til baka. Ég tek líka undir það með hv. þingmanni eftir að við höfðum rætt þetta við velferðarnefnd, og auðvitað höfum við ítrekað farið yfir stöðuna á Landspítalanum, að við munum aldrei reka jafnöflugan Landspítala og við höfum gert hingað til öðruvísi en að hafa öflugt fagfólk. Við hefðum aldrei getað rekið óbreytta starfsemi á Landspítalanum án þeirra hjúkrunarfræðinga sem höfðu sagt upp. Þess vegna var óhjákvæmilegt að leysa þessa deilu og allir þurftu að leggjast á eitt til að það gengi upp. Það kom inn í þessa vinnu alla saman að ríkisstjórnin hafði á síðasta ári, og raunar alveg frá því að hún var stofnuð, sett sér það markmið að jafna launamun kynjanna í landinu. Það voru mikil vonbrigði að sjá á síðasta ári að þróunin hafði verið í neikvæða átt, þ.e. þetta lagaðist fyrst eftir hrun, síðan hallaði þetta á verri veg á síðasta ári og varð til þess að það var sett fram viljayfirlýsing á kvennafrídaginn á síðasta ári og ákveðið að fara í öflugt átak til að sporna gegn þessum kynbundna launamun. Í tengslum við þessa deilu var litið á það að einmitt heilbrigðisstéttirnar, þessar velferðarstéttir okkar, þar sem meiri hluti er konur, hafa setið eftir varðandi launaskrið og launahækkanir. Þess vegna var eðlilegt að þarna yrði gripið fyrst inn í. Þessi samningur sem gerður var við hjúkrunarfræðinga er fyrsta skrefið og auðvitað verður að fylgja því eftir gagnvart öðrum stéttum sem eru í svipaðri stöðu þó að þessi samningur sé ekki beint fordæmisgefandi gagnvart öðrum stéttum. Það verður að meta það út frá hverri og einni einstakri stétt og stöðu hjá viðkomandi innan spítalans.

Virðulegi forseti. Svör hæstv. velferðarráðherra valda miklum vonbrigðum. Ég var ekki að spyrja um fortíðina í þessum efnum og hvernig samningarnir hefðu gengið, ég var að spyrja um framhaldið. Nú liggur fyrir að viðbótarkostnaður er 250 millj. kr. bara vegna þessa samnings. Það liggur fyrir að gera þarf fleiri stofnanasamninga. Þeir munu kosta peninga. Hvert verða þessir fjármunir sóttir? Vill hæstv. ráðherra lýsa því yfir með hvaða hætti hann hyggist beita sér? Mun hann leggja fram tillögu um að það komi viðbótarframlag úr ríkissjóði til að mæta þessu? Ella er auðvitað ljóst mál að þetta mun hafa áhrif á rekstur spítalans í núverandi mynd. Spítalinn þarf þá að grípa til aðhaldsaðgerða á öðrum sviðum sem vandséð er hvernig spítalinn getur í rauninni farið í. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra og biðja hann um að svara því beint: Mun hann beita sér fyrir því að Landspítalinn fái viðbótarfjármagn? Munu koma frekari fjármunir frá ríkisvaldinu til að hægt verði í raun og veru að takast á við þá nýju samninga sem gerðir hafa verið og fyrirsjáanlegt er að verði gerðir?

Hæstv. forseti. Það er rétt að það koma peningar inn í þessari lotu frá ríkinu. Það hefur verið upplýst. Í þessa lausn voru settar um 400 milljónir. Það á að vísu eftir að ganga frá og reikna nákvæmlega út hverjar þessar tölur verða. Það má ekki gleyma því að Landspítalinn er með veltu upp á um 38 þús. milljónir sem verið er að vinna með og þeir treystu sér sjálfir og buðust til að loka dæminu með því leggja dálítinn pening þarna inn. Við eigum eftir að fara yfir með þeim með hvaða hætti þeir fjármagna það. Það á líka eftir að koma í ljós. Auðvitað verður haldið áfram að vinna stofnanasamninga fyrir aðrar stéttir sem hafa eftir því leitað. Það er búið að slá tóninn, eins og hv. þingmaður orðaði það, hvað það varðar og farið verður eftir þeim markmiðum sem við settum okkur varðandi jafnlaunaátakið þar sem við erum að vinna í því að reyna að bæta kjör stétta sem hafa setið eftir hvað varðar kjör, einmitt hefðbundinna velferðar- og kvennastétta, 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra og nokkrir úr stjórnarliði hennar hafa lýst því yfir að hér eigi að keyra stjórnarskrármálið áfram, að það frumvarp sem liggur fyrir skuli fara í gegnum þingið fyrir þingkosningar. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Óttast ráðherrann ekki, verði frumvarpið keyrt í gegn á mjög litlum minni hluta þingmanna, að málið verði fellt eftir næstu kosningar og að fyrsta verk nýs þings verði að fella frumvarpið því að eins og allir vita sem fylgjast með stjórnskipunarmálum þá þarf nýtt þing að samþykkja frumvarpið óbreytt?

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gefa mér það fyrir fram að lyktir á þessu máli áður en þing fer heim verði þær að málið verði afgreitt hér með litlum minni hluta. Ég fagna því mjög að Framsóknarflokkurinn hefur ljáð máls á ýmsum breytingum að því er varðar stjórnarskrána, mikilvægum breytingum, eins og auðlindaákvæðið, beina lýðræðið og reyndar fleiri atriði, dómsmálin og sveitarstjórnarmálin, þannig að mér finnst mjög jákvætt hvernig Framsóknarflokkurinn hefur tekið á þessu máli og opnað fyrir breytingar sem eru reyndar þær sömu og við ræddum hér 2009 en sjálfstæðismenn komu í veg fyrir. Ég vænti liðsinnis Framsóknarflokksins í þessu máli, að við getum náð saman um að fá farsæla niðurstöðu fyrir þjóðina og að hún verði með þeim hætti að sú hætta verði ekki fyrir hendi sem hv. þingmaður óttast að loknum næstu kosningum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við förum að þjóðarvilja í þessum efnum og göngum eins langt og við getum í samræmi við niðurstöður stjórnlagaráðs. Við eigum vissulega við það að glíma að álit Feneyjanefndarinnar er komið þar sem stjórnskipanin er til dæmis mikið gagnrýnd í þessum tillögum. Við þurfum að fara mjög vandlega yfir hvernig á að fara með það ákvæði. En ég vænti þess að við getum átt góða samvinnu við Framsóknarflokkinn eins og aðra flokka á þingi um að fá sem farsælastar lyktir í þetta mál.

Virðulegi forseti. Hér gerast stórtíðindi í þingsal. Hæstv. forsætisráðherra boðar að tekið verði í útrétta hönd þingmanna Framsóknarflokksins. Við höfum ætíð talað fyrir sátt í málinu, að taka ákveðnar greinar, bæta þeim við stjórnarskrá eða laga aðrar sem við höfum lagt áherslu á. Þetta er mikið fagnaðarefni. Hér er um stefnubreytingu að ræða hjá hæstv. forsætisráðherra því að nú virðist ekki lengur vera lögð áhersla á að keyra frumvarpið í heild sinni í gegnum þingið, enda hefur margoft verið bent á að íslensk stjórnsýsla og stjórnskipan landsins þolir ekki þessar miklu breytingar. Ég árétta því spurningu mína til hæstv. forsætisráðherra: Er það ekki réttur skilningur hjá mér að verið sé að taka í útrétta sáttahönd Framsóknarflokksins og lykta þessu í þinginu 

Hæstv. forseti. Ég áttaði mig sannarlega ekki á því að ég væri að flytja einhver stórtíðindi í þingsal, eins og hv. þingmaður lýsir því.  Það er einlæg von mín og ósk að við getum lokið þessu máli á sem farsælastan hátt fyrir þjóðina og í samræmi við þjóðarvilja sem kom fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Frú forseti. Koma starfsmanna bandarísku alríkislögreglunnar FBI til Íslands í ágúst 2011 grundvallaðist á fyrirliggjandi réttarbeiðni og var liður í rannsókn þeirra og rannsókn íslensku lögreglunnar vegna mögulegrar tölvuárásar á tölvukerfi Stjórnarráðsins. Fram til þess að afskipti innanríkisráðherra hófust gekk það mál sem er til umfjöllunar sinn venjulega og lögbundna gang í stjórnkerfinu. Rökstuddur grunur lék á um alvarleg brot sem beindust gegn íslenska ríkinu og er rannsókn málsins ekki lokið. Ríkissaksóknari taldi að hætta eða vá væri fyrir dyrum eins og hann orðaði það fyrir allsherjar- og menntamálanefnd og því rökrétt að hefja rannsókn málsins. Eftir upplýsingaöflun var talið rétt að FBI setti fram formlega réttarbeiðni og hún fór síðan í júlí 2011 í hefðbundið ferli. Þegar vitneskja fæst um að íslenskur maður hafi óskað eftir að koma á framfæri upplýsingum tengdum málum bandaríska yfirvalda þá óskar FBI í kjölfarið eftir aðstoð íslensku lögreglunnar í málinu og að koma til Íslands í þeim tilgangi að funda með þeim sem bjó yfir upplýsingum. Málið var þá í eðlilegu ferli og því tryggt að íslensk lögregluyfirvöld stýrðu aðgerðum hér á landi eins og alltaf er venja þegar um slík samskipti er að ræða. Íslensk lögregla og sjálfstætt ákæruvald hafði þannig fullt vald á málinu. Þar með var ekki einungis gætt fullveldis okkar og rannsóknarhagsmuna heldur einnig hagsmuna íslenska einstaklingsins sem um ræðir allt þar til innanríkisráðherra stoppaði alla aðkomu íslensku lögreglunnar að málinu í ágúst 2011 með algerlega óviðunandi útskýringum. Samkvæmt viðtali við hæstv. utanríkisráðherra var skýrt að með því að taka íslensk lögregluyfirvöld úr málinu og vísa FBI burt frá landinu hefði megintilgangurinn verið að vernda réttarhagsmuni einstaklingsins. Allir vita þó að þeim hagsmunum hefði verið betur borgið með því að hafa íslenska lögreglu viðstadda. Þessar útskýringar voru hins vegar ekki fyrirferðarmiklar í máli innanríkisráðherra á fundi allsherjar- og menntamálanefndar heldur setti hann fram ýmsar vangaveltur, m.a. um þann sem tengdist rannsókninni, Íraksstríðið og starfsaðferðir FBI til að réttlæta aðkomu sína að málinu. Einhvern tíma hefði nú heyrst að þetta væri til pólitísks heimabrúks. Við þetta er orðið ljóst að um pólitískt mat ráðherra var að ræða og það bullandi, að mínu mati. Eða skiptir máli í augum ráðherra hver það er sem er til rannsóknar hverju sinni? Ef svo er vil ég benda hæstv. ráðherra góðfúslega á að það er þess vegna sem við erum með sjálfstætt ákæruvald sem er okkur svo mikilvægt, svo að stjórnmálamenn ákveði ekki hverjir eru til rannsóknar og hverjir ekki og hvort rannsókn skuli hætt eða haldið áfram. Þetta mikilvæga sjálfstæði hefur Hæstiréttur Íslands margítrekað í dómum sínum. Ætla menn að halda því fram hér að við rannsókn máls, þegar grunur leikur á um alvarlegt brot, eigi hið pólitíska mat að ráða umfram hið faglega og sjálfstæða rannsóknarvald, að hæstv. innanríkisráðherra þekki málið betur en hið sjálfstæða ákæruvald? Málið er nefnilega ekki í einhverjum flækjupytti, eins og ráðherrar og reyndar fleiri pólitískir meðreiðarsveinar hafa viljað ýta því í, heldur er það mjög einfalt. Ríkissaksóknari og lögregla eru að rannsaka mál, eru í samvinnu við erlenda lögreglu um málið eins og oft áður og setja málið í þekkt venjubundið ferli allt þar til innanríkisráðherra stoppar það vegna óróleika og pólitískra skoðana. Þetta blasir við eftir fundinn í allsherjar- og menntamálanefnd. Viðbrögð ráðherra geta með engu móti fallið undir það að vera yfirveguð. Þau eru eiginlega stórundarleg að mín mati því að vel að merkja þá höfum við Íslendingar átt mjög farsælt samstarf við lögreglu hinna ýmsu landa við rannsókn mála, þar með talið FBI og bandaríska dómsmálaráðuneytið. Bandaríkin eru nefnilega vinaþjóð okkar þótt innanríkisráðherra og fleiri eigi erfitt með að viðurkenna það. Það má líka spyrja hvort með þessu hafi ráðherra truflað rannsókn annars máls er snertir þá tölvu sem fannst hér á þingi og lítt miðar í rannsókn á, hugsanlega vegna skorts á sérþekkingu. Alvarlegast að mínu mati er þó hvernig innanríkisráðherra hefur vegið að sjálfstæði ákæruvaldsins með aðkomu sinni. Þess vegna er ástæða til að spyrja innanríkisráðherra í fyrsta lagi að því hvort hann eða einhver á hans vegum hafi áður gripið inn í eða haft afskipti af rannsókn annarra mála með einhverjum hætti, í öðru lagi hvort hann geti útskýrt hvort það skipti máli hver sé til rannsóknar hverju sinni og þá hvort hann geti upplýst hér á þingi hvenær það sé þess virði að fórna sjálfstæði ákæruvaldsins og í þriðja lagi hvort hann telji samskiptum ákæruvalds við erlend lögreglulið í einhverju vera ábótavant.

Hæstv. forseti. Ég skal vinda mér strax í að svara spurningu hv. þingmanns um hvort áður hafi verið gripið inn í lögreglurannsókn hér á landi. Það var ekki gert í þessu tilviki, það var ekki gripið inn í rannsóknina. Málið lýtur að réttarbeiðni og að því að farið sé að íslenskum lögum og þeim reglum sem við höfum sett okkur. Skiptir máli hver er til rannsóknar? Nei, það skiptir ekki máli þegar ákvörðun er tekin. Í þriðja lagi, hvort einhverju sé ábótavant í samskiptum okkar við erlend lögreglulið. Almennt er svarið nei. Almennt eru þessi samskipti ágæt þótt þetta hafi komið upp á haustið 2011, en þá snýst málið um það frá mínum bæjardyrum séð að sjá til þess að íslensk lög og íslenskar reglur séu virtar. Það sem skiptir máli í umræðu um þetta mál er að við séum nákvæm og sanngjörn í framsetningu á því. Staðreyndirnar eru þessar: Í júnímánuði árið 2011 berast ríkislögreglustjóraembættinu varnaðarorð frá bandarísku alríkislögreglunni FBI um að hugsanlega sé yfirvofandi árás á tölvukerfi Stjórnarráðsins og hugsanlega fleiri aðila í landinu. Yfirstjórn Stjórnarráðsins er þegar upplýst um málið, kemur saman til fundar og í kjölfarið er gripið til ýmissa varúðarráðstafana. Við hér á Alþingi höfum síðan sett lög sem eiga að tryggja betur tölvuöryggi Íslendinga og höfum sýnt í verki að okkur er alvara í þeim efnum. Undir lok júnímánaðar berst í framhaldi af þessu beiðni um réttaraðstoð og réttarbeiðni frá bandarísku alríkislögreglunni, dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna hefur milligöngu um það en beiðnin er frá FBI og saksóknara New York-ríkis. Þegar beiðni um réttaraðstoð berst er farið að samkvæmt lögum nr. 13/1984, um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, sem geymir ákvæði um réttaraðstoð. Hvað er réttarbeiðni? Hún er beiðni um að eiga samstarf um tiltekna lögregluaðgerð eða tilteknar lögregluaðgerðir. Það er mikilvægt að hafa þetta í huga. Samkvæmt þessum lögum hafa okkur borist á fimm ára tímabili, frá 2007–2012, 203 réttarbeiðnir erlendis frá. Við höfum sent frá okkur 54 beiðnir. Iðulega hafa verið sendar inn framhaldsbeiðnir ef upphaflega beiðnin þykir ekki rúma þá aðgerð eða aðgerðir sem óskað er eftir að grípa til. Þetta gerist iðulega. Þetta er gangur þessara mála. Eftir að réttarbeiðnin berst okkur sendum við hana samkvæmt lögum til ríkissaksóknara. Hann tekur hana til meðferðar en samkvæmt sömu lögum á hann að rannsókn lokinni að senda okkur skýrslu þar að lútandi. Þannig er aðkoma innanríkisráðuneytisins tryggð í lögum. Hún skal vera með þessum hætti. Þetta gerðist í þessu máli í júní og byrjun júlí árið 2011. Síðan gerist það í ágústmánuði að okkur er sagt af hálfu ríkissaksóknara - það er ríkissaksóknari sem hefur samband við innanríkisráðuneytið, enda er hann meðvitaður og embættin meðvituð um lagalega skyldu embættisins í þessum efnum - að það séu að koma FBI-menn til landsins til rannsókna á máli. Það er 24. ágúst. 25. ágúst fáum við að heyra nánar um hvers eðlis þessi rannsókn er og þá kemur á daginn að hún snýst ekki um hina meintu tölvuárás sem okkur var greint frá í júní fyrr um sumarið heldur um sakamál sem verið er að höfða í Bandaríkjunum, þ.e. að verið sé að afla gagna í sakamáli í Bandaríkjunum, þetta væru yfirheyrslur í tengslum við það. Þetta er með öðrum orðum annað mál. Þá tökum 

Virðulegur forseti. Að mínu mati er það alrangt sem fram kemur hér hjá hæstv. innanríkisráðherra, að þetta hafi verið tvö aðskilin mál. Þetta var eitt og sama málið og það er faglegt mat ríkissaksóknara, Sigríðar Friðjónsdóttur, sem er yfirmaður rannsóknarmála á Íslandi. Ríkissaksóknari kom því skýrt á framfæri við okkur á nefndarfundi í gær að hún hefði verið mjög hissa og þótt afar sérkennilegt hvernig ráðuneytið kom að þessu máli. Hún vissi ekki hvaðan á sig stóð veðrið. Fyrst er sett í gang rannsókn vegna yfirvofandi tölvuárásar. Það er fyrsti atburðurinn í málinu. Seinna kemur ungur maður því á framfæri að hann vilji uppljóstra um þetta mál, gerast uppljóstrari, „whistle blower“, eins og það heitir. Það kemur líka fram í gögnum frá innanríkisráðuneytinu sem voru send til utanríkismálanefndar og mér skilst að sé enginn trúnaður á. Hann vissi af þessari lögreglurannsókn bandarískra og íslenskra stjórnvalda og vildi uppljóstra um málið. Það er rangt hjá hæstv. ráðherra að þetta séu tvö aðskilin mál og að mínu mati hefur hæstv. ráðherra gripið inn í rannsókn máls.

Rétt.

Ég tel ekki hægt að búa við það. Hvað gerum við þá? Trúum öðrum hvorum aðilanum, þetta er bara orð gegn orði, orð ríkissaksóknara gegn orði hæstv. innanríkisráðherra, og málið er þá dautt. Það er önnur leiðin. Hin leiðin er að reyna að rannsaka þetta mál á vegum Alþingis og reyna að komast að hinu sanna. Þriðja leiðin er hugsanlega bara að bíða og sjá hvað skeður, að reyna að finna út það rétta ef eitthvað nýtt kemur uppi í málinu. Að mínu mati er algjörlega ljóst að ráðherra lenti á villigötum  
            

Frú forseti. Eftir mjög ítarlega yfirferð yfir þetta mál sem við ræðum hér í dag, og umræðan snýst að stórum hluta um aðkomu innanríkisráðuneytisins og ráðherra að málinu, blasir það við að mínu mati og er skrifað í skýin að bandaríska alríkislögreglan var hér á fölskum forsendum. 

Sýndu gögn.

Þetta er kjarni málsins. Það hefur komið skýrt fram, m.a. í gögnum sem ráðuneytið hefur dreift á fundum þingnefndanna, að uppgefin ástæða fyrir réttarbeiðninni og aðstoðinni var önnur. Þetta eru tvö gjörólík mál að mínu mati og það er algjörlega óútskýrt enn þá hvernig Wikileaks og það mál dróst inn í þetta sem átti upphaflega að vera yfirvofandi tölvuárás á Stjórnarráðið. Nú heyrist að það hafi átt að vera á stjórnkerfi Landsvirkjunar, þetta er allt mjög á reiki. Ráðuneytið var einungis að gera það sem því bar að gera í lögbundnu ferli. Því bar skylda til að rækja það hlutverk sitt, sem sagt að grípa inn í málið og aðhafast þegar við blasti að réttarbeiðnin náði ekki yfir uppgefið erindi. Að mínu mati er hér ekki um að ræða pólitík, óeðlileg afskipti eða inngrip að neinu leyti. Hér er um að ræða fyrirmyndarstjórnsýslu sem brást við þegar við blasti að erindið var annað en upp var gefið.

Forseti. Ég ætla að varpa ljósi á þessa svokölluðu yfirvofandi netárás. Ég kannaði aðeins netheimana af því að upp kom nafn á samtökum sem eru kölluð LulzSec, að þau hefðu staðið fyrir þessari árás. Það kemur í ljós að aðili sá sem ræddi við þennan unga mann sem fór í sendiráðið á vegum samtakanna LulzSec heitir Sabu. Það kom jafnframt í ljós að honum hafði verið snúið við og að hann var kominn á mála hjá FBI út af mjög grófum hótunum gagnvart fjölskyldu hans, þ.e. ef hann gerðist ekki flugumaður fyrir FBI. Mig langaði í því ljósi að spyrja: Er möguleiki að öll þessi stóra aðgerð FBI til að koma til landsins hafi verið hönnuð og sniðin í heimahögum þeirra? Það má geta þess að Wikileaks hefur ekki frumkvæði að gagnaöflun, það virðist vera einhver misskilningur um það meðal sumra þingmanna. Wikileaks stendur ekki fyrir árásum inn í fyrirtæki eða stofnanir. Wikileaks tekur við gögnum frá afhjúpendum, „whistle blowers“, á sama máta og fjölmiðlar. Það voru „Siggi“ og Sabu, sem vann fyrir FBI, sem spunnu upp hættu á árás sem var samofin lygum. Það mætti teljast hjákátlegt ef alvara málsins væri ekki svona mikil. Íslensk yfirvöld kokgleyptu skýringu FBI en hefðu getað sparað sér ferðina til Bandaríkjanna með smárannsóknarvinnu. Jafnframt bera þau ábyrgð á þeirri neyðarlegu stöðu að hafa opnað hér gátt fyrir FBI til að koma til landsins á fölskum forsendum. Ég ætla að gera söguna enn meira absúrd, það má leiða að því líkur að þessi ungi maður hafi gengið til liðs við FBI eftir að hann fór til Bandaríkjanna. 

Frú forseti. Það er margt óskiljanlegt við þetta mál. Stóra spurningin hlýtur að vera: Hverjir eru íslensku hagsmunirnir í þessu máli sem hæstv. innanríkisráðherra er svo umhugað um að verja? Ég spurði hæstv. ráðherra á fundi utanríkismálanefndar í morgun hvort hann gæti fullyrt, eins og hv. þingmaður, formaður allsherjar- og menntamálanefndar, Björgvin G. Sigurðsson, gerði áðan, að þetta væru tvö aðskilin mál. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra núna: Getur ráðherra fullyrt að rannsóknin á tölvuárás á Stjórnarráð Íslands tengist ekki Wikileaks með neinum hætti? Hann gat það ekki á fundinum í morgun en ég ætla að spyrja hann hér, í þessum þingsal: Getur hæstv. ráðherra fullyrt að svo sé ekki? Þetta skiptir miklu máli. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fullyrti að það hefði komið fram í allsherjarnefnd að þetta væri eitt og sama málið, að saksóknari hefði sagt það. Við höfum ekki fengið gögn sem styðja að svo sé ekki. Hæstv. ráðherra hengir sig á að það hafi þurft framhaldsréttarbeiðni. Af hverju í ósköpunum settust þá ekki ráðherrann og lögregluyfirvöld niður og ræddu þetta mál? Mér finnst það blasa við í þessu samhengi. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson lýsti beinlínis vantrausti á lögregluyfirvöld í landinu og mér finnst þessi samskipti fullkomlega óeðlileg. Mér finnst þetta líka snúast um samskipti og trúnað sem verður að ríkja á milli okkar og annarra ríkja. Árið 2006 var við brottför varnarliðsins skrifað undir samstarfsyfirlýsingu þar sem sérstaklega var tekið til 

Frú forseti. Því er haldið fram í þessari umræðu að ákvarðanir hæstv. innanríkisráðherra séu af pólitískum toga. Eina pólitíkin sem ég hef heyrt í þessu máli er frá hv. málshefjanda, þingmanninum Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem talar um einhverja Kanafóbíu. Það er sem sagt kjarni málsins og endurspeglaðist líka í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Það má ekki koma við Bandaríkin eða FBI, þá fer allt í loft upp. Þetta snýst um það og þannig blasir þetta við. Ég vona að það sé rangt hjá mér en þannig blasir það við í því máli og málflutningi sem þessir hv. þingmenn hafa haldið fram í málinu. Ég vona að mér skjátlist hvað þetta varðar vegna þess að það er ekki gott, en þetta er eina pólitíkin sem ég hef heyrt í þessu máli. Ég hef komið að þessu máli á vettvangi utanríkismálanefndar þar sem hæstv. innanríkisráðherra hefur gert grein fyrir samskiptunum við erlend stjórnvöld hvað þetta varðar. Samkvæmt ósk frá formanni nefndarinnar hefur nefndinni einnig borist minnisblað þar um frá utanríkisráðuneytinu. Það sem mér finnst blasa við eftir þessa yfirferð og þau gögn sem hafa verið reidd fram í málinu, menn auðvitað ganga út frá þeim og hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir þeim, er að hin upphaflega réttarbeiðni náði ekki til þess máls sem síðar kom upp. Hér er því haldið fram að þetta sé eitt og sama málið. Ég er ekki sammála því mati.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna. Það er dæmalaust að hlusta á þau orð sem hér falla, sérstaklega úr munni hæstv. innanríkisráðherra þar sem hann er ekki sammála ríkissaksóknara og ríkislögreglustjóra um hvort þessi mál séu skyld. Við skulum fara aftur til 28. desember 2009 þegar óþekkt tölva var tengd við tölvunet Alþingis, við skulum fara svo langt aftur því að öllum líkindum tengjast þessi mál. Það var svo ekki fyrr en í ársbyrjun 2010 að forseti þingsins, Ásta Ragnheiður, tilkynnti þingmönnum það ókunn tölva hefði fundist í húsakynnum Alþingis. 
            

Muna eftir að nefna þingmenn fullu nafni.

Síðan var haft samband við íslenska ríkið, íslenska innanríkisráðuneytið, og sagt að tölvuárás vofði yfir á stjórnkerfi Íslands. Að sjálfsögðu verður að fara eftir þeim reglum sem eru í gildi þegar þannig viðvaranir koma. Ég tel að framhaldið á málinu hafi byggst á persónulegu og tilfinningalegu mati hjá hæstv. innanríkisráðherra þar sem hann er að reyna að slíta þessi tvö mál í sundur, því að málin eru mjög skyld. Komið hefur fram í orðum ríkissaksóknara að þeim sem gefa vildi FBI upplýsingar var kynnt réttarstaða sín og honum greint frá að önnur giltu lög á Íslandi en í Bandaríkjunum. Það var gert til þess að hann mundi ekki breytast út vitni í sakborning undir þeim samtölum sem áttu sér stað. Var einstaklega vel staðið að því öllu saman, enda var hér náttúrlega um íslenska hagsmuni að ræða og það var Íslendingur sem vildi gefa þessar upplýsingar. Við skulum ekkert gleyma því að þessi aðili var starfsmaður Wikileaks um tíma og það er … 

Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk. 

Virðulegi forseti. Það er sannarlega margt sérkennilegt í þessari uppákomu svo vægt sé til orða tekið. Ég er sannfærður, eftir ágæta yfirferð og umræður í þingnefndum, um að ráðuneyti og ráðherrar, bæði innanríkis- og utanríkismála hafa komið að þessu máli á eðlilegan, stjórnsýslulegan hátt og afgreitt það á málefnalegum forsendum. Umræðan er lögð upp af hálfu málshefjanda á afar sérstökum forsendum og ég get ekki séð í hvaða tilgangi né á hvaða rökum sú framsetning og ályktanir sem hv. þingmaður hefur lagt fram eru byggðar. Aftur á móti vakna ýmsar spurningar sem lúta að framgangi þeirra erlendu lögreglu- og rannsóknaraðila sem áttu í hlut og einnig viðbrögðum og síðari tíma yfirlýsingum yfirmanna lögregluyfirvalda hérlendis. Fyrir það fyrsta vekur sérstaka athygli að það líða rétt tveir mánuðir frá því að fyrst er vakin athygli á því þann 20. júní af hálfu bandarískra yfirvalda og alríkislögreglunnar að hætta sé á yfirvofandi tölvuárás á íslenska stjórnkerfið, þar til rannsóknaraðilar frá Bandaríkjunum koma hingað í stórum stíl í lok ágúst. Þá liggur fyrir yfirlýsing um að á þeim tímapunkti hafi verið búið að afstýra allri hættu á árás á tölvukerfið þannig að heimsóknin hingað til lands var í allt öðrum tilgangi en lagt var upp með, eins og síðar kom í ljós. Þegar innanríkisráðherra gaf út yfirlýsingu um að framlögð réttarbeiðni nægði ekki til þeirra rannsókna og yfirheyrslna sem tengdust Wikileaks og var greinilega megintilgangur heimsóknarinnar hingað, og að leggja þyrfti fram nýja réttarbeiðni þar að lútandi bar svo við að engin slík ósk kom fram.  Þá vekur sameiginleg yfirlýsing ríkissaksóknara og ríkislögreglustjóra upp ýmsar spurningar, 

Heyr, heyr.

Forseti. Mér finnst eiginlega augljóst hvað gerðist. Hér voru menn að reyna að komast inn í landið á fölskum forsendum eins og ráðherra og fleiri þingmenn hafa bent á og lýst vel. Af hverju lögðu mennirnir ekki fram nýja réttarbeiðni? Af hverju gerðu þeir það ekki? Mátti ekki vera opinbert að FBI væri að reyna að rannsaka Wikileaks hér á landi? 
            

Þeir voru búnir að sjá til þess að … formleg heimsókn.

Trúir því einhver að menn hafi flogið hingað með fulla flugvél af rannsóknarmönnum og saksóknurum og ég veit ekki hverju til þess að aðstoða Íslendinga við að koma í veg fyrir netárás?  
             Við skulum bara hafa það á hreinu að það er innanríkisráðuneytisins að afgreiða réttarbeiðnir og þegar menn fara augljóslega út fyrir þær hlýtur það líka að vera innanríkisráðherra og ráðuneytisins að skerast í leikinn ef menn leggja ekki fram framhaldsréttarbeiðni. Það gerði ráðherra og það er vel. Við verðum að láta af þessu löggublæti hérna. Lögreglan á ekki að komast upp með  
            

Herra forseti. Alvarleiki þessa máls er meiri en svo að hægt sé að hafa það í einhverjum flimtingum, en staðreyndirnar tala sínu máli. Við erum með farsælt samstarf við erlent lögreglulið, hvort sem það er í Evrópu eða í Bandaríkjunum, alltaf er farið eftir formlegum reglum, eftir lögum. Við byggjum m.a. á formlegri réttarbeiðni. Um sama málið er að ræða. Ég stend frammi fyrir því að hlusta á ráðherra eða ríkissaksóknara sem hefur áralanga reynslu við rannsókn mála, mikla þekkingu sem hann leggur til grundvallar öllum rannsóknum á málum. Hann hefur líka mikla reynslu úr samskiptum sínum við útlönd, hvort sem það eru Bandaríkin eða önnur lönd. Hvort á ég að trúa sjálfstæðu ákæruvaldi eða pólitískum ráðherra þegar hann stoppar mál? Ég spyr. Það er beinlínis vont og það ógnar lýðræðinu að hlusta á ýmsa þingmenn Vinstri grænna, Samfylkingar og annarra hreyfinga hér þegar þeir vega beinlínis að trúverðugleika og sjálfstæði ákæruvaldsins, það er einmitt það sem gert er. Þeir fara þvert á sjálfstætt ákæruvald, því að það er ekki að ástæðulausu sem undirstrikað var og hefur verið undirstrikað, ekki bara í einum, tveimur eða þremur hæstaréttardómum heldur mörgum hæstaréttardómum að það verður að vera hér sjálfstætt ákæruvald sem er laust við pólitískt inngrip eins og af hálfu ráðherra. Það kom berlega fram af hálfu hæstv. ráðherra á fundi allsherjar- og menntamálanefndar - ég velti því stundum fyrir mér hvort ég hafi verið á sama fundi og hv. þm. Lúðvík Geirsson - að það skipti máli hver var til rannsóknar. Ég tel einmitt að það sé ríkissaksóknara að meta hvort menn eigi að halda áfram með mál. Ég treysti ríkissaksóknara. Ég vil byggja undir sjálfstæði ákæruvaldsins og lögreglunnar og forða henni frá pólitískum afskiptum ráðherra og skjaldsveina hans eins og við verðum hér vitni að.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Eitt aðeins til upprifjunar og glöggvunar: Með réttarbeiðni er átt við að við Íslendingar séum að framkvæma lögregluaðgerð fyrir annað land. Ég var spurður um hverjir væru íslenskir hagsmunir. Það var réttilega bent á það af hálfu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur að ég legði áherslu á að gæta íslenskra hagsmuna. Og hverjir eru þeir? Íslenskir hagsmunir eru að farið sé að íslenskum lögum og þeim reglum sem við höfum sett okkur. Get ég fullyrt að engin tengsl séu á milli aðskiljanlegra mála, tölvu hér í þinginu, aðvörunarorða í júní um meinta tölvuárás á stjórnkerfi ríkisins og aðra aðila og síðan þessarar heimsóknar? Nei, ég get ekki fullyrt um það. En ég get fullyrt um hitt,  Á grundvelli þessara upplýsinga fer ég með málið aftur inn í ráðuneytið og spyr hvort þessi heimsókn sé í samræmi við þá réttarbeiðni sem kom í júní 2011. 

Nei?

Hún hefur ekki með Wikileaks að gera heldur snýr hún  Ég vil segja við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur þegar hún talar um „whistle blower“ 

… rannsaka þetta mál. Þú átt ekki að stoppa það.

Forseti biður hæstv. ráðherra og þingmenn að virða tímamörk sem eru tvær mínútur í þessari umferð.

Virðulegi forseti. Eitt af mikilvægustu hlutverkum utanríkisþjónustu lítillar þjóðar er að opna sem flestar dyr til þess að skapa okkur nýja vini og ný tækifæri, en um leið slípum við gagnvegi til þeirra gömlu og þannig treystum við hagsmuni okkar og þróum viðskiptagáttir til umheimsins. Snar þáttur utanríkisstefnunnar er að skapa pólitíska innviði sem stuðla að ábatasamri verslun við aðrar þjóðir. Utanríkisstefnan þarf í senn að tryggja hagsmuni til fyrirsjáanlegrar framtíðar og að kasta sáðkornum í hagana handan heimatúnanna sem gætu fært okkur drjúga uppskeru til lengri framtíðar. Þetta höfum við kappkostað með ýmsu móti. Við höfum þétt böndin við næstu nágranna í vestnorðri, Grænland og Færeyjar, í vestri með því að efla samstarf við Bandaríkin og Kanada á hefðbundnum sviðum en líka nýjum. Til austurs höfum við svo styrkt samstarfið við systurþjóðir okkar annars staðar á Norðurlöndum. Við höfum náð upp mun betra samstarfi en nokkru sinni í sögunni við Rússland og stóreflt samstarfið við önnur Evrópulönd. Um leið höfum við líka opnað nýjar dyr fyrir rísandi viðskiptaveldum í Asíu. Þar getur orðið grösug nýrækt fyrir íslenskt atvinnulíf ef rétt er sáð og vel í borið. Í reynd má segja að við höfum einbeitt okkur að þrenns konar gáttum inn í framtíðina: Í fyrsta lagi höfum við víkkað þá sem snýr að helstu viðskiptaþjóðum okkar í Evrópu. Það höfum við gert með samningum sem opna íslensku þjóðinni leið inn í Evrópusambandið, ef hún svo kýs, og til að taka upp nýjan og stöðugan gjaldmiðil, evruna. Í öðru lagi höfum við opnað nýja gátt með því að setja nýtt mál á dagskrá, norðurslóðir. Það tel ég vera lykil Íslands að þeim miklu tækifærum sem bíða á norðurslóðum, þar með talið í olíu og gasvinnslu, í lengri framtíð í fiskveiðum á miðum sem skapast við bráðnun ísþekjunnar og norðursiglingum. Fyrsta tækifærið í tíma er þó þjónustustarfsemi við orkuþríhyrninginn sem ég hef skilgreint sem svæðið frá Norðaustur-Grænlandi til Jan Mayen og þaðan suður til Íslands. Markmiðið er að byggja upp á Norðurlandi þjónustu við rannsóknir, tilraunaboranir og vinnslu innan orkuþríhyrningsins. Það tel ég að muni gjörbreyta afkomu Norðlendinga og raunar hafa efnahagsleg áhrif um allt Ísland. Í þriðja lagi höfum við svo þróað Asíugáttina með áherslu á viðskipti og fríverslun en ekki síður á norðursiglingar. Í þeim tel ég felast einstök pólitísk og efnahagsleg framtíðarfæri. Lönd eins og Singapúr en ekki síst Kína hafa sömu hugmyndir og við um að besta braut norðursiglinga síðar á öldinni liggi beint yfir pólinn. Sú leið tel ég að gæti aukið pólitískt vægi Íslands gríðarlega og eflt samstarf okkar innan Evrópu, við Ameríku og Asíu fyrir utan vitaskuld að hafa veruleg efnahagsleg áhrif á Íslandi. Í þessum þremur gáttum felast miklir framtíðarhagsmunir. Frú forseti. Það eru líka hættur samfara tækifærunum. Við þurfum styrk til að tryggja að öll umsvif mannsins á norðurslóðum, ekki síst olíu- og gasvinnsla, verði í takt við ýtrustu reglur sem við viljum fylgja um umhverfisvernd og náttúru. Lykill að því er að byggja okkur upp sem ábyrgt norðurskautsríki og að því höfum við unnið af krafti. Tveir mikilvægir alþjóðasamningar um leit og björgun og varnir gegn olíuslysum hafa verið gerðir. Báðum var lokið í Reykjavík. Undirbúningur að alþjóðlegri björgunarmiðstöð á Íslandi er í gangi. Samhliða stofnun fastaskrifstofu norðurskautsráðsins í Tromsö hefur starfsemi tveggja starfsþátta ráðsins um lífríki og verndun umhverfis líka verið tryggð til frambúðar á Akureyri. Undirbúningur að samvinnu Íslands, Noregs og Grænlands um þjónustu við orkuþríhyrninginn er kominn vel áleiðis. Grænlensk-íslenska viðskiptaráðið hefur verið stofnað og sömuleiðis eru tvær vel heppnaðar kaupstefnur að baki. Þá var líka Færeysk-íslenska viðskiptaráðið stofnað sl. haust. Merkilegt samkomulag var líka gert við Rússland um samstarf á sviði siglinga og vísindarannsókna á norðurslóðum. Við gerðum sömuleiðis rammasamning við Kína um rannsóknir sem varða norðurslóðir, norðurljós og norðursiglingar og hann er kominn til framkvæmda. Formlegt samstarf íslenskra og franskra háskóla um norðurvegu er líka hafið á grundvelli samnings við Frakka. Norðrið hefur sömuleiðis orðið að nýjum öxli í samstarfi okkar og gamalla og nýrra bandamanna, Bandaríkjanna, ekki síst Alaska. Sérstakur samningur var svo gerður við Noreg með 200 millj. kr. framlagi Norðmanna auk mótframlags frá okkur og í krafti hans var stofnuð prófessorsstaða við Háskólann á Akureyri, kennd við könnuðinn fræga Friðþjóf Nansen. Við höfum líka beitt okkur fyrir margföldun á framlögum til málefna norðurslóða og í síðustu viku undirritaði ég á Akureyri samning um fjármögnun Norðurslóðanets Íslands. Við sama tækifæri lýsti ég því að síðsumars yrði svo opnuð aðalræðismannsskrifstofa í Nuuk í samræmi við vilja Alþingis. Það má segja að þetta kröftuga frumkvæði Íslands á skömmum tíma hafi hlotið sérstaka viðurkenningu með því að Íslendingur, Magnús Jóhannesson, okkur að góður kunnur sem fyrrum ráðuneytisstjóri í umhverfisráðuneytinu, var ráðinn fyrsti framkvæmdastjóri hinnar nýju stofnunar norðurskautsráðsins í Tromsö. Hæstv. forseti. Íslenskt hugvit er að spretta úr spori á öllum sviðum. Þróun fullvinnslu í hefðbundnum greinum vex, skapandi greinar fljúga. Í framtíðinni þurfum við fleiri nýræktir, við þurfum fleiri útflutningsmarkaði. Hagspár sýna að til ársins 2030 verði 80% af aukningu heimsviðskipta í Asíu. Millistéttin er drifkrafturinn í heimsverslun nútímans. Fram til 2030 mun hlutur indversku og kínversku millistéttanna af neyslu þessara samfélagshópa á heimsvísu næstum sexfaldast. Það er af þeim sökum sem við höfum lagt sérstaka rækt við Asíugáttina. Á fundi kínverska og íslenska forsætisráðherrans í Reykjavík í apríl sl. var ákveðið að ljúka við gerð fríverslunarsamnings milli ríkjanna, helst innan árs. Sá samningur er nú á lokastigi þó að vissulega sé enn ólokið mikilvægum þætti. En Ísland er líka langt komið með fríverslunarsamning við Indland gegnum EFTA og áleiðis við sólrisuríki í Suðaustur-Asíu eins og Malasíu og Víetnam. Með Asíugáttinni er því verið að skapa stórkostlega möguleika fyrir íslenskt atvinnulíf til framtíðar. Virðulegi forseti. Þær þrjár gáttir Íslands inn í framtíðina sem ég hef hér lýst, til Evrópu, inn á norðurslóðir og Asíugáttin, eru þess eðlis að þó að ein lokist eru hinar opnar. Þær útiloka ekki hver aðra heldur styrkja. Allar eiga þær það sameiginlegt að styðja við velsæld Íslands. Þessi utanríkisstefna byggir á því að veðja ekki öllu á einn framtíðarkost heldur þróa marga. Evrópuleiðin er sú sem ég tel að í nánustu framtíð geti bætt lífskjör Íslendinga mest. Hún snýst um það hvort Ísland kýs að verða hluti af stærri og sterkari efnahagsheild þar sem efnahagslegur stöðugleiki styrkir bæði fjölskyldur og fyrirtæki með lægri vöxtum, lægri verðbólgu, lægra verðlagi og losar okkur líka við verðtrygginguna Evrópuleiðin snýst líka um öryggið sem felst í því að vera hluti af stórri fjölskyldu sem bregst til varnar ef viðsjár verða. Hún snýst um að auka erlendar fjárfestingar og skapa þannig aukinn útflutning, aukinn hagvöxt og þar með fleiri og fjölbreyttari störf fyrir framtíðina. Sú er einmitt reynsla annarra smáríkja af aðild. Síðast en ekki síst snýst Evrópuleiðin um að Íslendingar fái sjálfir að velja hvort þeir taka upp sterka og öfluga mynt í stað krónunnar. Við munum það öll að í gjaldmiðlaskýrslu Seðlabankans er komist að þeirri niðurstöðu að krónan sé bæði uppspretta og magnari sveiflna. Óstöðugleiki krónunnar veldur því að fyrirtæki geta ekki gert áætlanir nema til skamms tíma, óstöðugleikinn étur líka upp kjarasamninga. Allir vita að gjaldeyrishöft munu alltaf fylgja krónunni í einhverri mynd. Höftin fæla fjárfesta frá landinu. Þau flæma líka íslensk störf, íslensk fyrirtæki úr landi eins og forustumenn í atvinnulífinu lýsa þessa dagana hver um annan þveran. Það er af þessum ástæðum sem ríflega helmingur þjóðarinnar vill taka upp nýjan gjaldmiðil. Evrópuleiðin opnar leið til að taka upp evru. Ég tel hana henta Íslandi best enda eru viðskipti okkar við evrulöndin langmest. Margir aðrir, sem fælast ESB, vilja samt taka upp nýja mynt, bara alls ekki evru. Í þessum efnum er skýrsla Seðlabankans mjög skýr. Í henni segir til dæmis að einhliða upptaka evru sé ekki möguleg, einhliða upptaka annarra mynta fæli í sé fullkomið valdaafsal Íslendinga í gjaldeyrismálum. Tvíhliða upptaka væri beinlínis skaðleg. Niðurstaða skýrslunnar var skýr. Valkostir Íslendinga eru tveir og aðeins tveir: Að halda áfram með krónuna og lifa með veikleikum hennar eða taka upp evru í bættum búningi. Það eru ekki aðrir kostir. Báðir eru raunhæfir. Ísland ferst ekki þó að krónan yrði hér um alla framtíð. En íslenskt viðskiptalíf mundi þá aldrei standa jafnfætis viðskiptalífi samkeppnisþjóðanna, smám saman drægi úr samkeppnisgetu landsins og sífellt erfiðara yrði að skapa íslensku þjóðinni sömu velsæld og öðrum þjóðum. Það er nú þegar erfitt eins og ný skýrsla ASÍ um lífskjör á Íslandi í samanburði við aðrar Norðurlandaþjóðir sýndi svo glögglega í vikunni. Hættan er að þá greiddi blómi kynslóða framtíðarinnar atkvæði með fótunum og flytti frá Íslandi til Evrópusambandsins. Nú er það svo að jafnvel fljúgandi skriður á lokaáfanga samninganna gerir okkur ekki kleift að taka upp evru á allra næstu árum. Gleymum þó ekki að aðild hjálpar okkur strax að koma krónunni í skjól. Íslandi stæði þá strax til boða sérstakt gjaldmiðlasamstarf þar sem evrópski seðlabankinn yrði skuldbundinn til þess að halda krónunni innan ákveðinna marka sem við semdum um. Af sjálfu leiðir að slíkt samstarf drægi strax úr óstöðugleika og verðbólgu. Með aðild væri því hægt að koma krónunni í var strax á næsta kjörtímabili. Fram að því segi ég alveg skýrt að það þarf að styrkja krónuna sem best. Það hjálpar til þegar kemur að upptöku evrunnar og svo hitt, að okkur ber að virða það að krónan er annar kostanna tveggja. Það erum ekki við heldur þjóðin sem velur. Ábyrg afstaða er því að virða þá staðreynd og halda báðum kostum opnum, krónu og evru, og einmitt í því ljósi er það andstætt hagsmunum Íslands að vilja stöðva aðildarferlið. Það væri ábyrgðarlaust glapræði því að það lokar um alla framtíð á annan kostanna tveggja. Þess vegna segi ég, herra forseti, að það sé í þágu hagsmuna Íslands að halda samningunum áfram og tryggja að þjóðin eigi beggja kosta völ og fái að lokum sjálf að ráða. Virðulegi forseti. Í samningunum er nú einungis lokaáfanginn eftir, að opna og semja um landbúnað og sjó, og það sem honum tilheyrir. Ég er þeirrar skoðunar að þegar séu til leiðir til að bæta bændum upp afnám tollverndar og að sérstaða okkar leiði til þess að samningar um landbúnað verði mun auðveldari en menn hugðu. Það er hins vegar í sjó sem mestir hagsmunir eru undir. Menn segja að sjór rími ekki við ESB, við töpum fiskimiðunum, við fáum ekki rönd við reist gegn innrás erlends fjármagns, við missum fyrirtækin í erlent eignarhald og störfin úr landi. Allt eru þetta bábiljur. Staðreyndin er sú að með hörðum samningum getum við haldið því sem við höfum en opnað um leið ný og mikil tækifæri fyrir sjávarútveg á Íslandi. Í fyrsta lagi höldum við aflahlutdeild við inngöngu. Reglan um hlutfallslegan stöðugleika festir óbreytta aflahlutdeild aðildarþjóða í krafti sögulegrar veiðireynslu. Það gildir jafnt um staðbundna stofna sem þá flökkustofna sem samið er um. Í dag erum við með fasta samninga um alla flökkustofna nema makríl. Það liggur hins vegar í eðli máls að þeirri deilu lýkur áður en kemur til aðildar. Í öðru lagi þurfum við að tryggja okkur gegn nýrri vá sem er hugsanleg breyting á göngumynstri flökkustofna norður um höf vegna hlýnunar sjávar. Reglan um sögulega veiðireynslu tryggir hlutdeild okkar. Ef stofnarnir leita út úr lögsögunni höfum við slagkraft sambandsins til þess að standa vörð um hagsmuni okkar. Þetta gildir líka um staðbundna stofna eins og þorsk ef þeir flyttu sig norðar vegna hlýnunar á öldinni. Aðild setur því íslenska girðingu utan um fiskstofnana okkar og er besta trygging okkar fyrir óbreyttri hlutdeild þó að þeir taki á rás út úr lögsögunni vegna breytinga á hitastigi í sjó. Í þriðja lagi, hví skyldum við ekki geta tryggt varanlega sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði fyrir allt Ísland í krafti sömu raka og Norðmönnum dugðu til þess að tryggja sér slíkt stjórnsvæði norðan 62. gráðu tímabundið? Þeir náðu fram skilningi sambandsins á því að norðan hennar væri sjávarútvegur svo mikilvægur að þeir yrðu að fá að stjórna honum sjálfir og þeir fengu það. Ísland allt er norðan 62. gráðu. Fiskveiðar eru hér enn mikilvægari en þær voru í Norður-Noregi. Við höfum enga sameiginlega lögsögu með ESB eins og Noregur. Okkar rök eru því sterkari en þeirra voru. Ef Norðmenn gátu fengið slíka sérlausn tímabundið eiga Íslendingar að geta fengið hana varanlega. Í fjórða lagi þarf Ísland að tryggja að aðild leiði ekki til þess að störf flytjist úr landi. Í dönskum sjávarútvegi er það tryggt með ákveðnum búsetukvöðum. Ef kerfið dugar í Danmörku dugar það líka á Íslandi. Í fimmta lagi mun aðild skapa skilyrði fyrir því að einn best rekni sjávarútvegur í heimi geti haslað sér enn sterkari völl erlendis og þannig skapað aukin verðmæti og tækifæri fyrir Ísland utan landsteinanna. Það er mögulegt í krafti samninga ESB um fiskveiðar við þriðju ríki en ekki síður í sameiginlegum fjárfestingum í löndum þar sem eru vannýttir stofnar og fiskvinnsla er enn vanþróuð. Í þessu liggja ekki síst tækifæri fyrir íslenskan sjávarútveg til að færa út kvíar og skapa þannig verðmæti sem styrkja Ísland. Í sjötta lagi leiðir aðild til þess að risastórt markaðssvæði opnast fyrir fjölmörg lítil og sérhæfð fyrirtæki í fullvinnslu. Þau fengju tækifæri til að byggja sig upp á 500 milljón manna heimamarkaði án nokkurra tollaþröskulda og gætu hæglega vaxið í að verða alþjóðleg stórfyrirtæki. Tollar til dæmis á tilbúnum fiskréttum eru í dag illkleifur þröskuldur fyrir smáfyrirtæki sem framleiða hágæðavörur. Það vill svo til að það er vísir að slíkum fyrirtækjum í öllum helstu fiskiplássum Íslands. Þau bjóða öll upp á besta og ferskasta hráefni í heimi. Aðildin gæti því skapað nýjan kafla í sjávarútvegssókn Íslendinga. Fyrr en seinna gæti því innganga í ESB skapað ný stórveldi í atvinnulífi Íslendinga og fjölda nýrra vel launaðra starfa í sjávarplássum hringinn í kringum landið. Hæstv. forseti. Ég hef í þessari framsögu lagt mesta áherslu á þær gáttir sem ég tel verða Íslandi happadrýgstar á sviði viðskipta á komandi tímum. Ég vil líka undirstrika það rækilega að allt okkar starf og öll okkar samskipti við aðrar þjóðir markast af því sem við teljum besta og fallegasta framlag okkar til umheimsins sem er virðing og barátta fyrir mannréttindum. Það er hinn alltumlykjandi blær á íslenskri utanríkisstefnu. Við höfum skipað okkur í fremstu röð þeirra þjóða sem berjast gegn því að nokkur sæti ofsóknum eða sé mismunað á grundvelli kynhneigðar eða kynvitundar. Stefna Íslands er að verja þau réttindi hvarvetna. Stuðningur okkar við Palestínu byggir ekki síst á virðingu fyrir mannréttindum og eindregnum stuðningi við það viðhorf að engin þjóð megi kúga aðra. Mér fannst sjálfum að Alþingi risi aldrei hærra en þegar það samþykkti án andstöðu nokkurs einasta þingmanns að viðurkenna fullveldi Palestínu árið 2011. Í samræmi við það tók Ísland eitt ríkja Vestur-Evrópu sér stöðu með þeim þjóðum sem fluttu tillögu um áheyrnaraðild Palestínu að Sameinuðu þjóðunum á síðasta allsherjarþingi. Sú tillaga var mikilvægt framlag til að auka jafnvægi milli Palestínu og Ísraels eins og var undirstrikað af þeim yfirgnæfandi stuðningi sem tillagan hlaut að lokum. Valdefling kvenna, kynjajafnrétti, barátta gegn mansali, gegn ofbeldi á konum og stúlkum eru lykilstef okkar á alþjóðavettvangi. Alls staðar þar sem Ísland á rödd á palli er talað fyrir mannréttindum kvenna. Ísland er meðal þeirra ríkja sem í dag beita sér hvað harðast fyrir lykilályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 um konur, frið og öryggi. Greining á framlagi okkar í þróunarmálum leiddi í ljós að hlutfall þeirra verkefna sem tengjast liðsinni við stúlkur, konur og mæður hefur farið hækkandi. Þau eru nú átta af hverjum tíu. Þróunarsamvinna er líka barátta fyrir mannréttindum. Ég ætla ekki að fjölyrða um hana í dag, stefna okkar á því sviði verður ítarlega rædd hér innan skamms þegar ég legg fyrir þingið tillögu um að endurskoðaða áætlun um þróunarsamvinnu Íslands. Hitt vil ég segja skorinort að mér fannst Alþingi standa í stykkinu þegar það samþykkti að ná því takmarki að 0,7% af vergum þjóðartekjum færi til þróunarmála árið 2019. Þó reis það enn hærra þegar þingið framhlóð tillögu mína með því að slá hressilega í varðandi 2013 og 2014. Það var ekki sjálfgefið í þeirri stöðu sem hér hefur ríkt. Með því tel ég að Alþingi hafi lýst sterkri félagslegri afstöðu til annarra þjóða. Hún er þessi: Ríkri þjóð, eins og við erum, ber alltaf siðferðileg skylda til þess að rétta hjálpandi hönd þeim sem þurfa liðsinni til að geta hjálpað sér sjálfir. Af slíku liðsinni getum við Íslendingar verið stoltir.

Herra forseti. Ég vil víkja að tali hæstv. ráðherra um Evrópusambandið. Ég vil minna á að hæstv. utanríkisráðherra talar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og skrifaður texti er fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og þar af leiðandi einnig fyrir hönd ráðherra Vinstri grænna, burt séð frá persónulegum skoðunum hans á málinu. Segja má að kaflinn um Evrópusambandið geti eiginlega rúmast í eftirfarandi setningum: Hósíanna, hósíanna, dýrð sé Evrópusambandinu, dýrð sé Brussel. Hósíanna og hallelúja. Þetta er jú barnshjarta hæstv. utanríkisráðherra sem talar en hann talar líka fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann hafi á einhverju stigi og einhvers staðar í ferlinu fengið formlegt loforð, yfirlýsingu af hálfu forsvarsmanna Evrópusambandsins um að hann geti fengið varanlegar undanþágur frá 

Herra forseti. Eins og kemur fram í Evrópuskýrslunni sem rituð var af nefnd undir forustu Björns Bjarnasonar, og ég reyndar sat í, eru raktar fjölmargar sérlausnir sem taka á hlutum allt frá fiskveiðum til fasteignaviðskipta og til landbúnaðar. Engum vafa er undirorpið í mínum huga að við getum náð fram mikilvægum hagsmunum með því að semja um sérlausnir. Ég segi því við hv. þingmann: Hann ætti frekar að koma með mér á vagninn, ýta á eftir honum og hjálpa til við það. Það skiptir miklu máli að horfast í augu við þann möguleika að aðild gæti verið samþykkt jafnvel þó að hv. þingmaður sé á móti henni, og þá skiptir máli að samningurinn verði sem bestur. Þetta er eitt af lykilatriðunum sem við höfum sett fram. Ég tel, og reyndar ekki bara ég heldur fleiri, t.d. fyrrverandi samningamaður Noregs, að við munum geta náð þessu fram með samningum. Ástæðan er tvíþætt. Við höfum miklu sterkari rök en Norðmenn og viðhorfin eru breytt innan Evrópusambandsins. 
            

Herra forseti. Sitthvað er barnsleg óskhyggja og veruleiki. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni. Hefur hann fengið vilyrði fyrir því að veitt verði varanleg undanþága frá laga- og regluverki Evrópusambandsins? Ekki einhverjar tímabundnar sérlausnir sem eru síðan háðar í rauninni samþykki Evrópusambandsins á hverjum tíma þegar þær renna út eftir sín tímamörk. Þetta veit ráðherrann. Hann veit líka að engar lagalegar undanþágur eru í boði. Og þá á að tala hreint út. Sérlausnir um takmarkaðan tíma geta verið í boði en ekki varanlegar. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann hafi fengið slíkar yfirlýsingar og hve margar slíkar undanþágur hafi verið gefnar á undanförnum árum með inngöngu Austur-Evrópuþjóðanna í Evrópusambandið, undanþágur frá laga- og regluverki Evrópusambandsins. Ein undanþága var veitt af praktískum ástæðum á sínum tíma við inngöngu Möltu vegna fasteignamála þar. Hinar undanþágurnar eru ekki bundnar í lögum og eru bara sérlausnir í þessu seinna inntökuferli í Evrópusambandið. 

Herra forseti. Eins og ég hef margoft sagt við þennan hv. þingmann, og reyndar fleiri þingmenn, snýst þetta ekki um undanþágur. Ég hef alltaf sagt að Ísland muni ekki fara fram á undanþágu heldur muni Ísland beita sér fyrir því að ná fram sérlausnum. Þannig hafa fyrri umsóknarþjóðir leyst margvísleg vandamál milli löggjafa sinna þjóða og Evrópusambandsins, með sérlausnum og þær eru varanlegar.

Nei …

Jú. Hv. þingmaður getur bara skoðað … 

Þetta er bara rangt.

Ég hvet hann einfaldlega til þess að lesa skýrsluna sem 

Þetta er misskilningur og rangt.

Forseti biður þingmenn að gefa ræðumönnum færi á að ljúka máli sínu, meira að segja hæstv. utanríkisráðherra.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir skýrsluna og þessa umræðu. Ég reyndi að hlusta grannt eftir því sem hæstv. ráðherra sagði, en það kann þó að vera að ég hafi misst af því að hann hafi fjallað um loftrýmisgæsluna í ræðu sinni, en það er gert í skýrslunni á bls. 80. Þar segir í stuttu máli að loftrýmisgæsla NATO hafi farið fram með hefðbundnum hætti á síðasta ári og muni fara hefðbundið fram á þessu ári. Frá árinu 2007 hafi 14 vaktir verið staðnar af sjö þjóðum o.s.frv. Sem sagt, „business as usual“ svo að ég leyfi mér að sletta hér. Herra forseti. Þetta vekur spurningar um hvað hefur orðið af þeim fyrirheitum sem gefin eru í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um endurskoðun á loftrýmisgæslunni, eða eins og þar segir „í samræmi við áherslur í áhættumatsskýrslu fyrir Ísland. Unnið verði á grundvelli víðtæks öryggishugtaks og áhersla lögð á sameiginlegt alþjóðlegt öryggi.“ Hvar er þetta mál statt? Hefur ráðherrann horfið frá þessu stefnumiði?

Herra forseti. Eins og hv. þingmaður veit er þetta mál til umræðu innan þjóðaröryggisnefndar, það ásamt ýmsu öðru sem lýtur að öryggi og vörnum landsins er til skoðunar þar. Það hefur aldrei staðið til af minni hálfu að gera neinar breytingar á því án þess að um það yrði samstaða í þeirri nefnd og innan þingsins. Það er mál sem að sjálfsögðu þarf að taka hér upp og ræða. Menn þurfa að minnsta kosti að hafa um það umræðu og komast að sameiginlegri niðurstöðu. Þetta er eitt af þeim málum sem varða grundvallaratriði og hv. þingmanni á að vera fullkunnugt um það að ég rasa ekki um ráð fram í þeim efnum. Málinu var vísað til umfjöllunar hjá þeirri nefnd sem mér skilst að sé langt komin með sitt starf, hvort sem henni tekst að skila því alveg á næstunni eða ekki. En mjög mikilvægt er að um slík grundvallaratriði takist þokkaleg samvinna og sátt meðal þingheims.

Herra forseti. Við gerð þessa stjórnarsáttmála eða samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs náðist samstaða um ákveðið verklag í þessum efnum. Hér segir, svo að ég endurtaki það, með leyfi forseta: „Varnarmálastofnun verði endurskoðuð“ - það hefur nú verið gert gott betur, hún var lögð niður - „sem og loftrýmisgæsla …“ eins og ég las hér áðan. Þarna er vísað til áherslna í áhættumatsskýrslu fyrir Ísland og þar er í rauninni sagt að tvenns konar sjónarmið séu uppi hvað þetta varðar, annað sem kenna má við haukana, þ.e. að Ísland muni ávallt skipta máli á spennu- og átakatímum og þess vegna verði alltaf að vera hér hæsta öryggisstig í gangi, og hins vegar, sem eru þá dúfurnar svo ég haldi mig við fugla himinsins, að þá hljóti að verða að skjóta stoðum undir aðra öryggisþætti en þetta hefðbundna varnarkerfi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Á hvoru málinu er hann? Hefur hann sem sagt skipt um skoðun og vísað þessu frá ríkisstjórninni, 

Herra forseti. Hv. þingmaður tók sjálf þátt í að afgreiða þingsályktunartillögu um þjóðaröryggisnefnd. Miklar umræður urðu um hana og muni ég rétt er þetta einn af þeim þáttum sem vísað var til að nefndin ætti að fjalla um og vinna að því að komast að sameiginlegri sátt um málið. Öðru get ég ekki svarað. Málið er statt þar og ég ætla ekki að grípa fram fyrir hendur þeirrar nefndar, það er algjörlega ljóst.

Virðulegur forseti. Þetta voru athyglisverð skoðanaskipti og fá mig kannski til að halda að lengra sé í niðurstöðu hjá þjóðaröryggisnefndinni en maður hélt. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í stjórnarskrána sem hann gerði að umtalsefni í mjög litríkum inngangi sem hann hefur greinilega skrifað sjálfur. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Icesave-málið var öðrum þræði merkileg tilraun um stjórnarskrá. […] Þetta var galdur stjórnarskrárinnar.“ Þetta er reyndar merkilegt frá manni sem greiddi í tví- eða þrígang atkvæði gegn því að leggja Icesave í dóm þjóðarinnar. En gott og vel. Þessi sami maður, hæstv. ráðherra, vill nú breyta núgildandi stjórnarskrá þannig að slík þjóðaratkvæðagreiðsla yrði bönnuð. Og þessi sami ráðherra talar líka um mikilvægi samráðs við utanríkismálanefnd og Alþingi, og um mikilvægi þess að utanríkisráðherra geti með litlum fyrirvara leitað álits í flóknu máli, eins og í Líbíu, nefnir hæstv. ráðherra sem dæmi. Sami ráðherra vill breyta stjórnarskránni þannig að ekki verður hægt að taka slíkar ákvarðanir með litlum fyrirvara, eins og við bendum á í minnihlutaáliti 

Herra forseti. Ég hef skýrt þessa afstöðu mína í umræðum um stjórnarskrána. Ég hef tekið til máls undir umræðum um stjórnarskrána á fyrri stigum þess máls, ég held fyrir einum tíu dögum, og þá skýrði ég það hvernig ég lít svo á að stjórnarskráin hafi staðist prófið sem Icesave lagði á þjóðina þar sem tveir mismunandi vængir voru mjög sterkir og mikil úlfúð ríkti. Annar vængurinn barðist fyrir samningaleiðinni, meðal annars til að fá gjaldeyrislán til að geta staðið undir efnahagsáætluninni. Hinn, eins og ég segi í formála mínum, hann fylgdi kannski því sem Daríó Fó sagði í leikriti sínu: Við borgum ekki. Það var galdur stjórnarskrárinnar að hún hafði málskotsákvæðið sem leiddi þessa andstæðu strauma saman og náði því fram að við fengum það besta úr báðum. Og bara svo að það sé algjörlega skýrt hef ég ítrekað lýst stuðningi mínum við það að slíkt málskotsákvæði sé í stjórnarskránni.

Virðulegur forseti. Ég vil ítreka síðari spurningu mína til hæstv. ráðherra varðandi ákvæðið í stjórnarskrárfrumvarpinu um meðferð utanríkismála, 109. gr. Við hv. þm. Bjarni Benediktsson segjum í nefndaráliti okkar - ég ætla að fá að lesa það upp fyrir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Ákvæði á borð við það sem meiri hlutinn leggur til gæti tafið verulega eða mögulega gert íslenskum stjórnvöldum ókleift að taka þátt í störfum Norður-Atlantshafsráðsins þegar bíða þyrfti eftir þinglegri meðferð.“ Nú vísa ég til þess sem hæstv. ráðherra segir í skýrsluinnganginum um hversu mikilvægt það hafi verið fyrir hann sem ráðherra að geta leitað álits, eins og hann segir, í flóknum málum sem taka þurfti ákvarðanir um með stuttum fyrirvara, og nefnir Líbíu sem dæmi. Hvernig fer það saman að berjast fyrir því að svona ákvæði fari inn í stjórnarskrá, sem kemur í veg fyrir einmitt það sem hæstv. ráðherra er að fagna, 

Herra forseti. Til að taka af allan vafa styð ég áframhaldandi veru Íslands í Atlantshafsbandalaginu. Sú afstaða hefur löngum legið fyrir. Sú breytingartillaga sem hv. þingmaður vísar til gæti hugsanlega í sumum tilvikum leitt til þess að Ísland yrði seint til að taka afstöðu, það er hugsanlegt. Ég er samt ekki alveg viss um það, en ég hafði ákveðnar efasemdir um þetta tiltekna atriði. Ég tel hins vegar ekki að sú ákvörðun sem tekin var um Líbíu hefði neitt skaðast vegna þessa ákvæðis. Það eru öðruvísi aðgerðir sem hugsanlega gæti orðið miklu svifaseinna fyrir Íslendinga að taka afstöðu til. En Líbía hefði flotið fram að sama ósi af okkar hálfu þrátt fyrir þetta ákvæði. Ákvæðið sjálft breytir engu um það sem mér finnst eftirsóknarvert og gerði í því tiltekna dæmi að leita álits þingsins milliliðalaust, alls þingsins, ekki bara utanríkismálanefndar heldur alls þingsins yfir þennan ræðustól.

… atkvæðagreiðslu samkvæmt ákvæðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslugjöfina. Ég vil benda á kaflann á bls. 46, 4.3.2, Erfiðleikar að fá viðurkennda sérstöðu Íslands í ýmsum málum. Þar er fjallað um að erfiðlega gangi að fá að viðhalda undanþágum frá regluverki ESB varðandi ýmsa hagsmuni Íslands á vettvangi EES-samningsins. Þar eru nefnd dæmi um þar sem farið hefur verið fram á slíkt af íslenskum stjórnvöldum með skírskotun í sérstöðu Íslands sem eyju. Þar eru til að mynda reglugerðirnar um akstur og hvíldartíma, nautgripaslátrun og þriðju raforkutilskipunina. Mig langar í því ljósi að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig getur viðkomandi ráðherra á sama tíma haldið því fram að Íslandi fái einhverja sérmeðferð til að mynda í sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum, gangi landið í Evrópusambandið, með skírskotun í sérstöðu landsins sem minnst er á í 

Herra forseti. Svo ég bara tali umbúðalaust. ESB er orðið hundleitt á EES, finnst mér stundum. Það er orðið hundleitt á tvíhliða samningunum við Sviss. Það er þess vegna sem ESB hefur bara sagt það með verkum sínum sem rakin eru í skýrslunni, í þeim kafla sem hv. þingmaður vísaði til, að það hefur lítinn vilja til þess að leggja sig mjög mikið fram til að búa til einhvers konar sérstöðu fyrir þessi ríki. Ég gæti túlkað það með þeim hætti að ESB vilji miklu frekar fá þau inn í Evrópusambandið. Mér finnst það stundum vera með þeim hætti, háttsemi þeirra. Það liggur alveg ljóst fyrir að dregið hefur úr vilja til þess að veita undanþágur innan EES. Það er bókstaflega sagt að það sé miklu auðveldara fyrir þessi ríki að ganga í Evrópusambandið. Sömuleiðis hefur ESB bókstaflega sagt, og það er rakið þarna, varðandi tvíhliða samningana, sem mér hefur stundum heyrst að hv. þm. Bjarni Benediktsson telji jafnvel vera möguleika fyrir Ísland í framtíðinni, að komið sé 

Virðulegi forseti. Nú toppaði hæstv. utanríkisráðherra sig í þessu andsvari, hann telur að ESB sé orðið hundleitt á EES-samningnum. Þetta eru þær reglur og þeir samningar sem eru í gildi í dag, hæstv. utanríkisráðherra. Íslendingar eru aðilar að EES-samningnum og það eru þau samskipti sem við höfum við Evrópusambandið í dag. Það þýðir ekkert að tala um að það sé einhver orðinn leiður á einhverju, eins og þegar ákveðinn samningamaður var orðinn leiður á samningunum í Icesave og skrifaði bara undir. Svoleiðis eru ekki reglurnar. Hæstv. utanríkisráðherra telur að það sé bara langtum einfaldara fyrir ESB að þau ríki sem standa að EES-samningnum gangi inn í Evrópusambandið. Því er eðlilegt að spyrja hæstv. utanríkisráðherra á Íslandi hvort hann sé búinn að gefast upp á því ofríki og þeirri frekju Evrópusambandsins að beita Ísland þessum endalausu þvingunum og hálfgerðum 

Virðulegi forseti. Í mörgum mikilvægum efnum hefur okkur tekist að ná fram skilningi á ákveðinni sérstöðu.

… sérstöðu?

Eins og fram kemur í skýrslunni er það rakið mjög ítarlega t.d. í tengslum við samningana um aðild að Evrópusambandinu. Ég er bara að tala út frá staðreyndum. Ég er bara ærlegur við hv. þingmann. Ég er að segja henni hvað mér finnst, hvernig ég upplifi það gagnvart EES-samningnum að stofnanaminni sambandsins gagnvart honum er að hverfa. Viljinn til að leggja sig fram til að skilja ákveðna hluti innan samningsins er ekki jafnríkur og hann var áður. Það vita t.d. allir þingmenn sem eiga sæti í EFTA-þingmannanefndinni. Skortur á þessu kemur þar reglulega upp sem umræðuefni. Það sem hv. þingmaður talar hér um eru undanþágur frá reglum. Eins og hún er alltaf að segja sjálf er vilji ESB ákaflega lítill til þess að veita undanþágur. Það er hins vegar hægt í sumum tilvikum að ná fram ákveðnum sérlausnum. Það hafa önnur ríki gert en það verður ekki auðvelt, ég hef aldrei sagt að það væri auðvelt að biðja um slíkt í samningunum um aðild en við verðum 

Dylgjur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál sem lögð er fyrir þingið. Jafnframt vil ég þakka ráðherranum fyrir að hafa tekið upp það verklag að skýrslan sé flutt hér á hverju ári en ekki annað hvert ár eins og áður var. Ég verð þó að byrja á því að lýsa yfir vonbrigðum með að hér er um að ræða skýrslu sem við tökum til umræðu tæpum tveimur dögum eftir að hún er lögð fram. Skýrslan er á annað hundrað blaðsíður. Það er auðvitað fráleitt þannig að við þingmenn höfum ekki haft nægjanlegt tækifæri til þess að gaumgæfa skýrsluna og lesa hana almennilega áður en umræða hófst hér á þinginu. Ég hlýt að gera athugasemdir við það. Ég skal bara greina frá því alveg umbúðalaust að mér hefur ekki gefist tækifæri  Utanríkisráðherra segir mig kunna öll þessi mál og þess vegna stend ég nú hér, ég þykist vera ágætlega að mér um helstu málaflokkana. Ég hlýddi á ræðu ráðherrans og ætla nú að víkja að þeim atriðum í máli hans og að þeim atriðum sem ég hef skoðað í skýrslunni sem mér finnst ástæða til að staldra sérstaklega við. Ég vil byrja á því að segja að mér finnst að í ráðherratíð hæstv. ráðherra hafi verið haldið vel á mörgum málaflokkum. Það á t.d. við um allt það sem snýr að þróunarsamvinnunni, en ég vil þó gera þann almenna fyrirvara þar á að ég tel að við á Alþingi þurfum að leggja okkur meira fram við að fylgja eftir þeim framlögum sem renna til þess málaflokks. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég segi það hér. Sérstaklega á það við um skiptinguna á milli tvíhliða og fjölþjóðaaðstoðar. Mér finnst að við eigum að gera gangskör að því að taka út árangurinn af þeim framlögum sem renna til þróunarsamvinnunnar og fikra okkur þannig í gegnum árin smátt og smátt áfram til þess að fá hámarksnýtingu á þessum fjármunum. Við höfum skyldu til þess að passa vel upp á þá fjármuni vegna þess að þeir hafa farið vaxandi og það eru verulega háar fjárhæðir sem við leggjum í þessa málaflokka. Við hljótum að gera kröfu til þess að hverju sinni líði okkur vel með að fá hámarksafrakstur af því framlagi sem við höfum fram að færa. Þótt það sé lítið í heildarsamhengi hlutanna er það samt alvöruframlag af okkar hálfu í okkar samhengi. Stefnt er að því að það fari vaxandi. Ég get líka nefnt þjóðaröryggisstefnuna, þ.e. þá vinnu sem átt hefur sér stað á þeim vettvangi. Mér finnst hafa verið haldið skynsamlega á því með því að vinna að því máli á þverpólitískum grundvelli eins gert hefur verið. Farið er yfir það í skýrslunni og eflaust munu fleiri koma inn á það í umræðunni að sú vinna hefur haft ágætan framgang. Ég tel að þar sé verið að vinna að mikilvægum málaflokkum. Í skýrslunni er jafnframt farið inn á fjölmörg önnur atriði sem ég ætla í upphafi máls míns að staldra stuttlega við áður en ég fer í þau stóru mál sem mér finnst rétt að verja tímanum að mestu í. Þar gæti ég t.d. nefnt aðstoð við atvinnulífið á erlendri grundu. Mér finnst það líka vera málaflokkur sem við ættum að gefa betri gaum á þinginu almennt, hvernig gengur að ná þeim árangri sem við viljum ná með opinberri aðstoð og samstarfi við atvinnulífið. Kannski er rétt að nálgast það mál fyrst og fremst út frá ánægju hjá atvinnulífinu sjálfu. Við höfum svo sem ekki fundið fyrir mikilli óánægju þar en við heyrum samt sem áður af og til raddir um að sú aðstoð skipti suma í atvinnulífinu ekki mjög miklu máli. Ekki eru allir sammála um það, en víst er að mörg þeirra verkefna sem unnin hafa verið, eins og undir merkjum Iceland Naturally, hafa skilað góðum árangri. Þarna þurfum við líka að meta reglulega og taka það til umræðu á þinginu hvort við erum á réttri leið og hvort fjármununum sé vel og skynsamlega varið. Ég skauta yfir nokkur af hinum stóru málum hér og nefni alþjóðaöryggismálin í stóru samhengi. Ég ætla ekki að fara djúpt ofan í það, vegna þess að ég ætla að vinda mér í það sem fjallað er um í skýrslunni og snýr að Evrópusambandinu og EES-samstarfinu. Varðandi viðræðurnar um aðild okkar að Evrópusambandinu eru það mikil vonbrigði hvernig þær hafa gengið á kjörtímabilinu. Atvinnuvegaráðherra hefur lýst því yfir fyrir sitt leyti sem formaður Vinstri grænna að hann hefði viljað sjá viðræðunum lokið á þessu kjörtímabili. Ég held að hann sé ekki einn um þá skoðun að við hefðum getað leitt fram einhverja niðurstöðu í málinu innan kjörtímabilsins, en við vitum á sama tíma hvers vegna það hefur ekki gerst. Við vitum að það eru pólitískar ástæður fyrir því að það hefur ekki gerst. Menn hafa ekki verið einhuga um þær áherslur sem tefla ætti fram í viðræðunum. Þar hafa tekist á annars vegar þeir sem halda því fram að þetta sé bara einhver tæknileg úrvinnsla og hins vegar þeir sem eru raunsærri og segja: Nei, þetta er líka stórpólitískt mál, og hafa haldið aftur af hraðanum í ferlinu. Það var einmitt ábending okkar strax í upphafi málsins, þ.e. þegar greidd voru atkvæði um það í þinginu, hvort ætti yfir höfuð að leggja af stað í þessu máli, að þetta væri svo pólitískt mál að ómögulegt væri að koma fram af einhverri sannfæringu og með trúverðugum hætti gagnvart viðsemjendunum án þess að það væri skýr pólitískur meiri hluti fyrir því á þinginu og skýr pólitískur stuðningur. Það tel ég að hafi sýnt sig á þessu kjörtímabili. Ég hef margoft bent á að viðræðurnar við Evrópusambandið hafa tekið mun lengri tíma hjá okkur en þær gerðu hjá öðrum EFTA-þjóðum og voru að koma úr EES-samstarfinu. Þá er sagt: Það er vegna þess að viðræðuferlið hefur breyst. Rýnivinnan tekur lengri tíma. Það eru formlegar ástæður fyrir því auk þess sem Evrópusambandið hefur stækkað og um fleira er að semja. Við því er það að segja að jafnvel þótt rýnivinnan hafi eitthvað tafið ferlið ætti hún ekki að hafa tafið ferlið um meira en eitt ár. Þegar við leggjum það heila ár saman við þann tíma sem það tók aðrar þjóðir að ljúka málinu sjáum við að við erum komin miklu skemmra á veg, enda erum við með nýleg dæmi þess að ríkisstjórnin hefur hreinlega lagt fram sínar eigin hugmyndir um að slá á frest stórum og mikilvægum köflum. Sagt er að það sé vegna kosninganna en við vitum að það er vegna innanmeina hjá stjórnarflokkunum, þ.e. engin samstaða er um hvernig halda á á þeim stóru viðkvæmu málaflokkum sem þar eru undir. Það vildi ég sagt hafa um framgang málsins. Hitt er síðan það að hér hefur farið fram allt of lítil umræða um þá þróun sem átt hefur sér stað í Evrópusambandinu frá því að umsóknin var lögð fram. Það snýr m.a. að þeim breytingum sem eru að verða innan Evrópusambandsins og krefjast mjög aukins framsals ríkisvalds í þágu hinna sameiginlegu markmiða Evrópusambandsins á fjölmörgum sviðum. Mest áberandi hefur það verið á fjármálasviðinu, bæði hvað varðar samræmingu reglna um bankamál og bankaeftirlit en ekki síður á sviði ríkisfjármála. Það er hápólitískt mál hvernig Evrópusambandið birtist okkur í síauknum mæli sem pólitískt bandalag sem stefnir í átt að stórauknum samruna á allra næstu árum. Það hljótum við að þurfa að taka upp hér og bæta inn í umræðuna um hvort Ísland eigi erindi í þetta batterí í ljósi þess að það mun krefjast mun ríkara framsals ríkisvalds en við blasti þegar umsóknin var lögð fram. Það verður mönnum líka ljóst að það verður tilhneigingin á fleiri sviðum. Það er ekki bara til komið vegna hinnar sameiginlegu myntar, en hún gerir það að verkum um þessar mundir vegna efnahagskrísunnar sem ríkir á Evrópusvæðinu eða á evrusvæðinu, skuldakreppunnar sem þar er viðvarandi, að þetta hefur reynst ríkjunum óhjákvæmilegt. Með því á ég við að fyrir einungis örfáum árum síðan hefðu þjóðríki Evrópusambandsins aldrei tekið það í mál að framselja ríkisvaldið til sameiginlegra stofnana t.d. á sviði fjárlagagerðar, og undirgangast lagareglur um slík grundvallarmál hvers þjóðríkis að hafa sjálfdæmi um það hvernig fjárlög hvers árs líta út. Það hefðu menn aldrei verið tilbúnir til að gera fyrir einungis örfáum missirum síðan, en vegna evrukrísunnar eru menn þvingaðir til að gera það. Hvaða afleiðingar hefur það haft innan Evrópusambandsins? Einstaka ríki sem standa utan evrunnar eru orðin mjög hugsi og ekki viss um hvort þau vilja halda áfram á þessari braut. Skýrasta dæmið er það sem birtist okkur í umræðunni í Bretlandi þar sem nú er stefnt að því að ná nýjum samningum um aðild Bretlands að Evrópusambandinu og framkvæma síðan í framhaldinu sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu. Við vitum að fleiri ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins, Evrópusambandsmegin, sem eru í svipuðum hugleiðingum. Það er t.d. engin tilviljun að Tékkar undirrituðu ekki ríkisfjármálasáttmálann á síðasta ári. Það voru auðvitað mjög söguleg tíðindi þegar ekki tókst að fá öll 27 aðildarríki Evrópusambandsins til að undirrita þann samning sem þar var undir. Þar birtist okkur sem sagt ákveðinn klofningur innan sambandsins á milli þeirra sem vilja stöðugt meiri samþjöppun valds, stöðugt meiri sameiningu, stöðugt fleiri þætti sem heyra undir sameiginlegar stofnanir, meira og meira valdaframsal frá þjóðríkjunum til hinna sameiginlegu valdastofnana Evrópusambandsins, og hinna sem vilja ganga í öfuga átt, sem vilja ekkert meira valdaframsal frá þjóðríkjunum fyrir þá sem vilja meira að segja ganga svo langt að endurheimta framsal sem þegar hefur átt sér stað frá Evrópusambandinu líkt og Bretar hafa verið að tala um. Þetta er alvarlegur klofningur. Hann birtist okkur kannski mest á milli ríkjanna sem eru nú þegar komin inn í evruna og þeirra sem enn standa utan, en það eru fleiri en bara þeir sem standa utan evrunnar sem hafa af þessu áhyggjur. Það ætti að vera okkur Íslendingum sérstaklega mikið umhugsunarefni vegna þeirrar lýðræðisbyltingar, ef ég má leyfa mér að nota það orð, sem átt hefur sér stað hér undanfarin ár með stóraukinni kröfu um beina aðkomu fólks að ákvörðunum sem varðar það miklu í daglegu lífi þess. Þar er ég auðvitað fyrst og fremst að tala um þjóðaratkvæðagreiðslur og beint lýðræði eins og það birtist okkur mjög víða á sveitarstjórnarstiginu. Sú þróun sem við sjáum hjá Evrópusambandinu er í þveröfuga átt. Hún gengur öll í þá átt að færa vald frá fólkinu í landinu yfir til Evrópusambandsins og sameiginlegra stofnana þar. Það verður erfiðara og erfiðara að kalla til ábyrgðar pólitíkusa sem hafa haft með niðurstöðuna að gera vegna þess að hún verður tekin ekki bara langt frá fólkinu heldur meira að segja langt utan landsteinanna. Í því samhengi er ágætt að rifja það upp að við Íslendingar mundum í mörgum af þessum stóru ákvörðunum kannski eiga fimm, sex þingmenn af tæplega 800 á Evrópuþinginu. Það er stóra samhengi hlutanna. Varðandi EES-samninginn sérstaklega þá er um hann fjallað í skýrslunni og sérstaklega komið inn á að reglur um fjármálaeftirlit séu dæmi um mál þar sem steytt geti á skerjum í samstarfi EFTA-ríkjanna við ESB. Á bls. 44 í skýrslunni er vikið að því að Evrópusambandið geri nú kröfu til þess að fá endanlegt ákvörðunarvald til stofnana sinna vegna fjármálaeftirlits á sameiginlega markaðnum. Í skýrslunni er síðan rifjað upp að á grundvelli 102. gr. samningsins sé það svo að takist ekki samkomulag um upptöku ESB-gerðar í viðauka samnings geti ESB vísað málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar og hafi málið ekki verið leyst að liðnum sex mánuðum geti það í versta falli þýtt að framkvæmd þess hluta viðkomandi viðaukasamningsins sem gerðin tekur til, í þessu tilviki fjármálaþjónustu, sé frestað. Það geti haft bein áhrif á frjálsa för fjármagns, þ.e. að við séum að stefna inn í eitthvað ástand þar sem Evrópusambandið geti einfaldlega útilokað okkur frá þátttöku í EES sem varðar frjálsa för fjármagns. Þarna held ég að allt of djúpt sé tekið í árinni hjá skýrsluhöfundum fyrst og fremst vegna þess að grundvöllur EES-samningsins er reistur á tveggja stoða kerfi. Ef fram kemur krafa frá öðrum aðilanum um að vikið verði frá grundvelli samkomulagsins getur hann ekki nýtt sér heimildir sem byggðar eru inn í samninginn til þess að vísa hinum aðilanum út. Það bara stenst ekki. Það er slíkt grundvallaratriði 

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um það að til þess að umsókn að Evrópusambandinu geti gengið fyrir sig eins og þar er gert ráð fyrir þarf að vera pólitískur vilji fyrir því að sækja um aðild og fylgja því eftir. Það er alveg hárrétt að umsóknin fór í gang með þeim formerkjum að sumir sögðust ætla að kíkja í pakkann, aðrir sögðust ætla að styðja hana til að þessi ríkisstjórn yrði að veruleika, sem ég skildi nú ekki að væri nein sérstök krafa, en aðrir eru að sækja um af brennandi áhuga og vilja komast inn eins og hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefur aldrei dregið dul á það og ekki verið með neinar blekkingar í þeim efnum sem aðrir hafa þó tíðkað og haldið að hægt væri að kíkja í pakkann. Það er líka rétt að rifja það upp að einmitt af hálfu Evrópusambandsins hefur því verið haldið fram að það sé misskilningur að vera að tala um samningaviðræður í þessum efnum. Umsóknin er bara einhliða inn í Evrópusambandið, það er síðan Evrópusambandið sem ræður hraða umsóknarferlisins sem byggist á því hversu hratt við getum innleitt lög og reglur Evrópusambandsins. Það er staðreyndin. En það er alveg hárrétt að þegar annar fer og reynir að kíkja í pakkann og hinn að sækja um þá náttúrlega gengur það ekki upp. Ég vil aðeins mótmæla því að rýnivinnan hafi tafist eitthvað af hálfu íslenskra stjórnvalda. Alls ekki. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann: Hefur hann í utanríkismálanefnd eða annars staðar fengið að heyra vilyrði frá forsvarsmönnum Evrópusambandsins um að Ísland geti fengið varanlega undanþágu frá lögum og reglum Evrópusambandsins í einhverjum málum? Hefur hann heyrt eða séð 

Herra forseti. Ég vík ekki frá þeirri skoðun minni að djúpstæður pólitískur ágreiningur um aðild að Evrópusambandinu milli stjórnarflokkanna hafi valdið töfum í viðræðuferlinu. Það er mín skoðun. Þannig birtist það mér til dæmis þegar menn hafa verið að baksa við að koma saman samningsmarkmiðum í einstökum köflum. Gott og vel. Það skiptir í sjálfu sér ekki höfuðmáli hvort við hv. þingmaður erum sammála um þetta atriði. Hann spyr hvort ég hafi orðið þess áskynja að hægt sé að fá varanlegar undanþágur frá regluverki Evrópusambandsins. Svarið við því er nei. Það er jafnframt meginsvarið sem við höfum fengið frá þeim sendinefndum sem hafa komið hingað til okkar í tilefni af viðræðuferlinu. Það hefur ekki skipt máli hvort við höfum verið að tala við Kýpverja, Maltverja eða Eista, Svía, Þjóðverja, aðra - við fáum alltaf sama svarið, að ekki séu veittar varanlegar undanþágur, en þó eru nefnd einstaka dæmi um sérlausnir. Við þekkjum öll dæmin, það er orðið þreytt að telja þau upp, en þau snúast um munntóbak í Svíþjóð og landbúnaðurinn er nefndur norðan 62. breiddargráðu. Ég tel þetta í sjálfu sér ekki vera stóra atriðið. Það getur vel verið að Evrópusambandið sjái ljósið og geri breytingar á fiskveiðistjórnarstefnu sinni og opni fyrir sérstök fiskveiðistjórnarsvæði. En ég tel að það eitt og sér mundi ekki leysa öll þau álitamál sem uppi eru varðandi það hvort Ísland á heima innan Evrópusambandsins eða ekki. Þar er ég sérstaklega að vísa til þess sem ég var að tala hér um áðan, þ.e. í hvaða átt Evrópusambandið er að stefna, að sjúga alltaf til sín meiri og meiri völd á fleiri og fleiri sviðum. Ég leyfi mér líka að efast um að Evrópusambandið geti, þrátt fyrir mögulegar breytingar á fiskveiðistjórnarstefnunni, mætt öllum þeim kröfum og áhyggjum sem birtast til dæmis í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar og mótað hafa samningsafstöðu okkar fram til þessa.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að pólitískur ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar, um hvernig staðið skyldi að Evrópusambandsaðildarferli og umsókn, var til staðar. Ég bara þekki það í mínu starfi sem ráðherra að þrýst var á það, það var krafa frá Evrópusambandinu, að við mundum strax byrja aðlögun, breyta íslenska landbúnaðarkerfinu samkvæmt því evrópska, eins og er í Evrópusambandinu. Það var sett sem opnunarskilyrði fyrir viðræðunum um landbúnaðarkaflann að Ísland legði fram áætlun um að þeir væru búnir að innleiða allt og breyta kerfi sínu á aðildardegi, eða eins og segir í kröfunum frá Evrópusambandinu, með leyfi forseta: „Því er brýnt að biðja Ísland um að kynna áætlun og leiðbeinandi tímasetta áætlun sem lýsi hvernig mætt verði öllum kröfum Evrópusambandsins á aðildardegi …“ Það er alveg hárrétt, þessu hafnaði ég. Ég hafnaði þessu algjörlega og sagði að við færum nú ekki að innleiða lög og reglur og stofnanakerfi fyrr en þá og ef Ísland hefði samþykkt aðild. En ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að það er alveg sama hvort einhverjar undanþágur fást frá þessum og hinum, við eigum ekkert erindi þarna inn. Evrópusambandsaðildin snýst um fullveldisafsal, framsal, í stórum eða litlum mæli, hún snýst um framsal á fullveldi. Það var nú einmitt svo að stjórnarskrármálið, sem hér er til umræðu, snýst líka í stórum þáttum um það. Þar eru stórir kaflar sem lúta einmitt að fullveldisframsalinu á heimild til að framselja fullveldi þjóðarinnar. Ég spyr hv. þingmann: Getur verið að þetta hangi saman, stjórnarskrármálið og sú áhersla sem þar 

Forseti. Við erum sammála um það, við hv. þingmaður, að þegar kemur að fullveldisframsali erum við farin að tala um mjög stór og mikilvæg álitamál. Það er jú svo að ákveðið fullveldisframsal átti sér stað í tengslum við EES-samninginn enda var hann á sínum tíma umdeildur og enn deilt um það hvort í sjálfu sér hefði þurft á þeim tíma, kannski ekki síst í ljósi þess sem gerðist í framhaldinu, að gera breytingar á íslensku stjórnarskránni. Það er borðleggjandi að engum dettur í hug að við gætum gengið í Evrópusambandið án þess að slíkar breytingar yrðu gerðar. Mínar ábendingar hér áðan snerust um það að með því framsali valds sem mundi fylgja inngöngu í Evrópusambandið væru menn að feta sig inn á slóð sem fyrirsjáanlegt er að leiðir alltaf til meira og meira fullveldisframsals. Ég nefndi í ræðu minni áðan dæmi um ríkisfjármálasáttmálann þar sem ríkin eru komin í þá stöðu að þau geta ekki annað en haldið áfram að framselja vald. Í því tilviki vegna þess að þau hafa tekið ákvörðun um að taka upp hina sameiginlegu mynt fyrir innri markaðinn. Þau voru þvinguð til þess. Þess vegna breyttist það á örfáum árum úr þeirri stöðu að óhugsandi var að ríkin mundu deila ákvörðunarvaldi varðandi sín ríkisfjármál með öðrum ríkjum yfir í það að það var óumflýjanlegt á einungis nokkrum missirum að deila valdi um endanlegar ákvarðanir varðandi ríkisfjármál allra ríkjanna. Þetta er bara eitt lítið dæmi um það að þegar menn stíga inn í svona djúpt samstarf á sífellt fleiri sviðum, mun það smám saman leiða til meira og meira framsals ríkisvalds, sem hlýtur að vera þungamiðjan í umræðunni um Evrópusambandið fyrir okkur Íslendinga.

Herra forseti. Ég vil þakka formanni Sjálfstæðisflokksins einkar málefnalega og prýðilega ræðu. Auðvitað er það svo að við erum ekki sammála um alla hluti, en mér þótti samt vænt um það að hann fór viðurkenningarorðum um suma þætti í utanríkisstefnunni sem hefur verið bryddað upp á. Ég er sömuleiðis algjörlega sammála honum um það að nauðsynlegt er að þingið komi með sterkari hætti inn í þróunarsamvinnuna, m.a. til þess að fylgja eftir aðhaldshlutverki, því þarna er um mikið fé að ræða. Um það höfum við verið sammála áður. Ég er þakklátur hv. þingmanni fyrir að hafa bryddað með þessum hætti upp á framsali valds og breytingum á stjórnarskrá. Hv. þingmaður segir að það sé séð fyrir að t.d. með þeim breytingum sem eru að verða með ríkisfjármálasáttmálanum muni æ meiri völd sogast til Evrópusambandsins. Ég er honum ekkert endilega sammála um það. Ég tel að það framsal sem í því felst sé ekki óhæfilegt og mundi litlu máli skipta fyrir vel rekinn ríkissjóð eins og okkar, svo einfalt er það nú. Þeir sem hafa sín mál í lagi komast vel af með það. Eftir sem áður hafa þjóðþingin síðasta orðið, það er bara svo. Hitt sem hv. þingmaður nefndi, fjármálaeftirlitskerfið, er miklu meira framsal á fullveldinu. Þá skiptir máli að það eru þættir sem við erum nauðbeygðir til að taka upp á meðan við erum innan EES. Hv. þingmaður lýsti því yfir að hann vill ekki framselja, ef ég skildi hann rétt, vald til stofnana sem við eigum ekki aðild að. Þá er komin upp ansi kröpp staða. Ef Ísland gerir það ekki, skirrist við, er ekki bara hægt að taka úr sambandi þá mikilvægu parta innri markaðarins sem hann nefndi, fjármagnsþáttinn og jafnvel frelsi til að flytja fjármagn, heldur gerist það sama um Noreg og Liechtenstein. Á meðan við tökum það ekki upp geta þau ekki tekið það upp. Þá er komin upp kreppa í EES. Það gæti leitt til þess að við mundum enda með einhverjum hætti utan EES. Hvað vill hv. þingmaður gera þá? Jú, hann sagði um daginn: 

Herra forseti. Einu sinni sagði við mig maður að ekki ætti að stökkva yfir lækinn fyrr en komið væri að honum, maður gæti litið afskaplega kjánalega út úti á miðju túni í háum stökkum. Ég tel að það sé ekki komið að því að við þurfum að taka ákvörðun um það og ræða það djúpt hvað við mundum gera ef samstarfið um Evrópska efnahagssvæðið mundi liðast í sundur. Það er bara ekki komið að því. Mín ábending er þessi: Krafa Evrópusambandsins um að EFTA-þjóðirnar á EES-svæðinu samþykki að framselja í hendur Evrópusambandsstofnana, sem við eigum ekki aðild að, endanlegt ákvörðunarvald um þætti sem lúta að samstarfinu, eins og fjármálaþjónustu, á ekki stoð í EES-samningnum. Hann er grundvallaður á tveggja stoða kerfi þar sem við lútum endanlegri ákvörðun stofnana sem eru okkar stofnanir og okkar megin í samstarfinu og Evrópusambandið er síðan með sinn stofnanastrúktúr. Þess vegna segi ég að krafa Evrópusambandsins á þessu sviði varðandi fjármálaeftirlitið gengur í berhögg við grunnstoðir EES-samstarfsins. Þetta þurfum við að benda Evrópusambandinu á og opna augu þeirra fyrir því að krafan er utan samningssviðsins. Þetta snýst ekki um að við viljum ekki taka upp í sameiginlegu EES-nefndinni einhverjar gerðir heldur er verið að fara fram á hluti sem ganga í berhögg við grundvöll samstarfsins. Þess vegna finnst mér ekki standa upp á okkur að svara því hvernig við ætlum að bregðast við. Það stendur upp á Evrópusambandið að svara því. Þeir verða bara að segja við EFTA-ríkin að þau verði rekin út úr EES-samstarfinu. Það mun kalla á að menn setjist niður og velti því fyrir sér hvernig haldið verður áfram frá þeim stað.

Ef ég væri illgjarn, sem ég er ekki, mundi ég geta túlkað síðustu ræðu hv. þingmanns með þeim hætti að hann væri í reynd að lýsa því yfir að ef Evrópusambandið mundi skaka að honum skell og hóta, mundi hann hugsa sinn gang. Frú forseti. Það getur vel verið …  Herra forseti. Hv. þingmaður segir að við séum ekki komin að læknum. Um það má deila. En í öllu falli tel ég að það sé ekki úrleiðis af mér sem utanríkisráðherra að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans. Ástæðan er sú að hann er ekki venjulegur þingmaður. Hann er formaður í flokki sem samkvæmt könnunum er stærsti flokkurinn. Það gæti vel farið svo, þó að það sé ekki endilega í mínum anda, að hv. þingmaður yrði forsætisráðherra að loknum kosningum. Þá finnst mér eðlilegt að ég spyrji hann: Hvaða afstöðu hefur hann til þessarar stöðu? Hún gæti nefnilega leitt af sér alls konar erfiðar afleiðingar. Í fyrsta lagi. Hún gæti orðið til þess að stór hluti af innri markaðnum, það er Noregur og Liechtenstein, miklum samstarfsþjóðum okkar, jafnvel mikilvægari en okkur, yrði óvirkjaður vegna afstöðu hans. Hún gæti hugsanlega leitt til þess að við mundum neyðast til þess að fara út úr EES. Hvað ætlar hann þá að gera? Hann sagði um daginn að þá skyldu menn skoða samninga, tvíhliða samninga, við Evrópusambandið. En fyrir liggur að ef eitthvað er í gadda slegið af hálfu þess er að það ætlar ekki að gera tvíhliða samninga við önnur ríki á borð við þá sem það hefur gert við Sviss, það er alveg ljóst. Stefna formanns Sjálfstæðisflokksins gæti því hugsanlega leitt til þess að Ísland yrði efnahagslega á berangri. 

Þetta er bara „copy/paste“ frá Icesave-umræðunum um Svavars-samningana.

Þú ert bara kjáni, Jón.

Herra forseti. Ég tel að það birtist of mikil undirgefni - ég ætla ekki að segja undirlægjuháttur en allt of mikil eftirgjöf í orðum hæstv. utanríkisráðherra fyrir kröfum Evrópusambandsins um að það verði sveigt frá grunnstoðum EES-samstarfsins. Á þessum tímapunkti er engin þörf fyrir að ræða í þaula og ná einhverri niðurstöðu um það hvað á að gera ef þetta og hitt gerist og hvernig við ætlum að bregðast við ef Evrópusambandið hendir okkur út úr þeim þætti EES-samstarfsins sem snýr að frjálsum fjármagnsflutningum. Á þessum tímapunkti þurfum við ekki að segja neitt annað en að við teljum að krafan um að við framseljum vald til stofnana sem við eigum ekki aðild að sé óréttmæt, hún eigi sér ekki stoð í EES-samningnum, og að við krefjumst þess að okkar stofnanir, þær sem við eigum aðild að, hafi síðasta orðið eftir atvikum. Þetta er úrlausnarefnið og við skulum glíma við það. Við getum velt vöngum yfir því hvað muni gerast ef það tekst ekki, en við þurfum ekkert að botna þá umræðu hér og nú.  Mér finnst mjög mikilvægt að þeir sem fara fyrir þjóðinni í viðræðunum og í þessum málaflokki geri sér grein fyrir mikilvægi þess að nú þarf að standa í lappirnar gagnvart Evrópusambandinu. Þeir eiga enga sanngjarna réttmæta kröfu til þess að Ísland, Noregur og Liechtenstein undirgangist þessar kröfur. Það er þeirra vandi og þeir verða sjálfir að leggja eitthvað af mörkum til að hann verði leystur.

Þú hafðir lausnina sjálfur fyrir þremur árum.

Virðulegur forseti. Við umræðu um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál er óhjákvæmilegt að ræða töluvert um það mál sem hefur sett mark sitt á nánast öll utanríkis- og alþjóðamál Íslands á undanförnu ári, en ekki bara það heldur nánast öll stjórnmál á Íslandi, þ.e. umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla hins vegar að byrja á því að grípa niður í skýrsluna á nokkrum stöðum og fjalla um önnur utanríkismál sem tengjast, eins og ég nefndi, flest á einn eða annan hátt stóra málinu, umsókninni um aðild að ESB. Þetta er allítarleg skýrsla svo að ég mun ekki ná að fara yfir alla málaflokka, en hef valið nokkra úr til þess að gera smávægilegar athugasemdir við. Í fyrsta lagi er ánægjulegt að sjá að hæstv. ráðherra telji ástæðu til þess að leggja áfram áherslu á norðurslóðamál. Í þeim málaflokki er auðvitað mikilvægt að yfirlýsingum um mikilvægi norðurslóða sé fylgt eftir með aðgerðum sem eru í samræmi við það. Upp á það hefur hins vegar vantað, hugsanlega að einhverju leyti vegna þeirrar ofuráherslu sem hefur verið lögð á umsóknina um aðild að ESB. Svo koma reyndar aðrir þættir við sögu. Það kom upp mjög sérkennileg umræða hér ekki alls fyrir löngu, sú umræða stendur raunar enn, um það að þrátt fyrir að búið væri að gefa út leyfi til gasleitar, olíuleitar og vinnslu á Drekasvæðinu, eins og stóð á forsíðu samninganna, er því haldið fram af hæstv. atvinnuvegaráðherra meðal annarra að þetta sé alveg sinn hvor hluturinn og að olíuleitin, jafnvel þó að hún beri árangur, feli ekki endilega í sér að ráðist verði í olíuvinnslu sem er auðvitað mjög undarlegur málflutningur. Slíkur málflutningur getur líka verið skaðlegur vegna þess að hann ýtir undir þá pólitísku óvissu sem hefur verið svo mikið vandamál á Íslandi á þessu kjörtímabili og dregur þar af leiðandi úr vilja manna til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi þegar ekki er einu sinni ljóst að til standi af hálfu stjórnvalda að standa við þá samninga sem gerðir eru. Maður hefði talið augljóst að þegar gefið er út leyfi til olíuleitar og vinnslu mundi vinnslan fylgja ef olía finnst, að sjálfsögðu að uppfylltum öllum skilyrðum um öryggi og mengunarvarnir og fleira. Það segir sig sjálft að á öllum sviðum þurfa menn að uppfylla slík skilyrði þegar ráðist er í framkvæmdir. Hitt sem ég vil nefna sérstaklega varðandi eftirfylgni í norðurslóðamálum er mikilvægi þess að hér séu byggðar upp þær grunnstoðir sem eru nauðsynlegar til að geta nýtt þau sóknarfæri sem liggja til dæmis í opnun siglingaleiða við norðurskautið. Að sjálfsögðu felst þetta til að byrja með fyrst og fremst í því skipulagi sem nauðsynlegt er til að ráðast svo í það verk að draga upp framtíðarsýn, getum við kallað það, um þessa hluti á mjög skýran hátt og undirbúa þannig að framkvæmdir geti hafist. Keppinautar okkar á þessu sviði sem eru nokkrir, m.a. í Noregi og í Kanada, eru þegar byrjaðir að undirbúa sig undir þessar breytingar og hafa ráðist í heilmiklar framkvæmdir til að geta tekið á móti til að mynda skipum sem sigla yfir norðurskautið svoleiðis að það er afskaplega mikilvægt að Íslendingar dragist ekki aftur úr í þessum efnum og verði tilbúnir í tæka tíð. Ef menn koma of seint er hættan sú og ekki bara hætta heldur mjög líklegt að erfitt verði að vinna það upp síðar þegar menn eru farnir að reiða sig á önnur lönd, t.d. varðandi umskipunarhafnir. Ég legg áherslu á mikilvægi þess að menn fylgi eftir yfirlýsingu eins og birtist í þessari skýrslu um mikilvægi norðurslóða með skipulagningu og framkvæmdum. Svo vildi ég gjarnan nefna aðeins lið sem er reyndar flokkaður hér undir undirlið 7.5.1. og kallast „Aðrir fríverslunarsamningar en á vegum EFTA“. Undir þessum undirlið er gerð fríverslunarsamnings við Kína sem er ekkert smámál. Kína er meira en tvöfalt fjölmennara en Evrópusambandið allt og ljóst að þar verður vöxtur mikill, ekki bara á næstu árum heldur áratugum og jafnvel öldum. Það er mjög áhugavert að Kínverjar skuli leggja jafnmikla áherslu og raun ber vitni á stjórnmálasamband við Ísland við gerð þessa fríverslunarsamnings. Eins og kemur fram í skýrslunni ganga þær viðræður ljómandi vel og vonir standa til að hægt verði að undirrita samning fljótlega. Slíkur samningur héldi reyndar ekki gildi sínu ef við gengjum í Evrópusambandið, en það er önnur saga. Kínverjar hafa í rauninni haft forustu um það að drífa þetta mál áfram. Það er jákvætt enda er, eins og ég kom inn á, Kína gríðarlega mikilvægur markaður til framtíðar. Ég ætla að lesa dálitla klausu upp úr skýrslunni til að leggja áherslu á mikilvægi Kína til framtíðar sem samstarfslands og lands sem við munum eiga í auknum viðskiptum við, með leyfi forseta: „Markmið með gerð fríverslunarsamningsins er fyrst og fremst að tryggja útflutningshagsmuni Íslands á þeim mikilvæga og ört vaxandi markaði sem Kína er. Til að mynda spáir Efnahags- og framfarastofnun Evrópu (OECD) því að Kína muni hafa hæstan hagvöxt meðal allra helstu iðnvelda heims að minnsta kosti allt til ársins 2020. Jafnframt að hagvöxtur í Kína verði tæp 9% á tímabilinu frá 2012 til 2017 og 5,5% frá 2018 til 2030. Þá spáir stofnunin því að hagkerfi Kína muni leysa það bandaríska af hólmi sem stærsta hagkerfi heims árið 2017.“ Það eru ekki nema fjögur ár í það svoleiðis að það er afskaplega jákvætt að Íslendingar búi sig undir aukin viðskipti og auðvitað helst aukinn útflutning til Kína og efli þennan mikilvæga markað. Það leiðir hugann að öðrum fríverslunarsamningum sem fjallað er um, ekki hvað síst samningum sem gerðir eru á vegum EFTA en þeim fer stöðugt fjölgandi. Í gegnum EFTA-samstarfið er Ísland búið að gera fríverslunarsamninga við lönd um allan heim, samninga sem munu gagnast okkur sérstaklega eftir að siglingaleiðirnar opnast. Ísland getur ekki bara orðið miðstöð flutninga heldur jafnvel framleiðslu með samsetningarverksmiðjum og slíku þar sem vörur eða hráefni yrðu flutt hingað og fullunnar vörur svo fluttar, ekki síst, til þeirra landa sem við höfum gert fríverslunarsamninga við. Þá komum við að vandamálunum. Við skulum byrja á makríldeilunni, virðulegur forseti. Um hana er fjallað í skýrslunni, sem von er. Sú umfjöllun snýst að mestu leyti um að rekja atburðarásina sem er svo sem vel þekkt. Því er haldið til haga að málstaður Íslands sé mjög sterkur, eins og hann vissulega er, en hins vegar þykir manni vanta svolítið upp á pólitísku eindrægnina í þessum kafla samanborið við þær miklu pólitísku yfirlýsingar sem er að finna í kaflanum um samningaviðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þvert á móti er því haldið fram að öll strandríki beri sameiginlega ábyrgð á því að heildarveiði skuli vera umfram vísindaráðgjöf ef samkomulag næst ekki. Ég get ekki tekið undir þetta, virðulegur forseti, vegna þess að ef Ísland veiðir ekki meira en það hefur rétt til miðað við fyrirliggjandi gögn og alþjóðasamninga þá er ekki hægt að halda því fram að við berum ásamt Evrópusambandinu og Noregi ábyrgð á því að heildarveiðin sé umfram vísindaráðgjöf. Jafnframt vekur það dálitlar áhyggjur að í lok kaflans um makríldeiluna er því haldið fram að til þess að samningar náist þurfi allir deiluaðilar að gefa eftir. Er þetta yfirlýsing um það að við séum að veiða meira en tilefni er til, meira en við getum staðið fastir á? Vonandi ekki. Vonandi er þetta einhver misskilningur, enda hefur sá 16% hlutur sem Íslendingar hafa veitt árlega verið mjög varlega áætlaður miðað við fyrirliggjandi gögn um dreifingu makrílsins og hvernig hann fer hér yfir eins og engisprettufaraldur og étur frá öðrum dýrategundum. Svo er óhjákvæmilegt að nefna aðeins Icesave-málið sem er auðvitað fjallað um í skýrslunni líka. Það verður eiginlega að setja það í samhengi við makríldeiluna og það sem ég ætla að koma hér inn á í lokin, umsóknina um aðild að Evrópusambandinu, vegna þess að þótt því hafi verið haldið fram að makríldeilan og umsóknin um aðild að ESB tengist ekkert og það sama hafi verið sagt um Icesave-deiluna og umsóknina um aðild að ESB hefur komið á daginn að sú var augljóslega ekki raunin. Jafnvel þótt Evrópusambandið hefði ekki verið að tengja þessi mál sérstaklega hlytum við að spyrja okkur: Ætti Ísland ekki að gera það? Er það ásættanlegt fyrir Ísland að sitja ekki bara undir hótunum og kúgunum heldur líka beinlínis árásum á tvennum vígstöðvum, að á sama tíma og við erum í viðræðum um að ganga inn í þetta samband þá skuli það beita okkur slíkum aðgerðum? Það getur ekki talist ásættanlegt. Þar af leiðandi hefði verið eðlilegt að stjórnvöld létu Evrópusambandið finna fyrir því að þau sættu sig ekki við slíka framgöngu og héldu ekki áfram viðræðum um aðild eins og ekkert hefði í skorist á meðan við sættum þessari framkomu af hálfu Evrópusambandsins. Kaflinn um umsóknina að Evrópusambandinu, a.m.k. upphaf hans, virðist augljóslega ekki skrifaður af sömu embættismönnum og sumir aðrir kaflar þessarar skýrslu. Ég ætla að geta mér þess til að hæstv. ráðherra hafi sjálfur skrifað upphaf Evrópusambandskaflans. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Eitt meginmarkmið aðildar er að tryggja efnahagslegan stöðugleika með lágum vöxtum, lágri verðbólgu og lágu verðlagi, og skapa íslensku atvinnulífi og heimilum þannig trausta umgjörð. Vill Ísland vera áfram litla snjallríkið sem rær eitt á báti, ekur seglum eftir vindum og telur sig klárara en flestar aðrar þjóðir?“ Svo skömmu síðar: „ESB snýst líka öðrum þræði um fullveldi Íslands og öryggi – hvort Íslandi farnist betur eitt á báti í ólgusjó þjóðanna eða vilji styrkja fullveldi sitt með því að deila því með öðrum þjóðum, eins og við höfum gert á öðrum sviðum.“ Hvers lags málflutningur er þetta eiginlega, virðulegur forseti? Ég verð að taka það skýrt fram að mér finnst ekki viðeigandi að hæstv. ráðherra skuli tala með þessum hætti um eigið land í skýrslu um utanríkismál. Jafnframt eru þær forsendur sem hér eru lagðar til grundvallar margar hverjar rangar. Því er til dæmis haldið fram að aðild að Evrópusambandinu fæli í sér lægri vexti, lægri verðbólgu, lægra verðlag og afnám verðtryggingar. Hvað hefur á undanförnum árum bent til þess að sú yrði raunin? Hvað hefur evrukrísan sýnt ef ekki það að sameiginlegur gjaldmiðill tryggir ekki sömu vexti? Þvert á móti verða vextir að byggjast á efnahagsástandinu og undirliggjandi stærð í hverju landi. Hvað með matvælaverð? Nú sjáum við á gögnum frá Evrópusambandinu sjálfu, tölfræðistofnun þess, að matvælaverð er orðið með því lægsta hér á landi samanborið við Evrópusambandslöndin svoleiðis að forsendurnar sem hér eru lagðar til grundvallar fyrir því að það sé þess virði að deila fullveldinu með öðrum þjóðum, eins og það er orðað, eru rangar. Því miður er tími minn á þrotum, virðulegur forseti. Það er mjög margt annað í 

Frú forseti. Ég vil víkja aðeins að orðum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um makríl og rétt Íslendinga til þess að veiða makríl og eiga ákveðna hlutdeild í þeim veiðum. Það er í sjálfu sér blekking að halda því fram að deilan við Evrópusambandið um skiptingu á makríl hafi ekki komið með beinum hætti inn í umræðuna um aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Menn eiga bara að viðurkenna það. Ég held að sumir hafi nú gert það heiðarlega á meðan aðrir eiga kannski erfiðara með það. Ég hef ekki heyrt annað en að hæstv. utanríkisráðherra hafi alveg gert sér grein fyrir hinum nánu tengslum þarna á milli og jafnframt sagt að Evrópusambandið mundi ekki koma með niðurstöðu, hvorki í rýniskýrslu sinni né opna á samninga við Ísland um sjávarútveg, fyrr en makríldeilan sé leyst. Það hefur ekki verið gert með neinum sérstaklega hlýlegum orðum. Ég minni á orð Mariu Damanaki í ESB-þinginu 10. júní 2010 þar sem hún sagði, með leyfi forseta: „Vilji Íslendingar ganga í ESB og hafa aðgang að auðlindum okkar verða þeir að hlíta reglum okkar.“ Hún lét einnig orð falla um að hún ætlaði að fara til Íslands og gera Íslendingum grein fyrir því. Ég vil líka minna á að 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu tengjast þessi mál. Í rauninni var á sínum tíma furðulegt að hlusta á málflutning þess efnis að þau væru algjörlega ótengd þegar það blasti við hverjum manni að ekki væri hægt að vera í samningaviðræðum við Evrópusambandið og á sama tíma í mjög harðri deilu um mál sem varða hugsanlega aðild án þess að það væri tengt, enda hafa nú margir innan Evrópusambandsins verið duglegir að benda á þau tengsl eins og sjávarútvegsstjórinn sem hv. þingmaður vísaði til. Það er nú einmitt kjarni málsins að deila Íslands og Evrópusambandsins um makrílinn hlýtur að vera áminning um í hvaða stöðu við værum varðandi stjórn fiskveiða ef við værum orðnir aðilar að Evrópusambandinu. Dettur einhverjum í hug að Íslendingar fengju að veiða þau 16% sem þeir veiða nú ef þeir væru aðilar að ESB miðað við framkomu Evrópusambandsins? Augljóslega væri sú ekki raunin eins og kom fram í máli Damanaki og hv. þingmaður vitnaði til. Í því liggur töluverð kaldhæðni vegna þess að hagvöxturinn sem ríkisstjórnin hefur státað sig af er m.a. til kominn vegna makrílveiðanna og vegna gjaldmiðilsins, vegna þess að fall á gengi krónunnar leiddi til aukins útflutnings og ekki hvað síst vegna aukins ferðamannastraums. Þeir þættir sem haldið hafa uppi hagvextinum þrátt fyrir stefnu þessarar ríkisstjórnar og algjöran skort á fjárfestingu eru hinir sömu og ríkisstjórnin vill losa okkur við með því að ganga inn í Evrópusambandið. Þá hefðum við ekki getað veitt þennan makríl og þá hefði gjaldmiðillinn ekki aukið útflutningstekjur 

Frú forseti. Ég vil samt ítreka að við höfum litið á rétt okkar til að veiða hlutdeild okkar í makríl ótengdan Evrópusambandsumsókninni þótt Evrópusambandið hafi gert það, það væri bara réttur strandríkis sem þar væri borinn fram. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af og vil spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til eru orð hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. utanríkisráðherra segir að það sé allt í lagi að semja við Evrópusambandið og að við munum alltaf fá að ráða yfir fiskstofnunum á grundvelli sögulegs réttar okkar á veiðum, veiðum úr þorskstofnum, veiðum úr öðrum stofnum sem við höfum veitt af í kringum Ísland. Þó svo að við höfum takmarkaða lögsögu yfir okkar eigin fiskveiðilögsögu munum við halda þeim rétti. Það eru einmitt þau rök sem Evrópusambandið notar varðandi makrílinn og segir að Evrópusambandsríkin hafi áratuga- og jafnvel aldalanga veiðireynslu á makríl. Þótt makríllinn fari til Íslands í stórum stíl, í heilum torfum, í milljónum tonna og sé hér í engri kurteisisheimsókn eigi þeir hann á nákvæmlega sömu forsendum og hæstv. utanríkisráðherra nefndi. Sú afstaða finnst mér afar hættuleg. Hún undirstrikar mikilvægi þess að við ráðum yfir fiskveiðilögsögu okkar og tökum á breytingum sem verða í lífkerfinu á okkar forsendum, þ.e. breytingum á göngu fiska. Það má vel vera að stundum sé það okkur ekki í hag, en það er númer eitt að við getum samið á eigin forsendum og ráðið þarna ferð. 

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu eigum við rétt á því að veiða a.m.k. það magn af makríl sem við höfum veitt á undanförnum árum. Og að sjálfsögðu er þetta líka áminning um mikilvægi þess að halda yfirráðum yfir okkar eigin fiskimiðum og geta tekið ákvarðanir á grundvelli alþjóðalaga sem tryggt hafa hagsmuni Íslands að svo miklu leyti sem hagvöxtur hefur náðst hér á undanförnum árum. Það er ekki hægt annað, virðulegur forseti, en að setja það í samhengi við málflutning ríkisstjórnarinnar um kostina af aðild að ESB, vegna þess að þarna sjáum við svo augljóslega að ef við værum aðilar að Evrópusambandinu hefðum við ekki fengið að veiða nema kannski 3%, kannski 1%, af þeim makríl sem veiddur var. Það hefði skaðað íslenskan efnahag verulega og gert okkur mun erfiðara fyrir að halda sjó eftir efnahagshrunið. Þrátt fyrir að fjárfesting hafi verið hér í sögulegu lágmarki og menn hafi breytt skattalöggjöfinni 200 sinnum og skapað alls konar óvissu hefur þó þessi makrílveiði og sú staðreynd að við skulum enn þá ráða okkar málum og nýtingu okkar á eigin auðlindum haldið okkur að vissu leyti á floti. Það er mjög mikilvæg áminning um hættuna sem fylgir því að afsala sér réttinum til að nýta eigin auðlindir.

Frú forseti. Ég ætla að ræða sama mál og þegar hefur verið til umræðu, þ.e. makríldeiluna. Þó ætla ég að biðja hv. þingmann að halda aðildarumsókn að Evrópusambandinu utan við það mál vegna þess að ég ætla að ræða það á öðrum forsendum. Ég gat ekki heyrt betur en að hv. þingmaður, sem er formaður í stjórnmálaflokki, talaði á þeim nótum að við hefðum engar alþjóðlegar skuldbindingar þegar kæmi að auðlindanýtingu á þessari auðlind sem við deilum sannarlega með öðrum. Ég vil heyra það frá hv. þingmanni hvort ég hafi misskilið hann að því leyti. Hér er nefnilega talað á þessa leið: Já, makríllinn er inni í íslenskri lögsögu og við megum bara nýta hann eins og við viljum. Það er stundum látið þannig í umræðunni. Við megum bara gera það sem okkur sýnist. En það er ekki þannig, frú forseti. Við höfum skuldbindingar, m.a. í hafréttarsáttmálanum, sem segja til um að við deilum ásamt öðrum þeirri ábyrgð að veiðarnar séu á sjálfbærum og ábyrgum forsendum. Ætlum við ekki að standa þannig að málum eða á bara að endurtaka t.d. það sem gerðist hér með kolmunnann, ofveiði, þannig að hann hvarf? Er það ábyrg og framsýn auðlindanýting bara af því að við megum það, bara til að sýna, til að hnykla vöðvana og sýna öðrum að við megum það? Er það stefna Framsóknarflokksins?

Virðulegur forseti. Andsvar hv. þingmanns var algjörlega út úr kú. Það hlýtur að stafa af því að hann hafi ekkert verið að hlusta á ræðu mína, enda var svarið ekki í neinu samræmi við það sem ég talaði um áðan. Ég lagði þvert á móti áherslu á mikilvægi þess að Ísland gæti nýtt auðlindir sínar innan alþjóðlegra samninga, innan þeirra reglna sem við höfum fallist á að fylgja. Það er einmitt þess vegna sem við veiðum þó ekki nema þessi 16%, sem er ekki mikið miðað við fyrirliggjandi gögn. Við gætum í rauninni veitt miklu meira og verið innan allra reglna og skuldbindinga gagnvart alþjóðasamfélaginu svokallaða. En við erum ákaflega ábyrg fiskveiðiþjóð, Íslendingar, og förum varlega í því efni. Við höfum þess vegna ekki veitt nema þessi 16% og drógum úr veiði í samræmi við það sem Evrópusambandið og Noregur gerðu. Við drögum úr veiði okkar um 15% þannig að við höldum óbreyttu hlutfalli, sem er ekkert sérstaklega hátt hlutfall, eins og ég sagði áðan. Andsvar hv. þingmanns var á misskilningi byggt, það var algjörlega óskiljanlegt. Líklega hefur hv. þingmaður bara verið að nota tækifærið til að komast í ræðustól og lýsa þeim vilja sínum að Íslendingar gefi meira eftir í makríldeilunni en þeir hafa gert fram að þessu.

Frú forseti. Hv. þingmaður fer algerlega í kringum hlutina. Hann sagði í ræðu sinni að við veiddum núna 16% og mátti skilja hann þannig að við mættum í raun veiða miklu meira innan alþjóðamarka.

Já.

Hversu mikið?  Hv. þingmaður vísar líka til þess sem segir á bls. 76 í skýrslunni, að til þess að samningar geti náðst um makrílinn þurfi allir deiluaðilar að gefa eftir. Hv. þingmaður mótmælti því í raun í máli sínu. Er hann að segja að við eigum fyrst rétt til þess að taka það í okkar hlut sem okkur finnst sanngjarnt og svo eigi aðrir að semja um restina? Er það það sem hv. þingmaður á við? Það er ekki hægt að tala þannig. Við eigum að sjálfsögðu rétt til að nýta þessa auðlind, við eigum að gera það með ábyrgum sjálfbærum og framsýnum hætti, en við berum líka ábyrgð á því að það sé gert á grundvelli hafréttarsáttmálans, að við náum samkomulagi við önnur ríki. Og við eigum að gæta makrílsins, frú forseti, líka formaður Framsóknarflokksins. Það skiptir okkur máli við auðlindanýtingu að við göngum ekki svo fram að við eyðileggjum auðlindina fyrir komandi kynslóðir. Það skiptir okkur máli. Sem ábyrg fiskveiðiþjóð má kannski segja að ábyrgðin sé þeim mun meiri vegna þess að við nýtum okkur það á alþjóðavettvangi. Sérþekking okkar á sjávarútvegsmálum, orðspor okkar sem ábyrgrar fiskveiðiþjóðar 

Virðulegur forseti. Enn heldur hv. þingmaður áfram með þennan málflutning sinn sem getur í besta falli kallast útúrsnúningar. Hann spyr hvort ekki beri allir ábyrgð á því að veitt sé of mikið óháð því hvað Íslendingar veiða mikið. Þá mætti spyrja á móti: Ef Íslendingar ákvæðu að gefa nánast allt eftir og veiða ekki nema 2% og Evrópusambandið segði samt: Nei, þið megið ekki veiða 2%, þið megið veiða 0,5%, bæri Ísland þá enn ábyrgð á því að makríll væri ofveiddur? Að sjálfsögðu ekki. Að sjálfsögðu þarf að taka mið af því hversu stór hluti stofnsins er inni í lögsögu hvers ríkis, hversu lengi og hversu mikið kvikindið étur á hverjum stað. Þessi makríll, sem kemur hér yfir eins og engisprettufaraldur og þyngist um helming í íslenskri lögsögu, er ekki veiddur meira en svo að ef við lítum til þeirra viðmiða sem lögð eru til grundvallar þegar menn semja innan alþjóðlegra reglna um hvað sé eðlilegt, veiðum við ekki jafnmikið og við gætum gert kröfu til. Ísland hefur því gefið heilmikið eftir. Það er ekki hægt að íslenskur hv. þingmaður komi hér upp hvað eftir annað og lýsi því yfir að sama hversu mikið Ísland gefi eftir berum við alltaf ábyrgð á ofveiði þótt Evrópusambandið og Noregur gangi fram með þeim hætti sem þau gera. Slík undanlátssemi er stórvarasöm og er kannski enn ein áminningin um hætturnar sem fylgja því ef gengið yrði í Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég ætla eins og ýmsir aðrir að fjalla hér um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál. Ég vil byrja á að segja að ég tel að skýrslur af þessum toga - að því marki sem tími og ráðrúm hefur gefist til þess að lesa í gegnum hana, og það má að því leyti taka undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrr í þessari umræðu - sem eru miklar að vöxtum og efnisríkar, þyrftu helst að berast þingmönnum með lengri fyrirvara en á við í þessu tilfelli. Það er ábending til hæstv. forseta fyrst og fremst að gæta að því að skýrslur af þessum toga geti verið þingmönnum til yfirlestrar í góðan tíma áður en umræðan fer fram. Ég vil þó segja að að svo miklu marki sem ég hef getað farið í gegnum skýrsluna þá finnst mér hún taka á öllum þeim meginþáttum í okkar utanríkisstefnu sem eðlilegt er. Hún fer yfir sviðið, bæði á sviði samstarfs um Norðurslóðir og Norðurlandanna, um Evrópumálin, um EES-samninginn, sem ítarleg greining er um, og mér finnst mikilvægt og mun koma betur að, um alþjóða- og öryggismál, þróunarsamvinnuna og viðskiptasamninga, upplýsinga- og menningarstarf og rekstur utanríkisþjónustunnar þannig að hér er komið víða við. Ég vil líka nota þetta tækifæri, sem formaður utanríkismálanefndar fyrst og fremst, og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir mjög gott samstarf við nefndina á undanförnum árum, á undanförnu kjörtímabili. Ég vil einnig færa starfsfólki utanríkisráðuneytisins, sem við höfum átt náið og gott samstarf við á hinum ýmsu málasviðum innan utanríkismálanna, þakkir fyrir þeirra framlag. Starfsfólk utanríkisráðuneytisins hefur alltaf verið reiðubúið að koma til fundar við utanríkismálanefnd og veita upplýsingar og greinargóð svör og er ástæða til að þakka fyrir það. Ég hafði hugsað mér, kannski svolítið líkt og utanríkisráðherra, að fara ekki mikið í kaflann um þróunarsamvinnu á þessu stigi vegna þess að hér hefur þegar verið lögð fram og útbýtt þingsályktunartillögu um alþjóðlega þróunarsamvinnu þannig að vonandi gefst færi á því að ræða hana nánar þegar sú tillaga kemur fram. Ég ætla að einbeita mér að nokkrum öðrum völdum þáttum. Í fyrsta lagi ætla ég aðeins að koma inn á öryggis- og varnarmálin. Það kom stuttlega til orðaskipta milli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og hæstv. ráðherra í andsvörum fyrr í þessari umræðu um ákveðna þætti þar. Það er rétt, sem fram hefur komið, að að störfum er, á grundvelli þingsályktunar, sérstök þjóðaröryggisnefnd sem ég á reyndar sæti í sem annar fulltrúi míns þingflokks, þar sem verið er að fjalla um mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland og ég tel að það sé mikilvæg vinna. Hins vegar er ljóst að áherslumunur er um vissa þætti í öryggis- og varnarmálum þjóðarinnar hvað þetta varðar. Ég ætla sérstaklega í þessu samhengi að nefna loftrýmisgæsluna við hæstv. utanríkisráðherra. Það er skoðanamunur á vettvangi þjóðaröryggisnefndarinnar hvað það atriði varðar sérstaklega. Ég hafði litið svo á og hef litið svo á að með því að í stjórnarsáttmála er kveðið á um niðurlagningu eða endurskoðun á starfsemi Varnarmálastofnunar og loftrýmisgæslunnar og Varnarmálastofnun hefur verið lögð niður þá mundi loftrýmisgæslan fylgja í kjölfarið sömuleiðis. Ég vil líka geta þess að í þeirri þingsályktun, á grunni hverrar þjóðaröryggisnefndin starfar, er sérstaklega vísað í áhættumatsskýrslu fyrir Ísland frá árinu 2009 þar sem í raun, má segja, er komist að þeirri niðurstöðu að loftrýmisgæslan þjóni ekki mikilvægu hlutverki. Ég er þeirrar skoðunar og get látið það koma fram hér - ég átti þess kost að heimsækja Portúgali sem voru hér með loftrýmisgæslu síðast og ræða við þá sem þar héldu utan um mál - að loftrýmisgæslan sé ekkert annað en æfingabúðir fyrir þessa blessuðu flugmenn, hún er ekkert annað. Maður skilur ósköp vel að þeir vilji geta átt kost á því að koma og æfa sig í sínu flugi við þær aðstæður sem hér eru. En hún hefur ekkert með varnir Íslands að gera. Það get ég ekki séð. Ég tel hana ekki hafa neitt með varnir Íslands að gera. Að því er varðar öryggis- og varnarmál og þjóðaröryggisstefnu tel ég að menn eigi að beina sjónum að annars konar þáttum sem okkur stafar meiri ógn af. Þar er verið að horfa á umhverfisvá, umhverfisógnir; samfélagsógnir af ýmsum toga, netárásir, ágætt að nefna það í kjölfar umræðu sem hér var fyrr í dag; hryðjuverk, alþjóðlega glæpastarfsemi, mansal, eiturlyfjasölu og annað í þeim dúr. Ég tel sem sagt að fókusinn eigi að vera á þá þætti og við eigum að reyna að draga úr hinu sem litlu máli skiptir. Þetta viðhorf vildi ég nú bara að heyrðist í þessari umræðu þó ekki væri annað, virðulegur forseti. Ég vil líka aðeins nefna og halda áfram umræðu um makrílmálið sem ég hóf hér rétt áðan í orðaskiptum við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Í sínu síðasta svari, sem ég gat ekki brugðist við, sakar hann mig um að koma hér og tala gegn íslenskum hagsmunum. Ég mótmæli því að sjálfsögðu. Ég tel hins vegar að íslenskir hagsmunir felist í því í þessu efni að umgengni um náttúruauðlindir sé sjálfbær og ábyrg þannig að menn endurtaki ekki leikinn frá kolmunnanum um árið og gangi að auðlindinni dauðri. Það er ábyrg auðlindanýting á grundvelli þeirrar stefnu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur meðal annars boðað. Menn geta að sjálfsögðu deilt um það hvort hlutdeild Íslands í sameiginlegum stofni eins og makrílnum eigi að vera meiri eða minni, einhverjar tilteknar prósentur til eða frá, að sjálfsögðu geta menn deilt um það, en hagsmunir okkar eru engu að síður þeir að auðlindin sé nýtt á ábyrgan hátt, á sjálfbæran hátt. Það eru okkar hagsmunir og við berum skyldur að alþjóðalögum til að semja við önnur strandríki sem hlut eiga að máli um þá nýtingu. Það á ekki bara við um Evrópusambandið, það á við um Noreg, sem að mínu viti hefur verið harðdrægari í gagnrýni sinni á Ísland, ef eitthvað er, í því efni, og síðan er Rússland með lítinn hluta. Allar þessar þjóðir verða að koma að borðinu og ná samkomulagi. Það þýðir ekkert að menn séu ekki að gæta hagsmuna Íslands, að sjálfsögðu eru menn að gera það og að sjálfsögðu vilja menn að hlustað sé á sjónarmið okkar og rök sem eru studd vísindarannsóknum, að sjálfsögðu. En við berum samt ábyrgð, það er ekkert hægt að hlaupast undan henni eins og mér finnst menn aðeins hafa gert í þessari umræðu. Ég ætla að koma aðeins inn á Evrópumálin. Að því er varðar samningaviðræðurnar um aðild Íslands að Evrópusambandinu þá er ég ánægður með þá niðurstöðu sem varð í ríkisstjórn um breytta málsmeðferð aðildarviðræðnanna í aðdraganda kosninga til Alþingis. Ég tel að það hafi verið fyrirséð, reyndar kannski strax í haust, að ekki yrði hægt að opna viðræður um þýðingarmikinn málaflokk eins og sjávarútvegsmálin, og ég er þeirrar skoðunar að sá kafli verði ekki opnaður fyrr en botn hefur fengist í viðræður um téðan makríl. Menn geta deilt um það hvort tengja eigi þessi mál saman eða ekki, hvort þau séu tengd eða ekki, en það verður ekki að mínu viti. Og það verður ekki fyrr en að loknum þingkosningum í Noregi, það er mitt mat líka. Ég tel að norsk stjórnvöld séu ekki í aðstöðu til að semja um þetta mál fyrr en að loknum þingkosningum þar. Ég tel því að það sé fyrirséð að það tefjist allmikið, jafnvel þó að menn ákveddu að halda þessu ferli áfram með óbreyttum hætti að því er varðar ESB. Ég er þeirrar skoðunar að sjávarútvegsmálin mundu hvort eð er við þær aðstæður bíða fram til loka þessa árs eða jafnvel fram í byrjun næsta árs. Ég er því ánægður með þá niðurstöðu sem ríkisstjórnin komst að varðandi breytta meðferð aðildarviðræðna fram að kosningum, ég vil bara segja það. Ég get síðan ítrekað þá skoðun mína að ég tel persónulega að besta leiðin til að ná fram endanlegri niðurstöðu í spurningunni um aðild Íslands að Evrópusambandinu sé að spyrja þjóðina á grundvelli niðurstaðna úr aðildarviðræðunum. Ég tel að að öðrum kosti verði ekki um endanlega niðurstöðu að ræða og hluti þjóðarinnar telji sig hlunnfarinn. Ég vil ekki standa að því. Ég tel að þjóðin eigi að ráða þessu máli til lykta en það verði að koma því til þjóðarinnar á þann hátt að það sé fullbúið og niðurstaðan verði lokaniðurstaða. Menn komi svo ekki hálfu ári seinna eða einu ári seinna og segi: Heyrðu, þetta var bara blöff, það var ekki borinn undir okkur samningur og við viljum fá að kjósa aftur. Það er staðan sem getur blasað við að öðrum kosti, þannig að þetta er mín persónulega skoðun. Ég geri mér alveg grein fyrir því að í flestum flokkum eru skiptar skoðanir hvað þetta varðar og við eigum til dæmis eftir að ræða þetta í mínum flokki á landsfundi, og ég reikna með að í fleiri flokkum eigi eftir að ræða þetta á landsfundum, þannig að þá á eftir að koma í ljós hvaða afstöðu menn taka að lokum. Ég ætla líka að fara hér í EES-samninginn og nota lokamínútur mínar í það. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við efnum hér til umræðu um EES-samninginn líkt og gert er í þessari skýrslu, líkt og hæstv. utanríkisráðherra gerði í framsöguræðu sinni; og fínt að fá skoðanaskipti og sjónarmið eins og þau sem komu fram í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar um það mál. Ég hef ítrekað í umræðum, stundum notað tækifærið þegar ég er að gera grein fyrir nefndarálitum um litlar EES-tilskipanir, að ræða um EES-málin, oft fyrir tómum þingsal - og ekki hefur það nú vakið mikla athygli, hvorki þingheims né fjölmiðla í sjálfu sér en látum það liggja milli hluta. Ég tel að það sé mikilvægt að við ræðum hvað er að verða með EES-samninginn og hvert við viljum frá honum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótaði þá afstöðu þegar sá flokkur var stofnaður að hann vildi þróa samskipti við Evrópusambandið yfir í tvíhliða samskipti á sviði viðskipta og samvinnu, menningarmála og annað slíkt, sem sagt ekki fara inn í Evrópusambandið og frá EES-samningnum. Spurningin er núna: Er það raunhæfur kostur? Væri sá kostur í boði sem hefði kannski verið í boði fyrir tíu árum? Ég er ekki viss um það. Ég er ekki viss um að sá kostur væri í boði fyrir Ísland að fara frá EES-samningnum og ætla að breyta honum að breyttu breytanda yfir í einhvern tvíhliða samning. Ég hef miklar efasemdir um að það sé raunhæfur kostur. Hvað viljum við með EES-samninginn? Hér höfum við að undanförnu verið að ræða stjórnarskrána og það hvernig EES-samningurinn hefur verið að teygja á henni. Ég tel að það hafi verið mikil mistök af þeim sem fóru hér með völd þegar EES-samningurinn var innleiddur að hafa ekki annað tveggja gert breytingar á stjórnarskránni til að hann með óyggjandi hætti rúmaðist innan hennar eða efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið til að hafa þá alla vega þjóðarviljann á bak við sig, ef ekki hefði verið hitt. Það voru mistök. Það var meira að segja fyrirséð í nefndaráliti sérfræðinganna, sem þó sögðu að ekki þyrfti að breyta stjórnarskránni, að líklega mundi samningurinn breytast yfir tíma þannig að eftir einhvern tíma mundi hann rekast á stjórnarskrána. Engu að síður  Þurfum við að gera ráðstafanir í stjórnarskránni núna til þess að hann rúmist með óyggjandi hætti innan hennar? Ef menn vilja halda EES-samningnum þá verða menn að gera það. Menn geta ekki sagt: Við ætlum ekki að breyta stjórnarskránni, við ætlum áfram að hafa þessa óvissu, bara hvenær sem er þegar við rekumst á stjórnarskrána að meta hvort það sé lítils háttar eða meiri háttar. Það er bara ekki í boði að mínu viti. Þeir sem vilja halda EES-samningnum verða að fallast á að gera verði að minnsta kosti lágmarksbreytingar á stjórnarskránni þannig að hann rúmist þar innan. Menn geta síðan deilt um það hvort þeir vilji ganga svo langt að allar framtíðarbreytingar á EES-samningnum rúmist þar inni eða ekki, það má deila um það en ekki hitt. Flokkur hæstv. utanríkisráðherra segir hins vegar: Við viljum hverfa frá EES-samningnum af því að við viljum ganga inn í Evrópusambandið. Það er annað sjónarmið í málinu. En það er ekki þannig að meðal þjóðarinnar sé ríkur stuðningur við það í augnablikinu að minnsta kosti. Þess vegna kalla ég eftir þessari umræðu um EES-samninginn. Af því að það er væntanlega hin leiðin. Þeir sem ekki vilja fara í Evrópusambandið vilja væntanlega flestir hverjir halda EES-samningnum. Hvernig á að þróa hann, hvernig á að þróa stofnanakerfið? Á að fara þá leið sem formaður Sjálfstæðisflokksins talaði um, að það ætti bara að berja í borðið og segja: Við erum hér með tveggja stoða lausnina og hún skal bara blíva? Það má reyna það, það má byrja á því, ég er ekki viss um að það dugi lengi. Eða þurfum við að gera ráðstafanir til þess að samningurinn geti þróast á grundvelli gildandi stjórnarskrár? Frú forseti. Tími minn er því miður búinn þannig að ég verð að ljúka máli mínu en ég hef miklu meira um þetta mál að segja.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Því miður missti ég af upphafsorðunum en síðari hlutinn gaf mér hins vegar nóg fóður til að koma upp í andsvar við hv. þingmann. Mér þótti það sem hann sagði um tengsl makríldeilunnar og viðræðnanna um sjávarútvegskaflann við Evrópusambandið athyglisvert. Hv. þingmaður sagði það skoðun sína að við mundum ekki ljúka viðræðum um sjávarútvegskaflann á meðan makríldeilan væri óleyst. Hann sagði að menn gætu svo deilt um hvort þau mál væru tengd eða ekki. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist. Eru málin tengd eða ekki? Og hvenær komst hann að þeirri niðurstöðu að sjávarútvegskaflinn yrði ekki kláraður fyrr en að makríldeilan væri leyst? Vegna þess að ég man ekki betur en að í fyrra, í aprílmánuði minnir mig, hafi hv. þingmaður átt orðaskipti við Barroso á fundi í útlöndum þar sem hann spurði einmitt um það og Barroso fullyrti, eins og svo margir hafa gert, að málin væru ótengd. Á hv. þingmaður að hafa sagt að gott væri að fá það á hreint af því að þá væri hans skoðun sú að best væri að leiða málið til lykta og klára viðræðurnar svo það þvældist ekki fyrir. Hvenær komst hv. þingmaður að þeirri nýju niðurstöðu? Varðandi EES-samninginn og það sem hv. þingmaður nefndi um hvort við eigum að berja í borðið og berjast fyrir tveggja stoða kerfinu held ég að við eigum að gera það. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum ekki gert nóg af því á síðastliðnum árum 

Frú forseti. Málið með makrílinn og sjávarútvegsmálin er að viðræður Íslands, Evrópusambandsins, Noregs, Rússlands og Færeyja um makrílinn er að sjálfsögðu ekki hluti af regluverki Evrópusambandsins. Það er ekki hluti af þessu svokallaða „acquis“, ekki hluti af því sem samið er um í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Að því leyti til eru málin óskyld og þess vegna hafa margir, eins og Barroso á téðum fundi, haldið nákvæmlega því sjónarmiði fram. Á hitt er að líta, sem ég hygg að hæstv. utanríkisráðherra hafi líka sagt, að málin tengjast huglægt og makrílmálið svífur dálítið yfir vatni. Við hv. þingmenn höfum upplifað það á fundum sem við höfum átt með þingmönnum, sem hafa komið hingað eða við hitt erlendis og rætt þau mál við, að formlega séð séu málin ekki tengd en þau tengjast. Ég hef til dæmis eftir samtöl mín við kollega mína í norska Stórþinginu, líka í ýmsum Evrópuríkjum en ekki síst eftir samtöl mín við Norðmenn, komist að þeirri niðurstöðu að makríldeilan verði ekki leyst á yfirstandandi kjörtímabili norska Stórþingsins, ekki fyrr en eftir myndun ríkisstjórnar þar í haust. Það er mín skoðun núna eftir samtöl við ýmsa á vettvangi Evrópusambandsins að það sé óraunsætt að reikna með að sjávarútvegsviðræðurnar þar klárist eða byrji í raun og veru fyrr en eftir lausn þessa máls. Það er mitt mat á stöðunni en mér gæti skjátlast í því. Varðandi tveggja stoða lausnina segir hv. þingmaður að hugur þeirra hafi verið við inngöngu í Evrópusambandið. Málið er að ferli EES-málsins hefur verið óbreytt árum saman. Var hugur 

Virðulegur forseti. Ég get alla vega sagt að þegar ég kom sem aðstoðarmaður utanríkisráðherra í utanríkisráðuneytið 2006 - og ég horfi hér á forvera minn í því starfi, Illuga Gunnarsson, sem hafði verið aðstoðarmaður utanríkisráðherra frá 2005 til 2006 og ég og hv. þingmaður höfum rætt þetta, - kom það mér mjög mikið á óvart þegar ég fór að sækja utanríkisráðherrafundi bæði í EFTA og EES varðandi EES-samstarfið hversu mikill velvilji var Evrópusambandsmegin gagnvart EES-samningnum. Ég hafði heyrt í utanríkisráðherrum, vissulega í ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks en við munum hverjir fóru með ráðuneyti utanríkismála á þeim tíma, við höfðum heyrt einmitt þessa möntru, eins og ég vil leyfa mér að kalla hana, um 

Frú forseti. Ég vil segja varðandi EES-málin að það er mín reynsla af því að hafa til dæmis verið í sameiginlegu EES-nefndinni í sex ár og formaður hennar í fjögur ár að á vettvangi þingmanna Evrópuþingsins sé áhugi á EES-samstarfinu takmarkaður. Það er það sama og ég veit að kollegar okkar í norska Stórþinginu og svissneska þinginu og Liechtenstein hafa upplifað á umliðnum árum. Það kann að hafa verið eitthvað öðruvísi fyrir einhverjum árum síðan en það er upplifun okkar núna að skortur sé á áhuga á því. Hitt er svo annað mál að ég er alveg sammála því að EES-samningurinn byggir á tveggja stoða lausn og annar aðilinn, samningsaðilinn, getur ekki ákveðið einhliða að ýta henni til hliðar, um það verður þá að semja. Ég er algjörlega sammála því að við eigum við að standa á því gagnvart Evrópusambandinu. Það breytir því þó ekki að 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að ég held að margt sé til í þeirri lýsingu sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gaf um ástæður þess að hægt gangi að semja við ESB eða öllu heldur að aðlaga íslenskt regluverk að hinu evrópska, meðal annars í sjávarútvegsmálum. Þess vegna held ég að það hafi ekki verið nein sérstök ákvörðun hjá ríkisstjórninni að horfast í augu við það og var reynt að gera meira úr þeirri ákvörðun en efni stóðu til. Ég held að hún hafi fyrst og síðast verið til heimabrúks innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. En látum það vera, það er allt skiljanlegt. Það sem ég vildi spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson um snýr að yfirlýsingu sem hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon gaf þegar við greiddum atkvæði um hvort sækja ætti um aðild að ESB eða ekki. Í þeirri atkvæðagreiðslu sagði hæstv. ráðherra, með leyfi virðulegs forseta: „Það tekur einnig til þess að áskilja okkur“ - það eru Vinstri grænir - „rétt til þess að slíta samningaviðræðum séu þær ekki að skila fullnægjandi árangri á hvaða stigi málsins sem er …“ Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé enn sammála þessum orðum, að þessi réttur sé til staðar og að honum eigi að beita. Ég vil einnig spyrja hvort skilja megi það þannig að ef samningaferlið verður látið ganga til enda þannig að hér komi samningur meti menn það svo, í það minnsta á þeim bænum, hjá Vinstri grænum, að náðst hafi fullnægjandi árangur í samningnum. Hvað er átt við með því? Ég hef skilið það þannig og það kom svo sem fram í fleiri ræðum í umræðunni á þessum tíma, það kom fram hjá hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni og líka hæstv. þáverandi ráðherra Jóni Bjarnasyni, að byrja ætti á samningum um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál og ef ekki næðust þar fullnægjandi 

Frú forseti. Það er rétt að þessum viðhorfum var lýst í atkvæðagreiðslu um málið í júlí 2009 af hálfu formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og ég hygg að við þingmenn VG höfum öll verið sammála því og séum enn. Við höfum allan tímann áskilið okkur rétt hvað þetta varðar. Við höfum hins vegar mörg hver sagt að til þess að slíkt yrði yrðu að vera málefnalegar, efnislegar ástæður fyrir því að segja: Hingað og ekki lengra. Til dæmis ef við værum strand í einhverjum viðræðum um sjávarútvegsmál eða aðra kafla að því er varðar þá meginhagsmuni sem lýst er í samþykkt Alþingis frá 2009. Þannig hef ég litið á málið. Þangað erum við ekki komin. Varðandi sjávarútvegsmálin erum við ekki komin af stað, því miður. Það er rétt hjá hv. þingmanni að viðhorf margra var að það ætti að byrja að minnsta kosti með nokkra kafla samhliða, bæði þá sem menn kölluðu þunga og léttari. Það varð ekki niðurstaðan og ástæðuna þekkjum við. Hún stafar af því að rýnivinnan, samanburður á löggjöfinni, varð flóknari og tímafrekari í þessum málaflokkum, sérstaklega á sviði landbúnaðar þar sem löggjöfin er mjög ólík. Það tók einfaldlega lengri tíma og það er skaði. Þannig að við höfum áskilið okkur rétt hvað þetta snertir. Ég hef síðan sagt ítrekað um samningsniðurstöðuna að ég lít svo á að ákvörðun um þetta mál sé í höndum íslensku þjóðarinnar og ég tel ákjósanlegt að hún hafi í höndunum samningsniðurstöðu. Það þýðir ekki að ég sé sáttur við hana eða segi: Já, þetta er svo frábær samningsniðurstaða að við eigum að ganga í Evrópusambandið. Það er ekki samasemmerki þar á milli og af hverju ætti það að vera? Vegna þess að ef það væri þannig þyrfti ekkert að spyrja þjóðina.

Virðulegi forseti. Ég skildi hv. þingmann þannig að lagt væri mat á það hvort um væri að ræða ásættanlegar niðurstöður. Það er nákvæmlega það sem menn gáfu sér í upphafi og er það sem formaður Vinstri grænna talaði um, hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon. Á hinn bóginn er sagt: Málið á alltaf að enda með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé ekki alveg hvernig þetta getur farið saman, að menn geti lagt það mat á samningsniðurstöðuna að hún sé ásættanleg og þar af leiðandi sé hægt að klára samningana en um leið sagt að hún sé ekki ásættanleg. Það sem ég á við er þetta: Ef fram kemur að niðurstaðan og sá samningur sem er í boði, til dæmis hvað varðar sjávarútvegsmálin, sé bara eins og allir vita hvernig verður, óásættanlegur fyrir Ísland, er hugmyndin samt sem áður sú að halda áfram með samninginn? Þrátt fyrir að menn hafi einmitt lýst því yfir að þeir hafi rétt til að segja stopp og hingað og ekki lengra ef ekki næst ásættanleg niðurstaða.  
            

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég ítreka að við höfum áskilið okkur þennan rétt eins og ég gat um áðan. Að sjálfsögðu getur sú staða komið upp. Grundvöllurinn er auðvitað nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar þar sem meginhagsmunum okkar í einstökum málaflokkum er lýst. Það hlýtur að vera það veganesti sem íslensk stjórnvöld hafa fengið frá Alþingi.

Hvað ef það næst ekki?

Ef það næst ekki geta menn staðið frammi fyrir þeirri stöðu að vera strand með viðræðurnar. Þá lít ég svo á að það sé stjórnvalda að koma til Alþingis og segja: Við höfum ekki komist áfram með þetta mál í samræmi við það sem ályktun Alþingis kvað á um. Hvað skal nú gera? Eigum við að hætta viðræðunum eða vill Alþingi breyta samningsafstöðunni? Það verður að vera Alþingi sem tekur þá ákvörðun. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir skýrsluna út frá hans sjónarhorni. Hann er formaður hv. utanríkismálanefndar. Nú vil ég spyrja hann: Ef það næst mjög góður samningur, samningur eins og hv. þingmaður getur ímyndað sér hann bestan við Evrópusambandið, mun hann þá ráðleggja fólki að greiða atkvæði með þeim samningi í þjóðaratkvæðagreiðslu og mun hann sjálfur greiða atkvæði með þeim samningi og ganga í Evrópusambandið? Þá er önnur spurning til hv. þingmanns: Hafa náðst einhverjar varanlegar undanþágur í þeim ellefu köflum sem búið er að loka? Hafa Íslendingar náð einhverjum varanlegum undanþágum? Að síðustu vil ég fjalla um fríverslunarsamning við Kína. Í skýrslu utanríkisráðherra stendur, með leyfi frú forseta: „Fríverslunarviðræður á milli Íslands og Kína hófust í apríl 2007 og voru fjórar lotur haldnar fram á vor 2008. Viðræður lágu síðan niðri um nokkurt skeið af margvíslegum ástæðum en í heimsókn forsætisráðherra Kína til Íslands í apríl 2012 sammæltust þjóðirnar um að taka upp þráðinn að nýju og stefna á að ljúka viðræðum sem fyrst.“ Ein af þessum margvíslegu ástæðum er sennilega sú að Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu. Ef Ísland er aðili að Evrópusambandinu gerir það náttúrlega enga samninga við Kína. Utanríkisþjónusta í Kína er eflaust fjölmenn og mjög vel búin fólki og þeir átta sig vel á öllum alþjóðahreyfingum. Getur verið að áhugi Kínverja á því að vilja gera fríverslunarsamning við Ísland byggi á því að þeir viti að Ísland muni aldrei ganga í Evrópusambandið? Eða telja þeir sig vita að Ísland muni aldrei ganga í Evrópusambandið og allt það sem við erum að gera kosti bara peninga?

Frú forseti. Spurningin um afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu getur verið af ýmsum toga. Sumir hafa mjög bjargfasta sannfæringu í því máli, annaðhvort með eða móti aðild. Stór hluti þjóðarinnar hefur í könnunum látið í ljós það viðhorf að hann vilji vita hvað nákvæmlega felst í aðildinni með samningi og taka afstöðu á grundvelli þess. Þannig að einhverjir taka afstöðu til niðurstöðu í sjávarútvegsmálum, aðrir í landbúnaðarmálum, umhverfismálum og svo koll af kolli. Afstaða manna getur því verið mismunandi hvað þetta snertir. Mín afstaða er sú að hagsmunum okkar sé almennt betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Sú afstaða hefur ekki breyst. Ég tel það. Ég tel að okkur mundi farnast betur utan Evrópusambandsins en innan. Ég hef hins vegar allan tímann sagt að það eru líka kostir við aðild að Evrópusambandinu, ekki bara gallar. Ég hef metið gallana veigameiri en kostina, það hefur verið mín afstaða og er enn. Mun ég greiða atkvæði með góðum aðildarsamningi? Þetta er hypótetísk spurning en ég geng út frá því að ég muni greiða atkvæði gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu komi málið einhvern tímann til þjóðaratkvæðagreiðslu og spurningin þar um. Ég hef hins vegar líka sagt að ég vilji ljúka aðildarviðræðunum þannig að það sé aðildarsamningur á borðinu þegar þjóðin tekur af skarið. Það er mín afstaða. Svo ræddi þingmaðurinn sérstaklega fríverslunarsamning við Kína. Ég hef áður svarað þingmanninum hvað þetta atriði varðar. Ég tel að við hættum að sjálfsögðu ekki að reka utanríkisþjónustu okkar og utanríkisstefnu okkar þótt við séum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, þar með talið utanríkisviðskipti við aðrar þjóðir. Þannig að ég tel eðlilegt að við stöndum 

Frú forseti. Það vantaði reyndar svar við einni spurningu minni sem var hvort einhverjar varanlegar undanþágur hefðu náðst í þeim ellefu köflum sem búið er að loka. Nú er það þannig að hv. þingmaður er sennilega sömu skoðunar og meiri hluti þjóðarinnar að Ísland eigi ekkert erindi í Evrópusambandið. Hvers vegna í ósköpunum erum við þá að standa í öllum þessum kostnaði? Hvers vegna stöndum við í þessum kostnaði þegar loka þarf deildum á sjúkrahúsum, þegar vandræði eru með að borga fólki almennileg laun í heilbrigðisþjónustunni? Hvers vegna erum við að setja hundruð milljóna eða milljarða í aðildarumsóknina á þessum tíma? Varðandi Kína hef ég bent á hvað Kína sjálft metur, og ég held að utanríkisþjónusta Kína, sem er eflaust ekki illa mönnuð, hafi komist að því að Ísland muni aldrei ganga í Evrópusambandið. Hvers vegna erum við þá að þessu brölti?

Frú forseti. Hvers vegna erum við þá að þessu brölti ef ekki væri fyrir Kínverja? Það var það sem fólst í orðum hv. þingmanns. 

Eins og fleiri.

Frú forseti. Ég segi nú bara að mér finnst dálítið langsótt að setja málin upp svona. Kínverjar hafa áreiðanlega fína utanríkisþjónustu og kannski leyniþjónustu líka, hver veit, og hafa kannski komist að einhverri niðurstöðu um þetta en þeir munu ekki ráða því hvað við gerum í þessu efni. Ég er þeirrar skoðunar að aðild að Evrópusambandinu sé álitaefni sem hefur verið uppi í íslenskum stjórnmálum um langt skeið og ég vil að þjóðin taki af skarið í því. Ég treysti henni til þess og vil að hún geri það og ég vil að hún geri það á grundvelli aðildarsamnings. Það er mín persónulega sannfæring og skoðun. Þess vegna 

Frú forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, sem hann hefur skrifað og sett á blað fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og flutt Alþingi. Þegar við fjöllum um þessa skýrslu held ég að mjög mikilvægt sé að skoða hvaða stjórnsýslulegu stöðu hún hefur. Þótt hæstv. ráðherra sé þekktur fyrir að búa mál sitt í gamansaman og léttan tón, sem er bara vel, þá er Evrópusambandsumsóknin engu að síður stærsta mál sem Ísland hefur tekist á við á seinni árum, eins og hæstv. ráðherra rekur í skýrslunni. Þá getur verið nauðsynlegt hvað það alvarlega mál snertir, eins og ég vík hér að á eftir, að nota orðalag sem sumum getur fundist léttúðugt en er í sjálfu sér mjög pólitískt. Vegna umræðunnar sem hefur verið um það hvernig Evrópusambandsumsóknin varð til eða var afgreidd af hálfu þingsins þá er mjög mikilvægt að menn muni að Evrópusambandsumsókn var ekki kosningamál fyrir kosningarnar til Alþingis árið 2009. Þá voru efnahagsástæðurnar, hrun bankanna og hættuleg og erfið staða þar aðalmálið til að takast á við, en ekki Evrópusambandsumsókn. Mig minnir að bara einn flokkur hafi haft hana á stefnuskrá, Samfylkingin, og gerir það enn. Hún er svona eins og eins máls flokkur í eyðimörkinni hvað þetta varðar, nema þegar hún getur leitt aðra til fylgilags við sig. Evrópusambandsumsókn var ekki kosningamál og ég veit að minn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem ég bauð mig fram fyrir og hafði gert í meira en áratug, hafði einmitt lýst því yfir að hann stæði ekki að Evrópusambandsumsókn. Ég fylgdi stefnu míns flokks í þeim efnum eins og ég hafði einnig kynnt hana fyrir kjósendum á öllum undanförnum árum. Við skulum minnast þess líka að Vinstri hreyfingin – grænt framboð var á sínum tíma stofnuð til þess að berjast gegn umsókn og aðild að Evrópusambandinu. Þar greindi á milli Samfylkingar og Vinstri grænna í upphafi þegar þessir tveir flokkar voru stofnaðir. Mjög mikilvægt er að menn átti sig á því að þjóðin var ekkert spurð þegar Alþingi samþykkti umsókn með naumum meiri hluta og einstaka þingmenn voru með alls konar útúrsnúninga á hvaða forsendum þeir væru að styðja umsókn. Eins og allir vita þá var ég andvígur þessu og ég taldi þá að minnsta kosti að spyrja ætti þjóðina fyrst hvort hún vildi gerast aðili að Evrópusambandinu, áður en farið væri út í þessa vegferð. Það er tvískinnungur að halda að hægt sé að gera samning og bera hann undir þjóðina af ríkisstjórn og ráðherrum sem eru með skiptar skoðanir í málinu í grundvallaratriðum. Að mínu viti gengur það stjórnsýslulega alls ekki upp, því Evrópusambandið mun aldrei ljúka samningum í sjálfu sér. Það er Evrópusambandið sem hefur allt í hendi sér, stýrir vegferð og minnir okkur á að það var Ísland sem sótti um aðild að Evrópusambandinu en ekki Evrópusambandið sem sótti um aðild að Íslandi. Því stýra þeir þessari vegferð og hafa lagt áherslu á að þetta eru ekki samningar, þetta snýst um ferli. Það sem menn kalla samningaferli snýst um hversu hratt, vel, örugglega og trúverðuglega við getum innleitt lög og reglur Evrópusambandsins. Samningum lýkur ekki í einstökum köflum fyrr en Evrópusambandið er þess fullvisst að við verðum búin að innleiða lög og reglur Evrópusambandsins og uppfylla kröfur þess á aðildardegi. Því hefur hvað eftir annað verið lýst yfir. Þess vegna fer enginn samningur fyrir þjóðina til atkvæðagreiðslu sem ríkisstjórnin stendur ekki öll á bak við. Ég held að mjög mikilvægt sé að menn hætti öðrum leikaraskap, því að þó svo að einstakir ráðherrar vildu hafa þessa skoðun þá samþykkir Evrópusambandið ekki slíkt. Það hefur hvað eftir annað lagt áherslu á að í þessari umsókn ræður það ferðinni, við verðum að uppfylla kröfuna, og lagt áherslu á að við uppfyllum svokölluð Kaupmannahafnarviðmið í því. Annað séu eingöngu tímabundnir samningar og undanþágur. Einmitt er mjög mikilvægt að forsvarsmenn Evrópusambandsins hafa aldrei sagt að Ísland ætti möguleika á varanlegum undanþágum í neinu. Sérlausnir sem væru til einhvers tiltekins tíma gætu verið og eru í boði, en þær eru háðar því að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og Evrópuþingið geta með einföldum meiri hluta afnumið þessar sérlausnir ef út í það er farið. Þær standa ekki betur en svo og það er þessi alvarleiki sem við þurfum að gera okkur grein fyrir. Þegar við sækjum um aðild að Evrópusambandinu þá erum við að sækja um til að komast inn en ekki til þess að kíkja í pakkann. Nú þykjast menn hafa gert hlé á þessu aðildarferli. Ég lagði fram og stóð að tillögu í hv. utanríkismálanefnd um að gert yrði hlé á viðræðunum og borið undir þjóðina hvort hún vildi sækja um aðild eða ekki. Meiri hluti utanríkismálanefndar, meðan ég átti sæti þar, var þeirrar skoðunar. Við stóðum að tillögu í nefndinni en þá þorðu ríkisstjórnarflokkarnir ekki að láta slíkt mál koma inn í þing og fannst betra að víkja mér úr utanríkismálanefnd. Það var nú allur kjarkurinn, en þingið á þennan rétt og á að mínu viti að fá að fjalla um málið. Þar með var ekki sagt að búið væri að samþykkja það sem slíkt, en að koma í veg fyrir að málið færi frá nefndinni inn í þingið með slíkum bellibrögðum og bolabrögðum var náttúrlega afar ólýðræðislegt og var kannski spegill fyrir þann ótta og hræðslu sem menn hafa í þessu máli og hvernig það er rekið. Frú forseti. Það eru ákveðin atriði í þessari skýrslu sem ég hefði viljað koma beint að. Ég vil víkja að landbúnaðarkaflanum og þeim viðræðum sem þar eru í gangi. Þar er sagt að einhver heimabundin tregða hafi verið á framkvæmd í umsóknarferlinu í landbúnaðinum og þá vísað væntanlega til mín sem ráðherra. Ég vil mótmæla því alveg. Þrátt fyrir að ég væri andvígur umsókninni og því hvernig að henni var staðið, þá vann ég sem ráðherra og starfslið ráðuneytisins af fullum heilindum að því máli, varðandi upplýsingaöflun, gerð rýniskýrslu og annað þvíumlíkt. Þegar það svar kom svo frá Evrópusambandinu um að þess sé krafist að Ísland hefji aðlögun á íslenskum landbúnaði að kerfi og lögum og reglum Evrópusambandsins innan þess aðildarferlistíma sem var í gangi og að ráðherrann yrði að leggja fram tímasetta áætlun um aðlögun þannig að bæði lög og regluverk væri tilbúið stofnanakerfið væri tilbúið á aðildardegi, þá sagði ég stopp. Ég sagði: Bíddu við, það fólst ekki í umsókninni af minni hálfu, ekki heldur af Alþingis hálfu eða greinargerð Alþingis, að við ættum að hefja beina aðlögun. Það fólst ekki í þessari umsókn og því sendi ég svar út og sagði: Það verður ekki hafin nein aðlögun að Evrópusambandinu varðandi landbúnað og stofnanir þess. Við treystum okkar kerfi hins vegar til þess að gera það innan ekki svo langs tíma ef aðildarumsóknin verður samþykkt. Þetta féllst Evrópusambandið ekki á og setti á opnunarskilmála, ekki aðeins á landbúnaðinn heldur líka á kaflann sem laut að dreifbýlismálum sem heyrði ekki undir mig sem ráðherra, 

Forseti biður hv. þingmann um að virða tímamörkin.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Nú er það svo að hv. þingmaður sat í ríkisstjórn fyrir hönd Vinstri grænna og var eitt sinn í þeim þingflokki, eins og hann fór vel yfir. Það er einnig svo að fyrir síðustu alþingiskosningar sagði formaður Vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon, að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu. Eftir kosningar var strax farið í að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Einnig var sagt að ekki ætti að ráðast í aðlögun á íslensku regluverki. Hv. þingmanni var hent út úr ráðuneytinu vegna þess að hann vildi ekki ráðast í aðlögun. Hæstv. atvinnuvegaráðherra, formaður Vinstri grænna, tók við ráðuneytinu og réðst einmitt í þá aðlögun sem hv. þingmaður fór svo vel yfir. Síðan er gert hlé á viðræðum. Hv. þingmanni er hent út úr utanríkismálanefnd vegna þess að gera átti raunverulegt hlé á viðræðum. Allur þessi farsi fram og til baka, eftirgjöf hægri, vinstri. Er hægt að treysta því að Vinstri grænir, jafnvel þótt fram komi einhver ályktun á þeirra flokksþingi 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að umsókn um aðild að Evrópusambandinu fór í gang þvert á stefnu VG og einnig tel ég að velflestir þingmenn hafi einmitt talað mjög afdráttarlaust í þeim málum í aðdraganda kosninga, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason. Eins og hv. þingmaður rakti þá var þetta eitt stærsta mál VG og eitt af stofnmálum flokksins á sínum tíma. Það að við erum búin að vera hér í nærri fjögur ár með Evrópusambandsumsókn í gangi og verja til þess milljörðum króna - hún er líka opin til næstu ára því að í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og áfram er ráðgert að veita milljarða króna áfram í Evrópusambandsumsókn. Ég verð bara að segja, af því að hv. þingmaður spyr, nei, verkin verða að tala. Orð eða yfirlýsingar í þessum 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk og þreytist seint á að hvetja menn til að gera það, enda ber þeim.

Frú forseti. Það hlé sem var gert núna á viðræðunum við Evrópusambandið byggist á því að halda á áfram allri vinnu við umsóknina. Það á að halda áfram með þá kafla sem eru opnir. Maður heyrir það innan úr utanríkisráðuneytinu að hlegið sé að þessu hléi og að menn séu að gantast með að nú sé slegið hægar á lyklaborðið og flugvélarnar til Brussel fljúgi hægar. Eins og allir vita stóð ekki til að opna neina nýja kafla núna að vorinu til, þannig að í rauninni er þetta hlé sýndarleikur einn. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað hann telji að Vinstri grænir þurfi að gera til þess að öðlast trúverðugleika í þessu máli. Það liggur ljóst fyrir að fólk treystir því ekki sem forusta flokksins segir. Svikin eru svo mikil í þessu máli. Hvað þarf VG að gera? Dugar það sýndarhlé sem sett var af hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. atvinnuvegaráðherra 

Frú forseti. Menn tala um sýndarhlé. Ég verð að segja að staðan er kannski sú núna skömmu fyrir kosningar að ríkisstjórnin hefur ekki svo marga möguleika á að keyra ákveðna þætti áfram. Ljóst er að sjávarútvegurinn er stopp vegna makrílmálsins. Ég tel reyndar að við hefðum átt að gefa út makrílkvótann okkar fyrr en var gert, við hefðum átt að vera á undan Evrópusambandinu og Noregi. Varðandi landbúnaðarmálin, hver fer í kosningar hér úti um sveitir og ætlar að predika nýjan samning í landbúnaðarmálum þar sem allt er gefið eftir? Það er allt á fullu og við sjáum að vinna er í ráðuneytum og stofnunum við að undirbúa stofnanauppbygginguna í landbúnaði undir inngöngu, að því ég best veit. Það eru haldnir fundir, var ekki Timo Sumo sendiherra að boða til bæði opins fundar og lokaðs fundar á Akureyri um aðildarferlið og 

Virðulegi forseti,. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var upplýsandi. Hv. þingmaður hefur auðvitað komið mjög mikið að málinu og verið virkur þátttakandi í því samningaferli sem ráðherra mjög mikilvægra málaflokka. Þegar við förum yfir landbúnaðarkaflann sérstaklega finnst mér blasa við að í raun og veru er ekki um neitt að semja vegna þess að staðan er svo klár. Þar höfum við annars vegar íslenskt landbúnaðarkerfi og hins vegar evrópska landbúnaðarkerfið og þau eru algjörlega ósamrýmanleg. Það er því alveg ljóst mál að ef við erum aðilar að Evrópusambandinu hljótum við að þurfa að taka upp landbúnaðarkerfi Evrópusambandsins, þannig hlýtur það að vera. Þá spyr ég: Er um nokkuð að semja? Ég vil spyrja hv. þingmann að því. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann sem hefur fylgt sjónarmiðum sínum í þeim efnum mjög fast eftir: Hefur orðið breyting á eftir að hann fór úr ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Hefur verið slegið undan að einhverju leyti? Hv. þingmaður kom fram og tók til dæmis undir varnarlínur Bændasamtakanna, hefur hv. þingmaður orðið var við að 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að í Evrópusambandsumsókn er í rauninni ekkert sem heitir, annaðhvort bara tekur maður pakkann eða er ekki með. Ég lagði til, og fleiri voru reyndar þeirrar skoðunar, að í byrjun ferlisins sæktum við beint um undanþágu fyrir landbúnaðarkaflann í heild þannig að landbúnaðurinn sem slíkur væri undanþeginn í þeim efnum. Hann er svo frábrugðinn því sem er í Evrópuríkjunum að það hefði verið í hæsta máta eðlilegt. Það hefði ég viljað gera en það var ekki gert. Það er því í raun alveg hárrétt, það er ekkert um að aðlaga sig að kerfi Evrópusambandsins enda hefur Evrópusambandið sett kröfuna í þeim efnum skýrt fram. Jú, hv. þingmaður, ég var settur út úr ráðuneytinu á sínum tíma vegna þess að ég vildi ekki gefa eftir. Ég vildi ekki gefa eftir í matvælalöggjöfinni, ég vildi ekki leyfa frjálsan innflutning á hráu og ófrosnu kjöti. Ég vildi ekki leyfa innflutning á lifandi dýrum. Ég vildi ekki aðlaga íslenskt landbúnaðarkerfi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar og afstöðu hans í málinu, hún er skýr. En nú hefur orðið breyting á. Hv. þingmaður er ekki lengur í ríkisstjórninni, hann er reyndar ekki lengur í þingflokki VG þótt hann sé enn þá í VG. Þá vil ég spyrja: Hefur hv. þingmaður orðið var við að samningsafstaðan, sú nálgun á málinu sem hann barðist fyrir á sínum tíma þegar hann var í ríkisstjórn, hafi breyst? Eru aðrar áherslur? Er verið að nálgast samningsmarkmiðin með einhverjum öðrum hætti? Ég vil líka spyrja hv. þingmann: Voru sett fram einhver drög að samningsmarkmiðum til dæmis meðan hann var í stóli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Ég vil líka inna hann eftir því hvernig hann hafi orðið var við að unnið sé að undirbúningi samningsmarkmiða Íslendinga. Er gert ráð fyrir því að við aðlögum okkur smám saman að hinni nýju löggjöf, sem yrði þá auðvitað að taka gildi frá fyrsta degi, eða er enn þá verið að halda sig við að fá klára undanþágu frá 

Frú forseti. Ég vil minnast þess að Evrópusambandið gat þess sérstaklega í árlegri skýrslu sinni til þingsins um samningaviðræðurnar við Íslendinga að það fagnaði ráðherraskiptunum sem urðu um áramótin og vonaðist til að samningaviðræður og aðildarferlið gæti núna gengið sem best fyrir sig, þannig að þeir höfðu greinilega afstöðu í málinu. Það er alveg hárrétt að ég setti fram skilyrði og þau voru einmitt skilyrði Bændasamtakanna. Ég kynnti þau og lagði fram í ríkisstjórn sem grunnsamningsafstöðu og grunnsamningskröfu af hálfu Íslendinga. Við það voru ekki gerðar athugasemdir þar og í framhaldi af því var Bændasamtökunum sent það bréf. Síðan þekkjum við það að í allt sumar hefur verið tekist á um dýraheilbrigðiskaflann, um það að textinn sem kom frá samninganefndinni - og við verðum að athuga það að vinnan er á ábyrgð ráðherra, 

Það eru alltaf fjörsprettir í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar og voru það líka þegar hann var í ríkisstjórninni. Ég verð samt að segja það algjörlega skýrt hér um þær varnarlínur sem Bændasamtökin hafa sett fram, tekið hefur verið undir það allt í þeirri vinnu sem hefur verið gerð utan eitt, afnám tollverndar. Það eru farnar aðrar leiðir í því, en þar er verið að fara algjörlega eftir því sem segir í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Þar er það þrítekið að ein af afleiðingum inngöngu sé afnám tollverndar. Hitt er svo því miður rangt hjá hv. þingmanni að honum hafi borist bréf frá Evrópusambandinu um að það þyrfti tímasetta áætlun um aðlögun. Svo var ekki. Eitt af því sem við náðum fram, meiri háttar sigur í þessum viðræðum, er að það verður ekki um neina aðlögun að ræða, það þarf ekki að breyta reglum, lögum eða stofnunum fyrir aðild.

Herra forseti. Það er svo sem von að hæstv. utanríkisráðherra sé farinn að ryðga í þeim málum en í bréfi frá Evrópusambandinu sem fylgdi þessu var einmitt svona spurning, með leyfi forseta: „Hvenær og hvernig ætlar Ísland að aðlaga sinn lagaramma hvað varðar lögbært stjórnvald, forsendu faggildingar, stofnunar greiðslustofu, tilnefningar vottunaraðila?“ Í öðru lagi: „Hver er í dag staða mála varðandi stofnun greiðslustofu og hvaða stofnun, ráðgerð, mönnun og nauðsynleg þjálfun verður orðin tilbúin á aðildardegi?“ Þarna var sett fram bein krafa og þetta er sett fram sem opnunarskilmálarnir fyrir landbúnaðarkaflann. Ég leyfi mér því aftur að vitna til þeirra orða sem ég sagði áðan, af því að hæstv. utanríkisráðherra hefur gleymt þeim. Í textanum segir beint: „Því er brýnt að biðja Ísland um að kynna áætlun og leiðbeinandi tímasetta áætlun sem lýsir því hvernig mætt verði öllum kröfum Evrópusambandsins  Síðan er það tíundað nánar, 

Herra forseti. Eins og þeir vestfirsku galdramenn sem hv. þingmaður er sprottinn af er hann meistari blekkinganna. Hann gleymdi að geta þess að í bréfinu kemur fram að beðið er um tímasetta áætlun frá þeim degi sem íslenska þjóðin hefur goldið jáyrði og þar af leiðandi samþykkt inngöngu í Evrópusambandið fram að fullgildingu, þ.e. þess dags þegar Ísland yrði aðili að sambandinu. Með öðrum orðum, hin tímasetta áætlun átti að sýna fram á hvernig Íslendingar ætluðu sér að hrinda í framkvæmd þeim breytingum sem um semdist eftir að þjóðin hefði sagt já og fram að því að aðild tæki gildi. Það er ekkert að því. Ekki bara það heldur var það svo að það var samkvæmt sérstakri samþykkt ríkisstjórnarinnar að heimila samningahópnum um landbúnað að gefa slíka yfirlýsingu og yfirlýsing hv. þingmanns liggur fyrir um að samningahópurinn eða formaður hans hafi ekki farið ekki út fyrir umboðið sem hann hafði þegar hann gerði það.

Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi kaflann um dýraheilbrigði og það sem tekist var á um þar. Það var meðal annars tekist á um að það stæði skýrt orðað að óheimilt væri að flytja inn hrátt, ófrosið kjöt, eins og er í núgildandi matvælalögum. Ég mun koma að þeim kafla í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra í seinni ræðu minni. Þar var tekist á um þetta og líka um það hvort við færum með samningsumboðið gagnvart Alþjóðaviðskiptastofnuninni í þeim efnum, sem er einnig gríðarlega mikilvægt. Hitt er alveg rétt um tollana í landbúnaði að það er sett fram sem eitt af grundvallaratriðum og meginatriðum varðandi umgjörð landbúnaðar í greinargerð með þingsályktunartillögunni um aðild. Þess vegna lagði ég áherslu á að fengið væri svar um hvort landbúnaðurinn fengi að halda tollvernd sinni eða ekki, 

Forseti minnir á ræðutímann sem er ein mínúta í þessum andsvörum.

Herra forseti. Það hefur komið fram í máli ræðumanna fyrr í dag, m.a. hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, að það sé skoðun hans að sjávarútvegskaflinn verði ekki opnaður og sjávarútvegurinn ekki ræddur fyrr en makríldeilan hefur verið leyst. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því. Með fullri virðingu hefur sennilega engum öðrum hv. þingmanni eða hæstv. þáverandi ráðherra verið legið það meira á hálsi að hafa tafið fyrir og flækst fyrir í þessum aðildarviðræðum en einmitt hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Nú er það þannig ef mig misminnir ekki að hv. þingmaður hefur verið utan ríkisstjórnar í rúmt ár og enn bólar ekkert á samningskaflanum um sjávarútveginn. Getur hv. þingmaður 

Herra forseti. Ég held að ástæðan sé sú að í sjálfu sér ber gríðarlega í milli þeirrar umgjarðar sem sjávarútvegurinn í Evrópusambandslöndunum býr við og umgjarðarinnar á Íslandi. Þar eru líka stærstu átökin um fullveldisframsalið. Hvaða flokkar hér vildu fara í kosningabaráttu nú með það uppi á borðinu að menn yrðu að gefa eftir fullveldið, að menn yrðu að gefa eftir sjálfsstjórnarréttindin á fiskveiðilögsögu landsins? Það mundi enginn þora það. Þess vegna er sá kafli settur eins og hann er. Að mínu mati ætti sjávarútvegurinn einn að vera næg forsenda fyrir því að menn hefðu aldrei hafið þessa vegferð því að sjávarútvegurinn okkar, auðlindin í fiskveiðilögsögunni í sjónum, er eitt af grundvallaratriðum fyrir atvinnu, efnahag og sjálfstæði þjóðarinnar og um það má aldrei véla. Makríllinn er blessunarlega á ferðinni þarna, alveg eins og í Noregi, en menn héldu að það hefði verið makríllinn við Noreg 

Hæstv. forseti. Er það þá þannig að það er ekki hv. þingmaður sem hefur þvælst fyrir allan tímann heldur makríllinn? Mér er alla vega spurn af hverju aðildarferlið tók ekki kipp eftir að hv. þingmaður lét af ráðherradómi vegna þess að það komu ásakanir úr báðum flokkum, frá þáverandi flokksfélögum hv. þingmanns, um að hv. þingmaður hafi verið að tefja fyrir sjávarútvegskaflanum en ekki síður fyrir landbúnaðarkaflanum. Nú hefur verið gert hlé, sýndarhlé, mundi ég segja. Menn áttuðu sig á því að þetta var ekki að fara eitt né neitt og samfylkingarþingmennirnir hafa meira að segja viðurkennt það, og hæstv. utanríkisráðherra, að eina leiðin til að bjarga umsókninni frá bráðum dauða núna væri að koma henni í var. Hvað er það, hv. þingmaður, 

Herra forseti. Það er náttúrlega alveg ljóst að það var ágreiningur um aðlögunarferlið, hversu hratt ætti að fara í aðlögunina og hvernig. Ég hafnaði því algjörlega að við færum í aðlögun.

Það gerði ég líka.

Já, það var nú býsna loðið og skilgreiningaratriði.

Nei. Algjörlega skýrt.

Hins vegar má utanríkisráðherra eiga það að hann talaði yfirleitt hreint út. Hann var fylgjandi aðild að Evrópusambandinu en aðrir ráðherrar, og þar á meðal minn ráðherra, talaði ekki svo skýrt,  Það var því deila um hvað ætti að gefa mikið eftir strax í upphafi og alltaf í landbúnaðarmálum, það er alveg hárrétt. Þannig var það líka í sjávarútvegsmálum. Ég var svo heppinn að gefa út makrílkvótann daginn sem ég var látinn víkja úr ráðherrastól og batt þar með ríkisstjórnina áfram til næsta árs því að enginn þorir að lækka makrílkvótann á tímabilinu, en ég vissi, og það var alveg rökstudd ákvörðun, að það mundi 

Virðulegur forseti. Full ástæða er til að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem hér er lögð fram og kannski ekki síst fyrir orðfærið í formála hans og litríka íslenska tungu sem þar er að finna og einnig þá áherslu sem ráðherra leggur á málefni norðurslóða og þau tækifæri sem við Íslendingar eigum í þróuninni þar. Engum blöðum er um það að fletta að þar eru gríðarlega mikil tækifæri að opnast, í olíuvinnslunni, sem við Íslendingar þekkjum nú orðið lítið eitt til, í námuvinnslu og í talsverðum tækifærum í flutningum. En á norðurslóðum eru ekki aðeins tækifæri, þar eru líka ýmsar ógnir. Það er mikilvægt að við vinnum áfram með þeim ríkjum sem aðild eiga að Norðurskautsráðinu - ráðherrann hefur unnið ötullega að því og er ástæða til að þakka það - að því meðal annars að huga að hættum sem geta steðjað að í höfunum í kringum okkur með aukinni umferð, auknum flutningi á efnum sem spillt geta umhverfinu og skapað okkur ýmiss konar hættu, hvort sem það er tengt vinnslu og flutningi á úraníum fyrir austan okkur, flutningi til og frá olíuborpöllum eða farmflutningum austur- eða vesturleiðina norður um eða beint yfir norðurskautið. Þar hefur sem betur fer náðst samningur á milli ríkjanna um verkaskiptingu þegar kemur að björgun og mengunarslysum á þessum gríðarlega stóru hafsvæðum en enn vantar mikið upp á að nægilega öflugur viðbúnaður sé þar miðað við þær miklu breytingar, miklu umferð og miklu hættur sem geta stafað af því og það fyrir fiskveiðiþjóð eins og okkur sem byggir afkomu sína á því að ástandið í höfunum í kringum okkur sé heilbrigt og gott. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál, eitt mengunarslys í höfunum í kringum okkur er einhver sú mesta ógn sem að öryggi landsins getur stafað. Á norðurskautinu eru dæmi um bæði ógnanir og tækifæri sem liggja í framtíðinni á næstu áratugum og það er sömuleiðis sá mikli vöxtur sem er í löndum á borð við Kína og Indland á hinum nýju mörkuðum þar sem hagvöxtur er hvað mestur í heiminum og því ástæða til að þakka fyrir þá vinnu sem unnin hefur verið við gerð fríverslunarsamninga í gegnum EFTA við Indland og einnig þá vinnu sem lögð hefur verið í fríverslunarsamning við Kína. Þar í eru líkt og á norðurslóðum gríðarlega mikil viðskiptatækifæri sem geta opnast fyrir íslenska þjóð en ástæða er til að undirstrika það í þessari umræðu að það eru ekki aðeins tækifæri sem í því felast. Þar eru líkt og í flestu öðru líka verulegar ógnanir á ferð og mikilvægt er að ríkrar varúðar sé gætt í samningum fyrir lítið ríki eins og Ísland, 320 þús. manns, við efnahagslegt stórveldi eins og Kína með 1,2 milljarða manna og ástæða til að þakka að í þeim viðræðum hefur verið lögð áhersla á varúðarsjónarmið, meðal annars þegar kemur að flutningi vinnuafls á milli svæðanna. Augljósar hættur felast í því ef þær girðingar yrðu almennt opnaðar og rík ástæða til að gæta að slíkum og öðrum varúðarsjónarmiðum í þeirri samningagerð allri. Í núinu er makrílmálið hins vegar hvað brýnasta hagsmunamálið fyrir okkur til skemmri tíma í utanríkismálum og er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að skammtímasjónarmið viðsemjenda okkar í því og það hversu allt of langt þeir hafa gengið í veiðum sínum á stofninum eftir að hann hefur breytt göngumynstri sínu geti leitt til ofveiði sem bitni á stofninum og þar af leiðandi á afkomu allra sem byggja nú á greininni og meðal annars geti leitt af því áföll fyrir okkur hér á Íslandi. Það er þess vegna ákaflega brýnt fyrir okkar efnahagslegu hagsmuni - við höfum sem betur fer notið góðs af göngu makríls hingað - að ná samningum um skiptingu á þeim stofni sem allra fyrst þó að auðvitað verði að horfa á það mál með raunsæi og kannski ekki ástæða til að ætla að hreyfa mikið samningum í þeim efnum fyrr en að loknum kosningum í grannríki okkar Noregi nú á hausti komanda. En þeim mun mikilvægara er að þegar skriður kemst á þessar viðræður takist að ljúka þeim fljótt og vel. Þessi deila hefur líka staðið í vegi fyrir stærsta utanríkismáli okkar Íslendinga, þ.e. aðildarviðræðunum við Evrópusambandið, og er meginástæða þess að ekki hefur mátt ljúka þeim á þessu kjörtímabili eins og ýmsir höfðu bundið vonir við. Ekki var hægt að sjá það fyrir þegar þær viðræður hófust að þessar deilur mundu rísa og engin ástæða til að horfast ekki í augu við það að hér fara hagsmunir ekki saman. Íslendingar eiga það mikla efnahagslega hagsmuni undir makrílmálinu að full ástæða er til að taka þann tíma sem þarf til að leiða þær deilur til lykta áður en lengra er haldið í viðræðum í sjávarútvegsmálum enda fullkomlega óraunhæft að fara áfram í viðræðum um þær fyrr en lyktir eru fengnar í þessa miklu hagsmunadeilu aðila. Það breytir því ekki að það er gríðarlega mikilvægt fyrir íslenska þjóðarhagsmuni að ljúka aðildarviðræðunum og það er ljóst að það er ríkur vilji almennings á Íslandi til að þeim viðræðum verði lokið þannig að í þessu mikla deilumáli megi leggja fullbúinn samning í dóm þjóðarinnar og fá úr því skorið hvort vilji er til að ganga í sambandið eður ei. Engum blöðum er um það að fletta að dregið hefur úr stuðningi við inngöngu í bandalagið sjálft frá því sem var í hruninu. Það má eflaust rekja bæði til makríldeilunnar en einnig til ákveðinna erfiðleika sem uppi voru á evrusvæðinu vegna óábyrgra ríkisfjármála í einstökum Evrópuríkjum sem eiga sér langa sögu um efnahagslegan óstöðugleika og var sá vandi að ósekju tengdur sérstaklega við evruna. Það er hins vegar brýnna en orð fá lýst að þessum viðræðum megi að makríldeilunni leystri miða vel áfram og við fá lyktir í hana. Hér eigum við stöðu okkar í heiminum undir, sem ástæða er til að hafa nokkur orð um á eftir, en íslensk heimili eiga gríðarlega hagsmuni undir. Íslenskir neytendur og almenningur hefur notið margvíslegra réttarbóta í neytendarétti, í upplýsingalögum, í stjórnsýslu, samkeppnisrétti og öðrum slíkum þáttum sem hafa komið hingað send með faxtækinu frá Brussel á undanförnum árum en enn skortir á efnahagslegan stöðugleika og vaxtaumhverfi eins og gerist með siðmenntuðum þjóðum með skelfilegum tilkostnaði fyrir heimilin í landinu. Þau búa við hróplegt okur í þeim efnum öllum sem og í öðrum samanburði við öll Evrópuríki, algerlega óboðlegt nýjum kynslóðum að reisa hér bæði heimili og fyrirtæki í framtíðinni og gríðarlega brýnt að takast megi að brjótast út úr þeirri herkví sem efnahagsleg einangrun landsins er enda engin þjóð frjáls sem býr við gjaldeyrishöft eins og við Íslendingar gerum með þeim alvarlegu afleiðingum sem það hefur fyrir atvinnulíf, hagvöxt og lífskjör í landinu til lengri tíma. Um leið er staða okkar í Evrópska efnahagssvæðinu æ meira áhyggjuefni. Það var kallað tveggja stoða samstarf hér áðan af hv. formanni utanríkismálanefndar en auðvitað er ekki um að ræða tvær stoðir. Það er annars vegar ein stoð og hins vegar einn dvergur sem hefur sífellt farið minnkandi eftir því sem liðið hefur á samstarfið. Það er alveg ljóst að við munum í framtíðinni ekki aðeins þurfa að taka við löggjöf í gegnum faxtæki frá Brussel eins og forsætisráðherra Breta hefur lýst því heldur er sú þróun nú að hefjast að ef við ætlum ekki að verða aðilar að sambandinu þá þurfum við í ríkum mæli 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er staðreyndin sú að gríðarleg andstaða er við Evrópusambandsaðild úti í samfélaginu. Nýlegar kannanir sýna að innan við fjórðungur þjóðarinnar er fylgjandi aðild. Samfylkingin fór af stað með þetta mál eftir síðustu kosningar, fékk Vinstri græna til liðs við sig þvert á yfirlýsingar forustumanna flokksins fyrir síðustu alþingiskosningar - og hver hefur reyndin orðið? VG er að þurrkast út og það er alveg ljóst að yfirgnæfandi líkur eru á því að eftir næstu alþingiskosningar - þetta hafa menn eins og Egill Helgason ítrekað bent á í pistlum á vefsíðu sinni - verði meiri andstaða við Evrópusambandið hér á þingi og meira í samhljómi við það sem er úti í þjóðfélaginu. Ítrekaðar skoðanakannanir sýna líka að minni hluti er fyrir því að halda þessum viðræðum áfram. Flokkur sem ber nafnið Björt framtíð býður fram til Alþingis í vor og hefur það á stefnuskrá sinni, rétt eins og Samfylkingin, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Mörgum hefur fundist að kannski sé ekki mjög mikill munur á þessum tveimur stjórnmálahreyfingum. Báðar hafa þær á stefnuskrá sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Margir hafa velt því fyrir sér hver munurinn sé á þessum flokkum að öðru leyti eða hvort það hafi verið úthugsað bragð af hálfu Samfylkingarinnar að bjóða fram hliðarflokk undir nýju nafni og með nýtt merki en á sama grunni. Ég spyr hv. þingmann: Hver er í grunninn munurinn á stefnu þessara tveggja stjórnmálahreyfinga, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar, í öðrum málum en er varða þetta eina stóra mál Samfylkingarinnar, Evrópusambandsaðild?

Virðulegur forseti. Við skulum spyrja um afstöðu þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu um endanlegan samning og fá einfaldlega upp úr kössunum hvort hann hefur hlotið samþykki eða ekki. Ég ber engan kvíðboga fyrir því. Íslendingar eru upp til hópa skynsamt fólk sem metur hagsmuni og það verður deginum ljósara í hverju hagsmunir manna felast þegar málið liggur þannig á borðinu. Hvað varðar það sem gerist hér eftir kosningar þá er nú einfalt að fjalla um það því að enginn ábyrgur stjórnmálaflokkur, við þær aðstæður sem Ísland er í í dag, mun hætta viðræðum við Evrópusambandið að loknum kosningum. Hvað varðar stefnu Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar þá hefur mér yfirleitt þótt fara best á því að flokkar lýsi sjálfir sinni stefnu en geri kannski minna af því að lýsa stefnu annarra. Það er rétt að bæði Björt framtíð og Samfylkingin eru hlynnt því að ljúka viðræðum við Evrópusambandið. Ég held að við í Samfylkingunni séum kannski ívið meira en það. Við teljum að við getum náð niðurstöðu í þær viðræður sem sé svo ákjósanleg fyrir Ísland að hún muni hljóta samþykki meiri hluta þjóðarinnar og er full ástæða til að nota þetta tækifæri og þakka hæstv. utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, fyrir að hafa haldið á því verkefni jafn vel og hann hefur gert allt þetta kjörtímabil.

Virðulegi forseti. Ég hefði viljað að þjóðaratkvæðagreiðsla hefði farið fram um það hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Þá hefði legið ljóst fyrir hvort þjóðin væri tilbúin til að vera í þessum aðildarviðræðum. Raunin er sú að skoðanakannanir sýna að meiri hluti þjóðarinnar vill ekki vera í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og er mótfallinn aðild en það var einmitt flokkur hv. þingmanns sem lagðist alfarið gegn því að þjóðin yrði spurð að því hvort hún vildi sækja um aðild að Evrópusambandinu á sínum tíma. Ég á dálítið erfitt með að skilja hv. þingmann. Mér leikur forvitni á því að vita hvort hv. þingmaður meti það svo að einhver munur sé á þessum tveimur stjórnmálaflokkum, Samfylkingunni og Bjartri framtíð. Hv. þingmaður hlýtur að geta lýst skoðun sinni á því, hlýtur að geta lýst því hvort hann telji að einhver munur sé á þessum tveimur flokkum að öðru leyti. Hv. þingmaður segir að Samfylkingin sé líklega ívið meiri ESB-flokkur en Björt framtíð. Þá erum við að fá það staðfest hér að stóri bróðir, Samfylkingin, er ívið meiri ESB-flokkur enda er hún stærri í dag, enn þá, en litli bróðir, Björt framtíð, og það ýtir undir það sem menn hafa verið að tala um að Björt framtíð sé systurflokkur Samfylkingarinnar, eða dótturflokkur, ekki síst boðinn fram í þeim tilgangi að ná auknu fylgi. Sumir hafa talað um að þetta sé undirskálaframboð, að fylgið sem Samfylkingin er að tapa frá sér fari yfir til Bjartrar framtíðar og síðan verði undirskálin tekin eftir kosningar og því verði hellt aftur í kaffibollann og þá verði aftur til Samfylking. En miðað við skoðanakannanir held ég að menn hafi kannski ekki reiknað með því sem gæti verið að gerast, þ.e. að undirskálin væri að verða stærri en bollinn.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki tekið að mér að lýsa stefnu Bjartrar framtíðar í ræðustól Alþingis enda ekki í þeim ágæta flokki og ég tel að forsvarsmenn hans séu fullfærir um að lýsa sinni eigin stefnu hér, og hv. þingmaður verði bara að leita til þeirra um það. Þegar spurt er um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort fara eigi í viðræður þá er það út af fyrir sig sérkennileg og sennilega býsna einstök hugmynd sem má vissulega ræða í einhverju samhengi. Það er hins vegar og hefur verið mín afstaða að við þær aðstæður sem Ísland býr, einangrun og ósjálfstæði og miklar efnahagslegar hættur yfirvofandi, sé það skylda þjóðkjörinna fulltrúa þeirrar þjóðar að kanna til þrautar alla þá kosti sem landið á til að brjótast út úr þeirri geigvænlegu stöðu. Aðildarviðræður við Evrópusambandið eru viðleitni til þess og ég hef því litið svo á að það sé einfaldlega skylda allra ábyrgra stjórnmálamanna, við þær aðstæður sem lýðveldið Ísland býr við í dag, að fara í slíkar viðræður og ljúka þeim og leggja þær síðan fyrir þjóðina. Það er meðal annars á þeim grunni sem ég segi að enginn ábyrgur stjórnmálaflokkur muni slíta viðræðum við Evrópusambandið að loknum kosningum.

Virðulegur forseti. Mér þykir hv. þingmaður taka stórt upp í sig, ef ég má orða það svo. Hann lauk máli sínu með því að segja að enginn ábyrgur stjórnmálaflokkur muni slíta viðræðum við Evrópusambandið eftir kosningar. Þetta er sami maðurinn og kemur hingað oft og ítrekað, og gott ef hann gerði það ekki í ræðu sinni áðan, og talar um að lúta þjóðarvilja, hlusta á þjóðina, leyfa þjóðinni að ráða. Samt treystir hann ekki þjóðinni til að taka ákvörðun akkúrat á þessum tímapunkti. Hann treysti heldur ekki þjóðinni til að taka ákvörðun þegar sótt var um og ákveðið með bolabrögðum við atkvæðagreiðslu, eins og allir þekkja, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þá var hann ekki tilbúinn að spyrja þjóðina af því að þjóðin hefði örugglega ekki vit á því hvort sækja ætti um aðild eða ekki. Síðan heldur þessi sami hv. þingmaður því fram að kannanir sýni að meiri hluti þjóðarinnar vilji halda áfram viðræðum. Ég vil bara upplýsa hv. þingmann um að síðustu kannanir benda þvert á móti til hins gagnstæða. Samkvæmt könnunum vill meiri hluti íslensku þjóðarinnar annaðhvort leggja viðræðurnar til hliðar eða slíta þeim. Þá er alveg sama þótt hv. þingmaður segi það hér aftur og aftur og Fréttablaðið reyni að snúa út úr með villandi fyrirsögnum, þetta er niðurstaða þessara kannana sem styst er síðan að hafa birst um þetta mál. Ég spyr hv. þingmann: Hvað þarf til til að þingmaðurinn fari að hlusta á þjóðarvilja? Hvað þarf að gerast til að þingmaðurinn átti sig á því að skoðanir varðandi þetta mál hafa breyst? 

Virðulegur forseti. Auðvitað er full ástæða til þess að fara að vilja þjóðarinnar þegar sá vilji liggur fyrir. Það eigum við alltaf að gera, þess vegna hvet ég til að mynda hv. þingmann til að fara að framkomnum vilja þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu hinn 20. október sl. um að gera ýmsar efnislegar breytingar á stjórnarskrá Íslands en fara ekki hér með málþófi gegn þeirri niðurstöðu í löglega haldinni þjóðaratkvæðagreiðslu og koma síðan með svona tvískinnungi, vil ég leyfa mér að segja, og halda því fram að hún vilji almennt fara að vilja þjóðarinnar og vísa til þess að það eigi að fara eftir einstökum skoðanakönnunum, þá væntanlega frá einni viku til annarrar, eða hvernig á að skilja þetta? 
             Ég geri enga athugasemd við það að hætta þessum viðræðum ef hér færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem niðurstaðan yrði sú að þjóðin ákvæði það í allsherjaratkvæðagreiðslu. Þá mundu menn auðvitað hætta þessum viðræðum. Ég tel hins vegar fremur skynsamlega afstöðu hjá til að mynda breska forsætisráðherranum, svo við tökum mann af þeim kanti stjórnmálanna og flokk sem hv. þingmaður hefur oft talið sig eiga ýmislegt sameiginlegt með, að það sé einfaldlega rétt að leggja þessi stóru og flóknu viðfangsefni í dóm þjóðar sinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Til þess er þó mikilvægt að taka annars vegar góðan tíma og hins vegar að vinna samningsniðurstöðu á þeim tíma til að leggja fyrir þjóðina þannig að hægt sé að velja milli skýrra kosta. Ég held að það sé mikilvægt í þjóðaratkvæðagreiðslum almennt.

Virðulegi forseti. Það kemur úr hörðustu átt þegar hv. þingmaður segir í lok andsvars síns að það þurfi að leggja fyrir skýra valkosti en hann byrjaði andsvarið á að tala um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem haldin var hérna 20. október. Það er óvart þannig að þar voru einmitt ekki skýrir valkostir og það var ein stór skoðanakönnun, mjög kostnaðarsöm, en sú skoðanakönnun var heldur ekki bindandi. Við lýstum okkur óbundin af þeirri niðurstöðu, einmitt vegna þess hversu óskýrir valkostirnir voru. Það er markleysi sem kom upp úr þeim kjörkössum og túlkunarvandi varð ofan á eins og séð var fyrir. Þetta er bara svo einfalt í mínum huga. Hv. þingmaður víkur sér undan því að svara spurningunum: Við hvað er hann hræddur? Af hverju treystir hann ekki íslenskri þjóð til að taka afstöðu til spurningarinnar: Vilt þú halda viðræðum við Evrópusambandið áfram? Það væri jafnvel hægt að hafa valkostina skýrari: Vilt þú að Ísland gangi í Evrópusambandið? Það er mjög auðvelt að segja annaðhvort já eða nei við þeirri spurningu. Það er hægt að hafa spurningarnar mjög skýrar. Ég væri til í að setjast niður með hv. þingmanni og finna út úr því. Spurningin er bara þessi: Af hverju á að hlusta á þjóðarviljann í einu máli en ekki öðrum? Við hvað er hv. þingmaður hræddur? Ég vil fá svar við þeirri spurningu vegna þess að það hefur ekki komið. Þangað til þýðir ekki fyrir hv. þingmann að tosa og teygja einhverjar skoðanakannanir og segja það nógu oft til að hann haldi að fólk fari að trúa því að það sé ljóst af þjóðarvilja að fólk vilji 

Virðulegur forseti. Í þeim efnum sem eru til umræðu er sá hv. þingmaður sem hér stendur ekki hræddur við neitt, sannarlega ekki nokkurn skapaðan hlut, enda hygg ég að það sé að verða heilt ár síðan ég ljáði máls á því að leggja spurningu sem þessa fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel það þó ekki skynsamlegt eða neitt forgangsmál eða neitt sem er vert að eyða fjármunum í vegna þess að það er miklu betri kostur að ljúka samningaviðræðunum, hafa skýra valkosti á borðinu og greiða um þá atkvæði. Ég tel að það eigi ábyrgir stjórnmálaleiðtogar að gera vegna þess að þeir eiga einmitt að vera það á erfiðum tímum, leiðtogar. Staðreyndin er sú að við erum ekki frjáls þjóð meðan við erum í höftum. Staðreyndin er sú að skuldastaða íslenska ríkisins er gríðarlega óhagstæð. Staðreyndin er sú að hér hefur gætt nokkurs landflótta eftir hrun. Staðreyndin er sú að samanburður í lífskjörum við helstu samkeppnislönd okkar hefur farið mjög versnandi fyrir okkur. Staðreyndin er sú að við höfum átt fremur erfitt með að fjármagna okkur á erlendum mörkuðum og draga að erlenda fjárfestingu. Við eigum gjaldmiðil sem nokkurt pólitískt sammæli er um í öllum flokkum að sé ekki brúklegur fyrir okkur inn í framtíðina til að byggja hér efnahagslegan stöðugleika og varast þau reglulegu áföll sem dynja yfir fólk og fyrirtæki í landinu. Við þær aðstæður tel ég einfaldlega skyldu stjórnmálamanna að kanna til hlítar þá aðra kosti sem við eigum en núverandi stöðu í þessum efnum. Þess vegna eigum við einfaldlega að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið og leggja niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar sem mun kveða upp sinn dóm. Ef samningurinn er okkur hagfelldur, tryggir hagsmuni okkar, m.a. í sjávarútvegsmálum, tel ég nokkuð víst að íslenska þjóðin muni gjalda jáyrði við slíkum samningi. Sé samningurinn ekki góður mun hún einfaldlega hafna honum.

Virðulegi forseti. Áður en ég missi hv. þm. Helga Hjörvar úr salnum vil ég koma því á framfæri að mér leiðist óskaplega þetta tal sem lagt er upp með í undirbúningi að kosningabaráttu Samfylkingarinnar, að nú skulum við keyra á ESB. Það er það sem aðgreinir okkur og í einhverjum frústrasjónum og vonbrigðum með fylgistölur í skoðanakönnunum er þetta eina atriðið. Allt í lagi, Samfylkingin má hafa þá stefnu mín vegna. En mér leiðist óskaplega að hlusta á hvernig talað er um Ísland og íslenska þjóð í því samhengi, eins og við séum hálfgerðir aumingjar, búum við einangrun og ósjálfstæði. Hvaða vitleysa er þetta? Við erum fullvalda, ríki, sjálfstæð þjóð sem hefur öll tækifæri og höfum sýnt það með þennan vonlausa gjaldmiðil, sem menn þreytast ekki á að tala niður, að hér getur ríkt mikil hagsæld. Ég leyfi mér að fullyrða að sá landflótti og það atvinnuleysi og skortur á fjárfestingum sem þingmaðurinn nefndi í andsvari sínu áðan hefur meira með ömurlega ríkisstjórn að gera en ömurlegan gjaldmiðil. Þá hef ég komið þeim pirringi frá mér og ætla ekki að eyða meiri tíma í hann. Virðulegi forseti. Ég þakka eins og aðrir hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna, en það er ómögulegt að ræða um svo viðamikið mál af einhverju viti í 10 mínútna ræðu. Alltaf er það þannig að Evrópumálin taka allt yfir. Ég ætla því ekki að ræða um Evrópska efnahagssvæðið vegna þess að hv. þm. Bjarni Benediktsson lýsti vel þeim sjónarmiðum sem ég hef þar fram að færa. Mig langar aðeins að ræða um önnur atriði og ætla að byrja á loftrýmisgæslunni. Andsvar og orðaskipti hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur við hæstv. utanríkisráðherra vöktu nefnilega athygli mína. Í upphafi umræðunnar las hv. þingmaður upp úr stjórnarsáttmálanum og spurði hæstv. ráðherra hvort hæstv. utanríkisráðherra hefði vikið frá stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um það atriði. Hæstv. ráðherra vísaði til þess að málið væri til umfjöllunar í nefnd um þjóðaröryggi. Ég þurfti að kíkja aftur á það sem ég hafði lesið um loftrýmisgæsluna og það var kaflinn sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ræddi um og las upp úr, að allt hefði gengið eftir áætlun og væri mikilvægur liður í öryggis- og varnarstefnu landsins og vegna þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu. Ég tek undir það og er sammála því. Síðan er annað sem rætt hefur verið varðandi loftrýmisgæsluna, það er möguleg þátttaka Svíþjóðar og Finnlands í því og höfum við heyrt hvernig einstaka þingmenn í Vinstri grænum hafa brugðist við því, þar á meðal formaður hv. utanríkismálanefndar sem lýsir sig andvígan því. Ég missti því miður af þeim hluta ræðu hans áðan þar sem mér skilst að hann hafi verið að gagnrýna loftrýmisgæsluna. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort ég hafi tekið rétt eftir því í svari hans við fyrirspurn hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að hann vísaði ábyrgð á því hvað yrði um loftrýmisgæsluna til þjóðaröryggisnefndarinnar. Mér heyrðist það og það vakti hjá mér spurningar um þá nefnd, sem ég á reyndar sæti í. Við höfum átt erfitt með að finna fundartíma í annríki þingstarfanna til að skoða ákveðið plagg sem liggur fyrir, að klára það mál. Það á svo eftir að koma í ljós hvort okkur tekst að ná sameiginlegri niðurstöðu. Ég hef skilið verkefni okkar þannig að við eigum að skila tillögum til hæstv. ráðherra sem hann notar síðan til að semja þjóðaröryggisstefnu. Ég hef lýst því yfir og get alveg gert það aftur að ég er ekki tilbúin að gera ákveðnar málamiðlanir í plaggi um þjóðaröryggi Íslands. Það snertir það sem ég og hæstv. ráðherra erum sammála um, aðildina að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamninginn við Bandaríkin. Ég tel það áfram eiga að vera hornsteinana í öryggis- og varnarpólitík okkar, en það á eftir að koma í ljós. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í loftrýmisgæsluna. Það er von að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir spyrji vegna þess að það eina sem gerst hefur nýtt varðandi loftrýmisgæsluna á þessu kjörtímabili, í tíð fyrstu tæru vinstri stjórnarinnar, er að fleiri ríkjum hefur verið boðin aðild að loftrýmisgæslunni. Er það ekki rétt munað hjá mér, hæstv. ráðherra, að Íslendingar óskuðu eftir því við Finna og Svía að þeir kæmu inn í það samstarf? Útvíkkun loftrýmisgæslunnar hefur því verið á dagskrá ríkisstjórnarinnar en ekki það verkefni að endurmeta hana og hætta henni, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir minnti hæstv. ráðherra á í andsvar sínu. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan í andsvari út í stjórnarskrána og það snertir aftur aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu. Ég verð að segja að ég var ekki nógu ánægð með svör hæstv. ráðherra en í þeim fólst misræmi sem mér þykir gæta hjá honum. Hæstv. ráðherra fagnaði því að hægt væri að leita álits þingsins í málefnum eins og varðandi Líbíu, væntanlega til að byggja undir ákvörðun hans. Hæstv. ráðherra hefur sagt það hér að hann hafi metið það svo, ekki með atkvæðagreiðslu heldur eftir umræður á þinginu, að hann hafi haft stuðning meiri hluta þingsins. Hann lét aldrei reyna á það í atkvæðagreiðslu og það kom fram í fyrirspurn þeirrar sem hér stendur til hæstv. atvinnuvegaráðherra, formanns Vinstri grænna, Steingríms J. Sigfússonar, að hann hafi ekki verið samþykkur því en hann hafi ekki verið spurður. Ég leyfi mér að efast um það. Ég verð alveg að viðurkenna að það hefði verið skemmtileg reynsla að verða vitni að því að þingið hefði verið látið taka afstöðu til þeirrar ákvörðunar Norður-Atlantshafsráðsins um að fara inn í Líbíu. Það hefði tekið margra daga viðræður á þinginu, ég leyfi mér að segja það, og endað með atkvæðagreiðslu um málið, sem ég veit að hæstv. utanríkisráðherra getur ekki einu sinni spáð fyrir um hvernig hefði endað  Þá vil ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra varðandi stjórnarskrárbreytingarnar. Finnst hæstv. ráðherra það ábyrgt af sér sem stuðningsmanni aðildar okkar að Atlantshafsbandalaginu, sem utanríkisráðherra sem fer með atkvæði okkar, eða fulltrúi hans í Norður-Atlantshafsráðinu, þar sem hæstv. utanríkisráðherra veit að þarf stundum að taka ákvarðanir með stuttum fyrirvara? Ekkert annað aðildarríki bandalagsins fer með slíkt ákvæði og verið er að reyna að setja í nýja íslenska stjórnarskrá þess efnis að ef til beitingar vopnavalds kemur, jafnvel innan þeirra alþjóðasamtaka sem við eigum aðild að, þurfi samþykki Alþingis. Það tel ég, og margir sérfræðingar eru mér sammála um það, að gæti valdið uppnámi í aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu. Mér fannst formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og þjóðaröryggisnefndar opinbera vanþekkingu sína þegar hún svaraði eftirfarandi í umræðum um stjórnarskrána:  Ég segi nei. Þessar ákvarðanir eru teknar í lokuðu herbergi, maður þarf að skilja símann eftir frammi og 

Herra forseti. Á sínum tíma var enginn efi um afstöðu þingsins varðandi Líbíu. Þegar ég tók ákvörðun mína eftir að hafa hlustað á þingið í a.m.k. einni utandagskrárumræðu höfðu talsmenn allra flokka talað og þeir höfðu allir verið sammála. Af því að hv. þingmaður vísar til míns góða samstarfsflokks þá töluðu tveir af hans hálfu í þeirri umræðu. Annar gekk sýnu lengra en hinn og vísaði m.a. til hinnar merku en umdeildu ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna frekar en allsherjarþingsins; „the responsibility to protect“, þannig að það fór ekkert á milli mála hvernig þingið lá í því máli. Ég hefði undir engum kringumstæðum talið þörf á því að láta þingið greiða atkvæði til að sýna vilja sinn vegna þess að hann var svo augljós. Allir sem töluðu í umræðunni voru sammála þessu. Að því er varðar síðan þær breytingar sem verið er að leggja til að gerðar verði á stjórnarskránni verð ég að viðurkenna að ég hef að vísu ekki lesið röksemdafærsluna sem fram kemur í áliti hv. þingmanns og félaga hennar sem sæti eiga í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eða í utanríkismálanefnd, en mér þætti gaman að vita hvaða sérfræðinga hún vísar þar til. Ég lít svo á, svo það komi algerlega skýrt fram, að jafnvel að samþykktri þessari breytingartillögu mundi það ekki hafa áhrif á þá ákvörðun sem við tókum á sínum tíma gagnvart Líbíu eða enn fyrr gagnvart Afganistan, vegna þess að þar var farið eftir ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Svo ég segi það algerlega skýrt; ef um það er að ræða að Atlantshafsbandalagið grípi til einhvers konar aðgerða sem eru í samræmi við slíkar ályktanir tel ég jafnvel að með samþykkt á þessu ákvæði séu þær heimilar og að íslenskum stjórnvöldum sé heimilt að taka þær.

Virðulegi forseti. Mér þykir hæstv. ráðherra ansi brattur að segja að það sé enginn efi í hans huga um afstöðu þingsins.

Þetta er hálf þjóðin.

Nei, ég er að tala um Líbíu. Ég spurði hæstv. atvinnuvegaráðherra …  Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa þetta minnihlutaálit. Það var mikil umræða um það innan utanríkismálanefndar. Ég geri líka athugasemdir við að greinin er að byggð á fordæmum. Í því sambandi eru Afganistan, Írak og Kosovo nefnd, það eru dæmi sem við þekkjum. Undanþágur sem sniðnar eru að einhverjum dæmum í fortíðinni finnast mér ekki vera góður grunnur til að byggja á til framtíðar vegna þess að maður veit að það kemur alltaf upp eitthvert dæmi sem ekki passar inn í undanþáguna. Sérfræðingar sem mættu fyrir nefndina sögðu að mikil hætta væri á 

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég treysti mér ekki til að fullyrða um hvort þeir sérfræðingar sem hv. þingmaður vísar til hafi rangt fyrir sér í því efni. Hitt liggur alveg kýrskýrt fyrir í mínum huga, og kann vel að vera að einhver sé mér ósammála, að ef um það er að ræða að öryggisráðið hafi samþykkt einhverjar aðgerðir sem þar með hafa atbeina Sameinuðu þjóðanna er íslenskum stjórnvöldum, að þessari breytingartillögu við stjórnarskrána samþykktri, heimilt að ljá jáyrði við þeirri aðgerð. Það er skoðun mín. Menn verða þá að sýna mér fram á að það sé rangt. En við höfum skyldu til að fara að ályktunum öryggisráðsins og þess vegna tel ég að í ljósi þeirra alþjóðlegu skuldbindinga sem við höfum axlað með aðild að Sameinuðu þjóðunum hafi sérhvert íslenskt stjórnvald heimild til að taka slíka ákvörðun. Nú er það til að taka að núverandi framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins, Anders Fogh Rasmussen, hefur sagt að hann sé ófús til að samþykkja að bandalagið ráðist í aðgerðir sem ekki hafa slíkan alþjóðlegan atbeina og öryggisráðsins. Þess vegna kom það ekki til greina að Atlantshafsbandalagið léti t.d. til skarar skríða vegna Sýrlands, ekki heldur þegar upp kom að mögulegt væri að þar væru efnavopn sem menn töldu sig hafa sönnur á að verið væri að flytja þangað til að hægt yrði að beita þeim. Það var rætt og menn komust að þeirri niðurstöðu að rangt væri af bandalaginu að ráðast til slíkra aðgerða vegna þess að þjóðir sem sæti eiga í öryggisráðinu beittu neitunarvaldi.

Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa álitið vegna þess að hann talar um allt aðra hluti en ég vek hér athygli á. Ef heimurinn væri svo einfaldur og veruleikinn væri svo skýr að það væri alltaf öryggisráð Sameinuðu þjóðanna sem mundi koma saman og klára málin og við gætum bara haldið út í daginn með alla aðila að baki öllum ákvörðunum hefðum við ekki áhyggjur af þessu. En veruleikinn er ekki þannig. Til dæmis var í tilfelli Kosovo ekki öryggisráðssamþykkt fyrir inngripinu. Það var ákvörðun sem þurfti kjark til að taka og það þurfti að taka hana á stuttum tíma vegna þess að mannslíf voru í veði. Það var hörmulegt að horfa upp á það að Sameinuðu þjóðirnar gátu ekki klárað það mál. Það er mikilvægt að önnur ríki, bandalagsþjóðirnar í Atlantshafsbandalaginu, geri sér grein fyrir því að það þarf að gera og við erum búin að skuldbinda okkur til að vera þar. Þar er ekki neitunarvald og ríkin geta tekið ákvarðanir á skömmum tíma vegna þess að þau hafa skuldbundið sig til þess. Þau eru ekki með þess háttar ákvæði í stjórnarskrá. Þýskaland er með ákvæði í stjórnarskrá sinni um að ekki sé hægt að senda þýska hermenn á staðinn. Þess vegna stóð Þýskaland að samþykkt Atlantshafsbandalagsins í tilfelli Líbíu þrátt fyrir að þingið hefði samþykkt að senda ekki Þjóðverja. En Þýskaland samþykkti innan Norður-Atlantshafsráðsins að Þýskaland væri aðili að ákvörðuninni um að NATO færi inn en þó ekki með þátttöku þýskra hermanna og þar er munur á. Varðandi Líbíu og öryggisráðssamþykktina, og ég vísa í nefndarálit okkar á bls. 97, er haft eftir hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur, á Smugunni, með leyfi forseta: „Afskipti Íslands af loftárásunum á Líbíu hófust þegar NATO gerðist aðili að átökunum. 

… þótti fara út fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir yfirferð sína og skýrsluna um utanríkis- og alþjóðamál. Það er óumdeilanlega allt önnur ásýnd á utanríkisstefnu Íslands eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Breytingin er afar ánægjuleg hvað varðar baráttu fyrir mannréttindum á alþjóðavettvangi, friðarmálum og stöðu kvenna svo að eitthvað sé nefnt. Síðast en ekki síst er rétt að draga sérstaklega fram og hrósa hæstv. ríkisstjórn og hæstv. utanríkisráðherra fyrir framgöngu sína í málefnum Palestínu þar sem Ísland hefur nú skipað sér í forustu meðal vestrænna ríkja. Ég tek undir það sem kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra í byrjun umræðunnar að mikill sómi var að því fyrir Alþingi þegar sjálfstæði Palestínu var viðurkennt hér án mótatkvæða. Ég er hins vegar ekki jafnhrifin af þeirri stefnu sem birtist í þessari skýrslu utanríkisráðherra um Evrópumál. Það sem mig langar til að gera að umtalsefni hér er lítill kafli í skýrslunni. Um er að ræða stuttan undirkafla í umfjöllun skýrslunnar um samningaviðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Undirkaflinn er nr. 3.3.7. og fjallar um félags- og atvinnumál. Þar er fjallað um vinnulöggjöf, heilbrigði og öryggi á vinnustöðum og vinnumálastefnu. Þar er líka fjallað um reglur um lágmarksviðmið á sviði atvinnuréttar, jafnréttis, heilbrigðis- og öryggismála á vinnustöðum og bann við mismunun. Þá kemur fram í skýrslunni að ekki hafi verið farið fram á aðlögunartímabil eða sérlausnir í samningsaðstöðu Íslands og viðræðurnar vegna kaflans standi nú yfir. Ég staldraði við þennan kafla sérstaklega vegna þess að tilfinning mín við lestur hans var að menn væru helst til of afslappaðir gagnvart réttindum launafólks þegar kemur að aðild Íslands að ESB. Mér fannst ég skynja sama andvaraleysi og ég hef stundum skynjað á málflutningi forustu ASÍ þegar talað er um aðild að ESB. Ég geri mér grein fyrir því að aðild að ESB hljóti að fylgja bæði kostir og gallar þó að persónulega telji ég gallana vega mun þyngra. Ástæðan fyrir því að mér finnst menn of værukærir gagnvart réttindum launafólks þegar kemur að umræðunni um aðild Íslands að Evrópusambandinu er að ég held að menn sjái ofsjónum yfir stöðu launafólks við upptöku evru í ófyrirsjáanlegri framtíð eða tengingu við hana og gleymi því eða átti sig ekki á því að áskoranir fyrir launafólk hverfa ekki við það heldur verða þær einfaldlega aðrar. Við sjáum þetta gerast í nágrannalöndunum. Ef við tökum sem dæmi Evrópusambandsríkið Danmörku þar sem gjaldmiðillinn er með einhvers konar tengingu við evru verjast fulltrúar launafólks þar nú umdeildum tillögum í nýlegum skýrslum frá Evrópusambandinu og hafa tekið málið upp við ríkisstjórn þar í landi. Í umræddum skýrslum Evrópusambandsins koma beinlínis fram tillögur um að skerða réttindi launafólks. Í skýrslunni Labour Market Developments in Europe kemur fram lýsing á hagkerfi þar sem atvinnuleysi er við það að festa sig í sessi og til að brjóta upp þá þróun eru lagðar fram tillögur frá Evrópusambandinu um aðgerðir á vinnumarkaði. Meðal þessara tillagna eru lægri lágmarkslaun og að fyrirtæki fái aukið svigrúm til að semja um laun og kjör. Í skýrslunni er beinlínis fjallað um að draga úr félagslegum áhrifum við gerð kjarasamninga. Aðrar sérstakar tillögur Evrópusambandsins til aðildarríkja eru lækkun atvinnuleysisbóta, takmarkaðar kröfur til að greiða yfirvinnu, aukið hlutfall lausráðinna starfsmanna, lækkun lífeyris og hækkun eftirlaunaaldurs. Þessar hugmyndir Evrópusambandsins um þróun á vinnumarkaði hafa vakið hörð viðbrögð fulltrúa launafólks í Danmörku og hafa þeir beðið stjórnvöld þar í landi um að vera vakandi gagnvart tillögum sem þessum. Þar í landi er sú staðreynd að þessar tillögur Evrópusambandsins skuli yfirhöfuð vera lagðar fram teknar mjög alvarlega, hvort sem þær ná fram að ganga eða ekki. Hérlendis virðast menn ekki deila þessum áhyggjum og hafa greinilega ekki neinar áhyggjur af þessu í yfirstandandi samningaviðræðum eins og þessi skýrsla ber með sér. Nóg um það. Mér hefur alltaf verið kennt að þegar maður gagnrýnir eitthvað á neikvæðan hátt verði maður að hrósa líka til að menn taki mark á gagnrýninni. Þó að ég geti haft mörg neikvæð orð um 3. kafla skýrslunnar, sem fjallar um samningaviðræður við ESB, verð ég að hrósa fyrir eitt afar stórt atriði sem kemur fram í einni setningu á bls. 21. Þar er greint frá því að í samningum um utanríkis- og öryggismál hafi verið gefin út sérstök yfirlýsing þar sem herleysi Íslands er tryggt með skýrum hætti komi til aðildar. Ég gef prik fyrir það þó að ég trúi því reyndar að ekki muni koma til aðildar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég má til með að byrja á því sem hv. þingmaður sagði, að það væri allt önnur ásýnd á utanríkismálum Íslendinga og hún fagnaði því.

Viðurkenndu það bara, viðurkenndu það.

Ég verð að segja og taka undir að hálfu leyti að það er allt önnur ásýnd á utanríkisstefnu Íslendinga. Hún hefur ekki í lengri tíð verið í meiri ágreiningi milli þeirra sem stjórna landinu, að því leytinu til tek ég undir það. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna orða hennar um Evrópusambandið og afstöðu hennar í þeim málum. Við erum í sama kjördæmi og ég hef heyrt hv. þingmann tala um Evrópusambandið. Mig langar því til að spyrja hana hreint út: Er hún sátt við stöðuna á aðildarviðræðunum, þetta svokallaða hlé? Hvað vildi hún gera? Væri hún tilbúin að leggjast á árarnar með okkur hinum um að leyfa þjóðinni að taka ákvörðun um það hvort viðræðum skuli haldið áfram? Er þingmaðurinn tilbúin til að leggja þetta fyrir þjóðina? Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að það væri ekki tímabært, að þjóðin hefði ekkert um þetta að segja núna. Mér fannst liggja í því dálítil vantrú á íslenskri þjóð. Ég vil spyrja hv. þingmann vegna þess að ég veit að ég og hún erum ekki svo ósammála í þessu efni eins og í sumu öðru: Hvernig vill hún sjá framhald þessa máls, Evrópusambandsumsóknarinnar?

Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Það er alveg hárrétt sem kemur fram í andsvari hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur að við erum ekki ýkja ósammála í afstöðu okkar til aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Hún spyr hvernig ég mundi vilja sjá þessa hluti. Í fullkomnum heimi hefði ég viljað sjá það sem rætt var fyrir kosningar síðast, þ.e. að farið hefði fram tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla. Hins vegar á ég ekki tímavél og get engu breytt um það að ekki var farið í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef vakið máls á því opinberlega að mér þyki í rauninni ekki orðið of seint að halda þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Í draumi mínum hefði ég viljað sjá atkvæðagreiðslu fara fram með næstu þingkosningum en ég er ansi hrædd um að sá draumur sé úti héðan af. Um næstu helgi fer fram landsfundur Vinstri grænna og ég vænti þess - flokksráðsfundurinn gaf alla vega þau skilaboð til landsfundar - að línur verði skerptar þar. Ég vil sjá greidd atkvæði um þessar aðildarviðræður, að þjóðin fái að greiða atkvæði um það ef halda á áfram með þessar aðildarviðræður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og fagna því að hún lýsir skoðun sinni. Nú verð ég að hvetja hana til dáða á komandi fundi innan hennar hreyfingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Mér þætti gaman að sjá það. Ég horfi á hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Við vorum ásamt þremur öðrum þingmönnum í utanríkismálanefnd með tillögu til að leggja fyrir þingið. Ég held að það sé full ástæða til að dusta rykið af þeirri tillögu. Við gætum kannski hinkrað eftir landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og landsfundi flokksins míns. Í ályktun að drögum sem liggja fyrir fundinum er sú stefna áréttuð að leggja það í dóm þjóðarinnar að gera hlé á viðræðunum og hefja þær ekki að nýju fyrr en þjóðin hefur tekið afstöðu til þess. Framsóknarflokkurinn var með nánast samhljóða ályktun, ef mig misminnir ekki, á flokksþingi sínu og ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð tekur af skarið á fundi sínum tel ég skynsamlegt af okkur sem erum þessarar skoðunar að leggja þá tillögu aftur fram hér fyrir þinglok. Hvort kosið verði samhliða þingkosningum - ég er sammála hv. þingmanni um að tíminn er orðinn knappur en ef vilji þingsins kemur fram þarf að minnsta kosti einhver að rjúfa það hlé með því að kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þarf þá einhver að vera tilbúinn til þess að bera Evrópusambandsaðildarumsókn upp á nýju þingi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir kynningarræðu hans og skýrsluna. Ég verð að segja að inngangur ráðherrans að skýrslunni er afar skemmtileg lesning, ég er ekki endilega sammála nálguninni en það er margt mjög athyglisvert í þessum inngangi og sumt fær mann meira að segja til að brosa þó nokkuð mikið og hæli ég ráðherranum fyrir vel skrifaðan inngang. Þetta er alveg til fyrirmyndar, hæstv. ráðherra.  Varðandi hlutverk utanríkisráðuneytisins vil ég í upphafi segja að ég hygg að það væri hollt fyrir margan þingmanninn að sitja eins og einn vetur í utanríkismálanefnd og kynna sér utanríkismálin og utanríkisþjónustuna. Ég held að við sem sökkvum okkur ofan í vinnu sem tengist utanríkismálum skiljum mjög fljótt mikilvægi þess að öflug utanríkisþjónusta sé rekin af Íslands hálfu. Þar af leiðandi held ég að mikilvægt sé fyrir okkur að fara varlega, í það minnsta, í að veikja þann grunn sem við byggjum okkar þjónustu á, þó svo að ugglaust megi hafa alls konar skoðanir á því hvort hagræða megi eða eitthvað svoleiðis. Í grunninn þurfum við að reka öfluga utanríkisþjónustu. Fyrstu kaflar þessarar skýrslu lúta að borgaraþjónustu og norðurslóðum og nærsvæði. Það er hægt að taka undir að eitt af mikilvægustu málunum á næstu árum eru væntanlega norðurslóðirnar og málefni er snúa að þeim. Þá skiptir líka máli að sú borgaralega þjónusta sem við veitum verði áfram öflug því að að sjálfsögðu skiptir miklu að Íslendingar sem þurfa að leita til utanríkisþjónustunnar geti fengið skjóta lausn á þeim málum sem þeir þurfa á að halda. Það er alveg ljóst að fleiri beina augum sínum að norðurslóðum en Íslendingar og skiptir miklu máli að við verðum með öflugt lið til að fylgjast með og taka þátt í því sem þar fer fram. Það er einnig rætt um alþjóðaöryggismál í skýrslunni og þar vil ég árétta að mikilvægt er fyrir Íslendinga að taka áfram þátt í því samstarfi sem við höfum átt á þessum grunni. Ég tel einsýnt að við munum áfram vera hluti af Atlantshafsbandalaginu þar sem við erum í dag og munum byggja varnir okkar og aðstoð við erlend ríki þegar á þarf að halda í gegnum þá samvinnu og samning. Einnig er að sjálfsögðu mikilvægt fyrir okkur að efla áfram samstarf við okkar sem byggir á tvíhliða samningnum við Bandaríkin. Hér er fjallað um alþjóðlega þróunarsamvinnu og þar höfum við reynt að leggja okkar af mörkum og ljóst að sú áætlun sem þar er uppi er mjög metnaðarfull. Það er eðlilegt að menn stefni að því að vera ekki eftirbátar annarra ríkja þegar kemur að alþjóðlegri þróunarsamvinnu. Síðan er rætt um alþjóðlegt viðskiptasamstarf og þar vil ég fagna þeim fréttum sem við höfum heyrt af gangi viðræðna um fríverslunarsamning við Kína og einnig nefndi hæstv. ráðherra Indland. Það er mikilvægt fyrir okkur að reyna að gera sem flesta viðskiptasamninga, það er Íslandi til hagsbóta og undirstrikar í raun getu Íslands og markmið um að vera sjálfstætt ríki og nýta til þess það sem við höfum til að gera samninga við önnur ríki. Það er kosturinn við Ísland og stöðu Íslands, það sem við höfum fram að færa gerir okkur kleift að standa sjálfstæð og semja við hvort sem það er Kína, Indland eða Bandaríkin. Ég hef mikinn hug á því að það náist í nálægri framtíð að gera samning við Bandaríkin, en ég geri mér grein fyrir að það er flókið mál að gera fríverslunarsamninga. Við erum líka innan EFTA og þar fylgjum við að sjálfsögðu þegar gerðir eru samningar þar og annað þess háttar. Hér er nokkuð fjallað um rekstur utanríkisþjónustunnar og þann samdrátt eða hagræðingu sem þar hefur átt sér stað. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að það kann að vera að hægt sé að hagræða og spara einhvers staðar í ríkisgeiranum, þar með talið utanríkisþjónustunni, en við megum passa okkur á því að ganga ekki svo langt að við einangrum okkur í þessu starfi. Við gengum of langt í niðurskurði í heilbrigðisþjónustu í kringum landið, gengum allt of langt, menn verða að passa sig. Ég ætla að nefna að Ísland er að sjálfsögðu eitt af þeim ríkjum sem er með skrifstofu í New York og er hlustað á hjá Sameinuðu þjóðunum og ég held að það sé góð vinna sem þar fer fram eins og víðar í utanríkisþjónustu okkar. Ég var þess aðnjótandi að koma til Kanada í haust og hitta sendifulltrúa okkar í Ottawa og í Winnipeg. Það er gaman að heyra, svo ég segi það nú, hversu vel er talað um starfsmenn okkar og starfsfólk á þessum stöðum. Varðandi Evrópusambandið þá veltir maður því fyrir sér þegar maður les þessa skýrslu og fer að hugsa eins og svo oft áður þegar við ræðum það mál í þessum sal eða í utanríkismálanefnd, reyndar ræðum við það kannski of sjaldan í þessum sal hér, að það er alveg ljóst að töluvert mikill meiningarmunur er um það á hvaða leið við erum, hvernig eigi að standa að viðræðunum við Evrópusambandið og hvort við eigum að vera í þeim yfirleitt. Það er með ólíkindum að mínu viti að sjá að svo virðist sem allsherjarlausn þeirra sem vilja ganga í Evrópusambandið á öllum okkar vandamálum sé sú innganga. Í því felst gríðarleg blekking. Við sjáum í fyrsta lagi ekkert hvert Evrópusambandið stefnir í raun. Það Evrópusamband sem sumir vilja ganga í í dag er ekki það Evrópusamband sem verður við lýði á morgun jafnvel eða hinn. Svo eigum við alltaf að huga að því líka að samkvæmt öllum nýjustu könnunum hefur íslensk þjóð ekki áhuga á að ganga í Evrópusambandið. Það sem mér þótti merkilegt, ef satt er, er að það séu fleiri innan Samfylkingar sem vilja ekki ganga í Evrópusambandið en eru innan Framsóknarflokks og vilja ganga í Evrópusambandið. Þá held ég að sé gott að senda því ágæta fólki stefnuskrá Framsóknarflokksins. Þar gæti verið eitthvað sem hugnast þeim vel. Það hefur komið fram og er gert góðlátlegt grín að því í inngangi hæstv. utanríkisráðherra að skýrslunni að Bretar séu eitthvað að móast við varðandi Evrópusambandið. En það lýsir ástandinu kannski best að stórþjóð eins og Bretar skuli yfirleitt vera að velta því fyrir sér í hvaða átt Evrópusambandið sé að þróast og hvort þeir eigi heima þar áfram. Ég ætla bara að nefna það - ég held að ég nefni það í hverri einustu ræðu minni um Evrópusambandið - að það kemur fram í upplýsingum frá Evrópusambandinu sjálfu að það sé rangt að tala um samningaviðræður. Þeir segja í upplýsingabæklingi sínum að það sé rangt að gefa til kynna að hægt sé að semja um eitthvað. Slík nálgun er því frá þeim komin. Ég vil að endingu nefna EES-samstarfið. EES-samstarfið er Íslendingum býsna mikilvægt en það er nú einu sinni þannig að EES-samningurinn er ekki bara samningur eða eitthvert tilboð eða slíkt sem kemur frá Evrópusambandinu heldur er þetta samningur milli þeirra sem eru aðilar að samningnum. Þar af leiðandi er algjörlega óþolandi, og mjög sérstakt í rauninni að við skulum ekki vera búin að setja niður hælana gagnvart Evrópusambandinu varðandi það, að þegar Evrópusambandinu dettur eitthvað í hug sem á að fara inn í EES-samninginn, virðist vera, er það bara sett þar, jafnvel þó að það eigi ekki heima þar eða passi þar illa. Það er sífellt gengið nær fullveldi og sjálfsákvörðunarrétti þeirra ríkja sem eru aðilar að samningnum, EFTA-ríkjunum til dæmis, og það virðist vera gert einhliða. Við þurfum þar af leiðandi að segja við Evrópusambandið að þetta gangi ekki lengur. Við séum ef til vill reiðubúin að rýmka til að einhverju leyti þannig að við getum gengist undir frekari skuldbindingar en á því eru líka mörk. Þar af leiðandi verði Evrópusambandið að setjast niður með þeim sem standa að þessum samningi og velta fyrir sér hvernig hann geti haldið áfram að þróast eðlilega og án þess að annar aðilinn, Evrópusambandið, sé að neyða hin ríkin til þess að elta, þannig að þetta sé bara á annan veginn. Frú forseti. Ég kemst ekki lengra 

Sá forseti sem hér stendur setur fólk aldrei á mælendaskrá fyrr en ræðu þeirra er lokið. Þá geta menn beðið um að vera settir aftur á mælendaskrá.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir lofsamleg ummæli hans um starfsmenn utanríkisþjónustunnar. Sömuleiðis hans góða skilning á þörfum hennar til að hafa svigrúm, fjárhagslegt og atgervislegt, til þess að sinna störfum sínum. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það koma tímar í lífi þjóðar þar sem er þörf á því. Ég get til dæmis upplýst hann um að það hefur farið gríðarlega mikill þungi og tími og margir menn í að vinna fram málstað Íslands í makrílmálinu, ekki síst gagnvart hugsanlegum viðskiptaþvingunum. Þá skiptir máli að hafa menn á vettvangi eða senda vítt um álfur og það kostar peninga. Ég mundi því segja að hv. þingmaður, ég skal ekki segja að hann eigi endilega skilið að vera útnefndur starfsmaður dagsins af hálfu utanríkisþjónustunnar í dag, sé sannarlega gott efni í utanríkisráðherra, ég sé það. Hann hefur hinn rétta skilning í fingurgómum sínum. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um Evrópusambandið. Við höfum áður rætt um kaupfélög yfir þennan ræðustól og erum ekki fullkomlega sammála um þau bæði, þó að um annað sé. Ég ætla að gleðja hann hins vegar með einu. Hv. þingmaður hefur aftur og aftur á síðustu fjórum árum talað um nauðsyn þess að gera fríverslunarsamning við Bandaríkin. Hér hafa flokksmenn hans flutt um það þingsályktunartillögur. Ég hef farið í gegnum það af hverju það hefur ekki tekist. Það hefur skort áhuga af hálfu Bandaríkjamanna og þeir hafa gert ansi þungar kröfur, t.d. gagnvart innflutningi á landbúnaði. En það er til hjáleið að þessu. Nú blasir við samkvæmt fregnum að Evrópusambandið er að ráðast í gerð fríverslunarsamnings við Bandaríkin þannig að ef við sippum okkur saman inn í ESB fáum við sem bónus fríverslunarsamning við Bandaríkin. Hvað segir hv. þingmaður um það, gleðst hann ekki yfir því?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir hlý orð í minn garð, en ég vildi hins vegar nota þá ræðu sem ég flutti hér áðan til árétta mikilvægi þess að öflug utanríkisþjónusta sé rekin fyrir Ísland líkt og önnur ríki gera. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég er sammála þeim áherslupunktum sem koma fram varðandi norðurslóðirnar og viðskiptasamninga og þess háttar, en eins og hæstv. ráðherra nefndi réttilega deilum við ekki alveg sömu skoðun þegar kemur að Evrópusambandinu.

Blæbrigðamunur.

Já, við getum kannski kallað það blæbrigðamun, en þegar kemur að fríverslunarsamningi við Bandaríkin og að fara þá hjáleið sem hæstv. ráðherra nefnir verð ég því miður að viðurkenna að mér hugnast sú sigling alls ekki. Ég met það þannig að þeir hlutir sem Ísland mun þurfa að afsala sér gangi það í Evrópusambandið réttlæti ekki einu sinni það að gera fríverslunarsamning við Bandaríkin í gegnum Evrópusambandið. Ég held að hagsmunum Íslands sé einfaldlega betur borgið að vera frjáls og sjálfstæð þjóð til að gera þá samninga við þau ríki sem við viljum gera samninga við á eigin forsendum. Við erum í EFTA og gerum samninga að sjálfsögðu líka þar en, það skiptir mestu máli í þessu að við höldum áfram viðræðum við þau ríki sem við teljum ákjósanlegt að semja við, hvort sem það eru Bandaríkin eða Kína eða einhver önnur ríki. Ég held að hagsmunir okkar, hvað sem svo verður í framtíðinni, í hvaða bandalögum eða alþjóðasamstarfi við verðum þegar fram líða stundir, séu að vinna í þessum málum. Mér líkar vel að áhersla ráðherra hafi verið á að reyna að klára samningana við stórveldið Kína. Ég held að við munum á endanum hafa töluvert upp úr því. Ég fagna því líka sem kom fram um Indland, en að sjálfsögðu er það þannig, hvort sem við semjum við Kínverja eða einhverja aðra, að við getum ekki gefið allt eftir. Ég geri mér grein fyrir að við eigum eftir að ræða um ákveðna viðkvæma hluti við þá, sem 

Virðulegi forseti. Ég var ekki alveg tilbúin fyrir þessa ræðu vegna þess að það var búið að segja mér að hér ætti að fresta fundi um ótiltekinn tíma, en með gleði skal ég fara yfir þessi mál á þeim stutta tíma sem er gefinn til að fjalla um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar um utanríkis- og alþjóðamál. Eins og gefur að skilja mun ég fara yfir þau málefni er snúa að Evrópusambandinu og umsókninni og þó aðallega hinu Evrópska efnahagssvæði sem í daglegu tali kallast EES-samningurinn. Í andsvari við ræðu hæstv. utanríkisráðherra í morgun kom fram að hann væri orðinn hundleiður á þessum samskiptum við ESB og EES og að hann hefði þá tilfinningu að embættismenn í Brussel væru orðnir hundleiðir á EES-samningnum vegna þess að þeir vilja að við yfirtökum reglugerðir er snúa að fjórfrelsinu. Eru þar litlar undanþágur í boði og hafa embættismenn í Brussel hafnað mörgum undanþágubeiðnum Íslendinga er varða reglugerðarákvæði. Það kemur fram á bls. 46 og 47 í skýrslunni, undir kaflanum 4.3.2., sem ber yfirskriftina Erfiðleikar að fá viðurkennda sérstöðu Íslands í ýmsum málum. Þar er til dæmis reglugerð sem snýr að hinni svokölluðu 12 daga reglu um hvíldartíma ökumanna hópferðabifreiða. Þeirri undanþágubeiðni var hafnað. Hér er líka upptaka reglugerðar varðandi forvarnir gegn, eftirlit með og útrýmingu tiltekinna tegunda smitandi heilahrörnunar eftir slátrun nautgripa. Svo er reglugerð varðandi þriðju raforkutilskipun ESB. Ekki hefur beinlínis tekist að semja um undanþágur frá þessum reglugerðum eins og kemur fram í þessari skýrslu. Þess vegna undrar það mig mjög og ýmsa fleiri sem hafa fylgst með umræðum hæstv. utanríkisráðherra að hann telur að við fáum einhverjar meiri háttar undanþágur í því aðlögunarferli sem nú er í gangi. Þær undanþágubeiðnir sem ég fór yfir áðan voru byggðar á því að við værum smáþjóð, eyþjóð, en Evrópusambandið hafnaði þeim. Á sama tíma talar hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson um að við fáum undanþágur, sérstaklega í sjávarútvegi og jafnvel landbúnaði, sem smáríki ef Ísland gengur í sambandið. Þarna skiptast á skin og skúrir hjá hæstv. utanríkisráðherra. Það sem hann notar sem rök á annarri hliðinni er notað sem mótrök hjá ESB. Það er líka skemmtilegt að segja frá því sem kemur fram á bls. 40 í kafla 4.1. og 4.1.1. sem bera heitin Hið pólitíska umhverfi EES-samningsins og Tillögur Evrópusambandsins um tengingu smáríkja við EES-samninginn. Á meðan hæstv. utanríkisráðherra er hér fremstur í flokki við að reyna að koma okkur sem smáríki inn í Evrópusambandið með stuðningi Samfylkingarinnar hér á landi og þingmanna Vinstri grænna hugsar Evrópusambandið sér til hreyfings gagnvart öðrum smáríkjum sem standa utan sambandsins. Það eru ríkin Andorra, Mónakó og San Marínó  Viðræður hafa orðið hjá ESB við þessi ríki sem leiða til þess að Evrópusambandið ræðir það beinlínis að þessum ríkjum verði boðin þátttaka á innri markaði ESB með því að gefa þeim kost á að innleiða EES-samninginn hjá sér. Þarna leggur Evrópusambandið það til að þau fari sömu leið og við Íslendingar, að vera þátttakendur á innri markaðnum í gegnum EES-samninginn. Þess vegna er óskiljanlegt hversu mikið menn leggja á sig hér á landi við að koma okkur úr EES og inn í ESB með beinni aðild. Þetta eru nokkuð skrýtnar áherslur en kannski byggir þetta á því að Ísland sjálft er mjög auðlindaríkt. Eins og ég hef farið yfir í mörgum ræðum áður eru ríki Evrópusambandsins auðlindasnauð og þau, a.m.k. Brussel-veldið, þrá mjög að komast á norðurslóðir og í öll þau gæði og þá kosti sem fylgja okkar landi, fiskveiðilögsöguna okkar. Það er hugsanlega olía á Drekasvæðinu, svo er kalda vatnið, heita vatnið, jafnvel kalt andrúmsloft og síðast en ekki síst innkoma Evrópusambandsins á norðurslóðir í gegnum Norðurheimskautsráðið. Nú hefur það einungis áheyrnarfulltrúa en þessi ríki hafa fulla aðild. Það er ýmislegt sem býr undir. Hæstv. utanríkisráðherra fór yfir það í andsvari við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson rétt áðan hvort við framsóknarmenn gleddumst ekki yfir því að Evrópusambandið væri að gera tvíhliða samning við Bandaríkin og hvort þá væri ekki hægt að slá tvær flugur í einu höggi, að þegar sá samningur hefði fengið fullt gildi mundum við renna okkur inn í Evrópusambandið og vera þar með orðin fullgildir meðlimir að þeim samningi. Það sem ég botna ekki í er það að Evrópusambandið geti gert svona samninga við sjálfstæð ríki, eins og Bandaríkin, á jafnréttisgrundvelli þar sem báðir aðilar fá að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og báðir aðilar sjá til þess að breyta löggjöf sinni í samræmi við þá samninga sem samið er um. Hér eru þetta einhliða tilskipanir frá Evrópusambandinu, beint frá Brussel. Það setur löggjöfina og svo verða EES-þjóðirnar að kokgleypa regluverkið sem snýr að fjórfrelsinu og hafa þar með ekki nein áhrif á lagasetninguna. Mér finnst þetta mjög undarlegt, sér í lagi vegna þess að það reynir alltaf meira og meira á EES-samninginn, ESB er alltaf að færa sig lengra og lengra í átt að því að verða sambandsríki og stofnanakerfi þess undirbýr mikinn samruna eins og hefur komið fram, samanber þessa eftirlitsstofnun sem áætlað er að setja á stofn til að fylgjast með fjármálamörkuðum sem er gerð krafa um að við Íslendingar innleiðum. Í leiðinni er brostinn sá grunnur sem við höfum byggt innleiðingu reglugerða hér á landi á, hinn svokallaði tvístofna samningur. Fyrir jólin fór, að mínu mati, löggjafinn fram úr sér í lagasetningu vegna þess að ekki var heimild í íslensku stjórnarskránni til að fara þá leið sem var farin vegna þess að framkvæmdarvald og dómsvald var þar með framselt úr landi. Þingmenn undir forustu hæstv. utanríkisráðherra létu sér það í léttu rúmi liggja. Ég tel að ekki verði ekki lengra farið í lagasetningu hér á landi nema með breyttri stjórnarskrá eða þá með því að endurskoða þau áhrif sem kröfur Evrópusambandsins um að pína okkur til þess að fara fram úr stjórnarskrá okkar með innleiðingu laga hér á landi hefur á íslenskan rétt og íslenska löggjöf. Ég lít þetta mjög alvarlegum augum, virðulegi forseti, og skil ekki þann hvata hjá Evrópusambandinu að knýja EES-þjóðirnar til að taka svona einhliða upp reglugerðir og lög. Ein skýringin, og sú sennilegasta, er knýjandi þörf Evrópusambandsins til að fá EES-þjóðirnar inn í sín vébönd. Við erum að tala um Sviss, Ísland og Noreg, afbragðsvel rekin lönd að frátöldu bankahruninu hér á landi. Við þurfum líka að skilja samhengið á milli Íslands og Noregs og ég minni á að Norðmenn hafa tvisvar fellt ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslu. Að sjálfsögðu komum við Íslendingar til með að gera það líka þegar við fáum að greiða hér atkvæði um hvort halda eigi áfram. Nú er umsóknin komin í hvíld og verður ekki tekin upp aftur nema það sé vilji til þess eftir næstu alþingiskosningar. Raunverulega verður kosið um það hvort þessu verði haldið áfram og þá að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og við framsóknarmenn samþykktum um síðustu helgi á flokksþingi okkar. 
             Virðulegi forseti. Það eru komin tímamót í ESB-málunum hér á landi og ég fagna því.

Frú forseti. Ég fagna því að geta tekið þátt í þessari umræðu um skýrslu utanríkisráðherra. Ég hef verið hér í fjögur ár og ekki áður fylgst jafnmikið með utanríkismálum á þann veg sem ég hef gert þessi fjögur ár. Það hefur verið athyglisvert að sjá hvernig þau mál eru unnin hér og hversu oft mikil vinna er á bak við mál og hversu vönduð hún er. Ég tel að þetta þing hafi unnið talsvert mikið afrek með hæstv. ráðherra í broddi fylkingar, sérstaklega hvað varðar viðurkenningu Palestínu sem er viðburður sem Íslendingar mega virkilega vera mjög stoltir af, hæstv. ráðherra og þingið eiga mikinn heiður skilinn fyrir það. Mér hefur sýnst á skýrslu ráðherra og verkum hans hingað til að flest hans spor í utanríkismálum hafi verið gæfuspor. Eitt feilspor steig hann, að vísu það sama í nokkur skipti í röð, það var Icesave, en öll hin sporin tel ég að hafi verið þjóðinni til farsældar. Afstaða hans og þrákelkni í því að viðhalda til dæmis fjárveitingum til þróunarhjálpar hafa verið mjög eftirbreytniverð og stimplað það vel inn í hugarheim bæði nágrannaþjóða og þjóða annars staðar í heiminum að Íslendingar, þrátt fyrir kreppuna og þrátt fyrir hrunið, hafa haldið áfram að veita fjármuni til þróunarmála í eins ríkum mæli og unnt er. Sjálfur hef ég starfað og starfaði mikið erlendis í alþjóðastarfi áður en ég kom inn á þing og hef haldið þeim samböndum mínum við eftir að ég settist inn á þing. Ég heyri það oft að mönnum fannst það eitt af merkari skrefum Íslendinga eftir hrunið að geta haldið áfram því merka starfi að styðja við þróunarhjálp. Ýmislegt fleira gott mætti segja um þessi mál, en það vill einnig þannig til að ég þekki sæmilega til í Afríku þar sem ég starfaði áður. Ég get staðfest að ferð hæstv. ráðherra til dæmis til Malaví og Suður-Afríku á sínum tíma gerði það að verkum að Ísland stimplaði sig mjög rækilega inn sem gerandi í þessum heimshluta hvað varðar þróunarmál og að það er eftirspurn eftir hæstv. ráðherra í þeim heimshluta. Menn hvetja til þess að hann komi þangað aftur í heimsókn til þess einfaldlega að útskýra fyrir þjóðum þarna suður frá hvað er í gangi á Íslandi. Það er eftirspurn eftir þekkingu á því hvernig við tókumst á við hrunið og hvernig við höfum tekist á við það niðurbrot sem orðið hefur í mörgum geirum samfélagsins eftir hrunið. Sérstaklega hafa menn vísað í nýju stjórnarskrána sem við höfum unnið að hér í rúmlega þrjú ár.  Það er mikill áhugi á lýðræði í Afríku og það er mikill áhugi hjá Afríkuþjóðum á að gera betur í þeim málum. Það er mikill áhugi á því að vanda sig meira og gera hlutina betur, til dæmis í stýringu ríkisfjármála í Afríku, sem er sá geiri sem ég hef komið að. Þar veit ég meðal annars að utanríkisráðuneytið hefur styrkt verkefni í þá veru sem vakið hefur mikla eftirtekt og er vonandi að þeirri góðu vegferð verði haldið áfram. Hvað varðar Evrópusambandsumsóknina fór hún í ákveðinn farveg á sínum tíma hér árið 2009 og upphaflega studdu þingmenn Hreyfingarinnar, þá Borgarahreyfingarinnar, þá umsókn. Við neyddumst til að snúast gegn henni á ögurstundu vegna tengsla umsóknarinnar við Icesave-málið, en eftir að þeirri orrahríð lauk höfum við öll þrjú í Hreyfingunni einarðlega stutt við það að aðildarviðræður verði kláraðar og að málið verði leitt til lykta. Ég tel, eins og fjölmargir aðrir, að það væru einhver verstu afglöp sem Íslendingar gætu gert að hætta við aðildarumsóknarferlið í miðju kafi. Það hefur verið rifist um Evrópusambandið í um 30 ár á Íslandi og ef menn leiða þessa aðildarumsókn ekki til lykta í þessari atrennu munum við rífast um Evrópusambandið í önnur 30 ár í viðbót. Það er einfaldlega algjör óþarfi að eyða tímanum í það og það er að mínu mati heimskulegt að fara í þá skotgröf og halda því áfram. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi haldið mjög vel á spöðunum í því máli. Hann hefur átt við erfiðleika að etja í stjórnarliðinu hvað það varðar. Það mál var leyst fyrir ekkert mjög löngu síðan með ákveðnu pólitísku samkomulagi sem ég tel að sé til eftirbreytni þannig að málið getur haldið áfram þó að það haldi áfram eitthvað hægar en æskilegt væri. Ég er sjálfur enn hlutlaus gagnvart Evrópusambandinu og aðild að því. Ég byrjaði að kynna mér það fyrir mörgum árum þegar ég var í námi í Bandaríkjunum og hef mestallan tímann talið Íslendinga eiga heima þar inni að ákveðnum skilyrðum uppfylltum sem varða sjálfdæmið og þá sérstaklega yfir auðlindum okkar. Miðað við aðgerðir Evrópusambandsins undanfarna mánuði og ár gagnvart Grikklandi og Portúgal hef ég aftur á móti verið að fá auknar efasemdir um hvort við ættum raunverulega að vera í því liði, en það Evrópusamband sem er til í dag verður ekki það Evrópusamband sem við munum ganga í eftir nokkur ár ef við förum þangað inn. Það verður gjörbreytt Evrópusamband og við munum einfaldlega taka afstöðu til þess þegar þar að kemur, vonandi. Eins og ég sagði áðan held ég að það væri versta mögulega niðurstaða að svipta þjóðina þeim sjálfsagða rétti að taka ákvörðun um það hvort við eigum að vera aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. Mér finnst það vera aðför að lýðræðinu á Íslandi og aðför að almenningi að svipta hann því tækifæri. Sjálfur mun ég einfaldlega gera upp hug minn þegar þar að kemur og aðildarviðræðum lýkur, sem verður vonandi innan ekki of langs tíma. Það líður að kosningum í þessu landi, það verða kosningar hér eftir rúma tvo mánuði og ómögulegt að segja hvernig fer. En ég tel að utanríkismálum Íslands hafi verið ágætlega borgið alla vega undanfarin fjögur ár og ég tel að sú kjarkmikla utanríkisstefna - sérstaklega hvað varðar Palestínu og fleiri atriði, oft ekkert endilega í þökk okkar stóra nágranna í vestri, Bandaríkjanna - beri með sér að Íslendingar munu áfram koma fyrir á alþjóðavettvangi sem sjálfstæð fullvalda þjóð sem mun fyllilega standa á eigin fótum ef með þarf, og ekkert að óttast í þeim málum. Utanríkismálin eru ef til vill sá hluti stjórnskipunarinnar sem hefur gengið einna best eftir hrunið og sem minnstar áhyggjur þarf að hafa af í framtíðinni og það er góðs viti. Það er friðvænlegt í kringum okkur, það er ekki endilega friðvænlegt í heiminum, og við erum ágætlega á vegi stödd með fæturna á jörðinni þar sem við erum. Ég tala nú yfirleitt ekki mikið um utanríkismál hér í þingsal en það er gott að hafa fengið að koma þessu á framfæri. Ég óska hæstv. ráðherra velfarnaðar með þá stefnu sem við höfum fylgt og henni verður vonandi fylgt í einhverjum svipuðum mæli í framtíðinni.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir hans ágætu og yfirgripsmiklu skýrslu. Ég hefði gjarnan viljað hafa meiri tíma til þess að lesa hana í þaula og fara ítarlegar yfir hana en hafði ekki. Mig langar hér í stuttri ræðu að nefna mál norðurslóða sem eru á næstu árum og missirum að verða kannski stærstu málin í utanríkispólitík okkar. Vægi norðurslóðamála, ef svo má segja, mun halda áfram að aukast og þar mun Ísland, ef rétt er á málum haldið, fá nokkurt hlutverk. Ég vil í því sambandi nefna sérstaklega að staðsetningarinnar vegna getur Ísland gegnt töluverðu hlutverki í nokkrum málum, m.a. björgunarmálum á þessum slóðum þar sem við höfum á undanförnum áratugum öðlast nokkra þekkingu og sérstöðu. Ég hef í nokkur skipti flutt mál hér á þingi um svokallaðan björgunarskóla. Þar er einmitt komið inn á það sem hv. þm. Þór Saari nefndi áðan, þ.e. þá þætti utanríkisþjónustunnar sem snúa að þróunarsamvinnu. Við stöndum til að mynda ágætlega að rekstri nokkurra háskóladeilda Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Mín hugmynd hefur gengið út á það að bæta við einni háskóladeild í viðbót, þ.e. björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna. Það er því mjög gleðilegt að sjá í skýrslu ráðherra að slíkar þreifingar séu farnar af stað, þ.e. um aukna samvinnu í björgunarmálum, og þegar hefur verið ýtt úr vör formlegu samstarfi í samræmi við samning sem gengið var frá árið 2011. Ég hvet ráðherrann og ráðuneytið til að halda áfram á þessari braut. Ég mun á næstu dögum leggja aftur fram mál í þinginu um björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna. Ég geri ekki endilega ráð fyrir að það fái afgreiðslu en vil hins vegar benda hæstv. ráðherra á að í umsögn hans ágæta ráðuneytis um það mál, sem var gefin út í apríl 2011, kemur fram að ráðuneytið hafi á þessu nokkurn áhuga og hafi sýnt því velvild og skilning að slík starfsemi færi af stað hér á landi. Háskóli Sameinuðu þjóðanna er nefnilega býsna merkileg stofnun og þær deildir sem reknar eru á Íslandi, Sjávarútvegsskólinn og Jarðhitaskólinn ásamt Jafnréttisskólanum, sem hefur að vísu verið rekinn skemur, eru allar mjög mikilvægar og mikilvægir þættir í samstarfi okkar við önnur lönd. Við eigum að halda áfram á þessari braut. Ræða mín nú er fyrst og fremst hvatning til ráðherrans að halda áfram þeirri góðu vinnu.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrsluna. Hún er bæði lífleg og fróðleg. Það eru nokkur atriði sem mig langar að gera hér að umtalsefni. Fyrst vil ég nefna kafla sem snýr að samstarfi Norðurlandanna á liðnu ári. Ég er í hópi þeirra sem fagna því samstarfi sem hefur þróast á vettvangi Norðurlandanna á grundvelli Stoltenberg-skýrslunnar. Þar er ein stoðin eða eitt af þeim verkefnum, fyrir utan auðvitað að verjast netárásum og berjast gegn mansali, loftrýmisgæslan. Hún skiptir máli fyrir okkur Íslendinga. Ég held að samstarf hinna norrænu ríkja eigi eftir að vaxa og dýpka. Ég minni líka á mikilvægt samstarf þessara ríkja þegar kemur að málefnum Eystrasaltsins og eins samskiptum við Rússland. Það er mjög mikilvægt að nýta hið norræna samstarf ekki bara inn á við ef svo má segja. Lögð var gríðarlega mikil vinna á undanförnum árum og áratugum í að búa þannig um hnútana að ríkisborgarar þessara ríkja gætu farið á milli landa og búið þar og unnið og að sem minnstar hindranir væru fyrir hendi. En samstarf Norðurlandaþjóðanna á vettvangi utanríkismála er líka mikilvægt. Þessar þjóðir eiga sameiginlega sögu og menningararf og deila sameiginlegum gildum og því er tilvalið og eðlilegt að þær auki sitt samstarf á sviði utanríkismála og þar með talið varnarmála. Það sem ég vildi gera hér aðeins að umtalsefni snýr að aðildarviðræðum okkar Íslendinga að ESB og efnahagsmálunum. Það er ágætt yfirlit í kafla 3.5. í skýrslunni um efnahagsmál og aðildarviðræðurnar. Ég vil bæta því inn í þá umræðu eða velta því upp að ég er þeirrar skoðunar að fram undan sé bara ein þróun þegar kemur að evruríkjunum og hún sé sú að samruni þessara ríkja á sviði efnahagsmála muni aukast og vaxa. Það er í raun og veru forsenda þess að ríkin hafi eina sameiginlega mynt að nægjanleg samþætting ríkisfjármálanna náist. Nú þegar hefur verið gripið til nokkurra aðgerða til þess að auka slíka samþættingu og eftirlit með ríkisfjármálunum þó að ég taki eftir því að í skýrslunni er sagt, með leyfi forseta: „Í engu er þó verið að færa fjárlagagerð frá aðildarríkjunum til stofnana ESB, heldur munu þjóðþing aðildarríkjanna áfram taka ákvörðun um fjárlögin eins og verið hefur.“ Þó er um leið verið að setja upp alls konar kerfi og mekanisma til þess að setja hömlur á til dæmis fjárlagahalla og annað slíkt. Með öðrum orðum er verið að samþætta þessa hluti. Það er eðlilegt og nauðsyn að það verði gert. Það þýðir auðvitað að upp kemur sú umræða. Ég hefði gjarnan viljað heyra hvað hæstv. ráðherra finnst um það. Ég held að þróunin verði sú að evruríki muni jafnt og þétt auka samþættingu sína vegna þess að þau verða að gera það. Það er æskilegt og nauðsynlegt og þeim mjög í hag af því að þau eru með hina sameiginlegu mynt. Á sama tíma eru nokkur önnur ríki innan ESB sem ekki eru með evruna þrátt fyrir að vera þar inni og sum hver eru ekki með neinar kvaðir um að taka hana upp, eins og Bretar og Danir. Þó að Svíum sé ætlað að taka evruna upp vita menn að þeir hafa sínar leiðir til að gera það ekki ef þeim sýnist svo. Þá myndast sú hætta eða í það minnsta verður sú þróun fyrirsjáanleg að evruríkin muni auka samþættingu sína en hin ríki ESB, sem ekki eru með evru, fylgi ekki á eftir. Við sjáum það strax að lönd eins og Bretland ætla sér ekki að ganga inn í þetta nána samstarf. Það þýðir, virðulegi forseti, að einhvers konar tveggja brauta ESB myndast, annars vegar það sem byggir á evru og þeirri víðtæku samþættingu sem þar er og hins vegar hin ESB-ríkin sem ekki eru með evru. Þetta mun óumflýjanlega hafa áhrif þegar fram líða stundir, það segir sig sjálft. Þetta mun breyta eðli og inntaki ESB-samstarfsins. Það er eiginlega óumflýjanlegt í mínum huga. Vandinn þegar kemur að aðildarumsókn okkar Íslendinga er þá þessi: Inn í hvað erum við að fara? Inn í hvaða ESB erum við að fara að stíga ef til kæmi að samningar næðust og þjóðin segði já? Það er eiginlega ómögulegt akkúrat á þessum tímapunkti að segja til um það hvernig þróunin mun verða. Ég er þeirrar skoðunar líka að í ljósi þess mikla samruna sem er óumflýjanlegur til að evran geti fúnkerað sem mynt, sem ég tel að sé mjög nauðsynlegt, fjarlægist sá möguleiki að það henti Íslandi að fara inn í slíkt samband. Ég vil minna á það að í riti Seðlabanka Íslands um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum kom fram að Ísland er í hópi þeirra ríkja sem eru hvað fjærst því að geta tekið upp evru og haft af því gagn vegna þess hvernig hagkerfi okkar er byggt upp og hversu ólík við erum um margt hvað varðar hagsveiflu meginlandsríkjanna og þeirra ríkja sem mynda kjarnann í evru. Virðulegi forseti. Þegar ég segi að samþættingin hljóti að aukast vil ég líka benda á þetta, en menn hafa oft velt því upp: Hvað með Bandaríkin? Hvernig getur verið að jafnfjölmennt og um leið margbreytilegt samfélag eins og Bandaríkin geti haft eina mynt fyrir öll þessi ólíku ríki? Þar hefur þessi samþætting í sjálfu sér átt sér stað. Hvernig hefur hún gerst? Hún á sér sögulegar rætur. Alexander Hamilton, fyrsti fjármálaráðherra Bandaríkjanna, kom því meðal annars í gegn af því að hann var sambandssinni að búin var til ríkisskuld Bandaríkjanna, gefin voru út skuldabréf sem Bandaríkin sem ríki ábyrgðust, það var lykilatriðið, og um leið var búinn til seðlabanki til þess að standa að baki mynt þessarar þjóðar. Það er einmitt það sem við hljótum og munum sjá og er óumflýjanlegt, að til verði einhvers konar samevrópsk skuld og skuldabréf og skuldabréfaútgáfa við hliðina á hinu samevrópska bankaeftirliti og öllu því sem snýr að stöðu bankanna og samhengi þeirra við ríkissjóði þessara landa. Þegar við erum komin með myntina og komin með seðlabanka er hitt óumflýjanlegt. Þegar fram líða stundir mun það hafa gríðarleg áhrif á eðli þessa ríkjasamstarfs. Ég spái því að evruríkin muni þróast líkt og Bandaríkin í það að verða sambandsríki, það verði þróunin vegna þess að evran er komin. Ég spái því að evran muni lifa. Ég vona að það gerist, það eru svo miklir hagsmunir fyrir okkur Íslendinga og alla að það verði. Þess vegna held ég að þróunin verði þessi. Við höfum módelið fyrir framan okkur, sem er auðvitað saga Bandaríkjanna. Vandi Evrópu er sá að þetta er miklu flóknara þar vegna þess að ríkin eiga sér miklu lengri og dýpri sögu hvert fyrir sig, mismunandi tungumál, erfiðara er að fara á milli landa og vinnumarkaðurinn flóknari. En menn verða að minnsta kosti að ná fram þeirri samþættingu sem að er stefnt varðandi ríkisfjármálin og hina sameiginlegu evrópsku skuld eða skuldabréfaútgáfu til þess að geta staðið að baki evrunni. Sá hagfræðingur sem dýpst hefur hugsað um peningamál og hagfræði, Milton Friedman, varaði við því þegar evran var sett á laggirnar að hætta væri á því að hún færi út af í fyrstu beygju vegna þess að stofnanastrúktúrinn þar utan um væri ekki nægur, hann væri ekki tilbúinn, hann væri ekki þannig úr garði gerður að hann stæði undir þessari mynt. Að lokum, virðulegi forseti, verður hin pólitíska eining að vera að baki mynt því að eftir því sem myntsvæðið er fjölbreyttara sem myntin á að ná yfir því meiri krafa er um hið miðstýrða pólitíska vald. Tökum sem dæmi land eins og Ítalíu með líruna á sínum tíma. Gríðarlegur munur var á milli Suður-Ítalíu og Norður-Ítalíu. Samt sem áður gekk að hafa eina mynt í því landi, þótt brösótt væri, vegna þess að pólitískt vald náði yfir allt þetta svæði, þar var pólitísk eining. Það má samt sem áður halda því fram 

Frú forseti. Þetta var athyglisverð ræða hjá hv. þingmanni. Mér finnst hann horfa fram hjá þeirri staðreynd þegar hann horfir á evruna og evrusvæðið að þær hremmingar sem hafa gengið yfir evrusvæðið eru ekki hremmingar evrunnar, þetta er ekki gjaldmiðilskreppa heldur skuldakreppa, það liggur alveg ljóst fyrir. Evran kemur bara nokkuð vel út úr því dæmi öllu saman, hún hefur styrkst meðan þær hremmingar hafa gengið yfir, a.m.k. gagnvart bandaríkjadal. Hv. þingmaður ætti að hugsa um það. Ég ætla svo ekki að andmæla því þegar hann segir að líklegt sé að í framtíðinni verði Evrópusambandið tveggja laga samband, en það er það nú þegar í dag og ég ætla ekki að fara út í það frekar. Hv. þingmaður spyr í hvaða Evrópusamband eða hvaða hluta þess við munum ganga. Þann sama og framtíðarumsóknarríki munu freista þess að komast í, þ.e. evruhlutann, það liggur alveg ljóst fyrir. Öll ríki sem ganga þar inn núna verða að taka upp evruna innan einhvers tíma, meira að segja Svíþjóð þótt það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þeir hafa sínar leiðir til þess að standa í eigin sporum sem ganga vel hjá þeim. Ég tel hins vegar af og frá, það er kannski það eina sem ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni um, að Evrópusambandið eigi eftir að þróast í stórt sameinað ríki eins og Bandaríkin. Reyndar kom hann síðar í ræðu sinni með þann hlut sem ég held að skipti mestu máli varðandi það og það er menningarlegur þáttur, þ.e. að í Bandaríkjunum tala allir sama tungumálið en því er ekki til að dreifa í Evrópu. Það skiptir máli gagnvart svonalöguðu. Ég er honum líka sammála um að líklegt sé að það verði aukinn samruni í hinum fjármálalega þætti Evrópusambandsins en ég tel það ekki af hinu illa. 

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé reyndar svo að þeir sem harðast börðust fyrir því að evran yrði tekin upp voru einmitt þeir sem hafa þá sýn að það sé heillavænlegast fyrir Evrópu að þróast í átt til einhvers konar sambandsríkis. Það var sú kynslóð sem þekkti hremmingar og hrylling síðari heimsstyrjaldarinnar sem taldi að það væri allt tilvinnandi til að ná sem mestri samþættingu, samvinnu Evrópuþjóðanna og helst gera það að einhvers konar sambandsríki. Virðulegi forseti. Hvað varðar vanda evrusvæðisins tók ég eftir því að í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra var þess einmitt sérstaklega getið að ekki væri um vanda gjaldmiðilsins að ræða heldur einhvers konar skuldavanda ríkissjóðanna. Það er rétt upp að því marki að sá vandi birtist með þessum hætti. En það er þó þannig, og það þarf að huga að því, að til dæmis vandi Grikkja og skuldsetning gríska ríkissjóðsins á sér meðal annars orsök í því að menn höfðu þá trú þegar evran kom fram að fjármagnskostnaður yrði sá sami hvort sem menn lánuðu til Þýskalands eða Grikklands. Þetta endurspeglaðist í umræðu heima á Íslandi þar sem því hefur verið haldið fram aftur og aftur að með því að við tækjum upp evruna mundi vaxtakostnaður hér verða sá hinn sami og til dæmis í Þýskalandi. Það hefur auðvitað sýnt sig að þetta var algjörlega röng forsenda vegna þess að grundvöllur fyrir evrunni var ekki til staðar. Ég er þess vegna um margt ósammála því að þetta sé ekki vandi gjaldmiðilsins, það er það að hluta til. Þetta er samþættur vandi sem snýr að gjaldmiðlinum sjálfum og þótt hann hafi haldið verðgildi sínu eða jafnvel styrkst gagnvart dollar er það ekki hin endanlegi mælikvarði málsins. Hinn endanlegi mælikvarði er auðvitað trú manna á því að hið evrópska hagkerfi standi undir þessari skuldsetningu og hún á sér m.a. 

Ég veit ekki hverjir stóðu í þeim misskilningi. Hins vegar held ég að það þyrfti miklu lengra mál til að útskýra af hverju, ef Ísland gengur í Evrópusambandið, vaxtastig hér á landi mun leita í átt til þess sem við getum kallað þýska vexti, það er nú einfaldlega þannig. Mér fannst síðan nokkuð fallegt hjá hv. þingmanni þegar hann var að vísa til þess að frumherjar Evrópusambandsins höfðu þennan draum um sambandsríki af því að þeir höfðu kynnst hryllingi stríðsins. Nýjar kynslóðir hafa ekki kynnst honum og munu sennilega ekki gera það og það er einn af hinum stóru ávinningum Evrópusambandsins að því hefur tekist að koma á friði í Evrópu. Mér finnst ekkert útlit fyrir að einhver sú atburðarás geti farið af stað sem leiðir til slíkra endurtekinna styrjalda eins og saga Evrópu sýnir. Hv. þingmaður vék í ræðu sinni áðan að því að gjaldmiðlaskýrslan hefði sýnt fram á að Ísland væri ef til vill fjærst því að geta náð fyllstu kostum og ávinningum evrunnar vegna þess að hagsveiflan hér er úr takti. Við því hef ég tvennt að segja. Hagsveiflan mun leita saman en við höfum samt þá sérstöðu að við erum ríki sem byggir á náttúrulegum lifandi auðlindum. Við sem ríki vitum að við munum alltaf ganga í gegnum einhvers konar náttúrufarslegar hremmingar. Við þurfum að bregðast við því ef við göngum í Evrópusambandið með því að sjá til dæmis til þess að grundvallaratvinnuvegurinn, sjávarútvegurinn, sé nógu feitur til að geta jafnað út sveiflurnar sjálfur. Það er akkúrat það sem við þurfum að gera.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi friðinn í Evrópu. Ég tel að þar hafi reyndar skipt meiru samstarf Evrópuríkjanna við Bandaríkin á vettvangi NATO, að það hafi í raun og veru tryggt friðinn mun betur í Evrópu og hafi verið forsenda þess að friður hefur að mestu haldist frá síðari heimsstyrjöldinni í Evrópu. Ég minni þó á þau vandamál sem urðu á Balkanskaganum ekki fyrir margt löngu síðan sem Evrópuríkjunum gekk illa að fást við og var frekar lítt til sóma fyrir þau hvernig öll sú atburðarás gekk fram. Hvað varðar vaxtamuninn og stöðuna hér og möguleika okkar til að sveiflujafna er það hárrétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að ef gengjum í ESB og værum í evrusamstarfinu ættum við allt undir því að sjávarútvegurinn gæti sveiflujafnað hjá sér eða eins og hæstv. ráðherra orðaði það, að hann væri nægjanlega feitur eða gildur eða þykkur til að hann gæti brugðist við,  Því miður er það nú svo, og ég þarf ekki að eyða mörgum orðum í það, að þessi ríkisstjórn hefur farið þannig fram gagnvart sjávarútveginum, 

Frú forseti Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Þar var margt athyglisvert og hann fór vel ofan í málin. Það sem mig langaði að velta upp við hv. þingmann er að í aðdraganda þess að Spánn, Grikkland, Portúgal og Ítalía lentu í sínum erfiðleikum, eins og kunnugt er, var það svo, og maður hefur lesið erlendar fræðigreinar um það, að vandamálið til að mynda á Spáni var að sínum tíma hefðu þeir í rauninni þurft hærra vaxtastig en raunin varð. Ástæða þess að það var ekki var af því að verið var að keyra á þýsku vaxtastigi vegna þess að hagsveiflur Evrópusambandsins stýrast ekki síst af ríkjunum sem eru í Þýskalandi og þar í kring. Afleiðingin varð síðan sú að bóla blés miklu meira út á Spáni vegna þess að vaxtastigið hentaði Spáni ekki á sínum tíma. Vandamálið á Spáni núna er að menn ná ekki að taka á í atvinnulífinu þar og við fáum fregnir af því að bæði á Spáni og í Portúgal, og sérstaklega í Portúgal þar sem ástandið var svipað, eru íbúar farnir að leita yfir til Angóla í atvinnuleit. Atvinnuleysi er að aukast svo á Spáni vegna þess að þeir ná ekki að nota gjaldmiðilinn til að rétta sig af, ná ekki að aðlaga hagkerfið að því sem nauðsynlegt er fyrir atvinnulífið. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann af því að hér voru umræður um sambandsríki við hæstv. utanríkisráðherra áðan og flestir sem tjá sig um þau mál opinberlega, hagfræðingar og aðrir, telja að eina lausn evrunnar sé sú að fara í átt til sambandsríkis. Það er verið að hækka skatta sem aðildarríki greiða til Evrópusambandsins, taka upp ESB-fjárlög eða auka útgjöld Evrópusambandsins. Það er það sem meðal annars felst í sambandsríki. Sér hv. þingmaður fyrir sér, miðað við hvernig hæstv. utanríkisráðherra talar, að einhver möguleiki sé á að bjarga evrunni öðruvísi 

Virðulegi forseti. Það er nákvæmlega hárrétt skilið hjá hv. þingmanni að það er mín skoðun að leiðin sem menn hafa til þess að láta evruna virka sem gjaldmiðil þessara um margt ólíku ríkja er sú að auka samruna þeirra. Það er auðvitað hugsunin í að hafa sameiginlegan fána, sameiginlegan forseta, aukna samvinnu á sviði utanríkismála og síðan á efnahagssviðinu og svo framvegis. Það er eðlilegt. Ég er þeirrar skoðunar að fyrir mörg þessara ríkja sé það mjög æskilegt. Ekki er æskilegt fyrir okkur Íslendinga að ganga inn í það samstarf, ég held að það geti reynst okkur mjög erfitt. Þótt gjaldmiðill hrynji ekki getur hann samt sem áður verið mjög óhentugur fyrir ákveðnar þjóðir sem eru inni í gjaldmiðlasamstarfinu. Það er það sem er átt við þegar menn segja að það sé evrukrísa eða evruvandi. Rétt eins og hv. þingmaður kom inn á þá geta ríki lent í gríðarlega miklum vanda vegna þess að vaxtastigið endurspeglar ekki þær aðstæður sem eru í viðkomandi hagkerfi. Með öðrum orðum, hagkerfin eru ekki nægjanlega keimlík. Hagsveiflan er of ólík til þess að hægt sé að hafa eitt vaxtastig á öllum svæðum. Dæmið sem hv. þingmaður tók hér áðan um Spán er mjög gott. Nákvæmlega það sama mundi bíða okkar ef við værum í ESB og með evruna, nákvæmlega þessi vandi mundi skella á okkur. Hér geta komið upp aðstæður sem kalla á annaðhvort mjög hátt vaxtastig eða mjög lágt vaxtastig, en þá mun það engu gilda hvaða vaxtastig við þurfum því við munum búa við það vaxtastig sem evrunni fylgir. Atburðarás eins og varð á Spáni og á Grikklandi og annars staðar í Evrópu hefur sýnt og opinberað þann vanda sem því fylgir að vera hluti af myntsamstarfi án þess að hafa 

Frú forseti. Það er akkúrat sá skilningur sem sá sem hér stendur hefur haft á þessum hlutum. Eina leiðin hjá þessum ríkjum er að færa aukið fjármagn, það er að hvert og eitt aðildarríki greiði hærra hlutfall inn til Evrópusambandsins og þaðan sé fjármununum útdeilt. Þannig ná þau að búa til eitt ríki og síðan er stoðunum fjölgað þar undir. Maður veltir óneitanlega fyrir sér hvaða ríkjum þetta muni koma verst niður á. Til lengri tíma litið mun þetta líklegast koma verst niður á þeim ríkjum sem eiga möguleika á því að auka sína vergu landsframleiðslu á hvern einstakling. Menn eru almennt sammála um að 21. öldin verði öld þar sem vatnið, maturinn, auðlindirnar og orkan skipti máli. Það mun að öllum líkindum verða gull 21. aldarinnar. Menn eru til að mynda að spá því að Kína verði orðið stærra hagkerfi en Bandaríkin árið 2025 og menn spá því líka að hagkerfi Kanada og ríki Norður-Ameríku muni halda áfram að rísa. Mig langar að velta upp hvort hv. þingmaður hafi eitthvað skoðað spár varðandi þessi stærstu hagkerfi heimsins, aldurssamsetningu og mögulegar hagvaxtarhorfur í Evrópusambandinu gagnvart Kína, Indlandi, Rússlandi, Brasilíu og Kanada. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér stöðu Íslands þarna á milli, okkar litla eyríkis? Á 21. öldinni lítur út fyrir að staðsetning landsins verði meira virði en verið hefur. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að Evrópusambandið þróist versus þessi stóru hagkerfi? Er ekki rétt skilið að almennt séu hagvaxtarspár fyrir Evrópusambandið frekar neikvæðar, sé borið saman við þessi stóru hagkerfi?

Virðulegi forseti. Það má með sanni segja að sú öld sem nú er upp runnin sé sú öld sem fáliðan virði. Tækifæri og möguleikar smáþjóðar sem býr að þeim landkostum sem hv. þingmaður taldi hér upp eru mjög miklir. Hvað varðar stöðu Evrópu samanborið við þau hagkerfi sem talin voru upp, þessi ört vaxandi hagkerfi, er í mínum huga engin spurning að Evrópuvandinn er ekki bara vandi sem snýr að gjaldmiðlinum og hvernig menn ætla sér að breyta samstarfi evruríkjanna til þess að það gangi upp. Hann er ekki bara skuldavandi vegna bankakreppunnar. Vandi Evrópu að því viðbættu er meðal annars sá að aldurssamsetning íbúanna er orðin mjög óheppileg. Hár meðalaldur gerir það að verkum að þeim fækkar sem eru starfandi á vinnumarkaði og þeim fjölgar sem þurfa á lífeyrissjóðsgreiðslum að halda. Sá vandi er ófjármagnaður og óleystur og var eitt af því sem menn höfðu mestar áhyggjur af áður en gjaldmiðlavandinn og lánakreppan skall á álfunni. Þar fyrir utan hefur framleiðniaukningin, sem er lykilatriði, verið allt of lítil í Evrópu. Þegar menn bera Evrópusambandið saman til dæmis við Bandaríkin og síðan við þau ríki sem er við að keppa - ef menn vilja nota það hugtak að ríkið sé að keppa á þessu sviði - þá vex framleiðni þar ekki nógu hratt. Of lítil framleiðni, of hár meðalaldur, of miklar skuldir og óafgreitt hvernig menn ætla sér að láta evruna virka til framtíðar, þegar þetta vinnur saman verð ég að segja að ég gleðst mjög yfir því að hæstv. utanríkisráðherra sé við það að ganga frá fríverslunarsamningi við Kína. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa ræðu og þá skýrslu sem liggur fyrir. Ég verð að játa að skemmtilegasti hluti skýrslunnar var auðvitað formáli hæstv. ráðherra sem ég átti auðvelt með að skilja, enda skrifaður á fjörmiklu máli. Það var aðeins eitt orð sem mig rak í vörðurnar og ég þurfti sérstaklega að spyrja hæstv. utanríkisráðherra um þýðingu þess. Hann notaði orðið óínáandisk, sem hæstv. ráðherra tjáði mér að þýddi þegar ekki næst í menn. Eitt af því sem ég hef gagnrýnt í utanríkisstefnunni til lengri tíma er að mér hefur fundist hún ekki vera nægilega markviss á köflum. Að við séum að reyna að leika dálitla stórþjóð sem vilji bera allar sorgir heimsins og áhersluatriðin séu þess vegna ekki alveg nægjanlega markviss. Við séum að teygja okkur út um allar þorpagrundir heimsins þótt við blasi að önnur einstök mál eru okkur miklu mikilvægari. Hér á ég til dæmis við norðurslóðamál, sem ég fagna að hæstv. ráðherra hafi lagt mikla áherslu á og telji í skýrslu sinni vera lykiláherslumál í okkar utanríkisstefnu. Ég á líka við samskiptin við Grænland sem ég tel að hljóti að vaxa mjög á allra næstu árum í ljósi þess að efnahagsleg umsvif á Grænlandi fara mjög vaxandi. Í þessu sambandi vil ég líka nefna sérstaklega hafréttarmál og okkar viðhorf í því sambandi. Við eigum að standa við það sem við höfum fylgt í gegnum tíðina, rétt okkar til þeirra hafsvæða sem rök mæla fyrir um að við eigum rétt á. Við eigum að mínu mati að reyna að efla þá starfsemi mjög og byggja upp enn öflugri svið á þessum mælikvarða. Þar höfum við oft á tíðum verið í sögulegri forustu eins og við þekkjum, þarna eru okkar tækifæri. Ég legg einnig áherslu á að við fylgjum eftir þeirri stefnumótun sem meðal annars Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt mikla áherslu á, við eigum að styðja við svæðisbundið samstarf á þessu sviði, eins og til dæmis NEAFC og NAFO. Úr því að hæstv. utanríkisráðherra heyrir mál mitt vil ég segja í fáeinum atriðum að ég var að gagnrýna það að mér finnst stundum eins og við séum svolítið að reyna að bera allar sorgir heimsins í utanríkisstefnu okkar. Ég hef verið að leggja áherslu á að við reyndum frekar að einbeita okkur að ýmsum málum eins og norðurslóðamálum. Ég hældi hæstv. ráðherra í því sambandi, fyrir hafréttarmálin og hið svæðisbundna samstarf. Það kom mér á óvart hversu hæstv. utanríkisráðherra var afdráttarlaus í sínu máli varðandi EES. Ég þekki auðvitað afstöðu hæstv. ráðherra til Evrópusambandsins. Ég veit að hæstv. ráðherra telur óhjákvæmilegt fyrir okkur að ganga í Evrópusambandið og að það þjóni okkar hagsmunum betur. En það kom engu að síður nokkuð á óvart hversu hæstv. ráðherra var afdráttarlaus í þeirri skoðun sinni að hið Evrópska efnahagssvæði væri að ganga sér til húðar. Hann taldi að ýmislegt væri í samstarfi Evrópusambandsins við EES sem benti til þess að mjög erfitt væri að þróa það samstarf áfram. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra um þetta mál sérstaklega vegna þess að það er mjög brýnt. Nú blása vindar þannig, eins og allir sjá og finna, að ákaflega lítill vilji er hjá þjóðinni að ganga í Evrópusambandið. Ég vil fullyrða að ef allir hér á Alþingi gengju með óbundnar hendur til atkvæðagreiðslu um Evrópusambandið yrði tillaga um aðild að Evrópusambandinu alveg skilyrðislaust felld. Þá stæðum við auðvitað frammi fyrir ákveðnu vali. Þá vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Ef sú verður raunin, sem ég veit að hann vonar ekki en ég vona, að við munum ekki verða aðilar að Evrópusambandinu, hvernig lítur hann á framtíðarsamstarfið innan EES? Er hæstv. ráðherra að boða einhvers konar ragnarök fyrir Evrópska efnahagssvæðið? Telur hæstv. ráðherra að Evrópska efnahagssvæðið sé smám saman að ganga sína för á enda? Ég vil líka segja að varðandi Evrópusambandsumsóknina var það þannig, eins og við munum, að þeir sem töluðu fyrir Evrópusambandinu, og við reyndar fleiri sem líka voru mjög gagnrýnin á aðildarumsóknina og andvíg henni, töldu að mjög mikilvægt væri að taka strax á við erfiðustu tvö stóru málin, landbúnaðarmálin og sjávarútvegsmálin. Það kom mjög skýrt fram frá hæstv. ráðherrum, meðal annars hæstv. utanríkisráðherra og ég tala nú ekki um hæstv. innanríkisráðherra. Síðan steyta málin á skeri. Farið er að tína upp þessa litlu málaflokka sem við erum þegar búin að samræma evrópsku löggjöfinni, en hin málin eru komin á hliðarlínuna. Nú vil ég segja að ég tel að þegar ljóst var að Evrópusambandið vildi ekki ræða við okkur um sjávarútvegsmál eða landbúnaðarmál, þótt hæstv. ráðherra hafi látið í veðri vaka að þetta sé innanhéraðsmál og innanhéraðsvandamál okkar Íslendinga er það engu að síður staðreyndin varðandi landbúnaðarkaflann líka, þá hefði ég talið eðlilegt að við hefðum látið staðar numið. Við hefðum einfaldlega átt að steyta þarna á skeri og segja að úr því að svo væri komið þjónaði það ekki íslenskum hagsmunum að ganga til vinnunnar með þeim hætti sem gert var síðan, að smám saman að reyna að opna kafla og loka köflum og svo framvegis og láta stóru málin bíða. Ljóst er að samrunaþróunin innan Evrópu hefur ýtt undir tilhneigingu til þess að Evrópusambandið seilist um hurð til lokunnar. Við sjáum það í mörgum tilvikum og kannski einna skýrast þegar kemur að hugmyndum um hið sameiginlega fjármálaeftirlit. Í raun og veru er verið að reyna að freista þess að brjóta niður tveggja stoða kerfið sem EES-samningurinn byggir á, eins og margoft hefur verið farið yfir og hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, gerði mjög vel grein fyrir hérna áðan. Tveggja stoða kerfið byggir á því að við afsölum tilteknu valdi til stofnana sem við erum aðilar að, eins og við þekkjum. Við getum nefnt ESA og EFTA-dómstólinn í þessu sambandi, en núna sjáum við tilhneigingu af hálfu Evrópusambandsins til að reyna að teygja á samstarfi EES-ríkjanna með því að ætlast til þess að við afsölum okkur hluta af fullveldi okkar til stofnana sem við eigum ekki aðild að. Það er auðvitað alveg fráleitt. Við sjáum líka að þeirrar tilhneigingar gætir hérna á Alþingi því í nýju frumvarpi um stjórnarskrá er beinlínis gert ráð fyrir að við afsölum okkur hluta af fullveldi okkar til stofnana sem við erum ekki einu sinni aðilar að. Þetta er mjög alvarlegt. Það sem ég vil segja um þessa tilhneigingu Evrópusambandsins er að hún er að mínu mati hrein svik og hrein brigð. Ef Evrópusambandið virðir ekki tveggja stoða kerfið, ef Evrópusambandið reynir með einhverjum hætti að brjóta það niður með þeirri tilhneigingu sem ég var hér að gera að umtalsefni, eru það svik við það samkomulag sem gert var í öndverðu um EES. Ef reynt verður að beita okkur þrýstingi, pólitískum eða efnahagslegum, þá er það ígildi viðskiptaþvingana. Það er ígildi efnahagslegrar árásar ef á að reyna að pína okkur með efnahagslegum aðgerðum til þess að fallast á það að brjóta niður tveggja stoða kerfið. Virðulegi forseti. Megingallinn við þá umræðu sem hefur farið fram um Evrópusambandið er sá að menn hafa verið að stilla upp kostunum með röngum hætti. Annars vegar hefur verið sagt að við eigum þess kost að ganga í Evrópusambandið með samningi sem þjóðin fallist á, hitt er að við gætum stefnt í einhvers konar pólitíska einangrun innan þess samstarfs sem við höfum kosið okkur innan EES. Þetta er ekki þannig. Samhljóða niðurstaða Evrópunefndarinnar sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi nokkrum sinnum í ræðunni hér í dag var sú að frá árinu 2007 gætum við einmitt þróað samstarf Evrópska efnahagssvæðisins með miklu virkari hætti en við höfum verið að gera. Við gætum gert það með margvíslegu móti, með auknu samstarfi stjórnmálamanna á vettvangi Alþingis, með auknu samstarfi ríkjanna, með auknu samstarfi alls konar hagsmunasamtaka, með auknu samstarfi sveitarfélaga, auknu samstarfi menntastofnana og þar fram eftir götunum. Það er annar kostur í stöðunni. Þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafi verið að berjast fyrir inngöngu í Evrópusambandið hefði hún að minnsta kosti jöfnum höndum átt að reyna að þróa samstarfið innan EES með virkari hætti 

Herra forseti. Þetta er pólitískt vandamál sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir, hvernig við eigum að reyna að spila úr EES-samningnum. Ég er að sjálfsögðu þeirrar skoðunar að ef Ísland gengur ekki í Evrópusambandið sé okkur mjög hagkvæmt að halda í EES-samninginn. En eftir því sem árin hafa liðið hefur stöðugt verið þrengt að okkur og stöðu okkar innan samningsins. Ástæðan er meðal annars sú að í vaxandi mæli koma upp álitaefni stjórnskipulegs eðlis sem erfitt er fyrir okkur að leysa úr án þess að breyta stjórnarskránni. Það er þess vegna meðal annars sem ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að nota endurskoðun stjórnarskrárinnar núna til að auka heimildir til að framselja ríkisvald, meðal annars til að geta brugðist við því. Í skýrslunni eru rakin margvísleg dæmi. Þau eru gerólík, eitt er til dæmis risastórt, þ.e. fjárhagseftirlitskerfið. Ég get tekið dæmi af öðru sem hefur komið upp og er á borðinu hjá okkur núna sem varðar barnalyf. Við höfum líka staðið frammi fyrir því að þessi mál hafa verið leyst á grundvelli tveggja stoða kerfisins eins og til dæmis í smámálum eins og varðandi fésektir sem tengjast flugverndarmálum þar sem sektarvald er fært út úr landinu til ESA. Mér hugnast það ekkert voðalega vel. Ég er ekki sannfærður um að það sé algjörlega í anda stjórnarskrárinnar. Ég verð bara að segja það alveg eins og er. Það er ágætt að hv. þingmaður taki þetta mál hér upp. Það kann vel að vera að eftir kosningar muni til dæmis ríkisstjórn með hans flokk innan borðs standa frammi fyrir þessum vandamálum. Hvernig eigum við þá að leysa þau? Það er gott að segja hér: Við eigum bara að vera hörð við ESB. En það er einfaldlega þannig að þetta mál snertir ekki bara okkur. Ef við getum til dæmis ekki tekið upp einstakar gerðir, þýðir það 

Virðulegi forseti. Ég vil að mörgu leyti fagna þessari ræðu hæstv. ráðherra vegna þess að mér finnst að hann hafi í þessu andsvari verið mun jákvæðari gagnvart framtíðarhorfunum innan EES en mér fannst í ýmsum ræðum og andsvörum hér fyrr í dag. Þar fannst mér hæstv. ráðherra nánast vera með dómsdagsspár fyrir hönd EES-samstarfsins, að það væri nánast orðið eins og vandræðabarn í samstarfinu við Evrópusambandið. En þann tón var ekki að heyra í ræðu hæstv. ráðherra núna. Það fannst mér út af fyrir sig jákvætt. Það er alveg rétt að við höfum staðið frammi fyrir stjórnskipulegum álitamálum í ýmsum efnum eins og hæstv. ráðherra nefndi dæmi um. Það dæmi sem hann nefndi varðandi flugið, það dæmi sem við vorum að glíma við nú fyrir áramótin varðandi útblástursreglurnar þegar við stóðum frammi fyrir því að geta ekki verið aðilar að gjafakvótakerfum með framseljanlegum heimildum í sambandi við loftslagið o.s.frv. - þetta er auðvitað eitt og sér og þetta er viðfangsefni sem við þurfum örugglega að glíma við. Það sem ég var kannski að gera að miklu stærra umræðuefni, og mér finnst vera miklu meira álitaefni, er það sem gæti verið, og mér finnst blasa við að svo sé, ákveðin tilhneiging, þ.e. að Evrópusambandið sé að reyna að teygja mjög á þessu tveggja stoða kerfi, veikja það með til dæmis hugmyndum um að hið samevrópska fjármálaeftirlit nái líka til EES-landanna. Það tel ég að sé hið varhugaverða í þessum efnum. En ég undirstrika það og árétta að það er annar valkostur í þessu máli. Sá valkostur var mjög skýrlega settur fram í skýrslu Evrópunefndarinnar undir forustu Björns Bjarnasonar á sínum tíma þar sem lögð var áhersla á frekara pólitískt samstarf við Evrópusambandið. Það er sú leið sem ég teldi langskynsamlegast fyrir okkur að reyna að þróa og gera það með markvissum hætti.

Það sem þrengir kastrými okkar eru líka breytingar sem hafa orðið innan ESB. Við vitum að á síðustu árum hefur Evrópuþingið fengið miklu meira vægi og miklu meiri völd og er nánast að verða ein af valdamestu stofnunum innan Evrópusambandsins. Það leiðréttir ákveðinn lýðræðishalla innan sambandsins, það eykur hann gagnvart okkur. Það þýðir að það er miklu verra við okkur að eiga við ákvarðanir sem hafa endað í samráðsferlinu og Evrópuþingið hefur að lokum yfirhöndina í niðurstöðunni. Þannig er bara kerfið orðið í dag. Það er eitt. Í annan stað er það síðan, af því hv. þingmaður talar um tveggja stoða kerfið, bara mín reynsla - og var svo sem farið að glitta í það áður en ég varð utanríkisráðherra, á þeim tíma þegar ég starfaði í þingmannanefnd EFTA - að stofnanaminni hefur förlast svo innan ESB að það eru bara sumir sem bókstaflega gera sér ekki grein fyrir tveggja stoða kerfinu. Allt um það. Þetta eru praktísk vandamál sem við stöndum frammi fyrir. En það er ein spurning sem vaknar í mínum huga. Þegar við erum að reyna að leysa þetta hálfvegis á hrakhólum - til dæmis með því að beita tveggja stoða kerfinu eins og með því að láta ESA verða eins konar stofnun sem getur haft þetta yfirþjóðlega vald gagnvart okkur, til dæmis að því er varðar fésektir - velti ég því fyrir mér, þó að það sé auðvitað töluverður munur, hvort það sé bitamunur eða fjár annars vegar að framselja sitt vald til stofnunar eins og ESA, þar sem eru tvö erlend ríki, eða til ESB þar sem eru 28 ríki þar sem við værum 28. ríkið. Er eðlismunur á því? Er það ekki með sama hætti framsal á ríkisvaldi? Það er það sem hv. þingmaður er á móti. En er hægt að vera eitthvað meira sammála með því að framselja ríkisvaldið til ESA? Það er smærra í sniðum, það er hægt að segja það. Ég er ekki alveg 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra er að segja að þessar breytingar hafa átt sér stað innan Evrópusambandsins og vægi þingsins hefur verið að aukast á kostnað annarra stofnana innan Evrópusambandsins. Það breytir ekki því að eins og við þekkjum öll eiga að minnst kosti hin stærri mál, sem verið er að lögfesta á Evrópuþinginu, sér gríðarlega langan aðdraganda. Ef við tökum bara dæmi um fiskveiðimálin þá eiga þau sér langan aðdraganda með hvítbókum, grænbókum og öllu því sem við könnumst við. Við höfum líka kynnst því, í aðdraganda lagasetningar sem nú fer fram á Evrópuþinginu, að við getum haft þar ýmis áhrif. Það var einmitt það sem við vorum að benda á í þessari skýrslu að slíkum áhrifum getum við beitt með margvíslegum hætti. Við getum í fyrsta lagi reynt að hafa áhrif á undirbúning mála á frumstigi og mótun þeirra mála. Við getum haft þessi áhrif líka með beinum hætti í gegnum ýmis hagsmunasamtök, við þekkjum það nú úr okkar þjóðþingi að hagsmunasamtök koma mjög að málum. Þannig að ég held að menn eigi ekki að gefast upp fyrir þessu. Það er nokkuð mikill munur á því sem við erum að tala um þegar við segjum hins vegar að við séum að færa til tiltekið vald, það viðurkenni ég sannarlega. Það var stór hluti, skulum við segja, af þeirri gagnrýni sem látin var í ljós á sínum tíma þegar við vorum að véla um EES-samninginn að við værum að færa vald frá okkur til erlendra aðila. Það vorum við auðvitað að gera. Við vorum að gera það með sama hætti og hæstv. ráðherra nefndi varðandi bæði ESA og EFTA-dómstólinn, ég kom reyndar inn á það áðan líka, en þar var auðvitað ólíku saman að jafna. Við erum aðilar að þessum stofnunum. Þarna er náttúrlega um að ræða örlítinn hluta af því valdi sem við erum að færa til þessara stofnana í samanburði við það vald sem við værum að færa til stofnana Evrópusambandsins ef við gerðumst þar fullgildir aðilar.

Herra forseti. Við ræðum hér skýrslu hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar um utanríkis- og alþjóðamál. Þar er af mörgu að taka. Ég sakna þess dálítið að lítið er rætt um gleymd stríð víða um heim. Við höfum lítið rætt um ástandið í Sýrlandi sem er mjög slæmt og veldur gífurlegum hörmungum. Mér finnst líka skorta á að menn ræði um mansal, þrælahald, eiturlyf, eiturlyfjasmygl og alla þá kúgun sem því fylgir og ofbeldi. Í heiminum er fjöldi fólks sem ekki hefur ríkisfang og er í raun réttlaust. Á sama tíma erum við að setja inn í stjórnarskrá ákvæði um að börn Íslendinga fái ríkisfang sem geti leitt til þess, ef sú regla yrði almenn, að eitthvað af fólki fái mjög marga ríkisborgararétti. Eftir tvær til þrjár kynslóðir getur maður séð fram á að einn aðili getur verið með ríkisfang fjögurra, fimm eða átta ríkja. Ég ætla að ræða aðeins um Kína og þá samninga sem þar er verið að vinna að. Þó að ég sé ekki mjög hlynntur ríkisvaldinu í Kína - þetta er einræðisríki og virðir ekki mannréttindi að fullu, alls ekki, og þar er ekkert lýðræði - er þetta mjög vaxandi efnahagsveldi og hefur tekist að koma upp markaðskerfi þrátt fyrir að stefnan sé enn að nafninu til kommúnismi sem í rauninni rekst á markaðinn. Þetta er mjög pragmatísk lausn og Kína blómstrar og vex með þessum mótsagnakennda hætti. Hætt var við þær viðræður, væntanlega af því að við sóttum um aðild að Evrópusambandinu. Þá sáu Kínverjar að það þýddi ekkert að vera að semja við ríki sem væri að fara í Evrópusambandið. En svo sáu þeir fljótlega að við færum aldrei í Evrópusambandið, þannig að þeir tók um aftur upp viðræður og hafa keyrt þær áfram. Það er dálítið undarlegt að ríkisstjórn sem er skilyrðislaust að sækja um aðild að Evrópusambandinu, og ætlar að keyra það í gegn á stuttum tíma eins og sagt var, sé jafnframt að leggja í kostnað við að gera samninga við önnur ríki sem ekki eru heimilir ef við erum komin inn í Evrópusambandið. Það sem ber kannski hæst í utanríkismálum Íslands er dómurinn um Icesave, ég ætla nú ekki að fara nánar út í hann, ekkert nema til að gleðjast yfir honum. Síðan erum við enn að tala um aðildarumsóknina að Evrópusambandinu sem ég er eindregið á móti og ég skil ekki af hverju menn vilja ekki leyfa þjóðinni að greiða atkvæði um það hvort hún vilji ganga inn. Það hefur komið fram að margir þingmenn vilja ekki ganga í Evrópusambandið jafnvel þó við fengjum eins góðan samning og þeir gætu hugsað sér. Þetta er nefnilega eitt ríkjasamband. Það sem mig langaði til að tala um, herra forseti, eru peningar og utanríkisþjónustan. Ég hef nefnt það áður að utanríkisþjónustan nýtur víðtæks skattfrelsis. Menn sem vinna hjá samtökum eins og Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna og slíkum samtökum njóta skattfrelsis. Það hlýtur að vera undarleg tilfinning fyrir mann sem er að hjálpa sveltandi börnum að vera sjálfur skattfrjáls og taka engan þátt í því að kosta samfélagið. Síðan er staðaruppbótin hjá íslenskum sendimönnum skattfrjáls o.s.frv. Ég ætlaði líka enn frekar að ræða þessi stóru mál eins og til dæmis það að Evrópusambandið hefur í 16 ár lifað við það að endurskoðendur neita að skrifa undir ársreikningana þannig að þeir hafa ekki verið endurskoðaðir. Það er vegna þess að endurskoðendur telja svo stórar villur í ársreikningunum að ekki sé hægt að skrifa upp á þá. Þetta er náttúrlega ekki nógu gott. Það sem ég ætlaði að tala sérstaklega um er framlag Íslands til ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, sem eru 46 milljónir - svo sem ekki há tala, en það sem er merkilegt við hana er það að hún fer úr höndum íslenskra þingmanna, sem eiga að hafa eftirlit með fjárreiðum ríkisins, og hún fer líka úr höndum Ríkisendurskoðunar. Hún fer til útlanda, fer inn í hítina hjá ÖSE og þar er kosin endurskoðun, oftast ríkisendurskoðun einhvers ríkis, síðast Úkraínu, og hver ræður hana? Það er ÖSE-stofnunin sjálf sem ræður ríkisendurskoðunina. Ríkisendurskoðunin skilar skýrslu bara til ÖSE-stofnunarinnar sjálfrar, þröng stjórn ÖSE fær að sjá þessa skýrslu og enginn annar. Þetta tel ég vera mikið brot. Ég hef verið fulltrúi í ÖSE-þinginu í fjölda ára og hef barist fyrir því þar að ÖSE-þingið kjósi endurskoðendur fyrir ÖSE-stofnunina. Það finnst mér eðlilegt, það er í samræmi við það sem við gerum í þjóðþingunum í öllum þessum löndum, í þeim 57 löndum sem eru aðilar að ÖSE-stofnuninni og þinginu. Ég teldi eðlilegt að ÖSE-þingið kysi endurskoðanda og greiddi hann fyrir ÖSE-stofnunina og fengi síðan niðurstöðu endurskoðunarinnar. Að öðru leyti er þetta í raun þannig að þessir peningar fara inn í ákveðið svarthol. Þeir fara inn í einhverja hít. Jú, það er framkvæmt eftirlit en þeir sem fá skýrsluna úr eftirlitinu eru þeir sem stjórna hítinni. Þetta tel ég engan veginn heppilegt og vildi gjarnan spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann kannist við það að peningar sem fara inn í ÖSE séu án eftirlits utanaðkomandi og sjálfstæðs endurskoðanda sem gefi skýrsluna víðar en bara til þeirra sem stjórna fjármálum ÖSE. Þessu hef ég verið að berjast fyrir í lengri tíma að fá í gegn. Ég tel að þetta sé algjörlega á skjön við og þvert á stefnu sem allir þykjast vera að fylgja, þ.e. að hafa eigi gegnsæi í fjármálum. Ég vonast til þess að menn sjái að sér hjá ÖSE og breyti þessu og að ÖSE-þingið, eins og þjóðþingin, velji endurskoðanda fyrir þetta mikla fé, það eru 17 milljarðar þarna inni, og að sú endurskoðunarskýrsla fari til ÖSE-þingsins sem geti fylgst með því hvernig þessum peningum er ráðstafað þegar þeir fara úr höndum viðkomandi þjóðþinga og fara undan eftirliti þjóðþinganna. Nú veit ég ekki hvernig þessu er háttað með önnur samtök eins og Sameinuðu þjóðirnar, NATO og fleiri. Það væri kannski efni í fyrirspurn að spyrjast fyrir um það hvernig endurskoðun og eftirliti með fjármununum er háttað ef þeir fara út úr landi. Ef það er eins og hjá ÖSE-stofnuninni er það engan veginn til eftirbreytni. Ég vil taka fram að ég tel að ÖSE-stofnunin sé að vinna gott starf. Hún er til dæmis að vinna gegn mansali. Hún er að vinna að frelsi fjölmiðla. Hún vinnur líka gegn vopnasmygli og að ýmsum góðum málum, en fyrst og fremst er hún að vinna í því að fylgjast með og hafa eftirlit með kosningum. Það er starf sem ég held að sé mjög mikilvægt, ekki bara í vanþróuðu löndunum svokölluðu heldur líka hér á landi. Þessi ágæta stofnun hefur meira að segja haft eftirlit og skoðað kosningar á Íslandi og gert athugasemdir sem ég held að sé alltaf hollt og gott.

Virðulegi forseti. Ég er búinn að fylgjast með umræðunni meira og minna í allan dag og ég verð að byrja á því að segja um þessa blessuðu skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að auðvitað er góðra gjalda vert að utanríkisráðherra beri okkur skýrslu sína árlega. En í fyrsta lagi er ekki mikið um staðreyndir í inngangskafla skýrslunnar, hann er meira skrifaður eins og einhver skáldsaga. Og ég verð að segja eins og er að þegar maður les þessa skýrslu alla, og þá vil ég nefna sérstaklega kaflann um Evrópusambandsumsóknina, þá ber hún þess merki að verið er að beita bullandi áróðri fyrir Evrópusambandsaðild. Víða eru teknar inn röksemdir í þá átt og skýrslan beinlínis notuð til að tala fyrir sjónarmiðum sem meiri hluti þjóðarinnar er einfaldlega andsnúinn. Hæstv. utanríkisráðherra kemur meðal annars inn á það í inngangskafla sínum í umfjöllun um lýðræði að það sé af lýðræðisástinni einni saman sem hæstv. utanríkisráðherra keyri Evrópusambandsumsóknina áfram. Þá ber að minna á það að ríkisstjórnin hefur allt þetta kjörtímabil beinlínis unnið gegn því að þetta mál gæti fengið að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil benda á að þegar umsóknin var lögð inn á sínum tíma beitti ríkisstjórnin miklu harðræði í þingsal og á göngum þingsins til að tryggja að tillaga um að ESB-umsóknin færi í þjóðaratkvæðagreiðslu yrði felld. Ég vil líka minna á hvað gerðist þegar til stóð um jólin að leggja til að Evrópusambandsumsóknin yrði lögð til hliðar og að umræður hæfust ekki aftur fyrr að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Allar skoðanakannanir hafa sýnt undanfarið að það er stuðningur í samfélaginu við að hætta aðildarviðræðum. Andstaðan er gríðarlega mikil við umsóknina um aðild að Evrópusambandinu. En hvað gerir ríkisstjórnin þá? Þá stokkar hún skyndilega upp í öllum nefndum og hendir hv. þm. Jóni Bjarnasyni út úr utanríkismálanefnd til að tryggja að slík tillaga nái ekki inn í þingið. Þetta er því eins og það er. Það er ótrúlegt að menn geti farið fram með málflutning eins og er í þessari skýrslu. Það er eitt sem mig langar að gera sérstaklega að umtalsefni og það er það hlé sem búið er að gera á aðildarviðræðunum við Evrópusambandið, að sögn ríkisstjórnarinnar. Þegar frétt barst um þetta hlé kemur hæstv. atvinnuvegaráðherra og talar um að það sé mikilvægt að gera hlé á þessu máli. En þegar menn skoða þetta kemur auðvitað í ljós að það er ekkert verið að gera hlé á aðildarviðræðunum. Þetta var bara sýndarmennska til að reyna að koma sökkvandi skipi til bjargar eftir gríðarleg svik í Evrópusambandsmálinu allt kjörtímabilið. Það stóð ekki til að opna neina nýja kafla á þessu vorþingi. Það lá ljóst fyrir að mjög stutt væri í kosningar og vinna við alla aðra kafla sem eru opnir héldi áfram. Maður heyrir það innan úr utanríkisráðuneytinu að starfsmenn þar hlæi hálfpartinn að þessu og tali um að nú séu þeir farnir að pikka á lyklaborðið á minni hraða en þeir gerðu fyrir áramót, menn gangi hægar um flugstöðina þegar þeir eru á leið til Brussel, menn helli kaffinu hægar í kaffibollann o.s.frv., vegna þess að það sé búið að hægja á aðildarviðræðunum. En auðvitað er það ekki svo. Þetta ferli er í fullum gangi og hléið er fullkomið sýndarhlé til að reyna að hjálpa Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem hefur svikið þetta mál allt þetta kjörtímabil enda sögðu forustumenn flokksins daginn fyrir kjördag að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu. Það er líka annað sem hefur komið fram í umræðunum, m.a. í máli manna hér í dag, sem er mjög mikilvægt að taka til umfjöllunar og það er hversu mikil örvæntingin er orðin hjá þingflokki Samfylkingarinnar og dótturflokki hennar, Bjartri framtíð, í þessu máli. Þar eru menn farnir að tala um að öll tvíhliða samskipti, m.a. í gegnum EES-samninginn, séu í algjöru uppnámi ef við gerumst ekki aðilar að Evrópusambandinu. Mér hefur þótt skorta svolítið á í þeirri umræðu að menn horfi til nágranna okkar í þessu sambandi, horfi m.a. til Noregs og þess sem er að gerast þar. Andstaðan við Evrópusambandsaðild í Noregi er gríðarlega mikil, hún er miklu meiri en hér og þó er hún mikil hér á landi. Í Noregi er nýbúið að gera úttekt á þessum málum vegna þess að mikill þrýstingur er á það þar að horfið verði frá því fullveldisafsali sem EES-samningurinn felur í sér. Staðreyndin er sú að Noregur ætlar ekki að ganga í Evrópusambandið. Staðreyndin er líka sú að mikið af orku Evrópusambandsins kemur einmitt frá Noregi, bæði með útflutningi á olíu og í útflutningi á raforku. Halda menn virkilega að Evrópusambandið ætli sér að koma fram við Noreg með þessum hætti? Nei. Það er auðvitað bara til heimabrúks sem menn tala á þennan veg hér vegna þess að örvæntingin er orðin svo mikil, örvæntingin vegna Evrópusambandsumsóknarinnar. Það fjarar meira undan henni dag hvern. Þá byrja menn á hræðsluáróðri eins og þessum. Vissulega þarf að taka þessi samskipti til skoðunar en við eigum ekki að hafa nokkrar áhyggjur af því vegna þess að þarna er annað ríki, Noregur, sem Evrópusambandið þarf mjög mikið á að halda. Þetta er sami hræðsluáróðurinn og menn beita í verðtryggingarumræðunni þegar þeir segja að ekki sé hægt að afnema verðtrygginguna. Það er reyndar gert í þessari skýrslu líka þar sem utanríkisráðherra heldur því beinlínis fram að ekki sé hægt að afnema verðtrygginguna á Íslandi nema Ísland gangi í Evrópusambandið. Þetta er sami hræðsluáróðurinn. Ef það væri þannig ættu menn auðvitað að vera búnir að stöðva það að bankarnir veittu óverðtryggð lán í dag. Þetta er af sama meiði og er hreint og klárt bull, herra forseti. Ef maður horfir á stöðuna á Íslandi í dag er andstaðan gríðarlega mikil við Evrópusambandsaðild. Hér hefur verið komið inn á það að Evrópusambandið er að þróast í átt til sambandsríkis. Vandi evrusvæðisins gerir það að verkum að hækka þarf fjárframlög sem renna til Evrópusambandsins og Evrópusambandið úthlutar síðan þeim fjárframlögum. Það er meðal annars þetta sem felst í auknum samruna. Hann mun koma verst niður á þeim ríkjum þar sem möguleikar eru til að auka verga landsframleiðslu, möguleikar til að sækja fram og auka tekjur eins og á Íslandi. Til lengri tíma litið, sé horft á hagvaxtarspár í Evrópusambandinu og aldurssamsetningu þar, og það borið saman við önnur stærstu hagkerfi heims liggur ljóst fyrir að Evrópusambandið er hnignandi hagkerfi. Þetta er hagkerfi sem flestum sem fjalla um þessi mál, hagfræðingum og öðrum, ber saman um að mun ekki vaxa á 21. öldinni, þetta er hagkerfi sem er að dragast saman. Skýrsla utanríkisráðherra sýnir líka að menn eru jafnvel farnir að átta sig á því að þessi umsókn er að stranda og þá er ég að vísa til þess að menn hafa blásið nýju lífi í gerð fríverslunarsamnings við eitt mest vaxandi hagkerfi heimsins, Kína. Staðreyndin er sú að ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu mun sá fríverslunarsamningur falla úr gildi. Þetta ber því þess merki að menn í utanríkisráðuneytinu séu búnir að átta sig á því að Evrópusambandsumsóknin sé að stranda. Ég vil bara segja, herra forseti, af því að nú fer að styttast tíminn sem ég á eftir, að það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að móta til framtíðar utanríkisstefnu sem byggir á aukinni víðsýni, sem byggir á því að við Íslendingar horfum til þeirra hagkerfa þar sem eftirspurn mun vaxa, þar sem kaupmáttur mun vaxa og þar sem hagvöxtur mun aukast. Það er mjög mikilvægt að utanríkismálin öll verði tekin til endurskoðunar og mótuð utanríkisstefna sem byggir á þeirri framtíðarsýn. Það hefur ekki gerst í tíð núverandi ríkisstjórnar vegna þess 

Herra forseti. Hv. þingmaður ræddi talsvert um hvort verið væri að hægja á aðildarferlinu að Evrópusambandinu eða ekki og þá hvernig og hvað það þýddi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann meti þá stöðu. Það hefur hvergi komið fram að verið sé að draga úr vinnu við aðildarumsóknina eða aðildarferlið. Það hefur hvergi komið fram að verið sé að afturkalla eitthvað af þeirri undirbúningsvinnu sem hefur verið lofað að fara í varðandi þá kafla sem afgreiddir eru. Ég hef meira að segja upplýsingar um að eftir að búið var að gefa út yfirlýsingu um að hægja ætti á viðræðum um landbúnaðarkaflann eru samt að koma sérfræðingar hingað frá Evrópusambandinu til að halda fundi og fara í undirbúningsvinnu með ráðuneytinu og hinum ýmsu stofnunum landbúnaðarráðuneytisins til þess einmitt að aðlaga íslenska stofnanakerfið að Evrópusambandinu. Það var eftir að sú yfirlýsing var gefin út. Reyndar hef ég líka heimildir fyrir því að ekki væri talið praktískt að láta þá heimsækja Bændasamtökin eða að Bændasamtökin væru með í undirbúningsvinnunni, en engu að síður hafi þetta farið fram. Það er verið að halda stóra fundi úti um land, það er farin hringferð í kringum landið með mikinn áróður fyrir Evrópusambandinu og hinar góðu hliðar í aðildarferlinu og aðlöguninni raktar og hversu vel það gangi, eins og það hefur verið rómað. Það er meira að segja boðið upp á lokaðan einkafund með sendiherranum, með forustumönnum 

Herra forseti. Það var mjög merkileg atburðarás hérna í kringum áramótin þegar til stóð að leggja ESB-umsóknina til hliðar. Í utanríkismálanefnd hafði myndast meiri hluti fyrir því þar sem þingmenn Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og hv. þingmaður Jón Bjarnason, sem þá átti sæti í nefndinni, ætluðu að leggja fram tillögu þess efnis að ESB-umsóknin yrði lögð til hliðar, allri vinnu yrði formlega hætt í aðdraganda kosninga og síðan ekki hafist handa aftur við aðildarferlið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefði verið í fullu samræmi við það sem margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar tala um, að það eigi ekki að vinna í ESB-umsókninni í aðdraganda kosninga. En það lá auðvitað ljóst fyrir að það var aldrei ætlun manna að gera þetta, þess vegna var málið lagt til hliðar svona, að nafninu til. Hæstv. utanríkisráðherra og hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa staðfest að ekkert hafi breyst í aðildarferlinu við að umsóknin hafi verið lögð til hliðar. Það er allt á fullum snúningi og eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan stóð aldrei til að opna nýja kafla. Það hefði aldrei verið tími til að opna þá stóru kafla sem eru eftir í aðdraganda kosninganna og menn vissu það. Í rauninni var þetta því örvæntingarfullt samkomulag sem var gert til að reyna að bjarga því sem bjargað varð, greinilega af hálfu annars ríkisstjórnarflokksins, en þó án þess að einhverjar raunverulegar aðgerðir fylgdu í kjölfarið. Þess vegna er þetta ekkert annað en sýndarhlé á viðræðunum og maður veltir því fyrir sér hvaða trúverðugleiki verður á bak við nokkurn skapaðan hlut sem kemur frá mönnum eftir að þeir ganga fram þessum hætti.

Herra forseti. Ég held að það sem hv. þingmaður var að koma inn á sé afar mikilvægt, að bæði ráðherrar og þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt áherslu á að það sé engin breyting í aðlögunar- og umsóknarferlinu og það sé allt á þeirri ferð sem um var talað og ekkert hik í þeim efnum, enda er flokkurinn sjálfum sér samkvæmur og hæstv. utanríkisráðherra vill eindregið ganga eins hratt og hann getur í sambandið. Þessi yfirlýsing ber einmitt keim af einum blekkingarleiknum enn. Mér er kunnugt um að drög liggi fyrir um samningsafstöðu í landbúnaðarmálum. Meðan ég var í utanríkismálanefnd höfðum við kallað eftir því að þau drög kæmu í nefndina og við fengjum að ræða þau því að við vissum að það var þá þegar ágreiningur um drögin. En áfram virðist vera unnið í ráðuneytinu á grundvelli þeirra og grundvelli krafna Evrópusambandsins um breytingar á stofnanaumgjörðinni. Ég verð því að segja að mér finnst málið vera í hættulegri farvegi en áður var, verið er að gera sýndarhlé og reyna að slá ryki í augu fólks en allt gengur á fullri ferð. Ef það hefði verið raunverulegur vilji til að gera hlé, og raunverulegt hlé, stöðva málið og fara í endurskoðun þess hefði sú tillaga sem naut meiri hluta í utanríkismálanefnd þegar ég sat þar komið til þingsins, hún hefði fengið að koma fram. Þá hefðu menn þorað að láta hana koma fram. En kjarkurinn var nú ekki meiri en svo að það var ekki talið þorandi að hún kæmi í þingið 

Herra forseti. Þetta mál er allt að verða dálítið mikil sýndarmennska. Ef við rifjum það upp var það svo, og það man hv. þingmaður, að daginn fyrir kjördag fyrir síðustu alþingiskosningar sagði forustumaður Vinstri grænna, hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, að það yrði ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu. Daginn eftir kjördag var það gefið eftir. Þá var sagt að sótt yrði um aðild en það yrði gert á grundvelli samninga. Menn hafa síðan notað ýmsar ástæður og sagt að þingið hafi ákveðið að sækja um en það virðist gleymast að þingið ákvað það meðal annars með svikaatkvæðum Vinstri grænna. Það var ekki þing sem þingmenn og ráðherrar Vinstri grænna áttu ekki sæti í sem ákvað það.

Þú varst í þessum flokki.

Og studdi það ekki, hæstv. utanríkisráðherra. 
             Það sem meira er, þegar talað er um að ekki eigi að aðlaga Ísland að regluverki Evrópusambandsins var meðal annars einn hæstv. ráðherra sem ekki vildi gera það og það var hv. þm. Jón Bjarnason. Hann vildi ekki aðlaga íslenskt regluverk að Evrópusambandinu og þá varð auðvitað að henda honum úr ríkisstjórn. Hver tók þá við? Það var hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon. 
             Eftir það gekk hann auðvitað þennan aðlögunarveg eins og hv. þingmaður hefur rakið hér. En það var ekki nóg með það. Þegar var farið að tala um að leggja ætti ESB-umsóknina til hliðar, og það átti að nást meiri hluti fyrir því í utanríkismálanefnd, varð hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og formaður Vinstri grænna að ganga enn lengra og henda hv. þingmanni úr utanríkismálanefnd vegna þess að hann ætlaði að leggja til hlé, einmitt það hlé sem Vinstri grænir eru svo að tala um í dag. Þetta er að verða sýndarleikur frá upphafi til enda og það hvernig haldið hefur verið á málinu, 

Herra forseti. Ég vil hér gera að umtalsefni kaflann í skýrslu hæstv. ráðherra á bls. 50 sem lýtur að matvælalöggjöfinni, en þar segir, með leyfi forseta: „Verulegur hluti matvælalöggjafar ESB hefur á grundvelli EES-samningsins þegar verið tekinn upp í íslenskar réttarreglur. Við innleiðingu í íslenskan rétt ákvað Alþingi hins vegar að viðhalda banni við innflutningi á fersku kjöti, eggjum og skinni, með skírskotun til undanþáguákvæðis sem finna má í 13. gr. EES-samningsins.“ Svo kemur: „Óvissa ríkir um hvort innleiðing með þessum hætti sé í samræmi við EES-samninginn og kvörtuðu Samtök verslunar og þjónustu (SVÞ) vegna þessa til Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA), sem hefur haft málið til skoðunar.“ Herra forseti. Hér er sjálfur ráðherrann að draga í efa í skýrslu sinni að lög sem Alþingi samþykkti mótatkvæðalaust hafi haft þann bakgrunn sem til þurfti. Þetta er ítrekað í texta hæstv. ráðherra: „ESA hefur jafnframt hafið samningsbrotamál vegna dráttar Íslands á innleiðingu reglugerðar (ESB) nr. 745/2004 er varðar ráðstafanir varðandi innflutning afurða úr dýraríkinu til einkaneyslu. Innleiðing reglugerðarinnar hér á landi var vandkvæðum háð vegna banns í íslenskum lögum við innflutningi á fersku kjöti, eggjum og skinni og dróst því að innleiða reglugerðina hér á landi. Í kjölfarið var reglugerðin innleidd hér á landi, þó að teknu tilliti til ákvæða íslenskra laga um bann við innflutningi á fersku kjöti, eggjum og skinni. Telja verður líklegt að ESA muni halda málarekstrinum áfram og bera innleiðingu gerðarinnar hér á landi undir EFTA-dómstólinn.“ Þetta er texti hæstv. ráðherra sem lýsir því að ráðherrann telji að þarna hafi Alþingi í rauninni ekki haft heimild til að setja þau lög sem voru sett samhljóða. Sú lýsing sem er gerð hér á málavöxtum er bæði fullkomlega misvísandi og hún er ófullkomin og jafnvel röng. Í fyrsta lagi ríkir ekki nein óvissa um hvort innleiðing matvælalöggjafar Evrópusambandsins með þessum hætti sé í samræmi við EES-samninginn en innleiðing hennar var gerð með lögum nr. 143/2009 varðandi innleiðingu á reglum Evrópuþingsins um þau mál. Þá voru meðal annars gerðar hér breytingar á lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, og samkvæmt 13. gr. EES-samningsins sem heimilar Íslandi ótvírætt að banna innflutning, útflutning eða umflutning á vörum til Íslands til að vernda heilbrigði manna, dýra og plantna og vernda önnur verðmæti sem kunna ella að vera í hættu við framkvæmd samningsins. Herra forseti. Ég lagði mikla áherslu á þetta sem ráðherra, að standa við þau lög sem Alþingi hafði samþykkt um að banna innflutning á hráu, ófrosnu kjöti og lifandi dýrum. Um það var að vísu deilt í ríkisstjórn og síðan beint við mig sem ráðherra af forustumönnum núverandi ríkisstjórnarflokka. Ég skipaði þá nefnd, starfshóp færustu sérfræðinga Íslendinga á því sviði til þess að fara þá ofan í þau mál og vera viðbúinn að bregðast við kærum af þeim toga sem þarna var hótað. Forustumenn ríkisstjórnarflokkanna vildu heldur að ráðinn væri danskur dýralæknir til  Herra forseti. Mér finnst dapurt að í þessum kafla skuli 

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert sem hv. þingmaður kom inn á og snýr að innflutningi á hráu kjöti sem meðal annars er ein af varnarlínunum sem voru settar af hálfu Bændasamtaka Íslands á sínum tíma og enginn hefur rengt að menn ætli að standa við. Þetta voru varnarlínur sem meðal annars sneru að því að verja innlenda matvælaframleiðslu og tryggja möguleika hennar til að sækja fram, verja sveitir og byggðir landsins og ráðherrar höfðu lýst því yfir, þar á meðal hv. þingmaður þegar hann var ráðherra, að hann mundi standa við þær varnarlínur sem hann rakti vel áðan að hann hefði gert. Mér er minnisstætt að þegar stokkað var upp í ríkisstjórn á sínum tíma og hæstv. núverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra tók við embætti var hann spurður að því hvort verið væri að stokka upp vegna andstöðu við Evrópusambandsaðild og vegna þess að Evrópusambandsviðræðurnar gengju ekki nægilega vel fyrir sig þegar hv. þingmaður gegndi embættinu eða stöðunni. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra komst einhvern veginn þannig að orði að það mundi ekkert breytast með nýjum manni í brúnni, stefnan væri óbreytt og það yrði áfram staðið í lappirnar. Síðan hefur hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra staðfest í umræðum á Alþingi að hann ætlaði að standa í lappirnar varðandi varnarlínur Bændasamtakanna og meðal annars innflutning á hráu kjöti. Er hv. þingmaður að segja að frá því að nýr ráðherra tók við þessum málaflokki, þeim mikilvæga málaflokki sem landbúnaðurinn fellur undir, 

Herra forseti. Það er hárrétt, það hefur verið tekist á um það, og var gert strax í byrjun í aðlögunarviðræðunum við Evrópusambandið, hvort gefa ætti eftir þann rétt okkar sem við höfum staðfestan í íslenskum lögum að banna óheftan innflutning á hráu ófrosnu kjöti. Um það hefur verið tekist á, það er alveg rétt, og mjög hart tekist á um það í samningstextanum í þessum kafla í utanríkismálanefnd. Eins og sá texti kom inn í nefndina á sínum tíma var lítið hald í honum og mátti segja að hann væri algert lögbrot í sjálfu sér. Það er hins vegar alvarlegt ef rangt er farið með í þessari skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, ef hún hefur einhverja stjórnsýslulega stöðu. Þar er sagt eins og ég sagði áðan að ESA hafi hafið samningsbrotamál vegna dráttar Íslands á innleiðingu reglugerðar ESB um þetta mál. Það er rangt. Hins vegar er rétt að þeir hafa sent fyrirspurn um málið. Þeirri fyrirspurn hefur verið svarað, einmitt af þeim sérfræðingahóp sem ég skipaði til að takast á við málið á þeim tíma. Í því svari var ítrekuð og rökstudd ástæðan fyrir því að 13. gr. EES-samningsins væri beitt með þeim hætti sem gert var. Þetta svar hefur verið sent út en ekki hafa komið nein viðbrögð við því. Það var því rangt hjá ráðherranum að höfðað hefði verið brotamál og það er líka rangt sem látið er að liggja í þessum texta að lagasetningin sem Alþingi setti á sínum tíma um að banna innflutning á lifandi dýrum og hráum ófrosnum kjötafurðum stæðist ekki þennan samning. Alþingi hefði varla verið að samþykkja lög ef  
             Ég vildi koma á framfæri leiðréttingu á þessu og ég vil standa fast á því 

Forseti minnir hv. þingmenn á ræðutímann.

Já, hún er eitthvað vitlaus, þessi klukka.

Virðulegi forseti. Það er mjög alvarlegt ef utanríkisráðherra fer með rangt mál þegar kemur að hagsmunum Íslands. Á sínum tíma samþykkti Alþingi að verjast innflutningi á hráu kjöti með þessum hætti og þá fer maður auðvitað að velta fyrir sér hvort hæstv. utanríkisráðherra sé, enn á ný, ekki að gæta þjóðarhagsmuna. Við höfum áður séð að ráðherrar hafa farið með rangt mál einmitt þegar kemur að Evrópusambandsmálum. Það gerðist ítrekað í Icesave-málinu og maður hlýtur líka að velta því fyrir sér hvort atvinnuvegaráðherra sé ekki kunnugt um að ríkisstjórnin fari hér með rangt mál. Það er náttúrlega mjög alvarlegt. Atvinnuvegaráðherra sem hefur meðal annars þessi mál á sinni könnu hlýtur að gera athugasemdir við það ef hæstv. utanríkisráðherra segir beinlínis ósatt í skýrslu sinni. Það er mjög alvarlegt og hlýtur að hafa einhverja eftirmála í för með sér. Það sem mig langaði að velta upp við hv. þingmann er hvort hann meti það svo, í ljósi þess sem þarna er ritað, að það sé kannski fullur pólitískur vilji ríkisstjórnarinnar fyrir því að ganga þvert gegn því sem samþykkt var að verjast, að verja innlendan landbúnað fyrir innflutningi á hráu kjöti. Er það kannski orðin stefna ríkisstjórnarinnar að feta þá braut? Er það kannski orðin stefna hæstv. atvinnuvegaráðherra að fylgja því og ganga þá braut að gefa eftir þessi grundvallarmál? Telur hv. þingmaður að það sé orðin stefna ríkisstjórnarinnar 

Herra forseti. Til að allrar sanngirni sé gætt þá verður utanríkisráðherra að eiga það sem hann á í þessum efnum. Þegar þessi mál voru rædd, m.a. í ríkisstjórn og milli ráðherra, um kröfur vegna íslensks landbúnaðar og hagsmuna þar, tók hæstv. utanríkisráðherra þeim athugasemdum og ábendingum yfirleitt vel. Hvernig þeim málum reiddi síðan af veit ég ekki, en meðan ég var ráðherra bar fagráðherrann ábyrgð á hinum faglega þætti svona mála. Utanríkisráðherrann ber ábyrgð á málinu í heild en þegar lýtur að einstökum þáttum eins og landbúnaði og sjávarútvegi heyra þeir beint undir fagráðherrann sem slíkan. Ég fann ekki annað, að minnsta kosti á fundum með utanríkisráðherra, en á þau atriði sem ég kom með væri hlustað, svo það sé tekið skýrt fram. Ég vildi bara koma þessari leiðréttingu á framfæri varðandi þennan texta. Ég geri mér grein fyrir því að ýmsir hafa haldið fram þeirri skoðun, sérstaklega í aðlögunar- og umsagnarferlinu, að það að banna innflutning á hráu ófrosnu kjöti og lifandi dýrum væri brot á EES-samningnum og að Evrópusambandið að minnsta kosti mundi aldrei samþykkja það og þess vegna þýddi ekki að setja það fram, eins og það var nú orðað. Það er allt önnur hlið. En við höfum okkar lagalega rétt til að setja fram þessar kröfur og staðfesta þær í íslenskum lögum. 

Herra forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hv. þingmönnum fyrir málefnalegt innlegg sem hér hafa fallið mörg í dag. Þetta hefur verið skemmtileg og fróðleg umræða og ég vil sérstaklega þakka þeim mörgu þingmönnum sem hafa lokið lofsorði á ýmislegt það sem þeim þykir að við höfum heldur gert betra en verra í mínu ráðuneyti. Sömuleiðis vil ég þakka þeim sem hafa sérstaklega tekið fram að þeir líta svo á að utanríkisþjónustan og starfsmenn hennar vinni Íslandi gott starf. Það er ánægjulegt svo ekki sé meira sagt. Það hefur verið góður samhljómur í þessari umræðu í dag ef frá er talið eitt tiltekið málefni, þ.e. aðildarumsókn okkar gagnvart Evrópusambandinu. Að öðru leyti hafa menn farið jákvæðum orðum um þær áherslur sem við höfum lagt, svo sem um þróunarsamvinnu og vitaskuld þarf það engan að undra. Þingið sjálft hafði frumkvæði að því að gefa heldur í og framhlaða þá tillögu sem ég lagði fram á sínum tíma og var samþykkt einróma í þinginu. Það er þinginu til hróss að hafa viljað auka framlögin á árinu sem nú er að líða og næsta ári. Það sýnist mér staðfesta það sem ég hef lesið úr máli manna á umliðnum árum að jafnvel þótt Ísland hafi verið að ganga í gegnum erfiða tíma líta menn eigi að síður svo á að Ísland sem ríkt land hafi siðferðilega skyldu til að láta af höndum rakna til að hjálpa þjóðum sem eru að brjótast til bjargálna, hjálpa þeim til að hjálpa sér sjálfum í framtíðinni. Einnig sýnist mér sem við tölum öll sömu röddu þegar kemur að norðurslóðum. Ég held að allir þingmenn sem hér hafa tekið til máls í dag hafi vikið að því að þeir séu ánægðir með þá miklu áherslu sem við höfum á síðustu árum og sérstaklega á síðasta ári lagt á norðurslóðir. Ég dreg ekki úr því að ég tel að norðurslóðir séu ein af þeim gáttum til framtíðarinnar sem munu reynast Íslendingum hvað mikilvægastar á næstu áratugum. Eins og kemur glöggt fram í minni skýrslu og í ræðu minni fyrr í dag er ég þeirrar skoðunar að við Íslendingar getum sótt mörg tækifæri til norðurslóða. Það er enginn efi í mínum huga um það að ef olía finnst t.d. á Drekasvæðinu eiga Íslendingar að gera það sem þeir geta til að nýta það til að auka verðmæti þjóðarinnar. Hins vegar legg ég á það skýra áherslu að það er mjög mikilvægt að við notum öll þau færi sem okkur gefast til að tryggja að þar sé farið að öllum ströngustu og ýtrustu reglum um umhverfisvernd. Hvernig förum við að því að tryggja það? Við gerum það með því að taka okkur mjög virkt hlutverk sem norðurskautsríki og til þess þurfum við, af því að við erum lítil þjóð, að sýna kraft og frumkvæði. Ég tel að starf síðustu fjögurra ára af norðurslóðum sýni einmitt að það er hægt að yfirvinna fámennið með frumkvæði og látlausu starfi. Herra forseti. Í þessari umræðu hef ég reynt eftir föngum að svara öllum þeim spurningum sem til mín hefur verið beint í andsvörum og það er í sjálfu sér ekki mikið sem ég á eftir að svara. Þó kom skýrt fram í andsvörum í dag hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni og reyndar sumum öðrum að þeir telja að sérlausnir í sjálfu sér í aðildarsamningum við Evrópusambandið munu ekki bjarga málum Íslendinga til frambúðar. Það kom fram í máli tveggja hv. þingmanna að þeir litu svo á að þar væri um einhvers konar skemmri skírn að ræða. Þetta er alrangt. Sérlausnir eru varanlegar nema annað sé tekið fram. Þær hafa nákvæmlega sama gildi og öll önnur ákvæði í grunnsáttmálum Evrópusambandsins, svo það sé algerlega skýrt. Hér er um misskilning að ræða hjá þessum hv. þingmönnum. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir beindi til mín spurningum sem vörðuðu loftrýmisgæslu. Ég vil segja alveg skýrt, af því að hún spurði mig um það, að mín túlkun á stjórnarsáttmálanum að því er varðar loftrýmisgæslu er ekki sú hin sama og hv. þm. Ragnheiður Elín las úr ræðum ýmissa þingmanna fyrr í dag. Ég leit svo á á sínum tíma að þar væri um að ræða mikilvægan þátt í þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu en ég gerði mér algerlega grein fyrir því að var umdeilt, ekki bara innan stjórnarliðsins hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna, heldur voru líka gerðar athugasemdir við það úr Sjálfstæðisflokknum, svo það komi algerlega skýrt fram. En þetta er eitt af þeim málum sem við þingið ákváðum sameiginlega að leggja inn til þjóðaröryggisnefndar þegar samþykkt var þingsályktunartillaga um að hún tæki að sér að gera tillögur til ráðherra um það hvernig þjóðaröryggi skyldi háttað í framtíðinni. Þetta er eitt af þeim málum sem tillögur munu koma um. Að sjálfsögðu er mjög mikilvægt að hægt sé að ná sátt um þetta en ég geri hins vegar ekki athugasemdir við að menn hafi á þessu sterkar skoðanir. Eitt af því sem ég tek eftir að menn hafa ekki rætt eins mikið í dag og á umliðnum árum er staðan á evrusvæðinu. Í fyrri umræðum á síðustu þremur árum má heita að hér hafi hver andstæðingur Evrópusambandsins sem talað hefur gert að umræðuefni að fresta þyrfti eða slíta viðræðum við Evrópusambandið sökum þeirrar erfiðu stöðu sem væri á evrusvæðinu. Það er ekki nokkur maður sem talar um það í dag. Það er vel skiljanlegt. Staðan á evrusvæðinu hefur verið að breytast til batnaðar. Auðvitað er svæðið ekki komið að öllu leyti út úr því stormviðri sem þar hefur geisað en hitt er þó allra mála sannast að þróunin er mjög jákvæð. Allar skammtímatölur sem berast af evrusvæðinu núna eru t.d. jákvæðar og það er hægt að benda á fjölmörg lönd sem eru virkilega að taka sér tak og eru að komast út úr sínum vandamálum. En það er alveg rétt sem t.d. hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði fyrr í dag að lönd eins og Spánn eiga enn þá í töluverðum vandræðum. Merkustu tíðindin kannski af þessum slóðum eru þau að lánshæfismatsfyrirtækin hækkuðu Grikkland, sem talið var að gæti hrokkið út úr evrusvæðinu, um ekki einn flokk, ekki tvo heldur heila sex flokka. Evran hefur sýnt það að jafnvel í þyngstu áföllum eins og þeim sem hafa gengið yfir á síðustu árum er hún stöðugur gjaldmiðill. Eins og kom fram í samræðu okkar hv. þm. Illuga Gunnarssonar yfir þetta púlt fyrr í kvöld hefur evran hækkað gagnvart bandaríkjadal. Hún var í byrjun ágúst, eins og kemur fram í skýrslu Seðlabankans um gjaldmiðilsmál, 6,5% sterkari en bandaríkjadalur, en að meðaltali hefur evran, frá því að hún kom í þennan heim, ekki verið hærri en 4%. Með öðrum orðum: Jafnvel í þessu stormviðri hefur evran heldur styrkst. Það undirstrikar enn frekar það sem ég hef sagt, að kreppa evrusvæðisins var ekki gjaldmiðilskreppa heldur skuldakreppa. Mér finnst líka mikilvægt þegar menn eru að tala um evruna og hversu vel hún henti Íslandi að við horfum á allar stærðir í því máli. Það er alveg rétt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði fyrr í kvöld að í skýrslu Seðlabankans má lesa að Ísland er kannski eitt af þeim löndum sem er fjærst því að geta nýtt sér til fulls ávinninga evrunnar. Ástæðan er sú að hagsveiflan hefur verið öðruvísi. Við vitum þó af reynslunni að hagsveiflur landa sem ganga inn í Evrópusambandið leita að sömu sveiflu og er í gangi innan Evrópusambandsins. Ísland er hins vegar öðruvísi en flest lönd að því marki að við byggjum á náttúruauðlindum og við vitum að þar geta orðið stormviðri líka. Það er þess vegna sem ég legg áherslu á að ein af forsendum þess að við getum farsællega gengið í Evrópusambandið er sú að við tryggjum að afkoma grunnatvinnuvegarins, sjávarútvegsins, sé það góð að hann geti sjálfur jafnað út sveiflur. Frú forseti. Það hafa líka orðið mjög athyglisverðar samræður milli mín og ýmissa þingmanna um EES. Ég er þeirrar skoðunar að við stöndum frammi fyrir ákveðnum erfiðleikum varðandi samstarfið innan EES. Þróunin hefur verið sú að Evrópusambandið hefur í reynd breyst verulega þannig að við höfum í ýmsum efnum átt erfitt með að innleiða ýmsar þær gerðir sem við þurfum samkvæmt EES-samningnum. Við höfum reynt að fara tveggja stoða lausnina, en ég hef bent á það hér og spurt menn hvort verulegur munur sé á því, eðlismunur, að framselja t.d. þann part af ríkisvaldi sem er sektarvald til ESA, sem er líka yfirþjóðlegt vald með erlendum þjóðum í forsvari fyrir, eða til ESB. Ég er ekki viss um að svarið við því sé já og reyndar held að svo sé ekki. Það er alveg klárt að varðandi EES held ég að sé heppilegt fyrir okkur Íslendinga að nota þá endurskoðun stjórnarskrárinnar sem stendur fyrir dyrum til að breyta henni þannig að hún heimili 

Frú forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu og væri hægt að taka hana allmiklu lengri. Ég hef áður vikið að textanum í innganginum, sérstaklega í inngangi að Evrópusambandskaflanum. Sá texti er ein lofgjörð um Evrópusambandið og ágæti þess, sú sama og við heyrðum frá hæstv. ráðherra hér áðan. Orðavalið er mjög sérstakt, það er mjög sérstakt þegar hæstv. ráðherra talar svona fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þar sem sumir eiga að vera á móti aðild en hann innilega með aðild, en hann hefur ekki dregið neina dul á það. Textinn ber líka með sér þessa einlægu og barnslegu trú á ágæti Evrópusambandsins fyrir Ísland en þetta er líklega síðasta skýrsla hæstv. utanríkisráðherra hvað þetta varðar enda líður að kosningum. Er það vel að hann hefur kímnigáfuna í lagi, sumum finnst um of varðandi svo alvarlegt mál, en engu að síður léttir það umræðuna. Það er sjálfsagt að þakka hæstv. ráðherra fyrir þennan hlut í málflutningi hans hér á þingi, málflutning sem oft kætir mann þó að maður greini alvöruna undir og viti að hæstv. ráðherra er einlægur stuðningsmaður þess að ganga í Evrópusambandið eins og flokkur hans. Um það munum við takast á í næstu kosningum. Ég vildi hins vegar spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um þessar sérlausnir. Hann kemur enn upp í ræðustól og heldur því fram að hægt sé að fá einhverjar varanlegar sérlausnir sem hafi lagalegt ígildi og ævarandi undanþágustöðu gagnvart lagabálki Evrópusambandsins. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að nefna það. Eins og ég hef séð þetta þá eru engar varanlegar undanþágur til frá lagabálkinum, ekkert nema tímabundnar undanþágur sem geta verið í boði.

Frú forseti. Ég þarf örstuttan tíma til að svara þessu. Aðildarsamningur er jafngildur grunnsáttmálanum, það er ekkert flóknara en það. Þær sérlausnir sem við náum fram í ýmsum efnum, sem ég er sannfærður um að við munum ná fram, munu hafa lagalegt gildi og munu vara meðan samningurinn stendur nema annað sé tekið fram. Við áttum skemmtilegar viðræður í dag um Noreg og Ísland og möguleikana á því að ná upp sérstöku fiskveiðistjórnarsvæði fyrir Ísland. Á sínum tíma náðu Norðmenn því fram í samningum að þeir hefðu tímabundna sjálfsstjórn. Ég rakti það hér af hverju ég teldi að rök okkar væru miklu sterkari en Norðmanna á sínum tíma, fyrir utan breytingar sem orðið hafa bæði á sameiginlegri fiskveiðistefnu Evrópusambandsins og viðhorfum innan sambandsins. Af þeim dró ég þá ályktun að ég teldi að okkur mundi takast að ná því varanlega. En það verður auðvitað að landa þeim laxi. Ef menn hefðu haft sömu viðhorf og sumir þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað í dag á tímum þorskastríðanna, ja herra guð. Ekki hefði ég treyst slíkum mönnum til að semja um hag Íslands ef menn ganga til samninga með því hugarfari fyrir fram að þeir hljóti að tapa. Það er algerlega fráleitt hugarfar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að ganga til slíkra samninga af fullri djörfung og kjarki og berjast grimmt, beita rökum. Ég er þeirrar skoðunar að við munum hafa fullan sigur í þessu tiltekna máli. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að þetta er kannski það mál sem ég hef oftast nefnt sem dæmi um sérlausn sem við þurfum á að halda. Ef við náum því fram þá mun hún hafa lagagildi og vera jafnvæg öllum öðrum reglum sem gilda um Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir trú og væntingum hæstv. ráðherra og þegar ég hlusta á hann býst ég jafnvel við að hann trúi því sjálfur að sérlausnir geti staðið af sér ákvarðanir Evrópuþingsins að öðru leyti. En það er ekki svo. Þetta er mikil blekking. Við verðum, áður en við byrjum að undirgangast skilyrði Lissabon-samningsins, að uppfylla og staðfesta Kaupmannahafnarviðmiðin sem kveða öll á um að við viljum undirgangast lög og regluverk Evrópusambandsins. Sérlausnir sem slíkar verða alltaf háðar samþykktum eða breytingum sem Evrópusambandsþingið getur sjálft gert. Við getum tekið það sem dæmi að nú síðast hefur verið rætt um það að Svíum, sem héldu að þeir gætu haldið sænsku krónunni og þyrftu ekki að taka upp evru, hafi verið gerð grein fyrir því að ef einhver hæstiréttur í Brussel ákvæði að Svíar yrðu að taka upp evru þá yrðu þeir að gera það. Þrátt fyrir mikla óskhyggju hjá hæstv. utanríkisráðherra, og nærri því barnslega að mínu mati, þá er veruleikinn annar. Samningaferlið sem slíkt, það hefur meira að segja verið undirstrikað af fulltrúum Evrópusambandsins sjálfs að samningaferlið er ekki samningar sem slíkir; 

Frú forseti. Mikið vildi ég að hv. þingmaður hefði meira sjálfstraust fyrir hönd Íslands.  Að lokum rifjast upp fyrir mér, þegar við erum að tala um aðlaganir og það hvernig hægt er að ná fram lausnum, viðtal sem ég heyrði í gærkvöldi í Speglinum, það var við Daða Má Kristófersson. Það var verið að spyrja þann mæta fræðimann út í þær breytingar sem hafa orðið á sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Hann svaraði efnislega svona í lok viðtalsins: Ef ég á að vera brútal þá eru þær breytingar þess eðlis að hægt er að tala um að Evrópusambandið sé að aðlaga sig íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu.

Frú forseti. Evrópusambandið er að aðlaga sig íslensku fiskveiðistjórnarkerfi. Það breytir ekki heildarumgjörðinni og það væri gott ef hæstv. utanríkisráðherra gæti útskýrt það. Ef við tökum til að mynda bara einn þátt, deilistofnana, makrílinn, hvernig sér hæstv. utanríkisráðherra það fyrir sér að við fáum einhverja varanlega undanþágu á því? Þetta er eitt af grundvallaratriðum Evrópusambandsins. Það er einmitt þess vegna sem utanríkisráðherra er alltaf minntur á - það kemur í fjölmiðlum í hvert einasta sinn sem utanríkisráðherra er úti að fjalla um þessi mál, ráðamenn segja það og það berst inn í fréttir hér heima - að það eru engar varanlegar undanþágur í boði.  Hvað eru sérlausnir?  Ég vil meina það, virðulegi forseti, af því að þetta var á spaugsömum nótum milli hv. þm. Jóns Bjarnasonar og hæstv. utanríkisráðherra hér áðan, að það sé ekkert spaugsamt við þetta. Það er alveg grafalvarlegt að hæstv. utanríkisráðherra skuli ítrekað, aftur og aftur, bæði hér í ræðustól og við fjölmiðla, halda fram svo rakalausum þvættingi.

Fyrst hv. þingmaður telur að ég hafi svona rangt fyrir mér, af hverju vill hann ekki leyfa mér að fara í samningana? Þá kemur það fram. Hann vill það ekki, hann er eins og hv. þm. Jón Bjarnason, þeir eru hræddir við það að við samningaborðið komi það fram, eins og hefur komið fram í samningum Evrópusambandsins við fjölmörg önnur ríki, að það er hægt að ná sérlausnum. Og sérlausnir verða hluti af lögum og reglum Evrópusambandsins  Hv. þingmaður nefndi síðan flökkustofnana, þeir eru einmitt gott dæmi um þann skjöld og þá hlíf sem við gætum haft af því að vera innan Evrópusambandsins. Hv. þingmaður þekkir slagkraft sambandsins í deilum við ríki sem standa fyrir utan það. Við eigum í dag einungis ósamið um einn af þeim mörgu flökkustofnum sem fara um efnahagslögsöguna og það er makríll. Eðli máls samkvæmt verður makríldeilan frá þegar við verðum hluti af Evrópusambandinu ef íslenska þjóðin kýs svo í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þýðir að við höfum með aðild að Evrópusambandinu, vegna reglunnar um hlutfallslegan stöðugleika sem byggist á sögulegri veiðireynslu, í reynd íslenska girðingu um flökkustofnana. Út af  Það sem meira er, ef breytingar á veðurfari plánetunnar leiða til þess að hlýnun verði í sjónum og jafnvel staðbundnir stofnar kynnu að leita út úr lögsögunni, eins og einn gamall sjómaður sem sat á Alþingi sagði yfir þennan stól, Addi Kitta Gau, hv. fyrrverandi þingmaður, gildir þessi regla líka um þá. Með því að ganga í Evrópusambandið fáum við girðingu sem gerir það að verkum að við höldum okkar hlut, bæði í staðbundnum og flökkustofnum. 
            

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra fór hér mikinn. Staðreyndin er sú að hann er kominn á hálan ís þegar hann fer að  Það er algjörlega óþolandi fyrir Alþingi Íslendinga að hæstv. utanríkisráðherra skuli ítrekað, aftur og aftur, koma hingað og halda slíku bulli fram, eins og hann gerði hér áðan. Það er algjörlega óþolandi.  Af hverju hefur Evrópusambandið ekki enn svarað okkur um deilistofnana? Af hverju er ekki hægt að klára þessi stóru mál? Vegna þess að mönnum er ljóst hvernig landið liggur. Utanríkisráðherra er sagt það í hvert einasta sinn sem hann fer til útlanda að engar varanlegar undanþágur séu í boði. Hæstv. utanríkisráðherra er búinn að átta sig á því og þess vegna er hann farinn að tala um sérlausnir innan ramma regluverksins. Það sem Íslendingar þurfa í raun á að halda er að undirgangast eitthvað annað en regluverk Evrópusambandsins. Það vill svo heppilega til, frú forseti, að meiri hluti þjóðarinnar er mótfallinn Evrópusambandsaðild. Það vill svo heppilega til að jafnvel þótt hæstv. utanríkisráðherra hafi reynt í lok þessa kjörtímabils að bjóða Samfylkinguna fram undir nýjum merkjum lítur út fyrir að þjóðin sé að hafna þessari utanríkisstefnu og að þetta sé síðasta skýrsla 

Frú forseti. Hv. þingmaður á að fara sér hægt í að spá mér ótímabærum pólitískum aldurtila.  Hv. þingmaður er hræddur við sinn eigin málstað, hann trúir ekki á hann. Það birtist í því að hann vill ekki leyfa íslensku þjóðinni að greiða atkvæði um samning þegar hann er kominn fram,  Þá vil ég heldur fá framsóknarmennina í Bretlandi, menn eins og Clegg, aðstoðarforsætisráðherra Breta, sem er framsóknarmaður. Hann er þeirrar skoðunar að nú, þegar til stendur að Bretar kjósi um áframhaldandi aðild sína að Evrópusambandinu, verði það ekki gert fyrr en búið er að semja upp á nýtt. Hinn góði framsóknarmaður Breta, Clegg, segir með öðrum orðum: Samninginn upp á borðið og kjósum um hann. Íslenski framsóknarmaðurinn, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, þorir hins vegar ekki að leyfa samningnum að koma fram. Allt hans pólitíska kapp í þessu máli snýst bara um eitt, að koma í veg fyrir að fólkið fái að kjósa, að taka af Íslendingum þann rétt sem Alþingi veitti fólkinu, að fá að taka afstöðu sjálft. Hann vill að skuggabaldrar skúmaskotanna og flokksklíknanna fái að ráða. Það vil ég ekki.  Munurinn á mér og hv. þingmanni