Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, með síðari breytingum. Ég þakka öllum þeim sem greitt hafa fyrir því að veitt væru afbrigði til að málið mætti koma á dagskrá þessa fundar, en efni málsins er þannig að það þarf að hafa hraðar hendur við að afgreiða það í þingsölum eins og allir þingmenn þekkja. Í frumvarpi þessu eru lagðar til tvenns konar breytingar í samræmi við forsendur í tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2005. Annars vegar er lagt til að áfengisgjald á sterku víni hækki um 7%. Hins vegar er lagt til að tóbaksgjald hækki um sömu prósentu, 7%. Gert er ráð fyrir því að tekjuauki ríkissjóðs vegna þessara hækkana geti numið allt að 340 millj. kr. á ársgrundvelli og áætluð áhrif á vísitölu neysluverðs eru talin verða um 0,08%. Áfengis- og tóbaksgjald hækkuðu síðast í lok nóvember 2002 og hefur þróun þeirra gjalda því ekki verið í samræmi við almennt verðlag og hafa gjöldin því lækkað að raungildi síðan þá. Tillaga um hækkun nú er í samræmi við þróun almenns verðlags á síðustu árum en almenn vísitala neysluverðs hefur hækkað um u.þ.b. 7% frá því að gjöldin hækkuðu síðast. Hækkun gjaldanna mun leiða til um það bil 5,6% hækkunar á útsöluverði sterks áfengis og um það bil 3,7% hækkunar á útsöluverði tóbaks að meðaltali. Í frumvarpinu er ekki lagt til að áfengisgjald á léttum vínum eða bjór breytist frá því sem verið hefur, en það hefur verið óbreytt frá árinu 1998. Af þeim sökum hefur áfengisgjald af þeim tegundum drykkja lækkað að raungildi um ríflega 30%. Frumvarpið miðar að því að lögin taki þegar gildi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Eins og gefur að skilja höfum við ekki haft mikinn tíma til að kynna okkur efni frumvarpsins, enda var því dreift rétt í þessu. Hér er gert ráð fyrir talsverðri hækkun á áfengisgjaldi á sterku víni og tóbaksgjaldi, eða 7%. Gert ráð fyrir að aukning á tekjum ríkissjóðs verði um það bil 340 millj. kr. Eins og komið hefur fram í umræðum í dag virðast manni sem þau frumvörp sem hafa legið fyrir á þinginu í dag geri ráð fyrir allt að 700 millj. kr. aukningu á tekjum ríkissjóðs. Eitt af þeim atriðum sem við munum skoða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd síðar í kvöld, því mér skilst að til standi að boða til fundar í nefndinni í kvöld, er að leita leiða til að fá upplýsingar um hvaða áhrif 0,08% hækkun á vísitölu neysluverðs kunni að hafa á skuldir heimilanna og almennt á verðtryggðar skuldir í landinu. Ég held að mikilvægt sé að menn nái almennt vel utan um það sem verið er að gera og hvaða áhrif þetta kunni að hafa. Ef skuldir heimilanna eru nálægt 300 milljörðum virðist mér í fljótu bragði að ofan á þær 340 millj. kr. aukningu á tekjum ríkissjóðs gæti bæst 240 millj. kr. eða svo við skuldir heimilanna. Hér er því um verulega háar fjárhæðir að ræða og mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd kalli til fólk sem geti skýrt þetta eins vel fyrir okkur og kostur er. Það kemur hins vegar ekki fram í frumvarpinu að hækkun gjalds á sterkt vín beri með sér þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin hefur tekið í áfengismálum. Ég vil beina áfengisneyslu almennings í landinu meira inn á létt vín og bjór í stað þess að drekka sterkt vín, en það er væntanlega eitt af því sem við þurfum að skoða. Ef þetta er angi af slíkri hugmyndafræði held ég að rétt sé að menn skoði þá vandlega að lækka til móts við þetta gjald á létt vín og bjór í því skyni að þetta hafi ekki áhrif á neysluvísitöluna. Ég held því að þetta hljóti að vera eitthvað sem efnahags- og viðskiptanefnd muni skoða mjög vandlega í yfirferð sinni í kvöld til þess að við getum fengið góða yfirsýn yfir það sem hér er á ferðinni. Það er sama með þetta gjald eins og önnur gjöld sem við höfum rætt í dag að röksemdafærslan er ekki sú að ríkissjóður standi það illa að sérstök þörf sé á gjaldtökunni, heldur hitt að verið er að uppfæra verðið til samræmis við verðlagsþróun og ekkert annað. Það er líka eitthvað sem við verðum að skoða mjög vandlega á fundinum í kvöld. Að sama skapi hljótum við að þurfa að kalla til Samtaka ferðaþjónustunnar því þau hafa mjög mótmælt þeim gjöldum sem lögð eru á áfengi hér á landi og talið að það hafi slæm áhrif á aukningu ferðamanna til Íslands. Það er því alveg ljóst að margt er að skoða í frumvarpinu og það dugar ekki eitt að vísa til þess að nauðsynlegt sé að fara í hækkanirnar fyrst og fremst vegna þess að þær hafa ekki hækkað síðan í nóvember 2002. Það er einfaldlega engin röksemdafærsla fyrir þessu. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi höfum við ekki haft mikinn tíma til að skoða frumvarpið og því erum við ekki í stakk búin til að lýsa yfir hvernig við munum afgreiða það. Ég tel að við verðum betur í stakk búin til þess eftir vandlega yfirferð í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég hef þegar óskað eftir því við formann nefndarinnar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem fagnaði ógurlega í síðustu viku og sagði að sér liði alveg óskaplega vel þegar skattalækkunarfrumvarpið kom, og brosir enn þrátt fyrir að verið sé að hækka álögur á landsmenn. Það virðist því vera sama hvað gert er, allt kætir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Að sinni er ekki ástæða til að hafa um þetta fleiri orð önnur en þau að mikilvægt er að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari vandlega í gegnum málið og hvaða áhrif þetta komi til með að hafa á verðtryggðar skuldir, einkum skuldir heimilanna. Ef tekjuaukning ríkissjóðs, eins og ég nefndi áðan, verður 340 millj. kr., eru skjótdregnar ályktanir mínar af því hvaða áhrif þetta kann að hafa á skuldir heimilanna að þær verði um 600 millj. kr. Eru þá ekki taldar með aðrar verðtryggðar skuldir og því um gríðarlega mikla breytingu að ræða sem við munum fara vandlega yfir. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sjái til þess að umfjöllun nefndarinnar verði þannig að við eigum auðveldara með að taka afstöðu til málsins eftir þá umfjöllun. Ég vænti þess að málið skýrist í meðförum nefndarinnar í kvöld.

Hæstv. forseti. Hér er nýbúið að ræða skattalækkunarfrumvarp ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjármálaráðherra virtist vera óskaplega sár í viðtölum við Morgunblaðið og í ræðum sínum á fundum með sjálfstæðismönnum um helgina yfir því að þetta mál hafi ekki fengið verðuga athygli. Að byltingin hafi verið þögguð niður var fyrirsögnin í Morgunblaðinu og nú er byltingin farin að éta börnin sín hjá hæstv. ráðherra. Nú er hann kominn inn með skattahækkunarfrumvörp í röðum, a.m.k. 660 millj. kr. bara í dag. Hvað verður á morgun? Hæstv. ráðherra virðist telja að peninga vanti í ríkissjóð. Það var ekki svo fyrir nokkrum dögum þegar skattalækkunarfrumvörpin voru til umræðu. Það er hægt að velta þessu máli fyrir sér út frá ýmsum sjónarhornum. Við höfðum fréttir af því að heilbrigðisráðherrar Norðurlanda hefðu hist og rætt um þá stefnu sem ætti að hafa í sköttum á áfengi og þar eru menn þeirrar skoðunar að það eigi að hafa þá eins háa og mögulegt er. En þar er við ramman reip að draga því að í Evrópusambandinu eru skattar á áfengi almennt miklu lægri en hér og við höfum séð kvartanir ferðaþjónustunnar á Íslandi yfir því að hér séu skattar á áfengi allt of háir. Ég er á þeirri skoðun að allar breytingar í áfengismálum eigi að vera hægar og tel þess vegna að ekki sé ástæða til að koma að fullu til móts við hugmyndir ferðaþjónustunnar um hvað áfengi eigi að kosta á Íslandi. Það er hins vegar umhugsunarefni hvort menn eiga að hlaupa til með hækkanir núna á áfengi. Ég sé ástæðu til þess að menn skoði það í nefndinni og hlusti á röksemdir ferðaþjónustumanna t.d. hvað þessi málefni varðar. Það er náttúrlega greinilegt að þær álögur sem verið er að ákveða í dag koma út hjá almenningi í landinu með meiri þunga en bara sem svarar hækkunum á áfenginu, á bifreiðagjöldunum sem voru til umræðu í dag og á þeim aukatekjum sem ríkissjóður er að innheimta. Þess vegna er ljóst að við erum í raun að tala um álögur sem eru sennilega ekkert langt frá því að skipta milljarði fyrir almenning í landinu ef allt er saman reiknað vegna hækkana á skuldum því að allt hefur þetta áhrif á vísitöluna og vísitalan er undarleg skepna á Íslandi. Þar skal allt reiknað til verðs og skuldir fólks skulu hækka í samræmi við það. Þetta er mikið umhugsunarefni og hefur verið lengi, þ.e. spurningin um hvort ekki sé kominn tími til að menn fari að skoða þessi mál aftur, hvort virkilega sé ástæða til þess að skuldir heimilanna hækki þó hér sé breytt áfengisgjaldi. Ég tel alla vega að setja eigi við það nokkur spurningarmerki og fara yfir það að nýju hvort það eigi að hafa þessa stefnu til framtíðar. Svo getum við líka velt því fyrir okkur hvort við eigum í raun að fara svona að með mál á hv. Alþingi. Hér hefur orðið til sú venja að þegar fara á að breyta álögum á áfengi þá skuli það gert með einhverjum extra hraði í sölum Alþingis. Það er kastað fram frumvarpi. Því er dreift og tekið til umræðu á auga lifandi bragð. Nefnd skal koma að störfum, setjast yfir málið og klára það og Alþingi skal bíða á meðan, taka síðan málið fyrir og klára það. Er þetta nú svona óskaplega nauðsynlegt að fara svona að í opnu lýðræðissamfélagi? Ég held ekki. Og ég held ekki að 7% breytingar á einhverjum vörum kalli menn til þess að fara að hamstra viðkomandi vörur. Mér hefur a.m.k. sýnst að þegar kaupmenn vilja laða að sér fólk þá séu prósentutölurnar töluvert hærri sem eru þá veittar í afslætti eða með öðrum hætti komið til móts við kaupendurna. Ég hef enga trú á því að menn muni raða sér í langar biðraðir við áfengisverslanir þó að von sé á hækkun upp á 7%. Ég vil beina því til hæstv. fjármálaráðherra að hann velti því fyrir sér a.m.k. næst hvort ekki megi bara fara með breytingar á áfengisverði eins og hver önnur mál sem sem koma til Alþingis. Það er ábyggilegt að ýmsum finnst þetta ekki vera neitt nauðsynleg aðferð. Þetta er kannski skiljanlegra í ljósi tímans. Þetta var nefnilega öðruvísi meðan verðbólgan geisaði á Íslandi. Þá var verið að taka hér afstöðu til þess að hækka áfengi um miklu hærri prósentutölur en hér er um að ræða og þá hefur kannski verið ástæða til að halda að einhverjir mundu leggja land undir fót og fara í áfengisverslun til að ná sér í áfengi á lága verðinu eins og hefði mátt kalla það þá. En þessi breyting er nú ekki svo mikil að ástæða sé til þess að fara svona að. Ég alla vega kann ekki afskaplega vel við að mál séu tekin með slíkum hraða í gegnum hv. Alþingi. Auðvitað er þetta mál ekki flókið þannig að sjálfsagt er svo sem hægt að afgreiða það með hraða í hv. nefnd. En ég vil hafa þessi orð uppi einfaldlega vegna þess að ég tel að engin þörf sé á því að afgreiða þetta mál með þeim aðferðum sem hér er beitt.

Frú forseti. Þó að ég sé mikill efahyggjumaður á ýmsa lund og þar á meðal í trúmálum þá á ég ekki í eins miklu sálarstríði varðandi afstöðu mína til þessa frumvarps og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Ég tel tiltölulega einfalt að taka afstöðu til þess hvort menn vilji að áfengis- og tóbaksgjald sé uppfært miðað við verðlagsþróun og haldið í grófum dráttum óbreyttri í framkvæmd þeirri aðhaldssömu stefnu í þessum efnum sem þessi gjaldtaka er auðvitað hluti af. Við höfum verið eindregnir stuðningsmenn þess í þingflokki Vinstri grænna að hér væri framfylgt aðhaldssamri áfengisstefnu í norrænum anda og höfum vilja standa vörð um það fyrirkomulag og það gildir óbreytt. Þetta frumvarp snýst að sjálfsögðu ekki bara um tekjuöflun til ríkissjóðs þó að tekjuáhrifin séu út af fyrir sig ljós. Það er hluti af þeirri heilbrigðisstefnu, aðhaldssömu stefnu á þessu sviði sem hér hefur verið framfylgt. Hitt er svo annað mál að hæstv. fjármálaráðherra verður kannski ekki með vinsælustu mönnum að velja sér það verklag að koma með þennan hrekk nokkurn veginn árlega í byrjun jólaföstunnar og lauma þessu í gegn í skjóli kvöldrökkurs þannig að menn vakni upp við vondan draum á morgun. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem hv. síðasti ræðumaður var að velta vöngum yfir, þ.e. hvort endilega sé ástæða til þessa vinnulags. Ég held a.m.k. að ef menn færu þá einföldu leið að hafa þessa verðlagsuppfærslu árlega þannig að breytingin væri hverju sinni ekki nema sem næmi verðlagsþróun milli ára þá væri þetta ekkert sem neinn mundi kippa sér upp við og þyrfti ekki að vera með neina sérmeðhöndlun á afgreiðslu þessara tekjuforsendna fjárlagafrumvarps frekar en annars. Varðandi áhrif þessa á verðlag og vísitölu þá liggur það út af fyrir sig fyrir úr því að sá kostur er valinn að hafa áfengi og tóbak eða gjaldtökuna af þeirri vöru inni í vísitölunni. Það er auðvitað hlutur sem oft hefur borið á góma og hv. þm. Þuríður Backman og fleiri hafa iðulega flutt tillögu um það að t.d. tóbaksverðið verði tekið út úr þeirri vísitölu sem notuð er til verðtryggingar sparifjár og lánsfjár eða að þau tengsl verði sem sagt slitin. Það er auðvitað dálítið kúnstugt varðandi gjaldtöku af þessu tagi á vöru sem svona sérstöku máli gegnir um, t.d. tóbak, að gjöld á vöruna sem beinlínis eru ætluð til að hafa neyslustýringu í för með sér og draga úr óhóflegri notkun á þessum varningi úr því að menn ganga þá ekki alla leið og banna hann, séu síðan tekin inn í þessa vísitölu eins og um hverja aðra nauðsynjavöru væri að ræða sem menn yrðu tilneyddir að kaupa. En svo er auðvitað ekki þannig að fullgild rök geta verið fyrir því að skilja þarna á milli. Vísitöluáhrifin eru sem betur fer ekki veruleg og hér er reiknað út að áætluð áhrif á vísitölu neysluverðs séu 0,08%. Það er alla vega ekki tilfinnanlegt. Hér er enn valin sú leið sem fylgt hefur verið undanfarið að öll hækkunin kemur fram á sterkt áfengi en ekki er um hækkun á gjaldi á létt vín og bjór að ræða. Það dregur þá áfram þar í sundur og það hefur verið samstaða út af fyrir sig um þá stefnu, hygg ég, að rétt sé að breyta þessum hlutföllum þannig og færa gjaldtökuna meira yfir í sterku drykkina. Þetta hefur verið gert ítrekað á undanförnum árum. Ég er ekki að mæla gegn því að þessu sé áfram haldið nú. En það gefur þó auðvitað auga leið að einhvern tíma kemur upp sú spurning hvenær nóg sé komið. Þó menn tali mikið um að áfengi og sérstaklega létt vín og bjór séu dýr hér og það hamli mönnum í ferðaþjónustu þá sér þess ekki sérstaklega stað í því að erlendir ferðamenn fælist landið í stórum stíl því að þeim fjölgar nú sem aldrei fyrr og virðast ekki setja það sérstaklega fyrir sig, enda er ekkert einsdæmi að þessi vara sé skattlögð. Ekki þarf annað en til Noregs til að finna svipaðar upphæðir á ferðinni. Ég vil að síðustu segja að auðvitað hefur verið vegið með ýmsum hætti að hinni norrænu aðhaldssömu stefnu í vímuefnamálum sem Norðurlöndin, a.m.k. fjögur þeirra, voru þekkt fyrir að framfylgja, þ.e. Norðurlöndin að Danmörku slepptri. Þar á meðal hefur hið háa Evrópusamband sett sig mjög upp á móti því að hér sé gjaldtaka, áfengisgjöld af því tagi sem við lýði hafa verið á Norðurlöndunum. Sömuleiðis hefur það gert athugasemdir við það fyrirkomulag á verslun með þennan varning sem Norðurlöndin hafa valið sér og hafa viðhaft í áratugi, þ.e. að vera með ríkiseinkasölu á áfengi og tóbaki. En kannski má gleðjast yfir því að það virðist hylla undir meiri samstöðu á nýjan leik meðal Norðurlandaþjóðanna um að standa að einhverju leyti vörð um áherslur sínar í þessum efnum samanber samkomulag heilbrigðisráðherra Norðurlandanna á fundi. Eins hafa forsætisráðherrar Norðurlandanna úttalað sig um þetta og það er vel. Hins vegar er ljóst að þrýstingurinn er ekkert að baki hvað varðar stöðu mála á Íslandi og í Noregi þar sem menn hafa enn varið tiltölulega há gjöld af þessu tagi þó að við séum að því leyti í annarri stöðu en Norðmenn að landamæraverslun með þennan varning er ekki af sama tagi og þar gerist. Frú forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira. Eins og væntanlega er ljóst af máli mínu þá tel ég að þetta sé í sjálfu sér eðlileg uppfærsla þessara gjalda miðað við verðlagsþróun frá því að þau voru síðast hækkuð í nóvember 2002 og að því tilskildu að menn styðji það almennt að framfylgt sé áfram þeirri stefnu sem við lýði hefur verið í þessum efnum hér á landi þá hljóta þeir að vera sæmilega sáttir við það.

Virðulegi forseti. Það er kannski ástæða til að byrja á því að óska hv. þm. Pétri Blöndal og félögum hans í ríkisstjórnarsamstarfinu til hamingju með það að hafa lagt hérna til skattahækkanir á einum eftirmiðdegi upp á tæplega 700 millj. kr. Hefur margur orðið af minna feginn þannig að ég óska honum til hamingju með það. Það verður gaman að heyra ræðu hans á eftir þegar hann fer yfir málið sem formaður nefndarinnar sem um það fjallar og hvort komnir séu brestir í fögnuðinn sem hann lýsti fyrir nokkrum dögum. Ég vildi taka aðeins upp þráðinn. Fyrir utan þá skattahækkun sem hérna á sér stað hef ég töluverðar efasemdir annars um efni frumvarpsins. Hér hafa menn talað um árangur eða árangursleysi hinnar svokölluðu norrænu áfengispólitíkur sem ég tel að sé fyrir löngu síðan komin í algert þrot. Ég vildi til að byrja með spyrja hæstv. ráðherra hvort menn hefðu metið áhrif þessarar gjaldahækkunar á sterk vín á áhrif á sölu á smygli og landabruggi. Það hefur verið skotið á þær tölur að neysla á landabruggi og smygluðum spíra geti numið allt að 20% af heildarneyslu sterkra vína á Íslandi. Það eru svipaðar tölur og eru annars staðar á Norðurlöndunum og er engin ástæða til að gera ráð fyrir því fyrir þá sem til þekkja að neysla á smygli og bruggi sé nokkru minni hér en annars staðar á Norðurlöndunum, ef hún er ekki meiri. Það væri gaman að heyra viðhorf manna til þeirra áfengispólitísku afleiðinga sem svo veruleg hækkun á áfengisgjaldinu hefur í för með sér, 7% hækkun á sterku víni. Ég tel að áhrifin geti verið töluverð. Það er gríðarlegur undirheimabisness í gangi með bæði landa og smyglaðan spíra og ég get ekki ímyndað mér annað en að þessi gjaldahækkun á sterkt vín sé eins og vítamínsprauta inn á þann markað og hljóta menn að fagna þar, í þeim undirheimum eins og hv. þm. Pétur Blöndal fagnaði skattalækkuninni í síðustu viku sem er farið að sjá verulega á núna eftir þessa 700 millj. kr. skattahækkun í dag. Svo vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort fyrirætlanir væru uppi um það að einhverjar þessara 340 millj. sem hér á að innheimta séu hugsaðar til forvarnastarfs og/eða reksturs SÁÁ. Síðustu daga og vikur hafa verið fréttir um það að starfsemi SÁÁ og fleiri slíkra meðferðarstofnana sé í uppnámi og þess vegna væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. ráðherra hugsi sér að verja einhverjum þessara 340 millj. kr. skattahækkana til SÁÁ eða til að mæta þeim vanda sem er þar eða almennt til forvarnamála. Burt séð frá því hversu mikla trú menn hafa á gildi forvarna og slíkrar starfsemi væri gaman að heyra viðhorf ráðherrans til þessara mála. Þá hafa menn komið inn á það að Samtök ferðaþjónustunnar kvarta sáran yfir háum gjöldum á áfengi og þeirri áfengispólitík sem stjórnvöld reka hér. Þess vegna hlýtur hæstv. ráðherra að taka af skarið með það hvort stjórnvöld hyggist lækka á móti áfengisskattinn á létt vín og bjór sem aftur leiðir sjónir að því hvort þessi gjaldahækkun á sterka vínið og tóbakið sé tilkomin vegna manneldissjónarmiða einhverra, hvort menn séu almennt að viðhalda háum sköttum á þessa vöru sem aðra eða hvort það sé liður í áfengisstefnu stjórnvalda að hækka álögur á sterkt vín en að halda þeim neðar á hitt. Þá kemur aftur upp spurningin: Hver eru áhrifin á neyslu á sterku víni sem er í undirheimunum, smygli og landabruggi sem menn telja eins og ég sagði áðan að sé gríðarleg? Þetta allt væri gaman og fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra. Þá er ekki hægt að hverfa frá þessari umræðu án þess að nefna að það er ansi kúnstugt að hækkun á áfengisgjaldi þurfi að ræða í skjóli myrkurs með þeim rökum að fólk rjúki til og hamstri vín í vínbúðum landsins ef vínbúðir eru opnar á meðan málið er afgreitt frá Alþingi. Málið þarf að ræða og afgreiða í skjóli myrkurs af því að stjórnvöld telja að fólkið rjúki út og fari að hamstra sterkt vín út af 7% hækkun. Þetta er mjög kúnstugt, undarlegt í besta falli. Það væri fróðlegt að fá svör frá hæstv. ráðherra við þessum spurningum. Hyggst hann beita sér fyrir því að hluta af skattahækkuninni verði varið til starfsemi SÁÁ eða annarrar skyldrar starfsemi í forvörnum og meðferð á áfengissjúklingum og neytendum ólöglegra fíkniefna? Hefur farið fram eitthvert mat á því hvaða áhrif hækkunin á áfengisgjaldinu hafi á sölu á smygluðum spíra, sterku víni og landabruggi? Hyggjast stjórnvöld taka eitthvað sérstaklega út hvert umfang neyslunnar sé hlutfallslega miðað við neyslu á sterku víni? Menn hafa séð að neysla á sterku víni hefur minnkað á pappírunum meðan neysla á léttu víni og bjór hefur aukist stórkostlega. Þá væri að mínu mati nauðsynlegt að fá inn í þær tölur raunsanna áætlun um neyslu á smygli og landabruggi sem er náttúrlega stórhættuleg og hefur oft leitt af sér stórslys þar sem menn hafa drukkið baneitraðan viðbjóð sem hefur annaðhvort orsakað blindu eða dauðsfall. Það er mjög mikilvægt að draga það fram hvort þessi skattahækkun á sterka vínið muni að mati færustu manna leiða til aukinnar neyslu á smygli og landabruggi. Ef svo er er betur heima setið en af stað farið og þá ættu menn frekar að huga að því að fara aðrar leiðir til að berjast fyrir breyttu áfengisneyslumynstri en þessa.

Herra forseti. Það voru örfá atriði í ræðu þingmannsins sem ég vildi nefna. Í fyrsta lagi er þetta tekjuöflun sem áætlað er að geti numið 340 millj. kr. sem er í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins sem hér var lagt fram 1. október og menn eru nú að ljúka meðferð á í þinginu. Þessar tekjur eru ekkert sérstaklega merktar tilteknum málaflokkum frekar en almennar tekjur af áfengis- eða tóbaksgjaldi, þó með þeirri undantekningu að í Forvarnasjóð rennur tiltekið hlutfall af tóbaksgjaldi til að styrkja starfsemi sjóðsins. Geri ég ráð fyrir að svo verði áfram hvað þessa aukningu varðar. Að því er hins vegar snýr að smygli og landabruggi sem hv. þingmanni varð tíðrætt um liggur náttúrlega í hlutarins eðli að við vitum ekki umfang slíkrar starfsemi. Ef við vissum það og hefðum tök á henni mundi úr henni draga, geri ég ráð fyrir. Hitt er athyglisvert sem bæði hv. þingmaður og fleiri hafa vikið að og það er hlutfallið milli verðs á sterku áfengi og léttu víni. Það hefur dregið úr notkun á sterku áfengi en í víninu hefur aukningin verið mjög mikil. Ég held að þetta sé heppileg þróun og ég hef staðið gegn því að hækka áfengisgjaldið á léttum vínum núna í sex ár þótt ég hafi talið óhjákvæmilegt að halda áfram að afla ríkissjóði tekna með því að hækka gjaldið á sterka víninu og tóbakinu. Ég vek athygli á því að 7% hækkun þessara gjalda þýðir minni hækkun í útsöluverðinu og ég er viss um að það eru ýmsir í þessum sal sem gætu hugsað sér að útsöluverðið hækkaði um 7% eða jafnvel meira. Þetta er staðan, virðulegi forseti, hvað varðar hlutfallið milli sterkra og léttra vína.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra í sjálfu sér fyrir að skýra þó þessa þætti, að þessi tekjuöflun ríkissjóðs sé ekki ætluð til þessara málaflokka eða einhverra annarra. Ég hvet ráðherrann til að beita sér fyrir því að hluti af þessari skattlagningu, þessari tekjuöflun ríkissjóðs, renni til þessara málaflokka og verði til að mæta þeim bráða vanda sem uppi er í málefnum meðferðarstöðva á Íslandi. Gríðarlegur fjöldi ungmenna streymir nú í meðferðarstöðvarnar og hefur alltaf aukist ár frá ári. Ég nefni ungmennin sérstaklega af því að það virðist ríða yfir mikill faraldur á neyslu ólöglegra fíkniefna ef við skilgreinum áfengi sem löglegt fíkniefni en önnur eiturlyf eins og heróín, kókaín, hass og e-töflur sem ólögleg fíkniefni. Ég held að menn þurfi að taka verulega á þarna til að ná einhverjum viðunandi árangri. Verði þessi skattahækkun að veruleika einhvern tíma í nótt væri ágætt að sjá í framhaldinu að stjórnvöld létu meira af hendi rakna til þess. Hæstv. ráðherra gat um það að við einmitt þekktum ekki til umfangs neyslu á landabruggi og smygluðum spíra og smygluðu sterku víni. Það er mikið rétt. Því síður höfum við þá nokkra einustu vitneskju um hvort raunverulega hafi dregið verulega úr neyslu á sterku víni þótt tölurnar frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins segi það. Þá höfum við alls enga hugmynd um það hver áhrifin af slíkri gjaldahækkun á sterk vín séu á tölu, neyslu og umfang á smygli og landabruggi í framhaldi af þessu.  Ég vil að lokum skora á hæstv. ráðherra, af því að hann nefnir þetta vandamál sérstaklega, að beita sér fyrir því að úttekt verði gerð á þessu og að menn beri þá rauntölur saman en ekki ímyndaðar tölur frá ÁTVR.

Frú forseti. Ekki veit ég hvernig þetta gengur fyrir sig í Hreppunum nú til dags en í Borgarfirðinum gildir örugglega hið fornkveðna sem sótt var í Biblíuna, að hóflega drukkið vín gleður mannsins hjarta. Ég er út af fyrir sig ánægður með þær áherslur sem koma fram í máli hæstv. fjármálaráðherra, þ.e. hann bendir á þá staðreynd að frá manneldislegu og heilsufarslegu sjónarmiði sé miklu heppilegra að hækka ekki gjald á léttu víni en frá heilsufarslegu sjónarmiði er líka heppilegt að fara þá leið að hækka gjaldið á sterka víninu og tóbakinu. Það er alveg rétt. Ef hæstv. fjármálaráðherra er þeirrar skoðunar að það þurfi að hækka álögur til að vega upp á móti þeim skattalækkunum sem hann er að beita sér fyrir er þetta út af fyrir sig ágætisleið. Ef menn hafa hins vegar sjónarmið heilsufræðinnar að leiðarljósi ættu þeir miklu frekar að velta fyrir sér hvort ekki ætti að hækka álögur á tóbaki og á sterku víni en nota það sem þannig fæst í kassann til að lækka álögur á léttu vínunum, ekki bara vegna þess að það gleður mannsins hjarta heldur vegna þess að nú liggur alveg ljóst fyrir að það hefur ákveðið forvarnagildi að neyta ákveðins magns af léttu víni. Svo einfalt er það, frú forseti. Ég kem hingað aðeins þó til að halda örstutta ræðu og ræða þetta mál í samhengi við önnur sem hér hafa verið rædd í dag og síðustu daga, þ.e. skattalækkanir eða skattahækkanir. Á síðustu dögum hefur hæstv. ríkisstjórn verið að berja sér á brjóst sökum loforða um að hún ætli sér að lækka skatta einhvern tíma í framtíðinni, þ.e. rétt í þann mund sem kosningar bresta á. Það að vísu tókst ekki hönduglegar til hjá hæstv. ríkisstjórn en svo að hæstv. fjármálaráðherra þurfti að boða sérstakan fund í flokksmusterinu að morgni laugardags til að gera enn eina tilraun til að koma því til skila hvað þetta væri gott fyrir þjóðina. Þetta er auðvitað algjörlega ómöguleg þjóð sem við búum við og hún neitaði hreinlega að skilja það hjá hæstv. ráðherra að þetta væri eitthvað sérstaklega gott fyrir hana. Eins og hæstv. ráðherra sagði, hér er verið að þegja í hel einhverja mestu skattabyltingu sem lögð hefur verið til. Skyldi það nú vera, frú forseti, að það hafi ekki verið um neina þöggun að ræða heldur hafi þjóðin einfaldlega skilið það að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar fólu í sér ójöfnuð, stór hluti þeirra, og þar að auki voru þær hálfgerðir furðufuglar í skógi. Svo einfalt er það nú. Þegar við skoðum síðan hvað er að gerast í dag blasir það við að íslensk alþýða er að fá á sig klyfjar sem í fljótu bragði er hægt að leggja niður á milljarð. Þegar við þau gjöld, sem verið er að leggja á landsmenn vegna hækkaðra aukatekna ríkissjóðs sem var rætt í dag ásamt þeim álögum sem hér er verið að ræða, er bætt þeim skuldaböggum sem valda hækkun vísitölunnar vegna þessa máls sem við erum hér að ræða er hægt að reikna sig fast að milljarði. Ríkisstjórnin er sem sagt búin að leggja til bagga á herðar landsmanna í dag sem hægt er að vigta upp á milljarð. Í fyrra kom þessi sama ríkisstjórn líka og lagði hvers konar álögur á landsmenn sem hægt er að vigta upp á 3,5–4 milljarða. Þegar við leggjum þetta saman, frú forseti, blasir við að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar frá því að hún tók við má leggja á um u.þ.b. 5 milljarða ef við leggjum þetta allt saman sem ég hef hér verið að rekja. Frú forseti. Hvað er það mikið sem á að lækka skattana um á næsta ári? Eru það ekki 5 milljarðar? Gæti það þá verið að sú lækkun sem verið er að leggja til í skattbyrði landsmanna og metin er á 5 milljarða sé ekki bara tekin til baka í dag heldur hafi hún verið tekin að hluta til til baka í fyrra? Ef við leggjum saman þessi tvö ár kemur ríkisstjórnin út í plús frá sjónarhóli ríkissjóðs. Kynni það að vera að allt það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að segja um bættan hag landsmanna strax á næsta ári sé bara hjóm eitt og vitleysa þegar maður leggur þetta allt saman? Ég velti því t.d. fyrir mér hver niðurstaðan yrði ef það væri skoðað hvernig millitekjufjölskyldan hefur komið út miðað við upphaf kjörtímabilsins og stöðuna í lok næsta árs eins og áætlað er að hún verði þegar tekjuskattslækkun ríkisstjórnarinnar er komin til framkvæmda. Niðurstaðan yrði auðvitað þannig, frú forseti, að hátekjumaðurinn með sína helmingslækkun á hátekjuskatti og flata tekjuskattsprósentulækkun upp á 1% kemur auðvitað fínt út. Hann fær í vasa sinn einhverja tugi þúsunda, jafnvel hundruð þúsunda. Það er hins vegar hugsanlegt að þegar dæmi meðaljónsins sem þarf að sæta öllum þeim álögum sem hafa verið að hækka í fyrra og núna á þessum degi er reiknað komi hann ekkert miklu betur út, og jafnvel ekkert betur. Þetta er eitt af því sem við þurfum að skoða. Ef þetta hugboð mitt reynist vera rétt, að breytingin sé harla lítil fyrir meðaltekjumanninn og þann sem er jafnvel með lægri tekjur, verð ég að segja að lítið lagðist fyrir kappann, hæstv. fjármálaráðherra, að koma hér og tala um einhverjar skattabyltingar. Byltingin blasir þá bara við í hugsanlegum skattalækkunum sem koma til framkvæmda rétt fyrir kosningar og enginn veit hvernig staðan verður þá. Og það er sjálfsagt að draga inn í þessa umræðu að greiningardeild Íslandsbanka sendi frá sér spá í dag og hún var ekki fögur fyrir hæstv. fjármálaráðherra. Þar er því spáð að vextir taki á rás og verði um mitt næsta ár komnir upp í 10%. Þar er því spáð að verðbólgan sé komin úr böndum. Svo kemur hæstv. fjármálaráðherra og gerir skop og gys að þeim mönnum sem voga sér að hlusta á sérfræðinga við Háskóla Íslands, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og annars staðar sem tala um að það gæti verið að skattalækkanirnar sem hæstv. ráðherra er að lofa til framtíðar séu ekki sá ávinningur sem verið er að lofa almenningi í krafti skattabyltinga eins og hæstv. ráðherra orðaði það. Gæti verið að þegar hæstv. ráðherra kom og kvartaði undan því að verið væri að þagga niður gríðarlega merkilegt frumvarp sem hann hefur lagt fram væri niðurstaðan bara sú að almenningur í landinu er ekki fífl, eins og fram hefur komið? Hann skilur bara hvað er að gerast og hann veit að miðað við þær álögur sem eru að dynja á fólki t.d. í dag, t.d. með ýmsum samþykktum í fyrra, er ákaflega umdeilanlegt hvort meðaljóninn kemur eitthvað betur út í lok næsta árs en hann var í upphafi þessa kjörtímabils.