Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 235 er frv. til l. um breyt. á l. nr. 97 28. des. 1971, um vörugjald. Hér er um að ræða tvær breytingar á þeim lögum sem um vörugjald gilda. Fyrri breytingin er aðeins samræming við það tollskrárfrv. sem nú er til meðferðar í hv. d. og tekur breytingin í þessu frv. mið af þeim breytingum á tollskrárnúmerum sem gerðar hafa verið í því frv. Að öðru leyti er ekki breyting í sambandi við vörugjald á vörutegundum. Önnur breyting frv. er sú, að í núgildandi lögum er vörugjald á gosdrykkjum og það miðað við að Styrktarsjóður vangefinna fái 1.95 kr. af hverjum gosdrykkjarlítra sem seldur er. Lagt er til í þessu frv. að vörugjaldið verði hækkað á gosdrykkjum þannig að þessi sjóður geti fengið 7 kr., eins og segir í 2. gr. frv., í stað 1.95 kr. Er hér um að ræða töluverða hækkun á þessum tekjustofni fyrir sjóðinn, en á þessu hefur ekki orðið breyting síðan 1971 og því talin ástæða til þess að gera þetta mikla breytingu nú. Þetta frv. hefur verið kynnt formönnum þingflokka og ég á ekki von á því að hér verði um neina fyrirstöðu að ræða á framgangi þessa máls. En það er nauðsynlegt að það takist áður en þing fer í jólaleyfi að fá frv. þetta samþykkt sem lög frá Alþingi. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Ég vil mælast til þess að sú n. geti tekið þetta mál til meðferðar innan mjög skamms tíma þannig að við getum nýtt þennan fundardag til þess að ljúka málinu í þessari hv. deild.



Herra forseti. N. fjallaði um frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Ed. Hér er um mjög veigalitlar breytingar að ræða, og eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. félmrh. er með þessari lagabreytingu raunar ekki verið að gera annað en að tryggja að álagning fasteignagjalda fyrir árið 1977 verði með sama hætti og hún var s. l. ár. En þessa breytingu þurfti að gera vegna laga um fasteignamat, þar sem gert er ráð fyrir því að þegar það kæmist á, þá yrði gjaldstofninn eða prósentan miðuð við hið ný ja fasteignamat, en vegna þess að það er mun hærra en sá framreikningur, sem í gildi hefur verið hingað til, þótti rétt að það yrðu ekki stór stökk á milli ára. Ég lít svo á að lagfæringar verði gerðar fyrir næsta ár aftur, þannig að við erum í raun og veru að taka hér skammtímaákvörðun. Greinarnar eru tvær. Sú hin fyrri er um að byggingar, sem ekki er fulllokið við og ráðgert er að verði metnar á byggingarstigi eins og það er um hver og ein áramót, verði ekki metnar til álagningar fasteignaskatts. Í öðru lagi eru ákvæði til að viðhalda um eitt ár gildandi framreiknuðu álagi á gamla fasteignamatsstofninn. Fleira held ég að ég hafi ekki um þetta að segja.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara og vil því gera í örstuttu máli grein fyrir þeirri afstöðu minni. Eins og frv. er nú komið frá Ed. hef ég svo sem ekki miklar aths. að gera, en þó get ég ekki varist því að nefna að mér finnst 1. gr. bera vott um óþarfa afskiptasemi þingsins af stjórnvöldum sem eru fyllilega til þess bær að taka ákvarðanir án slíkra leiðbeininga sem hér eru gefnar. Mér sýnist þetta vera dæmi um afskipti ríkisins af málum sem aðrir eru fullfærir um að stjórna. Hér er um að ræða bann við að leggja fasteignaskatt á fasteignir á meðan þær eru í tilteknu ástandi, en það bann gildir þó aðeins fyrir árið 1977, eins og frv. er nú orðið. Ég efast ekkert um heiðarlegan tilgang með flutningi þessa frv. að létta fasteignaskatti af þeim sem standa í húsbyggingum. Þess vegna finnst mér ekki alveg rétt það sem segir í aths. við frv., að það geti risið nokkur vafi um skyldu til greiðslu fasteignaskatta af húsum í byggingu eftir að nýtt fasteignamat hefur tekið gildi, eins og þarna segir. En ef það er vilji ríkisvaldsins að draga nokkuð úr skattbyrðinni, þá væri kannske eðlilegra að lækka eignarskattinn sem rennur til ríkisins. En mér finnst einhvern veginn að í þessu banni, sem kemur fram í 1. gr., felist viss tvískinnungur. Fyrst eru sveitarfélög skylduð til þess að leggja á fasteignaskatt, eins og ákvæðin eru í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, en síðan er þeim bannað að leggja hann á meðan fasteignir eða húsbyggingar eru í tilteknu ástandi. Hérna finnst mér vanta samræmi. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að sveitarstjórnir eigi að fá að ráða því hvort þær leggi fasteignaskatt á eða ekki, að sjálfsögðu að vissu marki þó. Alveg á sama hátt finnst mér að sveitarstjórn eigi að fá að ráða því hvort fasteignir í smíðum verði undanþegnar skattinum, og sveitarstjórn geti þá líka fengið að ráða því hvort skattfrelsi vari í einhvern lengri tíma en byggingartíma nemur, ef hún telur sig hafa ráð á því eða ef það er vilji fyrir hendi í viðkomandi sveitarstjórn að styðja við húsbyggjendur með þeim hætti. Í 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga er reyndar þessi heimild fyrir hendi, en í 4. mgr. 5. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er sveitarstjórn að undanþiggja nýjar íbúðir og íbúðarhús ásamt lóðarréttindum fasteignaskatti í allt að tvö ár eftir að afnot hefjast.“ Þarna er sem sagt rýmri heimild. En munurinn á þessari lagaheimild og frv., sem hér er til umr., er sá, að frv. gerir ráð fyrir að sveitarstjórn sé ekki heimilt að leggja þennan skatt á meðan bygging hefur ekki verið tekin til afnota eða er fullgerð. Mér finnst þess vegna að það væri eðlilegra að hafa þetta heimildarákvæði, en ekki skyldu, og ég mundi vilja hafa það raunar miklu viðtækara, en mér er ljóst að það er ekki tími til þess nú - eða kannske ekki rétti tíminn til þess að gera slíkar grundvallarbreytingar á tekjustofnalögunum, eins og þær að breyta skylduákvæðinu um álagningu fasteignaskatts í heimildarákvæði. Nú stendur yfir endurskoðun á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og slíkri endurskoðun fylgir að sjálfsögðu endurskoðun á tekjustofnalögunum, þannig að ég er því vissulega alveg sammála að það verði ekki farið að hreyfa við slíkum grundvallaratriðum núna og þess vegna geri ég enga till. um það. Um 2. gr. frv. get ég verið fáorður. Hún er sjálfsögð og hún er nauðsynleg og í samræmi við ákvæði laga um skráningu og mat fasteigna sem sett voru á síðasta þingi, en þar var gert ráð fyrir að sú lagasetning hefði ekki áhrif til hækkunar á þeim sköttum eða gjaldskrám sem taka mið af fasteignamati. Þessu vildi ég aðeins koma hér á framfæri. En þrátt fyrir þessar aths. mínar styð ég frv.



Herra forseti. Ég þarf í rauninni engu að bæta við það sem ég sagði við 1. umr. málsins í þessari d. og framsögu hv. frsm. En það voru ein ummæli í ræðu hv. 5. þm. Reykn. sem gefa mér tilefni til að skýra eitt atriði. Hv. þm. taldi að væri vafasamt, þar sem segir í grg. frv. um 1. gr. að nokkur vafi gæti risið um skyldu til greiðslu fasteignaskatts af húsum í byggingu eftir að nýtt fasteignamat hefur tekið gildi. Kveikjan að þessari 1. gr. er í rauninni bréf frá yfirfasteignamatsnefnd ríkisins frá 25. nóv., sem er undirritað af Gauki Jörundssyni prófessor, formanni yfirfasteignamatsnefndar, en hann segir í bréfi til félmrn. að samkv. hinum nýju lögum um fasteignamat, nr. 94/1976, verði mannvirki í byggingu sennilega að jafnaði metin einu sinni á ári miðað við ásigkomulag þeirra þá,i stað þess að vera tekin í mat þegar þau eru fullgerð, eins og ákveðið er í eldri lögum, sbr. 21. gr. laga nr. 28 frá 1963, um fasteignamat og fasteignaskráningu. Síðan segir Gaukur Jörundsson prófessor: „Af þessum sökum getur risið nokkur vafi um skyldu til greiðslu fasteignaskatts af húsum í byggingu eftir að nýtt mat hefur tekið gildi.“ Þessi ummæli í grg. eru því beint tekin upp úr bréfi formanns yfirfasteignamatsnefndar um þetta atriði, og ætla ég að sá ágæti lagaprófessor hafi nokkuð athugað það mál og nokkurn grundvöll fundið undir þessum ummælum sínum. Það kann að vera að ummæli í ræðu hv. 5. þm. Reykn. komi þeim hugmyndum inn hjá einhverjum að hér sé verið að ganga á rétt sveitarfélaga. Það er alger misskilningur. Ég held að ég sé ekki minni áhugamaður en hann um að reyna að tryggja sjálfstæði og frelsi sveitarfélaganna, aukin verkefni þeim til handa og aukna tekjustofna. Að því máli í heild er nú unnið af n. sem skipuð var snemma á þessu ári og hefur þegar unnið mikið og gagnlegt starf. Varðandi þetta frv. er hins vegar svo mál með vexti, að tilgangur þess er eingöngu sá að koma í veg fyrir óeðlilegar hækkanir á fasteignagjöldum á næsta ári, því að það er kunnugt að þegar nýja fasteignamatið gengur í gildi mundu fasteignaskattar að öðrum kosti hækka verulega, sumpart sjálfkrafa, og veruleg hætta á hækkun að öðru leyti. En þetta ákvæði í 1. gr. frv. felur það í sér að haldið sé áfram á næsta ári sömu framkvæmd og verið hefur um langan aldur í þessum efnum. Menn kunna að telja að það sé rétt að sveitarfélög fái heimild til að leggja á íbúðir eða aðrar fasteignir eða byggingar í smíðum. Það er mikil breyting frá því sem verið hefur hér á landi um áratugi, og ég tel að það mál þurfi að athuga miklu nánar og að sjálfsögðu kanna í sambandi við þá endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga og m. a. fasteignaskatti sem nú fer fram. Hins vegar hefur það verið lengi í lögum að fasteignir skuli ekki metnar til fasteignamats fyrr en þær eru fullgerðar, og það þýðir um leið, að fyrr en þær eru fullgerðar er ekki heimilt að leggja á fasteignaskatt. En það, sem vakir fyrir formanni yfirfasteignamatsnefndar m. a. með því að benda á þetta í bréfi til félmrn., er að nú kemur fasteignamat væntanlega á byggingar fyrr en venjulega, t.d. þegar hús er fokhelt eða á einhverju öðru byggingarstigi, og um leið og fasteignamat væri þannig komið, þá er heimilt fyrir hvert sveitarfélag, sem það vill að leggja á fasteignaskatt. Það, sem fyrir hefur vakað í þessu efni, a. m. k. af minni hálfu, er fyrst og fremst það, eins og ég hef raunar tekið fram áður, að koma í veg fyrir að ungt fólk, sem er að koma upp yfir sig íbúðum, lendi í því ofan á allan annan kostnað og erfiðleika að fá á sig fasteignaskatt meðan húsið er í smíðum og áður en það er tekið til afnota. Ég vil leggja áherslu á að hér er á engan hátt verið að ganga á rétt sveitarfélaganna, heldur eingöngu verið að tryggja næsta ár sams konar framkvæmd í þessum efnum og verið hefur samkv. lögum um langan aldur.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur nú um nokkurt skeið haft þetta viðamikla mál til meðferðar á fundum sínum. N. beggja d. héldu allmarga sameiginlega fundi og á þá fundi n. komu starfsmenn fjmrn. og veittu þar ýmsar upplýsingar. Álit meiri hl. n. er á þskj. 247, hv. þm. Lúðvík Jósepsson mun gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins við þessa umr. og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hefur gefið út sérstakt nál., en tekur fram að hann styður málið. Þótt hér sé vissulega um viðamikið mál að ræða, þá ætla ég ekki að gera það hér frekar að umræðuefni, en lýsi hér því áliti meiri hl. að hann leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv. er, eins og fram hefur komið í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., flutt í tengslum við samninga Íslands við Fríverslunarsamtök Evrópu og Efnahagsbandalagið. Þingflokkur Alþfl. var þessari samningsgerð fylgjandi á sínum tíma og hefur stutt þau frv. sem áður hafa verið flutt í beinum tengslum við þessa samninga. Hið sama á við um þetta frv. Þm. Alþfl. munu því greiða atkv. með þeirri breytingu á tollskránni sem hér er um að ræða. Engu að síður viljum við vekja athygli á því, að þó að þetta frv. stefni allt í rétta átt, bæði þær lækkanir á tollum, sem eru í beinum tengslum við samningana við EFTA og Efnahagsbandalagið, og aðrar tollalækkanir, þá eru enn í gildi mjög háir fjáröflunartollar sem að ýmsu leyti eru algerlega óeðlilegir. Það eru enn háir fjáröflunartollar á ýmsum vörutegundum sem einu sinni mátti með réttu kalla óhófsvörur, en eru nú orðnar almennar neysluvörur. Því er heitið í grg. frv. að taka þetta mál til athugunar og vil ég vekja athygli á nauðsyn þess að það sé gert sem fyrst. Þegar fjárlög voru lögð fram á s. l. hausti var gert ráð fyrir 600 millj. kr. tekjulækkun vegna væntanlegs frv. um tollskrá, þess frv. sem hér er um að ræða. Sú breyting hefur síðan orðið á, að til viðbótar þessu nemur niðurfelling sölugjalds 150 millj. kr. Enn fremur gerði frv., þegar það endanlega sá dagsins ljós fyrir fáum dögum hér á hinu háa Alþ., ráð fyrir 350 millj. kr. meiri tollalækkunum en ráðgerðar höfðu verið í haust. Og enn fremur samþykkti hv. Ed. 100 millj. kr. tollalækkun til viðbótar. Þetta frv. mun þýða, ef að lögum verður, sem ég vona að verði, um 1200 millj. kr. tekjurýrnun hjá ríkissjóði á næsta ári. Það var ekki fyrr en milli 2. og 3. umr. um fjárlagafrv. sem hæstv. ríkisstj. kunngerði hvernig hím ætlaði sér að mæta þessari 1200 millj. kr. tekjurýrnun, og ég fæ ekki betur séð, þó að 3. umr. hafi að vísu ekki farið fram og ekki hafi verið gerð grein fyrir niðurstöðum hv. fjvn. og hæstv, ríkisstj. varðandi þetta mál en að það sé fyrst og fremst gert með því móti að breyta tölum í fjárlagafrv., en ekki nema að litlu leyti aflað raunverulegra nýrra tekna. Þetta eru að sjálfsögðu ekki vinnubrögð sem eiga hrós skilið. En ég vil ekki blanda umr. um fjárlagafrv. inn í þessar umr., en lýk máli mínu með því að taka fram að við í þingflokki Alþfl. teljum meginstefnu þessa frv. vera rétta og munum því greiða atkv. með frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 247, gerði ég ekki ráð fyrir að gefa út sérstakt nál. af minni hálfu, heldur gera grein fyrir afstöðu minni til málsins við þessa umr. Meginafstaða mín er sú að styðja þá hugmynd, sem fram kom af hálfu okkar alþb.-manna við afgreiðslu þessa máls í Ed. og kemur þar fram á þskj. 210 sem Ragnar Arnalds undirritar, en það er sú afstaða að eðlilegast hefði verið að fresta nú þeim tollalækkunum, sem gert er ráð fyrir að gera samkv. þessu frv. og snerta sérstaklega EFTA-samkomulagið og samkomulagið við Efnahagsbandalagið, en leita hins vegar eftir því að fá lengdan þann aðlögunartíma sem það samkomulag gerir ráð fyrir. Það hefur verið um það rætt nú að undanförnu, að það væri full ástæða til þess að fara fram á lengingu aðlögunartímans fyrir okkar iðnað, og við teljum að það hefði verið rétt að gera það og fresta þar með nú að láta þessar tollalækkanir koma til framkvæmda. Hins vegar teljum við rétt að samþykkja þær tollalækkanir, sem felast í þessu frv. og snerta sérstaklega íslenskan iðnað, þ. e. a. s. lækkun á ýmsum vélum sem iðnaðurinn notar, lækkun á ýmsum tollum á vélum sem iðnaðurinn notar og eins lækkun tolla á hráefnum til iðnaðarins. Þetta hefðum við talið að hefði verið eðlilegasta leiðin eins og sakir standa. En mér þykir sýnt eftir þá afgreiðslu, sem þessi hugmynd hefur fengið í Ed., að það er gagnslítið að vera að flytja till. um hana hér á nýjan leik. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hér á Alþ. fallast ekki á þessa meðferð og ætla sér að samþykkja frv. í öllum meginatriðum í þeim búningi sem það kom frá Ed. Um afstöðu mína til málsins að öðru leyti vil ég segja það, að ég tel að ýmis atkvæði í þessu frv. stefni í rétta átt og séu allþýðingarmikil eins og komið er. Þar á ég fyrst og fremst við lækkun á tollum á vélum iðnaðarins og hráefni til iðnaðarins, þannig að stuðlað sé að því að gera okkar iðnað samkeppnisfærari en hann er nú við innfluttar iðnaðarvörur. Ég tel einnig að það heimildarákvæði, sem er að finna í þessu frv. um að fjmrh. geti endurgreitt iðnaðinum tolla sem greiddir hafa verið og snerta iðnaðarframleiðsluna, - ég tel það heimildarákvæði mjög þýðingarmikið, ef vel er staðið að framkvæmdinni á því atriði. En eins og kunnugt er verður íslensker iðnaður að borga toll af ýmsum þáttum sinnar vöruframleiðslu, og til þess að hann geti staðið í rauninni jafnfætis í samkeppninni við innfluttar iðnaðarvörur þarf að vera til heimild til að endurgreiða innlendum iðnaði þá tolla sem hann hefur óumdeilanlega greitt af þeim þáttum framleiðslunnar sem varða samkeppnisaðstöðuna hverju sinni. Þetta atriði er einnig til bóta að mínum dómi frá því sem verið hefur. Meginatriði frv. er eigi að síður tollalækkunin til samræmis við EFTA-samkomulagið og samkomulagið við Efnahagsbandalagið. Það er gert ráð fyrir því í grg. með frv. að tollalækkanir í þessu skyni lækki tolla á innfluttum iðnaðarvörum frá þeim löndum, sem þarna er um að ræða, sem nemur 460 millj. kr. á næsta ári, að áætlað er. Þetta er langsamlega stærsta breytingin sem felst í frv., og hún er auðvitað ekki til stuðnings íslenskum iðnaði, heldur þvert á móti til þess að gera honum enn þá erfiðara fyrir en verið hefur. Á móti því á hins vegar að koma, eins og ég sagði, að tollar á vélum til iðnaðarframleiðslu og tollar á rekstrarvörum iðnaðarins eiga að lækka samkv. grg. frv. sem nemur í kringum 260 millj. kr. á næsta ári. Eftir þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í Ed., gæti hér orðið um nokkru meiri tollalækkun að ræða, en eigi að síður er greinilegt að tollalækkunin á innfluttum iðnaðarvörum frá EFTA-löndum og löndum Efnahagsbandalagsins verður allmiklu fyrirferðarmeiri en í hinu tilvikinu. Annars vil ég láta það koma fram í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að það er orðið augljóst mál að það er þörf á því að taka tollskrána til endurskoðunar út frá enn öðru sjónarmiði en því sem lagt hefur verið til grundvallar til þessa, þ. e. a. s. samkomulaginu, sem gert hefur verið við EFTA og Efnahagsbandalagið. Það er orðin brýn þörf á því að breyta mjög verulega í lækkunarátt ýmsum svonefndum fjáröflunartollum, því að það er ljóst að þar standa eftir mjög háir tollar á margvíslegum vörum sem verða ekki lengur taldar sem neinar munaðarvörur eða óþarfavörur, heldur jafnvel brýnar nauðsynjavörur. Tollalækkun á þeim vörum hefur sáralítil sem engin orðið á sama tíma sem tollar á svonefndum EFTA- og Efnahagsbandalagsvörum, þessum samkeppnisvörum, eru að verða mjög lágir eða hverfa með öllu. Ég vil nefna í þessu sambandi að enn er gert ráð fyrir því í frv., sem hér er til meðferðar, að tollur á svo til öllum heimilistækjum verði áfram í hæsta tollflokki eða þar um bil, það munn vera örfáir vöruflokkar sem eru í hærri tolli en sem nemur 80%. Þetta á ekki aðeins við um öll þau heimillstæki, sem talin eru sem rafmagnsheimilistæki, heldur einnig venjulegan borðbúnað, bolla, potta og pönnur og hvað það heitir nú. - allt þetta er í hæsta tollflokki og skagar þar mjög upp úr öðrum tollum, á sama tíma sem tollar á margvíslegum öðrum vörum, sem flokkast undir EFTA-vörur og Efnahagsbandalagsvörur, eru orðnir mjög lágir eða eru að hverfa með öllu. Við þetta verður ekki unað lengi, að tollamismunur sé svona geipilegur eins og þarna á sér stað og það á vöruflokki eins og þessum sem ég nefndi. Það er líka augljóst, þegar bornir eru saman ýmsir liðir, ýmsar vörutegundir og tollur á þeim að þar er um sáralítið samræmi að ræða eins og nú er komið. Ég sagði að heimilistækin væru t. d. í einum hæsta tollflokki. Þó hef ég rekið mig á eina vörutegund sem virðist þó vera enn þá hættulegri en heimilistæki eða megi tolla hana enn þá hærra, en það eru eldspýtur, þær komast upp í 100%. Hins vegar er t. d. tollur á mekanískum söngfuglum ekki nema 50% og reyndar á stórskotaliðsvopnum ekki nema 60% og á mörgu öðru af því tagi. Hægt er að nefna fjöldamargar vörutegundir sem eru í miklu lægri tollflokki. Að vísu verður samanburður á venjulegum borðhníf og gaffli í 80% tollflokki og mekanísku söngfuglunum mjög athyglisverður. En svona dæmi er mörg að finna í þessari tollskrá. Ég tel því að það sé orðið aðkallandi að endurskoða stefnuna í okkar tollamálum eins og nú er komið. Það leiðir beinlínis af því sem gert hefur verið í þessum efnum varðandi samkomulagið við EFTA og Efnahagsbandalagið. Og þá þarf að sjálfsögðu að taka ákvörðun um það, um leið og verulegar breytingar eru gerðar í þessum efnum, hvernig á að afla ríkissjóði tekna í staðinn fyrir það sem niður mundi falla, en það skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli. Þá er einnig annað mjög mikilvægt atriði varðandi þessa tollalöggjöf sem oft hefur verið minnst á þegar tollskráin hefur verið til meðferðar á Alþ., en litlar breytingar verið gerðar á hverju sinni, en það er allt það sem snertir tollagreiðslu og tollmeðferð. Þar eru enn þá ríkjandi slík vinnubrögð að varla verður við unað. Það er slíkur stirðleiki í því að skipa málum á þann hátt eins og nútíminn yfirleitt krefst að það sætir í rauninni undrun manna að horfa á það. Ég tel t. d. að jafnsjálfsagt atriði eins og það er að liðka til um það að hægt sé að tollafgreiða hluti í fullu samræmi við ákvæði tollskrárinnar, þ. e. a. s. varðandi tollupphæð á hverri einstakri vörutegund, það verði heimilað í framkvæmd, þó um sé að ræða vörusendingu sem teljist blönduð, ef hægt er með fullu öryggi að leysa þessa sendingu upp í sínar eðlilegu einingar, eins og t. d. er mjög auðvelt að koma við í tollvöruafgreiðslu. Þá tel ég alveg sjálfsagt að tollafgreiða hina einstöku vöruhluti í samræmi við reglur tollskrárinnar, en standa ekki í sífellu í þeim stirðleikasporum, eins og gert hefur verið, að krefjast alltaf þess að öll sendingin sé tollafgreidd samkv. því sem hæst má fara með einstakan hluta sendingarinnar. Slíkt gamalt ákvæði átti við þegar ekki var hægt að koma við reglum um það að skipta upp vörusendingu. Þá varð gjarnan að beita slíku ákvæði. En deilur um þetta atriði hafa staðið í mörg ár. Það hefur ekki tekist enn þá að fá þarna hægt að skjóta þessu á frest öllu lengur. Þá álít ég einnig að það verði að taka hér afstöðu til þess hvernig eigi að verða háttað almennt séð mismun á tollum á samskonar vörum sem fluttar eru til landsins, eftir því hvort vörurnar eru fluttar frá Efnahagsbandalagslöndum og EFTA-löndum eða frá öðrum löndum. Það er enginn vafi á því, að það eru margvíslegar hættur sem eru fólgnar í því að taka engan toll af tiltekinni vörutegund þegar hún er keypt frá Efnahagsbandalagslandi eða EFTA-landi, en taka hins vegar áfram 16–20% toll af sams konar vöru ef hún er t. d. keypt frá Bandaríkjunum eða Tékkóslóvakíu, svo að dæmi séu tekin. Þetta misræmi getur auðvitað leitt til þess að það beinlínis borgi sig fyrir innflytjanda að kaupa vöruna inn þaðan sem hún er dýrari í innkaupi og þannig verkar þetta ákvæði til þess að við eyðum gjaldeyri að óþörfu vegna óhagkvæmra innkaupa, vegna þessa tollamismunar, eða þá að til þess getur komið að þessi tollamismunur verði beinlínis notaður í verðlagningarmálum hér innanlands á óheiðarlegan hátt. Atriði eins og þessi þarf að taka fyrir við endurskoðun á tollskránni. það er sem sagt varðandi fjáröflunartollana almennt séð og um alla framkvæmd á tollafgreiðslu og skipulag þeirra mála, það þarf einnig að taka til endurskoðunar og svo þessa mismunatolla sem eru í gildi hjá okkur. En eins og komið hefur fram, þá er í rauninni enginn tími á þeim stutta starfstíma, sem eftir er fram að jólum, til þess að fjalla til neinnar hlítar um þetta stórmál sem hér liggur fyrir. Því hef ég horfið að því ráði að flytja ekki brtt. við frv. Ég mun ekki greiða atkv. gegn frv., því að ég tel að það feli í sér nokkrar leiðréttingar sem stefni í rétta átt, en hefði hins vegar talið miklu réttara að fresta málinu og fresta um nokkurt skeið framkvæmd á tollalækkun á svonefndum EFTA- og Efnahagsbandalagsvörum. Þetta er mín almenna afstaða til afgreiðslu þessa máls.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Eins og nú er komið þingstörfum er þess enginn kostur að fjalla á nokkurn hátt eins ítarlega og vert væri um það mál sem hér liggur fyrir. Það er aðeins unnt á þeim skamma tíma, sem eftir er til þingfrestunar, að drepa á nokkur meginatriði. Þá vil ég fyrst taka það fram um þá meginástæðu, sem til þess liggur að nú kemur ný tollskrá til afgreiðslu, sem sé framkvæmd gerðra samninga við Fríverslunarbandalagið og Efnahagsbandalagið, að afar þungvæg rök þurfa að mínum dómi að liggja til þess að sótt sé um undanþágu frá slíkum samningum, framlengingu á frestum eða að öðru leyti ekki staðið við það sem upphaflega hefur verið ráð fyrir gert. Það ber að geta þess sem gert er. Það er að mínum dómi ljóst að þeir, sem fjallað hafa um þessa endurskoðun, hafa lagt síg fram um að taka þar tillit til óska íslensks iðnaðar sem lendir í versnandi samkeppnisaðstöðu hvað verðlag snertir eftir því sem tollar frá EFTA- og Efnahagsbandalagslöndum lækka. Er þar í rauninni um sjálfsagða hluti að ræða. Því er ekki að leyna, að talsmenn iðnaðarins halda því fram að því fari fjarri að þeirra hagur hafi verið bættur og þeirra starfsskilyrði lagfærð eins og þeir hafi talið að heit hafi legið fyrir um þegar innganga í EFTA var ákveðin. Hvað sem um það má segja, held ég þó að það fari ekki milli mála að einhver frestun þeirra lækkunarþrepa, sem hér er um að ræða, hefði dregið iðnaðinn langtum skemmra en gera mundi leiðrétting á stóru misrétti sem íslenskur iðnaður sætir miðað við iðnaðinn í þeim löndum sem innflutningur iðnaðarvara hingað er einkum frá og íslenskur iðnaður þarf við að keppa. Þar á ég við þau áhrif, þau svo kölluðu uppsöfnunaráhrif, sem framkvæmd söluskattsálagningar hér leggur á iðnaðinn og reyndar fleiri greinar. Þarna er um að ræða mjög miklar fjárhæðir. En hjá þessum vanda, hjá þessari uppsöfnun hefur verið stýrt í þeim löndum sem íslenskur iðnaður á í samkeppni við, ýmist með upptöku annars skatts, virðisaukaskatts, eða annarri framkvæmd söluskatts. Þetta atriði er að mínum dómi það brýnasta hvað það varðar að bæta stöðu iðnaðarins í landinu. Og svo verður ætíð að taka mið af því grundvallaratriði, og því aðeins er innlendur iðnaður til raunverulegra hagsbóta þjóðarbúinu, að hann sé samkeppnisfær um verð og gæði. Til þess þarf að styðja hann, og það verður að mínum dómi best gert með því að létta sem fyrst af þeim uppsöfnunaráhrifum söluskattsins sem nú íþyngja iðnaðinum svo mjög. Annað atriði, sem ég tel óhjákvæmilegt að víkja að á þeim stutta tíma sem til umráða er, fjáröflunartollarnir sem hér á landi eru margfalt hærri en nokkurs staðar í nálægum löndum, svo sem skýrt er sýnt fram á í grg. með tollskrárfrv. Þar er munurinn svo gífurlegur að hlutur tolltekna í ríkistekjum er hér tífaldur og allt upp í tvítugfaldur við það sem gerist í löndum sem næst okkur eru og við berum okkur gjarnan saman við um samfélagshætti. Og þar að auki, eins og skýrt er bent á í aths. með frv., er innheimta á ríkistekjum með þessum hætti sú sem síst er löguð til þess að jafna afkomu og aðstöðu manna í þjóðfélaginu. Meira að segja má sýna fram á það, segja þeir sem samið hafa aths., að fjáröflunartollar af því tagi sem hér tíðkast geta valdið stighækkandi álögum sem hlutfalli af tekjum. Þetta fyrirkomulag, þessir gífurlega háu fjáröflunartollar á algengasta neysluvarning eiga stóran þátt í þeim mun á kaupmætti launa sem á sér stað á Íslandi miðað við nálæg lönd, t. a. m. Norðurlönd. Og þessa er þegar farið að sjá veruleg merki í neysluvenjum fólks. Þessi gífurlegi munur, sem stafar að verulegu leyti af mismunandi tollheimtu, er undirrótin að vaxandi innkaupaferðum af landi burt til Glasgow, London eða Kaupmannahafnar. Þar gerir fólk sín neysluvöruinnkaup, m. a. vegna þess að tollarnir í þessum löndum eru aðeins lítið brot af því sem hér tíðkast. Við þetta flyst smásöluverslunin meira og meira út úr landinu. Þeim, sem sömdu þetta frv. og aths. með því, er sá vandi og það óeðlilega ástand, sem hér hefur skapast, mætavel ljóst. Það kemur fram í þeirra máli. En ljóst er að þeir hafa ekki fengið heimild ríkisstj. til þess að gera nema mjög litla lækkun á allra hæstu fjáröflunartollunum. Þess getur ekki orðið langt að bíða að hér verði stigin miklu stærri skref, því að núverandi fyrirkomulag er vægast sagt orðið þjóðhagsleg fásinna. Þá er spurt: Hvaðan eiga ríkinu að koma tekjur í staðinn til að mæta ekki aðeins missi af tolltekjum vegna samningsbundinna lækkana, heldur einnig vegna lækkunar fjáröflunartolla? Á það hefur margoft verið bent, og ég held að allir viðurkenni það orðið, að í skattkerfinu, innheimtu og álagningu tekju- og eignarskatts, eru gífurlegar gloppur, og það er iðurkennt í verki í því skattalagafrv. sem brátt mun koma til umr. hér í hv. d. Það þarf að mínum dómi að haldast í hendur að tekjuskattsheimta verði gerð réttlátari og skilvirkari, þannig að þeir tekjustofnar geti staðið undir lækkun á fjáröflunartollunum til stórra muna.



Herra forseti. Mig langar til, þó mjög sé liðið nærri jólahléi, að vekja athygli á einu sérstöku máli í sambandi við það frv. sem við höfum nú til meðferðar. Mér er alveg ljóst að það er orðið allt of seint að hreyfa nokkuð við því til breytingar, enda er það seint lagt fram, en ég vil vekja athygli á erindi mínu til skoðunar í þeirri almennu athugun á tekjuöflun ríkisins sem fram fer og mun fram halda á næstunni. En þetta varðar hluta af fjáröflunartollunum og þá sérstaklega tolla á tækjum sem eru nú á dögum alger nauðsyn á heimilum. Aðrir hv. ræðumenn hafa vikið nokkuð að þessu atriði, en mér hefur lengi verið það ljóst að ákvæði, sem um þetta fjalla í tollskránni, eru löngu orðin úrelt. Þegar ýmis heimilistæki voru tolluð með sama hætti og munaðarvarningur voru allt aðrir tímar hér á landi, og ýmis þau tæki, sem nú eru talin sjálfsögð og óhjákvæmileg í heimilisrekstri, eru ekki lengur þannig að það geti staðist að þau séu notuð sem andlag fjáröflunartolla. Ég nefni sem dæmi þvottavélar. Ef þær taka minna en 6 kg, þá er á þeim 80% tollur samkv. þessu frv., ef þær eru ætlaðar til heimilisnota. Ef þær eru ekki ætlaðar til heimilisnota, þá er 35% tollur. Á strauvélum, ef þær eru ætlaðar til notkunar á heimilum, er 80% tollur, en ef nota á þær annars staðar, þá er 35% tollur. Svona má lengi telja. Jafnvel af sjálfsögðum hlutum til þrifnaðar og heilsuverndar, svo sem ryksugum, er 80% tollur, líkt og af munaðarvarningi, að ég tali ekki um ýmis önnur tæki, kæliskápa t. d. Ég held, að allar nútímaíbúðir séu þannig hannaðar að þar sé óhjákvæmilegt að hafa kæliskáp ef á að reka heimili með sæmilegu móti. Þetta atriði hefur raunar verið ljóst lengi. Það eru áratugir síðan flutt var um það frv. hér á Alþ. af hv. þáv. þm., Kristínu heitinni Sigurðardóttur, að lækka beri eða fella niður ýmiss konar aðflutningsgjöld á heimilistækjum. Mér finnst satt að segja að það hljóti að fara að líða að þeim tíma að þau sjónarmið, sem sett voru fram þá, fari að verða að veruleika. Á þetta hefur margoft verið bent, sérstaklega af hússtjórnarkennurum, húsmæðrafélögum og fleiri aðilum. Ég vildi ekki láta afgreiðslu þessa máls fara fram án þess að undirstrika þetta atriði sérstaklega. Þetta snertir hag hvers einasta heimilis í landinu og þeim mun heldur sem nú á dögum er allur viðgerðarkostnaður þessara tækja svo gífurlegur að fólk horfir oft á það að viðgerð, sem er tiltölulega einföld, er svo dýr að það er áhorfsmál hvort ætti ekki fremur að kaupa nýtt tæki, þannig að það er mjög algengt í rekstri allra heimila að leggja þurfi í fjárútlát vegna heimilistækjakaupa. Um fleiri hluti til heimilisrekstrar á þetta einnig við. Annan þátt þessa máls langar mig líka að minnast á, og það er þó á heldur jákvæðari hátt. Ég sé í þessu frv. að þar eru töluverðar lækkanir og gert ráð fyrir að enn frekari lækkanir verði í áföngum á ýmiss konar fjárfestingarvörum, sérstaklega til bygginga. Þetta hefur lengi verið mikið áhugamál mitt, og flutti ég þess vegna þátill. um það fyrir nokkrum árum að unnið væri að lækkun opinberra gjalda á slíkum vörum í þeim tilgangi að lækka byggingarkostnað. Mér sýnist, að töluvert hafi miðað í átt að þeim hugmyndum sem ég óskaði eftir að framkvæmdar væru og verið hafa einnig í huga fjölmargra annarra þm. Ég held að þarna hljóti að vera um skynsamlega stefnumörkun að ræða. Þó að tölulega verði um beint tolltekjutap ríkisins að ræða af þessum sökum, þá má einnig undirstrika að ríkið stendur sjálft í verulegum fjárfestingum og mun þar af leiðandi geta komist af með heldur minni kostnað af þessum vörum, ef tollarnir lækka, en ella hefði orðið. Herra forseti. Ég mun ekki tefja þennan fund okkar frekar. Ég vildi sérstaklega og fyrst og fremst vekja athygli á því og undirstrika þá ósk mína og fjölmargra annarra að unnið verði af mikilli alvöru að því að lækka gjöld af heimilistækjum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði sem ég vil minnast á við þessa umr. og afgreiðslu þessa máls. Raunar ætlaði ég að spyrja hæstv. fjmrh. og leggja fyrir hann einar tvær spurningar, en því miður er hann hér ekki staddur. Það er í fyrsta lagi það, að það eru verulegir tollar t. d. á öllu efni til að gera hitaveitu, en eins og hv. þm. vita um í sambandi við rafvirkjanir eða virkjunarframkvæmdir, raforkuvirkjanir, þá eru engin gjöld af þeim. Þetta gerir það að verkum að nýting jarðhita, ekki síst á strjálbýlli svæðum, gæti verið hagkvæm ef ríkið felldi niður öll gjöld af slíkum framkvæmdum, þó að slíkt sé útilokað undir þeim kringumstæðum sem mér skilst að séu nú. Mér er ljóst að þetta efni er þannig að það er ekki hægt að fella það niður úr tollskrá, heldur yrði að endurgreiða þessi gjöld og tryggja fyrir fram að það verði gert. Ég hefði sem sagt viljað spyrja um það, hvað rn. eða ríkisstj. mundi vilja gera í þessu efni.

Ég vil láta hv. þm. vita að ég hef gert boð fyrir hæstv. fjmrh.

Ég þakka þér fyrir. Í öðru lagi voru miklar umr. á hv. Alþ. og eins annars staðar, þegar við gengum í EFTA, og þá var rætt dálitið um hvernig yrði farið með í sambandi við aðra atvinnuvegi, þ. e. a. s. landbúnað og sjávarútveg, þegar yrði orðið við því að lækka tolla á samkeppnisiðnaðinum. Ég er hér með bréf, sem er dags. 28. nóv. 1969, og með leyfi forseta ætla ég að lesa hérna einn lið úr þessu bréfi og upphaf þess. Það er þannig: „Rn. hefur móttekið bréf Stéttarsambands bænda, dags. 24. þ. m., þar sem óskað er upplýsinga um eftirgreind sjö atriði vegna hugsanlegrar aðildar Íslands að EFTA: 1. Verður tollur lækkaður á landbúnaðarvélum, heyskapartækjum, tilbúnum húsum, varahlutum í vélar, landbúnaðarbílum og öðrum vörum til landbúnaðarins? Ef svo er, í hvaða áföngum, og er það með sama hætti og hjá iðnaði og sjávarútvegi?“ Svör rn. við þessum 1. lið eru þannig, með leyfi forseta: „Um 1. lið. Sama regla verður um toll á vélum vegna framleiðsluatvinnuveganna.“ Þetta bréf er undirskrifað af þáv. landbrh. Nú dettur mér ekki í hug annað en það verði orðið við þessari yfirlýsingu. En þá er bara spurningin hvernig á að framkvæma það. Ég sé að í þeim breytingum, sem nú eru, er þetta ekki framkvæmt nema að litlu leyti, að vísu að sumu leyti, en öðru ekki. Og þá hefði ég viljað fá að vita um það, hvernig á að verða við þessari yfirlýsingu og þessari stefnumótun sem var gerð á þessum tíma. Það er eitt atriði, sem hefur komið upp í hendur mínar núna, sem sýnir hvernig þetta getur orðið hjákátlegt í framkvæmd á þessum málum. Það er afskekktur sveitabær sem fær ekki rafmagn frá samveitu. Hann verður því að fá dísilstöð. Þessi dísilstöð, sem er um 15 kw, kostaði eitthvað rúmar 1400 þús. kr. En gjöldin af þessu til ríkisins, þ. e. a. s. tollur, söluskattur og annað, eru rúmar 600 þús. Hefði þessi rafall verið t. d. í skip, þá hefði ríkið ekki tekið neitt af þessu. Svona þarf auðvitað að athuga og leiðrétta. Þetta frv., sem hér liggur nú fyrir til umr., er upp á rúmar 250 bls., og það tekur sinn tíma að fara í gegnum það og gera sér grein fyrir, hvernig þessi gjöld eru, og sjá, hvaða samræming er þarna á milli hinna ýmsu vöruflokka. Mér sýnist við lestur á þessu að það mundi ekki veita af að taka tollskrána alla til endurskoðunar. Mér er auðvitað ljóst að það er ekki endalaust hægt að lækka alla tolla og skatta. Ríkið þarf að fá sitt til þess bæði að geta jafnað á milli og til alls þess sem við viljum í sambandi við rekstur þess, framkvæmdir og samneyslu. En það má athuga um að samræma þetta betur. Mér finnst a. m. k. þegar ég les tollskrána að sums staðar hefði mátt hækka tolla og í öðrum tilvikum séu þeir allt of háir, eins og hv. síðasti ræðumaður og fleiri raunar hafa bent hér á. Ég sé nú að ráðh. er ekki kominn og vil ekki tefja þessa umr., en ég vil bara vekja athygli á því, að nú við afgreiðslu á þessu máli hefur ekki verið orðið nema að dálitlu leyti við þeirri stefnumörkun að t. d. landbúnaður yrði afgreiddur á svipaðan hátt og hinir atvinnuvegirnir, og það mál hlýtur að koma til skoðunar síðar.

Forseti (Magnús T. Ólafsson) : Mér þykir leitt að verða að skýra frá því, að þrátt fyrir alla eftirgangsmuni þingvarða hefur hæstv. ráðh. ekki fundist. Þórarinn hórarinsson: Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að ég vil lýsa alveg sérstakri ánægju yfir þeim ummælum, sem hv. 5. þm. Reykv. lét hér falla um nauðsyn þess að lækka tolla á heimilisvélum. Ég hef áður flutt þing eftir þing till. um lækkun á heimilisvélum, en því miður fengu þær ekki nægar undirtektir þá, svo að ég gafst hreinlega upp við að halda þessum tillöguflutningi áfram. Ég fagna því alveg sérstaklega að nú skuli þessari hugmynd hafa bæst stuðningur sem hún hafði ekki áður, og ég vænti þess að í framhaldi af því rísi upp nægilega sterkur þrýstihópur hér á Alþ. til að koma þessu réttlætismáli heimilanna fram.

Forseti (Magnús T. Ólafsson) : Borist hefur svolátandi bréf: „Reykjavík, 20. des. 1976. Með því að Pétur Sigurðsson, 8. þm. Reykv., er nú erlendis, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varmaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Geirþrúður Hildur Bernhöft félagsmálafulltrúi, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst. Þorv. Garðar Kristjánsson. Til forseta neðri deildar.“ Frú Geirþrúður Bernhöft hefur áður skipað þingbekk á þessu kjörtíma bili svo að ekki gerist þörf að rannsaka kjörbréf hennar. Býð ég hana velkomna til starfa.