Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 16/1978, um varnir gegn kynsjúkdómum, sem er frá heilbr.- og trn. Nd. Nefndin hefur fjallað um frv. á nokkrum fundum og kynnt sér rækilega ýmis gögn sem varða málið. Lágu frammi fyrir nefndinni margvísleg gögn um ráðstafanir gagnvart ónæmistæringu í ýmsum nágrannalöndum okkar, t.d. Svíþjóð og Bretlandi, sem nefndarmenn kynntu sér. Eftir talsverða umfjöllun um málið varð nefndin sammála um afgreiðslu málsins og flytur brtt. á sérstöku þskj. Nál. er undirritað af Pétri Sigurðssyni, formanni nefndarinnar, Guðmundi Bjarnasyni, Ólafi G. Einarssyni, Kjartani Jóhannssyni, Friðrik Sophussyni, Guðrúnu Helgadóttur og Guðrúnu Agnarsdóttur. Meginefni þessarar brtt. er það að komið er til móts við þær óskir samstarfsnefndar Borgarspítala og Landspítala og annarra, sem um þetta mál hafa fjallað, að skráningu kynsjúkdóma verði hagað á þann veg að fyllsta trúnaðar verði gætt varðandi persónu hins smitaða. Vil ég lesa brtt. þessa sem er á þskj. 585. "Á eftir 1. gr. komi ný grein er orðist svo: 4. gr. laganna orðast svo: Skráningu kynsjúkdóma skal haga þannig að fyllsta trúnaðar sé gætt varðandi persónu hins smitaða. Læknar skulu skrá sérstaklega alla einstaklinga með kynsjúkdóma og senda þær upplýsingar til landlæknis á þar til gerðu eyðublaði sem skrifstofa landlæknis gefur út. Þar skal einungis skrá fæðingarár, fæðingarmánuð og kyn hins smitaða. Læknir hins smitaða skal gæta fyllsta trúnaðar varðandi auðkenni viðkomandi einstaklings og gæta þess að öll slík auðkenni séu á vitorði hans eins. Gögn er varða auðkenni einstaklings skulu ekki fara úr vörslu læknis til vélritunar eða annarra nota. Ef tveir skráðir einstaklingar hafa sama fæðingarár, fæðingarmánuð og kyn skulu læknar viðkomandi einstaklinga bera saman fæðingarnúmer þeirra til að koma í veg fyrir tvískráningu. Sýni, send til rannsóknar frá þeim sem ástæða er til að ætla að hafi kynsjúkdómasmit, skulu merkt með upphafsstöfum þess læknis sem sýnið sendir og raðnúmeri sem hann gefur viðkomandi einstaklingi. Landlæknir sér um faraldursfræðilega skráningu kynsjúkdóma."



Herra forseti. Þetta frv. er flutt þar sem ríkisstj. hefur borist áfangaskýrsla nefndar um fiskeldismál. Þar eru m.a. gerðar tillögur um tilhögun á rekstrar- og afurðalánum til fiskeldisfyrirtækja. Í skýrslu þeirrar nefndar kemur fram að ein helsta fyrirstaða þess að unnt sé að veita afurðalán til fiskeldisfyrirtækja sé skortur á veðum og skipti þar mestu máli að samkvæmt núgildandi veðlögum er álitamál hvort eldisfiskur sé hæft andlag veðsetningar fyrir slátrun. Fiskeldisstarfsemi er nefnilega þannig háttað að oft er mun meira verðmæti fólgið í þeim fiski sem verið er að ala en í fastafjármunum fiskeldisstöðvanna sjálfra. Þetta hlutfall er breytilegt, en þess finnast dæmi að fiskur sem alinn er í eldiskerum í sjó nái allt að tíföldu verðmæti kvíanna sjálfra. Með veðlögum er það meginregla að mönnum sé óheimilt að setja að sjálfsvörsluveði safn af munum sem eru samkynja eða ætlaðir til samkynja notkunar og einkenndir eru einu almennu nafni. Á hinn bóginn hefur löggjafinn veitt ýmsar undanþágur frá þessari meginreglu, eins og nánar er rakið í athugasemdum með þessu frv. Sú undanþága sem lagt er til að lögleidd verði með þessu frv. er hliðstæð þeim undanþágum sem löggjafinn hefur þegar heimilað og sýnist eldisfiskur engan veginn vera ótryggara andlag sjálfsvörsluveðsetningar en þær afurðir sem núgildandi undanþágur taka til. Þetta frv. hefur farið óbreytt í gegnum Ed. og þar var það afgreitt samhljóða. Með því er verið að taka öll tvímæli af um það að leyfilegt er að veðsetja fisk í fiskeldisstöðvum. Þannig er verið með því að greiða fyrir eðlilegri starfsemi þessarar tiltölulega ungu atvinnugreinar. Herra forseti. Ég tel ekki nauðsyn bera til að hafa fleiri orð um þetta sjálfsagða og nauðsynlega frv. og legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er á dagskránni 3. mál, lögverndun á starfsheiti kennara og skólastjóra, stjfrv. Þetta frv. var lagt fyrir hv. þingdeild 20. febr. s.l. Það er að verða mánuður liðinn frá því þetta frv. var lagt fyrir og hefur verið á dagskránni síðan, en ekki enn þá verið mælt fyrir málinu. Ég gerði fyrir viku eða hálfum mánuði athugasemd um þingsköp og innti eftir því hvað ylli. Þá var hæstv. menntmrh. fjarverandi eins og flestir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands. Nú hefur raknað úr því. Nú eru ráðherrarnir komnir heim flestir hverjir og hæstv. menntmrh. viðstaddur. Ég hef síst á móti því að rætt sé um sveitarstjórnarfrv., 1. mál á dagskrá þessa fundar. Það er búið að ræða það mikið og ítarlega og verða sjálfsagt langar umræður enn. En ég inni, herra forseti, eftir því: Er enginn vilji fyrir því af hálfu ríkisstj. að mæla fyrir þessu stjfrv., 3. máli á dagskrá?



Út af ummælum hv. 5. þm. Austurl. skal ég ekki upplýsa um vilja hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, en ég minnist þess að hv. 5. þm. Austurl. átti tal um þetta mál hér ekki alls fyrir löngu og innti eftir því. Aðalforseti er ekki mættur, en mun koma bráðlega í þinghúsið, það ég best veit, og þessum skilaboðum skal komið til hans.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér reyndar, þegar hæstv. aðalforseti væri mættur, að inna hann eftir þessu máli og ég held að það sé ástæða til að hinkra við með það þangað til. En síðasta mánudagsmorgun hafði ég samband við forseta og óskaði sérstaklega eftir því að fá að mæla fyrir þessu frv. og sömuleiðis beið ég hér allan fundartíma á miðvikudag eftir því að fá það tækifæri, en gafst ekki. Að öðru leyti hinkra ég við með þetta mál þar til að hæstv. forseti er mættur.

Guðmundur Einarsson (frh.): Herra forseti. Þegar ég var hér í ræðustól í síðustu viku ræddi ég þann ágalla þessa máls, sem ég tel einna stærstan, að það fjallar alls ekki um það sem þyrfti að fjalla um í sambandi við sveitarstjórnarmál í dag. Ég gerði að umtalsefni að mönnum virðist það hugleiknara að eiga við smáa letrið þessa dagana en takast á við mál sem skipta miklu máli, mál sem eru jafnvel mjög til umræðu úti í samfélaginu allt í kringum okkur. Ég vísa þá til umræðna sem hafa orðið um fylkisstjórnir eða þriðja stjórnsýslustigið. Ég vísa þar til Samtaka um jafnrétti milli landshluta og vísa til tugþúsunda sem hafa lýst fylgi sínu við þau samtök á einn eða annan hátt með undirskriftum, með því að mæta á fundi o.s.frv. Það sem kannske verður manni umhugsunarefni við að lesa þetta frv. er sú staðreynd að það er skrifað, eins og sagt er, ofan frá og niður úr. Það er skrifað frá félmrn. og niður til sveitarstjórnanna frekar en að vera skrifað frá sveitarstjórnunum og fólkinu upp til þeirra valdhafa sem þar sitja. Ég vil taka um þetta örfá örlítil dæmi eða lýsa almennt því sem ég tel að vanti í þessa umræðu. Athugum hvernig umræða um sveitarstjórnarmál hefur verið víða, t.d. í löndunum í kringum okkur. Þar fjallar fólk mjög um hvernig fólkið geti fengið að koma skoðunum sínum og áhrifum til skila. Það veltir því t.d. fyrir sér hvernig það eigi að hafa áhrif á gang mála í sveitarfélögum á milli kosninga, hvort ekki eigi að setja ákvæði um borgarafundi þar sem mál séu tekin reglulega upp, hvort ekki eigi að setja ákvæði um upplýsingaskyldu og upplýsingadreifingu til borgaranna allra. Menn velta því t.d. fyrir sér hvort það eigi ekki að setja skilyrði um beint sjónvarp eða beint útvarp borgarstjórnafunda til að fólk geti fylgst með því hvað er að gerast þar, hvaða ákvarðanir er verið að taka um líf þess, hvernig verið er að ákveða að eyða peningum þess. Menn velta því fyrir sér hvort ekki væri ráð að skylda sveitarstjórnaryfirvöld til að dreifa fundargerðum bæjarstjórnafunda eða borgarstjórnafunda í öll hús í byggðarlaginu þannig að fólki sé kunnugt um hvað er þar á seyði, hvaða ákvarðanir er verið að taka um líf þess, hvernig er verið að verja fjármunum þess og hvernig er verið að móta umhverfi þess á annan hátt. Menn geta t.d. velt því fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að setja um það skilyrði að reikningsniðurstöðum sveitarfélags eigi að dreifa, segjum reglulega, til allra borgaranna, hvort sem það er ársfjórðungslega eða oftar, þannig að fólk geti fylgst með því hvað er að gerast varðandi hagi þess sjálfs meðan á kjörtímabili stendur. Þetta sjónarmið, þessi almenna áhersla á áhrif fólksins sjálfs kemur alls ekki fram nema síður sé í þessu frv. Ég vil t.d. benda á 90. gr. frv. þar sem talað er um hvað gerist ef sveitarstjórnaryfirvöld lenda í fjárþröng: "Komist sveitarfélag í fjárþröng, þannig að sveitarstjórn telur sér eigi unnt að standa í skilum, skal hún tilkynna það til ráðuneytisins." Síðan er talað um að ráðuneytið skuli tafarlaust láta fara fram rannsókn á fjárreiðum og rekstri sveitarfélagsins og leggja það síðan fyrir sveitarstjórn o.s.frv. En hvað með kjósendur? Hvað með fólkið sem kaus þessa menn? Það er ekkert talað um að það eigi t.d. að halda borgarafund eða leggja það fyrir fólkið í sveitarfélaginu hvernig málum er komið.

Það er kosið á fjögurra ára fresti.

Kemur kjósendum það ekki við ef svo illa stendur að ástæða er til að tilkynna alvarlega fjárþröng til ráðuneytis? Þó að kjósendur kjósi sveitarstjórnarmenn á fjögurra ára fresti þýðir það ekki að þeir eigi að vera áhrifalausir án umsagnar og án valda allan þann tíma. Kjósendur hafa ekki afsalað sér völdum í fjögur ár. Þetta er dæmi um hugsunarhátt sem ég tel að þyrfti að breyta í þessu frv., þ.e. að það á að hugsa þessi mál miklu meira út frá íbúunum sjálfum. Það á að hugsa um hvernig þeir geti komið skoðunum sínum, hvernig þeir geti komið áherslum sínum til skila allt kjörtímabilið á formlegan hátt, hvort sem það er með borgarafundum eða formlegum, skriflegum tilmælum. Það eiga líka að vera ákvæði um mjög víðtæka upplýsingaskyldu stjórnvalda í héraði, t.d. með því að gera það að skyldu að dreifa fundargerðum bæjar- og borgarstjórna og nefnda þeirra á reglubundinn hátt til allra íbúa á svæðinu og tryggja fólki á annan hátt að það geti fylgst með því hvað er að gerast í þessum valdastofnunum. Við getum t.d. velt því fyrir okkur hvað íbúar Reykjavíkur vita um gang mála hjá Reykjavíkurborg. Það er ekki vinsælt efni í ríkisfjölmiðlum að fjalla um borgarmál. Það er ekki vinsælt efni í dagblöðum landsins að fjalla um borgarmál. Engu að síður eru borgarmál, svo við tökum þau áfram sem dæmi, þau mál sem varða hagi næstum helmings þjóðarinnar. Það eru mál sem koma mjög nærri þessu sama fólki á hverjum einasta degi. Það geta verið gangstéttir, það getur verið vatnsveita, það getur verið rafmagn og sími, leikvellir eða ýmislegt annað. Allt eru þetta mál sem hvert á sinn hátt getur brunnið mjög á borgurunum, en um þetta er svo lítil umræða að hún er ekki nema brot af þeirri umræðu sem fer fram um landsmál almennt og þykir mönnum þó að miklu meira mætti gera í þeim efnum, þ.e. mönnum þykir umræðan um landsmálin í heild vera afar lítil. Hvað þá með sveitarstjórnarmálin? Þessu er líklega heldur betur komið víða úti um land þar sem bæjarblöðin nýju, sem hafa haldið innreið sína á undanförnum tveimur, þremur, fjórum árum, hafa vakið upp áhuga og umræðu um borgaramálefni. En slík umræða er ekki á stærri stöðunum eins og hér í Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæmum. Ég held að þetta séu málefni sem menn ættu að velta fyrir sér þegar þeir eru að tala um sveitarstjórnarmál, hvernig hægt er að koma skoðunum og áherslum borgaranna til skila milli kosninga og hvernig borgarar geta fengið upplýsingar um hvað embættismenn þeirra og kjörnir fulltrúar eru að gera á kjörtímabilinu. Ég held að menn ættu líka að velta fyrir sér ýmsu öðru. Menn ættu að velta fyrir sér hvort ástæða sé til að kjósa embættismenn til fleiri verka í sveitarstjórnum og sveitarfélögum en nú er, vegna þess að eins og kerfið er nú kemur upp í kringum sveitarstjórn hjörð ýmiss konar embættismanna og áhrifamanna sem bera enga ábyrgð gagnvart fólkinu sem þeir eru að vinna fyrir, enda verður það oft raunin að þessir menn líta miklu fremur á sig sem herra fólksins en þjóna þess. Þetta eru allt saman hlutir sem menn eiga að hugsa um ef þeir eru að taka til gagngerðrar endurskoðunar lög um sveitarstjórnir. Það er alls ekki viðunandi að endurskoðunin nái einungis til sjálfsagðra tæknilegra hluta og það sé annaðhvort fellt úr eða því sé sleppt að minnast á allt sem við getum sagt að horfi til raunverulegrar opnunar þessa kerfis og aukins lýðræðis. Þetta eru enn þá frekari ástæður fyrir því að vísa þessu frv. frá að öðru leyfi en viðvíkur nauðsynlegum greinum fyrir sveitarstjórnarkosningarnar í vor. Það sem menn eiga þá að taka á eru þau málefni fólksins sem ég er að tala um. Það er þriðja stjórnsýslustigið eða fylkisstjórnirnar, sem er augljóslega eitthvert stærsta málið í íslenskum stjórnmálum í dag, og starfsemi sveitarstjórnanna inn á við, upplýsingaskylda þeirra, upplýsingamiðlun þeirra og hvernig sveitarstjórnir opna sig fyrir borgurunum á milli kosninga. Það er ekki nóg að auglýsa einstaka viðtalstíma. Það þarf að hafa formlegan grundvöll fyrir fólk til að koma að áhugamálum sínum, aðfinnslum og annarri umfjöllun um sveitar- og borgarstjórnarmál til skila. Þess vegna vil ég beina því til manna að þeir velti fyrir sér t.d. reglulegum borgarafundum með formlegan rétt til ályktana og áhrifa á sveitarstjórnarmál. Ég vil að menn velti því fyrir sér að kjósa embættismenn til fleiri verka en nú er. Í rauninni eru ekki kosnir neinir embættismenn. Þeir eru allir skipaðir núna. Ég tel að menn ættu að velta fyrir sér upplýsingaskyldu og upplýsingadreifingu innan sveitarfélaga, hvort sem það er gert með kapalkerfum, sem víða eru fyrir hendi, og beinum útsendingum frá bæjar- og borgarstjórnarfundum eða hvort menn gera það með útvarpssendingum eða útgáfu ritaðs og prentaðs máls. Ég held að það ætti að vera skylda að dreifa fundargerðum borgar- og bæjarstjórnarfunda inn á hvert heimili í sveitarfélaginu og ég held að það ætti að vera skylda að dreifa reikningslegum niðurstöðum um stöðu borgar- og bæjarsjóða t.d. ársfjórðungslega með góðum skýringum inn á hvert heimili í umdæminu. Þetta eru allt saman mál sem horfa til opnunar og aukins lýðræðis í þessu kerfi. Ég skal ekki hafa langt mál um einstakar greinar þessa frv., herra forseti, en ýmislegt í sambandi við orðalag þar er býsna skondið og ber vitni um afstöðu valdsmannanna til þjóna sinna eins og ég var að tala um áðan. T.d. stendur í 2. gr. frv.: "Félmrn. fer með málefni sveitarfélaga. Engu málefni, sem varðar sérstaklega hagsmuni sveitarfélags, skal ráðið til lykta án umsagnar sveitarstjórnarinnar." Sveitarstjórnin fær m.ö.o. að hafa umsagnarrétt um málefni sín og fólksins í sveitarfélaginu. Menn hafa velt því fyrir sér í sambandi við 5. gr., þar sem er talað um sameiningu sveitarfélaga, hvort lögþvingun á sameiningarmálum sé í raun brot á lýðréttindum. Um það geta verið skiptar skoðanir, en ég vek athygli á því sjónarmiði. Í 6. gr. stendur í 4. málsgr.: "Sveitarfélög skulu hafa með höndum verkefni sem ráðast af staðbundnum þörfum og viðhorfum og þar sem ætla má að þekking á aðstæðum ásamt frumkvæði heimamanna leiði til betri þjónustu fyrir þá en miðstýring af hálfu ríkisvaldsins." Það þarf í raun og veru alls ekki seinni hluta þessarar setningar. Það er alveg nóg að segja: Sveitarfélög skulu hafa með höndum verkefni sem ráðast af staðbundnum þörfum og viðhorfum. Það þarf ekkert að taka fram nánari skilgreiningu á því hvernig það sé mati háð að tilteknum málum sé betur varið þannig en með miðstýringaráhrifum frá ríkisvaldi. Þannig mætti tína til ýmis dæmi um það viðhorf að þessum málum sé ráðið ofan frá og niður til sveitarfélaganna í staðinn fyrir að aðalaðsetur valdsins sé hjá sveitarfélögunum sjálfum og þeim verkefnum sem þau ekki vilja eða geta sinnt sé síðan ýtt upp til ráðuneyta eða annarra þeirra stjórnvalda sem þar sitja fyrir ofan. Þetta er spurning um viðhorf til valdsins og þetta er býsna stór spurning og raunar aðalspurningin sem menn eiga að spyrja þegar þeir fjalla um sveitarstjórnarmál.



Herra forseti. Það hefur komið greinilega í ljós í umræðum um þetta frv. að skoðanir hv. þm. eru mjög skiptar. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum manni og á það hefur verið bent hvað eftir annað. Það var vikið að því að ég hefði greitt atkvæði gegn frv. við 2. umr. Það er rétt. Við munum hafa verið tveir, ég og hv. 4. þm. Suðurl., sem greiddum atkvæði gegn 1. gr. frv. En ég hygg að það sé viðtekin venja, ef þm. telja sig ekki geta stutt frv. í þeirri mynd sem það er þegar til atkvæðagreiðslu kemur við 2. umr., greiði þeir atkvæði gegn 1. gr., þó að hún sé ekki verri en aðrar greinar frv. Þrátt fyrir þessar gagnrýnisraddir hefur lítið verið á gagnrýni hlustað. Það er þeim mun dapurlegra þar sem í raun og veru er víðtækur sáttagrundvöllur í þessu máli. Við viðurkennum allir að þetta er með stærri málum, má segja að það komi næst á eftir stjórnarskránni, hvernig skipan sveitarstjórnarmála er háttað. Það er því ekkert smámál sem við erum hér að ræða. Það er ekki mál sem hægt er að kasta höndum til. Því var lýst yfir í nál. meiri hl. félmn. við 2. umr. að meiri hl. legði til að gerð yrði sú meginbreyting á frv., eins og það var lagt fram, að IX. kaflinn, um lögbundið samstarf sveitarfélaga, yrði felldur niður. Eins og greinilega hefur komið fram hvað eftir annað er ég andvígur þessari yfirlýsingu og mun þess vegna ekki geta stutt frv. þó að ég hins vegar geti stutt ýmsar greinar þess. Ýmsar greinar frv. og jafnvel kaflar eru þannig upp byggðir að það er ástæðulaust að vera andvígur því í sjálfu sér. En það er árátta þeirra sem gengið hafa frá frv. í þá átt að fella niður sýslunefndir, fella niður kaflann um héraðsnefndir, það er þessi árátta að vilja afnema lögbundið samstarf sveitarfélaga á héraðsgrundvelli hvað sem það kostar, það er sú stefna sem ég er andvígur og mun því ekki geta stutt frv. ef sú stefna heldur velli. Hins vegar tel ég ástæðulítið að halda uppi málþófi í þessum umræðum. Það hefur komið skýrt fram hver er mín skoðun eða skoðanir okkar sem höfum gagnrýnt frv. og auðvitað gengur það sína leið. Ég tel að till. hv. 3, þm. Vestf. sé í raun og veru afar eðlileg. Henni hefur þegar verið lýst og um hana hefur verið rætt svo að ég þarf ekki að ræða hana nánar. En ég tel hana mjög eðlilega eins og málum er háttað. Ég tel enn fremur að till. 1. þm. Norðurl. v. á þskj. 605 sé skynsamleg eins og málum er komið. Við skulum ekki vera neitt sérstaklega að ræða till. hv. þm. á þskj. 605 aðrar en IX. kaflann þar sem því er þó slegið föstu að sýslufélögin skuli halda velli áfram. Mér líst svo á að ég geti verið samþykkur þessum kafla eins og hann kemur fram á þskj. 605 þó að e.t.v. mætti slípa hann betur og gera við hann nokkrar athugasemdir og lagfæringar. Ég vek sérstaklega athygli á 102. gr. þar sem segir að tekjur sýslusjóðs skuli vera álögð aðstöðugjöld og tekjuskattur af félögum í hverri sýslu. En síðan er vikið að því, að því sem á vanti að tekjur hrökkvi fyrir útgjöldum skuli jafnað niður á sveitarfélögin að þriðjungi eftir íbúatölu o.s.frv. Þar kemur fram gamla reglan um niðurjöfnun sýslusjóðsgjalda. En ég tel ekki rétt að slá því föstu að sýslufélögin, ef þau starfa áfram, búi eingöngu að heimafengnum tekjum, ef svo má segja. Að vísu hefur ríkisvaldið ávallt sagt við sýslufélögin: Þið getið lagt eins mikið og ykkur sýnist á hreppana, en þið fáið ekkert af opinberu fé til ykkar starfsemi. - Allar sýslunefndir hafa vitaskuld hlíft sér við að leggja há úfgjöld á hreppana, og satt að segja hefur alltaf verið gat í þessari löggjöf. Þurft hefði að koma til sérstakur tekjustofn, einhver tekjustofn, frá ríkinu. T.d. eitthvað af söluskatti, hálft eða eitt stig, eða af öðrum tekjum úr ríkissjóði. Það er kannske varla sanngjarnt að koma fram með svona lagagrein nú vegna þess að á undanförnum árum hygg ég að það hafi orðið hvati ýmsum hreppsfélögum til að sækja um kaupstaðarréttindi að þeim þótti sýslusjóðsgjaldið og önnur gjöld til sýslufélagsins nokkuð þungbær. Ég leyfi mér að benda á að það hefur komið fram í mínu máli og margra annarra, sem gagnrýnt hafa frv., að þeir hafa bent á margt sem öðruvísi mætti haga í sambandi við sýslufélög og sýslunefndir. M.a. er í mínum augum ekkert aðalatriði, síður en svo, að sýslumenn haldi endilega áfram að vera oddvitar sýslunefnda. En samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja fyrir eiga þeir að fá að vera skiptaforstjórar. Það má segja að sýslumenn séu vanir því hlutverki að vera skiptaráðendur. Oft getur það verið erfitt. Ég hygg að þarna muni það starf í mörgum tilvikum verða mjög erfitt því að það eru sem betur fer mörg sýslufélög sem hafa staðið sig vel fjárhagslega og eiga miklar eignir sem einhvern veginn þurfa að koma til skipta, einhvern veginn þarf að ráðstafa. En þar eiga sýslumenn að fá að syngja sitt síðasta vers, eins og þar stendur, fá að vera skiptaforstjórar.

Þeir syngja nú margir vel.

Ég sagði að ég teldi ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Ég ætla aðeins að nefna hér í lokin að í gildi eru góð lög að mínum dómi um sameiningu hreppa eða sameiningu sveitarfélaga, nr. 70/1970. Þrátt fyrir þessi góðu lagaákvæði hefur litlu munað í þessum efnum. Það hafa sárafá sveitarfélög notað sér þessi ákvæði til að efla sig með sameiningu. Ég minnist þess að jafnvel hreppur þar sem verið hefur einn einasti íbúi eftir hefur reynst næsta erfiður viðureignar, alþm. og stjórnvöldum. Það má segja að þetta sé kannske óeðlilega mikil lífsseigla og hún sé algerlega óréttlætanleg. En við megum þó muna eftir því að einhvern tímann sagði Jón forseti: "Seiglan er okkar besti bjargvættur." Hún kann stundum að geta gengið út í öfgar. En ég hygg að við megum samt minnast þessara orða. Það sem ég hef gagnrýnt m.a. í þessu máli er að sýslunefndir hafa frá upphafi vega verið hafðar að skotmarki. Aðaláhugamál þeirra sem fyrir þessu máli hafa barist virðist hafa verið að koma sýslunefndum fyrir kattarnef hvað sem það kostaði. En ég bendi á í þessu efni hvort með þessu sé allt fengið. Ég bendi t.d. á sýslufélögin sem hafa innan sinna vébanda marga smáa hreppa. Dalasýsla er með níu fámenn sveitarfélög innan sinna vébanda, Strandasýsla, ég man ekki hvað mörg. En þessum sýslum er það þó sameiginlegt að þær eru fámennar og innan þeirra marka er ekki nema einn staður þar sem hægt er að tala um þéttbýli og er því sjálfsagður höfuðstaður viðkomandi sýslufélaga. Ég bíð menn að setja sig í spor hinna fámennu sveitarfélaga á þessum slóðum og hugleiða hið fornkveðna: "Enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur." Hugboð mitt er það að í þessu tilviki muni hin fámennu sveitarfélög sakna vinar í stað ef sýslufélögin verða afmáð. Ég tel ekkert eðlilegra en þetta eina lögboðna samstarf nágrannahreppa á héraðagrundvelli haldist í löggjöf. Þar með er ég ekki að segja, og ég endurtek það einu sinni enn, að allt eigi að vera óbreytt, síður en svo. Ég tel mjög hyggilegt, gott og farsælt, að sameina smáhreppa og mynda stærri og öflugri sveitarfélög. Einnig tel ég mjög eðlilegt og raunar sjálfsagt að athuga um breytingu sýslumarka á nokkrum stöðum á landinu. Sýslumörkin eru sums staðar óeðlileg miðað við nútímabúnaðarháttu. Allt þetta bið ég hv. deildarmenn að hugleiða. Það er ekki víst að allir séu svo nákunnugir þessum málum. Ég tel þetta vera mál sem miklu skipti fyrir uppbyggingu þjóðlífs okkar og þjóðfélags. Við höfum hingað til verið sammála um það held ég, alþm., að reyna að halda landinu öllu í byggð, byggja landið allt. Og ég á ekki von á því að sú stefna hafi breyst. Ég vona að þeirri stefnu verði fylgt áfram og sú niðurstaða sem við komumst að í þessu máli megi leiða til þess að byggðir um allt land megi blómgast á komandi tíð.

Frsm. meiri hl. (Friðrik Sophusson) Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að flytja langa ræðu um þetta mál, ég hef þegar talað tvívegis í málinu, en mig langar að vekja athygli á nokkrum atriðum við 3. umr. málsins. Í fyrsta lagi hefur verið lögð fram brtt. frá hv. 3. þm. Vestf. og nokkrum öðrum hv. þm. Þessi brtt. gerir ráð fyrir að aðeins tvær greinar frv. haldi sér. Það skal tekið fram að hugmyndir sem koma fram í brtt. hv. þm. Karvels Pálmasonar um að 13. gr. frv. og sú 19. haldi sér, eins og kemur fram á þskj. 607, voru talsvert ræddar í nefndinni. Ég tel að ég geti sagt að það sé allsherjarsamkomulag um það, a.m.k. á meðal nefndarmanna og sjálfsagt meðal allra þingflokka, að orðalag greinanna verði eins og þar er gert ráð fyrir og að kosið verði í vor með þeim hætti sem við höfum lagt til. Þessar tvær greinar fjalla sem sagt annars vegar um kosningarréttinn, kosningarréttarskilyrðin, aðallega þó það að kosningarrétturinn er nú miðaður við 18 ár en var 20 áður, eins eru þar gerðar örfáar lagfæringar sem allir eru sammála um, og hins vegar um kjördaginn, að það sé einn aðalkjördagur, en það sé heimilt fyrir smærri sveitarfélögin, einkum þau strjálbyggðu, að fá að kjósa síðar. Það er gert ráð fyrir því að svo geti verið í þessum till. meiri hl. nefndarinnar vegna þess að í fámennari sveitahreppum stendur sauðburður yfir einmitt þegar gert er ráð fyrir að aðalkjördagur fari fram. Meiri hl. nefndarinnar var hins vegar á þeirri skoðun að eðlilegt væri að reyna að afgreiða frv. í heild. Það er auðvitað fyrst og fremst vegna þess að það hefur verið mikið unnið í þessu máli. Það hafa tvær nefndir unnið að málinu. Málið hefur verið í vinnslu hjá ráðuneytinu. Það var lagt fram á síðasta þingi og það hefur verið rætt mjög mikið í nefndarstörfum á yfirstandandi þingi. Þessu til viðbótar vil ég segja að Samband ísl. sveitarfélaga hefur sérstaklega skorað á Alþingi að afgreiða málið, nú síðast á fulltrúaráðsfundi Sambands ísl. sveitarfélaga sem haldinn var 27. og 28. febrúar s.l. Þar var skorað á Alþingi að afgreiða þetta frv. sem allra fyrst. Ég vil enn fremur benda á að sá kafli sem kannske hefur minnst verið ræddur í þessari umræðu og 2. umr. er fjármálakaflinn, en í honum eru mörg mikilvæg nýmæli og hefur honum jafnframt verið breytt í meðförum þingsins. Við lítum svo á í meiri hl. hv. félmn. að samþykkt þessa frv. sé aðeins fyrsta skrefið og að lögin opni fyrir frekara samstarf án lögþvingunar og sé forsenda fyrir því að hægt sé að færa til verkefni og tekjustofna frá ríki til sveitarfélaga og samtaka þeirra. Við teljum að að því starfi þurfi að vinna ósleitilega á næstunni. Það er af þessum ástæðum, herra forseti, sem meiri hl. nefndarinnar taldi ástæðu til að láta reyna á hvort ekki næðist samkomulag um eða a.m.k. meiri hluti á þingi fyrir því að ná þessu frv. fram. Á þskj. 615 flytur hv. 3. þm. Reykv. ásamt nokkrum öðrum þm. till. þess efnis að fjöldi sveitarstjórnarmanna sé bundinn við viss skilyrði í vissum tilvikum. Ég vil eingöngu benda á að í frv. eins og það lítur nú út er ákvæði nákvæmlega sama efnis og er í núgildandi lögum. Þetta er um fjölda sveitarstjórnarmanna. Mér finnst eðlilegt að lögin nefni til ákveðinn ramma, en innan þess ramma eigi sveitarstjórnirnar sjálfar að hafa ákvörðunarrétt. Þess vegna lýsi ég yfir algerri andstöðu við þessa brtt. hv. 3. þm. Reykv. Á þskj. 605 hefur hv. 1. þm. Norðurl. v. flutt till. sem fjallar um nokkur atriði frv. Í fyrsta lagi, eins og kom fram í hans máli, er gert ráð fyrir því að felld séu úr frv. hugtök eins og hugtakið "byggð", þetta verðlaunahugtak Sambands sveitarstjórna, og "byggðasamlög", en í staðinn komi önnur hugtök sem tillögumaður telur að séu betur í samræmi við íslenskt mál. Ég skal ekki leggja dóm á þetta. Ég bendi eingöngu á að þetta eru hugtök sem sveitarstjórnarmenn, sem að þessu máli hafa komið, hafa valið sjálfir. Ég bendi enn fremur á að ég hygg að hugtakið "byggðasamlag" verði ekki notað sem hugtak um fyrirtæki heldur komi fyrirtæki, sem sveitarstjórnir reka sameiginlega, til með að heita öðrum nöfnum en svo að hugtakinu "byggðasamlag" verði bætt aftan við verkefni sem um er að ræða. Þannig á ég ekki von á því að ef hundahreinsun t.d. lenti í byggðasamlagi héti byggðasamlag hv. þm. Hundahreinsunarbyggðasamlag Austur-Húnvetninga. Mér þætti það ólíklegt. Ég held að það sé ekki ástæða til að óttast það.  En í öðru lagi, og það er eitt af efnisatriðum till. hv. 1. þm. Norðurl. v., er gert ráð fyrir að nýkjörnar sveitarstjórnir taki við strax að kjörfundi loknum, þegar búið er að greiða atkvæði. Við gerum ráð fyrir því í meiri hl. nefndarinnar að þetta verði ekki fyrr en eftir 15 daga. Ástæðan er sú að það er kærufrestur í lögunum og þess vegna ekki eðlilegt að ný sveitarstjórn taki við fyrr en að loknum kærufresti, enda er gert ráð fyrir því í frv. eins og það er nú að vald gömlu sveitarstjórnarinnar sé takmarkað verulega. En þetta er bitamunur en ekki fjár. Aðaltillaga hv. 1. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, er sú að sýslunefndir haldi sér með nokkrum breytingum frá því sem nú segir í lögum, og í 5. brtt. er ítarlega gerð grein fyrir því á hvern veg sýslunefndir skuli starfa. Ég efast um það að víðtækt samkomulag sé í sölum Alþingis um þessar tillögur og bendi m.a.s. á að hv. síðasti ræðumaður efaðist um að 102. gr. í 5. brtt. hv. 1. þm. Norðurl. v. ætti rétt á sér, en hún fjallar um tekjustofnana, svo ég nefni eitt dæmi sem komið hefur fram í þessum umræðum. Hygg ég þó að hv. síðasti ræðumaður standi heldur með sýslunefndum en gegn og því fyrirkomulagi að þær fái að halda sér. Ég tel að meiri hl. hv. félmn. hafi komið verulega til móts við sjónarmið þeirra sem ekki vilja kasta sýslunefndum fyrir róða að sinni. Við höfum fellt á brott IX. kafla upphaflega frv., þar sem gerð var grein fyrir verulegri breytingu frá því sem nú er, og við gerum nú till. í 3. umr. til breytinga á 6. gr. frv. Ég held að það sé ekkert leyndarmál að segja frá því að þessi till. var borin undir einn sýslumanna hér á landi, sem hvað mesta reynslu hefur af sveitarstjórnarmálum, og hann hefur að mínu mati sætt sig við það og talið að komið sé verulega til móts við þau sjónarmið sem hann kynnti í hv. nefnd á sínum tíma. Hugmyndin að baki brtt. meiri hl. eru þessar: Í fyrsta lagi: Að verkefni núverandi sýslunefnda falli til sveitarfélaga en sýslunefndir séu aflagðar. Sýslunefndir voru settar á laggirnar 1872 og ítrekað hafa komið fram óskir um að þær yrðu af lagðar. Í öðru lagi: Sveitarfélögum er skylt að mynda héraðsnefndir um þau verkefni sem sýslunefndum eru nú falin með lögum og birtur hefur verið listi yfir a.m.k. flest þau atriði sem snerta sýslunefndir með meirihlutanefndaráliti sem lagt var fram til 2. umr. málsins. Í þriðja lagi: Sveitarfélög, sem aðild eiga að héraðsnefndum, geta falið héraðsnefndum önnur verkefni en þau sem lögbundin eru ef um það næst full samstaða. Í fjórða lagi: Kaupstaðir geta átt aðild að héraðsnefndum, en eins og allir vita eiga kaupstaðir ekki aðild að sýslunefndum, og er hér verið að jafna réttarstöðu sveitarfélaganna í landinu. Í fimmta lagi: Ekki er nauðsynlegt að héraðsnefndirnar samsvari í öllum tilvikum sýslufélögum, og hefur þar verið vísað m.a. til landfræðilegra ástæðna. Í sjötta lagi: Um starfshætti héraðsnefndanna er vísað til IX. kafla frv. eins og það er eftir 2. umr. Í þeim kafla er því lýst sem gera þarf þegar sveitarfélög efna til samstarfs annaðhvort af eigin hvötum eða á grundvelli laga um lausn einstakra verkefna sem sveitarfélögum eru falin. Í sjöunda lagi: Til þess að koma á hinni nýju skipan er gert ráð fyrir að kosnar verði sýslunefndir í vor og skulu oddvitar þeirra, þ.e. sýslumennirnir, hafa forgöngu um breytingarnar í samvinnu við félmrn. Í áttunda lagi: Þessi nýja skipan eykur varla hættuna á því að einstök sveitarfélög leiti úr samstarfi sem ekki er lögmælt, eins og fram hefur verið haldið í þessum umræðum. Sú hætta er nefnilega alveg eins fyrir hendi í dag - og jafnvel fremur í dag heldur en eftir samþykkt þessa frv. - þegar sú þróun er skoðuð að stærri sveitarfélög hafa sótt um og fengið kaupstaðarréttindi í stórum stíl á undanförnum árum. Í níunda lagi: Vilji heimamanna ræður, réttarstaða sveitarfélaganna er jöfnuð, eins og ég sagði áðan, og ýtt er undir samstarf með nýju lagi. Með því að geyma afgreiðslu frv. frestast málið í nokkur ár, að minni hyggju, vegna þess m.a. að sýslunefndir verða þá kjörnar til fjögurra ára og það er ákaflega erfitt að ætla sér að breyta þessu kerfi á miðju kjörtímabili. Okkur er ljóst að fyrir árslok 1987 kann að þurfa að breyta lögunum til að liðka fyrir hinni breyttu skipan og það er auðvitað eðlilegt að félmrh. gangist fyrir því og fylgist vel með hvort ástæða sé til þess að liðka fyrir því að hið breytta kerfi geti komist á. Það má vel vera að heimurinn farist ekki þótt þetta frv. strandi hér í þinginu, eins og ég efast ekki um að sumir vilji, og það er auðvelt á einum eða tveimur dögum að renna í gegnum þingið ákvæðum um kjördaga og kosningarréttarskilyrðin eins og gerð hefur verið tillaga um í brtt. á þskj. 607. Þetta segi ég vegna þess að ég veit að það er víðtæk samstaða um þessi tvö atriði. Ég vek hins vegar athygli á því að andstæðingar þessa frv. eru klofnir í afstöðu sinni. Annar hópurinn vill viðhalda sýslunefndum en er á móti öðru millistjórnarstigi. Hinn hópurinn vill sýslunefndirnar feigar en kýs lögbundið samstarf með öðrum hætti. Í raun og veru eiga þessir tveir hópar lítið annað sameiginlegt en að vilja fresta málinu um hríð, eins og tillaga hv. 3. þm. Vestt. gerir ráð fyrir, enda hafa hóparnir og þm. sem á móti frv. eru sameinast um stuðning við þá tillögu. Ég tel hins vegar, herra forseti, að enn sé tími, þótt naumur sé, til þess að afgreiða þetta mál og vænti þess að okkur auðnist hér í dag að klára þessa umræðu og koma málinu upp til Ed



Herra forseti. Það er ekki mín ætlan að beita málþófi við þetta frv. þó að ég sé í meginefnum andvígur því og hafi látið koma fram mín sjónarmið þar um. Frá upphafi umræðna um þetta mál hefur komið fram mikil andstaða við málið hér í hv. deild. Þessi andstaða er ekki bara frá stjórnarandstæðingum, hún er ekki síður innan stjórnarliðsins sjálfs. Og hvað sem menn um það segja er það út af fyrir sig kannske rétt að ekki eigi að gera þetta að flokksmáli, trúlega klýfur þetta í sumum tilvikum alla pólitíska flokka, en eigi að síður er víðtæk andstaða við málið sem heild, að undanteknum tveim, þrem, fjórum atriðum varðandi frv. Og það veldur mér áhyggjum að þeir sem vilja ráða ferðinni í þessum efnum varðandi þetta frv. - vilja ráða ferðinni, segi ég, vegna þess að margar greinar þessa frv. voru við 2. umr. samþykktar með minni hluta hv. deildarþingmanna og málið fjallar um sveitarstjórnarlög - ég veit ekki hvort hv. þm., sem vilja keyra þetta mál í gegn með þessum hætti, gera sér grein fyrir því hversu mikið mál hér er á ferðinni. 

Hann er skýrmæltur.

Hann er skýrmæltur, segir hæstv. viðskrh., það er rétt, enda þekkt manninn lengi. En fróðlegt væri að vita hvað hv. 5. þm. Vestf. segir nú um þetta mál. Ég á varla von á því að hv. þm. hafi lagt þetta frv. fram án þess að hafa í einu eða neinu samráð við sína samflokksmenn. Ég geri vart ráð fyrir því, jafnbljúgur maður og hv. 5. þm. Vestf. er í samskiptum. Ég hygg að hann hafi a.m.k. eitthvert umboð frá Framsfl., eða þingflokki hans til þess að bera hér fram frv. um stjórnarskipunarlög. Ég ætla ekki annað. Og mér þætti gjarnan gott að heyra það frá hv. 5. þm. Vestf. hvernig hljóðið er í framsóknarherbúðunum að því er varðar þetta mál því að hér liggur meira en lítið við að fá um það vitneskju hvað í þessu tilfelli annar stjórnarflokkurinn vill gera í þessu mikilvæga máli. Ég skal ekki, herra forseti, eyða löngum tíma í þetta. Það er ekki mín ætlan að reyna að drepa málinu á dreif hér í þinginu. Hins vegar finnst mér það nánast niðurlæging fyrir hv. þingdeild ef svona stórmál á að samþykkjast með minni hluta þingdeildarmanna í mörgum tilfellum. Þetta er miklu stærra mál en svo að þingið geti leyft sér að afgreiða það með þeim hætti. Það er skynsamlegra fyrir þá sem hér vilja þetta mál fram að taka sönsum og slá á frest þeim tilteknu atriðum sem mikill og djúpstæður ágreiningur er um hér í hv. deild og reyna að ná sáttum á víðari grundvelli en þetta frv. gerir ráð fyrir að gert verði. Ég vænti þess a.m.k. að menn ætli sér ekki að keyra þetta mál áfram með þeim hætti sem hér hefur verið gert til þessa, og að menn vilji reyna að ná víðtækari sáttum um málið en hér hefur tekist enn sem komið er.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs eingöngu til að beina fyrirspurn til hæstv. félmrh. vegna ummæla sem hann viðhafði hér í þinginu 28. febrúar s.l., en þá tók hann til máls í 2. umr. um þetta frv. og greindi okkur frá því að næstu daga þar á eftir væri að vænta tekjustofnafrumvarps, frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem lengi hefði verið beðið eftir. Mér finnst tímatalið hjá hæstv. ráðh. vera eitthvað farið að ruglast. Ég hef ekki orðið var við að þetta frv. kæmi hér fram í þingdeild eða í þinginu. Ég veit ekki hver ætlan hæstv. ráðh. er, hvort það er að leggja málið fram í þessari hv. þingdeild eða í Ed. En ég inni hæstv. ráðh. eftir því hvað veldur að þessir næstu dagar, sem hann ræddi um 28. febrúar s.l., eru enn ekki liðnir ef marka má það að frv. er ekki komið hér fram. Þetta mál hefði að sjálfsögðu þurft að fylgja og liggja hér fyrir þegar menn ræða um ný sveitarstjórnarlög, að tekjustofnar sveitarfélaga væru þá einnig til athugunar og umræðu. Það eitt út af fyrir sig hefði átt að nægja sem rök fyrir því að hraða ekki meðferð þessa máls, sem verulegur ágreiningur er um hér í þingdeildinni um einstök atriði þó menn séu sammála um annað. Það er því mjög miður að við höfum ekki fengið þetta frv. hér inn í þingið. En ég vænti þess að hæstv. ráðh. geti greint okkur frá því hvað veldur þessum drætti og hvenær þess er að vænta að frv. þetta verði lagt hér fram.



Það eru ekki fleiri á mælendaskrá. Þessari umræðu er lokið. - Hv. 5. þm. Austurl. kveður sér hljóðs, gerir stutta athugasemd. Hann hefur talað tvisvar.



Herra forseti. Er það virkilega svo að hæstv. félmrh. ætli ekki að svara til um þetta mál þegar beint er til hans hér undir lok þessarar umræðu einfaldri fyrirspurn? Það sætir furðu. - En úr rætist.



Herra forseti. Ég hélt að ég hefði tekið það skýrt fram við 2. umr. frv. að fram væri að koma frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Þetta er að sjálfsögðu bundið við að það sé komið fram fyrir þingið innan þeirra þingskapa sem þingið gerir ráð fyrir og það verður mjög fljótlega. Ég get ekki dagsett það frekar en þá, en það verður áreiðanlega fyrir þann tíma sem þingsköp gera ráð fyrir.



Já, stutt skal hún vera. Er það virkilega svo að hv. 5. þm. Vestf. ætli ekki að láta oss heyra hvaða boðskap hann flytur að því er þetta varðar? Ég hygg að það sé engin leynd sem þar fari fram. Ég ítreka enn að ég vil gjarnan fá skoðun hv. 5. þm. Vestf. á málinu sem heild, og hver viðbrögð hafa orðið í hans þingflokki að því er varðar það frv. sem hann hefur lagt hér fram á Alþingi.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. Í máli hv. 2. þm. Reykv. kom fram að hann vitnaði í mætan sýslumann, héraðsdómara, og taldi, að því er mér skildist, að hann hefði lagt blessun sína yfir frv. í þeirri mynd sem það nú er. Eða a.m.k. þær brtt. sem bornar hafa verið upp núna að undanförnu. Ég hef að vísu ekki haft samband við þennan ágæta sýslumann, sem ég þykist vita hver sé. 



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að mönnum sýnist sitt hvað um það frv. sem hér hefur verið til umræðu. Ég hef talið að afgreiðsla þess á millistigi á milli sveitarstjórna og ríkisvalds væri ekki á þann veg að það leysti neinn vanda hjá hinum breiðu byggðum þessa lands. Það skal þó viðurkennt að það er opnað fyrir það að bæjarfélög, sem farin voru út úr samstarfi við sitt umhverfi með því að fá kaupstaðaréttindi, geta eftir samþykkt þessa frv. komið á nýjan leik til samstarfs. Ég tók þá ákvörðun, og um hana má deila eins og allar, að sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Ástæðan er sú að ég tel að það breyti ekki það stóru, á hvorn veginn sem fer, að það skipti sköpum um þessi mál. Ég hef lagt fram í frv. til stjórnarskipunarlaga þær grunnhugmyndir sem ég tel að þingheimur þurfi að takast á um og meta. Viðbrögð við þeim hugmyndum hafa mest komið fram utan flokksherbergja og utan þingsala, en mér kæmi ekki á óvart þó að þar yrði á nokkur breyting.



Herra forseti. Það er langt í frá að ég sé sammála öllum þeim rökum sem fram hafa komið hjá andstæðingum þessa frv. í umræðunum undanfarna daga. Ég er hins vegar sammála tilgangi þessarar till., sem hér er nú borin upp til atkvæða, að því leyti að hún felur það í sér að afgreiðslu málsins í öllum aðalatriðum sé frestað. Ég held nefnilega að þetta frv. gangi allt of skammt í þá átt að breyta valda- og verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem ég tel mjög aðkallandi og raunar var upphaflega stefnt að með endurskoðun á lögunum. Ég segi því já.



Herra forseti. Með þessari till. er gert ráð fyrir því að tengja saman fjölda fulltrúa á þingi og fjölda fulltrúa í sveitarstjórn á viðkomandi stöðum. Nú hagar þannig til sums staðar í sveitarfélögum að þar búa engir þingmenn. Ef þessi regla ætti að gilda fyrir slíkar sveitarstjórnir úti á landi held ég að það væri erfitt að koma sveitarstjórninni saman. M.a. þess vegna segi ég nei.



Herra forseti. Hér er verið að afgreiða lagabálk með 129 greinum. Ég spyr hæstv. forseta hvort það sé viðeigandi að halda þessu gríni áfram. Hér eru að mér telst til í kringum 30 hv. þm., þar af langt frá því helmingur sem styður þetta frv. Hér var afgreidd áðan lagagrein þar sem menn þvert gegn vilja sínum fóru að taka þátt í atkvæðagreiðslu. Ég vil leyfa mér að spyrja: Er hægt að bjóða hinu háa Alþingi upp á afgreiðslu af þessu tagi? Ef stjórnarliðar geta ekki komið í salinn og stutt frv. ríkisstj. getur það varla verið skylda okkar að breyta ákvörðunum okkar, sem kannske ætluðum ekki að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu, með því að vera að rétta hér upp hönd til að vera á móti svo að segja megi að það sé hægt að drusla hverri lagagrein fyrir sig í gegnum þingið. Ég mælist til, herra forseti, að þessu verði hætt hér og nú og Framsfl. og Sjálfstf. safni liði svo að þeir nái sínum eigin málum hér í gegn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. á þskj. 620 um breytingu á lögum nr. 64 frá 1958, um útflutning hrossa, sbr. lög nr. 67 frá 1969. Landbn. hefur orðið við óskum hagsmunafélags hrossa bænda um að flytja þetta frv. Upphaf 2. gr. er þannig nú: "Útflutningshross skulu eigi vera eldri en tíu vetra og heilbrigð að mati dýralæknis." Breytingin er engin önnur en sú að þetta aldursmark er fellt út úr lögunum. Þetta frv. er flutt af nefnd og ég sé ekki ástæðu til þess að frv. sé vísað aftur til nefndar þannig að að lokinni þessari umræðu yrði frv. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt að ósk Stéttarsambands bænda og flestra búgreinasambandanna í landinu. Frv. er flutt af landbúnaðarnefndarmönnum að undanskildum hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, sem sagt meiri hl. landbn. Frvgr. er þannig: "Á eftir 2. gr. laganna kemur ný grein sem verður 3. gr. og orðast svo: Ráðherra er heimilt að ákveða skv. tillögu búgreinasambands, sem nýtur viðurkenningar skv. lögum nr. 46/ 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, eða er aðili að Stéttarsambandi bænda, að innheimta allt að 0,20% gjald af afurðum sauðfjár og nautgripa og allt að 1% gjald af afurðum annarra búgreina til viðbótar gjaldi skv. 2. gr. Gjald þetta skal renna til þess búgreinasambands sem í hlut á að frádregnum kostnaði við innheimtu gjaldsins. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi." Þegar frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum kom til umfjöllunar í landbn. Nd. á s.l. þingi komu fram eindregin tilmæli frá búgreinasamböndunum um að sett yrði inn í það frv. heimild fyrir ráðherra að ákveða innheimtu gjalds þess sem hér er lagt til að innheimta. Þessari málaleitan var vel tekið af nefndarmönnum, en að athuguðu máli þótti eðlilegra að slík heimild yrði sett inn í lögin um Búnaðarmálasjóð eins og hér er lagt til. Eins og kemur fram í fskj. með þessu frv. hafa flest búgreinasamböndin og einnig stjórn Stéttarsambands bænda óskað eftir því að lögunum um Búnaðarmálasjóð verði breytt á þann hátt sem frv. greinir frá. Þó er í bréfi Stéttarsambandsins lagt til að heimild verði allt að 1% á öll búgreinasamböndin. En í bréfi Landssambands sauðfjárbænda er einungis óskað eftir því að gjaldið sé 0,20%. Þess vegna er frv. flutt á þann hátt sem í frvgr. kemur fram. Að umræðu lokinni legg ég til að þessu frv. verði vísað til landbn. og til 2. umr.