Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Lára Margrét Ragnarsdóttir, 13. þm. Reykv.

Herra forseti. Ég tel rétt um leið og þetta frv. er hér á dagskrá að vekja athygli á því að barnaverndarmál hafa mjög verið í brennidepli á þessu og sl. ári. Ástæðan er sú að við höfum í reynd það kerfi að bókarinn er endurskoðandi með sjálfum sér, framkvæmdarvaldið er endurskoðandi með sjálfu sér, þ.e. við siglum þá leið að hafa þetta í höndum framkvæmdarvaldsins í stað þess að hafa hluta þess í höndum framkvæmdarvalds en láta svo dómsvaldið sjá um hlutina. Ég vil halda því fram að við séum komnir í miklar ógöngur með þessi mál. Ef fréttamenn spyrja þá er sama svarið: Það er ekki heimilt að segja frá neinu. Það er þagnarskylda, segja þessir aðilar. Um leið og þeir halda því fram að það sé þagnarskylda þá líta þeir svo á að þeir þurfi ekki í reynd að gera þjóðinni grein fyrir því sem hefur verið að gerast. Ég hef talið svo að það væri ekki veitt svo miklu fjármagni til löggæslu, að hún hefði sem sagt nóg verkefni við að fást við hina stærri glæpamenn samfélagsins, en að fíkniefnalögreglan eigi að elta uppi börn og mæður þessa lands finnst mér alveg með ólíkindum. Og þegar það er svo sagt frammi fyrir alþjóð að símahlerunum hafi ekki verið beitt þá hygg ég að greindarvísitalan megi vera ansi lág ef þeir trúa því að það sé rétt. Að mínu viti gengur þetta kerfi ekki lengur. Það verður að taka á þessum málum í ljósi þeirra vinnubragða að aðeins með þrískiptingu valdsins, þ.e. að hafa dómsvald, framkvæmdarvald og löggjafarvald, er hægt að halda uppi eðlilegu aðhaldi á þessu sviði sem öðrum. Hér er verið að setja plástur á plástur ofan og það er ríkið, framkvæmdarvaldið, sem á að ráðskast með þessi mál án þess að menn fái rönd við reist og sitja uppi með það að seinvirkt dómskerfi einnig geri það að verkum að við Íslendingar stundum í stórum stíl fráfærur, fráfærur sem ekki ættu að eiga sér stað, í stað þess að fara þá leið sem er þó heimil samkvæmt íslenskum lögum og notuð er á hinum Norðurlöndunum, þ.e. að veita aðstoð inn á þessi heimili. Sú aðstoð þarf ekki að vera í höndum neinna sérfræðinga. Sú aðstoð þarf fyrst og fremst að vera á þann veg að húsmæður sem hafa komið börnum sínum á legg fái tækifæri til að sinna slíkum störfum í stað þess að halda áfram á þeirri braut sem við erum. Ég er því miður hræddur um að þessi skrípaleikur haldi áfram. Ég er því miður hræddur um að við megum búa við það á næstu árum að lögreglan verði notuð til að hundelta börn og mæður og að það verði alltaf sama svarið: Það er þagnarskylda, við höfum ekki heimild til að greina frá því hvers vegna þetta er svona eða hinseginn. Og meðan við höfum ekki manndóm til að breyta þessu kerfi okkar í þá átt sem það er t.d. í Bandaríkjunum þá erum við í reynd að færa framkvæmdarvaldinu einveldi á þessu sviði á bak við lokaðar dyr. Erlendis er það svo að það eru fyrst og fremst herdómstólar sem starfa á bak við lokaðar dyr. Ég taldi rétt að koma þessu á framfæri hér vegna þess að eitthvað eru menn farnir að efast um það í þessu frv. að alltaf hafi hæfir fósturforeldrar verið fengnir til starfa. Menn eru farnir að efast um að það hafi nú alltaf gerst. Menn eru farnir að trúa því að stundum hafi e.t.v. orðið mistök og fósturforeldrarnir sem fengu barnið hafi reynst óhæfari en sá sem áður fór með forræði þess. Og skyldi það vera út í bláinn að menn séu farnir að efast? Eða er það kannski tilfellið að á bak við lokaðar dyr og læstar skúffur liggi fyrir nægar upplýsingar sem sanni að það sé nauðsyn að fara að velja betur fósturforeldra en gert hefur verið. Mér finnst nefnilega að það sé umhugsunarefni fyrir Alþingi þeir plástrar sem hér er verið að setja, eins og í stað orðsins ,,félagsmálaráðuneyti`` í 4. gr. komi ,,barnaverndarstofa``. Barnaverndarstofa. Það er ekki stofnun, það er stofa. Þar á þá hvorki að vera eldhús eða svefnherbergi, ef það er hugsað til venjulegrar húsaskipunar, en eitthvað hefur mönnum fundist fallegt við að setja þetta upp, að það ætti að vera stofa sem sæi um þetta. Þarna er náttúrlega verið að fara í kringum hlutina. Í stað þess að segja bara stofnun, eins og raunverulega er verið að tala um, þá á þarna að vera stofa. Þetta er þekkt úr málinu. Ef mönnum finnst eitthvað orð svo leiðinlegt og hættulegt að það sé ekki hægt að nota það lengur vegna þess að það hefur skaðað eigið álit í gegnum tíðina þá reyna menn að finna annað orð sem táknar það sama en á að vera miklu fínna í bili. Auðvitað verður það svo að stjórn barnaverndarmála er og verður grafalvarlegt mál. Það er verið að ráða örlögum einstaklings, einstaklings sem hvorki fékk að velja sér þann kost að koma í þennan heim eða ekki og fær ekki að velja sér þann kost hvað við hann er gert. Það eina sem verður sagt við hann er að 16 ára sé hann orðinn sjálfs sín ráðandi. Mér finnst að Alþingi Íslendinga sem er að fást við mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar þurfi að hugsa sig mjög vel um áður en það setur nýja plástra á það kerfi sem hefur verið notað til þess að svipta foreldra rétti yfir börnum sínum. Það má vel vera að menn geti sannað það undir sumum kringumstæðum að barnið muni ná betri árangri í skóla ef þetta er gert. Það getur vel verið. En tilfinningalegur skaði sem getur átt sér stað getur orðið það mikill að viðkomandi einstaklingur muni bera hatur til samfélagsins það sem hann á eftir ólifað. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að Alþingi Íslendinga setji nefnd til að fara ofan í þetta mál og setji þar ekki nefnd embættismanna heldur nefnd alþingismanna vegna þess að þetta er löggjafarsamkoma Íslands og við berum ábyrgð á því sem verið er að gera. Við berum fulla ábyrgð á því, íslenskir alþingismenn, þegar íslenska lögreglan fær fyrirmæli um að það sé forgangsverkefni að hundelta einhverja konu sem hefur ákveðið að reyna að bjarga barninu sínu á þann hátt að hún tapi því ekki. Það eru harla lítil rök fyrir því að það geti verið forgangsverkefni hjá fíkniefnalögreglunni að vinna að slíkum verkefnum. Ég á ekki von á því að það sem ég hef sagt hér hafi nokkur áhrif á afgreiðslu þessa frv. sem hér liggur fyrir. Ég geri ráð fyrir því að það verði samþykkt mótatkvæðalítið. Hins vegar þótti mér dálítið gaman að sjá að í einu stjfrv. sem hér liggur fyrir á Alþingi Íslendinga er markmiðsgrein og markmiðsgreinin er í átt til þess sem ég taldi að væri eðlilegt. En við mikla yfirburði í atkvæðamagni var felld frá mér brtt. á sínum tíma þegar ég lagði til að markmiðsgreinin yrði líkari því sem talað er um í dag. Og það er eins og það þurfi stundum að ræða hér mál, þó að þau skili engum árangri meðan þau eru rædd, en e.t.v. verða þau til þess að sá þeim frækornum að menn efist um að það sem þeir hafa verið að gera á undanförnum árum sé allt satt og rétt og það þurfi að skoða sum mál upp á nýtt. Og ég er sannfærður um að það þarf að skoða þessi mál frá grunni. Svona plástrar duga ekki.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 721, um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar, frá allshn. Nefndin hefur fjallað um frv. sem er hið seinna á þessu löggjafarþingi. Undanfarin ár hefur verið stuðst við reglu sem allshn. efri deildar setti um veitingu ríkisborgararéttar á 112. löggjafarþingi. Nú hefur reglum þessum verið breytt og birtast þær í sérstakri skýrslu nefndarinnar sem lögð er fram samhliða áliti þessu. Málsmeðferð nefndarinnar var með hefðbundnu sniði. Tveir nefndarmenn fóru yfir allar umsóknir sem borist höfðu og síðan fjallaði nefndin um þær. Við afgreiðsluna var stuðst við nýju reglurnar og er að þessu sinni lagt til að 44 einstaklingar fái íslenskan ríkisborgararétt. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Guðmundur Árni Stefánsson og Ólafur Þ. Þórðarson, en allir aðrir nefndarmenn undirrita nál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. frá allshn. á þskj. 724 við frv. til laga um breyting á lögum um málflytjendur. Í ákvæði til bráðabirgða verði nokkrar breytingar, sem taldar eru upp í a-, b- og c-liðum, og síðan eru þær skýringar meðfylgjandi að þetta frv. var flutt óbreytt frá síðasta löggjafarþingi. Við afgreiðslu málsins í allshn. láðist að leggja til breytingar á gildistöku í ákvæðum til bráðabirgða, en þær dagsetningar sem þar eru nefndar eru allar liðnar. Enn fremur er lagt til að gildistöku b-liðar 3. gr., sem gerir ráð fyrir að lögð verði niður sú skipan að úrskurðir stjórnar Lögmannafélagsins sæti kæru til Hæstaréttar, verði frestað til 1. jan. 1996.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. um till. til þál. um ólympíska hnefaleika. Nefndin hefur fjallað um tillöguna sem kveður á um að skipuð verði nefnd er kanni hvort rétt sé að leyfa ólympíska hnefaleika sem íþróttagrein hér á landi. Menntamálanefnd hefur fjallað um samhljóða tillögu á tveimur undangengnum þingum. Á 117. löggjafarþingi fékk nefndin til viðræðna við sig Janus Guðlaugsson, námsstjóra í íþrótta- og æskulýðsdeild menntamálaráðuneytis. Þá studdist nefndin við umsagnir frá 116. og 117. löggjafarþingi frá menntamálaráðuneyti, landssamtökunum Heimili og skóli, Ungmennafélagi Íslands, Íþróttakennarafélagi Íslands, Íþróttasambandi Íslands og Læknafélagi Íslands. Í umsögnum framangreindra komu fram skiptar skoðanir um réttmæti þess að heimila hnefaleika hér á landi að nýju en þeir hafa verið bannaðir um áratuga skeið á grundvelli laga nr. 92 frá 1956. Menntamálanefnd tekur ekki afstöðu til efnis tillögunnar en telur rétt að í menntamálaráðuneytinu verði aflað upplýsinga um þau atriði sem tilgreind eru í tillögunni þannig að unnt verði að taka vel ígrundaða ákvörðun um hvort ástæða sé til að leyfa iðkun ólympískra hnefaleika hér á landi. Með vísan til framangreinds leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 730, um frv. til laga um listmenntun á háskólastigi, frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið sem kveður á um listmenntun á háskólastigi á vegum sjálfstæðrar stofnunar er starfi á grundvelli samnings við menntamálaráðherra. Nefndin studdist í umfjöllun sinni við umsagnir frá Tónlistarskólanum í Reykjavík, Leiklistarskóla Reykjavíkur, Myndlista- og handíðaskóla Íslands, Rithöfundasambandi Íslands, borgarstjórn Reykjavíkur, Tónlistarráði Íslands, Kennaraháskóla Íslands, Listdansskóla Íslands, Íslensku óperunni, Söngskólanum í Reykjavík, Bandalagi íslenskra listamanna, Helgu Hjörvar, fyrrverandi skólastjóra Leiklistarskóla Íslands, Sambandi íslenskra myndlistarmanna, Félagi íslenskra leikara, Kennarasambandi Íslands, Háskólanum á Akureyri, Félagi leikstjóra á Íslandi, Tónskóla Sigursveins D. Kristinssonar, Arkitektafélagi Íslands, Íslenska Arkitektaskólanum og nemendafélögum Myndlista- og handíðaskóla Íslands. Umsagnir framangreindra aðila voru afar jákvæðar. Nefndin telur að tilkoma listaskóla á háskólastigi sé mikið framfaraspor og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með örlítilli breytingu þar sem í stað orðsins ,,laga`` á eftir orðinu ,,framkvæmd`` í 3. gr. komi reglugerðar.

Virðulegi forseti. Ég skrifa undir nál. hv. menntmn. um þetta mál með fyrirvara og ástæðan er einfaldlega sú að hér er náttúrlega um að ræða frv. til eins konar hálflaga. Það er dálítið sérkennilegt brautryðjendastarf sem unnið er í þessu efni undir forustu núv. ríkisstjórnar og hv. 3. þm. Reykv., sem undirbjó málið, vegna þess að í frv. er gert ráð fyrir því að það verði heimilt að efna til listmenntunar á Íslandi en það eru engir peningar í málinu. Það má telja nokkuð athyglisvert að fara þessa leið fram hjá þeim mikla vanda sem menn hafa tekist á við í frumvarpasmíð á undanförnum árum og áratugum, að reyna að tryggja fjárhagslega stöðu þeirra mála sem menn hafa verið að flytja um leið og þeir hafa afgreitt hið faglega innihald málsins, að hér er í raun og veru ekki gert ráð fyrir því að það séu neinir fjármunir í dæminu eins og frv. lítur út. Efnislega hefur frv. það ákvæði eitt að það er gert ráð fyrir að menntmrh. geti samið við lögaðila, félög eða stofnanir um að annast menntun á háskólastigi í listum sem fari fram á vegum sjálfstæðrar stofnunar að fullnægðum þeim kröfum sem gerðar eru af hálfu menntmrn. til slíkrar menntunar. Nú gæti auðvitað menntmrh. samið við háskólann um að annast þetta verkefni án sérstakra lagabreytinga eða án sérstaks lagafrv. en hér kjósa menn að fara þessa leið. Síðan segir í 2. gr. frv. að í samningi samkvæmt þeirri fyrstu verði ákveðið á hvaða sviðum verði veitt háskólamenntun í listum hér á landi. Í samningnum verði tilgreint hvaða námsframboð og námskröfur verður um að ræða og síðan er gert ráð fyrir því eins og segir að í samningnum verði kveðið á um hvernig fjárframlögum úr ríkissjóði skuli háttað og þau verði ákveðin í fjárlögum hverju sinni. Síðan segir í síðustu grein, til þess að reyna að brúa þetta sérkennilega frv. og tengja það við þann veruleika sem við búum við, að gert sé ráð fyrir því að meðan þessi samningur væri í gildi, sem hugsanlega yrði gerður, þá frestist framkvæmd laganna um Leiklistarskóla Íslands og Myndlistar- og handíðaskólann meðan á samningstímanum stendur og alveg hugsanlegt að þessir skólar fari aftur að starfa eftir þeim lögum sem þeir hafa starfað eftir. Ég verð því að segja alveg eins og er að mér finnst það ekki rismikið af hæstv. ríkisstjórn að taka á þessum málum með þessum hætti. Það hafa legið fyrir frumvörp um listaháskóla í mjög langan tíma og í staðinn fyrir að taka myndarlega og skipulega á því þá er ákveðin þessi flóttaleið sem hæstv. ríkisstjórn leggur hér til, að það verði sett eins konar hálflög um listaháskóla. En það má svo sem segja að það sé betra en ekki neitt þannig að með hliðsjón af því skrifa ég undir frv. en hef þennan fyrirvara. Varðandi fyrirvara minn um málið vil ég svo líka halda því til haga að í þeim útreikningum sem liggja fyrir er bersýnilega gert ráð fyrir mjög háum skólagjöldum í einstökum þáttum háskólanáms í listum, jafnvel miklu hærri skólagjöldum í listnámi á háskólastigi en í öðrum námi á háskólastigi. Ég vil láta það koma fram að ég er ekki að skrifa upp á það að það fólk sem er í háskólanámi í listum borgi mun hærri skólagjöld en aðrir sem eru í háskólanámi hér á landi. Síðan vil ég vekja athygli á því að við meðferð málsins fékk hv. menntmn. umsagnir frá fjölda aðila, m.a. frá Reykjavíkurborg þar sem óskað var eftir ítarlegum viðræðum við menntmrn. um þessi mál af því að borgin hefur nú einu sinni staðið að fjármögnun Myndlista- og handíðaskólans og Tónlistarskólans í Reykjavík. Í umsögn borgarhagfræðings í Reykjavík, Eggerts Jónssonar, kemur fram að það sé dálítið sérkennilegt að á sama tíma og sveitarfélögin að stefnu menntmrn. eiga að yfirtaka grunnskólann þá er greinilega gert ráð fyrir því að Reykjavík og ríkið hafi samvinnu um þann þátt menntunar í landinu sem hér er um að ræða, þ.e. listmenntun á háskólstigi. Og Eggert Jónsson borgarhagfræðingur bendir á það í umsögn sinni að það sé ekki mikið samræmi í afstöðu ríkisstjórnarinnar til hinna ýmsu þátta menntamála. Þetta tel ég allt vera galla á þessu frv. Ég tel að það lýsi ekki miklum myndarskap eða krafti af hálfu stjórnvalda í þessu máli. Ég tel hins vegar, eins og ég sagði áðan, að þetta sé betra en ekki neitt og mun þess vegna greiða frv. atkvæði en ég vildi halda þessum fyrirvörum til haga í þessari umræðu um málið og þætti vænt um ef hæstv. menntmrh. sæi sér fært í umræðunni að greina frá því hvernig hann hyggst vinna að málinu áfram ef þetta frv. sem hér liggur fyrir verður að lögum.

Virðulegi forseti. Það sem réði afstöðu okkar kvennalistakvenna og því kappi sem við höfum lagt á að þetta mál næði fram að ganga er einfaldlega að það er betra að stíga eitt skref en ekki neitt. Það er ekkert launungamál að umræða hefur verið í gangi afskaplega lengi um að það þurfi að samræma listmenntun á háskólastigi og viðurkenna því að að hluta til var listmenntun komin á háskólastig og það er mjög brýnt að þetta sé gert. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það að stíga eitt skref í þessa átt er mjög mikilvægt vegna þess að það er ekki einleikið hvað það hefur tekið langan tíma í rauninni að hrinda þessu í framkvæmd þrátt fyrir góðan vilja þeirra sem hafa komið að málinu, bæði á fyrri kjörtímabilum og núna. Þar af leiðandi er þetta hið eina af skólafrumvörpum hæstv. menntmrh. sem ég tel að muni eiga mjög greiða leið í gegnum þingið þrátt fyrir þá annmarka sem hv. 9. þm. Reykv. benti réttilega á og ég get út af fyrir sig alveg gert þær athugasemdir að mínum. En ég held að við séum bæði sammála um það, hv. 9. þm. Reykv. og fyrrv. menntmrh. og ég, að það er ekki eftir neinu að bíða. Væntanlega verður ekki lengra komist með þá stefnu sem þessi ríkisstjórn hefur en að fá þetta skref alla vega viðurkennt. Ég tek vissulega undir þær áhyggjur að ég óttast að hér sé verið að stefna í að hafa svigrúm til að taka mjög há skólagjöld. Það finnst mér mikil skammsýni en ég trúi því sem hæstv. menntmrn. hefur oftsinnis sagt og að hann meini það einlæglega að hann meti list- og verkmenntun mikils á öllum skólastigum. Og ég hef enga ástæðu til að efast um að hann tali þar af heilum hug en hitt er annað mál að öll list- og verkmenntun þarf að hafa góðan stuðning af því sem kannski verður ekki metið í krónum og aurum, þ.e. að ýtt sé undir frjálsa listsköpun á akademísku stigi því að listhönnun og verkmenntun þarf að hafa bakland á öllum stigum, alveg frá fyrstu skólastigum og upp á háskólastig og þar má enginn hlekkur vera veikur. Ég held að það séu miklu meiri auðæfi fólgin í góðri verk- og listþekkingu hér á landi en menn hafa almennt gert sér grein fyrir og ég held t.d. að okkar ullarvara muni fyrr eða síðar verða góð söluvara svo framarlega sem við berum gæfu til að leggja rækt við þá þekkingu sem þarf að vera til staðar og hún má ekki vera grunn. Hún verður að vera byggð á góðri og víðtækri reynslu. Ég vil líka benda á að það er þroskandi og mjög gott fyrir öll börn og unglinga að eiga kost á listnámi og til þess þurfum við að hafa möguleika á því að halda uppi öflugu listalífi og hafa vel menntaða listakennara á öllum sviðum lista. Þar erum við kannski með forvörn sem ásamt íþróttum skiptir alveg gífurlega miklu máli til þess að börn og unglingar eigi samastað í tilverunni, hafi eitthvað til þess að fást við sem er uppbyggilegt. Það er mjög oft vitnað til íþrótta og ég get vissulega tekið heils hugar undir að þar er félagsstarf sem skiptir börn og unglinga verulega miklu máli en við megum ekki gleyma listunum heldur. Með því að efla listmenntun sem boðið er upp á hér á landi og gefa kost á listmenntun á háskólastigi erum við vonandi að byggja traustara samfélag fyrir alla. Auk þess sé ég ekki að það skaði nokkurn mann ef það er hægt að fá svolítla ánægju út úr tilverunni líka og njóta góðra lista hvort sem er tónlist, myndlist, leiklist, dans eða önnur list sem iðkuð er og því betri hæfni fólks, þeim mun meiri ánægja.

Hæstv. forseti. Hv. 9. þm. Reykv. taldi að við værum að samþykkja einhvers konar hálflög ef ég skildi hann rétt og þetta mál væri ekki fullunnið. Það er mikill misskilningur að þetta mál sé ekki fullunnið. Það er mjög ítarlega unnið og það liggja fyrir fastmótaðar tillögur um það hvernig staðið skuli að framkvæmd frv. ef það verður samþykkt sem allar líkur benda til. Ég þakka fyrir þær góðu undirtektir sem þetta mál hefur fengið í þinginu og innan hv. menntmn. þar sem náðist full samstaða um málið þó með þessum fyrirvara hv. 9. þm. Reykv. Það liggja fyrir tillögur um hvernig staðið skuli að fjármögnun þessa skóla og það liggja fyrir hugmyndir um hvernig staðið skuli að skipulagi skólans og þessar hugmyndir hafa allar legið fyrir gagnvart öllum umsagnaraðilum og áður en málið var lagt fram gagnvart þeim aðilum sem þetta mál varðar sérstaklega. Varðandi hlut Reykjavíkurborgar vil ég taka það fram að Reykjavíkurborg átti fulltrúa í nefndinni sem smíðaði tillögurnar sem frv. er byggt á og það er gert ráð fyrir því í tillögunum að Reykjavíkurborg eigi fulltrúa í stjórn hins nýja listaháskóla. Það hefur því alltaf verið gengið að því sem vísu að Reykjavíkurborg yrði virkur þátttakandi í þessum málum og Reykjavíkurborg gripi ekki til þess ráðs þegar skólinn væri kominn í þetta form að draga þá til baka fjárstuðning sinn við tónlistarmenntun og myndlistarmenntun í höfuðborginni. Það kæmi mér mjög á óvart ef sú staða væri uppi núna eftir að skipt hefði verið um meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur að þá mundu menn þar vilja halda að sér höndum varðandi stuðning við listmenntun í borginni og skipta alveg um skoðun frá því sem var og réð úrslitum þegar við mótuðum þessar tillögur með þátttöku fulltrúa Reykjavíkurborgar. Mér hefur nú virst koma fram áhugi hjá núverandi meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur á því að láta að sér kveða í menningarmálum. A.m.k. hafa verið haldnar tvær ráðstefnur um þessi mál upp á síðkastið, um hlut Reykjavíkurborgar í menningarmálum. Ég hef ekki orðið var við það sérstaklega að þar hafi verið ályktað á þann veg að Reykjavíkurborg ætli að draga sig út úr varðandi fjárstuðning við tónlistarmenntun eða myndlistarmenntun. Ef hv. þm. er að boða það hér að þessar hugmyndir standi á veikum grunni vegna þess að Reykjavíkurborg hafi skipt um skoðun í þessu máli þá kemur mér það satt að segja í opna skjöldu. En það er það eina sem mér virðist vera vafaatriði varðandi þetta því að hvergi er gert ráð fyrir því að dregið sé úr fjárframlögum á vegum ríkissjóðs til þessara skóla og eini aðilinn sem hefur boðað að það kunni að verða breyting á afstöðu hans er Reykjavíkurborg. Það kemur fram í bréfi sem fylgir bréfi borgarstjórans og er frá hagfræðingi Reykjavíkurborgar en ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að Reykjavíkurborg ætli að hverfa frá stuðningi sínum við listmenntun þótt hún verði skilgreind með þeim hætti að um listmenntun á háskólastigi sé að ræða. Það er eina vafaatriðið í þessu efni sem ég hef orðið var við síðan við gengum frá þessum tillögum og eins og ég legg áherslu á áttu fulltrúar Reykjavíkurborgar aðild að þessu starfi öllu og það er gert ráð fyrir aðild borgarinnar að stjórn þessa skóla. Varðandi skólagjöldin þá geta menn dregið upp þá mynd að það verði mjög há skólagjöld í þessum skóla. Ég vil ekkert fullyrða um það. Við erum ekki að taka ákvörðun um það með samþykkt þessa frv. Það er á valdsviði skólans. Menn virðast gleyma því stundum þegar þeir ræða þetta mál að það sem við erum að samþykkja hér, verði þetta frv. að lögum, er að um sjálfstæða stofnun verði að ræða sem taki ákvarðanir um sín innri málefni og m.a. um þennan þátt. Mér finnst rétt að halda því til haga hér að það eru miklar ranghugmyndir gefnar ef menn láta eins og listnám nú sé ekki stundað fyrir há skólagjöld. Menn þurfa ekki annað en kynnast því hvað tónlistarnemar þurfa að borga há gjöld fyrir að stunda tónlistarnám til að átta sig á því að um há skólagjöld er þegar að ræða varðandi listnám í landinu. Í sjálfu sér eru skólagjöld ekki nýmæli í þessari skólagrein, ef ég má orða það svo, en hins vegar erum við ekki að taka ákvarðanir um skólagjöldin. Það hlýtur að ráðast af þeim samningum sem takast á milli skólans, ríkisins og Reykjavíkurborgar, sem ég tel að hljóti að verða annar tveggja burðarása á bak við þennan skóla, hvað skólagjöldin þurfa að verða há. Ég vona að við þingmenn Reykvíkinga munum þá a.m.k. sammælast um það að hlutur borgarinnar í þessum merka skóla, sem allir eru sammála um að koma á fót, verði sem mestur.

Virðulegi forseti. Ég satt að segja kann ekki alveg við þennan tón sem kemur fram hjá hv. 3. þm. Reykv. og það er greinilegt að hann hefur fullan hug á því að efna til illinda um þetta mál sem er út af fyrir sig ekkert nýtt af hans hálfu þar sem hann seilist eftir hverju tækifæri sem gefst til þess að koma af stað illindum um málefni í þessari annars friðsömu stofnun. Það sem liggur fyrir er fyrst og fremst að það hefur ekki verið gengið frá neinu í þessu máli. Það hefur ekki verið gengið frá því hvernig fjármögnun Reykjavíkurborgar á listnámi á háskólastigi verður háttað. Ég slæ því algerlega föstu að Reykjavíkurborg hafi hug á því og um það sé full samstaða með mönnum úr öllum flokkum þar að halda áfram að styðja við listmenntun á háskólastigi ekki síður en verið hefur. Það er engin ástæða til þess, eins og hv. 3. þm. Reykv. gerði áðan, að vera að væna Reykjavíkurborg um það að hún vilji draga lappirnar í þessu máli í tilefni af hógværum fyrirspurnum sem ég flutti um málið almennt áðan. Það er náttúrlega afar sérkennilegt að þingmaður Reykvíkinga skuli veitast að borgarstjórn Reykjavíkur eins og hann gerði áðan algerlega að tilefnislausu vegna þess að það hefur verið full samstaða um þessi mál í borgarstjórn Reykjavíkur um langt árabil eins og allir þekkja. Vandinn er sá að það hefur ekki verið gengið frá samningum við neinn aðila um málið, ekki við Reykjavíkurborg, ekki heldur við ríkið og ekki heldur um skólagjöldin. Það liggur ekkert fyrir um það hvað skólagjöldin verða há en þau verða há. Það sem ég óttast er að skólagjöld í listnámi á háskólastigi verði mikið hærri en í öðru námi á háskólastigi hér á landi. Það tel ég ósanngjarnt. Hitt er hins vegar alveg rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að skólagjöld í tónlistarnámi eru gríðarlega há hér á landi. Þau eru gríðarlega há og gríðarlega þungbær fyrir viðkomandi nemendur og fjölskyldur þeirra oft á tíðum. Það er auðvitað alveg ljóst. En mér fannst fyrst og fremst ástæða til að undirstrika það, sem mér fannst koma fram í máli hv. þm., að í raun og veru er hér um að ræða hálflög af því að það vantar í þau peningana. Hins vegar er þetta betra en ekki og þess vegna styð ég málið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. menntmn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli og samstöðu um málið sem ég lít svo á að sé fyrir hendi. Ég verð aðeins að segja það að mér fannst í sjálfu sér óþarfi hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að vera að agnúast út í þetta frv., sérstaklega með hliðsjón af því að hann styður það. Mér finnst vera spurning um það ef menn vilja meta þessa umræðu þannig að verið sé að stofna til illinda um málið þá er kannski spurning hver það er sem ræður þeirri för. Mér finnst óþarfi að vera að beina málinu í þann farveg af því að það er góð samstaða um þetta mál. Hv. þm. Svavar Gestsson nefndi að þetta væru einhver hálflög. Ég hef aldrei vitað fyrr hvað hálflög frá Alþingi eru og ef þetta eru einhver hálflög þá sýnist mér bara allt gott um þau. Þau ná alveg sínum tilgangi. Ef þetta frv. verður að lögum þá nær það alveg sínum tilgangi, þ.e. að koma listmenntun í landinu á háskólastig. Ýmsir forverar mínar hafa reynt þetta en það hefur engum tekist að stíga neitt skref í þá átt. Það hafa að vísu verið gerðar margar skýrslur og það hafa verið samin frumvörp en þau hafa ekki náð fram að ganga. Þau hafa aldrei fengið neinar undirtektir fyrr en einmitt þetta frv. og það er vegna þess að það er vel undirbúið, það var kynnt öllum þeim sem við löggjöfina eiga að búa og þeir studdu það allir sem einn. Það er munurinn á því sem áður hefur verið í sambandi við undirbúning að löggjöf um listmenntun á háskólastigi. Um skólagjöldin skal ég ekkert segja. Það þekkja allir sem hafa stundað listmenntun á háskólastigi að það eru hærri skólagjöld þar en í öðrum skólum. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hver þau kunna að verða. Það koma fram í greinargerð með frv. upplýsingar um það hver þau gætu orðið en um það liggur að sjálfsögðu engin ákvörðun fyrir. Ég læt í ljós þá von, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar, að Reykjavíkurborg styðji áfram listnám eins og Reykjavíkurborg hefur gert. Það er ekkert óeðlilegt við það þótt ekki hafi verið gengið frá samningi við Reykjavíkurborg eða aðra um þetta mál vegna þess að það er verið að leita þeirra heimilda einmitt í þessari löggjöf að geta gert slíka samninga. Í þessu tilviki verða menn náttúrlega að fara að þessu alveg í réttri röð og það er ekki hægt að byrja á einhverjum samningum á grundvelli einhverra hugleiðinga eða frumvarps sem ekki er orðið að lögum. Það verða næstu skrefin af því að hv. þm. spurði hvernig ég hugsaði mér framhaldið á þessu. Það verður að sjálfsögðu að heimildirnar í frv. þegar það er orðið að lögum verða nýttar til þess að hefja undirbúning að listnámi á háskólastigi og samningi við lögaðila um rekstur slíks skóla. Af sjálfu leiðir að það verða næstu skrefin. Ég vonast til að út úr þessum samningum komi samstarf við Reykjavíkurborg um áframhaldandi stuðning borgarinnar við listnám. Reykjavíkurborg hefur alla tíð stutt það mjög dyggilega og það er engin ástæða til að ætla finnst mér fyrir fram að borgin hafni því. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því að sveitarfélög hafa ekki stutt með beinum framlögum en með ýmsum óbeinum hætti þó hafa þau stutt nám á háskólastigi, en það er ekkert í lögum sem segir að sveitarfélög eigi að gera það. Um þetta þarf því að semja og það verður að sjálfsögðu kannað með formlegum viðræðum eftir að þessar heimildir eru fengnar með lagasetningunni hvort slíkur stuðningur fæst áfram þrátt fyrir þessa skipulagsbreytingu sem þarna verður og er mjög svo nauðsynleg. Um nauðsyn þess að koma þessu námi á háskólastig ber öllum saman. Ég hef rakið það áður þegar ég talaði fyrir frv. hvaða vandamál hafa risið einmitt vegna óvissu um þetta skólastig sem hefur verið rekið sem framhaldsskólastig og valdið ýmsum vandræðum í sambandi við réttindamál kennara sem ég þarf ekki að endurtaka hér. Ég ítreka þakkir mínar til nefndarinnar fyrir góða afgreiðslu á þessu máli og er sannfærður um að þetta verður öllu listnámi í landinu til mikils framdráttar.

Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að það kom fram í máli hæstv. menntmrh. að hjá honum er ekki um að ræða sama vantraustið á Reykjavíkurborg og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. Hæstv. menntmrh. gerir ráð fyrir því að Reykjavíkurborg komi við sögu í þessu máli ekki síður en verið hefur enda engin ástæða til þess að væna borgina um það að hún vilji liggja á liði sínu í þessu efni. Ég bendi hins vegar á það, hæstv. forseti, að þegar núv. ríkisstjórn tók til starfa 1991, þá lá fyrir samningur um listnám á háskólastigi og það hafði einnig verið tekin um það ákvörðun að listnám á háskólastigi gæti farið fram á tilteknum stað í höfuðborginni. Niðurstaðan hefur orðið sú að þetta mál hefur verið saltað allt kjörtímabilið og nú eru 2--3 dagar eftir af þingstörfum á kjörtímabilinu og þá eru menn að afgreiða þetta frv. sem ég kalla hálffrumvarp eða hálflög af því að það eru engir peningar í því. Það er nú einu sinni veruleikinn. Ég vona, hæstv. forseti, að þetta verði ekki til þess að vekja upp vonir sem síðan breytast í vonbrigði. Ég vona þvert á móti að menn hafi þá döngun í sér til að fylgja þessu máli eftir þó að það sé útbúið með þeim hætti sem hér liggur fyrir og ég hef gagnrýnt, en ég hef sagt: Ég tel betra að stíga þetta skref heldur en gera ekkert í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki á nokkurn hátt fara að hefja einhverjar deilur en ég kannast ekki við það að það hafi legið fyrir samningur um listnám á háskólastigi þegar þessi ríkisstjórn tók við. Ég kannast við ítarlega skýrslu og úttekt á þessum málum sem lá fyrir en það lá enginn samningur fyrir. Ég kannast bara alls ekki við það. Og eitt af þeim mörgu gögnum sem nefndin sem ég skipaði og var undir forustu hv. alþm. Björns Bjarnasonar fékk í hendur var einmitt skýrslan sem ég vænti að hv. þm. sé að vísa til. Margt annað lá fyrir í ráðuneytinu frá fyrri árum um það sem kannað hafði verið í sambandi við það að koma listnámi á háskólastig en ekkert af því hafði náð fram að ganga. Ég ítreka það að menn hafa velt ýmsum leiðum upp á undangengnum árum, en engin þeirra hefur dugað og engin þeirra hefur náð fram að ganga hér í þinginu. Sumar þeirra hafa alls ekki verið sýndar í þinginu vegna þess að ég býst við að ráðherrar menntamála hafi séð það fyrir fram að þær tillögur mundu ekki ná fram að ganga. Það er, eins og ég sagði áðan, ekki fyrr en þessi hugmynd kemur upp og er sett fram í mjög skýru máli í tillögum nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég harma það að hæstv. ráðherra hefur ekki haft tök á því að kynna sér betur skjalasafn menntmrn. en þar liggja fyrir niðurstöður varðandi samkomulag á milli skólanna sem hafa veitt kennslu í listum á háskólastigi. Það hefur legið fyrir og samkomulag þeirra allra um það hvernig yrði hagað samvinnu þeirra við Háskóla Íslands. Það kemur mér satt að segja mjög á óvart ef hæstv. ráðherra þekkir ekki til þeirra gagna og ég harma það að svo sé. En það er auðvitað hugsanlegt fyrir hann að gramsa í skúffunum enn þá og athuga hvort hann finnur þessi skjöl. En ef hann finnur þau ekki þá get ég veitt honum lið í þessu efni.

Takk. Það er gott að vita af því að skjölin eru til.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 731 frá menntmn. og brtt. á þskj. 732. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið sem fellir saman í heildstæða löggjöf ákvæði um bann við ofbeldiskvikmyndum. Því er ætlað að leysa af hólmi lög nr. 33/1983, um bann við ofbeldiskvikmyndum, en einnig eru í því ákvæði sem byggja á ákvæðum þeim sem féllu brott við heildarendurskoðun laga um vernd barna og ungmenna árið 1992. Nefndin fékk á sinn fund frá menntamálaráðuneyti Árna Gunnarsson skrifstofustjóra og Þórunni J. Hafstein deildarstjóra, Auði Eydal, forstöðumann Kvikmyndaeftirlits ríkisins, og Douglas A. Brotchie, forstöðumann Reiknistofu Háskólans. Þá studdist nefndin einnig við gagnlegar umsagnir. Nefndin telur nauðsynlegt að lögfestar verði reglur um eftirlit með ofbeldiskvikmyndum og leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að felldur verði brott sá hluti 4. mgr. 1. gr. sem kveður á um að frumvarpið nái ekki til auglýsinga. Nefndin telur óeðlilegt að kveðið sé á um undanþágu varðandi framangreint efni enda þótt ekki sé gert ráð fyrir skoðun þess í frumvarpinu. Í því sambandi ber sérstaklega að nefna að varhugavert er að auglýsendur kvikmynda geti vísað til slíkrar undanþágu við sýningar á brotum úr ofbeldiskvikmyndum í kvikmyndahúsum, sjónvarpi eða á myndböndum. Þá má benda á að sérstaklega er kveðið á um efni auglýsinga í 22. gr. samkeppnislaga, nr. 8/1993, en þar segir m.a. í 3. og 4. mgr.: ,,Auglýsingar skulu miðast við að börn sjái þær og heyri og mega þær á engan hátt misbjóða þeim. Í auglýsingum verður að sýna sérstaka varkárni vegna trúgirni barna og unglinga og áhrifa á þau.`` Nefndin telur á hinn bóginn ekki raunhæft að gert sé ráð fyrir að lög um skoðun kvikmynda taki til frétta- og fræðsluefnis. Nefndin leggur þó þunga áherslu á að varað verði við sýningu ofbeldisefnis í hvers kyns sjónvarpsefni og bendir í því sambandi á 1. mgr. 22. gr. tilskipunar ráðs Evrópubandalagsins frá 3. október 1989 (89/552/EBE) sem er hluti EES-samningsins. Ákvæðið er svohljóðandi: ,,Aðildarríki skulu gera viðeigandi ráðstafanir til þess að tryggja að sjónvarpssendingar, sem lögsaga þeirra nær yfir, innihaldi ekki dagskrárefni sem gæti haft alvarleg skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan eða siðferðilegan þroska barna og ungmenna, einkum og sér í lagi dagskrá sem í felst klám eða tilefnislaust ofbeldi. Þetta ákvæði skal einnig ná til dagskrárefnis sem líklegt er til þess að skaða líkamlegan, andlegan eða siðferðilegan þroska barna og ungmenna, nema þegar tryggt er, með vali á útsendingartíma eða með einhverjum tæknilegum ráðstöfunum, að börn og ungmenni á því svæði er útsendingin nær til muni ekki að öðru jöfnu heyra eða sjá slíkar útsendingar.`` 2. Lagt er til að nafni ,,kvikmyndaskoðunarnefndar`` verði breytt í ,,Kvikmyndaskoðun``. Nefndin telur það nafn þjálla og samræmast betur þeim verkefnum sem kveðið er á um í frumvarpinu. Því er lagt til að orðalagi 2. gr. frumvarpsins verði breytt í samræmi við það. Nefndin styður það fyrirkomulag sem frumvarpið gerir ráð fyrir varðandi tilnefningar fulltrúa í Kvikmyndaskoðun og leggur áherslu á að þar eigi sæti jafnmargir karlar og konur eins og verið hefur hingað til hjá Kvikmyndaeftirliti ríkisins. 3. Breytingar, sem lagðar eru til á 3. gr., eru annars vegar í samræmi við breytt nafn stofnunarinnar en hins vegar er lagt til að kveðið verði á um að úrskurðir séu endanlegir hvað varðar efni kvikmynda. Er það gert til að árétta að um málsmeðferð að öðru leyti gildi ákvæði stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og að úrskurðir eru að því leyti kæranlegir til menntamálaráðuneytis í samræmi við reglur um kæru til æðra stjórnvalds. Í athugasemdum við 3. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að aldurstakmark verði miðað við afmælisdag viðkomandi. Nefndin telur að slík viðmiðun sé óheppileg og erfið í framkvæmd. Ekki er kveðið á um þetta atriði í 3. gr. en nefndin telur eðlilegt að ákvæðið verði framkvæmt með þeim hætti að miðað verði við fæðingarár viðkomandi. Fram kom í umfjöllun nefndarinnar að nauðsynlegt er að auka eftirlit með starfsemi myndbandaleiga. Nefndin gerir ekki tillögur um breytingar þess efnis þar sem vanda þarf til undirbúnings þess. Nefndin hvetur hins vegar til að þetta atriði verði skoðað sérstaklega með tilliti til þess hvort ástæða sé til að kveða á um slíkt í lögum eða reglugerð. Þá kom fram í máli forstöðumanns Kvikmyndaeftirlits ríkisins að ástæða væri til að auka eftirlit með því að farið sé eftir úrskurðum þess og vill nefndin leggja áherslu á skyldur lögregluyfirvalda í því efni, sbr. 9. gr. frumvarpsins. Frumvarpið gerir ráð fyrir að kveðið verði á um ýmis mikilvæg framkvæmdaatriði í reglugerð og leggur nefndin áherslu á að reglugerð á grundvelli laganna liggi sem fyrst fyrir. Í frv. því sem hér er til umfjöllunar er verið að fella saman í heildstæða löggjöf ákvæði um bann við ofbeldiskvikmyndum og ákvæði um skoðun kvikmynda til að meta sýningarhæfni þeirra fyrir börn en slík ákvæði voru áður í lögum um vernd barna og ungmenna. Frá því að þau lög féllu úr gildi í ársbyrjun 1993 hefur Kvikmyndaeftirlit ríkisins haft ónóg lagaákvæði til að starfa eftir. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka nefndarmönnum í menntmn. þá vinnu sem þeir lögðu á sig nú á síðustu dögum þingsins til þess að þetta mikilvæga mál mætti ná fram að ganga og ég vil taka það sérstaklega fram að það var afgreitt í fullri samstöðu frá nefndinni. Það sýnir að nefndarmenn töldu að hér væri um mjög mikilvægt mál að ræða sem brýnt væri að næði fram að ganga nú.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með það að hv. menntmn. skuli hafa komið þessu máli hingað til afgreiðslu. Það hefur einmitt mikið verið spurt um þessi mál á hinu háa Alþingi og ekki hvað síst síðan 1992 þegar samþykkt voru ný lög um vernd barna og ungmenna þar sem ákveðið ákvæði datt út úr kvikmyndaeftirlitslögunum þar sem hægt var að fylgja eftir banni við kvikmyndum. Hér hefur verið tekið á því einnig að banna auglýsingar sem hafi svipuð áhrif og talað er um í sambandi við kvikmyndir. Það er einnig mjög nauðsynlegt í því breytilega þjóðfélagi sem við lifum í að tekið sé líka á því sem viðkemur auglýsingunum. Það hefur komið hér fram, ég man ekki hvort ég ræddi það við 1. umr. um þetta mál, að ég tel einmitt að þær auglýsingar sem sýndar eru frá myndbandaleigum og kvikmyndum rétt fyrir kl. 8 á kvöldin hafi slæm áhrif á ungmenni. Það er alveg greinilegt að sá tími er fyrst og fremst notaður vegna þess að þá er mestur fjöldi þjóðarinnar, og þar með talin börn og unglingar, sestur fyrir framan sjónvarpið til þess að horfa á dagskrána fram undan. Síðan er aftur á móti talað um í nál. að nefndin hafi ekki treyst sér til þess að taka á þessu hvað varðar fréttaefni. Þetta gildir samt einnig um fréttaefni því að fréttaefnið er oft og tíðum það óhugnanlegt á að horfa að það verður að vernda börn og ungmenni fyrir því að horfa á þetta og ekki einungis börn og ungmenni heldur jafnvel margt viðkvæmt fólk sem ekki þolir að horfa á þetta. Það er spurning hvort það sé ekki næsta skref að fara að skoða það eitthvað hvernig fréttamenn vinna sínar fréttir og hvaða mat þeir leggja á það hvað sé verulegt fréttaefni því að það virðist vera það sem er ógnvænlegast og blóðugast, svo eitthvað sé nefnt. En nefndin hefur greinilega ekki treyst sér til að taka á því máli núna en vísar í ákvæði sem er hluti EES-samningsins en þar segir að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir. Það er náttúrlega spurning hvort því sé nokkuð fylgt eftir þótt ákvæði sé um það í einni grein og væri kannski vert að spyrja hv. formann menntmn. að því hvort hún viti til þess að einhvers staðar sé slíku ákvæði fylgt eftir, þ.e. að eitthvert eftirlit sé með sjónvarpssendingum á fréttaefni innan lögsögu Evrópubandalagsríkjanna og þeirra sem EES-samningurinn tekur til. Nú þekki ég það ekki en kannski hefur hv. formaður nefndarinnar skoðað þetta eitthvað í tengslum við afgreiðslu frv. Þá er einnig nefnt í umfjöllun nefndarinnar að það sé nauðsynlegt að auka eftirlit með starfsemi myndbandaleiga. Mér sýnist ekki hafa verið tekið á því í frv. eða umfjöllun nefndarinnar þannig að þó að ég fagni því að þetta frv. sé komið fram og það sé til bóta svo langt sem það nær þá tel ég enn sé mjög margt ógert í þessum efnum og þar á ég við fréttaefni og myndbandaleigur. Ég tel að það þurfi miklu meira eftirlit með því að það efni sem þar er flæði ekki yfir heimilin og æsku landsins. Ég held að það verði ekki gert nema með hertu eftirliti á þessum sviðum þannig að ég vænti þess að þó að þetta frv. verði samþykkt þá verði ekki þar með hætt umfjöllun um þessi mál heldur sé haldið áfram að skoða þetta og verulega haldið á lofti því sem þó kemur fram í þessu frv. að það þurfi að takmarka eitthvað myndefni sem flæðir yfir íbúa hvarvetna í heiminum og raunar ekki bara á Íslandi. Þetta er það sem held ég allar þjóðir heims þurfa að vakna til vitundar um og taka á á næstu árum.

Hæstv. forseti. Varðandi það sem hv. síðasti ræðumaður sagði um fréttaefni þá vil ég láta þess getið að um það mál var sérstaklega rætt í nefndinni og töluvert mikið og einnig hvort ákvæði laganna ætti að ná til fréttaefnis og fræðsluefnis. Það var niðurstaða þeirra umræðna í nefndinni að svo skyldi ekki vera. Ástæðan er m.a. sú að það var mat okkar að það væri mjög óskynsamlegt að setja slík ákvæði í lög þótt margir fréttnæmir atburðir væru mjög óhugnanlegir og sýndu mikið ofbeldi. Við töldum að ekki væri hægt að komast hjá því í samtímanum að sýna slíkt efni í sjónvarpi og jafnvel sjónvarpsfréttum eða í fræðsluþáttum og sáum ekki ástæðu til að hafa ákvæði í frv. sem gæfu mönnum tilefni til að ætla að slíkt efni ætti að banna vegna þess hve óhugnanlegt það væri eða ofbeldismikið. Og ég tók sjálfur sem dæmi í umræðunum í nefndinni sjónvarpsþátt sem sýndur var í ríkissjónvarpinu á mánudagskvöldið og fjallaði um atburði í Sovétríkjunum fyrrverandi þ.e. sérstaklega átökin á milli Azera og Armena. Margt í þeim þætti var þess eðlis að jaðraði við að misbjóða fólki vegna ofbeldis. En eigum við ekki að hafa tækifæri til þess að sjá það hvað er að gerast í veröldinni og á að vera í skjóli laga eins og þessara unnt að koma í veg fyrir að við fylgjumst með því sem er að gerast og einnig í fréttatímum? Við verðum að hafa tækifæri til þess, en við leggjum áherslu á það í nefndinni og í áliti okkar að þegar um slíka atburði er að ræða sem eru sýndir almenningi, t.d. í fréttatímum, þá sé mjög brýnt fyrir áhorfendum hvað er í vændum þannig að þeir geti þá forðað sér eða litið undan ef svo ber undir.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé líka spurning um fréttamatið og fréttamatið er yfirleitt alltaf heldur neikvætt þannig að það er alltaf verið að sýna það sem er verst og ógeðslegast í hverju tilviki. Nú hefur það stundum gerst að það er varað við því þegar verið er að sýna fréttamyndir í sjónvarpi að myndirnar sem á eftir koma séu ekki ætlaðar börnum eða viðkvæmu fólki. Þó ég sé ekki að leggjast gegn því að menn séu upplýstir um það sem er að gerast í heiminum og þar með talið ofbeldi sem á sér stað, þá er stundum hægt að gera það án þess að sýna allar þær myndir sem frá því koma. Ég held að þetta sé líka spurning um það að fólk sjálft sé meðvitað um þetta, að almenningsálitið leggist gegn þessu og fréttamenn finni það. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að það komi fram í umræðum um þetta frv. á Alþingi að fólk er almennt ekki sammála því að allar þær fréttamyndir sem okkur er boðið upp á þurfi að vera til þess að upplýsa okkur um það sem verið er að segja frá. Það er oft hægt að gera það án þess.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir framlagningu þessa frv. og afgreiðslu á því. Fyrr á þessu þingi bar ég fram fyrispurn um hvað liði frv. um þetta efni þar sem ljóst var að við setningu laga um vernd barna og unglinga hafði hlutverk Kvikmyndaeftirlits ríkisins í raun og veru fallið úr lögunum þannig að það hafði starfað án lagastoðar. Þess vegna var bent á að nauðsynlegt væri að setja sérstök lög um hlutverk þess. Þetta hefur verið gert og vil ég þakka bæði hæstv. ráðherra og hv. nefnd fyrir það. Það er ekki vandalaust að setja lög sem þessi því að allar hömlur á efni eru auðvitað ákveðin ritskoðun sem er orð sem við öll erum mjög hrædd við. Ég held þó að enginn efist um að það geti verið alvarlegt fyrir börn og óharðnaða unglinga að horfa á mikið af ofbeldiskenndu efni hvort sem það heitir ofbeldi eða klám, eða er það nú ekki eitt og það sama þegar öllu er á botninn hvolft? Það er þess vegna ekki auðvelt að gera slík lög þannig úr garði að óumdeilanlegt sé að þau séu nauðsynleg. Hér hefur verið minnst á annars vegar fréttir og hins vegar annað efni. Ég held að þarna sé mikill munur á vegna þess að fréttir eru þannig fram settar að yfirleitt er fréttamyndin skýring á því sem hefur verið að gerast. Hvort sem það er í eftirlætisríki hv. 3. þm. Reykv., Rússlandi, eða öðrum ríkjum, nógu er af að taka í okkar vonda heimi, þá held ég að viðbrögð þess sem á horfir séu hryllingur og eiga að vera það, en því fylgir skýring, bæði fréttamanna og þeirra fullorðnu sem horfa á fréttina með börnunum. Það sem er miklu óhuggulegra er hryllingsiðnaðurinn sem er beinlínis gerður til þess að skemmta fólki og sem afþreying. Auðvitað vitum við það að eins og okkar samfélag er sett saman þá er hópur af börnum einn heima langan tíma úr deginum og hefur greiðan aðgang að slíku efni og börnin hafa engan sér við hlið til þess að greiða úr eða fá skýringu á nokkurn hátt. Ég er ekki í nokkrum vafa um að sú ofbeldisalda sem hefur verið að ríða yfir okkur meðal barna og unglinga á rætur í þessum iðnaði, svo skemmtilegur sem hann nú er. Hvernig svo á að koma í veg fyrir það er verra að dæma. Það er auðvitað hægt að skylda kvikmyndahúsin til þess að láta skoða sínar myndir og stjórna því að börn og unglingar fari ekki til að horfa á slíkar myndir. Miklu verra er auðvitað að eiga við myndbandaleigurnar og síðan alla aðra möguleika sem upp hafa komið sem eru alls kyns kapalkerfi innan fjölbýlishúsa. Nú er ég ekki svo vel að mér að ég viti hvar það fólk kaupir sínar myndir en grun hef ég um að það geti gert það hvar sem er, bæði á myndbandaleigum, sem ættu að vera undir einhverju eftirliti, en líka erlendis þar sem eftirlit er miklu minna. Þess vegna hafa komið öðru hverju fréttir af því að börn hafi verið að horfa á einhverja andstyggð sem enginn kannski kærði sig um að hafa í kapalkerfi. Ég held þess vegna að hér sé enn verk að vinna. Það verður að koma í veg fyrir að þetta efni sé á boðstólum. Ég held að við þurfum ekkert á því að halda og það sé engum til góðs, hvorki fullorðnum né börnum og allra síst börnunum. Það nær ekki nokkurri átt að börn vaxi upp með þeirri fyrirmynd að það sé hægt að afgreiða alla hluti með kjaftshöggum og byssukjöftum og auðvitað fá börnin fullkomna ranghugmynd um hvernig ber að greiða úr vandamálum og bregðast við þeim. Þó að ég sé þakklát fyrir að þetta frv. nær afgreiðslu á þessu þingi, sem ég mun að sjálfsögðu styðja, þá vildi ég biðja hæstv. menntmrh. eða hvern þann sem þar við tekur að sjá svo til að hér verði unnið betur að þeim öðrum möguleikum sem menn hafa. Hvort það er svo yfirleitt hægt skal ég ekki segja. Nú hafa margir skerma sem ná um hálfa heimsbyggð og þar veður allt uppi í þessum sora sem menn virðast nenna að leggja sig niður við að framleiða. Hvort hægt er að hindra það á nokkurn hátt, það má vel vera að svo sé ekki  En meira skal ég ekki segja um þetta. Ég fagna því að þetta frv. er fram komið og líklegt til að ná afgreiðslu en ég mælist til að betur verði að unnið svo við getum varið litlu börnin okkar fyrir sora af þessu tagi. Hann er engum til góðs.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, nr. 55/1992, fyrir hönd hv. heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið sem felur einkum í sér þá breytingu að framvegis verði skylt að viðlagatryggja skíðalyftur. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir að felld verði brott heimild Viðlagatryggingar Íslands til að taka að sér vátryggingu annarra eigna en þeirra sem skylt er að vátryggja og er það gert til samræmingar reglum EES-samningsins. Loks er lagt til að lögfest verði heimild, sem var í eldri lögum um viðlagatryggingar, varðandi styrkveitingar til björgunarsveita. Ég vil sérstaklega í því sambandi benda á að hv. nefnd gerir tillögu að breytingu á orðalagi 4. gr. þessu viðvíkjandi þannig að heimild Viðlagatryggingar til styrkveitinga beinist að þeim landssamtökum sem hafa samstarfssamning við Almannavarnir ríkisins um skipun hjálparliðs. Nefndin telur eðlilegt að heimildin taki til landssamtaka björgunarsveita en ekki einstakra sveita um land allt. Þau landssamtök, sem hér um ræðir, eru Landsbjörg, Slysavarnafélag Íslands og Rauði kross Íslands. Innan þeirra vébanda eru allar starfandi björgunarsveitir hér á landi. Þá er gert ráð fyrir að styrkirnir renni til fræðslu- og þjálfunarmála í stað hinnar opnu heimildar sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég vil taka sérstaklega fram að um það orðalag sem hér er gerð tillaga um var haft mjög náið samráð við slysavarna- og björgunarsveitir í landinu. Nefndin vill taka fram að Björgunarhundasveit Íslands er aðili að Landsbjörg og aukin áhersla verður í framtíðinni lögð á þátt leitarhunda á námskeiðum í snjóflóðaleit, en slík námskeið hafa um árabil verið haldin á vegum björgunarsveita. Hv. nefnd telur afar mikilvægt að hér verði áréttað að staða eigenda leitarhunda verði tryggari eftir að ákvæði þessara laga hafa tekið gildi. Að lokum, hæstv. forseti, er í þriðja lagi lagt til að gerðar verði breytingar á 5. gr., ákvæði til bráðabirgða, sem hljóði þannig, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1995 skal stjórn Viðlagatryggingar Íslands greiða Ísafjarðarkaupstað 90 millj. kr. í bætur vegna tjóns sem varð á skíðalyftum á Ísafirði í snjóflóðum 1994.`` Hv. heilbr. - og trn. telur ekki rétt að lögfest sé afturvirkt ákvæði sem byggir á því að munir séu tryggðir eftir á eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Því er lagt til að kveðið verði á um tiltekna eingreiðslu úr sjóðum Viðlagatryggingar Íslands í því afmarkaða tilviki sem hér um ræðir. Hæstv. forseti. Undir nál. hv. heilbr.- og trn. skrifa Gunnlaugur Stefánsson, Tómas Ingi Olrich, Ingibjörg Pálmadóttir, með fyrirvara, Guðmundur Hallvarðsson, Margrét Frímannsdóttir, með fyrirvara, Sólveig Pétursdóttir, Finnur Ingólfsson, með fyrirvara, Sigríður A. Þórðardóttir og Guðrún J. Halldórsdóttir, með fyrirvara. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Að því er varðar 19., 20. og 21. dagskrármálið hefur verið óskað eftir því að hv. frsm. samgn. fái að mæla fyrir þeim öllum í einu þar sem þau eru öll nátengd, en það er heimilt skv. 63. gr. þingskapa. Ef enginn þingmaður andmælir því ætlar forseti að verða við því og verður þá mælt fyrir eftirfarandi málum.

Hæstv. forseti. Samgn. hefur haft til athugunar frv. til laga um leigubifreiðar ásamt fylgifrv. þess, frv. til laga um breytingar á lögum um vöruflutninga á landi og frv. til laga um breytingu á lögum um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum, nr. 53/1987, með síðari breytingum. Þessi frumvörp eru mjög tengd og tiltekin ákvæði eru hin sömu í frumvörpunum öllum þannig að ég er þakklátur hæstv. forseta fyrir það að heimild er veitt til þess að mæla fyrir þeim öllum í senn. Samgn. hefur fjallað nokkuð ítarlega um þessi mál. Frv. til laga um leigubifreiðar var einnig flutt á síðasta Alþingi af hæstv. samgrh. fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar, en enn fremur flutti frv. hv. 3. þm. Reykv. Nefndin hefur fengið á sinn fund til þess að fjalla um þetta mál Helga Jóhannesson, lögfræðing í samgönguráðuneyti, Sigfús Bjarnason formann og Unni Sverrisdóttur, framkvæmdastjóra Frama, Helga Stefánsson formann og Guðmund Kr. Jónsson, framkvæmdastjóra Landssambands vörubifreiðastjóra, Pétur Maack Pétursson stjórnarformann og Ingólf Finnbjörnsson, framkvæmdastjóra Trausta, félags sendibifreiðastjóra, Kjartan Haraldsson varaformann og Rúnar Jónsson, stjórnarmann í Framabraut, félagi launþega í leiguakstri, Sigurð Sigurjónsson, formann Átaks, Guðjón Andrésson leigubifreiðastjóra og Sigurgeir Aðalgeirsson formann og Guðmund Arnaldsson framkvæmdastjóra Landvara. Öllum þessum aðilum sem komu á fund nefndarinnar færi ég þakkir fyrir ýmsar ábendingar og annað það sem þeir áttu hlut að varðandi afgreiðslu þessa máls. Samgn. lítur svo á að þessi frumvörp fjalli um mjög mikilvæg málefni sem er leigubifreiðaakstur, vöruflutningar og skipulag fólksflutninga. Hér er fjallað um lagaramma utan um ákaflega þýðingarmikla þjónustu sem borgurunum er veitt. Við í samgn. lítum svo á að mikilvægt sé að vanda slíka lagaramma, ekki síst í ljósi reynslu undangenginna ára þar sem tiltekin atriði hafa verið kærð fyrir Evrópudómstóli en einnig leitast við að gæta þess að þessum málum sé skipað á þann veg að hvort tveggja í senn gerist að ekki sé verið að mismuna þeim aðilum sem þessa atvinnu stunda um of og ekki síður hitt að lagaramminn feli það í sér að það megi vænta þess að þeir sem þessa starfsemi stunda hafi burði til þess að gæta fyllsta öryggis í því starfi sem þeir taka að sér. En borgararnir eiga mikið í húfi við það að þess atriðis sé gætt. Ég vil gjarnan segja frá því að nefndin leit svo á að það væri þýðingarmikið að reyna að vinna þetta mál með þeim hætti að það mætti takast um það sem breiðust samstaða og nefndin vann sitt verk í ljósi þessara sjónarmiða. Ég vil þakka nefndinni og öðrum sem að þessu máli hafa komið þann mikla hlut sem allir aðilar hafa átt í því að þessi samstaða hefur í meginatriðum tekist. Nefndinni tókst að ná samkomulagi sem ég tel að sé breið samstaða um á meðal hagsmunaaðila og sú samstaða byggist á þeim brtt. sem nefndin hefur flutt á þskj. 735, 736 og 737. Ég tel þá rétt að ég fari yfir þær brtt. sem nefndin leggur til að gerðar verði á þessum frumvörpum. Þá er það fyrst frv. til laga um leigubifreiðar. Þar er í fyrsta lagi lagt til að við 5. tölul. 3. gr. frv. bætist málsgrein sem nánar verður skýrð þegar vikið verður að brtt. við 7. gr. Gert er ráð fyrir í tillögum nefndarinnar að breytingar verði gerðar á 6. gr. frv. Þar er í fyrsta lagi um það að ræða að við umsóknir um atvinnuleyfi til leiguaksturs verði veittur nokkur forgangur þeim aðilum sem stundað hafa leiguakstur í a.m.k. eitt ár, þ.e. að reynsla í því starfi sem menn þurfa að sækja um leyfi til þess að stunda verði metin nokkurs þannig að að öðru jöfnu gangi þeir fyrir. Í 6. gr. frv. er sagt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þó er heimilt að halda námskeið fyrir umsækjendur um atvinnuleyfi`` o.s.frv. Nefndin kýs að gera tillögu um breytingar á þessu orðalagi þannig að það verði heldur ákveðnara og leggur til að þar verði sagt: ,,Að jafnaði skal halda námskeið fyrir umsækjendur um atvinnuleyfi og má gera prófárangur að skilyrði fyrir því að leyfi verði veitt.`` Nefndin ákvað að hafa þetta ákvæði ekki alveg fortakslaust. Þetta orðalag bendir þó til þess að hverju sinni sem sótt er um atvinnuleyfi, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem aðalþéttbýli landsins er og flestir leigubifreiðastjórar, verði ævinlega um slík námskeið að ræða. Námskrá hefur verið sett upp um slík námskeið. Þau taka hálfan mánuð og þar er hægt að koma við mikilli fræðslu og upplýsingum á þeim kröfum sem gerðar eru til þeirra sem stunda þjónustu af þessu tagi og er það allt vel. Á hinn bóginn þar sem leiguakstur er stundaður á fámennari stöðum og leigbílstjórar kannski innan við einn tug, umsækjendur kannski einn eða tveir, þá felur þetta orðalag í sér að það er hægt að gera undantekningu eða frávik frá því að námskeið sé haldið eða að þessum umsækjendum sé gert að sækja slíkt námskeið hingað suður til Reykjavíkur. Nefndin gerir brtt. við 7. gr. frv. Í 7. gr., eins og frv. er orðað, segir, með leyfi hæstv. forseta, í 3. mgr.: ,,Samgönguráðherra er heimilt að fela umsjónarnefnd fólksbifreiða eða félögum bifreiðastjóra að setja reglur um þessar undanþágur`` --- það eru undanþágur sem skýrðar eru í 2. gr. sömu greinar --- ,,og annast framkvæmd þeirra.`` Ýmsar athugasemdir komu fram við þessa orðaskipan eða þessi ákvæði 7. gr. og ákvað nefndin að gera brtt. sem fela í sér tvennt: Í fyrsta lagi að samgrh. setji reglur um undanþágur samkvæmt 2. mgr. að fengnum tillögum umsjónarnefndar og félags eða félaga bifreiðastjóra á hlutaðeigandi svæði. Með þessu er æðsta stjórnvaldi, þ.e. ráðherra, falið að setja reglur um undanþágur að fengnum tillögum frá þeim aðilum sem um málið fjalla og reglunum eiga að hlíta. Það kynni að vera óeðlilegt og nefndin leit svo á að það væri óeðlilegt að heimilt væri að fela einstökum félögum að setja slíkar reglur og miklu sterkara að það sé gert af æðsta stjórnvaldi. Á hinn bóginn leggur nefndin til að ráðherra verði heimilt að fela félagi bifreiðastjóra, þar sem meiri hluti bifreiðastjóra á svæðinu eru félagar, að annast framkvæmd á þessum málum, þ.e. á veitingu undanþágna samkvæmt reglunum í samráði við umsjónarnefnd fólksbifreiða. Síðan segir í brtt. nefndarinnar: ,,Bifreiðastjóri getur áfrýjað ákvörðunum félagsins til umsjónarnefndar enda skal fyllsta jafnræðis gætt. Ákvarðanir umsjónarnefndar um kæru eru endanlegar innan stjórnsýslunnar`` o.s.frv., eins og þar segir, sem er óbreytt ákvæði í síðasta málslið þessarar greinar. Áfrýjunarréttur þeirra sem telja sinn hlut fyrir borð borinn við veitingu slíkra leyfa er þýðingarmikill og það er jafnframt þýðingarmikið að sú áfrýjun hljóti endanlega niðurstöðu af hálfu stjórnsýslunnar hjá þeim sem áfrýjað er til, en að sjálfsögðu getur sá sem ekki vill una þeirri niðurstöðu leitað til dómstóla til þess að reka réttar síns ef hann telur að þess sé þörf. Þá er í 7. gr. tekinn upp nýr málsl. sem bætist við greinina. Í þessari grein er tekin upp sú aðalregla um aldurstakmörk þeirra sem stunda leiguakstur að leyfi falli niður við 70 ára aldur leyfishafa. Þessi regla er tekin upp ekki einvörðungu varðandi leigubifreiðastjóra heldur einnig varðandi þá er stunda akstur vöruflutninga á landi og fólksflutninga, t.d. á svokölluðum hópferðabifreiðum. Nefndin er sammála því að hér sé um aðalreglu að ræða. Á hinn bóginn leggur nefndin til að um undanþágur geti orðið að ræða og leggur til að komi nýr málsliður sem bætist við svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þó er heimilt að framlengja atvinnuleyfi til eins árs í senn allt til 75 ára aldurs leyfishafa ef hann telst hæfur til að stunda leiguakstur á grundvelli hæfniprófs og læknisskoðunar eftir því sem nánar er kveðið á um í reglugerð.`` Það er auðvitað alkunnugt að þessi mál hafa verið nokkuð í umræðu á undanförnum árum og sýnast mörgum viðkvæm. Svo er auðvitað um þessa starfsemi, sem ýmsa aðra, að hæfni manna endist misjafnlega lengi fram eftir aldri og e.t.v. gæti verið átæða til þess að ákvæði um hæfnipróf tækju gildi fyrr en við lok 71 árs aldurs. Það er þó ekki gerð tillaga um það hér, en kunnugt er að það er ákaflega mismunandi hvenær einstakir ökumenn eru hæfir og hvenær ekki hæfir til þess að valda sínu starfi. Það er skoðun nefndarinnar og það er túlkun nefndarinnar, sem rétt er að árétta hér, að þeir bifreiðastjórar sem misst hafa atvinnuleyfi vegna aldurs frá því að aðlögunartími samkvæmt lögunum frá 1989 um leigubifreiðar rann út eigi sama rétt á að gangast undir hæfnipróf og læknisskoðun eins og aðrir sem verða 71 árs eftir að þessi lög taka gildi. Það er jafnframt álit og skoðun nefndarinnar og það var álit þeirra aðila sem nefndin kvaddi til fundar við sig, að það hæfnipróf sem hér er um rætt verði raunverulegt hæfnipróf og hér verði um raunverulega læknisskoðun að ræða en ekki leyfisveitingar meira og minna sem gefnar eru út eftir að gengið hefur verið undir slík próf til málamynda. Þetta þykir mér rétt að taka fram vegna þess að með þessari tillögu er ekki verið að gefa þessum málum lausan tauminn heldur að gefa hér færi á því að þeir sem raunverulega hafa til þess burði og hæfni geti átt kost á því að stunda þessa atvinnu lengur en til loka 71 árs aldurs. Það er rétt að taka það fram að þessi ákvæði gilda um alla þá sem stunda leiguakstur, hvort sem það er á hinum svokölluðu leigubifreiðum og einnig þeim sem stunda vöruflutninga eða fólksflutninga á stærri bifreiðum. Þá er brtt. nefndarinnar við 8. gr. sem er um tilnefningu í umsagnarnefnd fólksbifreiða, að í stað þess að bifreiðastöð eða bifreiðatöðvar tilnefni einn mann þá leggur nefndin til að það verði félag eða félög leigubifreiðastjóra sem tilnefni þennan fulltrúa sameiginlega í umsjónarnefnd. Telur nefndin að það sé eðlilegra að það séu þeir sem stunda starfið heldur en þeir sem kunna að vera forstjórar fyrir slíkum stöðvum. Nefndin gerir brtt. við 12. gr. frv., sem flutt er til þess að taka af tvímæli þannig að það verði engin breyting á takmörkunum á fjölda bifreiða á hverju svæði fyrir sig fyrr en slíkt hefur verið ákveðið af þar til bærum aðilum á grundvelli þessara nýju laga, ef þau ná afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Þetta er m.a. gert að ábendingu frá Landssambandi vörubifreiðastjóra og sýnist vera fullkomlega réttmætt að á þessu sé enginn vafi. Þá eru hér að síðustu lagt til að gerðar verði breytingar á ákvæði til bráðabirgða, en þar segir að í fyrsta lagi er lögð til sú breyting að þrátt fyrir ákvæði 5. tölul. 3. gr., þ.e. um lok leyfis hjá þeim sem verður 71 árs skulu þeir sem stunda akstur leigubifreiða við gildistöku laga þessara og hafa verið undanþegnir reglum um hámarksaldur halda réttindum sínum óskertum til 1. jan. 1996. Þetta á við t.d. um alla þá sem eru vörubílstjórar, sem kallað er í daglegu tali, þeir sem annast vöruflutninga, þeir sem annast fólksflutninga á bifreiðum, sem ákvæði um hámarksaldur hafa ekki náð til fram að þessu. Þessi aðlögunartími er auðvitað mjög stuttur eða einungis fáir mánuðir að því tilskildu að lögin fái afgreiðslu. Þetta er 1. jan. 1996. En hann er hafður svo stuttur sem raun ber vitni í ljósi þeirra undanþáguákvæða sem nefndin gerir tillögur um, að þessum aðilum gefist færi á að ganga undir hæfnipróf og læknisskoðun og hljóta framlengingu leyfisins á þeim grundvelli. Væri ekki slík undanþága veitt í lögunum þá tel ég og nefndin telur að þá væri eðlilegt að þessi aðlögunartími væri rýmri eða a.m.k. einu ári lengri, til 1. jan. 1997. En nefndin telur að ekkert sé við því að segja úr því að undanþáguákvæðin sem skýrð hafa verið verði til staðar í lögunum, að þá megi menn sætta sig við það að þessi aðlögunartími sé skammur eins og hér er gerð tillaga um. Loks er þess að geta að í b-lið brtt. við ákvæði til bráðabirgða er kveðið á um það að þeir sem fá undanþágu á grundvelli 2. málsl. 5. gr. geti haldið áfram að aka bifreið standist þeir það hæfnipróf allt til 75 ára aldurs. Ég hef þá farið yfir þær brtt. sem lúta að frv. til laga um leigubifreiðar. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum um frv. til laga um breytingu á lögum um vöruflutninga á landi eða frv. til laga um breytingu á lögum um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum vegna þess að þær breytingar sem nefndin leggur til að gerðar verði á þessum frumvörpum er einungis til samræmis við það sem skýrt hefur verið frá og skýrt hefur verið hér við frv. um leigubifreiðar. Ég vil þó geta þess að það komu ábendingar um að skilgreining á því hvað væri flutningabifreið, vörubifreið, væri tæpast nógu glögg í frv. og athugasemdum með frv., en nefndin lítur svo á og leggur til að sú túlkun sé viðhöfð að flutningabifreið teljist svo þrátt fyrir það að hún sé búin krana til lestunar eða losunar á bifreið.  Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að lengja þetta mál. Ég tel að það hafi verið skýrt. Ég fagna því að það skyldi takast sú samstaða um málið í nefndinni sem raun varð á og vænti þess að það megi takast að afgreiða málið á þeim stutta tíma sem eftir lifir þessa hv. Alþingis. Undir nál. skrifa allir hv. nefndarmenn. Varaformaður nefndarinnar, Petrína Baldursdóttir, skrifar þó undir nál. með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að það komi hér fram að gert var samkomulag á fundi þingflokksformanna seint í gærkvöldi um það að þessi fundur yrði haldinn í dag frá kl. 1 til 2.30. Jafnframt var rætt um að það væru samkomulagsmál sem þar væri verið að ræða sem ekki tækju langan tíma. Fundurinn átti fyrst og fremst að vera til þess að gefa þingmönnum kost á að mæla fyrir málum sem eru hér á dagskrá, en mjög aftarlega, og enn er ekki lokið þeim málum sem eru stjórnarfrumvörp. Ég vil þess vegna beina þeim tilmælum til hæstv. forseta að það verði gert hlé á þessum málum sem núna var verið að mæla fyrir, þ.e. umræðum um þau verði frestað, og fundi verði slitið eða frestað til kvölds þar sem haldið verður áfram. Annaðhvort að hætt verði nú og þingmannamál komist þá að, a.m.k. verði ekki frekari umræða um þau stjórnarfrumvörp sem hér er verið að ræða.

Það er rétt sem hv. þm. greinir frá, að það var gert ráð fyrir að hér yrðu ekki fundir mikið lengur en til kl. 2.30. Nú er klukkan alveg að verða 3 þannig að það er rétt að við höfum farið nokkuð fram yfir tímann. Hér eru á mælendaskrá þrír hv. þingmenn í því máli sem er á dagskrá og enn er eftir að mæla fyrir nokkrum málum áður en komið er að þingmannamálum eins og gert hafði verið ráð fyrir. Forseti hafði gert ráð fyrir því, ef þingmenn hefðu óskað eftir því að fá að mæla fyrir sínum málum hér á eftir, að vera örlítið lengur en til kl. 3, en sér að það er nokkuð rétt í því sem hv. þm. segir um það að fara ekki mikið lengra í dagskránni. Forseti vill þó óska eftir því við hv. þm. að hægt sé að freista þess að ljúka umræðum um það mál sem á dagskrá er núna til þess að hægt sé að ganga frá því máli. Síðan yrðu tekin fyrir þau þingmannamál sem gert hafði verið ráð fyrir, þegar því er lokið.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að vekja athygli á því að landbn. á hér tvö mál til afgreiðslu og það vill svo til að þau eru bæði þingmannamál og að öðru þeirra er m.a. fulltrúi Kvennalistans, sem talaði hér áðan, 1. flm. Þannig að þetta eru ekki stjórnarfrumvörp heldur þingmannamál.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það hjá hv. 6. þm. Vestf. að í gær á fundi forseta og formanna þingflokka var talað um að þessi dagur yrði dálítið óvenjulegur vegna þess að það er sú hefð brotin hér að vera með þingfund þann dag sem eldhúsdagsumræður eiga að fara fram að kvöldi. Tilgangur þessa fundar í dag átti að vera sá að leyfa þingmönnum að mæla fyrir málum sem bíða þó nokkuð mörg eftir 1. umr. svo hægt sé að vísa þeim til nefndar áður en þing fer heim. Nú hef ég ekki nákvæmlega fylgst með því hvað hér hefur gerst síðustu klukkustundirnar, en mér sýnist að menn séu kannski fyrst og fremst að mæla fyrir nál. úr nefndum þannig að þingmenn hafa ekki komist að með sín mál hér við umræðuna. Nú er liðið nokkuð á dag, umræða í kvöld, þannig að ég efast um hvort skynsamlegt sé að halda þessu mikið lengur áfram, enda höfum við framsóknarmenn óskað eftir og boðað hjá okkur þingflokksfund kl. 3 til að taka þar ákvarðanir um mál sem snerta þingið og framhald þingstarfa.

Virðulegi forseti. Ég hefði talið rétt að hætta nú þeim umræðum sem hér hafa verið og fresta þessum þremur málum til næsta dags. Annaðhvort að fresta fundi til kvölds þar sem á að fara fram útvarpsumræða eða þá að gefa þeim þingmönnum sem hér höfðu reiknað með því að mæla fyrir sínum málum sérstaklega kost á því að gera það ef þeir sjá sér færi á því. En ég tel ekki rétt að halda hér áfram umræðum þar sem aðrir þingmenn sem ekki eru hér vilja taka þátt í þeim. Það var rætt um það að þeir þingmenn sem mundu mæla fyrir sínum málum fengju að gera það, en síðan yrði þá umræðum um þau mál frestað, þannig að umræður færu ekki fram í dag heldur aðeins að menn gætu þá mælt fyrir sínum málum. Ég tel að það sé rétt að gera það í samráði við þá þingmenn sem þar eiga hlut að máli, en að öðru leyti mælist ég til þess að fundi væri nú frestað.

Forseti telur rétt að fresta umræðum um 19. dagskrármálið. Forseti hefur fengið þær upplýsingar að það er bæði boðaður þingflokksfundur hjá þingflokki Framsfl. og Alþfl. Þá verður frestað umræðum um 19., 20. og 21. dagskrármálið. En eins og forseti hefur þegar sagt og hérna hefur komið fram, þá var gert ráð fyrir að þingmenn fengju að mæla fyrir sínum tillögum, sem þess óskuðu, og ef þingmenn eru tilbúnir til að gera það þó að hér séu fundir í þingflokkum þá mun forseti verða við því, ef þingmenn sætta sig við þá málsmeðferð að mæla fyrir hér þó að sumir þingflokkar séu ekki hér í salnum. En það hafði verið gert ráð fyrir að þingmenn fengju að mæla fyrir málum þó að í því fælist ekki að það yrðu leyfðar miklar umræður um þau á eftir þannig að það er þess vegna eingöngu það sem verið er að tala um.

Frú forseti. Ég er hálfhissa á þessari niðurstöðu. Ég sé ekki beint rökin fyrir því að menn séu að mæla hér fyrir þingmannafrumvörpum við 1. umr. Það er borin von að þau nái fram að ganga í þessari lotu. Ég hefði talið eðlilegt og eins og mér heyrðist á forseta í upphafi, að klára þetta mál sem nú er á dagskrá, en við það verður að búa ef frú forseti hefur ákveðið að fresta umræðunni um það mál. Mér finnst þetta hins vegar vera nokkuð skrýtin fundarstjórn.

Virðulegi forseti. Síst skal ég leggjast gegn því að þingmenn fái að mæla fyrir sínum þingsályktunartillögum eða frumvörpum sem eru á dagskrá. Hins vegar vek ég athygli á því að það kynni að vera að í hópi þeirra þingmanna sem nú eru senn að ganga á þingflokksfund séu menn sem gjarnan vildu ræða ýmis mál sem eru hér á dagskrá eins og til að mynda þá þáltill. sem hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir flytur þannig að ég spyr: Er ekki hægt að leyfa þeim þingmönnum að mæla fyrir þeim málum eftir að þingflokksfundum lýkur kl. 4 þannig að aðrir þingmenn hefðu þá líka tækifæri til þess að taka þátt í umræðum eða láta í örstuttu máli viðhorf sín í ljósi til þeirra?

Virðulegi forseti. Ég held að það væri skynsamlegt að gera hlé núna á þessum fundi þar til þingflokkar hafa haldið sína fundi og nota tímann fram til kl. 4 til þingflokksfunda og halda síðan fund með formönnum þingflokka og forseta þingsins og sjá til hvort menn geta ekki komist að samkomulagi um það að milli kl. 4 og 5 fengju þingmenn að mæla fyrir þeim málum sem eru á dagskrá.

Forseti hafði ekki reiknað með því að fundir yrðu svo lengi í dag vegna þess að hér á að vera fundur í kvöld og það er nokkuð erfitt að hafa fund langt fram eftir degi í ljósi þess. Eingöngu þess vegna hafði forseti reiknað með því að vera hér kannski hálftíma eða þrjú korter í viðbót, ekki mikið lengur. En það hafði verið gert ráð fyrir því, og ég vil vekja athygli á því, að þingmenn mæltu fyrir sínum tillögum. Forseti getur fullvissað þingmenn um það að ef þess er óskað í ákveðnum málum að umræðu sé ekki lokið þá er auðvitað alveg sjálfsagt að verða við því. En það tryggir ekki að hægt verði á þessu þingi að ræða málin frekar en það er a.m.k. ekki lokað fyrir að það geti orðið. Ef einhverjir þingmenn vilja sætta sig við að tala fyrir sínum málum núna þá verður forseti við því, en telur sig ekki geta orðið við því að byrja aftur kl. 4 og vera fram eftir degi í ljósi þess að hér verður fundur í kvöld. Forseti gerir nú ráð fyrir því að ganga á þann lista sem hér er og athuga hvort þingmenn eru tilbúnir til þess að ganga að þessu. Ef ekki þá verður þessum fundi slitið.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta vera að komast í hálfgerðar ógöngur. Ég veit ekki betur en það hafi verið gert samkomulag um að þingmenn kæmu að sínum málum í dag og gætu mælt fyrir þeim. Nú hefur hins vegar farið svo að allur tíminn hefur farið í stjórnarfrumvörp og þá er ósköp einfaldlega það ráð hendi næst að standa við þetta samkomulag með því að á morgun, á eðlilegum fundartíma, verði sambærilegur tími til ráðstöfunar til þess að taka fyrir þingmannamál. Það er auðvitað alger óhæfa að halda þessum fundi mikið lengur áfram í ljósi þeirra hefða sem ríkt hafa um að menn hefðu næði til að undirbúa sig fyrir eldhúsdagsumræður og er þegar búið að þverbrjóta þá hefð með því að hér hafa staðið nefndafundir og síðan þingfundur í allan dag. Ég tel í raun og veru alls ekki boðlegt að ætla mönnum að velja milli þess að koma sínum málum alls ekki að eða hins að tala hér langleiðina fram undir þann tíma að eldhúsdagsumræðan á að hefjast. Ég skora á hæstv. forseta að láta kanna það hvort ekki er hægt að leysa málið með því að á dagskrá fundarins á morgun einfaldlega verði gert ráð fyrir sambærilegum tíma og ráð hafði verið fyrir gert í dag til þess að taka þessi þingmannamál fyrir.

Forseti vill aðeins vekja athygli hv. þm. á því að örstuttur tími er til stefnu fram að því að gert var ráð fyrir að þingi mundi ljúka. Í ljósi þess er því ekki hægt að lofa neinu á þessari stundu um framhaldið, en þetta var það sem búið var að gera ráð fyrir og ef menn sætta sig ekki við það og ekki heldur þeir þingmenn sem, eins og forseti hefur tekið fram, eru með mál á dagskrá þá er ekki annað en una því og þá verður þessum fundi slitið. Forseti var búinn að hafa samband við einn ákveðinn þingmann sem vildi gjarnan fá að mæla fyrir sínu máli í ljósi þeirra aðstæðna sem hér eru og þess vegna vildi forseti gjarnan fá að standa við það. Hins vegar er ekki hægt annað en taka tillit til þess að hér eru þingflokksfundir.

Frú forseti. Mér finnst annaðhvort eiga að hafa þingfund eða ekki þingfund. Það hefur verið sú venja þegar þingflokkar hafa óskað eftir tíma til að halda fundi þá hefur alltaf verið orðið við því. Nú skilst mér að tveir þingflokkar hafi boðað til fundar og að því leyti til er óeðlilegt að verða ekki við þeirri ósk að fella niður fund. Ég er út af fyrir sig ekkert að hafa á móti því ef einhverjir þingmenn vilja mæla fyrir málum sínum fyrir þunnskipuðum sal, þá vil ég ekkert vera að koma í veg fyrir það.

Forseti vill taka fram að það hefur ekki komið fram ósk um það af hálfu þessara þingflokka að fundi yrði ekki haldið áfram en hins vegar hefur komið ósk um það frá ákveðnum þingmanni að hann fái að mæla fyrir sínu máli og vill nú forseti fá að verða við því ef menn gera ekki frekari athugasemdir við það. En það má vel vera að sá hv. þm. sé nú þegar hættur við það. 

Virðulegi forseti. Ég er með mál á dagskránni sem ég vildi gjarnan mæla fyrir. Ég tel mikla möguleika á að það mál fái farsælan endi á þingi en til þess að svo verði þarf að mæla fyrir því og koma því í nefnd. Ég vildi þess vegna gjarnan fá að mæla fyrir mínu máli.

Virðulegi forseti. Hér hafði verið gert ákveðið samkomulag þannig að fundi lyki um þrjúleytið. Í ljósi þess ákvað ég að boða til þingflokksfundar á þeim tíma þannig að ég held að það sé hyggilegt að ljúka þessari umræðu og slíta fundi og þingflokksformenn og forseti hittist síðar í dag og hugi að framhaldinu hvernig hægt er að koma því fyrir að menn nái að mæla fyrir þeim málum sem ráð hafði verið fyrir gert í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil koma því á framfæri að ég tel að þannig ástand sé í þinghúsinu að ég hafi ekki áhuga fyrir því að mæla fyrir mínu máli eftir að þessi tími er liðinn og þingflokksfundir að hefjast í tveimur flokkum og þær aðstæður sem hér eru búnar óviðunandi vegna þess að ekki var gert ráð fyrir því að menn gætu tekið til máls á eftir framsöguræðum. Ég hafði þó hugsað mér að sætta mig við það að mæla fyrir þessu máli í trausti þess að andsvör yrðu leyfð og auðvitað í þeirri von að menn mundi eitthvað fylgjast með því sem fram færi. En ég sé ekki að það verði úr þessu og þess vegna óska ég eftir því að forseti sjái til þess að þingmenn sem eiga mál á dagskrá fái tækifæri til þess á næstunni að mæla fyrir þeim, t.d. á morgun. Ég get ekki séð annað en stjórnarliðar hljóti að sjá að það er lítil sanngirni í því að raða málum upp eins og hér er gert ef framhaldið verður ekki tryggt þannig að þingmenn fái tækifæri til þess að mæla fyrir málum sem hafa beðið mjög lengi. T.d. hefur þetta mál sem ég er að tala um, um stjórn fiskveiða, beðið mjög lengi eftir því að komast að á dagskránni. Og ég verð að segja það alveg eins og er að þó að stuttur tími sé til stefnu þá verða stjórnarliðar að gera sér grein fyrir því að ef þeir sýna ekki einhverja sanngirni í viðskiptum við stjórnarandstöðuna þá geti orðið ansi lítið sem verður afgreitt hér. Án þess að ég sé með neinar hótanir um það þá tel ég að það hljóti að verða býsna erfitt fyrir menn að sitja á sér ef ekki verður hægt að sýna einhverja sanngirni við stjórn þingsins.

Eins og forseti er búinn að taka fram þá hefur forseti engan áhuga á að halda áfram fundi í ósamkomulagi en hafði, eins og áður hefur verið skýrt frá, vonast til þess að þeir þingmenn sem vildu fengju að mæla fyrir málum eins og t.d. hv. 2. þm. Vesturl. sem hefur lýst því. En í ljósi þess að fólk sættir sig ekki við það þá getur forseti auðvitað ekki annað en hætt umræðum og slitið þessum fundi í ljósi þess að það var búið að semja um það áður að fundir yrðu ekki lengur en til kl. 3 og í ljósi þess að það eru þingflokksfundir. Það þjónar litlum tilgangi að halda áfram að ræða um fundarstjórn forseta og þá getur forseti ekki annað en orðið við því að ljúka þessum fundi.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja að því hvort hæstv. forseti geti tryggt það að við sem höfum beðið eftir að mæla fyrir málum í dag fáum að mæla fyrir þeim á morgun.

Forseti getur upplýst að það er ekki hægt að tryggja eitt né neitt í þessum efnum frekar en þessi dagur í dag sem fór nokkuð úr böndum. Eins og nú hefur komið í ljós er búið að ræða um fundarstjórn forseta í 15 mínútur og þykir forseta leitt að geta ekki orðið við því að þingmenn fái að mæla fyrir sínum málum, en treystir sér ekki til að lofa neinu í þeim efnum um framhaldið.

Þá ítreka ég þá ósk mína að fá að mæla fyrir máli á þskj. 623 núna.

Hæstv. forseti. Ég sé mig knúinn til að leita ásjár hjá forseta. Þannig er mál með vexti að á þskj. 540 er fyrirspurn frá mér til hæstv. fjmrh. Fyrirspurn þessi var lögð fram í desembermánuði þannig að nú eru liðnir um tveir mánuðir síðan hún var lögð fram. Samkvæmt þingsköpum hefur ráðuneytið 10 daga til að svara fyrirspurnum en það var óskað eftir skriflegu svari. Enn þann dag í dag er ekki komið svar þrátt fyrir að ítrekað hafi leitað verið eftir því við ráðuneytið að það svaraði. Nú er ekki um svo flókið mál að ræða að ráðuneytið ætti ekki að geta gert þetta á þeim tíma sem það hefur samkvæmt þingsköpum, en engu að síður hefur þolinmæði þingmannsins verið sú að það er með öllu óviðunandi að svar hafi ekki borist. Nú eru eingöngu þrír dagar eftir af starfsdögum þinsins og því vil ég óska eftir aðstoð forseta við það að knýja ráðuneytið til að svara þessari fyrirspurn og sjá til þess að þingsköp Alþingis verði virt og svar komi áður en þing lýkur störfum á laugardaginn.

Athugasemd hv. þm. er tekin til greina. Forseti vill þó benda þingmanninum á að hún hefði frekar átt heima í athugasemdum um störf þingsins sem einungis er heimilt að gera í upphafi fundar. Engu að síður er athugasemdin komin á framfæri.