Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar fara þannig fram hver þingflokkur fær 22 mínútur til umráða sem skiptast í þrjár umferðir; tíu mínútur í fyrstu umferð og sex mínútur í annarri og síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn flokkanna verða sem hér segir: Fyrir Samfylkinguna tala í fyrstu umferð Bryndís Hlöðversdóttir, 9. þm. Reykv., í annarri umferð Guðrún Ögmundsdóttir, 11. þm. Reykv., en í þriðju umferð talar Guðmundur Árni Stefánsson, 6. þm. Reykn. Fyrir Sjálfstæðisflokk tala í fyrstu umferð Geir H. Haarde fjmrh., í annarri Tómas Ingi Olrich menntmrh. en í þeirri þriðju Sigríður Ingvarsdóttir, 4. þm. Norðurl. v. Ræðumenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs verða í fyrstu umferð Árni Steinar Jóhannsson, 6. þm. Norðurl. e., í annarri umferð Þuríður Backman, 5. þm. Austurl., en Ögmundur Jónasson, 13. þm. Reykv., í þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Páll Pétursson félmrh. í fyrstu umferð, í annarri Hjálmar Árnason, 10. þm. Reykn., en í þriðju umferð Valgerður Sverrisdóttir, iðn.- og viðskrh. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf., en Sverrir Hermannsson, 18. þm. Reykv., í annarri og í þriðju umferð.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Við lifum á spennandi tímum þar sem möguleikarnir til að fara um heiminn til náms eða starfa verða sífellt meiri og tækifærin eru óteljandi. Hlutverk stjórnmálamanna hefur breyst og felst helst í því að setja almennar og skýrar leikreglur með almannahagsmuni í fyrirrúmi, með öðrum orðum að skapa þau skilyrði og lífskjör á Íslandi að landið sé aðlaðandi staður til búsetu fyrir fólk og fyrirtæki. En aukið flæði fólks og fjármagns milli landa vekur líka upp spurningar um stöðu þjóðríkisins og lýðræðisins. Alþjóðavæðingin er sögð ógna lýðræðinu. Forseti Íslands viðraði slíkar hugmyndir á þemaráðstefnu Norðurlandaráðs nýverið og eitt af því sem hann nefndi til sögunnar sem mundi ýta undir þessa þróun er möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu. Er það virkilega svo að þróunin á stjórnmálavettvangi sé eitthvað sem við þurfum að óttast? Er þverrandi vald stjórnmálamanna til marks um lýðræðishalla? Mundi Evrópusambandsaðild ýta undir slíka þróun? Er raunveruleg hætta á því að við köstum þjóðmenningu okkar, fullveldi og sjálfstæði á glæ ef við tökum virkan þátt í slíku samstarfi? Nei, góðir landsmenn, ég er algjörlega ósammála slíkum málflutningi. Við eigum ekki að óttast þá þróun sem á sér stað, við eigum þvert á móti að fagna henni og aðlaga lýðræði okkar að henni í stað þess að ríghalda í fyrirkomulag fortíðarinnar. Ég get tekið undir með Carl Bildt, fyrrverandi forsætisráðherra Svíþjóðar, er hann lýsti því þannig að í framtíðinni muni lýðræðið virka á mismunandi stigum. Við mundum hafa staðbundið lýðræði á mismunandi stöðum, í mismunandi löndum, þjóðlýðræði, evrópskt lýðræði, og einn fagran dag mundum við kannski byggja upp alþjóðlegt lýðræði. Við eigum ekki að byggja lýðræði framtíðarinnar á þörfum fortíðarinnar heldur þörfum framtíðarkynslóðanna. Forseti Íslands nefndi í ræðu sinni á áðurnefndri ráðstefnu þá Evrópu sem birtist honum á uppvaxtarárum hans þar sem aðeins örfá ríki gátu talist lýðræðisríki, önnur voru ýmist ofurseld nasistum, fasistum eða kommúnískum stjórnarháttum. Það er margt til í þessari lýsingu á Evrópu um miðja síðustu öld en við skulum líka vera minnug þess að það var einmitt þessi mynd sem varð til þess að hugmyndin um Evrópusambandið varð til. Það var bitur reynsla Evrópubúa af stöðugum illdeilum milli nágrannaríkja, deilum sem í tímans rás höfðu leitt af sér ofurháa múra utan um ríkin sem byggðu álfuna. Að loknum hörmungum heimsstyrjaldanna á síðustu öld óx hugsjóninni um sterka samvinnu Evrópuríkjanna í nafni friðar ásmegin. Hún snerist reyndar í aðra röndina um viðskipti og markaði en undirliggjandi var einlæg ósk um frið til handa þeim sem álfuna byggja. Við getum ekki leyft okkur að útiloka möguleikana sem kunna að felast í aðild að Evrópusambandinu fyrir fram og ganga út frá því að við munum aldrei ná viðunandi samningum í sjávarútvegi, að við munum missa fullveldi okkar, að við munum ekki hafa hagstjórnina lengur í okkar höndum. Okkur ber að skoða með opnum huga hvað fælist í upptöku t.d. sameiginlegs gjaldmiðils en samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar er áætlað að við upptöku evru mundi raunvaxtastig lækka um 1,5--2% sem mundi á ársgrundvelli valda lækkun vaxtagreiðslna um 15 milljarða. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort íslensk fyrirtæki þoli til lengdar þá skertu samkeppnishæfni sem kann að fylgja því að standa utan evrunnar. Góðir áheyrendur. Það er lykilatriði hverjar sem hugsjónir okkar stjórnmálamannanna kunna að vera að landsmenn allir fylgist með og taki þátt í umræðunni um framtíðarmöguleika Íslands í Evrópusamfélaginu. Samfylkingin hefur lagt mikla vinnu í undirbúning og kynningu á kostum og göllum Evrópusambandsaðildar og hyggst að lokum leggja spurninguna um aðild fyrir flokksmenn í póstkosningu í haust. Við viljum virkja okkar fólk til þátttöku í umræðunni, minnug þess að að lokum mun það verða hin íslenska þjóð sem tekur ákvörðunina ef til þess kemur að um aðild verði sótt. Ég heimsótti nýverið frændur okkar Norðmenn og ræddi þar m.a. við Jens Stoltenberg, fyrrverandi forsætisráðherra Norðmanna, um Evrópumálin en norskir stjórnmálamenn eru brenndir af þeirri reynslu sinni að hafa tvisvar borið samning um Evrópusambandsaðild undir þjóðina sem jafnoft hefur hafnað honum. Látum það ekki verða örlög okkar að einangra umræðuna svo við stjórnmálamennina að þjóðin fylgi okkur ekki. Án þátttöku almennings í umræðunni verður ekki sátt um niðurstöðuna hver sem hún verður á endanum. Þá er sama hvort við teljum að fara eigi hratt eða hægt í nálgun okkar við Evrópu. Hlustum á fólkið sem býr í landinu og virkjum það með okkur í umræðunni. Um leið og við Íslendingar förum að taka virkari þátt í fjölþjóðlegu samstarfi, ef við ætlum að gera okkur gildandi í samfélagi þjóðanna, er mikilvægt að færa ákvarðanatöku og heimavelli nær fólkinu. Ella er hætta á að fólkið gleymist í alþjóðavæðingunni. Þetta er þó ekki gert með því að taka upp hreppapólitík fortíðarinnar heldur með því að efla nærþjónustu og samráð. Samfylkingin gengur víðast til sveitarstjórnarkosninga í vor undir kjörorðinu ,,Íbúalýðræði -- fjölskylduvænt samfélag``. Kjarninn í þeim boðskap felst í kröfunni um aukið samráð við íbúa á sem flestum sviðum og því að fjölskyldan og þarfir hennar sé sett í öndvegi við mótun stefnu í sveitarfélögunum. Nú þegar hafa verið gerðar skemmtilegar tilraunir með íbúaþing í mörgum sveitarfélögum og fleiri eru fyrirhuguð á næstunni. Reykjavíkurborg hefur í mótun sinnar stefnu undanfarin tvö kjörtímabil lagt áherslu á íbúalýðræði og þar hefur tekist vel til. Mér er nærtækt að nefna hverfið mitt, samræmda þjónustu í Miðgarði í Grafarvogi, og virka þátttöku íbúa hverfisins í mótun stefnunnar og fyrirhugaðri stofnun hverfaráða víðar í borginni. Þá má auka íbúalýðræðið með því að nota í auknum mæli beint og milliliðalaust lýðræði en kosningin um Reykjavíkurflugvöll er gott dæmi um slíka viðleitni. Í slíkum aðferðum, beinu og milliliðalausu lýðræði, auknu samráði við íbúa sveitarfélaga og landsins alls og auknu vægi sveitarstjórnarstigsins felast miklir möguleikar. Landsmenn allir þurfa líka að hyggja vel að þeirri öru búsetuþróun sem hefur átt sér stað hér á landi á umliðnum áratugum með tilheyrandi afleiðingum. Áherslur í byggðamálum þarf að vinna í eins mikilli sátt og kostur er, t.d. með því að kalla til samvinnu heima í héraði til að fjalla um stöðu og möguleika viðkomandi svæðis. Ég nefni hér sem dæmi nýlegt frumkvæði Vestfirðinga sem létu ekki bjóða sér byggðaáætlun sem var heimatilbúin í ráðuneytinu heldur smíðuðu sína eigin. Byggðamál eru í raun öll þau mál sem áhrif geta haft á búsetuskilyrði fólks. Samfylkingin vill að fólki um land allt sé gert kleift að nýta og njóta sérstöðu sinnar heimabyggðar, bæði í atvinnu- og menningarmálum. Við leggjum líka höfuðáherslu á jöfnuð hvað varðar þjónustu hins opinbera og að fólki séu sköpuð jöfn tækifæri til þátttöku, m.a. með jöfnun lífskjara varðandi kostnað við menntun og húshitun. Byggðamál snúast nefnilega ekki bara um landsbyggðina heldur um það hvernig við viljum byggja Ísland. Í þeim anda þarf að vinna ef við viljum ná árangri í því að viðhalda fjölbreytileik byggðar og menningar á Íslandi. Góðir áheyrendur. Það er fátt sem Íslendingum er kærara en sjálfstæðið. Hið nýfengna sjálfstæði okkar er dýrmætt, bæði hið stjórnmálalega sem fólst í fullveldinu og stofnun lýðveldisins, en einnig hið efnahagslega. Þetta tvennt er líklega ásamt sjálfum menningararfinum það dýrmætasta sem þessi þjóð á og okkur ber að varðveita það. En við skulum líka hafa augun opin fyrir því hvernig það verði best gert í ljósi nýrra tíma. Ég hef áður nefnt mikilvægi þess að ganga óhrædd til móts við alþjóðlegt samstarf á sem flestum sviðum því auðvitað snýst fullveldið um það að hafa áhrif. En alþjóðlegt samstarf getur líka snúist um það að viðhalda efnahagslegum stöðugleika. Við höfum séð ákveðin hættumerki í íslensku efnahagslífi og það er mikilvægt að við þeim sé brugðist. Alþýðusamband Íslands hefur ásamt Samtökum atvinnurekenda unnið gríðarlega mikilvægt starf á síðustu missirum til að standa vörð um stöðugleikann, og það er lykilforsenda góðra lífskjara í landinu að áfram sé haldið á þeirri braut. Verkalýðshreyfingin og atvinnurekendasamtökin hafa áður lyft grettistaki í því markmiði að snúa við óheillaþróun í efnahagslífinu og nú hefur aftur fallið í þeirra skaut að eiga frumkvæði að því að bregðast við þeim hættum sem nú steðja að efnahagslífinu. Það tók ríkisstjórnina reyndar marga mánuði að horfast í augu við þann veruleika sem stefndi í og fallast á að setjast að aðgerðaborði með verkalýðshreyfingu og atvinnurekendum. Það veltur því mikið á árvekni aðila vinnumarkaðarins á meðan þessi ríkisstjórn situr. Að lokum, góðir landsmenn, vil ég vekja athygli á því að veturinn er á enda runninn og ég tek undir með skáldinu sem sagði: Bráðum kemur betri tíð með blóm í haga. --- Gleðilegt sumar.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það er venja við eldhúsdagsumræður hér á Alþingi að hverfa frá hversdagslegu stjórnmálakarpi og horfa yfir þingstörf og þjóðmál liðins vetrar í heild. Ríkisstjórnarflokkarnir geta verið stoltir af árangri sínum á þessu löggjafarþingi. Hagkerfið stendur traustari fótum en flestir höfðu þorað að vona. Hrakspár formanna stjórnarandstöðuflokkanna um brotlendingu íslenska hagkerfisins munu ekki rætast. Þvert á móti bendir allt til efnahagslegrar snertilendingar þannig að eftir stutt tímabil samdráttar taki við kröftugur hagvöxtur strax á næsta ári og kaupmáttur almennings aukist enn. Það er því fyllsta ástæða fyrir okkur öll að líta bjartsýn fram á veg. Fyrir skömmu var birt álit sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslensku efnahagslífi. Þar er m.a. fjallað um hinn mikla hagvöxt á Íslandi á undanförnum árum en síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þessa frammistöðu má að miklu leyti þakka stefnu stjórnvalda í eflingu markaðsbúskapar, hagræðingu í opinberum rekstri, einkavæðingu og öðrum umbótum sem hafa stuðlað að auknu frumkvæði einstaklinga, fjárfestingu og hagvexti. Góður árangur í að vinna bug á verðbólgu á fyrri hluta síðasta áratugar og hagstjórn sem miðaði að stöðugleika og festu lögðu grunn að hagvaxtarskeiðinu. Mikilvæg í því sambandi var sú framsýni stjórnvalda og staðfesta við að ná tökum á fjármálum hins opinbera og snúa fjárlagahalla fyrri ára í afgang, lækkun á nettóskuldum ríkisins og greiðslur til þess að mæta framtíðarskuldbindingum opinbera lífeyriskerfisins.`` Þetta voru ekki mín orð, herra forseti, eða ríkisstjórnarinnar heldur orð óháðra erlendra sérfræðinga. Og matsfyrirtækið Moody's sem hefur sömuleiðis nýlega kynnt niðurstöður sínar staðfestir að hið góða lánshæfismat Íslands skuli standa óhaggað. Þær ástæður eru m.a. tilgreindar fyrir þeirri niðurstöðu að skipulagsumbætur á síðustu árum hafi leitt til aukins fjölbreytileika efnahagslífsins, mikils hagvaxtar, jafnvægis á fjármálamarkaði og lækkunar á skuldum ríkisins. Í augum þessara aðila er hinn mikli uppgangur hér á landi engin tilviljun, enda er hann það að sjálfsögðu ekki. Stefnan skiptir máli. Árangurinn er bein afleiðing af skynsamlegri stefnu ríkisstjórnarinnar. Sjálfsagt kemur þetta þingmönnum stjórnarandstöðunnar nokkuð á óvart. Þeir hafa við ótal tækifæri haldið því blákalt fram að efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar væri svo vond og svo ónýt að ekkert gæti bjargað íslenska hagkerfinu frá djúpri lægð, jafnvel kreppu. Ekkert er fjær sanni, og ber öllum saman um að áframhaldandi góðviðri sé í vændum í íslensku efnahagslífi. Á liðnu hausti voru afgreiddar hér á Alþingi mikilvægar skattkerfisbreytingar sem mælst hafa afar vel fyrir, bæði innan lands og utan. Þær eru liður í að bæta samkeppnisskilyrði í atvinnurekstri og tryggja íslenskum fyrirtækjum sem hagfelldast starfsumhverfi. Tekjuskattur á íslensk fyrirtæki er nú 18% en var um 50% þegar fyrsta ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við völdum. Það er ánægjulegt að sjá hve jákvæð áhrif þessi ákvörðun hefur þegar haft, og afleiðingar þessara breytinga eru alls staðar sýnilegar. Skattalækkanir á fyrirtæki eru liður í áformum ríkisstjórnarinnar til að tryggja að á Íslandi sé sem best aðstaða til atvinnurekstrar og nýsköpunar. Það er grundvallarforsenda þess velferðar- og velmegunarsamfélags sem við viljum búa í. Það er til marks um árangurinn að því er spáð að í ár muni kaupmáttur launa aukast áttunda árið í röð. Slíkur árangur er mjög sjaldgæfur hvert svo sem litið er. Það sem þó meira er, honum er jafnar skipt hérlendis en annars staðar þekkist. Það sýndi rannsókn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á liðnum vetri um tekjuskiptingu á Íslandi. Sannleikurinn er sá að bæði eru lífskjör hér á landi góð og þeim er jafnar skipt en víðast hvar annars staðar. En auðvitað getum við samt gert enn betur og það á að vera, og það er, markmið okkar að bæta hag þjóðarinnar allrar. Lágir skattar auka hvatningu fólks og fyrirtækja til að ná árangri. Ríkisstjórnin hefur ekki sagt sitt síðasta orð í þeim efnum og ætlar að halda áfram á braut skattalækkana, bæði gagnvart einstaklingum og fyrirtækjum. Slíkar breytingar hafa ekki aðeins efnahagslega þýðingu, þær eru líka mikilvægur liður í því að auka fjárhagslegt sjálfstæði einstaklinga og svigrúm þeirra til að ráðstafa sjálfir eigin aflafé. Ein átakalínan í stjórnmálum snýst einmitt um þetta atriði. Við sjálfstæðismenn viljum auka fjárhagslegt sjálfstæði borgaranna á meðan vinstri flokkarnir stefna í þveröfuga átt. Herra forseti. Nýlega kynnti ríkisstjórnin áform um veitingu ríkisábyrgðar vegna uppbyggingar lyfjaþróunar á vegum Íslenskrar erfðagreiningar. Þessari aðgerð er ætlað að stuðla að fjölbreyttara atvinnulífi og hlúa að þróun hátækniiðnaðar á Íslandi. Þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar hefur verið gagnrýnd af ýmsum og að vissu leyti er slík gagnrýni merki um aukinn þroska íslensks efnahagslífs því ekki er langt síðan að ríkisábyrgðir í atvinnurekstri voru svo að segja daglegt brauð. En í þessu máli er um stórfellt tækifæri til nýsköpunar í þekkingariðnaði að ræða. Ábyrg stjórnvöld geta ekki lokað augunum fyrir því að stórverkefni á borð við 35 milljarða kr. uppbyggingu á sviði lyfjaþróunar mun ekki reka á fjörur Íslendinga nema með vissum atbeina hins opinbera. Ríkið ábyrgist skuldbindingar Landsvirkjunar í tengslum við stórvirkjanir, og ekki er óeðlilegt að slíkt komi til álita þegar að því kemur að virkja mannauðinn á Íslandi til frekari stórafreka. Það er þó nauðsynlegt að hafa hugfast að þessi stuðningur ríkisins mun í einu og öllu verða í samræmi við reglur sem gilda um slíka aðstoð á Evrópska efnahagssvæðinu. Í því regluverki er beinlínis gert ráð fyrir því að stuðningur af þessu tagi geti komið til þegar um rannsóknar- og þróunarverkefni eins og hér um ræðir er að tefla. Og það er sérkennilegt að hér á Alþingi skuli ríkisstjórnin gagnrýnd harðlega fyrir að vilja nýta þessar reglur eins og aðrar Evrópuþjóðir gera og það í stórum stíl. Í þessu máli er ekki verið að kasta peningum almennings á glæ heldur búa nýrri atvinnugrein svigrúm til að skapa hér hundruð nýrra hálaunastarfa. Það væri mikill ábyrgðarhlutur að kasta slíku tækifæri frá sér. Herra forseti. Á síðustu vikum hefur umræða um Evrópusambandið verið nokkuð áberandi hér á landi, og ekki fór á milli mála hvert hugur síðasta ræðumanns stefnir í þeim efnum. Stuðningsmenn þess að Ísland gangi í Evrópusambandið láta sem svo að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé ekki lengur fullnægjandi. Ég er ósammála þessu. Ég tel að fríverslunarhagsmunir okkar séu vel tryggðir með þeim samningi. Stuðningsmönnum aðildarviðræðna láist gjarnan að nefna kostnaðinn sem falla mundi á Íslendinga ef við værum aðilar að Evrópusambandinu en líklegt má telja að hann gæti orðið á annan tug milljarða króna árlega. Ef menn eru síðan tilbúnir að senda slíkan reikning til landsmanna þarf líka að spyrja í hvað þeir peningar mundu fara. Og svarið við spurningunni er að stór hluti af öllum útgjöldum Evrópusambandsins fer í niðurgreiðslur á óarðbærum landbúnaði í Evrópu. Fátt veit ég vitlausara en tillögur um að veita milljörðum króna af skattfé Íslendinga í þá botnlausu hít sem hin sameinaða landbúnaðarstefna Evrópusambandsins er sem þar að auki virðist algjörlega stjórnlaus. Góðir tilheyrendur. Staða efnahagsmála á Íslandi er sterk. Það er bjart fyrir stafni. Gengi krónunnar hefur styrkst mjög að undanförnu. Allt bendir til þess að rauða strikið í maí muni halda og þannig verði komið í veg fyrir víxlverkun launa- og verðhækkana. Sá árangur næst með samstilltu átaki ríkisins, Alþýðusambandsins, Samtaka atvinnulífsins og fleiri aðila á vinnumarkaðnum. Í dag er síðasti vetrardagur og innan nokkurra daga lýkur Alþingi störfum. Það er nokkru fyrr en venjulega vegna komandi sveitarstjórnarkosninga. Sveitarstjórnarmálin verða sífellt mikilvægari fyrir allan almenning og því er brýnt að kjósendur kynni sér málefnin til hlítar. Í Reykjavík er sérstaklega mikilvægt að ábyrg stjórn Sjálfstæðisflokksins taki við af R-lista vinstri manna og snúi við óheillaþróun síðustu ára í borginni. Sjálfstæðismenn í sveitarstjórnum um land allt hafa og sýnt að þeim er best treystandi til að sinna þeim úrlausnarefnum sem sveitarfélögin fást við. Ég vænti þess að þeir fái hvarvetna góðan stuðning. Um leið óska ég landsmönnum öllum gleðilegs sumars. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna draga upp sína fögru mynd af stjórnsýslunni í landinu gleymist eitt sem unnið er að mánuð eftir mánuð, missiri eftir missiri. Það er það að ríkisstjórn sjálfstæðismanna, með liðsstyrk framsóknarmanna, er að framkalla hér grundvallarbreytingar á þessu samfélagi. Mánuð eftir mánuð, missiri eftir missiri, er settur steinn í þann vegg sem er ætlað að girða fyrir að við getum áfram rekið það samfélag sem við höfum svo farsællega gert um áratuga skeið á grunni jafnréttis og félagshyggju. Það er allt undir. Það á að einkavæða öldrunarþjónustuna. Heilsugæslan, einkavæðing í þeim geira. Sjúkrahúsin, einkavæðing þar. Póstþjónustan, hlutafélagavæðing. Landssíminn, eins og menn muna þó að sá ásetningur hafi ekki enn leitt til sölu. Nú er rafmagnsframleiðslan í landinu undir, dreifikerfið. Menntakerfið. Núna inn á sveitarstjórnarstig, vatnsveitur, og í framhaldinu hitaveitur. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum í grundvallaratriðum andvíg þeirri stefnu sem þessi hv. ríkisstjórn keyrir. Við viljum byggja félagslega grunnþjónustu á því að hún sé opinberlega rekin af ríki eða sveitarfélögum eins og margoft hefur komið fram í málflutningi okkar. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, með liðsinni Framsóknarflokksins, vinnur markvisst að breytingum á samfélagi okkar og hefur horfið frá félagshyggjusamfélagi til markaðshyggjusamfélags. Enn er unnið að. Og enn verður unnið að því mikið er í farvatninu næstu mánuðina. Það er þessi stjórnarstefna sem við berjumst gegn í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Því miður er afl okkar ekki nægilegt til að ráða við þann sterka straum sem keyrður er hvað þessar samfélagsbreytingar varðar. Þetta er alvarlegt mál fyrir Ísland og mun leiða okkur til fátæktar þegar til lengri tíma er litið. Að selja bestu mjólkurkýrnar, jafnvel úr landi, til að verða leiguliði annarra þegar til framtíðar er litið er ekki sú pólitík sem við viljum sjá. Og að koma fram fyrir fólkið annað slagið og segja að efnahagsmálin séu í lagi enn um sinn --- það verður að draga fram hvað þessir flokkar eru að gera íslensku samfélagi. Það er meginmál. Það er pólitíkin sem við erum að tala um og eigum að fást við. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð stendur vörð um íslensk gildi. Þegar ég tala um íslensk gildi er það það samfélagsmunstur sem við höfum byggt upp og dugði okkur svo vel og gaf okkur svo mikla farsæld um áratuga skeið. Tíu ára stjórnarstefna Davíðs Oddssonar er með æ ríkari þunga að framkalla þær breytingar sem ríkisstjórnin, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og Framsóknarflokksins, leggur megináherslu á. Góðir Íslendingar. Það verða sveitarstjórnarkosningar 25. maí. Vegna ástandsins í landsmálum hafa slíkar kosningar sennilega aldrei í sögunni verið jafnmikilvægar og einmitt nú, 25. maí. Þetta verða afar mikilvægar, pólitískar kosningar og það er mikilvægt vegna stöðu landsmála að félagshyggjuöflin í sveitarstjórnum verði sterk og geti veitt viðspyrnu. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur þegar hreiðrað um sig og gert ráðstafanir og komið málum á skrið hvað varðar einkavæðingu í ríkisgeira. Nú er komið að sveitarstjórnarstiginu. Og hér hafa verið frv. sem gefa mönnum möguleika á því að selja samfélagslegar eignir í sveitarstjórnunum. Það er afgerandi af okkar hálfu, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að þessi pólitík, þessi stjórnarstefna, þessi keyrsla, verði stöðvuð og við tökum aftur upp þá línu félagslegra gilda sem við höfum byggt á í þessu landi. Sem dæmi: Við munum aldrei samþykkja það að vatnsveitur sveitarfélaganna verði einkavæddar og seldar. Það kemur ekki til greina. Það hefur verið gert í öðrum löndum á grunni stjórnarstefnu sem keyrð er hér og það er reynsla af því. Það er líka reynsla af því í öðrum löndum hvert einkavæðing í raforkugeira hefur leitt, og við þurfum ekki að fara yfir lækinn til að sækja vatnið. Þessu er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð andvíg og vill beita öllu afli til að stöðva þá stjórnarstefnu sem hér er rekin. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð býður fram eigin lista nú í sveitarstjórnarkosningunum í átta sveitarfélögum. Við verðum þátttakendur á listum í u.þ.b. 15 sveitarfélögum. Við bjóðum fram ein og sér í stórum bæjarfélögum eins og Akureyri, Hafnarfirði og Kópavogi og við erum þátttakendur í R-lista. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum leggja þessum listum allt það lið sem við getum og við erum stolt af því að standa við bakið á því fólki sem vill hjálpa til á sveitarstjórnarstigi við að stöðva framgang stjórnarstefnu sem mun leiða af sér háska fyrir íslenskt samfélag þegar til lengri tíma er litið. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun halda uppi einarðri baráttu gegn einkavæðingar- og gróðahyggjusjónarmiðum sem hafa verið siglingarljós ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar með liðsstyrk framsóknarmanna. Góðir Íslendingar. Nú gengur sumar brátt í garð og ég óska ykkur gleðilegs sumars.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Veturinn er að kveðja. Vorið er á næsta leiti. Það hefur birt yfir í tvennum skilningi. Á öndverðum vetri voru horfur dökkar í efnahagsmálum, en með samræmdu þjóðarátaki hefur tekist að kveða verðbólguna niður og er verðbólguhraði á ársgrundvelli nú um eða undir tveimur prósentum. Allar horfur eru á því að við verðum undir rauða strikinu í maí og kjarasamningarnir haldi. Krónan er að styrkjast. Vextir fara lækkandi. Hagvöxtur er á uppleið. Kaupmáttur hefur aukist um árabil meira en í öðrum löndum og lífskjör og lífsgæði hér eru með því besta sem þekkist í veröldinni. Við höfum sannarlega fólk í fyrirrúmi. Nokkur reynsla er komin á lögin um fæðingar- og foreldraorlof. Þegar þau eru komin að fullu til framkvæmda, en það verður um næstu áramót, búa íslenskar fjölskyldur við betri og fjölskylduvænni fæðingarorlofslög en aðrar þjóðir, jafnan rétt kvenna og karla og sama rétt á öllum vinnumarkaði. Lögin hafa reynst vel og næstum allir feður taka fæðingarorlof. Því ættu lögin að stuðla mjög að launajafnrétti kynjanna eins og þeim var ætlað. Þá munu lögin tryggja barninu samvistir við bæði föður og móður, gera ábyrgð þeirra gagnvart barninu jafna og gefa körlum og jafnt sem konum kost á að samræma atvinnu- og fjölskyldulíf. Þá er foreldrum heimilt að taka sér frí til að vera með barni sínu allt að þrettán vikum hvoru foreldri á fyrstu átta árum ævi barns. Enn fremur er óheimilt að segja fólki upp störfum vegna þess að það þurfi að sinna fjölskylduábyrgð. Endurskipulagningu húsnæðismála er að ljúka. Við höfum stóraukið félagslega aðstoð í húsnæðismálum. Við hurfum frá úreltu félagslegu íbúðakerfi og tókum upp félagslegt lánakerfi. Með lagabreytingu sem nú er til lokameðferðar á Alþingi er fjölskyldum í félagslegum eignaríbúðum frjálst að velja hvort þær láta sveitarfélög sín leysa íbúðirnar til sín eða selja þær sjálfar á frjálsum markaði. Þetta er geysilegt hagræði fyrir fjölskyldur á þeim svæðum þar sem markaðsverð íbúða er hátt. Jafnframt er með þessari lagabreytingu komið til móts við þau sveitarfélög sem hafa orðið að innleysa félagslegar íbúðir og eru í erfiðleikum með rekstur þeirra. Myndaður er sérstakur sjóður, varasjóður húsnæðismála, úr tveimur sjóðum í eigu sveitarfélaganna og árlegu ríkisframlagi næstu fimm ár. Þessi sjóður fær það hlutverk að aðstoða sveitarfélög sem vilja selja íbúðir og einnig að aðstoða sveitarfélög við rekstur leiguíbúða þar sem markaðsleiga í viðkomandi sveitarfélagi stendur ekki undir rekstri íbúðanna. Með þessum aðgerðum er talið unnt að leysa þennan vanda um land allt á næstu fimm árum. Þá hefur verið ákveðið að sveitarfélög sem hafa orðið að innleysa félagslegar eignaríbúðir megi láta upphafleg lán á lágum vöxtum standa út lánstímann. Einnig hefur verið ákveðið að ríkið niðurgreiði vexti á lánum til 400 nýrra leiguíbúða á ári sem ætlaðar eru námsmönnum, öryrkjum, öldruðum og öðru fólki undir skilgreindum tekju- og eignamörkum. Í samstarfi við Íbúðalánasjóð, lífeyrissjóðina og sveitarfélög er félmrn. að hrinda af stokkunum átaki til að fjölga leiguíbúðum á almennum markaði. Áformað er að byggja í þessu átaki með niðurgreiddum vöxtum 150 íbúðir árlega næstu fjögur ár eða 600 leiguíbúðir alls. Búseti mun byggja og reka 300 þessara leiguíbúða og önnur leigufélög hafa þegar sótt um flestöll þau lán sem í boði eru. Ætla má að með þessum aðgerðum þróist hér heilbrigður leigumarkaður. Húsaleigubætur hafa verið hækkaðar, aukið tillit tekið til fjölskyldustærðar og húsaleigubætur gerðar skattfrjálsar og það er umtalsverð kjarabót fyrir tekjulága. Tekjulágir einstaklingar geta leitað til húsnæðisnefndar í sveitarfélagi sínu og óskað eftir aðstoð við að kaupa húsnæði. Samþykki húsnæðisnefnd fer viðkomandi og velur sér íbúð á markaði, fær húsbréf fyrir 60% af kaupverði eða 70% ef um fyrstu íbúð er að ræða gegn veði í íbúðinni og síðan peningalán til viðbótar þannig að heildarlánsupphæð verður 90% af kaupverði. Sveitarfélagið leggur 5% af upphæð viðbótarlánsins í varasjóð því til tryggingar. Síðan Íbúðalánasjóður tók til starfa 1999 hafa um 5.000 tekjulágar fjölskyldur fengið þessa aðstoð við að komast í eigið húsnæði. Landsmenn fengu að heyra svartsýni hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. Ósköp hlýtur þeim að líða illa að þurfa að berjast á móti, alltaf að berjast á móti, en aldrei fyrir neinu. Það er náttúrlega fjarstæða, það hefur engum dottið í hug að einkavæða vatnsveitur. Þær eru skylduverkefni sveitarfélaga. Eins og ég sagði í upphafi eru horfur í efnahagsmálum okkar ólíkt bjartari nú á sumarmálum en þær voru í skammdeginu. Okkur hefur tekist með sameinuðu þjóðarátaki að koma böndum á verðbólguna. Aðilar vinnumarkaðarins, og þá sérstaklega Alþýðusamband Íslands, eiga miklar þakkir skildar fyrir framgöngu sína í þeirri baráttu. En það sem gerði okkur mögulegt að ráða við verðbólguna var að við höfum okkar eigin mynt og getum því brugðist við áföllum og ráðum okkar málum sjálfir. Þróunin í vetur sýnir okkur glögglega hversu fráleitar þær hugmyndir eru að hagsmunum Íslands gæti verið betur borgið innan Evrópusambandsins.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Sértækar aðgerðir í sjávarútvegi og byggðamálum hafa allan valdatíma þessarar ríkisstjórnar verið meginstefna hennar. Með hverri lagabreytingunni á fætur annarri hafa stjórnarþingmenn sérsaumað utan um og aukið á vanda sjávarbyggðanna með þeim afleiðingum að atvinna minnkar og óöryggi fólks á landsbyggðinni vex. Hvernig er framkvæmd hinnar sértæku eyðibyggðastefnu ríkisstjórnarinnar? Jú, fáum er tryggð eign á nýjum kvótasettum fisktegundum, t.d. síðast keilu, löngu og skötusel. Vont kvótakerfi verður enn verra í framkvæmd. Fiskframboð minnkar, úr útgerð dregur, brottkast vex. Afleiðingin er minni vinna, lægri tekjur og meiri óvissa fólks um framtíð sína. Smábátunum var troðið inn í kvótakerfið og veiðifrelsi þeirra og því sem eftir var af veiðirétti sjávarbyggðanna var nauðgað inn í krókaaflamarkskerfið. Ufsa, steinbít og ýsu var útdeilt í smáskömmtum til smáútgerðanna og í hvert skipti sem úthlutað er sértækt fara þeir sem áður voru bestu vinir að deila innbyrðis. Þeir verða jafnvel óvinir. Þessar sértæku úthlutanir eru endurteknar nokkrum sinnum. Sumir fá og aðrir ekki í hvert sinn. Sumir frétta eftir kortlögðum sértækum leiðum af aðgerðum stjórnarþingmanna hvort betra sé að selja eða kaupa smábáta- og kvótarétt. Smábátaútgerðarmennirnir deila. Þeim er misjafnt skammtað. Sumir selja. Aðrir kaupa. Þeir sem best vita fyrir fram hagnast mikið. Þeir sem ekki fá neitt að vita tapa miklu og selja á röngum degi. En þeir sem vita um næstu sértæku aðgerðir stjórnarþingmanna bíða færis. Fólkið sér ósætti. Það sér ósættið vaxa, en það segir fátt. Það óttast að geta orðið fyrir sértækum aðgerðum yfirvaldsins. Sértæku stjórntökin ganga upp einnig í norsk-íslensku síldinni sem verður nú eign fárra út á veiðiréttarviðmið sem Hæstiréttur dæmdi ólög í desember 1998. Allur sjávarútvegs\-pakkinn nú er sértæk aðgerð. Fiskifræðingar Hafró eiga að ráða því hvort Jón eða Gunna fái möguleika á að stunda rannsóknir í sjónum. Hættulegir áhugamenn um hafrannsóknir þurfa eftirlit. Sértækum byggðapottum er fjölgað, enda veitir ekki af. Kvótabraskskerfið býr sjálfkrafa til vandamál þegar veiðirétturinn er seldur úr byggðinni. Þá er svo gott að vera við völd með sértækum leiðum og deila og drottna. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Sértækum aðgerðum gegn byggðum sem voru í vanda vegna minni atvinnu, fækkunar fólks og þar af leiðandi minni tekna var beitt og er sala Orkubús Vestfjarða gott dæmi þar um. Nú liggur fyrir Alþingi lagafrv. sem felur í sér að sveitarfélagið Skagafjörður og ríkissjóður selji hluti sína í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Á liðnum missirum hefur hvert sveitarfélagið af öðru verið knúið til að selja eigur sínar upp í skuldir. Þannig hafa þau verið neydd til að fórna þeim fyrirtækjum sem mestan arð gefa. Það reynist svo skammgóður vermir og alls engin framtíðarlausn. Enn á ný er vegið að undirstöðu byggðanna. Fyrirtæki sem skila fólkinu í byggðunum arði eru seld með sértækum aðgerðum. Framkoma ríkisins gagnvart hinum dreifðu byggðum er forkastanleg. Sértæku ríkisstjórnarflokkana á fólkið hvergi að kjósa. Og nú skal metið slegið. Sjálfstæðisflokkurinn vill sértæka aðstoð við eitt fyrirtæki með því að veita því 20 milljarða kr. ríkisábyrgð. Þessu flókna og einstaka máli fylgir mikil áhætta. En Alþingi er ætlað að fjalla um það á örfáum dögum. Frumvarpið hefur mætt mikilli andstöðu fjármálamarkaðar, fulltrúa atvinnulífsins, Þjóðhagsstofnunar, Hagfræðistofnunar háskólans og fyrirtækja á líftæknisviði. Þó svo að Íslensk erfðagreining sé framsækið fyrirtæki í hátækniiðnaði er aðkoma ríkisvaldsins og löggjafarvaldsins óeðlileg og felur í sér gríðarlega áhættusama fyrirgreiðslu við eitt fyrirtæki. Þá má minna á að umrætt fyrirtæki hefur þegar fengið sérstaka fyrirgreiðslu umfram önnur sem fólst í því að veita því einkaleyfi til tólf ára á ættfræðirannsóknum. Það á ekki að setja þingmenn í þá stöðu að velja eitt fyrirtæki til að styðja umfram önnur og brjóta með því almennar jafnræðisreglur. Fram hefur komið hörð gagnrýni á þau áform ríkisstjórnarinnar að leggja niður Þjóðhagsstofnun og hefur minni hluti efh.- og viðskn. fært gild rök fyrir þeirri gagnrýni í nefndaráliti sínu. Þar segir m.a. að hagfræðileg og fagleg rök skorti fyrir því að leggja niður óháða stofnun sem hafi svo mikilvægu hlutverki að gegna við greiningu á þróun efnahagslífsins. Verði þjóðhagsspár og þjóðhagsáætlanir færðar undir fjármálaráðuneytið, er vafasamt að það efli trúverðugleika þeirra. En um það segir svo í nefndaráliti, með leyfi forseta: ,,Minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar telur það ganga gegn öllum faglegum vinnubrögðum og aðhaldi við efnahagsstjórnina að færa gríðarlega mikilvæg verkefni á sviði efnahagsmála frá óháðri stofnun til hagstjórnaraðila eins og Seðlabanka og fjármálaráðuneytisins sem lýtur pólitískri forustu ráðherra.`` Ekki hefur heldur verið sýnt fram á að það hafi sparnað í för með sér að leggja stofnunina niður í núverandi mynd. Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt fram þáltill. um lágmarksbætur til handa þeim lífeyrisþegum sem búa við lökust lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum. Hér er í flestum tilfellum um að ræða fólk sem á starfsævi sinni hafði frekar lág laun og naut ekki greiðslu af launum sínum í lífeyrissjóð að hluta eða öllu leyti fyrr en of seint miðað við aldur til þess að öðlast lífeyri sem dugar til framfæris á efri árum. Tillaga þessi er flutt til þess að fá fram hver vilji meiri hluta Alþingis er gagnvart þeim lífeyrisþegum sem búa við lökust lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum. Hér er um að ræða verulega réttarbót sem varðar fjölmargar stéttir, svo sem bændur, húsmæður og almennt verkafólk. Vitað er að lífeyrisgreiðslur eru enn of lágar til þess að geta verið meginstoð lífeyrisþega. Sú aðferð sem lögð er til í þáltill. leiðir til þess að greiðsla úr lífeyrissjóði undir 40.000 kr. á mánuði skerðir engar bætur sem lífeyrisþeginn fær úr almannatryggingum. Útfærslan virkar einnig þannig að eftir því sem fleiri landsmenn fá hærri lífeyri en 40.000 kr. á mánuði, en þeim fjölgar vonandi hratt á næstu árum, fækkar þeim sem njóta þessarar reglu. Það leiðir til þess smám saman að kostnaður ríkissjóðs minnkar. Rétt er að vekja athygli á því að eins og reglan er útfærð minnkar hún svokölluð jaðarskattaáhrif. Því miður fáum við ekki að mæla fyrir þessari tillögu á þessu þingi, en Frjálslyndi flokkurinn leggur einnig mikla áherslu á velferðarmál á vettvangi sveitarstjórnarmála. Já, stjórnarflokkarnir geta sagt: ,,Við deilum og drottnum með sértækum aðgerðum.`` ,,Við skulum höggva í tönn,`` sögðu félagarnir Karíus og Baktus um þann skítuga kjaft sem þeir höfðu svo gott útsýni yfir. Það þarf að þvo og skola út því kvótabraskskerfi sem við búum við. Þegar kjósendur taka þá ákvörðun sem þeir þurfa nú að taka, bæði í bæ og borg, og að ári í alþingiskosningum, þ.e. að losa okkur við völd stjórnarflokkanna þá kemur nýr tími viðgerða þess sem skemmt hefur verið. Holur verða grafnar út og gert við. Yfir þær djúpu sem menn komast ekki upp úr og fengið hafa nafnið Davíðsholur verður vandlega steypt. Sértækri mismunun stjórnarflokkanna mun örugglega ljúka. Ég óska landsmönnum öllum gleðilegs sumars.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Að undanförnu hafa verið miklar annir hér í þingsölum, mörg mál, stór sem smá, hafa verið afgreidd í mismikilli sátt. Enn eru eftir nokkur mál sem krefjast talsverðrar umræðu og um nokkur þeirra er mikill ágreiningur milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Málefni útlendinga er eitt þeirra, heildarlöggjöf sem á að vísa fram á veginn, á að vera í takt við aðrar þjóðir og á að vera í takt við tímann. Svo er að sjálfsögðu ekki og margar breytingar þyrfti að gera ef svo mætti vera. Ég vil minna á eitt lítið mál, ef lítið skyldi kalla, og búið er að afgreiða sem lög frá Alþingi. Það lýtur að kosningarrétti útlendinga og norrænna borgara til sveitarstjórna. Þar var ákveðið að við ein Norðurlandaþjóða skyldum ekki bjóða norrænum borgurum sama rétt og við höfum á öðrum Norðurlöndum. Við veitum þeim minni rétt hér heima en við fáum í heimalandi þeirra. Þeir þurfa að bíða í þrjú ár meðan við fáum að kjósa um leið og við fáum lögheimili í öðru norrænu landi. Af hverju teljum við okkur svo sérstök að við eigum að fá allt en ekki láta meira af hendi en nauðsyn krefur? Þetta tel ég vera mismunun þó ekki séu þetta samlandar mínir sem eiga í hlut, heldur norrænir frændur. Auðvitað eigum við að virkja þetta fólk sem allra fyrst til að taka þátt í málum síns sveitarfélags, bæði með því að gefa kost á sér til framboðs og taka þátt í mótun á nánasta umhverfi sínu. Við eigum að láta af þessari sérhyggju og horfa í átt til jafnræðis. Útlendingar sem hingað koma hafa verið nauðsynlegt vinnuafl fyrir Ísland. Þeir hafa unnið þá vinnu sem við höfum ekki viljað vinna. Stundum hefur verið talað um að sennilega legðust heilu byggðirnar í eyði væru þeir ekki til staðar til þess að vinna í sjávarútvegi. Við eigum að þakka fyrir þetta og við eigum að tryggja hag þeirra sem best í samræmdri löggjöf. Við eigum að bjóða þá velkomna í samfélagið en ekki líta á þá sem einhverja afgangsstærð með minni og önnur réttindi en okkar. Þeir greiða hér skatta og skyldur, eiga fjölskyldur og húsnæði, njóta menningar og tannhjól efnahagslífsins liti öðruvísi út ef við hefðum ekki notið krafta þeirra. Góðir áheyrendur. Ein af þeim hugmyndum sem hafa mjög rutt sér til rúms hér á landi er íbúalýðræði og íbúaþing. Reykjavíkurborg hefur nýtt sér þetta, t.d. vegna vinnu við skipulag og þróun á Kjalarnesi þar sem þróa á vistvæna byggð. Þar komu allir íbúar að og lögðu sitt af mörkum og forgangsröðuðu verkefnum. Íbúaþing er skilvirk leið til þess að hafa samráð um stefnumótun, skipulag og önnur verkefni ríkis og sveitarfélaga. Með því að halda íbúaþing gefst yfirsýn yfir hag íbúa til ákveðinna þátta og hug þeirra til þeirra og verkefni sem verið er að vinna í nánasta umhverfi þeirra. Það er t.d. auðvelt að sjá fyrir sér vinnu með öldruðum og öryrkjum og samtökum þeirra þar sem mál þeirra væru skoðuð heildstætt, horft til lausna fremur en vandamála og komið með tillögur til úrbóta. Kosningarrétturinn er okkur helgur. Án hans er ekkert lýðræði. Það er afar mikilvægt að nýta sér hann, hvort sem kosið er til þings eða sveitarstjórna. Frakkar vöknuðu upp á dögunum við vondan draum. Kosningaþátttaka var með minnsta móti og margir höfðu gleymt að kjósa í forkosningum til forsetaembættisins. Jean-Marie Le Pen lenti í 2. sæti, öllum að óvörum. Le Pen hefur verið talsmaður kynþáttahaturs, fordóma og öfga og reyndar hlotið dóm fyrir ummæli sín í garð gyðinga. Eitt er víst að franska þjóðin er miður sín vegna þessa og mikill lærdómur í þessu falinn. Kosningarnar í Frakklandi sýna að ákveðin þróun á sér stað í Evrópu og þetta er ekkert einangrað fyrirbæri. Skemmst er að minnast þess sem gerðist í kosningum í Danmörku og Austurríki. Gegn þessari þróun þarf að berjast með öllum tiltækum ráðum og það þurfa fleiri að vakna en Frakkar. Við vitum að hatur og fordómar ala af sér ofbeldi. Við eigum ekki að stuðla að aðgreiningu, við eigum að stuðla að samstöðu, samstöðu gegn fordómum með uppfræðslu og samræðum milli ólíkra hópa. Við eigum að taka virkan þátt í að uppræta fordóma gagnvart þeim sem eru öðruvísi, meta margbreytileikann, sjá ríkidæmið í honum. Við eigum ekki að mismuna fólki eftir uppruna, litarhætti, trúarbrögðum eða stöðu. Sinnuleysi og andvaraleysi er helsti óvinur lýðræðisins. Góðir landsmenn. Lýðræði og mannréttindi eru fyrir okkur Íslendingum sjálfsögð, en svo er ekki hjá öllum þjóðum, því miður. Við sem þjóð eigum að leggja okkar af mörkum og ríkisstjórn Íslands á að gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að stöðva ofbeldi og þau voðaverk sem framin eru gegn varnarlausu fólki í Palestínu. Þar eru saklausir borgarar teknir af lífi, mannréttindi fótumtroðin og að engu höfð, alþjóðasamningar þverbrotnir, meinað er að sinna særðum og jarða látna. Vatn, skolp, vegir, híbýli, menntastofnanir, þjónustustofnanir, allt er lagt í rúst, engu er eirt. Ef einhvern tímann hefur verið þörf á alþjóðlegum friðarsveitum, þá er það nú. Það hlýtur að vera krafa alþjóðasamfélagsins í dag. Ekki er hægt að horfa upp á þetta öllu lengur. Ríkisstjórn Íslands á að láta til sín taka með afgerandi hætti. Borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi eru fótumtroðin. Það á að sjálfsögðu að gera kröfu til Ísraela að þeir framfylgi ályktunum Sameinuðu þjóðanna um stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínu og þeir virði réttindi palestínskra flóttamanna, en slíkt hefur að sjálfsögðu ekki verið gert þegar horft er til atburðanna í Jenín. Góðir Íslendingar. Við skulum hafa hugfast að heimurinn er líka hér heima. Við erum þátttakendur í alþjóðasamfélaginu og berum skyldur í samræmi við þá samninga sem við höfum undirritað og gerst aðilar að. Við eigum að standa vörð um mannhelgi og mannréttindi, um rétt fólks til betra lífs. --- Ég óska landsmönnum gleðilegs sumars.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á undanförnum tíu árum hefur orðið gagnger breyting á íslensku efnahagslífi og samfélaginu öllu. Atvinnulífið hefur styrkst stórlega og lífskjör hafa batnað mun hraðar en í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Eitt af því besta í þeirri þróun þegar litið er til lengri tíma er að fagþekking hefur stórlega aukist í fyrirtækjunum. Náðst hefur samspil milli atvinnulífs, rannsókna og vísinda sem styrkir alla aðila. Á tíu ára tímabili hafa heildarútgjöld vegna rannsókna og þróunar farið úr rúmlega 6 milljörðum í rúma 20 milljarða á verðlagi ársins 2001. Hlutur fyrirtækjanna í framlögum til rannsókna og þróunar hefur vaxið úr 21,8% árið 1991 í 64,2% árið 2001. Við erum nú meðal þeirra þjóða heimsins sem hlutfallslega verja mestu fjármagni til rannsókna og þróunar. Störfum í þessum geira atvinnulífsins hefur fjölgað úr 1.200 árið 1991 í 2.500 árið 2001. Vísindin hafa eflt atvinnulífið og atvinnulífið hefur styrkt vísindin. Þessi samskipti hafa verið mikill aflvaki í þjóðfélaginu. Við lifum á tímum mikilla breytinga. Aðlögunarhæfni og viðbragðsflýtir eru lykilorð í heimi nútímans. Menntun, rannsóknir og vísindi eru nú drifkraftur breytinga og framþróunar í atvinnulífinu. Í samræmi við þetta hefur ríkisstjórnin ákveðið að þessir málaflokkar fái þann sess sem þeim ber við stefnumótun stjórnvalda í efnahags- og atvinnumálum. Lögð hafa verið fram þrjú vísindafrumvörp þar að lútandi. Þau nýmæli sem í frumvörpunum felast eru mikilvæg, þau eru í fyrsta lagi forsenda þess að við getum nýtt betur þá fjármuni sem til rannsókna og tækniþróunar renna. Í öðru lagi eru þau forsenda þess að hægt sé að auka stuðning við vísindi og rannsóknastarfsemi. Á sama tíma og unnið er að því að efla viðbragðsflýti og samkeppnishæfni atvinnuveganna finnum við Íslendingar þörf fyrir rótfestu. Við erum ekki einir um það. Og ræturnar liggja í menningunni og menningararfinum. Eftir því sem hraðinn vex og samræming í alþjóðlegum viðskiptum eykst verður menningaráhugi fólks meiri. Að sama skapi eflist áhugi og skilningur á menningarlegri sérstöðu. Það þýðir að menning fær aukna efnahagslega þýðingu. Íslendingar hafa mikla sérstöðu á sviði menningarmála. Í haust er leið kynnti samgrh. skýrslu nefndar um menningartengda ferðaþjónustu. Nefndin fjallaði um sóknarfæri á sviði menningartengdrar ferðarþjónustu og gerði tillögur um þau skref sem nauðsynleg eru til að þessi tegund ferðaþjónustu nái að skjóta rótum. Með hliðsjón af því að íslensk ferðaþjónusta verði byggð upp á tveimur meginstoðum, íslenskri náttúru og íslenskri menningu og samverkan þessara tveggja þátta, hafa samgrh. og menntmrh. nú sammælst um að stuðla að vexti og viðgangi menningartengdrar ferðaþjónustu. Megináherslan verður lögð á að kynna menningu þjóðarinnar, náttúru landsins og gagnkvæm áhrif þessara tveggja þátta. Er ljóst að bæði ferðaþjónustan og menningarstarfsemin munu eflast til muna við þær nýju áherslur. Mjög veigamikill áfangi í að efla ferðaþjónustu og menningarsamstarf náðist við undirritun samnings um byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar í Reykjavík. Tónlistar- og ráðstefnuhús er forsenda þess að Ísland geri sig gildandi á ráðstefnumarkaði sem er einn mikilvægasti og arðvænlegasti markaður ferðaþjónustunnar. Ríkið og Reykjavíkurborg taka þar á sig umtalsverðar skuldbindingar. Undirbúningur þeirra framkvæmda hefur tekið langan tíma sem eðlilegt er, því hér er um fjárfreka og stóra framkvæmd að ræða. Vinna við undirbúning framkvæmda við menningarhús á landsbyggðinni hefur gengið vel, en þar er einnig um mjög metnaðarfullar áætlanir að ræða. Í sumum tilfellum eru hugmyndafræði og undirbúningsvinna á lokastigi. Ég mun beita mér fyrir því að áætlun um vel skilgreinda framkvæmda\-áfanga verði sett fram á árinu. Í krafti slíkrar framkvæmdaáætlunar geta ríki og heimamenn stillt saman strengi sína og gert áætlanir um fjármögnun og framkvæmdir. Ljóst er að metnaðarfullar áætlanir um menningarhús munu reyna á fjárhag sveitarfélaga, ekki síður en á ríkissjóð. Hér er því um mikla fjárfestingu að ræða fyrir alla aðila og brýnt að verkefnið í heild sé vandað og stuðli að fjölbreyttara menningarlífi á landsbyggðinni og skili ferðaþjónustunni auknum tekjum. Á undanförnum árum hefur vaxandi áhersla verið lögð á uppbyggingu safna víða um land. Eitt af metnaðarfyllstu verkefnum á sviði safnamála er að sjálfsögðu endurbygging Þjóðminjasafnsins. Að gefnu tilefni er rétt að taka fram að ég hef ekki ástæðu til að ætla að kostnaður við þetta verkefni hafi farið úr böndum. Ég legg hins vegar megináherslu á að þegar safnið verður opnað, verði þar boðið upp á nútímalega sýningu í safnahúsi sem við getum verið stolt af. Megináhersla þeirra sem á landsbyggðinni búa tengist menntun og aðstöðu til menntunar. Tilkoma fjarnáms hefur gjörbreytt aðgangi landsmanna að menntun og símenntunarmiðstöðvar hafa vaxandi hlutverki að gegna. Þeirri uppbyggingu verður haldið áfram og þá er hafin endurskoðun á reglum um jöfnun námskostnaðar í því skyni að sníða af þeim reglum agnúa sem í ljós hafa komið. Það er stefna menntmrn. að leita leiða til að stytta nám til stúdentsprófs. Hér er um flókið viðfangsefni að ræða sem hefur áhrif á öll skólastig. Verkefnisstjórn hefur verið skipuð og verður leitað víðtæks samráðs við alla aðila málsins. Góðir áheyrendur. Fram undan er mikið átak í uppbyggingu vísinda, mennta- og menningarmála og stórir áfangar í sjónmáli. Í heild munu þessi verkefni, efla atvinnulíf okkar og samfélag og stuðla að enn hraðari breytingum og jákvæðari en við höfum orðið vitni að á undanförnum áratug. Það eru bjartir tímar fram undan. --- Góðar stundir og gleðilegt sumar.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Nú líður að þinglokum eftir annasaman og viðburðaríkan vetur þar sem hvert stórmálið hefur rekið annað. Afgreiðsla þeirra mun marka afdrifarík spor í framtíðinni. Eitt hið stærsta í mínum huga og margra annarra er Kárahnjúkamálið svokallaða, þ.e. um heimild til handa iðnrh. til að veita leyfi til virkjunar við Kárahnjúka og stækkunar Kröflu í þeim tilgangi að selja raforku til risaálvers á Reyðarfirði. Meiri hluti Alþingis samþykkti þessa heimild til iðnrh. þrátt fyrir rækilega rökstudda höfnun skipulagsyfirvalda og annarra stofnana og félagasamtaka á sviði umhverfis- og náttúruverndar. Stórfelld óafturkræf umhverfisáhrif vefjast ekki fyrir meiri hluta Alþingis. Hann lætur það ekki hindra verk sín þó allt sé í uppnámi með fjárfesta í álverinu og leitað sé logandi ljósi að nýjum. Austfirðingum verður áfram haldið í óvissu og í gíslingu stóriðjustefnunnar. Þeir fá það hlutverk eitt á næstunni að taka á móti nýjum gestum og sýna hvað þeim stendur til boða. Alcoa í dag, hver verður næstur? Hagkvæmni stærðarinnar virðist lausnarorðið, bæði hjá ríkisstjórnarflokkunum og víða í þjóðfélaginu. Áformin um Kárahnjúkavirkjun og flutning Jöklu yfir í Lagarfljót er bein afleiðing af kröfunni um hagkvæmni stærðarinnar við rekstur fyrirhugaðs risaálvers á Reyðarfirði. Hagkvæmni stærðarinnar er ráðamönnum svo rík í huga að þeir virðast blindir á marga aðra þætti sem skipta ekki síður máli. Alþingi á enn eftir að afgreiða lög um stjórn fiskveiða. En ef við gefum okkur það að frumvarpið verði afgreitt eftir vilja stjórnarmeirihlutans munu breytingarnar leiða til enn frekari samþjöppunar og fækkunar útgerðarfyrirtækja í landinu. Hagkvæmni stærðarinnar er í því máli sem öðrum leiðarljósið sem bliknar ekki þó skuggi byggðaröskunar og atvinnuleysis falli á þessa pólitísku sýn. Hinir sterku verða sterkari og hagsmunum fólksins sem býr í hinum dreifðu sjávarbyggðum er fórnað. Hagkvæmni stæðarinnar hefur verið færð yfir á allan landbúnaðinn. Áhrifin eru þegar komin fram í mjólkurframleiðslunni. Nú má segja að mjólkurvinnslan sé hægt og sígandi að færast yfir á suðvesturhornið og mjólkurbúin þjappast síðan í framhaldinu yfir á þetta svæði. Nú á að yfirfæra hugmyndafræðina á sveitabúskapinn. Þessi þróun í samþjöppun og verksmiðjubúskap er í algjörri andstöðu við þá nýju strauma sem nú fara um mörg hin verksmiðjuvæddu iðnríki. Þar er verið að reyna að snúa þróuninni við, í átt að því sem við höfum verið svo lánsöm að búa við fram að þessu, þ.e. blönduð fjölskyldubú og vistvænni framleiðsluhætti. Þannig ber allt að sama brunni. Og væri hægt að nefna mörg fleiri dæmi um þá óæskilegu þróun sem leiðir af síbyljukröfunni um hagkvæmni stærðarinnar og markaðshyggju. Við þurfum breytta stefnu. Við þurfum mannúðlegri stefnu á báðum stigum stjórnsýslu í landinu okkar. Góðir áheyrendur. Hugmyndafræði Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á ekki síður erindi inn á sveitarstjórnarstigið en í landsmálunum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er ung stjórnmálahreyfing sem hefur þegar náð að sá hugmyndafræði vinstri stefnu í hjörtu fólks þar sem áhersla er lögð á samfélagsþjónustu á félagslegum grunni, ásamt ríkri vitund um ábyrgð okkar og skyldur í náttúru- og umhverfisvernd. Við viljum byggja á félagslegum lausnum á báðum stjórnsýslustigum. Við viljum bæta kjör landsmanna allra og tryggja þeim samfélagsþjónustu við hæfi. Við viljum efla lýðræði í landinu og fyrsta skrefið í þá átt er að efla íbúalýðræði í hverju sveitarfélagi. Við leggjum áherslu á mikilvægi þess að Staðardagskrá 21 verði samofin öllum þáttum í stjórnsýslu hvers sveitarfélags. Til að ná þessu markmiði er nauðsynlegt að tryggja framboðum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs góðan stuðning í komandi kosningum. Góðir áheyrendur. Það skiptir miklu máli að meta allar okkar gjörðir með tilliti til þess hvaða áhrif þær hafa til lengri tíma litið. Þetta á ekki síst við lagasetningu og heimildir frá hinu háa Alþingi, svo og gjörðir sveitarstjórna. Stundargróði fyrir okkur sem lifum í dag getur kostað afkomendur okkar dýrar lausnir. Við megum ekki hugsa í kjörtímabilum. Við eigum að hugsa til búsetu og lífsskilyrða hér í landinu um alla framtíð. Góðir Íslendingar. Ég óska ykkur öllum gleðilegs sumars.

Herra forseti. Ágætu tilheyrendur. Á stundum er eins og tíminn gangi í hringi, sagan endurtaki sig, en þjóðir heimsins læri lítt af biturri reynslu sinni. Í fyrrakvöld söfnuðust yfir þúsund manns saman í Háskólabíói til að lýsa eindreginni andstöðu sinni við ofbeldisverkin í Palestínu og Ísrael. Íslensk þjóð getur ekki fremur en aðrar þjóðir setið þegjandi og horft á tilraun til þjóðarmorðs. Mannkyn hlýtur að hafa lært af útrýmingarherferð nasista í síðari heimsstyrjöldinni. Enginn getur réttlætt hermdarverk hryðjuverkamanna og enginn getur réttlætt fyrir sjálfum sér skipulagðar árásir á heilar borgir og þjóð þar sem engum er þyrmt. Á þar vel við hending úr kvæði, ortu fyrir nokkrum áratugum ,,Slysaskoti í Palestínu`` þar sem hermaður er látinn afsaka dráp sitt á barni með orðunum: Fyrirgefðu, ég ætlaði að skjóta hann pabba þinn. Við höfum fundið sterkt fyrir því að samfélagi þjóðanna er nóg boðið. Íslenska þjóðin segir hingað og ekki lengra, blóðbaðinu fyrir botni Miðjarðarhafs verður að linna nú þegar. Herra forseti. Öflugasti skóli íslensku þjóðarinnar er Ríkisútvarpið. Það hefur veitt þjóðinni uppfræðslu og skemmtan í áratugi. Með einkastöðvum eignaðist sá skóli verðugan keppinaut. Bæði formin eiga fullan rétt á sér. Hins vegar er grundvallarmunur á tilgangi og eðli einkastöðva og ríkisútvarps. Markmið og tilgangur einkastöðvanna er að færa eigendum sínum hagnað. Dagskrárgerðin hlýtur að taka mið af þeim útgangspunkti. Hins vegar er markmið ríkisútvarps að endurspegla fjölbreytileikann í menningarlífi þjóðarinnar, óháð arðsemi og vera vettvangur hinnar lýðræðislegu umræðu þar sem öll sjónarmið eiga greiðan aðgang, óháð arðsemi. Á þeirri forsendu leggst Framsfl. eindregið gegn öllum hugmyndum um sölu Ríkisútvarpsins úr almannaeigu. Í því skyni að efla faglegt sjálfstæði stofnunarinnar telur Framsfl. vel koma til greina að breyta formi hennar í sameignarfélag með sjálfstæðri stjórn, í eigu ríkisins og ekki á söluskrá. Síðasta öld fól í sér mesta framfara- og velferðarskeið í sögu íslensku þjóðarinnar. Menntastig þjóðarinnar hækkaði og í kjölfarið fylgdu hinar stórstígu framfarir á öllum sviðum mannlífs. Það eru ekki lengur forréttindi og eiga ekki að vera forréttindi að ganga í skóla. Um og yfir 90% ungmenna leita sér menntunar, allt upp á framhaldsskólastig. Einn meginstyrkur okkar sem þjóðar er að nemendur sækja sér menntun í ólíkum skólum innan lands og utan. Þannig mætast hjá lítilli þjóð ólíkir straumar úr ólíkum skólum og úr þeim bræðingi rís hin vel menntaða þjóð. En betur má ef duga skal. Ítrekað hefur komið fram að flestir nemendur framhaldsskóla sækja inn á stúdentsbrautir. Starfsnám hefur einfaldlega ekki náð sér á strik. Segja má með fullgildum rökum að atvinnulífið endurspeglist ekki í framhaldsskólum, miklu fremur séu þar áherslur á að brautskrá embættismenn. Eitt brýnasta verkefni okkar er að bæta þar úr. Við viljum sjá atvinnulífið endurspeglast í framhaldsskólunum, í þrepaskiptu starfsnámi. Þannig má hækka menntastig atvinnulífs, draga úr brottfalli nemenda og ekki síst styrkja nýsköpunarkraft innan skólakerfisins er fleyta má út í atvinnulífið þjóðinni til heilla. Háskólastigið hefur verið að eflast. Samkeppni er á milli háskóla og njóta þeir góðs af. En fram hjá þeirri staðreynd verður ekki litið að samkeppnisgrundvöllurinn er skakkur. Dæmi er um að kostnaður á hvern nemanda sé helmingi hærri en á sambærilega nemendur við Háskóla Íslands. Það umhverfi er farið að skaða hina gömlu háskólastofnun. Allir háskólar fá greitt eftir reiknilíkani. Munurinn er þó sá að Háskóli Íslands, sem langstærsta háskólastofnunin, situr uppi með meiri ábyrgð og minni sveigjanleika en aðrir háskólar. Þetta umhverfi er farið að ógna tilveru Háskóla Íslands. Það hlýtur að vera áhersluatriði að háskólar landsins sitji við sama borð og geti sinnt þeim skyldum sem við höfum lagt á þá að uppfylla. Hin stóru stökk sem íslensk þjóð hefur tekið á sviði menntunar hafa fært henni hagsæld og hamingju. Við verðum að varða áfram þá braut þannig að þær forsendur haldist hér áfram að Íslendingar verði í fremstu röð meðal þjóða í menntun, vísindum, nýsköpun og leggi þannig grunninn að traustu og öflugu velferðarkerfi. Framsfl. hefur lagt áherslu á að hafa fólk í fyrirrúmi og framsóknarmenn eru staðráðnir í að gera það áfram. Herra forseti. Ég óska tilheyrendum öllum gleðilegs sumars.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Enn einu sinni er komið að uppgjöri starfsárs Alþingis og árangur metinn af starfi þess. Staða stjórnmála brotin er þar til mergjar og gerð úttekt á stefnum í þjóðmálum. Mikilvægasta málefnið nú er að þjóðin geri sér grein fyrir stöðu hinna þriggja aðalþátta stjórnskipunar þjóðríkis á Íslandi: löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdarvalds. Þessu verða ekki gerð rækileg skil í fáum orðum sem að líkum lætur en sú háskalega staðreynd yfirgnæfir allt annað að framkvæmdarvaldið er í þann veginn að hrammsa til sín öll völd í landinu. Alþingi er orðin undirgefin afgreiðslustofnun framkvæmdarvaldsins þar sem þingmenn stjórnarflokkanna beygja sig í duftið fyrir hinum stórlyndu valdamönnum í einu og öllum og verður þeim í raun í engu ofboðið eins og nýjasta dæmið í deCODE-málinu sannar rækilega. Í nýju tímariti lögfræðinga má lesa að forsrh. er reiðubúinn að koma upp sérstakri lagaskrifstofu við Stjórnarráðið og mega þingmenn af því marka hvert stefnir um lagasmíð og er að vísu ekki mikil breyting frá því sem nú er. Í sama máta færir framkvæmdarvaldið sig mjög upp á skaftið gagnvart dómsvaldinu eins og marka má af eftirfarandi ummælum forsrh. í fyrrgreindu tímariti lögfræðinga. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þeirra dómsmála sem mestur styr hefur staðið um að undanförnu óttast ég hins vegar að dómstólar séu að taka sér`` --- séu að taka sér, feitletrað --- ,,nokkuð annað hlutverk en stjórnskipun okkar gerir að öðru jöfnu ráð fyrir. Og þá setja þeir ekki niður deilur manna heldur magna þær upp --- dómur verður þá ekki endir hverrar þrætu heldur upphaf hatrammra deilna sem í verstu tilvikum eitra allt þjóðfélagið eins og við höfum því miður allt of mörg dæmi um upp á síðkastið.`` Um hvað skyldi forsrh. vera að ræða? Hér er greinilega verið að vísa til dóma um málefni öryrkja og dóma í fiskveiðimálum þar sem framkvæmdarvaldið undi ekki niðurstöðum dómstóla og breytti þeim að geðþótta sínum með aðstoð lögfræðinga og vikalipra þjóna sinna á Alþingi. Það heitir að eitra allt þjóðfélagið þegar dómar ganga í aðra átt en stjórnvöldunum þóknast. Sagt er að sagan endurtaki sig ævinlega. Mörg eru dæmin í veröldinni um að þingræði og dómsvald hafi verið fótumtroðin af valdhöfum með skelfilegum afleiðingum. Hér á Íslandi situr nú orðið eins konar ráðstjórn með aðalritara og öllu tilheyrandi nema vopnavaldi enn sem komið er. Þeir í Ráðstjórnarríkjunum höfðu líka á sínum tíma fjölmennt þing starfandi sem Dúma hét, og allir þekktu valdsvið þess sem aðeins var í orði en ekkert á borði. Kannski ættum við á Íslandi að taka það nafn upp á okkar löggjafarsamkundu samræmis vegna. Og afmælisbarnið Halldór Laxness fylgdist með því hvernig dómstólum var stjórnað austur þar af stakri snilld svo sem lesa má um í Gerska ævintýrinu. Um gerbreytingu á þróun í þessa öfugu átt á Íslandi verður tekist harkalega á hinum pólitíska vettvangi, enn fremur um svívirðilega misbeitingu valds þar sem lunginn úr auðæfum Íslands er mulinn undir hið nýja auðvald eftir kokkabókum nýfrjálshyggjunnar sem Sjálfstfl. er heltekinn af. Framsfl. hins vegar hefur enga grundvallarstefnu í þeim málum fremur en öðrum en lætur sér nægja sem fyrr að versla með völd og aðstöðu fyrir sig og sína. Ef svo fer sem horfir um aðför ríkisstjórnar að dómstólum kann svo að fara að bréfum æðsta ráðs til dómara með pöntun á þóknanlegum úrskurðum fjölgi. Félagi minn Guðjón Arnar Kristjánsson vék nokkrum orðum að hinu sérkennilega ábyrgðarmáli sem ríkisstjórnin hyggst ganga í gagnvart gjaldþrota stórfyrirtæki í Bandaríkjunum, deCODE. Ég mun í seinni ræðu minni halda áfram að skemmta ríkisstjórnarmönnum með því að víkja örfáum orðum að því máli, að hrollvekjunni deCODE, vegna þess líka að það eru spánnýjar fréttir af því í dag þar sem því heldur áfram að hraka heldur hastarlega. Þetta er eitt það ótrúlegasta mál sem ég á ævidögum mínum, að ég tali nú ekki um í Alþingi eingöngu, hef fengið augum litið eða heyrt um. Þetta eru afglöp sem eiga sér engin lík í þingsögunni að minni hyggju. Má ég aðeins rifja upp það sem hæstv. fjmrh. talaði um skattbreytingar? Það er víst góðra gjalda vert. En hvað um skattbreytingar einstaklingum til handa? Hvað um lofaðar breytingar ellilífeyrisþegum til handa, ellilaunamönnum, þar sem þeir hafa verið sviknir um hækkun skattleysismarka? Í atrennu sem gerð var að skattbreytingunni voru skattleysismörkin hækkuð á þessum hátekjumanni sem hér stendur en hinir, allir lágtekjumennirnir skildir eftir. Ætli ekki sé ýmislegt óunnið af því sem lofað hefur verið, t.d. sjúkum, öldruðum, svo ekki séu fleiri þjóðfélagshópar teknir til viðmiðunar? Það er einstakt hvernig farið hefur verið með þá af virðingarleysi og skeytingarleysi og allt öðruvísi en siðuðu þjóðfélagi ber að gera.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Það er augljóst hverjum manni að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. sem hefur verið við völd síðustu sjö árin er á síðasta snúningi. Vaxandi pirringur milli stjórnarflokkanna er undirliggjandi. Í hverju málinu á fætur öðru þar sem klúður og klaufaskapur ræður ríkjum eru stjórnarliðar hér í þinginu meira og minna hættir að reyna að verja gjörðir sínar. Það hefur enda komið á daginn í þessum umræðum í kvöld að sannfæringarkrafturinn er ekki beint í fyrrirúmi hjá ráðherrum eða stjórnarliðum öðrum í ræðum þeirra. Öllu heldur eru þeir afsakandi og til að mynda var það eina sem stóð upp úr ræðu félmrh. að hann lagði til atlögu við eigin formann, utanrrh. þjóðarinnar, í afstöðu sinni til Evrópusambandsins. Þetta er talandi dæmi um það ástand sem nú ríkir á stjórnarheimilinu. Ég ætla að stikla á stóru. Hneykslismálin í kringum Landssímann og uppgjöf samgrh. í þeim efnum eru ofarlega í hugum landsmanna. Þar voru á ferðinni skólabókardæmi um það hvernig ekki á að stýra og stjórna málefnum þjónustufyrirtækis í eigu þjóðarinnar. Svo mikið var klúðrið að þetta annars prýðilega fyrirtæki reyndist óseljanlegt á alþjóðamarkaði þrátt fyrir að verðmæti þess hafi fallið um tugi milljarða króna. Þarf meira að segja? Forstjóri Þjóðhagsstofnunar leyfir sér að leggja fram þjóðhagsspá sem er lögum samkvæmt. Forsrh. er óánægður með spána, finnst hún ekki nægilega jákvæð. Hann bregst við með því að leggja stofnunina niður. Það má hvergi sjást kusk á hvítflibbanum. Fyrir nokkrum árum ákvað ríkisstjórnin að veita einu fyrirtæki, Íslenskri erfðagreiningu, einkaleyfi á öllum heilsufarsupplýsingum Íslendinga. Þetta vakti athygli og gagnrýni, ekki bara hér á landi heldur víða um lönd. En það eitt var ekki nóg. Nú ætlar ríkisstjórnin líka að veita þessu sama fyrirtæki ríkisábyrgð vegna áformaðra fjárfestinga þess. Heila 20 milljarða, 20 þúsund millj. kr. af fjármunum almennings á að leggja undir. Enginn veit hver áhættan er. Enginn veit hver ávinningurinn er. Ekki nokkur maður getur svarað því hvaða fordæmi þetta skapar og hversu miklar fjárhæðir verði þá um að tefla þegar önnur fyrirtæki fara fram á svipaða fyrirgreiðslu. Og svo hefur enginn hugmynd um hvort þetta standist ákvæði alþjóðasamninga sem við höfum undirgengist. Jafnvel efast sumir um að þessi vinargreiði upp á 20 milljarða króna standist jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar. En allt þetta skiptir ríkisstjórnina engu máli. Það á samt að keyra málið í gegn. Ríkisstjórnin var komin út í ógöngur með efnahagsmálin. Verðbólga var komin úr böndum, gengið komið í himnahæðir og okurvextir innheimtir af lántakendum til viðbótar við verðtrygginguna, það séríslenska fyrirbæri. Alþýðusamband Íslands sá að við svo búið mátti ekki standa og hóf mikla og þakkarverða baráttu til þess að snúa þessari öfugþróun við. Það tókst Alþýðusambandinu að vissu marki. Hins vegar er ekki útséð um stöðu og þróun efnahagsmálanna og aukin vanskil og skuldasöfnun almennings eru hættumerki sem ástæða er til að vara við. En ríkisstjórnin er stikkfrí og bíður þess er verða vill. Einhvers staðar hlýtur samt þessi ríkisstjórn að láta til sín taka þótt hún keyri á síðustu bensíndropunum og sé búin að nýta öll sín varadekk. Er ekki allt í standi í byggðamálunum? Finna landsmenn ekki vel fyrir því hversu fast er tekið á þeim málum? Ónei, herra forseti, þannig er það ekki, því miður. Álver í Reyðarfjörð er horfið af sjónarsviðinu, í bili a.m.k. Fólk streymir enn af landsbyggðinni á suðvesturhornið. Ríkisstjórnin er ráðalaus. Hægri hallinn í velferðarmálunum er allsráðandi. Það dregur úr þjónustu við almenning enda þótt ríkisútgjöld hækki stórlega ár frá ári. Margir aldraðir, öryrkjar og aðrir þeir sem höllum fæti standa finna það á eigin beinum að þeir standa ekki framarlega á forgangslista þessarar ríkisstjórnar. Hvað með önnur mál? Eru ekki löggæslumálin í góðu lagi, eða hvað? Er ekki almenn ánægja með að viðhaldið er óréttætinu í sjávarútveginum þar sem enn og aftur á að festa gjafakvótakerfið í sessi? Eru ekki allir glaðir með að borga hæsta verð í Evrópu fyrir matvæli? Er almenningur ekki afskaplega ánægður vegna þess metnaðarleysis sem ríkjandi er í menntamálum þjóðarinnar? Voru menn ekki á toppi tilverunnar vegna tilviljanakenndrar stefnu í umhverfismálum? Er ekki allt í stakasta lagi? Nei, því miður, herra forseti, veruleikinn er sá í áðurnefndum málaflokkum og fjölmörgum fleirum að mikilvægt er að taka til hendi og færa mál til betri vegar. Ég dreg ekki í efa eitt andartak að stjórnarherrarnir vilji vel. Vandinn er einfaldlega sá að þeir geta ekki betur. Þeim er þrotinn kraftur og þrek. En þessu er hægt að breyta. Það vorar jafnan að vetri loknum. Samfylkingin, flokkur jafnaðarmanna, er tilbúin í verkin. Landsmenn munu ganga til sveitarstjórnarkosninga að mánuði liðnum og það er eingöngu eitt ár í næstu þingkosningar sem betur fer. Þá geta landsmenn lagt sínar línur. Þá breytum við rétt. Við þurfum ný viðhorf. Við þurfum kraft og við þurfum þor. Við þurfum að nýta tækifærin. Við þurfum lífssýn og úrræði okkar jafnaðarmanna. Við þurfum Samfylkinguna að landstjórninni og við stjórn sveitarfélaga vítt og breitt um landið allt. Það skiptir nefnilega máli hverjir stjórna. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Við Íslendingar verðum að nýta auðlindir okkar til lands og sjávar innan skynsamlegra marka til að auka hagsæld þjóðarinnar á komandi árum. Á þessu þingi náðum við afar mikilvægum áfanga í virkjunarsögu Íslands þar sem samþykkt var að veita Landsvirkjun heimild til þess að virkja vatnsföllin Jökulsá á Brú og Jökulsá í Fljótsdal. Með ákvörðun Alþingis höfum við stigið gríðarstórt spor fram á veginn til aukinnar nýtingar orkulinda þjóðarinnar. Nú er nauðsynlegt að ganga til samninga við trausta aðila sem tilbúnir eru til að fjárfesta í iðnaðaruppbyggingu á Austurlandi og það er ánægjulegt að einmitt í dag voru fulltrúar frá Alcoa á Austurlandi að skoða aðstæður og meta möguleika á uppbyggingu áliðju þar. Kröflusvæðið gefur einnig mikla möguleika til uppbyggingar iðjuvers og þá ekki síður og jafnvel enn fremur Þeistareykjasvæðið sem er miðja vegu milli Húsavíkur og Mývatns. Rússneskt stórfyrirtæki hefur lýst yfir áhuga á að byggja súrálsverksmiðju og jafnvel einnig álverksmiðju þar og þegar hefur fyrirtækið varið 50 millj. kr. í rannsóknir á svæðinu. Líkur eru á að það muni á næstunni verja enn frekari fjármunum til rannsókna- og undirbúningsvinnu. Verði af þessum framkvæmdum mun súrálsverksmiðja skapa vinnu fyrir 1.200--1.400 manns en álverið vinnu fyrir 700 manns. Þarna gætu því skapast um 2.000 störf og varla þarf að fara um það mörgum orðum hversu mikilvægt það yrði svæðinu. Umrætt fyrirtæki hefur þegar fest kaup á báxítverksmiðju í Vestur-Afríku en ætlunin er að flytja þaðan hráefni fyrir verksmiðjuna á Þeistareykjum, ef af henni verður. Herra forseti. Sjávarútvegsmálin hafa verið fyrirferðarmikil á þessu þingi enda hafa mörg stórmál varðandi stjórn fiskveiða verið hér á dagskrá. Það var beðið með þó nokkurri eftirvæntingu eftir frv. um heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, og mikil og góð vinna liggur að baki þeim tillögum sem þar eru settar fram. Og víst er að þar er reynt að koma til móts við sem flest skynsamleg sjónarmið og rök. Til að koma til móts við kröfur um að útgerðin borgaði meira fyrir afnotin af auðlindinni er ætlunin að leggja á afkomu- og magntengt veiðigjald. Þó að ég sé í rauninni ekki fylgjandi auknum álögum á útgerðina tel ég veiðigjald þó skynsamlegri kost en fyrningarleið stjórnarandstöðunnar sem að mínu mati mundi setja atvinnugreinina og byggðarlögin í uppnám. Og ég fullyrði að aldrei yrði sátt um þá leið, fyrir nú utan það að fyrningarleiðin mundi auka óvissu í atvinnugreininni og þar með draga úr möguleikum til að greiða hærri laun og hærri skatta til samfélagsins. Sem betur fer var afkoma hjá flestum sjávarútvegsfyrirtækjum góð á síðasta ári en það þarf ekki að horfa mörg ár aftur í tímann til að sjá hið gagnstæða enda er sjávarútvegurinn í eðli sínu mjög sveiflukennd grein. Hvað svo sem annað má segja um veiðigjaldið er ljóst að það tekur mið af afkomunni, og útgerðarfyrirtækin fá góðan aðlögunarfrest áður en það leggst á með fullum þunga. Koma verður í veg fyrir að skattprósentan hækki á komandi árum því sjávarútvegurinn er slíkur drifkraftur í landinu að ef hann er þurrmjólkaður með ofsköttun er ljóst að bresta mun harkalega í öllu okkar hagkerfi. Sjávarútvegurinn þarf á stöðugleika að halda. Ef löggjafinn getur skapað honum þann stöðugleika mun það án efa hafa góð áhrif á þjóðarbúið í heild. Skuldir sjávarútvegsins uxu mjög hratt þegar verr áraði en fyrirtækin hafa nú notað það svigrúm sem batnandi afkoma gefur til að greiða niður skuldir sínar og búa þannig í haginn fyrir framtíðina. Það er dálítið skondið að hugsa til þess að á sama tíma og sumir stjórnarandstöðuþingmenn hafa verið að kalla á hærri skatta á sjávarútvegsfyrirtækin tala þeir jafnframt um nauðsyn skattfríðinda fyrir landsbyggðina. Gera þeir sér ekki grein fyrir að 92% kvótans eru staðsett á landsbyggðinni? Auknar álögur á sjávarútveginn munu að sjálfsögðu lenda að langmestu leyti á landsbyggðinni. Unnið hefur verið að nýjum hafnalögum og eru þau í meðförum hv. samgn. Það er ljóst að með breyttu rekstrarformi hafnanna og minnkandi ríkisstyrkjum er útgerðinni ætlað að bera kostnað af rekstri hafna landsins. Það er eðlilegt að útgerðin standi straum af þeim kostnaði sem af henni hlýst en þó finnst mér eðlilegt að menn skoði þennan kostnað í ljósi veiðigjaldsins því verið er að seilast í vasa sömu fyrirtækja eftir þessum fjármunum. Íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum er ætlað að borga bæði auðlindaskatt og aflagjald en þá er nauðsynlegt að minna á að þau keppa við erlend fyrirtæki um sölu á afurðum, erlend fyrirtæki sem mörg hver eru ríkisstyrkt og er ekki ætlað að borga slík gjöld. Sú krafa var hávær úti í þjóðfélaginu að útgerðinni bæri að borga hærra gjald til þjóðarinnar fyrir afnotin af auðlindum hafsins. Við sjálfstæðismenn höfum alltaf varað við slíkum skattlagningarkröfum. Við höfum hins vegar talið skyldu okkar að beita okkur fyrir meiri almennri sátt um rekstrarumgjörð okkar mikilvægustu atvinnugreinar. Í því skyni höfum við þess vegna talið rétt að koma til móts við þessar kröfur. Það var gert og niðurstaðan varð afkomutengt veiðigjald. Góðir áheyrendur. Við höfum sem betur fer ástæðu til að líta framtíðina björtum augum. Hér hef ég rætt um auðlindir til lands og sjávar en mikilvægasta auðlind okkar er fólgin í því fólki sem byggir þetta land. --- Góðar stundir og gleðilegt sumar.

Góðir landsmenn. Umræðan í kvöld hófst í Brussel um Evrópusambandið. Ég ætla að halda mig á Íslandi og ég ætla að horfa til sólarinnar, hún fer nú hækkandi á lofti og það er góð tilfinning. Það er líka góð tilfinning þegar þjóðin aflar vel, eða vita menn að á fyrstu þremur mánuðum þessa árs öfluðum við meira en dæmi eru um í sögunni? Í fyrra slógu íslenskir sjómenn einnig met. Og þegar saman fara góð aflabrögð og tiltölulega hagstætt verð á mörkuðum eins og verið hefur um skeið er ástæða til að fyllast bjartsýni. Á ýmsum öðrum atvinnusviðum horfir einnig vel og það sem er uppörvandi er að sjá hve víða fólk sér möguleika og býr yfir sköpunarkrafti, hvort sem er í tæknigreinum, matvælaiðnaði, lyfjaþróun, lyfjaframleiðslu og ferðaþjónustu og þannig mætti áfram telja. En skilyrði þurfa að vera til staðar til þess að framtak manna fái blómstrað. Og í því samhengi þarf að spyrja um hlutverk ríkisstjórnar og um hlutverk Alþingis. Um allt land eru menn að segja það sama. Við þurfum tvennt: Í fyrsta lagi þurfum við góða þjónustu, góðar samgöngur, skóla, sjúkrahús, fjarskipti, póstþjónustu og annað sem við gerum kröfu til í nútímanum. Í öðru lagi þurfum við að fá aðgang að lánum á góðum kjörum. Það er ekki verið að fara fram á gjafir og það er ekki verið að fara fram á vaxtalaus lán. Menn vilja einfaldlega aðgang að fjármagni á hagstæðum lánskjörum og eru orðnir langþreyttir á að láta neita sér um alla síka fyrirgreiðslu, sérstaklega þegar þeir búa ekki á góðu veðsetningarsvæði. Þetta tvennt eru menn að kalla á: Góða velferðarþjónustu og ódýrt fjármagn. Þessu höfum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði svarað á skýran og afdráttarlausan hátt því einmitt þetta teljum við vera hlutverk hins opinbera, annars vegar að sjá fyrir góðri samfélagsþjónustu og hins vegar að stuðla að uppbyggingu í atvinnurekstri. Þegar slíkur stuðningur er veittur þarf að sjálfsögðu að gæta jafnræðis og hafa skýrar reglur þar sem m.a. verði tekið mið af byggðasjónarmiðum, af þörf á atvinnuuppbyggingu. Þetta hefur verið okkar stefna. Það er á þessum forsendum sem við mótmæltum því að ríkisbankarnir yrðu gerðir að hlutafélögum og seldir, og það var einnig á þessum forsendum sem við mótmæltum því þegar uppbyggingarsjóðir atvinnulífsins voru einkavæddir. Ekki hefur farið fram hjá neinum að við höfum mótmælt því kröftuglega þegar símstöðvum, pósthúsum og bankaútibúum hefur verið lokað og þrengt hefur verið að velferðarþjónustunni. Við höfum sagt að í stað þess að brjóta þetta kerfi niður, eins og ríkisstjórnin hefur gert með niðurskurði og í nafni einkavæðingar, eigi að byggja upp og efla þessa þjónustu. En þegar við höfum haldið þessum sjónarmiðum fram, t.d. að bankar ættu í senn að vera lánastofnanir og þjónustufyrirtæki með félagslega ábyrgð gagnvart heimilum og byggðalögum hafa menn í þessum sal ekki vitað hvert þeir ættu að komast, slík afturhaldshugsun væri hér á ferðinni. Nú er að koma í ljós að það erum við sem erum sjálfum okkur samkvæm og byggjum á yfirvegaðri, málefnalegri afstöðu. En sömu menn og áður höfðu þennan tón uppi gagnvart Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði tala nú sjálfir fyrir meiri og glæfralegri ríkisafskiptum en dæmi er um í Íslandssögunni. Hér vísa ég sérstaklega í tvö mál, annars vegar stóriðjuáformin á Austurlandi sem ekki einvörðungu mundu spilla náttúru landsins stórlega heldur einnig efnahag landsmanna, hins vegar 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgðina fyrir fyrirtækið deCODE. Sama ríkisstjórnin sem er að selja frá þjóðinni arðbærar eignir ætlast nú til þess að hún gangist í áhættuábyrgð, meira að segja án þess að málin séu skoðuð af óháðum aðila og án þess að farið sé að lögum því til stendur að láta ríkisábyrgðarlögin ekki gilda gagnvart þessari lántöku. Hverjir eru málavextir? Fyrir austan lofaði Framsfl. stóriðju og hana skyldu menn fá hvað sem það kostaði. ,,Þetta er bullandi arðsamt,`` sagði Valgerður Sverrisdóttir iðnrh. þegar gengið var til atkvæða um virkjunarheimild henni til handa, og hafði hún þá engan kaupanda að orkunni. Bullandi arðsamt var það samt. Í framhaldinu er fyrrv. varaformaður Framsfl., og núverandi seðlabankastjóri sem þó er aukaatriði í málinu --- aðalatriðið er að hann haldi fast við línu Framsfl. --- sendur til viðræðu við álrisana, að biðja þá að koma og hjálpa Framsfl. Er traustvekjandi að leggja málið svona pólitískt upp? Og er það traustvekjandi þegar iðnrh. segir í sjónvarpsþætti að hún nenni varla að ræða efnahagslegar forsendur málsins? Er þetta fólk líklegt til að gæta hagsmuna lands og þjóðar? Þetta gerðist fyrir austan. Ekki veit ég hins vegar hvar þeir hittust, forsrh. og forstjóri deCODE, til að ræða 20 milljarða ríkisábyrgðina en hitt vitum við að inn í þingið kom Davíð Oddsson forsrh. með samning, sagði Sjálfstfl. að hann yrði að hlíta sínum vilja eins og alltaf, sama orð var látið ganga yfir í þingflokksherbergi Framsóknar, málið afgreitt á þremur tímum og síðan var reynt að setja þjóðarandstöðuna í siðferðilega spennitreyju með því að spyrja hvort menn ætluðu virkilega að standa í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu. Nú var allt gleymt, hve hallærislegt það er að tala um stuðning við uppbyggingu atvinnulífs og gömlu kenningarnar hans Adams Smiths um frelsi fjármagnsins og hina ósýnilegu hönd markaðarins sem öllu muni stýra í gæfuríka átt ef markaðurinn aðeins fengi að vera óáreittur --- allt þetta var gleymt og hin ósýnilega hönd varð öllum sýnileg, hún var föst við forsrh., Davíð Oddsson, og sú hönd hélt um svipu, flokkssvipu Sjálfstfl., og virðist duga vel. Það hefur verið átakanlegt að fylgjast með talsmönnum ýmissa hægri sinnaðra samtaka, hvernig þeir gerast órólegir og tvístígandi. ,,Jú, að sjálfsögðu þarf þetta að fara í skoðun og um nálarauga.`` Ég held það hafi verið talsmaður Verslunarráðsins sem þannig komst að orði. Nálarauga Verslunarráðsins reyndist hins vegar á stærð við opið á Hvalfjarðargöngunum. Þar fer allt í gegn. Herra forseti. Tími minn er senn á þrotum en ég veit að ég þarf ekki að segja margt. Þeir sem á hlýða munu botna hugsunina. Kárahnjúkar. Öryrkjadómur. Landssíminn hf. Einkavæðingarnefnd. Húsnæðismálin. Ég gæti haldið áfram lengi. En það þarf ekki að segja meira til þess að upp komi í hugann hjá okkur öllum hve brýnt það er að losna við þessa ríkisstjórn sem gætir hagsmuna eins illa og raun ber vitni. Herra forseti. Við búum í góðu landi. Hér eru mikil verðmæti til að vinna úr. Sköpunarkrafturinn er fyrir hendi og tækifærin, og ytri skilyrði eru góð. En þegar við beinum sjónum inn á við verður fyrir ríkisstjórn sem fylgir ranglátri stefnu og óskynsamlegri. Hún er aðgerðarlaus þar sem aðgerða er þörf en einhendir sér af fullum þunga í þau mál sem til óheilla horfa. Það styttist vonandi í að þið, kjósendur, segið þeim sem verma hér ráðherrastóla að nú sé kominn tími til að taka pokann sinn. Herra forseti. Það er mikið tilhlökkunarefni. --- Gleðilegt sumar.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Eldhúsdag má líta á sem uppgjör eftir vertíð. Stjórn og stjórnarandstaða takast á um ágæti þeirra þingmála sem hér hafa fengið afgreiðslu eða munu fá afgreiðslu á næstu dögum. Enginn stjórnarandstæðingur sem talað hefur hér í kvöld hefur verið sannfærandi í þeim málflutningi sínum að landinu sé illa stjórnað. Á þeim tíma sem núverandi stjórnarflokkar, Framsfl. og Sjálfstfl., hafa starfað saman hefur náðst ótrúlegur árangur enda hefur ríkt samstaða um grundvallaratriði og mikill metnaður verið uppi um að styrkja stöðu Íslands gagnvart öðrum þjóðum. Ég hef í störfum mínum sem iðn.- og viðskrh. lagt höfuðáherslu á að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Þær breytingar sem orðið hafa í heiminum með auknu frelsi viðskipta með falli kommúnismans og með samningum um hið Evrópska efnahagssvæði gera það að verkum að Ísland er hluti af stærri heild. Alþingi og ríkisstjórn hafa í færri málum bein afskipti af rekstri fyrirtækja en hlutverk þeirra er nú fyrst og fremst að skapa heilbrigt og eðlilegt laga- og rekstrarumhverfi í alþjóðlegu markaðshagkerfi. Á miðjum síðasta áratug vorum við Íslendingar að tapa fólki úr landi, ekki síst menntafólki. Þeir sem fluttu úr landi árið 1995 voru 1.500 umfram þá sem fluttu til landsins. Nú hefur þetta snúist við. Þetta er mælikvarði á samkeppnishæfni Íslands. Það sem fékk hjólin til að snúast aftur voru aðallega verkefni á sviði stóriðju. Þar er ég að tala um uppbyggingu Norðuráls og stækkun Ísals og járnblendisins. Hvers vegna gerðist þetta? Jú, vegna þess að Ísland á þá auðlind sem er vatnsaflið, og Ísland er samkeppnishæft á þessu sviði. Á síðari hluta nýliðinnar aldar lyftu Íslendingar grettistaki í nýtingu auðlinda sinna, landsmönnum öllum til heilla. Það er skynsamlegt og raunar mjög brýnt að við höldum því áfram, að sjálfsögðu innan eðlilegra marka. Undirbúningur virkjunar- og stóriðjuframkvæmda á Austurlandi hefur átt sér stað síðustu ár en framhald málsins er nú í ákveðinni óvissu. Það ríkir hins vegar engin óvissa um það að verkefnið er áhugavert og arðbært. Lög hafa verið samþykkt um Kárahnjúkavirkjun. Umhverfismat liggur fyrir um virkjunina, álverið í Reyðarfirði og háspennulínur. Þá er vegagerð og hafnargerð í tengslum við framkvæmdina í góðum farvegi. Íslenska ákvæðið í tengslum við Kyoto-bókunina er í höfn. Allt þetta gerir það að verkum að þó að ekkert verði úr samstarfi við Norsk Hydro og Reyðarál er ekki öll nótt úti. Sá áhugi sem stærsta álfyrirtæki á Vesturlöndum, Alcoa, sýnir þessu verkefni er uppörvandi. Allt bendir til þess að af verkinu verði sem er mikilvægt, bæði fyrir þjóðarbúið sem heild og alveg sérstaklega mikilvægt fyrir Austurland. Út af orðum síðasta ræðumanns vil ég taka það fram að ég er stolt af að vera í forsvari fyrir þetta verkefni. Hæstv. forseti. Ég hef hér fjallað lítillega um samkeppnishæfni Íslands og minnkandi afskipti stjórnvalda af viðskiptalífinu. Segja má að hið sama gildi um stjórn efnahagsmála. Þau áhrif sem stjórnvöld hafa í dag á þann þátt mála eru fyrst og fremst í gegnum fjárlög og með því að setja Seðlabankanum verðbólgumarkmið. Stefna Seðlabankans í vaxtamálum hefur vissulega verið umdeild. Mikilvægast er þó að allt bendi til þess að við höfum náð tökum á verðbólgunni og að rauðu strikin svokölluðu haldi. Það er hins vegar umhugsunarefni fyrir okkur Íslendinga að hagfræðingar hafa leitt að því líkur að Íslendingar þurfi að greiða hátt áhættuálag ofan á vexti vegna krónunnar. Það hlýtur hins vegar að vera markmið okkar til lengri tíma að vextir hér séu ekki hærri en gengur og gerist í viðskiptalöndum okkar. Með þeirri lækkun sem varð á sköttum fyrirtækja á síðasta ári var stigið stórt skref til framfara. Að frumkvæði Fjárfestingarstofunnar er nú unnin viðamikil greining á vegum KPMG á samkeppnishæfni íslensks rekstrarumhverfis. Þar er borinn saman stofn- og rekstrarkostnaður 14 ólíkra atvinnugreina í 115 borgum á svæðum í Evrópu, Ameríku og Japan. Meðal þeirra atvinnugreina sem skoðaðar eru má nefna hugbúnaðargerð, líftæknirannsóknir, lyfja-, efna- og heilbrigðisiðnað, gagnavistun og þorskeldi. Fyrstu niðurstöður benda til að Ísland skipi sér í fremstu röð þjóða. Þessi skýrsla mun því veita okkur í fyrsta skipti innsýn inn í samkeppnisstöðu landsins þar sem við getum með auðveldum hætti borið einstaka liði rekstrar saman við það sem gerist erlendis. Endanlegar niðurstöður skýrslunnar eru væntanlegar í lok mánaðarins. Allt það sem ég hef nefnt segir mér að við eigum alla möguleika til þess að búa svo um hnútana hér að Ísland standist alla samkeppni. Að sjálfsögðu verðum við að fylgjast vel með alþjóðavæðingunni og leggja okkur fram um að bregðast rétt við þeim breytingum sem þar verða, einkum og sér í lagi innan Evrópusambandsins. Með því skrefi sem stigið var við inngöngu í EES getum við ekki horft einangrað á Ísland í neinu þeirra mála sem lúta að viðskiptum. Við búum á innri markaði Evrópusambandsins og erum ekki á leiðinni til baka. Herra forseti. Ný byggðaáætlun verður afgreidd frá Alþingi einhvern næstu daga. Nýmæli í þeirri tillögu eru þau að gerð er grein fyrir 22 vel skilgreindum verkefnum sem ráðast skal í og er einn aðili, sem oftast er eitthvert ráðuneytanna, gerður ábyrgur fyrir framkvæmd. Það er mikilvægt að við sameinumst í því að búa landsbyggðinni almenn skilyrði til vaxtar, íbúum til búsetu og fyrirtækjum til rekstrar. Herra forseti. Ég hafði þá ánægju um síðustu helgi að sækja þing þjóðræknisfélaga Íslendinga í Vesturheimi fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta sinn var stefnt saman félögum, bæði í Bandaríkjunum og Kanada. Segja má að með landafundaverkefninu árið 2000 hafi nýju lífi verið blásið í starfsemi félaganna í Norður-Ameríku. Á þriðja þúsund duglegir einstaklingar starfa í félögunum, stoltir af uppruna sínum. Það skiptir meira máli nú en áður að þekkja hvar ræturnar liggja. Nútíminn er ögrandi, og óstöðugleiki og eirðarleysi láta á sér kræla. Þetta skiptir ekki einungis máli fyrir Vestur-Íslendinga, þetta er mikilvægt fyrir okkur öll. Það er gott að vera Íslendingur. Það er gott að eiga þetta gjöfula land. Ég þakka landsmönnum áheyrnina og óska þeim gleðilegs sumars. Góðar stundir.

Herra forseti. Ég gat þess í lok ræðu minnar áðan að ég mundi víkja fleiri orðum að hinu fráleita ábyrgðarmáli sem hér hefur borið á góma. Ef það nær fram að ganga er það nýjasta dæmið um taumlausan yfirgang ríkisstjórnar gagnvart Alþingi af því sem það liggur alveg ljóst fyrir að hinn almenni þingmaður í liði stjórnarsinna gengur ekki hlæjandi til þess leiks, undir það jarðarmen, enda höfum við dæmin af sjálfum formanni efh.- og viðskn. sem lýsti því yfir að hann sjálfur væri andstæður málinu en hann yrði að fylgja því á Alþingi af því að það væri stjórnarmál. Þannig fylgja menn sannfæringu sinni nú orðið. Um hvað fjallar þessi gríðarlega ábyrgð? Gagnvart hverjum er hún? Við höfum engar upplýsingar um það sérstaklega í því frv. sem hér er borið fram. Ekkert áhættumat hefur farið fram. Það eitt vitum við að þegar þetta fyrirtæki nam fyrst land á Íslandi voru seldir hlutir í því á genginu rúmlega 60. Hvert hefur gengið í þessu fyrirtæki verið að undanförnu? 5,5, en í kvöld var ný frétt um að gengið í því fyrirtæki hefði lækkað um 16% í dag, frá því í morgun og fram á kvöld. Fyrirtækið er þess vegna augljóslega á hríðfallanda fæti. En hér á að ganga í 20 þús. millj. kr. ábyrgð fyrir það, og allar reglur þverbrotnar. Hér voru ítarleg lög sett 1997 um ríkisábyrgðir til þess að girða fyrir þau lausatök sem áður höfðu gilt um slíkar ábyrgðir. Þær eru allar þverbrotnar, engin þeirra reglna á að gilda nema sú þýðingarminnsta, 5. gr. þeirra laga, sem fjallar um að úttektir skuli gerðar jafnaðarlega. Þetta fyrirtæki mundi borga ríkisábyrgðargjald sem gæti numið, samkvæmt lögunum, frá 50 millj. upp í 800 millj. kr. Það er talið að þessi greiði, þessi persónulegi vinargreiði, muni hjálpa fyrirtækinu um betri kjör, vaxtakjör, sem muni nema um 500--600 millj. kr. En vafalaust mun það heldur ekki duga því til framhaldslífs. Þann veg er komið fyrir því. Menn tala svo um að þeir sem mæla gegn þessari vitfirringu séu haldnir andúð og andspyrnu gegn nýiðnaði, þekkingariðnaði, hálaunastörfum, þar sem fjöldi manns getur fengið atvinnu. Hver er sá sem ekki kýs að stuðla að slíku? Og hver er sá sem ekki hefur áhuga á starfsemi eins og Íslensk erfðagreining hefur með höndum vegna hinnar sérstæðu aðstöðu í þjóðfélaginu? En þessi aðferð verður bara til þess að fjármunirnir tapast. Þessar 20 þús. millj. kr. Það getur vel verið að þeir sem til þessa stofna hugsi sem svo: Fallið kemur eftir minn dag. En ég hygg að svo verði ekki. Það líða ekki margir mánuðir þangað til við stöndum frammi fyrir þessu. Hvað um markaðsbúskapinn sem Sjálfstfl. boðar? Hvar standa sakir í þeim málum? Hvar og hvenær sem þeim sýnist þræða þeir fram hjá þessu. Og hvaðan í ósköpunum er þetta mál runnið? Það skyldi þó ekki vera að þetta væri persónulegur vinargreiði forsrh. við forsvarsmenn innan þessa fyrirtækis? Það skyldi þó ekki vera. Og hver er aðferðin? Því er kastað hér inn á síðustu starfsdögum þingsins. Formaður þingflokks Framsfl. var að kvarta undan því í hádegisútvarpi að áhættumat hefði ekki fylgt. Átti hann von á því? Dettur einhverjum í hug að hætt hafi verið á það að fá áhættumat sérfróðra manna? Ónei, að sjálfsögðu ekki, því þá hefði málið verið steindautt um leið. Ég á lengri þingsögu að baki en flestir sem hér sitja en aldrei datt mér í hug að ég ætti eftir að standa frammi fyrir öðru eins. Nú ætla ég að vitna í forsrh. og halda hér uppi tilvitnuninni svo menn haldi ekki að ég sé að búa það til sem ég les upp. Slíkur skáldskapur er það að mér væri svo sem trúandi til þess því maðurinn hefur þótt geta gripið til skáldlegra lýsinga. Forsrh. um ríkisábyrgð til handa deCODE: ,,Áhættan minnkar jafnt og þétt`` er fyrirsögnin. ,,Ríkið sleppur bærilega þótt allt fari á versta veg.`` --- Sem sagt, þótt öll ábyrgðin falli á okkur sleppur það bærilega. Og svo kemur hér rökstuðningurinn til handa þingmönnunum sem eru að samþykkja þetta. Hann er svona, með leyfi forseta: ,,Eftir að við höfðum`` --- hann og Halldór Ásgrímsson því hann segir hér að þeir hafi átt ágæta samvinnu með þetta. Hér er ekki verið að tala um eitthvert Evrópusamband þar sem Halldór, að sögn Davíðs, er haldinn yfirgripsmikilli vanþekkingu á því máli --- ,,einnig séð það mat sérfræðinga að þetta mundi falla innan EES-samningsins og standast hann, sem við héldum kannski í byrjun að væri ekki, þá fannst okkur að það væri varasamt af okkur að missa þetta tækifæri sem gæti orðið stórkostlegt. Og jafnvel þótt það færi ekki svo vel að verða stórkostlegt gæti það orðið ágætt. Og jafnvel þó svo að það færi verr en það væri það samt innan viðráðanlegra marka.`` Þar hafið þið það, þið sem ætlið að ganga undir þetta jarðarmen. Ég hef lokið máli mínu og á flest ósagt af því sem ég hefði viljað fram bera í þessu sambandi en ráð almennings við þessu framferði stjórnvalda er aðeins eitt: Það er að beita atkvæðisréttinum og refsa þeim rækilega, það er eina hirtingin sem að gagni kemur og eina hirtingin sem höfðingjarnir skilja. Ég þakka áheyrnina og óska öllum landsmönnum góðs og gleðilegs sumars.