Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því miður gat ég ekki verið hér á fundinum í gær, þegar þetta frv. var hér til umræðu, til þess að hlýða á framsöguræðu hv. 5. þm. Vestf. Vegna þeirra ummæla, sem Alþýðublaðið hefur eftir honum í dag, vil ég taka eftirfarandi fram. Eins og ég skýrði frá hér í gær í framsöguræðu minni fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir 1958, þá stóð fjvn. óskipt að álitinu bæði árin. Framsögumenn voru valdir með tilliti til þess. Ég leit svo á, að aðild nefndarinnar í heild þýddi það, að framsöguræða okkar framsögumanna ætti nánast að vera endurtekning á því nál., sem við höfðum undirskrifað. Ég taldi þess vegna ekki rétt að fara að telja það til ágætis í fjármálastjórninni 1958, sem ég hefði gert, ef ég hefði talað í umboði míns flokks. Ég leit svo á, að af hálfu hins frsm. mundi slík greinargerð einnig verða. En ég sé það af frásögn Alþýðublaðsins, að svo var ekki, heldur var þar á lofti haldið ágæti fjármálastjórnar Alþfl. 1959. Ég tel, að hér sé ekki rétt að farið, þar sem aðild nefndarinnar í heild var að framsögunni. Þess vegna mótmæli ég þessari vinnuaðferð. Í sambandi við það, sem þessi hv. þm. sagði, vil ég segja það, að ég held, að þjóðin hafi orðið vör við óreiðuvíxlana frá ríkisstjórninni, er ríkti 1959, eða þeirri stefnu, sem upp var tekin með stjórnarsamstarfinu 1959 og síðan, þar sem á þjóðina hafa verið lagðar álögur á annan milljarð, þó að hins vegar tækist að afgreiða greiðsluhallalausan ríkisbúskap árið 1959, vegna þess að eytt var fyrningunum frá 1958.



Herra forseti. Mér datt það ekki í hug í gær, að sú athugasemd, sem ég lét fylgja fjáraukalögunum fyrir 1959, þyrfti í sjálfu sér að vekja upp neinar umr. Ég hélt satt að segja, að það væri leyfilegt að geta þess hér í þinginu, þegar svo vel tekst til, að þannig er á málum haldið, að fjárlög ríkisins eru þrædd betur en venjulegt er. Og ég vil bæta því við þetta, að einmitt árið 1959 voru það þrír stærstu flokkar þingsins, sem báru ábyrgð á efnahagsmálunum, og þar í liggur kannske skýringin á því meðal annars, að útkoman varð sú, að mér er sagt, að það hafi ekki nema einu sinni áður komið fyrir, að umframgreiðslur hafi orðið jafnlitlar og þær urðu þá. Í framhaldi af þessu vil ég bæta því við, að að þessu leyti getur auðvitað hv. Framsfl. eignað sér líka það hól, sem ég lét falla um þetta fjárhagstímabil.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langt mál til þess að útskýra brtt. þær, sem fjvn. flytur nú við þessa 3. umr. Mun ég rekja, eftir því sem ástæða er til, brtt. þær, sem nefndin stendur öll sameiginlega að á þskj. 218, og einnig brtt., sem eru á þskj. 225. Ég mun rekja till. í þeirri röð, sem þær eru á þskj., og gera litillega grein fyrir orsökum þess, að nefndin hefur tekið þessar till. upp. Ég skal áður taka það fram, að það voru mjög mörg erindi, sem nefndinni bárust, bæði á meðan stóð á 2. umr. málsins, og voru þá af eðlilegum ástæðum ekki tök á að taka afstöðu til þeirra í nefndinni, og einnig á milli umr., en eins og brtt. nefndarinnar bera með sér, er aðeins mjög litið af þeim till., sem n. hefur tekið upp sameiginlega, enda var afgreiðslan við það miðuð að reyna að halda sér innan þess ramma, sem greiðsluafgangur á frv. eftir 2. umr. leyfði, og ég mun að lokum fara nokkrum orðum um, hvernig það mál kemur út. Fyrsta brtt. er um það að hækka um 15 þús. kr. styrk þann í 13. gr. fjárlaga, sem veittur er til þess að halda við byggð á ýmsum stöðum í landinu, sem fyrst og fremst er gert vegna vegasamgangna og öryggis af þeim ástæðum. Er það gert í samráði við vegamálastjóra, og er ætlunin, að þessi styrkur gangi til Hreðavatnsskála, en þeim skála verður nú haldið opnum í vetur til gistingar, sem talið er til mjög mikils hagræðis og öryggis, einkanlega fyrir þá, sem eiga leið til og frá Vestfjörðum. Þessum skála hefur ekki áður verið haldið opnum að vetrinum. Hótelið Bifröst, sem er þarna í nágrenni, er ekki starfrækt að vetri til og því ekki um neina gistingu þar að ræða. Hefur n. í samráði við vegamálastjóra lagt til að hækka liðinn með hliðsjón af því, að þessi veitingastaður fái smávægilegan styrk. 2. till. er um það að hækka Skipaskoðun ríkisins. Þetta er þannig til komið, að það eru laun skrifstofustúlku, sem hér er um að ræða. Þetta mál hefur með eðlilegum hætti borið að, og hefur verið viðurkennt af nefnd þeirri, sem á að hafa eftirlit með opinberum rekstri eða starfsmannahaldi ríkisins, að það sé óhjákvæmileg nauðsyn að ráða þessa skrifstofustúlku. Það hefur því verið ákveðið af ráðuneytinu í samræmi við þá niðurstöðu og því að sjálfsögðu ekki um annað að ræða en gera ráð fyrir launum hennar. Þá kem ég að þeim liðnum, sem er langstærsti liðurinn, og var raunverulega fyrir vangá, að sú upphæð var ekki tekin inn við 2. umr. fjárlagafrv., en það er einnar millj. kr. styrkur til byggingar umferðarmiðstöðvar í Reykjavík. Eins og hv. þm. er kunnugt, er gert ráð fyrir því, að sérleyfisgjald renni fyrst og fremst til þessarar umferðarmiðstöðvar. Það hefur á undanförnum árum verið notað til þess að greiða halla af Ferðaskrifstofu ríkisins. Það var að vísu með sérstakri samþykkt látið ganga til baka, þannig að ekki hefur nema hluti af því gjaldi runnið til að greiða hallann. Hann hefur verið greiddur á síðasta ári beint úr ríkissjóði. En nú er gert ráð fyrir því, að allt gjaldið renni til umferðarmiðstöðvarinnar. Það yrði mikilvægasta mál að koma þessari umferðarmiðstöð upp. Hér eru mikill fjöldi sérleyfisbifreiða víðs vegar að af landinu, sem hafa fastar ferðir til Reykjavíkur, einkum með vöruflutninga, og hefur verið mikið vandamál með staðsetningu og afgreiðslu þeirra bifreiða. Það er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn við fyrsta áfanga byggingar umferðarmiðstöðvarinnar, sem hafinn var á þessu ári, muni nema um 4.5 millj. kr. Það mun að vísu verða nokkru meira, því að það hefur ekki verið tekið tillit til allra verðhækkana, sem orðið hafa við gengisbreytinguna. Það er gert ráð fyrir, að hægt verði að leggja um 2 millj. kr. nú þegar fram af fé sérleyfisgjaldasjóðs. En um það hefur verið samið hins vegar, eins og gert er ráð fyrir í lögunum, milli ríkisins og bæjarstjórnar Reykjavíkur, að þessir aðilar leggi einnig fram vissar fjárhæðir í þessu skyni, og hefur verið gert ráð fyrir, að Reykjavíkurbær leggi fram árin 1961 og 1962 500 þús. kr. hvort árið og veitt yrði fé í fjárlögum siðan, 1 millj. kr. 1961 og 500 þús. kr. 1962, til miðstöðvarinnar og þá gert ráð fyrir, að með því fé og tekjum sérleyfisgjaldasjóðs muni takast að koma umferðarmiðstöðinni upp. Þá er lagt til að gera smávægilega breytingu á launaliðum háskólans. Þar er, eins og hv. þm. sjá, ekki um neina hækkun að ræða, heldur aðeins um tilfærslu milli stundakennslu og fastra launa, sem byggist á því, að eðlilegra þykir að taka upp laun setts prófessors, sem gegnir til bráðabirgða prófessorsstöðu dr. Gylfa Þ. Gíslasonar, inn á fastlaunalið heldur en greiða það af stundakennslulið, eins og gert hefur verið, og er því brtt. við það miðuð að koma þessu í eðlilegra horf. En það hefur, eins og áður sagði, engin áhrif til hækkunar á fjárlögin. Þá kem ég næst að 6. brtt. n., en það er um námskeið fyrir íþróttakennara, um það, að fjárveiting til þessara námskeiða hækki um 50 þús. kr. Það hefur verið mikið á það sótt að bæta aðstöðu íþróttakennaraskólans, en hefur ekki verið talið fært að leggja fé fram til byggingar hans, svo sem um hefur verið beðið. Það er hins vegar mjög mikilvægt atriði í starfsemi þessa skóla að þjálfa íþróttakennara, og ætlunin er að reyna að gera það sem mest á þann hátt að halda námskeið hér og þar um landið, sem íþróttakennararnir sæki úr viðkomandi svæðum, og þykir nauðsynlegt og eðlilegt með hliðsjón af þeim sess, sem íþróttakennslan skipar í skólum, og einnig vegna hinnar miklu íþróttastarfsemi fjölmargra æskulýðsfélaga víðs vegar um land að stuðla að þessari fyrirgreiðslu af hálfu ríkisins. Er því lagt til að verða við ósk íþróttafulltrúa um hækkun fjárveitingar þessarar sem nemur 50 þús. kr. Þá er 7. brtt., sem er um það að taka upp 36 960 kr. fjárveitingu til Blindravinafélags Íslands vegna rekstrar blindraskólans. Blindravinafélag Íslands hefur sérstakan styrk í fjárlögum, og enn fremur er undir menntamálafjárveitingum fjárveiting til þess að greiða laun kennara við blindraskólann. Eins og hv. þm. vita, hefur það verið þannig um skeið, að ríkið hefur að öllu kostað málleysingjaskólann og þá á þann hátt, að nemendur þar hafa ekki þurft að greiða nein skólagjöld eða kostnað við sitt uppihald þar. Þetta hefur hins vegar ekki verið með blindraskólann. Þar eru mjög fáir nemendur, en hins vegar er það eðlilegt og sjálfsagt, að þeir njóti sömu hlunninda og þeir nemendur, sem eru í málleysingjaskólanum. Hér er um misræmi að ræða, sem ég veit, að allir muni telja sjálfsagt að reyna að bæta úr af hálfu þjóðfélagsins, svo sem auðið er, og þessi till. miðar að því að taka upp fjárveitingu til þess að greiða uppihaldskostnað þeirra nemenda, sem eru í blindraskólanum, og annan kostnað við að halda skólanum uppi til viðbótar við kennaralaunin, sem greidd eru nú. 8. liðurinn er smáupphæð til viðhalds sögulegra minja í Reykholti. Þessi liður hefur áður verið í fjárlögum, og það þykir eðlilegt og nauðsynlegt að stuðla að því, að tryggilega sé við haldið þeim merku minjum ýmsum, sem þar eru, og því er lagt til, að þetta fé verði veitt í því skyni og það verði undir eftirliti þjóðminjasafnsins eða þjóðminjavarðar. Þá er smábreyting gerð í 9. till. á fjárveitingu til tónlistarkennslu á Siglufirði. Þar hefur verið sú aðferð viðhöfð, að bæjarstjórnin hefur skipt þessari upphæð. Hins vegar hafa borizt n. óskir um það, að því yrði skipt í fjárlögunum sjálfum, og þá hefur þótt eðlilegt að miða skiptinguna við það, að styrkurinn skiptist að hálfu milli skólanna, og hefur styrkurinn jafnframt verið hækkaður um 5 þús. kr. Þá er 10. till., sem ég þarf ekki að skýra sérstaklega. Það er framlag til lúðrasveitar Kópavogs. Það er 10 þús. kr. fjárveiting, sem er í samræmi við þær fjárveitingar, sem hafa verið veittar slíkum fyrirtækjum. Þessi umsókn barst ekki fyrr en 2. umr. lauk, og er hún því tekin hér inn nú. Þá er 11. till. um það að hækka fjárveitingu til Búnaðarfélags Íslands um 150 þús. kr. Nánari athugun hefur leitt í ljós, að það muni hafa verið óeðlilega lækkuð áætlun sú, sem Búnaðarfélag Íslands gerði við undirbúning fjárlaga, og það muni verða mjög erfitt fyrir Búnaðarfélagið að standa undir starfsemi sinni með óbreyttri fjárveitingu. Hefur því verið talið rétt að leggja til, að fjárveitingin hækki um 150 þús. kr., eins og gert er með þessari till. Þá er 12. brtt. Það er um fyrirhleðslu við Svartá í Geitlöndum í Borgarfirði. Það mál lá . ekki fyrir n. endanlega upplýst við 2. umr., en síðan hafa borizt þau gögn, sem áskilin eru til þess að taka afstöðu til slíkra mála, og er gert ráð fyrir því í áliti vegamálastjóra, að kosta muni um 80 þús. kr. að gera þessa fyrirhleðslu, og jafnframt upplýst, að það séu mjög verðmikil beitilönd, sem þarna séu í stórhættu, ef ekki sé að gert og með hliðsjón af þeim upplýsingum öllum þykir rétt að leggja til, að í þetta skipti verði veittar 35 þús. kr. til þessara framkvæmda og þá gegn 1/8 hluta greiðslu annars staðar frá, þar sem hér er ekki um fyrirhleðslu í sambandi við samgöngubætur að ræða. Fjárveiting til skógræktar er óbreytt í fjárlagafrv. frá fjárlögum þessa árs. Skógræktin fékk allmiklar auknar tekjur við hækkun á vindlingagjaldi við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Það hefur hins vegar komið í ljós, að fjárhagur skógræktarinnar er mjög þröngur, og er hér einkum um það að ræða, að skógræktarfélögin geta ekki með þeirri fjárveitingu, sem nú er í fjárlögum og fjárlagafrv., fengið viðunandi styrk til sinnar starfsemi. Það mun hins vegar viðurkennt af öllum, að starfsemi skógræktarfélaganna skilar margföldum arði, vegna þess að þar fæst einnig fram mjög mikil sjálfboðavinna og dýrmæt, og því má ekki sú starfsemi dragast saman. Með hliðsjón af þessum vandræðum er lagt til, að hækkað verði framlag til skógræktarfélaganna um 100 þús. kr. Það er að sjálfsögðu engan veginn fullnægjandi, en það þykir þó ekki fært að ganga lengra í þetta sinn, og þetta mun vera nokkur bót á þeim vanda, sem þar er við að stríða. Á síðasta ári var sótt um aðstoð af hálfu Sölufélags garðyrkjumanna til tækjakaupa í sambandi við svokallaða gufusuðu jarðvegs. En þar er um að ræða framkvæmdir, sem eru til þess fallnar að uppræta mjög hættulega og eyðileggjandi sjúkdóma í gróðurhúsum. Það þótti ekki fært þá að veita aðstoð til kaupa slíkra tækja, vegna þess að þar var um mjög dýr tæki að ræða og sótt um styrk, sem þótti ekki með neinu móti fært að veita. Nú hefur þetta verið endurathugað hjá þeim garðyrkjumönnum, og niðurstaðan hefur orðið sú, að það mun auðið að fá tæki, sem séu miklum mun ódýrari en hin fyrri, til þess að framkvæma þetta verk. Öllum sérfræðingum ber saman um, að hér sé um hið brýnasta mál að ræða, og þar sem hér er um algeran aukakostnað að ræða fyrir þessa aðila til að verjast þessum sjúkdómum, sem bætist ofan á annan framleiðslukostnað þessara vara, þá þykir eftir atvikum rétt að mæla með því, að veittur verði Sölufélagi garðyrkjumanna 50 þús. kr. styrkur til kaupa á þessum tækjum. En það er ekki nema lítill hluti af kaupverði tækjanna, þannig að þrátt fyrir þennan styrk verða þó garðyrkjumenn að leggja á sig allveruleg fjárframlög, til þess að auðið verði að fá þessi tæki og vinna það verk, sem þarna þarf að vinna í sambandi við notkun þeirra. Svo sem hv. þm. sjá, gerir 15. till. ráð fyrir nokkurri hækkun á fjárveitingu til Fiskifélags Íslands. Þessi fjárveitingarhækkun er í beinu samræmi og sambandi við 17. brtt. n., sem felur í sér tilsvarandi lækkun á fjárveitingu til iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans, og stafar þessi breyting af því, að eðlilegt þykir að færa nokkurn hluta af starfsemi iðnaðardeildarinnar yfir til Fiskifélagsins, þ.e. gerlarannsóknirnar. Sú starfsemi hefur nú um skeið verið þar til húsa, og vinnur mjög mikilvægt hlutverk einmitt í þágu sjávarútvegsins, þannig að þeir aðilar, sem með þessi mál hafa að gera, telja eðlilegt, að þessi hluti af starfi iðnaðardeildarinnar sé færður yfir til Fiskifélagsins. Er þessi breyting beinlínis gerð með það í huga. Það eru ýmis atriði í sambandi við þetta mál sem enn eru ekki útkljáð, svo sem ráðstöfun á tækjum, en það ætti ekki að skapa nein vandkvæði í þessu sambandi, þar sem hér er um tvær ríkisstofnanir að ræða, að ráðuneytið eða ríkisstj. taki það til athugunar á árinu, um leið og þessi breyting verður gerð, hvaða ráðstöfun verður höfð á þessum tækjum. En það ætti ekki að þurfa að hindra breytinguna út af fyrir sig. Þessi breyting hefur ekki í för með sér nein aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, eins og brtt. sýna. Það hefur komið í ljós, að það er hin brýnasta nauðsyn að efna til sérstakra námskeiða fyrir matsmenn á skreið og saltfiski, og hefur verið gerð kostnaðaráætlun um, hvað væru lágmarksútgjöld í því sambandi, og áætlar fiskmatsstjóri, að það séu 85 þús. kr. Er lagt til með hliðsjón af mikilvægi þess, að þetta mat sé í góðu lagi, að þessi umrædda og umbeðna upphæð verði veitt til námskeiðanna. 18. brtt. n. er um það að veita 50 þús. kr. styrk til jarðborana að Hellnum á Snæfellsnesi. Þar er við mikinn vatnsskort að stríða, og hafa ýmsar tilraunir verið gerðar til úrbóta. Það er ljóst, að þetta verður allkostnaðarsöm framkvæmd, en hins vegar ekki þarna nema um 6 býli að ræða, sem undir þessu eiga að rísa, og þykir því vera óumflýjanlegt að leggja til, að einhver aðstoð verði veitt. Þetta mun ekki geta fallið undir lögin um vatnsveitur, og verður því að gera sérstakar ráðstafanir í því sambandi. Endanlega liggur ekki fyrir, hver kostnaður af þessu verður. En það er hins vegar ljóst, að þótt veittar verði 50 þús. kr., er það svo lítill hluti kostnaðar, að það fer engan veginn upp fyrir það mark, sem styrkt hefur verið á sambærilegum stöðum. Ég hirði ekki sérstaklega að rekja brtt. n. við 18. gr., eftirlaunagreinina. N. stendur öll sameiginlega að þeim till., og það hefur verið reynt að hafa hliðsjón af þeim reglum, sem fylgt hefur verið undanfarin ár við ákvörðun þessara viðbótareftirlauna. Ég minntist á það í framsöguræðu minni við 2. umr. fjárlaga, að þetta væri mál, sem taka þyrfti til sérstakrar athugunar í framtíðinni, og hirði ég ekki um að endurtaka þau ummæli hér. Það er auðvitað alltaf mikið álitamál, þegar ekki er hægt að fara eftir alveg föstum reglum, hvaða tölur eru alveg nákvæmlega réttar í sambandi við veitingu slíkra eftirlauna, og sýnist vafalaust sitt hverjum um það. En ég fullyrði það eitt, að það hefur verið reynt í n. að hafa hliðsjón af því, sem áður hefur verið gert í því efni, og reyna að meta þetta algerlega hlutlaust með hliðsjón af þeim aðstæðum, sem fyrir hafa legið, og atvikum. 21. brtt. n. er um nokkra hækkun, 50 þús. kr., á fjárveitingu til greiðslu heimtaugagjalda á prestssetrum. Hér er bæði um að ræða heimtaugagjald rafmagns og hitaveitu. Þessi gjöld eru þess eðlis, að það verður ekki skotið á frest að greiða þau. Það eru engin grið gefin, hvorki af rafmagnsveitunum né hitaveitunni, í því efni, og það var ljóst, að með þeirri fjárveitingu, sem var, yrði engan veginn hægt að standa undir þeim. Og það er næsta leiðinlegt, ef þyrfti að koma til þess, að það yrði gengið að embættisbústöðum ríkisins og þeir seldir upp í vanskilagjöld af þessum sökum. Þá koma hér enn nokkrar viðbótarbrtt. við 22. gr. fjárlaga, og skal ég lítillega víkja að þeim. Það er þá í fyrsta lagi að ábyrgjast fyrir Dráttarbraut Akraness allt að 3.5 millj. kr. lán. Það er gert ráð fyrir því að byggja þar nýja dráttarbraut, sem gert er ráð fyrir að kosti um 4.8 millj. kr. Þessi ábyrgðarheimild er í fullu samræmi við það, sem Alþ. hefur áður samþ., þegar slíkar framkvæmdir hafa átt hlut að máli, og þar sem hér virðist vera um gott og traust fyrirtæki að ræða og ljóst er, að nauðsynin er þarna mjög brýn, þá hefur n. þótt rétt að mæla með því, að einnig yrði veitt ríkisábyrgð til þessarar dráttarbrautar, ef hún réðist í þessa framkvæmd á árinu. Á fjárlögum yfirstandandi árs voru veittar 10 millj. kr. til ýmissa endurbóta á síldarverksmiðjum á Austurlandi. Þessi ábyrgðarheimild var óskipt í fjárlögum, en henni hefur síðar verið skipt af ríkisstj., þannig að síldarbræðslan á Seyðisfirði fái 2 millj. kr., síldarvinnslan í Neskaupstað 3 millj. og síldarverksmiðja Vopnafjarðar 4 millj. Ekki er enn notaður nema hluti af þessum ábyrgðarheimildum. Þar sem öll þessi verk eru hins vegar í gangi, þykir ekki ástæða til þess að endurnýja þær heimildir, enda þótt fjárhagsárið sé á enda. Hins vegar hefur athugun leitt í ljós, að þessar 10 millj. hrökkva ekki til að standa undir þessum framkvæmdum, og leggur því n. til, að veittar verði 5.5 millj. til viðbótar, sem ráðstafað verði til endurbóta á þessum verksmiðjum, og er þá gert ráð fyrir því, að af þeirri ábyrgðarheimild fari ein millj. kr. til Seyðisfjarðarverksmiðjunnar, 2 millj. til Neskaupstaðarverksmiðjunnar og 25 millj. til Vopnafjarðarverksmiðjunnar. Þessi ábyrgðarheimild er veitt með sams konar ákvæði og sömu skilyrðum og þær 10 millj., sem eru á fjárlögum ársins í ár. Í fjárlögum þessa árs er ríkisábyrgðarheimild allt að 10 millj. kr. til skipasmíðastöðva innanlands, sem veitt er með það í huga að stuðla að innlendum skipasmíðum. Þegar hafa verið notaðar um 2 millj. kr. af þessari heimild, og ætti því í rauninni að nægja að veita 8 millj. kr. N. hefur hins vegar þótt eðlilegt, að hér væri beinlínis um endurveitingu að ræða, þar sem það er efnislega svo, að hér er ekki um nýja ábyrgðarheimild að ræða, og þótti þá eðlilegast að taka upp heimildina orðrétta eins og hún var í fjárlögum ársins í ár, miðað við 10 millj. kr., sem að sjálfsögðu ber að skilja á þann hátt, að þar í séu faldar þær 2 millj., sem þegar er búið að nota, en þarna yrði þá aðeins um endurveitingu að ræða. Flugfélagið Loftleiðir hefur nú í hyggju að kaupa nýja flugvél, þá þriðju af hinum stóru, eða svipaða flugvél og þær tvær, sem það nýlega hefur fest kaup á. Þessi flugvélakaup, mun óhætt að fullyrða, hafa gefið mjög góða raun. Kaup vélanna hafa verið mjög hagstæð og starfsemi Loftleiða hefur verið og er mjög traust og sívaxandi, þannig að allt virðist benda til þess, ef ekki kemur eitthvað sérstakt til, að kaup á flugvél til viðbótar geti orðið til þess að styrkja enn starfsemi félagsins, og ætti að vera áhættulaust, miðað við það, hve verð þessarar vélar er hagstætt miðað við flugvélaverð nú, að veita þá ríkisábyrgð, sem hér er lagt til, enda er gert ráð fyrir því, að ríkisábyrgðin takmarkist við, að hún fari ekki yfir 70% af kaupverði flugvélarinnar. Á fjárlögum að undanförnu hafa verið veittar miklar ríkisábyrgðir í sambandi við kaup á gistihúsum, og aðalábyrgðin, sú sem notuð hefur verið, var ríkisábyrgð vegna eignayfirfærslu á Hótel Borg, Í fjárlögum yfirstandandi árs var svo einnig önnur ábyrgðarheimild, sem hefur nú fallið niður, þar eð hún hefur ekki verið notuð, og mun óráðið um það enn, hvað í því efni gerist á næstunni. En þar sem hér hefur verið veitt fyrirgreiðsla, sem sjálfsagt og eðlilegt var að veita á sínum tíma, þá er eðlilegt, að það vakni upp hugmyndir um, að þar sem um vandræði er að ræða í sambandi við hótelbyggingar annars staðar á landinu, þar komi fram beiðnir um slíka ábyrgð. Að sjálfsögðu er eðlilegt að fara mjög varlega í því efni, og eðlilegast væri að sjálfsögðu, að sett yrði löggjöf um gistihúsamál og þá eftir atvikum einnig um ferðamannamál, að það yrði tengt saman, og þá yrðu þar ákveðin ákvæði um aðstoð ríkisins við að koma upp gistihúsum. Kostnaðarsöm endurbygging fer nú fram á gistihúsinu á Blönduósi, sem er mjög brýn nauðsyn að sé þar starfandi. Það hefur því þótt sanngjarnt að leggja til, að ríkisábyrgð yrði veitt, að sjálfsögðu að áskildum öruggum tryggingum, fyrir allt að 1/2 millj. kr. í sambandi við endurbyggingu þessa gistihúss, með hliðsjón af þeirri miklu nauðsyn, sem er á, að þarna sé starfandi slíkt gistihús. Ég vil jafnframt varpa því fram og beina því til hæstv. ríkisstj., að það verði tekið til athugunar, hvort ekki sé rétt og nauðsynlegt að setja sérstaka löggjöf um gistihúsamál og þá eftir atvikum í sambandi við almenna ferðamálalöggjöf, þar sem settar verði reglur um það, að hve miklu leyti rétt sé og eðillegt, að ríkissjóður styðji slíkar byggingar. Þá flytur n. sem f-lið 22. brtt. sinnar brtt., sem flutt er samkvæmt ósk og beiðni samvinnunefndar samgöngumála, en þannig mun vera, að endurathugun á rekstrarafkomu Djúpbátsins h/f eða flóabáts þess fyrirtækis hefur leitt það í ljós, að taldar eru mjög litlar líkur til, að starfsemi þess báts geti gengið með viðunanlegum hætti á þessu ári vegna minnkandi flutninga, sem jafnan leiðir af bættum samgöngum, og því þykir nauðsynlegt til þess að tryggja útgerð bátsins, þar sem með engu móti er talið, að sú starfsemi megi niður falla, að heimila ríkisstj. að greiða allt að 100 þús. kr. viðbótarstyrk til bátsins, ef rannsókn leiðir í ljós, að slíkur styrkur sé óhjákvæmilegur til að tryggja rekstur bátsins allt árið. Þá er a-liður 23. brtt., sem er um það að útvega eða lána ræktunarsjóði Íslands, byggingarsjóði sveitabæja og veðdeild Búnaðarbankans allt að 36 millj. kr. Hér er ekki nákvæmlega um það sagt, hvor leiðin verður farin í þessu efni, en það þykir ljóst, að það sé nauðsynlegt að fá sérstaka fjárlagaheimild, til þess að öruggt sé, að ríkisstj. hafi nauðsynlegar heimildir til að ganga frá þessum málum á þann hátt, sem eðlilegast sýnist vera að athuguðu máli. Þetta fé mun þegar hafa verið tryggt, og afgreiðsla lánanna er þegar hafin. En það er ekki endanlega frá því gengið enn þá, hvernig lánunum verður fyrir komið, og því eru hafðir þessir tveir möguleikar í sambandi við heimildarákvæðið, hvort það verða sjóðirnir sjálfir, sem beint taka lánin, eða þá að það verði ríkisstj., sem taki þau og endurláni sjóðunum. Báðir þeir möguleikar eru opnir eftir þessari heimild. Þá er önnur till. undir þessum lið sú að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán fyrir Samband ísl. berklasjúklinga vegna byggingar vinnustofnana fyrir öryrkja. S.Í.B.S. hefur tekið að sér að koma upp vinnustofnunum fyrir fleiri öryrkja en berklasjúklinga, eins og hv. þm. mun kunnugt, og hefur verið unnið að miklum framkvæmdum og merkilegum á því sviði. Það þykir hins vegar ljóst, að þeim verði ekki komið áfram með nægilegum hraða með því fé, sem happdrættið veitir S.Í.B.S. sem fastan tekjulið, og sé því nauðsynlegt að hafa ábyrgðarheimild til þess að greiða fyrir lántöku sambandinu til handa til þessara framkvæmda. Hér er bæði um hina þjóðnýtustu starfsemi að ræða, eins og allir munu sammála um, og enn fremur um stofnun að ræða, sem er það fjárhagslega traust, að ekki ætti að vera ástæða til að halda, að það sé nein áhætta fyrir ríkissjóð að ganga í slíka ábyrgð. Á þskj. 225 er einnig brtt. við 22. gr. um það að ábyrgjast fyrir Siglufjarðarkaupstað allt að einnar millj.. kr. rekstrarlán vegna síldarverksmiðjunnar Rauðku. Þessi heimild hefur verið í fjárlögum um margra ára bil, og þykir ekki verða hjá því komizt að leggja til, að hún standi einnig nú. Hinu er ekki að leyna, að hér er um mál að ræða, sem er næsta vafasamt og óeðlilegt. Þetta var veitt á sínum tíma vegna sérstakra fjárhagslegra örðugleika, og lánsstofnanir munu hafa gengið á lagið með það að setja skilyrði um slíka ábyrgð til þess að tryggja sig. Þetta verður að teljast mjög óeðlilegt, og það væri æskilegt og raunar nauðsynlegt, að af ríkisstj. hálfu yrði athugað, hvort í framtíðinni væri ekki hægt að koma þessum málum fyrir á þann hátt, að þessa ríkisábyrgð þyrfti ekki að veita, og þá að sjálfsögðu þó ekki á annan veg en þann, að hægt væri með öðrum hætti að sjá þessari verksmiðju fyrir nauðsynlegu rekstrarfé. Ég hef þá, herra forseti, gert grein fyrir þeim brtt., sem n. sameiginlega stendur að. Þær eru, eins og hv. þm. sjá, ekki margar né heldur stórar í sniðum, að undanskilinni fjárveitingu til umferðarmiðstöðvarinnar, einni millj. kr., sem, eins og ég gat um áðan, láðist af vangá við 2. umr. að taka þá upp, sem eðlilegt hefði verið, því að það hefur ekkert nýtt gerzt í því máli síðar. Þetta var samningur, sem áður hafði verið gerður um skiptingu framlaga til þessa fyrirtækis. Eftir 2. umr. fjárlaga var greiðslujöfnuður á frv. á sjóðsyfirliti hagstæður um 2 465 297 kr. Brtt. n. nú, og þar af eru 350 402 kr. hækkun á eftirlaunagreininni, nema samtals 2 045 402 kr., þannig að greiðslujöfnuður yrði að þeim samþ. 419 895 kr. Geta hv. þm. af því séð, að það er ekki mikið svigrúm hér til aukinna útgjalda. En að því var stefnt, eins og ég sagði í upphafi míns máls, að ekki yrðu gerðar frekari brtt. en svo, að þær rúmuðust innan ramma þess afgangs, sem var á fjárlagafrv, eftir 2. umr., þannig að náð yrði því marki, sem ég hygg að allir séu sammála um að þurfi að ná og raunar er fullkomlega viðurkennt í brtt. minni hl. bæði við 2, umr. og nú að verði að stefna að, en það er að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að þessum orðum mæltum að mæla með því, að fjárlögin verði samþ. við 3. umr. með þeim breyt., sem ég hef hér gert grein fyrir, að fjvn. öll stendur að.



Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlögin gerðum við framsóknarmenn bæði í nál. og í framsöguræðu grein fyrir afstöðu okkar til fjárlagafrv. í heild og einstökum þáttum þess. Það hefur ekkert nýtt komið fram á milli umr., svo að ég get í því sambandi vísað til þeirrar greinargerðar um afstöðu okkar til fjárlaganna í heild. Mig langar til í sambandi við þessa umr. að spyrja hæstv. fjmrh. um eitt atriði, sem ekki fékkst upplýst í fjvn., en það er: Hvaðan kemur fé til þess að leggja veginn til Keflavíkur? Það hefur verið sagt frá því í blöðum og útvarpi, að hafin er nú vegagerð úr varanlegu efni til Keflavíkur, en það er alveg óljóst, hvernig eða með hvaða hætti fjár er aflað til framkvæmdanna. Nú er því ekki að neita, að ef maður ætti von á fleiri slíkum framkvæmdum, að fé dytti úr skýjum niður til þeirra, þá væri það að sjálfsögðu nokkurt gleðiefni. Hins vegar er það nokkuð fráleitt, að Alþ. sé ekki kunnugt um það, sem þarna er að gerast, og þess vegna vænti ég þess, að hæstv. fjmrh. geti nú við þessa umr. upplýst, hvaðan þetta fé kemur, sem þarna er verið að nota, og hvort við ættum von á meira slíku. Þá vil ég geta þess, að við lögðum fram nokkrar till. til sparnaðar við 2. umr. fjárlaganna, til þess m.a. að reyna, svo að ekki yrði hægt móti að mæla, hver sparnaðarvilji stjórnarliða væri, og gáfum við þá hæstv. ríkisstj. kost á því að spara það, sem hún hafði bezt ráð á, og buðumst til að standa að þessum sparnaði með henni. Svo fór nú um afgreiðslu þeirra till. við 2. umr., að þær voru felldar gegn von okkar af þeim stjórnarliðum. Við gerum nú enn á ný tilraun til þess að vita, hvort sparnaðaráhugi þeirra er ekki kominn á það stig, að til framkvæmda komi, og leggjum því til að draga nokkuð úr ríkisútgjöldum til þess að mæta þeim till., sem við m.a. flytjum til að fá bætt úr sárustu vandræðum í þeim kjördæmum, sem við erum fulltrúar fyrir. Það er von okkar, að hæstv. ríkisstj. hafi nú nokkuð áttað sig á því, að ekki er nóg að telja upp sparnaðartill. í mörgum liðum, þær verða ekki teknar alvarlega, nema eitthvað sé sýnt í verki. Niðurstaða fjárlagafrv. sýnir hins vegar, eins og það er og meiri hluti fjvn. leggur til að það verði, að þar fyrirfinnst enginn sparnaður. Þá flytjum við á sérstöku þskj. till, til breyt. auk þeirra, sem ég hef nú þegar getið til sparnaðar, þ.e. á þskj. 219, og er þar veigamest till. okkar um breyt. á 16. gr. Það var upplýst, að í áætlun Búnaðarfélags Íslands fyrir undirbúning fjárlaga á yfirstandandi ári var gert ráð fyrir minni framkvæmdum í sveitum en verið hefur, og samkvæmt þeim upplýsingum, sem við höfum aflað okkur, hefur samdrátturinn einnig sagt til sín í ýmsum framkvæmdum úti um sveitir landsins. Vegna þessa má gera ráð fyrir því, að það þurfi ekki að nota þá fjárveitingu, sem ætluð er til að greiða með styrki til jarðræktarframkvæmda, útihúsabygginga og vegna skurðgraftar á næsta ári, en hins vegar teljum við nauðsyn, að þetta fé verði notað til landbúnaðarins. Við 2. umr. fjárlaga gerðum við tilraun til þess að fá fjárveitingu til þeirra liða, sem hér eru taldir, en það tókst ekki. Nú förum við fram á það við hv. Alþ., að það heimili ríkisstj. að verja því fé, sem þarna kynni að verða afgangs, á þann hátt, sem greinir í till. okkar, þ.e. til kaupa á jarðræktarvélum, til ráðgefandi nefndar í útihúsabyggingum í sveitum, til nautgriparæktarsambandanna, til mjólkurbúa og smjörsamlaga og til dreifingar á áburði. Við gerum ráð fyrir því, að ef svo færi, að afgangurinn af þessum útgjaldaliðum yrði ekki svo mikill sem þessari fjárhæð nemur, sem við hér leggjum til, þá verði stjórn Búnaðarfélags Íslands kvödd til ráðuneytis um það, í hvaða röð og að hve miklu leyti þessir liðir kæmu þá til. Okkur finnst, eins og ég áðan sagði, eðlilegt, að þetta fé gangi til landbúnaðarins og yrði notað til þess, að samdráttarstefnan yrði ekki meiri en orðið er og heldur til þess að draga úr henni. Þá flytjum við aftur tvær till., sem við tókum til baka við 2. umr. og gerðum tilraun til þess að fá samstöðu um í fjvn., en tókst ekki, og viljum fá vilja Alþ. um afstöðu til þeirra. Þá flytjum við á sérstöku þskj., nr. 225, till. til heimildar á 22. gr. ásamt fulltrúa Alþb. í fjvn., Karli Guðjónssyni, þar sem við leitum eftir samþykki Alþ. fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að gera bráðabirgðabreyt. á launakjörum ríkisstarfsmanna á næsta ári, þannig: Í fyrsta lagi: Laun samkv. gildandi launalögum, sem fara stighækkandi eftir starfsaldri, hækki á tveim árum í stað fjögurra, þannig að byrjunarlaun verði samsvarandi launum með tveimur aldurshækkunum og hækki síðan á tveim árum í hámarkslaun. Í sambandi við þessa till. vil ég segja það, að það er kunnugra en frá þurfi að segja, að það mun vera víða þannig í framkvæmd, að yfir þessa launaflokka er hlaupið, þegar nýir starfsmenn eru ráðnir. Hér er um svo lág laun að ræða, að þau þykja ekki mannsæmandi, enda er það þannig í 13. flokki, að mánaðarlaun eru á fyrsta ári kr. 3196.52, og eftir að þau eru komin í þá hæð, sem þau geta orðið hæst í þessum launaflokki, eru þau kr. 3959.52. Í 14. launaflokki eru þó enn þá lægri laun. Þar eru mánaðarlaun byrjandans 2806 kr., en komast upp í kr. 3578.02. Hér er um svo lág laun að ræða, að brýna nauðsyn ber til að leiðrétta þetta, og leggjum við því til, að Alþ. heimili ríkisstj. að gera þessa leiðréttingu, enda mun framkvæmdin víða vera þannig, að þessir launaflokkar eru ekki notaðir. Er því miklu eðlilegra að heimila ríkisstj. að gera þessa breyt. með samþykki Alþ., en eins og kunnugt er, er það þannig í fyrstu 7 launaflokkunum, að þar eru hámarkslaun strax og maðurinn kemur í starfið. Þá leggjum við til í öðru lagi, að þessir neðstu launaflokkar, sem ég ræddi um hér áðan, verði algerlega felldir niður, og vitna ég í það, sem ég þá sagði um það. Í þriðja lagi gerum við ráð fyrir því, að starfsmaður, sem hefur verið í þjónustu ríkisins í 10 ár samfleytt, fái launahækkun sem svari tilfærslu um einn launaflokk. Í launalögum er það fram tekið um vissa starfsmenn, að eftir að þeir hafa starfað í fimm eða tíu ár, þá færast þeir sjálfkrafa á milli launaflokka, eins og hér er ætlazt til að allir ríkisstarfsmenn geri. Í því sambandi má nefna stjórnarráðsfulltrúa, sem þannig færast til, fulltrúa í Hagstofu Íslands, löglærða fulltrúa hjá dómurum, símritara og símvirkja og verkstjóra í sömu greinum, talsímakonur og langlínuvarðstjóra, enn fremur hjúkrunarkonur, þær færast til um launaflokk að fimm árum liðnum. Reykjavíkurbær gerði þá samþykkt í ársbyrjun 1956, að starfsmenn bæjarins skyldu færast til í launaflokkum eftir tíu ára þjónustu. Þess vegna þykir okkur flm. eðlilegt, að starfsmenn ríkisins njóti einnig sömu hlunninda. Þessar tillögur voru til meðferðar á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fengu þar verulegan meiri hluta. Í stjórn bandalagsins voru þær einnig til meðferðar nú fyrir stuttu, og stóð hún einróma að samþykkt um það að fara þess á leit við Alþingi, að þessar breytingar yrðu gerðar. Þó er stjórnin þannig skipuð, sem kunnugt er, að þar eru menn úr mismunandi pólitískum flokkum. Hér er líka um þær leiðir að ræða að gefa ríkisstj. heimild til þess að ráða fram úr málum starfsmanna ríkisins, án þess að almenn launahækkun eigi sér stað, heldur er hér miðað við, sem hefur og verið grunntónninn í öllum okkar till. í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, að bæta úr því, sem brýnast er og ekki er hægt að komast hjá. Þessar till. okkar eru í samræmi við það. Þá leggjum við í fjórða lagi til að hækka laun barnakennara um 8%. Eins og kunnugt er, hefur mikill hörgull verið á lærðum kennurum í kennarastöður nú á síðasta ári og sérstaklega í ár. Horfir þetta víða til stórvandræða, og í sumum kaupstöðum landsins er það svo, að börn fá ekki fullnægjandi kennslu vegna kennaraskorts. Ástæðan fyrir þessu er talin vera sú, að kennarastéttin búi við þau launakjör, að menn sæki ekki til hennar. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, hversu mikils virði góð kennarastétt er hverju þjóðfélagi. Hún hefur meiri áhrif á æsku landsins en velflestir aðrir, að foreldrum undanteknum, og þó taka kennarar í æ ríkara mæli einnig við hlutverki foreldranna. Þess vegna skiptir það miklu fyrir þjóðina í heild, að í þá stétt veljist hæfir menn, sem eru starfi sínu vaxnir, enda var kennarastéttin þekkt að slíku hér áður fyrr. Nú er hins vegar komið svo, að í þessa stétt sækja menn ekki, og horfir til stórra vandræða. Till. okkar er því flutt, eins og hinar, til þess að bæta úr þessum vandræðum. Árið 1956 var með reglugerð, sem gefin var út þá, gerð breyting á launum gagnfræðaskólakennara. Þeir höfðu áður fengið laun einum launaflokki hærri en barnaskólakennarar. En með því að þeim voru þá ákveðin 9 mánaða laun, þó að starfið væri ekki nema 8 mánuði, þá breikkaði bilið á milli þessara kennara, eins og kunnugt er. Ef nú yrði horfið að því að hækka laun barnakennaranna um 8%, þá yrði bilið á milli launagreiðslnanna svipað eftir þá breytingu og það var, áður en reglugerðin frá 1956 var gefin út. Þess vegna sýnist allt mæla með því, að þessi breyting verði gerð. Og þjóðarnauðsyn krefst þess, að að kennarastéttinni verði þannig búið, að hún geti áfram gegnt sínu göfuga hlutverki og mótað æsku þjóðarinnar, svo að hún megi að sem beztu gagni koma. Þessar till. okkar eru allar fluttar í heimildarformi, svo að hæstv. ríkisstj. gefst þannig kostur á að meta það, hvað hér er um að ræða. Og ég efast ekkert um, að þegar hún hefur kynnt sér málavexti, þá muni hún telja þessa tillögugerð alla sanngjarna og til þess fallna að leysa hana frá vandræðum, sem hún að öðrum kosti gæti lent í. Það er því von mín og okkar allra flm., er að þessum till. standa, að þær nái fram að ganga hér á hv. Alþingi, og við teljum, að fjárlagaafgreiðslan reynist þjóðinni betri, ef þær verða samþykktar.



Herra forseti. Frv. það til fjárlaga, sem hér er til 3. umr., er líkt því, sem samþykkt var fyrir árið 1960. Bæði frv. byggjast á þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru með efnahagslöggjöfinni í febrúar 1960. Tekjur og gjöld hækka um 80–90 millj., en þær hækkanir eru einkum vegna þess, að efnahagslöggjöfin og þær ráðstafanir, sem þeirri löggjöf fylgdu, náðu ekki til alls ársins 1960, og vegna þess að gert er ráð fyrir, að skerðingarákvæði almannatryggingalaganna gildi ekki nema til ársloka 1961. Ég hef ekki rætt efnahagsmál á þessu þingi, vegna þess að ég hef álitið, að tæplega væri tímabært að dæma um árangur þeirra ráðstafana, sem stjórnarliðar annaðhvort í háði eða alvöru kenna við viðreisn. Ég álít hins vegar, að nú sé nokkur reynsla fengin í því efni, þó að löggjöfin sé ekki nema 9 mánaða gömul, og afleiðingarnar því engan veginn allar komnar fram enn þá. Við 2. umr. fjárl. var metingur um það milli núv. hæstv. fjmrh. og fyrrv. fjmrh., hv. 1. þm. Austf., hvor þeirra hefði verið stórtækari í að hækka fjárlög. Taldist svo til, að sá fyrrv. hefði hækkað þau úr 300 millj. kr. í 800 millj. kr. á átta árum, en núv. fjmrh. hefði tekizt að hækka þau um 700 millj. á tveimur árum. Ég ætla ekki að blanda mér í þá deilu, en staðreynd er, að útgjöld eru samkv. ríkisreikningi 1959 954 millj. kr., en áætluð útgjöld 1961 tæpar 1600 millj. Hækkunin er því 650 millj. Frá því ber að draga 113 millj. kr. gjöld vegna niðurgreiðslna, sem ríkissjóður tók að sér vegna útflutningssjóðs. Er því raunveruleg hækkun rúml. 500 millj. Ég tel vafasamt, hvort réttmætt er að kenna fjmrh. hækkun fjárl. Fjmrh. framkvæmir aðeins ákvarðanir Alþingis. Sé sami ráðherra til margra ára, hlýtur hann eðlilega að ákveða stefnuna að verulegu leyti, en fjmrh., sem tekur við fjárl. í fyrsta sinn, verður ekki sakfelldur, ef um sök er að ræða, frekar en aðrir forráðamenn þeirra flokka, sem að stjórninni standa. Tekjuliðir þeir, sem mest hækka, miðað við 1959, eru söluskattur, verðtollur og innflutningsgjald, sem rennur í ríkissjóð. Þeir gjaldaliðir, sem mest hækka, eru til félagsmála, á þriðja hundrað millj., niðurgreiðslur, kennslumál og dómgæzla. Eðlilegt má teljast, að gjöld ríkisins hækki nokkuð árlega vegna fólksfjölgunar og að einhverju leyti vegna aukinnar og bættrar þjónustu. Það þarf fleiri skóla, fleiri sjúkrahús, fleiri kennara og fleiri lækna með vaxandi fólkstölu. Nokkur hluti af hækkun fjárl. er af þessum ástæðum. En meginástæðan á rætur sínar í efnahagslöggjöfinni, sem samþykkt var á síðasta þingi. Afleiðingar þeirra ráðstafana eru þó eigi allar komnar fram, því að líklegt er, að vinnulaun eigi eftir áð hækka að mun, og veldur það eðlilega mikilli hækkun fjárlaganna. Fjmrh. ræddi nokkuð um sparnað í fjárlagaræðu sinni. Ég skal ekki fara mikið út í það hér, aðeins minnast á örfá atriði. Hann ræddi mikið um fækkun nefnda og ráðgerði m.a. að leggja niður allar skattanefndir í sveitum og kauptúnum. Vafalaust eru margar nefndir til, sem lítið gagn gera og sumar e.t.v. ógagn. Er eigi ástæða til að lasta það, þó að slíkar nefndir séu niður lagðar. Ég er hins vegar eigi sammála fjmrh. um, að til bóta sé að leggja niður skattanefndir í dreifbýlinu. Kostnaður við þær er 1.5 millj. Vafasamt er, hvort um sparnað væri að ræða, þó að verkefni þeirra væri unnið á einum stað í hverju kjördæmi. Sveitarfélögin vilja hafa sínar skattanefndir, því að gjaldendurnir vita, að kunnugir geta haft betra eftirlit með framtölum en þeir, sem þekkja ekki til. Tekjuskattur er raunar lítill nú, en óvíst er, hve langæ sú löggjöf verður. Álíti ríkisstj. kostnaðinn við skattanefndirnar of mikinn, er betra fyrir hreppsfélögin að greiða hann að einhverju eða öllu leyti en að skattanefndirnar séu lagðar niður, því að þær eru nauðsynlegar, til þess að eitthvert vit verði í niðurjöfnun útsvara. Undirskattanefndum er greitt í kaup samkvæmt ríkisreikningi 1959 6% af þeirri heildarupphæð, sem eytt er í innheimtu tolla og skatta. Skattstofan í Reykjavík kostar ríkið hins vegar á fimmtu millj. og skattstofur utan Reykjavíkur um 1900 þús. Undirskattanefndir vinna fyrir mjög lágt kaup, ég held 100 kr. á dag. Verk þeirra þyrfti að vinna annars staðar, ef þær væru lagðar niður. Það verk mundi verða verr unnið. Sparnaður mundi því verða vafasamur, en óþægindi mikil fyrir dreifbýlið. Nokkru öðru máli gegnir um yfirskattanefndir. Þar skiptir minna máli, þó að umdæmin verði stækkuð, þó að ég telji tvísýnt, að um sparnað yrði að ræða. Fjmrh. talaði um að koma rekstri ríkisskipa fyrir á annan og hagkvæmari hátt en verið hefur, og sagðist hafa fengið norskan mann til að athuga, á hvern hátt það mætti verða. Ég hef takmarkaða trú á að fá erlenda menn til að gefa okkur fyrirmæli um, hvernig eigi að reka hluti hér á landi. Staðhættir eru ólíkir og strjálbýlið meira en í flestum öðrum löndum. Nokkrir útlendingar hafa verið fengnir og fæstir orðið að miklu liði. Veldur þar e.t.v. nokkru um, að oft er erfitt að framkvæma skynsamlega hluti fyrir flokkadrætti og ósanngjörnum kröfum. Ég hygg, að Íslendingar eigi nóga menn með hagnýtum gáfum, en ráðamennirnir hafi ekki verið nógu fundvísir á þá, enda í sumum tilfellum sýnt nokkurn áhuga á því að losa sig við þá. Ég vil þó engan veginn gera lítið úr viðleitni ráðherrans í að spara, þó að árangur hafi enginn orðið hér til. Ég get vel gengið inn á, að reka megi Skipaútgerð ríkisins á hagkvæmari hátt en verið hefur, án þess að þjónustan við fólkið verði lakari. En hvort það verður framkvæmt á réttan hátt, það er annað mál. Ég skal einnig viðurkenna, að ýmsar ábendingar frá meiri hl. fjvn. eru skynsamlegar og geta orðið til bóta. En hvorki fjvn. né ráðherrann hafa bent á atriði, sem valdið geta verulegri lækkun á fjári. Þeir minnast t.d. ekki á fjölskyldubætur með tveim fyrstu börnum, sem kosta um 100 millj. Og þeir tala ekki um, að ríkið greiðir til atvinnuleysistrygginga yfir 26 millj. kr. og bæjarfélög og fyrirtæki þurfa að greiða svipaða upphæð. Sjóður þessi greiddi hálfa millj. í bætur árið 1959. Vaxtatekjur þessa sjóðs eru sennilega 10–20 millj. í ár, þannig að eignir hans aukast um 60–70 millj. Við þurfum ekkert atvinnuleysi að hafa, ef vel er stjórnað. Vextirnir einir eru nægilegar tekjur fyrir þennan sjóð. Atvinnuleysisstyrkir geta ekki gefið einstaklingunum þá lífsgleði og heilbrigði, sem vinnan gerir. Þess vegna þurfa allir að hafa vinnu, sem vinnufærir eru. Fólkið í landinu greiðir gjöldin til atvinnuleysistryggingasjóðsins í gegnum vörukaup og útsvör. Útgerðarmenn, fiskvinnslustöðvar og aðrir atvinnurekendur greiða sinn hluta. Gjald þetta hefur ekki mátt taka lögtaki hjá skipum. Það líkaði jafnaðarmönnum illa og laumuðu því ákvæði í lögin, svo að nú má selja bátana, ef gjaldið er ekki greitt. Jafnhliða því, sem fé er mokað í þennan sjóð, er lagt hátt útflutningsgjald á útfluttan fisk. Væri það fært niður, gæti fiskverðið hækkað um 20 aura pr. kg. Vitanlega væri hægt að fella útflutningsgjöldin niður og ná peningunum á annan hátt, ef þeirra er þörf, enda gera fáar þjóðir það að skattleggja útflutningsvörur sínar. Útgerðarmennirnir heimta hærra verð fyrir fiskinn. Þeir hafa fengið fleiri og fleiri krónur, en jafnframt minni krónur, þannig að hagur þeirra hefur ekki batnað. Þetta er vafasamt stjórnarfar. Ég gat þess, að ástæðan fyrir hækkun fjárl. væru ráðstafanir þær í efnahagsmálum, sem gerðar voru í byrjun þessa árs. Það er því ekki úr vegi að athuga tilgang þeirra og áhrif. Gengið var fellt frá því, sem það raunverulega var, til þess að koma rekstri atvinnuveganna á traustan og heilbrigðan grundvöll, og var talið, að gengislækkunin væri miðuð við þarfir vélbátaflotans. Á landssambandsfundum ísl. útgerðarmanna um daginn var talað um þetta, og útgerðarmenn voru að tala um, að þeir þyrftu að fá meira fyrir fiskinn. Þetta er víst venja. En þeir báru sig nú óvenjulega illa. Formaður landssambandsins sagði, að það mundi ekki vera hægt að fá ríkisstj. til þess að leggja fé fram til að hækka fiskverðið. Það var talað um að fá ríkisstj. til þess að greiða tryggingargjöldin, og ég vil taka það fram hér, að nefnd sú, sem talaði við ríkisstj., lýsti því yfir, að hún hefði fengið þvert nei viðvíkjandi því. Hins vegar var fundin lausn á því máli, eins og þið vitið allir. Og þeir peningar eru ekki teknir frá ríkinu, það er misskilningur. Þetta eru peningar, sem útgerðarmenn áttu raunverulega, sem búið var að taka af þeim í gegnum fiskverðið. Þeir áttu þessa peninga. Það, sem gert var, var aðeins, að ríkisstj. féllst fyrir sitt leyti á, að þetta fé gengi til þess að greiða tryggingar skipanna, enda samkomulag hjá útgerðarmönnum að láta 21/2% gjaldið gilda til áramóta og nota það svo til að greiða tryggingarnar af bátunum. En formaður landssambandsins gat þess, að eina ráðið til þess að útvega útvegsmönnum betri kjör, það væri að fella krónuna meira. Ég var satt að segja hálfhissa, því að öll þessi ár, síðan ríkisstj. fór að hafa einhver afskipti af verði fisksins, þá er alltaf verið að fella gengið. Útgerðarmennirnir hafa fengið fleiri og fleiri krónur fyrir fiskinn, en jafnframt minni krónur, og ekkert batnar hagur útgerðarinnar. Ég hélt því, að menn væru búnir að fá nóg af þessu. En á landssambandsfundinum kom þetta fram hjá formanninum, að hann áleit, að það væri til bóta fyrir útgerðarmennina að fella gengið meira. Ég vildi því aðeins sýna fram á það í örfáum orðum, hve mikil fjarstæða þetta er. Landssambandið - eða stjórn þess - gerir áætlun um rekstur vélbáta fyrir hvert ár. Þetta er lagt fyrir fund. Ég fékk þessar áætlanir. Þær eru í tvennu lagi, bæði fyrir línubát og eins fyrir bát, sem gerir bæði út á net og línu. Það er áætlað, að bátur, sem gerir út á net og línu, hafi í tekjur yfir vetrarvertið, þ.e. frá áramótum og fram í maí, 1453 þús. kr. Er þá miðað við meðalafla, eins og hann var s.l. ár. Ef við athugum svo þá liði, sem eru háðir genginu, þá eru þeir beita, sem er áætluð að fenginni reynslu 59 þús., olía 67 þús., veiðarfæri 445 þús., viðhald skips 92 þús., tryggingar skips 95 þús., fyrningar 179 þús., - því að þær breytast vitanlega við breytt verðlag skipanna, ef endurnýja þarf skipin, þá eru þau orðin dýrari, - og akstur 7 þús. Samtals eru þeir liðir, sem hafa áhrif á gengið eða réttara sagt fylgja genginu, 944 þús. af 1453 þús. kr. tekjum. Og svo kemur nú kaupið. Fyrrv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, var þarna staddur, og hann komst svo að orði, að hann væri á móti gengisfellingu, því að það væri ekki nema til þess að stela kaupi af mönnum. Ég var honum algerlega sammála. Ég sá það einnig í Þjóðviljanum um daginn, að hann var að tala um, að gengið hefði verið fellt of mikið. En mér datt bara í hug, að þegar ég flutti tillögu um að fella gengið minna, þá greiddi þessi hv. þm. og fyrrv. ráðherra atkvæði á móti því, og þá var tekið 27% meira af hverjum einasta launamanni í landinu en ástæða var til. Sem sagt, hann greiddi atkvæði á móti því að taka ekki 27% af hverjum einasta launamanni í landinu. En ég var honum alveg sammála um, að fyrst og fremst er gengislækkun til að snuða launþega og sparifjáreigendur, fyrir utan alla þá spillingu og brask, sem gengislækkun hefur í för með sér. En nú er komið annað í dagsins ljós. Ég skal játa það, að á vertíðinni í fyrra græddum við ofur lítið á gengislækkuninni, af því að þá fengu sjómennirnir jafnmargar krónur og minni krónur, en krónufjölgunin kom í hlut útgerðarinnar, þannig að útgerðarmennirnir græddu dálitið. Sjómennirnir gera skilyrðislaust þá kröfu nú að fá prósentur af brúttóafla. Vegna gengisbreytingarinnar gera þeir þá kröfu. Það er sennilega ómögulegt að komast hjá kauphækkun. Nú reikna ég með að við komumst ekki af með að borga sjómönnunum minna en 30%, og er þá reiknað með orlof og hlutur yfirmanna. Og 30% af 1453 þús. er 445 þús. Þegar við leggjum saman þessar 445 þús. og 944 þús., sem alveg fylgja genginu, þá eru eftir 60 þús., sem útgerðarmaðurinn getur grætt á því að fá fleiri krónur. Ef um 20% gengislækkun væri að ræða, gæti hann grætt á því 12 þús. og tilsvarandi, ef um annað væri að ræða. Þarna sjáið þið, hve mikil blekking það er að halda, að útgerðin græði á gengislækkun. Þessu fylgja svo öll þau óþægindi, sem skapast af aukinni verðbólgu, aukinni fyrirhöfn við að útvega rekstrarfé. En sagan er ekki öll sögð, því að síld var veidd í sumar. Ég reiknaði út, hvað meðalbátur hefði fengið í afla, og það var um 390 þús. kr. brúttó, þá er átt við meðaltalið. Af því er hlutur skipverja um 60% eða 234 þús. Hlutur skips er 156 þús. Nú þarf að kaupa nót fyrir 1/2 millj., og vextir af því, miðað við þá vexti, sem nú eru, eru um 60 þús. yfir árið, og afskrift af nót mundi vera hæfileg um 100 þús. Þetta eru 156 þús., þannig að hlutur skipsins fer allur upp í kostnað við vexti og afskrift af nót. Þá eru þeir liðir eftir, sem hækka vegna lækkandi gengis, og það er viðhald skips, sem ég reikna á 50 þús. - viðgerðir og annað slíkt, tryggingar af nót og bát og skipi að þeim hluta, sem kemur af síldarútveginum, ég reikna þetta á 70 þús., og olía á 40 þús. Þetta er um 160 þús. Sú upphæð, sem tapast vegna gengislækkunarinnar, er um 160 þús. á síldarútgerð, en við græðum 60 þús. á vertíðinni, þannig að fyrir útgerðarmann í ár mundi þetta þýða, að hann tapaði sem svaraði 100 þús. kr. á gengisfellingu, m.ö.o. ef það væri fellt um 50%, þá mundi hann verða að borga 50 þús. kr. meira vegna gengislækkunarinnar. Ég bý ekki þessar tölur til, þetta er staðreynd, þetta er gert eftir áætlun landssambandsins um fiskinn, en hitt reiknaði ég út sjálfur. Ég skal taka það fram, að þetta er bátur, sem bæði veiðir með línu og net, og veiðarfærakostnaðurinn er meiri við hann. Þess vegna verðum við að gera okkur ljóst, að það er gersamlega ómögulegt að bæta hag útgerðarinnar og í raun og veru íslenzka þjóðarbúsins nema með því að reka útgerðina á hagkvæmari hátt. Það er ekkert nema fíflaskapur að ætla alltaf að heimta fleiri og fleiri krónur. Við verðum að hafa skip, sem henta til veiðanna, við verðum að reyna að komast af með minni kostnað í veiðarfæri, við verðum að reyna að gera afurðirnar sem beztar, þannig að það sé hægt að selja þær fyrir sem hæst verð, og við verðum að reyna að afla þeim sem beztra markaða. Þetta er undirstaðan undir allri okkar velmegun í framtíðinni og undirstaðan undir því að mestu leyti, hvort við eigum að vera sjálfstæð þjóð fjárhagslega eða ekki. Ég skal játa það, að þeir græddu á gengislækkuninni, sem mest öfluðu á síldinni. En þeir, sem minna öfluðu, töpuðu líka enn meira. Viðvíkjandi togurunum ætla ég líka að benda á það, að þeim mun minna sem þeir afla, þeim mun meira skaðast þeir á gengislækkun, vegna þess að þeir verða að kaupa jafnvel meira en bátarnir af hlutum, sem háðir eru genginu. Þegar ástandið er eins og nú, að togararnir afla lítið, þá skaðast þeir á gengislækkuninni. En ef þeir afla mjög mikið, sem sagt ef þeir græða, þá græða þeir auðvitað fleiri krónur, en um leið minni krónur. Allar kenningar um, að það sé hægt að leysa eitthvert vandamál útvegsins með gengislækkun, eru því ekkert nema helber vitleysa. Hins vegar er ekki hægt að ásaka þessa stjórn eingöngu fyrir það, vegna þess að þetta hefur verið gert áður. Það hefur verið látið undan og jafnvel sumir fúsir að láta undan. Það var meira að segja í tíð hinnar ágætu vinstri stjórnar, að alltaf var látið undan. Útgerðarmennirnir heimtuðu fleiri og fleiri krónur, og það var gengið að þeirra kröfum, - það kom allt fram sem gengislækkun. Þá voru hækkaðar tekjur útflutningssjóðs, hækkað yfirfærslugjaldið, sem þýddi ekkert annað en gengislækkun. Og árangurinn er, að ástandið hefur aldrei verið verra. Ég hitti útgerðarmann úr Vestmannaeyjum um daginn hérna á götunni. Hann sagði mér, að það sæist varla króna í Vestmannaeyjum. Ég fór að inna hann eftir því, hvernig á þessu stæði. Jú, það kemur í ljós, að þeir höfðu ekki fengið eitt einasta net í fyrra fyrr en eftir gengislækkun. Vestmanneyingar eru stórreiðir yfir þessu. Hér fengu þeir netin að mestu leyti áður en gengið breyttist, í Vestmannaeyjum alls ekki. Það eyðast mikil veiðarfæri í Vestmannaeyjum. Útkoman er þessi, að gengislækkunin og hin mikla verðhækkun á netunum verður til að skaða þá. En þetta eru ekki einu ráðstafanirnar, sem eru til erfiðleika fyrir íslenzkt atvinnulíf. Vextirnir eru eftir. Að meðaltali voru vextir hækkaðir um 4%, og vaxtahækkunin var tiltölulega meiri á afurðalánin en á almenn lán, þannig að afurðalán hækkuðu úr 5% eða 51/2% upp í 9 og 91/2, en víxlar úr 71/2 í 111/2, eftir því, hvort þeir voru framlengdir eða ekki. Þetta er stærri liður fyrir atvinnulífið í landinu en menn gera sér í fljótu bragði ljóst. Fyrir verzlanir, sem þurfa að liggja með vörubirgðir, þýðir þetta 50-80% hækkun á öllum vinnulaunum. Fyrir fiskvinnslustöðvarnar þýðir þetta 10-15% hækkun á vinnulaunum, og meira ef húsin eru að miklu leyti í skuld. Fyrir bónda, sem kaupir vörur sínar að mestu leyti snemma á vorin, þýðir þetta 5-6 þús. kr. útgjöld, bara á hans rekstrarvörum, og ef hann er í miklum lausaskuldum, þá er það auðvitað miklu meira. Útgerðarmaður á skip, við skulum reikna með gömlu skipi, og skuldar milljón í lausaskuldum. Vaxtagreiðslur hans hækka um 40 þús. Útgerðarmaður kaupir nýjan bát, sem kostar 6 millj. Við skulum segja að hann fái 2/3 úr fiskveiðisjóði. Þá þýðir þetta með verðhækkunum, með því, sem skipið hækkaði vegna gengisbreytingarinnar, og vátryggingarhækkun um 300 þús. kr. útgjöld. Og svo skulum við athuga, hvort þetta muni vera hyggilegt fyrir þjóðarbúið. Þetta leggst svo að segja allt á atvinnulífið í landinu. En hverjir græða? Það eru nú mörg hundruð millj. í sjóðum hér. Það eru þeir, sem græða, og það er fyrst og fremst þeirra sparifé, sem vex nú, ef um aukningu er að ræða: Seðlabankinn græðir. Það er raunar mjög ýkt, hve mikið hann græðir, því að hann græðir í raun og veru ekki nema á seðlaveltunni, vegna þess að hann greiðir hærri innlánsvexti en hann gerði áður, þannig að þar er varla um meira en tæplega 20 millj. kr. að ræða yfir árið. Svo græða vitanlega sparifjáreigendur. En það er bara takmarkað fé, sem hinar starfandi hendur eiga í landinu. Það eru fáeinir menn, sem eiga mikla peninga, en þeir, sem taka þátt í atvinnulífinu og framkvæmdunum, eiga ekki peninga, annaðhvort litla eða enga. Þannig eru það þeir aðilar í þjóðfélaginu, sem meira starfa, þeir, sem þrýsta blóðinu út í þjóðarlíkamann, með því að auka framleiðsluna, það eru aðallega þeir, sem greiða þetta, en hinir dauðu aðilar, sem græða, eða þeir, sem minna hafast að, að ógleymdum okrurunum, því að þetta eru góðir tímar fyrir þá. Þetta verðum við að gera okkur ljóst. Sjútvmrh. lofaði í byrjun þessa árs, að útgerðin skyldi búa við sömu kjör og hún hefði gert undanfarið. Ég efast ekkert um, að ríkisstj. ætlaði að efna þetta loforð. En mér var strax ljóst, þegar sjútvmrh. lofaði þessu, að þá gat hann ekki leyst verðbólguna. Í framkvæmdinni varð þetta þannig, að það var reiknað út, hvað þeir áttu að fá, útgerðarmennirnir, fyrir fiskinn, en það var bara ekki tekið tillit til áhrifa vaxtanna, - og þegar til framkvæmdanna kom, þá eðlilega neita frystihúsin að greiða eins og ætlazt var til að þau gerðu, þannig að útkoman er sú, að útgerðarmennirnir fá í kringum 20 aurum lægra verð en upphaflega var reiknað með að þeir þyrftu að fá, til þess að þeir hefðu sömu. kjör og áður. Það er eðlilegt, að þeir séu ekki ánægðir í Vestmannaeyjum og útkoman sé slæm hjá þeim. Þeir þurftu að kaupa netin, eftir að gengið breyttist, og vaxtahækkunin hefur verkað þannig, að þeir fá um 30 aurum minna fyrir hvert kg af fiski en þeir hefðu annars fengið. Ég efast ekki um, að ríkisstj. ætlaði sér að standa við loforðin, en það bara var ekki gert. Nú biðja útgerðarmennirnir um hærra verð fyrir fiskinn. Ég sé ekki, að það sé nokkur vegur að leysa þann vanda öðruvísi en lækka vextina. En með vaxtalækkun það verulegri, að vextir verði svipaðir og þeir voru, geta þeir fengið kjarabætur, sem svara til 30 aurum á hvert fiskkíló. Það var rætt töluvert um þetta á landssambandsfundinum, og ég hélt því fram, að við ættum ekki að gera aðrar eða meiri kröfur en það, vegna þess að ef væri farið að heimta framlög, hvort sem væru myndaðir sjóðir til þess að greiða framlög eða ekki, þá endurnýjaði það bara verðlækkun krónunnar og nýja verðbólgu. Það er ekki úr vegi að líta yfir þá mánuði, sem liðnir eru, frá því að þessar efnahagsráðstafanir voru gerðar, og athuga í stórum dráttum árangurinn. Ég hef aðeins reynt þetta. Ef við tökum útflutning og innflutning, þá er það þannig miðað við sama tíma í fyrra, að þá var greiðslujöfnuður á út- og innflutningi óhagstæður um 300 millj., en er nú óhagstæður um 422 millj. Nú er krónan minni, okkur ber að gæta þess, en svo kemur annað til greina, og það er, að það voru miklar birgðir síldarafurða á áramótum og þær hafa verið fluttar út. Það er búið að flytja út meginið af síld og lýsi eða mikið af því. Peningar fyrir það eru sennilega ekki nema að nokkru leyti komnir inn, en samt sem áður gefur þetta dálítið villandi hugmynd. Greiðslujöfnuðurinn var óhagstæðari en venjulega í fyrra, en það lá að mestu leyti í því, að birgðir höfðu aukizt. Skipainnflutningur hefur verið talsverður í þessari upphæð, yfir 300 millj., en enn á eftir að koma skipainnflutningur á hagskýrslur fyrir allan síðari hluta ársins. Ég get ekki fullyrt, hvað hann verður mikill, en það er alveg gefið mál, að vegna skipainnflutningsins verður greiðslujöfnuður mjög óhagstæður í desember. Það er ekki ólíklegt, að innflutningur skipa á árinu verði 500 millj. kr. Þó get ég ekki fullyrt um það. Nú er ekki nema gott eitt um þetta að segja, ef það væri brýn þörf fyrir öll þessi skip, en það er það bara ekki. Ef við lítum yfir tímabilið, frá því að vinstri stjórnin sagði af sér, þá horfir það þannig við, að þá var greiðslujöfnuður hagstæður um 49 millj, kr., og þá voru fastar skuldir ríkis, einstaklinga og stofnana 726 millj. Það eru tvö ár liðin síðan. Ég get ekki fullyrt, hvernig það stendur nú, en eftir því sem ég kemst næst, þá voru fastar skuldir á s.l. áramótum 934 millj. Það er ekki hægt að fullyrða, hve mikið skuldir hafa vaxið á þessu ári, en það mun láta nærri, að af þeim lánum, sem tekin voru í fyrravetur, sé búið að eyða um 2/3 hlutum, og svo hafa safnazt miklar skuldir fyrir skip, sem keypt hafa verið á árinu. Það er lánað sennilega 60% af verði báta og um 80–90% af verði togara. Það skiptir ábyggilega hundruðum milljóna. Það er því hætt við, að á þessum tveimur árum hafi skuldirnar aukizt um 70%. Ég hygg, að það viti eiginlega enginn nákvæmlega, hverjar skuldirnar eru, vegna þess að það hafa verið tekin vörulán, eftir því sem hægt hefur verið, ytra, vegna hinna háu vaxta hér innanlands, og peningaþenslan hefur því orðið á þann hátt, að það hafa myndazt erlendar skuldir bæði fyrir skip og vörur, í stað þess að mjög takmarkað var að því gert áður. Jónas Haralz kom á landssambandsfundinn til okkar og sagði þar, að á næstu árum og á þessu ári, skildist mér, þá færu 20% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar í greiðslu vaxta og afborgana af skuldum. En í aths. eða í grg., sem fylgdi efnahagsmálafrv. í fyrravetur, er gert ráð fyrir, að hæst geti það komizt í 15.8% af útflutningnum og af heildargjaldeyristekjunum í 11.4%. En nú kemur Jónas Haralz og segir, að það þurfi 20% af heildarútflutningi þjóðarinnar, í staðinn fyrir að í efnahagsmálafrv. er gert ráð fyrir, að það þurfi í mesta lagi 15.8%. Þannig er auðséð, að þetta hefur stórversnað. Það fer náttúrlega eftir því, hvað á að borga mikið af skuldunum á hverju ári, hversu mikið þarf, en auðséð er á þessu, að hagurinn út á við hefur stórversnað. En í grg. fyrir þessu efnahagsmálafrv. var þetta talin óhæfa. Þegar vinstri stjórnin sagði af sér, var þetta ekki meira en í mesta lagi 10-12%, sem hámarkið átti að verða. Á þessum tveimur árum, því að skuldir uxu um nærri 200 millj. árið 1959, hafa ástæður þjóðarinnar versnað þannig, að það hefur farið úr 10-12% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar, sem þurfti, þegar vinstri stjórnin sagði af sér, en nú þarf um 20%, eftir því sem Jónas Haralz segir sjálfur, og ég hygg, að þetta muni láta nærri, þannig að ég sé ekki, að við séum á uppleið. Þegar þurfti um 10-11% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar til að standa undir vöxtum og afborgunum, þá sagði hagfræðingurinn, að við værum að fara fram af brúninni. En hvert erum við komnir nú? Erum við ekki komnir fram af henni? Menn eru misjafnlega góðir fjárhirðar. Sumir eyða litlu heyi og hafa hjörðina í góðu lagi. Aðrir eyða miklu heyi, og hjörðin þrífst illa hjá þeim. Það fyrsta, sem hygginn bóndi gerir, ef hann er heytæpur og þarf að spara heyið, er að líta eftir öllu vel sjálfur. Ég álít, að það, sem ríkisstj. hefði átt að gera, því að náttúrlega var sjálfstæðismönnum það ljóst, eftir því sem þeir sögðu sjálfir, að við værum komnir nálægt brúninni, þegar vinstri stjórnin segir af sér, þá áttu forráðamenn þessara flokka að setja sig rækilega inn í málin og athuga, hvað bæri að gera, áður en ráðizt væri í nokkurn hlut. Menn eru misjafnlega slysnir. En af hverju kemur slysnin? Hún kemur af því, að menn athuga ekki nógu vel, hvað þeir ætla að fara að gera. Þeir athuga ekki, hvar þeir stíga og hvað þeir gera. Menn eru fyrst og fremst slysnir af því. Það, sem forráðamenn þessara flokka áttu að gera, var að athuga í byrjun, hvað þurfti að gera. En í stað þess er ráðizt í að kaupa fleiri tugi af skipum. Það eru tvennar kosningar þetta ár. Það var tilkynnt, að verðbólgan væri stöðvuð, og fólkið trúði því. Það þurfti að koma sér vel við kjósendurna, og það þurfti að skapa eldmóð. Þá er mönnum gefið leyfi til að kaupa og bankarnir ábyrgjast greiðslu á tugum af skipum án tillits til þess, hvort við þyrftum þeirra með eða ekki. Þetta er í raun og veru verðbólgustefna. Þetta miðar að því að auka atvinnulífið í landinu og festa fé. Það er ekki nema gott um þetta að víssu leyti að segja, en þetta þarf bara að vera í hófi. En svo líður árið, og þá er tekin upp alveg þveröfug stefna. Þá er tekin upp kyrrstöðustefna, þá er farið í aðra átt, og þá eru gerðar ráðstafanir, sem gera þeim mönnum, sem hafa ráðizt í þessi skipakaup, ómögulegt að reka skipin. Slysin verða nefnilega af því, að hlutirnir eru ekki athugaðir fyrir fram, og margt af þessum mönnum getur áreiðanlega ekki borgað skipin, því að það er gersamlega ómögulegt að reka þau, það veit hver einasti maður. Það er hægt fyrir menn, sem eru ríkir, þeir geta náttúrlega látið eitthvað af eignum sínum í þau og baslað áfram án þess að fara á hausinn, en menn, sem eiga ekki fjármagn, geta ekki rekið þau. Fyrst er mönnunum leyft að flytja inn skipin, og það er stefnan að auka atvinnulífið og það er verðbólgustefna, en svo eru gerðar ráðstafanir til þess, að þeir geti ekki rekið skipin á heilbrigðan hátt. Þetta er að athuga ekki hlutina nógu vel, áður en lagt er upp í ferðalagið. Þetta getur verið dýrt og er of dýrt fyrir litla þjóð. Það má vel vera, að vinstri stjórninni hafi mistekizt um ýmislegt og þeim stjórnum, sem á undan henni voru, en það var yfirleitt athugað, þegar farið var að kaupa skip, að það væri hægt að borga þau. Það er sagt um Ameríkumenn, að þeir séu fljótir að byggja, en þeir séu lengi að athuga, hvernig þeir eigi að byggja. Það tekur miklu lengri tíma að teikna húsið og gera allar áætlanir viðvíkjandi því heldur en að byggja það. En þetta veldur því, að húsið getur gert sitt gagn og er ef til vill gallalítið, þegar búið er að byggja það. Annað slys, sem vill til, er í afurðasölunni. Það hefur verið mikið fjasað um það, hve síldarafurðir hefðu fallið. En hvað gerist? Árið 1959 áttu þeir, sem áttu síldarmjöl, kost á að selja fyrir 17 kr. próteineiningu. Þetta er upplýst. En það er ekki gripið tækifærið. Og svo er beðið með mikið af þessum síldarafurðum, þangað til þær kolfalla, bæði lýsi og síldarmjöl, og svo er loks selt fyrir 11 kr. próteineiningin. Sumir hafa sagt mér, að þetta væri af því, að þeir hefðu ekki fengið nógu fljótt afgreitt leyfi til að selja síldarmjölið. Ég efast nú um, að það sé, - ég skal ekki segja um það, ef ríkt hefði verið gengið eftir því, - en ef svo er, þá er þarna einhver klaufaskapur á ferðinni. En svo kemur árið 1960. Þá skyldi maður nú ætla, að ekki væri gerð vitleysa. Jú, ójú, þá fer síldarmjölið að hækka, en þá flýta Íslendingar sér að selja, áður en það hækkar. T.d. hækkaði lýsið úr 49 sterlingspundum tonnið í £ 62 eða eitthvað svoleiðis. Sumir seldu fyrir í kringum £ 50, og aðrir komust upp í £ 56, en það er varla nokkur, sem hefur komizt í hámarkið. Ég er ekki að kenna einstökum mönnum um þetta og alls ekki ríkisstj., en ég segi: Þetta er of dýrt fyrir okkur. Það er miklu nær að hafa í sendiráðum okkar úti í löndum slynga verzlunarmenn heldur en að hafa þar einhverja menn, sem gera ekki neitt. Og það borgar sig ekkert betur fyrir okkur en að hafa slynga verzlunarmenn, launa þá vel. Þeir þurfa að hafa beint samband við framleiðendur hér á landi, svo að svona vitleysur komi ekki fyrir. Norðmenn gripu tækifærið, þegar stóð á því, að Íslendingar seldu, og fylltu í skarðið og ef til vill fleiri aðilar. Þegar Íslendingar ætluðu að selja, þá var búið að fylla markaðinn. Þeir hafa haft menn, sem voru betur vakandi. Frumskilyrði fyrir þjóð, sem hefur jafnmikla utanríkisverzlun og við, er að hafa slynga verzlunarmenn, og við erum ekkert of góðir til að borga þeim sæmilega. Það þarf bara að velja þá vel, og þeir þurfa að vera vakandi. Það er svo mikið undir þessum mönnum komið. Ég bendi ekki á þetta til að ásaka neinn, heldur af því, að við höfum ekki efni á þessu. Norðmenn gátu borgað síldina sína þrefalt hærra í sumar en við og vafalaust að einhverju leyti vegna þess arna. Ef við lítum nú yfir þetta allt, þá sé ég ekki, að árangurinn sé mikill af þessum miklu ráðstöfunum, sem gerðar voru hér í fyrra. Þær hafa gert mörgum mönnum erfitt fyrir. Þetta er reiknað út hér allt saman, e.t.v. af hagfræðingum og að einhverju leyti af öðrum, ég skal ekkert fullyrða um það, en þetta er allt saman reiknað út. Útgerðarmennirnir úti á landi ráða engu um þetta, bændur í sveitum ráða engu um þetta, en þetta hefur þau áhrif á alla þeirra lífsafkomu, að það gerbreytir henni, og það er anzi hart fyrir mistök, vitlausa útreikninga og ástæðulausar athafnir að skapa þeim mönnum, sem standa í hörðustu lífsbaráttunni í þjóðfélaginu, erfiðleika, sem þeim er illmögulegt að ráða við. Ég veit, að það er ekki gert af illvilja, en það er bara hörmulegt, að það skuli koma fyrir. Ég hitti kaupfélagsstjóra í gærkvöld frá einu allra efnasterkasta félagi á landinu, og hann sagði mér, að bændur hefðu aldrei átt eins erfitt og nú síðan 1935 á sínu verzlunarsvæði. Og hvað hefur skeð? Þetta er eitthvert allra bezta ár, sem hefur komið. Það hlýtur einhver klaufaskapur að vera í hirðingunni á hjörðinni. Árangurinn af þessum ráðstöfunum, - ég sé ekki, að hann sé neinn, ekki nokkur einasti. Það aukast skuldirnar. Það er eitthvað að. Og það er m.a. þetta, að þegar ríkisstj. segir fólkinu að spara, þá er búið að gera ráðstafanir til að fjárfesta tugi og hundruð milljóna fyrir hluti, sem eru ekki nauðsynlegir fyrir okkur, og á ég þar við skipin. Og það er búið að gera yfirsjónir í utanríkisviðskiptum. Það er tvennt, sem gert var, sem var óframkvæmanlegt. Það var að lækka gengið svona mikið án þess að auka peningaveltuna í landinu að sama skapi. Það átti að halda útlánastarfseminni hér um bil óbreyttri, en verðfella krónuna jafnmikið og gert var. Þetta var hlutur, sem ekki var hægt að gera. Þetta skapaði mikla lánsfjárkreppu og erfiðleika fyrir atvinnurekendur og öll fyrirtæki í landinu, og það er búið að leika hvert einasta fyrirtæki hörmulega í landinu í mörg undanfarin ár vegna sífelldrar verðþenslu, því að það þarf alltaf meira og meira rekstrarfé, og það er ekki til staðar. Annað, sem ríkisstj. gerir, er að hækka vextina svona mikið. Ég sé ekki, að árangurinn sé nokkur, bara hreint enginn, nema ef Seðlabankinn hefur grætt fáeinar milljónir, sem hann tapar auðvitað öllum aftur. En því var verið að gera þetta? Og þetta veldur því, að það er ekki hægt að reka svo að segja nokkurn heilbrigðan atvinnurekstur í þessu landi án tekjuhalla. Það; sem ég álít að eigi að gera nú, það er að draga úr verðbólgunni, hækka gengið um ca. 20%. Það ætti enn fremur að létta af sköttum. Þá þyrfti ekki fjölskyldubætur með tveimur fyrstu börnum. Það mætti draga úr atvinnuleysistryggingum. Ef útgjöld lækkuðu hjá ríkinu, þá væri hægt að lækka söluskattinn. Þetta mundi valda verðlækkun á vörum, sem svaraði 30–40%, og sú verðlækkun mundi hindra það, að menn færu í verkfall. Það, sem þarf enn fremur að gera, er að lækka vextina, því að það er ógerlegt að reka heilbrigt atvinnulíf með þeim vöxtum, sem nú eru. Ef ríkisstj. lækkar vexti, en gerir ekkert annað, þá koma kaupkröfur. Og hvað gerir ríkisstj. þá? Þá fer hún að taka þær gjafir aftur, sem hún er búin að gefa fólkinu nú. Hún dregur úr fjölskyldubótum og öðrum framlögum til félagsmála, og hún lækkar niðurgreiðslurnar. Hún getur í raun og veru ekkert annað gert. Þetta er leikaraskapur, sem hefur verið að gerast hjá okkur. Það er um það að velja, hvort við eigum að vera með svona leikaraskap eða hvort við eigum að halda verðbólgunni niðri, hafa gengið stöðugt og ganga ekki eins langt og við erum búnir að við að þynna út verðgildi íslenzkrar krónu. Þriðja leiðin er til fyrir ríkisstj., og það er að gera hreint ekki neitt. En þá verður hún til í þeirri gjá, sem hún stendur í nú, í staðinn fyrir að hún þarf að hafa sig upp úr gjánni með skynsamlegum ráðstöfunum. Ef hún gerir ekki neitt, þá verður hún til í þessari gjá, ef hún ekki einu sinni lækkar vextina, af því að það er ekki von, að fólkið í landinu þoli það, að fáeinir menn reikni út einhverja vitleysu til að gera lífsafkomu óbærilega, til þess að gera ráðstafanir, sem er ekki brýn þörf á að gera. Að lokum vildi ég svo segja þetta: Ég veit, að það hafa margir erfiðleikar orðið á vegi þessarar ríkisstj. og m.a. aflabrestur togaranna. En það má bara alltaf búast við þessu. Það eru margir sekir, en enginn hefur haft hærra um það en vinur minn, 3. þm. Reykv. (EOl), að það þyrfti að kaupa togara. Það var alltaf allra meina bót að kaupa togara, og vinstri stjórnin byrjaði á því að auglýsa, að hún ætlaði að kaupa 15 stóra togara. Sem betur fer fórst það fyrir, og hygg ég, að það sé okkar ágæta flokksforingja, 1. þm. Austf. (EystJ), að þakka að nokkru leyti, því að honum var aldrei um að taka lán hjá Rússum. En hvað sem um það er, þá er það engin lausn að kaupa togara, ef ómögulegt er að reka togarann, þannig að hann beri sig. Og það er satt að segja ekki hægt að lá þessari ríkisstj. ákaflega mikið, þó að hún keypti 4 togara eftir allt þetta togaramas, sem hefur verið hér. Mér er það fyrir löngu ljóst, að bátarnir eru miklu hentugri atvinnutæki hjá okkur en togararnir, og ef við eigum að vera efnalega sjálfstæð þjóð, þá verðum við að athuga það, að skapa þessum bátum þau skilyrði, að það sé hægt að reka þá á heilbrigðum grundvelli. Og að lokum, - ég er ekki að tala í landhelgismálinu, en ég vildi bara segja það, að með því að færa inn landhelgina, þá er hætt þessum eina þætti í okkar atvinnulífi, sem við getum treyst á, þannig að við getum verið efnalega sjálfstæð þjóð í framtiðinni. Ef möguleikar fyrir þann lið atvinnulífsins eru skertir, þá er ég hræddur um, að við verðum ekki efnalega sjálfstæðir í framtíðinni. En það er í raun og veru það eina sjálfstæði, sem lítil, varnarlaus smáþjóð getur treyst á.



Herra forseti. Ég hef leyft mér hér ásamt hv. 3. þm. Vesturl. að flytja nokkrar brtt. við fjárl., og það gerðum við ekki fyrr en fullsannað þótti, að hv. meiri hl. fjvn. treysti sér ekki til að mæla með þessum till. Fyrst þótti rétt að reyna til þrautar, hvort ekki væri möguleiki á að koma þessum málum fyrir, án þess að þyrfti sérstaklega að flytja um það brtt. við þessa fjárlagaafgreiðslu. Þá er það till. á þskj. 225, þ.e. IV. till., Ólafsvíkurhöfn. Í Ólafsvík hefur farið fram í sumar sem leið og í haust allmikil og kostnaðarsöm viðgerð á höfninni þar, og það hefur þurft m.a. að grafa og sprengja til þess að fá stærra og betra athafnasvæði fyrir bátana, en þeir munu vera á vertíð þar nálægt tuttugu. En afli þar er mikill og aflasæl fiskimið skammt undan landi. Fólkið þarna er mjög duglegt og athafnasamt. Það er því eitt af fyrstu skilyrðum þess, að hinar miklu gjaldeyristekjur þjóðarinnar, sem þarna berast að landi í miklum afla, fái skjóta og góða fyrirgreiðslu. Það vita þeir bezt, sem sjóinn hafa stundað. En fjárhagur hafnarinnar er ekki góður, því að til þess að gera hinar miklu umbætur nú hefur orðið að taka fé að láni, bæði það fjármagn, sem á að fara til annarra mannvirkja á þessum stað, og einnig það fjármagn, sem hefur verið hugsað að greiða með fjárframlögum þess opinbera nú á næsta ári og jafnvel í framtíðinni. Það er því mjög þýðingarmikið, að hægt sé nú að halda hindrunarlaust áfram þeirri endurbót, sem nú er hafin á Ólafsvíkurhöfn, og ég vænti þess, að Alþingi sjái sér fært að bæta úr í þeim efnum umfram það, sem hv. meiri hl. fjvn. hefur treyst sér til að mæla með. Ég treysti því, að hv. alþm. samþykki þessa till., sem við höfum borið hér fram á þskj. 225 undir lið IV, því að þarna er um mjög aðkallandi mál að ræða. Þá er það önnur till. á sama þskj., undir II. lið, það er Akraneshöfn. Till. okkar er sú, að tillagið á fjárl. verði hækkað um 200 þús. kr., þannig að fjárveitingin verði hin sama og var veitt fyrir yfirstandandi ár. Ég fæ ekki betur séð en þörfin sé engu minni fyrir Akraneshöfn nú en hún var einmitt á þessu ári, því að það er kunnara en frá þurfi að segja og hefur komið mjög greinilega fram í umr. um fjárl., að allt verðlag í landinu hefur farið stórhækkandi. Og þegar að öðru leyti er litið á Akranesbæ og það ástand, sem hefur þar skapazt, þá fæ ég ekki séð, að þörfin sé minni fyrir fjárveitingu til þessara mannvirkja að ári en hún er nú í ár. Þá er það í þriðja lagi till. á þskj. 225, undir II, lið, 1. liður, brúargerðir, Haukadalsá. Í s.l. 15 ár hefur alltaf fengizt fjárveiting í eina eða tvær brýr á fjárl. fyrir Dalasýslu. En svo undarlega hefur við brugðið við þá fjárlagasamþykkt, sem fram fór á s.l. vetri, að þar fékkst engin fjárveiting til brúargerðar, og hið sama vofir yfir nú, að því er meiri hl. hv. fjvn. hefur látið frá sér fara. Og þetta á sér stað á þeim tímum, sem viðreisn átti að hefjast í landi voru, mikil og góð viðreisn undir forustu þeirra manna, sem lofuðu óbreyttu verðlagi og óbreyttu ástandi, og undir forustu þeirra manna, sem lofuðu, að þeir skyldu leiða þjóðina til bættra lífskjara, þ.e. sjálfstæðismennirnir. En þessi nýja viðreisnarstefna svonefnda hefur í sannleika sagt kollkeyrt efnahag ríkisins svo mikið, að ráðandi menn í fjármálum þjóðarinnar sjá sér ekki fært að skyggnast það langt, að þeir sjái neitt inn til dala. Þeir skyggnast aðeins með ströndinni, þeir þurfa hvorki langt né gott útsýni. En því hefði enginn trúað af þessum mönnum, sem kusu frambjóðendur Sjálfstfl. við síðustu kosningar, að það mundi þýða það, að framkvæmdir minnkuðu, og það, að dýrtíð yxi og lífskjör fyrir allan almenning í landinu versnuðu. Svo rómuðu sjálfstæðismenn það, hvað þeir mundu bæta lífskjörin, að það var ekki von, að þetta fólk tryði því, að framkvæmdin á því yrði allt önnur. En þetta fólk var blekkt af þessum mönnum, sem nú fara með völdin. Það var blekkt með fögrum loforðum, ginnandi stefnuskrá, sem stungið var í ruslakörfuna, um leið og hæstv. ríkisstj. sté í stjórnarstólana. Ég lýsti í fyrra við afgreiðslu fjárl. aðstöðu þess fólks, sem í hlut á, þegar um þá brú er að ræða, sem ég fer fram á fjárveitingu til, og þess vegna ekki ástæða til að gera það öllu frekar nú, en þó vil ég segja um það nokkur orð. Aðstaðan er þannig, að þarna þarf fjöldi fólks daglega að fara yfir mikið vatnsfall, sem oft tekur örum breytingum, og því mikil hætta, sem jafnan vofir yfir þeim, sem þurfa að leggja leið sína þarna yfir. En eftir öllum eðlilegum leiðum hefði Haukadalsá verið brúuð á síðastliðnu sumri, ef framvinda mála í Dalasýslu hefði verið á sama veg og hún hefur verið á undanförnum árum, ef ríkt hefði jafnmikill velvilji til þeirra, sem dreifbýlið byggja, eins og hefur verið á undanförnum árum. Ég sé, að hv. 6. þm. Norðurl. e. brosir, og mér þykir vænt um það, að hann skuli brosa. En hann má gjarnan muna þá tíð, er hann sté hér fyrst í þingsalinn og virtist þá vera áhugasamur mjög um þessi mál, og ég hafði sannarlega þá trú á honum, að hann mundi síztur manna bregðast í þessum efnum. En segja má um þá, sem styðja hæstv. ríkisstj. nú, og ríkisstj. sjálfa, að svo, bregðast krosstré sem önnur tré. Það má vera, að einhverjir hugsi sem svo: Hvað er þetta fólk að gera með að byggja þennan dal? Því flytur það ekki eitthvað, þar sem það þarf ekki á brú að halda og getur verið nær þjóðlífinu og því, sem þar fram vindur? Enn vil ég benda á það, að í Haukadalnum eru sauðlönd góð og þar eru afréttir miklir og betri en víða annars staðar þekkist í landi voru. Og fólkið þar er trygglynt, duglegt og traust og því alls góðs maklegt. Það hefur líka lagt sinn skerf til lands og þjóðar, og það væntir þess aftur á móti, að þjóðfélagið kunni að meta það, sem það hefur gert fyrir sína þjóð, því að það trúir því tæplega, að eitt einasta vatnsfall þurfi að verða því ævarandi fjötur um fót við þá framleiðslu, sem það innir af hendi. Þetta fólk vissi það líka, að með þeirri skipan, sem var, áður en kjördæmabreytingin átti sér stað, hefði það ekki þurft að bíða svona lengi. En kjördæmabreytingin og þau loforð, sem gefin hafa verið síðan, þetta hefur allt brugðizt því, og því verður það að bíða miklu lengur en ella. Till. þessi um 1/2 millj kr. er að vísu ekki nægjanleg til þess að fullgera brúna á næsta ári. En það er verulegur munur á því fyrir þá, sem þarna búa, hvort þeir eygja einhverja möguleika á því að fá brúna á næsta ári eða þeir eygja engan möguleika. Og því höfum við flm, leyft okkur að bera þessa till. fram, til þess að Alþingi sýndi þessu fólki það, að þess yrði ekki langt að bíða, að til framkvæmda kæmi í þessum málum. Ég vænti því þess, að hv. alþm. lýsi, þegar til atkvgr. kemur, fylgi sínu við þessa till., því að hér er um verulega mikið og aðkállandi mál að ræða. Ég hafði hugsað mér að flytja till. einnig um fjárveitingu til brúargerðar á Valshamarsá á Skógarströnd. En sem kunnugt er, þá hefur sú á valdið mörgum erfiðleikum og þá ekki sízt Skógstrendingum, sem daglega leggja þarna leið sína. En þar sem hv. 2. þm. Vesturl., Sigurður Ágústsson, hefur sagt mér, að þessi brú muni koma á næsta ári, þá sé ég ekki ástæðu til að flytja um það brtt. við fjárl., þar sem á að sjá fyrir þessu máli á annan hátt, og vil ég þakka hv. þm. fyrir þann dugnað og áhuga, sem hann hefur sýnt í því að koma því máli í helga höfn. Ég vil svo að lokum mælast til þess, að hv. þm. samþykki till. þær, sem ég hef hér mælt fyrir, þar sem þær eru allar þess eðlis, að þær eru mjög þýðingarmiklar, ekki einungis fyrir það fólk, sem byggir hlutaðeigandi staði, heldur ekki síður fyrir þjóðina alla. Það var að vísu ástæða til að ræða margt um fjárlögin, en það hafa margir gert og sagt margt, mikið og gott og lýst þeim réttilega, og ég ætla mér ekki að tefja tímann með því. En ég endurtek óskir mínar til þm. um það, að ég vænti þess, að þeir vilji styðja þær till., sem ég hef hér mælt fyrir.



Ég mun ekki ræða um fjárlögin almennt. En áður en ég kem að því að tala fyrir brtt., sem við flytjum 4 þm. af Austurlandi, vil ég aðeins minnast á eitt atriði annað. Hæstv. ríkisstj. hefur látið þess getið utan þings, - ég held það hafi verið í haust, - að hún mundi standa fyrir því, að lagður yrði vegur til Keflavíkur, myndarlegur vegur, og þessi vegargerð er nú hafin. Um málið sjálft vil ég segja, að ég tel, að þarna sé byrjað á því að framkvæma mikið þjóðnytjamál, sem lengi hefur dregizt, og sé ekkert nema gott um það að segja, að í þessa nauðsynlegu framkvæmd er ráðizt. En hæstv. ríkisstj. hefur aldrei gefið neina yfirlýsingu eða tilkynningu eða skýrslu um þetta mál á Alþingi, og ég heyrði áðan, þegar frsm. minni hl. talaði, mér til nokkurrar undrunar, að það hafa ekki heldur fengizt fram í fjvn. neinar upplýsingar um það, hvernig þessi vegargerð er kostuð. Er hún kostuð af ríkissjóðstekjunum, eða er hún kostuð af lánsfé, sem ríkisstj. hefur fengið milli handa, eða er hún kostuð af einhverju öðru fé og þá hvaða fé? Ég heyrði, að hv. frsm. minni hl. spurði um þetta, og mér sýnist mikil nauðsyn á því, að hæstv. ráðherra gefi hv. Alþingi upplýsingar um þetta. Ég vildi þess vegna taka undir þessa ósk hv. frsm. Við fluttum hér fjórir þm. af Austurlandi nokkrar brtt. við 2. umr., sem teknar voru þá til baka og eru nú endurfluttar, og sé ég ekki ástæðu til þess að endurtaka neitt af því, sem ég sagði þá um þær, en vísa til þess. Þá höfum við bætt við örfáum till., sem ég vil fara um fáeinum orðum. Það er fyrst; að meiri hl. sá, sem hér ræður húsum, lækkaði fjárveitingar til Breiðdalsvegar um 50 þús. kr. í fyrra. Kom það mjög illa niður, vægast sagt. Nú leggjum við til, að úr þessu verði bætt og fjárveitingar til vega í þessum dal gerðar jafnháar því, sem þær voru áður. Í dalnum er afar mikið óunnið að vegagerð og ástand þeirra mála langt frá því að vera í æskilegu horfi. Þá hvarf þessi sami meiri hl. að því í fyrra að fella algerlega niður smáfjárveitingu, sem hafði verið til að lagfæra veg út í svokallaða Vöðlavík. Hún liggur á milli Norðfjarðar og Reyðarfjarðar. Í þessari vík eru fimm heimili, sem styðjast nokkuð jöfnum höndum við land og sjó, þó meira við land. Þangað liggur grýttur vegarslóði, sem hægt er að fara á jeppum og vörubifreiðum, þegar bezt lætur um veðráttu, en annars alls ekki. Undanfarin ár hefur verið reynt að laga þarna ofur lítið á hverju ári fyrir smáfjárveitingu, sem verið hefur í því skyni, og hefur þá verið farin ein ferð og unnið fyrir viðhaldsfé og svo þetta fé til endurbótanna. En síðan núv. þingmeirihluti fann upp það snjallræði, að það ætti að hafa fjárveitingar til veganna sem allra fæstar, og felldi niður þessa fjárveitingu, þá fer vegavinnuflokkurinn eingöngu til þess að vinna fyrir viðhaldsféð og loku fyrir það skotið, að nokkuð sé lagaður þessi vegarslóði frá því, sem hann er nú. Það er alger kyrrstaða. Slíkt er ömurlegt og getur ekki staðizt, því að það er mikil ástæða til þess að hlynna að því, að þessi fimm heimili geti verið þarna áfram. En litlar horfur eru á því, að svo verði, ef þessi nýja stefna í vegamálum á að standa í framkvæmd mjög lengi. Það fara þangað vegavinnumenn eftir sem áður með þessa fáu viðhaldsaura, en þeim er bara algerlega bannað að laga nokkuð veginn í leiðinni, eins og þó áður var gert, fyrir þá tiltölulega litlu fjárhæð, sem veitt var. Nákvæmlega sömu sögu er að segja um vegarspotta, sem kallaður er Dalavegur. Hann liggur inn í Fáskrúðsfjarðardalinn. Þar eru einnig fjögur mjög myndarleg heimili, sem hafa afar mikla framleiðslu. Þangað liggur vegarslóði, sem er ófær, ef nokkuð er að veðri, en hægt að slarka þarna á vörubílum, þegar bezt lætur, alveg eins og á hinum staðnum. Það er látið í þennan vegarspotta örlítið viðhaldsfé á hverju ári og var áður smáfjárhæð til endurbóta líka, 15 þús. kr. En í fyrra, þegar þessi nýja, snjalla stefna var tekin upp, voru þessar 16 þús. kr. strikaðar út, þannig að vegavinnuflokkurinn fer eftir sem áður á vettvang, en hefur aðeins þessa fáu viðhaldsaura, en er algerlega bannað að laga nokkuð veginn. Við leggjum til, að úr þessu verði bætt og aftur tekin upp þessi litla fjárveiting, sem var þó til að bæta veginn ofur lítið á hverju ári. Það er alveg sama um þetta að segja og í hinu dæminu: Ef þessi nýja stefna fær að vera í framkvæmd mjög lengi, þá eru ekki líkur til annars en að fólkið á þessum fjórum heimilum verði að gefast upp og flytja eitthvað annað, en hvort það verður hagur fyrir þjóðarbúið, það er annað mál. Ég efast um, að framleiðsla þess verði meiri eða framlag í þjóðarbúið en það verður með því að nytja þennan dal og þau lönd, sem að honum liggja, en þar er óvenjulega heppileg aðstaða fyrir sauðfé. Þá er till. um að leggja fram 35 þús. kr. til að halda áfram vegagerð inn norðurdalinn í Skriðdal. Það er nákvæmlega sama að segja um þetta og hinar fjárveitingarnar, nema þarna er um heldur hærri fjárhæð að ræða og hún miðuð við, að þarna sé hægt að gera nokkru meira en á hinum stöðunum. Það vantar veg þar á innstu bæina í dalnum. Þar er framúrskarandi aðstaða til framleiðslu á allar lundir, en samgöngur í lélegu lagi. Fjárveiting í þetta var strikuð út samkvæmt hinni nýju stefnu, og það er alveg nákvæmlega sama og með hinar. Það sparast ekki, að vegavinnuflokkur fari á vettvang, því að hann fer á vettvang og lagar ofur lítið til árlega á þessum slóðum, en honum er bara algerlega bannað að gera nokkrar endurbætur. Með öðrum orðum, það verður enn meiri sóun á verðmætum en áður, því að flokkurinn fer á vettvang og aðhefst meira en helmingi minna en áður og fer síðan heim. En fólkið situr með sárt ennið og fær enga úrlausn sinna mála. Þá er brtt. frá okkur um að hækka aðeins ofur lítið framlag til Mýravegar í AusturSkaftafellssýslu. Þar er verið að brúa Hornafjarðarfljót, sem er stórmerkileg framkvæmd, og frá brúnni þarf nýjan veg inn á þann veg, sem fyrir var um Mýrarnar og er aðalbrautin sunnan fljótsins. Að vísu eru settar í þetta 200 þús. kr., en það mun ekki duga til þess að koma brúnni í samband við sæmilegan veg, og flytjum við því till. um, að fjárveitingin verði ofur lítið hækkuð. Í Öræfunum skortir ákaflega mikið á, að vegir séu komnir í sæmilegt horf, enda er þar erfitt um vegagerð, því að það þarf geysilega mikið að gera þar af ræsum og alls konar ráðstöfunum vegna vatnsins, sem þar sækir mjög á vegarstæðið. Flytjum við till. um að auka ofur lítið framlög til Öræfavegar. Ég vil vonast eftir, að hv. alþm. sjái sér fært að fylgja þessum till., sem eru ekki stórvægilegar, en gætu þó haft óvenjumikla þýðingu, samanborið við það, hversu lágar fjárhæðir þarna er um að ræða. Þá flytjum við till. um að tileinka Egilsstaðaflugvelli 250 þús. kr. af því fé, sem veitt er til flugvalla, en hafa þeim mun minna óráðstafað í frv. Rökin eru þau, að það er mjög slæmt ástand um alla fyrirgreiðslu fyrir farþega á Egilsstaðaflugvelli og það vegna þess, að þar hefur ekki verið nein viðunandi flugstöðvarbygging, heldur aðeins smáskúr, sem notazt hefur verið við. Nú hefur undanfarið verið unnið að því að koma upp nokkrum hluta af flugstöðvarbyggingu, en vegna þess að mjög aukið húsrými þarf fyrir vaxandi öryggisráðstafanir á flugvellinum, verður þessi fyrsta byrjun á flugstöðinni, sem nú er komin upp, allt of lítil til þess að bæta úr frumstæðustu og brýnustu þörfum fyrir húsnæði á flugvellinum. Þess vegna leggjum við til, að til flugvallarins verði veittar 250 þús. kr. til að byrja á næsta áfanga af flugstöðvarbyggingunni, sem er afar aðkallandi verk.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt með tveim hv. samþingismönnum mínum að flytja brtt. við 22. gr. fjárlagafrv. Þessi brtt. er nr. 7 á þskj. 225. Till. er um það, að veittar verði 100 þús. kr. til uppbyggingar Kolviðarhóls. Kolviðarhóll var um marga mannsaldra einhver fjösóttasti áningar og gististaður á landi hér, en með hinni auknu tækni og bættum samgöngum var hlutverki staðarins lokið sem slíks. Þessi gamli griðastaður ferðamanna, sem oft hafði bjargað mannslífum, varð allt í einu fyrir tímans rás óþarfur. En við staðinn eru tengdar margar sögulegar minningar, og margir eru þeir enn þá ofar moldu, sem hugsa hlýtt til staðarins og vilja, að vegur hans verði áfram mikill, þótt á annan hátt verði en áður var. Hinn vandaði húsakostur, sem á Kolviðarhóli stendur enn, hefur verið rúinn og rændur, síðan staðurinn fór í eyði, og það er ömurlegt að sjá þá eyðileggingu. Nokkrir áhugamenn um viðreisn Kolviðarhóls hafa stofnað samtök málinu til framgangs, og hafa þegar verið unnar þarna talsverðar umbætur, en miklu meira þarf til. Nú hefur verið stofnað til fjársöfnunar á Suðurlandi öllu og hér í Reykjavík og nágrenni staðnum til viðreisnar, og vil ég nú mega vænta þess, að hv. alþm. vilji koma þarna einnig til liðsinnis. Í því trausti er þessi brtt, fram borin.



Herra forseti. Tveir hv. þm. hafa gert Keflavíkurveg að umtalsefni, en sú vegargerð er hafin fyrir nokkru. Þeir hafa beint þeirri fsp. til mín, hvernig fjár sé aflað til þeirrar vegargerðar, og skal ég svara þeirri fsp. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að afla fjár til þessarar vegargerðar af láni því, sem venjulega er kennt við PL-480 og m.a. er ákveðið um í 22. gr. fjárlaga nú, 30. lið, sem er heimild til ábyrgðar á þeirri lántöku samkvæmt samningi, sem gerður var í aprílmánuði s.l. Hvort fjár verður aflað að öllu leyti til vegargerðarinnar af þessu lánsfé, get ég ekki sagt um að svo stöddu, en til þeirra framkvæmda, sem nú eru í gangi, er ætlunin að afla fjár af þessu láni.



Herra forseti. Ég flyt nokkrar brtt. með hv. 2. þm. Vestf. við fjárlagafrv., og eru þær á þskj. 220. Fyrsta brtt., sem við flytjum, er um 70 þús. kr. fjárveitingu í Gufudalsveg. Þessi vegur nær frá botni Þorskafjarðar vestur að Klettshálsi eða yfir allan Gufudalshrepp. Vegurinn er því partur af leiðinni til Ísafjarðar. Í mörg undanfarin ár hefur verið fjárveiting í þennan veg, minnst 70 þús. kr. og upp í 100 þús. kr. Samt eru alllangir kaflar í þessum vegi aðeins ruddur bráðabirgðavegur og því ekki til frambúðar. En við opnun Vestfjarðavegar í fyrra, þegar leiðin til Ísafjarðar opnaðist, jókst að sjálfsögðu umferð um þennan veg í stórum stíl, en þá skeður það fyrirbrigði, að um leið og umferðin eykst svona mikið um þennan veg, þá er hætt að veita fé til hans. Á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár eru einar 10 þús. kr. til vegarins, það var til þess að greiða skuld frá árinu áður, og skv. till. í fjárlagafrv. nú á enginn eyrir að fara til vegarins. Þetta má heita einstakt fyrirbrigði, þegar þarfirnar aukast svo gífurlega vegna umferðarinnar, að þá skuli hætt við að leggja nokkurt fé til vegarins. En fleira kemur til en þetta, sem sýnir það, hversu mikil þörf er á að veita nokkurt fé til þessa vegar. Í undirbúningi er að koma upp mjólkurbúi í Reykhólahreppi. Bændur í Gufudalshreppi hugsa sér að verða aðilar að þessu mjólkurbúi, enda er atvinna þeirra mjög einhæf, hún er ekkert nema sauðfjárbúskapur. En þeir hugsa gott til þess að geta haft hér nokkru meiri fjölbreytni og bætt hag sinn verulega á því að vera aðilar að hinu væntanlega mjólkurbúi. En þeir geta það ekki, nema vegurinn, sem þeir eiga að nota til þess að koma afurðum sínum til búsins, sé viðunandi, en það er hann ekki, eins og hann er. Þess vegna verður það að kallast mjög óheppilegt, svo að ekki sé harðar að orði komizt, að um leið skuli vera hætt við að leggja fé í þennan veg. Till. okkar er mjög hógvær, hún er aðeins 70 þús. kr., eða jöfn því, sem var, þegar minnst var lagt til vegarins áður, þrátt fyrir þá hækkun á kostnaði við lagningu vega, sem orðin er og allir vita um. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái, að hér er um sanngirnismál að ræða. Önnur till., sem við flytjum, er um 200 þús. kr. fjárveitingu í Suðurfjarðaveg í Arnarfirði. Um Arnarfjörð sunnanverðan liggja þrír vegir, Dalavegur um Ketildalahrepp, Suðurfjarðavegur um Suðurfirði og Bíldudalsvegur norðan Hálfdáns, sem tengir Bíldudal við Tálknafjörð. Í alla þessa vegi hafa verið fjárveitingar um langt skeið, ekki háar, en þó nokkrar. Á fjárlögum yfirstandandi árs voru þær lækkaðar mikið. En nú tekur steininn úr, því að nú á ekki að veita eina einustu krónu til neins vegarins af þessum þremur, - og þetta gerist sama árið og flugsamgöngur falla úr sögunni við Bíldudal, en þær hættu s.l. sumar. Það er því ekki hægt að gera það rækilegar en þetta að spara fé á Arnfirðingum. Bíldudalur er eini viðkomustaður flugvéla á. Vestfjörðum, sem hefur verið lagður niður, og nú fá þeir þessa kveðju, að fá ekki einn einasta eyri í neinn af þessum þremur vegum, sem þeir eiga að nota. En Arnfirðingar leggja mesta áherzlu á Arnarfjarðarveg. Það er vegna þess, að Vestfjarðavegur hinn nýi liggur yfir Dynjandisheiði, ofan við bæina í Suðurfjörðum, og síðasti kaflinn á Suðurfjarðavegi er ógerður, sá kaflinn, sem á að tengja byggðina við þennan veg. Það mun vera um 9 km vegalengd. Þeim er þetta ákaflega mikið áhugamál, Arnfirðingum, og í gær barst mér svo hljóðandi símskeyti frá hreppsnefndinni á Bíldudal, með leyfi hæstv. forseta: „Skorum eindregið á fjárveitinganefnd, að hún hlutist til um, að tekin verði á fjárlög fjárveiting til Suðurfjarðavegar á Norðdalshlíð og þannig verði stuðlað að því, að Bíldudalsvegur verði tengdur hinni nýju Vestfjarðaleið, eins og önnur þorp á Vestfjörðum. Hreppsnefnd Suðurfjarðahrepps.“ Það er mjög skiljanlegt, að Arnfirðingar leggi áherzlu á að fá þennan stutta kafla, sem á vantar til að tengja þá við Vestfjarðaveginn. Það eru vaxandi samskipti þessara þorpa á Vestfjörðum við Ísafjörð, og nú er kominn akvegur til Ísafjarðar. En ef Arnfirðingar eiga að notfæra sér þennan akveg, þá verða þeir fyrst að fara yfir Hálfdán til Tálknafjarðar, síðan Mikladal til Patreksfjarðar, síðan Kleifaheiði til Barðastrandar, síðan Penningsdal á Dynjandisheiði, eða um 100 km leið til þess að komast upp á þennan veg, sem vantar um 9 km að ljúka við. Það er því af brýnni nauðsyn, að við flytjum þessa till. um, að byrjað sé á að veita fé í þennan stutta kafla, sem á vantar, og í fullu samræmi við óskir manna í Arnarfirði, eins og kemur fram í þessu símskeyti frá hreppsnefnd Suðurfjarðahrepps. Þriðja till., sem við flytjum, er um hækkun á framlagi til Snæfjallastrandarvegar úr 100 þús. í 150 þús. Um þennan veg var flutt till. við 2. umr. fjárl., að hækka þessa fjárveitingu upp í 250 þús., en var felld. Við væntum þess, að hv. þm. geti þó fallizt á að hækka um einar 50 þús. Þarna stendur svo á, að þessi hreppur, þótt ekki sé hann stór, er ekki í neinu akvegasambandi við vegakerfið. Þar slitnar í sundur um Kaldalón, en aðeins vantar herzlumuninn til þess að tengja vegina saman í Nauteyrarhreppi og Snæfjallastrandarhreppi. Að vísu vantar brú á Mórillu, sem rennur niður í Kaldalón, en þó að sú brú fáist ekki á sama ári, þá geta þeir notfært sér veginn, því að áin mun vera fær undir flestum kringumstæðum að sumri til. Það er því ekki að ástæðulausu, að þessi till. er flutt, og má því líta á hana sem varatill. við þá, sem flutt var við 2. umr. Fjórða till., sem við flytjum, er að hækka fjárveitingu í Reykjarfjarðarveg á Ströndum úr 390 þús. í 500 þús., en á fjárl. yfirstandandi árs voru þó veittar 525 þús. í þennan veg, svo að við förum ekki einu sinni upp í þá upphæð, sem nú er á fjárl. Árneshreppur er allfjölmennur og blómlegur hreppur, bæði til búskapar og til útgerðar, en þessi hreppur er ekki í neinu vegasambandi við þjóðvegakerfið. Það má því nærri geta, að þetta vegleysi hindrar mjög allar framfarir í þessum hreppi og kemur jafnvel í veg fyrir það, að nauðsynlegustu vélar fáist til ræktunar og annarrar starfsemi þar heima fyrir. En skv. óskum þeirra þar norður frá leggja þeir höfuðkappið á að koma veginum til Djúpavíkur. Vegna þess förum við fram á, að þessi upphæð sé hækkuð úr 390 þús. í 500 þús. kr. Fimmta till., sem við flytjum, er um Strandaveg, að fjárveiting verði hækkuð úr 150 þús. kr. í 250 þús. Á s.l. sumri var unnið þarna að vegabótum fyrir lánsfé, og mun vera skuld um 170–180 þús. kr. Þessi fjárveiting, sem er núna í fjárlagafrv., dugir því ekki fyrir skuldinni. En auk þess er mjög aðkallandi að bæta lökustu kaflana í Kirkjubólshreppi rétt sunnan við Hólmavík, svo að sá vegur sé fær lengur en nú er raunin á. Það er því ekki hægt að segja, að þarna sé hátt farið, að óska eftir, að fjárveitingin verði þó ekki nema 25 þús. kr. lægri en hún var í fyrra. Ekki eru nú kröfurnar meiri hjá okkur en það. En Strandavegur er um 160 km á lengd, þó að hann sé ekki allur lagður, eins og sakir standa nú. Hann er álíka langur og frá Reykjavík og upp að Hreðavatni. Það sýnist því ekki fjarstæða, að það þurfi þessa upphæð í þennan veg. Þá flytjum við á sama þskj. till. um bryggjuna á Kaldrananesi; það er við 13. gr. C, hafnarmannvirki. Á Kaldrananesi er hálfgerð bryggja, vantar þar bryggjuhaus og umbætur, bæði handa þeim, sem stunda þarna útgerð, og ekki síður vegna strandferðaskips; sem þarna á að koma við, en getur ekki komið við, af því að það vantar þessa viðbót við bryggjuna, nema aðeins í einstöku tilfellum, þegar veður er blíðast. Þetta eru einar 100 þús. kr., sem við förum fram á að veittar verði að þessu sinni til þess að endurbæta þessa bryggju, svo að þetta eina strandferðaskip, Herðubreið, þurfi ekki að fara fram hjá þessum stað, eins og verið hefur svo oft að undanförnu. Loks flytjum við tvær till. um flugvelli við 20. gr. fjárlagafrv. Fyrri till. er um 150 þús. kr. framlag til flugvallar í Patreksfirði. Eins og ég nefndi áðan og eins og hv. þm. mun vera kunnugt, hafa Vestfirðir fram að þessu haft eingöngu sjóflugvélar til afnota, vegna þess að flugvellir hafa ekki verið til á Vestfjörðum fyrir stærri flugvélar, þar til nú í sumar, að unnt er loks að lenda á hinum ófullgerða flugvelli á Ísafirði, en skv. áætlun flugráðs er m.a. ráðgert, að flugvöllur komi á Patreksfirði. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, hvers virði flugvellir eru fyrir þessar byggðir, jafnvel sjúkraflugvellir koma oft að verulegu liði og eru mjög eftirsóttir. En Patreksfjarðarhreppur, Rauðasandshreppur og Tálknafjarðarhreppur hafa enga flugbraut, ekki fyrir sjúkraflugvél heldur, og er þarna um fjölmennt hérað að ræða. Það er því skiljanlegt, að þetta byggðarlag leggi áherzlu á það, að byrjað verði á fyrirhuguðum flugvelli þarna, því þó að ekki verði hægt að gera mikið fyrir þær 150 þús. kr., sem við leggjum til í þessu skyni, þá getur byrjunin haft þá þýðingu, að það verði sem. sjúkraflugvöllur fyrst, og er því til mikils öryggis fyrir þessi byggðarlög. En á Patreksfirði einum búa um 900 manns. Ég vona því, að hv. þm. sjái sér fært að samþykkja þessa byrjunarfjárveitingu. Nú hef ég frétt fyrir skömmu, að endanlega muni sjóflugvélin, sem veríð hefur í samgöngum, hætta ferðum seinni hluta vetrar, lengur muni hún ekki fá undanþágur til flugs. Verði það, þá má Vestfirðingum bregða við, þegar falla niður allar ferðir flugvéla til þessara staða, sem hafa notið þeirra um langa hríð til mikilla hagsbóta. Það er því ekki með nokkurri sanngirni hægt að neita þessum héruðum um, að farið sé að hefjast handa um byggingu flugvalla í staðinn fyrir þær flugsamgöngur, sem nú hljóta endanlega að falla niður. Mjög svipað er að segja um aðra tillöguna, sem við flytjum á þessu þskj. um fjárveitingu til Hólmavíkurflugvallar. Þar er allgóður flugvöllur, en þarf tiltölulega litla lengingu til þess að Dakotaflugvélar geti lent þar. Sömu ástæður eru til þess að lengja þennan flugvöll. Þegar sjóflugvélin fellur úr sögunni fellur annars allt flug niður þangað, en Hólmavík hefur löngum verið viðkomustaður Ísafjarðarflugvélarinnar. Fáist engin fjárveiting til þess að lengja þennan flugvöll,. þá er fallið úr sögunni flug til Hólmavíkur. En við leggjum til, að 150 þús. verði einnig varið til þess að lengja þennan flugvöll á Hólmavík, svo að flugsamgöngur við það hérað þurfi ekki að fella niður, þó að svo fari,,sem búizt er við, að sjóflugvélin falli úr sögunni nú í vetur. Ég held, að þessar till., sem engar eru stórvægilegar, séu það sanngjarnar, að hv.. þm. hljóti að líta á þær með velvilja.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. var flutt af hálfu Alþb. allmikið af till. um breytingu, sem þörf var að gera. Við höfum ekki endurtekið þessar brtt. nú. Það var a.m.k. að mínu áliti svo greinilega útgert um það þá, hver afstaða meiri hl. var til, þeirra, að ég tel ekki þýða sérstaklega mikið að reyna að flytja þær aftur. Þó hef ég hér ásamt hv. 7. landsk. flutt tvær brtt. á ný, sem ég álít nokkuð sérstaklega horfa á um, og skal nú gera grein fyrir þeim. Þær eru á þskj. 235. Í fyrsta lagi er till, um að hækka styrkinn til íslenzkra námsmanna, hérna og erlendis. Við höfum flutt till. við 2. umr. fjárl. um, að hann yrði hækkaður úr rúmum 61/2 millj. upp í 8 millj., og flytjum nú till. um, að það sé hækkað upp í 71/2. Ég tel rétt, að það sé reynt með þessu móti, hvort ekki er hægt að fá meiri hl. þm. til þess að fallast á að bæta úr þeirri brýnu nauðsyn, sem er á því fyrir íslenzka námsmenn að fá meiri styrk en þeir nú fá. Ég vil minna á eitt í þessu sambandi. Sú reynsla, sem jafnvel fremstu þjáðir heims hafa dregið af þróuninni í vísindum og tækni nú á tímum, er fyrst og fremst, að það verði að verja miklu meira fé en gert hefur verið til að sérmennta menn. Það er engum efa bundið, að við Íslendingar erum að dragast aftur úr á þessu sviði, og það að framleiða slíka sérmenntaða menn, það að skóla þá þannig, að þeir séu færir um að valda þeim verkefnum, sem þjóðfélagið þarf á að halda, það tekur tíma og kostar peninga. Ég held, að það sé þarna verið að hugsa um að gera ráðstafanir, sem fyrst koma að gagni jafnvel eftir 5–6 ár, og eigi að stuðla að slíkum ráðstöfunum, þá sé ekki ráð, nema í tíma sé tekið. Við viljum þess vegna reyna það, hvort ekki væri hægt að fá hv. meiri hl. þm. til þess að fallast á þessa till. Þá leggjum við til í öðru lagi, það er brtt. á þskj. 235, III.2, að hækka styrkinn til skálda, rithöfunda og listamanna upp í 2 millj. Við höfðum lagt til við 2. umr. málsins, að hann yrði hækkaður upp í 21/2, en það var fellt, og við viljum nú reyna þarna með lægri upphæð. Eins og menn vita, er þessari upphæð útdeilt á meðal skálda, rithöfunda og listamanna. Tvö skáld fá þarna sérstök heiðurslaun, 33 þús., en annars er hæsti flokkurinn þarna með 20 þús. kr. laun. Við Íslendingar höfum stært okkur af því að vera sérstaklega þjóð skálda og höfum reynt að viðhalda út á við áliti okkar þjóðar ekki hvað sízt á þeim grundvelli, svo að jafnvel aðrar þjóðir hafa orðið til að viðurkenna okkur. Og stundum hefur verið, t.d. í Danmörku, alveg sérstaklega vísað til þess, hve vel Alþingi Íslendinga gerði við sína listamenn. En þetta fer síversnandi hjá okkur núna. Þegar hinar tíðu gengisfellingar hafa átt sér stað, hefur það venjulega verið þessi þáttur, sem hefur orðið út undan og dregizt aftur úr. Það er kunnugt úr okkar sögu, að okkur, sem nú lifum, þykir okkar forfeður hafa staðið sig heldur illa í þessum efnum. Það er alveg sérstaklega vitnað til þess, hve Alþingi hafi farið illa að gagnvart Þorsteini Erlingssyni á sínum tíma, og hefur oft verið um það rætt og þykir jafnvel smánarblettur á Alþingi. Á þeim tíma fékk Þorsteinn Erlingsson 600 kr. laun frá Alþingi, og vissulega var okkar land frekar fátækt þá, samanborið við það, sem það er nú. 600 kr., það er 2400 klst. vinna með verkamannakaupi, eins og það var þá. Alþingi þótti rétt að borga Þorsteini Erlingssyni verkamannalaun eins og fyrir 2400 klst. vinnu, og það hefur eftirkomendunum þótt smán. Þegar við úthlutum núna af því fé, sem varið er til skálda, rithöfunda og listamanna af Alþingis hálfu, þá eru hæstu launin, að undanteknum þessum tvennum heiðurslaunum, 20 þús., eða sem samsvarar um 900 klst. vinnu með núverandi verkamannakaupi. Við erum ekki hálfdrættingar við það Alþingi, sem okkur þótti gera frekar lélega við listamenn þjóðarinnar á sínum tíma. Við erum ekki hálfdrættingar. Ég held, að við höfum ekki efni á því að vera svona naglalegir. Ég held, að það verði því meiri skömm okkar þings, ef við getum ekki séð af einum 2 millj. til þess að úthluta á meðal okkar skálda, rithöfunda og listamanna, og við erum þó alltaf að stæra okkur af því, hve miklum framförum okkar listir, okkar skáldmennt hafi tekið á þessum síðustu áratugum. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. þm. átti sig á því, að svona getur þetta ekki gengið, að láta þetta dragast aftur úr. Þetta kostar ekki eins mikið og eitt sendiráðið erlendis. Við bentum á það í fyrra og getum bent á það enn, að það er ekkert auðveldara en að spara þetta með því að leggja niður alóþarfa og jafnvel skaðlega þætti á fjárl., þannig að það eru ekki peningarnir, sem vantar aðallega. Spurningin er, hvort menn hafa þann skilning á því, sem íslenzka þjóðin fyrst og fremst á sinn heiður að þakka, að menn vilji verja til þess nokkru meira fé. Við tölum um, að það hafi verið farið illa að við Sigurð Breiðfjörð hér á árunum. Sumt af okkar listamönnum býr ekki í betra húsnæði en hann dó í. Og ég held, að við ættum alvarlega að fara að hugsa um, hvernig við stöndum í þessum efnum, þegar verður farið að bera okkur saman við þá, sem hér stjórnuðu fyrir 100 árum, miðað við fjárhag landsins á báðum tímunum. Svo höfum við leyft okkur að flytja hér eina litla till., sem ekki mundi skekkja fjárl., þótt samþykkt yrði. Það er till. nr. 3 um nýjan lið á 14. gr. til þess að kvikmynda daglegt líf á íslenzkum kotbæ, 60 þús. kr. Ég hef öðru hvoru reynt við meðferð fjárl., sem ég hef annars ekki tekið sérstaklega mikinn þátt í, að fá fram smábrtt., sem að einhverju leyti miða að því að reyna að varðveita, þótt ekki væri nema í mynd eða máli, eitthvað af því, sem er að deyja út á Íslandi núna, og sjá til þess, að okkar afkomendur hefðu, þótt ekki væri nema á kvikmynd eða á stálþræði, aðgang að þeim sérstöku menningarfyrirbrigðum hjá okkar þjóð, sem þeir koma til með að eiga erfitt með að kynna sér seinna meir. Ég lagði til fyrir nokkrum árum, að það yrði reynt t.d. að koma upp hljómplötusafni og upptöku á stálbönd og annað slíkt frásagnarlist íslenzkrar alþýðu, á því, hvernig ömmurnar segja sínar sögur. Ég lagði til, að við létum taka upp og setja á varanlegt efni upplestur þeirra Davíðs Stefánssonar og Jóhannesar úr Kötlum á sínum beztu kvæðum. Það eru líklega 6 ár síðan. Það vita allir hv. þm. t.d., hve vel Davíð Stefánsson les upp og sérstaklega hve fögur hans rödd er og sérstaklega var. Ekkert af þessu var samþykkt. Ég tók eftir fyrir tveimur árum, að þá var einn framtakssamur maður, sem hefur einhvern skilning á menningu, sem hefur ráðizt í það að fá Davíð til þess að lesa inn á hljómplötu eitt af sínum kvæðum. Það var gott. En röddin var ekki lengur eins falleg og hún hafði verið. Við vorum of seint á ferðinni. Ég lagði það til 1955, eftir að Halldór Kiljan Laxness fékk Nóbelsverðlaunin, ef það mætti einhverju áorka, að hann væri fenginn til þess að lesa upp á stálband eina af sínum sögum, til þess að við ættum þetta. Mönnum fannst það líka óþarfi. Það er því miður svo, að þær miklu breytingar, sem eru að verða á öllu okkar þjóðlífi, ganga svo ört fyrir sig, að fyrr en varir er það, sem okkur, sem nú erum að eldast, þótti sjálfsagt og menn gátu horft á, þegar þeir vildu, þá er það að hverfa og jafnvel víða horfið. Það er líka það, sem bætist við, að tækin, sem við höfum til að vinna með núna, eru ekki bara góð til þess að brjóta jarðveginn, þau eru líka ágæt til þess að rífa niður rústirnar af öllu því gamla, - klausturrústirnar á Reynistað, hvað þá annað, - það er auðvelt að plægja það niður með traktorum, og við Íslendingar erum furðu duglegir í því að brjóta niður það, sem til er af slíkum rústum, sem aðrir mundu afgirða og hafa sem helgireiti. Við höfum reynt að varðveita nokkuð af okkar gömlu bæjum. Það eru þá fyrst og fremst gömlu höfðingjabæirnir, sem við höfum gert að slíkum stöðvum. En mér vitanlega er ekki varðveittur einn einasti kotbær. Bæirnir, sem íslenzk alþýða yfirleitt bjó í, bæirnir, sem meginið af okkar starfi var unnið í fyrr á öldum, það voru lélegir bæir, og það var ekki gott í þeim að búa, og flestum, sem í þeim bjuggu, þótti vænt um það, þegar þeir gátu rifið þá, og voru þá að hugsa um leið, að minningin um fátæktina, berklana og annað af því vonda, sem við þá var tengt, hyrfi þá um leið. En þrátt fyrir alla þá fátækt og eymd, sem við bjuggum við í þessum bæjum, þá verður það nú samt sem áður svo, að eftirtíminn - framtíðin, hún verður stolt af því, að í þessu fátæka umhverfi skuli hafa verið skapað margt af því bezta, sem búið var til í Evrópu. Og nú fer það að verða svo, held ég, að það fer ekki að verða eftir einn einasti kotbær á Íslandi. Það eru miklar og góðar framfarir. En það er ekki að sama skapi ánægjulegt frá þjóðmenningarsögulegu sjónarmiði séð. Ef til vill verðum við, áður en allir menn eru útdauðir, sem hafa byggt þessa bæi, að láta byggja þá upp aftur, máske líka hér í Reykjavík, til þess að eiga þá þó til, eins og þeir hafa verið, svo að menn geti séð þá. Að fylgjast með, þegar börnin í Reykjavík koma og sjá hlóðir, endurbyggðar hérna jafnvel í Þjóðminjasafninu, það er lærdómsríkt fyrir okkur, sem höfum kannske ekki gert okkur næga grein fyrir því, hvernig það eru að hverfa hlutir, sem aldrei verða til aftur. Ég lagði til fyrir nokkrum árum, að það yrði varið nokkrum tugum þúsunda króna til þess að kvikmynda daglegt líf á íslenzkum kotbæ, helzt afskekktum. Það hefur verið reynt að gera filmur, sem þá hafa átt að vera meira eða minna rómantískar filmur, um síðasta bæinn í dalnum eða eitthvað annað slíkt. En það, sem við þurfum að fá til þess að eiga sem þjóðmenningarsögulegt atriði, það er ofur lítil mynd af lífinu, eins og það hefur gengið fyrir sig dags daglega á þessum bæ, bara sem menningarsögulegt atriði. Og það fer að verða erfitt, af því að það dugir ekki að láta leika það, - það fer að verða erfitt að ná þessum myndum, ef við ekki grípum til þess að gera það. Við leggjum til, að það sé varið 60 þús. kr. til þess að gera þetta. Ég skal engan veginn fullyrða, að það sé nægilegt, en ég veit, að það eru til margir menn, til allrar hamingju, með okkar þjóð, sem hafa áhuga á að reyna að halda þessum gömlu hlutum á kvikmynd eða öðruvísi, til þess að það hverfi ekki alveg. Ég veit t.d., til þess að ég nefni aðeins eitt nafn, að maður eins og Ósvaldur Knudsen hefur unnið okkar þjóð alveg ómetanlegt starf í því að ná á slíkar dokumentfilmur nokkrum atriðum úr lífi t.d. ýmissa okkar frægustu skálda, - við skulum segja eins og Halldórs Kiljans eða Þórbergs Þórðarsonar, - filmur, sem þjóðin, þegar lengra líður, jafnvel metur hátt upp í handrit. Mér finnst hins vegar, að Alþingi, sem síns nafns og sinna erfða vegna hefði þó átt að hafa forgöngu öllum fremur um slíkt viðhald þess gamla, sem hægt er, sé ákaflega sinnulaust um þessa hluti. Ég treysti mér ekki til þess að fara að endurtaka allar þær till., sem við fluttum áður í þessa átt. Við tókum aðeins þessa litlu, ef verða mætti, að hún gæti fundið náð fyrir augum meiri hl. og bætt ofur lítið úr því sinnuleysi, sem við sýnum gagnvart þeim menningararfi, sem nú er daglega og árlega að hverfa úr okkar þjóðlífi. Ég vil þess vegna mega vona, að hv. þm., þegar ekki er farið fram á meira en það, sem við gerum í þessum þrem till., - að þeir vilji a.m.k. athuga nú vel, hvort þeim fyndist ekki rétt að verða við því að samþykkja þær.



Herra forseti. Ég skal láta mér nægja aðeins fá orð, enda ekki margt fram komið, sem gefur ástæðu til svars. Og ég skal fúslega játa það í framhaldi af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það er ekkert sérstaklega ánægjulegt að þurfa að mæla gegn ýmsum af þeim tillögum, sem hér hafa komið fram, bæði sem hann flutti og aðrir, því að sannast sagna eru þetta allt þörf og góð mál, sem hér hefur verið imprað á. Og það er auðvitað sama sagan í sambandi við þessar tillögur eins og með svo ótalmörg mál, sem við erum með í fjvn. hverju sinni, að það væri vissulega mikið ánægjuefni, ef við gætum gengið þar lengra en fært þykir, og er það ekkert nýtt nú, heldur, hefur það jafnan verið svo, að þarfirnar eru auðvitað miklu meiri en þau fjárráð, sem fyrir hendi eru. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á. Það er eitt atriði út af tillöguformi hjá hv. 1. minni hl. fjvn., sem ég tel að sé óeðlilegt, og það er sá háttur áð ráðstafa fé eins og þeir gera ráð fyrir í sambandi við áætlunarliðinn um jarðræktarframlög. Það kann vel að vera og er vafalaust rétt, að þessi liður er áætlaður í fjárlagafrv. hærri en kemur til útborgunar. Þetta er hins vegar ekki fjárveitingarliður, heldur aðeins áætlunarliður, og það hefur æði oft komið fyrir áður, að þessi liður hefur verið áætlaður ríflega, en. hins vegar hefur aldrei, að því er ég man eftir a.m.k. , komið fram slík hugmynd, að ráðstafa fé, sem kynni að vera umfram á þessum lið, á þann hátt, sem hér er gert. Hér er raunverulega um beinar fjárveitingar að ræða, og skiptir ekki máli, þó að vísað sé til þess, að þarna kunni að vera fé aflögu, því að það fé kemur auðvitað ekki til útborgunar undir þeim lið, nema framkvæmdirnar séu innan þess ramma, alveg á sama hátt og það yrði að borga umfram á þessum lið, hvað sem fjárlög segðu, ef féð væri of lítið. Þó að þetta séu allt þörf og góð mál, sem gert er ráð fyrir að ráðstafa þessu fé í, þá finnst mér, að það sé enginn eðlismunur á ráðstöfun á þennan hátt og að flytja beinar tillögur um útgjöld til þessara framkvæmda. Það er svo eitt atriði, sem ég vildi sérstaklega minnast á, brtt., sem flutt er af nokkrum hv. þm. á þskj. 225 um launamál opinberra starfsmanna. Það eru vafalaust allir sammála um það, að opinberir starfsmenn séu ekkert ofhaldnir af sínum launum, og þeir launaflokkar, sem þarna er vitnað í, hinir lægstu, það séu lítt viðunandi laun, sem þar er gert ráð fyrir. að greiða, og einnig, að það geti verið sanngjarnt og rétt að greiða kennurum uppbót, og önnur þau atriði, sem. þarna er vikið að. En það er í rauninni allt annars eðlis, spurningin um það, hvort menn eru sammála þessu eða ekki. Það, sem ég álít að skeri úr í sambandi við fjárlagaafgreiðslu um þetta mál, er það, að ég tel, að þessar breytingar sé ekki hægt að gera í sambandi við fjárlög. Það getur auðvitað verið nauðsynlegt að áætla fé til þess að mæta. lagabreytingum, sem kunna að hafa útgjöld í för með sér. En eins og frá þessum liðum er gengið hér, þá er beinlínis lagt til að breyta ákveðnum liðum launalaga á þann hátt, sem ég tel að sé með engu móti hægt að gera í fjárlögum, því að samkv. grundvallarreglum laga hefur það ætíð verið talið svo, að fjárlög gætu ekki breytt almennum lögum. Það eru að vísu dæmi þess, eins og menn vita, að það hefur v,erið ákveðin í fjárlögum t.d. allsherjar launauppbót til opinberra starfsmanna. Það er nokkurs annars eðlis. Hér er . gert ráð fyrir að breyta innbyrðis hlutföllum og breyta beinlínis launalögum. Og ég vil leyfa mér að skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki sé ástæða til þess að athuga, hvort það sé hægt að bera upp til afgreiðslu till. sem þessa. Ég er ekki að slá neinu föstu um það, en vildi skjóta því til hæstv. forseta að athuga það, hvort till. þessi væri ekki þann veg gerð, að það sé ekki hægt að bera hana upp sem brtt: í sambandi við fjárlög. Ég tek það skýrt fram, að með því er ég ekki á neinn hátt að fetta fingur út í efnisleg atriði till., sem öll geta vel verið til athugunar á sínum stað og sem breytingar við þau lög, sem hér er um að ræða. En öllum hv. þm. mun það vafalaust kunnugt vera, að launalög eru einhver viðkvæmasta löggjöf, sem hér er til meðferðar, og það getur að sjálfsögðu haft hinar víðtækustu afleiðingar og lítt orðið til sátta, ef farið er út í það,. án þess að það sé íhugað alveg til hlítar, hvaða afleiðingar það hefur í för með sér, að breyta einstökum atriðum í launalögum. Varðandi brtt. við ýmsa framkvæmdaliði, svo sem vegamál, vil ég aðeins segja það varðandi afskipti fjvn. í því efni, og er einkum tilefni til að segja það í sambandi við brtt. frá hv. 4. þm. Vestf., þar sem hann talaði um, að það væri óeðlilegt; að það hefðu verið lækkaðar fjárveitingar til einstakra vega á Vestfjörðum, að heildarfjárveiting. til vega á Vestfjörðum er ekkert lækkuð. Það er það sama og um önnur kjördæmi, það hefur engin millifærsla verið þar gerð. Menn eru vafalaust sammála um, að það hefði verið æskilegt að fá slíkar hækkanir, allsherjarhækkanir. En hér hefur ekki verið á neinn hátt verr búið að þessu kjördæmi en öðrum, og þm. hefur verið gefinn kostur á því að færa til frá tillögum vegamálastjóra, ef þeir hafa talið, að fénu væri betur ráðstafað á annan hátt, þannig að til þess að fyrirbyggja þann misskilning, að menn haldi, að hér hafi verið um einhvern niðurskurð að ræða í fjvn.; þá fer því víðs fjarri. Hér er aðeins um að ræða, að vegamálastjóri hefur talið, að þetta fé kæmi jafnvel betur að notum og væri brýnna að nota það annars staðar í viðkomandi kjördæmi. Það getur alltaf verið matsatriði, en það verður að hafa þá staðreynd í huga, þegar menn eru að tala um það, að einstakir vegir hafi verið lækkaðir eða jafnvel felldar niður fjárveitingar til vega. Menn geta svo vafalaust einnig deilt um það; hvort sú stefna sé rétt að öllu leyti að fækka fjárveitingum til vega, svo sem gert. hefur verið í ár og s.l. ár. Það var upplýst af hæstv. fjmrh., að það hefði haft í för með sér stórmikinn sparnað, og ég hygg, að miðað við þau takmörkuðu fjárráð; sem eru til nýbyggingar vega, þá sé hyggilegt að hafa slíkan hátt á. Með því er ekki ætlunin að strika út neina vegi til frambúðar, heldur ætlunin, að það sé þá eitt árið varið í þennan veg og annað árið í hinn veginn og það komi þannig betur að notum. Það mætti nú margt ræða hér í tilefni af ræðu hv. 1, þm. Vesturl. Ég ætla að stilla mig um það til þess að lengja ekki þessar umr. mikið. Mér þykir það að sjálfsögðu leitt, ef hann hefur orðið fyrir vonbrigðum af mínum áhuga um framfarir í landinu, en ég verð auðvitað að sitja með það álit hans, og hann verður að hafa þá skoðun á því, sem hann vill. Varðandi það atriði, að það sé hart aðgöngu að fá ekki brú í Dalasýslu, þá vil ég, vekja athygli á því, að það er ekki einstakt, að það sé ekki byggð brú í Dalasýslu, því að t.d. í mínu eigin kjördæmi er nú veitt fé í eina brú í þremur sýslum og ekki þó einu sinni nægilegt til þess að ljúka þeirri brú. En ástæðan er auðvitað sú, að heildarfjárveiting til brúa hefur ekki verið hækkuð, og það er auðvitað rétt, að vissulega væri æskilegt að hafa það fé meira. En ég held, að miðað við það fé, sem við höfum haft til ráðstöfunar, hafi engin rangindi verið sýnd í því efni einum né neinum, eða ég a.m.k. vona, að það hafi ekki verið viljandi neins hlutur þar fyrir borð borinn. Hitt geta menn svo auðvitað deilt um - og raunar þurfa ekkert að deila um, að ef atvik hefðu verið þannig, að það hefði verið hægt að auka fjárveitingar til þessara þarfa, þá hefði það vissulega glatt mig engu síður en hv. þm. Umræður um það, að þetta hafi leitt af kjördæmabreytingunni, og aðrar þess konar bollaleggingar skal ég alveg láta liggja á milli hluta, því að ég held, að menn sjái nú, ef þeir íhuga það í alvöru, að það hafi haft harla lítil áhrif á þetta mál. Þá vil ég aðeins segja það til skýringar varðandi brtt. þessa hv. þm. um Akraneshöfn, að það er alveg rétt, að það hefði verið vafalaust full þörf á að hafa fjárveitingu til hennar jafnháa í fjárlögum næsta árs eins og þessa árs. En það hefur bara orðið sú breyting þar á, að það eru fleiri hafnir, sem komnar eru á sama stig varðandi kröfur á hendur ríkissjóði um framlög, heldur en Akraneshöfn. Í vetur sem leið stóðu sakir þannig, að Akraneshöfn átti inni hjá ríkinu mun meira en nokkur önnur höfn á landinu. Nú er þetta breytt, og það liggur því í hlutarins eðli, að það er ekki hægt að hafa þessa einu höfn í sérflokki að þessu leyti, enda þótt hún vissulega sé í sérflokki með fyrirgreiðslu, þar sem greiddar eru til hennar undir sérstökum lið 1.5 millj. kr., sem ég hygg að muni þykja allgóð aðstoð við þessa höfn, þó að enginn sé að telja það eftir, þannig að ekki sé hægt að segja, að hennar hlutur hafi á neinn hátt verið fyrir borð borinn. Varðandi brtt. um það að ákveða ráðstöfun á því fé, sem óskipt er veitt til flugvallagerða og er ætlunin að síðar verði varið eftir því, sem sýnir sig, þegar kemur fram á árið, að þarfirnar séu brýnastar, þá held ég, að það sé ekki hyggilegt að ráðstafa því fé fyrir fram. Ég tel mig þess vegna með engu móti geta mælt með neinni tillögu um það efni. Og ég hefði haldið, að það væri jafnvel hyggilegt af þeim hv. þm., sem flytja till. um Egilsstaðaflugvöll, að taka hana fremur til baka heldur en láta ganga um hana atkv. hér í þinginu, því að ef svo færi, að hún yrði hér felld, þá mundi það geta jafnvel rýrt möguleika á því að verja sérstaklega fé til þessa flugvallar. Það eru margar þarfir, sem þarf að líta á í þessu efni, og það verður að meta það eftir því, sem tíminn sýnir að brýnast sé að verja einhverju fé til úrbóta. Þess vegna held ég, að reynslan hafi sýnt það árið í ár, að þetta hafi verið mjög hyggileg tilhögun og það sé því ástæðulaust að breyta út frá því nú. Ég ætla svo, herra forseti, ekki að orðlengja frekar um þetta eða efna hér til - neinna almennra umr. um fjárlögin almennt og læt því alveg hjá líða allar pólitískar aths., sem hér hafa komið fram. En ég held, að ég hafi minnzt á þau atriði, sem ég tel að máli skipti.



Herra forseti. Reynslan varð sú við 2. umr. fjárl., að allar brtt. frá þm. í stjórnarandstöðunni voru felldar, hver og ein einasta. Þetta er auðvitað ekki uppörvandi. En samt vildi ég nú freista þess að bera fram við þessa umr. tvær litlar brtt. Þær eru báðar á þskj. 235, II og V. Sú fyrri er við 13. gr. fjárl. um, að veittar verði til Vatnsfjarðarbryggju í Norður-Ísafjarðarsýslu 70 þús. kr. Það höfðu komið fram mjög eindregnar óskir um það, að fjárveiting fengist til þess að lengja ofur lítið og breikka þessa bryggju, sem er þýðingarmikið samgöngutæki fyrir héraðið, einkanlega um að breikka bryggjuna það mikið, að hún yrði fær vörubifreiðum. Út af þessu hafði verið um það rætt af Vestfjarðaþm. úr hópi stjórnarliðsins, að þess yrði freistað að fá fjvn. til að taka þessa litlu fjárveitingu upp nú við 3. umr., og hafði ég fram á síðustu stundu búizt við því, að svo yrði gert. En þetta virðist nú hafa annaðhvort gleymzt eða ekki fengið áheyrn, og þá vildi ég ekki láta hjá líða að minna á þetta, og held, að málið sé ekki stærra í sniðum en svo, að það væri vel hægt, ef vilji væri fyrir hendi, að verða við þessu. Hin till. er um það að heimila ríkisstj. að verja allt að 700 þús. kr. til rekstrar þyrilvængju til póstflutninga, farþegaflutninga og sjúkraflugs um Vestfirði, ef Flugfélag Íslands eða einhverjir aðrir aðilar kynnu að hefja rekstur slíkrar flugvélar á árinu. Það má kannske segja, að ekki séu miklar líkur til þess, að það verði gert, en ef svo yrði gert, þá er hér um svo mikla tilraunastarfsemi að ræða, að það væri alls ekki óeðlilegt, að slík byrjun yrði styrkt af ríkinu, meðan reynsla væri að fást af því, hversu mikilsverð þessi þjónusta væri fyrir fólkið í hinum dreifðu byggðum. Hér áðan var á það minnzt, að allar líkur væru til, að flugsamgöngur við marga staði á Vestfjörðum féllu niður á þessu ári, vegna þess að hætt yrði flugi sjóflugvélar á Vestfjarðasvæðið, en það hefur einmitt verið sjóflugvél, sem þessum samgöngum við Vestfirði hefur haldið uppi. Þó að nálega sé fullgerður, og svo hafi verið um nokkuð mörg ár, flugvöllur rétt hjá Hólmavík og vanti líklega ekki nema svona 50 metra lengingu á þeim velli, til þess að hann sé nothæfur Dakota-flugvélum, eins og hér var sagt áðan, þá hefur þetta þó dregizt úr hömlu, að því er virðist vegna fjárskorts, mörg undanfarin ár, og nú, þegar sjóflugvélin er að hætta starfsemi, eru allar líkur til þess, að þessi litla lenging á Hólmavíkurflugvellinum, sem ekki fæst framkvæmd, valdi því, að flugsamgöngur við Strandasýslu falli með öllu niður. Á ýmsum öðrum stöðum á Vestfjörðum, sem á undanförnum árum hafa notið þjónustu sjóflugvélarinnar, hagar þannig til - landslagi er þannig háttað þar í mörgum fjörðunum, - að þar verða ekki gerðir flugvellir, þó að fjármagn væri fyrir hendi. Slíkur staður er t.d. Súgandafjörður. Þar er enginn möguleiki til að byggja flugvöll, og sá staður og það blómlega kauptún, sem þar er, mundi þess, vegna slitna algerlega úr tengslum við flugsamgöngurnar, ef ekki væri reynt eitthvað nýtt í þessum .efnum, og þá kem ég ekki auga á annað en einmitt að gera tilraun með það, hvers virði flug þyrilvængju væri um Vestfjarðasvæðið til þess að annast bæði póstflutninga, farþegaflutninga og sjúkraflug, hvert sem væri í þessum landshluta. Það er kunnugt, að slíkar vélar þurfa engan flugvöll. Þær geta setzt á hvern sléttan blett sem er. Þyrilvængja getur þess vegna komið á hvaða bæ, sem á þyrfti að sækja sjúkan mann, og hefur stundum verið gripið til aðstoðar herliðsins í Keflavík til þess að fá lánaða þyrilvængju, þegar sérstaklega hefur staðið á. En það er ekki hægt að lifa á slíkum bónbjörgum til langframa, og væri því ekkert eðlilegra en að íslenzka ríkið stuðlaði að því, að ein slík þyrilvængja væri til í eigu ríkisins eða einhvers aðila, sem tæki að sér rekstur slíks samgöngutækis og ræki það. En slíka byrjunarstarfsemi bæri að styrkja af almannafé. Það hefur oft verið um það talað að reka þyrilvængju í sambandi við okkar nýjasta og fullkomnasta varðskip, Óðin, og mun hafa verið gerður nokkur undirbúningur að því. Ég tel því ekki útilokað, að sú hugmynd komist í framkvæmd á árinu 1961, og ef svo yrði, þá væri að sjálfsögðu eðlilegt að staðsetja slíka vél einhvers staðar á Vestfjörðum og ganga úr skugga um það, hvort ekki væri hagkvæmt að annast farþegaflug og póstflutninga og sjúkraflug einmitt með þessu tæki, þegar það væri staðsett í landi og ekki í þjónustu landhelgisgæzlunnar, sem það yrði ekki nema annað slagið. Skipherra á Óðni hefur tjáð mér, að auðvitað komi ekki til mála - það skilur líka hver maður - að hafa þyrilvængjuna staðsetta á skipsfjöl, nema þegar bezt væri og blíðast. Hún yrði að hafa bækistöð sína í landi, og er þá auðvitað sjálfsagt að hafa hana í einhverri notkun fyrir fólkið þess á milli. Það er þetta, sem fyrir mér vakir, og vona ég, að ég hafi gert hv. þm. það skiljanlegt. Ég teldi mjög eðlilegt, að heimild væri fyrir hendi fyrir ríkisstj. til þess að verja nokkurri upphæð fjár til þessara nota, ef til þess kæmi, að einhver aðili keypti þyrilvængju á árinu, og hugsanlegt væri, að slík tilraunastarfsemi væri gerð, sem að mínu áliti mundi ein vera fær um að leysa þau samgönguvandkvæði, sem skapast á Vestfjörðum við það, að sjóflugvélin hættir störfum.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af ræðu hv. 6., þm. Norðurl. e., frsm. meiri hl., sem ég vil segja þetta: Í fyrsta lagi talaði hv. þm. um ráðstöfun okkar á fé á 16. gr. fjárlaga, þar sem við leggjum til, að því verði ráðstafað eins og segir í till. okkar, ef greiðsluþörfin á þeim liðum verður ekki eins mikil og gert er ráð fyrir. Í sambandi við þetta mál vil ég segja það, að mér er ekki kunnugt um það þau ár, sem ég hef setið hér á hv. Alþ., að það hafi legið jafngreinilega fyrir og nú, að þarna mundi verða nokkur afgangur, og minnist ég þess, að árið 1959, við fjárlagaafgreiðslu þá, var það kannað, hvernig horfur væru um þennan lið, og var hann lækkaður í samræmi við þá könnun. Ég tel ekkert óeðlilegt við það, þó að Alþingi leggi til, að þessu fé verði varið á þann hátt, sem við leggjum til, ef fyrir því er þingmeirihluti og það reynist svo, að greiðsluþörfin á þessum fjárlagaliðum verður ekki eins mikil og ráð er fyrir gert. Þetta er því eðlismunur á fjárveitingu. Þessi heimild kemur því aðeins til framkvæmda, að það þurfi ekki að nota féð í því skyni, sem fjárlögin gera ráð fyrir. Eins og ég tók fram í framsöguræðu minni í dag og hef gert hér áður, þá eru þessar till. okkar fluttar af brýnni þörf og sem þrautaleið til þess að fá einhverja jákvæða afgreiðslu á þeim, og ég sé ekkert við það að athuga, þó að þrautaleiðir séu reyndar, þegar venjulegar leiðir eru ekki færar. Út af hinu atriðinu, sem hv. þm. ræddi hér um, form. fjvn., út af till. okkar á þskj. 225 um að heimila ríkisstj. að gera þær bráðabirgðabreytingar á launakjörum starfsmanna ríkisins, sem þar er lagt til, þá taldi hv. þm., að það væri hæpið, að þær gætu staðizt frá lagalegu sjónarmiði. Nú ætla ég mér ekki að fara að gefa hér lagaskýringar, en fyrir því eru þó dæmi, að með fjárlagaheimild hefur breyting verið gerð á greiðslum til starfsmanna ríkisins. Hér er ekki um það að ræða að breyta launalögum, þar sem hér er aðeins um að ræða að gefa ríkisstj. heimild til þess að framkvæma þetta atriði laganna á næsta ári. Með því að fjárlögin falla úr gildi, þá er þessi heimild líka fallin úr gildi, og ég sé ekki eðlismun á því, þó að þetta sé gert með þeim hætti, sem við leggjum til, eða því, þó að við segðum, að á laun starfsmanna ríkisins í þessum launaflokki skyldi greiða þessa prósenthækkun á næsta ári. En þannig hafa verið framkvæmdar slíkar breytingar, og ég hefði haldið það, að starfsmenn ríkis og bæja, sem hafa í stjórn sinna samtaka lagt til að fá þessar breytingar, hafi líka gert sér grein fyrir því, að þær mundu. ekki verða til þess að spilla samkomulagi meðal starfsmanna ríkisins og bæjarfélaganna, þar sem þetta er frá þeim komið. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til, að það þurfi að kvíða því, og ég sé ekki heldur, að hér sé verið að breyta neinum lögum, þó að með heimild í fjárlögum sé verið að gefa ríkisstj. vald til þess að framkvæma þetta svo á næsta fjárlagaári. Launaflokkarnir standa eftir sem áður, og það gerist ekkert annað en að ríkisstj. er heimilt að greiða þessu fólki uppbætur á sín laun, af þeirri einföldu ástæðu, að flest er það í þeim launaflokkum, að það er ekki hægt að una við slíkt, enda hygg ég, að í framkvæmdinni sé því víða þannig háttað, að það sé hlaupið yfir þessa launaflokka, t.d. þegar nýr starfsmaður er ráðinn. Með þessari heimild gæti ríkisstj. líka komizt hjá því að missa úr þjónustu ríkisins marga ágæta starfsmenn, sem nú þegar eru að segja upp starfi. Ég lít því svo á, að ef að því yrði horfið, sem formaður vék lauslega að, að vísa þessum till. frá, þá væri það ekkert annað en viljayfirlýsing hv. meiri hl. í málinu, en ekki af því, að hæstv. ríkisstj. treysti sér ekki til þess að framkvæma þessar till. Ég hygg, að það muni eitthvað vefjast meira fyrir henni heldur en framkvæmd á þeim, ef til er þingstyrkur fyrir að veita þessa heimild. Og ég hefði haldið, að það væri betra fyrir hæstv. ríkisstj. að hafa þessa heimild til þess að koma sér hjá mörgum vanda, sem kann að bíða hennar; ef slík samþykkt verður ekki gerð. Þess vegna endurtek ég það, sem ég áðan sagði, að ég treysti á það, að hv. Alþingi verði við vilja ríkisstarfsmannanna, sem hafa óskað eftir að fá þessar breytingar fram nú og ekki frekari breytingar að sinni.



Herra forseti. Í grg. með till. þessari um undirbúning brúargerðar á Ölfusá hjá Óseyrarnesi eru rakin helztu rökin fyrir mikilvægi þess, að hið allra fyrsta fari fram fullnaðarathugun á möguleikum á slíkri framkvæmd. Ég vil þó aðeins stikla á þeim stærstu atriðum, sem gera þessa framkvæmd nauðsynlega. Fyrirhuguð höfn í Þorlákshöfn hefur fyrst og fremst gildi sem útgerðarhöfn. Smábátaútgerð frá slíkum stað, sem liggur rétt við fengsælustu fiskimiðin, mun fljótlega verða til þess, að þar risi upp stór bær á skömmum tíma. Þar af leiðir mjög mikla atvinnu að vetrarlagi, en lítil skilyrði eru þar til fjölbreyttrar atvinnu að sumarlagi. Í tveimur þorpum handan Ölfusár, Eyrarbakka og Stokkseyri, sem telja yfir þúsund íbúa, eru mikil atvinnutæki, sem snerta útgerð, en mundu verða óstarfhæf að mestu, ef upp risi útgerðarstaður í Þorlákshöfn, en ekki væri byggð brú. Brúin yfir ósinn mun hvort tveggja í senn skapa skilyrði til aukinnar útgerðar í Þorlákshöfn, án þess að þar þyrfti að ráðast í geipilega fjárfestingu í atvinnutækjum, með því að nota þau, sem fyrir eru á Eyrarbakka og Stokkseyri, og gera íbúum Þorlákshafnar kleift að reka mikla atvinnu á sumrin við garðrækt á blómlegum svæðum handan árinnar. Í öðru lagi er Þorlákshöfn mikilvæg sem vöruflutningahöfn. Með tilkomu brúar mundi leiðin milli Þorlákshafnar og verzlunarmiðstöðvar héraðsins, Selfoss, styttast verulega, og skapast aukin hagkvæmni af þeirri vegagerð. Í þriðja lagi er rétt að benda á, að með tilkomu brúar er sennilegt, að Þrengslavegur, sem nú er unnið að, verði ekki lagður áfram austur að Selfossi eftir þeirri leið, sem nú er fyrirhuguð samkv. lögum frá 1947, heldur komi hann þá yfir þá brú á Ölfusárósi. Vafasamt er, að menn geri sér grein fyrir því, að sú leið er eigi nema 2 km lengri en sú braut, sem fyrirhuguð er samkv. þeim lögum, sem nú eru í gildi. Þessi rannsókn á möguleikum brúargerðar yfir Ölfusárós er mjög nauðsynleg með tilliti til íbúanna í byggðarlögunum handan árinnar, Eyrarbakka og Stokkseyri, og þeirra framtíðaráætlana. Þeir telja sig eiga rétt til að fá að vita, hvort hugsanleg brúargerð þar muni verða á næstu árum eða ekki, því að við það hljóta þeir að miða allar sínar athafnir. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að umræðunni verði frestað og till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Ég skal strax taka fram, að ég er ekkert mótfallinn þessari tillögu um rannsókn á brúarstæði yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi. En þessi sami hv. flm. og talaði hér fyrir þessari till. hefur flutt mjög mikilvæga till. aðra hér á hv. Alþ. um skipulagningu á Suðurlandsundirlendinu öllu saman. Nú veit ég ekki, hvað Suðurlandsundirlendið nær langt í hans augum, en ég bara spyr, hvort nauðsynlegt sé, úr því að skipuleggja á allt Suðurlandsundirlendið, að taka nú, áður en sú skipulagning fer fram, einn þátt þeirra mála út úr til sérstakrar rannsóknar. Ég efast mjög um, ef slík allsherjarskipulagning á fram að fara, að það sé nauðsynlegt. Þess vegna efast ég um gildi þessarar till., samanborið við raunhæfni þeirrar till., sem hv. þm. hefur fram borið um skipulagningu á Suðurlandsundirlendinu.



Herra forseti. Með till. þessari til þál. um flugbraut í Vesímanneyjum fylgir grg., þar sem rakin eru helztu rökin fyrir mikilvægi þess, að hið allra fyrsta verði hafizt handa um undirbúning þess mannvirkis. Það er því ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um þessa till., fyrir utan það, sem í grg. segir, og vildi ég því leggja til, að till, verði vísað til fjvn. og framhaldsumræðu.