Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Þetta frv. er breyting á 19 ára gamalli löggjöf. Mun sú löggjöf vera einhver fyrsta lagasetning hjer á landi um friðun og græðslu skóga. Þegar hún var sett, var vitanlega ekki um neina innlenda reynslu eða þekkingu að ræða í þessu efni, svo að ekki varð hjá komist að byggja að miklu leyti á útlendum fyrirmyndum. Þó að ekki sje hægt að segja, að árangurinn af lögum þessum hafi orðið sjerlega mikill eða framfarirnar stórstígar, þá ber að viðurkenna, að nokkrar framfarir hafa orðið, einkum að því leyti, að þekking manna og skilningur á skógræktarmálum hefir aukist. Sjerstaklega má segja, að þessa hafi orðið vart meðal yngri kynslóðarinnar, og spáir það góðu um framtíð skógræktarmálsins. Það er því ekki undarlegt, þó að eftir 19 ár komi fram breyting á þeirri löggjöf, sem gilt hefir, þar sem menn þykjast vita, að nú muni nokkur innlend reynsla fengin um þessi mál. Um þetta frv. er það að segja, að í því felast í raun og veru engar miklar breytingar á fyrirkomulaginu eins og það er nú. Þær breytingar, sem gerðar eru, eru á þá leið, að það er komið undir skilningi og velvilja einstakra manna, sem hlynna vilja að skógrækt, hvort nokkuð verður gert framvegis til þess að friða skóg. Þess er lauslega getið í nál., hverjar sjeu aðalbreytingarnar, og skal jeg ekki orðlengja um það. Landbn. flytur nokkrar brtt. við frv. Hún fjekk til viðtals Skógræktarstjórann og Einar Helgason garðyrkjumann. Það voru einkum ákvæði 7. gr, frv., sem vöktu athygli nefndarinnar. Hún var í vafa um, hvort rjett væri að leyfa beit í skógunum, eins og gert er ráð fyrir í frv. Nefndin spurðist ítarlega fyrir um þetta atriði hjá skógræktarstjóranum. Hann taldi, að engin hætta væri á skemdum á skógunum, þó að beitt væri í þá um sumartímann, en vetrarbeit væri slæm og hana þyrfti að útiloka. Þá ætla jeg að minnast örfáum orðum á brtt. nefndarinnar. 1. brtt. er við 2. gr. frv. Nefndin vill setja inn í frv. ákvæði um að banna vetrarbeit í skógum, sem fjarri eru búfjárhögum eða í afrjettum liggja. Eins og kunnugt er, hafa víða hjer á landi frá fyrstu tíð haldist við skógar til dala og inni á afrjettum, þó að Skógar, sem nær lágu sveitunum, hafi eyðilagst. Hinsvegar er það vitanlegt, að skógar inni á afrjettum eiga við engu blíðari náttúru að stríða en skógar nálægt sveitum, svo að ætla má, að mannshöndin hafi eyðilagt þá. Að skógar hafa haldist við til dala og afrjetta, sýnir, að þeir hafa þolað sumarbeitina, en ætla mætti, að þar sem skógar eru svo fjarri mannabygðum, að ekki er hægt að beita í þá á vetrum, muni ekki þurfa um það ákvæði í lögunum. En af sjerstakri ástæðu hefir nefndin gert þetta, aðallega vegna þriggja skóga: Þórsmerkur-, Bæjarstaða- og Núpsstaðaskóga. Um Þórsmerkurskóg hefir nefndin fengið þær upplýsingar, að búið sje að eyða miklu fje úr ríkissjóði til þess að girða hann, og þó er því verki ekki lokið. En samkvæmt umsögn skógræktarstjóra mundi sú girðing, þó að hún væri fullger, aldrei koma að notum til þess að koma í veg fyrir vetrarbeit. Og þar sem nefndinni hefir borist vitneskja um, að ýmsir fjáreigendur sjeu farnir að reka fje sitt þangað á haustin og láta það ganga þar sjálfala á vetrum, virðist henni ákvæði um þetta atriði vera nauðsynlegt, enda getur friðunin sparað girðingar í skógunum. 2. brtt. nefndarinnar er við 6. gr. Þar er bætt inn ákvæði um það, að atvinnumálaráðherra sje heimilt, „að fengnum tillögum skógræktarstjóra“, að veita eigendum eða notendum jarða, „eða jarðarskika“, tillag úr ríkissjóði til að girða bæði skóglendi og skóglaust land, í þeim tilgangi að koma þar upp skógargróðri. Það var fyrirsjáanlegt, að atvinnumálaráðherra hefði ekki aðstöðu til þess að geta dæmt um í hvert skifti, hvernig ástæður væru hjá þeim, sem hefðu sótt um styrkinn, nje heldur nægan kunnugleik á því, hvort rjett væri að leggja fram fje. Þetta er því einungis varúðarákvæði, til þess að ekki verði misnotaðar styrkveitingar í þessu skyni. Einnig hefir nefndin bætt inn orðinu „jarðarskika“. Svo stendur á því, að allmörg ungmennafjelög hafa fengið sjer bletti til þess að friða og rækta, og þessum áhugafjelögum vill nefndin koma undir ákvæði 6. gr., eins og eigendum og ábúendum jarða. Þá skal jeg geta þess, að nefndin áleit nauðsynlegt að ákveða styrkinn að einhverju leyti í fjárlögum. Henni datt fyrst í hug að setja ákvæði um það inn í frv., en fjell frá því aftur og ljet sjer nægja að láta þess getið í framsögu, að hún ætlaðist til, að styrkurinn væri tekinn af því fje, sem annars er ætlað til skógræktar. Nefndin áleit sem sje, að ekki væri víst, að það fyrirkomulag stæði lengi, sem nú er um þann lið fjárlaganna, sem snertir þetta mál. Það gæti til dæmis hugsast, að í framtíðinni gengi skógræktarmálið inn undir Búnaðarfjelag Íslands og styrkur til þess yrði tekinn af því fje, sem veitt er til Búnaðarfjelagsins. Um 3, brtt. þarf jeg ekki að tala. Hún er bein afleiðing af 1. brtt. Jeg ætla að minnast nokkrum orðum á brtt.hv. 3. landsk. (JÞ). Það, sem fyrir honum vakir, er eiginlega það sama og vakir fyrir landbn. Og þó að nefndarmenn telji hans brtt. alls ekki nauðsynlegar, þá gera þær hinsvegar engan skaða. En jeg vil vekja athygli hv. dm. á 2. brtt.hv. 3. landsk. Það er tæpast hægt að bera hana upp sem brtt, við frv. sjálft, heldur sem brtt. við brtt. nefndarinnar, eða svo skilst mjer það vera.

Jón Þorláksson Jeg hefi hjer komið fram með 2 brtt., sem eru á þskj. 57 og eiga við 5. og 6. gr. frv. þess, er hjer liggur fyrir, þar sem heimilað er að veita fje úr ríkissjóði til framkvæmda samkv. tilgangi frv. Brtt. eru til skýringar á því, að þessi kostnaður skuli greiddur af skógræktarfje. Jeg lít nú ekki svo á, að þessar brtt. geri neina efnisbreytingu á frv., því jeg geri ekki ráð fyrir því, að það sje ætlunin, að frv. meini þetta öðruvísi, enda þótt orðalagið gefi tilefni til að skilja það svo, að í því felist heimild um sjálfstæða greiðslu úr ríkissjóði. En sje það ekki meiningin, eins og mjer skildist á hv.frsm. (EÁ), þá er rjett að setja það skýrt fram. Og sjerstaklega er ástæða til þess, ef fjárveitingum til skógræktarinnar verður ráðið á annan hátt, t. d. þann, að Búnaðarfjelagi Íslands yrði fengið það til meðferðar, þá veitir frv. þetta, er að lögum verður, sjálfstæða heimild um greiðslu úr ríkissjóði. Viðvíkjandi formi á þessum brtt., þá vil jeg mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri síðari brtt. mína upp sem brtt. við brtt. nefndarinnar á þskj. 54, 2. lið við 6. gr. frv. Jeg geri sem sagt ráð fyrir því, að brtt. nefndarinnar verði samþ., og þá á mín brtt. að falla inn í hana. Það er þá ekki fleira, sem jeg þarf að taka fram viðvíkjandi þessum brtt., en mun þó, áður en jeg sest, víkja nokkrum orðum að frv. í heild sinni. Er það einkum tvent, sem mjer þykir athugavert. Í 6. gr. frv. er ákveðið framlag ríkissjóðs; skal það vera girðingarefni, komið á næstu höfn, og verkstjórn við uppsetningu, hvorki meira nje minna. Mjer þykir nokkuð óheppilegt að einskorða þetta svo, því stundum gæti það komið fyrir, að ríkissjóður kæmist af með minna framlag en þetta, er svo stendur á. Mjer þætti heppilegra að tiltaka aðeins hámark framlagsins, og vildi skjóta því til hv. nefndar, hvort hún teldi fært að laga þetta með innskoti í frv. Þá er það og svo með verkstjórann, að óþægilegt getur verið að útvega hann, þegar enginn maður, sem skógræktin hefir í þjónustu sinni, er nálægt, en um smáar girðingar er að ræða. Gæti þá orðið óþarfa kostnaður að útvega mann, enda oft um hæfa menn að ræða á staðnum. Álít jeg því heppilegra, þegar um smærri girðingar er að ræða, að heimilt sje að fela hlutaðeigandi mönnum að koma þeim upp, en taka þær síðan út. Gætu starfsmenn Skógræktarinnar gert það, er þeir ættu næst leið um það svæði. Í sambandi við 8. gr. frv. má geta þess, að þó samningarnir um hin girtu svæði sjeu að vísu þinglýstir, þá er hegningin, ef samningur er brotinn, sú, að skógræktarstjóri getur, að fengnu samþykki atvinnumálaráðuneytisins, tekið girðinguna burt á kostnað notanda eða eiganda. - Mjer þykir óviðfeldið, þegar ríkissjóður leggur til fje á þennan hátt, að hafa engin bein viðurlög. Að girðingin sje tekin burtu, er að vísu hugsanlegt. En það gæti nú líka farið svo, að henni yrði lofað að standa og ganga úr sjer, þar sem hún er. Þá þykir mjer ákvæði frv. um það atriði, hversu mikla beit megi leyfa á hinum afgirtu svæðum, nokkuð rúmt. Friðunin er þó óneitanlega höfuðatriði Skógræktarinnar. Skógræktarstjóra er samkv. frv. heimilt að leyfa beit kúa og sauðfjár frá 20. júní til 1. október. Jeg skal að vísu játa það, að þar sem mikill skógur er fyrir, þá mundi það ekki saka, þó nokkuð væri beitt. En þar sem skóglaust land er tekið til ræktunar, þá er það gefið, að ekkert verður úr skógrækt, ef beit er leyfð. Nú eru það stór svæði af landinu, jafnvel heilar sýslur, og þær ekki svo fáar, sem enginn skógur er. En nú má ætla, að margur vildi fá girta afmælda landspildu, sem þá gæti verið þægilegt að hafa búfje í, t. d. að taka upp fráfærur og hafa ærnar í girðingunni yfir sumarið. En það þarf enginn að segja mjer, að þar geti vaxið upp nýr skógur, sem sauðfje er beitt. Þá tel jeg það ósamræmi í frv., að þótt Skógræktarstjóri vilji ekki leyfa beit á hinu afgirta svæði lengur en til 1. október, þá getur þó skógarvörður leyft beitina lengur, eða til 1. nóvember. Það er óviðkunnanlegt, að undirmaður geti á þennan hátt tekið ráðin af yfirmanni sínum. - Jeg vil ekki rengja hv. nefnd um, að skógræktarstjóri hafi talið heppilegt að hafa frv. þetta eins og það er, en mjer finst vart hafa kent nægs skilnings á því, hvernig það ætti að vera og hvað þarf að gera. Enda hefir farið svo, að margt af því hefir mistekist, sem gert hefir verið um hans daga. - Þar sem þetta er mikilsvert mál vegna framtíðarinnar, þá hefir mjer þótt rjett að gera þessar aths. um þau atriði frv., þar sem mjer finst kenna alt of mikils linleika í ákvæðum þess og votts um of lina hugsun hjá forstöðumönnum þessa máls.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg get lýst yfir því, að jeg er samþykkur till.hv. landbn. Sömuleiðis er jeg samþykkur brtt.hv. 3. landsk. (JÞ). Jeg tel, að frv. feli ekki í sjer heimild til sjerstakra fjárveitinga. Get því fallist á þær. Um athugasemdir hv. sama þm. um frv. skal jeg ekki fjölyrða. Aðeins skal jeg geta þess, að frv. þetta er ekki borið fram að frumkvæði stj., heldur var það skógræktarstjórinn, sem óskaði, að það væri borið fram. En jeg get tekið undir það með hv.þm., að jeg er ekki ánægður með árangurinn af starfi því, sem int hefir verið af hendi á liðnum árum í þágu skógræktarinnar. Enda hefi jeg áður látið þá skoðun mína í ljós. Mun skortur á nægri þekkingu á staðháttum hafa valdið, og mun það trauðlega lagast fyr en nýr maður tekur við. - Fyrir ca. 20 árum var mikill áhugi fyrir Skógrækt innan ungmennafjelaganna. Þá hefði mátt fá mikla hjálp frá þeim sem sjálfboðaliðum til að vinna þessu máli gagn. En það hefir farist fyrir, að sú hjálp væri notuð.

Frsm. (Einar Árnason) Jeg get verið fáorður um brtt.hv. 3. landsk. (JÞ), því auðvitað ber okkur þar ekki neitt sjerstaklega mikið á milli En þó sje jeg ekki, að þessar brtt. hafi mikla þýðingu, því vitanlega yrði þessi kostnaður greiddur af því fje, sem heimilað er til skógræktar í fjárlögunum. Og þótt forstjórn þessara mála væri lögð undir Búnaðarfjelag Íslands, þá mundi sama regla haldast um það, sem áður hefði gilt. Hv. 3. landsk. hafði ýmislegt við frv. þetta að athuga. Get jeg verið honum sammála um sumt af því, ef hægt væri að koma því í framkvæmd. En því er ekki að leyna, að ýmsir örðugleikar geta verið á því og við margt að stríða. Reynsla og þekking er enn lítil á þessu máli hjá almenningi, og skógræktarstjórinn og skógarverðir hafa oft orðið að láta undan kröfum þeirra, er skógana áttu. Girðingar til friðunar hafa venjulega orðið að gerast á því landi, sem nota þurfti til beitar, og hefir þá orðið að taka tillit til þeirra manna, er höfðu afnotarjett landsins. Jeg tók fram áður, að nefndin leit líkum augum á þetta atriði sem hv. 3. landsk., en vantaði sjerþekkingu til að segja það rangt vera, sem skógræktarstjórinn hjelt fram í málinu, og treysti sjer ekki til að ganga móti hans vilja í þessu efni. - Ef land er tekið til nýræktar, þá er nú gert ráð fyrir því í frv., að það sje girt og varið. Um framlög ríkissjóðs til girðinganna, að þau sjeu fastákveðin, skal jeg ekki deila. Það er sumt, sem mælir með því, en sumt á móti. Sje t. d. miðað við sandgræðsluna, sem er styrkt að 2/3 af ríkisfje, þá verður að gæta þess, að þar er um það að ræða að gera blásið land verðmætt. En um skógræktina er það svo, að þar er einatt verið að takmarka afnot manna af landi. Um verkstjórnina er það að segja, að ákvæðið um, að landið leggi til verkstjórann, er aðeins smáatriði. Því má svo koma fyrir í framkvæmdinni, sem haganlegast þykir. En um hitt, að ríkissjóður greiði vissan hlutakostnaðarins, þá er eigi víst, hve mikill hagur er að því fyrir hann, því mat er ekki ávalt sem ábyggilegast, svo það gæti komið fyrir, að styrkurinn yrði í sumum tilfellum óþarflega mikill, en í öðrum máske of lítill.

Jón Þorláksson Jeg þarf ekki að eyða fleiri orðum að brtt. mínum, þar sem bæði hæstv.atvmrh. og hv.frsm. töldu þær vera til skýringar á skilningi þeirra á frv. Það gladdi mig að heyra það álit þeirra, að þeir væru í raun og veru ekki ánægðir með frv. eins og það kom frá skógræktarstjóra. En með tilliti til orða hv.frsm., að frv. gerði ráð fyrir því, að lönd, sem tekin væru til nýræktar, væru alfriðuð, þá er það nú tvíbent í frv., en því væri hægt að ná með brtt. til 3. umr. Frsm. kvartaði undan litlum skilningi manna á skógræktarmálinu. Svona lagaákvæði eru einmitt ekki vel fallin til að auka hann, þar sem gert er ráð fyrir því sem sjálfsögðum hlut, að þessi afgirtu lönd verði notuð til beitar. Eftir að hafa heyrt þessar undirtektir við aths. mínar, þykir mjer rjett að athuga, hvort ekki er hægt að ná samkomulagi um þær til 3. umr., og segi því ekki meira nú.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þó að ekki sje langt um liðið, síðan þessi lög, sem hjer um ræðir, voru sett, hefi jeg þó leyft mjer að koma fram með till. til breytingar á þeim. Það hefði ef til vill ekki verið ástæða til að koma fram með frv. í þessa átt, ef engin breyting hefði orðið á Alþingi. En nú eru gengnar kosningar síðan í fyrra, að gengið var frá þessum lögum, og sýnist því rjett að fá álit þessa nýkosna þings á þessu atriði lagnna. Jeg álít, að við eigum ekki að vera og getum ekki lengur verið svo langt á eftir nágrannaþjóðum vorum, eins og við höfum verið og erum enn í þessum efnum. Fyrst er það 21 árs aldurinn, sem jeg vildi minnast á, og get jeg raunar verið um það fáorður, því að jeg hefi oft áður á þingi lýst því máli. En jeg vil nú að þessu sinni aðeins bera fram þá almennu ástæðu, að það eru svo margvísleg rjettindi, sem menn öðlast 21 árs gamlir, að það ætti ekki að sýnast ástæða til að halda fyrir þeim kosningarrjettinum einum, fremur en öðrum mannrjettindum. Hitt er einnig mikilvægt, sem í mínu frv. felst, að fella niður það ákvæði gildandi laga, að menn missi við það kosningarrjett, ef þeir standa í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk. Og þó að það ákvæði sje nú í lögum, að hreppsnefndir og bæjarstjórnir geti kveðið á um það, hvort rjettindamissi skuli varða, ef sjerstaklega stendur á, þá er það í rauninni lítil rjettarbót. Nú er það svo, að þetta nær heldur ekki, eftir mínu frv., nema til kosninga í málefnum sveita og kaupstaða, en ekki til Alþingis, enda þyrfti til þess stjórnarskrárbreytingu. Mjög hefir það einnig ýtt undir mig, um flutning þessa frv., að síðan hin nýju fátækralög gengu í gildi, hefir virst svo sem sum ákvæði þeirra hafi ekki verið látin koma til framkvæmda. Hefi jeg orðið þess var hjer í Reykjavík, nú alveg nýlega, af fundagerðum fátækranefndar, þar sem mönnum hefir verið veittur fátækrastyrkur. Til dæmis var það svo um einn mann, sem varð fyrir slysi við vinnu og hefir verið óvinnufær síðan í fyrra og verður ef til vill aldrei vinnufær aftur, að hann varð að leita styrks, og hefði að sjálfsögðu sá styrkur átt að vera óafturkræfur, en það var þó ekki tekið fram við styrkveitinguna, að svo skyldi vera. Það, sem fyrir mjer vakir, er að fá alveg skilyrðislaust ákveðið, að þeir, sem neyðast til að þiggja slíkan styrk, skuli ekki sviftir neinum rjettindum. Nú kunna einhverjir að segja sem svo, að hjer eigi ekki allir óskilið mál, og get jeg vel gengið inn á að svo sje. En það eru undantekningar, sem jeg vil ekki láta alla hina líða fyrir, sem af óviðráðanlegum ástæðum hafa lent í þeirri raun, að verða að leita á náðir hins opinbera um styrk. Hinsvegar eru einnig í lögum ákvæði, sem heimila það, að svifta þá menn fjárforræði, sem ekki hirða um að bjarga sjer sjálfir, en hafa öll skilyrði til þess að geta það. Jeg mun svo, að svo stöddu, ekki fjölyrða meira um málið, en aðeins mælast til þess, að hv. deild leyfi því að ganga til 2. umr. og allshn. að umr. lokinni.

Flm. (Einar Árnason) Vegna þess, að frv. fylgir all-ítarleg greinargerð, ætla jeg ekki, að svo komnu, að halda neina ræðu um málið, en aðeins mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv.allshn.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Utanríkismálin eru, eins og kunnugt er, að litlu leyti í höndum okkar Íslendinga sjálfra. Þetta frv. er borið fram í því skyni, að eitthvað megi lagast frá því, sem verið hefir um meðferð þeirra mála. Hingað til hafa utanríkismálin aðeins átt heima í stjórnarráðinu, en þingið fengið mjög lítið um það að vita, hvað þar hefir gerst. Stundum eru kallaðir saman leynifundir í þinginu, eða leynifundir þingmanna innbyrðis, og leitað álits þingmanna á þann hátt um það, sem fyrir kann að hafa komið. En þetta er auðvitað mjög fjarri því, að þingið hafi beina íhlutun um það, sem gerist í þessum málum. Því hefir okkur Alþýðuflokksmönnum komið í hug, að rjett væri að gera þær umbætur, sem frv. þetta ræðir um, til þess að þingið geti fylgst með. Þetta ætti reyndar ekki að þurfa að vera neitt flokksmál. Það er víst, að væri föst utanríkismálanefnd, þá ætti að geta orðið meiri festa í málunum. Er það styrkur fyrir stjórnina að hafa slíka nefnd á bak við sig, ekki aðeins um þingtímann, heldur einnig utan þinga. Ef einhverntíma á að hugsa til þess, að Ísland fái sjálft meðferð utanríkismálanna í sínar hendur, þá verður eitthvað að gera ráð fyrir því, að það sjeu fleiri en sá eini maður, sem forsæti skipar í stjórninni, eða tveir menn, sinn úr hvorum flokki, sem þekki þau mál. Það verður að ala upp menn í þinginu, sem fylgjast með þeim og geti gert um þau tillögur. Þess má líka vænta, að nefndin stuðlaði að því, að utanríkismálunum yrði meira sínt og reynt meira að draga áhrifin á stjórn þeirra hingað inn í landið. Sjerstaklega vil jeg minnast á það, að nauðsyn er til, að slík nefnd hafi starfað í nokkur ár og haft nauðsynlegan undirbúning áður en kemur til sambandsslita við Dani árið 1940. Jeg vænti þess, að hv. deild taki vel þessu litla frv. og vísi því til 2. umr. og allshn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg ætla aðeins að geta þess, að jeg hefi átt tal við ýmsa hv.þm. um þessi mál og hefi á prjónunum tillögur, sem fara í nokkuð svipaða átt og þetta frv., en þó með nokkuð öðrum hætti. En tilgangurinn er að ná sama marki og mjer skilst þetta frv. stefna að. Jeg sje ekki ástæðu, við fyrstu umr., að fara inn á þetta atriði, en vildi mega skjóta þeirri ósk til hv.allshn., sem mun sennilega fá málið til athugunar, að jeg fengi að eiga tal við hana um það, áður en hún afgreiðir það frá sjer.

Pjetur Ottesen Með þessu frv. leggur hv.flm. til að kjósa 7 manna nefnd í sameinuðu þingi, sem sje vísað til öllum utanríkismálum, sem sameinað þing hefir til meðferðar, og auk þess starfi þessi nefnd milli þinga að slíkum málum, ásamt stjórninni. Það hafa ekki komið neinar tillögur um skipun slíkrar nefndar fyr en nú. Það mætti því ef til vill draga þá ályktun út frá þessu, að hv.flm. líti svo á, að núverandi stjórn væri þannig skipuð, að ástæða væri að gera sjerstakar ráðstafanir um eftirlit með gerðum hennar í þessum málum. Eins og kunnugt er, eru utanríkismálin oft og tíðum ákaflega viðkvæm mál, og landsmenn eiga ákaflega mikið undir því, hvernig tekst um meðferð þeirra. En heppileg úrslit og afgreiðsla þeirra mála byggist vitanlega á því, að þeir, sem með þau fara, sýni næga festu, gætni og hyggindi. En umfram alt verður þó altaf að vera vel vakandi hjá slíkum mönnum sá sjálfstæðisandi, sem felst í orðunum „Ísland fyrir Íslendinga.“ Hvað viðvíkur tilhögun þeirrar nefndarskipunar, sem frv. fer fram á, þá virðist mjer hún óheppileg. Hjá okkur er, eins og kunnugt er, tvískift þing, og öll afgreiðsla og meðferð mála, sem í lagaformi eru, er vitanlega miðuð við þessa tvískiftingu. Þannig er fyrirskipað, að lagafrv. hvert verði að bera fram í annarihvorri deildinni. Málin eru svo rædd þar, og að þeim unnið að öðru leyti í þeim nefndum, sem deildirnar skipa. Það er því sýnt, að ekki er samrýmanlegt þingsköpum að ætla að láta nefnd, sem kosin er í sameinuðu þingi, taka til meðferðar þau mál, sem borin eru fram í deildunum. Þrátt fyrir það, þótt þessi nefnd yrði kosin á þennan hátt í sameinuðu þingi, yrði að vísa öllum utanríkismálum, sem borin væru fram í þinginu í lagaformi, fyrst til fastanefndanna í deildunum, eða þá kjósa sjerstaka nefnd í hvorri deild fyrir sig til þess að hafa þau til meðferðar. Þannig er það, að starf þessarar nefndar, eins og það er fyrirhugað, fellur alls ekki saman við núverandi skipulag þingsins. Jeg er því samþykkur, að einhverjar ráðstafanir í þessa átt sjeu gerðar. En þó því aðeins get jeg fallist á að efnt sje til nefndarkosninga í þessu augnamiði, að sú aðferð sje viðhöfð, að kosin sje nefnd í hvorri deild fyrir sig. Vitanlega er ekkert því til fyrirstöðu, að þessar nefndir vinni saman, enda er ráð fyrir því gert í þingsköpum, að fastanefndir þingsins hafi samvinnu um ýms mál. Viðvíkjandi starfi þessara nefnda utan þinga, en þá kæmi nefndin að sjálfsögðu fram sem samvinnunefnd beggja deilda, er það að segja, að það þarf ekki annað en setja ákvæði um það í þingsköpin, að þessi nefnd skuli hafa það fram yfir aðrar nefndir þingsins, að vera ráðunautur stjórnarinnar milli þinga. Jeg vil því skjóta því til hv.flm., um þennan sjerstaka flokk mála, hvort hann gæti ekki fallist á þetta, og jafnframt til þeirrar nefndar, sem fær málið til meðferðar, að ef hún felst á þessar till. mínar, þá færi hún frv. í það form, sem jeg tel í rauninni það eina form, sem samræmanlegt er við þá þingskipun, sem við eigum nú við að búa.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Ræða hv.þm. Borgf. gefur mjer ekki ástæðu til margra athugasemda. Það er aðeins tvent, sem jeg vildi minna á til svars. Hv. þm. gat þess, að þetta frv. væri sjerstök varúðarráðstöfun gagnvart þeirri hæstv. stjórn, sem nú er, af því að slíkt hefði ekki komið fram fyr. Jeg neita því, að þetta sje sjerstaklega vegna þessarar stjórnar, frekar en hverrar annarar stjórnar. Jeg álít, að þingið eigi að fylgjast með gerðum hverrar stjórnar sem er. En ef það væri eitt frekar en annað, sem hefði ýtt á eftir þessu frv., þá er það fremur meðferð fráfarandi stjórnar landsins en vegna þeirrar núverandi. Hitt atriðið var það, að háttv.þm. Borgf. taldi rjettara að hafa sína nefndina í hvorri deild, sem ynnu síðan saman að þessum málum. Mjer finst þetta ekki varða mjög miklu; atalatriðið er, að það komist á eitthvert fast form, og að það sje nefnd úr þinginu, sem starfi eitthvað milli þinga. En þó verð jeg að geta þess, að eðlilegra finst mjer að nefndin sje í sameinuðu þingi en í hvorri deild fyrir sig, og meiri líkindi til þess, að eining verði í stefnu utanríkismálanna, er nefndin er þannig skipuð, enda mætti svo um búa, að hægt væri að vísa til hennar málum úr báðum deildum. Það er tiltölulega sjaldan, sem þarf löggjöf um utanríkismálin; það kemur aðallega til ályktana sameinaðs þings, en sjaldan þarf laga, þó að slíkt geti auðvitað átt sjer stað. Fyrst eru samningar gerðir út á við, áður en farið er að mynda löggjöf, ef hennar gerist þörf. Ef kosin yrði nefnd í hvorri deild, yrðu þær að starfa saman fyrst, og síðan gengi hvor í sína deild, þegar til löggjafar kæmi. Jeg geri ráð fyrir, að hv.allshn. taki þetta atriði til athugunar.

Pjetur Ottesen Jeg sagði bara um afstöðu hv.þm. í þessu máli gagnvart núverandi stjórn, að þannig mætti líta á þetta. Jeg studdist þar einmitt við það, að hv.þm. átti sæti á síðasta þingi og bar þá ekki fram neinar till. í þessa átt. Þótt það muni ef til vill vera í fleiri tilfellum, að slík mál komi til kasta sameinaðs þings, en að þau komi til kasta þingsins í lagaformi, þá hafa mínar till. samt sem áður yfirburði yfir till.hv.flm. Því að þannig löguð skipun getur alveg komið að fullu gagni við afgreiðslu slíkra mála í sameinuðu þingi, en þegar slík mál væru aftur á móti borin fram í lagaformi, þá er líka fyrir því sjeð, samkvæmt mínum tillögum. Mjer skilst líka á háttv.flm., að hann geti fallist á þetta, með því að árjetta tilmæli mín til allshn. um það, að hún tæki þetta til athugunar. Jeg gleymdi í fyrri ræðu minni að minnast á það, er hv.flm. sagði, að utanríkismálin væru að litlu leyti í okkar höndum. Þau eru einmitt að öllu leyti í okkar höndum. Því að þau afskifti, sem Danir hafa af þeim, eru þau ein, að þeir fara með þau í okkar umboði.

Flm. (Halldór Steinsson) Það er ekki neitt stórmál, sem hjer er um að ræða, og það hefir verið vani, að slík mál sem þetta hafa gengið umræðulaust gegnum þingið. Jeg skal þó geta þess, að jeg flyt þetta frv. samkvæmt óskum hlutaðeigandi manna vestra. Það hefir ekki verið venja, að slíkum málum væri vísað til nefnda, en ef mönnum sýnist það rjettara, hefi jeg að sjálfsögðu ekkert á móti því.

Forseti (GÓ): Það er rjett, að það hefir ekki verið venja, að minsta kosti ekki nærri altaf, að slíkum málum væri vísað til nefnda, en það hafa þó komið fyrir atvik, sem benda á, að það væri rjettara, enda ætti það ekki að þurfa að tefja málið til muna.

Einar Árnason Jeg legg til, að málinu sje vísað til allshn.