Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag kl. 4 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um útboð á rekstri hjúkrunarheimilis fyrir aldraða. Málshefjandi er Svavar Gestsson. Heilbrrh., Ingibjörg Pálmadóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Þá vill forseti tilkynna að síðar í dag fara fram atkvæðagreiðslur.

Herra forseti. Á þskj. 443 og 444 eru lögð fram frumvörp til breytinga annars vegar á lögum um stjórn fiskveiða og hins vegar á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Bæði þessi frv. eru viðbrögð við dómi Hæstaréttar sem nýlega er fallinn og verið hefur til allverulegrar umræðu í þjóðfélaginu síðustu daga. Í dómi Hæstaréttar varð sú niðurstaða að 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna stæðist ekki jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar. Óhjákvæmilegt er að bregðast við þessari niðurstöðu með breytingu á þeim lagaákvæðum sem lúta að stjórn fiskveiða. Unnið hefur verið að málinu í sjútvrn. og ráðuneytið fékk til liðs við sig sérfræðinga, bæði prófessora við Háskóla Íslands og hæstaréttarlögmann til þess í fyrsta lagi að meta dóm Hæstaréttar og í öðru lagi að gera tillögur um með hvaða hætti nauðsynlegt og skynsamlegt er að gera breytingar á gildandi löggjöf í tilefni dómsins. Nokkuð hefur verið um það rætt hvað dómur Hæstaréttar þýði í raun og veru. Það hafa verið skiptar skoðanir á milli fræðimanna um hversu víðtækt eigi að túlka dóm réttarins. Það er alveg ljóst og skýr niðurstaða þegar dómurinn er lesinn að 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna telst ekki standast ákvæði stjórnarskrárinnar. Ýmsir hafa haldið því fram að í forsendum dómsins megi lesa hugleiðingar í þá veru að það sé í raun vilji Hæstaréttar að 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sé einnig fallin en í henni er kveðið á um úthlutun veiðiheimilda og í rauninni felur hún í sér grundvöll núverandi fiskveiðistjórnar. Þegar málið er skoðað er í sjálfu sér mjög margt sem bendir til þess að ekki sé unnt að túlka dóminn öðruvísi en að horfa á beinar niðurstöður hans. Áður hefur komið fram að Hæstiréttur taldi málið ekki vera það lögfræðilega flókið að það væri tækt sem prófmál. Hann taldi málið ekki svo sérlega mikilvægt og rétt væri að skipa fimm dómara. Enn fremur er ljóst að kröfugerð málshefjanda í málinu laut að 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, hvort hún stæðist stjórnarskrána, og ljóst að rétturinn minnist hvergi á 7. gr. og má ætla að ef það hefði verið ætlun dómsins að fella hana úr gildi, þá hefði dómurinn gert það á skýran hátt eins og fjallað er um 5. gr. Í þessu ljósi eru frumvörp ríkisstjórnarinnar lögð fram og þau miða við það að bregðast við þeirri niðurstöðu að 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Sumir hafa haldið því fram að rétt hefði verið að miða við víðari túlkun á niðurstöðu dómsins því það hefði dregið úr málaferlum. Ég tel málflutning af þessu tagi býsna hæpinn. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að ef dómurinn hefði verið túlkaður á þann veg að 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna stæðist ekki stjórnarskrá, þá stæðum við frammi fyrir mjög alvarlegri efnahagslegri kreppu, skyndilegu hruni sjávarútvegsfyrirtækja í velflestum byggðum landsins og byggðaröskun sem af því mundi hljótast. Það væri ekki skynsamlegt án skýrrar niðurstöðu að taka ákvarðanir á hinu háa Alþingi sem leiddu til slíkrar kreppu. Það er líka ljóst að ef sá kostur hefði verið valinn hefðum við að öllum líkindum staðið frammi fyrir miklu meiri málaferlum og álitaefnum í kjölfar slíkra aðgerða vegna þess að mjög margir hefðu þá borið undir dómstóla atvinnuréttindi sín og þá áleitnu spurningu hvort þau séu ekki varin af stjórnarskránni. Að mínu mati er því augljóst að sú leið hefði ekki aðeins leitt til efnahagslegrar kreppu heldur miklu meiri óvissu og málaferla. Ég ætla þá að víkja að efni þessara tveggja frumvarpa, herra forseti. Í sjálfu sér er það mjög einfalt í samræmi við niðurstöðu dómsins. Hér er ekki á ferðinni heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða á grundvelli endurmats á mismunandi aðferðum við stjórn fiskveiða. Hér er einungis um það að ræða að brugðist er við niðurstöðu í dómi Hæstaréttar og nauðsynlegar breytingar lagðar fram af því tilefni. Dómurinn felur það í sér að ekki er unnt að takmarka veiðileyfi við þá sem það höfðu á tilteknum tíma, með öðrum orðum að opna verður öllum aðgang að veiðileyfum. Þetta felur í sér mjög verulega breytingu en þó er það svo að vegna aflahlutdeildarkerfisins hefur hún ekki veruleg áhrif á meginhluta fiskiskipastólsins. Þeir sem veiða samkvæmt aflahlutdeildarkerfinu halda sínum veiðirétti. Nýir aðilar sem fá leyfi til fiskveiða geta samkvæmt hinni nýju skipan stundað veiðar úr stofnum sem ekki eru kvótabundnir og keypt til sín aflaheimildir, aflamark eða aflahlutdeild. Dómurinn hefur hins vegar mjög veruleg áhrif á stöðu smábátaútgerðar í landinu vegna þess að veiðirétturinn hjá þeim sem stundað hafa krókaveiðar hefur ekki verið einstaklingsbundinn eins og í aflahlutdeildarkerfinu. Þar hefur tiltekinn hópur manna veitt úr sameiginlegu kerfi, ef svo má að orði komast, þannig að veiði eins hefur haft áhrif á veiði annars. Ef einn hefur veitt mikið getur það takmarkað veiðirétt hins og öfugt. Þegar 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna hefur verið felld úr gildi og allir eiga aðgang að veiðileyfum er augljóst að hagsmunir þeirra sem stundað hafa krókaveiðar eru fyrir borð bornir. Nýir aðilar geta gert þennan veiðirétt að engu á örskömmum tíma. Þeir sem hafa haft þetta að lífsviðurværi geta ekki gert það lengur nema við sé brugðist. Frv. gerir ráð fyrir tvennu: Í fyrsta lagi að með bráðabirgðafyrirkomulagi verði að mestu óbreytt veiðikerfi þessara báta út þetta fiskveiðistjórnarár. Þó er gerð sú breyting að bátar, sem veiða á sóknardögum og hafa samkvæmt gildandi lögum aðeins 9 veiðidaga á þessu ári fá 32 veiðidaga með 30 tonna hámarki. Dögunum er sem sagt fjölgað en sett hámark á heildarveiðina. Það er gert í þeim tilgangi að verja hagsmuni þeirra sem hafa verið með litla eða hóflega veiði gagnvart hinum sem hafa verið með mjög mikla veiði af því að hér er um félagslegt kerfi að ræða og þeir sem mest veiða geta rýrt atvinnuréttindi hinna. En meginbreytingin er sú til frambúðar að einstaklingsbinda þennan atvinnurétt. Það er gert með því að færa veiðiréttindi þeirra sem hafa veitt í krókakerfinu í aflahlutdeild. Þeir sem hafa veitt í svokölluðu þorskaflahámarkskerfi fá aflahlutdeild í hlutfalli við fiskveiðireynslu sína. Þeir sem hafa veitt í sóknardagakerfinu fá allir jafna hlutdeild samkvæmt frv. Á það hefur verið bent að þarna megi allt eins úthluta aflahlutdeild í tengslum við aflareynsluna. Vissulega er rétt að þetta er álitaefni sem vel getur komið til skoðunar við meðferð málsins. Því hefur einnig verið haldið fram að sanngjarnt geti verið að taka tillit til þess að þeir bátar sem hafa veitt á sóknardögum fái metið þann afla sem þeir hafa veitt umfram heildaraflann sem ætlaður er þessum bátum vegna þess að leiðréttingar koma ári seinna og sá afli hefur að því leyti verið löglegur. Það er vissulega svo að álitaefni af þessu tagi geta komið til skoðunar og mats hvort rétt er að koma með einhverjum hætti til móts við þessi sjónarmið. En aðalatriðið er það að eina leiðin til að verja atvinnuhagsmuni þessara manna eftir dóm Hæstaréttar er að einstaklingsbinda með einum eða öðrum hætti veiðiréttindi þeirra. Vandinn er svo miklu meiri þegar kemur að grásleppuveiðinni en reglur um þá veiði hafa verið í lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Þær veiðar hafa verið takmarkaðar við tiltekinn fjölda manna sem stunduðu veiðar á ákveðnum tíma. Þær hafa ekki lotið ákvæðum um heildarafla þar sem fiskveiðiráðgjöf þar að lútandi hefur ekki verið gefin út. Nú þegar dómur Hæstaréttar er genginn opnast þetta veiðikerfi og allir geta komið þar inn. Draumur prófessoranna 105 við Háskóla Íslands, sem hafa gert tilkall til þess að komast í heimilispeninga grásleppukarlanna gæti þannig ræst. Það gæti gerst eins og þetta frv. liggur fyrir. En með því að hér er ekki um heildarafla að ræða eru ekki tök á því, að svo stöddu a.m.k., að einstaklingsbinda þessi réttindi. Þannig má með nokkrum rökum segja að hér sé komið í framkvæmd stjórn fiskveiða eins og 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna hefði verið afnumin. Draumur þeirra sem hafa litið svo á að Hæstiréttur hafi fellt 7. gr. úr gildi kemur að nokkru leyti fram gagnvart grásleppukörlunum. Eins og allir vita hafa þeir sem þessar veiðar stunda gengið í gegnum mikla erfiðleika vegna minnkandi veiði og verðfalls. En dómurinn gerir það að verkum að óhjákvæmilegt er að opna þessar veiðar og að öðru óbreyttu er útilokað að menn geti stundað þennan veiðiskap til þess að afla sér lífsviðurværis. Það er býsna hart að þurfa að flytja lagafrv. af þessu tagi en það er óhjákvæmilegt að beygja sig fyrir þeirri skýru niðurstöðu sem hér er fengin. Það eina sem gæti komið til bjargar í þessu efni er að veiðiráðgjöf yrði gefin út um heildarafla og þá væri unnt að úthluta veiðirétti til grásleppukarla í hlutfalli við aflareynslu þeirra. Í raun er það, held ég, það eina sem gæti gerst, en frv. sjálft er ekki trygging fyrir því og hana er ekki hægt að veita eins og dómur Hæstaréttar liggur fyrir. Herra forseti. Þetta eru í meginatriðum efnisatriði þeirra frumvarpa sem liggja fyrir. Ekki hefur farið hjá því að umræða um þessi efni hefur dregið verulegan dám af þeirri almennu umræðu um sjávarútvegsmál sem fram hefur farið og átt hefur sér stað á undanförnum árum. Það er ekkert launungarmál að um þau efni hefur verið mikill ágreiningur. Að minni hyggju hefur umræðan í allt of ríkum mæli einkennst af yfirborðskenndum slagorðum og harla litlum skilningi á hagsmunum þeirra sem búa í atvinnugreininni og hagsmuni þess fólks sem býr í sjávarplássunum. Hugtök eins og ,,ókeypis aflaheimildir`` og ,,gjafakvótar`` hafa verið ofarlega í umræðunni og hafa verið notuð í allríkum mæli eftir að dómur Hæstaréttar hefur verið kveðinn upp. Bæði þessi hugtök eru í meira lagi villandi. Engum aflaheimildum var úthlutað ókeypis eða án endurgjalds. Á sínum tíma þegar aflahlutdeild var í upphafi úthlutað, fyrst til skamms tíma en síðan varanlega, byggðist það á veiðireynslu. Þá byggðist það á þeirri bitru staðreynd að óhjákvæmilegt var að takmarka fiskveiðar. Það sem var verið að gera á þeim tíma var að minnka veiðirétt þeirra sem höfðu verið að veiða í fullum rétti samkvæmt gildandi lagaákvæðum og almennum réttlætissjónarmiðum. Það var verið að takmarka og minnka rétt þeirra en ekki að færa þeim eða gefa ný verðmæti. Það er svo allt annað mál að þetta kerfi hefur leitt til efnahagslegs árangurs þannig að þessi atvinnustarfsemi er arðvænlegri en áður var en það breytir ekki hinu að þetta lýðskrum á ekki við nein rök að styðjast. Hér var aldrei um að ræða neins konar gjafakvóta eða ókeypis aflaheimildir. Þá hefur mjög verið rætt um að 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða gangi á svig við aðrar greinar laganna og, eins og segir í dómi Hæstaréttar, beinlínis takmarki rétt löggjafans til þess að setja önnur ákvæði um stjórn fiskveiða og að önnur ákvæði frv. séu í raun og veru ógild. Í þessu sambandi er rétt að huga að því að það lá alveg ljóst fyrir þegar núverandi lög voru til umfjöllunar á Alþingi, hvað vakti fyrir löggjafanum. Það var skýrt tekið fram í grg. með frv. sem var þá til umfjöllunar og varð að lögum nr. 38/1990. Í athugasemd um 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Með fyrsta málslið greinarinnar er minnt á mikilvægi þess að varðveita fullt forræði Íslendinga yfir henni [þ.e. auðlindinni]. Jafnframt felst í þessu sú sjálfsagða stefnumörkun að markmiðið með stjórn fiskveiða er að nýta fiskstofnana til hagsbóta fyrir þjóðarheildina. Enda þótt frumvarpið byggi á því að fiskstofnarnir verði skynsamlegast nýttir með því að fela þeim sem daglega starfa að fiskveiðum víðtækt ákvörðunarvald í þessum efnum má það ekki verða til þess að með því verði talin myndast óafturkallanlegt og stjórnarskrárvarið forræði einstakra aðila yfir auðlindinni. Það verður að vera ákvörðunarefni löggjafans á hverjum tíma hvaða skipulag teljist best henta til að nýta þessa sameign þjóðarinnar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Síðari málsliður greinarinnar er svipaður upphafsákvæði laga nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Með því móti einu að tryggja hámarksafrakstur nytjastofnanna til langs tíma með lágmarkstilkostnaði er unnt að skapa traustar forsendur fyrir atvinnu og byggð í landinu.`` Það var með öðrum orðum alveg ljóst að hér var ekki verið að búa til ríkiseign á aflaheimildunum. Alþingi fékk á þessum tíma einnig umsögn tveggja virtra lögfræðinga, Sigurðar Líndals prófessors og Tryggva Gunnarssonar, sem þá var hæstaréttarlögmaður en er nú umboðsmaður Alþingis. Í áliti þeirra, sem lagt var fyrir sjútvn. á sínum tíma, segir svo, með leyfi forseta: ,,Atvinnuréttindi teljast eign og njóta verndar 67. gr. stjórnarskrárinnar. Sú vernd er þó takmarkaðri en vernd hefðbundinna eignarréttinda. Atvinnuréttindi þau sem menn hafa helgað sér á sviði fiskveiða eru eignarréttindi. Ákvæði frv. stofna ekki til einstaklingsbundins, stjórnarskrárvarins eignarréttar yfir veiðiheimildum. Á hinn bóginn afmarka þau og skilgreina nánar þau eignarréttindi í formi atvinnuréttinda sem við teljum að kunni að vera fyrir hendi. Mörg álitaefni rísa um það hvernig á vernd þessara eignarréttinda kann að reyna. Löggjafanum er heimilt að setja þeim almenn takmörk enda sé jafnræðis gætt. Atvinnuréttindi þessi fela ekki í sér neinn einkarétt ef takmarkanir á fiskveiðum yrðu felldar niður að einhverju eða öllu leyti.`` Það er með öðrum orðum alveg ljóst hvað vakti fyrir löggjafanum. Hér var verið að setja reglur um það að Alþingi mundi að sjálfsögðu í nafni þjóðarinnar taka ákvarðanir um skynsamlega nýtingu heildarafla og almennar veiðireglur en að þeir sem atvinnuréttindi hafa haft í þessari grein um langan tíma skyldu njóta þeirra á grundvelli tiltekinna leikreglna. Þróun kerfisins hefur verið með þeim hætti að fyrst voru lögin til skamms tíma, eins eða tveggja ára. Um fimm ára skeið, frá 1985--1990 var jafnframt við lýði sóknarkerfi og helmingurinn af þorskaflanum á þeim tíma var veiddur í sóknarkerfi. Það leiddi til þess að fjárfesting jókst á ný og afli á sóknareiningu minnkaði. Eftir að lögin 1990 tóku gildi hafa verið við lýði reglur framseljanlegra aflaheimilda og árangurinn af því er sá að okkur hefur tekist allvel að glíma við þann vanda sem við stóðum frammi fyrir, einkanlega að því er varðar þann vanda sem við þurftum að glíma við varðandi þorskstofninn, og okkur hefur tekist að byggja hann upp á nýjan leik. Okkur hefur líka tekist að ná verulegum efnahagslegum árangri. Það sést best á því að afli á sóknareiningu hefur aukist frá 1990, um 40% í togveiðum og 70% í línu- og netaveiðum. Sókn hefur minnkað um helming og við erum að veiða álíka mikið af fiski. Þessar einföldu tölur sýna að við höfum verið að veiða með miklu minni tilkostnaði en áður. Það kemur fram í betri afkomu fyrirtækjanna, það kemur fram í því að okkur hefur í fyrsta skipti í áratugi tekist að fylgja fram stöðugleikastefnu í efnahagsmálum, búa við stöðugt gengi og auka kaupmátt almennings. Menn hafa með öðrum orðum verið að fá ávinninginn af fiskveiðistjórnarkerfinu beint yfir búðarborðið í formi stöðugleika í gengismálum. Þannig hefur ávöxtunin og arðurinn af fiskveiðunum dreifst út til alls almennings í landinu. Áður fyrr þurfti almenningur að borga í formi stöðugra gengislækkana og lánaívilnana og niðurgreiddra vaxta sem ríkissjóður og skattborgarar urðu að standa undir. Hér hafa því orðið algjör umskipti þar sem almenningur í landinu hefur fyrst og fremst notið árangursins. Þó að þessi miklu umskipti hafi orðið er það enn svo að hagnaður sjávarútvegsfyrirtækja er minni en meðalhagnaður fyrirtækja í öðrum atvinnugreinum. Þó að eiginfjárstaða fyrirtækja í sjávarútvegi hafi styrkst mjög verulega er hún enn lakari en eiginfjárstaða fyrirtækja í öðrum atvinnugreinum. Herra forseti. Ágreiningurinn sem hefur verið uppi, hinn stóri, pólitíski ágreiningur sem hefur verið uppi í þessu efni hefur verið sá að talsmenn jafnaðarmanna hafa lýst því yfir um langan tíma, ekki síst eftir að dómur Hæstaréttar gekk, að nú ætti að taka veiðiréttinn af öllum þeim sem hafa hann í dag og setja hann á uppboð --- með þeim skelfilegu afleiðingum sem það mundi hafa í för með sér fyrir sjávarútvegsfyrirtækin, fyrir það fólk sem hefur atvinnu af sjávarútvegi og reyndar fyrir alla Íslendinga vegna þess að það mundi hafa mjög alvarlega efnahagslega kreppu í för með sér. Um þetta stendur raunverulega ágreiningurinn í íslenskum stjórnmálum í dag. Á sl. vori hafði Alþb. frumkvæði að því að leggja fram á Alþingi tillögu sem miðaði að því að koma umræðu um þetta efni í sáttafarveg. Þar var lagt til að allir flokkar á Alþingi skipuðu menn í nefnd til þess að kanna með hvaða hætti skynsamlegt gæti verið að taka gjald af nýtingu náttúruauðlinda bæði á landi og sjó. Ríkisstjórnin tók þá afstöðu að styðja þessa tillögu í þeim tilgangi að koma umræðum um sjávarútvegsmálin í sáttafarveg. En viðbrögð talsmanna jafnaðarmanna við dómi Hæstaréttar benda eindregið til þess að þeir ætli sér að taka málið úr þeim sáttafarvegi sem það hefur verið í og efna nú til nýrra átaka og skotgrafahernaðar úr þeirri gömlu stöðu sem málið var í áður en þessi nefnd var sett á fót. Ég harma það að málsvarar jafnaðarmanna skuli leggja þetta til grundvallar málflutningi sínum við þessar aðstæður því ég held að það hefði verið farsælt og verði farsælt að halda því starfi áfram sem menn sameinuðust um að koma af stað sl. vor. Ég get á þessari stundu auðvitað ekkert fullyrt um að það skili árangri og sáttum. Ég tel þó að umræðan að undanförnu hafi ótvírætt bent til þess að líkur væru á því að unnt væri að ná sáttum í því vinnuferli. En sú krafa sem nú er sett fram um að viðbrögðin við dómi Hæstaréttar hljóti að verða þau að afnema 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, taka allan veiðiréttinn af þeim sem hafa hann í dag og setja hann á uppboð, er stríðsyfirlýsing við þetta sáttferli. Ég vona að þrátt fyrir allt verði unnt að koma hinni almennu umræðu um sjávarútvegsmálin á ný inn í það sáttaferli sem hefur verið í gangi því ég held að það sé býsna mikilvægt og brýnt fyrir þjóðina að ná sáttum þar um. En það frv. sem hér er til umræðu lýtur ekki að slíkri heildarskoðun eða heildarendurmati á þessum aðstæðum heldur aðeins þeim takmörkuðu, nauðsynlegu viðbrögðum sem óhjákvæmileg eru vegna dóms Hæstaréttar og til þess að eyða óvissu þar um. Ég legg svo til, herra forseti, að frumvörpunum báðum verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar hjá hv. sjútvn.

Herra forseti. Mikill var nú sáttatónninn í málflutningi hæstv. sjútvrh. áðan. Hann tók ekki bara að sér í sínum takmarkaða tíma að flytja stefnu stjórnarinnar, heldur líka að afflytja stefnu jafnaðarmanna, og sagðist gera þetta allt saman í sáttaskyni, þessi mikli mannasættir. Virðulegi forseti. Það er ógerningur að ræða þau frumvörp sem hér eru til umfjöllunar án þess að fjalla um tilurð þeirra, eins og hæstv. sjútvrh. raunar gerði, þ.e. dóm Hæstaréttar. Áður en ég geri það vil ég þó eyða örfáum orðum í að ræða viðbrögð stjórnvalda við dómnum, sem hafa verið með hreinum ólíkindum. Hæstv. forsrh. hefur m.a. látið hafa eftir sér að Hæstiréttur hafi farið með þetta mál eins og minni háttar mál og beri því ekki að taka meiri háttar mark á niðurstöðunni. Hann hefur sagt að æðstu dómarar landsins, sem sitja í Hæstarétti, rugli saman hugtökum og hafi stundað óvandvirk vinnubrögð. Hann hefur sagt að af þeim sökum sé dómurinn ómarkviss. Þannig hefur hæstv. forsrh., í staðinn fyrir að ræða efni málsins, kosið að veitast að æðsta dómstóli okkar Íslendinga og þeim einstaklingum sem hann skipa. Það hefur þó kastað tólfunum hvernig hæstv. utanrrh. hefur tekið á málum því að hann hefur lýst því yfir að til greina komi að breyta stjórnarskrá lýðveldisins í kjölfar dómsins. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Eru þær fyrirætlanir enn á umræðustigi í ríkisstjórninni? Er hann sammála því að þessi dómur kunni að kalla á að nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskrá lýðveldisins, eins og hæstv. utanrrh. hefur sagt, formaður Framsfl.? Það er nauðsynlegt að fá að vita það vegna þess að ekki hefur komið fram að ríkisstjórnin eða einstakir ráðherrar séu horfnir frá þeim hugleiðingum. Og hvað er það þá sem hæstv. ráðherrar eru að hugsa um að breyta þurfi í stjórnarskrá lýðveldisins? Það hljóta að vera þau ákvæði í stjórnarskránni sem Hæstiréttur vitnar í dómi sínum til staðfestingar. Það er í fyrsta lagi ákvæði 1. mgr. 65. gr. um jafnræði þegnanna. Það er í öðru lagi ákvæði 1. mgr. 75. gr. um atvinnufrelsi þegnanna. Telur hæstv. sjútvrh. að ástæða sé til að breyta þessum tveimur mikilvægu greinum stjórnarskrárinnar vegna niðurstöðu Hæstaréttar? Hvaða öðrum greinum í stjórnarskránni voru hæstv. ráðherrar að hugsa um að breyta ef ekki þessum tveimur? Hvernig hyggjast þeir rökstyðja það að aðrar breytingar mundu hafa kallað á aðra niðurstöðu Hæstaréttar en þá sem hann byggir á, þessum tveimur skýru fyrirmælum um jafnræði þegnanna og um atvinnufrelsi? Og finnst hæstv. ráðherra eðlilegt og æskilegt að þegar rekast á annars vegar lagafyrirmæli í almennum lögum og hins vegar mjög skýr fyrirmæli í grundvallarleikreglum samfélags okkar, sem stjórnarskráin er, þá eigi þau ákvæði stjórnarskrár að víkja fyrir almennum fyrirmælum í lögum? Finnst hæstv. sjútvrh. það eðlileg niðurstaða? Það sýnir líka hvernig hæstv. ríkisstjórn bregst við dómi Hæstaréttar, þ.e. ekki efnislega heldur með þeirri afstöðu eins og ég var að kynna hér áðan, þegar hæstv. sjútvrh. segir að afstaða 105 prófessora til dómsins, sem komið hefur fram í yfirlýsingu þeirra, sé tilraun, eða draumur eins og hann orðaði það, þessara 105 prófessora um að komast í heimilispeninga grásleppukarlanna. Hæstv. dómsmrh., er þetta sæmandi? Er það sæmandi að tala um afstöðu 105 háskólaprófessora með þeim hætti að það sé aðeins til vitnis um draum þeirra um að komast í heimilispeninga trillukarla? Og þá hlýt ég að spyrja: Var það þá ástæðan fyrir dómsuppkvaðningu Hæstaréttar, að þeir fimm hæstaréttardómarar sem stóðu að dómsuppkvaðningunni hafi komist að þeirri niðurstöðu sem þeir komust að vegna þess að þá dreymdi um að komast í heimilispeninga grásleppukarla? Það eru nákvæmlega jafnmikil rök fyrir því að halda því fram að fimm hæstaréttardómarar hafi fellt þennan úrskurð vegna þess að þá dreymdi um að komast í heimilispeninga trillukarla eða grásleppukarla, eins og að halda því fram að þeir 105 prófessorar, sem létu í ljós álit sitt á þessum dómi, hafi gert það af sömu hvötum. Slíkar orðræður sýna með hvaða hætti hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar bregðast við dómi Hæstaréttar. Þeir taka ekki efnislega afstöðu til hans, fjalla ekki um þær breytingar sem gera þurfi á stjórn fiskveiða sem niðurstöðu dómsins, heldur víkja með þessum hætti að því fólki og þeim einstaklingum sem hafa skoðun á dómnum, hinum 105 háskólaprófessorum, eða dómurunum sjálfum eins og hæstv. ráðherrar hafa gert. Þessi viðbrögð sýna fram á það að ríkisstjórnin er fyrst og fremst að hugsa um að gæta hagsmuna hinna fáu gegn hagsmunum fjöldans, því að dómur Hæstaréttar gengur fyrst og fremst út á það að gæta almannahagsmuna. Nú skulum við víkja aðeins að því sem Hæstiréttur fjallar um. Sakarefnið er að sjútvrn. neitar stefnanda, Valdimar Jóhannessyni, um leyfi til að stunda fiskveiðar í atvinnuskyni og um úthlutun á aflamarki á þeim grundvelli að forsenda fyrir veitingu veiðileyfa sé bundin við fiskiskip er sæktu rétt sinn til veiðireynslu á árunum 1980--1983, sbr. ákvæði 5. gr. laga um stjórn fiskveiða. Þessum úrskurði ráðuneytisins er skotið til Hæstaréttar. Og það er samhljóða niðurstaða fimm hæstaréttardómara að ógilda þessa stjórnvaldsákvörðun. Þeir eru sammála um að hún standist í fyrsta lagi ekki ákvæði 1. gr. laga nr. 38/1990, að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar. Í öðru lagi standist hún ekki ákvæði 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, sem kveður á um að allir skuli vera jafnir fyrir lögum. --- Og það er væntanlega sú grein stjórnarskrárinnar sem hæstv. ráðherrar eru að hugleiða að þurfi að breyta. --- Í þriðja lagi standist hún ekki ákvæði 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar um að öllum sé frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósi. Þetta er niðurstaða Hæstaréttar. Hann segir að með hliðsjón af framansögðu verði ekki talið að sjútvrn. hafi verið rétt að hafna umsókn áfrýjanda um almennt og sérstakt veiðileyfi á þeim forsendum sem lagðar voru til grundvallar í bréfi ráðuneytisins frá 10. des. 1996. Og fellir því Hæstiréttur ákvörðun sjútvrn. úr gildi. En það er fjallað um fleira í forsendum Hæstaréttar en aðeins þetta takmarkaða sakarefni sem vikið er síðan að í niðurstöðum dómsins og dæmt eins og ég gat um áðan. Hæstiréttur tekur líka til umfjöllunar veiðiheimildir og segir skoðun sína í þeim efnum í forsendum dómsins, þó svo að ákvæði um veiðiheimildir í lögum um stjórn fiskveiða sé ekki sakarefnið sem dómurinn felldi niðurstöðu um, heldur ákvæði 5. gr. um veiðileyfi. Hæstv. forsrh. segir að þetta, að Hæstiréttur skuli líka fjalla um veiðiheimildir í aðfararorðum sínum, sé til marks um að hæstaréttardómararnir fimm rugli saman hugtökum. Ég tel að svo sé ekki, virðulegi forseti. Í aðfaraorðum Hæstaréttar segir, með leyfi forseta: ,,Svigrúm löggjafans til að takmarka fiskveiðar og ákvarða tilhögun úthlutunar veiðiheimilda verður að meta í ljósi hinnar almennu stefnumörkunar 1. gr. laga nr. 38/1990`` o.s.frv. --- Þ.e. til að takmarka fiskveiðar og ákvarða tilhögun úthlutunar veiðiheimilda. Þar segir: ,,Eins og áður getur taldi löggjafinn brýnt að grípa til sérstakra úrræða á árinu 1983 vegna þverrandi fiskstofna við Ísland. Var skipting hámarksafla þá felld í þann farveg, sem hún hefur síðan verið í, að úthlutun veiðiheimilda yrði bundin við skip. Er óhjákvæmilegt að líta svo á að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli þeirra, sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma, og hinna, sem hafa ekki átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu.`` Þarna er talað mjög skýrt. Þarna er talað að yfirlögðu ráði. Þarna tala menn án þess að ruglast á hugtökum. Hæstiréttur segir jafnframt: ,,Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varnar hruni fiskstofna`` --- þá er verið að tala um úthlutun veiðiheimilda --- ,,kunni að hafa verið réttlætanlegar, en um það er ekki dæmt í málinu, verður ekki séð að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð þá mismunun sem leiðir af reglu 5. gr. laga nr. 38/1990, um úthlutun veiðiheimilda.`` Þannig er alveg ljóst hvað Hæstiréttur er að segja. Það er því borðleggjandi að framkvæmdareglur aflamarkskerfisins standast ekki. Hæstiréttur er ekki að hnekkja aflamarkskerfinu sem slíku, það má ekki skoða dóm Hæstaréttar þannig. Hann segir hins vegar að framkvæmdareglur aflamarkskerfisins standist ekki. Þeim verði að breyta. Ekki bara framkvæmdareglunum í 5. gr. um úthlutun veiðileyfa, heldur líka ákvæðum laga um úthlutun veiðiheimilda. Þar talar Hæstiréttur mjög skýrt. Hvernig á að breyta þessum framkvæmdareglum, ef menn vilja þá á annað borð framlengja og halda við aflamarkskerfinu, sem ég býst við að mikill meiri hluti sé fyrir hér á Alþingi? Breytingarnar á framkvæmdareglunum verða því að fullnægja jafnréttisákvæðum og atvinnufrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar. Hæstiréttur gefur vísbendingu um hvernig þetta megi gera. Hann segir orðrétt: ,,Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru, og þeir tiltölulega fáu einstaklingar eða lögaðilar sem höfðu yfir að ráða skipum við veiðar í upphafi umræddra takmarkana á fiskveiðum.`` Með öðrum orðum bendir Hæstiréttur á að þetta megi leysa annaðhvort með því að landsmenn allir eða drjúgur hluti þeirra njóti sama atvinnuréttar eða sambærilegrar hlutdeildar í sameigninni. Með öðrum orðum: Þeir njóti arðsins sem nýtingarrétturinn skapar. Um slíka framkvæmd hafa verið fluttar ýmsar tillögur hér á Alþingi, t.d. af þingmönnum jafnaðarmanna. Fjölmargir aðrir aðilar í samfélaginu hafa sett fram skoðanir um þetta mál, þar á meðal Morgunblaðið. Þegar þjóðin hefur verið spurð um málið í skoðanakönnunum hefur mikill meiri hluti landsmanna lýst sig sammála. Um þetta mál hefur hæstv. forsrh. tjáð sig. Í stefnuræðu sinni í haust sagði hann eitthvað á þá leið að þessu markmiði væri hægt að ná með því að allur almenningur eignaðist hlutdeild í sjávarútvegsfyrirtækjum. Hæstv. forsrh. hefur hins vegar aldrei fengist til þess að útskýra hvað hann eigi við með þessum orðum. Hvernig hann líti á að framkvæma eigi stefnuna sem Hæstiréttur minnist hér á og hann tæpti sjálfur á í stefnuræðu sinni. Það er vissulega kominn tími til, eftir dóm Hæstaréttar, að gengið sé á hæstv. forsrh. sem er fjarverandi í dag. Hann er fjarverandi ekki bara í gagnagrunnsumræðunni, stærsta máli sem Alþingi hefur þurft að fást við, heldur líka í þessu máli sem er ekki síður stórt og mikilvægt mál. Það er aldrei hægt að ná til hæstv. forsrh. í umræðum hér á Alþingi um eitt eða neitt og krefja hann svara. Nú er kominn tími til að það verði gert. Í stefnuræðu sinni í haust lýsti hæstv. forsrh. einhverjum hugmyndum sem hann dró upp úr hatti, um hvernig tryggja mætti að þorri þjóðarinnar öðlaðist sambærilega hlutdeild í sameigninni, sem nytjastofnarnir eru, eins og þeir sem haft hafa einkarétt á arðinum fram til þessa. Hann hefur komist upp með það að kasta þessum hugmyndum fram án þess nokkurn tíma að leggja fram útfærslu á þeim. Nú er það hins vegar tímbært. Nú er tímbært að það sé gert en þá er hæstv. forsrh. að sjálfsögðu fjarverandi. Það er aldrei hægt að ná til hans í umræðum um slík mál, ekki einu sinni til að fá útfærslur hans á því sem hann kastaði fram í þinginu fyrir mörgum mánuðum. Nú ætti það ágæta blað, Morgunblaðið, sem verið hefur þessarar skoðunar og hefur skrifað um það að fram hafi komið athyglisverðar hugmyndir frá hæstv. forsrh. sem þurfi að ræða, að snúa sér að hæstv. forsrh. og krefja hann svara. Hvaða athyglisverðu hugmyndum til að tryggja öllum landsmönnum sambærilega hlutdeild í sameigninni er hann að lýsa? Hvernig ætlar hann að framkvæma þær? Það er vissulega tímabært að fá svör við því. Þetta viðfangsefni hefði ríkisstjórnin þurft að takast á við að loknum hæstaréttardómnum. Hún hefur ekki gert það. Frv. sem hún leggur hér fram er allsendis ófullnægjandi. Það gengur út á frjálsa úthlutun veiðileyfa en þrátt fyrir það megi þeir einir veiða sem annaðhvort ,,eigi`` aflaheimildirnar sem fyrir hendi eru, eða kaupi þær á mörg hundruð krónur kílóið af þeim sem hafa fengið þessar aflaheimildir án þess að greiða fyrir. Þetta er engin lausn, virðulegi forseti. Þetta er ávísun á áframhaldandi deilur, áframhaldandi málshöfðanir og dómaferli fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Þetta er ávísun á áframhaldandi óvissu. Hið eina sem ríkisstjórnin hins vegar tekur ákvörðun um að breyta varanlega er að afnema stjórnkerfi smábátanna, stefna fjölmörgum smábátamönnum í gjaldþrot og byggðunum sem eiga allt sitt undir þeim veiðiskap í hrun. Eina varanlega tillagan í frv. ríkisstjórnarinnar er ákvörðun um að gera fjölda sjómanna á Íslandi gjaldþrota. Virðulegi forseti. Ég hef fulla ástæðu til þess að tala frekar um þetta mál en tími minn er búinn. Ég held ég hafi lýst meginatriðum þess sem hér er á borðinu en get svo sem komið síðar og haldið áfram ef ástæða þykir til.

Herra forseti. Nú hefur hv. 4. þm. Vestf. talað í 20 mínútur án þess að minnast einu aukateknu orði á það hvernig hans flokkur eða samfylking jafnaðarmanna mundi vilja bregðast við þessum dómi. Hann hefur hins vegar sakað ríkisstjórnina um það að gæta sérhagsmuna. Vissulega fjallar þetta frv. fyrst og fremst um atvinnuréttindi um 800 trillukarla. Það er alveg rétt. Ég skammast mín ekkert fyrir það að leggja hér fram frv. í þeim tilgangi að verja atvinnuréttindi þeirra. Það skiptir þá, fjölskyldur þeirra og margar byggðir á Íslandi miklu máli að svo verði gert. Síðan kemur hér formaður jafnaðarmanna og segir að það sé sérhagsmunagæsla að standa vörð um atvinnuhagsmuni þessara manna. Eftir dóm Hæstaréttar liggur fyrir að aðgangur er frjáls í veiðikerfi þeirra. Til þess að mæta þeirri stöðu verða menn að bregðast við. Formaður Alþfl. lýsti því yfir austur á fjörðum þegar bræðingurinn tilkynnti nýja framboðið þar að markmið hans væri að taka allar veiðiheimildirnar og setja á uppboð, þar á meðal á Austfjörðum. Vill formaður Alþfl. lýsa því yfir að markmið hans sé að taka veiðiheimildirnar af trillukörlum og bjóða þær á uppboði? Ef ekki, hvað annað ætlar hann að gera til þess að verja atvinnuhagsmuni þeirra eftir að Hæstiréttur hefur opnað frjálsan aðgang í veiðikerfi þeirra?

Herra forseti. Ja, nú kastaði þó loks tólfunum hjá hæstv. sjútvrh. Hann segir að þetta frv. sé flutt til að verja hagsmuni trillukarla. Með hverju? Með því að ákveða að þeir sem kannski hafa veitt upp undir 130 tonn á báta sína undanfarin ár eigi að lifa af 9 tonnum á næsta fiskveiðiári? Þeir eiga að lifa af 9 tonna afla á næsta fiskveiðiári. Það er lausnin. Þannig á að vernda fjölskyldurnar. Þannig á að verja þessa sjómenn. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Telur hann að með þessari ákvörðun sé hann að bjarga þessum fjölskyldum? Telur hann að þeim verði bjargað með því ákveða að þeim sem hefur aflað 70--130 tonn á bátinn sinn undanfarin ár, séu náðarsamlega skömmtuð 9 tonn fyrir sig og fjölskyldu sína? Hann getur kannski farið þrisvar sinnum á sjóinn. Er það að vernda hagsmuni þessara fjölskyldna? Er það að forða þeim frá gjaldþroti og uppnámi? Er hæstv. sjútvrh. virkilega þeirrar skoðunar að þetta sé leiðin til að verja þetta fólk? Ég lýsti því í ræðu minni áðan hverju þurfi að breyta. Það þarf að breyta framkvæmd aflamarkskerfisins. 

Herra forseti. Rétt er að minna á að á undanförnum þremur árum hefur veiðiréttur krókabátanna verið aukinn um 60%. Það hefur skipt mjög miklu máli. Eftir dóm Hæstaréttar er aðstaðan sú að aðgangurinn er frjáls inn í veiðikerfi þeirra. Eftir því sem bátum í veiðikerfinu fjölgar þá minnkar hlutur hvers og eins. Það endar með því að enginn getur haft lífsviðurværi af þeirri atvinnugrein. Þess vegna er ekki hægt að bregðast öðruvísi við en að einstaklingsbinda atvinnuréttindi hvers og eins. Það er ekki hægt að gera það öðruvísi. Hér kemur formaður Alþfl. aftur og aftur og segir að það megi ekki gera. Það má ekki gera samkvæmt kenningu jafnaðarmanna. Með því telja þeir að verið sé að verja forréttindi hinna fáu. Kenning forustumanna jafnaðarmanna er að ef verja eigi einstaklingsbundin atvinnuréttindi trillukarla þá sé verið að verja forréttindi hinna fáu. Ég lýsi enn og aftur eftir svörum við því: Hvernig ætlar formaður Alþfl. að bregðast við ef ekki með þessum hætti?

Ég spurði hæstv. sjútvrh. að því, hvar og hvenær ég hefði sagt austur á fjörðum að það ætti að taka öll atvinnuréttindi, allan kvóta af trillukörlum og bjóða hann upp. Hæstv. sjútvrh. svaraði því ekki. Hann hefur því komið upp í ræðustól og sett fram fullyrðingar og ásakanir sem hann getur ekki staðið við þegar hann er spurður. 
             Í öðru lagi: Er það ekki  Þó voru þrjár undantekningar gerðar á þessu þar sem sjómenn fengu að njóta þeirra réttinda sem útgerðarmönnum einum voru sköpuð, þrjár undantekningar.  Sjá menn þá ekki hversu mikið hefur verið gengið á hag sjómanna og fiskverkafólks sem fékk ekki að njóta þessara réttinda?

Virðulegi forseti. Hæstiréttur Íslands hefur kveðið upp dóm sem án nokkurs vafa verður að telja tímamótadóm um það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum búið við. Viðbrögðin við þessum dómi hafa verið sterk, hvort sem um er að ræða þá sem vilja eindregið vernda núverandi kerfi um stjórn fiskveiða eða þá mörgu sem hafa um árabil gagnrýnt kerfið og þá sérstaklega þau ákvæði laganna sem lúta að úthlutun veiði- og aflaheimilda. Þeir eru margir sem hafa haldið uppi gagnrýni á þessa þætti og þá eignatilfærslu sem hefur átt sér stað í skjóli laganna og stjórnvaldsákvarðana sem byggja á lögunum. Eðlilega eru viðbrögð þessa hóps sterk þar sem Hæstiréttur staðfesti með dómi sínum að þessi gagnrýni var fullkomlega réttmæt. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar eru hins vegar ekki eins vel skiljanleg eða stórmannleg. Hæstv. ráðherrar hafa haldið því fram að dómurinn skipti ekki máli þar sem aðeins fimm dómarar dæmdu í málinu, það sýni að Hæstiréttur mæti málið ekki mjög veigamikið. Þá hefur það heyrst að ef niðurstaðan væri sú, að lögin um stjórn fiskveiða bryti í bága við stjórnarskrá landsins, þá þyrfti jafnvel að breyta stjórnarskránni, sem þýðir að menn velta því jafnvel fyrir sér að skerða þegnréttinn. Sú hugsun kom e.t.v. mest á óvart af þeim viðbrögðum sem heyrst hafa og sést því þegnrétturinn er einn mikilvægasti þáttur þess lýðræðis sem við viljum búa við. Þá hafa ráðamenn látið hafa það eftir sér að þeir hæstaréttardómarar sem felldu dóminn skilji ekki muninn á úthlutun veiðileyfa og veiðiheimilda, sem væri tvennt ólíkt. Dómurinn tæki aðeins á 5. gr., þar með aðeins á heimildum til veiða, en alls ekki til þeirra ákvæða laganna sem fjalla um úthlutun veiðiheimilda. Látið er sem þetta tvennt sé allsendis óskylt og á þessu hafi Hæstiréttur alls ekki áttað sig. Svona málflutningur dæmir sig sjálfur og er vart sæmandi ráðamönnum þjóðarinnar. Það er alls ekki hægt að aðskilja að fullu úthlutun veiði- og aflaheimilda enda var það aldrei ætlunin ef skoðaðar eru útskýringar í grg. með frv. að þeim lögum sem hér um ræðir, sem lögð var fram 1990, en þar segir, með leyfi forseta, í fyrsta lagi: ,,Í frumvarpi þessu er lagt til að öllum fiskiskipum, sem fá leyfi til veiða í atvinnuskyni, verði úthlutað fastri aflahlutdeild í leyfilegum heildarafla.`` Og áfram segir í grg. með frv., með leyfi forseta: ,,Lagt er til að ákvæði um heimild til geymslu veiðiheimilda milli ára í botnfiski, úthafsrækju, síld og humri verði rýmkuð verulega frá gildandi lögum en heimild til millifærslu milli botnfisktegunda verði þrengd.`` Þarna er talað um veiðiheimild og sett samasemmerki á milli þess afla sem á að úthluta. Áfram segir síðan: ,,Gert er ráð fyrir að aflahlutdeild fylgi skipi við sölu nema aðilar semji um annað. Einnig er lagt til að heimilt verði að flytja aflahlutdeild eða hluta hennar frá skipi, enda sé hún flutt til annars skips og flutningurinn leiði ekki til þess að veiðiheimildir viðtakanda verði bersýnilega umfram veiðigetu. Samkvæmt frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir neins konar bindingu aflahlutdeildar við byggðarlög eða landsvæði, en við það miðað að Byggðastofnun eða önnur stjórnvöld geti á hverjum tíma gripið til þeirra fjárhagsráðstafana er þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun. Hins vegar eru sett ákvæði um tilkynningarskyldu þeirra aðila sem hyggjast selja fiskiskip eða hluta af sínum veiðiheimildum varanlega.`` Og að síðustu segir hér: ,,Þá er lagt til að skip, sem ekki nýta verulegan hluta sinna veiðiheimilda tvö ár í röð, missi þær að öllu leyti.`` Um 1. gr. frv. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Enda þótt frumvarpið byggi á því að fiskstofnarnir verði skynsamlegast nýttir með því að fela þeim sem daglega starfa að fiskveiðum víðtækt ákvörðunarvald í þessum efnum má það ekki verða til þess að með því verði talin myndast óafturkallanlegt og stjórnarskrárvarið forræði einstakra aðila yfir auðlindinni.`` Virðulegi forseti. Að mínu mati kemur mjög skýr afstaða fram í þessari grg. þess efnis að veiðiheimild og aflaheimild beri að tengja saman. Í mínum huga er hæstaréttardómurinn mjög skýr. Í honum segir að ekki verði séð að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð þá mismunun sem leiðir af 5. gr. laga nr. 38 1990, um úthlutun veiðiheimilda. Hæstiréttur fellst ekki á að til frambúðar sé heimilt að gera þann greinarmun á mönnum sem gerður er í lögum um stjórn fiskveiða og framkvæmd þeirra. Í dómnum kemur mjög skýrt fram að sú ákvörðun að takmarka leyfi til að veiða í fiskveiðilandhelgi Íslands við skip, sem haldið hafi verið til veiða á ákveðnum tíma, geti staðist sem bráðabirgðafyrirkomulag til að bregðast við aðsteðjandi vanda. Slíkt fyrirkomulag megi þó ekki festa í sessi um ókominn tíma eins og gert hefur verið. Þessi niðurstaða Hæstaréttar fer ekkert á milli mála og við henni verður að bregðast. En því miður er lausnin ekki fólgin í því frv. sem ríkisstjórnin leggur hér fram. Með frv. er á vissan hátt verið að reyna að snúa út úr dómi Hæstaréttar. Það á að veita mönnum rétt til að fara á sjó en því miður mega þeir ekki veiða nema þeir kaupi þann rétt af þeim sem hafa aflaheimild. Samt er ljóst, eins og ég fór hér yfir áðan, að sú hugsun fólst í lögunum þegar þau voru kynnt á sínum tíma að veiðiheimild og aflahluti væru að sjálfsögðu samtengd. Til að kóróna vitleysuna er ráðist að smábátaflotanum, króka- og línubátum og útgerð þeirra stefnt í voða og þar með afkomu þeirra byggðarlaga sem háð eru þessari útgerð. Í frv. er ekki tekið á rótum vandans sem er það séreignarkerfi sem búið er að byggja upp í sjávarútvegi. Ekki er tekið á því óréttlæti sem brýtur í bága við stjórnarskrá landsins og felst í því að þeir einir hafi aflahlutdeild sem áttu skip á níunda áratugnum og stunduðu veiðar eða þeir sem hafa keypt sér aflahlutdeild af þeim útgerðarmönnum. Með þessu frv. er verið að verja fáa á kostnað þeirra mörgu sem er í anda þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin rekur grímulaust þó að þar sé vissulega um ákveðinn tvískinnung að ræða sem felst í því að flokkar sem kenna sig við frelsi, framsókn og sjálfstæði skuli vera sérstakir verndarar sérréttinda, einkaréttar og leyfa og setja jafnvel fram hugmyndir um að leysa þetta mál með því að breyta stjórnarskránni, líklega með því að afnema eða skerða jafnræðisregluna til þess að geta haldið stefnu sinni áfram óáreittir. Þetta er auðvitað fráleit hugmynd og þeim sem segjast unna lýðræði og virða rétt þegnanna til lítils sóma. Það er óábyrgt að túlka dóm Hæstaréttar eins og ríkisstjórnin hefur gert og bjóða þannig upp á áframhaldandi óvissu um stjórnkerfi fiskveiða, óvissu sem býður upp á áframhaldandi stríð og stefnir þar með afkomu fyrirtækja og byggðarlaga í voða. Það er mjög mikilvægt að ná sátt um þetta stóra mál. Þess vegna fluttu þingflokkur Alþb. og þingkonur Kvennalistans tillögu þess efnis að sett yrði á laggirnar sérnefnd sem færi í málið, nefnd þar sem allir flokkar kæmu að því að vinna tillögur til lausnar í samræmi við þann dóm sem Hæstiréttur felldi. Með slíkum tillöguflutningi er ekki verið að lýsa neinu vantrausti á sjútvn. þingsins heldur er verið að leggja áherslu á mikilvægi málsins og það að víðtæk sátt náist um úrlausnir. Í umræðunni undanfarið og reyndar oft áður hefur því verið lýst að breytingar á kerfinu þýddu hrun byggða í landinu. Slík fullyrðing er auðvitað úr lausu lofti gripin. Ég býst fastlega við því að allir séu sammála um að nálgast þetta mikilvæga mál á ábyrgan hátt, minnug þess að núverandi kerfi hefur komið mjög mismunandi við byggðarlög vítt um landið. Það hefur leitt af sér hrun byggðarlaga þar sem stoðunum var kippt undan atvinnulífinu sem aftur hafði áhrif á verð eigna og fólksflutninga frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það verður auðvitað að varast að grípa til aðgerða eða aðferða sem leiða til þess að afleiðingar þeirra verði í svipuðum dúr. Ég dreg í efa að nokkur ákvörðun löggjafa og útfærsla framkvæmdarvalds hafi haft eins neikvæð áhrif á byggðaþróun í landinu og kvótakerfið. Það er mikilvægt að þær breytingar sem gerðar verði styrki landsbyggðina en ekki öfugt og að sátt ríki um þennan mikilvæga atvinnuveg. Sá hluti frv. ríkisstjórnarinnar sem snýr að smábátaútgerð er ekki í takt við þessi markmið eins og fram hefur komið á síðustu dögum eftir að tillögur ríkisstjórnarinnar voru kynntar. Því hefur jafnvel verið haldið fram að tillögurnar þýði hrun smábátaútgerðar á landinu, þeir sem aðeins fái að veiða níu tonn á ári samkvæmt frv. muni hætta útgerð. Þetta ákvæði frv. nær til 328 báta. Það þýðir í raun að 328 fyrirtækjum er gert að draga svo saman í rekstri að aðeins fá þeirra munu lifa af. Verði þessi áætlun hæstv. ríkisstjórnarinnar samþykkt mun það þýða hrun atvinnu í byggðarlögum vítt um landið, byggðarlögum sem nú þegar hafa mátt þola áföll vegna gildandi laga um stjórn fiskveiða. Markmið fiskveiðistjórnarkerfisins eins og þau voru sett fram eru góð, þ.e. að stuðla að verndun og hagkvæmni í nýtingu nytjastofna á Íslandsmiðum og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Framkvæmdin hefur því miður oft verið æðilangt frá þessum markmiðum. Allir viðurkenna kosti smábátaútgerðar og þeirra veiðiaðferða sem þar eru viðhafðar, þ.e. vistvænar veiðar, gott hráefni, hagkvæm nýting og mikilvægt atvinnutæki í mörgum minni byggðarlögum þar sem möguleikar til nýsköpunar í atvinnu eru takmarkaðir. Því er illskiljanlegt að oft og tíðum skuli umræða um þessa tegund útgerðar einkennast af því að smábátaútgerð sé helsti skaðvaldur í annars fullkomnu stjórnkerfi. Verði ákvæðum frv. ekki breytt mun það þýða að fyrirtækjum sem byggja afkomu sína á útgerð smábáta fækkar verulega sem aftur þýðir að atvinna dregst verulega saman og fólki fækkar enn á landsbyggðinni. Hrun þessara fyrirtækja þýðir hrun eigna. Afkomu fjölda einstaklinga og fjölskyldna er stefnt í voða og enn og aftur hlýtur atvinnulíf á landsbyggðinni að bíða tjón af lagasetningu og stjórnvaldsaðgerðum. Ég teldi vænlegra til árangurs að skoða aðrar leiðir til að mæta dómi Hæstaréttar. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að setja sólarlagsákvæði í lögin um stjórn fiskveiða til að taka af allan vafa um að reglurnar um rétt til aflahlutdeildar séu tímabundnar en ekki fastar í sessi um ókomna tíð. Mætti hugsa sér að lögin falli úr gildi eftir fimm ár þannig að það verði algerlega skýrt að hér sé um tímabundið fyrirkomulag að ræða. Ef slíkt sólarlagsákvæði væri í núgildandi lögum mætti ætla að dómur Hæstaréttar hefði verið annar. Þá er ljóst að nauðsynlegt er að nú þegar verði hafist handa við að endurskoða allt stjórnkerfið frá grunni. Það er mjög mikilvægt að það verði endurskoðað í heild sinni með hliðsjón af settum markmiðum í 1. gr. laganna þar sem markmiðin eru mjög skýr um að stuðla að verndun nytjastofna, hagkvæmni í nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Ítrekað hefur verið sagt að við búum við besta stjórnveiðikerfið í heiminum. Það er stór fullyrðing sem erfitt er að standa við, ekki síst í ljósi þess, fyrir utan það óréttlæti sem Hæstiréttur hefur nú þegar bent á og verður að leiðrétta, að það hefur komið illa niður á fjölmörgum einstaklingum, fyrirtækjum og byggðarlögum. Við höfum búið við þetta kerfi í mismunandi mynd í 15 ár. Það er kominn tími til að skoða það rækilega með gagnrýnum augum hvaða árangri það hefur skilað og hvað það hefur haft í för með sér. Ég hlýt að setja spurningarmerki við framkvæmdina á því meginmarkmiði kerfisins að vernda nytjastofna. Er ástand þeirra nú mun betra en það var fyrir 15 árum? Ekki er langt síðan okkur var sagt að þorskstofninn væri í sögulegu lágmarki. Þótt hann hefði rétt nokkuð við að undanförnu, m.a. vegna góðs ástands í sjónum, er hann enn tiltölulega lítill að mati Hafrannsóknastofnunar. Er það ásættanlegur árangur? Í síðustu skýrslu Hafró um nytjastofna sjávar og aflahorfur fiskveiðiársins 1998--1999 eru ófagrar lýsingar á ástandi nytjastofna. Ýsustofninn er veikur og sama er að segja um djúpkarfa og úthafskarfa. Grálúðuaflinn síðasta ár var sá minnsti síðan árið 1981 og ástand lúðustofnsins er afar slæmt. Að mati Hafrannsóknastofnunar var lúðuaflinn árið 1997 sá minnsti á síðari helming aldarinnar. Ég nefni þessi dæmi til að benda á að við hljótum að þurfa að skoða með gagnrýni hvort við séum að ná settum markmiðum varðandi vernd nytjastofna með kerfinu eða hvort einhverjar aðrar leiðir geti skilað betri árangri. Á sama hátt þarf að skoða hagkvæmni kerfisins, ekki aðeins frá sjónarhóli útgerðar heldur í víðu samhengi. Skoða þarf þau áhrif sem fiskveiðistjórnarkerfið hefur haft á atvinnu og byggð í landinu, ástandið nú og horfurnar miðað við að kerfinu verði haldið óbreyttu. Við endurskoðun stjórnkerfisins verður að stuðla að fjölbreytni í útgerð og vinnslu. Stuðla verður að aukinni fullvinnslu innan lands, eðlilegri þróun og nýsköpun í greininni og hvetja til nýtingar nýrra tegunda og viðhalds öflugrar smábáta- og bátaútgerðar á grunnslóð. Við verðum einnig að hafa í huga mikilvægi þess að eignarréttur geti ekki myndast á fiskstofnunum og veiðiheimildir safnist ekki á fárra manna hendur. Þessi vinna þarf að fara af stað sem fyrst og henni þarf að ljúka eigi síðar en eftir 2--4 ár. Mikilvægt er að vinnan við endurskoðunina og mótun nýrrar stefnu í fiskveiðistjórnun takmarkist ekki við ráðuneyti og stofnanir sjávarútvegsins. Samtök sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnslufólks eiga að taka virkan þátt í vinnunni auk sveitarstjórnarmanna og annarra sem hafa verulegra hagsmuna að gæta. Víðtæk aðild vísindasamfélagsins er einnig nauðsynleg. Eins er brýnt að taka þegar á meintu eignarhaldi á aflahlutdeildinni. Hugmyndir hafa komið fram um að setja nýjar heimildir á uppboð þannig að öllum útgerðum verði gert kleift að gera tilboð miðað við eigin þarfir. Með slíku fyrirkomulagi væri nýjum aðilum gert kleift að koma inn í greinina. Þá mætti hugsa sér að til viðbótar við nýjar heimildir kæmi sú viðbót sem myndast hefur á síðustu árum á uppboð eða henni úthlutað með öðrum hætti. Það gæti stuðlað að nýliðun eða gengið til byggða sem eiga í erfiðleikum, m.a. vegna kerfisins sem við búum við. Ég tel ekki rétt að ganga lengra í þeirri skerðingu á aflahlutdeild sem útgerðin hefur nú. Ákvarðanir þar að lútandi ættu að bíða þar til heildarendurskoðun á stjórnkerfinu lýkur og niðurstaða hefur fengist um framtíðarkerfi og þá yrði um eðlilegan aðlögunartíma að ræða. Einnig kemur til greina að taka upp leigu fyrir aflahlutdeild. Áður þarf þó að skoða rækilega hvaða gjöld útgerðin er að greiða nú og hver þeirra gætu lækkað eða fallið brott í staðinn. Um leið og aflaheimildir væru leigðar en ekki úthlutað með núverandi hætti hyrfi svokallaður eignarréttur sem virðist myndast í núverandi kerfi þrátt fyrir 1. gr. laganna. Eignarréttur sem gengur kaupum og sölum myndar erfðarétt og kemur til skipta við hjúskaparslit og eins og hver önnur eign hjóna. Þessar afleiðingar núgildandi laga hafa m.a. valdið því ósætti og þeirri gagnrýni sem hefur verið á lögin um stjórn fiskveiða. Fólk unir illa hinni miklu eignatilfærslu, sem er staðreynd, og braskinu með sameign þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Ég hef hér tæpt aðeins á nokkrum þeirra hugmynda sem ræddar hafa verið innan Alþb. og á fundum þar sem fjallað hefur verið um framtíð sjávarútvegs hér á landi. Viljinn til að finna leiðir til úrlausnar er ríkur. Allir gera sér grein fyrir mikilvægi þess að sátt náist um framtíð þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Lög um stjórn fiskveiða hafa verið umdeild frá upphafi, ekki síst sá háttur sem hafður er á hvað varðar úthlutun veiði- og aflaheimilda. Ákvæði laganna og framkvæmd þeirra hafa verið gagnrýnd mjög harðlega. Hæstiréttur hefur fellt dóm sem ekki verður komist hjá að bregðast við. Frv. sem er til umræðu er langt því frá að vera fullnægjandi svar. Það þarf að vinna málið miklu betur ef vilji er til að ná víðtækri sátt um málið og koma í veg fyrir að framkvæmd laganna verði stöðugt í dómsölum landsins. Eins og horfir er viðbúið að svo verði. Í gærkvöldi voru kynntar lauslegar tillögur sem unnar voru fyrir bandaríska þingið. Þar voru lögð til ákveðin vinnubrögð við undirbúning þess að taka upp kvótakerfi í fiskveiðum. Við höfum haft tilhneigingu til að ætla að við séum mest og best á þessu sviði. Mér sýnist þó, virðulegi forseti, að við gætum lært ýmislegt af öðrum þjóðum, í það minnsta hvað vinnubrögð varðar.

Herra forseti. Nú hefur hv. 5. þm. Suðurl., sá leiðtogi samfylkingarinnar sem mest trausts nýtur, talað í 20 mínútur. Hún fjallaði nokkuð og óljóst um framtíðarhugmyndir um stjórn fiskveiða og vissulega allt öðruvísi en hv. 4. þm. Vestf. Það vekur þó athygli að eftir þessa ræðu hefur leiðtogi samfylkingarinnar ekki minnst einu orði á hvernig bregðast eigi við dómi Hæstaréttar hér og nú um hið brýna úrlausnarefni, þ.e. veiðar krókabátanna. Fyrir liggur að með dómi Hæstaréttar hefur takmörkun á fjölda þeirra sem eiga að fá veiðileyfi verið afnumin. Ef ekkert verður að gert streyma nýir bátar inn í þann flota. Hver og einn bátur sem bætist við dregur úr veiðirétti þeirra sem fyrir eru. Á endanum hefur enginn nóg til að lifa af. Ég veit að hv. þm. skilur þetta og ég veit að hv. þm. er fullljóst að takast þarf á við þennan vanda. Við höfum ekki séð aðra leið til að verja atvinnuréttindi þessara manna en að einstaklingsbinda réttinn. Við teljum ekki mikið réttlæti í að setja þann rétt á uppboð og gera trillukörlum að fara í samkeppni við stórlaxana um þessar aflaheimildir. Þetta er það verkefni sem við stöndum frammi fyrir í dag. Við verðum að bregðast við óvissunni hér og nú. Það er ekki hægt að bíða til óljósrar framtíðar með það. Ég spyr enn og aftur: Hvaða tillögur hefur samfylkingin fram að færa um ráðstafanir hér og nú sem viðbrögð við dómi Hæstaréttar vegna atvinnuhagsmuna trillukarlanna?

Virðulegi forseti. Auðvitað gerum við okkur ljóst að bregðast þurfi við hér og nú. Við lögðum fram tillögu um að skipuð yrði sérstök þingnefnd. Margar tillögur hafa, hæstv. sjútvrh., verið í gangi og í umræðu, bæði innan Alþb. og annarra flokka. Mér er líka fullkunnugt að þegar ríkisstjórnin lagði fram frv. sem er til umræðu voru í gangi viðræður við forsvarsmenn smábátaútgerðar í landinu, m.a. um hvernig taka ætti á framtíð þeirra og þær viðræður eru enn í gangi. Á sama tíma er hent inn tillögum sem eru í fullkominni ósátt við þá sem standa í þessum viðræðum. Ég veit að það þarf að svara þessu, ég geri mér fulla grein fyrir því, eins og hver einasti ábyrgur stjórnmálamaður. Ég geri mér líka fulla grein fyrir því að það verður að vera í sátt við, ekki bara smábátaútgerðina heldur við byggðirnar og þá byggðastefnu sem rekin er. Sú tillaga sem liggur frammi frá hæstv. ríkisstjórn er ekki í sátt við smábátaútgerðina, hún er ekki í sátt við stjórnmálaflokkana, hún er ekki í sátt við þá sem vilja þessum atvinnuvegi vel. Við höfum ekki neinar töfralausnir enda ekki við því að búast. Ríkisstjórnin hefur þær ekki, þær eru ekki í þessu plaggi. Við erum ekki með þær en bjóðumst til að taka þátt í að mynda þessa sátt. Því hefur verið hafnað. Hæstv. sjútvrh. segir þetta frv. eiga að takmarka smábátaútgerð, miðað við tillöguna á að taka af 328 fyrirtæki. Hins vegar er merkilegt að hæstv. sjútvrh. nefndi ekki, eftir öll ummæli hans eða fulltrúa ríkisstjórnarinnar, að Hæstiréttur hefði ekki skilið hvað væri veiðiheimild og aflaheimild. Ég fór yfir hvernig þetta er skilgreint í grg. sem fylgdi með frv. til laga 1990 en hæstv. ráðherra nefndi það ekki.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 5. þm. Suðurl. að ráðuneytið átti í viðræðum við forustumenn smábátasjómanna um frekari aðlögun, sérstaklega sóknardagaflotans, að þeirri niðurstöðu sem er í lögunum. Dómur Hæstaréttar breytti hins vegar þessari aðstöðu vegna þess að veiðikerfi þeirra var opnað. Nú hefur hv. 5. þm. Suðurl. komið með mjög harða gagnrýni á tillögu ríkisstjórnarinnar og lýst því yfir að samfylkingin sé afskaplega ósátt með þær tillögur. Er þá ekki hægt að ætlast til þess, fyrst samfylkingin er svona ósátt, að hún komi fram með einhverjar tillögur sjálf og segi hvað hún vilji gera? Það er óskaplega ódýrt að segja: Við erum tilbúin að stofna enn eina nefndina til að fara að hugsa. Nefndir í þinginu eru til þess að fjalla um þingmál sem ríkisstjórn eða þingmenn eða stjórnmálaflokkar leggja fyrir þingið til umfjöllunar. Heill stjórnmálaflokkur hlýtur að teljast fær um um að leggja fram tillögur við dómi eins og þessum. Það er prófsteinn á það hvort menn geta á annað borð verið í pólitík. Ég hlýt að lýsa eftir þessum tillögum fyrst samfylkingin er svona ósátt. Hverjar eru þær?

Virðulegur forseti. Hæstv. sjútvrh. veit að margar tillögur hafa verið í umræðunni, m.a. þær að takmarka veiðar bátanna á grunnslóð. Eins eru uppi þær hugmyndir að ekki eigi að takmarka veiðar þeirra frá því sem er. Ýmsar tillögur hafa komið fram, bæði af hálfu Alþb. og Alþfl. og Kvennalistans um það hvernig skuli staðið að þessum málum. Við erum tilbúin að leggja í það vinnu og ekkert ómerkilegt við það að bjóðast til að fara í samstarf allra flokka til að ráða fram úr þessum vanda. Sjálfstfl. hefur engar tillögur í þessum efnum. Að minnsta kosti stendur hann ekki heill að baki því frv. sem hér er. Það hefur komið fram harkaleg gagnrýni af okkar hálfu en hún er ekki hálft á við það sem hefur komið fram frá þingmönnum Sjálfstfl. sem ætla að berjast af fullri hörku gegn þeim tillögum sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram. Þær tillögur hafa ekki verið mikið ígrundaðar innan Sjálfstfl. áður en þær voru lagðar fram hér, a.m.k. ekki reynt að ná fram sátt. Við viljum sátt og erum með tillögur. Við höfum fengið 20 mínútur til þess að fara yfir sjónarmið okkar. Ég reyndi að gera það hér, ekki síður en hæstv. sjútvrh., og fór yfir þær tillögur sem hann og ríkisstjórnin hæstv. leggur fram. Þær eru ekki lagðar fram af Sjálfstfl. Ef málflutningur sjálfstæðismanna í gegnum tíðna er skoðaður þá er þar hvorki einhugur né ein stefna sem ríkir í þessu. Það er kannski kominn tími til, hæstv. forseti, að við myndum þessa samstöðu, ekki bara innan Sjálfstfl., Alþb., samfylkingar, heldur þjóðarsátt um málið. Leið ríkisstjórnarinnar er ekki í þá átt.

Herra forseti. Frumvörp þau sem hér eru til umræðu eru að sjálfsögðu til komin af þeim fræga hæstaréttardómi sem hefur verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu síðustu daga. Nauðsynlegt var að bregðast við honum með því að leggja fram frv. á þingi sem lyti að þeim þáttum sem Hæstiréttur kvað sérstakan úrskurð upp um. Rétt er að rifja upp, vegna þess sem hér hefur verið haldið fram í umræðunni, að niðurlagsorð Hæstaréttar eru á þann veg að þau lúta einvörðungu að tilteknu atriði málsins. Í dómnum segir, með leyfi forseta: ,,Verður synjun ráðuneytisins því felld úr gildi.`` Það er það sem dómurinn segir. En enn fremur segir: ,,Hins vegar er ekki í þessu dómsmáli tekin afstaða til þess hvort ráðuneytinu hafi að svo búnu borið að verða við umsókn áfrýjanda, en málið er einungis höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut.`` --- Ég vil undirstrika þetta sem fram kemur í dómi Hæstaréttar með því að lesa það aftur, sérstaklega fyrir formann Alþfl. þar sem honum virðist hafa yfirsést þetta atriði, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,en málið er einungis höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut.`` Það er því alveg ljóst í niðurlagsorðum dómsins að hann er að vísa til veiðileyfis í sínum úrskurði en ekki veiðiheimilda. Þetta er algjört grundvallaratriði sem er rétt að menn hafi í huga þegar menn meta viðbrögð stjórnvalda við dómnum. Hins vegar er athyglisvert að viðbrögð stjórnarandstöðunnar --- þeirra fulltrúa sem hér hafa talað --- hafa verið á þann veg að halda því fram að aflahlutdeildarkerfið sjálft sé í upplausn. Þeir gagnrýna viðbrögð ríkisstjórnarinnar á þeirri forsendu, báðir formenn A-flokkanna, að þau séu ófullnægjandi þar sem aflahlutdeildarkerfið sjálft er ekki ógilt. Það er dálítið athyglisverð gagnrýni. Vissulega hefur aflahlutdeildarkerfið verið umdeilt. En ég hygg að menn hljóti að verða sammála um það að ef við litum svo á væri allt í upplausn núna á þessu augnabliki og þá væri sköpuð mikil óvissa í íslenskum sjávarútvegi um þessar mundir. Það getur ekki verið tilgangur ábyrgra stjórnmálamanna að kynda undir óvissu og upplausn í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Ég vil einnig vekja athygli á því sem kemur skýrlega fram í dómi Hæstaréttar, af því að það atriði hefur mikið verið til umræðu á Alþingi á yfirstandandi kjörtímabili, að það er alveg ljóst af þessum dómi að Hæstiréttur segir skýrt og klárt að veiðiheimildir sem menn hafa haft undir höndum er hægt að taka af mönnum hvenær sem er og það bótalaust. Að öðrum kosti væri niðurstaða Hæstaréttar ekki eins og hún er. Hins vegar hefur á yfirstandandi kjörtímabili því ítrekað verið haldið fram úr þessum ræðustól á Alþingi að menn væru búnir að festa séreignarfyrirkomulagið í sessi þannig að engar breytingar yrðu gerðar á gildandi fyrirkomulagi um stjórn fiskveiða nema borga mönnum bætur fyrir. Því hefur ítrekað verið haldið hér fram og komið fram fullyrðingar um þetta efni en þær eru allar ómerkar eftir þennan hæstaréttardóm, því að hann hefur undirstrikað að það er Alþingis að breyta og það getur breytt án nokkurrar bótaskyldu. Þetta held ég að sé mikilvægt að menn hafi í huga sem niðurstöðu dómsins og meti það í framhaldi á næstunni. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að breyta lögum og það er nauðsynlegt að Alþingi geri það fumlaust og yfirvegað, gefi sér tíma sem þarf til þess að vera öruggt um sína niðurstöðu. Og það er nauðsynlegt að eyða óvissu í þessum efnum, sem stjórnarandstaðan keppist við að magna sem mest. En það er líka nauðsynlegt, þegar menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að þurfa að gera breytingar, hvort sem það er núna eða síðar, að menn hafi það í huga að breytingar á þessu kerfi eiga að vera þróun en ekki bylting. Breytingar eiga að taka mið af hagsmunum þeirra sem starfa í greininni en ekki að setja þá hagsmuni í uppnám. Þannig hljóta allar hugmyndir um þróun kerfisins að grundvallast á þessu viðhorfi. Ég er þeirrar skoðunar að burt séð frá þessum dómi sé nauðsynlegt að fara yfir gildandi lög um stjórn fiskveiða og endurskoða þau lið fyrir lið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt. Löggjöfin var á sínum tíma sett sem viðbrögð við mjög erfiðum aðstæðum sem menn urðu að bregðast við tiltölulega skjótt. Hún hefur síðan verið að þróast í tímans rás og ekki endilega í innbyrðis samræmi frá ári til árs, eins og gengur þegar svona kerfi er komið á og það síðan þróað á einhverju árabili. Það er eðlilegt að taka það mál til athugunar, sérstaklega þegar liðinn er hálfur annar áratugur frá því að því var komið á fót, og fara yfir það markvisst í ljósi þeirra markmiða sem menn setja sér og í ljósi þeirra ágalla sem menn eru sammála um að eru augljósir á gildandi fyrirkomulagi. Það er þannig í þessu sem öðru að engin löggjöf er fullkomin og menn eiga ekki að ganga út frá því að þeir hafi fundið upp hina fullkomnu löggjöf í þessum efnum frekar en í öðrum. Að mínu viti er ljóst að ákveðin atriði í gildandi löggjöf valda verulegri óánægju og menn eiga auðvitað að viðurkenna það og leitast við að bregðast við þeim. Þau atriði sem mér sýnist að mest óánægja sé með og hafi að mörgu leyti kynt undir umræðunni á undanförnum árum eru afleiðingar af frjálsu framsali veiðiheimilda sem tekið var upp með nýjum lögum árið 1990 að kröfu Alþfl. og Alþb. Það hafði auðvitað sína kosti að taka upp hinn hagræna þátt inn í kerfið með frjálsu framsali veiðiheimilda, en það hefur líka ýmsa ókosti sem ég hygg að menn geti verið sammála um að eru mjög áberandi. Hið háa verð á veiðiheimildum hefur gert mörgum erfitt að gera út og það hefur sýnt sig í tímans rás að minni byggðarlögin eiga í erfiðleikum með að starfa undir þessu kerfi og sér í lagi þau byggðarlög sem eru fámennari en eitt þúsund manns. Það er augljóst ef menn fara yfir stöðu mála í þeim byggðarlögum, hvernig hún hefur breyst á undanförnum árum, að þá hafa þessir staðir verið að láta undan síga. Þetta þarf að hafa í huga og finna viðbrögð við. Þessi mikla þróun í smábátaveiðum er viðbragð fólks á þessum stöðum við afleiðingum frjálsa framsalsins sem hleypti upp útgerðarkostnaði með því að bæta verði veiðiheimilda við þann kostnað sem áður var. Smábátar gátu róið á öðru kerfi. Það var ódýrara. Menn höfðu frekar efni á því að kaupa sig inn í, kaupa sér bát og hefja veiðar, og því hafa smábátaveiðar aukist mjög mikið á þessum árum, sérstaklega í þeim byggðarlögum sem hafa átt í erfiðleikum við að standast samkeppni við önnur í þessu kerfi um frjálsa framsalið. Sem dæmi um þessa þróun, hvernig hún hefur verið á innan við áratug, má nefna að árið 1990, þegar núverandi lög voru sett, var gert ráð fyrir að smábátar veiddu um 2.800 tonn. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því að smábátar utan aflamarkskerfisins veiði um 35 þúsund tonn. Síðan má bæta við það 8 þúsund tonnum sem smábátar á aflamarki veiða, og síðan má bæta við um 10 þúsund tonnum sem smábátar utan aflamarkskerfis hafa veitt umfram það sem þeim er ætlað. Þannig hefur veiði á þennan bátaflokk aukist stórkostlega á innan við einum áratug. Og það er auðvitað engin tilviljun. Þetta var einfaldlega sú leið sem fólk í minni byggðarlögum landsins gat farið til þess að hafa atvinnu fyrir sig og sína af útgerð. Löggjöf verður auðvitað að taka mið af þessari staðreynd og gera mönnum kleift að starfa í atvinnugrein á svipaðan hátt og þeir hafa gert. Annað atriði sem hefur vakið mikla óánægju og kynt undir heldur neikvæða umræðu um sjávarútveginn er söluhagnaður þeirra sem selja sig út greininni. Í mörgum byggðarlögum eru dæmi um að menn hafa getað hætt sinni atvinnustarfsemi, selt eignir og fyrst og fremst aflaheimildir fyrir fé sem hefur nægt þeim til þess að vera vellauðugir á eftir. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir því að þarna er um að ræða verulegan ágalla á gildandi löggjöf sem verður að taka á. Í þriðja lagi hefur kerfið veikt stöðu hinna fámennari byggða eins og ég rakti áðan og það er að mínu viti verulegur ókostur við kerfið sem menn hljóta að þurfa að leita lausna á. Þannig eru auðvitað ýmsir ágallar á gildandi löggjöf sem gera það að verkum að erfiðlega hefur gengið að ná friðvænlegu starfsumhverfi fyrir þá sem starfa í atvinnugreininni. Það er mikilvægt að mönnum takist á næstunni að feta sig áfram þann veg að meiri friður verði um þessa atvinnugrein. Ég held að leiðin til þess sé að fara yfir þessi atriði, endurskoða lögin kerfisbundið og skipulega og leita að lausnum á þessum þáttum. Auðvitað koma margar leiðir til greina í hverju tilviki en menn þurfa að ná samkomulagi um slíkt og aðalatriðið er að menn einsetji sér að betrumbæta gildandi löggjöf í þessa veru. Ég vil hins vegar undirstrika það að atvinnugreinin býr við þetta umhverfi sem stjórn fiskveiða skapar henni og það á að vera grundvöllur að hennar umhverfi á komandi árum. Það á ekki að ráðast í byltingarkenndar breytingar á þessu kerfi heldur þróa það áfram til betri vegar. Það er mikilvægt fyrir þá sem eru starfandi í sjávarútvegi að þeir hafi sæmilega vissu um framtíðarskipan mála og geti tekið sínar ákvarðanir í trausti þess að ekki sé stöðugt verið að breyta þeirra starfsumhverfi verulega og raska forsendum fyrir ákvörðunum þeirra. Það versta við viðbrögð forustumanna stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað er kannski það að þeir hafa fyrst og fremst beint máli sínu að því að skapa óvissu um þennan þátt málsins. Og það er afleitt fyrir atvinnugreinina í heild ef stjórnmálaflokkarnir reyna markvisst að skapa óvissu og upplausn fremur en að eyða óvissu. Herra forseti. Forustumenn stjórnarandstöðunnar voru sammála um eitt atriði. Það var að viðbrögð ríkisstjórnarinnar væru of takmörkuð, það skorti á þau viðbrögð að taka upp aflahlutdeildarkerfið og opna það allt upp. Hins vegar kom ekkert fram hvað forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna vildu gera við þessar aflahlutdeildir og hvernig átti að úthluta þeim. Þeir sögðu ekki orð um það, ekki eitt orð. Þeir komu ekki með neina einustu tillögu um hvernig bregðast ætti við dómnum með öðrum hætti en ríkisstjórnin hefur lagt til, enga tillögu. Það er dálítið ábyrgðarlaust, herra forseti, af stjórnarandstöðunni á þessum tíma að hafa ekkert fram að færa annað en gagnrýni, engar tillögur frá sjálfri sér. Það er dálítið athyglisvert, herra forseti, sem stjórnarandstaðan ætti að íhuga: Af hverju kemur hún ekki með neinar tillögur um viðbrögð önnur en þau sem hér eru í frumvarpsformi? Ég beið satt að segja dálítið spenntur eftir því að stjórnarandstaðan benti á aðrar leiðir en eru í frv., því að vissulega má segja um þær leiðir að þær eru að nokkru leyti umdeilanlegar og það er rétt að hv. sjútvn. skoði þær eins og allt sem þangað kemur. En það hefði verið fróðlegt ef stjórnarandstaðan hefði komið með einhverjar tillögur og lagt fram í umræðuna sem við hefðum getað skoðað. En það er bara alveg autt blað, engar tillögur frá stjórnarandstöðunni þannig að það voru mikil vonbrigði eftir hávaðann í henni á undanförnum dögum að hún hafði ekkert fram að færa annað en það eitt að taka upp uppboð veiðiheimilda. Eina lausnin sem stjórnarandstaðan leggur til er að taka veiðiheimildirnar af þeim sem hafa þær, útgerðarmönnum, smábátasjómönnum og öðrum, og bjóða þær upp.  Ég spyr, herra forseti: Það eru vissulega fáir í útgerð miðað við heildarfjölda þjóðarinnar. En er það skoðun stjórnarandstöðunnar hálf þjóðin eigi að fara á sjó? Vita menn ekki að sótt hefur verið um á þriðja þúsund leyfi og leyfi til að veiða um eina milljón tonna á hverju ári, til viðbótar við það sem hefur nú þegar verið úthlutað? Ég hlýt að spyrja fulltrúa stjórnarandstöðunnar: Hafa þeir ekkert annað fram að færa en að taka atvinnuréttindin af þeim sem hafa þau í dag og segja: ,,Þið getið keypt þau aftur?``? Hvað treystir það mikið stöðu þeirra útgerða sem standa ekki allar vel í dag? Hvað bætir það hag smábátasjómanna, herra forseti, að segja við þá: ,,Við skulum taka af ykkur allar veiðiheimildirnar ykkar og svo megið þið kaupa þær á uppboði og keppa þar við Granda og fleiri góð fyrirtæki sem eiga nóg af peningum.`` Og þurfa síðan að fara þangað skríðandi á hnjánum, til þessara stórútgerða, og semja við þær um að fá að leigja af þeim þessar sömu veiðiheimildir gegn einhverjum afarkjörum á leiguliðafyrirkomulagi. Er leiguliðafyrirkomulag í útgerð framtíðarsýn stjórnarandstöðunnar í þessum efnum? Það verður ekki annað séð eftir ræðurnar hjá forustumönnum þeirra.

... fá að ræða aðeins um frumvarpið.


             Herra forseti. Ég heyri að fulltrúar stjórnarandstöðunnar eru orðnir ókyrrir og því hygg ég að rétt sé að hleypa þeim í stólinn svo við fáum að heyra hverjar tillögur þeirra verða.

Herra forseti. Ef ég hef tekið rétt eftir er hér á dagskrá stjórnarfrv. á þskj. 443, flutt af hæstv. sjútvrh. Ég hef hugsað mér að ræða í aðalatriðum um þetta stjórnarfrv., þ.e. um dagskrármálið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég gef heldur lítið fyrir málflutning bæði síðasta hv. ræðumanns og þann hlutann af ræðu hæstv. sjútvrh. sem laut að skömmum um tillögur eða ekki tillögur annarra. Ég hefði haldið að hæstv. sjútvrh. hefði farið betur að nota ræðutíma sinn --- og ekki veitt af --- til að reyna að rökstyðja það að það frv. standist sem hér er lagt fram af hæstv. ríkisstjórn, að það gangi upp og að það nái þeim tilgangi að samræma löggjöfina dómi Hæstaréttar. Ekki hefði veitt af, herra forseti, að mínu mati, nokkuð öflugum rökstuðningi og vel fluttum til að byggja upp þær málsástæður stjórnvalda að sú lausn héldi sem hér væri verið að boða. Ég held að a.m.k. sá hluti ræðu hæstv. ráðherra sem fór í hefðbundið skítkast og karp --- án þess að það sé hlutverk mitt sérstaklega að verja þá sem urðu aðallega fyrir því. Þeir eiga að geta gert það sjálfir eða eru vonandi færir um það --- þá vil ég segja þetta almennt um málflutninginn hér, herra forseti, vegna þess að hér er á ferðinni alvörumál, að það er ekki sæmandi mönnum sem ætla að láta taka mark á sér í umræðunni að leggjast ofan í strákslegt karp. Mér fannst satt best að segja, herra forseti, og ég vil segja það í fullri hreinskilni, framganga formanns sjútvn. ekki rismikil að stórum hluta til í ræðu hans áðan. Herra forseti. Ekki fer hjá því að dómur Hæstaréttar frá 3. des. sl. sætti miklum tíðindum. Ég vil segja að tvennt er mjög dapurlegt við það að til þess dóms skyldi þurfa að koma. Í fyrra lagi er það auðvitað áfall, það er niðurlæging fyrir löggjafann og fyrir stjórnvöld að Hæstiréttur skuli dæma ákveðin ákvæði laga brjóta í bága við stjórnarskrána. Það er áfall. Það er mikil niðurlæging fyrir alla sem þar bera ábyrgð. Sjútvrn., þeir sem hafa verið lögfræðilegir ráðgjafar á þeim bæ, ráðherrar sem hafa farið með framkvæmd þessara mála og þingmenn sem hafa tekið þátt í því að afgreiða þessa hluti eins og þeir eru, verða allir að líta í eiginn barm og axla sinn hluta ábyrgðarinnar. Það er þannig. Herra forseti. Hitt finnst mér ekki síður dapurlegt að það skyldi þurfa þennan dóm Hæstaréttar til að fá aftur á dagskrá umræður um lagfæringar á þessu kerfi. Það er líka dapurlegt. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér finnst þeir sem hafa barist fyrir óbreyttu kvótakerfi, þverskallast við öllum hugmyndum um lagfæringar á því á undanförnum árum, geta sjálfum sér um kennt. Þeir geta það. Og maður verður að segja það alveg eins og er að þeim var nær að ljá ekki máls á neinum lagfæringum á þessu kerfi sem mikil óánægja hefur verið um. Ýmislegt er því samfara sem ekki er gott og það er í raun og veru til skammar að menn skuli hafa látið það viðgangast árum saman án þess að bregðast við. Sumir hafa kvartað yfir því, herra forseti, að dómur Hæstaréttar sé ekki skýr. Ég er ekki endilega sammála því. En ég get tekið undir hitt að ég hefði gjarnan viljað sjá dóminn ítarlegar reifaðan. Þó maður marglesi þennan dóm --- og það er út af fyrir sig ekki lengi gert því að af slíku stórmáli að vera er athyglisvert að reifun dómsins er ekki lengri en svo að hún kemst fyrir á einni síðu í Morgunblaðinu, og er þó þar inni í stór mynd af Hæstarétti, eins og þetta var birt í Morgunblaðinu 4. des. Ég hefði gjarnan sem leikmaður í þessum málum, og hafandi þó komið talsvert nálægt þeim á undanförnum árum, viljað sjá ítarlegri reifun Hæstaréttar þannig að glöggar væri hægt að átta sig á því hvert Hæstiréttur er að fara, ekki bara í dómsorðinu sjálfu hvað varðar þá niðurstöðu að fella synjun ráðuneytisins úr gildi heldur í reifun sinni varðandi hið almenna samhengi málsins. Þar verður maður að reyna að geta í eyðurnar. Þó að niðurstaða dómsins sé skýr og hann sé skýr í þeim skilningi hefði verið æskilegt að mínu mati að sú reifun hefði verið skýrari úr því að Hæstiréttur fór út í umfjöllun um þessi grundvallaratriði fiskveiðistjórnarlöggjafarinnar. Mér finnst, herra forseti, viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar fljótfærnisleg. Ég hefði talið að betra hefði verið að taka þess vegna jafnvel einhverjar vikur í viðbót til að fara rækilega yfir málið og koma með betur búið frv. til þings. Menn geta að sjálfsögðu sagt að Alþingi taki þá við og vinni vinnuna. En ég held að strax í byrjun hefði verið æskilegra að rækilegar hefði verið farið yfir málið. Herra forseti. Ég efast um að þessi tillaga að frumvarpi, að breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða, haldi. Ég efast um það. Ég hef miklar efasemdir um, út frá hinni almennu reifun Hæstaréttar, að þetta verði talin fullnægjandi lausn. Það er nokkuð borðleggjandi að það verða áframhaldandi málaferli. En það er ekki afsökun fyrir því að vera á tæpu vaði með þá breytingu sem hér er lögð til því menn hljóta að ætla sér að ganga þannig frá málunum að þau málaferli tapist ekki, eða hvað? Jú, það hlýtur að vera æskilegt að fá botn í málið sem heldur þegar út í málaferlin er komið sem sjálfsagt verða. Þar hefði ég talið a.m.k. eitt atriði til viðbótar því sem hér er lagt til í frv. algjört úrslitaatriði og það er að lögin yrðu gerð tímabundin, að sett yrði afdráttarlaust sólarlagsákvæði í lögin og þar með yrði Hæstiréttur í raun og veru tekinn á orðinu ef svo má að orði komast vegna þess að Hæstiréttur segir á einum stað í umfjöllun sinni, með leyfi forseta: ,,Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi`` --- og er þá verið að vísa til takmarkananna --- ,,til varnar hruni fiskstofna kunni að hafa verið réttlætanlegar, en um það er ekki dæmt í málinu, verður ekki séð, að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð`` --- um ókomna tíð --- ,,þá mismunun, sem leiðir af reglu 5. gr. laga ...`` o.s.frv. Mér finnst með öðrum orðum Hæstiréttur segja, a.m.k. gefa í skyn væntingar um þá túlkun sína að sem tímabundin löggjöf hefði þetta staðist og þá bæði veiðileyfin og aflahlutdeildarkerfið. Væri þá ekki hyggilegt, herra forseti, ef menn vilja hafa vaðið fyrir neðan sig, vera öruggir á meðan, þó ekki væri nema til að fá tíma til að skoða málin betur, að setja þarna inn sólarlagsákvæði, að láta lögin gilda til 2002 eða 2003 eða hvað sem valið væri í þeim efnum? Menn kunna að segja að það sé ekki æskilegt, það skapi óvissu og þá værum við komin í sama farið og var fyrir 1990. En ég segi: Það er miklu betra en að taka bullandi áhættu af því að allt saman verði dæmt ofan í hausinn á mönnum. Herra forseti. Ég varð því satt best að segja mjög undrandi þegar ég sá þetta frv. og sá að menn höfðu ekki valið þá leið að setja þarna inn afdráttarlaust sólarlagsákvæði. Menn kunna að vísa í endurskoðunarákvæði eða umfjöllun um það að lögin skuli endurskoða en það er að sjálfsögðu ekki það sama og ef um ótvírætt sólarlagsákvæði væri að ræða. Ég vísa þar til ákvæðis til bráðabirgða IV sem fylgir hér með frv. Herra forseti. Annað veldur mér nokkru hugarangri þegar ég skoða þetta frv. hæstv. ríkisstjórnar og velti því fyrir mér hvort það sé fullnægjandi lausn frá lagalegu sjónarmiði séð. Ég er þá ekki að ræða um efni málsins, hvort þetta sé efnislega sú niðurstaða í málinu sem ég sé sáttur við. Það er ekki svo. Ég er fyrst og fremst að skoða og velta fyrir mér hinni lögformlegu eða lagalegu hlið. Og það er, herra forseti, að þegar búið er að fella út í rauninni öll núgildandi ákvæði 5. gr. og síðan hina margrómuðu og löngu 6. gr. sem er einhver lengsta lagagrein í safninu --- hún tekur eina og hálfa bls., þ.e. hin samansúrraða grein um veiðiheimildir smábáta sem er einhver hroðalegasta smíð sem lengi hefur sést í lagatexta og ég held að ekki margir botni í henni til fulls --- þá stendur það eftir, herra forseti, sem ramminn um þessa takmörkun sem áfram á þá að vera samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar, þ.e. aflahlutdeildarkerfið, að í 4. gr. stendur að enginn megi stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess leyfi. Þau ákvæði halda sér óbreytt í 4. gr. Fimmta greinin sem hér er lögð til samkvæmt frv. fjallar aftur um veitingu veiðileyfa í atvinnuskyni. Ljóst er að samkvæmt þessu geta nú öll skip sem fullnægja skráningarreglum og eru með íslensku eignarhaldi þannig að þau brjóti ekki í bága við fjárfestingar útlendinga fengið slík veiðileyfi. Takmörkunin á að vera aflamarkskerfið eitt. Hvar er það þá, herra forseti, í lögunum? Jú, það er í 7. gr. Þar segir --- og ekki eru lagðar hér til breytingar á því --- í 2. mgr., með leyfi forseta: ,,Veiðiheimildum á þeim tegundum, sem heildarafli er takmarkaður af, skal úthlutað til einstakra skipa. Skal hverju skipi úthlutað tiltekinni hlutdeild af leyfðum heildarafla tegundarinnar. Nefnist það aflahlutdeild skips og helst hún óbreytt milli ára, sbr. þó 4. málsl. þessarar málsgreinar.`` ,,Skal hverju skipi úthlutað tiltekinni hlutdeild ...`` --- það er grunnurinn. Ég velti því fyrir mér: Hangir ekki þessi 7. gr. laganna um stjórn fiskveiða í lausu lofti? Til hvers vísar hún eins og nú er í pottinn búið? Er alveg á hreinu að ekki þurfi að koma inn einhver viðmiðun, einhver skýring? Eða er þetta einhver sjálfsagður hlutur, einhver ,,selvfølgelighed``, sem þarf ekki að standa í lögum, að sú útdreifing aflahlutdeildanna skuli vera sem er í dag sem myndi grunninn? Ég spyr. Ég hef ekki svörin. Ég er ekki sannfærður um að þetta gangi ekki upp en ég hef efasemdir um að það geri það og ég hef miklar efasemdir um að frv. eins og það liggur fyrir nái þannig utan um þetta mál að ekki séu líkur á því að mál tapist sem höfðað verður í kjölfarið. Hvar eru menn þá staddir? Þá eru menn með hlutina í algjörri og endanlegri upplausn. Herra forseti. Það sem mér finnst vanta inn í alla umræðuna er að burt séð frá þessu frv. hæstv. ríkisstjórnar --- og þó að það verði lögfest --- þá stendur það verkefni upp á stjórnmálamenn, upp á Alþingi og stjórnvöld að reyna að finna efnislega lausn og niðurstöðu í þessu máli sem einhver friður er um og sem við getum búið ásættanlega við til frambúðar. Ég tel það ekki vera í boði. Ég tel algjörlega óviðunandi niðurstöðu að ætla, þrátt fyrir þennan dóm og þá miklu og megnu óánægju sem er með vissa vankanta á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, að keyra það áfram óbreytt. En það er það sem lagt er til, að keyra það áfram óbreytt að öðru leyti en því að úreldingartakmörkuninni er hent, því það er það sem felst í frv. Herra forseti. Þeir hlutir sem eru að gerast og eru í gangi í þessu kerfi eru ískyggileg þróun og ég held að menn verði að taka á. Ég á þar t.d. við hluti eins og samþjöppun veiðiheimildanna, ég á við það hvernig gengur á bátaflotann. Ég á við það, herra forseti, hvernig staða fiskvinnslunnar í landi er að hrynja þannig að eftir standa aðeins fáein fyrirtæki með einhverja umtalsverða verkun, frystingu á hefðbundnum forsendum, síðan saltfiskverkun og tvö, þrjú stór fyrirtæki sem eru að reyna að koma undir sig fótunum í frekari fullvinnslu eða úrvinnslu afurðanna og allt gott um það. En að öðru leyti er fiskvinnslan, hefðbundin bolfiskvinnsla í landinu meira og minna hrunin. Hún er m.a. hrunin vegna þess að samkeppnisskilyrði hennar við vinnslu á sjó eru ósanngjörn og hún er m.a. hrunin vegna þess að sífellt berst minna og minna hráefni að landi, ferskt hráefni til slíkrar vinnslu. Ég held það sé ekki bara alvörumál og vont hvað varðar vinnuþáttinn og stöðu byggðanna heldur er þetta líka stórhættuleg þróun til framtíðar litið fyrir íslenskan sjávarútveg. Ég hefði þess vegna, herra forseti, viljað sjá breytingar um leið og menn væru að bregðast við þessum dómi sem tækju t.d. á því hvernig gengið hefur á bátaútgerðina, og þá er ég einkum og sér í lagi að tala um hefðbundna dagróðrabátaútgerð í millistærðarflokkum, sem er nánast að hverfa, og með því að styrkja þann útgerðarþátt á nýjan leik, t.d. með því að láta hann vera sjálfstætt og aðskilið lag í fiskveiðistjórnarkerfinu. Stundum er talað um girðingar í þessum efnum og hér á að setja girðingu ofan við 6 tonna hópinn þannig að hann geti ekki selt veiðiheimildir upp fyrir sig, og það er gott. En því ekki aðra girðingu við kannski 75 eða 100 tonn þannig að menn reyndu a.m.k. að bjarga því sem eftir er af bátaflota í millistærð? Ég hefði gjarnan, herra forseti, talið að þar hefði mátt vera um að ræða einstefnuloka eins og er í færeyska kerfinu, sem þýða að minni bátar geta keypt til sín veiðiheimildir af stærri skipum en ekki öfugt --- ef menn vildu með beinum, pósitífum hætti styrkja þennan útgerðarþátt á nýjan leik, og á því er mikil þörf. Um leið, herra forseti, kæmu menn til móts við byggðarlögin sem hafa byggt allt sitt á slíkri útgerð þó að einhver útgerð stærri skipa hafi þar verið í bland. Ég tel, herra forseti, algjörlega óþolandi annað en að menn taki með einhverjum hætti á þeim ofsagróða sem tilteknir aðilar hafa verið að hirða með sér út úr sjávarútveginum þegar þeir selja öðrum sem eftir standa þar réttindi sín. Enginn friður er um það ástand og það á ekki að vera það. Vegna þess að það sem við eigum að vera að fjalla um er fiskveiðistjórnarkerfið og lög til að takmarka ásókn í fiskstofna en ekki einhver gróðamyndunarmaskína fyrir einstaka útgerðarmenn. Einn ljótasti gallinn á þessu kerfi eins og það hefur verið, fyrir utan leigubraskið, er að menn skuli geta hirt þessi verðmæti með sér þegar þeir fara út úr greininni eins og þetta hefur verið. Á þessu þarf að taka og það er hægt að taka á því, jafnvel þó menn vilji áfram hafa framsal veiðiheimilda. Það er hægt að gera með skattalegum aðferðum, það vantar bara viljann, herra forseti. Margt fleira af þessu tagi, herra forseti, vildi ég gjarnan nefna en tími leyfir ekki að fara ítarlegar út í það hér. Ég vil aðeins segja aftur að mér þykir langlíklegast og í fljótu bragði sé ekki annað til ráða en að það sem gert verði nú verði tímabundin ráðstöfun. Þess vegna ítreka ég að ég held að sólarlagsákvæði séu nauðsynleg inn í þessi lög í öllu tilliti, hversu vel sem menn vanda sig við að breyta þeim og bregðast við dómnum og líka til að undirstrika að menn ætla sér að skoða málið rækilega og reyna að finna þarna betri lausnir. Það er ekki einfalt. Ég viðurkenni að í kjölfar dóms Hæstaréttar sem dæmir veiðleyfatakmörkunina ógilda, ég tala ekki um ósköpin ef aflareynslan sem viðmiðun fyrir aflahlutdeildarkerfið yrði líka dæmt ógild, er ekki einfalt mál að finna þær lausnir sem séð verður að gangi upp í þessum efnum ef menn vilja, eins og ég vil, taka tillit til réttarstöðu fólksins sem starfar í sjávarútvegi og býr í sjávarútvegsbyggðunum. Ég held, herra forseti, að nauðsynlegt sé að fá þá hlið mála inn í umræðuna. Ég held að Hæstiréttur þurfi líka að skoða málið frá þeirri hlið: Hvað með atvinnuréttindi og stöðu þess fólks sem í verkaskiptu þjóðfélagi hefur haft þetta að ævistarfi sínu? Á það þá engan rétt? Er jafnræðisreglan æðri þeim rétti sem þetta fólk hefur, sjómenn, fiskverkafólk, íbúar sjávarútvegsbyggðarlaganna hringinn í kringum landið? Eru þá komnar upp þversagnir eða þverstæður og hver á þá að glíma við þær? Verður Hæstiréttur ekki a.m.k. að fara yfir það mál eins og önnur í þessu samhengi? Að lokum, herra forseti. Skoðun mín er sú að það sé algjörlega óhjákvæmilegt að Alþingi taki sér nokkuð rúman tíma í að vinna þetta mál. Það er ekki boðlegt að ætla að drífa það af til afgreiðslu á fáeinum vikum, ef það stendur til. Mér er ljós vandi sjútvrn. með öll bréf sín sem þarf að svara og allt það. En það má ekki gera vont verra með því að kasta til höndunum við þetta mál og kosti það það sem kosta vill, einhverjar vikur eða mánuði eiga menn að taka sér þann tíma.

Herra forseti. Ég vil aðeins segja að gefnu því tilefni sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. að þetta frv. er ekki heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni, því er ekki ætlað að vera það. Það er fyrst og fremst viðbrögð við tiltekinni niðurstöðu Hæstaréttar og nauðsynleg breyting á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni vegna dóms Hæstaréttar. Auðvitað heldur umræða um sjávarútvegsmál áfram. Í sérstakri nefnd, sem allir flokkar þingsins komu sér saman um að setja á fót sl. sumar, er í gangi umfjöllun um hvort sættir geti skapast á þeim grundvelli sem ákveðinn var með þeirri nefnd. Ég held því að mjög mikilvægt sé í þessari umræðu að menn geri sér grein fyrir því að við verðum að bregðast strax við dómi Hæstaréttar, en önnur umfjöllun hlýtur að halda áfram. Ég hef bundið vonir við þann sátta\-farveg sem sú umræða var komin í eftir að allir flokkar á þingi bundust samtökum um það hér sl. vor að gera það með tilteknum hætti. Síðan vil ég undirstrika það sem kom fram, ef ég hef skilið hv. 4. þm. Norðurl. e. rétt, að hann kemur með allt aðrar áherslur í málflutningi sínum en talsmenn samfylkingarinnar. Ef ég hef skilið hann rétt telur hann réttilega að þeir sem hafa verið hefðbundið að vinna í sjávarútveginum eigi lögvarin atvinnuréttindi til að halda því áfram. En hinn stóri pólitíski ágreiningur snýst um það hvort verja eigi þetta réttlætissjónarmið eða hvort fara eigi í öfgarnar og segja: Það verður að taka allan þennan veiðirétt og koma honum með einhverjum öðrum hætti út til fólks eða fyrirtækja sem hafa ekki tengst sjávarútvegi eða skapað sér þar hefðbundin atvinnuréttindi. Ég vona að ég hafi skilið hv. þm. rétt og ef svo er þá fagna ég þeirri hugsun sem fram kemur í máli hans vegna þess að hún gengur alveg þvert á það sem samfylkingin hefur verið að boða sem ég ítreka að mundi að mínu mati leiða mjög alvarlega kreppu yfir sjávarplássin í landinu.

Herra forseti. Mér er að sjálfsögðu ljóst að ekki er á ferðinni tillaga að einhverri heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarlögunum. Vandinn er hins vegar sá að ekki er hægt að taka þetta neitt út úr því samhengi málsins sem það er í, þ.e. þeirrar óánægju og þeirra ágalla á löggjöfinni sem eru mönnum mestur þyrnir í augum. Og Hæstiréttur gerir það. Hæstiréttur fer á bólakaf í umfjöllun um sjálft fiskveiðistjórnarkerfið og grundvallar mál þess, þó að hann felli síðan dóm sinn um eitt tiltekið, afmarkað atriði, þ.e. felli þessa synjun ráðuneytisins úr gildi. Ég vil nú helst, herra forseti, að mér sé sem minnst blandað inn í málflutning samfylkingarinnar  Hins vegar er rétt hjá sjútvrh. og ég ætla ekki að hlaupast frá því nema síður sé: Ég tel óhjákvæmilegt að horfa líka til þess réttar sem starfsfólk í sjávarútvegi, sjómenn, fiskverkafólk og íbúar sjávarútvegsbyggðarlaganna hljóta að hafa í þessu máli. Ég tók mér ekki í munn orðin ,,lögvarin atvinnuréttindi``, það gerði hæstv. sjútvrh. En ég segi: Þarna hlýtur líka að vera réttur og þarna eru a.m.k. hagsmunir sem verður líka að hafa í huga. Það hlýtur að vera þannig í því verkaskipta þjóðfélagi sem við höfum búið í og miðað við landfræðilega dreifingu atvinnugreinanna að við verðum einnig að horfa til þess þáttar, hvað sem líður mikilvægum grundvallarreglum í réttarkerfinu, jafnræðisreglum og öðru slíku.

Herra forseti. Ég hygg að þarna komist hv. þm. einmitt að kjarna málsins. Ekki er hægt að gera hvort tveggja í senn, að verja réttindi þeirra sem hafa unnið hefðbundið í sjávarútvegi og róið til fiskjar og hins vegar að segja: réttur allra fyrirtækja og allra landsmanna til fiskveiða er jafn. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu þá verður að taka veiðiréttinn af þeim sem hafa verið að stunda fiskveiðar með hefðbundnum hætti um langan tíma. Þarna er því um ósamrýmanleg sjónarmið að ræða og þess vegna afskaplega mikilvægt að það komi skýrt fram eftir hvaða meginlínum menn eru að hugsa og fjalla um þessi mál. Ég geri engar athugasemdir við þau sjónarmið sem hv. hefur sett hér fram. Mér finnst þau vera skýr en er einmitt að vekja athygli á því vegna þess að mér hefur fundist í umræðunni að þessi sjónarmið væru ekki nógu skýr og menn vilji kannski bæði koma fram segjandi að allir eigi sinn rétt en það eigi líka að verja rétt þeirra sem fyrir eru, þ.e. menn vilja bæði éta kökuna og eiga hana. En það er hlutur sem gengur ekki upp og ég held að það hafi komið mjög skýrt fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e.

Herra forseti. Ég tek eftir því að ég og hæstv. sjútvrh. stillum þessu upp með nokkuð ólíkum hætti. Ég vil ekki ganga svo langt að segja að þarna sé um tvær ósættanlegar eða ósamrýmanlegar andstæður að ræða vegna þess að ég er að sjálfsögðu eindreginn stuðningsmaður þess, og hef alltaf verið, að um félagslega sameign þjóðarinnar á auðlindunum sé að ræða og eigi að vera að ræða. En þarna er á hinn bóginn um það að ræða hvernig við í verkaskiptu þjóðfélagi tökum tillit til þess að ákveðinn hluti þjóðarinnar hefur sinnt þessum störfum og hefur af því atvinnuöryggi sitt og á alla sína hagsmuni fólgna í því máli. Ég held að eitt af því sem okkur hefur mistekist með sé að lögin um stjórn fiskveiða eru ekki skýr og það sé einn meginvandinn sem gerir það að verkum m.a. að Hæstarétti er nokkur vorkunn. Ég hef margsagt það hér úr þessum ræðustóli að meginveikleikinn er sá að réttindin eru ekki skilgreind. Veiðirétturinn er ekki skilgreindur í lögunum og þess vegna hafa menn rifist um það fram og til baka hvort þetta sé ígildi einkaeignarréttar og hvort menn geti keypt þetta og selt eða hvað. Það sem á að fara inn í lögin er að um afnotarétt sé að ræða, um afnotarétt á félagslegri sameiginlegri auðlind. Þar með skapast forsendur um leið til að skilyrða eins og okkur sýnist þennan afnotarétt, skilyrða meðferð hans, t.d. þannig að menn megi ekki braska með hann eða græða á honum sem slíkum. Það er auðvitað það sem á að gera, að nálgast þetta frá þeirri grundvallarforsendu að skilgreina réttindin, hvað er það sem menn fá --- þeir sem fá þessi réttindi --- til að nýta þau í þágu allrar þjóðarinnar, hvað er það sem þeir fá og með hvaða skilyrðum þessi nýtingarréttur er veittur.

Herra forseti. Hér er komið til umræðu frv. ríkisstjórnarinnar um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, sem er viðbragð ríkisstjórnarinnar við dómi Hæstaréttar, nr. 145 frá 1998, Valdimar Jóhannesson gegn íslenska ríkinu. Þessi dómur Hæstaréttar hefur að sjálfsögðu vakið mjög mikla athygli, en þar segir skýrum stöfum að lögin um stjórn fiskveiða, a.m.k. 5. gr. þeirra, stríði gegn stjórnarskránni og verði því að breyta. Um er að ræða 65. gr. stjórnarskrárinnar, um jafnræði þegnanna, þ.e. að allir skuli vera jafnir fyrir lögunum, og 75. gr. stjórnarskrárinnar, um atvinnufrelsi, þar sem fram kemur að allir megi stunda þá vinnu sem þeir kjósa, en þó megi skerða þau réttindi með lögum ef almannahagsmunir krefjast. Samkvæmt þessum tveimur greinum má ekki samkvæmt dómi Hæstaréttar lögbinda um ókomna tíð að veiðileyfi skuli takmörkuð við skip sem voru við veiðar samkvæmt ákveðnum reglum árið 1988. Það var í fyrsta skipti árið 1990 sem þessi grein var gerð varanleg, eða nokkru áður en jafnræðisreglan var fest í stjórnarskrána, og finnst mér það vera nokkur málsbót fyrir löggjafann. En ég hef bent á það fyrr í umræðu um þetta mál að sú málsbót á ekki við um lögin um veiðar utan lögsögu. Í þeim lögum sem voru samþykkt árið 1996 var í raun verið að færa sérhagsmunakerfi fiskveiðistjórnarlaganna út yfir öll heimsins höf. Þrátt fyrir mjög mikil andmæli, m.a. frá þeirri sem hér stendur, þá var þetta sérhagsmunakerfi fiskveiðistjórnarlaganna fest í sessi einnig í 5. og 6. gr. úthafsveiðilaganna. Því vil ég nota tækifærið nú og spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann sé þeirrar skoðunar að dómur Hæstaréttar breyti einhverju fyrir úthafsveiðilögin, hvort 5. og 6. gr. þeirra laga séu í sama uppnámi og 5. og hugsanlega 6. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Annað sem vekur athygli í dómi Hæstaréttar er að rétturinn áréttar mikilvægi 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, að nytjastofnarnir á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar og að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki óafturkallanlegt forræði yfir veiðiheimildum. Þessi árétting er mjög mikilvæg í ljósi þess áróðurs sem stöðugt er borinn fyrir landsmenn, bæði af LÍÚ og nú síðast frá nýafstaðinni ráðstefnu sem sjútvrh. og fleiri stóðu að. Og gott ef ég heyrði ekki ákveðna ráðherra einnig fjalla um það í útvarpi um daginn að það sé stórt álitamál hvort þurfi að greiða útvegsmönnum bætur ef til breytingar á kerfinu kemur. Sú umræða er búin að vera hangandi hér yfir, bæði þegar rætt var um veð á aflaheimildum, úthafsveiðilögin og fleira, og ég tel að dómur Hæstaréttar sé mjög skýr að þessu leyti og í samræmi við vilja löggjafans í gegnum tíðina, að veiðiheimildirnar eru sameign þjóðarinnar. Það var mjög athyglisvert að heyra Sigurð Líndal prófessor efast um þetta um daginn, en ég hef áður gert það að umtalsefni þegar ég hef rætt um það að lögfesta þetta ákvæði um sameign þjóðarinnar inn í stjórnarskrána, að þar hafa sumir lögfræðingar talað um að rétt væri að nefna það ,,ríkið`` en ekki ,,þjóðina``. Ég tel að þar sé veruleg áherslubreyting á, en ég mun taka þá umræðu nánar nú fljótlega þegar sú stjórnarskrártillaga kemst hér á dagskrá, en ég ætla ekki að eyða tíma mínum í það nú. Að mínu mati er dómur Hæstaréttar tímamótadómur og undirstrikar eðlilegt sjálfstæði Hæstaréttar, sem margir hafa dregið í efa á undanförnum árum. Þessi dómur er að mínu mati sigur réttlætisins, sigur dómskerfisins og veruleg áminning til löggjafans. Það er ekki eðlilegt að þingið standi í hagsmunagæslu sem stríðir gegn grundvallarreglum stjórnarskrárinnar. Það hefur því miður verið reyndin allt frá því árið 1983 þegar fyrstu lögin um kvótakerfið voru samþykkt. Dómurinn er að mínu mati skýr og krafa um að tekið verði á þeirri gífurlegu ólgu og óánægju sem ríkir í þjóðfélaginu vegna laganna um stjórn fiskveiða. Sú krafa hefur verið uppi á borðinu í langan tíma en sjaldan eins og eftir 1990, þegar framsal á aflaheimildum var heimilað og veiðleyfi fest varanlega við skip sem voru við veiðar 1988 samkvæmt ákveðnum reglum. Því hafa viðbrögð stjórnvalda við þessum hæstaréttardómi verið að mínu mati alveg með eindæmum og til háborinnar skammar, og þar vil ég nefna einkum þrennt. Í fyrsta lagi hefur Hæstiréttur verið gagnrýndur fyrir að ruglast á hugtökum. Ég held að það sé alveg skýrt hvernig dómurinn skilgreinir bæði aflahlutdeild og aflaheimildir. Í öðru lagi hefur verið reynt að gera lítið úr þessum dómi vegna þess að dómarar voru fimm en ekki sjö. Meira að segja hefur Hæstiréttur sjálfur séð sig knúinn til að andmæla þessu, sem er mjög sjaldgæft. Og í þriðja lagi, og síðast en ekki síst, hefur það sjónarmið heyrst að ef þessi dómur stangist á við stjórnarskrána þá sé nú bara rétt að breyta stjórnarskránni. Þvílíkur hroki! Þessi viðbrögð eru alveg með eindæmum. Um er að ræða æðsta dómstól þjóðarinnar og það er bara látið eins og nú verði valdhafarnir góðu, sem eru alltaf að passa sérhagsmunina, að ganga skrefi lengra og breyta stjórnarskránni. Þau frumvörp sem hér eru til umræðu eru til þess eins fallin að breyta eins litlu og mögulegt er til að lögin standist stjórnarskrána, miðað við mjög þröngan skilning á umræddum dómi. Það þarf alveg greinilega að breyta 5. gr. En að mati stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, eiga hin raunverulegu verðmæti, aflaheimildirnar, áfram að vera bundnar við sérhagsmunahópana sem fengu upphaflegu heimildirnar og fá þær nú, þ.e. þeir eiga áfram að fá þær á silfurfati og geta selt þær eða leigt að vild til hinna sem hugsanlega fá veiðileyfi samkvæmt 1. gr. og eiga haffær skip. Þetta óréttlæti verður ekki þolað miklu lengur og því er það að mínu mati eingöngu spurning hvor verður á undan, löggjafinn að koma með réttláta löggjöf og að stjórnmálaflokkarnir t.d. bjóði upp á skýra valkosti fyrir næstu kosningar --- eða það komi aftur í hlut Hæstaréttar með nýjum dómi að úrskurða að úthlutun aflaheimilda til sérhagsmunaaðila, þ.e. að 6. og 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna standist ekki heldur umrædd stjórnarskrárákvæði. Herra forseti. Hin raunverulegu átök um þetta kerfi munu vara áfram á meðan gjafakvótinn fer til sömu aðila og nú, vandinn verður áfram til staðar. Það verður fróðlegt að sjá hvernig þeir sem fá veiðileyfi samkvæmt 5. gr. nú, þ.e. allar þessar umsóknir sem núna hlaðast upp í sjútvrn., þeir sem væntanlega ætla að kaupa sér haffær skip, koma inn í þetta kerfi. Samkvæmt hugmyndum ríkisstjórnarinnar virðast þeir annaðhvort eiga að kaupa eða leigja sér kvóta frá greifunum, sem fá þá gefins, eða að þeir eiga að fara og veiða þær fisktegundir sem ekki eru kvótabundnar. Með því að breyta veiðiframkvæmdinni þannig að allir krókabátar þurfi að fara á þorskaflahámark er enn verið að þrengja að þeim hópi undir yfirskyni verndar og ég held að það sé alveg ljóst að sú ráðstöfun er mjög umdeild. Um þá leið sem hér er lögð til er engin sátt, hvorki meðal smábátamanna --- eða bara innan Sjálfstfl. eins og þegar hefur komið fram --- né almennt hér í þinginu og því er alveg ljóst að þessa breytingu þarf að ígrunda mun betur en hér er lagt til. Ég tel að það hafi í raun og veru ekki verið nauðsynlegt. Samkvæmt frv. á ekki að breyta þessu kerfi fyrr en næsta haust og fram að þeim tíma er nægur tími og alþingiskosningar. Og það hefði verið nær að láta þetta vera óbreytt fram yfir þær. Herra forseti. Ég tel að allir séu sammála um að dómur Hæstaréttar er ekki dómur yfir kvótakerfinu sem slíku, heldur um framkvæmd þess og yfir tilteknum lagagreinum, þ.e. um úthlutun á veiðiheimildum, a.m.k. veiðileyfum --- það er sem sagt ólögmætt --- og hugsanlega aflaheimildum. Það er ekki alveg eins skýrt með það hvort þær standast ákvæði stjórnarskrár, en ég tel að andi dómsins sé sá að það sé bara tímaspursmál hvenær næsta sprengja fellur, hvort sem það verður með nýrri löggjöf eða nýjum dómi. Herra forseti. Ég get alveg skilið að ríkisstjórnin bregðist svona við nú. Það er eiginlega ekki hægt að búast við því að ríkisstjórnin stokki upp kerfið á einni nóttu og því er hægt að virða þeim til vorkunnar að þetta fyrsta skref skuli vera eins lítið og hægt er. En ég tel að þær breytingar sem lagðar eru til á kerfi smábátamanna séu alls ekki jafnknýjandi enda gert ráð fyrir óbreyttu ástandi fram á næsta haust. Það þarf að leita mun víðtækari sáttar um þær breytingar og ég tel að í raun eigi þær breytingar að vera hluti af breytingu kerfisins í heild. Það kemur t.d. að mínu mati vel til greina að hafa veiðar smábáta frjálsar innan við t.d. 30 mílur eða eitthvað slíkt. Þetta þarf að skoðast í heild við endurskoðun á kerfinu því að þetta kerfi stenst ekki. En hvernig á þá að fara í þessa endurskoðun til langs tíma? Margir hafa í þessari umræðu nefnt svokallaða auðlindanefnd sem komið var á laggirnar sl. vor samkvæmt tillögu Alþb. og sem stjórnarflokkarnir samþykktu. Tilgangur þessarar auðlindanefndar er að reyna að ná sátt um breytingar, einkum í tengslum við auðlindagjald í víðri merkingu. Ég tel að þarna sé verið að reyna að finna einhverja sátt sem núverandi ríkisstjórn getur sætt sig við og sem LÍÚ getur sætt sig við. Við kvennalistakonur höfnuðum þátttöku í þessari nefnd í vor. Hvers vegna? Jú, fyrst og fremst vegna þess að að henni er ekki nægilega faglega staðið. Þarna á bara enn einu sinni að fá nokkra hagsmunaaðila til þess að krukka í kerfið og reyna að fá út einhverja lausn sem bjargar stjórnarflokkunum í gegnum næstu kosningar án þess að nokkuð gerist sem máli skiptir. Að stjórnmálaflokkarnir með alla hagsmunaaðila á bakinu nái sátt gerist ekki nema til komi einhver útvötnuð málamiðlun í ætt við úthafsveiðilögin. Þar átti líka að reyna að ná sátt en á síðustu stundu sprakk auðvitað sú nefnd sem samdi frv. til úthafsveiðilaga og ofan á varð sams konar sérhagsmunakerfi. Núverandi lög um fiskveiðistjórn voru færð út yfir öll heimsins höf. Allt önnur leið var t.d. farin þegar norsku og kanadísku úthafsveiðilögin voru búin til. Þar var áhersla fyrst og fremst lögð á virkt eftirlit og frelsi til að afla sér veiðireynslu. Hér er það stöðugt sama áherslan aftur og aftur, sami útgerðaraðilinn eignast fyrst fiskveiðilögsöguna og síðan úthöfin. Nei, herra forseti, hér er um stærra mál að ræða en svo að hægt sé að búast við pólitískri málamiðlun við núverandi stjórnarflokka sem verja sérhagsmuni og gjafakvótann út í rauðan dauðann. Í Morgunblaðinu í dag er kynnt nýleg skýrsla sem unnin var að beiðni Bandaríkjaþings og að mínu mati sýnir sú skýrsla hvernig það þing tekur faglegar á málum og viðhefur annars konar vinnubrögð en hér tíðkast. Í Bandaríkjunum eru mjög sterk lög um að auðlindir sjávar séu almenningseign, Common Property, hafalmenningar, og því hafa þau kvótakerfi sem þar hafa þróast verið mjög umdeild. Bandaríska þingið ákvað því að setja stopp á öll lög um kvótakerfi í ákveðinn tíma og láta fara fram yfirvegaða úttekt á áhrifum þeirra, réttmæti þeirra og að hvers konar framkvæmd á þeim samræmist stjórnarskrá og sé sem réttlátust fyrir alla aðila. Jafnvel í þjóðfélagi einkafrelsisins eru til sterk lög og hefð um sameiginlega eign á auðlindum, á almenningum. En ef við lítum svo aftur til landa eins og Grænlands þá hef ég rætt þar við fólk sem segir að það væri óhugsandi á Grænlandi að kvótasetja allar fiskveiðar. Það er svo innbyggt í réttlætiskennd fólksins þar að það sé réttur fólksins sem býr við fiskimiðin að fá að róa til fiskjar. Hið sama á við á Nýja-Sjálandi þar sem komið var á kvótakerfi. En þar var frumbyggjum reyndar dæmdur verulegur hluti af veiðiheimildum vegna sinna veiða til margra alda, margra ára a.m.k. eða áratuga. Það var reyndar mjög athyglisvert að þeim voru dæmdar þessar veiðiheimildir og um leið var það notað sem réttlæting fyrir því að setja ekki á veiðigjald. Það var ekki hægt að setja veiðigjald á aumingja frumbyggjana sem fengu veiðiheimildir. Ég tel að á Íslandi sé þetta einmitt ein skýringin á því að kvótakerfi getur aldrei, þ.e. eignarréttarkerfi það sem sjútvrn. og sumir hagfræðingar við Háskóla Ísalnds mæla með, og mun aldrei verða viðtekið á Íslandi. Það mun aldrei nást sátt um það því að fólki, hvort sem er á Vestfjörðum, Austfjörðum eða í byggðum landsins, finnst það eðlilegur og sjálfsagður réttur að fá að sækja sjóinn, að fá að nota fiskimiðin úti fyrir byggðum landsins. Því tel ég, herra forseti, að við verðum við endurskoðun á kerfinu að virða þennan grundvallarrétt fólks að fá að sækja sjóinn og því eigum við m.a. að taka þau vinnubrögð sem ég hér áður nefndi okkur til fyrirmyndar. 

Herra forseti. Hv. þm. talar mikið um gæslu sérhagsmuna. Nú vil ég gjarnan fá að heyra það beint frá hv. þm. hvort hún telur að það sé gæsla sérhagsmuna þegar með þessu frv. er verið að reyna að verja atvinnuréttindi 800 trillukarla. Dómur Hæstaréttar liggur alveg skýr fyrir um 5. gr. Hann kallar á tvenns konar viðbrögð. Annars vegar að breyta lögunum þannig að allir geti fengið veiðileyfi, og það er gert. Hins vegar þarf að taka afstöðu til þess hvort þau veiðileyfi eigi að ganga inn í félagslegt kerfi trillukarlanna þannig að allir nýir aðilar sem þangað koma geti farið inn og minnkað atvinnuréttindi þeirra sem fyrir eru. Það var mat ríkisstjórnarinnar að ekki væri sanngjarnt að bregðast þannig við og svipta þannig trillukarlana lífsviðurværi sínu. Við töldum rétt að verja atvinnuhagsmuni þeirra. Nú vil ég gjarnan spyrja hv. 19. þm. Reykv., af því hún notar svo mikið þetta hugtak ,,að gæta sérhagsmuna``: Telur hún í raun og veru að það sé óeðlileg sérhagsmunagæsla að reyna að slá skjaldborg um þessi atvinnuréttindi? Ég vil gjarnan að því sé svarað alveg klárt hvort þetta er óeðlilegt að mati hv. þm.

Herra forseti. Spurt er hvort það sé óeðlileg hagsmunagæsla að breyta kerfi smábátamanna. Smábátasjómenn búa núna við mjög ófullnægjandi aðstæður. Margir þeirra hafa örfáa veiðidaga eða mjög lítinn kvóta og kerfið er algjörlega sprungið fyrir löngu. Með þessum ráðstöfunum á enn að þrengja að þeim til þess að koma í veg fyrir að þau nýju veiðileyfi sem hugsanlega verða gefin út þrengi ekki enn að þeim, það er rétt. En ég segi: Þetta kerfi er löngu sprungið hvort sem er. Það er ófullnægjandi fyrir þessa veiðimenn. Við þurfum að stokka það allt upp. Hugsanlega verðum við að gefa veiðar frjálsari innan ákveðinna takmarka á grunnslóð. Þess vegna er óþarfi að ögra smábátamönnum núna með svona hótunum sem ekki eiga að ganga í gildi strax. Þau eiga ekki að taka gildi fyrr en eftir kosningar. Leyfum þeim og leyfum stjórnmálaflokkunum að móta almennilega stefnu sem er í sátt við smábátakarla sem aðra sjómenn.

Herra forseti. hv. 19. þm. Reykv. hefur algerlega misskilið spurningu mína. Þingmaðurinn kemur hér upp og flytur mikla ræðu um sérhagsmunagæslu ríkisstjórnarinnar. Hún er ekki í þessu frv. í öðru fólgin en að slá skjaldborg um þessi veiðiréttindi, af því að 5. gr. kallar bara á tvennt, þ.e. að opna fyrir veiðileyfi og að meta hvort það á að gilda í kerfi smábátaveiðimanna óbreytt þannig að veiði þeirra minnkar eða hvort við eigum þar að reyna að einstaklingsbinda veiðiréttinn til þess að verja hann. Hv. þm. viðurkenndi að með því að hafa þetta opið þá mundi réttur hvers og eins minnka og enginn gæti haft af því lífsviðurværi. En er það að mati hv. þm. gæsla sérhagsmuna að reyna að verja lífsafkomu þeirra sem hafa haft af þessu atvinnu um langan tíma með því að einstaklingsbinda veiðiréttindin? Er það gæsla sérhagsmuna? Eða telur hv. þm. að það eigi að virða svo rétt allra til að komast þarna inn að enginn af þeim sem haft hefur þetta að aðalstarfi og lífsviðurværi geti haft það lengur? Þarna verða menn bara að gera upp á milli hagsmuna, hvort allir, og þar á meðal prófessorarnir 105, eigi rétt á að fara inn í þessar veiðar og taka lífsviðurværið af smábátamönnunum, eða hvort það á að verja þá. Er það að mati hv. þm. gæsla sérhagsmuna? Um það stendur þessi deila og ekkert annað. Ég óska ekki eftir endurtekinni útúrsnúningaræðu heldur skýrum svörum um þessa einföldu spurningu.

Herra forseti. Þessi framsetning á málinu er dæmigerður útúrsnúningur. Sérhagsmunastefna felst í því að ætla sér bara að opna á veiðileyfin en ekki á úthlutun kvótanna. Ef öll þau skip sem fengju veiðileyfi  Þess vegna skulum við bara taka þetta mál í kosningar og gera þetta almennilega þannig að allir sjómenn, hvort sem þeir eru á smábátum eða aðrir, séu sáttir.

Forseti minnir á ákvæði þingskapa um ávörp úr ræðustól Alþingis.

Herra forseti. Það eru bara tvær spurningar til hv. 19. þm. Reykv. Þingmaðurinn sagði að stjórnarflokkarnir --- sagði nú reyndar stjórnmálaflokkarnir --- væru óhæfir til að ná sátt í þessum vandamálum um fiskveiðistjórn. Ég geri ráð fyrir að hún hafi átt við stjórnarflokkana sérstaklega. Eða kannski bara alla stjórnmálaflokka? Þá veit ég nú ekki hverjir eiga að ná sátt. En ef það eru stjórnarflokkarnir sem eru óhæfir til að ná sátt í þessum efnum þá er það náttúrlega vont til afspurnar. Og ég velti fyrir mér hvort við getum fengið þessa nefnd, sem hefur verið að reyna að ná sátt milli samfylkingarinnar og Kvennalistans núna í þrjá, fjóra mánuði um framboðsmál, hvort þingmaðurinn telur að sú nefnd geti hjálpað okkur að ná sátt. Í annan stað nefndi þingmaðurinn hugsun Bandaríkjamanna varðandi sameign í auðlindum. Ein aðalauðlind í Bandaríkjunum er olíuauðlindin. Getur þingmaðurinn sagt mér hvort það sé einkaeign eða sameign?

Herra forseti. Það er nú ekki oft sem hæstv. forsrh. kemur hér í andsvör og því miður verð ég að segja að þetta er eiginlega ekki svaravert. En ég held að samfylkingin sé á nokkuð góðu róli með stefnumörkun sína í sjávarútvegsmálum og væntanlega birtist hún þegar nær líður að kosningabaráttunni, óháð því hvernig gengur í innri málum þar. En varðandi olíuauðlindirnar þá tel ég að mjög líklegt sé að það hafi gerst, eins og hér var gert sl. ár, að einkaréttur á landi er styrktur og þar með verða auðlindir á landi einkaeign. Mér finnst mjög líklegt að það sé staðan í Bandaríkjunum án þess að ég hafi kynnt mér það sérstaklega. En það gegnir öðru máli um hafalmenninga almennt. Og það er bara þannig og yfirleitt um villt svæði.

Herra forseti. Það er nefnilega ekki þannig. Ástæðan er ekki sú sem hv. þm. nefndi, heldur er ástæðan sú að olíuauðlindin skiptir efnahagslegu máli fyrir Bandaríkin, ekki fiskveiðihagsmunirnir. Fiskveiðihagsmunirnir skipta öllu máli fyrir Íslendinga og að nýting þeirra sé skynsamlega og réttilega gerð. Það er þess vegna sem svipað fyrirkomulag er um þessa tvo þætti. Ég var eingöngu að vekja athygli þingmannsins með hinni spurningunni á því að ef hún segir að stjórnarflokkarnir, sem hafa 40 þingmenn á bak við sig, séu ekki færir um að móta stefnu í þessum efnum þá hlýtur hún að benda á þá aðila sem séu færir að ná sáttum, ekki bara við sjálfa sig heldur við allt þjóðfélagið. Og aðilar sem ekki geta náð sáttum við sjálfa sig svo mánuðum skiptir um smáatriði eru ekki líklegir til að ná sáttum við aðra aðila í þjóðfélaginu. Ég var að draga það fram, hv. þm., og þingmaðurinn undirstrikaði það sjálf afar vel.

Herra forseti. Þetta var mjög athyglisvert. Ég gat ekki skilið hæstv. forsrh. öðruvísi en að hann væri þar með að segja að líklega gæti Grænland ekki lifað af sinni auðlind nema að allt væri þar gert að einkaeign. 

... Grænlendingar ... í kvóta.

Að minnsta kosti finnst mér þetta alls ekki trúverðug hugmynd og alveg ljóst að það mun ekki ganga í Íslendinga að nokkrir einkaaðilar eigi þessa auðlind. Það þarf held ég nokkrar aldir til þess að þau viðhorf geti breyst, það er mat mitt. Hitt atriðið sem hæstv. ráðherra kom inn á var það hverjir geti mótað stefnuna. Ef stjórnmálaflokkarnir geti ekki komið sér saman um þetta hverjir geti það þá. Ég held að það væri mjög hollt og ég hef reyndar hugleitt að leggja fram tillögu um að Rannsóknarráði Íslands verði falið að gera svipaða úttekt á fiskveiðistjórnarkerfinu hér og gerð var í Bandaríkjunum. Ég held það væri mjög hollt fyrir okkur að fá slíka úttekt, og jafnvel að banna stjórnmálaflokkunum að koma nálægt henni 

Herra forseti. Auðlindanefndin er einungis að skoða ákveðinn þátt málsins en ekki löggjöfina um stjórn fiskveiða. Ég hef hreyft þeirri hugmynd að nauðsynlegt væri að endurskoða gildandi löggjöf í heild sinni, m.a. vegna þess að augljóslega er óánægja með ákveðna þætti í okkar kerfi. Og þá eigum við auðvitað að bregðast við með því að leita að leiðum til að komast frá því. Ég heyri að þessi hugmynd hefur fengið ágætar undirtektir hér í umræðunni og ég vonast til að menn geti rætt þetta frekar. En mig langar að spyrja hv. þm. frekar út í það sem fram kom hjá henni. Það fyrra var álit þingmannsins að dómur Hæstaréttar væri ekki dómur yfir kvótakerfinu sem slíku. Gott og vel. Ég skil það þannig að þingmaðurinn sé sammála því að það eigi að vera kvótakerfi til að stjórna veiðum. Þá kemur hin fullyrðingin sem kom fram hjá hv. þm., sem er þessi: Veiðiheimildirnar samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar eiga að vera áfram bundnar við sérhagsmunahópana. Og þá spyr ég: Hvernig getum við haft kvótakerfi öðruvísi en að hafa kvóta? Hvernig getum við haft kvóta nema einhverjir hafi þá undir höndum til að nýta þá? Er það þá álit þingmannsins að þeir sem hafi kvóta séu sérhagsmunahópar, þ.e. útgerðarmenn, hvort sem það eru smábátasjómenn, togarasjómenn eða bátasjómenn? Er það álit þingmannsins að þetta séu allt sérhagsmunahópar? Hverjir eiga þá að hafa þessa kvóta undir höndum ef það eru ekki útgerðarmenn? Eru einhverjir aðrir sem þingmaðurinn er með í huga sem eiga að veiða fiskinn?

Herra forseti. Já, ég sagði að dómurinn væri ekki dómur yfir kvótakerfinu sem slíku vegna þess að vel er hægt að hugsa sér kvótakerfi sem ekki stangast á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar eða regluna um atvinnufrelsi. Það er það sem er meginvandinn samkvæmt dómnum og þá er spurningin hvernig við getum úthlutað kvótum þannig að þær reglur séu ekki sniðgengnar. Ég vil benda á t.d. þær hugmyndir sem nefndar eru í þessari bandarísku nefnd. Ég held að þær gætu vel staðist þar sem um er að ræða einhvers konar úthlutun til takmarkaðs tíma gegn gjaldi sem fari þá annaðhvort til ríkis eða sveitarfélags eftir því hver er handhafi heimildanna. Það er mjög mismunandi í Bandaríkjunum hvernig það er og það gæti einnig verið svo hér, það gætu verið byggðakvótar og að hluta til væri úthlutað frá ráðuneyti. Til dæmis mætti úthluta þeim til skamms tíma, segjum kannski fimm ár í senn eins og gert er m.a. í Nýja-Sjálandi þar sem menn verða að kaupa vissan hluta þessara heimilda árlega í viðbót því þær úreldast. Menn gætu þá keypt þær í viðbót. Þetta væri möguleiki vegna þess að miklu meira réttlæti er í því að allir geti komið inn og standi þá jafnir að vígi. Að öðru leyti væri hægt að hafa mjög blandað kerfi sem gæti þá tryggt að þeir sem eiga bara litla báta og eru með allt annars konar aðstæður eða hafa ekki efni á að kaupa sér heimildir eða eitthvað í þeim dúr gætu notað aðra útfærslu. Ég held því að einhvers konar blandað kerfi geti vel samræmst stjórnarskránni, þessum gildandi góðu reglum, og hægt sé að finna aðferðir við að hafa kvótakerfi sem samræmist þessum reglum.

Herra forseti. Nú fyrst fer málið að verða flókið. Ef við gerum þá einu breytingu að með úthlutun til sömu aðila áfram en bara gegn gjaldi, bætum því við, eru þá þeir sem fá aflaheimildirnar ekki lengur sérhagsmunahópar? Hv. þm. sagði skýrt og greinilega að ríkisstjórnin ætlaði sér að hafa hlutina þannig að veiðiheimildirnar eigi að vera bundnar við sérhagsmunahópana. Þingmaðurinn segir: Við skulum hafa þetta óbreytt og bæta því við að rukka þá dálítið meira en rukkað er í dag. Hætta þeir þá að vera sérhagsmunahópar? Það er ekki heil brú í þessari röksemdafærslu. Þetta er algjörlega út í hött, herra forseti. Og þeir sem á síðasta kjörtímabili börðust fyrir því að koma á þróunarsjóðsgjaldinu, sem leiðir það af sér að hver útgerðarmaður er rukkaður fyrir þá veiðiheimild sem hann fær því það er ekkert ókeypis í dag, það er bara þannig, standa nú uppi með þá spurningu hvernig þeir eigi að rökstyðja þessar pólitísku áherslur sínar í ljósi dómsins þar sem úreldingin hefur verið gjörsamlega felld úr gildi.

Herra forseti. Það er alveg óumdeilt held ég að sérhagsmunahóparnir eru þeir sem voru svo heppnir að fá úthlutað ókeypis kvóta í byrjun. Það voru stærstu mistökin sem við höfum gert í þessu kerfi og langumdeildasta aðgerðin. Hvernig var það skilgreint hverjir fengu kvótann í byrjun? Það var lögfest til eins, tveggja ára í senn og síðan er þetta orðið varanlegt ástand að því er virðist. Reyndar með þeim skýru fyrirmælum að löggjafinn geti breytt þessu hvenær sem er.

Hvernig átti ...?

Sérhagsmunahóparnir núna eru ekki endilega allir þeir sem hafa kvóta því margir hafa þurft að kaupa hann mjög dýrum dómum af hinum sem fengu hann gefins. Óréttlætið felst í því að það sitja ekki allir við sama borð. Að mínu mati eiga allir að sitja þarna við sama borð og fá þá kvótann á sambærilegu gjaldi eða hvaða form sem yrði haft á því, hvort það yrði úthlutað fyrir ákveðið gjald og síðan leyft að selja áfram eða hvað. Þetta er bara útfærsluatriði sem ég er alveg sannfærð um að hægt er að ná þannig að það stangist ekki á við stjórnarskrá. Það er bara enginn vilji fyrir því af því að þessir sérhagsmunahópar, þeir sem fá þetta frítt, halda í það kerfi fram í rauðan dauðann, og hæstv. sjútvrh. og LÍÚ verja það.

Herra forseti. Þingmálin tvö sem við ræðum nú eru rökrétt viðbrögð í framhaldi af dómi Hæstaréttar þar sem sagði að tiltekið lagaákvæði í tilgreindum lagabálki stæðist ekki stjórnarskrá. Sá skilningur liggur fyrir að stjórnvöld verði að bregðast við með því að leggja fram frumvarp til laga til að breyta því ákvæði sem Hæstiréttur fjallar um. Í þessu tilviki er það 5. gr. laga um stjórn fiskveiða, ákvæði sem lengi hefur verið í lögum um stjórn fiskveiða, miklu lengur en núgildandi lög þar um og er nánast óbreytt frá því það fyrst kom fram fyrir einum og hálfum áratug eða svo. Það er ástæða til þess, herra forseti, að velta því fyrir sér að Hæstiréttur hefur á undanförnum árum og missirum fjallað um þau réttindi sem í þessum lögum ræðir. Hann hefur dæmt í u.þ.b. tug dómsmála og verður ekki með réttu sagt að dómar hafi allir fallið á þessa lund. Þegar við leggjum mat á þennan dóm verður að viðurkenna að sú hugsun kemur upp að Hæstiréttur sé með þessum dómi að leggja nýjan skilning í jafnréttishugtakið. Hann segir réttilega í dómnum að þó að ákvæðið sé nýtt í stjórnarskrá þá sé það hefðbundið í stjórnsýslu og hafi í raun verið viðmið í löggjöf og stjórnsýsluákvörðunum um langt tímaskeið. Ég hygg líka, herra forseti, að rétt sé að benda á --- a.m.k. er það minn skilningur --- að í dómnum, í því sem hæstaréttardómararnir sjálfir segja kemur skýrt fram um kröfu stefnanda að hann leggi ekki fyrir dóminn öll þau atriði sem hann lagði fyrir ráðuneytið í umsókn um veiðileyfi og veiðiheimildir. Fyrir dóminn leggur hann eingöngu þá röksemd ráðuneytis að hafna umsókn um veiðileyfi á grundvelli tiltekinnar greinar laga um stjórn fiskveiða, 5. gr. þar sem fjallað er um útgáfu veiðileyfa. Í dómnum segir, herra forseti, með yðar leyfi: ,,Áfrýjandi ber ekki á það brigður, að sjávarútvegsráðuneytið hafi farið að lögum, er það synjaði honum hins umbeðna leyfis ... Hann telur á hinn bóginn, að ákvæði 5. gr. laga nr. 38/1990 brjóti í bága við 65. gr. og 75. gr. stjórnarskrár ...`` Mitt mat, herra forseti, er að með þessu sé skýrt fram tekið í dómnum sjálfum að hann fáist ekki við stærra viðfangsefni en þetta. T.d. er hvergi vikið að því að viðfangsefni dómsins geti varðað 72. gr. stjórnarskrárinnar þar sem fjallað er um friðhelgi eignarréttar. Skilningur á því hugtaki er ekki nýr af nálinni. Ef við lítum yfir umfjöllun fræðimanna í lögum um þann rétt, þá er ljóst að það liggur frekar fyrir og er betur skilgreint en jafnræðishugtakið sem dómurinn tekur afstöðu til í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að í þessu atriði og öðrum í dómnum komi skýrt fram að dómurinn ætlist ekki til að niðurstaðan verði túlkuð víðar en svo að fjallað sé um veiðileyfið eitt og sér. Þó verður, herra forseti, einnig að viðurkenna að niðurstaðan er slík að ég hlýt að velta því fyrir mér hvort ástæða sé til að gefa út sérstök veiðileyfi til fiskiskipa. Með þessari niðurstöðu liggur fyrir að öll fiskiskip ættu að fá veiðileyfi sem fullnægja öryggisákvæðum og hafa þess vegna fengið haffærniskírteini. Niðurstaðan er sú, herra forseti, að í framhaldi af þessu verður ekki fjallað sérstaklega um hvaða skilmálum fiskiskip, sem fullnægir þeim ákvæðum sem varða haffærniskírteini, þurfi að fullnægja til að hljóta veiðileyfi. Þar með er einnig ljóst að skipum sem hafa leyfi til að stunda fiskveiðar við Ísland mun fjölga verulega. Dóminn er ekki hægt að skilja öðruvísi en að hann sé ekki með neinu móti að úrskurða um þau ákvæði laganna um stjórn fiskveiða sem varða framkvæmd úthlutunar veiðiréttindanna sjálfra, aflaheimilda eða veiðiheimilda. Það er þess vegna sannfæring mín, herra forseti, að réttmætt sé að túlka dóminn þröngt. Ég hlýt raunar að viðurkenna, eftir þá reynslu sem ég hef af því að umgangast lög, bæði í skamman tíma hér á þingi og þegn sem þarf að búa undir lögum þjóðfélagsins, að lög og dóma beri ætíð að túlka þröngt og ganga sem skemmst í að heimfæra þau upp á önnur atriði en fram koma í ákvæðum eða dómum. Áhrifin eru augljós, herra forseti. Skipum með veiðileyfi mun fjölga og eftirspurn eftir aflaheimildum mun aukast í framhaldi af því með augljósum áhrifum á verð aflaheimilda. Það atriði hefur vakið mestar deilur í þjóðfélaginu um stjórnkerfi fiskveiða yfirleitt. Því virðast fjölmargir meðal almennings, í hinni opinberu umræðu í fjölmiðlum og þeirri umræðu sem haldið er uppi af stjórnmálamönnum, telja að verðmæti aflaheimilda hafi skapast við það að sett voru lög um stjórn veiðiheimilda, byggð á aflamarkskerfinu svonefnda. Ég hlýt að segja þá skoðun mína, herra forseti, og tel mig hafa góðar ástæður fyrir henni og hef rökstutt hana hér og víðar, að verðmæti veiðiheimildanna hafi verið til áður en þetta stjórnkerfi var tekið upp. Það varð til snemma á fyrri áratug, raunar á áttunda áratugnum þegar við reyndum fyrst að hafa stjórn á fiskveiðum, að hemja sókn okkar í fiskstofnana. Fyrsta úrræðið var einmitt að takmarka fjölgun veiðileyfa. Þá þegar sást í efnahagskerfinu að skip með veiðileyfi höfðu miklu hærra endursöluverðmæti en skip án veiðileyfis. Þessi staðreynd verður ekki hrakin. Auðvitað var verðmunurinn veiðileyfið sjálft, réttindin til þess að ganga í fiskstofnana. Áhrifin af þessum dómi, herra forseti, eru fleiri og það hefur einmitt mikið verið rætt hér í dag eins og undanfarnar vikur og daga. Í því stjórnkerfi sem við lýði er eru þrjú fyrirbæri sem ekki eru að öllu leyti sambærileg: Skip sem stunda veiðar í hreinu aflamarkskerfi og leggja út frá upphafi fiskveiðiárs frá takmörkuðum veiðiheimildum og stjórnendur þeirra skipa og fyrirtækja hegða útgerðarmynstrinu í samræmi við það. Í öðru lagi hegða smábátar eins og við köllum þá, krókaveiðibátar á þorskaflahámarki, sér sumpart samkvæmt hámarki um þorskafla en án takmarka um veiði á öðrum tegundum. Í þriðja lagi er að nefna það sem hér er efst á baugi, kerfi sóknardaga þar sem menn róa eingöngu eftir dagafjölda og án viðmiðana við aflamagn nema með áhrifum eftir á, eftirááhrifum á sóknardaga ári síðar. Þetta kerfi, herra forseti, mun verða fyrir mestum áhrifum af dómi Hæstaréttar með því að veiðileyfum fjölgar en bátar sem stunda veiðar eftir sóknardagakerfinu eru eingöngu háðir því að hafa veiðileyfi. Ljóst er að ef við teljum mikilvægt að gæta atvinnumöguleika og afkomu þeirra sem þær veiðar stunda þá verðum við að bregðast við þessum dómi einhvern veginn. Ég hlýt að viðurkenna, herra forseti, að mér finnst það gert með frv. því sem við ræðum, um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Ég velti fyrir mér, vegna þess hvernig menn hafa rætt það mál, að ef svo færi að með ákvæðum þessum þrengist kjör þeirra sem þær veiðar stunda samkvæmt þessum ákvæðum þá verði að færa til þeirra veiðiréttindi, sumir segja með því að taka úr sjónum. Ég verð nú að segja að ég get ekki skilið að eina leiðin til að skapa þeim meiri veiðirétt sé að skapa þeim meiri aflaheimildir. Ég held raunar að það verði eingöngu gert með því að ganga á aflaheimildir annarra sem gera út á grundvelli laganna um stjórn fiskveiða. Þá kem ég að því, herra forseti, að í gögnum frá ári til árs má rekja að eftir hinum stjórnkerfunum tveimur, og þó sérstaklega eftir hinu almenna aflamarkskerfi, eru rekin sambærilega stór skip með sambærilega fjárfestingu en með miklu minni heimildir en þeir sem starfað hafa í sóknardagakerfinu. Þeir hafa rýmri takmarkanir til að afla sér tekna og tryggja afkomu sína. Það liggur líka fyrir, ef við lítum til baka þann tíma sem þetta stjórnkerfi hefur verið við lýði með nokkrum breytingum, að þau skip sem hafa kannski minnsta möguleika til að leita annarra úrræða innan þessa stjórnkerfis eða leita á fjarlægari mið, hafa orðið að bera skerðingu a.m.k. fjórum sinnum vegna annarra útgerða. Vegna þess að ég segi þetta svona vil ég minna á sérstakar kvótabreytingar og tilfærslur vegna loðnubrests, sérstakan kvóta til raðsmíðaskipa, skipstjórakvóta og síðast en ekki síst sérstaka hækkun á sameiginlegu aflamarki krókabátanna sem nánast var fjórfaldað fyrir fáum árum. Auðvitað hefur allt þetta orðið til að rýra aflahlutdeild og þar með raunverulegar aflaheimildir skipanna sem eftir voru í aflamarkskerfinu. Þar starfa fjölmargir útgerðarmenn lítilla dagróðrabáta, eins og ég sagði áður, með engu minni fjárfestingu og áhættu og byggja á þeim alla sína afkomumöguleika. Þeir eiga fjölskyldur, afkomendur, fasteignir og báta og eiga að litlu öðru að hverfa. Flestir þessara manna hafa fyrir löngu sætt sig við, eins og aðrir útgerðarmenn sem þeir starfa í samfélagi við, að ganga undir sömu skerðingar og aðrir. Það gerðu ekki þeir sem við höfum helst rætt um í dag. En hvers vegna ræðum við það helst, herra forseti? Hvers vegna vekur það mesta athygli okkar hvort eða hvernig skerðing hluta flotans verður? Jú, eins og oftar, herra forseti, er það vegna þess að þeir hafa hæst. Þeir láta mest um sín kjör. Því miður geta þeir bent á að nokkur byggðarlög treysta öðru fremur á starfsemi þeirra en annarra. Hins vegar er þess ekki getið um leið, herra forseti, að önnur byggðarlög treysta líka jafnmikið á afkomu og starfsemi hinna sem verða fyrir skerðingum ef við ætlum að auka heimildir smábáta sem gera út á sóknardögum. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að það væri farsælla og mundi skapa frið til lengri tíma um stjórn fiskveiða á Íslandi ef við kæmumst að niðurstöðu sem skapa mundi öllum útgerðarmönnum og sjómönnum sem starfa á Íslandsmiðum sambærilegan rétt, sambærilegar skyldur og ábyrgð. Svo er ekki í dag. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að leita slíkra niðurstaðna. Ef hugsanlegt er að hér komi fram tillögur til breytinga við þetta frv. sem treyst gætu afkomumöguleika sóknardagamanna þá hljótum við að sjá til þess að þær nái einnig til hinna sem hafa unað við og starfað samkvæmt ákvæðum um aflamarkskerfið. Ef við gerum það ekki þá erum við enn og aftur að mismuna mönnum sem starfa hlið við hlið. Þá ætlum við enn að segja við manninn sem búið hefur við það í 15--20 ár að aflaheimildir hans hafa verið skertar í samræmi við niðurstöðu okkar bestu vísindamanna og okkar ábyrgustu ráðamanna um veiðiþol stofnanna á Íslandsmiðum að enn eigi að skerða hlut hans til að bæta hlut annarra sem aldrei þoldu skerðingarnar áður. Þetta er mat mitt, herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að búa þeim sem starfa hlið við hlið í sömu atvinnugrein, við sambærilega áhættu og ætla sér að stunda þá starfsemi áfram og lifa af henni, sömu möguleika, sama rétt og sömu skyldur. Ég segi enn og aftur: Ef við lendum í því enn og ætlum að láta það gilda til frambúðar að taka atvinnuréttindi af einum hópi manna vegna þess að hann er hógværari en annar, þá erum við ekki að dæma út frá réttlætissjónarmiðum eða á faglegum forsendum. Þá erum við að láta undan þeim sem hafa hærra. Það eru ekki frambærilegar ástæður fyrir ákvörðunum sem við teljum öll að varði þjóðarhag. Mörg okkar vita, hafa upplifað og hafa allar staðreyndir til að benda á að starfsemi þessara manna er í raun undirstaða, ekki fárra og fámennra byggðarlaga, heldur efnahagskerfs okkar sem í dag er sem betur fer sterkara, þróttmeira og fjölbreyttara en nokkru sinni fyrr. Við vitum líka, þegar við lítum til hugmynda um að skattleggja þessa menn sérstaklega, að slíkur skattur, alveg sama í hvaða formi hann verður lagður á, hvort sem hann verður útboðsfyrirkomulag eða sérstakt auðlindagjald, mun bitna harðast á litlu fyrirtækjunum sem fámennari og smærri og dreifðu byggðarlögin treysta mest á. Þeir sem þeim stjórna hafa fæstar útgönguleiðir til þess að ná í fjármagn annars staðar frá. Fjárfestar og þeir sem stjórna fjármagninu hafa ástæðu til þess að varast að leggja mikið fé í lítil fyrirtæki í litlum, fámennum byggðarlögum. Við þekkjum allar þessar ástæður. Einmitt þessi fyrirtæki hafa reynst hafa meiri sveigjanleika og meiri þolinmæði en hin stóru til að lifa með möguleikunum í dreifðum og fámennum byggðarlögum. Ef við meinum eitthvað með því að tala um að treysta byggðir landsins þá tökum við tillit til þessara fyrirtækja og þeirra sem við þau starfa. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að afkoma og möguleikar stóru fyrirtækjanna muni ekki ráðast af því sem við ræðum hér í dag í tengslum við frv. Afkoma stórfyrirtækjanna mun lítið breytast. Þetta frv. tekur einfaldlega ekki á þeim möguleikum sem þau fyrirtæki hafa helst fært sér í nyt. Þau hafa samt sem áður verið meðal þeirra sem fremst hafa farið í að auka verðmætasköpun í sjávarútvegi. Það hefur fært okkur meira úr sjávarútvegi yfir í aðrar greinar og þar með í þjóðarbúið. Ég hef áður sagt og segi enn að það er hið raunverulega afgjald og raunverulegur arður þjóðarinnar af þessum auðlindum. Það verður ekki bætt með skattlagningu. Skattlagning, sama í hvaða formi hún yrði, yrði eingöngu til að þessi fyrirtæki mundu síður geta lagt í slík nýsköpunar- og framþróunarverkefni. Þess vegna tel ég, herra forseti, það ekki úrræði til farsældar að taka á forsendum þessa dóms upp sérstaka skattlagningu eða útboð veiðiheimilda. Okkur væri það ekki til farsældar og mundi þegar frá líður draga úr lífskjörum á Íslandi. Við eigum að bæta starfsmöguleika útgerðar, hvort sem hún er smá eða stór. Við þurfum að gæta þess að möguleikar hinna smáu séu sambærilegir.

Herra forseti. Við ræðum hér um tvö frv. frá hæstv. ríkisstjórn, annað til breytinga á lögunum um stjórn fiskveiða og hitt til breytinga á lögunum um veiðar í íslenskri landhelgi. Aðdragandi þess að frv. eru lögð fram er annar en við eigum að venjast hér. Það er ekki svo að ríkisstjórnin hafi fundið sig knúna til að leggja fram breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða eða annað sem lýtur að fiskveiðum. Frv. er sett fram til þess að svara hæstaréttardómi. Það er viðbrögð framkvæmdarvaldsins gagnvart dómi Hæstaréttar í svokölluðu kvótamáli. Þær deilur sem fram hafa farið um raunverulegt eðli þess dóms hafa komið nokkuð skýrt fram hér í dag. Dómurinn er skýr í augum flestra annarra en þeirra sem leitast hafa við að sniðganga hann með einhverjum hætti. Herra forseti, það er hlægilegt að bera á borð að fimm reyndir hæstaréttardómarar hafi allir í senn og saman misskilið lögin um stjórn fiskveiða og þau lykilhugtök sem þar eru á ferðinni, hugtökin veiðileyfi og veiðiheimildir. Ég held að það sé einna sérkennilegast við málflutninginn í umræðunni um þennan dóm. Nei, herra forseti, í dóminum er talað um veiðiheimildir þannig að allir skilja sem vilja skilja. 7. gr. var hins vegar ekki úrlausnarefni réttarins og því er ekki tekið beint á henni. Í dóminum eru hins vegar ummæli um þau ákvæði sem lúta að úthlutun veiðiheimilda, ummæli sem hefðu verið óþörf ef eingöngu hefði átt að hrófla við 5. gr. Felstir viðurkenna að orðalagið gefi vísbendingu um hvers sé að vænta ef frekar verði látið á það reyna hvort lögin, svo breytt, standist jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar. Jafnframt segja menn að líklega hafi Hæstiréttur gengið eins langt og unnt var í að senda skilaboð til Alþingis. Í umfjöllun um þennan dóm hefur verið bent á að hann væri í raun sömu ættar og dómar frá t.d. þýska stjórnlagadómstólnum og mannréttindadómstóli Evrópu, þar sem því er lýst yfir að tiltekið fyrirkomulag löggjafar standist ekki stjórnarskrá eða aðrar grunnreglur. Ragnar Aðalsteinsson bregst við dómi Hæstaréttar laugardaginn 5. des. í Morgunblaðinu. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður sagði að með dómi Hæstaréttar hefði verið stigið merkt skref í stjórnskipunarsögu Íslands og stórt skref í átt til þess sem kallað hefði verið stjórnarskrárríkið, sem mikið hefði verið til umræðu á undanförnum árum um heim allan meðal lögfræðinga, stjórnmálafræðinga, heimspekinga og fleiri. ,,Ég tel að dómurinn hafi aukið gildi stjórnarskrárinnar fyrir allan almenning í landinu. Þrískipting valdsins verður gleggri með þessum hætti og aukið jafnvægi milli valdaþáttanna og ég tel að þarna birtist áhrif þróunar sem hefur verið í alþjóðlegri og evrópskri umræðu á undanförnum árum og áratugum um mannréttindi, lýðræði og réttarríkið. Ég tel að Hæstiréttur sé á réttri leið,`` sagði Ragnar.`` Ragnar heldur áfram og segir að þessi þróun komi ekki á óvart og það hefði verið tímaspursmál hvenær svona dómur gengi í Hæstarétti. Og hann heldur áfram: ,,Þetta gerir auðvitað auknar kröfur til stjórnmálamanna, einkum þeirra sem sitja á Alþingi, um að virða þær takmarkanir sem löggjafarvaldinu eru settar með stjórnarskránni, eins og hún er túlkuð með framsæknum hætti.`` Löggjafanum, herra forseti, er samkvæmt þessari hugsun gefinn frestur til að bregðast við. Hann hefur frelsi um hvaða leið skuli fara en markmiðin um jafnræði og atvinnufrelsi verða að nást auk ákvæðanna um hagkvæmni og sameign þjóðarinnar á fiskimiðunum. Mín skoðun og okkar jafnaðarmanna hefur verið sú, eins og margoft hefur komið fram síðan þessi dómur féll, að endurskoða eigi alla löggjöfina um stjórn fiskveiða í ljósi dóms Hæstaréttar. Ríkisstjórnin ákvað hins vegar að túlka dóminn þröngt og líta fram hjá þeim skilaboðum sem í orðalagi dómsins felast. Frv. sem við fjöllum nú um fela í meginatriðum í sér þá breytingu að rýmka skilyrði fyrir því að menn geti fengið veiðileyfi. Hv. þm. Árni Ragnar Árnason talaði hér áðan og gat sér þess til að nú mundi skipum með veiðleyfi fjölga við þessa breytingu. Það hlýtur að vera mikið álitaefni hvort svo verður. Það er vissulega mikil áhætta ef menn þurfa að taka lán til þess að fjárfesta þannig. Auðvitað er spurning hver muni lána fyrir skipakaupum þar sem óöryggi rekstursins er svo mikið sem raun ber vitni, miðað við það frv. sem hér liggur frammi. Hins vegar þekkjum við það úr íslenskum sjávarútvegi að menn grípa gjarnan gæsina þá hún gefst og hafa reynslu fyrir því að slíkt geti komið sér vel. Menn búa sér einfaldlega til réttindi með því að vera djarfir til ákvarðana og fjárfestinga á ákveðnum tímum. Auðvitað getur það gerst að skipum fjölgi mikið. Ég er ekki viss um að svo verði en finnst verðugt að íhuga hvort svo muni verða. Það er alveg ljóst að þeir sem munu kaupa sér skip munu þurfa að kaupa eða leigja veiðiheimildir af þeim sem þegar eru á fleti fyrir til þess að komast í auðlindina til þess að geta veitt. Þeir þurfa sem sagt að greiða þeim veiðileyfagjald, ,,sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma``, eins og það er orðað í dómi Hæstaréttar. Og ójafnræðið verður áfram fyrir hendi, herra forseti, því ekki verður séð að með þessum frumvörpum sé því mætt sem segir í dómi Hæstaréttar, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Eins og áður getur taldi löggjafinn brýnt að grípa til sérstakra úrræða á árinu 1983 vegna þverrandi fiskstofna við Ísland. Var skipting hámarksafla þá felld í þann farveg, sem hún hefur síðan verið í, að úthlutun veiðiheimilda yrði bundin við skip. Er óhjákvæmilegt að líta svo á að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli þeirra, sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma, og hinna, sem hafa ekki átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu. Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varnar hruni fiskstofna kunni að hafa verið réttlætanlegar, en um það er ekki dæmt í málinu, verður ekki séð að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð þá mismunun sem leiðir af reglu 5. gr. laga nr. 38/1990, um úthlutun veiðiheimilda. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að aðrar leiðir séu ekki færar til að ná því lögmæta markmiði að vernda fiskstofna við Ísland. Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því að drjúgur hluti landsmanna geti að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru, og þeir tiltölulega fáu einstaklingar eða lögaðilar, sem höfðu yfir að ráða skipum við veiðar í upphafi umræddra takmarkana á fiskveiðum.`` Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að við stöldrum við það orðalag sem hér er í dómi Hæstaréttar ,,notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru``. Ég held að þetta hljóti að verða eitt af því sem hv. sjútvn. skoðar þegar hún fer að fjalla um þessi frumvörp, einfaldlega vegna þess að þó að hún fjalli fyrst og fremst um það frv. sem fyrir liggur þá heyrðist mér á formanni nefndarinnar áðan að hann teldi fulla þörf á því að farið yrði yfir alla löggjöfina og viðraði hann ýmis sjónarmið sín eða e.t.v. ríkisstjórnarinnar í því sambandi og var þar margt athyglisvert sem við hljótum að þurfa að skoða. Það er ekki bara svo, herra forseti, að mér og ýmsum lagsbræðrum mínum og félögum þyki að hægt sé að túlka dóm Hæstaréttar með tilteknum hætti, það eru ekki bara jafnaðarmenn sem hafa séð annað út úr þessum dómi en hv. hæstv. ríkisstjórn vegna þess að Davíð Þór Björgvinsson, lagaprófessor við Háskóla Íslands, sem mikið hefur verið vitnað í úr þessum stóli á undanförnum dögum, reyndar í tengslum við annað mál þá og af nokkurri velþóknun af hálfu ríkisstjórnarinnar af því að mat hans féll þá að skoðun hennar en Davíð Þór Björgvinsson segir í viðtali við dagblaðið Dag 5. des. sl., með leyfi forseta: ,,Davíð segir ekki liggja alveg í augum uppi hvaða ályktanir eigi að draga af dómnum en þó sé ljóst að hann kalli á ,,að löggjafinn endurskoði lögin að verulegu leyti, ekki aðeins reglur um úthlutun veiðileyfanna sem slíkra, heldur einnig forsendur fyrir úthlutun veiðiheimildanna, þ.e. kvótans. Reglur um veitingu veiðileyfa eru taldar fara gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og atvinnufrelsisákvæði hennar. Að svo miklu leyti sem forsendur fyrir úthlutun kvótans eru þær sömu eða sambærilegar og veiðileyfa verður að skoða þær forsendur einnig. Löggjafinn verður því að endurskoða að verulegu leyti grundvöll þessa kerfis og tryggja það að jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og atvinnufrelsis\-ákvæðinu sé betur fullnægt bæði að því er varðar úthlutun veiðileyfa og veiðiheimilda.```` Hér segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er rétt að í málinu var eingöngu deilt um veitingu veiðileyfisins sem slíks. Það virðist þó vera rökrétt ályktun af forsendum dómsins að gera ráð fyrir því að þau sjónarmið sem Hæstiréttur leggur til grundvallar eigi ekki bara við um útgáfu á veiðileyfi heldur eigi sambærileg sjónarmið við um úthlutun á aflaheimildunum sjálfum. Þau gætu komið til sjálfstæðrar skoðunar ef sá sem hefur fengið veiðileyfi óskar í framhaldi af því eftir heimildum til að veiða tegundir sem bundnar eru við kvóta. Úthlutun aflaheimilda er reist á því að skip hafi áður fengið veiðileyfi og ef það er ekki hægt að mismuna mönnum við útgáfu veiðileyfisins á þeim forsendum sem gert var er nærtæk sú ályktun að sambærileg sjónarmið eigi við um úthlutun veiðiheimilda.`` Ég er sammála þessu mati eins og fram hefur komið, herra forseti, og svo er um marga fleiri. Mér finnst furðulegt þegar hæstv. sjútvrh. kemur hér --- og það er reyndar ekki bara úr þessum stóli sem hann eða aðrir fulltrúar ráðandi afla senda þá skoðun sína út --- mér finnst það furðulegt að menn skuli draga þá ályktun að þeir sem hugsa á þennan veg séu að sækjast eftir, beinlínis að leggja til alvarlega kreppu eða alvarlega byggðaröskun. Að þeir menn sem leyfa sér að túlka dóm Hæstaréttar með þessum hætti, lesa hann með þeim hætti sem ég hef hér vitnað til, séu beinlínis andsnúnir þeim grundvallarhagsmunum sem ég hélt að við bærum flest fyrir brjósti. Mér finnst satt að segja ómerkilegur útúrsnúningur og ekki sæmandi fyrir hæstv. ráðherra í umræðu, sem ætti miklu frekar að endurspegla alvöru þess máls sem við fjöllum um. En ég er á þeirri skoðun, herra forseti, að Alþingi eigi að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða í ljósi stjórnarskrárinnar og gera það heildstætt en ekki að hrekjast undan dómum með löggjöfina því að það er nokkuð ljóst að enginn friður verður um þá breytingu sem hér er lagt til að verði gerð og þar með verður starfsumhverfi sjávarútvegsins afar ótryggt og ótryggara en jafnan áður, a.m.k. á næstu missirum sem er bagalegt fyrir þær þúsundir manna sem starfa í greininni og eiga allt sitt undir ákvörðunum dómstóla og síðan Alþingis í þessum efnum. Það er bagalegt fyrir þjóðfélagið allt því að sjávarútvegurinn er helsta undirstaða efnahagslífsins í landinu og þess vegna mikilvægt að menn bregðist við af fullri ábyrgð. Mér finnast þau viðbrögð sem ég lýsti áðan, viðbrögð framkvæmdarvaldsins ekki einkennast af slíkri ábyrgð, þar sem öllum má vera ljóst að það mun ganga á með dómsmálum á næstu mánuðum og missirum og að starfsumhverfið verður ótryggt þannig að menn munu hika við að taka ákvarðanir og framvinda mála og þróun munu líða fyrir það. Versta tillagan, herra forseti, er þó sú að tala um breytingar á sjálfri stjórnarskránni. Ég er þó viss um það, herra forseti, að markviss viðbrögð Alþingis, sem tæki forustu gagnvart því eðlilega hlutverki sínu að fara yfir löggjöfina í ljósi dóms Hæstaréttar og breyta henni í samræmi við þann dóm, mundu mjög stytta þann óvissutíma sem menn eru hér að tala um. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara í einstakar greinar frv., ég mun hafa tækifæri til að gera það í hv. nefnd. En hv. þm. Árni Ragnar Árnason spurði áðan: Af hverju er talað í salnum í dag mest um suma? Það er af því þeir hafa hæst. Þetta er ekki rétt, herra forseti. Ef menn eru að fjalla um þessi frumvörp hljóta menn að tala um þá sem frumvörpin taka beint til og það er einmitt sá hópur hefur haft lifibrauð sitt af smábátaveiðum. Ég ætla að segja það, herra forseti, þó ég ætli ekki að fjalla um einstakar greinar frv., að því verður ekki trúað að meiri hlutinn á Alþingi muni keyra smábátagreinarnar í gegn án breytinga. Eða hvað réttlætir þá mismunun gagnvart smábátasjómönnum sem er að finna í þeim tillögum sem liggja fyrir frá ríkisstjórninni? Hvað réttlætir það að mati hæstv. ráðherra að dagabátarnir skuli allir settir undir einn hatt, fái allir jafna úthlutun án tillits til reynslu og án tillits til þess hvort um er að ræða alvörumenn í greininni, þ.e. atvinnumenn eða þá sem vilja eiga trillu og komast á færi á vorin sér til andlegrar eða líkamlegrar upplyftingar? Ef það er talið réttlætanlegt, herra forseti, að þorskaflahámarksbátarnir fái hlutdeild í ýsu, ufsa og steinbíti í hlutfalli við veiðar undangenginna ára af hverju er þá dagabátunum úthlutað jafnt án tillits til aðstæðna og þar með reynslu? Sú skýring ráðuneytisins sem fram kemur í frv., sú skýring að þeir veiði úr kerfi sem ráðuneytið kallar félagslegt nægir ekki til að litið sé fram hjá mismunandi hagsmunum þeirra sem eru í dagakerfinu. Ég endurtek það, herra forseti, að ég trúi því ekki að á þessu verði ekki tekið a.m.k. og að til þess verði ekki vilji hjá meiri hlutanum á Alþingi. Þá er ég ekki að leggja mat á, herra forseti, það sem ráðherrann kallar einstaklingsbundinn veiðirétt. Það er ekki hann sem ég er að hnýta í heldur það hvernig menn ætla að koma þessum málum fyrir. Svo finnst mér líka ástæða til þess að nefna 7. gr., herra forseti. Það hafa fleiri gert en það verður að segjast eins og er að hún virkar hálfmunaðarlaus í lögunum um stjórn fiskveiða þessa dagana. Ekki bara það, eins og hér hefur verið nefnt, að einhverjir kunni að vilja gera að henni atlögu á næstu mánuðum, heldur kannski miklu frekar vegna hins að það hlýtur að vera spurning hvernig eigi að túlka hana, hver skírskotun hennar er eins og hún stendur í dag, eftir að búið verður að hreinsa út 6. gr. og 5. gr. Herra forseti. Tími minn er að verða búinn, en ég ætla aðeins að koma að því sem hér hefur fjallað um aflaheimildir án endurgjalds, svokallaðan gjafakvóta. Ríkisstjórnin ver enn þá hagsmuni þeirra sem fengu aflaheimildir án endurgjalds og þetta er kallaður gjafakvóti, herra forseti, vegna þess að það er alveg ljóst að þegar réttur er búinn til, einkaréttur einhverra, skapar það verðmæti í sjálfu sér. Það gerir það. Það er þekkt. Þó að hv. þm. Árni R. Árnason teldi sig áðan vera að hrekja þessi sannindi var hann í rauninni að undirstrika þau vegna þess að hann sagði okkur það að um leið og ákveðin takmörkun var gerð, sóknardagar voru það þá, þá rauk upp verðið á þeim skipum sem höfðu veiðileyfi. Einkaréttur öðlast alltaf sjálfstætt verðmæti og þessi réttur öðlaðist sérstakt verðmæti þegar hægt var að skilja hann frá skipinu.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að það ætti að túlka dóm Hæstaréttar vítt þannig að hann hefði í reynd fellt 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna úr gildi og það ætti að tryggja öllum jafnan veiðirétt ef ég hef skilið hv. þm. rétt. Til þess að þetta megi verða eru þrjár leiðir til. Í fyrsta lagi að koma á ólympískum veiðum, í öðru lagi að taka veiðiréttinn af þeim sem hafa hann í dag og bjóða hann upp á uppboði og í þriðja lagi að taka hann af þeim sem hafa hann í dag og senda hann heim til hvers og eins. Hv. 4. þm. Vestf. fór á handahlaupum undan spurningum um það hvaða leið jafnaðarmenn vildu fara en tók skýrt fram að það væri skilningur þeirra að allir ættu að hafa jafnan veiðirétt en það eru til þrjár leiðir. Formaður Alþfl. fór í flæmingi og vildi ekki fyrir neinn mun svara því í umræðunni hvaða leið jafnaðarmenn vildu fara þó að hann hafi margsinnis á undanförnum dögum lýst því yfir að stefna jafnaðarmanna væri sú að setja allar veiðiheimildir á uppboð til þess að fullnægja jafnréttisskilyrðinu. Nú vil ég spyrja hv. 6. þm. Norðurl. e.: Hvaða leið af þessum þremur vill hún fara til þess að ná þessu markmiði? Eða er það e.t.v. svo að hún telji að það sé hægt að viðhalda núverandi aflahlutdeildarkerfi og ná fram réttlæti með því að hækka það gjald sem greitt er fyrir? Fróðlegt væri að fá skýr svör um þetta.

Herra forseti. Það voru ekki orð mín hér að 7. gr. hefði verið felld úr gildi. Ég fór hins vegar með rök þeirra sem telja að leiða megi að því gildar líkur að svo gæti farið ef einhver sækti um veiðiheimild að dómur félli á sama veg og sá dómur sem féll gagnvart 5. gr. Þess vegna, herra forseti, hef ég verið í hópi þeirra sem telja að Alþingi eigi að endurskoða alla löggjöfina um stjórn fiskveiða. Ég talaði heldur ekki um jafnan veiðirétt. En ég hef vísað í að stjórnarskráin gerir ráð fyrir ákveðinni jafræðisreglu og ég las upp úr dómi Hæstaréttar. Það er best að vitna beint í dóminn þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.`` Herra forseti. Af því að hæstv. ráðherra vill heyra skoðanir mínar á því þá tel ég að við þá endurskoðun, sem ég tel að eigi að fara í á löggjöfinni um stjórn fiskveiða, eigi að skoða allar þær leiðir sem hæstv. ráðherra lagði áðan til og menn eigi að velta þeim fyrir sér, menn eigi að skoða þær og spyrja: Eru þetta leiðir sem gætu leitt til þess að við gætum mætt þeim kröfum sem Hæstiréttur gerir til löggjafans með þeim dómi sem hann hefur nú fellt gagnvart 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða?

Herra forseti. Talsmenn jafnaðarmanna hafa barið sér á brjóst í umræðu um sjávarútvegsmál um alllangan tíma og sagst hafa skýra stefnu í þeim efnum. Nú koma þeir upp í umræðunni í dag og fara á handahlaupum þegar spurt hvað þeir vilji gera. Þegar gefnir eru upp valkostir, einir fjórir, þá er svarið: Við viljum að allir þessir kostir séu skoðaðir. Með öðrum orðum liggur fyrir að það er engin stefna, það eru engar tillögur. Það er bara gagnrýni en anað algjörlega stefnulaust áfram. Gagnrýnin er auðvitað ekki spöruð, stóru orðin eru ekki spöruð. En að leggja eitthvað málefnalegt fram, einhverjar hugmyndir um það hvernig á að taka á málum, þá er sagt: Nei, við viljum gjarnan skoða það og við teljum að allar leiðir sem nefndar hafa verið komi til greina. Þetta er hin skýra stefna og hin ákveðnu sjónarmið sem talsmenn jafnaðarmanna hafa verið að boða og það er rétt að það liggi alveg ljóst fyrir í hverju það er fólgið.

Herra forseti. Það er erfitt að eiga orðastað við hæstv. sjútvrh. þegar málflutningur hans felst aðallega í því að snúa út úr. Það er svo erfitt að svara slíku vegna þess að ósanngirnin --- mér liggur við að segja fíflagangurinn --- er svo yfirgengilegur. Við erum að ræða frumvörp sem hæstv. ráðherra lagði fram. Þess vegna hljótum við að vera að ræða fyrst og fremst hugmyndir ráðherrans. Þingmenn jafnaðarmanna og þingflokkur jafnaðarmanna hefur á Alþingi lagt fram fjölda mála þar sem stefna okkar hefur komið fram og við höfum talað fyrir henni hér, bæði sótt og varið. Þær tillögur liggja allar fyrir.  Hins vegar er það þannig, herra forseti, að þegar verið er að ræða tiltekið dagskrármál er heldur erfitt ef klögur ganga frá hæstv. ráðherra yfir því að menn skuli ekki einlægt vera að tala um eitthvað allt annað. Ef það var viljinn hefðum við þurft að fara öðruvísi í umræðuna frá upphafi en gert var. Hér hafa menn reynt að taka á dagskrármálinu af ákveðinni alvöru en það var greinilega aldrei vilji hæstv. ráðherra og e.t.v. ekki annarra þeirra sem standa með honum í þeim málatilbúnaði sem hér er lagður fram.

Herra forseti. Við Íslendingar höfum um árabil búið við fiskveiðistjórnarkerfi sem tekið hefur mið af því markmiði að auka hagsæld þjóðarinnar sem heildar. Afli á hverja sóknareiningu hefur stóraukist, kostnaður við veiðar hefur minnkað í kjölfar þess að aflamarkskerfið var innleitt í stað óheftrar sóknar í fiskstofnana sem ríkt hafði um aldir. Þó vissulega megi finna dæmi um hluti sem betur mega fara verður því með engu móti andmælt að aflamarkskerfið hefur aukið hagsæld þjóðarinnar sem heildar. En nú stöndum við frammi fyrir hæstaréttardómi, sem mér liggur við að segja að byggi að nokkru leyti á tískusveiflu meðal þjóðarinnar. A.m.k. horfir þetta þannig við mér að með þessum hæstaréttardómi séu hagsmunir einstaklingsins teknir fram yfir hagsmuni þjóðarinnar, heildarhagsmuni þjóðarinnar. Þó að dómstólum beri að dæma á grundvelli laga þá getur túlkun lagatexta breyst með straumum í þjóðfélaginu. Ég hygg að ljóst sé að sú illa ígrundaða umræða sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu um kvótakerfið hafi haft áhrif á túlkun Hæstaréttar á lögum um stjórn fiskveiða. Þeir stjórnmálamenn sem hafa haft sig mest í frammi í gagnrýni á aflamarkskerfið á undanförnum árum hafa að mínu mati ekki látið stjórnast af hagsmunum heildarinnar nema síður væri. Þeir hafa notað þetta mál, þetta fjöregg þjóðarinnar til þess að ala á óeiningu í þeirri von að slíkt skili þeim einhverjum atkvæðum í kosningum. Nú eru þeir að uppskera, ekki í atkvæðum heldur í aukinni óeiningu meðal þjóðarinnar. Slíkur leikur að fjöregginu er óábyrgur og gengur þvert á heildarhagsmuni Íslands og Íslendinga. Ef við lítum á afleiðingar af þessum dómi Hæstaréttar sem við stöndum frammi fyrir er þar fyrst til að taka að samkvæmt öðru þeirra frv. sem við erum að ræða um eru veiðileyfi gefin algjörlega frjáls. Það sem ég sé sem stóra hættu við þessa leið, þó að hjá því verði ekki komist, er stóraukin fjölgun skipa inn í íslenska fiskiskipaflotann. Hvaðan munu þessi viðbótarskip koma? Auðveldast, nærtækast og ódýrast er að kaupa gömul skip frá Rússlandi eða Eystrasaltsríkjunum, skip sem uppfylla á engan hátt þau skilyrði sem íslenskir útgerðarmenn hafa sett sér um tæknivæddan flota, flota sem býr vel að þeim sjómönnum sem starfa á þessum skipum. Þetta eru skip sem langt í frá uppfylla þau markmið sem við höfum sett okkur um það að draga úr losun óæskilegra efna út í andrúmsloftið. Ég sé ekki annað, ef þetta verður að lögum óbreytt, en að Ísland verði eina ríkið við Norður-Atlantshaf sem hefur ekki uppi aðgerðir til þess að minnka fiskiskipaflotann, draga úr vexti fiskiskipaflotans. Það er kannski það eina jákvæða við það að ég sé ekki fram á það, ef þetta verður að lögum, að nokkur leið verði að ná saman við Evrópusambandið um fiskveiðistefnu því fiskveiðistefna Evrópusambandsins gengur fyrst og fremst út á að draga úr flotastærð. En með því sem við erum neydd til að gera eftir þennan dóm Hæstaréttar sýnist mér að algjörlega sé lokað fyrir það að við getum nokkurn tíma náð saman við Evrópusambandið og einhvern tíma hefði ég haldið að Alþfl. vildi annað en það. Við stöndum líka frammi fyrir því að mengun mun stóraukast með stækkun fiskiskipaflotans. Við höfum átt erfitt með að uppfylla Kyoto-samninginn vegna þess hversu stór fiskiskipaflotinn er í dag. Hvernig eigum við að uppfylla hann á eftir? Ég spyr sjálfan mig: Eru einhverjar líkur á því að Kyoto-samningurinn, eins og hann liggur fyrir núna, muni standast Hæstarétt? Það þarf vissulega að kvótabinda hvað menn mega losa af óæskilegum efnum út í andrúmsloftið. Mun Hæstiréttur láta slíkar takmarkanir í friði? Þá koma einnig upp í hugann atvinnuréttindi smábátasjómanna. Sá atvinnuréttur er settur núna í uppnám því að við vitum það að aðkoman er þar auðveldust fyrir nýja aðila í greininni. Mér sýnist einnig að eftir þennan dóm Hæstaréttar sé hætta á stórfelldum skaðabótamálum. Úreldingarreglur hafa verið við lýði þar sem þeir sem hafa ætlað að stækka skip sín eða komið með ný skip inn í flotann hafa orðið að kaupa rúmmetra til úreldingar. Nú virðist sem reglur um úreldingu hafi byggst á stjórnvaldsaðgerðum sem Hæstiréttur túlkar sem svo að standist ekki stjórnarskrá. Afleiðingin er þá sú að veruleg verðrýrnun verður á flotanum sem fyrir er í landinu og grundvellinum þar með kippt undan smábátaútgerð í dagakerfinu þar sem það er alveg ljóst að það verður að öllu óbreyttu veruleg aukning í þeim flota því þar er ódýrt að komast inn í kerfið. Ég beini því til sjútvn. að skoða hvort ekki sé rétt, til þess að reyna að stemma stigu við þessum óæskilegu áhrifum, að taka upp rúmmetragjald á ný veiðileyfi. Taka upp rúmmetragjald sem væri eitthvað í líkingu við það sem menn hafa verið að kaupa þegar þeir hafa verið að úrelda skip til að smíða ný, 50--80 þúsund kr. á rúmmetra í stærri skipum. Með þessu móti kæmum við í veg fyrir þessa stórfelldu og óþarfaaukningu skipastólsins sem mér skilst að stefni nú í eftir þennan dóm Hæstaréttar. Við komum líka í veg fyrir stórfellda eignaupptöku sem felst í lækkun á verðmæti þess fiskiskipaflota sem fyrir er í landinu og við komum með þessum hætti hugsanlega í veg fyrir málshöfðun á hendur ríkissjóði vegna fyrri kaupa útgerðarmanna á rúmmetrum til úreldingar. Síðast en ekki síst yrði komið í veg fyrir stórfellda aukningu í losun útblásturs óæskilegra efna út í andrúmsloftið með því að stemma stigu við stækkun fiskiskipaflotans með þessum hætti. En það eru fleiri atriði sem koma til umhugsunar sem afleiðing af dómi Hæstaréttar en aukningin í fiskiskipaflotanum. Atvinnuréttindi hvers konar sem byggst hafa á takmörkuðum aðgangi hljóta að koma til endurskoðunar eftir þennan dóm. Ótrúlegustu atvinnugreinar geta þar átt undir högg að sækja. Ég vil t.d. nefna leigubílaakstur. Það byggist á að takmarka fjölda þeirra sem þá atvinnugrein stunda og ég held að allir séu því sammála að ekki sé rétt að það sé óhindrað. En eftir þennan dóm sé ég ekki annað en að sú stétt verði í uppnámi. Mér er hins vegar meira í hug atvinnuréttur þeirra sem sótt hafa sjó til þessa. Ef unnt er að túlka stjórnarskrána þannig að Hæstiréttur hafi með dómi sínum verið að standa vörð um frelsi manna til að velja sér atvinnu leyfi ég mér að spyrja á móti: Hafa þeir sem byggt hafa lífsviðurværi sitt á því að sækja sjó ekki einnig rétt á því að atvinnuréttindi þeirra séu vernduð? Verði ekki brugðist við þessum dómi er atvinnuréttur þeirra sem nú stunda sjósókn settur í algjört uppnám. Það eru smábátasjómenn sem fyrstir munu standa frammi fyrir þeirri ógn sem óheft sókn og takmarkalaus stækkun flota leiðir af sér. Þá vil ég, herra forseti, leyfa mér að víkja máli mínu að hagsmunum smábátasjómanna. Mér er ljóst að ekki er hægt að gera neinum það að stunda atvinnurekstur á grundvelli þeirrar óvissu sem ríkt hefur hjá smábátasjómönnum undanfarin ár. Smábátaútgerð er mikilvægur hlekkur í atvinnulífi strandbyggða. Til að mynda lönduðu smábátar alls tæpum 7.500 tonnum af slægðum þorski á Vestfjörðum á síðasta fiskveiðiári. Þar af lönduðu þorskaflahámarksbátar um 4.500 tonnum en sóknardagabátar lönduðu 3.000 tonnum. Þetta er býsna mikið þegar horft er til þess að aflamarksskipin lönduðu um 14.000 tonnum á Vestfjörðum. Einkum þrjú atriði í fyrirliggjandi frv. hleypa illu blóði í smábátasjómenn. Í fyrsta lagi eru margir smábátasjómenn þeirrar skoðunar að veiðar með handfærum eigi að vera frjálsar. Í ljósi þess hæstaréttardóms sem menn standa nú frammi fyrir virðist hins vegar næsta ljóst að ekki er unnt að leyfa mismunun sem felst í frjálsri sjósókn sumra á meðan flotinn að öðru leyti er settur á aflamark. Það er því ljóst í mínum huga að það er dómur Hæstaréttar sem er nú að afnema hið svokallaða sóknardagakerfi. Það sem er í frv. í þá veru er hrein afleiðing af þessum dómi Hæstaréttar og þeir sem telja sig eiga eitthvað vantalað við menn út af þessu ættu að ræða það við Hæstarétt frekar en stjórnmálamenn. Eitt þeirra atriða sem smábátasjómenn eru ósáttir er þau 9 tonn sem frv. gerir ráð fyrir að bátarnir taki með sér yfir í þorskaflahámarkskerfið. Öllum má ljóst vera að enginn getur lifað á útgerð sem byggir á 9 tonna aflamarki. Mér er vel ljóst að umræddur tonnafjöldi byggist á að deilt er út jafnt hinum sameiginlega potti sem ætlaður er þessum bátum. Þrátt fyrir þessa staðreynd hljótum við að horfa til þess að munur er á því, þegar menn taka ákvörðun að kaupa bát, hvort menn telja sig geta náð meiru af hinum sameiginlega potti en næsti maður eða hvort menn standa frammi fyrir þeirri staðreynd að einungis sé leyfilegt að veiða 9 tonn. Þessi pottur hefur stundum verið kallaður hinn sósíalíski pottur og það er nú bara eðli þeirra sem búa við það kerfi að reyna að hrifsa til sín frá hinum. Ég hygg að menn hafi margir hverjir tekið ákvörðun um að fara út í þetta þar sem þeir héldu að þeir gætu náð til sín meira en maðurinn við hliðina á þeim. Ég bið því sjútvn. og hæstv. sjútvrh. að skoða málið í því ljósi að menn tóku þessa ákvörðun á þeim grundvelli að þeir byggju við þennan sósíalíska pott. Við hljótum því að skoða alla möguleika sem til staðar eru til að lyfta því þaki sem þessum hópi útgerðarmanna er ætlað að búa við. Ein leið sem ég vil nefna í því sambandi er að taka vegið meðaltal. Með því móti fá þeir bátar sem á eru sjómenn sem stundað hafa sjósókn sem fulla atvinnu, meiri vigt en hinir sem hafa haft báta sína sem hobbí-tæki. Í Bolungarvík komu á síðasta fiskveiðiári 11 nýir dagabátar inn í dagakerfið. Meðaltalsverð hygg ég að hafi verið um 10 millj. kr. á hvern bát og lánshlutfall frá sparisjóðnum var um 60%. Gróft reiknað má áætla að í dag fáist, eftir þessa breytingu, um 2 millj. kr. fyrir hvern bát og 9 tonna kvótinn gefi hugsanlega 3 millj. kr. Þeir sem keyptu þessa 11 báta á síðasta ári standa því hver um sig frammi fyrir tapi upp á um 5 millj. kr. Nú er 50--60 millj. kr. tap mikil blóðtaka fyrir lítið byggðarlag þó að vissulega sé vandi þeirra sem fyrir verða mun meiri. Í þriðja lagi, varðandi þau atriði sem mestar áhyggjur eru af í sjávarbyggðum, eru fisktegundir sem áður voru utan kvóta nú settar undir aflamark. Tilvist margra aflahámarksbáta hefur byggst á sókn í tegundir utan kvóta. Þessar veiðar hafa verið umtalsverð búbót hjá þeirri tegund útgerðar. Það er því ekki nema von að útgerðarmönnum smábáta á aflahámarksbátum bregði við þegar grundvellinum fyrir útgerðinni er kippt svona undan þeim. Ég ítreka enn og aftur að dómur Hæstaréttar knýr stjórnvöld til þessara aðgerða. Ella væri ekki samræmi milli reglna sem þeir sem reka smábáta, sem gerðir eru út samkvæmt þessu kerfi, lúta og hinna sem eru á aflamarksskipunum. Þrátt fyrir að mér sé þetta ljóst vil ég beina því til sjútvn. að hún taki til skoðunar hvernig og á hvaða tímabili sú veiðireynsla sem notuð er til að úthluta aflamarki á ýsu, ufsa og steinbít hjá þorskaflahámarksbátum skuli reiknuð. Að lokum vil ég segja, herra forseti, að þeirri óvissu sem útgerðarmenn búa við nú verður að eyða sem fyrst. Útgerðarmenn, hvort heldur það eru smábátasjómenn eða útgerðarmenn stærri skipa, eiga rétt á því að fá að vita til lengri tíma hvaða reglur eigi að gilda um atvinnugreinina á komandi árum. Ef við eyðum ekki þeirri óvissu sem menn búa við í dag mun allt þjóðfélagið líða fyrir það. Það mun gerast strax upp úr áramótum ef óvissan í fiskveiðistjórnarmálum sem leiðir af þessum dómi Hæstaréttar heldur áfram.

Herra forseti. Ég ætla að engar deilur séu um að eftir hinn margumrædda dóm Hæstaréttar komst ríkisstjórnin ekki hjá því að grípa til ráðstafana og leggja fram frv. til breytinga á lögum um fiskveiðistjórn. Ég held að enginn deili um það. Og það deilir heldur enginn um að þegar menn höfðu lesið dóminn hafi verið ljóst að 5. gr., en á henni hafði veiðileyfi krókaveiðimanna grundvallast, dugði ekki lengur. Um þetta held ég að engar deilur séu. Ég held að rétt sé að líta aðeins til upphafs þessa máls. Upphafið var þannig að við settum fyrst á aflakvótakerfi árið 1984. Það kerfi var byggt á veiðireynslu og þar með voru önnur skip útilokuð en Alþingi gekk þannig frá að skipum undir tíu tonnum var leyft að koma inn í kerfið og höfðu veiðileyfi. Þannig gekk fram til ársins 1990. Þá var reglunni breytt og einungis skip undir sex tonnum fengu að koma þar þar inn og fá veiðileyfi. Það var svo ekki fyrr en vorið 1995 að búðinni var lokað, þannig gengið frá því að ekki var hægt að auka við fiskiskipaflotann. Ég ætla ekkert að fara ofan í það, herra forseti, hvort þetta er einhverjum að kenna og þá hverjum eða hvort þetta var gott eða vont. Staðreyndin er sú að á þessum árum fengu skipin veiðirétt og það var Alþingi, löggjafinn, sem gekk þannig frá því. Ýmislegt fleira átti sér stað á fyrstu árum kvótakerfisins og varð til þess að þeir sem höfðu aflareynsluna fengu ekki að njóta hennar. Hv. þm. Árni Ragnar Árnason rakti það hér í ræðu sinni áðan og ekki ástæða til að fara yfir það aftur. Það er staðreyndin. Menn fengu ekki að fullu, og langt frá því, að njóta aflareynslu sinnar. Þetta koma náttúrlega fyrst og fremst niður á þeim sem höfðu stundað þorskveiðar og kom harðast niður á þeim sem áttu veiðirétt sinn í þorskveiðum. Menn skulu átta sig á því, þegar talað er um að þessu sé ekki réttlátlega skipt sem er alveg rétt, að strandveiðiflotinn, þ.e. litlu bátarnir sem voru eingöngu með þorskveiðiheimildir urðu hlutfallslega fyrir meiri skerðingu en aðrar útgerðir sem höfðu veiðiheimildir sínar samsettar úr mörgum tegundum auk möguleikans til að fara lengra, fara á önnur mið og bjarga sér þannig. Það er því alveg rétt sem hér hefur komið fram í umræðunni, að strandveiðiflotinn sem er á aflamarki, minni bátar, standa langveikast að vígi og full ástæða til þess, um leið og við tölum um smábáta almennt, að athuga þeirra hlut. Ég tel, herra forseti, að svigrúm hljóti að vera til þess að bæta hlut þeirra svo þeir hafi rekstrargrundvöll. Hér er deilt um og olli því að ég t.d., herra forseti, brást ókvæða við frv., að þegar dómurinn lá fyrir, þegar fyrir lá að finna yrði aðrar forsendur fyrir atvinnuréttindum smábátaútgerðarmannanna, yrði það einungis gert gert með því að setja þá inn í aflamarkskerfið. Menn hafa, m.a. hv. síðasti ræðumaður, fullyrt að þetta væri niðurstaða dómsins og engin önnur leið til að gera þetta. Ég er mjög ósammála þessu. Ég tel að þeir sem hafa haft atvinnuréttindi á Íslandsmiðum, þ.e. allir eigendur skipa, jafnt stórra sem smárra, eigi rétt sem beri að verja. Ég tel það ekki breyta neinu um þetta atvinnuleyfi hvort andlag leyfisins var þyngdareining, var kíló eða tonn, tímaeining eða róðradagar. Ég tel að stjórnvöldum beri skylda til þess að varðveita og standa vörð um atvinnuleyfi allra útvegsmanna. Herra forseti. Hvert svo sem umræðan er að leiða okkur svona almennt í dag og undanfarna mánuði á Íslandi, þá er skoðun mín sú og hefur alltaf verið, að Íslandsmið og íslenski fiskiskipaflotinn verði ekki sundur skilin. Ég hef aldrei getað skilið þetta mál öðruvísi en svo að það yrði að líta á það sem heild. Ég tel að íslenska fiskiskipaflotanum beri að nýta Íslandsmið, alveg sama hvort það eru stór skip eða smá skip. Ég segi, herra forseti, og hef reyndar alltaf haldið því fram: Núna þegar þessi dómur liggur fyrir þannig að 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða dugar ekki til að vernda þessi atvinnuréttindi smábátasjómannanna, dagabátanna, þá ber okkur að setja í lögin nákvæmlega tilgreindar heimildir og segja til um ástæðurnar fyrir þeim. Það eru sérréttindi þeirra og okkur ber að verja þau að mínum dómi. Ég trúi því og er viss um, herra forseti, að okkur muni takast að verja þau. Ég vil ekki einu sinni láta að því liggja að hér liggi fyrir dómur sem segi að okkur sé bannað stjórna fiskveiðum við Ísland. Það er útilokað, það er aldeilis útilokað að við getum verið komin í þau vandræði. Við verðum að stjórna fiskveiðum við Ísland. Við getum deilt um það hvernig eigi að stjórna þeim. Við getum endalaust deilt um það og eigum að deila um það. Það er rétt að við endurskoðum það og förum í gegnum það öðru hvoru. Þar eru sjónarmið sem við verðum að virða, líffræðileg sjónarmið, efnahagsleg sjónarmið og líka félagsleg sjónarmið. Ég held að það sé enginn misskilningur og þurfi ekki að eyða mikilli orku í það hvað 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna þýðir. Hún þýðir einfaldlega það að stjórnvöldum ber að hámarka arð og árangur af nýtingu Íslandsmiða. Ég held að allir séu sammála um þetta. Þess vegna eigum við að standa vörð um þau réttindi útgerðarinnar sem þarna er um að ræða. Við gætum komist að þeirri niðurstöðu að þessar aðferðir kunni að vera rangar. Ég hef alltaf gert mér grein fyrir því að það eru ákaflega mikil vandkvæði á þessu aflamarkskerfi. Það hefur skapað mjög mikil vandræði og mjög mikið óréttlæti. Það er mjög ófullkomin og frumstæð aðferð til að stjórna þegar við flokkum þorskinn, sem er nú aðalatriðið í þessu eða vegur þyngst, aðeins í einn flokk --- þorskur. Við vitum þó að við getum veitt þorsk frá 1,5 kílóum upp í 15 kíló. Við vitum að verðmunurinn á honum er gríðarlegur. Með þessari aðferð erum við því að breyta sókninni frá því sem áður var. Ég vil því segja, herra forseti, nú þegar þetta frv. liggur hér fyrir, að forsendan fyrir því að ég muni styðja það er veruleg breyting. Við verðum að breyta því þannig að þau réttindi sem voru séu tryggð. Við getum tryggt þau réttindi sem voru. Ekkert í þessum dómi kemur í veg fyrir það. Við eigum að setja þau réttindi sem voru til staðar inn í lögin, hafa þau þar. Ég tel að það hafi margsannað sig að sóknin og sóknareiningarnar sem við erum að fást við núna hafa náð tilætluðum árangri, menn töldu það vandamál en hafa náð tökum á því núna, þ.e. flotanum sem til varð á árunum 1984--1995. Það er búið að ná utan um það. Það hefur verið gert með pólitískum aðferðum. Það hefur verið gert með mikilli úreldingu, lagðir í það miklir fjármunir og mikill kostnaður. Það er sátt um það nokkurn veginn og ætti að nást sátt um að hefta sókn þeirra. Það er sátt um að ákveðna daga sé skynsamlegt að leyfa þeim að veiða. Þeim yrði ekki hleypt til að veiða allt árið. Um leið og við skilgreinum slíkar einingar þá er mjög nauðsynlegt að átta sig á því að ef sett er hámark á þær, er um leið búið að eyðileggja kerfið. Að mínum dómi er það fráleit tillaga sem liggur hér fyrir að leyfa krókabátum að veiða 32 daga og hafa 30 tonna hámarksafla. 32 dagar geta í sjálfu sér kannski verið eitthvað sem menn geta alveg sætt sig við, ég ætla ekki að segja til um það hvort dagarnir eigi að vera 30, 40 eða 50, 60 eða 70, ég held að það skipti tiltölulega litlu máli, en að setja aflahámark á kerfið, það eyðileggur. Það er bara aðferð til að eyðileggja það. Það er líka algjörlega óþarfi. Menn hafa verið að hnýta í það í umræðunni í dag, herra forseti, að fráleitt sé að segja að þessi afli komi úr sjónum. En hann kemur nú samt úr sjónum, herra forseti. Ég hef stundum undrað mig á þeirri umræðu og þeirri miklu vissu hinna rétttrúuðu, ef ég má orða það svo, hinna rétttrúuðu manna þegar þeir þykjast telja sig hafa í höndunum gögn sem sýni fram á að við getum stjórnað og við getum sagt til um fiskveiðarnar af einhverju viti upp á kíló, tonn eða 10 tonn eða 10 þúsund tonn. Það er fjarstæða. Við höfum enga slíka þekkingu, og er ég ekki með því að kasta rýrð á hina ágætu vísindamenn sem vinna að því hörðum höndum og leggja sig alla fram um að efla þekkingu okkar. Á síðasta fiskveiðiári fórum við í þorski 5.200 tonnum fram yfir það sem við ætluðum, ef við tökum yfirkeyrslu krókabátanna og drögum frá það sem geymt var milli ára. Ég vil benda á það að með einni reglugerð í júnímánuði, þar sem ráðuneytið ákvað að breyta fiskveiðistuðli, urðu til 7 þúsund tonn. Hvaðan komu þau, herra forseti? Ætli þau hafi ekki frekar komið úr sjónum en af himnum ofan? Ég held að það sé nú sennilegra. Ég held að sennilegra sé að þau hafi komið úr sjónum. Það er því fásinna þegar við erum að tala um að við höfum einhverja slíka þekkingu á valdi okkar. Það er bara hrein fásinna. Það gengur mismunandi vel að fiska en við höfum verið þeir gæfumenn að gengið hefur vel á handfæraveiðum og á strandveiðum á undanförnum árum. Það hefur gert það vegna þess að farið hefur saman óvenjulega góð kjör og mikill afli á grunnslóð. Þá veiðist vel. Útgerðarsagan er alveg skráð og menn geta bara flett upp á því og séð hvernig þetta sveiflast til og frá og við þekkjum mörg ár þegar lítið er um fisk og þegar lítið er um fisk á grunnslóðinni. Menn ættu að vita að hér er fyrst og fremst um handfærabáta að ræða og handfærabátar gera lítið ef einhver kvika verður, þeir gera ekki neitt. Þessi sveifla fram og til baka hefur því ekki áhrif á lífríki þorsksins, hún hefur engin áhrif á lífríki hafsins, hún hefur bara jákvæð áhrif á efnahagslíf Íslendinga ef vel tekst til, ef fiskurinn gengur á grunnslóðina og veðrið er gott, getur ekkert gert nema gott. Þessir bátar komu löglega inn í landið, þeim var veitt leyfi og það á að varðveita þau atvinnuleyfi. Ég hef ekki hugsað mér og hef aldrei hugsað mér að fara að rifja upp þá hluti sem gerðust hér á níunda áratugnum, hvað gert var við þessar þorskveiðiheimildir. Ég held að það hafi engan tilgang, herra forseti, að rifja það upp. Það er búið og tilheyrir hinu liðna. En okkur ber --- og það er mjög mikið atriði vegna þess að einn stærsti gallinn á kerfinu er einmitt alls konar félagsleg röskun sem það hefur valdið. Það er einn stærsti gallinn. Og meira að segja þeir útlendingar sem mest hafa verið að hæla þessu kerfi hafa allir bætt því við að reikna beri dæmið til enda. Það er ekki bara brúttóárangurinn, það nettóið sem á að hugsa um. Það hefur sýnt sig og sannað að smábátarnir hafa víða bjargað ýmsu og það er mjög þakkarvert fyrir samfélagið og fyrir fólkið að ekki hefur farið verr í ýmsum sjávarplássum. Það er misskilningur margra að halda að þessir krókabátar séu endilega allir á Vestfjörðum. Þeir eru það alls ekki. Þeir eru mjög víða á útgerðarstöðunum, mjög víða um landið. Vestfirðingarnir eru kannski hvað mest í þorskaflahámarkinu eins og eðlilegt má teljast. Þeir sækjast eftir steinbítnum sem gengur á veturna og vorin upp í landgrunnið og upp í firðina. Það er bara eins og Vestfirðingar hafa gert frá örófi alda. Það er mjög nauðsynlegt, herra forseti, að við séum meðvituð um að landsbyggðin, sjávarútvegsbyggðirnar víða um Ísland standa mjög höllum fæti. Við erum að ræða það hér undir öðrum málum hvernig megi koma þeim til aðstoðar, hvaða möguleika við eigum til að treysta þær byggðir, og þess vegna er það voðalegt, bara hreint voðalegt, ef við á sama tíma ætlum að grípa til aðgerða sem hreinlega eyðileggja forsendur byggðanna. Því að rétt undirstaða er náttúrlega það sem skiptir öllu máli ef við viljum viðhalda þeirri byggð sem er þjóðhagslega mjög hagstætt. Hinir smáu, sjálfstæðu útgerðarmenn eiga nákvæmlega sama rétt. Það er rangt sem kom fram hjá einum ræðumanni að þetta hefði ekki áhrif á afkomu stórfyrirtækjanna. Ég er ekki viss um nema það gæti verið, vegna þess að ef Alþingi stendur ekki vörð um atvinnuréttindi smáútgerðarmannanna hver á þá að ætlast til eða búast við að Alþingi fari þá að standa vörð um hagsmuni stærri útgerða? Það á eitt að gilda. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að senda þau skilaboð út til þjóðfélagsins að Alþingi sé reiðubúið til þess að standa vörð um alla útgerðina og valdi ekki óróa á markaðnum að einu né neinu leyti, heldur reyni að sýna fram á eins og það best getur að það er meiningin og viljinn að standa vörð um útgerðirnar. Ég held að þó ég hafi oft á tíðum deilt mjög harkalega um stjórn fiskveiða við hæstv. sjútvrh. og hæstv. fyrrv. sjútvrh. sem nú er hæstv. utanrrh., þá held ég að við höfum í reynd alltaf snúið bökum saman þegar kemur að því að íslensk útgerð, smá og stór, landgrunnið og íslensku fiskimiðin verður að fara saman og á að fara saman og má ekki sundur skilja. Þess vegna er betra að við stöndum nú saman og við eigum að standa saman. Ég trúi því, herra forseti, að þótt ég sé mjög óánægður með þær tillögur sem hér eru lagðar fram þá sé hægt að ná samstöðu í sjútvn. um að gjörbreyta þeim, breyta þeim á þann veg að þau réttindi sem menn höfðu verði áfram.

Herra forseti. Dómur Hæstaréttar í kvótamálinu svokallaða hefur valdið miklum titringi að undanförnu og þá ekki síst vegna þess að menn hafa lesið niðurstöður þessa dóms með mjög misjöfnum hætti. Það hefur satt að segja verið mjög fróðlegt og íhugunarefni fyrir okkur sem ekki erum löglærð að fylgjast með hvernig færustu lögmenn þjóðarinnar hafa túlkað þennan dóm mjög misjafnlega. Það hefur satt að segja verið himinn og haf milli þess hvernig einstakir lögmenn hafa túlkað niðurstöður dómsins. Það er íhugunarefni að dómur Hæstaréttar í svo mikilsverðu máli, og reyndar hvaða máli sem er, skuli ekki vera settur fram á þann hátt, þ.e. dómurinn og greinargerðin með honum, að lögmenn geti lesið rétt út úr honum hvað hann þýðir en á því virðist vera mikill misbrestur, því miður. Ríkisstjórnin fól nokkrum valinkunnum lögmönnum að gefa álit sitt á þessum dómi og þau frumvörp sem hér eru til umræðu byggjast á túlkun þessara lögmanna á dómnum. Ég er sammála ríkisstjórninni og hæstv. sjútvrh. í því að bregðast við með þessum hætti, en vil að vísu sjá nokkrar breytingar á frv. sem ég mun gera nánari grein fyrir í máli mínu. Ég vil fyrst segja það að auðvitað þarf að stjórna veiðunum og allir sammála um það, held ég. Ótakmarkaðar veiðar úr fiskstofnunum ganga ekki og kvótakerfið hefur að sumu leyti reynst ágætlega, og fiskstofnarnir við landið hafa verið að styrkjast á undanförnum árum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að kvótakerfinu sé nú kannski þakkað fullmikið í þeim efnum. Margir tala á þeim nótum að það sé allt þessari stjórn fiskveiðanna að þakka, en ég held að oft gleymist í þeirri umræðu að ástandið í hafinu, lífríki hafsins, skiptir auðvitað mjög miklu máli og við sem höfum fylgst með fiskveiðum í áratugi vitum það og munum að fyrir daga kvótakerfisins voru aflabrögð mjög misjöfn milli ára. Ég tek sem dæmi að aflahæstu bátar á vetrarvertíð við Faxaflóa voru kannski með 1.100--1.200 tonn tvær, þrjár vertíðir í röð. Síðan kom allt í einu ár þar sem hæstu bátar voru með 700 tonn þrátt fyrir sömu sókn og sömu veiðarfæri. Þá hafði eitthvað gerst í lífríki hafsins sem olli því að fiskigöngur voru með öðrum hætti en áður. Þetta finnst mér oft gleymast í umræðunni og menn þakki kvótakerfinu allt sem vel hefur tekist varðandi styrkingu fiskstofnanna. Ég tel að á þessu kerfi, sem er að mörgu leyti ágætt, séu nokkrir stórir vankantar, t.d. sá að það er viðurkennt af flestum að miklu er hent af fiski. Og kannski eru krókabátarnir á dagatakmörkunum eini flotinn sem ekki hefur ávinning af því að henda fiski og kemur með allt að landi. En höfuðókost þessa fiskveiðistjórnarkerfis tel ég vera þetta takmarkalausa frjálsa framsal aflaheimilda. Þetta var ekki í lögunum þegar þau voru sett upphaflega, kom inn í lögin í kringum 1990 og var þá fyrst og fremst hugsað til hagræðingar. Þingmenn sem hér sátu á þeim árum hafa sagt mér að það hafi ekkert verið í umræðunni að aflaheimildirnar yrðu verslunarvara. Fyrst og fremst var þetta hugsað til þess að hagræða, þ.e. að skipta á fisktegundum, færa á milli báta í sömu útgerð og annað slíkt, en ekki til þess að kvótinn yrði verslunarvara. Ég held að það verði aldrei þjóðarsátt um kvótakerfið meðan þetta óhefta frjálsa framsal er eins og það er í dag. Þetta framsal hefur m.a. leitt til þriggja allsherjarverkfalla sjómanna sem öllum eru í fersku minni og ég held að taka verði á framsalsmálunum og breyta þeim til betri vegar. Flestir útgerðarmenn vinna reyndar eðlilega í þessu kerfi og eru ekkert að braska með kvótann en það eru dæmi sem angra fólk og gera það að verkum að menn sætta sig ekki við kerfið. Það er t.d. þegar útgerðarmaður fellur frá og erfingjarnir hafa ekki áhuga á útgerð en vilja fá peninginn sinn fyrir kvótann, þá er skipið og kvótinn selt og erfingjarnir skipta ágóðanum á milli sín, og eftir situr kannski byggðarlag sem hefur misst stóran hluta af aflaheimildum sínum. Sama gerist þegar hjón skilja og selja verður útgerðina og kvótann til að gera upp bú þeirra, og ekki síst þegar útgerðarmenn hætta og selja kvóta sinn fyrir tugi og jafnvel hundruð milljóna. Þetta eru stóru vankantarnir á kerfinu að mínu áliti sem skapa andúð almennings á fiskveiðistjórnarkerfinu og miklu meiri andúð en hvort einhverjir trillukarlar veiða nokkrum tonnum meira en þeim hefur verið ætlað. Við, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og sá sem hér stendur, lögðum fram frv. á Alþingi, bæði á síðasta þingi og því næstsíðasta um breytingu á fiskveiðistjórnarlögunum í þá veru að verslun með aflaheimildir verði ekki leyfð og að framsalið verði eingöngu til hagræðingar, þ.e. jöfn skipti á tegundum og þess háttar. Það frv. var því miður ekki afgreitt frá sjútvn. Alþingis. Nefndin sendi það hins vegar til fjölmargra aðila til umsagnar og fékk nánast undantekningarlaust mjög jákvæðar umsagnir, m.a. frá samtökum sjómanna. Ég held ég muni það rétt að allar umsagnir um þetta frv. voru jákvæðar nema frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem telur hag sinna félagsmanna best borgið með því kerfi sem ríkir í dag, þ.e. framsalinu sem skapar þessa miklu óánægju almennings með kerfið. Þetta frv. fékk sem sagt ekki brautargengi á Alþingi en á síðasta vori var skipuð hér svokölluð auðlindanefnd sem er m.a. að fjalla um hvernig eigi að haga stjórn fiskveiðanna. Ég hef bundið miklar vonir við að sú nefnd komi með skynsamlegar tillögur í þessum málum. Það er alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði í ræðu sinni í morgun að mikill ágreiningur hefur verið um sjávarútvegsmálin á undanförnum árum og ég tel að það sé mjög mikilvægt að ná þjóðarsátt um stjórn fiskveiðanna. Það er ekki hægt að standa í endalausu stríði um þennan höfuðatvinnuveg okkar. En frv. sem hér er til umræðu lýtur ekki að heildarendurskoðun á stjórn fiskveiðanna. Það er lagt fram til að eyða þeirri ósvissu sem hefur skapast í framhaldi af dómi Hæstaréttar og gengur út á það að setja allan fisk í kvóta sem er, því miður vil ég segja, óhjákvæmilegt. Það er ekki hægt að hleypa öllum takmarkalaust í veiðarnar. Það mundi enda með skelfingu og þess vegna verður að loka öllum opnum pottum sem verið hafa í kerfinu. Ég verð að segja fyrir mig að ég sé mjög mikið eftir þessu dagakerfi krókabátanna. Ég hef alltaf verið mikill talsmaður þessara krókaleyfa. Þau eru í raun síðasti vottur frjálsra fiskveiða hér við landið og afleitt að þurfa að afleggja krókakerfið. En hjá því verður sennilega því miður ekki komist í framhaldi af þessum dómi. Formenn Alþfl. og Alþb. gagnrýndu mjög viðbrögð hæstv. sjútvrh. við dómi Hæstaréttar í ræðum sínum fyrr í dag. Því miður fannst mér vanta í mál þeirra hvaða tillögur þau hefðu fram að færa og hvernig þau hefðu viljað bregðast við dóminum í þeirri stöðu sem er í dag. Það er ekki nóg bara að gagnrýna, menn verða líka að segja hvað þeir hefðu gert nákvæmlega í þessari stöðu. Ég tel sem sagt að það þurfi að gera nokkrar breytingar á frv. í meðferð sjútvn. milli 1. og 2. umr. og ætla að nefna hér lítillega það helsta sem ég tel að þurfi að breyta. Það er í fyrsta lagi að frv. gerir ráð fyrir að á yfirstandandi fiskveiðiári megi þorskafli hvers báts í sóknardagakerfi vera að hámarki 30 lestir miðað við óslægðan fisk og að sóknardagar megi vera 26 hjá þeim bátum sem nota línu og handfæri en 32 hjá þeim bátum sem nota handfæri eingöngu. Mér finnst óþarfi að vera með þessar dagatakmarkanir fyrst hámark er á aflanum og það er sjálfsagt að leyfa mönnum að sækja þennan afla á sem hagkvæmastan hátt hvenær sem er á fiskveiðiárinu. Ég sé ekki að bein ástæða sé til að setja einhverjar dagatakmarkanir þegar komið er þak á hvað má veiða. Í öðru lagi segir í ákvæði til bráðabirgða I, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að flytja veiðileyfi frá krókabáti sem leyfi hefur til að veiða samkvæmt þessu ákvæði til annars jafnstórs krókabáts miðað við rúmtölu. Óheimilt er að flytja veiðileyfi til krókabáts sem er stærri en sá krókabátur sem veiðileyfi lætur nema jafnframt sé flutt veiðileyfi af öðrum krókabáti sem er þrefalt stærri að rúmtölu en sem stækkuninni nemur. Slíkur bátur má þó ekki verða stærri en 6 brúttótonn. Óheimilt er að flytja veiðileyfi frá báti sem stundar veiðar með þorskaflahámarki til báts sem stundar veiðar með tilteknum fjölda sóknardaga. Óheimilt er að stækka krókabát nema flutt sé veiðileyfi af öðrum báti sem er þrefalt stærri að rúmtölu en sem stækkuninni nemur.`` Mér finnst þetta ákvæði óþarft þegar hámark er á því sem hver bátur má veiða. Ég fæ ekki séð að það skipti máli hvort menn sækja þennan afla á tveggja, þriggja, fjögurra eða fimm tonna bátum, og mér finnst það bara einkamál hvers og eins sem hefur heimild til þessara veiða og stjórnvöldum óviðkomandi. Í þriðja lagi segir í þessu sama bráðabirgðaákvæði I, með leyfi forseta: ,,... getur ráðherra ákveðið að afli teljist ekki til þorskaflahámarks og veiðidagar ekki til sóknardaga í tilteknum fjölda opinberra sjóstangaveiðimóta á fiskveiðiárinu 1998/1999.`` Ég tel að þetta eigi ekki bara að gilda um yfirstandandi fiskveiðiár heldur vera ótímasett. Afli á sjóstangaveiðum mun aldrei ógna fiskstofnum okkar og þess vegna finnst mér sjálfsagt að breyta þessu og miða ekki bara við yfirstandandi fiskveiðiár. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að heildarþorskaflaviðmiðun báta sem stunda veiðar með dagatakmörkunum verði samkvæmt þessu frv. 1,11%, sem þýðir að á næsta fiskveiðiári fá þessir bátar að veiða 9 tonn af þorski hver bátur. Mér finnst þetta útilokað. Þetta þýðir náttúrlega ekkert annað en hrun þessa útgerðarflokks og gjaldþrot fjölmargra einstaklinga sem hafa fjárfest í dýrum bátum til þessara veiða og skuldsett sig vegna þess. Þessi þorskaflaviðmiðun, 1,11%, er reynsla samkvæmt gildandi lögum, sem þýðir að þessir bátar ættu að veiða 2.770 tonn á yfirstandandi fiskveiðiári. En þessir bátar hafa einfaldlega veitt miklu meira á undanförnum árum, t.d. á síðasta fiskveiðiári þegar þeir veiddu 12.524 tonn eða 38 tonn að meðaltali á bát. Ég held að hjá því verði ekki komist að miða við þennan afla þegar úthlutað verður fyrir næsta fiskveiðiár, eða eitthvað í þá veru. Þessum heimildum mætti svo kannski skipta að einhverju leyti miðað við aflareynslu hvers báts. Með því er ekki verið að taka neitt frá öðrum útgerðarflokkum og allir halda sínu. Ég legg hins vegar áherslu á að þessi kvóti verður að vera óframseljanlegur. Best fyndist mér ef hægt væri að ná samkomulagi við Landssamband smábátaeigenda á þessum nótum. Níu tonna úthlutun á bát er fráleit. Það má þá alveg eins hafa pottinn opinn og leyfa öllum að sækja í þessi 3.000 tonn sem dagabátunum væri ætlað og loka pottinum þegar sá afli hefði náðst. Ég held að við verðum að taka tillit til þessarar útgerðar og þess að dómur Hæstaréttar bitnar nánast eingöngu á þessum útgerðarflokki. Í fimmta lagi vil ég vekja athygli á því að í bráðabirgðaákvæði III er fjallað um skiptingu á 5.000 lesta aflaheimildum af þorski til jöfnunar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Skal úthlutun til hvers skips vera meðaltal þess sem kom í hlut þess skips, eða skips sem í þess stað kom, á fiskveiðiárunum 1997/1998 og 1998/1999.`` Þegar þessi 5.000 tonna jöfnunarpottur varð til í upphafi kjörtímabils þá var hann fyrst og fremst hugsaður til að bæta stöðu litlu aflamarksbátanna. Þeir höfðu farið verst allra út úr kvótaskerðingu undanfarinna ára en, því miður vil ég segja, var þetta látið ná til allra aflamarksskipa nema fullvinnsluskipa, sem var hreinn óþarfi. Margir þessara litlu báta nýttu þennan kvóta sinn og allan sinn kvóta að verulegum hluta til línuveiða, en þegar línutvöföldunin var afnumin urðu þeir fyrir talsverðum missi, fengu reyndar 60% tvöldunaraukningarinnar bætt en ekki það sem upp á vantaði. Landssamband smábátaeigenda hefur ítrekað samþykkt að þegar hætt verður að úthluta úr þessum 5.000 tonna potti þá verði honum skipt á aflamarksbáta undir 100 rúmlestum, og mér finnst full ástæða til að skoða þann möguleika. En hér er einungis gert ráð fyrir að framlengja um eitt ár þessari jöfnunarúthlutun. Hér er einnig á ferðinni frv. varðandi grásleppuveiðarnar sem ekki eru kvótasettar. Í samræmi við dóm Hæstaréttar er fellt úr gildi það ákvæði 7. gr. að þeir bátar einir eigi kost á leyfi til grásleppuveiða sem áttu rétt til leyfis á grásleppuveiðar til 1997. Ég hef orðið var við nokkrar áhyggjur grásleppuveiðimanna út af þessu sem ég held að vísu að séu óþarfar. Það er dýrt að hefja grásleppuútgerð og veiðin er það gloppótt frá ári til árs að ég hef ekki trú á að það verði margir sem hefja þessar veiðar til viðbótar við þá sem fyrir eru. Hæstv. sjútvrh. nefndi í framsöguræðu sinni að til greina kæmi að úthluta grásleppuveiðileyfum miðað við veiðireynslu. Ég held að það geti orðið mjög vandmeðfarið vegna þess hvað veiðin er misjöfn eftir svæðum frá ári til árs og þurfi að íhuga það mjög gaumgæfilega. Ég hef orðið var við nokkrar áhyggjur eigenda báta undir 6 tonnum sem eru á aflamarki. Þetta eru um 255 bátar, ef ég man rétt, með aflaheimildir frá einu kílói og upp í 365 þorskígildistonn, og að meðaltali eru heimildir þeirra upp á 31 tonn af þorski og 38 þorskígildistonn. En nú verða þessir bátar settir á bekk með krókaleyfisbátum og þar með minnkar verðmæti aflaheimilda þeirra verulega, aflaheimilda sem að hluta eru keyptar dýrum dómum og að hluta eru veð fyrir lánum þessara útgerðarmanna. Þetta held ég að sjútvn. þurfi að skoða vel þegar hún fær frv. til meðferðar. Herra forseti. Ég hef nefnt nokkur atriði sem ég tel að þurfi að lagfæra og vona að þessi atriði verði skoðuð þegar sjútvn. þingsins fær málið til meðferðar milli 1. og 2. umr. Ég tel mjög mikilvægt að reyna að ná samkomulagi við Landssamband smábátaeigenda um framvindu málsins því að þær breytingar sem þetta frv. gerir ráð fyrir snúa allar að smábátaeigendum.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að óska eftir þessari umræðu og bera fram nokkrar fyrirspurnir til hæstv. heilbrrh. um útboð á þjónustu við aldraða, hjúkrunarheimili fyrir aldraða í Reykjavík. Eins og hæstv. forseti heyrir á mæli mínu er það ekki sérstaklega vel fallið þess að standa í löngum umræðum. Ég mun engu að síður gera tilraun til þess að koma spurningum frá mér. Í Morgunblaðinu 6. des. sl. birtist auglýsing, ekki á mjög áberandi stað, sem segir: ,,Útboð. Hjúkrunarheimili í Reykjavík --- einkaframkvæmd. Bygging, rekstur og fjármögnun ...`` Í textanum segir: ,,Leitað er að aðila til að selja heilbr.- og trmrn. þjónustu, sem felst í því að leggja til og reka í 25 ár hjúkrunarheimili fyrir 60 aldraða með öllu því sem til þarf.`` Fyrir 60 aldraða með öllu. Það er með öðrum orðum alútboð á öldruðum sem á hér að efna til, alútboð á þjónustu við aldraða, bæði á húsum sem á að byggja í þessu skyni og síðan á rekstri í smáatriðum, bæði borðbúnaði, lyfjum, brekánum og öðrum nauðsynjum sem þurfa að vera á elliheimilum. Ég tel, herra forseti, að þó að við höfum ágæta reynslu af ýmsum aðilum í þessum rekstri eins og t.d. sjómannadagsráði og þeim aðilum sem hafa rekið Grund, þá sé þessi nálgun sem hér er efnt til miklu verri og háskalegri. Ég tel að hún sé varasöm og það þurfi að fara mjög varlega með hluti af þessu tagi vegna þess að þjónusta sem byggist á hagnaðargrundvelli eingöngu getur snúist upp í andhverfu sína áður en langur tími líður og við heyrðum snemma á þessu ári fréttir frá Svíþjóð og Noregi þar sem gengið var í það að loka elliheimilum sem bjuggu einmitt við hliðstætt rekstrarform og hér á að efna til, vegna þess að fjárhagsvandi eigendanna var farinn að bitna á þjónustunni við gamla fólkið. Af þessu tilefni og af því ég hef áhyggjur af málinu hef ég leyft mér að bera fram nokkrar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem ég sendi henni í gær. Þær eru á þessa leið: 1. Hvernig hyggst ráðherra tryggja skilyrðislaust vandaða þjónustu við þá aldraða einstaklinga sem lenda á þessu einkarekna heimili fyrir aldraða? 2. Hver er sá fjárhagslegi ávinningur sem ríkisstjórnin hyggst hafa af útboði á þjónustu við 60 aldraða einstaklinga? 3. Hvernig verður háttað eftirliti með þessari þjónustu? 4. Hefur landlæknisembættið, sem er faglegur ráðunautur ráðuneytisins eins og kunnugt er, sent frá sér faglega greinargerð um þetta efni? 5. Hver er skoðun Landssambands aldraðra á þessu útboði? 6. Telur ráðherra að svona útboð á þjónustu við gamalt fólk standist örugglega ákvæði mannréttindasáttmála?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson leggur fram nokkrar spurningar vegna auglýsingar um forval. Við hinni fyrstu spurningu er það svar að þessi þjónusta er bundin í lögum, reglugerðum og stöðlum sem ráðuneytið hefur gefið út. Eftirlit með gæðum er í höndum landlæknis og faghópa í öldrunarþjónustu og í þjónustusamningi sem verður gerður verða ítarleg ákvæði um faglegar kröfur, eftirlit með faglegri þjónustu og vel skilgreind viðbrögð ef út af verður brugðið. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum að ýmsir aðilar sem hafa áhuga, þekkingu, reynslu og traust hafa lagt metnað sinn í að byggja upp þjónustu fyrir aldraða í þessu þjóðfélagi. Það er nærtækast að nefna, eins og hv. þm. reyndar gerði hér á undan, sjómannasamtökin, Rauða kross Íslands, ýmis stéttarfélög, Grund og mörg sveitarfélög. Þannig hafa fjölmargir aðilar byggt upp og sinnt öldrunarþjónustu í áratugi og í raun verið fyrirmynd ríkisins í því hvernig á að sinna þessum málaflokki. Ég fullvissa hv. þingmenn um að á öllum stigum þessa máls mun besta fagfólk tryggja hag hinna öldruðu. Það er það sem máli skiptir. Um aðra spurningu hv. þm. vil ég segja að engar áætlanir eru um hvaða fjárhagslegur ávinningur er af þessu útboði. Þetta verkefni snýst um að veita sjúkum, öldruðum góða þjónustu. Stjórnvöld ber hins vegar skylda til að veita bestu mögulega þjónustu og ná góðri nýtingu á peningum skattborgaranna og með því gefa einkaaðilum og félagasamtökum möguleika á að nýta hluta af þeim eignum sem þeir nú eiga, t.d. endurhæfingaraðstöðu, eldhús, starfsmannaaðstöðu og þvottahús svo eitthvað sé nefnt, til að nýta fjárfestingar betur. Á síðustu árum hefur hjúkrunarrúmum fjölgað mikið. Nú liggur fyrir að þeim verður fjölgað um 130 á næsta ári. Og samkvæmt þeim áætlunum sem fyrir liggja er ljóst að þörfin heldur áfram að aukast. Virðulegi forseti. Þriðju spurningu þingmannsins svaraði ég áðan, en ég ítreka að eftirlit með þjónustunni er samkvæmt lögum og reglum eins og um alla þjónustu á sama sviði. Um fjórðu spurninguna get ég sagt að verið er að vinna að gerð útboðslýsingar og við þá vinnu höfum við leitað aðstoðar okkar besta fagfólks í öldrunarmálum. Áður en gengið verður frá útboðslýsingu verður hins vegar leitað álits landlæknis. Hvað varðar fimmtu spurningu vil ég benda hv. þm. á að ekki er venja að bera það nákvæmlega undir Landssamband aldraðra á hvern hátt þjónustan er aukin. Við höfum fjölgað hjúkrunarrýmum á mjög mörgum stofnunum. Við höfum byggt og bætt við, m.a. vegna ábendinga Landssambands aldraðra. Ég hef átt fjölda funda með fulltrúum aldraðra og ég hef rætt þessi mál við þá. Sem eðlilegt er leggja þeir áhersluna á fjölgun hjúkrunarrýma og að tryggja góða þjónustu. Um það er enginn ágreiningur. Um síðustu spurningu þingmannsins vil ég taka fram að um þessa þjónustu munu gilda nákvæmlega sömu reglur og um aðra þjónustu á þessu sviði. Þau hjúkrunarheimili sem hafa verið opnuð á þessu kjörtímabili eru öll til fyrirmyndar eins og flest þau hjúkrunarheimili sem hafa verið opnuð sl. 20 ár. Á síðustu árum hafa fjölmargir aðilar komið að máli við mig og lýst vilja til að stækka hjúkrunarheimili, byggja við eða byggja ný. Þar á meðal má nefna Hrafnistu, Rauða krossinn, Reykjavíkurborg og fleiri. Þarna er í öllum tilvikum um að ræða aðila sem hafa langa reynslu og mikla þekkingu á þeirri þjónustu sem veita þarf. Og það sem meira er, þeir hafa manngæsku og virðingu fyrir þeirri þjónustu sem ber að veita. Ég vona að ég hafi svarað hv. þm. þeim spurningum sem hann hefur lagt hér fram.

Herra forseti. Hér er til umræðu útboð á öldrunarþjónustu fyrir 60 aldraða, rekstur og útvegun á hjúkrunarheimili í 25 ár. ,,... nýjung í öflun og rekstri hjúkrunarheimilis á Íslandi, svokölluð einkaframkvæmd``, eins og segir í auglýsingu í Morgunblaðinu. Hvað er hér á ferðinni? Hæstv. ráðherra reyndi að svara því í ræðu sinni hér á undan, en því miður var ekki mikið um svör. Við vitum hvernig ástandið er í hjúkrunarmálum aldraðra. Í Reykjavík bíða á þriðja hundrað manns eftir plássi á hjúkrunarheimili, 169 þeirra eru í brýnni þörf. Vanda þessa stóra hóps verður vissulega að leysa. En hvernig á að standa að þeim rekstri sem hér er auglýstur? Hvernig samningar verða gerðir við þá sem taka þetta að sér? Það er greinilega ekki ljóst. Útboðsvinnan er enn þá í gangi. Það er álit þeirra sem gerst þekkja í þessum málaflokki að í dag sé það svo að sjálfseignarstofnanir velja inn sjúklinga eftir hjúkrunarþyngd. Dýrir sjúklingar, þ.e. þeir sem þurfa dýr lyf og mikla þjónustu, sitja eftir. Það á ekki að eiga sér stað. Jafnræði verður að ríkja. Hvað verður gert í því útboði sem fyrirhugað er til þess að tryggja rétt þeirra sjúklinga sem eru í þessari stöðu, tryggja rétt þeirra sem þurfa dýra þjónustu og eru í mestri neyð eins og þeirra 170 Reykvíkinga sem bíða núna í brýnni þörf? Mun verða greitt fyrir hvern sjúkling eftir hjúkrunarþyngd? Ætlar ráðherra að reka þetta hjúkrunarheimili á daggjöldum? Í dag eru daggjöld mjög mismunandi. Ákveðin hjúkrunarheimili sem eru á lægstu daggjöldunum eiga í stanslausum rekstrarvanda. Það er ekkert samræmi. Þarf ekki að samræma daggjöldin á milli stofnana? Þjónustan er heldur ekki samræmd því þjónustan er mismunandi eftir hjúkrunarheimilum. Sums staðar þurfa ættingjar t.d. að sjá um þvott af sínum nánustu sem eru inni á hjúkrunarheimilum. Ég deili áhyggjum með málshefjanda, hv. þm. Svavari Gestssyni, um að þarna verði einhver mismunun á ferðinni. Það má ekki eiga sér stað, herra forseti. Aðalatriðið er að fólki verði ekki mismunað og allir fái þjónustu við hæfi. Það verður að tryggja.

Herra forseti. Þetta mál er í sjálfu sér nokkuð athyglisvert. Hér er farin ný leið. Hér er ný stefna. Til upplýsingar þá tóku sjómannasamtökin þá ákvörðun 1938 að þeirra aðalmarkmið yrði að reka heimili fyrir aldraða sjómenn, þá komnir í land búnir á sál og líkama langt um fram aldur fram og það var mjög merkilegt skref sem þá var tekið. Oft gleymist hagkvæmni stærðarinnar í þessum rekstri. Ég get t.d. nefnt að sjómannasamtökin hafa óskað eftir að fá að byggja nýja hjúkrunarálmu, bæði við Hrafnistu í Reykjavík og Hafnarfirði, sem byggist m.a. á því að allur þjónustukjarni sem þarf til svona heimilisreksturs er þar til staðar. 90 rýma hjúkrunarheimili sem væri byggt eitt og sér án þeirrar þjónustustoðar sem fyrir er mundi kosta einn milljarð, en þar sem til staðar er allur þjónustukjarni þá er kostnaður um hálfur milljarður. Það er dæmið í hnotskurn. Auðvitað vakna spurningar þegar svona útboð kemur fram þar sem aðili á að taka á sig alla þjónustuna, allt frá A til Ö, frá hönnun, byggingu og frágangi öllum og þar til fyrstu einstaklingar koma inn og halda svo áfram rekstri í næstu 25 ár. Hvaða kröfur eru gerðar til gæða byggingar? Hvaða kröfur eru gerðar til þjónustuaðila? Verður fylgst með því hvort sá sem býður upp á þessa þjónustu fyrir aldraða standi sig í rekstri? Er hætta á því að hann muni fækka hjúkrunarrýmum úr 60 niður í 40 eða 30 eða 20 ef hann stendur sig ekki í rekstri? Að því þarf auðvitað að gæta. Ég tel að málið standi þannig varðandi þá RAI-mælingu sem hér er verið að tala um að eigi að vigta og greiða eftir, þ.e. hversu þungir í umönnun þeir sjúklingar eru sem þarna koma inn, að í þessu útboði er gert ráð fyrir því að ríkið ráði alfarið innlögnum fólks og því verði væntanlega þeir þyngstu teknir af sjúkrahúsunum og lagðir inn á hið nýja heimili. Það hefur verulega áhrif á umhverfi starfsfólksins. Það hefur líka veruleg áhrif ef t.d. aldraður krabbameinssjúklingur kemur inn sem getur jafnvel þurft meðalagjöf upp á 100 þús. kr. á mánuði. Það skiptir verulegu máli og með þessu þarf 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 8. þm. Reykv. fyrir að taka þetta mál upp. Það var sannarlega ástæða til. Ég verð að segja alveg eins og er að mér var satt best að segja nokkuð brugðið þegar ég las þessa auglýsingu frá Ríkiskaupum í Morgunblaðinu snemma í desembermánuði vegna þess að þrátt fyrir einkavæðingarbröltið, bæði í núverandi og fyrrverandi ríkisstjórn geri ég mjög stóran greinarmun á því hvort í hlut á einkavæðing og einhver rassaköst í kringum fyrirtæki, jafnvel þótt um almenn þjónustufyrirtæki sé að ræða eins og banka, eða hvort um er að ræða einkavæðingu á velferðarstofnun. Ég geri mikinn greinarmun á því. Hér er komið inn í kjarna þeirrar velferðarþjónustu sem hvað viðkvæmust er og þar sem einkarekstur í hagnaðarskyni á síst alls heima. Herra forseti. Niðurstaðan er sú að alls staðar þar sem þessi einkavæðingarformúla hefur verið prófuð hefur hún reynst illa. Og af hverju má aldrei líta til reynslunnar og læra af því sem illa hefur tekist annars staðar og forðast þau víti? Einkavæðingin hefur reynst dýrari og hún hlýtur að verða dýrari. Það liggur í augum uppi að hún er dýrari. Af hverju? Af því að einkaaðilarnir fá dýrara lánsfé og þeir taka arð út úr rekstrinum handa sér. Annars stæðu þeir ekki í þessu. Það er hugsunin á bak við það hjá gróðafyrirtækjum að fara út rekstur af þessu tagi. Og þriðja atriðið sem er mjög varhugavert fyrir stjórnvöld í sambandi við þessa formúlu er að þau binda hendur sínar svo langt fram í tímann, með 25 ára eða jafnvel þaðan af lengri samningum sem þýða síðan að stjórnvöld eru bundin í báða skó hvað það varðar að koma fram breytingum og faglegum áherslum o.s.frv. Herra forseti. Að mínu mati er þetta ósambærilegt við þær stofnanir sem félagasamtök hafa byggt upp fyrir sína félagsmenn í samvinnu og samstarfi við ríkið, þann sem greiðir, og hafa verið á föstum fjárveitingum eða daggjöldum eða öðru slíku. Þetta eru ósambærilegir hlutir. Það er aðferðafræðin 

Hæstv. forseti. Málflutningur stjórnarandstöðunnar er stundum aumkunarverður og færður í búning útúrsnúninganna. Stundum finnst mér grófur málflutningur, ekki síst Alþb. sáluga, kalla á áfallahjálp. Alútboð á öldruðum, sagði málsflytjandi. Einkavæðing, sagði hv. þm. hinnar grænu hreyfingar, Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. forseti. Einkarekstur í hjúkrun er jafngamall mannkyninu, svo einfalt er málið. Þeir sem þiggja öldrunarþjónustu hjá Hrafnistu, DAS, Ási, Kumbaravogi, Blesastöðum eða í Skógarbæ hjá Rauða krossinum fá góða umönnun og þjónustu. Slíkur einkarekstur hefur verið hér á landi í 75 ár. Það er engin ný einkavæðing heldur þjónusta sem mannúðarsamtök og einstaklingar hafa sóst eftir og rekið af miklum myndarskap. Full ástæða er til að því verði haldið áfram til samræmis við það sem ríki og sveitarfélög gera einnig með góðum árangri. Þess vegna á ekki að slá á þessa útréttu hönd. Hún sparar peninga og er öllum til góðs. Hitt er svo mikilvægt að hver sem rekur slík heimili geri það samkvæmt lögum, reglum og stöðlum, sé undir eftirliti landlæknis og vistunarmat eigi sér stað. Heilbrrn. þarf að fylgja því eftir að gæði þjónustunnar séu í lagi. Það er hið mikilvæga í málinu og því er fylgt fast eftir. Ég er t.d. sannfærður um að við eigum í sjúkrahúsmálunum að hlusta á Ólaf Ólafsson, fyrrverandi landlækni. Hann vill að hluti þjónustunnar verði færður inn á hótel, sjúklingunum til bóta og ríkinu til sparnaðar. Ég vil segja það hér að lokum, hæstv. forseti, að roðinn í austri er þegar orðinn fölbleikur.

Herra forseti. Í máli þessu vakna margar spurningar og í forvalsreglum er ekki mikið um svör. Þetta er mjög stór biti, stórt heimili, þ.e. 60 rúma. Upp vakna spurningar um, ef menn vilja reyna nýjar leiðir, hvort ekki eigi að þróa þær smátt og smátt og læra af reynslunni. Hvað þekkjum við í svona málum? Við þekkjum verkefni hjá Barnaverndarstofu. Þar eru ekki útboð og ekki samið við lægstbjóðanda. Þar er reyndar samið við einkaaðila á grundvelli hæfni og faglegrar þekkingar til skemmri tíma. Þar er um að ræða þjónustusamninga og mikið eftirlit. Þar sér Barnaverndarstofa um vistanir og útskriftir og allar ákvarðanir eru í höndum fagfólks. Þar er um fimm ára samninga að ræða og skýr uppsagnarákvæði um samninga. Við erum hér að líta til mjög langs tíma, 25 ára. Hann er vegna húsnæðisins, vegna þess að viðkomandi eiga að byggja eða leggja til húsnæði og fá í staðinn svo langan samning. Þá vaknar spurningin um réttarstöðu hins aldraða. Hvernig á þjónustan að vera? Heilbrrh. vísar í lög. Hvernig eru skyldur verksalanna tryggðar, þeirra sem fá verkefnið? Eru skýr ákvæði um eftirlit? Hver verður með eftirlitið? Hvernig tryggjum við réttindi skjólstæðingsins, hvernig koma stjórnsýsluákvarðanir að og hver ákveður? Ef vísað er á ráðuneytið þá ætla ég að leyfa mér að halda því fram að það sé of fjarlægt. Það er önnur staða en þegar undirstofnun er með þjónustusamninga um svona mikilvæg verkefni. Herra forseti. Af því hér er ekki um að ræða þingmál og stefnumörkun sem við getum rætt, þetta er auglýsing og ákvörðun frá heilbrrn., þá er það mitt mat að heilbr.- og trn. Alþingis ætti að fara yfir alla þætti þessa máls. Málið kallar í raun á nákvæma yfirferð Alþingis. Hér er lagt inn á nýja braut og við alþingismenn verðum að tryggja að sú braut sé a.m.k. fær hinum öldruðu.

Hæstv. forseti. Ég tel mjög eðlilegt að þetta mál sé rætt utan dagskrár þar sem hér er vissulega um ákveðna nýjung að ræða. Það þarf kannski ekki að koma neinum á óvart að ríkisstjórnin sem nú situr fari nýjar leiðir. Hún hefur gert og sýnt það allt þetta kjörtímabil. Hún hefur farið nýjar leiðir á ýmsum sviðum. Hún hefur líka sýnt að hún er mjög vinsæl. Um 70% þjóðarinnar virðast styðja hana í könnunum þannig að fólkið í landinu virðist hafa verið ríkisstjórninni sammála í fjöldamörgum málum. Nú les ég Morgunblaðið ekki það vel og ég tók ekki eftir þessari auglýsingu sem margir hafa vitnað til. Ég vissi hins vegar af þessu máli í gegnum hæstv. heilbrrh. Ég get verið sammála málshefjanda um að fara þurfi varlega. Það er einmitt það sem gera þarf þegar farnar eru nýjar leiðir. Það kom nákvæmlega fram í svari hæstv. heilbrrh. að það er ríkið sem setur leikreglurnar. Í landinu eru lög sem ráða því hvernig að þessu verður staðið og hvernig fylgst verður með þessari starfsemi þannig að hún verði okkur öllum til sóma. Ég tel að í velferðarþjóðfélagi, eins og Ísland vissulega er, mundi það aldrei líðast að illa yrði staðið að starfseminni og einnig vegna þess hve nálægðin er mikil í þessu landi. Það er eins og sumir megi ekki heyra orðið einkaframkvæmd eða einkavæðing öðruvísi en allt fari á hvolf. Nú eru Íslendingar samt almennt nokkuð miklir einstaklingshyggjumenn. Ég er ánægð með þessa ákvörðun hæstv. heilbrrh. en tek undir með þeim sem hafa lagt áherslu á að fylgjast þurfi vel með þessari starfsemi og gæta þess að starfið í heild sinni verði okkur öllum til sóma. Mér finnst við tala of sjaldan um það hversu aldraðir hafa það almennt gott í landinu. Það hefur verið ánægjulegt að fylgjast með því hversu mörg dvalarheimili og hjúkrunarheimili hafa verið opnuð. Það stendur til að gera enn betur á næsta ári.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir að vekja athygli á þessari fyrirhuguðu ráðagerð ríkisstjórnarinnar. Enn eina ferðina virðist hinn vinsæli Framsfl. ætla að láta hinn vinsæla Sjálfstfl. teyma sig inn á braut einkavæðingar sem nú heitir einkaframkvæmd. Það er þýðing á enska heitinu private finance initiative. Þetta hefur verið reynt í Bretlandi með mjög slæmum afleiðingum og hv. þm. Guðna Ágústssyni til upplýsingar hefur fyrrverandi landlæknir varað mjög eindregið við þessari ráðagerð. Hugmyndin er sú að fela einkafyrirtæki fjármögnun og rekstur opinberra stofnana og hafa verið gerðar skuldbindingar um mörg ár, jafnvel marga áratugi fram í tímann. Hið opinbera, ríki eða sveitarfélög, skuldbindur sig til að sjá fyrirtækjunum fyrir viðskiptavinum hvort sem það eru sjúklingar á sjúkrahúsum eða heilsugæslustöðvum, fangar í fangelsum, skólanemar í skólum eða aldrað fólk á elliheimilum. Þetta er allt önnur hugmynd og ekki sambærileg við stofnanir eða rekstur á vegum líknarfélaga sem sprottin eru upp úr hagsmunasamtökum og við höfum þekkt hér um áratugi. Þetta er allt önnur hugsun og ekki sambærileg við það. Hér á að fara í fyrirtækjarekstur sem lýtur lögmálum markaðarins. Þetta er freisting fyrir stjórnmálamenn. Þeir geta haldið áfram að opna alla nýju skólana, nýju sjúkrahúsin og elliheimilin, án þess að fram komi í reikningum verri skuldastaða einfaldlega vegna þess að það er fyrirtækið sem tekur lánið en ekki ríki og sveitarfélög. Að endingu er það hins vegar hið opinbera, þ.e. skattborgarinn sem borgar reikninginn. Það sem meira er og verra: Reikningurinn er hærri en hann hefði orðið hefði framkvæmdin öll verið á vegum hins opinbera. Lánin hefðu ekki verið eins dýr og að sjálfsögðu ráðast fyrirtæki í framkvæmdina til að hafa af henni arð og arðurinn er einnig greiddur af skattborgaranum. Þetta hefur verið reyndin í Bretlandi. Við höfum reynsluna af þessu fyrirkomulagi, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Hvers vegna ekki horfa til þeirra sem hafa reynslu af þessu fyrirkomulagi? Þetta er dýrara, þetta er óhagkvæmara, verra fyrir skattborgarann og fyrir notandann. Ég vil vekja athygli á því að í bæklingum ríkisstjórnarinnar um einkaframtak er sérstaklega vikið að sjúklingasköttum, notendagjöldum. Það er ávísun á mismunun. 

Herra forseti. Til er máltæki sem segir ,,veldur hver á heldur``. Við getum alls ekki gefið okkur að einkarekin vistheimili séu eitthvað verri en ríkisrekin heimili. Á dögunum var ég einmitt í mínu ágæta kjördæmi og þar var verið að opna hjúkrunarheimilið Ás í Hveragerði. Það er einmitt einkarekið hjúkrunarheimili og byggir á mjög gömlum grunni --- elliheimilið Grund er 75 ára gömul stofnun. Þarna var einmitt verið að opna mjög myndarlega stofnun sem kostaði 200 millj. kr. Hún hefur verið reist af einkaaðilum en rekstur stofnunarinnar kostaði 70 millj. á ári. Á þremur árum var komin sama upphæð og bygging stofnunarinnar kostaði. Við erum hér með gríðarlegan vanda sem felst í löngum biðlistum á stofnanir fyrir aldraða. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir kom einmitt inn á það. Við megum alls ekki gefa okkur að stofnanir sem þessar bjóði upp á lakari þjónustu en gerist og gengur í ríkisreknu fyrirtæki. Út af hverju gefum við okkur þetta? Við vitum að t.d. á þessum stað er mjög mikill metnaður, mjög mikil reynsla og þarna hafa menn staðið sig gríðarlega vel. Fólkið sem þarna er er ánægt. Við megum ekki gefa okkur að þetta gangi ekki upp. Við eigum að gera þær kröfur til þeirra sem reka svona stofnanir að þjónustan sé fyrsta flokks. Það verðum við að tryggja og um það snýst málið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir að þetta mál skuli vera tekið hér upp. Málið er mjög sérstakt. Það snýst ekki um það hvort um sé að ræða óánægju eða ánægju með einkarekin heimili eða ríkisrekin heldur um það hvernig við viljum standa að þjónustu við aldraða í framtíðinni. Það kom fram hjá hæstv. heilbrrh. að eftirlit með rekstri þessa heimilis sem hugsanlega yrði boðið út yrði í samræmi við lög og reglur sem um þessa þjónustu gilda. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra: Telur hún að eftirlitið með rekstri heimila sé í góðu lagi í dag? Er tryggt að um sé að ræða sambærilega þjónustu á heimilum, hvort sem um er að ræða ríkisrekin heimili eða einkarekin og í samræmi við þær greiðslur sem inntar eru af hendi? Hæstv. ráðherra var einnig spurð um skoðun Landssambands aldraðra á þessu máli. Hjá hæstv. ráðherra kom fram að það væri ekki venjan að bera ákvarðanir sem þessar undir félagasamtök. Ef hæstv. ráðherra má vera að því að hlusta ætla ég að vitna í samþykkt sem gerð var á 25. flokksþingi Framsfl. 20.--22. nóvember sl. þar sem segir að Framsfl. leggi áherslu á: ,,Að virkja og auka sjálfræði aldraðra, gera sýnilegt að þeir hafi frumkvæði og móti stefnu í eigin málefnum og félagasamtökum og hafi þar með frelsi til þess að velja sjálfir lífsmynstur sitt.`` Hér er um að ræða heimili fyrir 60 manns og það er ekki úr vegi, virðulegi forseti, að rifja upp annað áhersluatriði úr stefnu Framsfl.: ,,Að aldraðir hafi tök á því að búa á hjúkrunarheimilum, sem byggð eru í þeirra eigin sveitafélagi, þegar heilsufarsástand og hjúkrunarþörf þeirra krefst þess. Þar verði lögð áhersla á heimilislegt umhverfi í litlum einingum sem fellur vel að hugmyndum um sem eðlilegast fjölskyldulíf.`` Eðlilegt fjölskyldulíf er nú varla 60 manna heimili. Samrýmist þetta stefnumiðum Framsfl.? Var einhver hér áðan að tala um aumkunarverðan málflutning stjórnarandstöðunnar?

Herra forseti. Hér á hinu háa Alþingi höfum við margoft rætt um vanda heilbrigðiskerfisins. Deildum er lokað, biðlistar eru endalausir, hætt er við aðgerðir og við það er feiknakostnaður sem stöðugt vex. Ég man ekki til þess að hv. þingmenn hafi rætt um lokanir hjá Flugleiðum eða biðlista hjá Flugleiðum eða sífellt vaxandi vanda hjá Flugleiðum. Hvernig stendur á því? Vegna þess að Flugleiðir er einkafyrirtæki og þeir geta ekki leyft sér lokanir, þeir geta ekki leyft sér biðlista og þeir geta ekki leyft sér þau vandamál sem heilbrigðiskerfið hefur leyft sér. Þegar ég var í atvinnurekstri, áður en ég varð þingmaður, var það síðasta sem mér datt í hug að loka fyrirtækinu eða minnka þjónustuna þegar illa gekk. Það var það síðasta sem mér datt í hug. En þetta dettur opinberum fyrirtækjum í hug og komast upp með það. Herra forseti. Gróðinn og arðurinn sem hér verður greiddur verður greiddur vegna betra skipulags, betri hönnunar á húsnæði og betri nýtingar fjármagns. Það er svo einfalt. Þannig myndast arðurinn og hagnaðurinn og þjónustan verður ódýrari. Ég fullyrði það. Að sjálfsögðu þarf að tryggja í útboðskynningu að gæðin verði fullkomin og góð og það verður að tryggja atriði eins og þagmælsku og annað slíkt. Ef rétt er að málum staðið verður líka tryggt að þeir sjúklingar sem verða mjög erfiðir og þungir í hjúkrun verði velkomnir vegna þess að meira er greitt fyrir þá. Kosturinn við þetta er að ríkið hefur eftirlit með og gerir kröfur til einstaklinga og það gerir miklu meiri kröfur til einstaklinga en það gerir til ríkisfyrirtækis. Ríkið gerir meiri kröfur til einstaklinganna en það gerir til sjálfs sín. Það er nefnilega það sem hefur komið í ljós. Ég er viss um það að hv. þingmenn muni gera sérstaklega miklar kröfur til stjórnar þessa fyrirtækis, meiri en til stjórna núverandi heilbrigðisstofnana sem enginn hefur talað um að hafi brugðist. Það er dálítið merkilegt, herra forseti, að þegar kemur að nýjungum eru þeir hv. þingmenn sem kenna sig við stefnu sem einu sinni átti upptök í byltingu, fyrir 70 árum, á móti öllum breytingum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu, hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og sérstaklega hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þá ræðu sem hann flutti áðan sem staðfesti að ástæða er til að hafa áhyggjur af málinu. Það hefur verið þannig á þessu kjörtímabili að þegar Framsfl. og Pétur Blöndal sameinast er eðlilegt að fólk og þjóðin leggi við hlustir og velti málunum aðeins fyrir sér því að hv. þm. Pétur Blöndal afhjúpaði málið algjörlega. Ég óska hv. þm. Guðna Ágústssyni líka til hamingju með þennan samferðamann vegna þess að hv. þm. Pétur Blöndal sýndi fram á það til hvers verið er að setja þessa stofnun á laggirnar með þessum hætti. Tilgangurinn er bersýnilega sá að koma velferðarkerfinu inn í markaðskerfið, að rífa velferðarkerfið út úr hinu félagslega kerfi og setja það á grundvöll markaðskerfisins. ,,Ég hef áhyggjur af því, ég verð að segja það``, sagði fyrrv. formaður Framsfl. oft. Ég leyfi mér að viðhafa þau orð hér. Ég hef áhyggjur af þessu. Ég vona að þingmenn Framsfl. sem hér hafa talað digurbarkalega, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson, hafi líka áhyggjur af þessu. Ég vona það. Ég vona að hann hafi þroska til þess þrátt fyrir digurbarkaræðu sína áðan. Það á að fara varlega. Gallinn er sá að ekki hefur verið farið varlega. Það kemur fram í þessum umræðum og svörum hæstv. heilbrrh. að ekki hefur verið leitað eftir faglegri greinargerð frá landlæknisembættinu. Hún liggur ekki fyrir. Landlæknir hefur ekki sagt sitt orð um þetta mál. Það liggur líka fyrir að Landssamband aldraðra hefur ekki verið beðið um álit á þessu máli. Vanræksla á þessum tveimur punktum sýnir að ekki er farið nógu varlega. Þess vegna segi ég, herra forseti, í lok umræðunnar: Ég skora á hæstv. heilbrrh., sem ég veit að er í þessu máli af góðum hug, að hægja á málinu, fresta útboðinu og skoða málin betur. 

Virðulegi forseti. Auðvitað hlusta ég á alla hér. Að sjálfsögðu. Ég held að menn verði að fara aðeins betur yfir málið vegna þess að hér er um forval að ræða. Hér er um forval að ræða og síðan verður útboð. Það verður lokað útboð. Það er alveg ljóst að ekki verður tekinn til greina neinn aðili nema okkur sýnist hann vera traustsins verður. Af því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom áðan inn á það að þetta væri nýjung sem væri vert að skoða er líka gott að benda á það að hann sagði að mjög margir aðilar hefðu sýnt þessu áhuga. Þess vegna erum við með útboð. Það eru aðilar eins Grund sem hefur áhuga, það eru aðilar eins og Hrafnista sem hefur áhuga. Þetta eru aðilar sem við treystum. Við gerum strangar kröfur til hjúkrunarheimila okkar. Ég fullyrði að hjúkrunarheimili okkar eru fyrsta flokks í landinu. Við höfum reynt ýmsar nýjungar í þessari ríkisþjónustu eins og fram hefur komið. Við höfum t.d. gert þjónustusamninga við mjög mörg hjúkrunarheimili í landinu, t.d. Skógarbæ sem er myndarlegt heimili. Ég tel að við séum að fara réttar leiðir, við erum að fjölga hjúkrunarrýmum, eins og ég sagði áðan fjölgar þeim um 130 á næsta ári, og ekki veitir af eins og kom fram hjá þingmönnum áðan. En árið 2000 ætlum við að vera búin að fullnægja þeirri þörf sem er brýnust á þessu svæði.

Herra forseti. Eðlilegast hefði verið að fresta afgreiðslu þessa máls eða vísa því frá eins og við stjórnarandstæðingar lögðum til en það var því miður fellt áðan. Eins og hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að þessum málum og bersýnilega sýnt sig að valda á engan hátt því verkefni að fara með eignarhlut ríkisins í þessum mikilvægu stofnunum --- og ekki er ástæða til að ætla annað en að áframhaldandi einkavæðing og sala á því sem eftir er í Fjárfestingarbankanum verði sams konar farsi ef ekki verri en þeir sem þjóðin hefur mátt horfa upp á að undanförnu --- þá treysti ég ekki þessari ríkisstjórn til að fara með þessa sölu og er henni andvígur og greiði því atkvæði gegn frv.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem fram hefur farið í dag hefur að mínu viti um margt verið mjög málefnaleg og augljóst að menn taka þeim dómi af mikilli alvöru sem Hæstiréttur kvað upp fyrir nokkrum dögum og hæstv. ríkisstjórn er að bregðast við með þeim frumvörpum sem við ræðum hér. Virðulegi forseti. Það hefur vakið sérstaka athygli mína í þessari umræðu að alveg síðan ég kom á þing hef ég aldrei nokkurn tíma heyrt auglýst jafnmikið eftir viðhorfum stjórnarandstöðunnar í nokkru máli. Það er augljóst að þetta er ekki gert nema menn hafi slæma samvisku gagnvart því sem þeir eru að gera. Nýverið afgreiddum við gagnagrunnsfrumvarp þar sem menn lögðu fram nýjar hugmyndir í stóru máli, lögðu fram annað frumvarp sem ekki mátti ræða, en hér hefur hver stjórnarliðinn á fætur öðrum auglýst eftir viðhorfum minni hlutans. Ég fagna því alveg sérstaklega, virðulegi forseti, að áhugi hæstv. sjútvrh. og stjórnarliða skuli vera svona mikill á því að fá fram viðhorf minni hlutans í þessu máli. Ég vil fagna sérstaklega þeim áhuga sem meiri hlutinn hefur sýnt þessu. Í öðru lagi, virðulegi forseti, hefur mér ætíð þótt heldur miður og miður fyrir greinina í heild það ósætti sem hefur verið um fiskveiðistjórnina. Það kann ekki góðri lukku að stýra til lengdar að jafnmikið ósætti hefur verið um stjórn okkar stærsta og kannski merkasta atvinnuvegar í jafnlangan tíma og raun ber vitni. Og það getur ekki orðið til góðs. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt að ósátt hafi ríkt því að Hæstiréttur hefur nú kveðið upp dóm þar sem hann heldur því fram að sú útfærsla á kvótakerfinu sem sá hæstv. sjútvrh. sem nú situr hefur rekið hvað harðast undanfarin sjö ár eða svo, standist ekki grundvallarreglur okkar stjórnarskrár. Það í sjálfu sér segir miklu meira um það ósætti sem hlýtur að vera þegar hluti fiskveiðistjórnarkerfisins stenst ekki grundvallarreglur okkar. Það er gríðarlegur áfellisdómur yfir þeim þáttum sem Hæstiréttur tók þar til skoðunar. Sá er hér stendur hefur ætíð bæði í ræðu og riti reynt að halda því fram að algerlega nauðsynlegt sé að reyna að ná sáttum í þessu máli. Það getur ekki gengið til lengdar að nánast ríki skotgrafahernaður án þess menn reyni nokkuð að lenda því máli skynsamlega. Nýverið tók til starfa auðlindanefnd sem samþykkt var á síðasta vorþingi og sá er hér stendur á sæti í henni. Ég hef heyrt það í þeirri umræðu sem fram hefur farið að mjög margir vonast til þess að hún geti orðið einhvers konar sáttaleið í því máli. Ég held að vinnan þar a.m.k. fram til dagsins í dag hafi farið vel fram og full ástæða er til að vonast til þess að eitthvað geti komið út úr þeirri nefnd, svo framarlega sem vinnubrögðin þar verði hin sömu og hingað til. Virðulegi forseti. Ástæða þess að frv. eru lögð fram hefur verið rakin hér í mörgum ræðum. Hún er umræddur hæstaréttardómur frá 3. des. sl. þar sem tiltekin grundvallaratriði í lögum um stjórn fiskveiða eru ekki talin standast stjórnarskrána, ekki standast jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og ekki standast atvinnufrelsisákvæði þeirrar sömu skrár. Þar er um að ræða, eins og margoft hefur verið rakið hér, mál Valdimars Jóhannessonar gegn íslenska ríkinu. Hann sótti um almennt veiðileyfi og sérstakt veiðileyfi en sjútvrh. hafnaði því að veita honum slík leyfi. Það mál gekk til héraðsdóms og þaðan til Hæstaréttar, sem síðan komst að þeirri niðurstöðu að neitun á grundvelli þeirra raka sem sjútvrn. bar fyrir sig stæðist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. og stjórnarliðar almennt í þessari umræðu hafa haldið því fram að þau frv. sem við ræðum hér hafi verið lögð fram til þess að koma í veg fyrir frekari óvissu, þ.e. til að reyna að eyða þeirri óvissu sem dómurinn hefur skapað. Ég tel að þessi frv. geri það ekki. Það byggi ég á því að ég tel að dómurinn hafi í raun og veru ekki aðeins fjallað um 5. gr. heldur líka 7. gr. Ég held að þessar tvær greinar verði ekki skildar að. Það er mín skoðun. Í fyrsta lagi vegna þess að bæði 5. gr. sem fjallar um veiðileyfi og 7. gr. sem fjallar um veiðiheimildir byggja á sömu forsendu, þ.e. þær byggja báðar á einhverri sögulegri reynslu. Annars vegar byggja veiðiheimildirnar á veiðireynslu áranna 1981--1983 og hins vegar vitna veiðileyfin til þeirra sem höfðu veiðileyfi 1988. Að byggja til frambúðar á einhverju í fortíðinni sem gerir það að verkum að aðrir geti ekki komist inn í greinina, það stenst ekki atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar og jafnræðisákvæði. Það er mín skoðun, alveg kristaltær, að Hæstiréttur hafi tekið á þessum málsástæðum og í raun og veru um leið fellt 7. gr. úr gildi. Það er mín skoðun í þessu máli og ég ætla að leyfa mér í þessari ræðu að fara aðeins betur yfir það viðhorf. Í fyrsta lagi, virðulegur forseti, kemur fram að í umsókn Valdimars er sótt um almennt veiðileyfi samkvæmt 5. gr. og síðan er sótt um sérstakt veiðileyfi. Ég á kannski ekkert gott með að skýra hvað í þessu felst, þ.e. sérstöku veiðileyfi, en þegar menn lesa þetta frekar þá er sótt um 500 tonn af þorski, talsvert af ýsu, ufsa o.s.frv. og allt eru það tegundir sem eru í kvóta, allar saman. Með þessu sérstaka veiðileyfi sem verið er að sækja um er því í raun og veru verið að sækja um veiðiheimildir. Það er ekki hægt að skýra þetta öðruvísi. Það er ekki bara verið að sækja um almennt veiðileyfi heldur er verið að sækja um veiðiheimildir. Ég leyfi mér að lesa upp úr dómi Hæstaréttar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af framansögðu verður ekki talið, að sjávarútvegsráðuneytinu hafi verið rétt að hafna umsókn áfrýjanda um almennt og sérstakt veiðileyfi á þeim forsendum, sem lagðar voru til grundvallar í bréfi þess 10. desember 1996.`` Virðulegi forseti. Með þessu er ég að halda því fram að Valdimar hafi á sínum tíma sótt um veiðiheimildir og að Hæstiréttur hafi komist að því í þessari niðurstöðu að það hafi verið óheimilt að neita honum um veiðiheimildir á þeim forsendum sem sjútvrn. gerir. Í öðru lagi tel ég að öll röksemdafærsla Hæstaréttar í þessu máli bendi til að Hæstiréttur hafi í raun og veru verið að fjalla um 7. gr. Það má gagnrýna það og spyrja hvers vegna ekki sé sérstaklega talað um 7. gr. í niðurstöðu dómsins, og það er vissulega atriði sem er umhugsunarvert. En í allri þeirri röksemdafærslu sem fylgir með dómnum er alveg augljóst að Hæstiréttur telur að ekki sé hægt að skilja að 5. og 7. gr. þessara laga. Öll röksemdafærslan í dómnum bendir til þess að þær verði ekki skildar að og að þessar greinar séu ávöxtur af sama meiði. Á þessum forsendum tel ég að þau frumvörp sem hér hafa verið lögð fram og ætlun hæstv. ríkisstjórnar er að lögfesta muni ekki eyða þeirri óvissu sem margir hafa talið að dómur Hæstaréttar hafi skapað. Þess vegna held ég að hér sé ekki nægjanlega að gert og að það sé algerlega nauðsynlegt að taka á þessum þætti í dómi Hæstaréttar líka, vilji menn eyða þessari óvissu. Það er algerlega nauðsynlegt að mínu mati. Ég tel, virðulegi forseti, að full ástæða hefði verið til að gefa sér meiri tíma. Það hefði verið full ástæða til þess að fara betur yfir þetta, gefa sér meiri tíma og reyna að leita leiða til þess að breyta kerfinu þannig að það fái staðist helstu ákvæði í stjórnarskránni. Það getur aldrei orðið sátt um nokkurt kerfi sem stenst ekki þær sanngirnis- og jafnræðisreglur sem finna má í stjórnarskránni. Það getur aldrei orðið sátt um slíkt, virðulegi forseti. Ýmis fleiri atriði sem fram koma í þessum dómi hefur mér heldur ekki fundist fá nægjanlega umræðu. Ég vil benda sérstaklega á það sem segir hér í dómi Hæstaréttar, með leyfi forseta. ,,Löggjafanum er rétt að takmarka fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, ef uggvænt þykir að fiskstofnar séu í hættu.`` Ég held að í þessu ljósi sé vert að skoða stjórn á ýmsum veiðum og bendi til að mynda á loðnuveiðar. Við höfum núna í 15 ár aldrei náð kvótanum í loðnu, aldrei nokkurn tíma. Við komumst næst því í hittiðfyrra þegar það munaði u.þ.b. 20 þús. tonnum eða svo. Ef Hæstiréttur er að segja að okkur sé aðeins heimilt að takmarka veiðarnar ef uggvænt þykir um að fiskstofnar séu í hættu, þá er spurning hvort hann sé að segja í þessu tilviki að okkur sé ekki heimilt, miðað við reynslu undanfarinna ára, að takmarka veiðar í loðnu. Er verið að gefa loðnuveiðarnar frjálsar með þessu? Ég held að vel sé þess virði að velta þessu fyrir sér, virðulegi forseti, því að við höfum aldrei náð þeim kvóta sem gefinn hefur verið út í loðnuveiðinni. Og Hæstiréttur virðist vera að segja í þessum dómi að okkur sé ekki heimilt að takmarka fiskveiðar nema í þeim tilvikum þegar fiskstofnarnir eru í hættu. Ég held að það sé vel þess virði að hugleiða þetta þó að kannski sé fulllangt seilst að halda því fram að Hæstiréttur sé að opna á þessa hluti, en a.m.k. er hann hér með þessum hætti að takmarka valdsvið löggjafans. Og þegar reynslurökin sýna okkur að okkur hefur ekki tekist að veiða þann kvóta sem hefur verið gefinn út í tiltekinni tegund þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvort þessi fiskstofn sé raunverulega í þeirri hættu að nauðsynlegt sé að kvótabinda hann. Ég held það sé vert, virðulegi forseti, að skilja þessa spurningu og kasta henni inn í þá umræðu sem hér fer fram. Hæstv. sjútvrh. varð mjög tíðrætt um atvinnuréttinn í ræðu sinni. Ég held að það sé alveg rétt að atvinnuréttur þeirra sem hafa unnið í greininni, hvort heldur í fiskveiðunum, fiskvinnslunni eða fólksins sem býr á landsbyggðinni o.s.frv., er til staðar. Fólk á ákveðinn rétt til þess að nýta þessa auðlind okkar. Sá réttur er til staðar og þann rétt ber að virða. Árið 1983 var sú ákvörðun tekin að þessi atvinnuréttur skyldi fylgja útgerðarmanninum, þ.e. útgerðarmaðurinn fékk þennan atvinnurétt þegar þurfti að takmarka aðgang að auðlindinni. Það má vel velta því fyrir sér hvort rétt hafi verið að gera það á þeim tíma, hvort það sé hugsanlega uppspretta þeirrar óánægju sem hefur verið með kvótakerfið frá upphafi að einungis útgerðarmaðurinn hélt þessum atvinnurétti. Það má halda því fram með miklum rökum að þessi atvinnuréttur hafi allt eins getað verið hjá sjómönnum, allt eins getað verið hjá því fiskvinnslufólki sem vann það sem úr sjónum kom. Ég held að þetta sé eitt af því sem við eigum að hugleiða enn og aftur núna þegar við stöndum frammi fyrir því að þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum rekið um langt skeið einfaldlega gengur ekki upp, því miður, í þeirri útfærslu sem það er í dag. Hæstiréttur er að senda okkur þessi skýru skilaboð. Við eigum ekki að taka við boltanum eins og til að mynda forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa gert í þessu máli. Einn hv. þm. leyfði sér í dag að segja að sjómenn eða þeir sem eru ósáttir við dóminn eigi ekki að tala við stjórnmálamenn, þeir eigi að tala við Hæstarétt. Það er ekki hægt að setja fram viðhorf af þessum toga og ekki réttlætanlegt í jafnalvarlegri umræðu og þegar við ræðum um stjórn fiskveiða. Það bara getur ekki gengið og má ekki ganga. Í mínum huga fagna ég því sérstaklega að Hæstiréttur skuli koma inn í samfélagsumræðuna eins og hann gerir. Kannski er löngu orðið tímabært að hann taki þátt í samfélagsumræðunni af meiri þunga en hann hefur gert.  Virðulegi forseti. Náttúrlega hafa mýmörg atriði verið dregin upp í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram en það er dálítið merkilegt að hlusta á hæstv. sjútvrh. þegar hann segir að allt muni hrynja, efnahagskerfið, landsbyggðin og ég veit ekki hvað og hvað ef við breytum stjórninni á fiskveiðum. Við höfum veitt fisk í hundruð ára, ekki alltaf með kvótakerfinu. Jafnvel þó að hæstv. sjútvrh. hafi keyrt í gegn veðsetningu á óveiddum afla er ekki þar með sagt að byggðir um land allt muni hrynja ef við breytum fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er ekki boðlegt, virðulegi forseti, að vera að bera inn í jafnalvarlega umræðu og hér fer fram rök af þessum toga. Það er bara ekki boðlegt. Eins og þegar hæstv. sjútvrh. lagði lykkju á leið sína þegar hann var að flytja rök sín fyrir þeim frumvörpum sem við ræðum hér, til þess að sparka í jafnaðarmenn sérstaklega, vegna þess að þeir hefðu það eitt markmið að reyna að koma byggðum kringum landið helst á höfuðið. Það er náttúrlega alveg með ólíkindum að menn skuli tala svona og ætlast til þess að þeir séu teknir alvarlega. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem sagði fyrr í dag að það er ekki boðlegt að koma inn í umræðuna svona og menn mega ekki leyfa sér það að vera með þann stráksskap að tala eins og hæstv. sjútvrh. gerði að hluta til og því miður formaður sjútvn. leyfði sér líka.  Að lokum vil ég segja það, þar sem tími minn er nú að verða búinn, að það er kannski annað atriði sem við þurfum sérstaklega að taka á þegar við tökum þetta upp að nýju og það er náttúrlega sá gróði sem menn fara með út úr greininni þegar þeir hætta. Það er atriði sem við verðum að taka sérstaklega á og er sérstakt verkefni löggjafans að finna leið til þess að koma í veg fyrir að menn labbi út úr þessu með þann gróða sem gerist þegar menn eru að selja aflaheimildir og fara út úr greininni. Það er eitt af þeim stóru atriðum sem skapa þá ósátt sem er um kvótakerfið í dag og á því verðum við að taka. Virðulegi forseti. Tími minn er búinn en ég vil sérstaklega ítreka það að í jafnalvarlegu máli og þessu sem við ræðum er algerlega nauðsynlegt að við leitum leiða til þess að ná sátt um þau sjónarmið sem helst hafa verið uppi í umræðunni um fiskveiðistjórnina.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Suðurl. bar sig illa undan því að auglýst hefði verið eftir stefnu stjórnarandstöðunnar og sérstaklega jafnaðarmanna. En það er einu sinni svo að ekki er auglýst eftir öðru en því sem týnt er og finnst ekki. Hér hefur fyrst og fremst verið nokkur viðleitni til að auðvelda jafnaðarmönnum að koma og segja frá stefnu sinni og láta ekki þessa umræðu fara þannig fram að þjóðin öll horfi á hvern þingmann þeirra á fætur öðrum koma upp án þess að geta sagt hvað þeir ætla að gera. Nú má segja það um hv. 6. þm. Suðurl. að hann sagði alveg klárt að hann liti svo á að Hæstiréttur hefði fellt 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna úr gildi. Það hefur margsinnis komið fram að ef menn líta svo á eru þrír kostir fyrir hendi: ólympískar veiðar, að setja öll veiðiréttindin á uppboð, taka veiðiheimildirnar af þeim sem hafa þær í dag og setja þær á uppboð, eða í þriðja lagi að taka þær af og senda hverjum og einum Íslendingi heim. Þetta eru þeir þrír kostir sem eru fyrir hendi ef menn líta svo á að 7. gr. hafi verið felld úr gildi. Er nú til of mikils mælst, ef menn líta svo á að þetta felist í dómi Hæstaréttar og Alþingi verði að bregðast við í ljósi þess, að menn fari fram á það að þá sé sagt líka hvaða leið á að fara? Finnst hv. þm. að það sé til of mikils mælst? Eða gætum við fengið frá honum svör um það sem við höfum ekki fengið frá hinum talsmönnum jafnaðarmanna í dag?

Virðulegi forseti. Ég ítreka enn og aftur að ég fagna sérstaklega þeim áhuga sem hæstv. sjútvrh. hefur á viðhorfum stjórnarandstöðunnar í málinu. Ég fagna því alveg sérstaklega og ég man ekki til þess síðan ég kom á þing að nokkurn tíma hafi verið auglýst jafnmikið eftir þeim viðhorfum. Það er auðvelt í sjálfu sér að svara spurningum hæstv. sjútvrh. Í fyrsta lagi eru þessir þrír kostir ekkert í stöðunni, við eigum ekki að vera með þessa þvælu, virðulegi forseti. Ég vil bara segja það í fyrsta lagi og menn eiga ekki að vera að koma upp með einhverja útúrsnúninga, að bjóða upp á einhverja þrjá kosti og segja: Svarið þið því. Virðulegi forseti. Það eru ekki bara þessir þrír kostir í stöðunni. Í öðru lagi ætla ég að vekja athygli hæstv. sjútvrh. á þeim hæstaréttardómi sem sumir hverjir hafa leyft sér að tala um að allir hafi ekki lesið. Til að mynda segir í þessum hæstaréttardómi að ekki megi takmarka veiðar með þessum hætti o.s.frv., --- ég er nú ekki með það alveg --- nema þjóðin fái þá einhverja sambærilega hlutdeild. Halda menn að ekki sé hægt að gera það öðruvísi en að rekast utan í helstu stoðir stjórnarskrárinnar? Að menn skuli bara leyfa sér að koma hér upp og tala með þessum hætti. Þetta hefur hæstv. sjútvrh. gert, snúið út úr hverri einustu ræðu stjórnarandstöðunnar hér, komið upp með þessa þvælu, boðið upp á einhverja þrjá kosti og rölt svo niður og brosað að þessu öllu saman.

Herra forseti. Ekki hefur verið bent á aðra kosti en þessa þrjá ef dóminn á að túlka með þeim hætti sem hv. þm. gerði. Ef hv. þm. kann hins vegar einhverja leið aðrar en þessar þrjár til þess að mæta dómnum væri fróðlegt að heyra það. Hann hefur haft talsverðan tíma til þess að koma þeim sjónarmiðum á framfæri og ekki nýtt hann til þess. En það er það sem fólkið er að bíða eftir, fólkið í landinu er að bíða eftir því hvað hann segir. Hann er búinn að gagnrýna, gott og vel, hann má gera það, en fyrst það er ekki ein af þessum þremur hlýtur það að vera einhver önnur og hann hlýtur að geta sagt frá því hvaða leið það er.

Virðulegi forseti. Ég get upplýst að skoðun mín á þessu máli er kristaltær. Ég tel að við eigum að vera með aflamarkskerfi sem stenst ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er ekki flóknara en það.

Herra forseti. Hér hefur staðið meira og minna í dag umræða um stjórn fiskveiða. Segja má að umræðan hafi farið meira og minna út og suður, eins og kannski við var að búast en mjög gjarnan er skírskotað til 65. gr. stjórnarskrárinnar um svokallaða jafnræðisreglu, að allir séu jafnir til að stunda atvinnu. En segja má að það sé nokkuð þröng túlkun eða í umræðunni a.m.k. því að þetta snýst auðvitað um meira. Menn hafa á stundum vitnað til 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi, öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. En það er athyglisvert m.a. að þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður jafnaðarmanna, vitnar til 75. gr. stjórnarskrárinnar þá lætur hann sér duga, eins og reyndar fleiri hv. þingmenn, að lesa einungis fyrstu setningu þeirrar greinar en láta ekki fylgja næstu setningu sem fylgir, nefnilega þá setningu, með leyfi herra forseta: ,,Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Þetta snýst með öðrum orðum annars vegar um jafnræði og stjórnarskrárbundin atvinnuréttindi og hins vegar um fullveldisrétt þeirra sem með umboð þjóðarinnar fara til að takmarka ýmis ákvæði á grundvelli þjóðarhagsmuna. Það hljóta ávallt að vera þjóðarhagsmunir sem eru útgangspunktur í þessu máli eins og reyndar flestum málum. Þetta snýst um réttinn til að mega stunda vinnu, um varin atvinnuréttindi og takmörkun þeirra vegna þjóðarhagsmuna. En því miður er í umræðunni oft á stundum öllu þessu blandað saman, á stundum vegna vanþekkingar á tiltölulega flóknu máli en einnig líka vísvitandi gert í ómerkilegum, pólitískum áróðri. Ég leyfi mér að vísa til ummæla Sigurðar Líndals lagaprófessors í DV nýlega þar sem hann fordæmir slíkan málflutning, lýðskrum, og telur það til eins fallið, að blekkja og þar fram eftir götunum. Það er líka í rauninni sorglegt frá því að segja að slíkar upphrópanir eiga e.t.v. sinn stærsta þátt í því að umræða um sjávarútvegsmál hefur verið ansi erfið hérlendis og óþarflega erfið vegna þess að of margir mæla í eða kalla fram í upphrópunum og einföldunum. Það getur aldrei leitt til þeirrar sáttar sem menn hafa kallað eftir heldur kann þvert á móti að vera einmitt ein skýringin á því ósætti sem sagt er að ríki um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þetta eru tvö mál. Það má líta á þetta út frá tveimur meginþáttum, eins og hér hefur verið sagt, um jafnræðisreglu stjórnarskrár og dómurinn fjallar um hana enda málið sótt á þeirri forsendu, þ.e. með tilvísun í 65. gr. stjórnarskrár þá er málssækjandi að fjalla um 5. gr. laga um stjórn fiskveiða. Niðurstaða þar er afskaplega skýr, eins og hér hefur ítrekað komið fram og kemur fram í dómnum, að 5. gr. heldur ekki með skírskotun til 65. gr. Gott og vel, þá ber Alþingi að sjálfsögðu að bregðast við og breyta þeirri grein. En þá er líka, af því að menn hafa dregið 7. gr. mikið inn í og jafnvel gengið svo langt, þótt undarlega kunni að hljóma, að segja að 7. gr. sé fallin og vísa þar til dómsins og forsendna hans. Það er, herra forseti, í rauninni alveg með ólíkindum að menn geti dregið þær ályktanir af forsendum dómsins þar sem segir m.a., með leyfi forseta, --- og mér finnst einkum hv. þingmenn jafnaðarmanna hafa forðast þá setningu, sem segir á bls. 3 í dómnum: ,,Ákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar standa því ekki í vegi, að í lögum sé mælt fyrir um slíkar takmarkanir, enda sé almannahagsmunum fyrir að fara. Af forsögu núgildandi fiskveiðistjórnarlaga er ljóst að löggjafinn hefur talið að almannaheill ræki til takmörkunar veiðanna. Ekki eru efni til þess að því mati verði haggað af dómstólum.`` --- Ég er að lesa, herra forseti, upp úr forsendum dómsins og þar segir líka í niðurstöðu í lokakafla á forsendum dómsins, fyrir dómsorð: ,,Hins vegar er ekki í þessu dómsmáli tekin afstaða til þess, hvort ráðuneytinu hafi að svo búnu borið að verða við umsókn áfrýjanda, en málið er einungis höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut.`` Þetta er, herra forseti, mjög afdráttarlaust í forsendum dómsins og því með ólíkindum að menn geti staðið í ræðustól á hv. Alþingi og notað það sem forsendu fyrir þeirri fullyrðingu að 7. gr. haldi ekki. Það er einfaldlega þvert á það sem segir í forsendum dómsins. Menn hamast sumir hverjir af fullkomnu ábyrgðarleysi við að rugla saman --- oft í pólitískum tilgangi --- ólíkum hlutum í raun og veru. Það er loddaraskapur og er einungis til þess að rugla almenning í ríminu. En það sem er alvarlegt við það er að það skapar óvissu. Og ég leyfi mér að vitna til greinar sem virtur hagfræðiprófessor, prófessor Ragnar Árnason, skrifar í tímarit laganema, Úlfljót, þar sem hann fjallar m.a. um þjóðhagsleg áhrif óvissu á efnahagslíf, ekki síst efnahagslíf eins og okkar Íslendinga þar sem óvissan beinlínis vinnur gegn almannahagsmunum, hagsmunum þjóðarinnar. Þess vegna má segja að loddaraskapur og sýndarmennska með upphrópunum vinni gegn hagsmunum þjóðarinnar og það er sannarlega mikil ábyrgð af hálfu hrópenda. Kjarni þessa máls, herra forseti, snýst auðvitað um takmörkun að aðgangi að auðlindinni. Þá ber okkur að hafa í huga hvers vegna er takmarkað, hvers vegna neyðast menn til að grípa til takmarkana? Við þurfum líka að muna hver staða sjávarútvegs var í upphafi árs eða í upphafi síðasta áratugar. Við skulum ekki gleyma því að þá stóð greinin á brauðfótum og stofnar voru að hruni komnir. Ástandið er til allrar hamingju í dag annað og betra þó enn skuldi greinin u.þ.b. 100 milljarða kr. frá þessum erfiðleikaárum. Það er líka, herra forseti, rétt að minna á að það er ekki bara hérlendis sem menn hafa verið að fjalla um þessa þætti, um stöðu greinarinnar, um of stóran fiskveiðiflota og þar fram eftir götunum. Þetta er vandamál sem fjallað er um alls staðar í alþjóðasamfélaginu þar sem menn stunda á annað borð fiskveiðar. Í OECD, innan ESB og þannig má áfram telja. Þar telja menn það meginmarkmið að draga úr afkastagetu fiskiskipaflota vegna þess að almannahagsmunir, þjóðarhagsmunir beinlínis kalla á það. Það er merkilegt að á sama tíma og ýmsir treysta sér til þess að finna okkar fiskveiðistjórnarkerfi allt til foráttu fáum við ábendingar frá virtum stofnunum eins og OECD og frá ESB. Ég leyfi mér að vitna til heimsóknar forseta Íslands til Kofi Annans, sem bendir til Íslands, og ég minni á sjónvarpsfréttir þann sama dag og niðurstöður Hæstaréttar í þessu máli voru kynntar þegar World Wildlife Foundation bendir sérstaklega til fiskveiðistjórnarkerfis Íslendinga af því að annars staðar telja menn sig ekki hafa fundið jafnárangursríkt fiskveiðistjórnarkerfi með almannahagsmuni í huga. Það hlýtur að segja okkur eitthvað. Menn hafa rætt hér um 65. og 75. gr. stjórnarskrárinnar sem er auðvitað nauðsynlegt að gera við umfjöllun á þessu máli. En það er alveg ljóst að málið var höfðað vegna 5. gr. og dómurinn tekur til 5. gr. laga um stjórn fiskveiða. Rökstuðningur dómsins er skýr hvað varðar 7. gr., eins og ég hef rakið, vegna fullveldisréttar stjórnvalda um takmarkanir vegna þjóðarhagsmuna. En ef menn vilja túlka þetta með öðrum hætti og fella 7. gr., eins og ítrekað hefur komið fram, þá ætla menn sér væntanlega að koma með aðra heildarlausn. Á það hefur verið bent ítrekað í umræðum hvaða möguleikar eru til staðar, ólympískar veiðar, uppboð og þar fram eftir götunum. Þá er líka rétt að hafa í huga, þar sem ólympískar veiðar gilda t.d. í Alaska og hefur verið um tíma í Kanada, t.d. með veiðar á lúðu, þar klára menn heimildir á mjög skömmum tíma, hvort menn vilja bjóða byggðarlögum okkar og sjómönnum okkar og útgerðum upp á það að ljúka þorskveiði í janúar, febrúar ár hvert og sitja síðan með bát og flota bundinn og atvinnuleysi um allt land. Ætla menn að bjóða upp á einhverja aðra heildstæða lausn eða að lagfæra það kerfi sem við búum við núna? Það er auðvitað grundvallaratriðið. Ég ítreka líka orð Ragnars Árnasonar hagfræðiprófessors um það hversu óvissa er dýr fyrir þjóðarbúið. Hún er ekki bara dýr, hún skapar ringulreið, hún kann að eyða einyrkjum, ábyrgðarlausar leiðir kunna að útrýma einyrkjum í þessari grein, eyða heilum byggðarlögum o.s.frv., eins og margsinnis hefur komið fram í umræðum. Ég trúi því ekki að það sé vilji nokkurs manns að standa fyrir slíku og þess vegna er eðlilegt að spurt hafi verið í umræðunni hvort menn vilji kasta fyrir róða því sem ýmsir virtir erlendir aðilar mæla með og líta til án þess þó að í umræðunni hafi komið fram eitthvert heildstætt annað kerfi. Menn verða þá að benda á það. Ef menn hins vegar vilja sýna ábyrgð verðum við að líta á rökstuðning dómsins um 5. gr. vegna jafnræðisreglu og réttarins til að stunda atvinnu. En þá er líka vert að leggja þunga áherslu á að með dómnum um að 5. gr. haldi ekki er verið að opna fyrir það að hver sem er geti fjárfest í skipi til veiða og fengið veiðileyfi. Það er rétt að vekja athygli á því og leggja á það áherslu: að fjárfesta í skipi og veiðarfærum til þess að hagnýta auðlindina. Það er rétt að leggja áherslu á það um leið og vísað er til eilífra upphrópana um gjafakvóta. Ég hygg að þessi dómur dragi m.a. það fram að til þess að fá veiðireynslu þurfi menn að fjárfesta í skipum og í veiðarfærum til þess að nýta auðlindina. Tali menn svo hátt og digurbarkalega um gjafakvóta og að geta ókeypis sótt í þessa auðlind. Ef menn ætla að túlka þetta of vítt blasa við hinar ólympísku veiðar eins og við Alaska --- nema menn grípi til takmarkandi aðgerða á grundvelli fullveldisréttar stjórnvalda með þjóðhagslega hagsmuni í huga. Þá þurfum við að skoða eitt að ef við ætlum að halda okkur við núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sem við hljótum að gera á meðan ekkert annað heildstætt kerfi er í boði eða kynnt --- hvar er þá opið í núverandi kerfi? Og það er augljóst að það snertir dagabátana. Þess vegna er rétt og á það hefur réttilega verið bent að það frv. sem er til umræðu fjallar fyrst og fremst um krókabáta. Það er af þeirri einföldu ástæðu að þar er kerfið opið. Og ef ekki er við brugðist værum við að senda þeim einyrkjum sem þar eru, yfir 300 talsins, heldur kalda kveðju með því að bjóða þeim að þeir 2.500 aðilar, sem hafa sótt um veiðileyfi, geti komið þangað inn. Þá er ekki mikið til skiptanna fyrir þá einyrkja sem eru á dagakerfi í dag. Það væri köld kveðja til þeirra. En því ber að fagna að í frv. er gert ráð fyrir aukningu á dögum til þeirra einyrkja sem eru í dagakerfinu í 32 eða 26, eftir því hvort lína er með eða ekki. En spurningin er og á það hefur verið bent og gagnrýnt mjög harðlega og sumpart réttilega, að hinn níu tonna jafnaðarkvóti sem á að koma eftir rúmt ár mun að sjálfsögðu ekki duga. Það er verkefni hv. sjútvn. að finna lausn á því máli og trúi ég að hv. nefnd muni finna slíka lausn. Ég vil líka, herra forseti, aðeins víkja að hlutverki Þróunarsjóðs. Megintilgangur hans hefur verið að draga úr afkastagetu fiskiskipaflotans með úreldingu. En með dómi Hæstaréttar má segja að forsendur fyrir þessu meginhlutverki sjóðsins séu brostnar. Það hlýtur þá að verða tekið til rækilegrar skoðunar. Ég vil einnig nefna það sem mér finnst ekki hafa fengið mikla umræðu hér, þ.e. síðasta grein frv. þar sem kveðið er á um að fyrir lok ársins 2000 skuli leggja skýrslu fyrir hv. Alþingi um áhrif laga um stjórn fiskveiða. Í þessu sambandi er líka rétt að minna á auðlindanefndina sem er að störfum. Ég tel þetta vera afskaplega mikilvægan þátt þar sem mælst er til þess að á málefnalegan og yfirvegaðan hátt verði farið yfir áhrif, kosti og galla þessa fiskveiðistjórnarkerfis, ekki með upphrópunum eða lýðskrumi heldur á málefnalegan hátt og það lagt fyrir hv. Alþingi fyrir lok ársins 2000. Þá og ekki fyrr en þá geta menn síðan gripið til róttækari aðgerða ef ástæða er til. En það mat þarf að fara fram og ráð er fyrir því gert í þessu frv. Verði þetta frv. samþykkt þarf í þeirri vinnu, sem hefst væntanlega og verður skilað fyrir lok árs 2000, að skoða ýmsa þætti, svo sem nýliðun í greininni, sjávarútveginum. Það þarf að taka til skoðunar úrkastið, einn af þeim þáttum sem hefur verið gagnrýndur í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þar hljóta að koma til skoðunar hugmyndir eins og Samtök iðnaðarins hafa kynnt um auðlindagjald, um flokkun fiskiskipa o.s.frv. Það eru ótal þættir sem hljóta að verða teknir þarna inn. En umræðan um fiskveiðistjórn fjallar yfirleitt um hvernig er veitt og mesta orkan og umræða fer í það. En ég held að við þessa skoðun hljóti líka að verða horft á hinn endann á sjávarútvegsstefnunni, nefnilega markaðsþáttinn sem með sanni má segja að sé í raun hið raunverulega upphaf sjávarútvegsstefnu: Hverjir eru markaðirnir og hvar eru þeir markaðir sem best verð gefa fyrir sjávarfang okkar? Síðan koma hinir þættirnir á eftir: Hvernig ætlum við að vinna og veiða þann afla sem við ætlum að útvega þeim mörkuðum sem hæst verðið gefur? Herra forseti. Tími minn er senn á þrotum. Það er trú mín og sannfæring að frv. sé í fullu samræmi við niðurstöðu dómsins. Það er verið að leysa vanda dagsins í dag. Vissulega eru ýmis atriði sem hv. sjútvn. mun þurfa að taka þar á og skoða. Jafnframt hljótum við að bíða stærri úttektar þar sem lagt er heildarmat á áhrif þessa fiskveiðistjórnarkerfis og við þurfum að sjálfsögðu að halda ró okkar og yfirvegun meðan sú hlutlausa úttekt fer fram. Við þurfum að vinna málefnalega og láta af loddaraskap. Það er brýnast af öllu að skapa hér festu í sjávarútvegi, tryggja sjómönnum, útgerðarmönnum, svo ekki sé minnst á byggðarlögin, þá festu sem þau þurfa á að halda til að stunda vinnu sína, nefnilega þá vinnu að sækja og skapa verðmæti í sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Efnahagslegur stöðugleiki er það besta sem hægt er að tryggja þjóðinni. Allir tilburðir til að ógna slíkum stöðugleika eru nánast landráð. Þjóðin kærir sig ekki um kollsteypur, hún skynjar góðærið sem sjávarútvegurinn hefur verið að færa henni á síðustu árum og hún vill halda áfram á þeirri braut. Það er hlutverk okkar, hv. alþingismanna, að sjá til þess að hún haldist á þeirri braut.

Herra forseti. Hér talaði heilagur vandlætari og taldi sig sjálfsagt flytja bæði öfgalausa og ópólitíska ræðu og án alls loddaraskapar. Það voru hins vegar aðrir sem fengu þá einkunn. Mig langar af því tilefni að spyrja hv. þm. hvort menn, sem ég vitnaði í í ræðu minni, Ragnar Aðalsteinsson hrl., sem vill að menn virði takmarkanir stjórnarskrárinnar, og Davíð Þór Björgvinsson lagaprófessor, sem telur að menn verði að skoða forsendur fyrir úthlutun veiðiheimildanna þegar farið verður yfir lögin, og aðrir sem hafa sömu skoðanir og þeir --- og eru þeir býsna margir --- eigi þessa einkunn hv. þm., einkunnina loddarar og óábyrgir og að þeir skapi óvissu.

Herra forseti. Ég verð því miður að frábiðja mér þann heilagleika sem hv. þm. vildi færa yfir mig. Ég tel mig ekki hafa flutt heilaga ræðu né hafa verið með loddaraskap, en pólitísk er ræðan. Allar ræður sem fjalla um sjávarútvegsmál og við flytjum hér hljóta að vera pólitískar. Hins vegar geri ég mun á því hvort ágreiningur ríkir á milli manna og hvernig sá ágreiningur birtist. Birtist hann með upphrópunum, eins og gerist mjög gjarnan? Ég vísaði til þess að menn einfalda hluti með upphrópunum, stundum með því einfaldlega að segja gjafakvóti, gjafakvóti, án þess að rökstyðja það. Þegar menn flytja hins vegar mál sitt og styðja það rökum eins og ýmsir hv. stjórnarandstæðingar vissulega gera, þá kalla ég það ekki loddaraskap. Það getur verið pólitískur ágreiningur. Það þarf að styðja skoðanir sínar rökum en þegar menn gera það með uppslætti þá tel ég það vera loddaraskap og lýðskrum.

Herra forseti. Það var ég sem gaf hv. þingmanni þá einkunn sem hér kom fram að gefnu tilefni. Ég óska eftir því að þegar hann gefur einkunnir af því tagi sem hann gerði í sinni ræðu að þá greini hann á milli, einfaldlega vegna þess að sá hópur sem hann gaf einkunn áðan er býsna stór og verðskuldar ekki þá einkunn.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði: Ég tel það ekki loddaraskap þó að menn viðri skoðanir sem ég kann að vera ósammála, séu þær skoðanir studdar rökum. Það tel ég ekki loddaraskap. Ég leyfi mér aðeins að vitna hér í viðtal við Sigurð Líndal, virtan lagaprófessor, þar sem hann segir, með leyfi herra forseta: ,,En ég verð að segja að mér finnst umræðan um þessi mál eins og á vitfirringahæli. Rausið í honum Ágústi Einarssyni og Valdimar Jóhannessyni, sem ausa rugli yfir þjóðina, er hreinasta þjóðarskömm.`` Þetta segir einn af virtustu lagaprófessorum okkar um hina yfirborðskenndu umræðu. Ég ítreka það hins vegar að þegar fólk styður mál sitt rökum þá er það hvorki loddaraskapur né lýðskrum, þá er það stefnufesta. Hitt er svo annað mál hvort menn eru sammála þeirri stefnu, það er allt annað mál.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að vitaskuld eiga menn að styðja mál sitt rökum. Það er grundvallaratriði ef við ætlum að halda uppi vitrænni umræðu, að menn styðji mál sitt rökum. Ég heyrði ekki alla ræðu hv. þm. en heyrði upphafið af henni og talsvert hér í lokin. Tilgangur þess að ég kem hér upp núna er að óska eftir því að hann rökstyðji eða skýri niðurlagsorð ræðunnar sem hann flutti hér áðan. Hann sagði eitthvað á þá leið að árásir á efnahagslegan stöðugleika væru nánast landráð. Mín spurning er þessi: Hverjir hafa verið með árásir á efnahagslegan stöðugleika og við hvað á hann þegar hann setur fram skoðanir af þessu tagi? Þetta eru mjög stór orð? Ég tel nauðsynlegt, þegar menn setja fram jafnstór orð og í þessu tilviki, að þau séu skýrð frekar.

Herra forseti. Hv. þm. spyr og ætlast til að fá hér svar á innan við tveimur mínútum, um leið og hann játar að hann hafi ekki verið hér í salnum. Ég get þó sagt hér í örfáum orðum við hv. þm. að í lokaorðum mínum greindi ég frá þeirri skoðun minni að meginskylda hv. þingmanna væri að hugsa um þjóðhagslega hagsmuni, að skapa þjóðinni efnahagslegan stöðugleika þannig að þjóðin geti lifað hér góðu og öruggu lífi. Allir tilburðir til þess að ógna slíku eru nánast landráð. Ég held að það þurfi ekkert að skýra það frekar, ég veit að þm. hv. er glöggur maður með afbrigðum og skilur þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins segja að ég er ekki alveg sammála hv. þm. um að meginverk okkar á hinu háa Alþingi sé það eitt að skapa hér eða búa til efnahagslegt umhverfi. Takmark okkar ætti fyrst og fremst að vera að búa okkur gott samfélag. Það er markmiðið og hefur náttúrlega miklu víðfeðmari skírskotun en einungis til hinna efnahagslegu þátta, sem betur fer. Hv. þm. þekkir það mætavel. Ég skildi svar hans þannig að í raun og veru hefði hann ekki verið að vísa til nokkurs, það var kannski það sem ég var að reyna að draga fram. Hann var ekki að vísa til þess að nokkur í þessari umræðu hefði kannski sett fram viðhorf sem jöðruðu við landráð. Ég skildi hv. þm. þannig að hann hefði ekki átt við neitt slíkt og það er vel.

Virðulegi forseti. Jafnframt hinni almennu sjávarútvegsumræðu sem hér hefur staðið í dag hefur líka staðið yfir árangurslaus leit að stefnu jafnaðarmanna og stjórnarandstæðinga í þessu máli. Ég vil fyrir mína parta lýsa því yfir að ég tel mál til komið að leit verði hætt og viðurkennt að stjórnarandstaðan og jafnaðarmenn hafi fundið svo góðan felustað fyrir stefnu sína, sé hún þá til, að við munum ekki finna hana. Þessi sólarhringur mun ekki endast okkur til þess og við verðum að fara í jólahlé án þess að vita um stefnu jafnaðarmanna. Þá liggur það bara einfaldlega fyrir og við ræðum þá málin út frá öðrum forsendum. Frv. sem við ræðum hér er auðvitað mjög stórt og mikið mál. Efni þess snýr þó einkanlega að sjálfu smábátakerfinu í ljósi þeirrar gjörbreytingar sem varð á starfsumhverfi þeirra með dómi Hæstaréttar fyrr í þessum mánuði. Við verðum að átta okkur á því að dómur Hæstaréttar hefur gjörbreytt stöðu málsins og út frá því verðum við að sjálfsögðu að vinna. Dómurinn er hin endanlega niðurstaða sem við virðum að sjálfsögðu og út frá henni vinnum við. Í þessu sambandi vil ég rifja það upp að í sjálfu sér hafði okkur í öllum meginatriðum tekist að búa til mjög gott fiskveiðistjórnarkerfi fyrir smábáta. Við áttum að vísu eftir að ljúka vinnu við þetta kerfi, þannig að það næðist að skapa varanlegri og betri rekstrargrundvöll fyrir svokallaða dagabáta. Að því máli var hins vegar unnið og ég hafði vænst þess að á þessu hausti tækist okkur að finna skynsamlega og góða lausn, fyrir þennan þýðingarmikla útgerðarflokk, sem nýst gæti til framtíðar. Hér áður og fyrr stóðum við frammi fyrir því að vandinn í smábátakerfinu var m.a. sá að bátunum hafði fjölgað gríðarlega mikið. Þeir voru á árinu 1994 orðnir tæplega 1.100 en eru núna 825. Það segir okkur að í fyrsta lagi hafi þessi fjölgun sem árlega átti sér stað í kerfinu verið stöðvuð og sóknargeta flota betur aðlöguð að veruleikanum. Enda var það svo að á mörgum sviðum var að skapast prýðilegur rekstrargrundvöllur í þessari atvinnugrein. Atvinnugreinin var líka orðin máttarstólpi í byggðarlögunum víða í kringum landið, ekki síst á Vestfjörðum. Þess vegna var mjög mikilvægt að búa þessari grein sem best rekstrarumhverfi. Við munum að fyrir nokkrum árum fóru fram óskaplega harðar umræður um þetta fiskveiðistjórnarkerfi, þegar breytingarnar voru leiddar í lög að ég hygg á árinu 1996. Þá urðu óskaplega hörð átök um þetta mál. Landssamband ísl. útvegsmanna og forustumenn þess fóru bókstaflega hamförum í því máli. Formaður LÍÚ lýsti því m.a. yfir, ef ég man rétt, að þetta kerfi væri svo mikil brigð við fiskveiðistjórnarkerfið sem hér hefði þróast, aflahlutdeildar- og aflamarkskerfi, að það gæfi sér tilefni til að íhuga það að hverfa frá stuðningi við aflamarkskerfið. Hann taldi þetta þvílíkt stílbrot að áætla bátum, smábátum 14% af þorksaflanum, sem reru undir allt öðru fyrirkomulagi, að tilefni væri til að endurskoða afstöðu Landssambands ísl. útvegsmanna til aflamarkskerfisins. Því miður varð það nú ekki svo að Landssamband ísl. útvegsmanna hyrfi frá stuðningi sínum við aflamarkskerfið. Þeir eru nú enn staðfastari í þeirri trú sinni en áður, en engu að síður þá sást á þessari afstöðu landssambandsins hvað þeim var mikil alvara í þessu máli. Þeir töldu að hér væri verið að skapa mikið svigrúm fyrir flota sem ekki starfaði innan þeirra vébanda og þeir höfðu ýmsar athugasemdir við það. Við heyrðum líka á sínum tíma að menn höfðu uppi alls konar heimsendaspádóma. Á árinu 1995 var því m.a. haldið mjög stíft að okkur að afkoma smábátanna væri lök, sem sannarlega var rétt, og menn gætu hvorki lifað né dáið í þessu kerfi. Nú heyrum við fremur gagnrýni á þá lund að trillukarlar séu orðnir allt of ríkir, eigi allt of miklar eignir og allt of mikla peninga. Ég verð að játa að það finnst mér miklu ánægjulegri gagnrýni á þetta kerfi, að rekstrarafkoma smábátanna sé það góð að menn telji sérstaka ástæðu til þess að hafa orð á því. Það sem blasir við okkur í þessu máli er að núna snýst baráttan fyrst og fremst um að verja núverandi kerfi. Þeir sem hafa áhyggjur núna vegna stöðunnar, sem breyttist við kvótadóminn svokallaða í byrjun desember, eru allir að tala í þeim anda að verja sem óbreyttast kerfi. Reynsla okkar af þessu kerfi er góð. Það hefur fært byggðunum miklar tekjur og þessar byggðir, sem stóðu kannski veikast fyrir, nutu nálægðarinnar og uppskáru mikla aflaaukningu í þessu kerfi. Fiskistofa tók að minni beiðni saman upplýsingar um landaðan afla krókabáta, þ.e. bæði dagabáta og báta sem fiskuðu í þorskaflahámarkskerfi frá fiskveiðiárinu 1995 og fram á þennan dag á Vestfjörðum. Þar kemur í ljós, ef við tökum bara þorskinn, að þessir bátar veiddu á kvótaárinu 1995--1996 8.400 tonn og 13.400 tonn árið eftir. Á síðasta fiskveiðiári var aflinn á Vestfjörðum um 16.000 tonn í þorski hjá þessum bátum. Við sjáum því að þetta skiptir óskaplega miklu máli fyrir þessar byggðir. Nákvæmlega sömu sögu er að segja með ýsuna. Hún hefur þrefaldast úr 600 tonnum rúmum í rúm 1.600 tonn. Af þessu sjáum við að byggðir sem hafa staðið veikt eiga mjög mikið undir því að okkur takist að verja rekstrargrundvöll þessara báta. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því að þetta kerfi hefur opnað ungum mönnum og fleiri einstaklingum leið inn í fiskveiðarnar. Ég held að það skipti ekki síst máli. Það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir okkur að þannig sé um hnútana búið í fiskveiðistjórnarkerfi okkar, í grundvallaratvinnuvegi okkar, að menn eigi sem greiðasta leið inn í greinina. Við vitum að það hefur alltaf verið ákveðnum erfiðleikum háð að komast inn í þessa grein, það er auðvitað ekkert nýtt að menn hafi þurft að leggja fram verulegt fjármagn til þess. Þetta er hins vegar miklu hærri þröskuldur núna í aflamarkskerfinu en nokkurn tíma áður. Þess vegna held ég að þetta sé mjög mikilvægt fyrir okkur, að verja þessa þýðingarmiklu atvinnugrein, auðvelda mönnum aðganginn að henni, þannig að sem flestir geti orðið kapítalistar, starfað í þessu landi og nýtt sér mátt sinn, megin, dugnað og útsjónarsemi til að láta gott af sér leiða og efla atvinnulífið vítt og breitt um landið. Hæstaréttardómurinn í byrjun desember breytti landslaginu algjörlega. Auðvitað hefur dómurinn verið túlkaður á ýmsa vegu. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið í dag hafa menn túlkað m.a. þennan dóm með ýmsum hætti. Ég hef ekki orðið var við annað en að menn telji að lágmarksbreyting sem dómurinn hefur í för með sér sé sú sem þetta frv. felur í sér, þ.e. að veiðileyfum verði að vera hægt að úthluta til allra þeirra sem eiga báta, haffæra báta og uppfylla að öðru leyti skilyrði til þess að vera þátttakendur í íslenskri útgerð. Með öðrum orðum er a.m.k. ljóst að menn gagnrýna ekki þessa túlkun hæstv. ríkisstjórnar og þetta frv. sem hér er, út frá því að hún sé of rúm, hún sé að opna þetta of mikið. Menn gagnrýna hana ekki út frá því að það sé t.d. tæk staða að takmarka útgáfu veiðileyfa þrengra en þetta frv. gerir ráð fyrir. Mér hefur þvert á móti heyrst að menn hafi tilhneigingu til þess, sem hafa önnur sjónarmið en ríkisstjórnin, að gagnrýna þetta á þveröfugum forsendum, sem sagt á þeim forsendum að dómurinn ætti að þýða það að menn ættu að ganga enn þá lengra í þeim efnum að breyta þessu stjórnkerfi. Við getum þá a.m.k. gefið okkur að lágmarki að menn séu sammála um að það verði að gefa út veiðileyfi með allt öðrum hætti, ekki sé hægt að takmarka það við þessi tilteknu skip sem gildandi lög gera. Og að menn séu líka allir sammála um það t.d. að hugtakið ,,úreldingarreglur`` sé horfið. Þegar við föllumst á þetta er auðvitað orðin gerbreytt vígstaða. Ég hef í höndunum bréf frá Landssambandi smábátaeigenda þar sem einmitt er vakin athygli á þessu. Þeir segja hér, með leyfi virðulegs forseta: ,,Þau sjónarmið eru einnig uppi að atvinnuréttur þeirra [þ.e. smábátaeigenda] verði ekki varinn nema með einstaklingsbundinni kvótasetningu. Skýrasta dæmið um þann vanda sem félagið stendur frammi fyrir í þessu sambandi eru grásleppuveiðarnar. Þær eru ekki bundnar kvótum, en hafa verið háðar takmörkuðum fjölda sérveiðileyfa. Á árinu 1998 gengu grásleppuveiðimenn í gegnum eina erfiðustu vertíð frá upphafi þessara veiða. Verði það niðurstaða löggjafarsamkomunnar að sérveiðileyfi til grásleppuveiða séu úr gildi fallin er ljóst að veiðarnar standa öllum opnar.`` Ég get virkilega skilið þessa athugasemd í bréfi Landssambands smábátaeigenda: ,,Sú kaldhæðni kann því að blasa við að Landsamband smábátaeigenda, sem alla tíð hefur ekki tekið í mál að þessar veiðar verði kvótasettar, biðji að fyrra bragði um slíkt fyrirkomulag.`` Þannig má kannski segja að ég og Landssamband smábátaeigenda séum komin í þá stöðu sem lýst hefur verið með eftirfarandi orðum: ,,Þetta sem helst nú varast vann varð þó að koma yfir hann.`` Við stöndum frammi fyrir þessum blákalda veruleika. Það eru með öðrum orðum gríðarleg áhrif af þeirri breytingu að veiðileyfið sé ekki hægt að takmarka með þessum hætti. Ég gæti ímyndað mér á síðustu fjórum, fimm árum hafi menn verið að kaupa veiðileyfi og úreldingarrétt fyrir einhverja milljarða. Maður þekkir dæmi um að einstakar útgerðir hafi verið að kaupa í þessu sambandi úreldingarrétt og veiðileyfi fyrir a.m.k. á annað hundrað milljónir. Í Morgunblaðinu um daginn var viðtal við Guðna Einarsson, útgerðarmann á Súgandafirði, sem hafði keypt einmitt veiðileyfi og úreldingarrétt fyrir 11 millj. kr. til þess að geta hafið veiðar á þorskaflahámarkstrillunni sinni. Við sjáum því að hér er um að ræða gífurlega miklar upphæðir og ekki ólíklegt að menn muni láta reyna á rétt sinn í þessum efnum. Það er líka augljóst mál að þetta nýja umhverfi hefur mikil áhrif á það sem við höfum kallað kvótalitla báta eða kvótalausa báta, sem menn hafa verið að kaupa vegna þess að það er þeirra leið til þess að komast inn í kerfið, hafa síðan farið út á leigumarkaðinn og reynt að vinna eftir því. Kvótaþingið setti mönnum auðvitað miklar skorður en þetta hefur mikil áhrif á stöðu þessara báta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þegar menn fara að reyna að vinna að einhverjum lausnum á þessum efnum, sem verður auðvitað verkefni hæstv. sjútvn., að menn hafi líka stöðu þessara báta í huga. Báta með litla sem enga kvóta sem eru auðvitað í miklum vanda einmitt út af þessu vegna þess að núna geta menn keypt auðveldlega kvótalausa báta, fengið á þá veiðileyfi og hafið þennan bardaga, með miklu minni skuldir, ef að líkum lætur, en þeir sem hafa verið að kaupa þessa báta fram undir þetta. Í þessu sambandi hlýtur maður að vekja athygli á því að til staðar er þessi svokallaði jöfnunarpottur upp á 5.000 tonn og hann hlýtur m.a. að koma til skoðunar í þessu sambandi gagnvart þessum bátum jafnframt öðrum. Í þessu frv. kemur fram mikill jöfnunarhugsunarháttur sem er ekki góður að mínu mati, ekki góður í þessari útgerð. Í frv. kemur fram þessi hugsun að það eigi að taka þau 2.700 tonn sem liggja til grundvallar reynslu þeirra rúmlega 300 báta sem starfa innan sóknardagakerfisins á færum eða línu og deila þessu jafnt á milli þeirra. Þetta er auðvitað ekki góð latína. Þetta þýðir að verið er að refsa afreksmönnunum. Við vitum að í þessum 300 báta hópi er fullt af bátum sem hafa nánast ekki róið og auðvitað er fráleitt að þeir fái í sinn hlut ígildi 9 tonna, sama magn og þeir bátar sem hafa kannski verið að fiska, eins og dæmi eru um frá Aðalsteini Bjarnasyni í Bolungarvík, sem fiskaði þrjú og hálft tonn að meðaltali á dag á síðasta fiskveiðiári. Við sjáum að við verðum að horfa á þetta með einhverjum öðrum hætti. Í þessu sambandi hlýt ég að segja að ég tel að það sé alls ekki rétt niðurstaða í þessu frv. að eina leiðin til þess að verja rétt þessara manna sé að úthluta þessu sem einstaklingsbundnum kvótum. Það er líka hægt, eins og hæstv. sjútvrh. raunar vakti athygli á og viðurkenndi í athyglisverðri blaðagrein á dögunum, að það er út af fyrir sig hægt líka að breyta þessu í sóknareiningar. Þó menn leggi til grundvallar einhvers konar veiði er auðvelt mál að breyta þessu í sóknareiningar þannig að menn hafi þá sóknareiningar til þess að moða úr í staðinn fyrir aflakvóta. Þarna held ég líka að menn ættu að skoða til hlítar hvernig hægt sé að útfæra þetta sóknareiningakerfi, a.m.k. þannig að menn eigi þá valið í þessum efnum. Því að við sjáum að það að úthluta hverjum einasta báti bara 9 tonnum hefur mikil áhrif á einstök byggðarlög. Ef ég tek sem dæmi, Vestfirði, sýnist mér þar hafa verið á síðasta fiskveiðiári 63 bátar í þessu dagakerfi. Ef maður margfaldar það með 9 mundu þeir fá að fiska 567 tonn. Þeir fiskuðu hins vegar á síðasta fiskveiðiári rúm 3.000 tonn. Þó menn hafi kannski ekki reiknað með því að geta fiskað jafnmikið á yfirstandandi fiskveiðiári og því síðasta þá sjáum við hins vegar að minnkun þarna yfir 2.000 tonn á afla þessara báta yrði mikið áfall fyrir þessar veiku byggðir. Þess vegna hljótum við að reyna að byggja inn í þetta kerfi einhvern mekanisma sem auðveldar þeim mönnum sem standa sig best að starfa innan þessa kerfis. Þannig hljótum við að vinna, sjávarútvegurinn er einu sinni atvinnugrein þar sem menn verða að fá að hafa ákveðið svigrúm til þess að nýta hugkvæmni sína, dugnað, áræðni og þor. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að stóra verkefnið fram undan í sjútvn. sé að skoða þessi mál og sérstaklega að fara ofan í og skilgreina atvinnuréttindin eins og hér hefur margoft komið fram í dag. Það er auðvitað þarna sem stóra verkefnið okkar er falið en er hins vegar býsna erfitt viðfangsefni. Ef það gæti orðið niðurstaðan að hægt sé að skilgreina þessi einstaklingsbundnu atvinnuréttindi er staðan auðvitað orðin allt önnur. Þess vegna, virðulegi forseti, held ég að þetta sé hlutur sem hv. sjútvn. verður að gefa alveg sérstakan gaum hvernig menn geti skilgreint þessi einstaklingsbundnu atvinnuréttindi og varið hagsmuni þessa mikilvæga útgerðarflokks sem stendur bókstaflega undir atvinnulífinu í heilu byggðunum og heilu héruðunum í landinu, ekki síst á Vestfjörðum, eins og ég hef komið inn á. Til viðbótar við þetta vil ég segja að öllum er ljóst að með kvótadóminum svokallaða verður breyting á. Hver sem sú breyting annars verður þá verður örugglega á breyting á stjórnkerfi smábátanna. Ég tel ekki óeðlilegt að menn fái góðan aðlögunartíma að þessari breytingu. Hver sem niðurstaðan verður, hvernig svo sem niðurstaðan verður um þetta stjórnkerfi er alveg ljóst á grundvelli þessa kvótadóms að hægt er að gefa mönnum tiltekið, ákveðið svigrúm til þess að bregðast við eða fara inn í breyttan veruleika. Það er t.d. ekkert óeðlilegt að smábátarnir fái til að mynda tveggja ára svigrúm í þessum efnum og geti búið við óbreytt kerfi án einstaklingsbundins hámarks í dagakerfinu, gætu til að mynda róið í rúmlega 30 daga án einstaklingsbundins hámarks á næstu tveimur fiskveiðiárum til að undirbúa sig að þeim breytta veruleika sem allir viðurkenna og vita að mun blasa við okkur með einhverjum hætti. Nákvæmlega sama tel ég að gæti átt við um þorskaflahámarksbátana, að þeir fengju tveggja ára svigrúm, fengju að róa með sama hætti næstu tvö árin, án þess að þetta hvort tveggja skapaði neina nýja viðmiðunarreynslu, heldur eingöngu að menn fengju þetta svigrúm, þennan tíma til að undirbúa sig fyrir þær breyttu forsendur sem kvótadómurinn frá því í byrjun desember skapaði. Virðulegi forseti. Við skulum ekki gera lítið úr því að við stöndum frammi fyrir mjög erfiðu viðfangsefni. Það eru ekki til auðveldar lausnir á þessu verkefni. Við sem höfum verið að velta þessu fyrir okkur, sérstaklega með hagsmuni þessa útgerðarflokks í huga vegna mikilvægis hans fyrir einstök héruð, gerum okkur grein fyrir því að við stöndum frammi fyrir mjög erfiðu viðfangsefni. Hins vegar er óumflýjanlegt að við tökum á þessu og reynum að gera það þannig að það valdi sem allra minnstri röskun. Það er forsendan sem hæstv. ríkisstjórn gaf út þegar gripið var til úrræða vegna kvótadómsins að menn vildu reyna að gera það þannig að það skapaði sem minnsta röskun. Það er ljóst að þetta frv. mundi hins vegar valda mikilli röskun á högum eins útgerðarflokks, þ.e. smábátaútgerðarflokksins, og þess vegna er stóra verkefnið að finna ásættanlegri lausn sem tryggir betur stöðu þessa útgerðarflokks til lengri tíma, byggðunum til heilla og landi og þjóð til framdráttar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson brást ekki vonum mínum og hélt áfram að auglýsa eftir stefnu jafnaðarmanna. Ég held að nauðsynlegt sé að fara aðeins yfir það með honum eins og gert var með hæstv. sjútvrh. fyrr í dag. En ég verð að segja það, virðulegi forseti, mér finnst eins og stefna Sjálfstfl. á Vestfjörðum sé ekki endilega stefna Sjálfstfl. í Reykjavík eða stefna Sjálfstfl. á Suðurlandi, það getur verið áherslumunur eftir því hvar borið er niður. Virðulegi forseti. Ég kom nú aðallega upp til þess að taka undir ýmislegt af því sem kom fram hjá hv. þm. Til að mynda sagði ég það fyrr í dag að ég er fylgjandi aflamarkskerfi. Ég tel að það sé umhverfisvænna kerfi en sóknardagakerfið vegna þess að það séu meiri möguleikar á að veiða með hagkvæmni í aflamarkskerfi en sóknardagakerfi. Það er skoðun mín. Ég sagði það líka fyrr í dag, virðulegi forseti, að það er algerlega nauðsynlegt, ef það á að vera sátt um aflamarkskerfið, að það standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er alveg grundvallaratriði. Ég get líka tekið undir það sem fram kom hjá hv. þm. áðan að einmitt eitt það helsta sem við þurfum að gera sé að skilgreina miklu betur en nú er þau atvinnuréttindi sem felast í því að fá að nýta auðlindina. Ég get enn tekið undir með hv. þm. þegar hann sagði --- hann sagði það kannski ekki þeim orðum --- að í dag taki menn ekki einhverjar kanínur upp úr hatti og leysi þetta á einum degi. Þess vegna sagði ég m.a. í ræðu minni í dag að við hefðum átt að gefa okkur meiri tíma í stað þess að bregðast við með þessum hætti --- og gera það eins lítið og hægt er og skapa hugsanlega miklu meiri óvissu fyrir vikið en nauðsynlegt er.

Virðulegi forseti. Það var einhver misskilningur hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að ég hefði verið að lýsa eftir stefnu Alþfl. eða jafnaðarmanna. Ég lýsti því þvert á móti yfir að ég teldi að nú ætti að hætta leitinni. Hún hefði verið falin á svo góðum stað að við hinir yrðum bara að viðurkenna það að við mundum aldrei finna hana, mundum aldrei hafa það af á þessum sólarhring að leiða þessa stefnu fram í dagsljósið og við skyldum þá bara viðurkenna það og við skyldum bara vinna út frá því. Enda er það kannski ekki stóra málið. Stóra málið er hvernig við ætlum að leysa mikinn vanda sem við stöndum frammi fyrir í ljósi þeirrar dómsniðurstöðu sem fékkst í byrjun þessa mánaðar. Stóra verkefnið að mínu mati í þessu sambandi er hvernig við getum tryggt atvinnuréttindi þeirra manna sem hafa verið að sækja sjóinn og skapa þeim þannig rekstrarlegt öryggi. Í öðru lagi sagði ég að ég teldi að í meginatriðum hefði okkur tekist býsna vel upp á undanförnum árum í því að breyta fiskveiðistefnunni hvað áhrærði smábátana. Við sköpuðum þeim ákveðin sóknartækifæri, sköpuðum þeim ákveðið öryggi sem gerði það að verkum að þær byggðir sem best lágu við þessum hefðbundnu þorskveiðimiðum fengu að njóta nálægðar sinnar. Og við sáum það t.d. á Vestfjörðum þar sem byggðin er hvað veikust að á sama tíma og þessar byggðir voru að tapa í kvótakerfinu, þá voru þær að vinna upp og vega upp að nokkru leyti þetta áfall með því að styrkja sig í smábátakerfinu. Þetta kerfi var sóknartengt. Það skapaði þess vegna færi fyrir þær byggðir sem næst lágu miðunum. Menn fengu að njóta staðarkosta sinna og það finnst mér að eigi að vera grundvallaratriði varðandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þessi mál voru m.a. rædd hér þegar við fjölluðum um byggðaáætlun hæstv. forsrh. sem var hér til umfjöllunar á þeim tíma. Þá voru menn kannski ekki alveg sammála um þessar forsendur. En þetta tel ég vera meginatriði.

Virðulegi forseti. Ég held að í ræðu sinni hafi hv. þm. kannski afhjúpað þá pólitík sem Sjálfstfl. hefur rekið einmitt í þessari umræðu. Þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað fyrir flokkinn gera sér fyllilega grein fyrir því að menn eru í vondum málum. Menn hafa því ákveðið að beita þeirri pólitík að í stað þess að fjalla um þá stefnu eða það frv. sem þeir eru sjálfir með að auglýsa eftir einhverju frá öðrum. Og jafnvel þó að það finnist, virðulegi forseti, þá neita þeir að sjá það. Pólitíkin er því einfaldlega þessi, virðulegi forseti: Bendum á einhverja aðra. Eins og einn hv. þm. gerði í dag. Bendum bara á Hæstarétt. Bendum bara eitthvað út í loftið. Berum ekki ábyrgð á þessu. 

Virðulegi forseti. Þetta var nú sérkennileg ræða hjá hv. þm. Það sem ég vakti hér athygli á er auðvitað það að við stóðum frammi fyrir nýjum veruleika með dómi Hæstaréttar fyrr á þessu ári. Og menn eru að bregðast við þessum veruleika. Ég er ekki sammála því sem kemur fram í frv. hæstv. sjútvrh. Ég tel að þar hafi menn ekki komist að réttri niðurstöðu varðandi smábátakerfið. Ég tel að það eigi að útfæra þessi mál allt öðruvísi, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan. Ég hef marglýst því hér yfir að ég tel að það kerfi sem við höfum verið að koma upp kringum smábátana hafi verið okkur til farsældar í meginatriðum þó að við höfum ekki verið búin að ljúka því verki að öllu leyti. Við stöndum hins vegar frammi fyrir nýjum veruleika. Við verðum að bregðast við þessum veruleika og það gerum við vonandi á næstu vikum og mánuðum svo vel sé. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að við þingmenn Sjálfstfl. á Vestfjörðum höfum ekki haft sömu skoðun í fiskveiðistjórnarmálum og hæstv. sjútvrh. Það hefur aldrei verið neitt leyndarmál og það hafa menn einfaldlega oft tekist á um í okkar flokki og á opinberum vettvangi. Þannig er það. Hv. þm. þarf ekkert að vera með neinn derring út af því. Þannig er það auðvitað líka að gerast í hans eigin flokki, sem kannski --- ja, nú hef ég tekið dálítið mikið upp í mig því ég er að gefa mér það að til verði samfylking. Það veit auðvitað enginn á þessari stundu, þó að ýmislegt bendi til þess, því að fæðingarhríðirnar eru með þeim ósköpum að maður veit náttúrlega ekki hvernig þetta allt saman endar. En mér skilst að það sé þó búið að koma saman einum lista í einu kjördæmi og þar eru menn að undirbúa hvað? Sérstöðu í sjávarútvegsmálum. Af því að þeir vilja ekki auðlindaskattinn. Þeir vilja ekki veiðileyfagjaldið sem á þó að vera einhvers konar kínalífselexír og á að geta bjargað öllu í íslenskum sjávarútvegi, efnahagsmálum, skattamálum, velferðarmálum, menntamálum og guð má vita hvað. Þetta er það sem þeir sem þó eru búnir að tína saman listann sinn, samfylkingin á Austurlandi, ætla sér að hafna og undrar nú engan.

Herra forseti. Tilefni þess frv. sem við erum að ræða hér er dómur Hæstaréttar. Það hefur verið rætt hér í allan dag og reyndar verið það mikið í umfjöllun á opinberum vettvangi að flestum eru efnisatriðin ljós. Við stöndum frammi fyrir tveimur spurningum. Það er í fyrsta lagi að svara þeirri spurningu hver vandinn sé í kjölfar þessa dóms. Ef við getum svarað þeirri fyrri þá er seinni spurningin: Hvernig bregðumst við við? Herra forseti. Við erum ekki sammála um fyrri spurninguna, hver sé vandinn. Og þá vandast málið að reyna að leita lausna. Mér finnst að þetta hafi ekki verið dregið nógu skýrt fram. Ríkisstjórnin telur að það eigi, og frv. er lagt upp með þeim hætti, að taka á dómi Hæstaréttar með því að breyta ákvæðunum um veiðileyfi, úthlutun veiðileyfa, og taka á smábátaþættinum eins og þar er gert. Við getum kallað þetta þrönga túlkun, eins og ég held að talsmenn ríkisstjórnarinnar hafi á einhverju tímabili sagt. Aðrir, og þar á meðal ég, segja að dómur Hæstaréttar feli í sér stærra vandamál en forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar vilja vera láta. Ég fæ ekki séð annað út úr dómi Hæstaréttar en að það verði að taka bæði reglur um úthlutun veiðileyfa og veiðiheimilda til endurskoðunar. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa sagt: Dómurinn fjallar ekki um 7. gr. og það sem leiðir af henni, sem er að hluta til bundið í reglugerð, en segja hins vegar að það þurfi að taka á 5. gr. með veiðleyfið. Þeir hafa fært lögfræðileg rök fyrir sínu máli. Við hinir sem erum ekki lögfræðingar en kunnum líka að lesa lagatexta drögum fram það sem segir í dómnum, en hann gengur raunverulega allur út á það að fjalla bæði um veiðileyfi og veiðiheimildir og nýtingu fiskstofnanna. Það er ekki hægt að mínu mati að draga aðra ályktun en að reglan um úthlutun veiðileyfa, þ.e. að þeir einir geti fengið veiðileyfi sem eiga skip og áttu þau á tilteknum tíma, sem er talin brjóta í bága við tvö ákvæði stjórnarskrárinnar og við 1. gr. laganna, er sama regla og lögð er til við úthlutun veiðiheimilda. Og það er auðvelt að lesa út úr dómnum að það kalli þá á endurmat á þessum reglum. Hér er um að ræða lögfræðilegan ágreining að hluta til. Fjölmargir lögfræðingar hafa tjáð sig í þá veru sem ég er hér að ræða og segja að frv. ríkisstjórnarinnar gangi of skammt. Það er því engin furða þó að umræðan vilji verða dálítið sundurlaus þegar menn gæta þess ekki að halda því aðgreindu að ágreiningurinn stendur um grundvallaratriði eða fyrstu spurninguna, þ.e. hver vandinn sé. Þá er ekki von að menn geti náð vel utan um lausnir á þessu vandamáli. En þó er eitt í dómnum alveg ótvírætt og ég hef ekki heyrt neinn bera á móti. Það er sá rammi sem Hæstiréttur telur að löggjöf um fiskveiðistjórn verði að vera í. Ramminn markast ekki bara af 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnrétti sem er beinlínis skoðuð sérstaklega í þessum dómi, og ekki einungis af 75. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um atvinnuréttindi sem eru líka lögð til grundvallar í þessum dómi, heldur einnig út frá 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Við getum sagt að þessar þrjár lagagreinar séu tilgreindar þarna sérstaklega þó að vitaskuld þurfi öll lög og öll stjórn að vera í samræmi við önnur lög, og ég tala nú ekki um við stjórnarskrá. En þetta er samt ágæt vinnuregla fyrir okkur til að nálgast þessa umræðu. Ég ætla að lesa upp þessa 1. gr. því að fyrsti málsliðurinn í henni hefur aðallega verið lesinn. En 1. gr. er lengri. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.`` Þetta ákvæði er þekkt og er margvitnað í í dómnum. Síðan segir: ,,Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Þetta er mjög mikilvægur málsliður vegna þess að þar segir: Það á að vernda og það á að tryggja hagkvæma nýtingu. Lögin setja ríkisvaldinu tiltekin skilyrði með þessu orðalagi. Það ber að vernda fiskstofnana. Við megum ekki gleyma því að þegar lögin voru sett upprunalega, 1983, var verndunarsjónarmiðið fyrst og fremst lagt til grundvallar. Þá var fiskveiðistjórnarkerfið í þessum anda sett á tímabundið og endurskoðað frá ári til árs. Og það er einmitt rakið mjög skilmerkilega í dómnum að einmitt þessar ástæður, hinn sterki verndunarþáttur, skammtímasýnin á þetta vandamál og það að brýna nauðsyn bar til, heimila samkvæmt stjórnarskrá að þrengja að möguleikum manna. Það er heimilt út frá þeim sjónarmiðum að það væri verið að vernda fiskstofnana sem væru í bráðri hættu og að þetta væri til skamms tíma. Svo var þessi regla um eignarhaldið frá því fyrir fimmtán árum, skipaeignarhaldið, sem hefur verið notað allan tímann, gerð ótímabundin í endanlegu formi 1990, og það er fyrst og fremst um það sem Hæstiréttur er að fjalla. En hvað þýðir hagkvæm nýting? Það setur þá kröfu á ríkisvaldið að fiskveiðistjórnarkerfið skili hagkvæmni. Það verður ekkert undan því vikist. Almennt er það stefna stjórnmálaflokka að stuðla að kerfi sem nær hagkvæmni í notkun. En hérna er alveg ótvírætt að ekki er hægt að skjóta sér undan því. Það er ekki hægt að koma með fiskveiðistjórnarkerfi sem er óhagkvæmt. Þetta setur okkur ákveðin skilyrði. Nú er ég ekkert að leggja mat á hin mismunandi fiskveiðistjórnarkerfi, en það þarf að hafa í huga að dómur Hæstaréttar fjallar ekki um fiskveiðistjórnarkerfið. Hann gerir það ekki. Hann fjallar ekki um fiskveiðistjórnarkerfið. Hann fjallar um reglur við úthlutun veiðileyfa. Það er ótvírætt og ekki deilur um það við stjórnvöld. Það er ekki deilt um það atriði. Og síðan, að mínu mati, fjallar hann um hvernig við úthlutum veiðiheimildum. Úthlutun veiðiheimilda er vitaskuld þáttur í fiskveiðistjórnarkerfinu en það er ekki fiskveiðistjórnarkerfið sjálft. Menn þurfa að hafa þetta mjög skýrt í huga. Þó svo að menn taki upp úthlutun fiskveiðiheimilda, t.d. hættu við að úthluta á grundvelli þessarar þriggja ára reynslu í kringum 1980, tækju síðustu þrjú ár, deildu öllu jafnt eða eftir stærð skipa eða hvernig sem menn mundu gera það --- það er hægt að hugsa sér margar leiðir og margar voru ræddar árið 1983 þegar menn voru að upphugsa þetta kerfi. Ég er sennilega eini maðurinn í þingsölum nú sem tók þátt í þeirri umræðu mjög virkt því ég sat á fiskiþingi á þeim tíma þegar þessar upprunalegu hugmyndir sem síðar urðu að lögum voru ræddar og útfærðar. Og það get ég sagt þingheimi að ekki óraði menn, þegar þeir voru að ræða þetta, fyrir afleiðingum þeirra nokkrum árum seinna, því að þeir sem þá töluðu fyrir kvótakerfi litu á það sem bráðabirgðaráðstöfun sem átti að standa í eitt til tvö ár og síðan yrðu frjálsar veiðar hafnar aftur. Raunverulega allir höfðu það viðhorf þegar umræðan hófst fyrir fimmtán árum. Hún byrjaði reyndar fyrr. En ég tel mikilvægt að menn hafi þetta í huga, að á ýmsu hefur gengið í þessari umræðu. Í 1. gr. segir einnig að tryggja eigi trausta atvinnu og byggð í landinu. Löggjafinn hefur því heimildir, bæði fyrir og eftir þennan dóm, til að koma með nýtt kerfi sem tekur mið af öðrum þáttum en núverandi kerfi gerir t.d. við úthlutun veiðiheimilda, ef löggjafinn færi að úthluta þeim öðruvísi, t.d. til byggða sem alveg væri hægt að gera en viðhalda samt aflamarkskerfinu. Það er hægt að viðhalda aflamarkskerfinu ef menn kjósa svo. Ég held að það hafi verið rakið í ræðu af hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni áðan að það gæti verið skynsamlegasta leiðin í útfærslu aflamarkskerfis sem stæðist ákvæði stjórnarskrár. Ég held að hann hafi orðað það svo. Þarna er dreginn upp nokkuð skýr rammi. Vitaskuld eru mikil átök um hvort vera eigi aflamarkskerfi eða sóknarmarkskerfi. Út á það gengur hefðbundin umræða um fiskveiðistjórn. Við þekkjum þá umræðu hér á Íslandi. Það sem ég vil hins vegar reyna að draga fram er að þetta mál snýr ekki að því hvort við tökum upp sóknarmarkskerfi eða aflamarkskerfi. Þetta mál snýr að því, til viðbótar því sem fjallað er um í frv. ríkisstjórnarinnar, að endurbæta kerfið sem úthlutar veiðiheimildum. Ríkisstjórnin eða aðilar nátengdir ríkisstjórninni hafa sagt: Látið bara reyna á þetta gagnvart lögum. Farið bara í mál, látið reyna á 7. gr. Það er ekki skynsamlegt, herra forseti, hvorki fyrir núv. ríkisstjórn, ríkisvaldið eða Alþingi að afgreiða lög sem mjög mikill vafi leikur á að standist önnur lög. Ég tala nú ekki um ef vafi leikur á að þau standist stjórnarskrá. Það er ekki góð stefna --- að vísu er það stjórnmálastefna núv. ríkisstjórnar en ég hafna þeirri stefnu --- að ætla að reka mikilvæga atvinnugrein eftir dómum frá Hæstarétti og koma með hvert álitamálið á fætur öðru í lagasetningu sem síðan á að túlka fyrir dómi. Það er ekki góð stefna. Menn verða að reyna að nálgast vandamálið öðruvísi. Mér finnst margt slæmt í umræðunni og ég hefði lagt til að í þessari umræðu tækju menn báða þessa þætti til skoðunar og reyndu að stokka þá upp þannig að líkur væru til að þeir væru í samræmi við ákvæði stjórnarskrár. Auðvitað afnemur maður aldrei rétt manna til að fara með mál fyrir dómstóla. Maður á hins vegar ekki að segja, eins og einn aðallögfræðilegur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar hálfhreytti út úr sér gagnvart almenningi: ,,Farið bara í mál og látið reyna á það.`` Þar á bak við er náttúrlega ákveðin pólitísk hugsun. Ef til málaferla kemur út frá 7. gr. er mjög ólíklegt að kominn yrði dómur í Hæstarétti fyrir næstu kosningar. Þessi óvissa og aðferðafræði er ótæk að mínu mati. Ég tel að mikilvægt sé að nota tilefnið sem þessi dómur gefur til að taka upp bæði veiðileyfin og úthlutunaraðferðina, burt séð frá því hvernig menn síðan úthluta, hvort úthlutað verður í formi gjaldtöku, uppboðs, dreift jafnt eða eftir öðrum sjónarmiðum. Ég ætla í sjálfu sér ekki að draga upp eina lausn í því en bendi á að við getum samt búið áfram við aflamarkskerfið sem slíkt þó að þessi úthlutunarregla verði tekin upp. Það sem ég hefði viljað að við notuðum tækifærið til er að leita sátta um fiskveiðistjórnarkerfið, ekki sátta við hæstv. sjútvrh., ekki við Sjálfstfl., ekki við Framsfl. Ég hef engan áhuga á að leita sátta við þessa flokka eða ríkisstjórnina um þetta efni. Þeir hafa dregið fram sína pólitísku stefnu varðandi þetta mál. Ég er andvígur henni og það er ekkert að því að pólitískur ágreiningur sé um hvernig eigi að leysa þetta mál. Það er heldur ekkert að því að pólitískur ágreiningur og jafnvel lögfræðilegur ágreiningur sé um hver vandinn sé. Það er ekkert að því. Þegar ég tala um að leita sátta þá er ég að tala um að leita sátta við fólkið í landinu. Ég lít ekki svo á að Sjálfstfl. eða Framsfl. hafi einhvern rétt til að túlka sjónarmið fólksins í landinu í þessum málum. Ég veit vel að þessir tveir flokkar eru mjög stórir og öflugir og koma vel út í skoðanakönnunum. Ég get hins vegar bent á að miðað við skoðanakannanir á þessu máli virðast þeir frekar að gæta hagsmuna hinna fáu, þ.e. þeirra sem fá úthlutað eftir núverandi kerfi, frekar en þeir vilji stokka þessi mál upp. Ég held að mjög brýnt sé að starfandi menn í greininni séu í meiri sátt við kerfið. Óánægjan hefur verið mjög lengi og ekki til góðs. Hún hefur náttúrlega magnast upp í kjölfarið á þessum dómi. Allir sem starfað hafa í sjávarútvegi vita að ef skipstjórnarmenn og sjómenn eru ekki sáttir við reglurnar og kerfið --- margir þeirra eru ósáttir þó vitaskuld séu það ekki allir --- kallar það á ákveðið virðingarleysi, ef svo má að orði komast. Það er ekki í neikvæðri merkingu heldur er virðingarleysið gagnvart kerfinu og leikreglunum sem gilda í því. Allir vita að slíkt hefur komið upp í sambandi við þetta fiskveiðistjórnarkerfi. Þetta er svipuð hugsun og ég hef reynt að orða í sambandi við gagnagrunnsmálið sem við vorum að afgreiða hér sem lög. Það kerfi og sú löggjöf er ónýt vegna þess hve mikið ósætti ríkir hjá þeim sem eiga að starfa eftir henni, hvort sem er innan vísindasamfélagsins eða heilbrigðisþjónustunnar. Það er mitt mat. Ég dreg skýrt fram að ég er hér að lýsa pólitísku mati mínu og reyni að rökstyðja það en ég veit að ýmsir aðrir líta öðruvísi á og leggja aðra pólitíska mælikvarða á staðreyndirnar sem liggja fyrir. Við því er ekkert að gera. Meginþátturinn í svona umræðu finnst mér að reyna að draga skýrt fram kostina, svo velja megi milli tveggja, þriggja stefna eða möguleika. Ég ætla mér ekki að sannfæra hæstv. sjútvrh. eða aðra fulltrúa ríkisstjórnarinnar um mat mitt á íslenskum sjávarútvegi, því hvernig leysa eigi málin í kjölfar dómsins eða skipuleggja fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hef um nokkurn tíma reynt að sannfæra, ekki þá heldur fólkið í landinu um þau áhersluatriði sem ég legg til grundvallar. Þessi umræða á ekki að snúast um að við reynum að sannfæra hver annan heldur að við getum dregið það upp nógu skýrt gagnvart almenningi hvernig hann geti valið á milli þessara flokka. Það kann að skipta viðkomandi það miklu máli að hann vilji greiða atkvæði fyrst og fremst út frá þessum málaflokki. Svo er um marga hér á landi. Ég held að það sé ekki ofsagt að þetta mál verður eitt aðalmálið í kosningunum. Ef til vill höfum við skoðað þessi mál of þröngt. Ég vil benda á viðtal við Gísla Pálsson prófessor í Morgunblaðinu í dag og sjónarmið sem hann hefur svo sem hann hefur oft haldið fram áður. Það þarf að líta á þessi mál út frá víðara sjónarhorni en við höfum gert undanfarin ár. Ég hugsa að það sé mikið til í því að við höfum skoðað þetta út frá e.t.v. of þröngum sjónarmiðum um hagkvæmni. Aðrir þættir koma einnig þarna inn. Við verðum að gefa gaum að þeim og höfum e.t.v. ekki verið nógu víðsýn í þeirri umræðu. Mér finnst hins vegar, herra forseti, viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna ekki hafa verið góð í þessu máli. Mér finnst þeir hafa talað, sérstaklega hæstv. forsrh., niður til Hæstaréttar í þessu máli. Við eigum að virða Hæstarétt, taka niðurstöðu hans og vinna úr því. Mér finnst viðbrögð ríkisstjórnarinnar hafa einkennst af hroka og yfirlæti sem ekki eru óalgeng viðbrögð hjá ríkisstjórninni. Þeir eru sjálfum sér verstir með því að einkenna málflutning sinn þannig. Það er þá þeirra mál. En mér finnst þó mikilvægt að það sé dregið skýrt fram. Herra forseti. Ég held að öllum eigi að vera ljóst að leið ríkisstjórnarinnar er ekki sú leið sem við viljum fara. Við teljum þá leið ekki fullnægjandi í kjölfar dóms Hæstaréttar.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 11. þm. Reykn. fyrir að staðfesta það sem ég sagði í upphafsræðu minni í dag, að mér sýndist að fulltrúar jafnaðarmanna ætluðu að nota dóm Hæstaréttar til að rífa umfjöllun um sjávarútvegsmálin úr þeim ágæta sáttafarvegi sem sú umræða var komin í eftir að Alþingi kaus nefnd allra flokka til að fjalla um þau mál. Hv. þm. staðfesti það hér að hann vildi ekki með neinu móti ná samkomulagi við ríkisstjórnarflokkana um þessi efni. Ég þakka hv. þm. fyrir að hafa staðfest þetta. Ég vil taka undir með hv. þm. um að það er mjög mikilvægt að nota umræðu sem þessa til þess að draga fram þá kosti sem fyrir hendi eru, þannig að fólkið í landinu geti tekið afstöðu til þess. Ég held að þarna hafi hv. þm. komið að kjarna málsins, að umræðu eins og þessa eigi að nota í þeim tilgangi. Í framhaldi af því vil ég gjarnan spyrja hv. þm. hvaða kosti hann ætli að bjóða upp á. Hann fór mjög skilmerkilega yfir það að kostirnir gætu verið margir og mikilvægt væri að nota umræðuna til þess að velja á milli kosta. Þetta er allt satt og rétt en ef hv. þm. mundi greina örlítið betur frá því hvaða kostur það er sem hann býður upp á þá er ég sannfærður um að fólkið í landinu vill heyra það. Menn vilja ekki bara heyra skoðanir hans á því að ríkisstjórnin hafi ekki brugðist rétt við, þeir vilja líka heyra hvað hann vill gera og einhvers konar útfærslu á því. Það er ekki nóg að lýsa því með yfirborðskenndum orðum heldur verður útfæra þá kosti. Þá væri hægt að taka afstöðu til þeirra leiða sem hv. þm. vill fara þegar hann hefur flutt mál sitt.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. sjútvrh. að telja að sjávarútvegsmál á Íslandi hafi verið í einhverri sátt. Það væri hægt að segja: Ekki veit ég hvar blessaður maðurinn hefur haldið sig. Auk þess að hafa algjörlega rangt fyrir sér, og ég veit að fólkið í landinu veit það, þá er hann hins vegar að gera tilraun. Hann er að segja: Auðlindanefndin sem sett var á laggirnar er aðferðin til að reyna að ná þessari pólitísku sátt og sátt í samfélaginu um sjávarútvegsmál. Þannig hefur það ekki verið. Auðlindanefndin er fyrst og fremst að skoða mjög marga þætti sem tengjast auðlindanýtingu hér á landi. Við eigum fulltrúa í henni en við jafnaðarmenn stóðum ekki að þeirri tillögu á sínum tíma. Nefndin hefur hins vegar ekkert með það að gera að hinir pólitísku flokkar dragi skýrt fram áherslumál sín í sjávarútvegi. Hins vegar held ég að auðlindanefnd sé að vinna mjög gott starf og hún er að draga saman mjög mikið af upplýsingum sem munu nýtast í pólitískum umræðum um ágreiningsefni sem eru alveg augljós. Við erum ekki að segja upp neinni sátt í samfélaginu. Varðandi fiskveiðistjórnarkerfið hefur ósættið fyrst og fremst verið um úthlutunarkerfið, gjafakvótakerfið sem hæstv. sjútvrh. ver fram í rauðan dauðann. Almenningi hefur sárnað það mest í málinu. Hæstv. ráðherra veit það. Ég hef með réttu nefnt möguleika og ég fagna því ef sjútvrh. vill henda þessu frv. og leita að leiðum til að finna nýtt úthlutunarkerfi. Ég get ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi. Úr því að hæstv. ráðherra spyr: Hvaða leiðir? Ég dró hérna upp fimm, sex möguleika á nýju úthlutunarkerfi og gæti nefnt fleiri. Er hann að segja: Ja, nú þarf ég ráð þín, hv. þm., til að leysa þann vanda sem dómur Hæstaréttar olli. Er hæstv. ráðherra er að leita eftir því? Hvers vegna er hann að leita eftir nýju úthlutunarkerfi?

Herra forseti. Ummæli hv. 11. þm. Reykn. eru athygli verð. Annar vængur samfylkingarinnar flutti tillögu um það hér á liðnum vetri að setja á fót auðlindanefnd í þeim tilgangi að ná sáttum og ríkisstjórnarflokkarnir gengu inn á þessa hugmynd. Svo kemur hinn vængur samfylkingarinnar hér í dag og segir að það hafi aldrei verið hugmyndin með þessari nefnd að leita sátta um þessi mikilvægu mál. Þetta eru býsna merkileg skilaboð sem hv. þm. sendir og býsna athyglisvert í því ljósi að þessir tveir vængir samfylkingarinnar tala þarna hvor í sína áttina. Varðandi hitt atriðið sem ég spurði um þá var ég ekki að leita ráða hjá hv. þm. Ég var aðeins að taka undir að það væri rétt og eðlilegt að greina í umræðu eins og þessari hvaða kostir væru fyrir hendi, þ.e. hvernig var efni dómsins og við hverju þarf að bregðast. Þegar menn hafa komist að þeirri niðurstöðu, sem getur verið mismunandi, er rétt að velta upp þeim kostum um viðbrögð sem eru fyrir hendi. Þetta taldi ég vera mjög mikilvægt til þess að málefnaleg umræða gæti farið fram. Þess vegna var ég að inna hv. þm. eftir því hvort hann gæti sagt frá því hvaða kost hann hefði valið og hvaða leið hann vildi velja þannig að málefnaleg umræða gæti farið fram um mismunandi kosti. En hann kaus að lýsa því yfir að engin slík stefna eða enginn slíkur vilji væri til af hálfu samfylkingarinnar, það yrði að bíða, ég held, mörg ár eftir því að þeir hefðu tíma til að skoða það. Samfylkingin hefur flutt svona tillögur um skoðun á hverju þingi í fjögur ár og þeir hafa aldrei komist að niðurstöðu. Nú á enn að vísa þessu mörg ár fram í tímann. Það skapar ekki neina festu og neinn stöðugleika í þjóðfélaginu að vísa í slíkar framtíðarhugsanir. Það er ætlast til þess að menn gefi svör.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagðist ekki beint vera að leita ráða hjá mér um þetta efni. Það er miður. Ég held að hann hefði haft gott af að gera það. Hann vill misskilja það sem verið er að vinna að og misskilja hlutina í samfylkingarhópnum. Það er ljóst hvaða niðurstöðu og að hverju við erum að vinna í sambandi við sjávarútvegsmál í þeim efnum. Það er samkomulag um að við munum útfæra gjaldtöku á sameiginlegar auðlindir þannig að fólkið í landinu muni njóta þess arðs sem auðlindin gefi af sér. Það liggur fyrir. Það liggur líka fyrir að við ætlum að endurskoða núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Við höfum sagt þetta og það er þetta sem við ætlum að vinna að og erum að vinna að. Við erum ekki í neinu samstarfi við hæstv. ráðherra eða samstarfsflokk hans um þetta efni. Ég reyndi að draga skýrt fram, og mér fannst ráðherra fallast á það, að ágreiningurinn á milli okkar stendur um hvar vandinn sé. Ráðherrann heldur sig við að þetta snúist einungis um úthlutun veiðileyfa. Hins vegar vill hann fá að vita hvaða leið við mundum vilja fara ef, eins og ég segi, vandinn væri nú stærri, þ.e. úthlutun veiðiheimilda. Ég er búinn að nefna nokkuð margar leiðir sem allar geta komið til greina um hvernig maður úthlutar að nýju aflakvótum. En öll framsetning á þeim hugmyndum er gagnlaus nema það ríki pólitískur vilji, meirihlutavilji á hinu háa Alþingi, fyrir því að taka þetta úthlutunarkerfi til endurskoðunar. Sá pólitíski vilji liggur ekki fyrir. Það er hugsanlegt og mjög líklegt að Hæstiréttur muni dæma Alþingi til að fjalla um þessa spurningu. En því miður kemur sá dómur ekki fyrr en eftir næstu kosningar. Þetta er ágreiningsefnið milli okkar og ríkisstjórnarflokkanna. Þeir ætla sér að lögfesta þetta mál vitandi að það verða málaferli, en telja sig sleppa með það fram yfir 8. maí. Þannig komast þeir hjá því að þurfa að taka á þessu vandamáli sem ég hef gert hér að umtalsefni.

Herra forseti. Hér hafa verið athyglisverðar umræður í dag um mál þar sem ekki leikur nokkur vafi á að sjútvn. og sjútvrh. standa frammi fyrir mjög erfiðu viðfangsefni. Þó eru nokkur atriði sem ég vildi koma inn á og í lok ræðu minnar nokkuð inn á það sem síðasti ræðumaður, hv. 11. þm. Reykn., sagði þegar hann auglýsti eftir stefnu og sagði að hann hefði nokkuð ljósa stefnu á takteinum sem hann muni leggja fyrir kjósendur. Ég kem að því síðar. Herra forseti. Ég held að þjóðinni sé ljóst, eins og fram kemur í grg. frv., að eitt helsta viðfangsefni varðandi fiskveiðistjórn í heiminum um þessar mundir er að hafa hemil á stærð fiskiskipaflotans. Í því sambandi má nefna að nú er unnið á vegum Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna að gerð alþjóðlegra samþykkta um þetta efni og verður málið væntanlega til lykta leitt á sjávarútvegsráðherrafundi FAO í marsmánuði á næsta ári. Flest ef ekki öll fiskveiðiríki hafa reglur er takmarka flotastærð. Væri æskilegt að unnt væri í framhaldi af dómi Hæstaréttar að setja reglur sem í senn fullnægðu skilningi dómsins á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og stuðluðu að jafnvægi milli afrakstursgetu fiskstofnanna og afkastagetu fiskiskipaflotans. Þetta er það meginmál sem felst í fiskveiðistjórninni og af því tilefni, herra forseti, fannst mér rétt að drepa hér aðeins á það sem kemur fram í athugasemdum við það lagafrv. sem er hér til umfjöllunar. Herra forseti. En á einu hafa menn ekki léð máls sem er þó mál sem ekki verður hægt að láta hjá líða að geta hér um. Í athugasemd við 1. gr. frv. segir svo m.a., með leyfi forseta: ,,Með þessari grein er lagt til að afnumdar verði þær reglur sem frá 1983 hafa gilt varðandi takmarkanir á stærð fiskiskipaflotans. Í því felst sú breyting að úrelding skipa sem fyrir eru í flotanum verður ekki lengur forsenda fyrir því að ný skip fái leyfi. Þar með falla niður allar reglur um mat á því hvaða skip eru sambærileg. Lagt er til að öll fiskiskip sem hafa haffærisskírteini og skrásett eru á skipaskrá Siglingastofnunar Íslands eða sérstaka skrá stofnunarinnar fyrir báta undir 6 metrum geti fengið leyfi til veiða í atvinnuskyni enda fullnægi eigendur þeirra og útgerðaraðilar skilyrðum laga til að stunda veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands.`` Herra forseti. Með þessum orðum er sem sagt opnað fyrir það að nú megi allar fleytur á sjó draga til þess að stunda veiðar við Ísland ef þær eru undir íslensku flaggi. Í lögum frá 1993 voru gerðar breytingar á eldri lögum sem kváðu á um að ekki mátti flytja inn eldri skip en 12 ára. 1993 er þeim breytt í þá veru að þau megi ekki vera eldri en 15 ára. Árið 1995 er þessi regla afnumin. Ég hef verið andstæðingur þess að úreldingarreglur væru eins og þær voru hér áður og er ástæðan einkum og sér í lagi tvíþætt. Í fyrsta lagi vegna þess sem snýr að aðbúnaði áhafnar og öryggismálum skipshafnarinnar og í annan stað vegna þeirrar framþróunar og tækni sem á undanförnum árum hefur komið í ljós á nótaveiðiskipum annarra þjóða, en við Íslendingar erum mjög miklir eftirbátar þeirra í því tilliti. Miklar breytingar hafa jafnvel verið gerðar á skipum sem talin eru byggð 1963 af því að þá var lagður kjölur að þeim, en ekkert er eftir af þessum skipum nema kannski innan við 5% af byrðingnum sjálfum. Þegar skip þessi hafa verið fulllestuð má líka sjá hve fríborð þeirra hefur verið lítið á sama tíma og við sjáum erlend glæsileg skip með kælitanka bera jafnvel meira en tvö þúsund tonn. Það má segja að reisn sé yfir þeim skipum, a.m.k. eru þau ekki jafndjúpsigld og þessi gömlu nýju nótaveiðiskip sem við höfum verið að gera hér upp. Herra forseti. Ég tel rétt að þessi ákvæði séu alvarlega tekin til gaumgæfilegrar athugunar og umhugsunarefni er hvort sjútvn. ætti ekki að taka þetta mál ákveðnum tökum til að koma í veg fyrir að ekki komist aftur á það ástand að mikil gróska verði í innflutningi notaðra og úreltra fiskiskipa. Vandi sá sem við stöndum hér frammi fyrir og ég geri mér fulla grein fyrir, snýr fyrst og fremst að hinum minni bátum. Auðvitað verðum við að leita allra leiða til þess að leysa þann vanda. En þegar talað er í dómnum um þau ákvæði sem þar falla þykir mér rétt, með leyfi forseta, að rifja upp í örstuttu máli nokkur atriði sem leiddu til þessa kvótakerfis. Það var síðla árs 1977 að takmarka þurfti sókn togara og var hverju skipi skylt að vera frá þorskveiðum í 30 daga þá um haustið. Á árunum 1978--1981 fjölgaði um 16 togara í skipastól landsmanna. Þrátt fyrir meiri afrakstursgetu þorskstofnsins var aukning togaraflotans svo mikil að takmarka þurfti veiðar þeirra miklu meira á árunum 1978--1983. Árið 1981 var t.d. hverjum togara óheimilt að stunda þorskveiðar í 150 daga samtals og yfir þann tíma mátti hlutfall þorsks í afla ekki fara yfir 15% nema í takmörkuðum fjölda veiðiferða þar sem hámarkshlutdeild þorsks í afla mátti vera 25%. Á þessu 150 daga tímabili gátu togararnir veitt verðminni tegundir, svo sem karfa og grálúðu, en þeir stofnar voru þá vannýttir. Þegar litið er svo á dóminn segir svo, með leyfi forseta: ,,Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varnar hruni fiskstofna kunni að hafa verið réttlætanlegar, en um það er ekki dæmt í málinu, verður ekki séð, að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð þá mismunun, sem leiðir af reglu 5. gr. laga nr. 38/1990, um úthlutun veiðiheimilda.`` Það liggur ljóst fyrir hver var ástæða þess að til þessara aðgerða var gripið. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst mjög sérkennilegt að þessi grein skuli vera opnuð með þeim hætti sem hér er gert. Ég er ekki lærður lögfræðingur, en hins vegar ef til fortíðar er litið þá finnst mér eins og að ekki hafi verið til framtíðar horft þegar þessi dómur var felldur. Við stöndum frammi fyrir því að mörg byggðarlög eru illa sett hvað varðar atvinnu og þau tækifæri sem þau hafa vegna auðlindarinnar í hafinu. Til þeirra ráðstafana verður að grípa að ekki verður unað við óbreytt ástand, eins og nú horfir. Hitt er annað mál að auðvitað þarf að fara með gát ef breytingu á að gera hvað varðar litlu bátana sem hafa margir hverjir haldið uppi hinni dreifðu byggð. Ég óttast að alltaf verði ósætti meðal fiskimanna, sérstaklega þeirra manna sem stunda sjómennsku á trillum, á meðan kerfið er svo margskipt sem raun ber vitni. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það gangi ekki mikið lengur annað en að þessir aðilar séu undir einu og sama kerfinu. Það er nauðsynlegt. Það er t.d. athyglisvert að af 277 krókabátum í dagatakmörkunarkerfinu hafa 69 bátar verið keyptir úr aflamarks- eða aflahámarkskerfinu. Það segir allt um hvers konar ástand ríkir þarna og nauðsyn þess að samræma kerfið þannig að hér verði ekki slíkt ósætti sem raun ber vitni. Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykn. var hér að tala um að hann auglýsti eftir því hvernig kjósendur mundu nú bregðast við þar sem hann hefði ýmislegt í pokahorninu til þess að dreifa meðal kjósenda. Hann sagði að stefna hans og flokksmanna hans væri ljós enda ekki von á öðru. Hann vitnaði til 1. gr. laga um stjórn fiskveiða og sagði menn vera að fjarlægjast nokkuð vandann með því að nefna ekki að í þessum lögum stæði að stuðla ætti að traustri atvinnu og byggð í landinu. Hann nefndi hins vegar ekki það sem hefur verið að gerast þegar kvóti er seldur úr einu byggðarlagi í annað og hve mikil sár það getur skilið eftir í atvinnulífinu. Það væri umhugsunarefni hvort hann sem slíkur, fyrrverandi útgerðarmaður, teldi eðlilegt að þessu kerfi yrði lokað og kvótinn afturkallaður úr höndum þeirra sem nú höndla með hann. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson kom inn á það í ræðu sinni fyrr í dag að hér hefðum við tveir þingmenn flutt frv. til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Það gekk út á að framsal væri ekki heimilt en hins vegar gætu menn skipt á kvóta sín á milli í þorskígildum og því sem væri umfram, sem þeir gætu ekki veitt, ættu þeir að skila inn aftur. Ég tel að það gæti verið góð regla og mundi jafnvel stuðla að frekari sátt í stjórn fiskveiða. Samt virðast margir hverjir telja það af hinu góða að útgerðarmenn selji hver öðrum kvótann. Það er mál sem oft og lengi hefur verið tekist á um og ætla ég ekki að gera það að frekara umræðuefni hér. Eins og hæstv. sjútvrh. kom inn á hér áðan er mjög merkilegt að horfa til stjórnarandstæðinga þegar leiða er leitað og reyna að átta sig á stefnu þeirra, hvert þeir ætla að halda. Steingrímur J. Sigfússon skrifar athyglisverða grein í Morgunblaðið 4. okt. 1996, um auðlindaskattinn sem hv. þm. Ágúst Einarsson hefur lengi haldið á lofti og telur lausn allra mála í sjávarútvegi. Steingrímur J. Sigfússon segir, með leyfi forseta: ,,Í Ríkisútvarpinu þann 30. sept. sl. var vitnað í Ágúst Einarsson alþingismann og í þeirri frétt kom fram að eitt helsta forgangsmál hins nýja þingflokks krata yrði tillaga um veiðileyfagjald. Ágúst sagði þá m.a.: ,,Það er talið að þessi fiskveiðiarður geti numið 15 til 30 milljörðum.`` Síðan talaði Ágúst um að samkvæmt þeirra tillögum ætti að fara hægt í sakirnar, en síðar meir gæti orðið um umtalsvert gjald að ræða sem kæmi þá í staðinn fyrir aðra skattlagningu og þá t.d. tekjuskatt.`` Steingrímur heldur áfram og vitnar til fréttamannsins sem spurði hvað upphæðin gæti orðið há, og Ágúst svarar: ,,Ja, það er hægt að nefna sem dæmi að tekjuskattur einstaklinga er nú 17 milljarðar og ef fiskveiðiarðurinn gæti numið kannski 30 milljörðum eða 20 til 30 milljörðum þá sjáum við að það er hægt að láta veiðileyfagjaldið koma í staðinn fyrir tekjuskatt einstaklinga en samt skilja eftir verulegan arð innan sjávarútvegsins.`` Samt er hægt að skilja eftir verulegan arð. Já, þetta er athyglisvert. Þetta er líklega ein af þeim tillögum sem hv. þm. ætlar að fara með út í hinar dreifðu byggðir, leggja fyrir kjósendur sína og segja: Kjósið mig, kjósið okkur, við ætlum að leggja á skatt, svo ríflegan skatt á ykkur að hinar smæstu byggðir verði lagðar í eyði. Með leyfi forseta, þá heldur Steingrímur J. Sigfússon áfram og segir: ,,Samkvæmt opinberum gögnum var heildarfjármunamyndun í fiskveiðum og vinnslu sjávarafurða um 5,3 milljarðar króna á árinu 1995 og gæti orðið 7--8 milljarðar á árinu 1996. Af því sést að jafnvel sú ,,væga`` gjaldtaka sem Ágúst talar um í áðurnefndri útvarpsfrétt og nefnir 2--3 milljarða myndi fara langleiðina með að þurrka upp alla fjármunamyndun í greininni.`` Slík gjaldtaka mundi samt nánast þurrka upp fjármunamyndun í greininni með þeim neikvæðu afleiðingum sem það svo hefði fyrir alla framþróun sjávarútvegsins og í framhaldinu á lífskjör þjóðarinnar. Þannig er nú ástandið á þessum bæ. Þeir eru nú aldeilis ekki sammála í stjórnarandstöðunni þó þeir finni stjórnarflokkum og stjórnarþingmönnum allt til foráttu í sambandi við fiskveiðistjórnina. Auðvitað eru ekki allir sáttir við þessa fiskveiðistjórnun, hvar í flokki sem þeir standa. En eins og fram hefur komið í dag þegar þeir sem andsnúnir eru kerfinu og vilja taka upp lögin um stjórn fiskveiða upp í heild sinni hafa verið spurðir: Hver er stefnan, hvert á að halda? Ja, þá hefur verður fátt um svör. Það er óskp eðlilegt. Hins vegar stöndum við frammi fyrir því að þetta kerfi hefur þróast í mörg ár og erlendis hafa menn vitnað til þessa kerfis og talið það nokkuð gott. Á meðan menn hafa ekki aðrar hugmyndir um hvernig með eigi að fara þá er þessi leið sú besta og henni á auðvitað að halda. Hitt er svo annað mál, herra forseti, hvort það hafi gerst í andstöðu við það sem segir í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna: ,,Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Hvernig það hefur þróast er svo önnur saga og út í þá sálma ætla ég ekki að fara frekar.

Herra forseti. Ég er í hópi þeirra sem hafa talið að skynsamlegt væri, út frá þeim rökum sem fram hafa komið og ýmsu því sem reifað hefur verið í umfjöllun um dóm Hæstaréttar, að hv. sjútvn. skoðaði lögin um stjórn fiskveiða í ljósi dómsins. Ég er í hópi þeirra. Mér hefur satt að segja fundist býsna margir stjórnarþingmenn hafa áhuga á því að taka eitt og annað upp af því tilefni að nú á að fara að breyta lögunum um stjórn fiskveiða. Ég ætla ekki að rekja það hér en mun gera það í ræðu minni síðar. Mig langaði til að fá mat hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar á því sem dómur Hæstaréttar segir hér, með leyfi forseta: ,,Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum,`` --- nú kemur það sem ég vil fá álit þingmannsins á --- ,,notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.`` Hæstiréttur leggur þetta sem sagt hvort á móti öðru að því er virðist að menn geti notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru. Hvert er mat hv. þm. á þessari niðurstöðu Hæstaréttar? Hvernig telur hann að Alþingi Íslendinga geti mætt henni?

Herra forseti. Ég tel einfaldlega að hér sé talað um að opna nánast allar gáttir, eins og ég gat um hér áðan, draga allar fleytur á sjó og segja við þjóðina: Gjörið svo vel, ef þið hafið áhuga þá er auðlindin þarna.

Eða?

Þarna er auðlindin. Það er hins vegar dálítið merkilegt þegar talað er um að njóta atvinnuréttar í sjávarútvegi. Hvað er sjávarútvegur? Er það ekki fiskvinnslan í landinu? Er það ekki líka sjávarútvegur? Það er merkilegt að þessi dómur skyldi ekki fjalla um það líka að æskilegt væri að Reykvíkingar flyttu út á land og færu í fiskvinnslu svo þeir gætu notið þess að hafa þarna aðgang. Hér er talað um ,,fyrirfarandi tálmun``. Er einhver fyrirfarandi tálmun lögð á Reykvíkinga til að fara í fiskvinnslu úti á land? Nei. Það bara fæst ekkert fólk þangað. En nú, af því að það er fullt af fólki á landinu sem segir: Ja, kvótinn. Einhverjir hafa eignast kvótann. Menn sjá milljónir detta í vasa útgerðarmanna og telja að hér sé slíkur afrakstur, eins og hv. þm. Ágúst Einarsson kom inn á, að hér eigi bara að leggja á auðlindaskatt --- þá getum við nánast setið heima hjá okkur og fengið peningana senda heim. Þetta er svo einfalt. Fyrirfarandi tálmun, henni á að aflétta til þess að allir geti á sjó farið. En við vitum hvað það þýðir. Við vitum hvað það þýðir fyrir þá sem stunda þessa atvinnugrein og við vitum hvað það þýðir fyrir þjóðina og þjóðarbúið.

Herra forseti. Aðeins fyrst um málfræði. Seinni liður orðsins sjávarútvegur er útvegur. Við vitum alveg hverjir það eru sem telja sig vera útvegsmenn. Hins vegar tala menn um fiskiðnað. Þingmaðurinn svaraði ekki spurningu minni. Hann talaði um sama atvinnurétt og leyfði sér þar það sem í Svarfaðardal er kallað Guðnavinkur.

Er kallað hvað?

Guðnavinkur. Það er þegar menn fara lengstu mögulega leið að áfangastað og komast e.t.v. aldrei alla leið. Ég bað hins vegar hv. þm. um að skoða líka seinni hluta þessarar setningar. Það er ekki bara ,,... notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi ...`` heldur kemur ,,... eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.`` --- ,,eða``. Þetta virðist vera lagt að jöfnu. Það sem mig langaði til að heyra var ekki þessi spurning um Reykvíkinga sem vildu ekki fara út á land að vinna í fiski, heldur miklu frekar hvernig hv. þm. skilur seinni hlutann, þ.e. þetta með sambærilega hlutdeild í þeirri sameign sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.

Herra forseti. Spurt var og ég vísa bara til 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, þar sem segir: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.`` Ég get ekki tvinnað þetta öðruvísi saman. Þó að í dómnum sé sagt: ,,... eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign ...``. Það er skýrt kveðið á um þetta í 1. gr. Ég sé ekki að hægt sé að umorða eða snúa þessu öðruvísi.

Herra forseti. Við ræðum hérna um dóm Hæstaréttar sem hv. alþingismönnum hefur orðið mjög tíðrætt um enda er hann forsenda þess að frv. sem við ræðum var lagt fram. Dómsorð Hæstaréttar hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með hliðsjón af framansögðu verður ekki talið að sjávarútvegsráðuneytinu hafi verið rétt að hafna umsókn áfrýjanda um almennt og sérstakt veiðileyfi á þeim forsendum, sem lagðar voru til grundvallar í bréfi þess 10. desember 1996. Verður synjun ráðuneytisins því felld úr gildi. Hins vegar er ekki í þessu dómsmáli tekin afstaða til þess hvort ráðuneytinu hafi að svo búnu borið að verða við umsókn áfrýjanda, en málið er einungis höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Fólk hefur rýnt í þennan dóm enda erfitt að átta sig á hvað hann segir. Í rauninni segir hann ekkert annað en að ákvörðun sjútvrn. er felld úr gildi. Í dómnum eru auk þess alls konar forsendur taldar fram sem gera mat á honum flóknari. Það er nánast þannig að hver sem um fjallar finni lausn við sitt hæfi. Sumir segja að þetta breyti í rauninni engu. Að mínu mati væri vægasta lausnin á þessum vanda að setja sólarlagsákvæði í 5. gr., þ.e. að 5. gr. renni út eftir t.d. eitt ár eða í lok næsta árs. Hæstiréttur segir að ekki hafi verið heimilt að gera þetta framsal varanlegt í 5. gr., eins og hún var sett 1990, en þar var hún sett án sólarlagsákvæða. Það var ekki heimilt að leysa vandamálið þannig til framtíðar heldur eingöngu í skamman tíma í senn. Vægasta lausnin væri því sú að setja sólarlagsákvæði í 5. gr. En það er ýmislegt fleira sem vekur til umhugsunar. Herra forseti. Það er munur á því hvort menn bregðast við svona dómi með því að gera eins lítið og hægt er eða með því að gera það sem þeir vilja gera. Það er jú einu sinni hlutverk Alþingis að setja þjóðfélaginu lög og ramma um mál sem skipta þjóðina miklu. Spurningin er: Hvernig vilja menn sjá framtíð þessa kerfis til 20, 30, 50 ára? Það eiga hv. alþingismenn alltaf að hafa í huga. Þeir eru að setja þjóðfélaginu ramma og ákvarða framtíð þess til margra ára, áratuga. Í samræmi við það finnst mér að sú leit manna að lausn á þessum vanda sé ekki flokkspólitísk í sjálfu sér. Menn eru jú bara að leita að góðri lausn og það er hafið yfir alla flokkspólitík. Þó finnst mér umræðan í dag hafa verið nokkuð mikið á flokkspólitískum grunni. Hæstiréttur segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stefndi`` --- þ.e. ríkið eða sjútvrn. --- ,,hefur ekki sýnt fram á að aðrar leiðir séu ekki færar til að ná því lögmæta markmiði að vernda fiskstofna við Ísland.`` Þarna auglýsir Hæstiréttur eftir leiðum til lausnar. Í dag hafa hv. þingmenn og hæstv. sjútvrh. verið að spyrja hver annan um leiðir til lausnar á þessum vanda. Það vantar sem sagt leiðir, það vantar lausnir. Hvaða lausnir og hvaða leiðir eru færar? Til þess að finna þær þarf að skoða dóminn í heild. Áður en ég kem að því hvaða leiðir eru færar vil ég gjarnan koma að öðru atriði. Menn tala mjög oft um það í umræðu um sjávarútvegsmál að fiskstofnar við Ísland séu auðlind þjóðarinnar.  Auðlind er einhver lind sem auður streymir úr, er uppspretta auðs. Og þjóð er að mínu mati ekki þeir sem hafa íslenskan ríkisborgararétt heldur það fólk sem býr á Íslandi. Í mínum huga er þjóðin fleiri en þeir sem hafa ríkisborgararétt. Ef við ætlum að hafa þetta sem auðlind þjóðar ætti þetta verði lind sem úr streymir auður til handa því fólki sem býr á Íslandi. Herra forseti. Umræðan um kvótann, og þá tala ég um kvótann í víðustu merkingu, hefur verið mjög villandi vegna þess að menn hafa ekki áttað sig á þeim rökfræðilegu þáttum sem kvótinn í víðasta skilningi samanstendur af. Í fyrsta lagi er það fiskifræðin. Það sem fiskifræðingar segja. Þeir segja að það megi veiða svo og svo mikið og það er ágreiningur um hvaða aðferðum skuli beitt við fiskifræðina. Í öðru lagi er fiskveiðistjórnarkerfið, hvort notað er aflamark eða sóknarmark. Sumir tala um að frekar eigi að vera sóknarmark en aðrir aflamark. Einnig er rætt um hvort það eigi að vera framsal eða ekki. Ég bendi á að í bæði aflamarki og sóknarmarki þarf að hafa skömmtun. Í báðum kerfum þarf að hafa framsal ef kerfið á að vera hagkvæmt. Í þriðja lagi er talað um eign, skömmtunin myndar eign. Um leið og byrjað er að skammta þá myndast eign. Þá kemur að þriðja atriðinu, sem er eignarhaldið á þeim verðmætum sem verða til við skömmtunina. Sumir tala um allt þetta í belg og biðu, alla þessa þætti. Mér finnst mjög mikilvægt að menn haldi þessu vel aðgreindu í umræðunni. Í mínum huga er ekki svo mikill ágreiningur um fiskifræðina þó hann sé reyndar dálítill, en miklu minni ágreiningur er um stjórnunarkerfið. Ég er sannfærður um að það sé mjög gott. Líklega eru flestir sannfærðir um það. Eignarhaldið er það sem menn greinir á um. Herra forseti. Spurning: Getur auðlind þjóðar verið í einkaeigu? Það er spurning. Ég tel að svo sé ekki. Um leið og auðlind er komin í einkaeign þá er hún uppspretta auðs fyrir þá einstaklinga sem eiga hana en ekki fyrir aðra sem búa á sama svæði, þ.e. þjóðina. Einstaklingar geta jú flutt, farið eitthvert annað og þar með tekið með sér auðlindina eða arðinn af henni. Þetta hef ég séð þegar kvóti fór frá Ísafirði til Akureyrar. Með sama hætti mun kvótinn fara til útlanda, til New York eða eitthvert annað. Þó að einstaklingarnir séu Íslendingar og fullnægi öllum kvöðum laganna þá er hugur þeirra og arðsmiðja hugsanlega komin til New York áður en við vitum um. Þessi rök segja mér og vega miklu þyngra en nokkur önnur rök sem menn hafa fært fram hvort sem það eru réttlætisrök, hagfræðirök eða annað, að ef auðlindin er í einkaeign þá getur hún og mun hún hugsanlega fara til útlanda. Ísland yrði þá verstöð og þetta yrði ekki lengur auðlind þjóðarinnar.  Hvernig getum við tryggt að fiskstofnarnir verði auðlind þjóðarinnar? Ef við getum ekki tryggt það þá finnst mér að við eigum að gleyma því að þetta sé auðlind þjóðarinnar. Við ættum ekki alltaf vera að halda í þá illúsjón eða hugsjón að svo sé. Herra forseti. Margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra hafa í umræðunni saknað tillagna að leiðum. Menn hafa spurt hver annan: Hefur þú leið? Ef þú þekkir ekki leið þá hefurðu ekkert í umræðuna að gera. Nú vill svo til að ég hef leið. Það er sú eina leið sem bent hefur verið á og hún er m.a.s. útfærð.  Ég flutti á síðasta þingi þáltill. um að dreifa árlegri veiðiheimild á alla íbúa landsins. Það er ákveðin leið. Ég hygg að þessi leið gæti verið sú leið sem Hæstiréttur er að biðja um og það sem hv. þingmenn hafa verið að biðja um. Að sjálfsögðu mætti þetta ekki gerast allt í einu. Það dettur ekki nokkrum einasta manni í hug, nema hæstv. ráðherra. Í tillögu minni var gert ráð fyrir að þetta gerðist á 20 árum. Kvótaeignin yrði með lengri eignum sem fyrirtækin ættu. Þau mundu afskrifa hana um 5% á ári, svona svipað og fasteignir. Skip afskrifast á miklu skemmri tíma, bílar líka og allar aðrar eignir. Ég vil að þessi leið verði skoðuð og ekki bara afgreidd með upphrópunum, eins og hrun atvinnugreinarinnar, kommúnismi eða því um líkt. Ég tel að hér sé ekki um kommúnisma að ræða heldur akkúrat öfugt. Kommúnismi felst í því að fjármunir eru teknir af öllum almenningi og færðir til ríkisins. Hér væri verið að færa...  Sumir munu eflaust kalla þetta brask. Í mínum huga fer það orð bráðum að verða fallegt, eins og menn sáu með Búnaðarbankann. Búnaðarbankinn er einmitt dæmi um það að íslenskt þjóðfélag er tilbúið til að taka við því að selja árlega veiðiheimildir á markaði. Það yrði virkilega skemmtilegt. Nákvæmlega eins og með húsbréf þá gætu menn keypt kvóta á hverjum einasta degi og selt hann. Gengið mundi fara eftir framboði og eftirspurn. Einmitt eins og markaðsmenn vilja. Þannig er það með markaðsmenn.

Er ráðherrann ekki markaðsmaður?

Ég veit ekki betur. Fyrir fyrirtækin getur tillaga mín verið betri leið en núverandi leið. Vesalings sjávarútvegsfyrirtækin á Íslandi lenda í hremmingum með reglulegu millibili. Nú kemur hæstaréttardómur, þar áður komu vinstri menn með auðlindaskatt, skattleggja allt saman. Þetta eru endalausar hremmingar. Það yrði miklu betra að vita að menn hefðu eignina í 20 ár. Miklu betra. Fyrir þjóðina eru 20 ár stuttur tími. Fyrir fyrirtæki og einstaklinga er það langur tími. Ég get sem fulltrúi þjóðarinnar vel beðið í 20 ár eftir að eignast þennan kvóta. Markaðsvæðing mundi valda því að verðlækkun yrði á kvóta. Nú er árlegur kvóti seldur á 80 kr. kílóið. Ég hef aldrei skilið hvernig hægt er að kaupa þorskkíló á 80 kr., þ.e. leyfið til að fá að veiða þorsk og selja síðan á 100 kr. á markaði. Ég hef aldrei skilið það hvernig menn geta þetta. Ég geri ráð fyrir því að ef allur kvóti yrði seldur á markaði þá mundi hann lækka niður í 60 eða 40 kr. Sem dæmi má taka að Grandi var með hagnað úr rekstri. Ef maður deilir þeim hagnaði á þorskígildistonn Granda þá var það um 50 kr. á kíló. Grandi getur ekki borgað nema í hæsta lagi svona 20 kr. á kíló --- nema hann ætli að fyrirgera öllum sínum hagnaði. Þannig mundi hann aldrei borga meira. Fyrirtækið mundi að meðaltali ekki borga meira en það sem gefur þeim hagnað. Það er þekkt úr öllum viðskiptum. Annað gengi aðeins í mjög stuttan tíma. Afleiðingin er sú að kvótinn mundi lækka í verði við þessa miklu markaðsvæðingu. Hann mundi jafnvel byrja á að fara niður í 60 og svo í 40 kr. Þá mundi nokkuð merkilegt gerast vestur á fjörðum. Trillukarlarnir gætu allt í einu keypt eins mikinn kvóta og þeir vildu, á kannski 40 eða 30 kr. kílóið. Ég hygg að þeir gætu vel gert út þá. Mér segir nefnilega svo hugur að trilluútgerð sé ein sú hagkvæmasta útgerð sem til er. Fjárfestingin á bak við hvern sjómann er ekki nema 7 milljónir í trillu en 40 milljónir í skuttogara. Rekstrarkostnaðurinn er líka miklu minni. Þetta leysir kannski líka vanda trillukarla sem menn hafa nú ekki lítið talað um. Gagnvart landsbyggðinni, herra forseti, getur tillaga mín virkað þannig að byggðarlög sem hafa þurft að sjá á bak kvótanum, þegar skuttogarinn sigldi burt, geta allt í einu farið að gera út. Vegna þess að verðið á árlegri veiðiheimild snarlækkar. Auk þess gerði ég ráð fyrir því í tillögu minni að heimilt yrði að veita tímabundinn byggðakvóta til þess að bjarga því við sem búið er að skemma úti á landi með núverandi kvótakerfi. Herra forseti. Ég hef lagt fram tillögu hér á Alþingi um flatt skattkerfi, flatan skatt, 20% á alla landsmenn, upp úr og niður úr, enginn persónufrádráttur, enginn sjómannaafsláttur og engar vaxtabætur. Það er að sjálfsögðu ófélagslegt, vegna þess að fólk sem er með lágar tekjur mundi fara að borga skatt sem það borgar ekki í dag. En á móti kæmi, ef þessi hugmynd um markaðsvæðingu kvótans yrði tekin upp, að allir fengju kvóta, börn, gamalmenni og öryrkjar. Allir fengju kvóta til að selja sem mundi virka á móti því ófélagslega sem hinn flati tekjuskattur mundi hafa í för með sér. Til samans mundu þessi tvö kerfi því virka mjög vel. Fyrir utan þetta eru margir aðrir kostir sem ég ætla ekki að fara að rekja núna enda yrði það framsaga fyrir því máli sem ég flutti þáltill. um. En þessi tillaga mín er ígildi skattafsláttar eða persónuafsláttar. Herra forseti. Fyrirliggjandi frv. gerir lítið annað en að taka 5. gr. úr sambandi. Síðan eru ákveðin vandkvæði við trillukarla sem eru leyst á dálítið sársaukafullan hátt fyrir þá. Það er svo sem mjög slæmt og það þarf hv. sjútvn. að leysa. En ég bendi á að það eru búnir til nýir kvótakóngar með þessari tillögu. Herra forseti. Hæstiréttur segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eins og áður getur taldi löggjafinn brýnt að grípa til sérstakra úrræða á árinu 1983 vegna þverrandi fiskstofna við Ísland. Var skipting hámarksafla þá felld í þann farveg sem hún hefur síðan verið í, að úthlutun veiðiheimilda yrði bundin við skip. Er óhjákvæmilegt að líta svo á að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli þeirra, sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma, og hinna, sem hafa ekki átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu. Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varnar hruni fiskstofna kunni að hafa verið réttlætanlegar,`` o.s.frv. Þetta segir Hæstiréttur. Hvað er hægt að lesa úr þessu? Hæstiréttur er í rauninni að segja að núverandi skipting hámarksafla megi ekki vera varanleg. Það eigi að beita nákvæmlega sömu rökum við hann eins og við 5. gr. með veiðileyfin. Ég sé ekki annað en að sú lausn sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að fara í muni leiða til nýrra dóma, nýrra málaferla. Það má kannski segja að það sé alveg sama hvaða leið er farin, það muni alltaf leiða til þess að Hæstiréttur þurfi að taka á málinu. Mér segir svo hugur að ef þetta verður samþykkt, sem hér er stefnt að, þá komi nýr dómur sem segi að það eigi líka að dreifa veiðiheimildunum á alla einstaklingana. Og þá er spurningin, herra forseti, er einhver önnur leið til heldur en sú sem ég hef lagt til og hef verið að lýsa? Er einhver önnur leið til? Ef einhver hv. þm. eða hæstv. ríkisstjórn getur bent á einhverja aðra leið þá endilega geri þeir svo. Ég auglýsi eftir fleiri leiðum til skoðunar til hliðar við þá leið sem ég hef lagt til.

Herra forseti. Flokksbróðir hv. þm. Péturs H. Blöndals talaði hér áðan og hafði af því nokkrar áhyggjur ef sjávarútvegurinn þyrfti að borga 2--3 milljarða, hvað þá meira, að þá yrði nú erfitt fyrir dyrum, einkum hjá smáfuglunum. Af því að ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal er ágætur stærðfræðingur þá geri ég ráð fyrir að hann sé búinn að reikna út hversu mikið tillaga hans mundi kosta útveginn á hverju ári, þ.e. eftir að búið væri að dreifa veiðiheimildunum á þjóðina og tillaga hans gengi eftir, þessi um fimm prósentin, hversu mikið þyrfti þá útvegurinn að borga til að ná til baka þessum fimm prósentum fyrsta árið? Og svo nægir mér alveg að fá þá 20 árin í restina, en ef þingmaðurinn er með tölur sem eru þarna einhvers staðar á millibilinu, frá fyrsta ári og upp í tuttugu, þá væri gaman að fá þær líka.

Herra forseti. Það er svo skemmtilegt með markaðinn að það þarf ekkert að reikna út. Vegna þess að markaðurinn býr til sitt verð sjálfur. Það er enginn sem sest niður og reiknar út hvað olíuverð eigi að vera í heiminum. Olíuverðið myndast. Útgerðin á Íslandi mun borga það verð fyrir kvótann sem að meðaltali gefur henni hagnað. Það er einmitt það sem markaðslögmálin segja og ekkert annað. Þannig munu vel rekin fyrirtæki og fyrirtæki sem búa við góðar aðstæður, nálægt miðum, á Vestfjörðum og víðar, geta borgað hærra verð. Illa rekin fyrirtæki munu ekki geta borgað það verð sem markaðurinn krefst og þau fara þá bara á hausinn. Og það eiga þau að gera. Ég þarf ekkert að reikna út hvað tillagan kosti sjávarútveginn, af því að hann ákveður það sjálfur hvað hann vill borga. Það er einmitt það indæla og dásamlega við markaðshagkerfið að það ákveður sjálft hvað það vill borga. Það myndast verð. Það þarf enginn að stýra því ofan frá. Hins vegar hef ég slegið á hvað þetta muni færa hverjum eintaklingi á Íslandi og það fer náttúrlega mikið eftir því hvað útgerðin er tilbúin til að borga, og fer m.a. eftir verðlagi erlendis, alveg eins og allur markaður virkar. En ég hef slegið á að þetta mundi kannski gefa hverjum einstaklingi 50 þúsund kr., eitthvað svoleiðis. Og svo getur maður reiknað út hvað það þýðir fyrir alla þjóðina. En menn sem trúa á markaðinn velta svona vandamálum yfir á markaðinn. Þeir eru ekkert að leysa þau sjálfir við græn skrifborð.

Herra forseti. Ég hef kannski misskilið eitthvað en ég heyrði ekki betur áðan en hv. þm. væri búinn að gefa sér hvert kvótaverðið yrði við tilteknar aðstæður. Hann var kominn með það í 30, 40 kr. og var búinn að gefa sér það einnig að þá mundi það vera hægðarleikur fyrir Vestfirðinga að kaupa kvóta. Hann hefur a.m.k. ímyndunarafl til þess að segja sér hvað markaðurinn muni vilja, og ég var í sjálfu sér ekki að biðja um neitt annað. Ég var ekki að biðja hv. þm. um að koma með nákvæmar tölur um hvernig markaðurinn mundi svara eftir eitt ár eða 20 ár, heldur einfaldlega bara það að hann héldi áfram að leika sér með þær tölur sem hann var með áðan og talaði fyrir af þó nokkrum sannfæringarkrafti. Nú fæ ég þær viðbótarupplýsingar að hann sé líka búinn að reikna út hvað þetta muni færa hverjum Íslendingi og talar þar um 50 þúsund kr. Það segir mér, herra forseti, að hv. þm. er auðvitað búinn að reikna þetta út. Því að þó að markaðurinn sé dásamlegur þá gera menn sér yfirleitt ákveðnar hugmyndir um hvernig hann muni virka. Það fer stundum eftir og stundum ekki. En miðað við þær upplýsingar sem hv. þm. er búinn að gefa, annars vegar um kvótaverðið og hins vegar um hvað hver Íslendingur fær þá er hann augljóslega búinn að gera sér þessar hugmyndir, og það er þess vegna, herra forseti, sem ég teldi æskilegt að hann léti uppskátt um þetta. Það er reyndar enginn vandi að reikna þetta út fyrst þetta er komið, en ég geri ráð fyrir að hv. þm. sé búinn að reikna það út og þá sé hægast að fá tölurnar hjá honum.

Herra forseti. Þetta yrðu svona u.þ.b. 13 milljarðar þegar kerfið væri komið í fullan gang eftir 20 ár. En það fer náttúrlega mikið eftir því hvað útgerðin er tilbúin til að borga og hvað gefur henni að meðaltali góðan hagnað. Það verður að geta þess líka að þessi kostnaður kemur til frádráttar sem kostnaður hjá fyrirtækinu, þetta er afskrifað, þannig að skattbyrði fyrirtækjanna minnkar, en eykur um leið skattbyrði þeirra sem taka á móti. Því ég geri ráð fyrir að þetta sé skattað hjá einstaklingunum sem fá þetta, nákvæmlega eins og aðrar tekjur. Það eru þá um 13 milljarðar sem fást út úr þessu, sem yrði flutt frá fyrirtækjunum til einstaklinga. Og sumir mundu náttúrlega segja: Hvernig á útgerðin að bera þetta? 13 milljarðar! Nýjar álögur! munu menn hrópa. En ég segi: Menn hafa 20 ár til að aðlagast þessu og útgerðin borgar ekki meira en gefur henni að meðaltali hagnað. Ef þetta verð gefur henni ekki hagnað þá mun verðið að sjálfsögðu lækka niður í 6 milljarða eða 2 milljarða eða 1 milljarð eða jafnvel engan milljarð, ef illa gengur hjá útgerðinni. Það verður nefnilega þannig að eftir þetta er það hagur útgerðarinnar sem ákveður hvaða verð hún getur greitt að meðaltali. En auðvitað munu góðu fyrirtækin geta greitt meira og þau munu halda uppi verðinu.

Hæstv. forseti. Þau frv. sem hér eru til umræðu eru fyrst og fremst komin til vegna umrædds dóms Hæstaréttar, eins og fram hefur komið margoft í umræðunni. Þessi dómur sem vitnað er til er mjög umdeildur í þjóðfélaginu og ljóst er að menn eru alls ekkert sammála um hvað hann þýðir og hvernig ber að túlka hann. En túlkun hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstjórnar kemur fram í því frv. sem hér liggur fyrir og gengur út á það að Hæstiréttur telji að 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða standist ekki ákvæði stjórnarskrár, en í þeirri grein er fjallað um veitingu veiðileyfa. En aðrir, og þá fyrst og fremst þeir sem eru yfir höfuð andvígir því að stjórn fiskveiða eigi að vera með þeim hætti sem nú er og hefur verið, þeir túlka dóminn á annan hátt og telja að umbylta eigi lögum um stjórn fiskveiða og að 7. gr. þeirra laga varðandi úthlutun veiðiheimilda standist jafnframt ekki ákvæði stjórnarskrár. Þeir sem eru ekki á sama máli og hæstv. ríkisstjórn halda því fram að dómurinn sé mjög skýr og að draga eigi mun víðtækari ályktanir af honum en kemur fram í frv. En það hefur vakið athygli mína að mjög margir lögfræðingar túlka dóminn út og suður. Ef dómurinn væri eins skýr og menn vilja meina þá væru varla svo miklar deilur milli lögmanna og fræðimanna um hvað hann þýðir. Ég hef lýst því að ég er sammála þeirri túlkun sem fram kemur í þessu frv. hæstv. sjútvrh., að dómur Hæstaréttar fjalli fyrst og fremst og eingöngu um 5. gr. laganna. Svo ég vitni eins og fleiri hv. þingmenn í dómsorð Hæstaréttar þá kemur þar m.a. fram að áfrýjandinn ber ekki brigður á að sjútvrn. hafi farið að lögum þegar það synjaði honum um hið umrædda leyfi, og hann telji á hinn bóginn að ákvæði 5. gr. laganna brjóti í bága við 65. og 75. gr. stjórnarskrárinnar. Þarna er sem sagt vitnað í það að áfrýjandinn er að fjalla um 5. gr. laganna. Einnig kemur fram í niðurlagi dómsorðs Hæstaréttar, þar sem búið er að rekja forsendur dómsins, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af framansögðu verður ekki talið, að sjávarútvegsráðuneytinu hafi verið rétt að hafna umsókn áfrýjanda um almennt og sérstakt veiðileyfi á þeim forsendum, sem lagðar voru til grundvallar í bréfi þess 10. desember 1996. Verður synjun ráðuneytisins því felld úr gildi. Hins vegar er ekki í þessu dómsmáli tekin afstaða til þess hvort ráðuneytinu hafi að svo búnu borið að verða við umsókn áfrýjanda, en málið er einungis höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut.`` Um veiðiheimildir er fjallað í 7. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Sú túlkun á dómi Hæstaréttar, sem kemur fram í frv. sem hér liggur fyrir og gerir ráð fyrir að allir eigi rétt á að fá útgefið veiðileyfi að uppfylltum almennum skilyrðum, hlýtur að hafa áhrif á öðrum sviðum en í sjávarútvegi. Í umræðum um þessi mál hefur komið fram að menn hafa vitnað til leyfis til leigubílareksturs, til sérleyfis í fólksflutningum og einnig hefur verið nefnt til sögunnar námsréttur nema við háskólann, t.d. í læknadeild. Ég tel að dómur Hæstaréttar vísi mönnum til þess að um þessi atriði þurfi einnig að fjalla og út frá því efni, hvað varðar túlkun á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Herra forseti. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með umræðu um þessi mál að undanförnu. Mér hefur oft í gegnum tíðina fundist umræðan um sjávarútvegsmálin fara út um víðan völl, út og suður, en sjaldan hefur mér fundist það eins og nú eftir að dómur Hæstaréttar féll. En þeir sem af pólitískum ástæðum telja að dómurinn hafi þau áhrif að rústa skuli fiskveiðistjórnarkerfinu túlka dóminn á þann hátt, þ.e. varðandi 7. gr. Það hefur m.a. verið athyglisvert að fylgjast með aðilum sem teljast hámenntaðir og starfa t.d. við Háskóla Íslands, hvernig þeir fjalla um þessi mál. Ég vil leyfa mér að segja að sumir þeirra aðila virðast svo blindaðir af pólitískum hvötum að þeir missa sjónar á faglegum forsendum, faglegum sjónarmiðum og það hefur borið við að menn hafa horft fram hjá staðreyndum og hafa rangfært hlutina og byggja málflutning sinn þannig á mjög óvönduðum forsendum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um 7. gr., eins og ég hef hér nefnt. Ég tel hins vegar að það sé í góðu lagi ef Hæstiréttur mun fjalla um fleiri atriði er tengjast þessum lögum því að ég tel að það þurfi að fá úrskurð í ýmsum atriðum sem málið varða. Gera má ráð fyrir því að á næstunni muni verða ýmis mál fyrir Hæstarétti til að fjalla um þessi lög og út af fyrir sig er að mínu viti ekkert að því. Ef sú staða kemur hins vegar upp, sem ég vona að verði ekki, að við stöndum hugsanlega frammi fyrir því að 7. gr. þessara laga standist ekki og gera þurfi á henni breytingar þá held ég að ljóst sé að þjóðin í heild sinni sé í miklum vanda og þá munu stjórnmálamenn vera í miklum vanda hvar í flokki sem þeir standa. Í huga mínum er staðreyndin sú að það gengur ekki upp fyrir þjóðarbúið, fyrir byggðina í landinu og fyrir þá sem stunda útgerð og sjómennsku, og ekki hvað síst fyrir þá sem eru í fiskiðnaði og í sölustarfsemi á íslenskum sjávarafurðum erlendis ef gerbylta þarf stjórn fiskveiða hér á landi. Hvað þá ef menn ætla að fara að bjóða upp veiðiheimildir á frjálsum markaði eins og hefur komið fram í málflutningi alþýðuflokksmanna að undanförnu. Við slíkar breytingar mundi margt breytast til verri vegar ef litið er til heildarhagsmuna. Ef taka þyrfti upp sóknarkerfi, sem nefnt er, eða uppboð á veiðiheimildum tel ég ljóst að byggð í sjávarbyggðum víða um landið sé í enn meiri hættu en nú er og ekki er á bætandi. Það mundi þýða mikið óöryggi í greininni og ljóst er að neytendamarkaðir okkar erlendis mundu taka því illa. Arðsemi þjóðarinnar af þessari undirstöðuatvinnugrein mundi minnka til muna og það er hlutur sem við verðum að forðast. Herra forseti. Við þekkjum þá umræðu sem verið hefur um sjávarútvegsmál að undanförnu. Við þekkjum þá ólgu sem hefur verið um ýmis mál er snerta sjávarútveginn. Ég tel að grunnurinn að þeim skiptu skoðunum og þeirri óánægju sem hefur komið fram hjá ýmsum varðandi þetta fiskveiðistjórnarkerfi sé runnin af rótum þess að einstakir aðilar hafa tekið sér fé út úr þessari grein þegar þeir eru að selja frá sér veiðiheimildir og hætta í útgerð. Það er mjög skiljanlegt að almenningi í landinu mislíki slíkt. En ég tel að þessum málum verði að mæta á skattalegum forsendum, þ.e. að á slíkri fjármunamyndun verði að taka með skattalegum aðgerðum. Ég tel hins vegar að þessi mál eigi ekki að valda því að við þurfum að taka þetta fiskveiðistjórnarkerfi og kollvarpa því. Þjóðin lifir öðru fremur af sjávarútvegi, eins og við öll vitum, og afkoma greinarinnar ræður mestu um það hvernig þjóðin hefur það á hverjum tíma, og almennt góð staða í þjóðfélagi okkar endurspeglar góðan árangur í sjávarútvegi. Í því liggja hagsmunir heildarinnar, fjöldans. Menn verða að hugsa sinn gang mjög vel og vandlega áður en þeir leggja til í fúlustu alvöru að kollavarpa því stjórnkerfi sem við höfum í dag. Herra forseti. Auðvitað má margt segja um þessi mál og við höfum rætt sjávarútvegsmál alloft í þinginu og það eru þau mál sem eru hvað mest rædd úti í þjóðfélaginu. En í huga mínum er ljóst að langflestir þeirra sem úti í þjóðfélaginu kalla hæst á uppstokkun á þessu fiskveiðistjórnarkerfi eru að hugsa um eigin hag og telja sér og öðrum trú um að fólk geti hagnast fjárhagslega á því að kollsteypa kerfinu og að veiðiheimildum verði úthlutað á annan hátt en nú hefur verið. Ég tel að fjölmargir þessara aðila séu ekki að hugsa um að fá í hendurnar veiðiheimildir til þess að róa til sjálfir fiskjar heldur séu þeir að gera sér vonir um að fá aura í vasann fyrir ekki neitt. Umræðan snýst því ekki nema að mjög takmörkuðu leyti um hagsmuni heildarinnar heldur um hagsmuni þeirra sem um tala. Hvaða hugmyndir sem menn hafa um umbyltingu á fiskveiðistjórnarkerfinu verða menn að hafa í huga þann atvinnurétt sem þeir hafa öðlast sem hafa starfað í sjávarútvegi. Þau atvinnuréttindi eru meira að segja stjórnarskrárvarin að mínu viti. Það má benda á það að sá sem hefur starfað í útgerð og stundað sjómennsku árum saman hlýtur að hafa meiri rétt til nýtingar fiskstofnanna en sá sem hefur aldrei komið nálægt sjávarútvegi heldur starfað sem kennari í háskólanum eða sjoppueigandi í Vesturbænum, svo dæmi séu tekin.  Það sem skiptir höfuðmáli í þessu er að auðlindin, sem eru fiskstofnarnir í hafinu, er takmörkuð auðlind, sem þýðir að við verðum að stjórna veiðum, við getum ekki talað um það að hér sé hægt að stunda óheftar veiðar ef við viljum vernda langtímahagsmuni okkar og halda áfram að lifa af sjávarútvegi og halda áfram að lifa á Íslandi. Þannig verðum við að stjórna fiskveiðum með takmörkunum og byggja fiskstofnana upp og nýta þá sjálfbært. Hér eru auðvitað gífurlegir hagsmunir í húfi fyrir okkur öll og ekki síst fyrir afkomendur okkar. Ég hef aldrei haldið því fram að aflahlutdeildarkerfið, sem við höfum búið við, sé gallalaust og það hefur auðvitað komið fram í umræðunni að það er ekki eina leiðin sem menn þekkja. Auðvitað eru til fleiri leiðir. Hins vegar hafa verið færð mörg veigamikil rök fyrir því að þetta fiskveiðistjórnarkerfi hefur skilað þjóðinni miklum efnahagslegum ávinningi og þannig má segja að heildarhagsmunir fjöldans séu í húfi en ekki eiginhagsmunir fárra eins og áróðursfrasar kratanna hafa fjallað um. Herra forseti. Mikilvægt er fyrir alla að eyða þeirri óvissu sem fyrst sem uppi er nú varðandi starfsumhverfi sjávarútvegsins. Hagsæld greinarinnar og þar með þjóðarinnar byggist að miklu leyti á öruggu starfsumhverfi sjávarútvegsins og að þeir sem í þeirri grein starfa geti vitað eitthvað fram í tímann hvernig eigi að skipuleggja starfsemi fyrirtækjanna í sjávarútveginum. Það er einnig mjög mikilvægt fyrir þjóðfélag okkar að ná fram sem mestri sátt um starfsumhverfi sjávarútvegsins. Í því efni verða stjórnmálamenn að gæta þess í umræðunni að þyrla ekki upp moldviðri með frasakenndu tali þar sem m.a. er lögð áhersla á ómálefnaleg og óskilgreind hugtök eins og gjafakvóta, sægreifa og annað sem ég vil ekki nefna. Ég tel að stjórnmálaflokkarnir eigi að taka sig saman um það, og tek undir m.a. með hv. formanni sjútvn., Kristni H. Gunnarssyni, að mynda starfshóp til að fjalla um þessi mál á víðum grunni og móta tillögur um endurskoðun þessarar löggjafar. Ég held að það sé nauðsynlegt. Ég tel að við höfum þá fyrirmynd í þessu sem er m.a. sú auðlindanefnd sem var sett á laggirnar á síðasta þingi. Þar með væri fjallað um þessi mál á breiðum, pólitískum grunni og ég geri ráð fyrir því að á þann hátt mætti ná fram tiltölulegri sátt um leiðir framtíðarinnar í þessum efnum. Herra forseti. Í umræðum í þingflokki framsóknarmanna um það frv. sem hér er til umræðu gerði ég nokkra fyrirvara við efni þess áður en það var lagt fram í þinginu. Þeir fyrirvarar sem ég bar upp snúa fyrst og fremst að starfsumhverfi smábáta. Ég hef eins og fleiri áhyggjur af því að ákvæði frv. eins og þau liggja fyrir geti valdið vanda í þeim útgerðarflokki og ekki síður í sjávarbyggðunum sem hafa byggt tilveru sína meira eða minna á útgerð smábáta. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að dómur Hæstaréttar kalli á að starfsumhverfi smábáta verði endurskipulagt vegna þess að ef gefin verða út leyfi út og suður, veiðileyfi á smábáta sem kunna að bætast við, og það liggja þegar fyrir á annað þúsund umsóknir um veiðileyfi, er það alveg sýnt að atvinnuréttur þeirra sem stunda smábátaútgerð á sóknardögum mun verða að engu ef ekki verður gripið í taumana. Einnig tel ég að þær viðræður sem hæstv. sjútvrh. hafði átt við Landssamband smábátaeigenda í haust hafi farið í uppnám eftir að þessi dómur Hæstaréttar lá fyrir. Ég legg því áherslu á það, herra forseti, að í umfjöllun hv. sjútvn. um þetta frv. verði sérstaklega hugað að þessum atriðum og hugað verði að því hvort aðrar leiðir séu færar til þess að tryggja tilverurétt smábátaútgerðarinnar en komu fram í þessu frv. þar sem m.a. er gert ráð fyrir því að eftir að því fiskveiðiári lýkur sem nú stendur yfir fái sóknardagabátar flata úthlutun á 9 tonnum af þorski sem ég tel svona almennt séð að sé óviðunandi niðurstaða. En að sjálfsögðu þarf að huga að mismunandi veiði krókabáta á sóknardögum í þessum efnum ef skoða á aðrar leiðir og einnig þarf að taka mið af þeim heimildum sem aflahámarkssmábátar hafa haft þannig að ekki skapist þar mismunun. En ég vil líka leggja áherslu á það, herra forseti, að einn útgerðarflokkur hefur ekki verið mikið til umræðu en það eru minnstu aflamarksbátarnir sem ég tel að hafi farið illa út úr þróun mála síðustu árin og ég vil beina því til hv. sjútvn. að mál þeirra verði skoðuð sérstaklega í þeirri umræðu sem fer fram um þessi mál á næstunni. Herra forseti. Í dag hefur verið fjallað um þetta frv. og fjölmargir hv. þingmenn hafa tekið til máls og lýst skoðunum sínum. Það hefur vakið athygli mína í þessari umræðu að fulltrúar jafnaðarmanna, þó fyrst og fremst Alþfl. --- ég veit ekki hvort ég á að kalla hann ,,sáluga``, hann er víst til enn þá --- hafa komið fram hver af öðrum og gagnrýnt málflutning hv. þingmanna stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar, gagnrýnt túlkun manna á dómi Hæstaréttar. En ég hef ekki orðið var við það að í umræðunni hafi komið fram tillögur um það ...  Fyrr í dag tók til máls hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir. Það vakti sérstaka athygli mína hvaða lausn hv. þm. hafði á þessum málum. Hún taldi að taka ætti löggjöfina um stjórn fiskveiða til gagngerrar endurskoðunar, til breytinga. En það sem var hvað athyglisverðast í máli hennar var það að hún taldi að það ætti alls ekki að hleypa stjórnmálamönnum að þeirri vinnu heldur ætti að fela Rannsóknarráði að koma með nýjar tillögur. Mér finnst, herra forseti, mjög athyglisvert að heyra þingmann segja svona í umræðu. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt. Ég held hins vegar að hv. þm. hafi kannski ekki endilega átt við að Rannsóknarráð ætti að koma með tillögurnar. Ég er nokkuð viss um að á bak við þetta lá það að Háskóli Íslands ætti að koma með tillögur að breyttu fiskveiðistjórnarkerfi. En svona er umræðan út og suður og ég vildi nefna þetta vegna þess að mér fannst þetta athyglisvert og hreint með ólíkindum að heyra þingmann á hv. Alþingi tala á þennan hátt. Herra forseti. Hér er mikið mál á ferðinni, hér er mjög alvarlegt mál á ferðinni, sem við hv. þingmenn og löggjafinn verðum að fjalla vel og ítarlega um. Það er mjög mikilvægt að okkur takist vel til að ljúka umfjöllun og lögfestingu þess frv. sem liggur fyrir, hvort sem það mun verða nákvæmlega eins og það liggur fyrir í dag eða með einhverjum breytingum. Sú staða sem hefur komið upp eftir að Hæstiréttur felldi dóm sinn er að mínu viti grafalvarleg og það ríður mjög á að löggjafanum takist vel til við að leysa úr þeim málum.

Herra forseti. Stjórnun á fiskveiðum hefur um langt skeið verið mikið deilumál meðal stjórnmálamanna á Íslandi. Athyglisvert er að einmitt þegar fundinn hafði verið farvegur til að leysa þessi deilumál, eða freista þess að leysa þau með þáltill. sem hér hafði verið flutt á Alþingi, þá er birtur dómur Hæstaréttar. Hann hefur enn sett þessi deilumál af stað þannig að þau brenna á þjóðinni meira en nokkru sinni fyrr. Í sjálfu sér dettur engum í hug að vefengja niðurstöðu Hæstaréttar í málinu. Hitt er annað mál að dómsorðin eru túlkuð með mismunandi hætti og svo ólíkt að segja má að niðurstaða Hæstaréttar hafi ekki skýrt málið heldur hleypt því í meiri deilur en áður hafa verið. Í kjölfar þessa úrskurðar Hæstaréttar hafa í þjóðfélaginu farið fram athyglisverðar umræður um Hæstarétt. Þær umræður lúta að því hvort þessari þjóð sé almennt heimilt að hafa skoðanir á niðurstöðum Hæstaréttar, efnislegum niðurstöðum Hæstaréttar. Umræður um það hvort við höfum leyfi til þess að hafa efasemdir um að efnislegar niðurstöður Hæstaréttar séu réttar, þó að menn taki fullt tillit til þeirra sem niðurstaðna Hæstaréttar eru athyglisverðar. Þó að það hvarfli ekki að nokkrum manni að vefengja að Hæstiréttur hafi rétt til þess að fella dóm þá væri nú illa komið fyrir þjóðfélaginu og lýðræðinu ef menn hefðu ekki leyfi til þess að hafa efnislegar skoðanir á niðurstöðum Hæstaréttar. Ég verð að segja að það hefur heldur hryggt mig að heyra því haldið fram að menn hafi nánast ekki leyfi til þess að vefengja efnislega niðurstöður Hæstaréttar. Í því að vefengja niðurstöður Hæstaréttar efnislega er því ekki neitað að úrskurður Hæstaréttar sé endanlegur. Það liggur í hlutarins eðli og enginn mótmælir því. Það væri hins vegar illa komið fyrir okkur ef við mættum ekki hafa skoðun á því hvort niðurstöður Hæstaréttar væru efnislega vefengjanlegar eða ekki, þá væri illa komið lýðræðinu í þessu landi. Það vill svo til að í dag, þann 18. des., hefur fallið dómur hjá Hæstarétti í máli sem varðar heimildir löggjafans til þess að flytja ríkisstofnanir út á land.  ,,Þótt ekki séu bein fyrirmæli um það í lögum að ríkisstofnun skuli staðsett í Reykjavík verður ekki talið að það eitt gefi ráðherra frjálst val um hvar hún skuli vera. Vöntun á ákvæðum um þetta í lögum má helst skýra með því að fyrirmæli eru í stjórnarskrá um staðsetningu ráðuneyta. Hafi það verið talið svo sjálfsagt fram í hin síðari ár að stofnanir, sem undir þau heyrðu, hefðu einnig aðsetur í höfuðborginni, að ekki þyrfti að taka það fram í lögum.`` Með öðrum orðum er hér verið að segja að þar sem ákveðið sé í stjórnarskránni að ráðuneytin eigi að vera í Reykjavík þá þýði það jafnframt að allar stofnanir sem undir ráðuneytin heyra eigi að vera í Reykjavík. Ég sé nú ekki í fljótu bragði hvernig hægt er að skilja þennan úrskurð. Ef við lítum t.d. á sýslumannsembættin þá er erfitt að ímynda sér að þau geti verið staðsett annars staðar en í bæjarfélögunum. Samkvæmt þessum úrskurði ættu þau helst, af því að þau heyra undir ákveðið ráðuneyti, að vera í Reykjavík. Í raun og veru má leiða niðurstöðu þessa máls í eftirfarandi orð: Hæstiréttur segir að það megi leiða rök að því að það sé stjórnarskrárvarinn réttur ríkisstofnana að fá að vera í friði í Reykjavík fyrir byggðastefnu stjórnvalda, staðsettar í Reykjavík í friði fyrir vilja löggjafans. Þetta er athyglisverð niðurstaða og sennilega einhver sú pólitískasta sem Hæstiréttur hefur komist að. Hann er nú á vissan hátt að seilast eftir pólitískum völdum. Ég vil geta þessa sérstaklega vegna þess að dómur Hæstaréttar í fiskveiðistjórnarmálinu getur haft mjög pólitíska þýðingu. Hann hefur þá pólitísku þýðingu ef hann er túlkaður vítt. Hann hefur hins vegar ekki mikla pólitíska þýðingu ef hann er túlkaður þröngt. Það liggur alveg ljóst fyrir að ákveðnir aðilar í þjóðfélaginu óska eftir því að dómurinn verði túlkaður vítt. Hvað þýðir víð túlkun á dómi Hæstaréttar? Hvað þýðir það ef við túlkum dóm Hæsataréttar vítt? Það þýðir í raun og veru að ýmiss konar atvinnutengd réttindi eru í uppnámi. Ekki fer á milli mála að réttindi tengd útgerð eru í uppnámi ef stjórnarandstaðan hefur rétt fyrir sér um að túlka beri þennan dóm vítt. En það eru fleiri réttindi sem kunna að vera í uppnámi ef dóminn má túlka vítt. Afréttarlönd sem ekki teljast í einkaeign hljóta t.d. að vera háð sömu skilyrðum og fiskimiðin. Allir hljóta að eiga rétt til að reka á afréttarlönd. Það geta varla talist atvinnuréttindi bænda að fá að nýta þau einir --- ef við túlkum dóminn vítt. Það gerir ríkisstjórnin reyndar ekki en stjórnarandstaðan hefur viljað túlka dóminn sem allra víðast. Þá segi ég: Ofan á öll þau vandræði sem sauðfjárræktin hefur ratað í á þessu landi þá er nú varla ofan á það bætandi að taka af þeim réttinn til þess að reka á afréttarlönd, ef það felst í þessum úrskurði. Ég ætla ekki að fara út í önnur atvinnutengd réttindi eins og réttindi leigubílstjóra sem kunna að vera afnumin ef þessi úrskurður Hæstaréttar er túlkaður vítt en allir vita hvað það þýðir fyrir þá stétt og rekstur leigubíla ef allir mega að því koma. Segja má að við víða túlkun á þessum dómi sé ærið margt í uppnámi hér á Íslandi. Mestu máli skiptir þó að sjálf undirstaða efnahagslífsins í landinu er í uppnámi, þ.e. sjávarútvegurinn, sem staðið hefur fyrir miklum framförum í efnahagsmálum. Það hefur verið fullyrt af fyrrv. forseta Hæstaréttar að niðurstaða Hæstaréttar í þessu máli sé dómur aldarinnar. Það kann vel að vera rétt. Niðurstaða Hæstaréttar getur hins vegar orðið dómur aldarinnar í tvennum skilningi. Í fyrsta lagi getur hann orðið dómur aldarinnar ef það er rétt sem stjórnarandstaðan heldur fram að það beri að túlka niðurstöðuna vítt og atvinnutengd réttindi eru í uppnámi. Þá er það vissulega dómur aldarinnar. Þá verðum við einnig að gera ráð fyrir því að þessi niðurstaða Hæstaréttar á Íslandi hljóti að hafa áhrif út fyrir landsteinana. Atvinnutengd réttindi eru ekki einungis bundin við Ísland. Atvinnutengd réttindi í sjávarútvegi eru ekki aðeins bundin við nýtingu íslenskra fiskimiða. Þessi atvinnutengdu réttindi í sjávarútvegi eru líka til í Danmörku og reyndar í Noregi og m.a.s. í Hollandi og Belgíu. Þessu atvinnutengdu réttindi eru til á Spáni og Frakkalandi. Ef þessi atvinnutengdu réttindi eru við lýði með þessum nágrannaþjóðum okkar þá vaknar spurningin: Eru þar aðrar heimildir í stjórnarskrá en í okkar stjórnarskrá? Er jafnræðisreglan sterkari hér á Íslandi heldur en hjá nágrannaþjóðum okkar, t.d. Norðmönnum? Álíta menn það? Skyldi dómur Hæstaréttar, sem svo merkilegur er, hafa eins konar forsagnarþýðingu fyrir Norðmenn eða Dani? Ef þetta er dómur aldarinnar þá er hann ekki bara dómur aldarinnar á Íslandi. Hann væri það einnig í öðrum löndum, sem hljóta þá að fylgja fordæmi Íslendinga, njóti þeir svipaðra stjórnarskrárbundinna réttinda og við. Hver skyldi staðan vera í þeim efnum? Hún er sú, til þess að einfalda málið, að nágrannaþjóðir okkar búa við jafnsterk réttindi í stjórnarskrá að því er varðar jafnræðisregluna og við Íslendingar. Í vissum tilfellum gætum við jafnvel leitt rök að því að þeir búi við sterkari vörn þessara réttinda. Þá verðum við að gera ráð fyrir því að Hæstiréttur í þessum löndum hafi ekki komið auga á þetta en Hæstiréttur Íslands sé að vísa þeim leiðina til rétts skilnings á þessum málum. Þannig gæti þessi niðurstaða Hæstaréttar orðið dómur aldarinnar, ef hann lýsir nágrannaþjóðum okkar leiðina. Dómur Hæstaréttar getur líka orðið dómur aldarinnar ef í ljós kemur að nágrannaþjóðir okkar líti svo á að hann hafi ekkert gildi, vísi þeim ekki leiðina og atvinnutengd réttindi nágrannaþjóða okkar séu ekki í uppnámi vegna stjórnarskráa þeirra landa. Því verður mjög fróðlegt að fylgjast með því hvernig lögfróðir menn taka á þessum úrskurði og hvaða afleiðingar þeir draga af niðurstöðunni. Munu þeir draga þá niðurstöðu að þeim beri að endurskoða afstöðu sína til atvinnubundinna réttinda? Munu þeir líta svo á að hér sé um sérvisku að ræða sem ekki beri að taka mark á? Sá möguleiki er fyrir hendi að í nágrannalöndum okkar, sem styðjast við sömu réttarheimildir og við, muni menn ekki taka mark á þessum dómi. Það væru að sjálfsögðu ákveðin skilaboð til okkar Íslendinga. Ef við göngum þá leið í þessum sal að fallast á að niðurstaða Hæstaréttar þýði að atvinnubundin réttindi útgerðarmanna séu einskis virði og ekki varin af stjórnarskránni, séu í raun og veru í uppnámi vegna stjórnarskrárinnar, þá erum við í afskaplega erfiðum málum. Þetta samfélag er í þeirri stöðu að hvergi í Evrópu er staða landsbyggðarinnar eins erfið gagnvart höfuðborgarsvæðinu og á Íslandi. Hvergi. Hvergi eru nein dæmi um það að byggðaþróun sé með sama hætti eða svipuðum og á Íslandi. Í hverju er styrk staða landsbyggðarinnar fólgin í dag þrátt fyrir alla erfiðleikana? Jú, staða landsbyggðarinnar er fólgin í því að sjávarútvegurinn í heild hefur aldrei verið sterkari en hann er nú. Þetta er í raun og veru eina tromp landsbyggðarinnar. Að vísu hefur orðið misjöfn þróun í þessum efnum eftir landshlutum. Vestfirðir eru í sérstakri stöðu að þessu leyti. Þeir léku ekki eftir leikreglunum þegar þær voru settar og nutu til þess stjórnmálalegrar ráðgjafar sem reyndist þeim illa. Aðrir landshlutar léku eftir leikreglunum og þar hafa smærri byggðarlög --- og ég nefni sérstaklega í kjördæmi mínu byggðarlag eins og Þórshöfn --- leikið eftir leikreglunum og styrkt stöðu sína. Því er ekki hægt að segja annað en að dómur Hæstaréttar hafi grafið undan einu stöðunni sem landsbyggðin hafði í atvinnulegu tilliti. Ekki er nóg með að Ísland einkennist af því hversu landsbyggðin stendur veikt, hún einkennist nú, eftir dóm Hæstaréttar, af því að með úrskurði hans, ef hann er túlkaður vítt, stendur landsbyggðin enn veikar en áður. Það hefur verið sagt að þessi úrskurður, ef hann er túlkaður vítt, grafi undan sjálfu kvótakerfinu, úthlutun veiðiheimilda. Á sama tíma er viðurkennt að kvótakerfið er sterkasta verkfærið sem komið hefur fram til þess að glíma við ofveiði í heiminum. Aðrar fiskveiðiþjóðir dást að Íslendingum fyrir það hvernig þeim hefur tekist að glíma við þann vanda sem upp kemur þegar þarf að skera niður veiðiheimildir. Hvernig hefur sá vandi verið leystur hjá öðrum þjóðum? Hann hefur verið leystur þannig að farið hefur verið í vasa skattborgaranna til þess að greiða þann kostnað sem af því hlýst að skera niður veiðiheimildir. Víðast hvar í Evrópu er deilt um það í dag hvernig eigi að dreifa kostnaðinum við stjórn fiskveiða, kostnaðinum við að halda aftur af sókninni í auðlindina, hvernig þeir dreifa kostnaðinum á herðar skattborgaranna, og um þetta er deilt af mikilli hörku. Hér á Íslandi er á sama tíma deilt um það hvernig menn eigi að dreifa hagnaðinum af fiskveiðistjórninni. Þetta er athyglisvert. Þetta er ekki síst athyglisvert vegna þess að Ísland er eitt af fáum ríkjum þar sem fiskveiðarnar eru undirstaða efnahagsins. Okkur hefur tekist að stýra þessum málum þannig í tæp átta ár að þó að sjávarútvegurinn hafi gengið í gegnum kreppu er hann sterkari núna en hann hefur nokkurn tíma verið. Hvert var ástandið í sjávarútveginum áður en við sigldum inn í það kerfi sem við búum nú við, þ.e. um 1990, fyrir u.þ.b. níu árum? Var sjávarútvegurinn styrkur? Var þá verið að deila um hvernig ætti að skipta arðinum af sjávarútveginum milli þjóðarinnar, milli einstaklinganna sem byggja þetta land? Ónei. Þá var verið að búa til sjóði til þess að bjarga sjávarútveginum. Það var verið að leggja álögur á ríkið, á skattborgarana til þess að bjarga sjávarútveginum með nákvæmlega sömu forskrift og gert var annars staðar í Evrópu. Það var verið að finna leiðir til þess að dreifa byrðinni af sjávarútveginum á skattborgarana. Þegar þessi mál breyttust í upphafi þessa áratugar, hvað gerðu menn þá? Þeir bjuggu til í stórum dráttum það form á kvótakerfinu sem er nú við lýði og þeir tóku byrðarnar af sjóðakerfinu sem sett hafði verið á laggirnar til að komast hjá því að grípa til efnahagsráðstafana sem voru eðlilegar, þ.e. til þess að fella gengið sem var þá rangt skráð, þá bjuggu menn til sjóði. Og hvað var gert við þessa sjóði? Á herðar hverra voru sjóðirnir lagðir hér á Íslandi? Voru þeir lagðir á herðar skattborgaranna eins og í Evrópu? Var það gert hér? Nei, þeir voru lagðir á herðar sjávarútvegsins, sem er enn þann dag í dag að greiða þessar skuldir. Við erum eina þjóðin í Evrópu, herra forseti, sem höfum fundið leiðir til að glíma við vanda sjávarútvegsins með eðlilegum hætti og markaðslögmálum, og nú hefur dómur Hæstaréttar, ef hann er vítt túlkaður, sett þetta í uppnám.

Herra forseti. Almenn fiskveiðistjórn við strendur Íslands á sér ekki langa sögu og þeir sem stundað hafa útgerð og sjósókn síðustu 30 árin eiga auðvelt með að tala af eigin reynslu um það hvernig þær aðferðir við stjórn veiðanna hafa reynst. Viðurkennt er, herra forseti, að stjórn veiðanna sé nauðsynleg, en strax og það er viðurkennt verður að takmarka atvinnufrelsi landsmanna, en í 75. gr. stjórnarskrár Íslands stendur, með leyfi forseta: ,,Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Ekki er að sjá í þeim dómi Hæstaréttar, sem varð til þess að þau frumvörp sem eru til umræðu voru lögð fram, að dómendur vefengi það að atvinnufrelsinu verði settar skorður með rökum. Dómurinn byggir því væntanlega frekar á því ákvæði í 65. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.`` Herra forseti. Ég vil í upphafi rifja lítillega upp hvers vegna 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna er eins og hún er í dag og einnig 7. gr. Þegar staðbundin sóknarstýring hófst á öldum áður var stjórnunin í því fólgin að þeir sem byggju næst miðunum hefðu ekkert forskot á þá sem væru lengst frá þeim en sæktu afla á sömu mið. Þess vegna fóru þeir í Garðinum seinna af stað í Garðssjóinn á vertíðinni en þeir sem reru frá ströndinni. Þá máttu aftur á móti allir róa sem gátu keypt sér bát og áttu lendingu eða gátu leigt sér lendingaraðstöðu eða notað með öðrum. Stjórnarskráin var ekki til þegar þessar sértæku aðgerðir við sjósókn voru við lýði en þær umræður sem eiga sér stað núna leiða hugann að því hvernig fiskurinn hefur verið sóttur frá því að land byggðist og hverjir sóttu hann og deildu honum út. Þeir sem áttu skipin þá áttu aflann og deildu hlut hans til áhafnar sinnar á hverjum báti miðað við stöðu og ábyrgð um borð. Aflahlutdeildin var við lýði í öndverðu og þeim sem stunduðu veiðarnar því mismunað eftir stöðu sinni um borð með misháum aflahlut. Útgerðarmaðurinn og eigandi bátsins átti síðasta orðið um þá verðmætasköpun sem fylgdi á eftir veiðunum enda var það hann sem lagði út í fjárfestinguna. Í kerfinu áður var ekkert til sem hét að höndla með óveiddan fisk í sjónum milli útgerða enda veiðar frjálsar, eins og fyrr segir, innan þeirra marka að eiga lendingu og bát. Þetta hefur í sjálfu sér ekkert breyst frá því sem áður var nema að nú þarf útgerðin ekki að eiga lendingu. Allir geta komist að í höfnum landsins gegn ákveðnu gjaldi. Að veiða fiskinn og deila honum út til áhafnarinnar og koma síðan í verðmæti er á hendi útgerðarinnar, eiganda bátsins, eins og áður var. Þess vegna, herra forseti, er aflastýringarkerfið sem við lifum við í dag bundið við útgerðarmennina og eigendur skipanna en ekki aðra, eins og fiskvinnsluna, sveitarfélögin, verkalýðsfélögin eða að aflahlutdeildinni sé deilt út á hvern íbúa landsins, eins og sumir vilja. Núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er því að flestu leyti byggt á ellefu hundruð ára langri hefð þar sem eignarréttur útgerðarmannsins yfir aflanum hefur verið ótvíræður og sá eignarréttur hefur verið byggður á því að eiga skip. Því varð 5. og 7. gr. laga um stjórn fiskveiða til í því formi sem hún er í dag. Þar sem viðurkennt er að takmarka þurfi veiðarnar í fiskstofnana við landið er augljóst að það verður að takmarka þær þannig að sóknarþunginn verði takmarkaður svo arðsemi veiðanna geti orðið einhver. Í því felst almannahagur því reynsla okkar af öðrum aðferðum við almenna stjórn veiðanna, eins og með sóknarstýringu, sem reynd var á árunum 1976--1983, gerði ekkert annað en að rýra kjör almennings og setti atvinnulíf á annan endann með óðaverðbólgu og stjórnleysi. Með blandaðri stjórnunaraðferð aflamarks og sóknarstýringu er einnig slæm reynsla sem efldi ekki þjóðarhag eins og reynslan sýndi frá árunum 1984--1989. Óheft sóknargeta krókakarla til ársins 1995 hefur einnig sýnt okkur að sóknartakmarkanir með dögum eru ónothæfar, ég verð að segja því miður, því að rómantíkin frá því að afi gamli reri á sinni litlu trillu með barnabörnin hefur endurspeglast í útgerð þessara litlu báta. Að vera með lítinn bát er einnig mjög afstætt sé litið til afa gamla. Einn maður með færi er löngu liðin tíð. Nú er einn maður með minnst fjórar rafdrifnar rúllur um borð og fiskar á við átta menn. Dómur Hæstaréttar hefur að mati færustu lögfræðinga því leitt til þess að síðustu leifar af trillurómantíkinni er liðin undir lok. Hér eftir verða engar veiðar mögulegar nema samkvæmt úthlutun á aflamarki í nánast allar tegundir fisks sem háðar eru aflatakmörkunum. Þau frumvörp sem hér eru til umræðu eru staðfesting á þeirri staðreynd. Herra forseti. Að mínu áliti er mikil þjóðhagsleg nauðsyn að í framhaldi af þessum dómi verði allt gert til að tryggja að ekkert geti leitt til þess að stjórnkerfinu sem nú er notað við fiskveiðarnar, sbr. 7. gr. laga um stjórn fiskveiða, verði kollvarpað með öðrum dómi. Það er hlutverk löggjafans og tel ég að fyrstu aðgerðir til þess séu mjög ásættanlegar með þeim tveimur frumvörpum sem lögð eru fram af hæstv. sjútvrh. Á þeim þarf þó að mínu mati að gera lítils háttar breytingar, m.a. þær að taka tillit til þess afla sem krókabátar á sóknarmarki öfluðu á þeim dögum sem þeim var úthlutað en ekki miða einungis við þann afla sem úthlutað var samkvæmt aflahlutdeildarpottinum. Í þessum útgerðaflokki tel ég einnig eðlilegt að miða aflaúthlutunina við aflareynslu hvers báts í stað þess að deila henni jafnt á alla bátana. Ég tel einnig að aflamarksbátar undir tíu tonnum eigi að njóta þeirra fimm þúsund tonna sem úthlutað var sérstaklega til þess að rétta hlut þeirra árið 1995 en ekki til allra skipa eins og gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæði III í frv. Í framhaldi af þessum aðgerðum tel ég, herra forseti, að nauðsyn beri til, eins og ég sagði fyrr, að leita leiða til þess að tryggja aflahlutdeildarkerfið í sessi og mæta þeim kröfum sem koma fram um atvinnufrelsi og jafnræði eins og kostur er þegar sókn er takmörkuð vegna almannahagsmuna. Þar tel ég tvennt koma til greina. Í fyrsta lagi með aðgöngugjaldi að fiskimiðunum og í öðru lagi að allur fiskur verði settur á markað. Með aðgöngugjaldi tel ég fullnægt þeirri kröfu að almenningur fái greitt fyrir hlut sinn í auðlindinni sem er skilgreindur í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem sameign íslensku þjóðarinnar. Það felst einnig í því sú viðurkenning að þegar slíkt gjald hefur verið innt af hendi megi útgerðarmaðurinn nýta hana í frjálsum viðskiptum og hámarka hagnaðinn. Í því fælist einnig sú viðurkenning að greitt er fyrir þá takmörkun af þeim sem einnig nýtir þjóðareignina og er með sérstökum hætti leyft í 75. gr. stjórnarskrárinnar með takmörkuðum atvinnurétti. Að setja allan afla á markað tel ég vera brýna varnaraðgerð fyrir útgerðina vegna sérréttinda sinna að veiðunum. Það verði að gefa þeim hinum, sem njóta ekki sérréttindanna en hafa vilja og getu til að vinna fisk, kost á því. Með slíkri aðgerð tel ég mætt gagnrýni á 65. gr. stjórnarskrárinnar um að allir séu jafnir fyrir lögum. Útgerðin hefur á síðustu árum gengið í gegnum miklar þrengingar vegna aflasamdráttar sem sér nú fram úr. Það opna kerfi sem notað hefur verið við að stýra veiðum við strendur landsins hefur skapað útgerðinni möguleika sem hún hefur nýtt sér, t.d. með úthafsveiðum. Þeir möguleikar hefðu ekki verið nýttir að öðrum kosti, herra forseti. Samfara þessum miklu breytingum hefur útgerðin fjárfest mikið og því mikið í húfi fyrir þennan helsta atvinnuveg þjóðarinnar að sátt náist um hann og hægt sé að sjá langt fram í tímann. Fyrir þjóð eins og okkur Íslendinga sem byggjum afkomu okkar á þessum atvinnuvegi varðar það almannaheill í landinu að þessi atvinnuvegur fái að þróast eðlilega. Einar Benediktsson skáld sagði í Íslandsljóðum sínum: Vissirðu, hvað Frakkinn fékk til hlutar? Fleytan er of smá, sá guli er utar. Hve skal lengi dorga, drengir, dáðlaus upp' við sand? Þessi áfrýjunarorð Einars Benediktssonar frá því um síðustu aldamót eru okkur stöðug áminning um hve nauðsynlegt er þjóð okkar að fylgjast með og dragast ekki aftur úr. Stórsókn sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi síðustu ára hefur sýnt okkur og sannað að þar eru ótal sóknartækifæri ef greinin fær frjálsræði. Þau sóknarfæri má ekki drepa með miðstýringum, eða miðstýringarapparötum eins og Kvótaþingi, sem sett var á í fyrra, eða tilraunastarfsemi með því að kollavarpa íslenskum sjávarútvegi með úthlutun aflaheimilda á hvert mannsbarn eða með uppboði aflaheimilda á markaði. Alþingi Íslendinga verður að færa þau rök fyrir því fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er notað sem því besta og því eina sem þekkt er sem það besta. Þannig getum við komið í veg fyrir annan dóm frá Hæstarétti sem gæti haft miklu alvarlegri afleiðingar en þær sem við stöndum frammi fyrir núna. Stjórnarandstaðan hefur haft tilhneigingu til þess, herra forseti, að gera þetta mál tortryggilegt í augum almennings og að núverandi ríkisstjórn hafi brugðist að þessu leyti. Ekkert er meira fjarri lagi að mínum dómi enda lögin um stjórn fiskveiða að stofni til frá því árið 1990 þegar Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu. Sjálfstfl. hefur þó stutt þessa aðferð við stjórn fiskveiðanna alla tíð þó að við höfum ekki staðið að þeirri ríkisstjórn sem lagði þetta fram á sínum tíma. Úrbætur á kerfinu þurfa þó alltaf að vera mögulegar því ekkert skapar þjóðinni meiri arðsemi af þjóðareigninni en frjálsræði, frjálsræði sem getur lyft þróun íslensks atvinnulífs í aðrar hæðir.

Herra forseti. Það frv. sem er nú verið að ræða varðar fjöregg þjóðarinnar. Það frv. sem við erum að ræða er afleiðing hæstaréttardóms í máli Valdimars Jóhannessonar gegn íslenska ríkinu. Dómur aldarinnar, segja sumir. Það má líka velta fyrir sér: Hvað með dóm þann sem felldur var í dag um að það sé í rauninni stjórnarskrárvarinn réttur ríkisstofnana til að fá að vera í friði í Reykjavík? Það má líka velta því fyrir sér hvað er að gerast þegar Hæstiréttur fellir hvern dóminn á fætur öðrum sem hefur svo alvarlegar afleiðingar sem ég sé fyrir mér að þessir dómar hafi og þá sérstaklega sá dómur sem við erum að ræða í dag í tengslum við það frv. sem er tillaga ríkisstjórnar og viðbrögð við niðurstöðu Hæstaréttar. Kannski er fróðlegt að nálgast málið á svolítið annan máta en gert hefur verið og velta því fyrir sér hvað við erum að gera. Við erum að verja kerfi sem hefur skilað eftirfarandi árangri: Þorskstofn á Íslandsmiðum var mældur 1.214 þús. tonn árið 1977 og þá voru veidd 340 þús. tonn úr þeim stofni. 1983 var þorskstofninn mældur 795 þús. tonn og þá voru tekin úr honum 300 þús. tonn. 1990 var stofnstærðin mæld 835 þús. tonn, þá voru tekin 335 þús. tonn úr stofninum. 1996 var stofninn mældur 675 þús. tonn og þá voru tekin úr honum 182 þús. tonn. Þetta á við þorsk. Merkilegt er að velta því fyrir sér hvað hefur áunnist á verndarárunum. Það er vont og erfitt að gera sér grein fyrir árangri af verndun fiskveiðistjórnarkerfisins. Það er líka hægt að miða við ýsu. Ef við miðum við 1977 þá var ýsustofninn mældur 170 þús. tonn. Þá voru tekin 40 þús. tonn. 1983 var stofninn mældur 195 þús. tonn. Þá voru tekin 66 þús. tonn. 1990 var stofninn mældur 212 þús. tonn. Þá voru tekin 67 þús. tonn. 1996 mælist stofninn einungis 155 þús. tonn og þá voru tekin 57 þús. tonn. Það er gaman að velta því fyrir sér: Hvar er verndunin fólgin í þessum aðgerðum? Sama má segja um ufsa og taka t.d. árið 1977. Þá var stofninn mældur 273 þús. tonn. Þá voru tekin af stofninum 62 þús. tonn. Ætli það hafi verið ráðlegt? 1996 var stofninn 260 þús. tonn. Þá voru tekin 40 þús. tonn. Það er merkilegt að átta sig á því að stofnminnkun milli áranna 1990 og 1996 er úr 421 þús. tonni 1990 niður í 260 þús. tonn stofninn 1996. Hvar ætli fisverndunin hafi verið þar? Það er hægt að ræða svona um stofnana. Það er fróðlegt að velta fyrir sér hver er árangur okkar af verndun varðandi síld. Það er kannski helst mælanlegt þar og hægt að sjá árangur af fiskverndun. Samt er það svo að síldin, sem átti að vera fyrir austan í miklu magni, er horfin, finnst varla. Það er ekki hægt að veiða síld, herra forseti, að neinu gagni lengur í nót, það verður að vera troll og það flottroll til þess að ná síldinni. Menn greinir á um hvort það er skaðlegt fyrir stofninn. Það er líklegt að svo sé. Það má líka benda á hvernig komið er fyrir grálúðustofninum, sem við berum að sjálfsögðu ábyrgð á ásamt öðrum þjóðum. Það má líka velta því fyrir sér hvernig er komið fyrir löngustofninum, sem veiddur var á Franshól. Hann er ekki til lengur. Hvernig er með karfann á Reykjaneshrygg, en togarasjómenn, skipstjórar segja að sé alvarlega gengið á þann stofn og karfinn sé orðinn miklu smærri en var? Hvað er að frétta af smálúðunni í Faxaflóa sem fæst þar ekki lengur? Hvernig stendur á því? Hvar eru rannsóknirnar sem eiga að styðja við það kerfi sem við búum við? Það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við hefur í för með sér marga galla. Margoft hefur verið rætt um þá galla. Kerfinu fylgir brottkast, kerfinu fylgir undanskot á afla á ýmsan hátt. Þetta hefur fylgt kerfinu, sérstaklega hefur það orðið ljóst á síðustu árum. Nauðsyn hefur verið að gera breytingu á kerfinu eða a.m.k. á framkvæmd stjórnunarinnar. Þó hefur ekki verið hlustað á eina einustu tillögu um lagfæringar, sem sést best á því að hæstv. sjútvrh. þarf ekkert að hlusta á það sem menn hafa að segja um framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar, hvað þá að honum detti í hug að tala eitthvað um þau lög sem á að fara að setja.

Ráðherrann er í húsinu og hefur nú verið hér í salnum mestan hluta dagsins.

Herra forseti. Ég sé hann nú ekki.

Ég sagði að hann væri í húsinu. Það er alveg óþarfi að snúa út úr þessu.

Herra forseti. Ég er ekkert að snúa út úr hvorki einu né neinu. Ég hélt að hann væri kannski þarna á bak við. En ég ætla ekki að leggja til, herra forseti, að kerfinu verði umsvifalaust kastað til hliðar. Ég vil a.m.k. reyna það í upphafi að bæta kerfið og ganga út frá ákveðinni viðmiðun varðandi þá sem keypt hafa kvóta, einnig varðandi þá sem stundað hafa atvinnurekstur sem byggist á kerfinu og hafa ekki stundað brask með aflaheimildir. Ég held nefnilega að hægt sé að miða aflaheimildir, sem miðast við afkomugrunn báta og skipa, og fyrst og fremst verði miðað við aflaverðmæti. Ef miðað væri við aflaverðmæti er ljóst að allur fiskur sem dreginn væri um borð í skipin kæmi á land. En kerfið, eins og það er rekið með lögum og reglum, hefur a.m.k. að mínu mati komið í veg fyrir eðlilega endurnýjun flotans. Ég vil nefna að það er óeðlilegt að loðnuflotinn okkar skuli að meginstofni til vera orðinn yfir 30 ára gamall. Þeir eiga ekki möguleika á að koma með úrvalshráefni að landi vegna takmarkana sem hafa fylgt því að endurnýja þessi skip.

Ég hélt þeir græddu svo mikið.

Þetta er eitt af því sem þarf að breyta í kerfinu, herra forseti. Hæstv. sjútvrh. skaut því inn að hann héldi að þeir græddu mikið. Það má vel vera. Það eru sumir sem græða mikið og aðrir sem græða lítið. Það eru sumir sem tapa. Þannig er það og hefur alltaf verið í fiskveiðum að sumum gengur vel og öðrum gengur miður. En ástæðulaust er að hafa kerfið þannig að ekki sé hægt að endurnýja skip á eðlilegan máta og gefa mönnum frelsi til þess að ná í þann afla sem þeim er úthlutaður á þann hátt sem þeir vilja sjálfir helst gera, með þeim skipum sem þeir velja sér. Ég efa ekki að dómur Hæstaréttar mun leiða til málaferla einmitt vegna reglna um rúmmetrauppkaupin þegar menn vilja endurnýja skip, ég er viss um það. Ég ítreka að ég tel eðlilegt að hver útgerðarmaður hafi sjálfstæði til að ákveða hvers konar skip hentar honum best til veiða. En það verður e.t.v. þannig að allir verði kvótasettir sem byggja afkomu sína á útgerð. Allt frelsi til að fiska á sem skemmstum tíma með hámarksafkomu, það er e.t.v. fyrir bí. Ég vil meina það, herra forseti, og vildi gjarnan að hæstv. sjútvrh. velti því fyrir sér með mér að við verðum að skoða þessi mál mjög vel áður en við göngum til þess að ljúka þessari umfjöllun um þau frv. sem fyrir liggja. Mín skoðun er sú að 4--6 vikur þurfi að lágmarki til að málið geti fengið eðlilega umfjöllun. Ég segi þetta, herra forseti, vegna þess að það er nauðsyn fyrir hv. sjútvn. að kalla til fjölmarga skipstjóra úr öllum greinum sjávarútvegs til viðræðna. Það er nauðsynlegt að kalla til útgerðarmenn eða hagsmunaaðila frá útgerð og það er líka nauðsynlegt að kalla til hagsmunaaðila fiskvinnslu án útgerðar. Ég tel að við verðum að gefa okkur tíma til að afgreiða þetta mál. Það gengur ekki að mínu mati að afgreiða málið eins og það er lagt fyrir í þeim frv. sem hér liggja fyrir til afgreiðslu. Ef þinginu er ætlað að klára þetta mál á einni viku, frá 5.--12. janúar, þá óttast ég að niðurstaðan geti orðið slæm. Það er þess vegna sem ég tel að gefa þurfi þessu máli góðan tíma. Ég get vel viðurkennt að þetta mál er ekki auðvelt. Það má minna á að örskammt er síðan, nokkrar vikur eða mánuðir síðan þeir sem voru í dagakerfum voru að endurvelja sér. Nokkrir völdu aflahámark sem voru með tiltölulega litla reynslu í þorski. Hvaða bátar voru það? Jú, það voru bátar sem byggðu sína afkomu á meðafla sem var með úthlutunarheimild, þ.e. steinbítsveiðum og öðrum meðafla sem kom með þorskinum. Ég er hræddur um að illa fari fyrir öllum þeim aðilum sem völdu það kerfi sem m.a. þingmenn ráðlögðu mönnum að fara í og vera undir. Ástæðan fyrir því að þessir menn eru ekki með mikla reynslu er sú að viðmiðunarárin eru 1992, 1993 og 1994. Þetta vita allir. Herra forseti. Ég ætla ekki að vera hér í langan tíma, ég er búinn að koma því á framfæri sem ég tel vera mikilverðast, þ.e. að menn gefi sér góðan tíma. En vegna þess að ég er með í höndunum svar hæstv. sjútvrh. við fyrirspurn frá mér um smábátaútgerð, sem ég fékk fyrir nokkrum dögum, þá vil ég, með leyfi herra forseta, vitna í spurningu og svör og velta því fyrir mér hvernig þetta svar liti út ef það miðaðist við tímabilið frá 1. sept. 1999 til 1. sept. árið 2000. Spurningin var svona: ,,Hyggst ráðuneytið kanna hvaða áhrif það mun hafa á afkomu þeirra fjölmörgu byggðarlaga sem hafa beinlínis þrifist á útgerð dagabáta ef ekkert verður að gert, í ljósi þess t.d. að þriðji hver þorskur sem landað var á Vestfjörðum síðasta sumar var úr smábátum?`` Og þegar sagt er ,,úr smábátum`` þá er átt við miklu meiri fjölda en bara dagabáta eða sóknarmarksbáta, eins og við höfum verið að ræða um. Þess vegna velti ég því fyrir mér að áhrif þessarar lagasetningar hlýtur að hafa verið skoðuð. Hvaða áhrif hefði sú lagasetning, sem við nú fjöllum um, á Vestfjörðum miðað við árið 1999 frá september eða fiskveiðiárið fram til 1. sept. 2000? Hér er svarað í lokin: ,,Ljóst er því að ekki er ástæða til að ætla að landaður þorskafli úr krókabátum verði minni á Vestfjörðum á þessu fiskveiðiári en því síðasta ...`` --- þ.e. árið frá 1. sept. 1998 til 1. sept. 1999. Það má vel vera rétt. En ég hygg að þegar þau frv. sem við erum að fjalla um yrðu að lögum og eins og þau eru sett fram, þá blasi ekkert annað við en hrun, hrun byggðanna á Vestfjörðum, hrun þorpanna, flótti, fólksflótti og eignatap þeirra aðila sem þar búa. Ég óttast þetta. Þess vegna er ég að fjalla um málið. Mér finnst líka, herra forseti, að ég geti óskað eftir því við hv. sjútvn. að frv., sem ég lagði fram á Alþingi og hef ekki getað fengið að mæla fyrir, sem varðar meðafla, þ.e. grásleppu sem meðafla hjá netabátum, verði tekið fyrir og rætt um leið og frv. sem er fylgifrv. með frv. um breyting á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, að þetta litla frv. sem ég nefndi verði tekið með til skoðunar. Það er fyllsta ástæða til að gæta að hag þeirra aðila sem hafa lifað á allt að 75% afkomu sem byggist á grásleppuveiðum. Það horfir ekki vel fyrir þeim mönnum sem þannig hafa orðið að brauðfæða sig.

Herra forseti. Ég álít að hvernig sem á nýfallinn dóm Hæstaréttar er litið þá séu þar á ferðinni stórtíðindi. Það er nákvæmlega sama hvort menn kjósa að túlka hann þröngt, eins og það hefur verið orðað, ellegar vítt. Þessi dómur Hæstaréttar er auðvitað fyrst og síðast og óumflýjanlega áfellisdómur á það fyrirkomulag sem við höfum viðhaft og afgreitt frá hinu háa Alþingi, raunar trekk í trekk, og verður ekkert undan því vikist. Mitt mat er það að þau fálmkenndu viðbrögð ríkisstjórnarinnar, sem m.a birtast í þeim kattarþvotti sem má finna í frumvörpum þeirra til svonefndrar lausnar málsins, séu grátbrosleg. Yfirbragð þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað í dag af hálfu stjórnarliðanna með hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar hefur undirstrikað mjög glöggt hversu ráðleysi ríkisstjórnarinnar er mikið í þessum efnum. Auðvitað hefur maður skilning á því að hæstv. sjútvrh. sé órótt, eftir að hafa setið á stóli sjútvrh. í átta ár og er í síðari tíð, ásamt og með öðrum raunar, eins konar höfuðsmiður þessa kvótakerfis, að hann fái á síðustu dögum sínum í embætti þann dóm frá Hæstarétti að það hafi verið meira og minna ómark sem hann hafi verið að vinna í ráðuneyti sínu á umliðnum árum. Auðvitað hefur maður skilning á því út frá mannlegum og pólitískum sjónarmiðum að honum sé órótt og hafi allt á hornum sér hér. Hvernig birtist þetta? Jú, þetta birtist í tvennu. Hæstv. ráðherra lét það frá sér fara örfáum dögum eftir að dómurinn birtist að hann væri að leita að sökudólgum --- og hann fann tvo. Í fyrsta lagi hafði Hæstiréttur sjálfur, eins og hann orðaði það, skapað þennan vanda, gert það að verkum að ríkisstjórnin og pólitíkusar í landinu voru komnir í vanda. Og svo voru það hinir, það voru jafnaðarmenn. Þeir báru líka ábyrgð á þessu öllu saman. Í þessu sama sjónvarpsviðtali viðhafði hæstv. ráðherra þau orð að ef farið hefði verið að ráðum jafnaðarmanna og tillögum þeirra þá hefði ástandið verið miklu verra. Að vísu hefur hann snúið þeirri plötu við dálítið í dag og hefur látið í veðri vaka að hann skynji ekki og viti ekkert um tillögur jafnaðarmanna og er hér að auglýsa eftir þeim. Hann virtist að vísu hafa þær á hraðbergi í sjónvarpsviðtali fyrir örfáum dögum og átta ég mig ekki fyllilega á hvernig það hangir saman.  Viðbrögðin eru nefnilega að mörgu leyti jafnmerkileg tíðindi og dómurinn sjálfur. Því að það var ekki eingöngu að sjútvrh. brygðist við með þessu móti og vildi gera lítið úr Hæstarétti, sem er auðvitað ein af þremur stoðum stjórnkerfis okkar, heldur voru félagar hans í ríkisstjórninni, hæstv. forsrh. og utanrrh., oddvitar ríkisstjórnarflokkanna, litlu skárri. Hæstv. forsrh. fór auðvitað í sama farið og hæstv. sjútvrh. og vildi gera lítið úr dómnum. Var farinn að tala um Hæstarétt eins og einhvern klúbb úti í bæ sem væri meira og minna til óþurftar og þvældist dálítið fyrir vinnandi mönnum. Og hann gerði það að stóru máli hvort dómendur hefðu verið fimm eða sjö talsins. Hraktist úr einu víginu í annað í þeim efnum og varð að lokum rekinn heim til föðurhúsanna með það allt saman. Utanrrh. gekk þó satt að segja skrefinu lengra. Það var ekki eingöngu að Hæstiréttur væri á villigötum, heldur ef Hæstiréttur ætlaði sér --- það mátti skilja það þannig --- að knýja á um að alþingismenn settu lög sem væru í samræmi við stjórnarskrá þá yrði stjórnarskránni bara breytt. Það væri bara ekkert öðruvísi. Þessi ríkisstjórn léti nú ekki segja sér fyrir verkum. Hún mundi bara sisona breyta stjórnarskránni, þessari grundvallarstoð lýðræðissamfélags okkar. Að vísu hefur hann á þreytulegan hátt reynt að draga í land í seinni tíð, hann hafi nú kannski ekki beint meint þetta mjög bókstaflega, en a.m.k. skildu ungliðarnir í hans eigin flokki það mjög bókstaflega þegar hann sagði það því að þeir áréttuðu þessa stefnu og gerðu að sinni. Og það er orðið sérstakt markmið og sérstök barátta sem er að fara í gang af hálfu ungra framsóknarmanna, sem fara auðvitað í fótspor meistarans, og ætla sér að heimta breytingar á stjórnarskránni, jafnræðisreglunni sennilega og atvinnufrelsinu. Það verður auðvitað saga til næsta bæjar þegar Sjálfstfl. fer í þá fylgd og gerir það að sérstöku markmiði sínu fyrir næstu kosningar að stemma þurfi stigu við atvinnufrelsinu og jafnræðisreglunni. Það verður skemmtileg kosningabarátta sem fram undan er ef það gengur eftir sem annar oddvita ríkisstjórnarinnar hefur lýst yfir sem sérstöku markmiði sínu. Hv. formaður sjútvn., nýkominn á skútu framsóknarmanna, verður sennilega mjög ötull í því að fara í stjórnarskrána og breyta henni, draga úr jafnræðisreglunni og atvinnufrelsinu. Það verður fróðlegt að fylgjast með framgangi þeirra mála. En þetta voru hin pólitísku viðbrögð. Og það er ekki einasta að þetta hafi verið svona örfáum dögum á eftir, þegar menn voru í hálfgerðu sjokki, pólitísku sjokki vegna niðurstöðu Hæstaréttar, heldur hefur þetta haldið áfram hjá minni tindátum í dag. Ég hjó t.d. eftir því sérstaklega að oddviti framsóknarmanna á Vestfjörðum talaði um það að Hæstiréttur væri farinn að dæma eftir tískubólum. Að þetta væri nú andinn og einhver tíska í samfélaginu, sem hefði sennilega gert það að verkum að Hæstiréttur hefði látið plata sig til að fella dóm af þessum toga. Og hv. þm. Gunnlaugur M. Sigmundsson bætti um betur og orðaði það þannig, svo kurteislega, að ef fólk væri eitthvað óánægt með þau vandamál sem uppi væru þá gæti þetta sama fólk bara talað við Hæstarétt. Það þýddi ekkert að vera að reyna við stjórnmálamennina. Það væri ekki við þá að sakast: Skammið þið Hæstarétt, kæru kjósendur, farið í Hæstarétt og skammið þá. Þvílíkt og annað eins, virðulegi forseti. Það er satt að segja nöturlegt að fylgjast með þessu og horfa upp á þetta. En eftir höfðinu dansa limirnir. Fyrst var það forsrh. og utanrrh. og síðan kemur sjútvrh. í kjölfarið og nú eru hinir minni spámenn í stjórnarliðinu, svo ég tali nú ekki um ungliðana í stjórnarflokkunum, farnir að gera það að sérstöku markmiði sínu að gera lítið úr Hæstarétti. Og þegar það er ekki nóg þá eigi bara að breyta stjórnarskránni. Margir hafa haldið því fram og með talsverðum rökum, og ég hygg að þetta sé alveg í anda þeirrar þróunar sem margir hafa séð í okkar samfélagi, að sumir hæstv. ráðherrar hafi verið of lengi við stjórnvölinn. Þeir séu komnir langt frá veruleika lífsins. Í fyrsta lagi náttúrlega langt frá því samfélagi sem við búum í. Og hrokinn og yfirgangurinn í þessum valdaherrum er orðinn slíkur að það er enginn að þeirra eigin áliti réttilega til þess borinn að bera brigður á þeirra eigin atgervi. Dramb er falli næst, er það sem helst kemur í hugann í þessum efnum. Dramb er falli næst. Síðan eru kallaðir til ýmsir snillingar og ég hef nefnt til sögunnar sérstaklega pólitíkusa og undarleg viðbrögð þeirra við þessum dómi. Enn þá undarlegri eru viðbrögð þeirra svonefndu sérfræðinga sem kallaðir hafa verið til af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að leggja þessum háu ráðherrum gott orð og þá skilur maður að skylt er skeggið hökunni og drambið og hrokinn og yfirlætið í garð þessarar grundvallarstofnunar sem Hæstiréttur er, þá fer maður að skilja betur af hverju þessir stjórnmálamenn hafa farið svona fram. Maður heyrir lagaprófessor á borð við Sigurð Líndal tala um það eins og hreint og klárt plat að 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sé bara ómark, það hafi aldrei verið neitt að marka hana. Þetta er sérfræðingur Framsfl. í sjávarútvegsmálum. Það er ekkert að marka 1. gr. Það væri fróðlegt að heyra það frá framsóknarmönnum, t.d. formanni sjútvn., hvort hann deili þessu sjónarmiði alveg sérstaklega með lagaprófessornum Sigurði Líndal. Það slitnaði nú ekki slefan á milli þeirra á fundi með þeim um daginn í öðrum efnum og fróðlegt væri að heyra hvort þeir eru líka sammála í þessu efni, að 1. gr. um sameign þjóðarinnar á auðæfunum í hafinu væri bara plat, væri bara della og vitleysa, verið væri að kasta ryki í augu fólksins, segja fólki eitthvað sem ósatt er. Er það svo, að skilningur nýrra og gamalla stjórnarliða sé þessi? Það er mikilvægt innlegg í umræðuna. Síðan vitna þeir hver í annan eins og venja er til því að annar lögfræðingur, sérstakur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, Jón Steinar Gunnlaugsson, byrjaði ræðu sína á því að dómur Hæstaréttar væri með þeim ósköpum að lögfræðistúdent á fyrsta ári í almennri lögfræði hefði fengið falleinkunn. Og hjá hverjum? Jú, jú, það var auðvitað hjá hinum vininum, Sigurði Líndal, sem kennir þá grein í háskólanum. Hæstiréttur hefði fengið falleinkunn hjá Sigurðu Líndal sagði þessi hæstaréttardómari, sérstakur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar og þá einkanlega forsrh. Haldið þið að það sé nú, herra forseti, þegar menn eru að ræða grafalvarleg mál á borð við það sem liggur á borðum okkar. Síðan skulum við aðeins velta því nánar fyrir okkur á hvaða ferðalagi hæstv. sjútvrh. er þegar hann er annars vegar búinn að finna sökudólginn í Hæstarétti og síðan í jafnaðarmönnum. Um síðustu helgi var sök jafnaðarmanna að hafa of markerandi og skýlausar tillögur í sjávarútvegsmálum. Í dag er hins vegar vandinn sá að jafnaðarmenn og samfylkingin skila engum tillögum inn í þetta púkk. Það er helsti vandi hans að því er virðist. Hann kemst ekki lönd né strönd í umræðunni án þess að biðja stjórnarandstöðuna um tillögur til þess að komast út úr þessum vanda. Öðruvísi mér áður brá. Ég hef ekki heyrt sjútvrh. kalla sérstaklega eftir hugmyndum okkar og frekar haft það á orði í gegnum tíðina í þessum ræðustól og í almennri þjóðfélagsumræðu að jafnaðarmenn og hugmyndir þeirra í sjávarútvegsmálum væru frekar til trafala en hitt. Hér rekst því hvað á annars horn í þeirri undarlegu umræðu sem hér hefur átt sér stað. Hann hefur með öðrum orðum verið á harðahlaupum frá viðfangsefni dagsins sem er þetta frv. sem hann og ríkisstjórnin náðu að kreista út og hafa sett inn í þingið rétt fyrir jólin og menn ætla að afgreiða til 1. umr. Ég ætla ekki að segja eitt aukatekið orð um þetta frv. efnislega. Það er auðvitað hrákasmíð og það vita allir sem eru hér inni og um þetta mál fjalla að þetta frv. kemur ekki út úr sjútvn. óbreytt, langur er vegur frá. Það á eftir að lagfæra það mjög verulega og ágallarnir á því blasa hreinlega við. Það er ekki einasta að sjútvn. þurfi að fara höndum um það og gera á því nauðsynlegar teknískar lagfæringar og hugsanlega pólitískar heldur vita menn líka að jafnvel þó að menn nái höndum saman um það í stjórnarliðinu að afgreiða einhvers konar frv. á fyrstu dögum nýs árs þá vita menn líka að þessi mál koma aftur fyrir Hæstarétt. Sú kenning er auðvitað ekkert fjarri lagi sem hefur verið hreyft --- ég hugsa að hún sé öllu heldur nærri lagi --- að menn séu einfaldlega að kaupa sér tíma og reyna að sópa þessum vandamálum undir teppið fram yfir kosningar til að koma þessu máli út úr umræðunni eins fljótt og nokkur kostur er. Auðvitað verður þeim ekki kápan úr því klæðinu. Samfélagsumræðan mun halda áfram, þjóðfélagsumræðan mun verða á fullri ferð og við í stjórnarandstöðunni munum ekki láta okkar eftir liggja í þeirri hörðu kosningabaráttu sem er fram undan. Þar verður ekkert gefið eftir. Herra forseti. Dómur Hæstaréttar er auðvitað tímamótadómur, sama hvernig á er litið. Viðbrögð stjórnarliðsins varða líka að mörgu leyti pólitísk tímamót. Afstaðan og lítilsvirðingin sem skín gegnum stjórnarherrana í garð Hæstaréttar er eitt. Afstaðan og lítilsvirðingin í augum þeirra og orðum í garð stjórnarskrárinnar er annað. Þetta er geymt en þessu verður ekki gleymt. Þessu verður svo sannarlega haldið á lofti áfram og allar götur fram til 8. maí að ári og auðvitað löngu eftir það. Þetta er skráð á spjöld sögunnar.

Herra forseti. Ég held það sé ágætt í þessari umræðu þegar menn eru að tala um fiskveiðistjórnarkerfið og eru í raun að undrast niðurstöðu Hæstaréttar að menn velti því örlítið fyrir sér hver var tilgangur manna þegar kerfið var sett á en eins og þeir vita sem fylgst hafa með var hinn yfirlýsti tilgangur að vernda fiskstofnana. Ég held, herra forseti, að flestir ef ekki allir hafi trúað því að til þess væri leikurinn gerður. Það er eins og enginn hafi, eða a.m.k. hafi þeir verið fáir sem gerðu sér grein fyrir því að það kerfi sem verið var að setja á, var kannski fyrst og fremst hagfræðilegt kerfi, kerfi til þess að hafa ákveðna stjórn á efnahagsmálum. Árið 1990 þegar þau lög eru sett sem við búum við núna þá virðist í rauninni sama blekking og e.t.v. sjálfsblekking vera á ferðinni. Menn virðast ekki átta sig á því til fullnustu hvert kerfið muni leiða þegar það er komið í þá mynd sem það er þá sett. Þess vegna þarf kannski engan að undra þó að deilur hafi staðið um kerfi sem annars vegar segir í 1. gr. að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og segir einnig að úthlutun veiðiréttar myndi ekki eignarrétt og hins vegar er í lögunum nánast fullkominn eignarréttur til handa þeim sem fá úthlutað veiðiheimildum. Þetta tvennt gengur illa upp saman og vegna þess hafa þær deilur sprottið sem harðastar hafa verið í samfélaginu. Það fer einfaldlega ekki saman annars vegar að lýsa því yfir að nytjastofnarnir séu sameign þjóðarinnar og hins vegar að hafa lögin þannig að það sé nánast fullkominn einkaeignarréttur á veiðiheimildunum. En Hæstiréttur tók af skarið og lagði 1. gr. eða sameign þjóðarinnar til grundvallar. Þannig verðum við að horfa á málið, þannig er búið að leggja það upp. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson rakti áðan hvað einstökum lögmönnum hefur fundist og þeir hafa látið sér um munn fara um 1. gr. en hvað sem mönnum kann að finnast er það staðreynd að dómur Hæstaréttar hefur styrkt 1. gr. með þeim hætti að hún hlýtur að verða mönnum stærsta leiðarljósið þegar farið verður að skoða þessa löggjöf. En það er athyglisvert að ítrekað hefur komið fram í umræðunni af hálfu hæstv. sjútvrh. að hann telur að deilur um kerfið hafi verið settar niður og fundin sátt í málið með skipan svokallaðrar auðlindanefndar. Þetta er furðulegur málflutningur, herra forseti, og ég skil í rauninni ekki hvaðan hugmyndir hæstv. ráðherra eru sprottnar. Það er a.m.k. alveg ljóst að við jafnaðarmenn höfum aldrei litið svo á að auðlindanefnd væri og hefði verið sett á laggirnar til að deilum um kerfið linnti eða að þær yrðu lagðar til hliðar. Auðvitað ekki. Menn eru í pólitík og taka sem slíkir afstöðu til þessa kerfis og einstakra þátta þess og menn fara ekki inn í þverpólitíska nefnd til þess að gera bandalag um eitthvað sem er þeim þvert um geð. Það er líka athyglisvert, herra forseti, að við afgreiðslu þeirrar þáltill. sem ríkisstjórnin leit á sem hina miklu sáttatillögu í málinu sagði 1. flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, með leyfi forseta, eftir að hafa þakkað meiri hluta umhvn. og fulltrúum í umhvn. fyrir þá afgreiðslu sem komin var á tillöguna: ,,... en verð jafnframt um leið að lýsa því að þessi niðurstaða skiptir kannski ekki eins miklu máli og hún hefði getað gert fyrir einhverjum vikum eða örfáum vikum síðan vegna þess að á þeim tíma sem liðinn er frá því að umhvn. hv. fjallaði um þessi mál er búið að afgreiða mjög stór mál sem snerta nákvæmlega þetta svið, þau svið sem kveðið er á um í tillögunni og greinargerðinni og við umræðu um tillöguna í þinginu. Eitthvert stærsta pólitíska mál þingsins sem heitir nú Rannsóknir og nýting á auðlindum í jörðu, hefur verið afgreitt frá þinginu.`` Ég þarf ekkert að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra hver afstaða hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur eða Alþb. var nákvæmlega til þessa máls sem vísað er til. Það var enginn friður um það mál, það var engin sátt, það var ekki verið að syngja neinn sáttasöng þá. Þess vegna, herra forseti, má allt eins segja að samþykkt auðlindanefndarinnar hafi verið dæmigerður klíningur. Ég ætla hins vegar ekki að spá hér fyrir um það hvað kann að koma út úr þeirri nefnd. Eins og hefur komið fram fyrr í dag er verið að safna af hálfu nefndarinnar ýmsum gögnum sem geta orðið gagnleg inn í umræðuna og það er þó a.m.k. árangur. Herra forseti. Ég hef lagt það til í umræðunni og hef þóst hafa nokkuð til míns máls í því að endurskoða eigi í ljósi dóms Hæstaréttar löggjöfina um stjórn fiskveiða. Hér hefur verið bent á leiðir, menn hafa farið yfir ýmsa möguleika. Hæstv. ráðherra hefur verið í spurningaleik og það er svo, herra forseti, að mér sýnist að þessi tillaga um að lögin verði endurskoðuð í heild sinni hljóti að ganga eftir. Það marka ég af því, herra forseti, að þeir sem hafa verið duglegastir við að segja bæði sjálfum sér og öðrum að kerfið væri í lagi og þeir sem héldu öðru fram væru óábyrgir hafa verið býsna iðnir við að koma í stólinn í dag til að benda okkur hinum á hvað væri að og hvað þyrfti að endurskoða, allt frá hv. þm. Pétri Blöndal, sem rakti gamalkunna tillögu sína um að senda þjóðinni heim bréf upp á hlutdeild í auðlindinni, og síðan ýmsir aðrir stjórnarþingmenn sem vildu ýmist þróa smábátakerfið með tilteknum hætti, skilgreina atvinnuréttindin, að sjútvn. finni nýjar leiðir til að koma í veg fyrir innflutning notaðra, gamalla skipa, stjórnarskrárlínan hefur verið uppi, að sett verði sérstök nefnd í málið til að skoða hvort aðrar leiðir séu færar, að sérstaklega verði hugað að minnstu aflamarksbátunum. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni var formaður nefndarinnar með margvíslegar hugleiðingar, ég náði ekki að setja þær allar niður en ég veit hann er fús að láta mig fá þær á eftir. Það er því svo, herra forseti, að fyrir utan þær tillögur sem við jafnaðarmenn höfum sagt að til greina kæmi að skoða við þessa endurskoðun þá hafa þeir stjórnarþingmenn, sem hafa verið iðnastir við að segja okkur að ekkert væri að og allt væri í lagi, sett hér fram tillögur eða hugmyndir að vinnu hv. nefndar sem mér sýnist, herra forseti, að hljóti að kalla á að öll löggjöfin verði endurskoðuð. Mér sýnist því þegar upp er staðið að það sjónarmið að þess þurfi með hafi notið yfirburðafylgis hv. þingmanna. Ég geri ráð fyrir að listi formanns nefndarinnar, sá sem hann fór hér með í ræðu sinni, muni liggja fyrir á fyrsta fundi nefndarinnar. Sjálf hef ég listað upp ýmislegt af því sem menn hafa stungið upp á hér og geri ráð fyrir að það endist okkur, eins og ég sagði áðan, herra forseti, í yfirferð yfir löggjöfina alla, því það dugar ekkert minna til miðað við þær hugmyndir sem menn eru með. Ég hef spurt um það, herra forseti, en ekki fengið við því svör. 
            

Samkvæmt klukku forseta er tíminn u.þ.b. að verða búinn.

En hér logar enn þá grænt ljós, herra forseti.

Já, því miður mun vera nokkur ruglingur á ljósinu.

Það er ruglingur á ljósinu, hér logar allt á grænu. Ég get lokið máli mínu, virðulegur forseti. Eins og ég gat um fyrr í dag á ég þess kost að fara vandlega yfir málið í hv. nefnd og er búin að átta mig á því hve spennandi og margbrotin sú vinna verður þar sem hugmyndir okkar um yfirferð yfir alla löggjöfina njóta greinilega meirihlutafylgis í þessum sal.

Herra forseti. Við erum búin að vera hér á þingfundi í 12 tíma og lítið samráð hefur verið haft við okkur á þessum degi um þinghaldið. Eins og forseta mun kunnugt hefur ekki verið haldinn fundur með formönnum þingflokka. Það fer nú að líða að lokum þessarar umræðu um sjávarútvegsmál og í hendur okkar þingflokksformanna hefur borist bréf þar sem þess er getið að fundur eigi að hefjast kl. 10 í fyrramálið og þar er tilgreind dagskrá. Fæst af þeim málum sem eru á dagskrá fundarins í dag eru þar. Ég hlýt því að spyrja forseta hvað hann hyggst fyrir um þinghaldið í kvöld. Á að halda áfram mikið lengur? Ég minni á hvíldartímann. Það er búið að boða fund kl. 10 á morgun. Ég vil geta þess að búið er að boða fund í umhvn. núna kl. 11 og þarf ekki að minna forseta á að fundir í nefndum eiga ekki að vera meðan þingfundur stendur. Það er fremur óþægilegt fyrir okkur 

Forseti vill af þessu tilefni geta þess að gert hefur verið ráð fyrir að halda þessum fundi áfram. Eins og hv. þingmenn vita eru allmörg mál á dagskrá og reynt verður að vinna sem mest í haginn fyrir morgundaginn á þessum degi eða á þeim tíma sem eftir lifir af honum. Forseti getur því ekki svarað öðru til en því að við verðum að sjá hver framvindan verður. Eins og ég sagði þá er nauðsynlegt fyrir okkur að vinna sem mest í haginn fyrir morgundaginn því það er margt sem ógert er.

Hæstv. forseti. Það er mikill misskilningur að menn séu að vinna sér í haginn með þessum vinnubrögðum. Eins og kom fram hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur sér fyrir endann á umræðunni um sjávarútvegsmál og að mínum dómi er eðlilegt að þingfundi ljúki þegar þeirri umræðu lýkur. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta þingsins á því að nú er verið að boða til funda í þingnefndum, allshn. og umhvn., og það kemur ekki til greina af okkar hálfu sem heyrum stjórnarandstöðunni til að sækja slíka fundi meðan þingfundur stendur. Það er krafa okkar, ef slíkir fundir verða haldnir, að gert verði hlé á þingfundi. En sú krafa sem við sameinumst um er þessi: Að þingfundi ljúki eftir að sjávarútvegsumræðunni linnir og í annan stað að boðað verði til fundar með forseta þingsins og formönnum stjórnarþingflokkanna til að ræða þinghaldið. Við höfum fengið í hendur blaðsnifsi þar sem er að finna hugmyndir forseta um framhald þingsins, ekki einvörðungu á morgun eins og um hafði verið rætt heldur í næstu viku einnig. Á þessu blaði, á þessari skrá sem okkur er afhent er að finna ýmis deiluefni og við viljum fá um þetta umræðu og það þegar í stað.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingflokksformanna sem hér hafa talað á undan mér. Manni er nú dálítið brugðið við þau vinnubrögð sem hafa verið tekin upp á hv. Alþingi og ég ætla rétt að vona að þau eigi ekki að verða varanleg en hér virðast hafa verið tekin upp harla sérkennileg vinnubrögð og alveg ný, það ég best þekki. Ég minnist þess ekki að samstarf forseta og þingflokksformanna hafi gengið til með þessum hætti, að hér séu ekki haldnir fundir dögum saman og ekkert reynt til að skipuleggja þinghaldið, ekkert reynt til að ná því að standa við starfsáætlun þingsins sem gerði ráð fyrir að síðasti þingfundur fyrir jól yrði á morgun, laugardaginn 19. desember. Stjórnarandstaðan hefur verið fús til að leggja sitt af mörkum til að það gæti orðið. Hins vegar hafa stjórnarflokkarnir, eða réttara væri að segja ríkisstjórnin sem virðist ráða því hvernig þingstörf ganga fyrir sig, ekki komið fram með frv. fyrr en alveg á síðustu dögum sem vitað hefur verið lengi að þyrfti að koma fram með og afgreiða fyrir jól, þannig að þetta eru aldeilis dæmalaus vinnubrögð og hefur maður þó oft kvartað einmitt yfir því og gagnrýnt hvernig ríkisstjórnin hefur dregið að koma fram með þingmál sem hún hefur síðan krafist að yrðu rædd og afgreidd á örfáum dögum. Ef þetta á að halda svona áfram þá er augljóst að ekki verður hægt að ljúka þingi fyrir jól. Ég hlýt því að taka undir orð félaga minna um það að hér verði reynt að ræða málin og komast að einhverri niðurstöðu um þinghaldið því þessi óvissa er blátt áfram óþolandi. Sjávarútvegsumræða hefur staðið í allan dag og er nú reyndar að verða lokið. Ég hygg að þingmenn stjórnarflokkanna hafi ekki talað skemur en þingmenn stjórnarandstöðunnar þannig að ekki er við stjórnarandstöðuna að sakast þótt þessi umræða hafi tekið langan tíma, sem var þó ekki óeðlilegt miðað við stærð málsins. En það er dálítið strangt og hart rekið eftir fólki hér og verið að boða okkur til funda í þingnefndum sem við stjórnarandstæðingar höfum hafnað að sækja nema að gert verði hlé á þingfundum eins og margoft hefur verið tekið fram að séu góð og eðlileg vinnubrögð og við höfum viljað standa þannig að því. En ég legg til, hæstv. forseti, að þingfundi verði hætt að lokinni þessari umræðu um sjávarútvegsmálin svo fólk geti fengið eðlilega hvíld fyrir þann dag sem á að hefjast kl. 10 með fundum snemma í fyrramálið.

Virðulegi forseti. Við erum búin að eyða öllum þessum degi í umræður, byrjuðum í morgun að ræða um lagafrv. sem er tilkomið vegna hæstaréttardóms um framkvæmd laga um stjórn fiskveiða, og nú eru boðaðir fundir í umhvn. og allshn. sem eiga að hefjast kl. 11, sem líklega eru boðaðir vegna annars hæstaréttardóms sem féll í dag. Þingstörfin snúast nú meira og minna orðið um hæstaréttardóma sem felldir eru yfir störfum þessarar ríkisstjórnar og er mjög sérkennilegt ástand sem hér er að myndast í störfum þingsins. Ég tek undir þá kröfu sem fram hefur komið um að þingstörfum ljúki að lokinni umræðu um sjávarútvegsmálin og ef halda á nefndafundi þá verði a.m.k. hlé gert á þingfundum á meðan. En þetta er, virðulegi forseti, mjög sérkennilegur dagur, þó ekki sé meira sagt, að við skulum eiga að vera hér a.m.k. 12, 13 tíma fyrst og fremst til að ræða mál sem eru tilkomin vegna þess klúðurs sem er í framkvæmd hjá þessari lánlausu, hæstv. ríkisstjórn.

Forseti vill beina þeirri ábendingu til hv. þingmanna vegna þessarar umræðu um stjórn fundarins að forseta er ljós sú ósk og umkvörtun, þannig að það er e.t.v. ekki ástæða til að halda langar ræður um það og eyða tímanum undir miðnætti í þær umræður. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að fara yfir stöðuna og forseti er fús til að gera það en ég held að tímanum væri best varið í að ljúka þeirri umræðu sem hér stendur yfir í því dagskrármáli sem verið er að ræða fremur en nota tímann í skilaboð til forseta, sem forseta eru þegar ljós og hv. 5. þm. Reykn. kom mjög rækilega og ágætlega á framfæri. 
            

Við viljum fá hlé strax.

Herra forseti. Ég held að forseti geri réttast í því að átta sig á að það er allt upp í loft. Ekkert samkomulag er um tilhögun þinghaldsins og það liggur þegar í loftinu að hér verði fundað eftir helgi og jafnvel milli jóla og nýárs og strax í byrjun janúar og þá það. Þá er það bara þannig. Menn eiga þá ekkert að vera að væla yfir því, hátíðarnar fara í þetta og við höfum svo sem séð það svartara sum okkar, sem verið hafa hér lengi. Ég held við eigum ekkert að vorkenna okkur þess vegna úr því ríkisstjórnin vill hafa þetta svona, úr því hún vill keyra öll ágreiningsmál áfram með ofbeldi, hvert á fætur öðru og ekki leggja neitt af mörkum til að liðka fyrir samningum, þá hefur það sinn gang. Þess vegna held ég við eigum að funda hér með eðlilegum hætti, hafa þetta eðlilega vinnudaga, hóflega lengd á fundum og eðlilegan nætursvefn þar á milli og bara taka því sem að höndum ber í þessum efnum. Þess vegna held ég að forseti eigi að hafa vit á því, ég leyfi mér að segja það, orða það þannig, herra forseti, að taka vel skynsamlegum óskum af því tagi sem hér voru bornar fram og verða umsvifalaust við þeim. Það breytir engu í þessu ástandi hvort menn þumbast við einhverjum klukkutímum skemur eða lengur á hverju kvöldi og ræna sig einum, tveimur eða þremur tímum af nætursvefni. Það hefur ekkert sérstakt upp á sig. Ég held því, herra forseti, að langskynsamlegast sé að fara að kalla þetta gott í dag. Þetta er orðinn alveg sæmilegur dagur frá því í morgun og nú er að nálgast miðnætti og er þó ekki allt búið enn því að nú eru boðaðir nefndarfundir, er það ekki, herra forseti? Þetta er það verklag sem menn vilja hafa á hlutunum og svona vilja menn birta þjóðinni þingstörfin rétt fyrir hátíðarnar og þá það. Það er alveg ljóst hver ber ábyrgðina á þessu og hver ræður. Það er ríkisstjórnin með sínum ofsa í að knýja öll þessi mál í gegn. Herra forseti. Ég fer eindregið fram á það að forseti geri a.m.k. fundarhlé til að menn geti aðeins talað saman og svo sé reynt að láta eitthvað liggja fyrir til dags eða tveggja í senn um það sem fram undan er á meðan þetta ástand varir.

Forseti vill geta þess að boðað mun til fundar með formönnum þingflokka þegar umræðunni um sjávarútvegsmálin er lokið. Einungis einn hv. þm. er á mælendaskrá og því stutt í það. Forseti mun beina því til formanna nefnda að ekki verði efnt til neinna funda fyrr en þeirri umræðu er lokið.

Herra forseti. Ég tek undir þær óskir sem fram hafa komið hjá fulltrúum stjórnarandstöðunnar varðandi vinnubrögð. Það hefur líklega verið upplýst, ekki einungis um fundinn í umhvn. heldur hafa nefndarmenn í allshn. einnig verið boðaðir á fund. Bersýnilega verður að gera fundarhlé þannig að menn geti ráðið málum í samræmi við reglur sem forseti setur. Ég veit að á dagskránni eru fjölmörg mál sem tengjast nefnd sem ég á sæti í, þ.e. efh.- og viðskn. Sum þeirra eru ágreiningsmál. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvenær ég geti búist við að mál sem tengjast nefndarstörfum mínum komi hér á dagskrá. Þó að þingflokksformenn muni vitaskuld ráða hér málum áfram með forseta vildi ég vita hvernig dagskráin verður varðandi þau mál sem snerta efh.- og viðskn.

Forseti verður því miður að viðurkenna að ekki er auðvelt að segja til um það sem hv. 11. þm. Reykn. spurði um, fyrr en þessari umræðu er lokið og forseta og formönnum þingflokka hefur gefist tími til þess að fara yfir stöðu málsins. Þess vegna leggur forseti ríka áherslu á að okkur takist að ljúka þessari umræðu og beinir því eindregið til hv. þingmanna að stytta mál sitt um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það eru engar ýkjur að þessi dagur hefur verið mjög sérstæður. Í allan dag höfum við fjallað um dóm Hæstaréttar í sjávarútvegsmálum og hefur farið fram mikil umræða um það. Núna rétt í þessu, fyrir svona tíu mínútum, var sá er hér stendur boðaður á fund í hv. umhvn. Ég held, virðulegi forseti, að mikilvægt sé að fram komi afstaða forseta til að fundað sé á meðan á þingfundum stendur. Ég held að það sé mikilvægt að sú afstaða komi fram. Meginreglan hér hefur verið að funda ekki í þingnefndum á sama tíma og fundað er í þingsal. Ég held, virðulegi forseti, að það sé fráleitt að ætla í skjóli myrkurs, því að klukkan er farin að nálgast miðnætti, að fjalla um það hvort nefndir ætli að leggja fram frv. til þess að breyta hæstaréttardómi sem féll í dag. Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé ekki samboðið við virðingu þingsins. Ég hvet til þess að fram komi afstaða forseta til þess hvort rétt sé að þingnefndir fundi kl. ellefu í kvöld.

Vegna þessara óska vill forseti segja að þegar komið er fram undir jól þá verður að ganga til verka eins og best getur orðið. Það er eina svarið sem hægt er að gefa á þessari stundu. Forseti hefur óskað eftir því að hægt verði að ná fundum með forseta og formönnum þingflokka að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið sett fram mjög skýr krafa af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hún er sú að þegar í stað verði gert hlé á þessum fundi og efnt til fundar með formönnum þingflokkanna og forseta þingsins um framhaldið. Á undanförnum dögum hefur verið reynt að ná samkomulagi um þinghaldið. Þegar það hefur tekist hefur samdóma álit allra sem að málinu koma verið að það hafi verið til góðs. Sannast sagna, hæstv. forseti, skil ég ekki þá óbilgirni sem okkur er sýnd. Krafan er einvörðungu sú að hlé verði gert á þessum fundi þegar í stað, efnt til fundar með formönnum þingflokka og forseta þingsins og vinnubrögðin rædd. Þetta er afdráttarlaus krafa og á henni ætlum við að standa.

Herra forseti. Forseti hefur lagt til að þingfundi verði haldið áfram, að menn verði að vinna sér í haginn og halda áfram með þá löngu dagskrá sem er á borðum okkar. Ég vek athygli á því að við erum stödd við þriðja dagskrármál. Forseti segir við okkur að ganga þurfi til verka og á þessum árstíma viti þingmenn það. Það sem við þingmenn stjórnarandstöðu vitum og höfum þekkt er gott samstarf um þingstörfin þegar lokin nálgast fyrir jól eða á vorin. Herra forseti. Við áttum góðan fund með þingflokksformönnum og forseta eftir hádegið í gær. Við lögðum drög að störfum þingsins eins og þau mundu verða í gær og í dag. Áður en dagurinn var að kveldi kominn var búið að gjörbreyta þeirri áætlun og samskiptin við stjórnarandstöðu komin í tilskipanastíl. Herra forseti. Þannig gengur maður ekki til verka á hv. Alþingi. Það gengur ekki að okkur séu sendir miðar þar sem fram kemur að mæta eigi kl. 10 í fyrramálið, okkur sé sagt að hér eigi að vera fram eftir nóttu, á sama tíma eiga menn að mæta á fund í umhvn. eða allshn. Slíkt gengur aðeins þegar gott samstarf er um þinghaldið. Það gerist í sátt um að koma þurfi málum áfram, að nefndir koma saman til að liðka fyrir. Herra forseti. Það er mikill misskilningur ef stjórnarliðar halda að þeir hafi svo sterka stöðu og mikil völd að hér verði einfaldlega valtað yfir stjórnarandstöðuna eins og hún hafi ekkert að segja. Lýðræði er ekki bara meirihlutavald þeirra sem setja lögin. Lýðræði er skikkanlegt samstarf stjórnar og stjórnarandstöðu um vinnubrögð á Alþingi. Menn mega ekki rugla þessu tvennu saman. Lýðræði er ekki vald annars helmingsins yfir hinum, aldeilis ekki, herra forseti. Ég mótmæli harðlega þessum grófu vinnubrögðum. Við óskum eftir að nú þegar verði fundað um störf þingsins, ekki eftir að næsti ræðumaður hefur talað. Forseti hefur sagt að aðeins einn ræðumaður sé á mælendaskrá. Það er nokkuð sem gæti breyst. Við óskum eftir því að fundurinn verði núna og við okkur rætt eins hjá skikkanlegu fólki á almennilegum þjóðþingum.

Virðulegi forseti. Fyrir síðustu helgi var rætt um mjög hliðstætt mál. Þá skýrði forseti frá því, hv. þm. Ólafur G. Einarsson sem sat í forsetastól, að öllum þingmönnum væri kunnugt um að vilji forseta væri sá að ekki væru haldnir nefndarfundir á sama tíma og þingfundir færu fram nema um það væri full sátt. Ég bið virðulegan forseta að láta fletta upp í umræðum frá þessum degi til þess að ganga úr skugga um að ég fer með rétt mál. Ég spyr: Hefur hæstv. forseti breytt þessari afstöðu sinni? Hefur hann breytt þeirri venju sem verið hefur á Alþingi um margra ára skeið, að samkomulag sé um að ekki séu haldnir nefndarfundir á sama tíma og þingfundir standa yfir nema í fullri sátt við þá þingmenn sem verða þá að velja á milli þess hvort þeir sitja á nefndarfundum eða taka þátt í störfum Alþingis? Herra forseti. Ég vil líka spyrja hvað valdi því að okkur þingmönnum var tjáð það fyrir miðjan dag í gær að samkomulag væri um fundarhaldið. Okkur var tjáð að samkomulag væri um að afgreiða þau mál sem ríkisstjórnin telur nauðsynlegt að afgreiða fyrir jól og koma síðan saman aftur þann 19. jan. til að takast á við afgreiðslu þess frv. sem nú er í umræðu. Hvað veldur því og hver réð því að þessu samkomulagi var hnekkt? Ég spyr hæstv. forseta þar sem hér er til umræðu mjög afdrifaríkt mál og alvarlegt, sem nauðsynlegt er að sjútvn. hafi tíma til þess að skoða: Hvernig halda menn að afgreiðslan verði hjá nefndinni ef hún á að ljúka umfjöllun sinni og tillögugerð fyrir 2. umr. þann 5. jan. nk., þegar ekki verður séð að nefndin hafi nema í mesta lagi tvo til þrjá daga til þess að vinna í málinu, jafnvel þó að hún vinni í hléinu á milli jóla og nýárs? Virðulegi forseti. Ég ítreka þessar spurningar mínar: 1. Hefur forseti breytt þeirri afstöðu sem kom fram hjá forseta í umræðum um þessi mál fyrir helgi? 2. Hver er ástæðan fyrir því að samkomulaginu sem vart var búið að gera og lá fyrir fyrir miðjan dag í gær var hnekkt? Hver réð því? 3. Finnst hæstv. forseta eðlilegt að þetta yfirgripsmikla mál sem nú er verið að ræða fái þá umfjöllun sem gert er ráð fyrir núna?

Vegna þeirra spurninga sem hv. þm. bar upp við forseta er rétt að vekja athygli á því að þrátt fyrir það að forseti hafi töluvert um þinghaldið að segja þá gilda hér þingskapalög og 20. gr. þeirra hljóðar svo: ,,Nefndarfundi skal ekki halda þegar þingfundur stendur yfir. Frá þessu má þó víkja ef nefndarmenn samþykkja og forseti hreyfir ekki andmælum.`` Þetta er sú meginregla sem við vinnum eftir hér á Alþingi og frá henni er ekki vikið nema, eins og hér segir, að um það sé samkomulag og forseti leyfi. Forseti vill benda á það vegna þessarar umræðu. Um aðra hluti sem hv. þm. nefndi tel ég rétt að ræða á þeim fundi sem forseti hefur sagt frá að boðaður verði innan tíðar. Forseti sér ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það.

Virðulegur forseti. Mér sýnist horfa heldur óvænlega með framhald þinghaldsins. Ég hélt að skapast hefði í gær sæmilegt samkomulag um það hvernig menn héldu hér á málum. Nú virðist það allt vera upp í loft og það er ekki farsælt, virðulegur forseti. Hitt er annað mál að ætli menn að halda áfram þinginu hér og þinga fram yfir áramót þá verða þingmenn að taka því, sé það er meining meiri hluta á Alþingi og meining forseta. Varðandi boðun á nefndarfund, þá hef ég heyrt að til stæði að halda fund í umhvn. þingsins nú kl. 11. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að ekki verði af því fundarhaldi á meðan umræður standa hér yfir í þingsal. Eins og hæstv. forseti hefur nýlega rifjað upp liggur það fyrir af minni hálfu að ég hafna því að haldnir séu nefndarfundir. Ég lýsi því yfir að ég er ósamþykkur því sem nefndarmaður í umhvn. þingsins að settur verði á nefndarfundur meðan umræða stendur yfir hér. Ég vil líka, virðulegur forseti, að fram komi að ég hefði haft áhuga á því að ræða um málið sem hér er á dagskrá. Ég hef hins vegar ekki skráð mig á mælendaskrá, m.a. vegna þess að ég hélt að ætlun manna væri að ná saman um þinghaldið til að ljúka því. Mér þykir mjög miður hvernig hér er haldið á málum. Ég held að allir átti sig á því, líka þeir sem skipa nú meiri hluta og hafa verið í minni hluta hér í þinginu fyrir ekki mjög löngu síðan, hversu óviturlegt er að standa að málum eins og hér er gert. Ég vænti þess að hæstv. forseti og forsn. þingsins nái áttum í sambandi við þessi mál og taki upp betri vinnubrögð. Mér hefur fundist ágætis viðleitni hér á undanförnum árum til að eiga gott samstarf við formenn þingflokka og ná sem breiðustu samkomulagi. Ég tek hins vegar eftir því að farið er að fenna yfir þessi góðu áform nú á þessu þingi. Mér þykir mjög miður ef núverandi hæstv. forsn., og sérstaklega aðalforseti þingsins, sem lagt hafði sig fram um það á liðnum þingum að hér skapaðist góður friður um þinghaldið, reynir ekki að gæta að sóma sínum í sambandi við framhaldið. Þeir ættu a.m.k. að halda svo á málum að ekki komi niður á þinginu og störfum þess, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Forseti vitnaði áðan til þingskapa og sagði að tvennt þyrfti til til þess að hægt væri að halda nefndarfundi á meðan þingfundir standa og að annað væri samþykki nefndarmanna. Það hefur ekki verið borið undir okkur hvort við samþykkjum að fundurinn verði haldinn í umhvn. eða allshn. Það hefur ekki verið leitað eftir neinu samþykki af hálfu stjórnarandstöðunnar til þess. En ég spyr virðulegan forseta: Hefur forseti samþykkt að þessi fundir verði haldnir á þeim tíma sem þeir voru boðaðir?

Herra forseti. Ég held það væri skynsamlegast að gera núna hlé á umræðum til að reyna að ná samkomulagi. Það er hægur vandi fyrir þá sem vilja og eiga eftir að tjá sig í því dagskrármáli sem nú er til umræðu að gera svo, ef menn endilega vilja það. En það er náttúrlega ekki leiðin til þess að stuðla eins fljótt og verða má að samkomulagi hér í þinginu. Ég ítreka þær tvær spurningar sem ég bar fyrir hæstv. forseta áðan. Ég spurðist fyrir um það sem þingmaður, hvað hefði orsakað það að samkomulagi sem var í burðarliðnum um miðjan dag í gær hefði verið hrundið og hver hefði gert það. Ég óskaði eftir að fá að vita það sem almennur þingmaður en ekki að fá einhverjar upplýsingar um það á fundi sem ég á enga möguleika á að sitja. Ég ítreka því spurninguna við hæstv. forseta. Getur forseti ekki svarað því hvers vegna samkomulag, sem stjórnarandstaðan var reiðubúin að standa að í gær og er skynsamlegt og ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum hagkvæmt, var ekki staðfest. Ef ég get ekki fengið svar við þeirri spurningu öðruvísi en einhvers staðar í lokuðu herbergi þar sem ég og fleiri þingmenn eiga enga möguleika á að hlýða á umræður, þá vildi ég gjarnan að forseti skýrði það fyrir mér.

Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því að á fundum forseta og formanna þingflokka eiga allir þingmenn sína fulltrúa þannig að ekki ætti að fara milli mála hvaða niðurstöður eru þar fengnar. Forseti veit ekki til þess að fallið hafi verið frá neinu samkomulagi þannig að það er það svar sem hægt er að gefa á þessari stundu. Forseti telur rétt að gert verði hlé á fundinum, en vill lesa upp útbýtingartilkynningar áður en til þess kemur þannig að hv. þm. viti hvað til stendur. 
             Vegna fyrirspurna getur forseti þess að til hans hafa ekki komið neinar óskir um nefndafundi þannig að ekki hefur gefist færi á að taka afstöðu til þess.

Ætlarðu að gera hlé?

Forseti hafði hugsað sér að gera tíu mínútna hlé og vill eindregið beina þeim orðum til hv. þm. að gott samstarf náist um að ljúka þessu. Hins vegar er ástæða til að geta þess til að rifja upp störf þeirrar starfsstéttar sem hér er mjög nefnd, að vinnudagur trillukarla er oft langur, þannig að þingmenn ættu að minnast þess áður en gengið er til starfa hér. 

Herra forseti. Umræður um þetta dagskrármál eru orðnar nokkuð langar en langt í frá er að nokkuð óeðlilegt sé við það því að þetta er mikið mál sem hefur verið til umfjöllunar og deilur hafa staðið um það í mörg ár. Hæstiréttur hefur úrskurðað um mörg þau deiluefni sem tekist hefur verið á um og það er nú ekki hægt að segja að sá úrskurður hafi fallið hæstv. sjútvrh. eða fyrirrennara hans, hæstv. núv. utanrrh., í vil nema síður sé. Hæstv. sjútvrh. hefur m.a. sagt í ræðum hér og annars staðar að ef svo færi að einhverjar breytingar yrðu gerðar á því kerfi sem hann hefur verið ábyrgur fyrir, kerfi sem kennt var upphaflega við hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson en er nú orðið barn þeirra tveggja hæstv. ráðherra, ef einhverju yrði breytt í því kerfi þá væri um að ræða fjárhagslegt áfall fyrir byggðir landsins. Hæstv. ráðherra talaði eins og hann geri sér ekki grein fyrir því að það kerfi sem við höfum búið við núna um margra ára skeið hefur leitt til alvarlegs fjárhagslegs áfalls fyrir fjölda einstaklinga og fjölda byggðarlaga. Hann talar eins og slíkt hafi ekki gerst, eins og núverandi stjórnkerfi eða öllu heldur framkvæmd þess hafi ekki skaðað nokkurn mann heldur bara valdið því að útgerðin hafi gengið betur, sjómennirnir fengið hærri hlut og þjóðarbúið rétt úr kútnum. En það er ekki aldeilis svo að núverandi kerfi hafi ekki skaðað neinn. Þegar ég var að alast upp vestur á Patreksfirði fyrir nokkuð löngu síðan, löngu áður en til kom sú nýja tækni í fiskveiðum og fiskvinnslu sem nú er allsráðandi á Íslandi, þá voru menn að vinna þar í tveimur frystihúsum á staðnum, 12--13 þús. tonn á hverju einasta ári. Sá kvóti sem eftir er á öllu suðursvæði Vestfjarða í dag er innan við 3 þús. tonn, ekki bara á þessum eina stað heldur öllum nálægum byggðarlögum frá Arnarfirði til Patreksfjarðar. Þetta er afleiðing af því stjórnkerfi sem við höfum búið við. Og láta menn sér til hugar koma að enginn hafi beðið fjárhagslegan skaða af þessu? Láta menn það sér til hugar koma að það sjáist ekki á afkomu sveitarfélaganna á þessu svæði? Láta menn það sér til hugar koma að það sjáist ekki á afkomu fólksins sem þarna býr, fólks sem verður að sæta því hlutskipti að sitja uppi því sem nær eignalaust vegna þess að húseignir þess sem það byggði upp á þeim árum þegar sjávarútvegur var stundaður þaðan með góðum árangri eru nú því sem næst verðlausar því enginn vill kaupa? Ætlar hæstv. sjútvrh. að halda því fram við þetta fólk að núverandi kerfi hafi engan skaðað fjárhagslega? Hæstv. sjútvrh. hefur sagt að engar tillögur hafi komið frá stjórnarandstæðingum eða öðrum um breytingar á þessu kerfi. Það er rangt og hæstv. ráðherra veit það sjálfur. Hann veit að fyrir Alþingi liggja og hafa legið á undanförnum árum fjölmargar tillögur til breytinga, ekki á aflamarkskerfinu út af fyrir sig, heldur á framkvæmd þess, og það er einmitt framkvæmd aflamarkskerfisins en ekki kerfið sjálft sem Hæstiréttur hefur dæmt að ekki gangi saman við stjórnarskrá. Fjölmargar tillögur hafa legið hér fyrir um breytingu á þessari framkvæmd. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lagði fram slíkar tillögur á meðan hann var í Alþb. og áður en hann gekk kaupum og sölum yfir til Framsfl., við kristnitökuna hina nýju. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt fram ýmsar brtt. við lög um stjórn fiskveiða. Við höfum gert það jafnaðarmenn. Meira að segja flokksmenn hæstv. sjútvrh., þeir hv. þm. Guðjón Guðmundsson og Guðmundur Hallvarðsson, hafa lagt fram á Alþingi breytingartillögur við mjög þýðingarmikla grein í fiskveiðistjórnarlögunum sem ganga út á að aflaheimildir verði ekki framseljanlegar fyrir peninga. Þannig að halda því fram, eins og hæstv. sjútvrh. hefur gert, að engar brtt. á þessu kerfi eða á framkvæmd þessa kerfis liggi fyrir á Alþingi er út í hött. Hann veit miklu betur. Það vill auk þess svo til, herra forseti, að í gær var lögð fram á vegum Bandaríkjaþings mjög ítarleg úttekt um reynslu á kvótakerfum í sjávarútvegi þar sem fjölmargir fræðimenn sem hafa verið að vinna að því máli á undanförnum árum komu með úttektir og tillögur um hvernig framkvæmd á kvótakerfi gæti t.d. samrýmst þeim niðurstöðum um jafnræði þegnanna, jafnrétti og jafnan rétt til atvinnu, sem Hæstiréttur hefur nú notað sem forsendur fyrir úrskurði sínum. Og það vill svo til að í þessari nefnd sem starfaði á vegum Bandaríkjaþings, sérfræðinganefnd á vegum þingsins, eru tveir Íslendingar. Það eru því hæg heimatökin hjá okkur, sjútvrh. og öðrum, að skoða þessa ítarlegu umfjöllun þegar menn eru að reyna að átta sig á því hvaða breytingar sé eðlilegt og sanngjarnt að gera á framkvæmd aflamarkskerfisins eftir dóm Hæstaréttar. Bandaríkjaþing fól Rannsóknarráði Bandaríkjanna að vinna ítarlega skýrslu um reynsluna af kvótakerfum. Í þessari nefnd voru skipaðir 15 einstaklingar úr ólíkum greinum og með ólík sjónarmið og hafa frá því haustið 1997 unnið að ítarlegri úttekt á reynslunni af kvótakerfum í sjávarútvegi. Nefndarmennirnir eru að vísu einkum bandarískir fræðimenn úr ýmsum greinum, hagfræðingar, lögfræðingar, stjórnmálafræðingar, mannfræðingar, líffræðingar og framkvæmdastjóri stórfyrirtækis. En þrír erlendir fræðimenn voru valdir til setu í nefndinni vegna sérþekkingar sinnar og þar af voru tveir Íslendingar, dr. Gylfi Pálsson, prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands, og Rögnvaldur Hannesson, prófessor í hagfræði við norska viðskiptaháskólann í Bergen. Þessir aðilar hafa skilað skýrslu sem er á sjöunda hundrað bls. Og í viðtali við dr. Gísla Pálsson í Morgunblaðinu í dag skýrir hann frá ýmsum helstu niðurstöðum af þessari úttekt. Í dómi Hæstaréttar segir m.a., herra forseti, orðrétt: ,,Eins og áður getur taldi löggjafinn brýnt að grípa til sérstakra úrræða á árinu 1983 vegna þverrandi fiskstofna við Ísland. Var skipting hámarksafla þá felld í þann farveg, sem hún hefur síðan verið í, að úthlutun veiðiheimilda yrði bundin við skip. Er óhjákvæmilegt að líta svo á, að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli þeirra, sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma, og hinna, sem hafa ekki átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu. Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varnar hruni fiskstofna kunni að hafa verið réttlætanlegar, ... verður ekki séð, að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð þá mismunun, sem leiðir af reglu 5. gr. laga nr. 38/1990, um úthlutun veiðiheimilda.`` Með öðrum orðum segir Hæstiréttur í forsendum að dómi sínum að það sé í fyllsta máta óeðlilegt og brot á tveimur greinum stjórnarskrár og 1. mgr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um sameign landsmanna á þessari auðlind, að festa til frambúðar það kerfi að aðeins geti notið aflaheimilda þeir útgerðarmenn sem áttu skip sem veiðar stunduðu fyrir 18 árum. Það sé óheimilt og óeðlilegt. Þegar umræðan fór fram árið 1983, þegar kvótakerfið var upphaflega sett á, voru þessi mál einmitt til umræðu. Þá var til umræðu hvort rétt væri að gera ráð fyrir því að veiðreynsla hafi aðeins skapast fyrir tilverknað eigenda skipa. Hvað um sjómennina sem voru um borð í skipunum? Áttu þeir ekki sinn hlut í því að skapa veiðireynslu þessara ára, jafnvel umfram þá sem aldrei stigu inn fyrir borðstokk skipanna, þó þeir ættu þau? Og hvað um fiskverkafólkið, virðulegi forseti, sem margt á þeim tíma vann bæði nætur og daga, helgar jafnt sem virka daga ...  Ég er með bréf frá einum af þessum sjómönnum sem hefur stundað sjómennsku og skipstjórn síðan hann var 17 ára gamall. Nú 30 árum síðar hefur hann nánast engan veiðirétt, þarf að kaupa allar sínar aflaheimildir dýrum dómum af þeim einstaklingum sem fengu þessar aflaheimildir fyrir ekki neitt, og getur nú varla rekið sitt skip eðlilega. Í skýrslu þeirri sem dr. Gísli Pálsson greinir frá í Morgunblaðinu er einmitt fjallað um þessi atriði,