Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ef það er ekki meiningin að halda neinar framsöguræður fyrr en við 2. umr., eins og vel getur þótt heppilegt, vil ég ekki hefja umræður, en vonast til, að hæstv. forseti verði þá rífur á umræðutíma við 2. umr.

Forseti (JörB) : Ég mun hafa það í huga við 2. umr., að þingsköpum verði þá beitt frjálsmannlegar en ella, sakir þess að umr. verða engar að þessu sinni.

Flm. (Pétur Ottesen) : Í grg. þessa frv. er rakinn aðdragandi þess, að það er fram borið. Það er flutt að ósk hreppsn. í Ytri-Akraneshreppi. það er ekki ástæða til að fara nánar inn á þau atriði, sem rakin eru allgreinilega í grg. Þar er m. a. á það bent, að fólki hafi fjölgað allört á Akranesi á undanförnum árum. Íbúatalan er nú orðin það há, að eðlilegt er, að farið sé fram á, að Akranes verði tekið í tölu kaupstaða. Það er vitað um a. m. k. einn kaupstað nú, sem ekki hefur helming íbúa á við Akranes. Það er enn fremur bent á það í grg., að á sýslufundi, sem haldinn var í Borgarfjarðarsýslu um þetta mál, hafi orðið fullt samkomulag milli sýslun. og fulltrúa frá hreppsn. Ytri-Akraneshrepps um aðalatriðin í væntanlegum fjárskiptum Ytri-Akraneshrepps og sýslunnar. Að þessu leyti hefur þetta mál verið vel undirbúið í þessu efni, sbr. hliðstæð mál. Ég get getið þess, að árið 1929 voru íbúar á Akranesi 1200, og eins og þá var komið, voru störf oddvita og hreppstjóra svo umfangsmikil, að eigi þótti, að við svo búið mætti sitja. Fékk ég því framgengt að ósk kaupstaðarbúa, að samþ. voru lög um lögreglustjóra þar á staðnum, en hann hefur með höndum lögreglumálin og ennfremur innheimtu á tekjum fyrir ríkissjóð. Á þeim 12 árum, sem liðin eru síðan, hefur íbúunum fjölgað svo, að þeir eru nú orðnir um 2000. Auk þess dvelur þar margt aðkomumanna á vertíðinni frá desember til maí, og vinna þessir menn að ýmsum störfum í sambandi við útgerðina. Ég vænti þess, að hv. Alþingi taki vel í þetta mál og afgreiði það, enda þótt nokkuð sé liðið á þingtímann. Ég hef fengið útdrátt úr fundargerð sýslun. um fjárskiptin og afhent hana formanni þeirrar n., er ég legg til, að málinu verði vísað til. Ég mun svo ekki ræða um þetta frekar, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Ég geri ráð fyrir, að þessu máli verði vísað til þeirrar n., er ég á sæti í, og mun ég því ekki ræða neitt um þetta mál almennt. Ég vil aðeins spyrja hv. flm. um eitt atriði í frv. Í grg. frv. stendur, að þ. 30. marz síðastl. hafi farið fram á Akranesi skrifleg atkvgr. um þetta, þar sem 262 hafi greitt atkvæði af 1049, sem voru á kjörskrá. Þar af sögðu 228 já, 33 sögðu nei, einn seðill var auður. Ég vil beina. þeirri fyrirspurn til hv. flm., hvort þetta sé rétt í frv., að ekki hafi verið meiri þátttaka, og ef svo er, hvort ekki eru einhverjar ástæður til þess. Mér virðist hér vera um litla þátttöku að ræða.

Flm. (Pétur Ottesen) : Að því er fyrirspurn hv. þm. N.-Þ. snertir, þá get ég skírskotað til þess, sem í grg. stendur um þetta atriði. Þar er rétt frá skýrt. En um orsökina til þess, að þátttakan var ekki meiri en þetta, veit ég ekki, en get mér þess til, að íbúar kauptúnsins hafi litið svo á, að allar aðstæður væru þannig, að það væri augljóst sanngirnismál, sem hér væri farið fram á, og Alþingi mundi verða við ósk um þetta efni. Ég geri því ráð fyrir, að sá almenni vilji kauptúnsbúa hafi komið fram hjá þeim, sem atkvæði greiddu með því að fá bæjarréttindin. - Ég get ekki gert nánari grein fyrir þessu.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Í menntmn. liggja fyrir tvö bréf. Annað er um hússtjórnarskóla í Reykjavík og hitt er um kennaraskóla fyrir húsmæðrakennslukonur. N. taldi rétt að slengja báðum þessum málum saman í eitt frv. Á Alþingi 1938 voru afgr. 1. um húsmæðrafræðslu í sveitum, og þá var heitið að setja innan skamms l. um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum. Frv. er hér komið fram. Ákvæðin í frv. eru hin sömu og í 1. um húsmæðrafræðslu í sveitum og auk þess getið um nýjan húsmæðraskóla hér í Reykjavík. Um styrkveitingu, sem minnzt er á í frv., er líkt farið og áður. Húsmæðraskólinn á Ísafirði kemur því til með að njóta líks styrks og áður, en þó lítið eitt ríflegri. Í 8. gr. hefur orðið prentvilla, og er það ósk mín, að skrifstofan leiðrétti hana, svo ekki þurfi að koma hér fram með brtt. Ég tel svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, því grg. er mjög skýr og ýtarleg.



Ég hafði gert ráð fyrir, að það yrði eitthvað um þetta mál talað þegar við 1. umr. - og þá líka um frv. um iðnlánasjóð, sem var næst á undan þessu á dagskránni, - af hálfu n., sem flytur þessi mál, því að hér er hreint ekki um smámál að ræða. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er bent á leiðir til að afla iðnlánasjóði tekna, bæði með því að leggja gjald á innfluttar vörur og sömuleiðis á þann hátt að leggja ákveðið gjald á ári á iðnaðar- og iðjufyrirtæki í landinu, sem miðað sé við þá launaupphæð, sem fyrirtæki greiða starfsliði sínu. Segir í frv., að gjaldið skuli nema ¼% af öllum greiddum launum við fyrirtækið. Hér er um nýmæli að ræða, og vil ég því vekja athygli á þessu ákvæði. Mætti vænta, að iðnn. gerði grein fyrir, á hverju hún byggir þessa till. Í grg. frv. næsta á undan þessu á dagskránni, frv. um iðnlánasjóð, er skýrsla um það, til hvaða iðngreina iðnlánasjóður hafi veitt lán síðan árið 1936, að hann tók til starfa. Hann hefur samtals veitt lán, er nema h. u. b. 138 þús. kr. Þar af eru um 2/3 hlutar til fyrirtækja í Reykjavík, kr. 20300 til fyrirtækja á Akureyri, og smærri upphæðir til nokkurra annarra staða. Ég hef sérstaklega veitt því eftirtekt, að sumar þær iðngreinir, sem teljast mega einna þýðingarmestar fyrir þjóðfélagið, þ. e. a. s. þar sem unnið er nær eingöngu úr íslenzkum hráefnum, hafa ekki notið lána úr sjóðnum. T. d. hefur ekkert verið veitt til ullariðnaðar. Hins vegar er gert ráð fyrir því í frv. um iðnlánasjóðsgjald, að öll iðnaðar- og iðjufyrirtæki skuli greiða ákveðið gjald til sjóðsins. Ég vil sér staklega beina því til iðnn., ef hún athugar mál þetta betur fyrir 2. umr., hvort ekki er ástæða til að undanþiggja þau iðnfyrirtæki gjaldinu, sem vinna eingöngu úr íslenzkum hráefnum og hafa ekki notið stuðnings úr sjóðnum. Það er sjálfsagt að gera allt, sem hægt er, til þess að styrkja iðnaðinn. Margt af honum er gott og gagnlegt. En einkum ber að efla þann iðnað, sem byggður er á notkun innlendra hráefna.

* Frsm. (Emil Jónsson) : Þessi tvö frv. voru bæði tekin til umr. án þess að ég gæti fylgt þeim úr hlaði og mælt með þeim, en ég mun gera það nú, eftir að hv. þm. V.-Húnv. hefur komið fram með sínar aths. Eins og hann tók fram og rétt er, er það, sem háð hefur iðnaðinum mest, skortur á fjármagni, fyrst til stofnunar fyrirtækjanna og síðan einnig til rekstrar þeirra. Eins og er, er engin lánsstofnun til, sem starfar sérstaklega fyrir iðnaðinn. Það eru til lánsstofnanir fyrir landbúnaðinn og sjávarútveginn, en fyrir utan iðnlánasjóð er engin lánsstofnun til fyrir iðnaðinn. Það er erfitt vegna þess, að það, sem þessi starfsemi getur sett sem tryggingar, eru vélar og hálfunnar vörur, sem vafasamt er, hvort hæft er sem trygging fyrir lánum. Bankarnir hafa því verið tregir að lána iðnfyrirtækjum. Tilraun til að bæta úr þessu var gerð árið 1935 með stofnun iðnlánasjóðs, með 25 þús. kr. árlegu framlagi úr ríkissjóði í 10 ár. Menn geta sagt sér það sjálfir, að fyrir jafnmikinn atvinnuveg og iðnaðurinn er eru 25 þús. kr. á ári eins og dropi í hafið. Þó hefur lánssviðið verið mjög takmarkað, eingöngu lánað til vélakaupa fyrir smærri iðnrekendur. Þetta atriði hefur hv. þm. V.-Húnv. ekki athugað, þegar hann sagði, að í skrána vantaði lán til fyrirtækja, sem hafa unnið úr íslenzkum hráefnum, t. d. ull og skinnum. Þetta er af þeirri ástæðu, að eins og l. eru nú banna þau, að veitt séu lán til stærri iðnfyrirtækja: Þessu er meiningin að kippa í lag, svo að jafnt verði heimilt að lána til stærri og smærri fyrirtækja; fyrst og fremst þeirra, sem vinna úr íslenzkum hráefnum, því að þau eru gagnlegust. Frv. um breyt. á l. um iðnlánasjóð, sem að vísu er búið að afgreiða til 2. umr., miðar fyrst og fremst að því, að fé sjóðsins verði aukið á þrennan hátt, með framlagi ríkissjóðs og tveim nýjum tekjulindum, gjaldi af innfluttum iðnaðarvörum og skatti af vinnulaunagreiðslu iðnfyrirtækja. Ég geri ráð fyrir, að þetta nemi jafnmikilli upphæð og ríkissjóði er ætlað að leggja fram. Iðnrekendur sjálfir buðust til að sýna sinn vilja með því að leggja á sig þessa skattgreiðslu. Félag ísl. iðnrekenda, sem hefur innan sinna vébanda langflest iðnfyrirtæki í landinu, vildi taka upp þetta gjald til þess að sýna það, að þeir væru viðbúnir að leggja á sig nokkurn skatt til þess að koma iðnaðarmálunum í betra horf. Ég er fús til að taka til athugunar það, sem hv. þm. V.-Húnv. skaut fram, og ég veit, að n. muni vera það öll. Ég vænti, að hv. þdm. taki þessum málum báðum vel og skilji þá þörf, sem er fyrir hendi. Vænti ég og, að samkomulag geti orðið við hv. þm. V.-Húnv. um aths. hans.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Eins og kunnugt er, fara allar samgöngur milli byggða á Vestfjörðum fram á sjó. Landsamgöngur koma þar lítið til greina eða jafnvel alls ekki, og má búast við, að svo verði enn um langa framtíð. Undanfarin ár hafa samgöngur þessar verið í höndum hlutafélags, með lítils háttar styrk frá ríkinu. Styrkur þessi hefur alltaf verið ónógur. Nú er svo, að félagið á engan bát, og hafa leigu- bátar verið notaðir til þessara ferða. Þessir bátar eru margir mjög óheppilegir, og vegna örðugs fjárhags og ýmiss konar óhappa, er rekstur þessara samgangna nú orðinn alveg óviðunandi. Mönnum fyrir vestan þykir því í allmikið óefni komið, og hafa nefndarmenn þar nýlega haldið fund til að ræða þetta mál. Á fundi þessum voru sýslunefndarmenn, oddvitar, hreppstjórar og hreppsnefndarmenn, auk fulltrúa frá bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar. - Á fundinum var kosin nefnd, og eiga eftirtaldir menn sæti í henni: Einar Guðfinnsson, kaupm., Bolungavík. Aðalsteinn Eiríksson, skólastj., Reykjarnesi. Páll Pálsson, hreppstj., Þúfum. Bjarni Sigurðsson, hreppstj., Vigur. Hannibal Valdimarsson, skólastj., Ísafirði. Ketill Guðmundsson, kaupfélagsstj., Ísafirði, og séra Jónm. Halldórsson, Stað. Þessir menn hafa komið hreyfingu á málið og leitað fyrir sér um fjársöfnun heima í héraði. Enn fremur hafa þeir leitað til Alþ. um hjálp til að kaupa hentugan bát til ferða um Djúpið. Í greinargerð fyrir þeim tilmælum segir: „Vegna mjög örðugs fjárhags og óhappa, er rekstur þessa báts (þ. e. Djúpbátsins) orðinn með þeim hætti, að alls óviðunandi er. T. d. er nú í ár notaður stór og mjög óhentugur gufubátur, sem er svo dýr í rekstri, að honum er haldið út til Reykjavíkurferða, en í Djúpferðirnar eru hafðir smábátar, sem tæplega komast leiðar sinnar, ef nokkuð er að veðri. Það er ekki óalgengt, að menn úr dölum og innfjörðum bíði heila daga og jafnvel nætur á viðkomustöðum - með afurðir sínar - eftir væntanlegum farkosti. Okkur héraðsmönnum er ljóst, að samgöngur þessar eru með þeim hætti nú, að af þeim stafar ómetanlegt tjón fyrir einstaklingana, að sáralitlar líkur eru til, að úr þeim verði bætt með áframhaldandi leigubátum, þar sem jafnvel er óvíst, að nokkur bátur fáist. Okkur er einnig ljóst, að vegna örðugra aðstæðna og óhappa, getur félagið „H/f Vestfjarðabáturinn“, stjórn þess og forstjóri, ekki leyst þetta mál, né sem slíkir unnið að lausn þess.“ - Síðan segja þeir frá fundinum og bæta við : „Framleiðsluhættir, einkum við Ísafjarðardjúp, hafa á undanförnum árum breytzt í það horf, að þörf er á tíðum samgöngum við Ísafjarðarkaupstað. Héruð þau, sem hafa sambærilega framleiðslu og samgönguþörf við markaðsstað sinn, hafa nú flest eða. öll fengið sínar samgöngur kostaðar og viðhaldið af ríkinu. Má þar til nefna Eyjafjarðarbyggðir, Skagafjörð, Borgarfjarðarundirlendi, byggðirnar vestan heiða, og Suðurlandsundirlendið. Þar sem það er útilokað, að samgöngumál Ísafjarðarbyggða verði leyst með landvegum, virðist eigi að síður sanngjarnt, að ríkið láti þessi samgöngumál til sín taka, hliðstætt og í öðrum héruðum. Í stað vegalagninga þurfum við hæfilega stóran, hraðskreiðan og þar til gerðan bát, í stað viðhalds vega nokkurn árlegan styrk til rekstursins. Við höfum leitað álits hr. forstj. Pálma Loftssonar. Hefur hann mál þetta til athugunar. Stærð báts þessa þyrfti að vera 45–55 smálestir. Verð hans yrði, að álíti fróðra manna, varla innan við 200 þús. kr. Við væntum þess fastlega, að hv. Alþ. leysi mál þetta skörulega. - Þetta er sameiginlegt hagsmunamál framleiðenda við Djúpið og neytenda í Ísafjarðarkaupstað. Það er að okkar dómi óumdeilanlegt réttlætismál, sem þolir enga bið“. Þannig farast Ísfirðingum orð um þetta mál. Út frá þessu sjónarmiði er farið fram á, að ríkið leggi fram til að koma upp bát allt að 200 þús. kr. í tvennu lagi. Varla mundi það þó nægja fyrir bát, en það er búizt við, að eitthvað fé safnist í héraði. Í raun og veru er þó ekki hægt að búast við miklum fjárframlögum, því að þær byggðir, er mest þurfa samgangnanna við, eru afskekktastar og eiga minnst undir sér. Hinar fjölmennari sveitir eiga hægara með að bjarga sér. Erindi þetta lá fyrir fjvn., sem gerði ekkert í málinu, en vísaði því til samgmn. beggja deildanna. Samkomulag hefur náðst í samgmn. beggja deilda um að brýn nauðsyn sé á, að ríkið styrki þetta málefni eftir föngum, og kom n. saman um að flytja málið í því formi, sem það er á þskj. 196. Í rauninni er það í sama formi og löggjöfin um Borgarfjarðarbátinn hér á árunum. Skoðun mín er, að nái frv. þetta fram að ganga, mundi það endast til þess, að eitthvað verulegt yrði hægt að gera í málinu. Ég hef rætt við form. Djúpbátsn., og hann telur að vísu, að ekki megi tæpara standa um fjárhaginn að fenginni slíkri aðstoð ríkisins, en hyggur þó, að nokkurs megi vænta af samskotum í héraði á móti framlagi ríkissjóðs. Ég vil svo að lokum mega vænta þess af hv. d., að hún taki á málinu með þeirri velvild og sanngirni, sem það verðskuldar.

*Sigurður Kristjánsson: Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess, að ég er vel kunnur staðháttum vestra. Þó að það sé engu við ræðu hv. frsm. að bæta, þá vil ég samt bæta hér lítils háttar við. Ég byrja á því, að ég er þakklátur, hvernig samgmn. hefur tekið málinu. Ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að búast við neinum ágreiningi, fyrst samgmn. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að það beri að styðja þetta mál af fremsta megni. Það er brýn nauðsyn að koma á sómasamlegum bátsferðum um Ísafjarðardjúp, því að þetta er aðalsamgönguleið héraðsbúa. Staðhættir eru þannig, að þegar við berum þetta saman við hinar stóru fjárhæðir, er lagðar eru til vega, þá er þetta ekki stór upphæð, sem hér er farið fram á. Jafnframt má gera ráð fyrir, að þessi vegabót þurfi ekki hliðstætt viðhald í samanburði við aðra þjóðvegi. Jafnvel þó það þurfi að endurnýja svona skip, sem þarf á nokkurra ára fresti, þá má gera ráð fyrir, að ferðirnar beri sig, að þeir, sem nota þetta, borgi það, sem upp er sett. Það hefði vissulega verið fróðlegt fyrir hv. þm. að vita eitthvað um forsögu Djúpbátsmálsins. En til þess þyrfti undirbúning af hálfu þess, er það tæki að sér. Ég er ekki heldur viss um, að það sé nauðsynlegt, fyrst sá skilningur er kominn, að ríkinu beri að sjá fyrir samgöngubótum þarna. Ég vil taka fram, að ferðir þessar eru ekki farnar stöku sinnum. Þær hafa verið svo áratugum skiptir og hafa verið bæði mjög áhættusamar og eigi minnst kostnaðarsamar. Áætlunarferðir Djúpbátsins hafa verið um 200 á ári, og hafa viðkomustaðir verið þetta frá 12–18 í flestum ferðunum, og ferðin er oftast farin á einum degi. Það er ekki neitt smáræðis átak fyrir eitt hérað að halda uppi svona samgöngum. Að sjálfsögðu má benda á, að ýmislegt í rekstri þessa félags hefur farið verr en skyldi, en þess ber að gæta, að við erfiðan fjárhag er að etja. Hér er mestmegnis um fjárframlög frá héraðsbúum sjálfum að ræða og lítið eitt frá ríkinu, aðallega til póstflutninga. Ég hef aldrei getað skilið, að hér væri aðeins um póstflutninga að ræða. Sem betur fer hafa hv. þm. nú skilið, að hér er um þjóðbraut að ræða, alveg eins og þjóðvegi í öðrum meginhéruðum landsins. Það er önnur ástæða fyrir því, að ég hef kvatt mér hljóðs, önnur en sú, að ég tel, að ríkinu beri að styrkja þetta. Ástæðan er sú, að geta má þess, að allir eru ekki á einu máli um, hvernig koma eigi fyrir félagsskap, er stendur í sambandi við ferðir Djúpbátsins. Reksturinn þarf að vera í höndum góðra manna. Margir hafa lagt hér fram mikið fé. Það skiptir tugum þúsunda. Sýslunefnd hefur þó haft aðalvöldin í þessu máli, og ég hygg, að bezt fari á því, að það haldist framvegis. Þeir, sem í henni sitja, vita bezt um þarfirnar og þekkja nauðsynina af gamalli reynslu og ættu að vera gætnastir í fjármálum. Það hefur verið svo að undanförnu, að sýslun. hefur átt meiri hl. af stjórnendum fyrirtækisins, sem hefur rekið Djúpbátinn. Það hefur verið hlutafélag á seinni árum, en var venjulegur félagsskapur manna á fyrstu árunum. Ég sé, að í þessu frv., sem n. flytur, er gert ráð fyrir, að stofnað verði hlutafélag til þess að koma þessum væntanlega Djúpbát upp og til þess að stjórna honum. Það mætti vel vera, að þessi félagsskapur verði steyptur upp að einhverju leyti, en langheppilegast álít ég, að sýslufélagið sjálft hafi töglin og hagldirnar í aðalstjórninni. Hv. frsm. las eitthvað upp úr grg. frá n., sem kosin var á héraðsfundi Norður-Ísafjarðarsýslu, um, að félagsskapur sá, sem nú hefur með þetta mál að gera, væri ekki þess megnugur að beitast fyrir þessu máli. Ég geri ráð fyrir, að þá sé það af því, að menn hafa ekki verið alls kostar ánægðir með farkostinn undanfarin ár, en hitt er víst, að félagsskapur, sem barizt hefur fyrir einhverju málefni og haldið því fljótandi um áratugi, er mikillar þakkar verður, þó að kannske sé hægt að finna að rekstrinum í einstökum atriðum. Það er athugamál, hvort eigi að kasta fyrir borð með óþökk þeim, sem eru brautryðjendur í málinu, og þess vegna vil ég ekki, að það sé gert af Alþingi að óathuguðu máli. Ég spurðist fyrir um það fyrir stuttu út af þeim ummælum, sem ég hafði heyrt, um að félagsskapurinn væri á hausnum fjárhagslega, og fékk þau svör, að félagið væri skuldlaust og miklar líkur væru til, að það mundi geta lagt talsvert fé fram til þess nýja Djúpbáts. Ég tel því sjálfsagt að hafa a. m. k. gott samkomulag við þetta félag, sem nú starfar að því að halda uppi ferðum, og sjá, hvað nýtilegt er í starfi þess og hvað það getur af mörkum látið. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að þegar Djúpbáturinn kemur, ætti það fyrirtæki að fara af stað skuldlaust, og þess vegna væri ekki rétt að stofna hlutafélag, þar sem hluthafarnir teldu til skuldar og gert ráð fyrir eins og í þessu frv., að þeir mættu borga arð af fé sínu. Ég álít, að það eigi aldrei að borga arð af því fé, sem lagt verður í þennan bát, og kynni betur við, að ef héruðin leggja eitthvað af mörkum, hvort sem það er sýslan eða einstaklingar, að það fé verði lagt fram sem gjöf. Á sama hátt finnst mér, að það fé, sem ríkið seldi af hendi, ætti blátt áfram að vera framlag, sem ekki væri talið sem skuld hjá fyrirtækinu eða neins arðs krafizt af. Mér finnst, þó að ég vilji á engan hátt vantreysta samgmn. og því, hvernig hún tekur á málinu, að það sé ekki hliðstætt, ef ríkið ætlar að taka allt að 5% í arð af því fé, sem það leggur til til að bæta samgöngur við Ísafjarðardjúp, en leggur fram til sumra héraða 1–200 þús. kr. í vegi og borgar þar á ofan viðhald þeirra vega.

Það er ætlazt til, að þarna sé borgaður rekstrarstyrkur líka.

Já, það er ætlazt til þess, einmitt af því að þetta er póstflutningabátur um héraðið, eins og að undanförnu, en þessi styrkur hefur verið skoðaður fyrst og fremst sem greiðslá fyrir póstflutninga. Ég ætla þó ekki að fara út í neinn meting um það, hvor leiðin verður farin. Höfuðatriðið er, að þetta mál verði afgreitt á þann hátt, að ferðir um Djúpið verði greiðar og öruggar, en hitt er frekar aukaatriði, hvort ríkið lætur þetta framlag beint sem óendurkræft framlag eða sem hlutafé, sem fyrirtækið eigi að greiða arð af, ef það ber sig. Þá þykir mér rétt að taka það fram, að stærð bátsins er, eftir því sem ég fæ bezt skilið og ég hef skilið þá menn, sem einna. bezt eiga að hafa vit á þessu, tæplega nógu mikil. Ég er alveg sannfærður um, að heppilegasta stærðin á þessum bát er kringum 70 smálestir. Það þarf líka að byggja hann með sérstöku tilliti til hafnarskilyrða, og það er eflaust hægt, því að á Ísafirði er skipasmíðastöð og vel lærðir skipasmiðir, sem þekkja öll skilyrði, og er sjálfsagt að byggja bátinn þar vestur frá. Kunnáttumenn segja mér, að enginn munur muni vera á rekstri 50 og 70 smálesta báts, en ef hann er hafður 70 smálestir, er gert ráð fyrir, að hann kosti 250–280 þús. kr. með því verðlagi, sem nú er, því að það sé ógætilegt að áætla smálestina undir 4 þús. kr. í svo fullkomnum bát sem þessi þyrfti að vera, og þá mundi ríkið verða að leggja fram 150–200 þús. kr. í bátinn, sem þyrfti þó ekki að greiðast allt í einu, heldur svo sem 50 þús. á ári í 3 ár. Þetta er atriði, sem mér finnst að geti orðið til skynsamlegrar og friðsamlegrar athugunar milli manna í þinginu, meðan þetta mál er að komast í gegn. Ég sé svo ekki ástæðu til að taka fleira fram í sambandi við þetta mál. Það er í sjálfu sér mjög heppilegt, af því að sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu situr nú á fundi, en hún er sá aðili, sem mest hefur ráðin í þessu máli, að hafa samband við hana, eða a. m. k. oddvita hennar, og fá að heyra till. hennar um málið. Getur það orðið til leiðbeiningar. Sömuleiðis mundi sýslunefndin geta gefið einhverjar upplýsingar um það, hversu mikið sýslan og einstakir menn í sýslunni treysta sér til að fórna fjárhagslega til stofnunar bátsins.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég vil aðeins nota tækifærið til þess að mæla með þessu máli. Þó að ég sé ekki kunnugur á Vestfjörðum, þá er ég samt kunnugur þeim samgöngum, sem þarna eru til staðar. Ég tel rétt að undirstrika það, sem tekið hefur verið fram af hv. frsm. og hv. 5. þm. Reykv., að það verður að taka þetta mál með alveg sérstökum skilningi, vegna þess, eins og þeir hafa sagt, að samgöngum er þannig háttað víða á Vestfjörðum, að þær verða að fara allar fram á sjó. Nú eru búskaparhættir þannig í kringum Djúpið, að á síðari árum hafa menn mjög stundað mjólkurframleiðslu, sem útheimtir ábyggilegar og öruggar samgöngur milli fjarða í Djúpinu, og þar má enginn dagur úr falla. Nú hefur félag það, sem annast þessar samgöngur, orðið að fá leigðan fiskibát á ýmsum tímum árs. Það hefur gengið sæmilega, en þó hefur ekki verið sá myndarskapur á þessum farkosti, sem þurft hefði að vera. En þar sem nú er arðvænlegra en áður hefur verið, og verður það vonandi áfram, að reka fiskibáta, þá er nú örðugra en áður að fá sæmilegan farkost til flutninga. Getur því verið, að menn verði að sætta sig við allsendis ónógan farkost. Aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var það, sem hv. 5. þm. Reykv. kom síðast inn á. Ég er hræddur um, eins og hann, að í þessu frv. sé heldur smátt af stað farið með stærð bátsins. Það verður að athuga, að þetta skip á að vera í förum allan ársins hring. Það á að halda uppi samgöngum, ekki aðeins um Djúpið, heldur einnig norður fyrir Vestfirði og norður á Hornstrandir, og eins og allir vita, er oft úfinn sjór á þessum leiðum og ekki hættandi út í það mjög smáum skipum. Líkur benda til þess, að ekki verði langt þangað til komið er vegasamband allt frá Reykjavík og vestur að Ísafjarðardjúpi. Að því er stefnt nú og kemst líklega í framkvæmd áður en langt um liður. Má þá búast við, að stórum aukist ferðir um Djúpið af ferðamönnum, og verður þá að sjá þeim fyrir farkosti, þegar að leiðarenda kemur við Djúpið. Mér er sagt, að „Fagranes“ sé um 70 smálestir, og ég get ekki hugsað mér, að leggjandi sé upp með öllu veigaminna skip en „Fagranesið“ er. Og þar sem hér er um skip að ræða, sem vonandi verður til frambúðar, þá er ég hræddur um, að hér sé of smátt af stað farið. Það myndarlega og dugmikla fólk, sem býr á þessum leiðum, á líka sannarlega skilið að fá farkost við sitt hæfi. Ég legg því áherzlu á, að hv. samgmn. kynni sér betur fyrir síðari umr., hvort ekki verður hægt að auka stærðina upp í 70–80 smálestir.

Finnur Jónsson Þm. við Djúpið geta verið þakklátir þeim tveimur hv. þm., sem hér hafa talað síðast, fyrir þær ágætu undirtektir, sem þetta mál fékk hjá þeim. Nú vil ég ekki á neinn hátt tefja framgang þessa máls með málæði, þar sem ég heyri, að það nýtur almenns skilnings í d., en vegna þess að ég átti sæti á héraðsfundi þeim, sem getið var um áðan, vil ég gefa upplýsingar í málinu. Það er alveg rétt, að „h/f Vestfjarðabáturinn“ er nú skuldlaust. En þetta hefur gengið þannig til, að félagið hefur leigt bát, stóran á mælikvarða okkar þar vestra, og orðið að hafa hann í Reykjavíkurferðum mikinn hluta ársins og haft alls konar smábáta í Djúpferðunum, en þessi stóri bátur hefur ekki verið notaður til Djúpferða. Djúpmenn hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að þeir hafi engan hag af svo stórum bát til Djúpferða með því móti, að hann sé aldrei þar í ferðum, heldur notaður til ýmislegs annars. Bátsstærðin, sem samgmn. hefur lagt til, að tekin verði upp í frv., er sú stærð, sem Djúpmenn sjálfir óska eftir að fá. Á þeim fundi, sem ég mætti á f. h. hv. þm. N.-Ísf., komu fram mjög almennar raddir um að hafa bátinn ekki stærri en svo, að það væri viðráðanlegt fyrir Djúpmenn með þeim tekjum, sem fást af rekstri hans, að reka hann eingöngu til Djúpferða. Búnaðarhættir eru þarna, eins og hv. þm. Mýr. réttilega benti á, þannig, að nauðsynlegt er að halda uppi svo að segja daglegum ferðum um Djúpið. En einmitt á þennan hátt, ef daglegar ferðir verða um Djúpið, verður flutningur ekki það mikill í hverri ferð, að það geti borið mjög stóran bát. Það kom fram á fundinum, að Djúpmenn álíta, að sér væri vel borgið með bát af þeirri stærð, sem tekið er fram í frv. Það er síður en svo, að ég vilji spilla því, að Alþingi leggi meira fram heldur en ætlað er með frv., heldur vil ég taka á móti því með mikilli þökk, en ég tel skyldu mína að benda á, að Djúpmenn óska eftir að fá bát af þeirri stærð, að þeir megi telja öruggt, að hann gangi í Djúpið daglega, en ekki verði talið nauðsynlegt, að hann verði notaður til alls annars en honum er ætlað. Nú kom einnig fram á þessum fundi, að rétt mundi að stofna nýtt félag til að hafa þessi mál með höndum, og helzt þannig, að sýslan hefði stjórn hans með höndum, og einnig Ísafjarðarkaupstaður, ef hann leggur fram fé til bátsins. Ég held, að ekki sé ástæða til að fara um þetta fleiri orðum, en ég vil þó aðeins bæta því við, að það var litið svo á, að nauðsynlegt væri, að báturinn færi af stað skuldlaus og á fjárl. fengist svo mikið fé til byggingar bátsins, að hann þyrfti ekki að hafa neina skuldabagga, en hvort það fé, sem lagt er fram til bátsins, er nefnt hlutafé eða eitthvað annað, held ég, að menn hafi ekki lagt neitt sérstaklega upp úr. Menn hafa gert ráð fyrir, bæði um framlag einstaklinga og eins framlag ríkis eða sýslu og hreppa, að ekkert af því fáist aftur, heldur sé það lagt fram sem stofnfjárframlag og eingöngu með þær almennu þarfir manna fyrir augum.



Ég hef í sjálfu sér ekkert nýtt fram að færa í þessu máli, en ég vil undirstrika nokkur atriði, sem fram hafa komið í umr. Ég tel, að ekki hafi verið athugað sem skyldi, hvort þeim héruðum, sem hafa samgöngur að verulegu leyti á sjó, hefur verið gert eins hátt undir höfði og hinum, sem hafa þær eingöngu á landi, þ. e. a. s. innanhéraðssamgöngur. Það má vera, að ef ríflega er veitt til þessa fyrirtækis, sem sé báts á Ísafjarðardjúp, þá skapist þar með fordæmi um önnur héruð, sem væri hættulegt og útgjaldafrekt, en ég hygg þó, að óvíða og líklega hvergi annars staðar hagi þannig til, að fjörður skeri eina sýslu hér um bil í tvennt, eins og þarna á sér stað. Af þessum ástæðum virðist vegagerð hafa verið vanrækt þarna og eins vegna þess, að menn sáu, að betur hagaði til um samgöngur á sjó en landi. En sé svo, að samgöngumálin hafi verið vanrækt þarna, af því að menn hafi séð, að frekar ætti að velja sjóleiðina, þá er enginn vafi, að þarna stendur sérstaklega á. En samhliða því, sem aðstaða þessa héraðs væri bætt á svipaðan hátt og gera á með þessu frv., þyrfti einnig að gera lendingarbætur. Nú er það þannig, að vitamálastjóri er búinn að athuga þarna mjög víða við Djúpið aðstöðu til lendingarbóta, og mér skilst, að Alþingi sé fúst til að leggja fram fé til þeirra framkvæmda. Ég mun eindregið styðja að því, að hafizt verði handa um að bæta úr samgönguþörfinni í Norður-Ísafjarðarsýslu með Djúpbát. Ég tel, að sýslan eigi að hafa forustu í þessu máli og hún eigi að eiga bátinn. Ég tel enn fremur, að ríkið eigi ekki að leggja fram sinn hluta sem lánsfé, heldur sem styrk á svipaðan hátt og það leggur fram fé til vegagerða annars staðar á landinu. Það hefur verið tekið fram af kunnugustu mönnum, eins og hv. þm. Ísaf., að Ísfirðingar ætlist ekki til, að báturinn verði notaður til annars en samgangna innan sýslunnar. Byggir hann á því m. a. þá skoðun, að báturinn þurfi ekki að vera stærri en gert er ráð fyrir í frv., eða allt að 55 smálestir. Hins vegar hafði ég hugsað mér, að slíkur bátur þyrfti að vera allt að því eins stór og Fagranes, sem mun vera um 70 smálestir, en vitanlega hef ég ekki þekkingu á því, en tel sjálfsagt, að þar verði farið eftir áliti þeirra, sem kunnugastir eru og dómbærastir um það atriði. Og ef átt væri við, að báturinn yrði sendur í snattferðir með ströndum fram, ef hann væri nógu stór til þess, hygg ég, að Ísfirðingum væri betra að hafa hann minni og njóta hans einir. Það má vel vera, að það sé of rausnarlegt, að ríkissjóður eigi slíkan bát. En mér virðist réttmætt, að ríkið leggi allmikið fé til samgangna um Ísafjarðardjúp, því að vegagerð á landi getur ekki orðið þar mikil, vegir, sem þar verða lagðir, eru minnst til samgangna innanhéraðs, heldur til tengsla við önnur héruð.

*Bergur Jónsson: Mér skilst, að það hafi komið mjög greinilega fram í umr. hjá hv. 5. þm. Reykv. (SK) og hv. þm. N.- Ísf. (VJ), að hér sé aðeins um það að ræða að koma upp flóabát fyrir Ísafjarðardjúp, en ekki til að greiða fyrir samgöngum um alla Vestfirði. Það er því alveg óskiljanlegt, að þetta skuli kallaður Vestfjarðabátur í nafni frv. Vestfjörðum verður að skipta í 4 svæði, ef rætt er um samgöngur með ströndum fram : 1) Barðastrandarsýslu, Breiðaf jarðar megin, vestur að Látrabjargi, 2) Vestfirði frá Látrabjargi til Súgandafjarðar, 3) Ísafjarðardjúp, 4) Strendur, sem vita að Húnaflóa, og má a. m. l. leysa samgöngumál þeirra á sjó með flóaferðum þar, eins og sú hlið Vestfjarða, sem snýr að Breiðafirði, á samgöngumál sameiginleg með öðrum héruðum fjarðarins. Ef gera ætti Vestfjarðabát, yrði hann a. m. k. að vera fyrir firðina vestan frá Látrabjargi engu síður en fyrir Djúpið. Það er langt frá, að ég sé á móti því, að komið sé upp bát fyrir Djúpið. En auðvitað verður þá að breyta frv. lítið eitt og kalla það ekki Vestfjarðabát. Þá er það stærð bátsins. Hv. þm. Ísaf. upplýsti, að 45–50 smál. bátur mundi nægja. Þá stærð, hafa Djúpmenn tiltekið og telja hana hæfa sínum samgöngum bezt, enda gengi hann þá aðeins eftir samgönguleiðum innan fjarðar. Þó að þetta sé algerlega réttmætt mál, er vitanlega alls ekki gert með því út um samgöngumál fjarðanna vestur þaðan allt til Patreksfjarðar. Þá yrði a. m. k. að vera samvinna með Vestur-Barðastrandarsýslu og Ísafjarðarsýslu. Í umr. hefur nokkuð verið minnzt á vegamál Vestfjarða. Ég vildi, að hv. þm. færu ekki mjög langt út í það að draga úr vegaþörf Vestfjarða, þótt bætt sé úr sjálfsögðum samgönguþörfum þeirra á sjó. Það hlýtur að verða mikil þörf á vegum á landi engu að síður. Og þótt ég fylgi þessu máli, tel ég, að sjálfsagt sé, að Alþingi sé við því búið, að fleiri tillögur komi fram um samgöngubætur á sjó, a. m. k. bæði á fjörðunum vestur frá Súgandafirði til Látrabjargs og þeirri megin, sem að Breiðafirði snýr. Það verður sameiginleg krafa allra, sem bera Vestfirði fyrir brjósti, að bætt sé úr samgöngum héraðanna þar á landi við önnur héruð. Vestfirðir hafa í því efni verið ákaflega afræktir frá fyrstu tíð. Vegurinn, sem nú er ráðið, að liggi norður yfir. Kollafjarðarheiði, er mjög aðkallandi umbót. Þessu frv. er ég eindregið fylgjandi, þegar formsatriði hefur verið breytt, en það getur ekki komið í veg fyrir kröfur annarra héraða á Vestfjörðum um jafngóðar samgöngur.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Ég vil þakka ágætar undirtektir undir þetta mál. Ég bjóst við þeim góðum, en þær hafa orðið enn betri en ég gerði ráð fyrir. Mér er síður en svo kappsmál, að málið sé leyst í því formi, sem lagt er til í frv. Kjósendur mínir í Norður-Ísafjarðarsýslu eiga frumkvæði að málinu, og þeir hafa orðið ásáttir um þetta form, en ekkert liggur fyrir um, að þeir gætu ekki eins vel eða betur sætt sig við annað. Þetta þarf ekki endilega að vera hlutafélag. Ekki væri það verra að fá skilorðslausan styrk til slíks báts, t. d. ¾ kostnaðar, og héraðsbúar síðan látnir sjálfráðir um tilhögun fyrirtækisins. Að sjálfsögðu mun ég ræða þessi efni við samgmn. þessarar hv. þd. og hv. efri deildar og þá m. a. kynna mér, hvort ekki mundi geta náðst samkomulag um að fara fram á ríflegri styrk. Um stærð bátsins er það að segja, að við miðuðum við tillögur n. heima í héraði, og er hér aðeins um lágmarksstærð að ræða. Bátinn má hafa stærri, ef svo sýnist. Ég hygg, að enginn ágreiningur þyrfti um það að verða, ef æskilegt þætti, að sýslan ætti bátinn og sæi um rekstur hans. Og þótt hlutafélag væri, gæti sýslan átt hlut í því og þá samsvarandi hlutdeild í stjórn þess. Nafn frv. er mér og ekkert aðalatriði. Þó að báturinn yrði aðallega fyrir Djúpið, hefði hann þýðingu fyrir allar samgöngur Vestfjarða. Vegur sá, sem hv. þm. Barð. leyfði sér sjálfur að kalla Vesturlandsveg, endar fullgerður við lendingarstað einhvers staðar í Nauteyrarhreppi. Ef hann á að koma að fullum notum, þarf að sjá fyrir tíðum og öruggum bátasamgöngum þaðan til Ísafjarðar, í sambandi við akveginn þaðan til Vestur-Ísafjarðarsýslu og skipaferðir á báða bóga. Ég lýk svo þessum orðum mínum með þökk fyrir ágætar undirtektir og von um, að fyrir 2. umr. megi athuga málið og gera þær ráðstafanir til breyt., sem kann að þykja þurfa.

*Gísli Guðmundsson: Herra forseti! Það er ánægjulegt, hve mikill áhugi virðist vera hér fyrir bættum samgöngum á sjó í Norður-Ísafjarðarsýslu. Ég vildi að það væri fyrirboði aukins áhuga á samgöngum á öðrum stöðum við líka aðstöðu. Hv. þm., sem talað hafa í þessu máli, munu brátt fá tækifæri til að sýna, hvort svo er, sem ég efa ekki. Ég stóð annars upp til að fá að vita, hvort áætlun hefði verið gerð um það, hvað báturinn ætti að kosta. Ætlazt er til, að ríkissjóður leggi fram allt að ½ stofnkostnaðar, og það er ekki takmarkað við upphæð. Í 1. gr. er að vísu nefnt allt að 50 þús. kr. lán, sem félagið á að taka og leggja fram móti ríkistillaginu, og stærðin bundin við 45–55 smál. En ekkert er gefið í skyn um verð bátsins í heild eða hvað yfirleitt muni kosta að smíða slíka báta nú. Ég vildi spyrja hv. samgmn., hvaða upphæð áætlunin nemi.