Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frumv. er borið fram til tryggingar því, að það fé, sem veitt er til sandgræðslu komi að tilætluðum notum. Það hefir sýnt sig að undanförnu, að á því er full þörf. Frumv. er samið í samráði við sandgræðslustjórann, sem er skógræktarstjórinn, og við Búnaðarfélag Íslands. Búnaðarfélagið hefir haft málið til rækilegrar íhugunar og fallist á, að þörf væri á slíkum lögum. Aðalnýmælið er um fjárframlög sveita og sýslusjóða. Gerir frv. ráð fyrir því, að þeir sem ríflegar leggja af mörkum sitji að öðru jöfnu fyrir því, að unnið verði að sandgræðslu í landi þeirra. Að öðru leyti er frv. ekki svo margbrotið, að athugasemda þurfi við, og nægir að skírskota til þeirra athugasemda, sem prentaðar eru aftan við frv.

Sigurður Sigurðsson : Eg leyfi mér að stinga upp á 5 manna nefnd.



Síðastliðinn vetur barst stjórnarráðinu erindi frá íslenzkum útgerðarmönnum botnvörpuskipa hér í bænum, þar sem þeir kvörtuðu um, að svo mikill hörgull væri á vélstjórum, sem fullnægði ákvæðum vélstjóralaganna frá 11. júlí 1911, að til vandræða horfði, en hins vegar skýrðu þeir frá, að völ væri á mönnum hér, sem hæfir væri til vélstjórastarfa á botnvörpuskipum, þó að ekki fullnægði þeir ákvæðum laganna. Útgerðarmennirnir fóru því fram á, að stjórnarráðið útvegaði bráðabirgðalög, sem heimiluðu undanþága frá kröfum þeim, sem lögin frá 1911 gera til vélstjóra. Stjórnarráðið varð við þessum tilmælum, eftir að hafa leitað álits Fiskifélags Íslands og stjórnar vélstjórafélagsins hér í bænum. Bráðabirgðalögin vóru gefin 2. marz 1914, samkvæmt því, sem heimilað er í stjórnarskránni. Það eru þessi bráðabirgðalög, sem nú eru lögð fyrir þingið í frumvarpsformi, í því skyni að þau verði að lögum. Hér er ekki farið fram á að veita nokkrum manni fullkomið vélstjóraskírteini án þess að hann fullnægi ákvæðum laganna frá 1911, heldur að eins að þeir menn, sem til þess teljast hæfir, geti fengið leyfi til að gegna vélstjórastörfum meðan lögin eru í gildi, til þess að koma í veg fyrir, að vélstjóraeklan standi botnvörpuútveginum fyrir þrifum. Eg vonast eftir, að allir geti verið samdóma um gagnsemi þessara laga og að frumvarpið fái því að ganga fyrirstöðulaust gegnum þingið.



Eg vil leyfa mér að stinga upp á 5 manna nefnd.



Þetta mál er svo til komið, að maður, velviljaður Íslandi, Theodor Havsteen, eigandi að stórbýlinu Maglegaard við Hróarkeldu, hefir boðist til að gefa og flytja hingað til lands lifandi héra frá Noregi eða Færeyjum, til að koma hér upp stofni nýrra veiðidýra, er að gagni mætti koma. En skilyrðið fyrir því, að tilraunin geti hepnast er það, að dýrin verði friðuð um tiltekinn tíma meðan þeim er að fjölga. Eg hefi orðið þess var, að þó þetta virðist ærið einfalt mál, þá eru skoðanir manna á því mjög skiftar. Sumir álíta, að mikið gagn geti leitt af þessu fyrir landsmenn. Aftur á móti eru aðrir þeirrar skoðunar, að það geti orðið til hins mesta ógagns - hérarnir muni spilla jarðargróðri og jafnvel verða orsök í uppblæstri landsins. Eg hygg að þessi hræðsla sé nokkuð ástæðulítil, og að skepnur þessar sé fremur meinlausar, að minsta kosti skaðlitlar fjarri bæjum, og að miklu fremur megi verða búbætir að þeim fyrir marga. Væntanlega verður kosin nefnd í málið, og tekur hún þá hinar skiftu skoðanir til nánari athugunar.



Eg leyfi mér að stinga upp á því, að 5 manna nefnd verði kosin í þetta mál.



Eins og menn muna, hafði þingið í fyrra til meðferðar frumvarp frá stjórninni um sparisjóði. Var það samþykt í Ed. og hér í deildinni við 2 umræður, en féll við 3. umr. með litlum atkvæðumun, og sést það á umræðunum, að ýmsir þingmenn í þessari deild, sem greiddu atkvæði móti frumv. við nafnakall, gerðu það sökum þess, að því hafði verið breytt í einu verulegu atriði frá því er stjórnin hafði lagt til. Öllum kom saman um það, að mikil þörf væri á lagasetningu um eftirlit með sparisjóðum, þótt ekki kæmi mönnum saman um það, hvernig eftirlitinu skyldi hagað. Þess vegna taldi stjórnin sér skylt að leggja frumv. aftur fyrir þingið, og leggja það fram fyrst í þessari deild, þar sem málið var hér síðast til meðferðar. Stjórnin hefir tekið til greina allar breytingar, sem gerðar vóru á síðasta þingi, nema ákvæðin um eftirlitamanninn. Stjórnin heldur fast við þá skoðun, að meiri líkur sé til, að eftirlitið verði tryggara, sjálfu sér samkvæmara og óhlutdrægara hjá einum manni, heldur en að skipaður væri eftirlitamaður á staðnum við hvern sparisjóð. Með því móti virðist tryggingin engu meiri en með eftirliti hinna föstu endurskoðenda á staðnum, og kostnaðurinn yrði vísast meiri, en ekki minni. Að öðru leyti skírskotast til athugasemdanna, sem prentaðar eru með frumvarpinu.



Engi vafi er á því, að slík lög, sem þessi, eru hin mesta nauðsyn. Það má telja það fremur hepni, eins og vikið er á í athugasemdunum við frumvarpið, að sparisjóðirnir skuli ekki hafa orðið fyrir slysum eða skellum, svo hefir eftirlitið verið lítilfjörlegt. Og því meira fé, sem safnast í sparisjóðina, því meiri er hættan og meiri nauðsynin, að eftirlitið sé svo trygt, sem ástæður leyfa. Mönnum er það kunnugt, að hagur ýmsra sparisjóða er ískyggilegur, og stjórnin segir í athugasemd við frumv., að þótt eftirlitið yrði bætt, mundi tæplega hægt að girða fyrir það, að sjóðirnir hlyti skell af lánum, sem illa væri trygð. Nú vita menn það, að sparisjóðir til sveita eiga oft örðugt uppdráttar, geta ekki lagt í mikinn kostnað, né heldur verður því ætíð viðkomið, að tveir menn úr stjórninni, formaður og gjaldkeri, sé viðstaddir. Eg er því hræddur um, að örðugt þyki að framkvæma þær fyrirskipanir, sem stjórnin hefir sett í frumvarpið um þetta atriði. Mér hefir nú komið til hugar, hvort ekki mætti koma tryggingunni betur fyrir en hér er gert með sparisjóðafyrirkomulaginu. Á Englandi hafa tíðkast um 100 ár póstsparisjóðir, þannig, að menn leggja fé eitt inn í póststofurnar gegn kvittan, og er þá féð komið í vörzlur og ábyrgð hina opinbera. Þetta hefir og lengi átt sér stað í Canada og var fyrir 5 árum tekið upp í Bandaríkjunum. Með þessum hætti er innstæðueigöndum trygt fé sitt og gert hægt fyrir að koma því á vöxtu. Það eitt kann mönnum að þykja varhugavert við þetta fyrirkomulag, að örðugra er að ná fénu skjótlega út úr sjóðunum aftur. En þegar þess er gætt, að venjulega er fé lagt í sparisjóði til geymslu um nokkuð langan tíma, þá ætti þetta ekki að verða til mikilla óþæginda. Þau vega að minsta kosti ekki á móti þeim mikla kosti, að vita innstæðufé sitt algerlega trygt. Menn hafa tekið eftir því í Vesturheimi, að fólk hefir safnað miklu meira fé síðan póstsparisjóðirnir vóru stofnaðir og þakka það því tvennu, að auðvelt er að ná til þeirra til þess að koma fénu frá sér og að féð er þar örugglega geymt. - Annað hagræði, sem landinu stafar af þessu fyrirkomulagi er það, að það getur þá fengið innlent fé til lána, er það þarf á að halda. Svo er það t. d. í Canada, að ríkið tekur mest öll sín lán í póstsparisjóðum. Þetta hefi eg viljað benda á til athugunar fyrir væntanlega nefnd. Eg hef heyrt, að póstmeistari hafi tekið þetta mál til íhugunar og jafnvel undirbúið það eitthvað; ætti því nefndin að leita álits hans um málið.



Eg er samþykkur háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) um það, að æskilegt væri, að hér kæmist á póstsparisjóðir. En þessi tillaga er engin nýung; stjórnin hefir haft hana til athugunar þegar fyrir ári síðan, er póstmeistari vakti máls á því, en sá sér ekki fært að koma með frumvarp í þessa átt á síðasta þingi, því að til þess að koma slíku á, þarf mikla breyting í sumum póstafgreiðslunum og fyrirkomulagi pósthúsanna. Það er mjög æskilegt, að þessu máli um stofnun póstsparisjóða verði haldið vakandi, því auk hagnaðar og hægðarauka, sem að því getur orðið fyrir landsmenn, hefir málið aðra hlið, sem ekki er minna um vert. Það er hagnaður hina opinbera. Þetta á að geta verið leið til að útvega landsjóði innlent lánsfé, innlent starfsfé til þjóðþrifafyrirtækja, svo að minna þyrfti á útlendum lánum að halda, þegar eitthvað þarf að framkvæma. Innlendu lánin þykja hvervetna heillavænlegust. En þótt þetta fyrirkomulag kæmist á, þá er frumv. það, sem nú liggur fyrir, alls ekki óþarft. Þar fyrir mundu ekki aðrir sparisjóðir þurfa að leggjast niður og meðan gömlu sparisjóðirnir haldast og menn eiga fé í þeim, þá er það skylda hins opinbera að hafa eftirlit með þeim. Eg vona því, að þetta frv., haldi áfram og nái samþykt þingsins án tillits til hins fyrirkomulagsins, sem alls ekki er nægilega undirbúið, til þess að um það geti orðið sett lög á þessu þingi.



Eg leyfi mér að leggja til, að komin verði 5 manna nefnd.



Eg vil leyfa mér að stinga upp á 7 manna nefnd.