Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



2. mál á dagskrá er um samþykkt ríkisreikninganna fyrir árið 1937. Nú er svo háttað, að ég og hv. 3. landsk. höfum borið fram þingsályktunartill. út af landsreikningunum, og ég sé, að nú hefir komið fram till. frá öðrum fjárhagsnefndarmönnum um sama efni. Mér sýnist nú eðlilegast, að þessi mál væru látin falla saman, og þá, ef þau væru látin ganga eitthvað á misvíxl, að umr. um þáltill. væru látnar ganga á undan samþykkt reikninganna, en umræður um þetta mál látnar falla saman. Af þessari ástæðu vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál, 2. mál, út af dagskrá og láti það bíða eftir þingsályktunartillögunum.

Forseti (JörB) : Eins og hv. þingm. sagði, liggja fyrir till. til þál. frá meiri og minni hluta fjárhagsnefndar, en mér skilst, að hvorugur nefndarhlutinn hafi neitt við reikningana sjálfa að athuga, svo að í sjálfu sér skiptir það engu máli, hvort þingsályktunartillögurnar eru ræddar á undan þeim eða eftir, þar sem engin brtt. á þeim liggur fyrir, heldur eru till. bæði meiri og minni hlutans út af reikningunum í heild. Ég get þó verið með því að fresta umr. um þetta um sinn. enda sé ég, að hv. frsm. er ekki mættur, en sjálfsagt er, að hann sé við, þegar þetta mál er tekið til umræðu.

*Fram. minni hl. (Pétur Halldórsson): Herra forseti! Þessar brtt. mínar við íþróttalagafrv. miða að því að verða við óskum Íþróttasambands Íslands um, að sambandið fái að hafa forstöðu um íþróttamálin. Flestar þeirra eru innifaldar í ósk, er íþróttasambandið hefir beint til Alþingis um það, hvernig íþróttal. skuli afgreiða. Hv. þm. hafa á þskj. 351 fyrir sér bréf íþróttasambandsins þessu viðkomandi. Þetta er í stuttu máli aðalinnihald brtt., og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Ég vil þó drepa á eina eða tvær brtt., sem ekki eru beinlínis af þessum toga spunnar. Ein þeirra er við 17. gr., þar sem um það er rætt, að leggja skuli áherzlu á heilsuvernd. Mér skilst, að það eigi að leggja áherzlu á fræðslu um þetta og að meining þeirra, er ákváðu þessa gr., komi betur í ljós, ef þessu er bætt við. Önnur brtt. er við 23. gr. frv. Þar kemur skyndilega fyrirskipun um íþróttakennslu í kennaraskólanum. Þetta frv. tekur víða til löggjafarinnar og gerir kröfu til l., sem ekki er verið að breyta. En ef þessi gr. yrði samþ., yrði kennaraskólinn lokaður öllum, sem ekki eru færir um að taka að sér íþróttakennslu sérstaklega. Segjum, að maður sé t. d. fatlaður eða hafi slíkt eðlisfar, að hann getur ekki orðið íþróttakennari. En er nokkur ástæða til að loka kennaraskólanum fyrir honum þess vegna? Hann getur þrátt fyrir þetta haft góða hæfileika sem kennari. Það er ekki hugsanlegt, að allir kennarar í landinu þurfi að fást við íþróttakennslu. Brtt. mín gerir ráð fyrir, að þetta sé lagfært þannig, að þeir, sem lagt geta fram læknisvottorð um það, að þeim henti ekki íþróttaiðkanir, séu undanþegnir þessu ákvæði, en kvenfólk sé undanþegið, ef það óskar þess. Ég efast ekki um, að hv. þdm. geti fallizt á þetta„ ef frv. á að verða að l. Að öðru leyti fara brtt. þessar fram á það að færa frv. í það horf, sem Íþróttasamband Íslands óskar eftir, og styðja þá meginstefnu, að íþróttastarfsemi hér á landi sé sem mest undir stj. eins aðila, sem hefir um áratugi haft þetta starf á hendi. Ef þessi réttur yrði með l. tekinn af íþróttasambandinu, yrði það af öllum íþróttamönnum skilið sem fjandskapur í garð íþróttasambandsins. Ég tel ósk sambandsins um, að löggjöfin viðurkenni þennan rétt þess, ekki annað en beint framhald af því, sem gerðist í þessum málum, áður en löggjöfin fór að skipta sér af þeim. Auðvitað er þá ekki nema sjálfsagt, að öll íþróttafélög eigi rétt á að vera í Íþróttasambandi Íslands. Ef Alþingi ætlar að fara að setja löggjöf um þessi mál, sem ég tel raunar óþarfa, þá er skylt að haga henni svo, að íþróttasambandið hafi forystu þeirra mála.

*Jón Pálmason: Við 2. umr. þessa máls verði ég nokkrar aths. við frv. frá fjárhagslegu sjónarmiði. Ég sagði þá, að ef frv. ætti að ná fram að ganga, myndi það leiða af sér mikinn kostnað fyrir ríkissjóð. Framkoma frv. og öll aðferðin í sambandi við það er glöggt dæmi um þau vinnubrögð, sem tíðkast nú hér á Alþingi. Þetta víðtæka mál er lagt fram af milliþn., sem lætur enga áætlun um kostnað fylgja því, og svo á að lauma frv. gegnum þingið á þeim forsendum, að íþróttir séu vinsælt mál, sem menn vilja gjarnan rétta hjálparhönd. Má því búast við, að þegar á næsta ári verði kostnaður af þessu nokkur þúsund króna, sem svo vex upp í tugi þúsunda, þegar fram í sækir. Þetta er sagan um fjölda stofnana, sem hér hefir verið komið á fót. Þær verða dýrari í rekstri með hverju ári, sem liður, og það reynist ógerningur síðar að fá þennan kostnað út af fjárl. Hv. flm., 1. þm. Skagf., svaraði gagnrýni minni um kostnaðarhlið málsins. Hann sagði, að þetta myndi hafa mjög lítinn kostnað í för með sér. Það er ætlazt til þess, að annar fulltrúinn í fræðslumálaskrifstofunni annist þetta. Það kann að vera, að ókunnugir menn taki þetta trúanlegt, en það þýðir ekki að segja þeim þetta, er þekkja til, hvernig þar hagar til. Það hefir ekki verið nema einn fulltrúi hjá fræðslumálastjóra, sem að vísu er duglegur maður, en hann hefir haft þar nóg að gera, og í fræðslumálaskrifstofunni hefir þurft að bæta við starfskröftum til ígripa, en það eru ekki menn á föstum launum, og er það vegna þess, að í þeirri skrifstofu er svo miklum störfum að sinna, að ekki hefir verið hægt að komast af með þennan eina fulltrúa. En myndi þá nokkrum, sem þekkir til, detta í hug, að hægt sé að ætlast til, að fulltrúi í fræðslumálaskrifstofunni hafi með þetta allt að gera? Í grg., sem fylgir þessu frv. frá hv. menntmn., er þessi regla hv. 1. þm. Skagf. alveg slegin niður. Þar er tekið fram eftirfarandi, ef ég má lesa upp svolítinn kafla, með leyfi hæstv. forseta. „Íþróttafulltrúi verður hinn fastlaunaði, sístarfandi framkvæmdastjóri íþróttamála landsins og hefir umsjón með öllum íþróttamálum í skólum og félögum. Á forystu hans og framtaki hlýtur mjög að byggjast framgangur íþróttamála landsins og gagnsemi þeirra. Veltur því mjög á mannkostum hans og kunnáttu. Verður að ætlast til, að hann hafi verklega þekkingu á sem flestum þeirra íþróttagreina, sem iðkaðar eru í landinu, og helzt mikla í einni eða fleirum. Auk þess er nauðsynlegt, að hann hafi fræðilega þekkingu um íþróttir, byggingu mannslíkamans og almenna sálarfræði, einkum þau svið hennar, sem íþróttir snertu. Vegna afskipta hans af skólunum, stjórnar hans á og eftirliti með íþróttakennslu þeirra og íþróttastarfsemi er nauðsýnlegt, að hann hafi töluverða þekkingu á uppeldisfræði og kunnugleika og skilning á starfsháttum skóla og kennslutækni. Meðan ekki er völ á manni, sem stundað hefir íþróttir og íþróttafræði sem sérgrein, mætti t. d. hugsa sér, að íþróttafulltrúi væri íþróttamaður með læknisprófi, en hefði aflað sér framhaldsmenntunar um íþróttafræði og uppeldismál. Eða að það væri vel menntaður íþróttakennari með sérstökum undirbúningi undir starf þetta.“ En svo ætlar hv. 1. þm. Skagf. eftir þessa lýsingu hans sjálfs í grg. frv. að telja þm. trú um, að þetta geti verið aukastarf hjá fulltrúa í fræðslumálaskrifstofunni. Það er alveg gefið eftir þeim kröfum, sem undanfarið hafa verið gerðar um launakjör, að hér myndi verða um allhátt launaspursmál að ræða. Þessi íþróttafulltrúi myndi fljótlega þurfa að hafa töluvert starfslið til stjórnar á þessu sviði. En svo maður sleppi þeirri hlið málsins, þá er auk þess samkv. frv. ætlazt til, að stofnaður verði íþróttasjóður, en ekki vikið að því einu orði, hvernig eigi að afla honum tekna, nema getið er um, að ríkissjóður eigi að leggja honum til fé. Nú hefir það að vísu verið svo, eins og hv. 1. þm. Skagf. benti á við 2. umr. þessa máls, að nokkurri fjárhæð hefir verið varið úr ríkissjóði til íþróttamála á undanförnum árum. En það hefir verið svo um þá hluti eins og um margt annað, að hv. fjvn. Alþ. hefir verið í vandræðum, vegna þess hve sú fjárhæð hefir verið tiltölulega lág, sem unnt var að veita. Á fjárl. fyrir árið 1939 voru veittar 6 þús. kr. í þessu skyni, og skiptist sú upphæð milli ýmsra félaga, sem starfa á íþróttasviðinu, og styrkurinn til hvers þeirra er mjög lítill, borinn saman við þá starfsemi, sem þau munu hafa rekið. Það hefir verið veitt talsvert fé úr ríkissjóði til Skíðafélags Reykjavíkur, en í fjárl. hefir þetta íþróttafélag verið tekið mjög út úr, af hvaða ástæðu sem það er. Vegna þess, hvernig þessu er varið, þá sýnist fullkomin ástæða til að fresta þessu máli, eins og sakir standa, þó ekki sé nema vegna fjárhagsástæðna. En svo koma ýmsar aðrar ástæður, sem valda því, að ég tel lítinn hagnað að samþ. þetta frv. Þar kemur fyrst til greina það, sem hv. 4. þm. Reykv. (PHalld) minntist á, að það væri mjög óheppilegt, ef ætti að koma því til leiðar, að hér á landi væru tvö íþróttasambönd, annarsvegar Íþróttasamband Íslands og hinsvegar Íþróttasamband ungmennafélaganna. Það er síður en svo, að ég ætli mér að draga skóinn niður af ungmennafélögunum, sem ég hefi jafnan haft gott anga á og mér þykir vænt um, heldur tel ég í alla staði heppilegra, að ekki sé nema eitt íþróttasamband til í landinu, sem sé Íþróttasamband Íslands. Enda er það svo, að það eru ekki nema 33 ungmennafélög, sem eru í íþróttasambandi þeirra og hafa haft forgöngu þessa máls á undanförnum árum. Bæði í Noregi, Danmörku og Svíþjóð hefir sú skipun komizt á íþróttamál, að þar hafa verið tvö íþróttasambönd, en slíkt hefir valdið deilum og orðið heldur til óhappa en hitt. Ef á að fara að setja löggjöf um þessi efni, tel ég sjálfsagt að samþ. brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., sem hér liggur fyrir. Eitt meginatriði, sem orkar því, að ég tel ákaflega hæpið að samþ. löggjöf, sem byggist á þeim grundvelli, að taka íþróttamálin undir ríkisvaldið og láta stjórn þeirra verða rekna af því, er, að slíkt myndi verða til að bægja burtu ýmsum áhugamönnum, sem annazt hafa slíka starfsemi. Hún er að langmestu leyti að þakka þeim áhugamönnum, sem lagt hafa mikið á sig til að koma íþróttastarfseminni í gott horf. Það er óheppileg leið fyrir ríkisvaldið, að láta slíka menn ekki starfa áfram og rannsaka starfsemina, heldur taka öll íþróttamál landsins undir ríkið. Slíkt yrði til þess, að áhugamennirnir fyndu minni hvöt hjá sér til að starfa að þeim málum, því að þeir álitu, að ríkisvaldið tæki þetta allt í sínar hendur. Af þessum orsökum, sem ég nú hefi drepið á, vil ég leyfa mér að leggja fram skriflega, rökstudda dagskrá, svo hljóðandi: Þar sem augljóst er, að frv., ef að 1. verður, hefir stór útgjöld í för með sér fyrir ríkið, og þar sem engin kostnaðaráætlun fylgir frv., þá telur d. ekki rétt að samþ. það eins og nú stendur, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.

Forseti (JörB) : Hv. þm. A.-Húnv. hefir afhent mér þátill. til rökst. dagskrár, sem hann hefir þegar lesið upp, og liggur hún þá einnig fyrir til umr.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég býst við, að það sé þýðingarlaust að hafa langar rökræður um þetta mál. Það var rætt talsvert um það við 1. umr. og einnig við 2. umr., sem var aðalumr. þessa frv. Það, sem hv. þm. þurfa að taka afstöðu til, er augljóst mál, það er brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. Þar er gengið út frá því, að Íþróttasamband ungmennafélaganna hverfi úr sögunni og Íþróttasamband Íslands fái viðurkenningu sem eina löglega íþróttasambandið hér á landi. Hvort hv. þm. vilja ganga inn á þetta eða ekki, verður að fara eftir sannfæringu þeirra, Ég er þeirrar skoðunar, að ef þannig yrði gengið á rétt ungmennafélaganna, væri betra að láta þetta frv. hverfa alveg úr sögunni. Það getur ekki verið á neinn hátt óþægilegt eða óviðeigandi, né á nokkurn hátt orðið til tafar fyrir störfin, þótt Íþróttasamband ungmennafélaganna verði einnig viðurkennt, enda hefir það orðið svo, að formenn allra duglegustu, stærstu og þróttmestu íþróttafélaganna hér í Reykjavík hafa gengið inn á það. Enda þótt Íþróttasamband Íslands hafi unnið merkilegt starf, tel ég það samt of langt gengið, að það verði eina löglega íþróttasambandið, og það fyrst og fremst gagnvart ungmennafélögunum. Íþróttasamband Íslands hefir að vísu unnið ýmislegt þarft, en þó er óhætt að segja, að það hafi vanrækt þá hlið málsins, er snýr að því að örva menn til að fullkomna sundíþróttina, og þær ráðleggingar, sem alstaðar annarstaðar eru látnar vera samfara íþróttastarfseminni. Það er mikið tjón, að íslenzkir íþróttamenn hafa ekki skilið þetta og það hefir ekki verið gert. Þeir munu hafa álitið þetta sér ofvaxið. Þó skal ég jafnframt geta þess, að innan íþróttafélaganna hafa verið gerðar smáumbætur, en íþróttasambandið hefir litið fé til þess að vinna að slíkum störfum. Ég tel rétt að geta þess til að unna Íþróttasambandi Íslands fullkomins sannmælis. Hitt vil ég þó segja viðvíkjandi brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., að ég tel það allt of langt gengið, verði þær samþ. hér á Alþ. Viðvíkjandi kostnaðarhlið þessa máls skal ég geta þess, að kostnaðurinn er nokkuð orðum aukinn að því er hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) heldur fram, því að kostnaður sá, er af þessu leiðir, ef samþ. verður, er ekki ýkja mikill. Það þarf ekki að verða kostnaðaratriði, þótt ríkisvaldið ætti að veita íþróttasjóði nokkurt fé, eftir því sem Alþ. þóknaðist á hverjum tíma. Leiðir til að afla þeim sjóði tekna yrðu þær sömu, sem notaðar eru erlendis, t. d. í Englandi og Svíþjóð. Það fé, sem íþróttasamböndin þar fá til íþróttastarfsemi, skiptir tugum milljóna kr., og þess er aflað með því að reka smáveðmál í sambandi við íþróttir, og á ýmsan annan hátt, og ætlazt er til, að sú aðferð verði að einhverju leyti tekin upp hér, en ríkið mun leggja íþróttasjóði til fé samkv. því, sem fjárl. ákveða á hverjum tíma, þótt ekki verði því neitað, að miklir erfiðleikar eru á um alla fjármuni nú, og vitaskuld er ekki gott að þurfa að launa íþróttafulltrúa úr ríkissjóði nú. En allar líkur eru til þess, að annar fulltrúi fræðslumálastjóra geti tekið að sér þetta starf, og mun það verða reynt. Ég er bara þeirrar skoðunar, - ég veit ekki, hvort hv. Nd. er mér sammála um það –að það hafi verið til stórtjóns, hve litlum fjármunum hefir verið varið til íþróttamála hér á landi. Það er ekki of mikið af hálaunamönnum í þessu landi, þótt oft hafi verið talað um há laun og bitlinga. Það, sem fyrst og fremst hefir verið okkur Íslendingum til skaða, er ekki það. að laun manna og kaupgjald sé of hátt, heldur hitt, að okkur vantar nægilega mikið af vel starfshæfu fólki. Án þess að fara nánar út í þessi mál, vil ég staðhæfa, að íþróttirnar geta glætt vonir manna um, að sú aukna íþróttastarfsemi, sem nú er iðkuð, muni leiða unga menn burtu frá slæpingshætti á götunum og kaffihúsasetum, og vona ég, að hún geri sitt til að ala upp starfhæfa menn, sem okkur vantar mest. Enginn vinnuveitandi, hvorki íslenzkur né erlendur. dregur dul á það, að honum dettur ekki annað í hug, ef hann á að velja menn til starfa, en að velja íþróttamann öðrum fremur að öðru jöfnu, ef hann á þess völ. Hve stórkostlega fjárhagslega og „sósiala“ þýðingu hefir það ekki fyrir ríkið, ef því tekst að ala upp góða íþróttamenn í landinn? Það fylgir líka íþróttamönnum margt fleira en heilbrigði, hreysti og táp til vinnu; margir fleiri kostir fylgja þeim, ef þeir stunda íþróttir réttilega, sem ég get ekki talið upp. Hv. þdm. verða að gera upp með sjálfum sér, hve mikla þýðingu þetta muni hafa fyrir íslenzku þjóðina. Þó að frv. verði fellt, get ég sagt það fyrirfram, að þó að einhver regináhrif verði þess valdandi, að það nái ekki fram að ganga á þessu þingi, þá munu hv. þm. fá að taka afstöðu til þess á næsta þingi, því að það mun verða flutt þangað til það verður samþ. Ég get vel skilið það hjá hv. þm. A.-Húnv., að þótt kostnaðurinn við þetta verði ekki ýkjamikill, virðist honum það nokkuð varhugavert atriði. Ég verð að segja það, að ég tel kostnaðinn svo lítinn, að hann sé alveg ósambærilegur við þann hagnað, sem ríkið getur fengið við þetta. En hitt, að með þessu frv. sé verið að leggja íþróttamálin undir ríkið, vil ég ekki heyra nefnt; það er algerlega rangt. Slíkar fjarstæður eru svo fjarri öllum sanni, að ekki þarf að rökræða þær. Það er aðeins leiðbeiningarstarfsemi, sem ríkið tekur að sér samkv. frv., en alls ekki nokkurskonar yfirstjórn íþróttamálanna í landinu; enda er það beinlínis tekið fram í þessu frv., sem ég ætla að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Íþróttastarfsemi utan skólanna er falin frjálsu framtaki landsmanna, og fer fram í félögum og sem einstaklingsstarf, með þeim stuðningi, sem veittur er samkv. l. þessum.“ Enda tekur grg. frv. það skýrt fram, að það geti aldrei komið til mála, enda dettur engum í hug, að ríkisvaldið geti nokkurn tíma orðið driffjöður íþróttamálanna í landinu, eins og stjórnir einstakra íþróttafélaga myndu verða. Það er alveg rétt hjá hv. þm. A.-Húnv., að það starf, sem stjórnir sumra íþróttafélaga hafa unnið, ekki sízt fyrir íþróttamálin hér í Reykjavík, er svo mikið og stórkostlegt, að mér dettur ekki í hug, að ríkisvaldið gæti komið í stað þeirra. Það verður aðeins að verja þeim fjármunum, sem ríkið leggur fram, til að leiðbeina og leiða starfið í þann farveg, að það verði til sem mestrar heilsubætandi starfsemi. Vitaskuld er frjálst eftir sem áður að velja milli þess að hlíta l. og fá styrk eða gera hvorugt.



Herra forseti! Hér liggur í fyrsta lagi fyrir brtt. á þskj. 378, sem borin er fram af hv. 4. þm. Reykv., og í öðru lagi rökst. dagskrá frá hv. þm. A.Húnv. Hv. þm. A.-Húnv. var nú á móti þessu frv. eins og við síðustu umr. þess, vegna þess að hann taldi það mundu hafa stórkostlegan kostnað í för með sér. Það er sýnilegt, að það hefir komið illa við sparsemdartaugar hans. Það er nú hans fag að fást um kostnaðinn, í orði kveðnu a. m. k., og skal honum ekki láð það. Hv. þm. A.-Húnv. vildi ekki fallast á, að kostnaður sá, sem af þessu frv. leiðir, ef að l. verður, væri lítill. Hann vildi ekki fallast á annað en að íþróttafulltrúi yrði að vera vel launaður og hafa stórkostlegt skrifstofubákn. Ég benti á það við 2. umr. þessa frv. hér í d., að eins og stendur skýrum orðum í frv., er ætlazt til þess, að. íþróttafulltrúinn verði starfsmaður hjá fræðslumálastjóra og vinni þar sín daglegu störf við afgreiðslu mála. Ég skal ekkert segja um það, hvort einn eða tveir fulltrúar með því nafni eru hjá fræðslumálastjóra, en þar vinna tveir slíkir menn. Hitt veit ég, að þar, sem tveir menn starfa getur varla farið hjá því, að heppilegt væri, að annar þeirra gæfi sig sérstaklega við íþróttamálum, auk þess sem hann ynni að almennum skrifstofustörfum á þeim tíma, sem afgangs yrði. Fulltrúi fræðslumálastjóra þarf að fara um landið til þess að líta eftir skólamálum, og væri þá ákaflega vel til fallið, að sameina ferðir hans vegna íþróttamála við eftirlitið vegna skólamála. Hvernig snúa þessi mál við nú? Ég get viðurkennt það, að allt fram að þessum tíma hefir íþróttamálum skólanna verið sýnd mikil vanræksla. Hv. þm. A.-Húnv. las upp úr grg. frv. nokkuð langa rollu um þá kosti, sem íþróttafulltrúi ætti að hafa, og hneykslaðist á því, að þar væri m. a. heimtað, að hann ætti að hafa mannkosti og menntun. Maðurinn þarf menntun við sín störf, og það er ekki ósamrýmanlegt, þótt hann kunni aðeins skil á nokkrum gr. íþróttanna til hlítar. Hann á að gefa leiðbeiningar viðvíkjandi íþróttamálum skólanna og að sjálfsögðu gefa öðrum leiðbeiningar um þau mál, ef þeir óska þess. Samkv. frv. skal stofna íþróttasjóð, og þá þarf náttúrlega að afla honum tekna, en ekki er unnt að fara varfærnislegar af stað en gert er í frv.. þar sem það er lagt algerlega á vald Alþ., hve mikið fé er veitt til íþróttamálanna á hverju ári. Þegar hv. þm. A.-Húnv. taldi, að það þyrfti að kosta miklu til, ef frv. yrði að l., datt mér ekki í hug, að nokkur þm. væri svo skyni skroppinn, að hann gæti ekki reiknað út, hvað helmingur eða e. t. v. 1/3 úr starfsmanni myndi kosta, auk dálítils ferðakostnaðar, sem hlýtur að koma til. Hv. þm. þótti það einkennilegt, að í frv. væri ekki tekið neitt fram um ferðakostnað. Að öðru leyti er það vitanlegt og viðurkennt af hv. þm., að það þarf að verja allmiklu fé til ferðalaga vegna íþróttamála, en fram að þessu hefir fé til slíkra ferðalaga verið dreift út meðal ýmsra aðila, án þess að litið hafi verið eftir, hvort skipulags eða réttlætis væri gætt. Það, sem farið er fram á í þessu frv., - og hér í hv. Nd. hafa þau atriði verið rækilega rædd við 1. umr., - er að setja upp n. manna, sem við íþróttir fást, til þess að sjá um úthlutun á því fé, sem til íþróttamála er veitt. Þessi nefnd er hugsuð þannig, að Íþróttasamband Íslands og samband ungmennafélaganna velji sinn manninn hvort, og sá þriðji af ríkisins hálfu. Ég veit ekki, hvort það er af þessum ástæðum, að hv. þm. A.-Húnv. og hv. 4. þm. Reykv. reyna að rökstyðja það, að þessu frv. sé ætlað að gera íþróttirnar að ríkisrekstri; tæplega geta þeir fundið í frv. annan stuðning fyrir ásökunum í þá átt. Í þessu frv. er aðeins farið fram á, að kennslumálaráðh. skipi íþróttanefnd til að úthluta því fé, sem ríkið leggur til íþróttamála í landinu. Það er hugsað svo, að einn fulltrúi verði frá ríkinu, sem kæmi fram af hálfu skólanna. einn frá Í. S. Í. og einn frá U. M. F. Í., því félagi, sem hv. þm. A.-Húnv. gaf ástarjátningu sína, um leið og hann vildi hrinda því af stalli. Hv. þm. A.-Húnv. kom í sambandi við þetta inn á það mál, sem snertir brtt., sem liggur fyrir á þskj. 378, og get ég víkið að því síðar. - Þessi brtt. er að mestu leyti shlj. þeirri brtt., sem menntmn. hafði á sínum tíma borið fram, frá Í. S. Í. eða stjórn þess. Það er skemmst að segja, að menntmn. fór nákvæmlega yfir þessar till. þá og sá ekki ástæðu til að taka þær til greina að öðru leyti en því, sem gert var við 2. umr. þessa máls. Það, sem brtt. felur í sér eins og hún kom frá Í. S. Í., er að auka áhrif þess á úthlutun fjár til íþrótta. Mér þykir alls ekki undarlegt þó að stjórn Í. S. Í. telji sér rétt og skylt að halda fram hlut sambandsins og tefla þar framarlega á hlunn. Hitt er aftur annað mál, hve mikið tillit hv. deild telur rétt að taka til þess, sem sambandið heldur fram, og verður þar að líta á fleira en hagsmuni þess eins. Samkv. brtt. við 24. gr. er mælt svo fyrir, að Í. S. Í. komi í íþróttamálum fram gagnvart öðrum þjóðum, og öll íþróttakeppni fari fram eftir reglum, sem sambandið setur. Þetta er að vísu ekki bein viðurkenning, en þó sú viðurkenning, sem felur í sér allt, sem máli skiptir. Hún felur í sér það, að Í. S. Í. á að hafa brautargengi til þess að koma fram fyrir hönd þjóðarinnar út á við og setja reglur um íþróttakeppni inn á við. Hitt er annað mál, hvort Í. S. Í. á að vera eitt í ráði um úthlutun fjár, og allir hv. þm. sjá, að þar hljóta fleiri aðilar að koma til greina. Mætti ég biðja hv. þdm. að athuga, hvert það fé hefir farið, sem veitt hefir verið til íþróttamála. Langmest af því hefir farið til sundlaugabygginga úti á landi. Í öðru lagi eru það skólarnir og starfsemi þeirra, sem koma til greina sem aðilar, þegar um er að ræða styrk til íþrótta. Það virðist ekki auðvelt að skapa réttlátari dómstól en einmitt þannig, að hann sé skipaður af Í. S. Í., kennslumálaráðherra, og U. M. F. Í. Eins og högum er háttað í dreifbýlinu, orka menn ekki að standa undir sérstökum íþróttafélagsskap og sameinast um íþróttamálin á stórum svæðum. Þannig er þessu háttað, og það vita allir hv. þm., að svo hlýtur það að vera. Það er að vísu hægt að koma upp íþróttafélagi í sveitum, og þess eru dæmi, ef sérstakur atgervis- og áhugamaður heldur því uppi, en slíkt félag deyr, ef sá maður hverfur burt úr sveitinni. Þetta er staðreynd. Hinsvegar er það margviðurkennt að íþróttastarfsemi ungmennafélaganna hefir verið mjög gagnleg og náð í sveitum landsins þeim árangri, sem ég efast um, að Í. S. Í. hefði getað náð. Ég hefi hér allmikið af skýrslum frá ungmennafélögum um þetta efni, en sé ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta mál, en vil aðeins minna á það, að meginhluti af íþróttahúsum, sundlaugum og íþróttavöllum, sem byggðir hafa verið um allt land, hafa verið reistir fyrir atbeina ungmennafélaganna með styrk af almennafé. Þessu starfi verður að halda áfram, og hér í frv. er lagður grundvöllur að því, að það verði gert á sem hagkvæmastan hátt, með því að láta úthlutunina í hendur n., skipaðri völdum mönnum. Eins og áður er sagt, eru í þessari n. aðilar frá U. M. F. Í., Í. S. Í. og skólunum. Ég hefi haldið því fram, að mörg íþróttafélög séu ekki í Í. S. Í, en tilheyra ungmennafélagsskapnum. Einnig eru mörg félög. sem eru í Í. S. Í, sem greiða ekki gjöld sín og því til lítils gagns fyrir sambandið. Nefnd sú, sem undirbjó frv., safnaði skýrslum frá hverju einasta ungmennafélagi og íþróttafélagi innan Í. S. Í. Þessar skýrslur hafa mikinn fróðleik inni að halda og sýna það svart á hvítu, að það er algerlega vonlaust, að Í. S. Í. geti náð með fullum styrk út um byggðir landsins. Til þess er aðeins sú ein leið, að hagnýta starf ungmennafélaganna í þágu íþróttanna, eins og gert er í þessu frv. Ég vil nú víkja nokkru nánar að þeim brtt., sem hv. 4. þm. Reykv. gerði ráð fyrir, að fallizt yrði á. - Ég sé ástæðu til að ræða brtt. hverja fyrir sig. Brtt. við 1. gr. er sú. að bæta inn orðinu „hreysti“. Þetta er óþarft, því að í frvgr. er rætt um bæði heilbrigði og táp, en þessi orð til samans ná fullkomlega yfir þá tvöföldu merkingu, sem felst í orðinu hreysti. Með 2. brtt. er farið fram á, að Í. S. Í. fái úrslitavald um skipun íþróttafulltrúa, sem, eins og frv. ber með sér, á að hafa á hendi yfirstjórn íþróttamála í skólum fyrst og fremst. Ef till. væri samþ., fengi Í. S. Í. þar yfirráð yfir íþróttastarfsemi skólanna, og það er alls ekki eðlilegt, að mínum dómi. Mér virðist miklu eðlilegra, að slík leiðbeiningarstarfsemi verði framkvæmd af fulltrúum fræðslumálastjórnar. Við 3. gr. eru 2 breytingar. Þar er gert ráð fyrir, að íþróttafulltrúi geti orðið framkvæmdastjóri Í. S. Í, og er þar aftur seilzt inn á það svið, að blanda saman starfsemi skólanna og hinnar frjálsu íþróttastarfsemi. Með þessu virðist mér nokkur tilraun til þess gerð að koma Í. S. Í. undir áhrifavald fræðslumálastjórnar, enda þótt hv. 4. þm. Reykv. vilji af fremsta megni berjast gegn slíku, og vil ég vinsamlega benda honum á þetta. Við 4. gr. er breyt. aðallega sú, að farið er fram á, að 2 fulltrúarnir í íþróttan. séu skipaðir samkv. till. Í. S. Í. og einn eftir ráði fræðslumálastjórnar og enginn frá öðrum aðilum. Þar með fengi sambandið fullkomin umráð yfir öllu því fé, sem íþróttasjóður fær af almannafé. Við 7. gr. eru nokkrar breyt., sem hniga í sömu átt, að auka vald Í. S. Í. Við, sem undirbjuggum frv., fengum ekki umsögn U. M. F. Í. Að öðrum kosti gæti vel hugsazt, að sá félagsskapur hefði komið með till., sem veittu honum meiri íhlutun á gang íþróttamálanna, á sinn hátt eins og Í. S. Í. Þetta varð ekki, og þess vegna hallast hér stórkostlega á. Í brtt. við 9. gr. er farið fram á, að allar reglugerðir um. mannvirki, sem styrkt hafa verið af íþróttasjóði, skuli vera staðfestar af Í. S. Í., en fræðslumálastjórnin fær ekki að ráða neinu þar um. Ég get ekki látið hjá líða að taka fram, að þarna er vissulega of langt gengið. Við 14. gr. er breyt. um, að gert er ráð fyrir, að nemendur í skólum eigi kost á kennslu í glímu, og fari kennslan fram á líkan hátt og í glímufélögum Í. S. Í. og undir þess eftirliti. Það er alveg augljóst af 24. gr., að svo hlýtur að vera. Í. S. Í. setur reglur um alla íþróttakeppni, og þá er auðsætt, að einnig í þessu efni verði farið eftir reglum þess. Ákvæðum 16. gr. var nokkuð breytt við 2. umr. þessa máls, og ég býst við, að hv. þm. hafi ekki athugað það til fullnustu. Brtt. hv. 4. þm. Reykv. við 17. gr. er ég sammála. Við 20. gr. eru nokkrar breyt., en ég sé ekki, að nokkur þeirra skipti máli, vil aðeins minnast á eina þeirra. 20. gr. er um réttindi til að verða íþróttakennari, og kröfur þær, sem gerðar eru til slíks. Niðurlag gr. er á þessa leið: „Heimilt er fræðslumálastjórn að veita undanþágu frá ákvæðum þessarar gr., ef í hlut eiga kennarar, sem fengnir eru til þjálfunar um stundarsakir í einstökum íþróttagreinum, enda samþykki stjórn íþróttakennarafélags Íslands ráðningu þeirra.“ En hér vill hv. 4. þm. Reykv. skjóta inn orðunum: „að fengnu samþykki Í. S. Í“. Þannig á fyrst og fremst að spyrja Í. S. Í. ráða, en ekki íþróttakennara. Að öðru leyti eru breytingar engar við þessa gr., sem orð er á gerandi. Þá er brtt. við 23. gr. Ég get fyrir mitt leyti fallizt á hana og tel það til bóta að samþ. brtt. við 23. og 26. gr., nema við 3. tölul. Þar er gerð breyt. í þessum sama anda og ég hefi talað um hér. Þá er 13. brtt., við 28. gr., sem hv. 4. þm. Reykv. gat um. Ég er honum sammála um, að það sé skýrara orðalag, að í stað orðanna „opinberan styrk“ komi: styrk úr íþróttasjóði. Ég hefi nú rætt brtt. nokkuð og reynt að gera grein fyrir þeim, eftir því, sem ég hefi getað, og skal aðeins að síðustu lýsa því yfir, að ég fyrir mitt leyti er samþ. brtt., sem ég gat um, við 9. og 17. gr., 11. brtt., við 23. gr., og 13. brtt., við 28. gr. Ég hefi ekki fleira að taka fram að sinni, en vænti þess, að rökst. dagskrá hv. þm. A.-Húnv. verði felld, síðan meginhluti af öllum þeim brtt., sem eru á þskj. 378, eða allar nema þær, sem ég hefi tekið fram, að ég telji skaðlausar eða til bóta.

* Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson): Mig langar til að fara nokkrum orðum um ýms atriði þessa máls. Þá eru fyrst nokkur orð út af því, sem hæstv. forsrh. sagði. Hann hafði orð á því, að frv. eins og það hefði verið væri samið af n. íþróttamanna og fulltrúa fyrir íþróttafélög og gat þess, að fulltrúar íþróttafélaga í Rvík hefðu gengizt inn á, að U. M. F. Í. nyti allra þeirra réttinda, sem frv. áskilji. Ég skal ekki fara langt í hugleiðingum um þetta orðalag hæstv. ráðh. Ég trúi því, að þetta sé rétt orðað og að hann hafi lagt mikið kapp á af sinni hálfu að fá fulltrúana, sem annars áttu að halda fram rétti Í. S. Í. vegna íþróttanna í landinu, til að gangast inn á annað en það, sem bezt er fyrir íþróttalífið. En það eru ekki allir skyldugir til að taka tillit til þess hér, þó að honum þyki betur fara, að í l. verði atriði, sem þeir hafi gengizt inn á að hafa í frv. Þess vegna dugar ekki að svara því til, að hér hafi verið gengizt inn á nokkurn skapaðan hlut í þessa átt. Ef það er rétt, seni ég held, að fleira þessu líkt eigi að koma fram í málinu, þá er alveg óþarfi fyrir hv. þdm. að taka tillit til þess, þó að einhverjir hafi gengizt inn á eitthvað í sambandi við það. Hæstv. ráðh. sagði ennfremur, að þetta frv. almennt séð ætlaðist ekki til þess á nokkurn hátt, að afskipta ríkisins gætti verulega í íþróttamálum landsins. Það myndi aðeins vilja sjá um, að því fé, sem ríkið legði til íþróttastarfsemi, yrði varið á réttan hátt, og þá sérstaklega til upplýsingastarfsemi vegna íþrótta. Ég man, að hæstv. ráðh. talaði um, að nýlega hefði verið gefin út íþróttabók að tilhlutun einhvers manns. Mér er kunnugt um, að hæstv. ráðh. hefir mikinn áhuga fyrir skíðaíþróttinni, og við því er ekki nema gott eitt að segja. En útgáfa þessarar bókar mun ekki hafa neina þýðingu fyrir eflingu skíðaiðkana hér á landi, enda tel ég hana gagnslitla. Í sambandi við þetta sagði hæstv. ráðh., að það væri eitt af verkefnum ríkisins að taka í sínar hendur að sjá um upplýsingastarfsemi og útgáfu bóka til leiðbeininga við íþróttir. Ég kem með hér til viðbótar bréf frá Í. S. Í. (sem prentað er á þskj. 351) til menntmn. Ed. Þar eru upplýsingar um það meðal annars, hvað bókaútgáfa Í. S. Í. hefir verið mikil. Að tilhlutun þess hafa fjöldamargar bækur komið út frá árunum 1921–1936. Ég vil ekki þreyta hv. þdm. með því að lesa þann langa lista, en hann sýnir það, að eftir getu hafa íþróttamenn staðið að því að gefa út bækur til gagns fyrir þá, sem íþróttir vilja stunda. Ég má bæta því við, að við höfum ekki mikið fé til útgáfu íþróttabóka í íþróttasjóði, og eftir upplýsingum hv. þm. A.-Húnv. um örlæti ríkisstj. veitti hún fjárhagsárið 1939 6000 kr. til íþróttamála. Þessu fé átti svo að skipta milli allra íþróttafélaga, en þessi upphæð nægði rétt fyrir launum íþróttafulltrúa, svo að lítið yrði eftir til bókaútgáfu með sama örlæti. Það var að heyra á hæstv. forsrh., að hann legði mjög mikla áherzlu á það, að meiningin með þessu frv. væri langt frá að vera sú, að taka íþróttir undir ríkisrekstur. Honum er auðsjáanlega illa við að bendla þessu frv. við ríkisrekstur, en maður getur ekki varizt þeirri hugsun, að svo sé, þar sem ráðh. fengi einræðisvald í íþróttamálum. Það eru hvorki meira né minna en 15 reglugerðartilefni í frv., sem sjást á yfirborðinu, og er því ekki óeðlilegt, þó svo sé tekið til orða, að nú eigi að taka íþróttirnar til ríkisrekstrar. Skal ég svo ekki segja meira um ræðu hæstv. forsrh. Hann sagði þó, að hann gæti séð, að það gæti orðið meiningamunur um það hér í hv. d., hvort fara ætti þá leið, sem ég legg til að farin verði, að fela Í. S. Í. meðferð þessara mála, eða taka hana úr höndum þess og fá það einhverjum öðrum. Hv. 1. þm. Skagf. þarf ekkert að verða hissa á því, að mínar fyrstu till. ganga í þá átt, að gera Í. S. Í. hér aðalaðilann. Hann þarf ekki heldur að taka það nærri sér fyrir hönd ungmennafélaganna, þótt þau þurfi að ganga í Í. S. Í, því eftir því, sem ég bezt veit, mun árgjaldið þar vera 10 kr. fyrir hvert félag. Mínar till. ganga beinlínis út á það að auka áhrif Í. S. Í. á íþróttalíf í landinu, og get ég ekki séð, að það sé á nokkurn hátt óeðlilegt, en úr því verður aðeins skorið með atkvgr. hér í d., hvort svo verður, eða fela skal það öðrum aðila. Ég held, að ekki þurfi heldur að óttast áhrif Í. S. Í. á úthlutun þess fjár, sem ríkissjóður veitir til íþrótta, en ég skal verða manna fyrstur með því að taka það vald af því aftur, verði því misbeitt. Samkv. frv. á að taka fullt tillit til allra aðila með úthlutunina, enda mundu ungmennafélögin og íþróttafélögin, sem öll yrðu að vera í sambandinu, hafa þar aðstöðu til að hafa áhrif á úthlutunina. Nú þegar munu 35 ungmennafélög vera í Í. S. Í, svo það er ekki verið að hrinda þeim af neinum stalli, þótt sambandinu væri falin yfirstjórn íþróttamálanna. Ég fæ ekki betur séð en að allt styðji mitt mál og að sú leið sé rétt, sem ég hefi bent á með minni brtt. Ég skil ekki annað en að hv. þm. sjái, að fullt tillit er tekið til ungmennafélaganna með minni till., þótt farið sé fram á, að íþróttamálin falli öll undir áhrif Í. S. Í. Það gladdi mig að heyra á ræðu hv. samnefndarmanns míns í menntmn., að hann er farinn að linast á þeirri fullyrðingu, sem hann ber fram í grg. frv., að ekki sé rétt að taka þau réttindi af mönnum, sem þeir nú hafa, að þeir megi ekki stunda nám í kennaraskólanum, ef þeir hafa ekki fullan færleik til að læra íþróttakennslu. Virðist hv. samnm. minn vera að fallast á brtt. mína þessu viðvíkjandi. En með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa það, sem hann segir í grg. við 23. gr.: „Virðist því óhjákvæmilegt, að íþróttakennsla sé jafnan ein grein kennaraprófs. Þetta hlýtur að vísu að útiloka líkamsgallaða menn frá kennaranámi, en við því er ekkert að gera. Enda verður að teljast vafasamt, að menn, sem ekki geta stundað og kennt íþróttir vegna heilsubilunar eða líkamsgalla, séu heppilegir til að vera kennarar.“ Þetta verð ég að segja, að mér finnst ranglátt og ósanngjarnt, og þykir mér gott að heyra, að hv. þm. fellst á lagfæringar á þessu atriði, svo að menn geti verið í kennaraskólanum, þótt þeir geti ekki stundað leikfimi, því ég tel vafasamt, að ákvæði 14. og 15. gr. nái til þessa, þar sem þær fjalla um íþróttakennslu í skólum, en ekki íþróttanám. Skal ég svo ekki tala meira um þetta mál að sinni.

* Frsm. (Emil Jónsson): Það voru við 1. umr. þessa máls gerðar nokkrar aths. við frv. um verkstjórn í opinberri vinnu, og lofaði ég því þá fyrir h. n., sem frv. flutti, að taka þær til athugunar. Það virtust þá vera tveir annmarkar. sem á því voru fundnir, við 3. og 7. gr. Enda hefir nú n. gert þetta, og liggja fyrir till. um þessi 2 atriði. Út af ákvæðinu í 3. lið 3. gr. hefir iðnn. lagt til, að ef ágreiningur yrði út af skilningi á þessum lið, væri það lagt undir álit eða dóm vegamálastjóra eða hlutaðeigandi sýslumanns, og megi skjóta úrskurði þeirra til ráðherra. Út af atriðinu í 7. gr., sem ég taldi óþarft að hafa, að ákvæðið tæki bæði til verkfræðinga og meistara, sem stunduðu verkstjórn og hefðu heimild til þess samkv. lögunum, hefir n., til þess að fyrirbyggja allan misskilning, tekið þessi ákvæði inn nú. Tel ég ekki þörf frekari skýringa á þessu, þar sem málið liggur ljóst fyrir.

*Pétur Ottesen: Hér er komin fram skýring á 3. lið 3. gr. frv., sem þótti óljóst orðaður í frv. En þessi skýring er eingöngu í því fólgin, að skjóta megi ágreiningi, sem út af þessu rís, til þessara og hinna ákveðinna aðila. Ég verð að segja, að þetta er að mínu áliti ekki heppileg lausn, því ég geri ráð fyrir, að það geti valdið nokkrum töfum, að eiga að bíða með framkvæmd ákveðinna verka eftir úrskurði vegamálastjóra eða sýslumanns um það, hvort hér eigi að vera verkstjóri eða ekki, og ef menn eru ekki ánægðir með úrskurðinn, þá að skjóta málinu undir dóm ráðherra. Þetta mundi valda geysilegum töfum við framkvæmd ákveðinna verka, ef það ætti að leysa deilur með slíkum hætti. Nei, hér virðist mér að óþörfu verið að þrengja kosti þeirra manna, sem standa fyrir þessum framkvæmdum. Það hafa verið menn til þess að gera þetta, sem vegamálastjóri hefir samþ., og engir þeir árekstrar hafa orðið í þessu efni, sem gefi tilefni til að koma fram með tillögur, þar sem verið er ófyrirsynju að stofna til erfiðleika, sem risið geta út af þrætum og geta valdið töfum um framkvæmd nauðsynlegra verka. Úti um land verða þeir menn, sem verða að mestu leyti að bera þessar framkvæmdir uppi fjárhagslega, að gera þær á þeim tíma, sem þeim finnst beztur frá sínum störfum, og fara svo að setja ákvæði, sem tefðu þetta, og þegar það þarf að taka langan tíma að ákveða, hvort hér þurfi lærðan verkstjóra, þá finnst mér löggjafarvaldið vera að leggja þrepskjöld í veg framkvæmda eins og hér um ræðir. Það er líka vitað, að þetta frv. er eingöngu komið fram af því, að verkstjórar ætluðu að tryggja hag sinnar stéttar með þessu, en þar sem jafnframt upplýsist, að verkstjórar hjá ríkinu sitja fyrir allri þeirri vinnu, sem þar er að fá, virðast þeir ekki vera í neinu öryggisleysi án þess að löggjafarvaldið færi nokkuð að skipta sér af hagsmunamálum þeirra. Ég hygg þetta ekki heldur svo nauðsynlegt, að það ætti að lögfesta það, heldur ætti þetta frv. að þessu sinni a. m. k. ekki að fara lengra.

* Frsm. (Emil Jónsson) : Mér finnst, að það hefði verið réttara af hv. þm. Borgf., að hann hefði strax sagt hug sinn allan til frv., heldur en eins og hann gerði nú, að leggja til, að breytt væri einstökum greinum þess, og koma síðan á á eftir og leggja til, að frv. verði fellt, eins og hann nú gerir. Ég tel enga ástæðu til þess að fara að rifja upp þau rök, sem lágu fyrir frá 1. umr. Þau eru svo skýr öllum, og honum líka, að ég tel enga þörf á að endurtaka það allt nú. Hann segir, að engir árekstrar hafi orðið vegna þessa fyrirkomulags eins og það er, og að engin ástæða hafi verið til þess, að frv. kom fram. Vegna þeirra umkvartana, sem hafa komið, ekki einasta frá verkstjórunum sjálfum, heldur einnig frá þeim mönnum, sem eiga að standa fyrir þessum rekstri, hefir orðið að halda uppi námskeiðum fyrir þessa menn, og til þessara námskeiða hefir engin fjárveiting verið. Ég mótmæli því, að þetta sé eingöngu frá verkstjórunum sjálfum, því það er eins mikið frá þeim mönnum, sem verkstjórana nota. Verkstjórar þurfa að hafa kunnáttu til að bera og þurfa að gæta varúðar vegna þess fólks, sem þeir stjórna, og það er ekki hægt að ætlast til þess, að hver maður, þótt hann annars sé góður, geti þetta. Þetta er ástæðan, en engin hagsmunaástæða. Mér liggur við að segja, að hjá hv. þm. komi fram vísvitandi tilraun til þess að misskilja tilgang frv. Það má vel vera, að hv. þm. vilji ekki samþ. frv. í því formi, sem það nú er, þó ég telji alveg efalaust, að verkstjórar mundu vinna betur, öryggið mundi aukast og að dregið yrði úr slysahættu frá því, sem áður var. Ég veit ekki, hvort hv. þm. vill gera mikið úr því, en ég tek það fram enn, að þetta er ekki fram komið einungis vegna óska verkstjóranna sjálfra, heldur og þeirra, sem eiga að sjá um þessi verk og bera ábyrgðina.

*Pétur Ottesen: Ég held, að það hafi komið nægilega skýrt fram hjá mér við 1. umr., að ég áliti þetta frv. fullkomlega óþarft. Jafnframt því, sem ég sagði, að það væri óþarft, benti ég á gallana á því. Það er ekkert ósamræmi í því, að ég segðist vera á móti því og að ég benti á gallana; slíkt er, eins og menn þekkja, algengt, að þannig sé hagað umr. um mál. En ég ætla, að það sé nægilega ljóst af því hvernig frv. er lagt fram, hver tilgangurinn var með því. Það var ekki einasta sá rammi, sem hér er markaður, heldur einnig við búrekstur. Það er beinlínis tekið fram hér, að búrekstur sé undanskilinn. Ég skil ekki, að vegamálastjóri hafi verið sérstaklega að gera kröfur til þess, hvernig ætti að haga búrekstri manna,eða hvaða menntun þeir ættu að hafa, sem stunduðu þetta. Það er sýnt, að það er undan þeirra rifjum, verkstjóranna sjálfra, runnið, þótt ef til vill sé einhver umsögn frá vegamálastjóra, enda kemur hún fyrst frá vegamálastjóra, þegar verkstjórarnir hafa snúið sér til hans. Vegamálastjóri hefir aldrei haft framkvæmd um þetta mál, en fylgist aðeins með þessum óskum eftir að þær eru komnar frá öðrum aðilum. Mér er fullkomlega kunnugt um það á fjölmörgum árum, að hann hefir aldrei kvartað um framkvæmdir vegamálanna af því, að ekki væri til nóg af verkstjórum. Þetta frv. er af sömu rótum runnið eins og margt í þessari grein hér á landi. Menn færu sig upp á skaftið og fá löggjafann til þess að skapa sér réttindi, og er ekkert eðlilegra, þegar svo langt gengur, en að aðrir menn reyni líka að færa sig upp á skaftið við Alþingi og fá sett lög, sem tryggi þeim sérréttindi. Því er komið svo fyrir, að það er flutt á þeim grundvelli, að það sé fyrir almenning til öryggis, en aðaltilgangurinn er að skapa sérréttindi fyrir stétt, sem gengur á rétt alls almennings, þegar farið er að beita iðnaðarlöggjöfinni svo, að ekki má flytja efni á milli staða. Ef t. d. einhver hér í Reykjavík vill kaupa glugga í Hafnarfirði, þá gera þeir verkfall í Reykjavík, og fæst ekki að nota þessa glugga. Svona er farið að nota þessa iðnaðarlöggjöf, og hvernig þetta er í framkvæmdinni að öðru leyti, sést á því, að nú er svo komið, að iðnaðarmenn eru farnir að ganga kaupum og sölum. Það er nokkurskonar mansal, sem fer fram. Mér var sagt frá því, að ein raftækjaverzlun var seld öðrum manni, og varð hann að láta nemanda, sem verzlunin hafði, fylgja með, vegna þess að hann mátti ekki setja sig niður upp á eigin hönd. Iðnnemarnir voru bara seldir með fyrirtækinu.

Það hefir verið einskonar þrælasala

. Já, það er alveg rétt, þetta er dálítið í áttina til þrælasölu. Það er fullkomin ástæða fyrir Alþ. að láta ekki ginna sig út á slíkar brautir, eins og gert var með setningu iðnlöggjafarinnar.

* Frsm. (Emil Jónsson) : Enda þótt það, sem hv. þm. Borgf. sagði um iðnlöggjöfina, komi lítið þessu máli við, skal ég svara honum örfáum orðum. Það er enginn stafur í iðnlöggjöfinni, sem bannar að flytja efni milli staða. Mér er kunnugt um, að það, sem hv. þm. nefndi til dæmis um þetta, eða atvik svipað því, hefir komið fyrir, en þar voru bara einstaklingar að verki, sem ekki studdust við löggjöfina. Ég vil biðja hv. þm. Borgf. að benda mér á það ákvæði iðnlöggjafarinnar, þar sem um þetta ræðir.

Það er bein afleiðing af henni

. Það er engin afleiðing hennar. Það er hvergi minnzt á þetta í lögunum. Hitt atriðið, að menn séu seldir mansali, það nær náttúrlega engri átt. Ef ég t. d. er ráðinn í verksmiðjuna Hamar og þar verða eigendaskipti, þá get ég ekki kallað það mansal, þótt ég verði að vinna þar áfram þann tíma, sem umsamið var. Það er þess vegna hreinasta fjarstæða að tala um mansal í þessu sambandi. Ég skal ekki fara langt út í það, sem hann sagði um sjálft frv. Það er orðið svo mikið rætt. Hv. þm. leggur einkum upp úr því í þessu máli, að hér séu nokkrir einstaklingar að tryggja sína hagsmuni. N., sem flytur þetta frv., leggur áherzlu á það, að höfuðtilgangur þessa frv. sé að auka öryggi verkafólksins. Hv. þm. nefndi það sem dæmi þess, hve verkstjórarnir hefðu viljað ganga langt, að þeir vildu hafa verkstjóra við allan búrekstur. Þetta er ekki rétt. Það er þvert á móti tekið fram í frv., að frv. nái ekki til búrekstrar. Mér þykir furðulegt, að hv. þm. skuli um hvert atriðið eftir annað skjóta fram staðhæfingum, sem eru þveröfugar við raunveruleikann. Það sýnir bezt, hvað málstaður þm. er hæpinn.

*Pétur Ottesen: Ég verð að segja það, að mér finnst það nokkuð langt seilzt hjá hv. 6. landsk., þegar hann segir, að atvikið með gluggana hafi engan stuðning haft í iðnlöggjöfinni. Það er alveg rétt, að löggjöfin segir ekkert um þetta beinlínis, en þetta atvik er samt sem áður henni að kenna. Hvers vegna gátu þessir menn komið þessu fram? Það er vitanlega af því, að svo er búið um hnútana í löggjöfinni, að það eru svo tiltölulega fáir menn, sem hafa rétt til að vinna þessi verk, að þeir hafa aðstöðu til að beita allskonar kúgunaraðferðum. Hv. þm. vildi reyna að hrekja það, sem ég sagði, að það ætti sér stað, að iðnnemar væru beinlínis seldir mansali. Í þessu tilfelli, sem ég nefndi, var tilgangurinn ekki annar en sá, að tryggja iðnreksturinn hjá meistaranum, sem keypti. Nemandinn gat vitanlega lært öll sín fræði hjá sínum gamla meistara. Hvaða samband er á milli þess, þó ein verzlun sé seld, og hins. að veita nemanda nauðsynlega fræðslu? Hvað var eðlilegra en að þessi piltur, sem ég benti á, fengi að vera áfram hjá þeim meistara, sem hann var byrjaður að læra hjá? Og ef löggjöfin er eingöngu ætluð til að tryggja, að menn fái sína undirbúningsfræðslu, þá sjá allir, að þetta er gagnstætt tilgangi hennar, að slíkt skuli geta átt sér stað, að menn séu sviptir frelsi á þennan hátt. Það, sem ég hér hefi bent á, er afleiðing iðnlöggjafarinnar, sem vitað er, að í framkvæmdinni er komin út í öfgar. Um frv. skal ég ekki segja annað en það, að eftir því, sem fram hefir komið í umr., þá virðist þess engin þörf, hvorki frá hálfu hins opinbera eða verkstjóranna, að setja slíka löggjöf sem þessa.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefir breytzt nokkuð til hins betra frá því, sem það var við 1. umr. Ég lét þá skoðun í ljós við 1. umr., að það væri nokkurt vafamál, hvort rétt væri að samþ. frv. eins og þetta, og sú skoðun mín er óbreytt. Það má ef til vill segja, að þeir verkstjórar, sem eru verndaðir með frv. þessu, ef að l. verður, muni afla sér betri menntunar en nú tíðkast um verkstjóra. þessu er því til að svara, að það er hægt að færa rök að því, að það hefir af hálfu hins opinbera verið haldið uppi skóla fyrir þessa menn, þannig að þeir fá gefins kennslu, eða svo til. Það eru þess vegna ekki líkur til, að neitt verði breytt til um kennsluna. Þá er spurningin um það, hvort verkstjórar þurfi á lögvernd að halda. Ég álít, að svo sé ekki. Ég hefi bent á, að það þyki vera mjög öruggt starf að vera verkstjóri hjá því opinbera. Ég veit ekki til, að það hafi komið fyrir, að verkstjóri, sem hefir staðið sig sæmilega, hafi verið látinn fara úr starfi. Öryggið í þessu efni er því meira hjá því opinbera en hjá einstaklingum. Auk þess er því þann veg háttað, að verkstjórar hins opinbera hafa margir sæmilega afkomu. Mikið af þeim eru menn, sem stunda eitthvert annað starf jafnframt, t. d. kennslu á vetrum. Aðstaða þeirra er þess vegna þannig, að þeir þurfa ekki á lögvernd að halda. Þá kem ég að því atriðinu, sem mér finnst einkennilegast, en skil þó, að engin ástæða hefir þótt til þess að koma fram með á Alþ. frv. til l. um verkstjóra hjá einstaklingum. Þetta er af því, að ríkið er álitið meinlausara sem atvinnuveitandi heldur en einstaklingarnir. Þess vegna á að byrja á að koma þessum l. á gagnvart verkstjórum hins opinbera. Síðan eiga hinir að koma á eftir. Þetta er náttúrlega skiljanlegt hjá flm. frv., en þeir eru bara ekki sjálfum sér samkvæmir, því að vitanlega er miklu meiri þörf á því að setja löggjöf um verkstjóra hjá einstaklingum en hjá hinu opinbera. Það er t. d. miklu meiri vélavinna hjá einstaklingum en hjá því opinbera. Hjá ríkinu er meginþorri framkvæmdanna vegavinna, sem tiltölulega lítið er notað af vélum við. Sama er að segja um símavinnuna. Þetta vitum við vel, sem höfum verið í þessari vinnu í mörg ár. Ég vil líka benda hv. d. á það, að það eru ekki svo lítil réttindi, sem verkstjórarnir fá, ef frv. verður að l. Um leið og búið er að samþ., að ekki megi vinna fyrir hið opinbera nema undir verkstjórn þar til löggiltra verkstjóra, og ekki er tiltekin tala verkstjóra, sem hafa löggildingu, þá hafa þeir ríkið sæmilega á milli greipa sinna, vegna þess að ef þessi hópur verkstjóra gerir vinnustöðvun, getur hann um leið stöðvað allar framkvæmdir. Það er þess vegna með þessu frv. verið að löggilda ákveðinn hóp manna, sem með því að stöðva sína vinnu getur stöðvað vinnu allra annara. Að þessu leyti er frv. því langt frá því að vera eins meinlaust eins og það kann að líta út fyrir. Ég hefi ekki verið mótfallinn því að setja skynsamlega löggjöf til þess að tryggja réttindi og kunnáttu verkamanna, en ég álít, að þessir yfirmenn þurfi ekki sérstaklega á þessari tryggingu að halda og að það vald, sem lagt er til, að þeim verði fengið með þessu, sé varhugavert. Hvernig haldið þið, að það færi hér í Reykjavík, ef þetta frv. næði til verkstjóra hjá einstaklingum? Það gæti leitt til þess, að tiltölulega fámennur hópur verkstjóra gæti stöðvað alla vinnu í bænum. Ég skal ekki fara út í umr. um iðnlöggjöfina, enda kemur það ekki þessu máli við, þó það sé náttúrlega hliðstætt að því leyti, að verkstjórunum er veittur einskonar einkaréttur, á svipaðan hátt og iðnaðarmönnum var veittur með iðnlöggjöfinni á sínum tíma. Það væri t. d. refsivert, ef nokkur þm. kæmi nálægt verki, sem snerti iðn. Þannig hafa iðnaðarmennirnir notað sér iðnlöggjöfina. Á sama hátt væri hægt fyrir verkstjórana að nota sér þessi l., eða réttara sagt misnota þau.



Það, sem einkum gefur mér tilefni til að taka þátt í þessum umr. er það, að í þessu máli, eins og raunar ýmsum öðrum málum, þykir mér sem menntunarfjandsamlegar skoðanir séu að stinga upp höfðinu. Hér er ekkert spurt um álit þeirra manna, sem mest hafa með verkstjórn að gera, enda þótt vitað sé, að þeir áliti, að mjög æskilegt sé, að verkstjórar fái betri menntun en nú tíðkast, heldur mikla menn fyrir sér það einkavald, sem verkstjórunum sé gefið með frv. Ég sé nú sannast bezt að segja ekki, hvaða ákvæði frv. gefa tilefni til slíks ótta. Í 2. gr. segir, að til þess að geta orðið verkstjórar þurfi menn að fullnægja tveim skilyrðum: Að vera fullra 25 ára að aldri og sanna, að þeir hafi staðizt próf samkv. ákvæðum, er atvmrh. setur með reglugerð, eða hafi starfað sem sjálfstæðir verkstjórar eigi skemur en 2 síðustu árin áður en l. öðlast gildi. Atvmrh. á að setja ákvæði um prófið. Vitanlega yrðu ekki neitt óskaplega hörð skilyrði sett um menntun þessara manna. Ég geri ráð fyrir, að það yrði sett sem skilyrði, að þeir kynnu að halda bækur og gera einfaldar mælingar, og ef til vill eitthvað lítilsháttar í hjálp í viðlögum. En það, sem skiptir hér máli, er það, að það er algerlega lagt á vald atvmrh. að setja ákvæði um þetta. Ég hefi ekki orðið var við, að það hafi verið hörgull á því hingað til, að menn í þessu landi fengjust til að búa sig undir stöður, sem þykja arðvænlegar, og ég hygg, að enda þótt menn þyrftu að ganga undir eitthvert próf, þá myndu margir vilja vinna það til að búa sig undir slíkt próf, nema það vaki fyrir andstæðingum málsins, að þessi próf eigi að vera svo þung, að ekki yrðu nema 1–2 menn á ári, sem stæðust þau. Ég get þess vegna ekki séð, að nein hætta sé á því, að þessir menn fái aðstöðu til með þessu frv., þótt að lögum yrði, að mynda um sig hring til að vernda sína hagsmuni. Þeir geta það þá alveg eins án slíkra laga. Þeir geta vitanlega myndað félagsskap með sér, þó frv. verði ekki samþ., en ef ríkisvaldið er á móti þeim félagsskap, þá geri ég ráð fyrir, að það sé ósköp einfalt að hleypa nógu mörgum upp í gegnum prófið til að velja úr. Það virðist vera að velkjast fyrir mönnum, að öðrum þræði hálfgert samvizkubit út af annari löggjöf, sem er iðnaðarlöggjöfin, en ég held, að það sé alveg óþarfi að bera þetta frv. saman við þá löggjöf. Ég get ekki með mínum bezta vilja betur séð en að það sé æskilegt, að verkstjórar, eins og aðrir, fái nauðsynlega menntun til að leysa af hendi sitt starf.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi minnast á. Það er þessi menntunarfjandsamlega afstaða, sem hv. 1. þm. Skagf. talaði um. Ég vil nú bara spyrja n. að því, hvernig standi á því, að þessu frv. er einungis beint gegn ríkinu, þar sem það er eini atvinnurekandinn, sem hefir komið upp námskeiðum fyrir verkstjóra sína, og lætur þá, sem þessi námskeið sækja, sitja fyrir öðrum um vinnu. Hvað halda menn. að sagt yrði, ef sett væri slík löggjöf um verkstjóra, sem vinna hjá einstaklingum?

Pálmi Hannesson Hæstv. forsrh. taldi í sinni fyrri ræðu, að meiri ástæða væri til að setja löggjöf um verkstjóra, sem ynnu hjá einstaklingum, heldur en þá, sem hjá því opinbera störfuðu, en hann sagði í sinni síðari ræðu: „Hvað halda menn, að yrði sagt um það, ef sett væri löggjöf um verkstjóra, sem ynnu hjá einkafyrirtækjum?“ Einmitt með þessu held ég, að hæstv. ráðh. hafi svarað sjálfum sér. Við vitum og skiljum það, að það myndi ekki þýða að koma fram með löggjöf, sem næði lengra en það frv., sem hér liggur fyrir, enda er slíkt ekki æskilegt að svo komnu máli.

*Sigurður Kristjánsson: Það virðist svo sem þetta frv. hafi vaxið mönnum meir í augum en ástæða er til. Þegar málið kom fyrir n., var það víðtækara en nú. Ég áleit æskilegt, að verkstjórar hefðu nokkra menntun í þessa átt. Ég studdi málið með tilliti til þess, að gengizt yrði fyrir því að koma upp verkstjóraskóla, og gekk ég út frá, að verkstjórn fengju aðallega þeir, sem hefðu slíka menntun. En síðan varð frv. svo víðtækt, að það var líka látið ná til opinberra bygginga. Nú skilst mér andstæðingar málsins einkum hnjóta um það, að hér sé um stéttarsamtök að ræða, sem bindi hendur ríkisins sem vinnuveitanda, og að hér sé gert upp á milli ríkisins sem vinnuveitanda og einstakra manna. En þetta er misskilningur. Frv. er ekki síður kvöð á verkstjóra en réttur þeim til handa, því að það leggur svo fyrir, að menn verði að afla sér ákveðinnar menntunar og uppfylla viss skilyrði til þess að fá réttindin, til þess að geta fengið nokkru hærra kaup en almenningur, o. s. frv. Það er kunnugt, að ríki og bæjarfélög gera kröfur til kunnáttu manna, áður en þeim eru fengin á hendur vandasöm störf. Þessar kröfur eru misjafnlega harðar, eftir því. hve vandasamt og lærdómsfrekt starfið er. Er þá ekki heldur ósanngjarnt að krefjast þess, að menn, sem stjórna vinnu fyrir ríkið eða bæjarfélögin, hafi nokkra sérþekkingu, jafnvel þótt það sé ekki vinna, sem krefst verkfræðilegrar þekkingar. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. tók fram, að í andstöðunni til málsins kennir nokkurs kulda gagnvart þekkingunni, sem krefjast verður af mönnum fyrir að vinna trúnaðarstörf. Ég get ekki fallizt á þá ástæðu gegn frv., að það muni verða svo fátt um menn, sem staðizt hafa verkstjórapróf, að þeir geti öðlazt einskonar kúgunarvald gagnvart því opinbera, því að fjárhagslega séð er svo mikill munur á því að vera verkstjóri og almennur verkamaður, að líkur eru til þess, að verkstjóraskólinn yrði vel sóttur og menn myndu keppast um að verða hlutgengir sem verkstjórar. Ég geri ráð fyrir því, að ekki yrði síður yfirfullt í þessari grein en öðrum kunnáttugreinum í þjóðfélaginu. Að því er hitt meginatriðið snertir, að hér sé á óeðlilegan hátt gert upp á milli hins opinbera og einstaklingsrekstrar, er því til að svara, að allur rekstur einstaklingsfyrirtækja hér á landi er í smáum stíl. Um flest af þessum fyrirtækjum væri mjög óeðlilegt að setja skilyrði um verkstjórn. Bóndi, sem stýrir búi, eða maður, sem stýrir smáiðnrekstri eða verzlun, vex venjulega upp með fyrirtækinu og verður í þeim skóla hinn hæfasti til að stjórna þar verkum. Hér hagar því öðruvísi við en hjá því opinbera. Ég ætla mér ekki út í kappræður um þetta mál, en tek það þó fram, að mér sýnist ekki rétt að blanda þessu máli inn í iðnlöggjöfina, þar sem menn, er náð hafa sérþekkingu í ýmsum greinum, leggja kapp á, að þurrð sé í greinum þessum, í þeim eðlilega en eigingjarna tilgangi að tryggja sér sem mesta atvinnu. Þarna yrði ekki um slíkt að ræða, því að aldrei myndi verða skortur verkstjóra til að stjórna opinberri vinnu.



Herra forseti! Mér sýnist sem skoðanir séu nokkuð skiptar um þetta mál hér í hv. d., og virðist því undir tilviljun komið, hvað um frv. verður, ef það er nú látið ganga til atkvgr. Því datt mér í hug að stinga upp á því, að málinu yrði vísað til ríkisstj.

* Frsm. (Emil Jónsson) : Ég vildi aðeins segja fá orð um þessa síðustu till. Það er engan veginn óalgengt á Alþingi, að menn séu ekki á eitt sáttir og að mál geti komið til atkvgr., þó að svo standi á. Það er oft, að mál ná framgangi á eins til tveggja atkv. mun, án þess að þeim hafi verið vísað til stj. Ég tel því rétt, að menn sýni hug sinn til þessa máls með því að greiða um það atkv. Ég skal ekki lengja umr. eða endurtaka það, sem ég hefi áður sagt. En þó var eitt í ræðu hæstv. forsrh., sem ég vil minnast á. Hann sagði, að með þessu væri verkstjórum gefið eitthvert ógnarvald til að stöðva vinnu, til þess að fá framgengt kröfum um hækkað kaup til dæmis. En þetta er ekkert sérstakt að því er verkstjórana snertir. Þeir hefðu í þessu efni nákvæmlega sömu aðstöðu og t. d. vélstjórar eða skipstjórar um að gera verkföll. Hér í frv. er þó farið skemmra, þannig að ráðh. er sett í sjálfsvald, hvaða kröfur hann gerir til þessara manna. Hann getur ákveðið með reglugerð, hverjir komi í þessa stétt. Þetta er sá mikli munur bæði á þessu frv. og iðnlöggjöfinni, og eins á aðstöðu verkstjóra eftir frv. og aðstöðu vélstjóra eða skipstjóra. Það kemur því úr hörðustu átt, er hæstv. ráðh. heldur því fram, að þessir menn geti tekið sér slíkt ógnarvald úr hans greipum, þar sem það er á hans valdi að ákveða þau skilyrði, sem þeir verða að uppfylla. Þá langar mig til að leiðrétta það, sem hv. þm. Borgf. sagði, er hann kallaði það mansal eða þrælahald, þó að nemandi sé ekki látinn fara úr verksmiðju um leið og meistari, sem hann hefir numið hjá. Fyrirtækið, sem nemandinn vinnur hjá, getur hafa ráðið meistarann til að kenna honum aðeins stuttan tíma, t. d. eitt ár eða jafnvel einn mánuð. Ef kennari við einhvern skóla færi að öðrum skóla, ætti þá nemandinn líka að þurfa að fara með honum? Það er því alveg fráleitt að kalla þetta mansal. Eins er það auðvitað, að iðnaðarmenn geta neitað að taka á móti iðnaðarvarningi úr öðrum héruðum, ef þeim sýnist. Það er eins og ef ég og flokkur manna tækjum okkur saman um að éta ekki kartöflur af Akranesi. Enginn gæti bannað okkur það.



Ég vil aðeins benda hv. frsm. á, hver er munurinn á því að gera verkfall á móti gluggunum úr Hafnarfirði og samtökum um að éta ekki kartöflur af Akranesi: Þeir, sem gera kartöfluverkfallið, eru ekki lögverndaðir. en það eru hinir.