Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þann 20. des. s. l. var útbýtt nál. á þskj. 240 í 39. máli, sem er till. til þál. um yfirfærslu á gjaldeyri til námsmanna erlendis. Þetta mál hefur síðan ekki verið tekið á dagskrá, enda var samkomulag um það á milli hv. flm. till. og mín, sem flutti brtt. á þskj. 98, að frestað yrði afgreiðslu þessa máls, til þess að gefa hæstv. viðskmrh. og hæstv. menntmrh. tækifæri til þess að komast að samkomulagi um afgreiðslu málsins. Nú er vitað, að ekkert samkomulag hefur átt sér stað um málið. Engin leiðrétting hefur fengizt á málinu hjá viðskiptanefnd. Og margir námsmenn erlendis búa við sömu neyðarkjör og þeir bjuggu við, þegar þáltill. var sett fram. Ég óska þess því, að hæstv. forseti taki þetta mál á dagskrá á næsta fundi til þess að sjá, hvaða hv. þm. vilja láta sveita íslenzka námsmenn erlendis, sem eru að eyða sínum beztu árum til þess að nema gagnleg fræði fyrir íslenzku þjóðina. Ég vænti, að hæstv. forseti taki þetta mál fyrir á næsta fundi.

Forseti (JPálm) : Ég hef tekið það svo, að það væri samkomulag í þessu máli, og þess vegna hef ég ekki tekið það á dagskrá. En að sjálfsögðu er rétt að verða við þeim óskum.

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þáltill. á þskj. 165, sem við hv. 1. þm. N-M. (PZ) flytjum, fer fram á það, að sameinað Alþ. leggi fyrir ríkisstj. að láta vegamálastjóra athuga á næsta vori og gera áætlanir um ruddan sumarveg af þjóðveginum á Þorskafjarðarheiði og á þjóðveginn á Rafnseyrarheiði. Till. er fram borin sökum þess, að á undanförnu ári hafa á héraðsmálafundum verið samþykktar eindregnar áskoranir í þá átt að fá þennan veg, og er þessi ósk fram borin ekki eingöngu vegna óska héraðsbúa, heldur Vestfirðinga almennt. - Því skal ekki neitað, að mjög mikil bót væri að akvegasamgöngum að Ísafjarðardjúpi, en samfellt akvegasamband er þó enn ekki fengið við Ísafjörð eða nein kauptún á Vestfjörðum. Ég býst við, að flestir alþm. skilji, að slíkar samgöngur þykja ófullnægjandi. Menn vilja fá akvegasamband án sjóferða, en Ísafjarðardjúp er nú þröskuldur þarna á milli, þar sem nokkurn hluta leiðarinnar verður að fara sjóleiðis. Lýður Jónsson vegavinnuverkstjóri hefur rannsakað þessa leið frá báðum vegarendum, en miðhluti þessarar leiðar er enn órannsakaður. Lýður telur, að eftir sé að rannsaka um 10–25 km leiðarinnar, en samtals er áætlað, að þessi vegalengd sé 60–65 km, með því að vegurinn sé lagður allhlykkjótt, því að bein lína, er miklu styttri en þetta. - Yfirleitt er hér um holt og hjalla að ræða, svipað land og vestan við Þorskafjarðarheiði, þar sem akvegurinn hefur verið lagður. Það er skoðun okkar flm. og Vestfirðinga yfirleitt, að þessa athugun þurfi að fullgera og fá áætlun um, hvað þessi ruddi sumarvegur mundi kosta. Við teljum, að þetta mundi ekki vera meira verk en svo, að því mætti ljúka nú á næsta vori. Það hafa víða annars staðar á landinu verið ruddir sumarvegir, t. d. um Hvalfjörð, og mér er kunnugt um það, að með þeim tækjum, sem nú eru fyrir hendi, sé það ekki kostnaðarsamt. Ég tel, að það væri ekki vonum fyrr, þótt undinn yrði nú bráður bugur að því að gera tilraun til þess að gera nothæfa leið um Vestfjarðaháls, til þess að tengja Vestfirði við akvegakerfi landsins. Fáist það ekki framkvæmt, getur farið svo, að Vestfirðir sitji svo um langan tíma án þess að fá fast samband við akvegakerfið. Ég vona, að þessi þáltill., sem hvorki ætti að verða kostnaðarsöm né umfangsmikil í framkvæmd, fái greiðan gang gegnum þingið. Líklega ætti bezt við að vísa henni til allshn. og umr. um hana væri þá frestað, - eða til fjvn., og læt ég forseta um það.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. - Ég get að mestu leyti látið nægja að vísa til grg. í sambandi við þessa till. og þau fskj., sem þar fylgja. Ég vil þó aðeins geta þess, að þegar hinir nýju strandferðabátar koma til landsins, annar þeirra er að vísu kominn, en hinn væntanlegur í næsta mánuði, er ætlazt til að fækka flóabátunum, m. a. á Breiðafirði. Það er því nauðsynlegt, áður en þetta kemur til framkvæmda, að þær leiðir, sem þessir nýju bátar fara um og eru óuppmældar, verði mældar upp. Vegna þessarar knýjandi nauðsynjar er þessi till. m. a. borin fram, og vil ég vænta þess, að hv. þm. sái sér fært að samþ. hana. Legg ég til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjvn.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till. til athugunar og telur, að þetta mál verðskuldi fyllilega, að athugun sé látin fara fram á því. Hins vegar þótti n., að ekki lægju fyrir nægilegar upplýsingar til þess, að hægt væri að samþykkja till. eins og hún er, og þá sérstaklega leiðina, sem þar er stungið upp á, en taldi rétt, að ríkisstj. léti fara fram rannsókn á þeirri leið og öllu í sambandi við fiskþurrkun við hverahita, og í sambandi við þetta álit sitt lagði n. til, að till. yrði vísað til ríkisstj., sem athugaði málið í sambandi við stofnanir sjávarútvegsins, t. d. Fiskifélag Íslands. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta mál fleiri orðum, en vil fyrir hönd n. mælast til þess, að till. verði vísað til ríkisstj. til athugunar og rannsóknar.



Herra forseti. Eftir atvikum get ég talið, að þetta sé viðunandi afgreiðsla. Ég bjóst ekki við, að á þessu þingi mundi verða farið út í húsbyggingar í þessu skyni og geri ráð fyrir, að eðli málsins og nauðsyn þjóðarinnar muni fyrr en varir knýja fiskframleiðendur og ríkisstj. til þess að fara inn á þessa leið, og vísa til þeirra raka, sem fram komu við fyrri hluta umr. um þetta.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Í sambandi við þessa till. á þskj. 178 vildi ég leyfa mér að segja nokkur orð. - Ég hygg, að flestir hv. alþm. séu sammála um, að of lítið hafi verið gert til þess að ganga úr skugga um, hvort dýrmæt efni og málmar væru í jörðu á landi voru í svo ríkum mæli, að það svaraði kostnaði að vinna þau. Við höfum hér rannsóknaráð ríkisins, en því hefur verið sniðinn svo þröngur stakkur, að það hefur ekki getað nema að litlu leyti leyst þessi störf af hendi. Við höfum orðið varir við það, að aðeins fyrir tilviljanir hafa menn fundið dýrmæt efni í jörðu hér, - ekki af því að þeir hafi verið að leita að þeim, heldur t. d., þegar menn hafa verið að grafa skurði eða fyrir húsum, og er þar skemmst að minnast marmarans á Snæfellsnesi. Það er vitanlega engin vissa fyrir því, hvort hér á landi séu svo miklir málmar í jörðu, að það svari kostnaði að vinna þá, en þar sem líkur virðast ef til vill til þess, þá er óafsakanlegt að hefja ekki rannsóknir á því, þannig að úr því verði að fullu skorið. Með þessari þáltill. er ætlazt til, að rannsóknaráði ríkisins verði falin þessi rannsókn, en þá þarf um leið að búa öðruvísi að því en nú er gert. Þeir menn, sem í rannsóknaráði eru, mega ekki hafa þetta sem aukastörf, nema því aðeins að það ráði sérfræðing eða sérfræðinga til þessara starfa. Fyndist mér það engin fjarstæða, þótt 1 eða 2 sérfræðingar væru ráðnir í þessu skyni til þess að vinna að þessu nú um sinn, svo að við vöðum ekki lengur í villu um það, hvað hér er um að ræða. Atvinnuvegir landsmanna eru ekki það fjölbreyttir, að við getum ekki bætt þar við, og ef um dýrmæt efni í jörðu hér er að ræða og það kannske í stórum stíl og það gæti svarað kostnaði að vinna þá, þá hefðum við vissulega þörf fyrir slíkt. Ég tel líklegt, að hæstv. Alþ. taki þessari till. vel og vilji ekki sofa lengur á þessu máli. Hv. alþm., sem vita það, að fjárhag ríkisins á hverjum tíma er þannig háttað, að þar er þörf fyrir meira fé til ýmiss konar starfsemi, vilja vissulega athuga það, hvort hér séu ekki nýir möguleikar fyrir hendi. - Ég legg þess vegna til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og hv. allshn.

Flm. (Jón Gíslason) : Herra forseti. Þessi till. á þskj. 246, sem ég flyt hér ásamt hv. 1. þm. Rang., er um athugun á rafmagnsþörf fyrir austurhluta Rangárvallasýslu og Mýrdal í Vestur-Skaftafellssýslu. - Ástæðan fyrir því, að við berum till. fram, er m. a. sú, að í Vík í Mýrdal er mjög mikill skortur á rafmagni. Kauptúnið hefur farið ört vaxandi á síðari árum, og til þess liggur m. a. sú ástæða, að þar er starfrækt Loran-veðurathugunarstöðin, en við hana starfa 14 til 16 manns á fullum árslaunum. Auk þess hafa verið stofnsett þarna ýmis verkstæði, og þetta allt gerir það að verkum, að þörf kauptúnsins fyrir rafmagn hefur farið mjög vaxandi. Kauptúnið hefur notað ævagamla rafstöð, sem fyrir löngu er orðin of lítil til að fullnægja þörfum þess. En skammt frá Vík er lítil á með mikilli fallhæð og nokkuð jöfnu vatni, og til hennar hafa Víkurbúar löngum rennt hýru auga í þeirri von, að hún seinna mætti færa þeim ljós og hita, en þetta mundi aðeins nægja Víkurbúum og allra næstu bændabýlum, og þá virðist næst að líta eftir stórvirkjun og þá lengra frá. Er þá um tvennt að gera, annaðhvort að virkja Skógafoss eða fá leiðslu frá Sogsvirkjuninni í áframhaldi af þeirri leiðslu, sem væntanlega verður lögð austur í Hvolhrepp á Rangárvöllum, og yrði að því ráði hallazt, sem líklegt er, þá mundu margir fleiri aðilar en Víkurkauptún njóta góðs af því, þ. e. 4–5 hreppar með mjög góð ræktunarskilyrði í austurhluta Rangárvallasýslu og Mýrdalnum, og hafa bændur á þessum slóðum eins og annars staðar mjög mikla þörf fyrir að fá rafmagn til sinna afnota. Í þriðja lagi kemur þarna til Skógaskóli. Er ekki langt þangað til þessi skóli getur tekið til starfa, en rafmagnsþörf skólans er enn óleyst. Vitanlega má þó leysa úr rafmagnsþörf skólans með sérstakri virkjun frá smávatni, sem þar er rétt hjá, eða með mótor, en reynsla þeirra, sem framleiða rafmagn með mótor á þessum slóðum, er sú, að þetta verður nokkuð dýrt, þegar þarf að flytja olíuna á annað hundrað km leið. Þetta þrennt liggur til grundvallar þessari þáltill. okkar, þ. e. hin aðkallandi þörf Víkurkauptúns fyrir rafmagn og þörf sveitanna á þessum slóðum, og virðist okkur því nauðsynlegt að fá úr því skorið sem fyrst, á hvern hátt eigi að leysa þessi mál sem hagkvæmast fyrir þessa aðila. Er þetta tilgangur þáltill. okkar. Vil ég vona, að hún fái góðar undirtektir hv. þm., og legg til, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til fjvn.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. hefur gert grein fyrir till. á þskj. 246. Hann hefur líka gert grein fyrir því, hvers vegna till. er flutt, og það er í fyrsta lagi vegna rafmagnsskorts í Vík í Mýrdal. Það er ekki nema eðlilegt, að hv. þm. V-Sk. hafi áhuga fyrir að leysa raforkumál Víkurkauptúns og annarra þar í grennd, en hv. þm. er nýr hér á þingi, enda talaði hann um þetta mál eins og það væri alveg nýtt og ekkert væri farið að gera í því. Og af þeirri ástæðu, að hv. þm. talaði um málið á þennan hátt, og þar sem felst í till. áskorun um að vinna það verk á þessu ári, sem verið er að vinna að og loforð liggja fyrir, að verði lokið fyrir næsta ár, kemst ég ekki hjá að gefa upplýsingar um málið eins og það liggur fyrir hv. þm. til leiðbeininga. Það var árið 1946, sem Skógafoss var mældur með tilliti til virkjunar, og var það eftir ósk frá Jóni Kjartanssyni, núverandi sýslumanni Skaftafellssýslu, Gísla Sveinssyni fyrrv. alþm. og samkvæmt bréfi, sem ég skrifaði þáverandi raforkumrh., Emil Jónssyni. Hann lagði síðan fyrir rafmagnseftirlit ríkisins að mæla Skógafoss og láta rannsaka, hvort heppilegt væri fyrir austurhluta Rangárvallasýslu og Víkurkauptún að fá rafmagn frá Sogsvirkjuninni eða virkja Skógafoss. Og samkv. fyrirmælum fyrrv. raforkumrh. er rafmagnseftirlitið nú að vinna. að þessu, og hef ég fengið loforð þess um, að þessum rannsóknum skuli verða lokið, áður en Alþ. næst kemur saman, til þess þá að hægt verði að taka ákvörðun um, hvað gera skuli í þessum efnum. B-liður þessarar þáltill. er því ekki heppilegur á þessu stigi málsins, því að samkv. honum felst áskorun um að leggja fram frv. um öflun raforku fyrir þessar sveitir, sem byggt sé á niðurstöðu þessarar rannsóknar. Og verði að því horfið að leiða rafmagn frá Soginu, þá er ekki um það að ræða að afla raforku sérstaklega fyrir þessar sveitir, því að þær fylgjast þá að með virkjun Sogsins þangað austur og þá verður væntanlega þar ekki um neina rafeklu að ræða. Um þetta efni þarf því ekki ný l. Verði hins vegar að því ráði horfið að láta Víkurkauptún og bæina í Mýrdalnum og undir Eyjafjöllum fá raforku frá virkjun Skógafoss, verður að leggja fram sérstakt frv. um virkjun Skógafoss og fá samþ. l. um það, en það er ekki tímabært að leggja fram frv. um þetta, fyrr en niðurstöður rannsókna liggja fyrir um, að það sé heppilegra. Það er ekki nema eðlilegt, að hv. þm. V-Sk. og hv. 1. þm. Rang. hafi áhuga fyrir þessum málum og kannske eðlilegt, að hv. þm. V-Sk. hafi ekki fylgzt með, að þessar rannsóknir séu nú að fara fram, en ég hafði búizt við, að hv. 1. þm. Rang. hefði vitað, hvað væri að gerast í þessum málum, en svo er ekki að sjá, því að hann hefur gerzt flm. að þessari till. - Ég veit, að hv. þm. sjá nú af því, sem ég hef sagt, að þessi till. er gersamlega óþörf, þótt hún að vísu geti ekki spillt fyrir málinu. Ég taldi mér skylt að upplýsa þetta mál og vænti, að hægt verði að hefjast handa um framkvæmdir, þegar rannsóknum er lokið, því að það er rétt hjá hv. 1. flm., að rafmagnsþörf þessara staða er mjög mikil, og er Víkurkauptún mjög illa statt í þessum efnum og mjög kostnaðarsamt að nota olíuvélar til raforku.



Herra forseti. Mér kemur það einkennilega fyrir sjónir, að hv. 2. þm. Rang. skuli hafa á móti þessari þáltill., því að þótt eitthvað sé farið að undirbúa rannsóknir í þessum efnum, þá er langt í land, að þeim sé lokið, og lítið farið að gera í þessum málum, og þykir mér það ákaflega einkennilegt, ef ekki má koma fram með þessa þáltill. án þess að spyrja hv. þm. um leyfi. Er mér kunnugt um, að hann var að safna undirskriftum austur undir Eyjafjöllum s. l. haust til þess að reyna að herða á, að eitthvað yrði gert í þessum málum. Ég tel þessa þáltill. fullkomlega tímabæra, því að hún fer ekki fram á annað en það, að þessari rannsókn verði flýtt og að henni lokinni verði lagt fram frv. um það, hvort eigi heldur að leiða rafmagn til þessara héraða frá Skógafossi eða Soginu. Margir hafa meiri trú á virkjun Skógafoss fyrir þessi héruð, og er ég þess fullviss, að það á langt í land, að rafmagn frá Soginu komist austur í Mýrdal. Við vitum það, að virkjunarmöguleikar Sogsins eru ákaflega miklir, en þó ekki óþrjótandi, og þess vegna, er það gefið mál, að við verðum að taka til athugunar aðra staði, sem virkjunarmöguleikar eru á, og álít ég vafasamt, hvort ekki sé hyggilegra að sjá þessum héruðum fyrir rafmagni frá Skógafossi, sem liggur miklu nær. Um þetta vil ég þó ekki fullyrða á þessu stigi - um það verða sérfræðingar að dæma, en þessi till. fer ekki fram á annað en það, sem gæti orðið til að flýta fyrir afgreiðslu þessa máls, og að niðurstöðum fengnum, á hvern hátt þetta mál verði sem hagkvæmast leyst fyrir þessar sveitir.

Flm. (Jón Gíslason) : Herra forseti. Samflutningsmaður minn hefur í ræðu sinni tekið fram flest af því, sem ég vildi segja um b-lið till. Ég hef átt tal við raforkumálastjóra um þetta mál, og gat hann þess alls ekki, að hann teldi till. óþarfa, heldur þvert á móti hugði hann gott að hafa þetta ákvæði um áframhaldandi rannsóknir á virkjun. Ég get ekki séð, að það geti talizt óþarfa afskiptasemi, þó að Vestur-Skaftfellingar vilji hafa hönd í bagga með þessari virkjun. Þeir hafa haft það og vilja, að svo sé áfram. Það er svo auðvitað skiljanlegt, að hv. 2. þm. Rang. láti sig málið miklu varða, og ég hygg, að það sé mjög æskilegt, að góð samvinna geti verið um það, því að þetta er mikið nauðsynjamál, sem fyrir hendi liggur að leysa. Ég hef ekki meira við þetta að bæta, en vænti þess, að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja örfá orð út af ræðum þeirra hv. 1. þm. Rang. og hv. þm. V-Sk. Það, sem okkur greinir á um, er aðeins meiningamunur. Hv. 1. þm. Rang. gat þess í ræðu sinni, að hann teldi heppilegra að virkja Skógafoss og fá þaðan raforku heldur en frá Sogsvirkjuninni. Um það geta auðvitað verið deildar meiningar, en ég vil leyfa mér að lesa bréf það, sem mér hefur borizt frá raforkumálastjóra, eftir að ég hafði gert fyrirspurn til hans um virkjun Skógafoss. Í bréfi þessu lýsir hann, hvað búið væri að gera og hvað eigi að gera í þessum efnum, og af því að mér virtist, að þessir tveir hv. þm. efuðust um það, sem ég sagði áðan, þá vil ég nú lesa bréfið, með leyfi hæstv. forseta: „Viðvíkjandi fyrirspurn yðar, herra alþm., um áætlanir um virkjun Skógafoss skal eftirfarandi tekið fram: Sumarið 1946 var svæðið í kringum og upp frá Skógafossi mælt. Sort var síðan teilmað um veturinn. Jafnframt var komið á reglubundnum vatnsmælingum í Skógaá. Nú er verið að ganga frá frumáætlunum um eftirfarandi þrjár virkjunartilhaganir.“ Ég sleppi að lesa lýsinguna á þeim. Í einni þeirra er gert ráð fyrir að virkja 8 þús. hestöfl, í annarri 5800 hö. og í þeirri þriðju er gert ráð fyrir jafnmörgum hestöflum og í þeirri fyrstu. Þetta sýnir, að búið er að gera mikið í málinu, og ætla, má, að lokið verði að vinna úr þeim gögnum, sem fyrir hendi eru, fyrir næsta haust. Til þess að skera úr, hvað gera eigi, þarf vitanlega fyrst og fremst nákvæmar vatnsmælingar, en þeim hefur verið haldið áfram í 2 ár. Einnig hefur jarðfræðingur nákvæmlega athugað svæðið og verkfræðingur hefur einnig unnið að rannsóknum varðandi virkjunina. í niðurlagi bréfs síns segir raforkumálastjóri: „Að öllu samanlögðu mun mega gera ráð fyrir því, að rannsókn um virkjun Skógafoss og rafveitur út frá væntanlegri virkjun þar eða Sogsvirkjun verði komið það langt næsta haust, að leggja megi málið fyrir næsta vetrarþing Alþingis, ef ástæða þykir til.“ Bréf þetta er dagsett 9. febrúar síðast liðinn. Eins og menn heyrðu, þá lofar raforkumálastjóri að hafa lokið þessum athugunum og rannsóknum fyrir næsta haust. Raforkumálastjóri hafði beiðni frá hæstv. raforkumrh. um að láta fara fram vatnsmælingar í Skógaá, og hafa þær nú verið gerðar, eins og ég sagði áður, í 2 ár á sumri komanda. Hæstv. ráðh. var kunnugt um, hvað verið var að gera í málinu, og á s. l. sumri barst honum bréf frá sýslumanninum í Vík í Mýrdal, þar sem þess var óskað fyrir hönd sýslubúa, að verkinu væri hraðað. Núv. hæstv. raforkumrh. sá ekki ástæðu til að gefa þessa skipun, af því að hann vissi, að málið var í fullum gangi, og ætti þetta að vera hv. 1. þm. Rang. og hv. þm. V-Sk. nokkur trygging, ef þeir efast um, að málið sé vakandi. Það er misskilningur að ætla, að ég sé á móti till. þessari, sem hér liggur fyrir. Ég hygg, að hún spilli ekki fyrir, en sé hins vegar óþörf. Ég vildi aðeins skýra frá gangi málsins, svo að mönnum væri kunnugt um, hvernig það stæði nú. Ég er sannfærður um, að þessir hv. þm. hefðu ekki flutt till., ef þeir hefðu vitað, í hvaða farvegi málið var. Það er alls ekki ætlun mín, að þeir hafi flutt hana til að sýnast, og það er afsakanlegt, þó að menn viti ekki gjörla allt, sem gerist í málum á löngum tíma. Ágreiningur með okkur er því frá mínu sjónarmiði enginn, og ég hef aldrei ætlast til þess, að ég væri beðinn leyfis um að flytja þessa. till., en ég kann illa við fullyrðingar hv. 1. þm. Rang. um það, hvenær þessu verði lokið. Það minnir mig ónotalega á ýmsar fyrri fullyrðingar hans í raforkumálum, en þær hafa, sem betur fer, ekki staðizt. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvaðan reynist heppilegra að fá raforku, frá Skógafossi eða Soginu, en úrskurður um það liggur væntanlega fyrir á komandi hausti, og þar sem við erum allir sammála um, að leysa beri mál þetta sem fljótast og flýta fyrir framkvæmdum, þá efast ég ekki um, að samvinna okkar geti verið góð að úrskurði fengnum og við getum þá orðið sammála. um hina heppilegustu lausn á þessu nauðsynjamáli.