Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það styttist í þinglok. Hér er gríðarlegur fjöldi mála sem eftir á að afgreiða og ekkert samkomulag er enn í sjónmáli hvað það varðar. Haldið er áfram að skipa nefndir, lítið er að gerast varðandi afnám haftanna og enn fleiri fyrirtæki boða að þau munu fara úr landi. Fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar um niðurgreiðslu lána, ekki bara til þeirra sem þurfa að leysa greiðsluvanda heldur einnig til stóreignafólks sem greiðir jafnvel auðlegðarskatt. Það var ágætlega orðað í Kjarnanum og tekið dæmi um hækkandi fasteignaverð og væntanleg verðbólguskot sem skuldaniðurfellingin mun koma af stað sem muni nánast éta upp raunverðið. Svo á að redda þeim síðar sem leigja, en með hvaða hætti og hver á að borga þegar búið er að ráðstafa öllum bankaskattinum, ríkisstjórnin leggur til að útgerðin fái á þremur árum um 19 milljarða kr. afslátt á auðlindagjaldi fyrir afnot af fiskimiðunum okkar og erlendir ferðamenn þurfa ekki að borga nema lítinn virðisaukaskatt? Reyndar hefur fjármálaráðherra sagt að hann ætli að hafa eitt virðisaukaskattsþrep. Það verður til þess að m.a. matvörur hækka og við vitum auðvitað hverjir það eru sem borga eiginlega brúsann á endanum, þjóðin og þá þeir sem minnst hafa verða hvað harðast fyrir því. Verkföll og vinnustöðvanir eru boðaðar sem aldrei fyrr, skorið er niður í velferðarmálum, stórt gat er á lífeyriskerfinu en samt sá forsætisráðherra hér á dögunum ástæðu til að fullyrða að flest benti til þess að svartnættinu væri að slota, en þeir aðilar sem yllu og viðhéldu þessu svartnætti væru þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa áhyggjur og hafa efasemdir eða athugasemdir við það verklag sem viðhaft er hjá þessari hægri stjórn. Ég tel að það þurfi að samfélagstengja þessa ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Á árinu 2011 var hafist handa við stórátak til að efla almenningssamgöngur, ekki aðeins á þéttbýlissvæðinu suðvestanlands og norðaustanlands heldur einnig í strjálbýlli byggðum landsins. Víða skortir samgöngunet sem hægt væri að reiða sig á innan byggðakjarna og á milli þeirra. Í samráði við sveitarfélögin var afráðið að fela landshlutasamtökum sveitarfélaga að annast verkefnið sín megin en Vegagerðin kæmi síðan að máli fyrir hönd ríkisins og fyrir hönd framkvæmdarvaldsins. Til að þetta gæti gengið eftir var gerð breyting á lögum um sérleyfishafa sem gerði landshlutasamtökum sveitarfélaga kleift að öðlast einkaleyfi. Á grundvelli þeirra laga og þeirra lagabreytinga var undirritaður samningur í byrjun febrúarmánaðar árið 2012 á milli Vegagerðarinnar og Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum. Samkvæmt honum skyldi stefnandi tryggja almenningssamgöngur á milli Suðurnesja og höfuðborgarsvæðisins. Ég nefndi stefnanda og það er tilefni þess að ég er kominn hingað upp. Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hefur núna stefnt Vegagerðinni og þar með ríkinu vegna samningsrofa því að 19. desember sl. rifti Vegagerðin fyrir hönd ríkisins einhliða samningi sem gerður hafði verið við sveitarfélögin. Þetta er alvarlegt mál og ég vildi vekja athygli Alþingis og ríkisstjórnar og allra hlutaðeigandi á því að verið er að stefna ríkinu, það er verið að stefna Vegagerðinni fyrir samningsrof. Ég hef tekið þetta áður upp á Alþingi og hæstv. innanríkisráðherra hefur talað um tvennt, að við séum að brjóta EES-reglugerðir með samningnum sem gerður var í febrúarbyrjun 2012 og að Samkeppniseftirlitið hafi samþykkt þetta. Hvorugt stenst. 

Virðulegi forseti. Öskjuhlíð komst í fréttirnar í liðinni viku vegna óviturlegra aðgerða verktaka. Sögu, menningu og náttúru Öskjuhlíðar á að halda til haga og vernda. Undirrituð flutti tillögu í borgarstjórn Reykjavíkur fyrir aldarfjórðungi síðan um að þessari sögu yrðu gerð góð skil með fræðsluspjöldum o.fl. Gefinn var út í kjölfarið ágætisbæklingur um náttúru og sögu Öskjuhlíðar sem krafa ætti að vera um að menn hefðu við höndina þegar á að framkvæma þar, sama hvaða framkvæmdir það eru. Öskjuhlíðin er merkilegur staður sem státar af langri sögu tengdri borginni. Þarna var t.d. Víkursel eða sel frá bænum Reykjavík. Þá héldu skólapiltar Lærða skólans mikilvæga fundi í klettunum, staðinn nefndu þeir Beneventum. Benedikt Gröndal orti: Klettarnir gráir gnæfa ginnstyrkir upp um hlíð og björtum blómum þeir skýla byljum fyrir og hríð. Þá tengdist Öskjuhlíð hafnargerð borgarinnar fyrir 100 árum en þaðan voru járnbrautarteinar lagðir þvert í gegnum bæinn fyrir fyrstu og einu járnbraut okkar sem flutti grjót úr hlíðinni í höfnina. Síðan kom seinni heimsstyrjöldin og alls kyns minjar vitna um veru manna þar. Allt þetta þarf að passa og vernda svo að sómi sé að. Umhverfismál og sögulegar minjar skipta líka máli innan borgarmarkanna. Ég vona að ný borgarstjórn taki betur á þessum málum.

Hæstv. forseti. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur nú til umfjöllunar frumvörpin tvö sem innihalda aðgerðir til að ná niður skuldum íslenskra heimila, annars vegar séreignarsparnaðarfrumvarpið og hins vegar skuldaleiðréttingarfrumvarpið. Tíminn er naumur en hann er nægur. Auðvitað er mikilvægt að ríkisstjórnin klári sitt stærsta kosningamál og það sem lagt var upp með í stjórnarsáttmálanum. Það er þó mikilvægast að taka til baka þann skell sem kom á húsnæðisskuldir íslenskra heimila í kjölfar þess að fjármálakerfið hrundi hér haustið 2008. Þegar leiðréttingin er gengin í gegn og íslensk stjórnvöld taka höndum saman með stjórnvöldum og beina skattfrjálsum séreignarsparnaði sínum til niðurgreiðslu höfuðstóls þá blasir við að afnema þarf verðtryggingu almennt af lánum, nýjum sem gömlum. Þrátt fyrir að sá hluti lána sem færður verður nú niður sé varinn verðtryggingunni, ef svo má að orði komast, verður að koma í veg fyrir að annar eins skellur geti komið á húsnæðisskuldir. Það mun jafnframt auka stöðugleika fjármálakerfisins og styrkja peningamálastefnu Seðlabankans þar sem stýritæki vaxta verður skilvirkara í þeirri viðleitni að ná verðbólgumarkmiðum. Virðulegi forseti. Verðtryggingin blekkir skuldarann og það er ólíðandi að setja fólk í þann skuldaklafa sem fylgir því að geta ekki séð fyrir þann kostnað sem fylgir því að taka lán. Slíkt ástand mun viðhalda óstöðugleika og þær aðstæður að íslensk heimili verði of skuldsett munu koma upp aftur ef við fylgjum þessum aðgerðum ekki eftir til fulls. Ég vil því nota tækifærið hér og árétta og hvetja stjórnvöld til að fylgja þessum aðgerðum eftir til fulls og afnema verðtryggingu af neytendalánum, nýjum og gömlum.

Virðulegur forseti. Það er óhjákvæmilegt að benda hv. síðasta ræðumanni á það að hann er hluti af þessum stjórnvöldum. Úr því að hann var að skora á sjálfan sig að hafa forgöngu um afnám verðtryggingar, bæði á þeim lánum sem tekin hafa verið til þessa og fram í tímann, er rétt að benda þingmanninum á að hér liggur fyrir Alþingi frumvarp til laga um vexti og verðtryggingu. Ég hygg að það sé fremur einfalt fyrir hv. þm. Willum Þór að flytja einfaldlega breytingartillögu við það frumvarp í eigin nafni eða annarra sem kveður á um afnám verðtryggingar, bæði á eldri lánum og þeim sem tekin verða framvegis. Ég held að slíkt ákvæði hljóti að eiga vel heima í lögum um vexti og verðtryggingu. Ég tel að það sé ekkert að vanbúnaði fyrir hv. þingmann að flytja einfaldlega tillögu um það og fá hana samþykkta í þinginu ef þetta er sannfæring hans. Ef hann er að skora á stjórnvöld og sjálfan sig þar með að gera það er það ekkert flóknara en að fara fram á skrifstofu og útbúa breytingartillögu þess efnis við frumvarpið. Virðulegi forseti. Um þessar skuldatillögur vil ég annars draga fram mikilvægt atriði sem þingið þarf að laga á séreignarsparnaðarmálinu. Fátækasta fólkið í landinu á ekki að fá að spara samkvæmt skuldatillögum ríkisstjórnarinnar. Þeir sem eru með örorkulífeyri eða ellilífeyri, m.a. þeir sem eru á strípuðum bótum eins og við köllum, eiga ekki að geta lagt til hliðar nokkur prósent af tekjunum sínum á húsnæðissparnaðarreikninga eða lagt skattfrjálst til hliðar til að borga niður skuldir sínar. Í rauninni er eini hópurinn í landinu sem á engan aðgang að hafa að þessum skattafsláttum fólkið með örorkulífeyri og ellilífeyri. Mér finnst það vera sjálfsagt sanngirnismál og við eigum að geta sameinast um það þvert á flokka í þinglegri meðferð þessa máls að örorku- og ellilífeyrisþegar 

Hæstv. forseti. Í ræðu hér áðan var sagt að samfélagstengja þyrfti þá ríkisstjórn sem nú situr í landinu. Ég held að það séu margir sem hafi þörf fyrir samfélagslega tengingu því að ég er svolítið hugsi yfir ræðu sem ég heyrði í gær á hátíðisdegi verkalýðsins, sem ég vil óska öllum hlutaðeigandi til hamingju með. Það var ræða formanns BSRB. Ræðumaður hélt því fram núverandi ríkisstjórn hefði verið að lækka skatta á þeim sem best stæðu og að skuldaniðurfelling ríkisstjórnarinnar kæmi einnig best þeim hópi. Nú er það einfaldlega þannig að tekjuskattslækkun sem kom fram í fjárlagafrumvarpi árið 2014 kemur mest til góða meðaltekjufólki, sem er einmitt umbjóðendur þessa ágæta ræðumanns dagsins í gær. Ef það er þannig að ræðumaður dagsins í gær, formaður BSRB, telur að skjólstæðingar hennar séu í hópi best setta fólks á Íslandi þá velti ég því fyrir mér hvernig hún ætlar að smíða trúverðuga kröfugerð. Það hefur einnig komið fram að 60% af skuldaniðurfellingunni koma til góða heimilum sem eru undir 8 millj. kr. í heimilistekjum, sem eru einmitt eins og tvær fyrirvinnur í félagsskap ræðumannsins frá því í gær. Og ég spyr mig: Á hvaða vegferð er þessi ræðumaður ? Ég bara spyr mig. 80% leiðréttingarinnar koma til góða fólki sem skuldar meira en helming í sínu húsnæði. En ég hjó hins vegar eftir einu. Í ræðu þessa ágæta formanns BSRB í gær var ekki eitt orð um hátt vöruverð á Ísland, það var ekki eitt orð um fákeppni í verslun, ekki eitt orð. Ég er mjög hugsi, herra forseti.

Forseti. Mig langaði að byrja á að vekja athygli á því að í gær, á baráttudegi verkalýðsins, fór ekki fram hjá mér að allt of margir voru að vinna. Það kom mér á óvart að það var alls staðar opið, fór og keypti mér kaffi og var beðin um það af starfsfólkinu á tiltekna kaffihúsinu að koma því áleiðis hingað að það væri eitthvað bogið við það að á þessum mikla degi væru margir sem fengju ekki að heyja baráttu fyrir bættum kjörum verkalýðs. Það er alveg vert að minna á það. Síðan langaði mig líka aðeins að fara inn á það að við erum bráðum að fara í allt of langt frí. Ég segi of langt frí af því að þingheimur getur ekki veitt ríkisstjórninni eða framkvæmdarvaldinu neitt aðhald í hartnær fjóra mánuði. Mér finnst það óþægilegt. Við getum ekki lagt fram fyrirspurnir, ef eitthvað fer úrskeiðis höfum við engin lýðræðisleg verkfæri til að veita framkvæmdarvaldinu nokkurt aðhald. Fyrrverandi forsætisráðherra nokkur hafði það sem stefnu sína að hafa þingið sem lengst í fríi til að ríkisstjórnin gæti gert það sem hún vildi. Mér finnst það umhugsunarvert og þar af leiðandi mundi það ekki klaga neitt upp á mig ef við þyrftum að hafa sumarþing. Ég vil bara segja það. Síðan minni ég núverandi forsætisráðherra og þingmenn stjórnarinnar á að það er alls ekki út af fyrrverandi ríkisstjórn sem hér varð allsherjarhrun heldur út af þeirri stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn 

Forseti. Alþingi samþykkti í desember sl. að verja 10,2 milljörðum til barnabóta. Sú upphæð er óverðbætt upphæð sem ákveðin var og samþykkt í fjárlögum fyrir árið 2013. Þá höfðu barnabætur verið hækkaðar umtalsvert, enda sýndu greiningar þá eins og nú að það eru barnafjölskyldur sem eru í mestum vanda. Þegar barnabætur voru gerðar upp árið 2013 kom í ljós að afgangurinn var 262 millj. kr. Nú má ætla, vegna þess að tekjuviðmið og viðmið vegna barna voru ekki uppfærðar, að afgangurinn á árinu 2014 verði enn meiri og tölurnar fyrir fyrsta ársfjórðung ársins 2014 samanborið við árið 2013 sýna þá þróun. Vakin hefur verið athygli á því í þessum þingsal að barnafátækt er of mikil og skammarlega mikil á Íslandi. Þetta sýna skýrslur og meðal annars hafa hv. stjórnarþingmenn talað um þetta vandamál og hvatt til aðgerða. Ég kalla því eftir því hér og nú, virðulegur forseti, að samstaða verði um samningu frumvarps þar sem viðmið, tekjuviðmið og viðmið vegna barna, verði hækkuð og breytt þannig að sú upphæð sem ætluð var til barnabóta á árinu 2014 renni sannarlega til barnafjöskyldna og þá sérstaklega til þeirra sem verst eru settir. Ef samstaða er um þetta getum við rennt þessu frumvarpi í gegnum þingið og séð til þess að barnafjölskyldur fái að njóta upphæðar sem Alþingi er búið að samþykkja.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða um þau verk sem ríkisstjórnin hefur framkvæmt frá því að við hófum þing hér í haust. Mér finnst rétt þegar í þinglokin hallar að við förum aðeins yfir helstu punktana í því. Við skiluðum hallalausum fjárlögum sem var mikilvægt að ná eftir að verulegur halli hafði verið á fjárlögum síðustu fjögur ár að minnsta kosti, eða um 400 milljarðar, þannig að þetta var stórt skref fram á við. Við höfum lækkað skatta á einstaklinga um 5.000 milljónir. Það þótti mörgum lítil skattalækkun og gerðu lítið úr henni, en það er hátt í ljósi þess að fyrrverandi ríkisstjórn ætlaði að halda áfram að hækka skatta. Við höfum lækkað tryggingagjaldið um 1 milljarð og ætlum að halda áfram og stefnum að því að lækka tryggingagjald um 4 milljarða á kjörtímabilinu. Við endurnýjuðum ekki óréttlátan auðlegðarskatt og það var mikilvægt að sú endurnýjun ætti sér ekki stað. Við lækkuðum veiðigjöld af sjávarútveginum. Það er ljóst að markaðsaðstæður og afkoma sjávarútvegsins gefa ekki tilefni til þess að hann sé skattlagður umfram það sem eðlilegt getur talist. Við erum að tala um lækkun skatta á fyrsta ári þessarar nýju ríkisstjórnar á bilinu 20–25 milljarðar. Við getum með sanni sagt að ríkisstjórnin og meiri hlutinn í þinginu hafi tekið rétta beygju og að hún stefni sannarlega í þá átt sem hún ætlar sér. Við höfum dregið úr skerðingu bóta og hækkað frítekjumark ellilífeyrisþega og öryrkja úr 400 þús. kr. í 1.100.000 kr. á mánuði svo að það eykur möguleika þessa hóps til frekari tekjuöflunar. Við höfum samtals lagt um 8 milljarða í það kerfi og um 10 milljarða í heilbrigðiskerfið. Hagvöxturinn er kominn upp, það er aukin fjárfesting í landinu, það flytja fleiri til landsins en frá því, þannig að það er margt jákvætt að gerast. Við eigum að hafa það í huga, hv. þingmenn, þegar við ræðum málin 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með þingmanninum Ásmundi Friðrikssyni sem talaði hér á undan. Það er margt jákvætt að gerast og það er það sem er nauðsynlegt að heyrist, að það sé ekki endalaust svartnætti sem heyrist úr þessum ræðustól, af því að við þurfum að tala kjark í þjóðina og segja að það sé margt jákvætt. Það hjálpar okkur að komast úr þeim fjárhagsvanda sem þjóðarbúið er í og koma öllum þessum jákvæðu verkefnum af stað. Störfum fjölgaði til dæmis hér um 4 þúsund í fyrra. Hagvöxturinn hefur aukist, er 3% í dag. Verðbólgan er 2%. Kaupmáttur launa hefur hækkað um 2,5% á síðustu tólf mánuðum. 90% launþega haf fengið á sig minni skattbyrðar með lækkun tekjuskatts o.fl. Það er því margt að gerast. Það sem mig langaði líka að ræða hér er hvað mér finnst vera góður bragur á mörgum málum sem eru unnin í sameiningu í nefndunum og í þinginu. Margir þingmenn hafa sameinast um þingmál sem hafa verið samþykkt. En því miður hafa þessi mál ekki fengið jafn hraðan og góðan framgang út úr þinginu og þau hafa fengið innan þingsins út af því að það er verið að tefja mörg mál strax í 1. umr. og þeim ekki hleypt til þingnefnda í þessa góðu meðferð. Í dag er dagskrá þingsins mjög jákvæð. Þar eru mörg góð mál sem margir hópar úti í þjóðfélaginu hafa beðið eftir að þingið komi með svo að þeir geti farið að starfa eftir þeim. Má þar helst nefna frumvarpið um framkvæmdarvaldið og lögregluna, sem er búið að vinna í mikilli sátt og góðri vinnu í allsherjar- og menntamálanefnd, og er á dagskrá í dag, sem er mjög jákvætt, og hefði verið frábært ef það hefði komist inn fyrr þannig að það hefði verið hægt að fara eftir þeim góðu lögum sem allt þingið hefur sameinast um.

Hæstv. forseti. Sól fer hækkandi á lofti og við erum öll að verða bjartsýn í þingsalnum, heyri ég, með þennan lið og þá ræðumenn sem hér hafa talað. En það er auðvitað full ástæða til. Það er rétt að vekja athygli á því að frá því að núverandi ríkisstjórn tók við hefur okkur tekist að fara betur inn á rétta braut og erum á réttri leið í hagstjórn og því stóra verkefni okkar að ná tökum á fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Því ber að fagna. Það er auðvitað grundvallaratriði í þeirri baráttu allri að við náðum að skila hallalausum fjárlögum og ég ber þá von í brjósti að svo verði áfram út þetta kjörtímabil þannig að við náum betri tökum á ríkisrekstrinum. Verðbólga í landinu er um 2%, hagvöxtur 3% og kaupmáttur launa hefur vaxið um 2,5% á síðustu 12 mánuðum. Þetta er eitthvað sem vekur athygli og ber að fagna og gefur okkur tækifæri til að vera svolítið kát og bjartsýn varðandi framtíðina. Þá er mjög mikilvægt að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa skattar á yfir 90% allra launþega í landinu lækkað. Það er gott skref og ansi fjarri þeirri stefnu sem síðasta ríkisstjórn viðhafði hér á landi, en engu að síður þurfum við að stíga stærri skref á næstu missirum, taka enn fastar utan um það stóra verkefni að stýra okkar ágæta ríkisrekstri á þann veg að framtíðin verði björt og lykillinn að því að tryggja launþegum og fólkinu í landinu betri lífskjör er að sjálfsögðu það að við náum betri stjórn á því hvernig við förum með almannafé.

Virðulegi forseti. Ég þakka þann jákvæða tón sem er í þinginu í dag hvað varðar framtíðarsýn landsins. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni mínu er akkúrat staða Alþingis og sú krafa sem gerð er til lagasetningar. Eins og við vitum er ekki starfandi lagaskrifstofa við þingið, sem hefur það hlutverk að lesa yfir frumvörp, reglugerðir og þingsályktunartillögur sem koma til þingsins til samþykktar eða synjunar, og því er enginn öryggisventill sem liggur að baki því að viðkomandi frumvörp og þingsályktunartillögur standist stjórnarskrá, önnur íslensk lög og alþjóðasamninga. Því miður gerðist það fyrir nokkrum dögum að fara þurfti í lagabætur vegna losunarkerfis ESB varðandi flugið. Allt síðasta kjörtímabil benti ég á að losunarheimildarkerfið sem tekið var upp hér á landi í gegnum EES-samninginn bryti í bága við alþjóðasamninga, t.d. Chicago-samninginn sjálfan sem hamlar því að ríki geti hvert fyrir sig sett skatt á flug. Nú hefur komið í ljós að hér á landi þurfti að setja lög til að draga úr þessari löggjöf Evrópusambandsins og fresta gildistökuákvæðinu því að ríki utan EES voru að sjálfsögðu afar óánægð og bentu á að það væri lögbrot að ESB tæki sér slíkt lagasetningarvald í alþjóðlegu flugi. Það var verið að færa það til baka að ESB gæti lagt losunarheimildir á flug innan og utan ESB. Við erum verklaus þegar kemur að lagasetningu sem snýr að EES-samningnum því að þrátt fyrir mótmæli í þinginu þá bárust þau að sjálfsögðu ekki til Evrópusambandsins. Þetta er akkúrat dæmi um það, virðulegi forseti, að í þinginu sjálfu þarf að taka til hendinni og stofna lagaskrifstofu sem hefur þetta hlutverk.

Hæstv. forseti. Mig langaði að tæpa á þremur málum. Í fyrsta lagi langar mig til þess að vekja athygli á því að úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða er úthlutað til uppbyggingar við Goðafoss í Þingeyjarsveit 15 millj. kr., til deiliskipulags í Djúpavogshreppi við Teigarhorn 11,6 millj. kr. og síðan til Umhverfisstofnunar vegna uppbyggingar salernisaðstöðu við Kverkfjöll í Mývatnssveit. Ég vil lýsa ánægju minni með þessar úthlutanir. Í öðru lagi langaði mig til þess að vekja athygli á því sem fram hefur komið í fréttum á undanförnum dögum, að allar líkur séu á því að framkvæmdir við atvinnuuppbyggingu við kísilmálmverksmiðju við Bakka geti hafist í haust. Það er svo sannarlega þörf fyrir það, ekki síst þegar við stöndum frammi fyrir því, eins og ég hef vakið athygli á áður, að hugsanlega flytji 50 manns frá Húsavík vegna flutnings fiskvinnslu Vísis. Í þriðja lagi langar mig að koma inn á ákveðið mál sem ég hef áhyggjur af. Nú er það svo að á gangstéttum og götum um allt land, og ég efast ekki um að það er víðar í heiminum, eru tyggjóklessur. Menn spýta gjarnan út úr sér tyggjói. Þetta er sóðaskapur, en það sem ég hef mestar áhyggjur af og vil að menn hugsi um er að fuglarnir okkar plokka gjarnan í þetta, gleypa þetta og það festist í innyflum þeirra og veldur hægum og kvalafullum dauðdaga. Mig langar til þess að menn velti því aðeins fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég fagna því hversu margir hv. þingmenn eru jákvæðir í þessari umræðu í dag og tel það vera út af því að þjóðfélagið er á réttri leið og jákvæðni að verða ríkjandi. 
             Ég kem hér fyrst og fremst upp til að vekja athygli á jákvæðri nálgun kennara í baráttu sinni núna, að þeir hafa ákveðið að vekja athygli á hinu dýrmæta starfi kennarans og hverju það fær áorkað að vera með jákvæðni að vopni. Af því held ég að við og fleiri stéttir mættum læra. Við sem hér sitjum og víðar munum eflaust öll eftir góðum kennara. Við munum slíkan mann eða konu alla ævi. Mér finnst þetta til fyrirmyndar og vildi vekja sérstaklega athygli á þessu átaki Háskóla Íslands. Það er ekki síst út af því að í Morgunblaðinu eru hlið við hlið greinar um þetta átak annars vegar og hins vegar um hegðunarvanda skólabarna, hvað það er orðið erfitt í skólunum. Hvers vegna skyldi það vera? Ég held að það sé út af almennu agaleysi í samfélaginu og það er ekki síður okkur foreldrum að kenna, við berum þar öll ábyrgð. Þetta kristallast í skólastofunni og veldur áhyggjum. Við skulum temja okkur hér inni sem annars staðar að vera með jákvæðnina að vopni og hvetja, hvort sem það eru kennarar eða börn, til jákvæðni og þá held ég að við verðum öll betri manneskjur og þjóðfélagið á réttari leið.

Virðulegi forseti. Því er oft haldið fram í almennri umræðu um skipasmíðar að þær hafi lagst alveg af á Íslandi. Vissulega hafa orðið miklar breytingar á þessum markaði, ef við getum orðað það svo, en það er langt í frá að það sé þannig að skipasmíðar hafi lagst af. Þannig hafa smábátar verið framleiddir hér frá því í kringum 1980. Í fyrstu voru þessir bátar litlir, þeir voru kannski 6–8 metrar og allt að 6 brúttótonn, en hægt og rólega hefur þetta þróast áfram í takt við veiðikerfi smábáta fram til ársins 1995 en þá verður breyting 1998 þar sem koma burðarmeiri bátar, fyrst innan 6 brúttótonna marksins, en þeir voru bæði öruggari, með meiri ganghraða og burðargetu en áður hafði þekkst. Það er áætlað að smíði á Íslandi sé einhvers staðar á fjórða hundrað báta á þessum tíma, jafnvel nær 400 bátum. Ég hef ekki fengið þessa tölu nákvæmlega, þ.e. frá árinu 1998. Bátarnir hafa síðan stækkað mikið í tímans rás og þess vegna hefur smíðinni eðlilega fækkað, afkastagetan hefur verið minni. Þetta er samt sem áður orðin mjög blómleg og öflug atvinnugrein. Tækifærin leynast víða í þessari grein. Segja má að markvisst markaðsstarf erlendis hafi hafist upp úr 1995, það hefur náðst nokkuð góður árangur, sérstaklega víða í Evrópu. Útgerðarmenn í Bretlandi, Noregi og Frakklandi hafa margir til dæmis keypt sína báta og kaupa sína báta hér. Fyrsta nýsmíðin til Noregs var afgreidd árið 2002 en fyrir þann tíma var talið alveg óhugsandi að Norðmenn færu að kaupa báta af Íslandi. Í dag má fullyrða að stór hluti smærri útgerða í Noregi horfi til íslenskrar nýsmíði fram yfir norska. Í Bretlandi fer mjög gott orð af íslenskri bátasmíði og þar er orðinn sterkur markaður. Þá var fyrsti báturinn afgreiddur til Frakklands 2009. Það er líklegast fyrsta nýsmíðin frá Íslandi til Frakklands í sögunni. Síðan þá hafa verið afgreiddir margir bátar til Frakklands. Auk þess hafa verið afgreiddir bátar til margra fjarlægari landa til margs konar nota. Íslenska báta má nú finna í öllum heimsálfum utan Norður-Ameríku og Ástralíu. Þjónusta við olíuiðnaðinn er einnig orðin mikilvægur hluti starfsemi að minnsta kosti einnar bátasmiðjunnar hér á landi og nú þegar er búið að afgreiða sjö þjónustubáta í sambandi við olíuiðnaðinn og fleiri pantanir eru í farvatninu. Þrátt fyrir þessa miklu þróun og þar sem heimamarkaðurinn spilar mjög mikilvægt hlutverk er meðalaldur íslenskra smábáta í kringum 18–19 ár. Það er heilmikill iðnaður í kringum þessa smíði, afleidd störf eru fjölmörg og það má reikna með að um 200 manns vinni við þessar bátasmíðar og viðgerðir plastbáta. Það þarf að skoða menntunarmál alveg sérstaklega í iðnaði sem snýr að plastbátasmíðinni. Eins og sagði áðan urðu miklar breytingar í þessari grein og má segja að hinni hefðbundnu skipasmíði sem við kölluðum, stálbátasmíði, hafi lokið í kringum 1990. Í dag er meðalaldur eldri vertíðarbáta hjá okkur í stærri skipum 41 ár og hjá yfir 150 tonna skipum er talinn mjög algengur aldur 29–39 ár. Meðalaldurinn er sennilega 35 ár, eitthvað slíkt. Það eru því mikil tækifæri fram undan á þessum vettvangi, mikil fjárfestingarþörf í sjávarútveginum sem menn verða auðvitað að hafa í huga þegar við ræðum veiðigjöld. Við verðum að hafa í huga getu iðnaðarins til að endurnýja sig. Í Noregi og Danmörku hafa til dæmis skipasmíðar á þessum skala þróast með þeim hætti að menn láta smíða skrokka erlendis og taka þá síðan og fullsmíða þá í heimalandinu. Þarna er auðvitað langmesta verðmætið, í fullfrágangi á svona smíði. Þetta eru verkefni sem við þurfum að horfa til hvort við getum ekki greitt leið inn í íslenskt samfélag að nýju. Það á einnig við um þjónustu, breytingar og viðhald á stærri skipum okkar. Það hafa verið umræður um það að koma hér upp einhvers konar þjónustumiðstöð, skipakví sem tekur þessi stærri skip og þar þarf samstarf aðila í útgerð og þjónustugreinum við sjávarútveginn. Það mundi leiða til þess að aukin verkefni erlendis frá til að færa hingað til Íslands. Við getum minnst á stórar breytingar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að taka þetta mikilvæga mál hér upp á Alþingi. Hv. þingmaður fór vel yfir stöðu mála í greininni og einnig þá möguleika sem ég er sammála þingmanninum að séu í þessari atvinnugrein. Ég tel að við þessa umræðu sé rétt að við horfum til þeirra tækifæra sem eru til staðar hvað varðar endurnýjun íslenskra fiskiskipa svo og vegna almennra nýfjárfestinga í sjávarútvegi. Eins og þingmaðurinn kom inn á og ég þarf ekki að endurtaka hér liggur fyrir að meðalaldur fiskiskipaflota okkar er mjög hár en hann segir þó ekki alla söguna vegna þess að að jafnaði hefur skipum hér á landi verið haldið vel við og þau eru í ágætishorfi. Hár meðalaldur er hins vegar besta vísbendingin um fjárfestingarþörfina. Þrátt fyrir almennt mjög góða afkomu í sjávarútveginum á undanförnum árum hefur lítil endurnýjun orðið í flotanum og mun minni en æskilegt væri. Bent hefur verið á, og ég tel að það sé rétt, að ástæðu þess að útgerðir fiskiskipa hafa haldið að sér höndum megi meðal annars rekja til þeirrar miklu óvissu sem hefur verið í rekstrarumhverfi þessarar mikilvægu greinar frá árinu 2008. Miðað við að árin 2001–2008 var fjárfesting í greininni um 30% af EBITDA er ljóst að töluverð uppsöfnuð þörf er í greininni fyrir nýfjárfestingu og mörg eldri skip eru orðin óhagkvæmari og nauðsynlegt er að huga að endurnýjun þeirra. Vísbendingar eru því um að á næstu árum verði aukning í fjárfestingu innan greinarinnar. Ætla má að á núverandi verðlagi sé þessi fjárfestingarþörf í sjávarútvegi um 20 milljarðar kr. fyrir fiskveiðar og fiskvinnslu. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni, skipasmíðaiðnaðurinn er fjölbreytt grein. Í hefðbundnum skilningi er smíði stálskipa grunnstykkið, en stálskip hafa ekki verið smíðuð hér á landi í nokkur ár. Tréskipasmíði er að mestu hætt en Slippurinn á Akureyri hefur verið leiðandi í viðhaldi tréskipa. Bátar og skip sem smíðaðir eru úr plasttrefjum hafa notið mikilla vinsælda vegna lipurðar og hraða og selst víða um heim til margvíslegra nota. Hér á landi er til dæmis hafin raðsmíði á trefjabátum fyrir olíuiðnaðinn í Noregi. Skipasmíðaiðnaður í dag er langt frá því að vera bara slippur. Þessi veigamikli geiri er stærri og þýðingarmeiri en flestir átta sig á, nærri 70 fyrirtæki framleiða og flytja úr landi undir eigin vörumerkjum búnað fyrir greinar sem tengjast hafinu. Þessi fyrirtæki eru staðsett víða um land og áætlað hefur verið að velta þessara tæknifyrirtækja sé nærri 27 milljarðar kr. og að útflutningur skapi um 60% af tekjum þess. Tæknifyrirtæki framleiða veiðarfæri, sinna hönnun og framleiðslu fiskvinnsluvéla, fjarskiptabúnaðar, skynjaratækni, umbúða, upplýsingatækni og kælingu, svo eitthvað sé nefnt. Starfsmenn í þessum fyrirtækjum eru um 1 þúsund og er bróðurpartur þeirra tæknimenntaður. Sú öfluga stoð sem tæknigeirinn er orðinn hefur leitt til þess að hann getur glímt við stöðugt veigameiri verkefni sem styrkja munu stöðu skipasmíðaiðnaðarins enn frekar. Á þessum vettvangi er rétt að minnast á hinn íslenska sjávarklasa sem stofnaður var fyrir þremur árum. Íslenski sjávarklasinn er samstarfsvettvangur fjölda fyrirtækja í haftengdri starfsemi á Íslandi sem hefur einmitt það að markmiði að auka virði þeirra fyrirtækja sem starfa í klasanum. Hlutverk sjávarklasans er að tengja saman fólk og fyrirtæki og drífa áfram nýjar hugmyndir og verkefni. Má nefna að á vegum klasans hafa tíu tæknifyrirtæki tekið saman höndum um þróun á íslenskri leið í hönnun ísfisksskipa út frá áratugareynslu og þekkingu. Hér er stigið mikilvægt skref sem vafalítið getur valdið straumhvörfum og leitt til nýrrar og öflugrar sóknar fyrir íslenskan tækniiðnað. Ég heimsótti nýlega fyrirtækið Trefjar í Hafnarfirði sem er gríðarlega öflugt fyrirtæki með sterka verkefnastöðu og mörg nýsmíðaverkefni í gangi, t.d. fyrrnefnd olíuleitarskip fyrir Noregsmarkað. Ég hef líka heimsótt, gerði það á síðasta ári, Skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts á Akranesi sem og fyrirtæki þar sem heitir Skaginn og er næststærsta fyrirtækið í vinnslulínum á eftir Marel. Það er afar ánægjulegt að sjá að innan þessara fyrirtækja er unnið að nýju og mjög spennandi verkefnum. Ýmislegt væri hægt að ræða undir þessu heiti, skipasmíðar, og t.d. hvað varðar íslenska kaupskipaskrá. Við erum í samkeppni við önnur lönd, Noregur er til dæmis til fyrirmyndar hvað þessa hluti varðar og er með útflutningslán sem er ríkisaðstoð til skipasmíða. Þannig hafa Norðmenn náð að „stela“ af okkur verkefnum og gera þau hagstæðari þrátt fyrir að tæknibúnaður okkar 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að ræða á hverjum tíma sjávarútveginn og hvernig uppbyggingin í kringum bæði þjónustu og endurnýjun í greininni. Það kom ágætlega fram hjá málshefjanda og hæstv. ráðherra að við eigum öflug þekkingarfyrirtæki sem vinna í þessari grein, bæði varðandi alls kyns vinnslulínur og tæknibúnað. Það er gríðarlega mikilvægt að fylgja því eftir, að við getum nýtt það af innanlandsmarkaðnum sem mögulegt er til að þjónusta okkar eigin fyrirtæki og líka að nýta okkar áratugareynslu og þekkingu til að flytja út vörur á þessu sviði sem og hefur verið gert. Þar af leiðandi hafa fyrirtækin staðið hér mjög sterkt en á hverjum tíma eru einhverjar takmarkanir á því hvað við ráðum við, sérstaklega varðandi skipasmíðarnar. Það kemur ágætlega fram hjá málshefjanda að menn verða að skoða alla breiddina frá smábátum og upp í stærri skip. Íslenskar skipasmíðastöðvar hafa ráðið við býsna stór skip. Það sem skiptir mestu máli er starfsumhverfið. Þar getum við skoðað bæði skattumhverfið og samkeppnishæfnina og allt slíkt en við þurfum líka að skoða íslenska gjaldmiðilinn. Við tiplum alltaf á tánum í kringum hann, það er alveg sama hvern maður talar við í þessum iðngeira, menn kvarta yfir því að geta ekki gert langtímaáætlanir, geta ekki skipulagt sig til lengri tíma, vita ekki hvert gengið verður. Þeir gera jafnvel stóra samninga upp á mörg hundruð milljónir, jafnvel milljarða, og breytingar á gengi geta verið gríðarlega erfiðar hvað varðar að standa við slíka samninga. Ég held að við þurfum að þora að ræða þetta á sama tíma og við ræðum ívilnanir og þá fyrirgreiðslu sem við bjóðum okkar íslensku fyrirtækjum. Þegar ég var að ræða þetta við aðila meðal annars á Akranesi, hjá fyrirtækinu sem nefnt var hér áðan, tala menn einmitt um að það vanti oft heildstæða nálgun á það hvað við gerum fyrir greinina í heild. Ég vona að ég fái tækifæri til að ræða þetta betur hér á eftir en ég skora á 

Herra forseti. Vöxtur tæknifyrirtækja í íslensku sjávarplássunum hefur verið umtalsverður á síðustu árum, eða um 10–13% á ári. Athygli vekur að mikill vöxtur er í útflutningi á ýmsum tækjum og búnaði fyrir skip og vísbendingar eru um að tæknifyrirtæki á þessu sviði séu að eflast mjög hér á landi. Um að ræða búnað sem meðal annars bætir orkunýtingu skipa, fiskvinnslutækni, ýmsar hugbúnaðarlausnir o.fl. Fyrirtækin hafa mörg hver stækkað og styrkt stöðu sína á alþjóðamarkaði. Auk þess hefur íslensk bátasmíði færst í vöxt og fyrirtæki á borð við Trefjar og Seiglu selja íslenska báta undir 15 metrum að lengd á alþjóðamarkaði. Það sem einkennir mörg þessara tæknifyrirtækja er að þau hafa aukið markaðssókn erlendis og starfsmönnum hefur fjölgað nokkuð. Þrátt fyrir orð hæstv. ráðherra áðan um að óvissa hafi verið á síðasta kjörtímabili sem hafi kannski komið í veg fyrir uppbyggingu þessa geira er athyglisvert að skoða veltu fyrirtækjanna. Bæði árin 2010 og 2011 var umtalsverður vöxtur. Útflutningur á tækjum og búnaði í skip var um 1,8 milljarðar árið 2010 og svo virðist sem árið 2013 ætli að verða metár hjá þessum fyrirtækjum og ræður þar mestu útflutningur, vinnslutækni og endurnýjun búnaðar fyrir erlend skip hjá slippnum á Akureyri. Ákvarðanir íslenskra útgerðarfyrirtækja um val á tæknifyrirtækjum til að sinna þessum endurbótum ráða að sjálfsögðu miklu um þróun hérlendis og takist samvinna milli íslenskra tæknifyrirtækja og útgerðar í þeim efnum kunna íslenskar skipasmíðar að eflast til muna á komandi árum. Ég held að mjög mikilvægt sé fyrir íslenskt þjóðarbú að svo geti orðið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, fyrir að hefja hér umræðu um skipasmíðar og skipaiðnað. Þar sem íslenski fiskiskipaflotinn er kominn til ára sinna með allt of háan meðalaldur er fyrirsjáanleg þörf á endurnýjun hans. Samkvæmt til dæmis greiningu Íslenska sjávarklasans standa nú fyrir dyrum endurbætur á skipum íslenskra útgerða sem nema 1–2 milljörðum á ári næstu ár. Því miður er skipasmíðaiðnaður sem iðngrein að mestu aflagður nema í smíði plastbáta en sú staðreynd að smíði þeirra er möguleg er hvatning um að einnig sé hægt að smíða stærri báta og skip hér á landi. Staðreyndin er sú að vöxtur tæknifyrirtækja innan sjávarklasans hefur verið umtalsverður á síðustu árum, þ.e. um 10–13% á ári. Þá lofar það góðu að mikill vöxtur er í útflutningi á ýmsum tækjum og búnaði fyrir skip. Það bendir klárlega til eflingar á þessu sviði en framtíð fyrirtækjanna veltur að hluta til á vali útgerðarfyrirtækja um val á tæknifyrirtækjum til að sinna fyrirliggjandi endurbótum á flotanum. Takist vel til við samvinnu í þessum verkefnum munu íslenskar skipasmíðar eflast til muna á komandi árum og spara gjaldeyri sem annars færi úr landi. Störf yrðu til sem annars eru unnin utan lands og tekjur ríkis aukast vegna skatta og gjalda í formi tekjuskatts einstaklinga, neysluskatta og tekjuskatts fyrirtækja. Með aukinni samvinnu smærri tæknifyrirtækja má draga úr þeim viðskiptakostnaði sem fellur á útgerðir þegar verslað er við marga smærri aðila. Húsnæði og aðstaða er enn fyrir hendi á nokkrum stöðum á landinu og því þyrfti ekki mikla fjárfestingu til að hefja smíði skipa og þekking er enn fyrir hendi að nokkru leyti, þótt ekki megi líða mörg ár áður en hún tapast að fullu. Ætla má að 500 millj. kr. fjárfesting í endurnýjun togara skili sér í að minnsta kosti 450–600 millj. kr. veltuaukningu í hagkerfinu og skapi um 40 ársverk ef valin eru íslensk tæknifyrirtæki. 
             Íslensku fyrirtækin bjóða samkeppnishæfar grænar lausnir sem reynst hafa vel um allan heim.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og flestallir byrja á að þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu. Þetta er mjög þörf og gagnleg umræða um skipasmíðaiðnaðinn á Íslandi og umræða um sjávarútveg er alltaf mikilvæg. Það hefur komið fram hjá bæði hæstv. ráðherra og þingmönnum sem hafa talað á undan mér að það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að efla skipaiðnað á Íslandi og auka vinnu í honum. Það hefur líka komið fram að við búum yfir alveg gríðarlegri þekkingu og eigum gríðarlega öflug fyrirtæki á vegum sjávarútvegsins sem hafa á undanförnum áratugum byggt alla sína reynslu upp í kringum sjávarútveg og mál tengd honum. Ég tel Sjávarklasann eitt öflugasta og glæsilegasta fyrirtæki sem hefur verið sett á laggirnar undanfarið. Þar hefur þetta verið greint mjög mikið. Það er mjög misjafnt og erfitt að keppa við erlendar skipasmíðastöðvar af því að þetta er eitthvað ódýrara þar, en eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan er lykilatriði að skapa meiri sátt um útgerðina og sjávarútveginn á Íslandi. Við verðum að taka okkur saman í andlitinu og hætta þessum rifrildum endalaust um sjávarútveginn. Þetta er svo gríðarlega mikilvægt fyrir okkur. Ég tel að við, löggjafarþingið, framkvæmdarvaldið og ekki síst útgerðarfyrirtækin, útgerðarmennirnir sjálfir, skiptum höfuðmáli til að hægt sé að leysa þetta með því að koma saman að borðinu. Það kom líka fram í greiningu hjá Sjávarklasanum að til þess að auka skipaiðnaðinn og efla hann þurfi íslensk útgerðarfyrirtæki að gefa íslenskum fyrirtækjum tækifæri til að vinna að þessu verkefni. Það er kannski helsti broddurinn í því. Svo þurfa, eins og kemur fram hjá Sjávarklasanum, öll þessi fyrirtæki að auka samstarfið í því sem þau stefna að. Það þarf að gera til þess að geta boðið heildstæðar lausnir fyrir útgerðir. En það er lykilatriði að við, ríkisvaldið, sköpum sátt um útveginn og sjávarútveginn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir þessa umræðu. Hún er mikilsverð. Við ræðum hér mikilvægan hlut í íslensku þjóðlífi sem við viljum endurvekja að fullu, innlendar skipasmíðar. Um þessar mundir eru um það bil 65 nýsköpunarfyrirtæki á Íslandi sem á einn eða annan hátt koma að heildarlausnum á vinnslukerfum fyrir erlendar skipasmíðastöðvar. Þar fara fremst Skaginn, Marel og Slippurinn á Akureyri og eins eru þessi fyrirtæki í samvinnu við Íslenska sjávarklasann og hafa þau verið að undirbúa að hanna hið græna skip. Við þurfum að skapa íslenskum fyrirtækjum sömu umgjörð og aðstæður og eru í öðrum samkeppnislöndum okkar um skipasmíðar og færa þær inn til landsins. Ég held að það sé afar mikilvægt. Við höfum fundið það á ferðum okkar, atvinnuveganefnd, þegar við höfum heimsótt þessi fyrirtæki að í raun er allt til staðar, það er kunnáttan, það er þekkingin, það er aflið og aðstaðan, en það þarf sambærilega umgjörð og ívilnanir og fylgja í öðrum löndum. Við erum að tala um að íslenskt hugvit sé flutt út fyrir milljarða á ári. Áætlað er að árið 2023 muni þessi þekkingarfyrirtæki í íslenskum sjávarútvegi flytja út hugvit og vörur fyrir um það bil 100 milljarða kr. Þarna er verið að tala um stórkostlega auðlind sem felst í íslenska hugvitinu og það er okkar að skapa því þá umgjörð að á Íslandi geti á næstu árum hafist endurnýjun fiskiskipaflotans með íslensku hugviti, með íslenskri þekkingu á íslensku landi með íslensku starfsfólki.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að vekja athygli á því, af því að menn voru einmitt að ræða það hér að okkur vantaði menntun í sambandi við ýmislegt í skipasmíðaiðnaðinum, að Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra er farinn að bjóða upp á nám í smíði á plastbátum. Ég held að það sé samstaða um það hér, alla vega meðal þeirra sem hér hafa talað, að við eigum auðvitað að vera með sem allra mest af verkefnum hér heima og jafnframt þjónustu við sjávarútveginn og nýta okkur það hversu veigamikill þáttur þetta er í íslensku atvinnulífi og nýta þekkingu okkar til útflutnings. Þá komum við aftur að því sem ég nefndi í fyrri ræðu um samkeppnishæfnina. Þar hefur nýsköpunarumhverfið að mörgu leyti verið mjög gott, því hefur verið hælt af þeim sem þar vinna. Þar var tekin upp endurgreiðsla á nýsköpunar- og þróunarkostnaði sem því miður var lækkuð úr 20% í 15%, en mikilvægt er að halda þeirri endurgreiðslu. Það hefur verið gagnrýnt að ekki séu styrkir til þeirra sem framleiða hlutina, varðandi umhverfið hjá þeim aðilum, aðstoð við markaðssetningu og ýmislegt hvað greinina varðar, að þar vanti töluvert upp á. Þar er auðvitað gríðarlega mikilvægt verkefni sem varðar samkeppni, sem er þessi klasamyndun þar sem menn reyna að draga saman fyrirtæki sem hafa sameiginlega hagsmuni, þeir halda áfram samkeppni á markaði en beita kröftum sínum sameiginlega til að markaðssetja sig út á við gagnvart nýsköpun og sölu í greinunum. Ég held að verkefni okkar í framhaldi af þessari umræðu, og það hefði raunar mátt gera áður, að fara vel yfir það umhverfi sem íslensku fyrirtækjunum er skapað í þessum greinum til þess að möguleiki sé fyrir þau að stunda nýsköpun og öfluga framleiðslu. Varðandi sáttina í sjávarútvegi hef ég sagt það hér alveg frá því að ég kom á þing að það er óþolandi fyrir atvinnugrein eins og sjávarútveginn að búa ekki við öruggt umhverfi. Enn og aftur lýsi ég ábyrgðinni á alla aðila. Sátt við hvern? Auðvitað við greinina en líka við fólkið í landinu. Við verðum að koma á því umhverfi að hér ríki sátt. Það er aftur á móti fyrirsláttur að það eitt hafi valdið því að hér hafi engar 

Herra forseti. Því miður hafa stærstu skipakaup Íslendinga á síðustu árum verið án aðkomu íslenskra tæknifyrirtækja, en það eru engar haldbærar skýringar á því hvers vegna íslenski tæknigeirinn ætti ekki að verða fyrir valinu. Íslensk fyrirtæki bjóða samkeppnishæfar grænar lausnir sem reynst hafa vel um allan heim og þau bjóða lausnir sem viðhalda og nýta betur afurðir um borð í þeim efnum og svo mætti áfram telja. Það verður ávallt erfitt fyrir Íslendinga að keppa við stærri þjóðir, við vitum það. Því er mikið í húfi fyrir Íslendinga að byggja upp skipasmíðaiðnað hérlendis. Þar mundum við ugglaust fara afar svipaða leið og Norðmenn hafa gert, að flytja inn skipaskrokka frá löndum sem eru mun samkeppnishæfari í málmsmíði og hlaða síðan skipin íslenskum búnaði. Ef við náum að festa okkur í sessi sem öflug þjóð á þessu sviði kunna að skapast fleiri tækifæri til að sinna mun fleiri skipum sem sigla við Íslandsstrendur. Ég tel það vera mikilvægt að íslensk útgerðarfyrirtæki gefi íslenskum tæknifyrirtækjum færi á að bjóða í lausnir sínar. Slíkt mundi efla allan íslenska sjávarklasann, sem unnið hefur mjög gott og þarft verk, og við þurfum að stilla saman strengi. Þannig mundi þetta auka skilning á mikilvægi sjávarútvegs sem er að sjálfsögðu undirstöðugrein sjávarklasans. Þá verða íslensk tæknifyrirtæki að auka samstarf sín á milli með heildstæðum lausnum. Þau eru byrjuð á því. Að lokum þarf ríkisvaldið að tryggja að íslensk tæknifyrirtæki sitji eins og kostur er við sama borð og tæknifyrirtæki frá öðrum löndum í sambandi við skatta og gjöld og aðrar ívilnanir í skipasmíði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga máli. Á Íslandi er mikið hefð fyrir skipasmíðum frá fyrri öldum, allt frá 19. öld. Sögur fara af því að hér hafi verið smíðaðir teinæringar, áttæringar, sexæringar, fjögurra manna för og tveggja manna för. Um miðja 19. öld komu þilskipin þar sem bylting varð í siglingum og veiðum landsmanna. Áfram héldu Íslendingar að smíða skipin. Fyrst voru þetta tréskip, þessir bátar sem við köllum, sem þróuðust svo yfir í að vera stálskip. Hér voru margar stöðvar. Við getum nefnt Njarðvík, Stykkishólm, Siglufjörð og Seyðisfjörð. Þetta var almennt um allt land.  Svo komu plastbátarnir og ekki létum við deigan síga þar. Eins og fram hefur komið höfum við smíðað yfir 400 plastskip sem hafa verið flutt út. Íslensk vörumerki, t.d. Cleopatra, eru þekkt um allan heim og er framleiðslan flutt til fjögurra heimsálfa. En stálskipaiðnaðurinn á í vök að verjast núna. Hvað getum við gert til að hefðin og þekkingin tapist ekki? Þessi fyrirtæki hafa verið í alþjóðlegri samkeppni um ýmsan tæknibúnað. Vegna fjárfestingarsamninga sem er verið að gera við erlenda aðila sem koma hingað með fjármagn dettur mér helst í hug að beina til iðnaðarráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu. Það vill svo skemmtilega til að ég var á sumardaginn fyrsta á Vorkomu Akureyrarstofu þar sem veittar eru ýmsar viðurkenningar og við sama tækifæri er yfirleitt tilkynnt hver er bæjarlistamaður. Þá fékk Slippurinn sérstaka viðurkenningu á Akureyri, athafnaverðlaun Akureyrar. Í fyrra fékk Seigla sérstaka viðurkenningu frá Akureyrarstofu á sumardaginn fyrsta fyrir nýsköpun og frumkvöðlastarf. Ég var svo heppin að fá að heimsækja Slippinn, maður gerir það ekki sem venjulegur bæjarbúi en fyrir framboðið kíktum við á þennan vinnustað, og það kom mér gríðarlega mikið á óvart hvað hann er öflugur. Ég vissi að hann væri mikilvægur og stór, en þarna vinna 160 manns, ég held að veltan sé einir 2 milljarðar og erlendum verkefnum hefur fjölgað. Slippurinn hefur verið að kaupa fyrirtæki og gengur bara mjög vel. Það hangir saman við öfluga útgerð á Akureyri, það skiptir máli og síðast en ekki síst skiptir öflugt verknám máli. Ég vil aðeins koma inn á það á þeim stutta tíma sem ég hef að við verðum að passa upp á að við menntum fólk til starfa í þessum geira til að við höldum störfunum hérna. Þegar hv. fjárlaganefnd fór í Verkmenntaskólann um daginn heyrðum við einmitt sögur af því að þeir ættu í vandræðum með að fjármagna nýjustu tæki, löggildingu á vélstjóranáminu og annað slíkt. Við horfum stundum á það í menntakerfinu hvaða nemendur eru ódýrastir meðan þeir eru í skóla. Auðvitað kosta þeir sem fara í verknámið meira en þeir fara margir hverjir, og flestir, beint út í atvinnulífið og byrja að skila skatttekjum. Það er gríðarlega mikilvægt að við gleymum því ekki. Við þurfum að setja peninga í verknámið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þann jákvæða tón sem í henni er. Það þarf enginn að efast um þjóðhagslega hagkvæmni þess ef við getum fært meira af þessari vinnu, þjónustu við íslenskan skipasmíðaiðnað, bæði smíði og frágang skipa og önnur þjónustuverkefni til landsins. Í því mun felast gríðarlegur gjaldeyrissparnaður fyrir þjóðarbúið í heild. Fagleg þekking er til staðar og sá grunnur sem við þurfum að byggja á. Hann er með því besta sem þekkist í heiminum, það sést best á því að þjónustuiðnaðurinn við íslenskan sjávarútveg sinnir verkefnum um allan heim. Það er líka ánægjulegt að sjá að íslensk fyrirtæki, útgerðarfyrirtæki hafa í auknum mæli verið að horfa til Íslands. Það kom fram hjá hv. þingmanni áðan hversu öflug starfsemi Slippstöðvarinnar á Akureyri er, hún velti um 2 milljörðum á ári og þar væri mjög mikið um að erlend verkefni væru unnin þar eða verkefni fyrir erlenda aðila. Fram kom í fréttum núna í síðustu viku að Samherji er að láta breyta þar einu af sínum stóru skipum, það er verkefni sennilega upp á einn milljarð. Það fannst mér vera ánægjuleg og góð frétt sem fór lítið fyrir í fjölmiðlum en ég fullyrði að íslenskar útgerðir horfa meira til Íslands og íslenskra fyrirtækja varðandi þessi verkefni. Aldur flotans er allt of hár, eins og ég kom inn á hér áðan. Við getum borið hann saman við bílaflotann okkar þó að auðvitað sé þetta ekkert alveg sambærilegt og mikið viðhald hefur farið fram. En það sjá allir hvað það mundi kosta okkur að viðhalda bílaflotanum með sama hætti ef þetta gengur ekki upp. Ef við ætlum að halda því forustuhlutverki sem við höfum í sjávarútvegsmálum almennt meðal samanburðarþjóða okkar þá verðum við að fara í auknar fjárfestingar. Þá kem ég aftur að því samstarfi sem nauðsynlegt er í greininni til að koma þessu á næsta stig. Það er til dæmis ekki hægt að mála skip innan dyra á Íslandi. Við þurfum að byggja og standa að uppbyggingu öflugrar þjónustumiðstöðvar fyrir íslenska flotann sem færa mun aukin verkefni á þessum vettvangi hingað heim.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingheimi kærlega fyrir þessa uppbyggilegu umræðu. Það er afar gott að sjá þennan samhug og samstarfsvilja og hversu sammála við erum í þessu máli um þau tækifæri sem þarna bíða okkar og það að við þurfum að taka höndum saman og kortleggja þau. Það væri kannski rétt sem niðurstaða af þessari umræðu að við hugsuðum það aðeins frekar og jafnvel að við tækjum höndum saman, skipuðum nefnd til að draga saman þá aðila sem þarna eru starfandi og okkur í stjórnmálunum til að móta frekari stefnu í þessum málum. Ég get sagt hér að ég mun beita mér fyrir því að slíkt starf verði sett á laggirnar hið allra fyrsta vegna þess að ég tel gríðarleg tækifæri, eins og hér hefur komið fram, bæði í hefðbundna skipasmíðageiranum og á sviði þessa klasasamstarfs og tæknifyrirtækjanna sem eru ekki bara í sjávarútveginum, til að auka verðmæti og draga hingað starfsemi sem annars verður ekki hér. Ég ætla að láta það verða lokaorð mín í þessari umræðu að leggja til að við tökum höndum saman. Ég mun kalla fólk að þessu borði hið fyrsta til að taka frekari umræðu og hefja kortlagninguna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti sem er sameiginlegt fyrir þessi tvö mál, frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði og frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum. Nefndin tók þá ákvörðun að fjalla um þessi mál saman vegna þess að tilefni þess að þau eru lögð fram í þinginu er það að hér á að fara í breytingar á embættum sýslumanna og lögreglustjóra í þá veru að aðskilja starfsemina þannig að verkefni lögreglu, og þá lögreglustjóra, verði í sérstökum embættum en að sýslumenn verði með önnur verkefni er þá heyra undir þau embætti. Þessi mál eru að stórum hluta samkynja. Það hefur verið unnið að heildarskipulagningu og framtíðarstefnumótun í málefnum þessara embætta um áratugaskeið eins og fram kemur í greinargerð með þeim frumvörpum sem hér eru rædd. Fjölmargar nefndir og starfshópar hafa verið skipuð í gegnum tíðina til að kortleggja með hvaða hætti væri hægt að halda betur utan um þau verkefni sem þessum stofnunum er falið að sinna þannig að embættin eflist. Ég ætla að hafa þann háttinn á að fara fyrst í þau málefni er varða frumvarpið um breytingu á lögreglulögum og síðan í umfjöllun nefndarinnar um frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Það markmið liggur til grundvallar varðandi breytingarnar á lögreglulögunum að efla lögregluna og gera hana betur færa til að sinna skyldum sínum. Í frumvarpinu er lagt til að fækka lögregluembættum úr 15 í átta og skilja á milli embætta lögreglustjóra og sýslumanna. Það er stefnt að því að ná fram hagkvæmni í rekstri til lengri tíma litið og markmiðið er að til verði öflug lögreglulið sem standi vörð um grunnþjónustu lögreglunnar með aukinni samhæfingu og samstarfi. Breytingarnar eiga jafnframt að leiða til þess að lögreglustjórar geti einbeitt sér að því verkefni að sinna lögreglustjórn og að sú einbeitni að því verkefni verði óskipt. Þetta teljum við mikilvægt í ljósi aukinna krafna sem gerðar eru til löggæslu. Í frumvarpinu kemur fram að landið skuli skiptast í átta lögregluumdæmi en við meðferð nefndarinnar komu fram ábendingar um mikilvægi þess að landshlutasamtök sveitarfélaga kæmu að samráði um það hvernig umdæmamörk þessara embætta skyldu ákveðin. Þau skal ákveða í reglugerð sem ráðherra setur. Mat nefndarinnar var það að gera breytingartillögu við það enda tökum við undir þau sjónarmið og bendum á að í 2. mgr. 97. gr. sveitarstjórnarlaga segi að ráðuneyti og opinberar stofnanir skuli „ávallt leita umsagnar hlutaðeigandi landshlutasamtaka um stefnumótun eða ákvarðanir sem varða viðkomandi landsvæði sérstaklega“. Þess vegna leggur nefndin til þá breytingu að umdæmamörk embætta skuli jafnframt ákveðin í samráði við landshlutasamtök sveitarfélaga. Við leggjum jafnframt til að samráð verði haft við lögreglustjóra, en það er til samræmis við hitt frumvarpið sem við ræðum hér þar sem fram kemur að samráð skuli haft við sýslumenn. Við ræddum talsvert í nefndinni hvort það væri rétt að umdæmamörk lögregluembætta skyldu ákveðin í reglugerð. Það hefur auðvitað verið rætt við fjöldamörg tilefni í þinginu á fyrri stigum og þegar fyrri frumvörp um þetta málefni hafa verið lögð fram á fyrri þingum með hvaða hætti þetta yrði best gert. Vegna þess að sveitarfélagamörk breytast stundum, sveitarfélög sameinast o.s.frv., getur þó verið nauðsynlegt, og einfaldlega heppilegasta tilhögunin, að umdæmamörk séu ákvörðuð í reglugerð. Þá viljum við taka fram að þegar þessi breyting á sér stað munu hin nýju lögregluembætti taka við öllum réttindum og skyldum þeirra embætta sem fyrir eru, taka þar á meðal við öllum starfsmönnum á sömu kjörum að undanskildum lögreglustjórunum sjálfum en um starfslok þeirra gilda ákvæði starfsmannalaga. Í meðförum nefndarinnar var talsvert rætt um það að landið skuli skiptast í átta lögregluumdæmi. Það kom fram hörð gagnrýni á þá áætlun að Vestmannaeyjar ættu ekki að vera með sérstakt embætti líkt og gert er ráð fyrir í frumvarpinu varðandi sýslumennina. Það varð niðurstaða nefndarinnar að vegna hinna sérstöku aðstæðna í Eyjum varðandi samgöngur væri rétt að Vestmannaeyjar yrðu einnig með sjálfstætt lögregluumdæmi og leggur nefndin fram breytingartillögu þar um. Jafnframt er gerð sú tillaga að það verði heimild til handa ráðherra að ákveða að rannsókn tiltekinna brotaflokka fari fram í öðru umdæmi en það er það verklag sem gert er ráð fyrir varðandi umdæmi lögreglustjórans á Norðurlandi vestra og þetta verður þá sambærilegt við það embætti. Í nefndinni kom upp sú hugmynd hvort rétt væri að starfsemi sýslumanns og lögreglustjóra í Eyjum yrði bara óbreytt miðað við núverandi fyrirkomulag. Niðurstaða nefndarinnar varð að það væri í rauninni í andstöðu við grundvallarmarkmið þessara breytinga, þ.e. að þetta verði sjálfstæð embætti og að lögreglustjórar geti einbeitt sér með óskiptri athygli að þeim verkefnum er snúa að löggæslu. Við ræddum talsvert í nefndinni um aðalstöð. Það kemur fram í 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins að ráðherra skuli ákveða hvar aðalstöð lögreglustjóra skuli staðsett. Við töldum einfaldlega rétt að það kæmi fram í okkar áliti að með aðalstöð er átt við þann stað þar sem yfirstjórn hefur aðsetur sitt og rekstrareiningar, svo sem skjalavörslu og starfsmannahald. Við setjum það hér fram til skýringar á þessu hugtaki. Þá gerum við jafnframt að tillögu okkar að ríkislögreglustjóri hafi aðkomu að setningu reglna er lúti að samræmingarstarfi lögreglu. Það kemur fram breytingartillögu okkar, en um þetta er fjallað í 5. gr. lögreglulaganna. Þá er eitt atriði í frumvarpinu er varðar greiningardeild. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæði 5. mgr. 8. gr. lögreglulaga verði felld brott. Við ræddum þetta talsvert, en hér er gert ráð fyrir því að heimild sem aldrei hefur verið notuð verði felld brott, þ.e. heimildin stendur til þess að það sé heimilt að setja á laggirnar greiningardeild innan hvers lögregluumdæmis til að meta skipulagða glæpastarfsemi og hryðjuverk. Niðurstaða nefndarinnar var að þessi breyting drægi ekki úr starfi lögregluliða á þessu sviði enda er rétt og skylt að samvinna sé viðhöfð við greiningardeild ríkislögreglustjóra varðandi þessi málefni. Eitt stærsta atriðið sem við skoðuðum mjög vel í nefndinni var ákvæði um hæfisskilyrði og skipun embættismanna. Í 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að gildandi hæfisreglur í lögum um dómstóla séu að mestu teknar upp varðandi hæfisskilyrði ríkislögreglustjóra, aðstoðarríkislögreglustjóra, lögreglustjóra, aðstoðarlögreglustjóra og skólastjóra Lögregluskóla ríkisins. Við í nefndinni teljum að það sé einfaldlega rétt og eðlilegt að kveða á um þetta í lögreglulögum og að það auki jafnframt skýrleika þannig að allir átti sig á því hver hæfisskilyrðin eru í raun og veru. Við töldum rétt að hafa þetta óbreytt. Jafnframt er fjallað í 4. mgr. 7. gr. um veitingu embætta annarra en þessara yfirmanna, og sú tillaga gerð í frumvarpinu að skipanir yfirlögregluþjóna og aðstoðaryfirlögregluþjóna færist frá ráðherra til ríkislögreglustjóra. Það er rökstutt með þeim hætti í athugasemdum með frumvarpinu að ekki sé tímabært að færa allar skipanir yfir að svo stöddu. Hins vegar kom fram það sjónarmið að það sé mikilvægt að halda á skipunarmálum embætta með samræmdum og tryggum hætti eftir að nýju embættin verða til. Það er niðurstaða nefndarinnar að það sé mikilvægt að stíga þetta skref til fulls og að allar skipanir lögreglumanna færist yfir til lögreglustjóra. Rökin er varða ráðningu lögreglumanna eigi jafnframt við um yfirlögregluþjóna og aðstoðaryfirlögregluþjóna. Niðurstaða nefndarinnar varð að úr því að við treystum lögreglustjórunum almennt fyrir þessu valdi ætti það að ganga alla leið. Við álítum mikilvægasta sjónarmiðið að þessar breytingar verði gerðar í einu lagi. Nefndin kynnti sér jafnframt skýrslu sem var unnin fyrir ríkislögreglustjóra um vinnumenningu og kynjatengsl lögreglunnar. Þessi skýrsla var nokkuð rædd í nefndinni og það er mat okkar að standa eigi að ráðningum á faglegan hátt og með jafnréttissjónarmið að leiðarljósi, og vísum við þar til jafnréttislaganna, og að það sé gætt að jafnri stöðu karla og kvenna við ráðningar. Vegna þeirra sjónarmiða sem fram komu í nefndinni frá þeim sem vildu ekki ganga svona langt leggur nefndin hér til að ríkislögreglustjóri skuli starfrækja hæfnisnefnd sem veiti lögreglustjórum ráðgefandi álit um hæfni umsækjenda við skipun í störf lögreglumanna og að niðurstaða hæfnisnefndarinnar verði ráðgefandi fyrir lögreglustjórana. Þá skuli ráðherra setja reglur um skipan og störf nefndarinnar. Í þeim reglum á að fjalla um skipun hennar, hæfi nefndarmanna, verkefni og málsmeðferð. Eftir þessa breytingu mun lögreglustjóri skipa yfirlögregluþjóna, aðstoðaryfirlögregluþjóna og aðra lögreglumenn innan síns embættis að fenginni umsögn hæfnisnefndarinnar. Þetta er stórt skref og þetta var mikið rætt í nefndinni en við teljum að þetta sé rétta leiðin. Þá fjallaði nefndin talsvert um stöðu almannavarnanefnda. Hlutverk þeirra er að móta stefnu og gera grein fyrir ástandi og horfum í almannavarna- og öryggismálum í landinu. Í lögunum um almannavarnir er kveðið á um að í hverju sveitarfélagi skuli starfrækt almannavarnanefnd og að í henni eigi sýslumaður að sitja. Í þeim tilfellum þegar þessi embætti hafa verið aðskilin hefur það verið þannig að lögreglustjórinn situr í almannavarnanefndinni. Það er því mat nefndarinnar að þegar embættin verða aðskilin sé rétt að gera jafnframt þá breytingu á lögum um almannavarnir að lögreglustjóri sitji í almannavarnanefnd en ekki sýslumaður, enda samrýmist það að mati nefndarinnar betur hlutverki almannavarnanefndar og samstarfi hennar við ríkislögreglustjóra. Í ákvæði til bráðabirgða sem er í frumvarpinu er heimild til handa ráðherra að sameina embætti fyrr en lögin kveða á um. Mat nefndarinnar er að þetta ákvæði sé í raun óþarft og aðeins til þess fallið að vekja einhvern misskilning. Þess vegna er það mat nefndarinnar að heppilegast sé að skipa í allar stöður á sama tíma og því leggjum við til að þetta bráðabirgðaákvæði falli brott úr frumvarpinu. Nefndin ræddi mjög mikið um Lögregluskóla ríkisins og íhugaði að fara í umtalsverðar breytingar á frumvarpinu með það að markmiði að taka stór skref með Lögregluskólann. Við leggjum þó til þá breytingu að nýtt ákvæði til bráðabirgða bætist við frumvarpið þar sem ráðherra verði falið í samráði við hlutaðeigandi aðila að setja á laggirnar starfshóp í því skyni að færa Lögregluskóla ríkisins á nýjan stað. Starfshópurinn skal gera tillögu að framtíðarskipan lögreglumenntunar í landinu þannig að tryggt sé að menntun lögreglumanna svari ávallt kröfum samtímans um almannaöryggi og sé sambærileg við stöðu menntunarmála lögreglunnar í Evrópu, einkum annars staðar á Norðurlöndum. Þá kemur fram í breytingartillögu okkar að við tillögugerðina verði hugað að því að skipulag þessara mála sé skilvirkt og markvisst og tryggi sem besta nýtingu fjármuna sem ætlaðir eru til verkefnisins í þessu skyni. Við gerum ráð fyrir því að starfshópurinn hafi stuttan líftíma og skili greinargerð til ráðherra eigi síðar en 1. ágúst 2014. Það var skipuð nefnd af hálfu dóms- og kirkjumálaráðherra árið 2007 til að gera tillögur um uppbyggingu alhliða löggæslu- og öryggismálaskóla. Nefndin skilaði tillögum sínum 2008 og þar kom fram að ein meginkrafa Landssambands lögreglumanna væri að Lögregluskólinn færðist á háskólastig. Það var rætt nokkuð í nefndinni. Þá hafa komið fram þær hugmyndir, m.a. í tillögum hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar, að Lögregluskólinn verði færður undir yfirstjórn ríkislögreglustjóra sem mundi síðan leita samstarfs við menntastofnun sem þegar væri starfrækt á Íslandi um að halda utan um námið. Við teljum brýnt að fara í þetta verkefni, gerum tillögu um þennan starfshóp og berum þá von í brjósti að efling lögreglumenntunar verði niðurstaðan út úr þeirri vinnu allri. Þetta eru þær helstu breytingar sem nefndin hefur gert á frumvarpi til laga um breytingu á lögreglulögum. Við teljum hér verið að stíga skref í rétta átt og að við séum að leggja til breytingar sem muni ná því markmiði að efla lögregluna og gera hana betur í stakk búna til að sinna lögbundnum skyldum sínum. Þá vík ég aðeins að hinu frumvarpinu, því er varðar fækkun sýslumannsembætta, frumvarpi til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Í því frumvarpi er kveðið á um heildarendurskoðun á gildandi lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði og jafnframt er gildistakan hér 1. janúar 2015. Meginmarkmið þessa frumvarps er að efla sýslumannsembættin og gera þau betur í stakk búin til að sinna lögbundnum skyldum sínum. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að aðskilja löggæslu og ákæruvald frá starfsemi sýslumanna og færa til sjálfstæðra embætta lögreglustjóra. Það felur í sér að sýslumannsembættin verða sameinuð og þeim fækkað úr 24 í níu, sem er umtalsverð fækkun. Verkefni sýslumanna verða eftir þessar breytingar að fara með framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins eftir því sem lög, reglugerðir og önnur stjórnvaldsfyrirmæli kveða á um. Gert er í frumvarpinu ráð fyrir sömu umdæmaskiptingu og varðandi löggæsluna en þó lagt til að Vestmannaeyjar verði áfram sérstakt umdæmi sýslumanna. Fram koma í frumvarpinu þær ástæður sem liggja fyrir þessum breytingum. Það hefur verið rætt um fækkun sýslumannaembætta svo lengi sem ég man eftir mér. Hafa nokkur skref verið stigin í þá átt á undanförnum árum, skrifaðar allnokkrar skýrslu og haldnir mjög margir fundir um með hvaða hætti þetta yrði best gert. Ástæðurnar sem liggja hér að baki eru aðallega byggðaþróun, bættar samgöngur, sameining sveitarfélaga og stofnana, aukin samskiptatækni, aukin rafræn þjónusta, krafa um hagræðingu og hagkvæmni í ríkisrekstri og það markmið að með sameiningu embættanna verði til öflugri þjónustueiningar sem tryggi samræmt verklag. Líkt og í hinu fyrra frumvarpi er ég ræddi hér er gert ráð fyrir því að embættamörk sýslumanna verði ákveðin í reglugerð sem ráðherra setur. Nefndin leggur til, til samræmis við frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum, að jafnframt verði haft samráð við landshlutasamtök sveitarfélaga. Þetta verði þá í samræmi við hitt frumvarpið sem ég ræddi áðan. Það var mjög mikið rætt um það í nefndinni hvaða áhrif þetta mundi hafa á þjónustu á landsbyggðinni. Það er rétt að taka fram að á meðan nefndin var að störfum fór sá ráðherra sem hefur með þessi mál að gera í hringferð um landið og fundaði með sveitarstjórnarmönnum hringinn í kringum landið til að kynna efni frumvarpsins. Þegar fulltrúar sveitarfélaganna komu svo fyrir nefndina og skiluðu áliti sínu var þess vegna búið að fara vel yfir helstu spurningar og álitaefni sem uppi voru þannig að við náðum, mundi ég segja, mjög djúpu samtali við þá gesti sem komu á fund nefndarinnar út af þessu máli. Nefndin leggur á það áherslu að þetta frumvarp felur ekki í sér að starfsstöðvum sýslumanna verði fækkað. Það á ekki að loka skrifstofum heldur einfaldlega færa til yfirstjórnina. Þjónustan verður áfram til staðar og embættin eiga að vera stærri, sterkari og betur til þess fallin að taka við auknum og nýjum verkefnum sem ljóst er að þarf að ráðast í að flytja yfir til sýslumannaembættanna. Nefndin beinir því í nefndaráliti sínu til verkefnisstjórnar, sem hefur með höndum undirbúning þessara breytinga, að á þeim stöðum þar sem aðalskrifstofa sýslumanns verður ekki staðsett verði þess gætt að löglærður fulltrúi sé til staðar til að gæta þess að aðgangur að þjónustu verði tryggður um allt land. Við höfum séð það og þekkjum það af reynslunni í þeim breytingum sem þegar hafa átt sér stað á þessum embættum að upp hafa komið tilfelli þar sem ekki hefur náðst að manna starfsstöðvar með löglærðum fulltrúa. Það hefur einfaldlega valdið hnökrum og er ekki sá veruleiki sem við viljum sjá. Hér tekur nefndin þetta því skýrt fram. Jafnframt leggur nefndin til að inn í frumvarpið komi nýtt ákvæði til bráðabirgða með það að markmiði að það sé algjörlega skýrt að markmið frumvarpsins nái fram að ganga varðandi það að til verði stærri og öflugri þjónustustofnanir. Við gerum að tillögu okkar að ráðherra láti, í samstarfi við forsætisráðherra, semja aðgerðaáætlun fyrir Stjórnarráðið þar sem afmörkuð skuli þau stjórnsýsluverkefni ráðuneyta og undirstofnana sem talið er ákjósanlegt að flutt verði til embætta sýslumanna. Þessi aðgerðaáætlun skal liggja fyrir eigi síðar en við gildistöku laganna, þ.e. 1. janúar 2015. Með þessu bráðabirgðaákvæði teljum við að við séum að tryggja að allt verði eins skýrt og hægt er og að þessi áhersla sem ráðherrann sannarlega hefur kynnt fyrir sveitarstjórnarmönnum hringinn í kringum landið, um það að fleiri verkefni verði færð inn á þessar öflugu þjónustustofnanir, nái fram að ganga og að hægt sé að fylgjast með því hvernig gengur. Þá fjölluðum við í nefndinni aðeins almennt um sameiningu ríkisstofnana. Í sumum tilvikum hefur það tekist alveg ágætlega en í öðrum tilvikum ekki jafn vel. Við viljum vekja athygli á skýrslu sem gefin var út árið 2008 um sameiningu ríkisstofnana. Nefndin kynnti sér þessa skýrslu. Meginniðurstaða allrar þeirrar vinnu er að vandaður undirbúningur stuðli að góðum árangri þegar menn ráðast í að sameina stofnanir og breyta embættum. Það er mikilvægt að þessum breytingum sé stjórnað og forsenda þess er að þekkja viðkomandi stofnanir, hlutverk þeirra og markmið. Það er mælt með því að fela hópi manna að gera frumathugun áður en ákvörðun um sameiningu er tekin. Við bendum á þingsályktun um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi og gerð löggæsluáætlunar fyrir Ísland sem var samþykkt í þinginu 19. júní 2012. Jafnframt bendum við á skýrslu um störf nefndar um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi og gerð löggæsluáætlunar sem lögð var fyrir Alþingi á 141. löggjafarþingi. Við þá skýrslugerð var gengið út frá því að þær tillögur sem felast í þessum frumvörpum, um aðskilnað lögreglu frá embættum sýslumanna og fækkun umdæma, næðu fram að ganga. Það er hægt að styðjast við þessi plögg þegar menn hefja þessa vinnu og halda áfram með hana. Frú forseti. Það er mat nefndarinnar að málsmeðferðin hafi verið mikil og undirbúningurinn vandaður. Við teljum að hér sé um mikið framfaraskref að ræða. Við teljum að það sé lykillinn að því að árangur náist og markmið frumvarpanna nái fram að ganga. Þess vegna leggur nefndin til að bæði frumvörpin verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndin hefur skrifað upp og ég gert grein fyrir. Mig langar að lokum að þakka nefndarmönnum öllum sérstaklega fyrir gott samstarf við vinnslu þessara mála. Þetta eru stór mál og mikið efni sem við þurftum að kynna okkur en ég verð að segja að allir nefndarmenn lögðu sig fram um að kafa djúpt í málin og leggja fram breytingar sem yrðu til bóta á þeim, enda eru allir nefndarmenn samstiga í þessum málum. Jafnframt er rétt að þakka nefndarritaranum okkar fyrir gott samstarf sem og ráðuneytinu sjálfu sem kom til okkar í tíma og ótíma þegar við þurftum að fá nánari útskýringar á upplýsingum sem fram höfðu verið lagðar. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur, Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegur forseti. Ég þakka formanninum fyrir kynningu hennar á nefndarálitinu. Við fórum í sameiningu á skattstjóraembættunum á síðasta kjörtímabili og ég kom að þeirri vinnu sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Þar tókum við þann kostinn að gera landið einfaldlega að einu umdæmi þó að starfsstöðvar væru hingað og þangað úti um landið. Það var einfaldlega ákveðið að standa vörð um þær, ekki að fækka störfum úti á landi eða draga úr því sem menn voru að gera á stöðvunum heldur jafnvel þvert á móti að auka það, en gera þetta að einu umdæmi engu að síður. Ég vil inna þingmanninn eftir því hvort það hafi ekki verið rætt að fara einfaldlega lengra en gert er ráð fyrir í þessum tillögum. Gallinn við það er sá að þá fækkar fyrirmönnum í héraði og ég vil alls ekki gera lítið úr sjónarmiðum sem lúta að því. Þá finnst manni auðvitað eðlilegt þegar verið er að sameina og fækka úti á landi að kallað sé eftir því að það sama gildi um báknið í Reykjavík og stofnanirnar sem við erum með hér. Það sem slær mann í þessum tillögum er að hagræðingin og samlegðin liggur auðvitað svo greinilega í því að sameina ríkislögreglustjóraembættið og lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu. Það eru hin stóru embætti þar sem útgjöldin eru, þar sem samlegðaráhrif eru veruleg, hagræðingartækifæri mikil og samræming í störfum og hagsmunirnir miklir af því að sameina. Hér er gert ráð fyrir að fækka og sameina umdæmi en hafa áfram allar þessar silkihúfur í Reykjavík í raun og veru að óþörfu. Við þekkjum það hvernig þetta hefur þróast hér að embætti ríkislögreglustjóra, sem er frekar lítil stjórnsýsluskrifstofa til dæmis í Noregi, í miklu stærra landi en okkar, hefur bara vaxið og vaxið. Þá spyr ég þingmanninn hvort ekki 

Hæstv. forseti. Já, sú umræða hefur mjög oft heyrst en við í nefndinni fórum í sjálfu sér ekki djúpt í hana enda vorum við að einbeita okkur að þeirri tillögu sem var í kynningu og hafði komið fyrir þingið frá ráðherranum. Það tókst vel til varðandi sameiningu skattstjóranna. Hins vegar ber á það að líta að um er að ræða frekar eðlisólíka starfsemi þegar við erum að tala um þjónustu þar sem borgararnir hver um sig eiga mjög oft erindi. Þess vegna er ekki hægt að segja að þetta séu sambærileg embætti vegna þess að við erum að tala um í sambandi við sýslumannsembættin þjónustustofnanir sem borgararnir eiga mjög oft erindi til á meðan skatturinn er í flestum tilvikum með starfsemi sína að mestu leyti á netinu. Varðandi lögregluna er það alþekkt umræða, þ.e. sú umræða sem hv. þingmaður vakti athygli á, að hægt sé að leggja niður embætti ríkislögreglustjóra. Ég er einfaldlega alfarið á móti þeirri hugmyndafræði, enda erum við með það fyrirkomulag eins og er á Norðurlöndunum, til dæmis í Noregi eins og hv. þingmaður benti á, að við erum með sjálfstæða lögreglustjóra sem sinna verkefnum á sínum svæðum og síðan ríkislögreglustjóra sem hefur mikilvægu samræmingarhlutverki að gegna. Ég tel að með þeim breytingum sem við ætlum okkur að lögfesta hér muni það sýna sig hversu mikilvægt embætti og mikilvæg verkefni það eru sem ríkislögreglustjóri fer með.

Virðulegur forseti. Hér erum við hv. þingmaður fullkomlega ósammála. Það sem kann að eiga við í 5 til 8 milljón manna ríkjum á einfaldlega ekki við í 0,3 milljón manna landi. Við erum ekki nema 300 þúsund. Það er engin ástæða til að vera með tvö stór lögregluembætti í sama bænum, Reykjavík, ríkislögreglustjóra og lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu. Það á einfaldlega að fela lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu þau verkefni sem ríkislögreglustjóri hefur með höndum og koma stjórnsýsluþættinum annars staðar fyrir. Ef menn skoða embættið í Noregi er það miklu, miklu minna en það embætti sem hér er að öllu umfangi og hefur alls ekki þau miklu verkefni sem menn hafa verið að setja til ríkislögreglustjóraembættisins hér, þannig að þar er ólíku saman að jafna. Ég vil líka leggja áherslu á að það getur verið mikilvægt fyrir framkvæmdarvaldið í héraði að flytja þangað fleiri verkefni en sýslumannsembættin eru með í þessu skipulagi og miða að því að borgararnir geti sótt sem mest af þjónustu ríkisins á einn stað í sínu héraði. Það væri auðvitað mikilvægt til að styrkja þá þróun að sveitarfélögum fækkaði frá því sem nú er, þau eru því miður enn þá of mörg og of smá. Ég held líka að eðlilegt sé að spyrja formann nefndarinnar um Lögregluskólann. Nú er ekki langt síðan við fluttum landbúnaðarskólana undir menntamálaráðuneytið. Er ekki tímabært að lögreglumenntunin sé með sama hætti flutt undan fagráðuneytinu og málaflokknum og sé bara á hendi menntamálaráðuneytisins sem með það fari? Ég skil það þannig að það fyrirkomulag sé ekki á málunum eins og þeim er nú háttað. Kannski síðast um þetta með Vestmannaeyjar, af hverju er það áfram sjálfstætt umdæmi út frá samgöngusjónarmiðum? Höfum við ekki verið að efla samgöngur við Vestmannaeyjar? Og ættu þá ekki sömu 

Hæstv. forseti. Þarna fann hv. þingmaður eitt atriði sem við erum sammála um, þ.e. að það beri að ræða svolítið að sameina nokkur sveitarfélög, það er svo sem ágætt að við séum á sömu blaðsíðunni þar. Varðandi þá umræðu um að leggja ríkislögreglustjóra niður og færa verkefni hans til lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins lýsi ég því enn og aftur yfir að við hv. þingmaður erum algjörlega ósammála um það atriði. Ég tel að þegar við erum komin með átta sterk lögregluumdæmi muni það einfaldlega sýna sig hversu nauðsynlegt það er fyrir okkur að vera með aðila sem gætir að samræmingarhlutverkinu með þessum öflugu stofnunum. Þess vegna er mikilvægt að ríkislögreglustjóri verði sterkur og starfi áfram. Hv. þingmaður spurði sérstaklega út í Lögregluskólann. Það er draumur íslenskra lögreglumanna að nám þeirra komist á háskólastig. Það er stór draumur en ég held að þróunin verði í þá átt. Það mun auðvitað taka tíma en það er skoðun mín, svo að ég tali bara fyrir mig, að tímabært sé að færa yfirstjórn skólans undir embætti ríkislögreglustjóra sem mundi síðan útvista því verkefni til starfandi skóla. Það er fyrsta skrefið. Við eigum auðvitað að gera ríkar menntunarkröfur. Lögreglumenn og þeir einstaklingar sem vilja sækja sér þá menntun eiga náttúrlega að gera þá kröfu að námið sé þannig uppbyggt að þeir geti fengið það metið inn í annað nám og þetta sé sambærilegt og gefi einhver réttindi 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég er afar ánægð með þessi tvö frumvörp, heilt yfir eins og sagt er. Mig langar að halda áfram umræðunni um Lögregluskólann sem snertir svolítið starfið sem ég var í áður en ég kom hingað. Ég sat ráðstefnu í fyrrasumar, held ég að það hafi verið, þangað sem komu allir lögreglustjórar á Norðurlöndunum og hafði ég afar gaman af. Ég held að það sé alveg hárrétt að það er draumur þeirra að námið verði meira metið en gert er í dag. Hvar því er best fyrir komið má velta fyrir sér, hvort það er undir menntakerfinu almennt eða undir ríkislögreglustjóra. Mér finnst hins vegar afar athugunarvert núna að ekki sé að minnsta kosti krafist stúdentsprófs en það þarf að vera búið að ljúka tveimur árum til námsins. Ég hef líka áhyggjur af aldrinum, þ.e. unga fólkinu sem er fara í skólann um tvítugt. Ég er ekkert að segja að það geti ekki spjarað sig ágætlega heldur er ég fyrst og fremst að hugsa um þá áskorun sem felst í því sem takast þarf á við í starfinu. Hér er talað um að erfitt sé að fá ungt fólk til starfa á landsbyggðinni. Það er alveg rétt, það er mikið um fullorðna lögreglumenn, ég held að það starfi ekki mjög margar konur á landsbyggðinni. Ég veit því ekki hvort það er af hinu góða að það verði svona ungt fólk, og ég spyr hvort hv. þingmaður deilir því með mér. Síðan langaði mig að spyrja, af því að hún kom inn á þetta með löglærða fulltrúa á allar starfsstöðvar: Eru einhverjar litlar starfsstöðvar til staðar í dag sem ekki hafa löglærða fulltrúa? Mundi þetta geta þýtt flutning fólks á milli embætta eftir að þessi lög taka gildi, 

Hæstv. forseti. Varðandi Lögregluskóla ríkisins held ég að við séum einfaldlega sammála. Auðvitað má alltaf og þarf að fara yfir það hver inntökuskilyrðin eiga að vera. Það hefur mikið verið rætt um kröfuna um stúdentspróf, en það er þannig að ef námið fer á háskólastig þarf að breyta þeirri kröfu. Eins er það með aldurinn, til þess að sinna þessum störfum er nauðsynlegt að hafa til að bera ákveðinn þroska og þess vegna er inntökuferlið frekar erfitt. Það þarf að koma fyrir nefnd og standast ákveðin próf. Ég fór rétt fyrir þennan þingfund yfir samanburð á inntökuskilyrðum í skólana á Norðurlöndunum. Það er mjög misjafnt hversu mikil áhersla er lögð á líkamlega þáttinn, hann er auðvitað líka mikilvægur, og misjafnt hvort gerð er krafa um getu í upphífingum o.s.frv. Í Noregi er lögð mikil áhersla á sund. Þetta er því svolítið mismunandi. Ég held að í þessum framtíðarpælingum öllum um Lögregluskólann munum við horfa til Norðurlandanna eins og við gerum og höfum alltaf gert í málefnum lögreglunnar. En ég hef fulla trú á því að það verði breytingar núna, að við munum horfa fram á að menntunin verði efld og að draumur Landssambands lögreglumanna um að þetta verði á hærra stigi verði einhvern tíma að veruleika. Þótt skrefið verði ekki stigið til fulls í einu lagi væri það gott inn í framtíðina að viðhalda þeim draumi og vinna í þá átt. Fyrsta skrefið er að endurskoða skipulag og starfsemi skólans í starfshópnum sem nefndin leggur til í bráðabirgðaákvæðinu og að þær 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessi svör. Eins og hún sagði held ég að við séum nokkuð sammála og einmitt um þetta með þroskann til þess að takast á við það sem felst í lögreglustarfinu. Maður mundi ætla að starfið krefjist svolítillar lífsreynslu, a.m.k. sé miðað við þá sem ég hef rætt þessi mál við. Fólk þarf þó líka að fá að þroskast í gegnum störf, vissulega. Ég ítreka aftur fyrri spurningu mína um löglærðu fulltrúana og bið hv. þingmanninn að svara því á eftir. Hér er talað um að verkefnisstjórn eigi að leggja það niður fyrir sér hvar og hvernig skipulagið eigi að vera á sýslumönnunum annars vegar og lögreglunni hins vegar og mig langar til þess að spyrja: Hvað ef ekki næst samstaða eða niðurstaða um staðsetningu innan umdæmanna, hvar þetta er staðsett á landinu? Hvað gerum við ef verkefnisstjórnin nær ekki saman eða ef hún kemur með tillögu sem ekki næst samkomulag um? Hvar stöndum við? Hér er talað um verkefni, og vitnað í verkefni sem hafa verið flutt og er rétt að þau hafa tekist ágætlega, og um að það eigi að vinna að því að finna út hver þau gætu verið. Er eitthvað sem hv. þingmaður veit af nú þegar, verkefni sem gætu komið til greina að flytja út til þess að styrkja embættin, af því að við höfum mikið heyrt um að styrkja hinar ýmsu opinberu stofnanir og svo hefur fjarað undan því?

Hæstv. forseti. Fyrst aðeins um verkefnin. Ég get ekki hér og nú nefnt nein verkefni vegna þess að ég vil ekki vekja væntingar um eitthvað sem verður síðan kannski ekki hægt að klára hratt og vel. En það er algjörlega ljóst að það er vilji til þess hjá innanríkisráðherra að þetta skili sér alla leið. Þannig hefur þetta verið kynnt og það er alveg ljóst að það spilar í rauninni stærsta þáttinn í því að þessi frumvörp hér njóta stuðnings víðast hvar á landinu, vegna þess að við ætlum okkur að tryggja að þetta skili sér. Þar kemur að okkur tveimur og öllum öðrum þingmönnum sem sitja í þingsalnum að fylgja því eftir og þess vegna kemur nefndin með tillögu um að það verði aðgerðaáætlun á pappír svo hægt sé að fylgjast með. Þingmaðurinn spyr: Hvað ef ekki verður samstaða um hvar aðalstöðvarnar eiga að vera? Auðvitað vonast maður til þess að menn nái að tala sig niður á niðurstöðu. En ef á reynir trúi ég því að það verði einfaldlega ráðherrans að reyna að koma með tillögu um endanlega niðurstöðu. Varðandi löglærðu fulltrúana vorum við sérstaklega með Patreksfjörð í huga vegna þess að þar kom upp við breytingarnar að vandræði voru við að manna og auðvitað getur það alltaf gerst. En í nefndarálitinu lýsum við hreinlega vilja okkar, hvernig við sjáum þetta fyrir okkur. Meginmarkmiðið er að þjónustan minnki ekki, skerðist ekki, og það hvort löglærður fulltrúi sitji alla daga frá 8–17 í skrifstofustólnum á starfsstöðinni er kannski ekki heila málið heldur að það sé alltaf tryggt að fólk geti nálgast löglærðan fulltrúa í málum sínum, að það 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tvö mál sem eru sett saman á dagskrá, þ.e. framkvæmdarvald og stjórnsýsla ríkisins í héraði, heildarlög, og hins vegar lögreglulög þar sem fjallað er um fjölda lögregluumdæma. Það hefur komið fram hjá framsögumanni málsins, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, að við skiluðum sameiginlegu nefndaráliti, hv. allsherjar- og menntamálanefnd, og málið hefur fengið afar vandaða og ítarlega umfjöllun. Þó að ágreiningur hafi verið um ýmis atriði og vangaveltur um mismunandi lausnir hafa menn talað sig til niðurstöðu. Það þýðir að ástæða er til að fara yfir þau mál og þær hættur sem kannski eru í sumum afgreiðslum eða þá fyrirvara sem menn höfðu í umræðunni til að þær vangaveltur sem þar komu fram séu að minnsta kosti til skjalfestar hér. Nefndarálitið er tvískipt, fyrri hlutinn er um lögregluna og seinni hlutinn um sýslumannsembættin, hægt er að lesa þetta sem slíkt. Það sem er aðalatriðið í þessu máli og mér finnst mikilvægt að koma að strax, þ.e. að ég er mjög sáttur við umgjörðina. Ég held að menn geti sagt: Þetta er mjög mikilvægt skref, við höfum náð stórum áfanga í sameiningu á embættum, skipulegri stjórnsýslu og öðru slíku. Það sem allt þetta veltur á er framkvæmdin, hvernig tekst að útfæra þetta. Ýmsum málum er varpað til ráðuneytisins og hæstv. ráðherra. Það er ekki það að ég treysti ekki þeim aðilum til að vinna úr því en það skiptir mestu máli um það hvernig til tekst hvernig haldið verður utan um þau mál. Það eru mjög víðtækar reglugerðarheimildir en bara það hvar lögreglustjóri verður í hverju umdæmi og hvar sýslumaður verður, það er aðalágreiningsefnið í þessu landi og verður í hverju héraði. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli að vandað sé til þeirrar ákvörðunar, að hafið verði yfir allan vafa að sú ákvörðun sé tekin eins faglega og hægt er, það sé gert í samráði við starfsmenn, eins og kemur fram í nefndarálitinu og breytingartillögum, og að sveitarfélögin séu höfð með í þeim ákvörðunum. Vísað er til samtaka sveitarfélaga í hverju héraði, það er ekki talið nægjanlegt að hafa samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, því var breytt hjá okkur í nefndinni, og ég held að það atriði skipti gríðarlega miklu máli. Ef upp kemur tortryggni um pólitíska togstreitu, hagsmunagæslu fyrir ákveðin svæði, er hægt að eyðileggja jafn gott mál og þetta. Ég vil nefna þetta strax vegna þess að þarna skiptir gríðarlega miklu máli að við vöndum okkur. Oft er nefnt í sambandi við mál af þessu tagi að markmiðið sé að efla embættin. Það virkar stundum þannig að einungis sé verið að segja þetta til að friðþægja fólk, að verið sé að draga úr þjónustu og að færa saman starfsstöðvar, þær verða veigaminni en þær voru áður. Nú verður einn sýslumaður í umdæminu og síðan verða starfsstöðvar, hversu öflugar verða þær? Mjög skýrt er tekið á því í nefndarálitinu að markmiðið er að efla embættin. Þá segi ég aftur: Það veltur á framkvæmdinni hvernig til tekst. Tekst okkur að efla embættin, tekst okkur að tryggja að starfsstöðvarnar verði áfram og deilt verði út á landsbyggðina, og út um allt land, tilteknum verkefnum sem geta hentað á hverjum stað? Við vitum að sýslumannsembættin eru umboðsmenn ríkisins á viðkomandi svæðum og oft hefur verið rætt um að starfsstöðvarnar geti líka sameinast með einhverjum hætti sveitarfélögunum þannig að þarna verði starfsstöðvar fyrir ríka opinbera þjónustu, hin svokallaða „allt á einum stað“-þjónusta, sem oft hefur verið rætt um. Þarna eru engar tillögur og það er alveg rétt sem framsögumaður, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, sagði hér í kynningu sinni að ekki er hægt að nefna einstök tilfelli, vegna þess að þá fara menn að togast á o.s.frv. En sett er mjög skýrt ákvæði í nefndarálitið um að fram eigi að fara gerð áætlunar, aðgerðaáætlunar, hún tímasett, og tilgreint hvaða verkefni eigi að færa út. Þarna komum við að öðrum punkti sem skiptir öllu máli: Hvernig er þetta framkvæmt? Hvaða ákvarðanir liggja þarna á bak við, hvað skynsemi verður í því þegar farið verður að togast á um hvað fer til hvers umdæmis o.s.frv.? Það má ekki vera þannig að þarna ráði pólitíkin, eins og stundum hefur verið, menn hafa getað séð hvernig störfum á landsbyggðinni hefur fjölgað á ákveðnum svæðum tengt ákveðnum ráðherrum. Við þurfum að reyna að komast yfir þann þátt og reyna að skoða þetta faglega, jafnvel í tengslum við Byggðastofnun og aðra, hvernig eigi að byggja þjónustuna í landinu upp með sem skynsamlegustum hætti út frá þjónustuþörfinni en líka út frá byggðasjónarmiðum og störfum, hvernig þau dreifast í landinu. Þetta vildi ég nefna sérstaklega í byrjun. Í þriðja lagi: Hvernig verður farið með starfsmannamálin? Hér var vitnað í ríkisskattstjóra og hvernig staðið var að málum þar. Það er oft nefnt sem dæmi um það hvernig sérlega vel hefur tekist að breyta stofnun. Nánast án þess að nokkur yrði var við það var allt í einu búið að sameina þetta allt í eitt embætti með starfsstöðvum úti um allt land, og nokkuð langur tími leið þar til maður áttaði sig á fyrirkomulaginu. Maður hafði samband við skattstofuna á Vesturlandi, sem er á Akranesi - bíddu, já, hún vinnur ekkert sérstaklega með málefni framteljenda á Vesturlandi. Hún vinnur að ýmsum verkefnum sem tilheyra landinu í heild og svarar ekkert sérstaklega fyrir skattgreiðendur í héraði. Því er stjórnað af einhverri annarri stofnun. Þarna komum við líka inn á það hvernig farið verður með kjör þeirra sem eru starfandi á þessum stofnunum í dag. Það er ágætisákvæði hér sem ég ætla að fara betur yfir á eftir um það hvernig farið verður með starfsmannamálin. Það hefur verið gagnrýnt í umræðunni - og ég man eftir því að eftir ríkisstjórnarskiptin komu fram athugasemdir frá einstökum þingmönnum í tengslum við umræðu um hagræðingarvinnuna - að lítið gagn væri af hagræðingu ef í lögum stæði svo að allir ættu að halda vinnunni. Málið er ekkert svona. Menn taka þetta í gegnum starfsmannaveltu, leysa þetta með endurnýjun, taka breytinguna í hægum skrefum, gera hana á manneskjulegan hátt. Í stóru ráðuneyti eins og ég var með náðist 20% hagræðing á mjög skömmum tíma og í býsna góðri sátt um hvernig málin voru unnin. Þannig verður þetta að vera og þar veldur hver á heldur. Ég treysti á að þarna verði farið vel með. Það er sérstakur kafli í nefndarálitinu sem fjallar um þetta eins og framsögumaður kom inn á, lokakaflinn í nefndarálitinu, sem er um sameiningu ríkisstofnana. Þar er vitnað í mjög vandaðar skýrslur, meðal annars í skýrslu frá fjármálaráðuneytinu sem gefin var út 2008, þar sem farið er yfir hvaða skilyrði þurfi að uppfylla þegar unnið sé að sameiningu, hvers þurfi að gæta, hverju þurfi að huga að. Einnig er vitnað í skýrslu sem er mjög mikilvæg. Í staðinn fyrir að vera að þvarga um umdæmi og eitthvað slíkt fóru menn í að skilgreina löggæsluna á Íslandi og reyna að meta hver þörfin væri. Ljóst var að menn þurftu að fara í mikinn niðurskurð eftir hrunið og þá kom sú umræða upp hvort menn væru með nægjanlega löggæslu á ákveðnum svæðum. Þá kom umræðan um stóru umdæmin, nálægð lögregluembættanna, hvernig lögreglan ætti að sinna þjónustu og fara um þessi stóru svæði. Það var dregið saman í bensínkostnaði, bílakostnaði og öðru slíku en síðan sett fram í skýrslu hver þörfin væri til lengri tíma. Nokkuð góð þverpólitísk samstaða tókst um það hver væri þörfin og hvert umfang löggæslu þyrfti að vera í landinu. Það er gott dæmi um að menn vinna forsendurnar fyrst og þurfa þá ekki að vera að þvarga um það þegar farið er í að deila út viðbótarlögreglustörfum og skiptingu á embættum. Þetta vildi ég segja í byrjun vegna þess að mér finnst skipta máli að draga þetta fram. Framkvæmdin á þessu og ásjónan á því, samráðið, hvernig menn leita til fólks, hverjir verða með, það er það sem mun ráða hvort þessi framkvæmd gengur vel eftir. Það kemur skýrt fram í báðum þessum frumvörpum að meginmarkmiðið, þegar við tökum lögreglulög frumvarpsins, er að efla lögregluna og gera hana betur í stakk búna til að sinna sínum lögbundnu skyldum. Það er rétt, sem kom fram hér í andsvörum á milli framsögumanns og hv. þm. Helga Hjörvar, að við fórum ekkert í að skoða stöðu ríkislögreglustjóraembættisins. Áhugavert er, kannski í tengslum við færslu á verkefnum, að skoða sum af þeim verkefnum sem eru undir ríkislögreglustjóra, hvort umsjón með bílaflotanum gæti til dæmis heyrt undir eitthvert ákveðið lögregluumdæmi frekar en að vera undir ríkislögreglustjóra sérstaklega þó að þeir hefðu yfirumsjónina. Alþjóðaþjónustan, deildin, má hún vera undir Suðurnesjunum þar sem aðalaðkoma inn í landið er og þar sem allir koma og fá sína fyrstu móttöku? Milli 95 og 100% farþega til landsins fara í gegnum Keflavík á leið inn í landið, Norræna kemur á Seyðisfjörð en mikill meiri hluti fer í gegnum Keflavík. Á alþjóðadeildin þá að vera staðsett þar? Þar með leysum við þessi byggðasjónarmið og kannski í rökréttu samhengi við verkefnið hvar vinnan þarf að fara fram. Fyrsti kaflinn í nefndarálitinu er um lögregluumdæmin og þar er stærsta ágreiningsefninu vísað til reglugerðar. Það var augljóst í öllum umsögnum og öllum þeim umræðum sem þar áttu sér stað að ákveðin tortryggni ríkir varðandi það hverjir kæmu að ákvarðanatökunni. Verða það pólitískir gæðingar í ákveðnum hluta umdæmis sem gætu beitt sér gagnvart ráðherra og ráðið því hvar sýslumannsembætti verður og hvar lögregluumdæmi? Tryggja þarf að þetta sé gegnsætt ferli og að samráðið sé mjög skýrt og formlegt, að það séu sveitarfélögin sem eru aðilar. Það sé líka haft samráð við lögregluembættin sjálf þannig að færð séu rök fyrir því hvers vegna ákveðin niðurstaða fæst á hverjum stað. Það er einmitt talað um það, bæði um sveitarfélög og um lögreglustjóra. Eitt af því sem kom til álita þegar verið var að ákveða lögregluumdæmin og var mjög mikið rætt var það að í frumvarpinu í upphafi var ekki gert ráð fyrir að Vestmannaeyjar yrðu bæði með sýslumann og lögreglustjóra. Nefndin breytir því og bætir við og það mál var rætt gríðarlega mikið, hvaða rök gætu verið fyrir þessu. Að lokum féllust nefndarmenn, og þar með talinn sá sem hér stendur, á að samgönguþátturinn væri enn það óljós hvað varðar Vestmannaeyjar að réttlætanlegt væri að hafa þá með sérákvæði. Nefndir voru staðir eins og Patreksfjörður og óskir komu frá Seyðfirðingunum, frá Höfn í Hornafirði og frá fleiri aðilum komu ábendingar um að landfræðilega væru þessir staðir hálfgerð eylönd og þar af leiðandi erfitt að reikna með að þjónustan yrði næg ef hún yrði ekki á viðkomandi stöðum. Þess vegna voru mjög sterk rök á móti því að taka Vestmannaeyinga út fyrir sviga, það mundi þá eyðileggja hugmyndina og menn dyttu bara niður í að vera með fjölda embætta eftir sem áður. En niðurstaðan varð þessi, hún er í sjálfu sér málamiðlun, þarna er ákveðin þjónusta færð, en ég held að hún sé réttlætanleg miðað við ástandið eins og það er í dag. Við skulum vona að samgöngur við Vestmannaeyjar leysist með fullnægjandi hætti og Landeyjahöfn komist í full not þannig að ekki þurfi að taka sérstakt tillit til landfræðilegrar legu Vestmannaeyja í umdæmi Suðurlands, bæði hvað varðar ýmsa þjónustu og þetta. Eitt af því sem lítið var rætt í kynningunni, og er annar kafli í nefndarálitinu, eru greiningardeildir. Mjög stórt ákvæði var hér áður um að greiningardeildir ættu að vera hjá öllum lögregluembættum og talað um að bregðast við hryðjuverkum og skipulegri glæpastarfsemi. Það varð niðurstaðan að þar sem þessi heimild hefði aldrei verið notuð í sjálfu sér væri ástæðulaust að stofna þessar deildir úti um allt, og því ákveðið að fella þetta ákvæði út. Eftir sem áður verður verkefninu sinnt og þá af ákveðnum embættum. Ég held að sú ákvörðun hafi verið góð og ekki hvað síst í samhengi við þá umræðu sem hefur átt sér stað og á sér stað á hverjum degi, bæði hér á Íslandi og erlendis, um aðgengi að upplýsingum og upplýsingasöfnun. Tæknin býður upp á að nánast er hægt að sækja hvaða upplýsingar sem er, fylgjast með hverjum sem er. Við fáum fréttir á nánast hverjum degi af misnotkun á þessu kerfi, bæði hér og erlendis. Það þarf að búa til umhverfi þar sem traust getur ríkt og að menn geti verið vissir um að ekki sé sérstaklega verið að fylgjast með þeim eða njósna um þá nema að undangengnum úrskurði og með röksemdum og öðru slíku og að þessi aðgangur sé mjög þröngur. Ég held því að það sé skynsamlegt að takmarka heimild til að stofna greiningardeildir úti um allt land með víðtækum heimildum til að safna upplýsingum. Það var líka rætt mikið um hæfisskilyrði og eitt af því sem skipti miklu máli, og var mjög skemmtilegt í umræðunni, voru vangaveltur um það hvort það hefði áhrif á kynjasamsetningu í lögreglunni ef lögregluembættið færi að ráða lögregluþjóna sjálft. Nýlega er komin út skýrsla sem var býsna mikill áfellisdómur um stöðu kvenna innan lögreglunnar. Menn hafa verið að bregðast við því og allir tekið afar jákvætt í að þar þyrftu að verða mjög róttækar breytingar. Þess vegna voru uppi þau sjónarmið að skynsamlegra væri að hafa miðlæga stjórnun á þessu þannig að menn gætu jafnvel tryggt að embættin tækju til sín starfsmenn til að rétta kynjahlutfallið, það væri erfiðara fyrir þá í návíginu um einstök embætti. Niðurstaðan varð engu að síður sú að fela lögreglustjóranum að ráða viðkomandi aðila en vera með hæfnisnefnd, og ég legg mjög mikla áherslu á að menn fylgi því stíft eftir. Við þurfum að sjá að lögreglustarfsmenn endurspegli samfélagið í heild, að þar séu þeir sem eru af erlendum uppruna, að þar séu jafnt karlar og konur og ólíkir hópar með ólíka reynslu sem komi inn í lögregluliðið. Þannig búa menn til jarðveg fyrir þau mannréttindi sem þurfa að vera tryggð í öllum störfum lögreglunnar. Þetta með hverjir eigi að stjórna almannavarnanefndunum, ég styð það heils hugar að það verði undir lögreglustjórum fyrst verið er að skipta þessu upp, að það verði ekki undir sýslumönnum. Það er eðlilegra að þeir sem eru með lögreglumálin á hverjum stað stýri því. Við ræddum líka mikið Lögregluskólann. Ég er þeirrar skoðunar að almennt eigi að færa hann undir menntamálaráðuneytið. Námskrána er síðan hægt að vinna í samráði við lögregluna. Við förum aðeins dempaðri leið, svona millistig, sem er fólgin í því að ríkislögreglustjóri sjái um skólann en geti útvistað honum til annarra skóla, til að sinna þeirri kennslu. Þetta eru hlutir sem þarf að ræða betur. Það er ekki aðalatriðið hvort þetta á að vera á háskólastigi eða ekki. Aðalatriðið er hvernig umbúnaðurinn er um menntunina. Fram komu mjög rík sjónarmið líka um það sem við höfum séð í öllum geirum, þ.e. hvar kennslan fer fram. Það hefur áhrif á hverjir sækja kennsluna. Þá erum við aftur komin að landsbyggðarsjónarmiðum. Á Akureyri er háskóli og verið er að sinna kennslu úti um allt land. Það hefur gríðarleg áhrif á framboð af starfsfólki á viðkomandi svæðum. Þannig þarf það að vera með lögregluna, að hún eigi gott aðgengi, hún þarf að tæknivæðast, bjóða upp á fjarnám og tryggja að hægt sé að stunda þetta nám óháð því hvaðan menn koma og hvar þeir búa. Aftur í samhengi við það sem ég var að ræða áðan þá þarf lögregluliðið í heild að endurspegla fjölbreytnina í landinu. Það er líka landafræði hvað það varðar hvaðan menn koma, hvaða lífsreynslu menn hafa, að það sé sem fjölbreyttast innan hópsins. Varðandi umdæmi sýslumanna, þar sem er hitt frumvarpið sem varðar framkvæmdarvald og stjórnsýslu í héraði, þá var ég nú búinn að ræða þetta með kröfurnar og allt í kringum það og Vestmannaeyjar. Við vorum búin að fallast á að Vestmannaeyjar yrðu áfram sérstakt umdæmi sýslumanna. En mikið er talað um það hér í frumvarpinu og rætt um það að ástæðan fyrir möguleikum á sameiningum eru breyttar samgöngur, breytt tækni, breytt umhverfi í landinu í heild. Þá þurfum við aftur, sem ég var að ræða hér áðan, að tryggja að þessi tækni sé nýtt í báðar áttir. Þrátt fyrir að menn séu að tala um tækni, sameiningu, bættar samgöngur o.s.frv. þá er stundum eins og allt endi hér í Reykjavík. Við höfum góð dæmi um þjónustu sem veitt er úti á landi, t.d. innheimtustofnunin á Blönduósi, sem virkar mjög vel, gengur vel að manna. Þau eru með gott starfsfólk, stabílan vinnukraft og gætu tekið að sér miklu fleiri verkefni sem í dag er sinnt á höfuðborgarsvæðinu. Þar með nýtum við eignir og tryggjum að ekki sé verið að stofna til fjárfestinga með því að flytja heilu hópana á milli landsvæða eins og við sjáum í sambandi við sjávarútveginn. Ég ítreka það sem kom fram, einn af köflunum í nefndarálitinu er einmitt nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem nefndin ætlast til og samþykkir að gerð verði aðgerðaáætlun um flutning á þessum verkefnum til héraðanna samhliða þessum breytingum og að menn standi við það að starfsstöðvarnar verði starfræktar áfram og löglærður maður verði á hverri starfsstöð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar kannski til að staldra við eitt atriði því að við erum sammála í öllum meginatriðum en eins og fram kom í yfirferð hv. framsögumanns málsins er um að ræða sameiginlegt álit nefndarinnar í heild. Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þeirrar umræðu sem hefur verið uppi um framkvæmdina. Nú erum við hér löggjafinn vonandi að ljúka löggjöfinni en við höfum skoðanir á því hvernig best færi síðan á því að koma lagabreytingunni til framkvæmda. Við höfum reynt að sauma utan um það með ákveðnum hætti í nefndaráliti og breytingartillögum o.s.frv., en það sem við höfum kannski ekki snert á beint er sá þáttur sem snýr að því hvar embættin eiga að vera staðsett. Það er eitthvað sem er auðveldara um að tala en í að komast. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða kríteríur eiga að gilda þegar verið er að taka ákvarðanir um það hvar þessi embætti eiga að vera niður komin? Það er jú viðfangsefni framkvæmdarvaldsins í samstarfi við sveitarfélögin. En ef sveitarfélögin koma sér ekki saman um það og ef ekki er sátt um það meðal sveitarfélaganna þá er mikilvægt að það sé einhver sýn á það hvaða kríteríur eigi að gilda. Eru það þau svæði þar sem er mestur fjöldi eða flestir íbúar eða hvaða leiðarljós getum við sett fram til að hjálpa til með það að framkvæmdin verði með sem farsælustum hætti?

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég deili þessum áhyggjum með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Að mörgu leyti hefði verið eðlilegt að samhliða hefði verið hægt að sjá reglugerðir eða hvernig menn ætluðu að forgangsraða inn á svæðið. Það er rétt, sem kemur fram, að hægt er að skoða þetta út frá íbúafjölda, fjölda þeirra sem þar eru, og það er líka hægt að skoða þetta út frá landfræðilegri legu einstakra embætta. Við getum ímyndað okkur staði sem eru miðsvæðis á gríðarlega stórum landsvæðum. Lögreglan þarf að fara víða um og það skiptir máli að lögreglustjóraembættið sé þar og að því sé stýrt miðlægt á svæðinu. Svo koma byggðasjónarmiðin, kröfur um að menn sinni því að hjálpa þeim byggðum sem standa verr. Þetta verður ekkert auðvelt. Ástæðan fyrir því að það hefur verið auðvelt að ná sátt í þinginu, að okkur hefur tekist að ná sátt í þessum tveimur málum, er sú að við skiljum í sjálfu sér stærsta ágreiningsefnið í héraði eftir. Það er gríðarlega mikilvægt að þingið fái að fylgjast með hvernig þetta verður gert og kröfurnar sem við verðum að gera eru að uppi á borðinu séu samdar forsendur, meginreglur og meginlínur, og síðan verði menn að máta niðurstöður inn í það og það sé gegnsætt hvernig ákvörðun er tekin, þ.e. að það sé uppi á borðinu hvernig þetta er gert. Sporin hræða í þessu samhengi. Við sjáum mörg dæmi um kröfugerð einstakra þingmanna eða ráðherra að tryggja að embætti komist á ákveðna staði. Menn eru svo oft að berja sér á brjóst fyrir að hafa ráðið því, ekkert endilega út frá faglegum forsendum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ætla að halda aðeins áfram á þessum nótum. Ég er sammála því sem kemur fram í svari hv. þingmanns að í sjálfu sér er einfalt að benda á tiltekna þætti eins og íbúafjölda, vegalengdir, almenn byggðasjónarmið o.s.frv. En það er kannski snúnara þegar þessi sjónarmið vegast á og vísa jafnvel hvert í sína áttina. Þá held ég að við séum komin að öðru sem hefur líka verið dálítið ósnertanlegt í umræðunni hér í þingsal, það er einfaldlega staða sveitarfélaganna og möguleikar þeirra, ekki bara til samstarfs heldur til sameininga. Mér hefur stundum fundist við vera að fjalla um mjög afdrifarík byggðamál í aðskildum þingmálum. Hér erum við að tala um þetta varðandi sýslumannsembættin og lögreglustjóraembættin, í einhverri allt annarri löggjöf eða umræðu tölum við um heilbrigðisþjónustu, enn önnur umræða snýst um byggðaáætlun og svo tölum við um framhaldsskólana. Við ræðum þetta allt niðurhólfað þegar hver ákvörðunin sem tekin er varðar miklu um þróun byggðar í landinu. Þess vegna hefur mér komið það í hug hvort byggðaáætlun, eða þessi stóra miðlæga áætlun, ætti ekki að vera með þeim hætti að við þyrftum að bera ákvarðanir, eins og þær sem við erum að taka hér, að byggðaáætlun á hverjum tíma í samstarfi við sveitarfélögin. Það er mikil tortryggni til staðar, eins og hér hefur komið fram, þar sem menn eru á þeirri skoðun, að sumu leyti vegna þess að þeir eru illa brenndir, að störf hafi tilhneigingu til að færast til Reykjavíkur og að menn hafi tilhneigingu til að meina ekkert með því sem þeir segja þegar þeir tala um að efla þjónustu úti um landið.

Hæstv. forseti. Ég sagði einmitt í ræðu minni að oft væri þetta þannig að við töluðum um að við ætluðum að efla embættin og staðina. Þannig pakkaði maður inn umgjörðinni og ætlaði að róa landið en innihaldið reyndist svo minna þegar á reyndi. Jafnvel ákvarðanir í gegnum fjárlög og fjárlaganefndir hafa orðið til þess að menn hafa flutt út verkefni en einu til tveimur árum seinna hafa þau verið tekin til baka. Þess vegna sagði ég: Sporin hræða hvað þetta varðar. Þegar við erum að skoða þjónustu, hvort sem er hjá ríki eða sveitarfélögum, erum við að tala um jafngild stjórnsýslustig sem þurfa að geta talað saman og þurfa að geta leyst hluti í sameiningu. Ábyrgðin er gríðarlega mikil hjá samtökum sveitarfélaga fyrir viðkomandi svæði. Það eru auðvitað erfiðleikar þar í sambandi við stærð sveitarfélaga og sjónarmiðin hvað það varðar. Það er varla tími til þess að fara yfir það hvernig þetta hefur verið að gerast. Það er eitt sem var gert sem menn hefðu átt að fylgja betur eftir og þurfa að fylgja betur eftir, það var sóknaráætlun. Sóknaráætlunin var tilraun til að skilgreina umdæmi í landinu, halda utan um þau þannig að það væru sambærileg umdæmi, hvort sem það er heilsugæsla, löggæsla eða annað slíkt og þjónusta að einhverju leyti, menn sameinuðu þar undir allar áætlanir, reyndu að samræma þær til að tryggja að hægt væri að veita heildstæða þjónustu. Þetta hefur ekki tekist að fullu, það var ágreiningur um þessi umdæmi. Menn hafa síðan brotið sig út úr þessum umdæmum hvort sem er í málefnum fatlaðra eða í heilbrigðisgeiranum. Við erum í sjálfu sér að gera það hér með því að halda Vestmannaeyjum utan við Suðurlandsumdæmi o.s.frv., þannig að oft kemur svo fjölbreytnin upp og togstreitan og ágreiningurinn, enda er kannski aldrei hægt að setja þetta svona alveg inn í kassa og form. En ég held að það eigi að reyna að þróa þá vinnu áfram og að þróa þann vettvang sem er um samstarf sveitarfélaga og ríkis í tengslum við það, eins og gert var og átti að gera í menningarsamningum sem menn eru svo að klúðra. Ég held að menn hafi bara ekkert skilið, núverandi ríkisstjórn, hvað þetta snerist um. En þessari vinnu þarf að halda áfram.

Virðulegi forseti. Ég tek undir margt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns, einkum þegar kemur að heimildinni til þess að halda greiningardeildir. Það gleður mig að aldrei hafi verið talin þörf á því að stofna þessar greiningardeildir, en svo gleður mig sérstaklega að það sé að frumkvæði stjórnarinnar sem þessi heimild er tekin burt þegar ljóst er að hennar er ekki þörf. Það gleður mig mjög mikið og mér finnst mjög gott að sjá það. Í sambandi við það, eins og hv. þingmaður nefndi og kom inn á, er mjög mikilvægt að við séum öll mjög meðvituð um hvernig farið er með upplýsingar um borgara landsins á upplýsingaöld. Eðli málsins samkvæmt þegar við fjöllum um lögreglulög þurfum við að skoða það mjög vel og það er kannski helst vegna þess að í þessum málaflokki eru lögmætar ástæður fyrir því að safna persónugögnum og skoða þau o.s.frv. og því afar mikilvægt að við séum mjög meðvituð um hvað við erum að gera. Mig langaði að inna hv. þingmann eftir hans skoðun á einu sem kemur fram í umsögn Persónuverndar um þetta mál. Þar eru tveir punktar lagðir fram sem varða þá þætti frumvarpsins, þ.e. t.d. 8. gr. 251. máls, en þar kemur fram, með leyfi forseta: „Engan má skipa, setja eða ráða til starfa hjá lögreglu sem hefur gerst sekur um refsivert athæfi sem telja má svívirðilegt að almenningsáliti eða sýnt af sér háttsemi sem getur rýrt það traust sem starfsmenn lögreglu verða almennt að njóta. Til þess að staðreyna þetta er lögreglu heimilt að afla upplýsinga úr sakaskrá og málaskrám lögreglu.“ Virðulegi forseti. Nú er tíma mínum því miður lokið. Ég tel persónulega að hér sé heimildin lögmæt vegna þess að um er að ræða lögregluna, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Ég vil vekja sérstaka athygli á því og þakka fyrir að hv. þingmaður sem fulltrúi Pírata hefur verið á vaktinni varðandi persónuvernd og þá umgjörð sem er utan um aðgengi að upplýsingum, bæði til að veita aukið aðgengi en líka til þess að vernda persónuverndarsjónarmið og hvað varðar persónuvernd og réttindi einstaklinga til að njóta friðhelgi. Þess vegna deilum við þeirri skoðun um greiningardeildina og annað að við eigum ekki að opna glugga til þess að búa til möguleika á því að fylgjast með einhverju sem er algjörlega óþarft. Á sama tíma er ég þeirrar skoðunar að með ákveðnum skilaboðum og skilgreiningum sé hægt að beita forvörnum. Dæmi um það er að við erum búin að setja í nánast alla uppeldislöggjöf á Íslandi að það þurfi að sýna sakavottorð þegar ráðnir eru starfsmenn til að vinna með börnum til þess að hindra að við ráðum starfsfólk til dæmis með barnagirnd, einfalt ákvæði og í sjálfu sér á ekki að vera nein hætta, það er ekki verið að skoða umferðarlagabrot eða annað slíkt. Það er kannski nákvæmlega það sem við erum að tala um í sambandi við löggæsluna og kom það ágætlega fram í umræðum í nefndinni líka. Þess vegna var ég að ræða að það er ákveðið mannréttindauppeldi hjá lögreglunni, þ.e. hagsmuna hverra þarf að gæta. Því er misvel sinnt og almennt ágætlega, en það eru alltaf frávik og þess vegna þurfa að vera ákveðnar heimildir til þess að verjast því að í lögregluliðið ráðist fólk sem hefur verið, við skulum segja ofbeldishneigt, sem hefur ítrekað beitt ofbeldi o.s.frv. En þetta er óskaplega fín lína og líka þegar kemur að því hver á að halda utan um hana og garfa í þessu og upplýsa um þetta. Ég hef svo sem ekki svarið við þessum vangaveltum en engu að síður held ég að gríðarlega mikilvægt sé að við búum til umgjörð sem er gegnsæ og upplýsandi um hverju verið er að fylgjast með, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það sem ég er svolítið að velta fyrir mér í þessu öllu saman er hvernig við getum haft þetta eins skýrt og mögulegt er. Nú er þetta lögreglan sem við erum að ræða og það er mjög mikilvægt að athuga þessi gögn, að mínu mati, hjá starfsmönnum lögreglunnar. Þótt ótrúlegt megi virðast kemur það fyrir að ég er ósammála Persónuvernd og ég er ósammála einu sem kemur fram í erindi hennar. Hún stingur upp á því að einungis megi leita upplýsinga um ákveðna starfsmenn, þ.e. lögreglumenn eða þá sem hafa valdheimildir en ekki til dæmis um ræstingafólk eða þá sem vinna í eldhúsinu. Ég er ósammála því. Segjum sem svo að dæmdur fíkniefnasmyglari sæki um starf sem ræstitæknir, það er alveg hægt að misnota þá aðstöðu þótt því fylgi ekki vald, þetta er jú lögreglan sem við erum að tala um, með fullri virðingu fyrir henni. Ég velti hins vegar fyrir mér við nánari skoðun á þessu, og það er kannski eitthvað sem við hefðum átt að ræða í nefndinni svona eftir á að hyggja, fólk þarf að vera meðvitað um að þessara upplýsinga sé leitað. Það er alveg eðlilegt að biðja fólk um að skila sakavottorði. Það fer þó auðvitað eftir störfum og er kannski ekki alltaf eðlilegt, eða vissulega ekki alltaf, en stundum er það fullkomlega lögmætt. Ég hef unnið slíkt starf sjálfur, þar sem ég hafði aðgang að gögnum þess eðlis að mér þótti alveg eðlilegt að skila inn sakavottorði. En hérna erum við í raun og veru að veita heimild til þess að fara beint í skrána án þess að tekið sé skýrt fram að viðkomandi skuli upplýstur um það eða að hann hafi andmælarétt eða nokkurs konar skýringarétt. Ég velti fyrir mér hvort kannski sé við hæfi að við setjum fyrirmæli í lögin um að sett sé í reglugerð hvernig þeim málum skuli 

Hæstv. forseti. Ég held nefnilega að þessu svari að hluta til þær hugmyndir sem eru á bak við nefndarálit og afgreiðslu hv. allsherjar- og menntamálanefnd, þ.e. hæfnisnefndirnar sem eru takmarkaður hópur sem getur gert athugun á ákveðnum hlutum. En ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að auðvitað á að vera ljóst þegar maður sækir um hvaða upplýsingar þurfi að gefa og hvaða kröfur eru gerðar, þar með talið hvort skila eigi inn sakavottorði eða öðru slíku. Ég held að það sé miklu eðlilegra að gera kröfur um það. Ég held að við sjáum í málum í kringum okkur og hér á Íslandi, þótt ekki sé búið að dæma í þeim eða úrskurða hvað hafi gerst, að þegar menn skoða skýrslur, hvort sem er innan lögreglunnar eða annars staðar, þetta hefur líka gerst innan heilbrigðisgeirans, er farið að skrá allar slíkar innkomur, þ.e. hver fer inn á skrána. Á hann erindi þangað? Það þurfa að vera skýrar reglur um hvað megi og hvað megi ekki svo að menn geti ekki leikið sér að því að skoða lögregluskýrslur. Það er býsna opinn aðgangur að því að vinna með mál inn á þessar skrár fyrir ákveðna starfshópa, en menn eiga ekki að geta sest við tölvuna og leikið sér að því að skoða fjölskyldu, vini og félaga eða þekktar persónur í kerfinu. Þannig þarf kerfið að virka. Það þarf að gefa þau skilaboð að fylgst sé með því og að saknæmt sé að fara inn án þess að eiga þar sýnilegt erindi tengt við ákveðin mál og með tilteknum heimildum o.s.frv. Dæmi um þetta má finna í Danmörku í augnablikinu þar sem kemur í ljós að fjölmiðlar eru búnir að gera samninga um að fá útskrift af kreditkortayfirlitum til þess að geta betur aflað sé upplýsinga um hvernig ríka og fræga fólkið eða stjórnmálamennirnir ferðast og hvar og hverju þeir eyða peningum í og annað slíkt. Þessi vernd er alltaf að verða erfiðari og erfiðari en hún krefst þess þá að við séum með skýrari markmið og reglur. Það hefur enginn vakið betur athygli á því í nefndinni en andmælandi hér, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, fulltrúi Pírata. Þetta þarf að skoða. Umræðan er gríðarlega mikilvæg og þörf.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tvö frumvörp, annars vegar um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði, og hins vegar um breytingu á lögreglulögum, með síðari breytingum, fækkun lögregluumdæma, aðskilnað embætta lögreglustjóra og sýslumanna og hæfniskröfur. Hv. þingmaður og formaður nefndarinnar, Unnur Brá Konráðsdóttir fór hér ágætlega yfir sameiginlegt nefndarálit allra nefndarmanna. Það er við hæfi að byrja þessa yfirferð á að þakka fyrir afar góða vinnu í nefndinni því þetta er hvorki lítið né einfalt mál heldur flókið mál þar sem voru gríðarlega mörg álitamál á ferð. Það var vel að verki staðið að leiða álitamál til lykta þannig að niðurstaðan yrði farsæl fyrir alla þá sem í nefndinni sitja. Það skiptir afar miklu máli þegar um er að ræða mál af þessum toga sem á sér töluvert langa forsögu og í þessu máli hefur verið unnið lengi. Eins og hv. þingmaður nefndi í framsögu sinni er það nánast æskuminning sumra okkar hér að talað hafi verið um að fækka sýslumannsembættum. Niðurstaðan er farsæl að því er varðar frumvörpin sem hér eru lögð fram til umfjöllunar og þær breytingartillögur sem nefndin sammæltist um að gera á þeim. Að sama skapi er það svo, og við höfum aðeins komið að því í andsvörum, bæði hv. þm. Guðbjartur Hannesson og við sem fórum í andsvar við ræðu hans, að það sem er að nokkru leyti skilið eftir, ef svo má að orði komast, og heyrir svo sem ekki til verkefnis okkar þingmanna, er framkvæmdin og innleiðingin. Þar eru ýmis krefjandi viðfangsefni sem gætu orðið snúin. Má sérstaklega nefna þá þætti sem lúta að því hvernig einstök embætti eru staðsett innan sveitarfélaga og hvernig sveitarfélögum á að takast að koma sér saman um þá þætti. Við höfum auðvitað til þess væntingar að sú framkvæmd verði farsæl. Nefndin fékk á sinn fund bæði Samband sveitarfélaga og landshlutasamtök sveitarfélaga og menn höfðu uppi áform um að leysa þetta allt saman farsællega en eins og við vitum eru úrlausnarefnin að þessu leytinu til kannski einfaldari þegar um þau er rætt heldur en þegar kemur að því að takast beinlínis á við þau. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir okkur, ekki bara okkur í nefndinni heldur almennt fyrir þingið, að fylgjast vel með framvindu slíkra verkefna. Það er miklu meira undir í svona vinnu heldur en bara sú löggjöf sem um er rætt. Hér er í raun og veru verið að tala um einn anga byggðastefnu á Íslandi, einn anga sem lýtur að áætlanagerð um sókn, uppbyggingu og þróun byggðar á Íslandi. Þarna er líka komið nálægt sjónarmiðum sem lúta að skiptingu hlutverka milli ríkis og sveitarfélaga, tekjuskiptingunni, verkefnaflutningi. Síðast en ekki síst snertir það þátt sem hefur ekki mikið verið ræddur hér, þ.e. ekki undanfarin missiri, en það er sameining sveitarfélaga. Það er umræða sem kemur og fer og hefur gert afar lengi. Að jafnaði hafa sveitarfélögin sjálf tekið ákvörðun um það hvort þau vilji sameinast eða ekki, en það verður ekki fram hjá því litið að verkefnin sem sveitarfélögunum er ætlað að leysa eru sum hver orðin svo þung og krefjandi að sumum er það nánast um megn að gera það án þess að efna til samstarfs við aðliggjandi sveitarfélög og stíga þá nánast að segja fyrstu skrefin í áttina að sameiningu. Þetta er nefnilega ekki bara smekksatriði, þetta snýst líka um jafnræði og öryggi borgaranna, að það sé í raun óháð því hvort maður býr í þéttbýlu og stóru sveitarfélagi eða í strjálbýlu og litlu að maður megi vænta þess að njóta sambærilegrar þjónustu og sambærilegra réttinda frammi fyrir sveitarstjórnarstiginu. Þetta er sífellt viðfangsefni, en ég sakna þess að sumu leyti, og nefndi það áðan í andsvari, að við ræðum þetta meira heildstætt. Tilhneigingin hefur verið sú að byggðaáætlun sé jafnvel rædd eins og tiltekið afmarkað og einangrað plagg þótt hún sé það sannarlega ekki. Við þyrftum kannski að vera með einhvers konar viðmið, skapalón eða útgangspunkta í byggðaáætlun sem við bærum að frumvörpum eins og þessum og tryggðum að þau rímuðu saman. Menn hafa áhyggjur af vissum ástæðum - sumir tala um að sporin hræði - af því að störf hafi tilhneigingu til að færast til Reykjavíkur. Menn hafa áhyggjur af því að tilhneigingin sé sú að embættum fækki úti á landi og menn segist ætla að efla eitthvað en meini svo ekkert með því og tveimur eða þremur árum síðar sé aftur dregið úr því. Menn geta nefnt dæmi um þetta. Það eru kannski ekki dæmin sem eru verst heldur sú tortryggni sem er orðin viðvarandi í samskiptum ríkis og sveitarfélaga að mörgu leyti, sérstaklega að því er varðar dreifðustu byggðir landsins. Þetta er ekki meginviðfangsefni hér heldur koma frumvörpin sem hér eru til umræðu inn á þá meginþætti sem varða einfaldlega það hvernig við viljum að þróun byggðar verði í landinu. Þess vegna er það sérstakt fagnaðarefni í fyrsta lagi að hér skuli leidd til lykta með þverpólitískum hætti og í þverpólitískri sátt vinna sem á sér langa sögu, en ekki síður sú staðreynd að sú vinna hefur verið leidd fram í sterku samtali og miklu samráði við sveitarfélög úti um land. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar á frumvörpunum í vinnu nefndarinnar í þéttu samráði við hlutaðeigandi sveitarfélög auk þess sem ráðherra málaflokksins hefur farið víða og kynnt þessi áform og náð samhljómi jafnframt. Þetta er óendanlega mikilvægt þegar um er að ræða meginkerfisbreytingu eins og þá sem hér er um að ræða. Mig langar að nefna nokkur atriði til viðbótar. Það væri ankannalegt ef við kæmum hér hvert á fætur öðru og læsum upp sama nefndarálitið því við höfum öll kvittað undir það með ágætri samvisku, en mig langar að nefna þátt sem kom fram í samskiptum við nefndina sem var rödd stéttarfélaga. Honum er ágætlega haldið til haga í kafla sem heitir Ákvæði til bráðabirgða og er um verkefnisstjórn sem hafi með höndum undirbúning þeirra breytinga sem mælt er fyrir um í frumvarpinu og varðar þá eftirfylgni sem ég ræddi hér lítillega áðan. Það lýtur að mikilvægi þess að huga sérstaklega að þeim starfsmönnum sem starfa hjá embættunum. Fram hefur komið að leitast verður við að enginn núverandi starfsmanna missi starf sitt við þessar breytingar. Hér er auðvitað um að ræða mjög mikilvæga þætti sem varða réttindi starfsmanna. Það er álit nefndarinnar eins og kemur fram í nefndaráliti að mikilvægt sé að starfsmenn embættanna séu hafðir með í ráðum við breytingarnar í sérhverju skrefi. Mælist nefndin til þess að verkefnisstjórnin sem skipuð hafi verið hafi samráð við hlutaðeigandi stéttarfélög við undirbúning sameiningarinnar. Þótt við vitum þetta hefur framkvæmdin tekist misvel, stundum hefur þetta verið gert vel en stundum síður. Við sjáum alveg samhljóm milli þess að þegar vel tekst til gildir það að starfsmenn sjálfir hafa verið hafðir með í ráðum og stéttarfélög þeirra hafa haft fullan aðgang að gagnsæju ferli. Þetta er afar mikilvægt og ég vildi halda þessu sérstaklega til haga. Annar þáttur er mér líka ofarlega í huga og ég vil þakka sérstaklega fyrir það hvernig sá þáttur var afgreiddur í nefndaráliti, það eru kynjasjónarmiðin. Í nefndarálitinu kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Nefndin kynnti sér efni skýrslu sem unnin var fyrir ríkislögreglustjóra um vinnumenningu og kynjatengsl lögreglunnar. Það er mat nefndarinnar að staðið skuli að ráðningum á faglegan hátt og á með jafnréttissjónarmið að leiðarljósi, sbr. ákvæði jafnréttislaga, nr. 10/2008, þannig að gætt sé að jafnri stöðu karla og kvenna við ráðningar.“ Hér er um að ræða þátt sem er afar mikilvægt, ekki bara að okkar mati heldur líka ýmissa þeirra gesta sem komu á fund nefndarinnar, að sé sagður með skýrum hætti þegar unnið er að því að loka svo viðamikilli löggjöf á 21. öldinni. Skýrslan er fyrir hendi en það sem meira er er að hér er um að ræða mjög viðkvæmt samspil kynja og valda, opinbers valds sem skiptir miklu máli að búi yfir skilningi á ólíkum kynjasjónarmiðum. Það gladdi mig mikið að nefndin skyldi vera svo einhuga sem hún reyndist vera í þessu efni. Stundum hefur verið tekist á um þessa þætti í stjórnmálum en það var ekki gert í nefndinni að þessu sinni, enda tel ég að skýrsla sú sem vísað er til í nefndaráliti sé einfaldlega það skýr og afgerandi að ekki verði við það unað að bregðast ekki við. Ég held að margir hafi einmitt verið býsna slegnir yfir því hversu afgerandi skýrslan var á sínum tíma. Ég vildi nefna þetta atriði sérstaklega og þakka fyrir þessa vinnu og nálgun. Ég vil líka nefna til viðbótar þátt sem lýtur að Lögregluskóla ríkisins. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði svo sem það sem ég vildi sagt hafa í þeim efnum, en ég vil þó bæta við að með bráðabirgðaákvæðinu sem nefndin leggur til er stigið mjög mikilvægt skref. Þar er ráðherra falið í samráði við hlutaðeigandi að setja á laggirnar starfshóp í því skyni að koma á samstarfi við starfandi menntastofnanir í almenna kerfinu og horfa sérstaklega til sjónarmiða varðandi háskólamenntun. Hópurinn skili tillögu ásamt greinargerð ekki síðar en 1. ágúst 2014. Hér er stigið mikilvægt skref og að mörgu leyti tekur nefndin ákvörðun um að stíga ákveðnara skref en lagt var upp með í frumvarpinu frá ráðherra. Það var gert í góðu samráði. Ég held að við hefðum jafnvel getað stigið ákveðnara skref áfram en það er alltaf álitamál hvort maður eigi að stíga svo langt skref áfram að maður lendi í því að hrökkva til baka. En ég held að þetta skref sé mikilvægt og þetta er sannarlega bráðabirgðaákvæði og þarna er um að ræða starfshóp sem mun skila sinni vinnu. Ég held að það sé mikilvægt að lögreglumenntun sé samtvinnuð annarri menntun í landinu og heyri undir ráðuneyti menntamála í fyllingu tímans. Það held ég að verði þróunin. Hversu hröð hún verður eða hversu hratt henni vindur fram leiðir tíminn einn í ljós. Ég held samt sem áður að þetta sé afar mikilvægur þáttur, ekki síst vegna þess að samfélagið er farið að þróast þannig að miklum mun algengara er orðið að menn skipti um starfsvettvang á ævinni og hafi áhuga á því að þróa sig í starfi og jafnvel skipta um braut. Þá skiptir máli að menntunin sé samræmanleg; einingar, kerfi og slíkir formlegir þættir séu samræmanlegir og samrímanlegir, og að lögreglumenntun sé á pari við aðra formlega menntun í landinu. Þetta snýst í raun um að færa lögreglumenntunina til nútímans og margar og sterkar raddir úr þeim geira hafa einmitt kallað eftir því. Mig langar líka, virðulegi forseti, að nefna hér kafla um greiningardeild. Samkvæmt 4. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæði 5. mgr. 8. gr. lögreglulaga verði felld brott, en þar er heimild til að koma á fót greiningardeild við einstök embætti lögreglustjóra sem leggi mat á hættu af hryðjuverkum og skipulagðri glæpastarfsemi. Við ræddum það nokkuð í nefndinni hvort rétt væri að halda þessari heimild til haga í ljósi vaxandi vanda að sumu leyti vegna skipulagðrar glæpastarfsemi. Við vorum sammála því að rétt væri að halda tillögunni í upphaflega frumvarpinu til haga og fella heimildina brott, en jafnframt að skýra vel í nefndaráliti frá þeim skilningi nefndarinnar að breytingin dragi ekki úr starfi lögregluliða á þessu sviði, enda er ómetanleg og þörf samvinna þeirra við greiningardeild ríkislögreglustjóra til að sporna gegn hryðjuverkum og skipulagðri glæpastarfsemi. Þetta taldi nefndin að höfðu samráði við þá sem gerst til þekkja vera góða, skynsamlega og gagnsæja leið til að vinna með nákvæmlega þennan vinkil í þróun lögregluembætta hér á landi. Mig langar í lokin á þessari ræðu að nefna sjónarmið sem ég vék að áðan og lúta að þjónustunni úti um allt land og návígi við íbúana. Ég tel að við eigum mjög langt í land að horfa á það nægilega heildstætt, þ.e. hversu mikla fjarlægð er ásættanlegt að fólk búi við frá hinni ýmsu þjónustu sem samfélagið á að bjóða upp á. Þá dugar ekki bara að setja málband á kortið því stundum er yfir fjallvegi að fara og erfiðar leiðir, stundum eru leiðirnar greiðari. Stundum gilda ein sjónarmið að sumarlagi en kannski einhver allt önnur að vetrum. Þá er ég ekki bara að tala um heilbrigðis- og menntaþjónustu, þann hluta opinberrar grunnþjónustu, heldur líka þjónustu ríkisins í héraði. Það skiptir mjög miklu máli fyrir öryggi borganna að þetta sé sett fram með gagnsæjum hætti því það er eiginlega stærsta viðfangsefni okkar í byggðastefnu að útrýma tortryggni. Ég sat sjálf í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga í nokkur ár áður en ég bauð mig fram til þings. Það sem var mér eiginlega mesta umhugsunarefnið var hversu djúpstæð þessi tortryggni var. Í stað þess að ríkisvaldið og sveitarfélögin væru einfaldlega bak í bak, eins og má að orði komast, eða arm í arm, kannski væri betra að orða það þannig, ríkti tortryggni. En þarna er einfaldlega um að ræða tvær hliðar hins opinbera, á báða vegu eru kjörnir fulltrúar sem hafa það hlutverk að innheimta opinber gjöld og ráðstafa þeim með sem skynsamlegustum og bestum hætti fyrir samfélagið í heild. Þetta eru nákvæmlega sömu viðfangsefnin í raun og ættu ekki að skapa tortryggni, en hafa því miður gert það. Þess vegna finnst mér gott að heyra, þótt það hafi kannski ekki verið tónninn í byrjun eftir ríkisstjórnarskipti, að menn ætli að endurvekja sóknaráætlanirnar. Það er gríðarlega mikilvægt verkfæri sem var kynnt til sögunnar eftir hrun, einungis með jákvæða hluti að leiðarljósi. Það snerist um að stilla saman strengi ríkis, sveitarfélaga, einstaklinga, félagasamtaka og atvinnulífs í hverju héraði fyrir sig og að valdið og ákvörðunartökuferlið væri heima í héraði, þ.e. menn settust þar yfir kosti og galla og sóknarfæri o.s.frv., og forgangsröðuðu þeim saman á heimavelli af þeirri þekkingu, innsæi og visku sem er sannarlega fyrir hendi á hverju svæði fyrir sig. Það væri svo okkar sem erum frekar á miðlægu stöðunum að taka við þeirri forgangsröðun og sjá til þess að henni væri síðan komin til framkvæmda. Þessi vinna var ekki síður mikilvæg vegna þess að hún var þverpólitísk og margir sveitarstjórnarmenn um allt land tóku þátt í þeirri vinnu og að ég held fulltrúar allra flokka á þingi. Það væri mjög mikilvægt að okkur lánaðist einu sinni að vera með verkfæri sem lifði af pólitískar sveiflur, sem lifði af ríkisstjórnarskipti o.s.frv. Við værum með verkfæri sem íbúar landsins gætu treyst að væri fyrir hendi og væri til áfram þótt ný ríkisstjórn tæki við. Sóknaráætlun er viðfangsefni og verkfæri sem ég held að væri mikilvægt að nýta og þróa jafnvel enn þá meira, líka með hliðsjón af verkefnum eins og hér eru til umræðu. Þetta verkfæri gæti að mínu mati hjálpað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir tölu hennar og tek undir með henni að það er gott þegar víðtæk samstaða næst um svona mikilvæg mál, en það breytir því ekki að einstaka spurningum er ósvarað og það skiptir máli þegar verið er að gera svona breytingar að fólk fái sem skýrust svör fyrir fram. Ég hef ekki tekið þátt í vinnu í nefndarinnar og langar því til að fá að heyra frá hv. þingmanni, af því að í 2. gr. frumvarpsins er talað um að ráðherra ákveði í reglugerð hvar aðalskrifstofur sýslumanna skuli staðsettar: Hvernig sjá menn það fyrir sér? Nú er verið að sameina öll sýslumannsembættin á höfuðborgarsvæðinu. Sýslumannsembættið í Hafnarfirði og í Kópavogi hafa verið mjög mikilvægir vinnustaðir í þessum sveitarfélögum, svo ég nefni dæmi. Hvaða skilaboð hafa þeir sem unnið hafa að málinu til þeirra sem þarna starfa um breytingar á högum þeirra? Sama á við um sýslumannsembætti víðar um landið. Getur hv. þingmaður gefið mér einhverja mynd af því? Í öðru lagi langaði mig að spyrja um 3. gr. þar sem fjallað er um skipan ráðherra á sýslumönnum til fimm ára. Þar eru eðlilega gerð ákveðin hæfisskilyrði sem skipta máli að mínu mati. En af hverju þurfa menn að setja í lög að maður þurfi að hafa náð 30 ára aldri til að sækja um embættið? Er það ekki barn síns tíma að setja einhver aldursviðmið inn í lagafrumvörp? Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki óþarft? Ef menn eru hæfir á annað borð eru þeir hæfir óháð aldri. Maður getur verið 28 ára, maður getur verið 58 ára, það skiptir engu máli ef maður er hæfur. Mig langar að spyrja hv. þingmann að þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Í fyrsta lagi, að því er varðar 2. gr. og hvar aðalskrifstofurnar verði staðsettar, sem kemur réttilega fram í spurningu hv. þingmanns að sé ráðherrans að útfæra, þá er ég sammála því. Ég kom aðeins að því í upphafi framsögu minnar að þetta er kannski erfiðasta verkefnið og það er skilið eftir, en um leið freistar nefndin þess að ná utan um það með þeim hætti sem kemur fram í orðalagi í greinargerð en ekki síður í samtölum við ráðuneytið og í samtölum við landshlutasamtökin. Við ræddum þetta aðeins í andsvörum, ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, hvort hægt væri að setja niður einhverjar „kríteríur“, hvaða reglum eigi að beita. Getum við miðað við fjölda íbúa? Getum við miðað við vegalengdir? Getum við miðað við byggðasjónarmið? Getum við miðað við stærð sveitarfélagsins sem um ræðir, o.s.frv.? Við komumst að þeirri niðurstöðu að þetta væru allt saman góðir og gildir mælikvarðar en enginn einn þeirra dygði og stundum toguðu þeir hvor í sína áttina þannig að við vorum ekki miklu nær. En ég er sammála því að við höfum ekki lausn á því ef þetta gengur ekki vel, þ.e. ef menn geta einfaldlega ekki komið sér saman um það í stóru héraði hvar þessi embætti eigi að vera staðsett, þá situr framkvæmdarvaldið uppi með það að ljúka því. En við ræddum þetta töluvert í nefndinni. Varðandi skipan sýslumanna og 30 ára aldursmarkið þá var þetta svona í lögunum. Nefndin fjallaði ekkert um það sérstaklega, eða a.m.k. ekki á neinum fundum sem ég var stödd á, þannig að þetta er bara til umhugsunar og umfjöllunar. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður á því geti beitt sér í þá veru ef hann hefur miklar skoðanir.

Virðulegi forseti. Við þurfum kannski aðeins að rúlla í gegnum lagabálkana og sjá hvort svona aldursviðmið séu á fleiri stöðum. Ég mundi telja að þetta væri bara alveg óþarfi, það er óþarft að framlengja eitthvað sem á ekki að skipta neinu máli ef menn eru hæfir á annað borð. Við erum alltaf að útskrifa fólk fyrr úr skólum. Við leggjum á það áherslu að ungt fólk útskrifist úr menntaskóla 18 ára og þar með nær það sér fyrr í menntun og reynslu og verður hæfir einstaklingar fyrr til svona starfa en áður. Því meiri óþarfi er þá að framlengja svona ákvæði að mínu mati. Ég er líka þeirrar skoðunar að ekki eigi að vera aldursviðmið t.d. á framboði til forseta eða annars slíks og við eigum að hætta að setja aldursviðmið í lögum þegar kemur að embættum hjá hinu opinbera eða kjörnum fulltrúum þjóðarinnar. Varðandi hitt atriðið held ég einmitt að það skipti mjög miklu máli vegna þess að þegar lögin hafa verið samþykkt er mjög mikilvægt að vandað verði til verka varðandi það hvar þessi embætti verða staðsett. Gera má ráð fyrir því að það verði það sem standa muni mjög lengi. Fyrsta ákvörðunin mun skipta mjög miklu máli. Það er því engu að síður spurning hvort nefndin geti sent einhvers konar leiðbeiningar varðandi þetta en auðvitað er þetta líka matsatriði, það eru ólíkar aðstæður t.d. á höfuðborgarsvæðinu eða í mjög dreifbýlum kjördæmum. Mér hefur oft fundist vera áhugaverð umræða varðandi það ef við ætlum að sameina og fækka almennt stofnunum ríkisins úti um land allt hvort hægt sé að færa nærþjónustu til borgaranna í auknum mæli út um dreifðar byggðir landsins með því að vera með einhvers konar þjónustufulltrúa sem vinnur þvert á allar stofnanir sem þjónustuaðili 

Virðulegi forseti. Á meðan hv. þingmaður var í sínu síðara andsvari fræddi formaður nefndarinnar og framsögumaður mig á því að hér væri í raun um það að ræða, og það kemur raunar fram í nefndarálitinu, að hæfisreglurnar miða við hæfisreglur dómara þannig að það væri þá þar sem byrja þyrfti á að skoða málið. En ég er alveg sammála hv. þingmanni að það er örugglega um að ræða börn síns tíma vítt og breitt í löggjöfinni. Svo gætum við rætt um það að hafi menn einhvern tímann þurft að vera þrítugir til þess að geta eitthvað hvort þeir þurfi ekki að vera fertugir í dag, en það er önnur saga. Mig langar líka að nefna það sem hv. þingmaður fór hér yfir varðandi þjónustufulltrúa og starfsstöðvar úti um land. Ég hugsaði heilmikið um það þegar ég gegndi embætti umhverfisráðherra og svo umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem er gríðarlega mikið af starfsstöðvum, að ekki er um að ræða hefðbundna þjónustu alls staðar, heldur eru til að mynda stofnanir eins og Veðurstofa Íslands, Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun og fleiri af þessum stóru stofnunum með starfsstöðvar úti um allt land. Það er víða þannig að það eru kannski bara einn eða tveir eða þrír starfsmenn sem heyra undir viðkomandi starfsstöð. Í einu sveitarfélagi eru kannski starfsmenn margra stofnana og hver um sig hefur kannski bara einn, tvo eða þrjá starfsmenn. Ég held að það væri fullt tilefni til þess að skoða það sérstaklega og væri ekki bara ágætt að starfsmaður Veðurstofu Íslands væri við hliðina á einhverjum sem gegndi einhverju allt öðru verkefni einfaldlega vegna þess að það er hvetjandi að vera innan um fólk sem sinnir ýmsum öðrum verkefnum? Þessar fámennu starfsstöðvar eru því ekki góðar, hvorki fyrir starfsþróun, starfsanda né nokkuð annað. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hef aðeins verið að setja mig aftur inn í þetta mál eftir að við funduðum um það í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Við höfum fjallað talsvert um málið og rætt ansi mikið en ég get ekki að því gert að mér sýnist ekki vera samhugur um það meðal lögreglumanna sjálfra. Ég tek eftir því að það er mjög misjafnt. Það er eins og þetta hafi ekki fengið alla þá umræðu sem það hefði þurft frá öllum hagsmunaaðilum. Nú er það auðvitað þannig að sum lög eru þess eðlis að það er ekki hægt að sætta alla því að stundum eru breytingarnar þess eðlis að ekki er hægt að skilja alla eftir fullkomlega sátta við sitt. Ég velti samt fyrir mér, svona almennt í störfum þingsins, hvort það sé eitthvað við þetta mál sem hv. þingmaður telur að bendi til þess að við hefðum getað gert betur til að leita sátta. Ég sé t.d. í umsögn Landssambands lögreglumanna að þeir leggjast alfarið gegn því að hróflað verði við inntökuskilyrðum eða skipunum lögreglumanna. Mér finnst það svolítið skrýtið, mér finnst það benda til ákveðinnar tortryggni. Ég skynja tortryggni frekar oft þegar við afgreiðum stór mál. Augljóslega er það að verulegu leyti eðlilegt, en ég velti fyrir mér hvort það sé eitthvað við þessa málsmeðferð sem við gætum bætt til þess að draga úr tortryggninni og reynt að vinna þannig að málunum að fleiri færu sáttir frá borði. Sömuleiðis kom upp þetta með Vestmannaeyjar sem lauk reyndar þannig að tekið var tillit til þeirra athugasemda. Augljóslega er ekki hægt að taka tillit til allra athugasemda. Ég get ekki að því gert, þrátt fyrir að starfið við þetta frumvarp hafi verið fínt eftir því sem ég fæ best séð, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Almennt held ég að megi segja að maður sé aldrei alveg búinn, maður sé aldrei alveg tilbúinn. Það er eins og þegar maður er að undirbúa jólin, þau eru klukkan sex og þá þarf að kveikja á kertunum. Það er svolítið þannig með þessa vinnu að á einhverjum tímapunkti þarf að segja: Hér eru sjónarmiðin komin fram. Það er til þess sem við buðum okkur fram, að taka stundum afstöðu til eða velja á milli andstæðra sjónarmiða. Það er gott og blessað að hafa sátt og samlyndi að leiðarljósi, en það er ekki til sú niðurstaða sem sættir öll sjónarmið, ekki í neinu máli, ekki einu einasta máli. Ef við getum ekki klárað það að höggva á hnúta og komast að niðurstöðu þá erum við á vitlausum stað. Ég held að það sé viðfangsefni okkar að taka þá kvöl alvarlega sem fylgir því að þurfa að komast að niðurstöðu, vega og meta sjónarmið, bæði þeirra sem koma með athugasemdir og annarra sem að nefndarstarfinu koma. Auðvitað þarf alltaf að meta það hversu langt málamiðlanir geta gengið. Eins og hv. þingmaður nefnir eru dæmi þess að umsagnir gangi einfaldlega hvor í sína áttina. Þá er ekki hægt að taka afstöðu einhvers staðar þar mitt á milli, þá verður annaðhvort að segja að annað sé rökstutt betur en hitt eða öfugt. Það er svolítið 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað þannig að við þurfum að taka afstöðu með eða á móti ýmsum málum. Oft er ekkert hægt að sætta sjónarmið. Ég velti fyrir mér hvort það sem er að angra mig við þetta mál sé kannski bara tímasetningin á því, hvenær við erum að ræða það. Þetta er risastórt mál. Hér hafa komið fram spurningar sem við höfum ekki rætt í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, að henni ólastaðri. Eins og ég segi skynja ég allt starfið mjög ítarlegt. Við gerum hlutina auðvitað eftir bestu getu. Samt finnst mér einhvern veginn eins og það sé ekki tímabært að taka málið inn núna. Kannski er það bara tímasetningin vegna þess að nú fer þingi að ljúka og ekki mikill tími til þess að ræða mál sem allir vilja ræða. Þetta er auðvitað risastórt mál. Eins og þessi 30 ára regla sem var nefnd hérna áðan, það eru svona atriði í þessu frumvarpi og í lögunum sem mættu alveg fá meiri umræðu. Gott og vel. Ég tek svari hv. þingmanns góðu og gildu. Það er rétt að við getum ekki leyst öll sjónarmið. Samt get ég ekki að því gert að finna tortryggni. Burt séð frá efnislegri gagnrýni á frumvarpið sjálft þá leggst t.d. Landssamband lögreglumanna gegn því að hróflað sé við þessu yfir höfuð. Það er eins og okkur sé hreinlega ekki treyst til þess að taka neinar ákvarðanir í þessu máli. Mér finnst það mjög skrýtið. Mér finnst það mjög óþægilegt. Ég velti fyrir mér hvort sé samhengi milli þess og að við séum að afgreiða svona stórt mál á lokadögum þingsins í tímaskorti, eins og venjulega. Virðulegur forseti kvartar jafnan yfir þessu, eðlilega, vegna þess að þetta er alltaf vandamál. Ég verð að segja, eins og er, að þótt ég sé með á nefndarálitinu og hafi ekkert á móti þessu máli þá get ég einhvern veginn ekki losað mig við þá tilfinningu að málið þurfi nánari og ítarlegri umræðu. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hafi einhver ráð til þess að slá á svona tortryggni, 

Virðulegur forseti. Tortryggni er afar eyðandi afl. Ég hef stundum sagt að maður þurfi í öllum samskiptum, sama hvort það er við okkar nánustu eða í starfi í almannaþjónustu, að hugsa sem svo að viðfangsefni okkar sé að byggja upp traust þar sem það er ekki fyrir hendi og efla það þar sem það er fyrir hendi. Það er eiginlega ekkert hægt að gera án þess að það ríki traust. Ef tortryggni er fyrir hendi er maður einhvern veginn alltaf á byrjunarreit. Mér finnst ekki vera samasemmerki milli þessa og þess að hafa ekki skoðanir. Ég held að það geti styrkt mjög traust og trúverðugleika þegar stjórnvöld, kjörnir fulltrúar, þingmenn, sveitarstjórnarmenn tala skýrt um það hver afstaða þeirra sé til mála og það sé stundum betra og skýrara ef menn segja: Ég er hér vegna þess að ég trúi á þessa eða hina niðurstöðuna. Maður fái atkvæði í ljósi þess frekar en þegar maður segir: Ég er kominn hingað til þess að láta gott af mér leiða. Hvað þýðir það? Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að nákvæmlega sú nálgun á stjórnmál sé til þess fallin að ýta undir tortryggni. Hvað þýðir að vilja láta gott af sér leiða, að gera bara vel? Það er mjög misjafnt hvað fólki finnst vera að láta gott af sér leiða og gera vel. Mín meginsýn í þessu efni er að það skipti máli að yfirbragðið sé þannig að maður sé ekki með kápuna á báðum öxlum, maður tali ekki tungum tveim heldur tali maður fyrir sjónarmiðum sínum. Ég held að það sé eftirspurn eftir því. Ég held að samfélagið vilji skýrar raddir. 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til þess að ræða um þessi tvö frumvörp, þ.e. frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum og frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Ég vil bara taka undir það sem flestir hafa sagt hér um að starfið í nefndinni hafi verið virkilega gott og málefnalegt og gríðarlegur fjöldi gesta kom og við fengum fjölda umsagna um þetta frumvarp. Ég verð samt að viðurkenna að á dauða mínum átti ég von en ekki því að ég ætti eftir að taka þátt í því að ákveða eitthvað um lögreglulög og sýslumannsembætti í þessu landi. Svona er lífið skrýtið og hér stend ég í dag og tek þátt í þessu. Ég verð að taka undir það líka sem margir hafa sagt að fækkun sýslumannsembætta og lögregluembætta hafi verið lengi í umræðunni. Það kemur náttúrlega fram í frumvörpunum að málin hafi verið lögð fram áður. Frumvarp um lögreglulögin hefur a.m.k. verið lagt fram á fjórum þingum og hitt frumvarpið á tveimur þingum. Ég segi bara að þrátt fyrir að það hafi komið fram í máli hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar að við værum að fara of hratt í þetta þá er ég ekki sammála því. Ég held að það sé búið að vinna þetta mál gríðarlega vel á nokkrum árum. Ég verð dálítið stoltur af því ef núverandi allsherjar- og menntamálanefnd nær að klára þetta mál og koma því í gegnum þingið. Maður upplifði að það var mikil jákvæðni í fólki að klára þetta mál. Auðvitað er ágreiningur og skiptar skoðanir um ýmsa hluti. Það kom t.d. fram í umsögnum frá mörgum sveitarfélögum að menn keppast við að fá að halda sínu. Það var kannski helsta ágreiningsefnið. Auðvitað töluðu sveitarfélögin sem hafa sýslumannsembætti mikið um sitt ágæti. Ég er alveg viss um það að öll eru þau hæf til þess að gegna þessu og halda þessum embættum, en það á að fækka þeim. Það sem mér finnst líka lykilatriði er að það verður haft samráð og samráðið verður mikið við samband sveitarfélaganna, landshlutasamtökin, það er mikið atriði. Menn hafa haft vissar efasemdir um það að menn geti komist að niðurstöðu í þessum málum. Ég hef meiri trú á mannskepnunni á Íslandi en svo. Ég trúi því að við munum komast að niðurstöðu í þessu máli sem allir geta orðið sáttir við. Auðvitað eru aldrei allir alveg sáttir, það hefur komið fram og kom hér fram áðan í andsvörum að það er aldrei hægt að gera þannig að öllum líki, en þessu er náttúrlega fyrst og fremst ætlað að efla löggæslu í landinu og sýslumannsembættin og einfalda þetta og gera það aðgengilegra fyrir fólk. Það hefur komið fram hér áður í ræðum að Vestmannaeyjar voru til umræðu og sýndist sitt hverjum um það. Ég sem þingmaður í Suðurkjördæmi get vel skilið, eftir að hafa hlustað á rök bæjarstjórnarmanna og fólks í Vestmannaeyjum, afstöðu þeirra. Auðvitað hefur líka verið talað um suðurfirði Vestfjarða sem eru oft einangraðir og eins getum við nefnt Seyðisfjarðarkaupstað sem var mjög einangraður um langan tíma í vetur. Auðvitað koma upp slík tilfelli. En Vestmannaeyjar hafa mikla sérstöðu. Það kemur náttúrlega fram í nefndarálitinu að þegar verst lætur liggja samgöngur niðri við Vestmannaeyjar í hálfan sólarhring. Við höfum fengið að kynnast því í gegnum tíðina að samgöngur þangað hafa oft verið erfiðar og annað. Fyrir utan þá staðreynd hefur orðið gríðarleg aukning á ferðamönnum þangað eftir að Landeyjahöfn kom í gagnið. Það er alveg ofboðslegur fjöldi af fólki sem dvelst þar yfir sumarmánuðina. Þar er haldin ein stærsta skemmtun landsins. Fyrir utan það er þetta eini bærinn á Íslandi þar sem fólk býr nánast á eldfjalli. Bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum og hans fólk lögðu mikla áherslu á að þarna þyrfti vera öflugt lögregluembætti og eins sýslumannsembætti. Það er líka mikið af aðkomufólki sem sækir þarna vinnu og þar er mikið að gerast. Við vorum eiginlega öll sammála um það, þegar upp var staðið, að þetta ætti að vera með þeim hætti sem við komumst að niðurstöðu um. Vestmannaeyingar og Vestmannaeyjar hafa mikla sérstöðu hér á landi hvað þetta varðar. Við ræddum líka um hæfisskilyrðin. Sýndist sitt hverjum um það líka. En það varð samdóma álit, sem var mjög gott, að setja inn í nefndarálitið að staðið skyldi að ráðningum á sem faglegastan hátt og með jafnréttissjónarmið að leiðarljósi. Þetta var sett inn í nefndarálitið og síðan að ríkislögreglustjóri skyldi starfrækja hæfnisnefnd sem tæki ákvörðun um ráðningu manna, sem er mjög gott líka. Ég treysti honum til þess. Menn tala mikið um tortryggni. Alls staðar er tortryggni í samfélaginu. Mér fannst í umræðum okkar - auðvitað voru skiptar skoðanir - að menn væru mjög áfram um það að koma þessum lögum á, þessum breytingum. Það er kannski lykilatriði í öllu þessu ferli. Það hefur líka komið fram hér í ræðum að menn eru hræddir um framkvæmdina og hvernig þetta verður í framhaldinu. Hvernig verður þetta framkvæmt? Verður það gert í fullri sátt eða sem bestri sátt? Hverjir taka ákvörðun um sýslumannsembættin og þar fram eftir götunum? Í umsögn frá ríkissáttasemjara bendir hann á hvað breytingarnar hafi tekist vel hjá þeim. Hann bendir jafnframt á í umsögn sinni að það sé mjög mikilvægt að skýr sýn sé fyrir hendi þegar kemur að sameiningunni sjálfri og að fullt samráð hafi þá verið haft við stofnanirnar og starfsmenn. Mér þykir það líka vera eitt af lykilatriðunum að haft sé fullt samráð við starfsmenn og yfirmenn stofnana á hverjum stað, annars getur þetta ekki gengið upp eins og hann segir sjálfur. Hann segir að ef það verði ekki gert verði þessar breytingar ekki eins árangursríkar og ætlast er til. Hvað varðar Lögregluskólann þá ræddum líka mikið um hann sem er mjög mikilvægt. Í máli framsögumannsins, hv. þm. Unnar Brá Konráðsdóttur, kom fram að það hefði lengi verið draumur lögreglumanna lengi að nám þeirra færi á háskólastig og jafnvel líka að skólanum yrði komið í hendur annarra menntastofnana í landinu sem gætu séð um námið. Ég leyfi mér og vona að menn líti ekki á það sem kjördæmapot að benda á að Keilir á Ásbrú er fyllilega í stakk búinn til þess að taka við þessu. Skólinn er með frábæra aðstöðu og er með á hendi einhverja lögreglukennslu. Þar er allt til staðar. Ég nefni hann bara sem dæmi hérna. Það eru örugglega margar aðrar stofnanir sem geta það. Það sýnir líka fjarnámið. Fólk úti á landi gæti stundað þetta nám í fjarnámi. Það er víða fólk úti á landi sem gæti hugsað sér að vinna sem lögreglumenn. Það gæti farið í fjarnám. Fjarnámskennsla um allt er að aukast. Þótt aðeins hafi dregið úr því eftir síðustu fjárlög hafa símenntunarstöðvar og fræðslustöðvar um allt land boðið upp á aðstöðu til þess að stunda fjarnám. Það er hið besta mál. Þetta er eitthvað sem við verðum að skoða mjög vel og auðvitað einnig það sem þeir voru að tala um, að fá námið metið til eininga. Þetta er umræða sem endalaust er hægt að taka upp og ræða fram og til baka. Þetta er bara fyrsta leiðin. Það er búið að koma þessu af stað. Nefndin leggur til að ráðherra verði falið í samráði við hlutaðeigandi aðila að setja á laggirnar starfshóp í því skyni að skila tillögu um framtíðarmál Lögregluskólans. Það er hið besta mál. Við ræddum líka umdæmi sýslumannanna sem kom fram hér áðan. Það er lykilatriði að landshlutasamtökin verði í fullu samráði um það hvernig á að gera þetta. Auðvitað verður einhver togstreita um þetta og menn munu örugglega berjast um sýslumannsembættin. Þegar menn velta fyrir sér þessari fækkun þá hefur náttúrlega orðið byggðaþróun í landinu með bættum samgöngum og ég tala nú ekki um ef við aukum enn frekar rafræna stjórnsýslu, þá verður jafnvel hægt að sameina meira. Við búum ekki á svo stóru landi og við erum ekki það mörg. Það kom fram fyrr í andsvari af hverju lögregluembættin í Reykjavík væru ekki sameinuð, ríkislögreglustjóri og lögreglustjóri Reykjavíkur. Það er umræða sem má örugglega ræða áfram. Þetta er kannski bara fyrsti liðurinn, þetta frumvarp, í enn frekari vinnu. Þegar menn sjá að þetta virkar vel verður hægt að efla þetta enn frekar og fækka stofnunum. Það kom m.a. fram í máli gesta, ég man ekki alveg hverra, ég held að það hafi verið Elliði Vignisson bæjarstjóri sem nefndi að í reynd væri jafnvel hægt að hafa bara einn sýslumann á öllu stórhöfuðborgarsvæðinu. Það væri alveg hægt. Margar svona hugmyndir komu upp og koma upp þegar þessi mál eru rædd. Ég er ánægðastur með það hvað þessi nefnd hefur rætt þetta mál vel þrátt fyrir að ekki séu allir sammála um það. Þessi mál hafa verið rædd mjög vel og ítarlega. Fyrir mig, svona ólærðan, hefur það verið gríðarlegur skóli að taka þátt í þessari vinnu og reyna að átta mig á því hvernig landið liggur. Við þurfum að efla lögregluembættin. Það er gríðarlega mikilvægt að hafa öfluga löggæslu í landinu. Eitt það ánægjulegasta við síðasta fjárlagafrumvarp var að bætt var í hvað varðar lögregluembættin og veittir um 0,5 milljarðar til þess að efla þau. Það var virkilega ánægjulegt. Maður finnur það alveg þegar maður keyrir á þjóðvegum landsins að ef maður rekst á lögreglu veitir það öryggistilfinningu og hindrar mann í að ýta fastar á pinnann líka. Það er bara þannig. Við vitum það öll að lögreglan er gríðarlega mikilvæg í samfélaginu. Það þekki ég af eigin raun án þess að ég fari ítarlega út í það. Eins og ég segi, hæstv. forseti, er ég mjög ánægður með þessa niðurstöðu og sérstaklega það að við skyldum geta skilað frá okkur sameiginlegu nefndaráliti, allir nefndarmenn, og að við skulum vera að ná þessum lögum í gegn núna eftir tilraunir margra þinga. Kannski er það vegna þess hve stjórnarandstaðan er lipur og sveigjanleg í samstarfi. Ég hef notið þess að starfa í þessari nefnd með því öndvegisfólki sem þar er og sérstaklega þeim sem eru gamlir í hettunni og hafa starfað lengur á þingi en ég. Það hefur verið alveg ómetanlegt. Þessi tvö mál eru stærst af þeim málum sem við höfum rætt í nefndinni. Ég er virkilega ánægður með að hafa tekið þátt í því starfi og vona að málin verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að staldra aðeins við þá umfjöllun sem hann vék að hér um framtíðarskipulag Lögregluskóla ríkisins. Eins og fram kemur ágætlega í nefndaráliti var það töluvert rætt í nefndinni og var byggt á skýrslu þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra 2007. Nefndin skilaði tillögum árið 2008 þar sem fram kom að ein af kröfum Landssambands lögreglumanna var að færa lögregluskólann á háskólastig. Þær hugmyndir hafa komið fram, m.a. í tillögum hagræðingarhóps, að Lögregluskóli ríkisins verði sameinaður ríkislögreglustjóra, þannig að ýmis sjónarmið hafa verið uppi, m.a. að menntunin sé hluti af embætti ríkislögreglustjóra annars vegar og hins vegar að menntunin þróist innan núverandi skólakerfis, ef svo má að orði komast, á háskólastiginu. Við tókum ekki endanlega afstöðu til þess í nefndinni hvaða fyrirkomulag væri best og hvernig best væri að koma þessu fyrir til lengri framtíðar, heldur lögðum við til í bráðabirgðaákvæði, eins og hér hefur komið fram, að ráðherra yrði falið í samráði við hlutaðeigandi aðila að setja á laggirnar sérstakan starfshóp til að skila greinargerð til ráðherra ekki síðar en 1. ágúst 2014. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hann telji farsælast fyrir lögreglumenntun í landinu. Hvernig telur hann farsælast að koma henni fyrir inn í framtíðina? Skrefið sem við erum sannarlega að stíga hér með bráðabirgðaákvæðinu í þessu frumvarpi er bara fyrsta skref, það er í raun og veru bara fyrsta skref í þá átt að nú skuli tekin afstaða. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur áhuga og þekkingu á menntamálum, hvernig hann telji lögreglumenntun í landinu best fyrir komið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta var athyglisverð spurning og auðvitað hefur þessi umræða átt sér stað í talsverðan tíma og er búin að vera í deiglunni. Hvernig mundi ég vilja sjá þetta? Eins og hv. þingmaður sagði áðan vill maður auðvitað láta gott af sér leiða, en ég hef líka vissar hugmyndir um hvernig þetta á að vera. Mér finnst alltaf gott þegar verið er að ræða svona mál að hlusta á fagfólkið og þá sem vinna við hlutina hverju sinni. Mér finnst stundum vanta upp á það í íslensku samfélagi að við hlustum á þá sem vinna á gólfinu. Auðvitað sýnist sitt hverjum um hvernig á að reka þetta. Ég mundi telja að námið ætti að koma meira inn í hið almenna skólakerfi. Auðvitað verður ríkislögreglustjóri að vera ábyrgðarmaður þessa náms í samvinnu við viðkomandi menntastofnanir. Ég hef kannski ekki alveg náð að hugsa málið nógu lengi og vel en eins og fram hefur komið í dag er mjög mikilvægt að við menntum vel hæft starfsfólk og að það fái virkilega góða menntun í lögreglufræðum, ef segja má svo. Ég hef reyndar kynnt mér það eins og ég nefndi áðan varðandi Keili að þar eru menn mjög áfram um að taka alls kyns nám til sín, þar á meðal þetta. Þeir virðast vera fullkomlega í stakk búnir til þess að sinna því. Við ályktum um það og biðjum ráðherra að skipa starfshóp til þess að koma með endanlegar tillögur. Vonandi fáum við góðar tillögur sem hægt er að vinna í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að við séum á svipuðum stað í þessu efni. Ég held þó að það sé afar mikilvægt að lögreglunámið sé samþættanlegt annarri menntun í landinu. Eins og fram kom áðan verður það sífellt algengara að fólk skipti um starfsvettvang jafnvel oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og þá er mikilvægt að menn séu ekki staddir í blindgötu með menntun sína. Eins og ég skil hv. þingmann þá er hann á því að námið sé meira inni í almenna skólakerfinu en þó með aðkomu þeirra sem best til þekkja, eins og af sjálfu leiðir. Við vorum áðan að tala um togstreitu og tortryggni og þessi togstreita hefur líka verið fyrir hendi eins og til að mynda varðandi landbúnaðarmenntun og fleiri sérgreinar, en upphaflega hefur menntunin þróast í samhengi við greinina sjálfa en síðan hefur hún farið undir menntamálaráðuneytið í fyllingu tímans. Það hefur verið tilhneigingin. Það er því nokkuð sem ég mundi halda að væri tilhneigingin líka þegar lögreglumenntun er annars vegar þó að hún yrði í nánum tengslum við fagið. Ég held að við séum sammála um það. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann hefur látið sig þessi mál varða sérstaklega, varðandi símenntunarmöguleika lögreglumanna í embættum: Hvaða möguleika hafa þeir til þess að halda sér við í starfi og hvaða þætti þarf helst að hafa þar í huga? Samfélagið verður sífellt fjölbreyttara og meira krefjandi og lögreglumenn þurfa að takast á við margháttaðri viðfangsefni en þeir þurftu fyrir bara 10, 15, 20 árum. Hvaða áherslur eigum við að leggja í því varðandi aðgengi og innihald?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Símenntun er eitt það mikilvægasta fyrir allar starfsstéttir og starfsþróun verður alltaf í öllum störfum, þau þróast. Ég get nefnt kennarastarfið, það er í stöðugri þróun. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir alla. Lögreglan er t.d. mikið í félagslegum málum og þarf að takast á við gríðarlega erfið mál og við í hv. allsherjar- og menntamálanefnd búum nú að því að hafa lögreglumann með mikla reynslu í nefndinni sem hefur sagt okkur frá mörgu sem hann hefur þurft að ganga í gegnum í starfi sínu. Það segir mér að menn þurfa að takast á við gríðarlega erfið verkefni þar. Auðvitað þurfa menn að vera stöðugt í þróun og símenntun, eins og hv. þingmaður kallar það, og mennta sig til að geta tekist á við ólík verkefni. Hv. þingmaður nefndi menntamálaráðherra, ég gæti vel hugsað mér að þetta mál færi undir menntamálaráðuneytið, en auðvitað þyrftu fagmenn að leggja línurnar í náminu. Eins og hv. þingmaður nefndi varðandi Landbúnaðarháskóla Íslands virðist þróunin alls staðar í kringum okkur vera sú að námið fer inn í háskóla til þess að auka faglega þáttinn enn þá meira og eins rannsóknir. Ég get alveg séð það fyrir mér í sambandi við lögreglustarfið og annað, það þarf að halda rosalega vel utan um það, þetta er gríðarlega erfitt og krefjandi starf og menn þurfa að vera stöðugt á tánum, og eins og með menntunina, það er mikilvægt að menn hafi möguleika til að mennta sig meira og jafnvel með starfi. Ef þeim skyldi nú detta í hug að hætta í lögreglunni hafa þeir þá einhvern möguleika að fara eitthvert annað, jafnvel í eitthvað tengt lögreglumálum eða annað, og þá kemur símenntunin mjög sterkt inn eins og í öllu öðru í rauninni.

Frú forseti. Ég er sammála þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir að mestu leyti. Þessi uppstokkun á embættum lögreglustjóra hefur ekki bara verið í gangi síðustu árin, hún var eitt af aðalmálunum fyrsta árið sem ég kom á þing 1991 og enn eru menn að slást í þessu sama. Það er hugsanlegt - hugsanlegt - að mönnum takist að ná landi núna í þessu ferðalagi okkar. Ég er auðvitað eins og hv. þingmaður þeirrar skoðunar að það beri að prísa og lofa lögregluna, hún stendur sig vel eins og hv. þingmaður sagði hér áðan. Mér varð samt um og ó þegar hv. þingmaður sagði að það væri svo gott að sjá lögregluna á vegum úti vegna þess að þá kitlaði hann pinnann minna en endranær. Ef það eru einhverjir, frú forseti, sem eiga að fara að lögunum jafnvel þó lögreglan sé ekki í námunda, eru það þeir sem setja lögin eins og ég og hv. þingmaður. Mitt raunverulega erindi hingað í ræðustól er að spyrja hv. þingmann um viðhorf hans til eins tiltekins þáttar. Þetta frumvarp og þessi uppstokkun á lögreglustjóraembættum er auðvitað til þess að gera þau skilvirkari og ná sem mestu fyrir þá fjárveitingu sem er látin til lögreglumála. Hvað segir hv. þingmaður um þá hugmynd, sem ég hef nú verið svolítið skotinn í, um töluverða hríð, að sameina ríkislögreglustjóra við t.d. embætti lögreglustjórans í Reykjavík? Á sínum tíma, þegar ríkislögreglustjóri var settur á stofn, átti þetta að vera lítið og krúttlegt embætti. Ég varaði strax við því að það mundi blása út. Sú hefur orðið raunin. Í dag er þetta embætti að gleypa 1,6 milljarða ef ég man rétt. Telur ekki hv. þingmaður að það sé að minnsta kosti einnar messu virði að skoða það að sameina eitt af stærstu lögreglustjóraembættunum við ríkislögreglustjóra og leggja hann bara niður?

Hæstv. forseti. Já, ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessa spurningu og þakka honum fyrir áminninguna. Ég er ekkert að segja að ég kitli pinnann mikið, ég tók þetta svona sem dæmi. Við erum svolítið í því, Íslendingar, og maður upplifir það úti á þjóðvegum, að keyra dálítið hratt. Nema kannski í Húnavatnssýslu, þar eru lögreglumennirnir mjög sýnilegir. Það var það sem ég meinti. Ef lögreglan er sýnilegri fer umferðarhraðinn niður, það er bara þannig. Það var það sem ég meinti. En við sem setjum lögin eigum náttúrlega að fara eftir þeim, það er náttúrlega lykilatriði.  Hvað varðar ríkislögreglustjórann og lögreglustjórann í Reykjavík, þetta er bara mjög góð spurning og kom fram hér áðan. Ég nefndi það í ræðu minni að þetta hefði verið sú spurning sem kom upp, bæði hér í dag, áður í andsvörum og síðan í nefndinni. Ég tel þetta alveg einnar messu virði og er sammála þingmanninum um að auðvitað ætti að skoða það ef engin þörf er á þessu og ef þetta er ekkert nema peningaaustur. Það kom líka fram, meðal annars í viðræðum okkar við bæjarstjórnarmenn, og ég nefndi það hér áðan í andsvari við hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, að Elliði Vignisson hefði talað um að við gætum verið með einn sýslumann á öllu Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þá var hann að tala um frá Borgarnesi, frá Hvítá í Hvítá. Það er kannski eitthvað sem við getum skoðað í framhaldinu. En það er mjög gott ef við náum þessu núna, sem fyrsta skrefi. Þetta hefur verið í umræðunni, eins og hv. þingmaður sagði, frá því hann byrjaði sem þingmaður og það er nú lengra síðan en elstu menn kæra sig um að muna.

Frú forseti. Ég hef að minnsta kosti átt lengri dvöl hér en ég sjálfur kæri mig um að muna. Hins vegar mundi ég vara hv. þingmann við því að nefna mikið skoðanir bæjarstjórans í Vestmannaeyjum á innri málum Reykvíkinga. Sá ágæti maður, sem er mér mjög kær, og ég er í góðu vinfengi við, hefur að mínu viti allt of sterkar og allt of miklar skoðanir á því hvernig hlutirnir eiga að vera í öðrum bæjarfélögum en þeim sem hann er kjörinn til þess að stýra. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir að hafa tekið svona vel í þessa hugmynd og hafa þegar hugsað hana. Ég tel að þetta sé ein af þeim leiðum sem við eigum að skoða til að hagræða og spara. Ég er þeirrar skoðunar að embætti ríkislögreglustjóra sé orðið allt of stórt og allt of viðamikið, búið að taka yfir miklu fleiri verkefni en því var upphaflega ætlað. Það er einu sinni þannig að þegar menn setja á stofn ríkisstofnanir hafa þær mikla tilhneigingu til þess að blása út. Ég er svo glaður að heyra það hjá hv. þingmanni að ekki þurfi lögreglumenn á vegum úti til að minna hann á að kitla ekki pinnann um of og fara að lögum. Þegar hv. þingmaður nefndi þetta, rifjaðist það hins vegar upp fyrir mér að hér á árum áður varð einn fyrrverandi dómsmálaráðherra frægur á Íslandi fyrir að hafa innleitt pappírslöggur. Það var sennilega til að vekja þessa sömu hughrif og knýja menn til að framfylgja lögunum betur en ella. Því miður varð sú tilraun endaslepp því að þjóðin hló svo hátt og svo lengi að því að pappírslöggurnar hurfu og ekkert hefur til þeirra spurst.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum enn og aftur fyrir spurningarnar og upprifjunina á þessu með pappalögregluna, ég man eftir því, þetta var svolítið fyndið. En við Íslendingar erum reyndar svolítið þannig að við förum ekkert alveg eftir því ef eitthvað slíkt er gert. Ég get sagt gott dæmi um það. Við settum upp svakalegt skilti á íþróttahúsið í Grindavík um að þar væri bannað að reykja. Skiltið er svo stórt að það sést alveg frá Keflavík. En þar reykja menn helst, þar safnast menn saman og reykja, fyrir neðan skiltið. Við Íslendingar erum nú ekki alltaf að fara eftir því sem okkur er sagt að gera og …  Ég vona svo sannarlega að þetta sé fyrsta skrefið í átt að því að breyta og efla og styrkja lögregluembætti og sýslumannsembætti í landinu. Auðvitað eigum við að spara og hagræða eins og við getum. Við rekum gríðarlega dýrt bákn og við eigum að vinna í því í sameiningu að minnka það einhvern veginn. Það gerum við sérstaklega með góðum samskiptum og í samráði við fagfólkið og þá sem vinna á gólfinu. Auðvitað er það oft þannig að fólk vill halda í sitt, vill ekkert gefa eftir. Þá kemur til kasta okkar að taka ákvarðanir. Þá er það okkar að hafa hugrekki til að stíga upp á móti því og taka ákvarðanir sem eru til heilla fyrir alla.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði og um frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum, þ.e. fækkun lögregluumdæma, aðskilnað embætta lögreglustjóra og sýslumanna og hæfniskröfur. Frumvörp þessi hafa farið í gegnum mikla vinnu allsherjar- og menntamálanefndar og ræðum við jafnframt nefndarálit nefndarinnar. Ég vil taka undir orð þeirra nefndarmanna í allsherjar- og menntamálanefnd sem hér hafa talað í dag og vekja athygli á þeirri góðu vinnu og þeirri miklu samstöðu sem var innan nefndarinnar við vinnslu þessara frumvarpa. Eins og fram hefur komið í umræðunni er meginmarkmið frumvarpanna að efla lögregluna og sýslumannsembættin og gera þau betur í stakk búin til að sinna lögbundnum skyldum sínum. Það felur í sér fækkun lögreglu- og sýslumannaembætta og aðskilnað milli embætta lögreglustjóra og sýslumanna. Þannig verða löggæsla og ákæruvald skilið frá starfsemi sýslumanna og færð til sjálfstæðra embætta lögreglustjóra. Frumvörpin sem rædd eru hér miða að sama markmiði og því er tilvalið að taka þau saman til umræðu þar sem þau eru mjög háð hvort öðru. Vert er að nefna að unnið hefur verið að heildarskipulagningu og framtíðarstefnumótun í málefnum sýslumanna og lögregluembætta um margra ára skeið og flestir umsagnaraðilar er komu á nefndarfundi allsherjar- og menntamálanefndar voru sammála um að nú væri kominn tími á að hrinda breytingunni í framkvæmd. Almenn sátt virtist vera orðin um heildarmarkmið laganna. Virðulegur forseti. Í frumvörpunum og breytingartillögunum kemur fram að umdæmamörk lögregluembætta skuli ákveðin í reglugerð sem ráðherra setur með hliðsjón af skipulagi annarrar opinberrar þjónustu í umdæminu í samráði við stjórn viðkomandi embætta, Samband sveitarfélaga og hlutaðeigandi landshlutasamtök. Það er mjög mikilvægt að þetta samráð sé haft á milli þeirra aðila sem að ofan eru tilgreindir. Þannig ná sjónarmið allra að komast á framfæri og þær áherslur og óskir sem uppi eru um umdæmaskiptingu og staðsetningu sýslumannsembætta og lögregluembætta. Þeim sjónarmiðum hefur verið komið á framfæri við nokkra hv. þingmenn í allsherjar- og menntamálanefnd að lögregluembættið á Höfn í Hornafirði haldi samstarfi sínu áfram austur á firði og verði því sameinað þeim embættum sem þar eru. Helsti rökstuðningurinn sem hv. þingmenn nefndarinnar hafa fengið í þeim efnum var sá að gott samstarf hefur verið við lögregluumdæmin á Austfjörðum og einnig er mun styttra í næsta þéttbýliskjarna í austurátt en í suður, en rétt rúmir 100 kílómetrar eru austur á Djúpavog og um 200 suður á Kirkjubæjarklaustur frá Höfn í Hornafirði. Þessi mismunur á vegalengd getur munað miklu þegar á liðsauka þarf að halda eða einhvers konar annarri þjónustu eða hjálp. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að landið skiptist í átta lögregluumdæmi en umdæmi sýslumanna verði níu, þ.e. í Vestmannaeyjum verði sýslumannsembætti en ekki lögregluembætti. Á fundi allsherjar- og menntamálanefndar kom fram gagnrýni á þá fyrirætlan sem frumvarpið felur í sér. Fram kom á fundi nefndarinnar að Vestmannaeyjar hafa sérstöðu umfram aðra landshluta þegar kemur að samgöngum. Bent var á að þegar best lætur liggja samgöngur niðri hálfan sólarhringinn, þ.e. hvorki er siglt né flogið. Nefndin ræddi þetta nokkuð og er það álit hennar að vegna hinnar sérstöku aðstæðna Vestmannaeyinga í samgöngumálum sé rétt að Vestamannaeyjar verði sjálfstætt lögregluumdæmi og leggur nefndin fram breytingartillögu þar um. Í þessu samhengi er samt sem áður nauðsynlegt að benda á að eylöndin eru nokkur hér á Íslandi ef við horfum á það út frá samgöngum. Þar getum við meðal annars nefnt sunnanverða Vestfirði, Seyðisfjörð, jafnvel Höfn í Hornafirði þar sem langt er í aðra þéttbýliskjarna og eins og á sunnanverðum Vestfjörðum er oft á tíðum vegurinn lokaður, þungatakmarkanir á veginum og margt fleira sem getur komið upp á. Þar sem ástandið er með þessu móti, þar sem erfiðar samgöngur eru til og frá ýmsum byggðarlögum og ef við horfum á ýmis byggðasjónarmið líka er mikilvægt að löglærður fulltrúi verði á þeim stöðum þar sem enginn sýslumaður verður. Ég vil ekki taka afstöðu til þess hvar löglærðir fulltrúar eiga að vera. Maður vill ekki ákveða það hér og nú, vegna þess að það er ekki í okkar höndum að ákveða hvar þessi embætti verða eða starfsstöð þeirra, og ekki tilgreina neinn ákveðinn stað heldur segja að þar sem þeir verða ekki þar verði löglærður fulltrúi. Það er nauðsynlegt meðal annars vegna flutnings verkefna frá innanríkisráðuneyti til embætta úti á landi þannig að öll byggðarlög eigi jafna möguleika á að taka á móti þessum verkefnum og við verðum jafnframt að horfa á að samgöngurnar eru erfiðar og mikilvægt að allir hafi greiðan aðgang að þeirri þjónustu sem sýslumannsembættin veita. Eins og fram kom í upphafi ræðunnar og hérna rétt áðan gera frumvörpin ráð fyrir að hin sameinuðu sýslumannsembætti verði betur í stakk búin til að taka við þeim auknu verkefnum sem til stendur að flytja frá innanríkisráðuneytinu út á land. Það kemur fram í frumvörpunum að skrifstofur verði áfram opnar, þær skrifstofur sem eru sýslumannsskrifstofur í dag, og mjög nauðsynlegt er til að styrkja þær að verkefnin fari frá innanríkisráðuneytinu til þessara skrifstofa til að halda úti öflugri starfsemi í byggðum landsins. Þar kemur maður aftur inn á það að mjög mikilvægt er að löglærður fulltrúi verði til staðar. Á fundum nefndarinnar var einnig bent á að öruggt netsamband er ein af nauðsynlegum forsendum þess að samstarf skrifstofa innan sama sýslumannsembættis gangi greiðlega og á það að sjálfsögðu einnig við um möguleika embætta til að taka sér verkefni sem þjóna landinu öllu. Þá er ljóst að forsendur greiðs samstarfs innan og milli embætta eru að áfram verði haldið með endurskoðun og uppfærslu tölvukerfa embættanna. Við vitum að víða er pottur brotinn í netfjarskiptum eða fjarskiptamálum á landsbyggðinni og við verðum að horfa til þess að sýslumannsskrifstofur eða þau embætti og þær skrifstofur sem eru á landsbyggðinni hafi öruggan netaðgang til að taka við þeim verkefnum sem gert er ráð fyrir að fari frá innanríkisráðuneytinu út á land, þannig að allir sitji við sama borð og geti veitt sömu þjónustu og tekið við sömu gögnum og ætlast er til. Virðulegur forseti. Mikilvægt er að minnast á í ræðunni að nú er það þannig að á nokkrum þeim stöðum þar sem í dag er sýslumaður tekur skipulag lögreglu mið af því og sums staðar er enginn lögreglumaður staðsettur og því engin lögreglustöð. Þetta gæti þýtt það að þegar embættin verða aðskilin gæti þurft að efla lögregluna á þeim stöðum. Eins og fram hefur komið í ræðum nokkurra hv. þingmanna í dag er lagt til með frumvörpunum að unnin verði aðgerðaáætlun sem undirbúi breytingarnar sem mælt er fyrir í frumvarpinu og í breytingartillögu allsherjar- og menntamálanefndar. Þar er lagt til að í frumvarpið um framkvæmdarvald bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem kveði á um að við samþykkt frumvarpsins skuli innanríkisráðuneytið í samstarfi við forsætisráðuneytið vinna aðgerðaáætlun fyrir Stjórnarráðið þar sem afmörkuð verði þau stjórnsýsluverkefni ráðuneyta og undirstofnana þeirra sem talið er ákjósanlegt að verði flutt til embætta sýslumanna. Aðgerðaáætlun skal liggja fyrir eigi síðar en 1. janúar 2015 eða við gildistöku umdæmamarka sýslumannsembætta og lögregluembætta. Það er sérstaklega ánægjulegt og því ber að fagna að verkefni verði færð út á land til að styrkja þau góðu embætti sem þar eru og þar munu starfa. Sem landsbyggðarþingmaður fagna ég því sérstaklega.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Með fækkun lögregluembætta og sameiningu sýslumannsembætta erum við að tala um að verkefni dragist frá sýslumannsembættunum, sem fara nú með löggæslumálin, og að mikil breyting verði á starfsemi þeirra. Ég hef vissar áhyggjur af því, þar til niðurstaða er komin í þessi mál, hvar þessi embætti lenda innan svæða, hvar staðsetning þeirra verður og verkefnastaða. Sýslumannsembættin hafa verið að taka að sér fjölda verkefna sem hafa gengið mjög vel. Það hefur styrkt atvinnustig á þeim svæðum sem um ræðir og hefur leitt í ljós að störf án staðsetningar eiga vel við víða úti um land. Þau hafa verið að eflast en kannski var ákveðið vantraust í upphafi á að það gæti gengið að þetta væri langt frá stærstu stjórnsýslumiðstöðinni á höfuðborgarsvæðinu. Telur hv. þingmaður að með einhverjum hætti megi færa til fleiri opinber störf til að styrkja þessar einingar? Það er oft í umræðunni að vegna smæðar ákveðinnar opinberrar stjórnsýslu úti um land séu rök fyrir því að leggja hana niður. Telur hv. þingmaður að horfa megi þverfaglega á fleiri greinar sem gætu komið til með að hafa samlegðaráhrif þegar þessar þjónustumiðstöðvar, þessi þjónustukjarni, verða reistar hvar sem þær lenda að lokum?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir andsvarið. Ég er henni hjartanlega sammála um að mörg góð og mikilvæg verkefni eru unnin hjá sýslumannsembættum víða um landsbyggðina. Varðandi áhyggjur hennar af því hvar þessar starfsstöðvar verði niðurkomnar þá kemur það fram í nefndaráliti, í frumvarpinu og í breytingartillögum að umdæmamörk lögregluembætta og staðsetning verði ákveðin í samráði ráðherra við stjórn viðkomandi embætta, í samráði við þá sem þar starfa og við samband sveitarfélaga og landshlutasamtök. Þarna verður mikið samstarf á milli þar sem starfsmennirnir, fulltrúi sveitarfélaga og hlutaðeigandi landshlutasamtök geta komið sjónarmiðum sínum á framfæri um það hvar starfsstöðvarnar skuli vera. Í ræðu minni talaði ég um að þetta væri verkefni frá innanríkisráðuneytinu, en það eru jafnframt verkefni frá öðrum ráðuneytum sem munu færast, þegar lögin taka gildi, og ákveðið samráð hefur verið haft manna á milli, frá bæði innanríkisráðuneytinu og öðrum ráðuneytum, yfir til sýslumannsembættanna.

Frú forseti. Nú eru það kannski fyrst og fremst þessi minnstu byggðarlög sem þurfa virkilega á því að halda að hafa fjölbreyttari flóru en oftast fylgir mikil einhæfni minnstu byggðarlögunum. Störf án staðsetningar miðað við að háhraðatenging sé til staðar - og það er auðvitað okkar verkefni að svo sé - sér hv. þingmaður það fyrir sér að af hálfu hins opinbera eigi að leggja áherslu á að koma slíkum störfum á þá staði þó að ekki búi þar mikill fjöldi af fólki? Þarf kannski ekki að miða við að sinna ýmsum úrvinnsluverkefnum sem felast ekki endilega í þjónustu við almenning augliti til auglitis heldur í gegnum rafrænt umhverfi? Mér finnst mikilvægt í þessu sambandi að menn skoði þetta mjög vel með þeim gleraugum, hvort þarna sé ekki tækifæri til að dreifa þessum verkefnum svo að þau lendi ekki alltaf á sama stað þegar upp er staðið og að þá sé horft til þess að svæðið sé það fámennt að það geti ekki borið eitthvað slíkt. Við vitum að með fjarvinnslu og háhraðatengingum er þessi möguleiki algjörlega til staðar. Víða er verið að reyna að hagræða og spara og hefur það bitnað á ýmiss konar þjónustu á landsbyggðinni, hvort sem það er bankastarfsemi, þjónusta útibúa Íslandspósts eða annað því um líkt. Hvað telur þingmaðurinn um embætti ríkislögreglustjóra og hagræðingu og sparnað sem felst í því að það embætti yrði sameinað lögreglustjóraembættinu hér á höfuðborgarsvæðinu? Er ekki kominn tími til að skoða eitthvað slíkt?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir andsvörin. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja að í smærri byggðarlögum hér á landi séu fjölbreytt verkefni. Með tilkomu tækninnar á það að vera vel mögulegt. En auðvitað þurfum við að stíga ákveðin skref í því að klára internetvæðingu. Því miður eru svæði hér á landinu sem hafa ekki háhraðatengingar sem við þekkjum í stærri byggðakjörnum og víðast um land, en pottur er brotinn í þeim málum á sumum svæðum. Við þurfum að horfa til þess að flytja verkefni út á landsbyggðina. Við verðum að hafa landsbyggðargleraugun á nefinu þegar verið er að tala um hvar verkefni af þessu tagi og ýmis önnur eigi að vera staðsett. Í því sem ég hef séð og eftir því sem ég best veit er ódýrara fyrir ríkið að vera með opinber störf úti á landi. Það hefur sýnt sig að launa- og ferðakostnaður og margt fleira er mun ódýrara á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þannig að við verðum að horfa í það hvað er hagkvæmast fyrir okkur varðandi þá hluti. Hv. þingmaður spyr mig um sameiningu embættis ríkislögreglustjóra og lögreglustjórans í Reykjavík. Ég tel að þegar við verðum komin með fá mjög stór embætti á landsbyggðinni verðum við að hafa embætti ríkislögreglustjóra sem hafi þetta samræmingarhlutverk og eftirfylgni með embættunum. Það er mín skoðun.

Virðulegi forseti. Við ræðum tvö mikilvæg skref sem verða stigin ef þessi frumvörp ná fram að ganga, en þau hafa verið lengi í undirbúningi. Það eru komin allt að 20 ár síðan byrjað var að tala um frekari sameiningu löggæsluembætta og annað slíkt. Í því felast mörg tækifæri, bæði til eflingar löggæslunnar og til eflingar framkvæmdarvalds í héraði. Ég tel að við undirbúning beggja frumvarpinu hafi farið fram mikil og góð vinna, bæði við undirbúninginn hjá ráðuneytinu, hjá hæstv. innanríkisráðherra og starfsfólki ráðuneytisins og einnig í allsherjar- og menntamálanefnd í samvinnu við þá gesti sem komu fyrir nefndina. Ég held að við séum með tvö mjög vel rædd mál sem fengist hefur góð niðurstaða í á mörgum árum. Það var ekki mikill ágreiningur um þetta. Ég finn það á meðal lögreglumanna að þeir bíða spenntir eftir að þetta nái fram að ganga til þess að sé hægt að fara að horfa fram á veginn. Þetta hefur hangið allt of lengi yfir mönnum, ef má orða það svo, hugsanlegar sameiningar sem enginn vissi hvernig áttu nákvæmlega að líta út eða hvernig áttu að verða. Ef við náum að ljúka þessum málum núna er hægt að horfa fram á veginn og móta einhverja stefnu. Nú er einnig í vinnu gerð þingsályktunartillögu um löggæsluáætlun. Það er mikilvægt að við þá vinnu sé vitað hvernig framtíðin mun líta út. Það hefur verið nefnt oft í dag að framkvæmdin skipti miklu máli. Það er alveg hárrétt. Það þarf að hugsa til þess að svona framkvæmd mun alltaf kosta peninga í upphafi. Þá er líka gaman að nefna að það er hvergi nefnt í þessum drögum að þetta sé hugsað til að spara fjármuni heldur til að efla starfsemina og nýta þá fjármuni sem fara í starfsemina til að veita betri þjónustu og skila skilvirkari vinnu. Þetta mun samt vissulega skapa hagræðingu fyrir ríkið í öðrum greinum og minnka álag á öðrum stofnunum og annað slíkt, ef vel tekst til. Ég er mjög bjartsýnn á að þessi framkvæmd geti orðið góð, enda er kveðið alveg skýrt á um hún eigi að vera í góðu samstarfi við heimamenn. Þess skal líka getið að undirbúningur frumvarpsins hefur farið fram í mjög góðu samráði við sveitarstjórnarfólk og lögreglumenn og aðra. Heima í héraði hefur ráðuneytið farið á öll landsvæði og kynnt þetta mál fyrir sveitarstjórnarfólki og rætt málin ásamt því sem landshlutasamtökin komu öll fyrir nefndina. Þá er líka mikilvægt að líta til þeirra athugasemda sem hafa komið fram um mikilvægi þess að öll útibúin séu starfandi áfram og að þar sé líka faglært fólk eins og löglærðir fulltrúar, eftir atvikum sem hentar á hverjum stað. Það eru fleiri staðir á landinu en Vestmannaeyjar sem geta virkað eins og eyjur út af landfræðilegri stöðu. Það má líka nefna að á mörgum þessum stöðum eru ekki margir lögfræðingar í plássunum, þess vegna er mikilvægt að það sé þá alla vega einn lögfræðingur hjá eina talsmanni ríkisvaldsins heima í héraði, sem er þá oftast löggæslan eða sýslumennirnir. Það er því mjög mikilvægt að sú starfsemi sé þarna. Með þessum lögum er verið að auka möguleikann á því að hægt sé að færa frekari stjórnsýsluverkefni frá ráðuneytunum og öðrum stofnunum til sýslumannsembættanna sem gerir það að verkum að fjölbreytileikinn eykst úti um allt land og starfsemin styrkist. En af hverju er ég svona bjartsýnn á að þessi framkvæmd geti gengið vel? Það er af því að nú þegar höfum við á hinu háa Alþingi samþykkt lög sem færa fullt af verkefnum frá innanríkisráðuneytinu til sýslumannsembættanna. Það gerðum við fyrir áramót þannig að við höfum sýnt það fyrir fram að við ætlum að standa við það sem við segjum í þessu frumvarpi. Það er mjög ánægjulegt. Það má líka nefna í því sambandi að það er ekki verið að fækka lögreglumönnum eða löggæslustöðvum eða draga úr almennri löggæslu úti á landi. Alþingi hefur líka samþykkt 500 millj. kr. aukafjárveitingu til lögreglunnar sem var unnin í þverpólitískri nefnd og fer hún að mestu til landsbyggðarlöggæsluembætta og þeirra allra minnstu. Það er verið að senda skýr skilaboð áður en frumvarpið nær fram að ganga, að hér sé markmiðið að efla, það er sýnt í verki sem er mjög ánægjulegt. Nú þegar höfum við fengið margar fregnir af fjölgun lögreglumanna og því að búið sé að setja þá á sólarhringsvaktir og annað á mörgum stöðum, eftir útdeilinguna sem öllu Alþingi tókst svo vel að gera í sameiningu að frumkvæði hæstv. innanríkisráðherra. Einnig er kveðið á um í frumvarpinu að gerð skuli frekari aðgerðaáætlun í samvinnu við forsætisráðherra um flutning á þessum verkefnum, þannig að það er margt sem bendir til þess að þetta muni ganga vel og við skulum öll sameinast um að svo megi verða. Það hefur verið talað mikið um frekari sameiningar, um það hvort það ætti að vera einn lögreglustjóri á Íslandi eða hvort sameina ætti embætti ríkislögreglustjóra og lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu o.s.frv. Þessi umræða hefur farið fram og það er ástæða fyrir því að hún náði ekki að rata alla leið inn í frumvarpið og inn í vinnuna. Niðurstaða þeirrar umræðu var sú að tengsl nærsamfélagsins við lögreglustjórana og sýslumennina, bæði í almannavarnaskyni og í þjónustuhlutverkinu sem verið er að sinna, eru svo mikilvæg að ekki hefur verið talið rétt að ganga þar alla leið. Þetta er ekki fjarvinnslustarfsemi, ef svo má að orði komast. Svo er hlutverk lögreglustjórans annars vegar og hlutverk ríkislögreglustjóra hins vegar ekki það sama. Ríkislögreglustjóri hefur samræmingarhlutverk og stjórnsýsluhlutverk og er með miðlægar landstækkandi deildir. Þeim hefur bæði verið að fjölga og fækka, það hefur verið í mótun. Það er umræða sem við eigum kannski að taka, hvert við viljum að hlutverk ríkislögreglustjóra sé, en ég held að mjög mikilvægt sé að hafa þá stofnun öfluga. Við skulum athuga að ekkert af því sem ríkislögreglustjóri gerir í dag er að frumkvæði ríkislögreglustjóra heldur að frumkvæði Alþingis. Alþingi hefur samþykkt að færa þau verkefni þangað. Þau verkefni sem hann hefur í dag eru landstækkandi hlutverk eins og almannavarnadeild og fjarskiptamiðstöð, bílabanki, alþjóðadeild og sérsveit ríkislögreglustjóra. Það er mjög mikilvægt að öll löggæsluembætti á landinu hafi greiðan aðgang að þessu og að þar ríki mikið traust. Það má ræða hvort rétt væri að færa hluta af þeim verkefnum annað, en ef öll verkefnin eru sameinuð undir lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu - þetta eru náttúrlega ekki verkefni sem fela í sér almenna löggæslu á höfuðborgarsvæðinu þannig að ég sé ekki strax samlegðaráhrifin - erum við komin með eina risalögreglu við hliðina á öllum hinum litlu löggæsluembættunum. Þá er ekki hægt að bera saman hvernig við þjónustum borgarana í höfuðborginni og í landsbyggðarumdæmunum, við höfum ekki samanburð yfir hvernig gengur að rannsaka mál og reka embættin fjárhagslega miðað við önnur embætti. Við ættum því frekar að huga að því hvernig við getum haft nýju embættin sem svipuðust að stærð svo hægt sé að bera þau saman og finna bestu niðurstöðuna í hverju embætti til þess að færa yfir og byggja lögregluna þannig upp sem öfluga heild. Ég held í því samhengi að mjög mikilvægt sé við sameininguna núna að hvert löggæsluembætti verði gert sjálfbærara, eins og rannsóknardeildirnar, að þær verði sem sjálfbærastar, að hver rannsóknardeild geti núna í ljósi þess hún er orðin stærri og öflugri haft sértæknirannsóknir, eins og í tölvurannsóknum og öðru slíku, af því flest þau brot sem eru framin í dag krefjast tölvurannsóknar. Þá er mjög mikilvægt að slíkar rannsóknir geti farið fram heima í héraði þannig að hægt sé að rannsaka málið á sem fljótvirkastan og skilvirkastan hátt. Þeir sem eru heima í héraði hafa líka meiri skilning á því eftir hverju á að leita en einhver sem situr annars staðar á landinu og rannsakar samkvæmt beiðni en ekki eftir eðli málsins, eins og ef eitthvað nýtt kæmi upp á. Svo er annað sem ég sé. Með öflugri embættum og sjálfbærari þurfum við að horfa svolítið á aukið hlutverk þessara embætta í menntun lögreglumanna. Við sjáum þá þróun innan lögreglunnar að sífellt færri sækja um á landsbyggðinni. Það vilja flestir vinna á höfuðborgarsvæðinu. Þá þurfum við að skoða hvort við getum ekki aukið fjarnámið í lögreglunáminu og gefið embættunum aukið hlutverk í hinni svokölluðu starfsmenntun og sérhæfðu löggæslumenntun og þá er jafnvel hægt að sinna símenntun og endurmenntun starfandi lögreglumanna samhliða menntun nýrra lögreglumanna og hafa grunnnámið meira í fjarnámi. Þá er ég farinn að ræða Lögregluskólann sem er mjög mikilvægt atriði í þessu frumvarpi, að það eigi að gera nýja aðgerðaáætlun í því fyrir haustið. Það skiptir miklu máli að þar takist vel til. Þar þarf að líta á þá þróun sem ég nefndi áðan í því hvar starfsfólkið er. Það þarf einnig að líta á hvernig hlutverk lögreglunnar er að breytast. Við höfum almenna löggæslu sem á að tryggja öryggi og þjónustu borgaranna, sem er mjög mikilvægt, en svo er hlutverkið líka að verða viðameira með auknu umfangi mansals, skipulagðrar glæpastarfsemi, netglæpa, falsana, merkjafalsana í lyfjaiðnaði og mörgu öðru. Því breytta hlutverki þarf lögreglan að vera tilbúin að mæta með því að hafa Lögregluskólann tilbúinn til þess. Einnig þarf að auka rannsóknir innan lögreglunnar á því hvernig skal starfrækja lögregluna og því um líkt, auk þess að horfa til þeirrar skýru kröfu lögreglumannanna sjálfra, og held ég samfélagsins líka, um að lögreglan sé með háskólamenntun, að Lögregluskólinn sé færður upp á háskólastig. Þá eykst að sjálfsögðu við menntamálaráðuneytið og við förum inn í almenna skólakerfið með Lögregluskólann en undir faglegri stjórn lögreglunnar sjálfrar sem þarf að vera þátttakandi í að móta þær kröfur og þarfir sem lögreglan þarf að mæta í menntuninni. Þegar þetta er allt komið þurfum við að taka mið af því í þeirri löggæsluáætlun sem við erum að vinna og komu drög að síðasta vor. Henni hefur verið hrint í framkvæmd, eins og ég fór yfir áðan, með úthlutun 500 millj. kr. og fjölgun lögreglumanna á landsbyggðinni. Þar er farið að horfa á þessar sameiningar, þannig að það er mikilvægt að þetta nái fram að ganga. Mig langar aðeins að fara yfir nokkur atriði í þeim breytingartillögum sem allsherjar- og menntamálanefnd leggur til og þar á meðal er skipunin. Nú er það lögreglustjórinn sem sér um að skipa alla undirmenn sína. Ég tel að þetta sé svolítið mikilvægt atriði, eins og hefur verið farið yfir áður af framsögumanni og formanni allsherjar- og menntamálanefndar og fleirum. Þá vil ég nefna í því samhengi svokallaða húsbóndaábyrgð lögreglustjórans á starfsmönnum sínum. Þarna er hægt að gera ríkari kröfur, eða svo lít ég á, til lögreglustjórans um að hann beri ábyrgð á því að vera með hæft starfsfólk og þjálfa starfsfólk sitt og hafa það tilbúið til að sinna störfum sínum. Ef þeir gera einhver mistök beinist athyglin frekar að embættinu og lögreglustjóranum en að lögreglumanninum sjálfum. Lögreglustjórinn þarf alltaf að tryggja að hver og einn gangi ekki fram með offorsi og lögreglumaðurinn þarf að bera ábyrgð á sjálfum sér, en þegar hann sinnir starfinu er það á ábyrgð lögreglunnar að hann sé hæfur til að sinna því og þeir mega ekki leyfa neinum að sinna starfinu nema þeir telji hann hæfan og treysti honum til þess. Þeir þurfa því að axla aukna ábyrgð svo að lögreglumennirnir sjálfir sitji ekki uppi með hana. Ég tel það fagnaðarefni að náðst hafi víðtæk sátt um að fjölga embættunum upp í níu þannig að það sé sérlöggæsluembætti í Vestmannaeyjum, sem ég tel mjög mikilvægt í ljósi þeirrar nærþjónustu sem við erum að tala um og aðgengi sem þarf að vera tryggt út af þeim samgönguþætti sem þar er. Það væri vissulega gott ef samgöngurnar væru betri þannig að þeir gætu notið meira þeirrar starfshagkvæmni sem næst en alveg ljóst er að miðað við núverandi aðstæður næst ekki frekari samlegð með því að hafa það undir öllu Suðurlandsembættinu. Þá hef ég farið yfir flest atriðin í þessu og legg áherslu á að vel takist til. Það eru margir farnir að bíða eftir að fá niðurstöðu í þetta. Ég held að við séum með mjög góða niðurstöðu og að það séu engin vafamál og að þetta sé til framtíðar, þannig að við séum ekki að þessu loknu að fara að tala um enn eina breytinguna í lögreglunni eða hjá framkvæmdarvaldinu eða í öðru heldur einbeitum okkur að því að láta þetta takast vel, að við náum að vinna eftir þessu og byggja þetta kerfi upp og vinna samkvæmt því. Að sjálfsögðu verðum við þó að vera opin fyrir því ef það koma upp hnökrar í framkvæmdinni að bregðast við því, en að það verði ekki frekari stórar breytingar. Ég hvet alla til þess að leggjast á árar í því og róa í sömu átt. Það er eitt sem ég vil nefna í lokin. Það hefur oft verið rætt um aðalstöð og rannsóknardeildir og hvar lögreglustjórarnir verði staðsettir og annað. Þetta er náttúrlega sú vinna sem ráðuneytið mun vinna með heimamönnum. Þá gefst mönnum tækifæri til að leggja áherslu á það sem þeim finnst réttast miðað við hvernig samfélag þeirra er saman sett. En þó yfirstjórnin sé ein stöð þýðir það ekki endilega að rannsóknardeildin þurfi að vera á sama stað. Ég hef séð að sumir halda að ef þeir hafa ekki lögreglustjórann hjá sér missi þeir rannsóknarlögreglumennina og rannsóknardeildina frá sér. Ég fyrir mitt leyti sé ég enga ástæðu til þess að það þurfi að vera staðsett á sama stað og vona að við náum að vinna þetta faglega og gagnsætt þannig að um það ríki áfram mikil sátt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Mig langar að byrja á því í framhjáhlaupi, af því hv. þingmaður nefndi það þegar hann var að tala um þá fjármuni sem voru lagðir til aukinnar ráðningar lögreglumanna og áttu að vera að mestu leyti til ráðninga á landsbyggðinni, að spyrja hvort hv. þingmaður geti frætt mig um það, en hann fór fyrir þeirri nefnd, hversu margir fóru á landsbyggðina og hversu margir á stórhöfuðborgarsvæðið. Ég heyri að hv. þingmaður er nokkuð jákvæður gagnvart þessu frumvarpi og mig langar að spyrja hann út í nokkur atriði. Ég sé að frá Landssambandi lögreglumanna kom mjög ítarleg athugasemd við þetta frumvarp. Ég get síður en svo sagt að hún sé sérstaklega jákvæð í garð frumvarpsins, svona heilt yfir a.m.k. Þeir gera athugasemdir við hverjir fái að sækja um eða hljóti skipun í stöður lögreglustjóra. Þeir vilja að allar stöður verði auglýstar. Mig langar að spyrja hvort þingmaðurinn taki undir það með þeim. Það kemur ítrekað fram í athugasemdinni að engar athuganir hafi verið gerðar á þeim breytingum sem hafa átt sér stað á lögregluembættunum fram til þessa eða stofnanauppbyggingu lögeglunnar. Tekur hv. þingmaður undir með þeim að það hafi ekki gengið eftir eins og stofnað var til í upphafi, þ.e. varðandi þær breytingar sem hafa verið gerðar fram til þess tíma?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það voru, ef ég man rétt, átta lögreglumenn sem átti að fjölga um á höfuðborgarsvæðinu og 36 á landsbyggðinni sem var út af 500 milljónunum, en í fjárlagafrumvarpinu fjölgaði lögreglumönnum um 50 og 42 af þeim voru á landsbyggðinni. Það var aðallega út af auknum fjárframlögum í skipulagða glæpastarfsemi og rannsóknir kynferðisbrota og annað slíkt sem bættist þar ofan á. Fjölgunin var töluverð og náðum við á mörgum stöðum, ekki öllum, að láta þá fækkun sem hafði orðið á lögreglumönnum frá árinu 2007 ganga til baka. Það var mjög ánægjulegt. Ég þekki athugasemdir Landssambands lögreglumanna vel, að lögreglumenn eigi að geta sótt um stöður lögreglustjóra. Ég tek heils hugar undir það. Þetta var rætt í allsherjar- og menntamálanefnd og hún gerði það að mörgu leyti, en þetta tengist öðru máli, þ.e. hvernig skipun ákæruvalds er hér. Nú er það í endurskoðun. Það verður ekki fyrr en þeirri endurskoðun er lokið, af því í dag fara lögreglustjórar með ákæruvald. Þess vegna þarf lögfræðimenntaður maður að vera lögreglustjóri. En ef við breytum þeirri skipan og einhverju í því er hægt að leyfa lögreglumönnum að verða lögreglustjórar, þá er eðlilegt að allar stöður séu auglýstar. Það er kannski ekki eðlilegt núna þar sem ekki er gerð breyting á því. Ég tek heils hugar undir það að að sjálfsögðu er betra að hafa úttekt á því þegar farið er í svona vinnu hvernig tekist hefur til.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svörin. Ég spyr hann þá hvort hann telji að það hefði átt að breyta því sem varðar skipun ákæruvaldsins í lögunum, hvort það sé tímabært og hvort hann leggi til til að það sé gert þannig að þetta verði heildstætt, af því þetta er það sem kallað er eftir. Hér kemur fram, og eins og ég sagði áðan er þetta er mikil gagnrýni og hann þekkir það vel, að Landssamband lögreglumanna mótmælir því að ekki sé búið að greina með nokkru mannaflsþörfina í hinum nýju lögregluembættum í samræmi við frumvarpið og finnst þeim ótækt að hlutverk verkefnisstjórnarinnar eigi alfarið að vera að útfæra þetta. Er hv. þingmaður sammála því? Eins með að fjárhagsleg greining hafi ekki verið gerð, hvort við getum verið þess fullviss að ekki skapist af þessu viðbótarkostnaður fyrir ríkið, því að alls staðar er talað um að þetta eigi að spara, það er ekki aðeins faglegt samhengi sem lögin eiga að taka á heldur erum við að tala um ákveðinn sparnað. Eins og ég sagði áðan er verið að vísa í að ekki hafi beinlínis verið tekið út fram til þessa hvort slíkt hafi átt sér stað nú þegar af því sem gert hefur verið og Landssambandið mótmælir því að fækkun yfirmanna sé það sem eigi að verða til þess - af því það er auðvitað launakostnaður, eins og við vitum, sem er stærsti þátturinn í öllum þessum rekstri. Hvað finnst honum um það? Mér dettur í hug þegar talað var um að fækka framhaldsskólakennurum til þess að hækka laun hinna. Eigum við að fækka yfirmönnunum til þess að bæta kjör hins almenna lögreglumanns?

Virðulegi forseti. Ég þakka spurningarnar. Það er einmitt málið með ákæruvaldið að verið er að skoða það heildstætt, hvernig það eigi að vera núna, þær breytingar. Þess vegna er ekki talin ástæða til að blanda því saman við þessa vinnu. Þetta eru ólík verkefni, hvernig uppbyggingin verður, og það eina sem er samræmt er að það kallar á breytingu á lögreglulögum hvernig þetta verður gert. Ég held því að við séum á réttri leið að gera þetta svona og bíða eftir niðurstöðu um það hvernig við viljum hafa ákæruvaldið. Með mannaflaþörfina er eins og ég sagði áðan verið að vinna að gerð þingsályktunartillögu um löggæsluáætlun. Þar er þessi mannaflaþörf öll greind, komið hafa drög að henni og þingið samþykkti það síðasta vor, sú vinna liggur fyrir þar. Eina tilvikið í því frumvarpi sem við ræðum hvað varðar fækkun á starfsfólki snýst um æðstu stjórnendur, þ.e. lögreglustjórana sjálfa og sýslumennina, það er eina fækkunin sem verður, ekki er verið að tala um að fækka öðrum yfirmönnum. Auðvitað geta einhverjar breytingar orðið þegar menn fara að búa til nýju embættin og hvernig það verður, en það vald er fært til lögreglustjóranna sem munu starfa og heimamanna sem eiga að skipa samráðsnefnd um uppbyggingu nýs embættis. Þá er Alþingi ekki að taka það að sér, heldur er verið að færa það vald til þeirra sem vinna vinnuna heima hjá sér. Ég held því að við séum í góðum málum með það. Það er breyting frá því sem áður var, af því að ég veit að umsögn Landssambands lögreglumanna byggist á umsögn þeirra frá því þetta mál var síðast lagt fram, það er breyting í þessu frumvarpi. Í þessu frumvarpi er hvergi talað um að við séum að spara fjármuni til lögreglunnar, heldur að verið sé að hagræða til að hægt sé að nýta fjármunina betur innan hennar. Þess vegna er fjárhagslega greiningin svolítið öðruvísi í þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og fróðlega. Ég veit að hv. þingmaður er mjög vanur, bæði lögmenntaður og lögreglumaður, og því hlusta ég vel þegar hann talar um þessi mál. Mér finnst ánægjulegt að sjá að landsbyggðarþingmenn virðast allir mjög sáttir við þetta, það virðist ríkja samhugur um að þetta sé til bóta fyrir hagsmuni landsbyggðarinnar. Það gleður mig mjög mikið vegna þess að eitt af því sem við Píratar leggjum mikla áherslu á er valddreifing, ekki bara í skilningi löggjafarvalds heldur líka framkvæmdarvalds, að framkvæmd hins opinbera eigi sér stað sem víðast á landinu til að tryggja að allir hafi sem bestan aðgang að þeim málefnum sem fólk varðar. Það var nefnt hér áðan af hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur að víða væri pottur brotinn í netmálum úti á landi og sömuleiðis vakti hv. þm. Vilhjálmur Árnason máls á því að fjarnám þyrfti að koma til í menntun lögreglumanna. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái það fyrir sér að með aukinni netvæðingu úti á landi - sem ég held að samhugur ríki um að bæta - sé hægt að dreifa verkefnum enn meira úti á land? Ég veit að hv. þingmaður hefur reynslu af lögreglustörfum og veit betur en ég og flestir aðrir þingmenn væntanlega hvaða verkefni það eru sem er hægt að vinna án þess að vera á því svæði þar sem tiltekin mál eiga uppruna, sérstaklega með hliðsjón af því að víða er pottur brotinn. Ég velti því fyrir mér hvort þessi starfsemi geti ekki orðið aukinn þrýstingur á að við lögum netmál úti á landi, þ.e. ef hægt er að nota það til að styrkja landsbyggðina í því að takast á við þessi mál?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni kærlega fyrir þetta innlegg. Ég er hjartanlega sammála honum um að í internetinu felast gríðarleg tækifæri og þarna eru mörg tækifæri sem er mikilvægt að hægt sé að nota. Lögregluembættin á landsbyggðinni og starfsfólk þeirra getur unnið mörg störf víða, miðlæg störf eins og gerð ýmissa áætlana, almannavarna og viðbragðsáætlana, verkferla og annað slíkt. Það er fullt af rannsóknum sem er hægt að vinna, alls kyns greining á gögnum, rannsóknargögnum, og líka áhættugreining og annað fyrir hvert landsvæði fyrir sig hvað varðar ýmsa brotastarfsemi, og eins líka fjarskiptastjórnun innan lögreglunnar o.fl., fjarnám, endurmenntun og símenntun og allt það sem lögreglan þarf að gera, miðlægur grunnur um verkferla og annað. Þetta kallar allt á öflugar nettengingar og líka sá málaflokkur sem ég nefndi áðan, aukning í netglæpum og öðru slíku. Ég er alveg sammála þingmanninum um að þetta kallar á aukinn þrýsting á að netvæðing landsins gangi hratt fyrir sig.

Virðulegi forseti. Það gleður mig alltaf að samhugur ríki um þessi mál og það gleður mig að hv. þingmaður taki undir það að fullt tilefni sé til að nýta netið betur til að vinna þau mörgu verkefni sem lögreglan þarf að sinna. Það er gaman þegar verkfæri verður til sem getur gegnt mörgum mismunandi hlutverkum, löggæslu og valddreifingu og eflingu landsbyggðar, fyrir utan einfaldan hagvöxt ef út í það er farið. Þá er ég með aðra spurningu sem er kannski ekki jafn skemmtileg. Hún er þessi: Mín tilfinning við afgreiðslu þessa máls í hv. allsherjar- og menntamálanefnd er sú að almennt ríki stuðningur við þetta. Vissulega á meðal landsbyggðarþingmanna og hv. þingmaður, sem er lögreglumaður, er hlynntur þessu. Skynjun mín svona almennt hefur verið sú að þetta sé jákvætt skref. Því vekur það athygli mína að Landssamband lögreglumanna hafði ekki fögur orð um þetta til að byrja með og lagðist upprunalega gegn því að Alþingi væri að breyta því hvernig staðið væri að skipun lögreglumanna. Þetta er eitthvað sem ég hef ekki mikla innsýn í og langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann geti deilt með okkur einhverju frekar um það hvaða helstu þættir það eru sem lögreglumenn sjálfir hafa mestar áhyggjur af, hvað við getum gert til að koma til móts við það og lýst því hvað veldur því að þarna er, að því er virðist, einhver tortryggni. Að því sögðu hefur minn skilningur verið sá að almennt sé sátt um þetta. Ég skynja samt eitthvert ósætti sem ég skil ekki alveg. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti eitthvað leiðbeint mér og okkur í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar spurningar. Eins og ég sagði áðan skilaði Landssamband lögreglumanna umsögn við frumvarpið síðast þegar það var lagt fram og margt hefur breyst síðan þá. Landssambandið bendir réttilega á að ekki hefur farið fram nógu mikil greining á því hvernig tókst til síðast. Síðast voru stærstu mistökin þau að ekki var gert ráð fyrir því að sameiningin kostaði eitthvað, að hún kostaði fjármuni. Hagræðingin kom ekki fram á fyrsta ári. Að sjálfsögðu bitnar það á kjörum lögreglumanna. Landssamband lögreglumanna er stéttarfélag. Það þarf að standa vörð um kjör sinna manna. Þegar lögregluembættin þurftu að draga saman út af sameiningunni kom það niður á kjörum lögreglumanna. Þær breytingar hafa orðið á þessu frumvarpi, þó að vissulega séu ekki settir beinir fjármunir í það, einhverjir fjármunir sparast við yfirstjórn o.fl., að það er viðurkennt að það kostar að sameina; hagræðingin er ekki fjárhagsleg, hagræðingin snýst um að efla löggæsluna. Varðandi skipun lögreglumanna, sem landssambandið hefur gert miklar athugasemdir við, hefur það lengi lagt áherslu á svokallaða hæfnisnefnd til að gera ferlið gagnsætt og sanngjarnara. Það er það sem við erum að bæta inn í í þessu frumvarpi, allsherjar- og menntamálanefnd, það er að setja af stað hæfnisnefnd eins og Landssamband lögreglumanna hefur verið að kalla eftir lengi. Þannig að við förum að þeirra kröfu varðandi skipunina. Ég býst við að landssambandið sé mjög ánægt með þær breytingar hjá okkur. Áhyggjurnar hafa líka verið þær hjá lögreglumönnum að alltaf sé verið að gera breytingar. Þess vegna lagði ég svo ríka áherslu á það í nefndinni að við færum ekki að tala um frekari sameiningar þegar við værum búin að sameina þetta, heldur 

Virðulegi forseti. Það er stórt mál sem við ræðum hér. Það er ýmislegt í því. Sjálfur fagna ég því að eitthvað sé gert sem eykur valddreifingu og að aðgerðir séu hafnar sem leiða það af sér að landsbyggðin geti betur sinnt upp á eigin spýtur þeim verkefnum sem þarf að vinna, ekki bara þar heldur líka ef hægt er að vinna að verkefnum sem ellegar og með hefðbundnum hætti væru unnin í Reykjavík. Mér sýnist þetta frumvarp verða til þess að auka valddreifingu, sem er mjög gott. Mig langar þó að nefna, vegna þess að þetta er eitt af stóru málunum hjá okkur pírötum, þ.e. valddreifing og réttur fólks til þess að koma að ákvarðanatöku og þeim verkferlum sem það varðar, að það getur litið út eins og hér sé um þéttingu valds að ræða. Hér er jú um að ræða fækkun lögregluumdæma. Á móti kemur, og þarf að líta til, að það er líka verið að flytja verkefni frá Reykjavík út á landsbyggðina. Í því felst valddreifingin. Svona skil ég þetta. Mér þótti mikilvægt að það kæmi fram til að það væri á hreinu. Það er eitt við þetta mál líka sem ég vil nefna sérstaklega, sem er umsögn Persónuverndar. Það er vegna þess að Persónuvernd gerði athugasemd við það að í frumvarpinu væri veitt formleg lagaheimild til þess að skoða málaskrá og sakaskrá þeirra sem sækja um störf innan lögreglunnar og vitaskuld lögreglumanna sjálfra. Þessi háttur er hafður á í dómskerfinu þegar kemur að dómurum. Athugasemd Persónuverndar var tvíþætt. Annars vegar að fólk ætti að vera meðvitað um þetta, hafa einhvers konar andmælarétt eða tækifæri til þess að útskýra hlutina. Þetta varðar auðvitað allt upplýst samþykki. Ég hef þær fregnir frá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni að þetta sé gert, að menn séu látnir vita af þessari upplýsingaskoðun. Það er vel, en mér finnst persónulega eins og við ættum að íhuga það alvarlega að hafa það formlega í lögunum, bæta við einni klausu sem segði til um að þetta skyldi útfæra í reglugerð og þá væri það alveg skýrt. Það er ekki eins og fólk lesi almennt landslög sem viðkemur öllu sem það gerir í lífinu, hvort sem það er að sækja um starf eða eitthvað annað. Hins vegar gerði Persónuvernd athugasemd við að upplýsingasöfnunin eða öllu heldur uppfletting í málaskrá og sakaskrá ætti sér stað óháð því um hvers konar starf væri um að ræða, að slík uppfletting færi fram óháð því hvort starfið væri löggæsla eða annað starf sem feli í sér valdheimildir af einhverju tagi. Eins og ég kom inn á í andsvari við fyrri ræðu annars ágæts hv. þingmanns á ég það til að vera ósammála Persónuvernd. Í þetta skipti er ég það vegna þess að ég lít svo á að jafnvel störf eins og störf í eldhúsi eða við ræstingar eða því um líkt feli í sér aðgang að skjölum, aðgang að fólki, það er hægt að heyra ýmislegt, það er hægt að lesa ýmislegt. Mér finnst auðvelt að setja upp dæmi þar sem margdæmdur fíkniefnasmyglari sækir um sem ræstitæknir hjá lögreglunni. Mér þykir eðlilegt, ég tel það vera í samræmi við meðalhóf, að gera slíka athugun vegna eðlis stofnunarinnar sem er löggæsla. Það er sennilega sú stofnun sem þarf hvað helst að nýta slík gögn yfir höfuð. Þetta vildi ég nefna vegna þess að mér finnst mikilvægt að halda umræðunni á lofti. Við þurfum alltaf að vera mjög varkár á upplýsingaöldinni og meðvituð um það hvað við erum að gera. Jafnvel ef við erum sammála því sem er verið að gera er mikilvægt að ræða það opinskátt og ítrekað til þess að sem flest sjónarmið komist að svo að við séum alveg viss um að við séum á réttri leið. Ég tel þetta því vera í lagi með þeim fyrirvara að ég mundi vilja að við bættum við smáskýringu á því hvaða rétt umsækjandi og núverandi starfsmenn lögreglunnar hafi til andmæla og útskýringa og auðvitað vitneskju þeirra um þessar upplýsingar. Það er sérstakt fagnaðarefni í mínum huga að taka eigi burt heimildir til að setja á fót greiningardeildir. Nú þegar er ein til staðar hjá ríkislögreglustjóra, ef ég man rétt, og þykir hún duga. Það gleður mig ofboðslega mikið að sjá það frumkvæði koma frá yfirvöldum sjálfum. Það er ekki sjálfsagt að yfirvöld vilji minnka eigin valdheimildir, þvert á móti ef eitthvað er, þannig að það gleður mig sérstaklega. Það gleður mig auðvitað sérstaklega líka að það hafi aldrei þurft að nýta þessa heimild. Hryðjuverk voru réttlæting fyrir heimildinni upprunalega, væntanlega kom hún í kjölfar hryðjuverkaárásanna 11. september 2001 án þess að ég hafi flett því upp sérstaklega. Hryðjuverk eru oft notuð til þess að réttlæta valdheimildir sem annars væru engan veginn réttlætanlegar, jafnvel þegar kemur að mjög alvarlegum glæpum á borð við morð eða álíka eða jafnvel eitthvað enn verra. Það er alltaf gott að hafa varann á en það gleður mig mikið að þetta sé tekið burt. Ég velti þó fyrir mér, bara til þess að minna fólk á þá umræðu: Hvað ef fólk hefði séð ástæðu til þess á sínum tíma, á hvaða forsendum hefði fólk viljað stofna þessar greiningardeildir? Hefðum við íhugað að takmarka þessar valdheimildir ef einhver hefði einhvern tíma getað lýst einhverri ástæðu til að halda þeim? Ég velti því fyrir mér en ætla ekki að tala mikið meira um það vegna þess að það er greinilega ekki það sem gerðist, sem gleður mig mjög mikið. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom inn á það að aðalágreiningsatriði gæti orðið hvar lögreglustjóri yrði staðsettur. Það er frekar dæmigert þrætuepli þegar kemur að svona breytingum og er fólk þá auðvitað fyrst og fremst að hugsa um hvar störfin verði, hve nálægt fólkið sé stjórnsýslunni. Þótt ég beri virðingu fyrir þeim áhyggjum skil ég málið þannig að hér sé verið að flytja verkefni út á land frá Reykjavík, sem ég lít á sem valddreifingu og að koma valdinu nær fólkinu. Ég tel það jákvætt og sérstaklega í ljósi orða hv. þm. Vilhjálms Árnasonar og hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur sem fjölluðu hér um að netmálin þyrftu að lagast aðeins úti á landi og með því væri alveg hægt að dreifa verkefnum meira út á land. Ég tel það kannski ekki endilega bæta upp fyrir allar áhyggjur, þær verða alltaf til staðar, en vissulega er það fagnaðarefni að skilningur ríki á þessum vanda og það hjá stjórnarflokkunum, sérstaklega. Hagræðingin er eitt af því sem hefur oft verið talað um í sambandi við þetta frumvarp, að með því sé verið að hagræða. Þá óttast fólk að það sé verið að spara og með að spara sé verið að skera niður, en það gleður mig að hagræðingin skuli felast í því að efla löggæsluna, eins og hv. þm. Vilhjálmur Árnason fór yfir áðan og með réttu. Það er vitað mál að löggæslan úti á landi er ekki upp á sitt besta eins og er og úr því þarf að bæta. Ekki hefur verið alveg augljóst í gegnum tíðina hvernig eigi að bæta það án þess að stórauka fjárútlát. Kannski er það á endanum eina leiðin sem hægt er að fara, en það er alla vega gott að hér ríki víðtæk samstaða um aðgerðir sem geta aukið hagræði án þess að skera niður, án þess að lækka laun eða láta þau standa í stað, án þess að fækka lögreglumönnum, án þess að gera neitt slíkt, enda er markmið enn og aftur að efla löggæsluna en ekki í sjálfu sér að spara peninga í þeim skilningi. Mér skilst að lengi hafi verið unnið að þessu máli og ég verð að viðurkenna að fyrr í dag þótti mér svolítið eins og það væri ágreiningur um málið en ég lít svo á að í kjölfar ræðu hv. þm. Vilhjálms Árnasonar og vissulega í svörum hans við andsvörum mínum hafi áhyggjur mínar minnkað. Það gleður mig því að þær áhyggjur séu ekki endilega jafn réttmætar og ég hélt. Ég einblíndi kannski aðeins of mikið á það neikvæða sem hefur verið sagt, líka í fortíðinni. Það hefur verið unnið mjög mikið með þetta mál og það er fínt. Mig langar líka aðeins að ræða við þetta tækifæri starf lögreglunnar almennt og kannski samskipti almennings við lögregluna, hvernig þessi tvö fyrirbæri, almenningur og lögreglan, vinna saman. Mér hefur oft þótt í gegnum tíðina ýmislegt gagnrýnivert við það hvernig fyrirkomulagið er hér á landi eða vinnubrögðin eru öllu heldur þegar kemur að lögreglunni. Nú vil ég alls ekki gagnrýna lögregluna of mikið vegna þess að ég veit að þar er hörkuduglegt fólk sem vinnur allt of mikið fyrir allt of lág laun en tel ég að það sé í raun og veru eitt af stóru vandamálunum sem lýsir sér síðan í aðgerðum sem fólk verður óánægt með. Við höfum séð fréttir í gegnum tíðina af lögreglumönnum sem hafa misnotað vald sitt. Þeir telja sig yfirleitt ekki vera að misbeita valdi sínu og yfirmenn þeirra telja þá ekki gera það en síðan kemur í ljós að svo er, vissulega samkvæmt almannaáliti, jafnvel samkvæmt lögfróðum mönnum. Stundum er þetta ósanngjarnt, það er óhjákvæmilegt eðli málsins samkvæmt, en að sama skapi verð ég að segja að mér hefur oft þótt það mega vera skýrara hvernig lögreglan á að vinna vegna þess að það er ekkert skýrt. Nýlega sat ég fund með m.a. Stefáni Eiríkssyni, lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu, og hv. þm. Brynjari Níelssyni þar sem við ræddum samskipti almennings við lögregluna. Það var mjög áhugaverður fundur og þar kom ýmislegt fram. Til dæmis er ekki, fullyrði ég, almennt vinnulag þegar lögreglan hefur afskipti af fólki úti í bæ að réttindi þess séu lesin upp. Ég nefndi sérstaklega klausuna sem maður heyrir í bandarískum bíómyndum, með leyfi forseta: „You have the right to remain silent. Anything you say can and will be used against you in a court of law.“ Á íslensku þýðir þetta að viðkomandi hefur rétt til að þegja, allt sem hann segir geti og muni verða notað gegn honum í réttarsal. Svo er meira af réttindum sem ég ætla ekki að þreyta fólk á að þylja upp hér, en ég hef aldrei hitt neinn sem hefur heyrt þessa klausu á íslensku. Það stendur í lögum að lögreglumenn eigi að gera þetta, en ég veit um mörg dæmi þess að þegar lögreglan hefur haft afskipti af fólki þá hafi það spurt sérstaklega: Af hverju, hver eru réttindi mín? Þá er bara einhver derringur: Ha, ha, ha, ég þarf ekkert að segja þér það vegna þess að ég er með völd. Svona hegðun er bara mannleg en það er líka punkturinn, lögreglumenn eru mannlegir. Þess vegna er ofboðslega mikilvægt að það sé mjög skýr rammi þarna utan um. Það er alveg sama hvað lögin segja um þetta, raunveruleikinn er sá að enginn sem ég hef talað við kannast við þessa klausu. Ég hef talað við ansi marga sem lögreglan hefur haft afskipti af, þar á meðal er ég sjálfur, ég hef orðið vitni að tveimur ofbeldisárásum sjálfur og hef verið í samskiptum við lögregluna. Ég veit ekkert hvernig lögreglumaður mundi útskýra fyrir mér réttindi mín. Það sem ég veit fyrir víst er að það er engin stöðluð lína eins og sú sem er í Bandaríkjunum. Þótt ég vilji ekkert éta upp allt sem er í bandarísku réttarfari frekar en aðrir þá er þetta eitthvað sem mér finnst að við þurfum að endurskoða. Mér finnst fullt tilefni til þess að ræða þetta þegar við tölum um löggæsluna almennt, halda því á lofti að við þurfum ekki bara að bæta löggæsluna í þeim skilningi að efla lögreglustarfið til rannsóknar á afbrotum o.s.frv., heldur þurfum við líka að efla og umfram allt verja réttarstöðu borgarans gagnvart lögreglunni. Lögreglan er ekki einfaldlega góði kallinn og glæpónar einfaldlega vondi kallinn, þetta er ekki svo einfalt, samfélög eru ekki svo einföld, fólk er ekki svona einfalt, hvorki lögreglumenn né almenningur eða glæpamenn. Réttarstaða og réttindi fólks eru gríðarlega mikilvæg og sérstaklega að þau séu skýr, eins og spakur maður sagði einhvern tíma, með leyfi forseta: Réttindi þýða ekkert ef maður veit ekki af þeim. Það er dagsatt, það þýðir ekkert að vera með einhver réttindi ef maður veit ekki af þeim og hefur ekki færi á því að nýta þau. Sömuleiðis er mikilvægt að almenningur upplifi það sem svo að hann hafi réttindi. Borgarinn þarf að upplifa sig þannig að hann hafi réttindi. Það er ekki nóg að hann hafi þau og geti hugsanlega nýtt þau í samstarfi við lögfræðing sem hann fær einhvern tíma seinna. Það er ekki nóg. Það þarf að vera skýrt frá upphafi. Það er þess vegna eins og í Bandaríkjunum sem þessi staðlaða klausa er lesin upp fyrir fólk við handtöku alla vega, ég veit ekki með önnur afskipti. Þegar við tölum um hryðjuverk og skipulagða glæpastarfsemi eru það málaflokkar sem eru jafnan notaðir til þess að réttlæta ýmsar valdheimildir. Aftur vil ég taka það fram að það gleður mig mjög mikið að felld hafi verið niður heimild fyrir setningu greiningardeilda. Þá vil ég líka hvetja fólk til þess að hafa þetta í huga almennt. Það má ekki vera þannig að maður segi bara: Hryðjuverk, úgga, búgga, búgga - og allt í einu séu komnar einhverjar valdheimildir. Það má ekki heldur vera þannig gagnvart skipulagðri glæpastarfsemi. Það er kannski það sem við notum helst á Íslandi þegar við erum að fríka út yfir því hvað allt sé að fara til fjandans, frekar en hryðjuverk. Hér hafa ekki verið framin nein hryðjuverk, guði sé lof, og við búum ekki við þannig ríkisvald að valdhafar sjái sér mikinn hag í því að vera með eitthvert ægihervald eins og er hjá stærri þjóðum, t.d. í Bandaríkjunum, Bretlandi og víðar, þar sem er her, þar sem er her sem hefur hagsmuni, her sem vill hafa hlutina á ákveðinn hátt, vill hafa heimildir, vill hafa skilning, vill hafa fjármagn og græðir á neyðarástandi hvort sem þessum fyrirbærum líkar betur eða verr. Þetta er almennt ekki staðan hér, sem er mjög gott. Helsti óvinur íslensku þjóðarinnar hefur að mínu mati ávallt verið náttúran en ekki hryðjuverkamenn eða eitthvað því um líkt. Við glímum hins vegar við skipulagða glæpastarfsemi í meira mæli, segja sumir, og þá er við hæfi og nauðsynlegt að við séum á varðbergi og hugsum alltaf, í fyrsta lagi: Erum við að ganga of langt? Í öðru lagi: Er þetta algjörlega nauðsynlegt? Í þriðja lagi: Er þetta ekki nauðsynlegt lengur? Þegar upp koma aðstæður sem gera það að verkum að við þurfum valdheimildir umfram það sem við mundum venjulega telja nauðsynlegt eða sætta okkur við þá er mikilvægt að íhuga líka fortíðina á eftir. Það má ekki bara horfa til framtíðar, það þarf stundum að skoða aðeins fortíðina líka og sjá hvernig hlutirnir voru og endurskoða þá með reglulegu millibili og alltaf, fullyrði ég, með það að markmiði að tryggja og efla réttindi borgaranna. Það má ekki bara leggja áherslu á að gera lögregluna sterkari, auka möguleika hennar á að rannsaka mál. Það er auðvitað mikilvægt og eitt af höfuðmarkmiðum lögreglunnar en það þarf alltaf að vera innan ramma borgararéttinda. Við eigum að hugsa um þau fyrst og fremst. Í fullkomnum heimi væri lögreglan til þess að vernda réttindi borgaranna, en við búum ekki í fullkomnum heimi og þar sem lögreglan hefur vald er alltaf tækifæri til þess að ganga á réttindi manna, ýmist viljandi eða óviljandi. Það er ekkert mál að gera það óviljandi, það er mjög einfalt. Þegar eitthvað gerist sem mönnum finnst ægilega mikilvægt að bregðast við eru þeir fljótir að réttlæta eitthvað sem væri annars ekki talið réttlætanlegt. Það er bara eins og það er. Það er þess vegna sem ég vil nefna og tala um þetta alveg sérstaklega hér, ekki bara um heimildina fyrir greiningardeild, sem hefur blessunarlega verið tekin burt, heldur líka um umsögn Persónuverndar um hvernig farið er með upplýsingar og hver viti af því hvernig sé farið með upplýsingarnar. Það er gríðarlega mikilvægt að við séum alltaf með þetta í huga vegna þess að frelsið tapast í smáum skömmtum, eitt skref í einu. Því er stundum líkt við að sjóða frosk. Froskurinn er dauðadæmdur áður en hann fattar að það sé verið að sjóða hann. Það er alveg eins með frelsið og það er alveg eins með vald. Við verðum alltaf að vera á varðbergi og við verðum alltaf að passa okkur. Um leið og við hættum því göngum við of langt því að það verður alltaf tilefni til þess að auka valdheimildir. Nóg um það í bili. Ég er í grundvallaratriðum hlynntur þessu frumvarpi eins og það er og hef ekki rekist á neitt enn þá sem ekki má ýmist laga með svo sem einni klausu eða hefur nú þegar verið lagað. Ég lýk bara ræðu minni á þeim orðum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og störf nefndarinnar að því að vinna við þetta mál sem er gamall kunningi okkar hér í þinginu og hefur oft verið rætt, þ.e. fækkun þessara umdæma úti um landið í átta og níu, eins og kemur fram í tillögum. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hér sé ekki að hans viti í raun og veru allt of skammt gengið. Ísland er lítið land, við erum ekki nema 320 þúsund þegar allt er talið, kannski 330 ef hver einasti er meðtalinn. Við til dæmis í skattastjórnsýslunni ákváðum að leggja niður embætti skattstjóra úti um landið allt og gera þetta einfaldlega að einu umdæmi, skattstjóraumdæmi, þó að það væru áfram starfsstöðvar úti um landið og þær héldu áfram og fólk héldi störfum sínum við þessi verkefni úti á landsbyggðinni, og raunar fjölgaði störfum nokkuð þar í vinnslu einmitt fyrir embættið á höfuðborgarsvæðinu. En það var talið nóg að hafa aðeins eitt umdæmi fyrir landið allt og síðan stjórnendur á hverjum stað. Væri það ekki í raun og veru markmiðið að mati þingmannsins sem ætti að stefna að og að minnsta kosti eðlileg framtíðarsýn og sú róttæka breyting sem verið er að leita eftir, að þetta sé eitt umdæmi? Auðvitað færi best á því að landið væri líka eitt kjördæmi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir spurninguna. Ef ég skil hann rétt og í samhengi við umræðu sem átti sér stað áðan um þetta sama atriði er hv. þingmaður væntanlega að velta fyrir sér hvort ekki væri réttast að leggja niður ríkislögreglustjóra og hafa þá lögregluna í Reykjavík í staðinn, ef ég skildi það rétt. Hv. þingmaður má leiðrétta mig ef ég fer rangt með.

Bara landið eitt umdæmi.

Já, að landið allt verði eitt lögregluumdæmi. Ég þori ekki að fara með það að svo stöddu, ég verð að viðurkenna það eins og er. Það sem ég veit um lögregluumdæmi lærði ég eiginlega af því að meðhöndla þetta mál og kynna mér það, hlusta á ræður um það, af nefndastörfum og af því að lesa umsagnirnar og síðan auðvitað af viðræðum, af samtölum mínum við aðra þingmenn. Ég hallast heldur að því að fara varlega í svona málum, ekki aðeins vegna þess að mér finnst rétt að breyta stórum kerfum hægt heldur líka vegna þess að mér finnst mikilvægt að breyta slíkum kerfum í sátt við alla hlutaðeigandi, því að jafnvel þótt breytingin sé góð og jafnvel þótt hún sé sannarlega góð eru alltaf áhyggjuraddir, að því er virðist er alltaf ákveðin tortryggni til staðar. Mér finnst mikilvægt út frá lýðræðislegu sjónarmiði að bera virðingu fyrir því að fólk er hrætt við hvað Alþingi gerir ef það gerir stóra hluti í einu. Almennt finnst mér því mikilvægt að gera stóra hluti hægt. Mér finnst það líka allt í lagi. Mér finnst mikilvægt að það ríki breið samstaða um mál af þessu tagi og mér sýnist það vera tilfellið hér. Á þeim tímapunkti finnst mér ágætt, að öllu jöfnu og vissulega í þessu máli, að ganga eins langt og allir eru sammála um að sé réttmætt og taka síðan næsta skref þegar komin er reynsla á það sem við höfum gert.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skil hann þannig að hann telji að þetta sé hæfilegt skref að sinni. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég sé í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að landið sé eitt umdæmi. Lögreglustjórinn getur síðan falið stjórnendum á einstökum stöðum og einstökum svæðum tiltekin verkefni, en þessi viðfangsefni eru auðvitað þannig að þau geta verið í fleiri en einu umdæmi eins og landamæraerjur á milli einstakra embætta hér áður og fyrr eru ágætt dæmi um, hvort sem það er við Akranes og Borgarnes eða einhvers staðar annars staðar. Þingmaðurinn nefndi hins vegar ríkislögreglustjóra og það er annað mál sem er ástæða til þess að leggja áherslu á. Það er algerlega fráleitt að vera að byggja upp hér í Reykjavík tvö lögregluembætti, embætti ríkislögreglustjóra annars vegar og lögregluna á höfuðborgarsvæðinu hins vegar. Ríkislögreglustjóraembættinu var komið á fót sem aukastjórnsýsluembætti á þeim forsendum að það ætti að sinna mjög afmörkuðum stjórnsýsluhlutverkum en ekki að verða neitt nýtt bákn. Það er hins vegar þegar orðið að mjög miklu bákni, það eru gríðarlegar fjárveitingar og ofboðslegt mannahald. Það er engin ástæða til þess að vera með tvo lögreglustjóra í Reykjavík. Þess vegna er það eindregin skoðun mín að það eigi að fela verkefni sem nú eru hjá ríkislögreglustjóra lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu og hann að fara með þau. Þar væri mjög mikla hagræðingu að sækja. Ég vildi spyrja hv. þingmann að lokum hvort það hafi verið rætt í nefndinni að flytja Lögregluskólann undir menntamálaráðuneytið, eins og við höfum verið að flytja aðra fagmenntun t.d. í landbúnaðinum frá landbúnaðarráðuneytinu undir menntamálaráðuneytið, og eins hvort menn hafi rætt að fela sýslumannsembættunum fleiri verkefni í opinberri þjónustu, þ.e. að 

Virðulegi forseti. Ég kann að meta að hv. þingmaður skuli vekja máls á þessu af því að þetta er vissulega eitthvað sem er þess virði að ræða. Hv. þingmaður hefur hárrétt fyrir sér þegar hann nefnir að stofnanir, og sérstaklega stofnanir með völd, hafi tilhneigingu til að þenjast út, þær finna alltaf réttlætingar fyrir sjálfum sér og þurfa alltaf eitthvert aðhald frá okkur í ríkinu. Þá eru það tvær síðustu spurningar hv. þingmanns. Ég man ekki til þess að það hafi verið rætt í nefndinni að flytja Lögregluskólann undir menntamálaráðuneytið. Ég missti að vísu af einum fundi vegna annarra þingstarfa og get ekki útilokað að það hafi verið rætt á þeim fundi, en það var alla vega ekki haft hátt um það. Sömuleiðis var ekki rætt svo ég muni að fela sýslumanni fleiri verkefni, ég er reyndar búinn að gleyma hvernig hv. þingmaður orðaði það. Það var hins vegar rætt að flytja verkefni frá ráðuneyti til sýslumanna og svolítið mikið rætt um það og er það hluti af markmiðinu hér, ef ég skil rétt, og eitt af því sem mér líkar vel í þessu frumvarpi. Hv. þingmaður fullyrðir að það sé fráleitt að byggja hér upp tvö lögregluembætti. Það er umræða sem ég verð að viðurkenna að hafa ekki tekið neinn þátt í og ég treysti mér ekki til þess að vera algjörlega sammála eða algjörlega á móti en er vissulega til í að ræða það betur, ég tala nú ekki um ef það sparar peninga, það er alltaf skárra að geta sparað peninga. Mér finnst þó ekki að við eigum að fara í þennan málaflokk fyrst og fremst á þeim forsendum, heldur fyrst og fremst til þess að tryggja réttaröryggi fólksins í landinu. Svo verð ég að viðurkenna að ég hef ekki næga þekkingu á því hver munurinn er, ef einhver er, á störfum ríkislögreglustjóra og lögreglunnar í Reykjavík. Það er eitthvað sem ég mundi vilja skoða með hv. allsherjar- og menntamálanefnd og sé ekkert því til fyrirstöðu að ræða það betur, bæði þar og á þingi eða yfir kaffibolla með hv. þingmanni, ef hann kýs. Ég vona að þetta hafi svarað spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kemur gjarnan inn á hluti sem aðrir koma ekki inn á og mér þykir yfirleitt alltaf áhugavert að hlusta á hv. þingmann tala. Mig langar aðeins að ræða hér við hann. Ég tek undir það sem hann nefndi varðandi greiningardeildina, ég tel að það sé afar skynsamleg ákvörðun að fara þá leið hvað það varðar, en mig langar til að spyrja hann um nokkra hluti. Fram kom í andsvörum við hv. þm. Vilhjálm Árnason áðan að hann teldi að það lægi í rauninni fyrir með þeirri skýrslu sem gerð var fyrir áramótin hvernig þetta ætti að líta út, en svo þegar leið á mál hv. þingmanns átti málið að fara í hendur sveitarstjórnarmanna og heimamanna þannig að það var ekki alveg klárt hvað honum fannst. En fram kemur í umsögn Landssambands lögreglumanna og líka í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið að þessar skipulagsbreytingar séu ekki verðmetnar og að ekki liggi heldur fyrir í rauninni hvernig þetta eigi að líta út. Hv. þingmaður nefndi það og lýsti ánægju sinni með að flestallir landsbyggðarþingmenn væru svo ánægðir með frumvarpið. Ég sagði hér fyrr í morgun að ég væri ánægð með mjög margt í frumvarpinu en ég er ekki sátt við alveg allt. Meðal annars finnst mér að verkefnisstjórnin hefði átt að vera búin að skipuleggja þetta betur, bæði verktíma og kostnaðaráætlun. Mér finnst það ekki góð stjórnsýsla hvernig þetta var gert og tek undir með fjármálaráðuneytinu hvað það varðar. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvaða skoðun hann hefur á þeim málum.

Virðulegi forseti. Mér finnast þetta nú vera spurningar sem ætti að beina til þeirra sem standa upprunalega að frumvarpinu. Auðvitað er alltaf best að hafa kostnaðaráætlun, það er náttúrlega best að vita fyrir fram hvernig fjármunum verður ráðstafað og hvað þarf. En það sem mér sýnist gegnumgangandi í þessu máli og virðist ekki vera umdeilt er tvennt: Annars vegar mun þetta kosta aðeins meiri pening, mér sýnist það vera ljóst, bæði af þingræðum og af samtölum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, ég vona að ég megi greina frá því. Það kom alla vega fram á einum fundinum að það væri óhugsandi að þetta mundi spara peninga fyrst um sinn, skiljanlega, enda kosta breytingar peninga, þær kosta vinnu og þar af leiðandi peninga. Hins vegar virðist vera samhugur um að þetta muni auka skilvirknina. Það er líka óumdeilt að löggæslan úti á landi er ekki nógu sterk, hún er of veik. Ég þori nú ekki að segja að hún sé of óskipulögð, en vissulega er hér verið að breyta skipulaginu á þann hátt að auka á hagræðið í formi þjónustukvóta, það á að bæta lögregluþjónustuna sjálfa frekar en að spara peninga. Það má ekki vera aðalmarkmið okkar að spara peninga í þessum málaflokki. Aðalmarkmiðið hlýtur að vera að tryggja réttaröryggi borgaranna í landinu, það hlýtur að vera númer eitt. Eftir það ættum við að spyrja um kostnaðarhliðina, alla vega að mínu viti. Svo velti ég því líka fyrir mér varðandi svona verkefni hvað hægt er að meta. Það er kannski hægt að meta hvort það kostar meira eða minna en 10 milljarða, ég veit það ekki, ég þori ekki að fara með hversu raunhæft það er að meta fjárhagslegu afleiðingarnar af verkefninu fyrr en það er farið af stað. Ég segi það af nokkru ábyrgðarleysi vegna þess að ég þekki það hreinlega ekki nógu vel og mundi sjálfur vilja spyrja aðstandendur frumvarpsins að hinu sama.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og tek undir með honum um að vissulega eigi öryggi borgaranna ævinlega að vera í fyrirrúmi. En skylda okkar hér er auðvitað að fara vel með almannafé og ráðstafa því sem best í þágu öryggis íbúanna. Hv. þingmanni er tíðrætt um réttindi borgaranna þegar þeir eiga í samskiptum við lögregluna. Í fyrravor ræddum við ákveðna skýrslu sem snýr að löggæslunni, það er afar viðamikil og góð skýrsla og kemur fram að öryggi lögreglumannanna er ekki alltaf í lagi, þeir hafa einmitt verið einir á ferð í stórum landsbyggðarkjördæmum. Síðan voru lagðir fjármunir í það núna að fjölga lögreglumönnum aftur til þess að reyna að dekka þess háttar hluti. Ég held að við þurfum að gæta að öryggi löggæslumanna og -kvenna og auka öryggi borgaranna um leið. Af því að við erum að tala um svo viðamiklar breytingar sem ekki liggur fyrir hvernig munu líta út, telur hv. þingmaður eðlilegt það sem gjarnan hefur verið gert, að Ríkisendurskoðun sé falið að taka út svona viðamiklar skipulagsbreytingar, hvernig þær hafi tekist til og annað því um líkt? Lögreglan hefur verið að ganga í gegnum ýmsar breytingar eins og fram kom í málflutningi hv. þm. Vilhjálms Árnasonar og það kemur einnig fram í athugasemdum Landssambands lögreglumanna að þeir telja að ekki hafi tekist vel til þar. Er hv. þingmaður sammála mér í því að æskilegt hefði verið, 

Virðulegi forseti. Jú, jú, ég er alveg sammála því að Ríkisendurskoðun ætti að fá tækifæri til þess að skoða fjárhagshliðina á þessu, mér þykir það alveg eðlilegt. Að því sem hv. þingmaður nefndi hvað varðaði samskipti borgaranna við lögregluna og öryggi lögreglumanna, ég lít svo á að eitt af því sem valdi tortryggni gagnvart lögreglumönnum frá borgurunum sé afleiðing af því hvernig staða lögreglumanna er, hversu slæm hún er, eins vegna þess hversu lág laun þeir fá og að þeir eru oft ekki öruggir, þeir kvarta eðlilega mikið undan því. Það er fráleitt að mínu mati að það séu heilu svæðin þar sem er einn lögreglumaður, mér finnst það algjörlega út í hött. Það lýsir sér í aukinni hörku að lögreglan er ekki nógu sterk hvað varðar mannafla, menntun, aðbúnað og laun, harkan er kannski til þess að bæta upp fyrir það, ef svo mætti að orði komast. Mér finnst það segja sig sjálft að ef tveir lögreglumenn eiga við hundrað manna hóp sjá þeir frekar og fyrr tilefni til þess að beita meiri hörku til að bæta upp fyrir mannekluna en ef það væru tíu lögreglumenn sem ættu við hundrað manna hóp. Þess vegna sé ég þetta sem í raun hluta af sama fyrirbærinu, öryggi og kjör lögreglumanna. Ég lít á það sem hluta af því að tryggja réttindi borgaranna, vegna þess að ef ekki er í lagi með laun, kjör og aðbúnað lögreglumanna þá hlýtur það að lýsa sér í því að aukin harka verði notuð almennt í lögreglustarfinu einfaldlega vegna þess að það er þörf á henni. Það dregur bæði úr trúverðugleika og trausti til lögreglunnar að mínu mati og eykur tortryggni og það sem lögreglumenn kalla leiðindi, leiðindi frá fólki sem fyrirlítur lögregluna hreinlega vegna þess að það lítur á hana sem hörkutól, sem hún á ekki endilega að vera. Lögreglan á að vera þarna til þess að tryggja rétt og öryggi borgaranna. Ég lít því á það sem algjörlega samhangandi verkefni að tryggja 

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að taka þátt í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað í dag um þau tvö frumvörp sem eru undir, um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði og um breytingu á lögreglulögum, með síðari breytingum, um aðskilnað embætta lögreglustjóra og sýslumanna og hæfiskröfur. Eins og komið hefur fram hér í dag er þetta mjög viðamikið mál og hefur verið lengi í vinnslu, hefur verið lagt fram áður og ekki hlotið afgreiðslu. En það virðist hilla undir að þetta nái afgreiðslu núna. Mig langar að reifa nokkur atriði. Sum þeirra hafa verið reifuð hér í dag og í sjálfu sér allt í lagi með það. Eins og ég hef áður sagt í andsvörum þykir mér margt gott í þessum frumvörpum, annað ekki alveg jafn gott. Það er kannski eins og sagt var hér áðan að væntanlega verður seint hægt að gera svo öllum líki. Ég tek undir það sem hér kemur fram um að ríki og sveitarfélög þurfi að vinna þessi málefni í sameiningu, ég held að það sé afar mikilvægt. Að leita þurfi umsagnar landshlutasamtakanna til að reyna að koma þessu sem best fyrir, framtíðaruppbyggingu og skipan, ég held að það sé af hinu góða og sé kannski eina leiðin til að þetta geti notið samfélagslegrar sáttar. Það var aðeins komið inn á það hér í dag hvernig til tókst með ríkisskattstjóra, allt í einu var það bara orðið að veruleika og landsmenn urðu ekkert sérstaklega mikið varir við það nema þá þeir sem næst málinu stóðu. Einhvern veginn tókst það afskaplega vel og hafði átt langan feril og var gert með viðamikilli aðkomu starfsmannanna sem þar unnu. Ég held að það sé eitthvað sem þarf að gæta mjög vel að í þessu máli, að verkefnisstjórnin geri þetta ekki bara ofan frá heldur taki það starfsfólk sem undir er, eða fulltrúa þeirra að minnsta kosti, með sér í þessa vinnu. Hjá ríkisskattstjóra skilst mér að allir starfsmenn hafi verið með á hálfgerðum íbúafundum, eða heimskaffifundum eða hvað við viljum kalla það, þar sem þeir lögðu í púkk um fyrirkomulagið og voru hafðir með allan tímann, sem skilaði sér í þessari jákvæðu niðurstöðu. Eins og ég nefndi í andsvari mínu fyrr í dag hef ég áhyggjur af staðsetningunni, hvort einhverjir „núansar“ geti orðið í tengslum við það hvar þessum einingum verði fyrir komið. Þetta skiptir máli varðandi starfsemi á mörgum stöðum. Þetta eru störf sem hafa verið að hverfa úr þessum minni byggðarlögum og með endurskipulagningu og uppstokkun verður vonandi hægt að byggja upp það öryggi og traust sem þarf til að íbúunum líði betur. Það kom fram í skýrslunni sem við fjölluðum um síðasta vor að bæði lögreglumenn og íbúarnir upplifðu það að öryggi vantaði, þessi ventill væri ekki alls staðar þannig að vel væri við unað. Við höfum aðeins bætt úr því með auknu fjárframlagi til löggæslunnar sjálfrar, en það er líka mikilvægt að þessi nærtengsl týnist ekki við fækkun umdæmanna og þá breytingu sem nú er að verða. Ég tel að það sé hluti af velferðarþjónustu að þetta sé vel framkvæmt, að löggæslunni sé vel sinnt og sem víðast. Gerðar eru athugasemdir hjá Landssambandi lögreglumanna við hæfisskilyrði og skipun embættismanna. Þeir eru ekki sáttir við þessa tillögu, hvernig eigi að skipa yfirlögregluþjóna og aðstoðaryfirlögregluþjóna, og telja að sér þrengt hvað það varðar, telja sig ekki geta samþykkt það. Væntanlega fer þetta þá svona í gegn ef þetta er það sem nefndin hefur komist að og það er kannski miður að gera mikið af svona stórum breytingum í mikilli andstöðu við þá sem málið fjallar um og í þessu tilfelli lögreglumenn. Það kemur vissulega líka fram í áliti þeirra að skiptar skoðanir eru um hvaða leiðir eigi að fara þar eins og sjálfsagt hjá okkur sem hér erum að ræða þessi mál. Ég vil enn og aftur nefna þessar skipulagsbreytingar og hvetja til þess að allsherjar- og menntamálanefnd beiti sér fyrir því að Ríkisendurskoðun fari aðeins yfir það hvernig til hefur tekist með þær breytingar sem átt hafa sér stað nú þegar og nefndar eru hér í umsögnum um frumvarpið. Það er nauðsynlegt að gera það og auðvitað hefði átt að vera búið að því, það hefði átt að vera búið að taka þetta út, af því að þetta frumvarp hefur verið lengi í smíðum og þetta lá fyrir. Það er sama og með verkefnisstjórnina, það er kannski ekki alveg nógu gott verklag að ekki hafi verið búið að gera þetta. Varðandi almannavarnanefndir sem næst eru tilteknar í nefndarálitinu þá verð ég að taka undir það, og ég held að það sé afar skynsamlegt, að það séu ekki sýslumenn heldur lögreglustjórarnir á hverjum stað, ég held að þeir séu miklu nátengdari samfélaginu sínu, sem kalla til almannavarnanefndir. Ég bý í sveitarfélagi þar sem vá er ansi oft yfirvofandi. Þá sér maður og hefur séð að lögreglumennirnir eru gjarnan fyrstir á vettvang, sýslumaðurinn er staddur í meiri fjarlægð, þannig að ég tel að það sé af hinu góða að það verði gert. Það kemur líka fram að enginn eigi í sjálfu sér að missa vinnuna beinlínis við það að þetta verður að veruleika. Það er ánægjuefni í sjálfu sér að það er þannig. Þá er væntanlega um að ræða þessa almennu starfsmenn, þeir eiga sem sagt ekki að missa vinnuna. Ég velti því fyrir mér hvort einhverjar tilfærslur verða. Auðvitað hlýtur eitthvað að breytast í strúktúrnum og ég velti því fyrir mér hvort allir geti bara haldið sinni stöðu þar sem þeir eru staddir vegna þess að verkefni verða flutt. Það er í raun bara hálft ár þar til þetta á að gerast, mér finnst það reyndar stuttur tími í sjálfu sér til að láta þetta allt ganga upp í ljósi þess að ekki liggur fyrir að þessi stjórn sé farin að vinna þetta verkefni. Það væri áhugavert að vita hvort það hafi verið rætt í nefndinni hvað þetta varðar að allir héldu störfunum sínum á þeim stað þar sem þeir væru. Ef störfum yrði fækkað en fjölgað annars staðar, hvort fólki yrði þá boðinn einhver flutningur, en svo er það auðvitað ekkert alltaf hægt, þ.e. fólk getur ekki endilega og vill ekki endilega færa sig úr stað. Ég er líka sammála því að gera þetta allt á einu bretti en ekki, eins og kom fram í frumvarpinu, að gera þetta í einhverjum lotum. Ég tel að það sé ekki gott, það á bara að kýla á þetta fyrst fara á í þetta á annað borð og láta þetta taka gildi allt á sama tíma. Við höfum aðeins rætt skólamálin, Lögregluskóla ríkisins, og er nauðsynlegt að ræða þau mál mjög vel. Ég hef sem náms- og starfsráðgjafi í menntaskóla setið með unga pilta, 18 ára gamla, sem eru farnir að hlakka til, sem langar mikið að verða lögreglumenn: Nú er ég búinn með tvö ár, get ég þá ekki sótt um? spyrja þeir. Hér hefur verið rætt hvort aldurstakmörk í frumvörpum séu barn síns tíma, en mér finnst það ekki í þessu tilfelli. Ég tel að það þurfi aukinn aldur og þroska til að takast á við það mikla verkefni sem starf lögreglumannsins er. Í flóknu samfélagi sem er að verða enn flóknara fyrir lögreglumenn held ég að ekkert veiti af að auka menntunina. Ég tek undir það sem ég held að komi fram hjá félaginu að í það minnsta ætti að þurfa stúdentspróf inn í þennan skóla. Einnig má velta því fyrir sér hvort náminu sé best fyrir komið á háskólastigi eða annars staðar. Eins og kom fram á þeim fundi sem ég sótti síðasta sumar, þar sem skólastjórar lögregluskólanna á Norðurlöndunum hittust, og við ræddum hér, ég og hv. formaður allsherjarnefndar, í morgun, þá er þetta ekki eins alls staðar. Auðvitað eigum við frekar að gefa í og auka þessa menntun og vera dugleg að fylgja því eftir að embættin setji sér starfsendurmenntunaráætlanir þannig að hinir eldri eigi kost á því að fara í nám kynnast öllu því nýja sem er að gerast og geta borið sig saman við aðra, hvort sem það er hér heima, á Norðurlöndunum eða annars staðar. Ég held að það sé afar mikilvægt. Í beinu framhaldi kem ég inn á það að nefndin leggur til að í frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, um að settur verði á laggirnar starfshópur. Ég er afar ánægð með það. Sá hópur á að skila tillögu um þessi mál, þ.e. hvernig menntamálunum verður best fyrir komið og eigi síðar en 1. ágúst. Þó að tíminn sé skammur, hann er mjög knappur, þá vona ég að þegar við komum til þingstarfa næsta haust verði búið að finna því farveg hvernig þetta verður. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Mig langar aðeins í sambandi við þetta, af því að hér hef ég aðeins verið að ræða kostnað og verklag og annað því um líkt, að nefna að kostnaður við þetta liggur ekki fyrir. Einungis er talað um að þetta gæti sparað 64 milljónir vegna fækkunar yfirlögregluþjóna á næstu árum eða millistjórnenda í lögregluliðunum, það er sú eina hagræðing sem reiknuð hefur verið. Hér er talað um önnur ótalin útgjöld, húsnæði og stoðþjónustu. Ég velti því þá fyrir mér, þegar ég tala um staðsetningu embættanna eins og áðan og hvernig þetta verður allt saman, hvort það komi til að húsakostur í hinum dreifðu byggðum verði látinn ráða, þ.e. húsnæðið sem bæði lögregluembættin og sýslumannsembættin hafa haft til umráða. Það er auðvitað mjög dýr liður og ég velti því fyrir mér hvort staðsetningin komi til með að taka mið af því eða hvort eitthvað annað verður látið ráða för þegar það verður ákveðið. Ekki liggur heldur fyrir mögulegur biðlaunaréttur embættismanna og annarra starfsmanna. Eins og fjármálaráðuneytið bendir á hefði verið heppilegra að verkefnisstjórnin hefði verið búin að koma fram með þessar hugmyndir um þetta þannig að hægt væri að setja þetta niður. Þetta þýðir væntanlega töluverðan kostnað eins og gjarnan er, það kostar stundum að spara eins og sagt er. Ég vona að það verði ekki miklir peningar vegna þess að ég held að við vildum helst geta komið því beint inn í starfið en ekki í biðlaun eða breytingar. Engu að síður telur ráðuneytið að þetta geti gefið færi á hagræðingu og ég vona að þeir fjármunir sem þar koma til með að sparast verði ekki bara til sparnaðar fyrir ríkiskassann heldur verði þeim velt aftur út í starf lögreglunnar sem hefur verið fjársvelt lengi. Þrátt fyrir að búið sé að ákveða framlag núna til næstu ára eins og gert var hér í haust, um aukna fjármuni til löggæslunnar, þá held ég að það veiti bara ekki af. Það er svo margt sem þarf að lagfæra því að eins og við vitum hefur verið þrengt mjög að þessum stofnunum eins og mörgum öðrum. Ráðuneytið telur reyndar að ganga hefði mátt lengra og ég er eiginlega fegin því að það er ekki gert, að minnsta kosti ekki í þessari atrennu. Í ljósi þess sem ég sagði áðan, um það að ekki sé búið að taka út þær breytingar sem áður hafa verið gerðar, þá tel ég það ekki tímabært. En enn og aftur er það kannski ekki alveg ásættanlegt að ekki sé hægt að meta fjárhagsleg áhrif af þessu vegna þess að verkefnisstjórnin hefur í raun ekki hafið störf. Að lokum langar mig aðeins að koma inn á umdæmi sýslumanna. Það er jákvætt að samstarfsnefnd eigi að starfa á milli sýslumanns, lögreglustjóra og sveitarfélaga til að tryggja góð samskipti. Það er af hinu góða og verður væntanlega til þess, eins og ég sagði áðan, að skapa meiri sátt í upphafi og gera starfið sýnilegra, bæði starf lögreglumanna og sýslumanna. Það er eðlilegt í sjálfu sér í tengslum við það hvernig byggð hefur þróast. Það er hlutverk okkar að fylgja eftir þessum auknu verkefnum sem ætlað er að flytja til þessara embætta. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram að þau verkefni sem flutt hafa verið, hvort sem það er innheimtumiðstöð sekta, Lögbirtingablaðið eða önnur opinber verkefni, hafa tekist vel. En við höfum líka brennt okkur mjög ítrekað á því að hlutirnir hafa ekki gengið eftir þannig að það er okkar sem hér störfum, okkar þingmanna, að fylgja því eftir að staðið verði við þessa aðgerðaáætlun. Ég trúi ekki öðru en að við sem hér störfum séum sammála um að fylgja henni eftir. En enn og aftur ætla ég að ljúka máli mínu með því að segja að þau frumvörp 

Virðulegi forseti. Eins og hv. ræðumaður kom hér að hafa þessi frumvörp verið rædd hér fyrr. Um talsvert miklar breytingar er að ræða og kannski ekki vanþörf á að ræða þær í þaula. Ég tek líka undir það sem kom fram hjá hv. þingmanni, það er til eftirbreytni og vonandi að takist jafn vel með þetta og sameiningu skattstjóraembættanna sem eiginlega gerðist án þess að fólk tæki eftir því. Kannski var galdurinn við það sá að starfsmenn voru þátttakendur í hinni nýju skipulagningu. Þingmaðurinn þekkir af eigin raun miklu betur til úti á landi en ég þó að ég reyni náttúrlega að fylgjast með, borgardaman. Það er samt einhver hætta á því, er það ekki, að það verði breyting, að menn þurfi hugsanlega að flytja á milli staða? Þetta getur varla gerst án þess að það verði einhver breyting á högum einhverra starfsmanna, er það nokkuð? Gæti þingmaðurinn uppfrætt mig um það ef hún veit eitthvað meira um það en ég? Má 

Herra forseti. Jú, ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er það sem ég sem landsbyggðarþingmaður hef vissulega áhyggjur af. Ég bý í sveitarfélagi sem sameinaðist og þegar sveitarfélög sameinast breytist ýmislegt. Á báðum stöðum var til dæmis sýslumaður. Annar var á Norðurlandi vestra og hinn Norðurlandi eystra, þ.e. í Ólafsfirði og á Siglufirði. Nú hefur öll starfsemi verið lögð niður í Ólafsfirði og flutt yfir til Siglufjarðar. Fólki fækkaði. Þegar það gerðist var íbúaþróun ekki endilega í þá veru að það krefðist þess og mér finnst þetta áhyggjuefni. Af því að það liggur ekki fyrir neins staðar hvernig þetta á að vera, verkefnisstjórnin hefur ekki hafið störf og víða eru gerðar miklar athugasemdir við að svo sé ekki, veit maður ekkert hvernig landið liggur. Eins og ég sagði í ræðu minni held ég að það geti orðið til þess að störfum verði fækkað á einum stað og fjölgað á öðrum. Hugsanlega verður fólki boðinn einhver flutningur en það er hvorki víst að fólk vilji það né að það hafi tækifæri til þess. Það er hreinlega sums staðar í hálfgerðum átthagafjötrum eins og við þekkjum úti á landsbyggðinni þar sem menn ganga ekkert frá húsum sínum eða flytja sig um set. Eins og ég segi vill fólk kannski bara vera þar sem það er. Ég hef áhyggjur af því að þetta sé það sem við getum átt von á, að þó að það sé talað um að það verði ekki bein fækkun á starfsmönnum geti þetta orðið niðurstaðan.

Forseti. Ég þakka þingmanninum útskýringarnar. Mér finnst leiða af því sem hún telur upp hér, sem ég efast svo sem ekki um að allir hafi í huga en veitir ekki af að endurtaka góðan vilja fólks, að það skiptir mjög miklu máli að vel verði staðið að þessu og reynt að gera það þannig að hagir sem fæstra þurfi að breytast, ef ég má orða það svo. Þingmaðurinn minntist á hæfisskilyrði lögreglumanna, t.d. aldurstakmarkið við það að taka við hærri embættum lögreglumanna. Einhverjir hafa sett út á það en ég verð að taka undir að mér finnst aldurstakmarkið 30 ára til að gegna háu lögregluembætti hæfilegt. Það segir kannski meira um mig en þá sem eru 29. Ég er samt þessarar skoðunar. Ég er alveg sammála því að auðvitað þurfum við að treysta menntun í landinu og treysta menntun lögreglumanna ekki síður en annarra, en ég hjó eftir því að þingmaðurinn sagði og lagði sérstaklega áherslu á að menn þyrftu að taka stúdentspróf áður en þeir kæmust í Lögregluskólann. Ég skildi hana alltént svo. Mér hefur stundum fundist við einblína á stúdentspróf. 

Herra forseti. Það er vissulega rétt og hefur gjarnan verið sagt að menntun sé ekki allt, menntun fólks úti á vinnumarkaðnum sé líka menntun o.s.frv. Skólaganga er ekki endilega allt en í þessu samhengi var ég fyrst og fremst að hugsa um að inntökuskilyrði í Lögregluskólann eru að umsækjandi sé orðinn tvítugur og hafi lokið tveimur árum í framhaldsskóla. Mér finnst það of lítið og held að það sé reyndar almenn skoðun að það eigi að efla námið frekar en hitt. Auðvitað þarf þetta að vera í takt við, eins og ég sagði, almannaöryggi eða kannski alla þessa sálgæslu sem er orðin miklu meiri í störfum lögreglumanna og þau verkefni sem þeir standa frammi fyrir í dag. Þegar þessar reglur voru settar á sínum tíma held ég að starfsumhverfi lögreglunnar hafi verið allt annars konar. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að auka þetta og finnst líka að það eigi að fara fram frammistöðumat hjá embættunum, eins og kom fram í skýrslunni títtnefndu sem var rædd hér í mars í fyrra. Hvert og eitt þeirra ætti að gera símenntunaráætlun fyrir hvern starfsmann í samvinnu við Lögregluskólann. Ég held að þetta sé af hinu góða en tel fyrst og fremst að það sé þroski sem þarf til að takast á við þau flóknu verkefni sem lögreglunni eru falin. Þegar lögreglunemar ljúka prófi, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er auðvitað þannig, eins og hefur komið fram í langri umfjöllun um þessi tvö frumvörp, að það er fullt af álitamálum. Engu að síður náðist sátt um málið í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og hafa menn fallist á ákveðnar útfærslur og lausnir. Ég vakti athygli á því í fyrri ræðu minni að það er kannski meðal annars vegna þess að við skildum eftir stærstu ágreiningsefnin, þ.e. það sem liggur í loftinu að getur orðið alvarlegur ágreiningur um. Það er annars vegar staðsetning sýslumannsembættanna og hins vegar lögreglustjóraembættanna. Ég hef fylgst með þessari umræðu, fyrir utan það sem kom til nefndarinnar hef ég fylgst ágætlega með henni í Norðvesturkjördæminu. Mig langar aðeins að heyra frá hv. þingmanni um umræðuna á norðausturhorninu. Það er gert ráð fyrir að ákveðið samráð sé haft um hvernig að þessu eigi að standa, m.a. að leitað sé til samtaka sveitarfélaga, landshlutasamtaka, en því var breytt úr Sambandi íslenskra sveitarfélaga í landshlutasamtök sveitarfélaga. Þeir aðilar, sveitarfélögin og viðkomandi lögreglustjóraembætti annars vegar og hins vegar sýslumannsembættin, eiga síðan að koma sér saman um hvar þessar tvær aðalstöðvar í héraði eiga að vera. Þó að það verði svo starfsstöðvar með löglærðum aðilum geri ég mér grein fyrir því að menn hafa mikinn áhuga á því að ná þessum embættum til sín og geta orðið hörð átök um það. Eitt af stóru álitamálunum sem komu upp í nefndinni og var rætt mikið og tengist þessu var að Vestmannaeyjar væru teknar út úr og eru þeir í rauninni bæði með lögreglustjóraembætti og sýslumann. Það var ekki fellt undir Suðurlandið. En það komu líka fram alveg skýr sjónarmið, bæði frá Seyðisfirði og Höfn í Hornafirði, um að það væri líkt ástand á þeim stöðum, ekki síst vegna ferjunnar frá Seyðisfirði, og að þar ættu einnig að vera starfsstöðvar. 
             Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns sem þekkir norðausturhlutann 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég tek undir það, eins og þingmaðurinn segir, að maður rekur augun í þetta með staðsetninguna og að verkefnisstjórnin hafi ekki hafið störf áður og lagt fram einhverjar tillögur sem við gætum fjallað um hér. Mér hefði þótt það mun skynsamlegra. Nefndin hefði þá getað tekist á um það í sinni vinnu ef það hefði legið fyrir. Í staðinn finnst mér ég vera að fara að samþykkja eða synja hér einhverju sem ég veit ekki nákvæmlega hvernig á að líta út. Mér finnst það óheppilegt. Ég tek undir að það er ekki gott og það kemur, eins og hv. þingmaður nefndi, fram í umsögnum að það er viðbúið að, eins og segir í umsögn Landssambands lögreglumanna sem ég hef vitnað hér svolítið í, með leyfi forseta: „… sú hætta getur óumflýjanlega skapast að löggæslan safnist utan um „höfuðstöðvakjarna“ lögreglunnar í hverju umdæmi fyrir sig, með þeim afleiðingum að hinar dreifðari byggðir landsins njóti lítillar eða jafnvel engrar löggæslu.“ Það er einmitt það sem ég sem þingmaður Norðausturkjördæmis hef þurft að tala fyrir, þ.e. þetta með lögreglustöðina á Seyðisfirði þar sem er nú komin vínbúð. Þar leggur ferjan Norræna að landi. Auðvitað er ekki gott að þetta sé svona. Það má vel vera að hægt sé að skipuleggja störfin með öðrum hætti þannig að þar verði byggð upp veruleg tollþjónusta og eitthvað slíkt. Ég er sammála þingmanninum um að það verður tekist á um það heima í héraði líka hvar þetta eigi að vera. Mér finnst það ekki endilega gott. Það hefðu átt að koma fram einhverjar hugmyndir sem landshlutasamtökin hefðu getað tekist á um frekar en að þetta sé algjörlega sett svona út. Svo má vel vera að það sé ekki 

Hæstv. forseti. Eins og ég segi er ég sammála því nefndaráliti sem liggur fyrir og þeim tillögum sem liggja fyrir varðandi það hvernig eigi að gera þetta. Mér finnst mikilvægt að draga fram í umræðuna og vekja athygli þingmanna á því hvað verði eftir þegar menn ljúka þessari afgreiðslu. Hvað á þá eftir að afgreiða? Ég hef áhyggjur af því að þetta fari í einhver hrossakaup eða pólitíska togstreitu og einhver sjónarmið ráði sem við viljum ekki endilega út frá hagkvæmni eða bestu skynsemi, þ.e. einhver önnur öfl ráði. Þess vegna ræddum við það fyrr í umræðunni, m.a. í andsvari við ræðu minni, þegar velt var vöngum yfir hvaða atriði ættu að ráða staðsetningu sýslumannsembættis, lögreglustjóraembættis og þá hvernig við mundum skera úr um það ef ágreiningur kæmi upp á milli samtaka sveitarfélaga og Stjórnarráðsins. Hæstv. innanríkisráðherra fór um allt land og hitti bæði lögregluna og fulltrúa sveitarfélaganna. Það mæltist afar vel fyrir. Ég held að menn hafi róast og fundið að þarna ætti ekki að skera niður heldur reyna að efla þjónustuna, enda hefur það svo sem alltaf verið markmiðið. Eftir sem áður langar mig aðeins að heyra nánar af því sem við nefndum um Höfn í Hornafirði og Seyðisfjörð. Hvernig getum við látið einhvern aðila þjónusta svona stór svæði og tryggt að þjónustan sé í lagi, jafnvel þó að þar verði ekki sýslumannsembætti heldur starfsstöð með löglærðum aðila? Hver er þá möguleikinn á því að sveitarfélögin komi inn í verkefnið með ríkinu og búi til öflugri skrifstofur með þjónustu í fleiri málaflokkum, ekki bara þjónustu fyrir hönd hins opinbera, þ.e. ríkisins, heldur líka fyrir 

Herra forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns. Hvers lags togstreita verður? Hvar verður hún? Og þetta með að víla og díla með þessi embætti sem hér er um að ræða í staðinn fyrir að bein skynsemi ráði þar för. Það er í rauninni, að mínu viti, ekki hægt að bæta þjónustustigið nema með fjölgun starfsfólks. Hér er talað um að fækka því ekki, en eins og ég sagði áðan þá held ég að þetta verði þannig að fjölgun geti orðið á einhverjum stöðum og fækkun á öðrum, sem þýðir að fólki verði hugsanlega boðin tilfærsla í starfi en það sé ekki endilega það sem það vilji. Ef við viljum bæta þjónustuna, því að við vitum jú bæði að hún hefur verið skorin niður í mörg ár og verið fjárvana, ekki síst eftir hrun því að þá þurfti að ganga enn lengra þó að reynt væri að hlífa eins og best væri á kosið, þá held ég að þrátt fyrir þær viðbótarfjárhæðir sem lagðar voru til löggæslunnar og viðkomandi embætta í fjárlagafrumvarpinu þurfum við að horfast í augu við það að sýslumenn eru líka búnir að skera niður hjá sér. Eins og ég tók dæmi um hér áðan var sýslumannsembætti í Ólafsfirði og annað á Siglufirði en nú er bara sýslumannsembætti á Siglufirði. Einn starfsmaður fékk held ég starf og fluttist yfir þannig að störfum fækkaði. Ég held að það gæti orðið raunin þegar upp er staðið. Það sem vantar er kannski að leiðirnar að þessu markmiði eru ekki alveg skýrar og markmiðin eru ekki alveg skýr, eðlið, umfangið, breytingarnar, hvernig þetta á að líta út 

Hæstv. forseti. Þetta er orðin býsna ítarleg umræða um þessi tvö frumvörp enda var valið að taka þau saman, m.a. vegna þess að hv. allsherjar- og menntamálanefnd skilaði sameiginlegu nefndaráliti fyrir bæði málin þó að það sé aðskilið í álitinu þannig að það er kaflaskipt. Þetta er nátengt og á sér, eins og hér hefur komið fram, mjög langan aðdraganda þar sem menn hafa sett sér það markmið að fækka sýslumannsumdæmum, fækka lögreglustjóraembættum, reyna að styrkja þau í grunninn og kannski þá fá miðlægari stjórn fyrir ákveðin umdæmi. Við ræddum það í andsvörum fyrr í dag að það er gríðarlega brýnt varðandi skipulag á svona þjónustu á landinu í heild að vinna heildstætt. Því miður er það oft þannig að þegar íslenska ríkið vinnur að svona málum verður rof í vinnunni á milli kosninga þannig að því sem ein ríkisstjórn hefur gert er algjörlega kastað eins og gerist gjarnan hjá þeirri hæstv. ríkisstjórn sem nú starfar, hún hendir málum út af borðinu en áttar sig svo smátt og smátt á því að það er kannski ekki alveg rétt að gera þetta þannig. Núna verður maður var við að það er verið að taka inn á borðið fullt af málum sem er búið að vera að skoða núna í heilt ár. Þau mál koma þá til afgreiðslu, jafnvel með sömu lausnunum og lágu á borðinu fyrir kosningar í fyrra. Eitt af því sem var gert á síðasta kjörtímabili, átti sér langan aðdraganda og var ekki ágreiningslaust, var þegar menn bjuggu til sóknaráætlunina 20/20 sem var síðan bara kölluð sóknaráætlun. Hún á sér erlenda fyrirmynd, þ.e. vinnuformið þar sem margir aðilar komu saman að borðinu. Meginhugmyndafræðin var að vinna með fólki í viðkomandi héruðum. Það var gríðarleg tortryggni gagnvart þessari vinnu í byrjun en þegar á reyndi og menn fengu að forgangsraða peningum urðu þeir gríðarlega ánægðir með þetta. Engu að síður var þessu meira og minna hent eftir síðustu kosningar en sem betur fer er núna verið að tína inn ákveðin atriði úr þessari sóknaráætlun og sum verkefni. Eins og ég sagði upplifum við þessa dagana að menningarsamningar eru algjörlega í molum, þ.e. fyrirkomulagið á þeim, vegna þess að menn hættu þar ákveðnu vinnuformi en síðan er núna verið að reyna að taka það upp aftur. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að sóknaráætlunin á eða átti að hafa það hlutverk og verður að hafa það hlutverk að reyna að samræma alla áætlanagerð í landinu, þ.e. við erum með áætlanir á ólíkum sviðum og skiptum upp í umdæmi í ólíkum málaflokkum. Þau skarast jafnvel. Við búum til kjördæmi sem gjarnan réðu skiptingu verkefna á sínum tíma, við erum með samtök sveitarfélaga fyrir ákveðin svæði og þjónustusamninga við fatlaða á öðrum svæðum. Við erum með heilbrigðisumdæmi sem voru skilgreind í reglugerð eftir lögin 2007 af þáverandi heilbrigðisráðherra Guðlaugi Þór Þórðarsyni þar sem var ákveðið hvernig umdæmin ættu að vera. Síðan hafa menn brotið sig út úr þessu, eitt og eitt sjúkrahús eða eitt og eitt svæði farið út fyrir. Engu að síður mundi hjálpa mjög mikið ef menn væru að vinna svona nokkurn veginn á sömu svæðunum og gætu skipulagt sig sameiginlega hvort sem við erum að tala um Vesturland í einum pakka, Vestfirði eða annað. Málið er samt ekki alveg svona einfalt. Við erum búin að ræða mikið í dag hvernig hægt er að breyta þessu, ekki því sem er í lögum heldur hvernig það á að framkvæmast í framhaldi af lögunum. Við erum búin að ræða þessa stóru reglugerðarheimild sem hæstv. ráðherra hefur til að ákveða staðsetningu þessara embætta, annars vegar sýslumanna og hins vegar lögreglustjórans. Það sem við höfum reynt að gera í hv. allsherjar- og menntamálanefnd er að búa til umgjörð sem veitir leiðsögn um hvernig þetta á að gerast. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir, vakti réttilega athygli á að kannski hefði leiðsögnin átt að vera ítarlegri, þ.e. hvaða forsendur ættu að liggja á bak við ákvörðun um sýslumannsembættin eða lögreglustjóraembættið. Engu að síður voru gerðar breytingar á upphaflega frumvarpinu þannig að sveitarfélögin hafa aðkomu að þessu, embættin sem slík, þ.e. fagaðilarnir sem vinna í héraði hafa aðkomu að því auk ríkisins. Það sem mér finnst mikilvægt að undirstrika hér aftur og aftur við afgreiðslu málsins er að uppi á borðinu séu allir ferlar í því hvernig ákvörðunin er tekin, hverjir tóku hana, á hverju hún byggði, hver rökin eru og af hverju þessi niðurstaða kom fram þannig að menn geti nánast sýnt fram á hvernig ákvörðunartakan átti sér stað. Það er krafa í nútímastjórnsýslu að það sé gagnsæi í sambandi við slíkar ákvarðanir og að ekki sé hægt að vefengja eða tortryggja þá niðurstöðu sem fengin er. Samt geri ég mér alveg grein fyrir að það verða skiptar skoðanir um þessi mál. Annað stórt atriði sem ég kom líka inn á í fyrri hluta ræðu minnar en langar til að fylgja betur eftir er þetta með að flytja verkefni til sýslumannsskrifstofa sem verða áfram til en þá án þess að verða yfir svæðinu. Það er loforð og tekið fram sérstaklega hér að áfram eigi sýsluskrifstofur að vera starfandi. Eins og kemur fram í nefndarálitinu á að ákveða umdæmamörk embætta sýslumanna í reglugerð, eins og ég sagði áður, og sett með hliðsjón af skipulagi annarrar opinberrar þjónustu og að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga og viðkomandi sýslumenn. Þessu var breytt í umfjöllun nefndarinnar þannig að hafa á samráð við landshlutasamtökin, eins og kom fram áður líka, þegar kemur að því að ákveða umdæmi sýslumannsembættanna. Að auki er lagt til að í hverju stjórnsýsluumdæmi starfi samstarfsnefnd sýslumanna. Svo kemur í framhaldi að verkefnisstjórn eigi að fylgjast með að samstarfið verði gott. Frumvarpið felur ekki í sér að starfsstöðvum verði fækkað og þess vegna er því beint til verkefnisstjórnarinnar sem hefur með höndum undirbúning þeirra breytinga sem á að gera „að á þeim stöðum þar sem aðalskrifstofa sýslumanns verður ekki staðsett sé þess gætt að löglærður fulltrúi sé til staðar til að gæta þess að aðgangur að þjónustu verði tryggður um allt land“. Þetta er gríðarlega mikilvægt og er ástæðan fyrir því að maður treystir sér til að samþykkja frumvörpin, og það frumvarp sérstaklega sem fjallar um þetta. Það kemur líka mjög skýrt fram í breytingartillögu að sett verði inn nýtt bráðabirgðaákvæði, III, með leyfi forseta: „Við samþykkt laga þessara skal ráðherra í samstarfi við forsætisráðherra láta semja aðgerðaáætlun fyrir Stjórnarráðið þar sem afmörkuð skulu þau stjórnsýsluverkefni ráðuneyta og undirstofnana þeirra sem talið er ákjósanlegt að flutt verði til embætta sýslumanna. Skal aðgerðaáætlun um flutning tilgreindra verkefna liggja fyrir ekki síðar en 1. janúar 2015.“ Í trausti þess að vel verði að þessu staðið treysti ég mér til að samþykkja þetta frumvarp. Það eru góð dæmi um staði úti á landi þangað sem verkefni hafa verið flutt og við sem fylgdumst með þessu, m.a. þingmenn í Norðvesturkjördæmi, og höfum fylgst með breytingunum þar á undanförnum árum, kortlögðum á tímabili hvernig hefði tekist til með ýmsar verkefnatilfærslur og líka hversu margir sóttu um störf þar, hvernig menntunarstigið var eftir tilflutning á verkefnum, eins og gerðist með Fæðingarorlofssjóð, Innheimtustofnun sveitarfélaga o.fl. Það kom í ljós að það var ekkert erfitt að manna þessar stöður, það var betra menntunarstig en hafði verið áður, áður en viðkomandi stofnun eða verkefni hafði flutt, og verkefni höfðu gengið afar vel. Það hefur ýmsa kosti að vera með verkefnið utan Reykjavíkur vegna þess að stjórnsýslan hefur að mörgu leyti breyst þannig að það þarf ekki lengur að ganga inn á gólf til að eiga samskipti við fólk út af öllum smæstu atriðum. Ástæðan fyrir því að verið er að berjast fyrir þessu er ekki bara sú að hafa það af Reykvíkingum að sinna ákveðnum verkefnum heldur að við eigum mannafla og húsnæði og við eigum íbúðarhúsnæði fyrir fólk úti um allt land sem á að nýta þannig að fólk verði ekki hrakið af stöðunum til höfuðborgarinnar. Þess vegna skiptir alveg gríðarlega miklu máli að vel verði að þessu staðið. Ég veit að það er ásetningur allra nefndarmanna í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að fylgja þessu eftir, en ég vil endilega að þetta verði ítrekað aftur og aftur í umræðunni til að það leiki enginn vafi á því hvað er á bak við þau frumvörp sem hér eru lögð fram, hvaða ætlanir við höfum til þeirra sem vinna svo í framhaldi við reglugerðarsmíð og annað sem tengist þessu máli.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að halda mjög mörgu hér á lofti af því að jafnframt hefur komið fram í umræðunni að landsbyggðarþingmenn séu sérstaklega sáttir við frumvörpin. Ég held að það sé alveg rétt, við greinum að sjálfsögðu jákvæðan tón því að þetta eru að uppistöðu til ágætisfrumvörp og þau eru að mörgu leyti til þess fallin að bæta stjórnsýsluna, en á þeim eru ágallar. Mig langar í ljósi þess að hv. þingmaður talaði um gegnsæi, að spyrja hvað honum finnst um að í umsögnum Landssambands lögreglumanna kemur vissulega fram að mjög skiptar skoðanir eru á málinu, en í umsögn þeirra er almennt ákveðin neikvæðni og eru margar athugasemdir gerðar þar. Og af því að við höfum vitnað í hversu vel hafi tekist til hjá ríkisskattstjóra þá velti ég því fyrir mér hvort við förum eitthvað vitlaust í málið, þ.e. hvernig við hefðum átt að reyna að innleiða svona breytingar. Þar var allt starfsfólk á öllu landinu með eins konar heimskaffisumræðu, eða hvað við viljum kalla það, þannig að lagðar voru fram hugmyndir, og ekki bara einu sinni, það var gert í nokkur skipti. Svo urðum við ekki vör við að búið væri að breyta þessu öllu, sem segir okkur auðvitað að það hefur tekist vel. Síðan langar mig að spyrja hvað hv. þingmanni finnst um að Ríkisendurskoðun verði fengin til þess að taka út þær breytingar sem átt hafa sér nú þegar, sérstaklega á löggæslunni, þeim hefur verið ætlað að innleiða ákveðna hluti. Fullyrt er að ekki hafi tekist sem skyldi, a.m.k. ekki í öllum þeim þáttum sem þar voru undir. Það hefði auðvitað verið mjög áhugavert að búið hefði verið að gera það. En hvað finnst hv. þingmanni, eigum við að fara fram á að slíkt verði gert?

Hæstv. forseti. Varðandi það hvernig staðið er að sameiningu. Vegna athugasemda eins og þarna komu fram, m.a. hjá lögreglumönnum og fleirum, og áhyggna af því hvernig að þessu hefur verið staðið og mun verða staðið að þessu, þá er sérstakur kafli í nefndarálitinu sem heitir Sameining ríkisstofnana. Þar er einmitt vísað sérstaklega í að gefnar voru út reglur frá fjármálaráðuneytinu, sem jafnan vilja gleymast, um það hvernig standa skuli að sameiningu og breytingum á embættum eins og þarna er verið að gera. Þar er lögð áhersla á vandaðan undirbúning. Ríkisendurskoðun hefur ítrekað vitnað í þessar vinnureglur þar sem annars vegar er verið að skoða hversu skýr markmiðin voru þegar menn lögðu af stað og hverju menn ætluðu að ná fram. Síðan er mat á því hvernig það tókst og með hvaða hætti. Eitt af því sem er jákvætt við aðdragandann að þessu, af því að þetta hefur átt sér langan aðdraganda, er að þarna var búið að vinna þverpólitíska skýrslu um það hver löggæsluþörfin væri í landinu. Ég held að það hafi hjálpað mjög mikið að menn hafi nálgast forsendurnar saman og á þeim grundvelli. Það verður að segja hæstv. ríkisstjórn það til hróss að hún bætti við starfsmönnum í samræmi við þá skýrslu sem unnin var og skilað var til ráðherra um mitt ár 2012. Ríkisstjórnin var að reyna að vinna samkvæmt ákveðnu skipulagi. Ef menn nálgast þetta út frá þessum tveimur þáttum og gæta þess, eins og fram kom í nefndinni, að við erum ekki að tala um að fara að segja upp fólki, nema það sé óhjákvæmilegt, við erum að tala um breytingar vegna þess að verið er að skipta um t.d. titillinn á sýslumanni, en að menn eigi aðgang að störfum í framhaldinu. Ég held að það skipti allt mjög miklu máli. Ég tel að það sé sjálfgefið að Ríkisendurskoðun fylgist með þessu máli eins og hún hefur gert við sameiningar almennt, hún hefur gefið út ágætar skýrslur m.a. um sameiningu ráðuneyta 

Virðulegi forseti. Það sem ég átti við var í rauninni að það þarf væntanlega að biðja Ríkisendurskoðun að taka út það sem búið er að gera nú þegar. Það hefði kannski átt að vera búið að því svo við gætum metið það enn þá frekar sem við erum að fara að takast á við núna. Varðandi undirbúninginn, vandaðan undirbúning og reglu fjármálaráðuneytisins, þá er það einmitt það sem mér finnst fjármálaráðuneytið vera að gagnrýna í umsögn sinni um breytingu á lögreglulögum og aðskilnað embætta lögreglustjóra og sýslumanna þar sem beinlínis er sagt að ekki liggi fyrir rekstararáætlanir eða stjórnsýslugreining um áformaða starfsemi um endurskipulagninguna eða kostnað verkefnisstjórnarinnar eða neitt slíkt, þannig að ekki er hægt að meta fjárhagsleg áhrif af þessu. Það getur ekki talist hluti af vönduðum undirbúningi eða verið hluti af reglum fjármálaráðuneytisins sem hv. þingmaður var að vísa í. Það er kannski það sem mér hefur þótt athugunarvert í þessu. Síðan hef ég aðeins áhyggjur af því að í frumvarpinu um sýslumennina eða framkvæmdarvaldið og stjórnsýsluna, kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Áformað er af hálfu innanríkisráðuneytis að nýta það svigrúm sem kann að felast í endurskipulagningu sýslumannsembættanna til að mæta aðhaldskröfum liðinna ára, en e.t.v. einnig til að efla ýmis verkefni. Gert er ráð fyrir að hagræðingarmöguleikar muni koma fram á næstu fjórum árum eftir gildistökuár laganna.“ Það sem ég hef áhyggjur af er að í rauninni er verið að segja hér að mæta eigi gömlum vanda. Ég taldi að við værum að bæta hér í samkvæmt títtnefndri skýrslu og ég tók þátt í umræðu um fyrir ári síðan, en ég hef líka áhyggjur af því að það verði akkúrat raunin sem hér kemur fram, þ.e. að 

Hæstv. forseti. Ég deili áhyggjum með hv. þingmanni varðandi það hvernig menn fara með hugsanlegan halla á embættum og hvernig almennt er farið með það ef menn hafa verið reknir í mínus og svo framvegis. Það verður að viðurkennast að ekki hefur tekist með viðunandi hætti að ná utan um hvaða reglur gilda þá. Þeim er breytt sitt á hvað frá því að vera með frystingarsamninga sem síðan eiga að renna út eftir tvö, þrjú ár ef reksturinn er kominn í lag, yfir í það að hótanir hanga yfir um að þetta verði tekið af stofnunum á þremur, fjórum árum með gríðarlega háum upphæðum og náttúrlega hræðilegum afleiðingum í sumum tilfellum o.s.frv. Á hinn bóginn er augljóst að ekki er hægt að búa við það að einstaka stofnanir geti farið fram úr fjárveitingu og síðan fengið aukafjárveitingar eða verið skornar ítrekað niður úr snörunni, það þarf auðvitað að taka á þeim stjórnunarvanda líka. Ég verð að viðurkenna að í umfjöllun hv. allsherjar- og menntamálanefndar kom sú umræða ekki upp svo ég viti, um að gera úttekt á því hvað væri búið að gera og hvernig það hefði reynst o.s.frv. Nefndin gerði heldur ekki kröfur um kostnaðarútreikninga við útfærsluna á þessum verkefnisstjórnum eða samráðshópum. Oftast er þetta þannig að hver ber sinn hlut þegar menn eru kallaðir saman, Samband íslenskra sveitarfélaga ber sinn hlut, ríkið sinn hlut o.s.frv. En það er alveg ljóst að þarna er kannski eitthvað af því sem bætist við mjög háan ráðgjafarkostnað núverandi hæstv. ríkisstjórnar að menn þurfi að kaupa sér aðstoð við sumt af því sem hér er verið að gera. En almennt er það nú þannig að menn verða ekki búnir að skera niður mannauðinn hjá ráðuneytunum ættu þeir að vera fullfærir um að sinna þessu, eins og var raunar gert við sameiningu ráðuneyta og fékk mjög góða umsögn hjá Ríkisenduskoðun. Þó voru þar sameinuð tvö stór ráðuneyti,