Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eina verulega breyt., sem allshn. leggur til, að gerð verði á þáltill., er sú, að því verði ekki slegið föstu, að mþn. verði skipuð til að athuga það, sem í þáltill. getur, heldur orðist till. þannig, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að láta athuga með nefndarskipun eða á annan hátt o. s. frv. Ríkisstj. getur þá kallað til þess einn, tvo eða þrjá menn, eftir því sem henni þykir heppilegast, ef brtt. verður samþ. Allshn. hefur þótt margar mþn. verið skipaðar og vill skirrast við, að við verði bætt einni mþn, enn út af ekki stærra rannsóknarefni en þessu.

Jón Pálmason Hv. 1. flm. er ekki viðstaddur, en ég vil geta þess út af ræðu hv. frsm., þar sem hann sagði, að hér væri ekki mikið rannsóknarefni, að við flm. lítum öðrum augum á það, því að eitt helzta deilumálið hér á þingum undanfarin ár hefur verið, hvernig ætti að fullnægja landþörf kaupstaða og kauptúna. Það er svo mikið stórmál að undirbúa löggjöf um það efni, að það er nokkurn veginn víst, að það verður ekki gert, nema þar fari fyrst fram nákvæm athugun. Ég skal ekki leggja mikla áherzlu á, hvort brtt. allshn. verður samþ. eða ekki, en ég tel það ekki til neinna bóta, sem er aðalbreyt. hjá n., að n. sé skipuð af stj. í stað þess að Alþ. kjósi hana.



Það er vafalaust full ástæða til að greiða götu þess, að þeir menn, sem í kaupstöðum, kauptúnum og sjávarþorpum búa, sem lifa kannske að langmestu leyti á sjávarútvegi, iðnaði og annarri atvinnu, sem um er að ræða á þessum stöðum, fái aðstöðu til þess að geta einnig stuðzt við nokkur jarðarafnot. Það hefur viða reynzt hagkvæmt og til fjárhagslegs öryggis, auk þess sem það hefur í för með sér holl uppeldisáhrif barna og unglinga að eiga þess kost að alast upp við þau skilyrði. Hitt er atriði út af fyrir sig, hvernig þessi aðstaða verður bezt tryggð. Alþ. hefur engan veginn látið þetta mál afskiptalaust. Hefur oft verið sinnt beiðnum, sem fram hafa komið frá bæjarstjórum, hreppstjórum og öðrum stjórnarvöldum þessara staða. Þeim hefur verið sinnt með þeim hætti, t.d. þar, sem ríkið hefur átt landið í kaupstöðunum eða nærri þeim, að það hefur selt viðkomandi kaupstað eða kauptúni landið, til þess að það yrði notað í þessu skyni. Einnig hefur í öðrum tilfellum verið greidd gata þess, að kaupstaðir og kauptún hafi getað fengið bætta aðstöðu sina að þessu leyti með því, að þau hafa getað fengið keyptar eignir einstakra manna, sem stundum hafa verið lagðar undir lögsagnarumdæmi viðkomandi staða. Mætti rekja nokkur dæmi þess, að greitt hefur verið fyrir þessu á þennan veg. Einnig voru samþykkt l. 1941, þar sem ríkinu er heimilað að kaupa jarðir, lóðir og lönd í kaupstöðum og sjávarþorpum og í grennd við þau, eftir því sem þörf er á, samkvæmt þeim fyrirmælum, sem í lögum þessum greinir. Þar er svo gert ráð fyrir, að þetta verði gert í þeim tilfellum, þar sem hreppurinn eða bæjarfélagið sjálft er þess ekki megnugt að kaupa slík lönd, sem svo á að nota í þessu skyni. Þegar svo ríkissjóður hefur með þessum hætti keypt þessi lönd eða lagt til lönd, sem ríkið á sjálft eða keypt þau af öðrum, og ef kaupin hafa ekki getað gengið með venjulegum hætti, þá hefur verið veitt heimild til að beita eignarnámi til að fá þessi lönd keypt. Svo er gert ráð fyrir, að ríkið smám saman selji þessum bæjar- og sveitarfélögum löndin, og þegar um stór lönd er að ræða og þau hafa tök á að nota þau, geta þau fengið löndin keypt með sérstökum ákvæðum. Með þessum hætti hefur verið gengið alllangt í að greiða fyrir þeirri aðstöðu, sem ég í upphafi ræðu minnar lýsti. Það eru að vísu til nokkrar skorður fyrir því, að gengið sé úr hófi fram á rétt þeirra sveitarfélaga, sem liggja nærri kaupstöðum og kauptúnum, þannig að þessi útfærsla atvinnuskilyrða kaupstaðanna verði ekki í verulegum mæli til þess, að niður leggist búskapur og búrekstur í sömu hlutföllum í þeim hreppum, sem þar liggja að, og að um of sé skert sjálfstæði þeirra. Ég skil því ekki í sjálfu sér, að hér sé svo ákaflega brýn þörf út frá þessu sjónarmiði að fara nú að hleypa af stokkunum mþn. til að rannsaka þetta, meðan ekki hefur reynt meira en orðið er á þá framkvæmdamöguleika, sem kaupstaðir og kauptún geta fengið samkv. l. frá 1941, og að því leyti get ég tekið undir það, sem kom fram hjá hv. frsm., að það, sem þætti ástæða til að gera til viðbótar við það, sem flestir telja fyrirsjáanlegt, að gert muni samkv. gildandi l., það gæti þá orðið athugun, sem stj. léti framkvæma í þessu sambandi án nefndarskipunar. (Út frá þessu sjónarmiði sé ég ekki, að nein þörf sé á slíkri nefndarskipun. En mér virðist, að það sé annað, sem fram kemur í þessari þáltill., sem sé í raun og veru nokkurt nýmæli. Mér virðist, að verið sé að fitja upp á að koma inn í löggjöfina sérstökum skilningi á eignarréttarhugmyndinni í landinu. Í þessari till. er lögð megináherzla á það og sérstaklega undirstrikað í grg., að það sé sérstakt rannsóknarefni og sérstakt verkefni fyrir þá n., sem hér á að skipa, að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir óréttmæta verðhækkun, eins og það er orðað. Og svo er nánar útskýrt, hver þessi óréttmæta verðhækkun sé, en það er sú verðhækkun, sem kann beint eða óbeint að stafa af framkvæmdum frá því opinbera, því að slík verðhækkun eigi að vera almennings eign. Mér skilst þess vegna, að þegar miðað er við það, sem Alþ. hefur gert til þess að greiða fyrir kaupstöðum og kauptúnum með þeirri löggjöf, sem um það var sett 1941, þá sé það ef til vill megintilgangur þessarar till. að koma inn í löggjöfina þessari skilgreiningu á eignarrétti og gera ráðstafanir gegn því, sem þar er kallað óréttmætur eignarréttur. Mér virðist svo mikil áherzla lögð á þetta atriði í till., að þar sé í raun og veru meginástæðan til þess, að hún er fram komin, og það eigi að vera aðalverk n. að draga línu á milli þess, sem sé réttmætur og óréttmætur eignarréttur. Það er að vísu ekki gengið lengra í þessari þáltill en að þetta skuli taka til kaupstaða og kauptúna og þar skuli gera þennan greinarmun. En þar sem grundvöllurinn undir þessu er sá, að þessi óréttmæta verðhækkun, sem svo er nefnd, skapast í þessum kaupstöðum og kauptúnum vegna þess, að hið opinbera hefur veitt þar fé til ýmissa framkvæmda, þá leiðir af sjálfu sér, að sama máli gegnir um þær framkvæmdir, sem gerðar eru úti í dreifbýlinu, sem að meira eða minna leyti styðjast við fjárframlög og atbeina hins opinbera. Og þegar búið er að lögfesta slíkt gagnvart þéttbýlinu, þá getur verið, að þess verði ekki langt að bíða, að lengra verði gengið og þetta verði látið taka smátt og smátt til slíkra aðstæðna, hver sem er á landinu. Mér skilst, að ef það væri einungis tilgangurinn með þessari till. að greiða fyrir því, að kaupstaðir og kauptún ættu þess kost að kaupa land til þeirra nota, sem ég gat um áðan, þá væri það bezt gert með breyt. á l. frá 1941, þar sem væri enn betur greitt fyrir því, að kaupstaðir og kauptún gætu eignazt land eftir þörfum. Ég vil þess vegna gera fyrirspurn um það til hv. flm. till., hvernig þeir í raun og veru hugsi sér, að þessi greinarmunur verði gerður, og hvort afleiðingin af því hljóti ekki að vera sú, að þetta komi til með að taka til allrar þeirrar verðhækkunar á landeignum, sem á einhvern hátt hefur átt sér stað fyrir aðgerðir hins opinbera, hvar sem þessar jarðeignir eru, því að það er alveg rétt, að hafnargerðir og aðrar framkvæmdir, sem skapa aukin lífsskilyrði í kaupstöðum og kauptúnum, hafa það í för með sér, að þangað streymir fólk, og þau skilyrði, sem þarna skapast, verða þá einnig til þess, að þarna þykir eftirsóknarvert að vera, og það leiðir til þess, að þau verðmæti, sem þarna eru og geta nú staðið undir meiri framleiðslu, þau hækka í verði. Sama máli gegnir um vegagerðir og símalagningar úti um sveitir landsins, því að þær greiða götu aukinna viðskipta. Þetta allt saman verður þess valdandi, að meira er upp úr framleiðslunni að hafa en áður á þessum stöðum, og það verður til að gera það land, senn hún byggist á, verðmætara en áður, meðan ekki var hægt að koma framleiðslunni á markað nema endrum og eins, en það stóð í vegi fyrir, að hægt væri að reka þar nema einhæfan búskap. Ég tala ekki um, þegar sá draumur rætist, sem okkur alla dreymir um og hugir okkar stefna að, að geti orðið að veruleika, að rafmagn komist út um byggðir landsins, sem kaupstaðir og kauptún njóta nú góðs af. Þegar þetta er komið í kring, þá verður það til að lyfta sveitunum meira en við í fljótu bragði gerum okkur í hugarlund, og þá má einnig líta svo á, að þarna megi gera sams konar greinarmun og gert er ráð fyrir í þessari till. á réttmætri og óréttmætri verðhækkun. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu hér, af því að þetta kemur svo greinilega fram bæði hjá hv. flm. og einnig hjá n., sem hefur tekið undir þetta með því að setja inn í þáltill. eins og hún vill orða hana svipað orðalag og þetta, þó að þar sé að vísu ekki alveg eins fast að orði kveðið og gert er í sjálfri tillgr. hjá flm. og ekki jafnákveðnum orðum farið um þetta í ræðu hv. frsm. og gert var í grg. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vil mjög vekja athygli á þessu atriði, sem svo greinilega skýtur hér upp höfðinu og kemur einnig fram í hinni umorðuðu till., sem allshn. leggur til, að verði,samþ. um þetta atriði. Mér þykir því meiri ástæða til að gera þetta nú, þar sem að því er virðist, hefur dregið úr þeirri hugmynd, sem kom fram fyrir nokkrum árum í sambandi við jarðræktarlögin, þar sem gengið var inn á þessa sömu braut með 17. gr. þeirra laga. Það var viðurkennt þá í upphafi a.m.k. af sumum, sem að þeim ákvæðum stóðu, að mjög væri eðlilegt, að sá styrkur, sem veittur væri samkv. jarðræktarlögunum, rynni ekki óskorað eða kæmi ekki fram sem óskoruð eign viðkomandi manna, sem að framkvæmdunum stæðu og fengju styrkinn, heldur yrði sá hluti jarðarinnar, sem styrknum næmi, greinilega aðgreindur frá þeirri raunvegulegu eign eiganda jarðarinnar. Að vísu var einnig haldið fram af öðrum, sem að þessu stóðu, að auk þess hefði þetta ákvæði þýðingu í þá átt að halda niðri jarðaverði. Og eftir þá miklu andúð og þær deilur, sem urðu í landinu um þetta atriði, þá urðu í raun og veru flestir, ef ekki allir, sem að því stóðu að taka upp þetta ákvæði, tiltölulega fljótt hraktir út af þeim grundvelli, að þetta væri í því augnamiði gert að aðskilja þannig og láta þannig koma fram tvenns konar eignarrétt í öðru augnamiði en því að halda niðri jarðaverðinu, þó að hitt væri hugsunin upprunalega, a.m.k. hjá sumum ,sem að þessu stóðu, að með þessu móti eignaðist ríkið hluta í þessum jarðeignum, eins og það líka gerir. Mér finnst þess vegna, að þar sem þær deilur, sem af þessu risu upp í landinu, hafa að mestu horfið, svo að eftir er aðeins herzlumunurinn, að samkomulag verði um að nema þetta ákvæði alveg burt úr jarðræktarlögunum, - það er aðeins herzlumururinn, sem vantar, til þess að það verði gert með góðu samkomulagi a.m.k. allra fulltrúa bænda, - þá sé það einkennilegt, að samtímis því skuli þessi ákvæði nú skjóta upp höfðinu svo greinílega sem raun ber vitni í þessari þáltill. og þar skuli vera hafin aftur sams konar herferð á eignarréttinn í landinu með því að gera greinarmun á réttmætri og óréttmætri verðhækkun. Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta að svo stöddu. Ég vil aðeins óska eftir, að hv. flm. skýri frá, hvernig þeir vilja draga fram markalínuna milli réttmætrar og óréttmætrar verðhækkunar, ekki aðeins í kaupstöðum og kauptúnum, heldur í landinu í heild.



Ég ætla ekki að svara hv. þm. Borgf., þó að ástæða hefði verið til að minnast á sumt af því, sem hann sagði í ræðu sinni nú. Ég ætla aðeins að taka það fram einu sinni enn, að það er ekki nema hugarburður, að það hafi vakað fyrir þeim framsóknarmönnum, sem beittu sér fyrir núverandi 17. gr., að hún yrði til, að ríkið eignaðist hluta í jörðunum, heldur út frá því sjónarmiði, að jarðræktarstyrkurinn kæmi ekki fram sem verðhækkun á jörðum, heldur fylgdi þeim áfram sem fylgifé til afnota fyrir það, sem á jörðunum byggju á hverjum tíma. Annars er engin ástæða til að draga þetta mál inn í umr., en ég segi þetta aðeins að gefnu tilefni frá hv. þm. Ég stóð aðallega upp til að minnast á, að n. vill gera þá breyt., að í stað þess, að gert er ráð fyrir, að 5 manna n. verði kosin á Alþ., þá skipi ríkisstj. þessa n. eða láti með öðrum hætti rannsókn fram fara á þessu máli. Ég lít svo á, að þetta sé mikið vandamál og það sé einmitt alveg sérstaklega nauðsynlegt, að fulltrúar landsmálaflokkanna á Alþ. beri saman sjónarmið sín um þessi mál og brjóti til mergjar. Ég tel, að nefndarskipun, sem gerð væri með öðrum hætti en í samráði við þingflokkana, mundi hafa mjög litla þýðingu fyrir málið. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh., því að ég veit, að þessi nefndarskipun heyrir undir ráðuneyti hans, hvort hann mundi ekki, ef brtt. n. yrði samþ., framkvæma till. þannig, að n. yrði skipuð og það yrði gert í samráði við þingflokkana, af því að ég tel, að þetta mál sé þannig vaxið, að nefndarskipun, sem væri ekki í samræmi við vilja þingflokkanna, væri gagnslaus, því að það, sem hér þarf, er, að fulltrúar flokkanna beri saman sjónarmið sín um þetta mál og kryfji það til mergjar, og, eftir því sem þeir geta átt samleið, hafi samstöðu um málið. Önnur lausn á þessu máli hygg ég, að yrði þýðingarlaus. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. félmrh., hvort hann muni þá ekki skipa n. þessa í samráði við þingflokkana. Ef hæstv. ráðh. hefur ekki í hyggju að framkvæma þáltill. á þann hátt, þá vil ég eindregið mæla með því, að brtt. n. verði felld, en upphaflega þáltill. samþ. Því að það er ekki til neins, að mínum dómi, að setja í þessa n. fulltrúa, nema þeir hafi samráð við þingflokkana um þetta viðkvæma mál, sem yrði síðan að taka til afgreiðslu hér í þinginu.



Herra forseti. -- Ég skal svara þessari fyrirspurn frá hv. 2. þm. S.-M. Mér virðist, ef brtt. þessi verður samþ., sem allshn. ber hér fram, beri ríkisstj. að skipa n. eða láta gera athugun á annan hátt, eins og stendur í þáltill., í þessum efnum. Ég get ekki svarað þessu nema fyrir sjálfan mig. En mér finnst eðlilegt, að slík nefndarskipun yrði í samræmi við það, sem hv. fyrirspyrjandi lét hér í ljós óskir um. En ég get ekki svarað þessu nema fyrir mig. Ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. í heild sinni taki afstöðu til þessa máls, hvernig þessi rannsókn skuli gerð, ef brtt. verður samþ., með nefndarskipun eða á annan hátt, og þá um leið, hvernig n. yrði skipuð með tilliti til flokkanna.



Það er nú svo, eins og ég tók fram áðan, að ég lít þannig á, að það sé ekki nein framför frá upphaflegu till., sem hv. allshn. hér hefur lagt til, að ríkisstj. skipi þessa n., í stað þess, að hún sé kosin af Alþ. sjálfu með hlutfallskosningu, eins og venja er til um kosningu slíkra n. Ég býst ekki við að geta greitt atkv. með þessari brtt. allshn., vegna þess að ég tel á hinu betur fara, ef menn á annað borð eru á því að láta afgreiða þetta mál, að slík n. sé kosin af Alþ. En það voru sérstaklega nokkur orð í ræðu hv. þm. Borgf (PO), sem gerðu það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs, því að mér virtist gæta hjá honum nokkurrar hræðslu út af þessari þáltill. um, að með henni væri meint allt annað en raunverulega er ætlað að ná með henni. Það er misskilningur hjá honum, að með þessari þáltill. sé það meiningin af flm. hálfu að fara inn á svipaða leið og farið var inn á með 17. gr. jarðræktarl. Þetta mál er alveg óskylt því máli og því óþarfi að blanda því inn í umr. um þessa þáltill. Það, sem aðallega vakir fyrir okkur flm. með flutningi þessarar till., er, að sett verði nákvæmari ákvæði um það, hvernig eigi að koma í veg fyrir stöðugan ágreining, sem verður, þegar þarf að tryggja kaupstöðum, kauptúnum og sjávarþorpum aukið landrými vegna þeirra þarfa, sem þeir er um að ræða. Þau mál hafa verið meðal heitustu deilumála hér á Alþ. á undanförnum árum. Og ætla má, ef ekki verða settar frekari reglur um það efni, þá haldi þær deilur áfram. Það má vel vera, að með löggjöf verði erfitt að koma í veg fyrir slíkar deilur. En þetta er svo víðtækt mál, að þörf er á að gera á því nákvæmari athugun og betri heldur en hingað til hefur verið gert. Hv. þm. Borgf. var að tala um, að sér virtist, að með þessari þáltill. væri verið að gera einhverja herferð á eignarrétt manna í landinu. Þetta er alls ekki ætlun okkar flm., nema ef hv. þm. Borgf. eða aðrir, sem svipaðar skoðanir hafa, teldu, að gerð væri herferð á eignarréttinn í landinu með því að gera nánari ákvæði um það, hvernig eigi að tryggja kaupstöðum og kauptúnum aukið landrými. Það hefur nú komið fyrir í einstökum tilfellum, bæði varðandi stærri kaupstaði og smærri þorp, að það hefur verið farið inn á þá braut að grípa til þess að taka með eignarnámi lönd, ef samkomulag hefur ekki fengizt um sölu á þeim til afnota fyrir þessa staði. Og þetta gæti orðið að einhverju leyti áframhald á þeirri leið. Og ef það er þetta, sem hv. þm. Borgf. á við, þegar hann talar um herferð á eignarrétt manna í landinu, þá er það ekkert nýtt mál í þessari þáltill. Varðandi hitt, hvernig eigi að koma í veg fyrir þessa verðhækkun, þá er það vandasamt mál, það hefur verið það, er það og hlýtur jafnan að verða það. En ég hygg, að flestir menn, sem um félagsmál hugsa, verði á einu máli um það, að það sé ekki heppilegt allra hluta vegna, að það sé haldið áfram með það í stórum stíl að braska með fasteignir í landinu á þann hátt, að þær hækki stöðugt í verði. Ég hef aldrei haft neina trú á því, að það kæmi í veg fyrir verðhækkun að láta ríkið eiga hlutdeild í jörðum landsmanna með þeim styrkjum, sem veittir eru til jarðræktar; það er atriði, sem ég hef aldrei getað fallizt á. En það kemur ekki þessu máli við. En á því búnaðarþingi, sem nýlega var haldið, mun hafa verið samþ. með öllum atkv. og því vísað til mþn., að nauðsyn væri, eftir því sem kostur er á, að koma í veg fyrir, að jarðir í landinu hækkuðu óeðlilega mikið í verði. Og því skyldi þá ekki eins vera fullkomin ástæða til þess að taka það atriði og rannsaka það, hvernig komið verði í veg fyrir, að lóðir í kaupstöðum og lönd þar hækki stöðugt í verði? Fullkomnasta skipulagið, sem um er að ræða á því sviði, er í mínum augum það, að hver kauptúnshreppur og hver kaupstaður eigi það land, sem viðkomandi kauptún og kaupstaðir standa á og þurfa að nota. Ef hægt væri að koma því svo fyrir, án þess að gengið væri of nærri eignarrétti einstakra manna, þá tel ég, að það væri vel farið. Ég er algerlega andvígur því, að farið verði inn á þær leiðir, sem sumir menn hafa mælt mjög eindregið fyrir, að ríkið sé látið kaupa upp lönd og lóðir í kaupstöðum og kauptúnum og í nánd við þá staði og leigi svo kaupstöðum og kauptúnum það. Hitt er frá mínu sjónarmiði fullkomnasta aðferðin á þessu svíði, að kauptún og kaupstaðir eigi sjálfir land það, sem þeir standa á. Annars held ég, að það sé hreinasti óþarfi að fara út af þessari þáltill. að búa til einhver ljón á veginum til þess að hræða menn á þann hátt með því að tala um, að ganga eigi á eignarrétt manna, þó að samþ. verði að athuga, á hvern hátt þessum jarðeignamálum verði bezt fyrir komið, þannig að sem heppilegast og hagkvæmast yrði þeim, sem þurfa þessara laga með. Og mér þykir mjög undarlegt, ef meiri hluti er fyrir því hér á Alþ., að heppilegra sé, þegar á að setja n. í eitthvert stórt mál, að hún sé skipuð af ríkisstj., hver sem sú ríkisstj. er, heldur en af Alþ., þannig að hún sé kosin eftir venjulegri aðferð með hlutfallskosningu á Alþ.



Mér finnst þetta vera svo lítið verkefni, sem hér er um að ræða, og ekki þýðingarmeira en það, að ekki ætti að vera þörf á að skipa sérstaka n. til að leysa það af hendi. Sér staklega þegar tekið er tillit til þess, að með l. nr. 64 frá 1941 eru þessi mál leyst fyrir kauptún og sjávarþorp, og eins hitt, að aðstæður eru mjög mismunandi hjá hinum ýmsu bæjarfélögum, þannig, að vart yrðu settar heildarreglur fyrir alla bæina, virðist enn minni ástæða fyrir nefndarskipun þessa. Ég hef leyft mér að leggja til, að það verði fellt niður, að hæstv. ríkisstj. geti skipað n., en að henni verði aðeins falið að láta athuga, hvernig megi veita kaupstöðum, kauptúnum og sjávarþorpum eignar- eða umráðarétt yfir löndum og lóðum o.s.frv. Mér virðist ekki ástæða til að vera að setja á stofn nýja n., sem líklega mundi aðeins verða til þess að tefja framgang þessa máls. Leyfi ég mér því að bera fram skrifl. brtt. um þetta og bið hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.

Forseti (HG): Mér hefur borizt skrifl. brtt., sem þarf tvenns konar afbrigði fyrir, sem ég vil leita. Skrifl. brtt., sem er frá hv. þm. Siglf. (ÁkJ), er við brtt. á þskj. 589 og er á þessa leið: [sjá þskj. 624].



Herra forseti. - Það er í raun og veru þrennt, sem eftir þessari þáltill. er ætlazt til, að rannsakað verði. Í fyrsta lagi það, sem þeir hafa minnzt á hv. þm. Siglf. og hv. þm. Borgf., viðvíkjandi landi til ræktunar kringum kaupstaði, kauptún og sjávarþorp, og er þar ekki um að ræða annað en fyllri ákvæði heldur en nú eru í l. um það atriði. Og það má segja, að þessi þáttur, sem þáltill. er um, sé þegar að nokkru leyti leystur. Og það má líka segja, að til þess að víkka það út, sem í þessum þætti felst, og þó að fleiri breyt. væru gerðar í þessu efni, þá þarf ekki að skipa um það sérstaka n. En n. er ætlað meira verksvið en þetta, nefnilega að rannsaka, hvernig hægt sé að koma í veg fyrir óréttmæta verðhækkun á þessum löndum, sem leigð eru eða seld til ræktunar fyrir íbúa þessara staða. Hér er ekki talað um óréttmæta verðhækkun almennt, heldur aðeins á þessum löndum, en því sleppti hv. þm. Borgf., og það er alls ekki lítið atriði. Ég skal taka dæmi úr þorpi hér á landi. Það hefur fengið til afnota allmikið svæði af landi, sem ríkið hefur umráð yfir. Þessu landi hefur verið skipt og það leigt út í smáskákum. Og þar er nú komin mikil ræktun. Í þessu þorpi eru nú 130 kýr, sem byggist að mestu á þessari ræktun, en áður en þessi ræktun hófst, voru þar milli 10 og 20 kýr. En þorpið, sem þarna er milliliður, leigir þessi lönd út fyrir 5 sinnum hærra gjald heldur en það borgar ríkinu fyrir þau. Þetta og önnur slík dæmi þarf að rannsaka eftir þessari till. og finna, hvernig komið yrði í veg fyrir svona verðhækkun. Og það er verkefni, sem ég, eins og hv. 2. þm. S.-M., býst við, að þurfi að athuga af mönnum úr öllum flokkum, því að það lítur út fyrir, að til séu menn í sumum flokkum, sem ekkert vilja láta gera í þessu, heldur láta einstaka menn og bæjarfélög græða á slíku okri. Svo er enn eitt verkefni, sem þessari n. er ætlað að athuga, hvernig tryggja megi, að verðhækkun á löndum og lóðum, sem verða kann á fyrr nefndum stöðum beint eða óbeint vegna opinberra framkvæmda, verði almenningi að notum, en hverfi ekki inn í eignir einstaklinga, sem síðan láti almenning vaxta hana. Árið 1940 bárum við nokkrir Framsóknarþm. fram till. til þál. um undirbúning ráðstafana út af verðhækkun á fasteignum fyrir sérstakar opinberar ráðstafanir. Var sú þáltill. orðuð þannig, eins og hún fyrst kom fram á þskj. 30, að Alþ. ályktaði að „skora á ríkisstj. að láta rannsaka, á hvern hátt verði komið í veg fyrir það eða takmarkað með löggjöf, að einstakir menn njóti gróða af þeirri verðhækkun, sem verður á fasteignum þeirra fyrir sérstakar opinberar aðgerðir.“ Til samkomulags við þá, sem ekkert vildu gera í málinu, var þessu breytt eftir till. allshn. þannig, að í stað orðanna „á hvern hátt .... takmarkað“ kom: „hvort ekki væri ástæða til að koma í veg fyrir eða að takmarka“. Sumir munu hafa samþ. þetta í því trausti, að ríkisstj. gerði ekkert í þessu máli, en sumir aftur í því trausti, að hún gerði eitthvað í því. Þeir, sem vildu, að stjórnin gerði ekkert í því, urðu ekki fyrir vonbrigðum. Og það virðist svo enn, að einhverjir séu þeirrar skoðunar, að með því að láta ríkisstj. hafa þetta með höndum, þá verði ekkert í þessu máli gert, og þess vegna vilji þeir ekki láta þingið skipa þessa n. Og sumir, sem þó eru málinu hlynntir, eins og hv. þm. Siglf. (ÁkJ), álíta, að ekki þurfi að skipa n. til þess að rannsaka þetta, heldur megi gera það á annan hátt. Ég er ákaflega hlynntur því, að þessi rannsókn fari fram og ráðstafanir verði gerðar til þess að fyrirbyggja þessa óeðlilegu verðhækkun og gróða einstakra manna af þessu. Og ég gekk í allshn. inn á þessa tilhögun, sem um getur í brtt. n., eftir að ég vissi, að ríkisstj. mundi skipa n. í málinu og láta rannsaka málið, ef þáltill. yrði samþ. Þess vegna held ég, að það sé óhætt að samþ. brtt. allshn., því að þótt ríkisstj., sem áður var, léti ekki rannsaka þetta, hafa sumir hæstv. ráðh, tjáð mér, að hæstv. ríkisstj. muni nú skipa þessa n., ef þáltill. verður samþ. með þessari breyt., og sé ég ekki ástæðu, enn sem komið er, til annars en að treysta orðum núv. hæstv. ríkisstjórnar. En enda þótt ég hafi gengið inn á þetta til samkomulags í n., hefði ég heldur kosið, að þá1tili. hefði verið samþ. óbreytt. Sumir hafa vonazt til þess, að með því að samþ. þessa brtt. yrði ekkert gert í málinu. Þá von hef ég kannske tekið frá þeim mönnum. En það verður að hafa það. En á þessu byggist mitt fylgi við þáltill. og brtt. Sjónarmið manna í flokkum eru svo ólík í þessu efni, að það væri mjög illa farið, ef í þessa n. veldust menn, sem allir hefðu nokkurn veginn svipuð sjónarmið. Í þessa n. þurfa að koma menn, sem standa í sambandi við þingflokkana og geta fært fram þau sjónarmið, sem þar ráða. Og í því trausti, að n. verði þannig skipuð, er ég með brtt. Ég vil endurtaka það, sem sagt hefur verið hér; að það er alla vega lagað geysimikil þörf á, að þetta sé athugað og tekið sé fyrir það, að hið opinbera skapi mönnum aukna dýrtíð og aukna erfiðleika við að lifa í landinu. Og að hið opinbera leggi í þessu efni kvaðir á einstaka menn, sem eru notendur þessara landa, það á ekki að eiga sér stað, og það þarf að taka fyrir það, og menn verða að koma sér saman um leiðir til að gera það.



Herra forseti. - Hæstv. félmrh. svaraði fyrirspurn minni að nokkru leyti og að nokkru leyti ekki. Hann sagði, að sér fyndist eðlilegt, að skipun þessarar n. færi fram á þann hátt eins og ég vildi, en hann sagðist ekki geta svarað neinu um þetta fyrir hönd hinna ráðh., aðeins fyrir sjálfan sig. Þannig verður ekki, áður en þetta mál verður afgreitt, séð, hvort þessi n. verður skipuð eða þá hvernig. Ég sé því ekki ástæðu til þess, að hæstv. Alþ. breyti þessari þáltill. á þann hátt, sem brtt. er komin fram um. Og mér virðist ekki ástæða til þess, að hæstv. Alþ. skjóti sér undan því að taka afstöðu til þessa máls, nema gengið verði frá því um leið, að n. verði skipuð og hvernig hún verði skipuð. Ég mæli því með því, að brtt. allshn. verði felld. Mér finnst það ekki vera rök í málinu, að þessi brtt. sé til samkomulags við þá, sem ekkert vilja gera. Ég sé ekki ástæðu til að leita samkomulags við þá. Ef þeir eru fleiri í þ., sem ekkert vilja gera í þessu efni, þá verður ekkert gert. Séu þeir færri, verður það gert, sem meiri hl. vill. Þetta skilst mér vera eina hreina afgreiðslan, sem til er á málinu. Vil ég því skora á hv. alþm. að vera ekki með neina loðmullu í þessu, heldur samþykkja þál.-tillöguna eins og hún er komin fram.



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að leiðrétta þann misskilning, sem kom fram hjá hv. 2. þm. S.-M., að þessi breyt., sem hefur verið gerð till. um í brtt. allshn. nú, hafi verið gerð til samkomulags við þá, sem ekkert vilja gera í málinu. Þar tók hv. 2. þm. S.-M. algerlega rangt eftir, því að þar átti hv. 2. þm. N.-M. við allt annað mál, sem búið var að afgreiða. Og þegar forustumenn flokka geta ekki öðruvísi farið með mál, sem ekki gengur nema frá einum stóli til annars hér í salnum, þá er ekki von að vel fari. En gerð var till. í allshn. um þessa breyt. á þáltill., af því að í n. komu fram ákveðnar skoðanir um það, að það væri ekki rétt, að þ. partaði sig svo í sundur, að setja hvert einasta mál í mþn. En að því hefur þ. gert allmikið, og það er ekki sízt flokkur hv. 2. þm. S.-M., sem að því hefur unnið að setja mþn. í allt, þar sem þær n. eiga að gera út um mál, sem þ. getur ekki komið sér saman um. Þetta eru mennirnir, sem langmest hafa gert sér far um að koma í veg fyrir, að Alþ. afgreiði mál með sóma. Hv. þm. A.-Húnv. hefur annaðhvort ekki lesið brtt. eða ekki skilið þær, því að það er töluverður munur á þáltill., ef henni verður breytt eins og lagt er til í brtt. n. eða eins og hún er óbreytt. Það er sagt hér í brtt., 2. mgr. 1, gr., að þetta beri að athuga í samráði við bæjar- og sveitarstj., sem hlut eiga að máli. Þetta ákvæði er ekki í þáltill. óbreyttri. Og þetta er lagt til sérstaklega með það fyrir augum, að það ætti fyrst og fremst að rannsaka þetta mál, þar sem þörfin er mest aðkallandi í samráði við þessa menn. Það er auk þess töluverður eðlismunur á því, hvort til er tekið, að verðhækkun komi „beint eða óbeint vegna opinberra framkvæmda“ eða í þess stað kemur: „vegna meiri háttar opinberra framkvæmda“. En það síðar fram tekna orðalag er eftir brtt. n. þar um. Hins vegar áleit ekki n., að það hefði stórkostlega þýðingu að ræða um orðalag till. yfirleitt. Því að hér er ekki verið að ræða um sjálfan lagabálkinn um þessi mál, heldur hvort þessi mál skuli rannsökuð og þá á hvern hátt. Og þess vegna var líka langmestur hluti ræðu hv. þm. Borgf. alveg út í hött. Hann fær sjálfsagt tækifæri til að deila um frv. um þetta efni, þegar það kemur fram, ef það þá nokkurn tíma kemur fram.