Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram hefur komið við umr. um þetta mál er þetta mál allt of seint komið fyrir hið háa Alþingi. Þar ber hæstv. iðnrh. verulega sök. Þeir, sem um málið hafa fjallað, t. d. iðnn. hv. Nd., taka beinlínis fram, bæði í nál. og ekki síður í framsöguræðu fyrir því, að upplýsingar um þetta mál séu mjög ónógar og að fjölmarga vitneskju beinlínis vanti að því er málið varðar. Hins vegar háttar þingstörfum svo, bæði nú að þessu sinni og raunar iðulega áður, að að því er mál að þessu leyti varðar er Alþingi sett upp við vegg. Það er búið að tengja inn í þetta mjög verulega hagsmuni. Sannfæring mín stendur til þess, að allur þorri hv. þm. viti þetta mætavel, en telji að ábyrgðin sé svo mikil að bregða fætinum fyrir þetta mál, að þó svo að allar upplýsingar eða mjög veigamiklar upplýsingar vanti, þá treysti menn sér ekki til að bera ábyrgð á því að málið nái ekki fram að ganga, m. ö. o. að aðferðin við að samþykkja þetta mál sé í hugum allmargra mjög neikvæð. Þessi vinnubrögð öll ber stórlega að víta. Við erum hér að fjalla um mikla peninga skattborgaranna með mikilli óvissu. Sporin hræða í þeim efnum. Ef Alþingi hefði fengið lengri tíma hefði niðurstaða öll getað orðið öruggari. En þessi niðurstaða er óörugg. Það er ekki þar með sagt að hér hafi ekki átt sér stað langur undirbúningur sérfróðra manna. Þegar þetta dæmi er gert upp og um leið og ég undirstrika þau vítaverðu vinnubrögð, sem af forustu hæstv. iðnrh. hafa hér verið viðhöfð, lýsi ég því yfir að ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Í 1. gr. á þskj. 974, sem eru brtt. frá Birgi Ísl. Gunnarssyni o. fl. segir, með leyfi forseta: „Landsvirkjun er heimilt að fengnu samþykki eignaraðila að reisa og reka eftirtalin orkuver.“ Nú er það svo, að eignaraðili að Landsvirkjun er að hálfu ríkið, að verulegu leyti, tæpum helming, borgarstjórn Reykjavíkur og afgangurinn er eign norðanmanna með Laxárvirkjun sem aðila. Ég tel alveg fráleitt að sveitarfélög eins og Reykjavíkurborg séu allt að því skylduð með lagaboðum til að taka að sér framkvæmdahlutverk á öllum þeim orkuverum sem stendur til að reisa í framtíðinni, og ekki bara það, heldur líka reka þau. Þá ábyrgð vil ég ekki leggja á herðar Reykvíkinga frekar en norðanmanna. Ég tel að hér eigi að vera um að ræða ríkisstofnun - sem gæti þá heitið Landsvirkjun sem væri framkvæmda- og hönnunarfyrirtæki og hefði þá ekki öðru hlutverki að gegna en að reka og reisa orkuver fyrir hönd ríkisins. Ég segi því nei.



Herra forseti. Ég vek athygli á því, að úrslit þessarar atkvgr. ráðast af hv. 6. þm. Suðurl. Hann hefur marglýst því yfir, að hann treysti iðnrh. ekki til þess að taka í neinu mark á þeirri brtt., sem hér eru greidd atkv. um, en vill af öðrum ástæðum ótilgreindum samt sem áður fylgja till. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég vil vísa til grg. hv. þm. Alberts Guðmundssonar og segi já.



Herra forseti. Með 5. gr. frv. er aflað heimildar til eignarnáms á vatnsréttindum, landi, mannvirkjum og öðrum réttindum sem nauðsynleg eru vegna þeirra virkjunarframkvæmda sem frv. gerir ráð fyrir. Þessar heimildir getur þurft að nota og er ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi kveði skýrt á um vilja sinn um það efni þegar þar að kemur. Samningaviðræður hafa staðið yfir milli fulltrúa ríkisins og hagsmunaaðila vegna Blönduvirkjunar. Þeim samningum er ekki lokið, en verður haldið áfram og leiða þeir vonandi til niðurstöðu. Ég tel því ekki tímabært að taka á þessu stigi ákvörðun um eignarnám og segi nei.



Herra forseti. Í 5. gr. frv., sem þegar hefur verið samþykkt, eru ótvíræðar heimildir til að taka land eignarnámi í þágu þeirra virkjana sem heimildir hafa verið veittar fyrir. Samningaviðræður vegna Blöndu standa yfir og ég tel að þar hafi miðað vel áleiðis þó ekki hafi úrslit fengist enn. Ég tel mjög óheppilegt og ótímabært að Alþingi samþykki þá till. sem hér um ræðir meðan samningaviðræður standa sem hæst og ekki er neitt vitað um hvort þörf er á eignarnámsheimildum. Ég segi því nei.



Herra forseti. Þar sem ég er þess fullviss, að með samþykki þessarar till. nú minnka líkurnar fyrir því, að frjálsir samningar náist um virkjun Blöndu, og þar sem ég tel að forðast eigi að grípa til eignarnáms fyrr en fullreynt er að samningar náist ekki og sé því ekki tímabært að taka afstöðu til slíkrar till. segi ég nei.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar yfirleitt að séreign á landi eigi ekki rétt á sér. Ég segi já.



Herra forseti. Ég hafði nú satt að segja gert ráð fyrir því, að sjálfstæðismenn almennt mundu greiða atkv. gegn þessari brtt. á þskj. 945, því að ég álít að hún stríði gegn hugsjónum Sjálfstfl. og þeirra sem hann styðja. Hér er lagt til, náist ekki samkomulag fyrir ákveðinn tíma, sem er 1. ágúst í ár, að hnefarétti skuli þá beitt. Ég tel, að þetta sé alveg fráleitt og hljóti að brjóta í bága við réttlætiskennd fólksins í landinu, og segi nei.



Herra forseti. Eins og sakir standa eru litlar eða engar líkur á því, að samkomulag náist í Blöndudeilunni, og er það miður. Samningaumleitanir hafa staðið lengi. Virkjun Blöndu er eitt mesta hagsmunamál Norðlendinga um áratuga skeið og er grundvöllur þess, að unnt reynist að tryggja sómasamlegt atvinnuástand og stöðva fólksflótta úr fjórðungnum. Virkjun Blöndu er einn hagkvæmasti virkjunarkostur sem nú er fyrir hendi, þjóðhagslega hagkvæmt verkefni til hagsbóta fyrir alþjóð. Örfáir menn koma í veg fyrir að unnt reynist að hefjast handa. Grundvöllur afstöðu þeirra er vafasamur, m. a. vegna þess að ríkið á virkjunarrétt á Auðkúluheiði og líkur benda til að það eigi Eyvindarstaðaheiði. Það varðar því þjóðarheill að eignarnámsákvæði orkufrv., sem hér liggur fyrir, verði hert - en það auðvitað tryggt, að fullar bætur komi fyrir til þeirra sem sannanlega eru landeigendur. Samkv. þessari brtt. gefst góður tími eða rúmir tveir mánuðir til að ná samkomulagi í Blöndudeilunni. Takist það ekki er nauðsynlegt að beita eignarnámsheimild laga. Sporin hræða á Norðurlandi: Laxárdeila og Kröfluævintýri. Þessi till. er lögð fram til að koma í veg fyrir endurtekningu slíkra ævintýra. Það kemur auðvitað ekki til greina að fá promille þjóðarinnar komi í veg fyrir að veigamikil hagsmunamál heildarinnar nái fram að ganga. Ég segi já.



Herra forseti. Ég var nokkuð lengi að koma mér hingað vegna þess að ég hafði í huga að skipta mér ekki af þessari atkvgr., kannske ekki síst vegna þess að ég veit ekkert hver á þetta land, hver er raunverulegur eignarréttaraðili að þessu afréttarlandi. En með tilvísun til grg. hv. þm. Alberts Guðmundssonar segi ég já.