Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Síðla á fundi í gær var rætt um það fundarboð sem þá hafði nýlega verið kynnt þingmönnum um að mæta til þingfundar á laugardegi klukkan hálfellefu til að ræða þetta dagskrármál sem er á dagskrá í dag. Ég mótmælti þessari fyrirætlan, þessu fundarboði, af hálfu hæstv. forseta og það gerðu fleiri þingmenn og átti ég raunar ekki frumkvæði að því að taka þetta mál hér upp. Talsmenn Kvennalistans minntu á það að í dag væri fundur á þeirra vegum þar sem væru boðaðir fulltrúar víða að af landinu og mótmæltu þessu sérstaklega og undir það tók ég og undir það tek ég. Ég vil, vegna þess að aðalforseti þingsins var ekki í forsetastól þegar þetta var rætt, ítreka þessi mótmæli af minni hálfu og ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvað valdi því fundarboði á þessum tíma sem ekki hefur verið gert ráð fyrir fyrr en í gær að þetta berst þingmönnum. Ýmsir þingmenn eru eðlilega farnir til síns heima eða til annarra verka þar sem laugardagur hefur ekki verið, nema við alveg sérstök og óvanaleg tilefni, fundardagur á Alþingi. Þegar svo stendur á að einn þingflokkanna er með fund af því tagi sem Kvennalistinn heldur í dag þá er þetta auðvitað þeim mun fráleitara og ég er aldeilis undrandi á því að hæstv. forseti skuli grípa til þess ráðs gegn mótmælum allra formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar. Ég leyfi mér, um leið og ég ítreka þessi mótmæli, að inna forseta eftir rökum fyrir þessu fundarboði og ég vil jafnframt spyrja forseta hver séu áform hans í sambandi við fundahald í dag.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður fékk, að ég hygg, svör við sínum spurningum í umræðum um þingsköp í gær. Það kom fram af hálfu þess forseta sem þá sat á forsetastóli að hann beindi því til formanna þingflokka hvort þeir vildu kanna þá hugmynd sem ég greindi frá og fram var komin af hálfu forseta Alþingis á fundi fyrr um daginn, hvort menn vildu frekar sitja fram eftir í gærkvöldi og jafnvel eitthvað fram eftir nóttu til að ljúka þessu máli til þess að komast hjá því að sitja á fundi í dag. Þingflokksformenn ræddu saman óformlega um það efni eftir þessar umræður um þingsköp í gær og það kom fram að það var enginn grundvöllur fyrir því og þess vegna, eins og fram kom í máli þess forseta sem þá sat, stóð sú ákvörðun sem tekin var í gær um að halda þennan fund á þessum morgni. Þetta er nú skýringin. Ég hygg að þetta komi hv. þm. ekkert á óvart. Öll önnur atriði hans máls komu fram í umræðum um þingsköp í gær og þeim var svarað og það er ástæðulaust að endurtaka það.

Forseti getur bætt nokkrum orðum við það sem kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv. vegna fyrirspurnar til forseta frá hv. 4. þm. Austurl. um það hver væru rökin fyrir því að halda fundinn í dag. Það er rétt sem fram kom að forseti bauð að ljúka þessari umræðu í gærkvöldi ef menn treystu sér ekki til að ljúka henni á þeim áætluðu 10 tímum sem fundinum var ætlað að standa í gær, að öðrum kosti yrðum við að halda áfram í dag. Rökin fyrir því, hv. 4. þm. Austurl., eru þau að það hefur legið fyrir að hæstv. utanrrh. verður fjarverandi, þarf að fara utan á morgun og forseti taldi að það væri æskilegt, og reyndar um það beðið af hv. þm., að hann væri viðstaddur umræðuna og þess vegna lagði forseti áherslu á að ljúka henni áður en ráðherra þyrfti að fara úr landi. En það hefur alltaf legið fyrir að hann þyrfti að fara utan á þessum tíma. Þetta eru rök forseta fyrir því að halda þennan fund í dag, en forseti getur að öðru leyti tekið undir það að henni þykir það miður að þurfa að halda fund á laugardegi. En það er margt óeðlilegt við fundahaldið hjá okkur núna, þetta er ekki samkvæmt starfsáætlun eins og hv. þm. veit og við erum að bregða út af henni þessa daga. Það var gert með samkomulagi fyrir jólin um að koma saman 4. janúar og ljúka fjórum málum og þetta er eitt af þeim málum sem var áætlað að ljúka og stefnt að því að gera það í þessari viku. Vonast forseti til að hún hafi gefið hv. þm. þau svör sem hann var að inna eftir.

Virðulegur forseti. Ég hlýddi af athygli á mál forseta, enda var ég að óska eftir svörum frá forseta en ekki frá hv. þm. Geir H. Haarde, þó ég geri ekki athugasemdir við að hann komi og endurtaki sín viðhorf. Aðalforseti þingsins var ekki í gærkvöldi þegar þessi mál voru rædd. En ég verð að segja að skýringar hæstv. forseta nægja mér ekki sem rök fyrir þessu fundahaldi í dag. Þó hæstv. utanrrh. fari utan og um það var vitað fyrir jól, það var meira að segja búið að nefna það að 9. og 10. janúar ætlaði hæstv. utanrrh. í ferð til útlanda sem ég held að tengist ekki þessu máli eða neinum atriðum af því tagi sem skiptir kannski sköpum. En það er auðvitað mat hvers ráðherra hvernig hann hagar sínum ferðum og við það geri ég enga athugasemd. Ég geri heldur ekki athugasemd við það og hef ekki gert það að við erum hér á óvenjulegum tíma að fara yfir þessi mál og höfum tímann fyrir okkur til þess að gera það, næstu viku og lengur ef þarf, ekki skal standa á því að ég mæti til fundar til að ræða þessi efni og að því kemur að við ljúkum þeim að sjálfsögðu. En að fara að leggja hér upp með fundahald á laugardegi, þó hæstv. utanrrh. bregði sér úr landi, til þess að ræða mál sem engin brýn ástæða er til þess að afgreiða frá þinginu, engin brýn ástæða. Þetta mál er þannig statt að það er talað um það t.d. í Noregi, í norska Stórþinginu, að það gæti komið til þess fyrir sumarhlé, í maí eða júnímánuði að sá samningur, þá í lokagerð sem hér gengur undir nafninu EES-samningurinn, verði þar til afgreiðslu. Hvort málin beri að með öðrum hætti á Alþingi Íslendinga skal ég ekki segja en þetta er sama málið sem þarna er á ferðinni. Og að strekkja með þeim hætti hér í fundahaldi á Alþingi eins og hér er gert með þessum fundi í dag er rökleysa, einnig litið til þess máls sem er á dagskrá og stöðu þess máls. Þessu mótmæli ég og tel að rök forseta séu ekki fullnægjandi til þess að réttlæta þetta fundahald sem er eingöngu á ábyrgð stjórnarliða og hefur verið mótmælt af sameinaðri stjórnarandstöðunni. En ef það er ásetningurinn að ræða þetta mál í dag þá er sannarlega af mörgu að taka, virðulegur forseti, vegna þess að hér voru haldnar ræður af hálfu ríkisstjórnarinnar með þeim hætti fyrir tveimur dögum síðan að það hefur náttúrlega aldeilis gefið tilefni til umræðna og var það rætt á þinginu í gær og auðvitað getum við rætt það í dag fyrst við erum komin til þings. Þar er sannarlega af nógu að taka og auðvitað verður sú umræða ekki tæmd á þessum degi, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég kvaddi mér hljóðs um þingsköp í gær til að mótmæla þessum fundi í dag og ætla ég ekki að endurtaka þau mótmæli mín. Ég reikna með því að það þurfi ekki. En það er eitt atriði sem ég hef aldrei fengið svar við. Það var talað um það fyrir jól og reyndar eftir jól líka að ráðherra þyrfti að fara utan einn eða tvo daga, 9. og 10. jan. var talað um, reyndar er 9. í dag þannig að það er þá væntanlega ekki fyrr en á morgun, það hefur verið upplýst hér að hann fari utan á morgun. En hvers vegna er ekki hægt að halda áfram þegar ráðherra kemur til baka aftur? Það er eins og ráðherra sé að fara úr landi og komi aldrei aftur. Ég hef aldrei fengið svör við því hvers vegna ekki er hægt að halda áfram þessu máli í næstu viku. Hann ætlar varla að vera burtu það sem eftir er ársins. Ég man aldrei eftir því að það hafi verið talað um að ljúka þessum málum í þessari viku. Hvers vegna, og ég endurtek það, er ekki hægt að halda áfram þegar ráðherra kemur til baka? Hæstv. ráðherra nefndi, og ég held að fleiri hafi gert það, einhvern fund hérna 14. jan., ekki á morgun og ekki hinn heldur og ekki á mánudaginn og ekki á þriðjudaginn þannig að það er nógur tími. Ef sú það er eitthvað til að þjóna metnaði ráðherra að klára málið fyrir 14. jan., og það eru allir sammála því, aðrir en ég kannski, þá auðvitað gerum við það og ég sé ekkert því til fyrirstöðu. En hvers vegna að vera að halda fund á laugardegi sem enginn hafði reiknað með, ekki ég og ég held mjög fáir nema kannski ráðherrann og nokkrir aðrir, eins og sést best á því að það eru mjög margir þingmenn annars staðar? Ég hefði þurft að vera annars staðar líka en er samt hér vegna þess að ég tel það skyldu mína. En ég vil enn endurtaka það, hvers vegna er ekki hægt að skipuleggja þinghaldið með þeim hætti að við ljúkum öllum þeim málum sem talað var um að við lykjum í þessari lotu? Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þeim ljúki í næstu viku auk þess sem það er ekkert sem skyldar okkur að ljúka því í næstu viku, við getum haldið áfram ef á þarf að halda, en ég sé ekki að það þurfi. Þess vegna endurtek ég aftur: Hvers vegna þarf að halda þennan fund í dag, af hverju er ekki hægt að ljúka þeim málum sem hér eru á dagskrá í næstu viku?

Forseti telur sig hafa svarað þessum athugasemdum sem hér hafa komið fram og gefið skýringar á þeim.

Frú forseti. Þessi fundahöld í dag eru auðvitað dæmigerð um þá málsmeðferð sem verið hefur í þessu máli hjá hæstv. ríkisstjórn sem veitir því forustu. Það er rétt sem hér hefur komið fram að auðvitað rekur engin nauður til að ljúka þessu máli í dag og ég mun koma að því síðar í þeim orðum sem ég vildi segja við þessa umræðu. Þessi 3. umr. þessa stóra máls hófst með umræðu í fyrrakvöld sem var útvarpað og sjónvarpað til allrar þjóðarinnar og þar fékk hæstv. utanrrh. óvenjulegt tækifæri. Hann er sannfærður um það, hæstv. ráðherra, að þetta sé góður samningur og það efast enginn um það að hann hefur eytt mörgum vinnustundum í þennan samning um árabil og er að kynna þennan afrakstur sinn fyrir þjóðinni. Ef ég hefði verið í hans sporum þá hefði ég notað þennan ræðutíma til þess að reyna að sameina þjóðina um þennan gerning ef unnt er, eða a.m.k. slá á þær deilur sem eru í þjóðfélaginu um þennan samning eins og allir vita. Það var mikið tækifæri fyrir hæstv. utanrrh. að reyna að beita sinni mælsku í það og sannfæringarkrafti að sameina þjóðina eða reyna að sameina hana um þetta mál. En það var ekki aldeilis svo að slík leið væri farin. Ræða hæstv. ráðherra í málinu var alveg með endemum. Það var ausið fúkyrðum í allar áttir, eins og hér hefur komið fram í umræðu í gær, og það sem var verst var að í ræðunni var talað niður til bæði stjórnmálamanna og fræðimanna sem hafa vogað sér að gagnrýna þetta mál eða benda á einhverjar aðrar leiðir heldur en hæstv. ráðherra eru þóknanlegar. Ég var steinhissa þegar þessi ræða hófst og ég er undrandi enn. Ég hef ekki eytt löngum tíma þingsins í þetta mál. Þó gerði ég nokkuð ítarlega grein fyrir afstöðu minni við 2. umr. málsins. Hins vegar lét ég svo um mælt við lok þeirrar ræðu að ég mundi fylgjast með framvindu þess og gera grein fyrir afstöðu minni á ný við 3. umr. málsins en ég var einn af þeim sem sat hjá við atkvæðagreiðslu við 2. umr. þess. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins þegar hún fer fram. Því hefur verið haldið fram að slík afstaða sé stuðningur við ríkisstjórnina í málinu og stuðningur við þá forustu sem er í málinu nú um þessar mundir. Slíkt er auðvitað fjarri öllu lagi. Sú afstaða felur ekki í sér slíkan stuðning. Það hefur komið fram, það er eitt af því sem hefur komið fram síðan ég hélt mína ræðu við 2. umr., að ríkisstjórnin hefur fullan þingstyrk til að koma þessu máli fram án þess að aðrir hafi þar áhrif á. Ríkisstjórnin hefur þingmeirihluta fyrir málinu og í skjóli þess þingmeirihluta getur hún klárað málið þó hún ætli að gera það með slíkum endemum eins og hér virðist vera í uppsiglingu í dag. Auðvitað er þessi afstaða mín komin til af því að ég tel að ýmsir þættir þessa samnings séu jákvæðir. Ég mun ekki leggjast gegn honum þess vegna. Hins vegar eru í þessum samningi bæði kostir og gallar og það er allt óvíst um framhaldið þó samningurinn verði að veruleika, mál hafa þróast á þann veg. Ég el enn þá von í brjósti að sú framvinda sem verður næstur vikur, næstu mánuði og næstu ár í þessum málum verði á þann veg að þátttaka í Evrópusamstarfinu og sú niðurstaða sem af þessu verður geti forðað okkur frá því að ganga í Evrópubandalagið. Ég er eindreginn andstæðingur þess og sú afstaða mín að leggjast ekki gegn þessum samningi er m.a. til komin af því. Auðvitað er deilt um það mál og um það eru skiptar skoðanir sem og aðra þætti þessa máls. Margir álíta einfaldlega að þetta sé fordyrið að Evrópubandalaginu. Það verður auðvitað ekki fordyrið að Evrópubandalaginu nema stjórnmálamenn og þjóðin vilji það sjálf. Einn af jákvæðu punktunum sem hefur komið fram í þessari umræðu er sá að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að aðild að Evrópubandalaginu sé ekki á dagskrá nú. Hins vegar hafa komið fram enn á ný aðrar raddir, t.d. í umræðunni í gær um að við eigum að sækja um slíka aðild sem fyrst. Einnig lét hæstv. forsrh. svo um mælt við sjónvarpið að við yrðum að gera okkur grein fyrir af hvaða vagni við værum að missa en fór síðan eftir það viðtal með yfirlýsingu í Alþingi um málið. Eins og ég sagði er löng atburðarás eftir í þessu máli og við komumst ekki hjá því að mínum dómi að tryggja samskipti okkar við Evrópu, taka þátt í Evrópusamrunanum með einhverjum hætti og yfirgnæfandi líkur eru nú á því að þetta ferli endi í tvíhliða viðræðum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það ætti að marka slíka stefnu strax á grundvelli þeirrar tillögu sem hefur verið flutt af hv. þm. Steingrími Hermannssyni og Halldóri Ásgrímssyni og liggur fyrir Alþingi. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að þær tvíhliða viðræður verði að vera í framhaldi af þessu samningaferli vegna þess að það er einu sinni svo að við getum ekki haft þessar viðræður algjörlega á okkar forsendum. Það sitja aðilar hinum megin við borðið. Hins vegar styð ég það eindregið og tel það heppilegasta farveginn eins og nú er málum komið að taka upp tvíhliða viðræður um málið. Eins og ég sagði í upphafi þá gagnrýni ég harðlega málsmeðferð ríkisstjórnarinnar á þessu stóra máli og þeirrar forustu sem hefur verið fyrir því. Ég gagnrýni kynningu málsins, hún hefur ekki verið til þess fallin að sameina þjóðina eða slá á deilur. Kynning málsins hefur verið í svart/hvítu og það hefur verið dregið fram að þessi samningur færi okkur allt fyrir ekkert o.s.frv. Auðvitað gerir hann það ekki. Ég lét þess getið í fyrri ræðu minni um málið að með þessum samningi er verið að ganga inn í nýtt umhverfi og ágóðinn af honum fer algjörlega eftir því hvernig er spilað úr því. Það er náttúrlega alveg fádæma málsmeðferð að standa hér í ræðustól, eins og hæstv. utanrrh. gerði í fyrradag, rétta út hendurnar og segja: Fólkið bíður hér fyrir utan eftir þessum 7 milljörðum sem verður ágóði af þessum samningi. Fólkið hér fyrir utan bíður eftir að þingið geri skyldu sína og samþykki þennan samning í dag, eftir þessum 7 milljörðum sem menn eru að reyna að skjóta á að verði eftir átta ár ágóðinn af þessum samningi. Allir slíkir útreikningar eru út í bláinn og menn skyldu gera sér grein fyrir því. Hins vegar er þjóðin með þessum samningi að ganga inn í nýtt umhverfi sem er ókunnugt að mörgu leyti og það er eðlilegt að menn vilji ganga þar um dyr með varfærni. Það er einnig alveg með ólíkindum að ætla að knýja þetta mál í gegn í dag án þess að endanlegur texti samningsins liggi fyrir. Og það sem meira er, það hefur komið fram í máli hæstv. iðnrh. í umræðum að það standi til að leggja þennan viðbótartexta fram í þinginu í þingsályktunarformi, að viðbótartextinn eigi ekki einu sinni að vera í lagaformi. Ég er ekki lögfræðingur og hef enga sérþekkingu á þessu máli, það getur vel verið að það sé hægt að teygja lagatexta svo að hæstv. ráðherrar geti réttlætt slíka málsmeðferð. Hins vegar er það náttúrlega alveg með ólíkindum ef hæstv. ráðherrar ætla að gera það. Eins og fram hefur komið þá rekur engin nauður til að ljúka þessu máli í dag og hv. 7. þm. Reykn., Steingrímur Hermannsson, rakti það í gær og ráðlagði hæstv. utanrrh. hvernig væri skynsamlegt að vinna að þessu máli úr því sem komið er að leggja fram þær breytingar sem verða í brtt. við málið og ljúka því í endanlegri gerð, ljúka þessari umræðu með samninginn í endanlegri gerð. Það er náttúrlega ómögulegt, þó það hefði verði svo, að einhver hefði viljað standa að samningnum, að standa að honum eins og hann er og mér finnst það alveg furðulegt að hæstv. stjórnarliðar skuli ljá samningnum atkvæði sitt eins og hann er úr garði gerður. Þetta atriði eitt ræður ekki minni afstöðu til málsins en ég get náttúrlega með engu móti tekið þátt í slíkri afgreiðslu. Ríkisstjórnin gæti auðvitað sýnt það, með því að fara þessa leið, að hún vildi hafa þessa lagsetningu með eðlilegum hætti en það hefur verið teflt á tæpasta vað í fleiru en þessu og mun ég koma örlítið að því síðar. Í tengslum við þennan samning eða vegna hans, þó það séu ekki bein tengsl þar á milli, hefur verið gerður tvíhliða samningur um sjávarútvegsmál við Evrópubandalagið, sem reyndar mun verða endurskoðaður, en sá samningur er þannig úr garði gerður að hann eykur ekki traust á þessu máli. En það hefur náttúrlega ljóslega komið fram að það er ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða í þeim samningi og það hefur komið fram í yfirlýsingum hagsmunaaðila í sjávarútvegi í fjölmiðlum að svo væri ekki. Það kom fram í sjónvarpsviðtali við formann LÍÚ að hann var að reyna að verja það að þetta væru jafngildar veiðiheimildir. Hann sagði að það væri ósanngjarnt að reikna verð á loðnu eins og það væri nú vegna þess að loðnuskipin hefðu nógan kvóta og það væri ekkert séð um það hvort þau mundu ná þessum kvóta. Það er náttúrlega þá um leið ekkert séð um það hvort þessar loðnuheimildir eru nokkurs virði og það liggur alveg fyrir. Það er alveg ljóst að þessi samningur er óhagfelldur og hann þarf að breytast og hann eykur ekki traust á þessu máli. Það hefur auk þess ekki verið farið fram á tvíhliða viðræður um málið og vil ég enn spyrja hæstv. utanrrh. hvort það standi ekki til að ríkisstjórnin geri þá stefnumótun í málinu. Það væri nær að nota tíma þingsins til þess að ræða þá tillögu en að hafa mál með þeim hætti sem þau eru í dag. Það er auðvitað ljóst að deilur um þennan samning eru enn meiri en ella vegna þess að þjóðin treystir ekki núverandi ríkisstjórn til að hafa þá forustu sem þarf í þessu máli. Auðvitað verður að tala af meiri ábyrgð í þessu máli heldur en ýmsir stjórnarliðar hafa gert og það er náttúrlega eitt aðalatriði í þessu sambandi að atvinnuástandið í landinu er með þeim hætti að þjóðin óttast að ganga inn í slíkan frjálsan markað. Innanlandsmálin eru með þeim hætti að þau auka ekki traust á ríkisstjórninni. Þær aðgerðir sem hafa verið gerðar á undanförnum vikum auka ekki traust á því að við séum samkeppnisfærir í alþjóðlegri samkeppni vegna þess að það hefur verið svo að t.d. stærstu lánastofnanir þjóðarinnar treysta ekki á það að þessar efnahagsaðgerðir séu neinn bjarghringur fyrir atvinnuvegina. Vaxtahækkanir hafa dunið yfir, hæstv. ráðherrar hafa ýmsir látið þær skoðanir í ljós, þar á meðal hæstv. iðnrh., að bankarnir hafi gengið of langt í þeim, en það er vegna þess að þær lánastofnanir hafa ekki trú á þeim efnahagsaðgerðum sem gerðar hafa verið. Við erum ekki að fara sameinaðir inn í þetta samstarf. Við erum að fara sundraðir, við erum á leiðinni í innanlandsátök. Því fer nú verr að þess sjást engin merki að ríkisstjórnin ætli að reyna að ná samstöðu innan lands sem er auðvitað grundvallarforsenda þess að það sé hægt að ná einhverri samstöðu í utanríkismálum í þessu þjóðfélagi. Það væri öðruvísi að fara inn í slíkt samstarf með sæmilega þjóðareiningu innan lands, en að fara í það með veikburða atvinnulíf þegar því miður stefnir í átök á vinnumarkaði. Ef ég tala fyrir daginn í dag er það ekki mjög áhugavert, svo ekki sé meira sagt. Það væri nær að fresta þessu máli, klára það með eðlilegum hætti og nota tímann til að reyna að koma á einhverri sátt í þessu þjóðfélagi um efnahagsmál, um atvinnumál þannig að þjóðin gengi eins sameinuð og hægt er í innanlandsmálum að þessu samstarfi sem meiri hluti Alþingis hefur ákveðið eða mun væntanlega ákveða að við skulum ganga í. Afstaða mín til málsins í ljósi þessa og fleiri atriða er sú að ég vil ekki taka neina pólitíska ábyrgð á þessum samningi né lýsa trausti á þá forustu sem nú er í þessum málum og ég greiði ekki atkvæði í málinu m.a. þess vegna. Hér hefur einnig komið upp, eins og ég sagði áðan, í umræðu í gær ákveðin skoðun frá einum þingmanni Alþfl., hv. 6. þm. Reykn., að við eigum að ganga í Evrópubandalagið, sækja um það nú þegar. Þessi skoðun hefur áður komið fram hjá honum og hann telur ástæðu til að ítreka hana í þessari umræðu ofan í yfirlýsingar hæstv. forsrh. um að slík mál séu ekki á dagskrá. Ég þykist vita af því að hv. 6. þm. Reykn. hefur pólitískt nef að þessi yfirlýsing hans er ekki út í bláinn. Hann er að tala til ákveðins hóps í Alþfl. sem við vitum að eru yngri mennirnir en við vitum ekki hvað þessi hópur er stór. En ég þekki hv. 6. þm. Reykn. það vel að hann gefur ekki slíkar yfirlýsingar út í bláinn, hann er að tala fyrir ákveðinn hóp. Ég vil vara sérstaklega við þessu. Við verðum að ná þeirri stöðu gagnvart Evrópu að við verðum ekki neyddir á einhverju stigi málsins til þess að ganga í þetta bandalag. Þá erum við að ganga skref sem ég get alls ekki sætt mig við. Við erum þá að ganga inn í sameiginlega stefnumörkun í viðskiptum að öllu leyti, við erum að ganga inn í sameiginlega orkustefnu og sameiginlega landbúnaðarstefnu og sjávarútvegurinn mundi fara undir sameiginlega stjórn. Og sá sjávarútvegssamningur sem liggur fyrir gefur ekki tilefni til bjartsýni um það að við munum ná hagfelldri lausn fyrir sjávarútveginn með aðild að Evrópubandalaginu. Því yrði einfaldlega stjórnað í Brussel, fiskveiðum á Íslandsmiðum, hvað mikið mætti veiða og öll yfirstjórnin væri þar vegna þess að stefnan er sameiginleg. Skattamál mundu verða samræmd í slíku bandalagi. Sameiginleg tollastefna. Þá færum við auðvitað að fullu inn fyrir tollmúra Efnahagsbandalagsins. Sameiginleg utanríkisstefna er þar í undirbúningi með Maastricht-samkomulaginu sem smám saman er verið að knýja í gegn og einn gjaldmiðill er í undirbúningi í þessu bandalagi. En ég vildi nota tækifærið til að vara við þessum hugmyndum og ég tel að við þurfum að ná samningi við Evrópuþjóðirnar sem forðar okkur frá því að ganga í þetta bandalag. Ég tel að við verðum að ná slíkum samningum í framhaldi af því samningaferli sem við höfum verið í undanfarið þó mér sé fullkomlega ljóst að um það eru skiptar skoðanir. Hins vegar held ég að um það sé víðtæk samstaða meðal þjóðarinnar að ná tvíhliða samningi við Evrópubandalagið. Deilurnar eru um með hverjum hætti á að nálgast slíkt verkefni. Að lokum. Það hefur verið gert nokkuð mikið úr ágreiningi okkar framsóknarmanna í þessu máli og ýmsir hafa komið inn á þau málefni við 3. umr. málsins. Ég tel að það sé of mikið úr þessum ágreiningi gert, það hefur engum í þingflokki Framsfl. komið í hug að greiða atkvæði með málinu eins og það liggur fyrir Alþingi. Það er alveg ljóst. Og það er algjör samstaða um þá skoðun að málsmeðferð ríkisstjórnarinnar sé slæm á málinu og þess vegna vill enginn taka pólitíska ábyrgð á því með því að greiða atkvæði á þann veg. Það var allur þingflokkurinn sammála um það að vísa málinu í þjóðaratkvæði og telur það heppilega leið til þess að reyna að ná niðurstöðu í þessu máli með einhverjum friði og það voru allir sammála um að það þyrfti að breyta stjórnarskránni til þess að taka af allan vafa um stjórnskipulegan þátt þessa máls. Það er fullkomin samstaða um það að marka þá stefnu að taka upp tvíhliða viðræður nú þegar og það er skoðun allra þingmanna Framsfl. að sjávarútvegssamningurinn sé ekki hagstæður og það er alveg fullkomin samstaða um það í þingflokknum að það komi ekki til greina að ganga í Evrópubandalagið. Sá skoðanamunur sem er í þingflokknum er eingöngu um það hvernig á að nálgast það verkefni og einnig hvað stjórnarskrárþáttur málsins er alvarlegur því ýmsir þingmenn flokksins hafa ekki getað --- af þeim ástæðum að þeir telja málið brjóta í bága við stjórnarskrána --- annað en greitt atkvæði gegn þessum samningi og við sem hjá sitjum erum fullkomlega sammála um að það þarf að taka af allan vafa í þeim efnum. Eins og ég sagði þá er þessu máli langt frá því að vera lokið. Jafnvel þó svo fari, sem ég trúi ekki, að menn hafi ætlað að knýja fram atkvæðagreiðslu um málið á þessum degi, það hefur ekki einu sinni legið í loftinu í vikunni að það yrði þingdagur í dag og hér hafa þingmenn fjarvistarleyfi, en þó svo fari, þó slíkum vinnuaðferðum verði beitt, þá er löng leið eftir áður en þessi mál verða leidd til lykta. Forustan í því starfi skiptir mestu máli. Það getur auðvitað farið svo, mér er það alveg ljóst, að þjóðin þurfi að búa við þá forustu sem er í þessum málum í tvö ár í viðbót, en það verður aldrei lengur, það er alveg útilokað. Auðvitað getur farið svo eins og málum er háttað innan lands að sú forusta hrökklist frá fyrr og það vona ég svo sannarlega. Þá gefst vonandi tækifæri til þess að koma á einhverri trúverðugari forustu fyrir þessu máli. Ég hef deilt á hana hart, ég efast ekkert um það að hæstv. utanrrh. hefur unnið að þessu máli af dugnaði og sannfæringu en hann hefur hlaupið á sig í kynningunni og gengur að þessu máli með allt of miklum bægslagangi núna á lokastigunum eins og ég sagði í upphafi minnar ræðu. Ég vona að það komi önnur forusta í þessu mál og ríkisstjórnin auðvitað hrökklist frá sem fyrst því það væri best fyrir þjóðina og það kæmi ný ríkisstjórn sem tæki öðruvísi á þessu.

Hvernig vill ræðumaður hafa hana skipaða?

Ég ætla ekki að leggja það til á þessu stigi, hv. 3. þm. Austurl., en ég hef auðvitað mínar hugmyndir í því efni.

Virðulegur forseti. Hv. 2. þm. Austurl. var að gera grein fyrir sínu viðhorfi til málsins eins og það blasir við honum við 3. umr. Hann hafði við 2. umr. ekki gengið lengra en svo að greina frá því að hann ætlaði að sitja hjá við þá umræðu málsins og héldi því opnu að því er varðaði 3. umr. hvernig hans atkvæði mundi falla. Nú heyri ég ekki betur en hv. þm. ætli að halda sig við þá afstöðu sem hann hafði við 2. umr. að skipa hér í hjásetuliðið, sem svo er kallað á Alþingi um þessar mundir, og það þrátt fyrir það að ekkert hefur komið fram af hálfu ríkisstjórnar, sem mjög hefur verið lýst eftir af honum og fleiri framsóknarmönnum, um það að ríkisstjórnin vilji beita sér fyrir tvíhliða samningaviðræðum við Evrópubandalagið á þessu stigi máls og kanna það mál. Við 2. umr. upplýsti hæstv. forsrh. að engin drög lægju fyrir að bréfi sem minnst er á í áliti meiri hluta utanrmn. til Evrópubandalagsins með fyrirspurn varðandi þetta mál og slíkt bréf yrði ekkert sent fyrr en kannski eftir að samningurinn yrði samþykktur og lægi fyrir. Jafnframt hafa komið fram raddir, mjög einbeittar, um það á þingi að okkur beri að stíga skrefið til fulls eins og það er kallað og ganga í sjálft Evrópubandalagið. Hv. þm. orðaði það svo hér áðan eitthvað á þá leið að það yrði mál síns tíma og færi eftir pólitískri stöðu í landinu og pólitískum vilja. Ég held að hv. þm. hljóti að gera sér grein fyrir því að auðvitað skiptir aðdragandinn og staðan, ef að því kæmi að þetta yrði dagskrármálið sem við stæðum frammi fyrir, ekki minnstu máli, hvernig staðan er þá gagnvart Evrópubandalaginu og það er flestra mat og þar á meðal mjög margra andstæðinga þessa máls í Framsfl. svo ég nefni ekki Alþb. máli mínu til stuðnings að einmitt þessi samningur sé stórt skref inn í sjálft Evrópubandalagið.

Frú forseti. Mér skilst að það hafi verið tilefni til andsvars hv. 4. þm. Austurl. að það hefði lítið skeð í málinu við 3. umr. Ég er sammála honum í því að það hefði auðvitað þurft að gerast meira í þessu máli. En aðalástæðan fyrir því að afstaða mín er óbreytt er sú að ég tel að tvíhliða viðræður við Evrópuþjóðirnar, sem víðtæk samstaða er um að verði að vera, verði að byggjast á því samningaferli sem við stöndum í vegna þess að það eru þar aðilar hinum megin við borðið. Það liggur reyndar fyrir uppkast að tvíhliða samningi sem mér var gefið í sumar af framkvæmdastjóra Alþb., samningur Íslands og Evrópubandalagsins um viðskipti og samvinnu.

Samningur Íslands og Alþýðubandalagsins.

Og Evrópubandalagsins, stendur hér.

Já.

En þessi samningur er bara gerður af einum aðila. Það eru aðilar hinum megin við borðið sem munu sjálfsagt samþykkja mjög margt í þessum samningi því hann byggist á fjórfrelsinu en við getum bara ekki komist svo einfaldlega frá málinu. Það er ástæðan fyrir því að mín afstaða er óbreytt.

Virðulegur forseti. Mér finnst þetta meira en loðin afstaða sem hér er kynnt. Ástæðan fyrir því að hv. þm. í raun styður framgang þessa máls --- því það má auðvitað glögglega heyra að hann er efnislega á því að þetta mál eigi að ganga fram, hann ætlar ekki að bregða fæti fyrir það á Alþingi --- hún er sú að það verði að byggja einhverjar hugmyndir um tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið sem enginn veit hvort upp verði teknar eða einhver staða verði til að taka upp, að þær eigi að byggja á þessu ferli, á innihaldi þessa máls eða því samrunaferli sem þessi samningur endurspeglar. Það er satt að segja hægt að bjóða mönnum margt, bæði á Alþingi og þeim sem hlýða á slíka röksemdafærslu. Hér er í rauninni verið að skrifa upp á þetta mál eins og það liggur fyrir af hálfu hv. þm. og jafnframt hefur hv. þm. kynnt þá afstöðu sína að ég best veit að hann sé á móti þeim tvíhliða samningi á sjávarútvegssviði sem er þó nátengt þessu máli og varðar málið og er óaðskiljanlegur hluti þess eins og Evrópubandalagið lítur til málsins. Samt ætlar hann að greiða götu þessa samnings í gegnum þingið en reyna síðan að spyrna eitthvað fæti gegn samningnum á sjávarútvegssviði sem er nátengdur þessu máli.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Austurl. ræddi um það í sínu andsvari að ég vildi byggja framhaldið á innihaldi þessa máls, eins og hann orðaði það. Ég vil benda á það að tvíhliða samningur eins og hefur verið rætt um hann, hann er auðvitað byggður á innihaldi þess sem til umræðu hefur verið undanfarið. Ég sé ekki betur en hugmyndir þær sem voru ræddar í Alþb. um tvíhliða samning séu byggðar á slíku. það sem mundi breytast er eftirlitsþátturinn og stofnanavirkið með samningnum í tvíhliða viðræðum. Ég hef ekki heyrt annað en að þetta margumtalaða fjórfrelsi sé innihald þessa máls. Það hefur gengið í gegnum alla þessa umræðu. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að það sé erfið samningsstaða fyrir okkur að taka málið upp á nýtt og ætla að losna við þá ágalla sem eru í stofnanakerfinu og verða þegar við erum orðnir einir eftir á þeim grundvelli.

Virðulegur forseti. Fyrr á þessum fundi innti ég hæstv. forseta eftir því hver væru áform forseta varðandi þinghald í dag. Hæstv. forseti svaraði ekki þeirri spurningu minni áðan, ekki það ég tæki eftir, og því ítreka ég það, hver eru áformin varðandi fundahaldið á þessum degi, hversu lengi á að halda áfram á þessum laugardegi?

Forseti á erfitt með að svara því á þessari stundu, það byggist að sjálfsögðu á því hversu lengi hv. þm. óska að tala í þessu máli. Forseti hefur ekki haft hug á því að hefta málfrelsi þingmanna þannig að þeir ráða því nokkuð sjálfir hversu þingfundur stendur lengi. En forseti hefur gert sér vonir um að það verði ekki mjög langt liðið á þennan dag þegar tekst að ljúka þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Það er svolítið þröngt um hér við ræðuborð að koma málskjölum fyrir og hefur löngum verið að því fundið í tengslum við þetta mál, en ég mun samt freista þess að nýta hér takmarkað rými á þessu ræðuborði Alþingis. ( Forseti: Hv. þm. er velkomið að leggja skjölin til hliðar við forseta ef það hentar betur.) Já, það er sennilegt. Virðulegur forseti. Við erum stödd í 3. umr. um þetta mál um Evrópskt efnahagssvæði og það gerðist við upphaf umræðunnar að hæstv. utanrrh. flutti boðskap sem eðlilega þarf að ræða og hæstv. ráðherra hefur auðvitað gert ráð fyrir að kæmi til frekari umræðu eins og hann byggði upp sinn málflutning. Ég ætla að víkja að nokkrum þeim þáttum en ég ætla þó áður en ég kem að ræðu hæstv. ráðherra og öðru sem tengist þessu máli að rifja það upp að rök hæstv. ráðherra, og hæstv. forseti virðist hafa tekið við af hæstv. ráðherra um þörfina á því að lögfesta þennan samning nú, byggjast á því að það þurfi vegna embættismannafunda síðar í þessum mánuði að liggja fyrir einhver endanleg afstaða á Alþingi Íslendinga varðandi þennan samning. Um þetta er það að segja að þessi samningur og það frv. sem hér er lagt fyrir breytir ekki því að þetta mál hlýtur að koma á nýjan leik fyrir Alþingi ef samningurinn verður einhvern tímann fullgerður. Það er ekkert sem kallar á það, síst af öllu eftir að það liggur fyrir í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. þessa máls hvernig línurnar liggja pólitískt á Alþingi varðandi málið. Eftir að sú atkvæðagreiðsla hefur farið fram, hún fór fram fyrir þremur dögum, sl. miðvikudag, þá velkjast menn ekki í vafa um það hver sé afstaðan pólitískt á Alþingi varðandi málin. En að keyra þetta mál til lögfestingar og leggja síðan lögin fyrir forseta landsins, mál sem ekki rekur neitt smiðshögg á þennan samning og aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði, því það er enn í óvissu, það er sannast sagna mjög einkennilega á máli haldið. Og þegar farið er að bera því við að fyrir dyrum standi nokkrir fundir embættismanna innan EFTA og innan Evrópubandalagsins varðandi málið og þess vegna þurfi þessi niðurstaða að liggja fyrir, þá er þráðurinn orðinn blár. Þá hangir röksemdafærsla hæstv. utanrrh. á miklum bláþræði. Hann fræddi okkur á því fyrr í vikunni að þann 14. jan. færi fram fundur samningamanna beggja aðila til að undirbúa endanlegan texta til framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins. Það er þessi fundur og þessi dagsetning sem hæstv. utanrrh. hengir sig í. En hverju ætli slíkur fundur fái áorkað í þessu máli? Það liggur ekki fyrir að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins hafi samningsumboð. Hún hefur það ekki. Það er í fyrsta lagi á næsta fundi utanríkisráðherra Evrópubandalagsríkjanna, 1. febr. nk., að það gæti skýrst. Þó er það auðvitað óvissu háð hvort framkvæmdastjórnin fær umboð frá aðildarríkjum Evrópubandalagsins til þess að taka upp samninga við EFTA um málið í nýrri stöðu sem það lenti í eftir að Sviss hafnaði þátttöku í Evrópsku efnahagssvæði. Þetta er staða málsins og ég leyfi mér að rifja þetta upp þegar ég hef ræðu mína. Mér finnst það satt að segja dæmalaust að forusta þingsins og forseti skuli gera rökleysu af þessu tagi að sinni með því að knýja fram 3. umr. málsins á laugardegi sem er orðinn hluti af helgidögum landsmanna almennt séð. En fyrst boðað hefur verið til fundar og ekki horfið frá því þrátt fyrir mótmæli okkar stjórnarandstæðinga þá mun ég ekki draga af mér að ræða efnisatriði þessa máls enn frekar og viðhorf hæstv. ráðherra. Þar er sannarlega af mörgu að taka og best að koma að einum þætti í ræðu hæstv. ráðherra strax sem auðvitað var tekið eftir og fékk nokkra umræðu í gær en ástæða er til að ræða um frekar af minni hálfu. Það var sú staðhæfing hæstv. utanrrh. sem hann orðaði með þeim hætti sem ég ætla að vitna til, með leyfi forseta: ,,Það er lengi hægt að tíunda kosti EES-samningsins en við skulum vitna til opinberrar stofnunar eins og Þjóðhagsstofnunar. Hún hefur lagt fram mjög varfærnislega útreikninga um það að EES-samningurinn muni færa okkur á einu ári u.þ.b. 1,5% viðauka við okkar landsframleiðslu. Það er upp á um 7.000 millj. kr. að það gæti þýtt kaupmáttaraukningu á Íslandi á ári um 3%.`` Þetta var boðskapurinn sem hæstv. ráðherra flutti hér og reyndar ekki ný tíðindi þannig séð. Meiri hluti utanrmn. hafði borið svipað atriði fram í sínu nál. sem hv. þm. Björn Bjarnason er fyrsti undirskriftaraðili að, eða a.m.k. framsögumaður meiri hlutans á þinginu. Þar var ekki talað um 7 milljarða kr. heldur 6 milljarða ef ég man rétt. En þar var með ósköp svipuðum hætti haldið á málum. Þar var verið að gefa í skyn að þetta væri heilagur sannleikur fram borinn af Þjóðhagsstofnun Íslendinga, opinberri stofnun, og engir fyrirvarar settir í því sambandi. Hvað þá að lýst væri inn í þá fyrirvara sem fylgja þeim umsögnum sem fram hafa komið hjá Þjóðhagsstofnun og þjóðhagsstjóra þar á meðal á vettvangi utanrmn. ekki alls fyrir löngu, þegar ég innti hann í utanrmn. eftir viðhorfum og þeim tölum sem fram hefðu verið bornar og hann hafði uppi á vettvangi utanrmn., og ég leyfi mér að nefna það hér, þá margháttuðu fyrirvara sem menn yrðu að hafa þegar spádómar væru uppi hafðir um efnahagsleg áhrif þessa samnings. En hér er ekki verið að hafa neitt slíkt uppi. Það er einfaldlega vitnað til opinberrar stofnunar og sagt að hún hafi lagt fram mjög varfærnislega útreikninga um þetta og nefnd þessi upphæð, 7 milljarðar á ári. --- Nú sakna ég, virðulegur forseti, hæstv. ráðherra hér því ég er að ræða við hann um staðhæfingar sem hann hefur borið fram og er að andmæla þeim. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra fylgist með umræðunni ef hann hefur áhuga á því að málið sé rætt á þessum degi.

Forseti mun kalla eftir því að hæstv. ráðherra sé við umræðuna að ósk ræðumanns. --- Hæstv. utanrrh. er genginn í salinn þannig að hv. þm. getur haldið áfram ræðu sinni.

Hann er á þröskuldinum, virðulegi forseti, reyndar utan við hann en hann heyrir mál mitt vænti ég. Ég er að gera athugasemdir við staðhæfingu hæstv. utanrrh. um afleiðingar þessa samnings á efnahagssviði, það silfur Egils sem hæstv. utanrrh. skráði fyrir alþjóð í fyrrakvöld í umræðum um þennan samning. Sá er munurinn hins vegar að við höfum frekar trú á því að Egill hafi flutt eitthvert silfur til landsins, en ég hef litla trú á því að það silfur sem hæstv. utanrrh. hristi framan í þjóðina, þessir 7 milljarðar, verði í hendi okkar framvegis. En ætlun utanrrh. var kannski ekkert ósvipuð og Egils í sögunni, þ.e. að sýna lýðnum þessa aura, þetta silfur, og láta menn keppa að því að ná sem mestu af þeim feng, strá því fyrir landslýðinn. Um þessa staðhæfingu hæstv. ráðherra mætti margt segja. Ég held að það sé eðlilegt að láta Þjóðhagsstofnun sjálfa tala í þessu efni. Í greinargerð Þjóðhagsstofnunar, sem fram var reidd varðandi þetta mál í september 1991, er að finna mismunandi mat á efnahagslegum áhrifum samningsins. Ein meginniðurstaðan í því máli er sú að það sé algjörri óvissu háð hver efnahagslegur ávinningur geti orðið af þessum samningi. Það sé í raun á engra færi að fullyrða um það. Í ljósi þessa fyrirvara Þjóðhagsstofnunar varðandi útreikninga hennar er það að segja, með tilliti til málflutnings ráðherrans, að það er með fádæmum að stjórnvald eins og hæstv. utanrrh. skuli leyfa sér að koma fram með slíkar staðhæfingar sem hann gerði í umræðunni og hið sama gildir auðvitað um meiri hluta utanrmn. sem tíundar þetta með svipuðum hætti, þó ekki kannski alveg eins járnslegið og það kom fram í máli hæstv. utanrrh. Þó er í áliti meiri hluta utanrmn. að finna tilvísun um 1,5% aukningu landsframleiðslu sem þýðir 6 milljarða kr. Það munar aðeins 1 milljarði í niðurstöðunni. Ef litið er á útreikningana, sem eru nákvæmlega sömu útreikningar og byggt er á í skýrslu Þjóðhagsstofnunar frá 1991, er í fyrsta lagi birt tafla sem byggir á athugun á efnahagslegum áhrifum EES án breytinga í sjávarútvegi. Við skulum líta fyrst á þá töflu. Til að flækja málið ekki um of skulum við eingöngu miða við mælikvarðann verg landsframleiðsla --- svo teygjanlegt hugtak sem það þó er og svo takmarkað sem hugtakið verg landsframleiðsla segir í raun um þjóðhagsleg áhrif --- en látum það vera og miðum við þá viðmiðun meiri hluta utanrmn., sem einnig er að finna í gögnum Þjóðhagsstofnunar. Miðað við áhrifin án breytinga í sjávarútvegi og að gefnum mörgum forsendum skiptir Þjóðhagsstofnun matinu annars vegar í lítil áhrif og hins vegar í mikil áhrif og miðar við fjögurra og átta ára tímabil. Áhrifin hvað varðar verga landsframleiðslu, miðað við að ekki verði breytingar í sjávarútvegi, eru 0,5% eftir átta ár. Miðað við að áhrifin verði mikil gera þessir útreikningar ráð fyrir að útkoman gæti verið 1,2% að átta árum liðnum. Sé hins vegar litið í þau gögn sem koma næst því að svara til staðhæfingar utanrrh. þá er miðað við 5% verðhækkun sjávarafurða. Það er breytingin frá því að það verði ekki breyting á þeirri stöðu í sjávarútvegi. Þá kemur matið: Annars vegar lítil áhrif eftir átta ára tíma, 0,6% áhrif á verga landsframleiðslu og 1,4% að átta ára tímabili liðnu miðað við bjartsýnar forsendur, þ.e. miðað við mikil áhrif. Síðan er að finna í forsendunum töflu sem sýnir næmi fyrir frávikum af ýmsu tagi, en þeir útreikningar miða þó aðeins við eina breytistærð í hvert sinn og sýna fram á hvaða áhrif hún hafi á þessa útreikninga. Varðandi þá töflu sem næst kemur því sem hæstv. utanrrh. var að staðhæfa án nokkurs fyrirvara í ræðu sinni, þá segir m.a. sem skýring við hana: ,,Tekjur og útgjöld aukast nokkuð frá grunndæminu og fyrra dæminu``, þ.e. þegar ekki var breyting í sjávarútvegi, ,,viðskiptajöfnuður er nokkru hagstæðari sem helgast enn af reikniforsendum um laun. Sé þessari forsendu breytt þannig að hækkun launa og verðlags vegi á móti verðhækkun afurða sjávarútvegsins kemur það fram í mun meiri eftirspurn en jafnframt hærra raungengi sem leiðir til því sem næst óbreyttrar landsframleiðslu en mun lakari viðskiptajafnaðar en í dæminu í töflu 3.`` Ég bið menn að taka eftir því að það er gert ráð fyrir því í þessum útreikningum að það verði bati í sjávarútvegi og 5% verðhækkun en að þessi hækkun leiði ekki til hækkunar launa --- það verði ekki tekið til baka --- eða verðlags sem vegi á móti þessum bata á viðskiptakjörum í sjávarútvegi. Það er ekki einu sinni haft fyrir því að tíunda forsendur af þessu tagi sem standa þó með skýrum orðum í gögnum Þjóðhagsstofnunar. Í lokaorðum og skýringum í skýrslu Þjóðhagsstofnunar um þessa útreikninga segir, virðulegur forseti, með leyfi: ,,Í lok þeirrar reikniæfingar sem farið var í gegnum hér að framan er rétt að slá nokkra varnagla. Allar athuganir af þessu tagi ber að skoða sem vísbendingar um eðli og stærðargráðu raunverulegrar útkomu. Tölurnar sem eru settar fram ber að túlka í því ljósi, ekki sem hárnákvæmar mælingarniðurstöður. Sömuleiðis er rétt að benda á að niðurstöðurnar eru mjög háðar þeim forsendum sem liggja að baki um hegðan hins opinbera, viðbrögð fyrirtækja o.s.frv. Ávinningurinn er alls ekki óhjákvæmilegur, kemur ekki á silfurfati.`` Það er hins vegar höfuðniðurstaða í þessum útreikningum og þessari skýrslu, eins og það er orðað hjá Þjóðhagsstofnun svo öllu sé til haga haldið, ,,að mögulegur ávinningur af þátttöku Íslands í EES sé fyrir hendi``. --- Að mögulegur ávinningur af þátttöku Íslands í EES sé fyrir hendi. --- Það er höfuðniðurstaðan. Og fer nú að verða heldur lítið úr staðhæfingum hæstv. utanrrh. um 7 milljarða þegar litið er á þá opinberu stofnun sem hann byggir á og leyfir sér að meðhöndla með þeim hætti sem hann gerði og ég segi í raun lítilsvirða með því að bera fram tölur og upplýsingar sem hann segir þaðan komnar án þess að geta einu einasta orði um forsendurnar. En þeir segja líka: ,,Ekki er um mjög stórar fjárhæðir að ræða á hverju ári á þjóðhagslegan mælikvarða en hér er um varanlegan ávinning að ræða.`` Þjóðhagsstjóri, sem ég þekki sem vandaðan embættismann, hefur skrifað um þessi efni, m.a. í Fjármálatíðindum, 3. hefti 1990, þar sem hann fjallar sérstaklega um innri markaðinn og tengsl okkar Íslendinga á efnahagssviði við þá þróun sem þar gæti orðið. Það er mjög fróðlegt að líta einmitt á mál þjóðhagsstjóra í þessari grein sem ber heitið ,,Innri markaður EB og hagstjórn á Íslandi``. Svo ég vitni í efni greinarinnar fyrst með óbeinum hætti þá byrjar þjóðhagsstjóri á því að vitna til biblíu þeirra innrimarkaðsmanna, höfunda innri markaðarins og þá útreikninga sem þeir byggðu á þegar þeir lögðu fagnaðarboðskapinn fyrir Evrópubandalagið á sínum tíma og fengu fram þær breytingar og ýttu af stað því ferli sem leiddi til stefnunnar um innri markaðinn sem tengdist ártalinu 1992 og átti að vera í höfn um síðustu áramóta og hefur náð fram að ganga að verulegu leyti hvað snertir breytingu á lögum og reglum Evrópubandalagsins en þó engan veginn öllum. En þessi biblía er hin svonefnda Cecchini-skýrsla um hagkvæmni innri markaðarins. Hún ber heitið ,,1992`` og var eins konar dáleiðsluatriði í áróðri í Evrópu fram undir liðin áramót sem táknrænt heiti fyrir þá miklu hagsæld sem ætti að leiða yfir Evrópu í skjóli innri markaðarins og sem afleiðing af honum. Þjóðhagsstjóri dregur saman í grein sinni kjarnann í spádómum Cecchini-skýrslunnar í sambandi við hagkvæmni fyrir innri markað Evrópubandalagsins og rekur það með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,1. Landsframleiðsla ríkjanna eykst um 4,5%. 2. Verðlag lækkar um 6,1%. 3. Atvinnutækifærum fjölgar um 1,8 millj. 4. Afkoma ríkissjóða ríkjanna batnar um 2,2% í hlutfalli við landsframleiðslu. 5. Viðskiptajöfnuður verður hagstæðari sem nemur 1% af landsframleiðslu.`` Þetta eru meginniðurstöðurnar úr þessari skýrslu sem síðan fer um þetta mörgum orðum, styður þetta og málar framtíðina í rósrauðum litum að gerðum þessum breytingum á efnahagskerfi Evrópubandalagsríkjanna. Þjóðhagsstjóri bendir hins vegar á í grein sinni að langt sé frá því að um einhvern stórasannleik geti verið að ræða sem megi taka í bókstaflegri merkingu. Hann segir svo ég vitni í orð hans, með leyfi forseta: ,,Nú er það svo að þessar niðurstöður eru auðvitað ekki óumdeildar. Sumir færa rök fyrir því að áhrifin séu vanmetin en aðrir telja þau ofmetin. Þannig telur t.d. Richard Baldwin að við fyrstu áhrif samrunans sem Cecchini-skýrslan metur bætist að árlegur hagvöxtur verði til frambúðar 0,2--0,9% meiri í EB eftir 1992 (Economy Policy, mars 1990). Paul Krugman, prófessor við MIT í Bandaríkjunum, telur hins vegar að ávinningurinn verði um eða jafnvel innan við helming þess sem Cecchini-skýrslan áætlar (óbirt handrit að bók). Frá sjónarhóli hagfræðinnar er þó óumdeilt að samruni markaða feli í sér efnahagslegan ávinning. Hagfræðin hefur hins vegar engar óyggjandi aðferðir til að meta hversu mikill hann verður.`` Þetta er tilvitnun í þjóðhagsstjóra sem síðan lýsir því að hinn efnahagslegi ávinningur verði að líkindum mjög misjafn innan Evrópubandalagssvæðisins og leiða megi líkur að því að suðurhluti bandalagsins, Suður-Evrópa, muni hagnast hvað mest á innri markaðnum en norðurríkin muni hagnast tiltölulega minna. Hann bendir líka á það að þær forsendur sem lagðar eru fyrir þessum útreikningum séu einnig umdeilanlegar og mikið matsatriði. Hann bendir á það að spurningin um stefnuna í sambandi við myntbandalagið geti ráðið miklu um það hver verði niðurstaðan í reynd í þessum málum en aldrei verði sannað að það verði rakið til þessarar breytingar innri markaðarins einnar út af fyrir sig. Þjóðhagsstjóri fjallar líka um hið ólíka efnahagslega umhverfi á Íslandi og í Evrópubandalaginu og gerir það með hliðsjón af því að umræða fari fram hér um stöðu okkar gagnvart Evrópubandalaginu og spurningunni hvort Íslendingar eigi af efnahagslegum ástæðum að hugsa til aðildar að bandalaginu, en þjóðhagsstjóri hefur eðlilega ekki á því skoðun hvort það sé skynsamlegt almennt séð eða ekki og kveður ekki upp neinn dóm yfir því. En hann segir varðandi gengisstefnuna --- spurningin um gengisstefnu í þessu sambandi hefur mikið verið um rædd hér á landi --- og er þar að fjalla um áhrif innri markaðarins á hagstjórn á Ísland, með leyfi forseta: ,,Af þessu má ráða að val gengisstefnu fer eftir aðstæðum. Séu hagkerfi svipuð og mikil viðskipti milli þeirra má færa sterk rök fyrir föstu gengi eða jafnvel samruna myntanna. Því ólíkari sem hagkerfi eru og minni viðskipti milli þeirra er vafasamara að festa gengið. Paul Krugman setur þetta sjónarmið fram með þeim hætti sem gert er á mynd 2a (óbirt handrit að bók). Þar kemur fram að hagur þjóða af föstu gengi eða myntsamruna eykst eftir því sem viðskipti þjóðanna eru meiri en kostnaðurinn minnkar hins vegar.`` Læt ég þá lokið beinni tilvitnun í greinina en hann segir síðan að það sé ákaflega erfitt að mæla þær stærðir sem um er að ræða. Orðrétt segir hér: ,,Með Ísland og EB og þá staðreynd í huga að sveiflur í íslenskum þjóðarbúskap þurfi alls ekki að fylgja hagsveiflu Evrópubandalagsríkjanna má e.t.v. setja fram svipaða mynd og hér að framan.`` Þ.e. hann er að leiða líkur að því að þarna sé um verulega óvissu að ræða og erfitt sé að færa einhlít rök fyrir því hvor leiðin sé skynsamlegri fyrir Íslendinga, fast gengi eða sveigjanlegt. Það er fróðlegt í ljósi skýrslu Þjóðhagsstofnunar og þeirra útreikninga sem hún hefur sent frá sér að undanförnu að hugleiða einmitt þær forsendur sem þjóðhagsstjóri ræðir, um niðurstöðu Cecchini-skýrslunnar og áhrif hennar á innri markað Evrópubandalagsins og tengslin við hið íslenska hagkerfi. Hér er undirstrikuð hin mikla óvissa sem ríkir á útreikningunum sem hefði verið lágmark að hæstv. utanrrh. hefði nefnt. Auðvitað byggja niðurstöður úr þessum módelútreikningum, sem hér er verið að reikna út í tölvum, á því að um fullkominn markað sé að ræða, ótruflaðan markað. En auðvitað er langt frá því að markaður virki þannig í reynd hvað sem líður öllum reglum. Út frá því skýra þjóðhagfræðingar einmitt oft það sem iðulega gerist að reynslan afsannar þeirra kenningar eða þeirra útreikningar ganga ekki fram. Þess vegna þurfa menn auðvitað að hafa það í huga að ein forsendan er sú að um fullkominn ótruflaðan markað sé að ræða. Það er líka vert að nefna það í umræðum um kreppuna sem nú er í Evrópu, og er auðvitað fullkomin andstaða þeirra spádóma og þeirrar bjartsýni sem ríkti þegar Cecchini-skýrslan var kynnt og þegar það ferli sem leiða átti til innri markaðarins var sett af stað, að hún verður að nokkru leyti, að mati ýmissa hagfræðinga, rakin til áhrifanna af myntbandalaginu þar sem einmitt er verið að festa gengi Evrópumyntanna, mynta ríkja Evrópubandalagsins, og þeir setja það sem eina meginviðmiðun sem hafi orðið til þess að dýpka þá efnahagslægð sem nú ríkir í álfunni. Við skulum, virðulegur forseti, í framhaldi af þessu líta aðeins yfir sviðið í Evrópu og athuga efnahagslega stöðu í Evrópubandalaginu. Það er nú eitthvað annað en að þær breytingar sem hafa orðið í aðdraganda innri markaðarins hafi reynst einhver vítamíngjöf fyrir efnahagslíf þar. Tölur atvinnuleysingjanna bera vott um þetta. Í staðinn fyrir minnkun á atvinnuleysi, sem allir útreikningar sem sneru að innri markaðnum gerðu ráð fyrir, hefur atvinnuleysið farið hraðvaxandi. Spádómurinn fyrsta árið eftir að innri markaðurinn átti að vera að fullu kominn til framkvæmda er um aukið atvinnuleysi um ekki minna en 2 milljóna manna. Það er enginn annar en Henning Christophersen, efnahagskommissar Evrópubandalagsins, sem hefur gefið út þær tölur. Margt vísar til þess að ekki verði breyting á varðandi þessa kreppu heldur í framhaldi af því ári sem nú er hafið. Það er a.m.k. ótti þeirra sem halda um stjórn efnahagsmála innan Evrópubandalagsins að líkurnar séu mjög litlar á því að einhver umtalsverður bati sé í nánd. Þegar litið er á það verður það enn þá fjarstæðukenndara að ráðherra utanríkismála hér uppi á Íslandi gangi fram með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. gerði í umræðunni fyrir tveimur dögum síðan og sé að kynna fyrir íslensku þjóðinni efnahagslegan ávinning af þátttöku okkar í innri markaðnum sem á að verða með lögfestingu á þessu frv. og samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Fyrir því eru auðvitað engin frambærileg rök. Að undanförnu og í tengslum við áramótin hefur verið að koma fram mat ýmissa talsmanna á erlendum vettvangi sem öll ber að þessum brunni: Vaxandi atvinnueysi, lítill hagvöxtur, stöðnun. Við Íslendingar þurfum hins vegar ekki endilega að leggjast í svartsýni vegna þessara spádóma einna saman, þó að heldur myrkt sé yfir íslensku þjóðlífi nú um stundir að því er snertir efnahagslega stöðu mála, því að það er svo langt frá því að íslenskt efnahagslíf hafi dregið dám af efnahagsþróun í heiminum almennt séð. Við höfum lifað það hér að hafa komist yfir kreppuástand erlendis með þokkalegum vexti, með bata í efnahagslífi og náð okkur upp úr lægðum á sama tíma og kreppa hefur verið í iðnríkjunum. Einmitt sú reynsla ætti að verða okkur hvatning til þess að líta sjálfstætt á okkar möguleika án þess að vera að tengja okkur sem eitt lítið tannhjól inn í það mikla gangverk sem er kjarninn í þessum samningi, í innri markaðnum og Evrópubandalaginu sem driffjöður hans. Ég ætla að láta þetta nægja varðandi þessa staðhæfingu hæstv. utanrrh. Í raun kom fram í umræðu í gær að hæstv. ráðherra er gersamlega rökþrota varðandi þessa staðhæfingu sína og hefur orðið að draga í land í því efni. Hann stendur uppi sem hálfgerður jólasveinn með þessa skrautsýningu sína rétt eftir þrettándann, þessi blys sem hann var að senda á loft með 7 milljörðum innan borðs. Ég ætla hins vegar að ræða næst, virðulegur forseti, um þann þátt sem lýtur að opnun íslenska vinnumarkaðarins fyrir erlendu vinnuafli og þá staðhæfingu sem ráðherrann hafði uppi í ræðu sinni í fyrrakvöld að við hefðum fyrirvara í þessu máli sem gerði okkur kleift að bregðast við ef hér yrði röskun á vinnumarkaði eftir að opnað hefði verið fyrir hann á grundvelli samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Það er ein af staðhæfingunum sem ítrekað hafa verið bornar fram af talsmönnum þessa samnings að reyna að halda því fram að við Íslendingar höfum einhvern haldbæran fyrirvara að því er snertir vinnumarkaðinn. Staðreynd málsins er sú að fyrir liggur í tengslum við þennan samning og þann þátt fjórfrelsisins sem er opnun vinnumarkaðarins að Ísland verði hluti af 380 millj. manna svæði með auðvitað eitthvað færri á vinnumarkaði en sú tala ber vott um. Staðhæfing ríkisstjórnarinnar og huggun gagnvart Íslendingum að því er þetta efni varðar er að þarna sé fyrirvari til staðar. Enginn slíkur fyrirvari tengist þessum samningi heldur einvörðungu einhliða yfirlýsing innlendra stjórnvalda um að þau kunni að beita öryggisákvæðum samningsins ef nauðsyn krefji að þeirra mati. Sem sagt aðeins minnt á það, sem varðar allan samninginn, að hægt sé að grípa til almennra öryggisákvæða á grundvelli hans. Ekkert annað liggur fyrir að því er snertir vinnumarkaðinn. Hins vegar er síðan matsatriði, sem menn geta haft á margar skoðanir, hvort líkur séu á því að hér verði stórfelld röskun á vinnumarkaði vegna þessa samnings, í framhaldi af honum. Fyrir því er ekki hægt að bera fram neinar sannanlegar staðhæfingar. Þar verður reynslan að skera úr en þó er væntanlega hægt að mæla afleiðingarnar með eitthvað meira öryggi en þær efnahagslegu afleiðingar sem ég ræddi hér áðan og hæstv. utanrrh. skaut á loft í sínu máli. Ég held hins vegar að það sé afar óvarlegt fyrir okkur Íslendinga að gera ráð fyrir því að þarna verði um sáralítil áhrif að ræða. Ég held að staða mála á vinnumarkaði í Vestur-Evrópu ætti einmitt að vera okkur til varnaðar í þessu efni. Það mikla atvinnuleysi og vaxandi atvinnuleysi sem þar er, ekki síst hjá ófaglærðu verkafólki, en þó engan veginn einskorðað við slíka hópa á vinnumarkaði, getur leitt til þess að leitað verði eftir atvinnu innan þessa svæðis, eins og á Íslandi, þar sem ekki eru uppi sérstakar kröfur í sambandi við menntun og annað þess háttar eins og gildir m.a. í fiskvinnslu okkar þar sem við höfum nokkra reynslu af erlendu vinnuafli. Þar hefur staðan verið með þeim hætti, sem íslensk lög bjóða enn, að menn fái hér atvinnuleyfi aðeins til skamms og takmarkaðs tíma, þriggja mánaða í senn. Stjórnvöld hafa það því í hendi sér að hafa stjórn á aðstreymi erlends vinnuafls til landsins. Þetta verður hins vegar úr sögunni að því er snertir fólk frá öðrum ríkjum EES-svæðisins ef samningurinn verður að veruleika. Þá væri staðan sú að þeir sem til Íslands koma og hefðu fengið hér vinnu ættu kröfu á því og fullan rétt á að dvelja í landinu eftir að hafa einu sinni fengið vinnu. Það er enginn sem vísar þeim á braut og annaðhvort halda þeir atvinnu í landinu eða þeir geta gripið til þess, sem samningurinn býður, að fara á atvinnuleysisbætur hér eins og aðrir sem þann rétt hafa. Það er svo önnur saga sem tengist þessu og áhrifunum á vinnumarkaðinn. Þau áhrif sem það mun hafa á stöðu verkalýðshreyfingarinnar. Það er kannski það atriði sem ástæða er til að hafa hvað mestar áhyggjur af, sú veiking samtaka launafólks sem mun hljótast af því að tengjast þessum stóra vinnumarkaði. Það er þróunin nú þegar innan Evrópubandalagsins að verkalýðsfélög hafa verið að veikjast þar sem afleiðing af þeim breytingum og reglum sem þar hafa verið innleiddar og líka vegna þess að verulegur hluti ríkja innan þessa svæðis, einkum í suðurhluta Evrópubandalagsins, er með allt aðrar hefðir og allt aðra stöðu að því er varðar uppbyggingu samtaka launafólks þar sem þau eru langtum veikari en á norðurhluta svæðisins, það sem við köllum Mið-Evrópu, Þýskaland og Frakkland að ekki sé minnst á Danmörku í því sambandi. Það er því mjög eðlilegt að Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna skuli slá varnagla við þegar rætt er um þennan samning. Það var til þessa fólks sem hæstv. utanrrh. beindi orðum sínum fyrir tveimur dögum þegar hann gagnrýndi að samtök launamanna hefðu ekki tekið eindregið undir kröfurnar um að þessi samningur yrði samþykktur heldur þvert á móti slegið þar fjölmarga varnagla og, eins og fyrir liggur að því er snertir Alþýðusamband Íslands, beinlínis breytt sinni afstöðu. Reynt var af aðilum sem eru starfandi í þágu Alþýðusambandsins, reiknimeisturum og hagfræðingum, fyrir ekki mjög löngu síðan að ýta einmitt á eftir því að Alþýðusambandið tæki afstöðu með þessum samningi og höfðu þeir undirbúið málsgögn þar að lútandi sem lögð voru fyrir þing Alþýðusambands Íslands í nóvember sl. Ég hef áður nefnt það í þessari umræðu en rifja það upp í tengslum við mál hæstv. utanrrh. að þing Alþýðusambandsins vísaði frá þeim ályktunardrögum sem lögð voru fyrir og það birtist með þeim hætti að samþykkt var á þingi Alþýðusambandsins allt önnur ályktun en þau drög sem fyrir þingið voru lögð. Og vegna þess að staðhæft hefur verið, m.a. af talsmanni meiri hluta utanrmn. að fyrir lægi eitthvert fylgi Alþýðusambands Íslands við þennan samning þá vil ég leyfa mér honum til upprifjunar og jafnframt hæstv. utanrrh. að lesa þessar stuttu ályktanir Alþýðusambandsins sem varða Evrópumálin þannig að fyrir liggi alveg óyggjandi hvert viðhorfið er hjá þessari stærstu fylkingu launamanna í landinu. Með leyfi forseta: ,,Afgreiðsla á EES-samningi: 37. þing ASÍ átelur þá afstöðu Alþingis að hafna kröfu fjölmargra félagasamtaka og einstaklinga að viðhafa þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og hvetur alþingismenn til að endurskoða afstöðu sína. Þingið bendir á að ýmis atriði samningsins eru með þeim hætti að vafi leikur á að þau séu í samræmi við stjórnarskrá og minnir alþingismenn á þá ábyrgð sem þeir hafa gagnvart stjórnarskrá íslenska lýðveldisins.`` Þetta er önnur samþykktin. Síðan er samþykkt sem ber yfirskriftina: Starf að Evrópumálum: ,,37. þing ASÍ telur brýnt að ASÍ, landssamband og stéttarfélög vinni ötullega að því að mæta þeim breytingum sem fram undan eru á íslenskum vinnumarkaði. Ekki hvað síst ef Ísland gerist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Þingið leggur áherslu á að stjórnvöldum sé veitt öflugt aðhald. Ýmsar lagasetningar og aðgerðir sem skipta launafólk miklu máli fylgja aðild að EES ef af henni verður. Verkalýðshreyfingunni ber skylda til að fylgja því eftir að ekki sé gengið á réttindi launafólks. Þá kalla aukin samskipti við aðrar þjóðir á öflugt upplýsingastarf í verkalýðshreyfingunni. 37. þing ASÍ telur að með starfi sambandsins að Evrópumálum hafi verkalýðshreyfingin náð verulegum árangri. Þingið felur miðstjórn að efla samstarfið við Evrópusamband verkalýðsfélaga, norræna verkalýðssambandið og ráðgjafanefnd EFTA til að koma sjónarmiðum íslenskrar verkalýðshreyfingar á framfæri.`` Þetta er seinni samþykkt þings Alþýðusambands Íslands. Það þarf mjög bjartsýnar textaskýringar, svo ekki sé meira sagt, til að lesa út úr þessum samþykktum stuðning við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þegar Evrópskt efnahagssvæði er nefnt á nafn þá er það með skilyrðistengingunni ef, ef af samþykkt verður, en það er hvergi hvatt til þess að samningurinn verði samþykktur. Það er satt að segja dæmalaust, en þó dæmigert, fyrir málflutning manna eins og talsmanns meiri hluta utanrmn. sem leyfir sér þrátt fyrir að svona samþykktir séu upp lesnar að staðhæfa annað og staðhæfa það að það liggi fyrir fylgi við þennan samning af hálfu Alþýðusambands Íslands í þessum málum.

Hvernig túlkar þingmaðurinn hjásetu þingmanna hérna?

Hvernig túlkar þingmaðurinn hjásetu þingmanna hérna? er spurning sem hv. þm. varpar hér fram.

Hann túlkar það sem stuðning við málið.

Og ég túlki það sem stuðning við málið --- og á að draga síðan þá ályktun að þessar samþykktir frá Alþýðusambandinu feli í sér stuðning við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði? Varðandi hjásetu þingmanna á Alþingi að því er varðar atkvæðagreiðslu um þennan samning þá liggur það auðvitað ljóst fyrir að með því að greiða ekki atkvæði gegn málinu eru viðkomandi þingmenn að greiða götu málsins í þinginu því að ekki verða atkvæði þeirra tvítalin. En að ætla að fara að álykta eitthvað út frá því að því er varðar samþykktir Alþýðusambands Íslands varðandi þetta mál þar sem engin tillaga liggur fyrir um stuðning og málin snerust ekki um það við afgreiðslu máls á þingi Alþýðusambands Íslands heldur var þarna um að ræða niðurstöðu sem ekki var mótmælt, og ég held að hafi verið samstaða um á þinginu, að þetta urðu samþykktirnar í staðinn fyrir þau málsgögn  sinnum og leita betur ef þú ætlar að finna stuðning af hálfu þings Alþýðusambands Íslands við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Önnur samtök launafólks voru á fyrri stigum enn gagnrýnni en birst hafði í áfangaályktunum frá Alþýðusambandinu og það er kannski alveg sérstaklega Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna sem skilaði áliti sínu til utanrmn. Það er einmitt vert að nefna það að hv. talsmaður meiri hluta utanrmn. túlkaði það svo að þeir mörgu aðilar sem skiluðu áliti til utanrmn. varðandi þetta mál og ekki mótmæltu með formlegum hætti þessum samningi væru í raun sammála málinu, þeir væru stuðningsaðilar málsins. Þannig var málflutningur talsmanns meiri hlutans og er fróðlegt fyrir þá sem senda inn til þingnefnda viðhorf sín varðandi einstök þingmál að hafa það í huga hvernig lagt er út af málum þegar þetta blasir við sem ég hef rakið varðandi málflutning hv. þm. Björns Bjarnasonar um þetta efni. Það er sannarlega áhyggjuefni fyrir íslenska verkalýðshreyfingu það sem verið er að stefna að að lögfesta hér og þessar breytingar varðandi vinnumarkaðinn. Mörg varnaðarorðin eiga áreiðanlega eftir að falla til viðbótar við þau sem þegar hafa verið mælt í þessu efni og ég geri ráð fyrir að, ef þessi samningur verður að veruleika einhvern tímann, þá eigi það eftir að renna upp fyrir ýmsum, ekki aðeins varðandi spurninguna um atvinnu og samkeppnina um atvinnu, heldur á fleiri sviðum sem snerta atvinnulífið og vinnumarkaðinn að það er ekki skynsamlegt fyrir okkur Íslendinga með okkar fámenna vinnumarkað, með okkar litla samfélag, að ætla að samsama okkur hinum stóra innri markaði Evrópubandalagsins með þeim hætti sem hér er að stefnt með þessum samningi. Það ber líka að líta á það að hér kemur ekki aðeins til samkeppni við launafólk, hér kemur til óheft samkeppni við sjálfstætt starfandi atvinnurekendur, sem svo eru kallaðir, sem hafa nokkuð aðra stöðu en launamaðurinn á vinnumarkaði en er þó oft og tíðum ekki langt frá því að vera tengdur launamanninum hvað snertir hagsmuni og aðstöðu alla, en í því efni er ekki um hina minnstu hindrun að ræða að því er snertir staðfesturétt og dvalartíma í landinu heldur geta menn þar í raun gengið að öllu opnu. Þessi atriði vildi ég nefna, virðulegur forseti, í sambandi við vinnumarkaðinn og mál hæstv. ráðherra varðandi efnahagslegar afleiðingar þessa samnings. --- Og nota mér gott boð forseta um það að losna við hluta af þessum málskjölum frá ræðustóli. Ég ætla þá að koma að því sem gerst hefur í þessari 3. umr. og nokkuð var rætt af þeim sem tóku þátt í henni í gær eftir að hv. þm. Karl Steinar Guðnason steig í ræðustól og rifjaði enn á ný upp það áhugaefni Alþfl. og sitt áhugaefni sérstaklega að við gerðumst aðilar að Evrópubandalaginu sjálfu. Ýmsir urðu til að andmæla hv. þm. og ég er ekkert undrandi á því. Hæstv. utanrrh. og formaður Alþfl. taldi það ein helstu tíðindi umræðunnar að fram hefði komið hjá þingmanninum að hann væri einn um þá skoðun í þingflokki Alþfl. að við ættum að ganga í Evrópubandalagið. En það er rétt að taka öllum slíkum staðhæfingum með nokkrum fyrirvara þó við getum hlýtt á mál manna í því efni því að það hefur gerst ítrekað á undanförnum árum og þarf ekki langt að leita að talsmenn Alþfl. hafa gengið fram fyrir skjöldu og viðrað það hugðarefni sitt að athuga beri, svo ekki sé fastar að orði kveðið, að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Það var hæstv. utanrrh. sjálfur, formaður Alþfl., sem kom fram með þetta efni á seinni árum, miðað við þau tímabil sem þessi umræða tekur yfir, að okkur sé í raun enginn annar kostur en að sækja um aðild að Evrópubandalaginu ef Norðmenn og Svíar gerist þar aðilar. Frá þessu greindi formaður Alþfl. á fundi Íslendinga í Kaupmannahöfn í marsmánuði 1990 og geta menn lesið um það í flokksmálgagni Alþýðublaðsins 16. mars 1990 undir fyrirsögninni ,,Íslendingar eru flóttamenn frá Evrópu``. Þar er umsögn um þennan fund og orð utanrrh. sem ég hef nokkrum sinnum minnt á í sambandi við áhugaefni Alþfl. að tengjast Evrópubandalaginu, og því var ekkert mótmælt af hálfu ráðherrans þegar þetta var rifjað upp skömmu síðar, enda vafalaust rétt eftir haft af hans flokksmálgagni og ekki farið með fleipur í jafnstóru máli sem þessu. Þannig var hæstv. utanrrh. í rauninni á undan hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni sem viðraði þá skoðun sína þann 30. mars 1990 úr þessum ræðustóli að nú ættu Íslendingar að spretta úr spori og sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Þannig að hann var í rauninni aðeins að ganga í fótspor meistara síns í þessum málflutningi sem hafði í útlöndum viðrað þetta sjónarmið ekki löngu fyrr. Síðan gerðist það fyrir ekki ári síðan að hæstv. utanrrh. kom með skýrslu um utanríkismál til Alþingis Íslendinga sem merkt er árinu 1992 og sem þótti heldur betur tíðindum sæta vegna þess að hæstv. ráðherra var þar að gæla við þá hugmynd að Íslendingum bæri að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Það væri komið að þeim tímamótum að rétt væri fyrir okkur að stíga það skref. Ég sé ástæðu til þess nú, eftir að hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur enn og aftur viðrað þá skoðun sína að við eigum að sækja um aðild að Evrópubandalaginu, að fara aðeins yfir málflutning utanrrh. í þessari meginskýrslu hans til þingsins á síðasta ári. Með leyfi forseta, þá segir ráðherra, svo ég nefni nokkur atriði úr skýrslunni, undir fyrirsögninni ,,Evrópuumræðan. EES --- Bráðabirgðalausn eða varanleg brúarsmíð?`` ,,Nú fremur en nokkru sinni fyrr er rétti tíminn til þess að leiða hugann, ekki aðeins að hinni nýju skipan mála í Evrópu að loknu Maastricht-samkomulaginu, heldur sérstaklega spurningunni um stöðu Íslands í nýrri og breyttri heimsmynd. Þegar samningarnir um EES hófust fyrir þremur árum var heimurinn allur annar en hann er nú. Árið 1989 er ekki löngu liðið hjá en sögulega séð er það langt að baki. Þá var Berlínarmúrinn enn á sínum stað, þjóðir Mið- og Austur-Evrópu voru enn undir oki sovéska nýlenduvaldsins og Sovétríkin stóðu enn. Þær byltingarkenndu breytingar sem síðan hafa orðið hafa haft keðjuverkandi áhrif um alla Vestur-Evrópu og um veröld alla. Hinar pólitísku forsendur sem leiddu til EES-samninganna virðast ekki eiga við lengur, hvorki við EB né EFTA.`` Hver mælti þessi orð? Utanríkisráðherra Íslands í skýrslu til Alþingis í mars 1992. Og hann segir: ,,Hér á landi eru eftirfarandi spurningar farnar að gerast æ áleitnari: Hefur hin hraða rás viðburðanna hlaupið fram úr hugmyndasmiðum hins Evrópska efnahagssvæðis? Hefur EES, í ljósi breyttra aðstæðna, glatað tilgangi sínum? Hefur þremur árum verið sóað í þrotlausa samninga, til einskis? Er EES aðeins áfangastaður fyrir flest EFTA-ríkin, áður en þau leita inngöngu í Evrópubandalagið? Trúir því einhver að Evrópskt efnahagssvæði fái staðist sem tveggja stólpa brú sem hvílir annars vegar á stólpa útvíkkaðs Evrópubandalags með 17 aðildarríkjum og 370 millj. íbúa og hins vegar á brúarstólpa Íslands og Liechtensteins með innan við 300 þús. íbúa?`` Það er vert að staldra við þessi ummæli hæstv. ráðherra og endurtaka: ,,Trúir því einhver að Evrópskt efnahagssvæði fái staðist sem tveggja stólpa brú sem hvílir annars vegar á stólpa útvíkkaðs Evrópubandalags með 17 aðildarríkjum og 370 millj. íbúa og hins vegar á brúarstólpa Íslands og Liechtensteins með innan við 300 þús. íbúa?`` Þessa spurði hæstv. utanrrh. sig fyrir tæpu ári síðan og hann fer síðan yfir sviðið og ég skal aðeins stikla á nokkrum þáttum í hans máli þegar hann ræðir frekar um tengsl við Evrópu, aðild að innsta hring eða aðlögun að Evrópubandalaginu. ,,Sú staðreynd að allar EFTA-þjóðirnar að Íslandi og Liechtenstein undanskildum hafa annaðhvort tekið um það ákvörðun að ganga í EB eða íhuga þann kost gerir það að verkum að endurskoða verður stöðu Íslands í Evrópu og tengsl við álfuna í framtíðinni. Tveir kostir eru í boði. Annar er að virða að vettugi yfirlýsingar EB um að nýjum aðildarríkjum verði ekki veittar neinar undanþágur frá reglum EB, sækja um með skilyrðum og láta á það reyna hvaða kjörum megi ná. Án EES hefði annað vart komið til greina. Rök, sem styðja sérstöðu Íslands í sjávarútvegi, eru gild og náðu fram að ganga í EES-viðræðunum með tilstyrk annarra EFTA-ríkja. Bágt er að vísu að treysta því að hið sama mundi gilda í aðildarviðræðum en óhætt er að fullyrða að möguleikar á því að ná sama árangri í aðildarviðræðum eru miklum mun meiri í þessari umferð í samfylgd með öðrum EFTA-ríkjum heldur en í næstu lotu þegar Austur-Evrópuríkin knýja dyra. Hinn kosturinn er að halda fast við EES og byggja samskipti Íslands við EB á þeim grunni hvað sem á bjátar. EES veitir það lágmarksefnahagsöryggi sem þörf er á. Hver sem verður ákvörðun annarra EFTAríkja þá er ekki ástæða til að ætla annað en að þau réttindi og sú aðstaða sem EES-samningurinn veitir séu tryggð þó svo að Ísland sæti þar eitt eftir. Stofnanaákvæðin þyrfti að semja um en eftir stæði tvíhliða samningur við EB sem væri mun yfirgripsmeiri en nokkur sem fengist hefði í tvíhliða viðræðum.`` Og áfram segir ráðherrann: ,,EES-samningurinn tekur ekki aðeins til efnahagslegra þátta heldur munu aðildarríki hans einnig ráðfæra sig um og hafa samvinnu á fleiri sviðum. EES skipar Íslandi ekki á innsta bekk en með honum er a.m.k. komist hjá einangrun. Fyrir ríki með takmarkaðan metnað í alþjóðamálum gæti það einmitt reynst mátuleg lausn.`` --- Takið eftir: ,,Fyrir ríki með takmarkaðan metnað í alþjóðamálum gæti það einmitt reynst mátuleg lausn.`` En síðan heldur ráðherrann áfram að fjalla um þetta og segir þá m.a.: ,,Á öðrum Norðurlöndum er ekki lengur spurt: ,,Hvers vegna ættum við að ganga í EB?`` heldur ,,Hvers vegna ættum við að standa utan dyra?`` Fyrr en síðar munu þessar spurningar verða reifaðar í umræðunni hér á landi.`` Hver ætli ætli sé, virðulegi forseti, að reifa þessar spurningar í umræðunni hér á landi annar en sá sem leggur slíka skýrslu fyrir Alþingi Íslendinga, utanrrh. landsins? Hann vill ekki vera í hópi þeirra sem hafa takmarkaðan metnað í utanríkismálum, hann vill spretta úr spori og það mun ekki líða langur tími frá því að afhendingarskjölin hefðu gengið á milli ef samningurinn verður einhvern tímann verður barn í brók og hæstv. utanrrh. mun fyllast metnaði fyrir sína hönd og flokks síns og slást í hóp með hinum vígreifu krossförum í sínum eigin flokki, hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni og hver veit hvort þá verður að hafa liðsauka annars staðar frá eins og frá hv. 10. þm. Reykv. sem hefur ítrekað og talað fyrir því í nál. sínu að við eigum að skoða þennan kost, þ.e. aðildina að Evrópubandalaginu. Af hálfu hæstv. forsrh. hefur verið rætt um þetta efni á undanförnum árum og á undanförnum mánuðum og þarf ekki lengra að leita en nú í kringum síðustu áramót. Þá mátti skilja á hæstv. forsrh. og hann hefur öðru hvoru tekið þannig til orða frá því sl. sumar að í tíð ríkisstjórnar hans komi ekki til álita að hans mati að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Við andstæðingar þess höfum tekið undir og fagnað því að hæstv. ráðherra heldur sig við það sjónarmið. Hins vegar er eftir að sjá hvort við það verður staðið. Ég ætla að vona að hæstv. forsrh. standi við það efni. Hann orðaði það eitthvað á þá leið að miklu væri fórnað fyrir Íslendinga að halda sig frá hraðlestinni til Brussel að halda við þá stefnu sem hann segist þó ætla að standa við í stjórnartíð sinni nú að sækja ekki um aðild að Evrópubandalaginu. Í því er auðvitað nokkur trygging og við skulum vona að hæstv. ráðherra standi við þau orð sín. En hæstv. utanrrh. er vafalaust byrjaður á vegum síns ráðuneytis þó hann hafi ekki viðrað það hér að fylgja eftir þeim frýjunarorðum sem hann mælti í skýrslu sinni til Alþingis fyrir tæpu ári um nauðsynina á að undirbúa umsókn um aðild að Evrópubandalaginu. Í því sambandi vitna ég til lokaorða í þessum kafla skýrslu hans í mars sl. þar sem hann segir: ,,Fyrst og fremst verður að kanna mælanleg áhrif EB-aðildar á íslenskt efnahagslíf og stjórnkerfi. Því fer fjarri að slík könnun jafngildi meðmælum með aðild að EB en hitt væri ábyrgðarleysi að kanna ekki hvaða afleiðingar hún hefði í för með sér. Um þetta ætti að geta verið full samstaða allra flokka því að engar ákvarðanir skal taka að óathuguðu máli``, sagði ráðherrann í lok þessarar umfjöllunar í skýrslu sinni í mars í fyrra. Ég hef verið að rifja þetta upp hér, virðulegur forseti til þess að minna á það hver er staðan hjá stjórnarflokkunum í þessu stóra máli. Þessum eftirleik hugsanlegrar aðildar að Evrópsku efnahagssvæði, þ.e. að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Ríkisstjórnir eru fallvaltar, það vitum við og svo kann að fara að sú ríkisstjórn sem nú situr haldi ekki velli út kjörtímabilið. Um það skal ég ekki hafa uppi neina spádóma nú en ég hugsa að þeir séu nokkrir innan núv. stuðningsflokka ríkisstjórnarinnar sem mundu ekki gráta það að það yrði skemmra en lengra í lífdögum ríkisstjórnarinnar. Þá eru fyrirvararnir t.d. frá núv. forsrh. fallnir eins og hann hefur hagað orðum sínum því hann hefur eingöngu rætt um sína núv. ríkisstjórn og ekki sagt neitt ákvarðandi hvað þá tæki við að hans mati og þá sem formanni Sjálfstfl. Hann hefur fyrr á árum lýst áhuga sínum á því að láta reyna á aðild að Evrópubandalaginu. Hins vegar vitum við að innan Sjálfstfl. er mjög eindregin andstaða hjá sumum á því að stíga slíkt skref og meira að segja mikið hik á mönnum að skrifa upp á samninginn sem hér liggur fyrir. Ég er nokkurn veginn sannfærður um að það eru fleiri en þær hetjur sem hafa gengið gegn þessum samningi úr þingflokki Sjálfstfl. og greitt atkvæði gegn samningnum, það eru fleiri sem hafa uppi miklar efasemdir um þetta mál í þeirra röðum. Það er því ekkert auðvelt fyrir þá sem vildu stíga þetta skref og hafa áhuga á því að gera það. En það munu verða öfl í landinu sem munu ýta þar á eftir. Þau hafa komið fram með áberandi hætti og get ég í því sambandi nefnt framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands, Þórarinn Þórarinsson, sem sl. vor kvað mjög fast að orði um þetta efni og fékk raunar undirtektir við þann málflutning úr ólíklegustu áttum. Hættan er því fyrir hendi og við skulum ekki taka allt of mikið mark á svardögum í þessu efni um leið og við hlýðum á þá sem þegar eru farnir að hvetja til beinnar aðildar. Virðulegur forseti. Mörg fleiri áhyggjuefni varða þetta mál en ég hef reifað. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði hefur ekkert lítið áhrif á stöðu umhverfismála. Á það hef ég minnt nokkrum sinnum í umræðu um þetta mál. Að því er okkur Íslendinga varðar má kannski segja að þau áhrif komi ekki fram með skjótum hætti heldur sé þarna meira uppi spurningin í víðtækara samhengi um áhrifin út frá alþjóðlegum viðhorfum, áhrif innri markaðarins og þeirrar starfsemi sem þar fer fram með þeim breytingum sem markaðnum fylgja. Þar liggur ótvírætt fyrir að tilkoma innri markaðarins mun auka mjög verulega þann vanda sem við er að fást alþjóðlega í umhverfismálum. Sá hagvöxtur sem gert er ráð fyrir í innri markaðnum mun að mati þeirra, sem farið hafa yfir þessi mál á vegum Evrópubandalagsins, leiða til aukinnar mengunar umfram það sem ella yrði af völdum þeirra efna sem valda loftslagsbreytingum, brennisteinssambanda, köfnunarefnissambanda og alveg sérstaklega kolefnissambanda, aukast um á milli 10 og 20% umfram það sem ella væri á árunum fram til 2010. Þarna er því um mjög verulega breytingu að ræða í einu mesta áhyggjuefni mannkyns um þessar mundir, vaxandi mengun og spillingu andrúmsloftsins og auðvitað annarra gæða sem þessi vaxandi mengun hefur áhrif á. Þetta er vegna þeirra auknu umsvifa, sem gert er ráð fyrir í kjölfar innri markaðarins, m.a. á samgöngusviði en því tengjast auknir flutningar á vörum þvers og kruss og ekki síst norður-suður á vegum innan Evrópubandalagsins og sá sársaukafulli samningur sem Austurríki og Sviss voru knúin til að gera til að hleypa aukinni umferð gegnum Alpana milli norður- og suðursvæðis Evrópubandalagsins. Fjallað hefur verið um þetta efni af umhverfissamtökum í löndum Evrópubandalagsins og í EFTA-ríkjunum og frá fjölda frjálsra samtaka á sviði umhverfismála liggja fyrir ályktanir þar sem þessum ákvörðunum er mótmælt, þar sem varað er við þeim og bent er á afleiðingarnar. Hér á landi hafa umhverfissamtök ályktað um þetta. Samtökin Landvernd hafa gert það ítrekað og náttúruverndarsamtök, m.a. Náttúruverndarsamtök Austurlands, hafa ályktað um þetta á sínum vettvangi. Hitt liggur svo jafnframt fyrir að vegna þessa samnings kann að vera að Íslendingar verði knúðir til þess fyrr en ella hefði orðið að gera ákveðnar útbætur í sambandi við umhverfismál og við skulum ekkert draga fjöður yfir það. Það má út af fyrir sig telja af hinu góða ef við getum brugðist þannig við. En auðvitað hefur það sín áhrif og reynir þar á hverjir eigi að bera kostnað af þeim breytingum sem þar verða en sem ég tel út af fyrir sig að þurfi að gera fyrr eða síðar. Fróðlegt væri að fá það upplýst hver sá kostnaður er sem af því hlýst. Í þeim skýrslum sem hafa verið bornar fram sérstaklega á vegum umhvrn. hefur verið bent á það að þarna sé um að ræða mjög verulegar aðgerðir sem sveitarfélögum sé ætlað að kosta til. Hins vegar hafa upplýsingar um það efni og útreikningar mér vitanlega ekki enn verið lagðir fram og tengist það þó þessu máli mjög ákvarðandi og þeim reglum sem við erum að undirgangast að þessu leyti. Hins vegar eigum við ekki að þurfa að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði til að gera nauðsynlegar úrbætur á sviði umhverfismála og löggjafar í landinu að því leyti og á vegum umhvn. þingsins hefur á undanförnum mánuðum verið farið yfir efni sem eru sprottin frá ráðuneytum vegna undirbúnings þessa samnings og með hliðsjón af reglum innan Evrópubandalagsins á sviði umhverfismála. Þar hefur náðst góð samstaða um það að mæla með lögfestingu á ákveðnum þáttum alveg óháð því hver verði afdrif samningsins. Þannig á það auðvitað að vera að við eigum að geta tekið það sem við teljum nýtilegt úr löggjöf nágrannaþjóða, lögfest það og náð þeim breytingum fram án þess að hengja það inn í gangvirki samnings sem fjölmargir telja til ófarnaðar og eru andsnúnir. Þess hefur einmitt gætt í sambandi við þetta mál að það er eins og menn gleymi því að Íslendingum er í sjálfsvald sett að laga sig að þeim breytingum í umhverfi sínu, breytingum sem eru að gerast í Evrópu og annars staðar í heiminum, út frá eigin mati og að eigin frumkvæði án þess að verið sé að tengja það inn í alþjóðasamninga af því tagi sem við erum hér að ræða. Í þessu samhengi má einnig nefna að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði bindur Íslendinga gagnvart öðrum svæðum þannig að svigrúm okkar minnkar t.d. til þess að vera aðilar að alþjóðasamningum sem kynnu að stangast á við ákveðna þætti þessa samnings, þær hindranir eru þá til staðar og við erum ekki lengur frjálsir að því að móta þátttöku okkar í alþjóðasamstarfi að því er varðar ýmis efni sem upp kunna að koma í framtíðinni eftir að hafa gert samninginn. Það er áhyggjuefni þegar þannig er haldið á málum og við skulum minnast þess nú áður en gengið er frá þessum málum og afstöðu okkar á Alþingi að við erum að þrengja svigrúm okkar til þátttöku í alþjóðasamstarfi með því að binda okkur í samningnum. Annars er það um umhverfismálin að segja í samhengi EES-samningsins að þau eru þar í aukahlutverki. Fyrirmæli á sviði umhverfismála eru flest hver í aukahlutverki í samhengi samningsins því að hvergi er þar að finna bindandi ákvæði að því er snertir svið fjórfrelsisins, að því er varðar stöðu umhverfismálanna, heldur þvert á móti eru sjónarmiðin sem varða verndun umhverfis þar í aukahlutverki. Þau eru t.d. í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði nefnd í inngangsorðum hans en ekki hinum bindandi ákvarðandi greinum samningsins. Það getur hver og einn skoðað sem hefur samninginn handa á milli, m.a. 73.--75. gr. samningsins sem fjalla um umhverfismál. Það gildir einnig á sviði heilbrigðismála og ýmissa þátta sem snerta það svið að þar hefur vöruflæðið forgang en möguleikarnir á að setja upp hindranir við slíkri dreifingu á vörum, sem geta talist hættulegar eða ástæða væri til af ýmsum ástæðum til að setja upp hindranir gegn innflutningi, að það er ekki heimilt samkvæmt ákvæðum samningsins. Því er full ástæða fyrir okkur að skoða þetta svið umhverfismálanna mun betur í sambandi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði áður en við göngum undir þau ákvæði sem samningurinn bindur okkur í á sviði fjórfrelsisins þar sem þau ákvæði hafa forgang en umhverfismálin verða víkjandi. Þetta er mjög mikið í umræðunni á Norðurlöndum en Norðurlöndin eru eins og flestir vita forustulönd --- því miður ekki Ísland en hin Norðurlöndin mega teljast til forustulanda á sviði umhverfismála og hafa náð þar mjög þokkalegri stöðu og eru að sækja fram. Nú liggur það t.d. fyrir að í Noregi og Svíþjóð er það viðurkennt af stjórnvöldum að það verði biðstaða í sambandi við umhverfismálin á næstu árum vegna þess að ekki sé kleift að hreyfa sig neitt á því sviði, hvað þá að herða þar reglur og bæta um á meðan löndin eru að semja um aðild að Evrópubandalaginu. Það er hörmulegt til þess að vita að á sviði, sem ætti að vera forgangsmál fyrir alla upplýsta aðila að bregðast við þeirri miklu vá sem vofir yfir öllu mannkyni í sambandi við umhverfisspillingu og mengun á undirstöðugæðum jarðar, skuli menn vera að binda sig inn í kerfi sem útilokar þá frá því að geta tekið með róttækum hætti á úrbótum og andæft gegn þeirri umhverfiseyðingu sem er ráðandi í þróun mála. Fyrir okkur Íslendinga sem byggjum þjóðarhag okkar á náttúrulegum auðlindum er þessi staða ekki síst umhugsunarefni. Þetta varðar fiskimið okkar, þetta varðar landið sjálft sem er viðkvæmara fyrir umhverfisröskun vegna legu okkar en gildir þar sem tegundafjölbreytni er meiri a.m.k. á það við á mörgum sviðum og því ættum við alveg sérstaklega að gæta okkar í sambandi við þann þátt mála. Virðulegi forseti. Það er umræðuvert hvers vegna er verið að knýja fram mál af þessum toga þegar engar brýnar ástæður eru til þess fyrir okkur Íslendinga að stíga skref sem þetta. Af hálfu hæstv. utanrrh. var að því vikið við þessa umræðu að ekki væri vísað á neina aðra kosti. Hæstv. ráðherra spurði að því í máli sínu: ,,Hvaða leiðir eru það sem er vísað á af öðrum? Hver er hin leiðin? Hver er hinn kosturinn?`` Það er rétt að hæstv. utanrrh. hefur ekki vísað á neinn annan slíkan kost. Hann er haldinn þeirri Evrópublindu að telja að hvergi sé bjargræðis að leita fyrir Íslendinga öðruvísi en að tengjast Evrópubandalaginu. Fyrst með samningi um Evrópskt efnahagssvæði og síðan, miðað við hugleiðingar hans í skýrslu um utanríkismál, með inngöngu í Evrópubandalagið. Það er mjög athyglisvert þegar menn ganga þannig fram í rökræðunni að segja: Ég er með kröfu um þetta og tel þetta vera leiðarljósið en hinir hafa bara engan annan kost. Hæstv. utanrrh. virðist vera algerlega ófær um það að sitja í sæti sínu hér það fyrsta, hæstv. forseti, ég vek athygli á því. Honum er jafnframt fyrirmunað að vísa til annarra átta en þessarar einu áttar sem hann ber hér fram. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvað dvelji nú orminn langa, hæstv. utanrrh.?

Forseti skal kanna hvort hæstv. ráðherra getur ekki verið hér við umræðuna.

--- Virðulegur forseti. Ég er hér að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. og það gengur erfiðlega ef hæstv. ráðherra er ekki nærri. --- Hæstv. utanrrh. er kominn. Ég ætla, hæstv. forseti, að greina frá því hvern ég tel vera þann kost sem hæstv. utanrrh. hefur verið að lýsa eftir og segir að ekki hafi komið fram í máli manna. Um leið og ég vek athygli á því að það er mjög sérkennilegt að setja málin upp með þeim hætti að það sé hin eina og rétta leið, sem viðkomandi hafi handa á milli, þessi Evrópulest sem hæstv. utanrrh. vill kippa okkur upp í. Það er leiðin en allir sem ekki vilja eftir henni ganga hafa engan annan kost. Hæstv. utanrrh. getur ekki litið á það sem möguleika að halda við það sem við höfum í landinu, þ.e. að búa í frjálsu og óháðu ríki, Íslandi, án þess að gera bindandi samninga af þeim toga sem samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði eða innganga í Evrópubandalagið er, að binda sig inn í slíkar ,,lausnir``. Það er satt að segja mjög undarleg röksemdafærsla að það sé enginn kostur að þróa atvinnulíf og mannlíf á Íslandi á þeim grunni sem hér hefur verið lagður að bestu manna yfirsýn og með samkomulagi í þjóðfélaginu, a.m.k. með sæmilegri sátt, að búa okkur framtíð innan ramma óháðs Íslands. --- Enn er hæstv. ráðherra hlaupinn.

Hann hlustar af athygli.

Mitt sjónarmið, hæstv. ráðherra, er það að við eigum að halda okkur utan við efnahagsbandalögin, hvort sem þau heita Evrópskt efnahagssvæði, Evrópubandalag eða NAFTA, þ.e. fríverslunarbandalag, eins og það hefur verið kallað, Norður-Ameríkuríkja. Við eigum ekki að ganga inn í slík bandalög. Við eigum hins vegar að rækta við þau eins góð samskipti og frekast er unnt og beita þar okkar rökum og okkar afli á alþjóðavettvangi og í samskiptum þjóða. Við eigum að velja þann kost. Halda okkar sjálfsákvörðunarrétti og með því æskilegum sveigjanleika í utanríkisviðskiptum til langrar framtíðar. Ég tel að fyrir því liggi gild rök að Ísland utan efnahagsbandalaga sé langtum betur sett en með því að verða jaðarsvæði í Evrópsku efnahagssvæði nú eða norður-amerísku efnahagssvæði. Við erum landfræðilega, viðskiptalega og menningarlega allt öðruvísi stödd en hin Norðurlöndin svo ekki sé talað um gamalgróin iðnríki Vestur-Evrópu. Það er þessi landfræðilega staða sem getur gagnast okkur í samskiptum við nágranna okkar og þjóðir sem fjær liggja. Ef við höldum þétt utan um náttúruauðlindir okkar --- og það gerum við ekki með samningi eins og þeim sem nú er í undirbúningi og liggur fyrir þinginu um sjávarútvegsmál við Evrópubandalagið --- og ef við verndum umhverfið fyrir mengun og ofnýtingu þá er unnt að halda hér uppi lífskjörum sem ekki eru lakari en það sem best gerist annars staðar. Við eigum að leita eftir samningum við bandalög og einstök ríki um fríverslun og félagsleg og menningarleg samskipti. Við eigum að aðlaga okkur að breytingum í heimsviðskiptum og leita sem bestra samskipta við stórveldi sem minni þjóð, þar á meðal við Evrópustórveldið sem nú er í mótun og keppinauta þess í Norður-Ameríku og Austur-Asíu. Ég tel að möguleikar á að ná slíkum samningum og þróa gagnkvæm samskipti séu góðir fyrir okkur Íslendinga. Vegna sérstöðu okkar og af sögulegum og landfræðilegum ástæðum þá njótum við Íslendingar velvilja og athygli víða um lönd. Þessi viðhorf víða erlendis í garð okkar Íslendinga verða að sjálfsögu ekki skýrð út frá efnahagslegum forsendum eða með þýðingu samskipta annarra þjóða við land okkar en þau geta engu að síður vegið þungt þegar leitað er eftir samvinnu af okkar hálfu við aðrar þjóðir. Það er úr þessari stöðu sem við eigum að tefla. Óháð staða Íslands með tilliti til viðskiptabandalaga felur jafnframt í sér marga aðra góða kosti sem við eigum að rækta og nýta okkur. Með því að halda sjálfsforræðinu í eigin höndum höfum við betri tök en ella á því að laga okkur að breyttum aðstæðum erlendis. Við höfum þurft á því að halda á liðinni tíð að gera það, m.a. þegar við höfum mætt óbilgirni og hótunum af þjóðum sem við annars viljum trúa að vilji eiga við okkur góð samskipti. Efnahagsleg staða getur þannig verið til muna betri fyrir okkur Íslendinga en væri ef landið væri hluti af stórri heild. Sjávarauðlindir okkar geta áfram verið meginstoð góðra lífskjara en skilyrði er það að yfirráð yfir þessum auðlindum og að afraksturinn af þeim haldist í landinu. Það verður ekki ef við deilum þessum auðlindum með útlendingum í vaxandi mæli eins og á þeirri braut sem nú er verið að leggja út á með samningnum við Evrópubandalagið, að ekki sé talað um hitt, sem er við bæjardyrnar, að erlendir hagsmunir, erlendir aðilar, komist inn í þessa undirstöðu bakdyramegin með því að ná ítökum og jafnvel yfirráðum þegar lengra líður í okkar undirstöðuatvinnuvegi. Við erum í eftirsóknarverðri stöðu hvað snertir orkumál ef okkur auðnast það að halda af forsjálni utan um þessar takmörkuðu auðlindir, því þó þær séu miklar á mælikvarða okkar þjóðar eru þær takmarkaðar að umfangi og aðeins dropi í hafið á alþjóðavísu. Það er líka mín trú að aðrir landkostir en hinar nýtanlegu náttúruauðlindir einar saman muni nýtast okkur mun betur í óháðu þjóðríki, sem getur þróað byggð út frá eigin forsendum, en væri í Evrópsku efnahagssvæði, hvað þá innan sjálfs Evrópubandalagsins. Líkurnar á því að takast megi að viðhalda íslenskri menningu og efla heilbrigða þjóðernisvitund eru líka mun meiri ef land okkar er óháð eining en ekki hluti af stórri ríkjaheild. Það er engin spurning að það er ekki minnst í því sem möguleikarnir eru fólgnir á Íslandi að okkur auðninst að halda þétt utan um okkar þjóðmenningu, að viðhalda hér heilbrigðri þjóðernisvitund og að miðla umheiminum af þeirri fjölbreytni menningar og menningarstarfs sem hér er unnið. Vægi okkar þjóðar í alþjóðaviðskiptum verður allt annað og meira í þessu samhengi ef Ísland heldur sínu sjálfstæði og er óháð eining en að landið gerist hluti af stórri ríkjaheild. Ég tala ekki um ef við yrðum í raun útkjálki í stóru sambandsríki í Evrópu. Það er í þessari sérstöðu, hæstv. utanrrh., með því að halda sig utan við ríkjabandalögin og hinar stóru heildir, sem hinir fjölmörgu jákvæðu kostir og tækifæri liggja fyrir okkur Íslendinga. Fyrir utan okkar hefðbundnu atvinnugreinar má benda á nýjar greinar eins og ferðaþjónustu, sem alveg ótvírætt getur orðið gildari þáttur í samskiptum út á við ef við gætum þess að sogast ekki inn í stóra ríkjaheild. Óháð Ísland með sína ríku menningu og sögu hefur aðdráttarafl fyrir umheiminn. Það höfum við fundið á undanförnum árum og við eigum einnig að gæta þeirrar sérstöðu og nýta okkur hana í samskiptum okkar út á við. Sjálfir þurfum við á því að halda. Við viljum eiga góð samskipti út á við og heimsækja aðrar þjóðir og við eigum að keppa að því að jafna þann reikning hið minnsta að því er varðar efnahagslegt tillit með því að byggja hér upp ferðaþjónustu sem verður þó auðvitað að vera þannig að hún sé á eðlilegum grunni og tryggð verndun þeirrar náttúru sem er eftirsóknarverð ásamt íslenskri menningu fyrir þá sem okkur sækja heim. Þetta eru nokkur atriði, hæstv. utanrrh., kannski aðalatriðin í þeirri mynd sem ég hef af framtíðinni fyrir okkur Íslendinga sem er andstæða þess sem lögð er til af núv. ríkisstjórn og felst í þessum samningi. Ég tel að með þessu hafi ég gert hæstv. utanrrh. og öðrum grein fyrir því hverjir séu megindrættir í þeim kosti sem ég vil byggja á fyrir okkur Íslendinga, bæði í náinni framtíð og til lengri tíma litið. Þá langar mig, virðulegur forseti, að fjalla aðeins frekar um spurninguna um hvernig þessi mál verði gerð upp, um þetta stóra mál sem hér er til umræðu, stöðu þess gagnvart okkar stjórnskipan og hvert verði framhaldið eftir að þeirri umræðu lýkur sem hér stendur yfir. Ég minni á að ekki hefur tekist nein sátt varðandi matið á því hvort þessi samningur samræmist íslenskri stjórnskipan eða ekki. Í raun liggja fyrir því yfirgnæfandi rök af hálfu löglærðra manna, ef hlutlægt er á litið, að þessi samningur, veikt til orða tekið, gangi á svig við íslensku stjórnarskrána og jafnframt að sterkar líkur séu á því að hann brjóti þann megingrundvöll sem við stöndum á og er íslenska stjórnarskráin. Ég viðraði áhyggjur af þessu efni þegar í nóvembermánuði 1989 og minnti á ítrekað í sambandi við umfjöllun þessa máls á liðnum árum. Samt var ekki við því brugðist með þeim hætti sem eðlilegt væri, ekki heldur eftir að formleg tillaga kom hér fram af minni hálfu og þriggja annarra þingmanna, hv. þm. Steingríms Hermannssonar, Önnu Ólafsdóttur Björnsson og Ólafs Ragnars Grímssonar, um að sett yrði á fót óháð nefnd sérfróðra manna til að athuga hvort aðild að Evrópsku efnahagssvæði í því formi sem samningurinn, sem þá lá fyrir í samningsdrögum, bryti með einhverjum hætti gegn íslenskri stjórnskipun eða hvort gera þyrfti breytingu á stjórnarskránni vegna þessa fyrirhugaða samnings. Það var tillaga okkar, svo ég rifji það upp, að tilnefndir yrðu tveir menn frá þremur aðilum, Dómarafélagi Íslands, Lagastofnun Háskóla Íslands og Lögmannafélagi Íslands, til að fara yfir þessi mál og að Lagastofnun háskólans hefði formennsku í nefndinni. Þessi tillaga var flutt á Alþingi fyrir tæpu ári síðan, í febrúar 1992. Það hefði verið fullt ráðrúm til þess að hafa þennan hátt á við athugun málsins og freista þess með þeim hætti að fá niðurstöðu í þetta viðkvæma deilumál, spurninguna um stöðu samningsins gagnvart íslenskri stjórnskipun. Við því var hins vegar ekki orðið af hálfu hæstv. utanrrh. eða meiri hlutans á Alþingi. Hæstv. ráðherra greip málið í sínar hendur um leið og hann sagði stjórnarliðum á þinginu að hafa sig hæga um þetta efni með því að setja á fót nefnd fjórmenninganna sem svo mjög hefur komið við sögu á Alþingi síðan í umræðunni. Þar var gripið til þess ráðs að kalla til lögfræðinga sem að hluta til höfðu þá stöðu varðandi málið að þeir geta engan veginn talist óhlutdrægir eða óháðir gagnvart málinu. Þar var um að ræða sérfræðing sem utanrrn. hafði notað í þjónustu sinni á fyrri stigum við athugun málsins og hafði skilað álitsgerðum til utanrrn. sem launaður sérráðinn starfsmaður fyrir ráðuneytið. Það er auðvitað algerlega útilokað og óþekkt meðal þjóða sem vilja láta taka sig alvarlega að þannig sé staðið að málum við úttekt á viðkvæmu og vandasömu máli um grundvallaratriði. Annar aðili í þessari nefnd var mætur embættismaður sem var í miðjum klíðum að vinna að athugun málsins á vegum þess ráðuneytis sem hann starfar í. Getur nú hver og einn séð hvað mikið er upp úr því að leggja að kalla til aðila til að veita umsögn um eigin efni, svo ég segi ekki eigin sök með hliðsjón af máltækinu að dæma í eigin sök, eins og þarna var um að ræða, starfsmann sem vann að málinu sem starfsmaður ráðuneytis. Það er því eðlilegt að sú niðurstaða sem lá fyrir í júlí sl. frá þessari nefnd þætti harla léttvæg skoðun þessa máls og fengi mjög mikla og harða gagnrýni. Þeir urðu líka nokkrir lögmennirnir sem að eigin frumkvæði báru fram önnur sjónarmið við Alþingi Íslendinga og utanrmn. og viðruðu áhyggjur sínar yfir þeirri stefnu sem hér væri haldið fram af hálfu hæstv. utanrrh. og lögðu fyrir gild álit. Hæstv. utanrrh. lét sig hins vegar ekki muna um að sletta glósum um þessa lögmenn sem af samviskusemi og gerhygli unnu álitsgerðir fyrir þingið og höfðu raunar viðrað áhyggjur sínar áður en eftir þeim var kallað og sumir gerðu það án þess að eftir væri kallað. Það er satt að segja ósæmilegt þegar þannig er staðið að verki í stað þess að meta það og stuðla að því að viðkvæmt mál af þessum toga um grundvallaratriði, stöðu samningsins gagnvart stjórnskipun landsins, fái eðlilega athugun. Það var eitthvað annað. Hér var sá sem reitt hefur fram álitsgerð til utanrmn. þingsins og vitnað var til í grg. með þeirri tillögu sem ég lagði til í febrúarmánuði sl. sproksettur af hæstv. utanrrh. Og ekki í fyrsta sinn því hann er talinn af hæstv. ráðherra hafa það á móti sér að vera ungur að árum og vera auk þess sérhæfður í frumbyggjarétti. Þetta er meðal þess vansa sem hæstv. ráðherra finnur á ráði þessa doktors og þjóðréttarfræðings sem þarna skilaði áliti. Hæstv. ráðherra ætti að spara sér slíkt í ræðum frammi fyrir alþjóð. Það er ekki til að auka traust á þeim grunni sem hann stendur á með þetta mál gagnvart íslensku stjórnarskránni og það verður ekki traustverðugra ef litið er á málafylgju þeirra manna fjögurra, sumra hverra, sem lögðu fram álit sitt í júlí sl. Hér hefur verið rifjað upp í umræðunni, m.a. af hv. 4. þm. Reykv., hvernig prófessor Gunnar G. Schram hélt málinu að því er varðar þennan samning, þann 8. jan. 1991 í sjónvarpinu, hvaða orðum hann fór um þennan samning og hvert hyldjúp ósamræmis er á milli þess sem þá var haldið fram og þeirrar niðurstöðu sem reidd var fram af nefnd fjögurra aðila, sem ég hef hér um fjallað, sem utanrrh. skipaði til þess að skila áliti um málið. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að taka tíma til þess að lesa þau ummæli Gunnars G. Schrams aftur, sem hann hafði viðhafði í ársbyrjun 1991, en ég hlýt að minna á þetta þegar við ræðum þetta mál við 3. umr. og vænti að það gangi inn í söguna hvernig að þessu máli var staðið sem víti til varnaðar í viðkvæmu og stóru máli. Ég vek jafnframt athygli á því að viðkomandi lögmaður og prófessor hefur ekki haft fyrir því að skýra það misræmi opinberlega, svo mér sé kunnugt, sem er á milli álitsgerðar hans frá því í ársbyrjun 1991 og hins vegar hálfu öðru ári síðar. Ég hef ekki séð það a.m.k. og ekki orðið var við að það hafi verið gert. Hér er um svo mikinn grundvallarþátt að ræða að það er satt að segja undarlegt að það skuli finnast meiri hluti á Alþingi Íslendinga sem telur sig hafa samvisku til að styðja þennan samning án þess að búið sé að fara með öðrum hætti ofan í saumana á þessu máli en gert var af nefnd utanrrh. og eitthvert mark sé tekið á þeim mörgu aðvörunarorðum sem fallið hafa af öðrum sérfróðum lögmönnum fyrir utan marga hv. alþm. sem viðrað hafa áhyggjur sínar í umræðu um málið. Ég minni á það í hvern ófarnað stefnt er með stórmál af þessu tagi ef svo færi á seinni stigum, sem ekki er hægt að útiloka --- miklu frekar líkur á að spurningin um hvort samningurinn samrýmist stjórnarskránni geti orðið álitaefni á seinni stigum eftir að svona samningur hefði verið lögfestur --- að dómur félli að svo væri ekki og samningur þessi væri markleysa eftir að menn hefðu reynt að taka á málum í krafti samningsins innan lands, í atvinnulífi, fjármálalífi og varðandi þá fjölmörgu þætti sem samningnum tengjast. Þetta eru ekki forsvaranleg vinnubrögð. Það er ekki mönnum bjóðandi að standa þannig að verki varðandi grundvallarþætti í vinnubrögðum. Og þetta vil ég ítrekað vara við og mótmæla að þannig sé að málum staðið. En vinnubrögðin sem hæstv. utanrrh. hefur staðið fyrir eru ótraust á mörgum öðrum sviðum sem tengjast samningnum. Ég hef fyrr nefnt í umræðu um þetta mál hvernig staðan er gagnvart Evrópudómstólnum og úrskurðum hans, sem okkur ber að gæta við framkvæmd samningsins, sem rekja má til upphafs Evrópubandalagsins til þessa dags sem og úrskurðum sem felldir verða af hálfu Evrópudómstólsins á seinni stigum. Þar er ekkert um smámál að ræða. Þar er um grundvallaratriði að ræða. Evrópudómstóllinn er æðsta vald í Evrópubandalaginu. Og þeir sem ætla að sniðganga hann komast nú fljótt að því fullkeyptu. Það fengu menn að vita þann 14. des. 1991 þegar þennan samning bar upp á eitt skerið af mörgum sem hefur orðið á hans leið, þegar Evrópudómstóllinn gerði athugasemdir við samninginn. Þá var alveg ljóst að lengra yrði ekki haldið með málið á þeirri braut enda varð það niðurstaðan. Síðar veitti dómstóllinn umsögn, mig minnir 10. apríl 1992, þar sem sú breyting sem gerð var var ekki talin stangast á við Evrópuréttinn í grundvallarefnum með þeim hætti sem hin fyrri gerð var talin gera. Ég er ekki að segja það vegna þess að þetta tengist 6. gr. með beinum hætti heldur samningnum á undirbúningsstigi en engu að síður sýnir það okkur stöðu Evrópudómstólsins í kerfinu og að fram hjá hans niðurstöðum verður ekki gengið. Hann er fremsti vörsluaðili Rómarréttarins, Rómarsamningsins, og á drjúgan þátt í því að þróa löggjöf Evrópubandalagsins því að dómar hans hafa auðvitað áhrif á allt réttarsviðið. Hæstv. utanrrh. ætlar að reyna að sleppa með það að gefa út bók með dómareifunum sem hann hefur skilað okkur handriti að og ég hef rakið nokkur dæmi um fyrr við umræðu um þetta mál og ætla ekki að fara lengra ofan í það efni. En ég vara mjög sterklega við því að ætla að halda á málinu eins og er ásetningur ráðherrans að gera, að leggja ekki þessa úrskurði fyrir á íslensku máli áður en að samningurinn verður afgreiddur þannig að unnt sé fyrir réttarkerfið í landinu að standa að málum á sínum vettvangi á heldum grunni og eins og íslensk lög bjóða: Að styðjast við íslensku varðandi dómsskjöl og dómsúrskurði. Það verður ekki gert nema þessum grunni verði kippt í lag og þetta liggi fyrir í samræmdri opinberri þýðingu. Þetta er aðeins einn angi af þeim seinagangi sem hefur verið á að reiða hér fram einstök skjöl sem varða samninginn og undirskjöl hans. Ég skil vel að þar hefur verið glímt við mikið verk og þeir eiga allan heiður skilið sem hafa reynt að vinna sig í gegnum það efni. En það hefur hins vegar ekki fallið að þeirri ferð sem hefur verið á þessu máli. Yfirleitt hafa þessi mál komið fram seint og um síðir og þannig ekki nýst Alþingi eins og þurft hefði að vera í sambandi við skoðun málsins og meðferð alla. Það er sannarlega ekki til eftirbreytni. Það sama gildir síðan varðandi frumvörp er varðandi útfærslu mála að því er snertir að aðlaga íslensk lög þessum samningi. Þar eru menn í rauninni ekki nema í byrjunarsporum. Aðeins fátt eitt er komið til afgreiðslu og úr nefndum og sumt ekki komið fram í þinginu á sama tíma og hæstv. ráðherra vildi hafa þetta mál í höfn og þau frumvörp varðandi ýmis grundvallaratriði sem tengjast þessu máli og sem hæstv. ráðherra lét að liggja í ræðu sinni í fyrradag að væri í rauninni öllu til skila haldið, m.a. varðandi íslenskar orkulindir, svo dæmi sé tekið, og stöðu útlendinga og aðgengi að íslenskum orkulindum á grundvelli samningsins. Þar standa málin með þeim hætti að ekki er komið fram stjfrv. um málið. Hæstv. ráðherra sagði: Ja, þetta verður allt í lagi bara ef menn samþykkja það frv. sem hugmyndin er að flytja á Alþingi um þetta efni. 

Er ekki rétt að beina þessari spurningu til talsmanns Sjálfstfl.?

Ég beini þessu til hæstv. utanrrh., sem hafði hér uppi mál um þetta efni fyrir tveimur dögum síðan og hlýtur að geta upplýst hvort þessi grundvallarþáttur sé á heldu innan ríkisstjórnarinnar. Hæstv. umhvrh., sem er viðstaddur umræðuna, gæti e.t.v. hjálpað til því að þetta snertir málasvið sem hæstv. umhvrh. er vörslumaður að með vissum hætti og áreiðanlega áhugamaður um að tryggilega verði gengið frá miðað við að hann ætlar að bera ábyrgð á þessum samningi. Það er ekki aðeins spurningin um stöðuna varðandi okkar grundvöll, náttúruauðlindir landsins og stjórnskipun landsins. Það er spurningin um það hvernig menn ætla að standa að afgreiðslu þessa afdrifaríka máls á Alþingi og síðan gagnvart íslensku þjóðinni. Ég nefndi það í upphafi ræðu minnar að það virðist vera hugmynd hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnarinnar að fá þennan samning lögfestan eins og hann var undirritaður í Óportó 2. maí 1992. Samning sem ekki rekur neitt smiðshögg á þetta mál af hálfu þingsins því að hingað verður málið að koma á nýjan leik þegar og ef það verður frágengið á milli Evrópubandalagsins og EFTA-ríkjanna á nýjan leik eftir þá þann hnút sem málið er nú statt í. Það þýðir jafnframt að þau lög sem sett verða verða lögð fyrir forseta landsins á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar innan tíðar ef hér verða greidd atkvæði að lokinni þessari umræðu og málið lögfest. Og menn þekkja hvernig það liggur fyrir. Í þessu sambandi hefur þeirri spurningu verið varpað fram hvernig á því yrði tekið og auðvitað minnt á þá stöðu sem málið þá hefur. Ég minni á það að um stjórnarskrárákvæðin hefur verið fjallað af nokkrum aðilum, m.a. Sigurði Líndal, prófessor við Háskóla Íslands, í nýlegu eintaki tímaritsins Skírnis. Þar fjallar hann um stjórnskipulega stöðu forseta Íslands í sambandi við ýmis efni, bæði sögulega séð og hvernig hann metur það. Niðurstöður prófessorsins eru á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Af því sem nú hefur verið rakið má draga þessar ályktanir: Forseti íslands er ekki valdalaust sameiningartákn. Forsetinn þarf atbeina ráðherra til flestra beinna athafna en hins vegar ekki til synjana sem honum eru heimilar að stjórnlögum. Ákvæði 11. gr. stjórnarskrárinnar um að forseti sé ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum ná ekki til þeirra. Forseti hefur vissan frumkvæðisrétt, t.d. mjög frjálsar hendur við það hvernig hann hagar störfum við stjórnarmyndun. Venja hefur ekki breytt stöðu forseta að þessu leyti. Þjóðkjör forseta er til marks um að hann gegni í reynd því stjórnskipulega hlutverki sem finna má stoð fyrir í stjórnlögum. Það styrkir stjórnskipulega stöðu hans. Það er í fyllsta samræmi við hlutverk forseta sem þjóðarleiðtoga og sameiningarafls að standa vörð um stjórnlögin, stofnsáttmála ríkisins sem heitir stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.`` Þetta eru niðurstöður prófessorsins um það efni. Virðulegi forseti. Ég hef hér vikið að ýmsum þáttum sem hæstv. utanrrh. kom að í sínu máli og tengjast ræðu hans við upphaf 3. umr. Hæstv. ráðherra kom þar að fleiri þáttum sem ástæða væri til að rekja en ég ætlaði mér ekki að fara yfir sviðið allt sem hæstv. ráðherra gaf tilefni til í sinni ræðu. Ég hef minnst hér á og rakið ýmsar staðleysur sem hæstv. ráðherra hélt fram og það hafa fleiri þingmenn gert við þessa umræðu. Hins vegar verður það ekki ofgert í raun þegar ráðherrar ganga fram með jafnsmekklausum hætti, að bera opinberar stofnanir fyrir útreikningum og tölum, eins og hæstv. ráðherra gerði, án þess að geta um forsendur og fyrirvara og halda því að þjóðinni að hér sé á ferðinni samningur sem færi henni gull og græna skóga. Ég held að það sé að lúkast upp fyrir ýmsum sem höfðu talið að í þessum samningi væri einhverrar verulegrar uppskeru að leita að svo er ekki. Á þessu máli eru það margir meinbugir, svo mikil óvissa og svo miklu til kostað varðandi undirstöðuatriði sem Íslendingum eru kær, þar á meðal varðandi þjóðfrelsið sjálft, að þeim fer fjölgandi sem fylgjast með þessu máli og vilja sjá það sem fyrst út úr heiminum og eiga ekki aðra ósk heitari en þá að þessi samningur fari á ruslahauga sögunnar og aldrei reyni á hann gagnvart Íslendingum og íslensku þjóðlífi. Ég hef frá upphafi mælt gegn því að menn færu út á þá braut sem lagt var inn á 1989 og fetuð hefur verið síðan af hæstv. utanrrh. vegna þess að mér þótti nokkuð ljóst að það gæti orðið erfitt fyrir okkur Íslendinga að komast út af þeim vagni sem þá var lagt upp í ferð með. Og það hefur orðið sýnist mér niðurstaðan. Það er hins vegar jafnfráleitt að ætla að afsaka sig með því að hafin hafi verið könnun mála og lagt upp í athugun mála og af þeim sökum verði menn að leiða mál til lykta með þeim hætti sem hér er lagt til. Niðurstaðan af athugun málsins átti auðvitað að vera sú fyrir lifandis löngu að menn segðu: Hér er samningur sem getur e.t.v. þjónað einhverjum tilgangi fyrir aðrar þjóðir, það látum við óátalið, en fyrir Íslendinga og íslenskt samfélag er hann ekki vænlegur. Af þeim sökum eigum við að snúa okkur að því sem nærtækara er í íslensku þjóðlífi og byggja á því sem við höfum og þróa okkar mál út frá þeirri stöðu sem við stöndum í, þeim ágætu kostum sem því eru samfara. Og það eru þau ráð sem að ég hef veitt í sambandi við þetta mál þeim sem á mig hafa viljað hlýða og ég endurtek það enn á meðan það er ekki um seinan, að það er það ráð sem Alþingi Íslendinga ætti að taka, að vísa þessu máli frá. Enn er til þess tími við afgreiðslu þessa frv. sem að hér er greinilega hugmyndin, virðulegur forseti, að bera upp til atkvæða að lokinni þessari umræðu. En það eru þó ekki lok þessa máls eða endanlegar lyktir, vegna þess að öllum er ljóst, meira að segja hæstv. utanrrh., að hann þarf að koma enn á ný með mál þetta fyrir Alþingi, ef svo fer að samningur verði úr þeim slitrum sem fyrir hafa legið og hér eru enn og aftur fram bornar með þessu frv. Ég vænti þess að þetta ár líði ekki án þess að Íslendingar beri gæfu til að vísa þessum kaleik frá. Ég á enga ósk betri til íslenskrar þjóðar en að svo megi verða nú í upphafi árs. Við höfum allt of lengi dvalið við þetta mál, við þetta óefni sem efnt er til með þessum samningi. Við eigum mörg brýn og nærtæk mál við að fást, en við eigum líka við að glíma að tryggja hér sem bestan grunn fyrir framtíð Íslands. Við eigum að líta til framtíðar, til langs tíma varðandi stór mál sem varða heill og hamingju þjóðar okkar. Við gerum það best með því að byggja á þeim grunni sem við nú stöndum á í staðinn fyrir að stíga upp á þann vagn sem hugmyndin er af stjórnvalda hálfu að senda til Brussel með aðild að Evrópsku efnahagssvæði og síðan með inngöngu í Evrópubandalagið ef að líkum lætur og óskir þeirra sem þegar eru farnir að mæla með þeirri niðurstöðu standa til. Það má aldrei verða.

Virðulegi forseti. Í því mikla málþófi, sem stjórnarandstaðan hefur sett á svið og á sér stað í augsýn mikils hluta þjóðarinnar sem á þess kost að fylgjast með þessum umræðum í sjónvarpi, í þessu mikla málþófi, sem sett hefur verið á svið til að tefja fyrir þessu mikla hagsmunamáli, er auðvitað komið víða við. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson nefndi sérstaklega umhverfismálin í sinni löngu ræðu, sem við höfum heyrt nær alla hér áður, og það oftar en einu sinni raunar, og það er óhjákvæmilegt að svara fáeinum af þeim rangfærslum sem hann viðhafði hér í þessum ræðustól. Í fyrsta lagi er á það að benda að í málflutningi stjórnarandstöðunnar rekur sig eitt á annars horn þegar rætt er um umhverfismálin og Evrópska efnahagssvæðið. Annars vegar er sagt, og það gerði hv. þm. sig sekan um í sinni löngu ræðu, að allt horfi nú til verri vegar í umhverfismálum ef við gerumst aðilar að samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Í hinu orðinu er svo viðurkennt að þar verðum við að ýmsu leyti að taka upp mun strangari kröfur en við nú höfum og eins og hv. þm. sagði mundum sjálfsagt gera hvort sem þessi samningur kæmi til eða ekki. Hann verður einungis til að flýta því. Þarna rekur sig hvað á annars horn og svona málflutningur gengur einfaldlega ekki upp. Hann nefndi það að samtök eins og Landvernd hefðu ályktað um þessi mál. Mig rekur raunar ekki minni til þess, nema hvað Landvernd var aðili að norrænni samþykkt sem var svona heldur andsnúin þessu. Hins vegar hefur formaður Landverndar talað um þessi mál og skrifað og ég veit ekki til þess að hann geri það í nafni þeirra samtaka. Það er hins vegar erfitt að greina á milli þess hvort sá ágæti maður er að tala sem varaþingmaður Alþb. eða formaður Landverndar, það er ekki skýrt og það er ekki heppilegt þegar formenn félagasamtaka tala á þann veg sem þessi einstaklingur hefur gert. Hv. þm. sagði líka að Norðurlöndin hefðu tekið forustu á alþjóðavettvangi í umhverfismálum. Norðurlöndin fjögur, ekki Ísland. Það er ótrúleg vanmetakennd sem kemur fram af hálfu þingmanna Alþb. þegar þeir ræða þessi mál, það er ótrúleg vanmetakennd og lítið álit á sinni þjóð sem kemur fram í þeirra máli. Hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni skal ég segja það að Ísland hefur tekið forustu meðal Norðurlandanna, meðal Evrópuþjóða og meðal þjóða í veröldinni til að berjast gegn mengun sjávar. Það gerðum við á undirbúningsfundum Ríó-ráðstefnunnar sem haldnir voru í New York í fyrra, það gerðum við í nefndastarfi á Ríó-ráðstefnunni, það höfum við gert varðandi Parísarsáttmálann um varnir gegn mengun sjávar. Og ég neita að hlýða á fullyrðingar eins og hv. þm. viðhafði hér áðan að okkar hlutur liggi eftir í þeim efnum. Þvert á móti höfum við haft þar forustu. Og það er ótrúleg, óttaleg og óheyrileg vanmetakennd og minnimáttartilfinning gagnvart samstarfi við aðrar þjóðir sem einkennir málflutning hv. þm., sem og raunar fleiri þingmanna Alþb. og andstæðinga þessa máls og þá ekki síður Kvennalistans.

Virðurlegur forseti. Hæstv. umhvrh. er eitthvað ókyrr í sambandi við málið og það skil ég vel. Ég met það hins vegar við hæstv. umhvrh. að hann hefur sýnt ákveðinn vilja til þess að bæta úr í krafti síns ráðuneytis og ráðherradóms og ég vil ekki taka af honum í þeim efnum. Ég vil styðja hann í þeim efnum sem og allt sem til heilla getur horft hér í íslenskum umhverfismálum. Það sem varðar hins vegar þennan samning og umhverfismálin er það kjarnaatriði að grunnurinn, fjórfrelsið, sem er samningsbundið með samningnum um EES, hefur forgang. Ákvæði þess hafa forgang gegn umhverfishagsmunum. Þar sem vikið er að umhverfismálum í þessum samningi, samningnum sjálfum, í aðfaraorðum hans, það hefur það veika stöðu sem og ákvæðið 73.--75. gr. samningsins að það lýtur í lægra haldi fyrir kröfunni um dreifingu á vörum og öðru því sem varðar fjórfrelsi. Það er þetta sem er áhyggjuefni allra þeirra sem skoða þessi mál hlutlægt. Og fram hjá því verður því miður ekki komist. Það snertir síðan annað efni að við Íslendingar sprettum úr spori óháð þessum samningi og bætum um og enginn sem bannar okkur það, að sjálfsögðu, og það á að vera verkefni umhvrh. að reyna að tryggja að svo verði. Það gildir jafnt um úrbætur í frárennslismálum, það varðar mengunarmál og annað þess háttar og síst af öllu skyldi ég lasta það sem reynt hefur að verið að gera gott á því sviði. En þetta meginatriði veldur áhyggjum umhverfisverndarfólks um alla Evrópu. Sú staðreynd, sem m.a. er dregin upp, leiddar að líkur í úttekt Evrópubandalagsins sjálfs, að loftmengun muni fara vaxandi sem nemur 10--20% vegna innri markaðarins til viðbótar við það sem ella kæmi fram. Þá niðurstöðu þekkir vafalaust hæstv. umhvrh. Hins vegar væri ágætt að hæstv. ráðherra upplýsti okkur um það hvort að gerð hefur verið úttekt á þeim kostnaði sem varðar umhverfisbætur hérlendis, sem leiða af samningnum, m.a. varðandi frárennslismál og aðrar þær úrbætur sem hann hefur tíundað í skýrslu sinni. Hann gæti vafalaust gert það hér í andsvari ef að það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar spurningar sem hv. þm. beindi til mín þá er því til að svara að á vegum umhvrn. starfar nú nefnd sem er að gera úttekt á frárennslismálum um land allt. Hún hefur skilað áfangaskýrslu. Hún heldur áfram starfi. Mér sýnist mjög lauslega reiknað, og varnagli sleginn um leið, að þær úrbætur sem reikna má sérstaklega með að gera þurfi vegna aðildar okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, sem eru umfram það sem sveitarfélög hafa þegar ákveðið --- þá er ég að tala sérstaklega um sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu, þar sem að þessar framkvæmdir eru dýrastar og mestar --- mér sýnist að sá kostnaður gæti hugsanlega, og þá er líka verið að tala um alllangt árabil, numið kannski 700--900 millj. kr. og er þá sennilega heldur rúmt reiknað.

Hæstv. forseti. Ég vona að hæstv. utanrrh. sé viðstaddur eða verði viðstaddur umræðuna. Ég ætlaði að hefja mál mitt á því að beina nokkuð orðum til hans, í framhaldi af ræðu hans hér við upphaf 3. umr. Ég tók þátt í þeirri umræðu og var reyndar fyrsti ræðumaður þeirrar umræðu og gerði þar grein fyrir mínum meginsjónarmiðum og míns flokks. Og hefði í sjálfu sér ekki þurft að bæta þar miklu við og e.t.v. engu, ef ekki hefði komið til fyrst og fremst dæmalaus ræða hæstv. utanrrh. sem sigldi í kjölfarið. En hann var eins og kunnugt er þriðji ræðumaður við upphaf 3. umr. og fór mikinn. Og ég held að hæstv. utanrrh. geti ekki vænst annars, eins og hann fór fram í þeirri umræðu, en að hann fái hér ýmis andmæli við sínum málflutningi og þaðan af síður getur hann vænst þess, hæstv. forseti, að við ætlumst ekki til þess sem þar var vikið að og nafngreindir í sumum tilvikum, eins og á við um ræðumann, að hann geri sjálfum sér og Alþingi þá virðingu að vera hér viðstaddur. Og ég nenni því ekki að fá þau skilaboð að hæstv. ráðherra sé einhvers staðar hér í þinghúsinu á ótilgreindum stöðum og kunni e.t.v. að fylgjast með umræðunum. Ég ætla að bera fram spurningar og sérstaklega þó mótmæli við hæstv. utanrrh. og ég krefst þess að hann komi hér í þingsalinn og verði hér viðstaddur.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að koma þeirri ósk á framfæri

. Já. Nú ég sé að hæstv. utanrrh. er hér í hliðarsal og les Tímann og gerir þá ekki annað lakara á meðan. Og ég skal láta mér það nægja í sjálfu sér, ef það fer betur um hæstv. utanrrh. hér í hliðarherbergi meðan ég hef hann fyrir augunum, þó hann sitji ekki í sæti sínu. En það er eins og kunnugt er frekar þunnskipaður ríkisstjórnarbekkurinn, hæstv. forseti. Þarf væntanlega ekki að vekja athygli forseta á því að hér er enginn ráðherra í þingsalnum. 
             En ég ætlaði fyrst og fremst, hæstv. forseti, að mótmæla ræðu hæstv. utanrrh. í heild sinni. Og reyndar þeim báðum við upphaf 3. umr., en sérstaklega fyrri ræðunni, sem ég tel verið hafa dæmalausa eða svo gott sem dæmalausa. Við skulum gæta þess að þarna er sá ráðherra að tala sem fer með þetta mál, sem ber á því stjórnskipulega ábyrgð fyrir hönd framkvæmdarvaldsins og þarna er á ferðinni sá ráðherra sem ætti að hafa einhvern lágmarksmetnað til að reyna að leiða þjóð sína í þessum efnum og ná sæmilegri samstöðu og sátt í þjóðfélaginu um þetta mál. Hvar kom það fram í ræðu hæstv. utanrrh. eða hitt þó heldur? Hæstv. utanrrh. gekk lengra en nokkru sinni fyrr í því að storka mönnum í þessu máli, í því að niðurlægja þá sem hafa aðra skoðun en hann sjálfur. Og það átti ekki bara við um hv. þm. sem hafa leyft sér að lýsa öðrum sjónarmiðum. Hæstv. ráðherra sendi pillur út í þjóðfélagið til aðila sem ekki hafa málfrelsi hér á Alþingi og geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Hæstv. ráðherra gekk með allra ómerkilegasta móti fram í því að níða niður fjarstadda menn úti í þjóðfélaginu í krafti þinghelgi sinnar. Hann talaði um verkalýðsforingja sem hefðu leyft sér að vera á móti þessum samningi að lýsa öðrum sjónarmiðum en hann hefði sjálfur með óvenju niðrandi hætti. Hann bað guð að fyrirgefa þeim, þessi trúleysingi hæstv. utanrrh., því þeir vissu ekki hvað þeir gerðu. Hann talaði um verkalýðsforingjana sem hefðu þessi sjónarmið eins og þeir væru í raun og veru afbrotamenn, óforbetranlegir afbrotamenn sem ekkert þýddi annað en að biðja guð að fyrirgefa. Og er honum þó ýmislegt tamara heldur en að leita á náðir guðs, þessum hæstv. utanrrh., eins og kunnugt er. Nei, ég tel þessa ræðu hæstv. utanrrh. mikið hneyksli. M.a. vegna þess að hún er ekki einstök, og ekki einasta skiptið sem að hæstv. utanrrh. hefur hagað orðum sínum í þessa veru. Þvert á móti er þetta í raun og veru kórónan á ferlinum hjá hæstv. utanrrh. í þessu máli. Ég vænti þess að fleiri en ég hafi orðið fyrir því á undanförnum dögum úti í þjóðfélaginu í viðræðum við fólk að hroki og yfirgangur hæstv. utanrrh. hafi verið þar til umræðu. Ég minnist þess ekki í annan tíma á jafnskömmum tíma og jólaleyfið varði að ég hafi jafnoft verið tekinn tali af ólíklegustu mönnum og oftast nær var umræðuefnið eitt og hið sama. Það var undrun, hneykslun og mótmæli við framgöngu hæstv. utanrrh. sem virðist hafa blessunarlega gengið svo fram af þjóðinni með hroka sínum að það er mönnum mjög ofarlega í huga. Mjög algengt var að menn segðu sem svo að þeir hefðu það stanslaust á tilfinningunni að hæstv. utanrrh. talaði niður til þeirra. Ofan úr einhverjum hæðum sem hann hefur upphafið sig í talar hann niður til fólksins í landinu, ekki bara okkar hér á Alþingi. Við höfum orðið þess áþreifanlega vör að hæstv. utanrrh. ber ekki snefil af virðingu fyrir skoðunum alþingismanna sem leyfa sér að hafa önnur sjónarmið en hann sjálfur. Bæði innan lands og utan hefur hæstv. utanrrh. margafhjúpað það að hann býr yfir alveg einstökum hroka í þeim efnum. Ég hef leyft mér að þýða ákveðna þýska slettu sem oft er gripið til og kalla það beturvitrungshátt, að þykjast vita allt betur en aðrir menn. Þetta er ákveðinn sjúkdómur sem að hrjáir ýmsa og reyndar er það nú svo að ég held að af öllum íslenskum stjórnmálamönnum og öðrum ólöstuðum þá séu þeir Jónarnir í Alþfl., hæstv. utanrrh. og hæstv. iðn.- og viðskrh., verr haldnir af þessum sjúkdómi en nokkrir aðrir núlifandi menn sem ég þekki, þessum beturvitrungshætti. Að vita að eigin dómi allt betur en aðrir menn. Og ég segi það alveg eins og er að fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Ég tel að ræða hæstv. utanrrh. hér við upphaf 3. umr. í fyrrakvöld hafi, þó hneyksli væri, haft það góða í för með sér að hún gerði útslagið varðandi viðhorf fólks í landinu til hæstv. utanrrh. Hann gekk svo fram af mönnum í hroka sínum og lítilsvirðingu gagnvart sjónarmiðum þeirra sem eru honum ekki sammála í málinu að ég held að það hafi verið sá dropi sem þurfti til að mælirinn fylltist. Hæstv. ráðherra leyfir sér að tala þannig um alla þá sem hafa einhverjar efasemdir um þetta mál að það er með ólíkindum. Ég er hér með útskrift af ræðu hæstv. ráðherra og þar eru margar ótrúlegar setningar. Hæstv. utanrrh. segir t.d. eftir að hafa farið með frægar rangfærslur um þjóðhagslegan ávinning af samningnum sem ég mun koma að síðar, með leyfi forseta: ,,Þetta er sá fórnarkostnaður sem við verðum að færa ef við höfnum þessum samningi. Ég segi fyrir mig: Launþegaforingjar, sem berjast gegn þessum samningi, ég segi við þá: Guð fyrirgefi ykkur því að þið vitið ekki hvað þið gerið á sama tíma og atvinnuástand á Íslandi er eins og það er.`` Og svo kemur: ,,Sannleikurinn er sá að þetta er ábyrgðarlaus málflutningur . . . ``  Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég held að hæstv. utanrrh. sé orðinn svo heillum horfinn í þessu máli, sleginn slíkri blindu að honum sé í raun og veru ekki sjálfrátt nema að takmörkuðu leyti. Út af fyrir sig má segja að maður skilur það að ýmsu leyti þegar einn hæstv. ráðherra, forustumaður í stjórnmálum, hefur fjárfest jafnmikið persónulega í máli eins og hæstv. utanrrh. hefur gert og upplifað síðan þær hremmingar sem raun ber vitni að þá er það nú einu sinni mannlegt að mönnum fari eins og hæstv. utanrrh., hann bara missir fótanna, verður sleginn blindu, verður svo heltekinn af þessu máli að dómgreindin svíkur hann og hann nær ekki að hugsa skýrt eða rökrétt við þær aðstæður sem upp eru komnar í málinu. Hæstv. utanrrh. --- og verður mér þá aftur á að spyrða þá nafnana saman, hæstv. utanrrh. og hæstv. iðn.- og viðskrh., sem báðir heita Jón eins og kunnugt er --- honum hefur farið að mörgu leyti í þessu EES-máli líkt og nafna sínum. En það er eitthvert skýrasta dæmi stjórnmálasögunnar á síðari árum um afdrifarík persónupólitísk mistök þegar hæstv. iðnrh. persónugerði svo álmálið við sjálfan sig og þvældist svoleiðis í eigin yfirlýsingum um að þessu máli væri nú senn lokið og það í höfn komið, að hann endaði með frægustu brotlendingu síðara tíma í stjórnmálasögu landsins, þ.e. því algjöra skipbroti sem hann, fórnarlamb eigin yfirlýsinga og þessarar persónugervingar álmálsins, hefur mátt þola. En hæstv. iðn.- og viðskrh. er, eins og kunnugt er, gersamlega sprungin blaðra í íslenskri pólitík og eitthvert mesta aðhlátursefni síðari tíma og á það ekki síst við um kjördæmaflakk hæstv. iðnrh. sem seldi sig Reyknesingum, eins og kunnugt er, út á það að hann væri að færa þeim álver á silfurfati. Hæstv. utanrrh. hefur að mörgu leyti á síðari stigum málsins lent í sömu gryfjunni. Hann hefur persónugert þetta mál, hann hefur dregið samasemmerki á milli sín og milli EES-samningsins, og þannig verður hvert kjaftshögg, sem samningurinn fær, um leið persónulegt kjaftshögg á stjórnmálamanninn Jón Baldvin Hannibalsson. Þetta er auðvitað staðreynd málsins og liggur í málsmeðferð hæstv. utanrrh., sem hann hefur sjálfur valið. Enginn, hvorki hæstv. utanrrh. né hæstv. iðnrh., hefur reynt að persónugera þessi mál með þeim hætti sem þeir hafa gert. En hugsunin var sú að þeir ætluðu að slá keilur á þessum stóru málum. Hæstv. iðnrh. ætlaði auðvitað að verða erfðaprins og ókrýndur foringi Alþfl. í Reykjaneskjördæmi út á það að færa þeim álver, ekki sem ein ríkisstjórn hefði stutt, ekki sem Alþingi hefði tekið ákvörðun um. Nei, heldur sem ,,ég persónulega, stjórnmálamaðurinn Jón Sigurðsson, færi ykkur, kjósendur mínir.`` Söm var hugsun hæstv. utanrrh. Hann ætlaði að verða afreksmaðurinn sem byggi til Evrópska efnahagssvæðið nánast eigin hendi og færði síðan þjóðinni þetta merka mál úr eigin hendi, frelsisskrá úr föðurhendi, hét það í gamla daga. Einmitt þessi aðferð þeirra hæstv. ráðherra, Jónanna, er nú að koma þeim í koll. Ég held að þessi dæmi og reyndar fleiri sem taka mætti af svipuðum toga sýni það í fyrsta lagi hversu hættulegt það er að persónugera mál með þessum hætti og í öðru lagi hversu ólánleg aðferð það er í stjórnmálum. Vegna þess að með því móti skapa menn ekki þá samstöðu, ekki þann jarðveg fyrir málið sem skapar forsendur fyrir farsælli niðurstöðu og lendingu. Menn hafa eðli málsins samkvæmt engum skyldum að gegna við slík mál sem einstakir stjórnmálamenn taka upp á sína eign með svona hætti og gera að sínum persónulegu og prívat málum, að sjálfsögðu í eigingjörnum tilgangi af því að þeir ætla sér að slá af því miklar keilur. Nú ætla ég ekki að vefengja það að hæstv. utanrrh. sé á sinn hátt sanntrúaður í málinu og trúi sínum dæmalausu fullyrðingum um ábatann af samningnum sem hann þylur og sagði í ræðu sinni að það mætti lengi tíunda kostina í sambandi við EES-samninginn. Það er einhver dýrlegasta setningin í ræðunni. Það er lengi hægt að tíunda kosti EES-samningsins. Þannig hóf hæstv. utanrrh. eina málsgreinina í ræðu sinni. En þó að við látum liggja milli hluta trú og einlægni hæstv. utanrrh. þá held ég að það sé ekki atriði sem skiptir miklu máli í samanburði við hitt, að málsmeðferð hæstv. ráðherra, þessi persónugerving hans á málinu, í því er fall hæstv. ráðherra fólgið. Það er þess vegna sem hæstv. ráðherra hefur á síðustu mánuðum þegar hann er farinn að örvænta um að e.t.v. verði ekkert af þessu svæði, þegar hann minnist hrakfaranna sem starfsbróðir hans, hæstv. iðnrh. hefur farið og niðurlægingarinnar sem hæstv. iðnrh. hefur orðið fyrir í sambandi við álmálið, e.t.v. hugsar þá hæstv. utanrrh.: Á nú að fara eins fyrir mér? Verða þetta líka örlög mín að hinn stóri draumur minn, að hið persónulega stórframtak mitt í íslenskum stjórnmálum, sem ég er búinn að puða við í fjögur, fimm ár og fjárfesta óhemjulega í sem persóna í stjórnmálum, verði að engu? Öll ferðalögin, allur kostnaðurinn, allar ræðurnar, öll loforðin, allar yfirlýsingarnar, allt komi þetta fyrir ekki. Og hæstv. utanrrh. missir fótanna. Þessi tilhugsun er honum svo hræðileg að hann lendir út á hinn svikula ís rangfærslnanna, hrokans og lítilsvirðingarinnar í garð þeirra sem hafa efasemdir. Þetta eru auðvitað dapurleg örlög annars að ýmsu leyti merkum stjórnmálamanni sem hæstv. utanrrh. er. Því hvað sem um hann má segja og þó að menn hafi gengið svo langt, hæstv. forseti, að kalla hæstv. utanrrh. pólitískan villimann án þess að vera áminntir í umræðum á þingi þá ætla ég að segja það að ég tel að hæstv. utanrrh. hafi um margt sýnt eftirminnileg tilþrif í íslenskum stjórnmálum. Auðvitað er hæstv. utanrrh. garpur á ýmsa lund. En við vitum það úr sögunni að slíkum mönnum fylgir ekki alltaf gæfa, sérstaklega ekki ef þeir sjást ekki fyrir. Þá fara menn inn á spjöld sögunnar með meiri reisn ef þeir að sögn annálsritanna glottu við tönn í brennunni. En það breytir ekki hinu að lítil reynist þá gæfa þeirra. Þetta er það sem ég óttast að sé að koma yfir hæstv. utanrrh. Að gæfuleysi hans sé að verða algert í þessum efnum. Ég óttast t.d. að hæstv. utanrrh. sé á góðri leið með að brenna af sér virðingu og samstöðu í kringum sig í íslenskum stjórnmálum að hann muni ekki geta unnið þar með nokkrum manni innan tíðar ef svo heldur sem horfir. Ræða hæstv. utanrrh. við upphaf 3. umr. var auðvitað þannig að vandséð er að þeir menn sem fyrir henni urðu, ýmsir persónulega nefndir á nafn, geti á næstunni hugsað sér að vinna með hæstv. utanrrh., að bera traust til hans, að ganga til samstarfs við hann. Vel getur verið að hæstv. utanrrh. teli sig kominn í hjónaband lífsins þar sem er Viðeyjarsambúðin. Og þá það. En einhvern veginn læðist sá grunur að mér að þar gæti orðið skilnaður. Hjónaskilnaðir eru í tísku í dag og margt betur grundað hjónabandið en Viðeyjarsambúðin hefur farið fyrir lítið að undanförnu að sögn prestanna. Ég hugsa að þá þurfi hæstv. utanrrh., ef hann vill áfram vera foringi í íslenskum stjórnmálum, að hugsa sinn gang. Gandreið af því tagi sem hæstv. utanrrh. fór hér á í eldhúsdagsumræðunum í fyrrakvöld boðar ekki gott í samskiptum manna. Þegar hæstv. utanrrh. leggst svo lágt, eins og reyndar fleiri alþýðuflokksmenn hafa gert og maður tekur ekki mjög alvarlega þegar í hlut á t.d. hv. þm. Karl Steinar Guðnason sem heldur alltaf hina sömu ræðu um hina kommúnísku arfleifð og þessa vondu menn. Það er allt í lagi með það, maður kann ræðuna utan að og getur hlustað á útvarpið eða gert eitthvað annað á meðan hún er flutt. En hæstv. utanrrh., sem hafði takmarkaðan tíma til að verja málstað sinn í eldhúsdagsumræðunum, lenti ofan í þetta hjólfar og kallar menn ónefnum og uppnefnum. Menn sem hafa ekki annað til saka unnið en að hafa heita sannfæringu í þessu máli og hafa staðið fyrir henni og flutt hana af einurð hér á Alþingi. Mér finnst þetta óskaplega dapurlegt, ég verð að segja alveg eins og er. Gerir það hæstv. utanrrh. að eitthvað merkari stjórnmálamanni eða málstað hans eitthvað betri að vera að kalla menn fjölfætlufræðinga eða fylgikonur eða eitthvað af því tagi? Venjan er sú að það er talið til marks um rökþrot manna að þurfa að grípa til slíks. Mér fannst afar athyglisvert að hæstv. utanrrh. beindi mikið máli sínu til fólksins úti á landi, taldi sig vera alveg sérstaklega að tala fyrir því, og þá ekki síst fólkinu í fiskvinnsluhúsunum og sjómönnunum úti á landi. Ég held að hæstv. utanrrh. hljóti að fara þarna nokkuð villur vegar. Skýringin er sennilega sú að hæstv. utanrrh. hefur haldið sig meira í útlöndum en úti á landi alveg síðan hann hélt hundrað fundina frægu og spurði hver ætti Ísland. Ég leyfi mér a.m.k. að fullyrða að það fólk sem ég umgengst, tala við og heimsæki talsvert úti á landi, þar á meðal fólk í dæmigerðum sjávarbyggðum á Íslandi þar sem allt snýst um sjávarútveg og fisk, afþakkar þessa umhyggju hæstv. utanrrh. Það hefur þveröfuga skoðun. Þar skrifar svo til hver einasti maður undir ósk um það að fá að kjósa um samninginn, til þess að fella hann, fullyrði ég, í yfirgnæfandi meiri hluta tilvika. Það er vegna þess að þetta fólk hefur heita sannfæringu fyrir því að aðrir muni ekki verða til þess að leysa fyrir það vandamál sem það getur ekki leyst sjálft. Ég held að hæstv. utanrrh. ætti að fara varlega í það að þykjast vera sérstakur talsmaður fólksins í strjálbýlinu á Íslandi, þess fólks sem sjávarútvegsbyggðirnar byggir, sjómanna og fiskvinnslufólks. Það er fullfært um að móta sjónarmið sín sjálft og gæta sinna hagsmuna og þarf ekki á hjálp hæstv. utanrrh. að halda í þeim efnum. Það er mjög athyglisvert að hæstv. utanrrh. og fleiri talsmenn samningsins ganga svo langt að þeir falsa niðurstöður félagasamtaka og aðila úti í þjóðfélaginu til að reyna að búa til meiri stuðning við samninginn en í reynd hefur komið fram. Ég t.d. hef tekið eftir því að ekki er talað hátt úr munni þessara manna um samþykkt Sjómannafélags Reykjavíkur. Það var ekki hlýlegur tónninn í samþykkt Sjómannafélags Reykjavíkur í garð sjávarútvegssamningsins, var það?

Hann var á misskilningi byggður.

Þetta var fínt frammíkall, hæstv. forseti, frá formanni þingflokks Alþfl. Gamla, góða svarið. Allt, sem ekki er samferða okkur, er misskilningur. Allt, sem ekki fellur inn í okkar heimsmynd um ágæti þessa samnings og blessun Evrópuríkisins, er á misskilningi byggt. Bara misskilningur, eins og málflutningur allra sem hafa ekki sömu skoðun og hæstv. utanrrh. er og hefur alltaf verið allt misskilningur. Þetta er örugglega misskilningur hjá Þjóðhagsstofnun að hæstv. utanrrh. hafi logið um ávinninginn af samningnum. Það er ekki misskilningur hjá utanrrh. Nei. Það er örugglega Þjóðhagsstofnun sem misskilur sínar eigin niðurstöður, ég er viss um það. Það er örugglega Evrópubandalagið sem misskilur það að það ætlar ekki að halda leiðtogaráðstefnu fyrr en í mars. Jón Baldvin veit þetta betur. Hún verður í janúar, það er Evrópubandalagið sem misskilur þetta. Þannig er þetta. Málflutningurinn er svona. Þetta er til marks um það að menn eru heillum horfnir. Þeir hafa misst fótanna, þeir geta ekki viðurkennt þær aðstæður sem uppi eru í málinu, og því miður verður bara að segja það eins og það er, hæstv. utanrrh. er ekki lengur marktækur í málinu. Ég ætla að fara með lista sem ég tók saman, hæstv. forseti, við eldhúsborðið heima hjá mér í gærmorgun eftir minni, og hef nú ekki haft tíma til að lengja hann vegna þess að ég veit að hann er miklu lengri. Ég mundi ekki nema níu atriði, en ég tölusetti þau og ætla að fara með þau hér á eftir, níu atriði þar sem hæstv. utanrrh. hefur farið rangt með staðreyndir í sambandi við þetta mál. Flest tilvikin eru frá síðustu viku og aðeins eitt er verulega eldra og það er með langhalann og karfann. Þess vegna leyfi ég mér að túlka það þannig að hæstv. utanrrh. hafi fyrst og fremst farið að missa fótanna í þessum efnum á síðustu vikum og síðustu mánuðum af hvaða ástæðum sem það nú er. Ég get getið mér þess til að það sé ósköp einfaldlega örvænting sem sé þar á ferðinni, en annað kynni að koma til. En fyrst, hæstv. forseti, áður en ég kem að þessum lista ætla ég að segja hér nokkur orð um málþóf, sem hv. stjórnarliðir, einstöku menn og þó sérstaklega hæstv. utanrrh., að nokkru leyti hæstv. forsrh. --- sem er að lesa hér mjög athyglisvert blað úti í þingsalnum með sérstaklega fallegri forsíðumynd --- hafa rætt um. Þá hafa þeir gjarnan borið saman þjóðþingið yðar, hæstv. forseti, við önnur þjóðþing í nágrenninu. Ég geri miklar athugasemdir við þennan samanburð og það undrar mig nokkuð að virðulegur forseti Alþingis Íslendinga skuli ekki hafa séð ástæðu til þess að koma fram og skýra þann mun sem er á uppbyggingu þinghaldsins og þingstarfanna hér og t.d. þjóðþinganna í nágrannalöndunum. Úr því að svo hefur ekki verið þá ætla ég að leyfa mér út frá minni takmörkuðu þekkingu að gera athugasemdir við þann samanburð og skýra nokkuð þann eðlismun sem er á ferðinni. Einhver verður að vera til þess að mínu mati. Þá er það auðvitað fyrst til að taka, hæstv. forseti, sem gerir aðstæður á Alþingi Íslendinga gjörólíkar því sem er t.d. í þjóðþingum hinna Norðurlandanna, sú staðreynd að um stórmál af þessum toga þarf aukinn meiri hluta á þjóðþingum hinna Norðurlandanna sem gerir það að verkum að stjórnarandstaða eða minni hluti á þeim þingum hefur málið í hendi sinni og getur ráðið því með atkvæði sínu. Það er önnur staða en stjórnarandstaðan hér er í. Við höfum ekki þau vopn í höndum eins og ákvæði stjórnarskrár hinna Norðurlandanna um aukinn meiri hluta veita minni hlutanum þar. Þeir þurfa ekki orðin ein til að skylmast með. Þeir geta með atkvæði sínu ráðið niðurstöðu málsins. Og það liggur í hlutarins eðli að það hefur áhrif á þær umræður sem þar fara fram ef stjórnarandstaðan er ekki sátt við málið. Ef ekki er samið við hana um stórmál af þessu tagi, þá ósköp einfaldlega stöðvar hún það. Það þarf engin löng ræðuhöld þar um. Þetta ættu menn að skilja og er auðvitað fyrsta atriðið og grundvallaratriði. Ég undrast að virðulegur forseti þingsins skuli ekki hafa með hógværð sinni leyft sér að vekja athygli á þessu. Í öðru lagi liggur mikill munur í tilhögun starfsins í þjóðþingunum, t.d. á hinum Norðurlöndunum og ugglaust víðar í fleiri EFTA-ríkjum. Þannig er það t.d. á hinum Norðurlöndunum að þar fer stjórnarandstaðan gjarnan með forustu í ýmsum nefndum þingsins. Í sumum tilvikum er það þannig nú á hinum Norðurlöndunum að stærsti flokkur þingsins er í stjórnarandstöðu og þá er það gjarnan þannig, bæði t.d. í norska og danska þjóðþinginu og því sænska að ýmist forseti þingsins eða formenn margra stórra nefnda eru úr röðum stjórnarandstöðunnar, gjarnan stærsta þingflokksins sem þá er í stjórnarandstöðu. Það gerir aðstöðu stjórnarandstöðunnar allt aðra. Ef stjórnarandstaðan hefði átt formann utanrmn., svo dæmi sé tekið, þá hefði málið snúið öðruvísi við, ef stjórnarandstaðan hefði getað haft áhrif á meðferð málsins og kannski stýrt vinnunni í þingnefnd. Þessa hluti verða menn að taka til greina ef menn ætla út í svona samanburð ef hann á að vera marktækur. Í þriðja lagi er rétt að minnast þess að í sumum tilvikum hefur meðferð mála á þjóðþingunum mótast af því að þjóðin hefur fengið að segja sitt álit. Það hefur legið fyrir að um málið færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Auðvitað hefur það áhrif á meðferð málsins inni á þinginu. Þá vísa menn yfir í þjóðaratkvæðagreiðsluna og þá umræðu sem fer fram í tengslum við hana, í raun og veru kannski þeim skoðanaskiptum sem ella verða að eiga sér stað inni á þinginu og hafa ekki annan vettvang vegna þess að meiri hlutinn neitar þessari sjálfsögðu ósk. Þess vegna er vettvangur hinnar pólitísku umræðu hér af því að því var neitað að hann mætti verða úti í þjóðfélaginu hjá fólkinu sjálfu.  Auðvitað er það svo þannig að á Alþingi Íslendinga ríkja einfaldlega aðrar hefðir, gilda önnur lög. Og eigum við ekki að fara eftir þeim lögum, eða hvað? Eigum við að haga fundahöldum á Alþingi Íslendinga í samræmi við lög í útlöndum? Er það það sem verið er að fara fram á? Það væri þá forsmekkur að því sem koma skal. Eigum við að fara eftir frönsku þingsköpunum, þýsku þingsköpunum eða þeim austurrísku eða svissnesku? Er það það sem hæstv. utanrrh. er að biðja um? Nei, ég skil ekki svona málflutning, hæstv. forseti, og ég verð að segja alveg eins og er að mér hefur sárnað það nokkuð að enginn skuli hafa staðið upp til varnar Alþingi Íslendinga gegn þessum óréttmætu og lágkúrulegu ásökunum sem hér hafa farið fram og varða auðvitað miklu, miklu meira og margt annað en ræðutímann í þessari umræðu um Evrópska efnahagssvæðið, sem er ekkert tiltökumál þó hafi kannski orðið tvöfalt lengri en um önnur stór mál sem hér hafa verið til umræðu á síðustu árum. Er það ekki viðurkennt af öllum að þetta sé stærsta mál sem Alþingi hefur fjallað um á lýðveldistímanum? Jú, og eru menn þá eitthvað hissa á því þó það sé fyrirferðarmikið í umfjöllun Alþingis? Ég segi að það væri hneyksli ef Alþingi hefði ekki í samræmi við mikilvægi þessa máls eytt meiri tíma í það en önnur sem á dagskrá hafa verið. Að lokum, hæstv. forseti, verður svo ekki horft fram hjá því, og það er kannski kjarnaatriði þessa máls, að ríkisstjórnin sjálf hefur með framgöngu sinni í raun og veru kallað á þessa umræðu, kallað á þessar aðstæður í málinu því hún hefur neitað öllum óskum um samvinnu í þjóðfélaginu um þetta mál. Hún hefur gengið yfir allar óskir stjórnarandstöðunnar í sambandi við t.d. stjórnarskrárþátt þessa máls. Hún hefur daufheyrst við óskum hátt á fjórða tug þúsunda landsmanna sem skrifuðu undir áskorun um að fá að kjósa í málinu. Ríkisstjórnin hefur hunsað samþykktir heildarsamtaka launafólks í landinu í sambandi við þetta mál. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin hefur ekkert gert til þess að reyna að ná einhverri lágmarkssamstöðu um meðferð málsins, þvert á móti. Og eru menn svo hissa á því að við þessar aðstæður verði harðar umræður um málið á Alþingi, vettvangi hinnar pólitísku umræðu? Það er eins og hæstv. utanrrh. hafi ekki áttað sig á því eða sé búinn að gleyma því að Alþingi er ekki bara færiband fyrir stjórnarfrumvörp eða tilskipanir frá Brussel, ekki enn að minnsta kosti. Alþingi er vettvangur hinnar stjórnmálalegu umræðu í landinu, hinna pólitísku skoðanaskipta og verður það þangað til málfrelsið verður tekið af mönnum. En það stendur kannski til að rjúfa þessa 1100 ára hefð, eða 1000 og hvað það er nú orðið, að menn geti verið frjálsir að því hvernig þeir haga orðum sínum á Alþingi Íslendinga? Það var stundum reynt að koma í veg fyrir það þegar mikið var uppi á söguöld eða sturlungaöld að hefta málfrelsi manna á Þingvöllum, þá gjarnan með vopnum. Það tókst ekki sem betur fer því yfirleitt voru menn til staðar sem vörðu þennan lýðræðislega rétt manna til þess að tjá sig. Þeim fer kannski fækkandi nú. Ég teldi það mjög vel við hæfi að Alþfl., sem er fyrsti íslenski stjórnmálaflokkurinn sem hefur innan sinna raða menn sem vilja ganga í Evrópubandalagið, vilji þá líka takmarka málfrelsið á Alþingi Íslendinga. Af hverju eruð þið ekki menn til þess að koma með þá tillögu úr því þið virðist ekki sofa út af áhyggjum yfir því? Nei, hæstv. forseti, þetta hafa auðvitað verið að mögu leyti mjög drungalegir dagar hvað varðar þessa hlið mála á Alþingi síðustu vikur og maður er náttúrlega nokkuð hugsi yfir því að sjá t.d. í gegnum fjölmiðlana framgöngu foringja í íslenskum stjórnmálum á erlendri grund eins og hæstv. utanrrh. sem reynir með aulafyndni að gera Alþingi Íslendinga hlægilegt og metur það meira að fá nokkur hlátrasköll einhverra hirðingja en að standa vörð um sóma Alþingis á erlendri grund.

Hverjir voru hirðingjar?

Þeir sem voru í kringum hirðinn.

Góða hirðinn?

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að þessum kafla ræðu minnar loknum að víkja aðeins efnislega að rangfærslum hæstv. utanrrh. og fara þar yfir þennan lista sem ég hef búið til og góðir menn gætu e.t.v. orðið svo vinsamlegir á næstu dögum eða klukkutímum að hjálpa mér við að fullbúa, þ.e. lengja því að lítill vafi er á því að hann er enn of stuttur hjá mér listinn því þetta var að mestu leyti eftir minni gert. En ég verð að játa að þótt ég þættist þekkja þetta nokkuð vel og hafa fylgst með umræðum og atburðum í þessu máli allvel sl. missiri, þá hnykkti mér við þegar ég sá að ég var kominn í átta, níu einstök tölusett atriði þar sem hæstv. utanrrh. fór annaðhvort með rangfærslur, sem stundum er kallað því rétta nafni lygi, eða í besta falli gerði sig beran að algjörri vanþekkingu og misskilningi á eðli málsins. Ég ætla að fara yfir þennan lista. Þá nefni ég í fyrsta lagi það sem öll þjóðin varð vitni að að hæstv. utanrrh. kom heim vígreifur frá enn einni sigurförinni á samningafund og sagði að búið væri að ná saman um ágætissamning um samskipti Íslendinga og Evrópubandalagsins á sviði sjávarútvegsmála. Það ætti að skiptast á gagnkvæmum veiðiheimildum. Evrópubandalagið fengi 3.000 tonna ígildi af karfa en tveir þriðju hlutar þess yrðu langhali. Í viðtölum við fjölmiðla og í viðtölum við forustumenn í sjávarútvegi eins og Magnús Gunnarsson gaf hæstv. utanrrh. þessa yfirlýsingu. Niðurstöðuna þekkja allir. Þennan atburð hef ég númer eitt á þessum lista. Hæstv. utanrrh. fór þarna með rangfærslur. Ég ætla að reyna að nota það kurteislega orð, það er á vissan hátt hlutlausrara en að segja að hæstv. utanrrh. hafi logið og ég vil helst forðast svo gróft orðbragð. Við skulum segja að þarna hafi verið rangfærslur á ferðinni af einhverjum toga, af einhverjum ástæðum. Langhalinn reyndist karfi og ef menn halda að þetta sé bara tilbúningur af hálfu stjórnarandstöðunnar, að annað hafi verið sagt þá skulu menn minnast þess að þessi atburður olli því að samtök atvinnurekenda í sjávarútvegi drógu til baka stuðning sinn við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, þegar þessar rangfærslur urðu ljósar.

Hvaða afstöðu hafa þeir nú?

Það á víst að heita svo að þeir styðji þetta með miklum semingi, hv. frammíkallandi, en það liggur ljóst fyrir að ýmis aðildarsamtök þar eru ekki sammála. Samtök fiskvinnslustöðva t.d. sem slík eru ekki sömu skoðunar og heildarsamtökin og ekki Sjómannafélag Reykjavíkur a.m.k. Og ekki Fiskifélagið og ekki Vélstjórafélagið og ætli það gætu ekki reynst ýmsir fleiri sem hafa önnur sjónarmið í þessu. Númer tvö á listanum er frammistaða hæstv. utanrrh. varðandi kostnað við þróunarsjóð sem EFTA-ríkin lofuðu að stofna handa Evrópubandalaginu. Ég þarf ekki að fara frekar út í það. Hæstv. utanrrh. varð náttúrlega svo rækilega að aðhlátursefni í því efni. Hann varð ekki bara tvísaga og ekki bara þrísaga, hann varð svo margsaga að það var með ólíkindum. Þegar Sviss felldi samninginn þá sneri hann gjörsamlega við málflutningi sínum gagnvart þessum þróunarsjóði á tveimur sólarhringum. Hann kom gjörsamlega aftan að sjálfum sér tveim dögum seinna og sagði hið gagnstæða við það sem hann hafði upphaflega haldið fram. Þetta má allt saman rifja upp en það nægir í raun og veru að vísa til þessa máls, það liggur svo ljóst fyrir að þarna er númer tvö rangfærsla hæstv. utanrrh., tilvik númer tvö af mörgum þar sem hann var ber að því að fara ekki rétt með hlutina. Reyna að fegra sinn málstað, reyna að gera sinn fugl fegurri en efni stóðu til. Númer þrjú á listanum lenti hjá mér sú dæmalausa uppákoma sem stór hluti þjóðarinnar hefur ugglaust horft á í beinni útsendingu kvöldið sem ljóst varð að Sviss hafði fellt samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þá kom hæstv. utanrrh. í sjónvarpið og sagði: Nú er alveg lífsnauðsynlegt fyrir Íslendinga að afgreiða samninginn í hvínandi hvelli bara á næstu dögum helst og alla vega fyrir jól vegna þess að ef við gerum það ekki þá getum við ekki átt aðild að þeim viðræðum um framhaldið sem gert er ráð fyrir í samningnum. Þetta sagði hæstv. utanrrh. Það eru tugir þúsunda vitni að því. Hann sagði þetta í beinni útsendingu í fimmtán mínútna þætti sem fréttamaðurinn ástsæli, Ingimar Ingimarsson, útbjó handa honum kvöldið sem Sviss felldi þjóðaratkvæðið. En hvað gerðist svo? Um hádegið daginn eftir hafði utanrrh. dregið þetta til baka vegna þess að hann var rekinn algjörlega á gat því að það stóð í samningnum sjálfum og fylgiskjölum með honum að allir þeir sem undirritað hefðu samninginn mundu hittast um framhald málsins ef eitthvert ríki fullgilti hann ekki. Lygi númer þrjú, rangfærsla númer þrjú, sem öll þjóðin var vitni að vegna þess að það var í hádegisfréttatíma Ríkisútvarpsins daginn eftir sem örugglega nokkrir tugir þúsunda hafa hlustað á sem sáu sjónvarpsfréttirnar kvöldið áður og horfðu upp á þessa ömulegu frammistöðu hæstv. utanrrh. --- Ömurlegu segi ég því svona skjóta menn sjálfa sig ekki í lappirnar viljandi. Það getur ekki verið. Þarna hlýtur eitthvað að hafa brugðist hjá hæstv. ráðherra. Fjórða atriðið á þessum lista er sú fullyrðing hæstv. utanrrh. í ræðum á Alþingi í desember, og í viðtali við fjölmiðla einnig hygg ég, í kjölfar þess að Sviss felldi samninginn, að ríkjaráðstefna yrði um framhaldið í janúar. Það er búið að lesa upp úr þingtíðindunum úr ræðum hæstv. utanrrh. þar sem hann fullyrðir, segir blákalt að þessi ríkjaráðstefna verði í janúar. Og þess vegna sé nauðsynlegt að hraða málinu svo og svo. Hvað kemur í ljós? Í ljós kemur að Evrópubandalagið hittist ekki fyrr en í byrjun febrúar og þá ræðst hvort ráðherrarnir fái umboð til að halda ríkjaráðstefnu einhvern tímann í framhaldinu og samkvæmt áætlunum Evrópubandalagsins og skjölum sem þaðan hafa komið er ráðgert að ráðstefnan verði í mars. Samt fullyrðir hæstv. utanrrh. úr þessum ræðustól á Alþingi að þessi ríkjaráðstefna verði í janúar og reynir að blekkja þingið og hafa áhrif á málsmeðferðina hér með slíkum hætti. Þetta er rangfærsla númer fjögur á listanum. Þetta er fjórða óhrekjanlega dæmið um það að hæstv. utanrrh. hefur ekki farið rétt með staðreyndir í þessu máli og slær hann þá gjarnan nánast einkarétti sínum á það að vita allt betur en aðrir menn og kunna í þessum efnum. Í fimmta lagi nefni ég sem dæmi um hreina rangfærslu hæstv. utanrrh. meðferð hans á tölum við upphaf 3. umr. málsins. Þegar hann fullyrti að á einu ári yrði ávinningur Íslendinga af þessum samningi 7 milljarðar kr. og það væri varlegt mat Þjóðhagsstofnunar. Nú skal ekki styðjast við minnið til að hafa allt á hreinu, heldur lesa upp úr ræðu hæstv. utanrrh., og hann sagði, með leyfi forseta: ,,Það er lengi hægt að tíunda kosti EES-samningsins. En við skulum vitna til opinberrar stofnunar eins og Þjóðhagsstofnunar. Hún hefur lagt fram varfærnislega útreikninga um það að EES-samningurinn muni færa okkur á einu ári um það bil 1,5% viðauka við okkar landsframleiðslu, þ.e. upp á um 7 þús. millj. kr.; að það gæti þýtt kaupmáttaraukningu á Íslandi á ári um 3%. Að afkoma sjávarútvegs gæti batnað um u.þ.b. 3,3% sem er nokkurn veginn það sem á vantar til þess að endar nái saman.`` Hvað er verið að gefa þarna í skyn með því að vísa til afkomu sjávarútvegsins eins og hann er í dag annað en það að með tilkomu EES-samningsins komist sjávarútvegurinn á núllið? Ég fullyrði að ef menn lesa þennan texta þá er ekki hægt að horfa fram hjá því að hæstv. utanrrh. hagar þannig orðum sínum að hann ætlast til þess að hann sé skilinn á þá leið úti í þjóðfélaginu að á fyrsta ári sem EES-samningurinn gildi fáum við 7 milljarða og sjávarútvegurinn komist á núllið. Og hvað eru margar rangfærslur í þessari meðferð hæstv. utanrrh. á staðreyndunum? Þær eru a.m.k. þrjár. Sú fyrsta er að þetta er ekki varfærið mat Þjóðhagsstofnunar. Þetta er hærri talan af tveimur sem Þjóðhagsstofnun gefur upp. Þetta er hámarkið en ekki varfærið mat því að Þjóðhagsstofnun gefur upp bil og er með lægri tölu sem nemur ekki einu sinni helmingi af þessari tölu í staðinn fyrir 7 milljarða þannig að fyrsta rangfærslan er að fullyrða að þetta sé varfærið mat Þjóðhagsstofnunar. Þetta er hámarkið sem Þjóðhagsstofnun setur. Í öðru lagi er auðvitað fullt af fyrirvörum í skýrslu Þjóðhagsstofnunar sem hæstv. utanrrh. nefnir ekki á nafn svo sem eins og sá fyrirvari að Íslendingar standi sig alls staðar í samkeppninni og það gangi hvergi af okkur störf eða markaðshlutdeild, t.d. í samkeppnisiðnaði, og það sem sjávarútvegurinn vinnur á þessum samningi verði allt hrein viðbót því að hvergi annars staðar tapist neitt á móti. Önnur rangfærslan í þessari setningu utanrrh. er auðvitað talan sjálf því að hún er ekki 7 milljarðar heldur nær því að vera 6, 5,5--6, og tæpir 3 ef lægri viðmiðun Þjóðhagsstofnunar er tekin þannig að þarna er ekki logið til nema um rúmlega 100%. Þriðja rangfærslan og sú langsvívirðilegasta er auðvitað sú að ekki er minnst á það einu orði að þetta er mat Þjóðhagsstofnunar á því sem gæti orðið eftir átta ár, á næstu öld. Það var ekki sagt í ræðu hæstv. utanrrh. þannig að þetta er atriði númer fimm á listanum yfir hreinar og klárar rangfærslur hjá hæstv. utanrrh. sem meira og minna öll þjóðin hefur orðið vitni að á síðustu vikum og mánuðum. Svo gersamlega óverjandi meðferð á talnalegum staðreyndum að hvaða maður sem er fengi algera falleinkunn fyrir umgengni sína á þessu sviði. Og svo var hæstv. ráðherra óbeint að gefa sjálfum sér fyrstu ágætiseinkunn, 9,6, eða 96%. Það er auðvitað þægilegt að gefa sér einkunn þegar maður er allt í senn, kennarinn, prófdómarinn og úrskurðaraðilinn. Er það þannig skólahald sem hæstv. utanrrh. dreymir um að vera allt saman, nemandinn, kennarinn, prófdómarinn í einum og sama manninum, þá er hægt að gefa sér 9,6 í einkunn? En þessi meðferð hæstv. utanrrh. á staðreyndum býður ekki upp á annað en falleinkunn og er ég þó ekki búinn með listann. Í sjötta lagi sagði hæstv. utanrrh. að allir fyrirvarar, sem þáv. forsrh. Íslands hefði sett fram í Ósló, væru inni í endanlegri samningsgerð. Þetta er rangt. Þetta er sannanlega rangt, hæstv. utanrrh. Hæstv. utanrrh. sleppti að nefna þann fyrirvarann sem kom fyrst, var hvað fyrirferðarmestur í máli forsrh. í Ósló í mars 1989 og það var sá fyrirvari að Ísland gæti ekki sætt sig við neinar yfirþjóðlegar stofnanir. Sú niðurstaða er alls ekki í samningnum og það er enginn fyrirvari um það. Samningurinn sjálfur slátrar þeirri áherslu, þeim fyrirvara sem forsrh. Íslands setti í mars 1989 um það atriði vegna þess að eftirlitsstofnunin og dómstóllinn eru yfirþjóðlegar stofnanir svo óumdeilt er. Jafnvel fjórlembingar hæstv. utanrrh. viðurkenna það í skýrslu sinni að um valdaframsal sé að ræða til þessara stofnana og þar með eru þær yfirþjóðlegar. Í sjöunda lagi mætti t.d. nefna það sem hv. þm. Ragnar Arnalds kom með þegar hann hefur spurt talsmenn Alþfl. hér um það hvenær menn hafa verið bornir sökum um landráð þegar umræður voru um aðild Íslands að EFTA. Það er fullyrðing, hrein og klár fullyrðing sem hæstv. utanrrh. reið á vaðið með og minni spámenn hafa svo étið upp eftir honum eins og hæstv. heilbrrh. og hv. þm. Karl Steinar Guðnason, en þegar þeir eru beðnir að færa þessari fullyrðingu stað þá stendur í þeim. Þá leggja þeir ekki upp í ræðustólinn þannig að nú verða hv. þm. að standa sig betur ef þessi ummæli, sem eru býsna alvarlegar ásakanir, verða ekki dæmd dauð og ómerk af því að þeir geta ekki fundið orðum sínum stað. Í áttunda lagi gæti ég vel nefnt það, þó að vissulega sé þá farið að koma út á það svið þar sem má deila um túlkun en ég tel það hreina rangfærslu í málflutningi hjá hæstv. utanrrh. að segja t.d. að fyrirvarinn varðandi vinnumarkaðinn sé inni. Það er rangt, það er ekki svo. Og ég ætla að taka það atriði sérstaklega fyrir hér næst, hæstv. forseti, og sýna fram á að ég tel með alveg óyggjandi rökum að það sé ósköp einfaldlega rangfærsla hjá hæstv. utanrrh. að halda því fram, og auðvitað hrein og klár rangfærsla sem allir sjá, að allir fyrirvarar Íslendinga, eins og þeir voru settir fram 1989, séu til staðar í samningsniðurstöðunni. Það er furðulegt að hæstv. utanrrh. skuli leggja út í þá ófæru að halda því fram.  Málflutningurinn gengur út á það að hið almenna öryggisákvæði samningsins jafngildi fyrirvara varðandi t.d. vinnumarkaðinn. Það sé jafngilt fyrir okkur Íslendinga eins og að hafa hreinlega fyrirvara á því að opna upp okkar vinnumarkað fyrir útlendinga með svipuðum hætti og við höfum haft varðandi norræna vinnumarkaðinn með vísan til þess hversu agnarsmár og viðkvæmur íslenski vinnumarkaðurinn er. Vita menn ekki að hann telur ekki nema lítillega á annað hundrað þúsund manns? Þetta eru svona 120--150 þús. manns sem eru á íslenska vinnumarkaðinum. Hvað er það þegar við erum farin að tala um íbúafjölda hátt á fjórða hundrað millj.? Það gefur auga leið að minni háttar hræringar, hæringar sem ekki merkjast þegar stórþjóðirnar væru að telja upp hjá sér, gætu sett allt úr skorðum á Íslandi. Það þarf ekki annað að gerast en það verði vinsælt á Spáni eða í Portúgal að fara í fiskvinnslu til Íslands og menn ryðjist hingað inn og bjóðist til að vinna hér fyrir miklu lægra kaup. Það þarf ekki nema bara að íbúar í tveimur til þremur blokkum í Lissabon kæmu hingað til þess að ójafnvægi gæti skapast á íslenska vinnumarkaðnum. Portúgalar hafa unnið hér í fiski og þekkja það vel. Þeir eru ágætir starfsmenn. En því miður eru laun í því landi svo lág að það væri ástæða til að óttast að þeir kynnu að telja sér fært að koma hingað og vinna fyrir miklu hærra kaup sem Íslendingum hefur þó tekist að berja hér upp og er það þó ekki mikið. Þá segir hæstv. utanrrh.: Af þessu þarf ekki að hafa áhyggjur. Fyrirvaranum, sem Íslendingar settu fram, er haldið til haga í öryggisákvæðunum. --- Þetta er rangt. Það er algerlega fráleitt að útleggja þetta öryggisákvæði á þann veg að það jafngildi sjálfstæðum fyrirvara um einstakt atriði samninganna. Og við skulum þá fara yfir ákvæðið sjálft, hvernig um það er búið. Það er í 112. gr. samninganna og ég verð, hæstv. forseti, þó að þessi mál hafi komið eitthvað til umræðu áður, að fara yfir þetta vegna ummæla hæstv. utanrrh. í byrjun 3. umr. Það er ekki hægt að láta það standa þannig vegna þess að þetta er eitt af viðkvæmu og stóru atriðum þessa máls. Það er enginn vafi á því að áhyggjur margra verkalýðsforingja, sem hæstv. utanrrh. hefur í krafti þinghelgi sinnar svívirt hér, beinast að því að þeir óttast um vígstöðu verkalýðshreyfingarinnar og íslenskra launþega ef þeir fá samkeppni hér inn á vinnumarkaðinn frá t.d. láglaunasvæðum og atvinnuleysissvæðum Suður-Evrópu. Öryggisráðstafanirnar skv. 112. gr. eru svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ef upp koma alvarlegir efnahagslegir, þjóðfélagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum, sem líklegt er að verði viðvarandi, getur samningsaðili gripið einhliða til viðeigandi ráðstafana með þeim skilyrðum og á þann hátt sem mælt er fyrir um í 113. gr.`` Og síðan segir áfram og það þurfa hv. þm. Alþfl. að hlusta á, líka þeir sem ganga um gólf: ,,Slíkar öryggisráðstafanir skulu vera takmarkaðar, að því er varðar umfang og gildistíma, við það sem telst bráðnauðsylegt til þess að ráða bót á ástandinu. Þær ráðstafanir skulu helst gerðar sem raska minnst framkvæmd samnings þessa. Öryggisráðstafanirnar skulu gilda gagnvart öllum samningsaðilum.`` Með öðrum orðum, þær eru skilyrtar í bak og fyrir, fyrir það fyrsta. Það er ekki þannig að menn geti bara gert það sem þeim sýnist. Í 113. gr. er svo mælt fyrir um það hvernig sá samningsaðili, sem hyggst grípa til öryggisráðstafana, skuli hegða sér gagnvart hinum samningsaðilanum: ,,Samningsaðili sem hyggst grípa til öryggisráðstafana í samræmi við 112. gr. skal tilkynna hinum samningsaðilunum það án tafar fyrir milligöngu sameiginlegu EES-nefndarinnar og skal hann veita allar nauðsynlegar upplýsingar. Samningsaðilar skulu tafarlaust bera saman ráð sín í sameiginlegu EES-nefndinni með það fyrir augum að finna viðunandi lausn fyrir alla aðila. Hlutaðeigandi samningsaðili má ekki grípa til öryggisráðstafana fyrr en einum mánuði eftir dagsetningu tilkynningarinnar skv. 1. mgr. nema samráði skv. 2. mgr. hafi verið lokið áður en umræddur frestur var liðinn. Þegar óvenjulegar aðstæður, sem krefjast tafarlausra aðgerða, útiloka könnun fyrir fram getur hlutaðeigandi samningsaðili strax gripið til þeirra verndarráðstafana sem bráðnauðsynlegar teljast til þess að ráða bót á ástandinu.`` Svo kemur 114. gr. sem skilyrðir þetta enn því að hún er þannig: ,,Ef öryggisráðstöfun, sem samningsaðili hefur gripið til, veldur misvægi milli réttinda og skyldna samkvæmt samningi þessum getur hver hinna samningsaðilanna gripið til jafnumfangsmikilla jöfnunarráðstafana gagnvart fyrrnefndum samningsaðila og bráðnauðsynlegar eru til að jafna umrætt misvægi. Þær ráðstafanir skulu helst gerðar sem raska minnst starfsemi Evrópska efnahagssvæðisins.`` Þá höfum við það. Þetta öryggisákvæði er skilyrt í bak og fyrir. Það ber að standa þannig að slíkum ráðstöfunum að þær hafi sem minnst áhrif á samninginn sjálfan, stofni markmiðum hans, þar á meðal um frjálsa för launamanna um svæðið, ekki í hættu, þar á meðal takmarki að sem minnst raski rétti launamanna alls staðar á svæðinu til þess að fara í vinnu, stofna fyrirtæki og að setja sig niður hvar sem þeim sýnist. Og ef við beitum þessu ákvæði geta hinar þjóðirnar gripið til gagnráðstafana. Við kunnum að segja sem svo: Það er nú ekki svo bölvað. Ef við stoppum Portúgala sem eru að koma til vinnu við fiskvinnsluna og segjum: Nei, nú gengur þetta ekki lengur. Hér er að verða svo mikið ójafnvægi og mikið atvinnuleysi að þið þurfið að fá atvinnuleyfi. Þá geta menn sagt: Þá geta Portúgalar gert það sama og það gerir okkur ekkert til því að það eru engir Íslendingar að fara að vinna í Portúgal. Þetta kann að vera rétt svo langt sem það nær. En Portúgalar geta gert annað sem er miklu líklegra að þeir mundu gera. Og hvað er það? Þeir ósköp einfaldlega mótmæla beitingu Íslands á öryggisráðstöfuninni og gera ágreining um umfang ráðstafananna. Þeir segja: Það er 20% atvinnuleysi hér í þessu héraði í Portúgal en það er ekki nema 4--5% á Íslandi og er þó ljótt að taka þannig til orða að segja að það sé ekki nema. En Portúgalar gætu gert það eða Suður-Ítalir eða Grikkir eða Spánverjar. Þeir segja: Það er hlægilegt að Íslendingar fari að beita öryggisráðstöfun vegna atvinnuástands sem er miklu betra hjá þeim en okkur. Þetta er óleyfileg mismunun gagnvart þeim atvinnuleysingjum sem hér ganga tugum prósenta um göturnar. Við unum ekki þessari meðferð Íslands á öryggisákvæðinu gagnvart samningnum. Hvað gerist þá, hv. fyrrv. verkalýðsleiðtogi Karl Steinar? Hvað gerist þá.

Hvað segir verkalýðshreyfingin um þetta?

Það ætti hv. þm. að kynna sér.

Hvað segir verkalýðshreyfingin um þetta?


             Hún styður þetta ekki og vill þjóðaratkvæði um þetta. Tillögur um þetta --- 

Það er hv. 4. þm. Norðurl. e. sem hefur orðið á fundinum.

Ég hef fulla samúð, hæstv. forseti, með því að fyrrv. verkalýðsleiðtogi gerist nú órólegur. Það er mjög skiljanlegt ---  Hvað gerist nú ef einhver þjóð --- hæstv. forseti. Ég sé að hv. þm. Evrópubandalagsins er orðinn mjög órólegur og kallar hér mikið fram í. Ég legg til að það verði einhverjar ráðstafanir gerðar til þess að hægja hug hans. Ef hann má ekki við bindast og hefur ekki þrek til þess að hlusta á þetta, þá legg ég til að hann fari og hvíli sig. En þannig er að verði slíkur ágreiningur um beitingu öryggisákvæðisins þá er mælt fyrir um það með skýrum hætti í samningnum hvað gerist. Og það er kannski þar sérstaklega sem brotalömin er í málflutningi hæstv. utanrrh. sem gerir það að verkum að það er hrein rangfærsla að halda því fram að fyrirvari um vinnumarkað sé í reynd fólgin í öryggisákvæðinu vegna þess að ef eitthvert samningsríkið reisir ágreining um beitingu öryggisráðstafananna þá hefur hver samningsaðili fyrir sig rétt til þess að vísa því í gerðardóm og þar stendur í 4. mgr. 111. gr.: ,,Varði deilumál umfang eða gildistíma öryggisráðstafana, sem gripið er til í samræmi við 3. mgr. 111. gr.`` --- sem ég vitnaði til áðan --- ,,eða 112. gr., eða umfang jöfnunarráðstafana, sem gerðar eru í samræmi við 114. gr.,`` --- þ.e. gagnráðstafanirnar --- ,,og hafi sameiginlegu EES-nefndinni ekki tekist að leysa deiluna þremur mánuðum eftir þann dag er málið var lagt fyrir hana getur hver samningsaðila sem er vísað deilumálinu til gerðardóms samkvæmt málsmeðferð sem mælt er fyrir um í bókun 33.`` Og þá er það þessi gerðardómur sem ósköp einfaldlega sker úr um það hvernig þessar öryggisráðstafanir megi vera eða hvort þær megi yfir höfuð verða einhverjar. Og það stendur aftast í málsgreininni: ,,Gerðin er bindandi fyrir deiluaðila.`` Þetta þýðir ósköp einfaldlega að ef hingað koma verkamenn í nokkuð stríðum straumum frá einhverju því láglauna- eða atvinnuleysissvæði í Evrópu sem býr við miklu lakari kjör en við Íslendingar gerum þó enn, en kannski ekki mikið lengur ef ríkisstjórnin heldur fram sem horfir, og fara hingað í vinnu og það kemur í ljós að þeir sætta sig við lægri laun og lakari aðbúnað en Íslendingar hafa gert og þeir fá vinnu í stórum stíl og svo sjá Íslandsmenn að þetta er nú ekki vænlegt, þeir vakna upp við vondan draum og sjá að hér er að aukast atvinnuleysi meðal landsmanna, m.a. vegna innstreymis slíks vinnuafls á grundvelli samningsins, og þeir ákveða að grípa til öryggisákvæðisins, þá væri líklegasta aðgerðin sú að segja: Menn verða hér eftir að fá atvinnuleyfi vegna þess að íslenski vinnumarkaðurinn er í uppnámi. Og við skulum segja að þetta séu Portúgalar sem í hlut eiga. Þeir mæta á vettvangi EES-nefndarinnar og segja: Nei, við unum því ekki að Íslendingar beiti þessu öryggisákvæði sem var nú aðallega hugsað ef einhverjar stórar katastrófur verða, náttúruhamfarir eða annað slíkt. Við gerum ágreining um þessa meðferð Íslands á öryggisákvæðinu skv. 112. og 113. gr. Þá taka við þessi fundahöld, sem mælt er fyrir um í EES-nefndinni, standa í mánuð, og ef enginn árangur verður af þeim þá gengur ákvæðið samt sem áður í gildi nema því hafi verið beitt fyrirvaralaust. Hafi deilan síðan ekki verið leyst innan þriggja mánaða með samkomulagi þá á hver samningsaðili um sig rétt til að setja málið í gerðardóm. Við skulum segja að þannig væri, um þetta stæði ágreiningur í þrjá mánuði og Portúgalar eða einhverjir aðrir una því ekki að Íslendingar ætli að loka og verja vinnumarkað sinn þrátt fyrir að hér sé miklu minna atvinnuleysi en hjá þeim og þeir segja þá: Þetta er ekkert jafnræði, þetta er ekkert réttlæti, þetta er brot á jafnræðisreglu samninganna. Þá fer málið í þennan gerðardóm. Hvernig halda menn að staða Íslands yrði í honum? Hvaða íslenskur lögmaður, hvaða málflutningsmaður treystir sér til þess að vinna slíkt mál í gerð þar sem Íslendingar, hafandi lofað því að gera ekkert sem raskaði jafnvæginu í samningnum, gera ekkert það sem mismunaði þjóðunum, væru að reyna að verja sinn vinnumarkað þar sem væri miklu minna atvinnuleysi en hjá þeim þjóðum sem væru sækjendur í málinu? Það væri ekki beysin staða. Ég held að hlutlausir dómendur í slíkum gerðardómi hefðu ekki mikla samúð með þeim íslenska málstað. Og að halda því fram að svona skilyrt ákvæði sem að lokum er ekki í valdi okkar sé jafngilt beinum fyrirvara, einhliða fyrirvara, það er rangt. Það er bara rangt, allir hljóta að sjá það og skilja það þegar farið er yfir málið með þessum hætti. Staða Íslands er ekki slík eins og hún hefði orðið ef við hefðum náð að verja varanlegan fyrirvara um möguleika okkar til að takmarka innstreymi á íslenska vinnumarkaðinn. Ég skal segja þér það, hv. þm. og fyrrv. verkalýðsleiðtogi, Karl Steinar Guðnason, að þeir eru margir í forustustétt verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi sem hafa af þessum málum miklar áhyggjur. Skyldi það nú ekki vera m.a. vegna þess sem ekki hefur náðst stuðningur við þennan samning, þrátt fyrir ítarlegar  Ég sé að hæstv. umhvrh. hefur hlustað með mikilli athygli á þetta og væntanlega lært nokkuð af þessu. Hann eins og e.t.v. fleiri hv. þm. Alþfl. og hæstv. ráðherrar hefur sjálfsagt trúað hinum stórkallalegu fullyrðingum hæstv. utanrrh. um það að þetta væri allt í lagi. Öryggisákvæðið væri jafngilt einhliða fyrirvara sem er rugl, sem er rangt, sem er enn ein ómerkileg rangfærslan hjá hæstv. utanrrh. og e.t.v. sett fram í trausti þess að enginn hafi nennt að lesa samninginn, pappírana sem honum fylgja. Enginn hafi nennt að rekja sig í gegnum ferlið í þessu máli og komast að raun um það að að endingu hafa Íslendingar ekki tök á málum af þessu tagi þó svo þetta skilyrta öryggisákvæði sé inni í samningnum, nema menn séu svo forspáir að þeir þykist vita það fyrir að við mundum vinna alla gerðardóma sem féllu um ágreiningsmál af þessu tagi. Það væri þá eftir öðru. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir ein átta atriði þar sem ég tel mig hafa sýnt fram á það  Þá fer að síga á síðari hluta ræðu minnar, hæstv. forseti, og eru þó nokkur efnisatriði eftir sem ég þarf hér aðeins að nefna. Það sem næst kemur er spurningin um atvinnuástandið og atvinnuna á Íslandi. Og digurmæli hæstv. utanrrh. í þá veru að það sé alveg sérstakt ábyrgðarleysi að hafa efasemdir um ágæti samningsins í ljósi þess að atvinnuástand fari versnandi á Íslandi, það sé sérlega fráleit afstaða hvort sem heldur er hjá þingmönnum eða verkalýðsforingjum að vera ekki trúaður á ágæti samningsins af því að hér sé vaxandi atvinnuleysi --- að vísu hefur ekki mikið farið fyrir því að hæstv. utanrrh. útskýri hvernig tilkoma EES eigi að leysa allan vanda í atvinnumálum okkar, en það er skiljanlegt að hann reyni að flýja í það far því ekki er það stefna ríkisstjórnarinnar sem er að leysa þann vanda, svo mikið er víst, því að atvinnuleysið hefur vaxið nokkurn veginn línulega með líftíma þessarar ríkisstjórnar í mánuðum. Ég hygg að það sé nokkurn veginn 100% fylgni á milli aldurs ríkisstjórnarinnar í mánuðum og vaxandi atvinnuleysis. Hæstv. utanrrh. ber þetta á borð fyrir þjóðina að það sé sérstakt bjargráð í atvinnumálum að ganga inn í þetta EES. Við þetta er margt að athuga. Það fyrsta er að atvinnuleysið er miklu meira í þeim löndum sem við eigum að tengjast og ef maður ímyndar sér að atvinnustigið sé bara rétt eins og hvert annað fyrirbæri sem leiti tiltekins jafnvægis innan þess svigrúms sem það hefur eins og fé í afréttum --- og hv. þm. Egill Jónsson veit að dreifist jafnan út um það svæði sem það hefur, ef fækkar á einum bænum þá sækir féð af næsta bæ yfir á það land o.s.frv. --- gæti ekki hugsast að atvinnumarkaðurinn sé eitthvað svipaður, þ.e. að hann hafi tilhneigingu til að leita í visst jafnvægi? Þá fær maður ekki séð að það í fljótu bragði líti vel út fyrir þá þjóð sem hefur minnsta atvinnuleysið í Evrópu að beita því ráði til varnar vaxandi atvinnuleysi að opna markað sinn upp gagnvart hinum þjóðunum þar sem atvinnuleysið er miklu meira. Ég verð að segja alveg eins og er að ég kem því ekki alveg heim og saman. Í öðru lagi er það þannig að því miður er enginn vafi á því að einhver íslensk fyrirtæki munu verða undir í harðnandi samkeppni á þessum markaði. Þar munu einhver störf tapast á sviðum þar sem við Íslendingar höfum setið nokkurn veginn einir að starfseminni hingað til. Á þeim nýju sviðum viðskipta og þjónustu sem opnast upp fyrir óheftri samkeppni, þar á meðal við stórfyrirtækin, munum við auðvitað fara halloka í einhverjum greinum, það getur ekki öðruvísi farið. Guð láti gott á vita að það verði sem minnst en það verður eitthvað um það. Þá er þetta orðin spurningin um það hvort við getum sótt okkur annars staðar, í sjávarútveginum eða einhvers staðar annars staðar, störf sem því nemur á móti þannig að reikningarnir verði a.m.k. í jafnvægi hvað Ísland snertir. Þá er bent á sjávarútveginn og fyrst og fremst á eitt: útflutning á ferskum flökum. Hvar eru útreikningarnir um það hversu mikil viðbótarvinna færist inn á íslenska vinnumarkaðinn jafnvel þó svo við förum að flytja út nokkur þúsund tonn eða jafnvel nokkra tugi þúsunda tonna af ferskum flökum? Hafa menn ekki komið í frystihús og séð flökunarvélarnar frá Baader og roðflettingarvélarnar sem oftast eru frá sama fyrirtæki? Hvað eru margir menn sem vinna þar við hvert stykki? Í mesta lagi tveir við vélar sem afkasta jafnvel tugum tonna á sólarhring. Það er ekki í sjálfu sér sú grein í íslenskum sjávarútvegi sem er vinnuaflsfrek hlutfallslega. Staðreyndin er nefnilega sú að hin hefðbundna vinnsla í frystihúsunum, snyrting og pökkun, er miklu vinnuaflsfrekari en flökun fisksins.  Út af fyrir sig er það ekki mitt að reyna að gerast hér einhver úrskurðaraðili um það hvernig vinnuaflsþátturinn kynni að standa eða gerast upp í þessum sjávarútvegsmálum. En ég spyr um útreikningana, hvar eru þeir? Staðreyndin er náttúrlega sú að við höfum takmarkað hráefni til að spila úr hér á Íslandi. Því miður er það alltaf takmarkaðra með hverju árinu sem líður. Sá fiskur sem á að fara í útflutning á ferskum flökum verður að koma einhvers staðar frá, það verður ekki bara til meiri fiskur sem fer í fersk flök, nei vinnslan minnkar einhvers staðar annars staðar. Ísfiskurinn er ósköp einfaldlega ekki það magn að hann einn geti lagt til öll þessi fersku flök sem menn ætla að flytja út. Er þá ekki mögulegt að að einhverju leyti dragi þá úr vinnslu á hefðbundnum saltfiski og í hefðbundnum frystihúsum á móti? Ef það er nú t.d. vinnsla í smápakkningar á Evrópumarkað, ég tala ekki um á Bandaríkjamarkað, þar sem mesta vinnuaflsnotkunin liggur á bak við hvert kíló, þá er það afturför en ekki framför í þessu tilliti hvað vinnslustigið í íslenskum sjávarútvegi snertir. Það er því ekki sjálfgefið nema síður sé að þessi þróun liggi einhliða í átt til fjölgunar starfa. Það er ekki sjálfgefið, við höfum enga tryggingu fyrir því. Það er út af fyrir sig þannig að ef við getum tekið allan ísfiskinn sem fer út í gámum og fer út með siglingum og sent hann út sem fersk flök þá gætum við bætt nokkurri vinnu við. En ég leyfi mér að efast stórlega um að þróunin verði einhliða þannig. Hitt er svo allt annað mál og alveg sjálfstætt hvort það kunni að koma þjóðhagslega betur út í formi meiri verðmæta úr íslenska sjávaraflanum að nýta okkur slíka möguleika sem geta opnast með EES. Það kann vel að vera að þegar dæmið verður gert upp á þá hliðina þá komi heldur meiri verðmæti heim af því að við séum að senda eitthvað verðmætari vöru út og það er gott. En menn eiga ekki að rugla því saman við spurninguna um atvinnuna. Oft er bent á að rekstur frystitogaranna sé mjög arðbær fyrir viðkomandi fyrirtæki. Hann gat skilað því góðri afkomu en hann dró úr atvinnunni sem var samfara úrvinnslu aflans og menn höfðu efasemdir um þjóðhagslega hagkvæmni þess að auka sjófrystingu en draga úr vinnslu í landi. Þannig ber að hyggja að mörgum þáttum málsins. Ég viðurkenni fúslega að ég hef ekki í höndum gögn eða útreikninga sem gera það að verkum að ég geti treyst mér til að fella stóra dóma í málinu. Ég hef það því miður ekki vegna þess að mér er ekki kunnugt um að þeir hafi farið fram. Hvaðan koma þá hæstv. utanrrh. vísindin til að fullyrða blákalt að þetta verði svona og svona? Að mesta bjargræðið í sambandi við atvinnuna séu EES? Hvaðan koma honum rök í því máli? Eru það kannski jafnmerkileg rök og lágu á bak við fullyrðingu hans forðum um langhalann, eða ríkjaráðstefnuna, eða þróunarsjóðinn o.s.frv.? Leyfist manni að efast þegar maður hefur fylgst með málflutningi hæstv. ráðherra um nokkurt skeið. Ég held að gylliboð hæstv. utanrrh. um atvinnu handa öllum í sambandi við þennan samning gangi nú ekki upp þegar betur er að gáð. Ef ég ætti að leggja nokkurn veginn huglægt mat á aðstæður í málinu þá segði ég að bjartsýnt viðhorf mitt væri það að við næðum að halda vel í horfinu. Við næðum að halda nokkuð vel í horfinu með atvinnu með tilkomu EES-svæðisins vegna þess að okkur takist að bæta einhverjum störfum við í sjávarútvegi sem mundi vega upp á móti þeim störfum sem við töpuðum vegna harðnandi samkeppni eða opnunar á samkeppni á öðrum sviðum, t.d. í þjónustunni. Eitt svið tel ég mig þekkja þokkalega og ég leyfi mér nú að segja, hæstv. forseti, jafnvel betur en hv. þm. Karl Steinar Guðnason, með fullri virðingu fyrir honum, og það er ferðaþjónustan því að ég glímdi dálítið við það um skeið að fylgjast með hagsmunum þeirrar greinar. Það er því miður alveg borðleggjandi að í ferðaþjónustunni munu tapast störf. Hvers vegna? Vegna þess að þau eru svo til öll í höndum Íslendinga í dag. Það eru nánast engir útlendingar í þessari grein. Þess vegna er áhættan auðvitað öll á okkar hlið. Ef einhver breyting verður þá verður hún í þá átt að útlendingar taka að sér eitthvað af þeirri þjónustu á þessu sviði sem Íslendingar hafa hingað til sinnt og það munu þeir væntanlega gera í einhverjum mæli í ferðaþjónustunni, í ferðaskrifstofunum í sambandi við leiðsögn og ýmiss konar ferðaheildsölu og ýmsa þjónustu. T.d. er nánast óumflýjanlegt að sterkar þýskar ferðaskrifstofur munu koma hér inn með starfsmenn og gæta hagsmuna sinna í vaxandi mæli. Þær vita vel að nokkrir peningar eru fólgnir í því að gera út á Íslandi yfir sumartímann. Eitt atriði enn sem ég held að geri það að verkum að málflutningur hæstv. utanrrh. um atvinnustigið í sambandi við EES er sérstaklega ábyrgðarlaus og það er spurningin um túlkun hins evrópska réttar gagnvart málum af þessu tagi. Það er spurningin um hluti eins og beitingu þessa öryggisákvæðis og spurningin um það hvernig dæmt yrði í þeim málum þar sem Íslendingar væru að reyna að gæta hagsmuna sinna og vernda stöðu sína í slíkum tilvikum. Þá er ég með þessa litlu bók, þetta litla handrit sem utanrrn. lét vinna um dómareifanirnar ágætu. Staðreyndin er sú að af mörgu athyglisverðu í málinu ættu hv. þm. einna síst að láta það alveg fram hjá sér fara að líta í þetta litla hefti, þeir sem ekki eru þá það vel læsir á erlendar tungur, ensku eða frönsku, að þeir geti ósköp einfaldlega lesið dómana á frummálinu. Í heftinu er sagt frá ákaflega mörgum athyglisverðum dómum hjá Evrópubandalaginu sem eru til marks um það hvernig líklegt er að rétturinn tæki á deilumálum sem upp kæmu þar sem Íslendingar eða einhverjir aðrir eftir atvikum væru að reyna að gæta réttar síns og hagsmuna og vernda t.d. vinnumarkað sinn eða innlenda framleiðslu sína. Við skulum líta niður í nokkra þeirra, með leyfi hæstv. forseta: Þá er það mál nr. 167/73. Það er framkvæmdastjórnin gegn aðildarríkinu Frakklandi. Málavextir voru þeir að Frakkar létu hjá líða að fella úr gildi lagaákvæði um að 75% áhafnar á frönskum skipum skyldu vera innlendir ríkisborgarar. Þeir báru því við að ákvæðunum væri ekki beitt í framkvæmd. Þeir væru ekki í framkvæmdinni með þá reglu að 3 / 4 hlutar skipshafnar skyldu þurfa að vera Frakkar. Þess vegna skipti það ekki máli þó það stæði í lagasafninu og það gæti varla angrað Evrópubandalagið mikið þó að þessi dauði bókstafur væri í franska lagasafninu. En hvað sagði Evrópudómstóllinn? Niðurstaðan varð þessi: ,,Óheimilt er að halda í gildi í landsréttinum ákvæðum um mismunum á grundvelli þjóðernis. Engu skiptir þótt sönnuð séu munnleg fyrirmæli til stjórnvalds frá æðra stjórnvaldi um að beita ekki ákvæðunum. Á meðan ákvæðin eru ekki numin úr gildi þurfa borgararnir að búa við óviðunandi réttaróvissu.`` Þá hafa menn það. Það er ekki bara nóg að framkvæma hlutina þannig að það sé ekki um mismunun að ræða gagnvart borgurunum eftir því hvaðan þeir koma af svæðinu. Nei. Menn skulu gera svo vel og breyta hjá sér hverju einasta ákvæði í lagasafninu sem gæti túlkast á þann veg að í því fælist mismunun því að annað skapar borgurunum réttaróvissu og borgararnir þurfa að búa við réttarvissu. Bendir þetta til þess að einhverrar miskunnar verði að vænta frá úrskurðaraðilum í deilumálum sem tengdust því að menn væru að að vernda eitthvað sinn innlenda vinnumarkað? Ég spyr. Ekki sýnist mér það. Annað afar athyglisvert mál, sem ég vænti að forsvarsmenn íslensks iðnaðar hafi kynnt sér, er mál framkvæmdastjórnarinnar gegn Írlandi um kynningarherferð á írskum vörum. Það vill nefnilega svo skemmtilega --- eigum við að segja grátbroslega til --- að það er nýafstaðin heilmikil kynningarherferð innlendra iðnaðarframleiðenda í samvinnu við verkalýðshreyfinguna um íslenskar vörur og að kaupa íslenskt. Sjónvarpið og útvarpið og blöðin hafa verið full af auglýsingum og forustumenn úr þessum geira hafa komið fram og sagt: Kaupið íslenskt, veljið íslenskt. Í hvert skipti sem þú kaupir útlenda vöru, þá missir maður atvinnuna og krakkarnir sjá litla karla detta niður, svona einhverjar trébrúður, þegar menn eru að missa atvinnuna. En hvað hefði nú gerst ef menn væru komnir inn í EES, komnir undir hinn evrópska rétt? Hver er þá staðan gagnvart því að hefja svona kynningarherferð fyrir innlendum vörum? Þá skulu menn bara lesa um mál framkvæmdastjórnarinnar í Brussel gegn Írlandi. Málavextir eru þessir, með leyfi forseta: ,,Írsk stjórnvöld skipulögðu þriggja ára kynningarherferð þar sem landsmenn voru hvattir til kaupa á írskum vörum. Einkafyrirtæki var fengið til að stjórna herferðinni og fékk það umtalsverðan, opinberan stuðning. Írsk stjórnvöld skipuðu menn í framkvæmdastjórn fyrirtækisins, greiddu stóran hluta herferðarinnar með almannafé og skilgreindu í grófum dráttum markmið hennar. Tilgangurinn var að kynna innlendar vörur fyrir írskum neytendum og að örva vitund almennings um tengslin milli sölu innlends varnings og atvinnuleysisvandans þar í landi.`` Nákvæmlega það sama og gert hefur verið á Íslandi núna síðustu vikurnar, að reyna að efla vitund almennings um tengslin milli innlendrar framleiðslu og atvinnuvandans í landinu. Og Írar höfðu upp varnir í málinu. Þeir höfðu m.a. uppi þær varnir að það væri ekki um bindandi ráðstafanir af þeirra hálfu að ræða og það væri mikið atvinnuleysi á Írlandi. Þetta voru varnir þeirra. Þær yrðu væntanlega þær sömu ef Íslandsmenn ætluðu nú á tímum vaxandi atvinnuleysis að hefja herferð til kynningar á innlendri framleiðslu. Hvernig dæmdi Evrópudómstóllinn? Hver var samúð Evrópudómstólsins með þessari kynningarherferð Íra fyrir eigin vörum og eru Írar þó viðurkennt vanþróað svæði innan Evrópubandalagsins sem fær styrki þar. En leyfðist þeim að reyna að verja sig með því að kynna írskar vörur og hvetja almenning í Írlandi til að kaupa þær umfram innflutning? Nei. Niðurstaða Evrópudómstólsins var svohljóðandi: ,,Herferðin er ekki sambærileg auglýsingum fyrirtækja eða hóps fyrirtækja þar sem neytendur eru hvattir til að kaupa vörur hlutaðeigandi fyrirtækja. Henni er stjórnað af hinu opinbera og er ætlað að sannfæra neytendur um ágæti innlendrar framleiðslu á kostnað erlendrar og getur hún haft áhrif á viðskipti milli aðildarríkja.`` Og svo segir: ,,Herferð af þessum toga fellur undir bannákvæði 30. gr. þótt um sé að ræða hvatningu en ekki bindandi ráðstafanir, svo sem löggjöf. Herferðin getur haft áhrif á samskipti seljenda og neytenda og brotið gegn þeim markmiðum bandalagsins sem lýst er í 2. gr. sbr. 3. gr. Rómarsamningsins.`` Sem dagt, dómsorðið afdráttarlaust. Herferðin er brot á samkeppnisákvæðum Rómarsáttmálans. Og Írar voru dæmdir fyrir að leggja út í kynningarherferð á írskum vörum og fyrir að reyna að upplýsa írskan almenning um það að með því að kaupa írskar vörur, þá sköpuðu þeir störf á Írlandi. Það er óleyfilegt. Það er bannað samkvæmt Rómarréttinum, það er mismunun. Og ég get ekki séð annað á þessum dómi ef hann er hafður til hliðsjónar en að kynningarherferð iðnrekenda og verkalýðshreyfingarinnar á síðustu vikum yrði dæmd kolólögleg ef hún færi fram eftir að við værum komnir undir hinn evrópskra rétt. Algerlega óleyfileg mismunun. Þetta eru aðstæður málsins. Hafa menn ekki gert sér grein fyrir því eða hvað? Eru menn virkilega í þeirri trú að við getum þá bara haft þetta eins og okkur sýnist, að við getum bara tekið við kostunum en ekki göllunum, að við þurfum ekki axlað skyldurnar, við getum bara fleytt rjómann ofan af? Það er ekki reynsla Íra. Írar eru eins og ég segi eitt af vanþróuðum svæðum innan Evrópubandalagsins sem fær styrki úr fátæktarsjóðum Evrópubandalagsins. Þar er atvinnuleysið meira en í flestum hinna Evrópubandalagsríkjanna og iðnaðarframleiðsla fábreyttari og vanþróaðri. Samt var samúð Evrópudómstólsins með þeim ekki meiri en þetta að tilburðir þeirra til þess að reyna að efla vitund írsks almennings um gildi innlendrar framleiðslu voru dæmdir ólöglegir. Þetta skiptir máli þegar við spyrjum okkur að því, hvernig mun Íslendingum ganga að halda utan um sinn vinnumarkað og sína framleiðslu ef við göngumst undir þessi ströngu lög? Hæstv. forseti. Ég gæti farið hér yfir marga fleiri dóma sem eru mjög af sama toga, nánast allir því marki brenndir að Evrópudómstóllinn dæmir af fullkomnu miskunnarleysi ólöglega alla tilburði manna, ríkja eða fyrirtækja til þess að reyna að nýta sér aðstöðu sína bundið við eigið land. Allt slíkt sem hægt er hugsanlega að flokka undir tilraun til mismunar er dæmt ólög. Landamærin er lögð niður. Þjóðrétturinn er lagður niður gagnvart þessum atriðum. Ágætt dæmi um þetta er t.d. mál framkvæmdastjórnarinnar gegn Bretum sem heimtuðu upprunamerkingar á vörur. Smásala á ýmsum varningi var bönnuð í Bretlandi nema upprunamerkingar væru á vörunni og þá kom auðvitað fram með tilteknum hætti að varan væri útlend en ekki bresk í gegnum slíkar upprunamerkingar. Þetta var dæmt ólöglegt vegna þess að þetta var brot á 30. gr. Rómarsamningsins. Þetta gat mismunað. Það gat hugsast að aðstaða fyrirtækja í útlöndum, sem þyrftu þá að upprunamerkja vöruna og taka það fram að hún væri framleidd í Belgíu en ekki Bretlandi, væri lakari í samkeppninni og þar með var þetta dæmt ólöglegt. Þannig að Íslendingar geta ekki sett reglur um að það skuli t.d. koma fram hvort dekk séu sóluð á Íslandi eða í útlöndum. Nei, það er bannað. Slíkar upprunamerkingar eru ólöglegar ef þær geta falið í sér mismunun. Svo langt gengur þetta ofstæki dómstólsins og er það líklega frægasta málið þegar framkvæmdastjórnin stefndi Ítalíu vegna þess að Ítalía lagði tolla á útfluttan listvarning sem hefði menningarsögulegt gildi á Ítalíu. Ítalir sem forn menningarþjóð hafa lengi mátt búa við það að menningarverðmæti væru að streyma úr landi, keypt upp af ríkum aðilum hist og her í heiminum. Þeir hafa af þessu áhyggjur eins og fleiri slíkar þjóðir og gripu til þess ráðs að setja útflutningstoll á ítalska listmuni. Málavextir voru þeir að framkvæmdastjórnin stefndi Ítalíu fyrir EB-dómstólinn, fyrir að láta hjá líða að afnema toll á útflutningi muna með listrænt, sögulegt eða fornfræðilegt gildi, sbr. 16. gr. Rómarsamningsins. Ítalir höfðu uppi þær varnir að þessar munir féllu ekki undir vöruhugtakið, þetta væri ekki vara, þetta væri list. Í annan stað töldu þeir ráðstafanirnar falla undir undantekningarreglu 36. gr. Rómarsamningsins og lítum nú á, hvernig gekk nú Ítölum að fá að halda þessum listmunum inni í landinu og leggja á tolla í því sambandi? Evrópudómstóllinn sagði í dómsorði sínu: ,,Með hugtakinu vörur í skilningi 9. gr. Rómarsamningsins þá er átt við hlut sem unnt er að meta til fjár og er framseljanlegur í viðskiptum.`` Punktur. Skiptir ekki máli hvað það er. Svo fremi sem unnt sé að meta hlutinn til verðs og hann geti gengið kaupum og sölum milli manna, þá skal það teljast vara í skilningi 9. gr. Rómarsamningsins. ,,Því teljast fornmunir vara samkvæmt þessari skilgreiningu.`` Þá höfum við það. Það er alveg sama hvaða menningarverðmæti væru í húfi. Ef hægt er að slá á þau einhverju verði, ef finnst einhver einhvers staðar í heiminum sem vill kaupa þau, a.m.k. innan Evrópska efnahagssvæðisins, þá er óheimilt að mismuna þeim um það, hvort sem það væru handrit eða hvað sem það nú væri. Ef svo gleðilega vildi til að fram kæmi skinnhandrit, sem einhver teldi sig eiga því að það væri búið að vera í ættinni síðan á miðöldum, og íslenska ríkið hygðist verja það að handritið lenti úr landi með því að leggja á það útflutningstoll, þá er það veskú bannað því skinnhandritið, svo fremi sem hægt sé að meta það til verðs og einhver vilji kaupa það, er vara samkvæmt 9. gr. Rómarsamningsins. Þetta segir Evrópudómstóllinn, hæstv. forseti. Það mætti fara í gegnum þessar dómareifanir meira og minna koll af kolli. Niðurstaðan er sú sama. Evrópudómstóllinn dæmir miskunnarlaust í þágu réttar fjórfrelsisins, í þágu samrunans, enda er honum ætlað að gera það því að Evrópudómstóllinn er nefnilega ekki venjulegur hlutlaus dómstóll sem á að túlka réttinn hlutlaust. Nei. Evrópudómstólnum ber samkvæmt lögunum að túlka samrunanum í vil, að dæma honum í vil og hann er nokkuð einstakt fyrirbrigði, hygg ég, í réttarfarssögunni hvað það snertir að hann er með fyrirmæli um réttarþróunina. Hann metur hana ekki sjálfur eins og Hæstiréttur Íslands á að gera. Það kemur fyrir að í dómsorðum í Hæstarétti er vísað til hugtaksins ,,réttarþróunar`` og sagt: Tímarnir hafa breyst og nú er það orðin viðtekin venja, nú er það orðin almenn skoðun að svona og svona skuli hlutirnir vera og þá er dæmt í samræmi við það. Það kemur því fyrir að dómstólar beyta túlkun sinni á gömlum rétti og kalla það réttarþróun. Það eru nokkur dæmi um það frá síðari árum að með dómsorði frá Hæstarétti hafi slíkur rökstuðningur aðeins komið fram, ekki mikið að vísu því að Hæstiréttur Íslands er nú svona frekar róleg stofnun. En Evrópudómstóllinn starfar ekki þannig, hann þarf þess ekki. Hann þarf ekkert að spekúlera í réttarþróuninni í Evrópu. Hann hefur fyrirmæli um það hvernig hann eigi að dæma þegar um slíkt er að ræða í þágu samrunans. Það er nú þannig. Og þetta skýrir m.a. það algera miskunnarleysi sem í raun og veru er í dóminum gagnvart t.d. aðilum eins og Írum sem þarna voru við erfiðar aðstæður að gæta sinna hagsmuna og kynna fyrir almenningi mikilvægi þess að kaupa írskar vörur frekar en innflutning. Það var ekki mikið til þess að hafa áhyggjur af að þeirra mati hjá Evrópudómstólnum. Síðan eru auðvitað hér á köflum alveg bráðfyndnir dómar eins og þessi ágæti dómur sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson las upp úr um hjálpartæki ástarlífsins sem Bretum var stefnt fyrir og ekki er nú minna fyndinn dómurinn um markaðsráð svínakjötsframleiðenda á Norður-Írlandi og væri ástæða til að lesa það upp fyrir mönnum. Ef menn halda að landbúnaðarmálin séu eitthvað flókin á Íslandi, þá ættu þeir nú að skoða þetta aðeins. Málavextir voru þeir að á Norður-Írlandi var sala svínakjöts undir stjórn sérstakrar nefndar sem hét á þeirri tungu Pigs Marketing Board og það var mælt þannig fyrir að svín yfir 77 kg á þyngd, þ.e. ,,flesk-svín``, skyldi ekki selja nema fyrir milligöngu þessarar nefndar, svínamarkaðsnefndar. Með sérstakri reglugerð var lagt bann við flutningi á ,,flesk-svínum``, svínum yfir 77 kg, annað en til kaupmiðstöðvar nefndarinnar. Framleiðendum var skylt að sinna þessu o.s.frv. og gátu fengið á sig sektir allt að 200 pundum ef þeir hlýddu ekki. Og niðurstaða dómsins var auðvitað alveg ljós í þessu. Svona húmbúkk og svínarí vill nú ekki Evrópudómstóllinn. Hann sagði ósköp einfaldlega: Þegar bandalagið, þ.e. Evrópubandalagið, hefur sett á laggirnar sameiginlegt stjórnkerfi í ákveðinni grein landbúnaðar, er aðildarríkjunum skylt að forðast allar ráðstafanir sem geta dregið úr áhrifum kerfisins og það á að fylgja þeirri almennu reglu og svínamarkaðsnefnd þeirra á Norður-Írlandi var dæmd ólögleg. Þannig var nú það, hæstv. forseti. Ég hygg að þessu litla kveri, sem reyndar kom seint fram þegar langt var liðið á þetta mál, hafi verið of lítill gaumur gefinn vegna þess að menn hafa e.t.v. ekki skoðað það sem skyldi hvaða hlutverki dómstóllinn og rétturinn evrópski og túlkun hans hefur í þessu sambandi öllu. Það verður auðvitað úrslitaatriði þegar út í framkvæmdina er komið hvers er vænta gagnvart tilburðum einstakra ríkja til að gæta sinna hagsmuna eða verja sinn hag. Hvaða vísbendingar fáum við um framgöngu Evrópudómstólsins og þróun Evrópuréttarins frá undanförnum árum í því sambandi? Ég held að þær séu mjög á eina leið. Það er engrar miskunnar þaðan að vænta gagnvart tilburðum einstakra samningsaðila, t.d. til að halda utan um sinn vinnumarkað, vera hliðhollur sinni framleiðslu, sínum vörum o.s.frv. Ó, ekkí. Nei, aldeilis. Þvert á móti liggur hið gagnstæða fyrir að þar er engin miskunn hjá Magnúsi. Þar skulu sko allir vera jafnir hvort sem þar er mikið eða lítið atvinnuleysi, hvort sem þeir eru með jákvæðan eða neikvæðan viðskiptajöfnuð, hvort sem þeirra iðnaður blómstrar eða hann er að deyja. Því að það er nú einu sinni lögmál markaðarins og lögmál frelsisins, sem eru bara að birtast mönnum í slíku, að Írar fara halloka, að þeirra iðnaður stendur veikt og stórfyrirtækin á meginlandinu valta yfir þá. Ætli það ekki. Og Írar skulu ekki vera með neitt múður þó að markaðurinn hafi sinn gang og innflutningur flæði yfir þá og þeir missi atvinnuna því að Evrópudómstóllinn dæmir: Engar kynningarherferðir fyrir írskar vörur, takk. Engan áróður fyrir írskri framleiðslu. Svo kemur hæstv. utanrrh. hér og segir við alþýðu manna á Íslandi gegnum fjölmiðlana: Evrópusamningurinn EES er lausn á öllum ykkar vanda. Atvinnuleysið, kjósið EES. Hæstv. forseti. Ég hafði ætlað mér hérna í umræðum um samning um sjávarútvegsmál að fara dálítið yfir þann þátt og mér þykir mjög miður að stjórn þingsins hefur ekki fallist á þá réttmætu ósk sem ég hygg að hafi verið borin fram að umræðum um sjávarútvegssamninginn lyki áður en 3. umr. um frv. um samninginn sjálfan yrði lokið. Það hefði verið langeðlilegast að mínu mati að þau skoðanaskipti sem eftir eru í umræðum um sjávarútvegssamninginn hefðu farið fram í umræðum um þann dagskrárlið og ekki þurft að blandast inn í umræður um þetta frv. En vilji menn hafa til hliðsjónar áhrifin af þessum sjávarútvegssamningi, þegar þeir ræða þetta mál, þá verður það að gerast hér vegna þess að stjórn þingsins hefur kosið að haga því þannig. Það tel ég miður. Ég hef ekki farið dult með þá skoðun mína að ég telji þennan sjávarútvegssamning okkur Íslendingum óhagstæðan og ég hygg að þeim fjölgi mjög þessa dagana sem eru að komast á sömu skoðun. Tilburðir hv. stjórnarliða til að verja þennan samning gerast í raun og veru broslegri með hverjum deginum sem líður. Meira að segja fjölmiðlarnir hafa í talsverðum mæli kveikt á því að þetta sé heldur aumlegur málatilbúnaður. Það finnst ekki nokkur maður sem vill skipta á loðnukvótanum og karfakvótanum og þegar gengið er jafnvel á hetjur sem hér eiga sæti á Alþingi eins og formann Farmanna- og fiskimannasambandsins og hann spurður, þó hann ætli að styðja þennan samning, hvort hann vilji skipta, þá eftir japl, jaml og fuður og stam mikið er hann ekki tilbúinn til þess. Þannig hefur þeim farið fleirum. Þessi samningur er auðvita býsna gildur þáttur þessa máls og þess vegna, eins og ég segi, hefði það verið eðlilegt að hann hefði verið útkljáður fyrst og umræðum um hann lokið þannig að ekki þyrfti að fara að draga inn í umræður um frumvarpið sjálft málefni þessa hliðarsamnings. En ég verð að segja eins og er að mér hefur komið á óvart viðbrögð ýmissa manna gagnvart þessum sjávarútvegssamningi og þessum samningi í heild, m.a. ýmissa forustumanna Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum, ef svo má að orði komast. Ég velti því fyrir mér hvort þeir hafi verið bundnir í eitthvert sérstakt haft, hýddir með einhverri hnútasvipu til þess að ýmist styðja eða þegja um þennan samning. Það er t.d. alveg kostulegt að hér skuli sitja á Alþingi, ég hygg vera formaður Sjómannafélags Reykjavíkur og hann býr við það að á 100 manna fundi í félaginu er þessum sjávarútvegssamningi úthúðað. Mér var ekki kunnugt um annað, a.m.k. þangað til það gerðist, en að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson ætli að styðja samninginn.  Ég er t.d. dálítið hissa á því miðað við þá miklu andúð, sem ég þykist verða var við við sjávarsíðuna víða um landið, gegn því að opna upp íslensku landhelgina á nýjan leik og sjómenn mjög víða lýsa sig a.m.k. í einkasamtölum algjörlega á móti, þá skuli það ekki endurspeglast í raun og veru í harðari andstöðu nema svona hjá einstöku kjarkmönnum eins og þeim óbreyttum í Sjómannafélagi Reykjavíkur sem þrátt fyrir formann sinn rífa sig upp og álykta gegn samningnum. Kannski eigum við eftir að heyra á næstum dögum fleiri slíkar ályktanir frá fleiri sjómannafélögum. En ég hef a.m.k. hitt á sl. ári og nú upp á síðkastið ýmsa sem ekki hafa þurft flóknari röksemdafærslu um þessi Evrópumál öllsömul en þau að berja á brjóstkassann á sér og segja: Ég er á móti því að hleypa EB-flotanum inn í landhelgina. Punktur. Það er mér nóg. Ég er á móti þessu drasli öllu af því ég vil ekki Evrópubandalagsflotann á nýjan leik inn í landhelgina. Þetta er fullboðleg röksemdafærsla og ekki ómerkilegri en hver önnur því þar fara menn sem vita hvað fyrir því þurfti að hafa að ná þeim árangri á sínum tíma. Svo koma menn vælandi eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og reyna að réttlæta þetta með því að þrír eldgamlir belgískir síðutogarar koma endrum og sinnum enn þá vegna samninga sem gerðir voru við Belga í miðju þorskastríðinu. Þar með sé nú ljóst að floti Evrópubandalagsins sé í reynd inni í landhelginni og þess vegna sé þetta allt í lagi, þess vegna séu þetta engin tímamót. Ja, þvílík endemi. Það má ýmislegt segja um þennan samning við Belga á sínum tíma og líklegt er að ef menn hefðu haft meira úthald þá hefði ekkert þurft að gera hann og við hefðum unnið Breta og Þjóðverja hvort sem var og Belgar hefðu þá farið út úr landhelginni sömu leið og hinir.

Þeir stóðu með okkur.

En þeir stóðu þó með okkur. Þeir viðurkenndu þó rétt okkar fyrir 200 mílunum út á það að fá þennan samning og það er enginn vafi á því að sálræn áhrif af því voru nokkur. Það eitt með öðru veikti mótstöðuafl Breta og Þjóðverja. Samningurinn er í eðli sínu þannig að hann hverfur úr sögunni og þó svo að Belgar hafi reynst drjúgir við að halda þessum kláfum við og halda þeim haffærum alveg furðanlega og snilldarlega þá eru þetta ekki orðin merkileg veiðiskip í dag. Það vill svo til að fyrir einum tveimur árum sá ég einn þeirra og hann var ekki til stórræðanna miðað við upplitið á honum enda varla von, eldgamlir litlir síðutogarar. Þeir gera okkur ekki mikinn usla, þeir síðustu munu hverfa af miðunum á þessu ári eða hinu næsta eða innan skamms, það er alveg augljóst mál. Ég meira segja held að það hafi verið áhöld um hvað mikið þeir sáust yfirleitt á síðasta ári. Þannig að með þessum aumlega málflutningi tekst hvorki hv. formanni þingflokks Alþfl. né öðrum að komast undan því að með þessum sjávarútvegssamningi er verið að opna íslensku landhelgina fyrir flota Evrópubandalagsins til árlegra samninga um þau samskipti og sér ekki fyrir endann á því. Ég held reyndar að hæstv. sjútvrh. væri nær að skammast sín fyrir þá hluti sem hann er að gera á hlut sjávarútvegsins um þessar mundir en ekki tala jafndigurbarkalega um hagsmuni hans eins og hann gerir. Ég er þá að tala um það sem gerst hefur í fisksölumálum okkar Íslendinga, en þar hefur hæstv. sjútvrh. nú tekist með langri aðför að sölusamtökunum að afnema einkaleyfi Sölusambands íslenskra fiskframleiðenda á saltfiskútflutningi. Svo eru menn að tala um að þeir ætli að ná hingað heim hærra verði fyrir saltfisk vegna tollaniðurfellinga á grundvelli EES. Vel má það vera að það skili hingað heim einhverju og örugglega nokkru því svo illa tekst nú varla til að við missum það allt í hendur kaupendanna og neytendanna þó þeir hafi örugglega hug á því að ná í sinn hlut. En hvernig meta menn þá áhrifin af þeim aðgerðum sem hæstv. utanrrh. hefur beitt sér fyrir sl. ár á skilaverði á saltfiski? Ég er með þetta merka fréttarit samstarfsnefndar atvinnurekenda í sjávarútvegsmálum, sem þeir stjórnarliðar gera ekki lítið með að styðji samninginn. Við skulum þá vita hvað þeir segja um ráðstafanir hæstv. utanrrh. um sölumál í saltfiski. Ætli það gæti ekki farið svo að það sem hæstv. ráðherra hefur gert þar mundi gera meira en að vega upp hugsanlega ávinninga vegna tollaniðurfellinga. Það er a.m.k. enginn efi í hugum Norðmanna eða Spánverja þegar leitað er álits þeirra á því hvað muni gerast á saltfiskmörkuðunum í kjölfar þess að SÍF missi sitt einkaleyfi. Norðmenn hafa verið með blaðamenn samkvæmt þessu fréttabréfi niður á Spáni til að kynna sér málin þar og hvað er sagt þar? Það er sagt að margar greinar hafi birst að undanförnu í norskum blöðum um þetta efni og í þeim kemur fram að Spánverjar eru þeirrar skoðunar að íslenski saltfiskurinn sé sá besti. Mikill munur sé á gæðum íslenska og norska saltfisksins þeim íslenska í hag. Í þessum greinum er mikið skrifað um ,,íslensku mafíuna`` SÍF. SÍF einoki markaðinn, haldi verði uppi og stjórni því hverjir fái að selja íslenskan fisk og hverjir ekki. Í greinunum kemur enn fremur fram að munurinn á að versla við norska og íslenska saltfiskframleiðendur er að Íslendingar eru meira ,,professional`` og á það við um gæði, merkingar og flokkun. Svo er sagt frá því hvernig Norðmenn hafi farið halloka fyrir Íslendingum á Spánarmarkaði og það er auðvitað einkaleyfið héðan og skipulag okkar Íslendinga á þessum markaði sem er orsökin. Þarna fullyrða þeir sem best þekkja til í málefnum Norðmanna á þessu sviði að staða íslensku mafíunnar, eins og það er kallað innan gæsalappa, haldi verðinu uppi. Svo kemur neðar: ,,Í viðtölum við spánska saltfiskseljendur kemur fram að þeir búast við að framboð verði mun meira og að verð muni lækka er SÍF missir einkaleyfi sitt frá og með 1.1. 1993.`` Ætli þessir tveir aðilar, helstu samkeppnisaðilar okkar í útflutningum, Norðmenn, og kaupendurnir, Spánverjar, séu ekki dómbærari á þetta en hæstv. utanrrh.? Norðmenn segja: Staða SÍF hefur haldið verðinu uppi. Spánverjar segja: Verðið mun lækka þegar SÍF missir einkaleyfið. Hvað gæti þetta þýtt í hundruðum milljóna króna sem utanrrh. með skemmdarverkum sínum er að kosta íslenska hagsmuni? Þetta er maðurinn sem kemur svo og ber á borð ýkjukenndar tölur um ávinninga okkar af því að gera EES. Hann hafði ekki svona miklar áhyggjur af íslenskum hagsmunum þegar hann var að brjóta niður það skipulag á markaðnum sem við Íslendingar höfum byggt upp og búið að og notið sannanlega í hærri verðum um áratuga skeið þannig að allir viðurkenna það. Þeir sem fást við sölumálin á Íslandi viðurkenna það, samkeppnisaðilar okkar í Noregi viðurkenna það, kaupendur okkar á Spáni viðurkenna það. Og hverjir eru þá eftir? Jú, náttúrlega hæstv. utanrrh., sem eins og venjulega veit þetta einn, betur en allir aðrir menn, er óskeikull og talar af hroka og lítilsvirðingu um önnur sjónarmið en sín eigin. Hæstv. forseti, ég ætla þá að ljúka máli mínu, enda flest það sagt af minni hálfu í þessu máli sem ég tel að fram þurfi að koma. Ég hef við þessa 3. umr., fyrst og fremst í seinni ræðu minni, svarað því sem fram hefur komið af hálfu hæstv. utanrrh. í hans dæmalausu ræðu í upphafinu sem gerði það að verkum að af minni hálfu var ekki nokkur kostur þess að láta hjá líða að taka aftur til máls og svara þar ýmsu. Ég hef látið hjá líða að minnast á ræðu hv. 6. þm. Reykn., Karls Steinars Guðnasonar, nema í stuttu andsvari í gær og ég held ég geti látið það duga í sjálfu sér. Ég hef ekki orku í það alveg á næstunni að fara að ræða við þennan fyrsta þingmann sem lýsir því yfir á Alþingi Íslendinga að við eigum að ganga í Evrópubandalagið. Ég gerði það hins vegar í gær að ég þakkaði hv. þm. fyrir að koma til dyranna eins og hann væri klæddur og segja sinn hug í þessum efnum. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við vitum hvernig þessi mál standa orðið í Alþfl., a.m.k. hjá þessum hv. þm. Hv. þm. er þar sannarlega ekki einn á ferð, hann vísaði máli sínu til ungkrata og gerir sér örugglega vonir um að hann verði ekki lengi einn foringi þeirra eða boðberi þeirrar stefnu í Alþfl. að við eigum að ganga í Evrópubandalagið. Nei, ég ætla að leiða þessa ræðu hjá mér í bili, það kemur að því ef svo illa fer, hæstv. forseti, að við þurfum að taka á Alþingi upp umræðuna um aðalmálið sjálft, þ.e. inngöngu í Evrópubandalagið. Þeir eru ýmsir sem óttast að það séu fleiri sem hugsi eins og hv. 6. þm. Reykn. en bíði með að segja það. Það læðist ýmislegt út úr foringjum Alþfl. í útlöndum eins og kunnugt er. Hæstv. iðnrh. slæddist á fund í Noregi á síðasta ári og lét þar taka við sig viðtal í einhverju blaði, Aftenposten eða eitthvað. Þá komu allt í einu upp úr honum hlutir sem hann hafði aldrei þorað að segja hér heima um hug hans til Evrópubandalagsins. Þannig að e.t.v. er það svo að í Alþfl. séu fleiri sem hugsi á svipuðum nótum og hv. 6. þm. Reykn. en þora ekki að segja það eða bíði með það, e.t.v. af taktískum ástæðum að segja það, af því þeir telji það ekki skynsamlegt að ráðast á aðalvirkið sjálft í þessu áhlaupi, þ.e. andstöðuna við sjálft Evrópubandalagið. Þeir láti sér nægja að brjóta niður ytri múrana með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu og þessari aukaaðild að Evrópubandalaginu sem sá samningur sannanlega er. Ég ætla ekki að hafa um þetta frekari orð, hæstv. forseti, en ég ætla aðeins í lokin að ræða um þessa blómabrekku, framtíðarríkið sjálft, Evrópubandalagið, af því að fyrir utan margt athyglisvert í ræðu hv. þm. og reyndar fleiri þá hafa mér um margt þótt merkilegastar væntingar manna í sambandi við þetta nýja stórríki Evrópu. Þessi ótrúlega bjartsýni á að þar sé að rísa upp í raun og veru fyrirmyndarríkið sem verði lýðræðislegt, sem verði ekki miðstýrt, þar sem verði alls engin skriffinnska, eins og hv. þm. Karl Steinar sagði í gær, það væri bara lygi að það væri mikil skriffinnska í EB, það væri bara allt saman lygi. Það eru ekki nema 16.000 manns sem vinna þar, sagði hann, þetta er bara svona eins og lítill og þægilegur hreppskontór. Svo er það auðvitað þannig að menn tala um það að þetta sé alveg sérstaklega vingjarnlegur félagsskapur, samvinnuhreyfing, sagði einhver.  Í Þýskalandi sýndu skoðanakannanir ótrúlega útbreidda andstöðu. Í Bretlandi fara menn ekki í grafgötur um það hvað mundi gerast ef breska þjóðin fengi að segja sitt álit. Breski íhaldsflokkurinn hefur þurft að beita alls konar bolabrögðum til að ná að berja nógu marga þingmenn sína til fylgilags við Maastricht. Þetta liggur fyrir. Þannig að fólkið hefur efasemdir, hv. þm. Þvert á móti halda menn að þetta sé dálítið ólýðræðislegt, að það sé fjandans skriffinnska þarna, að embættismennirnir séu orðnir nokkuð valdagírugir og hafi mikla tilhneigingu til þess að ráða þessu sjálfir hvað sem fólkinu líður. Þannig verður til orðbragð af því tagi að beint lýðræði og vilji fólksins sé vandamál. Þessir Svisslendingar sem eru alltaf að kjósa, þetta er vandamál, þetta er voðalegt ,,problem`` að vera með svona þjóð með í lestinni sem er alltaf að kjósa og fær sjálf að ráða. Þetta er ekki hægt, segja þeir í Brussel, við viljum ekkert hafa með þessa Svisslendinga, þeir eru alltaf að spyrja þjóðina álits, við þurfum að geta ákveðið þetta sjálf. Þannig eru viðhorfin, því miður. Staðreyndin er auðvitað sú að það er ekki bara uppbygging og þróunin í Evrópubandalaginu sem menn horfa til með nokkrum áhyggjum, menn horfa náttúrlega líka á þau vandamál sem þarna er við að glíma eins og atvinnuleysið. Við skulum ekkert fara í grafgötur með það hver bakgrunnurinn fyrir þessum samruna og þessum innri markaði er. Hann er auðvitað ótti Evrópu við það að þeir væru að verða undir í samkeppni stórveldanna á markaðinum. Að Bandaríkin, með sínu nýja viðskiptasamkomulagi við Kanada og Mexíkó, sem er búið að vera í undirbúningi í mörg ár, mundu verða of sterkt afl gegn þeim, að Japan og Austur-Asía mundu keyra yfir evrópsk stórfyrirtæki ef þeir ekki sameinuðu kraftana í þessum markaði. Gömlu nýlenduríkin í Evrópu töldu ósköp einfaldlega sína daga talda sem stórveldi og sem heimsveldi ef þau legðu ekki saman kraftana. Eru þeir þá að hugsa um jaðarsvæðin? Eru þeir þá að hugsa um lýðræðið, eru þeir þá að hugsa um valddreifða ákvarðanatöku? Nei. Og auðvitað er það út af fyrir sig ljóst að þessi sameining kraftanna í evrópska fjármagnsheiminum og hjá evrópsku stórfyrirtækjunum hefur aukið mönnum víða trú á að Evrópublokkin muni geta staðið sig í samkeppninni. Ég er ekkert að gera lítið úr því. Menn sem fullyrtu fyrir svona fimm árum síðan að það yrði hlegið að Evrópu strax á fyrri hluta næstu aldar og þá hefðu Asíuþjóðirnar og Norður-Ameríka jafnvel keyrt fram úr. Þeir gera það kannski ekki með sama skapi. En það er ekki það sem snýr að okkur Íslendingum og okkar hagsmunum í þessu sambandi. Þvert á móti. Það á að vera nægjanlega upplýsandi fyrir okkur um það hverra hagsmunir ráða þarna ferðinni. Það eru auðvitað hagsmunir fjármagnsins og stórfyrirtækjanna. Það er auðvitað samkeppnisstaða Evrópu í viðskiptastríði blokkanna, sem m.a. endurspeglast í GATT-viðræðunum og þráteflinu þar, sem þarna er undirrótin, undirstraumarnir eru af þeim toga. Alveg fjandans sama hvað menn fjasa um á sunnudögum og er ætlað fyrir almenning til að hlusta á um að þetta eigi að verða umhverfisvænt og lýðræðislegt og vinsamlegt allt saman. Það er hægt að setja á slíkar plötur endalaust. Við Íslendingar þurfum að eiga góð samskipti við þessar þjóðir eins og við höfum átt og eins og við eigum, og er ekkert í sjálfu sér hvorki nýtt né gamalt í þeim efnum. Menn tala eins og hér sé tekist á um það hvort Ísland eigi að vera Evrópuþjóð og eiga viðskipti við Evrópu. Hvílík fjarstæða. Það hefur enginn talað um annað, það hefur engum dottið annað í hug. Ísland er auðvitað Evrópuþjóð, að vísu í útjaðrinum, ákveðin brú milli heimsálfanna. Við þurfum að rækta og gæta að þessum samskiptum, hér eftir sem hingað til, en við eigum að reyna að kappkosta að gera það sem mest á okkar eigin forsendum þannig að við getum varðveitt okkar sérstöðu og gætt hennar og notið hennar. Ég heyrði í útvarpinu í morgun ágætis fólk koma aðeins inn á þetta mál. Og eitt af því sem einn aðilinn þar sagði, væntanlega stuðningsaðili þessa máls að nokkru leyti a.m.k., að þetta yrði svo gott fyrir okkur Íslendinga því að við gætum sent ungt fólk til menntunar í Evrópu ef við gerðumst aðilar að þessum samningi. Hefur eitthvað staðið á því? Höfum við átt í einhverjum erfiðleikum með það? Hafa menn ekki verið að læra í Frakklandi allt frá því að Sæmundur var í Svartaskóla? Ég veit ekki annað. Það er þá fyrst núna sem ríkisstjórnin er að eyðileggja Lánasjóð ísl. námsmanna að þetta er að verða erfitt. Evrópa hefur verið opin fyrir íslenska námsmenn og það er ekkert nýtt í því. Við höfum gert samninga við Evrópulönd um gagnkvæm skipti, Háskóli Íslands er með samninga við bæði bandaríska og evrópska háskóla o.s.frv. Við þurfum ekki út í svona skógarferðir til að rökstyðja okkar mál. Þannig mál getum við leyst án þess að gerast aukaaðilar að Evrópubandalaginu. Við getum tekið upp flugpakkann, við getum gerst aðilar að frelsi á sviði flugmála án þess að gerast aukaaðilar að Evrópubandalaginu. Það er enginn minnsti vafi á því að okkur stendur það til boða. SAS-löndin höfðu þegar 1989 fengið vilyrði fyrir því að hvað sem yrði um EES eða EB þá gætu þau sem slík gerst sjálfstæðir þátttakendur í flugpakkanum. Þannig er það auðvitað þegar við förum yfir málin að við getum gert samninga um samskipti á einstökum sviðum, um menntun og þróun, um samgöngur og fjölmargt fleira á okkar eigin forsendum og höfum verið að gera það. Þannig að það er misskilningur að þetta mál snúist um það hvort við ætlum að eiga samskipti eða ekki samskipti við Evrópuþjóðir, fjölbreytt og vonandi hagstæð. Málið snýst um það hvaða aðferð er best, hvað hentar okkur Íslendingum. Hvernig við getum, þessi pínulitla smáþjóð, þessi agnarsmái markaður, sem býr við það undur að eiga sjálfstæða menningu og sjálfstæða tungu, samt verið fullgildir þátttakendur í þessu og borið höfuðið hátt. Það þýðir ekki að bera okkur saman við Lúxemborg, eins og hér var gert, sem deilir tungu og menningu og landamærum og landi við þessar þjóðir og hefur atvinnulíf sem er miklu sambærilegra þeirra og reyndar eins, sem er iðnaðarþjóð. Sem veiðir ekki fisk af skiljanlegum ástæðum. Ég veit ekki hvar menn eru staddir sem þurfa að fara út í slíkt máli sínu til framdráttar, af því að Lúxemborg hafi ekki orðið rústir af sambýli við hinar Evrópuþjóðirnar þá sé þetta allt í lagi fyrir Ísland. Svoleiðis málflutningur dugar ekki. Ef á hólminn er komið þá skulum við ræða þetta út frá íslenskum aðstæðum, íslenskum hagsmunum og íslenskum forsendum, þ.e. þeir sem það kjósa. Ef menn eru komnir inn á annað spor, ef það er orðið eitthvað annað, ef framtíðarsýn þeirra er önnur en sjálfstætt Ísland, þá er auðvitað nauðsynlegt að fá það fram og þá skulum við ræða það þannig. Ég er ekki þeirrar skoðunar, það er vonandi ljóst af mínum málflutningi hér. Hæstv. forseti, ég lýk þá máli mínu við þessa 3. og síðustu umræðu um þennan samning. Ég á mér ennþá trú að við getum komist hjá því að gera hann og leyst okkar samskipti við grannríki okkar og vinþjóðir í Evrópu með öðrum og farsælli hætti en ég er sannfærður um að yrði ef við neyðumst til þess að gera þennan samning.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e., fulltrúi afturhaldsins og vanmetakenndarinnar, hefur lokið máli sínu. Hann hóf mál sitt kl. 13.45 og hefur talað síðan. Og hefur ekkert sagt nema það að hann át upp eftir þingmanni í gær að ég hefði talað um landráð þingmanna í ræðu minni. Mér fannst það ekki svara vert því að ég kannaðist ekki við að hafa sagt það. En ég fór nú samt að efast og gáði í ræðuritun hvort svo hefði verið að ég hefði mismælt mig. Það reyndist ekki vera. Hins vegar voru landráðabrigsl Þjóðviljans býsna algeng. Líklegt er að hv. þm. í dag og í gær hafi verið að vísa til þess þegar ég sagði, með leyfi forseta: ,,Þegar EFTA-samningurinn var gerður fullyrtu fulltrúar afturhaldsins og vanmetakenndarinnar að Ísland yrði fyrst og fremst útibú fyrir erlenda auðhringa og veiðistöð fyrir samevrópskan markað.`` Tilefni þess að ég sagði þetta var það að í grein sem hv. þm. Ragnar Arnalds skrifaði 8. nóv. árið 1969 segir svo, með leyfi forseta: ,,Við skulum ekki gleyma því að Ísland er og verður útkjálki í Evrópu. Ef Ísland rennur inn í stóra efnahagsheild mun að því stefna að landið verði fyrst og fremst útibú fyrir erlenda auðhringa og veiðistöð fyrir samevrópskan markað. Aðildin að EFTA er einmitt spor í þessa átt.`` Ég vildi að þetta kæmi hér fram, að svona er þetta. Annað er það að þann langa tíma sem hv. síðasti ræðumaður talaði þá notaði hann þó þann tíma til þess að rógbera fjarstatt fólk. Sérstaklega fannst mér athugavert við það er hann réðist að hæstv. ráðherra Jóni Sigurðssyni á svo ósmekklegan hátt að mörgum hér inni í húsinu lá við uppköstum. Nú er þetta vænsti maður í allri daglegri umgengni, hv. þm. Steingrímur Sigfússon, og ég undra mig á því hvernig svona getur gerst. En ég vil líka taka fram, 

Ég hafði engar fullyrðingar uppi, hæstv. forseti, um það að verkalýðshreyfingin hefði lagst gegn EES. Ég benti hins vegar á þá staðreynd að hún hefði krafist þjóðaratkvæðis og hún hefði heldur ekki samþykkt neinn stuðning við EES. Og á þingi Alþýðusambands Íslands, eins og hv. þm. veit, voru ekki afgreidd þau drög að ályktun sem þar lágu fyrir með jákvæðu orðalagi gagnvart EES, þeim var vísað frá fundinum. Hv. þm. kom svo hér upp og flutti mjög hefðbundna alþýðuflokksræðu. Við erum fulltrúar vanmetakenndarinnar og aumingjadómsins, einangrunarinnar, og við segjum aldrei neitt nýtt. Þeir heyra aldrei neitt annað en það sem þeir sjálfir vilja heyra, enduróm sinna eigin skoðana, önnur hlið er ekki til á þessu máli í hugum þeirra gegnumtrúuðu, sanntrúuðu Evrópusinna sem þarna fara. Þannig er nú það. Mér finnst það auðvitað mjög sláandi að fyrsti þingmaður Evrópuaðildarinanr á Alþingi Íslendinga, Karl Steinar Guðnason, skuli koma upp og saka aðra þingmenn um vanmetakennd, þá sem tala fyrir óskertu sjálfstæði og fullveldi íslensku þjóðarinnar. Þá sem eru á móti því að afsala sér í nokkru frumkvæði að lagasetningum. Þá sem eru ekki hrifnir af því að missa lögsögu í málum íslenskra lögaðila og fyrirtækja og einstaklinga út úr landinu að hluta til. Það eru fulltrúar vanmetakenndarinnar. En ekki hinir, sem vilja bara ganga í Evrópubandalagið. Sem eru búnir að missa trúna á það að Ísland geti í raun og veru staðið á eigin fótum, verið sjálfstætt og fullvalda ríki áður en lýðveldið nær 50 ára aldri. Nei, þeir eru ekki fulltrúar vanmetakenndarinnar, nei nei nei, það eru hinir. Svona er nú hægt að snúa hlutunum við og þetta er alveg í stíl við annað hjá Alþfl. Ég er alveg viss um það að almenningur í landinu mun hugsa sig vel um áður en hann kýs þennan flokk í næstu kosningum. Ég leyfi mér að búast við þeim vatnaskilum að ekki fái Alþfl. bara rækilega á kjaftinn eins og hann fékk eftir samstarf með Sjálfstfl. í lok viðreisnar, heldur verði honum líka launuð frammistaðan í þessum sjálfstæðismálum þjóðarinnar í næstu kosningum.

Hæstv. forseti. Ég vil leiðrétta hv. fulltrúa afturhaldsins, að fyrir ASÍ-þingi lágu ekki drög að ályktunum, það er rangt. Það lá frammi skýrsla frá sérfræðingum Alþýðusambandsins um EES-málefni og það voru engar tillögur sem voru þar inni. Hins vegar er það alveg ljóst að ASÍ leggst ekki gegn Evrópska efnahagssvæðinu, öðru nær.

Það er ljóst að það voru innan Alþýðusambandsins, sem hefur 70 þúsund félagsmenn, skiptar skoðanir um þetta mál, eins og eru með þjóðinni. Af sjálfu leiðir. Það hefðu verið mikil undur ef þar hefðu allir verið á einu máli. En hitt er ljóst að um eitt náði Alþýðusambandið saman, og það var að þjóðin fengi að segja sitt álit. Menn gerðu sér m.a. grein fyrir því vegna þeirrar staðreyndar sem menn stóðu frammi fyrir innan Alþýðusambandsins um mismunandi sjónarmið, að eina færa leiðin fyrir þjóðina til að lenda þessu máli var lýðræðisleg atkvæðagreiðsla. Hvar var hv. þm. Karl Steinar Guðnason þá? Gat hann tekið undir með félögum sínum í verkalýðshreyfingunni um þá kröfu, að þjóðin fengi að segja sitt álit?

Virðulegi forseti. Ótrúlegar eru þær flenniræður sem tiltölulega fámennur hópur stjórnarandstæðinga hefur flutt hér um langa hríð og virðist hafa það eitt sér til fulltingis að vera algleiðir til munnsins. Endalaust, án þess að láta mikið rakna í máli sínu fram með rökum og öðru sem ástæða er til að fjalla um. Og hv. þm. Steingrímur Sigfússon fjallaði nokkuð um viðhorf sjómanna og aðila í sjávarútvegi til hins evrópska efnahagssamnings og fylgiþátta og hélt því fram að þar væri sterk andstaða. Sá þingmaður sem heldur slíku fram er fjarri öllu nokkru eðlilegu sambandi við þá aðila sem hann vitnar til. Hann er hátt á heiðum uppi, vegna þess að þorri sjómanna og aðila í útvegi er áfjáður í að ganga til þess samnings sem hér um ræðir.  sem sjá mjög mikla möguleika í dýrmætari pakkningum, í dýrmætari framleiðslu á þessum stöðugasta og sterkasta markaði í heimi.

Hæstv. forseti. Þetta var nú í raun og veru ekki andsvar við minni ræðu þannig að ég sé nú í sjálfu sér ekki ástæðu til að svara því miklu. Ég vil bara nota tækifærið og vekja athygli á því að það var þá aldeilis þegar kom að því að hv. þm. hélt ræðu um þetta EES-mál, að hún var aldeilis stórbrotin og málefnaleg og með miklum rökstuðningi, sérstaklega upphafið. Ég leyfi mér að vekja athygli á þessari miklu snilld þegar hv. 3. þm. Suðurl. loksins geysist hér í ræðustólinn. Hann notaði tíma sinn vel,  Nei, ég held það sé ekki ástæða til þess að svara svona löguðu miklu og við getum deilt um það hvert sé viðhorf íslenskrar sjómannastéttar til þessa máls. Hún hefði fengið að segja álit sitt ásamt með öðrum stéttum landsins ef hún hefði fengið að kjósa um málið. Ég er ekkert hræddur um það að íslenskir sjómenn hefðu ekki að lokum metið heildarhagsmunina rétt í þessu máli, og þeir væru jafnvel menn til þess að kjósa samkvæmt sannfæringu sinni út frá heildarhagsmunum Íslands, þó að þeir kynnu að meta sína persónulegu hagsmuni eitthvað öðruvísi. Það gætu menn nefnilega þurft að gera. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að einstakir aðilar græði í máli sem í heildina tekið sé svo óhagstætt fyrir þjóðfélagið að það sé ekki svaravert, borgi sig ekki. Þannig eru einmitt aðstæðurnar í þessu máli. Og ég get alveg fullvissað hv. þm. Árna Johnsen um það að ég held að aðilar í sjávarútvegi upp til hópa, hvað sem líður endanlegri afstöðu þeirra, séu a.m.k. það mikið betur á vegi staddir heldur en talsmenn samningsins hér inni á Alþingi, að þeir sjá bæði kost og löst á þessu máli. Hvernig þeir vega það svo upp til endanlegrar niðurstöðu, hver og einn, ég er ekki dómbær á það hvernig hlutföll liggja þar. En hef ég a.m.k. áttað mig á því af samtölum mínum við þessa menn að þeir eru það mikið betur á vegi staddir heldur en stjórnarliðar hér að þeir sjá bæði kost og löst í málinu. Mikið kann ég nú betur við að skiptast á skoðunum við slíka.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingímur Sigfússon reyndi að vísu að draga í land varðandi fyrri ummæli sín um afstöðu aðila í sjávarútvegi til hins Evrópska efnahagssvæðis. En það undirstrikar eingöngu þann flumbruhátt sem þingmaðurinn ástundaði í málflutningi sínum. Auðvitað veit þingmaðurinn betur að hann gat ekki fullyrt, eins og hann gerði, fyrir hönd sjómanna eða fiskvinnslumanna. Ég vil minna á að fjölmargir aðilar, bæði til sjós og lands, hvort sem um er að ræða bæjarstjórn Kópavogs, bæjarstjórn Vestmannaeyja, stjórn Farmanna- og fiskimannasambands, ýmsa aðila í sjávarútvegi og bæði félagasamtök og stofnanir hafa hvatt til þess að ganga til þessa samnings. Og það hrekur fyrst og fremst þann málflutning sem þingmaðurinn lagði hér fram.

Hv. þm. Árni Johnsen veit vonandi að það hafa líka fjölmargir aðilar lýst gagnstæðum sjónarmiðum, Vélstjórafélagið, Sjómannafélag Reykjavíkur, Fiskifélagið og fjölmargir aðilar hafa lýst efasemdum eða andstöðu við þennan samning. Einnig einstök verkalýðsfélög úti á landi þar sem sjómenn og fiskvinnslufólk er fjölmennt. Þannig að ætli það sé nú ekki einmitt sönnun þess að þetta mál er umdeilt og sýnist sitt hverjum. Hv. þm. veit væntanlega einnig, ef hann hefur fylgst með, að í öllum skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið á eins og hálfs árs tímabili þá hafa andstæðingar EES-samningsins verið jafnmargir eða fleiri en stuðningsmenn. Og þar hefur andstaðan, þegar það er flokkað eftir kjördæmum, verið yfirgnæfandi úti á landi, hjá því fólki sem mest byggir á sjávarútvegi. Segir það hv. þm. virkilega enga sögu?

Forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði hér mjög um sjómenn og þeirra skoðanir varðandi EES. Í Sjómannafélagi Reykjavíkur ríkir lýðræði, samanber það sem gerðist ekki fyrir löngu í þingflokki alþýðubandalagsmanna þegar Svavar Gestsson var felldur sem kandídat til þingflokksformanns. Það er lýðræði í sjómannafélaginu sem betur fer alveg eins og að maður skyldi ætla í Alþb. En það er dálítið athyglisvert að líta aðeins á plagg sem heitir ,,Okkar Ísland``, og er kosningastefnuskrá Alþb. Þar segir m.a. með leyfi forseta: ,,Íslendingar eru og verða Evrópuþjóð í menningarlegu tilliti.`` Og síðar: ,,Íslendingar eru fámenn þjóð með tiltölulega opið hagkerfi og eiga allt sitt undir utanríkisverslun. Það er mikilvægt fyrir Ísland að kerfi fríverslunar í alþjóðaviðskiptum nái að þróast og dafna.`` Það er athyglisvert að lesa þetta hugsandi um orð þessa ágæta þingmanns áðan þegar hann bar það fram að íslenskir námsmenn erlendis þyrftu ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu EES-samkomulagi. En það er nú allt annað. Það skiptir framtíð þeirra verulegu máli hvað áhrærir þennan EES-samning. Aðeins varðandi Alþýðusambandið og samþykktir þess. EES-samningnum var ekki hafnað og hann var ekki afgreiddur jákvætt. En í meginmáli þess þingskjals sem lagt var fram á Alþýðusambandsþinginu --- það er rétt, sem þingmaðurinn fór með hér áðan, að ASÍ krafðist þjóðaratkvæðagreiðslu --- eru taldir upp fjöldi annarra punkta sem fram hafa komið í því EES-samkomulagi sem nú liggur fyrir, væntanlega til samþykktar. Að frátalinni kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslu segir í lokaorðum: ,,Á grundvelli þess sem að framan er sagt og þeirra tillagna sem settar eru fram hér að ofan álítur ASÍ að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði sé ásættanlegur.`` Hann er það. Og ég er sannfærður um að slíkur hugur til EES blundaði í hugum og brjóstum meiri hluta fulltrúa á Alþýðusambandsþinginu.

Nú getum við, hæstv. forseti, eingöngu haft uppi getsakir um það hvað blundar í brjóstum manna á mörg hundruð manna þingi. Hitt er ljóst að verkalýðshreyfingin og þeir sem unnið hafa að þessu máli á hennar vegum hafa mismunandi sjónarmið og áherslur, eins og sjá má af því að ein heildarsamtök eru beinlínis andvíg samningnum en önnur leiða hann hjá sér en óska eftir þjóðaratkvæði. En svo mikið veit ég af viðtölum við menn innan Alþýðusambandsins að þeir setja mikla fyrirvara um ýmis óútkljáð atriði sem varða framkvæmd t.d. vinnuréttarmálanna. Það er því að mörgu leyti af eðlilegum ástæðum sem þessir aðilar hvorki hafna né skrifa upp á samninginn fyrr en þeir sjá hver verða afdrif mála eins og skylduaðildar að verkalýðsfélögum o.s.frv. Fjölmargt sem varðar réttarstöðu verkalýðsfélaga og vígstöðu er ekki í sjálfu sér ljóst hvernig fer með og getur skipt miklu máli. Við vitum að verkalýðshreyfingin víða í Evrópubandalagslöndunum er mjög veik. Fjöldi félagsmanna, kannski innan við helmingur af þeim sem eru starfandi á vinnumarkaði o.s.frv. Þetta veit ég að hv. verkalýðsforingi hlýtur að átta sig á. Fyrir utan efnisatriði samningsins beint geta því verið fjölmörg slík atriði sem ég veit að Alþýðusambandið hefur sett skýra fyrirvara um og það mun ekki standa við þau orð að það telji samninginn ásættanlegan nema þessi atriði útleysist með farsælum hætti. Það hafa a.m.k. talsmenn þess tjáð mér. Síðan er ég þakklátur hv. þm. fyrir að lesa upp úr samþykktum Alþb., hvort heldur er fyrir kosningar eða eftir. Það er alveg rétt að við leggjum m.a. áherslu á nauðsyn og gildi fríverslunar og þess vegna var það auðvitað eitt mesta áfallið í þessum samningum að meginkrafa Íslands um fríverslun með fisk náðist ekki fram. Og þarna er m.a. verið að vísa í það. Þá væri hagsmunum Íslands verulegt grand gert ef við gætum með samningum rutt burtu öllum ríkisstyrkjum og niðurgreiðslum samkeppnisaðilanna. En það heitir fríverslun á alþjóðlegu máli samkvæmt skilgreiningum GATT. Sú krafa náðist ekki fram, því miður. En Alþýðubandalagið styður það vegna þess að það væri augljóslega í þágu hagsmuna Íslands að slíkt fyrirkomulag kæmist á.

Virðulegi forseti. Varðandi EES þá hefur það komið fram hér í ræðu þeirra alþýðubandalagsmanna að Ísland verði eitt lítið hjól í öllu því vélvirki sem er EES. Ég tel eðlilegt að menn tali svo. En menn skulu ekki gleyma því að eitt lítið hjól ræður miklu um hraða og gang hinna stærri hjóla. Það er tvímælalaust betra fyrir Íslendinga að taka á og vera með og hafa áhrif í mótun þeirra fjölmörgu málaflokka sem enn liggja fyrir og á eftir að ganga formlega frá. Þess vegna tel ég eðlilegt að Íslendingar séu þátttakendur. En síðasti ræðumaður kom ekkert inn á það sem Alþb. segir hér að Íslendingar eru og verða Evrópuþjóð í menningarlegu tilliti. Þeir verða það líka í viðskiptalegu tilliti og þurfa að vera það.

Hæstv. forseti. Nema hvað, hv. þm., nema hvað? Hvenær hefur annað staðið til en að Ísland væri Evrópuþjóð í menningarlegu tilliti, uppruna síns og samskipta vegna? Það hefur aldrei neinn nefnt neitt annað. Það væri þá helst að Ísland væri Ameríkuþjóð að því leyti til að við skrifuðum sögu Grænlendinga á ákveðnu tímabili sem eru jú Ameríkuþjóð eins og allir vita. Og í viðskiptalegu tilliti verðum við það auðvitað að verulegu leyti. Menn geta deilt um það hvort við höfum kannski gengið of langt í því, eins og menn eru að skrifast á um í blöðunum í morgun, að vanrækja aðra markaði nú þegar eins og Ameríkumarkað. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum í raun og veru glatað þar dýrmætum hagsmunum sem við vorum búnir að kosta til við að byggja upp. En ég er hræddur um að slík sjónarmið muni eiga enn erfiðara uppdráttar ef sú keyrsla inn í þetta tollmúrabandalag Evrópubandalagsins heldur áfram sem hér er boðuð. Ég er sannfærður um að staða Íslands er betri ekki sem agnarlítils tannhjóls inni í þessu gangverki heldur sem sjálfstæðs, fullvalda aðila.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég ítarlega grein fyrir meginviðhorfum mínum í málinu. Ég efast um að ég hefði þar haft miklu við að bæta ef hæstv. utanrrh. hefði ekki komið fram á þann veg sem hann gerði í útvarps- og sjónvarpsumræðum sl. fimmtudag þar sem hann tvinnaði saman hverri blekkingunni af annarri og hverjum ósannindunum af öðrum. Það er því óhjákvæmilegt að svara því og ræða það sem hann kom þar fram með. Ég vildi eindregið óska eftir því við virðulegan forseta að hann bæði hæstv. utanrrh. að koma og hlusta á nokkrar spurningar sem ég óska eftir að leggja fyrir hann. Menn kunna kannski að spyrja hvort ég sé ekki með ræðu minni hér að taka þátt í meintu málþófi stjórnarandstæðinga sem mönnum hefur orðið mjög tíðrætt um. En ég frábið mér að sjálfsögðu allar slíkar ásakanir og tel þær algjörlega út í hött. Talað er um að hér fari fram málþóf þegar menn eru margir hverjir að tala í fyrsta skipti í þessu máli og aðrir í annað sinn. En það er einmitt staðreynd þessa máls að margir stjórnarandstæðingar, að ég tali ekki um stjórnarsinna, hafa aldrei talað í þessu máli en eru að bætast við, einn og einn, í fyrsta sinn. Og aðrir eru að tala í annað sinn í málinu í þinginu, eins og á við um þann sem hér stendur nú. Ég heyrði það sagt í gær og get lesið það í Morgunblaðinu í morgun, að þessi umræða sé orðin lengri en aðrar umræður sem orðið hafa á Alþingi. Menn draga þá ályktun af því að þá hljóti þetta að vera málþóf. Menn segja að þetta sé m.a.s. orðin lengri umræða en umræðan um kvótalögin. Fyrr má nú vera ósköpin að menn skuli leyfa sér að tala um Evrópskt efnahagssvæði lengur en um hið stórmerkilega kvótamál sem var hér til umræðu fyrir nokkrum árum. En ég spyr: Þegar allir gera sér grein fyrir því að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er hundraðfalt umfangsmeira mál en kvótamálið, bæði hvað efnisatriði varðar og allt umfang, þarf þá nokkur að vera undrandi á því að umræðan taki einhvern tíma og sé jafnvel lengri en dæmi eru um fyrr á Alþingi? Auðvitað er það staðreynd, sem ég sagði einmitt við 2. umr. málsins, að forsprakkar stjórnarsinna, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., hafa komið þeirri þjóðsögu af stað að stjórnarandstæðingar haldi uppi málþófi. Því hafa þeir svo tönnlast svo á að margir eru farnir að trúa þessu, jafnvel hinir virðulegustu fjölmiðlar. Ég sé það t.d. að í DV í morgun er grein þar sem sagt er: ,,Málþóf hefur staðið um EES-málið í 80 tíma.`` Umræðan hefur sem sagt staðið í 80 tíma og það er greinilegt á þessum ummælum að það er litið á það sem málþóf alveg frá því að umræðan hófst. Þetta er alveg í fullu samræmi við það sem fram hefur komið hjá utanrrh., sem byrjaði að kvarta yfir málþófi stjórnarandstæðinga í blaðaviðtölum erlendis áður en 2. umr. hófst. Síðan fylgdi hæstv. forsrh. strax í kjölfarið með því að fullyrða eftir að einn stjórnarandstæðingur hafði talað, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, að það hlyti að vera þörf á því að skera niður ræðutímann. Staðreyndin er sú að þegar ég tók til máls hér á þriðjudaginn var hafði enginn stjórnarandstæðingur talað oftar en einu sinni við 2. umr. málsins. Auðvitað segir það sig sjálft að ekki er um að ræða málþóf í þinginu nema menn séu farnir að endurtaka ræður sínar ellegar lesa hér upp úr einhverjum skjölum og bókum sem eru óviðkomandi málinu eða hegða sér á einhvern annan óþinglegan máta. En á meðan hv. þm. eru einfaldlega að gera grein fyrir skoðunum sínum, eins og verið hefur undanfarna daga --- að vísu eru mjög margir þingmenn sem hafa þörf fyrir það --- og hafa flestir hverjir aðeins talað einu sinni þá er að sjálfsögðu þjóðsagan um málþóf ekkert annað en ögrun við Alþingi og þingræði. Ég verð að segja það alveg eins og er, og mæli það til hv. þm. Árna Johnsens, sem var hér í andsvörum rétt áðan, að ég held að þjóðin hljóti að bera meiri virðingu fyrir þeim þingmanni sem stendur upp og gerir grein fyrir sjónarmiðum sínum og skoðunum, með eða móti, í klukkutíma ræðu en hitt að menn þegi þunnu hljóði meðan umræðan fer fram á Alþingi og láti sjónarmið sín aldrei koma fram nema kannski í andsvari sem tekur tvær mínútur og lítið kemst annað að en einhver ómerkilegur skætingur, eins og var hjá hv. þm. Árna Johnsen sem talaði mikið um það hvað við stjórnarandstæðingar værum algleiðir til munnsins, eins og hann mun hafa sagt. Nú spyr ég virðulegan forseta: Hvað líður hæstv. utanrrh.? Ég held að hann hljóti að telja það embættisskyldu sína að vera viðstaddur þessa umræðu og vil eindregið fá að leggja fyrir hann eina spurningu.

Forseti hafði fengið þær fregnir af hæstv. utanrrh. að hann væri alveg að koma.

Já, það virðist ætla að togna eitthvað úr því.

Já, við skulum vona að það verði ekki langt í það að hæstv. ráðherra birtist.

Ég ætla aðeins byrja á því, jafnvel þótt ráðherrann sé ekki kominn, að rifja upp það sem hæstv. ráðherra sagði í umræðunni í fyrrdag sem útvarpað var og sjónvarpað. Þar sagði hann, með leyfi forseta: ,,Inngangan í EFTA, sem enginn deilir um að var rétt. Sú bylting sem varð á viðreisnarárunum þegar haftakerfinu var aflétt og við stigum fyrstu skrefin í átt til frjálslynds, opins markaðskerfis. Hverjir voru á móti þessu? Hverjir brugðust alltaf við með landráðabrigslyrðum? Það var fortíðarliðið í Alþb., það var landbúnaðaríhaldið í Framsókn. Og nú er kominn hér nýr flokkur, fylgikonur allaballa í þessari afturhaldssemi í Kvennalistanum. Þetta eru sömu öflin sem hafa haft rangt fyrir sér í hverju einasta stórmáli lýðveldisins allan tímann.`` Einnig sagði hæstv. ráðherra í þessari umræðu: ,,Hver trúir nú á ómagaorðin sem þeir notuðu við inngönguna í EFTA um að það mundi binda endi á íslenskt sjálfstæði, það mundi verða framsal fullveldis eða eitthvað þess háttar? Þetta eru allt saman staðlausir stafir, ýkjuáróður, hræðsluáróður, en ómerkilegur áróður.`` Og hann bætti við: ,,Það er fjarstæða að þessi samningur sé um framsal á fullveldi. Er verið að framselja vald í hendur erlendum dómstólum eða erlendri stofnun eins og eftirlitsstofnuninni? Ég spyr.`` Þetta kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. sl. fimmtudag. Og þessi ummæli komu síðan aftur fram hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni í gær, þar sem hann fullyrti að þegar Íslendingar gengu í EFTA hefðu þingmenn haft uppi, eins og hann sjálfur sagði, landráðabrigsl. -- Virðulegi forseti. Ég vil eindregið óska eftir því að hæstv. utanrrh. mæti til þess að svara spurningum sem varða þessi ummæli hans. Ég sætti mig engan veginn við það að hann sinni ekki embættisskyldum sínum og komi hingað.

Þessi beiðni hv. þm. hefur verið ítrekuð við hæstv. ráðherra og enn fær forseti þær fregnir að hann sé alveg að koma. Ef hv. þm. óskar þess getur hann farið í sæti sitt þar til hæstv. ráðherra kemur í þingsalinn. -- Ráðherrann er kominn.

Ég var búinn að rekja hér þau ummæli sem hæstv. utanrrh. viðhafði í útvarps- og sjónvarpsumræðum sl. fimmtudag þar sem hann ræddi um inngönguna í EFTA og minntist reyndar líka á inngönguna í Atlantshafsbandalagið. Ráðherrann sagði m.a. þegar rætt var um inngönguna í EFTA, með leyfi forseta: ,,Hverjir voru á móti þessu? Hverjir brugðust alltaf við með landráðabrigslum?`` Og einnig með leyfi forseta: ,,Hver trúir nú á ómagaorðin sem þeir notuðu við inngönguna í EFTA um að það mundi binda endi á íslenskt sjálfstæði? Það mundi verða framsal fullveldis.`` Ég kemst ekki hjá því að spyrja hæstv. utanrrh., rétt eins og ég spurði hv. þm. Karl Steinar Guðnason í gær sem fullyrti eitthvað álíka, hvort að hann geti upplýst mig um það hverjir höfðu uppi þessi landráðabrigsl. Hvaða hv. þm., sem þá átti sæti á Alþingi, tók svo til orða að það réttlæti þessi ummæli ráðherrans? Á maður að trúa því að hæstv. utanrrh. geri mönnum upp orð, mönnum sem sátu á Alþingi fyrir 25 árum og ekki eru hér til að svara fyrir sig? Það er erfitt að trúa því. En staðreyndin er auðvitað sú að sá sem fer yfir þau ummæli sem féllu og þær orðræður sem uppi voru hafðar á Alþingi fyrir 25 árum mun hvergi finna eitt einasta orð eða einustu setningu sem réttlætir þessi ummæli ráðherrans. Ef reynt er að rifja það upp hver meginviðhorfin voru þegar innganga Íslands í EFTA var á döfinni þá hygg ég að þar hafi fyrst og fremst verið um tvenns konar röksemdir að ræða. Annars vegar héldu menn því fram að innganga í EFTA kynni með tíð og tíma að leiða okkur inn í Evrópubandalagið. Hins vegar héldu menn því fram að íselnskur iðnaður væri í svo erfiðri stöðu að það gæti verið tvíbent fyrir atvinnuvegi okkar að eiga aðild að EFTA að svo stöddu. Máli mínu til stuðnings langar mig að lesa upp tillögu til rökstuddrar dagskrár, sem flutt var 9. nóv. 1968 við fyrri umræðuna um EFTA-málið. Þessi rökstudda dagskrá var flutt af þingmönnum Alþb. og Framsfl., Eysteini Jónssyni, Ólafi Jóhannessyni og Gils Guðmundssyni. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Þar sem ekki er tímabært nú að taka ákvörðun um aðildarumsókn að Fríverslunarsamtökum Evrópu, m.a. vegna óvissu í efnahagsmálum, ófullnægjandi athugunar á sumum undirstöðuatriðum málsins, svo sem stöðu iðnaðarins og nýlegrar ákvörðunar Breta um 10% toll af freðfiskflökum frá EFTA-löndum, samþykkir Alþingi að taka fyrir næsta mál á dagskrá.`` Rökstuðningurinn fyrir þessari dagskrártillögu var allur í þessum anda. Hann var á þá leið að það gæti verið tvíeggjað fyrir íslenskan iðnað að ganga í EFTA og afnema verndartollana vegna þess að það gæti haft í för með sér verulega fækkun starfa í iðnaði. Ég get fært rök að því að þannig féll umræðan á sínum tíma, með því að vitna t.d. í höfuðtalsmann málsins, þáv. menntmrh., Gylfa Þ. Gíslason, sem sagði á þeim tíma þegar hann var að svara andstæðingum sínum, með leyfi forseta: ,,Höfuðatriðið, sem lögð hefur verið áhersla á sem ókost eða galla við EFTA-aðild, er það að verndaður iðnaður á Íslandi muni ekki standast þá samkeppni, sem EFTA-aðild hafi í för með sér. Á það hefur verið bent að í vernduðum iðnaði á Íslandi hafi unnið 3.500--4.000 manns og að þetta fólk muni missa atvinnu sína.`` Ég gæti líka rakið hér greinargerð 1. minni hluta utanrmn. þegar endanlega var gengið frá inngöngu Íslands í EFTA. Þar eru fyrst og fremst lagðar fram röksemdir sem beinast að stöðu iðnaðar á þeim tíma, sem var mjög verndaður með verndartollum, og hvaða áhrif inngangan í EFTA kynni að hafa á stöðu iðnaðarins. Nú er kannski eðlilegt að menn spyrji: Hvernig fór? Var þetta ekki ástæðulaus ótti sem uppi var hafður á þessum tíma? Var ástæða til að óttast að atvinnuleysi yrði hér á landi í kjölfar EFTA-aðildar eða einstakar iðngreinar létu undan síga? Í því sambandi langar mig til þess að benda á ályktun frá ársþingi Félags ísl. iðnrekenda, sem fram kom 11. mars sl. en þar er gerð grein fyrir því hvernig þróunin hefur verið á Íslandi varðandi íslenskan iðnað eftir að Íslendingar gengu í EFTA. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ekki hefur tekist að efla almennan útflutningsiðnað. Hlutur hans í heildarútflutningi er svipaður og hann var fyrir 20 árum síðan og síðustu fjögur árin hefur ríkt nær algjör stöðnun í þjóðfélaginu. Þetta er vert að rifja upp þegar við stöndum á þröskuldi Evrópska efnahagssvæðisins sem að sumu leyti má líkja við inngönguna í EFTA á sínum tíma. Fyrirheit um bætt starfsskilyrði iðnaðarins við aðildina að EFTA hafa enn ekki verið efnd að fullu.`` Þarna kemur í hnotskurn ákveðin saga, sem er staðreynd, að við aðildina að EFTA brotnuðu niður fjöldamargar iðngreinar hér á landi sem áður höfðu blómstrað. Nægir að nefna fataiðnaðinn, skóiðnaðinn og húsgagnaiðnaðinn. Spádómar stjórnarandstæðinga á sínum tíma rættust hvað þennan verndaða iðnað varðaði. Því miður verður að segja hverja sögu eins og hún gengur og eins og kemur alveg ljóslega fram í áliti Félags ísl. iðnrekenda hefur okkur Íslendingum gengið illa að byggja upp annan útflutningsiðnað í staðinn fyrir það sem varð að láta undan síga. Þetta er ekkert annað en sú sorgarsaga sem við stöndum frammi fyrir. Það kom í ljós að aðvörunarorð stjórnarandstöðunnar á sínum tíma voru hárrétt. Íslenskur iðnaður var í erfiðri stöðu. Það var tvísýnt að starfsskilyrði iðnaðarins yrðu bætt og það hefur reyndar ekki verið gert enn nægilega vel til þess að hann fái blómstrað. Í fyrsta lagi er það því ekkert annað en hrá áróðurslygi frá hæstv. utanrrh. að nokkur þingmaður hafi haft uppi einhver landráðabrigsl þegar við gengum í EFTA heldur voru þar hafðar uppi röksemdir sem hafa reynst eiga fullan rétt á sér eins og ég hef bent á. Önnur meginröksemdin var sú að innganga í EFTA kynni að leiða til þess að við myndum villast inn í Evrópubandalagið fyrr eða síðar. Þá var mjög á döfinni að EFTA-ríkin gengju inn í Evrópubandalagið og var því full ástæða til að hafa af þessu áhyggjur. Síðar breyttist þetta eins og kunnugt er og málið lá niðri um langt skeið. En hver neitar því núna að það sé einmitt helst á dagskrá í Evrópumálunum í dag að EFTA-ríkin gangi inn í Evrópubandalagið? Það er nákvæmlega þetta sem menn bentu á fyrir 25 árum að mundi sennilega gerast fyrr eða síðar og það er að rætast í dag. Ábendingar af því tagi fyrir 25 árum áttu því fyllilega rétt á sér, voru fullkomlega tímabærar og eru núna að rætast. Maður spyr sig þá að því: Var eitthvað líkt með þessari umræðu um inngönguna í EFTA á sínum tíma og svo aftur þeirri umræðu sem nú fer fram? Ég get upplýst hv. þm. um að eitt var afar líkt og það var krafan um þjóðaratkvæði. Krafan um þjóðaratkvæði kom þá fram. Og einn af þeim sem börðust hvað eindregnast fyrir því var einmitt hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, enda var það í fullu samræmi við stefnu þess flokks sem hann studdi þá. Samtök frjálslyndra og vinstri manna, undir forustu Hannibals Valdimarssonar, báru einmitt fram tillögu um það á þeim tíma að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um aðildina að EFTA. Það er nákvæmlega það sem við stjórnarandstæðingar erum nú að gera í annað sinn og teljum eðlilegt að stórmál af því tagi eigi erindi til þjóðarinnar og eigi að útkljást þar. Nákvæmlega það sama sem hæstv. utanrrh. taldi sjálfsagt og eðlilegt fyrir 25 árum síðan. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um þessa hlið málsins. Ég tel mig hafa sýnt fram á að brigslyrði hæstv. utanrrh. í garð þeirra manna sem sátu á Alþingi fyrir 25 árum eru innantómt áróðurshjal sem ekki eiga nokkra stoð í veruleikanum. Þá höfðu menn uppi rökstuddar aðvaranir um vissa þætti málsins, töldu að sjálfsögðu að að því kæmi að Íslendingar gengju í EFTA en töldu það ekki tímabært á þeirri stundu vegna þess að íslenskur iðnaður væri ekki nægilega vel undir það búinn. Það var síðan undir forustu framsóknarmanna og alþýðubandalagsmanna á árunum 1972 og 1973 að fram fóru viðræður við Evrópubandalagið um sérstakan tvíhliða samning við Evrópubandalagið og í kjölfar þess var bókun 6 gerð. Að sjálfsögðu hefur Alþb. alla tíð haft ríkan skilning á því að fríverslun er afar hagstæð fyrir okkur Íslendinga. Og það er nauðsynlegt fyrir okkur að tryggja að frelsi ríki í alþjóðaviðskiptum. En samhliða því verðum við að setja ákveðna fyrirvara. Við getum ekki staðið að slíku algjörlega fyrirvaralaust og undantekningalaust. Við verðum að hafa vissar undantekningar í gangi. Og þar greinir okkur á við hæstv. utanrrh. sem hefur viljað gefa allt frjálst og opið með þeim afleiðingum sem það hefur. Um hrakyrði hæstv. utanrrh. í garð þeirra manna sem greiddu atkvæði gegn aðildinni að NATO, Atlantshafsbandalaginu, hirði ég ekki að fara mörgum orðum. Þeir menn voru framsýnir og vissu að Íslendingar áttu ekki neitt erindi í hernaðarbandalag. Og í þeim hópi sem þá afstöðu höfðu á sínum tíma voru tveir þingmenn sem seinna urðu formenn í Alþfl. og þannig fyrirrennarar núv. formanns Alþfl., Jóns Baldvins Hannibalssonar. Annar þeirra var Hannibal Valdimarsson sem greiddi atkvæði á móti aðildinni að NATO árið 1949. Hinn var Gylfi Þ. Gíslason, sem seinna tók við formennsku í Alþfl. En margir aðrir alþýðuflokksmenn voru á þeim tíma á sama máli. Þarna voru þessir oddvitar Alþfl., Hannibal Valdimarsson og Gylfi Þ. Gíslason, í fyrirsvari fyrir stóran hluta Alþfl. sem var þessarar skoðunar og ég held að við ættum síst að áfellast þessa ágætu menn fyrir afstöðu þeirra á sínum tíma. Síst ætti það að falla í hlut núv. formanns Alþfl. að vera að hnjóða í fyrrv. formenn Alþfl. fyrir þessa afstöðu þeirra á sínum tíma. Í ræðu sinni fullyrti hæstv. utanrrh. enn einu sinni að það fælist ekkert framsal á fullveldi í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Við alþýðubandalagsmenn og aðrir stjórnarandstæðingar höfum á það bent að verið er að framselja hluta fullveldisréttarins með þessum samningi. Við höfum fært fyrir því skýr rök. Þessi umræða var hins vegar ekki í gangi þegar Íslendingar gengu í EFTA. Það er ekkert annað en sögufölsun af hálfu hæstv. utanrrh. Á það var aldrei minnst á þeim tíma enda var það ekkert á dagskrá. Ég minnist þess ekki að einn einasti lögfræðingur hafi haldið slíku fram og enn síður nokkur stjórnmálamaður. Það er ekkert annað en sögufölsun að vera að blanda þessu tvennu saman eða halda því fram að þannig hafi umræðan verið fyrir 25 árum. Á það minntist ekki nokkur maður þá. Menn eru hins vegar að nefna þetta nú vegna þess að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er allt annars eðlis. Hann er enginn venjulegur viðskiptasamningur. Þar er um að ræða framsal valds til eftirlitsstofnunar og til dómstóls og virtustu lögfræðingar hafa verið á einu máli um að um framsal valds sé að ræða. Annars vegar draga þeir sem hæstv. utanrrh. skipaði til að fjalla um þetta mál, svokallaðir fjórmenningar, það ekkert í efa í sinni greinargerð að um framsal valds sé að ræða. Í þeirra greinargerð kemur margoft fram að um framsal valds til erlendra aðila sé að ræða. Þeir segja hins vegar að það framsal sé ekki svo íþyngjandi. Það sé afmarkað og á ákveðnu sviði og þess vegna þurfi ekki að breyta stjórnarskránni. En þeir eru ekkert að draga í efa að um framsal valds sé að ræða. Svo hafa aftur á móti aðrir lögfræðingar bent á að þetta framsal valds sé þess eðlis að það verði að breyta stjórnarskránni. Ágreiningur lögfræðinganna hefur snúist um það hvort framsalið væri það íþyngjandi og það verulegt að breyta yrði stjórnarskránni. En engir aðrir en ráðherrarnir Davíð Oddsson og Jón Baldvin Hannibalsson leyfa sér að bjóða þjóðinni upp á þann málflutning að í þessu felist ekkert framsal valds. Ekki einn einasti málsmetandi lögfræðingur, hvorki úr því liði sem utanrrh. hefur skipað til að kanna málið né úr því liði sem utanrmn. hefur kallað til sín til skrafs og ráðagerða, lætur sér til hugar koma að reyna að neita því að um er að ræða framsal valds. Einu mennirnir sem það gera eru hæstv. ráðherrar, Jón Baldvin Hannibalsson og Davíð Oddsson. Mig langar til að nefna í þessu samhengi, vegna þessarar dæmalausu og rakalausu fullyrðingar hæstv. utanrrh., hvað lögfræðingurinn og prófessorinn Gunnar G. Schram sagði um þetta mál 8. jan. 1991 í sjónvarpinu. Hefur hann þó ekki verið talinn til stjórnarandstæðinga og engum dottið í huga að telja að hann væri að draga taum okkar stjórnarandstæðinga. Hann segir í þessari upptöku úr sjónvarpinu, með leyfi forseta: ,,Það verður um að ræða mjög víðtækt framsal ríkisvalds. Og raunar hvort sem við gerumst aðilar að efnahagssvæðinu evrópska, sem nú er helst talað um, eða ef við gerumst fullgildir aðilar að EB, Evrópubandalaginu. Í báðum tilvikunum verður þá að fylgja veruleg takmörkun --- eða framsal, það er kannski skiljanlegra að kalla þetta takmörkun --- á fullveldi landsins og þá á sjálfsforræði. Ég held að Íslendingar almennt hafi ekkert áttað sig á því að það er svo --- hvað hér hangir raunverulega mikið á spýtunni að þessu leyti. Ef við tökum sem dæmi lögin, að jafnvel þó við gerumst bara aðilar að þessu Evrópska efnahagssvæði þá verðum við að lögtaka rétt eða lagasafn Evrópubandalagsins. Það er nú enginn smáræðis lagatexti. Hann er upp á 11.000 síður eða fjórum sinnum meiri að vöxtum en allt íslenska lagasafnið.`` Þetta segir prófessorinn Gunnar G. Schram um þennan þátt málsins. Hann segir seinna í þessu viðtali, með leyfi forseta: ,,Nú, annað dæmi er það að íslenska dómsvaldið verður náttúrlega miklum mun tamarkaðra á þeim sviðum sem Evrópubandalagið tekur til, þ.e. á sviði efnahags- og viðskiptamála, verslunar, tolla, umhverfis- og félagsmála. Evrópudómstóllinn í Lúxemborg, hann verður í öllum þessum málaflokkum æðsti dómstóll Íslands, ekki lengur Hæstiréttur eða aðrir íslenskir dómstólar. Hæstiréttur er náttúrlega æðsti dómstóllinn. Íslendingar geta skotið máli sínu til þessa Evrópudómstóls og lög Evrópubandalagsins ganga fyrir íslenskum lögum. Þau eru rétthærri ef þarna er ósamræmi á milli. M.a. geta lög Evrópubandalagsins vikið til hliðar stjórnarskrá Íslands eins og annarra ríkja. Um það dæmir þessi dómstóll bandalagsins sem situr í Lúxemborg en ekki Hæstiréttur.`` Þetta sagði prófessorinn Gunnar G. Schram um framsal valds. Þetta var að vísu áður en sú breyting var gerð á samningnum að dómstólakerfinu var breytt en eftir sem áður er alveg ljóst hver var skoðun prófessorsins á þessum þætti málsins. Þetta hef ég rakið í ljósi þess hvernig hæstv. utanrrh. leyfir sér að tala um þetta mál í opinberum sjónvarps- og útvarpsumræðum frá Alþingi. Þar sem hann talar á allt annan hátt en þeir lögfræðingar sem hann er þó að styðjast við og kallar til ráðuneytis og vitnar til að öðru leyti. Að lokum langar mig til að nefna þá útreikninga Þjóðhagsstofnunar sem hæstv. utanrrh. vitnaði til í þessum umræðum. Það hafa margir nefnt á undan mér og ætla ég ekki að fara mörgum orðum um þann þátt málsins en vildi samt bæta þar við nokkrum orðum. Því var haldið fram af hæstv. utanrrh. að þjóðarframleiðslan mundi aukast um eina 7 milljarða við það að þessi samningur yrði gerður. Hann lét þess hins vegar ekki getið að samkvæmt þessari spá Þjóðhagsstofnunar er ekki um svona mikla upphæð að ræða. Hann fór rangt með upphæðina og í öðru lagi var hann ekki að taka fram að þetta væri spá nokkuð langt fram í tímann og það væri ekki fyrr en eftir átta ár sem þetta ætti að rætast. En það var eitt annað sem vantaði í myndina. Það var að spá Þjóðhagsstofnunar var eingöngu um tekjuhliðina varðandi samninginn. Spáin snýst um það hvaða breytingar gætu orðið á samsetningu þjóðarframleiðslunnar og þá aukningu sem gæti hugsanlega stafað af aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. En það er sérstaklega tekið fram í þessari álitsgerð að þá sé eftir að draga frá allt sem kemur til frádráttar vegna þess að auðvitað töpum við um leið á ýmsum sviðum vegna aukinnar samkeppni utan lands frá. Ég hef áður rakið það í þessum umræðum að það er gefið eins og tvisvar tveir eru fjórir að samkeppni mun stóraukast á mörgum sviðum. Sérstaklega á það við í bankastarfsemi, fjármagnsstarfsemi, tryggingum, verslun og viðskiptum, í flutningum á sjó og í lofti og víðar og víðar. Því hefur verið spáð að það sé hugsanlegt að erlendir aðilar verði að fáum árum liðnum komnir með 30% af þessum viðskiptum á sínar hendur. Og það er alveg ljóst að sú aukna samkeppni mun að sjálfsögðu draga nokkuð úr okkar tekjum. Allt þetta á eftir að draga frá. Þegar Þjóðhagsstofnun nefnir sínar stóru tölur er eingöngu verið að líta á aðra hlið málsins, þ.e. tekjurnar, en undanskilið allt sem gæti þar komið til frádráttar. Þetta var því enn ein blekkingin sem hæstv. utanrrh. hafði hér uppi í þessum umræðum.

Virðulegur forseti. Vegna fjarveru átti ég ekki kost á að taka þátt í þeirri umræðu sem fram fór á Alþingi fyrir jólin um Evrópskt efnahagssvæði og hef ekki tekið til máls undir þessum dagskrárlið áður. Ég á því von á að hæstv. utanrrh. fyrirgefi mér, aumum stjórnarandstæðingi, að koma í ræðustól til að segja nokkur orð um þetta örlagaríkasta mál sem íslenska þjóðin hefur staðið frammi fyrir um áratugi. Og ég get fullvissað hæstv. ráðherra og reyndar stjórnarliðið allt um að vera mín hér í ræðustólnum er ekki hluti af skipulegu málþófi sem miðar að því að ergja hæstv. utanrrh. Það var afskaplega einkennilegt að hlusta á fjölmiðla fjalla um þetta mál í desember. Af fréttum að dæma var ekkert annað því til fyrirstöðu að afgreiða Evrópska efnahagssvæðið fyrir jól en málþóf stjórnarandstöðu. Það var afar sjaldan fjallað um þá eðlilegu skýringu á töfinni að samkomulag var um það á milli stjórnar og stjórnarandstöðu að bíða með aðalefnisumræðuna, 2. umr., þar til sjávarútvegssamningurinn hafði verið kynntur á Alþingi. Þessi samningur var ekki kynntur á hæstv. Alþingi fyrr en 3. des. sl. og þrem dögum síðar komu upp tæknileg vandamál vegna þess að svissneska þjóðin hafnaði samningnum. Þetta hvort tveggja varð til þess að 2. umr. hófst ekki fyrr en fáum dögum fyrir jólafrí þingmanna og þá var einnig eftir að afgreiða mjög brýn mál eins og fjárlög fyrir árið 1993. Þrátt fyrir þessar eðlilegu skýringar á stöðu málsins virðist sú þjóðsaga eiga að ganga í þjóðina að stjórnarandstaðan haldi uppi málþófi til að hindra að meiri hluti þingsins nái fram markmiðum sínum. Ég er hér m.a. að vísa til greinar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson skrifaði og birtist í DV í gær, 8. jan., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir áramót var þó engu líkara en hluti þingmanna stjórnarandstöðunnar hefði einsett sér að hindra að lýðræðislega kjörinn meiri hluta í að ná fram markmiðum sínum.`` Það er ótrúlegt að formaður þingflokks sem stóð að fyrrnefndu samkomulagi skuli leggjast svo lágt sem raun ber vitni. Hann er með þessu að taka undir með foringja sínum, hæstv. utanrrh., sem hóf þennan málþófssöng á blaðamannafundi erlendis þremur dögum áður en umræðan hófst á Alþingi. Hæstv. forsrh. hefur einnig rætt oft og lengi hve nauðsynlegt væri að takmarka ræðutíma þingmanna, jafnvel í þessu stærsta máli sem lagt hefur verið fyrir Alþingi. Þá hefur hæstv. utanrrh. einnig haldið því fram að flýta þyrfti afgreiðslu málsins til að koma í veg fyrir að við yrðum útilokuð frá fundahöldum erlendis um framhald málsins. Þetta er auðvitað alrangt eins og margsinnis hefur komið fram. Það er nægur tími til stefnu. Evrópubandalagið þarf að ganga frá innbyrðis ágreiningi og vandamálum áður en hægt verður að halda ráðstefnu til að fjalla frekar um Evrópska efnahagssvæðið. Þá finnst hv. stjórnarliðum með ólíkindum hvað við á Alþingi Íslendinga notum mikinn tíma í ræðuhöld miðað við þingmenn annarra EFTA-ríkja. Og aftur vitna ég í það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði í DV í gær en hann er því miður fjarstaddur, líklega að skrifa aðra grein, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir jólin höfðu hinir 63 þingmenn Íslendinga notað lengri tíma í ræðuhöld um EES en 1.500 þingmenn EFTA-ríkjanna þurftu samtals til að afgreiða samninginn á sínum þingum.`` Ef við hefðum notað þessa viðmiðun Össurar og sett markið á svipaðan tíma og notaður var í öðrum EFTA-ríkjum miðað við fjölda þingmanna þá hefðu ræðurnar hér orðið fáar og stuttar. Mætti jafnvel segja mér að aðeins hefði unnist tími fyrir ræðu hæstv. utanrrh. Aðrir hefðu ekki talað nema e.t.v. hv. formaður utanrmn., Björn Bjarnason. Þetta er líklega það sem stjórnarliðar vilja. En þá er nú Bleik brugðið og Össuri líka ef lífsspeki hans er á sömu nótum og Paul Valèry sem sagði, með leyfi forseta: ,,Pólitík er sú list að hindra fólk í að skipta sér af því sem því kemur ekki við.`` Ekki veit ég hvað telst eðlilegt í þessu sambandi en það er kannski ekki tilviljun að þingræði á rætur í íslensku þjóðfélagi. Við skulum einnig hafa í huga að aðstæður hér eru að mörgu leyti ólíkar því sem gerist í öðrum EFTA-ríkjum. Við erum ekki iðnríki eins og flest ef ekki öll hin löndin. Við lifum af sjávarútvegi. Samningurinn um EES er í raun viðskiptasamningur iðnríkja um iðnaðarvörur. Það er ekkert skrýtið við það að Ísland þurfi meiri tíma til að fjalla um samninginn en önnur EFTA-ríki sem hafa flest sett stefnuna á Evrópubandalagið og horfa á þennan samning sem millilendingu. Við erum í raun að taka miklu afdrifaríkari ákvörðun og getum ekki leyft okkur þá viðmiðun sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson setti fram í DV í gær og ég vitnaði til áðan. Við höfum talað um EES-samninginn í rúmar 80 klukkustundir eða þar um bil. Það samsvarar rúmum fjórum sólarhringum. Ef upplýsingar Össurar eru réttar hafa þingmenn hinna EFTA-ríkjanna talað tæpar þrjár mínútur hver um samninginn sem hefur varla nægt þeim til að gera meira en að ávarpa og kveðja. Hin EFTA-ríkin hafa einnig öll ýmist verið með þjóðaratkvæðagreiðslu eða aukinn meiri hluta á þingi við afgreiðslu þessa samnings. Hér er þessu ekki þannig farið og því ekki réttmætt af sæmilega vel gefnu fólki að bera þetta saman. Sannleikurinn er sá að það hefur ekkert málþóf verið í þessu máli á hv. Alþingi. Fjórir sólarhringar eru ekki langur tími þegar fjallað er um svo örlagaríkt mál sem hér er á ferðinni. Í framhaldi af þessu vil ég spyrja hv. þm. sem ýmist greiddu atkvæði með eða sátu hjá við afgreiðslu málsins eftir 2. umr. hvort þeir séu sáttir við þau gögn sem lögð hafa verið fram í þessu máli. Hvort öllum þeirra spurningum hafi verið svarað. Ég á t.d. bágt með að trúa því að þessir níu þingmenn Sjálfstfl. sem aldir voru upp við kjörorðið: Báknið burt, séu sáttir við að þurfa að lúta miðstjórnarvaldinu í Brussel. Það kerfi sem þar er verið að byggja upp á sér mesta samlíkingu í ráðstjórnarríkjunum fyrrverandi. Þarna er bákn sem ætlar sér ekki aðeins að stýra framkvæmdum á Íslandi heldur einnig löggjöf landsins. Ég trúi ekki þessum sinnaskiptum þingmanna Sjálfstfl. fyrr en eftir atkvæðagreiðslu sem fram fer eftir 3. umr. Ég er ekki sátt við þau gögn sem lögð hafa verið fram í þessu máli. Það vantar ýmislegt enn þá til þess að við getum tekið afstöðu til áhrifa þess á íslenskt þjóðfélag. Við erum hér ekki aðeins að taka afstöðu til samningsins sjálfs um Evrópska efnahagssvæðið heldur einnig til þeirra fylgifrumvarpa og reglugerða sem við verðum skuldbundin til að lögtaka með samþykkt frv. um Evrópska efnahagssvæðið. Hvað hafa þau í för með sér? Það hefur verið rætt um ávinning og kostnað. Ávinningurinn er fyrst og fremst fólginn í tollalækkunum á afurðir frá sjávarútvegi. Spurningarmerki hafa þó verið sett við upphæðina vegna þess að ekki er enn ljóst hvort tollalækkanir muni allar skila sér til íslenskra fyrirtækja eða hvort neytendur í Evrópu muni hirða hluta af þessum hagnaði. Kostnaður okkar af þessum samningi virðist þó vera enn óljósari. Við þurfum að taka þátt í sameiginlegum rekstri EFTA-stofnana og framlögum EFTA-ríkja vegna samningsins. Við þurfum að greiða fyrir nauðsynlega þátttöku okkar í nefndafarganinu sem fylgir samningnum ef við ætlum að reyna að hafa einhver áhrif á þær reglur sem við verðum að lögtaka á næstu árum. Kostnaður vegna þessa hefur verið áætlaður einhver hundruð milljóna króna eftir því hver á hlut að máli. Hins vegar er það alveg ljóst að enn liggur ekki fyrir hver heildarkostnaður verður vegna þessa. Ég hafði sambandi við flest ráðuneytin sl. sumar og spurði um þátttöku þeirra í fyrirhuguðu EES-starfi og kostnað vegna þess og aftur nú í haust við gerð fjárlaga. Það varð fátt um svör og greinilegt að sum ráðuneytin hafa ekki gert neinar áætlanir um þetta starf sem er fáránlegt vegna þess að framkvæmd samningsins mun óneitanlega lenda á þeim og kostnaðurinn að verulegu leyti á ríkissjóði. Eftir því sem ég kemst næst er enn ekki búið að ákveða að hve miklu leyti við ætlum að taka þátt í því nefndastarfi EFTA sem fylgja mun samningnum um EES. Kostnaður okkar af þessum samningi er þó ekki bundinn við framlög og rekstur. Við komum einnig til með að bera verulegan kostnað af þeim tilskipunum Evrópubandalagsins sem við þurfum að lögtaka vegna samningsins. Við verðum skikkuð til að ráðast í ýmsar framkvæmdir sem eru alls ekki á forgangslista hér á landi og sumar gjörsamlega ónauðsynlegar. Við erum jafnvel skikkuð til að lögtaka mjög nákvæmar reglur um flutning á járnbrautum og skipgengum vatnaleiðum þó slíkar reglur hafi enga raunhæfa þýðingu hér á landi. Frv. hæstv. samgrh. um flutning á járnbrautum og skipgengum vatnaleiðum, sem lagt hefur verið fram á hv. Alþingi, ætti ekki að vefjast fyrir mönnum og afgreiðsla þess að ganga greiðlega án mikillar umræðu. Auðvitað er hluti af því sem okkur er gert að lögtaka þarfur en við þurfum engan EES-samning til að segja okkur það. Fram til þessa höfum við haft löggjöf annarra þjóðþinga til fyrirmyndar um margt og munum gera það í framtíðinni. Það sem skiptir máli núna eru þær skuldbindingar sem við erum að taka á okkur með EES-samningnum. Þar höfum við ekkert val. Ef við samþykkjum samninginn með öllu, eins og sagt er, þá erum við að lögtaka stóran hluta af löggjöf Evrópubandalagsins og framfylgja henni. Og ekki nóg með það. Við erum í raun að skuldbinda okkur til að lögtaka þær reglur sem Evrópubandalagið mun setja á þessu sviði í framtíðinni. Það er alveg ljóst að þessum tilskipunum sem okkur er gert að lögtaka fylgja veruleg fjárútlát. Og þegar verið er að meta fjárhagslegan ávinning okkar af samningnum þá verður að taka þau með í reikninginn. Við erum ekki iðnaðarþjóð þrátt fyrir ítrekaðar og misheppnaðar tilraunir hæstv. iðnrh. síðustu ár til að koma hér upp álbræðslu og annari stóriðju. Þjóðin lifir á sjávarútvegi og hver neitar því að sú uppbygging sem átt hefur sér stað frá aldamótum og það velferðarkerfi sem byggt hefur verið upp á Íslandi eigi allar rætur að rekja til sjávarfangs? Það er hinn íslenski veruleiki. Þrátt fyrir þennan veruleika er verið að skuldbinda okkur til að lögtaka ýmsar reglur sem miðaðar eru við iðnríki Evrópu sem eiga t.d. við veruleg mengunarvandamál að stríða. Af þessu eigum við að bera kostnað sem skiptir ekki tugum milljóna heldur hundruðum eða þúsundum. Þess vegna hefði ég viljað spyrja hæstv. fjmrh., en hann er að sjálfsögðu ekki heldur hér eða staðgengill hans sem ekki heldur er hér. Þá verð ég að spyrja hæstv. utanrrh. hvort búið sé að meta þann heildarkostnað sem samningurinn hefur í för með sér á næstu árum og vænti þess að svar fáist strax til að koma í veg fyrir töf sem túlka mætti sem málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar. Ég veit að það er búið að meta þann kostnað sem fylgir því að einstök frv. verði samþykkt og reglugerðir settar samkvæmt þeim. En er búið að taka saman hver heildarkostnaðurinn verður af EES-samningnum verður á næsta og næstu árum? Hafa allar þessar upplýsingar verið kynntar á hæstv. Alþingi þannig að við getum með raunhæfum hætti metið ávinninginn af aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu? Er búið að kanna hver kostnaður sveitarfélaganna verður vegna þeirra reglna sem lögteknar verða vegna samningsins og hvernig þau koma til með að fjármagna þær framkvæmdir? Ég spyr hæstv. utanrrh. --- og reyndar hefði ég viljað fá hæstv. félmrh. sem kom hér rétt áðan --- og vænti þess að fá svar við þessum spurningum. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir að þingmenn láti bjóða sér að þetta mál verði afgreitt fyrr en það liggur fyrir hver heildarkostnaðurinn verði, hverjir komi til með að bera hann og hvernig viðkomandi aðilar eiga að rísa undir því. Þar er ég fyrst og fremst að vísa til sveitarfélaganna sem óhjákvæmilega koma til með að bera verulegan hluta af kostnaði vegna samningsins en njóta ávinningsins aðeins í litlum mæli. Hér er nýverið búið að samþykkja fjárlög fyrir árið 1993 þar sem lítið er til skiptanna. Þingmenn hafa þar látið yfir sig ganga ýmsar erfiðar ákvarðanir, tekið þátt í að skera niður og leggja auknar byrðar á herðar fólksins í landinu. Ætla þessir sömu þingmenn að samþykkja þennan samning um Evrópska efnahagssvæðið án þess að vita nákvæmlega hvaða kostnað hann hefur í för með sér? Samvinna og samskipti við Evrópuríki eru af hinu góða en þegar ég skoða þennan samning sem hér liggur fyrir um Evrópska efnahagssvæðið þá set ég mörg spurningarmerki. Ég er í fyrsta lagi nokkuð viss um að hann hafi í för með sér meiri kostnað en hagnað fyrir íslensku þjóðina á næstu árum og hann mun setja sjálfstæði okkar í hættu á skömmum tíma. Í öðru lagi tel ég að málsmeðferð brjóti í bága við stjórnarskrá landsins. Það er náttúrlega fáránlegt að þjóðin skuli svo ekki fá að tjá sig um mál sem þetta. Hún hefur óskað eftir því en verið hafnað. Það er í raun kúgun. Með leyfi forseta vitna ég í orð Alexanders Solzhenítsyns, en hann sagði: ,,Kúgun verður ekki dulin nema með lygi og lyginni verður ekki haldið uppi nema með kúgun. Hver sá maður sem hefur einu sinni lýst yfir að kúgun sé aðferð hans er óhjákvæmilega neyddur til að gera lygina að lífsreglu sinni.`` Tilvitnun lýkur og taki til sín hver sem á. Ég vil aðeins, virðulegur forseti, ítreka nokkur þau atriði sem ráða því að ég get ekki samþykkt þennan samning. Í fyrsta lagi er þessi ótrúlegi misskilningur að við séum iðnaðarþjóð þótt við séum flokkuð sem slík á alþjóðlegum vettvangi. EES-samningurinn er viðskiptasamningur um iðnaðarvörur fyrst og fremst og fjallar aðeins að litlu leyti um sjávarútveg. Enda er það svo að við erum að taka á okkur með samningnum ýmiss konar skuldbindingar sem lúta að iðnaði, verslun með iðnaðarvörur, þjónustu við iðnað, ráðstafanir vegna mengunar sem stafar af iðnaði og fleira í þeim dúr. Þegar kemur að sjávarútvegi er um aukaatriði að ræða þó hann sé okkar aðalatvinnuvegur. Niðrstaðan er í samræmi við þetta. Meginmarkmið okkar Íslendinga náði ekki fram að ganga. Við fengum ekki fríverslun með fisk. Við fengum því ekki heldur framgengt að sjávarútvegur skuli lúta þeim almennu reglum sem verið er að setja að vera undanþeginn ríkisstyrk. Og þrátt fyrir bann við ríkisstyrkjakerfi í iðnaði eru skipasmíðar undanþegnar sem getur komið í veg fyrir að við getum byggt upp okkar skipasmíðaiðnað. Það er greinilegt að þeir sem við samningaborðið sátu höfðu afskaplega lítinn skilning á íslenskum veruleika. Með þessum samningi erum við að veita Evrópubandalaginu verulegar veiðiheimildir í íslenskri landhelgi fyrir tollalækkun á fiski. Þetta eru tímabundnar heimildir þannig að við munum þurfa að semja við Evrópubandalagið með stuttu millibili um þessar veiðiheimildir sem þýðir að bandalagið mun sækja á okkur áfram um veiðar innan efnahagslögsögunnar. Samkvæmt samningnum sem hér er til umræðu þarf að lögtaka reglur um hitt og þetta til að tryggja jafnræði í viðskiptum fyrir alla á Evrópska efnahagssvæðinu. Okkur er jafnvel gert að lögtaka reglur um járnbrautir og skipaskurði eins og ég hef áður nefnt. Þetta eigum við að kokgleypa vegna þess að það þjónar hagsmunum hinna ríkjanna en okkar meginmál verða út undan. Við verðum að búa áfram við það að margar af sjávarafurðum okkar verða tollaðar áfram og á sumum mun tollur ekki einu sinni lækka. Hvers vegna settu samningamenn okkar ekki hnefann í borðið og kröfðust þess að útflutningur sjávarafurða njóti sömu réttinda og útflutningur iðnaðarvara? Við erum ekki iðnaðarríki. Við erum háð sjávarútvegi og verðum að horfast í augu við það og haga okkur samkvæmt því. Með samningnum erum við að veita 350 milljón manns réttindi sem við Íslendingar höfum einir átt áður. Hvað það mun hafa í för með sér veit enginn enn þá. En hrædd er ég um að þær öryggisgirðingar sem verið er að setja upp vegna möguleika sem skapast fyrir erlenda menn til að kaupa hér upp jarðir og ná tangarhaldi á auðlindum okkar muni ekki halda. Eins er það með vinnumarkaðinn sem nú er viðkvæmari en oft áður. Atvinnuleysi er að verða meira en áður hefur þekkst hér á landi og hrædd er ég um að fjármagnið, hugmyndirnar og atvinnutækifærin sem fylgja eiga þessum samningi um Evrópska efnahagssvæðið fyrir okkur auma, atvinnulausa, fátæka og hugmyndasnauða Íslendinga láti á sér standa. Er ástandið ekki í raun enn verra hjá þessum hugmyndaríku peningaausandi og atvinnuskapandi Evrópuþjóðum sem við erum að semja við? Virðulegi forseti. Blómin í blómabrekkunni sem varaformaður Framsfl., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, nefndi einhvern tímann í ræðu eru öll rifin upp með rótum og visna nú í vösum á borðum Evrópubandalagsins. Það verður að sá aftur í brekkuna. E.t.v. mun hv. þm. Halldór Ásgrímsson með hjásetu sinni sjá um það en fræið verður að vera betra og gefa meira af sér fyrir Íslendinga en þessi samningur sem hér er ræddur. Því það er eins með þennan samning um Evrópskt efnahagssvæði að hann er nú þegar farinn að visna og okkar vænlegasti kostur er að snúa frá honum og leita þess í stað eftir tvíhliða samningi við Evrópubandalagið og koma um leið í veg fyrir þá hættu, sem nú blasir við, að stjórnarskráin verði brotin. Að lokum má ég til með að nefna þann tvískinnung sem felst í því að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta mál. Annaðhvort eru menn samþykkir því að Ísland gerist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu með þeim hætti sem hér er lagt til eða andvígir. Hjáseta þýðir aðeins að menn eru að reyna að firra sig ábyrgð sem sæmir ekki hv. þm. þegar svo stórt og örlagaríkt mál er til umfjöllunar og afgreiðslu.

Virðulegur forseti. Hv. þm. óskaði eftir áætlunum um kostnað vegna aðildar Íslands að Evrópsku efnahagssvæði á næsta ári og árum. Upplýsingar um það hafa verið birtar alloft. Nýjustu upplýsingar sem ég hef eru þær að kostnaður frá árinu 1989 fram undir lok ársins 1992 var 161 millj. kr. Þar af um 90 millj. vegna ferðakostnaðar sem ætla má að hefði fallið til að mjög verulegu leyti vegna samskipta við viðkomandi ríki án tillits til EES. Á næsta ári er áætlað þegar samningurinn kemur til framkvæmda að miðað við heilt ár þurfi Ísland að leggja til fé til sameiginlegs reksturs stofnana EES, þ.e. dómstóls og eftirlitsstofnunar, einnig leggja fram fé til þróunarsjóðs EES og loks leggja fram fjármagn til samstarfsverkefna á ýmsum sviðum utan fjórþætta frelsisins sem lúta að rannsóknum og þróunarverkefnum. Kostnaður vegna alls þessa er á næsta ári áætlaður samtals um 110 millj. kr. og skiptist þannig: Eftirlitsstofnun EFTA 14,8 millj., dómstóll EES 5 millj., þróunarsjóður EFTA 60 millj. og samstarfsverkefnin 30 millj. kr. Kostnaður vegna samstarfsverkefna mun aukast á árinu 1994 þegar Ísland verður aðili að fjórðu rammaáætlun Evrópubandalagsins á sviði rannsókna og þróunar og er þá áætlað að hann verði allt að 100 millj. kr. á ári. Á það skal bent að gera má ráð fyrir að þetta fjármagn skili sér aftur í gegnum styrki til rannsóknaverkefna hér á landi og jafnvel gott betur. Upplýsingar um hugsanlegan kostnað vegna sveitarfélaga hef ég því miður ekki.

Virðulegur forseti. Allar þessar tölur höfum við heyrt áður. Það sem ég var að spyrja um var: Er einhvers staðar til samantekt eða yfirlit yfir þann heildarkostnað sem þær reglugerðir, sem taka gildi hér ef þessi samningur verður lögfestur, munu hafa í för með sér? Ég bað um þessar upplýsingar í hverju ráðuneyti fyrir sig þegar við undirbúningsvinnu að gerð fjárlaga. Þá lá það ekki fyrir og við fengum ekki svör frá neinu ráðuneytanna. Það lá heldur ekki fyrir þá í hvaða nefndastarfi við hygðumst taka þátt og hvar yrði ekki um þátttöku að ræða af Íslands hálfu og þar af leiðandi gátu ráðuneytin ekki metið þennan kostnað en vísuðu í 40 millj. kr. framlag á einum lið undir fjmrn. sem ætti að dekka þetta allt saman.

Virðulegur forseti. Ég hélt að ég væri búin að koma því á framfæri sem ég taldi brýnast en það mætti halda að krötum væri það sérstakt kappsmál að draga umræðu á langinn með því að flytja slíkar dómadagsræður sem þeir hafa gert. Ég ætla ekki að feta í fótspor annarra og svara rangfærslum og hroka hæstv. utanrrh. enda hafa aðrir gert það á fullnægjandi hátt. Ég tek undir með þeim og læt það duga. En sérstaklega harma ég þó þann hroka sem hann sýnir samþingmönnum sínum og þá kvenfyrirlitningu sem hann hefur gert sig beran að. Það kom mér ekki sérlega mikið á óvart að heyra yfirlýsingu hv. 6. þm. Reykn. í gær vegna þess einfaldlega að ég var búin að lesa blöðin og hann eins og svo margir aðrir kýs að tala við okkur samþingmenn sína í gegnum blöðin. Þar hafi það komið fram, sem síðan staðfestist, að hann er fyrstur úr felum með sína sannfæringu að það sé heillavænlegast fyrir okkur að fara inn í Evrópubandalagið. Ég deili þessari skoðun ekki með honum. Ég er andvíg bæði Evrópubandalaginu og EES og tel mig hafa gert grein fyrir því þótt auðvitað mætti betur gera þar. Hins vegar komu fram allmargar rangfærslur og sleggjudómar í ræðu hv. þm. þannig að mig langar að spyrja virðulegan forseta hvort hv. þm. sé í húsinu. Ég sá hann hér áðan eftir að ég hafði spurt hvort hann hefði fjarvistarleyfi. Ég var að spyrja hæstv. forseta hvort hv. 6. þm. Reykn. væri í húsinu, það er Karl Steinar Guðnason. ( Forseti: Forseti getur upplýst að samkvæmt töflu er hv. þm. ekki staddur hér í húsinu.) Þar fór í verra, hæstv. forseti.

Það er sjálfsagt að láta kanna hvort næst til hv. þm. í grenndinni ef þess er sérstaklega óskað.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Það væri þá bara hans vegna. Ég hef töluverðar athugasemdir við ræðu hans og þar sem ég var búin að spyrja í morgun hvort hv. þm. hefði fjarvistarleyfi, sem hann reyndist ekki hafa og hann var búinn að koma hingað hélt ég að hann vissi alveg að hann átti von á sendingu frá mér. Ég ætla ekki að fara að gerast barnapía fyrir forseta þannig að ég bið bara forseta að meta það hvort hann telji þörf á því þar sem ég geri athugasemdir við ræðu hv. þm. en ég legg ekki áherslu á það sjálf. Ég taldi það bara réttlætismál fyrir þingmanninn sjálfan. En ég held áfram máli mínu og ég ætla ekki að tefja umræðu. Ég hef ekki gert það fram til þessa og er orðin dálítið leið á þeim sleggjudómum sem hafa verið í garð okkar þingmanna. Það fyrsta sem ég hnaut um í ræðu hv. þm. var að hann telur að við stjórnarandstæðingar höfum verið að ræða málin án nokkurra tengsla við þá hugsun sem bærist með öðru fólki hjá Evrópuþjóðum. Ég verð að vísa þessu á bug og tel það ekki sæmandi hv. þm. að koma með slíka dóma. Hann hefur greinilega ekki haft mikil tengsl við það sem gerist á Alþingi og ég get varla ímyndað mér að hann hafi þá tíma til að hafa tengsl við það sem er að gerast í Evrópu. Því ég veit ekki betur en t.d. ræðan mín hafi að miklum hluta einmitt fjallað um málefni Evrópu og á þann hátt sem ég taldi að því samstarfi væri best fyrir komið. En ég hef kosið að afsaka hv. þm. með því að hann er formaður fjárln. og hafði í mörgu að snúast fyrir jól. En mér þykir hins vegar hart að hann skuli setja sig í dómarasæti og koma með fullyrðingar sem ekki standast. Ég kæri mig ekki um að sitja undir slíku og því geri ég þessa athugasemd. Þetta kom enn fremur fram í umræðu sem hann var viðstaddur en það var útvarpsumræða sl. fimmtudagskvöld. Þar varði ég meira en helmingi míns ræðutíma einmitt í þennan málaflokk. Ég held að þetta sé bara glöggt dæmi um undir hvers konar árásum við stjórnarandstæðingar höfum óverðskuldað setið. Ég held að hv. þm. hefði haft gott af að kynnast því einmitt hvernig verið er að ræða um Evrópumálin úti í Evrópu. Þar eru ýmsar hræringar í gangi m.a. meðal krata. Ég tók saman lista sem áreiðanlega væri fróðlegt fyrir hv. þm. að sjá þar sem ég bendi honum með nöfnum á ýmsa góða evrópska krata sem eru ekki einasta andvígir EB heldur einnig EES. Ég ætla bara að nefna hér Inge Staldvik, flokksbróður Gro Harlem Brundtland í Noregi, sem ég veit ekki betur en sé góður og gegn krati og bæði andvígur EB og EES. Ég nefndi í fyrri ræðu minni svissnesku þingkonuna Cecile Bühlman og annan svissneskan þingmann, Andreas Gross. Þetta er aðeins sýnishorn af þeim lista sem ég var með tilbúinn fyrir hv. þm. en sé ekki tilgang í að vera að skamma þá sem mæta þar sem ég á ekkert sökótt við þá að því er ég best veit. Ég hef áður sagt að ég tel ekki að það þjóni miklum tilgangi að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. þar sem ég tel hann ekki hafa sýnt það í sínum ræðum að hann hlusti á neitt nema sjálfan sig. Í öðru lagi kom fram sú rangfærsla hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni að hann taldi að verkalýðshreyfingin í Evrópu tæki Evrópsku efnahagssvæði, EB og innri markaðnum fagnandi. Þetta er einfaldlega ekki rétt. Það hafa verið skiptar skoðanir innan verkalýðshreyfingarinnar víðs vegar um Evrópu og það ætti honum að vera ljóst eins og öðrum. Ég sit ekki undir slíkum rangfærslum og finnst ekki ástæða til að aðrir þingmenn sitji kannski uppi með þessa hugmynd þar sem hv. þm. á að teljast allfróður, alla vega um verkalýðsmál en hann virðist ekki vera með á nótunum um evrópsk verkalýðsmál. Það sem verkalýðsfélögin og verkalýðshreyfingin hafa verið að gera er það að reyna alltaf að fylgjast vel með. Að því leyti til er rétt að þeir hafa verið virkir í evrópsku samstarfi vegna þess einfaldlega að þar vilja þeir hafa puttana í málunum. En máli mínu til stuðnings vísa ég til nýlegrar fréttar í blaði sem seint verður víst vænt um að vera málgagn Evrópusamrunaandstæðinga en það er The European. Þar stendur þann 3. jan. sl., við þau tímamót er innri markaðurinn var opnaður --- það er stór fyrirsögn á forsíðu viðskiptablaðsins --- að þarna væri ógnun við 8 milljónir og á næstu síðu er nánari fréttaskýring: 8 milljónir í viðbót bætast í hóp hinna atvinnulausu. Og vegna þess að hv. þm. nefndi sérstaklega félagsmálasáttmála Evrópu, sem hefur komið hér oftar en einu sinni á dagskrá í tengslum við skýrslu hæstv. félamrh. um Alþjóðavinnumálastofnunina, ILO, vil ég rekja í þessari frétt ummæli Herberts Meier þar sem hann segir sérstaklega í tilefni opnunar innri markaðarins. Þetta er sá sem er næstráðandi í Alþjóðavinnumálastofnuninni, hann er varaformaður, svo ég fari með allt rétt. Hann er hins vegar talsmaður á þessum tímamótum og segir: Ef ekki verður gripið strax til aðgerða þá er raunveruleg hætta á því að 34 millj. verði í lok þessa áratugar án atvinnu í Evrópubandalaginu --- sýnist mér af samhenginu sé frekar en öllum innri markaðnum. Evrópubandalagið vegur þar þyngst alla vega. Hann heldur áfram: Sá skaði --- hann segir: the pain, sársauki, sem við virðumst í þann mund að verða fyrir líkist ekki öðru en plágum og drepsóttum sem hafa farið yfir önnur meginlönd. Þetta, hæstv. forseti, með leyfi þínu var tilvitnun úr hinu virta blaði The European sem ég held að seint verði talið málgagn Evrópusamrunaandstæðinga. Þetta finnst mér alveg nauðsynlegt að komi fram í þessari umræðu. Ég hef þegar hrakið rangfærslur hv. þm. þar sem hann talar um fjölda opinberra starfsmanna þar sem hann lagði að jöfnu fjölda opinberra starfsmanna á Íslandi, að meðtöldum kennurum og löggæslumönnum, við það sem kannski væri hliðstætt starfsmönnum forsrn. og e.t.v. fjmrh. á Íslandi og taldi að um hliðstæða tölu væri að ræða. Það er auðvitað alveg út í hött enda treysti hv. þm. sér ekki til að fara nánar út í þessa sálma. En þarna er beinlínis verið að leiða menn á villigötur með slíkum málflutningi. Því miður er þetta alls ekki eina dæmið. Ég get farið nánar úr í þetta ef einhver kýs að fá frekari upplýsingar. Þær liggja hér fyrir. Þar sem hv. þm. er fjarstaddur og ég hef ekki gert þá kröfu að hann komi hingað --- mér finnst að hann dæmi sig sjálfur og sína þekkingu á umræðunni með því að vera fjarstaddur, koma hingað og varpa sprengjum og láta sig svo hverfa aftur --- ætla ég ekki að fara nánar ofan í saumana á þessari ræðu að öðru leyti en því að ég ítreka að það er dólgslega að okkur þingmönnum Reyknesinga vegið og enginn þar undanskilinn því hv. þm. taldi alla þingmenn Reyknesinga með og þar eru stjórnarsinnar í meiri hluta, því miður. Hann taldi að þingmenn Reyknesinga hefðu ekki sýnilegar áhyggjur af vandamálum sumra fyrirtækja á Suðurnesjum vegna þess að gildistaka samningsins hafi tafist og þeim atvinnutækifærum sem kunna að vera í hættu vegna þess. Ég spyr: Hvaða atvinnutækifærum? Ég hef ekki heyrt um þau og ég hitti líka fólk á Suðurnesjum alveg eins og hv. þm. Ég verð að segja að auðvitað munu menn reyna að moða úr þeirri stöðu sem verður. Menn binda ákveðnar vonir við nákvæmlega þetta alveg eins og menn hafa áður nýtt sér veru hersins, hvort sem þeir hafa verið með eða á móti því að hann væri á staðnum, og átt sér draumsýn um komu álvers á Suðurnes. Þetta einfaldlega hefur ekki gengið eftir og því miður er helsti vandi á Suðurnesjum og ástæða fyrir miklu atvinnuleysi þar að Suðurnesin hafa setið á hakanum einmitt vegna slíkra draumsýna eða staðreynda. Ég segi draumsýna eins og álvers og staðreynda eins og hersins. Það eru fyrst og fremst konur sem eru atvinnulausar á Suðurnesjum núna kannski vegna þess að hv. þm., sem ég hef vitnað til í ræðu, hv. 6. þm. Reykn., sagði fyrir nokkrum árum þegar hann var í forsvari fyrir verkalýðsfélög á Suðurnesjum að hann hefði ekki svo óskaplega miklar áhyggjur af atvinnuleysi kvenna á Suðurnesjum vegna þess að konur væru ekki fyrirvinnur. Ég veit að honum hafa verið núin þessi ummæli um nasir fyrr og er full ástæða til þess. Ég hefði gjarnan viljað fá það frá hv. þm. hvort hann hafi breytt um skoðun og fá að vita nánar um þetta en ég læt hér lokið þeim hluta ræðu minnar sem varðar nákvæmlega þetta. Það eru aðeins örfá atriði sem ég tel ástæðu til að fara út í til viðbótar. Vegna fjarveru þessa hv. þm. tel ég ekki viðeigandi að fara lengra út í hugleiðingar um ræðu hans þótt full ástæða væri til. Ég tel að ég hafi takmarkað mig við aðeins það brýnasta og ekki tekið allt með sem ég hefði getað. En fyrst ég er komin upp í stólinn verð ég að hlaupa lauslega á frekari innfyllingu í þessa Evrópuumræðu, þ.e. hverra annarra kosta við eigum völ og einkum að vekja athygli á því að það eru til Evrópudraumar og Evrópuvonir víðar heldur en innan þessa kerfis. Og kannski má segja að helsti vaxtarbroddur þeirrar umræðu standi utan við kerfið sjálft því ég sé ekki að þar hafi verið straumhvörf í frjórri hugsun. Þvert á móti þá hefur kerfið sífellt farið út í meiri smáatriði um veruleika sem er til staðar, veruleika sem við erum ekki sátt við, en gleymt öllum framsæknum hugmyndum sem full ástæða er til núna þegar við horfumst í augu við aukinn umhverfisspjöll, meiri mengun og vaxandi ótta fólks um það að við séum að ofbjóða lífkerfi jarðar með þessari hagvaxtarsókn, ógna friðnum sem við erum að reyna að byggja upp í heiminum með því að horfast ekki í augu við þann veruleika sem er í Evrópu og þann veruleika sem blasir við okkur í samskiptum norðurs og suðurs. Þetta mun reynast okkur hættulegt og ekki síst heimsfriðnum. Og sá veruleiki blasir við okkur. Við höfum séð hvernig fer fyrir miðstýrðum og stöðnuðum stofnanabáknum í austri og að ætla sér að fara að endurtaka þetta í vestri er ekki merki um framsýni. Það er annars staðar sem fólk er að bindast samtökum og taka höndum saman, fólk innan Evrópubandalagsins og utan Evrópubandalagsins, til þess að bjóða upp á betri kosti. Og mig langar til að renna yfir skjal sem 500 borgarar í 15 löndum Evrópu hafa skrifað undir sem eru að safna saman fólki sem er tilbúið að vinna saman að því að skapa betri samstarfskost í Evrópu. Í þessum hópi eru m.a. þingmenn og háskólafólk, fólk úr atvinnulífinu, fólk sem hefur verið í miklum tengslum og nánum við grasrótina víða, m.a. í Noregi er fólk sem hefur verið að starfa með hreyfingu bæði kvennanna á ströndinni og sjómannanna því að í Noregi hafa sjómannasamtök og öll samtök sem varða sjávarútveg og fiskvinnslu nema ein tekið afstöðu gegn Evrópska efnahagssvæðinu og Evrópubandalaginu. Í þessari áskorun stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta, í lauslegri þýðingu minni úr þýsku og ég bið menn að virða mér það til vorkunar ef hún verður örlítið óþjál: ,,Við gagnrýnum Evrópu Evrópubandalagsins þar sem þar er miðstýrt og ólýðræðislegt kerfi og þar getur almenningur alls ekki fengið að koma skoðunum sínum á framfæri né vilji almennings að koma í ljós.`` Í öðru lagi: ,,Þegar að átök austurs og vesturs hafa nú runnið sitt skeið þá blasir við að evrópska hernaðarkerfið gæti snúist gegn þriðja heiminum innan Evrópu Evrópubandalagsins.`` Í þriðja lagi: ,,Það er augljóst að hin hömlulausa verslunarhugsun og hagvaxtardýrkun er ógnun við eðlilega lífshætti í sátt við náttúruna.`` Og í fjórða lagi er þessi hópur andvígur EB og EES, E-Evrópu, vegna þess að þar er verið að byggja nýja múra umhverfis forréttindahóp og útiloka aðra og það kemur í veg fyrir alþjóðlegt samstarf. Þessi yfirlýsing er mun lengri en þessir punktar eru. Þarna kemur fram gagnrýni sem er mjög sanngjörn og réttlát og þetta er fólk sem vill benda á betri kosti þar sem valddreifing er í öndvegi, virðingin fyrir náttúrunni og umhverfisvernd. Innan þessarar hreyfingar er mjög öflugur hópur fólks sem er hlynntur beinu lýðræði, þ.e. þessum þjóðaratkvæðagreiðslum sem gerðu Sviss kleift að fara að vilja þjóðarinnar en ekki að vilja þings sem er í andstöðu við vilja þjóðarinnar. Og þetta skiptir máli. Það er fleiri kosta völ og við eigum að vinna með þessu fólki. Vissulega þurfum við á viðskiptum okkar að halda en við höfum ranglega að mínu mati lagt afskaplega mikla áherslu á Evrópuviðskipti. Þetta gerðist vegna gengismála og ég ætla ekki að rekja það enn einu sinni. Fjöldamargir, þar á meðal Guðjón B. Ólafsson, fráfarandi forstjóri Sambandsins, hafa bent á að við höfum staðið okkur mjög illa í markaðsmálum gagnvart Bandaríkjunum einmitt vegna þeirrar áherslu sem við höfum lagt á verslun við Evrópu. Þetta er auðvitað dálítið alvarlegt mál. Eitt af því sem hann nefnir sérstaklega og ætla ég ekki að fara að rekja það í löngu máli er það er að innan Evrópu höfum við ekki auglýst vörur upp sérstaklega sem íslenskar vörur heldur fallið inn í rauninni án þess að gefa sjálfum okkur það kredit sem við ættum að gefa. Aftur á móti hefur Bandaríkjaverslunin sem betur fer að hluta til alla vega verið byggð upp þannig að þar hefur íslenskum sjávarafurðum verið gert hátt undir höfði. Þetta tel ég að sé mun réttari leið. Enda kom það fram á mjög merkilegri ráðstefnu sem ég sótti nýlega að eitt af því sem fólk telur að sé einna alvarlegast núna er það að við höfum vanrækt að markaðssetja íslenskar sjávarafurðir sem íslenskar og jafnvel undir einu vörumerki. Virðulegur forseti. Það er aðeins eitt lítið efnisatriði sem ég ætla að koma inn á til viðbótar. Það tekur ekki langan tíma og síðan langar mig að leyfa ykkur í lokin að heyra örlítið um Hundrað ára einsemd Gabriel Garcia Marquez en í ræðu hv. þm. Maríu Ingvadóttur sagði hún réttilega hér í gær að kröfur EES varðandi iðnað standi hvort sem við förum inn í EES eða ekki. Við þurfum í rauninni ekki að fara í EES til að iðnaðurinn njóti þess sem hann þarf. Hún sagði enn fremur að ekki væri klókt að hafa öll eggin í sömu körfunni. Ég get ekki verið meira sammála. Það eina sem ég skil ekki er það að í þessari stuttu og hnitmiðuðu ræðu sem hv. þm. flutti hér í gær skuli niðurstaðan vera sú að við þurfum að fara í Evrópska efnahagssvæðið og jafnvel Evrópubandalagið en það voru ekki hennar orð. Ég lýk þá máli mínu með því að segja það sem mér finnst í rauninni hafa einkennt málflutning harðra EES-sinna hér á þinginu en þar kom í hug mér tilvitnun í bók Gabriel Garcia Marquez, Hundrað ára einsemd, eins og ég sé að verið er að byggja upp innan múra Evrópu, þar sem José Arcadía Bundia var að gera stórkostlega uppgötvun er hann lýsti því yfir að jörðin væri hnöttótt eins og appelsína. ,,Rödd skynseminnar á heimilinu missti þolinmæðina. Ef þú þarft að gera þig óðan gerðu það þá í einrúmi, æpti hún. Reyndu ekki að berja neinar hugmyndir sígauna inn í höfuð drengjanna.`` Þessi tilvitnun finnst mér eiga mjög vel við þar sem það virðist vera nokkuð sama hvaða röksemdir koma fram hér í umræðunni, þær hafa margar komið fram og margar verið gildar, jörðin skal vera flöt. Það má ekki gera neinar uppgötvanir, það má ekki bjóða upp á aðra kosti, þetta bara er svona og það skal vera svona og þetta skal keyra í gegn. Þetta finnst mér ekki góður málflutningur og ég dreg hér sérstaklega til ábyrgðar hæstv. utanrrh. vegna þess að mér finnst að hann hafi verið fremstur meðal jafningja í slíkum málflutningi. Og það er býsna hart þrátt fyrir að margar rangfærslur hans hafi verið hraktar og bent á marga hans fordóma og ranghugmyndir að við skulum enn sitja uppi með þetta.

Virðulegi forseti. Það hafa sömu rangfærslurnar gengið aftur í ræðu hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson, 9. þm. Reykn., eins og hafa komið fram í máli allnokkurra annarra þingmanna í framhaldi af ræðu hv. 6. þm. Reykn. Það eru auðvitað alls ekki ný sannindi að hv. 6. þm. Reykn. hefur verið þeirrar skoðunar að hann teldi eðlilegt að Íslendingar sæktu um aðild að Evrópubandalaginu. Og það eru ekki söguleg tíðindi að hv. 6. þm. Reykn. endurtaki þessa skoðun sína sem hann hefur látið í ljósi að ég hygg a.m.k. þrisvar sinnum hér á Alþingi, bæði núna á þessu þingi og einnig áður og þess vegna er það fullkomlega út í loftið, eins og hv. þm. lét í veðri vaka hér áðan, að þingmaðurinn Karl Steinar Guðnason væri eitthvað að sniðganga Alþingi þótt hann hafi líka látið í ljósi þessa skoðun sína í fjölmiðlum eins og greinilega kom fram í máli hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson. Það er einfaldlega þannig að hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur einn haft þessa skoðun jafnt í sínum flokki sem á Alþingi og þess vegna er það alveg fráleitt og óþolandi og afskaplega þreytandi að sitja undir því þegar hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson fyllir flokk þingmanna sem eru að reyna að gefa til kynna að um það sé að ræða að það sé eitthvert upphaf að því að fjöldi manns lýsi yfir stuðningi við inngöngu eða umsókn Íslendinga að Evrópubandalaginu. Það er auðvitað alveg fráleitt. Þetta er einfaldlega þannig að hv. þm. hefur haft þessa prívatskoðun sína. Hann setti hana hér fram á Alþingi fyrir allmörgum árum síðan, endurtók hana í fyrra eða hittiðfyrra, síðan aftur núna og ég sé engin sérstök pólitísk teikn eða tíðindi samfara því þótt þingmaðurinn endurtaki það núna.

Virðulegur forseti. Fréttamat er alltaf huglægt. Fyrir mér voru það tíðindi að hv. þm. skyldi lýsa þessu yfir í dagblaði og síðan í þingræðu einfaldlega vegna þess að margir samherjar hans hafa verið býsna duglegir að reyna að bera þennan áburð af honum. Og það liggur stundum við að maður trúi því að maður hafi verið að leggja einhverja dýpri merkingu í orð hans þar sem hann hafi haft einhverja fyrirvara og eitthvað slíkt áður í máli sínu og þar af leiðandi þá hefur þetta í rauninni legið í loftinu en verið borið til baka alla vega nokkrum sinnum vegna þess að þetta hefur þótt feimnismál. Þar af leiðandi var þetta frétt í mínum augum og ég tek það ekkert aftur. En eins og ég segi fréttamat er misjafnt og það getur vel verið að hv. þm. hafi haft gleggri og betri upplýsingar en ég. Það er þá út af fyrir sig mjög fróðlegt.

Virðulegur forseti. Mér finnst sérkennilegt ef hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson hefur upplýsingar um að þingmenn hafi verið að bera til baka þau sjónarmið sem hv. 6. þm. Reykn. hefur sett fram hvað eftir annað, jafnt í fjölmiðlum sem á fundum hér á Alþingi og hvarvetna. Þetta hefur auðvitað verið hans skoðun og hans einlæga skoðun sem hann hefur fullkominn rétt á auðvitað að setja fram og ég veit að hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson deilir með mér því viðhorfi. Þess vegna hefur þetta væntanlega ekki verið neitt feimnismál. Þetta er einfaldlega skoðun þingmannsins. Það hefur hins vegar verið viðurkennt og það hefur margoft komið fram að þetta er hans prívatskoðun í hans flokki og hann greindi sérstaklega frá því í ræðu sinni hér í gær. Mér fannst kannski sérstök ástæða til að nefna þetta í framhaldi af ræðu hv. 9. þm. Reykn. vegna þess að þingmaðurinn mun vera sagnfræðingur og vill auðvitað hafa hinar sagnfræðilegu staðreyndir á þurru og hreinu og að ekkert fari á milli mála þannig að ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta allt saman liggi þá fyrir. Varðandi fréttamatið þá er það einfaldlega þannig að endurteknar fréttir, fréttir sem hafa verið sagðar áður, hafa yfirleitt ekki þótt vera sérstök tíðindi þó að út af fyrir sig geti það kallast tíðindi þegar menn flytja snöfurmannlega ræðu eins og hv. þm. Karl Steinar Guðnason gerði. En sannarlega voru það ekki ný tíðindi sem hann flutti okkur þegar hann lýsti þeirri skoðun sinni að hann teldi eðlilegast að Íslendingar sæktu um inngöngu í Evrópubandalagið.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um þetta en hins vegar var það alveg rétt hjá hv. þm. að ég er sagnfræðingur og vil hafa það sem sannara reynist og ég verð að benda hv. þm. á að það er kannski ekki tilviljun að margir töldu þetta til tíðinda þrátt fyrir það að ýmsar yfirlýsingar hv. þm. 6. þm. Reykn. hafi vissulega komið þessum grunsemdum af stað og ég treysti mér alveg til að finna, ef ég fæ til þess tíma, einhver tilvik þar sem það hefur verið að reyna að bera þetta af hv. þm. því það hefur verið gert og ég er ekki að fara þar rangt með og mig misminnir ekki. Þannig að ég skal svo sannarlega færa slík gögn í hendur hv. þm. En ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar um þetta og ég veit að við skiljum það bæði tvö að þetta hefur verið talið til tíðinda þrátt fyrir þá forsögu sem við leggjum mismunandi mat á.

Hæstv. forseti. Þó að umræðan um þetta mál sé orðin alllöng þá væri samt þess ærin ástæða til að ræða enn um mörg atriði sem eru í beinu sambandi við það, ekki síst eftir ræðu hæstv. utanrrh. í fyrrakvöld og ræðu hv. 6. þm. Reykn. í gær en hann færði umræðuna á nýjan vettvang með því að taka fyrir umsókn um beina aðild að Evrópubandalaginu. Um þá ræðu hv. 6. þm. Reykn. sagði hæstv. utanrrh. síðar í umræðu í gær að hún ætti eftir að vekja meiri athygli síðar. Verða þau ummæli hæstv. ráðherra vart skilin á annan hátt en þann að hann sé sannfærður um að tillaga um aðild Íslands að Evrópubandalaginu verði áður en langt um líður tekin til umræðu og væntanlega til afgreiðslu. Einhver alvarlegustu tíðindin sem við höfum heyrt í sambandi við þetta mál eru fréttir um aukið atvinnuleysi hjá Evrópubandalaginu. Samkvæmt fréttum um áramótin er gert ráð fyrir því að atvinnuleysingjum fjölgi um 8 millj. á þessu ári eftir að hinn sameiginlegi markaður hefur gengið í gildi og atvinnuleysingjarnir í Evrópu munu verða 23 millj. og á næsta áratug eða fram undir aldamót eru horfur á að þeir verði orðnir 34 millj. Hins vegar segir í þessum fréttum að sá nýi markaður þýði ný tækifæri fyrir bisnissmenn Evrópu. Það eru þeir sem eiga að fleyta rjómann ofan af þessu. En ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta hér og lengja umræðuna með því þó að ærin ástæða væri til slíks. Ég vil að þessu sinni fyrst og fremst víkja að þeim vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar að ætla að ljúka afgreiðslu frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið enda þótt málið sé enn í algeru uppnámi. Það er ekki aðeins að Svisslendingar hafi fellt aðild að samningsdrögunum svo að ganga verður til samningaviðræðna einu sinni enn, og það hefur komið skýrt fram í máli hæstv. utanrrh., heldur liggur fyrir að aðeins þrjár eða fjórar aðildarþjóðir Evrópubandalagsins höfðu samþykkt samningsdrögin áður en atkvæðagreiðslan í Sviss fór fram. Ég veit ekki til þess að nein þjóð hafi síðan bæst í þann hóp. Þvert á móti hefur spænska ríkisstjórnin ákveðið að draga til baka staðfestingarfrv. sitt sem lá þar fyrir þinginu. Við þessar aðstæður telja þingflokkar stjórnarandstöðunnar á Alþingi algera fjarstæðu að afgreiða þetta frv. og ætla því að verða grundvöllur að löggildingu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Samningurinn, eins og hann liggur fyrir hér, mun koma inn í íslenskt lagasafn því að þar á hann að færast inn í því formi sem hann er nú þótt enginn geti fullyrt hvort eða í hvaða formi hann kann að öðlast fullgildingu fyrir okkur Íslendinga síðar. Því hef ég ásamt Ragnari Arnalds og Kristínu Einarsdóttur flutt eftirfarandi frávtill. í málinu Evrópska efnahagssvæðið sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Eftir að samningurinn, sem gerður hefur verið um Evrópska efnahagssvæðið, var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss er ljóst að endanlegur texti að slíkum samningi liggur ekki fyrir. Þegar af þeirri ástæðu telur Alþingi ekki rétt að afgreiða þetta frv. og samþykkir að vísa því til ríkisstjórnarinnar.`` Mér var falið einróma í þingflokki Framsfl. að standa að þessari frávísunartillögu. Ég tel að samþykkt þessarar till. sé eina skynsamlega leiðin fyrir Alþingi nú úr því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að ljúka afgreiðslu þess við þær aðstæður sem skýrt hefur verið lýst í umræðunni.

Hæstv. forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að gera betur grein fyrir afstöðu minni til þessa mikilvæga máls sem er til umræðu og brátt til afgreiðslu en mér var kleift með stuttri greinargerð með atkvæði mínu eftir 2. umr. um málið. Ég mun ekki fara út í minni atriði sem tengjast málinu heldur halda mig við aðalatriðin sem liggja fyrir en sannleikurinn er sá að mjög margt sem felst í samningnum verður ekki séð hvernig kemur til með að verka á þjóðfélagið fyrr en reynir á framkvæmdina. Mér hefur þótt heldur leiðinlegt að hlusta á öfgar í málflutningi ræðumanna í þinginu og á bæði við um hæstv. utanrrh. og einstaka þingmenn. Þó keyrði um þverbak sl. fimmtudagskvöld í útvarpsumræðum þegar hæstv. utanrrh. flutti ræðu sína. Mér leið hreinlega illa undir þeim ræðuflutningi og það er undarlegt að jafngreindur maður eins og ég vil nú halda fram að hæstv. utanrrh. sé skuli ekki átta sig á því að það er ekki svona framkoma og svona málflutningur sem þjóðin vill sjá og heyra frá háttsettum manni eins og hæstv. utanrrh. er hverju sinni, hver svo sem gegnir því embætti. Málflutningurinn var ótrúverðugur og auk þess fór hæstv. ráðherra með rangfærslur sem að sjálfsögðu er alvarlegt mál og hafa þær rangfærslur verið hraktar hér af ýmsum hv. þm. En ekki meira um það. En hvernig er gerist það að einstaklingur og í þessu tilfelli þingmaður myndar sér skoðun í máli sem þessu? Flestir gera það með því að kynna sér mál, hlusta á rök með og móti og gera síðan málið upp í lokin debet og kredit og komast síðan að niðurstöðu. Þetta var a.m.k. sú aðferð sem ég beitti við að komast að niðurstöðu. Ég vona að engum detti í hug í alvöru að ég greiði ekki atkvæði gegn þessum samningi vegna þess að ég vilji styðja ríkisstjórnina. Svo er að sjálfsögðu ekki. En í svona stóru máli er ekki ábyrgt að mínu mati að taka bara afstöðu eftir því hvort maður er með eða á móti ríkisstjórn. En hitt er annað mál að ég treysti þessari ríkisstjórn illa til þess að framkvæma samninginn er og það ein ástæða þess að ég greiði honum ekki atkvæði. En fyrir því eru líka fleiri ástæður eins og ég hef þegar nefnt úr þessum ræðustóli og þar má nefna að ríkisstjórnarflokkarnir felldu það hér í þinginu að málinu væri vísað til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjávarútvegssamningurinn er ekki ásættanlegur fyrir okkur Íslendinga og eins er það skoðun mín að ekki hafi verið haldið nægilega vel á málum sem snerta íslenskan landbúnað. Þar hefði verið hægt að koma frekari vörnum við ef vilji hefði verið fyrir hendi af hálfu stjórnvalda. Síðast en ekki síst tel ég á því mikinn vafa að samningurinn standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Það sem ég hef talið upp snertir ekki fjórfrelsið sjálft sem slíkt en það snýr frekar að því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á málinu. Þess vegna sit ég hjá við afgreiðslu málsins. Ástæða þess að farið var út í þessar viðræður í upphafi um að mynda Evrópskt efnahagssvæði og ástæða þess að við Íslendingar fórum út í þær viðræður í upphafi eru að mínu mati þær að við eigum gífurlegra hagsmuna að gæta á þeim markaði sem í EES-svæðinu felst og auk þess hlaut það að vera áhugavert þá eins og nú að aðskilja sig ekki frá okkar nágrannaþjóðum nema þá að vel athuguðu máli. Þetta hljóta allir að geta verið sammála um og það að við erum svona háð þessum markaði skerðir að sjálfsögðu á engan hátt okkar sjálfstæði. Viðskipti eru frjáls og verða áfram frjáls þó svo við gerumst aðilar að EES. Það hefur gengið illa að kveða niður þá mistúlkun að við Íslendingar getum ekki átt viðskipti við Ameríku og Japan eða aðrar þjóðir utan Evrópu áfram þrátt fyrir það að við gerumst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Svokölluð bókun 6, sem gerð var við Evrópubandalagið á áttunda áratugnum, er okkur að sjálfsögðu mjög mikilvæg og um það erum við flest sammála ef ekki öll. Hins vegar voru ekki allir sammála um það þá að þessi svokallaða bókun 6 væri okkur til góða. Hitt er annað mál að samningurinn var gerður með tilliti til aðstæðna í okkar þjóðfélagi á þeim tíma og það dugar okkur einfaldlega ekki í dag. Við þurftum þá að fá frekari tollaívilnanir inn á þennan markað og hafi það verið mikilvægt áður en umræðan hófst um EES þá er það nauðsynlegt eftir að EES er orðið að veruleika og t.d. Norðmenn komnir þar inn með frekari tollaívilnanir en við mundum hafa samkvæmt bókun 6. Ég get tekið undir að það er erfitt að telja í krónum og aurum hvað samningurinn mun gefa íslenskum sjávarútvegi. Það er á þessari stundu óljóst en það að íslenskur sjávarútvegur hafi ekki sömu þróunarmöguleika og t.d. norskur sjávarútvegur til aðgangs að Evrópumarkaði tel ég hættulegt fyrir þjóðina. En samningurinn snýst að sjálfsögðu um fleira en fisk. Hann snýst kannski fyrst og fremst um möguleika. Eitt af því sem mér finnst áhugavert er að með aðild að Evrópsku efnahagssvæði fær Ísland fulla aðild að rammáætlun EB á sviði rannsókna og þróunar. Rammaáætlun EB er heildaráætlun til ákveðins tíma um rannsóknir og þróun, einkum á sviði raunvísinda og tækni. Samkvæmt EES-samningnum geta rannsóknastofnanir, fyrirtæki og vísindamenn hvar sem er á Evrópska efnahagssvæðinu sótt um styrk úr viðkomandi sjóðum áætlunarinnar til rannsókna- og þróunarverkefna. Þátttaka okkar mun að sjálfsögðu kosta einhverja fjármuni en ástæða er til þess að ætla að verulega hærri upphæðir fáist til baka í fomri styrkja. Ef við kysum að standa utan Evrópska efnahagssvæðisins þá er ljóst að aðgangur okkar að rannsókna- og þróunarstarfi innan EB yrði mjög erfiður. Þá þyrfti að semja tvíhliða um hvert verkefni fyrir sig sem tæki langan tíma. Eitt af því sem margir virðast óttast er að frjálst flæði vinnuafls sé hættulegt þjóð okkar og að engum vörnum verði við komið af hálfu okkar Íslendinga. Einn hv. þm. orðaði það þannig í gær að það yrði skipt um þjóð í landinu. Auðvitað kemur eitthvað af Evrópubúum hingað og reynir fyrir sér á hinum íslenska vinnumarkaði. En ég minni á að fái viðkomandi ekki vinnu innan þriggja mánaða þá þarf hann að fara. Og ætli dvöl þessa fólks í landinu okkar í þessa þrjá mánuði skapi ekki eitthvað jákvætt líka fyrir þjóðina? Það skyldi þó ekki vera að viðkomandi neytti einhverra landbúnaðarafurða hér sem við eigum meira en nóg af og okkur vantar markað fyrir? Auk þess hef ég ekki mikla trú á því að Miðjarðarhafsbúar flykkist hingað en Ísland muni frekar freista Mið-Evrópubúa. Eins og allir vita þá hefur norrænn samningur gert Norðurlandabúum þetta kleift í nokkuð mörg ár og hefur það á allan hátt verið jákvætt eftir því sem ég best veit og eftir því sem ég met málið. Við verðum að vera sanngjörn og við getum ekki ætlast til að Íslendingar eigi allan rétt hjá öðrum þjóðum en síðan sé bara lok, lok og læs hjá okkur. Íslensk þjóð byggir á sterkri menningararfleifð sem m.a. byggist á því að við vitum mikið um uppruna þjóðarinnar og baráttu í gegnum ellefu aldir. Við þekkjum sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og við berum virðingu fyrir þeim forfeðrum okkar og mæðrum sem háðu þá baráttu og við berum þökk í brjósti þegar við hugsum til þeirra einstaklinga sem þar lögðu mest af mörkum. Með því að sitja hjá við afgreiðslu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og með því að telja samninginn mikilvægan fyrir framtíð þjóðarinnar og sjá þar fleira jákvætt en neikvætt er ég fyrst og fremst að bregðast við samkvæmt sannfæringu minni. Slíkt er skylda mín samkvæmt íslenskri stjórnarskrá.

Virðulegur forseti. Margar sérkennilegar ræður hafa verið haldnar af þeim hópi á Alþingi sem er farið að kalla ,,hjásetuliðið``. Mér finnst þessi síðasta ræða taka öðrum fram í einkennilegum rökstuðningi við þá niðurstöðu að sitja hjá við málið. Hv. þm. tíundaði stuðning sinn lið fyrir lið við samninginn og gekk meira að segja svo langt að finna það samningnum til gildis að menn gætu komið upp á landið í þrjá mánuði og leitað sér að vinnu og borðað mat hérlendis á meðan og það hefði þjóðhagslegt gildi. Langt er nú seilst til lokunar. Í rauninni er það svo að eina atriðið sem hindrar hv. þm. í að segja já við samningnum og frv. til staðfestingar það er að það er ekki nógu trúverðug ríkisstjórn. Það er grundvallaratriði sem hefur verið umræðu fjötur um fót í landinu og fyrir ýmsa á Alþingi að líta ekki á þetta mál algerlega óháð því hver sæti við stjórnvölinn. Þetta er ekki mál einnar ríkisstjórnar. Þetta er mál framtíðar fyrir landið og ríkisstjórnir koma og fara þannig að það er afar einkennileg röksemdafærsla. Varðandi aðild t.d. að rannsókna- og þróunaráætlun og vísindastarfi þá ætti nú hv. þm. að kynna sér hvað búið er að gera og búið er að staðfesta og undirrita, ganga frá á milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ætli það séu ekki tvíhliða samningar á sviði vísinda og tækni, rannókna, umhverfismála, menntamála, skólaáætlun o.s.frv. Og ástæðan fyrir því að það þarf að ganga inn í Evrópska efnahagssvæðið til þess að verða aðili að slíku samstarfi og slíkum áætlunum er sú að það tekur svo langan tíma að gera tvíhliða samninga. Var það ekki hugmynd Framsfl. að gera tvíhliða samning? Hér rekst hvað á annars horn og ég held að hv. þm. ætti nú að stíga skrefið til fulls úr því sem komið er.

Hæstv. forseti. Það hefði komið mér mjög á óvart ef hv. 4. þm. Austurl. hefði ekki komið hér upp í andsvari. Hann hefur beðið eftir því að við héldum okkar ræður, þeir hv. þm. sem voga sér að sitja hjá í málinu, til þess að komast í andsvör og reyna að gera lítið úr þeirra málflutningi og telja þjóðinni trú um að hann einn hafi rétt á því að hafa rétta skoðun, aðrar skoðanir geti ekki gengið. Þetta er náttúrlega þvílíkur málflutningur að það er varla að það taki því að koma hér upp til þess að svara. Og að halda því fram að ég hafi fundið aðeins eina ástæðu fyrir því að ég styddi ekki þennan samning er náttúrlega alger rangfærsla því að ég tók það fram að það væru fjórar ef ekki fimm ástæður og ein var sú að málið fór ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan lýsti ég því yfir að ég styddi ekki sjávarútvegssamninginn og ég lýsti yfir að stjórnvöld hefðu getað haldið betur á málum hvað snertir íslenskan landbúnað. Og auk þess taldi ég að það væri ekki málinu til framdráttar að ég treysti illa þeirri ríkisstjórn sem nú situr og fleira mætti nefna. Hv. þm. taldi að það þróunarstarf sem ég talaði um í mínu máli, að Íslendingar gætu átt fullan rétt á að aðild að því starfi þó svo við yrðum ekki aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég held að hv. þm. sem bar það hér á borð að ég hefði ekki kynnt mér þetta mál ætti að kynna sér það mál betur sjálfur og tala t.d. við framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs ríkisins og vita hvort hann kemst þá ekki að annarri niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð sérkennileg túlkun að telja að rökræða hér í þinginu um þennan samning og ábendingar um það hversu holt er undir röksemdafærslunni hjá hjásetuliðinu í þessu máli sé vegna þess að ég hafi einhvern einkarétt á sjónarmiðum í þessu máli. Það er mjög langt frá því. Hér er hver frjáls að gera hvað sem hann vill mín vegna en ég hef þann rétt að gera athugasemdir við rökstuðning fólks þegar ég tel að það sé ástæða til og hv. þm. verður að búa við það. Já, hv. þm. tíundar ýmsar ástæður, m.a. þá ástæðu að við værum að aðskilja okkur frá nágrannaþjóðum. Það er auðvitað sjónarmið. En eigum við að gera alþjóðasamninga og binda okkur inn í kerfi eins og hér er verið að gera vegna þess að Svíar gera það, vegna hagsmuna sænska stóriðnaðarins? Eigum við að kaupa það því verði að elta Svía og Norðmenn inn í þetta bandalag, ég hef að vísu ekki trú á að Norðmenn lendi þangað á þessari öld a.m.k., vegna þess að við ekki þorum að greina okkur frá þeim og halda hér í horfinu út frá íslenskum forsendum. Þetta með frjáls viðskipti út á við --- þau eru ekki frjálsari en svo að það verða um sinn a.m.k. verulega hærri vörugjöld á varningi frá löndum utan þessa svæðis, 6 eða 7% á ýmsum vörum, t.d. eins og Norður-Ameríku þannig að það er ekki svo að þetta sé alveg jafnt og frjálst þó að það sé ekki bannað samkvæmt samningnum. Þannig rekur hvað sig á annars horn hjá hv. þm. Ég hvet hv. þm. til þess að kynna sér þskj. 961 frá síðasta þingi sem er svar frá utanrrh. við fsp. frá mér um það hvaða samningar hafa þegar verið gerðir og eru í höfn samkvæmt Lúxemborgaryfirlýsingunni frá 1984.

Hæstv. forseti. Jú, það er ein af ástæðunum fyrir því að ég treysti mér ekki til þess að greiða atkvæði gegn Evrópsku efnahagssvæði að ég tel að við séum þá að vissu leyti að aðskilja okkur frá nágrannaþjóðum okkar. Það er alveg rétt, ég lít svo á málið. En ég er ekki þar með að segja að við munum elta Svía og Norðmenn inn í Evrópubandalagið. Ég tel að þegar við höfum gerst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði séum við að mörgu leyti komin inn í þetta samstarf. Við höfum alla vega ekki einangrað okkur frá þessum þjóðum þó svo að við förum ekki með þeim alla leið inn í Evrópubandalagið og það vil ég að komi skýrt fram að ég er algerlega andvíg því að Ísland gangi í Evrópubandalagið. En ég tel að þessi samningur, sem fyrst og fremst snýst um viðskipti, geti verið góð millileið fyrir þessa þjóð. Við afsölum okkur ekki fullveldi. Við erum áfram sjálfstæð þjóð þó svo við gerumst aðilar að þessum samningi og hann er okkur að ég tel mikilvægur vegna þeirra miklu viðskiptahagsmuna sem við eigum á þessu svæði. Ég vil að við höldum áfram því mikilvæga starfi sem við höfum átt við nágrannaþjóðir okkar, t.d. Norðurlandabúa, og veit ég að hv. þm. getur verið mér sammála um að það samstarf hefur verið okkur mjög mikilvægt. Eitt af því sem hefur verið nefnt er samstarf á sviði menntunar og þó svo að við höfum sem aðilar að EFTA náð þar samningum við Evrópubandalagið sem tryggi okkur aðgang að háskólum þá verður að reikna með því að það komi að því að EFTA verði ekki lengur til og ef við stæðum þá utan við Evrópskt efnahagssvæði þá tel ég að leiðir mundu lokast sem eru mikilvægar þessu þjóðfélagi og okkar unga fólki og varða menntunarmöguleika á meginlandi Evrópu.

Forseti vill gjarnan greina frá því varðandi þá frávísunartillögu sem flutt er af hv. 2. þm. Suðurl. og fleirum, að eftir að hafa borið sig saman við tæknimenn þingsins, þá er það mat forseta að ekki þurfi að leita afbrigða um þessa tillögu, hún sé fullgild án þess að afbrigða sé leitað.

Hæstv. forseti. Það hefur mikið verið talað um málþóf í þessu mikla og örlagaríka máli. Þó er það svo að ég er hér að halda mína fyrstu ræðu og hef ekki komist að fyrr en nú þar sem eins og eðlilegt er hafa gengið fyrir þeir hv. þm. sem unnið hafa í þeim nefndum sem fjallað hafa fyrst og fremst um þessi mál. Það er hins vegar svo að ég hygg að í fáum málum hafi verið fluttar eins góðar og efnismiklar ræður og í þessu máli, byggðar á mikilli vinnu og mikilli þekkingu, a.m.k. hjá þeim hv. þm. sem hafa lýst sig andvíga þessu máli. Ég get ekki stillt mig um að benda hv. 3. þm. Norðurl. e. og öðrum þeim sem hyggjast sitja hjá í þessu máli að það er kaldhæðnislegt einmitt í þessu máli að sitja hjá vegna þess að við erum hér að lögfesta mál, lögfesta samninga sem aðrir hafa gert og meira að segja þeir sem ekki eru lengur aðilar að málinu. Við höfum ekki átt þess nokkurn kost að hafa minnstu áhrif á málið. Við áttum einungis að segja já eða nei. Þar var engin hjáseta í boði né neinn réttur til brtt. Þetta mál er þess eðlis að menn eru annaðhvort á móti því eða með því. Það er ekki góð staða en það er sú staða sem við erum í. Við getum ekki haft nein áhrif á þetta mál. Það er lagt fyrir okkur svona og eins og það kemur hér fyrir og annaðhvort eru menn með því eða á móti þannig að einmitt í þessu máli er það vesælli afstaða en í nokkru öðru máli að vera að hvítþvo sig með því að sitja hjá. Það á óvenjulega illa við í þessu tilviki. Það er eðlilega mikið búið að segja í þessari umræðu sem hefur verið eins og vænta mátti alllöng þó ekki svo að það beri að undrast það á nokkurn hátt. Hér eru þó ótal atriði enn sem enginn hefur minnst á og er enn þá gersamlega ósvarað. Og nú langar mig aðeins að víkja að því. Ég skal reyna að stilla mig um að setja hér á langa ræðu um það sem þegar er búið að þrautræða. En auðvitað er megininntak þessa máls að við erum að fara út í þróun sem við höfum ekki minnstu hugmynd um hvernig kemur til með að verða. Við vitum ekki hvers konar ævintýri við erum að leggja út í og það sýnir auðvitað lítilsvirðingu fyrir vitsmunalífi bæði þjóðarinnar og ekki minnst hv. þm. að síðan skuli hrokafullir ráðherrar undrast það að menn þurfi að ræða mál sem þetta. Það er með ólíkindum og sýnir auðvitað ekki annað en skort á stjórnvisku og reynsluleysi nýrra þingmanna, sem taka að sér að ráða löndum og þjóðum hafandi ekki nokkra þjálfun til þeirra verka, að setja sig hér á háan hest og ráðast að vinnusömum þingmönnum sem hafa lagt í það eljusemi og skynsemi að reyna að kynna sér mál eins og þetta. Það sem við erum hér að gera og er auðvitað höfuðatriði málsins að við erum að lögfesta samning sem er þegar einskis nýtur vegna þess að það er ekki hægt að láta hann taka gildi. Það vill svo til að ég á sæti í þeirri aumu nefnd sem heitir EFTA-nefnd íslenska þingsins og hefur auðvitað aldrei skipt neinu máli, enda skiptir EFTA engu máli í þessum samskiptum. Þar ræður Efnahagsbandalagið. En ég og hv. frelsari þessa máls, Vilhjálmur Egilsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., ég mun af trúmennsku fylgja honum suður til Genfar í næstu viku og hér liggur fyrir það sem okkur er ætlað að ræða. Þar stendur í lið tíu af þeim málum sem fyrir fundinum liggja og ég hlýt að þýða það á íslensku og vona að ég geri það rétt: ,,Í Bergen er engin leið að halda fund um þá nefnd, samvinnunefnd þingmanna [the joint committee, sem mig minnir, þrátt fyrir inflúensu, að heiti samstarfsnefnd EFTA og EB] eins og áætlað var þar sem samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði mun ekki hafa komist til framkvæmda.`` Þennan fund á að halda 29. júní nk. Þarna suður í Evrópu eru menn ekki með þennan æðibunugang. Þeir gera sér ljóst að það er enginn samningur væntanlegur á næstu mánuðum þannig að við höfum nógan tíma til að fjalla um þennan samning og höfum alltaf haft. Það er svo jafnljóst að allt þetta mál hlýtur að verða að taka upp vegna þess að upphaflega var þessi samningur gerður milli EFTA-ríkjanna og eitt EFTA-ríkið er ekki lengur með, sem eru Svisslendingar eins og margsinnis hefur komið hér fram, þannig að það sem við erum að gera er að lögfesta einskis nýtt plagg og ætlum forseta lýðveldisins að undirrita þau lög þó að hún viti jafn vel og við öll að þetta er einungis pappírsgagn sem hlýtur að verða að koma hér inn í þingið aftur í breyttri mynd. Öll meðferð þessa máls hefur markast af því sem við verðum því miður svo oft að horfast í augu við sem er heimóttarháttur okkar Íslendinga, hroki okkar og rangar hugmyndir um eigið ágæti. Auðvitað fer ekkert hjá því hvar sem maður ferðast og fer suður í Evrópu að það tekur enginn minnsta mark á Íslandi. Fyrir þessu fólki er Ísland slík hjáleiga að það tekur því ekki að tala um hana og ég get alveg fullvissað hv. þm. um að suður á hótelinu í Genf þar sem stjórnmálamenn vorir gista aftur og aftur hefur ekki nokkur lifandi maður hugmynd um hvar Ísland er, hvað þá að nokkur lifandi maður þekki nú hæstv. utanrrh. sem talar stundum eins og hann sé einn af æðstu mönnum í evrópskri pólitík. Það þarf mikla sjálfsblekkingu til þess að hafa slíkar hugmyndir um sjálfan sig. Þegar maður er búinn að vera í stjórnmálum, hæstv. forseti, í nokkur ár þá fær maður stundum undarlega óttatilfinningu af að sjá til stjórnmálamanna og ekki síst karlmanna í stjórnmálum og ekki síst ungra karlmanna í stjórnmálum sem fá glýju í augun þegar þeir sjá pússaða skó sína í bónuðum gólfum fyrrv. konungshalla og glæsihúsa Evrópu. Það þarf kvenlega skynsemi til að láta slíkt ekki rugla sig í ríminu. Þessir ungu menn halda að þeir fari allt í einu að skipta alveg ógnarlega miklu máli og fá ýmsar hugmyndir um sjálfan sig. Einn af þessum mönnum, sem er kannski ekki svo ungur að það ætti að há honum, heitir Jacques Delors sem fékk þá hugmynd að það gæti nú verið gaman að verða forseti Frakklands. Og hvernig gerir maður það? Maður finnur upp eitthvað sem eilíflega er hægt að merkja manni og hann fékk þá snjöllu hugmynd að búa til Evrópskt efnahagssvæði. Reyndar gekk honum ýmislegt betra til en nú er orðið vegna þess að fyrstu hugmyndir hans voru ekki eins og þær hugmyndir sem eru núna uppi, enda hefur svo ótal margt breyst í Evrópu síðan. Sorgarsaga Jacques Delors er að hann verður ekki forseti Frakklands. Hann hefur minni möguleika á því en nokkru sinni áður vegna þess að a.m.k. kýs frönsk bændastétt hann ekki, svo mikið er víst. En þessir litlu karlar æsa hver annan upp í svona vitleysu að lítt hugsuðu ráði og áður en við er litið er búið að flækja hálfa Evrópu, þjóðþing álfunnar í mál sem enginn hefur lagt á sig að reyna að skoða í einhverju ljósi framtíðarinnar. Og þetta er auðvitað enn einu sinn orsök allrar okkar ógæfu fyrr og síðar. Svona hafa heimsstyrjaldir byrjað, svona hefur hrun þjóða hafist og þetta er ekki í fyrsta skiptið og þetta verður ekki það síðasta. En það kann að vera auðvelt að segja: Þetta er nú málþóf ef eitthvað er. Það er það bara ekki vegna þess að við verðum stundum í stjórnmálum að hugsa ofurlítið út fyrir þennan sal, út fyrir landamæri þjóða og reyna að sjá framtíðina í einhverju samhengi og gera okkur grein fyrir hvers konar líf viljum við búa okkar þjóð og nágrannaþjóðum okkar og þjóðum heims. Og við skulum ekki gleyma því að enginn er eyland og við höfum ábyrgð á öllum þjóðum heims, þ.e. ef við erum manneskjur með einhverja siðferðisvitund. Meðferð þessa máls hér á hinu háa Alþingi er því með ólíkindum og stundum trúir maður ekki sínum eigin eyrum þegar í lok 2. umr. þessa mikla máls, sem svo sannarlega hefur ekki verið vanrækt af þingheimi og menn hafa svo sannarlega lagt vinnu á sig til að afgreiða, þá kemur hæstv. utanrrh. sem hefur stundum virst hafa lagt litla vinnu í þetta mál og falið það öðrum drengjum í ráðuneyti sínu og hellir svívirðingum yfir lifandi menn og látna og ekki síst þá menn sem mest hafa gert fyrir íslenska alþýðu þessa lands, íslenska alþýðu fyrr og síðar, eys þá hér svívirðingum og gerir lítið úr þjóðþinginu fyrr og síðar. Og síðan halda þessir menn að það verði engin umræða við 3. umr. máls. Það sem hæstv. utanrrh. hefði átt að gera hefði hann einhverja reynslu í að stjórna löndum og þjóðum hefði verið að þakka þingheimi fyrir vel unnin störf. En þess í stað koma menn hér og hella yfir þjóðina einhverri vitleysu, óraunhæfum tölum um ágóða af þessu öllu --- og ég skal koma dálítið að því síðar hvað vel það er nú grundað --- en fyrst og fremst níði og rógi á stjórnmálamenn, bæði núv. stjórnmálamenn og lifandi menn og látna. Þetta er með slíkum ólíkindum að það liggur við að maður fyrirverði sig fyrir að eiga heita fulltrúi þessarar samkundu. En auðvitað hljótum við að biðja þjóðina um að mæla okkur ekki og meta öll eftir framkomu þessara manna. Vitaskuld er hópur af fólki sem vill þjóðinni vel, vill setja sig inn í þessi mál og vill hugsa sig vel um áður en ákvörðun er tekin um að ganga í Evrópska efnahagssvæðið. Smámál eins og það hvort þetta mál stangast á við stjórnarskrána er afgreitt með fyrirlitningu. Lærðustu lögmenn landsins, prófessorar við Háskóla Íslands, sem bera ábyrgð á menntun lögfræðinga framtíðarinar, eru hunsaðir og hafðir að engu og ef þeir samvisku sinnar vegna og sóma hafa áhyggjur af því sem Alþingi er að gera og skrifa því bréf þá eru þeir afgreiddir með annarlegum sjónarmiðum og fullkominni lítilsvirðingu. Þetta er með slíkum ólíkindum að það er áreiðanlega fáheyrt í nokkru þjóðþingi. Síðan kemur samanburðurinn á tímalengd og þeim tíma sem menn þurfa til að ræða mál og ég skal ekki endurtaka. Ég hefði sagt nákvæmlega það sama og hv. 4. þm. Norðurl. e. benti mjög skilmerkilega á í dag að ástæðurnar fyrir því að það er fullkomlega eðlilegt að íslenska þingið ræði þetta miklu meira en önnur þing eru fyrst og fremst uppbygging þingsins sjálfs, þ.e. að við höfum ekki þær aðferðir sem önnur þjóðþing hafa til þess að standa í ístaðinu í máli sem þessu. En þetta hefur hæstv. utanrrh. sjálfsagt ekki haft hugmynd um. Ég á ekki von á að hann kynni sér mikið starfsemi þjóðþinga þegar hann hittir ríkisstjórnir evrópskra þjóðþinga. Það eru þingmennirnir sjálfir sem vita eitthvað um það enda eru ráðherrar, sem hann hittir, fæstir starfandi þingmenn eins og þeir eiga að vera hér. Ég skal reyna að stytta mál mitt. Um það hafa tekist einhverjir samningar að mér skilst og ég skal ekkert spilla þeim. En ég hlýt þó að minnast á örfá atriði sem mér finnst hafa fengið litla umfjöllun og eiginlega ekki fyrr en hv. 4. þm. Suðurl. innti eftir því í kvöld hvort reynt hefði verið að kanna það hver kostnaður sveitarfélaganna yrði við samninginn. Við höfum margspurt um þetta og ekki síst hv. 4. þm. Suðurl. sem er enda þaulvanur sveitarstjórnarmaður en engin svör fengist t.d. í hv. fjárln. og enn minni svör fengið hjá hæstv. ráðherra sem varð að standa hér og segja ósköp einfaldlega við 3. umr. málsins: Ég veit ekkert um kostnað sveitarfélaga. Það segir kannski dálítið um hvað menn vita mikið um þetta mál í heild. Einhvern tíma barði ég augum mikla reglugerð um sorp, mengunar- og frárennslismál sem gefin hefur verið út. Mig minnir að sá grunur hafi læðst að mér að ef Íslendingar eiga að fara að þeirri reglugerð sé ekki um að ræða neinn milljónakostnað heldur milljarðakostnað. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. eða hæstv. umhvrh. sem ég sá ekki betur en væri hér áðan: Hafa menn virkilega ekki sest niður og reynt að gera sér minnstu grein fyrir hvað er verið að fara út í? Síðan stendur hæstv. utanrrh. hér og talar um einhverja tugi milljóna. Auðvitað er löngu ljóst að kostnaður af þessum samningi er gersamlega úti í blámanum. Menn hafa ekki hugmynd hvað þeir eru að fara út í. Hér hefur ekki verið mikið minnst á stöðu t.d. flugfélagsins okkar. Menn hafa svarað því út í hött meira og minna. Þar er frjáls samkeppni og maður spyr: Eru Flugleiðamenn alveg vissir um að þar verði þeir með mjög sterka stöðu? Hefur þetta verið athugað? Það ætti kannski ekki að koma í minn hlut að hafa áhyggjur af krabbanum góða en ég mundi freistast til að spyrja líka: Hver verður staða skipafélaganna, farmflutninganna? Ég held að þetta viti ekki nokkur lifandi maður og það dettur ekki nokkrum í hug að spyrja að þessu. Hér sitja tveir hv. þm. sem kjörnir hafa verið til hins háa Alþingis tvímælalaust vegna þess að þeir eru fulltrúar stórra samtaka, hv. 16. þm. Reykv., formaður Sjómannafélags Reykjavíkur, og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður Farmanna- og fiskimannasambandsins. Þessir menn leyfa sér að hafa enga skoðun á málinu, þeir taka ekki til máls.

Það er ósatt. Ég tók til máls áðan.

Hv. 16. þm. Reykv. tók til máls áðan en svo var það nú efnislítil ræða að mér þótti það sama og ekkert og vænti ég að þingmaðurinn misvirði það ekki þegar miðað er við þær ræður sem hér hafa verið fluttar, margar hverjar, mjög góðar og efnismiklar, þá þótti mér það nú ekki eftirminnileg ræða og heyrði ekki betur en þingmaðurinn væri eindreginn stuðningsmaður samningsins án þess að ég hafi fengið að vita hvers vegna hann er það. Það vekur auðvitað athygli að atkvæðahjörðin sem hér birtist öðru hverju á tilskipuðum atkvæðagreiðslutíma, hefur setið betur í þessu máli en í flestum öðrum en illa þó, og alveg er ég sannfærð um að ástæðan fyrir því að þetta fólk talar ekkert í þessu máli er einfaldlega að það veit ekkert um það og hefur engar áhyggjur af því. Það gerir bara eins og því er sagt. Þetta er auðvitað slíkt ábyrgðarleysi að það verður áreiðanlega lengi í minnum haft og sú stund mun upp renna þar sem menn verða spurðir: Hvers vegna studduð þið þennan samning? Menn tala um það sorglega ástand sem er í íslensku atvinnulífi og sýnist vera á hraðri niðurleið, nú rísi það upp endurfætt vð samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Tollafrelsið á öllu að bjarga. Það hefur minna verið talað um hvað við ætlum að flytja út. Klaufaskapurinn í öllum þeim málum hefur orðið verri og verri með ári hverju og hér fyrir framan mig er viðtal við Guðjón B. Ólafsson, fráfarandi forstjóra Sambandsins sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Markaðsstarf Íslendinga í Bandaríkjunum hefur glatast.`` Svo sannarlega hefur það glatast. Ég sá með eigin augum fyrir nokkrum vikum þann aulaskap sem viðgengst í útflutningi frá Íslandi. Ég sá í nokkrum stórmörkuðum í Bandaríkjunum íslenskt vatn frá einhverju fyrirtæki sem ég hafði ekki þekkt fyrr, en m.a. mun Reykjavíkurborg vera aðili að því, sem heitir Thor Spring. Það hafði selst nokkuð vel, var með löngu lesmáli á miðum og ætlað menntaðri hópi, millistéttarfólki, sem hafði áhuga á að halda góðri heilsu og drekka holl steinefni í vatninu sínu o.s.frv. Það gerist síðan að til einnar stórborgar í Bandaríkjunum berst farmur af þessu ágæta vatni sem hefur selst nokkuð vel, en þá hefur það slys gerst að miðinn á flöskunum var á hvolfi. Í staðinn fyrir að henda þessu samstundis er þessu beint á stórmarkað í Bandaríkjunum á útsöluverði. Það liggur auðvitað á borðinu að aldrei mun neinn kaupa þetta vatn aftur. Þess háttar heimóttarskapur einkennir allt sem við gerum í útflutningsmálum. M.a. er ein ástæðan sú að það er verið að senda Íslendinga til starfa sem aldrei hafa verið í viðkomandi löndum, þekkja ekkert inn á lifnaðarhætti í löndunum. Mér var sagt frá öðru dæmi, ég held að það hafi verið önnur tegund af vatni eða hvort það var einhver ávaxtasafi, ekki man ég það nú, en þar var mér bent á af Íslendingum búsettum í borginni að það fyrsta sem menn þyrftu að vita um slíka vöru væri hvernig ísskápa hefur fólk almennt. Hvað hentar í ísskápana? Þar höfðu umbúðirnar verið eins ómögulegar eins og unnt var, til þess að geyma í ísskápum landsmanna. Allt svona lagað skiptir máli og þess vegna verðum við að hafa fólk sem býr í þessum löndum til að leiðbeina okkur um útflutning sem þennan. Ég held að engin tollafríðindi geti bjargað okkur ef við erum að senda frá okkur vöru sem þessa. Þarna situr hæstv. iðnrh. sem hefur nú ekki orðið til þess að lyfta íslenskum iðnaði í hæðir. Hann er allur heldur dapur þessa dagana og væri gaman að heyra frá honum hvað ætlar hann að fá mikið fé inn í landið vegna tollafríðinda á útflutningsvörum iðnaðarins. Ég held að það geti ekki verið mikið. Ég veit ekki hvað það er sem hann ætlar að flytja út. Í stuttu máli er þetta allt í rúst. Auðvitað væru vandamál okkar ekki sem þau eru ef við hefðum öflugt atvinnulíf, öflugan iðnað. Ekkert pappírsgagn um tollafríðindi bjargar þjóð sem hefur ekkert til að fá tollafríðindi fyrir þannig að menn eru áreiðanlega hér að vona að einhver guð komi út úr maskínunni sem við sem trúum lítu á happdrættisvinninga eru með mikilvægar efasemdir um. Virðulegur forseti. Ég skal ekki endurtaka svo ótalmargt sem hér hefur verið sagt miklu betur af ýmsum öðrum hv. ræðumönnum og gæti ég nefnt þar marga sem hafa haldið upplýsandi og málefnalegar ræður um þetta mikilvæga mál sem menn vilja meina þjóðinni að taka ákvörðun um. En aðeins að lokum þetta: Er ekki full ástæða til þegar mál eins og þetta er á ferðinni að líta svolítið yfir þróun þess frá því að það komst fyrst á dagskrá og þar til nú og meta hver staða þessarar álfu er frá þeim tíma þó að hann sé ekki langur? Því miður er ekki mjög skemmtilegt að líta yfir Evrópu dagsins í dag. Sjálfsagt hefðu fæst okkar trúað því að styrjöld geisaði milli Evrópuríkja fyrir örfáum árum og menn væru þar myrðandi hver annan, smábörn og gamalmenni en svoleiðis er það nú einu sinni. Við sjáum kynþáttahatur blossa upp og gamla krumlu rísa frá dauðum sem við, sem nokkuð erum komin til aldurs, héldum kannski og vonuðum að við sæjum aldrei aftur en það er nasistakrumlan í Þýskalandi. Ég fæ ekki betur séð en hún sé langt frá því aldauð. Sjálfsagt er að fagna því að skrifræði og þrúgandi þjóðskipulag Sovétríkjanna er ekki lengur til staðar. En það verður nú einu sinni að játast að ástandið þar virðist ekki hafa batnað mikið við það. Það sem mér finnst óskiljanlegast í öllu þessu máli, einkum þegar hv. sjálfstæðismenn eiga í hlut, er að þegar þetta óbærilega kerfi skrifræðis, kúgunar, boða og banna, sem ég býst ekki við að neitt okkar hefði lifað af, er lagt af eru menn að reisa nýtt og ekki betra. Steingelt embættismannakerfi þar sem stjórnmálamenn hætta að stjórna en embættismannakerfið tekur við. Ég hef sagt það áður og ég ætla að segja það enn til gamans að þegar við hv. þm. þessa þings komum á fund í EFTA-nefndinni þá liggur fundargerð fundarins, sem við ætlum að fara að halda, á borðunum hjá okkur. Þetta er það sem menn vilja sjá í framtíðinni. Ekki er ætlast til þess að við höfum neitt að segja og það er heldur til þess að trufla framvindu fundarins ef einhverjir þingmenn vilja fara að hafa einhverjar meiningar um hlutina. Ég held að við hv. 10. þm. Reykv. höfum aðeins orðið fyrir því að vera heldur til óþæginda á þessum annars rólegu fundum þar sem þegar er búið að ganga frá öllum málum áður en við komum á fundinn. Við höfum sjálfsagt ekkert verið sérlega vinsælar vegna þess að við höfum leyft okkur að taka til máls en til þess er ekki ætlast. Ekki síst þess vegna er það mér mikið undrunarefni að sá hv. þm. skuli virkilega geta hugsað sér að taka þátt í óskapnaði eins og þessum þar sem við komum ekki til með að hafa neitt að segja vegna þess að auðvitað er allur samningurinn eins og oft hefur komið fram áður gerður á forsendum Efnahagsbandalagsins. Aldrei hefur staðið til að EFTA hefði neitt að segja. Alvarlegar er nú kannski þegar við eigum svo að lúta dómum frá dómstóli sem er dómstóll þjóðabandalags sem við erum ekki aðilar að. Þetta er svo augljóst hverjum manni og svo margbúið að segja að kannski er óþarfi að endurtaka það enn einu sinni. En kannski er heilsumerki að þeir Íslendingar, sem hafa ráðið sig þangað suður eftir, góðkunningjar okkar sem við höfum hitt og hafa ætlað sér að vinna þarna hafa rekið sig illilega á það að þeir eru orðnir örlítið tannhjól í óhugnanlegri vél þar sem enginn veit neitt hvað verið er að gera og una sér illa og ég fagna því og vænti þess að þeir komi heim sem snarast aftur. Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þetta frekar. Ég hefði getað haldið miklu lengri ræðu en sjálfsagt verður þessu máli ekki bjargað héðan af. Menn koma hér eins og venjulega, atkvæðahjörðin birtist á réttum tíma og segir já við að ganga inn í þetta. Sú er von mín einust að eftir er þó að sýna réttan samning aftur því að við erum að samþykkja vitlausan samning. Hann hlýtur að koma í leiðréttri mynd og þá hefst umræðan auðvitað að nýju og þá vænti ég þess að hæstv. ríkisstjórn og hv. þm. verði búnir að reyna að hugsa ofurlítið lengra fram í tímann en menn virðast hafa gert hér með örfáum undantekningum og láti það ekki viðgangast aftur að 32 af 63 þingmönnum þingsins etji Íslendingum á þetta forað.

Virðulegi forseti. Athyglisvert var að hlusta á hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur tala um að það væri magnið sem skipti máli en ekki gæði málflutnings hjá hverjum þingmanni, hversu mikið og lengi hann fjallaði um EES-samninginn. Það er merkilegt út af fyrir sig. Hitt er svo annað mál þegar hún er að gera öðrum þingmönnum það upp að þeir viti ekkert um málið og þess vegna tali þeir svo lítið sem hún álítur að sé álitshnekkir fyrir þá varðandi umræðuna um EES. Ég frábið mér þessum skoðunum og frábið mér slíkum fullyrðingum Guðrúnar Helgadóttur og þá lítilsvirðingu sem hún leggur til annarra þingmanna um að þeir viti ekkert um málið. Það virðist vera hennar skoðun að þeir viti mest um málið sem mest hafa talað, það sé magnið en ekki gæðin sem skipti máli. Hún veit ekkert um íslenska kaupskipaflotann og hefur áhyggjur af því. Hún hefur líklega ekki lesið nóg um EES. Einn ágætur félagi hennar og framkvæmdastjóri skandinavíska flutningaverkamannasambandsins, sem hún hefur verið á tali við nú undanfarna daga vegna veru hans hér á Íslandi, er þeirrar skoðunar að Íslendingar færu verr í samkeppni hvað varðar íslenska kaupskipaflotanum ef þeir gengju ekki í EES. Það er hagur íslenskra farmanna að gengið sé í EES vegna þess að EES og Efnahagsbandalagið ætlar að vernda flota sinn gagnvart þægindafánum og ætlar að vernda þau störf og þá stöðu sem kaupskipaflotinn almennt er í nú í þessum löndum. Það má segja að víða sé þess óskað að gamla járntjaldið í austri væri aftur risið. Það mátti heyra á máli hv. þm. áðan.

Hæstv. forseti. Þetta var athyglisvert eins og ævinlega þegar hv. 16. þm. Reykv. tekur til máls. Má ég biðja hann að svara mér hvort ég skildi hann rétt. Verða þægindafánar aflagðir þegar Evrópska efnahagssvæðið verður að veruleika, munu þá Norðmenn, Íslendingar og aðrir slíkir hætta að sigla undir þægindafánum? Þingmaðurinn þarf ekki annað en segja bara já eða nei.

Herra forseti. Ef þingmaðurinn hefði tekið eftir því hvað ég sagði, sem ég heyri að hann hefur ekki gert, þá sagði ég að EES og Efnahagsbandalagið munu vernda kaupskipaflota sinn gagnvart ásókn þægindafánaskipa inn á hið Evrópska efnahagssvæði. Ég vona að þingmaðurinn skilji það sem hér er sagt.

Herra forseti. Þetta er einnig áhugavert. Ég mun að sjálfsögðu ræða við Eimskipafélagsmenn um þetta mál. Það væri gaman að heyra hvaða skoðun þeir hafa á því hvaða áhrif það hefur á rekstur félags þeirra að skip þeirra sem sigla undir þægindafána komast ekki til landa Evrópska efnahagssvæðisins. Ég held að þetta sé eitthvað málum blandað, en við skulum ekki eyða tíma í það núna. Ég þakka hv. 16. þm. Reykv. fyrir að hreyfa þessu máli.

Herra forseti. Mér þótti ákaflega ósmekklegt af hv. síðasta ræðumanni að víkja með þeim hætti að öðrum þingmönnum eins og hún gerði. Þingmaðurinn vék að því að ekki hefðu allir tekið til máls, sem er rétt, en engar þær ástæður eru fyrir því að menn hafa ekki gert upp hug sinn í málinu. Þingmaðurinn sjálfur tók til máls á lokastigum umræðunnar og ég verð að segja það að betur hefði sú ræða ekki verið flutt miðað við það hvernig þingmaðurinn rökstuddi mál sitt og afstöðu sína til þessa samnings. Það virtist sem svo að þrátt fyrir allar þessar umræður hafi þingmaðurinn ekki hugmynd um hvað málið snýst. Að halda því t.d. fram að þetta sé einhver minnisvarði við Jacques Delors, forseta framkvæmdastjórnar EB, er náttúrlega algerlega fráleitt. Að halda því einnig fram að hér sé verið að reisa eitthvert embættismannakerfi sem sé sambærilegt við sovéska kerfið er náttúrlega algerlega út í hött. Fullyrðingar sem þessar eru þingmanninum náttúrlega svo til skammar eftir allar þær umræður, sem hér hafa farið fram, að ég held að hún hefði betur látið þessa óræðu óflutta.

Herra forseti. Ég skal verða að óskum manna og vera mjög stuttorður. Margt gott er búið að segja í þessum umræðum og kannski ekki mjög miklu við að bæta. Fyrst mun ég rifja aðeins upp orðalag ágætrar greinar stjórnarskrár okkar, sem er 2. gr., megingreinin, aðeins til að rifja upp hvernig hún er orðuð: ,,Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.`` Ég held að allir sem eru nánast læsir eða í einhverjum gagnfræðaskóla viti hvað þetta þýðir. Ég held að við eigum bestu stjórnarskrá heimsins enda hefur ekki verið unnt að hagga henni neitt þó margar stjórnarskrárnefndir hafi verið settar á laggirnar. Niðurstaðan hefur alltaf verið sú að það væri ekkert sem væri til bóta. Gömlu mennirnir sáu nefnilega fyrir sér það sem gæti hugsanlega gerst og þeir vildu ekki hætta neitt á það. Það er engin heimild til neins framsals af því sem ég var að nefna. Hún er ekki til í stjórnarskránni. Þess vegna þarf ekki að deila um það að hér er verið að tala um í alvöru stórfellt stjórnarskrárbrot á öllum sviðum. Maska stjórnarskrána og brosa að. Ég get aðeins vikið að 26. gr.: ,,Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi til staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.`` Þetta er líka stutt og laggott. Það er því hægt að segja án þess að þurfa að hafa nokkrar málalengingar, í nánast einni setningu eða tveimur, að það er ljóst að margháttaðir tæknilegir og efnislegir agnúar eru á frumvarpinu með því háttalagi sem nú er viðhaft. Og forseti Íslands er settur í þá aðstöðu að geta ekki staðfest frumvarpið. Ég endurtek að ég held það væri nauðsynlegt fyrir þingmenn að hlusta á að með því háttalagi sem núna er þá er verið að gera forseta Íslands ógjörlegt að staðfesta lagafrumvarpið. Það verður sem sagt aldrei neitt neitt. Það byggist á því að allar forsendurnar vantar, þetta er allt saman botnlaust. Búið er að rifja það upp í mörgum ágætis ræðum núna og eins og ég segi þá hef ég fræðst meira á það á þessum síðustu vikum en ég hef áður gert, ég játa það ósköp vel, einmitt um þessi málefni. Ekki síst t.d. óþrjótandi umræðum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, sem reyndar hlustar ekki núna rétt í augnablikinu, en hann er gífurlega fróður um öll þessi mál. Í umræðunum hefur enn fremur verið sýnt fram á og það með fullum rökum að stjórnarskrá lýðveldisins væri brotin með lögfestingu frv. eins og það er. Það væri þá að engu hafandi vegna þess að forseti Íslands skal staðfesta frv., hann fær það í hendur sem slitur, gjörsamlega óhæft sem löggjöf að íslenskum lögum, að stjórnarskránni eins og hún er. Að mínu mati er ekkert svigrúm fyrir forseta Íslands til að staðfesta frv. Það er engin leið. Í einu og öllu hlýtur forsetinn að fara eftir stjórnarskránni, það er meginhlutverk forseta að sjá til þess að stjórnarskráin sé ekki brotin. Ég fæ ekki séð að nokkurt svigrúm sé fyrir forseta Íslands að samþykkja frv. Það er þar af leiðandi sjálfdautt og ekkert meira um það að segja nema bara að þetta hefur verið fróðleg umræða. En endalokin eru sýnilega mjög hagstæð þjóðinni og fólkinu, við verðum enn þá frjáls og það verður ekkert Brussel sem fer með dómsvald, löggjafarvald eða framkvæmdarvald.

Virðulegi forseti. Nú mun vera komið að lokum umræðunnar og mér þykir rétt að bæta tveimur atriðum inn í hana sem ég vildi gjarnan skerpa á og hafa ekki komið fram nema að nokkru leyti. Tilefnið kom einmitt fram í ræðu hæstv. utanrrh. í sjónvarpsumræðum á fimmtudagskvöld en þar fékk hæstv. utanrrh. þá einkunn hjá hv. 10. þm. Reykv. að vera pólitískur villimaður og ég tók eftir því að forseti gerði ekki athugasemd við þá einkunnagjöf. Það fyrra atriði sem ég vildi nefna er ávinningur Íslendinga af Evrópska efnahagssvæðinu samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar sem fram kom í máli hæstv. utanrrh. að væru um 7 milljarðar, eða 1,5% af landsframleiðslu. Ég vil rekja það að í skýrslunni er annað uppi á teningnum og frásögn hæstv. utanrrh. er vægast sagt afar frjálsleg. Mat Þjóðhagsstofnunar byggir á útreikningum sem eru gerðir af gefnum tilteknum forsendum sem eru í fyrsta lagi þær að markaðsverð innflutningsvöru lækki um 3%. Í öðru lagi að verðlag peningastofnana og tryggingafélaga lækki um 15%, að vextir lækki um 0,75% og framleiðni fyrirtækja annarra en sjávarútvegsfyrirtækja aukist um 3,7%. Í fimmta lagi er það forsenda að áhrif EES-samningins þýði 5% hækkun á verði sjávarafurða. Að gefnum þessum forsendum er það niðurstaða Þjóðhagsstofnunar undir dálknum svokölluð ,,mikil áhrif`` þegar reynt er að meta það bil sem áhrifin geta spannað yfir og teygt sig upp í hærri kantinn þá muni landsframleiðslan aukast um 0,6%--1,4% eftir því hvort miðað er við að áhrifin eru komin fram eftir fjögur ár eða átta ár. Þetta þýðir að samkvæmt þessu og þeirri spá að landsframleiðsla á þessu ári verði um 390 milljarðar kr. að ávinningurinn megi reiknast á bilinu 2,4 milljarðar til 5,4 milljarðar, ekki 7 milljarðar. Hæstv. utanrrh. hefur því skotið a.m.k. um helming yfir markið. Þá á eftir að draga frá þann kostnað sem við verðum fyrir vegna samningsins en það er dálítið einkennilegt og reyndar athyglisvert að af hálfu ríkisstjórnarinnar hafa ekki fengist svör um áætluð kostnaðaráhrif samningsins á Íslendinga, bæði hvað varðar sveitarfélög og áhrif þjóðarinnar eða áhrif á búsetuþróun innan lands. Ég minni á að ég bar fyrr í vetur fram fyrirspurn ásamt hv. 4. þm. Austurl. til félmrh. um áhrif á sveitarfélög og svarið var einfalt, stutt og laggott hjá hæstv. félmrh: Við höfum ekkert athugað málið. Það liggur ekkert fyrir. Hjá hæstv. forsrh., sem fer með byggðamál, hefur komið fram að engin athugun liggur fyrir af hans hálfu eða ráðuneytis hans á áhrifum samningsins á búsetuþróun innan lands og þeim kostnaði sem mun leiða af breytingu á búsetumunstri. Ég bendi á skýrslu Byggðastofnunar um þetta efni sem leiðir fram að verulegar hættur eru á að afar slæm áhrif á búsetuþróun verði á landsbyggðinni í kjölfar samningsins. Skýrslu Byggðastofnunar hefur ekki verið svarað af yfirmanni byggðamála á landinu og engin tilraun gerð til að færa fram rök um aðra niðurstöðu en þar er komist að. Þegar við metum ávinninginn á bilinu 2,4 milljarðar til 5,4 milljarðar tekjumegin þá eigum við eftir að meta mínusinn þar sem kostnaður hækkar og þar liggur ekkert fyrir eins og var viðurkennt af hæstv. umhvrh. í dag varðandi sveitarfélögin. Ég vil nefna líka að að gefnum þessum útreikningum Þjóðhagsstofnunar þá verða önnur áhrif en fram hefur komið í máli hæstv. utanrrh. og þau eru í fyrsta lagi að störfum hér á landi mun fækka. Ársverkum mun fækka um 0,3--0,5% eftir því hvort miðað er við áhrif samningsins eftir fjögur ár eða átta ár. Það þýðir að áhrif samningsins á atvinnulíf hér á landi, þau störf sem eru í boði, verða öfug við það sem hann hélt fram. Þeim mun fækka á bilinu 400--650. EES-samningurinn er svar hæstv. utanrrh. við núverandi atvinnuleysi, svar hans til atvinnulausa fólksins, með EES kemur vinna. En þegar skoðað er svar Þjóðhagsstofnunar þá er svarið að vinnan mun minnka. Þetta var fyrra atriðið sem ekki hefur komið fram í umræðunni en kemur fram í skýrslu Þjóðhagsstofnunar. Síðara atriðið, sem hæstv. utanrrh. nefndi í ræðu sinni, endemis óræðu eins og hér var nefnt áðan, er að kaupmáttur launa mun aukast. Það kemur fram í skýrslunni að hann muni aukast um 2--3,1%. En hvað er það mikið upp í þær aðgerðir sem núverandi ríkisstjórn hefur þegar gripið til, gengisfellingin og breytingar á skattalögum? Það nægir ekki upp í helminginn af kjaraskerðingunni. Það á að koma fram eftir átta ár. Eftir átta ár verður batinn ekki meiri en svo að hann nægir ekki fyrir helmingnum af kjaraskerðingunni sem núv. ríkisstjórn ákvað fyrir áramót. Er boðlegt að bera þessi rök fram fyrir fólk og það af hálfu Alþfl.? Ég segi nei. Þetta vildi ég nefna, virðulegi forseti, sem mitt fyrra atriði. Síðara atriðið sem ég nefni er innri markaður Evrópubandalagsins og hin blinda markaðshyggja, trú á markaðinn. Hér hefur verið nefnd í umræðunni skýrsla sem gefin var út fyrir nokkrum árum og unnin á vegum Evrópubandalagsins og kennd við Cecchini. Niðurstöður þeirra sérfræðinga sem unnu þá skýrslu voru þær í mjög stuttu máli að innri markaðurinn, markaðsbúskapurinn, mundi leiða af sér að landsframleiðsla ríkjanna mundi aukast, verðlag mundi lækka, að afkoma ríkissjóðanna mundi batna, að viðskiptajöfnuður yrði hagstæðari og í fimmta lagi að atvinnutækifærum mundi fjölga um 1,8 milljónir. Að störfum á Evrópusvæðinu mundi fjölga um 1,8 milljónir í kjölfar innri markaðarins. Það væru áhrif markaðsbúskaparins á atvinnulíf að störfum mundi fjölga um 1,8 milljónir. Nú berast fréttir sem gera það að verkum að maður hlýtur að draga þessar spár verulega í efa. OECD gerði nýlega spá um atvinnuleysi á næstunni í þessum löndum og spá OECD er að atvinnuleysi muni aukast úr 15 milljónum í 20 milljónir manns. Um 5 milljónir starfa munu tapast á næstunni þrátt fyrir innri markaðinn. Síðan gerði European, sem er fréttablað í Evrópu, sína eigin könnun og komst að þeirri niðurstöðu að á næstu þremur árum mundi störfum fækka um 8 milljónir eða atvinnulausum mundi fjölga úr 15 upp í 23 milljónir, þrátt fyrir innri markaðinn. Þá hefur atvinnuleysi ekki verið meira og slær öll met síðan 1930 í Evrópu. Enn fremur hafa forustumenn í iðnaði og verkalýðshreyfingum erlendis velt þessum málum fyrir sér. Einn talsmaður verkalýðshreyfingarinnar í Evrópu segir í nýjasta tölublaði The European að útlit sé fyrir það að atvinnuleysi geti farið upp í 34 milljónir manna undir lok þessa áratugar þegar öll jákvæðu áhrifin af innri markaði byggðum á trúnni á markaðsbúskap eru komin fram. Er furða þó maður setji spurningarmerki við þá hagfræðikenningu sem hér hefur verið fylgt alveg skefjalaust undir forustu þessarar ríkisstjórnar og að nokkru leyti lengur. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti, og enn fremur að menn eru svo svartsýnir í Evrópu að þeir segja sem svo að ef spár um aukið atvinnuleysi nái fram að ganga sé veruleg hætta á efnahagshruni í Evrópu sem er mín þýðing á ensku orðunum ,,economic meltdown``. Það virðist því vera mat sérfræðinga í Evrópulöndunum að staðan sé orðin svo veik, efnahagskerfið svo veikt, að það má ekki við neinu án þess í raun og veru að leka niður. Þetta er það sem við erum að fara að taka upp. Þýðir EES eitthvað annað en að við tryggjum okkur hlutdeild í vaxandi atvinnuleysi? Ég spyr. Það er eitt sem blasir við í mínum augum að fengnum þessum upplýsingum og Þjóðhagsstofnunar. Ég sé ekki annað en við séum að stefna á efnahagslegum forsendum inn í aukið atvinnuleysi og takmarka möguleika okkar á því að bregðast við þeim aðstæðum. Virðulegi forseti. Ég hef komið á framfæri þeim tveimur atriðum sem mér fannst nokkuð á skorta að kæmu glögglega fram í umræðunni í tilefni ummæla hæstv. utanrrh. Afstaða mín til þessa samnings liggur ljós fyrir. Ég þarf ekki að tíunda hana frekar og ég læt því máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég hafði fyrr í dag tekið mig af mælendaskrá til þess að reyna að flýta fyrir þingstörfum en svo lengi má deigt járn brýna að bíti og eftir að hafa hlustað á ýmsa alþýðubandalagsmenn tala í dag þá sá ég að ekki var annað hægt en stíga í stólinn og svara ýmsu af því sem þar hefur komið fram. Kannski ekki síst vegna þeirrar --- hvað eigum við að segja --- þarfar til að stimpla fólk sem hefur birst í ræðum þeirra með því að tala alltaf um hjásetuliðið á þingi. Hér hafa sex einstaklingar lýst því yfir að þeir ætli að sitja hjá en hvort þeir eru sérstakt hjásetulið er önnur saga. Það er kannski rétt að leggja aðeins út af því að það birtist oft í ræðustól Alþingis einhver sérstök þörf ýmist fyrir að stimpla fólk eða einhver --- ég vil kalla það frumstæða þörf til þess að teygja og toga nöfn fólks. Það hefur líka komið fram í ræðustól. Ég held að þetta sé mjög frumstætt fyrirbæri sem hér er á ferðinni. Svo ég lýsi því aðeins fyrir þingmönnum hvað ég á við með þessu kemur það t.d. fram í því að ef menn vilja koma sérstöku höggi á Steingrím J. Sigfússon þá heitir hann allt í einu Steingrímur Jóhann og ráðherra sem heitir Ólafur G. heitir Ólafur Garðar. Nú í máli Hjörleifs Guttormssonar heiti ég, sem hér stend, aldrei Ingibjörg Sólrún sem er þó mitt rétta nafn og það nafn sem ég nota heldur er það þingmaðurinn Ingibjörg Gísladóttir og það er þingmaðurinn Tómas Olrich en ekki þingmaðurinn Tómas Ingi Olrich og það er ráðherrann Jón Hannibalsson. Það er dálítið sérstakt að geta ekki notað nafn manns eins og það kemur fyrir og eins og maður vill að það sé notað og eins og maður er skráður á lista fyrir framan þingmanninn í ræðustól. Mér finnst þetta bera svolítinn keim af því að menn vilji með þessum hætti einhvern veginn koma höggi á persónuna í gegnum nafn hennar því þetta tvennt er auðvitað mjög tengt og verður ekki aðskilið. En þetta var útúrdúr sem mér fannst samt tímabært að koma á framfæri. Það kom fram í máli Hjörleifs Guttormssonar, reyndar í andsvari, að það mál sem hér væri á ferðinni væri ekki mál einnar ríkisstjórnar og því gætu menn ekki tekið afstöðu í málinu vegna þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr einvörðungu. Það held ég að enginn hafi gert af þeim sem hér hafa lýst því yfir að þeir ætli að sitja hjá heldur hafa verið fjölþættar ástæður færðar fyrir því og að ýmsu leyti mismunandi. En ég er alveg sammála þingmanninum. Þetta er ekki mál einnar ríkisstjórnar. Þetta er meira að segja mál tveggja ríkisstjórna. Það hafa tvær ríkisstjórnir komið að þessu máli og fjórir flokkar og er nær að segja kannski að ýmsir sem nú hafa snúist til andstöðu við málið og geri það að máli þessarar ríkisstjórnar séu að taka afstöðu í málinu á forsendum ríkisstjórnanna, þ.e. forsendunni hver er í ríkisstjórn á hverjum tíma. Það er eiginlega nær að setja málið upp með þeim hætti. Þegar menn taka afstöðu í þessu máli á þingi er ekki verið að taka afstöðu til þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Það ætti öllum að vera ljóst því það fólk sem á hér mjög sterka málefnalega samstöðu andspænis þessari ríkisstjórn á ekki endilega sameiginlega afstöðu í þessu tiltekna máli. Þessi misskilningur koma líka fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar í gær að þarna væri ríkisstjórninni að bætast einhver liðsauki. Mér finnst það mjög sérkennilegur málflutningur hjá alþýðubandalagsmönnum að hafa svona óskaplega löngun til þess að reka þessa sexmenninga sem ætla að sitja hjá inn í einhverja ríkisstjórnarrétt og vil ég frábiðja mér þess. Það væri í rauninni mjög óábyrg afstaða ef tekin væri afstaða til málsins einvörðungu á forsendum þess hver situr í ríkisstjórn. En ég er sammála þingmanninum um að þetta er ekki mál einnar ríkisstjórnar. Þetta er málefni a.m.k. tveggja ríkisstjórna og fjögurra flokka og Kvennalistinn einn hefur ekki tekið þátt í því að semja um þetta Evrópska efnahagssvæði. Ég færði fyrir því nokkur rök í mínu nál. hvernig þetta mál hefði komið til og mig langar til að tæpa aðeins á því því hér er ekki tími til að ræða það til neinnar hlítar. Það kemur m.a. fram í svokallaðri Óslóaryfirlýsingu frá mars 1989 þegar menn ákváðu að fara inn í þetta samningaferli með svofelldum orðum, með leyfi forseta: ,,Við gerum ráð fyrir því að samningaviðræður leiði til fyllsta mögulega samkomulags um óhindraða flutninga á vöru, þjónustu, fjármagni og fólki`` --- þ.e. fjórfrelsið --- ,,með það að markmiði að koma á einu samræmdu Evrópsku efnahagssvæði.`` --- Þetta getur ekki verið ljósara. Markmið EFTA-ríkjanna með samningaviðræðunum, og það var strax alveg ljóst á þingi og það veit auðvitað þingmaðurinn Hjörleifur Guttormsson eins vel og ég, var að tryggja aðild þeirra að innri markaði EB þegar hann yrði að veruleika 1. jan. 1993 og grundvöllur viðræðnanna allt frá upphafi voru þær samþykktir Efnahagsbandalagsins sem vörðuðu hið svonefnda fjórfrelsi og mörkuðu rammann um hin innri markað. Allar þessar gerðir sem menn sjá núna sem óalandi og óferjandi og ómögulegt að taka yfir. Þetta var ramminn. Þetta var grundvöllurinn sem samið var á. Að þessu hafa nú komið tvær ríkisstjórnir og menn voru þá að fara inn í þessar viðræður á þeim forsendum að þeir ætluðu að semja um aðild að innri markaði og um fjórfrelsið. Mér finnst einmitt að á þessari forsendu geti þeir menn sem vildu reyna að fara þessa leið fyrir tveimur til þremur árum ekki lýst samningnum núna eins og hálfgerðum ragnarökum sem munu yfir okkur dynja ef hann verður að veruleika. Það er ekki trúverðugur málflutningur. Þ.e. ekki ef þeir gengu að málinu og til leiks á sínum tíma með opin augu en ekki eins og blindir kettlingar. Þá geta þeir ekki gert það. Þeir geta verið ósáttir við samningsniðurstöðuna. Þeir geta sagt: Við fengum ekki út úr þessu það sem við vildum. Fiskveiðisamningurinn er vondur, stofnanaþátturinn er ekki nógu góður, tollalækkunin er ekki nógu mikil o.s.frv. En þeir geta ekki komið og dregið eðli samningsins algjörlega í efa, sjálfa forsenduna sem samið var um, fjórfrelsið, innri markaðinn, ef þeir ætluðu á annað borð að gera þennan samning á sínum tíma. Ef þeir voru ekki teymdir nauðugir til þess með einhverjum hætti og það hefur enginn sagt að hann hafi verið teymdur nauðugur til stuðnings við það að farið væri inn í þetta samningaferli.  Ég get alveg tekið undir það að ég finn bæði Evrópska efnahagssvæðinu og EB ótal margt til foráttu. Mér finnst margt af því sem þessu fylgir ekkert fýsilegt. Markaðskerfið, eins og það er, er ekki kerfi eins og ég vildi sjá það. En við getum ekki sagt okkur algjörlega úr lögum hvorki við EES né EB. Það er ýmislegt athugavert við þetta en þarna getum við þó haft áhrif. Þarna munu hlutirnir gerast til góðs og ills líka. Ég finn þessu þingi ýmislegt til foráttu. Það er ýmislegt við starfsstíl Alþingis og starfshætti sem mér finnst ekkert fýsilegt og mér finnst ekkert gaman að taka þátt í. Hingað er ég samt komin vegna þess að ég vil hafa áhrif. Ég vil breyta hlutunum og leggja mitt af mörkum og þess vegna er ég hingað komin. Á svipuðum forsendum tel ég að við þurfum að fara þarna og reyna að leggja okkar lóð á vogarskálarnar. Ég veit að þarna er starfandi fullt af fólki sem hugsar á svipuðum nótum og menn sem eru að tala gegn samningnum og hugsar á svipuðum nótum og ég og eru að reyna að hafa áhrif á innihald þessa máls. Þegar ég segi þetta felst ekki í þessu sú nauðhyggja að við verðum að fara þarna. Við getum auðvitað alveg staðið utan við. Við eigum þann kost. Við getum þá bara búið við það sem við höfum. En mér finnst það ekki vænlegur kostur miðað við stöðuna sem uppi er í dag. Hér hafa menn verið með áfrýjunarorð varðandi hjásetuliðið sem þeir hafa kallað svo og sagt: Nú er staðan sú að annaðhvort eru menn með eða á móti og það á ekki við að sitja hjá í þessu máli. Þetta kom m.a. fram í máli Guðrúnar Helgadóttur og Margrétar Frímannsdóttur í dag. Ég ætla að biðja þessa þingmenn að líta yfir sinn eigin þingferil og skoða það hvenær þeir sátu hjá í málum. Það er ekki alltaf sama ástæðan fyrir því að menn sitja hjá. Það getur verið margvíslegt efnisinnihald í hjásetu. Það þýðir ekki endilega afstöðuleysi. Allir þeir sem hafa ákveðið að sitja hjá í þessu máli hafa sagt á hvaða forsendum það er. Þeir hafa fært fram ástæður fyrir hjásetu sinni. Menn hafa ekki yppt öxlum og sagt: Æ, ég hef ekki afstöðu. Ég nenni ekki að taka þátt í þessu. Ég nenni að spekúlera í þessu. Þetta fólk hefur lagt mikla vinnu í það að setja sig inn í þetta mál. Ég segi það hvað mig varðar og ég held að það hafi komið alveg skýrt fram að ég er efnislega fylgjandi því að fara þessa leið miðað við þá stöðu sem uppi er núna en ég sé annmarka, bæði á ýmsum formsatriðum og framkvæmd samningsins og hvernig haldið hefur verið á því máli. Mín niðurstaða er sú að rétt sé að þeir ráði úrslitum í þessu máli þar sem saman fer formsafstaða og efnisafstaða. Þeir ráði niðurstöðunni. Ég bað menn að líta yfir þingferil sinn. Ég hef áður tekið dæmi af því þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sat hjá þegar bráðabirgðalögin á BHMR voru lögð fyrir Alþingi. Í því fólst einhver afstaða væntanlega en ekki bara afstöðuleysi. Mér dettur ekki í hug að sá þingmaður hafi yppt öxlum og ekki haft neina skoðun á því máli. Hjáseta er auðvitað afstaða. Við getum séð það á töflunni. Menn geta sagt já, nei, eða ekki greitt atkvæði. Það er afstaða. Það er þátttaka í atkvæðagreiðslu. Ég ætla að biðja menn að tala ekki á þessum nótum. Ég sagði áðan að þeir sem á sínum tíma vildu fara þessa leið gætu ekki vísað henni algjörlega á bug núna sem óalandi og óferjandi og gætu ekki komið og séð innri markaðnum allt til foráttu. Ég veit vel allt það sem kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Ég veit alveg hvað er að gerast úti í Evrópu. Þetta atvinnuleysi sem er að koma yfir. Að hluta til tengist það auðvitað innri markaðnum og þeim samruna í efnahagskerfinu sem þarna hefur verið, aukinni samkeppni o.s.frv. Það atvinnuleysi sem menn eru að spá á næstu árum er ekki þrátt fyrir innri markaðinn. Það er kannski vegna innri markaðarins. Það vissu menn. Það kom fram í Cecchini-skýrslunni sem hér hefur verið nefnd að fyrst eftir að innri markaðnum yrði komið á mundu tapast ákveðin störf vegna aukinnar samkeppni. Þessi spá um að störf mundu tapast með aukinni samkeppni á innri markaði lá fyrir þegar menn fóru út í þessar viðræður. Þetta vissu allir. Kvennalistakonur hafa tekið afstöðu gegn EES-samningnum og þær hafa heldur ekki lýst því yfir að þær vilji láta semja um aðild að innri markaði eða fjórfrelsi. Það er þó afstaða sem er sjálfri sér samkvæm. Hitt er ekki að vera sjálfum sér samkvæmur. Menn geta ekki, eins og ég hef sagt áður, krafsað hvert sem er eftir rökum. Eitt af því sem menn segja þegar þeir eru að krafsa eftir rökum er: Við erum að opna þetta samfélag fyrir 380 milljónum manna, öllu atvinnulausu fólki úti í Evrópu sem hingað mun streyma. Þetta er auðvitað fræðilegur möguleiki en ef við lítum á það sem hefur verið að gerast í Evrópu á síðustu 10 árum er talið að núna séu 2 milljónir íbúa í Evrópubandalaginu í vinnu utan síns heimalands og þá einhvers staðar annars staðar innan Evrópubandalagsins. Þetta eru 2 milljónir manna sem er færra fólk en fyrir 10 árum. Það hefur fækkað í þessum hóp. Fólk er ekki eins hreyfanlegt og menn vilja vera láta því fólk á rætur, það á sér fjölskyldur og heimili. Þetta þekkja menn sem hafa búið úti á landi. Þó það komi atvinnuleysi þá fer fólk ekkert einn, tveir og þrír af staðnum. Ég hef í sjálfu sér enga sérstaka löngun til að munnhöggvast við alþýðubandalagsmenn út af þessu máli. Ég lít svo á að við eigum ákveðna samleið í stjórnarandstöðu og það skipti máli með þessa ríkisstjórn sem nú er að eiga þessa samleið. Hins vegar hvarflar ekki að mér að sitja þegjandi ef þeir vilja koma á skoðanaskiptum milli sín og okkar sem ætlum að sitja hjá. Auðvitað er ég meira en fús að taka þátt í því og vil koma minni afstöðu á framfæri, því eins og ég segi er hún algjörlega kinnroðalaus af minni hálfu. En mér finnst menn hafa fært þetta mál inn á dálítið sérkennilegar brautir í þessari umræðu og eins og þeir séu að reyna að reka mann inn í einhverja rétt. Og þá vil ég bara segja þessum ágætu mönnum það að það hefur aldrei gefist vel að berja konur til ásta.

Virðulegur forseti. Það er mjög athyglisvert að finna hvernig hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörg Gísladóttir, ástundar það að tala við þingflokk Kvennalistans, þær fjórar sem sitja á þingi, í gegnum skammir á Alþb. fyrst og fremst. Hv. þm. hefur tekið upp þessa aðferð eftir því sem liðið hefur á umræðuna. Hún stundaði þetta í umræðunni í gær og hún stundar þetta hér og nú. Þetta er vegna þess að hv. þm. vill koma sér hjá því að ræða þann efniságreining sem liggur fyrir milli hennar og Kvennalistans. Hún hefur risið gegn stefnu síns flokks og tekur allt aðra stefnu. Í stað þess að eiga orðastað við þær sem eru í meiri hluta í þingflokknum og er þingflokkurinn utan hennar notar hún þessa aðferð. Hún sagði að þetta væri ekki spurning um ríkisstjórnir og við erum sammála um það efni að öðru leyti en því að það er ekki spurning um hvort þær voru tvær eða þrjár heldur á almennt séð að taka svo stórt mál sem þetta þeim tökum að menn meti það á eigin forsendum óháð því hvernig menn standa í afstöðu til ríkisstjórna. Það er ekki rétt sem þingmaðurinn sagði, enda kannski ekki von, líklega ekki kominn til þings þá, að Kvennalistinn og Sjálfstfl. hefðu lagt fram tillögu um einhvern annan grundvöll.

Það sagði ég aldrei.

Það var ekki tillaga um samningsumboð. Jú, þingmaðurinn lét að því liggja að það hefði verið, en það er ekki rétt. Það er það sem þingmaðurinn ætlaði að segja að hefði verið gert en Kvennalistinn stóð ekki að slíkri tillögu. Kvennalistinn var ekki andvígur því, eins og ég þekkti málflutning Kvennalistans á þeim árum, að það væri látið reyna á einhverja samninga, enda væru þær forsendur virtar sem lagðar voru fyrir og ítrekaðar m.a. af talsmönnum Kvennalistans.

Virðulegur forseti. Það er mjög sérkennilega lagt út af mínu máli að líta svo á að ég sé að tala við Kvennalistann gegnum skammir á Alþb. Það hefur bara ekkert með Kvennalistann að gera þó að ég skammi Alþb. og er furðulegt af þingmanninum að tengja þetta tvennt saman.

Þetta er nákvæmlega það sem þingmaðurinn er að gera.

Ja, það verður að vera afstaða hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. Auðvitað höfum við í Kvennalistanum farið í gegnum heilmiklar umræður um þetta mál og það er alveg feimnislaust af okkar hálfu að hér er ágreiningur, en hann hefur komið margsinnis fram. Hann hefur þegar komið fram hér í umræðum. Það er engin feimni hjá okkur gagnvart þeim hlutum. Við höfum rætt þetta ítarlega í Kvennalistanum. Og það þarf ekkert að fara í neinar grafgötur um þennan ágreining. En þetta er auðvitað gömul og gegn teoría sem þingmaðurinn er með þarna á ferðinni því að ég man ekki betur en það væri alltaf sagt að menn skömmuðu Albaníu ef þeir vildu skamma Kínverjana eða Rússana, ég man ekki hvort heldur það var þannig að hann þekkir sjálfsagt þessa fræðigrein mun betur en ég. En ég hef kannski eitthvað mismælt mig eða orðið fótaskortur á tungunni áðan þegar ég var að tala um umboð. Það sem ég átti við var að Kvennalisti og Sjálfstfl. lögðu á það áherslu að Alþingi tæki formlega afstöðu í málinu áður en lengra væri haldið í þessum samningaviðræðum, að það yrði leitað eftir umboði hér, að þetta yrði lagt með einhverjum hætti fyrir þingið. Það kann vel að vera að mér hafi orðið fótaskortur á tungunni í þessu efni, en það var þetta sem ég var að segja, hv. þm.

Virðulegur forseti. Það sem er deginum ljósara að það sem er að gerast hjá hv. þm. og ástæðan að hún kveður sér hér hljóðs við lok umræðunnar er einmitt þetta að hún þarf að bæta einni árásinni við á meiri hluta þingflokksins og hún gerir það með þessum sérkennilega hætti. Hún rökstuddi það hvers vegna hún væri í hjásetuliðinu. Hún sér EES og EB ýmislegt til foráttu en getur bara ekki sagt okkur úr lögum við EES og EB. Þarna getum við haft áhrif til góðs og ills, skrifaði ég eftir þingmanninum. Þetta er svo sem í samhljómi við nál. Þar er það ekki aðeins inngangan í EES sem er á dagskrá, þar er höfnin EB. Þar segir, virðulegur forseti: ,,Ef EB þróast aftur á móti þannig að almenningur í þessum ríkjum telji það viðunandi eigum við tveggja kosta völ. Um er að ræða tvíhliða samning um fjórfrelsið að frátöldum stofnanaþætti samningsins um EES eða að leggja inn umsókn um aðild og sjá hverju hún mundi skila.`` Þetta er það sem þingmaðurinn hefur verið að segja bæði í nál. og löngu áður raunar og heldur áfram eftir að hún valt ofan af girðingunni sem hún sagði okkur frá hér á haustdögum.

Virðulegur forseti. Myndhverfing mín um girðinguna hefur reynst þessum þingmanni ansi drjúg til nota hér í ræðustólnum. Hann er sjálfsagt búinn að nefna hana svona fjórum til fimm sinnum. En það er vissulega rétt að ég segi í mínu nál. að ef þróunin í bandalaginu verður þannig að það verði fýsilegt fyrir þessi ríki og fólk í þessum ríkjum samþykki það, þá geri ég mér grein fyrir því að Efnahagsbandalagið þarf að breytast verulega mikið. Ég segi ef þróunin verður í þá átt, þá sé þetta kostur sem vel sé til skoðunar. Ég sé ekki hvað er að því að setja það fram. Það felst ekkert í því sú skoðun að við eigum að gera þetta núna, að Efnahagsbandalag Evrópu eins og það er núna eða Evrópubandalagið sé fýsilegur kostur. Þetta er náttúrlega eins og hver annar útúrsnúningur og það er í rauninni furðulegt ef þingmaðurinn hefur fylgst með umræðum hér og hlustað á sinn flokksformann, þegar hann var að ræða þessi mál hér á þingi í tíð síðustu ríkisstjórnar, að þá skuli hann koma með svona fullyrðingar. Ég er hér með hluta úr ræðu sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hélt þann 29. okt. 1990 þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Það er nauðsynlegt fyrir Íslendinga að ræða kosti og galla aðildar að Evrópubandalaginu því að aðeins með umræðunni eflist skilningur manna á því hvað hér um ræðir.`` Hver er eðlismunurinn?

Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. 10. þm. Reykv. vildi ég gjarnan ítreka þær upplýsingar sem liggja fyrir í skýrslum bæði innlendum og erlendum um þróun atvinnumála í Evrópu og á Íslandi á næstu árum, verði EES að veruleika. Í þessari Cecchini-skýrslu er spáð --- og mörgum þótti hún bjartsýn --- að atvinnutækifærum mundi fjölga um 1,8 millj.  Nýlegar upplýsingar sem ég var að rekja í minni ræðu benda til þess að atvinnuleysi muni á næstu þremur árum aukast úr 15 millj. í 23 millj. og að það geti farið svo að atvinnulausir í Evrópu verði orðnir 34 millj. við lok áratugarins. Það gerist þrátt fyrir að fram séu þá komin öll hin jákvæðu áhrif af innri markaðnum. Þess vegna set ég spurningarmerki við hagfræðileið af þessari gerð sem kölluð er markaðsbúskapur og spyr: Erum við á réttri leið með þetta? Ég vil að lokum, virðulegi forseti, benda á það sem oftlega hefur komið fram, m.a. hjá þingmönnum Sjálfstfl. áður en þeir komust í ríkisstjórn að aðild að EES er fyrsta og annað skref inn í EB. Það kom m.a. fram hjá ekki ómerkari manni en þeim sem nú gegnir stöðu formanns utanrmn. og manni sem var formaður Sjálfstfl., þannig að ég held að við þurfum ekki að velkjast í neinum vafa um það hvert ferðinni er heitið.

Virðulegur forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta og ég dreg ekki í efa þessar tölur um atvinnuleysið því að við vitum að staðan er mjög erfið fram undan og ástandið í efnahagsmálum mjög svart. Ég hef sagt það sjálf í ræðustól á hér á Alþingi að það sé ekki aðeins ein skrúfa laus í þessu efnahagskerfi Vesturlanda, hinu kapítalíska efnahagskerfi Vesturlanda, heldur séu mörg tannhjól orðin ansi illa farin. En þá hlýtur maður samt að spyrja sig, og ég vil spyrja þingmanninn að því vegna þess að Alþb. hefur gefið út þá stefnu að það vilji viðskiptaþátt þessa bandalags, það vilji opna og koma á fjórfrelsi, heldur þingmaðurinn að þetta atvinnuleysi mundi ekki fylgja með, ef það er svona smitandi yfir á íslenskt hagkerfi, að það mundi ekki fylgja með ef aðeins væri gerður samningur um viðskiptaþátt hins Evrópska efnahagssvæðis?

Virðulegi forseti. Hér er nú eiginlega spurt spurningar sem frekar er á færi hagfræðinga að svara. Mér er ekki kunnugt um að nein úttekt hafi verið gerð á hugsanlegri efnahagsþróun hér innan lands án fjórfrelsisins sem fylgir EES þannig að ég verð bara að viðurkenna að ég hef ekki þekkingu til að meta það af neinni þeirri kunnáttu að mark sé á takandi þó að ég setji fram einhverja skoðun á þessu að svo stöddu. Hitt vil ég taka fram --- og hygg nú að flestum sé ljóst hafi þeir á annað borð fylgst með málflutningi mínum --- að ég hef ekki verið því fylgjandi að taka upp fjórfrelsið eins og það liggur fyrir og hef verulegar efasemdir um þá þróun í efnahagsmálum sem við ætlum að reisa stefnu okkar á næstu árum byggðum á svokölluðum markaðsbúskap sem fylgir fjórfrelsinu og hef allan fyrirvara á stuðningi mínum við þá leið og reyndar er ég fremur andsnúinn því en hitt.

Hæstv. forseti. Því miður var ég ekki viðstaddur þegar 2. umr. málsins fór fram, féll á eigin bragði þar sem ég hafnaði góðu boði Alþingis að fá sprautu við inflúensu og fyrir bragðið féll ég fyrir henni og var því miður fjarstaddur. En ég ætla að nýta mér að fá að segja örfá orð núna. Ég geri mér þó grein fyrir því að það hefur verið gert samkomulag um að ljúka umræðunni og mér skilst að henni hafi átt að ljúka um sjöleytið og því mun ég vera stuttorður. Ég vil hefja mál mitt á því að harma það hvernig hæstv. utanrrh. hefur valið orðum sínum stað núna undanfarið og ég vil segja það að ef lengra væri eftir af þessari umræðu, við skulum segja nokkrar vikur, upp í mánuð, þá er ég viss um það að hæstv. utanrrh. hefði haft það af að kolfella málið hér í þinginu. Slíkur hefur málflutningur hans verið að það er ekki viðunandi. Og þó að ég sé stjórnarliði, þá get ég ekki sætt mig við að svona sé komið fram við hvern sem er. Og þegar einn maður veitist hér að einum virtasta stjórnmálamanni þjóðarinnar seinni ára og líkir honum við Hitler, þá er mér gróflega misboðið. Mér er gróflega misboðið. Að líkja hæstv. fyrrv. forsrh. og hv. þm. Steingrími Hermannssyni við Hitler finnst mér fyrir neðan allar hellur. Ég veit að hæstv. utanrrh. hefur margoft misst stór orð út úr sér og hann hefur margoft verið beðinn um það að biðjast afsökunar. Það hvarflar ekki að mér að reyna að fara fram á það að maðurinn biðjist afsökunar á slíkum orðum. Það hvarflar ekki að mér. Hins vegar finnst mér það umhugsunarefni fyrir forsetaembættið að fari það fram hjá forseta, eða sitjandi forseta þá stundina að vítaverð ummæli séu látin fara hér úr ræðustólnum, þá tel ég að embættið eigi að geta endurskoðað málið eftir ábendingar hvort það sé ekki rétt að ávíta fyrir einhver tiltekin ummæli. Ég tel að í þessu tilfelli eigi forsetaembættið að fara yfir þessa ræðu og endurmeta það hvort ekki sé rétt að víta hæstv. utanrrh. ,,Ein Volk, ein Führer``, þetta segja menn ekki nema af mjög ærinni ástæðu og hún er svo sannarlega ekki fyrir hendi hvað þetta varðar. Þetta vildi ég gjarnan láta koma fram hér í upphafi, hæstv. forseti, vegna þess að mér misbauð gróflega. Þó að hér sé um pólitískan andstæðing að ræða, þá er þetta ekki rétt að málum staðið. Ég hef ekki eytt tíma þingsins hér, ég hef ekki verið og verð ekki stimplaður einn af málþófsmönnum þó að ég taki ekki undir það að menn hafi hér verið með málþóf. Hér er að sjálfsögðu um gríðarlega stórt mál að ræða þar sem mjög eðlilegt er að nánast allir þingmenn tali. Auðvitað er hverjum og einum frjálst að tjá sig um málið eða ekki, en það er mjög eðlilegt að menn nýti sér rétt sinn til að flytja mál sitt og flytja sín rök. Þannig að ég blæs á allt sem heitir málþóf. Auðvitað hefur einstaka maður kannski verið fulllangorður en það er annað mál. Ég studdi hér fyrr á þinginu tillögu um þjóðaratkvæði og er enn þá þeirrar skoðunar. Ég tek undir með hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að virðulegur forseti lýðveldisins verður settur í afar erfiða stöðu ef Alþingi ætlar að samþykkja það sem hv. þm. hefur kallað, og ég tek undir, slitrur af samkomulagi. Ég tel nánast að forseti geti ekki samþykkt frv. eins og það liggur núna fyrir. Það er ekki þinghæft eins og það liggur fyrir í dag. Slíkir hlutir hafa verið að gerast úti í hinum stóra heimi að málið er sjálffallið og ég skil ekki í jafnskörpum manni og formanni utanrmn. að bera þetta fram vegna þess að ég hef heyrt þann ágæta þingmann gagnrýna önnur frumvörp fyrir að vera ekki þingleg af miklu minni ástæðu en þetta sem er langstærsta mál sem hefur komið fyrir Alþingi Íslendinga á seinni árum. Ég harma því að vinnubrögð skuli ekki vera vandaðri. Ég trúi því enn að það muni fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla en sú þjóðaratkvæðagreiðsla verður að fara fram um það hvort þjóðin sé sammála því að stjórnarskráin sé brotin, ekki um EES, heldur fyrst og fremst um þetta: Er þjóðin sammála því að brjóta stjórnarskrána? Um það hlyti slík þjóðaratkvæðagreiðsla að snúast og ekkert annað því það er alveg kristaltært að samningurinn eins og hann liggur fyrir núna er brot á stjórnarskránni. Meira að segja fjórmenningarnir frægu þora ekki að gefa þessu fullgildingarstimpil. Þeir hafa alla fyrirvara á. Ég skil hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Ég get vel skilið það að menn sitji hjá. Ég beiti því oft og það er afstaða fólgin í því. Og ég tek alveg undir hennar rök sem hún færði fyrir sínu máli hér áðan. En þegar menn koma hér upp, nokkrir þingmenn Framsfl., og segja að það sé vafi og það sé meira að segja verulegur vafi á að samningurinn standist stjórnarskrána, og ætla síðan að sitja hjá, það þykir mér miklu alvarlegra. Að þessir menn sitji hjá, sem hafa skrifað undir eiðstaf að stjórnarskránni. Hvernig geta menn sagt: Það er verulegur vafi á að þetta standist stjórnarskrána, en ég ætla bara að láta það sigla fram hjá? Hvaða virðingu bera svona menn þá fyrir stjórnarskránni yfir höfuð? Vissu þeir hvað þeir voru að gera þegar þeir skrifuðu undir eiðstafinn? Gerðu þeir sér grein fyrir því? Það getur bara ekki verið. Og þetta hlýtur þá að vera alvarleg áminning til Alþingis og forsetaembættisins að það sé kynnt fyrir mönnum þegar þeir koma inn á þing hvað það þýðir að skrifa undir eið. Það þýðir það að menn eiga að virða stjórnarskrána. Og það þýðir að allur vafi á að vera stjórnarskránni í hag. Þannig hef ég túlkað það. Og þeir menn sem sitja hjá af slíkum ástæðum verða að fara í andlega endurhæfingu. Þeir verða að gera það. Virðulegur forseti. Í mínum huga eins og ég hef sagt er enginn vafi á því að stjórnarskráin er brotin. Það er ákveðið fullveldisafsal og það er ákveðin skerðing á löggjafarvaldinu. Ég vil spyrja hv. formann utanrmn. sem situr hér í hliðarherbergi: Var leitað álits hjá forsætisnefndinni hvernig störf Alþingis verða í framtíðinni? Var forsætisnefndin kölluð til fundar utanrmn.? Var beðið um skriflegt álit hennar? Eru menn algjörlega klárir á því hvernig Alþingi Íslendinga verður eftir nokkur ár? Ég óska eftir svari við þessu og ég óska eftir því að það verði þá skýrt fyrir mér hvernig sú mynd lítur út. Hvernig bera almennir þingmenn sig að í framtíðinni við það að leggja fram frumvörp? Þurfa þeir að panta langlínusímtal út úr landinu? Hvernig bera þeir sig að? Hver verður gangurinn? Hvert er ferlið? Ég vil fá svör við þessu. Menn segja að þetta sé ekki skerðing á löggjafarvaldinu. Það kemur þá væntanlega í ljós í svörum við þessum spurningum hvort svo er eða ekki. Í mínum huga er enginn vafi á því að svo er. Það er verulega skert. Sama má segja um dómsvaldið og fullveldisafsal eins og ég var að geta um hér áðan. Virðulegur forseti. Menn eru að tala um þennan samning sem viðskiptasamning. Það má auðvitað kalla þetta viðskiptasamning að hluta til. En þeir sem eru að bera þetta saman við EFTA-samning vaða í villu. Það var viðskiptasamningur. Þetta er miklu, miklu meira. Ákveðinn hluti af þessu er viðskiptasamningur og ég skil það ósköp vel. En hvernig er sá viðskiptasamningur? Hvernig er t.d. með tollasamningana? Jú, þeir eiga að fella niður tollana fyrir okkur, á okkar vörum erlendis. En hvað gerum við hér í gagnkvæmum samningi? Fellum við þá ekki niður tollana líka? Nei, ekki aldeilis. Við breytum um nafn. Við þurrkum út nafnið tollur og skrifum vörugjald í staðinn og svo notum við þetta tækifæri í leiðinni og setjum örfá atriði inn í. Aðeins að taka ný gjöld. Svona gerum við gagnkvæma samninga. Hvað mundu menn segja ef við værum beittir slíkum brögðum, ef nú kæmi allt í einu vörugjald hinum megin frá á okkar vörur? Bölvaðir svikarar, mundum við segja, bölvaðir svikarar. En þetta er bara nákvæmlega taktíkin okkar. Því mega neytendur ekki njóta neins hérna? Af hverjum fellum við ekki tollana niður eins og við lofuðum að gera og leyfum neytendum þá að njóta þess? Af því að það er ríkishítin sem vill alltaf fá sitt og henni er nákvæmlega sama um samningana á annan veginn, það sem snýr að þeim. En út á við verður allt að vera á hreinu. Hvað með ytri tollana? Af hverjum fellum við þá ekki niður? Þeir eiga að vera 7,5% eftir því sem mér skilst. Jú, það er til þess að skapa okkur samningsstöðu. Fara menn til Bandaríkjanna með 7,5% toll inn á litla markaðinn Ísland og halda að þeir hafi eitthvað til að semja um? Í hvaða heimi lifa menn? Auðvitað á að fella þetta niður eins og aðra tolla. Hagurinn af þessum samningi metinn til fjár er um 1,5--2 milljarðar. Það er allt og sumt. Aðrar tölur sem menn heyra eru spár, eru vonir og eru óskir og allt með bullandi bjartsýni. Ætla menn að byggja svona loftkastala? Eigum við að byggja íslenskt þjóðfélag á svona loftköstulum? Menn segja að það taki 8 ár, ef allt fer á besta veg, þá aukist kaupmátturinn um 3,1% eða eitthvað slíkt. Það tók okkur enga stund fyrir nokkrum vikum síðan að skerða kaupmáttinn um 4--7%. Nú viðurkenna menn það að inni í himnaríkinu EES náum við ekki einu sinni að vinna upp þá skerðingu á 8 árum sem við tókum hér á einu kvöldi, á 8 árum inni í himnaríki þegar allt gengur eins og það getur best gengið, þá náum við ekki nema rétt að slefa yfir 3% kaupmáttaraukningu. Þetta er himnaríkið sem er verið að selja. Þetta er ekki himnaríki. Þetta er eitthvað allt annað. Ég vildi gjarnan sjá þann þingmann koma hér upp, ég er ekki einn af þeim, sem getur sagt: Ég þekki þetta mál út í gegn. Ég hef lesið þetta og ég veit hvað felst í 1.400 lagabálkum og þúsundum síðna af reglugerðum. Ég vildi gjarnan fá þann þingmann hér upp bara til þess að segja okkur að hann viti það. Hann verður ekki spurður út úr, bara að hann komi hér og segi: Ég veit hvað býr í þessu, hvort sem það er ráðherra eða einhver annar. Ég fullyrði að það veit enginn. Það veit enginn þingmaður hvað býr í þessu og samt er ætlast til þess að menn komi hér upp og taki beinharða afstöðu með þessu. Við erum að tala um framtíð þessarar þjóðar. Og menn segja bara: Hér er pakki Þið lítið ekki inn í hann, þið bara samþykkið hann. Ef vel ætti að vera ætti að gefa þinginu u.þ.b. þrjú ár til að fara yfir svona mál. Þá er hægt að segja að vinnubrögð séu eðlileg og þá er hægt að segja að menn viti hvað þeir eru að tala um. Hvaða þingmenn hafa tíma til þess að fara yfir þetta? Menn eru bundnir hér í nefndastörfum meira og minna, hér í salnum og annars staðar. Það hefur enginn þingmaður getað farið almennilega yfir þetta mál, enginn. Ég segi það sem fyrrv. heildsali að maður sá stundum athyglisverða vöru. Maður pantaði sýnishorn. Við skulum segja að það væri matvara, konfekt eða eitthvað, fallegur kassi. Þá opnar maður kassann og skoðar innihaldið, fer yfir innihaldslýsingar, fær sér bita. En núna fáum við eitt stykki konfektkassa og við megum ekki opna hann. Við vitum ekki hvort allt er myglað inni í honum eða ekki. Það eru vafalaust einn, tveir eða þrír góðir bitar en ég er mjög smeykur um að það séu margir mjög slæmir sem við ættum ekki að leggja okkur til munns. Þannig lítur þetta mál út núna. Það er settur pakki á borðið og sagt: Nú tökum við séns með íslenskt þjóðfélag. Með eitt stykki íslenskt þjóðfélag tökum við séns. Ég er ekki tilbúinn í þann séns. Það getur vel verið að ef ég fengi þann tíma sem þarf, 2--3 ár, að ég mundi styðja þetta. Það getur vel verið að innihaldð sé gott þegar það er allt komið upp á borðið en ég veit það ekki. Og meðan ég hef ekki heildarmyndina, þá greiði ég ekki svona samningi atkvæði mitt. Hver ætli sé þá raunveruleg ástæða fyrir þessum samningi?  Þegar við erum komnir þangað inn, hvert förum við þá? Beinustu leið inn í EB. Ég tek ofan fyrir hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni sem þó hefur þor til þess að segja sína meiningu. Hann hefur þor til þess. Hann segir: Mín stefna, minn hugur er inn í EB, og ég virði hann fyrir það. Það eiga aðrir að hafa þann kjark að koma hér upp og segja það strax en ekki setja agnið fyrir og láta bíta á og byrja svo að hala inn í EB. Það er kristaltært í mínum huga að það er stefnan eftir að við förum inn í EES, enda verður okkur ekki stætt á öðru. Auðvitað hefur svona samningur einhverja kosti, það er öllum ljóst. Það er öllum ljóst að tollalækkun á fiski og sjávarafurðum er verulegur kostur fyrir okkur. En ég vil spyrja: Hvar lendir þessi tollalækkun? Lendir hún hjá neytendunum og mörkuðunum erlendis? Er hún öll til framleiðendanna hér og styrkir hag þeirra, en bætir þá ekki markaðsstöðuna erlendis? Skiptist hún á milli? Og hvað vegur hún þá þungt fyrir íslensku framleiðendurna ef hún skiptist á milli? Hafa menn útfært þetta? Hafa menn skoðað þetta? Eða er þetta ekki bara ein af bólunum sem hafa verið settar upp? Þetta er eitt af sölutrikkunum, Coke and a smile, það er eitthvað svipað. Það eru engar útfærðar hugmyndir. Iðnaðurinn á að blómstra, það á allt að blómstra, en það er enginn sem kemur hérna upp og útfærir hugmyndirnar. Hvernig á iðnaður og annar atvinnuvegur að blómstra við þau rekstrarskilyrði sem eru hér í dag, með þann háa rekstrarkostnað sem er? Snarfellur hann við það að við förum inn í EES? Verður vinnuafl ódýrara á Íslandi af því að við förum inn í EES? Verður varan okkar ódýrari fyrir það? Nei, langt frá því. Það vantar að menn komi hérna upp og útskýri kostina, hendi ekki bara upp einhverjum frösum, fínum frösum, eins og töframenn. Hvernig eiga menn að taka jákvæða afstöðu til svona samnings þar sem ekkert liggur á borðinu? Ein af rökunum fyrir því að ég studdi þjóðaratkvæði voru þau að þá yrðu stjórnvöld knúin til þess að kynna bæði kosti og galla. Það færu fram opnar umræður í þjóðfélaginu sem auðvitað fékkst ekki. Við erum að opna hér dyrnar, eins og oft hefur verið sagt, fyrir milljónum manna. EFTA-löndin ein sem telja eitthvað 30--40 millj. eru færri en allt atvinnuleysið í EB-löndunum. Og þó að við fengjum ekki nema 0,5% af þessu fólki hér inn, þá mundi það kaffæra íslenskt þjóðfélag. Auðvitað eigum við sjálf að stjórna því hverjir koma inn í okkar land og hverjir ekki. Og það er enginn rasismi í því. Við eigum bara að hafa tök á því sjálf eins og við höfum haft og þjóðir hafa haft í gegnum tíðina en ekki að opna hér allt upp á gátt. Svo segir hæstv. ráðherra: Það er alltaf hægt að stöðva þetta þegar í óefni er komið. Er ekki of seint að stöðva það þegar í óefni er komið? Hvernig ætla menn þá að vinda ofan af því? Á að biðja Eimskip um að taka farm af fólki og sigla með það burt? Hvernig á að vinda ofan af því? Ég óttast að það atvinnuleysi sem núna er í Evrópu og fer vaxandi hér muni vaxa enn meira með tilkomu þessa samnings. Ég óttast það að fólk muni koma, ég er ekki að segja að það komi hér eftir eitt ár, eftir tvö ár eða eftir þrjú ár, en það getur komið eftir tíu ár, þá fer fólk að átta sig á þessu, þegar fer verulega að þrengja að. Við erum ekki alltaf að tala um einhverja eina dagsetningu. Við erum að tala inn í framtíðina. Virðulegi forseti. Það er margt um þennan samning að segja. Ég ætlaði mér ekki og ætla ekki að fara efnislega út í hann. Það eru margar hindranir í honum sem hindra jafnt útlendinga sem Íslendinga. Það má t.d. nefna jarðakaupalögin og hvernig þau hindra okkur Íslendinga í að kaupa jarðir í okkar eigin landi bara til þess að halda útlendingum úti. Við verðum ekki lengur frjálsir í okkar eigin landi. Það má tína til alls konar hluti. Hvað felst í öllum reglugerðunum? Hvað felst í öllum stöðlunum? Erum við með það hugarfar að við ætlum hvort sem er ekkert að fara eftir þessu? Við ætlum bara að láta kæra okkur og ætlum að láta hanka okkur hér og þar og eins og ég sagði fyrr, við ætlum bara að taka sénsa. Ég vil nefna t.d. íþróttir. Ætlum við að fara að byggja íþróttamannvirki eftir Evrópustöðlum sem eru staðlar sem við höfum ekkert við að gera, ekki neitt, eru miðaðir við tugþúsundir manna? Við verðum knúnir til þess að fylgja þessum stöðlum. Ætlum við að gera það? Alveg örugglega ekki. Og er þetta á hugarfarið sem er gegnumsneitt í viðhorfi manna sem styðja þennan samning: Tökum bara sénsinn, látum þetta ráðast? Og talandi um íþróttir. --- Hér gengur fyrrv. knattspyrnuhetja frá Akureyri fram hjá ræðustólnum. Ég sé ekkert sem kemur í veg fyrir það að hans uppáhaldslið, KA, verði yfirfullt að útlendingum. Það komist enginn Akureyringur lengur í liðið. Að vísu eru þeir mjög góðir knattspyrnumenn en það er sama. Það verður allt opið, það má ekki mismuna mönnum. Í dag höfum við litla reglu sem hleypir bara tveim mönnum inn. Þetta var örlítill útúrdúr. Virðulegi forseti. Þegar ég var að ræða hér um þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma, þá óskaði ég eftir því að menn skýrðu fyrir mér hvernig þjóðfélagsmynd þeir sæju innan nokkurra ára ef við færum inn í EES. Hvernig verður íslenskt þjóðfélag? Mér finnst þetta ein af grundvallarspurningunum. Hvað erum við að gera við Ísland? Verður það kannski svo eftir 15--20 ár að menn fara að rifja upp þegar það voru Íslendingar á Íslandi? Verður það þannig? Maður hittir einhvern kunningja sinn og segir: Manstu þegar hér voru Íslendingar? Nú erum við allir Evrópukratar, umkringdir stjörnum. Ég vildi gjarnan fá dregna upp þessa mynd fyrir mér. Hvað erum við að gera Íslandi og íslenskri þjóð? Og ég vil spyrja þá menn sem styðja þetta: Er þetta gjöfin á 50 ára lýðveldishátíðinni? Er þetta gjöfin, fullveldisafsal? Afsal á löggjafarvaldinu, elsta þjóðþingi veraldar? Er þetta gjöfin sem við erum að færa því? Ég er hræddur um að Jón Sigurðsson bylti sér. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem ég hef sagt vona ég að sjálfsögðu að til þjóðaratkvæðagreiðslu komi. Fyrr á þinginu þegar við ræddum þjóðaratkvæðagreiðslu, þá studdi ég hana og taldi að hún ætti að vera ráðgefandi. Nú er það að sjálfsögðu úr myndinni. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem yrði að fara fram núna er auðvitað um höfnun eða samþykkt á þessum samningi en hún hlýtur að snúast fyrst og fremst um það hvort íslenska þjóðin sé tilbúin að fótumtroða stjórnarskrána. Hún hlýtur að snúast fyrst og fremst um það og ég vona að við berum gæfu til þess að bera þetta undir þjóðina. Hún á það skilið. Hún á það ekki skilið að það sé eins, tveggja eða þriggja manna meiri hluti á Alþingi sem kallar óvissuna yfir hana og ég segi óvissuna. Hér liggur fyrir núna frávísunartillaga frá hv. þm. Jóni Helgasyni, Ragnari Arnalds og Kristínu Einarsdóttur. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem ég hef hér sagt í þessari stuttu ræðu minni, þá mun ég greiða þeirri tillögu atkvæði.

Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þessa síðustu ræðu en það kemur mér á óvart að hv. þm. lýsir því annars vegar yfir að hann þurfi kannski 2--3 ár til þess að átta sig á málinu og e.t.v. eftir þann tíma kynni hann að styðja það. En hann segir einnig að það eigi að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um málið. Hvað þarf að líða langur tími þangað til hún getur fram miðað við að hann þurfi kannski 2--3 ár í viðbót til þess að átta sig á málinu? Og hann segir einnig að eftir 2--3 ár kunni hann að styðja málið en heldur því svo fram í hinni andránni að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða. Mér finnst þetta atriði í ræðu þingmannsins ákaflega undarlegt og raunar einkenndist ræðan af miklum andstæðum þannig að það er mjög erfitt að átta sig á því hvaða skoðun þingmaðurinn hefur á þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Hann spurði mig um það hvaða áhrif þessi samningur hefði á löggjafarvaldið. Það er samdóma álit allra þeirra sérfræðinga sem lagt hafa fram skriflegar álitsgerðir til Alþingis að þetta snerti ekki löggjafarvaldið, samningurinn snerti ekki löggjafarvaldið og skerði það ekki þannig að þingmaðurinn ætti að kynna sér þessi gögn, lesa þau og þá kæmist hann að raun um að þessi spurning til mín var algjörlega óþörf því að samningurinn snertir ekki löggjafarvaldið. Það verður síðan komið á laggirnar sérstakri samstarfsnefnd EFTA-þingmanna og EB-þingmanna um EES-samstarfið og þar verður unnið að þessum málum. Það kom einnig fram hér í umræðunum og í orðaskiptum milli mín og hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar að í utanrmn. hefur verið rætt um það hvernig staðið skuli að málum sem tengjst Evrópska efnahagssvæðinu hér á Alþingi og mér finnst sjálfsagt að þingmenn athugi það. Það eru ýmsar leiðir til í því. Við þurfum að velta því fyrir okkur. Að því er einnig vikið í áliti meiri hluta utanmrn. sem ég bendi þingmanninum á að lesa. Hann getur lesið það fyrir mánudaginn þannig að hann áttar sig þá á meginatriðum þessa máls.

Virðulegi forseti. Þetta andsvar var nú með ólíkindum og er auðvitað ekki svara vert. Ég ætla að reyna að útskýra það fyrir hv. þm. að ég sagði það að ef menn ættu að kynna sér málið í botn og geta tekið þá afstöðu með heildarmyndina fyrir framan sig, þá teldi ég að þyrfti 2--3 ár til þess. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því að hv. þm. og fleiri eru ekki tilbúnir að gefa okkur þennan tíma og þess vegna hlýtur krafan að vera sú að það fari fram þjóðaratvæðagreiðsla. Þetta hélt ég að meira að segja þessi hv. þm. skildi. Og ég hélt líka að þessi hv. þm. gæti komið einu sinni hingað upp í stólinn án þess að vera með einhverjar dylgjur. 

Herra forseti. Ég skrifaði það orðrétt eftir þingmanninum. Hann sagði: ,,Ef ég fengi tvö til þrjú ár kynni ég að styðja þetta mál.`` Það var ég að vitna í. Ég var ekkert að snúa út úr neinum orðum. Þingmaðurinn sagði þetta. Það er mjög eðlilegt að ég spyrji: Hvað þurfa þá aðrir langan tíma til þess að átta sig á málinu? Ef þingmaðurinn þarf, eftir að málið hefur verið til umræðu meira og minna síðan 1989, enn tvö til þrjú ár til þess að átta sig á því hvað í frv. felst og hvað í málinu felst hvað eiga þá aðrir að gera sem ekki hafa setið á Alþingi eins og hann hefur gert síðan 1989? Varðandi hitt atriðið finnst mér ástæðulaust fyrir þingmanninn að spyrja mig um það hvernig eigi að fara með þau mál sem koma og tengjast Evrópska efnahagssvæðinu. Við höfum nú þegar fjallað um fjölmörg slík frv. á Alþingi og það hefur verið meiri samstaða um þau mál en samninginn sjálfan. Það hefur náttúrlega komið í ljós að við höfum marga möguleika til þess að laga þau frv. og þessar hugmyndir að íslenskum lögum og íslenskum veruleika. Þingmaðurinn getur, ef hann leggur sig fram um að kynna sér það, skoðað þessi frv. og þær breytingar sem á þeim hafa orðið í meðferð Alþingis. Og þannig verður með þessi mál. Við getum lagað þau að íslenskum aðstæðum. Við getum breytt þeim og við getum líka neitað þeim. Við verðum þá að vera menn til að standa á því að hafna þeim. Þá fer ákveðið ferli í gang samkvæmt þessu samkomulagi en við erum alls ekki sviptir neinum rétti. Það er rangt hjá þingmanninum að halda því fram að löggjafarvaldið sé skert með þessum samningi. Enginn lögfræðingur hefur haldið því fram. Þingmaðurinn ætti að kynna sér þau gögn sem liggja fyrir, lesa þær álitsgerðir sem liggja fyrir og þá þyrfti hann ekki að spyrja jafnbarnalega og hann hefur gert.

Virðulegur forseti. Kannski ég hafi spurt barnalega, en hafi ég spurt barnalega þá var barnalega svarað. Ég er hræddur um að hv. þm. hafi ekki aukið virðingu sína með því svari sem hann flutti áðan. Auðvitað fullyrði ég ekkert um það hvort ég samþykki samninginn eftir tvö til þrjú ár eftir að ég hefði farið yfir hann. Ég veit ekki hvað er í honum og þess vegna er ég að biðja um tíma til þess að fara yfir hann. Þessu hélt ég að væri hægt að koma inn í höfuðið á hv. þm. Ég þarf ekki þessi tvö til þrjú ár ef ég veit hvað er í honum og get sagt strax: Ég styð eða styð ekki. En þetta er náttúrlega hlutur sem hv. þm. skilur ekki vegna þess að hann er prógrammeraður. Það er áður en samningurinn kemur fram, áður en farið er að dreifa plöggum sem hann vill láta alþjóð skilja að hafi komið fram 1989. Í hvaða heimi býr þingmaðurinn? Það eru ekki einu sinni öll skjöl komin fram í dag. Þau eru ekki enn komin fram öll. Hann er að tala um að menn hafi getað verið að kynna sér samninginn síðan 1989. Ég meina, komdu til mannheima.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 5. þm. Reykv. mjög góða ræðu sem sýnir það að þegar slík ræða kemur fram undir lok umræðna hefur málið ekki verið full rætt. En ég vil gera eina verulega athugasemd við ræðu hans. Hann fjallaði réttilega um árás hæstv. utanrrh. á formann Framsfl. þar sem hann líkti formanni Framsfl. við Hitler. Það er í sjálfu sér alvarlegur hlutur en ég hygg þó að formaður Framsfl. standi jafnréttur eftir. Þetta er einungis utanrrh. til vansa. Sömuleiðis eru grófar síendurteknar árásir hans á Alþingi honum sjálfum fyrst og fremst til vansa. En það alvarlega við ræðu utanrrh. í útvarpsumræðunum, sem hv. 5. þm. Reykv. tók ekki fram, var þegar hann veifaði hér sem staðreyndum því sem hann kallaði varfærnu mati Þjóðhagsstofnunar og fullyrti að hagur Íslendinga á ársgrundvelli mundi batna um 7 milljarða við inngöngu í EES. Þetta hefur rækilega verið hrakið hér þegar menn náðu gögnum og komust að raun um að þetta var bara tilbúningur ráðherrans. Hann hafði ekki stafkrók fyrir því að upphæðin væri þessi og þaðan af síður að þetta væri varfærið mat. Þetta er búið að gera líklega 20 sinnum úr ræðustólnum síðan ræðan var haldin. En vísvitandi var sagt ósatt til þess að blekkja þjóðina vegna þess að þjóðin horfði á þessa ræðu en ekki nema lítill hluti hennar á hinar. Í flestum ríkjum þar sem ég þekki til, annars staðar en hér, þá mundi slík framkoma hjá einum ráðherra verða til þess að forsrh. bæðist lausnar fyrir hann. Mér kemur í hug lítil barnagæla, sem ég vona að herra forseti hafi biðlund og lofi mér að fara með. Hún kemur í hugann í þessu sambandi: Lengi hef ég löngun haft litla Jóni að trúa þó hann opni aldrei kjaft öðruvísi en ljúga.