Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann G. Möller) : N. hefur athugað þetta frv. og kallað á sinn fund stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur og einnig húsaleigun. hér í bænum. Það virðist svo, að ekki ríki mikil hrifning í húsaleigun. út af þessum brbl. um húsaleigu, sem gefin voru út í haust, og má með sanni segja, að þau séu ill nauðsyn. Ákvæði þeirra eru mörg hörð og koma sérstaklega hart niður á húseigendum. Ef til vill mætti mýkja þessi ákvæði eitthvað, og hefur n. athugað það, en samt hefur n. komizt að þeirri niðurstöðu, að eigi beri að hrófla við 1. að sinni, en aftur á móti sé sjálfsagt að nema þau úr gildi strax og þess er kostur, en n. álítur það ekki geta orðið fyrr en rýmkast um húsnæði í bænum, svo húsnæðisvandræðin réni að mestu leyti. Eftir upplýsingum, sem n. hefur fengið um byggingar hér í bænum, þá eru þær allt að helmingi meiri en áður, og ætti þess vegna að rætast úr með húsnæði. N. leggur því til, að 1. falli úr gildi eftir næsta flutningsdag, nánar tiltekið 15. júní 1942. Ekki mun þó vera öruggt nema svipuð ákvæði þurfi að setja eftir þann tíma, en gera má ráð fyrir, að þau geti orðið miklum mun vægari. Ég sé svo enga ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en vil endurtaka, að n. álítur 1. þessi illa nauðsyn og að þau beri að afnema strax og þess er kostur.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég verð að segja það, enda þótt ég sé ekki trúaður á, að 15. júní n. k. verði svo komið, að hægt sé að nema þessi 1. úr gildi, að þá er ég þó ekki mótfallinn því, að reynt verði eftir fremsta megni að fella þessi 1. niður svo fljótt sem auðið er. Ég geri fastlega ráð fyrir, að þó þessi l. verði látin niður falla 15. júní 1942, þá muni menn samt sjá sig tilneydda að framlengja þau, og með það fyrir augum er ég með því, að brbl. verði samþ. - Ég er á sama máli og hv. allshn., að þessi 1. eru neyðarúrræði og koma hart niður á mörgu saklausu fólki, en þó er ég þess fullviss, að þau hafa einnig bjargað út úr ógöngunum í húsnæðismálunum. Ég vil benda á tvennt í húsaleigu. Annað er það, að þó 1. séu felld úr gildi, þá beri þó ekki að afnema það ákvæði, sem bannar mönnum að breyta íbúðum í annað húsnæði, t. d. viðvíkjandi iðnaði eða verzlun. Hitt er, að ég tel, að einstaklingsherbergi ættu að heyra undir 1. Ég er því ekki mótfallinn, að hv. Alþ. lýsi yfir því, að l. beri að fella úr gildi strax og þess sé kostur, enda þótt ég geti ekki búizt við, að þau geti fallið niður á þeim tíma, er hér hefur verið rætt um.



Herra forseti! Eftir því sem mér skilst, er það álit hv. allshn., að þessi 1. séu of hörð gagnvart húseigendum og af þeim ástæðum sé það nauðsynlegt, að þau séu felld úr gildi sem allra fyrst. Ég vil nú segja, að mér finnst það nokkuð einkennileg tilfinningasemi hjá þeirri hv. n., ef hún hefur alls ekki munað eftir því, þegar hún fjallaði um þessi l., að ástandið í húsnæðismálunum hefur verið of hart, þannig að fjöldi fjölskyldna hefur ekkert húsnæði nú sem stendur. Hér í Reykjavík skiptir það tugum fjölskyldna, sem hefur orðið að leysa upp nú af þeim ástæðum. Sumar þeirra hefur orðið að senda burt úr bænum, t. d. austur á Þingvöll. Aðrar fjölskyldur hefur orðið að leysa þannig upp, að konunum og börnunum hefur orðið að koma fyrir hjá fjölskyldufólki, en fjölskyldufaðirinn hefur svo getað fengið að hírast einhvers staðar á öðrum stað. Þetta ástand er hér í Reykjavík vegna þess að Sjálfstfl., gegnum meiri hluta bæjarstjórnar, hefur um síðasta áratugs skeið algerlega bannað að gera nokkurn tíma nokkurn skapaðan hlut í húsnæðismálum Reykjavíkur. Hann hefur haft hvert tækifærið af öðru til þess að byggja húsnæði fyrir íbúa þessa bæjar, en hann hefur heldur kosið að borga 300 þús. kr. á ári fyrir fólk, sem bærinn hefur orðið að sjá um, heldur en að koma upp viðunandi íbúðum fyrir þetta fólk. Ástandið hefur verið þannig, að l., sem þingið hefur sett fyrir 12 árum, hafa verið þverbrotin til þess að hægt væri að leigja út kjallaraholur, sem dæmdar hafa verið óhæfar til íbúðar, vegna þess að þær hafa verið í eign manna, sem fylgja Sjálfstfl. Ég álít þess vegna ekki, að hér hafi verið sett l., sem séu of hörð fyrir húseigendur. Og ef lagt er til að afnema þessi 1. eftir ákveðinn tíma, áður en séð er fyrir, að ástandið hafi batnað í húsnæðismálunum, þá verður sú stefna til þess að viðhalda því ástandi í húsnæðismálunum, sem er alveg óþolandi fyrir Reykvíkinga og aðra íbúa þessa lands. Ég get því ekki skilið, hvernig hv. allshn. hefur getað orðið sammála um að leggja til annað eins og þetta. Það, sem frekar hefði þurft, var, að komið hefðu till. fram frá n. til þess að ráða bót á húsnæðisvandræðunum. Ég held, að í fyrsta lagi hefði n. átt að tala við þá, sem sérstaklega hafa með það að gera að sjá þeim fyrir húsnæði, sem húsnæðislausir eru. Ég sé, að n. hefur kallað til viðræðna við sig húsaleigunefnd og stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur, en n. hefur ekki séð ástæðu til að rannsaka sjálf núverandi ástand í húsnæðismálum Reykjavíkur, það ástand, sem er hér í bænum á þessu sviði eftir 10 ára sleifarlag á stjórn þessara mála. Ég get skilið, að stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur hafi komið fram með þá hlið málsins, sem húseigendum og hagsmunum þeirra við kom. Ég get líka skilið, að hv. allshn. hafi e. t. v. komizt að þessari niðurstöðu. sem í nál. getur um, að fella þessi ákvæði húsaleigul. úr gildi eftir ákveðinn tíma, við það að hlusta í húseigendur útmála það, hversu skelfilegt það sé að geta ekki notað þessar eignir betur en þeir geti eftir þessum l. En hv. allshn. hefði átt einnig að hlusta á þær fjölskyldur, sem ekkert þak eiga yfir höfuðið hér í bænum og er sundrað vegna þess að ómögulegt er að fá húsnæði handa þeim. Og n. hefði átt að skyggnast eftir, hvernig stendur á þessu og hverjum þetta er að kenna. Ég get hugsað mér, að ef slík l. sem þessi héldust einhvern tíma, gerðu þeir, sem stjórna eiga þessum málum hér í Reykjavík, eitthvað meira í húsnæðismálunum en raun hefur borið vitni hingað til. Ég hélt því fram við 1. umr. þessa máls, að það, sem vantað hefði í sambandi við þetta mál, væri framkvæmd 1. Þá var upplýst, að ég held, að það væru 64 íbúðir, sem brezka setuliðið hefði hér í bænum. Samkvæmt 1. þessum er þeim bannað að hafa á leigu íbúðir í bænum. Og það var líka upplýst af hæstv. félmrh., að þessir menn, sem leigja setuliðinu, væru brotlegir við 1. En engin gangskör var að því gerð að losa þessar íbúðir til afnota fyrir Íslendinga. Hvers vegna hefur n., sem tekið hefur þetta mál til athugunar og að sjálfsögðu vill hafa hugmynd um, hvernig ástandið sé í húsnæðismálunum, ekki spurt stjórn Fasteignaeigendafélagsins að því, þegar hún hafði tækifæri til að tala við hana, hvernig stæði á þeim einkennilega þegnskap að brjóta l. til þess að bola Íslendingum burt úr íbúðarhúsnæði bæjarins og leysa upp og flytja burt úr bænum heilar fjölskyldur svo tugum skiptir, til þess, svo sem kunnugt er, að leigja Bretum íbúðirnar í staðinn? Ég held, að þessi n. hefði átt að athuga ástandið í húsnæðismálunum hér og það, hvers vegna l., sem hér hafa verið sett um það efni, eru ekki framkvæmd. Nefndin kvartar ekki yfir því í nál sínu, að húsaleigulögin hafi ekki verið framkvæmd, heldur því, að þau leggi kvaðir á húseigendur. Það er ekkert tekið fram um það í nál., hvernig húseigendur hafi gegnt þessum kvöðum. Svo segir hv. frsm. allshn., hv. 6. þm. Reykv., að n. hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að líkindi mundu til þess, að 15. júní 1942 mundu húsnæðisvandræðin vera horfin að verulegu leyti. Hann sagði sem sé, að þau rénuðu að verulegu leyti, og lagði svo til, að 1. yrðu numin úr gildi á þessum tíma. Ég get ekki séð, hvaða ástæðu n. hefur til þess að koma fram með slíka till. Á síðasta ári held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að hafi verið byggt minna í Reykjavík heldur en nokkurn tíma áður. Hvað hefur n. gengið út frá, að þyrfti að byggja margar íbúðir í ár? 400? Mig minnir, að um 200 íbúðir hafi verið byggðar á síðasta ári; vil þó ekki fara nákvæmlega út í tölur í því sambandi. En bezt væri að hafa tölur viðvíkjandi þessu. Ég held, að það hefði átt að rannsaka þetta. En þó að byggt væri í ár meira heldur en nokkru sinni áður, býst ég samt ekki við, að þessi tvö ár verði að meðaltali normal-ár í því efni. Það, sem byggt hefur verið á ári hverju, hefur aldrei bætt úr skortinum á húsnæði hér í Reykjavík með því að fullnægja þörfinni á auknu húsnæði, heldur hefur það orðið í hæsta lagi til þess, að skorturinn ykist ekki að verulegum mun. Ég hygg, að byggingarnar í ár og í fyrra geri ekki meira en að hamla á móti því, að ástandið versni í íbúðarmálunum í bænum, þannig að það sé eftir það jafnslæmt og það áður var. Enn fremur er setuliðið í sumum íbúðum bæjarins, og einnig er fólksstraumur til bæjarins meiri nú en nokkru sinni áður. Það er því talað alveg út í bláinn af hv. allshn., - því að hún hefur ekki heldur komið fram með neinar tölur -, að húsnæðisvandræðin, sem hér eru nú í Reykjavík, muni hafa rénað að verulegu leyti 15. júní 1942. Ég hygg, að það, sem við eigum fram undan á næstunni, sé erfiðari aðflutningar til landsins, og að það sé þess vegna afar tæpt að byggja á því, að eftir eitt og hálft missiri verði orðin breyt. á til bóta í húsnæðismálunum svo mikil, að hægt sé að fella úr gildi þessi 1. Mér virtist hæstv. félmrh. ganga út frá þessu sama, að Það sé ekki nema út í bláinn að vera að tiltaka einhvern vissan dag, þegar l. þessi eigi að falla úr gildi. Ég álít þess vegna þessa till., sem hv. allshn. ber hér fram, alveg ófæra. Ég vil enn fremur vekja athygli á því í sambandi við þetta, - þá að það kunni að fara svo, að það verði ekki til neins, - að það virðist vera óþarfi að fella það úr íslenzkum l., að ekki megi leigja erlendu setuliði. Nú kunna menn kannske að segja, að Bretarnir muni verða farnir burt af landinu um þetta leyti næsta ár, þó að menn viti það náttúrlega ekki, og ameríska setuliðið muni ekki sækjast eftir húsnæði hér í bænum. Herstjórnin ameríska hefur lýst yfir því, að ameríska setuliðið muni ekki sækjast eftir þessu húsnæði, en mun hafa gert það vegna húsnæðisvandræðanna. En ef rétt reynist, að 15. júní 1942 hafi vandræðin í þeim efnum rénað verulega, þá getur svo farið, að amerísku liðsforingjana langi til að hafa eigin íbúðir hér í bænum alveg eins og þá brezku. Ég álít einnig þess vegna alveg óþarft að setja það í l., að það eigi að fella þau úr gildi eftir vissan tíma. Aðeins eitt gæti réttlætt slíkt, og það er það, ef hæstv. Alþ. sýndi í verkinu, að það gerði eitthvað til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum, t. d. með því að tryggja byggingarefni til þess að koma upp íbúðarhúsum. Hins vegar vitum við, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefur haft á orði að byggja 100 bráðabirgðaíbúðir, en þegar til framkvæmdanna kemur, virðist ekki eiga að byggja nema helminginn af því. Þessar úrbætur virðast mjög gufa upp, þegar til framkvæmdanna kemur. Hins vegar vil ég ítreka það, sem ég tók fram við 1. umr. málsins, að hvað húseigendur snertir koma þessi 1. kannske illa við smærri húseigendur. En gagnvart þeim húseigendum hér í bæ, sem eiga stærst hús og hafa bezt húsnæði fyrir sjálfa sig, eru þessi l. ekki ströng, enda eru þau ekki miðuð við þá. Það er ekki verið að neinu leyti að ganga á rétt þeirra manna hér í bænum, sem lengi hafa búið í stórum íbúðum, lúksusíbúðunum. Hins vegar hefur réttur þeirra húseigenda verið þó nokkuð þrengdur, sem yfirleitt hafa leigt út. Ég tilkynnti við 1. umr., að hv. 4. landsk. og ég mundum koma með brtt. viðvíkjandi þessum l. Nú hefur þetta mál komið hér inn í hv. d. með afbrigðum, þannig að mér hefur ekki unnizt tími til að flytja brtt. áður. En brtt., sem ég vildi flytja, fer fram á að gefa bæjarstjórnum landsins heimild til þess að skammta húsnæði, þannig að þar, sem eru yfir 20 gólfflatarfermetrar á mann, sé leyfilegt að taka íbúðir handa húsnæðislausu fólki. Fyrir þá, sem talað hafa hér sérstaklega um það, að með þessum l. sé þrengt að rétti húseigenda, vil ég vekja athygli á því, að það er aðeins einn hluti þeirra, sem þrengt hefur verið að. En ef á að þrengja að þeim yfirleitt, ættu „villu“-eigendurnir alveg eins að geta þrengt að sér eins og aðrir húseigendur. Ég býst líka við, að afleiðingin af því að samþ. það ákvæði, sem ég gat um, að ég ætlaði að koma fram með till. um, mundi verða sú, að fjöldinn af þeim mönnum, sem sú málsgr. mundi ná yfir, mundi af sjálfsdáðum leigja út það, sem þeir gætu misst af húsnæði, heldur en að láta bæjarstjórnirnar taka það húsnæði til ráðstöfunar handa húsnæðislausu fólki. E. t. v. væri réttara að fresta brtt. mínum til 3. umr. Það kemur í sama stað niður, og er e. t. v. betra að hafa þær prentaðar, En ég vildi minnast á þær um leið og við afgr. málið við þessa umr. Það er engum blöðum um það að fletta, að á tímum eins og nú eru verður að þrengja að rétti manna á ýmsan hátt. Það er óhjákvæmilegt á styrjaldartímum að svipta menn að meira eða minna leyti umráðarétti yfir því, sem er þeirra eign; það getur orðið lífsskilyrði fyrir þjóðina, ef hún á að geta lifað. Og það eru ekki þungar búsifjar, sem efnaðir menn verða fyrir, þó að þeir séu knúðir til þess að stækka ekki við sig húsnæði, meðan annað eins neyðarástand ríkir í húsnæðismálum eins og nú er. Prinsipielt er það alveg rétt, að það er skerðing á eignarréttinum. En ég held, að það sé skerðing á eignarréttinum, sem þeir, sem fyrir verða, næstum megi þakka fyrir að sleppa með, eins og á stendur. Það er regla, sem verður að gilda í svona kringumstæðum, að einstaklingshagsmunirnir verði að víkja fyrir almenningsheill. En það er eftirtektarverð táknmynd þess, hvað hagsmunir einstakra, fámennra stétta eiga öfluga fulltrúa hér innan þingveggjanna, að slíkar till. koma fram eins og þær, sem hér koma fram frá hv. allshn., en um leið koma engar till. fram viðkomandi þessum l. til úrbóta fyrir þá, sem húsnæðislausir eru. Enginn efast um það, að þrengt er að kosti húseigenda. En þeim er um það að kenna, sem hafa hindrað það, að nægilegt húsnæði væri til t. d. hér í Reykjavík. Þegar stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur kvartar yfir þessum l. við þingn., þá ætti hún fyrst og fremst að snúa sér til bæjarstjórnar Reykjavíkur. En af hverju hefur sú bæjarstjórn ekki viljað byggja á undanförnum árum? Af því að hún hefur viljað hjálpa til með það að halda uppi húsaleigunni í Reykjavík. Þannig er keðjan í þessu máli öllu saman. Það er sjálfskapað viti, sem hér er um að ræða. Þeir, sem ráðið hafa mestu í Sjálfstfl., hafa gegnum fulltrúa sína í bæjarstj. getað hindrað það, að hér hafi verið farið eins að og í öðrum höfuðborgum Norðurlanda, að byggt sé fyrir fólkið. Og þegar svo styrjöld kemur og ekki er hægt að byggja um tíma, þá verður að grípa til þeirra óyndisúrræða að svipta eigendur að nokkru leyti yfirráðarétti yfir sínum eigin íbúðum. Út úr þessum vítahring er aðeins hægt að losna á þann hátt að byggja verulega mikið og losna þannig úr þeim húsnæðisvandræðum, sem hafa verið hér um áratugs skeið og jafnvel lengur. Ég held þess vegna, að sú till., sem hér liggur fyrir frá hv. allshn., stefni algerlega í ranga átt. Ég mun hins vegar freista þess að fá fram brtt. þá, sem ég lýsti áðan.



Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að mér þætti ekki vel séð fyrir framkvæmd þessara húsnæðismála með því að láta nefnd manna á hverjum stað á landinu hafa seinasta úrskurðarvald í þessum málum. Og ég óskaði eftir því, að n. sú, sem fjallaði um málið, tæki það til athugunar, hvort ekki bæri að hafa yfirnefnd fyrir landið allt, sem menn gætu skotið málum sínum til, þegar ágreiningur yrði út af úrskurðum viðvíkjandi húsnæðismálum. Móti von minni hefur n. ekkert sinnt þessu. Og ég veit því í raun og veru ekki, hvaða ástæður hún hefur talið til þess, að þetta væri ekki haganlegt. Ég mun þess vegna koma með brtt. í þessa átt við 3. umr. málsins. Ég hafði í raun og veru vænzt þess, að hv. allshn. mundi koma fram með fleiri brtt. M. a. er í 1. gr. frv. þessa eða bráðabirgðal. þrengdur mjög réttur húseigenda til þess að nota sitt eigið húsnæði. Manni virðist, að það sé, þó að nauðsyn kunni til að bera, ákaflega hart, að þessir menn eru teknir út úr með sínar eignir og þeim meinað að njóta þeirrar arðhækkunar, sem flestir hafa nú hlotið við það stríðsástand, sem ríkir. Það er auðvitað nauðsyn almennings, sem veldur því, að þetta hefur orðið að gera. En ofan á það er mjög vafasamt, að bætandi sé óþarfri tilhlutun um yfirráðarétt manna yfir húsum sínum. Í 1. gr. frv. er fram tekið, að ekki megi segja neinum upp húsnæði, sem hann áður hefur haft. Ég geri ráð fyrir, að fyrir hæstv. ráðh. þeim, sem gaf þessi brbl. út, hafi vakað það, að menn gætu ekki skert íbúðarherbergjafjölda með því að taka herbergi til eigin þarfa annarra en íbúðar, né heldur tekið einstök herbergi, sem leigð hafa verið út, í sama skyni. Þetta er að sjálfsögðu tilgangurinn, og verður því ekki neitað, að þetta sé nauðsynlegt að koma í veg fyrir, þó að húseigendum kunni að þykja það hart. En það er gengið lengra í því efni að skerða umráðarétt manna yfir húsunum. Eftir 1. frá síðasta aðalþingi var mönnum heimilt að taka húsnæði í sínum eigin húsum til eigin þarfa eða þarfa sinna venzlamanna. Nú hefði mönnum sýnzt nóg, að reistar hefðu verið skorður við því, að húseigendur tækju herbergi, sem leigð hefðu verið til íbúðar, til eigin nota eða sinna venzlamanna, til þess að gerð væru úr þeim einhvers konar rekstrarherbergi, t. d. að herbergin væru notuð til veitinga eða verzlunar. Ég mun þess vegna að líkindum koma með brtt. við 3. umr. í þá átt, að húseigendum sé, eins og í l. frá reglulega þinginu 1941 var ákveðið, heimilt að segja upp húsnæði, ef þeir þurfi að nota það til íbúðar fyrir sig sjálfa eða sín skyldmenni. Því að það er alveg víst, að húsnæðið vex ekkert við það, þó að það sé Pétur, en ekki Páll, sem í því býr. En þegar mönnum er lagt á herðar að sjá fyrir sínum nánustu skyldmennum, foreldrum og börnum, þá er hart, að þeir fái ekki að sjá þeim fyrir húsnæði í sínu eigin húsi. Auk þess er hart, að menn megi ekki ráða því, hverjir í þeirra húsum búa, sérstaklega ef þeir búa sjálfir í húsinu, og að í stað þess að menn megi hafa foreldra sína eða börn eða systkini í húsum sínum, sem þeir búa í sjálfir, þá verði menn að hafa kannske eitthvert vandræðafólk, sem helzt enginn vill hafa, og slíkt fólk er til. Húsnæðismálið almennt mun ég ekki ræða nú. Hv. 4. þm. Reykv. gerði það að almennu umræðu- og ádeiluefni, að allshn. tók ekki húsnæðismálið almennt til athugunar. Ég álít, að n. hafi ekki komið það við sem þingnefnd, sem þessu máli var visað til. Hennar verkefni var að athuga frv., sem fyrir liggur, og skal ég ekki blanda mér í það. En ég vil taka undir það með hv. 4. þm. Reykv., að húsnæðismálin eru fyrir vaxandi bæi ákaflega mikil nauðsynjamál. Og ég vil minna á, að áður en húsnæðisvandræðin sköpuðust, hef ég í opinberum umr. talið, og tel enn, að það beri að stefna að því, að hver maður eigi sitt eigið húsnæði, alveg eins og ég held því fram, að stefna beri að því, að hver maður, sem yrkir jörðina, eigi þá jörð, sem hann yrkir. Mætti ræða um þetta í sambandi við framtíðina. En nú er verið að ræða um ástandið, sem er í húsnæðismálunum, og annað liggur ekki fyrir.



Við 1. umr. vakti ég athygli á nokkrum ágöllum, sem ég taldi vera á þessum bráðabirgðal. og þyrfti að lagfæra hjá n. N. hefur nú skilað áliti, þar sem hún hefur talið ráðlegast að gera ekki verulegar breyt., sjálfsagt til að halda n. saman. Hins vegar segir það ekkert um það, hvort nm. hefðu talið breyt. æskilegar. Tel ég því rétt að leita þess í hv. d., hvort ekki er þar meiri hl. fyrir breyt. Get ég þar nefnt tvennt. Hv. 5. þm. Reykv. hefur minnzt á annað, sem sé að setja yfirdómstig í húsaleigumálum, því að það nær engri átt, að ekki sé hægt að áfrýja jafnvandasömum og viðkvæmum málum, og ég held, að hvergi þekkist jafnilla um hnútana búið og hér er að þessu leyti. Brtt. um þetta mun koma fram við 3. umr. málsins. Þá er annað atriði, sem ég tel nauðsynlegt að lagfæra. Þegar litið er á þessi brbl., þá sést, að þau ná einungis til íbúðarhúsnæðis, og þrengja þau þar mjög að húseigendum, en öllu öðru húsnæði virðist vera heimilt að segja upp. Sér hver maður, hvað af því gefur leitt, ef það er látið vera svo, þar sem nú er sótt eftir hverri holu, sem hægt er að nota til að selja veitingar útlendum hermönnum, og svo verður kannske nauðsynlegur rekstur að víkja fyrir slíku, ef húsnæðinu er sagt upp með 3 mán. fyrirvara og húseigandi eða vandamenn hans vilja nota það. M. ö. o., það er hægt að segja upp öllu húsnæði nema íbúðum þrátt fyrir brbl., ef húseigandi sjálfur eða vandamenn hans vilja hafa þar einhvern atvinnurekstur. Gæti farið svo, að þetta ylli erfiðleikum á nauðsynlegri vörudreifingu í bænum. Ég þekki þess dæmi, að fara varð aðra hvora leiðina, sleppa húsnæðinu og láta nota það til einhvers, sem er miður nauðsynlegt, eins og veitingastofur fyrir erlenda hermenn, eða að borga í kyrrþey hærri húsaleigu, sem þýðir aukna dýrtíð. Það er því óhjákvæmilegt að setja sams konar ákvæði einnig um þetta húsnæði, að ekki megi segja því upp, nema eigandi sjálfur ætli að nota það annars er sjáanlegt, að til mestu örðugleika kemur um alla dreifingu á nauðsynjum bæjarbúa, bæði hér og annars staðar í þessu mikla kapphlaupi, sem nú er um hvern krók og kima. Ég mun því leyfa mér að bera nú fram skrifl. brtt. við frv. á þessa leið: „Við 4. gr. Aftan við greinina bætist : Upphaf 2. gr. sömu laga orðist svo : Leigusala er óheimilt að segja upp leigusamningum um húsnæði, nema hann þurfi á því að halda til íbúðar fyrir sjálfan sig eða vandamenn sína: Með því er skapað öryggi fyrir þá, sem reka atvinnu í bænum, sem er ekkert, ef þessi breyt. fæst ekki samþ. Ég skal fúslega játa, að með þessum 1. er að mörgu leyti gengið á rétt vissra aðila, sem sé húseigenda í bæjum, og það er að mörgu leyti gengið of langt í að banna þeim að hækka húsaleigu, meðan ekki eru sett tilsvarandi ákvæði um að banna hækkun á öðrum sviðum. Ég sé ekki mikinn mun á því mannréttindalega séð að banna mönnum að hækka leigu á eign sinni eða banna mönnum að hækka kaup sitt, sem fjöldi hv. þm. álítur ógerning, bæði að banna að hækka kaup og verð á afurðum. Og ég tel miklu skynsamlegra að leyfa jafnvel að hækka húsaleiguna upp að vissu marki heldur en að leyfa húseigendum að gera vissan atvinnurekstur ómögulegan með því að taka af honum húsnæði, kannske til þess að nota það í þágu erlendra hermanna, sem dvelja nú hér um stundarsakir. Ég veit til þess, að nú er víða byrjað á því, hvað sem 1. segja, að hækka leigu fyrir húsnæði til atvinnurekstrar, það er borgað í kyrrþey á bak við, svo að menn geti haldizt þar við með nauðsynlegan atvinnurekstur. Ég vænti því, að hv. d. sjái, hver nauðsyn er á því, að þessi till. verði samþ. Ég hef rætt um þetta við hæstv. félmrh., og hefur hann tekið vel í till. og ýmsir fleiri hér í d., og vænti ég því, að það komi í ljós við atkvgr., að hún hafi mætt fullum skilningi.

Forseti (JörB) : Mér hefur borizt brtt. frá hv. 1. þm. Rang., sem hann hefur nú lýst. Er hún skrifl. og of seint fram komin. Þarf því tvenns konar afbrigði til þess að hún megi komast hér að.

Frsm. (Jóhann G. Möller) : Ég þarf ekki margt að segja út af því, sem fram hefur komið. Þó vil ég svara ýmsum aths. nokkurra hv. þm. út af þessu máli. Ég gat þess í fyrri ræðu minni, að allshn. hefði haft til athugunar ýmsar till. til breyt. á l., sérstaklega á þessu frv. - bráðabirgðal. - og athugað þær, en komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki væri gott að hrófla við 1., heldur væri sterkara að leggja áherzlu á, að 1. væru numin úr gildi, undireins og þess væri nokkur kostur. Ein af þessum till., sem n. hafði til athugunar, var, hvort ekki mætti rýmka ákvæði 1. gr., þar sem bannað er að segja upp húsnæði nema til eigin afnota, þar sem bráðabirgðal. breyta því ákvæði gömlu húsaleigul., sem heimilaði húseiganda að taka húsnæði til afnota fyrir sjálfan sig eða vandamenn sína. Þetta er atriði, sem hefur sérstaklega komið fram hjá tveimur hv. þm., hv. l. þm. Rang. og hv. 5. þm. Reykv. N. var ljóst, að þetta var nokkuð hart ákvæði, og ef til vill mætti mýkja þetta eitthvað og miða við skyldleika, þó að ekki væri notað það rúma orð „vandamenn“, eins og gert var í gömlu 1., en skv. upplýsingum frá húsaleigun. mun talsvert hafa verið farið í kringum þessi 1. einmitt vegna þessa ákvæðis um vandamenn, bæði síðasta vor og áður. Leigjendum var sagt upp, af því að húseigendur sögðust þurfa að fá húsnæðið handa vandamönnum sínum, en svo þegar nokkur tími var liðinn, voru þessir vandamenn horfnir og allt annað fólk komið í staðinn. N. komst því að raun um, að ekki væri gott að breyta þessu frekar en öðrum ákvæðum í þessum l., sem eru þó að mörgu leyti nokkuð hörð. Annað atriði, sem þessir hv. þm. voru með, var það, að ekki væri neinn yfirdómstóll yfir húsaleigun. Ég býst við, að fram komi við 3. umr. till. um að skipa yfirhúsaleigun. N. hafði þetta til athugunar og taldi, að a. m. k. í Reykjavík mundi þetta torvelda meðferð mála og gera allt vafstursmeira en það er nú. Hins vegar er það ljóst, að eins og nú er er þessari n. fengið talsvert mikið vald í hendur, og varðar miklu, að því sé vel beitt, og er því fyllsta ástæða til, að framkvæmdavaldið fylgist vel með framkvæmd þessara l. og gæti þess, að ákvæðum 1. sé beitt á sem mýkstan hátt; án þess þó að þeim sé ekki fullnægt. Hv. 1. þm. Rang. hefur flutt hér skrifl. brtt. Vil ég mælast til þess, að hann tæki hana aftur til 3. umr., svo n. fái tækifæri til að athuga hana sérstaklega. Ég skil vel, að það, sem hann talar um í þessu sambandi, getur verið mjög bagalegt. Hins vegar held ég, að sú hætta, sem hv. þm. hefur hér sérstaklega í huga, að húsnæði fyrir nauðsynlegan atvinnurekstur sé sagt upp til þess að setja þar upp í þess stað ónauðsynlegan atvinnurekstur, eða a. m. k. þann, sem ekkert þjóðargildi hefur, sé ekki eins mikil og honum sýnist. Ég hygg, að hann eigi þar sérstaklega við Bretasjoppur, en ég held, að það sé heldur farið að draga úr fýsi manna til að koma þeim upp, svo að þessi hætta sé rénandi. Ég vil þó, að athugað sé, hvort þessi till., eða einhver, sem gengur í svipaða átt, á ekki rétt á sér, og vil því mælast til, að hún verði tekin aftur til 3. umr. Ég tel ekki þörf að svara hv. 4. þm. Reykv. mörgum orðum. Ég skil vel, að þessum hv. þm. finnist ekkert sérstaklega slæmt eða óviðunandi, þó að réttur fasteignaeigenda í bæjum sé skertur að verulegu leyti. Ég veit vel, að hann og hans flokkur telur eignarréttinn ekki svo mikils virði. Hins vegar er það alveg rangt hjá hv. þm., að till. n. í þessu efni séu fyrst og fremst til þess að þóknast fasteignaeigendum í Reykjavík, eins og hann vildi vera láta. Hann fór mörgum orðum um, að n. hefði kallað stjórn þess félags á fund sinn án þess að láta sig neinu skipta húsnæðisvandræðin í bænum og þó að fjölskyldur hefðu þar orðið mjög hart úti og jafnvel orðið að flytja úr bænum. Hv. þm. veit ekkert, hvað n. hefur kynnt sér í þessu efni. En eitt er honum í lófa lagið að kynna sér, og það er, hvað n. gekk langt í að verða við kröfum stjórnar Fasteignaeigendafélagsins. N. hefur bæði fyrr og síðar fengið kröfur frá þessum mönnum, sem voru þess valdandi, að n. kallaði stjórn þessa félags á sinn fund, sem var sjálfsagt, og ef hv. þm. kynnir sér þær kröfur, sem þar eru bornar fram, mun hann komast að raun um, að það, sem hefur gerzt í húsnæðismálunum, hefur ekki verið gert til þess að ganga til fulltingis við þessa menn og kröfur þeirra, enda vita allir, að þessi 1. hafa ekki komið fram til þess að bæta hlut þessara manna, heldur til þess að tryggja það, að menn eigi kost á að fá það húsnæði, sem til er, og halda því, ef réttsýni er í því. Þetta er það, sem 1. ganga út á og n. er sammála um, að þau eigi að gera. Hitt er alveg skýrt, enda hefur það komið fram í d., að l. ganga á réttindi þessara manna, og frá þeirra sjónarmiði, sem einhvers meta eignar- og umráðarétt manna og álíta hann einhvers virði, er ekki nema eðlilegt, að það komi skýrt fram, að þessi l. eigi ekki frekar en aðrar stríðsráðstafanir að gilda nema meðan þeirra er brýn nauðsyn, og mér skildist hv. þm. líka komast að þeirri niðurstöðu. Hvort hægt verður að nema þessi 1. úr gildi 15. júní, skal ég ekki fullyrða, en ég veit, að nú fara byggingar ört vaxandi, og mun það mikið bæta úr. Ég get þó hugsað mér, að þeim muni ekki það langt komið, að húsnæðisvandræðin hafi rénað 15. júní það verulega, að l. megi þá alveg falla úr gildi, enda stendur ekkert um það í till. n., að hún sé á þeirri skoðun, að l. skuli falla úr gildi fyrr en húsnæðisvandræðunum linnir verulega. Má vera, að skakkt sé að binda það við 15. júní, en eins og hæstv. félmrh. minntist á, þá eiga þessi 1. ekki að gilda lengur en frekast er þörf, enda er þá sennilega hægur vandi að fá ný brbl. sett, ef brýn nauðsyn krefur, og mættu þau þá ef til vill vera eitthvað mýkri en þessi 1. Gæti það byggzt á því, hvað mikið hefði rýmkazt til um húsnæði, síðan þessi bráðabirgðal. voru sett. Ég hirði ekki að svara þeirri ádeilu í ræðu hv. þm., sem snerist um það, hverju það væri að kenna, hvað lítið hefur verið byggt í Reykjavík undanfarin ár. Hann vildi kenna það Sjálfstfl. Ég býst við, að hann geti fengið tækifæri til ádeilu út af þessu í bæjarstjórn Reykjavíkur, en ég vil þó aðeins upplýsa hann um það, að ég hygg, að hér í bæ hafi verið og verði byggt talsvert mikið á þessu ári. En það, sem hefur strandað á fyrst og fremst, er skortur á byggingarefni, og það er ábyggilegt, að það er ekki Sjálfstfl. að kenna, að byggingarefni hefur ekki fengizt flutt inn undanfarið; ástæðuna fyrir því hefur verið að finna einhvers staðar annars staðar. Út af Bretaíbúðunum sé ég ekki ástæðu til að segja margt. Hæstv. félmrh. upplýsti við 1, umr., hvernig í því lægi, að enn þá væru margar íbúðir hér í bæ í höndum Breta. Það væri af þeirri einföldu ástæðu, að Bretar vildu ekki fara úr íbúðunum, og við höfum ekki getað rekið þá út. Okkar l. ná ekki yfir þá nema að svo miklu leyti, sem þeir vilja sjálfir vera láta. Viðvíkjandi því, hvort við í n. hefðum spurt stj. Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur, hvernig á því stæði, að svo margar íbúðir væru í höndum Breta, þá vil ég vísa til þess, sem ég sagði um Bretahúsnæðið, en ég get viðurkennt, eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. við fyrri umr. þessa máls, að það eru til Íslendingar, sem vilja heldur leigja Bretum en Íslendingum, en ég get vel gengið inn á það hjá hv. þm., að þetta eru ekki þjóðhollir menn, en það er eins og hver sjái sjálfan sig með það, að þessum mönnum bjóðast kannske alls konar fríðindi, sem eru kannske meira virði en sjálf leigan, t. d. í kolum og öðru slíku, og hægur vandi að komast í kringum það, að það séu ekki þeir, heldur Englendingar, sem vilja vera í íbúðunum. Æskilegt væri vitanlega að fá ráð til þess, að þessar íbúðir losnuðu, en ekki mun vera auðvelt að koma auga á það. Allt hefur strandað á þessu eina einfalda, að Bretar eru sterkari en við. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið að þessu sinni, en vil aðeins endurtaka þá ósk mína, að hv. l. þm. Rang. vildi taka till. sína aftur til 3. umr.



Herra forseti! Hv. frsm. talaði um afstöðu mína til eignarréttar húseigenda og yfirráðaréttar þeirra yfir húsum, sem aðrir hafa á leigu til íbúðar. Í því sambandi vil ég benda honum á, að það þarf engan sérstakan „bolsa“ til að halda því fram, að yfirráð þeirra og eignarréttur, svo heilagur sem hann er, geti takmarkazt af öðrum helgari rétti. Stjórnarskráin og öll okkar löggjöf ber því vitni, að tilverurétt fólksins ber meir að meta en eignarréttinn, hinn síðar nefndi er álitinn afleiðing, en ekki grundvöllur tilveruréttarins. Það kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. í ræðu hans um þetta mál, að sérstaklega væri hart fyrir húseigendur að vera teknir út úr, þegar allir aðrir fengju að græða á eignum sínum. Það má segja, að þarna sé húseigendum óréttur ger á sama tíma sem t. d. eigendur togara græða geysilega, - það er óréttlæti innan eignastéttarinnar sjálfrar. Ef togaraeigendur ættu að kveða upp dóminn um þetta „misrétti“, mundu þeir segja, að húseigendur hafi margir grætt vel þau árin, sem útgerðin var að tapa, og það geti ekki verið tilviljun, að enn keppast eignamenn um að binda fé sitt í húseignum. Hins vegar skal ég játa, að til eru húseigendur, sem verðskulda, að tekið sé nokkurt tillit til þeirra, þegar hamlað er móti gróðahyggju húseigenda almennt. Það eru þeir, sem eru að klífa þrítugan hamarinn til að eignast hús yfir sig og sína eða húspart, menn af hinni fátækari stétt, og búa e. t. v. í kjallara hússins eða á lofti undir súð, en leigja aðalhæð þess og helztu þægindi, þræla lengi ævi fyrir afborgunum og vöxtum þeirra okurkjara, sem þeir hafa orðið að ganga að við kaupin, - hver laus eyrir fer til þeirra, sem eru hinir raunverulegu eigendur, lánardrottnanna. Það getur verið hart fyrir þessa menn að geta nú ekkert hagnazt á góðærinu, nema þeir kysu að selja húsin, sem þeir hafa e. t. v. ætlað eftirkomendum sínum, og standa síðan húsnæðislausir. Ef fram kæmi till., sem miðaði að einhverri uppbót til slíkra manna, gæti ég fylgt henni. Einn hv. þm. minntist á hækkun húsaleigu í þessu sambandi. Svo framarlega sem menn vilja vinna móti dýrtíðaraukningu, hljóta þeir að skilja, að styrkur til þeirra, sem þarna þykja verða hart úti, er miklu hollara ráð en almenn húsaleiguhækkun, sem gæfi þeim óþarfan gróða, sem græddu nægilega á húsum sínum undanfarinn áratug, og yrði þess utan upphaf að stórkostlegu húsabraski. Það er almennt viðurkennt, hve húsabrask er hættulegt hagsmunum alls almennings. Þegar húseignir hafa tvöfaldazt í verði eða jafnvel miklu meira en það, eins og nú hlyti að verða, ef ýtt væri undir með nýrri húsaleiguhækkun, hlýtur afleiðingin að verða geysihá húsaleiga um langa framtíð - almenningi blæðir fyrir braskarana - eða ægilegt hrun hjá eigendum hinna dýrt keyptu húseigna. Styrkur til húseigenda þeirra, sem ég gat um, að þyrftu hans e. t. v., hefði ekki brask í för með sér, en húsaleiguhækkun til þess eins, að húseigendur geti grætt „eins og aðrir“, nær ekki neinni átt. Hv. frsm. hélt ég vissi lítið um það allt, sem allshn. hefði gert. Hún segir frá því sjálf í þessu örstutta nál. sínu, -- varla svo hæversk, að hún hefði ekki getið þess þar, ef starf hennar í málinu hefði verið meira, - og eftir eigin sögn hennar að dæma, finnst mér starfið smátt. Hann sér ekkert merki til þess í nál., að n. hafi verið veik fyrir vilja Fasteignaeigendafélagsins. Þar leggur n. þó til skv. vilja þess að fella úr gildi ekki aðeins smámuni, heldur alla þessa lagasmíð, sem hér liggur fyrir, mánuði eftir flutningsdag í vor. Eins og á stóð var erfitt fyrir n. að sýna stjórn þess félags fyllri hlýðni en þetta, þótt ég efist hins vegar ekki um, að félagið hafi orðað við hv. allshn. miklu meiri kröfur í málinu. Hv. frsm. minntist á, hvernig nýbyggingar í bænum hefðu verið hindraðar undanfarin ár. Ég vil taka undir það, en um leið minna menn á þá ágætu samvinnu Sjálfstfl. og Framsfl., sem þessu olli. Sjálfstæðismenn tóku að sér að hindra framtak bæjarins, stöðva byggingar þar, sem hið opinbera átti hlut að máli, meðan hitt, að lama einkaframtakið í byggingum, var aðallega hlutverk Framsfl., jafnframt því að torvelda innflutning. S. l. 4 ár hefur þó alltaf verið hægt að fá byggingarefni innflutt, ef samkomulag hinna 3 þjóðstjórnarflokka hefði verið á annan veg en var. Alltaf kvað við í Alþfl., að fulltrúar hans væru reiðubúnir til að gera allt til að knýja fram þennan innflutning. Ekki var minni áhuginn fyrir því hjá ýmsum helztu mönnum Sjálfstfl. - í munninum. Framsfl. einn stóð á móti, en var í minni hluta. En í samningum við þann flokk var þessum kröfum fórnað, m. a. fyrir skattfrelsi útgerðarinnar, og árlega látið fara í súginn milljónavirði í ónotuðu vinnuafli og e. t. v. enn meira virði í ónotuðum möguleikum á þessu sviði. Þetta var hin byrjandi þjóðstjórnarsamvinna. Hv. frsm. varð mishermi um Bretaíbúðirnar í bænum. Hæstv. félmrh. upplýsti í ræðu hér í d., að Bretar hefðu farið úr þeim íbúðum, sem þeim var sagt upp af húseigendum. L. skylda húseigendur til að segja þeim upp og leggja sektir við, ef ekki er gert.

Það er ekki hægt að sekta Bretana.

Nei, en 1. ber að beita við húseigendur, og þau segja eins og stendur í 2. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Húseiganda er óheimilt að leigja öðrum en heimilisföstum innanhéraðsmönnum íbúðarhúsnæði. Leigusamningar ...... óheimilir eftir ákvæði 1. mgr., eru ógildir.“ Upplýst er, að þetta nær til íbúða, sem Bretum eru leigðar, og hvers vegna hefur því þá ekki verið beitt gegn eigendum þeirra íbúða eins og gegn húseigendum, sem leigja öðrum aðkomumönnum? Hæstv. félmrh. afsakaði það með því, að hægðarleikur mundi vera að koma á samvinnu milli húseigenda og Breta, þannig að Bretar gerðu það fyrir húseigendur að neita að fara úr íbúðum, sem þeim yrði til málamynda skipað að fara úr. En þetta er ósannað mál, því að það hefur ekki verið reynt. Hæstv. félmrh. lofaði, ef ég man rétt, að íhuga, hvernig ákvæði 1. yrðu þarna framkvæmd. Eflaust er það erfitt, ef orðrómurinn er sannur um þau hlunnindi, sem sumir húseigendur kvað njóta hjá hinum brezku leigjendum sínum, t. d. að fá svo og svo margar whiskyflöskur hjá þeim á mánuði. Hins vegar getum við ekki afsakað okkur með því, að Bretar séu sterkari en við. Þeir hafa ekki kosið að beita þarna ofbeldi, heldur vikið burt þaðan, sem þeim var sagt upp. Ef þeir tækju nú upp hina aðferðina og sætu þrátt fyrir uppsögn, er það gert af hvötum íslenzkra manna og þess vegna okkar Íslendinga að sjá ráð við því.



Herra forseti! Vegna þeirrar ádeilu, sem allshn. hefur orðið fyrir af hálfu hv. þm., vildi ég taka fram nokkur atriði. Frv. er borið fram til staðfestingar bráðabirgðal. frá 8. sept. s. 1. og er því upphaflegt gildi þeirra miðað við næsta reglul. Alþ., sem átti auðvitað að vera seinni hluta þessa vetrar, og mátti þá vænta endurskoðunar á lögum um húsaleigu. Nú vildi svo til, að aukaþing þetta kom saman, og urðu því brbl. að koma fyrir það, ella að falla úr gildi, ef þau ná ekki staðfestingu á því, og yrðu þau þá skammvinnari en allir hafa reiknað með. Þess vegna álítur n., sem telur tjón að svo skyndilegu afnámi brbl., einsætt, að þau megi ekki með neinu móti verða óútrædd á þessu þingi. Af þeim orsökum verður að varna því, að margar og umdeildar brtt. komi fram, enda gætu slíkar tilraunir til að bæta um frv. ekki orðið nema gagnslítið hálfverk aukaþings þessa. Það væri a. m. k. sízt til hagsbóta fyrir leigutaka að stofna til kappræðna nú um frv. og eiga með því á hættu að það yrði óútrætt. Allshn. ber því ekki fram þær brtt. við frv., sem ella hefði verið ástæða til. Það bíður aðalþings. Allshn. kallaði á fund sinn húsaleigunefnd og stjórn Faseignaeigendafélags Reykjavíkur og ræddi við þá um málið. Því ber ekki að neita, að þessir aðilar eru málunum kunnugri en allir aðrir, sem hægt var að ná til. Á aðalþingi síðar í vetur ætti að sjást betur en nú, hver von er um aukinn húsakost á vori komanda hér í bænum, og með hliðsjón af því, að húsaleigul. verði þá endurskoðuð, þótti rétt að takmarka gildistíma laganna, sem fyrir liggja. Ég vil mælast til, að málið fái að ganga til næstu umr. án annarra breytinga en þeirra, sem nefndin leggur til.

Sveinbjörn Högnason Hv. frsm. óskaði þess, að sú skrifl. brtt., sem ég bar fram við frv., yrði tekin aftur til 3. umr., svo að n. hefði tækifæri til að athuga hana. Þótt ég eigi nokkuð á hættu, þar sem ég hefði, ef hún félli nú, reynt við 3. umr. að koma fram annarri till. í sömu átt, vil ég gjarnan vinna þetta til samkomulags við n. og tek till. mína aftur, en áskil mér það, að n. geri mér aðvart til að ræða við sig um málið, ef hún getur ekki fallizt á hana í því formi, sem hún er.



Ég vil vekja athygli á 11. gr. húsaleigul., þar sem segir, að þegar ekki þyki lengur þörf fyrir 1., megi fella þau úr gildi með kgl. úrskurði. Þetta gerir þá breyt. enn ónauðsynlegri að ákveða, að þessi 1., sem fyrir liggja, falli úr gildi 15. júní n. k., eins og hv. allshn. hefur borið fram.

Frsm. (Emil Jónsson) : Við 1. umr. var augljóst, að þetta mundi ekki fara til n., en við 2. umr. komu fram brtt., sem fara í þá átt, að fjölga þeim stöðum, er 1. ná til. - Þar er lagt til, að auk Bolungavíkur komi einnig Akranes og Borgarnes. Enn fremur hafa komið tilmæli um, að frv. yrði fellt inn í vatnal. sem almenn, óstaðbundin heimild, svo ekki þurfi frekari lagasetningar við, ef um fleiri staði verður að ræða. blálinu var svo vísað til allshn. og umr. frestað. N. hefur nú athugað málið og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá flm., þó með þeim breyt., að ekki skuli tilgreindir vissir staðir, heldur verði frv. fellt inn í vatnal. sem óstaðbundin heimild fyrir þá kaupstaði og kauptún, sem kynnu að vilja notfæra sér þetta, og sem afleiðing af þessu leggur n. til, að frv. heiti : Frv. til 1. um breyt. á vatnal. - Breyt. á 1. gr. er þannig: „Þó er bæjarstjórn heimilt, þegar brýna nauðsyn ber til, að fengnu samþykki ráðh., að hækka gjald þetta allt að þrefaldri þeirri upphæð“ o. s. frv. - Þarna eru aðeins nefndar bæjarstjórnir, en ekki sveitarstjórnir, og er það vegna þess, að í 2. gr. vatnal. stendur, að sveitarstjórnum sé heimilt að fara eins að og bæjarstjórnir. Þetta er mikið nauðsynjamál, því að vitað er, að þetta er með fyrstu verklegu framkvæmdum, sem hver kaupstaður og kauptún gera. - Hins vegar er vitað, að vatnsveitulán hefur hækkað frá því fyrir stríð, en fasteignamat húsa er óbreytt, og verður því að taka það til greina. Með þessum breyt. leggur n. til, að frv. verði samþ.