Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því að röddin er hálfbrostin, menn virða mér það vonandi til vorkunnar, þegar þess er gætt, að mikil átök hafa verið í nafnaköllum undanfarna daga. Frv. það, sem hér er til umr., hefur verið afgr. af hv. Ed. og var samþ. þar með ofurlítilli breytingu, eins og fram kemur í nál. heilbr: og félmn. Ed. Saga þessa máls eða þessa frv. er í fáum orðum þessi: Hinn 8. marz 1967 var samþ. þál. á Alþ., þar sem skorað var á ríkisstj. að undirbúa löggjöf og leggja fyrir Alþ. frv. til l. um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar. Með bréfi, dagsettu 14. september 1967, var Öryrkjabandalagi Íslands falið að semja drög að frv. til l. um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar. Bandalagið fól dr. Oddi Ólafssyni yfirlækni þetta verkefni í samráði við hin sérstöku öryrkjafélög og bandalagið. Hefur hann unnið að samningu frv., samkvæmt þessu og haft jafnframt samráð við félmrn. Árangur þess starfs dr. Odds er frv. það, sem hér liggur fyrir. Við samningu þessa frv. var höfð hliðsjón af till. Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 99 frá 1955 um atvinnuþjálfun fatlaðra manna til viðreisnar þeim. Till. þessi er prentuð sem fskj. með frv. Svo sem greinir í 1. gr. frv., fjallar það fyrst og fremst um atvinnuþjálfun. Meira en 5% þeirra landsmanna, sem eru á vinnualdri, vinna ekki vegna meiri eða minni örorkusjúkdóma. Vitað er, að allmiklum fjölda af þessum hópi mætti koma til vinnu með skipulögðum, samræmdum aðgerðum, þ.e. ýmiss konar félagslegri hjálp, rannsóknum, námi, þjálfun og sérstöðu til vinnu. Þessu frv. er ætlað að stuðla að bættri aðstöðu í þessu efni. Endurhæfing fólks með skerta starfshæfni er keðja samræmdra aðgerða, sem hefst með tæknisfræðilegri endurhæfingu og lýkur að jafnaði með starfsendurhæfingu. Í frv. er, eins og áður segir, gert ráð fyrir frumkvæði og framkvæmdum á vegum félagssamtaka, sem hefur gefið góða raun hér á landi til þessa. Eigi að síður er nauðsynlegt, að öll slík starfsemi sé undir opinberri yfirstjórn og eftirliti, svo að tryggja megi samræmda og skipulega starfsemi, sem auka mun hagkvæmni og ná betri árangri í heild en vænta má án slíkrar opinberrar íhlutunar. Yfirstjórn endurhæfingarinnar samkvæmt frv. verður falin sérstakri n., sem ráðh. skipar eftir tilnefningu, svo sem nánar er lýst í 2. gr. frv., en í 3. gr. frv. segir, hvert skuli vera hlutverk endurhæfingarráðsins. Áætlun sú, sem um ræðir í upphafi gr., skal vera til 10 ára. Slík áætlunargerð skal vera til 10 ára, ekki sízt vegna þess, að fjármagn það, sem til ráðstöfunar er til endurhæfingarstarfsemi, er af mjög skornum skammti. Ber því brýna nauðsyn til, að fé því, sem fyrir hendi er á hverjum tíma, verði ráðstafað til þeirra verkefna, sem mest þörf er að leysa, og tryggja jafnframt skipulega framkvæmd og koma í veg fyrir, að framkvæmdir, sem ákveðnar kunna að verða og byrjað er á, stöðvist í miðjum klíðum vegna fjárskorts. Um aðstoð þá, sem lagt er til, að veitt verði, vísast til 7., 9., 10. og 11. gr. frv. Endurhæfingar- og vinnustöðvar verða ekki reknar hallalaust, ef takast á að ná því takmarki, sem þeim er ætlað, en það er að þjálfa þá til vinnu, sem vegna orkutaps eru með meira eða minna skerta starfsgetu og geta því ekki séð sér farborða. Til þess að annast endurhæfingu er nauðsyn á þjálfuðu starfsliði, svo sem sjúkraþjálfara, félagsráðgjafa og iðjuþjálfara. Í frv. eru engin ákvæði um menntun slíks starfsliðs. Hins vegar mun vera í ráði, að Háskóli Íslands taki upp kennslu í þessum greinum nú á næstunni, svo að ætla má, að skortur slíks starfsliðs verði ekki til baga í framtíðinni. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. á þessu stigi málsins, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég hygg, að um það geti ekki verið deilt hér á hinu háa Alþ., að það skipti miklu máli fyrir okkar litla þjóðfélag, að það fjármagn, sem hverju sinni er til ráðstöfunar af opinberri hálfu til margháttaðra framkvæmda á vegum ríkisins, sé notað með sem hagkvæmustum hætti og verkefnum hagað þannig, að þetta fé nýtist sem allra bezt. Í þessa átt hafa beinzt ýmsar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, og má þar t. d. nefna þær breytingar, sem orðið hafa á tilhögun fjárveitinga til hafnargerða. Síðustu árin hefur sá háttur verið á hafður, að fjárveiting hefur hverju sinni verið miðuð við tiltekinn áfanga verks og fé til þess tryggt, þannig að auðið væri að vinna verkið allt, eftir því sem auðið væri að koma við útboðum. Áður var þetta svo, að það var varið, eins og menn muna, í fjárl. nokkrum hundruðum þúsunda til tiltekinnar hafnargerðar, og var það síðan undir hælinn lagt, hvað hægt var að þoka verkinu langt áleiðis. Í annan stað hefur það gerzt á síðustu árum smám saman, að þokað hefur verið í hina sömu átt byggingamálum skóla, þannig að nú er svo komið, að um það gilda mjög fastar reglur, hvernig þeim málum skuli hagað, bæði viðmiðunarreglur í sambandi við fjárveitingarnar sjálfar, þ. e. a. s. stöðlun skólahúsnæðis, og einnig er fjárveitingu hagað þannig, að hægt er að miða við ákveðna áfanga. Þetta hefur verið gert bæði varðandi uppbyggingu ýmissa ríkisskóla, svo sem menntaskólanna og einnig nú í skólakostnaðarlöggjöfinni sjálfri varðandi sambyggingar ríkis og sveitarfélaga. Engu að síður, þó að þetta hafi gerzt og á fleiri sviðum verið stefnt í svipaða átt, var brýn þörf á því að setja almennar reglur; sem gengju nokkuð í svipaða átt, eins og ég gat um á þessum tveimur sviðum, að hafði gerzt. Þess vegna var það, að nokkru eftir að ég tók við embætti fjmrh., var skipuð 7 manna n. undir forustu Jóns Sigurðssonar, sem nú er ráðuneytisstjóri í fjmrn., til þess að gera, eins og það var orðað í erindisbréfi n., „heildarathugun á því, hversu hagnýta megi með jákvæðustum árangri það fé, sem ríkið ver til margvíslegra fjárfestingarframkvæmda.“ Þessi n. var þannig skipuð, að ákveðið var að tilnefna ekki í n. neina af forstöðumönnum núverandi framkvæmdastofnana ríkisins, ekki vegna vantrausts á þeim, heldur vegna þess að þeir væru málinu of tengdir, og þess vegna væri gott, að þar kæmu fram hlutlaus sjónarmið annarra manna. Þessi n. samdi frv., sem lagt var fyrir Alþ. en varð þá ekki að lögum, enda ekki við því búizt, þar sem hér var um mikla nýbreytni að ræða og ekki hægt að gera ráð fyrir því, að Alþ. mundi fallast á að afgreiða málið þá þegar, enda ljóst, að það þyrfti að fara fram á því frekari könnun og leita um það umsagnar frá ýmsum aðilum. Frv. var aftur lagt fyrir Alþ. 1968, og þá hafði því verið breytt nokkuð með hliðsjón af athugunum, sem fram höfðu á því farið, og hafði m. a. verið haft þá samráð við sérfræðing Alþjóðabankans í fjárfestingarmálum, sem gaf mjög jákvæða umsögn um þá hugsun, sem frv. byggðist á. Þá var leitað mjög margra umsagna um málið frá margs konar samtökum, sem hafa með byggingarmál og skipulag framkvæmda að gera í þjóðfélaginu, og þó að þessi samtök hefðu sum ýmislegt við frv. að athuga, þá voru allir þessir aðilar í grundvallaratriðum sammála um það, að frv. stefndi í rétta átt. Frv. var þó ekki afgr. og er nú enn lagt fyrir Alþ. og þá með breyt., sem á því hafa verið gerðar, eftir þær umsagnir, sem ég gat um. Þær voru rækilega íhugaðar og samráð haft við Samband ísl. sveitarfélaga og Efnahagsstofnunina, og ég hygg, að hægt sé að segja, að málið hafi hlotið eins rækilegan undirbúning og mögulegt sé, enda varð niðurstaðan sú, að hv. Ed. féllst á að samþykkja frv. með sáralitlum breytingum og það ágreiningslaust. Ég sé ekki ástæðu til þess að eyða mörgum orðum í það að rekja þetta frv. Það skýrir sig mjög vel sjálft, og með því fylgir ítarleg grg. Ætlunin er, að það taki til allra opinberra framkvæmda í þessu sambandi, einnig framkvæmda ríkis og sveitarfélaga, þ. e. a. s. þegar ríkissjóður leggur einhvern hluta til sameiginlegra framkvæmda þessara aðila. Það er gert ráð fyrir því, að ákveðnar reglur gildi um undirbúning framkvæmda, en því miður verður að segja það eins og er, að það hefur kannske verið hið gallaðasta í opinberum framkvæmdum, hversu oft hefur verið í þær ráðizt, án þess að vandlega væri athugað áður, hvernig hagkvæmast væri að þeim að vinna, og þeir valkostir væru teknir, sem skynsamlegastir væru. Á það hefur einnig mjög skort. Hér er gert ráð fyrir því, að áður en hafizt verði handa um áætlunargerð, fari fram frumathugun á skynsamlegustu valkostum til að leysa tiltekin vandamál, þ. e. a. s. hvernig bezt sé að leysa tilteknar þarfir, með hvers kyns húsnæði og hvar því sé hentugast fyrir komið, og áætlun gerð, ekki aðeins um það, hversu dýrt það muni verða, þegar að framkvæmdastiginu kemur, heldur er einnig gert ráð fyrir, að rekstraráætlun fylgi, en það hefur því miður mjög skort á, að menn hafi gert sér til hlítar grein fyrir, hvaða afleiðingar það hefði um kostnað af hálfu ríkisins, þegar til rekstrar kæmu ýmiss konar byggingar og manavirki, sem ráðizt hefur verið í. Eftir að þessi frumathugun á valkostum hefur farið fram, þá er gert ráð fyrir, að áætlunargerðin sjálf hefjist og hún fari fram á vegum hlutaðeigandi rn. og/eða sveitarfélags eða annars eignaraðila í samráði við fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn., og eru þar settar mjög ákveðnar reglur um það, hvernig að áætlunargerðinni skuli unnið, og sé ég ekki ástæðu til þess að rekja það nánar. En það er gert ráð fyrir því, að áður en hafizt er handa um framkvæmd á grundvelli þessarar áætlunar, þá sé tryggt það fjármagn, sem þarf til þess að ljúka verkinu á eðlilegum tíma. Þetta gerir mögulegt í senn að koma við útboðum í þau verk í stærri stíl en áður hefur þekkzt og í annan stað að vinna með kerfisbundnari hætti og ódýrar og hagkvæmar að framkvæmd verkanna, þegar hægt er að halda sleitulaust áfram án þess að þurfa, eins og margoft kemur fyrir, að stöðva verkin í miðju kafi sökum fjárskorts. Í þriðja lagi eru settar um það mjög nákvæmar reglur í þessu frv., hvernig að framkvæmd verks skuli staðið, og er það meginregla, að verk skuli boðið út, þegar þess er nokkur kostur, og settar reglur um það, hvaða aðili skuli annast útboð verkanna, en það er Innkaupastofnun ríkisins. Hún fær mjög veigamikið hlutverk í þessari löggjöf, þar sem henni er í senn ætlað að sjá um útboð verka, og jafnframt er ætlunin að setja þar upp sérstaka eftirlitsdeild, sem sér um, að verkið sé unnið á tilhlýðilegan hátt og samkv. þeim reglum, sem settar eru í samræmi við þær útboðslýsingar, sem tilboð í verk hafa grundvallazt á. Það má að sjálfsögðu gera ráð fyrir því, að einhver aukakostnaður verði af framkvæmd laganna, en þó ætti það ekki að þurfa að vera neitt að ráði, vegna þess að hér er gert ráð fyrir að leggja niður tvær deildir, sem annast byggingaeftirlit, annars vegar byggingaeftirlit menntmrn. vegna skóla og hins vegar byggingaeftirlit húsameistara ríkisins, og þetta færist hvort tveggja yfir í þessa framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins. Það er gert ráð fyrir því, að sérstök samstarfsnefnd verði sett á laggirnar til þess að tengja saman hagsmunaaðila í þessum efnum og þá, sem sérfræðilega vinna að þeim, og í þeirri n. eigi sæti þrír menn, einn af hálfu Alþ., sem talið er eðlilegt, að sé formaður fjvn. hverju sinni, hagsýslustjóri ríkisins, sem hefur það meginhlutverk að annast um, að með hagkvæmum hætti sé að öllum þessum opinberu framkvæmdum staðið, og í þriðja lagi forstöðumaður framkvæmdadeildar Innkaupastofnunarinnar, sem er gert , ráð fyrir, að sé tæknimenntaður maður, annaðhvort verkfræðingur, arkitekt eða maður með sambærilega menntun, þannig að tryggð sé hin verkfræðilega þekking á þessum málum. Þegar n. fjallar um sameiginleg málefni ríkis og sveitarfélaga, er svo gert ráð fyrir því, að fulltrúi frá Sambandi ísl. sveitarfélaga sitji á fundum nefndarinnar. Það er nýbreytni einnig í þessum lögum, að gert er ráð fyrir því, að birtar verði niðurstöður varðandi allan tilkostnað við hina opinberu framkvæmd og gerð grein fyrir því nákvæmlega, hvaða ástæður liggi því til grundvallar, ef mjög breytist frá því, sem áætlun hljóðaði um verkið, og það er gert ráð fyrir því, að úttekt fari fram, þegar verki er lokið, og ríkisendurskoðun setji fastar reglur um framkvæmd úttektarinnar eða svokallað skilamat, og þá sé það metið endanlega, hvort verktakar eða aðrir, sem nálægt verkinu hafa komið, hafi staðið við skuldbindingar sínar samkv. verksamningi. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, nema tilefni gefist til, að ræða þetta mál nánar, en ég fullyrði, að það hefur fengið, eins og ég sagði áðan, eins rækilegan undirbúning og kostur var á. Það hefur komið í ljós, að það er ekki mikið við að styðjast í þessum efnum í öðrum löndum, vegna þess að jafnvíðtækar heildarreglur hafa ekki verið settar, svo að kunnugt sé, um skipulag opinberra framkvæmda, þannig að við höfum ekki við reynslu annarra að styðjast í þessu máli. Það er hins vegar skoðun allra, sem látið hafa í ljós álit á þessu, hvort sem er innanlands eða utan, að ef okkur tækist að koma þessum málum í það horf, sem í grundvallaratriðum er stefnt að í þessu frv., þá hlyti það að verða til mjög mikilla bóta og tryggja það, eins og ég sagði í upphafi, sem hlyti að vera tilgangur og sameiginlegt áhugamál allra í okkar litla þjóðfélagi, að það fjármagn, sem hverju sinni er varið til opinberra framkvæmda, sem mönnum nú jafnan finnst vera heldur of lítið en of mikið, hagnýtist með þeim hætti, að það skili sem allra beztum árangri fyrir þjóðarheildina. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn., og vildi ég um leið beina því til hv. n., að hún kynnti sér þau margvíslegu gögn, sem fyrir liggja í málinu eftir ítarlega meðferð þess hér á Alþ., og vonast ég til, að n. sjái sér fært að hraða svo störfum, að málið geti fengið endanlega meðferð á þessu þingi, þar sem það er nú, eins og ég gat um, þriðja þingið, sem málið liggur til athugunar hjá.



Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að það er áhugamál allra hv. þm., að það fjármagn, sem gengur til verklegra framkvæmda í þessu landi, nýtist sem bezt. Ég get líka tekið undir það með honum, að mér sýnist við athugun á þessu máli, að stefnt sé í rétta átt að þessu marki. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun hér á hv. Alþ., að nauðsyn bæri til að sameina ýmsar stofnanir, sem fást við sömu verkefni, og hér er gerð tilraun til þess að sameina byggingaeftirlitið, sem nú er hjá hinum ýmsu stofnunum og er kannske bundið við verk hverju sinni. Ég held, að það muni skapast meiri festa í framkvæmd málsins við það, að sameining eigi sér stað og sérstökum aðilum er falið eftirlit með ríkisbyggingum almennt. Ég vil t. d. í því sambandi nefna hús, sem er búið að vera lengi í byggingu og miklu fjármagni er búið að verja til, þ. e. Landsspítalabygginguna. Ég er sannfærður um það, að þar hefði verið þörf á meira eftirliti en verið hefur, og ég tel, að með þeirri stofnun, sem hér er lagt til að lögfesta, þá muni þetta takast. Og þess vegna get ég sagt það við þessa umr., nema annað eigi eftir að koma upp síðar, að mér sýnist, að hér sé stefnt í rétta átt, og ber að fagna því. Ég vil líka segja það, að það gleður mig í sambandi við þetta frv., að þar er fullkomlega tekið tillit til sveitarfélaganna sem annars aðilans að þeim framkvæmdum, sem eru sameiginlegar. Ég hafði nokkuð óttazt það, að hlutur þeirra væri fyrir borð borinn, en ég sé, að eins og frv. er nú, þá er það ekki, og alveg ástæðulaust að óttast um það, því að einnig þar þarf að hafa festu í framkvæmdum og fullkomið eftirlit með því fjármagni, sem til framkvæmdanna fer. Við höfum framkvæmt mikið á síðari árum, en þurfum þó að framkvæma meira, og við megum gæta okkar í því, t. d. eins og verið hefur í skólabyggingunum, að það sé ekki um of dýrar tilraunir að ræða í sambandi við framkvæmdir einstakra mannvirkja, eins og mér virðist stundum hafa verið. Ég vil líka segja það, að ég tel það mjög mikilsvert að birta niðurstöður um verkin, þegar þeim er lokið. Það er mikið aðhald fólgið í því, og það er mjög gott til þess að fá samanburð á milli verka, sem er mikils virði. Ég vil því segja það um þetta mál við þessa umr., að mér sýnist það stefna í rétta átt, og nauðsyn beri til að skapa þá festu, sem ég vonast til, að verði, ef þetta frv. nær fram að ganga, sem ég geri ráð fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. og var samþ. þar óbreytt. Þetta er framlenging á lögunum frá 10. apríl 1968, um ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda. Það var ákveðið, að á árunum 1968 og 1969 skyldi ríkisstj. heimila að lækka framlag til landnáms vegna nýbýla um 7,5 millj. kr. Ríkisstj. notaði þessa heimild. Með frv. þessu er gert ráð fyrir að veita ríkisstj. sams konar lækkunarheimild fyrir árin 1970 og 1971. Ég tel ekki ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um þetta frv. það er skýrt og greinilegt, og legg ég til, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þó að ég eigi sæti í þeirri hv. n., sem mun fá þetta mál til meðferðar, þá finnst mér rétt að ræða þetta frv. lítillega nú, þegar það kemur hér til 1. umr. Eins og þeir vita, sem þekkja þessi mál, hefur það orðið þannig, að þeir fjármunir, sem hafa verið látnir renna til þessara hluta, hafa alltaf minnkað, en þeir voru ákveðnir með lögunum 1964 það sem þeir eru í dag, en nú er verið að fara fram á að fá heimild til að lækka þetta frá því, sem þá var ákveðið í lögunum. Ef við förum að athuga, hvernig þróun þessara mála hefur verið á undanförnum árum, þá kemur í ljós, að árið 1957 var ákveðið með lögum að leggja fram 25 þús. kr. styrk til íbúðarhúsabygginga í sveitum. Þá var byggingavísitalan 117 stig og þá var talið, að rúmmetrinn í íbúðarhúsnæði kostaði 1085 kr. Næst þegar hækkun var gerð, árið 1960, var byggingavísitalan komin upp í 150 stig og kostnaðurinn við að byggja hvern rúmmetra í 1396 kr. Þá var þessi styrkur færður upp í 40 þús. kr. 1962, þegar byggingavísitalan var komin upp í 180 stig og kostnaðurinn við að byggja hvern rúmmetra kominn í 1674 kr., var þessi styrkur færður upp í 50 þús. kr. 1964, þegar byggingavísitalan var í 220 stigum eða það kostaði 2044 kr. að byggja hvern rúmmetra í íbúðarhúsnæði, þá var hann færður upp í 60 þús. kr. Síðan hefur þessi styrkur ekkert verið hækkaður, en í dag er byggingavísitalan komin í 439 stig og kostnaður á hvern rúmmetra kominn upp í 4080 kr. Á þessu árabili hefur því framkvæmdamáttur þessa styrks minnkað um helming, og svo kemur hæstv. landbrh. hér á hv. Alþ. með frv. um að taka fjármuni úr þessu, en ekki að hækka þennan styrk. Þetta er kannske eitt af mörgum dæmum um þá landbúnaðarstefnu, sem ríkir nú í landinu. Og hvernig er svo með veðdeildina? Hún er í rauninni algerlega lömuð. Nú skuldar hún t. d. hálfa 15. millj. kr. Hún fær úr Framkvæmdasjóði á þessu ári 8 millj. kr., en rekstrarhallinn á henni er 1.4 millj. kr., svo það, sem væri til útlána, þó að skuldin stæði, eru aðeins 6.6 millj. Lánin hafa nú staðið í stað í 4 ár, og þegar þau voru hækkuð úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr., var ekkert fjármagn ætlað til viðbótar í veðdeildina. Það sjá allir, að þó hámarkslán væri nú fyrir hendi, 200 þús. kr., þá er það náttúrlega ekkert lán. Ef það hefði verið hægt að taka einhverja fjármuni frá Landnáminu, sem ekki er, þá hefði verið nær að setja þá í veðdeildina til þess að styrkja hana eitthvað, því að ekki veitir af. Ég vil koma með fyrirspurn til hæstv. landbrh.: Er ekki hugmyndin að hækka þennan byggingastyrk, sem hefur staðið í stað, þó að dýrtíðin hafi vaxið um helming á sama tíma, og ætlar hæstv. ríkisstj. virkilega ekkert að gera í málum veðdeildarinnar? Miðað við það, sem ég hef hér sagt, þá leggst ég algerlega á móti þessu frv., sem hér liggur fyrir, en mun koma með þá brtt. í n., að styrkurinn verði hækkaður. Það má geta þess, að á árinu 1970 hafa 70 menn beðið um lán úr Stofnlánadeildinni til að byggja íbúðarhús. Með þessum styrk, sem nú er 60 þús. kr., þá væru það samtals 4.2 millj. kr. Það munu vera að meðaltali um 40 menn, sem eru í endurbyggingum og viðbyggingum, og eins og hv. þdm. vita, hefur Landnámið greitt sem styrk 10% af þeim kostnaði. Það má búast við því, að það verði alls ekki minna en 500 þús. kr., sem slíkar endurbætur og viðbyggingar kosta á þessu ári, miðað við reynslu undanfarinna ára, og þá væru það 50 þús. kr. á hvert býli. Þá eru komnar þarna á 7. millj. kr., og miðað við að tvöfalda styrkinn, eins og þyrfti að gera, til þess að hann hefði sama framkvæmdamátt og hann hafði 1964, þá veitir áreiðanlega ekki af þessum fjármunum, sem Landnámið hefur yfir að ráða. Og ef maður fer að athuga þessa sögu enn þá betur, þá var styrkurinn þó hér á árunum hækkaður meira en byggingarvísitalan hækkaði á sama tíma.



Herra forseti. Þegar frv. um ráðstöfun til lækkunar ríkisútgjalda var til meðferðar á útmánuðum 1968, var einn þátturinn í því sá, sem hér er áréttaður í þessu frv., þ. e. að lækka framlögin til Landnáms ríkisins. Ég og fleiri þm. mótmæltum þá m.a. þessu atriði í frv. Þessi ráðstöfun varðandi Landnámið var þá rökstudd með því, að það væru þverrandi verkefni hjá Landnámi ríkisins við stofnun nýbýla, og þess vegna væri óhætt og eðlilegt að minnka framlögin til þessarar stofnunar. En það var bent á það þá, og ég vil enn minna á það, að Landnámið hefur vissulega haft með höndum fleiri verkefni á undanförnum árum heldur en eingöngu stofnun nýbýla. Og það er að mínum dómi fyllsta ástæða til þess að færa þau verkefni út, hvað sem um hinn þáttinn, nýbýlastofnunina, er að segja. Félagsleg ræktun og stuðningur við hana, einnig stuðningur eða jafnvel forganga um það að koma upp heykögglaverksmiðjum, stuðla að myndun fóðurforðabúra, þetta eru allt saman eðlileg verkefni fyrir Landnám ríkisins að mínum dómi. Ég álít, að reynsla undanfarinna ára af því, hversu gengið hefur með fóðuröflunina víðs vegar um land, hljóti að hvetja til þess, að Landnámið ræki þessi verkefni meira en áður, því það hefur orðið kal í mörgum landshlutum, hrein grasleysisár á stórum svæðum, og það hafa komið óþurrkasumur, sem hafa orðið mjög afdrifarík fyrir bændur í viðkomandi landshlutum. Og ég endurtek það, að það er fyllsta ástæða til þess að færa starfssvið Landnámsins meira yfir á þau svið, sem ég vék að áðan, í stað þess að skerða starfsfé þess. Það er enginn vafi á því, að okkur ber að róa að því öllum árum að efla innlenda fóðurframleiðslu og þá að sjálfsögðu auka ræktun landsins og leita tryggra verkunaraðferða, en sumar, eins og t. d. heykögglagerðin, verða ekki framkvæmdar hjá einstökum bændum, heldur þarf stærri átök til. Einn þáttur í þeirri viðleitni að efla innlendu fóðuröflunina á að mínum dómi að vera sá, að styrkja Landnám ríkisins til átaka á vissum afmörkuðum sviðum, en ekki að skerða framlögin til þess, eins og stefnt er að með þessu frv., sem gengur m. ö. o. alveg í þveröfuga átt við það, sem ég álít að stefna beri. Ég vildi láta það koma hér fram við 1. umr. málsins, að ég er sem fyrr algerlega andvígur því, og ég vonast til þess, að þetta verði nú tekið til nýrrar skoðunar, því eins og ég gat um áðan, þá hefur sú þróun, sem orðið hefur, og þeir atburðir, sem gerzt hafa síðan þetta ákvæði var samþ. 1968, allt verið á þann veg að undirstrika þörfina á því að gera einmitt ráðstafanir af þessu tagi, sem ég nefndi og eðlilegt er að Landnám ríkisins hafi nokkra forgöngu um.



Herra forseti. Þess hefur verið óskað, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn. þessarar hv. d., og er því ekki ástæða til þess, að nm. þeirrar n. hefji hér um það langar umr. við þessa umr. En ég vil þó, vegna þeirra ræðna, sem hér hafa verið fluttar af hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Austf., taka það fram, sem þessum þingmönnum mun vera kunnugt, að lög um Stofnlánadeild landbúnaðarins o. fl. eru nú í endurskoðun, og þar sem í þessu frv. er einungis um að ræða heimild til handa ríkisstj. til að lækka á tveimur árum ákveðna liði til framkvæmda á vegum þeirra laga, þá er sjálfsagt að taka það hér fram, að fjárþörf einstakra framkvæmdaþátta á vegum Landnáms ríkisins kemur vitaskuld til umr. og athugunar við þá endurskoðun, sem þar fer fram. Hv. 5. þm. Austf. minntist á ný svið á vegum Landnáms ríkisins, og það er vitaskuld rétt, að það koma mörg ný svið til greina á vegum Landnámsins, sem þurfa athugunar við, en þau nýju svið koma vissulega mjög til athugunar við þá endurskoðun, sem nú stendur yfir á lögunum. Að þessari endurskoðun lokinni er þess að vænta, að fram verði bornar ákveðnar till. um fjárþörf einstakra þátta til að sinna þeim verksviðum. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta. Ég vildi aðeins láta það koma fram, sem a. m. k. öðrum þessum hv. ræðumanni, ætti að vera fullkunnugt, þar sem hann er í n., sem starfar að endurskoðun þessara laga, að sú endurskoðun stendur yfir, og væntanlega verður henni lokið svo fljótt að unnt reynist að leggja fram frv. til l. um breyt. á þessum l. á næsta Alþingi.



Herra forseti. Eins og síðasti hv. ræðumaður gat um, eru lög um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun o. fl. í endurskoðun um þessar mundir, þannig að þau málefni eru í deiglunni. En að því er þetta frv. varðar, þá minntist hv. 5. þm. Norðurl. e. á veðdeildina og gat þess, að hún væri algerlega lömuð, skuldaði bankanum um 14.5 millj. kr. og lánsfjárhæð hefði staðið í stað í 4 ár. Það er rétt, að þegar lög um Stofnlánadeild o. fl. voru endurskoðuð, þ. e. a. s. þegar þeim reglum var breytt, þannig að Stofnlánadeildinni var komið á rekstrarhæfan grundvöll með lögum nr. 75 frá 1962, þá voru málefni veðdeildarinnar ekki jafnframt leyst til frambúðar. Enda er það nú oft svo með slíka sjóði, að málefni þeirra verður að leysa frá einum tíma til annars, þar sem fjárþörfin er breytileg. Núverandi ákvæði um veðdeildina eru í lögum bankans frá 1941. Veðdeildina hefur fyrr skort fé og í raun og veru hafa málefni hennar aldrei verið leyst til fullnustu. Árið 1954 voru sett viðaukalög um veðdeild Búnaðarbankans, og það er einmitt tekið fram í þeim, að þau séu sett til bráðabirgða til þess að leysa úr tímabundnum fjárhagsörðugleikum veðdeildarinnar. Þetta gerðist árið 1954, en einmitt með þeim lögum voru lánin hækkuð upp í 35 þús. kr. Það er eðlilegt, að bæði hv. 5. þm. Norðurl. e. og fleiri óski eftir auknu fé í veðdeildina. Og það má segja, að féð sé gott, hvaðan sem það kemur. Mér finnst það þó dálítið annað mál en það, sem hér er um rætt, og vil aðeins geta þess í þessu efni, að þó að veðdeildina hafi lengst af skort fé og það megi segja að þau lán, sem hún veitir, séu of lág, hámarkslán aðeins 200 þús. kr., þá eru þó mörg ár síðan veðdeildin hefur komizt svo nálægt því marki að rækja skyldubundið hlutverk sitt eins vel og á þessu ári, þar sem ég hygg, að allar umsóknir frá árinu 1969 og fyrr séu nú afgreiddar, ef þær voru á annað borð í lagi, og á þessu ári er búið að veita úr veðdeildinni 4.1 millj. kr. að mig minnir. Lánin eru að vísu aðeins miðuð við jarðakaup, því að deildinni hefur vissulega verið það þröngur stakkur skorinn að þessu leyti, að hún hefur orðið að einskorða sig við að lána til jarðakaupa, enda þótt lagaheimildir séu miklu víðtækari. Hitt er svo annað mál, að það þarf að athuga þessi mál betur. Það þarf að hækka lánin, útvega veðdeildinni árlegan, fastan tekjustofn, svo að hún geti rækt hlutverk sitt sem bezt. En ég ætla, að að þeim málum verði hugað nú á næstunni og þau leyst þannig, að þessu marki verði reynt að ná.



Herra forseti. Öllum hv. þm. er væntanlega kunnugt um það, að nú stendur yfir endurskoðun á lögum um Landnám ríkisins. En ég hef bara litið svo á, að það hafi verið og sé í raun og veru nægilegt svigrúm innan ramma laganna, eins og þau eru núna, til þess að nota það fé, sem Landnámið hefur haft til umráða, en skert var með þeim ákvæðum, sem hér eru til umræðu. En sé nú ekki að dómi stjórnarvalda nægilegt svigrúm til þess, innan ramma laganna, eins og þau hafa verið, þá álít ég, að það hefði tvímælalaust verið réttara af hæstv. landbrh. eða ríkisstj. að afla sér nauðsynlegra heimilda til þess að framkvæma skynsamlegar aðgerðir í þá átt, sem ég vék að áðan. Ég held nefnilega, að það dragi enginn það í efa, að nægileg verkefni séu fyrir hendi við skynsamlegar framkvæmdir í þeim tilgangi að tryggja búrekstraraðstöðu manna á þessu eða hinu svæðinu. Og ég endurtek: Ef það var skoðun ríkisstj., að heimildir væru ekki nægilegar innan ramma laganna, eins og þau eru núna, sem ég álít að sé, þá hefði verið eðlilegra að afla sér slíkra heimilda - miðað við þörfina - heldur en að ganga í það að skera framlög til Landnámsins niður. Mér finnst það skjóta skökku við, ef við, sem nú vinnum að endurskoðun þessara laga, áreiðanlega með þeim huga að færa út starfssvið Landnámsins á öðrum sviðum um leið og nýbýlastofnunin dregst saman, ef við ættum nú að stuðla að því að skerða framlögin, ef við höfum það svo í hyggju að efla starfsemina strax aftur á næsta ári. Og ég á erfitt með að trúa því, að það verði auðveldara að ná framlögunum upp, eftir að einu sinni er búið að skera þau niður.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vesturl. sagði, að hann hefði von til þess, að veðdeildin mundi fá einhverja fjármuni eða einhverja úrlausn á næstunni, og það gleður mig mjög, að hann skuli segja það hér á Alþ. Vonandi er, að það verði fljótlega sem við fáum að heyra eitthvað frekar um það. En í sambandi við það, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði áðan, að lögin væru í endurskoðun og það væri þess vegna ekki hægt að gera neitt í þessu máli, þá verð ég bara að benda hv. þm. á það, að á árunum frá 1957 til 1964, á 7 ára tímabili, var þessi styrkur hækkaður þrisvar sinnum, en frá 1964 hefur hann staðið í stað, þó að byggingarvísitalan háfi tvöfaldazt á þessu tímabili. Árið 1957 voru lagðar í þessa starfsemi 6.5 millj. kr. 1962 voru þetta rúmlega 9 millj., sem hækkuðu 1964 upp í 11.9 millj. kr. Þetta frv., sem hér er til umr., felur í sér heimild til að lækka þessa greiðslu um enga smámuni. Þannig er á þessum málum haldið núna. Ég verð að ítreka þær spurningar, sem ég lagði áðan fyrir hæstv. landbrh., hvort það séu virkilega ekki væntanlegar neinar till. eða neinar breytingar á styrkveitingu til íbúðarhúsabygginga í sveitum nú á þessu þingi. Ég hafði líka vænzt þess, að hann svaraði þeirri spurningu, sem ég lagði fram hér áðan, um það, hvort ekki væri von á fjármunum í veðdeildina. Þó að hv. 4. þm. Vesturl. hafi að vísu svarað þessu, þá lagði ég þessar spurningar fyrir hæstv. ráðh., og vil ég endurtaka ósk mína um að fá svör við þeim.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara langt út í þessar umr., sem hér hafa farið fram, en ég vil í sambandi við þetta mál geta þess, að ég hef áður látið þá skoðun mína í ljós, að réttara væri að stefna að því, að sameina Landnám ríkisins Búnaðarfélagi Íslands, heldur en að hafa þar tvær greinar, eins og nú er. Þessa skoðun mína hef ég byggt á því, sem ég sagði áðan um frv. um ríkisframkvæmdirnar, að það yrði þá betri nýting á því fjármagni, sem til landbúnaðarins er veitt í gegnum þessar tvær stofnanir. Það fólst hins vegar ekki í minni umsögn, að það ætti að lækka framlagið til Landnámsins, eins og hér er lagt til, þó að mér væri það hins vegar ljóst, að eins og málum þess var komið, þá mundi stefnt að því, og ég hefði talið að við endurskoðun á þessari löggjöf Landnámsins ætti að hafa þetta í huga, hvort ekki reyndist betri nýting á þessu fjármagni með þeim hætti en nú er. Ekki byggi ég þessa skoðun mína á því, að ég sé að vantreysta þeim mönnum, sem að þessum málum vinna, hvorki fyrr né nú, heldur á hinu, að ég hef þá skoðun, að við þurfum að sameina stofnanir í okkar þjóðfélagi, ef okkur á ekki að reynast ókleift að halda uppi eðlilegri þjónustu og eðlilegum framkvæmdum með þeim fjármunum, sem við höfum til umráða. Og svo ekki meira um það. Það var ein setning í ræðu hv. 4. þm. Vesturl., sem ég held að hafi mistalað sig, þegar hann talaði um það, að með lögum um Stofnlánadeildina 1962 hafi þessum málum verið komið á rekstrarhæfan grundvöll. Ég held, að hv. þm. hafi mistalað sig þarna, því að þeir, sem þekkja sögu þeirra mála, vita það, að á engan hátt hefur verið betur séð fyrir stofnlánum til landbúnaðar síðan 1962 heldur en fyrir þann tíma, nema síður sé, þar sem nú á síðari árum hafa verið settar reglur eins og þær að veita aðeins til einna framkvæmda, en það mátti með sanni segja, að fyrir 1960 var veitt lán til þeirra framkvæmda, sem gerðar höfðu verið. Þess vegna hefur að minni hyggju verið hér um missögn að ræða, eða hv. þm. hefur komizt að orði á annan veg en hann hugsaði.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum, er að því leyti frábrugðið öðrum frv., sem eru í þessum mikla skjalabunka á borðum okkar, að þar er lagt til, að ríkisstj. fái heimild til að lækka upphæðir til vissra framkvæmda. Á sama tíma og í flestum frv. eru till. um, að ríkisstj. megi hækka og auka útgjöld, er hér lagt til að lækka. Og hvað á þá að lækka hér? Það á að lækka framlag til nýbýla úr 9.5 millj. kr. í 3.5 millj. og til íbúðarhúsa á nýbýlum, samkvæmt 48. gr. l. nr. 75 1962, úr 2.4 millj. kr. í 900 þús. kr. Ég verð nú að segja það, að það er ekki gert mikið fyrir 900 þús. kr., og mér finnst, að á sama tíma og Alþ. lýsir yfir vilja sínum til að byggja hér við Lækjargötuna stórhýsi fyrir ríkisstofnanir, sem kostar, - ég veit það ekki nákvæmlega, - kannske frá 100 til 200 millj. kr., að þá skuli sama þingið vera uppi með frv. um að lækka framlög til Landnámsins um þessar fáu milljónir. Ég er andvígur þessu frv. og mér finnst, að það eigi ekki að byrja lækkun ríkisútgjalda með því að ráðast á þennan garð, sem er ekki rismeiri en hann í raun og veru er. Það getur verið stefna út af fyrir sig að segja, að það eigi ekkert að vera að stuðla að fjölgun nýbýla eða byggingu nýbýla í landinu. Við vitum, að Alþfl. hefur haldið því fram, að það ætti að fækka bændum á skipulegan hátt. Hann hefur ekkert farið dult með það, hann hefur sagt það leynt og ljóst, og það er stefna út af fyrir sig. En við, sem erum þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að fækka bændum, getum ekki fallizt á frv. sem þetta. Ég var fyrir nokkru á bændafundi, þar sem bændur og sérstaklega ungir bændur voru að ræða sín mál. Niðurstaða þeirra var sú, að í dag þyrftu ung hjón, sem vildu koma upp sæmilegum bústofni og húsakosti, sem væri nauðsynlegur, að hafa handa á milli um 2 millj. kr. Ég hef ekki ástæðu til að rengja það, en á sama tíma og við vitum, að það er mikið af ungu fólki, sem vill staldra við í sveitunum og byggja upp sín býli, þá finnst mér, að það opinbera eigi frekar að rétta því hjálparhönd heldur en að gefa því kinnhest. Ég lýsi því svo yfir, að mér finnst, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, eigi að athuga þetta gaumgæfilega, og mér finnst, að það ætti að fella frv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara út í neitt karp um þetta frv. við þessa umr., þar sem málið á eftir að fá sína athugun í n. En út af þessum umr. vil ég segja það, að síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Norðurl. v., hélt sig þó við efni málsins, en sumir ræðumenn aðrir hafa farið nokkuð langt út fyrir hið beina efni frv. En það er ástæða til þess, eftir þessar umr., að ítreka það, að hér er aðeins um heimild að ræða til þess að lækka fjárveitingar til ákveðinna þátta í starfi Landnámsins. Það er einmitt til stofnunar nýbýla og styrkveiting til íbúðarhúsa á nýbýlum. Nú er það kunnugt, að lítið hefur verið um stofnun nýbýla hin síðari ár, og ef svo fer, að þörf verður fyrir þetta fé til þessara þátta, þá dettur mér ekki í hug að halda, að ríkisstj. fari að skera það fé niður. Hér er alls ekki um það að ræða að lækka íbúðarhúsastyrkinn, eins og helzt mátti skilja á ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. Það segir ekkert um það í þessu frv., en hann er óbreyttur og aðeins heimild, ef ekki er þörf á þessu fé, til þess að lækka hinn lögbundna styrk. Það getur komið til mála, að ríkisstj. noti sér þessa heimild. Bæði þessir tveir þættir, sem á er minnzt í þessu frv., svo og önnur þau verksvið, sem kunna að falla undir Landnám ríkisins í framtíðinni, verða mjög til umræðu og athugunar í þeirri nefnd, sem vinnur að endurskoðun laganna, og fjárþörf Landnámsins mun, eftir þeim niðurstöðum, sem sú nefnd kemst að, verða þar með tekin til gagngerrar athugunar og till. þar að lútandi verða væntanlega lagðar fram.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð í tilefni af ummælum hv. síðasta ræðumanns. Ég vil láta það koma alveg skýrt fram, að það, sem fyrir mér vakir, þegar ég er á móti þessu máli nú, eins og ég var áður, er ekki það endilega, að ég telji óhjákvæmilegt og nauðsynlegt að halda áfram í sama farvegi og var um stofnun nýbýla, heldur tel ég eðlilegt að láta starfsemi Landnámsins þróast inn á þær brautir, inn á þau verksvið, sem nauðsynlegt er að sinna hverju sinni. Það, sem ég álít að hefði átt að gera, þegar þörfin fyrir framlög til nýbýlastofnunar minnkaði, var að láta framlögin til Landnámsins haldast, en leyfa starfsemi stofnunarinnar að þróast inn á þau verksvið, sem þá voru orðin meira aðkallandi. Ég vil, að komi alveg skýrt fram hér, að það er þetta, sem fyrir mér vakir. En þetta hefur ekki þótt henta, og hvað sem kann að koma út úr endurskoðun laganna nú, þá hefur verið farið inn á þá óheillabraut að kippa þessum fjármunum út frá Landnáminu. Búið er að gera þetta í eitt ár og nú er farið fram á heimild til þess að gera hið sama næstu tvö árin. Það er þetta, sem ég álít rangt. Það hefði átt að beina starfsemi Landnámsins inn á aðrar leiðir, og það hefur enginn í þessum stuttu umr., sem hér hafa farið fram, vefengt það, að þau verkefni, sem ég nefndi, séu einmitt mjög aðkallandi.



Herra forseti. Þar sem ég hef átt sæti í landnámsstjórn um nokkurt skeið, þá vil ég aðeins skjóta því hér inn, að mér hefur einmitt fundizt starfsemin þar vera að breytast með breyttum aðstæðum nú undanfarin ár. Það viðurkenna allir, að óskir um stofnun nýbýla hafa verið færri en þær áður voru, en einmitt á þessu tímabili hefur Landnámið farið inn á aðstoð við að byggja upp íbúðarhús í sveitum og hefur á síðustu árum unnið mikið verk á því sviði. Það þekkja þeir bezt, sem hafa kynnzt því, hvernig aðstæður hafa verið hjá ýmsum þeim, sem hafa notið aðstoðar við íbúðabyggingar. Þá vil ég benda á það, að einmitt nú á síðustu árum hafa smábýli og garðyrkjubýli, sem hafa mikla þýðingu fyrir byggðina, komið fram í mjög vaxandi mæli og aðstoð við uppbyggingu þeirra orðið vaxandi þáttur í starfsemi Landnámsins. Smábýlin eru ætluð fyrir iðnaðarmenn og ýmsa aðra, sem stunda þjónustustörf til sveita og hafa einhvern búskap með, og hafa því mjög mikla þýðingu. Um garðyrkjubýlin þarf ekki að fjölyrða. Þá hafa ýmis sérstök verkefni komið til greina og verið unnin af Landnáminu, bæði við lausn á vandamálum einstakra byggðarlaga við að reyna að aðstoða við sem hagkvæmasta fóðuröflun. Ætla ég ekki að nefna einstök dæmi um það, en gæti þó minnt á það, að nýlega hefur verið keypt land í einu héraði norðanlands, þar sem menn hafa í huga framkvæmdir, sem ættu að geta stutt búskap á stórum svæðum þar. Ég tel því, að einmitt það hafi gerzt, sem hv. þm. óskaði, þó að hitt megi vel vera, að enn önnur verkefni hefðu átt að færast inn á svið Landnámsins. Það er aftur á móti mál, sem hlýtur að verða rætt við þá endurskoðun málsins, sem nú stendur yfir.



Herra forseti. Ég vil eins og fleiri lýsa yfir andstöðu minni gegn þessu frv., en ef að líkum lætur nær frv. sjálfsagt fram að ganga. Mig langar til þess að varpa því fram, hvort ekki sé eðlilegt að nota þann mismun, sem þarna sparast, til þess að styrkja ýmsa aðra starfsemi, sem þarf að efla á vegum búnaðarmálanna og búnaðarsjóðanna. Og þá á ég sérstaklega við veðdeildina, sem áreiðanlega er full ástæða til að efla stórlega, og jafnframt er nauðsynlegt að koma upp virku bústofnslánakerfi eða lána meira til bústofnskaupa en gert er. Þetta er eitt af því, sem áreiðanlega er hið mesta nauðsynjamál. Og ég held, að það væri miklu nær að nota þennan mismun til þess að sinna þessum vanræktu verkefnum heldur en að spara ríkissjóði þær tiltölulega fáu krónur, sem þarna koma til með að sparast.

forseti (MÁM): Það er samkomulag forseta Alþingis að gera nú hlé á fundarhöldum vegna páskahátíðar, og boðað er til fundar í sameinuðu þingi næst miðvikudaginn 1. apríl. Þetta er því síðasti fundurinn í hv. þd. fyrir páska. Ég vildi mega óska hv. þdm. gleðilegrar páskahátíðar og vil láta í ljós þá ósk, að þeir megi njóta páskahelginnar með fjölskyldum sínum og vinum og við megum hittast aftur allir heilir að páskahátíð lokinni til þess að ljúka störfum þessa þings. Ég óska einnig skrifstofustjóra og starfsfólki gleðilegrar páskahátíðar. - Þessum fundi er slitið.