Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nú liggja í allsherjarnefnd tvö frumvörp um persónukjör. Þar er lagt til að kjósendur raði frambjóðendum á þeim lista sem þeir hyggjast kjósa í þá röð sem þeir vilja að frambjóðendur nái kjöri í kjörklefanum. Fram hefur komið að framboð Vinstri grænna hefur fyrirvara við frumvarpið og hafa hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vakið sérstaka athygli á því. Ef ég fæ skilið rétt sjá þeir þess vegna annmarka á því að þingið taki málið til umfjöllunar. Til að skera úr þessum vafa mínum langar mig til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd, hvort afstaða vinstri grænna til persónukjörs valdi því að sjálfstæðismenn geti ekki tekið afstöðu til þessa og rætt þetta mikilvæga mál í þinginu. Í þessu sambandi er rétt að árétta að margar aðferðir eru til við persónukjör og fram hefur komið að sum okkar í þessum sal vildum ganga lengra en frumvörpin gera ráð fyrir og leyfa kosningu þvert á flokka eða lista. Ég er þó eindregið þeirrar skoðunar að hvert hænuskref í þessum málum sé til bóta og spyr því hvort það sé virkilega rétt skilið hjá mér að sjálfstæðismenn geti ekki tekið afstöðu í málinu vegna þess að vinstri grænir hafa fyrirvara á því.  
            

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fara dálítið mikla krókaleið til að beina máli sínu til vinstri grænna  Við áttum í vandræðum með að átta okkur á þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Þegar fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2010 kom fram var vakin athygli á því að þar væri kastað til höndunum og sérstaklega í einum lið sem lýtur að tekjugrein fjárlaga, þar væru á ferðinni mjög óljósar hugmyndir um að auka skatttekjur ríkisins á árinu 2010 um 61 milljarð. Útfærsla hugmyndanna var með þeim hætti að 35 milljarðar áttu að koma inn í tekjusköttum, 8 milljarðar í virðisauka og síðan áttu 18 milljarðar að skila sér í nýjum sköttum á orku og auðlindir og eitthvað því um líkt. Frá því að frumvarpið kom fram í þessari mynd hafa landsmenn upplifað þá stöðu að stjórnarflokkarnir bítast á um það með hvaða hætti eigi að útfæra þessar hugmyndir sem og andstöðu mikla meðal almennings við ýmsar hugmyndir sem þarna eru á floti og sérstaklega við orku- og auðlindagjöldin. Nú ber svo við að þegar hugmyndir koma fram á síðustu dögum um útfærslu á breytingum á tekjuskatti ætlar allt af göflunum að ganga. Hvers vegna skyldi svo vera? Það kynni þó ekki að liggja í óeiningu innan stjórnarflokkanna um það með hvaða hætti þetta ætti að gera? Það liggur fyrir að það eru skiptar skoðanir innan stjórnarflokkanna, milli þeirra og innan hvors stjórnarflokks um sig. Mig langar að forvitnast um það hjá varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar hver afstaða þingflokks Samfylkingarinnar sé gagnvart þeim tillögum sem nú liggja fyrir varðandi tekjuskattinn. Þar sem andstaða Sjálfstæðisflokksins við það mál liggur fyrir, sömuleiðis andstaða Framsóknarflokksins, spyr ég hvort ekki sé upplagt fyrir Samfylkinguna þegar hún hefur náð áttum í þessu efni að stökkva á vagninn með okkur sjálfstæðismönnum í andstöðu okkar við þessi áform og leggja okkur lið við að koma til framkvæmda þeim efnahagstillögum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur mælt fyrir í þinginu.

Frú forseti. Eins og kom fram í umræðum í gær um sama mál hefur enn þá ekkert verið ákveðið um tekjuöflunarhlið fjárlagafrumvarpsins og málið er enn á vinnslustigi. Af því hafa hins vegar borist fréttir í fjölmiðlum, eins og hv. þingmaður kom inn á, en því er til að svara að málið er til umfjöllunar, bæði í þingflokki Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Ég verð síðan að segja, frú forseti, að málflutningur sjálfstæðismanna, sérstaklega í þessum sal, bæði í gær og í dag, undrar mig, að menn skuli koma upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og ræða mál eftir að forseti var búinn að segja sérstaklega að fundað yrði með formönnum þingflokka. Og það er búið að setja á, hv. þingmaður, sérstaka umræðu um skattamálin og um tekjuöflunarhlið fjárlaganna á föstudaginn að beiðni þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins. Á föstudaginn fer fram umræða um þetta mál. Ég verð að segja,  
            

Forseti minnir þingmenn á að gefa ræðumönnum í það minnsta tækifæri til að tala.

Virðulegi forseti. Það er alveg makalaust að stjórnarliðið kveinki sér undan því að ræða jafnmikilvæg mál og hækkun skatta á Íslendinga. Það er með ólíkindum að 11. nóvember skuli ekki enn þá vera komnar fram hugmyndir af hálfu þessarar ríkisstjórnar um skattahækkanir, að sú umræða sem þó fer fram skuli vera í fjölmiðlum og ekki í sölum þingsins og að hv. þingmenn stjórnarliðsins kveinki sér undan því að svara spurningum og geti ekki svarað nokkrum sköpuðum hlut um nokkurn skapaðan hlut.

Lýðskrum.

Þannig er staða málsins hér í dag. Mig langar af þessu tilefni til að varpa fram spurningu og blanda inn í umræðuna hv. þm. Magnúsi Orra Schram vegna þeirrar fjölmiðlaumræðu sem á sér stað um skattahækkanir. Það er alveg greinilegt að það stendur ekki til að blanda þingmönnum inn í áform ríkisstjórnarinnar um hvernig afla eigi tekna inn í þetta þjóðarbú. Í gær var framkvæmdastjóri BHM í sjónvarpsviðtali og kallaði þessi áform ríkisstjórnarinnar, sem nú eru fyrst og fremst rekin í fjölmiðlum, veiðileyfi á ákveðinn þjóðfélagshóp, á þá í þessu landi sem hafa tekjur á bilinu 300.000–500.000 kr., kallaði þessi áform hreint og beint veiðileyfi á þennan hóp sem geti valdið honum gífurlegum erfiðleikum og tjóni. Það var bætt um betur í Kastljósi í gærkvöldi þar sem tveir hagfræðingar komu saman til skrafs og ráðagerða, Ragnar Árnason og Katrín Ólafsdóttir. Bæði vöruðu eindregið við þeim hugmyndum ríkisstjórnarinnar að hækka tekjuskatt með þessum hætti, sögðu að þetta hefði vinnuletjandi áhrif og gæti þar að auki valdið verulegum brottflutningi akkúrat þessa fólks sem er með þessar tekjur, 300.000–500.000 kr. á mánuði. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm. Magnús Orra Schram - og ég vona að stjórnarliðar verði málefnalegri í þessari umræðu en hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir var núna áðan - og biðja hann að svara því hvaða afleiðingar þessar skattahækkanir þeirra munu hafa.

Frú forseti. Sjálfstæðismenn fara mikinn í gagnrýni sinni á skattahækkanir. Fyrir það fyrsta vil ég taka fram að aðlögunarþörf sú sem fer fram núna á fjárlögum er blönduð leið þar sem u.þ.b. helmingur af aðlögunarþörfinni fer fram í gegnum niðurskurð  
             Frú forseti. Fjölmargar hugmyndir eru til skoðunar og eru enn þá í vinnslu innan stjórnarliðsins um hvernig beri að haga sér í að hreinsa upp eftir óstjórn efnahagsmála hér undanfarin ár.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að vera svo grófur að reyna að spyrja stjórnarliða. Ég el þá von í brjósti að hér komi málefnalegt svar og vil að gefnu tilefni biðja hv. stjórnarliða að reyna að nálgast það með öðrum hætti en svo að reyna að gera allt saman ótrúverðugt þegar menn eru hér einfaldlega að svara spurningum sem allir eru að spyrja sig, allir, öll þjóðin. Það er hrein og klár vanvirðing við þingið að tala eins og hv. stjórnarliðar tala hér, ekkert annað, og mæta hér með þennan skæting og þessa framkomu. Þetta er ekki vanvirðing við okkur hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar,  Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur um ákveðið stórmál. Hv. þingmaður tók vel í þá málaleitan að fá forsvarsmenn bankanna á fund og var það gert á mánudaginn þar sem farið var yfir stöðuna hvað varðar afskriftamál fyrirtækja. Í örstuttu máli var ekki skemmtileg lífsreynsla, þó að þessir aðilar hafi staðið sig mjög vel, að þurfa að hlusta á það. Það kemur í ljós að það eru engar samræmdar reglur, eftirlitið er ekki skýrt, lagaramminn er ekki skýr, gegnsæi er ekki tryggt og hagsmunir bankanna fara oft gegn samkeppnissjónarmiðum. Þetta er þvert á það sem ég held að menn hafi haldið að framkvæmdarvaldið ætlaði að beita sér fyrir núna á þessu ári. Það er því algerlega ljóst að framkvæmdarvaldið hefur brugðist í þessu mikilvæga máli og ég bið, virðulegi forseti, hv. þingmann um að fara í þá vinnu með okkur að hv. viðskiptanefnd beiti sér fyrir því að bætt verði úr þessum málum. Það er mikilvægt 

Virðulegi forseti. Ég vil bara byrja á því að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að fara mjúkum höndum um mig og minnast ekkert á skattatillögur m.a. Vinstri grænna. Ég hefði reyndar miklu frekar viljað ræða þær akkúrat hér og nú,  
             Úr því að talað er um að það sé vinnuletjandi að hækka skatta má benda á að rannsóknir sýna að karlmenn halda áfram að vinna alveg sama hvaða skattprósenta er lögð á.  
             Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson beindi reyndar spurningu til mín um efni sem mér er jafnframt mjög kært, bankakerfið.  
             Til að svara spurningunni sem beint var til mín er ég tilbúin til þess að starfa áfram að því í viðskiptanefnd 

Frú forseti. Það er búið að vera mjög áhugavert að fylgjast með umræðunni hérna þar sem hrunaflokkarnir virðast kallast á og kalla hvor annan lýðskrumara. 
             Hins vegar er það þannig að þó að Samfylkingin vilji ekki kannast við veru sína í ríkisstjórn síðustu 2–3 árin vona ég svo sannarlega að hún kannist við kosningastefnuskrána sína frá því í vor, það er nú aðeins styttra síðan. Í henni var megináherslan á hina svokölluðu velferðarbrú og það átti fyrst og fremst að létta greiðslubyrði heimilanna tímabundið. Þetta átti að gera með hækkun vaxtabóta, lengingu lána og sambærilegum úrræðum, og þau heimili sem ættu í mestum vanda ættu að geta fengið greiðsluaðlögun auk þess sem vinna ætti að eðlilegri verðmyndun á fasteignamarkaði. Við framsóknarmenn, eins og fólk hefur kannski tekið eftir, töldum þessar tillögur alls ekki ganga nógu langt og höfum þrisvar sinnum lagt fram tillögur um varanlega niðurfærslu á höfuðstól lána  Því vil ég spyrja þingflokksformann Samfylkingarinnar hvort hann sé sammála aðstoðarmanni félagsmálaráðherra um að kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar hafi verið vanhugsuð hvað varðar skuldir heimilanna og einnig hvort og þá hvernig ætlunin sé að afskrifa þessa 600 milljarða kr. sem bankakerfið hefur metið nauðsynlegt að afskrifa af heimilum landsins.

Frú forseti. Tilnefndan viðtalsþátt sá ég ekki og hef ekki heyrt þetta viðtal. Almennt um málið, eins og fram kom í umræðum áðan hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, samþykktum við lög um daginn sem eru ekki bara viðurkenning á þeirri þörf sem er á almennri niðurfærslu á húsnæðislánum heldur rammi utan um það, verklagsreglur, og allt það sem til þarf í fjármálafyrirtækjunum til að ráðast í það risastóra verkefni. Hver þörfin að lokum er, hve mörg hundruð milljarðar eða tugir milljarða verða afskrifaðir að lokum í það heila af húsnæðislánunum á eftir að koma í ljós. Um þetta talaði Samfylkingin í vor að ætti að gera á forsendum hvers einstaklings og fyrirtækis en ekki flatt yfir línuna. Um það tókumst við þá á. Nú erum við búin að setja lög á þinginu sem eru rammi utan um akkúrat þessa leið, sem eru bæði viðurkenning á almennri niðurfærslu húsnæðislána og rammi og verklagsreglur utan um það. Það var mín skoðun þá og er mín skoðun enn að þetta eigi að gera á forsendum hvers einstaklings og hvers fyrirtækis. Það getur verið um að ræða niðurfellingu upp á 10–20% hjá einum og það dugir til að færa til samræmis höfuðstól lána og verðmæti eigna, en það getur þurft afskriftir upp á 30–40% hjá öðrum einstaklingi til að færa til samræmis höfuðstól lána og verðmæti eigna. Það liggur fyrir að hver einasti húsnæðisskuldaeigandi getur í dag labbað inn í bankann sinn og sótt um skuldaaðlögun sem fer þannig fram að viðkomandi gerir þriggja ára samkomulag við bankann, greiðir eins og hann getur inn á lánin, heldur eftir því sem hann þarf til framfærslu og að þriggja ára samningstíma liðnum eru færð saman höfuðstóll lána og verðmæti eignar. Þetta er besta hugsanlega og færa leiðin. Þessi leið var unnin af hæstv. félagsmálaráðherra og mörgum þingmönnum hér í salnum og öðrum á síðustu vikum og mánuðum, er orðin að lögum og þar með eru þessi mál í ágætum farvegi eins og stendur.

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða skattamál eða hreingerningar en vil þó segja í sambandi við hreingerningar að þar verður auðvitað að taka með í reikninginn að hluti af hreingerningastarfinu núna er að þrífa upp eftir gríðarlega útgjaldaaukningu ríkissjóðs á árunum 2007–2009, sem sé í aðdraganda hrunsins, og auk þess könnumst við öll við gríðarlega aukningu á söfnun inn á erlenda innlánsreikninga á vegum íslensku bankanna sem fóru fram á þessu sama skeiði. Ég held að við verðum einfaldlega öll hér inni að horfast í augu við það að orsakir vandans koma víða að og eru ansi margþættar. Ég ætla hins vegar að tala um störf þingsins í þrengstu merkingu þess orðs, sem sagt hvernig við störfum. Ég ætla að tala hér sem fulltrúi Framsóknarflokksins í nefnd um fjölskylduvænt þing.  
             Við lögðum áherslu á það, nokkur í nefndinni, að það yrði ákveðinn fyrirsjáanleiki í störfum þingsins, að við vissum sem sagt hvað við værum að fara að ræða um í upphafi vikunnar, að við vissum hvað yrðu margir kvöldfundir og svoleiðis. Þetta hefur algjörlega brugðist. Til dæmis í morgun gerði ég tilraun, ég sat við tölvuna mína og ýtti á „refresh“ nokkrum sinnum til að athuga hvort það væri komin dagskrá fyrir morgundaginn. Hún var ekki komin klukkan hálftvö, og þaðan af síður náttúrlega dagskrá fyrir föstudaginn þannig að ég veit ekkert hvað á að fara að ræða á morgun. Nú er ég ungur þingmaður og vil leggja mitt af mörkum, mig langar t.d. til að ræða ítarlega um skattamál öðruvísi en bara í einhverjum upphrópunarstíl, og mig langar að vita hvenær á t.d. að ræða þau. Öll þessi óvissa, hvenær eru t.d. næturfundir, það er mjög ófjölskylduvænt að vita það ekki, en það er líka bara óþjóðfélagsvænt að vita ekki hvenær við ætlum að ræða öll stærstu málin sem hér verða augljóslega einhvern tímann á dagskrá. Spurningin er: Hvenær?  
            

Frú forseti. Ég ætlaði að spyrja hv. formann efnahags- og skattanefndar spurningar um mál sem virðist ekki mega nefna í þessum sal, skattamál. Það gengur hér allt af göflunum ef skattar eru nefndir.  Ég spyr hv. formann efnahags- og skattanefndar hvort samráð hafi verið haft við hann um þessar hugmyndir eða hvort hann, eins og svo margir aðrir þingmenn, heyri einfaldlega af þessu í fréttum. Svo virðist sem vinnuplögg um þessi skattamál leki jafnóðum inn á Ríkisútvarpið þar sem þetta er kynnt alþýðunni. Jafnframt spyr ég hvort hv. formaður efnahags- og skattanefndar hafi ekki áhyggjur af þessari stefnu. Ég held að það sé óhætt að segja að ekkert ríki í sögu heimsins hafi unnið sig út úr kreppu með slíkum skattahækkunum þó að ýmsar tilraunir hafi verið gerðar til þess, ég tala nú ekki um þegar leggjast saman slíkar skattahækkanir og alveg gríðarlega aukin skuldsetning ríkisins í erlendri mynt. Sú blanda hefur reyndar verið reynd nokkrum sinnum og ævinlega haft þær afleiðingar að skapa mikinn landflótta, eins og við horfum nú þegar fram á hér á Íslandi. Það eru einkum og sér í lagi þeir hópar í samfélaginu sem verða fyrir barðinu á þessum væntanlegu sköttum sem eru líklegastir til að fara úr landi svo það er varla á það bætandi og hlýtur að vera áhyggjuefni að mati hv. formanns efnahags- og skattanefndar. Eins og ég nefndi áðan hafa viðlíka tilraunir verið gerðar áður, þessi eitraða blanda af gríðarlegri skuldsetningu ríkisins í erlendri mynt og ofursköttum. Þetta má líklega ekki nefna því að það flokkast væntanlega af Samfylkingunni undir lýðskrum en það er sannleikanum samkvæmt að síðast þegar þessi blanda var prófuð með svo afgerandi hætti þurfti að reisa múr til að halda fólki í landinu.  
            

Virðulegur forseti. Ég held að við ættum ekki í þessum sal að hlæja að örlögum þess fólks sem var múrað inni á sinni tíð,  Við lifum á ögurstundu í lífi þjóðarinnar. Við erum eftir gríðarlegt hrun með ríkissjóð sem er rekinn með 200.000.000.000 króna halla og fram undan er mesta átak í ríkisfjármálum fyrr og síðar. Það verður gríðarlega vandrataður meðalvegur og ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns í því, annars vegar að standa fyrir nægilega miklum skattahækkunum til að við getum til framtíðar staðið undir þeirri velferðarþjónustu sem við viljum hafa í samfélaginu en um leið ekki svo miklum skattahækkunum að það drepi hér niður allt frumkvæði og vöxt í samfélaginu. Í því efni er þess vegna mjög mikilvægt að margar hugmyndir séu ræddar, verið sé að leita viðbragða og hafa sem víðtækast samráð og að í þinginu fari fram vönduð og málefnaleg umfjöllun um það og að þingmenn úr öllum flokkum leggi fram hugmyndir sínar og tillögur í því efni. Ég undirstrika að ekki verður hjá því komist að kalla aftur ýmsar af þeim skattalækkunum sem með óraunhæfum hætti var ráðist í á síðustu árum. Það er þannig að við höfum lifað um efni fram og það er óhjákvæmilegt að við tökum á því, en við verðum að gera það með meðalhófi og leitast við að gæta að heimilunum og fjárhag þeirra, 

Virðulegi forseti. Hér er ég komin til að ræða eins konar hreingerningar. Mig langar að gera tíða tóbaksnotkun hv. þingmanna og hæstvirtra ráðherra í þingsal sem og á nefndarfundum að umfjöllunarefni mínu. Nú eru reykingar bannaðar í öllu húsnæði þingsins og reyndar húsnæði ríkisins líka. Þá er öll neysla matar og drykkjar, önnur en vatns, bönnuð hér í þingsal og okkur þingmönnunum er gert að klæða okkur snyrtilega. Því finnst mér skjóta skökku við þegar hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar taka hér í nefið eins og ekkert sé sjálfsagðara.  Frú forseti. Landlæknisembættið bendir á að reyklaust tóbak sé langt í frá skaðlaust. Í því eru a.m.k. 28 þekktir krabbameinsvaldar og sumir í mun meira magni en í reyktóbaki. Það er þó ekki einungis af umhyggju fyrir heilsu hv. þingmanna sem ég vek athygli á þessu máli, tóbaksneysla veldur töluverðum sóðaskap í þingsal, af henni er lykt sem mér finnst ekki góð, þótt það kunni að vera smekksatriði, auk þess sem tóbakskorn dreifast um borð þingmanna og ég hef heyrt að þau hafi valdið bilun á kosningahnöppum þannig að atkvæðagreiðslukerfi þingsins virkar ekki alltaf sem skyldi. Það er auðvitað grafalvarlegt mál. Mig langar að beina því til þeirra hv. þingmanna sem hlut eiga að máli að þeir hætti neyslu tóbaks í þingsal og á fundum þingnefnda og skora á virðulegan forseta okkar að íhuga að taka upp reglur um þetta atriði.

Virðulegur forseti. Ég vil beina spurningum til hæstv. menntamálaráðherra vegna Náttúruminjasafns Íslands. Nú er það þannig að við búum við safnalög og þar kemur fram að við erum með þrjú höfuðsöfn í landinu. Hvaða söfn eru það? Það er Þjóðminjasafn Íslands, það er Listasafn Íslands og það er Náttúruminjasafn Íslands. Þetta eru okkar höfuðsöfn. Það kemur líka fram í lögunum að safn er samkvæmt lögum þessum stofnun opin almenningi sem hefur það hlutverk að safna heimildum um manninn, sögu hans, umhverfi og náttúru landsins, standa vörð um þær, rannsaka, miðla upplýsingum og hafa þær til sýnis svo að þær megi nýtast til rannsóknar, fræðslu og skemmtunar. Söfn hafa því mjög miklu hlutverki að gegna. Nú er það hins vegar svo að Náttúruminjasafn Íslands, höfuðsafn okkar á sviði náttúrufræða, hefur verið á hrakhólum í yfir 100 ár. Ég vil minna á að Hið íslenska náttúrufræðifélag var stofnað í Reykjavík 16. júlí árið 1889 og í lögum þess var minnst á Náttúrugripasafn Íslands. Safnið fór af stað á sínum tíma, það flutti á milli húsa og nú er svo komið að miðað við þær upplýsingar sem ég hef þá er það í kössum og er búið að vera í kössum um þó nokkurt skeið. Það er mjög ólíklegt að við munum byggja nýtt hús yfir þetta höfuðsafn okkar miðað við ástandið í samfélaginu í dag og því er mjög spennandi að athuga hvort við getum komið því fyrir í húsnæði sem fyrir er, húsnæði sem nú þegar er til staðar og þá beini ég augum til Þjóðmenningarhússins. Safnið á m.a. að þjóna skólanemendum og það á að sjálfsögðu líka að sinna ferðamönnum og öðrum sem hafa áhuga á að skoða það. Í mínum huga er óhjákvæmilegt að höfuðsafnið verði á höfuðborgarsvæðinu. Hér eru um 70% þjóðarinnar, hér eru 70% barna í skóla. Mér finnst mjög eðlilegt að við skoðum húsnæði á höfuðborgarsvæðinu en síðan væri hægt að koma sýningu fyrir á landsbyggðinni, láta það jafnvel flakka á milli o.s.frv. En vegna þessa ástands vil ég gjarnan spyrja hvort gripir Náttúruminjasafns Íslands séu aðgengilegir og til sýnis eins og lögin kveða á um, hvort áætlanir séu um að byggja nýtt hús fyrir safnið og hvort til greina komi að finna safninu samastað í húsnæði sem fyrir er, svo sem í Þjóðmenningarhúsinu þar sem það gæti verið mjög glæsilegt í alla staði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir spurninguna sem á svo sannarlega erindi enda, eins og hv. þingmaður fór yfir í fyrirspurn sinni, hafa málefni Náttúruminjasafnsins lengi verið til umræðu í þjóðfélaginu og kannski aldrei almennilega að því búið. Markmiðið með stofnun Náttúruminjasafns sem tók í rauninni við af náttúrugripasafni Náttúrufræðistofnunar - eða það var hugsunin að byggja upp öflugt höfuðsafn á sviði náttúrufræða sem hefði m.a. það hlutverk að varpa ljósi á náttúru landsins og nýtingu auðlinda með sýningum og annarri fræðslustarfsemi til skólafjölmiðla og almennings. Í þessum lögum var mælt fyrir um skiptingu náttúrugripasafna í eigu ríkisins sem nú eru í vörslu Náttúrufræðistofnunar Íslands. Í lögunum er kveðið á um að gripir sem hafa fyrst og fremst sýningargildi skuli vera undir forsjá Náttúruminjasafns. Þar sem safnið er hins vegar ekki enn komið í eigið húsnæði og hefur ekki yfir geymsluhúsnæði að ráða hefur ekki verið tekið til við að afmarka nánar hvaða gripir eiga að færast yfir til Náttúruminjasafns og hvernig sú skipting eigi að fara fram milli Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafns. Hluti þeirra gripa sem eru í vörslu Náttúrufræðistofnunar hefur hins vegar verið lánaður til sýninga innan lands - af því að hv. þingmaður spyr um gripina, hvort þeir séu aðgengilegir - hluti þeirra hefur verið lánaður til sýninga, m.a. til Náttúrustofu Kópavogs, Hvalasafnsins á Húsavík og á sýningu sem verið hefur í Þjóðmenningarhúsinu sem hér var nefnt áður. Þessir gripir teljast líklega hafa sýningargildi en þessari aðgreiningu hefur ekki enn verið lokið. Helsta ástæða þess er sú að þetta nýja höfuðsafn hefur ekki enn fengið hentugt húsnæði fyrir starfsemi sína þar sem m.a. yrði hægt að sinna öflun og viðhaldi gripa, til að undirbúa sýningar og koma þeim upp. En þar til heppilegt húsnæði finnst munu gripir safnsins almennt ekki vera til sýnis og þannig lítt aðgengilegir til skoðunar og rannsókna á vegum safnsins sjálfs. Hins vegar er unnið að stefnumótun fyrir væntanlega starfsemi Náttúruminjasafnsins og greiningu á þörfum þess fyrir húsnæði bæði til sýninga, geymslu muna og almennrar þjónustu við gesti og fræðimenn. Þegar slík greining liggur fyrir verður hægt að afmarka betur þörf safnsins fyrir húsnæði undir starfsemi sína og líta til ýmissa muna á því sviði. Þegar lögin voru sett á sínum tíma var hugsunin sú að reist yrði ný bygging sem væri sniðin að starfsemi Náttúruminjasafns og því hefur hugmyndafræðin snúist um að það þurfi nýja byggingu fremur en að eldri byggingu væri breytt til að hýsa nýtt Náttúruminjasafn. Frá því að lögin um safnið voru samþykkt, sem var vorið 2007, hefur líka verið velt upp ýmsum hugmyndum um mögulega staðsetningu bygginga fyrir safnið, svo og hvenær slík bygging kæmist á dagskrá. Settur var á laggirnar starfshópur skipaður fulltrúum ráðuneytis og Reykjavíkurborgar sem átti að skoða hugmyndir um hugsanlega staðsetningu. Sá hópur gerði síðan hlé á störfum sínum en var nýlega kallaður saman að nýju til að fara yfir þetta, enda mikill áhugi bæði hjá ríki og borg að reyna að finna framtíðarsýn, ef svo má að orði komast, fyrir Náttúruminjasafnið og hvar það eigi best heima. Tveir staðir voru einkum nefndir í vinnu hópsins til að byrja með og það var í Vatnsmýrinni annars vegar og í Laugardal hins vegar. Það liggur fyrir að allar aðstæður til nýbygginga hafa breyst og ekki er mikið svigrúm til að ráðast í nýjar byggingar en hins vegar hafa ýmsar hugmyndir verið uppi um hvernig hægt sé að gera náttúruminjar aðgengilegri á meðan við sjáum ekki fram á nýja byggingu. Ég nefni sem dæmi hugmynd frá norðausturhorninu um að þar yrði sýning um náttúruminjar og ég tel að það megi alveg skoða það og hugsa það að Náttúruminjasafn þarf ekki endilega að vera bundið á einum stað. Eins og hv. þingmaður nefndi búa 70% þjóðarinnar hér og hér er höfuðsafnið en hins vegar má vel hugsa sér útibú eða eitthvert net - ég held það megi skoða það í stefnumótuninni. Þjóðmenningarhúsið var sérstaklega nefnt og það er rétt að það var fært undir menntamálaráðuneytið 1. október sl. Þar liggur fyrir ákveðin áætlun um framtíðarsýningarhald og húsið er í fullri notkun. Þar er handritasýning sem heldur á sér ekki samastað því ekki er enn komið Hús íslenskra fræða sem á að hýsa handritasýningu. Húsið er einnig hugsað og á að gegna þýðingarmiklu hlutverki sem vettvangur sýninga í tilefni 200 ára fæðingarafmælis Jóns Sigurðssonar þannig að það liggur fyrir og það þarf þá að endurskipuleggja það. En ég get sagt hv. þingmanni að við erum opin fyrir því að skoða ýmsa möguleika í því að skólanemendur og aðrir fái sem fyrst aðgang að náttúruminjum og góðum og fræðandi sýningum um þessi efni því að við finnum fyrir umtalsverðum skorti á þessu, ekki síst í skólakerfinu.

Forseti. Ég þakka þessa umræðu. Við erum með Náttúruminjasafnið sem var gert að höfuðsafni með lögum nr. 106/2001 og síðan er það staðfest með lögum þann 17. mars 2007. Lögin kveða á um stofnun höfuðsafns í náttúrufræðum sem taki við hlutverki gamla Náttúrugripasafnsins sem sofnaði árið 1992. Þetta er verðug umræða og þörf. Mig langar að blanda mér inn í þessa umræðu og spyrja hæstv. ráðherra hvernig standi á því að þegar Náttúruminjasafn Íslands er höfuðsafn þá er Náttúrufræðistofnun enn að fá fjárveitingar til sýningahalds og safnavinnu en hefur ekki í raun það hlutverk og er ekki safn í þess orðs merkingu. Ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra svari því. Ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, það er brýnt að skoða hvort ekki er laust húsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem gæti uppfyllt þessar kröfur. Það þarf ekki alltaf að horfa til nýbygginga.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir mjög brýna spurningu til mennta- og menningarmálaráðherra. Ég vil taka undir svör hæstv. ráðherra þegar hún segir að safnið eigi að vera á höfuðborgarsvæðinu. Hvað varðar nýbyggingar hefur verið horft til Vatnsmýrinnar og Laugardals og er mér svo sem alveg sama hvor staðurinn verður valinn. En ef litið er til þess að íslenska ríkið hefur ekki efni á að byggja yfir safnið verðum við að skoða þann möguleika eins og í fangelsismálum að nýta það húsnæði sem er til staðar því að nóg er laust af nýju húsnæði. Ég hafna því að Náttúruminjasafn Íslands verði eitthvert farandsafn þó svo að landsbyggðin eigi að fá að njóta þess að fá einhverja hluti úr því til sýnis í heimabyggð. En að setja hjól undir safnið og hafa það á flakki á milli landshluta gengur ekki því að þarna eru mjög dýrmætir og viðkvæmir hlutir innan borðs.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir þessa brýnu fyrirspurn því að málefni Náttúruminjasafnsins undangengin ár hafa verið íslensku þjóðinni til skammar og okkur hér. Safnið hefur verið niðri í kössum og ekki til sýnis og það hefur verið áætlun stjórnvalda á hverjum tíma að byggja þetta safn upp. En við stöndum frammi fyrir allt öðrum tímum í dag en var árin 2005, 2006 og 2007 og fjármunir eru vissulega af skornum skammti. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að hugsa út fyrir kassann því að vítt og breitt um landið, hér á höfuðborgarsvæðinu, fyrir norðan og fyrir austan og vestan, eigum við ágætishúsnæði og það er ekkert lögmál að þetta safn eigi að vera undir einu þaki. Það væri hægt að hafa það vítt og breitt um landið því að náttúran er um allt land. Ég hvet hæstv. ráðherra til að hugsa aðeins út fyrir kassann þannig að hægt sé að leyfa jafnvel ákveðnum stöðum að njóta sérstöðu sinnar og sýna þá hluti sem einkenna viðkomandi samfélög vítt og breitt um landið. En enn og aftur þakka ég þessa brýnu fyrirspurn því að við verðum að leysa úr þeim vanda sem blasir við okkur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn og þá þörfu umræðu sem af henni hefur spunnist. Ég hjó eftir því hjá fyrirspyrjanda, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, að hún orðaði þetta þannig að svona safn ætti að vera á höfuðborgarsvæðinu. Gott og vel.

Höfuðstöðvar.

Höfuðstöðvar já. Ég hef aldrei skilið þá umræðu til fulls. 

Frú forseti. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að hæstv. menntamálaráðherra er ekki í öfundsverðu hlutverki þegar kemur að því að leita úrlausna varðandi Náttúruminjasafn Íslands en ég tek heils hugar undir það sem kom fram í hennar máli. Við höfum þrjú höfuðsöfn. Við erum búin að skapa ákveðinn ramma og það þarf ekki að endurskoða hann frá grunni. Hins vegar er alveg ljóst að eitt stærsta verkefni sem bíður þingsins er að endurskipuleggja í rauninni alla safnamálaumgjörðina, fjárframlög til safna sem hafa styrkst víða um land en það er ekki þar með sagt að það eigi að vera á kostnað Náttúruminjasafnsins fyrir sunnan. Hér er höfuðstaður Íslendinga. Ég tek undir með hv. þingmanni, við eigum að byggja upp höfuðstöðvarnar hér en miðla safnkostinum sem víðast um landið. Það sjáum við nú gerast m.a. í gegnum Þjóðminjasafnið og aðrar menningarstofnanir og við eigum að halda því áfram. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra með þetta erfiða hlutskipti að reyna að stuðla að því að á næstu árum verði alla vega húsakostur sem getur 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er algerlega mín skoðun og ég er sammála hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að höfuðstöðvarnar eiga að vera hér á höfuðborgarsvæðinu vegna þess eðlis sem þetta safn er og þeirra sem það á að þjóna. Hins vegar er hægt að hafa sýningar út um allt land. Víða er safnahúsnæði sem getur tekið við því og það er mjög gott fyrir byggðir landsins að fá slíkt til sín. Ef Þjóðmenningarhúsið er valið er hægt að koma upp sýningum þar frekar hratt. Það hús liggur t.d. vel við almenningssamgöngum. Það er frekar auðvelt að koma þangað með skólabörn og ferðamenn eiga greiðan aðgang þangað. Þeir koma langflestir hingað á höfuðborgarsvæðið, fara svo auðvitað út um landið en flestir koma þarna í gegn, og það væri hægt að hefja rekstur á skömmum tíma. Leikskólar og grunnskólar gætu komið þarna inn á sýningu á næsta ári, þjónusta við almenning gæti hafist 2011–2012, hafa þeir sagt mér er til þekkja, og það væri hægt að þjónusta ferðamenn, bæði innlenda og erlenda, upp úr 2011. Við erum með tvö önnur höfuðsöfn í rekstri, Þjóðminjasafnið og Listasafn Íslands og það er auðvitað fráleit staða að vera ekki með neitt náttúruminjasafn. Af því að svo mikið var rætt í gær um ferðamál þá vitum við að ferðamenn munu sækja hingað í stríðum straumum á næstunni þannig að það er mjög eðlilegt að koma upp svokallaðri gestastofu fyrir allt landið, höfuðstöðvum sem yrðu þá Náttúruminjasafn Íslands. Þetta blasir við. Ég heyrði að hæstv. menntamálaráðherra talaði um að það væru ákveðin grá svæði varðandi gripina á milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafns Íslands. Auðvitað þarf að greiða úr því og jafnvel endurskoða lögin. Það þýðir ekki að hafa þetta í þessum farvegi. Samt sagði hæstv. ráðherra að aðalmálið sem þetta strandaði á núna væri húsnæðið. Ef húsnæði finnst er hægt að koma þessu upp. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að skoða vel hugmynd um Þjóðmenningarhúsið, hvort ekki væri hægt að koma þar inn miklu lífi með því að setja Náttúruminjasafn Íslands þar niður þó að það þyrfti að ryðja öðru út. Það er fullt af húsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem gæti þá tekið við því.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Ég sé að hv. þingmenn eru áhugasamir um að þessum málum verði komið í skýran farveg og ég held að það sé gott mál. Eins og fram kom í máli mínu hefur sá hópur sem á að fara yfir húsnæðismál Náttúruminjasafnsins í samvinnu ráðuneytis og Reykjavíkurborgar verið endurvakinn og ég vona svo sannarlega að við fáum niðurstöður úr því bráðlega þannig að við höfum bæði sýn til lengri og skemmri tíma. Ég tek undir með hv. málshefjanda og fyrirspyrjanda, Siv Friðleifsdóttur, að það skiptir máli að skólabörn á höfuðborgarsvæðinu og helst um land allt eigi aðgang að náttúru landsins. Hér var minnst á ferðamenn og stór meiri hluti þeirra sem sækja landið heim gerir það auðvitað vegna náttúrunnar þannig að það er réttmæt ábending. Þegar kemur að Náttúrufræðistofnun Íslands, af því að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spurði um fjárveitingar til hennar og til sýninga, þá eru þær ekki sundurliðaðar í fjárlagafrumvarpi og Náttúrufræðistofnun heyrir undir umhverfisráðuneyti þannig að ég á erfitt með að svara því. Hins vegar liggur fyrir að það þarf að skýra skilin á milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafnsins. Ástæða þess að það strandar á húsnæði er að það vantar ekki aðeins sýningarhúsnæði heldur líka tilfinnanlega geymsluhúsnæði fyrir Náttúruminjasafn til að geyma þá gripi sem eru í umsjá þess. Ég tek einnig undir að ég sé fyrir mér höfuðstöðvar á höfuðborgarsvæðinu en eins og Þjóðminjasafnið er um land allt með sitt húsasafn og minjasöfn sér maður fyrir sér að Náttúruminjasafn gæti verið hluti af virku samstarfsneti með ýmsum náttúrusöfnum um landið. Þau eru mörg og skemmtileg þannig að þar gætum við kannski séð fyrir okkur, eins og hér er kallað eftir, ákveðna hugsun um safn allra landsmanna. Aðalmálið er að þetta safn muni virka sem slíkt, safn allra landsmanna.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig mjög athyglisvert að lúslesa fjárlagafrumvarpið sem nú er á borðum þingheims og fleiri manna. Niðurstaðan að einu leyti er sú að aðstoð ríkisins í formi fjárframlaga virðist að mörgu leyti minnka eftir því sem fjær dregur Reykjavíkursvæðinu. Það má m.a. lesa út úr fjárlögum, ekki bara þessa árs og næsta árs heldur einnig áranna þar á undan. Vetraríþróttamiðstöð Íslands er mjög stórt orð en þegar kemur að fjárlögum liggur við að maður skelli upp úr. 3,2 millj. kr. er framlagið til Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands. Til samanburðar má nefna að Bridgesamband Íslands fær 11,2 millj., skákhreyfingin 40 millj. og Glímusamband Íslands fær jafnvel meira en Vetraríþróttamiðstöð Íslands, 4,1 millj. kr. Akureyrarbær hefur á undanförnum árum varið gríðarlegum fjárhæðum til að byggja upp skíðaaðstöðu í Hlíðarfjalli fyrir ofan Akureyri. Þar má nefna stólalyftu upp á 163 millj. kr., snjóframleiðslu upp á 100 millj. kr. og svo mætti lengi telja. Reksturinn út af fyrir sig kostar 70–80 millj. kr. Í þessa afþreyingarmiðstöð koma um 70.000 gestir á vetri, þar af er góður meiri hluti búsettur utan Eyjafjarðarsvæðisins eða um 40.000 gestir. Þess vegna spyr maður sig um forgangsröðun þegar kemur að almenningsíþróttum á Íslandi. Hvernig má það vera að jafnstórt nafn og Vetraríþróttamiðstöð Íslands sem lýtur að einni vinsælustu íþróttagrein landsins fái þessa furðulegu upphæð, 3,2 millj. kr., í sinn hlut á meðan t.d. Bridgesamband Íslands fær nánast fjórfalt hærri upphæð? Sú upphæð er reyndar mun hærri en t.d. Landssamtökin Þroskahjálp fá, sem út af fyrir sig er athyglisverður samanburður. Hver er stefna hins opinbera gagnvart þessari einni vinsælustu almenningsíþróttagrein landsmanna sem hefur aukist mjög að vinsældum á síðustu árum? Á að verja til þessa örfáum milljónum á meðan tugum milljóna er varið til greina sem klárlega njóta mun minni almenningsvinsælda hér á landi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir fyrirspurnina um Vetraríþróttamiðstöð. Samstarf mennta- og menningarmálaráðuneytis og Akureyrarbæjar um Vetraríþróttamiðstöð Íslands hófst formlega árið 1995 og það hefur reyndar gengið mjög vel allar götur síðan og starfsemin verið til fyrirmyndar. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands á aðild að samstarfinu auk ráðuneytisins og Akureyrarbæjar og frá árinu 1997 hafa ráðuneytið og Akureyrarbær fjármagnað þær framkvæmdir sem unnið hefur verið að í nafni miðstöðvarinnar auk þess sem reksturinn hefur verið fjármagnaður af sömu aðilum. Mikil uppbygging hefur verið undanfarinn áratug og stjórn Vetraríþróttamiðstöðvarinnar verið í forsvari fyrir þeirri uppbyggingu og mótað þá framtíðarsýn sem unnið hefur verið eftir. Á árunum 1997–2008 hefur ríkissjóður veitt 230 millj. kr. í verkefnið og Akureyrarbær 577 millj. kr. þannig að báðir aðilar hafa staðið veglega að uppbyggingu á miðstöðinni og er það auðvitað hið besta mál í ljósi þess sem hv. þingmaður fór yfir um mikla notkun á miðstöðinni og mikla iðkun vetraríþrótta, ekki síst á Akureyri. Samningur aðila um uppbyggingu Vetraríþróttamiðstöðvarinnar rann út í árslok 2008 og þá um haustið var skipaður vinnuhópur þar sem sátu starfsmenn ráðuneytis og Akureyrarbæjar. Þeim hópi var falið að meta forsendur þess hvort ætti að endurnýja samning við Akureyrarbæ um stofnkostnað vegna uppbyggingar Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands. Í mati hópsins kom fram að forsendur væru fyrir að endurnýja samninginn um uppbyggingu mannvirkja á svæðinu en skoða þyrfti sérstaklega hvaða verkefni ættu að liggja til grundvallar endurnýjun hans. Drög að þessum samningi liggja fyrir. Þar er lagt til að ríkissjóður og Akureyrarbær greiði hvor um sig 200 millj. á tímabilinu 2009–2013 og enn fremur er gert ráð fyrir því að samningur um reksturinn verði endurnýjaður. Í kjölfar efnahagshrunsins var málið hins vegar lagt til hliðar og það var ekki veitt framlag til uppbyggingar í fjárlögum 2009 eins og hv. þingmanni er kunnugt um. Framlag til rekstrar á þeim sömu fjárlögum var 3,8 millj. þó að samningur um rekstur hafi ekki verið endurnýjaður heldur var þessum lið haldið inni. Markmið ráðuneytisins er að halda þessu samstarfi áfram og gert er ráð fyrir 3,2 millj. kr. framlagi til rekstrar Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands í fjárlagafrumvarpinu 2010, sem er sami niðurskurður og er almennt settur á íþrótta- og menningarmál. Hvað uppbyggingu mannvirkja varðar er lagt til að beðið verði með að fjármagna framkvæmdir þangað til mesta efnahagslægðin er liðin hjá. Við vonumst til að hægt verði að endurmeta stöðu mála næsta haust fyrir næstu fjárlög, gera áætlun um framtíðaruppbyggingu og eflingu miðstöðvarinnar í samræmi við þær hugmyndir sem þegar liggja fyrir um Vetraríþróttamiðstöð Íslands á Akureyri í samstarfi við Akureyrarbæ en því miður er þetta staðan. Ég ætla ekki að fara út í samanburð milli íþróttagreina enda skilar það kannski ekki miklu þegar horft er til þess að auðvitað er það fjárlaganefndar endanlega að fara yfir þær tillögur sem fyrir liggja. Við teljum að uppbygging sé a.m.k. ekki í farveginum á svona tímum og því hefur þetta verið lagt til hliðar en við vonum svo sannarlega að hægt verði að taka þann þráð upp að nýju fyrir næstu fjárlög.

Frú forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðuna um Vetraríþróttamiðstöð Íslands og segja í þessu samhengi að á sínum tíma gagnrýndi ég mjög að þáverandi menntamálaráðherra, Björn Bjarnason, setti 270 millj. kr. í stofnkostnað Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands, sem var skilgreind sem þjóðarleikvangur á Akureyri, á sama tíma og Reykjavíkurborg var neitað um jafnháan styrk vegna þjóðarleikvangs í sundi í Laugardal. Hér var talað um að vinsælasta almenningsíþrótt landsins væru skíðaíþróttir. Ég held að sund eigi heima í þeim hópi og vil bara nefna það af því að menn hafa talað um að aðstoð minnki eftir því sem fjær dregur höfuðborgarsvæðinu. Í þessu tilfelli var því þveröfugt farið. Hún minnkaði einmitt eftir því sem nær dró höfuðborgarsvæðinu, svo að öllu sé til haga haldið.

Virðulegi forseti. Í tilefni af umræðunni áðan jaðraði ræða hv. þingmanns við það að vera lýðskrum í samanburði á milli landsvæða -  Þó svo illa ári í fjármálum beini ég þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að efna í þennan samning því að menn eiga á tímum sem þessum að horfa til lengri tíma og leggja þá bara betri grunn að því sem gert er. Ég vil því beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að efna í þennan samning og óska eftir viðræðum við sveitarfélögin fyrir norðan því að samstarf sveitarfélaga á þessu sviði, milli Fjallabyggðar, Dalvíkurbyggðar og Akureyrar, er komið á. Í því sambandi er rétt að minna á að Grímsey og Hrísey eru orðnar hluti af Akureyrarkaupstað.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir þessa fyrirspurn sem er brýn. Þegar við leitum að vaxtarsprotum í íslensku atvinnulífi horfum við mjög mikið til ferðaþjónustunnar og þess hvað Vetraríþróttamiðstöð Íslands laðar mikið af ferðafólki, innlendu jafnt sem erlendu, norður í land. Við þurfum í því samhengi líka að horfa til þess að efla samvinnu innan Eyjafjarðarsvæðisins þegar kemur að kynningu á skíðasvæðunum þar. Glæsilegt skíðasafn er í Dalvíkurbyggð og eins í Fjallabyggð, þ.e. á Siglufirði, og þessi þrjú skíðasvæði gætu boðið upp á einstakt framboð í ferðamennsku. Ég hvet hæstv. ráðherra til að styðja við Vetraríþróttamiðstöð Íslands og þá æskilegu og miklu samvinnu sem hægt er að vera með innan þessara svæða. Það gæti verið mikill vaxtarbroddur, sérstaklega yfir vetrarmánuðina, að laða ferðamenn norður í land. Það skiptir miklu máli á þeim tímum sem við lifum núna og væri mikill styrkur fyrir ferðaþjónustuna.

Frú forseti. Ég vil geta þess, vegna þeirrar umræðu sem var áðan og fyrr í dag í þinginu, og menn hafa talað um lýðskrum, að það eru hæg heimatökin hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni að taka þessi mál upp í fjárlaganefnd, því þetta er dæmigert fjárlaganefndarmál. Ég skora á hann í leiðinni að fara í ákveðna uppstokkun varðandi vinnubrögð fjárlaganefndar sem hafa oft og tíðum verið erfið, ekki síst fyrir mennta- og menningarmál og íþróttamál og skarast oft stefnumótun þar. Ég vil líka um leið þakka fyrir þessa fyrirspurn og hrósa hæstv. menntamálaráðherra fyrir mjög mikið raunsæi í svari sínu en um leið fyrir þann mikla skilning og vilja til að halda áfram þessu samstarfi við íþróttamiðstöðina. Ég held að það skipti mjög miklu máli að þetta samstarf sem hefur verið mjög gott við Akureyrarbæ - Akureyrarbær hefur staðið að þessari uppbyggingu, gert það af mikilli reisn og miklum sóma og hefur í rauninni stuðlað að því að allir landsmenn, ekki bara norðanmenn, hafa haft ánægju af að koma þangað. Ég vil því hvetja hæstv. menntamálaráðherra, um leið og hún sýnir þetta raunsæi varðandi uppbygginguna til lengri tíma, til að halda áfram með þetta verkefni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni og hæstv. ráðherra sömuleiðis. Það er auðvelt að fullyrða í þessum efnum og ef til vill alhæfa en ef ég leyfi mér slíkt get ég sagt að jafnstórt orð og Vetraríþróttamiðstöð Íslands - ef hún væri á suðvestursvæðinu, fengi hún meira en 3,2 millj. kr. á fjárlögum. Það er nokkurn veginn staðreynd í mínum huga og ég get mér þess til að svo væri. Það virðist einhvern veginn vera svo að eftir því sem afþreying og menningarstarfsemi fjarlægist Reykjavíkursvæðið fái hún tiltölulega minna - jafnvel ekki einu sinni hlutfallslega minna heldur bara tiltölulega minna. 
             Á hitt ber að líta, og ég tek undir það með frammíkallara, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, að á undanförnum árum hafa verið gerðir mjög metnaðarfullir menningarsamningar við landsbyggðina. Margt er hægt að tína þar til og gildir einu hvaðan þær ágætu hugmyndir koma, hvort það er frá fyrrverandi eða núverandi menntamálaráðherrum. Í því ljósi vil ég einmitt hvetja hæstv. menntamálaráðherra til dáða í þessum efnum. Það er afskaplega brýnt að spyrna við fótum í byggðamálum og ferðaþjónustumálum, einmitt í þeim efnum að koma upp glæsilegri aðstöðu á þeim stöðum þar sem hún á best heima - og þetta er gott dæmi um það - til að skapa jafnvægi í byggð á Íslandi og skapa innra flæði í ferða- og menningarþjónustu á þessu landi. En ég skil hins vegar nákvæmlega þá stöðu sem hæstv. ráðherra er í, hann er í mjög erfiðri stöðu þegar kemur að fjárútlátum til menningar- og afþreyingarmála og íþróttamála eins og þetta dæmi snýst um. Betur má ef duga skal og mér finnst þetta að mörgu leyti lýsandi fyrir kjör landsbyggðarinnar þegar kemur að menningar- og afþreyingarmálum.

Virðulegi forseti. Ef við rýnum í fjárlagatillögurnar út frá höfuðborg og landsbyggð þá er staðreyndin sú að langflestar menningarstofnanir eru á höfuðborgarsvæðinu og nægir þar að nefna Þjóðleikhús, Sinfóníuhljómsveit Íslands o.s.frv. En hins vegar er niðurskurðurinn minnstur á menningarsamningunum til landsbyggðarinnar af hálfu menntamálaráðuneytisins og þar sést ákveðin forgangsröðun í þágu landsbyggðarinnar. Þeir samningar fá minnstan niðurskurð allra í menningarmálum af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis. Hins vegar er mjög erfitt að fara út í samanburð því við erum líka að tala um, eins og hér hefur verið bent á, að hér búa flestir og hér er höfuðborg með tilteknar stofnanir, sem eru hýstar hér og fá eðlilega fjárveitingar, sem sinna líka landsbyggðinni upp að vissu marki. Það er því erfitt þegar við förum í það að reyna að leggja þetta á vogarskálar því að það er vafalaust alltaf hægt að finna ballansinn upp og ballansinn niður og hægt að kýta lengi um það. Hvað varðar það verkefni sem hér er sérstaklega til umræðu þá ítreka ég þann vilja minn að reyna að taka upp þráðinn þegar mesta efnahagslægðin er gengin hjá til að hefja að nýju uppbyggingu á svæðinu. Ég get tekið undir það með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað að þetta er vel heppnuð uppbygging, bæði í þágu íþrótta og í þágu ferðamennsku. Ég held að við getum öll verið sammála um að verkefnið er vel heppnað. Við munum skoða það, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi, að setja rekstrarframlög inn í einhvern tiltekinn samning, það verður skoðað. En að þessu leyti vil ég ítreka vilja okkar til að halda verkefninu áfram þegar tækifæri gefst.

Frú forseti. Ástæða þess að ég kem upp og ber fram fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, um Ferðasjóð Íþróttasambands Íslands, er sú að hér er um afskaplega brýnt hagsmunamál að ræða fyrir þann mikla fjölda fólks og einkum ungmenna sem blessunarlega stundar íþróttir úti á landi og tekur þátt í keppnum víða um land. Hér er um mikið jafnræðismál að ræða, hvort ungmenni í hinum dreifðu byggðum geta yfirleitt tekið þátt í íþróttastarfi á landsvísu til jafns við þann fjölda sem gerir slíkt hið sama á höfuðborgarsvæðinu, þar sem flest íþróttafélögin eru vitaskuld hvert í návígi við annað. Á undangengnum árum hefur verið komið mjög til móts við íþróttafélög úti á landi í þessum efnum. Ef ég fer rétt með, frú forseti, held ég að 30 millj. kr. hafi verið varið til þessa flokks fyrir nokkrum árum sem fór síðan upp í 60 millj. kr. á yfirstandandi ári og átti að fara upp í 90 millj. kr. á næsta ári en svo verður reyndar ekki gert heldur staldrað við þessa upphæð sem ég nefndi áðan, 60 millj. kr., og reyndar sýnist mér sú tala vera um 57 millj. kr. Þetta er gott og vel en ekki er komið til móts við þær þarfir sem klárlega eru fyrir hendi víða um land til að jafna tækifæri ungmenna um allt land til að taka þátt í íþróttastarfi og kappleikjum á landinu. Þetta er að mínu viti mjög brýnt mál, ekki bara fyrir íþróttirnar sem slíkar heldur líka fyrir allt forvarnastarf sem við eigum að leggja gríðarlega mikla áherslu á í þessu húsi og sem víðast um land. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort hann vilji beita sér fyrir því að staðið verði við þennan upprunalega samning, að fjárframlögum verði varið til þessa málaflokks sem samningnum nemur á næstu missirum, því eins og ég gat um er um mikilvægt hagsmunamál að ræða fyrir allar byggðir í landinu, þ.e. að þær sitji við sama borð og íþróttafélögin á höfuðborgarsvæðinu sem þurfa ekki á jafnmiklum ferðapeningum að halda og félögin sem eru fjærst borginni eins og flestir geta gert sér í hugarlund.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir þessa fyrirspurn. Víst er að málefnið er gott, þ.e. Ferðasjóður ÍSÍ, sem ég veit að hefur gefist feikilega vel og mikil ánægja er með um land allt. Hins vegar er hin efnahagslega staða sú að okkur er skorinn þröngur rammi. Skólamál mæta almennt 7% niðurskurði en menningarmál, og þar með talið íþróttamál, 10% niðurskurði almennt. Þegar kom að því að hagræða var okkur því allnokkur vandi á höndum en gert er ráð fyrir því að lækka framlögin núna um 3 millj. kr. eða um 5% sem er minni niðurskurður en gengur og gerist í íþróttageiranum. Má því segja að við höfum ákveðna forgangsröðun og reynum að halda þessu verkefni uppi. Þetta er einnig talsvert minni lækkun en sjóðir almennt á vegum ráðuneytisins fá í frumvarpinu. Eins og ég nefndi hefur sjóðurinn gefið góða raun. Það hefur verið mikil ánægja með hann um land allt. Því lengra í burtu sem maður kemur frá höfuðborgarsvæðinu - meðal fjölskyldna sem eru að tryggja áframhaldandi þátttöku barna sinna í íþróttastarfi - er ánægjan mikil þannig að við lögðum áherslu á að halda þessu framlagi inni í frumvarpinu svo að hægt verði að endurnýja samninginn við ÍSÍ um sjóðinn en hann rennur út í árslok 2009. Saga sjóðsins er sú að í kjölfar þingsályktunartillögu, sem samþykkt var 3. júní 2006, skipaði þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, nefnd sem falið var að gera úttekt á ferðakostnaði íþróttafélaga vegna þátttöku í viðurkenndum mótum. Niðurstaða nefndarinnar var að leggja til að komið yrði á fót ferðasjóði íþróttafélaga til að jafna landfræðilegan aðstöðumun og efla íþrótta- og forvarnastarf. Jafnframt var lagt til að gerður yrði þjónustusamningur við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands um umsjón og umsýslu sjóðsins. Í framhaldi af tillögu nefndarinnar ákvað ríkisstjórnin að stefnt yrði að því að framlag til sjóðsins yrði 90 millj. kr. á ársgrundvelli og að því marki yrði náð á þremur árum, það var réttilega vitnað í það hjá hv. þingmanni. Samningurinn við ÍSÍ er til þriggja ára þar sem kom fram að framlagið yrði 30 millj. kr. árið 2007, 60 millj. kr. árið 2008 og 90 millj. kr. árið 2009. Þegar efnahagshrunið varð í fyrra var, í 2. umr. um frumvarp til fjárlaga 2009, gerð tillaga um að fresta 30 millj. kr. hækkun á framlagi til Ferðasjóðs Íþróttasambands Íslands. Í fjárlögum 2009 var framlag til sjóðsins því 60 millj. kr. en ekki 90 eins og gert hafði verið ráð fyrir. Þó að þessi samningur renni út í árslok 2009 er lagt til í frumvarpi til fjárlaga, eins og ég nefndi áðan, að framlag til sjóðsins verði 57 millj. kr. þannig að hægt er að veita þær 30 millj. kr. sem frestað var og endurnýja samninginn með lægri fjárhæðum. Vilji stendur því til að halda þessu áfram, þetta verkefni hefur gefið feikilega góða raun og við viljum stuðla að áframhaldi þess þó það verði hugsanlega að vera með lægri fjárhæðum á meðan við göngum í gegnum þessa efnahagslægð.

Frú forseti. Ferðasjóður ÍSÍ gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki við það að jafna aðstöðumun fólks í landinu þegar kemur að íþróttaiðkun. Það var í kjölfar áralangrar baráttu þáverandi hv. þingmanns, Hjálmars Árnasonar, að að lokum var samþykkt þingsályktun um ferðasjóð íþróttafélaga sem markaði þáttaskil í þessu og hleypti þessu máli áfram. Í kjölfarið hefur miklum fjármunum verið varið til þessa brýna verkefnis, því að ef við höfum trú á því og viljum efla íþróttalíf á landsbyggðinni, styðja við unga fólkið sem sinnir íþróttastarfi á landsbyggðinni, er jöfnunarsjóður sem þessi gríðarlega mikilvægur. Það var því mikil framsýni hjá hv. þingmanni og þeim fluttu þessa þingsályktunartillögu að berjast fyrir þessu máli í öll þessi ár sem sýnir að baráttan inni í þinginu til að koma góðum málum til leiðar getur vissulega skilað sínu, eins og barátta hv. þingmanns þá. Ég vona það og fagna því sérstaklega að hæstv. ráðherra ætlar að standa vörð um þennan mikilvæga sjóð sem gegnir mikilvægu hlutverki í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil sömuleiðis þakka fyrir þá fyrirspurn sem hér er lögð fram um þetta þarfa mál, sem er ekki svo gamalt, og ber að þakka að það hafi verið fullnustað af því að óumdeilt er eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan að það hefur greitt götu ungmenna í íþróttastarfi vítt um land, en aðstaða ungmenna og íþróttafélaga til að búa þannig um hnútana að fólkið þeirra eigi möguleika á að sækja hingað á þetta svæði sérstaklega er mismunandi því að fjáröflun gengur misvel. Ég vil benda hv. fyrirspyrjanda á að það er í rauninni sáraeinfalt að kippa þessu í liðinn inni í fjárlaganefnd og bendi á það t.d. þegar fyrir liggur að þetta er lækkað um rúmlega 3 milljónir, þá lækkar ekki ráðstöfunarfé menntamálaráðuneytisins, hæstv. ráðherra þar, nema um 2,4 milljónir. Það er af ýmsu að taka og það eru ýmis verkefni fyrir stjórnarmeirihlutann í fjárlaganefnd að laga í því fjárlagafrumvarpi 

Frú forseti. Þetta er að mínu mati mjög mikilvægt mál og merkilegt. Það skiptir máli að varðveita það markmið sem við lögðum upp með á sínum tíma, þ.e. að jafna aðstöðumun, sérstaklega fyrst og fremst á meðal barna á landsbyggðinni, þannig að allir eigi jafnan aðgang eða sem greiðastan aðgang að íþróttaiðkun, þar á meðal forvarnastarfi o.s.frv. Það náðist mikil sátt um þetta, ekki bara í síðustu ríkisstjórn heldur meðal þingheims alls. Það skiptir máli að passa það verkefni. Það má kannski segja að við sjáum hér anga af hinni miklu útþenslustefnu síðustu ríkisstjórnar eða þeirri nýfrjálshyggju sem hefur verið svo kvartað undan. Þetta er dæmi um aukningu ríkisútgjalda sem menn vilja núna verja og ég fagna því að vissu leyti. Ég vil hins vegar lýsa því yfir samhliða þessari athugasemd minni að ég hef verulegar áhyggjur af því að þær skattahækkunarhugmyndir, sem við megum reyndar ekki ræða samkvæmt Samfylkingunni, muni leiða til þess að minna fé og fjármagn verði veitt af hálfu fyrirtækja, hvort sem er á landsbyggðinni eða í þéttbýlinu, til forvarna og íþróttastarfs og það verði minna svigrúm 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa fyrirspurn og langar til að taka þetta fyrst og fremst út frá börnum og ungmennum. Eitt af því sem við sameinumst um núna á erfiðum tímum er að við ætlum fyrst og fremst að standa vörð um börn og ungmenni og fjölskyldur þeirra. Sveitarfélögin hafa gert það mjög myndarlega með því að halda frístundastyrkjum og fjárhagsaðstoð í raun og veru í óbreyttu formi til að allir geti stundað skipulagt tómstundastarf og gætt þess vel að svo verði hægt áfram. Mig langar til að minna á að hver flugferð til dæmis fyrir barn sem býr fyrir austan getur kostað upp í 30.000 og ef viðkomandi aðili stundar keppnisíþróttir er það afar sárt að einhver þurfi að sitja heima vegna þess að fjölskyldan hefur ekki efni á fargjaldinu. Þar finnst mér að ríkið eigi að koma inn þó að ég geri mér fulla grein fyrir því hver staðan er. En ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir fögur fyrirheit um það að hún ætli að standa vörð um þennan mikilvæga forvarnasjóð og legg til að hann verði nú fyrst og fremst nýttur til barna og ungmenna.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa ágætu fyrirspurn og tek undir orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um að hvetja fjárlaganefnd til dáða í þessum efnum. Ég tel að þetta sé gríðarlega mikilvægt og kannski aldrei mikilvægara en nú þegar við sjáum - og ég tek kannski boltann frá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur varðandi skattahækkanirnar sem við megum ekki ræða - að það er ekki bara að tekjur í samfélaginu minnki heldur minnkar ráðstöfunarfé foreldra, ráðstöfunarfé foreldra á landsbyggðinni sem ætla að senda börnin sín í íþróttakeppni, og ég tel því að þessi sjóður sé afar mikilvægur. Ég hef heyrt það í mínu kjördæmi sem er stórt og víðfeðmt að menn hafi áhyggjur af þessu, bæði í Höfn í Hornafirði og í Vestmannaeyjum þar sem þessi kostnaður er náttúrlega gríðarlegur. Ég hvet því hæstv. ráðherra og hv. fjárlaganefnd til að huga vel að þessum málaflokki.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu eins og aðrir hér sem hafa talað. Ég vil einnig beina því til hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar að við tökum þetta upp í fjárlaganefnd. Málið er þar inni og ég lít svo á að við getum beitt okkur fyrir því í fjárlaganefnd að þetta verði hækkað eða að það verði a.m.k. skoðað. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram í máli hæstv. menntamálaráðherra þar sem hún kom inn á að framlagið væri lækkað um 5% sem er vissulega þungt fyrir þennan sjóð og fyrir þá sem sækja í hann, og það efast enginn um mikilvægi hans og það þekkja allir sem búa úti í hinum dreifðu byggðum. Ég vil vekja máls á því aftur sem hún sagði að þetta væri þó skorið minna niður en margt sambærilegt og vek einnig máls á því að þetta var skorið niður í síðustu fjárlögum, ekki skorið niður heldur komu ekki til þær hækkanir sem lagt var upp með þar upp á 30 milljónir. Ég lít svo á að við tökum málið upp í fjárlaganefnd og þar er það núna og þar á það heima.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu og þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Ég mundi svo gjarnan vilja að við ættum fleiri mínútur þegar við ræður önnur og mikilvæg mál. Ég vil hins vegar taka heils hugar undir það að þessi sjóður er gríðarlega mikilvægur til að jafna aðstöðumun fólks úti á landsbyggðinni til að geta tekið þátt í almennu íþróttastarfi. Ég vil líka benda á að það er oft mismunur á aðstöðu fólks úti á landi og barna og ungmenna í því sem það tekur þátt, það býr ekki við sömu skilyrði og þar sem allt er byggt upp í topp, og það er líka oft þannig að fólk kemur langan veg að til að taka þátt einmitt í slíku starfi. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur að við eigum að beina þessu og nota þetta fyrir börn og ungmenni, við eigum fyrst og fremst að gera það. Síðan vil ég að lokum þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir orð hennar hér um að hún ætli að standa vörð um þennan merkilega sjóð.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð annarra þingmanna um að það er mjög mikilvægt að við stöndum vörð um ferðasjóð íþróttafélaganna. Þetta var baráttumál sem við framsóknarmenn börðumst fyrir í mörg, mörg ár. Það var sérstaklega mikil áhersla lögð á þetta í því bæjarfélagi sem ég kem frá, Vestmannaeyjum, því að það er alveg geysilegur ferðakostnaður hjá íþróttafélögum þar, það er mikil virkni í íþróttastarfi í Eyjum og þetta skiptir því mjög miklu máli. Menn lögðu mikið á sig við að styðja þá þingmenn sem lögðu þessa þingsályktunartillögu fram í upphafi að hún færi í gegn. Ég hef heyrt það síðan tillagan var samþykkt að mjög mikil ánægja er með þetta. Ég held að hver sem hefur farið reglulega t.d. með Herjólfi hafi séð hvers konar kostnaður þetta er fyrir íþróttafélög sem búa við erfiðar samgöngur og þurfa að fara langt til að geta tekið þátt í keppni uppi á landi og af landsbyggðinni. Ég hvet til þess að þetta sé eitt af því sem við stöndum vörð um til að jafna 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka þá góðu umræðu sem orðið hefur um þetta þjóðþrifamál á liðnum mínútum. Það má heyra á umræðunni að það er afskaplega mikil og góð þverpólitísk samstaða um þennan sjóð og þó að nú væri. Hér er komið inn á ekki einasta gríðarlegt hagsmunamál fyrir hinar dreifðu byggðir og landið allt að mínu viti, heldur er hér einfaldlega komið inn á jafnbrýnt mál og jafna stöðu fólks, jafna stöðu ungmenna og barna til að taka þátt í einni bestu og mestu forvörn allra tíma, sem eru íþróttir. Það vita allir sem hér eru inni og út um land allt að kostnaður barna í litlu bæjarfélagi þar sem eitt íþróttafélag er til staðar, er gríðarlegur og íþyngjandi fyrir venjulegar fjölskyldur þegar kemur að því að keppa við næsta lið sem kann að vera í 50, 100 ef ekki 200 km fjarlægð og gott betur. Þetta mál snýst líka um það að við stöndum vörð um grunngildin í samfélaginu þegar kemur að þeim erfiðleikum sem blasa við okkur nú um stundir, að við stöndum vörð um grunngildin þegar kemur að þjónustu við börn. Eða viljum við skera hana niður? Viljum við skera hana niður við trog? Ég segi nei. Við getum ekki skorið niður jöfnun tækifæra í landinu þó svo að við þurfum að skera niður margt. Þess vegna vil ég fagna og hrósa hæstv. menntamálaráðherra fyrir einmitt að standa vörð, að skera ekki niður þennan málaflokk meira en hún gat um og standa þannig að mínu viti góðan vörð um sjóðinn. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og hv. fyrirspyrjanda fyrir umræðuna. Þetta fer nú að jafnast á við eina utandagskrárumræðu sem sýnir bara að hv. þingmenn eru áhugasamir um málið sem er gott og það er gott að finna þá samstöðu sem ríkir í salnum um þennan góða sjóð. Það er líka gott að finna þær raddir sem hér eru á lofti um að forgangsraða eigi í þágu barna og ungmenna þegar kemur að úthlutun úr sjóðnum og þeirri umræðu verður sjálfsögðu komið til skila. En að öðru leyti ætla ég ekki að hafa frekari orð um þetta en þakka fyrir umræðuna.

Frú forseti. Fyrir nokkrum missirum fór af stað athyglisvert verkefni á sunnanverðum Vestfjörðum, á Patreksfirði, eftir að Patreksfjörður, Tálknafjörður og fleiri staðir höfðu tekið þátt í mjög merkilegu dreifmenntaverkefni og það hafði gefið góða raun. Áherslan var að sjálfsögðu sú að reyna að miðla menntun, gera aðgang að menntun sem bestan um allt land. Þess vegna var ákveðið að fara af stað í þetta tilraunaverkefni með framhaldsdeildina á Patreksfirði. Það var ekki síst vegna þess að við lögðum líka af stað með framhaldsskóla á Snæfellsnesi, á Grundarfirði, sem hefur sérhæft sig í dreifmenntun með annarri nálgun varðandi menntunina okkar og nýtt tæknina óspart til þess. Ég veit því að samstarfið hefur að mestu leyti gengið vel og ég spyr hvort gerð hafi verið úttekt á þessu verkefni. Ef úttektin sýnir jákvæðar niðurstöður erum við að mínu mati búin að finna ákveðna leið til að auðvelda aðgengi barna og ungmenna á landsbyggðinni að framhaldsskólamenntun. Hægt er að taka ýmsa staði fyrir, eins og t.d. Hvammstanga, sem ég veit að hefur hugsað um það hvort þetta væri möguleiki. Þetta kostar að sjálfsögðu fjármagn og þess vegna verður að leita allra leiða í samvinnu við sveitarfélögin, hvernig og hvar raunhæft er að bjóða upp á aukið aðgengi að framhaldsskólamenntun. Þetta skiptir samfélögin á landsbyggðinni miklu máli. Við sjáum að samfélagið á Vesturlandinu, á Snæfellsnesinu, breyttist mikið. Ungmennin eru heima núna, krakkar á aldrinum 16–20 ára eru heima í staðinn fyrir að fara úr sinni heimabyggð eitthvað annað. Ég held líka að ákveðnir fjármunir gætu sparast gegnum félagslega aðstoð, varðandi dreifbýlisstyrkina og fleira sem mundi sparast á móti ef hægt væri að gera þetta á markvissan hátt. Þetta verður að vera markvisst. Markmiðssetningin verður að vera skýr. Það þarf að vera ljóst að ekki er eingöngu verið að fara út í þetta út frá byggðarsjónarmiðum heldur út frá sjónarmiðum barnanna, að aðgengi barnanna okkar um allt land verði aukið og eflt varðandi framhaldsskólana. Ég vil því gjarnan vita, af hálfu menntamálaráðherra, hver reynslan er af rekstri framhaldsdeildar Fjölbrautaskóla Snæfellinga á Patreksfirði og hversu hátt hlutfall barna á sunnanverðum Vestfjörðum hefur nýtt sér þetta tækifæri. Nýta þau þau tækifæri sem kerfið býður þeim upp á? Ég vona að svo sé. Ég vona að ráðherra geti greint okkur frá því. Ef niðurstaðan er góð vona ég að við sjáum sameiginlega hagsmuni í þá veru að bjóða upp á enn betra aðgengi varðandi menntun á öllum stigum í skólakerfinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrirspurnina. Í tilefni af henni óskuðum við í menntamálaráðuneytinu eftir álitsgerð frá skólameistara Fjölbrautaskóla Snæfellinga sem er um margt áhugaverð þar sem farið er yfir stöðu verkefnisins. Eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir þekkir manna best var gerður samningur um tilraunarekstur framhaldsdeildar á Patreksfirði. Hún tók til starfa haustið 2007 og er verkefnið áætlað til fjögurra ára þannig að það fer að líða að því að það verði hálfnað. Aðilar að samningnum auk ráðuneytisins eru Vesturbyggð, Tálknafjarðarhreppur og Fjölbrautaskóli Snæfellinga. Í framhaldsdeildinni á Patreksfirði geta nemendur á sunnanverðum Vestfjörðum stundað nám á framhaldsskólastigi. Nám og kennsla byggjast á aðferðum dreifmenntunar þar sem beiting upplýsingatækni er mjög veigamikill þáttur. Nemendur stunda námið í heimabyggð undir eftirliti með aðstoð tveggja kennara sem eru á staðnum. Nemendur í deildinni eru eigi að síður hluti af nemendahópi Fjölbrautaskóla Snæfellinga og námi og kennslu er stýrt af kennurum skólans í gegnum svokallað námsumsjónarkerfi á netinu. Einu sinni í mánuði heimsækja nemendur deildarinnar skólann í Grundarfirði og taka þar þátt í hefðbundinni kennslu og verkefnatímum undir handleiðslu kennara. Yfirleitt eru þá einnig skipulagðar ákveðnar uppákomur í félagslífinu á vegum nemendafélagsins í Fjölbrautaskóla Snæfellinga og þá býðst nemendum tækifæri til að taka þátt í þeim. Spurt var um viðtökur íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum. Þær hafa verið mjög góðar við þessu nýja námstilboði. Að meðaltali hafa 65% brautskráðra grunnskólanemenda á þessu svæði stundað nám í deildinni á Patreksfirði. Nú á haustönn fór hlutfallið í 70% en 16 nemendur hófu þar nám í kjölfar náms í grunnskóla. Í upphafi annar voru 34 nemendur alls skráðir til náms í framhaldsdeildinni á Patreksfirði. Út frá því sem hér hefur verið sagt tel ég að ráða megi að vel hafi tekist til í þessari starfsemi. Fjölbrautaskóli Snæfellinga hefur staðið vel að kennslunni og íbúar svæðisins hafa tekið nýjum tækifærum til náms opnum örmum. Nú hefur þorri grunnskólanemenda á svæðinu framhaldsnám sitt í deildinni. Út frá því sem hér var sagt, um hvort þetta sé eitthvað sem við getum almennt lært af um land allt, þá held ég að það sé mjög góður punktur hjá hv. þingmanni og reyndar er þetta mjög í anda þess sem ég og fleiri þingmenn Vinstri grænna höfum talað fyrir, þ.e. að reyna að tryggja nám í heimabyggð a.m.k. til 18 ára aldurs. Mér finnst þessi reynsla af samstarfi heimamanna á sunnanverðum Vestfjörðum og Fjölbrautaskóla Snæfellinga geta reynst góð fyrirmynd að fyrirkomulagi náms í heimabyggð. Við höfðum hliðsjón af þessari reynslu þegar svipaðri þjónustu var komið á fyrir nemendur á Þórshöfn á Langanesi nú í haust. Fagleg ábyrgð á náminu þar er í höndum framhaldsskólans á Laugum í Suður-Þingeyjarsýslu og nemendur á Þórshöfn sækja inn til Lauga einu sinni í mánuði á svipaðan hátt. Þetta virðist líka ætla að mæta mjög góðum viðtökum á Þórshöfn. Ég vonast til þess að við getum séð fleiri slík „módel“ ef svo má að orði komast. Ég minni líka á að nú er komin á framhaldsdeild í Fjallabyggð, Ólafsfirði og Siglufirði. Það er mjög mikilvægt að við reynum að læra dálítið af þessu, hvernig hlutirnir eru gerðir ólíkt á þessum stöðum, hvernig þeir eru gerðir líkt og hvernig við getum nýtt okkur það. Það er vissulega rétt sem hv. fyrirspyrjandi bendir á að þetta tryggir lengri samveru fjölskyldunnar - það er ekkert smámál að senda frá sér nemendur sína, börnin sín, þegar þeir eru 16 ára í nám í heimavist. Nú getur fjölskyldan búið lengur saman. Ég held að það skipti mjög miklu fyrir lífsgæði, ekki bara fjölskyldunnar heldur er það líka mikilvægt fyrir byggðarlögin að fjölskyldurnar haldi sig heima. Því miður er það oft þannig að þegar börnin fara að heiman þá flytur fjölskyldan með þeim. Þetta getur spilað inn í. Þetta getur líka skipt máli út frá hinum hagrænu forsendum því að við eyðum t.d. umtalsverðum fjármunum í jöfnunarsjóð námsmanna. Þetta dregur að sama skapi úr útgjöldum úr þeim sjóði og þetta bæði tryggir byggðarlög og eykur möguleikana á því að nemendur séu lengur heima við. Ég er mjög áhugasöm um að við lærum af þessu, að við gerum nánari úttekt á því hvernig til hefur tekist. Við skynjum það að reynslan er góð, það er ánægja með starfið. Við könnum það þótt það kosti fjármuni til lengri tíma hvernig við getum sem best byggt upp nám út frá þeim fyrirmyndum sem við nú höfum til að vinna eftir í hinum dreifðu byggðum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég vil koma aðeins inn á það hvað þetta breytir mikið samfélögunum. Það sem gerðist á Snæfellsnesi þegar Fjölbrautaskóli Snæfellinga var stofnaður var að það gjörbreytti samfélögunum. Og ekki bara það, margar fjölskyldur hafa ekki efni á að senda börnin sín til náms og því er gríðarlega mikilvægt að við höldum áfram á þeirri braut að tryggja nám í heimabyggð. Ég er sannfærður um að þegar upp er staðið mun þetta ekkert verða neitt dýrara. Ég er alveg sannfærður um það. Hæstv. menntamálaráðherra kemur inn á það að þetta sé tilraunaverkefni sem sé að klárast á næsta ári. Því vil ég spyrja hvort hún telji ekki mikilvægt að við gerum um þetta sérstakan samning þannig að verkefnið verði tryggt. Ég vil líka beina því til hennar með vinsamlegum hætti, þar sem bæði aðilar frá Hvammstanga og á Hólmavík eru að hugsa mjög svipað, 

Frú forseti. Sú reynsla sem við höfum fengið af framhaldsdeild fjölbrautaskóla á Patreksfirði, sá góði árangur sem þar hefur náðst, sýnir svo ekki verður um villst að við erum á réttri leið með það markmiði að veita börnum, 16–17 ára, réttindi til þess að stunda nám í sinni heimabyggð. Það er algjörlega ótækt að fólk í sumum byggðarlögum þurfi að senda börn sín að heiman, langt að heiman út í hinn erfiða heim, börn sem mörg hver eru ekki reiðubúin til að takast á við það umhverfi fjarri sínum heimahögum. Oftar en ekki hefur það leitt til þess að viðkomandi fjölskyldur flytjast einfaldlega burt, þ.e. á eftir viðkomandi einstaklingi. Ég hvet hæstv. ráðherra því til að halda áfram með þessi verkefni. Eins og hæstv. ráðherra nefndi er framhaldsnám nú hafið við utanverðan Eyjafjörð, í Fjallabyggð. Mér skilst að ráða eigi skólastjóra á næstunni við þá menntastofnun sem þar hefur verið stofnuð. Ég vil lýsa yfir stuðningi við það starf sem unnið er á Langanesi og spyrja hæstv. ráðherra hvort Vopnfirðingar hafi 

Frú forseti. Ég fagna svo sannarlega þeirri þróun sem er að verða, að möguleiki sé á því að börn og unglingar, börn úti á landi, geti stundað nám í heimabyggð sinni. Ég er nú ein af þeim sem bjuggu einir í bænum og svo seinna meir ásamt bróður mínum, frá 16–17 ára aldri. Ég verð að viðurkenna að þó manni hafi fundist maður ofsalega fullorðinn þá var maður, þegar maður horfir til baka, ansi ungur að fara að búa einn í bænum. Mér finnst líka skipta máli að skólarnir horfi dálítið til þess að í staðinn fyrir að vera fyrst og fremst að byggja upp staðbundið nám og síðan dreif- og fjarnám fari þeir að horfa á það að bjóða upp á sem flesta áfanga sem dreifnám, það sé raunar bara hvernig þeir byggja upp námsframboðið hjá sér. Ég vildi líka benda á að það hafa verið hugmyndir í Suðurkjördæmi um framhaldsskóla, t.d. á Hvolsvelli og í Grindavík. Er möguleiki á að fara frekar þá leið að byggja upp framhaldsdeildir, þá annaðhvort í tengslum við framhaldsskólann í Eyjum, á Hvolsvelli eða Selfossi, og svo Grindavík í samstarfi við 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér er í gangi og þakka fyrir að þetta mál skuli vera tekið upp af hv. þingmanni. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt og þetta verkefni á sunnanverðum Vestfjörðum hefur gengið mjög vel. Ég er ánægður að heyra hversu mikil jákvæðni er hér í þingsal fyrir þessu, bæði hjá þingmönnum landsbyggðar og ekki hvað síst mörgum þingmönnum höfuðborgarsvæðisins. Þetta er mjög mikilvægt. Það er mörgum börnum mjög erfitt að fara að heiman 16 ára gömul í fjölbrautaskóla. Það veldur því oft að þau falla úr námi og hætta. Jafnframt er það gríðarlega kostnaðarsamt fyrir margar fjölskyldur að senda börnin langt að heiman, leigja húsnæði og annað í þeim dúr. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að skoða þetta mál áfram og skoða þau byggðarlög sem hafa lýst yfir áhuga á að hefja slíkt nám og nefni þar Hvammstanga, Hólmavík og fleiri staði í þeim efnum. 
            

Frú forseti. Þetta er þörf umræða. Ég vil hins vegar taka það fram að ég er þeirrar skoðunar að þróun fjarkennslu og dreifnáms í dreifbýli sé fyrst og fremst valkostur. Það er byggðasjónarmið að gefa nemendum og ungu fólki kost á því að stunda nám í heimabyggð. Aðgengi að námi í heimabyggð hefur áhrif í samfélögum, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur bent á. Það er dýrt að senda nemendur í önnur byggðarlög, það er oft og tíðum erfitt fyrir þau. En það er mikilvægt þegar reynslan af þessu fyrirkomulagi er metin - þetta fyrirkomulag leggur stjórnendum skóla verulega ábyrgð á herðar, að skipuleggja námið vel. Það þarf að fylgjast mjög vel með framkvæmdinni á verkefni eins og þessu, gera óháðar reglulegar úttektir á því hvernig til tekst og fylgjast með afdrifum nemenda, t.d. í háskólanámi, þegar úr þessu námi er komið. Ég mundi halda 

Frú forseti. Þegar verkefnið á Þórshöfn var samþykkt í tíð síðustu ríkisstjórnar - og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir á hrós skilið fyrir þá ákvörðun - var það kannski eitt sem réð úrslitum. Þegar þeir á Þórshöfn voru að vinna þessu máli fylgi gerðu þeir skýrslu um ástæður þess að fólk flutti af Þórshöfn. Það var mjög sláandi niðurstaða. Það kom í ljós að langflestir þeirra sem fóru frá Þórshöfn voru að fylgja börnum sínum sem voru að fara í framhaldsskóla. Þetta er reynslan. Foreldrarnir fylgja sínum ófiðruðu ungum þegar þeir staulast úr hreiðrinu til skóla. Það er einfaldlega ekki hægt annað í nútímasamfélagi en reyna að feta þessa braut áfram. Þetta skiptir svo miklu máli og ekki bara fyrir velferð byggðarlaganna heldur líka fyrir velferð fjölskyldnanna. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að stuðla áfram að þessari þróun eins og hún best getur.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem er hér um þessi mál. Ég tel ljóst að þróunin á framhaldsskólastiginu verði í þessa átt, þ.e. að framhaldsskólarnir verði fleiri og smærri og verði nær fólkinu ef svo má segja. Ég hvet til þess að tekið verði mið af þeirri góðu reynslu sem er víða, bæði við Eyjafjörð og sunnanverða Vestfirði. Þegar við þróum þessi mál áfram þarf að hafa í huga að þessi þróun komi ekki niður á t.d. verknámi. Það þarf að hafa námsframboð í huga og námsval nemenda og að þróunin verði ekki til þess að stýra nemendum enn frekar í bóknám svo að það sé sagt hér.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Hún skiptir miklu máli. Ég held að það sem hefur komið hér fram sé mjög mikilvægt innlegg í heildarstefnumótunina sem ég tel að við þurfum að vinna og vona að við náum að sameinast um. Að mínu mati er ljóst að ábyrgð ríkisvaldsins er mikil í þessa veru. Það liggja fyrir raunhæfar tillögur sveitarfélaganna og það sem einmitt gerðist varðandi bæði Vesturbyggð og Tálknafjörð annars vegar og hins vegar Þórshöfn og varð til þess að fyrri ríkisstjórnir ákváðu þetta var einmitt að grunnurinn var svo vel unninn. Við sáum ákveðna tölu. Við sáum hættuna á því að fólk, eins og hæstv. utanríkisráðherra benti hér á, flytti frá landsbyggðinni á þá staði þar sem þessir kjarnaskólar eru. Ég hins vegar tek undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að við þurfum að gæta okkar á ákveðnum þáttum. Við þurfum að passa upp á verknámið og átta okkur á því að eftir sem áður verða að vera sterkar einingar sem geta þjónustað. Við vorum í safnaumræðu hér áðan varðandi höfuðsöfnin. Við viljum að ákveðnir kjarnar séu sterkir en það er hægt að miðla bæði ákveðnum munum og námi víðar um landið. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að halda áfram með þetta verkefni því meginmarkmið okkar, eins og ég gat um áðan, er að efla og auka aðgengi barnanna okkar að námi. Þá verður að skoða allar leiðir. Ég tek líka undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, ég er sannfærð um að ef við gerum þetta markvisst, byggjum þetta á reynslu, sjáum tölurnar sem liggja fyrir og gerum þetta af ábyrgð í samvinnu við sveitarfélögin, muni þetta vera ódýrari leið fyrir samfélagið í heild en það sem oft og tíðum er boðið upp á í dag. Ég vil hvetja hæstv. menntamálaráðherra til dáða og þakka um leið fyrir svörin.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst um margt áhugavert að heyra þau sjónarmið sem hér eru uppi. Þau ríma um mjög margt við sjónarmið sem við höfum greint hjá foreldrum nemenda í þessum framhaldsdeildum sem núna eru starfandi á Patreksfirði, Fjallabyggð og Þórshöfn og einnig hjá nemendunum. Þegar á hólminn er komið, jafnvel þótt fólk sé ávallt tortryggið þegar breytingar verða - það vill nú svo til þegar nýjar deildir eru stofnaðar að sumir eru tortryggnir og telja kannski að þetta sé ekki nægilega gott - þá virðist reynslan vera góð. Fólk er ánægt, bæði nemendur og foreldrar, með að geta áfram búið saman. Það skapar einhverja ró yfir byggðarlaginu, kom fram í álitsgerð frá skólameistara, að hafa unglingana heima í skóla, á sínum stað. Þetta er mjög ánægjulegt. Ég tek undir að það þarf að huga að list- og verkgreinum eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir nefndi. Það þarf að taka það sérstaklega inn því það er um margt auðveldara að kenna bókleg fög í fjarnámi. Kannski er það auðveldara aðallega af því við höfum meiri reynslu í því en ég er sannfærð um að við getum byggt upp reynslu og þekkingu á hinu líka. Við þurfum bara að huga að því að því sé haldið til haga í stefnumótun. Ég þykist líka vita að mörg sveitarfélög velta þessum hugmyndum fyrir sér. Hér hafa nokkur verið nefnd og ég þekki fleiri sveitarfélög þar sem þessi umræða er í gangi því fólk telur þetta vera hluta af ákveðnum lífsgæðum, að búa þar sem börn eiga aðgang að framhaldsskólamenntun. Mér fyndist áhugavert að efna hreinlega til víðtækrar umræðu um þessa þróun - því það sem við sjáum nú er marktæk þróun, við sjáum að fyrstu viðbrögð eru jákvæð - um hvort þetta sé sú átt sem við viljum stefna með okkar framhaldsskólamenntun, að færa hana í auknum mæli til heimabyggðar. Ég hef sannfæringu fyrir því að það sé rétta leiðin en ég held að sé mjög mikilvægt að við tökum núna og nýtum þá reynslu sem við fáum frá þeim stöðum þar sem þetta er farið af stað.

Frú forseti. Það vill svo til að ég hef vitneskju um að á síðasta ári var unnin skýrsla fyrir ráðuneytið varðandi framlög til menningarmála. Oft og tíðum hefur verið mikil umræða meðal listamanna, menningarunnenda og hér inni hvort framlög til menningarmála séu nægileg, hvort eigi að auka við þau eða skera niður. Ég veit að þessi skýrsla var gerð. Hún var kynnt fyrir mér á sínum tíma þegar ég var ráðherra en þá var stutt eftir af þeirri ráðherratíð þannig að ekki náðist að vinna frekar úr henni. Ég tel mikilvægt að við fáum fram þær upplýsingar sem liggja fyrir í skýrslunni varðandi alla frekari umræðu um menningarmál. Menn hafa verið að draga hér inn fjárlagafrumvarpið og umræðu tengda því og þá er mikilvægt að menn átti sig á þeirri þróun sem hefur verið á framlögum til menningarmála. Við sjáum nú þegar strax ákveðnar áherslur af hálfu mennta- og menningarmálaráðherra varðandi kvikmyndamálin. Hún hefur komið fram með sínar útskýringar og við munum fara yfir það síðar í vetur í þinginu. Ég tel mikilvægt að þetta verði dregið fram til að við áttum okkur á heildarútgjöldum til menningarmála. Mín sannfæring og tilfinning er að við höfum bætt í. Það má alltaf deila um hvort það megi vera meira en fyrst og fremst tel ég að við sjáum menningarlíf okkar blómstra nú sem aldrei fyrr, hvort sem er litið til bókmennta eða ritlistar, af því að hér eru frómir rithöfundar innan dyra og gagnrýnendur líka. Hér rétta margir upp hönd en sá sem ég er með í huga stendur í næsta herbergi. Við sjáum líka kvikmyndagerðina, það er engin tilviljun að innlend dagskrárgerð og sjónvarpsþættir blómstra nú sem aldrei fyrr. Þetta eru góðir þættir, allir hafa sínar skoðanir á Hamrinum , hvað þá Fangavaktinni o.s.frv. Ég held að með því að hlúa að menningarmálum sjáum við samfélagið okkar styrkjast. Á erfiðum tímum eins og við höfum upplifað núna sl. ár skiptir miklu máli að hugað sé að þessum þáttum. Það er ósköp auðvelt að gagnrýna hvar er skorið niður og hvar bætt í en ég tel mikilvægt að við sem höfum metnað fyrir hönd menningar okkar og lista áttum okkur á því hvernig staða þessara mála er í ríkisfjármálunum og hvernig hún muni líta út því við viljum að þessi gróska haldi áfram. Við viljum að það verði haldið áfram í þeirri sókn sem við höfum staðið fyrir á sviði menningarmála á mörgum sviðum og margir eiga þakkir skildar hvað það varðar. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Hver er niðurstaða skýrslu sem gerð var á síðasta ári fyrir ráðuneytið um þróun framlaga til menningarmála? Ég vona að í kjölfarið getum við síðan átt vitræna umræðu um hvernig við getum staðið vörð um okkar menningu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þessa fyrirspurn. Það er rétt að menntamálaráðuneytið lét vinna skýrslu á síðasta ári um þróun útgjalda hins opinbera til menningarmála á árabilinu 1998–2007. Í skýrslunni var notuð sú sundurliðun og skilgreining á menningarútgjöldum sem Hagstofa Íslands beitir enda er sú aðferðafræði sú sama og beitt er í alþjóðlegri hagskýrslugerð. Helstu niðurstöður hennar eru að mikil raunaukning varð í framlögum hins opinbera til menningarmála á þessum árum þegar framlögin eru metin á föstu verði. Framlög ríkisins jukust um tæplega 100% og einstakir liðir um allt að 230% en örðugt er að meta með góðu móti samsvarandi aukningu hjá sveitarfélögum á tímabilinu vegna breyttra reikningsskilareglna sem voru teknar upp árið 2002. Raunaukningin milli 1998 og 2001 var þó 28% og aukningin frá 2002–2007 nam um 41%. Ef við tökum tölurnar eins og þær liggja fyrir frá 1998–2007 var aukning sveitarfélaganna 85%. Ef útgjöld hins opinbera á föstu verði frá árinu 2002 eru tekin sést að aukningin hefur numið alls 52%. Þessi aukning er eins og áður hefur verið sagt langt umfram vöxt vergrar landsframleiðslu eða mannfjöldaaukningu á þessum tíma. Hjá ríkinu hafa útgjöld á mann aukist um 76,5% milli 1998 og 2007, sem skiptist þannig að raunútgjöld á mann jukust um 17% á árunum 1998–2002 og 35% frá 2003–2007. Útgjöld sveitarfélaga á mann jukust um 31% frá 2002–2007. Því má segja að útgjöld hins opinbera til menningarmála hafi aukist verulega í raun á síðustu 10 árum sem þessi athugun nær til, hvort sem metið er á grundvelli heildarútgjalda á föstu verði eða sem útgjöld á mann á föstu verðlagi. Vona ég nú að allar þessar prósentutölur hafi komist til skila. Útgjöld til menningarmála skiptast í meginatriðum hjá ríki og sveitarfélögum í fjóra flokka, þ.e. söfn, sem eru langstærsti undirflokkurinn og reyndar skilst mér að við eigum a.m.k. Evrópumet ef ekki heimsmet í söfnum á hvern íbúa, listir, aðra menningarstarfsemi og styrki til menningarmála og safnlið sem er ósundurliðaður. Allmikið samræmi er í hlutfallsskiptingunni milli ríkis og sveitarfélaga sem verður að teljast jákvætt þar sem þá eru meiri líkur á samnýtingu og minni hætta á of mikilli dreifingu framlaga á marga málaflokka. Ef við lítum á útgjöld til menningarmála og metum þau sem hlutfall af vergri landsframleiðslu kemur í ljós að hlutfallið hefur verið a.m.k. 0,93% að jafnaði seinustu þrjú ár. Ekki eru verulegar sveiflur í þessu hlutfalli frá árinu 2003. Hlutfallsleg skipting útgjalda milli ríkis og sveitarfélaga er næsta jöfn á seinustu árum, þótt greina megi að sveitarfélögin hafi frekar verið að sækja á í þeim samanburði. Í niðurstöðum skýrslunnar segir að þetta sé skýr vottur þess að bæði ríki og sveitarfélög hafi haft þá stefnumörkun uppi að auka veg menningar og lista þannig að við sjáum skýra raunaukningu til málaflokksins, svo ég reyni að draga þetta saman, hvort sem við lítum á það hjá ríki eða sveitarfélögum eða berum það saman við mannfjöldaaukningu. Eigi að síður hefur hlutfallið á fjárlögum ekki aukist miðað við aðra málaflokka. Það er kannski umhugsunarefni því útgjöld hafa auðvitað almennt vaxið og hlutfallið hefur verið u.þ.b. 0,93% að jafnaði síðustu þrjú ár. Þá liggur þetta fyrir. Ég vil að lokum segja að það er hárrétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að menningarlíf blómstrar. Eitt af því sem mér skilst frá þeim sem þekkja best til í menningarlífinu, án þess að ég hafi um það skýrar tölur, er að aðsókn hafi aukist á ýmsa menningarviðburði eftir efnahagshrunið og má þar nefna bæði leikhús og tónleika og annað slíkt. Þjóðin sækir í menningu. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt því við þurfum ekki bara líkamlegt fóður, við þurfum sálarfóður og þess vegna skiptir máli að standa vörð um menningu. Oft og tíðum þegar rætt er um niðurskurð er litið á menningu sem eitthvað sem megi sleppa og sé ekki hluti af grunnþjónustunni. Ég held hins vegar að æ fleiri komist á þá skoðun að menning sé ein af grunnstoðum hvers samfélags. Það hlýtur því að skipta ótrúlega miklu máli hvort sem við byggjum upp smærri eða stærri samfélög að menning sé hluti af samfélaginu. Við sjáum það t.d. í hinum smærri samfélögum um allt land. Þau leggja gríðarlega áherslu á að byggja upp menningarlíf, hreinlega til þess að geta staðið undir nafni sem virkt samfélag. Ég held að þetta skipti líka miklu máli þegar við horfum á Ísland sem heild, menningin skiptir gríðarlegu máli fyrir okkar samfélagsvitund.

Frú forseti. Ég vil sérstaklega þakka fyrir niðurlagið í ræðu hæstv. menntamálaráðherra hér áðan. Ég get tekið undir hvert einasta orð sem þar var sagt. Mig langar þó aðeins að velta upp einu sem varðar framlög til menntamála og það snýr að menningarráðunum sem eru tiltöluleg nýjung, þ.e. menningarráðin úthluta til sjálfsprottinna menningarverkefna og taka að hluta til yfir menningarframlög sveitarfélaganna. Hver verða afdrif menningarráðanna núna á næstu árum? Hefur menntamálaráðuneytið í hyggju að endurskoða þau og þá á hvern hátt? Spurning númer tvö lýtur að því hvort núna þegar þrengir að sé ekki þarft að skerpa aðeins á heildarstefnumótun fyrir menningarráðin í byggðarlögunum. Við vitum að það er brýnt þegar þarf að skera niður fé að styðja vel við það sem búið er að koma á laggir þannig að það eigi sér lífsvon áfram og velja 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og þakka hv. fyrirspyrjanda Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir fyrirspurn hennar. Mig langar að beina til hæstv. menntamálaráðherra annars vegar því sem reyndar hefur komið fram að mjög hart var gengið fram gegn Kvikmyndamiðstöð Íslands, þ.e. hún fékk 30,6% niðurskurð þegar aðrir fengu mun minna. Það hefur reyndar komið fram í fjölmiðlum að hæstv. ráðherra hyggist bregðast við þessu. Mun það þá gerast í ráðuneytinu eða verður það í höndum fjárlaganefndar að koma að því? Eins vil ég lýsa yfir vonbrigðum með hæstv. menntamálaráðherra, sem ég er nú yfirleitt mjög ánægður með, og hvað hún skar ofboðslega mikið niður í safnliðunum. Það er mjög erfitt fyrir okkur í fjárlaganefndinni núna að vinna úr því verki. Einnig langar mig að beina til hæstv. menntamálaráðherra, af því menningarsamningarnir t.d. gagnvart Vesturlandi eru mjög lágir miðað við marga aðra, hvort hún hyggist gera eitthvað í því. Ég vil enda þetta á því að beina til hennar fyrirspurn um mál sem mér er hugleikið: Mun bygging tónlistarhússins ekki drepa niður allt menningarstarf í landinu?

Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn í þessa umræðu um stefnumörkun í því hvernig við skiptum fé til menningarmála. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum mið af því sem fram kemur í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður nefndi áðan en auk þess tel ég mikilvægt að hugað sé að því að styrkja menningarsamningana sem gerðir eru við landshlutasamtökin. Við höfum orðið vör við þau gífurlega góðu áhrif sem þeir hafa haft á svæðin. Ég mun leggja áherslu á það að hlutverk þeirra verði útvíkkað og starf þeirra styrkt í framtíðinni.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin varðandi framlög til menningarmála. Það er ljóst að við höfum staðið frammi fyrir mikilli raunaukningu til menningarmála. Ég held að menn geti fagnað því þó að það séu ákveðnir aðilar sem líka muni ekkert endilega fagna því neitt sérstaklega en þetta verður á endanum alltaf spurning um forgangsröðum. Við höfum greinilega á síðustu árum forgangsraðað í þágu velferðarinnar en ekki síður menningarmála. Það er stundum dálítið hættulegt að standa hérna uppi og koma aftur og aftur upp í pontu og vera óskaplega ánægður með það sem kemur frá hæstv. menntamálaráðherra og vera bara í rauninni alltaf sammála, en í þessum málum er það mjög ánægjulegt og ég vil þakka fyrir þessi viðbrögð og þann skilning sem menntamálaráðherra hefur sýnt á þeim málefnum sem hafa verið lögð fyrir hana í dag. Hins vegar er fjárlagagerðin stóra málið sem við stöndum frammi fyrir núna og hvernig við munum þurfa að forgangsraða innan fjárlagagerðarinnar og þá munu þær upplýsingar sem liggja fyrir núna skipta máli, hvert við ætlum að beina fjármununum, í hvaða farveg við ætlum að gera það. Ég vil undirstrika það aftur og draga inn í þessa umræðu þá stórhættulegu skattaumræðu sem hefur verið sett af stað og sumir vilja banna. Ég er hrædd um og það mun væntanlega gerast og ég spái því að eins og fyrirtækin munu hafa minna umleikis og líka heimilin fyrir börnin okkar í íþróttum, muni það sama hugsanlega gilda um menningarmálin. Ég velti því fyrir mér hvaða möguleika sér menntamálaráðherra í því hvernig við eigum að bregðast við innan menningargeirans varðandi kvikmyndirnar, varðandi bókmenntasjóð, varðandi bara allan þann heim sem menningarmálin snúa að, hvernig munum við standa frammi fyrir því að það verður ekki eingöngu ríkissjóður sem muni skerða framlög sín til menningarmála, heldur ekki síður fyrirtækin? Hvernig á að taka á því og á ekki að gera það í samvinnu við til að mynda listamenn?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda og öðrum hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Það liggur auðvitað fyrir og kannski fann íþróttahreyfingin fyrir því fyrst, en líka menningarlífið auðvitað að strax við hrunið drógu fyrirtæki sig út að stóru leyti sem stuðningsaðilar. Það er auðvitað verulegt áhyggjuefni því að þau hafa komið inn með ýmsa fjármuni á undanförnum árum. Það er áhyggjuefni að því leyti til að við þurfum að velta fyrir okkur hvernig þeim verður bætt þetta upp, listamönnum, íþróttafélögum og öðrum. Ég nefni sérstaklega íþróttahreyfinguna, af því að þar hefur þetta í raun og veru verið þriðjungur frá fyrirtækjum, þriðjungur frá opinberum aðilum og svo þriðjungur frá heimilunum í landinu sem líka eru minna aflögufær. Vissulega er það umræða sem þarf að taka. Hvað varðar menningarsamningana sem tveir hv. þingmenn nefndu hér, menningarráðin og menningarsamningana, þá er frá hálfu menntamálaráðherra og ráðuneytis mikill vilji til að viðhalda þeim. Til stendur að endurnýja þá samninga. Það þarf auðvitað að skoða hlutfallslega skiptingu milli svæða og hvort ástæða er til að gera einhverja breytingu á henni en við leggjum til 5% niðurskurð þar, sem er með því minnsta sem við leggjum til af því að við teljum þetta mikilvægt. Hins vegar hafa aðrir aðilar komið að þessu, sveitarfélög, iðnaðarráðuneyti, og það þarf auðvitað að skoða hver heildarniðurstaðan verður þegar þessi framlög eru öll komin saman. Það hefur verið ánægja með þessar úthlutanir að því leytinu til að þær eru nær fólkinu á svæðinu, menningarráðin eru skipuð fulltrúum svæðanna sem hafa meiri tengsl og mjög margt áhugavert, mörg áhugaverð verkefni hafa komið út úr þessu. Svo verð ég bara að segja að lokum um tónlistarhúsið. Ég er alveg sannfærð um að það á ekki eftir að drepa menningarlífið. Ég er viss um að það á eftir að verða sproti eins og annað og ég hugsa að eftir einhver ár eigum við eftir, mörg hver alla vega, að verða sáttari við það en við erum í dag. Þó að vissulega sé þetta stór framkvæmd held ég líka að hún eigi eftir að verða íslensku tónlistarlífi og menningarlífi til mikils sóma. Ég hugsa að við eigum eftir að verða ánægð þegar við sjáum þetta hús risið, og ég er alveg handviss um að meira að segja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson verður það jafnvel líka. 
            

Virðulegi forseti. Aðild að Evrópusambandinu er hjartans máls hjá Samfylkingunni og í raun hennar eina stefnumál eins og er vitað. Í sumar var samþykkt á Alþingi að Ísland skyldi stíga það skref að leggja inn aðildarumsókn að ESB og við stöndum nú frammi fyrir þeirri staðreynd, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Undrast margir hversu vel er í lagt, en ég minni á að áætluð útgjöld ríkissjóðs vegna umsóknarinnar eru einn milljarður - já, ég endurtek: þúsund milljónir. Frú forseti. Það væri hægt að gera ýmislegt fyrir heimili landsins fyrir þúsund milljónir en svona eru áherslurnar hjá ríkisstjórninni. Skattarnir eru hækkaðir, ríkissjóður skuldsettur sem aldrei fyrr eins og enginn sé morgundagurinn og heimili landsins fá enga hjálp. Erlend matsfyrirtæki hafa líka bent á þann ömurlega árangur sem ríkisstjórnin hefur sýnt í viðleitni sinni til að stjórna landinu og gerðist það síðast í morgun. Nú hefur hæstv. utanríkisráðherra lýst því yfir að hann ætli sér að slá hraðamet inn í ESB með þjóðinni eða án. Hvers vegna veit enginn, en sá grunur læðist að efasemdarmönnum ESB að staðan hér á landi sé langtum verri en ríkisstjórnin gefur upp og í raun sjái ríkisstjórnin ekki annað út úr augunum en að innlima Ísland í Evrópusambandið og sé í raun og veru málefnalega gjaldþrota og sjái ekki aðra lausn. Inngöngu og umsókn að Evrópusambandinu fylgja vissulega fórnir. Þær fórnir eru vissulega sýnilegar og vitaðar því að talsmenn Evrópusambandsins hafa lýst því yfir að sambandið ásælist auðlindir okkar, þetta er ekki leyndarmál, og sérstaklega stöðu Íslands á landakorti heimsins til að tryggja hagsmuni Evrópusambandsins yfir hagsmunum á norðurslóð. Þetta eru staðreyndir, frú forseti, og engar dylgjur. Þessi hraði undrar mig, þessi hraði slær mig óhug svo ekki sé meira sagt og marga Íslendinga líka. Hæstv. utanríkisráðherra fer fram með gassagangi. Hann var ekki fyrr búinn að fá heimildina frá Alþingi um að leggja inn aðildarumsókn en að hér var allt sett á fulla ferð. Stjórnarþingmaður sagði um daginn á nefndarfundi að sá kostnaður sem af umsókn hlytist skipti ekki nokkru máli því að Evrópusambandið mundi hvort sem er borga þetta allt. Því hef ég ákveðið að leggja fram fyrirspurn í þinginu í þremur liðum og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Fær Ísland styrki frá Evrópusambandi sem umsóknarríki og ef svo er, hversu háir eru þeir? 2. Veitir Evrópusambandið lán til ríkja sem eru umsóknarríki? 3. Veitir Evrópusambandið fjármagn til „já“-hreyfinga umsóknarríkja og ef svo er, hversu mikið? Ég vonast eftir hreinskilnum svörum frá hæstv. utanríkisráðherra og óska ég eftir því að hann svari öllum þessum spurningum.

Frú forseti. Mér er alltaf ánægjuefni að eiga orðastað við hv. þingmann sem hefur sýnt þingmanna mestan áhuga og stundum þekkingu á Evrópusambandinu. Við verðum samt að ræða þetta á málefnalegum grunni. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ég hafi einhvern tímann sagt það að við ætluðum að slá hraðamet við að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það eru ekki mín orð. Það eru annarra orð. Hv. þingmaður hefur væntanlega lesið það í leiðara Morgunblaðsins. Þar las ég þetta. Þetta voru orð sem höfð eru, eina skiptið sem ég þekki það, eftir finnskum utanríkisráðherra, en það er nú önnur saga. Hv. þingmaður spyr um hvort Ísland fái styrki frá Evrópusambandinu sem umsóknarríki. Staðreyndin er sú að það er sérstakur sjóður sem ESB starfrækir sem er ætlaður til þess að aðstoða ríki sem hafa sótt um aðild eða hafa stöðu umsóknarríkis við það að undirbúa hugsanlega aðild sína. Þetta er það sem heitir IPA, eða með leyfi forseta, Instrument of Pre-Accession. Ég hef sagt það áður að hjá Evrópusambandinu er núna til meðferðar tillaga um að Íslandi verði bætt á lista yfir þau ríki sem gætu notið stuðnings úr honum. Þessi stuðningur gæti verið annars vegar í formi sérfræðiaðstoðar, m.a. innan stjórnsýslunnar eða til funda og ráðstefnuhalds. Þetta er innan sérstakrar leiðar sem ber það merkilega heiti TAIEX, en hins vegar gæti líka verið um að ræða bein fjárframlög til afmarkaðra verkefna en það krefst hins vegar mótframlaga af Íslands hálfu. Ég get ekki upplýst hv. þingmann um það hversu miklar fjárhæðir gæti þarna verið um að ræða. Ísland er ekki komið á þennan lista en gert er ráð fyrir því að þetta verði upplýst og komi fram einhvern tímann á fyrri hluta næsta árs og þá mun fróðleiksþorsta hv. þingmanns að þessu leyti verða svarað. Ég segi líka hv. þingmanni frá því, af því að ég vil bara vera ærlegur við hana, að hingað hafa komið sendimenn frá Brussel í heimsókn til að ræða þetta sérstaklega. Ég hef átt viðtöl t.d. og samtöl við næsta undirmann stækkunarstjórans Olli Rehn um þetta. Ef hv. þingmaður, sem örugglega þekkir gang málsins miklu betur en ég, mundi skoða t.d. hvernig gekk hjá Möltu, það er þjóð af svipaðri stærð, gæti hún kannski gert sér í hugarlund hvaða upphæðir þetta eru. Hv. þingmaður spyr sömuleiðis um hvort Evrópusambandið veiti lán til ríkja sem eru umsóknarríki. Það er kannski ekki hægt að svara þessu beinlínis jákvætt, en hins vegar hefur Evrópusambandið komið á fót sérstöku fyrirkomulagi sem heimilar sambandinu að styðja við ríki sem eru utan þess að ákveðnum efnahagslegum skilyrðum uppfylltum, en þessi stuðningur er hins vegar ekki bundinn við það að ríki hafi stöðu umsóknarríkis, heldur nægir að um sé að ræða náið samband á milli ESB og viðkomandi ríkis. Stuðningur samkvæmt þessari leið sem, með leyfi forseta, heitir á máli þeirra Macro-financial assistance eða MFA. Hann er í formi lána sem ESB veitir en tekur sjálft á markaði og lánar síðan viðkomandi ríki á sambærilegum kjörum. Þetta hefur yfirleitt verið gert í tengslum við einhvers konar fjárhagsaðstoð eða liðsinni við ríki sem eiga í erfiðleikum, yfirleitt, nánast alltaf, í tengslum við samkomulag sem viðkomandi ríki hafa gert við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Og af því að ég veit að hv. þingmaður fylgist ákaflega vel með, veit hún það örugglega eins og ég að núna eru t.d. fyrirliggjandi tillögur um stuðning af þessu tagi við Serbíu, Bosníu, auk þess sem Króatía hefur líka notið stuðnings af þessu tagi. Hv. þingmaður veit það örugglega líka því að hún hefur kynnt sér feril Evrópusambandsins svo vel að svipaður stuðningur var áður veittur ýmsum ríkjum á Balkanskaga og sum núverandi aðildarríki nutu góðs af þessu, eins og t.d. Ungverjaland sem fékk lán á ákaflega góðum kjörum ekki alls fyrir löngu. Síðan spyr hv. þingmaður hvort Evrópusambandið veiti fjármagn til „já“-hreyfinga umsóknarríkja og ef svo er hversu mikið. Nú er Evrópusambandinu öðruvísi farið en ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn Íslands mun veita styrki eins og fram hefur komið, bæði til já- og nei-hreyfinga, en mér er ekki kunnugt um að þeir í Brussel, örlátir sem þeir eru, hafi veitt styrki til já-hreyfinga eða nei-hreyfinga. Reyndar er það svo að ég hef spurt eftir því stundum sérstaklega í viðræðum við kollega mína frá ýmsum ríkjum, t.d. Króata, og þar var það ekki gert.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, fyrir að taka þetta mál hér upp í dag. Ég má til með að vekja máls á því hér í upphafi að þessi umsókn er ekki í mínu umboði. Það er einmitt að koma á daginn að kostnaðurinn er varlega áætlaður þúsund milljónir í þessa umsókn og menn eru ekki almennt eins jákvæðir fyrir þessu þegar verið er að horfa á þann niðurskurð sem nú liggur fyrir. Við vorum hér að ræða áðan um ferðasjóð ÍSÍ og niðurskurð upp á þrjár milljónir. Andstaðan við þetta er að aukast. Andstaðan við Evrópusambandið er að ná því sem hún var fyrir hrun og hefur verið hér mörg ár á undan. Það er enginn meiri hluti fyrir Evrópusambandsumsókn á þingi, það er enginn meiri hluti fyrir Evrópusambandsumsókn meðal þjóðarinnar og ekkert útlit fyrir að það breytist. Það væri því eðlilegt að draga þessa umsókn til baka. Eina vonin til þess að þetta breytist er að Evrópusambandið dæli hingað fjármunum og auglýsi þetta upp. Eins og ég benti á í ræðu 

Virðulegi forseti. Mér þykir hæstv. utanríkisráðherra vera aðeins hógværari í svörum sínum hér en hann var í fréttum Stöðvar 2 fyrr í vikunni. Þar sagðist hann hafa upplýsingar um að það væru alls konar sjóðir og styrkir sem mundu væntanlega, eins og hann orðaði það, „dekka þetta að töluverðu leyti“ og átti þá við kostnaðinn við aðildarumsóknina að frátöldum þýðingarkostnaðinum, eða þannig skildi ég ummæli hans. Hann vitnar í svari sínu í ummæli og samtöl við undirmann Olli Rhens stækkunarstjóra. Það vill svo til að ég hitti þann sama mann, hann er svona ígildi ráðuneytisstjóra, á ferð í Brussel í síðustu viku. Ekki gat ég skilið á hans orðum að einhverjir digrir sjóðir væru til umráða, nema ef við ætluðum að teljast með fátækari ríkjum Evrópu sem ég hélt satt að segja að við værum ekki. En má ég bara gefa hæstv. ráðherra eitt ráð: Í guðanna bænum ekki fara að taka lán hjá Evrópusambandinu til að sækja um aðild að Evrópusambandinu - í guðanna bænum! Við erum með nóg af lánum 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það eru mörg lönd sem hafa lagt í ferli til að sækja um aðild að Evrópusambandinu með betlirök eins og þeir sem talað hafa fyrir þessu hafa farið með. Þau rök hafa gengið út á það að ef við förum inn verði svo mikið af sjóðum og öðru slíku sem hægt verði að sækja í. Það er ekki mikill bragur á því og hefur aldrei verið. Þær þjóðir sem hafa sótt um aðild hafa í það minnsta lagt málin upp með einhverjum öðrum hætti, t.d. vísað til þeirra hugmynda og hugsjóna sem Evrópusambandið á að standa fyrir. Ég hlýt, virðulegi forseti, að gera athugasemdir við þessi svör. Hér kemur hv. þingmaður og leggur þessar spurningar fram og hæstv. ráðherra hefur nægan tíma til að undirbúa sig og á að koma með skýr svör. Það er ekki boðlegt að hann segist hafa verið að spjalla við einhverja menn og meti það svo að hlutirnir séu hugsanlega með einum eða örðum hætti. Það er ekki boðlegt. Það verða að koma svör við spurningunum. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta sé orðið verulegt umhugsunarefni. Ég spurði ráðherra um daginn og hann sagðist 

Frú forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra en það eru tvö atriði sem ég vil fá að hnykkja á hér. Hv. fyrirspyrjandi Vigdís Hauksdóttir talaði um umsókn okkar að Evrópusambandinu sem lausn á núverandi fjárhagsvanda þjóðarinnar. Ég vil minna á það að aðildarumsókn að Evrópusambandinu hefur verið á stefnuskrá Samfylkingarinnar frá stofnun þess flokks. Varðandi hraðann þá er Ísland löngu tilbúið og langt komið vegna samstarfs og samninga sem nú þegar eru í gildi á vettvangi Evrópuþjóða, m.a. á Evrópska efnahagssvæðinu. Það hlýtur að hafa sitt að segja um það hversu fljótt má vænta niðurstöðu í það mál. Rétt í lokin vil ég minna hv. þm. Ásmund Einar Daðason á það - hann telur að ekki sé meiri hluti fyrir umsókn að Evrópusambandinu hér á þingi. Við samþykktum 

Frú forseti. Það er vissulega vert viðfangs og athyglisvert að velta fyrir sér aðgangi að lánum og styrkjum. Það er þó algjört aukaatriði í þessu ferli öllu saman. Það er ánægjuefni hve rösklega umsóknin sjálf hefur gengið. Nefndin sem kynnt var samninganefndinni í síðustu viku var mjög vel skipuð og mæltist almennt afskaplega vel fyrir. Þar er valinn maður í hverju rúmi. En auðvitað skiptir öllu máli sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem mun fara hér fram eftir nokkur missiri um samninginn sjálfan. Og hvað skiptir mestu máli í samningsferlinu? Það eru yfirráðin yfir auðlindunum. Það eru hagsmunir landsbyggðar og landbúnaðar. Það er möguleg upptaka evru á næstu árum. Þetta er það sem skiptir öllu máli og þetta er það sem hin málefnalega umræða á að snúast um á næstu árum. Því hljóta Evrópuflokkarnir tveir, Framsókn og Samfylking, að fagna sérstaklega og beita sér fyrir málefnalegri umræðu um það mál. Hvað sem líður aðgangi að styrkjum og lánum og þeirri betlipólitík sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talaði um hér áðan - hún er ekki það sem skiptir máli í þessu og ekki það sem rak þessa umsókn 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu. Ég mundi nú vilja fá að gera athugasemd við ummæli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, þess efnis að kalla Framsóknarflokkinn Evrópuflokk. Það er grundvallarmunur á stefnu Samfylkingar og Framsóknarflokksins varðandi aðild að Evrópusambandinu. Samfylkingin er náttúrlega fylgjandi, Framsóknarflokkurinn lýsti því hins vegar yfir að hann vildi sækja um aðildina, ekki að hann mundi vilja ganga inn. Ég mundi hins vegar vilja taka undir áhyggjur manna af því hvað þessari umsókn líður. Þegar hörðustu stuðningsmenn Evrópusambandsaðildar eru farnir að lýsa því yfir að þeir telji litlar líkur á því að íslenska þjóðin muni samþykkja aðildarsamning - þar á meðal eru Jón Baldvin Hannibalsson og Andrés Pétursson, sem er í forsvari fyrir já-hreyfingunni hérna á Íslandi - þá er það náttúrlega eitthvað til að hafa áhyggjur af. Ég held að það sé rétt eftir haft hjá mér að frá því mælingar hófust á vegum Samtaka iðnaðarins á viðhorfi íslensku þjóðarinnar til aðildarumsóknar og aðildar hefur aldrei verið jafnmikil neikvæðni og nú mælist. 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og þessa fyrirspurn. Varðandi tengsl þessa máls við efnahagsstöðu Íslands og fjármál fannst mér ekki neitt slíkt koma fram í máli hæstv. utanríkisráðherra. Það var helst að þess gætti í máli hv. fyrirspyrjanda sjálfs, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Ég hygg að hæstv. utanríkisráðherra hafi svarað þeim spurningum sem hér eru lagðar fram eins ítarlega og vel og hægt er. Það er ljóst að sumt í þessum atriðum liggur ekki ljóst fyrir, það mun skýrast í ferlinu sem fram undan er. Alþingi tók, eins og kunnugt er, ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu, en það eru skiptar skoðanir í samfélaginu og innan flestra stjórnmálaflokka og ekkert óeðlilegt við það. Ég tel mikilvægt að við virðum þann vilja sem endurspeglaðist í samþykkt Alþingis og að eftir honum verði unnið. Það er gert. Vilji menn fá nánari umræðu og ítarlegri upplýsingar eigum við tækifæri til að kalla eftir slíku á vettvangi utanríkismálanefndar í samskiptum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu en mig langar að taka upp þráðinn frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Hann sagði að ekki væri meiri hluti fyrir Evrópusambandsumsókn á þinginu, hvorki hjá þinginu né þjóðinni. Það rifjaðist þá upp fyrir mér að þegar við vorum að greiða atkvæði og höfðum hlustað á þingmenn Vinstri grænna í atkvæðaskýringum varð maður dálítið hissa þegar þeir sögðu já. Ég verð að viðurkenna það, frú forseti, að það rifjaðist upp fyrir mér. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. utanríkisráðherra hvort hann hefði ekki talið eðlilegra, eins og margir hafa bent á hér í umræðunni, að við hefðum frestað því um eitt ár að fara í þessa aðildarumsókn. Við hefðum þá getað gefið okkur tíma til að snúa okkur að mikilvægari málum sem snúa að því að endurreisa efnahagslífið og gefa fjölskyldunum og fyrirtækjunum von. Ég vil líka spyrja hann að því hvort honum finnist það vera í takt við þjóðina en það hefur komið fram að 1/3 hluta þjóðarinnar hugnast að ganga þarna inn - hvort ekki væri betra að nota allar þessar milljónir í það að hjálpa heimilunum í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þau svör sem hann veitti og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Það er greinilega mjög brýnt mál hér á ferðinni. Hæstv. utanríkisráðherra upplýsti vissulega að sjóður ESB væri hálfgerður betlisjóður, fátæktarríkjasjóður, sem Ísland gæti sótt í, en við þyrftum að leggja eitthvað á móti. Hann ítrekaði að möguleiki væri á því að sækja í þennan sjóð eftir áramótin. Þarna er kannski komin ein skýringin á þeirri hraðferð sem utanríkisráðherra er á með þjóðina inn í Evrópusambandið, kannski ein skýring, það er verið að bíða eftir því. Öllu athyglisverðara fannst mér nú þegar hann fór að lýsa þeim lánum sem Íslandi standa til boða sem umsóknarríki en skilyrði þeirra eru þau að Evrópusambandið tekur lán á markaði og veitir áfram til ríkja sem eru umsóknarríki á sömu vöxtum. Þarna er líka komin skýring á þessari hraðferð eins og ég benti á í framsöguræðu minni. Við skulum ekki gleyma því að Moody's gaf Íslandi lánshæfiseinkunnina BB3 í morgun, sem er næsti flokkur við ruslflokk, sem segir það að erlendir lánamarkaðir eru lokaðir fyrir okkur Íslendinga. Þarna er komin önnur skýring á hraðferð ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Við skulum alveg átta okkur á því í hve slæmri stöðu Ísland er en Evrópusambandið reddar okkur ekki og ef þetta á að vera útgönguleið býð ég ekki í að þessi ríkisstjórn lifi lengi. Mig langar að beina spurningu til hæstv. utanríkisráðherra: Hvað gerist ef íslenska þjóðin segir nei við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu, gjaldfalla þá þau lán sem ríkisstjórnin ætlar sér að taka og þarf að endurgreiða þá styrki sem verður búið að troða upp á Íslendinga? Nú, frú forseti, vil ég fá skýrt svar frá hæstv. utanríkisráðherra.

Frú forseti. Það er sjálfsagt að gangast við mistökum sínum. Ég vil bara segja það við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að hún hefur tilefni til þess að fara þessum orðum um svar mitt í sjónvarpinu. Allir eiga sína erfiðu daga og þetta var vitlaust svar og ekki réttar upplýsingar. Ég biðst velvirðingar á því. Ég vil segja það við hv. þingmann sem flutti fyrirspurnina að það er enginn sem hefur sagt að íslenska ríkisstjórnin ætli að taka þessi lán. Það eru engin áform um það. Það voru áform um það að notfæra sér þetta á fyrstu mánuðum kreppunnar, þ.e. í tíð fyrri ríkisstjórnar, en ekkert varð úr því. Það var það sem Olli Rhen stækkunarstjóri átti væntanlega við á fyrirlestri sínum í hátíðarsalnum. Það er það eina sem ég kannast við varðandi þessi lán og í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur aldrei verið minnst á að taka þessi lán. Ég vil þó vekja eftirtekt á því að ég hef ekki komið hingað eða í fjölmiðla til þess að veifa einhverjum sjóðum. Ég hef reynt að hafa málflutning minn varðandi það tiltölulega hljóðbæran. Það er hv. þingmaður sem er að draga fram þessa sjóði og möguleikana sem Íslendingar kunna að eiga í þeim með fyrirspurn sinni. Ég held að ég hafi aldrei nefnt þessa sjóði hér t.d. í ræðum mínum um Evrópusambandið. Ég held að það sem þeir Íslendingar sem vilja ganga í Evrópusambandið eru á eftir sé allt annað en einhver lán af þessu tagi. Menn telja að það búi Íslandi traustara umhverfi að ganga inn. Sérstaklega er það eitt sem vakir fyrir mönnum, möguleikinn á að skipta um gjaldmiðil. Það eru mjög margir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar sem eru sammála því. Menn greinir hins vegar á um það hvort það eigi að vera evra, sumir tala um dollara, sumir jafnvel um norska krónu. En því miður hefur reynslan sýnt okkur að eitt af því sem er mikilvægast fyrir okkur inn í framtíðina er að taka ákvörðun um það með hvaða hætti við eigum að haga gjaldmiðilsmálum okkar í framtíðinni.

Frú forseti. Ein af grunnstoðunum í íslenskri utanríkispólitík er þátttaka okkar í NATO. Það varnarsamstarf við vestrænar þjóðir hefur lengi verið hornsteinn og helsti hluti utanríkisstefnu okkar. Í gegnum tíðina hafa ýmis pólitísk öfl tekist á um það og ásarnir verið mjög skýrir. Það vita allir afstöðu okkar sjálfstæðismanna gagnvart samstarfinu við NATO, meðan afstaða annarra - og flestir þeirra eru nú reyndar komnir í ríkisstjórn - hefur verið með allt öðrum hætti. Þetta er saga sem við þekkjum. Við þekkjum líka að þau stjórnmálaöfl sem eru nú í ríkisstjórn hafa talað mjög digurbarkalega og verið með sterkar yfirlýsingar í hinum ýmsu málum í gegnum tíðina. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra er ungur að árum, en ég veit t.d. að hann náði inn í Víetnam-stríðið og hafði ákveðnar skoðanir á því. Við höfum heyrt ákveðnar skoðanir á NATO, samstarfinu við það, af þeirra hálfu. Við höfum líka heyrt ákveðnar skoðanir þessara einstaklinga á Íraks-stríðinu og fleira. Ég held að helsta ógn vestrænna ríkja í dag, hvort sem er í utanríkismálum - í rauninni á öllum sviðum, er ógnin við frelsið. Þá er ég að tala um tjáningarfrelsi, persónufrelsi, ógnir sem stafa til að mynda af hryðjuverkum. Ég vil vitna í merka ræðu sem Angela Merkel hélt þegar hún ávarpaði öldungadeild Bandaríkjanna og fulltrúadeildina. Þar segir hún m.a. að ekki ætti að líða - það er núll-tollerans, eða núll-umburðarlyndi, gagnvart þeim þjóðum sem vilja traðka á ófrávíkjanlegum mannréttindum. Hún dregur athyglina að Ahmadinajad Íransforseta í kjölfarið. Allir vita að hann hefur ítrekað lýst yfir mikilli andúð á Ísrael, hann hefur afneitað helförinni og lýst yfir stuðningi við eyðingu Ísraelsríkis. Það vakti athygli mína að á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna gengu margar vestrænar þjóðir út, sumar voru meira að segja búnar að lýsa því yfir fyrir fram, til að mynda Kanada, aðrar þjóðir gengu út, Þýskaland - Bandaríkin, kannski eðli málsins samkvæmt, sátu heldur ekki undir ræðu Ahmadinajads. Þau skírskotuðu öll til þess að þessi maður væri að vissu leyti ákveðin ógnun við frelsi Vesturlanda, en fyrst og fremst væru þau að mótmæla því hvaða framkomu og skoðun hann hefur á Ísraelsríki. Angela Merkel hefur sagt „að árás á Ísrael sé árás á hinn frjálsa heim og hin frjálsu vestrænu gildi“. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: 

Frú forseti. Ég verð að gera þá játningu gagnvart hv. þingmanni að það hvarflaði að mér. Ég ræddi þetta mál, fyrir ræðu forseta Írans, í hópi nokkurra kollega minna af Norðurlöndum og frá Eystrasaltsríkjunum. Ég komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri rétt að gefa nein slík fyrirmæli fyrir fram um það. Auðvitað er hægt að hugsa sér atvik sem eru einfaldlega þess eðlis að menn ættu að tjá og túlka andstöðu sína við þau með einhverjum hætti, eins og t.d. með því að ganga út. Það hafa menn ekki gert. Ísland hefur aldrei gert það. Engin hefð er fyrir því á Íslandi. Fyrirspurnin sem hv. þingmaður beinir til mín er sú hvort hugsanlegt sé að slíkt geti einhvern tímann gerst. Helst mundi ég telja að það gæti gerst við þær aðstæður að mjög gróflega væri vegið að okkur sjálfum. Það er svona það sem kemur upp í hugann. Ég tek það skýrt fram að ég deili algjörlega þeim viðhorfum sem komu fram hjá kanslara Þýskalands og fjölmörgum öðrum gagnvart Íransforseta og því sem hann hefur sagt. Þetta hefur komið upp áður. Ég minni t.d. á ráðstefnuna sem haldin var í apríl í Durban, um afnám kynþáttamisréttis, þar sem fjöldi ríkja gekk út. Ísland gekk ekki út þá og var þar í hópi Sviss og Noregs sem ekki gerðu það. Rétt á eftir forseta Írans í það skipti talaði Jonas Gahr Støre, utanríkisráðherra Noregs, og notaði ræðu sína til þess að mótmæla harkalega því sem kom fram hjá forseta Írans. Í New York á dögunum fannst mér það nokkuð skýrt að Íranar voru að kalla eftir aðgerðum af þessu tagi til þess að vinna forseta, sem á þeim tíma var í erfiðleikum á heimavelli, ákveðið fylgi. Þetta var viss aðgerð sem hann vildi reyna að kalla fram, taldi ég, til þess að spila á heimamarkaðinn. Eins og hv. þingmaður man þá voru róstur og úfar höfðu risið í Íran millum andstæðra fylkinga. Svar mitt er á þann veg að ekki sé hægt að útiloka að slíkar aðstæður komi upp að þjóð eins og Ísland mundi grípa til slíkra ráðstafana. En það hefur ekki gerst, ekki er hefð fyrir því og ég tel að fyrir fram, áður en menn eru búnir að hlýða á þá ræðu sem slíkt tjáning mundi beinast gegn - að það sé hægt að gera slíkt, menn verða að meta það á staðnum. Ég vil hins vegar segja að allir hafa frelsi til skoðana og menn eiga að hafa rétt til þess að setja skoðanir sínar fram. Mannfundir af þessu tagi gefa þeim sem eru staddir á þeim líka tækifæri til að slá til baka gegn þeim mótmælanlegu skoðunum sem kunna að koma fram. Það verðum við líka að hafa í huga. Þetta er svar mitt. Ég get ekki gefið neitt „kategorískara“ svar en þetta. Við höfum ekki gert það, ekki er hefð fyrir því, ég hef ekki gefið fyrirmæli um það - og það þarf að vera verulega sterkt tilefni til þess að utanríkisráðherra gæti gefið slík fyrirmæli.

Frú forseti. Við verðum að átta okkur á því að við erum að ræða hér um leiðtoga sem hefur ekki eingöngu afneitað helförinni, fordæmt gildi vestrænna ríkja heldur líka leiðtoga sem hefur ákveðið að styðja ekki afnám dauðadóms yfir til að mynda Salman Rushdie sem notaði ritfrelsið, prentfrelsið, tjáningarfrelsið, heldur hefur gefið út allsherjardauðadóm á hendur honum, ásamt klerkaveldinu í Íran. Ég fagna því að menn hafi alla vega velt því fyrir sér að ganga út þegar orðræða leiðtoga slíkra ríkja á sér stað á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, ég fagna því. Ég verð hins vegar að segja: Það er rétt, Ísland hefur aldrei gert það. Við verðum að velja þetta vel, við verðum að vanda okkur vel þegar kemur að svona. Samskipti ríkja eru viðkvæm og þarf oft á tíðum - það var nú reyndar fótboltaleikur í gær við Íran þar sem við töpuðum 1:0 og oft á tíðum eru íþróttir annar farvegur, betri leið, til að efla samskipti á milli þjóða. Það verður samt að segjast eins og er að það er holur hljómur í því að heyra það hjá hæstv. utanríkisráðherra að hugsanlega væri hægt að gera það ef það snerti hagsmuni Íslands. Þá verð ég að segja að huganum verður hvarflað til Icesave-málsins. Ég verð þá að líta svo á að við munum aldrei beita því úrræði að ganga út þegar menn setja fram orð sín sem snerta réttindi manna, og þá sérstaklega á Vesturlöndum - ég efast um að Íslendingar muni einhvern tímann mótmæla eða fara út fyrst við vorum svona aumleg og linkuleg gagnvart Hollendingum og Bretum í okkar réttindamáli sem snertir Icesave. Í stærstu milliríkjadeilu síðari ára höfum við ekki staðið í lappirnar. Ætla menn þá virkilega að telja okkur trú um það hér á þinginu að menn muni gera það þegar slík orð verða hugsanlega sett fram á allsherjarþinginu? Ég hefði viljað sjá hæstv. utanríkisráðherra taka myndarlega 

Frú forseti. Ég var ekki staddur í salnum þegar þetta gerðist. Ef ég man rétt þá var það nokkrum dögum áður en ég hélt ræðu mína. Af því hv. þingmaður nefnir þá milliríkjadeilu sem hefur verið okkur þungbærust þá var hún gerð að umræðuefni í þeirri ræðu. Í þessum efnum, þegar svona kemur upp, þá könnum við Íslendingar oft afstöðu þeirra þjóða sem við höfum verið samferða í gegnum tíðina í mörgum efnum. Í því tilviki sem hv. þingmaður nefnir hér gengu ríki eins og Svíþjóð, Noregur og öll EFTA-ríkin ekki út, sem dæmi. Hið sama gerðist ef ég man rétt - kannski ekki öll EFTA-ríkin - á þessari ráðstefnu sem ég var að tala um í Durban. Ég var að nefna hér til þess að upplýsa hv. þingmann um það og undirstrika þá staðhæfingu mína að ekki væri hægt að útiloka að slíkt gerðist, en mikið þyrfti að koma til og hugsanlega það tilefni sem ég gerði hér að umræðuefni og hv. þingmanni þótti lítið til koma. Hv. þingmaður nefndi líka Icesave. Ég spyr hv. þingmann: Af hvaða tilefni og hvar áttu menn að ganga út til þess að mótmæla Icesave? Af samningafundum eða einhvers staðar annars staðar? Við höfum verið að semja um Icesave við þessi tvö  Ég vona svo að hv. þingmaður hafi skilið það sem ég var að reyna að segja varðandi þessa fræðilegu spurningu. 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í mál sem er í rauninni angi af stærra máli og veldur mér nokkrum áhyggjum en það eru samskipti Íslands við Bandaríkin. Það er skoðun mín að við höfum ekki sinnt þeim sem skyldi á undanförnum árum, í það minnsta áratug, kannski áratugum. Því miður hefur áherslan öll verið á vini okkar í Evrópu. Þótt það sé mjög nauðsynlegt höfum við gleymt því að þessi gamla vinaþjóð okkar, sem var nú fyrst til þess að lýsa yfir stuðningi við sjálfstæði okkar, hefur oftar en ekki reynst okkur vel og í ofanálag er hún eina stórveldið í heiminum, í það minnsta langöflugasta ríkið. Við höfum flest tekið eftir því að hér hefur ekki verið sendiherra á landinu mjög lengi. Þrátt fyrir að við vitum að það getur tekið langan tíma að hafa sendiherraskipti vildi ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það geti eitthvað tengst þeirri óheppilegu uppákomu sem var mjög í umræðunni hér á vormánuðum þegar Carol von Voorst sendiherra, sem er nú mikill Íslandsvinur og sinnti sínu starfi með sóma, var tilkynnt bréflega að hún ætti að fá fálkaorðuna. Hún var búin að fá leyfi bandarískra yfirvalda til að taka á móti henni. Ástæðan fyrir því að hún þurfti að fá leyfi bandarískra yfirvalda er að almenna reglan í Bandaríkjunum er sú að borgarar fá ekki orður, einungis hermenn, þannig að það þurfti að veita sérstakt leyfi til þess að hún gæti tekið við þessari orðu. Síðan var orðuveitingin afturkölluð á hlaðinu á Bessastöðum, eins og menn þekkja. Eiður Guðnason, sendiherra og fyrrverandi ráðherra, talaði um að hér væri um ótrúlegan dónaskap að ræða. Það væri ágætt að heyra hver afskipti hæstv. utanríkisráðherra voru af þessu máli. Ég hef ekki séð það staðfest að viðkomandi einstaklingur hafi fengið formlega afsökunarbeiðni. Hvað sem því líður vona ég nú að þetta hafi engin áhrif og margir viðmælendur sem tjáðu sig um þetta á sínum tíma voru nú bjartsýnir að svo væri. Því er ekki að neita að þetta er afskaplega pínlegt mál í besta falli, alveg sama hver á í hlut. Við vitum að það getur tekið langan tíma að skipta um sendiherra, það eru ekki bara við sem erum ekki með sendiherra Bandaríkjanna, það er líka Aserbaídsjan, Hvíta-Rússland, Portúgal og Singapúr og fleiri lönd. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort nýr sendiherra Bandaríkjanna hefur tekið til starfa hér á landi. Ef ekki, telur ráðherrann að geti verið vegna uppákoma í tengslum við veitingu fálkaorðu? Að lokum, hvaða þýðingu hefur það ef Bandaríkin 

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að samskipti okkar og Bandaríkjanna hafa verið með hvað mestum blóma núna síðasta árið, a.m.k. síðan 2006 þegar ákveðin uppstytta varð hér í samskiptum okkar og Bandaríkjanna vegna þess dæmalausa klúðurs í samskiptum Bandaríkjanna og Íslands sem Sjálfstæðisflokkurinn bar fyrst og fremst ábyrgð á. Það er ekki síst vegna þess að forseti Íslands er vel kynntur í Bandaríkjunum og hefur mikil tengsl. Ég get sagt hv. þingmanni að þau tengsl hafa nýst Íslandi vel. Að því er orðuveitingar forseta Íslands varðar get ég líka upplýst hv. þingmann um að þau eru með engum hætti á borði utanríkisráðherra. Hv. þingmaður spyr um með hvaða hætti utanríkisráðherra hafi haft afskipti af þessari orðuveitingu. Alls engin.  Hv. þingmaður segir síðan að flestir hafi tekið eftir því að sendiherraskiptin hafi tekið langan tíma. Er það svo? Mér er a.m.k. tjáð að þegar skipti verða á ríkisstjórn í Bandaríkjunum leggi allir sendiherrar, hvort sem þeir eru pólitískt skipaðir eða embættismenn, fram lausnarbeiðni sína. Mér er sagt að það taki að meðaltali sjö mánuði að koma nýjum sendiherra í embætti. Það vill svo til að fyrir utan þau lönd sem hv. þingmaður taldi hér upp að væru sendiherralaus, eru í dag 13 ríki sem ekki hafa fengið skipaðan sendiherra enn þá. Ég held að hv. þingmaður, sem ég þekki úr ríkisstjórn að undirbýr sig alltaf vel, a.m.k. að lesa heima. Ég skildi ekki tilefni þessarar fyrirspurnar fyrr en ég las Morgunblaðið í dag. Þá sá ég að hv. þingmaður telur að það sé eitthvert sérstakt hlutverk sitt að vera sendisveinn ritstjóra Morgunblaðsins og ber svona mál inn í þingið.  Ég held að hafi verið í apríl eða maí sem sá ágæti sendiherra, sem átti mikinn þátt í því að græða þau sár sem hér urðu tímabundið eftir árið 2006 vegna Sjálfstæðisflokksins í þessum samskiptum, var okkur kynntur nýr sendiherra, Robert S. Conan. Mánuði síðar var okkur tilkynnt að af persónulegum ástæðum hefði sá maður, sem ekki var pólitískur heldur embættismaður í kerfinu að uppruna, hefði fallið frá því. Það er ekkert flóknara en það og þá gerist það sem gerist jafnan að það er settur sérstakur sendimaður yfir sendiráðið. Þetta gera Íslendingar. Það er nú ekki flóknara en svo að t.d. núna í einu af sendiráðum okkar, þ.e. í Nýju-Delí, hefur verið slíkur yfirmaður. Það var sendiherralaust í 11 mánuði. Það hefur ekki hlaupið nein snurða á samskipti Íslands og Indlands sökum þess. Ég rifja það upp fyrir hv. þingmanni nýlegt dæmi um það, af því að hann hefur áhuga á utanríkismálum, að það leið ár þangað til Bandaríkin skipuðu sendiherra í einu af sínum nánustu vinátturíkjum og samstarfsríkjum, þ.e. Ástralíu. Það er rétt að rifja það líka upp fyrir hv. þingmanni að þegar ritstjóri Morgunblaðsins var forsætisráðherra, dyggilega studdur af bæði mér og hv. þingmanni, sem þá var að vísu enn í borgarstjórn Reykjavíkur, var sendiherralaust hér á Íslandi í 14 mánuði. Mér er ekki kunnugt um að það hafi haft einhver neikvæð afskipti eða áhrif á samskipti þjóðanna. Mér er heldur ekki kunnugt um að það hafi verið eitthvað sem hv. þingmaður kallar uppákomu varðandi orðuveitingu. Ég held að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson eigi ekki að smækka sig með því að gerast sendisveinn manna í þessu einelti gagnvart forseta Íslands, sem mér virðist að hann sé að láta plata sig í.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hætta á það að vera uppnefnd hér með því að leyfa mér að gera smá athugasemd við málflutning hæstv. ráðherra, sem virðist vera aftur eiga við það vandamál að etja að dagurinn er honum eitthvað slæmur. Hann baðst nú afsökunar á því fyrr í dag og ég held að við getum búist við annarri afsökunarbeiðni í síðari ræðu hæstv. ráðherra. Mér finnst dæmalaust merkilegt að þegar ráðherrar í þessari ágætu ríkisstjórn eru spurðir einfaldra spurninga, það skiptir ekki máli um hvað er verið að tala, er í fyrsta lagi alltaf farið til baka og einhvern veginn verður allt Sjálfstæðisflokknum að kenna. Hér var spurt um ákvörðun sem tekin var löngu eftir að Sjálfstæðisflokkurinn hætti að hafa afskipti af þessum málum. En síðan vil ég, vegna þess að hæstv. ráðherra blandaði hér í umræðuna varnarviðræðunum sem ég tók þátt í, að Carol von Voorst, hinn ágæti fyrrverandi sendiherra Bandaríkjanna 

Forseti áminnir þingmenn um að halda tímatakmörk.

Virðulegi forseti. Mér er algjörlega fyrirmunað að láta æsa mig upp í einhverjar orðahnippingar í ætt við þær sem hæstv. utanríkisráðherra var með. Hann upplýsir mig kannski um það á eftir hvað stendur í Morgunblaðinu í dag því að ég hef ekki lesið það enn þá.

Sagðir þú því upp?

Ég er nú áskrifandi, virðulegi forseti, svo því sé til haga haldið. En hins vegar vitnaði ég í Eið Guðnason. Síðast þegar ég vissi var hann sendiherra og fyrrverandi ráðherra Alþýðuflokksins, sem var nú einn af þeim fjölmörgu flokkum sem hæstv. utanríkisráðherra var í. Það er kannski ekki við hæfi að vitna í hann og ég er þá kannski sérstakur sendisveinn Eiðs Guðnasonar og annarra þeirra sem tjáðu sig um þetta mál. Það vekur athygli mína hvað hæstv. ráðherra er gríðarlega viðkvæmur fyrir þessu. Honum varð svo mikið um að hann fór að tala um einhverja hluti og leggja út frá einhverju sem kom aldrei fram í máli mínu. Ég sagði aldrei að hæstv. utanríkisráðherra veitti einhverjar orður, hvað þá að hann kæmi að slíku. Ég spurði hins vegar hvort ekki væri eðlilegt að hæstv. ráðherra upplýsti um hvað menn hefðu gert til þess að lágmarka þann skaða sem varð af þessari uppákomu. Það vita það allir sem vilja vita að þetta var ekki heppileg uppákoma. Ég var ekki jafnstórorður og fyrrverandi félagi hæstv. utanríkisráðherra, Eiður Guðnason, alls ekki. En viðkvæmni hæstv. utanríkisráðherra er mjög áhugaverð. Hæstv. utanríkisráðherra hafði t.d. tækifæri til þess að svara skýrt spurningu tvö, hvort þetta hefði haft einhver áhrif. Það svar kom ekki, ég tók í það minnsta ekki eftir því í þeim orðaflaumi og uppnefnum sem hér komu fram. Svar ráðherra, að koma hér upp í einhverri nauðvörn og reyna að tengja Sjálfstæðisflokkinn við þetta, kallar á miklu fleiri spurningar 

Frú forseti. Auðvitað er ég viðkvæm sál. Ég er viðkvæmur fyrir þinginu. Mér finnst ekki að það eigi að misnota þingið í þeim tilgangi sem augljóslega liggur á bak við þessa spurningu og sem ég tengi beint við, eins og ég sagði, við leiðara Morgunblaðsins í dag. Frú forseti. Hv. þingmaður hann segir að ég hafi ekki svarað spurningu tvö, þ.e. hvort ég telji sem ráðherra  Já, frú forseti, ég er viðkvæmur fyrir því þegar ágætir menn eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson taka þátt í svona. Mér finnst það ekki þinginu sæmandi.

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. ráðherra hvaða varnir maður hefur, hvenær í dagskrá þingsins maður getur varið sig fyrir orðum eins og þeim að maður sé að misnota þingið, bara af því að maður spyr hæstv. ráðherra. Ég held að það sé kominn tími á að menn sýni í besta falli örlitla hógværð. En í rauninni ættu menn að bera það mikla virðingu fyrir sjálfum sér og þinginu að svara málefnalega þegar þeir eru spurðir.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra, reyndar þess þriðja á rúmu ári. Fyrirspurnin varðar svokallaðar staðgöngumæðrun sem er það þegar tæknifrjóvgun er framkvæmd á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgönguna að láta barnið strax af hendi eftir fæðingu. Fyrir þessari aðgerð geta verið ýmsar ástæður, þetta er m.a. eitt þeirra úrræða sem konur sem af einhverjum ástæðum geta ekki eignast börn hafa gripið til. Sem dæmi má nefna sístækkandi hóp kvenna sem hafa gengið í gegnum erfiða krabbameinsmeðferðir á unga aldri og hafa með framförum í læknavísindunum blessunarlega fengið bata af þeirri meðferð en með þeim afleiðingum sem hér eru til umræðu. Síðastliðið haust, haustið 2008, þegar ég bar þessa fyrirspurn fram í fyrsta sinn, skipaði þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, nefnd til þess að fara yfir þessi mál og skoða þau frá öllum hliðum vegna þess að þetta er snúið mál og enginn gerir lítið úr því að það eru ýmis atriði, bæði siðferðileg og lagaleg, sem þarf að skoða. Ég hef innt heilbrigðisráðherra eftir því hvað þessu nefndarstarfi líður og er orðin mjög óþreyjufull að vita hvað er þarna að gerast vegna þess að þessu nefndarstarfi þarf að fara að ljúka. Ég er í sambandi við talsverðan hóp fólks sem bíður á kantinum svo að segja, sem bíður eftir niðurstöðu frá þessari nefnd. Ég vil vekja athygli á því að þetta fólk getur ekki, eðli málsins samkvæmt, beðið endalaust eftir þessu úrræði en á meðan ekkert gerist hér hefur þetta fólk valið þá leið að fara til útlanda og gera þetta vegna þess að þetta er heimilt í ýmsum löndum með ströngum skilyrðum, mismunandi ströngum skilyrðum. Tilgangurinn með stofnun þess hóps sem er í heilbrigðisráðuneytinu var að kortleggja málið en ekki síður til þess að skapa umræðu. Því tel ég nauðsynlegt að sleppa málinu út úr nefndinni strax. Nefndin þarf að ljúka störfum sínum. Ég held að það geti ekki verið þannig að enn séu einhver atriði órædd og óleyst, nú þarf að fara að taka af skarið, taka ákvarðanir. Á að leyfa þetta eða ekki? Ég leita eftir afstöðu hæstv. ráðherra um eftirfarandi: Í fyrsta lagi, hvað líður starfi nefndarinnar? Í öðru lagi, hver er afstaða ráðherrans til þessa mikilvæga málaflokks? Þetta mál snýst ekki bara um heilsufarsástæður heldur er þetta líka jafnréttissjónarmið. Við getum rætt 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður Ragnheiður Elín Árnadóttir beinir til mín fyrirspurn um hvenær vænta megi niðurstöðu vinnuhóps heilbrigðisráðuneytis um siðfræðileg, lögfræðileg og læknisfræðileg álitaefni varðandi staðgöngumæðrun. Eins og þegar hefur komið fram var sá vinnuhópur sem hér er um að ræða skipaður í upphafi þessa árs af þáverandi heilbrigðisráðherra, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Frá upphafi hefur verið lögð mikil áhersla á það, eins og reyndar kom fram í máli hv. þingmanns, að nauðsynlegt væri að málið yrði vandlega undirbúið en einnig að fram fari almenn umræða um málið áður en ákvörðun væri tekin. Þennan vinnuhóp skipa þrír einstaklingar. Það er sviðsstjóri í heilbrigðisráðuneytinu, dósent við Háskóla Íslands og aðstoðarlandlæknir. Vinnuhópurinn hefur verið að kynna sér stöðu þessara mála í öðrum löndum, einkum í Evrópu, og hefur lagt töluverða vinnu í að greina helstu álitaefni varðandi staðgöngumæðrun sem eins og fram hefur komið eru bæði á sviði siðfræði, lögfræði og læknisfræði. Staðan í flestum Evrópuríkjum, þar á meðal alls staðar á Norðurlöndunum, er sú að staðgöngumæðrun er ekki leyfð. Í Bretlandi er hún leyfð en lagt þó bann við því að staðgöngumæðrun fari fram á viðskiptalegum grundvelli, þ.e. að borgað sé fyrir staðgöngumæðrun. Hópurinn hefur fengið á sinn fund ýmsa aðila, sérfræðinga á sviði tæknifrjóvgana, fulltrúa frá Tilveru, sem eru samtök um ófrjósemi, fengið kvensjúkdómalækna og félagsráðgjafa. Skoðanir þeirra aðila sem hafa komið á fund nefndarinnar á því hvort leyfa skuli staðgöngumæðrun eru mjög skiptar. En þó eru allir sammála nauðsyn þess að skoða vandlega hagsmuni þeirra sem málið snertir, það er ekki síst barnanna sem um er að ræða, væntanlegra foreldra og einnig staðgöngumæðranna. Allir þessir aðilar eru líka sammála um að það þurfi nauðsynlega að fara fram almenn umræða í þjóðfélaginu um þessi flóknu mál og siðfræðispurningar sem því tengjast. Vinnuhópurinn tjáir mér að þau muni skila áfangaskýrslu nú í byrjun desember. Ég vænti þess að hún geti orðið grundvöllur upplýstrar almennrar umræðu um staðgöngumæðrun sem ég tel að sé forsenda fyrir ákvörðun um þessi efni. Ég vil geta þess að í kjölfar þess að áfangaskýrslu nefndarinnar verði lokið er áformað að halda opinn fund, eða málstofu, um staðgöngumæðrun og má búast við að það verði fljótlega á næsta ári, jafnvel í febrúar. Ég vil, frú forseti, taka fram að á þessu ári hafa borist fjórar fyrirspurnir til ráðuneytisins frá fólki sem hefur hug á því að eignast barn með staðgöngumæðrun og auk þess ein fyrirspurn frá konu sem vill ganga með barn fyrir systur sína. Þá hafa ein íslensk hjón sem hafa eignast börn með staðgöngumæðrun erlendis óskað eftir þátttöku í sjúkrakostnaði vegna þessa en niðurstaða liggur ekki fyrir. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður, Ragnheiður Elín Árnadóttir, sagði áðan, að það þarf að horfa sérstaklega til þeirra sem búa við ófrjósemi af völdum krabbameinsmeðferðar á unga aldri. Eins og hv. þingmaður sagði fer sá hópur fólks vaxandi einfaldlega vegna þess að krabbameinslækningarnar eru orðnar það góðar að fleiri læknast, eins og hv. þingmaður sagði, en konurnar búa við ófrjósemi. Ég vil ítreka það sem ég sagði að það stendur ekki á því að sleppa málinu út úr ráðuneytinu, það þarf að sleppa málinu út í almenna umræðu þannig að við getum tekið upplýsta ákvörðun sem er í takt við vilja þjóðarinnar. Það þarf að ná ákveðinni sátt um þetta. Ég tel að vinna þessarar nefndar muni skila góðum grunni til þess að svo megi verða.

Frú forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur og þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Mig langar einfaldlega að leggja orð í belg og spyrja: Hefur ráðuneytið hugmynd um þann fjölda einstaklinga sem farið hefur utan til þess að fara þessa leið? Í öðru lagi. Þegar hæstv. ráðherra talar um að það þurfi upplýsta umræðu í samfélaginu, hvernig sér hún þá upplýstu umræðu fara fram? Er það á þeirri ráðstefnu sem hæstv. ráðherra kynnti? Og að lokum, hvaða rök telur hæstv. ráðherra að muni vega þyngst: siðfræðileg, lögfræðileg eða læknisfræðileg rök þegar kemur að ákvarðanatöku eftir upplýsta umræðu í samfélaginu?

Virðulegi forseti. Ég er ánægður að heyra að starfshópurinn sem ég setti á laggirnar í byrjun árs muni skila nú í byrjun desember. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra og svo sem fyrirrennara hans líka við fyrirspurn frá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur var farið í þessa vegferð til þess að hér væri grunnur að upplýstri umræðu. Að mínu áliti komumst við ekkert hjá því að ræða mál eins og þessi. Ég held að góður grunnur í þeirri umræðu sé að fá sérfræðinga til þess að fara yfir málin og koma með góða úttekt og skýrslu sem geti þá orðið grunnur að þeirri umræðu. Við megum ekki vera hrædd við hana. Svo vil ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, sem er mikil áhugamanneskja um þessi mál og var hvatamaður að því að þetta var gert á sínum tíma, fyrir fyrirspurn hennar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hennar. Mér leist nú ekkert á þetta svona framan af af því ég hafði heyrt þetta allt nánast orðrétt áður en það sem hún sagði í síðari hluta ræðu sinnar vakti hjá mér betri kenndir. Ég er ánægð að heyra að starfshópurinn ætli að skila í byrjun desember. Það er stutt í það þó svo að tíminn líði hægt í huga þeirra sem bíða eftir þessu úrræði. Ég er líka ánægð með að málstofan verði haldin vegna þess að það er nákvæmlega það sem hefur vakað fyrir mér allan tímann, að koma þessari umræðu af stað. Þegar ég segi „sleppi“ út úr ráðuneytinu þá meina ég einmitt að sleppa umræðunni út. En ég vil þó vekja athygli á því að það má ekki dragast mikið lengur. Það fólk sem ég er í sambandi við er að leggja drög að stofnun félags, hagsmunafélags, sem verður stofnað á næstu dögum og ætlar að beita sér fyrir upplýsingum og kynningu á þessum málum og beita þrýstingi til þess að koma þeim áfram. Ég veit að þetta fólk hefur ekki þolinmæði í að bíða mikið lengur og mun bara fara til útlanda og gera þetta. Það er kostnaðarsamt. Það er óréttlátt að mjög mörgu leyti vegna þess, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni þá er þetta líka jafnréttismál. Við töluðum um krabbameinssjúkar konur áðan en við getum t.d. talað um þetta mál út frá réttindabaráttu samkynhneigðra. Nú geta samkynhneigðar konur farið í glasafrjóvgun, látið frjóvga egg úr hinni konunni og eignast börn á þann hátt. Samkynhneigðir karlar geta það ekki en með staðgöngumæðraúrræðinu gætu þeir líka átt þess kost að eignast börn sem við þráum mörg hver svo mjög. 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram og ég mun reyna að nota þann stutta tíma sem gefst til þess að svara þeim fyrirspurnum sem hafa komið fram til viðbótar. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spurði hvort ráðuneytið hefði hugmynd um þann fjölda sem farið hefur utan í því skyni að eignast barn með staðgöngumæðrun. Svar mitt er nei. Mér er ekki kunnugt um að þær upplýsingar liggi fyrir. Það kann vel að vera að ef stofnað verður hér félag eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir nefndi að þær upplýsingar verði þar að finna. Vegna fyrirspurnar um hvernig upplýst umræða fer fram vil ég segja að að mínu mati eru orð jú til alls fyrst. Ég held að mjög mikilvægt sé að kalla til sérfræðinga, áhugafólk og þá sem hafa reynslu af því að fara í gegnum þetta ferli eða óska eftir því að fara í það, að rödd þeirra megi heyrast á málþingi eða fundi sem þessum. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spurði hvað ég teldi að mundi vega þyngst þegar ákvörðun verður tekin. Ég hlýt að svara því að það hljóti að vera siðferðileg álitaefni. Lögfræðileg og læknisfræðileg álitaefni standa alltaf fyrir sínu, en þetta snýst fyrst og fremst um siðfræðileg álitaefni og stöðu og hagsmuni sérstaklega barnanna sem þarna um ræðir, foreldranna og staðgöngumæðra, eins og ég sagði áðan. Ég vil ítreka að starfshópnum er ætlað að skila áfangaskýrslu núna í desember. Það er ekki hugsað að hann muni skila af sér fyrr en að lokinni þessari ráðstefnu. Niðurstaðan var sú að halda hana ekki á jólaföstunni heldur í byrjun næsta árs til þess að það dytti ekki niður umræða. Ég vil að lokum þakka aftur kærlega fyrir þessa umræðu og ég vænti þess að á nýju ári fari hún ekki aðeins 

Virðulegi forseti. Það er hverjum þingmanni hollt að staldra vel við fjárlagafrumvarpið og kanna það í þaula. Eitt af því sem menn taka eftir við lestur þess er að hagræðingarkrafa til foreldra fatlaðra barna er langt umfram það sem gengur og gerist í niðurskurði til ýmissa málaflokka. Umönnunarbætur eru skornar niður um fjórðung, 24,6% að því er mér sýnist. Mér þykir þetta mjög miður. Þetta lýtur að samfélagsskyldu, þeirri skyldu að fötluð börn geti helst og sem mest verið heima hjá sér og búið heima í tryggu athvarfi foreldra sinna. Þetta er mannréttindamál. Við skulum hafa söguna í huga. Svokallaðar umönnunargreiðslur til foreldra fatlaðra barna má rekja allt til greiðslu barnaörorku samkvæmt almannatryggingalögum frá 1971 og síðan til greiðslu bóta til foreldra fatlaðra barna samkvæmt 15. gr. laga um aðstoð við þroskahefta frá 1979 og 10. gr. laga um málefni fatlaðra frá 1984. Hér nefni ég nokkur ártöl frá 1971 til 1984 og blessunarlega hefur margt áunnist í málefnum fatlaðra barna á þessum tíma, í þá veru að fötluð börn eru meira heima hjá sér en á stofnunum. Ég vil geta þess að árið 1973 voru 30% fatlaðra barna á stofnunum en einvörðungu 8% árið 1985, örfáum árum síðar, sakir þessara greiðslna sem hér eru til umræðu. Upphæð umönnunargreiðslna hefur alla tíð verið tengd alvarleika fötlunar barnsins og þessum greiðslum hefur verið breytt á liðnum árum í takt við tíðarandann. Fyrst og fremst er hér um kerfi að ræða sem lýtur að því að minnka þjónustuálag ríkisins. Ekki er um útlagðan kostnað foreldra að ræða heldur fyrst og fremst umönnun, sem gerir að verkum að ríkið þarf ekki að greiða meira til þessa málaflokks. Hér er um þjóðhagslega hagkvæmt kerfi  Þess vegna spyr ég hæstv. félagsmálaráðherra: Hvaða rök mæla með því að skera niður umönnunarbætur hjá foreldrum fatlaðra barna vel umfram 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvaða rök mæli með því að skera niður umönnunarbætur til foreldra fatlaðra barna. Stutta svarið við þeirri spurningu er að í sjálfu sér mæla engin rök með því önnur en að til félags- og tryggingamálaráðuneytisins eru gerðar umtalsverðar sparnaðarkröfur. Þær eru í almannatryggingakerfinu, kerfi atvinnuleysistrygginga og kerfi félagslegrar aðstoðar á þessu ári um 8 milljarðar af um 100 milljarða potti. Það eru 8%. Allur niðurskurður í þeim málaflokkum sem undir ráðuneytið heyra er sársaukafullur þar sem stærstu útgjaldaliðir ráðuneytisins snúa að viðkvæmum hópum í samfélaginu þar sem margir þurfa að reiða sig alfarið á bætur almannatryggingakerfisins til framfærslu. Eins og kunnugt er höfum við ekki komist hjá því að skera niður bætur til aldraðra og öryrkja og gerðum það í sumar. Með þeim aðgerðum var lagður grunnur að 4 milljarða sparnaði á næsta ári en frekari aðhaldskrafa kom síðan fram við fjárlagagerðina undir sumarlok. Þá horfðum við einfaldlega til þess að þessi tiltekni bótaflokkur er einn fárra bótaflokka sem ekki hafði verið snertur í fyrri aðgerðum. Þær umönnunargreiðslur sem hér um ræðir eru greiddar samkvæmt lögum um félagslega aðstoð til framfærenda fatlaðra eða langveikra barna. Tilgangur þeirra er að mæta kostnaði foreldra ef andleg eða líkamleg hömlun barns hefur í för með sér tilfinnanleg útgjöld og sérstaka umönnun eða gæslu. Staðreyndin er aftur á móti sú að þessar greiðslur eru og hafa verið inntar af hendi í mörgum tilfellum án þess að foreldrar hafi framvísað reikningum eða með öðrum hætti sýnt fram á kostnað. Hagræðingarhugmyndir hafa ekki verið verðlagðar í þaula en við horfum til þess að eftirlit með greiðslunum verði bætt og fólk sýni fram á að það eigi rétt á þeim greiðslum sem það sækir um á þessum grunni. Þannig verði tryggt að greiðslur fari til þeirra sem eiga réttmætt tilkall til þeirra en ekki annarra. Að öðru leyti hafa hagræðingarhugmyndir ekki verið nánar útfærðar. Ég vil líka að það komi fram að árið 2007 var tekið upp nýtt kerfi samkvæmt lögum um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna sem sett voru á árinu 2006. Tilgangur þessa kerfis er að tryggja foreldrum sem geta ekki stundað vinnu eða nám vegna langveikra eða alvarlega fatlaðra barna fjárhagsaðstoð, svokallaðar foreldragreiðslur. Þessi lög voru síðan stórbætt á síðasta ári til að auka enn frekar rétt foreldra til greiðslna. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 22/2006 kemur fram að eðlilegt sé að ákvæðin um umönnunargreiðslur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð verði tekin til endurskoðunar með það að markmiði að skýra betur reglur um aðstoð til foreldra langveikra og fatlaðra barna vegna útlagðs kostnaðar í tengslum við veikindi eða fötlun barnanna. Þá segir í greinargerðinni að jafnframt skuli efna til endurskoðunar á umönnunargreiðslum innan tveggja ára frá gildistöku frumvarpsins samhliða því greiðslukerfi sem lagt var til með frumvarpinu frá árinu 2007 og þar m.a. höfð hliðsjón af reynslunni. Ég hef því ákveðið að setja á laggirnar starfshóp sem fær það verkefni að hefja heildstæða endurskoðun á þeim málaflokki sem hér um ræðir og meta hann í heild sinni í ljósi reynslunnar. Við þurfum auðvitað að horfa til þess að umfang þessara greiðslna og útgjöld vegna þeirra hafa aukist mun hraðar og meira en lagt var upp með á undanförnum árum. Í því sambandi legg ég hins vegar áherslu á mikilvægi þess að hafa áfram gott samstarf við hagsmunasamtök, svo sem Þroskahjálp og Umhyggju. Niðurstaða þessarar nefndavinnu getur því vonandi lagt grunn að góðri útfærslu á aðhaldsaðgerðum á þessu sviði í framhaldinu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og fyrirspurnina frá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni, ég dreg ekki í efa hans þekkingu á þessum málaflokki, og einnig vil ég þakka svör hæstv. félagsmálaráðherra. Þegar flokksfélagar og samstarfsmenn mínir í ríkisstjórn ræða um þennan málaflokk sem vissulega er verið að skera niður eins og svo margt annað í fjárlaganefnd núna, sem er mjög sársaukafullt og tengist félagslegri aðstoð og fleiru, langar mig að spyrja þá hvort ekki hafi hvarflað að þeim að hugsanlega væri skynsamlegt að draga úr hraða Evrópusambandsumsóknarinnar - þar er einn milljarður í það minnsta – og hvort ekki sé eðlilegra að eyða því fé í brýn og góð verkefni eins og verið er að tala um hér.

Virðulegi forseti. Það liggur við að ég falli frá orðinu vegna þess að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason stal punktinum frá mér, ef svo mætti segja. Ég ætlaði einmitt að benda hæstv. ráðherra á að þarna lægju þúsund milljónir sem búið er að skuldbinda í málaflokk sem ég held að sé mun minna mikilvægur en sá málaflokkur sem við erum að tala um núna. Ef það er einhver flokkur sem við 63 sem sitjum hér á hinu háa Alþingi ættum að geta náð sátt um, þótt við séum ekki sammála um allt, þá er það að hlífa fötluðum börnum við niðurskurði og gæta þess að sú mikilvæga þjónusta, hvort sem það heita umönnunarbætur eða annað, sem þau þarfnast verði sem allra best. Ég er alla vega tilbúin til að leggja mitt lóð á vogarskálarnar þar. Ég ætlaði líka að nota tækifærið fyrst hæstv. ráðherra svarar nú fyrirspurnum 

Frú forseti. Þetta er mikilvæg spurning, grundvallarspurning eins og margar aðrar í velferðarkerfinu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann átti við þegar hann sagði að foreldrar fatlaðra barna hefðu fengið greiddar umönnunarbætur án þess að hafa lagt fram reikninga. Ég átta mig ekki alveg á hvað felst í því. Ég hélt að umönnunarbætur væru greiddar með öðrum hætti. Í öðru lagi. Þessi málaflokkur og sá sem hæstv. ráðherra heldur utan um - margoft hefur verið rætt um að það þurfi að fara í heildarendurskoðun á þessu kerfi öllu. Lagt var upp með þá heildarendurskoðun í ráðuneytinu árið 2007 í tíð Jóhönnu Sigurðardóttur. Hvernig miðar þessari endurskoðun á kerfinu almennt? Hefur ráðherra í hyggju að ljúka því og leggja þá fram einfaldara, skilvirkara og auðveldara kerfi fyrir þá aðila sem þurfa að sækja þar um?

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna sem hér hefur farið fram sem er brýn og þörf, enda varðar hún mannréttindi. Ég hlýt að taka undir með hæstv. ráðherra að það er ósköp eðlilegt að kerfi sem þetta sé endurskoðað rétt eins og önnur mannanna verk og sé í sífelldri endurskoðun en leiðarstefið hvað mannréttindi varðar verður alltaf að vera skýrt, að við þjónustum fötluð börn svo sómi sé að. Það á líka við um foreldra þessara barna, til þess að börnin geti verið eins lengi heima hjá sér í því öryggi sem þar er að finna og hugsast getur. Það takmarkaða fé sem nú er til umráða verður auðvitað að fara til þeirra sem þess þurfa. Það verður að vera leiðarstefið í þeirri endurskoðun sem fram undan er, að peningarnir fari til þeirra sem þess þurfa. Við megum hins vegar aldrei missa sjónar á því að þessar umönnunargreiðslur eru fram settar til þess að minnka þjónustuálag ríkisins. Hér er um umönnun að ræða en ekki endurgreiðslu á útlögðum kostnaði að mínu viti, fyrst og fremst gæsku, uppeldi og umönnun sem ekki verður metin til fjár. Þess vegna finnst mér við vera komin út á tiltölulega hættulega braut þegar við förum að setja verðmiða á umönnun fatlaðra barna. Ég geld varhuga við þeirri umræðu.

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki í þeirri góðu stöðu að geta goldið varhuga við því að leggja verðmiða á umönnun fatlaðra barna eða aðra umönnunarþjónustu í landinu. Mér er einfaldlega falið það verk af fjárveitingavaldinu að skera niður í þessum málaflokki. Mér finnst dálítið billegt af hv. þingmönnum að ætla sér að skammta okkur með einhverjum hætti siðferðileg mörk í þeim efnum. Um leið og gerð er aðhaldskrafa á ráðuneyti eins og félags- og tryggingamálaráðuneytið munum við snerta við grundvallarþjónustu, annað er óhjákvæmilegt. Við hlífum þjónustu við fatlaða í rekstri ráðuneytisins á næsta ári þannig að við skerum þar einungis niður um 3,3%, sem sagt vel undir 5% mörkin. Engu að síður eru það röskar 400 millj. kr. og auðvitað mun einhver finna fyrir því. Það er einfaldlega ekki hægt að halda því fram að einhverjir þættir í þessum málaflokki séu þannig að það megi ekki endurskoða þá eða velta upp kostnaðarþáttum hvað þá varðar. Viðhorfið til þessa tiltekna fyrirbæris, umönnunarbótanna, skiptist nokkuð í tvö horn varðandi hvort þær eigi að vera kostnaðartengdar eða ekki. Hingað til hefur sem sagt ekki verið kallað eftir kostnaði en að því var stefnt í upphafi. Ég tel mjög mikilvægt að við förum yfir þetta svið og leitum að hagræðingarkostum, alveg eins og við leitum að þeim alls staðar annars staðar, vegna þess að það er mikilvægt að endurskoða öll mannanna verk og greiðslurnar hafa vaxið gríðarlega á undanförnum árum, um 50% á milli áranna 2004 og 2008. Við þurfum einfaldlega að grennslast fyrir um orsakir þess. Við þurfum að leita að góðum leiðum til þess að skera niður þarna eins sársaukalítið og kostur er. Ég get því miður ekki leyft mér að telja að einhverjir tilteknir þættir velferðarþjónustunnar 

Virðulegi forseti. Ég kem hér öðru sinni upp í pontu til að ræða málefni fatlaðra. Ég vil taka það fram að hæstv. félagsmálaráðherra er klárlega ekki öfundsverður af þeim verkefnum sem að honum snúa á þessum niðurskurðartímum. Ég vil hins vegar taka fram að fjárlögin sem eru til meðferðar í þinginu þessa dagana eru ekki fullkomin eða öllu heldur er fjárlagafrumvarpið ekki fullkomið frekar en önnur mannanna verk. Enn er hægt að bæta það og þar hef ég málefni þeirra sem minnst mega sín helst í huga. Margt hefur farið á hausinn í íslensku samfélagi á síðustu vikum, mánuðum og árum og menn nefna þar ekki síst viðskiptabankana og jafnvel Seðlabankann, en því miður er það svo að Framkvæmdasjóður fatlaðra er á hausnum. Framlög til hans á síðustu árum hafa ekki verið sem skyldi og það ber að harma, einfaldlega vegna þess að á síðustu árum hefur ekki verið farið að lögum um málefni fatlaðra, enda þótt þar sé um réttindalög að ræða. Þar er ekki um einhverja heimild ráðherra að ræða, heldur hrein og klár réttindalög. Nú bíða um 150 fötluð ungmenni eftir búsetuþjónustu og þeim fjölgar á hverju ári, en engu að síður er Framkvæmdasjóður fatlaðra svo að segja tómur og fyrir vikið á þessi listi eftir að lengjast á komandi árum ef ekkert verður að gert. Mikilvægt er að koma til móts við eðlilega fjölgun í þessum hópi, þótt ekki væri annað. Árlega munu 45–50 ungmenni bætast í þennan hóp, að því er sérfræðingar hjá Landssamtökunum Þroskahjálp tjáðu mér nýverið, þannig að þessi vandi mun vaxa á næstu árum og jafnframt verða mannréttindi brotin á þessum hópi, vegna þess að við förum ekki að lögum um málefni fatlaðra. Ég spyr félagsmálaráðherra, sem vissulega er í erfiðri stöðu nú um stundir, hvernig hann ætlar að tryggja að Framkvæmdasjóður fatlaðra geti sinnt lögbundnum verkefnum sínum á komandi árum. Ég endurtek: 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því - af því að það er ágætt að hafa fjárlagafrumvarpið við höndina og rifja það upp að hér erum við að tala um fjárveitingar, þar sem ég lýt ákvörðun fjárveitingavaldsins um framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég held að það sé nú bara hollt fyrir þingmenn alla og hv. fyrirspyrjanda líka, sem situr í fjárlaganefnd þingsins, að velta vöngum yfir fjárlagafrumvarpinu, við getum öll gert það. Ég tek hér af handahófi að til almenns reksturs Þjóðskjalasafns Íslands eru ætlaðar 227 milljónir á þessu ári. Ég sé að til sjóvinnukennslu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eru ætlaðar 10 milljónir og við þekkjum nú marga kostnaðarliði þar. Neytendastofa, þar eiga framlög úr ríkissjóði að nema 117 milljónum. Bara svo nokkur dæmi séu tekin af handahófi. Ég held einfaldlega - fyrir nú utan þá sérkennilegu staðreynd að mönnum finnst í lagi að ætla 16 millj. kr. í greiðslu launa fullfrískra manna sem eru stórmeistarar í skák - ég held í alvöru að það sé þörf á ákveðinni alvöruþrunginni yfirferð yfir fjárlagafrumvarpið af hálfu fjárlaganefndar og hvet menn til að taka þá umræðu. Ég skal glaður reyna að gera það besta úr því litla sem mér er skammtað af hálfu fjárveitingavaldsins, en mér finnst fullkomlega eðlilegt að kalla eftir því að Alþingi og þingmenn sýni þá sambærilega ábyrgð og aga gagnvart öðrum útgjaldaliðum. Ég held að þau verkefni sem ég þuldi upp hér af handahófi, þó að ég fari nú ekki lengra í upptalningunni, séu ekki með þeim hætti að þau skipti þjóðina og velferð okkar sem samfélags til lengri tíma litið jafnmiklu og sú grundvallarþjónusta sem kemur í minn hlut að spara, þó svo að við reynum, eins og ég rakti í fyrra svari mínu, auðvitað að spara minnst þar sem mestu skiptir í grunnþjónustu við fatlaða. Varðandi framkvæmdasjóðinn þá býr hann, eins og fyrirspyrjandi nefnir, við mjög þröngan kost. Það var halli á sjóðnum og staða hans var neikvæð um 55 milljónir í árslok 2008. Samkvæmt fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi eru honum ætlaðar 379,5 milljónir. Á undanförnum árum hefur mikið verið unnið í að bæta aðstöðu fatlaðra í gegnum framkvæmdasjóðinn. Sérstaklega má nefna Straumhvarfaverkefnið um úrbætur í málefnum geðfatlaðra upp á 400 milljónir tvö ár í röð en með því hefur grettistaki verið lyft í búsetumálum á því sviði. Ég hef mikinn áhuga á því að reyna að laga starfsemi þessa sjóðs og það fjármagn sem hann hefur til ráðstöfunar að breyttum aðstæðum í samfélaginu. Eins og hv. þingmaður kannast við, þá setti ég nýlega fram hugmyndir um lausn á þeim vanda sem fjárveitingar til bygginga hjúkrunarheimila hafa verið í, vegna þess að við höfum bundið okkur við þá aðferðafræði að ávallt skuli veita fé úr ríkissjóði til bygginga á samfélagslegum verkefnum af þeim toga. Ég held að mikilvægt sé og ég er sem sagt með í undirbúningi í ráðuneytinu núna lagabreytingar sem gera Íbúðalánasjóði heimilt að lána 100% fyrir slíkum verkefnum, en það einfaldar mjög framkvæmd þeirra. Ég held að mikilvægt sé að reyna að fara svipaðar leiðir, nýjar leiðir, í fjármögnun verkefna á vegum Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Mér finnst eðlilegra að Íbúðalánasjóður fjármagni íbúðabyggingar fyrir fatlaða eins og aðra borgara í samfélaginu og þar með talin sértæk sambýli. Með því að fara slíka leið og endurskilgreina hlutverk framkvæmdasjóðsins þá mundi að mínu viti skapast ákveðið svigrúm til þess að leggja áherslu á sértæk verkefni í þágu fatlaðra og aðgerðir til að tryggja aðgengi fyrir alla. Við erum að leggja upp með hugmyndir í þessa veru núna og ég hef í hyggju og hef þegar óskað eftir samstarfi við Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið um samvinnu að þessu leyti, hvernig við getum reynt að taka á þeim búsetuvanda sem hrannast upp. Við stöndum frammi fyrir því að mjög erfitt er fyrir okkur að sinna lögbundnum skyldum hvað varðar búsetuþjónustu. Við höfum hala af vanrækslu frá góðærisárunum, líkt og á flestum öðrum sviðum í velferðarmálum, og við verðum að reyna að nýta okkur kreppuna til að vinna á þeim hala, eins vel og við mögulega getum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir þessi ummæli, ekki síst þau er varða Íbúðalánasjóð, enda tel ég mjög mikilsvert að fatlaðir sitji við sama borð í öllu og þeir sem eiga að teljast heilbrigðir í þessu samfélagi. Þess vegna finnst mér fullkomlega eðlilegt að horft sé mjög nákvæmlega á þá leið að færa verkefni Framkvæmdasjóðs fatlaðra að einhverju leyti inn í Íbúðalánasjóð og að fatlaðir standi þar með jafnfætis öðru fólki í landinu. Ég tek jafnframt áskorun hæstv. félagsmálaráðherra, ég sit í fjárlaganefnd nánast daglega og þar er margt athugavert sem þarf að skoða. Og af því að við erum hér með til skoðunar málefni fatlaðra, sem okkur ber að mínu viti að vernda í þeim niðurskurði sem fram undan er, þá er það náttúrlega sérstakt umhugsunarefni að lesa það í fjárlagafrumvarpi að hobbíklúbbur á við Bridgesamband Íslands fái mun hærri fjárframlög en Landssamtökin Þroskahjálp. Eru hlutföllin virkilega svona í samfélagi okkar? Viljum við hafa hlutföllin svona í samfélagi okkar? Ég tek þessari áskorun frá félagsmálaráðherra hæstvirtum um að skoða í þaula það fjárlagafrumvarp sem hér er til umfjöllunar á næstu dögum og vikum, því þar er margt hægt að skoða og endurskoða og ég held að við ættum frekar að sinna fötluðu, sjúku og öldruðu fólki, heldur en fullfrísku fólki sem er að fá ríkispeninga til að sinna tómstundum.

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta og fagna því að hv. þingmaður er tilbúinn til að skoða útgjaldaskiptinguna í fjárlagafrumvarpinu með opnum huga fyrir frekari vinnu í fjárlaganefnd. Það er ekkert einfalt að útskýra fyrir fólki sem á afkomu sína undir bótum frá hinu opinbera og hefur ekki valið sér hlutskipti sitt af hverju skerða eigi bætur þess, þegar á sama tíma gætir ákveðins alvöruleysis, að mínu viti, í rekstraráætlunum annars staðar í stjórnkerfinu. Og þær kröfur sem við gerum til velferðarsviðanna eru ekki að fullu leyti í samræmi við aðhaldsstigið annars staðar í kerfinu. Ég held að til að búa til samfélagslega samstöðu um þær aðhaldsaðgerðir sem við þurfum nauðsynlega að ráðast í, skipti mjög miklu máli að fjárlaganefnd taki hlutverk sitt alvarlega og gangi fram af ákveðnum krafti. Af hverju er verið að eyða hundrað milljónum í Þjóðmenningarhús? Ég var nú þarna í gærkvöldi reyndar. En af hverju í ósköpunum þarf þetta að vera opið? Má ekki bara loka þessu? Hver er tilgangurinn með þessu? Hver er tilgangurinn? Hver eru notin af þessu húsi, Þjóðmenningarhúsi? Af hverju má ekki loka þessu? Og svo framvegis. Við verðum einfaldlega að hugsa hvað má bíða í 36 mánuði. Ég get nefnt nokkra þætti sem ekki mega bíða. Grundvallarþjónusta við fatlað fólk getur ekki beðið. Búsetuúrræði sem voru látin reka á reiðanum hér á mestu góðærisárum Íslandssögunnar mega að mínu viti ekki bíða lengur. Við verðum að reyna að finna leið til að laga það mál. En ýmsir aðrir hlutir mega að ósekju bíða. Það hlýtur að vera verkefni fjárlaganefndar að skoða hvern einasta fjárlagalið með það að markmiði: Má þetta bíða?

Virðulegi forseti. Við höfum gengið í ýmis mál, eðli málsins samkvæmt, á sumarþinginu sem lauk í haust og þinginu sem nú stendur. Oftar en ekki hefur verið lögð mikil áhersla á að mikið lægi á. Það verður að segjast eins og er að ég hef metið það svo að eitt af því sem við ættum að geta lært af þeim mistökum sem við höfum gert á undanförnum árum og áratugum væri að leggja góða og faglega vinnu í þau mál sem við göngum frá hér í þinginu. Auðvitað er oft hægt að gera góða hluti hratt en oftar en ekki, og við höfum dæmi um það á þessum síðustu mánuðum, er hætt við mistökum þegar menn vinna hratt. Mikið hefur hins vegar verið lagt upp úr því af stjórnarliðum að sum mál þyldu enga bið. Eitt af því voru lög um sparisjóði sem talað var fyrir í þinginu 5. júní á þessu ári og markmiðið var að klára það 1. júlí. Þeir stjórnarandstæðingar sem vildu fara vel yfir málið lágu undir ámæli, bæði í þingnefnd og í þingsal, fyrir að vera að þvælast fyrir og vilja sparisjóðum eitthvað annað en það besta. Höfð voru stór orð um það í þessari umræðu í þingnefndinni og í þinginu að gríðarlega mikið lægi á í þessu máli og það átti að klára það á innan við mánuði - þó það hafi tekið eitthvað örlítið lengri tíma - vegna þess að það þyldi enga bið út af þeirri stöðu sem einstakir sparisjóðir væru í. Þannig var unnið í þessu máli að erfitt var að fá upplýsingar um ýmislegt sem tengdist því og því hefur maður beðið svolítið spenntur eftir að sjá afdrif málsins og hvað gerðist í framhaldinu. Við erum hér í miðjum nóvember að ræða þessi mál. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra: 1. Hversu margir sparisjóðir hafa fengið fjárframlag úr ríkissjóði í samræmi við lög nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., og hvenær voru slík framlög þá innt af hendi? 2. Liggja fyrir beiðnir eða áform um slíkt framlag til sparisjóða? 3. Hversu háar fjárhæðir er um að ræða?

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá fyrirspyrjanda að það hefur reynst býsna torsóttur leiðangur að klára endurskipulagningu sparisjóðanna og þá endurfjármögnun þeirra sem fyrirheit eru gefin um í lögum nr. 125/2008, vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.s.frv. Átta sparisjóðir hafa sótt um eiginfjárframlag úr ríkissjóði á grundvelli þeirra laga. Þær umsóknir hafa síðan verið til meðhöndlunar í fjármálaráðuneytinu og hafa verið unnar í samráði við viðkomandi sparisjóði og Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Enn hafa ekki verið innt af hendi framlög til neins sparisjóðs þó svo að sumir þeirra séu í raun og veru tilbúnir til að taka við þeim. Ástæðan er meðal annars sú að málefni sparisjóðanna eru innbyrðis tengd og það hvernig greiðist úr málum sumra þeirra hefur áhrif á stöðu hinna. Sérstaklega eru það stóru sparisjóðirnir tveir, þeir langstærstu sem eftir eru, það eru Byr og Keflavík, sem þannig er í pottinn búið með. Eins og hv. þingmenn þekkja er á grundvelli laganna gert ráð fyrir því að hámarksframlag til hvers einstaks sparisjóðs geti numið 20% af eigin fé eins og það var í árslok 2007, að sjálfsögðu að öllum skilyrðum uppfylltum og því að Fjármálaeftirlitið meti þá að viðkomandi stofnun hafi fengið fullnægjandi fjárhagslega endurskipulagningu til þess að fá varanlegt starfsleyfi og uppfylla öll skilyrði. Miðað við að allir sparisjóðirnir átta sem sótt hafa uppfylli þau skilyrði og fái hámarkseiginfjárframlag úr ríkissjóði gæti upphæðin samtals orðið 17.297 millj. kr. Staða málsins í augnablikinu er sú að enn ein úttektin er í gangi á eignasafni eða stöðu stærstu sparisjóðanna, fyrir atbeina eða tilstilli Fjármálaeftirlitsins. Gert er ráð fyrir að sú niðurstaða liggi fyrir um miðja næstu viku. Það verður að segja þá sögu eins og hún er að eftir því sem árið hefur liðið og staða þessara sparisjóða hefur verið nánar greind hefur hún reynst veikari en menn höfðu vonað. Það þarf þar af leiðandi meira til, annaðhvort í formi eiginfjár og/eða afskrifta eða niðurfellinga á móti þannig að endurfjármögnunin geti farið fram á fullnægjandi grundvelli og að ekki sé þá í eignasafni viðkomandi sparisjóða fyrirliggjandi svo mikil afskriftarþörf að eigið féð mundi á næstu missirum lenda aftur niður fyrir viðeigandi mörk. Að sjálfsögðu vilja menn ekki leggja upp í leiðangurinn nema tryggt sé að hægt sé að setja stofnanirnar af stað á þeim grundvelli að í því sé traust framtíð. Ætlunin hefur því verið að reyna að fá botn í þessi mál í þessum mánuði eða á allra næstu vikum. Þetta hefur reyndar verið sagt oft áður, það er alveg hárrétt, en veruleikinn er bara eins og hann er. Þetta hefur reynst mjög torsótt, þetta eru flókin mál. Sparisjóðirnir eru innbyrðis tengdir. Þær kröfur sem mynduðust, sérstaklega við fall Sparisjóðabankans - það hefur reynst flókið úrlausnarefni að sortera þær og meta verð þeirra og tryggja að fullnægjandi eignir stæðu á móti innlánum. Þetta hefur verið viðfangsefni Fjármálaeftirlitsins, Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins í samstarfi við viðkomandi stofnanir. Eins og ég hef þegar sagt er það okkar von að lokahrinan í þessu sé nú þegar hafin og það mun draga til tíðinda í þessum efnum á næstu vikum. Það er óumflýjanlegt að málin skýrist. Margt hefur orðið til þess að tefja þetta annað en hin flóknu úrlausnarefni sem slík. Það hefur mætt á sömu aðilum að leiða vinnuna í sambandi við endurfjármögnun og samningagerð milli stóru bankanna. Þar sér sem betur fer fyrir endann á hlutunum. Þannig að allt þetta kerfi og þessar stofnanir hafa verið undir miklu álagi í allri þessari vinnu. Ég tel engu að síður að góðar horfur séu á því að áður en árið er liðið í aldanna skaut verði því stóra verkefni lokið að koma nýju bönkunum, þessum þremur stóru, á kjöl og ganga endanlega frá bæði fjármögnun þeirra og eignarhaldi, sem og að þá verði lokið þeirri endurskipulagningu sparisjóða og minni fjármálafyrirtækja sem samhliða hefur verið í gangi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir spurningarnar og eins hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil koma því hér að að það er mjög mikilvægt - þó að það sé örugglega rétt hjá hæstv. ráðherra að sparisjóðirnir tengist mjög sterkum böndum innbyrðis, og ég hygg að aðrar lánastofnanir tengist þeim einnig með beinum eða óbeinum hætti, svo sem þeir viðskiptabankar aðrir sem við þekkjum - að reynt sé að leysa vanda hvers sparisjóðs út frá þeim aðstæðum sem ríkja á hverjum stað og í því umhverfi sem sparisjóðurinn starfar í. Mér er kunnugt um að það er mjög mikilvægt varðandi suma af þessum sjóðum að vikur eða jafnvel dagar séu í að ákveðin mál leysist frekar en mánuðir. Því er mjög ánægjulegt að heyra það hjá hæstv. ráðherra að hann sjái fram á lausn á þessu flókna máli.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Ég get svo sem alveg skilið það að verkefnið er ærið og að hæstv. fjármálaráðherra hefur í mörgu að snúast og allir þeir aðilar sem eru að vinna að þessum sömu hlutum, að þetta sé snúið. En mikið óskaplega lá okkur á hér í sumar og mikið óskaplega saknaði ég þess í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að hann segði: „Afsakið mig, þingheimur, fyrir að hafa verið að reka svona á eftir málinu.“ Við hefðum getað setið yfir þessu, tekið okkur þó ekki væri nema eina, tvær, þrjár vikur í viðbót þegar ekki mátti tala um einn, tvo, þrjá klukkutíma í viðbót. Mér finnst þetta með ólíkindum. Því miður hefur lítið gerst. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra verði sannspár og að þessu verði lokið fyrir áramótin og sparisjóðakerfið komist í gott gagn 

Virðulegur forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir málefnaleg og góð svör. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að það er ótrúlegt að upplifa þetta. Hér sátum við þingmennirnir og fleiri í stjórnarandstöðu í hv. viðskiptanefnd og vorum skammaðir blóðugum skömmum fyrir að vilja fara vandlega yfir þetta mál vegna þess að þetta átti að vera klukkutímaspursmál og átti að klárast 1. júlí og engin miskunn í því. Nú var það ekki þannig, virðulegi forseti, að við hefðum ekki verið tilbúin til þess að taka kvöldfundi og næturfundi ef svo hefði borið undir, það höfum við alltaf verið tilbúin til að gera og gert það með glöðu geði. En hér kemur hæstv. ráðherra - svo því sé til haga haldið þá talaði hann ekki fyrir málinu, þannig að það er kannski ekki á hans ábyrgð - og segir að vonandi klárist þetta um áramót. Okkur var sagt um mitt sumar að við hefðum engan tíma því við ættum að klára þetta hratt og vel, því að annars mundi allt sparisjóðakerfið fara ég veit ekki hvert  Virðulegur forseti. Ég vona að menn læri eitthvað af þessu. Ég vona að það gerist ekki sem ég hef áhyggjur af, því það hefur nú gerst í fleiri málum - við þurftum að breyta einu máli úr viðskiptanefnd nokkrum vikum eftir að búið að samþykkja það sem lög. Það kæmi mér ekki á óvart, vegna þess að við náðum ekki að fara yfir mjög mikilvæga þætti málsins í frumvarpinu, að það komi aftur til kasta þingsins. Ég vona að svo verði ekki. Ég vona að næst þegar stjórnarandstaðan vill fara vel og vandlega og faglega yfir mál að við fáum ekki að heyra svona innantóm orð, því að þetta voru innantóm orð sem flugu hér í sumar og áttu sér enga stoð í raunveruleikanum.

Frú forseti. Ég held að orðaskylmingar hér séu ekki aðalatriði málsins heldur verkefnið sjálft. Það er stórt og mikilvægt og það skal enginn gera lítið úr því hversu afdrifaríkt það er og mikilvægt fyrir okkur að þessi heildarendurskipulagning fjármálakerfisins takist vel og við höfum þá í höndunum þegar upp er staðið - þó að það hafi tekið mikinn tíma, kostað mikla vinnu og óheyrilega fjármuni, það verður að horfast í augu við það. Það er ekki á hverjum degi sem eitt stykki bankakerfi hrynur í heilu landi.

Það sögðum við í sumar.

Þar af leiðandi held ég að það hafi líka verið gott að lagagrundvöllurinn lá fyrir í sumar, það var mikilvægt, því fyrr var ekki hægt að fara að vinna endanlega frumvörp eða tillögur að fjárhagslegri endurskipulagningu einstakra fyrirtækja, ekki fyrr en lagaumhverfið var ljóst. Það var mikilvæg forsenda þess að hægt væri að halda vinnunni áfram síðsumars og í haust. Ég legg bara áherslu á það, svona rétt til að rifja það upp, hvers eðlis þetta viðfangsefni er. Í fyrsta lagi er það þannig að sparisjóðirnir eru mjög innbyrðis tengdir og þeir eru einfaldlega háðir því, hvað varðar eiginfjárstöðu, hvernig leysist úr málum annarra aðila. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að myndin liggi fyrir í heild sinni þannig að fé skattborgaranna sé ekki sett í einhverri óvissu inn í endurfjármögnun stofnana, sem kannski dugar svo ekki til ef illa tekst til í öðrum tilvikum. Greiðslumiðlun sparisjóðanna er líka mikilvægur þáttur sem þarf að tryggja að sé í traustlega um búið þegar þessari endurskipulagningu lýkur. Landfræðileg endurskipulagning sparisjóða og möguleg sameining þeirra er til skoðunar samhliða þessu. Málefni nokkurra sparisjóða tengjast í gegnum Byggðastofnun og því hvernig mál þeirra sorterast þar og hvernig endurfjármögnun Byggðastofnunar reiðir af. Kröfurnar sem urðu til við fall Sparisjóðabankans teygja anga sína um allt þetta kerfi og þannig gæti ég haldið lengi áfram. Þetta hefur, alveg eins og í tilviki stóru bankanna, reynst miklu flóknara og viðameira verkefni en menn ætluðu í byrjun. Nú viðurkenna það allir að fyrri hugmyndir og fyrstu hugmyndir um hversu