Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um vaxtahækkun og stöðuna í húsnæðismálum láglaunafólks. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. félmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa.

Herra forseti. Ég legg til að forseti vor í nafni þingheims sendi hæstv. heilbr.- og trmrh. hlýjar kveðjur með einlægri ósk um góðan og skjótan bata. 
            

Forseti þakkar þessa ábendingu sem verður að sjálfsögðu orðið við og þakkar hv. þm. fyrir þessa hlýju í garð hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Það virðast engin takmörk fyrir því hvað Framsfl. lætur Sjálfstfl. teyma sig langt í að slá af alla félagslega aðstoð í húsnæðismálum fyrir láglaunafólk. Félagsmálastjórinn í Reykjavík sagði opinberlega nýverið að ástandið á leigumarkaðnum færi stöðugt versnandi, biðlistarnir lengdust sífellt og fjöldi manns búi við algerlega óviðunandi aðstæður. Orðar hún það svo að hún gæti af fullri einlægni sagt að það hefði aldrei verið eins slæmt ástand á leigumarkaðnum í Reykjavík frá því að hún hóf störf sem félagsmálastjóri fyrir sex árum. Herra forseti. Ég minni á að á þessu tímabili sem félagsmálastjórinn nefnir hefur ríkt góðæri í landinu. Afleiðingar þess að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið fyrir tveimur árum hafa orðið mjög víðtækar og ég hygg að engar aðgerðir ríkisstjórna, þó leitað sé marga áratugi aftur í tímann, hafi haft eins afgerandi áhrif til að draga niður lífskjör láglaunafólks. Beint samhengi var á milli þess að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið og sprengingar á fasteigna- og leiguverði íbúða. Íbúðaverð hefur hækkað um 30--40% og leiguverð enn meira auk þess sem biðlistar eftir leiguíbúðum hafa lengst um helming eins og í Reykjavík. Þetta hefur síðan stuðlað að mikilli hækkun á fasteignagjöldum sem aftur hefur leitt til skerðingar á barna- og vaxtabótum. Það er deginum ljósara að enginn einn þáttur hefur sl. missiri, utan hækkunar á bensínverði, átt eins mikinn hlut að því að keyra upp vísitölu lána og þar með að hækka höfuðstól húsnæðislána, að ekki sé talað um að magna upp verðbólguna. Vegna aðgerða og aðgerðaleysis þessarar ríkisstjórnar erum við á hraðri ferð aftur inn í fortíðina til ömurlegrar húsnæðisaðstöðu fátæks fólks eins og hún var í upphafi síðustu aldar. ,,Fólk hefur gistingu,`` sagði hæstv. félmrh. síðast þegar hann var spurður um húsnæðismál láglaunafólks á Alþingi. En hvar hefur fólk gistingu, herra forseti, sem hundruðum saman býr við neyðarástand? Margir vita ekki frá einni nótt til annarrar hvar þeir fá húsaskjól eða gistingu eins og hæstv. félmrh. kallar það. Bara í Reykjavík eru 600--700 manns á biðlista eftir leiguhúsnæði sem hefur nánast tvöfaldast frá því að hæstv. ráðherra lagði niður félagslega íbúðakerfið. Sama er að segja um biðlista hjá Öryrkjabandalaginu sem einnig hafa tvöfaldast frá þessum tíma. Þar eru nú 440 einstaklingar og fjölskyldur á biðlista eftir leiguíbúðum og við þann lista bætast um 100 manns á ári. Sömu sögu er að segja af námsmönnum en þar eru 300--400 manns á biðlista eftir leiguíbúðum. Herra forseti. Hvernig svarar svo hæstv. ráðherra þessari skelfilegu neyð sem ríkir hjá hundruðum fjölskyldna, einkum í Reykjavík? Jú, með því að níðast á láglaunafólki með sérstakri vaxtahækkun á húsnæðislán þeirra sem hækkað hafa úr 1% í 4,9% á tveimur árum og á viðbótarlánum úr 2,4% í 5,7%, en þessi viðbótarlán bera nú mun hærri vaxtakjör en húsbréfalánin, en viðbótarlánin áttu að vera ígildi félagslegra lána til eignaríbúða fyrir fólk sem býr við erfiðar aðstæður. Herra forseti. Flestir þeir sem fá viðbótarlán og eru þegar með 85--90% lánað af íbúðarverðinu hafa nýtt sér að fullu vaxtabæturnar og því er hér um raunhækkun á vöxtum að ræða sem ekki verður bætt með vaxtabótum. Sama virðist gilda hjá mörgum sem fá húsaleigubætur að að óbreyttu, ef leiga hækkar vegna þessarar vaxtahækkunar, þá verða þau útgjöld heimilanna ekki bætt með húsaleigubótum. Svo grafalvarlegt er þetta ástand, herra forseti. Það eru forkastanleg vinnubrögð og eftir öðru að fyrsta verk ríkisstjórnarinnar á nýrri öld er að ráðast með miskunnarlausum hætti á lægst launaða fólkið með vaxtahækkun og verk númer tvö að skerða stjórnarskrárvarinn rétt öryrkja til lífeyrisgreiðslna. Félagasamtök og sveitarfélög halda nú að sér höndum og eru í lausu lofti af því að engin svör fást við því hvernig mæta eigi þessum gríðarlegu vaxtahækkunum og ljóst er að uppbygging á félagslegum íbúðum eða leiguíbúðum mun stöðvast verði ekkert að gert, að ekki sé talað um skelfilega slæmar húsnæðisaðstæður hátt í 2.000 fjölskyldna sem eru á biðlista. Því er nú spurt um aðgerðir ráðherrans, herra forseti, og ég hef lagt fyrir hann fimm spurningar sem lúta að þessum vaxtahækkunum, m.a. hver sé ástæða þess að vaxtahækkunin taki gildi áður en fyrir liggja samtímis aðgerðir til mótvægis eins og stofnstyrkir til framkvæmdaraðila leiguíbúða og hækkun húsaleigu og vaxtabóta og hvort ráðherrann líti svo á að neyðarástand ríki í húsnæðismálum láglaunafólks með tilliti til langra biðlista eftir leiguíbúðum og mikils húsnæðiskostnaðar. Tvær spurningar lúta síðan að því hvort þessar vaxtahækkanir verði afturvirkar.

Herra forseti. Hv. þm. spyr: Hver er ástæða þess að vaxtahækkunin tekur gildi áður en fyrir liggja samtímis aðgerðir til mótvægis eins og stofnstyrkir til framkvæmdaraðila leiguíbúða og hækkun húsaleigu og vaxtabóta? Þessi hækkun tekur ekki gildi varðandi leiguíbúðir að svo stöddu. Ég ritaði stjórn Íbúðalánasjóðs bréf og bað um að þessari vaxtahækkun yrði frestað. Í þessu bréfi segir m.a., með vísan til bráðabirgðaákvæðis IX í húsnæðislögunum: ,,Ekki liggur enn fyrir sú framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins skulu taka mið af í framtíðinni. Þegar hefur verið unnin viðamikil tillögugerð í skýrslu nefndar um leigumarkað og leiguíbúðir. Að mati félagsmálaráðherra er nauðsynlegt að allir þættir tillagnanna komi til framkvæmda samtímis, þ.e. bæði vaxtahækkun og breyting á aðstoð hins opinbera til leigjenda. Samkvæmt 36. gr. laga nr. 44/1998 ákveður stjórn Íbúðalánasjóðs vexti af lánum til leiguíbúða og skulu þeir vera breytilegir. Með vísan til 3. gr. húsnæðislaga er þess hér með óskað að stjórn Íbúðalánasjóðs geri engar breytingar á vöxtum sem lán til leiguíbúða bera sem veitt hafa verið á árunum 1999 og 2000, þ.e. eftir gildistöku laganna. Hvað snertir ný lán sem ákveðið verður að veita á árinu 2001 er farið fram á það að lán til sveitarfélaga og félagssamtaka vegna leiguíbúða beri ekki hærri vexti en á síðasta ári, þ.e. 3,9%, þar til fyrir liggur ákvörðun um alla þá þætti sem ofangreint bráðabirgðaákvæði IX lýtur að.`` Stjórn Íbúðalánasjóðs ákvað á fundi sínum að verða við þessari beiðni minni. Önnur spurning: Mun ráðherra beita sér fyrir aðgerðum sem tryggi að greiðslubyrði láglaunahópa aukist ekki við vaxtahækkun á viðbótarlánum og lánum vegna leiguíbúða? Ég hef beitt mér vegna leiguíbúðanna. Því miður hefur vaxtastig í landinu hækkað. Þriðja spurningin: Munu sveitarfélög og félagasamtök sem fengið höfðu lánsloforð á árunum 1999 og 2000 til byggingar leiguíbúða með 3,2% vöxtum og 3,9% vöxtum þurfa að sæta vaxtahækkun á þeim lánsloforðum í 4,9? Lán til leiguíbúða í ár munu bera 3,9% vexti þar til samkomulag hefur tekist, eins og ég sagði, um hækkun húsaleigubóta, stofnstyrkja eða skattfrelsi húsaleigubóta. Vextir á eldri lánum til leiguíbúða munu ekki breytast. Fjórða spurning: Telur ráðherra eðlilegt að sérstök vaxtakjör ætluð láglaunahópum séu hærri en vextir á húsbréfum og munu þeir lántakendur viðbótarlána sem fengið höfðu vilyrði fyrir viðbótarlánum fyrir áramótin en ekki skuldabréf vegna þeirra þurfa að sæta vaxtahækkun í 5,7%? Það er ekki rétt sem staðhæft er hér að hinir raunverulegu vextir af viðbótarlánunum sem eru peningalán séu hærri en á húsbréfum. Afföll af húsbréfum eru því miður um 10%. Það er of mikið. En ef þessum afföllum er dreift á lánstímann þá svarar það til þess að það séu um 6% vextir af húsbréfum þannig að þeir eru aðeins lægri af viðbótarlánunum. Ég vek athygli á því að þau lánakjör sem Íbúðalánasjóður verður að búa við til að geta fjármagnað sig eru slík að ekki er unnt að hafa þessa vexti lægri. Fimmta spurning: Lítur ráðherra svo á að neyðarástand ríki í húsnæðismálum láglaunafólks með tilliti til langra biðlista eftir leiguíbúðum og mikils húsnæðiskostnaðar? Biðlistar eftir leiguhúsnæði eru of langir. Það er hins vegar ekki eðlilegt að leggja saman alla biðlista sem finnast í landinu því að margir eru á fleiri en einum biðlista. Það er athyglisvert að í Hafnarfirði eru ekki nema 18 á biðlista á meðan 500--600 eru hjá Félagsbústöðum. Það er hlutverk sveitarfélaga en ekki ríkis að skaffa tekjulágum leiguíbúðir og vitna ég þar til sveitarstjórnarlaga. Öllum lánsumsóknum um leiguíbúðir sveitarfélaga frá námsmönnum og Öryrkjabandalaginu hefur verið svarað jákvætt og flestöllum frá Búmönnum og Búseta. Á árunum 1999, 2000 og 2001 verður lánað út á 1.100 íbúðir með 3,2 eða 3,9% vöxtum, samtals 7,5 milljarðar, 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda, Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Ég verð að segja það, herra forseti, að svör hæstv. félmrh. hljóta að verða Alþingi mikið áhyggjuefni. Hann boðar hér framhald á því óvissuástandi sem ríkir í húsnæðismálum. Hann segir að enn um sinn verði vaxtahækkun frestað til þeirra aðila sem sjá skjólstæðingum sínu fyrir félagslegu húsnæði. En enn er ekki búið að taka ákvörðun um hvernig komið verður til móts við þessa aðila. Hann talar enn um stofnstyrki eða húsaleigubætur. Eða, eða. Engin svör er að fá fyrir þessa aðila. Þetta svar er þeim og þjóðfélaginu öllu mikið áhyggjuefni. Síðan staðfestir hæstv. félmrh. að vextir á viðbótarlánum verði hækkaðir og þeir færðir upp í 5,7%. Hverjum eru þessi viðbótarlán ætluð? Þau eru ætluð láglaunafólkinu. Málsbætur hæstv. félmrh. eru þær að vissulega séu vextir á húsbréfunum enn þá hærri vegna þess að við þurfum að taka tillit til affallanna, þegar það sé gert séu þessir vextir 6% en ekki rúm 5%. Allt er á sömu bókina lært. Við skulum heldur ekki gleyma því að til viðbótar þarf fólk að taka lán á okurvöxtum í bönkunum sem iðulega bera um 20% vexti, 200 þús. kr. á ári fyrir hverja milljón. Í utandagskrárumræðu um húsnæðismál sem ég efndi til í desember lýsti hæstv. félmrh. yfir að hann vissi ekki betur en allir hefðu einhvers staðar gistingu. Nú spyr ég: Er það stefna Framsfl. í húsnæðismálum að einhvers staðar hafi allir gistingu, flet til að halla sér á? Ekki er markið sett hátt.

Herra forseti. Breytingar á félagslega íbúðakerfinu hafa verið miklar á undanförnum árum og það til batnaðar. Horfið hefur verið frá þeirri stefnu að leggja alla ábyrgð á byggingu félagslegs húsnæðis á hendur sveitarfélaganna sem mörg hver voru að verða gjaldþrota vegna þess og í stað þess hafa þessi mál verið sett í hendur einstaklinganna sjálfra og fjölskyldna þeirra. Í stað niðurgreiddra vaxta af lánum er stefnan sú að lántakinn greiði eðlilega vexti af lánum sínum en þeir sem eru tekjulitlir njóti aðstoðar í formi vaxtabóta. Þannig greiddi ríkissjóður tæpa 4 milljarða kr. í vaxtabætur á síðasta ári samkvæmt skattframtölum. Það verður að teljast eðlilegt að greiðsla vaxta fari eftir efnum og aðstæðum í stað þess fyrirkomulags að njóta niðurgreiðslna vaxta um alla framtíð óháð því hvernig aðstæður fjölskyldu breytast. Um það er einnig fjöldi dæma að sjálfvirk kerfi í byggingu félagslegs húsnæðis leiddu til bygginga sem engin þörf var fyrir. Íbúðalánasjóður hefur veitt loforð fyrir byggingu 1.334 leiguíbúða til félagasamtaka og sveitarfélaga árin 1999--2003, fyrir um 9 milljarða kr. alls. Langstærstur hluti þessara leiguíbúða eða 955 eru á vegum félagasamtaka eins og Búmanna, Búseta, námsmanna, öryrkja, þroskaheftra o.fl., mest á höfuðborgarsvæðinu. Afgangurinn er á vegum sveitarfélaganna. Vextir af þessum lánum hafa verið niðurgreiddir en stefnan er sú að þau beri eðlilega vexti. Þeir tekjuminni, öryrkjar og þroskaheftir, njóta á móti húsaleigubóta sem geta orðið 32 þús. kr. á mánuði. Alls nema þessar bætur 600 millj. kr. árlega. Stjórn Íbúðalánasjóðs hefur það hlutverk að gæta hagsmuna viðskiptavina sinna og sjá til þess að rekstur sjóðsins standi undir sér. Tekjur Íbúðalánasjóðs eru að mestu leyti vaxtamunur inn- og útlána sjóðsins. Þess er gætt að reksturskostnaður sé í lágmarki og því hefur vaxtamunur verið mjög lágur eða 0,35% en hjá bönkum er hann 3,4%. Ef Íbúðalánasjóður ætti að lána til þeirra leiguíbúða sem hefur verið lofað með 1% vöxtum væri árlegt tap sjóðsins um 390 millj. kr. og eigið fé sjóðsins mundi eyðast upp á 7--10 árum. Staða einstaklinga í dag er góð gagnvart Íbúðalánasjóði og vanskil hafa aldrei verið minni.

Herra forseti. Í umræðu um málefni öryrkja í gær kom fram í máli stjórnarliða að þeir vildu koma að því að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Telja menn nú að hækkun vaxta á láglaunahópa sé í þá átt að bæta hag þeirra sem verst eru settir? Lítur hæstv. félmrh. svo á að vaxtahækkun á lágtekjufólk sé réttlætanlegt og nauðsynlegt skref í því að jafna kjör fólks sem er ekki of haldið af kjörum sínum? Hækkun vaxta á lánum til leiguíbúða um 4% munu að öllum líkindum hækka húsaleigugreiðslur fyrir 80 fermetra íbúð um 20 þús. kr. á mánuði. Varla er það skref í þá átt að bæta kjör þeirra sem hafa ekki miklar tekjur fyrir. Hvernig ætlar hæstv. félmrh. að taka á þeim vanda sem vaxtahækkun hlýtur að valda láglaunafólki á næstu mánuðum eða telur hæstv. félmrh. að sveitarfélögin séu svo vel fjáð almennt að vandinn verði leystur af þeim?

Virðulegur forseti. Vaxtahækkun sú sem er til umræðu kemur sér afar illa fyrir marga. Hún kemur sér sérlega illa fyrir þá sem þurfa sérstaka aðstoð vegna kaupa á íbúð að halda og hún kemur sérstaklega illa við láglaunahópa þar sem hún étur upp allar kjarabætur jafnharðan. Hún kemur sér mjög illa fyrir sveitarfélögin. Þess vegna er mjög ánægjulegt að hæstv. félmrh. ætli að setja þetta mál aðeins í salt varðandi þær leiguíbúðir því ef það yrði ekki gert þýddi það að stofnstyrkir sveitarfélaganna yrðu að hækka verulega ef tryggja ætti venjulega mánaðarleigu eins og hún er núna því annars gæti hún hækkað um allt að 16 þús. kr. á mánuði ef þetta yrði ekki dregið til baka. Þá spyr maður hvort það sé hreinlega boðlegt. Það virkar auðvitað líka inn í húsaleigubótakerfið og við skulum ekki gleyma því að húsaleigubæturnar eru skattlagðar. Þær eru ekki lagðar að jöfnu við vaxtabætur. Þær virka inn á allar tekjutryggingar eins og barnabætur og námslán sem vaxtabætur gera ekki. Við skulum ekki heldur gleyma því að þessi vaxtahækkun hefur líka áhrif á vaxtabæturnar þannig að fólk fær ekki eins miklar vaxtabætur og annars hefði verið. Hér er því um mjög alvarlegt mál að ræða. Ég vil líka spyrja hæstv. félmrh. að því hvort hann ætli að vinna að því í ríkisstjórn sinni að afnema skatta á húsaleigubætur. Það hefur jafnframt komið fram í nefnd og í skýrslum á hans vegum að þetta sé gróft brot á jafnræðisreglu. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. að því hvort hann ætli ekki að vinna eitthvað í því máli af því að það er orðin spurning hvaða fólk sé í fyrirrúmi nú á þessum tímum.

Herra forseti. Það kemur fram í svari hæstv. félmrh. að stjórn Íbúðalánasjóðs hafi fengið bréf um að fresta skuli vaxtahækkuninni og þeir haldist í 3,9% þar til samkomulag um aðrar aðgerðir séu í höfn. Ef lánakjör Íbúðalánasjóðs henta ekki láglaunafólki er það merki um að aðgerða sé þörf strax og hverjar verða aðgerðirnar? Bara eitthvað svona þetta eða hitt. Það er fátt um svör hjá hæstv. félmrh. Ekkert afgerandi kemur fram í svari hans við þeim áleitnu spurningum sem til hans er beint. Staðreyndin er sú að ástandið í Reykjavík hefur ekki verið jafnslæmt í sex ár segja þeir sem best þekkja til. Það er líka staðreynd að fjárlög yfirstandandi árs skera niður framlag til félagslega leiguhúsnæðisins. Þess utan býður ríkisstjórnin þeim sem eru á götunni upp á lán á markaðsvöxtum. Það er stefnan, það er það sem á að gera, og það er kúvending í stefnu hins opinbera því að til skamms tíma báru slík lán 1% vexti. Rökstuðningur þeirra sem aðhyllast félagslega húsnæðiskerfið og aðhyllast félagslegar lausnir hefur verið sá að allir eigi rétt á mannsæmandi húsnæði burt séð frá efnahag. Nægi efnahagur fjölskyldu ekki til að greiða fyrir leigu í mannsæmandi húsnæði þar sem hægt er að bjóða fjölskyldu upp á eitthvert öryggi, þá hefur komið til framlag frá samfélaginu af því að þeir sem hafa byggt þetta samfélag hafa viljað stunda samhjálp af því tagi. Hugmyndafræði samhjálpar hefur verið brotin á bak aftur í þessum efnum af ríkisstjórn Davíðs Oddssonar þar sem lögmál markaðarins eiga að ráða og fjölskyldum sem búa við bágan efnahag eru send þau skilaboð frá hæstv. félmrh. að hann viti ekki til að ástandið sé verra en svo að allir hafi einhvers staðar gistingu. Það er ekkert skrýtið þótt kjósendur Framsfl. flýi hann nú í hópum. Hvatinn til að byggja húsnæði sem láglaunafólk ræður við er tekinn út úr kerfinu með markaðsvæðingunni og það ásamt öðrum teiknum sem eru á lofti gerir ekki annað en staðfesta fyrir öllum sem hafa augun opin að hér eru menn í óðaönn að undirbúa næstu húsnæðiskreppu.

Hæstv. forseti. Samkvæmt lögum um Íbúðalánasjóð er gert ráð fyrir að hann eigi að standa undir eigin rekstri og ekki komi til framlög til hans af fjárlögum og úr ríkissjóði. Það er því á ábyrgð stjórnar Íbúðalánasjóðs að taka ákvarðanir um vexti af lánum sjóðsins þannig að það markmið náist. Sjóðurinn fjármagnar sig með útboðum húsnæðisbréfa á markaði. Við vaxtaákvörðun ber sjóðnum og stjórn Íbúðalánasjóðs að taka mið af þeim lánskjörum sem sjóðnum bjóðast hverju sinni við sölu húsnæðisbréfa. Hæstv. forseti. Það hefur orðið kerfisbreyting í hinu opinbera lánakerfi til húsnæðislána. Gamla kerfið sem hv. málshefjandi saknar svo mjög var orðið gjaldþrota. Það var skömmtunarkerfi sem átti ekkert skylt við nútímann. Mun eðlilegra er að aðstoð til fólks til að koma þaki yfir höfuðið komi í gegnum skattkerfið með vaxtabótum. Húsaleigubætur eru hins vegar ætlaðar til að koma til móts við það fólk sem þarf á félagslegri aðstoð að halda. Bótakerfi þessi, vaxtabæturnar og húsaleigubæturnar, eru tekjutengd miðað við fjölskyldutekjur þannig að reiknað er með því að þessi aðstoð sé þannig að hún komi til fjölskyldna. Hins vegar er rétt að leiga er há á hinum almenna leiguíbúðamarkaði í Reykjavík sem stafar m.a. af því að það er lóðaskortur í Reykjavík og það er mikill aðflutningur fólks til Reykjavíkur. Það eru aftur á móti atriði sem er ekki hægt að bregðast við, hvorki hjá Íbúðalánasjóði né félmrh.

Hæstv. forseti. Félmrh. ætlar að standa fyrir hækkun á vöxtum í húsnæðiskerfinu og hver er ástæðan? Það er efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar því að hún er föst í vítahring. Seðlabankinn beitir hæstu stýrivöxtum sem þekkjast til að braskararnir geti haldið áfram að flytja inn gjaldeyri, framkalla þannig það sem hagspekingar ríkisstjórnarinnar kalla jákvæðan viðskiptahalla. Svo aumt er ástandið að ef þessi gjaldeyrisinnflutningur félli snögglega niður mundi gengi krónunnar falla verulega. Þessi peningastefna væri einungis rekin sem skammtímaráðstöfun annars staðar en á Íslandi. Afleiðingin er vaxtaokur. Almennir vextir eru komnir í um 20%. Þetta okur lendir fyrst og fremst á almenningi og smærri fyrirtækjum. Þeir stóru flytja sjálfir inn peninga á lægri vöxtum. Fyrrv. ráðherra bankamála lýsti reglulega yfir á Alþingi að ríkisstjórnin væri alveg á næstunni að fara að lækka vexti þangað til sá sami ráðherra flutti sig yfir í Seðlabankann, líklega til að lækka vextina. Á skyldi að ósi stemma, héldu sumir, en síðan hafa vextirnir hækkað sem aldrei fyrr. Nú bregður svo við að nýr bankamálaráðherra nefnir ekki vaxtalækkanir. Stjórnvöld hafa gefist upp á því að reyna að koma á sambærilegum vöxtum hér og í nágrannalöndunum og keyra nú upp vexti á langtímalánum til félagslegs húsnæðis með hæstv. félmrh. í broddi fylkingar. Hann gengur þar fram af fyllstu hörku gagnvart umbjóðendum sínum, lágtekjuhópunum sem þurfa á félagslegu húsnæði að halda og sveitarfélögunum sem verða að tryggja fátæku fólki húsnæði hvað sem líður hávaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra þarf að svara því hvernig hann ætlar sér að bæta þessum aðilum það sem verið er að leggja á herðar þeirra. Hann þarf að svara því hvort hann hafi endanlega misst vonina um að hægt sé að halda uppi eðlilegum vöxtum í húsnæðismálum á Íslandi. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að tryggja að sveitarfélögin geti staðið undir vaxtakröfunni?

Herra forseti. Hér hefur verið rakin bág staða félagslega leiguíbúðakerfisins. Biðlistar eru langir og alger óvissa um hvert framhaldið þar verður. Félagslega eignaríbúðakerfið var einnig hluti af hinni opinberu húsnæðisstefnu. Íbúðir voru byggðar fyrir lágtekjufólk víða um land með þátttöku opinberra sjóða, samtökum vinnumarkaðarins og sveitarfélaga. Nú er einnig þessi þáttur húsnæðiskerfisins í fullkomnu uppnámi. Sveitarfélögin ein eru skilin eftir með kaupskyldu á þessum íbúðum og bitnar það mjög hart á fjárhag margra þeirra í þeirri miklu búseturöskun sem við nú upplifum hér á landi. Herra forseti. Ég skora á hæstv. félmrh. að taka á vanda félagslega eignaríbúðakerfisins heildstætt á landsvísu en ekki með því að ríkið bjóðist til þess að yfirtaka bestu eignir sveitarfélaganna upp í skuldir vegna þess. Ég skora einnig, herra forseti, á samtök sveitarfélaga að krefjast heildstæðra aðgerða um land allt á þessum vanda sveitarfélaganna en ekki líða það að ríkið taki þar sveitarfélag fyrir sveitarfélag og kippi af þeim eignum upp í þessar skuldir. Það er afar mikilvægt, herra forseti, að bæði félagslega leiguíbúðakerfið og félagslega eignaríbúðakerfið sé eðlilegur og farsæll þáttur í húsnæðisstefnu landsins.

Herra forseti. Út af fyrir sig er fagnaðarefni að hæstv. ráðherra er á harðahlaupum undan eigin aðgerðum og frestar í bili vaxtahækkun á leiguíbúðum. Það er athyglisvert að enginn framsóknarmaður treystir sér til að verja þær aðgerðir sem ráðherrann er að fara að grípa til og hefur gripið til á umliðnum missirum. Það er alveg ljóst að einungis er um gálgafrest að ræða vegna þess að þetta skilur áfram eftir það ástand sem við búum við í miklu uppnámi og óvissu en það ástand er auðvitað fullkomlega óþolandi og það ástand sem er yfir höfuð á húsnæðismarkaðnum. Þó að þessari vaxtahækkun sé frestað eru vextir á leiguíbúðum enn 3,9% og vöxtum á viðbótarlánunum á ekki að fresta sem verða 5,7%. Mér skilst að þeir sem hafi fengið lánsloforð fyrir áramótin en ekki hafa fengin útgefin skuldabréf muni sæta þessari vaxtahækkun og það er óviðunandi, herra forseti. Það er alveg ljóst að bótakerfið sem við búum við, bæði vaxtabótakerfið og húsaleigubótakerfið, er sprungið. Fólk mun þurfa að bera þessa vaxtahækkun óbætta, taka þetta sem raunhækkun bæði á vöxtum og leigu nema ráðherrann beiti sér fyrir verulegri breytingu á húsaleigubótakerfinu og vaxtabótakerfinu. Þetta eru staðreyndir sem blasa við og mér óar við því, herra forseti, hve hæstv. ráðherra gerir lítið úr því neyðarástandi sem við blasir. Það eru 440 manns hjá Öryrkjabandalaginu sem bíða eftir húsnæðisaðstoð og bætast við 100 á hverju einasta ári. Það eru 400 hjá námsmönnum og það eru 600 hjá Reykjavíkurborg og ráðherrann klifar á tölunni 18 í Hafnarfirði. Auðvitað er skömm að þessu og til skammar hvernig ríkisstjórnin hefur tekið á húsnæðismálunum og leikið húsnæðiskerfið á þeim fimm árum sem Framsfl. hefur farið með húsnæðismálin. En ég ítreka það, herra forseti, að hér er einungis um gálgafrest að ræða og óvissuástandið heldur áfram.

Herra forseti. Frítekjumarkið var hækkað úr 1.600 þús. í 2 millj. Hámark bótanna fór úr 25 upp í 35 þús., efri mörk leigutillits hækka úr 45 upp í 50 þús. Það fóru 4 milljarðar í fyrra í húsaleigubætur og þeir sem fengu viðbótarlán fengu samtímagreiddar vaxtabætur. Það verður auðvitað jafnaðarverð á leigu hjá hverju leigufélagi. Félagsbústaðir leigja á jafnaðarverði hvort sem lánið er á 1% eða 3,9% vöxtum eða hvort félagið á íbúðina skuldlausa. Sama gildir að sjálfsögðu um námsmannafélög, Öryrkjabandalagið o.s.frv. Að vísu er þetta óþægilegt fyrir ný félög sem verða að bera hærri vexti en við skulum líka taka með í reikninginn að á móti koma húsaleigubætur. Félagsleg aðstoð er ekki slegin af. Það eru sveitarfélögin sem eiga að skaffa leiguhúsnæði, ekki ríkisstjórnin. Ef félagsmálastjórinn í Reykjavík er óánægð með ástandið ætti hún að beita sér fyrir meiri leiguíbúðakaupum eða byggingu fleiri leiguíbúða í borginni. Hækkun íbúðarverðs stafar af fólksflutningum til landsins en ekki breytingum á húsnæðiskerfinu. Vaxtastigið í landinu er of hátt, segja menn. Fyrst skammast hv. þm. Ögmundur Jónasson yfir vaxtahækkun en síðan yfir því að vaxtahækkunin komi ekki til framkvæmda. Ég ætla ekki að gera Íbúðalánasjóð gjaldþrota. Byggingarsjóður verkamanna varð ekki einasta gjaldþrota heldur át hann upp allar eignir Byggingarsjóðs ríkisins. Það er stórbætt innheimta hjá Íbúðalánasjóði þannig og það ber ekki vott um að menn eigi í vandræðum með að standa undir þeim lánum sem þeir hafa tekið.

Herra forseti. Áður en ég kem að öðrum atriðum langar mig að rifja eilítið upp aðdraganda þessa máls og forsögu. Eins og við vitum má rekja upphaf málsins sem hér er til umræðu til lagabreytinga sem gerðar voru 1993. Þá þótti nauðsynlegt vegna ákvæða í hinum nýja EES-samningi að skipta gömlu almannatryggingalögunum, annars vegar í lög um almannatryggingar og hins vegar í lög um félagslega aðstoð, þar sem væru ýmsar greiðslur og bætur sem ekki væri skylt að greiða en kæmi til greina að inna af hendi við sérstakar aðstæður. Þetta var gert. Þá bar svo við að í lögunum um almannatryggingar féll brott lagastoð undir ákveðnum reglugerðarheimildum í samræmi við þá framkvæmd sem tíðkast hafði í þessum efnum frá upphafi. Við lagabreytingarnar 1993 láðist að ganga þannig frá málum að áframhaldandi útgáfa reglugerðar um skerðingu tekjutryggingar örorkulífeyrisþega vegna tekna maka héldi áfram. Það láðist að tryggja lagastoð fyrir slíkri reglugerð. Hvað var hér á ferðinni, eitthvert pólitískt mál, ágreiningsmál, ásetningur um að fella þetta brott úr lögum? Nei, það segir skýrt í dómi Hæstaréttar um þetta atriði: Það var ekki vilji löggjafans. Það stóð til af allra hálfu sem greiddu um það atkvæði á sínum tíma að hafa þetta óbreytt eins og það var. Það hefur verið vitnað í ræðu ráðherrans í umræðum á þeim tíma. Hvað gerðist? Þetta var handvömm. Þetta var lagatæknileg handvömm ef svo mætti segja. Hver bar ábyrgð á henni? Vitanlega flutningsmaður málsins? Hver var það? Það var ráðherra Alþfl. í heilbrrn. sem flutti þetta mál inn í þingið. Hann ætlaði sér ekki að gera þarna neinar breytingar. Löggjafinn ætlaði sér ekki að gera neinar breytingar. Menn voru inni á þessu frv. eins og hann lagði það fram. Þetta gleymdist í heilbrrn. Það var að sjálfsögðu á ábyrgð ráðherrans. Sá ráðherra er einn af varaforsetum þingsins núna eins og við vitum. Það skiptir reyndar ekki máli þó að hann hafi hægt um sig í þessari umræðu vegna þess að við vorum aðilar að því stjórnarsamstarfi og studdum þetta mál. Við vissum ekki betur en að þarna væri óbreytt ástand miðað við það sem áður var. Við vissum ekki betur og studdum því heilbrrh. okkar á þeim tíma í því að gera þessar nauðsynlegu lagabreytingar, að skilja í sundur lög um almannatryggingar og félagslega aðstoð. Engum datt í hug að þarna hafi verið sá ásetningur að gera einhverja efnisbreytingu. Það datt engum í hug. Síðan kemur í ljós, þegar menn fara að skoða það mál betur og núna hefur verið dæmt um það, að reglugerðin sem seinna er gefin út, að vísu af núv. heilbrrh. eftir að búið var að ganga frá henni í ráðuneytinu, stenst ekki vegna þess að auðvitað er gerð sú krafa að reglugerðin hafi lagastoð. Um þetta er ekkert deilt. Um þetta er fjallað með mjög skýrum hætti í dómi Hæstaréttar og það er ekkert vafamál. Mönnum varð á í messunni við löggjafarstarfið, að vísu óvart, en þetta eru afleiðingarnar. Menn komast ekki upp með að setja reglugerðir án þess að fyrir þeim sé skýr lagastoð. Þannig var þetta 1993 og við þetta gerði umboðsmaður Alþingis síðan athugasemd, eins og kunnugt er. Þá var lögunum breytt og sett inn heimild fyrir þessari reglugerð. Í dómsorði Hæstaréttar er skýrt vikið að tímabilinu 1994--1998, þar til nýju lögin eru sett. Við þetta hefur enginn gert athugasemdir, ekki einu sinni minni hluti Hæstaréttar sem er sammála þessu. Hins vegar snýst ágreiningurinn í þessu máli um það sem við tók eftir að lögum var breytt í annað sinn vegna þessa máls með gildistöku 1. janúar 1999. Menn greinir á um það, bæði dómarana í Hæstarétti og marga hv. þm., hvort hægt sé að túlka þau lög sem stjórnarskrárbrot. Þá ætla ég einmitt að koma að því sem gerðist hér í millitíðinni árið 1995 þegar stjórnarskránni var breytt. Við munum það mörg sem sátum þá á Alþingi að við tókum höndum saman um það, í tilefni af 50 ára afmæli lýðeldisins 1994 þar sem samþykkt var þál. um að endurskoða VII. kafla stjórnarskrárinnar, svokallaðan mannréttindakafla, að leggja til breytingar í því efni á næsta þingi á eftir, 1994--1995. Þær voru endanlega afgreiddar eftir kosningarnar árið 1995. Það vill svo til að þetta frv. um breytingar á stjórnarskránni, frv. til stjórnarskipunarlaga, var flutt af fulltrúum þingflokka og ég er sá eini sem sit enn á Alþingi úr þeim hópi. Ég var 1. flm. að því máli og hafði forustu um það í hópi þingflokksformanna að undirbúa þetta mál. Ég var sömuleiðis formaður í stjórnarskrárnefnd þingsins sem fékk þetta mál til meðferðar. Eins og margir muna urðu býsna miklar deilur og átök í samfélaginu um þetta mál og skiptar skoðanir um ýmis atriði en að lokum náðum við góðri sátt um málið í þinginu og þessi ákvæði eru núna í gildandi stjórnarskrá. Það var ekki tekist á um ákvæðin sem komu til skjalanna, að því er varðar efnahagsleg og félagsleg réttindi, á þessum tíma. Það var ekki mikil ágreiningur um þau ákvæði sem þá voru sett inn í stjórnarskrána, m.a. vegna þess að ekki var talið að neinar stórfelldar efnisbreytingar væru gerðar á þeim ákvæðum sem áður giltu í ljósi þróunar réttarins, breyttrar réttarvitundar og túlkunar þessara ákvæða í ljósi gildandi og ríkjandi viðhorfa. Þessi ákvæði voru með öðrum orðum færð í átt til nútímans, út úr 19. aldar orðalagi og hugarfari inn í nútímann, m.a. með hliðsjón af mannréttindasáttmálum sem Íslendingar höfðu í millitíðinni gerst aðilar að. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þarna hafi orðið grundvallarbreyting í stjórnarskrárlegu tilliti varðandi þessi réttindi. Það er tekið fram í grg. stjórnarskipunarlagafrv. og í framsögu minni á þeim tíma hvað þarna er um að ræða. Hins vegar er ekki tekið fram í ræðu minni það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lagði mér í munn í umræðunum í gær, að ég hafi sagt að þessi ákvæði ættu aldeilis ekki að verða einhverjar skrautfjaðrir í stjórnarskránni. Það er auðvitað bara tilbúningur hv. þm. sem greinilega hefur ekki flett þessu upp eða kynnt sér það sem fór hér á milli manna frekar en ýmislegt annað í þessu máli. Á þessum tíma barst til stjórnarskrárnefndar þingsins athugasemd og umsögn frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, undirrituð af formanni hennar, Ragnari Aðalsteinssyni hæstaréttarlögmanni. Þar er sérstaklega vikið að þessari grein. Hann gerir athugasemd við að í ákvæðunum skuli standa að nánar skuli kveðið á um tiltekin réttindi í lögum. Í ákvæðunum stendur að allir sem þurfa skuli eiga rétt á aðstoð vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis og sambærilegra atvika, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Hann gerir athugasemd við að þar skuli standa ,,eftir því sem nánar er ákveðið í lögum`` og telur að það sé merkingarlaust. Hann telur ekki hægt að bera þessi ákvæði fyrir sig í dómsmáli vegna þess að rétturinn sé eingöngu sá sem er ákveðinn í lögum. Þetta sagði viðkomandi lögmaður. Við gerðum að vísu orðalagsbreytingu við meðferð málsins í þinginu og greinin hljóðar örlítið öðruvísi eins og hún stendur núna í stjórnarskránni. Núna stendur að öllum sem þessi atvik nái til skuli tryggður réttur í lögum. Það er sérstaklega tekið fram í nál. með þessu ákvæði að ekki sé um efnisbreytingu að ræða heldur sé verið að skerpa á orðalaginu. Ég tek það sérstaklega fram í framsögu með nál. að ég telji að ekki sé um efnisbreytingu að ræða. Með öðrum orðum þá standa væntanlega ummæli hæstaréttarlögmannsins um að í þessu felist engin sérstök réttindi umfram það sem áður var. Þetta er kannski ekki heldur kjarni málsins. Það sem ég er að segja er að með þessum stjórnarskrárbreytingum varð engin grundvallarbreyting í íslenskum rétti að því er þetta varðar. Það var verið að færa þessi ákvæði í nútímalegan búning og taka tillit til alþjóðlegra skuldbindinga sem eru þó eins og við vitum öll svo almenns eðlis að þar er í flestum tilfellum eingöngu tekið fram að þeir sem eru aðilar að samningnum skuldbindi sig til þess að hafa almannatryggingakerfi með einhverjum lágmarksgreiðslum. Auðvitað vita allir að Íslendingar standa flestum öðrum þjóðum miklu framar í því efni og eru langt umfram þær lágmarksskuldbindingar sem er að finna í slíkum sáttmálum. Þess vegna er furðulegt að menn byggi kröfur sínar eða úrskurði á því að við séum undir einhverjum lágmörkum í slíkum sáttmálum. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti, um aðdraganda þessa máls og þær breytingar sem gerðar voru á stjórnarskránni. Í greinargerðinni með frv. til stjórnarskipunarlaga, sem síðar varð að lögum, er sérstaklega tekið fram að ekki er lögð til breyting frá gildandi reglu sem þá var að því leyti að ekki er ráðgert að sá sem geti séð nægilega fyrir sér sjálfur þurfi að njóta réttar til opinberrar aðstoðar þó svo að að sjálfsögðu sé heimilt að veita mönnum slíkan rétt með lögum. Við getum auðvitað á Alþingi veitt ótal aðilum alls kyns réttindi umfram það sem segir í stjórnarskránni. En okkur er ekki skylt að veita með lögum fólki rétt til aðstoðar ef það getur séð nægilega fyrir sér sjálft. Þetta er líka mikilvægt atriði og snertir náttúrlega það mál sem við erum að tala um. Okkur ber ekki skylda til að útvega hátekjufólki aðstoð úr ríkissjóði. Okkur ber engin skylda til þess. Ef við viljum megum við setja um það lög, en ekki er skylt að gera það. Herra forseti. Ég kem þá að nokkrum öðrum atriðum í þessu máli en ég tel nauðsynlegt að menn hafi þennan aðdraganda nokkuð í huga, þá handvömm sem varð við lagasetninguna 1993, sem við bárum öll ábyrgð á í stjórnarmeirihlutanum á þeim tíma, þar sem er yfirlýst í dóminum að það var ekki vilji Alþingis að gera breytingar þá frá fyrrverandi framkvæmd en þar urðu mistök sem núna þarf að greiða fyrir og um það er ekki deilt. Fyrri hluti dómsorðs Hæstaréttar tekur af tvímæli í því efni. Síðari hluti dómsorðsins er hins vegar annars eðlis. Þar er ekkert vikið að því að tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap megi skerða með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki er maki hans er ekki lífeyrisþegi. Ekki er vikið orði að því í síðari hluta dómsorðsins. Það er eingöngu sagt að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999 skv. 5. mgr. 17. gr. viðkomandi laga. Það er ekki sagt: Sömuleiðis er viðurkennt eða tínt til í seinni hluta dómsorðsins það sem segir í fyrri hlutanum um þessar aðstæður sem verið er að fjalla um. Þetta er lykilatriði í túlkun dómsins. Ég ætla aðeins áður en lengra er haldið að koma að því sem varðar eðli þessa dómsorðs og þess sem menn hafa verið að spyrja okkur um og segja við okkur: Af hverju borgið þið þetta ekki bara út? Það er sagt við okkur úti um allt: Af hverju er þetta ekki bara borgað, af hverju ekki bara að senda ávísanir og greiða fólki þetta? Það er vegna þess að það er ekki hægt, vegna þess að þetta er ekki aðfararhæfur dómur eins og kemur skýrt fram í honum sjálfum. Þetta er nefnilega viðurkenningardómur eins og hefur margoft komið fram og nauðsynlegt er að setja ný lög til þess að fullnægja dóminum. Það er það sem verið er að gera hérna. Einnig vakna ýmis álitamál sem tekið er á í skýrslu starfshópsins, t.d. varðandi þá einstaklinga þar sem réttindi mundu versna ef dómurinn er túlkaður algjörlega bókstaflega um að það eigi að meðhöndla hvern og einn í hjúskap sem einstakling utan hjúskapar. Það er alveg ljóst að einhverjir aðilar færu verr út úr því en er í dag. En það er tekin afstaða til þess, bæði í skýrslu starfshópsins og í frv. ríkisstjórnarinnar, að enginn skuli verða fyrir slíku, enginn skuli tapa þannig réttindum eða verða fyrir tjóni af völdum dómsins. Það eru tiltekin dæmi um það í skýrslu starfshópsins við hvaða aðstæður það getur gerst. En litið er fram hjá því, ekki er gert ráð fyrir því að dregið sé úr réttindum þeirra örorkulífeyrisþega sem hafa notið hærri örorkulífeyris vegna hjúpskapar síns en vera mundi utan hjúskapar. Ef menn væru samkvæmir sjálfum sér og segðu: Borgið þið bara. Þá hefðum við líka þurft að taka af viðkomandi aðilum sem þetta á við um réttindi þeirra.  Það sem er það mikilvæga að því er varðar innihald þessa dóms er að ekki er lagt bann við því að skerða tekjutryggingu öryrkja vegna tekna maka. Sagt er að það hafi ekki mátt á árabilinu fyrir 1998, 1999. En það er ekki sagt að ekki hafi mátt gera það síðan. Það er kannski ekkert skrýtið vegna þess að það er auðvitað grundvallaratriði þegar litið er til félagslegrar stöðu og efnahags að menn hafi í huga fjárhag þess fjárfélags sem verður til þegar stofnað er til hjúskapar. Eins og menn vita er í hjúskaparlögum kveðið á um sérstaka gagnkvæma framfærsluskyldu einstaklinga í hjúskap. Það er reyndar líka tekið fram í tiltekinni alþjóðlegri samþykkt sem heitir Samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um lágmark félagslegs öryggis frá 1953, sem vitnað er til í forsendum dómsins, að tilteknar bætur megi lækka einmitt vegna fjárráða eða tekna fjölskyldu bótaþegans við ákveðnar aðstæður sem þar er vitnað til. Mér þykir því tilvitnun Hæstaréttar í þessa samþykkt eilítið undarleg í ljósi þess sem segir í 67. gr. b í þessum sáttmála. Það er viðurkennt víðar en á Íslandi og víðar en á Norðurlöndunum að taka megi tillit til tekna maka. Þess vegna er ekkert skrýtið að það sé niðurstaðan í þessu máli að það sé áfram leyfilegt. En það er ekki leyfilegt að gera það með þeim hætti sem gert var vegna þess að farið var niður fyrir ákveðin lágmarksmörk, að því er virðist í dómi Hæstaréttar, sem samrýmast 76. gr. stjórnarskrárinnar eins og hún lítur út í dag. Með öðrum orðum, dómsorðið gengur út á að skerðingin hafi verið meiri en svo að það geti samrýmst þessu ákvæði. Þá er verkefnið það að búa þannig um hnútana í lögunum að þessum ákvæðum sé mætt. Það verður að sjálfsögðu ekki gert nema í lögum bæði vegna þess sem segir í stjórnarskránni og hefur verið vitnað til í umræðunni að það skal gert með lögum, og líka vegna þess að engin leið er að fá neitt vit í slíkt kerfi nema það sé útlistað í lögum hvernig eigi að standa að því og eftir atvikum í reglugerð hvernig eigi að standa að slíkum greiðslum. Þetta er lykilatriði í þessu. Verkefnið er að koma þessu máli í þann búning að það standist þessi ákvæði og dóminum sé þar með fullnægt. Ríkisstjórnin hefur verið gagnrýnd fyrir að fá sérfræðinga til að hjálpa sér við að rannsaka þetta mál, valinkunna lögfræðinga sem hafa komist að sameiginlegri niðurstöðu um túlkun á dóminum. En það kemur í ljós þegar menn skoða málið, eins og ég veit að margir hafa nú verið að gera betur og betur í þessum sal, að það er gríðarlega flókið. Það sjá menn bæði ef þeir lesa dóminn og ekki síður ef þeir lesa skýrslu starfshópsins um þetta atriði. Upp hafa komið í sambandi við þetta ýmis álitamál sem ég hef þegar nefnt, eins og með þá sem hefðu orðið fyrir skertum réttindum vegna hugsanlegrar túlkunar á niðurstöðu dómstólsins. Verkefnið er að leysa úr þessu með þessum hætti. Ríkisstjórnin hefur sinnt þeirri skyldu sinni með því að leggja fram þetta frv. Það er gert til þess að gera ákvæði 5. mgr. laganna, en reyndar einnig 6. og 7., vegna þess að þar eru atvik sem má með réttu jafna til þeirra atvika sem um getur í 5. mgr., gert þannig að 5. mgr. standist örugglega ákvæði stjórnarskrárinnar. Þess vegna er það svo fáránlegt sem hér hefur verið haldið fram af löglærðum manni í þessum þingsal, hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni, að 5. mgr. hafi fallið úr gildi.  Það sem athugavert er við 5. mgr. samkvæmt dóminum er sá efnisþáttur í þessu ákvæði sem gerði bæturnar lægri en svo að þær stæðust ákvæði 76. gr. stjórnarskrárinnar. Það var það sem var athugavert og það var það sem dómurinn fellir úr gildi. Að því er varðar þetta verkefni sem við höfum fengið upp í hendurnar varðandi niðurstöðu dómsins þá er ljóst að útbúa þarf þetta frv. þannig að það standist þessi ákvæði en þó þannig að lágmarksgreiðslan sem Hæstiréttur telur greinilega að þurfi að vera hærri en hún er í dag, sé réttilega til fundin, að hún sé með þeim hætti að hún geti talist vera fullnægjandi sem lágmarksgreiðsla.  
             Viðmiðunin í því efni er þá: Hvað fær einstaklingur í sinn hlut sem tekjutryggingu? Það er það sem menn hafa margnefnt hér í salnum, 51 þús. kr. þegar búið er að bæta tekjutryggingunni ofan á grunnlífeyri. Hvað á þá einstaklingur í hjúskap að fá þegar tekið er tillit til þess lögmæta sjónarmiðs að skerða megi tekjutryggingu hans með tilliti til tekna maka? Þetta er vissulega umhugsunarefni. Niðurstaðan í því varð sú að á bilinu frá 18 þús. kr. sem menn gátu mest farið niður í síðast og upp í 51 þús. var staðnæmst við 43 þús. kr. sem eðlilegt frávik frá 51 þús.  Eitt atriði enn sem hér hefur borið mjög á góma og kannski ég bæti við út af ummælum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hér í gær og fleiri þingmanna að fólk í hjúskap verði hvort eð er fyrir skerðingu vegna þess að það missir heimilisuppbótina og sérstöku heimilisuppbótina og þar með sé komin skerðing miðað við hjúskap og það sé fullnægjandi ef miða eigi við hjúskaparstöðuna. En þessar bætur eru ekki sama eðlis og tekjutryggingin og þær eru reyndar eingöngu miðaðar við einhleypa en það eru ekkert allir einhleypir sem fá þessar bætur, þannig að þetta á ekki við. Það eru ekki allir sem fá þær, þetta eru heimildarbætur, það er rétt hjá hv. þm., þannig að þetta er ekki sama eðlis og tekjutryggingin, enda er ekkert um það fjallað í hæstaréttardóminum sem snýr eingöngu að tekjutryggingunni. Og dómurinn segir að það sé í lagi að skerða hana 

Það stendur hvergi í ...


            

Forseti biður hv. þingmenn að leyfa ræðumanni að flytja mál sitt án frekari truflana. Það er allt of mikið snakk og gjamm hér í salnum meðan verið er að flytja ræður.

Það er túlkun okkar á þessum dómi að heimilt sé að skerða tekjutrygginguna sem er hér til umræðu, en hvorki heimilisuppbót né sérstaka heimilisuppbót, með tilliti til tekna maka. Þannig að tilvitnanir í hinar bæturnar eiga ekki við um þetta. Að því er varðar fyrninguna og þau atriði sem menn hafa verið að gagnrýna, þá tala menn dálítið á þá leið eins og fyrirliggjandi sé eitthvert úrval af fyrningarkostum sem menn geti bara valið sér úr og ákveðið sisona: Við skulum þá bara hafa þetta tvö ár, fjögur ár, sex ár, átta ár, tíu ár. En það er ekki þannig vegna þess að það er alveg skýr regla í lögum um fyrningu af þessu tagi og þá gildir hún en ekki eitthvert huglægt mat á því hvað menn hefðu kannski viljað miða við. Þetta er í rauninni ósköp einfalt og ég tel satt að segja að handhafar fjárveitingavaldsins þyrftu líka að skoða svolítið hug sinn gagnvart greiðslum úr ríkissjóði sem eru fyrndar samkvæmt lögum. Telja menn það í alvöru skyldu sína og rétt að inna af hendi greiðslur úr ríkissjóði sem samkvæmt lögum eru fyrndar? Ég held að menn ættu aðeins að hugleiða hvað þeir eru að segja þegar þeir halda því fram. Ég tel, herra forseti, að þetta mál sé í rauninni afskaplega skýrt þegar búið er að fara yfir alla efnisþætti þess og dómsorðið, sem eins og ég hef margsagt, er tvíþætt og það er enginn að gera ágreining um fyrri hlutann. En ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og aðrir hér inni eru svona vissir í sinni sök að því er varðar túlkunina á síðari hluta dómsorðsins, sem er náttúrlega kjarni málsins varðandi frammíkall hans hér áðan, af hverju skyldi þá ekki standa í dómsorðinu jafnskýrum stöfum og hann telur sig geta fullyrt hér það sem hann er að segja? 

Stefnan liggur fyrir.

Það stendur ekki. Þetta er því bara svona. Það er ekkert hægt að lesa í þetta annað en þarna stendur.

Dómurinn staðfestir stefnuna.

Má ég biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Ég fer að ljúka máli mínu, þá komast þeir að hér. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, herra forseti. Ég tel að búið sé að greina í sundur þetta flókna mál mjög skýrt í skýrslu starfshópsins. Og frv. ríkisstjórnarinnar byggir á skýrslunni, þó með einu fráviki sem menn hafa kannski ekki tekið eftir en það er eitt frávik frá skýrslunni sem ekki er kannski veigamikið en eykur réttindi ákveðinna aðila við ákveðnar aðstæður sem nánar er tilgreint í frv. En það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar að bæta þar heldur við frekar en að staldra eingöngu við tillögur starfshópsins í því efni, enda segir í skýrslunni að ef menn vilji bæta einhverju frekara við sé það auðvitað pólitísk ákvörðun. Ég tel mjög brýnt, herra forseti, að þetta mál verði afgreitt hratt þannig að hægt sé að borga út samkvæmt þessum dómi um mánaðamótin, sem okkur ber að hlíta hvort sem okkur líkar innihald hans eða ekki. Ég segi það fyrir sjálfan mig og sem flm. þeirra tillagna sem ég reifaði áðan frá 1995, að túlkun dómstólsins á þeim ákvæðum kemur mér á óvart, ég er ekki sammála þeim. En ekki kemur annað til greina en að fara eftir þessu áliti, þessum dómi. Ég hef mínar hugmyndir um hver var vilji stjórnarskrárgjafans í því efni á sínum tíma. Dómstóllinn túlkar þetta svona núna, ég tel að það sé undarleg túlkun en við hana búum við eins og kunnugt er. Við þurfum að ljúka þessu máli. Það þarf að afgreiða þetta þannig að Tryggingastofnun fái skýr fyrirmæli um að hún eigi að greiða út samkvæmt þessu. En ástæðan fyrir því m.a. að hún gat ekki greitt út var að hún hafði hvorki lagafyrirmæli um það né dóm sem sagði fyrir um hvernig hún ætti að borga þetta út vegna þess að ekki var hægt að byggja rétt einstaklinga á þessum dómi, eins og segir í honum sjálfum, heldur var hér eingöngu um að ræða viðurkenningu á ákveðnum almennum sjónarmiðum.

Herra forseti. Það verður að byrja á að mótmæla því harkalega að hæstv. fjmrh. komi hingað og haldi því beinlínis fram að dómur Hæstaréttar heimili að skerða tekjutryggingu með tekjum maka. Það er alveg fullkomlega röng staðhæfing og það er ekkert sem hægt er að finna í dómnum sem staðfestir þetta. En, herra forseti, jafnömurlegt þótti mér að hlýða á hæstv. ráðherra lýsa því að breytingarnar á stjórnarskránni 1995 hefðu í rauninni ekki verið til eins eða neins. Það hefði bara verið allt í plati. Menn hefðu í reynd ekki verið að gera þar neitt annað en bara það eitt að færa 19. aldar orðalag til samræmis við okkar eigin öld. En hvað var það sem menn gerðu þarna? Eitt af því sem menn gerðu með þessum breytingum var að afnema skilyrði um að menn mættu ekki eiga sér skylduframfærendur til að eiga rétt til bóta úr opinberum sjóðum. Og ef það, herra forseti, er 19. aldar fyrirkomulag að slíkur réttur sé háður því að viðkomandi eigi ekki skylduframfærendur, af hverju getur þá ráðherrann stutt slíkt fyrirkomulag í almannatryggingalögum?

Herra forseti. Sú breyting sem þarna var gerð varðandi þetta ákvæði var náttúrlega í samræmi við þá þróun sem hafði orðið frá árinu 1874, m.a. með setningu almannatryggingalaga og með alls kyns endurbótum og umbótum á okkar félagslega réttindakerfi. Auðvitað var ákvæðið, eins og það hljóðaði þegar við breyttum því 1995, löngu úrelt og því var ekkert framfylgt. Það var engin ómagaskylda hér í framkvæmd þá. Breytingin fól það í sér að þessi ákvæði voru færð í nútímalegan og eðlilegan búning.

Ertu að tala um stjórnarskrána?

Ég er að tala um hana, já, og sett voru inn í stjórnarskrána ákvæði sem staðfestu það sem gert hafði verið að öðru leyti. En ekki var verið að bæta við einhverjum réttindum sem ekki voru til í landinu 1995. Auðvitað var ekki verið að því. Hverjum dettur það í hug? Verið var að skrifa þar inn að með lögum ætti að veita fólki ákveðna lágmarksaðstoð við þau skilyrði sem þar eru tiltekin.

Herra forseti. Ég er gersamlega ósammála þessari túlkun hæstv. ráðherra. Ég man ákaflega vel þegar þetta stóð fyrir dyrum í þinginu og þá áttum við þingmenn samræður við fjölda fulltrúa ýmissa hagsmunasamtaka sem töldu að eðlilegt væri að ákveðin ákvæði kæmu þarna inn í. Og sett var upp orðalag sem náði yfir það, náði m.a. yfir það sem hefur komið hér til tals varðandi hæstaréttardóminn, þ.e. hjúskaparstöðu. Það er því alveg ljóst að þarna var um efnisbreytingar að ræða. Þær breytingar sem voru teknar upp í stjórnarskrána voru auðvitað til þess að svara breytingum sem orðið höfðu á viðhorfum manna, breytingum sem koma fram annars staðar í löggjöf. Og það er ákaflega merkilegt að lesa það í hæstaréttardómnum að nákvæmlega þetta er það sem lagt er til grundvallar af hálfu meiri hluta dómsins. Hann vísar til ákvæða í stjórnarskránni en hann vísar líka til nýrra ákvæða um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna og það er eitt af því sem skiptir líka meginmáli í þessari niðurstöðu. Herra forseti. Tímarnir breytast, viðhorfin breytast og skilningur okkar á því hvað mannréttindi eru breytist og það er Hæstiréttur sem túlkar það.

Herra forseti. Þarna fer hv. þm. enn einu sinni rangt með því að hann vitnar ekki í rétt ákvæði stjórnarskrárinnar. Hæstiréttur vitnaði ekki í ákvæðið um jafnan rétt og jafna stöðu.

Í lög.

Hæstiréttur vitnar í 65. gr. stjórnarskrárinnar um að allir skuli jafnir fyrir lögunum, sem er orðalag sem við vorum með í höndunum á sínum tíma. Það er því betra fyrir þingmanninn að temja sér að fara rétt með. Hann hefur ekki rökstutt þetta með skrautfjaðrirnar sem hann talaði um í gær.  En kjarni málsins er auðvitað sá varðandi þetta að ekki var verið að gera neinar grundvallarbreytingar frá þeim rétti sem þá var við lýði og var gildur. Það kemur þess vegna á óvart að það skuli hafa verið túlkað svo að þar hafi orðið einhver grundvallarbreyting.

Herra forseti. Mér finnst leitt að heyra hæstv. ráðherra --- ég vil ekki segja gera lítið úr hinum nýja mannréttindakafla stjórnarskrárinnar frá 1995 heldur frekar --- þynna út gildi þess að þessi ákvæði voru tekin upp í stjórnarskrána. Hvort sem við teljum að efnisbreytingarnar eða breytingar á réttarreglum hafi verið meiri eða minni en engar, þá hlýtur það auðvitað að styrkja stöðu þessa að koma upp í stjórnarskrána eins og þar var gert. Ég held að engum hafi dottið annað í hug en að þessi réttindi öðluðust annan sess með því að koma inn í stjórnarskrá. Hvað varðar það sem hæstv. ráðherra sagði um breytingarnar 1993 og að þá hefði verið um handvömm að ræða en ekki ásetning þá breytir það ekki hinu að fyrirkomulagið var og hafði lengi verið umdeilt. Fjölmargir öryrkjar höfðu barist gegn þessari tengingu. Þegar glöggir menn uppgötva svo að hún eigi núna að framkvæmast án lagastoðar þá hefja þeir eðlilega baráttuna tvíefldir á þeim grunni. Ég hygg að það hafi verið Bragi Halldórsson og Sjálfsbjörg á Akureyri sem hófu þessa baráttu 1996, en höfðu þá lengi áður staðið gegn þessari tengingu.

Herra forseti. Það er auðvitað fjarri mér að gera lítið úr stjórnarskrárbreytingunum 1995. Ég var sjálfur 1. flm. þess máls og ég handskrifaði sum ákvæðin. Við unnum mikið í þessu í góðri sátt, m.a. þáv. þingflokksformaður Alþb., Ragnar Arnalds, og margir fleiri sem unnu að þessu máli af fullum heilindum. Við vissum alveg nákvæmlega hvað við vorum að gera. Það þarf enginn að efast um það. En varðandi það sem gerðist árið 1993 þá rakti ég ósköp einfaldlega að það var ekki ásetningur eða vilji þáverandi ráðherra, þáverandi ríkisstjórnar, þingmeirihlutans né þingsins að gera þarna breytingar á þeirri framkvæmd sem tíðkast hafði. Þetta segir í dóminum og það finnst mér líka mjög athyglisvert. Maður er alinn upp við að lesa um að dómstólar reyni að komast að því hver sé vilji löggjafans. Þeir segja í dóminum alveg skýrt: Það er ljóst að það var ekki vilji löggjafans að gera þessa breytingu 1993. Eigi að síður verður að gera þá kröfu að reglugerðir hafi skýra lagastoð. Það vantaði og þess vegna var þetta handvömm.

Herra forseti. Þó að hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar og reki þessa sagnfræði þá má hann ekki láta sem sátt hafi verið um skerðinguna úti í þjóðfélaginu. Svo var ekki og reyndar ekki heldur hér inni á þingi. Ég hef t.d. fyrir mitt leyti um langt árabil iðulega komið inn á að ég telji þessa tengingu, þessa miklu skerðingu á örorkubótum vegna tekna maka, ekki ganga og ég get látið fletta upp í mörgum ræðum því til stuðnings ef með þarf. Ég vil svo að lokum gera athugasemd við að eins og margir fleiri stjórnarliðar hér í umræðunni reynir hæstv. ráðherra ítrekað að segja að Hæstiréttur eða meiri hluti Hæstaréttar telji í lagi að skerða tekjutrygginguna. Það stendur hvergi í reifun né í dómsorði, hvergi. Og það er rangt að láta að því liggja að hægt sé að sækja sér stuðning í þá túlkun í nokkru sem hér er á blaði. Það er ekki rétt. Hæstv. ráðherra reyndi að lagfæra orðalag sitt hér áðan eftir að hann reyndi að halda hinu fram.

Herra forseti. Það sem er rétt í þessu er að það stendur hvergi í dóminum né í dómsorði að við núverandi aðstæður, eftir að 5. mgr. 17. gr. var breytt 1. janúar 1999, sé bannað skerða tekjutryggingu vegna tekna maka. Það stendur hvergi í dóminum og þess vegna er óhjákvæmilegt að draga þá ályktun að það megi gera, eins og eðlilegt er að gera með tilliti til annarra þátta og með tilliti til annarra atriða sem koma til athugunar í sambandi við slíkar skýringar. Ef það hefði verið ásetningur dómstólsins, þá hefði það örugglega staðið skýrt í síðara hluta dómsorðsins eins og það gerir í fyrri hlutanum sem enginn ágreiningur er um.

Herra forseti. Við erum að fjalla um stjórnarskrárvarinn einstaklingsrétt öryrkja til lágmarksafkomu sem nú nemur um 51 þús. kr. á mánuði. Þetta er samanlagður grunnlífeyrir og tekjutrygging. Samkvæmt skilningi mínum og okkar er það skýr niðurstaða Hæstaréttar að ríkisstjórninni ásamt stjórnarmeirihlutanum sé ekki heimilt að skerða þessa upphæð vegna tekna maka. Hæstv. fjmrh. segir hins vegar að það sé sinn skilningur að þeir geti komist upp með þetta, þeim sé heimilt að hafa 7.566 kr. af einstaklingum eins og gert er ráð fyrir í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Þetta geta ekki verið peningaleg eða efnahagsleg rök sem hér búa að baki vegna þess að við erum að tala um afar lága upphæð, innan við 40 millj. kr. á ári. Það hljóta að vera pólitísk rök sem búa að baki og þess vegna spyr ég hæstv. fjmrh.: Hver er skýringin á því að Sjálfstfl. og Framsfl. og ríkisstjórnin vill hafa þessa peninga af öryrkjum? Hvers vegna vilja þeir hafa þessa upphæð af öryrkjum? Hver er skýringin?

Skýringin er sú, herra forseti --- og það er ekki verið að hafa peninga af neinum með þessu --- að það er í samræmi við eðlilega túlkun á þessum dómi og eðlilega framkvæmd í sambandi við almannatryggingakerfið að gera greinarmun á þeim stuðningi sem veittur er fólki í hjúskap og fólki sem ekki er í hjúskap. Það er skýringin. Hvort þetta eiga að vera 8 þús. kr., 10 eða 20 get ég ekki dæmt um. En þetta er okkar niðurstaða, að þarna sé eðlilegt bil miðað við þessar aðstæður. Ég tel alveg í samræmi við dómsúrskurðinn að gera þennan greinarmun. Kjarni málsins í þessu er að áfram er heimilt að gera þennan greinarmun á opinberum stuðningi eftir því hvort fólk er í hjúskap eða ekki og mér finnst það eðlilegt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir mjög skýr svör, að þetta sé eðlilegt. Við höfum heyrt það á málflutningi hæstv. ráðherra og öðrum talsmönnum ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að þeir telja að þeir geti komist upp með að skerða kjör öryrkja með þessum hætti, að lagalega sé þeim það heimilt. Við teljum svo ekki vera. Við teljum það brjóta í bága við stjórnarskrá Íslands og úrskurð Hæstaréttar í þessu máli. Hæstv. fjmrh. segir okkur núna að sér finnist þetta vera eðlilegt frávik. En fólk sem þarf að lifa á þessum krónum horfir á þær upphæðir sem um er að tefla. Þess vegna hefur það fengist staðfest að hæstv. fjmrh. finnst eðlilegt að einstaklingsbundinn réttur öryrkja til afkomu án tillits til tekna maka séu 43 þús. kr. 

Herra forseti. Þetta er alveg ótrúlega bíræfinn útúrsnúningur. Hv. þm. slær hér eigin met í slíku. Með þessu er verið að hækka lágmarksbæturnar úr 18 þús. upp 43 þús. Það er verið að hækka lágmarksbæturnar um 25 þús. kr. Lykilatriðið í þessu er hins vegar að þær skerðingar sem þarna er um að ræða eru eingöngu vegna þess að heimilistekjurnar hjá viðkomandi einstaklingi, fjölskyldutekjurnar, tekjur hjónanna, eru það háar að þarna verður skerðing. 

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gjamma ekki fram í í andsvara- og ræðutímum. Núna er einungis ein mínúta til andsvara þannig að það er ákaflega óþægilegt og setur ljótan svip á þennan fund þegar menn gjamma fram í.

Á það við um ráðherra líka?

Það á við um alla, hv. 13. þm. Reykv., það á við alla sem hér eru inni.

Herra forseti. Vegna söguskoðunar hæstv. fjmrh. þá er mér ljúft að leggja þar orð í belg. Það er alveg hárrétt hjá honum að lagasetningunni í árslok 1993 var ekki ætlað að skerða neitt. Þá voru ekki uppi nein áform um að ganga á rétt öryrkja eða annarra hópa sem höllum fæti standa. Þar var um að ræða formbreytingar enda fóru ekki í gegn í minni tíð sem heilbrrh. reglugerðarsetningar í þá veru sem síðar gerði. Það var ekki fyrr en 1995, í tíð ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl., sem núv. heilbrrh. setti þá reglugerð sem vakti athygli fólks á því að reglugerðarheimildin fór með lögum frá 1993, sem var heldur e kki í áformum þingheims og þau lög voru samþykkt mótatkvæðalaust. Í millitíðinni var hins vegar komin ný stjórnarskrá, runnið upp góðæri í landinu og í þriðja lagi áttuðu menn sig á því að reglugerðarheimildin var ekki til staðar í gildandi lögum. Mér er það frekar ljúft að staðfesta að í lagasetningunni 1993 fólust engar skerðingar og engin áform um það sem síðar hefur komið daginn.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað þingmaðurinn er að segja. Hann segir: Jú, ég flutti þetta frv. sem heilbrrh. og í því féllu niður reglugerðarheimildir. Það er rétt. Ég hafði rétt fyrir mér í því, segir hann. Ég veit ekki til þess að framkvæmdinni hafi neitt verð breytt þó að ekki hafi verið búið að gefa út reglugerð fyrr en um mitt ár 1995. Hún hélt áfram óbreytt hjá þessum hæstv. ráðherra og eftirmanni hans áður en núverandi ráðherra kom í ráðuneytið og gaf út reglugerð sem þá lá fyrir tilbúin til undirritunar. Ég er ekki að ásaka hv. þm. fyrir að hafa ekki staðið sig í stykkinu varðandi þetta atriði. Hann ber hins vegar ábyrgð á þeirri handvömm sem varð við afgreiðslu þessa máls. Ég ber ábyrgð á því líka, ég greiddi þessu máli atkvæði og tók ekki eftir handvömminni frekar en aðrir hér. Við sitjum uppi með það sameiginlega að gefin var út reglugerð sem ekki hafði lagastoð og framkvæmdin á þessu árabili var ólögleg. Um það verður ekki deilt. Þannig var þetta og hvorki ætlun hv. þm., mín né þingsins þegar þessi ákvörðun var tekin og það er staðfest í hæstaréttardóminum. Þetta þarf að liggja hérna fyrir.

Herra forseti. Guð láti gott á vita. Ég tek undir að það voru ekki áform þingheims á þeim tíma að gera þessi mistök, að draga til baka reglugerðarheimildir ráðherra í þessu tiltekna tekjutengingarmáli. Síðan kom á daginn að svo var og það er raunar fagnaðarefni. Í kjölfarið gerist það með breytingum á stjórnarskrá --- ég vil undirstrika það hér að ég átti góða samleið með hæstv. fjmrh. í stjórnarskrárnefndinni á þeim tíma --- og ég man það jafn vel og hann að mönnum þótti brotið í blað með því stjórnarskrárákvæði sem þá var tekið upp. Ég er því ósammála þessari nýlegu túlkun ráðherra í þeim efnum. Hins vegar reyndi ekki á það hvort heimild til áframhaldandi reglugerðarheimildar af hálfu ráðherra væri til staðar fyrr en 1995. Þá hafði verið samþykkt ný stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland. Þá hafði runnið upp góðæri í landinu og þá ræddu menn um það í þessum þingsal að stíga ætti varlega til jarðar. 

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að endurtaka það sem ég er búinn að segja hérna um stjórnarskrárbreytinguna. En hvað sem mönnum kann að finnast um hana þá varð hún árið 1995 og getur þess vegna ekki hafa átt við um tímabilið þegar hv. þm. var ráðherra og fjallaði um þessi mál. Hún gilti auðvitað ekkert aftur fyrir sig. Sú framkvæmd sem ráðherrann þáv. kom á með þeim lagabreytingum sem hann fékk hér samþykktar með mínum stuðningi og fleiri í þessu efni var eigi að síður jafnólögleg á árinu 1994. Ég held að það þurfi ekkert að vera að takast á um þetta. Þetta er ósköp einfalt. Það varð hér handvömm í ráðuneytinu, í þinginu að því er þetta varðar. Það má vera að um það hafi verið pólitískur ágreiningur eigi að síður eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði. Eigi að síður fór þetta mál mótatkvæðalaust í gegnum þingið, ef ég man rétt, á sínum tíma. Þetta er ekki kjarni málsins. En það er hins vegar mjög mikilvægt að hafa þetta í huga vegna þess að menn verða að greina að þetta tímabil frá 1994--1998 og svo árin 1999 og 2000, bæði vegna þess sem kemur síðan eftir það og við erum að lögfesta hérna en líka vegna uppgjörsins og vegna túlkunarinnar á niðurstöðu dómsins og þessa tvíþætta dómsorðs sem ég hef hér margrætt um.

Herra forseti. Það er með ólíkindum hvað Sjálfstfl. hefur verið með ósæmilegan málflutning í þessari umræðu. Sérstaklega á það við um formann Sjálfstfl. Hann hélt langa ræðu hér í gær sem var eiginlega samhangandi skítkast um aðra og honum tókst að komast í gegnum þessa löngu ræðu án þess að koma nokkru sinni að efni málsins sem hér er til umræðu. Það er athyglivert og hefur vakið athygli þeirra sem hafa orðið sér úti um ræðuna og lesið hana yfir aftur. Nú er ljóst að menn hafa sett hér alveg óvart svo sterkt mannréttindaákvæði í stjórnarskrána að Hæstiréttur hefur byggt úrskurð sinn á þeim ákvæðum og hittir nú ríkisstjórnina fyrir og nú hafna þeir bæði því að hafa ætlað að setja þessi mannréttindaákvæði í stjórnarskrá, hvað þá heldur að það eigi að leggja þau til grundvallar dómi eins og Hæstiréttur hefur gert og það er með ólíkindum hvernig Sjálfstfl. talar um dóm Hæstaréttar og í raun virðir ekki úrskurð þessa æðsta dómsvalds. Þetta eru þau viðbrögð sem maður situr með í upphafi umræðu annan dag sem umræða stendur á Alþingi um þetta stóra mál sem á við mannréttindi og fjallar um viðbrögð stjórnvalda við úrskurði sem Hæstiréttur hefur fellt við kröfugerð Öryrkjabandalagsins sem hefur komist alla leið fyrir Hæstarétt og gleymist af og til í þessari umræðu það ferli sem hér hefur átt sér stað. Herra forseti. Ég ætla að hefja mál mitt á því að flytja Ingibjörgu Pálmadóttur, hæstv. heilbrrh., kveðjur mínar og Samfylkingarinnar með ósk um skjótan og góðan bata. Auðvitað söknum við þess að hún er ekki hér í umræðunni í dag. Hún er að sjálfsögðu í krafti embættis síns lykilmanneskja í að svara ýmsum áleitnum spurningum sem hafa vaknað í þessari umræðu og ekki allar kannski hlotið skýr svör. Ég fagna því að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., er við umræðuna. Ég geri mér grein fyrir því að hann mun leitast við að svara þeim spurningum sem hér verða bornar fram og mundu hafa verið bornar fram til bæði Framsfl. og heilbrrh. Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að renna enn á ný yfir það hvaða bótaflokkar falla til öryrkja í dag. Mér hefur stundum fundist að umræðan sé á þá lund að menn forðist að horfast í augu við hvernig við greiðum til öryrkja. Það er í fyrsta lagi grunnlífeyririnn sem hefur verið og þróast í að verða mjög lágur og tekjutrygging. En þetta tvennt, grunnlífeyrir og tekjutrygging hefur myndað þann grunn bótaflokks sem við yfirleitt miðum við þegar við erum að tala um greiðslur úr almannatryggingum til öryrkja. Þar að auki eru viðbótarheimildargreiðslur sem heita heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu falla þær greiðslur eingöngu til einstaklinga og geta ekki fallið til þeirra sem eru í hjúskap. Það hefur líka komið fram að þessar fjárhæðir eru um 22 þús. kr. og sá sem er í hjúskap fær þær aldrei. Herra forseti. Ég vil líka rifja það upp að tekjutrygging kom inn í almannatryggingarnar árið 1971 og var strax þá tengd bæði tekjum lífeyrisþegans sjálfs og tekjum maka hans samkvæmt reglugerð sem átti stoð í lögum og það er 1977 sem Matthías Bjarnason setur reglugerð um tekjutengingar og gildir hún til 1995 þegar hæstv. heilbrrh. Ingibjörg Pálmadóttir setur nýja reglugerð um þessar tekjutengingar. Eins og hér hefur verið rætt og nú síðast í ræðu fjmrh., sem flutti það mál alveg einstaklega smekklega eða hitt þó heldur, voru sett ný lög um almannatryggingar og félagslega aðstoð árið 1993 og var þá verið að skipta almannatryggingalögunum í tvennt og tóku þau tvenn lög gildi í upphafi árs 1994. Það er auðvitað umhugsunarefni að ráðuneytið áttaði sig ekki á því að við þessa breytingu féll reglugerðarheimild niður en það er miklu alvarlegra að mínu mati að Alþingi hafi ekki áttað sig á því og segir okkur nokkuð um það í hvaða stöðu Alþingi lendir oft og minnir okkur á umræðu sem oft hefur farið hér fram um að það sé í raun mikilvægt að reglugerðir sem settar eru í kjölfar laga komi hingað til Alþingis og til fagnefnda. Það þýðir ekkert fyrir Alþingi sem slíkt að fría sig ábyrgð. Ef vanbúið frv. af einhverjum orsökum kemur hingað inn og hlýtur ekki lagfæringu hér í meðferð Alþingis þá er ábyrgðin Alþingis sjálfs. Það er frammi fyrir slíku dæmi sem við stöndum í dag að Alþingi hefur sett lög og hefur verið snuprað fyrir af Hæstarétti. Allir dómarar Hæstaréttar voru sammála um að ekki hafi verið heimilt að tekjutengja við tekjur maka frá 1995 til ársbyrjunar 1999 þegar lögin tóku gildi sem sett voru 1998. Og meiri hluti Hæstaréttar kvað upp sinn úrskurð sem, eins og heilbrrh. orðaði það í umræðunni hér í gær, var á þá leið að Hæstiréttur dæmir gjörning löggjafans ómerkan. Þetta er grundvallarsetning og hún féll úr munni hæstv. heilbrrh.: ,,Hæstiréttur dæmir gjörning löggjafans ómerkan.`` Í kjölfar þessa hafa menn endalaust verið að velta fyrir sér orðalagi og ákvæðum í lögum og hvort ákvæðin í heilu lagi falli brott eða ekki, hvort þá falli brott grunnur til þess að greiða öryrkjum út frá 1. janúar eða ekki. En ég tek undir nákvæmlega þetta orðalag hæstv. heilbrrh., að Hæstiréttur dæmir gjörning löggjafans ómerkan. Þetta þýðir í fyrsta lagi að Hæstiréttur viðurkenndi að ekki hefði verið lagastoð fyrir reglugerð sem tók gildi 1. janúar 1994 um skerðingu tekjutryggingar öryrkja vegna tekna maka og hins vegar að lög um slíka skerðingu sem tóku gildi 1. janúar 1999 væru andstæð mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Um þetta var tekist á og Hæstiréttur klofnaði. Meiri hlutinn kemst að þessari niðurstöðu. Meiri hluti Hæstaréttar úrskurðar að gjörningur löggjafans hafi verið ómerkur 1998. Við verðum að horfast í augu við þetta. Þetta er staðan sem Alþingi stendur frammi fyrir. Svo geta menn hártogað orðalag og ákvæði 17. gr., 5. mgr. 17. gr., og hvort þessi eða hin staðan væri uppi ef hún félli brott. Það vita allir að eftir að dómar hafa fallið og einhver ákvæði hafa ómerkst þá gerist það mjög oft að ákvæðið stendur eftir í lögum í þó nokkurn tíma. Ég er ekki löglærð og ætla ekki að hætta mér út í að fara í ítarlega umræðu um þetta. En þetta eru staðreyndir sem margoft hefur verið bent á. Það er óþolandi fyrir okkur sem berum ábyrgð á lagasetningu Alþingis þegar svo er komið að menn koma hér aftur og aftur með útúrsnúning vegna þess að það er pólitísk ákvörðun þeirra að bregðast ekki við dómnum eins og hann fellur. Þeir hafa leitað halds í örfáum orðum í úrskurðinum, orðum sem eru eitthvað á þessa leið: ,,á þann hátt``, og geta alveg jafnt vísað til skerðingar tekjutryggingarinnar og munu vísast gera það fremur en nokkurs annars. Herra forseti. Ég ætla að fara yfir umræðu sem átti sér stað 1998 og bera fram spurningar til formanns Framsfl. í tilefni af því. Þessar umræður urðu eftir að hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir að það væri réttlætismál að breyta tekjutengingu tekjutryggingarinnar. Það er alveg ljóst að heilbrrh. hafði það viðhorf þá, eftir umræðu sem hafði orðið, að það bæri að miða að því að tekjutryggingin væri ótekjutengd. Munum að á þessum árum var ekki neitt okkar að tala um krónutölur heldur að tekjutrygging væri ótekjutengd. Á aðalfundi Tryggingastofnunar ríkisins 1998 kom hæstv. heilbrrh. með ákveðna yfirlýsingu og sú yfirlýsing varð tilefni fyrirspurnar í þessum sal: Það var spurt um afnám skerðingar bóta til öryrkja. Þá svaraði hæstv. heilbrrh. mjög afdráttarlaust og sagði: ,,Á aðalfundi Tryggingastofnunar ríkisins og reyndar einnig í byrjun september gaf ég þá yfirlýsingu að nú í haust mundi ég stíga fyrstu skref til að afnema skerðingu bóta öryrkja vegna tekna maka.`` Við höfum verið að takast hér á um orðalag og þess vegna er fyrsta spurning mín til hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl.: Hvernig skilja menn orðið ,,afnema``? Er það ekki fyrsta skref í því að hætta algjörlega að vera með tekjutengingu eða skerðingu tekjutryggingar? Það var alveg ljóst að ráðherrann var að gefa það til kynna að þetta væri fyrsta skref og að þessu skrefi mundu fylgja önnur þar til skerðingar væru afnumdar. Þetta er mjög mikilvægt vegna þess að þarna er líka verið að spyrja ráðherrann hvað þetta kosti og á þeim tíma var þetta talið um 20 millj. kr. á mánuði og uppreiknað til ársins 1998 og það á nokkuð við þær fjárhæðir sem við höfum verið að vinna með. Það er dæmalaust að menn skuli fara í slíkt allsherjarstríð við öryrkja vegna þessara fjárhæða sem um ræðir, eitthvað yfir 200 milljóna, á ári eftir að stefnumörkun hefur verið tekin um að afnema þessar skerðingar að fullu og kalla yfir sig andúð yfir 80% þjóðarinnar í kjölfarið. Það er alveg ljóst að viðbrögð Sjálfstfl. í þessum sal og hvernig Sjálfstfl. hefur brugðist við þessari umræðu ráðast auðvitað af þessum hörðu viðbrögðum sem hafa orðið úti í þjóðfélaginu. Og það þýðir ekkert að koma hér og tala um að menn hafi verið með upphlaup, upphrópanir og æsing og að þess vegna sé fólk afvegaleitt. Allir vita um hvað málið snýst. Sjaldan hefur komið upp mál hér á Alþingi þar sem jafnalmenn umræða er um stöðuna. Fólk veit um hvað málið snýst og það er að bregðast við því. Auðvitað skil ég vel að það skuli fara í taugarnar á þessum stóra flokki sem hefur haft hérna eins konar alræðisvald. Spurning til formanns Framsfl.: Ætlaði Framsfl. að afnema skerðinguna á einhverjum tíma til öryrkja alveg eða er þetta mismæli hæstv. heilbrrh.? Eða stóð hún ein að þessari ákvörðun? Það er lykilatriði að þingmenn fái svör við þessum spurningum af því að ef svarið er já, eins og ég álykta, þá er sú staða sem uppi er nú þessa daga gagnvart öryrkjum fullkomlega dæmalaus sem og allt sem hefur gerst frá því að hæstaréttardómurinn féll. Ég vil bera fram enn aðra spurningu til formanns Framsfl. Menn hafa verið að kasta fram dagsetningum varðandi útborgun til öryrkja og það ber á því í þessari umræðu að verið sé að tala um að umræðunni þurfi að fara að ljúka því að þarf að fara að greiða út til öryrkja samkvæmt nýjum lögum sem ríkisstjórnin ætlar að setja. Þess vegna spyr ég: Hver er nákvæmlega sú dagsetning lagasetningarinnar sem ræður úrslitum um að útborgun verði 1. febrúar? Er það ekki alveg ljóst að ef lagasetningin dregst um einn dag þá dregst útborgunin um einn dag? Það er mjög mikilvægt að við fáum svör við því hvort Tryggingastofnun sé ekki alveg viðbúin því að taka við lögunum héðan þegar þau koma. Ég ber ekki fram þessar fyrirspurnir vegna þess að ég telji ástæðu til að draga umræðuna. Ég hef látið það í ljós að ég telji mjög líklegt að henni ljúki hér einhvern tíma dagsins og það er mjög eðlileg lengd umræðu í svo stóru máli. En þessi svör vil ég fá. Herra forseti. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson ætlaði að nota þessa viku í þinginu til að vera með upplýsta umræðu um hæstaréttardóminn, um pólitíkina að baki viðbrögðum stjórnarflokkanna. Hann notaði 40 mínútur í þingsalnum í gær í fullkominn leðjuslag. Ég hef alltaf vitað að þegar á reynir er ekki mikil reisn yfir hæstv. forsrh. en honum tókst enn einu sinni að koma mér á óvart í gær. Hann veittist líka að formanni Samfylkingarinnar við það að hann brá sér út úr salnum í eins og hálfa mínútu og gerði það að umtalsefni að hann hlypi til ef einhver orð féllu hér til að sækja sér upplýsingar. Sleggjudómur að sjálfsögðu. En eftir að hann lauk ræðu sinni í gær í þessu stóra máli hefur hann varla sést í þingsölum. Ég veit að forsrh. velur oft að sitja afsíðis einn og sér og hlýða á umræður og láta ekki sjá sig. Það er í takt við aðra hegðan hans í samskiptum við fólk og ég bið ekki um hann, hæstv. forseti, hingað í þennan sal. En ég vek athygli á þessu vegna þess að þessi fyrirliði ríkisstjórnarinnar hafði gefið þau fyrirheit að hann mundi nota viku í upplýsta umræðu. Hver er svo sú upplýsta umræða sem við höfum fengið frá öðrum í stóra flokknum? Það hefur margoft komið fram að kakan stækkar ekki með dóminum. Kakan --- lesist: fjárhæðir til öryrkja, fjárhæðir í greiðslur til öryrkja, hvort sem þeir eru einir, búa einir, hvort sem það er í lágmarksgreiðslu til öryrkja eða í greiðslu til þeirra í sambúð --- stækkar ekki. Þeim sem finnst að það eigi að standa við þennan hæstaréttardóm eru að taka af kökunni til þeirra sem meira hafa. Þetta er auðvitað fráleit umræða sem hefur farið fram en hún hefur verið endurtekin hér. Í máli þeirra hv. þm. Ástu Möller og Þorgerðar K. Gunnarsdóttur kom fram hjá báðum að ef farið hefði verið í 51 þús. kr. greiðslur til öryrkja í samræmi við hæstaréttardóminn væri verið að viðurkenna að ekki megi tekjutengja tekjutrygginguna, sem var úrskurður Hæstaréttar. Ef menn hefðu farið í 51 þúsund kr. væri verið að viðurkenna að ekki megi tekjutengja tekjutrygginguna. Það lesist: Það viljum við í Sjálfstfl. ekki viðurkenna. Við viljum ekki viðurkenna að Hæstiréttur geti kveðið upp úrskurð sem segir okkur fyrir verkum. Það segir enginn Sjálfstfl. fyrir verkum. Hv. þm. Ásta Möller gekk lengra þar sem það kom fram hjá henni að slík viðurkenning hefði haft afleiðingar gagnvart öðrum. Slík viðurkenning hefði haft afleiðingar gagnvart öðrum. Enginn vafi er á því að í þeim talnaæfingum sem við höfum orðið vitni að hjá stjórnarmeirihlutanum felst að verið er að reyna að afstýra því að aldraðir fari fram og sæki þann sama rétt og öryrkjar kröfðust og fengu með úrskurði Hæstaréttar. Við höfum hins vegar ítrekað spurt: Af hverju 43 þús. kr.? Svör við því hafa ekki enn komið hjá stjórnarliðum úr þessum ræðustól. Eitt af því sem pirraði hæstv. forsrh. yfirmáta mikið var að hér var talað um að hann hefði sett yfirdómara til verka. Ég ætla ekki að nota það orð. Ég þarf þess ekki vegna þess að öll þjóðin upplifir að sá einstaklingur, sá löglærði einstaklingur sem settur var til að stýra nefnd forsrh., hafi eiginlega verið settur yfir Hæstaréttinn og til þess að úrskurða um Hæstaréttinn. En ég get ekki stillt mig um að endurtaka það sem hefur verið bent á í umræðunni en það er það sem viðkomandi lögfræðingur sagði ekki í einu viðtali heldur í viðtölum við tvö dagblöð, annars vegar DV og hins vegar Dag. Í helgarblaði Dags sagði hann: ,,En það getur ekki verið hlutverk dómstóla að ákveða að ekki eigi að miða svona styrki við tekjur maka. Það er þetta sem ég hef gagnrýnt við þennan dóm. Dómstóllinn var að þessu leyti að taka sér vald sem hann á ekki að hafa.`` Þetta eru orð nákvæmlega tekin upp úr viðtalinu. Í helgarblaði DV sagði sami lögfræðingur að dómstóllinn hafi gengið lengra en heimilt geti talist og bætti við: ,,Það verða til mikil vandamál þegar dómstólar taka að móta reglur sem á undir löggjafann að setja.`` Þarna var lögfræðingurinn að segja að dómstóllinn hafi ekki aðeins ákveðið að ekki eigi að miða svona styrki við tekjur maka heldur hafi hann einnig mótað reglur. Ég er ekki að segja það. Ég er að benda á hvað lögfræðingurinn, sem allir upplifa að hafi verið settur yfir allt sem dómar geta talist, hefur verið að segja um Hæstarétt. Hins vegar upplifi ég það að því fylgir fullkomin niðurlæging að ríkisstjórnin skuli hafa ákveðið að láta einhvern hóp fara að túlka niðurstöðu Hæstaréttar. Sett er fram krafa í þessu tilfelli af öryrkjum, dómur fellur, Hæstiréttur landsins er ásakaður um pólitíska íhlutun. Pólitísk nefnd er sett til að greina og túlka efni dómsins sem fjallar um mannréttindabrot. Þannig er það. Herra forseti. Frá mínum bæjardyrum séð er þetta fyrst og fremst niðurlægjandi fyrir þá flokka sem eiga hlut að máli og ég er alveg sannfærð um að þessa verði minnst í pólitísku sögunni. Ég er alveg sannfærð um það. Ég sagði í andsvari í gær að hæstv. forsrh. hefði aldrei rætt inntak dómsins. Hann hefði spilað ákveðnum lögfræðingi inn í málið og látið það snúast um lögfræði. Auðvitað sneri forsrh. strax út úr því af því að dómurinn er í eðli sínu lögfræðilegt álitaefni sem er tekið fyrir. Ég á að sjálfsögðu við að velferðarstefna hefur aldrei verið í umræðunni, mannréttindaumræða eða jafnréttisviðhorf ekki heldur, ekki af hálfu hæstv. forsrh. Ekki heldur umræða um réttinn til grunnframfærslu eða hvaða breytingar hafi orðið á framfærsluhugtakinu, hvort heldur er við aðild okkar að mannréttindasáttmálum eða með þeim breytingum sem við gerðum sjálf á stjórnarskránni. Aldrei. Hvað var þá verið að gera? Ég hef líka haft orð yfir það: Það var verið að klæða afturhaldið í pólitíkinni í lögfræðibúning. Það hefur staðið yfir lögfræðilegt málþóf í stað efnisumræðu þessa viku síðan dómurinn féll, þ.e. þegar stjórnarmeirihlutinn hefur átt hlut að máli. Ég lít líka svo á að Hæstiréttur hafi snuprað Alþingi. Stjórnarmeirihlutinn setti nefnilega lög 1998 þrátt fyrir afdráttarlausar ábendingar um að það væri varhugavert, m.a. ábendingar lögfræðinga um að ný stjórnarskrárákvæði heimiluðu ekki að setja slík ákvæði í lög. Það hefur komið fram í umræðunni í orðaskiptum við hæstv. fjmrh. sem fór frekar ósmekklega inn á þessa braut og ég harma það nú vegna þess að ég met hæstv. fjmrh. nokkuð mikils einmitt fyrir málefnalegan og heilsteyptan málflutning. En ég skil vel að menn falli í þennan farveg þegar leiðtoginn hefur talað með þeim hætti sem hann hefur gert. Það var þess vegna með opnum huga og fullum pólitískum vilja stjórnarmeirihlutans á Alþingi að hann fór sínu fram og óháð stjórnarskrárumræðu við lagasetningu 1998 setti hann þessi lög, af því að meiri hlutinn hefur alltaf farið sínu fram í sölum Alþingis og meiri hlutinn lítur á sig sem alvaldan. Það er einmitt orð sem vel metinn lögfræðingur úti í bæ hefur ítrekað nefnt í umfjöllun sinni í fjölmiðlum að meiri hluti á Alþingi sé ekki alvaldur og hann verði að gera sér grein fyrir því. Það hefur núverandi meiri hluti aldrei gert. Hann lítur á sig sem alvaldan og hann leit þannig á málin 1998 þegar hann setti þessi lög. Mér finnst líka umhugsunarefni, herra forseti, að forustumenn stjórnarliðsins segja nú blákalt að það sé ágætt ef menn hafi efasemdir um heimild til þessarar lagasetningar, þeir fari bara með nýju lögin líka fyrir Hæstarétt og Hæstiréttur túlki hvort þau séu í lagi. Ég verð að segja að mér finnst þetta grín á hv. Alþingi. Þetta upplýsti formaður heilbr.- og trn., formaður þeirrar nefndar sem mun fá þetta frv. til umræðu, nýverið í hádegisfréttum. Í fyrsta lagi að frv. muni engum breytingum taka þrátt fyrir gagnrýni, yfirlýsing áður en þing kom saman, af einum þingmanni, forustumanni stjórnarliðsins og formanni nefndar: Frv. mun engum breytingum taka í meðförum Alþingis. Menn hafa ekki oft tekið svo stórt upp í sig fyrir fram. Svo hvatti hún til þess að aðilar málsins færu bara með nýju lögin fyrir dómstóla og upp í Hæstarétt ef þeir teldu að þau mundu ekki standast ákvæði Hæstaréttar. Þetta er líka alveg nýtt í umræðunni á Alþingi. Við setjum samt lögin. Í annað skipti skulum við gera eins og við viljum og farið þið bara með það fyrir Hæstarétt. --- Er þetta það sem koma skal? Herra forseti. Mér er ekki tamt að vera ekki í málefnalegri umræðu þegar ég er að ræða á Alþingi um aðskilin mál. Ég býst frekar við því að umsögn um þá sem hér stendur væri nákvæmlega um það: Frekar málefnaleg, heldur sig við staðreyndir. Ég ætla aðeins að brjóta út af því núna og það er vegna ræðu hæstv. forsrh. í gær. Ég ætla aðeins að fjalla um stílinn í þinginu og stílinn þegar verið er að koma fram fyrir þjóðina og þegar verið er að nota boðvaldið sem sá ágæti hæstv. fyrirliði ríkisstjórnarinnar hefur tamið sér. Það er nefnilega þannig að hann hefur ekki bara beitt öðrum fyrir sig í lögfræðilegu málþófi heldur er það þannig að hann mætir ekki jafningjum á jafnréttisgrundvelli, hvorki í þessum sal né utan hans. Þannig er að hæstv. forsrh. hefur fullkomlega brugðið út frá þeirri reglu fyrirrennara síns, eftir að fjölmiðlar af þeim toga sem við þekkjum komu til, að mæta öðrum, t.d. formönnum eða fyrirliðum stjórnmálaflokka, í umræðu. Hæstv. forsrh. mætir bara einn í þætti, annaðhvort einn eða ekki. Um þetta er talað úti í þjóðfélaginu. Hann mætir bara einn í Kastljós. Svo segir hann þar ákveðna hluti og hann staðhæfir ýmislegt sem enginn er til að andmæla honum með eftir að staðhæfingarnar hafa komið fram. Þá komum við stjórnmálamennirnir og bregðumst við því sem hann er að segja, sérstaklega þegar hann leyfir sér að fara með rangt mál. En þá erum við auðvitað í þeirri stöðu að við erum að elta hann uppi. Svo rammt kveður að þessu, herra forseti, að hæstv. forsrh., sem er í þeirri glæsilegu stöðu að stýra miklum meiri hluta á Alþingi, geta alltaf gert það sem hann vill, geta leyft sér að vera alvaldur í pólitíkinni, hann ber sig þannig að að hann kemur ekki til umræðu með öðrum. Hann tekur ekki pólitískan debatt, hann kemur hingað og flytur ræðu og abbast út í það að aðrir hverfi úr salnum og fljótlega eftir að hann hefur lokið ræðunni þá hverfur hann úr sal. Hæstv. forsrh. mætir ekki öðrum í umræðuþáttum og m.a.s., og að því er gert grín í dag, mætir hann ekki í kryddsíldina fyrr en í miðjum þætti og mætir þá eins og prímadonna og þarf að láta rifja upp umræðuna. En það er af því að hann er að taka upp ræðuna fyrir gamlárskvöldið en hann, hæstv. forsrh., virðist ekki hafa tök á því að sjá til þess að hún sé tekin upp á öðrum tíma. Ég geri mér alveg grein fyrir því að með því að fara hér og nú í smápistil um stíl hæstv. forsrh. --- sem ég gleðst afar mikið yfir að er mættur hér og hefur greinilega verið afsíðis í herbergi í húsinu og komið hér til að heiðra mig --- hef ég brugðið út af því að vera málefnaleg í umræðu á þinginu og tekið smápistil um stíl forsrh. sem hann hefur að sjálfsögðu fullan rétt á. En þetta, herra forseti, eru menn farnir að tala um úti í þjóðfélaginu og á einhverjum tímapunkti geri ég ráð fyrir því að þetta breytist vegna þess að það er einu sinni þannig að þegar menn finna gagnrýni á stíl sinn þá breyta þeir honum gjarnan. En þetta hef ég tilefni til að nefna hér, sérstaklega eftir ræðu hæstv. forsrh. í gær. Ég vek einnig athygli á því, herra forseti, að forsrh. sagði eins og ýmsir aðrir þingmenn stjórnarliðsins að þessi lög yrðu borin upp aftur við dómstólana ef mönnum sýndist svo. Sem sagt --- kærið þið bara aftur. Herra forseti. Ég ætla þá að snúa mér að efnisatriðum málsins á ný. Ég ætla að fara aðeins yfir það í síðasta hluta ræðu minnar hvort aðrar greiðslur úr sameiginlegum sjóðum okkar séu meðhöndlaðar með sama hætti og settar undir sama kvarða og það sem við höfum rætt hér í kjölfar öryrkjadómsins. Skoðum það. Hvað gerist þegar einstaklingur verður atvinnulaus? Hann fer og skráir sig og fær atvinnuleysisbætur. Hvernig kemur það mál út ef hann er giftur eða kvæntur hátekjueinstaklingi? Rýrast þá ekki greiðslurnar sem hann fær sem nemur því hversu heimilistekjur eru háar? Nei. Atvinnuleysisbæturnar eru 66.635 kr. á mánuði og 123 kr. á dag fyrir barn undir 18 ára aldri. Frá þessu dragast lífeyrisjóðsgreiðslur og stéttarfélagsgjöld þannig að greiðslan fer niður undir skattleysismörkin hvort sem það er tilviljun eða meðvitað að sá sem er atvinnulaus fái lágmarksgreiðsluna eins og hún er samkvæmt skattleysismörkunum. En hvað með framfærsluhugtak meiri hlutans, sérstaklega Sjálfstfl., sem er búinn að vera hér mjög lengi við völd, að þegar á bjátar eigi fjölskyldan að annast framfærsluna? Fylgir hin mannlega reisn því hvort einstaklingurinn geti verið á vinnumarkaði? Er það e.t.v. vandi öryrkjanna í þessu stóra máli að réttur til grunnframfærslu sé bundinn við ákveðna þjóðfélagshópa og þá sem geta verið virkir á vinnumarkaði en eigi ekki við þá sem sökum örorku eða alvarlegrar fötlunar geta ekki verið á vinnumarkaði? Þetta er umhugsunarefni og í rauninni sú hugsun sem ég hef verið að kalla eftir þegar ég hef talað um að menn hafi bundið sig í lögfræðideilu en ekki mannréttindahugtakið sem dómurinn er að vísa til og við höfum sett í stjórnarskrá. Það er nefnilega svo að hæstaréttardómurinn, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, breytir framfærsluhugtakinu sem meiri hlutinn rígheldur í. Það hafa líka ýmsir alþjóðasamningar gert sem við höfum undirgengist. Þeir kveða á um ákveðinn rétt einstaklinga til grunnframfærslu við tilteknar aðstæður. Við skulum einnig muna það í þessu efni, af því að menn eru alltaf að takast á um það hvort sú grunnframfærsla hafi átt að vera þessi lága upphæð sem við vorum komin niður í eða grunnlífeyrir og tekjutrygging. Og af því við höfum alltaf miðað okkur við Norðurlönd og meiri hlutinn hefur verið að reyna að draga það fram, þá vísa ég til ítarlegra skýringa þingmanns Samfylkingarinnar, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, í ræðu sinni í gær þar sem hún fór yfir þau atriði og gerði það svo greinilega að enginn velkist í vafa um að slíkar grunngreiðslur eins og grunnlífeyrir og tekjutrygging eru ekki tekjutengdar við laun maka annars staðar á Norðurlöndunum. Herra forseti. Við sameinuðumst um að setja ný lög um fæðingarorlof. Það var mikið framfaraskref. Þar er jafnræði, hver og einn getur tekið sér fæðingarorlof nokkurn veginn á launum. Ekki er verið að skoða hvort makinn sé hátt eða lágt launaður. Það var viðhorf Alþingis að hátt launaður einstaklingur ætti að geta tekið fæðingarorlof og fengið háar fæðingarorlofsgreiðslur, lágt launaður einstaklingur tæki fæðingarorlof og fengi lágar greiðslur. Þannig vorum við í rauninni að meta einstaklinginn og rétt hans. Í báðum tilfellum er fullkomlega litið fram hjá því sem maki viðkomandi hefur í laun, sé maki í spilinu. En þar sem við erum að tryggja lágmarksgreiðslur til þeirra sem ekki hafa starfsgetu, en það er fyrst og fremst það fólk sem hefur lent í tekjutryggingarskerðingunni, þá er rétta fjárhæðin hjá stjórnarmeirihlutanum 43 þús. kr. Herra forseti. Ég spyr enn á ný: Af hverju 43 þús. kr.? Tveir þingmenn Sjálfstfl. hafa þegar svarað því að ef þeir hefðu farið í 51 þús. kr. þá væri verið að viðurkenna að ekki mætti tekjutengja tekjutrygginguna. Af hverju 43 þús. kr.? höldum við áfram að spyrja. Við höfum einnig sagt: Það þurfti ekki að setja lög. Ríkisstjórnin, fyrst og fremst forsrh. sem tók málið í sínar hendur, ákvað að fara ekki þá leið að hlíta dómnum og greiða grunnlífeyri og tekjutryggingu. Komið hefur fram í umræðunni og ég ætla að árétta það, að mikilsmetinn lögfræðingur, Eiríkur Tómasson, sem ég hélt að væri bæði í náðinni og vel metinn af stjórnarmeirihlutanum, sagði í hádegisfréttum 30. des. að þó hann teldi að framkvæmdarvaldið ætti að flytja lagafrv. --- þó hann teldi að það ætti að gera það --- þá hefði eigi að síður komið til greina að greiða út óskertar bætur í byrjun janúar samkvæmt dómi Hæstaréttar. Herra forseti. Það er umhugsunarefni að oddvitar ríkisstjórnar skuli líta fram hjá því að það var gjörningurinn frá 1998, eins og heilbrrh. orðaði það svo vel og ég er sammála henni um það orðalag, sem var ómerktur af Hæstarétti. Og sé áfram vísað í heilbrrh. þá snerist það um hvort ríkisstjórnin féllist á að tekjutengja ekki tekjutrygginguna. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu á þessum orðum: Komið hefur í ljós hjá vel metnum lögfræðingum að það kom fullkomlega til greina að greiða út óskertar bætur í byrjun janúar samkvæmt dómi Hæstaréttar. Það höfum við sagt. Ríkisstjórnin valdi annað og ríkisstjórnin hefur valdið og viljann og mun ráða því hvernig þetta mál verður til lykta leitt að lokum.

Herra forseti. Þrátt fyrir að stjórnarandstaðan tali alltaf um skoðanir okkar, um sannfæringu okkar, þá treysti ég því ekki að allir vinstri menn hafi sömu skoðun og þess vegna spyr ég hv. þm. sömu spurningar og ég hef spurt alla aðra: Vill hv. þm. greiða tekjutryggingu --- en mér skilst að hún vilji greiða tekjutryggingu sjö ár aftur í tímann --- án tillits til tekna maka? Reyndar hefur ekki enn komið fram hvaða vexti stjórnarandstæðingar og kannski hv. þm. sérstaklega vilji reikna á þessar greiðslur. Ef reiknað er með núverandi tekjutryggingu, 32.566, í sjö ár er upphæðin 2 millj. 688 þús. Með vöxtum nær hún örugglega 3 millj. Það finnst örugglega dæmi um öryrkja sem er giftur maka með háar tekjur, t.d. lækni, verkfræðingi eða forstjóra, segjum með 400 þús. kr. á mánuði, og hefur því aldrei fengið tekjutryggingu, alltaf verið skertur 100%. Nú fengi þessi fjölskylda, þessi hátekjufjölskylda 3 millj. í eingreiðslu. Finnst hv. þm. þetta stuðla að jöfnuði í þjóðfélaginu? Og telur hv. þm. að verkamanni í ASÍ eða opinberum starfsmanni í BSRB, sem ekki hafa séð svona upphæðir, finnist það auka jöfnuð í þjóðfélaginu? Varðandi ummæli hv. þm. um atvinnuleysistryggingar og fæðingarorlof þá vil ég benda á að hvort tveggja er fjármagnað með iðgjöldum, tryggingargjaldinu, og mynda sjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð og Fæðingarorlofssjóð. Og nákvæmlega eins er með lífeyrissjóðina þar sem menn borga ákveðið iðgjald og eignast ákveðin réttindi í staðinn. Þar er ekki tekið tillit til tekna maka. En í bótum sem greiddar eru af ríkissjóði er tekið tillit til tekna maka.

Herra forseti. Þetta mál snýst ekki um hvort mér finnist að greiða eigi einhverjum samkvæmt dómi 2 millj., 3 millj., 5 millj. eða 50 þús. Málið snýst um að menn hafa haldið þannig á málum hér á hv. Alþingi að í kjölfar þess hefur fallið dómur fyrir Hæstarétti og það er sá úrskurður sem ég og við í Samfylkingunni, við í stjórnarandstöðunni, teljum að eigi að ganga eftir. Hér hefur hv. þm. komið með sömu spurningarnar til allra, og félagar hans hafa tekið undir þær. Ég held að hann hafi orðað það á þá leið í gær hvort það særði ekki réttlætiskenndina að skattar lágtekjufólks væru notaðir til að borga þennan dóm. Ég hef bent stjórnarliðunum á að það eru aðrir hlutir sem særa réttlætiskenndina hjá venjulegu fólki. Það er t.d. þessi frestun á skattlagningu á arði, þar hefði nú verið hægt að ná í nokkrar milljónir, það er þegar ríkisstjórnin lækkaði vörugjald af dýru bifreiðunum sem þeir lægst launuðu kaupa sér ekki. Það er að tveir eða þrír af 20 hæstu útvegsmönnum og hæstu kvótaeigendum skuli borga skatta og hinir bara alls ekki, og hvað ríkisstjórnin gerir yfirleitt lítið til að sjá til þess að allir greiði til samneyslunnar. Þetta er það sem særir réttlætiskennd. Ég ætla að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal til baka af því að svo mikil samstaða er með stjórnarliðinu um að greiða 43 þús. kr. Er það rétta talan til að særa ekki réttlætiskennd stjórnarmeirihlutans, en ef hún hefði verið 51 þús. hefði það sært réttlætiskenndina, af því þeir ætla bara að láta skatta lágtekjufólksins greiða þessar örorkubætur en ekki hinna?

Herra forseti. Þetta var afskaplega merkileg yfirlýsing. Hv. þm. sagði: Það snýst ekki um það hvað mér finnst. Það snýst ekki um hvaða skoðanir ég hef eða lífsstefnu eða því um líkt. Það snýst um dóm Hæstaréttar, um einstaklingshyggjuna. Henni skal fylgt. Hv. þm. var að segja að Hæstiréttur mótaði pólitík á Íslandi. Hv. þm. var að segja að dómur Hæstaréttar mótaði skoðanir hennar og stefnu á Alþingi. Það er ekki spurningin um hvað hv. þm. finnst eða hvaða stefnu hún hefur og hvort hún sé jafnaðarmaður eða ekki. Hv. þm. ætlar að láta Hæstarétt ákveða að greiddar verði 3 millj. til hátekjufjölskyldna í blóra við þá jafnaðarstefnu sem hv. þm. hefur fylgt hingað til.  Hv. þm. sagði í reynd: Jafnaðarstefnan er fyrir bí. Og ég spyr hv. þm. aftur: Er það jafnaðarmennska að borga 3 millj. til hátekjufjölskyldu? Þarf ég að fara að endurskoða orðabókina mína um þýðingu á orðinu ,,jafnaðarmennska`` eða þarf að stofna nýjan jafnaðarmannaflokk sem ekki fylgir þessari jafnaðarstefnu? Ég mun reyndar ekki standa fyrir því.

Herra forseti. Þetta er auðvitað eins fullkominn útúrsnúningur og hugsast getur. Þingmaðurinn var að spyrja hvort mér fyndist að réttlátt væri borga 2 eða 3 millj. Hv. þm. var ekkert að spyrja mig almennt út í stefnu mína eða flokks míns Hún er alveg klár. Jafnaðarmenn vilja jafna kjör. Jafnaðarmenn vilja nota til þess ýmis tæki, þar á meðal skattalög og ýmis lög um félagslega aðstoð. En jafnaðarmenn telja það líka að ef löggjafi, hver svo sem þar stjórnar, hefur hegðað sér þannig að einstaklingar eða hópar þurfa að fara fyrir dómstóla og þeim er dæmdur réttur, þá eigi sá sem valdið hefur þann eina möguleika að greiða það. Og það er alveg óþarfi að snúa út úr fyrir mér um jöfnuð eða stefnu í velferðarmálum. Ég hef þvert á móti bent á það að í þessari umræðu og af hálfu stjórnarmeirihlutans og þeirra sérstaklega sem hafa komið fram í fjölmiðum fyrir Sjálfstfl. þá hefur algjörlega skort að tala um það sem lýtur að velferðarmálum, mannréttindahugsuninni eða jafnréttissjónarmiðinu. Það þýðir ekkert að koma hér og tala um dóminn og heimfæra hvort hann verði greiddur eða ekki greiddur upp á jafnaðarstefnu eða hvernig maður ætlar að jafna kjör. Það er svo sannarlega vilji jafnaðarmanna að nota skattalög og öll önnur lög til þess, en jafnframt að tryggja einstaklingnum mannlega reisn og lágmarksframfærslurétt.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sá ástæðu til að koma í ræðustól til þess að fjalla fjálglega um það hversu málefnaleg hún væri í málflutningi sínum. Ég verð að viðurkenna það að mér hefur stundum fundist það há málflutningi hv. þm. hversu orðalag hennar er loðið og erfitt er að átta sig á því og það var einmitt um slíkt að ræða þegar hún vék að því hér áðan hvort 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaganna hefði í raun og veru fallið úr gildi eða ekki. Hún vék að því og sagði eitthvað á þá leið að þegar hæstaréttardómurinn hafi fallið þá hafi lagaákvæðið haldið gildi sínu enn um sinn. Ég verð að viðurkenna það að ég náði ekki upp í þetta og mig langaði til þess, til þess að greiða úr þessari málefnaþoku þingmannsins, að biðja hana að svara því skýrt og skorinort hvort hún telji að ákvæði 5. mgr. 17. gr. laganna séu fallin úr gildi í heild eða að hluta til. Ég vil fá skýr svör við þessu vegna þess að þetta er einmitt málflutningur stjórnarandstöðunnar, hann hefur byggst upp á þessu. Jafnframt hefur stjórnarandstaðan haldið því fram að það þurfi ekki í raun að flytja lagafrv.

Herra forseti. Ég ætla að leiðrétta þingmanninn af því að ég tók það sérstaklega fram að ég ætlaði ekki að vera málefnaleg í ákveðnum hluta ræðu minnar, ég ætlaði þvert á móti að fara niður á ákveðið svið sem hv. formaður flokks hans hefði haldið sig á að undanförnu í þessari umræðu og vera verulega ómálefnaleg. Svo er það sérmál hvort þingmenn skilja hver annan þegar þeir ræða saman og hvort einum finnst annar óskiljanlegur. Það getur átt við þótt sá sem stendur í ræðustólnum sé að hamast við að vera málefnalegur. Það verðum við bara að láta yfir okkur ganga. En ég hef valið það, hæstv. forseti, að nota tvennt, að nota orð metins lögfræðings, Eiríks Tómassonar, sem hélt því fram að það væri fullkomlega unnt að greiða út 1. janúar. Það á auðvitað að lesast: Ef menn ætluðu ekki að fara að breyta fjárhæðunum, ef þeir ætluðu að meðtaka dóminn og greiða þessi 51 þúsund sem málið fjallaði um, að greiða það út, þá gætu þeir það og það var það sem ég notaði í andsvari mínu í gær um að vilji hefði verið allt sem þurfti ef menn ætluðu að greiða 51 þúsundin. Hins vegar hef ég notað orðalag hæstv. heilbrrh. um að Hæstiréttur hafi ómerkt gjörning löggjafans um skerðingu á tekjutryggingunni.

Er greinin fallin úr gildi eða ekki?

Ja, ég vil að það sé skoðað í heilbr.- og trn.

Nú?

Já, ég lít svo á  En það er mat mitt, eins og Eiríks Tómassonar og eins og hæstv. heilbrrh., að unnt hefði verið að greiða út samkvæmt dómnum.

Herra forseti. Mér finnst leitt að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir víkur sér hjá því að taka afstöðu til þessa máls sem hefur verið meginuppistaðan í málflutningi stjórnarandstöðunnar vegna þess að hér er um að ræða aðalatriði. Ef þetta lagaákvæði er fallið úr gildi eins og komið hefur fram hjá stjórnarandstöðunni þá eru ekki til neinar heimildir til að greiða til baka skerðingu, þ.e. ef engin lagaákvæði eru til um greiðslu tekjutryggingar til þessa ákveðna hóps örorkulífeyrisþega. Þetta er mergurinn málsins. Mér finnst svolítið skrýtið ef hv. þm. treystir sér ekki til þess að taka afstöðu til meginundirstöðunnar í málflutningi stjórnarandstöðunnar. Það er mjög merkilegt. Ég vona að menn taki eftir þessu.

Herra forseti. Þingmanninum finnst bara ekkert leiðinlegt hverju ég er að svara honum af því að hann veit fullkomlega hvert svar mitt er. Þeir eru í hártogun um orðalag, hvort það eigi við um málslið, hvort það eigi við alla 5. mgr. 

Virðulegur forseti. Í upphafi míns máls vil ég byrja á því að óska hæstv. heilbrrh. góðs bata. Megi hún koma til starfa hið fyrsta. Það er kannski ástæða til að vekja athygli á því, virðulegur forseti, að ég mun í máli mínu fljótlega beina spurningum til hæstv. utanrrh. og ég reikna með að hann verði viðstaddur eða heyri ræðu mína og spurningar. Síðan beini ég væntanlega spurningum til þeirra aðila sem hér hafa verið að spyrja stjórnarandstöðuna ákveðinna spurninga og við sjáum til hvað gerist í því. Upphaf mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna frá 1948 hljóðar svo að það beri að viðurkenna að hver maður sé jafnborinn til virðingar og réttinda er eigi verði af honum tekin. Þetta er undirstaða frelsis, jafnréttis og friðar í heiminum. Sá dómur sem Hæstiréttur felldi 19. des. sl. var um þessi atriði, virðingu, frelsi og jafnrétti í máli Öryrkjabandalagsins gegn ríkisstjórn Íslands, vil ég segja. En það má rifja það upp að fleiri athyglisverðir dómar féllu þennan dag. Það féll ákaflega athyglisverður dómur í svonefndu sýslumannsmáli í héraðsdómi Reykjavíkur. Einnig féll ákaflega athyglisverður dómur í máli Kjartans Gunnarssonar gegn Sigurði Guðjónssyni þennan sama dag. Þetta var ákaflega merkilegur dagur fyrir marga. Ég ætla ekki að ræða um þá dóma frekar en þetta verður eftirminnilegur dagur eftir sem áður fyrir þessa dóma sem féllu þennan dag. Kannski má segja að þetta hafi verið svartur dagur í sögu ákveðins stjórnmálaflokks. Sú deila sem nú er til umræðu á virðulegu Alþingi, herra forseti, það sem er verið að deila hér um snýst um það hvort greiddur verður óskertur grunnlífeyrir og tekjutrygging, samtals 50.990 kr., eða hvort farin verður þessi yfirréttarleið ráðgjafa ríkisstjórnarinnar og aðeins greiddar 42.424 kr. sem tekjur til öryrkja í sambúð. Það vantar 7.566 kr. upp á að ná þeirri tölu sem grunnlífeyrir og tekjutrygging hljóða upp á, 7.566 kr. sem ríkisstjórnin hefur valið að láta greina á milli þeirra öryrkja sem þeir telja vera ríka og hinna sem þeir telja vera fátæka. Ég lít á þetta, virðulegur forseti, sem geðþóttaákvörðun. Það vill verða þannig að geðþótta\-ákvörðun er ærið oft pólitísk ákvörðun. Um þetta snýst þetta mál allt saman. Það snýst um það að ríkisstjórnin vill fá að taka í friði geðþóttaákvörðun um að greiða 42.424 kr. til öryrkja í sambúð en ekki 50.990 kr. eins og lög kveða á um. Ég tel að það hefði verið ólíkt heilladrýgra fyrir okkur öll og ólíkt manneskjulegra að afgreiða málið þannig að skerða ekki grunngreiðslur og leysa þessa deilu á sambærilegan máta og gert er hjá nágranna- og viðmiðunarþjóðum okkar. Ég viðurkenni að þar eru skerðingar í gangi en þær skerðingar eru viðhafðar gagnvart svokölluðum heimildargreiðslum en aldrei, herra forseti, aldrei gagnvart grunngreiðslum. Þetta tel ég að mönnum hafi láðst að skoða nægjanlega vel því að það eru heimildargreiðslurnar sem eru skertar en ekki grunngreiðslurnar. Ég hef ekki sett mig á móti því og mun ekki setja mig á móti því að skerða heimildargreiðslur eftir því sem við á. En grunngreiðslurnar tel ég að eigi að haldast. Það má svo sem auðvitað segja að miðað við nágrannaþjóðir okkar eru grunngreiðslur hér á landi allt of lágar. Það framfærir sig enginn af grunngreiðslum. Þess vegna eru heimildargreiðslur og þær eru ætlaðar einstkalingum. En það er viðurkennt að heimildargreiðslurnar falla ekki til einstaklinga í sambúð, öryrkja í sambúð. Auðvitað má velta því fyrir sér hvað einstaklingurinn þarf til ráðstöfunar. Ég tel að það eigi að fara að því sem ég hef hér áður sagt, það eigi að greiða 50.990 kr. þó það sé í rauninni mjög lág upphæð. Við búum við það hér á Íslandi, því miður, að menn viðurkenna að lægstu laun fyrir fulla dagvinnu eru svo lág að þau nægja ekki til framfærslu. Þau eru þó 75 þús. kr. á mánuði. Það er viðurkennt að einstaklingurinn kemst ekki af með þau laun. Þá hljóta þeir hinir sömu að viðurkenna að tekjutrygging og lífeyrisgreiðsla til öryrkja er skammarlega lág þó óskert sé. Ég vil minna á að í fjölmiðlum undanfarið hefur Alþingi verið hvatt af hinum ýmsu launþegasamtökum til þess að greiða skilyrðislaust til öryrkja þær bætur sem Hæstiréttur hefur ákvarðað að skuli greiða til þeirra, að mínu mati sjö ár aftur í tímann, að lágmarki fjögur ár aftur í tímann, eins og það frv. sem við erum að fjalla um og ég tel varla vera þingtækt gerir ráð fyrir.

Með vöxtum?

Það á að greiða með vöxtum, já.

Dráttarvöxtum?

Það á að greiða með þeim vöxtum sem eru almennir í samfélaginu, þ.e. vextir, hv. þm. Pétur Blöndal, sem miðað er við þegar skattar eru ofteknir t.d. Ég sætti mig við að farin sé sú leið. En ég hvet til þess að menn skoði vandlega að það verði greitt sjö ár aftur í tímann eins og heimild er fyrir. Ég hef velt því fyrir mér hvers vegna hæstv. ríkisstjórn hagar sér eins og sagt var um malbikshross sem kom á heiði, þ.e. fer ofan í fen og kemst ekki upp úr nema því sé velt upp úr. Þetta þekkja þeir sem hafa ferðast um heiðar og þeir sem hafa umgengist hross. Ræða hæstv. forsrh. í gær minnti mig á mann sem aldrei hefur komið á það mýrlendi sem þarf að fara varlega um eða það land sem þarf að fara varlega um og þess vegna datt mér þessi samlíking í hug, að ríkisstjórnin væri að ferðast á malbikshrossi sem ekki áttaði sig á þeim pyttum sem á veginum væru. Þetta er pólitísk vilpa sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa lent í og hún er upp á 7.566 kr. á hvern einstakling og gæti í hæsta lagi numið 280 millj. kr. ef að fullu væri bætt aftur í tímann og til þessa dags eða til þessa árs. Ég hlustaði á hæstv. utanrrh. þar sem hann fjallaði um hvort greiðslurnar væru nægjanlegar, hvort þær væru of lágar eða hvort þær væru nægjanlega háar. Ég vil segja það við hæstv. utanrrh. að það eru til nægir fjármunir í landinu og í þjóðfélaginu til þess að hver einstaklingur hafi nægjanlegt til grunnframfærslu. Þetta mál varðar, eins og hæstv. utanrrh. sagði, allt velferðarkerfið. Og ég tek undir það og það eru til fjármunir til þess að gera þetta. Það er ekki í lagi að við skulum greiða bætur, að við skulum greiða framfærslueyri sem ekki nægir til framfærslu. Að hluta til snýst þetta mál verulega um þessa hugmyndafræði. Herra forseti. Ég má til með að rifja það upp að í umræðum um fjárlög undanfarin ár hef ég á hverju einasta ári vakið athygli á stöðu þeirra einstaklinga sem búa við skertan framfærslulífeyri. Það var undarlegt að verða var við það þegar ég var búinn að vinna best gögnin og lagði þau fyrir fréttamenn og bað ágæta fréttamenn að gera nú grein fyrir því nákvæmlega hvernig þetta væri. Þá sögðu þeir: ,,Það hefur, Gísli minn, enginn maður áhuga á þessum málum þó að þú sért að reyna að tala um þetta.`` Hvað þurfti til? Það þurfti málsókn. Það þurfti lögsókn á hendur ríkinu. Það þurfti dóm frá Hæstarétti til þess að fjölmiðlar og þjóðin tækju eftir. Og það gerist á þennan veg að þegar dómurinn er fallinn þá bregst hæstv. ríkisstjórn við á þennan máta sem allir þekkja, að vilja skerða aftur og eiga málsókn á hættu. Það er alveg ljóst að það mun verða málsókn og málið mun fara fyrir Hæstarétt og það eru allar líkur á því að ríkisstjórnin verði að sæta því að fá annan dóm á sig. Ég tel það óskynsamlegt, ekki fyrir ríkisstjórnina, heldur fyrir Alþingi allt ef málið fer á þann veg sem frv. sem við erum að fjalla hér um hljóðar upp á. Ég vona að farið verði að þeim orðum hæstv. heilbrrh. að heilbrn. skoði málið þannig og átti sig á því að það eina sem réttlætanlegt er að gera er að greiða þessar 50.990 kr. En ef það er svo mikið prinsippmál, pólitískt prinsippmál, að hafa vald til skerðingar þá skulu þeir ákvarða 50.989 kr. Þá hafa þeir komið valdinu fram, þ.e. með því að skerða um eina krónu. Það mun ekki skaða. Þá hafa þeir pólitíska viljann sinn og geta skert um eina krónu. Í umræðum á Alþingi á undanförnum árum hef ég fjallað um mál öryrkja og ég vil, með leyfi forseta, vitna í þá ræðu þegar ég las upp bréf tveggja einstaklinga sem hafa gengið í gegnum þá skerðingu sem við erum að fjalla hér um. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ég er gift kona sem varð fyrir því árið 1990 að lenda í miklum veikindum og sjúkrahúsvist. Árin 1990 til 1996 var ég mjög veikburða en vann þó sem fulltrúi hjá Pósti og síma. Að sjálfsögðu höfðu veikindin áhrif á vinnustað svo sem í minnkandi frumkvæði og afköstum. 1996 gat ég ekki meir en var lögð á skurðarborðið og vissi fyrst af mér sex vikum seinna og er óvinnufær með öllu í dag. Ástæðan fyrir þessu bréfi er sú,`` segir þessi kona, ,,að mér sárnar mest hve einstaklingurinn er lítils metinn í velferðarríkinu sem Ísland á að vera. Þar á ég við að ég sem einstaklingur er algjörlega háð eiginmanni mínum um framfærslu, hef ekkert sem ég get kallað mitt eigið og einnig þau ólög sem ríkja um það að tekjutengja bætur sem ég hef rétt á að fá vegna þess að ég sem einstaklingur hef lagt mitt af mörkum í þjóðarbúskapinn án nokkurrar aðstoðar frá eiginmanninum eða öðrum. Sú tilhugsun er óbærileg að þurfa að grípa til þess örþrifaráðs að skilja við hann til þess að öðlast sjálfstæði, þ.e. að verða einstaklingur aftur, vegna þess að við höfum það ekki af án míns framlags í sameiginlegan rekstur heimilisins. Í mínu tilfelli höfum við verið saman í 37 ár, eigum fjórar yndislegar dætur, sameiginlegt fallegt heimili sem þarfnast þess að við leggjum bæði okkar af mörkum.`` Herra forseti. Þetta er í rauninni það sem málið snýst um. Tveir heilbrigðir einstaklingar sem reka heimili sitt lenda í því að annar verður veikur og hvað gerist þá? Þá minnka heimilistekjurnar um allt að 80% og getur verið miklu meira ef einstaklingurinn er í hálaunuðu starfi. Þetta er skelfileg staðreynd og um þetta er ekki nægjanlega hugsað þegar menn eru að ákvarða það að þar sem eru tveir einstaklingar t.d. með 400 þús. kr. heimilistekjur til að reka heimilið, annar verður veikur og verður öryrki --- það gerist enginn öryrki, hann verður öryrki --- hvað er honum ætlað? 43 þús. kr. telur hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn á Alþingi, meiri hluti Sjálfstfl. og Framsfl., að sé eðlilegt að ætla þeim einstaklingi sem dettur úr 200 þús. kr. tekjum niður í 43 þús. kr. til framfærslu á móti eiginmanninum eða eiginkonunni. Þetta er skelfilegt og er óverjandi og er til hreinnar skammar. Virðulegi forseti. Ég mun aldrei þreytast á því að klifa á þessum málum sama hvernig viðbrögðin verða bæði hér hjá einstaklingum og öðrum á Alþingi. Ég vil fá að vitna, með leyfi forseta, í annað bréf sem ég las við umræðu um fjárlög fyrir 1999 og það var svona: ,,Ég undirrituð er 75--100% öryrki og er gift manni sem hefur góð laun. Örorkubætur mínar eru 15.123 kr. á mánuði og rúmar 4 þús. kr. í bensínstyrk. Það er ótrúlegt að þetta skuli vera til en er því miður satt. Ef ég væri heilbrigð væri ég vinnandi utan heimilisins eins og ég var þegar ég lenti í bílslysi sem varð til þess að ég varð öryrki. Þá hefði ég kaup eins og aðrir en mér væri ekki greitt eftir tekjum maka. Það er verið að sekta okkur öryrkja fyrir að gifta okkur þar sem tekjutrygging til öryrkja byrjar að skerðast strax þegar laun maka fara yfir 40 þús. kr. á mánuði.`` --- Ég vek athygli á því að þetta bréf var lesið upp fyrir einu og hálfu ári. --- ,,Slík laun eru varla til þar sem að atvinnuleysisbætur eru 60 þús. kr. á mánuði. Þar er ekki spurt hvort maður sé giftur né hver laun makans eru.`` Þetta tel ég að sé ástæða fyrir okkur á Alþingi að skoða og meta hvers vegna sú upphæð sem ég gat hér um í upphafi, 42.424 kr., er ákvörðuð. Ég spyr endalaust hv. alþm. sem hafa talað í þessu máli: Hvers vegna varð þessi upphæð fyrir valinu? Hvers vegna varð þessi upphæð fyrir valinu? Ekki er hægt að finna nein rök fyrir þessu önnur en pólitíska geðþóttaákvörðun, virðulegur forseti. Ekki er hægt að finna annað. Ekki er farið að hæstaréttardómnum. Ástæða er til þess, herra forseti, að vitna í ályktun aðalfundar Öryrkjabandalags Íslands frá 21. október á sl. ári. Þar er sagt, með leyfi forseta, að það verði að: ,,Hækka tryggingabætur verulega til að íslensk þjóð geti skammlaust borið sig saman við þær lýðræðisþjóðir sem sambærilegar eru henni að þjóðartekjum.`` Í þessari ályktun er bara farið fram á sambærilegar tryggingabætur og aðrar þjóðir. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir þetta mál. Ég hef farið yfir hvernig þetta er á Norðurlöndum, hvernig þetta er í sambærilegum þjóðlöndum að þar er grunnlífeyrir ekki skertur. Aðeins heimildarbætur eru skertar og ég skora á menn að fara rækilega í það mál. Ég hef hringt til Danmerkur til að ræða við viðkomandi aðila þar um þetta mál og ég fékk staðfestingu á að ég hefði rétt fyrir mér varðandi grunnlífeyrinn en heimildarbætur eru skertar og við höfum ekki hér, stjórnarandstaðan, lagst gegn því að það gæti átt sér stað. Annað atriði í þessari ályktun aðalfundar Öryrkjabandalags Íslands er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Draga verulega úr þeim harðneskjulegu tekjutengingum sem öryrkjum er gert að búa við --- tekjutengingum sem eiga ríkan þátt í að brjóta niður einstaklinga og fjölskyldur. Hverfa algjörlega frá tengingu við tekjur maka.`` Það á að hverfa algjörlega frá tengingu við tekjur maka, segir í þessari ályktun. Það er ekki það sem við höfum verið að flytja eins og ég er margbúinn að segja í þessari umræðu. Það má velta fyrir sér dómi Hæstaréttar og það hefur margsinnis verið gert. Það sem menn hnjóta um og hafa verið að togast á um er það sem stendur í V. kafla að þar er fallist á kröfu Öryrkjabandalags Íslands og viðurkennt að ekki hafi verið heimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999 á ,,á þann hátt`` sem gert er í 5. mgr. 17. gr. Þetta atriði er það sem menn hafa verið að togast á um frá því að umræðan hófst. Ég held að það sé ekki til sóma fyrir neinn af okkur sem hér störfum að vera að togast á um þessa hluti. Það er ömurlegt að segja það en það liggur við að maður þurfi að standa í sömu sporum og það fólk sem hefur lent í því að verða örorkulífeyrisþegi til að skilja stöðu þeirra. Það er ótrúlegt að hlusta á fólk sem er með hærri laun í stjórnarlaun, fyrir að sitja kannski einn stjórnarfund á mánuði, en það sem lagt er til að öryrkjum verði greitt á mánuði til framfærslu. Það er skelfilegt að menn skuli yfir höfuð geta hugsað þá hugsun til enda að það sem menn eru að fá fyrir að sitja einn fund á mánuði, kannski í fjóra til fimm tíma, sé eðlilegt fyrir annan til framfærslu. Þó að það sé kannski afstætt að draga þetta fram þá er þetta svona. Það eru fjölmargir í þessu samfélagi sem þiggja í stjórnarlaun ótrúlega háar upphæðir. Virðulegi forseti. Einnig má minna á að mikill fjöldi öryrkja hefur aldrei átt möguleika á því að ávinna sér rétt í lífeyrissjóði eða þá svo lítinn að það skiptir engu máli í afkomunni. Það má líka benda á það að sérstök heimilisuppbót öryrkja þurrkast út krónu fyrir krónu við minnstu tekjur úr lífeyrissjóði þannig að það eru alls staðar skerðingar í gangi. Þetta gildir gagnvart einstaklingum eða öryrkjum í sambúð, þetta gildir yfir það allt saman. Herra forseti. Örorkulífeyririnn er 18.424 kr. Tekjutryggingin eru 32.566 kr. Þetta gerir samtals 50.990 kr. og það er þetta sem verið er að skerða með því frv. sem fyrir er lagt. Það sem liggur að baki, virðulegi forseti, er auðvitað það sem maður verður að velta fyrir sér hvað er, það er að hæstv. forsrh. segir að um pólitískt slys hafi verið að ræða. Hæstv. forsrh. telur að Hæstiréttur hafi í þeim dómi sem við erum að tala um lagt pólitískar línur og að dómurinn hafi verið slys. Hvers konar slys, virðulegi forseti? Í umræðu á okkar dögum um stjórnskipunarrétt á ekki að líta svo á að túlkun dómstóla á stjórnarskrá feli í sér pólitísk afskipti af löggjafarvaldinu en hæstv. forsrh. telur að Hæstiréttur hafi lagt pólitískt mat á þessa ákvörðun með því að það er túlkað sem greiða eigi 50.990 kr. Það samræmist ekki pólitískum geðþótta ýmissa einstaklinga og ég tala nú ekki um meiri hlutann hér er á þingi. Lágmarksgreiðsla til öryrkja getur í hæsta lagi verið 73.546 kr., til einstaklings sem er ekki í sambúð. Þetta er lægri upphæð en unnt er að komast sómasamlega af með. Einstaklingur í sambúð á að fá samkvæmt vilja meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar 42.424 kr. Þetta segi ég ítrekað að sé til skammar. Það er ætlunin með þessu frv. að skerða enn þá lífeyri vegna tekna maka. Skerðing vegna eigin tekna hjóna eða öryrkja í hjónabandi verður meiri en hjá einstaklingi. Með þessu frv. er verið að sveigja að niðurstöðu sem leiðir til þess að ekki þurfi að greiða ellilífeyrisþegum sambærilegar bætur þegar þeir, ég segi þegar þeir, munu fara í mál við ríkið. Það liggur alveg ljóst fyrir að það mun gerast. Ég tel einnig að það liggi ljóst fyrir að það muni gerast að einstaklingar sem orðið hafa fyrir stórskaða vegna þeirra skerðinga sem nú hefur fallið dómur um, þeir einstaklingar sem hafa tapað eignum, þeir einstaklingar sem hafa valið þann kost að fara út í skilnað með hörmulegum afleiðingum, munu reyna að finna sér rétt til að sækja á ríkið. Við þessu var varað þegar síðustu skerðingarákvæði voru sett inn. Herra forseti. Þó að ég hafi mikið efni um að fjalla, sérstaklega þar sem ég hef áður fjallað um í ræðum mínum og greint niður hvernig skerðingarnar eru framkvæmdar hjá öryrkjum og hver afkoman er hjá öryrkjum og hjá ýmsum stéttum í landinu sem búa við lakastan kostinn, þá ætla ég ekki að gera það frekar nú, það mun verða rætt við 2. umr. nákvæmlega hvernig þetta er. Mér er það alveg ljóst að af þeim 8.700 öryrkjum sem í landinu eru, þá eru 2.000--3.000 einstaklingar sem búa við ákaflega bágan kost og það verður að lagfæra stöðu þeirra. Ég er með, virðulegur forseti, þetta nákvæmlega niðurgreint hér á blaði hversu margir eru í hverjum hópi og hver staða þeirra er, hvað þeir fá greitt og hvernig þeim er ætlað að komast af. Ég tel að afleiðingin af þessari lögleiðingu ef af verður verði sú að áframhaldandi málarekstur verði á hendur ríkisvaldinu, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Ég mun ekki greiða þessu frv. samþykki mitt þegar til þess kemur, nema úr verði bætt frá því sem nú er varðandi tekjur einstaklinga í sambúð. Herra forseti. Það sem er mikilvægast í allri þessari málaumfjöllun er að ekki verður aftur snúið. Dómurinn sem við erum að fjalla um hefur aukið og vakið skilning hjá almenningi á því að unnt er að sækja rétt sinn fyrir dómstólum og að ríkisstjórn og Alþingi fara ekki með alvald á milli kosninga. Virðulegur forseti. Það sem ég hef orðið var við er að þjóðin, sem veltir þessum málum ekki mikið fyrir sér, er særð sári, er særð vegna þess að verið er að veitast að lítilmagnanum í samfélaginu og ég gleðst yfir því að þessi dómur skuli hafa fallið og það öryrkjum í vil vegna þessa máls. Ég segi að lokum, herra forseti: Dómurinn gefur fyrirheit um betra og réttlátara líf og betra samfélag og ég segi að með þessum dómi er stefnt að lýðræðislegu og félagslegu réttarríki. Þetta eru lokaorð mín, virðulegur forseti, að sinni en ef ástæða gefst til við 2. umr. þá er mikið eftir órætt, bæði um dóminn og síðan almennt um kjör lítilmagnans í samfélaginu.

Herra forseti. Hv. þm. tók dæmi af manni eða konu með 200 þús. kr. sem verður öryrki og fær ekki nema 43 þús. kr. samkvæmt frv. Ég spyr hv. þm.: Hvernig var með þessa manneskju, greiddi hún ekki í lífeyrissjóð? Framdi hún lögbrot? Því það er lagaskylda að greiða í lífeyrissjóð.

Ekki húsmæður.

Hún er ekki með 200 þús. kr. sem húsmóðir.  Hv. þm. segir auk þess að margir hafi ekki átt rétt á því að greiða í lífeyrissjóð. Hverjir hafa ekki átt rétt á því að greiða í lífeyrissjóð síðustu tuttugu árin? Það er búið að vera skylda að greiða í lífeyrissjóð síðustu tuttugu árin. Það eru eingöngu þeir sem aldrei hafa farið á vinnumarkað, fatlaðir sem búa á sambýlum og verið er að reyna að búa vel um. Síðan vil ég spyrja hv. þm. af því ég reikna með að hann hafi ekki þessa stöðluðu samræmdu skoðun og sannfæringu vinstri manna: Hvernig finnst honum það samræmast jafnaðarmannahugsun sinni að vera að borga núna 3 millj. í eingreiðslu til hátekjufjölskyldna með 400--500 þús. kr. á mánuði? Hvernig líður hv. þm. með það og hvernig heldur hann að félagsmönnum í ASÍ eða í BSRB með miklu, miklu lægri tekjur líði og líki slík jafnaðarmennska?

Virðulegur forseti. Það var ánægjulegt að fá hv. þm. Pétur H. Blöndal hér upp í ræðustól og flytja mál gegn þeim sem lakast eiga og bágast eiga í samfélaginu. Ég dró það fram að það gæti verið um tvo einstaklinga að ræða sem báðir væru með 200 þús. kr. í laun og annar félli frá eða veiktist og yrði öryrki. Um getur verið að ræða einstakling sem búinn er að vera á vinnumarkaði í eitt ár. Og hvernig er staða hans? Hvað er hann búinn að greiða mikið í lífeyrissjóð? Hvað á hann mikinn rétt úr lífeyrissjóði, hv. þm. Pétur H. Blöndal? Ég las hér upp, virðulegur forseti, úr bréfum sem mér bárust sem þingmanni, sem sitjandi fjárlaganefndarmanni, og ég hygg að flestum þingmönnum hafi borist. Ég las upp úr bréfum hvílík umskipti það voru hjá þessum einstaklingum, konum í báðum tilvikum, að lenda í því að geta ekki lagt til heimilisins eins og gert hafði verið áður. Sýnt var fram á nákvæmlega hver greiðslan var eftir sambúð í 37 ár, þar var um að ræða 15 þús. kr. plús 4 þús. kr. í bensínstyrk. Það er verið að leiðrétta hjá þessari konu, þessum einstaklingi núna upp í 43 þús. kr. Og ég segi, það er ekki of mikið. Það er ekki of mikið þó það væri 51 þús. kr. eða 50.990 eins og talan hljóðar nákvæmlega upp á. Út af spurningu hv. þm. Péturs H. Blöndals þá held ég að hann ætti að átta sig á því að ekki eru allir dómar sem falla í Hæstarétti sem fara eftir því hvað menn telja sig hafa gert, rétt eða rangt.

Herra forseti. Þeir sem eiga bágast, fjölskyldan þar sem annar aðilinn hefur 200 þús. kr. og hinn fær 32 þús. plús 18, það eru um 50 þús. --- 250 þús. kr. Það er fjöldi manna hjá ASÍ sem hefur minna í fjölskyldutekjur. Og ég fæ enn ekki svar við því hvernig á því stendur að manneskja sem er búin að vinna 32 ár á engan rétt í lífeyrissjóði? Ég fæ enn ekki svar við því. Hvernig stendur á þessu? Ég fæ bara aldrei svar við því. Þetta fólk hefur væntanlega svikist um að borga í lífeyrissjóð --- sem er lögbrot. Og ég vil ekki að hv. þm. noti slíkt dæmi hér á hinu háa Alþingi. Þetta fólk á ekki bágast í þjóðfélaginu. Þeir sem eiga bágast eru þeir sem eru 100% öryrkjar, búa einir og hafa ekki ríkan maka til að lifa með eins og þessi skilningur stjórnarandstöðunnar gengur út á. 

Herra forseti. Í hvert einasta skipti þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur upp í ræðustól til að fjalla um kjör þeirra sem lakast eru staddir skal hann alltaf höggva í sama knérunn og tala um þau fáu dæmi sem geta verið til um að þessir einstaklingar séu þokkalega staddir fjárhagslega. Út af þeim spurningum sem hér voru lagðar fram varðandi afstöðu einstaklinga í verkalýðsfélögunum, þá vil ég minna á áskoranir frá launþegasamtökum sem hafa dunið yfir okkur í síbylju dag eftir dag um áskorun til Alþingis að leiðrétta þetta mál samkvæmt hæstaréttardómi.

Virðulegi forseti. Eftir að hinn umræddi hæstaréttardómur féll í desember þá var því haldið fram að hér væri um að ræða býsna einfalt mál. Hægt væri að bregðast við dómnum án þess að lög væru sett, eðlilegt væri að Alþingi kæmi strax saman milli jóla og nýárs og í raun og veru væri hér um að ræða klárt og kvitt einfalt mál. Þær umræður sem hafa staðið bæði í dag og í gær hafa auðvitað sýnt fram á hið gagnstæða. Þetta mál er margslungið. Margar hliðar eru á málinu, annars stæðum við þingmenn ekki hér dögum saman í deilum við að reyna að finna á því niðurstöðu. Menn töluðu í upphafi um að eðlilegt væri að kalla þingið strax saman án þess að í rauninni lægi fyrir nægjanleg eða ítarleg yfirferð um málið, það hefði auðvitað verið tilgangslaust. Það er augljóst að í máli af þessu tagi, af þessari stærðargráðu, sem margir hafa talað um að sé einstakt mál og sé eitt hið stærsta sem Hæstiréttur hafi fjallað um, þá er auðvitað eðlilegt að mál af þessu tagi sé undirbúið og lagt þannig fyrir þingið. Þannig er það með öll mál af þessari gerð þar sem uppi eru ýmsar skoðanir sem þarf að fara rækilega ofan í. Þess vegna var það eðlilega að verki staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að kalla saman hóp sérfræðinga til að vinna þetta mál sem síðar leiddi til þess frv. sem við erum nú að ræða í dag og í gær. Alþingi var á sínum tíma sakað um flumbrugang þegar verið var að ganga frá því lagaákvæði sem seinna var dæmt um í Hæstarétti. Alþingi var sakað um að hafa ekki gengið nægjanlega vel frá málum, ekki hefði verið nægjanlega góð yfirferð yfir málið. Hæstv. fjmrh. greindi frá því áðan að það hefði verið fyrir handvömm að hluti féll úr almannatryggingafrv. árinu 1993 sem allt þetta byggist nú á. Er því ekki eðlilegt að við reynum að vanda sem mest málsmeðferðina og undirbúa það sem best þannig að þingið fái málið sem best útbúið í sínar hendur? Og að það geti tekið sem skynsamlegasta afstöðu til máls sem skiptir mjög miklu, sem varðar grundvallarspurningar og er mál af því tagi að það varðar hagsmuni mjög margra, ekki síst þeirra hópa sem við viljum styðja við bakið á. Þess vegna hefði það að mínu mati verið fullkomið óðagot að kalla þingið saman á milli jóla og nýárs án þess að það mál sem við erum að ræða um í dag hefði verið rækilega undirbúið. En um hvað snýst málið þá í rauninni? Það er alveg ljóst þegar við skoðum það niður í kjölinn, út í hörgul, um hvað málið snýst og um hvað er verið að dæma. Dómsforsendurnar sýna okkur fram á það. Upplegg þess sem stefndi sýnir okkur það og vörnin sýnir okkur það. Þegar við skoðum þetta blasir það við, en einungis eftir að við höfum farið mjög rækilega yfir málið og ljóst er af umræðunni í dag að sitt sýnist hverjum. Þegar við veltum aðeins fyrir okkur gagnrýninni sem hefur komið fram á frv. er augljóst að sú gagnrýni er á ýmsa vegu. Síðasta laugardag birtist athyglisverður leiðari í dagblaðinu Degi þar sem vikið er einmitt að þessari sundurlausu gagnrýni sem hefur komið fram á frv. Ég vil leyfa mér, með leyfi virðulegs foreta, að vitna aðeins í þennan leiðara: ,,Í þessari breiðfylkingu, eins og oft vill verða í breiðfylkingum eru menn að sameinast um afmarkað fyrirbæri á nokkuð ólíkum forsendum. Þannig virðist það alls ekki ljóst hvort allir þeir sem gagnrýnt hafa frumvarpsgerð öryrkjahóps forsætisráðherra, geri það af sömu ástæðu. Greinilegt er þannig að sumir (öryrkjar og aldraðir) telja dóm Hæstaréttar fela í sér mjög víðtækt bann við tekjutengingu bóta og andmæla viðbrögðum ríkisstjórnarinnar af þeim ástæðum. Aðrir mótmæla hins vegar á grundvelli þrengri útfærsluatriða sem talin eru brjóta gegn dómnum.`` Enn segir í þessum leiðara: ,,Það er hreint ekki ljóst hver afstaða stjórnarandstöðuflokkanna er í þessu efni þó þeir séu vissulega allir á einu máli um það að viðbrögð ríkisstjórnarinnar sé stjórnarskrárbrot. Er það t.d. túlkun stjórnarandstöðunnar að hugmyndafræði tekjutengingarinnar hafi beðið skipbrot? Eða að tekjutenging allra bóta við tekjur maka sé óheimil? Svörin við þessum spurningum geta skipt sköpum fyrir velferðarkerfið eins og við þekkjum það í dag og í versta falli gæti málið snúist um að gengisfella jöfnunarhugsjón þess verulega.`` Þetta er mjög athyglisverð ábending. Maður hefði ímyndað sér eftir svo góða brýningu, sem kom fram í þessum athyglisverða leiðara í Degi, að stjórnarandstaðan hefði brugðist mjög vel við og niðurstaðan af þessari tveggja daga umræðu væri orðin mjög skýr í kollum okkar núna. En það er bara ekki þannig, umræðan hefur nefnilega ekkert orðið til þess að skýra afstöðuna, við sjáum það m.a. af umræðu dagsins í dag og dagsins í gær. Umræðan snýst að sjálfsögðu mjög um 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaganna og þar virðast vera uppi alls konar sjónarmið. Eitt er að það sé seinni málsliðurinn sem sé brott fallinn. Annar segir: Öll greinin er hrunin. Hv. formaður þingflokks Samfylkingarinnar sagði í dag að ástæða væri til þess að skoða a.m.k. það hvort öll greinin hafi ekki verið dæmd ómerk. Ef það er rétt sem hv. þm. segir, þá eru hér auðvitað mikil tíðindi á ferðinni því eins og menn sjá við lestur þessarar greinar þá er hún tvískipt. Í fyrri málsliðnum er þessi heimild til að greiða tekjutrygginguna þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Nú nýtur aðeins annað hjóna örorkulífeyris og sameiginlegar tekjur þeirra hjóna eru ekki hærri en 1.086.048 kr. á ári og skal þá greiða tekjutryggingu til viðbótar lífeyri þess að upphæð 356.965 kr. á ári.`` --- Með öðrum orðum, þarna er heimildin. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hins vegar í dag í andsvari við hæstv. fjmrh. að með þessum dómi hefði þessi mikla skerðing verið ógilt. Ég ítreka hæstv. forseti ,,þessi mikla skerðing``, þ.e. sú skerðing sem er í lögunum í dag, gildandi lögum, að sú mikla skerðing vegna tekna maka hefði verið ógilt. Ég verð að segja það og deila skoðunum með leiðarahöfundi Dags að býsna mikið vantar á að stefnan sé skýr. Ég geri ráð fyrir því að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi hver fyrir sig ákveðna skoðun í þessum efnum en ekki er hægt að segja að stefna stjórnarandstöðunnar í heild hafi orðið ýkja skýrari í umræðunni. Auðvitað er það ekki þannig að verið sé að dæma ógilda 5. mgr. laganna í heild sinni, því fer víðs fjarri. Eins og ég var að rekja áðan er það ekki þannig að þessi grein fjalli eingöngu um þetta tekjuskerðingarákvæði vegna tekna maka, það er ýmislegt annað sem í þessum lagatexta getur að líta. Málsgreinin fjallar ekki bara um skerðingu tekjutryggingar sem einstaklingur í hjúskap verður fyrir vegna tekna maka, heldur reglan sjálf eins og ég nefndi áðan, auk þess sem í þessu ákvæði felst regla um skerðingu tekjutryggingar vegna tekna sem lífeyrisþegi kann að hafa aflað sjálfur. Hér er um að ræða mjög víðtækt ákvæði sem var augljóslega ekki verið að dæma um. Þegar við skoðum síðan forsendur dómsins betur er alveg augljóst mál að tenging bóta við tekjur maka er ekki ólögleg í sjálfu sér. Þetta hefur náttúrlega fengist viðurkennt í umræðunni í dag, gagnstætt því sem manni virtist á fyrri stigum umræðunnar. Núna hafa menn hins vegar fyrst og fremst einbeitt sér að því að segja: Ekki má skerða tekjutrygginguna, tekjutryggingu einstaklingsins vegna tekna maka. Þetta er a.m.k. blæbrigðamunur frá því sem haft var uppi við upphaf umræðunnar og ekkert við því að segja, umræða þróast með þessum hætti. Það er líka þannig, ef maður fer yfir hæstaréttardóminn sjálfan, að Hæstiréttur telur í forsendunum að þessir þættir séu háðir mati. Þegar við ræðum þessi mál, um þennan rétt til að skerða tekjutrygginguna út frá tekjum maka, verðum við að gera það með hliðsjón af dómnum og hliðsjón af þeim dómsforsendum sem þar getur að líta. Í hæstaréttardóminum segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Svo sem áður greinir verður að telja að í 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar felist ákveðin lágmarksréttindi, sem miðuð séu við einstakling.`` --- Um þetta held ég að flestir séu sammála. --- ,,Þrátt fyrir svigrúm almenna löggjafans til mats á því, hvernig þessi lágmarksréttindi skuli ákvörðuð, geta dómstólar ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til þess, hvort það mat samrýmist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar.`` Hérna kemur þetta fram. Með öðrum orðum er dómurinn að segja: Þetta mat er til staðar en hins vegar verðum við að tryggja tiltekin lágmarksréttindi. Þetta er það sem kemur greinilega fram í þessum dómsforsendum og skiptir öllu máli þegar við erum að ræða þessi mál. Töluvert mikið hefur verið rætt um það og hefur verið gert að eins konar aðalatriði í umræðunni, a.m.k. á seinni stigum hennar, að tekjutryggingin gagnvart makanum í þessu tilviki geti farið niður í 43 þús. kr. miðað við frv. Menn hafa sagt sem svo: Þetta stenst ekki, tekjutryggingin gagnvart maka á alveg klárlega og afdráttarlaust að vera 51 þús. kr. Í þessu sambandi vil ég í fyrsta lagi vekja athygli á því að þegar um það er að ræða að tekjutryggingin fari ofan í 43 þús. gerist það fyrst við það að fjölskyldutekjur fari í 300 þús. kr. á mánuði eða þar um bil. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að í gegnum alla löggjöf okkar, meira og minna, gengur það sem rauður þráður að í fjölskyldum ríki gagnkvæm framfærsluskylda. Í hjúskaparlögum frá árinu 1993 er kveðið mjög skýrt á um þetta þar sem sagt er: ,,Hjón bera sameiginlega ábyrgð á framfærslu fjölskyldunnar. Til framfærslu telst það sem með sanngirni verður krafist til sameiginlegs heimilishalds og annarra sameiginlegra þarfa, uppeldis og menntunar barna og sérþarfa hvors hjóna.`` --- Þetta er auðvitað eins og við þekkjum mjög víða í löggjöf okkar. Í gærkvöldi bar það líka til tíðinda að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir greindi frá því í umræðunum, sem mér fannst mjög athyglisvert, að Reykjavíkurborg greiddi með sérstakri fjárhagsaðstoð hverjum einstaklingi sem ætti á annað borð rétt á því um 60 þús. kr. á mánuði. Ef hins vegar um væri að ræða greiðslur til hjóna, þá skertist greiðslan sjálfkrafa, ekki um 25% en um 10%. Með öðrum orðum þessi greiðsla, sem litið er á sem eins konar tekjutryggingu í skilningi þessarar aðstoðar, er skert ef um er að ræða greiðslur til hjóna, um 10% eins og fjöldamargt annað. Það undirstrikar að ekkert af því sem sagt hefur verið, að það sem við erum að leggja til sé ósamrýmanlegt hugsunarhætti löggjafans að öðru leyti, ekkert af því stenst. Þá vaknar þessi spurning áfram: Hvers vegna er þessi upphæð þá lægri hjá einstaklingi ef um er að ræða hjónafólk í skilningi laganna? Eins og bent er á í hinni ágætu álitsgerð lögfræðingahópsins er ýmislegt sem styður það að með einhverjum hætti sé tekið tillit til hjúskaparstöðu og þessarar gagnkvæmu framfærsluskyldu. Ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins úr þessari greinargerð, með leyfi forseta: ,,Við ákvörðun á viðmiðunarfjárhæð þessarar sérreglu er rétt að taka tillit til þess, sem fram kemur í dómsforsendum Hæstaréttar, að það geti átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn greinarmun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki. Verður því fjárhæð sérreglunnar eðlilega nokkru lægri en fjárhæð óskertrar tekjutryggingar einhleypings.`` Sama sjónarmið kemur auðvitað fram í dómsforsendum Hæstaréttar þar sem segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Tekjur maka skipta ekki máli við greiðslu til dæmis slysatrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga og fæðingarstyrks. Verður að telja það aðalreglu íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka. Er það í samræmi við þá stefnumörkun sem liggur að baki íslenskri löggjöf um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í lögum er þó víða tekið tillit til hjúskaparstöðu fólks. Má hér nefna skattalög og ákvæði laga um félagslega aðstoð. Talið hefur verið að einstaklingur í hjúskap eða sambúð þurfi minna sér til framfærslu en sá sem býr einn. Getur það því átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.``

Um þetta deilir enginn.

Um þetta deilir enginn, segir hv. þm. og þetta er auðvitað ... 

Það er allt annað. Það er ekki talað um tekjutengingu þarna.

Virðulegi forseti. Ég held ég verði óska eftir því að ég fái tóm til þess að ljúka máli mínu. Í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað upp á síðkastið hefur verið sagt sem svo að vatnaskilin í umræðunni hafi átt sér stað með breytingum á stjórnarskránni árið 1994. Það hafi gerst á hinum sólríka sumardegi á Þingvöllum að mönnum hafi orðið það ljóst með breytingunum á stjórnarskránni að allt það sem áður hafði verið í lögum í 50 eða 60 ár stæðist ekki það sem menn hafa kallað mannréttindaákvæði.  Sama er að segja um það þegar menn hafa verið að tala um að það sé siðferðisbrestur á bak við þessa hugsun. Þá hefur þessi siðferðisbrestur, ef við gefum okkur það að siðferðishugmyndir séu altækar, væntanlega verið til staðar líka á árum áður þegar þessi tekjutenging var við lýði og var studd hér af stjórnmálamönnum úr öllum stjórnmálaflokkum. Það er ljóst og kemur mjög greinilega fram í þessu frv. að sú réttarbót sem hér er lögð til handa öryrkjum kemur eingöngu í hlut tiltölulega afmarkaðs hóps. Í sjálfu sér mundi það ekki breyta miklu um það þó að upphæðin yrði hækkuð úr þessum 43 þús. kr. í 51 þús. kr., sem mér sýnist að á síðustu metrunum í þessu máli ætli að verða aðalumræðuefnið af hálfu stjórnarandstöðunnar. Það er ljóst að það er tiltölulega afmarkaður hópur sem nýtur þessara bóta. Og það er líka alveg ljóst að þetta frv. er í sjálfu sér ekki tekjujafnandi, gagnstætt því sem menn höfðu svona ímyndað sér í þessari umræðu. Þetta er ekki tekjujafnandi frv. Þetta eru vissulega aukin framlög til hóps manna, til hóps öryrkja sem örugglega í mjög mörgum tilvikum þurfa á því að halda. En þetta er ekki tekjujafnandi aðgerð. Stefán Ólafsson prófessor, af því mjög hefur verið vitnað til hans, vekur einmitt athygli á því í bók sinni Íslensku leiðinni, að þrátt fyrir alla gallana við tekjuskerðingarnar þá feli þær samt í sér tekjujöfnun. Og það er auðvitað ómótmælanlegt. Þess vegna hefur þessi hugsun verið svona ríkjandi í okkar velferðarlöggjöf að reyna að nýta þessa fjármuni til að jafna kjörin, til að koma þeim til þess fólks sem mest þarf á þeim að halda. Því hefur líka verið haldið fram, samkvæmt Stefáni Ólafssyni m.a., að þessi íslenski háttur að tekjujafna með því að skerða bætur til öryrkja vegna tekna maka sé einsdæmi. Það er ekki svo. Hann telur að dæmin séu ekki mörg. En hann talaði aldrei um það í sinni bók að þetta væri einsdæmi. Það kemur líka glögglega fram í fylgiskjölum þessa frv. að þessi háttur er viðhafður m.a. á Norðurlöndunum og þær upplýsingar sem ég hef og styðst við, m.a. frá norrænu tölfræðihandbókinni, staðfesta það gagnstætt því sem ég veit að sumir hv. þm. Samfylkingarinnar hafa haldið fram og mjög var haldið fram af hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur í gærkvöldi. En þær upplýsingar sem ég hef reynt að afla mér og byggjast á upplýsingum úr hinni norrænu tölfræðihandbók, benda til þess að þetta sé sannarlega heimilt í norrænni löggjöf, a.m.k. í danskri löggjöf. Virðulegi forseti. Ég hef reynt að fara nokkuð almennum orðum um þessi mál eins og þau horfa við mér. Ég tel að þessi umræða eins og ég sagði í upphafi hafi sýnt og sannað að þetta mál er í eðli sínu flókið. Á því eru margar hliðar og álitamálin eru mjög mörg. Þess vegna var eðlilegt að reyna að undirbúa það sem best með því að kalla til færa sérfræðinga til þess að undirbúa málið í hendur Alþingis þannig að vinna þingsins yrði sem skilvirkust og leiddi til sem farsælastar niðurstöðu. Það hefur vakið athygli mína að við þráfaldar spurningar hv. þm. Péturs H. Blöndals, sérstaklega til þingmanna Samfylkingarinnar um tekjujöfnunarþátt þessa máls, þá hafa þingmennirnir reynt að skjóta sér undan því að svara svo einfaldri spurningu. Það er mjög sérkennilegt í ljósi þess að maður hefði ímyndað sér að hin pólitíska umræða ætti m.a. að snúast um afstöðu manna til tekjujöfnunar eða afstöðu manna til tekjubilsins í þjóðfélaginu. En þá hafa menn skotið sér á bak við það að Hæstiréttur hafi fellt sinn dóm og ekki sé viðeigandi að fjalla um það mál. Slíkur málflutningur dæmir sig hins vegar sjálfur að mínu mati. Hann er mönnum ekki til mikils framdráttar og eflir ekki þá pólitísku umræðu sem þarf að eiga sér stað í landinu um þetta mál og önnur.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að málflutningur stjórnarandstöðunnar væri ekki skýr. En mér finnst að það vanti líka skýrleika í málflutning hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Hann gleymir að skýra út hvers vegna Sjálfstfl. er að berjast fyrir því að kroppa þessar 8 þús. kr. af þeirri tekjutryggingu sem Hæstiréttur hefur í reynd dæmt öryrkjum. Er það sérstök stefna Sjálfstfl. að ráðast svona aftur og aftur gegn öryrkjum? Hv. þm. verður að reyna að færa einhver rök, annaðhvort efnahagsleg eða pólitísk, fyrir þessari stefnu. Það er einfaldlega rangt þegar hv. þm. kemur hérna, eins og reyndar allir þingmenn Sjálfstfl., og heldur því fram að dómurinn sé óskýr. Dómurinn er ákaflega skýr. Menn þurfa auðvitað að lesa hann út frá stefnu Öryrkjabandalagsins. En í dómsorði segir, með leyfi forseta: ,,Viðurkennt er, að aðaláfrýjanda, Tryggingastofnun ríkisins, hafi verið óheimilt ... að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki, er maki hans er ekki lífeyrisþegi.`` Og það sama gildir um lögin sem sett voru 1998. Þetta getur ekki verið skýrara.

Virðulegi forseti. Þetta var nú ótrúlega barnaleg spurning, að ímynda sér að einhver stjórnmálaflokkur hafi það sem sérstaka stefnu að ráðast gegn öryrkjum í landinu. Ýmislegt hefur maður nú látið sér detta hug í umræðum við pólitíska andstæðinga sína, en aldrei nokkurn tíma látið sér detta í hug að það sé stefnumörkun af hálfu einhvers stjórnmálaflokks að ráðast gegn tilteknum hópi í landinu, allra síst öryrkjum. Fyrir því voru málefnaleg rök að komast að þessari niðurstöðu um 43 þús. krónurnar. Fyrir því færði ég allítarleg rök í máli mínu og get vísað til þeirra auk þess sem ég vísa til dómsforsendna Hæstaréttar og álitsgerðar sérfræðingahópsins sem glögglega sýna fram á að fyrir því eru, eins og það var orðað í dómsforsendum Hæstaréttar, málefnalegar ástæður að standa að máli eins og niðurstaða frv. kveður á um.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það eru málefnaleg rök fyrir því að taka tillit til þess hagræðis sem felst í sambúð og það er gert nú þegar. Það er gert með því að 30% af framfærslueyrinum sem Tryggingastofnun ríkisins lætur einhleypum öryrkjum í té falla niður við það að öryrkinn fer í sambúð, þ.e. hann tapar heimilisuppbót og hann tapar sérstakri heimilisuppbót. Það er því þegar tekið tillit til þessa, herra forseti. Það er hins vegar hvergi í dómsorði Hæstaréttar og hvergi í forsendum að dómsorði sagt eitt eða neitt sem gefur til kynna að dómurinn sé þeirrar skoðunar að það megi skerða tekjutrygginguna vegna tekna maka. Það kemur hvergi fram þar. Þetta höfum við sýnt fram á aftur og aftur. Hv. þm. er uppnæmur yfir því að ég spyr hvort það sé stefna Sjálfstfl. að fara þannig að þessum hópi sem á undir högg að sækja. Er nema von að við spyrjum? Við höfum núna bráðum í tvo daga verið að reyna að draga fram skýringar á því af hverju verið er að kroppa þennan 8 þús. kall af tekjutryggingunni. Þau svör hafa ekki enn þá fengist.

Virðulegi forseti. Ég hélt satt að segja að ég þyrfti ekki að fara að kenna hv. þm. stafrófið í því að lesa út úr dómnum eins og við höfum verið að ræða hann ítarlega á þessum dögum. Það er deginum ljósara að við verðum að lesa dóminn með hliðsjón af því að hverju var stefnt 

Herra forseti. Það er heimilt að taka tillit til fjölskylduaðstæðna og það er gert með heimilisuppbót og sérstakri heimilisuppbót. Það er ekki heimilt að skerða tekjutrygginguna hins vegar með tilvísun í tekjur maka. Málflutningur ríkisstjórnarinnar byggist á tvennu. Í fyrsta lagi að málið sé óskaplega flókið og í öðru lagi að ríkisstjórninni sé heimilt að lækka tekjutryggingu á grundvelli tekna maka þrátt fyrir dóm Hæstaréttar. Með öðrum orðum að það standist stjórnarskrá Íslands og lög landsins að hafa um 7.500 kr. af öryrkja sem er giftur eða í sambúð með maka með tilteknar tekjur, að ríkisstjórnin muni komast upp með þetta. Mig langar til að beina spurningu til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar: Hvers vegna leggur Sjálfstfl. svona mikið upp úr því að koma í veg fyrir að öryrki njóti þessara lágmarksréttinda sem einstaklingur, 51 þús. kr.? Hvers vegna leggur flokkurinn svona mikið upp úr því? Og það er rangt að tala um þetta á annan veg en sem tekjujafnandi aðgerð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. gerði það sem mjög hefur verið gert í þessari umræðu, að segja sem svo að í frv. sé verið að reyna að hafa af fólki rétt og hafa af fólki bætur, þegar fyrir liggur að þetta frv. felur það í sér að hækka tekjutrygginguna úr um það bil 18 þús. kr. í 43 þús. kr. Það er alveg sama hvers konar útúrsnúningum menn reyna að beita í þessum efnum, það er bara einfaldlega þannig að 43 þús. kr. eru hér um bil helmingi hærri tala en 18 þús. kr. Það er þess vegna hækkun, ekki lækkun. Það er viðbót, ekki skerðing.

Herra forseti. 51 þús. kr. sem talað er um samanstanda af tvennu, grunnlífeyri og tekjutryggingu. Tekjutryggingin er núna 32.566 kr. Samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar verður hún 25 þús. kr. Ég spyr hv. þm.: Hvort er þetta hækkun eða lækkun?

Virðulegi forseti. Það sem öll þessi umræða snýst um er tekjutryggingin sem hefur verið og er í dag 18 þús. kr. Þetta frv.

Nei.


             gengur út á það 

Forseti vill áminna þingmenn um að ...

Þetta gengur út á að hækka þessa viðmiðun. Ágreiningurinn sem hefur staðið upp á síðkastið er um það hvort lágmarksviðmiðunin eigi síðan að vera 43 þús. eða 51 þús. kr.

Herra forseti. Enn einu sinni koma hv. þm. úr röðum stjórnarliða og rugla saman grundavallaratriðum í málinu. Annars vegar er um að ræða rétt öryrkjans til greiðslu úr opinberum sjóði sem byggður er á fötlun hans. Þetta er stjórnarskrárvarinn, persónubundinn, einstaklingsbundinn réttur. Hæstiréttur fer margoft yfir þetta í sínum röksemdum. Annars vegar því og hins vegar heimildarákvæðum á borð við fjárhagsaðstoð sveitarfélaga sem hv. þm. nefndi hér sérstaklega máli sínu til rökstuðnings og vitnaði til hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það má nefnilega skerða heimildarákvæðin. Og það má líka skerða viðbæturnar eins og t.d. þær sem felast í heimilisuppbótinni. Á þessu er grundvallarmunur og ég vil bara hvetja hv. þm. úr röðum stjórnarliða til að fara að átta sig á þessu grundvallaratriði svo við getum farið að tala hérna af einhverju viti um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég á nú ekki von á því að þó við stöndum hér í allan dag þá takist mér að sannfæra fulltrúa stjórnarandstöðunnar í þessu máli og það sýnir okkur fyrst og fremst það að á þessu máli eru margar hliðar. Og þetta er ekkert einfalt mál, eins og ég lagði áherslu á hér í upphafi. Þess vegna var svo mikilvægt að reyna að vanda undirbúninginn eins vel og hægt er. Ég hef margoft reynt að vísa hér í dómsforsendur Hæstaréttar þar sem sérstaklega er vikið að þessu máli með þeim hætti sem ég las upp, ekki bara úr áliti sérfræðinganefndarinnar heldur líka úr forsendum þeim sem Hæstiréttur lagði af stað með til þess að sýna fram á að fullkomið samræmi væri á milli röksemdafærslu sérfræðingahópsins og niðurstöðu Hæstaréttar. Ég get auðvitað ekki gert betur en að lesa upp úr orðum Hæstaréttar. Og það verður auðvitað að koma á daginn hvort það dugi og nái eyrum hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur. En orð Hæstaréttar tala að mínu mati mjög skýrt í þessum efnum.

Herra forseti. Það hefur aldrei þótt góð lögfræði að lesa bara út eina og eina setningu sem mönnum hentar hverju sinni, en lesa hana ekki og skoða hana ekki í samhengi við ákveðin grundvallaratriði sem dómurinn byggir á. En það heyrir maður hv. stjórnarliða gera hér aftur og aftur í sínu máli. Ég ætla ekki að fullyrða að það sé af ásetningi. Það gæti orsakast af einhverjum misskilningi líka. Ég er að reyna að draga þetta fram og er margsinnis búin að gera það hér, að það er grundvallarmunur á þessu, þeim stjórnarskrárvarða rétti sem felst í þessari grunngreiðslu annars vegar og svo hins vegar á einhverjum öðrum heimildargreiðslum til þess að greiða fólki fjárhagslega aðstoð úr opinberum sjóðum í einni eða annarri mynd. Á þessu er grundvallarmunur. Það eru ekki allar félagslegar greiðslur úr opinberum sjóði stjórnarskrárvarinn réttur einstaklinganna og Hæstiréttur er ekki að segja það heldur. Menn verða að átta sig á þessu grundvallaratriði áður en hægt er að ræða málið.

Virðulegi forseti. Ef ég hefði lesið eina og eina setningu eins og hv. þm. sagði áðan til að reyna að rökstyðja mál mitt þá hefði verið hægt að segja sem svo að ég væri að reyna að slíta hlutina úr samhengi. Ég gerði það ekki. Ég fór allrækilega yfir forsendur dómsins. Ég bar forsendur dómsins saman við álit sérfræðingahópsins til að reyna að leiða það fram að þarna væri samhengi á milli. Niðurstaða mín var sú í þessari ræðu að fullkomið samhengi væri á milli dómsforsendna Hæstaréttar og álits sérfræðingahópsins og þess vegna væri það rökrétt sem lagt er til í frv. að standa þannig að málum varðandi þennan þátt málsins eins og lagt er til í frv.

Herra forseti. Ég lái ekki hv. þm. að hann skuli ruglast í almannatryggingunum því þær eru flóknar og sömuleiðis erfitt að bera þær saman á Norðurlöndum. Ég er með allar þessar samanburðarskýrslur um norrænan rétt og sömuleiðis upplýsingar frá tryggingastofnunum á Norðurlöndum um þetta mál. Norðurlöndin skerða ekki grundvallarréttindi eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir skilgreindi áðan og eru hér á landi grunnlífeyrir og tekjutrygging. Aftur á móti eru viðbótarréttindin, sem eru bætur um félagslega aðstoð, jafnvel tengd tekjum maka. Hins vegar er það þannig í almannatryggingunum á Norðurlöndum að ákveðnar bætur eru e.t.v heldur lægri ef fólk er í hjúskap, alveg eins og grunnlífeyrir á Íslandi. Ef fólk er gift eða er í hjúskap með öðrum öryrkja fær það 90% grunnlífeyri. Á nákvæmlega á sama hátt er þessu varið á Norðurlöndum, nema hvað á Norðurlöndunum er fólk með helmingi hærri greiðslur í grundvallarréttindi en hérna. Dæmi: 85 þús. óskertar í Danmörku en 18 þús. hérna.

Virðulegi forseti. Við vitum það sem höfum aðeins leitt hugann að þessum málum að það er ákaflega erfitt að bera saman almannatryggingalöggjöfinna milli landa, einfaldlega vegna þess að hún er svo mismunandi uppbyggð. Þáttur lífeyrisgreiðslna og annars þess háttar er mjög mismunandi eftir löndum. Ég hef fyrir framan mig ljósrit úr bók Stefáns Ólafssonar þar sem segir m.a. að beiting skerðingarreglna í almannatryggingakerfinu vegna lífeyris öryrkja, vegna tekna maka, sé fátíð. Með öðrum orðum sé hún til staðar í öðrum löndum þó hún kunni að vera fátíð. Ég hef líka upplýsingar frá Norrænu tölfræðihandbókinni sem segja að það sé viss skerðing vegna tekna maka vegna þessa grunnlífeyris eða tekjutryggingar. Þessar upplýsingar verður að leiða fram og þær verða væntanlega leiddar fram í heilbr.- og trn. en meðan ég hef þessar upplýsingar undir höndum hlýt ég að standa við þær.

Vissulega munum við fara yfir þessi mál í nefndinni og leiða hið sanna í ljós. En aðeins til að sýna hversu villandi upplýsingar eru í þeim plöggum þar sem er verið að bera saman þessar bætur, þá segir þar að tekjutrygging á Íslandi 1997 sé 43.396 kr. í því plaggi sem fylgir frv. en í raun var hún 27.503 kr. Plaggið segir 43 þús., í rauninni voru það 27 þús. Það er sannleikurinn um tekjutrygginguna. En það er nú sannleikurinn í fylgiskjölum með þessu frv. og þennan samanburð á Norðurlöndunum. Aftur á móti er staðreynd að viðbótaruppbætur félagslegrar aðstoðar eru oft tengdar tekjum maka og ýmsu öðru og það þykir alveg eðlilegt og það er gert hér nánast, a.m.k. í hjúskap. Aftur á móti er grundvallarrétturinn virtur á Norðurlöndunum og ekki tengdur við tekjur maka.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að danska orðið ,,grundbeløb`` þýði svona hér um bil grunnlífeyrir eða tekjutrygging. Og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hér, svo ég vitni enn til Norrænu tölfræðihandbókarinnar, þá kemur mjög glögglega fram að heimild sé til þess í dönskum lögum að skerða þessar greiðslur alveg með þeim hætti sem ég var að greina frá. Af því að mig minnir að hv. þm. sitji í heilbr.- og trn. þá held ég að það sé mjög mikilvægt að hv. þm. eigi þess kost að stúdera þetta þannig að hún geti í þessum efnum loksins farið að snúa frá villu síns vegar og gera sér ljóst hvers konar ruglmálflutningi hún hefur verið að halda fram og haldið að samþingmönnum sínum sem hafa notað hann til þess að byggja upp falskar árásir í ríkisstjórnina í þessu máli.

Herra forseti. Það er athyglisvert að nú um áramótin, aldamótin eða árþúsundamótin ef menn vilja vera hátíðlegir, þá er það mál sem mesta athygli vekur mannréttindamál. Það er réttindamál minnihlutahóps sem vinnst fyrir dómstólum á grundvelli mannréttindaákvæðis stjórnarskrárinnar. Þetta vekur athygli. Þetta segir okkur, herra forseti, hve áherslur eru að breytast og hvað nýr tími kann að boða. En ekki vekur minni athygli hver viðbrögð valdsins eru. Þau viðbrögð segja okkur nefnilega líka að glímunni við drottnandi valdhafa um mannréttindi er ekki lokið. Enn eru hópar sem þurfa að sækja til þeirra sem valdið hafa, þurfa að sækja um réttinn til að lifa eins og menn. Hver er ástæða þeirrar umræðu sem hér stendur á hinu háa Alþingi? Jú, hún er sú að hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram á Alþingi frv. til að mæta þessum dómi, eins og þeir orða það, þessum dómi Hæstaréttar, sem minnihlutahópurinn vann fyrir dómstólum á grundvelli mannréttindaákvæðis, en ýmsir, Öryrkjabandalagið, við í stjórnarandstöðunni og stór hluti þjóðarinnar, þar með taldir ýmsir lögfræðingar, telja að sé tilraun ríkisstjórnarinnar til að fara á svig við dóminn, til að skerða í raun þann rétt sem dómurinn færði þessum hópi. Við teljum að þetta sé tilraun til að fara á svig við dóminn, herra forseti, af því að við trúum því tæpast eftir að hafa lesið dóminn og hlýtt á ýmsa þá sem hafa farið vandlega yfir hann að hægt sé skilja dóminn á þann veg sem hæstv. ríkisstjórn og fylgismenn hennar á Alþingi virðast gera. Ég er í hópi þeirra sem fannst dapurlegt að fylgjast með málflutningi ráðherranna, þó einkum forsætisráðherrans, þegar kynnt var hvernig þau hygðust bregðast við dómi Hæstaréttar. Það var helst á ráðherrum að skilja að dómurinn hefði verið ranglátur af því að hann færði þeim ekkert sem höfðu ekki orðið fyrir skerðingu. Þetta var merkileg niðurstaða, herra forseti. Það var helst á þeim að skilja að það væri skelfilegt ranglæti að þeir sem höfðu verið með skerta tekjutryggingu ættu að fá hana óskerta eða minna skerta samkvæmt túlkun ríkisstjórnarinnar. Maður velti því fyrir sér um hvað þetta fólk teldi að dómur Hæstaréttar hefði eiginlega snúist, hvort þeir hefðu aldrei einu sinni skoðað á hverju krafa Öryrkjabandalagsins var byggð. Sumir stjórnarliðar, ráðherrar sem aðrir, vilja drepa umræðunni á dreif um niðurstöðu Hæstaréttar með því að tala frekar um hvað þeir hefðu viljað gera við peningana, eins og dómur Hæstaréttar hafi skapað eitthvert peningalegt svigrúm sem menn geti dundað sér við að byggja inn í óskalista sína. Notað svigrúmið, orðaði hæstv. utanrrh. það. Þetta hefur verið dálítið sérkennilegt á köflum hér í þingsal vegna þess að einn hv. þm. hefur verið hér í leiknum ,,frúin í Hamborg`` við alla þá stjórnarandstæðinga sem hafa tekið til máls. En eins og menn kannski muna úr bernsku sinni var sá leikur þannig að annar spurði hinn: Hvað mundirðu gera við peningana sem frúin í Hamborg gæfi þér? Svo átti maður að svara en maður varð að passa sig á bannorðunum sem gátu verið ,,svart`` og ,,hvítt`` eða ,,já`` og ,,nei``. Í tilviki okkar hefur hv. þm. í sínum ,,frúin-í-Hamborg-leik`` orðað spurninguna efnislega á þá leið: Hvað mundirðu gera við svigrúmið sem Hæstiréttur gaf þér? En bannorðið hefur síðan verið það að segja að maður mundi greiða fulla tekjutryggingu til þeirra öryrkja sem hafa orðið að þola skerðingu vegna tekna maka. Eða á ég kannski að segja að bannorðið hafi verið mannréttindi? Borgaraleg réttindi? Það er vart hægt að skilja þingmanninn öðruvísi og hann talar því miður fyrir munn ansi margra, einkum þingmanna Sjálfstfl. Það er vart hægt að skilja hann öðruvísi en þannig að honum finnist í lagi að tekjutengja mannréttindi. Tekjutengd mannréttindi. Eða að rétt sé að fara í manngreinarálit þegar mannréttindi stjórnarskrár er annars vegar og láta það ráðast af stöðu einstaklings, tekjum hans, stöðu maka. Vegna þess að séu fjölskyldutekjur í fjölskyldu öryrkja orðnar þannig að fólk nái rétt að reka nefið upp úr fátæktarpyttinum þá hafi þeir ekkert með þau einstaklingsbundnu réttindi að gera sem Hæstiréttur, að mínu mati, telur að felist í möguleikum lífeyrisþega til að framfæra sig og eftir atvikum að taka þátt í framfærslu fjölskyldu sinnar. Málið snýst hins vegar, herra forseti, ekki um þetta, það snýst ekki um svigrúm eða hvað einhver vildi gera við þessa peninga, þessa þá líka svakalegu upphæð, heldur snýst það um það stjórnarfrv. sem liggur hér fyrir og þann dóm sem Hæstiréttur felldi í máli Tryggingastofnunar gegn Öryrkjabandalagi Íslands. Mér finnst dómsorðið vera skýrt og ég tel að það hafi legið beint við að greiða þeim öryrkjum sem voru með enga eða skerta tekjutryggingu vegna tekna maka, þeirra sem voru skertir á grundvelli 5. mgr. 17. gr. laganna, óskerta tekjutryggingu þegar 1. janúar samkvæmt almannatryggingalögum eins og þau voru eftir að Hæstiréttur, svo ég vitni beint í dómsorðið, ,,var búinn að viðurkenna að ekki mætti skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap á þann hátt sem gert í 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga``. Herra forseti. Síðasta öld var tími mikilla landvinninga í mannréttindamálum á Vesturlöndum. Verkalýðshreyfingin og aðrar lýðhreyfingar börðust fyrir réttindum alþýðumanna, sóttu þessi réttindi í greipar þeirra sem höfðu þau fyrir hefð, arf, löggjöf eða meinta guðlega velþóknun. Konur fengu kosningarrétt á síðustu öld og máttu alla öldina, herra forseti, slást fyrir öðrum formlegum réttindum sínum. Þannig hefur þessi helmingur mannkyns og íslensku þjóðarinnar mátt heyja baráttu minnihlutahóps jafnvel fyrir svo sjálfsögðum réttindum sem sömu launum fyrir sömu vinnu. Það er vel við hæfi, herra forseti, að nefna það í umræðunni, að 2/3 þeirra sem þessi breyting sem dómur Hæstaréttar kallar á varðar einmitt konur. Mikið hefur verið rætt um framfærsluskyldu, um skyldu framfæranda gagnvart maka sínum í þessu tilfelli. Ákvæði um rétt til aðstoðar úr opinberum sjóðum til þeirra sem geta ekki framfleytt sér sjálfir hefur verið, eins og segir í dómi Hæstaréttar, í stjórnarskrá allt frá 1874. En rétturinn var háður því að viðkomandi ætti sér ekki skylduframfærandur. Ef skylduframfærandi var til staðar var ekki skylda að framfæra viðkomandi úr opinberum sjóði. Þessu, herra forseti, var breytt formlega við stjórnarskrárbreytinguna árið 1995 og réttur til greiðslu úr opinberum sjóðum þaðan í frá ekki háður því að skylduframfærandann vantaði. Hæstv. fjmrh. reyndi í ræðu sinni í morgun að gera lítið úr þessari breytingu. Það er hins vegar nákvæmlega þessi breyting sem gerir það að verkum að Hæstiréttur kveður upp þann dóm sem hann gerir nú í máli Öryrkjabandalagsins þegar sú skoðun kemur fram að það styðjist við mannréttindaákvæði að einstaklingurinn verði að hafa ákveðin réttindi, ákveðin fjárhagsleg réttindi, ákveðin efnahagsleg réttindi, hann verði að hafa fjárhagslega stöðu til að framfæra sig og eftir atvikum fjölskyldu sína. Mér finnst óþarfi og satt að segja leiðinlegt að heyra menn gera lítið úr þessari breytingu vegna þess að þetta er að mínu mati breyting sem skiptir verulegu máli og á eftir að skipta verulegu máli í mannréttindabaráttu á þeirri öld sem við erum nú að mæta. Í dómi Hæstaréttar segir, með leyfi forseta, svo ég hafi þetta nú allt nákvæmlega eins og það stendur: ,,Ákvæði um rétt þeirra, sem ekki geta framfleytt sér sjálfir, til aðstoðar úr opinberum sjóðum hefur verið í stjórnarskrá allt frá 1874, en rétturinn var háður því að viðkomandi ætti sér ekki skylduframfærendur. Það skilyrði var afnumið með stjórnarskrárbreytingu 1995. Samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 14. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, skal öllum, sem þess þurfa, tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika.`` Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á orðið ,,réttur`` vegna þess að við erum að fjalla annars vegar um rétt sem er stjórnarskrárvarinn og hins vegar heimildir. Á þessu verður að gera greinarmun sem hefur ekki verið gert nægjanlega hér í umræðunni. Vissulega hafa þátttakendur í umræðunni, eins og nú síðast hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, reynt að skýra þann mun sem er á stjórnarskrárvörðum rétti manna sem taka bætur eftir almannatryggingalöggjöfinni og síðan þeim bótum sem menn fá greiddar eftir atvikum samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, um félagsaðstoð sveitarfélaga, eftir skattalögum eða öðrum leiðum. Á þessu er munur og menn geta ekki notað það að ,,það má`` og ,,er gert`` að tekjutengja og skerða þær bætur sem greiddar eru samkvæmt félagslega kerfinu. Menn geta ekki notað það eins og mér finnst vera gert hér í umræðunni um of til að réttlæta skerðingu á þeim rétti sem fólk hefur samkvæmt almannatryggingalöggjöfinni. Það er þess vegna, herra forseti, sem ég legg áherslu á orðið ,,réttur``. Dómur Hæstaréttar í málefnum öryrkja snýst um mannréttindi og hann snýst um sjálfsvirðingu. Hann snýst um rétt hvers einstaklings til lágmarkslífeyris og efnalegs sjálfstæðis, óháð tekjum eða stöðu maka. Hann snýst um það að þeir sem eru eins settir, þ.e. hafa misst tekjuhæfi sitt, þeir eigi jafnan rétt til greiðslna úr opinberum sjóðum. Um þetta segir, herra forseti, í dómi Hæstaréttar, með leyfi forseta: ,,... að uppfylla skilyrði 65. gr. stjórnarskrárinnar um að hver einstaklingur njóti samkvæmt því jafnréttis á við aðra sem réttar njóta, svo og almennra mannréttinda.`` Hér er alltaf talað um rétt, herra forseti. ,,Almenni löggjafinn hefur skilgreint stefnumörkun sína varðandi þessi mannréttindi, svo sem þau horfa við öryrkjum, í 1. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra, en markmið þeirra laga er sagt vera að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa þeim skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi.`` Ég átta mig ekki alveg á því, herra forseti, hvort menn gera sér leik að því að rugla saman bótum sem menn eiga annars vegar rétt á, bótum almannatrygginga og hins vegar því sem greitt er samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, en þar er einungis um að ræða heimildarákvæði eins og ég sagði hér áðan. Svo ég vitni aftur í dóm Hæstaréttar, þá segir í framhaldi af því sem ég las áðan, með leyfi forseta: ,,Löggjafarvaldið hefur með lögum nr. 117/1993 um almannatryggingar komið til móts við skyldur sínar um réttindi samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar að því er öryrkja varðar sérstaklega. Önnur lagaákvæði af þessum meiði, svo sem samkvæmt lögum nr. 118/1993 um félagslega aðstoð og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, eru hins vegar heimildarákvæði, en mæla ekki fyrir um rétt öryrkja.`` Herra forseti. Mér finnst þetta vera svo skýrt að ég skil ekki hvernig á því stendur að menn rugla endalaust fram og til baka heimildarákvæðum annars vegar og rétti hins vegar, rétti sem Hæstiréttur segir okkur að sé stjórnarskrárvarinn. Hér hefur nokkuð borið á góma í umræðunni hvort löggjöf okkar sé hliðstæð þeirri löggjöf sem er annars staðar á Norðurlöndunum eða eftir atvikum í Evrópusambandinu. Það er, vegna þess að með lagabreytingunni árið 1993 sem hér hefur verið nefnd, lögin sem tóku gildi 1994 annars vegar um almannatryggingar og hins vegar um félagsleg réttindi eða félagslega aðstoð, eru einmitt sniðin að þeirri reglu sem þekkt er í nágrannalöndum okkar, að þessu er skipt í sundur. Þess vegna er hægt að bera þetta saman og ég skil ekki af hverju menn eru alltaf að tala um að hlutirnir séu svo flóknir. Það er ekkert flókið að bera saman annars vegar hver rétturinn er og hins vegar hvað felst í þeim lögum hjá okkur og öðrum hvað varðar félagslega aðstoð. Af hverju er það svo flókið? Það liggur hins vegar fyrir að það sem menn eru með í fylgiskjali II í þessu frv. og á að sýna hvernig hinar Norðurlandsþjóðirnar skerða, er allt úr lögunum um félagsleg réttindi eða félagslega aðstoð. Það er ekki úr almannatryggingalöggjöfinni og þar með réttur, þetta eru allt heimildarákvæði og þess vegna eru þau skert þar, eins og hér. Mér finnst svolítið sérkennilegt, ég segi það einu sinni enn, hvernig menn leyfa sér í raun að blanda þessu saman og ef menn eru að gera það af því að þeir átta sig ekki á málinu, af því að þeir átta sig ekki á hvernig þetta liggur get ég svo sem skilið að mönnum þyki þetta flókið því þá eru menn svo sannarlega búnir að flækja þetta fyrir sér. Hér hefur verið talað um það, nú síðast af hv. þm. Einari Guðfinnssyni, að lágmarksréttindi eigi að geta verið mat og það eigi að vera mat löggjafans. Þetta er samhljóða því sem Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttarlögmaður hefur sagt og er hluti af rökstuðningi hans fyrir því að ríkisstjórnin geti farið þá leið sem hún fer í frv. sínu, að þetta eigi að geta verið mat löggjafans. Ég er sammála því. Það mat á þá að koma fram í grunnlífeyri og tekjutryggingu. Þar á þetta mat að liggja. Hvað viljum við? Hvað vilja pólitískir flokkar? Hvað vill stjórnarmeirihlutinn að grunnlífeyrir á Íslandi sé hár og hvað á tekjutryggingin síðan að vera há? Það er í því sem hið pólitíska mat liggur. En rétturinn til að skerða síðan þar sem Hæstiréttur er búinn að segja að mínu mati að séu einstaklingsbundin réttindi, lágmarksréttindi, er ekki til staðar. En menn hafa auðvitað möguleika til að beita sér pólitískt þegar þeir eru að ákvarða annars vegar grunnlífeyrinn og hins vegar tekjutrygginguna, þessar bætur almannatrygginga sem eru stjórnarskrárvarinn réttur. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að aðrar greiðslur úr almannatryggingum, svo sem slysatryggingar, sjúkratryggingar, greiðslur í fæðingarorlofi og atvinnuleysistryggingar séu greiddar óháð tekjum maka. Það finnst okkur eðlilegt og sjálfsagt og sama tel ég að Hæstiréttur sé að segja um tekjutrygginguna. Í dómi Hæstaréttar segir, með leyfi forseta: ,,Eru ákvæði laganna um félagslega aðstoð einungis heimildarákvæði um greiðslur bóta, en samkvæmt lögum um almannatryggingar er um að ræða rétt til greiðslu örorkulífeyris og einnig tekjutryggingar en þá að ákveðnum skilyrðum uppfylltum.`` Þetta, ,,að ákveðnum skilyrðum uppfylltum`` heyrist mér að stjórnarliðar vilji túlka þannig að þá megi skerða þetta eins og um væri að ræða ákvæði sem eru í lögunum um félagslega aðstoð. En að mínu mati er það hreint ekki svo, herra forseti, heldur eru þessi ákveðnu skilyrði sem eiga að vera uppfyllt þau að viðkomandi hafi það miklar tekjur sjálfur að hann þurfi ekki á þessari aðstoð að halda, að viðkomandi geti með eigin tekjum framfært sig þannig að hann haldi fullri reisn. Í dómi Hæstaréttar er síðan farið yfir það sem ég var að vitna til áðan um þær greiðslur sem taka ekki mið af tekjum maka eins og t.d. slysatryggingu, sjúkratryggingu, atvinnuleysistryggingu og fæðingarstyrk, þar sem segir í dómi Hæstaréttar að það verði að telja það aðalreglu íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka. Ég ætla að endurtaka það ,,réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka.`` Hér er verið að tala um réttinn sem liggur í almannatryggingalöggjöfinni, hér er ekki verið að tala um þær heimildargreiðslur sem eru í lögunum um félagslega aðstoð. Þar liggur þessi munur og á ekki að þurfa að vefjast fyrir neinum. Herra forseti. Þetta samanlagt hefur leitt mig og okkur í stjórnarandstöðunni til þeirrar niðurstöðu að með dómsorði sínu sé Hæstiréttur að segja að ekki megi skerða tekjutryggingu miðað við tekjur maka --- þær eru réttur sem ekki verður skertur nema öryrkinn sjálfur hafi það háar tekjur að það réttlæti slíkt --- að í grunnlífeyri og tekjutryggingu felist sá lágmarksréttur sem hverjum og einum sé tryggður án tillits til tekna eða stöðu maka. Þetta er samkvæmt almannatryggingalögum og réttur einstaklings samkvæmt skilgreiningu. Herra forseti. Mér finnst ríkisstjórnin hafa vondan málstað að verja í þessu máli. Það er e.t.v. þess vegna líka sem þeim finnst þetta mál svo flókið. Auðvitað er flókið að hverfa frá þessum dómi og reyna að drepa honum á dreif með þeim hætti sem gert hefur verið. Herra forseti. Ég held líka að það sé vegna þess að ríkisstjórnin hefur vondan málstað að verja að hún leggur sig svo fram við að afflytja mál stjórnarandstöðunnar eða Öryrkjabandalagsins, nú eða annarra sem eru ekki á máli þeirra eða þeirra sem beygja sig ekki undir skoðanir Jóns Steinars Gunnlaugssonar um það hvað Hæstiréttur má og hvað Hæstiréttur má ekki. En ég er sammála því sem hér hefur verið reifað og lesið upp úr viðtölum við þann ágæta lögfræðing að ýmislegt af því er að mínu mati fremur ósmekklegt. En svo ég fari aðeins yfir það sem stjórnarflokkarnir, þingmenn þeirra, forusta þeirra, hefur verið að segja og gera að málflutningi stjórnarandstöðunnar, þá hefur það einkennt framsóknarmenn sérstaklega að þeir hafa sagt að við í stjórnarandstöðunni, og líklega Öryrkjabandalagið líka, höfum verið að vekja væntingar með umfjöllun okkar um dóminn. Hins vegar hefur ekki verið nefnt eitt einasta dæmi um hvar óréttmætar væntingar hafa verið vaktar, hvorki hver hafi gert það né hvernig. Hins vegar er ég nokkuð viss um að þessi dómur hefur út af fyrir sig vakið væntingar. Hann gerði það hjá mér og gerði það örugglega hjá fleirum. Hann vakti væntingar um að mannréttindi og hugsun um mannréttindi og gildi þeirra væri að færast á nýtt plan. Það vekur mér og okkur mörgum sannarlega væntingar, herra forseti. En það var ekki það sem framsóknarmennirnir hafa áhyggjur af. Einnig hefur verið reynt að gera þann málflutning okkar tortryggilegan að við töldum að hægt hefði verið að fara að dómi Hæstaréttar strax, þ.e. það hefði strax 1. janúar verið hægt að greiða þeim hópi sem hafði orðið fyrir skerðingu samkvæmt skerðingarákvæði 5. mgr. 17. gr. Hæstv. forsrh. reyndi í gær að gera málflutning stjórnarandstöðunnar tortryggilegan í þessu með því að segja: Þetta er alveg eins og þegar hæstaréttardómarnir komu um kvótamálin, þá sögðu þeir líka að það þarf ekkert að gera, bara fara að dómnum. Þetta er náttúrlega, herra forseti, eins fjarri lagi eins og hægt er að vera, vegna þess að þá var alls ekki skoðun okkar að hægt væri að fara að dómnum. Hins vegar vorum við algerlega andstæð þeirri túlkun sem ríkisstjórnin var með á dómi Hæstaréttar og vorum með allt aðra túlkun á þeim dómi. Við vorum á þeirri skoðun að það þyrfti að ganga lengra í lagasetningu en hæstv. ríkisstjórn taldi á þeim tíma. En þetta er dæmi um hversu langt menn ganga í því að reyna að afflytja eða gera málflutning stjórnarandstöðunnar tortryggilegan. Mér hefur líka fundist merkilegt þegar menn hafa komið upp og í raun afhjúpað vanþekkingu sína á því sem hefur verið að gerast hér í þinginu með því að segja að við höfum stokkið á þennan dóm til að slá pólitískar keilur. Af hverju hefðum við átt að gera það? Við höfum flutt mál aftur og aftur, þingmál, sem svarar nákvæmlega þessum dómi Hæstaréttar eins og við túlkun hann, um það að afnema skerðingarákvæðin sem gerðu það kleift að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega miðað við tekjur maka. Strax fyrsta dag þingsins í haust var dreift 26. máli sem er þannig mál og liggur inni í heilbr.- og trn. Menn voru því sannarlega ekki að slá einhverjar pólitískar keilur með því að taka undir með dómi Hæstaréttar. Menn vissu nákvæmlega hvað fólst í dóminum um leið og hann lá fyrir, einfaldlega vegna þess að margsinnis hafði verið farið yfir þetta mál, talað fyrir því hér og deilt um það. Síðan kemur þetta makalausa sem ég fjallaði um áðan sem er það að við séum að forgangsraða með því að vilja fara að dómi Hæstaréttar. Að það séum við sem séum að forgangsraða af því við viljum fara að dómi Hæstaréttar þá séum við að velja það að borga þessum þetta en ekki hinum hitt. Þetta er svo fráleitt að ekki tekur því að svara því en sýnir hversu langt menn eru tilbúnir til að ganga. Ég talaði áðan um tekjutengingu mannréttinda. Ég talaði áðan um frúna í Hamborg. Það er kannski besta lýsingin á því sem þar er á ferðinni. Herra forseti. Af því að hv. formaður heilbr.- og trn. var að tala um það í gær að menn hefðu veikt Hæstarétt með málflutningi okkar, ekki var hægt að skilja hann öðruvísi, þá finnst mér rétt að það komi fram að stjórnarandstaðan hefur ekki kallað dóm Hæstaréttar slys. Stjórnarandstaðan hefur ekki talið heldur að dómur Hæstaréttar væri pólitískur í þeim skilningi sem aðrir hafa talað um. Stjórnarandstaðan hefur heldur ekki reynt að grafa undan trúverðugleik forseta réttarins með fabúlasjónum um fjölda dómara. Stjórnarandstaðan hefur ekki reynt að gera niðurstöðurnar ómerkari af því að forseti réttarins ákvað að fimm en ekki sjö ættu að vera í réttinum. Við teljum nefnilega, herra forseti, að dómur Hæstaréttar sé dómur Hæstaréttar, hvort sem meirihlutaniðurstaða fæst með þremur eða fjórum atkvæðum. Stundum er sagt að aukin lýðréttindi hafi jafnan komið til Íslands með vorskipi. Þau hafi komið að utan en ekki fyrir baráttu innlendrar borgarastéttar. Menn hafa jafnvel leitt getum að því að það sé einmitt þess vegna sem svo lítil virðing virðist einatt borin fyrir mannréttindum á Íslandi, hversu sjálfsagt mönnum finnst að fara á svig við þau ef passar þeim að öðru leyti. Þetta erum við að upplifa, herra forseti, í þessum sal þessa dagana í þessari umræðu. Við sjáum líka að framfarir í mannréttindamálum hafa ekki hvað síst orðið fyrir alþjóðlegar skuldbindingar og erlend áhrif. Í dómi Hæstaréttar er rakið hvað kemur fram í athugasemdum sem fylgdu frv. að lögum nr. 97/1995, en þar var tekið fram að gengið væri út frá því ,,... að nánari reglur um félagslega aðstoð af þessum meiði yrðu settar með lögum, en með ákvæðinu væri markaður sá rammi`` --- við erum að tala um mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar --- ,,að til þurfi að vera reglur, sem tryggi þessa aðstoð. Var sérstaklega í því sambandi vakin athygli á 12. og 13. gr. félagsmálasáttmála Evrópu, sem fullgiltur var af Íslands hálfu 15. janúar 1976, og 11. og 12. gr. alþjóðasamnings um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, sem fullgiltur var af Íslands hálfu 22. ágúst 1979. Lýtur fyrrnefndi samningurinn að því að samningsaðilar skuldbinda sig meðal annars til að koma á eða viðhalda almannatryggingum eða gera þeim það hátt undir höfði, sem krafist er til fullgildingar á alþjóðavinnumálasamþykkt um lágmark félagslegs öryggis, en í 67. gr. þeirrar samþykktar er mælt fyrir um þær reglur, sem þetta lágmark þarf að uppfylla, og kemur þar fram að um skerðingar geti ekki verið að ræða nema vegna verulegra viðbótarfjárhæða. Síðari samningurinn lýtur hins vegar að því meðal annars að samningsaðilar viðurkenna rétt sérhvers manns til viðunandi lífsafkomu fyrir hann sjálfan og fjölskyldu hans.`` Þær breytingar sem orðið hafa, herra forseti, m.a. með þessum dómi, með breytingum á stjórnarskrá, aðild okkar að enn fleiri fjölþjóðlegum og alþjóðlegum samningum, munum við væntanlega þróa á næstu árum og þær taka mið af reisn og þekkingu einstaklingsins. Þær munu auðvitað breyta þeim viðhorfum sem 20. öldin byggði lengst af á, þ.e. því að handhafar valdsins gætu deilt og drottnað. Það er afar mikilvægt að umræðan um möguleika lýðræðisins sé lifandi og frjó þannig að við fáum á nýrri öld að njóta þeirra möguleika sem bjóða upp á þátttöku allra í samfélagi upplýstra og menntaðra manna. Þjóðfélagið er í mikilli gerjun. Hinar nýju aðstæður felast í aukinni menntun og upplýsingu, nýjum viðmiðunum og möguleikum einstaklingsins vegna aukinna mannréttinda, m.a. vegna þeirra alþjóðlegu skuldbindinga sem við erum aðilar að og hafa verið að setja mark sitt á stjórnarskrá okkar, löggjöf og dóma, herra forseti. Sú kennslustund sem þjóðin hefur undanfarið fengið í mannréttindabaráttu og þá ekki síður í virðingarleysi valdsins fyrir stofnunum þjóðfélagsins er þar ekki þjónað rétt að segja. Virðingarleysi fyrir mannréttindaákvæðum stjórnarskrár okkar og alþjóðlegum skuldbindingum hlýtur líka að hvetja til þess að á næstunni fari fram meiri og dýpri umræða um mannréttindi og í leiðinni um möguleika lýðræðisins á nýrri öld og mikilvægi þess. Það sem mér hefur samt sem áður, herra forseti, fundist erfiðast við þessa atburðarás alla, er að skynja þau viðhorf sem fram hafa komið hjá hæstv. ríkisstjórn sem snúast um valdið. Það hefur mér og býsna mörgum fleirum fundist anda frá þeim þetta viðhorf: Við látum ekki aðila úti í bæ segja okkur fyrir verkum, það erum við sem ráðum. Ég talaði um það áðan að á 20. öld hafi viðhorfin lengst byggst á því að handhafar valdsins gætu deilt og drottnað og sannarlega virðist það enn eiga heima hjá núverandi valdhöfum á Íslandi. ,,Við látum ekki aðila úti í bæ segja okkur fyrir verkum`` --- það hefur m.a. komið fram í þeim ummælum einstakra talsmanna stjórnarinnar hér í þinginu um tekjutenginguna að hún sé svo mikilvæg að menn gefi það ekki eftir að stjórnmálamenn geti skert hana. Ekki megi gefa það eftir. Ekki einu sinni vegna mannréttinda. Valdið til að skerða yrði að vera áfram hjá stjórnmálamönnum hvað sem Hæstiréttur segði. Herra forseti. Svo er það hitt sem eru líka viðhorf sem hafa andað í gegn, sýnu verra en þó hluti af því sama. En það eru skilaboðin til þeirra sem hafa verið, eru eða ætla sér að sækja sinn rétt: Þið megið koma skríðandi með bænaskjal og þá munum við kannski líta til ykkar í náð, en þið skuluð ekki láta ykkur dreyma um að koma upprétt og tala um rétt ykkar. Það eru þau skilaboð, herra forseti, sem mér finnast óhugnanlegust og ég er satt að segja svolítið hrædd við þau. Ég skynja þau alveg inn að merg, kannski vegna þess að ég er kona, ég hef tekið þátt í þeirri mannréttindabaráttu sem konur hafa þurft að heyja á öldinni sem leið og ég skynja mjög vel hvernig minnihlutahópar hafa þurft að þola viðhorf sem þessi og þurfa að þola enn þann dag í dag. Það eru þau viðhorf sem menn eiga við þegar verið er að tala um forneskjulegar hugmyndir. Herra forseti. Þessi viðhorf eru þekkt úr sögunni. Þau eru þekkt úr mannréttindabaráttu flestra minnihlutahópa. Ég hélt að flestir væru orðnir sammála um að þar ættu þau heima og aðeins þar. Ég vona að dómur Hæstaréttar, umræðan um hann og um mannréttindi, og möguleika okkar á nýrri öld verði til að eyða þessum viðhorfum hratt og örugglega því það er skelfilegt að þau skuli þrífast enn þann dag í dag.

Herra forseti. Ég virði ætíð skoðanir og sannfæringu hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur og met rök hennar mikils. Aldrei mundi ég því líkja spurningum hennar við barnaleiki eins og frúna í Hamborg. Til þess virði ég hana of mikið. Þó að það pirri hv. þm. þá ætla ég að spyrja hana sömu spurningar og aðra félagshyggjumenn en þó með dálítið öðru sniði. Nú leiðir þessi dómur til þess að mati hv. þm. með vísan í rétt einstaklingsins að ekki megi taka tillit til tekna fjölskyldu við úthlutun bóta til hans. Þannig beri að greiða óskertar bætur til hátekjufjölskyldu, eingreiðslu 1,5 millj. samkvæmt frv. í einstökum tilvikum, 3 millj. samkvæmt hugmyndum stjórnarandstæðinga sem jafnar sannarlega ekki kjör fjölskyldna, heldur veldur auknum ójöfnuði. Þá kemur spurningin: Getur verið að jafnaðarstefnan hafi beðið skipbrot við dóm Hæstaréttar? Ekki megi gera vel við þá sem búa við slæmar félagslegar aðstæður nema gera vel við alla? Svo er ég með spurningu sem á við öll þjóðfélög. Segjum að dómstólar komist að því að það sem þarf til að framfleyta sér og fjölskyldu sinni hækki upp fyrir það sem þjóðfélagið ræður við eða að geta þjóðfélagsins minnki undir þau mörk sem menn hafa talið vera nauðsynleg til að framfleyta sér. Yrði þá að skatta alla jafna eða hvernig sér hv. þm. þá fræðilegu spurningu fyrir sér?

Herra forseti. Það sem hv. þm. talar hér um er í rauninni allt annað en það sem dómurinn snýst um og það sem ég var að leggja áherslu á. Hv. þm. er alltaf að tala um tekjur fjölskyldu. Það sem dómurinn snýst um er réttur einstaklingsins. Og það höfum við verið að leggja áherslu á að verði að virða. Sannarlega er það svo að tekið er tillit til tekna maka eða tekna fjölskyldu, ef þingmaðurinn vill heldur orða það þannig, í flestöllum þeim greiðslum sem koma til einstaklingsins í gegnum skattkerfi, í gegnum lög um félagslega aðstoð eða félagsþjónustu sveitarfélaga, en það er bara á þessu sviði þegar um er að ræða almannatryggingar að talað er um og Hæstiréttur segir okkur að sé stjórnarskrárvarinn réttur einstaklingsins. Réttur einstaklingsins. Og af því málið snýst um þetta, herra forseti, þá finnst mér það vera jafnaðarmennska ,,par excellence`` að vilja styðja niðurstöðu Hæstaréttar þegar um er að ræða mannréttindi, vegna þess að það er nákvæmlega sú barátta sem jafnaðarmenn háðu í ýmsum lýðhreyfingum alla síðustu öld, hvort sem það var í kvennahreyfingu, verkalýðshreyfingu eða annars staðar. Það voru mannréttindi og rétturinn til sæmandi lífs, það er hægt að kalla það borgaraleg réttindi, hv. þm., sem er nokkuð sem mér finnst að hv. þm. þyrfti að taka betur inn í mál sitt og inn í forsendur sínar þegar hann er að taka okkur stjórnarandstæðinga upp til að spyrja okkur hvernig við vildum nota svigrúmið.

Herra forseti. Nú vill svo til að barnabætur eru greiddar í gegnum skattkerfið af einhverjum ástæðum. Hvað mundi gerast ef bætur almannatrygginga væru líka greiddar í gegnum skattkerfið? Báðir aðilar njóta réttinda samkvæmt sömu grein stjórnarskrárinnar, 76. gr., annar aðilinn í 1. mgr. og börnin í 3. mgr. En þar stendur, með leyfi forseta: ,,Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.`` Þetta er nákvæmlega sami hluturinn. Af hverju má skerða það sem gert er í skattalögunum, eins og barnabæturnar, en ekki það sem gert er í almannatryggingum sem byggir á sömu grein í stjórnarskránni? Mér hefur orðið tíðrætt um tekjur fjölskyldunnar. Nú veit ég ekki hvernig fjölskyldan er almennt á Íslandi, en mér segir svo hugur að fjölskyldur hafi almennt sameiginlegan fjárhag, séu ekki með sundurgreindan fjárhag. Það sé ekki þannig að húsbóndinn kvitti fyrir kaffið á morgnana af því konan lagði út fyrir því. Ég reikna ekki með að svo sé almennt. Og ég geri ráð fyrir að menn vilji hafa það þannig áfram að fjölskyldan sé ein fjárhagsleg eining. Hún hefur nefnilega heilmikið gildi í hugum manna. Og ef dómurinn á að leiða til þess að fjölskyldan missi þetta gildi, þá er Hæstiréttur heldur betur að gera breytingar á þjóðfélaginu, breytingar sem ég er ekki viss um að allir kæri sig um.

Herra forseti. Það er óskaplega erfitt að svara spurningum þar sem forsendan er sú að við værum ekki með almannatryggingalöggjöf, heldur værum við bara með skattalög og greiddum eftir skattalögum. Ég treysti mér einfaldlega ekki til að svara slíkri spurningu þó ég hefði gaman af að diskútera það við hv. þm. við annað tækifæri, hvernig veröldin væri ef forsendurnar væru allt, allt aðrar. En þegar við erum að tala um fjölskylduna, rétt barna til framfæris, þá erum við að tala um að báðir einstaklingar, báðir fullorðnu einstaklingarnir geti lagt sitt inn í þessa framfærslu. Og það er að hluta til það sem dómur Hæstaréttar snýr að. Skylduframfærslan er ekki lengur fyrir hendi, þ.e. maki er ekki lengur skylduframfærandi maka síns, heldur er gert ráð fyrir að hver einstaklingur hafi stjórnarskrárvarinn rétt til tekna svo hann geti verið framfærandi í fjölskyldu sinni eins og hinn aðilinn. Þetta snýst um það, þannig að þetta snýst auðvitað um fjölskylduna. Það er liðin tíð, herra forseti, að annar aðilinn sé framfærandi og hinn sé, ef ég má nota orðið þiggjandi. Þessi breyting á lögum mun styrkja fjölskylduna að því leyti til að menn munu væntanlega treysta sér til að ganga í hjónaband eða viðhalda hjónabandi sínu eftir að þessi breyting verður, sem er annað en það ástand sem hefur verið boðið upp á í dag, fólk hefur verið að skilja til þess einmitt að reyna að fá betri aðstöðu til þess að framfæra fjölskyldu sína.

Herra forseti. Við búum við þrískiptinguu valdsins: framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Sú þrískipting er ekki af tilviljun, hún byggir á heimspeki, sem byggir aftur á mannréttindahugmyndum þar sem reynt er að vernda einstaklinginn fyrir ofríki ríkisins. Þess vegna er reynt að byggja ríkið upp sem þrjár einingar sem eru jafnréttháar og til varnar einstaklingnum. Dómar Hæstaréttar er gott dæmi um gildi þessa. Hann dæmir þvert á vilja framkvæmdarvaldsins og jafnvel löggjafarvaldsins. Síðan hafa menn ýmsar skoðanir á þessum dómi og ég ætla að biðja hv. þm. að virða skoðanir hvers annars og tala ekki um að menn séu að fremja stjórnarskrárbrot, nema það sé orðið sannað. Sá dómur sem við fjöllum hér um að mestu leyti er tvískiptur. Það er í fyrsta lagi skortur á reglugerðarheimild á árunum 1994--1998, og síðan hvort ákvæði laga nr. 149/1998 brjóti í bága við stjórnarskrána. Í fyrri hlutanum gerir Hæstiréttur athugasemd við verk framkvæmdarvaldsins. Hann segir: Framkvæmdarvaldið, þ.e. heilbrrh. á þeim tíma, setti reglugerð sem ekki var lagaheimild fyrir. Hann gerði athugasemd við þá framkvæmd framkvæmdarvaldsins. Í seinni hlutanum gerir hann athugasemd við framkvæmd löggjafarvaldsins, þ.e. hv. Alþingis. Og það er Alþingi sem á að bregðast við því eða hefði átt að bregðast við því og enginn annar. Það sem Hæstiréttur gerir með seinni hluta dómsins er að hann fer inn í hlutverk stjórnlagadómstóls sem er mjög víða til, sérstaklega í mörgum stærri löndum, sem fjallar um það hvort lagasetning löggjafarvaldsins brjóti í bága við stjórnarskrána. Við Íslendingar höfum ekki slíkan stjórnlagadómstól og Hæstiréttur fer einstaka sinnum í þetta hlutverk af því að enginn annar er til. Mér finnst alveg burt séð frá núverandi ríkisstjórn og núverandi Alþingi að Hæstiréttur eigi allur að fjalla um mál sem heyra undir stjórnlagadómstól, þvílíkt sé mikilvægi málsins, af því þá er ein stoð ríkisvaldsins að fjalla um aðra. Og þar verður Hæstiréttur að vera mjög varkár og þar finnst mér að allir dómarar Hæstaréttar, ekki bara fjölskipaður, eigi að fjalla um málið og þá algjörlega óháð þessu máli að sjálfsögðu. Ég ætla ekki að vera margorður um fyrri hlutann, þ.e. um reglugerðaratriðið. Ég bendi þó á að þetta er atriði sem féll niður að því er virtist. Og Alþingi, löggjafinn, kippti því strax í liðinn og hann varð var við það. Það hefur því verið vilji löggjafans að hafa þetta ákvæði inni, reglugerðarheimildina. En Hæstiréttur dæmir á grundvelli formsins en ekki þess vilja sem ætla má að Alþingi hafi haft. Ég hlíti því að sjálfsögðu eins og ég hlíti dómi Hæstaréttar. Herra forseti. Ég ber mikla og djúpa virðingu fyrir dómum Hæstaréttar og hlíti þeim án fyrirvara. Þó eru gerðir Hæstaréttar ekki hafnar yfir gagnrýni, sérstaklega þar sem dómarar eru ekki gerðir ábyrgir gerða sinna, þeir eru ekki kosnir, þeir eru æviráðnir og þeir eru ekki gerðir ábyrgir. Ég vil benda á þrjá veikleika í rökum meiri hluta Hæstaréttar sem ég þykist hafa séð. Í fyrsta lagi: Í V. kafla rökstuðnings meiri hluta Hæstaréttar segir svo, með leyfi herra forseta: ,,Tekjur maka skipta ekki máli við greiðslu til dæmis slysatrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga og fæðingarstyrks. Verður að telja það aðalreglu íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka.`` Allar þær bætur sem Hæstiréttur telur hér upp eru þess eðlis að þær eru fjármagnaðar með iðgjöldum eða eru teknar erlendis frá þar sem þær eru fjármagnaðar með iðgjöldum og þær mynda sjóði, Atvinnuleysistryggingasjóð, Fæðingarorlofssjóð o.s.frv. Þess vegna má líkja þessum tryggingum við lífeyrissjóðakerfið þar sem bætur eru greiddar út eða lífeyrir er greiddur út á grundvelli iðgjalda og án tillits til tekna þess sem tekur á móti eða tekna maka. Þess vegna er þessi rökstuðningur Hæstaréttar ekki réttur. Auk þess sem mjög stórir bótaflokkar á Íslandi, meira að segja stærri en þessir, eru tekjutengdir og nefni ég þar vaxtabætur, húsaleigubætur, barnabætur, millifæranlegan persónuafslátt og allar bætur almannatrygginga meira og minna. Annar veikleikinn sem ég hef séð í rökum meiri hluta Hæstarréttar er í lok IV. kafla en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Löggjafarvaldið hefur með lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, komið til móts við skyldur sínar um réttindi samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar að því er öryrkja varðar sérstaklega. Önnur lagaákvæði af þessum meiði, svo sem samkvæmt lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð, og VI. kafla laga nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga, eru hins vegar heimildarákvæði, en mæla ekki fyrir um rétt öryrkja.`` Þetta er afskaplega hæpinn rökstuðningur. Þó að lög um félagslega aðstoð séu heimildarlög er vart hægt að hugsa sér þá stöðu að þær bætur yrðu teknar úr sambandi. Ég sé það ekki gerast að heimilisuppbótin eða sérstaka heimilisuppbótin væru allt í einu teknar úr sambandi. Eða þá að sveitarfélögin hættu að styrkja fólk sem á sér hvergi þak yfir höfuðið. Þetta er réttur. Enda stendur í lögum um sveitarfélög, í 12. gr., með leyfi forseta: ,,Sveitarfélag skal sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögum þessum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum.`` Sveitarfélagið skal tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og sínum, þetta er ekki heimild, þetta er skylda. Þessi rökstuðningur er því líka fallinn. Síðan er það þriðji veikleikinn sem ég tel mig hafa séð, það er í V. kafla rökstuðnings meiri hluta Hæstaréttar þar sem segir svo, með leyfi herra forseta: ,,Ákvæði almannatryggingalaga um örorkulífeyri og tekjutryggingu örorkulífeyrisþega hafa, svo sem að framan er rakið, lengi verið í nokkru samræmi við ákvæði laganna um ellilífeyrisþega. Staða öryrkja getur þó verið að því leyti ólík stöðu ellilífeyrisþega að margir þeirra greiða ekki í sama mæli í lífeyrissjóð og geta því ekki öðlast sams konar réttindi úr lífeyrissjóðum.`` Hæstiréttur er sem sagt að segja að öryrkjar séu verr settir en ellilífeyrisþegar. Það á ekki við rök að styðjast. Þetta er akkúrat öfugt. Vegna framreiknings almennu lífeyrissjóðanna og flestra lífeyrissjóða, nema Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem hefur ekki viljað breyta reglum um örorkulífeyri, eru flestir öryrkjar og eiginlega allir betur settir en ellilífeyrisþegar. Þrítugur maður sem verður öryrki fær framreikning til 67 ára aldurs, hann fær 37 ár gefin hjá lífeyrissjóðunum. Hann er sem sagt kominn með 30, 40 eða 45 ár sem nær enginn ellilífeyrisþegi er kominn með og fær 1,8% af launum, 1,5% í sumum sjóðunum fyrir hvert ár. Öryrkjar eru því alla jafna betur settir en ellilífeyrisþegar á Íslandi. Þessi rökstuðningur er því rangur. Síðan verð ég að gera athugasemd við nokkra lítilsvirðingu fyrir löggjafanum sem mér finnst birtast í eftirfarandi orðum í Hæstarétti. Hér stendur: ,,Almenni löggjafinn hefur skilgreint stefnumörkun sína varðandi þessi mannréttindi, svo sem þau horfa við öryrkjum, í 1. gr. laga nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, en markmið þeirra laga er sagt vera að tryggja fötluðum ...`` Hvað þýðir þetta hjá Hæstarétti? Herra forseti. Þegar ég las dómsorð Hæstaréttar fylltist ég miklum ugg því ég skildi dóminn við fyrstu sýn eins og stjórnarandstaðan, að ekki mætti taka tillit til tekna maka, þ.e. fjölskyldu, við úthlutun bóta. Ég óttaðist í sjálfu sér ekki afleiðingarnar á því afmarkaða sviði sem dómurinn tók til. Það var í rauninni ekkert stórmál, sem sagt öryrkjar einir sér. En ég sá fyrir mér mjög miklar afleiðingar í hendingskasti um allt þjóðfélagið. Í fyrsta lagi þarf að sjálfsögðu að taka ellilífeyrisþega fyrir með sama hætti. Að sjálfsögðu. Síðan er það spurning hvort menn taka tillit til fjölskyldna námsmanna. Svo eru það að sjálfsögðu barnabætur. Vaxtabætur. Húsaleigubætur. Afleiðingarnar eru um allt þjóðfélagið. Ef ekki má bæta stöðu eins þjóðfélagsþegns sem býr við erfiðar fjölskylduaðstæður án þess að allir verði að fá það sama án tillits til tekna fjölskyldunnar, þá erum við komin í ákaflega hættulega stöðu. Svo er önnur rökrétt afleiðing sem getur gengið enn engra. Við skulum hugsa okkur tvö börn, annað er munaðarlaust og er á barnaheimili allan sólarhringinn, vaktað af sérfræðingum, og kostar hundruð þúsunda á mánuði. Hitt barnið býr við þá félagslegu stöðu að eiga foreldra sem annast það, vinna ókeypis við framfærsluna, gefa því að borða o.s.frv. og telja það sannarlega ekki eftir sér. Ef þessi tvö börn eiga að vera jöfn samkvæmt stjórnarskránni, og það er meira að segja sérstakt ákvæði í stjórnarskránni um verndun barna, á náttúrlega barnið sem býr við þær félagslegu ástæður að eiga foreldra, að fá greitt nákvæmlega eins og hitt. Hundruð þúsunda á mánuði. Foreldrarnir eiga að geta sent bakreikninga til ríkisins fyrir bakvakt allar helgar, fyrir næturvinnu þegar barnið er veikt o.s.frv. Alveg fráleit hugsun. En rökrétt afleiðing af því sem gæti gerst ef dómurinn yrði túlkaður eins og stjórnarandstaðan túlkar hann. Verkefni fjölskyldunnar er nefnilega mjög margþætt. Þar er unnið ókeypis allan sólarhringinn. Það þekkja sérstaklega konur sem lenda oft í því hlutverki að reka heimilið og vinna ótæpilega, ógreitt og fá engin lífeyrisréttindi. Þessi túlkun dómsins gæti því leitt til þess að kollvarpa hlutverki fjölskyldunnar. En sem betur fer varð mér rórra þegar ég las dóminn betur og ég sá að hinn auglýsti og markaðssetti skilningur Öryrkjabandalagsins á dómnum var ekki réttur. Það má taka tillit til fjölskyldunnar. Hæstiréttur var ekki að umbylta þjóðfélaginu. Herra forseti. Þá kem ég að meginkjarna umfjöllunar minnar um dóm Hæstaréttar. Má skerða tekjutengingu miðað við tekjur maka? Ég segi já. Rökstuðningur minn er eftirfarandi: Í V. kafla rökstuðnings meiri hluta Hæstaréttar segir svo, með leyfi herra forseta: ,,Verður tæpast annað sagt en að réttur öryrkja til framfærslu fjölskyldu sinnar verði smár hafi hann aðeins tekjur, sem nema grunnörorkulífeyri.`` --- Það er 18 þús. kr. Þetta er smátt, segir Hæstiréttur.  ,,Svo sem áður greinir verður að telja að í 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar felist ákveðin lágmarksréttindi, sem miðuð séu við einstakling. Þrátt fyrir svigrúm almenna löggjafans til mats á því, hvernig þessi lágmarksréttindi skuli ákvörðuð, geta dómstólar ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til þess, hvort það mat samrýmist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar.`` Svo segir meiri hlutinn að núverandi skipulag réttinda örorkulífeyrisþega verði ekki talið tryggja þeim lágmarksréttindi sem stjórnarskráin mælir fyrir um. Seinna í sama kafla segir svo, með leyfi herra forseta: ,,Í samræmi við það, sem að ofan greinir, er fallist á þá kröfu gagnáfrýjanda, að viðurkennt verði að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 á þann hátt`` --- ég endurtek: á þann hátt --- ,,sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993.`` Meiri hluti Hæstaréttar segir í VI. kafla rökstuðnings síns, með leyfi herra forseta: ,,Hins vegar er tekjutrygging háð umsóknum, sem rökstyðja á til dæmis með skattframtölum og skýrum upplýsingum um hagi bótaþega, sbr. 18. gr. almannatryggingalaga.`` --- Hann vísar í 18. gr. í dómsorðinu. --- ,,Í 48. gr. sömu laga`` --- ég endurtek: 48. gr. --- ,,eru jafnframt ákvæði sem huga verður að við ákvörðun lífeyris til hvers örorkulífeyrisþega um sig. Af ákvæðum þessum leiðir að af niðurstöðu máls þessa verður ekki dregin ályktun um rétt hvers einstaks lífeyrisþega ...`` Þetta segir Hæstiréttur. Í 18. gr. almannatryggingalaga sem Hæstiréttur vísar í í forsendum sínum stendur svo, með leyfi herra forseta, í 2. málsl.: ,,Hliðsjón skal höfð af því hvort eignum bótaþega hefur verið ráðstafað með þeim hætti að það valdi synjun hækkunar.`` Hér er verið að ræða um það að fólk má ekki selja eða gefa eignir sínar til þess að losna við að tekjur af eignunum komi til frádráttar bótum. En eignirnar eru sameiginlegar hjónum. Það þýðir að ekki má selja eignir sem eru sameiginlegar með makanum til að minnka tekjur beggja hjóna. Hæstiréttur er að vísa í grein sem gerir ráð fyrir sameign hjóna. Sameiginlegum tekjum. Sameiginlegum eignum. Hæstiréttur segir hvergi að ekki megi taka tillit til tekna maka heldur að núverandi lágmarksgreiðsla sé of lág. Önnur niðurstaða hefði enda ófyrirséðar afleiðingar í för með sér í öllu þjóðfélaginu eins og ég rökstuddi áðan. Í VI. kafla rökstuðnings meiri hluta Hæstaréttar segir, með leyfi herra forseta: ,,Í 48. gr. sömu laga`` --- ég las það rétt áðan --- ,,eru jafnframt ákvæði sem huga verður að við ákvörðun lífeyris til hvers örorkulífeyrisþega um sig.`` Hvað skyldi standa í þessari 48. gr. laganna? Þar stendur, með leyfi herra forseta, 1. málsl. 1. mgr.: ,,Bætur, aðrar en slysalífeyrir og sjúkradagpeningar, skulu aldrei úrskurðaðar lengra aftur í tímann en tvö ár.`` Hæstiréttur er að segja í dómsorði sínu: Fyrningarfresturinn er tvö ár. Það segir Hæstiréttur.  Herra forseti. Hæstarétti verður tíðrætt um að sambúðarfólk beri ekki ábyrgð á framfærslu hvors annars. Hann er að benda á vandamál sem ég hef margoft bent á sem er það að sambúð, þ.e. hjónaband annarrar gráðu, er óljóst fyrirbæri í íslensku réttarlandslagi. Sambúðarfólk er búið að öðlast fullt af réttindum út um allt, í lífeyrissjóðum, skattkerfinu, út um allt. Það hefur tekið á sig líka vissar skuldbindingar. En þetta er ekkert á hreinu. Það ber ekki skyldu til að framfæra sambúðarmakann. Það eignast ekki hlutdeild í eignum. Mér finnst það mjög brýnt að hæstv. Alþingi taki sér tak, því það er einu sinni löggjafarsamkundan, og semji lagabálk um sambúð og hjónabandið þannig að það sé alveg á hreinu hvaða réttindi og skyldur menn gangast undir með því að fara í sambúð, hvernig hún stofnast t.d. Er nóg að koma með tannburstann? Eitthvað? Er maður þá kominn í sambúð?  Margir hafa spurt hvers vegna 43 þús. kr. en ekki 51 þús. kr. Auðvitað getur Alþingi ákveðið að veita öryrkjum 1 millj. kr. á mánuði ef því er að skipta. En það er fordæmisgildið. Í fyrsta lagi á aðrar bætur, í öðru lagi á þá sem borga skattana, að þeir séu ekki verr settir. Það sem er grundvallarhugsun í mínum huga er að sá sem greiðir bætur eigi ekki að vera verr settur en sá sem þiggur þær. Sá sem greiðir bætur á ekki að vera verr settur en sá sem þiggur þær. Þess vegna er ég í grundvallaratriðum á móti þessari breytingu sem við erum að gera á grundvelli hæstaréttardómsins, þótt ég hlíti honum að sjálfsögðu, vegna þess að þar er verið að taka skattpeninga af lágtekjufólki og borga til hátekjufólks. Sá sem greiðir bæturnar er oft og tíðum miklu verr settur en sá sem þiggur þær. Það finnst mér óréttlátt, ég bara kemst ekki fram hjá því, og ég er ekki einu sinni jafnaðarmaður. Ég má til með að koma til móts við þá sem spurðu: Bíðum við, ef við gerum ekki neitt, hvað gerist þá? Þá gerist eftirfarandi: Þá fellur væntanlega 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaganna úr gildi. Í 1. mgr. er fjallað um tekjutryggingu einhleyps ellilífeyrisþega. Í 2. mgr. er fjallað um tekjutengingu hjóna þar sem annað er ellilífeyrisþegi. Í 3. mgr. er fjallað um tekjutengingu hjóna sem bæði eru ellilífeyrisþegar. Í 4. mgr. er fjallað um tekjutengingu einstaklings sem er örorkulífeyrisþegi. Í 5. mgr. er fjallað um tekjutengingu hjóna þar sem annað er örorkulífeyrisþegi. Ef sú grein félli út þá ætti þetta blessaða fólk nákvæmlega engan rétt vegna þess að það fellur ekki undir neina af hinum málsgreinunum. Það ætti bara engan rétt. Er stjórnarandstaðan að biðja um það? Er hún virkilega að biðja um að ekkert sé gert? Það mundi aldeilis spara peninga. Því það fólk sem fær tekjutengingu í dag, fulla, óskerta, fengi þá bara ekki neitt. Ég vona að ég þurfi ekki að heyra þetta aftur. Herra forseti. Nú ætla ég að fjalla um markaðssetningu. Hvar eru fulltrúar Öryrkjabandalagsins?  Til viðbótar við þessa stórkostlegu markaðssetningu kom eðlislæg samúð landans með öryrkjum. Árangurinn var stórglæsilegur. Þeir, sem aðilar að málinu fyrir Hæstarétti, fluttu mál sitt áfram á meðan ríkisstjórnin var eðlilega í fyrstu tvístígandi, þurfti að liggja yfir dómnum til að átta sig á honum. Þannig má segja með vísan til markaðarins að þeir hafi tekið samkeppnina í bólinu og standi uppi með pálmann í höndunum. Áhrif markaðsátaksins komu fram í því að stjórnarandstaðan tók yfir skilning þeirra á hæstaréttardómnum og gerði að sínum. Og jafnvel verkalýðshreyfingin fylgdi með en sýnilega eitthvað tregari þó. Almenningur stendur, yfir 80%, með Öryrkjabandalaginu og skilur ekkert í þvermóðsku og illsku stjórnvalda. Formaður Öryrkjabandalagsins var kjörinn maður ársins á einum fjölmiðlinum.  Herra forseti. Nú ætla ég að ræða um sigurinn.

Viltu ekki nefna dæmi um ...

Formaður og lögfræðingur Öryrkjabandalagsins dönsuðu stríðsdans, sigurdans. Var helst á þeim að skilja að hæstv. forsrh. hefði tapað, eins og hann mundi nú fara að greiða þetta sjálfur. En það var ekki hæstv. forsrh. sem tapaði. Það var ekki einu sinni hæstv. ríkisstjórn eða hv. þingmeirihluti á Alþingi.  Herra forseti. Sú vara sem stjórn Öryrkjabandalagsins hefur markaðsett af slíkri snilld er einstaklingshyggjan með vísan til mannréttindaákvæða. Einstaklingnum allt. Hann á sinn rétt burt séð frá þeirri félagslegu stöðu sem hann er í þó hann njóti hárra tekna og eigna maka síns í miklum lífsgæðum skal hann fá sama lífeyri og sá sem ekkert fær frá sínum maka, býr jafnvel með maka sem er öryrki. Það er réttlæti í nafni mannréttinda að heimilt sé að skattleggja lágtekjuheimilin til þess að greiða auknar bætur til hátekjuheimila. Slík hugsun gengur þvert á stefnu vinstri manna og félagshyggjufólks, eins og ég hef skilið hana hingað til, um að bæta hag þeirra sem minnst mega sín. Samt hafa þeir kokgleypt þessa stefnu. Slík er snilld markaðssetningarinnar. Ég þurfti að hlusta mörgum sinnum á stjórnarandstöðuþingmenn, félagshyggjufólkið, jafnaðarmennina, áður en ég trúði eyrum mínum. En ég er þegar búinn að leiðrétta orðabókina mína með þessa nýju jafnaðarstefnu. Nú heitir hún eitthvað allt annað en áður. Ef við leggjum saman óskerta tekjutryggingu síðustu sjö ára, eins og stjórnarandstaðan krefst að verði greidd, sem öryrki giftur hátekjumanni hefur misst af auk t.d. dráttarvaxta eða eitthvað slíkt, þá fáum við 3 millj. kr. í eingreiðslu sem stjórnarandstaðan krefst að verði greitt án refja nú þegar. Þessar fjölskyldur, þessar hátekjufjölskyldur slá sennilega í nýjan jeppa til viðbótar við hinn. Þetta er hin nýja jafnaðarstefna og hún er komin þannig inn í mína orðabók. Herra forseti. Verkalýðshreyfingin hefur verið dálítið til baka í þessu máli. Reyndar hafa þeir birt nokkrar auglýsingar fyrir Öryrkjabandalagið. En forkólfar hennar eru ekki eins eindrægir í stuðningi sínum, nema náttúrlega BSRB og BHM. Þar á bæ virðast menn átta sig á því, hjá verkalýðshreyfingunni, að verið sé að styrkja fjölskyldur sem oft hafa miklu hærri fjölskyldutekjur en almennir félagsmenn hreyfingarinnar hafa úr að spila. Félagsmenn verkalýðshreyfingarinnar borga þó með sköttum sínum allt ballið. Nú er spurningin: Hefur þetta markaðsátak verið gott fyrir öryrkja og bandalag þeirra? Ég held ekki. Það er ekki gott fyrir slík samtök að fara í stríð við stjórnvöld sem þau ættu að vinna með. Kem ég að því á eftir.  Ljóst er að þessi dómur mun hugsanlega hafa mikinn kostnað í för með sér annars staðar, vegna ellilífeyrisþega o.s.frv. Þá fjármuni er ekki hægt að nota til að bæta stöðu þeirra öryrkja sem verst eru staddir. Þannig er hætt við að öryrkjar almennt komist að raun um að varan sé léleg. Herra forseti. Ég tel að samtök eins og Öryrkjabandalagið gegni veigamiklu hlutverki í samfélaginu. Þau benda á sértæk vandamál og þarfir félaga sinna og vinna með stjórnvöldum að bættu lagaumhverfi fyrir félagsmenn sína. Mikilvægt er að góður andi ríki á milli aðila, þ.e. slíkra samtaka og ríkisvaldsins og löggjafans. Í sumar átti ég að eigin frumkvæði fund með formanni Öryrkjabandalagsins. Vildi ég kynna honum hugmyndir mínar um aukinn stuðning við þá sem verst eru staddir, sérstaklega í húsnæðismálum. Þá vildi ég kanna stöðu öryrkja frá fulltrúa þeirra frá fyrstu hendi. Sérstaklega vildi ég kanna þá mótsögn sem felst í því að mjög margir öryrkjar hafa lítinn sem engan rétt í lífeyrissjóði þó að lagaskylda hafi verið að greiða í lífeyrissjóði í 20--26 ár. Og vegna framreiknings flestra lífeyrissjóða, nema LSR eins og ég gat um hér áðan, ætti þetta fólk að vera með 60% af þeim tekjum sem það hefur greitt iðgjald af. Lausleg könnun mín á þeirri þversögn sem hér kemur í ljós, það er alltaf talað eins og menn eigi bara rétt hjá almannatryggingum og engan rétt í lífeyrissjóði, sýnir að mjög margir hafa svikist um að greiða í lífeyrissjóð. Fólk sem hefur talað við mig hefur ekki greitt í lífeyrissjóð enda var ekkert eftirlit með aðildinni. Sumir hafa tjáð mér að þeir hafi fengið 6% iðgjald atvinnurekandans greitt út og þeir hafa notað það væntanlega ásamt eigin iðgjaldi, 4%, til eyðslu eða til að mynda eignir. Nú er spurningin hvað eigi að gera þegar kemur að því að menn lenda í að verða öryrkjar eða fara á ellilífeyri, þeir sem ekki borguðu í lífeyrissjóð þó þeir hefðu átt að gera það. Hvað á að gera við þá miðað við hina sem borguðu 10% af launum í lífeyrissjóð alla tíð, kannski í 30, 40 ár, fjögur árslaun? Eiga þeir að fá sama? Það held ég varla. Herra forseti. Að mínu mati þyrfti að laga nokkur vandamál sem snúa að öryrkjum. Fyrst má nefna það sérkenni íslenskra öryrkja, þ.e. kerfisins, að öryrki sem er algjörlega óvinnufær fær sama örorkulífeyri og annar sem er 70% öryrki, getur unnið 30%. Þeir fá sama örorkulífeyri. Afleiðingin er sú að bætur þess sem getur unnið 30% eru skertar ef hann fer að vinna. Það borgar sig ekki fyrir hann að vinna. Þetta er afskaplega slæmt. Og vegna þess hve það kostar mikið að borga honum 100% örorkulífeyri þá er örorkulífeyririnn lægri en annars væri. Það væri hægt að borga þeim sem er algjörlega óvinnufær hærri örorkulífeyri ef hinn fengi 70%, svo maður tali nú ekki um ef við færum skalann niður í 60%, 50% o.s.frv. Og það mætti gera ráð fyrir því að öryrki sem er með 30% starfsorku mætti vinna 30% starfshlutfall í fullri vinnu fyrir há laun þess vegna, hafi hann t.d. verið verkfræðingur eða læknir áður. Þetta er einn vandinn. Í öðru lagi mætti ræða þann möguleika sem mikið er rætt um að hægt sé að greiða lífeyri sem styrk til fyrirtækja sem ráða öryrkja og greiddu þá öryrkjunum full laun eins og öðrum. Þetta er reyndar eitthvað að byrja og menn eru nokkuð byrjaðir að hugleiða þetta. Þetta mætti útfæra miklu meira vegna þess að vinnan gefur öryrkjunum miklu meira en bara laun eins og öllu öðru fólki. Hún gefur honum tilgang og það er félagslegt atriði. Og fyrirtækið gæti sætt sig við það að maðurinn væri með minni viðveru eða skilaði ekki sömu afköstum vegna þess að það fengi örorkulífeyrinn greiddan. Þetta er annað atriðið. Þriðja atriði er þess eðlis að ég þori varla að tala um það. Eitt sinn minntist ég á að óregla snerti fjölskyldur sumra lífeyrisþega. Og það var túlkað þannig að ég hefði sagt að allir öryrkjar og gamalmenni væru fyllibyttur. Það sagði ég aldrei. Nú ætla ég að tala um mál sem kannski þarf enn meira hugrekki til, þ.e. bótasvikin, bótasvik almennt. Nú ætla ég að tala mjög almennt. Almennt er viðurkennt í útlöndum hjá þeim sem hanna lífeyristryggingakerfi að örorkulífeyrir þurfi að vera hærri en ellilífeyrir. Af hverju? Vegna þess að öryrkinn stendur í framkvæmdum. Hann er að koma sér fyrir. Hann er að kaupa sér íbúð. Hann er að ala upp börn og hann stendur í umsvifum lífsins sem ellilífeyrisþeginn gerir ekki. Sá er sestur í helgan stein, lætur yfirleitt fara lítið fyrir sér. Almennt er því talið að örorkulífeyrir þurfi að vera hærri en ellilífeyrir. En það er líka almennt sagt að það sé ekki hægt vegna þess hve misnotkunin er mikil. Það er svo auðvelt að misnota örorkulífeyri. Það er ekki hægt að misnota ellilífeyri. Menn eru annaðhvort sjötugir eða þeir eru ekki sjötugir,  Misnotkunin felst annars vegar í því að fólk sem ekki er öryrkjar er úrskurðað öryrkjar. Það er svo erfitt að skera úr um þetta. Ef ég er með bakverk, hver ætlar þá að sanna að ég sé ekki með bakverk? Þetta er fyrsta misnotkunin. Önnur misnotkunin er sú að maður sem er öryrki og fær bætur vinnur svart til að fá ekki skerðingu. Ég hef nú lent í því sjálfur að ég auglýsti eftir fólki til vinnu, erfiðrar vinnu, og þrír öryrkjar sóttu um. Kannski þeir þrír einu í landinu. En þegar ég sagðist ætla að gefa það upp og yrði að gefa það upp sem þingmaður þá drógu þeir allir umsóknina til baka. Og einn þeirra horfði meira að segja á mig og sagði: ,,Ætlar þú að breyta heiminum, Pétur?`` Ég sagði já. Það gengur seint. Þessi bótasvik eru ekki síður skaðleg en skattsvik sem mikið er talað um. Þau eru sérstaklega skaðleg fyrir það fólk sem er raunverulegir öryrkjar því þau sverta ímynd öryrkja og skaða þá velvild sem er þeim svo nauðsynleg. Þegar almenningur fréttir af svona einstaka tilfellum --- þau eru kannski ekkert voðalega almenn --- þar sem fólk er að svíkja út bætur þá kemur það slæmri ímynd á alla öryrkja sem þurfa og eiga að eiga velvild þjóðarinnar. Þess vegna er það eitt af verkefnum samtaka eins og Öryrkjabandalagsins að vinna harkalega gegn bótasvikum. Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að lægja þá ófriðaröldu sem ríkt hefur á milli stjórnvalda og Öryrkjabandalagsins. Báðir aðilar þurfa að hafa skilning á sjónarmiðum hins.

Þetta skaltu segja Davíð.

Stjórnvöld verða að skilja og kynna sér enn betur stöðu öryrkja og Öryrkjabandalagið þarf að átta sig á því að fjármunir eru ekki ótakmarkaðir og að bæturnar eru greiddar með sköttum á fólk sem margt hvert er þjakað af skattpíningu. Ég vona að gott samstarf takist við samtök öryrkja til að leysa ýmsan þann vanda öryrkja sem ég hef nefnt því ég tel að almenn sátt sé um það í þjóðfélaginu að gera vel við þá sem lent hafa í áföllum eins og öryrkjar margir hverjir hafa lent í.

Herra forseti. Ég vona að sem flestir kjósendur Sjálfstfl. hafi hlýtt á þennan helsta málsvara flokksins á sviði almannatrygginga flytja mál sitt um kjör öryrkja og almannatryggingar. Dómur Hæstaréttar er til umfjöllunar. Hann er úrskurður í tilteknu álitamáli sem vísað var til hans. Öryrkjabandalag Íslands hafði spurt hvort heimilt væri að skerða tekjutryggingu öryrkja vegna tekna maka hans eða hennar og vísaði í tiltekin lög og tilteknar málsgreinar. Úrskurður Hæstaréttar er í dómsorði sem telur níu línur á blaði. Þar segir, með leyfi forseta, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap. Þetta er skýrt, þetta er afdráttarlaust. Dómar eru ekki hafnir yfir gagnrýni, það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. En dómum ber að hlíta og það ber ríkisstjórninni vissulega að gera í þessu máli. Síðan geta menn komið hingað og farið út og suður eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði.

Herra forseti. Hv. þm. gleymdi að lesa niðurlag setningarinnar. Þar stendur, með leyfi herra forseta: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Með þessu segir hann að þetta ákvæði um skerðingu sé ekki heimilt. En það megi hugsanlega hafa aðra skerðingu. 
             Herra forseti. Hef ég orðið eða þessi hv. þm.? 

Herra forseti. Þetta var alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það er spurt um tiltekið álitamál og vísað til lagagreina og málsliða í lögum þar sem fjallað er um þessa tekjutryggingu. Svar og niðurstaða Hæstaréttar er skýr og það er afdráttarlaust. Þetta er staðreynd málsins. Á hinu vil ég einnig vekja athygli að það er mjög ómerkilegt af hálfu hv. þm. Péturs H. Blöndals að reyna að gera þá sem eiga að njóta þessara lágmarksmannréttinda að hátekjufólki. Verið er að tryggja einstaklingsbundinn rétt til 51 þús. kr. á mánuði. Atvinnulaus einstaklingur fær 67 þús. kr. á mánuði. Það þykir okkur öllum vera lágt og oft verið um það deilt hér í þingsölum. Það hefur aldrei nokkrum manni komið það til hugar að spyrja hvort sú upphæð sé lág eða há með tilliti til tekna makans. Það ætlar hins vegar hv. þm. að gera gagnvart öryrkjanum. Hann ætlar að svipta hann þeim sjálfsögðu mannréttindum að líta á hann sem einstakling. Mér finnst þetta ómerkilegt og ómaklegt.

Herra forseti. Eftir þá breytingu sem lögð er til í frv. sem við ræðum hér í dag mun skerðingin byrja við tekjur upp á 220 þús. Þá byrjar skerðingin. Hún hættir við rúmlega 300 þús. Ég held að það séu ekkert lágar heimilistekjur, herra forseti. Og þeir sem eru með enn hærri tekjur fá þessar bætur líka, 43 þús. kr. Fólk sem er með 500 þús. kr. á mánuði í heimilistekjur fær þessar bætur. Það er nú öll jafnaðarmennska hv. þm. og ég er viss um að félagar hans í BSRB verða afskaplega ánægðir þegar þeir sjá þetta og sérstaklega þegar fólkið fær 1,5 millj. í eingreiðslu.

Herra forseti. Það er afar athyglisvert að í þessari umræðu hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal geyst hér fram á sjónarsviðið sem sérstakur talsmaður Sjálfstfl. í velferðarmálum. Ég veit ekki hvort ég á að óska Sjálfstfl. til hamingju eða samhryggjast honum, flokki Odds heitins Ólafssonar, Gunnars Thoroddsens, Péturs Sigurðssonar og fleiri slíkra manna sem sumir hverjir voru í fararbroddi fyrir uppbyggingu samtaka öryrkja og í réttindabaráttu þeirra fyrr á öldinni og voru taldir tilheyra hinum húmaníska armi Sjálfstfl. Nú er öldin önnur þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal með þau sjónarmið sem hann hefur opinberað er orðinn helsti talsmaður Sjálfstfl. í velferðarmálum. Varðandi móðursýki hv. þm. út af áróðursherferð Öryrkjabandalagsins þá vísa ég öllu slíku til föðurhúsanna sem og öllu tali um að þjóðin hafi eitthvað verið plötuð í þessu máli, meðan ekki eitt einasta dæmi hefur verið nefnt um að nokkur maður, hvorki í stjórnarandstöðunni né hjá Öryrkjabandalaginu, hafi fjallað um þessa hluti með misvísandi hætti. Ekki nokkur.

Herra forseti. Ég þarf alltaf að endurtaka það og leiðrétta aftur og aftur að ég er ekki talsmaður Sjálfstfl. í einu eða neinu. Ég er þingmaður á hinu háa Alþingi Íslendinga  Varðandi þau orð sem hann notaði um móðursýki mína vegna áróðursherferðar Öryrkjabandalagsins. Ég hrósaði henni í hástert. Ég sagði að þetta væri snilldarleg markaðssetning.

Herra forseti. Það misskildist ekkert hvernig hv. þm. var hér að fjalla um framgöngu samtaka öryrkja og reyndar stjórnarandstöðunnar einnig hvað þetta varðar. Við annað ætla ég að gera athugasemd, það eru þessi endalausu ræðuhöld hv. þm. um hátekjufólkið sem hér eigi í hlut. Getur hv. þm. engan veginn komið því inn fyrir skelina á sér að verið er að tala um fólk sem var dæmt til þeirra örlaga, jafnvel alla ævina, að hafa 18 þús. kr. á mánuði í sjálfstæðan framfærslulífeyri? Getur hv. þm. fjallað um þessa hluti með þeim hætti að þar eigi í hlut hátekjufólk? Það er miklu eðlilegra að túlka þennan dóm þannig, út frá einmitt jafnaðarsjónarmiðum, að verið sé að lyfta þeim grunni og bæta stöðu þessa fólks. Eða vildi hv. þm. Pétur H. Blöndal lifa það hlutskipti að vera dæmdur til þess mestalla ævina að hafa 18 þús. kr. til sjálfstæðrar ráðstöfunar á mánuði? Og ef hann væri nú giftur nokkuð harðlyndum maka, að þurfa að koma bónbjargarveg fyrir hverja krónu þar til viðbótar? Um þetta snýst málið, hv. þm.

Herra forseti. Ég veit ekki betur en verið sé að hækka þessar 18 þús. kr. upp í 43 þús. kr. þannig að þetta fer nú að verða töluvert önnur tala og önnur staða. 
             Þetta er náttúrlega spurning um hvernig hjónaband er uppbyggt, hvort menn lifi eins og venjulegt fólk í ástúð og beri umhyggju hvort fyrir öðru og ef annar aðilinn lendir í áföllum þá sé sjálfsagt mál að standa með honum. Þetta er það sem ég held að sé grundvallaratriði í fjölskyldunni. Við mig hefur talað öryrki með lágar örorkubætur. Sonur hennar er í óreglu. Hún sagði: Ég rek hann ekkert að heiman. Ég el fyrir honum önn þó ég hafi bara mínar lágu örorkubætur. Slík eru tengsl fjölskyldunnar og slíkur er styrkurinn.

Herra forseti. Hv. þm. hefur iðulega vikið að því í andsvörum og reyndar í ræðum sínum líka að annar makinn hefði miklar tekjur en hinn litlar og fjölskyldutekjur væru góðar. Finnst þingmanninum eðlilegt að maki sem verður öryrki snemma á ævinni þurfi að búa við það alla sína ævi að hafa nánast engar tekjur og geta aldrei unnið sér inn nein lífeyrisréttindi? Hafa kannski átt maka sem var sjómaður og sem greiddi aldrei í lífeyrissjóð af öllum launum fyrr en eftir 1987, hætti síðan að vinna 1990 og á sáralítinn lífeyrisrétt. Finnst þingmanninum þetta eðlilegt? Er það þetta sem hann er að tala um að sé ofílagt?

Herra forseti. Það var ágætt að hv. þm. mundi eftir lífeyrissjóðunum því ef fólk er vinnandi þá er það nefnilega mjög vel sett yfirleitt, nema þeir sem ekki eru byrjaðir að vinna svo sem eins og námsmenn. Þeir voru reyndar einu sinni í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda, af einhverjum ástæðum var það tekið í burt, að greitt var fyrir þá í Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Það er spurning um að taka það upp aftur. En ég vil benda á að örorkulíkur eru afskaplega litlar á þeim aldri. Þær eru mestar upp úr fertugu, þegar fólk er orðið fertugt. Þannig að þau dæmi sem fólk er að tala hér um eru tómt mengi. Yfirleitt fær fólk, ef það hefur borgað í lífeyrissjóð samkvæmt lögum, og það er skylda síðan 1974, hv. þm., að borga í lífeyrissjóð, ekki 1987. Frá 1974 er lagaskylda að borga í lífeyrissjóð. Og síðan eiga allir öryrkjar sem voru vinnandi að fá mjög myndarlegan örorkulífeyri úr lífeyrissjóði.

Herra forseti. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að konur hefðu iðulega unnið kauplaust heima. Auðvitað er það alveg rétt, þær unnu við að ala upp börn en eignuðust engan lífeyrisrétt. Það var einfaldlega þannig að þegar menn voru að greiða í lífeyrissjóð á milli áranna 1970 og 1980 þá voru menn, a.m.k. sumar stéttir, að greiða af afar lágum viðmiðunum. Það voru ekki allir að greiða af öllum launum. Það er ekki fyrr en bara síðustu tíu, fimmtán árin sem menn hafa verið að eignast einhvern rétt sem skiptir máli í lífeyrissjóðunum.

Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið þá er það mál sem ég hef haft mikinn áhuga á. Ég vildi gjarnan að fólk fengi lífeyrisrétt fyrir þann tíma sem það annast börnin eða sinnir foreldrum sínum sem eru með Alzheimer-sjúkdóm eða stundar almennt umönnun á heimilunum, að fólk fái fyrir það lífeyrisrétt og ríkið borgaði fyrir það iðgjald. Varðandi lága viðmiðun, hún á ekkert við um öryrkja vegna þess að þegar öryrkinn er framreiknaður eru tekin laun síðustu þriggja ára.

Hafi hann þá greitt í lífeyrissjóð.

Hann á að sjálfsögðu að hafa greitt í lífeyrissjóð, hann á að greiða í lífeyrissjóð, það eru lög fyrir því.

Herra forseti. Ef hv. þm. undrast það hvers vegna áróðursstaða Sjálfstfl. í þessu máli er jafnslöpp og raun ber vitni þá ætti hann að fá allar ræður sínar sem hann hefur flutt við þessar umræður og hlusta á þær heima. Þá skilur hann það ef til vill. Hv. þm., eins og margir þingmenn Sjálfstfl., hangir á einu hálmstrái. Hann hangir á því orðalagi sem er að finna í forsendum dómsins að óheimilt sé að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laganna. Herra forseti. Um hvað fjallar þessi 17. gr. sem hv. þm. vísar þarna til? Hún fjallar um skerðingu tekjutryggingar vegna tekna öryrkjans sjálfs, vegna lífeyrissjóðstekna. Og í téðri 5. mgr. er einmitt fjallað um skerðingu vegna tekna maka. Dómurinn er því klárlega að segja að heimilt sé að skerða tekjutryggingu öryrkjans áfram með þeim hætti sem er gert í fyrri málsgreinum, þ.e. vegna eigin tekna, vegna lífeyrissjóðstekna, en --- svo ég vitni í dóminn --- ekki með þeim hætti sem gert er í 5. mgr., þ.e. í krafti tekna makans. Þetta er alveg kristaltært, herra forseti, og þetta sýnir það líka að þó að Hæstiréttur telji óheimilt að nota tekjur maka til að skerða tekjutrygginguna þá segir hann að það sé heimilt að skerða hana með þessum tveimur atriðum öðrum.

Herra forseti. Ég er ekki alla daga að hugsa um áróðursstöðu hvorki mína né Sjálfstfl. Ég fylgi sannfæringu minni og ef kjósendum líkar hún, þá kjósa þeir mig, annars kjósa þeir einhvern annan sem þeim líkar betur. Svo einfalt er það. Varðandi hæstaréttardóminn og 5. mgr. 17. gr. laga um almannatryggingar. Ef farið er beint eftir hæstaréttardómnum og þessi grein lýst ógild, þá fær þetta fólk ekki neitt eins og ég lýsti hérna áðan. Ef öll 5. mgr. fellur burt, þá er engin tekjutrygging fyrir þá öryrkja sem eru í sambúð með öðrum því að allar greinarnar fjalla um annars vegar einhleypan, síðan hjón með ellilífeyri, síðan hjón bæði með ellilífeyri, svo einhleypan öryrkja og öryrkja í sambúð, vinnandi. Ef sú grein fellur niður, 5. mgr., þá má ekki greiða þessu fólki neitt. Er það það sem hv. þm. er að meina, er það það sem Hæstiréttur meinti? Það held ég ekki.

Herra forseti. Hv. þm. heyrði mig ekki segja að ein eða önnur tiltekin grein væri fallin brott. Það sem gerist í þessu máli verða menn að skoða út frá stefnu Öryrkjabandalagsins. Með stefnunni var látið reyna á tiltekið mannréttindaprinsipp á grundvelli tiltekinnar málsgreinar í þessum lögum sem varðar afmarkaðan hóp. Það fékkst staðfesting á því að skilningur Öryrkjabandalagsins var réttur, dómsorðið var skýrt, og með því skapaðist réttarástand sem bar að svara með því að greiða þessum tiltekna hópi öryrkja sem dómurinn varðaði óskerta tekjutryggingu. Ef hv. þm. er að velta fyrir sér þeim hópum sem er t.d. fjallað um í 6. og 7. mgr. þá er auðvitað rétt að engar forsendur eru til annars en að leiðrétting nái líka til þess hóps enda datt engum annað í hug en að það yrði gert með lögjöfnun, eins og t.d. sá embættismaður ríkisstjórnarinnar sem fjallaði um þetta, sagði strax í blaðaviðtali að nú mundu menn fara í það að greiða þessum öryrkjum út og líka öðrum hópum sem málið varðaði, m.a. þeim tveimur sem tekið er á í 6. og 7. mgr..

Herra forseti. Ég fór nákvæmlega í gegnum það í ræðu minni hvernig ég komst að þeirri niðurstöðu að það megi taka tillit til tekna fjölskyldu og ég ætla ekki að fara að rekja það allt aftur. En ég bendi á að Hæstiréttur segir þarna ,,með þeim hætti``. Af hverju sagði hann það? Af hverju sagði hann ekki bara ,,samkvæmt þessu``. Af hverju sagði hann ekki bara að þessi grein sé ógild og það hafi komið eitthvað annað í staðinn? Nei, vegna þess að hann gat það ekki.

Svo segir í dómsorðinu.


             Ef greinin félli burt þá má ekki greiða neitt, 

Virðulegi forseti. Það var fróðlegt að hlýða á hv. þm. Pétur Blöndal flytja mál sitt áðan, fróðlegt í þeim skilningi að ég botnaði ekkert í málflutningnum alveg frá fyrsta orði og taldi ég mig nú hafa hlýtt á hann svo til allan. Það sem ég skildi helst var það að hann var að reyna að kenna Hæstarétti hvernig hann ætti að koma fram og hvernig hann ætti að rökstyðja sitt mál. Enn fremur gat ég ekki skilið betur en að mannréttindi væru þá væntanlega tengd efnahag, þ.e. það yrði með einhverjum hætti að meta stöðu tiltekinna einstaklinga áður en að því kæmi að meta hvort mannréttindaákvæði ættu við um þá eður ei. Það var sá skilningur sem ég fékk í málflutning hv. þm. En ég ímynda mér að hann hafi nú ekki meint það þannig að niðurstaða mín er sú að ég botnaði ekkert í því hvað hann var að segja, ekki nokkurn skapaðan hlut.

Er það mér að kenna?

Virðulegi forseti. Ég vil þó segja hér í upphafi að ég fagna mjög þeim dómi sem Hæstiréttur kvað upp núna fyrir jólin, einkanlega vegna þess að með þessum dómi er Hæstiréttur enn og aftur að ítreka það sjálfstæði sem rétturinn hefur sýnt af sér núna upp á síðkastið og er í samræmi við þróun sem átt hefur sér stað annars staðar. Ég fagna því alveg sérstaklega að fólk í landinu fái það á tilfinninguna að það geti borið álitaefni sem lúta að framkomu annarra þátta ríkisvaldsins undir Hæstarétt og geti treyst því að þaðan komi dómar sem ekki eru ætíð vilhallir framkvæmdarvaldinu. Þess vegna fagna ég þessum dómi sérstaklega. Í þessum dómi er aðaláherslan lögð á að tryggja ákveðið efnahagslegt sjálfstæði einstaklinga í sambúð. Það er í raun og veru útgangspunkturinn og það er í samræmi við þá stjórnarskrárbreytingu sem átti sér stað 1995 og í samræmi við þá samninga sem við höfum undirgengist, t.d. félagsmálasáttmála Evrópu, alþjóðasamninga um efnahagsleg og félagsleg og menningarleg réttindi o.s.frv. Kjarninn í þessu er sá að Hæstiréttur er að segja: Það er ekki marklaust að lýsa því yfir eða taka þátt í að fullgilda samninga eins og þessa heldur hafa þeir gildi og það ber að túlka reglur innan lands í samræmi við þessa samninga. Og það skiptir miklu máli. Undirritun svona samninga er ekki bara kokkteilboð. Undirritun svona samninga felur í sér skuldbindingar og Hæstiréttur er að draga þessar skuldbindingar fram og er að túlka stjórnarskrána og þessa samninga inn í þann dóm sem nýverið er fallinn og var á þá leið að ekki mætti skerða tekjutryggingu og örorkulífeyri með tekjum maka. Það er niðurstaða þessa máls, þ.e. verið er að tryggja efnahagslegt sjálfstæði einstaklings í sambúð og það er verið að tryggja honum ákveðinn einstaklingsrétt í samskiptum sínum við maka sinn, tryggja honum ákveðið fjárhagslegt sjálfstæði. Síðan geta menn deilt um það hvort fjárhagslegt sjálfstæði felist í 51 þúsundi eða ekki. En það breytir ekki hinu að Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að 18 þúsund er ekki nóg. Það sem vakti líka mikla eftirtekt mína varðandi þennan dóm og það sem í kjölfar fylgdi var sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skipa einhliða nefnd til þess að fara yfir hvað í þessum dómi felist. Sá sem verður undir í málflutningi, sá sem tapar málinu, skipar einhliða nefnd til þess að túlka þann dóm og í framhaldi af því er lagt fram frv. á hinu háa Alþingi sem er í samræmi við þessa einhliða túlkun. Ég held, virðulegi forseti, að þetta sé allt að því einsdæmi. Að undanskildum svokölluðum kvótadómi er það mjög sérstakt að sá aðili sem verður undir í dómsmáli skuli leyfa sér að túlka niðurstöðu dómsins eins þröngt og kostur er, komast að sinni niðurstöðu án þess að hafa samráð við einn eða neinn, ekki einu sinni þann sem deilt var við í málinu. Hann átti enga aðkomu að þessari nefnd. Hans sjónarmið vógu ekki þungt. Þau vógu bara þungt fyrir dómstólum. En þegar kom að því að túlka dóminn þá var það aukaatriði. Þetta finnst mér alveg gríðarlega alvarlegt mál, virðulegi forseti, og sýna slíkan valdhroka að leitun er að öðru eins. Að hluta til eru þau slagsmál sem nú eiga sér stað á hinu háa Alþingi í raun að segja hæstv. ríkisstjórn að henni ber að virða þá skiptingu á ríkisvaldi sem hér er til staðar, þá þrískiptingu sem stjórnarskráin kveður á um. Það er kannski að stórum hluta sú barátta sem hér fer fram. Það er sorglegt til þess að vita að einstakir ráðherrar hafa á köflum, þar sem dómar hafa fallið í andstöðu við það sem þeir hafa viljað sjálfir, einfaldlega lýst því yfir að breyta þurfi grundvallarreglum samfélagsins, að breyta þurfi stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Ég held ekki að mörg ríki sem vilja kenna sig við lýðræði láti viðkomandi ráðherra komast upp með slíkar yfirlýsingar. En þetta segir okkur líka að við eigum enn langt í land í þeirri baráttu að koma ríkisstjórninni á réttan kjöl. Í öðru lagi, virðulegi forseti, held ég að nauðsynlegt sé að fjalla aðeins um það hvort nauðsynlegt hafi verið til þess að bregðast við þessum dómi að koma með það frv. sem hér liggur fyrir, hvort ekki hefði mátt bregðast við dómnum einfaldlega með því að greiða út í samræmi við hann. Ég er staðfastlega þeirrar skoðunar að svo hefði verið því að eftir að dómurinn er fallinn þá eru tvær efnisreglur, þ.e. annars vegar ákvæði í reglugerð sem heimilaði skerðingu bóta og hins vegar ákvæði í almannatryggingalögum sem var keyrt hér inn í skjóli myrkurs í lok árs 1998, í raun dæmdar dauðar og ómerkar, þ.e. heimild til að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega með tekjum maka er dæmd á þá vegu að ekki er hægt að nota þessa reglu til þess að skerða. Þessi regla er því í efni sínu fallin brott þó að formlega standi hún enn þá. Og þessi efnisregla kemur fram í seinni málslið 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga. Það er nákvæmlega þessi efnisregla sem er fallin brott. Þá stendur eftir, þegar ekki er lengur hægt að skerða samkvæmt þessu, samkvæmt þeim reglum sem nú gilda, að einstaklingar eiga að fá 51 þús. kr. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Það er það réttarástand, það er sú réttarstaða sem upp kemur í kjölfar þessa dóms. 51 þúsund ber að greiða. En þá koma upp aðrar hugmyndir, eins og hér hafa komið fram í þessari umræðu þar sem menn hafa verið að reyna að fá skýringar á því hvernig á því standi að menn treysta sér ekki til að greiða þessi 51 þúsund en vilji hafa þau 43. Einn hæstv. ráðherra lýsti því yfir að þeir létu ekki Hæstarétt segja sér fyrir verkum, því yrði að breyta þessari tölu. Annar hæstv. ráðherra lýsti því yfir í tilraunum sínum til þess að skýra þetta út að það yrði að mismuna einstaklingum og þeim sem væru í sambúð. Og aðrir sem hafa reynt að skýra þetta hafa verið með álíka gáfulegar skýringar. Hæstiréttur sagði einfaldlega að 18 þúsund væri of lítið. En að þessum skerðingarheimildum brottföllnum er alveg ljóst að hann gerði ekki athugasemd við 51 þúsund því það var sú staða sem upp var komin eftir að þessar skerðingarheimildir eru fallnar. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Í raun og veru var Hæstiréttur því að segja að 51 þúsund væru í lagi. Alla vega skil ég dóminn þannig. En hvort það megi fara með það eitthvað neðar skal ég ekkert um segja. Ég treysti mér ekki til þess að meta það. Hins vegar er ríkisstjórnin hörð á því að lækka þessa tölu og ef menn eru ekki sáttir við það þá geti þeir bara stefnt ríkisstjórinni. Látum þá koma, öryrkjana, látum þá koma. Látum þá koma og látum á það reyna hvort það séu ekki við sem ráðum. Það eru slíkir hlutir sem gera það að verkum að maður hefur stórar og miklar áhyggjur af því hvernig farið er með vald í þessu landi, enda hefur verið alveg skelfilegt að hlýða á málflutning sumra þeirra hæstv. ráðherra sem hér hafa komið upp. Hitt er ekki síðra sem ég sjálfur beið mjög spenntur eftir, þ.e. að hlýða á oddvita ríkisstjórnarflokkanna flytja sitt mál hér í gær, vegna þess að þeir höfðu sagt að stjórnarandstaðan og aðrir hefðu verið ómálefnalegir, ókurteisir, farið með fleipur og uppnefnt fólk og að inn í umræðuna skorti allar grundvallarupplýsingar. Ég segi alveg eins og er að ég sat spenntur og ég beið vegna þess að auðvitað er það alltaf þannig, alveg sama hver á í hlut, að mönnum getur yfirsést ýmislegt, og ég beið eftir því að fá þessar upplýsingar sem skorti í umræðuna. Annar þeirra nefndi aldrei frv. á nafn, aldrei nokkurn tíma, þannig að ekki bætti hann neinu við þessa umræðu. Hinn hæstv. ráðherrann gerði þó einhverja tilraun til þess að ræða þetta á samviskunótum án þess í sjálfu sér að draga neitt nýtt inn í umræðuna sem gerði það að verkum að við hefðum einhverja ástæðu til þess að breyta þeim málflutningi sem við höfum haft uppi í þessu máli. Hvert er þá efni þessa frv. sem við ræðum hér? Það er eiginlega tvennt, þrennt ef menn geta skilið þarna að ákveðna hluti. Í fyrsta lagi er það þetta: Við verðum að breyta því réttarástandi sem nú er upp á 51 þús. gagnvart þessum aðilum niður í 43. Við viljum lækka þessa tölu niður í 43 þús. kr. Það gengur 1. gr. þessa frv. út á. Það er einfaldlega efni þeirrar reglu sem hér er ætlunin að lögfesta í 1. gr. Í öðru lagi er fjallað um það hvernig eigi að greiða aftur í tímann. Þar er í fyrsta lagi ákveðið að greiða fjögur ár aftur í tímann og í öðru lagi er þar ákveðið að tvö ár af þeim sem á að greiða skuli skert á þann hátt er 1. gr. kveður á um. Þetta er kjarni þess frv. sem hér liggur fyrir. Ég fer að fara yfir það viðhorf sem ég hef til lækkunarinnar úr 51 þús. í 43 þús. og ætla því ekki að lengja það. Hins vegar, virðulegur forseti, vil ég aðeins ræða þá stöðu sem kemur upp þegar skerða á þessi tvö ár, þ.e. árin 1999--2000, með þeim hætti sem ætlunin er í 1. gr. og beita þeirri reglu á þær bætur sem á að greiða. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram, virðulegi forseti, að hér sé í raun og veru um eignaupptöku að ræða. Vegna þess að þegar dómurinn fellur verður til krafa á þeim forsendum að menn hafi ekki staðið í skilum við tiltekna einstaklinga í fortíðinni. Til verður ákveðin krafa sem hefur ákveðið verðmæti. Það er alveg kristaltært. Og þegar menn ætla að beita lögum afturvirkt eins og hér á að gera er alveg ljóst að menn eru að minnka þessa kröfu, menn eru að lækka kröfuna sem þeir fengu dæmda. Menn eru í rauninni að taka upp eignir fólks, að minnka réttindi. Það er í raun það sem hér er verið að leggja til og því lít ég svo á að hér sé um allt að því eignaupptöku að ræða og kannski hreina eignaupptöku. Þá spyr maður: Hvað skyldi stjórnarskráin segja um slíka eignaupptöku? Jú, hún segir að enga eign megi skerða nema fullar bætur komi fyrir. Ég fæ því ekki betur séð ef keyra á þetta í gegn, en þá sé enn og aftur verið að brjóta gegn stjórnarskránni, enn og aftur. Og af því að hér hafa ekki komið fram nein rök, ekki nein viðhorf sem máli skipta, þá slær þetta mig þannig að þetta sé einhvers konar fýlukast framkvæmdarvaldsins yfir því að verða undir í dómsmáli. Það eru í rauninni einu rökin sem ég held að sé hægt að draga út úr þeim málflutningi sem hæstv. ráðherrar hafa haft uppi í þessu máli. Það er hreint með ólíkindum að menn skuli leggjast svo lágt sem hér er gert. Ekki er síður, virðulegi forseti, athyglisvert að því er varðar fyrninguna að hér ætlar ríkisvaldið ekki einu sinni að virða þær reglur sem um fyrninguna gilda. Í fyrsta lagi er mjög athyglisvert að menn skuli bera fyrir sig fyrningu. Það þarf enginn að bera fyrir sig fyrningu. Menn geta viðurkennt kröfur. Það er engin skylda, það er ekkert sjálfgefið að kröfur falli niður við fyrningu heldur er hér um að ræða að menn geta viðurkennt kröfur og menn geta borið fyrir sig fyrningu. Þetta er valkvætt. Í þessu tilviki hafa menn ákveðið að bera fyrir sig fyrningu. Hvað er í raun og veru í gangi? Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að hér hafi verið brotið gegn mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar, sem er náttúrlega alveg skelfilegt að verða fyrir og hefði kannski ýmsum þótt nóg um að verða fyrir því að stjórnarstefna þeirra skuli ekki samræmast mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. En það er ekki nóg, þó að niðurstaðan sé sú að menn eru dæmdir fyrir mannréttindabrot þá ætla þeir að bera fyrir sig fyrningu. Sem sagt, það sem menn hafa tíðkað í fortíðinni sem ekki hefur staðist stjórnarskrá eða mannréttindi, þá ætla menn að reyna að fyrna það. Með öðrum orðum, það á að reyna að fyrna mannréttindabrot. Það er ekki hægt að tala um þetta öðruvísi. Satt best að segja er það viðhorf mitt að mér finnst það mikið siðleysi að menn skuli bera fyrir sig fyrningu þegar brot af þessum toga eiga sér stað. Ef menn ætla að vera svo ósvífnir að bera fyrir sig fyrningu, þá er næsta spurning sú: Hvað á hún að ganga langt aftur? Þessi merkilega nefnd, þar sem fulltrúar þeirra sem urðu ofan á áttu engan fulltrúa, kemst að þeirri niðurstöðu af einhverri sérstakri góðvild að spekúlera í því að fara svona fjögur ár aftur í tímann. Af sérstakri góðvild ríkisstjórnarinnar ætlar hún að fara fjögur ár aftur í tímann. En ég man ekki betur en a.m.k. þegar ég var í lagadeildinni og við lásum merkan mann sem heitir Bernhard Gomart, hafi niðurstaðan einfaldlega verið sú í þeirri bók að viðurkenningardómar slíti fyrningu. Hér á lagatæknilegan hátt, þar sem viðurkenningardómur er í eðli sínu þannig að ekki er bein krafa, þá eru menn að bera fyrir sig að kröfurnar fyrnist fyrr en ella. Þetta er í rauninni slík ósvífni að engu tali tekur. Fyrst eru menn uppvísir að því að brjóta mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar og bera síðan fyrir sig lagatæknileg atriði til að komast hjá því að greiða fólki það sem því ber. Ég held, virðulegi forseti, að leita þurfi aftur í sögubækur til að finna eitthvað sem má líkja við þetta, þetta er með slíkum ólíkindum. Ég held að í þessu tilviki hefði verið eðlilegt að menn greiddu þetta upp. Að minnsta kosti hefðu menn átt að viðurkenna að fyrningu er slitið 1998 og menn hefðu þá getað greitt upp sex ár vegna þess að þá var þessu viðurkenningarmáli stefnt inn. Þess utan, af því að þessi lagatæknilega aðferðafræði hefur verið notuð, viðurkennir Hæstiréttur að Öryrkjabandalagið geti stefnt inn fyrir alla þessa aðila. Það kemur fram í dómnum. Fyrirsvar þeirra er viðurkennt. Og það er engin tilviljun. Það er líka til að spara ríkissjóði fé vegna þess að það er dálítið mál að verja 1.200 mál. Það er praktískara fyrir alla aðila að fara í eitt mál og með þeim hætti slíta fyrningu. Það er verið að gæta hagsmuna ríkissjóðs að þurfa ekki að verja 1.200 mál. Það er því alveg með ólíkindum að við þessar aðstæður skuli menn bera fyrir sig fyrningu á þann hátt sem menn gera í þessu frv. Í umræðunni hafa menn líka jafnvel leyft sér að halda því fram að í góðvild sinni, þ.e. í manngæsku ríkisstjórnarinnar, hafi hún ákveðið að bera ekki fyrir sig tveggja ára fyrningunni, sem í rauninni gengur út á það að ef menn sýna réttindum sínum tómlæti beri ekki að greiða nema tvö ár aftur í tímann, ef menn hafa ekki fyrir því að reyna að sækja sinn rétt þá tapa menn þessu. En hafa menn ekki sótt sinn rétt alltaf þegar hefur verið sótt um þessar bætur? Menn hafa hins vegar verið með reglur í gangi sem hafa gert það að verkum að menn hafa ekki fengið þær. Og svo leyfa menn sér í umræðunni að halda því fram að kannski hefði átt að bera þá reglu fyrir sig. Kannski hefði það verið eftir öðru. Það hefði verið alveg í samræmi við þá manngæsku sem ríkisstjórnin virðist vera uppfull af. En ég ætla að biðja menn um að láta það eiga sig að vitna til þeirra hluta. Ýmis orð hafa fallið í þessari umræðu, virðulegi forseti, sem vert er að vísa til. Ekki síst það að hæstv. forsrh. sagði hér í gær að dómurinn væri upp á slíka fjárhæð að Alþingi þyrfti að koma saman. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að það eru margir dómar sem hafa fallið sem geyma miklu hærri fjárhæðir. Og ekki fyrir margt löngu --- af því ég sé hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur í salnum --- var skattamál sem tengdist ákveðnum Hafnfirðingi upp á marga milljarða. Alþingi var aldrei kallað saman, aldrei nokkurn tíma. Menn eiga ekki að tala með þessu móti og vera með útúrsnúninga frá því sem máli skiptir. Kjarni málsins er hins vegar sá að þessi dómur snýst um mannréttindi. Hann snýst um mannréttindi, hann leggur á það áherslu að tryggja efnahagslegt sjálfstæði einstaklingsins í sambúð. Og til að tryggja stöðu hans og efnahagslegt sjálfstæði þá eru það sjónarmið sem komin eru miklu ríkar inn og tengist þeim alþjóðasáttmálum sem við höfum undirritað og þeirri þróun sem hefur verið að eiga sér stað. Það er því verið að viðurkenna þessi réttindi. Verið er að viðurkenna að mannréttindi eru einstaklingsbundin en lúta ekki að stofnunum eins og fjölskyldu. Verið er að viðurkenna rétt einstaklingsins innan fjölskyldunnar, því að það er ekki alltaf þannig að réttur einstaklingsins í fjölskyldu fari nákvæmlega saman við rétt fjölskyldunnar, það er ekki alltaf þannig. Þetta er þróun sem hefur verið að eiga sér stað og sú þróun er að ná hingað og ég fagna því alveg sérstaklega. Að lokum, virðulegi forseti, af því að menn hafa verið að velta því upp hvort ekki hefði mátt greiða þetta út, þá vil ég ítreka að það liggur alveg klárt fyrir eftir þennan dóm að réttarstaðan er sú að menn eiga rétt á 51 þús. kr. Þá vil ég einnig ítreka að það er nægt fjármagn í Tryggingastofnun til að greiða þetta út. Það er alveg kristaltært. Hins vegar er stefna ríkisstjórnarinnar allt önnur. Hún vill greiða út 43 þús. og hún vill greiða það með því að fyrna mannréttindabrot o.s.frv. Það er allt annað mál. Það er einfaldlega viðhorf ríkisstjórnarinnar og hún hefur farið þá leið. Það er út af fyrir sig svo sem ekkert við því að segja. Velferðarstefna ríkisstjórnarinnar birtist í þessu. En það var ekkert mál að greiða þetta út strax, allt annað eru rangfærslur. Og ég ætla að halda því fram hér í þessum ræðustól. Virðulegi forseti. Þessi umræða er orðin nokkuð löng og ströng og flest það komið fram að mínu mati sem ég tel að skipti máli. Ég ætla þess vegna ekki að halda henni áfram lengi, að undanskildu því að ég hef staldrað aðeins við orðalag sem ýmsir hafa notað sem er eitthvað á þá leið, að ekki megi skerða ,,á þann hátt`` sem gert er, ef ég man þetta orðalag nokkurn veginn rétt. Á hvern hátt hefur verið skert? Það hefur verið skert á þann hátt að tekjur maka hafa komið til frádráttar örorkulífeyri og tekjutryggingu. Það er sá háttur sem hefur verið hafður á þegar verið er að skerða tekjutrygginguna, það er sá háttur. Á þann hátt er ekki heimilt að gera það í þessu tiltekna tilviki. Hér verða menn einnig að hafa í huga að dómur svarar ekki öðrum spurningum en þeim sem upp við hann eru bornar. Hann er spurður um hvort þessi tiltekni háttur standist. Og hann stenst ekki. Þá segja hæstv. ráðherrar, margir hverjir: En við megum samt gera þetta einhvern veginn öðruvísi. Við hljótum að mega skerða hjá fólki á einhvern annan hátt. Við tökum ekki við fyrirmælum frá Hæstarétti. Þetta er umgengni á valdi sem mér líkar mjög illa og minnir í raun og veru á liðnar aldir, allt aðra tíð hvernig menn fóru með vald sitt hér á árum áður. En það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að þessi dómur er einfaldur og hann er skýr, dómsorðið er skýrt. Reglugerðar\-ákvæðið sem heimilaði skerðingu er fellt brott, þ.e. efnisregla þess er ekki talin standast ákvæði stjórnarskrár og alþjóðasamninga. Efnisregla sem fram kemur í síðari málslið 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaganna er ekki talin standast. Það er niðurstaða dómsins. En hins vegar er þetta frv. sem kveður á um skert réttindi, sem kveður á um fyrningu mannréttindabrota, stefna ríkisstjórnarinnar. Og það er það sem við erum að fjalla um hér í dag.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ekki mætti fyrna mannréttindabrot. Ég las áðan það sem meiri hluti Hæstaréttar segir í V. kafla rökstuðnings síns, með leyfi herra forseta: ,,Í 48. gr. sömu laga eru jafnframt ákvæði sem huga verður að við ákvörðun lífeyris til hvers örorkulífeyrisþega um sig.`` Í þeirri grein stendur, með leyfi herra forseta: ,,Bætur, aðrar en slysalífeyrir og sjúkradagpeningar, skulu aldrei úrskurðaðar lengra aftur í tímann en tvö ár.`` Hæstiréttur sjálfur segir að fyrna megi svokölluð mannréttindabrot í tvö ár. Og þar sem stefnt var 19. janúar 1999, fyrir nákvæmlega tveim árum, þá er mjög eðlilegt að taka tvö ár frá þeim tíma, sem sagt samtals fjögur ár, og það er það sem gert er. Mér finnst hv. þm. gera lítið úr Hæstarétti með því að segja að ekki megi fyrna mannréttindabrot því að Hæstiréttur segir það sjálfur. Og hví ekki ef þetta eru mannréttindabrot? Breyttist það eitthvað við breytingu á stjórnarskránni? Urðu mannréttindabrotin allt í einu fyrnd þá? Af hverju á ekki að endurgreiða í 29 ár? Síðan sagði hv. þm. að nægt fjármagn væri, ég þarf ekki að ræða það frekar af því að hann á alltaf nóga peninga með því að skattleggja aðra. En mig langar til að spyrja hv. þm.: Telur hann eðlilegt og í samræmi við það að jafna tekjur og lífskjör almennings, að borga 1,5 millj. samkvæmt frv., 3 millj. samkvæmt hugmyndum stjórnarandstöðunnar til fjölskyldna sem eru tiltölulega vel settar fyrir?

Herra forseti. Ég lýsti því yfir, virðulegi forseti, í upphafi máls míns að ég hefði ekki botnað neitt í ræðu hv. þm. sem hann flutti á undan mér. Og þetta varð ekki til þess að skýra nokkuð í þeim efnum. Ég vil mótmæla því harðlega að hér sé verið að gera lítið úr Hæstarétti vegna þess að það hefur algjörlega verið hlutverk stjórnarmeirihlutans. En ég vil spyrja hv. þm., sem hefur verið að leika hér  Það sem gerist er að framkvæmdarvaldið verður uppvíst að því að hafa með röngu haft fé af fólki, það er kjarni málsins. Dómur fellur um að það beri að greiða þessa kröfu. Er hv. þm. að halda því fram að ekki eigi að greiða hana? Hvað er hv. þm. að reyna að segja? Er hv. að reyna að segja að í tilvikum þar sem kröfuhafi, sem hefur betur í dómsmáli og hefur vegnað ágætlega, að þá beri ekki að greiða honum þær kröfur sem honum eru dæmdar? Hvað er hv. þm. að reyna að segja? Ég ítreka það, virðulegi forseti, að ég hef hlýtt á hann hér í einum 15, 20 ræðum í dag og aldrei fengið neinn botn í það á hvaða vegferð hann er. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég mundi fagna því mjög ef vottur kæmi af einhvers konar vegvísi í málflutningi hans í seinna andsvarinu.

Herra forseti. Ég hef spurt alla félagshyggjumenn, hv. þingmenn sem kenna sig við félagshyggju og standa að þeirri stefnu og hafa hana sem heimssýn, þeirrar spurningar hvort þeim finnist að þessi dómur sé í samræmi við þær jafnaðarhugsjónir sem þeir hafa. Auðvitað hlítum við hæstaréttardómnum. Auðvitað borgum við út 1,5 millj. til hátekjufólks. En ég er að spyrja hvort hv. þingmanni ...  Hv. þm. minntist ekkert á það sem ég kom inn á með fyrninguna, þar sem ég gat þess að Hæstiréttur hefði sérstaklega vísað í 48. gr. laganna þar sem stendur að bætur skuli aldrei úrskurða lengra aftur en tvö ár. Hæstiréttur sjálfur segir þetta. Hvernig getur þá hv. þm. sagt að ekki megi fyrna mannréttindabrot? Hann er þá að segja að Hæstiréttur sjálfur sé að fyrna mannréttindabrot. Ég ætla að biðja hv. þm. að taka afstöðu til þessa.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er enn í vandræðum með að skilja þingmanninn. Ég er enn í miklum vandræðum með að átta mig á hvað hv. þm. er að fara. Ef ég skil spurningu hans rétt þá er hún sú hvort félagshyggjufólk sé því almennt fylgjandi að dómum sé fylgt, því að hér er í raun dómsniðurstaða sem kveður á um að með ranglátum og röngum hætti hafi  Svo kemur hv. þm. hér æ ofan í æ og spyr hvort það sé sanngjarnt að borga samkvæmt dómi.

... jafna kjörin?

Það er ekki möguleiki ... Þessi dómur snýst ekkert um það. Hann snýst um það að framkvæmdarvaldinu ber að greiða það sem það hafði ranglega af fólki. Og að hv. þm. skuli dirfast að koma hér eins og --- ég veit eiginlega ekki hverju er hægt að líkja honum við --- aftur og aftur og spyrja hvort það beri að fara að dómnum! Ég hlýt að spyrja á móti álíka bjálfalegra spurninga: Eigum við bara að láta það eiga sig að fara að dómnum? Eigum við bara að líta svo á að hann hafi aldrei verið til af því að hugsanlega séu einhvers staðar til ríkir öryrkjar? Kannski verða þeir allir á Kanarí vegna ótta við að annar kvótadómur muni falla. Herra forseti. Ég held að það þjóni ekki tilgangi að menn séu að eyða tíma Alþingis í umræður af þessum toga.

Hæstv. forseti. Hér hefur margt verið sagt og sumt oft. Ég ætla mér samt að bæta í þetta fáeinum orðum. Fyrst langar mig til þess að fara yfir það hvernig ég lít á dómsorðið og þá setningu sem hv. stjórnarliðar hafa haft hér uppi hvað eftir annað, þ.e. þeir hengja sig á það að í röksemdum Hæstaréttar standi ,,á þann hátt sem gert er``. Í dómsorðinu segir að viðurkennt sé að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega. Það er alveg skýrt og ákveðið og það stendur þarna og þar er ekki sagt ,,á þann hátt sem gert er``. Ef Hæstiréttur hefði talið að þetta viðhengi sem hv. þingmenn hafa sífellt verið að vitna til ætti að fylgja þá geri ég ráð fyrir því að það væri þarna. Ef Hæstiréttur hefði hins vegar meint að það ættu að vera möguleikar á að skerða þetta einhvern veginn öðruvísi, sem stjórnarliðar í raun halda fram, þ.e. að Hæstiréttur sé að meina að það megi skerða þetta einhvern veginn öðruvísi en það hafi bara ekki verið gert með réttum hætti, þá er ég því algjörlega ósammála og tel að Hæstiréttur hafi fyrst og fremst verið að dæma um það á grundvelli jafnræðisreglu að ekki mætti skerða þessar bætur. Þetta er grunnréttur sem öryrkjar eiga sem Hæstiréttur telur að sé mannréttindi og þessi grunnréttindi má ekki skerða með broti á jafnræðisreglu eins og hefur verið gert og er gert með þeirri tillögu sem liggur hérna fyrir, vegna þess að með henni er verið að mismuna þeim sem hlut eiga að máli með því að skerða suma en aðra ekki. Ég ætla ekki að lengja mitt mál með þessu. Þetta er bara mín skoðun og ég vil að hún komi hér fram. Ég vitna einungis í eina setningu þar sem verið er að tala um að uppfylla skilyrði 65. gr. stjórnarskrárinnar um að hver einstaklingur njóti samkvæmt því jafnréttis við aðra sem réttar njóta. Þetta tel ég vera setningu sem megi fullkomlega halda fram að Hæstiréttur sé að vísa til, samanber það sem ég var að segja áðan, þ.e. jafnræði þeirra sem hlut eiga að máli. Á öðrum stað segir Hæstiréttur að það sé bannað að færa grunnframfærslu ríkisins yfir á maka öryrkjans. Það hefur breyst frá því sem áður var. Það liggur núna fyrir og á þeim grunni er gengið frá málum. Hæstv. heilbrrh. sagði að hún deildi ekki við Hæstarétt og forstjóri Tryggingastofnunar sagði á sínum tíma að til stæði að fara að reikna út á grundvelli dómsins og ég geri ráð fyrir því að tryggingaráð hafi staðið að baki forstjóranum í því og það er lögformlega á valdi tryggingaráðs og ekki bara á valdi heldur skylda þess að sjá til þess að Tryggingastofnun fari að lögum. Það er sérstaklega tekið fram í sambandi við hlutverk tryggingaráðs. Hæstv. ráðherra sagði líka að það ætti að virða dóminn að fullu. Ég tel satt að segja að hæstv. ráðherra hafi meint það fullkomlega þegar það var sagt. Hæstv. utanrrh. sagði aftur á móti í einhverjum fjölmiðli að hann hefði ekki treyst sér til þess að ræða málið að fullu fyrr en hann hefði látið skoða það og sagði að það væri ekki einfalt eða auðskilið og það væri eitthvert flóknasta mál sem hann hefði komið að og hæstv. forsrh. viðhafði svipuð orð. Þeir fengu sem sagt snillinga til þess að fara yfir málið. Hæstv. heilbrrh. sagði síðan að það hefði verið að sinni tillögu. Nú spyr ég því ekki veit ég það, en einhvern veginn hefur mér skilist það í gegnum tíðina að þegar hæstv. ráðherrar skipa starfshóp þá sé venjan a.m.k. sú að formaður starfshópsins sé fulltrúi þess ráðherra sem skipar hópinn eða leggur hann til. En það vildi svo einkennilega til að formaður þessa starfshóps var fulltrúi Sjálfstfl. en ekki Framsfl. Það læðist að mér sá grunur að fleiri fingur hafi komið að því að finna út þennan starfshóp en hæstv. tryggingaráðherra. Ég tel reyndar og mig rekur ekki minni til þess að farið hafi verið með nokkurn ráðherra í gegnum tíðina eins og þarna er gert því að það er náttúrlega verið að niðurlægja hæstv. heilbr.- og trmrh. með ömurlegum hætti. Það var ekki hægt að misskilja það sem hæstv. ráðherra sagði í upphafi en hún er rekin til baka og hlýtur slíka meðferð sem hér ber raun vitni. Ég get nú ekki sagt annað en að þar hafi höggvið þeir sem hlífa skyldu því að hæstv. heilbrrh. hefur reynst ríkisstjórninni þörf við að koma fram þeirri stefnu sem rekin hefur verið í gegnum árin. Síðan sagði hæstv. utanrrh. að tillögur starfshópsins hefðu verið hafðar til hliðsjónar þegar verið var að ákveða hvernig þetta frv. ætti að líta út. Það finnst mér stórundarlegt og einkennilegt vegna þess að tillagan um lagafrv. er í skýrslu þessa starfshóps og ég sé ekki að stafkrók hafi verið breytt frá því sem í skýrslunni er og yfir í það þingmál sem hér liggur fyrir þannig að það hefur nú ekki aldeilis bara verið haft til hliðsjónar. Ég verð að segja að mér finnst geðleysi stjórnarþingmanna með ólíkindum og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, því ekki hafa það margir tekið til máls hér, að þeir séu allir á þeirri skoðun að það eigi að fara þá leið sem liggur fyrir í þessu þingmáli. Ég trúi því ekki. Mér finnst að það hljóti að koma á daginn að einhverjir hafi þó uppburð í sér til þess að láta ekki draga sig út í að fara þá leið sem hér stendur til að gera. Mér finnst ótrúlegt að meiri hluti sé fyrir þessu. Þetta er þannig mál. Ég held að menn hljóti að skoða samvisku sína vel í stjórnarliðinu um það hvort þeir eru tilbúnir til þess að standa að því að fara þessa vafasömu leið. Það er t.d. alveg nýtt að menn séu tilbúnir að forsvara það að láta lög virka aftur í tímann. Ekki er deilt um það að Hæstiréttur hafi dæmt þetta sem mannréttindabrot og fyrningarleiðin sem hér er lögð til er líka býsna umdeilanleg. Ég ætla ekki að fara yfir það. Það hefur verið gert hér áður. Hæstv. forsrh. hélt merkilega ræðu að mér fannst og hann minnti okkur á ýmislegt úr fortíðinni. Hann minnti okkur t.d. á Valdimarsmálið og benti á að menn hefðu lesið það með fleiri en einum hætti líka og síðan hafi fallið annar dómur í Hæstarétti. Hæstv. forsrh. var að hælast yfir því að honum hafi áður tekist að reka mál ofan í Hæstarétt. Og það læðist að mér sá grunur að hæstv. forsrh. a.m.k. ali með sér þær vonir að hægt sé að fá eitthvað annað út úr Hæstarétti en þennan dóm ef á þurfi að halda síðar og að við það sé átt. Ég verð að segja líka að mér finnst að þingmálið sem hér liggur fyrir til umræðu sé eins og svolítið blandað einhvers konar hefndarhug. Það er ekki einleikið hvernig menn taka þarna á málum. Nú ætla ég að koma að atriði sem ekki hefur verið rætt, a.m.k. í þeim ræðum sem ég hef hlustað á hér. Hvernig stendur á því að mönnum dettur í hug að setja þetta 2 / 3 skerðingarákvæði hvað varðar þær 25 þús. kr. sem hæstv. ríkisstjórn vill náðarsamlegast láta af hendi til að hækka grunnframfærslu örorkulífeyrisþega? Þessar 25 þús. kr. eru skertar svo naglalega að ég veit ekki til að það sé til önnur eins skerðing því að ef einhver öryrki hefur gegnum tíðina haft einhverjar tekjur, við skulum segja 30 þús. kr., þá eru teknar 20 þús. kr. af 25 þús. kr. Hvað er verið að segja við svona öryrkja? Það er verið að segja við hann: Vertu ekki að þessu basli, góði minn. Hættu þessu strax. Sú viðbót sem var verið að viðurkenna hérna náðarsamlegast að viðkomandi ætti að fá er bara tekin til baka af fyrstu 40 þús. kr. sem hann þénar gersamlega og svo bratt að ef hann þénar 30 þús. kr., þá eru farnar 20 þús. Þannig er skerðingin. Í hvernig skapi var það fólk sem samdi þetta og bjó til þá hugmynd sem er þarna sett á blað? Mér finnst þetta með miklum eindæmum. Ég tel reyndar að ýmislegt muni fylgja í kjölfarið. Auðvitað verður umræða um ýmsa aðra hluti og ég ætla ekki að taka hana upp að öðru leyti en því að ég tel að ástæða sé til að vekja athygli á því að aldraðir munu auðvitað koma í kjölfarið á þessum dómum. Það getur ekki öðruvísi farið. Auðvelt er að rökstyðja það. Ef svo ætti ekki að vera þá þyrftu menn að breyta lögum um öryrkja og sjá til þess a.m.k. að þeir væru þá öryrkjar fram á dauðadag vegna þess að útilokað er að halda því fram að öryrki sem verður 67 ára gamall hætti að vera öryrki og það hætti að vera mannréttindabrot að skerða hann því hann fari þá á ellilífeyri og sé ekki lengur öryrki. Það gengur ekki. Það sjá allir menn. Ég held reyndar að það sé engin leið í málinu öðruvísi en að líta á þetta með sambærilegum hætti. Það er eitt sem mig langaði til að fara yfir og það er að ítrekað hefur lítið komið fram í máli hæstv. ráðherra og hv. stjórnarliða að það verði að setja lög vegna þess að stjórnarandstaðan hélt því fram að ekki hefði þurft að setja lög til þess að greiða út þessar bætur um áramótin. Ég er alveg sannfærður um að það er réttur skilningur, það þurfti ekki lög til þess. Ég ætla ekki að halda því fram að ekki geti verið möguleiki á því að það þurfi lög eða skynsamlegt sé að setja lög til að greiða það sem þarf að greiða aftur í tímann. Það finnst mér að menn geti skoðað og engin ástæða til að hengja sig í þá hluti sérstaklega. En hvað þarf til að sanna að ekki þurfi að setja lög til þess að greiða út 51 þús. kr.? Mér finnst ekki þurfa annað en benda á frv. sem hér er til umfjöllunar vegna þess að í því er ekki neitt ekki eitt einasta ákvæði, engin heimild af neinu tagi sem Tryggingastofnun hefði þurft á að halda, einungis verið að setja ný skerðingarákvæði. Ef þau væru ekki til staðar þá þyrfti að greiða öllum þessar 51 þús. kr. Mér finnst þetta alveg nægileg sönnun fyrir mig. Hún sannfærir mig um að ekki þurfi að setja nein lög. Ríkisstjórnin hefur staðfest það með því að leggja þetta frv. fram með þessum hætti og engin önnur ákvæði skulu vera í því en skerðingarákvæði. Ég ætla ekki að lengja mikið umræður um hvað maður vildi heldur gera en fara að þessum dómi eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert í allan dag mönnum til skemmtunar. En ég vil bara benda á í því sambandi að auðvitað er hér verið að bregðast við dómi Hæstaréttar en það er ekki bara verið að því. Þetta mál snýst um viðurkenningu á réttindum og ekkert annað. Réttindin voru til staðar að dómi Hæstaréttar og búið er að dæma í málinu. Verið var að afnema skerðingu og það er ekki þannig að verið sé að bæta tekjur öryrkja með einhverjum nýjum ákvæðum. Í raun og veru er verið að afnema skerðingu sem þetta fólk varð fyrir aftur í tímann frá réttindum sem aðrir sambærilegir höfðu og þeir áttu að hafa samkvæmt dómi Hæstaréttar. Hvernig í ósköpunum er hægt að fara út um víðan völl með einhverri röksemdafærslu um hvernig megi nota peningana í eitthvað annað? Þetta er nánast ekki til þess að vera með miklar umræður um. Það hefur verið á ferðinni mikið óréttlæti hvað þessi mál varðar í langan tíma og margir öryrkjar hafa þurft að sæta því að verða fyrir mikilli skerðingu og orðið að vera á framfæri þeirra sem þeir búa með og sá réttur hefur verið tekinn frá þeim sem þjóðfélagið hefur ætlað öryrkjum með almennum hætti. Hann er skertur og ég held að menn eigi að horfast í augu við þetta. Menn eiga ekki að vera að leita leiða til þess að fara fram hjá þessu. Það er spurning sem hv. Alþingi á að svara og í raun og veru hefur margoft komið fram svar við þeirri spurningu frá hæstv. heilbrrh. hve háar þessar bætur þurfa að vera. Hæstv. heilbrrh. hefur margsagt að þær þurfi að verða miklu hærri og það er spurning sem á að svara á hv. Alþingi. Ef það er niðurstaðan að menn séu sammála, hæstv. heilbrrh. og hæstv. forsrh. og aðrir aðilar, það eigi að koma fram frv. á næstunni til að hækka þessar bætur. Um hvað snýst þá deilan núna? Hún snýst ekki um neitt annað en það hvort eigi eftir að sú hækkun er komin þá líka að vera hægt að borga mismunandi bætur til öryrkja á þessum grundvelli og ég tel að hér hafi verið skorið úr því að það er ekki hægt. Menn verða að fara aðrar leiðir til tekjujöfnunar þjóðfélaginu en að skerða grunnréttindi öryrkja. Hæstv. forseti. Það er svo sem margt sem hægt væri að tala um í sambandi við þetta mál. En ég ætla að ljúka mínu máli á dálítið dapurlegum kafla sem fjallar í raun og veru um hvernig mér finnst stjórnvöld í landinu vera farin að haga sér. Ég held að ýmsir af þeim sem eru við völd í landinu séu búnir að vera of lengi við stjórnvöld. Þeir hafa fyllst valdhroka þegar eitthvað gengur gegn þeim. Þegar þeir hafa lent í því að verða undir í dómum Hæstaréttar tala þeir jafnvel um að breyta stjórnarskránni af því að hún passar ekki við hugmyndir þeirra og þegar þar til bærir aðilar hafa kveðið upp úrskurði þá eru úrskurðirnir vitlausir. Svona hefur þetta nú gengið í þó nokkrum tilfellum sem hægt væri að telja upp en ég ætla að hlífa hv. þm. við því því að þessi umræða er orðin býsna löng en allt ber þetta að sama brunni. Menn virðast vera farnir að líta á sig sem einhvers konar óskeikul yfirvöld og það er ömurlegt að sitja undir því hvernig menn ganga fram. Það hefur sýnt sig að hæstv. forsrh. hefur t.d. beitt þrýstingi á Hæstarétt. Það muna allir. Það hefur komið mjög skýrt í ljós hvernig Sjálfstfl. hefur undanfarin mörg ár raðað fólki í fjölmiðla sem hann ræður yfir í krafti pólitískrar stöðu sinnar. Það hefur verið býsna sérkennilegt og mér hefur fundist allt að því grátbroslegt að hlusta t.d. á ríkisfjölmiðilinn sjónvarpið segja frá atburðum í Tékklandi undanfarna daga þar sem fréttamenn tóku sjónvarpsstöð og komu því til leiðar á nokkrum tíma að sá sem þar hafði verið skipaður með nákvæmlega sama hætti forstjóri eins og nú er gert á Íslandi sagði af sér og gafst upp í starfi sínu vegna mótmæla. Þetta er hluti af þróun sem ég sé fyrir mér að má ekki ganga lengra. Menn verða að fara að bregðast við. Hér hefur Sjálfstfl. heljartök á öllu fjölmiðlakerfinu í landinu og hann notar þau út í æsar og ég tel að það þurfi bara að fara að tala um þetta upphátt. Vel kann að vera að einhver haldi því fram að ekki sé málefnalegt að gera það. En það er hluti af því sem hefur verið að gerast og viðbrögð hæstv. forsrh. við dómum og viðbrögð ríkisstjórnarinnar við dómum og úrskurðum að undanförnu eru á þá leið að þar eru á ferðinni menn sem sjá ekki bjálkann í eigin auga. Þeir eru ekki tilbúnir til þess að hlíta dómum. Það verður að fara og finna einhverjar leiðir fram hjá þeim og ekki má skerða valdið sem þeir telja sig hafa og eiga að hafa. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég el í brjósti mér þá von að hv. stjórnarliðar fari vandlega yfir málið og skoði samvisku sína og vegna þess að þeir hafa ekki margir talað í umræðunni þó hæstv. forsrh. héldi því fram að hér mundu verða raðir af stjórnarliðum til þess að berjast í umræðunni og fara vandlega yfir hlutina þá hefur það bara ekki gerst. Ég el þess vegna með mér þá von að þeir muni kannski ekki allir saman styðja það sem hér hefur verið lagt á borð þingmanna.

Herra forseti. Ég kem upp til þess að mótmæla kröftuglega orðum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um þá gömlu mýtu að Sjálfstfl. hafi heljartök á fjölmiðlum landsins, sérstaklega ríkissjónvarpinu. Í fyrsta lagi er það alveg makalaus árás á þá hæfu starfsmenn sem þar vinna að ætla þeim eitthvert ósjálfstæði í verkum þeirra, faglegri vinnu þeirra sem þar er. Maður hefur heyrt uppnefningar lon og don frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni: Bláskjár þetta og Bláskjár hitt. Eiga þingmenn Sjálfstfl. t.d. að fara að kalla hina merku og góðu fréttastofu útvarps rauðu línuna? Síður en svo. En síðan nefnir hv. þm. Jóhann Ársælsson eitt dæmi. Ég skal nefna annað um þessi heljartök Sjálfstfl. á fjölmiðlum á Íslandi. Hefði Samfylkingin látið bjóða sér það að til að byrja með væri einn helsti fréttamaður Ríkisútvarps, hljóðvarps, í öryrkjamálinu, barn t.d. Péturs H. Blöndals eða Sigríðar Önnu Þórðardóttur? Hefði Samfylkingin setið róleg úti í horni og látið það yfir sig ganga? Ég held ekki. Þess vegna vísa ég svona makalausum árásum enn og aftur á meint heljartök Sjálfstfl. á fjölmiðlum algerlega á bug.

Hæstv. forseti. Ég þekki ekki þá ættfræði sem hér var verið að nefna og ætla ekki að blanda mér í það. Ég ætla hins vegar að segja að mér er kunnugt um að eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi muni vera með þeim hætti að nánast allir fjölmiðlar sem standa undir nafni eru í eigu sjálfstæðismanna og í stórri meirihlutaeigu þeirra og hafa verið lengi. Síðan er hæstv. menntmrh. yfirmaður Ríkisútvarpsins. Það hafa verið pólitískt ráðnir yfirmenn um langan tíma. Þeir hafa notað stöðu sína til þess að ráða fólk eftir sínu höfði og það hefur komið fram. Það er t.d. opinbert leyndarmál ef svo má að orði komast að fjölmargir fréttamenn á þeim miðli hafa verið starfandi í Sjálfstfl. Það er ekkert leyndarmál. Fólk veit þetta. Ég held að ég þurfi ekkert að telja þetta upp. Maður hefur fylgst með þessum fjölmiðlum og maður hefur skoðun sína á þeim og segir hana hér. Ég held að það sé alveg kominn tími til að menn geri það og séu ekkert að skafa utan af því. Þetta á ekki að ganga svona. Menn eiga að vanda sig betur í því að stjórna fjölmiðlum sem ríkið á og rekur. Það á ekki að ganga eins langt og Sjálfstfl. hefur gert.

Herra forseti. Þetta er alveg makalaust. Hér kemur hv. þm. Jóhann Ársælsson upp, nefnir engin nöfn heldur ýjar að hinu og þessu. Það getur vel verið að fyrrv. eða núv. sjálfstæðismenn séu starfandi hjá Ríkisútvarpinu eða sjónvarpinu. En þar eru líka aðrir flokksmenn. Og hvað með það? Meðan þeir sinna hlutverki sínu á hlutlægan, ábyrgan hátt þá er það í góðu lagi. Ég veit ekki betur en að t.d. hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi verið starfandi lengi vel sem fréttamaður hjá ríkissjónvarpinu og gerði það með sóma þrátt fyrir að við vitum öll hverjar pólitískar skoðanir hans eru. Ég er ekki að segja að það sé ókostur þó að menn hafi ákveðna pólitíska sýn svo lengi sem þeir misbeita ekki valdi sínu sem fjölmiðlamenn og það vald er orðið ansi mikið. Það getur verið jákvætt ef þeir gera það á hlutlægan hátt og ég vil meina að allir fréttamenn Ríkisútvarpsins, sjónvarps sem útvarps, geri það, sama hver bakgrunnur þeirra er. Ég ætla ekki að fara að tíunda það hverjir koma frá Röskvu hjá sjónvarpinu eða hverjir koma frá Samfylkingunni því þá finnst mér ég vera að draga þá hæfu einstaklinga niður. Svoleiðis gera menn ekki. Ég treysti þessu fólki og það er ekkert að því þó að það hafi sinn pólitíska bakgrunn svo lengi sem það býður fram ábyrgan og hlutlausan fréttaflutning. Það hafa fleiri hér verið starfsmenn Ríkisútvarpsins. Ég var starfsmaður þar, var yfirmaður. Ég man að ég réð t.d. mjög góða útvarpskonu sem heitir Þóra Arnórsdóttir sem er afar hæf og mikilsverð kona. 
            

Hæstv. forseti. Ég veit ekki betur en að það hafi komið fram hjá starfsmönnum þessa fjölmiðils sem um er að ræða að þar teldu menn að pólitíkinni hefði verið beitt ótæpilega, að menn væru þar nánast í pólitískri herkví. Ég er ekkert að finna þetta upp frekar en aðrir í þjóðfélaginu, enda er flestum ljóst hvernig menn hafa haldið á málum. Það hefur bara verið svona í gegnum tíðina síðan hæstv. menntmrh. komst til valda. Hann hefur beitt áhrifum sínum og Sjálfstfl. hefur gert það langt aftur í tímann og það þarf ekkert að leita lengi. Í Tékklandi mundi vera búið að stræka á þetta, stræka á yfirmanninn. Það er ekki gert á Íslandi. Það er býsna broslegt að horfa á fréttir frá þessari fréttastofu þegar verið er að ræða um atburði erlendis af þessu tagi. Það getur vel verið að ég sé að hætta mér út á hálan ís með því að ræða þetta. Það verður þá bara að hafa það. Mér finnst alveg ástæða til að fleiri en starfsmenn sjónvarpsins segi hvernig þetta er.

Herra forseti. Þessi umræða hefur farið um víðan völl og er að sumu leyti orðin eins konar eldhúsdagur um pólitík dagsins í dag og liðinna tíma eins og raunar þau orðaskipti sem hér áttu sér stað rétt áðan sem voru satt að segja ákaflega sérkennileg. Ég fylgdist með ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og áttaði mig ekki alveg á tilefni þeirrar orðræðu sem í hönd fór af hálfu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur þar sem hún vildi taka upp hanskann fyrir starfsfólk ríkisfjölmiðlanna. Ég heyrði hv. þm. Jóhann Ársælsson aldrei gera nokkra tilraun til þess að sverta þá einstaklinga sem þar eiga hlut að máli. Hann var hins vegar að benda á þá staðreynd að vald Sjálfstfl. á því að skipa mönnum þar til rúms er ótvírætt og því hefur verið beitt. Það hefur hins vegar ekkert með ágæti þess fólks að gera sem þarna hefur valist til starfa. Það er bara allt annar hlutur þannig að það er ósanngjarnt með öllu að halda því fram að hér sé einhver að ráðast að æru þess fólks sem er að reyna að sinna sínum störfum. Langflest gerir það prýðilega, annað miður eins og gengur. Það er hins vegar óhjákvæmilegt annað en að horfast í augu við þann veruleika sem við okkur blasir og hann er bara sá að útvarpsstjóri heitir Markús Örn Antonsson. Ekki er hann óflokkspólitískur. Fréttastjóri og varafréttastjóri sjónvarpsins hafa aldrei neitað því að þeir hafa pólitíska sögu að baki. Það kann að vera tilviljun að þeirra pólitíska saga liggu nær ríkisstjórninni en stjórnarandstöðunni. En þannig er það bara. Það er hins vegar enginn að gagnrýna þetta fólk, þessa einstaklinga. Svona birtist þessi veruleiki okkur og það sér hver maður sem vill horfa á það með hlutlægum augum einmitt að valdi Sjálfstfl. á að skipa þarna mönnum í rúm er beitt. Í flestum tilfellum sem betur fer er þetta prýðilegt fólk sem hefur verið kallað þar til starfa þótt það komi úr röðum sjálfstæðismanna. Þannig var það t.d. með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þegar hún var ekki fyrir margt löngu ráðin þar til starfa. Það var gagnrýnt mjög harðlega að þar væri um flokkspólitíska skipun að ræða. Ég held að ég sé ekki að ljóstra upp neinu leyndarmáli að mín skoðun var sú að þar hafi vel til tekist enda þótt þarna væri um pólitískan andstæðing að ræða. Ég held að hv. þm. hafi sannað það og sýnt að þótt hún væri sjálfstæðismaður stóð hún sig prýðilega. Það getur hist svo á að þótt fólk komi úr Sjálfstfl. þá standi það sig ágætlega og í mörgum tilfellum er það. En það sem vekur auðvitað athygli, og ég skildi hv. þm. Jóhann Ársælsson þannig, er í hversu ríkum mæli menn tækju þá áhættu að skipa endilega fólk úr Sjálfstfl. þar sem vigtin mælir. Þetta var alger útúrdúr. En af því að málið hefur tekið þessar sveigjur og beygjur er óhjákvæmilegt að koma eilítið inn á þetta mál sem er að sönnu tiltölulega einfalt í öllum sniðum þó stórt sé. Það er satt að segja skrýtið, herra forseti, að stjórnarliðar sem hlökkuðu afskaplega til þess að koma til þessarar umræðu og eiga þess kost að upplýsa þjóðina á vitrænan hátt, að koma umræðunni á vitrænt plan eins og um var talað, hafa farið fremstir í flokki við að drepa þessum kjarna máls á dreif og kalla til sögu ýmis óskyld efni sem þessum hæstaréttardómi og málefnum öryrkja kemur í besta falli lítið við og í versta falli alls ekkert við. En á þessu hef ég skilning því að það hefur verið gömul saga og ný að þegar stjórnmálamenn hafa vonda samvisku og vondan málstað að verja þá grípa þeir mjög gjarnan til þess að reyna að drepa málum á dreif og snúa talinu að einhverju allt öðru og það hefur heldur betur verið reynt í þessari umræðu í dag. Þetta mál er að sönnu ákaflega einfalt, þ.e. það úrlausnarefni sem til staðar var að aflokinni uppkvaðningu dóms Hæstaréttar í lok síðasta árs. Það mál var tiltölulega þröngt í lögfræðilegu tilliti og var sótt með þeim hætti af hálfu Öryrkjabandalagsins og tók ekki til nema lítils hóps þeirra skjólstæðinga sem Öryrkjabandalagið gætir hagsmuna fyrir. Þannig var málið lagt upp og þannig dæmdi Hæstiréttur. Niðurstaða Hæstaréttar var einfaldlega eins og hér hefur margsinnis verið undirstrikað mjög klár og kvitt, þ.e. að óheimilt væri að skerða tekjur öryrkja með því tekjutengja við tekjur maka. Það er tiltekið ákvæði almannatryggingalaga sem kveður á um þetta og Hæstiréttur segir að efnislega sé það óheimilt og þau skerðingarákvæði sem þar er að finna séu efnislega ómerk. Um þetta er að sönnu ekkert deilt. Á hinn bóginn standa vitaskuld önnur ákvæði almannatryggingalaganna óhögguð sem sem betur fer eru auðvitað fyrst og síðast sett til þess að tryggja rétt fólks en ekki til þess að skerða hann hvað varðar grunnlífeyri og tekjutryggingu. Síðan eru önnur lög sem lúta að hinni félagslegu aðstoð og þar var einmitt skilið á milli þess, hið margnefnda ár 1993, sem lýtur öðrum lögmálum. Með öðrum orðum þá var viðfangsefni ríkisstjórnarinnar strax þennan dag í desember ákaflega einfalt. Ríkisstjórnin og þá einkum og sér í lagi hæstv. heilbrrh. --- og af því að ég nefni hana til sögunnar vona ég að hún nái fljótt og vel góðri heilsu --- en trú mín er sú miðað við fyrstu viðbrögð hennar eftir uppkvaðningu dóms Hæstaréttar að hugur hennar hafi staðið til þess, eins og við höfum rætt hér áður, að ganga til þessara verka með embættismönnum ráðuneytisins og embættismönnum Tryggingastofnunar, að greiða þetta út refjalaust og lesa það nákvæmlega sem í dómnum stóð. En það var kippt í spotta og hún var að minni hyggju stöðvuð í því ætlunarverki sínu því að það fer auðvitað enginn í grafgötur með það sem fylgist með umræðum þessara mála bæði frá uppkvaðningu dóms og hér á hinu háa Alþingi að auðvitað er mismunandi tóntegundir hér að finna, annars vegar í sumpart ágætri ræðu hæstv. heilbrrh. við upphaf þessarar umræðu og síðan þeim áherslum sem finna mátti í ræðu hæstv. forsrh. einkum og sér í lagi og sumpart líka hæstv. utanrrh. sem eins og fyrri daginn virðist vera taglhnýtingur forsrh. í einu og öllu, ef hann keyrir þá ekki fram úr honum í ýmsum áherslum. Viðfangsefni ráðherrans við þessar aðstæður var með öðrum orðum ákaflega einfalt, og þekki ég nú aðeins til á þessum slóðum, það var einfaldlega að kalla til lögfræðinga ráðuneytisins, embættismenn Tryggingastofnunar og gleymum ekki einu, gagnaðila, þeim aðilum sem sóttu málið, Öryrkjabandalaginu, eiga fund með öllum þessum aðilum og fara yfir dómsniðurstöður og reifa það og ræða hvenær og hvernig hægt væri að greiða þetta. Það var auðvitað hin eðlilega, sjálfsagða niðurstaða. Og gleymum því ekki, herra forseti, að þetta er ekki í fyrsta skipti og sennilega ekki það síðasta sem ríkisvaldið, framkvæmdarvaldið fær á sig dóma af einum eða öðrum toga. Auðvitað eru misjöfn mannanna verk og ég ætla ekki að fara að vera með nokkrar einkunnagjafir á einstakar ríkisstjórnir eða ráðherra í þeim efnum. Það þekkja þeir sem þar hafa verið að stundum kemur það fyrir að framkvæmdarvaldið fer offari eða mistúlkar fyrirskipanir Alþingis ellegar þá, eins og líka er til í dæminu, að brotalamir verða á löggjöf Alþingis og hún stenst ekki stjórnarskrá í þessu tilfelli eða önnur þau skilyrði sem lög, reglugerðir og ákvarðanir ráðherra eiga að uppfylla. Þá er venjan sú að framkvæmdarvaldið sest niður með þeim sem brotið hefur verið á og reynir að bæta fyrir, reynir að lagfæra og leiðrétta. Í þessu tilfelli á þetta sér mjög langa sögu og mönnum þykir það sérstaklega til eftirbreytni að því er virðist í tali stjórnarsinna að Öryrkjabandalagið sótti þetta mál fyrir þennan tiltekna hóp, þurfti að verja til þess verulegum fjármunum og tíma, fyrst í héraði og síðan Hæstarétti. Sá hópur gladdist eðlilega við þá uppkvaðningu sem varð og hefur sennilega átt von á því, eins og venja er til, að til þeirra yrði síðan leitað um það hvernig skaðinn yrði bættur. Það hefur ekki enn þá verið gert eftir því sem ég best veit. Það var a.m.k. upplýst einhverjum vikum eftir uppkvaðningu dóms að enn þá höfðu hvorki forsvarsmenn Öryrkjabandalagsins né heldur lögfræðingur þeirra heyrt eitt aukatekið orð úr hinu háa ráðuneyti, ekki eitt aukatekið orð. Mér er ekki kunnugt um það, og kannski verð ég leiðréttur ef það hefur breyst frá þeim tíma, að heilbrrn. ellegar þá forsrn. sem hefur tekið sér forræði þessara mála, hafi átt orðastað við þá sem málið sóttu og málið varðar og fulltrúa þeirra um það hvernig eðlilegt væri að greiða bætur, greiða þann skaða sem fólk hefur orðið fyrir og hvernig þessum málum yrði best fyrir komið í framtíðinni. Ég sá í sjónvarpi eins og flestir aðrir að forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins reyndi að gera sitt besta við erfiðar pólitískar aðstæður. Hann átti orðastað við fólk um síðustu mánaðamót sem ætlaði að sækja rétt sinn til Tryggingastofnunar, sækja þær greiðslur sem dómurinn kvað á um. Hann reyndi að útskýra þá þröngu stöðu sem honum var gert að vinna eftir. Hann var með öðrum orðum ekki í stöðu til að inna þær greiðslur af hendi sem dómurinn kvað á um. Herra forseti. Hér er fyrst og síðast um að ræða pólitískt sjálfskaparvíti fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr. Hún hefur grafið sér þessa gröf og kemst ekki upp úr henni. Það væri auðvitað gott og blessað, herra forseti, ef pólitískar kringumstæður ættu þar eingöngu í hlut en ekki 700 öryrkjar, raunar 1.200 ef litið er til allra þeirra sem eiga rétt aftur í tímann, og ekki væri um að það að ræða að þeir þyrftu að sjá á eftir réttindum sem þeir hafa sótt sérstaklega í málarekstri hjá Hæstarétti. Þá væri út af fyrir sig ekkert um þetta segja. Við stjórnarandsstæðingar gætum glott við tönn og sagt að ríkisstjórnin væri búin að koma sér ofan í þessa holu og hún væri best geymd þar. Ég ætla að koma aðeins að því síðar. Steininn tekur auðvitað úr, herra forseti, í ljósi forsögu málsins og þeirra atburða sem verða eftir uppkvaðningu dóms þegar þeim sem unnu málið í Hæstarétti á hendur ríkisstjórninni er sagt að séu þeir ekki ánægðir með þær tillögur og úrlausnir sem ríkisstjórnin hefur kokkað í samráði við tiltekna lögfræðinga þá geti einstaklingarnir í hópi öryrkja einir og sér bara farið í mál, þeir geti bara farið annan rúnt, aðra bunu og gott á þá. Herra forseti. Þetta er náttúrlega svo grátlegt, hortugheitin og dónaskapurinn í garð þessa fólks sem má sín lítils þó það sé sterkt í samheldni sinni er með ólíkindum. Þeir sem styðja þennan málarekstur og þessa málsmeðferð segja að dómur Hæstaréttar sé gallagripur að því leyti að hann lyfti fólki sem er kannski ekki verst statt, að aðrir séu verr staddir. Þeir spyrja stjórnarandstöðuna hvort ekki eigi líka að taka á málum þeirra sem ekki eru í sambúð og ekki eiga vinnandi maka. Ósvífnin er yfirgengileg. Manni verður satt að segja orða vant við að hlusta á þennan tvískinnung og þann dónaskap sem mér finnst stjórnarliðar hver á fætur öðrum sýna fólki sem höllum fæti stendur í þessu samfélagi og þar með þjóðinni allri. Virðingarleysið fyrir bótaþegum, ekki eingöngu öryrkjum heldur öllum öðrum, er slíkt að manni verður orða vant. Hér er látið í veðri vaka, herra forseti, að við jafnaðarmenn og stjórnarandstæðingar séum sérstakir talsmenn þeirra sem betur mega sín í hópi öryrkja. Öllu er snúið á hvolf, herra forseti, og ekki glóra í þessum málflutningi. Herra forseti. Ég er tilbúinn til þess þegar í dag að fara í umræðu um nýtt frv. um bættan hag öryrkja yfirleitt, um bættan hag eldri borgara og bættan hag fjölskyldunnar í landinu, um endurbætt almannatryggingakerfi. Satt að segja eru nú til frv. af þeim toga sem væru gott innlegg í þá umræðu. Ég held að það sé flokkssystir mín, hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hafi til að mynda lagt margt gott inn í þeim efnum. Fleiri stjórnarandstæðingar hafa komið að því verki og okkur er ekkert að vanbúnaði að fara í slíkar lagabætur og lagfæringar hér á velferðarkerfinu. Á því er ekki vanþörf eftir sex ára stjórnartíð helmingaskiptaflokkanna. Okkur er ekkert að vanbúnaði og við þurfum ekki þrjá mánuði eftir nefnd, einhverri yfirbótarnefnd sem á að taka til starfa á næstu dögum ef ég hef skilið það rétt og ljúka störfum fyrir apríl. Við getum byrjað á þessu nú þegar. Það stendur ekki á okkur í því. Fyrst skulum við hins vegar afgreiða málið sem hér liggur fyrir. Við þurfum að greiða því fólki sem á sinn klára rétt og slugsa ekki með það. Telji ríkisstjórnin sig þurfa einhverja greiðsluheimild frá hinu háa Alþingi þá skulum við afgreiða hana líka. Við skulum hafa hana alveg skýra, setja greiðsluheimild í núgildandi fjárlög. Það getur verið viðbótarheimild þar sem stendur að fjmrh. sé heimilt, best væri nú að hafa það ,,er gert``, að greiða þær nauðsynlegu greiðslur til öryrkja sem fengu réttarbót vegna uppkvaðningar Hæstaréttar í síðasta mánuði. Til að taka af öll tvímæli, af því að menn eiga til að gera einföld mál flókin, skuli greiða sem svarar 51 þús. á hvern einstakling miðað við daginn í dag. Til að hafa það enn skýrara þá skulum við líka láta fylgja í þessari greiðsluheimild að greiða skuli sjö ár aftur í tímann. Að ríkisstjórnin skuli leyfa sér það að vera í prútti við þennan hóp fólks um hvort greiða skuli tvö ár eða fjögur ár þykir mér sömuleiðis óskiljanlegt. Og hæstv. fjmrh. sagði fyrr í dag að það væri bara ekkert valkvætt varðandi fyrningarreglur. Auðvitað er það valkvætt. Það er algjörlega á valdi greiðandans, annars aðila málsins, hvernig hann vill standa skil á þessum greiðslum, þ.e. hvort hann vilji greiða þær samkvæmt skaðabótalöggjöfinni ellegar samkvæmt þeirri almennu siðaviðmiðun að greiða eins langt aftur og krafa stendur til í ljósi þess að um mannréttindabrot er að ræða. Að standa í prútti við þennan hóp eftir allan þennan tíma, eftir allt sem á dagana hefur drifið, er algjörlega óskiljanlegt. Stjórnarliðar standa hér, herra forseti, og undrast, horfa hver á annan og botna ekki neitt í því að þjóðin sé ekki með á nótunum, að þjóðin sýni þeim ekki skilning og stuðning í þessari málafylgju. Þeir horfa í forundran hver á annan og átta sig allt í einu á því að nú er svo komið að þessi ósigrandi ríkisstjórn er bara komin á vonarvöl, komin að fótum fram og nýtur ekki stuðnings meðal þjóðarinnar lengur. Það sást í gegnum teflonhúðina, það var lyft upp þessum sparigluggatjöldum og menn sáu inn fyrir. Ég er hræddur um að þetta undanhald ríkisstjórnarinnar verði ekki stöðvað og hún fari bratt niður næstu mánuði og missiri, lifi hún svo lengi. Það eru áhrínsorð mín í þeim efnum, ekki sýnir hún minnstu viðleitni til þess, í þessu máli a.m.k., að sýna iðrun og yfirbót. Þvert á móti reynir hún eins og hún getur. Síðasta skýring þeirra var sú að þetta væri allt stjórnarandstöðunni að kenna, stjórnarandstaðan hefði afvegaleitt þessa umræðu og platað fólk. Öðruvísi mér áður brá. Ég hef hlustað á ræðuhöld stjórnarliða allt þetta kjörtímabil og stærstan hluta þess síðasta þar sem þeir töluðu af lítilsvirðingu um auma stjórnarandstöðu sem væri kvakandi og vælandi, gæti ekki neitt, hefði enga stöðu, enginn treysti henni, enginn tæki mark á henni og þeir þyrftu nú ekki mikið að hirða um þessa stjórnarandstöðu. Svona hafa stjórnarherrarnir og stjórnarliðarnir talað í hverjum fjölmiðlaþættinum á fætur öðrum: Stjórnarandstaðan, hvað er hún ofan á brauð? Nú er þetta allt í einu stjórnarandstöðunni að kenna. Þeir eru að vakna til vitundar um að sígandi lukka er best og stjórnarandstaðan hefur hreint og beint, án yfirboða og upphrópana, með sívakandi umræðu vakið athygli á þeirri öfugþróun sem hefur átt sér stað í samfélaginu. Sú þróun er einfaldlega þannig að misskipting er að aukast og ekki síst með því makalausa máli sem hér er til umræðu. Við hv. þm. í þessu húsi skynjum þetta uppblásna sjálfsöryggi stjórnarliða. Þeir virðast telja að þá geti ekkert snert, þeir eru ósnertanlegir með öllu. Orð þeirra eru lög, fólk buktar sig, beygir og hlustar. Þetta sjálfstraust er farið. Við þurfum ekki annað en að hlusta á málflutning stjórnarliða, ráðherra og þingmanna til að skilja að ríkisstjórnin hefur uppgötvað að hún er ekki ósigrandi, orð stjórnarherrann eru ekki lög. Það eru til æðri dómstólar í þessu landi, Hæstiréttur, svo ég tali ekki um æðsta dómstólinn gagnvart okkur stjórnmálamönnum, fólkið í landinu sem lætur ekki bjóða sér þennan yfirgang lengur. Þar hafa orðið vatnaskil. Ég trúi því að þau séu varanleg og ekki verði aftur snúið á þessu kjörtímabili, síðan tekur náttúrlega við nýtt líf að loknum næstu kosningum. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég sagði áðan að ræða mín yrði ekki löng. Ég er tilbúinn að fjalla hér um tekjutengingar og undirstrika að auðvitað fjallar þessi dómur ekki um tekjutengingar almennt né heldur málflutningur minn eða stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstaðan leggst ekki gegn tekjutengingum þannig að nú renni upp öld einstaklingshyggjunnar. Nei, því fer fjarri. Hin félagslega samábyrgð er rík í samfélagi okkar og hana eigum við að styrkja og styðja. Á hinn bóginn hafa stjórnmálaflokkarnir verið sammála um að á þrengingarárum við upphaf síðasta áratugar var gengið eins langt og nokkur gat í þessum tekjutengingum. Þær aðgerðir leiddu til óhóflegra jaðarskatta svo ég tali nú ekki um það þegar í hönd fer góðæri og viðmiðunum í tekjutengingum er haldið óbreyttum þrátt fyrir góðæri og blússandi hagvöxt. Það hefur auðvitað leitt til mikilla breytinga. Herra forseti. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að ræða þetta mikið. Ég gæti farið yfir önnur atriði, t.d. lýðræðið í landinu. Það hefur verið komið mjög rækilega inn á það. Ég gæti líka farið inn á stöðu Hæstaréttar. Ég er ekki í hópi þeirra sem fagna því alveg sérstaklega að Hæstiréttur þurfi að taka á stjórnkerfinu með tímamótadómum á hverju missiri. Ég er ekki þeirrar skoðunar, ég held að við stjórnmálamenn eigum að staldra aðeins við og hugleiða okkar stöðu í því sambandi. Slíkt er gagnrýni á störf okkar hér, Alþingi og stjórnmálamanna yfirleitt. Ég er ekki hrifinn af því fyrirkomulagi sem við sjáum t.d. vestan hafs. Hæstiréttur er þar notaður meðvitað til að móta og skapa lagareglur og lagaramma af því að löggjafinn er í sumum tilfellum ekki nægilega sterkur til að skapa það umhverfi sem honum ber. Ég held að við eigum ekki að missa okkur út í það, ekki síst í ljósi þess hvernig skipað er í Hæstarétt. Það er svo enn annað mál sem við þurfum að ræða mjög náið á næstunni og tengist málinu óbeint. Viðfangsefnið er einfalt: Borgum þeim sem eiga inni þessa fjármuni. Það er hægt að gera það með mjög einföldum hætti, heimildir eru til staðar. Í þessu sambandi er vilji allt sem þarf. Aðferðafræðin er skýr. Mér er skapi næst að halda, af því ég þekki dálítið til þar innan búðar, að þeir í Tryggingastofnun ríkisins hafi þegar reiknað þetta út. Þar er vaskur flokkur manna að störfum. Ég þekki það frá fyrri tíð. Ég held að okkur sé ekkert að vanbúnaði að skila þeim fjármunum á næstu dögum til þeirra hundruða einstaklinga sem eiga inni hjá ríkisvaldinu og við þurfum ekki að halda langar ræður um það.

Herra forseti. Margt fróðlegt kom fram í ræðu hv. þm., fyrrv. heilbrrh., sem lýsti sjónarmiðum sínum til þessa máls einnig í ræðu sinni árið 1993. Áður en ég vík að því vil ég forvitnast um það hjá honum hvað hann átti í raun við með ummælum sínum um skipan í Hæstarétt. Mér er ekki ljóst hvaða meining fólst í ummælum hans en það mátti skilja þau svo að hann væri að ýja að því að skipan dómara í Hæstarétt, miðað við núverandi fyrirkomulag, væri óeðlileg. En vegna þess að ummælin voru óljós þykir mér rétt að inna þingmanninn eftir því hvað hann átti í raun við. En mig langaði að spyrja hv. þm. að því hvort hann hafi fallið frá þeirri skoðun sinni að það beri að tekjutengja bætur. Ég vil vitna í ræðu sem hv. þm. flutti í desember 1993 sem heilbrrh. þegar fjallað var um það mál sem hann hafði flutt og eru nú lög um almannatryggingar. Þingmaðurinn sagði, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi hafa menn bent á ákveðin réttlætisrök í því og spurt þeirrar áleitnu spurningar hvort það sé skylda samfélagsins að greiða bætur óháð efnum og aðstæðum bótaþegans. Svarið hefur að mínu mati verið í vaxandi mæli nei. Það eigi þvert á móti að líta til félagslegrar og fjárhagslegrar stöðu njótenda, þ.e. bótaþegans. Hinu er auðvitað heldur ekki að leyna að þegar að kreppir í samfélaginu og enn þá minna verður til skipta hjá ríkissjóði sem öðrum þá hafa menn auðvitað horft með meiri gaumgæfni á þessa leið.`` Þarna er þingmaðurinn að vísa til að þegar kreppir að í þjóðfélaginu sé réttlætanlegt að skerða þessar bætur. Ég get ekki skilið ummæli hans öðruvísi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa tilvitnun í ummæli mín. Ég stend við hvert einasta aukatekið orð sem ég sagði 1993. Ég fór raunar yfir það í ræðu minni áðan að auðvitað er eðlilegt að tekjutengja bætur og hafa þau viðmið að þeir sem minnstar tekjur hafa fái hærri bætur en þeir sem meiri tekjur hafa. Ég talaði hins vegar jafnframt um grunnrétt hvers einstaklings, burt séð frá þessu. Árið 1993 snerist umræðan einmitt annars vegar um að skipta á milli þeirra réttinda sem felast í almannatryggingum og hinna félagslegu bóta. Í því ljósi voru ákvarðanir teknar árið 1993. Þar er um að ræða heimildarbætur sem enginn hefur gagnrýnt í þessari umræðu, a.m.k. ekki svo ég hafi heyrt, sem taka einmitt mið af öðrum kringumstæðum og eru tekjutengdar. Ég sagði hins vegar í ræðu minni að menn yrðu að hafa mjög mikla gát á því hvar skyldi byrja að skerða, við hvaða tekjuviðmið. Ég gagnrýndi það hér áðan. Þar hafa menn sofið á verðinum í núverandi ríkisstjórn á síðustu sex árum, í mesta góðæri Íslandssögunnar. Ég sagði líka að ákveðnir skurðarpunktar hefðu leitt til þess að jarðarskattar væru óhóflegir. Menn þurfa að gæta að því líka og því má segja að ég hafi ekki breytt um skoðun í þessum efnum, hvort sem um er að ræða góðæri eða erfitt árferði. Ég þakka því sérstaklega fyrir þessa tilvitnun. Varðandi Hæstarétt þá er einfaldlega vísað til þess sem við höfum rætt hér áður. Menn hafa, og ég er í þeirra hópi, gagnrýnt með hvaða hætti valið er til Hæstaréttar. Menn þurfa ekkert að fara í grafgötur með að dómarar Hæstaréttar áratugi aftur í tímann, sem skipaðir eru af dómsmálaráðherrum hverrar ríkisstjórnar. Það er auðvitað --- ég vil ekki segja flokkspólitísk lykt --- pólitísk lykt af því hvernig menn eru valdir þangað. Hins vegar má enginn skilja það svo að þar sé ekki hið mætasta fólk allt saman.

Herra forseti. Þá liggur það fyrir að hv. þm. er enn þeirrar skoðunar að tengja eigi saman tekjur öryrkja og maka hans, eins og hann var árið 1993. Það liggur fyrir, herra forseti, bæði í því sem fram kom í þeirri ræðu og hann ítrekar hér að hann standi við það í einu og öllu. Ég vil minna hv. þm. á að kjör öryrkja nú eru í raun betri en þau voru þá, þegar hann hafði tök á að hlutast til um þau. Frítekjumarkið er um 60% hærra og núv. heilbrrh. hefur stigið tvö skref til að draga úr tekjutengingunum. Það gerði hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson ekki meðan hann var heilbrrh. og birti þar með stefnu sína í þeim málum. Ég undrast ummæli þingmannsins gagnvart Hæstarétti. Hann ýjar að því að dómar Hæstaréttar taki mið af því hvernig í þá er skipað. Hann ýjar að því að skipan hæstaréttardómara sé að einhverju leyti óeðlileg og taki mið af öðrum sjónarmiðum en eigi að gera. Ég spyr þá þingmanninn: Telur hann að dómar sem fallið hafa beri þess merki að skipan í Hæstarétt á undanförnum árum hafi verið óeðlileg? Hvaða dóma hefur þingmaðurinn til marks um það?

Herra forseti. Fyrst um Hæstarétt. Ég hirði ekki um að fylgja hv. þm. eftir í því öngstræti sem hann er sjálfur að koma sér í. Ég hef ekki orðað það þannig að þar sé um óeðlilega dóma að ræða eða hæstaréttardómara sem sinni ekki starfi sínu hlutlægt. Ég hef ekki nefnt aukatekið orð um það. Þessi spurning er því auðvitað úti í bláinn. Ég tek aðeins undir vangaveltur um þessi mál og vil gjarnan ræða um hvort ekki sé til eðlilegri leið og lýðræðislegri við skipan hæstaréttaradómara, punktur og basta, og hugsanleg aðkoma þjóðkjörins þings í þeim efnum. Ég er að velta því fyrir mér og vil gjarnan ræða þau mál. Ég held að til séu mun betri leiðir og heilsteyptari en nú eru farnar. Varðandi kjarna málsins, tekjutenginguna, þá skil ég, herra forseti, að stjórnarliðar reyni í vondum málum að iðka list hins ómögulega með ódýrum útúrsnúningum. Ég undirstrikaði það hér klárlega í ræðu minni og raunar andsvari líka að ákveðinn grundvallarrétt sem ætti ekki að skerða. Það er auðvitað sá réttur sem við höfum rætt í þessu samhengi og Hæstiréttur hefur kveðið upp úr með og ég er sammála varðandi tekjutryggingu og grunnlífeyri. Ég undirstrika hins vegar að engin sérstök ástæða er til þess eins og sakir standa að gera neinar grundvallarbreytingar á þeim heimildarbótum sem eru nú þegar tekjutengdar. Og varðandi þessa tilvitnuðu ræðu --- hv. þm. tók nú þátt í þeirri umræðu sjálfur --- það væri fróðlegt að hann læsi kannski einnig eigin ræðu í því samhengi. Menn voru nokkuð sammála um þessi meginsjónarmið. Ég held að það sé nokkuð almenn samstaða um þau sjónarmið enn þann dag í dag. Ræðum málið undir réttum formerkjum. Afstaða mín er ákaflega skýr og klár. Ég vonast til að hv. þm. fylli þann flokk sem vill sjá réttlætið ráða í þeim efnum. Hann hafði það einu sinni að leiðarljósi og ég vona að það sé til staðar enn þá, einhver tíra.

Herra forseti. Það sígur væntanlega á síðari hluta þessarar umræðu. Mig langar aðeins að fara betur yfir nokkur atriði sem ég vék ekki að í fyrri ræðu minni en hefur þó verið komið inn á í umræðunni. Ég vil fyrst fara aðeins betur yfir forsögu þessa máls, m.a. vegna orða hæstv. fjmrh. fyrr í morgun. Mér fannst hæstv. fjmrh. láta að því liggja að deilur um þetta fyrirkomulag væru tiltölulega nýtilkomnar, þ.e. skerðingu grunnörorkubóta vegna tekna maka. Svo fer fjarri. Staðreyndin er sú að lengst af síðan þetta fyrirkomulag var tekið upp hefur það verið umdeilt. Í byrjun tekjutryggingarinnar var hún þó það lítill hluti af greiðslum til öryrkja. Þá var auðvitað síður tilfinnanlegt að hún væri skert með þessum hætti en síðar varð. Í upphafi, þegar hún kom til sögunnar, væntanlega síðla árs 1972 eða á árinu 1973 er greiðslur hófust á grundvelli reglugerðar sem gefin var út 1972, var hún um eða innan við 1 / 3 af heildinni, grunnlífeyri og tekjutryggingu til samans. Síðan hafa, löngu áður en deilur hófust árið 1993 eða 1994, verið miklar efasemdir um að nokkurn tíma hafi með fullnægjandi hætti verið gengið frá því í lögum að heimilt væri að skerða tekjutrygginguna vegna tekna maka eins og gert hefur verið. Ég óttast að ef farið væri yfir það mál kæmi kannski á daginn að aldrei, alveg frá byrjun, hafi verið með nægjanlega traustum og skýrum hætti gengið frá lagaheimildum til að gera íþyngjandi ráðstafanir í reglugerðum eins og þessi skerðing hefur ætíð byggst á. Á níunda áratugnum er fyrst er farið að vefengja þennan rétt af hálfu einstakra öryrkja eða hópa þeirra. Árið 1988 kærir öryrki og baráttumaður fyrir réttindum þeirra, Bragi Halldórsson á Akureyri, það til umboðsmanns Alþingis að sú tekjutengda skerðing tekjutryggingar sem hann og aðrir sambærilega settir eiga að sæta standist ekki. Þetta er mál nr. 26/1988 sem kemur til umboðsmanns Alþingis. Úrskurður umboðsmanns, í fyrra skiptið sem hann fær slíka kæru til meðhöndlunar, er einmitt í þá veru að ganga þyrfti skýrar frá því hvernig tekjutengingin verki. Í raun felst í því gagnrýni á fyrirkomulag sem verið hafði við lýði, væntanlega alveg frá upphafi að hluta. Sami maður skýtur málinu síðan aftur til umboðsmanns eftir að reglugerð er gefin út 1995 á grundvelli lagabreytinganna sem afgreiddar eru á þingi 1993 í frv. sem flutt var af hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni eins og hér hefur komið fram, þáv. félmrh. 31. maí 1996 sem skýtur Bragi Halldórsson málinu til umboðsmanns, það er mál nr. 1815. Úrskurðurinn kemur í kjölfarið frá umboðsmanni. Ég hygg að það sé ekki fyrr en í apríl 1998 að úrskurðurinn er endanlega afgreiddur sem síðan ítrekað orðinn hér að umtalsefni við þessa umræðu. Til hans hefur verið vitnað, m.a. hefur hæstv. heilbrrh. skotið sér á bak við þann málatilbúnað sem síðan varð, að lögin frá því í desember 1998 hafi sótt sér rök í álit umboðsmanns síðara skiptið sem þessi baráttumaður fyrir réttindum öryrkja sendi málið til umboðsmanns. Þetta, herra forseti, vildi ég láta koma hér fram, m.a. vegna þess að hæstv. fjmrh. fjallaði um hlutina með þeim hætti að ætla hefði mátt, ef hann hefði verið einn til frásagnar, að ágreiningur um þetta fyrirkomulag, bæði hvað varðar hina lögformlegu hlið og um réttmæti þess að skerða þessa tryggingu svona, væri nýtilkominn. Svo er ekki. Baráttumenn fyrir réttindum öryrkja hafa lengi barist fyrir því að þessari skerðingu væri hnekkt og a.m.k. byggði hún þá á lögmætum og réttum lagaforsendum. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég víkja aðeins að málflutningi hv. þm. Péturs Blöndals. Hann er því miður ekki einn um að hafa reynt að stilla þessu máli þannig upp að nú eigi að vinna gegn jafnaðarsjónarmiðum í samfélaginu. Það eigi að fara að hygla alveg sérstaklega hátekjufólki í íslensku samfélagi. Hann talar um þær háu upphæðir sem þarna eigi að koma til útgreiðslu til fjölskyldna með háar tekjur og miklar. Það er meira að segja gengið svo langt, eins og hv. þm. Pétur Blöndal, talsmaður Sjálfstfl. í velferðarmálum, hefur ítrekað sagt eða látið að liggja að þetta verði fyrst og fremst á kostnað annarra lágtekjumanna, að skattar þeirra verði hækkaðir eins og ná eigi til þeirra sérstaklega, taka af þeim fé og færa svo þessum hátekjuhópi sem hv. þm. telur þarna á ferðinni. Ég verð að segja, herra forseti, að mér blöskrar algjörlega þessi málflutningur og þó er maður ýmsu vanur frá þessum talsmanni Sjálfstfl. í velferðarmálum. Gleyma menn því, herra forseti, hverjir hér eiga í hlut? Öryrkjar sem ekki hafa aðrar tekjur sjálfir en það sem frá ríkinu kemur og hafa mátt sæta því að fara niður í 17--18 þús. kr. á mánuði og vera að óbreyttu dæmdir til þeirrar framtíðar ef ekki hefði fengist þar breyting á, að þetta væri þeirra sjálfstæði tekjugrundvöllur. Er hægt að tala um að þar sé hátekjuhópur á ferð sem hefur að þessu leyti farið lægra í afkomu heldur en nokkrir aðrir sjálfstæðir einstaklingar í okkar samfélagi, sennilega ef undan eru skildir þeir sem eru vistaðir á stofnunum til langdvalar og hafa misst allar sínar bætur aðrar en vasapeninga, þau ósköp sem þar eru á ferðinni. Það er um þetta sem málið snýst og hv. þm. verður að átta sig á því. Ef hv. þm. óttast síðan að vegna þess að þessi hópur fái það sem ranglega hefur verið af honum tekið, hækki úr 18 þús. kr. í 43 þús. sem ríkisstjórnin af náðsemi sinni hefur ákveðið að sé hæfilegt, þá muni það bitna sérstaklega á öðru lágtekjufólki og ósanngjarnt sé að hygla með þessu hátekjufjölskyldum, þá kann ég ráð við því að gefa hv. þm. Við skulum þá hækka hátekjuskatt til að sjá til að þær byrðar verði bornar af betur megandi sem hv. þm. man allt í einu núna að eru til. Við skulum þá gera það. Við skulum þá hækka hátekjuskatt, fjármagnstekjuskatt, skatta á gróðafyrirtæki, á söluhagnað hlutabréfa. Það eru næg úrræði til að dreifa byrðunum með þeim hætti sem hv. þm. Pétur Blöndal virðist allt í einu nú orðinn áhugasamur um. Er hv. þm. Pétur H. Blöndal, og aðrir sem tala svona, nokkuð að gleyma því að hér á í hlut hópur öryrkja, fólk með skerta eða enga starfsorku og fólk sem er dæmt til frambúðar til þess hlutskiptis? Það er dýrt og það er sárt og það kostar sitt ef það fólk er að reyna eftir sem áður að vera fullgildir þátttakendur í þjóðfélagi okkar. Það er háð aðstoð annarra, m.a. oft fjölskyldu sinnar, um ýmiss konar stuðning. Er þá á það bætandi að menn séu líka algjörlega háðir henni um hverja einustu krónu? Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal talar sem hann gerir og kemur hér upp og tekur okkur í krossapróf í félagshyggju þá ætla ég að snúa þessu einu sinni upp á hv. þm. og spyrja: Ef hv. þm. ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur vill hann þá ekki tekjutengja 18 þús. kallinn líka hjá hátekjufjölskyldunum? Hvar ætlar hv. þm. að enda þetta? Eða telur hann að hann sé nákvæmlega sú upphæð sem sé rétt og sanngjörn? Það er nefnilega ekki bæði hægt að sleppa og halda með þeim hætti sem hv. þm. hefur verið að reyna að gera í þessari umræðu. Ég frábið mér frekari kennslustundir í félagshyggju frá þessum hv. talsmanni Sjálfstfl. í velferðarmálum hafandi hlustað á hann í þessari umræðu. Ég spái því að svo sé um fleiri. Herra forseti. Allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar og talsmanna hennar byggir á tveimur atriðum. Byggir á tveimur hártogunum eða túlkunum á tilteknum stöðum í umfjöllum Hæstaréttar um dóminn. Í báðum tilvikum er að mínu mati lesið út úr þeim setningum hlutir sem standa þar ekki og eru ekki til staðar. Þetta eru þær setningar þar sem annars vegar er talað um réttmæti þess að tengja greiðslur til öryrkja úr opinberum sjóðum við hjúskaparaðstæður eða þá staðreynd að viðkomandi aðili er í sambúð. Hvað er sagt þar nákvæmlega, herra forseti? Það er sagt: ,,Talið hefur verið að einstaklingur í hjúskap eða sambúð þurfi minna sér til framfærslu en sá sem býr einn. Getur það því átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.`` Þarna er ekki minnst einu orði á tekjutrygginguna eins og talsmenn stjórnarliðsins einn á fætur öðrum hafa reynt að láta liggja að. Þeir vita alveg hvað þeir eru að gera. Þeir vita að á þessari túlkun á að reyna með óréttmætum hætti að tengja skerðingu tekjutryggingarinnar inn í þessa setningu, á því byggir móverkið. Ef það er alls ekki það sem Hæstiréttur er þarna að segja, þá er þetta að mestu leyti hrunið eins og spilaborg. Engin ástæða er til að ætla að Hæstiréttur sé að tala um það atriði í þessari setningu. Þvert á móti er miklu nær að áætla og álykta hið gagnstæða út af samhengi málsins og dómsorðinu sjálfu. Herra forseti. Hitt sem sömu aðilar, talsmenn stjórnarinnar, hafa aftur og aftur hengt sig á eru orðin ,,á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr.`` Sú staðreynd að ekki í dómsorðinu, heldur í reifun, er talað um að það standist ekki og þar með sé fallist á þá kröfu gagnáfrýjanda að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999, á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117 o.s.frv. Til hvers er líklegt að orðin ,,á þann hátt`` vísi í þessu samhengi? Til þess að túlkun stjórnarflokkanna, vinnuhópsins, talsmanna ríkisstjórnarinnar, standist þyrftu orðin ,,á þann hátt`` að vísa til upphæðanna. Þau mega ekki vísa til aðferðarinnar því þá er seinni hlutinn af móverkinu hruninn. Þau þyrftu að vísa til upphæðar, til gildis, vegna þess að um leið og vísað er til aðferðarinnar, þ.e. tengingarinnar við tekjur maka, er málið borðleggjandi. Þá er verið að dæma tekjutenginguna út af borðinu í heild sinni og eins og hún leggur sig. Er nú líklegt að Hæstiréttur hafi verið að segja að ,,á þann hátt`` þýði ekki 18 þús. en kannski 27 þús. eða 36 þús.? Auðvitað ekki. Því þá væri Hæstiréttur kominn inn í að ákveða það sem á að ákveðast hér. Hæstiréttur er auðvitað að fella prinsippúrskurð um aðferðina. Annað er ekki hlutverk hans og hann mundi aldrei orða þetta svona ef eitthvað annað ætti að lesa út úr þessu. Dómsorðið hefði þá orðið öðruvísi. Að mínu mati er algerlega skýrt og ég hef sannfærst um það, herra forseti, eftir að hafa hlustað á þessa umræðu, eftir að hafa marglesið málsgreinar laganna, dóminn, reifunina og dómsorðið, að hvorugt atriðið stenst hjá stjórnarflokkunum. Hvorugt stenst. Það er eiginlega gjörsamlega borðleggjandi mál að það er tekjutryggingin sem slík sem er verið að dæma þarna ólöglega enda gekk stefnan út á það. Það er hún, það eru kröfur gagnáfrýjenda í máli Öryrkjabandalagsins sem fallist er á. Þær voru ekki um að tekjutengda skerðingin yrði að einhverjum hluta dæmd út af borðinu. Nei, þær voru um það að hún sem slík væri ólögmæt og á það er fallist í dómnum. Það er því algerlega ómögulegt hvernig sem þetta er nálgast af lestri reifunarinnar, dómsorðsins, og með samhengi við stefnuna sem meira að segja sérfræðingahópurinn --- mér var næstum því óvart orðið á að segja sérvitringahópurinn --- en það er auðvitað sérfræðingahópurinn, segir sjálfur að það beri að taka mið af stefnunni þegar niðurstaðan er túlkuð. Það er þó gert. Þar með verður þetta nokkuð ljóst, herra forseti. Mér er að lokum, herra forseti, eitt mjög mikið undrunarefni hér og það eru tilraunir ákveðinna þingmanna og þar á meðal formanns Framsfl., hæstv. utanrrh., til að oftúlka þennan dóm í þá veru að hann sé almennur dómur gegn tekjujöfnunaraðgerðum, jafnvel í skattkerfinu og algjörlega óskyldum stöðum þeim sem við erum nú að fjalla um. Hvað vakir fyrir þeim mönnum sem svo tala? Hvers vegna kjósa menn í sumum tilvikum ýmist að vantúlka dóminn stórkostlega eins og ég tel að þeir geri sem séu að reyna að færa fyrir því rök að áfram megi skerða, bara ekki svona mikið, eða hitt sem hefur líka komið fram á köflum að menn hafa reynt að segja sem svo: Ef skilningur stjórnarandstöðunnar á þessum dómi, Öryrkjabandalagsins og mjög margra annarra, þar á meðal yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar, er réttur, að þessi tekjutengda skerðing tryggingarinnar vegna tekna maka sé ólögmæt, er það þá orðið stórkostlegt slys hvað varðar allar tekjujöfnunaraðgerðir í þjóðfélaginu? Þetta er að sjálfsögðu með öllu ástæðulaust eins og ég tel að hafi komið mjög vel fram í umræðunni. Ég velti hins vegar fyrir mér pólitískum forsendum eða tilgangi þeirra sem svona tala, eins og hæstv. utanrrh. Vilja menn þá í einhverri heift sinni og bræði greiða velferðarkerfinu og samábyrgu tryggingakerfi landsmanna högg með slíkum málflutningi eða hvað? Hvaða tilgangi ætti það að þjóna? Ég vona að svo sé ekki heldur séu einhver örvæntingartilþrif og einhverjar tilraunir á ferðinni til að krafla sig að einhverju leyti í land í þeirri erfiðu stöðu sem stjórnarsinnar eru sannarlega í þessu máli. Herra forseti. Mér sýnist algjörlega ljóst að framganga hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, þriðja ráðuneytis þess manns, í þessu máli eigi eftir að verða henni til lítillar sæmdar. Á spjöldum sögunnar muni þetta þykja heldur dauflegur kafli í þeirri ævisögu verði hún einhvern tíma rituð, þ.e. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Ég tel að ríkisstjórnin sé að uppskera eins og hún hefur sáð í þessu máli, bæði efnisleg aðkoma hennar í málinu og þá ekki síður framkoma og vinnubrögð hafa verið forkastanleg. Ríkisstjórnin á ekkert annað skilið en að uppskera óvinsældir fyrir framgöngu sína í málinu. Það gleður mig að réttlætiskennd íslensku þjóðarinnar skuli vera með þeim hætti að yfirgnæfandi meiri hluti hennar er þeirrar skoðunar.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór mikinn og var greinilega mjög pirraður yfir málflutningi mínum í þessu þingmáli. Hann segir að hér sé ekki um að ræða hátekjuhóp. Bæturnar, tekjutengingin, fellur niður þegar tekjur makans eru komnar yfir 280 þús. kr. Þá fyrst er öryrkinn kominn með 18 þús. kr., núna, fyrir breytinguna. Ég veit ekki hvaða skoðanir hv. þm. hefur á 280 þús. kr. tekjum eða þaðan af hærri, segjum 400, eins og 23% af þeim bótaþegum sem fá hækkun eru með. Ég hygg hins vegar að margt fólk í BSRB og ASÍ muni telja það góðar tekjur, hátekjur, þegar fólk hefur 300 þús. kr., 400 þús. kr. eða 500 þús. kr. Það er fólkið sem er að fá bæturnar. Ég hef skilið félagshyggjuna öðruvísi þ.e. að hún væri til að jafna lífskjör, hingað til. Þess vegna hef ég spurt þetta ágæta félagshyggjufólk hvernig það má vera að það er að berjast svona mikið fyrir því að veita fólki með háar tekjur, fjölskyldum með háar tekjur, bætur, auknar bætur og meira að segja svo auknar bætur að í staðinn fyrir 1,5 millj. samkvæmt því sem ríkisstjórnin leggur til, þá vilja þeir borga 3 millj. Hvernig fer þetta saman við jöfnunina á lífskjörum? Það er það sem ég skil ekki. Ég hygg að stjórnarandstaðan hafi veðjað á rangan hest.

Herra forseti. Þetta er alltaf sama ræðan sem hv. þm. flytur hér og endalaust sömu tölurnar sem hv. þm. tyggur upp. Það er eins og gamaldags ryðguð hljómplata sem hoppar alltaf í sama farið aftur og aftur og fer með sömu hlutina. Kannski þýðir ekkert að fást um það að þetta sé svona, þessi talsmaður Sjálfstfl. í velferðarmálum eigi aðeins þessa einu ræðu og við fáum að heyra hana eins oft og þessi mál ber á góma. Það sem hv. þm. virðist alls ekki geta gert er að horfa á þetta mál út frá stöðu viðkomandi einstaklinga. Hann tönnlast á því að þetta séu hátekjufjölskyldur og þvílíkt hneyksli að það eigi að láta þetta hátekjulið fá þessi ósköp. En um hvað er að ræða? Það er að ræða um öryrkja sem kerfið hefur leikið þannig að þeir hafa farið niður í 18 þús. kr. á mánuði í sinn eigin sjálfstæða fjárhagslega grundvöll. Öryrkjar sem engar aðrar tekjur hafa, hafa ekki möguleika til tekjuöflunar vegna þess að þeir hafa skerta eða enga starfsorku. Og þetta snýst um mannréttindi. Það er alveg með ólíkindum að heyra hv. þm. tala um þetta eins og það skipti engu máli að mannréttindi viðkomandi einstaklinga hafi verið dæmt í Hæstarétti. Ég segi bara: Öðruvísi mér áður brá. Hvar er nú allt ropið í sjálfstæðismönnum um að þeir séu alveg sérstakir varðstöðumenn um borgaraleg réttindi og mannréttindi? Hvar er það núna? Skilur hv. þm. þetta ekki? Þetta eru stjórnarskrárvarin mannréttindi þessa fólks.

Herra forseti. Ég hef aldrei sagt að ég sé óhress með þetta. Ég er nefnilega einstaklingshyggjumaður. Ég spyr þá sem vilja jafna lífskjörin hvernig þetta fari saman við hugsjónir þeirra. Ég spyr hv. þm. hvernig á því standi að hann er að berjast fyrir því að borga hátekjufólki bætur. Ég skil það nefnilega ekki. Ég skil það ekki. Ég er í sjálfu sér fylgjandi einstaklingshyggju. Ég er það að sjálfsögðu. Það kemur inn á það hvort yfirleitt megi skattleggja menn mismunandi. Það er næsta skref sem ég geri ráð fyrir. Því var velt upp í Viðskiptablaðinu í dag hvort næsta skref yrði ekki, sem afleiðing af þessu, að banna mismunandi skattlagningu, hafa jafnvel nefskatt á allt liðið. Það er auðvitað næst á dagskrá, svona einstalingshyggja leiðir af sér ýmislegt, ekki bara gagnvart öryrkjum. Ég var að spyrja félagshyggjufólkið, hv. þm. sem kenna sig við félagshyggju: Hvernig stendur á því að þeir berjast fyrir því að borga hátekjufjölskyldum auknar bætur, 1,5 millj. kr. eingreiðslu eða jafnvel 3 millj. kr. í eingreiðslu? Það er það sem ég ekki skil. 

Herra forseti. Nú hafa orðið mikil tíðindi hér í umræðunni. Það kemur í ljós að helsti talsmaður Sjálfstfl. í velferðarmálum hefur gert sér upp skoðanir í 36 ræðum eða eitthvað svoleiðis. Hann hefur talað eins og þetta allt væri honum þvert um geð. Hann hefur ekkert skilið í því hvernig við gætum glaðst yfir þessu en svo kemur í ljós að hann er okkur sammála. Hann gleðst yfir því að þessu fólki hafi verið dæmd sín stjórnarskrárvörðu mannréttindi. Um það snýst þetta mál. Auðvitað fögnum við því að þessi hópur hafi náð tilteknum réttindum á grundvelli mannréttindaákvæða stjórnarskrárinnar. Það er svo sannarlega ástæða til að gleðjaðst yfir því þegar við höfum í huga að þetta var einn þeirra hópa sem dæmdist í hvað mest niðurlægjandi stöðu af öllum þeim sem bjuggu í samfélagi okkar. Ég hef löngum og oft í ræðum einmitt sagt að þetta sé einn af þeim ljótu blettum á velferðarkerfi okkar og samfélagi sem mig hefur sviðið hvað mest undan. Ég þekki marga dugandi menn sem hafa misst starfsorkuna og liðið illa yfir því að vera baggar á fjölskyldum sínum eftir það og hafa enga sjálfstæða möguleika til að kosta þarfir sínar í samfélaginu. Sú staða auðveldar mönnum ekki að halda sjálfsvirðingu sinni ofan í að hafa orðið fyrir áföllum eins og varanleg örorka auðvitað er. Þess vegna segi ég, herra forseti, að það er sannarlega ástæða til að gleðjast yfir því. Þetta er tvímælalaust framfaraskref í þróun velferðarkerfis okkar. Mér þykja það mikil undur en ánægjulegt ef í ljós kemur að allar ræður hv. þm. Péturs Blöndals gegn þessu séu á misskilningi byggðar, eða hafi verið leikfléttur og aðferðafræði í þágu umræðunnar væntanlega 

Hæstv. forseti. Margar ræður hafa verið haldnar um þetta mikilvæga mál og má vera að einhverjum stjórnarliða finnist það að bera í bakkafullan lækinn að enn einn stjórnarandstæðingurinn komi upp til að tjá skoðanir sínar á þessu máli. Ég ætla samt sem áður að gera það þó ég vilji jafnframt láta það fylgja að þeir hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem nú þegar hafa talað í þessari umferð hafa gert afstöðu okkar til málsins greinargóð skil. Hins vegar eru nokkur atriði sem mig langar til þess að víkja aftur að í þessari umræðu. Fyrst er að telja dóm Hæstaréttar, úrskurðinn um grunnframfærsluna. Þetta virðist hafa vafist býsna mikið fyrir mörgum stjórnarliðunum, fylgismönnum ríkisstjórnarinnar. Hins vegar er þetta í sjálfu sér einfalt mál sem snýst um frelsi einstaklingsins, um mannlega reisn, bætta stöðu öryrkja sjálfra og stöðu þeirra innan eigin fjölskyldu. Þetta eru grundvallarmannréttindi, herra forseti, svokölluð félagsleg mannréttindi sem eru í samræmi við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, lög þess og þá alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Þeir liggja m.a. til grundvallar dómi Hæstaréttar eins og þingheimur veit vel. Af þessu máli má kannski helst draga þann lærdóm að mannréttindi eru raunveruleg. Þau eru ekki bara falleg orð á pappír sem stundum hentar að grípa til og stundum ekki. Í þessu máli eru þau svo gott sem áþreifanleg, herra forseti. Ég hef reynt að skilja hvernig fylgismenn ríkisstjórnarinnar komust að þeirri niðurstöðu að hér væri um tekjujafnandi dóm að ræða eða tekjujafnandi mál. Þeir hafa þá kannski kynnt sér málatilbúnað Öryrkjabandalagsins nógu vel. Þeir hafa kannski ekki gert sér fulla grein fyrir því hvers vegna var stefnt. Ég ætla mér hins vegar ekki þá dul að reyna að skilja hvað fer fram í hugarfylgsnum annarra í þessum sal. En dómurinn snýst auðvitað um tekjutenginguna og við tekjutryggingu öryrkjans. Það sem mikilvægast er að hafa í huga í þessu máli, herra forseti, er að hér er um einstaklingsbundin mannréttindi að ræða. Ekki er síst mikilvægt að hafa í huga að málið er þrælkvennapólitískt. Mig langar að benda hv. þm. á stutta en jafnframt góða grein í Degi í dag eftir Kristínu Halldórsdóttur, sem sat hér á þingi árum saman. Þeir sem efast um að á þessu sé kvennapólitískur vinkill ættu að lesa þessa grein og ég efast ekki um að þeir muni sjá þau tengsl við þann lestur. Það er einu sinni þannig að tekjutengingin eins og hún hefur verið framkvæmd hefur komið verst niður á konum. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga í þessu samhengi. Þær breytingar sem orðið hafa í réttarfari okkar og á stjórnarskrá lýðveldisins hafa ekki síst miðað að því að tryggja jafnrétti og jafna stöðu þegnanna. Það er merkilegt að þegar konur eru annars vegar þá er það enn þannig á Íslandi að telja þarf hverja einustu krónu og hvern einasta eyri. Það þurfti ekki þegar við settum lögin um fæðingarorlofið þegar feðrum var tryggður sjálfstæður réttur. Þá spurði enginn hér inni þeirrar spurningar. Mér finnst það býsna merkilegt, herra forseti, að í upphafi nýrrar aldar séu Íslendingar enn að telja krónur og aura ofan í fátækustu konur á Íslandi. Það er ekki mikil reisn yfir því. Vinnubrögð, herra forseti, viðbrögð ríkisstjórnarinnar við dóminum einkennast aðallega af ósvífni. Það orð hefur verið notað oft við þessa umræðu. Það er ekki orð sem ég tek mér oft í munn og sérstaklega ekki í þessum sal. Hvernig hefði það nú verið ef stjórnvöldum hefði dottið í hug að hafa samráð við þá sem unnu málið í Hæstarétti? Það má alveg ímynda sér að þá væri ríkisstjórnin ekki, þó svo ég hafi ekki miklar áhyggjur af afdrifum hennar, í þeim vondu málum sem hún er í í dag. Þeim datt það ekki í hug en náðu í sérlega ráðgjafa sína og settu saman sérstakan hóp. Um það hefur hins vegar svo oft verið talað að ekki þarf að fara nánar í það hér. Síðan vil ég velta fyrir mér málflutningnum, ekki síst þeirri síbylju sem hefur skollið á okkur hér í stjórnarandstöðunni um að við og Öryrkjabandalagið, allir held ég nema Sjálfstfl. og Framsfl., hafi vakið falskar vonir öryrkja á Íslandi með umræðunni um þennan dóm. Því er haldið fram að við berum ábyrgð á því að nú haldi allir öryrkjar á Íslandi að þeir muni fá mikla hækkun. Ég held, herra forseti, að það fólk sem þiggur örorkubætur af ríkinu viti best sjálft hvort þessi dómur á við það eða ekki og viti það best sjálft hversu góðar eða slæmar tekjur það hefur. Við getum ekki kastað ryki í augu almennings hvað þetta varðar. Það hefur líka komi í ljós í málflutningi stjórnarliða að þeir hafa ekki getað nefnt eitt dæmi um svokallaðan svakalega málflutning okkar. Þessar ásakanir eru gjörsamlega úr lausu lofti gripnar. En það er fleira úr lausu lofti gripið í þessu máli, herra forseti. Hvaðan koma 43 þús. kr. títtnefndu? Hvernig voru þær reiknaðar? Veit það einhver? Í þessari umræðu hef ég ekki heyrt, herra forseti, neinn hv. þm. svara því. Þær voru gripnar úr lausu lofti, eða hvað? Það skyldi þó ekki vera, því nú hafa sumir stjórnarliðar sakað stjórnarandstöðuna um að nýta sér þetta mál til þess að þjóna tímabundnum hagsmunum sínum, að 43 þús. kr. þjónuðu tímabundnum hagsmunum Framsfl. og Sjálfstfl. þar til annað kemur í ljós, þar til nefndin skilar? Ég veit auðvitað ekkert um það á þessari stundu en það verður fróðlegt að fylgjast með því hvað verður um krónurnar 43 þús. í framhaldinu. Líklega leggjast þó stjórnarliðar hvergi eins lágt í málflutningi sínum og þegar þeir gera því skóna að með því að tryggja grundvallarmannréttindi ákveðins hóps öryrkja séu um leið minnkaðir möguleikar til að bæta kjör annarra í þeim hópi --- kakan stækkar ekki eins og sumir þingmenn Sjálfstfl. hafa orðað það. Samt sem áður hafa framsóknarmennirnir og sjálfstæðismennirnir sem hér hafa talað tekið svo til orða að dómur Hæstaréttar knýi ríkisstjórnina til þess að huga að öðrum þáttum almannatryggingakerfisins. Þar er líklega komið að kjarna málsins. Þessi dómur hefur ef eitthvað er afhjúpað stefnu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. gagnvart öryrkjum. Á þetta hefur Samfylkingin margoft bent og flutt um það þingmál sem hér eru til umfjöllunar og í nefndum. Hið merkilega við þennan dóm er að þessi afhjúpun veldur því að hvert einasta mannsbarn í samfélaginu sem hefur kynnt sér þetta sér hver sú stefna hefur verið á liðnum árum. Hvernig ríkisstjórn sem hefur verið hér í blússandi efnahagslegum uppgangi á síðustu árum hefur nýtt það fé til að greiða bætur til þeirra sem mest þurfa á þeim að halda. Það er mjög gleðilegt, herra forseti, að dómurinn skuli verða til þess að allir Íslendingar geri sér grein fyrir því hver stefnan hefur í raun verið undanfarin ár. Stundum mætti halda að stjórnarliðar hér inni búi ekki í sama samfélagi og við hin þegar um þessi mál er talað. Áður en ég lýk máli mínu langar mig bara til að minna hv. þm. á að það er aðeins einn stjórnmálaflokkur á Íslandi sem hefur ályktað á landsfundi sínum um að fella niður allar tekjutengingar. Það er Sjálfstfl. Það væri kannski hollt fyrir sjálfstæðismenn að hafa það í huga í ljósi málflutnings þeirra hér í dag og í gær. Hvernig rímar þetta allt saman, herra forseti? Ljóst er að dómur Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalags Íslands gegn ríkinu markar tímamót í sögu mannréttindabaráttu á Íslandi, ekkert minna en tímamót. Mig langar í lokin, herra forseti, að lesa hér upp nokkrar línur úr ávarpi Öryrkjabandalags Íslands á degi fatlaðra 3. des. 1998 sem birtist þá m.a. í Morgunblaðinu, með leyfi herra forseta: ,,Sú öld sem nú er senn á enda var í upphafi öld sjálfstæðisbaráttu. Síðar tóku við verkalýðsbarátta og loks kvenfrelsisbarátta. Þótt enn megi bæta um betur á öllum þessum sviðum blasir við að mannréttindi öryrkja verða eitt stærsta málefnið sem stjórnmálamenn næstu ára þurfa að takast á við, kynna sér og taka afstöðu til. Þá mun til þess verða tekið hverjir það verða sem fyrstir ganga fram fyrir skjöldu og þegar upp verður staðið munu sagnfræðingar halda því til haga hvað hver og einn gerði og hvað hann lét ógert.``

Herra forseti. Mig langar að hefja lokaræðu mína á því að lesa upp úr ræðu stjórnmálamanns, með leyfi forseta: ,,Fyrirkomulagið í stjórnskipun okkar er að við felum ákveðnum valdastofnunum meðferð ríkisvaldsins en segjum um leið að þessar stofnanir megi ekki skerða þau grundvallarréttindi sem við veitum sérstaka vernd með mannréttindaákvæðum. Það kemur síðan í hlut dómstóla að túlka þessi ákvæði þegar á þau reynir í dómsmálum og þá að kveða á um efni þeirrar verndar sem þau veita borgurunum í einstökum tilvikum. Við þetta starf dómstólanna mega þeir að sjálfsögðu hvergi bogna undan þrýstingi sem kann að stafa frá öðrum valdastofnunum þjóðfélagsins heldur ber þeim að tryggja borgurum hiklaust verndina sem að er stefnt með mannréttindaákvæðunum.`` Herra forseti. Þetta eru áhrínsorð sem ég hygg að hver einasti maður sem er hér inni geti tekið undir. Þarna er á ferðinni maður sem er að brýna löggjafarþing sitt, dómstóla sína, þrískiptingu valdsins til að standa vörð um mannréttindaákvæðin í stjórnarskránni. Og hv. þm. Pétur H. Blöndal kinkar kolli til staðfestu því að hann er þessu samþykkur. Hver er það sem mælir þessi frábæru orð, herra forseti, hver er það sem er að brýna dómstólinn til að halda sjálfstæði sínu? Hver er það sem er að brýna dómstólinn til að tryggja borgurunum verndina sem er að finna í mannréttindaákvæðunum sem allt þetta mál snýst um? Sá sem þarna talar er núv. hæstv. fjmrh. Það var Geir H. Haarde, þáv. þingflokksformaður Sjálfstfl., sem flutti þetta í prýðilegri ræðu þegar hann mælti fyrir frv. til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þetta er maðurinn sem kom síðan í dag og hélt því fram að það sem menn voru að gera við uppfyllingu loforðanna sem við gáfum þjóðinni á Þingvöllum 1994 hefði bara verið til skrauts, upp á plat, það hefði ekki átt að skipta neinu máli. Herra forseti. Ég get ekki annað en lýst vonbrigðum mínum yfir því hvernig hæstv. fjmrh. leyfir sér að túlka, mér liggur við að segja þann helga gjörning sem við tókum að okkur fyrir hönd þjóðar okkar á Þingvöllum 1994 þegar við lofuðum að tryggja borgurunum ákveðna vernd í tilefni af því að lýðveldið varð 50 ára gamalt. Það er engum blöðum um það að fletta að þessi ákvörðun sem Alþingi tók gerði það að verkum að sá dómur sem kveðinn var upp um miklar réttarbætur fyrir öryrkja og fyrir aðra hópa líka hefði aldrei orðið að veruleika nema vegna þessara nýju ákvæða í stjórnarskránni. Þess vegna finnst mér með ólíkindum að þegar ríkisstjórnin lendir í þeirri nauðvörn sem hún er sannarlega í dag sekkur það lágt að hún vanvirðir meira að segja stjórnarskrána, ekki bara með þeim gerningi sem liggur hér fyrir heldur í ræðum sínum. Hún lýsir því yfir að stjórnarskráin sé aðeins plagg, pappír, innantóm orð. Hún lýsir því yfir að ferð okkar alþingismanna á Þingvöll 1994 hafi raunverulega aðeins verið til að gabba þjóðina, það hafi ekkert verið að marka þetta. Herra forseti. Þetta finnst mér hróplegt en þetta er líka í takt við þá umræðu sem hér hefur farið fram af hálfu stjórnarliðsins. Hverjir voru það sem börðu sér á brjóst og sögðu: Við skulum svo sannarlega koma til umræðunnar vegna þess að stjórnarliðið vill tala? Við þurfum að útskýra svo margt, við þurfum að segja svo mikið. Og hér höfum við verið, hér höfum við beðið eftir rökunum frá stjórnarliðinu og hvar eru þessi rök? Hafi bryddað á þeim, sem gerði á vissu tímabili umræðunnar, þá er búið að tæta þau öll í sundur. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég man ekki eftir því að stjórnarandstaða hafi í annan tíma rústað jafnrækilega málflutningi ríkisstjórnarinnar og í þessu máli. Auðvitað má segja að það sé til lítils fyrir mig að koma og stæra mig af því vegna þess að málstaðurinn var svo slæmur. Ég man ekki eftir því að ríkisstjórn hafi áður komið með mál af þessu tagi sem hefur verið jafnilla undirbyggt, jafnilla rökstutt og síðan jafnilla styrkt og fylgt á þinginu. Hæstv. forsrh., sem fór mikinn í fjölmiðlum og talaði um að stjórnarandstaðan legði ekki í umræðuna vegna þess að hún væri ekki undirbúin, kom hingað í þennan stól og opinberaði það fyrir þjóðinni að hann sjálfur hafði ekki skilið dómsforsendurnar. Það sem haft er eftir hæstv. forsrh. í Morgunblaðinu í dag er einfaldlega rangt þar sem hann segir að Hæstiréttur hafi ekki komist að þeirri niðurstöðu sem hann komst, þ.e. að tekjur maka megi ekki nota til að skerða tekjutryggingu öryrkja, þ.e. hann segir beinlínis að það sé í lagi. Þetta er haft eftir honum í Morgunblaðinu í dag. Herra forseti. Hvar eru þau rök sem stjórnarliðar ætluðu að beita okkur? Ég hef beðið eftir þeim og ég hef ekki fundið þau. Hv. þingmenn stjórnarliðsins og sérstaklega hæstv. utanrrh. hafa talað um að menn hafi vakið falsvonir. Ég veit ekki hverjir það eru sem hafa vakið falsvonir. Stjórnarandstaðan hefur ekkert gert annað en að lesa upp úr dómnum og túlka hann eins og t.d. Öryrkjabandalagið hefur sjálft gert og það ætti nú gerst að þekkja til þessara mála og vera túlkunarhæfast. Hverjir eru það, herra forseti, sem hafa vakið falsvonir? Hafi verið vaktar falsvonir, vonir sem hafa ekki innstæðu, þá hefur það gerst með málflutningi stjórnarliða á þessum tveimur dögum. Þeir hafa talað um að nú sé komin í gang nefnd sem eigi að fjalla um málefni öryrkja og þá verði líf þeirra allt annað og miklu betra. Hæstv. ráðherrar Framsfl. hafa sérstaklega talað í þá veru að sú nefnd sem er nú að störfum og á að ljúka fyrir 15. apríl muni gjörbreyta kjörum öryrkja. Ég vísa sérstaklega til þess, herra forseti, að hæstv. utanrrh. sagði í umræðunni í gær að talan 43 þús. sem lágmarksupphæð, sem við höfum hér verið að deila um, væri ekkert heilög. Út af fyrir sig má segja, herra forseti, að þeir menn sem telja að stjórnarandstaðan hafi engan styrk og engin áhrif, ættu e.t.v. að hugsa sig um tvisvar því það var í kjölfar þeirrar umræðu sem hófst í gær sem hæstv. utanrrh. fór að bakka og segja að talan væri ekkert heilög. Við eigum auðvitað, vegna þess að hér er nú staddur hv. formaður heilbr.- og trn., eftir að sjá hvort það kunni að reyna á þessi orð í meðförum nefndarinnar. Ég vísa líka til þess sem hæstv. heilbrrh. sagði í gær. Hún tók svipað til orða. Hæstv. heilbrrh. sagði í fjölmiðlum í gær að í meðförum nefndar kæmi vel til greina að breyta þessari tölu og nú reynir á það. Ef það verður ekki gert, hverjir hafa þá vakið falsvonirnar? Herra forseti. Segja má að umræðan síðustu tvo daga hafi í reynd snúist um fjögur atriði. Í fyrsta lagi hvort þurfi sérstök lög til að greiða öryrkjum út óskerta tekjutryggingu. Hafði stjórnarandstaðan rétt fyrir sér eða hafði hún rangt fyrir sér í því efni? Ég gæti auðvitað haldið nokkra ræðu um það en ég ætla ekki að gera það vegna þess að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hélt þá ræðu sem um þetta efni var móðir alla ræðna vegna þess að hann tók þar fyrir lið fyrir lið röksemdir stjórnarliðanna um þetta efni og lögfræðingarnir nánast allir í liði stjórnarinnar sátu hér í salnum og hlustuðu á þetta og þeir komu ekki upp til andmæla. Með öðrum orðum: Ekki er hægt að draga aðra ályktun af því en að það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafði fram að færa í ákaflega skýru, lögfræðilegu máli hafi verið niðurstaða sem hv. þm. stjórnarliðsins treystu sér ekki til þess að andmæla. Ég dreg því þá ályktun að stjórnarandstaðan hafi unnið þessa þrætu, þ.e. við höfum komist málefnalega að þeirri niðurstöðu sem hv. þm. stjórnarliðsins treystu sér ekki til þess að andmæla í ræðum eða andsvörum að ekki hafi þurft sérstök lög til að hægt væri að greiða öryrkjum út óskerta tekjutryggingu í janúar. Við þurfum með öðrum orðum ekki að ræða frekar um það vegna þess að við höfum lagt rök okkar á borðið og þeim var ekki andmælt af þeim þremur eða fjórum lögfræðingum sem eru í liði ríkisstjórnarinnar og sumir þeirra sitja í salnum í dag. Herra forseti. Í öðru lagi, og það er mál sem skiptir verulega miklu en hefur fengið ótrúlega litla umræðu, þá er eitt af því sem hér er að gerast sú staðreynd að verið er að leggja fyrir frv. sem hefur í för með sér afturvirkni, þ.e. með frv. ríkisstjórnarinnar er lagt til að þegar menn fara að greiða öryrkjum bætur aftur í tímann verði fyrstu tvö árin, þ.e. frá núverandi dagsetningu til byrjunar ársins 1999, beitt þeirri skertu tekjutryggingu sem er að finna í frv. hérna. Og, herra forseti, síðan hvenær hefur Sjálfstfl. verið sérstaklega talsmaður þess að beita afturvirkni með þessum hætti? Þetta er eitt af því sem við höfum fært inn í umræðuna. Ég hef spurt hv. þm. Sjálfstfl. um það hvernig á því standi að þeir treysti sér til að flytja þetta fram og ég hef engin svör fengið. Ég hef bent á það í umræðunni, herra forseti, að einmitt á Þingvöllum 1994 lofuðum við breytingum á stjórnarskránni sem við uppfylltum síðan 1995 og þar inni eru einmitt ákvæði um afturvirk lög. Ég spyr, herra forseti: Hvernig stendur á því að Sjálfstfl. reynir ekki einu sinni, aðspurður, að útskýra hvernig hann treystir sér til þess að gera þetta? Í þriðja lagi, herra forseti, höfum við deilt um það hversu langt aftur á að greiða þeim öryrkjum bætur sem urðu fyrir því að peningar voru teknir af þeim með ólögmætum hætti. Hæstv. ríkisstjórn hefur sagt að í reynd væri hægt að fara þá leið að borga aðeins tvö ár aftur í tímann. Hún er hins vegar í jólaskapi, má ráða af þeirri greinargerð sem fylgir hér eða skýrslu starfshópsins margfræga, og þess vegna ætlar hún að borga fjögur ár aftur í tímann. Herra forseti. Nú er það svo að það er enginn ágreiningur um það í Hæstarétti eða annars staðar og ekki í þessum sal heldur að á árabilinu 1994 til loka árs 1998 var tekjutrygging öryrkjanna skert með reglugerð sem ekki átti sér lagastoð. Og enginn mótmælir því að sú skerðing var þar af leiðandi óheimil. Það liggur líka fyrir að þessi skerðing felur í sér brot á mannréttindum sem í dag eru varin af stjórnarskránni. Fyrnast mannréttindabrot? Ég er ekki lögfræðingur en ég er þeirrar skoðunar að mannréttindabrot fyrnist ekki. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það eigi af þeirri ástæðu og ríkisstjórnin hefði af siðferðilegum ástæðum átt að taka það frumkvæði að lýsa yfir að hún mundi greiða sjö ár aftur í tímann. Þar að auki, herra forseti, liggur fyrir að samkvæmt íslenskum lögum felur réttarbrot í sér að skaðabótaábyrgð stofnast. Í þessu tilviki tel ég alveg ljóst að ef einstakir öryrkjar mundu fara í skaðabótamál við ríkið þá njóta þeir þeirrar verndar sem lögin tala um, þ.e. slíkar kröfur fyrnast á tíu árum. Samkvæmt því, herra forseti, er alveg ljóst að þeir eiga lagalegan og siðferðilegan rétt, a.m.k. siðferðilega heimtingu á því að fá greitt með þessum hætti aftur í tímann. Herra forseti. Þess utan er það alveg ljóst að fyrning, jafnvel þó við lítum svo á að hér sé ekki um skaðabótakröfu að ræða heldur framfærslukröfu, rofnar samkvæmt íslenskum lögum við það að málsaðili höfðar mál. Það hefur gerst í þessu tilviki. Öryrkjabandalagið höfðaði mál gegn Tryggingastofnun ríkisins fyrir hönd framkvæmdarvaldsins og það þýðir auðvitað að fyrningin hefur rofnað. Það sýnir hins vegar viðhorf ríkisstjórnarinnar gagnvart Öryrkjabandalaginu að hún hafnar því að Öryrkjabandalagið sé í reynd réttur fyrirsvarsaðili. Þetta finnst mér með ólíkindum þegar horft er til þess að bæði undirréttur og Hæstiréttur hafa samþykkt Öryrkjabandalagið sem réttan fyrirsvarsaðila í málinu. Þetta þykir því mér enn og aftur sýna það hugarfar sem hefur litað alla þessa tveggja ára togstreitu á milli hæstv. ríkisstjórnar og Öryrkjabandalagsins. Mér finnst þetta ekki gott, herra forseti. Í fjórða lagi hafa menn svo deilt um það sem skiptir kannski mestu í þessu máli og það er hvað fólst í dómnum. Hvað fólst í dómnum? Menn hafa lagt í það ákaflega misjafnar túlkanir. Hæstv. forsrh. segir t.d. í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta: ,,Það kemur fram í texta meiri hluta Hæstaréttar að fyrir því eru málefnaleg rök að miða bætur öryrkja við tekjur maka. Hæstiréttur beinlínis segir það að fyrir því séu málefnaleg rök.`` Það hefur enginn maður í allri þessari umræðu treyst sér til þess að orða þetta eins og hæstv. forsrh. gerir. Hvergi í öllum texta Hæstaréttar er að finna nokkuð sem gefur tilefni til þess að halda því fram að Hæstiréttur segi beinlínis að málefnaleg rök séu fyrir því að miða bætur öryrkja við tekjur maka. Þetta er það sem allir hinir á þessu þingi hafa verið að deila um, hvort þetta standist eða ekki. Hvergi er þetta að finna. Menn hafa verið að fara í útúrsnúninga, skæklatog og lagaþrætur til þess að reyna að leiða rök að því að einhvers staðar kunni þessi meining að dyljast. En enginn hefur lesið dóminn á þann veg sem kemur fram hjá hæstv. forsrh. Herra forseti. Gæti það hafa gerst að hæstv. forsrh. hefði ekki lesið dóminn út í hörgul eins og flestir aðrir sem hér hafa tekið til máls um þetta mál? Hv. þingmenn eins og t.d. hv. þm. Pétur Blöndal hafa hangið á bara einu hálmstrái varðandi dóminn. Hv. þm. og fjöldi starfsbræðra hans, fjöldi félaga hans úr ríkisstjórnarliðinu hafa hangið á því eins og hundar á roði að í textanum, í dómsforsendum er á einum stað sagt, þar sem verið er að greina frá því að óheimilt sé að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap: ,,á þann hátt``. Nú langar mig, herra forseti, til þess að taka af allan vafa um hvert dómsorðið sjálft er, að lesa, með leyfi forseta, upp úr því. Þar segir: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Þetta dómsorð getur ekki verið skýrara. Það er einfaldlega óheimilt að skerða tekjutrygginguna með þessum hætti. En það er rétt hjá ýmsum þingmönnum að í dómsforsendunum sjálfum segir: ,,... á þann hátt sem gert er í 5. mgr. ...`` Til að skilja nákvæmlega hvað hér er verið að fara þá þurfum við að skoða 17. gr. Og um hvað fjallar þessi grein sem verið er að vísa til? Hún fjallar um það hvernig heimilt er að skerða tekjutryggingingar og það er heimilt samkvæmt ýmsum málsgreinum þessarar lagagreinar að gera það vegna eigin tekna, vegna lífeyrissjóðstekna og síðan er í 5. mgr. einmitt fjallað um skerðingu vegna tekna maka. Það er einfaldlega þannig og ekki er hægt að mótmæla því. Með því að taka svona til orða er dómurinn klárlega að segja að heimilt sé að skerða tekjutryggingu öryrkjans áfram með þeim hætti sem er gert í fyrri málsgreinum, þ.e. vegna eigin tekna og vegna lífeyrissjóðstekna, en ekki, svo að ég vísi aftur orðrétt í dóminn: ,,... á þann hátt sem gert er í 5. mgr. ...``, þ.e. í krafti tekna makans. Ég held því fram að túlkun þeirra sem reyna að hanga á þessu byggi annaðhvort á vanþekkingu eða vísvitandi vilja til þess að reyna að snúa út úr þessu. Orðalagið sem þarna er vitnað til staðfestir fyrir mér endanlega að Hæstiréttur telur óheimilt að nota tekjur makans til þess að skerða tekjutrygginguna, en jafnframt segir hann að það sé heimilt að beita annars konar tekjutengingum, þ.e. vegna eigin tekna, vegna lífeyrissjóðstekna. Þetta er því alveg kristaltært og tilraunir þess að halda öðru fram byggjast ekki á rökum. Þær byggjast á óskhyggju og vilja og við slíkt er að sjálfsögðu ekki hægt að slást vegna þess að þar er ekki við rök að etja heldur einhvers konar sálfræði. Herra forseti. Mig langar líka undir lok máls míns að gera hér að umtalsefni starfshópinn sem hefur unnið þetta frv. Það hefur komið fram aftur og aftur af hálfu þeirra sem talað hafa fyrir hönd stjórnarliðsins að þessi starfshópur hafi staðið sig svo afskaplega vel og hann hafi verið svo málefnalegur. Eigi að síður lýtur grundvallaratriði í þessu frv., sem tekið er beint upp úr skýrslu starfshópsins, að því hver er hinn stjórnarskrárvarði einstaklingsbundni lágmarksréttur sem þeir sem eru í stöðu öryrkjans eiga að hafa. Í skýrslunni er sagt að hann nemi 43 þús. kr. Ég hef aftur og aftur spurt hv. þm. stjórnarliðsins hvernig þeir komist málefnalega að þessari niðurstöðu og það er engin leið að sýna fram á það. Ég hef spurt jafnt sjálfstæðisþingmenn sem framsóknarmenn og ég spyr aftur þá sem hér eru í salnum: Hvernig komast menn að þeirri niðurstöðu að þessi upphæð eigi að vera 43 þús. kr.? Ég held t.d. að það sem hæstv. heilbrrh. hefur sjálf sagt um þetta mál bendi einmitt til þess að hún eigi að vera 51 þús. kr. Á hverju byggi ég það, herra forseti? Ég byggi það á því að hæstv. heilbrrh. hefur sagt að hún stefni að því að afnema það kerfi sem gerir mögulegt að skerða tekjutrygginguna með tekjum maka. Það þýðir að eftir stendur tvennt, þ.e. grunnörorkulífeyririnn og tekjutryggingin sem í dag er 51 þús. kr. Og ég vísa líka til þess, herra forseti, að samkvæmt skattalögum þá er þar líka upphæð sem ber að horfa til vegna þess að persónuafslátturinn er varinn. Við erum ekki látin greiða skatt af honum, herra forseti. Það er vegna þess að þar er upphæð sem er auðvitað sérhverjum einstaklingi nauðsynleg til þess að geta framfleytt sér og sínum. Herra forseti. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að svona langt væri liðið á ræðu mína. En ég lýsi því yfir, herra forseti, að ég er enn þeirrar skoðunar eftir þessa umræðu að hér sé um væntanleg ólög að ræða og ég tel enn að hér sé verið að framlengja stjórnarskrárbrot.

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að koma í andsvar af því að ég er búinn að fara í andsvar við hv. þm. en ég gat ekki látið hjá líða vegna tilvísunar hans í 17. gr. laga um almannatryggingar. 17. gr. er í átta eða níu málsgreinum og hún fjallar um tekjutrygginguna, ekki skerðingu á tekjutryggingunni heldur tekjutrygginguna almennt. Þar er fólki skipt í hópa. Í fyrsta lagi er einhleypur ellilífeyrisþegi. Í öðru lagi er annað hjóna ellilífeyrisþegi og hitt vinnandi. Í þriðja lagi eru bæði ellilífeyrisþegar. Í fjórða lagi er einhleypur örorkulífeyrisþegi. Í fimmta lagi er annað hjóna örorkulífeyrisþegi. Í sjötta lagi njóta bæði örorkulífeyris. Svo kemur örorkulífeyrir og ellilífeyrir. Þetta eru hópar sem eiga ekkert sameiginlegt. Það getur enginn verið í tveimur hópum og þessir hópar spanna allir allt það fólk sem eru lífeyrisþegar. Við erum að fjalla um 5. mgr. þessarar greinar þar sem talað er um að annað hjóna njóti örorkulífeyris og það fær þá tekjutryggingu til viðbótar. Það fær tekjutryggingu samkvæmt þessari grein. Í fyrri málsliðnum stendur að það fái tekjutryggingu miðað við að tekjur beggja hjóna séu undir ákveðnu marki. Þá fái það tekjutryggingu. Síðari málsliður segir að þessi tekjutrygging er skert um 45% ef tekjur eru umfram þessi mörk. Herra forseti. Ef þessi grein fellur niður fær fólkið enga tekjutryggingu, akkúrat enga. Og ef bara seinni málsliðurinn fellur niður er ekki skert vegna tekna öryrkjans sjálfs sem aldrei hefur verið til tals hér. Þá er ekki skert vegna tekna öryrkjans sjálfs. Þá er bara engin skerðing. Þessi grein er því algjör rökleysa ef hún fellur niður, hvort sem það er 1. málsl., 2. málsl. eða hvernig sem er. Og ef hún fellur öll niður þá er ekkert greitt.

Herra forseti. Ég vænti þess að hv. þm. hafi verið í salnum þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson flutti sína ræðu vegna þess að hún fjallaði nánast öll um nákvæmlega þetta. Hún var svar við þessum rökum Péturs H. Blöndals. Ég hef ekki og var ekki í minni ræðu að gera því skóna að eitthvert tiltekið atriði í lagagreininni eða einhver tiltekin málsgrein ætti að falla niður. Um hvað snerist þessi deila sem þetta er partur af? Hún snerist um það hvort nauðsynlegt hefði verið að samþykkja lög til þess að hægt væri að greiða út óskerta tekjutryggingu í upphafi janúarmánaðar og hvort það þyrfti sérstök lög til þess að greiða út tekjutryggingu í upphafi næsta mánaðar. Við erum þeirrar skoðunar að það þurfi engin sérstök lög til þess að gera þetta. Það verður að skoða þetta mál og niðurstöðu dómsins út frá þeirri stefnu sem Öryrkjabandalagið fór fram með gagnvart ríkinu. Þar átti að láta reyna á tiltekið mannréttindaprinsipp á grundvelli ákveðinnar málsgreinar tiltekinnar lagagreinar í almannatryggingalögunum sem varðaði bara afmarkaðan hóp. Hæstiréttur staðfesti skilning Öryrkjabandalagsins. Með öðrum orðum var skilningur Öryrkjabandalagsins réttur og dómsorðið var skýrt. Og eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson skýrði hér vel út í dag þá skapaðist réttarástand við það sem varð að svara með því að greiða þessum tiltekna hópi öryrkja sem dómurinn varðaði, út óskerta tekjutryggingu. Þá gæti hv. þm. velt því fyrir sér hvað verði um hina hópana sem t.d. er rætt um í 6. og 7. mgr. Engum datt annað í hug en að menn mundu beita lögjöfnun til þess að láta þá ná sama rétti. Sá starfsmaður íslenska ríkisins sem á að sinna þessum greiðslum, forstjóri Tryggingastofnunarinnar, sagði það þegar í stað deginum síðar. Væntanlega hefur hann haft eitthvert ráðslag við þann sem yfir honum er. Ég bendi líka á það, herra forseti, að þetta kemur fram í skýrslu starfshópsins og þetta kemur að sjálfsögðu fram í frv. sem hér liggur fyrir. Engum manni datt annað í hug en að gera það. En það breytir því ekki að það var hægt að greiða þessum tiltekna hópi sem dómur Hæstaréttar varðaði beinlínis án þess að setja sérstök lög. Það er það sem skiptir máli og þessu er Eiríkur Tómasson prófessor sammála.

Herra forseti. Hæstiréttur flutti að sjálfsögðu ekki brtt. við þessa málsgrein. Hann gerði það að sjálfsögðu ekki, enda ekki hans hlutverk. Hann sagði eingöngu að ekki mætti skerða örorkulífeyri með þeim hætti sem þar er talað um. Ef menn líta þannig á að úrskurður Hæstaréttar hafi breytt þessari málsgrein einhvern veginn þá ættu þeir að segja mér hvernig. Ég var ekki sáttur við útskýringar hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar vegna þess að þær eru órökréttar. Ef Hæstiréttur hefur breytt þessari málsgrein einhvern veginn þá þarf að vita hvernig. Á að leggja saman tekjur heimilisins eins og gert er ráð fyrir þarna, beggja hjóna, eða hvað? Það er nefnilega allt saman í lausu lofti eftir dóm Hæstaréttar. Því varð að setja lög. Það er allt í lausu lofti. Það getur enginn sagt mér hvort leggja eigi saman tekjur heimilisins eftir sem áður. Á að taka tekjur makans út úr? Hver segir það? Og hvernig? Það er nefnilega allt í lausu lofti. Ef þessi grein fellur niður með dómi Hæstaréttar, ef einhver telur það, þá má bara ekki borga þessu fólki tekjutryggingu og þá finnst mér nú aldeilis ástæða til þess að setja lög. Það er því alveg sama hvernig við lítum á dóm Hæstaréttar, hvort hann hafi breytt þessu, hvort hann hafi fellt hana niður eða hvað hann hafi gert, allt er í lausu lofti og ekki nokkur leið að finna út úr því hvað eigi að gera. Forstjóri Tryggingarstofnunar hefur ekki löggjafarvald enn þá.

Herra forseti. Þetta var ákaflega skrýtin röksemdafærsla. Ég gat ekki skilið hv. þm. öðruvísi en svo að það væri alveg sama hvernig menn túlkuðu dóm Hæstaréttar, það lægi ekki fyrir hvernig ætti að bregðast við honum. Ef það er svo að við gætum orðið sammála um að dómur Hæstaréttar þýði að tekjur maka megi ekki skerða tekjutryggingu öryrkjans þá borgum við tekjutrygginguna út óskerta. Er það minn prívatskilningur, herra forseti? 
             Má ég draga hér til vitnis miðil sem er hv. þm. ákaflega kær, Morgunblaðið. Í ritstjórnargrein 23. desember segir svo, með leyfi forseta: ,,Af þessu er ljóst, að það er 65. gr. stjórnarskrárinnar og alþjóðasamningar sem ráða þeirri skoðun meiri hluta Hæstaréttar, að óheimilt sé að skerða tekjutryggingu öryrkja, hverjar svo sem tekjur maka hans eru.`` Herra forseti. Enginn í samfélaginu sem hefur þá túlkunargetu sem þingmenn stjórnarliðsins hafa. Allir sem lesa þetta komast að þeirri niðurstöðu sem stjórnarandstaðan hefur komist að og sem leiðarahöfundur Morgunblaðsins hefur komist að. Eins og hér hefur verið sagt, ef menn vilja lesa dómsorðið og forsendur dómsins eins og skrattinn Biblíuna þá geta menn komist að þessari niðurstöðu sem hv. þm. er að tala um.  Það kemur líka alveg skýrt fram að ákveðinn hóp bóta má ekki skerða með þessum hætti, en það er annar hópur bóta þar sem það væri í lagi að gera þetta. Þetta kemur fram í dómsforsendum. 
             Herra forseti. Það eru bara hv. þm. stjórnarliðsins sem ekki skilja hvað í þessu felst. Ef það væri svo að Hæstiréttur hefði verið þessarar skoðunar, af hverju hefði hann þá ekki sagt það í dómsorðinu?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir að greiða fyrir því að þetta mál geti farið til nefndar nú í kvöld og geti þar af leiðandi fengið vandaða meðhöndlun í nefnd. Ég vildi jafnframt skila góðum kveðjum frá hæstv. heilbrrh. sem þakkar góðan hug í hennar garð við þessar umræður. Mörg stór orð hafa fallið í þessari umræðu og við sem erum í svokölluðu stjórnarliði höfum í ræðum verið ásökuð um vanþekkingu. Því hefur verið haldið fram að við brytum vísvitandi og með vilja gegn stjórnarskrá, að við hefðum engin rök, að Framsfl. væri taglhnýtingur samstarfsflokksins í ríkisstjórn og við skildum ekki nokkurn skapaðan hlut, skildum ekkert í þessum dómi sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að hann og flokksmenn hans skildu einir.

Og stjórnarandstaðan.

Stjórnarandstaðan væri eini hópurinn í þjóðfélaginu, a.m.k. á Alþingi, sem skildi þetta allt saman. Við sem höfum verið að vinna í þessum málum síðan um jól botnum að hans sögn ekkert í þessu. Ekki finnst mér þetta mjög málefnalegt, ég verð að segja það eins og er. Ég kannast ekki við að við höfum gert annað, með því að túlka þennan dóm og semja frv. sem sett er hér fram, en allir lögfræðingar sem ég hef talað við telja nauðsynlegt að þessi réttindi verði ákvörðuð með lögum. Hins vegar er ljóst að málflutningur stjórnarandstöðunnar hefur gengið út á að fara beri að öllum þeim kröfum sem settar voru fram af hálfu Öryrkjabandalagsins í málflutningnum við Hæstarétt. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa viljað kveða upp þann dóm á Alþingi að það beri að fara að þessum kröfum. Hæstiréttur segir í úrskurði sínum að þessar kröfur séu allar teknar til greina. Um hvað stendur deilan? Hún stendur í sjálfu sér ekki um mörg atriði en afskaplega mikilvæg atriði. Hún stendur í fyrsta lagi um það hvort Alþingi beri að túlka dóm Hæstaréttar þannig að hámarksbætur til bótaþega samkvæmt almannatryggingalögum skuli vera lágmarksbætur og ekki megi skerða þessar hámarksbætur eða lágmarksbætur vegna tekna maka. Þeir telja að túlka eigi dóm Hæstaréttar þannig að í þessu tilviki sé bannað að miða bæturnar við tekjur maka. Það þýðir þá væntanlega að ef okkur tekst í framtíðinni að hækka þessar bætur, sem ég vona að takist af því að þær eru lágar, þá megum við aldrei miða þær við tekjur maka. Vitnað hefur verið til þess að slíkt fyrirkomulag sé á Norðurlöndunum og vegna þess að það sé á Norðurlöndum þá beri okkur að gera hið sama. Svo er ekki. Hins vegar eru viðmiðanir með öðrum hætti og flókið mál að bera það saman, m.a. vegna mismunandi skattareglna. Hluti af bótum til öryrkja í Danmörku er skattfrjáls, hluti af bótum til öryrkja í Danmörku er ekki skertur, hvorki vegna tekna maka né eigin tekna. Þannig er það ekki hjá okkur. Bæturnar eru a.m.k. skertar vegna eigin tekna. Niðurstaðan í þeim samanburði sem liggur fyrir frá 1998 er samt að bætur á Íslandi til einstaklinga séu hærri en annars staðar á Norðurlöndum, bætur til þeirra sem búa í sambúð eða hjónabandi séu að vísu heldur lægri en í tveimur löndum, við séum þar í þriðja sæti. Ekki hef ég tölur um hvernig þessi samanburður er í dag, enda skiptir það ekki meginmáli. Ég held að við getum öll verið sammála um það að hér á landi eru þessar bætur ekki háar. Það er mikilvægt að við höldum áfram þeirri viðleitni að bæta kjör þessa fólks. Hins vegar fjallar dómurinn ekki um það. Hann fjallar um tiltekinn hóp og grundvallaratriði sem Alþingi þarf að taka afstöðu til, ekki síst þeirrar spurningar sem hér hefur mikið verið rædd, hvort dómurinn þýði að okkur beri að nota hámarkið sem lágmark. Ég fæ ekki séð það út úr dómnum og mér er ekki nokkur leið að skilja að það sé niðurstaðan. Það er sjálfsagt vegna þess að ég skil ekki neitt og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og aðrir sem honum fylgja skilja allt. Ég vildi að lífið væri svona einfalt en ég tel að það sé ekki svona einfalt. Ég hef farið í gegnum það hvers vegna ég telji að ekki eigi að skilja dóminn með þeim hætti sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson telur að eigi að gera. Ég vitna til þess að Hæstiréttur tali um að það eigi að vera a.m.k. eitthvert lágmark og hann segi jafnframt að ekki megi skerða á þennan hátt. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að það væri hvergi talað um þessi málefnalegu rök þá vil ég minna á eftirfarandi setningu í dómi Hæstaréttar. Hann sagði að hæstv. forsrh. hefði verið sá eini sem hefði fundið eitthvað um það í dómi Hæstaréttar. Þar stendur hins vegar, með leyfi forseta: ,,Getur það því átt við málefnanleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.`` Ég held að enginn vafi sé á því að Hæstiréttur er að vitna til þess að það standist stjórnarskrá að taka mið af hjúskaparstöðu viðkomandi og þeirra tekna sem koma til heimilis, þ.e. tekna maka. Hv. þm. vill útiloka það og telur alls ekki átt við það. En ég spyr nú: Hvaðan kemur öll sú lögfræði sem hv. þm. og aðrir vitna til? Ég hef ekki heyrt neinn lögfræðing, sem starfað hefur að þessum málum, nefndan í umræðunni. Það er kannski alger óþarfi. Hv. þm. hafa vitnað til þess að kalla þyrfti til aðra lögfræðinga. Það var m.a. vitnað í Sigurð Líndal sem ég hef lesið öll viðtöl við og hann segir í einu viðtali og staðfestir að mínu mati að það útiloki ekkert að skerða tekjutryggingu vegna tekna maka. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Ef það er gert þannig að það taki jafnt til allra og er gert með málefnalegum og réttmætum hætti þá hygg ég að það megi hugsanlega finna flöt á því.`` Hann orðaði það að vísu þannig að það megi hugsanlega finna flöt á því. Nú er þetta sagt í útvarpsviðtali 21. desember. Ég á ekki von á því að lagaprófessorinn hafi verið búinn að fara nákvæmlega í gegnum það en hann segir þetta. Ég tel að það hljóti að vera verkefni þeirrar nefndar sem fer yfir málið að kalla til hina hæfustu menn til að spyrja þá um þetta og fá úr því skorið hvort það geti virkilega verið að þeir sem hafi fjallað um þetta mál í ríkisstjórn og annars staðar botni ekkert í þessu. Ef svo er er illa komið fyrir landinu okkar og ekki merkilegt lið sem situr þá í ríkisstjórn.

Ykkur hefur áður skjátlast.

Já, ég skal fúslega játa það að mér hefur skjátlast.

Í þessu máli.

Í þessu máli? 
             Nú er það svo að um þetta mál hafa fjallað, eftir því sem ég best veit, níu aðilar, níu menn sem hafa dómararéttindi, þ.e. fimm í Hæstarétti. Þar töldu þrír að Alþingi hefði skjátlast, tveir töldu að Alþingi hefði ekki skjátlast. Í héraðsdómi töldu tveir dómarar að Alþingi hefði ekki skjátlast og einn að Alþingi hefði skjátlast. Sá níundi, sem er umboðsmaður Alþingis, tjáði sig um þetta mál og á grundvelli þess álits voru lögin voru sett árið 1998.  Af því að hér er spurt hvort okkur þingmönnum geti skjátlast vænti ég að einnig megi viðurkenna að dómurum geti skjátlast. A.m.k. hefur þessum fimm af níu skjátlast ef meiri hluti Hæstaréttar, þessir þrír sem við göngum út frá, hefur rétt fyrir sér. Er það ekki nokkuð ljóst? Einhverjum skjátlast í málinu en um það ætla ég ekkert að deila. Ég deili ekki við Hæstarétt fremur en þegar við þurftum að glíma á Alþingi við dóm sem kom frá Hæstarétti vegna kvótamálsins. Þá ákváðum við að sjálfsögðu að setja lög á grundvelli þess dóms. Ég man eftir því að stjórnarandstaðan og hv. þingmenn héldu því fram að okkur stjórnarliðum skjátlaðist algerlega í því máli og viðbrögð okkar við dómnum væru vegna þess að við skildum ekki málið. Síðan fór það mál fyrir Hæstarétt á nýjan leik og þá kom í ljós að við höfðum skilið málið rétt.  Ég hef aldrei fyrr heyrt að kveðið sé upp úr um að þeir sem eru í minni hluta botni ekki neitt í neinu, skilji ekki neitt og skjátlist. Ég hef aldrei haldið því fram að minni hluti Alþingis hafi alltaf rangt fyrir sér. Að sjálfsögðu getur minni hluti Alþingis haft rétt fyrir sér. Mér heyrist a.m.k. á minni hluta Alþingis í dag að hann telji sig hafa rétt fyrir sér. Þess vegna botna ég ekki í því að sami minni hluti gangi út frá því að meiri hluti Hæstaréttar hafi ávallt rétt fyrir sér. Hins vegar er ljóst að það ber að fara ávallt eftir því sem meiri hluti Hæstaréttar segir. Hér er ég ekki að gera tilraun til að kveða upp nýjan dóm en mér hefur fundist stjórnarandstaðan reyna að úrskurða nýjan dóm sem sé ekki í neinu samræmi við dóminn sem Hæstiréttur hefur kveðið upp. Þetta er það mál sem mest hefur verið deilt um en ef það væri niðurstaða Alþingis, að hámarksrétturinn ætti að vera lágmarksréttur, þá leyfi ég mér að halda því fram að það hlyti að hafa afleiðingar í mörgum öðrum málum. Stjórnarandstaðan gerir lítið úr því en ég stend við þá skoðun mína að það sé deginum ljósara að það hefði veruleg áhrif á önnur mál. Ég hef jafnframt lagt áherslu á að lágmarkið sem lagt er til í þessu frv., 43 þús. kr., er að sjálfsögðu ekki einhver algildur sannleikur. Það er matsatriði. En miðað við það að lágmarkið var 18 þús. kr. og er hækkað um 25 þús. kr. eða rúmlega 3 / 4 af því bili sem þar er á milli, þá verður að telja að þar sé farið fram af varúð. Ég hafna því hins vegar algerlega að ganga eigi út frá því að hámarkið sé lágmark. Það er þá alveg nýr skilningur á því þegar maður les orðið lágmark að það beri að skilja það sem hámark eða hámark sem lágmark. Ég hef aldrei vitað það fyrr. En það er sjálfsagt vegna þess að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skilur allt og sá sem hér stendur skilur ekki neitt. Herra forseti. Annað atriði sem hér er deilt um eru fyrningarreglurnar. Um þær segir stjórnarandstaðan: Það ber að greiða sjö ár. Niðurstaðan samkvæmt þessu frv. er að það beri að greiða fjögur ár. Nú get ég spurt á móti, fyrst hv. þm. stjórnarandstöðunnar telja að það beri að greiða sjö ár: Af hverju ekki miklu meira? Af hverju ekki 10 ár, 15 ár? Er það þá vegna þess að Öryrkjabandalagið fer ekki fram á meira? Engin breyting varð á skerðingarreglunum 1993 þegar Alþfl. beitti sér fyrir nýjum lögum. Þar varð engin breyting. Sú breyting sem þá var gerð á lögunum var fyrst og fremst vegna þess að við gengum þá inn í Evrópska efnahagssvæðið og því var talið nauðsynlegt að gera breytingar og skipta lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Þetta var gert vegna inngöngu Íslands í Evrópska efnahagssvæðið og þessi uppskipting hafði örfáar efnislegar breytingar í för með sér. Ég tel að alveg eins mætti hugsa sér að fara lengra aftur í tímann. Hv. þm. verða að hafa í huga að við erum þá eingöngu að leiðrétta aftur í tímann stöðu hóps öryrkja sem hefur hærri tekjur.  Fyrr á árum töluðu menn um að það væri mikilvægt að jafna kjörin í þjóðfélaginu miðað við tekjur, miðað við stöðu heimila, miðað við eignir. Nú heitir það allt saman skerðing. En þetta er sennilega af sömu ástæðum, að ég skilji þetta ekki.  Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að fyrning rofni ekki við stefnu né dóm í viðurkenningarmálum. Þetta er alrangt. Nýlegur dómur í Hæstarétti í innheimtumáli vegna svokallaðra franskra kartaflna er nokkuð frægur dómur og margfrægur. Væntanlega hefur Hæstiréttur haft rétt fyrir sér í því máli.  Skaðabótalög gilda fyrst og fremst ef um saknæmt eða ólögmætt athæfi er að ræða. Hér verður fyrst og fremst að gilda lögfræði og öll rök mæla með því að greitt verði fjögur ár aftur í tímann. Pólitíkin var ákveðin 1993, með röngu að vísu en hún var ákveðin. Ég er alveg viss um að það hefur verið gert í góðri trú. Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að fara mjög ítarlega yfir þetta mál. Ég vil þakka þessa umræðu. Þetta mál mætti ræða miklu lengur en ég tel það afskaplega góða niðurstöðu að vísa málinu nú til nefndar og þar fái álitamál efnislega umfjöllun og hægt verði að leggja fram nauðsynlegar upplýsingar. Ég vil fara þess á leit að nefndin vinni eins hratt og nokkur kostur er því að mikilvægt er að ljúka þessu máli sem fyrst þannig að hægt verði að greiða þær bætur sem aðilar eiga rétt á eins fljótt og auðið er.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en ég get ekki látið hjá líða að koma með smáathugasemd við ræðu hæstv. ráðherra vegna samanburðarins við Norðurlönd þar sem hann tiltekur sérstaklega að kjör öryrkja á Íslandi séu einna best á Norðurlöndunum. Það er náttúrlega enginn vandi að finna það út ef menn koma með rangar tölur. Mig langar bara að vísa í samanburðartöfluna á bls. 18 í fskj. frv. þar sem borinn er saman mánaðarlegur lágmarkslífeyrir á Norðurlöndunum. Þar er talað um tekjutrygginguna sem við höfum mikið talað um í umræðunni. Þar er hún sögð vera 43.396 kr. árið 1998 en eftir hækkunina núna um síðustu áramót er hún rúmar 31 þús. kr. Þar er ansi mikill munur á. Hefur hún lækkað milli 12--13 þús. kr. milli tveggja til þriggja ára? Það er alveg ljóst að í skjalinu eru rangar upplýsingar. Þetta er nokkuð sem við munum fara yfir í nefndinni en það er enginn vandi að segja að kjör lífeyrisþega séu fremur góð á Íslandi ef menn leggja fram rangar tölur. En þetta er sem sagt staðreynd, að í þessu plaggi eru rangar tölur á ferðinni.

Herra forseti. Ég hef ekki haldið því fram að lífskjör öryrkja séu sérstaklega góð. Ég hef aldrei haldið því fram. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til að rengja þær upplýsingar sem koma frá samnorrænni stofnun sem hefur fjallað um þessi mál um langan tíma. Ég vil vitna til Stefáns Ólafssonar svo að öllu sé til skila haldið. Hann segir í lok bókarinnar um Íslensku leiðina, með leyfi forseta: ,,Þannig verður lífskjaraskipting norrænu þjóðanna misjöfn. Fátækt er enn heldur meiri á Íslandi og tekjuskiptingin ívið ójafnari. Lífskjaravandi sérhópa er því heldur meiri á Íslandi en hjá frændþjóðunum. Að öðru leyti komu Íslendingar mjög vel út úr öllum samanburði á lífskjörum og lífsgæðum, bæði gagnvart norrænum þjóðum og öðrum vestrænum þjóðum.`` Hann segir sem sagt að tekjuskiptingin sé ívið ójafnari. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að ástæða sé til að jafna kjörin meira í landinu. Er þá ekki rétt að reyna að halda í þær heimildir sem löggjafarvaldið hefur til að jafna kjörin? Eða vill hv. þm. fórna þeim og telur hann enga ástæðu til að líta eitthvað á slíka hluti og áhrifin af því ef hér eru afgreidd lög í einhverju fljótræði sem geta haft áhrif á ýmislegt annað í þjóðfélaginu? Ætli það sé ekki ástæða til þess að halda í þær heimildir fyrir löggjafarvaldið?

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að almennt eru lífskjör á Íslandi nokkuð góð. Aftur á móti er misskiptingin allmikil og meðal þeirra sem eru fátækir á Íslandi eru öryrkjar. Ég tek algerlega undir það með hæstv. ráðherra að auðvitað þarf að bæta kjör þeirra. Þeir búa við smánarkjör og kjör þeirra hafa ekki skánað undanfarið. Veist hefur verið að kjörum lífeyrisþega aftur og aftur, sérstaklega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég er alveg tilbúin að takast á við það með hæstv. ráðherra að bæta kjör þessa fólks, enda höfum við ítrekað lagt það til bæði í frv., þáltill. og við fjárlagagerð að kjör þessa fólks verði bætt.

Herra forseti. Mér finnst afskaplega hvimleitt þegar hv. þm. talar um það aftur og aftur að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafi veist að kjörum þessa fólks. Hver hefur komið þannig fram? Hver hefur talað þannig hér á Alþingi? Ég kannast ekki við það. Það er einhver hugarburður hjá hv. þm. sem virðist líta á alla sem styðja ríkisstjórnina sem óvini þessa fólks. Það er undarlegt hugarfar. Það er ljóst að nauðsynlegt er að bæta kjör þessa fólks og það hefur verið gert á undanförnum árum. Ég minni á að á sl. árum hefur tvívegis verið dregið úr tekjuskerðingu öryrkja sem búa í hjónabandi. Það var ekki gert öll árin þar á undan, ekki neitt og þegar flokkur hennar, hún að vísu studdi Framsfl. á þeim árum, kannski þess vegna, ég veit það ekki, en þegar sá flokkur var í ríkisstjórn sem hún styður núna var engu breytt, ekki stafkrók. Því eru þetta undarlegar ræður sem haldnar eru yfir þeim sem styðja núverandi ríkisstjórn, að við viljum ekkert lagfæra og séum ekkert að gera. Það er hreinlega rangt og þetta veit hv. þm. og ætti að sjá sóma sinn í að tala öðruvísi um þá sem berjast fyrir því að bæta þessi kjör, ekki síst hæstv. heilbrrh. sem hv. þm. hefur gert sér far um að tala um sem ráðherra sem vilji ekki bæta kjör þessa fólks, sem er alrangt.

Herra forseti. Ég held að ég sé smátt og smátt að átta mig betur á hugmyndum hæstv. utanrrh. um jafnaðarstefnuna. Þær virðast vera á þá leið að eingöngu sé hægt að jafna niður á við. Það er eins og það vanti alveg inn í hugarheim hæstv. utanrrh. að líka er hægt að jafna kjörin upp á við með því að bæta stöðu þeirra sem minna hafa á kostnað hinna sem standa betur. Það er t.d. hægt að gera í gegnum aðgerðir eins og hátekjuskatt og það að þeir sem hæst hafa launin greiði meira. En mér finnst undarleg þessi áhersla á hinn endann að tekjujöfnunin eigi að gerast t.d. alveg sérstaklega í gegnum það að nauðsynlegt sé að skerða þetta litla sem öryrkjar á Íslandi hafa þó tryggt sem einstaklingar. Í öðru lagi held ég að hæstv. utanrrh. eigi ekki að stilla þessu þannig upp að í okkar túlkun á dómnum felist að hámarksbætur verði að lágmarksbótum því að þetta eru alls ekki einu greiðslurnar sem lög tryggja þessu fólki. Til viðbótar þessu koma greiðslur sem lúta sérstökum aðstæðum eins og heimilisuppbætur, sérstök heimlisuppbót, ýmiss konar heimildarbætur o.s.frv., þannig að þó að óskert tekjutryggingin yrði þarna ákveðinn grunnur, þá er það ekkert lágmark þar með. Áfram gætu aðstæður skert hluti eins og heimilisuppbætur. Tölfræði hæstv. utanrrh. sem leggur saman alla dómendur á báðum dómstigum og bætir þar við umboðsmanni Alþingis, hafna ég og mér finnst ekki sanngjarnt að draga Gauk Jörundsson, fyrrv. umboðsmann Alþingis, til ábyrgðar á þessum hlutum eins og gert er ítrekað af hæstv. utanrrh. og hæstv. heilbrrh. Að lokum, herra forseti, snýst þetta mál um stjórnarskrána, hún hafi verið brotin og síðan túlkun á því hvort frv. ríkisstjórnarinnar fullnægi þessum dómi. Er nú ekki ástæða til í ljósi sögunnar og reynslunnar að umgangast þessi ákvæði og réttindi stjórnarskrárinnar af varúð, að láta stjórnarskrána njóta vafans?

Herra forseti. Það má vel vera að hv. þm. sé farinn að skilja hugarheim minn og er það vel. En eitthvað fannst mér skilningurinn vera takmarkaður samt því að hv. þm. sagði að ég kynni ekki að jafna nema í aðra áttina. Ég held að maður sem kann að jafna í aðra áttina hljóti að kunna að jafna í hina áttina. Mér finnst það vera eins og maður sem gengur á leiðarenda en getur ekki snúið við og kann ekki að ganga til baka, þannig að mér finnst út í hött að vera að koma með það að ég kunni þetta ekki. Hins vegar eru tvær leiðir til að jafna kjör öryrkja í sambúð. Það er annars vegar að hækka lágmarkið og hins vegar má líka hugsa sér að nota svigrúmið til að hækka frítekjumarkið. Það er það sem við höfum verið að gera. En að halda því hér fram eins og hv. þm. sagði að það væru aðrar bætur, hann nefndi heimilisuppbót og sérstaka heimilisuppbót sem geta orðið eitthvað rúmlega 24 þús. kr. en eiga eingöngu við um einstaklinga. Þessar bætur eiga ekkert við um fólk í hjónabandi eða sambúð þannig að það á ekki við og er ekki rétt hjá hv. þm. Út af Gauki Jörundssyni, þá var ég ekki að draga hann á nokkurn hátt til ábyrgðar. Gaukur Jörundsson er afskaplega hæfur lögfræðingur á sviði mannréttinda og ég er alveg viss um að honum finnst það ekkert slæmt þó að það sem hann hefur sagt um þetta mál sé dregið inn í umræðuna. Það stendur. Og þó að dómur Hæstaréttar sé fallinn með öðrum hætti, þá þarf ekki að líta svo á að það sem Gaukur Jörundsson sagði á sínum tíma sé endilega rangt.

Herra forseti. Það sem mér finnst ekki mega gera er að taka umfjöllun í tveimur úrskurðum umboðsmanns Alþingis sem féllu um þetta mál með tíu ára millibili, 1998 og tíu árum fyrr, 1988, þar sem niðurstaðan er í báðum tilvikum, svo rétt ég man hana sérstaklega, sú að gagnrýnd er sú framkvæmd sem við lýði hafi verið sökum þess að hún styðjist ekki við skýra lagastoð. Með því finnst mér fjarri lagi að túlka megi það svo að í reynd felist í því einhvers konar samþykki við tekjutengingunni og skerðingunni. Að því leyti til mætti álykta að Gaukur Jörundsson hefði komist að annarri niðurstöðu en meiri hluti Hæstaréttar gerði nú. Það tel ég bara alls ekki hægt að gera. Varðandi það að jafna bara í aðra áttina, þá hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem ég ætla ekki að fara að gera hæstv. utanrrh. ábyrgan fyrir, nóg er nú samt, talað hér af miklum þrótti um að þetta sé andstætt jöfnunarsjónarmiðum að grunnréttur þessa hóps öryrkja í samfélaginu hækki upp í t.d. 51 þús. kr. Það sem við erum að benda á um leið og við fögnum því að stjórnarskrárvarin réttindi þessa hóps eru þó a.m.k. þau að þetta fólk eigi að hafa sjálfstæða afkomu sem þessu varðar. Auðvitað kemur þetta þá inn í tekjur þessara fjölskyldna og inn í heildarsamhengi kjarajöfnunaraðgerða í þjóðfélaginu. Og úrræðin til þess að tryggja síðan kjarajöfnun í gegnum skattkerfið, gegnum velferðarkerfið, fjármögnun þess og ótal margar aðrar leiðir eru ærin og næg. Sé í þeim tilvikum um að ræða hátekjufjölskyldur þar sem annar er öryrki og fær nú þessar bætur upp á 51 þús. og væri beitt aðgerðum eins og t.d. þrepaskiptum tekjuskatti sem færi stighækkandi eftir því sem skattlagðar tekjur samanlagðar ykjust, þá eru ærin úrræði til að beita tekjujöfnun í þann endann og erum við þá að jafna upp á við en ekki niður á við.

Herra forseti. Ég ætla ekki að deila við þingmanninn um þetta upp eða niður. Það eru tveir takkar á ræðustólnum, á öðrum stendur upp en á hinum stendur niður og nú skal ég sýna hv. þm. að ég kann á þá. En mér finnst þetta ekki vera flóknara en það og ég ætla ekki að fara að rökræða það frekar. Vegna þess sem hv. þm. sagði út af því að ég væri að leggja saman níu dómendur, þá var það ekki frá 1988. Ég var að tala um þrjá dómendur í héraðsdómi, ég var að tala um fimm dómendur í Hæstrétti og síðan var ég að tala um umboðsmann Alþingis. Þetta eru bara staðreyndir og liggur alveg ljóst fyrir. Ég skil ekki af hverju má ekki ræða og tala um það. Ég tel að dómar Hæstaréttar um hvað eina séu ekki guðslög en við tökum að sjálfsögðu fullt mið af þeim dómum. En ekki er þar með sagt að allt sé þar rétt, enda eigum við ekki að þurfa að ræða um það. Þetta er niðurstaðan.

Það er meiri hlutinn sem ræður.

Að sjálfsögðu, jú, jú. Og líka hér á Alþingi.

Og að allt dæmið sé reiknað.

Og líka hér á Alþingi, þá ræður meiri hlutinn. Þannig er það líka í Hæstarétti, þannig er lýðræðið og við sættum okkur við það. En ég sé ekkert því til fyrirstöðu að bera þá virðingu fyrir minni hlutanum að nefna megi hann á nafn hvort sem það er á Alþingi, í Hæstarétti, í héraðsdómi eða annars staðar í þjóðfélaginu. Ég skil ekki þessa heilögu vandlætingu stjórnarandstöðunnar að ekki megi tala um minni hluta þegar dómstólar eru annars vegar, það sé bara alveg hræðilegt að nefna það á nafn. Þetta er undarleg afstaða hjá stjórnarandstöðunni.

Virðulegi forseti. Vegna orða hæstv. utanrrh. um að Alþingi sé að missa tökin á eða missa heimildir til þess að jafna kjörin með ákveðnum tekjutengingum, þá er langur vegur frá því að dómurinn verði túlkaður á þan veg. Hins vegar er alveg augljóst og það kemur fram í dómnum að ákveðin einstaklingsbundin réttindi eru fest í sessi sem ákveðið lágmark, sem ekki megi skerða á þann hátt sem gert var, þ.e. með tekjum makans. Ég held því að ástæðulaust sé að vera að rugla þessu saman. Ég taldi reyndar sjálfur þegar hæstv. utanrrh. var að tala um að hann skildi ekki hlutina og aðrir skildu þá betur, þá væri hann að gera góðlátlegt grín, ég tók það þannig. En hins vegar brá mér örlítið í brún þegar hann sagði: Af hverju getum við ekki borgað langt, langt aftur í tímann, 15--20 ár? Ég taldi að það hefði komið nægilegt skýrt fram í umræðunni að lagaheimild fyrir því skorti í lögin frá 1993. Í framhaldi af því komu inn stjórnarskrárákvæði frá 1995. Af þeim ástæðum er ekki hægt að fara aftar en til ársins 1993. En meginástæðan fyrir því að ég kem hér upp er umræðan um fyrningu. Mér hefur þótt það jaðra við ósvífni að menn skuli beita fyrir sig fyrningu þegar þeir hafa verið uppvísir að og dæmdir fyrir mannréttindabrot. Mér finnst það alveg svakalegt og grafalvarlegt mál að slík viðhorf séu uppi, að menn séu að beita lagatæknilegum aðferðum í því skyni að reyna að fyrna bótarétt. Mér finnst það alveg grafalvarlegt mál og það er það sem mér finnst hreinasta ósvífni. Ég get bætt við í þessu samhengi af því að sá fræðimaður sem mest hefur verið kenndur í lagadeildinni hélt því fram og heldur því fram fullum fetum að viðurkenningardómur slíti fyrningu en ég ætla ekki að fara út í þá umræðu hér. En mér finnst alveg grafalvarlegt mál þegar menn beita fyrir sig fyrningarákvæðum þegar um mannréttindabrot er að ræða.

Herra forseti. Ég hef tekið eftir því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talar aftur og aftur um það sem hann kallar lagatæknileg atriði. Eru lögin í landinu bara eitthvert tæknilegt atriði? Er þetta lögfræðingur sem talar þannig um lögin? Ég hef litið svo á að það bæri að fara að lögum og það er það sem við erum að gera. Við erum að fara að lögum um þetta mál. Það er aðalatriðið. Ég tel að við eigum að fara að réttum lögum og það erum við að gera. Ef menn vilja gera eitthvað meira, þá er það pólitík og ef Alþingi vill gera eitthvað meira, þá getur Alþingi að sjálfsögðu tekið þá pólitísku ákvörðun að rétt sé að fara lengra aftur í tímann vegna þess að um mannréttindabrot sé að ræða eins og hér er nefnt. Og er það mannréttindabrot þá ekki miklu lengra aftur í tímann? Breyttust mannréttindi á Íslandi svona mikið við stjórnarskrána 1995? Ég kannast ekki við það. Ég var í því að undirbúa þetta frv. og ég kannast ekki við að einhver feiknaleg umræða hafi verið, einhverjar gífurlegar breytingar á mannréttindum á Íslandi. Ef menn vilja taka þá pólitísku ákvörðun að fara lengra aftur í tímann, af hverju þá þrjú ár til viðbótar? Það skil ég ekki. Ef lögin segja fjögur ár, þá er hitt pólitísk ákvörðun og ég tel að pólitíkin hafi verið ákveðin 1993 með þessu frv. sem reyndist svona vitlaust og vanhugsað og eitthvað hefur þurft að laga, en það eigi ekki að vera einhver endapunktur í því hvað menn vilji þá bæta það sem menn kalla mannréttindi langt aftur.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hversu vel hæstv. utanrrh. hefur fylgst með þegar þessi lagabreyting var gerð, þ.e. þegar stjórnarskránni var breytt, vegna þess að þá var settur inn nýr mannréttindakafli. Ef menn ætla að halda því fram að það að setja nýjan mannréttindakafla inn í stjórnarskrána hafi ekki verið veruleg breyting, virðulegi forseti, ætla ég að draga þá ályktun að menn hafi ekki fylgst mjög vandlega með því sem þá fór fram. Hæstv. utanrrh. talaði um lagatæknileg atriði og að fara að lögum. Þá er rétt að upplýsa að menn þurfa ekki að bera fyrir sig fyrningu. Þetta eru svokölluð frávíkjanleg lög, menn geta viðurkennt kröfur. Menn þurfa ekki að bera það fyrir sig. Þær deyja ekki sjálfkrafa, það er ekki þannig. Menn geta viðurkennt kröfur jafnvel aftar í tímann. Mér fannst að menn eigi ekki að vera að bera fyrir sig það sem ég kalla lagatæknileg atriði vegna þess að talsverður ágreiningur er um það hvort viðurkenningardómar hlíti fyrningu eða ekki. Það er það sem ég á við þegar ég kalla þetta lagatæknileg atriði að bera slíka hluti fyrir sig í tilvikum eins og þessum þar sem Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að menn hafi með ranglátum hætti, með röngum lögum, haft bætur af fólki sem þær átti að fá. Þess vegna segi ég enn og aftur og ítreka það sem ég hef sagt áður að mér þykir það nánast hreinasta ósvifni að bera fyrir sig fyrningu þegar um brot á mannréttindum er að ræða.

Herra forseti. Ég átta mig ekki á þessum lagatæknilegu atriðum og ég átta mig heldur ekki á því að ,,bera fyrir sig fyrningu``. Lögin segja þetta. Þau segja einfaldlega að það beri að greiða fjögur ár aftur í tímann. Það segja lögin. Því er verið að fylgja. Mér er vel kunnugt um það, hv. þm., ég var ekki sofandi allan tímann sem var verið að fjalla um þetta mál, mér er vel kunnugt um að verið var að breyta ákvæðum stjórnarskrárinnar að því er varðar mannréttindi. En við vorum að mínu mati að laga þau ákvæði að þeim veruleika sem blasti við almennt í íslensku samfélagi. Ég vil ekki halda því fram að þær breytingar sem voru gerðar á stjórnarskránni hafi orsakað einhverja byltingu í samfélaginu. Við vorum að breyta þessum ákvæðum til samræmis við nýja tíma, breyttar aðstæður og breytta hugsun. Þetta var það sem við vorum að gera. En ég vil leyfa mér að halda því fram að sú hugsun hafi ekki verið fundin upp árið sem þetta gerðist. Ég tel að hún hafi verið að skapast mörg ár á undan, langt á undan þeim tíma. Ég tel að sú bylting sem hafi átt að eiga sér stað hafi ekki átt sér stað. Það var það sem ég var að segja. En ég veit það, hv. þm., að þarna voru breytingar sem vörðuðu mannréttindin.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að það frv. sem hér liggur fyrir gengur á svig við nýfallinn dóm Hæstaréttar. Þetta er brot á stjórnarskrá. Við erum búin að ræða þetta mál í tvo daga og höfum fært fyrir því sterk rök. Þetta mál hefur verið tekið fyrir á ábyrgð meiri hluta. Þetta mál er á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og við munum þess vegna ekki skipta okkur af því með hvaða hætti greidd eru atkvæði um að það fari til nefndar og sitjum hjá við þá atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Í þessari umræðu hefur stjórnarandstöðunni mistekist fullkomlega að sýna fram á að hægt hefði verið að bregðast við niðurstöðu þriggja af fimm hæstaréttardómurum með öðrum hætti en lögum. Þeir hafa borið samþingmenn sína þeim þungu sökum, eins og gerðist hér áðan, að ætla sér vísvitandi og viljandi að brjóta stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og hunsa dómstóla landsins. Slík framganga og slíkur málatilbúnaður er fordæmalaus hér á Alþingi. Vönduð skýrsla lögfræðinga og frv. ríkisstjórnarinnar hrindir þessum tilefnislausu og siðlausu ásökunum.

Herra forseti. Hér er lagt til að vísa til nefndar frv. sem stríðir gegn stjórnarskrá Íslands og gengur á svig við skýra niðurstöðu hæstaréttar landsins sem fékk það verkefni að skera úr um það hvort heimilt væri, með tilvísun til tiltekinna ákvæða í almannatryggingalögum, að skerða tekjutryggingu öryrkja vegna tekna maka hans eða hennar. Þessi tekjutrygging er samkvæmt gildandi lögum 32.566 kr. Samkvæmt þessu frv. er hún færð niður í 25 þús. kr. Niðurstaða Hæstaréttar Íslands er afdráttarlaus. Þessi skerðing er óheimil, enda ber að líta á þessa tekjutryggðu fjárupphæð sem einstaklingsbundinn stjórnarskrárvarinn rétt. Hér er fjallað um mannréttindi. Við munum ekki veita brautargengi frv. sem brýtur í bága við úrskurð Hæstaréttar Íslands og hefur að engu stjórnarskrárvarin mannréttindi.

Herra forseti. Þingmenn Frjálslynda flokksins munu ekki styðja þetta frv. og er þar staðið við þá yfirlýsingu sem við gáfum í upphafi málsmeðferðarinnar að við munum með engum hætti ljá þessum málum lið. Stjórnarliðar hafa ákveðið að keyra þetta frv. í gegn og þeim mun örugglega takast það með sínum meiri hluta.