Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi fátt eitt um þetta frv. að segja. Það er aðeins um afnám l. nr. 43 frá 7. maí 1928, þar sem getið er þess, að leyfð sé stangveiði í þessu keri. Eins og sjá má á grg. frv. , er þetta frv. fram komið til þess að fyrirbyggja misskilning, og er frv. búið að fá samþykki Nd. N. hefir orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. hér í d. óbreytt. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta, en vonast eftir að hv. d. samþ. frv.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Ég skal vera stuttorður um þetta frv. Allshn., eða meiri hl. hennar, leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og sjá má á þskj. 430, en einn af þremur nm., hv. 2. landsk. (SÁÓ), skrifaði undir nál. með fyrirvara og hefir nú lagt fram brtt. á þskj. 444. Um efni frv. og orsakir þess vil ég fyrst og fremst vísa til grg. og skýrslu, sem ég gaf um það við 1. umr. Ég vil leggja áherzlu á, að það er komið fram til að leiðrétta misræmi í l. um meðferð einkamála frá 1936, þar sem tekinn er af lögfræðingum, sem starfað hafa að málfærslu áður en lögin gengu í gildi eða gegnt dómaraembættum, réttur til að starfa að málfærslu eftir 1. jan. 1940, et þeir hafa þá ekki lokið þeirri prófraun að flytja 4 prófmál fyrir héraðsdómi. Þetta ákvæði er í ósamræmi við alla hliðstæða löggjöf um atvinnuréttindi, þar sem um er að ræða rétt manna til að halda áfram starfi, er þeir hafa stundað, svo sem löggjöf um siglingar, lækningaleyfi o. s. frv. Nú eru margir lögfræðingar, sem hafa ekki lokið flutningi þessara 4 mála og eru því að missa réttindi sín, þeir munu vera um 25, bæði í Rvík og annarstaðar á landinu. Eftir ósk þeirra er frv. borið fram. Það er ekki nein skynsemi í því að gera strangari kröfur til málfærslumanna fyrir undirrétti en að þeir hafi lögfræðipróf og annaðhvort ljúki prófrauninni eða, eins og hér ræðir um, hafi minnst 3 ára starfsreynslu að baki. Það er ekki vit að gera til þeirra aðrar og strangari kröfur en t. d. skipstjóra eða lækna, sem halda rétti til sömu starfa og þeir stunduðu áður en lög voru sett um atvinnugreinar þeirra. Auk þess er í frv. gerð sú breyt., að lögfræðingar, sem skipaðir hafa verið í dómaraembætti eða skipa má í föst dómarasæti samkv. 32. gr. l. um meðferð einkamála, skuli undanþegnir prófrauninni. Það kemur nokkrum sinnum fyrir, að dómarar, sem látið hafa af störfum, hafa haft rokkra atvinnu af að flytja mál, eða þá gert það í greiðaskyni við vini og kunningja. Það er óviðkunnanlegt og næstum því broslegt, að reyndir og ráðsettir dómarar, jafnvel menn, sem setið hafa í hæstarétti, eða þá prófessorar í lögfræði, megi ekki taka að sér mál fyrir undirrétti nema ganga undir próf. Slíkar hömlur eru ekki aðeins ástæðulausar, heldur þvert ofan í alla skynsemi, þegar t. d. þess er gætt, að það eru dómararnir, sem eiga að gefa úrskurð um það, að prófraun lokinni, hvort lögfræðingur hafi náð því þroskastigi og þekkingar, sem þarf til málfærslu, þótt lögin, eins og þau eru, virðist ekki treysta dómurunum til að hafa náð því stigi. Og þessi varfærni laganna á að vera til öryggis almenningi í landinu. Ég get ekki verið sammála brtt. hv. 2. landsk., því að hún breytir ekki því „principi“, sem ég vil breyta í lögunum, því ranglæti, sem fólgið er í hömlum þeim, er ég hefi lýst. Auk þess nær hún ekki til þeirra manna utan Reykjavíkur, sem ekki hafa lokið þessari prófraun og mundu nú missa réttindi sín.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Eins og sjá má á þskj. 430 og 444, er ég sammála meiri hl. um, að frv. gangi fram, en þó svo, að 1. gr. sé breytt og orðuð um. Ég hefi innan n. bent á, að það er óþarft að breyta l. með tilliti til þeirra, sem búa utan Reykjavíkur, því að ljóst er í lögunum, að prófraun þarf ekki að inna af hendi nema til málfærslu í Reykjavík. Ég hefi kynnt mér það, að þetta ákvæði l. er sett af Einari Arnórssyni prófessor, sem samdi fyrstu drög frv., og milliþinganefndin, sem fjallaði um frv. á eftir, hefir alls ekki breytt því. Rak við það liggur sú skoðun, að fyllsta ástæða sé til þess, að lögfræðingar hafi innt af hendi prófraun og sýnt, að þeir séu hæfir til málfærslu, áður en þeir fá viðurkenndan rétt til hennar. Það hefir mikið gildi fyrir allan almenning. Það hefir líka þýðingu fyrir dómarana sjálfa, að málfærslumenn séu svo færir um starf sitt, að nokkurn veginn megi við una. Mín till. gengur út á það, að lögfræðingar fái eins árs frest til að ljúka þessari prófraun. Ég hefi aflað mér upplýsinga um, hve margir menn komi hér til álita. Það eru einir sex, sem þegar hafa byrjað og eru búnir með ein tvö eða þrjú af fjórum tilskildum prófmálum. Það er ekki nema eðlilegt, að þeir fái framlengdan frest til að ljúka sér af. Í grg. frv. er mikið úr því gert, hve erfitt geti orðið að fá til flutnings hæf prófmál. En það er venja, að lögfræðiskrifstofurnar skiptast á um mál til að flytja, svo að aldrei mundi standa lengi á því að útvega lögfræðingi prófmál. Sé það hinsvegar af getuleysi, sem lögfræðingur hefir ekki lokið prófraun í tæka tíð, - skyldi almenningi þá vera gagn í, að hann fái réttinn gefins? - Ég held ekki. Annað atriði, sem lagt er til að breyta í frv., er, að allir þeir dómarar, sem hugsanlegt er, að vildu flytja mál, öðlist rétt til þess. Af þeim uppgjafaembættismönnum, sem hér er helzt um að ræða, mun það vera aðeins einn, sem mun hafa viljað flytja mál í Rvík og flytur nú mál fyrir undirrétti, þótt utan bæjarins sé. Flestallir þeir menn eru komnir á eftirlaun og mundu þá heldur leita sér að öðrum störfum en þessum. Ég held það sé því tilefnislaust að víkka þessi ákvæði frv. svo, að þau nái til þeirra. Hér eru nákvæmlega sömu ákvæði og um hæstarétt. Það eiga allir að inna af höndum prófraun, sem þar ætla að stunda málfærslu. Með því að samþ. frv. óbreytt yrði þarna skapað misræmi. Af því að ég hefi nokkur kynni af málfærslu, veit ég, að það er nauðsyn að gera strangar kröfur til undirbúnings þeirra, sem flytja eiga mál fyrir dómstólum. Málfærslumannafélagið er, eftir því sem ég veit bezt, móti þessu frv. nálega sem einn maður. Stéttinni er það aðallega metnaðarmál að gera til sín strangar kröfur, en mótstaðan gegn frv. ekki af því, að þeir óttist menn, er ekki hefir tekizt að ljúka prófraun, sem hættulega keppinauta.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Ég ætla að taka það fram til að fyrirbyggja misskilning, að frv. fer alls ekki fram á að fella niður prófraunina. Auk þeirra dómara og reyndu lögfræðinga, sem barnalegt væri að heimta prófraun af, nær frv. aðeins til lögfræðinga, sem stundað hafa málflutning fyrir héraðsdómi sjálfstætt eða sem fulltrúar hæstaréttarmálaflutningsmanna minnst þrjú ár samfleytt fyrir 1. jan. 1937. Þessir menn höfðu réttinn áður en lögin gengu í gildi, og þeir eiga að halda honum. Annað fer frv. ekki fram á. Hv. 2. landsk. sagði, að frv. þyrfti ekki að ná til manna utan Reykjavíkur, því að þar væri prófraun ekki heimtuð. En þá fengi enginn þeirra að flytja mál í Rvík eftir 1. jan. næstk. Það er ósanngjarnt, þar sem þeim hefir enginn kostur gefizt á því að ganga undir prófraun á Akureyri eða Siglufirði eða annarstaðar, þar sem þeir hafa dvalið og starfað. Um það, hve prófraunin hafi mikið gildi til öryggis fyrir almenning, er kannske gott eitt að segja, en ég hygg það sé enginn sérstakur vandi að standast raunina fyrir þann lögfræðing, sem á annað borð hefir fengið hæf prófmál. Þá mun hann að jafnaði geta fengið skírteini, sem gefur honum málfærsluréttindi. Hitt er ekki síður ósanngjarnt fyrir því, að setja lög um, að réttindi, sem menn hafa haft og í engu fyrirgert, skuli af þeim tekin. Um líkt leyti voru sett ný lög um siglingar. Þá höfðu sumir skipstjórar aðeins rétt til að stjórna skipum undir 60 smál. Síðan voru auknar þekkingarkröfur til skipstjórnarmanna, en 60 smál. hámarkið hækkað upp í 75 smál. Þá fengu þeir skipstjórar, sem réttinn höfðu áður, ekki aðeins að halda honum, heldur fengu hann aukinn, þannig, að et þeir gátu sýnt, að þeim hefði ekki hlekkzt á síðustu 5 ár, gátu þeir fengið réttindi til að fara með skip allt upp í 73 smál. stærð. Ég held, að hv. 2. landsk. hefði barizt móti því með hnúum og hnefum, ef þeir hefðu ekki mátt vera formenn á sínum skipum áfram, nema með því að taka fyrst nýtt próf. Hann hélt því fram, að rétturinn, sem frv. veitti fyrrv. dómurum, næði ekki nema til eins manns. Ég vona þá, að það verði ekki til mikils atvinnuspillis fyrir neinn, þótt það verði samþ.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Réttindi skipstjóra, sem hv. frsm. var að bera saman við málfærslumennina, eru ekki sambærileg í þessu máli. Hér er ekki um námspróf að ræða, heldur að ákveðin reynsla sé fengin, ákveðin verkefni leyst af hendi á viðunandi hátt. Reynslan hefir gefið gömlum skipstjórum það, sem einmitt er ætlazt til, að prófraunin gefi lítt reyndum lögfræðingum, en engin trygging er fyrir, að óákveðin reynsla fyrir 1937 sé neitt sambærileg við reynslu skipstjóranna. Dæmið, sem hv. frsm. tók um þá, er óheppilegt fyrir hann, því að einmitt ákvæðum, sem hann vitnaði í, hefir nú verið breytt. Ég get ekki fallizt á, að hér sé hægt að tala um, að nokkur maður sé sviptur rétti, sem hann hefir haft. Menn geta áreiðanlega náð sér í nóg prófmál og ekki vorkennandi að standast prófið. ef þeir eru hæfir á annað borð. Í prófrauninni er þó nokkurt öryggi fyrir almenning. Sá frestur, sem ég tel sjálfsagt að veita, ætti að nægja þeim mönnum, sem er alvara að gera þetta að lífsstarfi sínu, þeim ætti að vera það í lófa lagið að ljúka þessu. Annars skal ég ekki vera að pexa við hv. frsm. um málið, bezt að atkvgr. skeri úr.



forseti (EÁrna); Áður en deildin tekur til fundarstarfa vil ég minnast látins fyrrv. þingmanns, sem átti sæti á Alþingi um 5 ára skeið og sat í efri deild. Þessi maður er Jón Jónsson bóndi í Stóradal. Hann andaðist hér í bænum í morgun eftir holskurð, 53 ára að aldri. Jón Jónsson fæddist á Guðlaugsstöðum í Blöndudal 8. september 1886, sonur Jóns Guðmundssonar, er þar bjó þá, síðar bónda í Stóradal, og konu hans, Guðrúnar Jónsdóttur, bónda og alþingismanns Pálmasonar. Jón Jónsson gekk í lærða skólann í Reykjavík 1902, en fór úr 3. bekk og hætti námi, missti bú í Stóradal 1910 og bjó þar til dauðadags. Jón gerðist snemma áhugasamur um héraðsmál og þjóðmál og varð forustu- og trúnaðarmaður sveitar sinnar og sýslu í flestum efnum. Hreppsnefndarmaður hafði hann verið um langt skeið og oft oddviti nefndarinnar, ennfremur sýslunefndarmaður yfir 20 ár auk margra annara trúnaðarstarfa. Verzlunar- og samvinnumál bænda lét hann og mjög til sín taka, átti frá ungum aldri sæti í stjórn Kaupfélags Húnvetninga og um alllangt skeið í stjórn Sambands íslenzkra samvinnufélaga. Hann var landskjörinn þingmaður á sjö þingum, 1929–1933. Hann átti sæti í stjórn Kreppulánasjóðs frá 1. júlí 1933 til ársloka 1935, en þá var stjórn þess sjóðs fengin í hendur Búnaðarbankanum. Hin síðustu ár var Jón ritstjóri bændaflokksblaðsins Framsóknar, en hann var einn af aðalstofnendum þess flokks, á árinu 1934. Jón í Stóradal var atkvæðamaður jafnt utan þings sem innan, hygginn og skapfasur, ötull málsvari stéttar sinnar og hverjum manni þrautseigari og eljusamari við þann málstað, er hann taldi réttan. Ég vil biðja háttv., deildarmenn að votta minningu þessa merkismanns virðingu sína með því að rísa úr sætum sínum.

* Forsrh. (Hermann Jónsson) : Ég get fyrir mitt leyti lýst því yfir, að ég get fallizt á þessar brtt. til samkomulags.