Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við lifum dálítið einkennilega tíma hérna á Alþingi og það er ýmislegt sem við þingmenn verðum að láta yfir okkur ganga. Það hafa orðið örlög þeirrar sem hér stendur ýmist að tala í mikilvægum málum um miðja nótt þegar flestir eru orðnir svo þreyttir að þeir geta varla fylgst með eða þá eins og núna, að hefja umræðuna að morgni þegar ýmsir eru væntanlega ekki enn búnir að ná sér eftir langa umræðu frá síðasta þingfundi. En það gleður mig að sjá Íslandsmeistarann í ræðuhöldum á Alþingi mættan og sýnir það nú hvert þrek hún hefur til fundahalda svo og fagna ég sérstaklega þreki hæstv. félmrh. og talsmanns framsóknarmanna eða meirihlutamanna í félmn. og met það mikils að þeir skuli vera viðstaddir umræðuna sem er auðvitað sjálfsagt mál og það ætti kannski ekki að þurfa að fagna því. Herra forseti. Það er ekki einleikið með þessa ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. vegna þess að enn einu sinni á þessu vori erum við að ræða illa grundað, illa undirbúið mál sem hefur valdið gríðarlegum óróa, óvissu og áhyggjum úti í þjóðfélaginu. Þetta mál, frv. til laga um húsnæðismál sem hér er til 2. umr., hefur vakið slíka andspyrnu og áhyggjur félaga og félagasamtaka að 26 þeirra með tugþúsundir félagsmanna á bak við sig hafa séð ástæðu til þess að fá birta heilsíðuauglýsingu í Morgunblaðinu --- hún birtist í Morgunblaðinu í gær --- með áskorun til alþingismanna að fresta þessu frv. Þetta eru allt saman félög og félagasamtök sem eðlis síns vegna hafa gríðarlegra hagsmuna að gæta fyrir umbjóðendur sína. Þau hafa ástæðu til þess að láta til sín taka í þessu máli og þau hafa sannarlega gert það. Það fer að verða spurningin hvort það sé meginmarkmið hæstv. núv. ríkisstjórnar að egna sem flesta upp á móti sér, stjórna eingöngu fyrir sjálfa sig en ekki fyrir fólkið í landinu, stjórna sem herrar fólksins en ekki þjónar þess, þjónar almennings og gæslumenn almannahagsmuna. Þetta er vond þróun, herra forseti. Við höfum auðvitað séð vinnubrögð af þessu tagi áður, illa undirbúin mál, skort á samráði o.s.frv. En nú á þessu vori keyrir um þverbak. Hvert stórmálið af öðru sem vekur þessi sterku viðbrögð ber að höndum. Ég nefni gagnagrunnsfrumvarpið sem góðu heilli var frestað til næsta þings a.m.k. Þar var farið að óskum fjölmennra hópa manna sem eru vel kunnugir þeim málum og það er vel. Ég nefni hálendisfrumvörpin sem svo hafa verið kölluð. Þó að vissulega séu engin frumvörp skráð þannig hjá þinginu, þá hefur almenningur gefið þessum frumvörpum, og sérstaklega frv. til sveitarstjórnarlaga, þetta nafn vegna þess vægis sem 1. gr. þess frv. og ákvæði til bráðabirgða hafa í hugum fólks. Einnig er frv. um nýtingu auðlinda í jörðu ekki síður mikilvægt og mun reynast afdrifaríkt. Ég er sannfærð um það. Það hefur ekki farið fram sú grundvallarumræða sem þarf til þess að við getum sett lög um þau efni, það er langt frá því. Þessi tvö frumvörp eru þannig vaxin að fólk hefur óskað eftir því að þeim verði frestað svo að fram geti farið ítarlegri umræða og stjórnarandstaðan hefur lagt til að þeim verði vísað til ríkisstjórnarinnar, vísað til frekari umræðu. Og svo er það frv. sem við ræðum nú. Þetta er auðvitað ekki einleikið. Ég get ekki fallist á að þetta séu skynsamleg vinnubrögð og þetta eru ekki skynsamlegir stjórnarhættir, enda hafa menn nýleg fordæmi fyrir ólíkt skynsamlegri vinnubrögðum. Það væri hægt að nefna ýmis dæmi en ég nefni t.d. löggjöf um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem var afgreitt héðan í sátt og samlyndi eftir markvisst og víðtækt samráð sem sýnir kannski að menn hafa þó hugmynd um að slík vinnubrögð eru möguleg og hvaða árangri er hægt að ná með slíkum vinnubrögðum. Þannig vinnubrögð eru einmitt í anda lýðræðis. Mér finnst þetta mál sem við ræðum nú fyllilega sambærilegt þar sem húsnæðismál hafa árum saman verið forgangsatriði í baráttu verkalýðshreyfingarinnar fyrir kjörum síns fólks. Þau hafa verið forgangsatriði og launamenn hafa jafnvel selt launahækkanir fyrir úrbætur í húsnæðiskerfinu. Það er staðreynd. Þær hafa reyndar ekki allar reynst jafn vel, en það er önnur saga. Þess vegna er alveg furðulegt og ávísun á gagnrýni og andóf þegar mál eru undirbúin eins og hér hefur verið gert. Það er léleg stjórnviska, herra forseti, og það veldur vonbrigðum að heyra og lesa það í fjölmiðlum að hæstv. félmrh. og hv. talsmaður meiri hlutans í félmn. hafa algjörlega hafnað því að taka tillit til óska, ekki bara stjórnarandstöðunnar, heldur fjölmargra félaga og félagasamtaka sem málið varðar, um að fresta málinu og gefa aukið ráðrúm til að fjalla um það. Mér þykir afar slæmt að svona skuli vera brugðist við og ég hlýt enn einu sinni að skora á hæstv. ráðherra að taka tillit til þessara óska. Ég held að hann yrði talinn maður að meiri ef hann gerði það og ég held að það væri til mikilla bóta fyrir það mál sem hér er til umræðu og varðar svo miklu fyrir fjölskyldurnar í landinu. Ég held líka, af því að hér er einmitt um að ræða fulltrúa Framsfl., að það væri meira í anda við það sem talsmenn hans hafa sagt og viljað láta kenna sig við í málum eins og þessum. Auðvitað á að hlusta á þetta fólk, þessi félagasamtök sem hafa sýnt hug sinn á mjög sterkan hátt, bæði í ítarlegum umsögnum til hv. félmn. og í fyrrnefndri blaðaauglýsingu. Álit þessara samtaka er samhljóða. Þau telja að með þessu frv. sé stefnt markvisst að því að færri fjölskyldum láglaunafólks sé gert kleift að eignast eigið íbúðarhúsnæði á sanngjörnum og viðráðanlegum kjörum og þetta sé gert án þess að settar séu tryggingar fyrir nægilegu framboði leiguhúsnæðis í staðinn vegna þess að það sem hér er verið að leggja til er auðvitað ávísun á leigumarkaðinn, og að þetta sé gert án þess að réttarstaða og öryggi leigjenda sé bætt og tryggð. Þessi samtök telja að með þessu frv. sé fyrst og fremst verið að taka á vanda húsnæðiskerfisins sjálfs og nokkurra sveitarfélaga en ekki á vanda þess fólks sem kerfið á að þjóna. Það er ekki nein ágætiseinkunn sem frumvarpshöfundar fá. Það sér á að fulltrúar þessa fólks hafa ekki komið að samningu þessa frv. Og þó að þeir hafi komið að vinnunni í hv. félmn. er það þeirra niðurstaða, eftir þær breytingar sem lagðar hafa verið til á frv., að ekki sé nóg að gert, það verði að skoða málið betur. Það skortir vissulega ekkert á að a.m.k. stærstu og öflugustu félagasamtökin hafi komið skoðunum sínum á framfæri við hv. félmn. sem hafði reyndar ekki nema u.þ.b. mánuð frá lokum umsagnarfrests til þess að fjalla um málið. Samtímis var hv. félmn. að fjalla um annað stórmál sem líka hefur verið mikið ágreiningsefni þannig að tíminn varð sannast sagna afar lítill. Við getum kynnt okkur umsagnir í fskj. með nál. minni hluta félmn. og ég vil nota tækifærið til að þakka minni hluta félmn. fyrir afar skilmerkilegt og greinargott nál. og fyrir framlagningu þessara umsagna sem eru mjög nauðsynlegar þeim sem hafa ekki að öðru leyti aðgang að störfum hv. félmn. eins og til háttar með þingkonur Kvennalistans. Þessi gögn eru ómetanleg fyrir alla hv. þm. og skýra mjög vel það sem við er að fást. Ég vona að hv. þm. meiri hluta Alþingis lesi vel þau gögn sem hér hafa verið lögð fram. Þar kemur mjög vel fram hvílíka áherslu þessi félagasamtök leggja á húsnæðismálin vegna þess að þau eru órjúfanlegur hluti af lífskjörum almennings og sú aðstoð sem veitt er gegnum húsnæðiskerfið og skattkerfið skiptir hreinlega sköpum fyrir þá sem á einhvern hátt standa höllum fæti, láglaunafólk, einstæða foreldra, fatlaða, aldraða og námsfólk. Það er auðvitað tilgangur og markmið félagslega húsnæðiskerfisins að tryggja öllum sómasamlega úrlausn, öruggt, ódýrt og gott húsnæði, sem allir eiga rétt á án tillits til efnahags eða annarra aðstæðna. Þetta ætti ekki að vera þjóðinni ofviða. Er hún ekki skilgreind sem tíunda ríkasta þjóðin meðal OECD-ríkja? Það er eins og mig minni það. Enda eru áratugir síðan Alþingi Íslendinga komst að þeirri niðurstöðu að svo skyldi gert. Ég ætla nú ekki að fara yfir söguna, það hafa aðrir gert á undan mér og ekki ástæða til að endurtaka hana. Hér hafa verið fluttar mjög efnismiklar og fróðlegar ræður í þessari umræðu. En nú eru liðin tæp 70 ár síðan fyrstu lögin um byggingu félagslegs húsnæðis voru sett, lög sem gjörbreyttu möguleikum láglaunafólks til mannsæmandi lífs og sómasamlegra aðstæðna. Róm var ekki byggð á einum degi og hún er ekki fullbyggð enn. Auðvitað eru kröfurnar sífellt að breytast. Það sem þótti gott á þeim tíma þegar fyrstu lögin voru sett um byggingu félagslegra íbúða þykir nú harla fátæklegt. Við þekkjum það vafalaust flest hér inni, a.m.k. við sem erum orðin svo fullorðin sem á grönum má sjá, hvað þótti boðlegt á árum áður. Nú er það til marks um fátækt ef ungt fólk hefur ekki sérherbergi sem okkur þótti hreinn lúxus í mínu ungdæmi. Það var alvanalegt í þá daga að margir deildu saman herbergi á svipaðan hátt og nú er gert í sumarbústöðum eða útilegum og margt fleira má nefna sem þótti gott þá en þykir léttvægt nú eða ekki nógu gott. Þegar lögin um byggingu félagslegs húsnæðis voru sett árið 1929 var enn langt í það að heilsuspillandi húsnæði væri að mestu útrýmt, eins og raunin er nú víðast hvar á landinu í dag. Félagslega húsnæðiskerfið hefur auðvitað þróast og breyst mikið á þessum tæplega 70 árum og m.a. hafa sveitarfélögin komið æ meira þar við sögu og nú teljast 10.600 íbúðir til félagslegs húsnæðis. Ekki þarf ekki að fara um það mörgum orðum hvers virði þetta kerfi hefur verið þeim fjölda einstaklinga og fjölskyldna sem þar hafa fengið fyrirgreiðslu. Nú vita láglaunafólk og aðrir sem sett hafa traust sitt á þetta kerfi, námsmenn, einstæðir foreldrar, fatlaðir og aldraðir ekki sitt rjúkandi ráð vegna þess að flest er óljóst um það sem við tekur þegar þessu kerfi hefur verið gjörbylt eins og ætlunin er með þessu frv. Það er auðvitað ekki alvont og ég ætla ekki að halda því fram að þetta frv. sé handónýtt, að það séu alvondar hugmyndir sem þar koma fram og flestir eru þeirrar skoðunar að húsnæðiskerfið þurfi endurskoðunar við. Það hefur lengi staðið til. En út af fyrir sig er markmiðið að stefna að Íbúðalánasjóði, eins og hér er gert, sem standi undir sér sjálfur en við verðum að gera okkur grein fyrir því að um leið er verið að taka ákvörðun um að leggja minna af almannafé til að styrkja þá sem standa höllum fæti að þessu leyti. Það er ekkert annað hægt að lesa út úr þessu en það vegna þess að ekki er sýnilegt hvað kemur í staðinn. Sagt er að það verði gert í gegnum skattkerfið en það er ekkert tryggt í því efni. Það er af mörgum talið mun óöruggara en niðurgreiðsla vaxta eins og verið hefur. Það má líka nefna að sameining byggingarsjóðanna er eðlileg. Það er raunar sjálfsagt og eðlilegt að sameina Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna vegna þess að Byggingarsjóður ríkisins hefur í rauninni lokið hlutverki sínu eftir að húsbréfakerfið hefur fest sig í sessi. Það er líka jákvætt að breyta um stefnu að því leyti að félagslegum íbúðum verði ekki lengur hrúgað saman eins og tilhneigingin hefur verið, heldur tekin upp sú stefna að menn geti fest kaup á íbúð eftir vali, bara þar sem þeir finna slíka við hæfi og þannig sé frjálsræði aukið í vali á íbúðum. Það er einn meginkostur þeirra breytinga sem frv. gerir ráð fyrir, að tekin verði upp lán til einstaklinga sem fái ákveðið frelsi til að velja sér íbúð í stað þess að fá úthlutað ákveðinni íbúð á ákveðnum stað. Það fylgir að vísu böggull skammrifi eða kann að fylgja vegna þess að því fylgir sú hætta að það valdi þenslu á húsnæðismarkaðnum, að það geti leitt til hækkunar íbúðaverðs. En það er eitt af því sem er ókannað. Það er eitt af því sem skortir við undirbúning þessa frv. En ég tel að það sé af hinu góða að færa íbúðakaup í félagslega kerfinu út á hinn almenna markað. Það verður þó ekki hægt strax þar sem það tekur sinn tíma að sveifla sér á milli kerfa. En ég segi það aftur að ekki er allt vont í þessu frv. og allir eru sammála um að húsnæðiskerfið þarf endurskoðunar við. En hér hefur að mínum dómi tekist illa til, forsendurnar eru rangar og niðurstöður að mestu leyti rangar og tryggingar eru nánast engar. Það gengur ekki að setja löggjöf af þessu tagi sem setur fjölda manns í óvissu og öryggisleysi, einmitt það fólk sem síst má við því. Gefnar forsendur eru þær að félagslega húsnæðiskerfið sé komið í þrot. Það sé að ríða einstökum sveitarfélögum á slig þar sem þau sitji uppi með auðar íbúðir sem þau koma ekki í verð, þau hafi orðið að leysa þær til sín vegna lagaákvæða um slíkt. Sagt er að lánaskilmálar séu einfaldlega þannig að fólk reisi sér hurðarás um öxl í þessu kerfi og margsinnis hefur verið bent á það fólk sem lendir á milli kerfa, eins og sagt er, fólk sem hefur of miklar tekjur til þess að fá fyrirgreiðslu í félagslega húsnæðiskerfinu en of litlar tekjur til þess að fá greiðslumat og húsbréfalán í framhaldi af því. Út af fyrir sig er rétt að Byggingarsjóður verkamanna á í miklum vanda og stefnir í þrot á næstu árum. Það er rétt. Það mun gerast ef ekkert verður að gert. En hver er vandinn í raun og veru? Hver er orsök þessa vanda? --- Ég sakna nú hæstv. ráðherra. Ég fagnaði því í upphafi fundar að hafa báða viðstadda, talsmann meiri hlutans í hv. félmn. og hæstv. félmrh. en þrekið er ekki meira en svo að nú sé ég hvorugan og finnst mér þó mikilvægt og raunar sjálfsagt að þeir sýni þá kurteisi að vera hér við vegna þess að talsmaður Kvennalistans hefur ekki fyrr talað í umræðunni. Ég spyr hæstv. forseta hvort ekki sé hægt að fara fram á það við a.m.k. annan hvorn þessara aðila eða einstaklinga að vera hérna við.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að óskir þingmannsins verði uppfylltar að þessu leyti.

Ég þakka forseta fyrir og tel að ekki sé til of mikils mælst að fá að sjá framan í a.m.k. annan hvorn þeirra sem ég hef nefnt, hv. talsmann meiri hlutans í félmn. --- sem er nú kominn í dyrnar en heldur sér fast í stólbakið og sleppir vonandi ekki því að þá verð ég dauðhrædd um að hann sé að fara --- eða þá hæstv. ráðherra. Ég skal ekki tefja tímann með því að bíða eftir hæstv. ráðherra og geri mig ánægða með að sjá hv. þm. Magnús Stefánsson, þó að ég verði að segja það aftur að það olli mér miklum vonbrigðum að heyra yfirlýsingar hans í þætti sem hann mun hafa tekið þátt í á Rás 2 í gær, hygg ég. Það var endurflutt í nótt þegar ég var á heimleið því að ég heyrði það í útvarpinu og þar var engin miskunn hjá Magnúsi eins og nú tíðkast að segja. Hann túlkaði þá niðurstöðu þeirra sem mestu ráða um framgang þessa frv. að því verði ekki frestað. En útskýringar voru ekki mjög gildar að mínu mati. Ég var að fjalla um ástæður þess að Byggingarsjóður verkamanna er svo staddur sem hann er nú. Sökin er ríkisvaldsins. Ástæðan er auðvitað sú að framlög ríkisins hafa verið skorin niður jafnt og þétt á undanförnum árum og sjóðurinn hefur orðið að taka lán á miklu hærri vöxtum en þeim sem hann hefur síðan tekið fyrir útlán sín. Þetta er alveg sama klemman og Lánasjóður ísl. námsmanna var settur í. Hann fékk ekki þann tíma, ráðrúm og svigrúm sem ætlunin var við upphaflega lagasetningu um Lánasjóð ísl. námsmanna, einmitt mjög mikilvægt málefni sem Framsfl. kom mikið að. Hann fékk ekki svigrúm til að eflast og leggja þann grunn sem þurfti til að geta síðar að mestu staðið undir sjálfum sér. Ég minnist mikilla, árlegra, langvinnra umræðna um málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna þar sem þingmenn Framsfl. höfðu mikið að segja og létu a.m.k. sem svo að þeir vildu leggja honum lið. Þegar staðan var orðin óbærileg var lögum og reglum um lánsjóðinn umbylt svo að hann þjónar ekki lengur sama tilgangi og upphaflega var ætlunin, heldur setur námsmönnum slíkar skorður að þeir hafa ekki sömu möguleika og áður. Það er ekki svo. Þá á ég fyrst og fremst við þá sem eru bundnir vegna barna eða vegna einhverra annarra aðstæðna, vegna annarra skyldna sem koma í veg fyrir að viðkomandi geti sinnt náminu á fullu og uppfyllt þannig skilyrði um námsárangur innan ákveðinna tímamarka. Niðurstaðan er að sjóðurinn stendur betur en áður. Sjóðnum hefur batnað. Sjóðnum hefur batnað heilmikið. En þeir sem helst þurfa á fyrirgreiðslu að halda standa verr. Þessi niðurstaða hefur t.d. haft áhrif á möguleika kvenna til þess að stunda nám og njóta lána úr Lánasjóði ísl. námsmanna vegna þess að þær eru margar þannig settar að geta ekki stundað nám á fullu, eins og maður segir, og eiga erfitt með að uppfylla skilyrði um árangur innan vissra tímamarka. Það er býsna alvarlegt mál. En ekki er nú bjartara yfir þessu sem við erum hér að ræða. Það er út af fyrir sig rétt að þess eru nokkur dæmi að sveitarfélög standi uppi með félagslegt húsnæði sem ekki er þörf á. En í raun er þarna aðeins um að ræða u.þ.b. 1% allra félagslegra íbúða. Það geta auðvitað ekki verið rök fyrir umbyltingu kerfisins eins og hér er áformað. Það geta ekki verið rök þó að 1% allra þeirra íbúða, sem eru 10.600 talsins í landinu, standi auðar. Þó þær standi auðar um lengri eða skemmri tíma þá er sá tími yfirleitt ekki svo langur. Vandinn er stærstur á ákveðnum svæðum og á þeim vanda er hægt að taka sértækt. Það er t.d. hægt með því að breyta þessum íbúðum í leiguíbúðir eða hugsanlega með einhverjum aðgerðum til þess að lækka söluverð þeirra svo að þær gangi út og fólk treysti sér til að kaupa. Á þessu er vissulega reynt að taka í frv., að auðvelda sveitarfélögunum að breyta þeim eignaríbúðum sem þau hafa leyst til sín, í leiguíbúðir og selja þær. Fjármögnun þess verkefnis er sérkennileg ef ég hef skilið það rétt. Ég fæ ekki betur séð en að þeim sveitarfélögum sem auðveldara eiga með að breyta eignarfyrirkomulagi þeirra íbúða og endurnýja þær eins og þarf, til að gera þær söluhæfari o.s.frv. og taki til þess viðbótarlán, sé ætlað að mynda sérstakan sjóð og sá sjóður eigi að vera til aðstoðar í þeim sveitarfélögum þar sem þetta gengur miður. Ég sé ekki betur en þetta sé svona, að ákveðnum sveitarfélögum sé gert að greiða niður vandann í öðrum sveitarfélögum í stað þess að framlagið komi beint úr ríkissjóði. Þetta kemur fram í frv. um þennan varasjóð sem á að bæta einstök tjón sem Íbúðalánasjóður verður fyrir vegna útlánatapa á viðbótarlánum, vegna kostnaðar við uppboðsmeðferð eigna sem á hvíla viðbótarlán o.s.frv. Ég ætla ekki að fara ítarlegar út í þetta. Ég er það nýlega komin að þessu máli með því að grafa mig virkilega niður og ofan í öll þess gögn að ég ætla ekki að fara ítarlegar út í þetta. Þetta er þó niðurstaða mín eftir tiltölulega fljótlega athugun að vandanum sé í rauninni velt yfir á sveitarfélögin sjálf og þeim gert að greiða niður hvert fyrir annað. Vandinn er ekki allur af sama toga. Sums staðar hefur orðið fólksfækkun eða breytingar í atvinnulífi sem valda því að þörfin fyrir íbúðir í félagslega kerfinu er ekki lengur fyrir hendi. Sums staðar hafa menn þó óneitanlega notað þennan möguleika til þess að efla atvinnu við byggingarframkvæmdir --- það er staðreynd --- og reyna að laða að fólk, hafa upp á eitthvað að bjóða. Svo situr sveitarfélagið uppi með íbúðir sem er ekki lengur þörf fyrir og ofan í kaupið kannski of dýrar. Of mikið kann að vera í þær lagt, þær ganga ekki út í sveitarfélaginu vegna þess að þær eru of dýrar. Í þeim tilvikum má segja að um hreint sjálfskaparvíti sé að ræða. Þetta eru aðeins örfáar íbúðir af þeim 10.600 sem taldar eru í þessum flokki íbúða. Þetta er sértækur vandi sem ríkið á að taka á. Annars staðar vantar stórlega félagslegar íbúðir. Það vantar t.d. húsnæði af félagslegum toga alls staðar í þéttbýlinu suðvestan lands, Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði og víðar. Það vantar sárlega húsnæði af þessum toga á Akureyri. Það vantar félagslegt húsnæði fyrst og fremst á stærstu stöðunum hér á landi. Það er athyglisvert að lesa umsögn frá húsnæðisskrifstofunni á Akureyri. Þar hafa menn þungar áhyggjur af því hvað taki við ef þetta frv. nær fram að ganga. Þeir segja ljóst að stór hluti þeirra sem gætu keypt sér félagslega íbúð nú geti það ekki eftir þær breytingar sem frv. boðar. Þar eru þeir samhljóða mjög mörgum sem hafa tjáð sig um þær breytingar, vegna þess að þeir muni ekki uppfylla skilyrði um greiðslumat. Hvar á svo þetta fólk að búa? Því svarar þetta frv. ekki. Nú er mikil eftirspurn eftir leiguhúsnæði á Akureyri. Sú eftirspurn mun aukast stórlega ef frv. nær fram að ganga. U.þ.b. 100 fjölskyldur og einstaklingar kaupa nú íbúðir í félagslega kerfinu á Akureyri á hverju ári. Aðeins um þriðjungur þeirra á eitthvað upp í útborgun. Ef gert er ráð fyrir að þeir sem ekkert eiga upp í útborgun þurfi á leiguhúsnæði að halda, eftir þær breytingar sem hér eru áformaðar, þá þyrfti Akureyrarbær að fjölga leiguíbúðum um 60 á ári. Auðvitað er ljóst að bæjarfélagið mun ekki aðeins hafa kostnað af fjárfestingu í slíkum íbúðum heldur verður það að gera ráð fyrir taprekstri slíkra íbúða, það leiðir af sjálfu. Allt í allt er því hér um verulegar fjárhæðir að ræða, tugi milljóna sem það mun kosta þetta sveitarfélag. Von er að forsvarsmenn þess spyrji: Hvar eiga tekjur að koma á móti? Ég spyr: Er enginn endir á þessum tilflutningi byrða yfir á sveitarfélögin í landinu án þess að gert sé ráð fyrir tekjum á móti? Í umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs kemur fram að húsnæðisnefndin gerði könnun á greiðslumati 122 fjölskyldna sem keypt höfðu íbúðir hjá nefndinni að undanförnu og höfðu staðist greiðslumat, miðað við greiðslubyrði 28% af brúttólaunum. Þessar sömu fjölskyldur voru svo greiðslumetnar miðað við 18% greiðslubyrði af brúttólaunum, sem er viðmiðunin sem stuðst er við í húsbréfakerfinu. Þá kom í ljós að aðeins ellefu fjölskyldur af þessum 122, eða 9%, hefðu staðist greiðslumat samkvæmt frv. 111 fjölskyldur eða 91% stæðust ekki matið og mundu þurfa á leiguíbúðum að halda. Þegar skoðaðar eru 186 umsóknir sem borist höfðu undanfarna 14 mánuði kom í ljós að aðeins sex fjölskyldur hefðu staðist greiðslumat eða 3,30% af umsækjendum. Húsnæðisnefnd Kópavogs fullyrðir þar af leiðandi að þessi breyting ein mundi valda sprengingu á leigumarkaðnum og afleiðingarnar séu engan veginn fyrirsjáanlegar því augljóst sé að sveitarfélögin hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að standa undir þeirri gífurlegu aukningu leiguhúsnæðis sem þyrfti að verða. Skv. 5. gr. frv. bera sveitarstjórnir ábyrgð á og hafa frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þess fólks sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Í þessari umsögn er upplýst að húsnæðisnefnd Kópavogs hafi á sl. fimm árum afhent að jafnaði 49 nýjar íbúðir til umsækjenda auk 56 innlausnaríbúða á ári. Það er meðaltal síðustu þriggja ára, eða samtals 105 íbúðir á ári. Niðurstaða húsnæðisnefndar Kópavogs er sú að eftir þær breytingar á kerfinu sem frv. gerir ráð fyrir er varlega áætlað að þörf verði fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári næstu fjögur árin og að það muni kosta bæjarfélagið rúmar 76 milljónir auk húsaleigubóta sem mundu nema u.þ.b. 4 milljónum. Heildarkostnaður yrði því samtals um 80 milljónir á ári. Þessar tölur tala sínu máli og segja meira en mörg orð. Ég býð hæstv. ráðherra velkominn í þingsalinn. Það virðist sem hæstv. ráðherra og hv. talsmaður meiri hlutans í félmn. skipti bróðurlega með sér verkum því að um leið og hæstv. ráðherra gekk í salinn spratt sá Magnús sem enga miskunn sýnir á fætur og hvarf. Ég treysti því að þeir beri saman bækur sínar og fari vel og vandlega yfir allt sem þeir heyra í þessari löngu og fróðlegu umræðu sem hér fer fram.

Það gerum við.

Því treysti ég. Þetta er auðvitað megingalli, hæstv. forseti, megingalli og megingagnrýnisefni þessa frv. að fjöldi fólks skuli sviptur möguleikanum á íbúðarkaupum í félagslega kerfinu án þess að nokkuð öruggt komi í staðinn. Vandanum er vísað til sveitarfélaganna og ætlast til þess að þau leysi vandann án nokkurrar tryggingar fyrir það fólk sem hér um ræðir. Þetta gengur auðvitað ekki. Það gengur ekki að vekja þessar áhyggjur og óróa og hafa ekkert til þess að róa þetta fólk, ekkert til þess að sanna fyrir því að hér sé um betri kosti að ræða, eða a.m.k. ekki verri. Það hefur ekki verið gert, ekki í þessu frv., ekki í grg., ekki í nál. meiri hlutans né brtt. og það hefur ekki tekist í þessari umræðu. Reyndar hafa talsmenn meiri hluta Alþingis verið afskaplega hljóðir og ekki talið sig þurfa að rökstyðja gjörðir sínar. Það er því miður svo í hverju málinu á fætur öðru að það eru stjórnarandstæðingar sem færa fram rök fyrir máli sínu en talsmenn meiri hlutans telja sig ekki þurfa að rökstyðja gjörðir sínar. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni og þetta er að mínum dómi atlaga við lýðræðið. Það er ekki a.m.k. til marks um lýðræðislega hugsun eða lýðræðislega umræðu að hún skuli ekki fara fram í þingsölum. Ég held að þetta sé verra en víða annars staðar þar sem fram fer mjög mikil málefnaleg umræða á rökstuddum nótum og ekki bara umræða sem byggist á málefnalegum rökum heldur vil ég leggja áherslu á að það sé líka hlustað á tilfinningaleg rök og tekið tillit til þeirra. En því miður eru það örlög þingmanna, og þá fyrst og fremst stjórnarandstöðuþingmanna, að berjast um á hæl og hnakka við að koma á framfæri skoðunum og rökum og áliti en fá ekki andsvör, að meiri hlutinn lítur svo á að hann geti farið sínu fram án þess að skýra það ítarlega. Það er miður og gengur ekki að mínu mati. Öll hugsun þessa frv. gengur út á að sú nýja ríkisstofnun sem hér er verið að setja á stofn, Íbúðalánasjóðurinn, standi undir rekstri sínum. En vandinn sem við það skapast er óleystur. Honum er vísað til blámóðu framtíðar. Það er harla athyglisvert að sjá brtt. meiri hluta félmn. um enn eitt ákvæði til bráðabirgða sem þar er. Þau eru ef ég man rétt 8 og ætli þetta sé ekki hið 9. sem þarna er að bætast við samkvæmt breytingartillögunum. Þetta er ákvæði sem kveður á um könnun á leigumarkaði. Það er býsna merkilegt að ranka við sér á elleftu stundu og láta sér hugkvæmast að rétt sé nú að kanna hvernig leigumarkaðurinn sé undir þá innrás búinn sem fyrirsjáanleg er ef þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir verða að veruleika. Einhvern tíma hefði nú þess konar verið orðað svo að seint væri í rassinn gripið og vona ég að slíkt orðbragð sé ekki of gróft fyrir þennan ræðustól sem hefur orðið vitni að ýmsu um dagana. Héðan hafa jafnvel heyrst orð eins og ,,kjaftæði`` um það sem stjórnarandstæðingar hafa haft fram að færa og við munum mörg orð sem hér féllu eitt sinn um ,,skítlegt eðli`` og voru ekki átalin héðan úr forsetastóli þannig að ég vona að þetta sé ekki of gróft orðbragð. Ég held að ástæða sé til að kynna þessa tillögu vel því ekki heyrði ég að mikið væri um hana fjallað í máli hv. talsmanns meiri hlutans. Í brtt. stendur, með leyfi forseta: ,,Við ákvæði til bráðabirgða VIII er verði IX. Ákvæðið orðist svo: Könnun á leigumarkaði. Við samþykkt laga þessara skal félagsmálaráðherra í samráði við fulltrúa sveitarfélaga, aðra félagslega byggingaraðila, ASÍ og BSRB vinna að úttekt á leigumarkaði hér á landi og kanna þörf fyrir leiguíbúðir næstu ár. Á grundvelli samstarfs þessara aðila skal lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaga skulu taka mið af í framtíðinni. Á meðan unnið er að áætlanagerð þessari og til ársloka 2000 er heimilt að veita lán til leiguíbúða, sbr. VIII. kafla laga þessara, með óbreyttum lánskjörum. Fjöldi og upphæð lána skal taka mið af framlagi ríkissjóðs á fjárlögum og áætluðum kostnaði.`` Þannig hljóðar þessi brtt. En hefði nú ekki verið snjallt að gera þessa úttekt á leigumarkaði hér á landi og könnun og þörf fyrir leiguíbúðir næstu árin að einum þætti í undirbúningi þessa frv.? Hefði það ekki verið ráð, hæstv. ráðherra, í stað þess að hrökkva upp af værum blundi þegar málið er komið til umfjöllunar í nefnd? Þetta eru nú aldeilis vinnubrögð í lagi, en svo sem engin nýjung heldur kannski dæmigerð fyrir þau vinnubrögð sem hæstv. ríkisstjórn lætur sér sæma samanber öll þau stórmál sem fólk sárbænir okkur hópum saman um að fresta og gefa ráðrúm til athugunar. Ekki skal vanmeta þetta lífsmark meiri hlutans sem þarna hefur séð ástæðu til að bregðast við viðvörunum stjórnarandstöðunnar og fjölmargra félagasamtaka þess efnis að fyrirheitin um framlag til byggingar 50 leiguíbúða á næstu árum væru ekki fjarskalega metnaðarfull svo ekki sé sterkar til orða tekið vegna þess að þetta ástand er verulegt áhyggjuefni vegna aðstæðna þeirra hópa sem þessi breytta stefna mun hafa mest áhrif á. Ég nefni t.d. einstæða foreldra, en í hópi þeirra eru margir sem eru verst staddir fjárhagslega hér á landi, að langmestu leyti ungar, einstæðar mæður, lítt menntaðar. Það er sá hópur í þjóðfélaginu sem er einna verst staddur og það er staðfest í skýrslum að þessar ungu konur eru hvað verst staddar og þurfa virkilega á stuðningi að halda ef þær eiga að koma börnum sínum á legg og geta veitt þeim sómasamlegt atlæti og aðbúnað. Ég tel ekki einungis mannúðlegt að koma til liðs við þennan hóp í þjóðfélaginu heldur beinlínis skynsamlegt og þjóðhagslega hagkvæmt, vegna þess að menn vilja helst alltaf meta hlutina út frá fjárhagslegum forsendum. Ég hef oft tekið þetta upp á Alþingi og m.a. reynt að leggja lið því gagnmerka starfi sem unnið er á vegum Félags einstæðra foreldra. Þar er margt gert til þess að reyna að styrkja og aðstoða þennan hóp. Reynt er að styrkja konur til náms og þar er t.d. boðið upp á húsnæði tímabundið meðan viðkomandi eru að koma undir sig fótunum, oft eftir erfiðan skilnað og flutning. Margir einstæðir foreldrar koma utan af landi til Reykjavíkur þar sem þessa aðstoð er að fá og þá er stærsta hjálpin sem þetta fólk fær, að langmestu leyti konur, húsaskjól, tímabundin vist í húsnæði, leiguhúsnæði á vegum Félags einstæðra foreldra. En reyndin er því miður sú nú síðustu mánuði og ár að húsnæði Félags einstæðra foreldra sem er á tveimur stöðum í Reykjavík, er gjörsamlega sprungið. Það er löngu sprungið. Þar spilar ástandið á leigumarkaðnum auðvitað inn í. Það er þannig að það teygist úr þeim tímamörkum sem sett hafa verið hversu lengi hægt er að dveljast í þessu bráðabirgðahúsnæði sem Félag einstæðra foreldra býður upp á. Biðlistinn lengist sífellt, biðlisti þeirra sem óska eftir stundarfriði í húsakynnum Félags einstæðra foreldra. Sama má segja um þann vanda sem blasir við námsmönnum á hverju einasta hausti. Vissulega hafa námsmannasamtökin lyft --- eru mannaskipti núna?

Aðeins að heyra í símanum. Ég hlusta líka.

Já. Hæstv. félmrh. er hæfileikaríkur maður og getur bæði talað í símann við einhvern úti í bæ og hlustað á það sem ég hef að segja. Þetta er mjög mikilvægur hæfileiki fyrir svo önnum kafinn mann. En hann veit sjálfsagt allt um aðstæður námsmanna svo ég ætla vegna tímans, sem ég ætlaði nú ekki að teygja allt of mikið,  Vissulega hafa námsmannasamtökin lyft grettistaki á undanförnum árum við byggingu húsnæðis fyrir námsmenn. Þau hafa gert það og notið til þess styrks og aðstoðar, félagslegra lána úr Byggingarsjóði verkamanna. Þau hafa byggt talsvert húsnæði. Þær breytingar hafa orðið á síðustu árum. En þegar við hæstv. félmrh. vorum ung og leituðum til náms hingað á þetta svæði var ekki um auðugan garð að gresja og ýmislegt hefur breyst í því efni. En þörfin hefur líka aukist gífurlega og enn þá er mjög langt í land með að tekist hafi að uppfylla lágmarksþörf fyrir námsmannaíbúðir. Það er því alvarlegt mál ef nú dregur úr byggingu námsmannahúsnæðis sem margir óttast ef þetta frv. verður að lögum --- sá ótti kemur fram í umsögnum, m.a. frá námsmannasamtökunum --- því að leigumarkaðurinn getur ekki tekið við og hvað þá mætt vaxandi þörfum, auk þess sem þessar breytingar eru líklegar til að valda hækkun húsaleigu. Ekki má gleyma því að fari svo að húsaleiga hækki almennt þá hefur það áhrif til hækkunar á þeim grunni sem gengið er út frá við ákvörðun námslána. Þannig bítur hvað í annars skott. Hið sama á auðvitað við um aðstæður aldraðra, fatlaðra og fleiri sem þurfa að reiða sig á leigumarkaðinn. Hver einasta hækkun húsaleigu hittir þetta fólk illa fyrir og þannig ber allt að sama brunni. Hér er ekki gengið til góðs. Ein breytingin sem hér á að verða er að þenja út vaxtabótakerfið en hætta að niðurgreiða vexti. Það á sem sagt að láta markaðinn um ákvörðun vaxta á öllum húsnæðislánum, hverjir sem eiga í hlut. Í stað þess er stefnan að veita aðstoð gegnum vaxtabótakerfið og þá útfærslu höfum við séð í öðru þingmáli, 524. máli þessa þings sem þegar hefur verið afgreitt frá efh.- og viðskn. og er reyndar á dagskrá þessa fundar. Meginbreytingin er sú að vaxtabætur verði greiddar fyrir fram ársfjórðungslega og það er hið besta mál. Fyrir því hafa menn barist og gert tillögur um. En það á að greiða þær þeim sem taka lán eftir lögfestingu þessa frv. og því hefur verið mótmælt. Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hafa t.d. sett fram þá skoðun að ef þetta fyrirkomulag verði tekið upp þá eigi fyrirframgreiðslur vaxtabóta að renna til allra sem rétt eiga á vaxtabótum en ekki einungis til þeirra sem kaupa húsnæði eftir löggildingu frv. ef það verður að lögum. Minni hluti hv. efh.- og viðskn. hefur lagt til að frv. um breytingar á vaxtabótum eða breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt að því er varðar vaxtabætur, verði frestað og bæði það og frv. sem við nú ræðum verði tekin til gagngerðar endurskoðunar. Það er meginkrafan í þeirri von að betri útkoma verði hér til umfjöllunar en við höfum nú. Menn óttast þessar breytingar vegna þess að niðurgreiddir vextir á húsnæðislánum virðast líklegri til að halda betur en vaxtabæturnar sem sífellt er verið að krukka í. Frá því að kerfið var tekið upp fyrir áratug hefur fjórum sinnum verið krukkað í vaxtabótakerfið þannig að það hefur augljóslega reynst mun ótryggara en sú aðstoð sem veitt hefur verið með því að halda niðri vöxtum, greiða niður vexti. Nú fara umtalsverðar upphæðir í vaxtabætur, eða um 3,8 milljarðar á þessu ári samkvæmt fjárlögum. Og að mati hæstv. fjmrh. mun sú upphæð hækka um 120 milljónir á ári á næstu tíu árum við það að margir þeirra sem nutu áður niðurgreiddra vaxta koma inn í vaxtabótakerfið, ef þetta frv. verður að lögum. Það er mikill ótti meðal fólks um að það kerfi, þessi stefna, haldi ekki, það verði krukkað í þetta kerfi og reynt að halda þessum lið, útþenslu vaxtabótakerfisins, í skefjum og það komi alls ekki að því gagni sem stjórnvöld vilji vera láta. Það er mikill uggur í fólki gagnvart þessum áformum og fyrir því hafa verið færð rök að við þessar breytingar þyngist greiðslubyrði láglaunafólks frá því sem nú er. Nú er það svo, herra forseti, að mönnum ber engan veginn saman í þessu efni og gefa sér e.t.v. ekki sömu forsendur. Aðstandendur frv. fá allt aðrar tölur út. En fulltrúar þessara félagasamtaka, þessara 26 félagasamtaka sem skoruðu á alþingismenn að fresta umfjöllun um þetta mál, fá allt aðrar niðurstöður. Þeir hafa lagt fram aðrar tölur og þetta er einmitt einn þeirra þátta sem menn þurfa að setjast yfir og ná saman um niðurstöður, komast a.m.k. að sameiginlegri niðurstöðu um afleiðingar þessara breytinga. Ýmsir hafa t.d. bent á þann veikleika í útreikningunum sem lagðir hafa verið fram í tengslum við frv., að þar sé gengið út frá algjörum stöðugleika, engri verðbólgu, engum sveiflum í atvinnulífi eða í hagkerfinu. Er það nú líklegt? Og jafnvel virðist gengið út frá því að fólk eldist ekki heldur verði einstæð móðir með börn jafnsett eftir 40 ár, að aðstæður hennar breytist ekkert á 40 árum, hún sé bara jafngömul og eigi jafngömul börn eftir 40 ár og sé nákvæmlega jafnsett í þjóðfélaginu. Það er nú ekki mjög líklegt, herra forseti. Þannig virðast forsendur aðstandenda frv. dálítið út úr takti við raunveruleikann. Ýmislegt fleira væri ástæða til að ræða, t.d. það reglugerðarvald sem hæstv. ráðherra veitir sjálfum sér með þessu frv. En það er ljóst að hann fær nóg að gera við setningu reglugerða, eingöngu vegna þessa eina máls. Ég hef ekki talið saman reglugerðarheimildirnar í frv., en samkvæmt nál. minni hlutans eru þær 28. Svo er það, herra forseti, meðferðin á starfsfólki Húsnæðisstofnunar ríkisins, en þá stofnun á að leggja niður og setja nýja ríkisstofnun á fót. Annað eins hefur gerst. Ríkisstofnanir hafa verið lagðar niður og nýjar tekið við. Rekstrarformi ríkisstofnana hefur verið breytt. Við þekkjum mörg dæmi þess og mörg nýleg dæmi. Og við allar slíkar breytingar hefur verið leitast við að taka tillit til starfsfólks, reynt að tryggja því rétt til svipaðra starfa eftir því sem hægt hefur verið, tryggja því forgang til starfa hjá nýrri stofnun, eins og sjálfsagt er þegar um starfsemi á vegum ríkisins er að ræða. Meiri hluti félmn. viðurkennir reyndar réttmæti ábendinga og áskorana starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins þess efnis að þeim verði tryggður réttur til sambærilegra starfa hjá hinum nýja Íbúðalánasjóði. En meiri hlutinn hikstar á því að festa þennan rétt í lögum. Hann treystir sér ekki til þess en fer um málið nokkrum orðum í nál. Starfsmenn Húsnæðisstofnunar ríkisins hafa svo sannarlega látið í sér heyra. Þeir hafa barist fyrir rétti sínum til vinnu. Þeir hafa sent áskorun til félmrh. og skora þar á hann að hann beiti sér fyrir því að við frv. þetta verði bætt ákvæði sem tryggi núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Ég þykist alveg vita að hæstv. félmrh. hefur ekki látið undir höfuð leggjast að lesa þessa áskorun og hugsa það mál. Og starfsmennirnir, Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins bendir á í sinni áskorun að í lagasetningu um breytingar á starfsemi opinberra stofnana að undanförnu hafi verið að finna ákvæði er tryggja atvinnuöryggi starfsmanna viðkomandi stofnana. Þau minna t.d. á stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunarinnar þar sem tekið er á þessu í 8. gr. laga nr. 103/1996. Það er svo aftur spurning hvernig sú útfærsla reyndist. Þau minna á 8. gr. laga nr. 50/1997, um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Þau minna á 10. gr. laga nr. 60/1997, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og loks 13. gr. laga nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins. Allt eru þetta nýleg dæmi og í öllum þessum lögum er kveðið á um að allir starfsmenn þeirra sjóða og stofnana sem verið er að breyta eða leggja niður skuli fá sambærileg störf hjá nýjum félögum, stofnunum eða sjóðum sem taka við starfsemi þeirra. Því er ekki að undra að Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins telur að sömu rök hljóti að liggja til þess að tryggja starfsöryggi og nýta starfsreynslu þeirra 49 starfsmanna sem vinna nú hjá Húsnæðisstofnun ríkisins, nýta þá starfsreynslu í þágu hins nýja Íbúðalánasjóðs. Meiri hluti félmn. treysti sér ekki til þess að verða við þessu. En meiri hlutinn hefur greinilega svolitlar áhyggjur af málinu því í nál. meiri hluta félmn. segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin ræddi sérstaklega stöðu þeirra starfsmanna sem nú starfa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að það er hlutverk undirbúningsnefndar, skv. 56. gr. frumvarpsins, að annast undirbúning og nauðsynlegar aðgerðir vegna stofnunar Íbúðalánasjóðs og yfirtöku réttinda og skyldna samkvæmt frumvarpinu, þar á meðal að taka á réttindum og málefnum starfsmannanna. Meiri hlutinn leggur þunga áherslu á að starfsmönnunum verði gefinn kostur á störfum hjá hinni nýju stofnun eftir því sem frekast er unnt og þannig nýtt starfsreynsla þeirra og sérþekking.`` Í þessari grein er hins vegar ekkert sem tryggir eitt né neitt í þessu efni og mér er óskiljanlegt, herra forseti, hvers vegna meiri hlutinn treystir sér ekki til þess að taka á þessu í lögunum og reyna að tryggja rétt starfsmannanna sem eru haldnir öryggisleysi og sjá fram á óvissu í sínum málum. Herra forseti. Orðið ,,húsnæði`` er afskaplega fallegt orð. Það er eitt af þessum fallegu gagnsæju orðum íslenskrar tungu. Það vísar til náðar og næðis, kyrrðar og skjóls. Ekki veitir nú af í þessum heimshluta þar sem vandað og skjólgott húsnæði telst til nauðþurfta. Víða annars staðar á jarðkringlunni komast menn af með ódýrt og óvandað húsaskjól. En hér er raunverulegt húsnæði ekki bara æskilegt heldur beinlínis lífsnauðsynlegt. Því er ekki að undra þótt húsnæðismál séu veigamikill þáttur í stefnumörkun allra stjórnmálaflokka og stjórnmálasamtaka hér á landi. Ef ég man rétt, þó ég sé ekki mjög vel lesin í stefnu Framsfl., þá þykist ég muna að Framsfl. hafi ávallt lagt talsverða áherslu á húsnæðismál. Húsnæðisstefna undanfarinna áratuga hefur fyrst og fremst einkennst af aðgerðum stjórnvalda til að gera einstaklingum og fjölskyldum kleift að eignast sitt eigið húsnæði. Séreignarstefnan hefur verið ríkjandi langt umfram það sem þekkist víðast annars staðar og eiginlega langt umfram það sem eðlilegt hefði verið. Hlutskipti leigjenda hefur verið erfitt, húsaleiga há og skortur á leiguíbúðum. Kvennalistinn hefur alveg frá upphafi haft þá stefnu að allir ættu að eiga möguleika á að velja á milli kosta, velja á milli þess að búa í eignarhúsnæði eða leiguíbúð, en þar hefur raunverulega hallað á. Kostirnir hafa ekki verið raunverulegir heldur hefur fólki beinlínis verið þrýst inn í eignaríbúðakerfið og ofan af slíkri stefnu er ekki einfalt að vinda. Ég minni á að Kvennalistinn hefur oftar en einu sinni á ferli sínum lagt fram tillögur um átak í byggingu leiguhúsnæðis til að fjölga kostum fyrir fólk í þessu efni og þeim tillögum hefur ekki verið tekið betur en svo að þær hafa ekki fengið afgreiðslu hér. Forgöngu um þær tillögur hefur hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir haft meðan hún var í Kvennalistanum. Þetta hefur verið okkar stefna alveg frá upphafi, að það þyrfti að bjóða upp á fleiri kosti í húsnæðismálum, sérstaklega að tryggja þeim fleiri möguleika sem kjósa það fyrirkomulag að búa í leiguhúsnæði. Með þessu er auðvitað ekki verið að segja að ekki hafi ýmislegt verið gert gott í húsnæðismálum enda hefur þessi málaflokkur verið mjög ofarlega á forgangslista verkalýðshreyfingarinnar eins og kom fram í upphafi. Hann hefur verið það sennilega um áratugi og flest í þeim efnum raunar verið gert að frumkvæði og vegna þrýstings frá verkalýðshreyfingunni. Þannig hafa húsnæðismál ítrekað verið liður í samningum verkalýðshreyfingarinnar eða verkalýðsfélaga og jafnvel að þeir hafi fórnað launahækkunum fyrir aðgerðir í húsnæðismálum. Þetta frv. sem við ræðum nú hér er ekki unnið í samráði við samtök launafólks, námsmannasamtökin, samtök fatlaðra né annarra sem lengi hafa haft þessi mál í fyrirrúmi. Þessi samtök hafa mikið við frv. að athuga. Þau óska frestunar og ráðrúms til að kanna afleiðingar þess betur og leggja endurskoðun lið. Mjög athyglisverðar eru umsagnirnar og þær beinu tillögur frá verkalýðshreyfingunni sem lesa má um í þeim umsögnum sem hér hafa verið lagðar á borðin að forgöngu minni hlutans í hv. félmn. Í frv. eru allt of margir þættir óljósir, allt of margir lausir endar. Það er ekkert sem vísar veginn til öryggis í framtíðinni fyrir þá sem fyrst og fremst þurfa á því að halda. Ekki er tekið á ýmsum vandamálum sem einkenna núgildandi kerfi svo sem reglur um endursölu. Þær breytingar sem frv. boðar hafa í för með sér stóraukinn kostnað fyrir sveitarfélögin. Ég legg áherslu á að þær munu hafa í för með sér stóraukinn kostnað fyrir sveitarfélögin. Þær munu kannski bjarga einhverjum, fáum þeirra, taka á vanda þeirra en í heildina munu þessar breytingar hafa í för með sér stóraukinn kostnað sveitarfélaganna og vísa reyndar hundruðum fjölskyldna út á leigumarkað sem er lítill og vanþróaður og mun kosta hundruð milljóna að byggja upp. Breytingarnar munu leiða til þess að dýrara verður fyrir láglaunafjölskyldur að eignast eigið húsnæði, bæði vegna breyttra reglna, svo og vegna þess að búast má við hækkun íbúðarverðs þegar fleiri koma á markaðinn. Það er, herra forseti, verið að skekja, jafnvel brjóta grunninn undir öryggi hundraða fjölskyldna sem þurfa á fyrirgreiðslu að halda til að njóta þeirra mannréttinda sem eru sjálfsögð í velferðarþjóðfélagi að hafa öruggt og mannsæmandi húsnæði. Við kvennalistakonur tökum heils hugar undir með þeim fjölmörgu félögum og félagasamtökum sem telja að þessu frv. þurfi að fresta og vísa því til ríkisstjórnarinnar, það þurfi að endurvinna það í samráði við öll þessi félög, 26 félagasamtök sem hafa skorað á Alþingi að fresta frv. Herra forseti. Þessi ríkisstjórn þarf að bæta vinnubrögð sín og jafnvel læra sitt af hverju um lýðræði. En fyrst og fremst þyrftu núverandi stjórnarflokkar að taka sér langa og góða hvíld og leita sér endurhæfingar í hvíldarbúðum stjórnmálamanna. Eftir allar þessar uppákomur síðustu vikurnar hlýtur fólki að fara að skiljast nauðsyn þess að gefa þessum flokkum frí.

Herra forseti. Mig langar til að grípa inn í þessa umræðu á þessu stigi. Hún hefur staðið býsna lengi og á sjálfsagt eftir að standa lengi enn. Ég held að við 1. umr. hafi ég svarað flestum þeim spurningum eða öllum sem fram hafa verið bornar nú í 2. umr. Ég sé eiginlega ekki ástæðu til að endurtaka það hér og vísa til þess sem ég sagði þá. En þó eru nokkur atriði sem mig langar til að velta nánar fyrir mér. Það er þá í fyrsta lagi hvort ástæða sé til að breyta húsnæðislöggjöfinni. Ég met það svo. Hvers vegna? Er það vegna ríkissjóðs? Nei, þetta nýja fyrirkomulag sem við erum að leggja út í verður ekki ódýrara fyrir ríkissjóð. Ég hygg að það geti jafnvel orðið fjárfrekara eða krefjist meiri framlaga og meiri aðstoðar ríkissjóðs til félagslegra húsnæðismála en það kerfi sem við búum við í dag. Er það vegna Byggingarsjóðs verkamanna sem menn hafa fjölyrt mikið um? Það er ekki sérstaklega vegna Byggingarsjóðs verkamanna. Ég gæti gert eins og fyrirrennari minn einn, hv. 13. þm. Reykv., að hækka bara vextina með einu pennastriki, einni undirskrift og þar með rétt nokkuð hag Byggingarsjóðs verkamanna. Ég held hins vegar að það sé mjög skynsamleg hugmynd að sameina Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins og gera úr Íbúðalánasjóð sem verður sterkur sjóður og á kost á bestu lánskjörum. Þarf að breyta húsnæðislöggjöfinni vegna sveitarfélaganna? Ekki endilega. Það eru að vísu mörg sveitarfélög í töluverðum vandræðum vegna húsnæðismála en það er ekki aðalhvatinn í mínum huga. Ég fer í þetta vegna þeirrar reynslu íbúa í núverandi félagslegu kerfi og hafa allmargir komið að máli við mig og sagt mér reynslu sína af kerfinu. Það var það sem ýtti mér af stað framan öðru en allt verkar þetta að vísu saman. Ég vil líka gjarnan leysa vanda sveitarfélaga og Byggingarsjóðs verkamanna í leiðinni. Þar að auki tel ég að hægt sé að leysa þau verkefni sem Húsnæðisstofnun ríkisins vinnur nú að á annan og hagfelldari hátt en reynslan sýnir í dag. Hér hafa menn talað mikið um hvort rétt væri að fresta þessu frv. eða jafnvel hætta við það. Annaðhvort er að hætta við breytingarnar og búa áfram við sama skipulag eða breyta skipulaginu núna. Skipulagsbreytingin tekur tíma og okkur veitir ekkert af þessu hálfa ári frá gildistöku laganna til áramóta til að undirbúa þá skiplagsbreytingu og eðlilegt er að skipulagsbreytingin taki gildi á áramótum. Það væri svo sem hægt að hugsa sér að hún tæki gildi um einhver önnur áramót. En það er algjörlega útilokað að ætla sér að geyma það til haustþings og afgreiða málið þá og hugsa sér að láta skipulagsbreytinguna taka gildi um áramótin 1998/1999, það yrði þá a.m.k. að fresta því til ársins 2000. Skipa þarf stjórn og hún þarf að taka til starfa, stjórn Íbúðalánasjóðs, og verkefni hennar eru mörg í undirbúningnum. Í fyrsta lagi þarf hún að ráða framkvæmdastjóra og starfsfólk, undirbúa reglugerðir og reglugerðirnar eru nú sérmál.  1. Um verkefni Íbúðalánasjóðs, sbr. 4. gr. Fyrirmyndin að þessu er sótt til ákvæðis 2. gr. núgildandi laga. Með ákvæðinu er lögð áhersla á að sjóðurinn starfi í samræmi við gildandi lög og þær reglugerðir sem settar verða. 2. Um styrki vegna tækninýjunga og annarra umbóta í byggingariðnaði, sbr. 6. tölul. 9. gr. Fyrirmynd heimildarinnar er sótt í 14. gr. núgildandi laga. Í stað þess að heimila lánveitingar er heimild til þess að veita styrki. 3. Um önnur verkefni Íbúðalánasjóðs, sbr. 7. tölul. 9. gr. Þarna er um nýmæli að ræða. Tilgangur hennar er að tryggja að félmrh. geti falið Íbúðalánasjóði önnur verkefni sem snerta t.d. framkvæmd fjöleignarhúsalaga, húsaleigulaga og laga um húsaleigubætur. Þetta held ég að sé alveg nauðsynlegt að hafa þarna inni. 4. Um skipulag Íbúðalánasjóðs, sbr. 12. gr. Það er sambærileg heimild í 1. mgr. 3. gr. gildandi laga. 5. Um skilyrði lánveitinga samkvæmt öðrum lánaflokkum, sbr. 2. mgr. 16. gr. Sambærileg heimild er núna í 15. gr. gildandi laga. 6. Heimild til að fela sérstökum trúnaðarmönnum mat, sbr. 18. gr. Sama heimild er núna í 20. gr. gildandi laga. 7. Hámarksfjárhæð fasteignaveðbréfa sem húsbréfadeild kaupir, sbr. 19. gr. Sambærileg heimild er nú í 26. gr. 8. Um matsverð fasteigna, sbr. 20. gr. Sama heimild er nú í 2. mgr. 27. gr. 9. Hámarksfjárhæð einstakra lánaflokka, sbr. 21. gr. Sama heimild er nú í 1. mgr. 27. gr. 10. Um framkvæmd hlutkestis, sbr. 22. gr. Sama heimild er nú í 23. gr. 11. Um frestun afborgana af fasteignaveðbréfum, sbr. 24. gr. Sama heimild er nú í 27. gr. a. 12. Um greiðslukjör húsbréfa, sbr. 25. gr. Sama heimild er nú í 28. gr. 13. Um ákvörðun vaxtaálags, sbr. 29. gr. Sama heimild er nú í 21. gr. 14. Frekari fyrirmæli um fyrirkomulag og tilhögun húsbréfaviðskipta, sbr. 30. gr. Þessi grein er nýmæli. Veitt er heimild til þess að setja ákvæði í reglugerð um þau atriði sem núna eru í 33. gr. og um önnur atriði sem snerta húsbréfaviðskipti. Þetta er aðeins víðtækara en í gildandi lögum. 15. Um skilyrði viðbótarlánveitinga, sbr. 2. mgr. 31. gr. Þessi grein er nýmæli en vakin er athygli á sambærilegri heimild í 64. gr. núgildandi laga, um mat á umsækjendum um kaup á félagslegu íbúðarhúsnæði. 16. Um samspil almennra lána og viðbótarlána, sbr. 3. mgr. 31. gr. Greinin er nýmæli. Rétt er að hafa í reglugerð ákvæði um það hvernig framkvæmd verður háttað við afgreiðslu á almennum lánum og viðbótarlánum og að tryggt verði fullt samræmi þar á milli. Það er óhjákvæmilegt að hafa þarna reglugerðarheimild til að fyllsta samræmis verði gætt. 17. Um hámarkslánstíma viðbótarlána, sbr. 32. gr. Þessi grein tekur mið af efni 21. gr. frv. sem á sér fyrirmynd í 1. mgr. 27. gr. núgildandi laga sem veitir sambærilega heimild. 18. Um efni samþykkta félaga sem sækja um lán til leiguíbúða, sbr. 36. gr. Greinin tekur mið af 37. gr. gildandi laga og þeirri framkvæmd sem byggt hefur verið á. 19. Skilyrði lánveitinga til byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði, sbr. 37. gr. Sambærileg ákvæði eru nú í 37. gr. 20. Um rétt til leigu húsnæðis, sbr. 40. gr. Það er stuðst við sambærilegar reglugerðarheimildir og eru í 64. gr. gildandi laga. 21. Skilyrði þess að sveitarstjórn megi stofna félag til reksturs leiguíbúða, sbr. 41. gr. Greinin er nýmæli. Í greininni eru talin upp þau efnisatriði sem ekki verður vikið frá, eigi sveitarfélag að fá að stofna félag. Í samræmi við þau meginsjónarmið sem þar eru rakin er ráðherra heimilt að setja reglugerð. 22. Heimild til þess að ákveða mánaðarlegt leigugjald, sbr. 42. gr. Sambærilegt ákvæði er nú í 77. gr., sbr. 73. gr. gildandi laga. 23. Heimild til að kveða nánar á um störf og starfshætti kærunefndar húsnæðismála, sbr. 44. gr. Kærunefnd er nýmæli og þar af leiðandi þessi reglugerðarheimild líka. 24. Um hundraðshluta framlaga og nánari ákvæði, sbr. 47. gr. Hún er nýmæli og veitir heimild til þess að setja í reglugerð nánari fyrirmæli um varasjóð viðbótarlána. Hún skal sett í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. 25. Skilyrði afskrifta, sbr. 49. gr. Þessi heimild er nýmæli og fjallar um það hvernig skuli nánar staðið að framkvæmd afskriftakrafna sem glatað hafa verðtryggingu sinni. 26. Um gjaldtöku, sbr. 50. gr. Hún er samhljóða 7. gr. gildandi laga. 27. Um erindisbréf nefnda, sbr. 56. og 57. gr. Þetta er nýmæli. 28. Um nánari reglur um störf varasjóðs, sbr. ákvæði til bráðabirgða VII. Þetta er nýmæli en vakin er athygli á því að í 81. gr. laga nr. 97/1993 er veitt heimild til þess að setja í reglugerð nánari ákvæði um Tryggingarsjóð vegna byggingargalla. Það dugir ekki að skoða hvar vitnað er til reglugerðarheimilda í frv. og telja það saman. Þetta er langflest í gildandi lögum. Þarna eru líklega sex eða átta reglugerðar\-atriði sem eru nýmæli en þau eru nauðsynleg vegna breytingar á skipulagi. Allt hitt púkkið er nú þegar í reglugerð. Ég geri ekki ráð fyrir því að þetta verði bútað niður í margar reglugerðir. Ég geri ráð fyrir því að þessu verði safnað saman í tvær til þrjár reglugerðir. Sumar á að undirbúa í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga og aðrar á stjórn Íbúðalánasjóðs að undirbúa. Ég held að sú gagnrýni sem fram hefur komið á fjölda þessara reglugerðarheimilda sé út af fyrir sig réttmæt, þ.e. talan er rétt. Út af fyrir sig er ágætt að ganga svo frá lagatexta að hann sé það skýr og ítarlegur að ekki þurfi að setja reglugerðir við hann. En þetta er þó eftir fyrirmynd gildandi laga að langmestu leyti. Menn hafa fárast yfir greiðslumatinu. Gert er ráð fyrir því, við greiðslumatið, að stjórn Íbúðalánasjóðs setji viðmiðunarreglur. Ég get alveg fullyrt að greiðslumatið mun breytast. Það er fásinna að halda því fram, eins og t.d. þessi sérstaka húsnæðisnefnd í Kópavogi gerir, að það sé 18% greiðslubyrði eins og af 25 ára húsbréfunum. Í fyrsta lagi verður miðað við 40 ára endurgreiðslutíma. Hugmyndin er að reyna að taka eitthvert tillit til fjölskyldustærðar. Það er vandasamt verk og ég veit að það kemur til með að vefjast fyrir stjórn Íbúðalánasjóðs en 18% verða ekki látin gilda, það get ég fullyrt. Hugmyndin er alls ekki að úthýsa fólki eða eyðileggja möguleika þeirra sem á annað borð eiga þess nokkurn kost að komast í eigið húsnæði. Einstætt foreldri á atvinnuleysisbótum mun geta keypt litla íbúð í þessu kerfi, enda eigi það 500 eða 550 þús. kr. til íbúðakaupanna, þ.e. þessi 10%. Það getur verið brekka fyrir ýmsa. Ég efa það ekki. En það þarf ekki meiri tekjur til þess að komast þarna inn.

Þrátt fyrir aukinn kostnað við kerfið?

Þar er samkomulag. Það var gott að fá þetta frammíkall. Ég var búinn að gleyma þessu. Það er samkomulag við fjmrn. um að kostnaður aukist ekki. Það verði ekki meiri kostnaður af því að komast inn í nýja kerfið en var af því að komast inn í gamla kerfið. Það á eftir að finna form á því að svolitum hluta. Til meðferðar fyrir þinginu er frv. um stimpilgjald. Sem betur fer dagaði það uppi því ákvæði þess voru ómöguleg eins og þau voru vegna þess að þau ganga ekki upp. Það er hægt að bera þennan viðbótarkostnað af húsbréfinu uppi í vaxtabótum. Hægt væri að hugsa sér þau tilvik --- það er óleyst í málinu --- að sá sem fer inn í félagslegt kerfi og hefur dregið á vaxtabótakvótann sinn frá fyrri tíð, þ.e. hann kemur úr eignaríbúð sem hann seldi og fer inn í félagslega kerfið og er búinn að nota vaxtabótakvótann sinn að einhverju leyti, fari upp í þakið áður en hann fær þetta uppi borið. Það er heldur ekki alveg sama hvar stendur á ári í þessu sambandi. Þetta eru atriði sem við munum leysa. Meginatriðið er að það liggur fyrir samkomulag á milli ráðuneytanna um að ekki verði dýrara að fara inn í nýja kerfið en var að fara inn í gamla kerfið. Greiðslubyrði einstæðs foreldris á atvinnuleysisbótum, sem kaupir litla íbúð og á til þess 500 eða 550 þús. kr., verður rúmar 10 þús. kr. á mánuði fyrstu árin ef er um að ræða t.d. 5 millj. kr. íbúð. Hér hefur komið fram mikil gagnrýni á að verkalýðshreyfingin skuli ekki hafa verið látin skrifa þetta frv. Ég skal segja hv. þm. hvers vegna það var ekki gert. Ég verð að játa að ég get ekki beðið hv. stjórnarandstöðu að skrifa frumvörp fyrir mig því það gæti farið svo, og langlíklegast færi svo, að ég vildi þá bara ekki bera þau fram.

Er verkalýðshreyfingin stjórnarandstaða?

Að mínu mati er verkalýðshreyfingin í stjórnarandstöðu. 

Er verið að segja að þeir gangi bara flokkspólitískra erinda með störfum sínum fyrir verkalýðshreyfinguna?

Hann var að segja það.

Hvers konar málflutningur er þetta?

Þessir góðu fulltrúar sem eru að vinna fyrir sínar hreyfingar, breyta að sjálfsögðu ekki sínum pólitísku viðhorfum. Halda ekki hv. þm. að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi svipuð pólitísk viðhorf þegar hann er hér í salnum og þegar hann er inni á kontórum BSRB? Ég ætla honum ekki að verða neinn umskiptingur á leiðinni inn á Grensásveg eða Grettisgötu eða hvar það nú er.

Þetta eru alveg óvenjuleg ummæli af innanlandsmálaráðherra.

Tengsl verkalýðshreyfingarinnar við Húsnæðisstofnun hafa breyst í seinni tíð. Hún er hætt að fjármagna Húsnæðisstofnun eins og hún gerði í gamla daga. Þá stóðum við við gerð lánsfjáráætlunar frammi fyrir því að knýja fé frá verkalýðshreyfingunni eða lífeyrissjóðunum til Húsnæðisstofnunar. Nú eru að vísu gömul lán frá lífeyrissjóðunum, eða lán sem Byggingarsjóður verkamanna hefur tekið hjá lífeyrissjóðunum, sem sum hver eru ákaflega óhagstæð, jafnvel á okurvöxtum. Einn þátturinn í að gera Íbúðalánasjóð sjálfbæran er að skuldbreyta þessum lánum. Það er rétt að það komi fram einu sinni enn að ég vil taka tillit til ASÍ.  ,,Sambandsstjórnarfundur leggur til eftirfarandi breytingar á félagslegum íbúðalánum,`` og bið ég hv. þm. að taka eftir og bera saman við frv. ,,Veitt verði sérstök lán til þeirra sem uppfylla skilyrði Byggingarsjóðs verkamanna um lán úr sjóðnum.`` --- Þetta var gert. --- ,,Lánin verði með jöfnun afborgunum eða jafngreiðslu til allt að 43 ára.`` Það er að vísu ekki farið alveg svona langt, það eru ekki nema 40 ár sem eru í frv. ,,Lánin verði að hámarki 90%. Að lántaki velji sér íbúð sem uppfyllir lágmarksskilyrði lánveitanda um gæði íbúðar.`` Þetta er nákvæmlega eins í frv. ,,Ekki verði gert út um kaup nema lánveitandi samþykki veðhæfi.`` Að sjálfsögðu er þetta í frv. ,,Lántaki beri sömu ábyrgð og skyldur og sá sem er á almennum markaði.`` Þetta er líka nákvæmlega eins í frv. ,,Eins og lántaki velur sér íbúð velur hann sér kaupanda þegar hann selur fasteignina enda er ekki kaupskylda sveitarfélags.`` Það er alveg farið eftir þessu. ,,Lántaki flytji lán sitt á aðra viðurkennda íbúð eða greiði það upp við sölu fasteignar.`` Þetta er nákvæmlega það sem við gerum í frv. Forskriftin að þessari lagasetningu, grundvöllurinn að þessari lagasetningu er þessi ályktun frá sambandsstjórn ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið frá 20. nóv. 1996.

Stóð þar að það ætti að loka kerfinu?

Það stóð ekki.

Stóð þar ekki eitthvað um markaðsvexti?

Hver er afstaða ASÍ í dag? Vill ráðherra ekki ræða hana?

Ég vil ræða afstöðu ASÍ eins og hún var 20. nóv. 1996. Kannski hefur það verið af pólitískum ástæðum, kannski hefur það verið fyrir áhrif frá hv. stjórnarandstæðingum að afstaða ASÍ hefur breyst til málsins.

Það er bara samsæri.

Ja, ég veit það ekki. Það kann að vera rannsóknarefni. En mér þykir sannarlega hafa skipt um hljóð í ASÍ frá því að þeir samþykktu þessa ályktun, sem ég í góðri trú var að reyna að vinna eftir. Hér hefur verið talað mikið um leiguíbúðaþörfina sem vonlegt er. Því að það liggur fyrir að þeir sem koma nýir inn á markaðinn og eiga ekkert fé til að leggja til íbúðarkaupa eiga erfitt öðruvísi en að fara í leiguhúsnæði meðan þeir eru að komast í þær álnir að þeir geti eignast 10% af íbúðarverði. Ég held að það sé miklu farsælla en verið sé að ginna menn til að reisa sér hurðarás um öxl. Og það ber að skoða þetta með leiguíbúðirnar í ljósi þess að nú er búið að breyta húsaleigubótum og þær eru greiddar um allt land á allt leiguhúsnæði. Þær eru einn þátturinn í þessari endurskipulagningu. Það er rétt að við rennum dálítið blint í sjóinn með hvað þörfin verður mikil á leiguíbúðum. Nú er ekki hægt að tala um að húsnæðisvandræði séu í þjóðfélaginu. Við eigum út af fyrir sig, sem betur fer, nóg af íbúðarhúsnæði yfir þjóðina. Hins vegar hafa þjóðflutningar verið innan lands þannig að sums staðar búa menn óþarflega rúmt og sums staðar kannski of þröngt. Það er alveg ljóst að fjölga þarf leiguíbúðum, og Reykjavíkurborg hefur t.d. uppi áform um að kaupa litlar íbúðir, 100 að tölu, til þess að nota sem leiguíbúðir og verið er að skoða það hvernig það muni verða fjármagnað. Til að fá vandaða mynd af þessu, þá verður tekið á málinu þannig að sett verður á fót nefnd með fulltrúum frá félmrn., fjmrn., Sambandi ísl. sveitarfélaga, Öryrkjabandalagi og námsmannasamtökum. Þessi nefnd á að kanna þörf í fyrsta lagi fyrir leiguhúsnæði. Í öðru lagi á hún að gera áætlun um úrbætur og taka þátt í samningum um fjárframlög frá hinu opinbera til að fullnægja þeirri þörf sem kann að vera, og að endingu að endurskoða húsaleigulögin. Ég held að það þurfi að gera bæði í því skyni að auka öryggi leigjenda, og síðan hafa menn misskilið húsaleigulögin, þ.e. í húsaleigulögunum er heimildarákvæði til að vísitölubinda húsaleigu. Og þessu heimildarákvæði hefur verið beitt í a.m.k. ýmsum tilfellum. En ég legg áherslu á að þarna er einungis um heimildarákvæði að ræða og það er samningsatriði á milli leigjanda og húseiganda hvernig verðbreytingar eru gerðar eða hvort yfirleitt er gert ráð fyrir verðbreytingum. Það er því alls ekki hægt að túlka það þannig að húsaleigulögin mæli fyrir um að vísitöluhækkanir komi á húsaleigu. Einhvern veginn hefur þessi umræða skapast, sem er mjög óheppileg, að húsaleigulögunum sé um að kenna að leigufjárhæðir hækka og húseigendur hafa í einhverjum og kannski allt of mörgum tilfellum notað sér þetta ákvæði til að hækka leiguna, sem leigjendurnir voru út af fyrir sig ekkert skyldugir að hlíta, nema þeir vildu það sjálfir. Það er rétt að geta þess að líka er verið að endurskoða lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga. Í félagsþjónustulögunum tel ég að styrkja þurfi ákvæðið, sem er reyndar skýlaust, að sveitarfélaginu ber skylda til að sjá þeim sem lakar eru settir í sveitarfélaginu fyrir húsnæði. Það er bara skylda sveitarfélagsins.

Ef kostur er og þörf er á.

Menn hafa vitnað í það hér að Garðabær, Seltjarnarnes og einhver fleiri sveitarfélög hafi reynt að koma sér undan þessari skyldu, en hún er þarna. --- Ef þörf er á, já. Ef kostur er og þörf er á. Það getur vel verið að rétt sé að styrkja þetta orðalag, 

Hverjir stjórna þar?

Hv. 13. þm. Reykv. er áreiðanlega jafn vel kunnugt um það og mér.

Eru það ekki samstarfsaðilar ráðherrans?

Rétt er að taka það líka fram að næstu tvö árin ákveður Alþingi hvaða fjárhæð verður varið til að stuðla að byggingu leiguíbúða. Og það er náttúrlega alveg fásinna sem hér gengur aftur og aftur og aftur í umræðunni að hugmyndin sé að byggja 25 leiguíbúðir á ári. Það er aldeilis, aldeilis ekki rétt. 
             Ég man þá tíð þegar hv. 13. þm. Reykv. var félmrh., þá tók hún það ekki alltaf eins og guð segði það þó að þeir settu eitthvað á blað í fjmrn. Það er hins vegar bara verið að snúa út úr þessu. Það er verið að tala um 25 innlausnaríbúðir til að breyta þeim í leiguíbúðir, sem er annað mál. Eins og kom hér fram, og var reyndar staðfest af hæstv. forsrh. við 1. umr., þá gildir lagatextinn en ekki einhver umsögn frá fjmrn. Það er Alþingi sem hefur í hendi sér hve hárri fjárhæð verður varið til þess arna. En þetta er gert vegna þess að fyrir árslok árið 2000 á þessi nefnd sem sett er á fót að vera búin að ná niðurstöðu. Samningum á þá að vera lokið á milli ríkisins, sveitarfélaganna og þessara byggingaraðila sem ég tilgreindi, Öryrkjabandalags og námsmannasamtaka. Sú hugmynd hefur komið upp í fjmrn. að hverfa frá því að niðurgreiða vexti og veita heldur styrki út á hverja leiguíbúð. Mér finnst að hægt sé að skoða vel þá hugmynd. Ég hef ekki séð útfærslu á henni en ég tel að fullkomin rök séu til að skoða hana. Það er rétt að taka það enn einu sinni fram vegna athugasemdar, sem hér féll í einhverri smáræðu í gær, að allir þeir sem eru í núverandi kerfi halda réttindum sínum, ekki er tekinn réttur af nokkrum. Og með endursölu eða við skil á íbúðinni til sveitarfélags verður farið eftir gömlu lögunum.

En ef kaupskyldan er fallin?

Það er ekki hróflað við því. Með þeim frestum sem eru í gildandi lögum er sveitarfélaginu skylt að innleysa íbúðina með þeim reglum sem gilt hafa. Hins vegar ef viðkomandi sveitarfélag eða viðkomandi vill losna við íbúðina og ekki nota kaupskylduna og sveitarfélagið gengur ekki eftir því að nota sinn forkaupsrétt, þá getur hann selt íbúðina á frjálsum markaði, borgað upp hið félagslega lán og fengið lán með nýjum kjörum.

Og setið uppi með mismuninn á markaðsverði og áhvílandi lánum?

Setið uppi með?

Setið uppi með mismuninn á markaðsverði íbúðarinnar og áhvílandi lánum.

Ekki samtöl.

Nú á að vera samræmi á milli markaðsverðs og áhvílandi lána.

Samræmi?

Annars er búið að yfirveðsetja. En allir þeir sem eru í gamla kerfinu halda réttindum sínum. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Ég vísa til þess sem ég sagði við 1. umr. málsins og ég held að ég sé búinn að svara þeim spurningum sem fyrir mig hafa verið lagðar. Ég hef útskýrt og leiðrétt, eftir því sem ég hef getað, missagnir sem hafa komið fram í umræðunum. Ég geri hins vegar ekkert ráð fyrir því að það haldi eða það hafi nokkra þýðingu því að ég á alveg von á því að hlusta áfram á sömu gömlu tugguna sem hér hefur verið tuggin um alllanga stund. 
            

Hæstv. forseti. Það voru mörg atriði í ræðu hæstv. félmrh. sem þörf hefði verið á að svara. Ég ætla bara að taka eitt atriði af því að tíminn er naumur. Ég skildi ræðu hæstv. ráðherra svo að hann væri að breyta húsnæðiskerfinu, ekki vegna sveitarfélaganna, ekki vegna ríkissjóðs heldur vegna íbúanna sem hefðu kvartað. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að skýra fyrir okkur hvílíkar og hvaða óskaplegar kvartanir þetta eru og hvers eðlis sem leiða til þess að honum finnst nauðsyn á að gjörbreyta félagslega húsnæðiskerfinu. Ég minni á að verkalýðshreyfingin, nánast öll sem ein, og aðrir aðilar sem eru að byggja á félagslegum kjörum úti í samfélaginu hafa mótmælt þessum breytingum. Maður hlýtur að spyrja sig hverjir eru þeir gífurlegu gallar sem íbúarnir hafa kvartað yfir sem leiða til þessara miklu breytinga. Þetta kemur mér vægast sagt mjög á óvart og ég held að ýmislegt annað búi þarna að baki en síðan verður ráðherrann að þola að fólk geri athugasemdir sínar við þetta mál því að þetta er stórt og alvarlegt mál sem mikil andstaða er við.

Herra forseti. Á hverjum miðvikudegi eða hér um bil alla miðvikudaga hef ég viðtalstíma frá kl. níu til tólf. Þá kemur fólk, eitthvað á annan tug á hverjum morgni til að eiga orðastað við mig og bera upp erindi sín. Afar margir af þeim sem hafa komið þessi þrjú ár sem ég er búinn að vera í ráðuneytinu, fólk sem býr í félagslega kerfinu er beinlínis til að kvarta yfir því. Fólki finnst það vera fangar í því og hefur orðið fyrir vonbrigðum með það.

Hæstv. forseti. Þetta skýrir ekki mikið fyrir mér. Eins og ég hef látið koma fram hef ég sjálf reynslu af að vinna í þessu kerfi og ég spyr: Er það kostnaðurinn? Er það það atriði að geta ekki valið sér íbúð þar sem fólk vill helst vera sem er náttúrlega erfitt t.d. á höfuðborgarsvæðinu vegna þess hve lóðaframboð er takmarkað og hve félagslegum íbúðum hefur verið vísað mikið í úthverfin? Er það eignamyndunin eða hvað er það? Og er þá ekki nær að reyna að taka á þeim atriðum, það má kannski segja að með því að koma á ákveðnu frelsi verður þó hægt að velja ef íbúðir eru til staðar, eða hvað er þetta? Ég vil leyfa mér að draga mjög í efa að slíkar kvartanir séu nægilegt efni til þessara miklu breytinga sem munu leiða til þess að ákveðinn hópur sem nú á þess kost að vera í kerfinu verður óhjákvæmilega úti og mér finnst þetta ekki nægjanlegar skýringar hjá ráðherranum.

Herra forseti. Til að taka af öll tvímæli út af talsmáta hv. þm. merkir ,,að verða úti`` í mínum huga að verða úti en ég geri ráð fyrir að hún hafi átt við eitthvað annað, þ.e. ættu ekki aðgöngu að félagslega kerfinu. En nóg um það. Til að öllu sé sanngjarnlega til skila haldið geri ég ráð fyrir að þeir sem koma og leita eftir viðtali við mig sé fólk sem á erfiðara eða það sé sá hópur í kerfinu sem á fremur í erfiðleikum en að það sé eitthvert meðaltal þeirra sem búa í félagslega kerfinu en það er margt sem menn kvarta yfir. Það er bæði þetta með val íbúða, menn eru sendir í íbúðir þar sem þeir vilja ekki búa. Allt of stórar, allt of dýrar í einhverjum tilfellum. Líka er mjög mikið kvartað yfir endursölunni eða fyrningareglunum. Fólk verður fyrir vonbrigðum þegar það skilar íbúðinni og stendur uppi með stórar skuldir.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst málflutningur hæstv. ráðherra vera með algerum endemum. Í fyrsta lagi segir hæstv. ráðherra að ástæðan fyrir því að hann leggi í þessar miklu breytingar á kerfinu séu þær að nokkrir og svo endurtók hann sig reyndar og sagði allmargir hafi komið til sín í ráðuneytið og sagt reynslusögur sínar og borið sig illa. Dettur hæstv. ráðherra virkilega í hug að það sé dæmigert úrtak allra þeirra sem búa í öllu félagslegu íbúðarhúsnæði í landinu? Auðvitað koma til ráðherrans þeir sem eru af einhverjum ástæðum óánægðir með kerfið og eru að reka mál sín þar en hæstv. ráðherra heyrir ekkert frá hinum þúsundunum sem búa sæmilega sáttir við kerfið og fengu út á það húsnæði sem þeir hefðu ekki fengið ella. Í öðru lagi stillir ráðherrann málum þannig upp að spurningin sé um að þröngva þessari breytingu í gegn svona, og núna eða ekkert. Þetta er fráleitur málflutningur. Fyrir liggur ríkur vilji að lagfæra kerfið en menn vilja ekki leggja það niður og þar greinir verkalýðshreyfinguna á við hæstv. ráðherra. Í þriðja lagi var áburður ráðherrans á verkalýðsforustuna með ólíkindum þegar hæstv. ráðherra sakaði verkalýðshreyfinguna um að vera í stjórnarandstöðu og í raun ganga flokkspólitískra erinda stjórnarandstöðunnar. Það var með endemum að heyra sjálfan vinnumarkaðsmálaráðherrann tala svona.

Herra forseti. Það gæti alveg eins verið hægt að halda því fram að hv. stjórnarandstæðingar væru að ganga erinda verkalýðshreyfingarinnar en sums staðar sameinast þetta í einum og sama manninum eins og hinum hv. þm. Alþb. og óháðra. Þeir sem eru ánægðir í félagslega kerfinu geta bara búið áfram ánægðir í sínu félagslega kerfi og það verður ekkert af þeim tekið. Þeir halda öllum réttindum sínum. Við erum að reyna að skapa betri kost fyrir þá sem koma nýir inn í kerfið.

Herra forseti. Það vill svo vel til að ég er næstur á mælendaskrá og mun geta farið betur yfir þessi dæmalausu ummæli hæstv. félmrh. um verkalýðshreyfinguna sérstaklega, sem ég mun gera, varðandi það fólk sem er ánægt í kerfinu. Það getur búið þar áfram, segir ráðherrann og þar með er vandinn leystur. En það fólk sem hæstv. félmrh. er fyrst og fremst að svipta réttindum eru þær þúsundir sem hefðu á komandi árum fengið úrlausn sinna húsnæðismála í þessu kerfi en fá ekki út á það sem hér á að fara að gera. Það fólk mun ekki geta búið áfram ánægt í þessu kerfi en hæstv. ráðherra viðurkennir að hann hlaupi eftir nokkrum óánægjuröddum sem hafi komið inn í ráðuneyti til hans. Er þetta þá þannig að hægt sé að rægja niður eitthvert fyrirkomulag í þjóðfélaginu og senda nokkra óánægða menn á fund hæstv. ráðherra og þá rjúki hann upp til handa og fóta og beri fyrir borð hagsmuni þúsunda til að bregðast við kalli þessara gesta sinna? Er það nú málflutningur, herra forseti.

Herra forseti. Það er náttúrlega alveg dæmalaust þegar menn eru að fullyrða um mörg hundruð, sex hundruð, ég held sex hundruð á ári eða sex hundruð á missiri sem ekki fái úrlausn og séu á götunni og nota um þetta stór orð. Ég tel að lágtekjufólk fái betri og farsælli úrlausn í nýju kerfi en það hefur fengið í þessu.

Herra forseti. Ræða ráðherrans áðan var hnefahögg framan í það láglaunafólk sem hvergi fær úrlausn eftir að frv. ráðherrans er orðið að lögum. Það voru engin skilaboð í ræðu ráðherrans til námsmanna, til fátækra barnafjölskyldna, til einstæðra foreldra sem fá nú enga lausn mála sinna. Þetta er stór hópur, þetta eru nokkur hundruð fjölskyldur og það voru engin skilaboð hvað ætti að gera fyrir þetta fólk. Sá ráðherra sem talar nú um hækkun á vöxtum sem varð 1992 um 1,4% en er sjálfur að hækka vexti um 2,6% eða í 5% talar úr glerhúsi. Sá ráðherra sem talar um stöðu byggingarsjóðsins með þeim hætti sem ráðherrann gerir kastar líka steinum úr glerhúsi vegna þess að framlög í sjóðinn voru 1.275 millj. 1992 en 275 millj. þegar ráðherrann tók við. Þeim húsnæðismálaráðherra sem þekkir ekki að það er mismunur á markaðsverði og áhvílandi lánum á íbúðum og segir að þá sé íbúðin yfirveðsett er ekki treystandi til að breyta húsnæðiskerfinu. Þekkir ráðherrann virkilega ekki að það getur verið mismunur á markaðsverði íbúða og áhvílandi lán?

Herra forseti. Ég vil helst ekki fara að sleppa mér út í umræður í öfga- og ofstopatón. Mér finnst ekki prýði að því og ég er stilltur maður og mun ekki rökræða það frekar á þeim nótum. Ég hef kvatt námsmenn til samstarfs um hvernig best verði staðið að fjármögnun og hver sé þörf fyrir leiguíbúðir á næstunni. Ég lét þess getið í ræðu minni áðan að einstætt foreldri á atvinnuleysisbótum, eigandi 500 þús. getur komist inn í litla íbúð og greiðslubyrðin í kringum 10 þús. á mán.

Herra forseti. Hvað heldur hæstv. ráðherra að til séu margar fjölskyldur hér á Íslandi sem eiga ekki 500 þús. kr. til að leggja fram? Ráðherrann er að afnema 100% lánin. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því: Af hverju er ekki hægt að bíða til ársins 2000 þegar það liggur fyrir hvað verður um það fólk sem nú er sett á götuna? Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að bíða eftir því? Síðan er það fráleitt sem hæstv. ráðherra heldur fram að viðbótarkostnaðurinn sem fólk verður fyrir þegar það fer inn í þetta kerfi, sem getur verið á bilinu frá 70 til 100 þús., að það fái hann bætt í gegnum vaxtabótakerfið vegna þess að það er ákveðið þak á þessu vaxtabótakerfi sem hæstv. ráðherra neitar að breyta, sem er nauðsynlegt ef fólk á að vera jafnsett í þessu nýja kerfi og því gamla, bara að því er varðar greiðslubyrðina þótt við tökum ekki þann viðbótarkostnað sem á að koma á. Og að hæstv. ráðherra beri það á borð fyrir okkur að þetta kerfi kosti meira og það muni koma meiri framlög úr ríkissjóði en nú er gert ráð fyrir, það trúir því enginn miðað við reynsluna sl. þrjú ár þar sem Byggingarsjóður verkamanna hefur verið sveltur.

Herra forseti. Ég hef reynslu af því að það þýðir eiginlega ekkert að tala við hv. 13. þm. Reykv. um húsnæðismál. Það er best hún tali bara ein um húsnæðismál og ég skal hlusta og hlusta en það þýðir ekkert að vera að andmæla henni því hún veit allt best og tekur engum rökum. Það þýðir ekkert. En afnámið á 100% lánunum er bara beinlínis samkvæmt þeirri tillögu sem ASÍ gerði.

Herra forseti. Ég vil lýsa undrun minni yfir því að hæstv. ráðherra vinnumarkaðsmála hefur lýst því yfir í ræðu sinni að verkalýðshreyfingin sé í stjórnarandstöðu. En af hverju er hún í stjórnarandstöðu? Jú, vegna þess að helstu forustumenn hreyfingarinnar eru ekki flokksbundnir framsóknarmenn eins og hæstv. ráðherrann. Mér finnst þetta alveg ótrúleg ummæli og þau sýna best skilningsleysi hæstv. ráðherra Páls Péturssonar á starfsemi og eðli verkalýðshreyfingarinnar sem er þverpólitísk hreyfing sem hefur áratugalanga hefð fyrir að starfa sem slík. Þetta sýnir best eigið viðhorf hans til þess hver máttur flokksskírteinisins er. Hæstv. ráðherra, Páll Pétursson, talar ekki við verkalýðshreyfinguna vegna þess að þar eru ekki í forustu genetískir framsóknarmenn eins og hæstv. ráðherra en það er greinilega eini lykillinn að hjarta hæstv. ráðherrans. Ég vil kannski spyrja ráðherrann í tilefni þessara orða hans: Mundi verkalýðshreyfingin hætta að vera í stjórnarandstöðu ef Grétar Þorsteinsson, forseti Alþýðsambands Íslands, gengi í Framsóknarflokkinn? Ég verð þó að lýsa yfir í leiðinni að það verður að teljast harla ólíklegt af svo skynsömum manni eins og Grétar Þorsteinsson er.

Herra forseti. Enda þótt eitthvert los sé á hv. þm. Ögmundi Jónassyni nú um stundir og hann sé að verða meira og meira óháður á ég ekki von á að hann gangi í Framsóknarflokkinn, ekki heldur Grétar Þorsteinsson, og eru þó báðir vel viti bornir menn. Það er ekkert skilyrði að menn séu í Framsfl. Það er mikill misskilningur.

Það mátti skilja það svo.

Við Framsóknarmenn eigum í verkalýðshreyfingunni ágæta fulltrúa. En ég hef átt ágætt samstarf um ýmsa hluti við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar og ég met skoðanir þeirra mjög mikils en það breytir ekki því að flestir af toppunum eru alþýðubandalagsmenn, einstöku toppur er alþýðuflokksmaður.

Herra forseti. Í verkalýðshreyfingunni sem er þverpólitísk hreyfing sem hefur starfað sem slík í áratugi er það ekki flokksskírteini sem stjórnar gerðum manna. Það er þetta grundvallaratriði sem hæstv. félmrh. virðist ekki hafa áttað sig á og er sorglegt vegna þess að innan félmrn. eru vinnumarkaðsmálin. Mér fannst þetta merkileg yfirlýsing hjá ráðherranum áðan vegna þess að allt frá því hann tók við störfum sem félmrh. hefur hann verið í stöðugum útistöðum við verkalýðshreyfinguna. Það er ekki bara í þessu eina máli. Í hverju stórmálinu á fætur öðru á þessu kjörtímabili hefur hæstv. félmrh. sýnt það og sannað að hann hefur engan skilning á starfsemi verkalýðshreyfingarinnar og vill beinlínis ekki starfa í samstarfi við hana. Ég held, herra forseti, að skýringin hafi kannski verið að koma í ljós hér í umræðunum áðan. Hæstv. ráðherra opinberaði að verkalýðshreyfingin væri í stjórnarandstöðu vegna þess að þar séu menn ekki með rétt flokksskírteini.

Herra forseti. Til forustu í hinni þverpólitísku verkalýðshreyfingu hafa valist menn sem einhverra hluta vegna eru í flokkum sem nú eru í stjórnarandstöðu. Ég hef átt gott samstarf bæði við Alþb. og Alþfl. á undanförnum árum og átt samskipti við þessa sömu menn. Ég tel að það sé prýði á hverjum manni að hann sé með eindregnar stjórnmálaskoðanir. Ég hef passað það í mannaráðningum í ráðuneyti mínu að einskorða mig ekki við að ráða einhverja flokksbræður mína. Ég held ég megi segja að ég hafi ráðið þar fólk úr öllum flokkum. Ég leita frekar eftir fólki sem hefur sýnt af sér pólitískan áhuga. 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma í ræðustól þar sem fátt hefur verið um viðbrögð og svör af hálfu meiri hlutans í þinginu.

Ég gat nú ekki farið að taka fram í fyrir 13. þm. Reykv.

Ræða hæstv. ráðherra var reyndar einn samfelldur rökstuðningur fyrir því að þessu frv. þurfi að fresta. Hann nefndi hvert atriðið á fætur öðru sem væri ófrágengið, ótal lausa enda sem ætti eftir að hnýta. Það er einmitt megingagnrýnisefnið, hversu margir lausir endar eru, hversu margt er óljóst og hversu mörgu á eftir að ganga frá. Það er ekki nóg að segja úr þessum ræðustól að ætlunin sé ekki að gera þetta eða hitt heldur eigi að gera það svona eða hinsegin, eða stefnt sé að og alls ekki meiningin að sverfa að þeim sem eiga sitt undir góðu íbúðarlánakerfi. Megingagnrýnisatriðið er einmitt öryggisleysið og óvissan um hvað taki við. Og hæstv. ráðherra hefur viðurkennt það og margendurtók að hitt og þetta væri eftir að gera. Ég spyr t.d. hæstv. ráðherra: Treystir hann sér til að nefna hvaða prósentutölu af brúttólaunum verði miðað við við greiðslumat í nýju kerfi?

Prósentuna skal ég nefna þegar ég hef fengið tillögur frá stjórn Íbúðalánasjóðs. Hún á að bera ábyrgð á Íbúðalánasjóði og á að leggja verklagsreglur um greiðslumat. Ég sagði frá því í tölu minni áðan, nokkuð ítarlega, hvar, hvernig og hvenær endarnir mundu verða hnýttir. Það er að vísu alveg rétt hjá hv. þm. að það eru lausir endar. Við erum bara ekki fær um að binda þá vegna þess að það þarf að koma ... --- eggið og hænan, já --- ákveðnir hlutir þurfa að gerast, t.d. að stjórn komi fyrir Íbúðalánasjóð áður en hægt er að hnýta þessa enda. 

Herra forseti. Ég óska eftir að hæstv. félmrh. verði gert aðvart um að umræðan sé að hefjast á nýjan leik. Við hljótum að gefa okkur að hæstv. ráðherra sé eitthvað seinn fyrir því ekki getur hæstv. ráðherra ætlast til að umræðan fari fram án viðveru hans. Mér er kunnugt um að talsmaður meiri hluta félmn. er tepptur um hríð og ég geri ekki athugasemdir við það þar sem sá ágæti maður kom að máli við mig og útskýrði forföll sín eða ástæður þeirra og ég tek það gilt af því hv. þm. Magnús Stefánsson hefur öðrum skyldum að gegna um sinn en ég óska eftir að hæstv. félmrh. verði viðstaddur  Reyndar er það svo, herra forseti, að auðvitað ætti hæstv. fjmrh. að vera við umræðuna ekkert síður en hæstv. félmrh. því að þau málefni sem við ræðum eru náttúrlega að verulegu leyti eins og þau snúa að ríkinu fjármálalegs eðlis, varða útgjöld ríkissjóðs til húsnæðismála og þessi tvo mál tvö, frv. til laga um húsnæðismál og frv. til laga um vaxtabætur, um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, hanga algerlega saman, eru flutt hvort af sínum ráðherranum þannig að ég tel að það sé fullkomlega eðlileg og sjálfsögð ósk að hæstv. fjmrh. sé hafður til staðar. Ég kem þessum ábendingum á framfæri við hæstv. forseta og vona að hæstv. forseti geri gangskör að því að hlutast til um að þessir ágætu menn komi til umræðunnar.

Þannig að forseti átti sig á tilmælum hv. þm. eru það einhverjir tilteknir þingmenn Sjálfstfl. sem hann óskar að kallað verði eftir?

Ég geri ráð fyrir að Sjálfstfl. eigi sér einhvern talsmann í húsnæðismálum eða að einhver fari sérstaklega með forsvar fyrir Sjálfstfl. í félmn. og mér finnst eðlilegt að sá ágæti þingmaður væri hér. Í öðru lagi væri ekki óeðlilegt að nýskipaður formaður þess þingflokks léti sjá sig hér. Í þriðja lagi tel ég fullkomlega sjálfsagðan hlut að hæstv. fjmrh. sé einnig við umræðuna. Ég vona að þetta sé skýrt, herra forseti. Í fyrsta lagi, herra forseti, kemst ég ekki hjá því af því svo háttar til að ég er fyrsti maður á mælendaskrá eftir ræðu hæstv. félmrh. áðan að fara um nokkrum orðum um þá dæmalausu ræðu sem hæstv. félmrh. flutti. Hæstv. ráðherra kom inn á ýmsa hluti og m.a. eyddi hann löngum tíma í að þylja upp úr sér að reglugerðarheimildir þær sem vakið hafa mikla athygli í frv. þessu væru að stórum hluta til sambærilegar við heimildir í gildandi lögum og það má auðvitað kalla það rökstuðning í sjálfu sér en breytir ekki hinu að það er eðlilegt að menn staldri við svo víðtækt framsal á reglugerðarvaldi og þar er á ferðinni. Það sem vakti mesta undrun mína í ræðu hæstv. ráðherra var þó þrennt, herra forseti. Það var í fyrsta lagi það sem hæstv. ráðherra sagði um tilurð þessa frv. sem var með miklum ólíkindum. Ég kom aðeins inn á það í stuttu andsvari en hafði ekki tíma til að fylgja því betur eftir. Ég vil aðeins drepa á það aftur að hæstv. félmrh. sagði að ekki væri nein nauðsyn að breyta lögunum um húsnæðismál vegna ríkissjóðs, ekki heldur vegna sveitarfélaganna og ekki heldur vegna verkalýðshreyfingarinnar eða hvað það nú var, nei, það væri fyrst og fremst það sem hefði sett þetta mál af stað að á fund sinn í ráðuneytinu hefðu komið nokkrir menn, síðan leiðrétti ráðherrann sig og sagði nú reyndar allmargir menn og sagt reynslusögur af viðskiptum sínum við þetta kerfi og þær hefðu verið svoleiðis að hæstv. ráðherra hefði ákveðið að leggja fram frv. um að slá það af. 

Hann þekkir það langbest líka.

Ég vil leyfa mér að halda því fram, herra forseti, að það sé alveg ljóst að sá hópur sem gengur á fund félmrh. sem er nú væntanlega þrautaúrræði hjá fólki vegna vandræða sinna í húsnæðismálum sé ekki dæmigerður fyrir þær þúsundir sem hafa fengið úrlausn sinna mála innan félagslega húsnæðiskerfisins. Auðvitað eru það fyrst og fremst þeir sem telja sig af einhverjum ástæðum hafa farið illa út úr hlutunum, verið grátt leikna og hafa frá einhverju misjöfnu að segja að eigin mati. Ég held því hiklaust fram að hinar þúsundirnar sem hafa fengið farsæla úrlausn mála sinna í þessu kerfi séu ekki að plaga hæstv. félmrh. Þetta er með öðrum orðum ekki dæmigert úrtak, eins og það heitir á máli skoðanakönnunarfræðinga og mikið eru rædd um þessar mundir, þessa dagana, herra forseti. Ég veit að hæstv. félmrh. skilur þetta þegar hann hugsar um það en það hefur hann greinilega ekki gert, heldur anað áfram hugsunarlaust út frá einhverjum nokkrum einstaklingum sem koma til hans með miklar draugasögur um viðskipti sín við félagslega húsnæðiskerfið. Þetta er alveg dæmalaus málflutningur hjá einum hæstv. ráðherra að bera hlutina þannig fram. Í öðru lagi, herra forseti, var það þessi uppstilling hæstv. ráðherra að ekki væri um að gera annað en annaðhvort afgreiða þetta frv. óbreytt og nú, troða því í gegn, lemja það í gegn, troða því ofan í kokin á mönnum eða gera ekkert. Eða búa við óbreytt fyrirkomulag í húsnæðismálum, mér skilst bara um aldur og ævi. Það var eins og þetta væri síðasta tækifærið í sögu Alþingis til að gera breytingar í húsnæðismálum. Þetta er svo fjarstæðukenndur málflutningur sem nokkuð getur verið þegar fyrir liggur og hefur legið lengi að það er víðtækur vilji til að endurbæta kerfið og margvíslegar hugmyndir hafa verið unnar og settar fram um það á undanförnum árum, mánuðum og árum, af t.d. aðilum eins og verkalýðshreyfingunni og aðilum vinnumarkaðarins, en það er hins vegar rangtúlkun á afstöðu verkalýðshreyfingarinnar sem hæstv. ráðherra fór með áðan að hann sé að flytja tillögur hennar í frumvarpsformi hér. Það er alveg yfirgengilegt að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér að fara með slíkar falsanir vegna þess að ég fullyrði að verkalýðshreyfingin hefur aldrei í áherslum sínum verið að tala um það að leggja niður félagslega íbúðakerfið. Þvert á móti hefur verkalýðshreyfingin mótað þá stefnu að lagfæra það  Í þriðja lagi, herra forseti, er náttúrlega óhjákvæmilegt að gera mjög alvarlegar athugasemdir við þau orð hæstv. ráðherra sem voru í sjálfu sér svakalegust en það voru hinar yfirgengilegu ásakanir á hendur verkalýðshreyfingunni þegar hæstv. ráðherra sagði áðan úr þessum ræðustóli að verkalýðshreyfingin væri í stjórnarandstöðu.

Er það ásökun?

Þegar hann var beðinn um skýringar á þessum orðum kom fram að hann teldi að vegna þess að ýmsir nafngreindir menn í verkalýðshreyfingunni tilheyrðu þeim stjórnmálaflokkum sem skipa nú stjórnarandstöðuna á Alþingi væri þar með hægt að draga þá ályktun að verkalýðshreyfingin væri sem slík í stjórnarandstöðu. Hvað er hæstv. ráðherra að segja með þessu? Hann er í fyrsta lagi að segja að þessir menn misnoti aðstöðu sína til að beita verkalýðshreyfingunni í slíkum tilgangi og hann er í öðru lagi að segja að ekki sé hægt að halda aðgreindum stjórnmálaskoðunum manna annars vegar og störfum þeirra á faglegum vettvangi hins vegar þó í verkalýðshreyfingunni sé. Þetta er ekkert annað en gróf aðdróttun og ásökun um að þessir menn misfari með stöðu sína og auðvitað er mjög alvarlegt þegar stjórnmálaskoðanir manna hvar sem þeir eru að störfum eru dregnar inn í umræðuna eins og hæstv. ráðherra gerði. Það er mjög alvarlegt. Svo má líka spyrja sig: Hefur verkalýðshreyfingin starfað þannig á undanförnum missirum að það bendi til þess sérstaklega að hún hafi verið í stjórnarandstöðu? Eru það þakkirnar frá hæstv. ríkisstjórn, hæstv. félmrh., t.d. fyrir síðustu kjarasamninga, og koma svo og ásaka verkalýðshreyfinguna um að hún sé í stjórnarandstöðu, út af hverju? Af því hún leyfir sér að hafa sjálfstæða skoðun í húsnæðismálum og vera ekki á sama máli og ráðherrann í þeim efnum? Er það þá þannig að ef félagasamtök, hvort heldur er verkalýðshreyfingin eða samtök aldraðra eða Öryrkjabandalagið eða aðrir slíkir skrifa ekki upp á pólitík ríkisstjórnar í hverju einasta máli séu þeir í stjórnarandstöðu? Er það það? Þetta er alveg hreint yfirgengilegur málflutningur, herra forseti, og það þarf a.m.k. annan eins snilling og hæstv. ráðherra, Pál Pétursson til að láta sér detta svona formúleringar í hug. Hugsanagangurinn sem er þarna á ferðinni, hugarfarið sem er þarna á ferðinni, lýðræðislegi skilningurinn sem er þarna á ferðinni og virðingin fyrir rétti manna til að hafa skoðanir annars vegar og berjast fyrir rétti umbjóðenda sinna hins vegar er mikil. Það er mikið lán, herra forseti, fyrir Ísland að sitja uppi með ráðherra vinnumarkaðsmála sem er svona þenkjandi. Það verð ég að segja. Ég trúi því, herra forseti, að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar og einkum þeir sem eiga í hlut og voru nafngreindir muni lesa ummæli hæstv. ráðherra og þau verði geymd en ekki gleymd því að ég held það sé orðið alllangt síðan þetta hugarfar hefur verið afhjúpað þannig í ræðustóli á Alþingi. Ég læt mér detta í hug þótt það sé fyrir mitt minni að svona ummæli hafi kannski getað fallið hér þegar harkan var hvað mest í samskiptum aðila, upp úr kreppunni og jafnvel fram að miðbiki aldarinnar en á síðustu tveimur, þremur áratugum held ég það sé sjaldgæft að menn afhjúpi sig eins og hæstv. félmrh. gerði. Það held ég sé sjaldgæft. Í rauninni var erfitt að skilja hæstv. ráðherra öðruvísi en þannig að það sem væri að væri að þessir menn skyldu ekki vera í Framsfl. Glæpurinn væri sá að öll forusta verkalýðshreyfingarinnar skyldi ekki vera a.m.k. annaðhvort í Framsfl. eða Sjálfstfl., kannski helst í báðum, samanber að það er meira og minna búið að sameina þessa flokka og þeir gegna nú formennsku hvor fyrir annan á víxl, höfðingjarnir, höfuðin. Auðvitað er það löngu þekkt, herra forseti, að framsóknarmönnum hefur fundist það jafngilda hlutleysi að vera í Framsfl. Þá hafa menn verið óháðir og það hefur ekki verið pólitík þegar framsóknarmenn hafa troðið sínum eigin mönnum alls staðar að þar sem þeir hafa getað vegna þess að framsóknarmenn eru hlutlausir og það er ekki flokkspólitík þótt framsóknarmenn troði hver öðrum í stjórnir, nefndir og ráð eins og fara gerist. Það er sennilega þannig að í hæstv. ríkisstjórn er það eina óreglan í hinni sléttu mynd sem annars ríkir í þjóðfélaginu í dag að nokkrir forustumenn í verkalýðshreyfingunni skuli leyfa sér að vera flokksbundnir í öðrum stjórnmálaflokkum. Það er sennilega það eina sem þeim finnst vera eftir að laga. Ætli þeir komi ekki næst með lög um það þegar búið verður að vængstýfa verkalýðshreyfinguna með breytingum á lögum um vinnumarkaðsmál og þegar búið verður að rústa niður félagslega íbúðalánakerfið að þá verði sett eitthvert ,,Berufsverbot`` á forustumenn í verkalýðshreyfingunni, þeir skuli sko ekki leyfa sér að vera í öðrum flokkum en þeim sem ráða landinu og sitja í ríkisstjórn, þ.e. Framsfl. og Sjálfstfl. sem er hálfa leiðina búið að sameina. Svo þarf auðvitað að banna stjórnarandstöðuna, taka af henni málfrelsi, a.m.k. svona að mestu leyti, þannig að ekki þurfi að vera að hlusta á hana og þá er þetta bara alveg komið, þá er bara paradís á jörð komin þar sem Framsfl. og Sjálfstfl. eru endanlega búnir að taka völdin í sínar hendur. Þá skil ég loksins tilganginn með því hjá hæstv. utanrrh. að fara til Indónesíu því að þar veit hann að hann getur farið í góðan skóla um það hvernig á að halda landi í heljargreipum í 30 ár. Það væri gaman að hæstv. utanrrh. kæmi til umræðunnar, herra forseti, og upplýsti okkur á nýjan leik um ferðaplön sín til Indónesíu en spurt var um það á þinginu í haust og það þótti einstök ósvífni af þeim sem hér talar að vera að agnúast út í það að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl. og varaformaður Sjálfstfl., færi til Indónesíu að læra af þarlendum. Það væri gaman að heyra hvernig ferðaundirbúningurinn stendur núna. Við vitum að Suharto er heima því að hann flýtti sér heim frá Kaíró í fyrradag þannig að það er ekki nema það væri bara rétt af hæstv. utanrrh. að skreppa núna og kíkja á ástandið og hafa kannski hæstv. forsrh. með sér og þá gætu þeir lært ýmislegt af því hvernig á að stinga upp í stjórnarandstöðuna, hvernig á að þagga niður í henni og hvernig á að fara með verkalýðshreyfinguna því að þeir kunna það nefnilega í Indónesíu að stinga upp í verkalýðshreyfinguna. Verkalýðshreyfingin í Indónesíu reyndi að halda ársþing sitt í fyrrahaust og bauð forustumönnum úr verkalýðshreyfingunni frá Ástralíu og frá Norðurlöndunum. Sá fundur var leystur upp af því hann var ólöglegur að sögn yfirvalda og svo mikið lá við að stór hluti fundarmanna var fangelsaður og hinir erlendu gestir með og það var heldur snautlegt þegar Indónesíustjórn varð að leysa þá úr fangelsi vegna krafna sem voru reistar af Alþjóðavinnumálastofnuninni, ríkisstjórn Ástralíu og fleiri aðilum. Það er kannski í þetta sæluríki sem ríkisstjórnin vill sækja sér fordæmi núna. Maður gæti látið sér detta það í hug þegar lýðræðislegur þankagangur, eða hitt þó heldur, af því tagi sem kom fram hjá hæstv. félmrh. áðan er afhjúpaður. Nei, herra forseti, það eru mikil endemi. Staðreyndin er auðvitað sú, herra forseti, að ríkisstjórnin hefur algerlega ofmetnast með einhverjum hætti og fyllst valdhroka sem á sér fáa líka. Það birtist í því að það er ekki á dagskrá hjá hæstv. ríkisstjórn frekar en ég veit ekki hvað að gera nokkurn skapaðan hlut með vilja eins eða neins aðila úti í þjóðfélaginu eða inni á þingi, það skiptir ekki máli. Ríkisstjórnin er svo sannfærð um eigið ágæti og höfuðin tvö á henni að þótt verkalýðshreyfingin og öll stærstu félagasamtök í landinu, stjórnarandstaðan og jafnvel einstakir stjórnarþingmenn leyfi sér að hafa einhverjar sjálfstæðar skoðanir er ekki hlustað á það. Ef höfuðin hafa ákveðið að þetta skuli vera svona eða hinsegin þá skal það gert og það skal lemja þessi mál óbreytt í gegnum þingið hvað sem það kostar þrátt fyrir alla ágallana sem á þeim eru, þrátt fyrir vel rökstuddar beiðnir um að skoða hlutina betur, fresta afgreiðslu þeirra o.s.frv. Herra forseti. Þetta er nú staðan. Þá er það hæstv. félmrh. Páll Pétursson, fyrrum bóndi norðan úr landi, sem braust til áhrifa í Framsfl. undir þeim formerkjum að hann væri heldur á vinstri kantinum í þeim flokki og boðberi félagslegra sjónarmiða á þeim bæ, sem er þannig kominn, hefur hlotið slík pólitísk örlög að hann gengur í flórnum miðjum í skítverkum íhaldsins og er að láta áratuga draum íhaldsins um að rústa niður félagslega húsnæðiskerfinu á Íslandi rætast. Svo rækilega að hann ætlar að loka því, bara leggja það niður og ég er alveg viss um að jafnvel í sínum villtustu draumum á landsfundarfögnuðum Sjálfstfl. hefur þeim varla dottið í hug að þessi draumur mundi rætast svona glæsilega, að það væri ekki bara hægt að skrúfa niður í kerfinu og klippa af því fjaðrirnar, heldur yrði því bara beinlínis lokað. Þvílík frammistaða hjá hæstv. félmrh., hann hlýtur að verða kosinn næsti maður ársins hjá Heimdalli. Það er aðeins einn maður sem getur keppt núna um þann titil. Það er félmrh. Þeir blikna, hv. þm. Pétur Blöndal, sem fékk medalíuna í fyrra, og Halldór Blöndal, hæstv. samgrh., sem fékk medalíuna þegar hann lagði niður Ríkisskip. Það eru smámunir hjá því afreki félmrh. að leggja niður og loka félagslega íbúðakerfinu á Íslandi. Ég held hann hljóti bara að verða maður ársins þrjú ár í röð hjá Heimdalli, þetta er svo glæsileg frammistaða.  Herra forseti. Það væri freistandi að fara svolítið yfir stöðuna í þessum málum og ræða þetta t.d. frá árinu 1986 og til og með nú og það kann vel að vera að ræðumaður láti eftir sér að gera það, seinna í þessum umræðum eða við 3. umr., og þá sérstaklega m.a. út frá því að það er auðvitað athyglisverð staðreynd, og mér kom það stundum í hug bæði í dag og í gær í glímu hæstv. félmrh. og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fyrrv. félmrh. að sömu tveir flokkarnir hafa farið með húsnæðismál á Íslandi í 15 ár ef minni mitt er ekki farið að ryðga eitthvað, þ.e. Framsfl. síðan Alþfl. og svo aftur Framsfl. Þeir tveir flokkar sameiginlega bera því höfuðábyrgð á því ástandi sem ríkir í dag og sögunni í þessi 15 ár. Það er því ekkert skrýtið þótt teknar séu rispur í þessum efnum milli þessara flokka. Nú ber svo vel í veiði að ræðumaður man þessa tíð á Alþingi allt frá því hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir stóð í nokkru ströggli við fyrrv. hæstv. félmrh., Alexander Stefánsson og síðan urðu það örlög hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að verða sjálf félmrh. og búa meira að segja við Framsfl. í stjórnarandstöðu hluta af þeim tíma. Þá tóku þeir upp fyrra hlutverk hennar, hv. þm. Finnur Ingólfsson og Páll Pétursson, og svo hefur þetta snúist við aftur og má segja að hringnum sé lokað með því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er aftur komin í stjórnarandstöðu og hefur aftur framsóknarmann sem félmrh. Auðvitað gefur þetta ýmis tilefni til að --- ég segi nú ekki skemmta sér því að þetta er ekki allt skemmtilegt --- að fara yfir þessa sögu síðustu 15 ára og þá væri hægt að ræða þetta út frá ýmsum forsendum en ég er að hugsa um að geyma þann kafla aðallega til betri tíma vegna þess að kannski eru aðrir hlutir meira knýjandi í umræðunni nú og frekar tilefni til að nota takmarkaðan tíma til að fara yfir. Það sem mér finnst kannski aðalatriðið, herra forseti, er að menn nálgist þetta mál ekki út frá þeim ömurlega sjónarhóli sem hæstv. félmrh. hefur af einhverjum ástæðum reist sér til að standa á og kíkja af og það er að horfa eingöngu á ágallana á þessu kerfi. Hæstv. félmrh. rekur málið algerlega og einhliða á þeim forsendum að ýmislegt sé að í kerfinu, hann fái til sín í ráðuneytið fólk sem sé að kvarta og þess vegna hafi hæstv. ráðherra ákveðið að breyta því og henda því. Hæstv. ráðherra hefur í umræðum um málið aldrei minnst á að það sé neitt gott við þetta kerfi, aldrei. Hann hefur algerlega sleppt þeirri hlið málsins að þúsundir og aftur þúsundir Íslendinga, lágtekjufólk, einstæðir foreldrar, hafa fengið inni í tryggu og öruggu húsnæði út á þetta kerfi. Er það einskis virði? Getur hæstv. ráðherra ekki harkað af sér þótt einn og einn maður komi og kvarti ef hann veit að á móti eru hundruð og þúsundir ánægðir sem hafa fengið mikilsverða og góða úrlausn sinna mála í kerfinu? Auðvitað er það aldrei þannig að allt sé gallalaust og allir ánægðir og ef málið snýst um það að leitin standi að hinu fullkomna kerfi sem gerir alla hamingjusama held ég að hæstv. félmrh. Páll Pétursson megi lifa lengi til að finna það. Nei, staðreyndin er sú, herra forseti, að staðan í dag hjá ungu fólki, lágtekjufólki sem er að koma út úr skólum eða hefja göngu sína á vinnumarkaði með skuldir á bakinu, námslán eða í besta falli eignalaust, er ekki hótinu betri en hún hefur verið um langt árabil til að komast inn í húsnæði. Hún er að sumu leyti verri og hún verður augljóslega verri ef þeirri leið verður lokað sem hefur veitt flestum úrlausn og þá er ég að tala um varanlega úrlausn, húsnæði sem menn hafa sjálfir ráð á, ráðstöfunarrétt á en er ekki á leigumarkaði. Um það snýst málið. Við skulum hugleiða hvernig staðan er hjá ungu fólki með eitt til tvö börn og námslán á bakinu, u.þ.b. eignalaust í grófum dráttum sem er held ég oftar reglan en hitt þegar menn eru að koma út úr skóla eða hefja búskap, og það hafa í raun ekki verið neinar forsendur fyrir eignamyndun hjá fólki sem ekki hefur átt þær fyrir, fengið með arfi eða öðrum hætti. Staðan er þannig að greiðslubyrði námslána hefur verið stórþyngd. Staðan er þannig að ríkisstjórnin er búin að tekjutengja barnabætur til fulls þannig að þær eru skertar um leið og launin hækka einhvern skapaðan hlut, og staðan er þannig að eigi þetta fólk yfir höfuð möguleika á því að komast inn í íbúðarholu er eitt nokkurn veginn alveg öruggt og það er að það situr fast í henni næstu tíu, tuttugu árin, á sáralitla möguleika og í raun og veru enga til að stækka við sig nema þá að tekjur þess stóraukist og staðan batni af einhverjum öðrum ástæðum. Svo kemur hæstv. ráðherra og segir að jafnvel einstæð móðir eigi að geta fengið inni í íbúð ef hún eigi hálfa milljón. Ég bið hæstv. félmrh. að leiða fram þær einstæðu mæður sem upp til hópa eiga hálfa milljón. Voru þær í Reykjavík í fyrra þegar fjórða hver einstæð móðir leitaði til félagsmálastofnunar? Er það líklegt að þær væru að leita til félagsmálastofnunar ef þær ættu almennt hálfa milljón inni á bók? Nei, ég held ekki. Staðreyndin er sú, veruleikinn er sá hjá þeim sem þekkja ungt, eignalítið eða eignalaust fólk með lágar tekjur að það á engan minnsta möguleika á því að komast inn í mannsæmandi íbúð. Engan. Algengasta staðan er sú að þetta fólk situr fast í kjallaraholum og það borgar um 40 þús. kr. á mánuði í leigu og hefur engan möguleika til neinnar eignamyndunar við þær aðstæður. Engan. Hvað hefur það þýtt fyrir svona fólk að komast inn í sæmilega hagstæða verkamannabústaðaíbúð? Ég skal taka raunverulegt dæmi af fólki sem hóf sambúð á árinu 1992 og leigði í eitt ár lélega kjallaraíbúð fyrir 37 þús. kr. á mánuði. Það var ekki mikill afgangur af efnahagnum hjá því fólki og ekki á fyrsta árinu þegar fyrsta barnið fæddist og aðeins var ein fyrirvinna í verkamannavinnu til að sjá fyrir fjölskyldunni en þetta fólk komst inn í litla tveggja herbergja íbúð í Hólunum í Breiðholti og hvað gerðist þá? Húsnæðiskostnaðurinn lækkaði úr 37 þús. kr. á mánuði, að vísu með áskrift á Stöð 2 innifalið, niður í 9 þús. kr. Hækkaði svo í milli 13 og 15 þús. kr. eftir fyrsta árið þegar afborganir komu til og fasteignagjöld og annað slíkt. Húsnæðiskostnaðurinn lækkaði sem sagt um meira en 20 þús. kr. á mánuði hjá þessu fólki við það að fara úr lélegri kjallaraholu inn í bjarta og ágæta íbúð í blokk í Breiðholtinu. Hvað þýðir þetta síðan ef við tökum fjögur ár fyrir þessa fjölskyldu? Jú, það þýðir um 240 þús. kr. á ári í lægri húsnæðiskostnað, og með vöxtum á þá upphæð fast að millj. kr. sem þetta fólk er betur sett í dag heldur en ef það hefði spólað úti á leigumarkaðnum þessi fjögur ár. Fyrir utan það býr það í betri íbúð og hefur verið öruggt með sitt húsnæði. Það á reyndar þá upphæð sem það lagði inn í hana í formi útborgunar, 350 þús. kr. Inn í þetta dæmi vantar að vísu tvennt. Það vantar húsaleigubæturnar á aðra hliðina og/eða vaxtabæturnar á hina hliðina. Tökum nú það dæmi og reiknum þessu unga fólki, ef það hefði verið á leigumarkaðnum þessi fjögur ár, meðaltals húsaleigubætur í Reykjavík eins og þær voru í fyrra, 10.200 kr. á mánuði. Af þeirri upphæð er tekinn skattur þannig að eftir standa um 7 þús. kr., skulum við segja, og þá eru samt eftir um 14 þús. kr. á mánuði og meira ef við tökum tillit til þess að á vaxtakostnaðinn að hinu leytinu hefur það fengið vaxtabætur. Þannig er alveg örugglega, herra forseti, hægt að fullyrða að að meðaltali í svona dæmi, ef menn hafa komist inn í verkamannabústaði og fengið sæmilega hagstæða íbúð, hefur húsnæðiskostnaður slíkrar fjölskyldu lækkað a.m.k. um 15 þús. kr. á mánuði. Ég er að tala um svona 15 ára gamla íbúð, t.d. tveggja herbergja íbúð í Hólunum sem metin er á 3,5 til 4 millj. kr. Vissulega er það hagstætt verð, mun hagstæðara verð en maður ætti kost á á almennum markaði. Nú er enn eitt að segja af þessari fjölskyldu. Það eru tímamót í lífi hennar um þessar mundir og það hefur bæst við barn. Og hvað gerist þá? Í staðinn fyrir að þurfa að setja upp viðbótarbarnarúm í eina herberginu í kjallaraholunni, þá sækir þessi fjölskylda um til verkamannabústaða og fær stærri íbúð, fær sjálfkrafa stærri íbúð út á breyttar fjölskylduaðstæður. Það sem meira er og betra er að kostnaðurinn við þau íbúðaskipti er hverfandi fyrir fjölskylduna. Það kostar kannski um 180 þús. kr. en síðan dregst frá þeirri fjárhæð uppgjör á eftirstöðvum við fyrri íbúðina. Þegar upp er staðið er þarna lagt út fyrir upphæðum af stærðargráðunni 100 til 120 þús. kr. og fjölskyldan kemst inn í góða þriggja herbergja íbúð. Húsnæðiskostnaðurinn er þá kannski um 11 þús. kr. á mánuði og hækkar í um 15 til 18 þús. eftir fyrsta árið. Enn er sparnaðurinn þannig, þótt komið sé í talsvert stærri íbúð hjá stærri fjölskyldu, að það munar um 12 til 15 þús. kr. á mánuði eftir sem áður frá því sem væri ef harkað væri úti á leigumarkaðnum. Hæstv. félmrh. geispar og finnst þetta óáhugavert. Ég trúi því vel. Þetta er ekki ,,fiction``, herra forseti. Þetta er ekki tilbúningur, þetta er raunverulegt dæmi af lifandi fólki sem ætlar að flytja inn í nýju íbúðina sína á sunnudaginn kemur og ræðumaður hefur hugsað sér að hjálpa þeim. Ég held, herra forseti, að hæstv. félmrh. væri stundum nær að skoða veruleikann eins og hann er, frekar en að grafa sig niður með þeim hætti sem hann hefur gert, í skotgrafirnar í þessu máli. Á undanförnum árum hef ég margreynt að reikna dæmi fyrir ungt fólk sem hefur verið að reyna að sjá fram úr sínum húsnæðismálum. Ég fullyrði að það er síst betra í dag fyrir lágtekjufólk, fyrir ungt námsfólk og aðra slíka, að koma sér fyrir í húsnæðismálum en verið hefur mörg undanfarin ár. Þar af leiðandi eru engin rök til þess að halda því fram að ekki sé jafnmikil þörf fyrir þann möguleika sem félagslega húsnæðisformið hefur verið hingað til. Það, herra forseti, er bara bull. Það er tilbúningur. Það eru málamyndarök til að selja mönnum þetta frv. og leggja niður félagslega húsnæðiskerfið í landinu. Ég segi að það leggst lítið fyrir þann félmrh. sem lætur nota sig í svoleiðis skítverk, að láta áratuga drauma hægri aflanna í landinu rætast að þessu leyti. Framsfl. reið til kosninga í síðast með frasanum ,,Fólk í fyrirrúmi``. Fólk í fyrirrúmi. Hvar er nú fólkið sem er fyrirrúmi í þessu máli, herra forseti?

Það er fyrir í rúminu.

Eru það lágtekjufjölskyldurnar, þúsundum saman, sem hafa fengið úrlausn og mundu bera þessu kerfi öðruvísi söguna ef það fengi að úttala sig um þau mál eða er það fólkið sem á næstu árum hefði fengið úrlausn ef kerfið hefði fengið að starfa áfram? Er það fólk í fyrirrúmi? Nei, það sem hér er í fyrirúmi er kerfið. Kerfið er í fyrirrúmi og þetta mál nálgast menn algerlega út frá forsendum kerfisins. Menn segja: Jú, þarna er Byggingarsjóður verkamanna, hann er í vanda og hálfblankur. Við verðum að taka á því máli. Menn segja: Það eru sveitarfélög hér og þar í landinu sem hafa byggt, kannski dálítið glannalega og tekið á sig miklar skuldbindingar. Við verðum að taka á því máli. Svo er lagt af stað og frv. af þessu tagi samið. Hvar eru rökin frá sjónarhóli fólksins í fyrirrúmi? Þau eru ekki með. Þeirri hlið málsins er algerlega sleppt. Hvað segir okkur að hér uppi á Íslandi muni takast það sem ekki hefur tekist í öðrum löndum, að leysa þannig húsnæðismál að ekki séu nein félagsleg úrræði til staðar? Ég þekki ekki þau lönd hér í kringum okkur.

Indónesía.

Það getur vel verið að það sé ekki merkilegt verkamannabústaðakerfi í Brasilíu eða Indónesíu. Er það þá fyrirmyndin sem hæstv. ríkisstjórn sækir sér? Ég held að þeir telji það engan sérstakan sósíalisma í sjálfu sér hér í ýmsum nálægum löndum þó þeir starfræki húsnæðisfyrirkomulag sem er sérstaklega sniðið að því að mæta þörfum fólks með lágar tekjur. Það er bara ósköp einfaldlega áratuga og alda veruleiki að þar þarf sérstök úrræði til. Það liggur í hlutarins eðli. Staðreyndin er sú, herra forseti, að hér er í raun og veru verið að reka smiðshöggið á það verk að markaðsvæða til fulls íbúðalánakerfið á Íslandi. Segja má að menn hafi haldið út á þá braut í talsverðu mæli þegar húsbréfakerfið var tekið upp. Ég vil láta það koma fram hér, herra forseti, þótt það sé orðin kannski sagnfræði meira en hitt, að ég var og hef allan tímann verið á móti því að loka Byggingarsjóði ríkisins. Ég taldi það mistök og er sannfærður um að menn muni ekki geta byggt húsnæðisstefnuna á Íslandi á 100% markaðslánum, ekki hvað varðar t.d. grunnfjármögnun nýs húsnæðis. Það mun ekki ganga upp. Allt of stór hluti almennra launamanna ræður ekki við þá greiðslubyrði á fyrstu árunum sem því er samfara að ráðast í jafnstóra fjárfestingu, í langflestum tilvikum stærstu fjárfestingu lífsins hjá viðkomandi fjölskyldu sem nemur margföldum árslaunum. Menn ráða ekki við það ef full markaðskjör eru á grunnlánunum í fjármögnun dæmisins. Það hefur ekki gengið upp hjá nokkurri þjóð. Auðvitað var fráleitt að slíkt gæti gerst á Íslandi, við þær aðstæður að verðbólgan hafði afskrifað öll lán sem hvíldu á húsnæði á landinu. Á Íslandi voru þær ótrúlegu aðstæður, þegar verðtrygging var tekin upp, að íbúðarhúsnæði í landinu eins og það lagði sig var nánast skuldlaust. Ég er algerlega sannfærður um að mistökin sem menn gerðu, þegar Byggingarsjóði ríkisins var lokað, voru að setja þessi kerfi ekki upp saman þannig að almennur byggingarsjóður, með hagstæðri lánsfjármögnun til langs tíma á föstum hófsamlegum vaxtakjörum, tryggði grunnfjármögnunina og síðan gætu markaðsbréf eins og húsbréfin verið viðbótin og verið fjármögnunin hvað snerti viðskipti með notað húsnæði. Þar til hliðar og algerlega aðskilið var, er og á að vera fyrirkomulagið sem varðar félagslegt íbúðarhúsnæði. Það er ekki hægt að framkvæma félagslega stefnu í húsnæðismálum nema sá hluti sé aðskilinn og hægt sé að sníða lánskjörin og reglurnar þar að þörfum þess fólks sem kerfið á að þjóna. Það mun ekki takast hér með því að drekkja þessu öllu saman í 100% markaðsvætt bréfakerfi. Það er ekki hægt. Þar með missirðu úr höndunum stýritækin sem þú þarft að hafa í sjálfstæðu, félagslegu húsnæðislánakerfi. Það er auðvitað það sem verkalýðshreyfingin var að tala um, hæstv. félmrh., en ekki hitt að leggja kerfið niður.

Er þá ekki rétt að skrifa háeff á það?

Það er auðvitað það sem er verið að undirbúa.  Nei, herra forseti. Ég blæs á þessa tilburði hæstv. félmrh. til að reyna að sannfæra menn um það að þetta sé nokkuð annað en afturför í málefnum tekjulægstu hópanna, ungs námsfólks, einstæðra foreldra og annarra slíkra. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að fara yfir umsagnir húsnæðisnefndanna  Ég segi, herra forseti: Að mínu mati er þetta frv. hæstv. félmrh. og ríkisstjórnarinnar tekið í nefið í þessum umsögnum. Frv. er tekið í nefið í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB og í umsögnum húsnæðisnefndanna. Það stendur ekki steinn yfir steini eftir. Það er sýnt fram á að staðan verður verri fyrir fólk með lág laun að komast yfir húsnæði í nýja kerfinu en í því gamla. Það er augljóst mál og dæmin úr raunveruleikanum segja það sama. Ég vísa aftur til þess raunverulega dæmis sem ég var með áðan um fólk sem er svo heppið að komast inn í góða ódýra blokkaríbúð í Breiðholtinu í verkamannabústaðakerfinu. Ég bar saman þann kostnað vegna húsnæðis sem það hefur á mánuði hverjum við það sem það mundi hafa ef það væri úti á leigumarkaðnum. Það er algerlega óhrekjandi að það sparar þessu fólki a.m.k. 15 þús. kr. í hverjum mánuði að vera inni í þessu kerfi, borið saman við hitt, að velkjast um á leigumarkaðnum, hrekjast úr einni kjallaraholunni í aðra o.s.frv. Þannig er það og þá eiga menn að ræða þá hluti eins og þeir eru en ekki reyna að dulbúa og fela þær staðreyndir í einhverju blaðri eins og hæstv. ráðherra hefur reynt að gera. Svo er annað, herra forseti, sem menn skulu átta sig á og það er að það verða stórfelldar afleiðingar af þessum breytingum úti á markaðnum. Ég fullyrði það. Þess mun sjá stað, bæði í hærri leigu og í hækkandi fasteignaverði. Ég er viss um það. Fasteignaverð í Reykjavík mun hækka og litlu íbúðirnar mest. Litlu íbúðirnar verða einu úrræði þessa fólks. Það liggur í augum uppi. Einstæða móðirin sem á hálfu milljónina, þetta eintak sem félmrh. þekkir, með hálfa milljón inni á bók. Þrátt fyrir þessa hálfu milljón er einasta vonin ódýr kjallaraíbúð vegna þess að greiðslubyrðin og greiðslumatið verða þannig að annars gengur dæmið ekki upp. Það væri sennilega einhver besta fjárfesting sem menn gætu ráðist í nú um stundir að fara um bæinn og leita uppi allar kjallaraíbúðir sem eru á lausu og til sölu og kaupa þær í hvelli. Ég spái því að leigan muni hækka verulega á næstu mánuðum verði þessar breytingar að veruleika og fasteignaverðið mun auðvitað stíga í kjölfarið. Það er ekki bara vegna kerfisbreytingarinnar sem slíkrar og þeirra beinu áhrifa sem af henni leiðir heldur vegna hins að menn munu gefa sér minnkandi framboð á húsnæði af þessu tagi á næstu árum. Auðvitað. Það er eiginlega algjörlega útilokað annað en að afleiðingin af þessari breytingu verði líka sú að það dregur úr framboði á nýju húsnæði, sérstaklega nýju húsnæði á viðráðanlegum kjörum fyrir þetta fólk vegna þess að þrátt fyrir allt hefur það verið félagslega kerfið sem hefur verið að bæta því húsnæði við. Svo tala menn um það sem vandamál í sjálfu sér. Af hverju er það vandamál? Fyrir hverja er það vandamál? Jú, á pappírunum eru þetta skuldbindingar sveitarfélaga og í bókhaldinu hjá fjmrh. er Byggingarsjóður verkamanna eðlilega orðinn tæpur af því hann hefur ekki fengið neitt fé undanfarin ár. En ég sé ekki að það sé mikið vandamál fyrir það unga fólk og það lágtekjufólk og fyrir þá einstæðu foreldra sem hafa hundruðum saman fengið úrlausn húsnæðismála sinna vegna tilkomu þessa nýja húsnæðis. Munurinn er líka sá, herra forseti, og það eru beittustu svörin við róginum um að kerfið sé dýrt, að þetta fólk hefur flutt inn í gott húsnæði, fullfrágengnar íbúðir, bjartar og hlýlegar og rúmgóðar en ekki kjallaraholur. Er það þá einskis virði? Er það einskis virði? Ég held, herra forseti, að menn eigi nefnilega ekki að komast upp með það, hvort sem þeir eru félmrh. eða eitthvað annað, að ræða eingöngu aðra hliðina á málinu, eingöngu aðra hliðina á peningnum. Bara vandamálin, kostnaðinn, vesenið, óþægindin fyrir fjmrh., sveitarsjóðina og fyrir aumingja hæstv. félmrh. sem finnst baks að standa í því að vera með þetta kerfi og fá fólk í viðtöl sem er að klaga út af þessu og kvarta. Það verður einföld tilveran þegar hæstv. félmrh. getur sagt: Nei, engin viðtöl við mig um þetta mál. Mér koma þessi mál ekki við, það er markaðurinn sem leysir úr vanda þínum, góði minn. Farðu út á markaðinn og finndu þér þar íbúð. Það eru svörin. Auðvitað er það þannig, herra forseti, að það er sjálfsögð krafa sem komin er fram og rökstudd af miklu meira en nægjanlegum þunga til þess að allir sómakærir menn mundu fresta afgreiðslu þessa máls, þeir mundu gera það. Hæstv. félmrh. á að mínu mati þann eina kost að reisa sig pínulítið í stöðunni, það er að vera maður til þess að bjóða upp á það, þrátt fyrir að við vitum að hæstv. forsrh. hefur bannað það. Hann hefur bannað allar breytingar, hann hefur bannað að fresta afgreiðslu á nokkrum sköpuðum hlut af því að þá væri ríkisstjórnin farin að brjóta odd af oflæti sínu er okkur sagt. Herra forseti. Það er og hefur alltaf verið þannig og mun verða þannig að til þess að ná farsællega tökum á lausn þessara mál verður að vera samstarf um þau því að húsnæðismál eru ekki eitthvað sem menn leysa með fyrirskipunum að ofan þannig að það gangi upp. Það gerist ekki. Það er ekki þannig.  Hverjir komu til og tryggðu fjármögnun á húsnæðislánakerfinu á fyrstu árum verðtryggingarinnar þegar kerfið var algjörlega strand af því að ekkert fé var á lausu í landinu? Hverjir voru það? Var það Framsfl.? Voru það bændur í Húnaþingi? Nei, það var verkalýðshreyfingin sem batt fé lífeyrissjóðanna inn í húsnæðislánakerfið um langt árabil og tryggði þannig að hægt var að bæta við nýju íbúðarhúsnæði. Það er ekkert verið að hugsa um það núna að verkalýðshreyfingin tók í raun og veru á sig ábyrgðina af því að reka kerfið árum saman og fjármagna það úr sjóðum launamanna. Þannig hefur það í raun og veru alltaf verið að allar helstu breytingar í húsnæðismálum okkar sem hafa horft til framfara á öldinni, hafa verið meira og minna knúnar áfram af verkalýðshreyfingunni og félagasamtökum eða hugsjónamönnum sem hafa verið brautryðjendur á einhverjum einstökum sviðum, eins og forustumenn Öryrkjabandalagsins. Ríkisstjórnin Davíðs Oddssonar með hæstv. félmrh. Pál Pétursson í flórmokstrinum er að hafna öllu þessu, öllu slíku samstarfi og slá striki yfir alla þessa sögu, samvinnu um húsnæðismál á Íslandi á öldinni. Ég segi að það er von að hæstv. félmrh. sé í uppáhaldi hjá íhaldinu. Annan eins vinnumann hafa þeir ekki haft svo árum skiptir, ef þá nokkurn tíma. Ég veit að það verður grátur og gnístran tanna ef þeir fardagar koma einhvern tíma að hæstv. félmrh. segir upp vistinni. Þvílík ósköp. Síðan, herra forseti, er það eitt enn sem ég ætla að taka í leiðinni af því að það snýr að hæstv. félmrh. og embættisfylgju hans sérstaklega og það er vegna þess að hæstv. félmrh. fer líka með vinnumarkaðsmál. Hvað heyrir undir vinnumarkaðsmál? Jú, það heyra undir hann réttindi starfsfólks, alþjóðlegir sáttmálar um öryggi starfsfólks gagnvart vinnu sinni. ILO-samþykktir heyra undir þennan hæstv. félmrh. Sáttmáli Evrópu á þessu sviði heyrir undir þennan hæstv. félmrh. Maður skyldi því ætla að þar færi maður sem stæði á vaktinni hvað varðar réttindi launamanna, réttindi starfsfólks, er það ekki? Það væri eðlilegt. Það er þessi hæstv. ráðherra sem fyrir hönd framkvæmdarvaldsins og í umboði löggjafans á að gæta að réttindum launamanna. En það er sami hæstv. félmrh., Páll Pétursson, sem leggur fram fyrsta einkavæðingarfrv., og höfum við þó séð þau mörg ljót hérna, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, en það er félmrh. sem leggur fram fyrsta einkavæðingarfrv. þar sem starfsfólkinu er hent út.

Þetta er ekki einkavæðing.

Og ekki eitt einasta orð um það hvernig staða þess skuli vera í kjölfar breytinganna. Það er eins háðulegt og nokkuð getur verið að það skuli vera félmrh. sem flytur það mál. Fyrrv. hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, sem þótti hálfgerður haukur yngri árum sínum og var frammámaður í stuttbuxnahreyfingu Heimdallar og íhaldsins hefur þó haft það vit að hafa einhverjar klásúlur um að það skyldi reyna að tryggja starfsfólkinu störf í nýjum fyrirtækjum sem verið var að háeffa eða breyta eða selja eða einkavæða eða einkavinavæða eins og þetta hefur nú oftast verið. Þetta er ekkert annað en einkavæðing, hæstv. félmrh. Það er augljóst mál og ég spái því að fáein ár verði liðin áður en þetta kerfi verður algjörlega horfið úr umsjá ríkisins, algjörlega. Komið í hendur fjárplógsaflanna, það er alveg augljóst mál. Það er sú framtíð sem verið er að undirbúa hér enda í sjálfu sér ekki mikil breyting þegar búið er að markaðsvæða þetta 100%. Þetta er hvort sem er markaðurinn með fullum vöxtum og afföllum og hverju sem vera skal. Þetta má svo sem mín vegna vera hvar sem er, úti hjá bönkunum eða kaupleigufyrirtækjunum eða hvar sem er í þeim sjoppum sem þetta verður. Ég segi það alla vega, herra forseti, að það verður þá ekki mikill munur á því út frá því að þetta er orðið markaðskerfi. Nei, herra forseti, þessi framkoma við starfsfólkið og að það skuli vera hæstv. félmrh. sem stendur þannig að hlutunum er náttúrlega honum til mikillar háðungar og vissi maður þó ekki að það yrði miklu við bætt eins og sá maður hefur málað sig inn á spjöld sögunnar í sambandi við vinnulöggjöfina og fleira því um líkt. En ég segi alveg eins og er að ég hefði ekki viljað vera félmrh. og fá á mig áskorun, neyðaróp af því tagi sem birtist í umsögn starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins. En þar kemur skýrt fram að skorað er á ráðherra og Alþingi að inn í frv. verði bætt ákvæði sem tryggi núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Herra forseti. Finnst forseta ekki kostulegt að það skuli einmitt vera í frv. félmrh. sem þetta ákvæði vantar? Fyrsta frumvarpið sem er svo forstokkað að þessu leyti, er svo fullt af lítilsvirðingu í garð starfsfólksins að það er ekki nefnt á nafn. Jafnvel þau ræfilslegu ákvæði sem voru í fyrri einkavæðingarfrumvörpum eru ekki einu sinni höfð hér með. Herra forseti. Það er tímanna tákn að frv. af þessu tagi skuli vera til umfjöllunar og að inn í það skuli vanta allt sem heitir félagsleg hugsun því að það er nákvæmlega það sem það er. Það að vísa á það vaxtabótakerfi sem hefur verið við lýði í skattkerfinu og er hluti af skattkerfinu er náttúrlega ekkert svar, því að það eru himinn og haf á milli slíks fyrirkomulags annars vegar og þess að starfrækja sjálfstætt félagslegt húsnæðiskerfi sem gerir hvorttveggja í senn að tryggja greiðslukjör og skilmála sem tekjulægsta fólkið í landinu ræður við og sjá um framboð á húsnæði handa fólkinu. Það eru himinn og haf á milli þess og hins að vísa á að þeir sem hafi komist inn í eitthvert húsnæði, hafi það þá verið til, og þeir sem hafa ráðið við það að kaupa það, fái einhverjar vaxtabætur. Ég veit að allir hugsandi menn sem velta málinu betur fyrir sér sjá að þetta er blekkingarleikur. Ég segi bara að skárra væri það þó það ætti ekki að afnema það líka. En hluturinn er auðvitað sá, eins og allir vita, að þessi aðstoð er á allt öðrum grunni, hún er auðsæranleg, henni er hægt að svipta burtu með einu pennastriki, einni handauppréttingu á Alþingi í desembermánuði áður en afgreidd eru fjárlög, og er af allt öðrum toga en sjálfstætt kerfi sem byggt hefur verið upp með samstarfi aðila þar sem verkalýðshreyfing hefur átt aðild. Eitt er þó í öllu falli algjörlega ljóst og það er að íbúðir sem eru byggðar á hagstæðan hátt og eru í boði fyrir þetta fólk, eru efnisleg staðreynd en svona ,,gimmick`` eins og hæstv. ráðherra er hér með, er það ekki. Það eru hugarvísindi, svo vægt sé til orða tekið. Ég hef verið að velta því fyrir mér, herra forseti, bæði út frá kostulegum ummælum í greinargerð með frv. og eins því sem hæstv. ráðherra hefur sagt, hvort Framsfl. sé búinn að móta þá stefnu að þjóðin eigi að hætta að fjölga sér. Ég fæ ekki botn í röksemdafærsluna annars, öðruvísi en að annað tveggja sé orðin flokksstefna hjá Framsókn, að fólk hætti að eiga börn og þjóðinni hætti að fjölga eða að landflótti verði svo mikill að það bætist sáralítið við af fólki á næstum árum og áratugum, vegna þess að því er blákalt haldið fram við okkur að þörfin fyrir nýtt húsnæði sé nánast hverfandi eða jafnvel engin. Menn hafa verið með rosalegar draugasögur um það að svo og svo mikið af húsnæði væri tómt. En þegar farið er yfir þá hluti kemur í ljós að það er allt saman meira og minna rugl. Það finnast engar tómar íbúðir nema á einum stað á Vestfjörðum. Það eru engin ný tíðindi að í nokkrum sveitarfélögum á Vestfjörðum sem orðið hafa fyrir mikilli fólksfækkun standi nokkrar tómar íbúðir, bæði húsnæði í einkaeigu og félagslegt húsnæði. Það eru engin ný sannindi. Ég held að eitt af því sem ekki síst sé ástæða til að hafa áhyggjur af, herra forseti, í sambandi við þetta kerfi er að yfirgnæfandi líkur séu á því að draga muni verulega úr nýbyggingum, úr framboði á þessu húsnæði á komandi árum. Enda segja aðstandendur málsins að einn kosturinn sé sá að nú geti menn bara farið út á almenna markaðinn og keypt íbúðirnar þar eins og þar sé endalaust framboð á íbúðum og það þurfi ekkert að byggja félagslegar íbúðir og þetta dásamlega val og frelsi sem að nafninu til er sagt að menn eigi í þessu, byggi á því að menn geti bara farið út á markaðinn og keypt íbúðir hvar sem er. Það kemur að vísu í ljós þegar betur er skoðað að það er allt í skötulíki. Það er allt skilyrt og sveitarfélögin fá þarna í rauninni vald sem er að mörgu leyti heldur ógeðfellt til að ákveða hvar menn megi kaupa íbúðir og hvar ekki. Þau geta því skikkað þennan tekjulága hóp ef þeim svo sýnist til að kaupa húsnæði í ákveðnum hverfum, þess vegna af ákveðinni gerð, í ákveðnum blokkum eða guð má vita hvað. Þetta finnst mér heldur ógeðfelld hugsun og ég velti því fyrir mér: Er ekki verið að undirbúa hér m.a. þá hluti sem menn hafa í sívaxandi mæli áhyggjur af á hinum Norðurlöndunum, þ.e. ósköp einfaldlega gettó-myndun eða aðskilnað íbúanna, að lágtekjufólkið flytur allt saman í sömu hverfin þar sem lélegasta og ódýrasta húsnæðið er, fasteignaverðið lægst og hátekjufólkið dregur sig saman upp í hæðirnar í fín hverfi? Er það ekki framtíðin sem í raun og veru er verið að búa til hér? Einn af kostunum við það kerfi sem verið hefur er að menn hafa gegnum skipulag getað blandað hverfunum og markaðurinn hefur ekki einn stýrt því hvernig fólkið velur sér búsetu eftir kostnaði húsnæðis. Það liggur alveg fyrir. Ég vitna, herra forseti, í upphafssetningu á bls. 27 í grg. með frv. Þar er þessi kostulega setning: ,,Nægjanlegt íbúðarhúsnæði er til í landinu og í mörgum sveitarfélögum er framboð meira en eftirspurn.`` Þetta stendur þarna. Hæstv. ráðherra hefur verið að tönnlast á því sama aftur og aftur í ræðum sínum. Hann talar eins og engin þörf sé fyrir nýtt húsnæði, að þjóðinni sé hætt að fjölga, menn muni hætta að eiga börn eða flytjast úr landi í svo stórum stíl að engin þörf sé á nýju húsnæði. Ég býst við að að því leyti til sé þetta réttur málflutningur hjá hæstv. ráðherra því að í kjölfar þessara breytinga muni draga úr framboði á húsnæði um skeið. Ég er nokkuð viss um að það verður niðurstaðan og verð mun hækka. Fyrst mun leiguverðið hækka og síðan fasteignaverðið. Og þá skulum við nú tala saman, herra forseti, eftir kannski tvö til fimm ár af slíkri þróun og reyna að átta okkur á því hversu vel einstæðu mæðurnar eru þá settar. Ég tala nú ekki um þessar sem engan fimmhundruðþúsundkallinn eiga, en hæstv. ráðherra veit um mikið af slíkum einstæðum mæðrum sem bíða með 500 þús. kr. inni á bankabók eftir að kaupa sína fyrstu íbúð. Það er nú svo merkilegt sem það er. Ég hef verið að velta því svolítið fyrir mér, herra forseti, líka undir þessum umræðum hvaða þjóðfélagshóp hæstv. ráðherra umgengst. Einhvern veginn tekst hæstv. ráðherra að því er virðist að umgangast og þekkja allt annan hluta þjóðfélagsins en a.m.k. mér. Það er alveg á hreinu því hæstv. ráðherra talar eingöngu við fólk sem er óánægt með félagslega húsnæðiskerfið. Hann hefur ekki heyrt í neinum öðrum og svo þekkir hann helling af einstæðum mæðrum sem bíða með 500 þús. kr. inni á bankabók eftir því að kaupa sína fyrstu íbúð. Þetta er annar veruleiki en við mér blasir. Ég þekki ekki þetta fólk í kringum mig. Í þeim blandaða kunningja- og ættingjahópi sem ég á er þessu yfirleitt alveg þveröfugt farið. Obbinn af því fólki sem hefur fengið úrlausn sinna mála í félagslega húsnæðiskerfinu er mjög ánægður. Ég þekki mjög margt hamingjusamt fólk, t.d. eldri verkamannafjölskyldur sem hafa kannski um miðjan aldur eignast sitt fyrsta eiginlega húsnæði, það sem fólk kallar í daglegu tali þak yfir höfuðið, því það að velkjast um á leigumarkaðnum hefur ekki verið það í bókstaflegum skilningi þess orðs í hugum slíks fólks. Og ég þekki alveg helling af einstæðum mæðrum og einstæðum foreldrum sem hafa einmitt fengið úrlausn sinna húsnæðismála vegna tilvistar félagslega íbúðakerfisins sem það hefði enga möguleika átt á annars, einnig vegna þess að það kerfi er þannig úr garði gert að þar hefur fólk með slíkar fjölskylduaðstæður forgang. Það hefur forgang, er það ekki? Jú, hæstv. félmrh. veit af því. Það er gott. En hvar verður forgangur þess í nýja kerfinu hjá hæstv. ráðherra? Ætlar markaðurinn að láta einstæða foreldra hafa forgang? Hefur markaðurinn lofað hæstv. félmrh. því að hann muni velja úr þegar farið verður að selja íbúðirnar, að þá muni einstæðir foreldrar hafa forkaupsrétt að hagstæðustu og bestu íbúðunum? Nei, það held ég ekki, hæstv. félmrh. Ég veit ekki til þess að ,,herra markaður`` hafi hugsað sér það. Auðvitað er það þannig, herra forseti, og það ætti hæstv. félmrh. að reyna að skilja, að það að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið er meira en bara reikningsdæmi. Með því er verið að loka ákveðnu fyrirkomulagi og með því er verið að leggja úr höndum stjórnvalda ákveðið tæki sem menn hafa m.a. getað beitt til þess að leysa fyrst vanda þeirra sem eru í mestum vanda og hafa mestu þörfina fyrir úrlausn, eins og einstæðra foreldra. Þess vegna hafa þeir haft forgang á listunum. Þess vegna hafa barnmargar fjölskyldur forgang þegar kemur að því að skipta um íbúð og fá stærri íbúð innan kerfisins. Allir þessir möguleikar hverfa með því að kerfinu verður drekkt í einu markaðskerfi, 100% markaðsvæddu kerfi. Ég veit að þetta hlýtur hæstv. félmrh. að skilja og ég er sannfærður, herra forseti, um að það verður eitt fyrsta verk félagslega þenkjandi manna þegar þeir komast til valda aftur --- þess verður vonandi ekki langt að bíða að þeir komist að landstjórninni á nýjan leik --- að búa til á nýjan leik eitthvert slíkt tæki. Ég er alveg viss um það. Ef menn standa frammi fyrir uppsprengdum leigumarkaði og rokhækkunum á fasteignaverði og skorti á íbúðarhúsnæði á viðráðanlegum kjörum fyrir lágtekjufólk og menn standa frammi fyrir þeirri köldu staðreynd að markaðurinn gerir engan greinarmun á einstæðum foreldrum og öðrum, engan greinarmun á barnmörgum fjölskyldum og barnlausum, munu menn byggja sér nýtt tæki til að stýra stuðningi opinberra aðila við fólk hvað húsnæðisöflun varðar þannig að hægt sé að beina honum til þeirra sem mesta hafa þörfina. Það liggur alveg í augum uppi. Til þess er svona kerfi og það er megin kosturinn við það að það er nothæft í þeim tilgangi. Þannig að verði það ógæfuskref stigið, sem ég er nú satt best að segja ekki farinn að trúa enn þá að verði úr, að kerfið verði slegið af með lagasetningu af þessu tagi þá verður það tímabundið ástand. Það er alveg öruggt mál. Ég er sannfærður um að þá verður aðeins tímaspursmál sem vonandi verður frekar mælt í missirum en árum hvenær ný stjórnvöld, verkalýðshreyfingin og félagasamtök í landinu taka á nýjan leik höndum saman um að gera átak í húsnæðismálum. Herra forseti. Ég ætla þá undir lokin að koma aðeins aftur að því sama sem ég hóf mál mitt á að ræða og það voru m.a. samskipti hæstv. ríkisstjórnar við stjórnarandstöðuna, verkalýðshreyfinguna og fleiri slíka aðila. Þegar maður veltir fyrir sér ummælum hæstv. félmrh. áðan um verkalýðshreyfinguna og nafngreinda forustumenn í verkalýðshreyfingunni sem var auðvitað einhver svakalegasti óhróður sem ég hef í langan tíma heyrt einn mann fara með, þar sem því var beinlínis haldið fram að verkalýðshreyfingin væri misnotuð af forustu hennar í pólitískum tilgangi, væntanlega þá vegna þess að verkalýðshreyfingin hefur leyft sér að hafa aðra skoðun í húsnæðismálum en hæstv. ráðherra og væntanlega vegna þess að ýmsir af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar eru ekki flokksbundnir í Framsfl. eða Sjálfstfl., systurflokki hans, þá fór ég að velta því fyrir mér hvort það gæti verið að bæði þessi ummæli og þetta frv. væru flutt núna af hæstv. ríkisstjórn í skjóli þess að verkalýðshreyfingin er með bundna samninga. Getur það verið? Ég er alveg viss um það, herra forseti, að ef samningar væru lausir 1. júní þá væri ekki þessi derringur og gorgeir í hæstv. ríkisstjórn. Þá mundu allsherjarmótmæli verkalýðshreyfingarinnar gegn því að þessi frv. væru afgreidd skipta máli. Þarna á því bara að sæta færis. Af því að verkalýðshreyfingin er með bundnar hendur og nær ekki vopnum sínum, þá er tækifæri til að rægja hana, þá kemur ráðherra vinnumarkaðsmála í ræðustól á Alþingi og rægir forustumenn hennar og þá er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar nógu borubrött til þess að gera ekkert með vel rökstudd tilmæli hennar um að fresta afgreiðslu þessa máls. Þetta er nú hetjuskapurinn. Og það er hæstv. félmrh., Páll Pétursson frá Höllustöðum, sem lætur nota sig í þessa hluti. Það leggst lítið fyrir hann, herra forseti og hefur þó rykti hans verið heldur á niðurleið hér um nokkuð langt skeið satt best að segja. Það er nefnilega ekki bara nóg að fá ráðherrastól eftir langþráða bið síðla á stjórnmálaferli eins og hæstv. ráðherra fékk eftir síðustu kosningar. Menn þurfa að nota hann þannig að einhver manndómsbragur sé að því til þess að eftirmælin eftir það verði í sjálfu sér pósitíf. Það er alveg eins hægt að niðurlægja sig á því að vera ráðherra eins og að gera hvað annað ef störfin eru slík. Það er alveg nákvæmlega eins hægt að gera það, herra forseti, og mér sýnist hæstv. félmrh. vera á mjög góðri leið með það að reisa sér heldur snautlegan bautastein í verkum sínum, í skítverkum sínum fyrir íhaldið þar sem hann er að láta drauma þess um að vængstífa verkalýðshreyfinguna, um að rústa félagslega húsnæðiskerfinu á Íslandi, um að skerða atvinnuleysisbætur o.s.frv. ganga fram. En það eru afreksverkin sem ríkisstjórnin hefur staðið í undir forustu hæstv. félmrh. að þessu leyti. Að vísu verður að segjast að á einu sviði eru sjálfstæðismenn ekki alveg fullkomlega ánægðir með árangurinn. Þeir hefðu viljað ná meiri árangri í að lækka atvinnuleysisbæturnar. Það liggur fyrir. Það voru viss vonbrigði fyrir hæstv. fyrrv. fjmrh. Friðrik Sophusson þegar hann var um það bil að láta af embætti sínu eftir rúmlega sex ára skeið að honum fannst að þar hefði ekki náðst nógur árangur og hann lét það koma fram að hann teldi að atvinnuleysisbæturnar þyrftu að lækka meira. En það er engin óánægja með árangurinn hvað vinnulöggjöfina snertir og mikil hamingja er ríkjandi í Sjálfstfl. með árangurinn núna sem er að verða í húsnæðismálunum. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur dansað síðustu vikurnar eftir að þetta frv. kom fram. Hann flýgur um, tiplar á tánum eins og ballettdansmær. Hann er svo hamingjusamur með þetta frv. Já, herra forseti, það er óhjákvæmilegt að koma því hér inn í þingtíðindin hvernig þessi mál hafa verið að þróast hjá Framsfl. Það er vísu nokkuð þreytandi að ekki skuli vera hægt að eiga orðastað við aðra af forustumönnum þess flokks en hæstv. félmrh. Hann er svoleiðis úti í móum og mýrum í sínum málflutningi í þessum efnum að það hefur ekki mikið upp á sig að ég tel að reyna að eiga við hann mikið frekari orðastað, hvorki pólitískt né faglega. Mér fannst hæstv. ráðherra skripla dálítið á skötunni þegar hann reyndi áðan að fara yfir þessi mál og svara. Hann hafði greinilega ekki sett sig nægjanlega vel inn í þessi mál að öllu leyti. Það er auðvitað fyrirgefanlegt. Það er í mörg horn að líta. Margs þarf búið við frændi, eins og segir í gamalli bók. Maður hefði þá a.m.k. gjarnan viljað, herra forseti, að oddvitar stjórnarflokkanna hefðu sýnt sóma sinn í því að koma hér til þessarar umræðu og taka þátt í hinum pólitíska hluta hennar. Ég hef verið að velta því fyrir mér, herra forseti, hvernig það er með hæstv. utanrrh., formann Framsfl. og varaformann Sjálfstfl., hvort að það sé yfirleitt von á því að við fáum þann hæstv. ráðherra til að koma hér til þings einhvern tíma á næstu dögum eða vikum þannig að við getum þó ekki væri nema í eitt skipti átt við hann orðastað um pólitísk mál á þessum vetri. Við vitum að sönnu að hæstv. ráðherra er mikið í útlöndum. Það er verið að undirbúa Indónesíuferðina og allt tekur þetta tíma. Mér finnst það vera nokkur ágalli á stöðu mála að formaður annars stjórnarflokksins skuli vera svo stanslaust í burtu að hann skuli aldrei vera tiltækur. Hann er aldrei tiltækur í nokkru máli. Í stórmálum hér hverju á fætur öðru er aldrei hægt að eiga orðastað við þann mann. Hann er aldrei hér, aldrei við.

Davíð gegnir fyrir hann.

Sendir lágt setta skutulsveina sína hér til þess að tafsa eitthvað í umræðunni. Svo kemur hæstv. forsrh. og gegnir fyrir hann. Þó að við séum ekkert að gagnrýna það eða setja út á það að þeir gegni hver fyrir annan og þetta séu orðnir systurflokkar sem meira og minna sé búið að sameina. Þó er það ekki alveg á jafnræðisgrundvelli eins og kunnugt er því að Framsfl. er í vinnukonuhlutverkinu, svoleiðis að hann fer upp bakstigann. Þetta er svona eins og heldrimannahús fyrr á öldinni. Það eru aðalinngangur með breiðum og fínum stiga og svo bakdyrainngangur fyrir vinnufólkið. Þar gengur Framsfl. um. Út af fyrir sig er þetta verkaskipting sem við getum alveg tekið gilda hér, svo lengi sem það er ljóst og skýrt. Ef við eigum bara að tala við hæstv. forsrh. og spyrja hann einnig um hvað Framsfl. finnist þá verðum við náttúrlega að láta okkur hafa það. Þá er a.m.k. nauðsynlegt að sá hinn sami hæstv. forsrh. sé til staðar. Ég spái því, herra forseti, að þetta mál muni verða stjórnarflokkunum til lítils sóma og lítils frama ef þeir halda við þau áform sína að troða þessu hér í gegn með góðu eða illu. Það verður auðvitað með illu því að þetta mál sætir mjög harðri andstöðu. Ég spái því að það eigi fyrr eða síðar eftir að koma til kasta Alþingis á nýjan leik að taka upp þau mistök sem hér stendur til að gera. Ég hef enga trú á því, í þjóðfélagi eins og því íslenska þar sem fólk er mikið að flytja búferlum og tekjudreifing því miður orðin það misjöfn að þrátt fyrir mikla velmegun ákveðinna hópa eru fjölmennir hópar fólks með mjög lágar tekjur og berjast í bökkum við að ná endum saman dag frá degi, að hægt verði að byggja hér upp húsnæðiskerfi sem skeri sig úr frá því sem er hjá nálægum þjóðum, að þar séu engin sérstök aðgreind félagsleg úrræði fyrir hendi. Það er í mínum huga algjörlega fráleitt nema þá sé hægt að vísa á leigumarkað. Ég held að það muni ekki ganga. Ég endurtek, herra forseti, það sem ég sagði fyrr að það hlýtur að verða eitt af fyrstu verkum nýrrar ríkisstjórnar, verkalýðshreyfingar og félagasamtaka að taka höndum saman á nýjan leik um samstarf í húsnæðismálum eins og hefur reyndar lengst af verið á þessari öld. Allra síðast, herra forseti, aðeins þetta um stöðu mála hér á þinginu og í umræðunni um þetta mál. Mér sýnast málin vera komin í mikið óefni. Þá ég ekki við að umræður taki sinn tíma eins og gengur. Ég á fyrst og fremst við það að mér sýnist það vera orðin staðreynd sem verði ekki umflúin og þýði ekkert að fara neitt í felur með, að mál eru ekki lengur rædd hér eða meðhöndluð á efnislegum forsendum. Með einhverjum hætti hefur andrúmsloftið þróast yfir á það stig að það skiptir ekki lengur máli hvort málin eru vel eða illa úr garði gerð, hvort um þau er samkomulag eða grenjandi ágreiningur. Það er best að segja það hér úr þessum ræðustóli sem er sagt við mann trekk í trekk núna hérna í hliðarsölum: Það breytir engu úr þessu hvað sagt verður eða gert í þessu máli, það skal afgreitt óbreytt. Það er orðið markmið í sjálfu sér hjá ríkisstjórninni að lemja málin í gegn óbreytt, hvað sem það kostar. Það er orðið þannig. Þetta er sjúkt, herra forseti. Það er algjörlega sjúkt ef málin komast á það stig að efni þeirra og innihald skipti ekki lengur máli. Þetta er orðin einhvers konar valdabarátta eða styrkleikaprufa, einhvers konar ,,magtkamp`` hjá ríkisstjórninni að lemja allt sitt óbreytt í gegn, hvort sem það er hálendið, eignarhald á auðlindum í jörðu --- að gefa einstaklingum auðlindirnar --- eða að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið. Þetta er auðvitað skelfilegt, herra forseti. Þetta er hin hliðin á því að dást að því að eiga sterka foringja. Það er mikið talað um það að íslenska þjóðin sé svo gæfusöm að eiga mjög sterkan foringja eða sterka foringja. Það er stundum haft í fleirtölu með hliðjón af varaformanni Sjálfstfl., hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni en jafnframt stundum haft í eintölu. M.a. kveður svo rammt að þessu að rússneski sendiherrann fór úr landi með þau orð að það væri nú ekki lítil gæfa Íslendingum að eiga svona gífurlegan leiðtoga sem Davíð Oddsson, hæstv. forsrh. Það er sami sendiherrann og hefur verið að kvarta undan því að Dagblaðið skrifi óvirðulega um Boris Jeltsín. Hin hliðin, herra forseti, á því að eiga svona sterka foringja er líka vel þekkt víða að úr mannkynssögunni. Skýrt en dapurlegt dæmi um hana er einmitt hér á ferðinni um þessar mundir. Það er orðið markmið í sjálfu sér hjá stjórnarflokkunum að troða tilteknum málum sínum óbreyttum í gegn, óbreyttum í gegn, hvað sem tautar og raular, þrátt fyrir andstöðu þjóðarinnar, félagasamtaka, stjórnarandstöðunnar og þrátt fyrir alla ágalla sem bent er á í þessum málum. Það er auðvitað, herra forseti, ekkert annað en mjög dapurleg, svo ekki sé sagt sjúkleg hlið, á þessu vandamáli sem það er að eiga sterka foringja, eða hitt þó heldur. Fyrir mér eru þetta ekki sterkir foringjar, herra forseti, þetta eru litlir kallar, hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh.

Herra forseti. Sú staða sem við okkur blasir hér í dag er að mörgu leyti kunnugleg. Við horfum á ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Það er ekkert nýtt. Það hefur oft gerst áður á þessu kjörtímabili. Til þess að glöggva okkur aðeins þá getum við rifjað það upp að fyrir u.þ.b. tveimur árum stormaði hingað niður á Austurvöll heilt alþýðusambandsþing til þess að mótmæla frumvörpum sem þá lágu fyrir hinu háa Alþingi. Í skýrslu forseta Alþýðusambands Íslands fyrir árið 1996 segir um þetta, með leyfi forseta: ,,38. þing ASÍ var haldið í Íþróttahúsinu í Digranesi, Kópavogi, dagana 20.--24. maí. Daginn eftir að þingið var sett var 2. umræðu um breytingar á vinnulöggjöfinni fram haldið á Alþingi. Þetta mál setti því sterkan svip á þing ASÍ. Í ávörpum gestanna, Ögmundar Jónassonar, formanns BSRB, og Elnu Katrínar Jónsdóttur, varaformanns BHM, var lögð mikil áhersla á samstöðu gervallrar verkalýðshreyfingarinnar. Þriðjudadginn 21. maí, þegar Alþingi var að hefja umræður um vinnulöggjöfina, risu allir þingflulltrúar á 38. þingi ASÍ úr sætum og samþykktu með lófataki harðorða mótmælaályktun gegn skerðingum á réttindum launafólks. Þar var skorað á þingmenn að stöðva framgang frumvarpsins. Að lokinni afgreiðslu ályktunarinnar hélt þingheimur ASÍ niður á Austurvöll og þingfundi fram haldið fyrir utan Alþingishúsið. Þar var Páli Péturssyni félmrh. afhent ályktunin og Jón Karlsson, þingforseti alþýðusambandsþingsins, afhenti Ólafi G. Einarssyni, starfsbróður sínum á Alþingi, persónulegt bréf til allra þingmanna með áskorun um að taka ekki þátt í að skerða réttindi launafólks.`` Tvö ár eru liðin síðan þetta gerðist, herra forseti, og ýmislegt hefur gerst síðan þá. Enn stöndum við frammi fyrir því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er í andstöðu við verkalýðshreyfinguna um stórt grundvallarmál, herra forseti, sem mun hafa miklar afleiðingar sem ekki eru allar fyrirséðar. Til vitnist um þessa tvo andstæðu póla í samfélaginu, annars vegar hæstv. ríkisstjórn og hins vegar verkalýðshreyfinguna, þá vil ég benda á viðtal frá því í gær, 14. maí, þar sem Ævar Örn Jósepsson, dagskrárgerðarmaður á Rás 2, ræddi við nafnana Magnús Norðdahl, lögfræðing Alþýðusambands Íslands, og Magnús Stefánsson, hv. framsóknarþingmann, sem reyndar var frsm. þessa frv. Þar kemur fram vægast sagt undarleg afstaða þykir mér til þeirra mótmæla sem hér hafa komið fram. Ég vil taka það fram að mér hefur borist það til eyrna að hv. þm. Magnús Stefánsson er ekki hér í húsinu og að er ekki hægt að ná í hann vegna þess að hann er á fundi í Hveragerði. Ég geri mér grein fyrir því að hann er ekki hér til að gera grein fyrir þessu viðtali eða til að svara fyrir sig. Ég vil samt sem áður koma því hér á framfæri að í þessu viðtali kom fram alveg ótrúleg afstaða í garð þeirra mótmæla orðið hafa vegna þessa frv. Svipuð afstaða hefur reyndar birst hjá hæstv. félmrh. oft og mörgum sinnum í þessari umræðu. Í viðtalinu er bent á að fram hafi komið mikil mótmæli frá öllum helstu félagasamtökum sem starfa á vettvangi launafólks og víðar í samfélaginu. Ævar spyr hvernig standi á því að þrátt fyrir þessa auglýsingu frá Alþýðusambandinu, BSRB og fleiri stórum samtökum, og þrátt fyrir mikinn og öflugan málflutning stjórnarandstöðunnar gegn þessu frv., þá eigi að ljúka þessu máli eins og hverju öðru þingmáli. Það er það sem hér liggur fyrir. Þá segir hv. þm. Magnús Stefánsson að meiningin sé einfaldlega að ljúka þessu máli eins og hverju öðru þingmáli sem fer bara hér í gegnum þingið eins og hvert annað mál, sama hvað tautar og raular. Hann bendir á það að menn geti nú haft ýmsar skoðanir á þessum málum og það sé ekki að gerast í fyrsta skipti núna að einstakir aðilar skori á þingið að fresta málum. Hæstv. ríkisstjórn tekur því eins og hverju öðru hundsbiti að það hafi komið fram heilsíðuauglýsing í Morgunblaðinu frá fjölda samtaka: Alþýðusambandinu, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Neytendasamtökunum, Kennarasambandinu, Leigjendasamtökunum, Geðhjálp, Þroskahjálp, Byggingarfélagi námsmanna, Nemendagarði Samvinnuháskólans --- ég ætla ekki að telja þetta allt upp. Þetta hefur verið talið upp hér í umræðunum áður. Hæstv. ríkisstjórn lítur á þetta sem hvert annað hundsbit sem eigi ekki einu sinni að hlusta á, herra forseti. Það er ekki með öllu ólík afstaða sem hæstv. ríkisstjórn sýnir gagnvart þessum mótmælum og hún sýndi gagnvart hálendisfrv. svokölluðu, þrennunni sem hefur verið að fara í gegnum þingið á undanförnum dögum, við mikil mótmæli ekki aðeins stjórnarandstöðunnar heldur ekki síður fjölda félagasamtaka og einstaklinga sem telja sig eiga hagsmuna að gæta um þau mál. Það birtust líka heilsíðuauglýsingar um þau mál þar sem skorað var á hæstv. ríkisstjórn að fresta málunum. En hæstv. ríkisstjórn kýs að hlusta ekki á þau mótmæli, eins og þau skipti hana ekki nokkru einasta máli vegna þess að hér sé á ferðinni ákveðin pólitík sem ríkisstjórnin ætlar að koma í gegn hvað sem tautar og raular. Ég verð að segja það, herra forseti, að þessi afstaða einkennist að mínu mati af valdhroka, ég get ekki skýrt þetta með öðru en að þarna sé um að ræða hreinan og kláran valdhroka. Það er sorglegt að horfa á það þegar verið er að gera slíkar breytingar á íslensku samfélagi sem eru að fara í gegn með þessu frv. og þeim frv. sem fóru í gegnum þingið á vikunum á undan. Það er ekki aðeins verkalýðshreyfingin, það eru ekki aðeins samtök fatlaðra og Neytendasamtökin og ýmis samtök önnur sem mótmæla heldur er námsmannahreyfingin líka enn einu sinni að mótmæla. Námsmannahreyfingin hefur oftar en einu sinni stormað niður á Austurvöll á þessu kjörtímabili og mótmælt aðgerðum þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Um þau mótmæli hefur í flestum tilvikum, herra forseti, farið eins og um mótmæli þeirra félagasamtaka sem ég hef minnst á hér áður, á þau er ekki hlustað. Frumvarpið sem við erum að fjalla um hér er um mjög mikilvæg félagsleg málefni. Það er unnið í flaustri og með þó nokkrum hraða. Ekki aðeins er það unnið í flaustri heldur er það unnið án samráðs við verkalýðshreyfinguna eða aðra sem hafa komið nálægt húsnæðismálum um áratuga skeið. Vil ég þar nefna t.d. Búseta sem hefur vakið athygli á því í umsögn sinni að við þá var ekki haft samráð og það hefur ekki verið tekið tillit til mótmæla þeirra þrátt fyrir að þeir hafi unnið töluvert starf að því að reyna að greiða úr vanda fólks á húsnæðismarkaðnum hér á landi. Það er ekki hlustað á þau mótmæli sem fram koma, það er ekki tekið mark á aðvörunum um afleiðingarnar, og það sem einkennir þetta frv. líka er að gæðingar flokkanna tveggja eru settir í að semja frv. án þess að um leið séu nokkur tengsl höfð við samfélagið að öðru leyti. Það er sem sagt einn frá mér og einn frá þér og svo búum við til frumvarp. Þetta minnir um margt á það ástand sem var fyrir u.þ.b. tveimur árum þegar vinnumarkaðsfrumvarpið fór í gegn og var af mörgum nefnt leiftursóknarherferð ríkisstjórnarinnar. Það er sami þjösnagangurinn í því máli og í þeim málum, það er sama skilningsleysið sem birtist gagnvart viðfangsefninu sjálfu og ekki síst kom það skilningsleysi mjög skýrlega fram í ræðu hæstv. félmrh. áðan. Ráðherra vinnumarkaðsmála sýndi sjálfur í ræðu sinni alveg ótrúlegt skilningsleysi að mínu mati á málefnum verkalýðshreyfingarinnar og þeirri vinnu sem þar fer fram þegar hann gaf það nánast í skyn að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar sem hafa vogað sér að gerast aðilar að stjórnmálasamtökum öðrum en Framsfl. eða Sjálfstfl. eða eru í samstarfi við stjórnarandstöðuflokkana á einhvern hátt væru handbendi þeirra stjórnmálaflokka sem þeir ynnu með. Þetta segir hæstv. ráðherra vinnumarkaðsmála þrátt fyrir að af flestum sé vitað mál að verkalýðshreyfingin hér á landi hefur unnið þverpólitískt um áratuga skeið og þar hafa menn komið að úr öllum stjórnmálaflokkum og getað unnið saman að verkalýðspólitík án þess að flokksskírteinin skipti þar öllu máli. En mér þótti þessi ummæli hæstv. félmrh. um margt lýsa skilningsleysi hans á starfi verkalýðshreyfingarinnar og innviðum hennar. Það hefur reyndar komið fram oft áður í umræðum um ýmis mál sem tengjast verkalýðshreyfingunni. Í frv. birtist ákveðinn valdhroki og ég vil segja nánast valdagræðgi ráðherra sem er vissulega á kostnað lýðræðisins. Það birtist í mörgu eins og því hvernig stjórn húsnæðissjóðsins, Íbúðalánasjóðsins, er skipuð, það birtist í fjölda reglugerðarheimilda sem eru 28, ef ég man rétt. Í frv. sem telur 57 ákvæði eru 28 reglugerðarheimildir þar sem ábyrgð er vísað frá löggjafarvaldinu yfir á framkvæmdarvaldið og það á að greiða nánar og ítarlegar úr málum þar. Þetta held ég að kunni ekki góðri lukku að stýra, herra forseti, og sé yfir höfuð mjög slæm lagasetningaraðferð og ekki sæmandi hinu háa Alþingi að standa að. Ég verð líka að segja það, herra forseti, að mér hugnast ekki þessar 28 reglugerðarheimildir vegna þess að ríkisstjórnin hefur sýnt það og sannað að henni er ekkert um verkalýðshreyfinguna gefið eða þau málefni sem hún stendur fyrir. Ríkisstjórnin vill ekkert samráð við verkalýðshreyfinguna, hún trúir ekki ráðleggingum verkalýðshreyfingarinnar og hún vill veg verkalýðshreyfingarinnar yfir höfuð sem minnstan enda hefur komið fram hjá hæstv. félmrh. að menn sem eru ekki þar í forustu hafa ekki rétt flokksskírteini að mati hæstv. ráðherrans. En eftir að hin hæstv. ríkisstjórn er búin að hafna öllu samráði við verkalýðshreyfinguna um þennan málaflokk sem hún hefur þó haldið utan um, félagslega húsnæðiskerfið, um áratuga skeið finnst mér skjóta svolítið skökku við eins og fram kemur í áðurnefndu viðtali við hv. þm. Magnús Stefánsson að þegar spyrillinn spyr hann að því hvort það sé satt sem á ríkisstjórnina hefur verið borið að þeir séu að hjálpa hinum ríku að gera sér hina efnaminni að féþúfu, þá segir þingmaðurinn nei. Málið sé það að gert sé ráð fyrir því í brtt. félmn. að komið verði á markvissu samstarfi aðila launþegahreyfinganna og sveitarfélaganna og ríkisvaldsins um það að fara yfir leigumarkaðinn og móta þar línurnar með það að markmiði að byggja upp leigumarkaðinn á eðlilegan hátt og síðan varðandi fjárframlög og lánveitingar til leiguíbúða að þá sé auðvitað gert ráð fyrir því eftir sem áður eins og verið hefur að það verði ákveðið í fjárlögum hverju sinni hvernig fjárveitingum verði háttað til þeirra mála. Það á sem sagt að taka upp samstarf við verkalýðshreyfinguna eftir á, eftir að búið er að djöfla þessu frv. og þjösna því í gegn í fullri andstöðu við alla verkalýðshreyfinguna. Þá á að bjóða henni upp á samstarf um einhver smáatriði og einhver útfærsluatriði sem ráðherranum þóknast að hafa samstarf um við hreyfinguna. Ég verð bara að spyrja hæstv. félmrh.: Trúir hann því virkilega að einhver vilji hafa samstarf við hann um þetta mál eftir það sem á undan er gengið? Hver ætti það svo sem að vera? Félmrh. er búinn að snúa baki við öllum nema Framsfl. og Sjálfstfl. í þessu máli og öll þau samtök sem hæstv. ráðherra gæti hugsanlega haft samstarf við um þessi mál hafa farið fram á það að málinu verði frestað og þau koma fram í auglýsingunni sem birtist í Morgunblaðinu fyrir u.þ.b. tveimur dögum. Ég hef því ekki nokkra trú á því, herra forseti, að nokkur úr þeim samtökum sem þarna koma til greina hafi áhuga á því að hafa samstarf við hæstv. ráðherra um þessi mál eftir það sem á undan er gengið. Það má spyrja sig að því, og ég hef gert það mjög oft, af hverju ákveðið sé af þessari ríkisstjórn að leggja niður félagslega kerfið og af hverju það sé gert án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Við fyrstu sýn virðist manni sem þar sé bara um hreinan og kláran yfirgang og þjösnaskap að ræða og að vísvitandi sé gengið fram hjá verkalýðshreyfingunni. En það má líka gera ráð fyrir því að ráðherra treysti einfaldlega öðrum betur til þessa verks en verkalýðshreyfingunni og það er í raun og veru eina niðurstaðan sem ég get fengið við spurningunni og eina svarið. Bent hefur verið á það að félagslega kerfið sé komið í þrot. Það má segja með réttu að félagslega kerfið, húsnæðiskerfið, hefur átt við töluverð vandamál að stríða en það eru ástæður fyrir því, herra forseti. Margir hafa tekið undir það með hæstv. félmrh. að þörf sé á því að endurskoða kerfið og gera á því ýmsar bragarbætur. En það hefur hins vegar enginn, ekki einn einasti maður, eftir því sem ég best veit annar en þeir sem eru í herbúðum stjórnarinnar lagt það til að kerfið sé beinlínis lagt niður án þess að nokkur einustu úrræði komi í staðinn fyrir láglaunahópana. Ég mun reyndar fara nánar yfir það síðar í ræðu minni út af hverju félagslega kerfið er komið í þrot, fyrir því eru margar ástæður. En ég held að það sé einsýnt af því frv. sem hér hefur verið lagt fram, og ekki síður af því sem á undan hefur gengið á þessu kjörtímabili, að hæstv. ráðherra vinnumarkaðsmála vill ekkert samstarf við verkalýðshreyfinguna. Ég held að það sé einsýnt að hann vill hana út úr húsnæðiskerfinu og treystir öðrum betur til þess verks og það má með réttu taka undir það sem bent var á af hv. þm. Steingrími Sigfússyni, sem talaði hér áðan að þar gengur hæstv. félmrh. svo sannarlega erinda Sjálfstfl. sem hafa átt þann draum um margra ára skeið að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið. Margir hafa bent á það í umsögnum, herra forseti, að frv. sé flausturslega unnið og að það þurfi að vanda það mun betur áður en það sé tækt til lagasetningar. Þetta kemur fram í ýmsum umsögnum og ég vil benda á nokkrar þeirra. Til dæmis liggur fyrir umsögn, reyndar greinargerð frá lögmönnum, Gylfa Thorlacius, Svölu Thorlacius o.fl., sem húsnæðisnefnd Reykjavíkur var gefin um frv. Þar er m.a. bent á að það sé megingalli á frv. að ekki skuli vera samin heildarlöggjöf um húsnæðismál og hér hafi verið kjörið tækifæri til að setja einfaldar, auðskiljanlegar og aðgengilegar reglur varðandi þau atriði sem var vissulega orðið tímabært að gera og komast hjá kostnaðarsömum málaferlum sem er óhjákvæmilegt að framhald verði á, segja lögmennirnir. Þá er líka bent á það í þeirri umsögn að mjög óeðlilegt sé hve mikill hluti þessara reglna á að fara eftir reglugerðarákvæðum en samkvæmt athugasemdum með þeirri grein, 51. gr. frv., þarf að setja reglugerð um a.m.k. 28 atriði. Þetta er náttúrlega engin hemja, herra forseti, að semja þurfi 28 reglugerðir um frv. sem er u.þ.b. 50 lagagreinar. Það er alveg greinilegt að það er ýmislegt óunnið í slíku frv. Samtökin Þak yfir höfuðið hvetja eindregið til að afgreiðslu frv. verði frestað til haustsins, ekki síst svo tími gefist til að fara betur ofan í þau fjölmörgu atriði sem gerðar hafa verið athugasemdir við. Það er ekki síður það sem fólk er að fara fram á, að því gefist kostur á að fara ítarlegar ofan í frv. til að reyna að átta sig á afleiðingum þess vegna þess að það virðist alveg ljóst að þær eru ekki allar fyrirséðar. Það hafa verið nefnd þau félagasamtök sem mótmæltu í Morgunblaðinu. Þau hafa öll krafist þess að frumvörpunum verði frestað. Í umsögn Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja er þess krafist að frv. verði frestað vegna þess að frv. sé illa unnið og að það þurfi að vanda frumvarpssmíðina mun betur en nú hefur verið gert. Til marks um það hversu illa frv. er úr garði gert þegar það kemur fyrir Alþingi er ekki aðeins það að vísað skuli til framkvæmdarvaldsins 28 atriðum sem þarf að semja reglugerðir um heldur hefur hv. félmn. þurft að gera á því 40 brtt. til þess að sníða stærstu agnúana af. En enn eru eftir inni í frv. svolítið skrýtin ákvæði og vil ég þar nefna sem dæmi 9. gr. sem fjallar um verkefni Íbúðalánasjóðs. Þar segir m.a. að verkefni Íbúðalánasjóðs sé að hafa umsjón með fjárhag, rekstri og annarri starfsemi Íbúðalánasjóðs og gæta þess að sjóðurinn starfi í samræmi við gildandi lög og reglugerðir. Herra forseti. Ég skil þetta þannig að Íbúðalánasjóður eigi að hafa umsjón með sjálfum sér. Í fyrsta lagi held ég að slíkt eftirlit sé ekki mjög virkt en í öðru lagi held ég að það hljóti að liggja í eðli málsins að hlutverk sjóðsins sé að hafa umsjón með fjárhag sínum og rekstri og sennilega á þarna að standa: ,,Verkefni stjórnar Íbúðalánasjóðs eru``, en eftir því sem ég gat best séð er þetta ekki eitt af þeim atriðum sem hæstv. félmn. gerir tillögu um að verði breytt, sem þó hefði þurft að gera til að þessi frumvarpsgrein eða þessi liður hennar sé ekki hrein og klár markleysa. Minnst hefur verið á starfsöryggi starfsfólks Húsnæðisstofnunar og það verður að segjast eins og er að það er algerlega óskiljanlegt hvers vegna ekki er farin sama leið og farin hefur verið í öðrum ámóta tilvikum þegar stofnanir hafa verið lagðar niður eða grundvelli þeirra breytt, þ.e. að ekki skuli vera hægt að reyna einhvern veginn með þessari lagasmíð að tryggja starfsöryggi þessa fólks. Það er hreint og klár til skammar að hæstv. félmrh., ráðherra vinnumarkaðsmála, skuli ekki gæta að þessu í sínu frv. þegar þó eru fordæmi fyrir því eins og hér hefur verið bent á að aðrir ráðherrar hafa í sínum frv. tekið tillit til þessara hluta. Borist hefur áskorun til félmrh. frá starfsfólki Húsnæðisstofnunar og þar segir m.a., með leyfi herra forseta: ,,Í lagasetningu um breytingar á starfsemi opinberra stofnana að undanförnu hefur verið að finna ákvæði er tryggja atvinnuöryggi starfsmanna viðkomandi stofnana. Nægir hér að nefna 8. gr. laga nr. 103/1996, um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar, 8. gr. laga nr. 50/1997, um stofnun hlutfélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, 10. gr. laga nr. 60/1997, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, og loks 13. gr. laga nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins. Í öllum þessum lögum er kveðið á um að allir starfsmenn þeirra sjóða og stofnana sem verið er að breyta eða leggja niður skuli fá sambærileg störf hjá nýjum félögum, stofnunum eða sjóðum sem taka við starfsemi þeirra. Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins telur að sömu rök hljóti að liggja til þess að tryggja starfsöryggi og nýta starfsreynslu þeirra 49 starfsmanna sem nú starfa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins í þágu hins nýja Íbúðalánasjóðs.`` Af hverju er það ekki hægt, herra forseti, eins og í þeim frv. sem hér hefur verið bent á, að tryggja starfsöryggi þess fólks sem vinnur hjá Húsnæðisstofnun ríkisins? Þetta er að mínu mati fullkomin vanvirðing við þetta fólk og það er fullkomin vanvirðing á þeirri sérþekkingu og skilningisskortur á þeirri sérþekkingu sem skapast hefur innan þessarar stofnunar um húsnæðismál og það er reyndar með ólíkindum, fyrir utan þetta, að hæstv. ráðherra félagsmála og þar með talið vinnumarkaðsmála skuli ekki gæta að því svona fyrir siðasakir að tryggja að þessi mál séu þó í þokkalegu lagi. Og hefur hæstv. ráðherra þó lýst því yfir hér úr þessum stól, þótt ekki hafi hann enn komið því í verk að framkvæma það, að hann sé opinn fyrir því að beita sér fyrir því að hér verði fullgild samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um uppsögn af hálfu atvinnurekanda. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir fyrir nokkrum árum síðan að hann vildi líta á það með opnum hug að staðfesta þessa samþykkt. Það hefur ekki enn þá gerst. Hins vegar væri fróðlegt að vita í tengslum við þetta mál hvort hæstv. ráðherra hafi gert eitthvað í þeim málum eða hvort hann hyggist gera eitthvað í þeim málum áður en kjörtímabilinu lýkur því að ekki er alveg útséð um að hæstv. ráðherrann verði áfram í þessu ráðuneyti vinnumarkaðsmála á næsta kjörtímabili. Ég vildi því gjarnan heyra hér á eftir hvort hæstv. félmrh. hafi eitthvað gert til að koma því við að fullgilda þessa samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um uppsagnir af hálfu atvinnurekenda, áður en kjörtímabilinu lýkur. Það má spyrja sig, herra forseti: Hagsmunum hvers þjónar þetta frv.? Jú, það þjónar hagsmunum húsnæðiskerfisins að einhverju leyti. Það þjónar hagsmunum sveitarfélaga að einhverju leyti. En það þjónar ekki hagsmunum neytenda kerfisins, herra forseti. Það eru þeir sem eru settir út á guð og gaddinn, a.m.k. þeir tekjulægstu og þótt einhverjir hafi verið óánægðir með kerfið, eins og hæstv. félmrh. hefur margbent á, og hafi lagt leið sína niður í Hafnarhús til að koma mótmælum sínum á framfæri við félmrh., þá er það sorglega við þetta að engin önnur úrræði koma í staðinn fyrir ákveðna hópa, herra forseti. Ég efast um að þeir sem hafa komið og kvartað við hæstv. félmrh. um að félagslega íbúðakerfið væri gallað hafi lagt til að hæstv. ráðherra legði það niður án þess að nokkur úrræði kæmu í staðinn fyrir þá hina sömu. Mér þætti gaman að sjá framan í þá sem hafa mælt með því við hæstv. ráðherra. Þetta er grundvallaratriði í málinu. Það er grundvallaratriði í þessu máli að það hefur verið ákveðin óánægja með kerfið, en þar með er ekki sagt að réttlætanlegt sé að leggja kerfið niður án þess að nokkur önnur félagsleg úrræði komi í staðinn fyrir tekjulægstu hópana. Það er algerlega ófyrirgefanlegt. Ekki liggur fyrir hverjar afleiðingar þessa frv. eru. Þær eru margar hverjar ófyrirséðar enda hefur varla unnist tími til þess fyrir þá sem hafa viljað skoða málið ítarlega ofan í kjölinn, að átta sig á því hverjar afleiðingarnar eru auk þess sem ég trúi því að margar þeirra komi ekki fram fyrr en eftir að kerfið fer að virka að einhverju marki. Félagsstofnun stúdenta hefur lagt fram umsögn ásamt fjölmörgum öðrum og þar kemur fram að gera megi ráð fyrir því að óbreyttu frv. að uppbygging námsmannaíbúða dragist stórlega saman á næstu árum. Niðurfelling 3,5% framlags sveitarfélaga, álag stimpilgjalda og dýrari framkvæmdalán hafa áhrif til hækkunar byggingarkostnaðar og þar af leiðandi til hækkunar leiguverðs til stúdenta. Á þetta er bent í umsögn Félagsstofnunar. Þar segir líka að vaxtakjör sé sú breyta sem mestu máli skiptir og óvissa um þau geri alla áætlanagerð erfiða en eins og komið hefur fram hefur hækkun vaxta úr 1% í 5% áhrif á hækkun leigu sem nemur tæplega 30% og þessu gera þeir nánar grein fyrir reyndar í umsögn sinni hjá Félagsstofnun stúdenta. Þá benda þeir á að óvissa um lánafyrirgreiðslu er að sama skapi allri langtímaáætlanagerð og stefnumótun fjötur um fót. Félagsstofnun stúdenta leggur til að í lögum um húsnæðismál komi fram valkvæði sveitarfélaga til að styrkja aðila sem byggja félagslegt húsnæði um sem nemur gatnagerðargjöldum. Félagslegir aðilar fái undanþágu frá stimpilgjöldum og að vextir af lánum verði fastir og nemi 1%. Tryggingarsjóði verði skipt upp og endurgreiddur hlutfallslega til þeirra aðila sem greitt hafa í hann á undanförnum árum. Þá verði úthlutunum lána á árunum 1999 og 2000 fjölgað úr 50 íbúðum í 500 íbúðir til að koma á móts við aukna þörf á leiguhúsnæði og til að leysa brýnan vanda félagslegra aðila. Síðan segir í umsögn Félagsstofnunar stúdenta, með leyfi forseta: ,,Félagsstofnun stúdenta hefur litið á uppbyggingu stúdentagarða og rekstur þeirra sem hluta af lausn þess húsnæðisvanda sem almennt steðjar að. Húsnæðisvandi stúdenta er enn fyrir hendi og þarf að leysa hann á annan hátt ef Félagsstofnun stúdenta er ekki gert kleift að sinna því hlutverki. Eftirspurn eftir heppilegu húsnæði fyrir stúdenta er langt umfram framboð og hafa á undanförnum árum ríkt erfiðleikar á leigumarkaðnum seinni part sumars og á haustin. Tekjulitlir stúdentar, flestir utan af landi, njóta leiguhúsnæðis hjá Félagsstofnun stúdenta í 1--6 ár meðan á námi stendur. Um er að ræða fyrirkomulag sem stúdentar og stjórnvöld hafa ítrekað lýst yfir ánægju sinni með. Félagsstofnun stúdenta hefur fullan hug á að halda uppbyggingunni áfram en lýsir yfir áhyggjum sínum ef frumvarpið verður samþykkt í óbreyttri mynd og vonast til að hæstvirt félagsmálanefnd skoði vandlega þau atriði sem hér hefur verið minnst á.`` Þetta frv. hæstv. félmrh. snertir því vissulega mjög marga þætti samfélags okkar og getur leitt til þess og mun líklega leiða til þess ef það verður samþykkt í óbreyttri mynd, að jafnrétti til náms er enn skert, eina ferðina enn af þessari hæstv. ríkisstjórn. Fleiri umsagnir eru í svipaða veru. Öryrkjabandalag Íslands segir um þetta frv. að hér sé alveg ljóst að um gerbreytingu húsnæðiskerfisins sé að ræða og mörgum spurningum sé ósvarað um framkvæmd þess eftir lagabreytingu. Öryrkjabandalag Íslands telur því að allt of skammur tími gefist til vandlegrar athugunar allra þátta þessara mála sem varða almenning í landinu svo miklu ekki síst það fólk sem Öryrkjabandalagið er fulltrúi fyrir. Bandalagið telur því réttast að frumvarpið verði ekki afgreitt fyrr en á næsta þingi svo að allir sem hagsmuna eiga að gæta komi eðlilega að málsmeðferðinni. Öryrkjabandalag Íslands gengur líka út frá þeirri staðreynd í umsögn sinni að skjólstæðingar þess eru upp til hópa láglaunafólk, allt yfir í tekjulægsta fólkið í landinu. ,,Húsnæðisfrumvarp þetta sýnist ekki koma til móts við þetta fólk`` --- segir í umsögn Öryrkjabandalagsins --- ,,þar sem ekki er unnt að sjá annað en enn fleirum sé vísað á leigumarkað. Ekki er séð að með frumvarpinu sé þessum auku þörfum fyrir leiguhúsnæði mætt þar sem ekki er gert ráð fyrir nema 50 lánum til leiguíbúða á næstu tveimur árum. Á móti munu menn segja að viðbótarlán hins nýja kerfis komi í stað félagslegra íbúðarlána í dag. Þá ber þess að geta að enn strangari tekjuskilyrði eru fyrir húsbréfalánum en lánum úr félagslega kerfinu. Það þýðir að fleiri verða útilokaðir frá eignaríbúðakerfinu, sem eðlilega bitnar harðar á þeim tekjulægstu svo sem öryrkjum. Ekki verður af frumvarpinu ráðið hversu þörfum þessa fólks verður mætt þar sem beinlínis er aflétt ákveðnum skyldum sem sveitarfélögin hafa í dag. Öryrkjabandalag Íslands leggur höfuðáherslu á að gætt sé í hvívetna hagsmuna hinna tekjulægstu í húsnæðiskerfinu. Með tilliti til óska okkar um að málinu verði frestað í ljósi framangreindra áherslna þá sjáum við ekki ástæðu til að gera nema örfáar viðbótarathugasemdir:`` --- sem síðan eru tilgreindar nánar í umsögn Öryrkjabandalagsins. En því miður mun hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ekki taka tillit til þessara félagasamtaka, Öryrkjabandalags Íslands, frekar en einhverra annarra radda úti í samfélaginu sem eru að kvaka og eru á móti þessu frv. Það skal í gegn, herra forseti. Það má líka velta fyrir sér undirbúningi þessa máls, hvernig staðið var að skipan þeirra hópa sem áttu að undirbúa frv. Frá því er greint í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er samið sameiginlega af samráðshópi ríkis og sveitarfélaga, sem félagsmálaráðherra skipaði 15. október 1997, og starfshópi til að undirbúa frumvarp um breytt hlutverk og starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins, sem félagsmálaráðherra skipaði 22. október 1997. Verkefni samráðshópsins var að vinna að útfærslu tillagna um breytingar á félagslega íbúðakerfinu yfir í félagslegt lánakerfi. Markmiðið skyldi vera að auka sveigjanleika félagslega lánakerfisins og færa umsýslu þess í auknum mæli til sveitarfélaga. Jafnframt var samráðshópnum falið að annast viðræður við sveitarfélög um að félagsleg aðstoð húsnæðiskerfisins fari í gegnum húsnæðisnefndir sveitarfélaga og um uppgjör vegna fortíðarvanda í félagslega húsnæðiskerfinu.`` --- Þetta er hið pólitíska markmið, herra forseti. --- ,,Samráðshópnum var falið að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna og nefnd sem hefur það hlutverk að undirbúa frumvarp um breytt hlutverk Húsnæðisstofnunar.`` --- Og svo skulum við gæta að einu. Hverjir voru skipaði í þessar nefndir og þessa hópa? --- ,,Í samráðshópinn voru skipaðir Karl Björnsson bæjarstjóri, Páll R. Magnússon, formaður húsnæðisnefndar Reykjavíkur, Gunnar S. Björnsson, varaformaður húsnæðismálastjórnar, Steingrímur Ari Arason, aðstoðarmaður fjármálaráðherra, og Árni Gunnarsson, aðstoðarmaður félagsmálaráðherra, sem jafnframt var skipaður formaður samráðshópsins.`` Í hinn starfshópinn voru skipaðir Hákon Hákonarson, Gunnar S. Björnsson, Páll Gunnar Pálsson, Steingrímur Ari Arason og Árni Gunnarsson. Ég vil bara minna á það hér að það er hæstv. félmrh., sem jafnframt er ráðherra jafnréttismála á Íslandi, sem skipaði þessa tvo hópa. Hann velur þann kost að skipa í hópana eintóma karla. Í þessum hópum er ekki ein einasta kona. Það virðist líka sem hæstv. félmrh. hafi viljað gæta þess og tryggja að engin kona kæmist að starfinu yfir höfuð vegna þess að starfsmenn hópanna og þeir sem unnu með hópunum að gerð frv. voru líka allir karlar, sennilega ágætismenn en allir voru þeir karlmenn. Ég get nú ekki annað en spurt hæstv. félmrh. --- Er hæstv. félmrh. einhvers staðar nálægur? Getur forseti kallað á ráðherrann? Hæstv. félmrh. er hér. --- Ég get ekki annað, eftir að ég hef bent hæstv. ráðherranum á það hvernig samsetning þessa hóps er og minnt hæstv. félmrh. á það að hann er jafnframt ráðherra jafnréttismála, en spurt hæstv. ráðherrann að því hvort honum þyki þetta ásættanlegt.

Nei.

Nei, segir hæstv. ráðherra. En þá vil ég minna hæstv. ráðherrann á það  Ég fagna því að ráðherrann kallar hér fram í að þetta hafi verið mistök og hann skuli viðurkenna það. Ég ætla rétt að vona það að hann tryggi að þetta gerist ekki aftur. Það hefur margoft verið bent á það í þessum ræðustól að það sé algjört grundvallaratriði að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar, þrátt fyrir að 90% þeirra séu karlmenn, leitist a.m.k. við og reyni að virða þau jafnréttislög sem gilda hér í landinu. Skipan svona hópa sem í eru eintómir karlar, þar sem algjörlega er horft fram hjá því að helmingur mannkyns og helmingur þessarar þjóðar eru konur, er algjörlega óásættanlegt. Það bara gengur ekki, herra forseti. Og þessi skipan er því miður ekki til mikils sóma fyrir hæstv. félmrh., þó ég vilji á engan hátt vega að þeim einstaklingum sem þarna eiga hlut að máli en þarna hefur ekki verið gætt eðlilegra sjónarmiða með tilliti til þess að konur komi líka að frumvarpsgerðinni. Þegar frv. sjálft og efni þess er skoðað, er ýmislegt að athuga. Það má segja að frumvarpshöfundar gefi sér ákveðnar forsendur fyrir þessari smíði sinni en því miður hefur verið sýnt fram á það mjög rækilega, í sameiginlegri umsögn sem hér liggur fyrir frá Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, að þær forsendur sem frumvarpshöfundar gefa sér standast ekki nema e.t.v. í einhverjum örfáum, einstökum atriðum. Í þessu frv., eða öllu heldur í athugasemdum með því, er gerður samanburður á núverandi félagslegu eignaríbúðakerfi og nýju kerfi viðbótarlána. Á öðrum stöðum er síðan fjallað um fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs verkamanna og stöðu félagslega íbúðakerfisins. Fjallað er um stöðu íbúðareigenda innan þess kerfis, auðar íbúðir og kaupskyldu sveitarfélaganna. Þá er vísað til fjölda athugana og skýrslna sem ýmist eru birtar í heild eða að hluta. Af þessum skýrslum og þessum umsögnum eru síðan dregnar ákveðnar ályktanir. Í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB er síðan, á mjög ítarlegan hátt og með mjög sterkum rökstuðningi, sýnt fram á að þessar forsendur standast hreinlega ekki. Fyrsta forsendan sem menn gefa sér er sú að vaxtabótakerfið sé einfaldara en kerfi niðurgreiddra vaxta og það sé auðveldara að aðlaga það aðstæðum fólks hverju sinni, meðan í núverandi kerfi sé bara heimilt að hækka vexti en ekki lækka þá. Það er hins vegar ekkert útskýrt frekar í þessu frv. hvað verði einfaldara í vaxtabótakerfinu. Í umsögn Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja segir, með leyfi forseta: ,,Bent er á í greinargerðinni þann ósveigjanleika að einungis megi hækka vexti en ekki lækka. Einfaldast er að taka á þessum vanda með því að heimila lækkun vaxta vegna breytinga á tekjum, rétt eins og hækkun þeirra. Verkalýðshreyfingin hefur ítrekað krafist, að þessi háttur verði hafður á. Þannig yrði vaxtaniðurgreiðslan ætíð í samræmi við aðstæður fólks hverju sinni. Í sambandi við þá tillögu að færa alla aðstoð vegna húsnæðiskaupa yfir í vaxtabótakerfið er rétt að benda á að við það aukast jaðaráhrif hjá lágtekjufólki verulega þar sem vaxtabætur eru tekjutengdar. Varhugavert hlýtur að teljast að auka jaðaráhrif á þennan hóp nema að vandlega athuguðu máli.`` Eiginlega þarf ekki frekari skýringa við. Það getur varla talist æskilegt að auka jaðaráhrifin frá því sem nú er. Síst mega tekjulægstu hóparnir við því. Þá er í athugasemdum með frv. einnig fjallað um vaxtabætur og niðurgreiðslur. Þar er m.a. sagt að 50% greiddra vaxtabóta fari til einstaklinga með árstekjur undir tveimur milljónum og þar sé að hluta um sama hóp að ræða og fær niðurgreidda vexti í gegnum félagslega íbúðakerfið. Stuðningur til sömu einstaklinga er með tvennum hætti, annars vegar niðurgreiddir vextir og hins vegar vaxtabætur. Í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB segir um þetta, með leyfi forseta: ,,Nefndin tekur raunar fram að hún hafi ekki haft handbærar tölur um fjölda hjóna sem fengu vaxtabætur og ekki heldur sambærilegar upplýsingar um fjölda hjóna og einstaklinga sem eru lántakendur í félagslega íbúðakerfinu en þar eru hjón talin sem einn lántakandi. Af þessum tölum draga frumvarpshöfundar þá ályktun að hér sé ,,að hluta um sama hóp að ræða`` og ,,Af þessu má ætla að stór hluti þeirra sem fá félagslega aðstoð í formi niðurgreiddra vaxtabóta fái einnig vaxtabætur``.`` Þessar ályktanir nefndarinnar eru því ekkert annað en ágiskanir, herra forseti. Það er meira að segja viðurkennt að þær séu ekkert annað en ágiskanir. Þessar tölur hafi ekki legið fyrir.

Það er einkenni á öllu þessu verki.

Það er rétt hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, formanni hv. félmn., að það er með sönnu einkenni á öllu þessu verki að forsendur þess eru allar meira og minna ágiskanir. Það er algjörlega óþolandi, herra forseti, að búa við það að fram sé sett frv. um að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið og byggja það eingöngu á ágiskunum, og engu öðru en einhverjum sögusögnum og því að einhverjir einstaklingar hafi komið til hæstv. félmrh. og kvartað. Í umsögn BSRB og Alþýðusambandsins segir líka, herra forseti, um þetta atriði: ,,Mikilvægt er að félagslegri aðstoð ríkisins, hvort heldur hún er veitt með vaxtabótum eða niðurgreiddum vöxtum, sé beint að þeim hópi sem mesta þörf hefur og nauðsynlegt er að sá markhópur sé vel skilgreindur svo aðgerðir ríkisins beri tilætlaðan árangur. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar úr takmörkuðu fé er að spila. Á þennan undirbúning skortir verulega í vinnu og gögnum frumvarpshöfunda. ASÍ og BSRB leggja þunga áherslu á að sérstaklega sé horft til fjölskyldustærðar, framfærslubyrði og félagslegrar stöðu þeirra sem njóta eiga félagslegrar húsnæðisaðstoðar með vaxtabótum og/eða niðurgreiddum vöxtum. Þannig finnist sá hópur sem mesta þörf hefur og jafnframt sá hópur sem verst getur orðið úti við vanhugsaðar kerfisbreytingar.`` Það er einmitt það sem við erum að fjalla um hér, herra forseti, vanhugsaðar kerfisbreytingar. Ein klisjan sem er gegnumgangandi í þessu frv. er sú að félagslega kerfið sé svo dýrt í rekstri. Það er tekið fram í athugasemdum með frv. að kostnaður af rekstri Byggingarsjóðs verkamanna sé 138,2 milljónir eða 10,5% af 1.320 milljóna vaxtaniðurgreiðslu hans. Til samanburðar er það nefnt að rekstur allra skattstofa ríkisins kosti 505 milljónir eða 15% af greiddum vaxtabótum, sem nema 3,3 milljörðum. En varpar þessi samanburður einhverju ljósi á rekstrarkostnað þessara tveggja kerfa? ASÍ og BSRB hafa komist að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki. Í fyrsta lagi vegna þess að rekstrarkostnaði Húsnæðisstofnunar sé skipt upp milli Byggingarsjóðs verkamanna, Byggingarsjóðs ríkisins og húsbréfadeildar samkvæmt ákveðinni reglugerð. Þar er kveðið á um að launum og öðrum starfsmannakostnaði, húsnæðiskostnaði og afskriftum fastafjármuna skuli skipt á milli sjóða eftir fjölda starfsmanna. Þar segir að öðrum rekstrarkostnaði skuli skipta eftir heildareignum hvers sjóðs að frádregnum lánveitingum hans. Í samræmi við þessa reglugerð var hlutdeild Byggingarsjóðs verkamanna 138,2 millj. árið 1996. Þetta hefur það í för með sér að hluti af kostnaði, sem færður er sem rekstrarkostnaður Byggingarsjóðs verkamanna, getur stafað t.d. af verkefnum sem félmrh. setur á stofnunina og lúta ekki beint að rekstri Byggingarsjóðs verkamanna. Þá segir í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB að þess sé að geta að hluti af umsýslukostnaði Byggingarsjóðs verkamanna sé vegna lánafyrirgreiðslu sjóðsins, innheimtukostnaður, lögfræðikostnaður og kostnaður við að veita lán. Í öðru lagi er bent á það að samanburðurinn standist ekki vegna þess að útreikningur vaxtabóta, sem gerist við álagningu á skattstofum, sé ekki nema óverulegur hluti þess ferlis sem hefst með áætlun vaxtabóta, heldur áfram með álagningu og endanlegri álagningu, kærum og leiðréttingu áætlana og lýkur með greiðslum til viðtakanda ef hann hefur þá ekki fengið ofgreitt. Rekstur á skattstofum ríkisins er því ekki nema brot af heildarkostnaði ríkisins vegna skattálagningar og innheimtu. Í umsögninni er bent á það að fjölmargar stofnanir ríkisins komi að álagningu, endurskoðun og greiðslu aukinna vaxtabóta. Þess vegna er í raun og veru verið að bera hér saman epli og appelsínur og byggja á því löggjöf sem á að rústa heilu kerfi, herra forseti. Um þetta eins og svo margt annað í frv. er einnig tekið fram að frumvarpshöfundar hafi nú enga könnun gert á þessu og auðvitað hlýtur það að teljast til baga. En þeir láta það ekki stoppa sig þó að þeir hafi enga könnun gert. Þeir draga ekki þá ályktun af því að þeir þurfi hugsanlega að skoða málið eitthvað betur. Nei, þeir ætla sér að koma frv. í gegn og það skal gert hvernig svo sem það kann að verða. Í umsögn ASÍ og BSRB er einnig bent á samanburð á greiðslubyrði. Niðurstaða frumvarpshöfunda er að tilteknir útreikningar sýni að nýtt kerfi standist fyllilega samanburð við greiðslubyrði af lánum eins og þau eru í núverandi félagslegu eignaríbúðakerfi. Þessir útreikningar sýna einnig, með einni undantekningu, að greiðslubyrðin í nýja kerfinu sé lægri í upphafi lánstímans en í núverandi lánakerfi en meiri á seinni hluta hans. Um þetta segir í umsögn Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, með leyfi forseta: ,,Útreikningar hagdeilda ASÍ og BSRB sýna að við samanburð þá skipta forsendur verulegu máli. Einnig sýna útreikningar hagdeildanna að þak á hámarksupphæð vaxtabóta hefur í för með sér að svigrúm fólks í nýja kerfinu til að kaupa íbúðir yfir ákveðnum mörkum er verulega takmarkað ef greiðslubyrði á ekki að aukast.`` Síðan eru í umsögninni tekin nokkur dæmi um þetta, herra forseti, sem ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að rekja en þau eru nokkur mjög ítarleg og sannfærandi en þó greinilega ekki nóg til þess að hæstv. félmrh. og hæstv. stjórnarmeirihluti hafi séð ástæðu til þess að taka tillit til þeirra ábendinga. Í frv. er ákveðinn samanburður gerður á eignamyndun og þess er getið að óbreytanlegar reikniforsendur óháðar markaðsverði eignanna hafi hægt á eignamyndun í félagslega íbúðakerfinu og því sé eignamyndunin í félagslega kerfinu hægari en ef keyptar eru íbúðir á almennum markaði. Um þetta segir í umsögn samtaka launafólks, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi er enginn samanburður gerður á þeirri eignamyndun sem verður í hinu nýja húsnæðiskerfi sem frumvarpið boðar, þ.e. þegar lánað er venjulegt húsbréfalán og að auki sérstakt viðbótarlán allt að 90%. Í frumvarpinu er einungis borið saman núverandi almennt kerfi og núverandi félagslegt kerfi. Með hærri vöxtum í nýja kerfinu verða afborganir af höfuðstól mun minni og eignamyndun því hægari en í núverandi félagslegu íbúðalánakerfi.`` Og þetta er sýnt hér í töflu í umsögninni. ,,Í öðru lagi miðast útreikningur með frumvarpinu við Reykjavík en þar er fasteignamarkaður með nokkuð öðrum hætti en víðast hvar annars staðar á landinu. Í Reykjavík er 47% af öllu félagslegu íbúðarhúsnæði og því skortir samanburð í þessu tillitit fyrir 53% af félagslega húsnæðiskerfinu.`` Og það er ekkert lítið, herra forseti. ,,Í þriðja lagi er ekki er getið þeirrar eignaupptöku, sem orðið hefur í almenna íbúðakerfinu víða um land þar sem markaðsverð fasteigna hefur hrunið meðan reiknireglur félagslega kerfisins hafa varið einstaklinga tapi.`` Í fjórða lagi er í samanburðinum ekki tekið tillit til viðhaldskostnaðar. Í fimmta lagi er bent á að forsendur þessa séu gagnrýnanlegar þar sem þeim sem almennt gætu ekki myndað eignir í almenna kerfinu sökum lágra launa og mikillar framfærslubyrði er gefinn kostur á því að eignast eigið húsnæði í núverandi félagslegu íbúðalánakerfi í stað þess að greiða leigu á almennum eða félagslegum markaði. Nauðsynlegt er að hafa þetta í huga við samanburðinn. Skipting eigna og sparnaðar í samfélaginu, hvort heldur er í föstu eða lausu, hefur mikil áhrif á heildarsvip samfélagsins og félagslega samsetningu þess. Í sjötta og síðasta lagi hefur engin rannsókn verið gerð á eignamyndun í félagslega eignaríbúðakerfinu frá upphafi og til dagsins í dag. Bent er á það í þessari ítarlegu umsögn ASÍ og BSRB að vísað sé til ákveðinna gagna og skýrslna sem var aflað og athugana og nál., m.a. um Húsnæðisstofnun, vanda sveitarfélaganna og fleiri atriða. Hins vegar er ekki tekið fram á hvern hátt þessi álit og þessar niðurstöður byggja undir þær tillögur og þá leið sem hér er lagt til að verði farin. Alþýðusambandið og BSRB benda á í umsögn sinni að í flestum niðurstöðum þeirra gagna sem frumvarpshöfundar öfluðu er mælt með upptöku félagslegra lána í stað félagslegs íbúðakerfis og að þau lán verði með breytilegum, lágum vöxtum. Í frv. er ekki gert ráð fyrir félagslegum lánum í þessum skilningi. Hin félagslega fyrirgreiðsla verður samkvæmt tillögum nefndarinnar fólgin í hækkun veðmarka við veitingu viðbótarlána í húsnæðiskerfinu og hún verður fólgin í því að dreifa áhættu af þeirri hækkun á sveitarfélögin. Það er þá sá skilningur sem hægt er að kalla félagslegan í þessu frv. Þessi röksemdafærsla minnir um margt, herra forseti, á það þegar hæstv. ríkisstjórn gekk til svokallaðs samráðs við verkalýðshreyfinguna um vinnumarkaðsfrumvörpin á sínum tíma. Skilningur hæstv. ríkisstjórnar á samráði fólst í því að fá menn til þess að vinna saman í nefnd en taka í engu tillit til þeirra óska og þeirra tillagna sem þar komu fram frá sömu aðilum en flagga því síðan í hvert skipti sem vinnumarkaðsmálin báru á góma, að það hafi verið haft samráð við verkalýðshreyfinguna. Þetta minnir um margt á þá röksemdafærslu sem hér er lögð til grundvallar, vitnað er í hinar og þessar skýrslur og því er öllu tjaldað sem til er. En það er ekki tekið fram að engin niðurstaða í þeim skýrslum sem um er rætt leggur til að sú leið sé farin sem er farin í frv. Þetta er alveg ótrúleg röksemdafærsla, herra forseti. Eitt af því sem hefur gjarnan verið bent á sem rök fyrir nauðsyn þess að endurskoða félagslega kerfið er fjárhagsstaða Byggingarsjóðs verkamanna. Í greinargerð frv. segir um þetta: ,,Að síðustu er rétt að minna á þá staðreynd að félagslega íbúðalánakerfið stefnir í þrot og að óbreyttu hefði þurft að koma til veruleg hækkun vaxta af félagslegum lánum.`` Á undanförnum árum hefur margoft verið fjallað um fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs verkamanna í ýmsum nefndum og ýmsum úttektum. Það hefur einu sinni verið gerð tilraun til þess, eins og bent er á í umsögn samtaka launafólks, að taka á vanda sjóðsins. Árið 1992 var gert átak í að styrkja fjárhagsstöðu hans með fjárveitingu á fjárlögum. Þá var sett það markmið að styrkja fjárhagsstöðu sjóðsins og treysta uppbyggingu hans og framboð félagslegra íbúða. Miðað var við að útlánaáætlun sjóðsins fengi staðist til lengri tíma á grundvelli stefnunnar um árlegt ríkisframlag samtímis því sem byggja átti upp og varðveita eiginfjárstöðu sjóðsins. Síðan var gert ráð fyrir ákveðnu framlagi til Byggingarsjóðs verkamanna árlega. Hins vegar er öllum ljóst sem hafa kynnt sér þessi mál að þessi ásetningur stóðst ekki því að strax árið eftir er farið að draga úr fjárveitingum til sjóðsins og það hefur verið gert æ síðan. Engan skal undra að hann eigi í fjárhagserfiðleikum á meðan ekki er staðið við framlög til sjóðsins af hálfu ríkisins. Ríkisendurskoðun gerði á sínum tíma stjórnsýslulega endurskoðun á Húsnæðisstofnun sem var birt 1996. Þar kemur fram að Byggingarsjóð verkamanna vanti um 4--5 milljarða kr. til þess að standa undir skuldbindingum sínum og að eigið fé sjóðsins verði uppurið skömmu eftir næstu aldamót miðað við að útlánum sjóðsins yrði hætt. Jafnframt er bent á það í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar að framlög til sjóðsins hafi ekki verið í samræmi við áætlanir og þær forsendur sem lagt var af stað með um lækkun meðallána til félagslegra eignaríbúða og hlutdeild almennra kaupleiguíbúða í heildarútlánum hafi ekki náð fram að ganga og ríkissjóður hafi auk þess ekki staðið nema að hluta við fyrirheit sín um ríkisframlagið sem hefur farið ört lækkandi ár frá ári. Bent er á að vanda sjóðsins sé í raun og veru velt fram á næsta ár eða frá ári til árs. Ríkisendurskoðun lagði á það áherslu að stjórnvöld grípi tafarlaust til aðgerða til lausnar yfirvofandi fjárhagsvanda Byggingarsjóðs verkamanna og horfist í augu við þann kostnað sem fylgir því að veita lán til félagslegra íbúða. Þetta er ein af þeim skýrslum sem hafa verið notaðar til þess að réttlæta það að sjóðurinn hefur verið lagður niður. En allt að einu er ljóst að í þessari skýrslu er á engan hátt lagt til að félagslega íbúðalánakerfið verði algjörlega lagt niður, herra forseti, ekki frekar en í öðrum skýrslum sem hafa verið lagðar til grundvallar. Það er því mjög mikilvægt að því sé haldið til haga í umræðunni þegar við erum að leggja niður þetta áratuga gamla félagslega íbúðakerfi og án þess að nokkuð annað eigi að koma í staðinn fyrir tekjulægstu hópana að fjárhagsvandi sjóðsins er að miklu leyti kominn til vegna meðvitaðra ákvarðana ríkissjóðs um að veita ekki fé til sjóðsins. Það var vitað að ef ekki yrði staðið við þessi fjárframlög mundi sjóðurinn fara í þrot. Eitt af því sem hefur verið bent á í frv. og hefur verið notað til þess að réttlæta þessar breytingar er staða félagslega íbúðakerfisins á árunum 1990--1996. Í greinargerð með frv. eru raktar ýmsar stærðir sem eiga að gefa til kynna hver þróun kerfisins hefur verið á þessum árum. Í lok kaflans er þó engin ályktun dregin. En sé það haft í huga að frumvarpshöfundar leggja það til að kerfið verði lagt af má ætla að dregin hafi verið sú ályktun að núverandi kerfi hafi þjónað illa hlutverki sínu. Það hlýtur að vera tilgangurinn með því að draga þetta fram. Um þann samanburð sem þar er lagður til grundvallar segir í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB, með leyfi forseta: ,,Erfiðleikum er bundið að bera þessar tölur saman af ýmsum ástæðum. T.d. gekk Byggingarsjóður ríkisins í gegnum mikla hrinu vanskila og uppboða á síðasta áratug þegar misgengi kaups og verðlags var hvað mest en virðist hafa jafnað sig. Félagslegt íbúðarhúsnæði hefur aukist hröðum skrefum eða um 51% frá 1990 til 1996 og endursala innan kerfisins um 158% á sama tíma. Fjöldi nýrra fjölskyldna hefur vaxið að sama skapi innan kerfisins en ekki liggur fyrir greining þess hóps. Þess ber því að gæta í þessu tilliti, bæði þegar litið er til Byggingarsjóðs verkamanna og húsbréfadeildar, að ætla má, að þeir einstaklingar sem verst eru í stakk búnir til þess að standa sig lendi fyrst í erfiðleikum og er þá horft til reynslunnar af Byggingarsjóði ríkisins. Allar upplýsingar frumvarpshöfunda um fjölda kröfulýsingar eru einnig óáreiðanlegar vegna þess að kröfulýsingar eru sendar vegna allra uppboða, sem auglýst eru, hvort heldur vanskilum er til að dreifa hjá viðkomandi byggingarsjóði eða ekki. Breytt verklag við innheimtu og breytt löggjöf um uppboð hafa einnig hér veruleg áhrif.`` Þá segir líka í umsögn samtaka launafólks, með leyfi forseta, um þetta: ,,Alvarlegu tíðindin sem sögð eru í 6. kafla greinargerðarinnar eru þau að vanskil hafa aukist í öllum byggingarsjóðunum og mest í húsbréfadeild. ASÍ og BSRB hafa ítrekað bent á þennan vaxandi vanda og gera ekki lítið úr honum. Ef hins vegar á að nota töflur og tölur frumvarpshöfunda sem forsendu aðgerða þá benda þær sterklega til þess að tafarlausra aðgerða sé þörf innan húsbréfakerfisins vegna greiðsluvanda. Þar hefur hlutfall lántakenda í vanskilum og hlutfall vanskila af útlánum vaxið hröðum skrefum og virðist kerfið þjóna ill hagsmunum landsmanna í húsnæðismálum. Þróunin í félagslega kerfinu er slæm en þó langt í frá eins slæm og þróunin í húsbréfakerfinu. Það bendir til þess að varhugavert sé eins og lagt er til í frumvarpinu að auka hlutverk húsbréfakerfisins á kostnað þess félagslega.`` Á mörgum stöðum í frv. er vikið að greiðsluvandræðum lántakenda í Byggingarsjóði verkamanna og það er borið saman m.a. við almenna kerfið. Bent er á það í umsögn samtaka launafólks að inn í þessa mynd vanti þróun vanskila innan bankakerfisins á þessu tímabili til þess að heildstæð mynd fáist. Sýnt er fram á það með mjög ítarlegri röksemdafærslu og töflum í umsögnum Alþýðusambandsins og BSRB. Um þetta atriði segir, með leyfi forseta: ,,Þegar haft er í huga að lántakendur í Byggingarsjóði verkamanna eru að jafnaði úr hópi láglaunafólks má ætla að þessi hópur sé viðkvæmari fyrir breytingum í efnahagslífinu en lántakendur í öðrum sjóðum. Síðan ber að hafa í huga að vextir af lánum Byggingarsjóðs verkamanna hækkuðu á árinu 1993 úr 1% í 2,4% en það hefur haft talsverð áhrif á greiðslubyrði þeirra. Afmörkuð vandamál hefur sjóðurinn þó átt við að glíma og gera frumvarpshöfundar eitt þeirra að umtalsefni í kafla 2.2 í greinargerð á bls. 20. Þar segir að ,,100% hafa í mjög mörgum tilfellum leitt einstaklinga í fjárhagserfiðleika sem þeir eiga erfitt með að komast út úr``. Þessi vandi er ekki sérstaklega skoðaður af frumvarpshöfundum en út frá því gengið, að því er virðist, að hann sé dæmi um hve illa hafi tekist til með lánveitingar sjóðsins til þeirra tekjulægstu.`` Þessi forsenda er skoðuð sérstaklega og sýnt fram á að hún standist ekki frekar en aðrar forsendur sem byggt er á í athugasemdum með frv. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að þessi ítarlega umfjöllun samtaka launafólks um þetta mál og þessar forsendur bendir ótvírætt til þess að það stendur nánast ekki steinn yfir steini í frv. þegar grannt er skoðað. Einnig er byggt á því í frv. að svo margar auðar íbúðir séu í kerfinu að kaupskyldan sé til vandræða fyrir mörg sveitarfélög og síðan er fjallað um íbúðaþörfina. Í umsögn ASÍ og BSRB er bent á að það sé ljóst að vandamál þeirra sveitarfélaga, sem stafar af auðum, innleystum íbúðum sé að mestu bundið við eitt kjördæmi. Bent er á að ein ástæða þess að félagslegt húsnæði stendur autt geti verið sú að eftirspurn sé ekki næg. Það er staðreynd að í nokkrum byggðarlögum hefur sérstakur vandi skapast vegna ástands félagslegs húsnæðis og því ekki tekist að selja það. Sums staðar hefur viðhald verið vanrækt árum saman og ekki verið tekið tillit til þess við innlausn og endursölu. Sérstaklega er tekið fram í greinargerð að engar sérstakar athuganir eða kannanir hafi verið gerðar á umfangi þessa vanda. Það er eins og með annað, herra forseti, að frumvarpshöfundar hafa ekki séð ástæðu til að gera könnun á þessu frekar en öðrum fullyrðingum sem hér eru lagðar til grundvallar, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason. Af þessum ástæðum er vandséð hvernig frumvarpshöfundar telja sig geta talið auðar íbúðir innan félagslega kerfisins með forsendum í rökstuðningi sínum fyrir því að kerfið verði í heild sinni lagt af. Í þessari umsögn samtaka launafólks er sýnt fram á þetta í ítarlegu máli. Þar segir líka, herra forseti: ,,Ljóst er að vandi þessara sveitarfélaga er staðbundinn og til kominn vegna samdráttar í atvinnu- og byggðarþróun. Einnig hefur verið bent á að nýbygging félagslegra íbúða hafi ekki í öllum tilvikum verið í takt við íbúðaþörf. ,,Ríkisendurskoðun telur`` --- þarna er verið að vitna í skýrslu Ríkisendurskoðunar --- ,,að gera þurfi ríkari kröfur til þess að húsnæðisnefndir leggi fram raunhæfar áætlanir um íbúðaþörf í sveitarfélögum. Þetta er ekki síst mikilvægt í ljósi þess að víða sitja sveitarfélög uppi með félagslegt íbúðarhúsnæði vegna þess að engir umsækjendur eru til staðar. Þá telur Ríkisendurskoðun fulla ástæðu til að krefjast betri upplýsinga frá húsnæðisnefndunum um það hvort mæta megi félagslegri íbúðaþörf í meira mæli með kaupum á notuðu húsnæði á hverjum stað í stað nýbygginga. Að mörgu leyti er skiljanlegt að lögð hafi verið áhersla á atvinnuskapandi nýbyggingar en á móti má segja að það sé varla hlutverk hins félagslega húsnæðiskerfis að halda uppi atvinnustarfsemi í byggingariðnaði.```` Þarna, í stjórnsýsluendurskoðun Ríkisendurskoðunar og eins í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB, er því haldið fram að vandi a.m.k. sumra sveitarfélaga vegna íbúðanna sé hluti af stærra vandamáli. Það má alla vega halda því fram, herra forseti, að það gæti verið ein skýringin, og þess vegna kannski varlegt að byggja á henni umbyltingu og leggja niður kerfi á svo hæpinni forsendu. Þetta var um forsendurnar. Ég tel að miðað við það sem hér hefur verið vitnað í, í þessari óvenju ítarlegu umsögn Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, það er ekki oft sem nefndir þingsins fá svona ítarlegar úttektir á einstöku máli, verði að segjast eins og er að þessar forsendur frumvarpshöfunda standist því miður fæstar. Þá væri kannski ekki úr vegi að skoða markmið frv. Það verður að segjast eins og er um tilgang frv. að ég get ekki séð að honum sé náð með þeirri efnislegu útfærslu sem lögð er til í frv. Í 1. gr. frv. er tilgreint að tilgangur laganna sé að stuðla að því, með lánveitingum og skipulagi húsnæðismála, að landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum og að fjármunum verði sérstaklega varið til þess að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum skal það vera. Eftir að þær umsagnir hafa verið raktar sem hér hefur verið gert, ekki aðeins í mínu máli heldur í máli þeirra fjölmörgu stjórnarandstöðuþingmanna annarra sem hér hafa talað, þá er það svolítið ankannalegt að þetta skuli hafa verið tilgangur og markmið þessa frv. Það hefur margoft verið bent á að búsetuöryggi á leigumarkaði í dag er algjörlega óásættanlegt, það er fullkomið villta-vesturs-ástand á leigumarkaðnum á Íslandi í dag. Því miður verður ekki séð að það séu raunhæf úrræði í þessu frv., þrátt fyrir fögur fyrirheit, sem geti tryggt það að hér verði viðunandi ástand og fýsilegt fyrir einhvern að búa á þeim markaði, hvað þá tekjulægstu hópana. Þeim er jú að hluta vísað út á leigumarkaðinn. Það má vel vera, það hefur svo sem komið fram hjá a.m.k. öðrum stjórnarflokknum, Sjálfstfl., að hann telur að lögmál náttúrunnar, frumskógalögmálið, sé best til þess fallið að tryggja jafnrétti og aðeins þurfi örlitla viðhorfsbreytingu. Það má kannski segja að hér sé angi af þeirri stefnu Sjálfstfl. að sem minnst félagslegt öryggi þýði í raun og veru jafnrétti. Ef við skoðum t.d. leigumarkaðinn sem slíkan og berum hann saman við leigumarkaðinn á Norðurlöndunum, þar sem hann er að mörgu leyti til fyrirmyndar og þá er ég fyrst og fremst að horfa á búsetuöryggi og hagsmuni neytendanna, þá vantar kannski fyrst og fremst ásættanlegar reglur hér á landi. Það hefði þá kannski verið svolítill manndómsbragur ef hæstv. félmrh. hefði lagt fram, um leið og hann leggur fram þessi ósköp, frv. til laga um leigumiðlun og sett utan um það þokkalegar reglur sem gerðu leigumarkaðinn kannski eitthvað nálægt því sem tíðkast hjá siðmenntuðum þjóðum. Búsetuöryggi þeirra sem eru á leigumarkaði, t.d. víða á Norðurlöndum, felst m.a. í því að ekki er hægt að henda fólki umyrðalaust út úr leiguhúsnæði eins og hægt er hér á landi. Um leigufjárhæðir og annað gilda ákveðnar reglur meðan á Íslandi getur sá sem á leiguhúsnæðið níðst á fólki endalaust. Við vitum dæmi þess að það er níðst á fólki sem þarf að búa í leiguhúsnæði sem væri ekki svo óæskilegt ef svolítið meira öryggi væri á leigumarkaðnum. Það væri ekkert óæskilegt fyrir suma hópa að búa í leiguhúsnæði frekar en að eignast íbúðir. Það ekki endilega hagsmunum allra að eignast íbúðir. Ef hæstv. ráðherra hefði bara viljað skoða þennan þátt örlítið og treyst sér til þess að smíða hér svolitla löggjöf um leigumiðlanir, t.d. um að ekki megi hver sem er leigja út íbúðarhúsnæði. Um aðra starfsemi, svipað eðlis eins og t.d. fasteignasölur og nú í seinni tíð um bílasölur, hafa verið sett ákveðin skilyrði sem þarf að uppfylla til þess að mega vera í slíkri miðlun. Í lögfræði, t.d. Norðurlandanna, er heil grein lögfræðinnar sem fjallar um miðlanir og þau lög sem gilda þar um, hvort sem það eru leigumiðlanir, fasteignamiðlanir eða önnur hlutverk miðlara. Hérna er það hins vegar þannig að hinir og þessir braskarar hafa í gegnum tíðina getað byggt íbúðarhúsnæði og leigt síðan út þeim sem hæst býður. Sá sem býr í íbúðinni hverju sinni hefur nánast enga tryggingu fyrir því að einhver annar bjóði ekki betur og þá er mjög fátt að gera annað en að fara, taka saman föggur sínar og fara. Það er alveg ljóst að svona umhverfi er ekki fjölskylduvænt umhverfi. Nú hefur hæstv. félmrh. þó a.m.k. verið að reyna að búa til einhvers konar fjölskyldustefnu sem þessi ríkisstjórn á að standa fyrir. Ég mundi segja að tillögurnar í þessu frv. væru á engan hátt til þess að bæta eða gera samfélag okkar fjölskylduvænna. Í umsögnum, ég ætla ekkert að fara að lesa það upp hér, er einnig rakið hvernig þessi tilgangur og hvernig þessi markmiðsgrein laganna stendur hreinlega ekki undir sjálfri sér. Ég vil segja að hafi þetta verið einlægur tilgangur frumvarpshöfunda, þá hefðu þeir átt að gefa sér betri tíma til þess að útfæra hugmyndir sínar. Þær eru því miður ekki tryggðar í frv. Þetta markmið verður hreint og klárt hjárænulegt þegar maður les yfir greinar frv. og skoðar á hvern hátt eigi að koma markmiðunum í framkvæmd. Það hefur verið bent á að rjúfa eigi algjörlega tengslin við verkalýðshreyfinguna inn í húsnæðiskerfið. Ég ætla ekkert að hafa mörg orð um það hér. Ég tel mjög misráðið að gera það. Ráðherravaldið er mjög mikið og svo sem í anda þess sem hefur birst í öðrum frumvörpum þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Allt gengur út á að færa vald frá löggjafarvaldinu og frá stofnunum eða félagasamtökum úti í samfélaginu yfir til ráðherra, herra forseti. Í þessu frv. er það gert þannig, og birtist m.a. í stjórn Íbúðalánasjóðs, að félmrh. einn skipar stjórn sjóðsins til fjögurra ára í senn og hana skipa fimm menn og jafnmargir til vara. Félmrh. skipar síðan formann og varaformann úr hópi stjórnarmanna. Stjórn sjóðsins skiptir að öðru leyti með sér verkum. Félmrh. ætlar sér ekki að lúta tilnefningum annarra í þessa stjórn. Hann ætlar sér að ráða því sjálfur hvernig þessi stjórn verður skipuð. Það er einnig tekið fram hér, til að taka af allan vafa um ráðherravaldið, að ráðherra ákveður að sjálfsögðu þóknun stjórnarmanna einn og sér. Þarna er um algjört einræðisvald ráðherra að ræða og ég tel að það sé mjög óæskilegt. Ég tel að það sé beinlínis gamaldags og hallærislegt, fyrir utan það að einkennast af ákveðinni valdagræðgi, að mæla svo fyrir um að ráðherra einn, pólitískur ráðherra, stýri því algjörlega og þurfi ekki að leita álits eins eða neins á því hverjir eru skipaðir í stjórn stofnunar á borð við Íbúðalánasjóð. Samkvæmt þessu frv., eins og svo mörgum öðrum frv. sem hér hafa verið rædd á þessu kjörtímabili, er valdið hans. Stjórn Íbúðalánasjóðs er engum öðrum háð en hæstv. félmrh. Páli Péturssyni. Það skal líka liggja ljóst fyrir. Það er þá ljóst að sá hinn sami hæstv. félmrh. Páll Pétursson ræður líka framkvæmdastjórann vegna þess að stjórn Íbúðalánasjóðs ræður framkvæmdarstjórann og þessi framkvæmdarstjóri ræður síðan annað starfsfólk þannig að væntanlega verður það líka Páll sem ræður því hverjir starfa hjá Íbúðalánasjóði. Ég vakti á því athygli áður að í 9. gr. er fjallað um að verkefni Íbúðalánasjóðs sé m.a. að hafa umsjón og eftirlit með sjálfum sér eins og 3. tölul. 9. gr. bendir til. Ég tel að þarna þurfi eitthvað að laga til vegna þess að væntanlega á þetta að vera verkefni stjórnar Íbúðalánasjóðs en ég sá a.m.k. ekki þegar ég renndi yfir þessar 40 brtt. meiri hluta félmn. að gerð væri breyting við þetta en ég teldi að það væri mjög til skýringar fyrir þá sem eiga eftir að glíma við þessi lög í framtíðinni og reyna að skýra þau ef að lögum verður sem ég vona að sjálfsögðu að verði ekki. Gert er ráð fyrir því að Íbúðalánasjóðurinn eigi að vera sjálfbær og bent hefur verið á það í umræðunni að það þýðir væntanlega það að hann eigi ekki að standa í félagslegum úrræðum og má segja að félagslegu úrræðin séu nánast alfarið tekin út úr húsnæðiskerfinu með þessu frv. fyrir utan þá viðbótarlánin ef hægt er að kalla þau félagsleg úrræði. Mér þykir reyndar mjög óljóst við lestur frv. og greinargerðar hvað það þýði í raun og veru, hvaða skilyrði það séu sem við er átt að menn þurfi að uppfylla til þess að fá svokölluð viðbótarlán. Það má líka halda því fram að þessi staðreynd í frv. reki okkur til þeirrar niðurstöðu að því sé hafnað af ríkisstjórninni að húsnæðisvandamál séu á nokkurn hátt félagsleg vandamál. Þau séu í raun og veru félagsleg vandamál sem skuli leysa með úrræðum samfélagsins. Eins og hérna hefur líka verið dregið fram eru þessi félagslegu úrræði dregin út úr lögunum án þess að leigumarkaðurinn sé gerður þannig að það sé í raun og veru búandi á honum. Ég vil spyrja hæstv. félrmh. ef hann er að hlýða á mál mitt og kannski gæti hv. þm. Magnús Stefánsson, sem þekkir þessi mál vel og er kominn í þingsalinn, svarað því hvort eitthvað hafi komið til tals í undirbúningsnefndunum að tekið yrði til skoðunar hvort ekki þyrfti að setja löggjöf um húsaleigumiðlanir og hvort menn hafi haft þar einhverjar tillögur uppi um að gera leigumarkaðinn svolítið fýsilegri hér á landi sem ég held að sé í raun og veru algör lykill að því að hægt sé að vísa fólki út á leigumarkaðinn. Það gengur ekki að vísa fólki þangað án þess að því fylgi einhver umgjörð sem tryggi að fólk sé meðhöndlað þar á sómasamlegan hátt. Ég vildi gjarnan fá að heyra það annaðhvort frá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni eða frá hæstv. félmrh. hvort þetta hafi eitthvað komið til tals og þá hvort það standi kannski til af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að koma slíkum lögum í framkvæmd. Svolítið hefur verið fjallað um húsnæðisnefndir sveitarfélaga og bent hefur verið á það í umræðunni að mikil ábyrgð er lögð á hendur sveitarfélögunum í tengslum við húsnæðismálin. Húsnæðisnefndir sveitarfélaganna eiga að gera árlegar áætlanir fyrir sveitarfélög um þörf á íbúðarhúsnæði sem er kannski allt í lagi í sjálfu sér en þær eiga líka að leggja mat á þörf einstaklinga sem búa við erfiðar aðstæður og viðbótarlán hvort þeir uppfylli skilyrði í því efni. Þarna getur verið svolítið vandasamt að meta en þetta er húsnæðisnefndum sveitarfélaganna ætlað að gera. Þeim er ætlað að hafa milligöngu um töku lána hjá Íbúðalánasjóði fyrir hönd sveitarfélags til öflunar leiguhúsnæðis fyrir einstaklinga og þeim er ætlað að veita almennar upplýsingar og ráðgjöf um húsnæðismál og húsaleigusamninga og að aðstoða aldraða og samtök þeirra við öflun húsnæðis með ráðgjöf við útboð, byggingarframkvæmdir, samningsgerð og fleira. Þarna er mikil ábyrgð lögð er á herðar sveitarfélögum og má segja að þessi samfélagslega ábyrgð sem áður var í höndum ríkisins er lögð yfir til sveitarfélaganna en hins vegar má spyrja hvað hæstv. ráðherra hyggist gera, hvernig meiningin sé að bregðast við því ef sveitarfélögin, eitt eða fleiri, vanrækja þessar skyldur sínar. Eru einhver úrræði í frv. um það á hvern hátt skuli bregðast við því ef sveitarfélög einhverra hluta vegna, e.t.v. af fjárhagslegum ástæðum kjósa að verja fjármunum sínum í einhverja aðra hluti, ef svo er, eru einhver úrræði í frv.? Er á einhvern hátt gert ráð fyrir því að taka á slíkum málum? Ég hef verið að segja það, herra forseti, að ég óttast að sveitarfélögin geti ekki öll sinnt þessum miklu skyldum sínum sem skyldi og ætla þá ekki að draga eitt sveitarfélag eða eina tegund sveitarfélaga út öðrum fremur en ég held að þarna hljóti þau að vera mjög misjafnlega í stakk búin til þess að sinna þessum skyldum sínum. Það er líka gert ráð fyrir því að húsnæðisnefndum sé heimilt að taka gjald fyrir kostnað við þjónustu sem þær hafa veitt samkvæmt gjaldskrá sem sveitarstjórn staðfestir. Þegar upp er staðið held ég að þetta sé eitt af þeim atriðum sem er óljóst í frv. á hvern hátt muni koma út og ég held að það liggi alls ekki nógu ítarleg úttekt á því fyrir á hvern hátt þetta muni koma út fyrir einstaklinga og sérstaklega ef við tökum þennan lið að leggja mat á þörf einstaklinga sem búa við erfiðar aðstæður á viðbótarlánum, hvort uppfyllt eru skilyrði í því efni. Herra forseti. Ég fór áðan yfir að forsendurnar fyrir þessari lagasmíð sem sýnt er fram á í umsögn Alþýðusambandsins og BSRB að standast ekki og það er auk þess rakið í umsögn þessara sömu samtaka að það er a.m.k. mjög á reiki að frv. þjóni þeim markmiðum sem að setur sjálfu sér. Bent er á að í 34 greinum frv. sé að finna heimildir til ráðherra fyrir setningu reglugerðar, reglna og töku ákvarðana um öll helstu atriði frv. og bent er á fjölmörg atriði sem benda til þess að alls ekki sé hægt að sjá að þessum háleitu markmiðum verði þjónað með þessu frv. þannig að í raun og veru ætti það að þjóna markmiðsgrein þessa frv. líka að frv. yrði frestað og það væri þá alla vega hægt að reyna að koma því þannig við að frv. sjálft þjónaði sínum eigin markmiðum. Það skyldi maður ætla að væri lágmarkið. Enda þótt Alþýðusambandið og BSRB hafi bent á það og samið gríðarlega mikla og vel rökstudda umsögn til höfuðs þessu frv. heldur hæstv. félmrh. Páll Pétursson því fram í ræðu sinni í dag að forskriftin að lagasetningunni, grundvöllurinn að lagasetningunni sé ályktun frá sambandsstjórn ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið frá 20. nóv. 1996. Herra forseti. Það verður náttúrlega að segjast eins og er að það er engin hemja að hæstv. félmrh. sem er ekki hér sjáanlegur a.m.k., skuli voga sér að beita svona fyrir sig heilu samtökunum sem forskrift að þessari lagasetningu þrátt fyrir það að þau sömu samtök hafi lagt á það sérstaka áherslu hvar sem þau hafa komið því við í umsögnum og víðar annars staðar að þau eru í öllum meginatriðum andvíg þessari lagasetningu. Segja má að vott af sömu tilrauninni til þess að eigna verkalýðshreyfingunni frv. megi finna í viðtali sem ég vitnaði í áðan við hv. þm. Magnús Stefánsson sem var á Rás 2 í gær þar sem hann segir að það hafi verið lagt til í frv. þrjár hugmyndir um breytingar á félagslega kerfinu, þar á meðal þá breytingu sem þetta frv. fjallar um sem komi frá Alþýðusambandinu og það eru hugmyndir um viðbótarlánin. Það er allt rétt, herra forseti, sem hv. þm. segir en það er bara svo margt annað sem hann segir ekki og það er það sama sem hæstv. félmrh. kýs að gera ekki. Hann kýs að segja ekki frá mótmælunum, frá því fjölmarga sem hefur verið bent á að er beinlínis rangt frá öllum þeim röngu forsendum kýs hæstv. félmrh. að segja ekki frá. Hann vogar sér síðan að halda því fram í ræðu úr þessum stól að forskriftin af lagasetningunni, grundvöllurinn að henni sé ályktun sambandstjórnar ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið frá 20. nóv. 1996. Hann vogar sér líka að segja í ræðu í dag, herra forseti, að kannski hafi það verið af pólitískum ástæðum, kannski hafi það verið af áhrifum frá hv. stjórnarandstæðingum að afstaða ASÍ hefur breyst til málsins. Það er alveg með ólíkindum, herra forseti, að hæstv. félmrh. skuli leyfa sér að halda svona hlutum fram vegna þess að staðreyndin er sú að Alþýðusambandið hefur vissulega lagt það til og bent á það að félagslega íbúðakerfið þyrfti ákveðinnar lagfæringar við en það hefur ekki verið lagt til að félagslega húsnæðiskerfið sé lagt niður með manni og mús án þess að nokkur skapaður hlutur komi í staðinn, nokkur félagsleg úrræði fyrir tekjulægstu hópana. Það hefur aldrei verið lagt til af neinum samtökum launafólks á Íslandi, herra forseti. Það er bara beinlínis rangt að vera að eigna þeim á einhvern hátt þá lagasmíð sem hér er á ferðinni. Ég vil að lokum, herra forseti, ítreka það einu sinni enn að verið er að leggja niður félagsleg úrræði húsnæðiskerfisins án þess að nokkur úrræði séu úthugsuð í staðinn fyrir tekjulægstu hópana. Frv. er óvönduð smíð og það mun hafa ýmsar afleiðingar í för með sér sem eru ekki enn allar fyrirséðar þrátt fyrir 40 brtt. Þær eru ekki allar fyrirséðar m.a. vegna þess að það er gert ráð fyrir 28 eða 34 reglugerðum. Menn eru ekki á einu máli um það hvað þær eru margar, ég hef ekki nennt að telja þær. En frv. með tugum reglugerðarheimilda sem nálgast það fljótlega að vera jafnmargar og sjálfar greinar frv. sem þarf 40 brtt. við til þess að það sé skiljanlegt. Slík smíði er slæm í sjálfu sér að ekki sé talað um hin pólitísku markmið að leggja niður hin félagslegu úrræði í húsnæðiskerfinu. Ég vil því að lokum, herra forseti, lýsa allri ábyrgð á þessum ósköpum á hendur hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og lýk hér með máli mínu.

Virðulegi forseti. Við erum stödd í miðri 2. umræðu um húsnæðisfrv. ríkisstjórnarinnar. Þetta frv. er hið fjórða í röðinni af þeim svokölluðu stóru frumvörpum sem ríkisstjórnin hefur sett á oddinn að afgreiða á þessu vori og að baki þessari fernu, eins og við segjum stundum, liggja yfir 40 frumvörp og bíða afgreiðslu. Við þessar kringumstæður finnst mér hollt að við ræðum örlítið vinnubrögð og samskipti. Það er hollt að bera sig saman við önnur þjóðþing. Við gerum nokkuð af því í þessum sal en fyrst og fremst gerum við það þegar stjórnarliðum finnst að ástæða sé til að setja ofan í við stjórnarandstöðuna og benda henni á að svona eða hinsegin sé ekki gert í öðrum löndum. Við viljum vera fremst meðal þinga og þess vegna höfum við tekið upp ný og betri vinnubrögð á mörgum sviðum. Þess vegna er það þinghald sem ég tek þátt í í dag allt öðruvísi þinghald en ég tók þátt í fyrir níu árum þegar ég settist á þing og þá er ég ekki að vísa til þess að þá hafi þingið verið í tveimur málstofum, nei, ég er að vísa til vinnubragða og samskipta við stjórn þingsins. Við höfum líka tekið upp nýjungar. Stjórnarandstaðan á þrjá formenn í nefndum. Í öðrum þingum á Norðurlöndunum hefur það gerst að víðtæk samvinna er milli stjórnar og stjórnarandstöðu um stjórn þingsins. Stjórnarandstæðingur getur verið 1. forseti þingsins í nágrannalöndunum og nýtur þar mikillar virðingar. Og það er ekki puntuembætti. Það er virðulegt stjórnunarembætti þingsins og forseti stjórnarandstöðu nýtur nákvæmlega sömu virðingar og þingmenn lúta þeim lögmálum sem sett eru í samskiptum stjórnar og þings að fullu þó forsetinn komi frá stjórnarandstöðu. Í nágrannalöndunum eru formenn frá stjórnarandstöðu í nefndum þingsins og þess vegna höfum við, til viðbótar því að eiga varaforseta þingsins í einhverju mæli, fallist á að einn stjórnarandstæðingur úr hverjum flokki hefur tekið að sér formennsku í nefndum. Þetta er með þeim formerkjum að við viljum breyta þinginu okkar í takt við það sem gerist annars staðar og halda áfram að færa það inn í framtíðina í virðingu og reisn. Þetta þýðir af okkar hálfu að okkar formenn nefnda njóti sömu virðingar af hálfu þingmanna í viðkomandi nefnd eins og þar væri um formann úr stjórnarliðinu að ræða. Þegar þannig er haldið á málum í nágrannalöndunum þá þýðir það að það eru samningar milli stjórnar og stjórnarandstöðu um hvaða mál eru afgreidd úr nefnd og hvenær og hversu mörg mál á að taka fyrir á yfirstandandi þingi. Þegar mál er afgreitt úr nefnd þá er jafnvel ákveðið hversu langan tíma það mál skuli taka í umræðu, við 2. umr., hverjir tali og hversu lengi hver. Formennirnir í okkar nefndum stýra fundum. Þeir gera það afbragðsvel. Þeir kalla fólk á fund nefndanna eftir óskum okkar og sjá um skipulag þingfunda. En svo gerist eitt hjá okkur sem ég fullyrði að gerist ekki í öðrum þjóðþingum. Þegar meiri hlutinn telur að nú sé nóg rætt og nóg skoðað í nefndinni þá tekur hann fram fyrir hönd formanns frá minni hlutanum og afgreiðir málið út úr nefnd. Þarna byrjum við að hegða okkur öðruvísi heldur en önnur þjóðþing. Þannig gerðist það að sveitarstjórnarfrv. umdeilt sem við höfum rætt í heila viku við 2. umr., var rifið út fyrir páska í ágreiningi og nú, á milli 2. og 3. umr., höfum við þingmenn í félmn. setið þrjá fundi félmn. til að fara yfir þá þætti sem enn voru óræddir í nefnd og átti að sjálfsögðu að ljúka umræðu um áður en málið væri afgreitt úr nefndinni. Meðal þess sem við höfum rætt þar er álit allshn. sem átti að liggja fyrir áður en málið væri afgreitt frá nefnd. Og enn er verið að skoða orðalag á greinum og brtt. sem að sjálfsögðu er mál meiri hlutans miðað við afgreiðslu okkar hér við 2. umr. þegar við höfum ákveðið að sitja hjá um þetta stóra og þýðingarmikla frv. vegna vinnubragða. Í öðrum þjóðþingum er líka starfsáætlun eins og hjá okkur. Þar segir hvenær þing hefjist að hausti. Þar segir líka hvenær þingi ljúki að vori. Mál þingsins eru skipulögð þannig og miðað við ákveðið vinnuálag og ákveðið er hvenær mál komi fyrir, hvenær umfjöllun um þau ljúki úr nefndum og, eins og ég sagði áðan, þegar það kemur úr nefnd hversu langan tíma það taki, hversu margir tali og hversu lengi. Herra forseti. Ég þori að fullyrða að í öðrum þingum kæmu ekki 40 stjórnarfrv. inn í þingið um það leyti sem störfum þingnefnda á að ljúka samkvæmt starfsáætlun, a.m.k. ekki með því veganesti að það eigi að ljúka lagasetningu um þau frumvörp líka fyrir starfslok ásamt öllu því sem þingmenn hafa unnið með að vetrinum. Þess vegna gerist það, herra forseti, að ef stjórnarliðar á þingi eins og okkar rífa öll frumvörpin úr nefndunum, mismunandi vel rædd, bæði þau sem fyrir eru og þau 40 sem bæst hafa við ásamt þeim stóru fjóru sem ég hef hér nefnt, þá er eini möguleiki stjórnarandstöðu í þingi eins og okkar öflugur málflutningur, öflugur málflutningur til að koma því til skila til stjórnarliðanna hvað felist í þessum málum og til að koma því til skila til þjóðarinnar hvaða stórar ákvarðanir er verið að taka hér innan um ýmis smærri mál. En við skulum líka á sama tíma vera þess mjög meðvituð og halda því vel til haga að í lok umræðu fer fram atkvæðagreiðsla þar sem valdið er meiri hlutans. Í öðrum þjóðþingum er starfsáætlun og þingið hefst á ákveðnum degi og þinginu lýkur á ákveðnum degi í fullri sátt milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Í fullri sátt hefur það verið ákveðið í nefndum þingsins hvaða frumvörp skuli afgreidd og hvernig og í fullri sátt eru þau tekin fyrir á þingfundi eins og þar segir. Í þingi eins og okkar heldur starfsáætlun ekki. Fyrst ákveða menn að ef stjórnarandstaðan verði góð og taki bara öll málin í gegn án þess að tala þá megi jafnvel hætta þinginu 22. apríl. Þegar það gengur ekki er ákveðið um sinn að láta starfsáætlun standa. Þegar það gengur ekki í þingi eins og okkar þá er starfsáætlunin sett til hliðar og lokum þingsins, Alþingis Íslendinga, er frestað viku eftir viku, frá degi til dags, í þingi eins og okkar. Virðulegi forseti. Þannig er það og þess vegna, þegar við berum okkur saman við önnur þjóðþing nágrannalandanna, Norðurlöndin sem við eigum svo mikil samskipti við, þá skulum við halda því til haga frá öllum hliðum hvað er öðruvísi hjá viðkomandi stjórn í viðkomandi þingi og hvaða tæki stjórnarandstaða hefur í öðrum þjóðþingum. Virðulegi forseti. Þessi litli pistill var inngangur minn að því að fjalla um fjórða stóra málið sem hefur verið til umræðu hér á hæstv. Alþingi og sem skiptir þjóðina svo miklu máli. Við erum búin að ræða sveitarstjórnarlög sem er biblía sveitarstjórnarmanna og innanborðs þar eru þessar litlu greinar sem ráða svo miklu um afstöðu fólks til miðhálendisins. Við erum búin að ræða um auðlindir í jörðu sem nú á að færa á fárra hendur en eiga ekki að vera almenningseign og er það hið nýja kvótakerfi þessara tveggja flokka, Framsfl. og Sjálfstfl. sem ávallt í samstarfi sínu færa bæði völd og auðlindir af höndum þeirra sem eiga þær yfir á hendur fárra. Við erum búin að ræða frv. um þjóðlendur sem er eina frv. af þessum fjórum sem nokkur sátt er um og er afgreitt í sátt með fáeinar brtt. Það frv. hefði við venjulegar aðstæður staðið upp úr á þessu þingi. Afgreiðsla þess hefði verið til sóma, ekki bara fyrir Alþingi heldur líka forsrh. sem lagði það fram. En við ætlum að ræða hér frv. um húsnæðismál sem ríkisstjórnin leggur svo mikið kapp á að ná fram og afgreiða á þessu vori. Hvað felst í því? Það er sitt af hverju eins og hér hefur komið fram og sem þingmenn hafa lagt mikla áherslu á í löngu máli. Það er svolítið sérstök pólitík í þessu máli fyrir utan breytingarnar á húsnæðislöggjöfinni sjálfri og hún er að leggja á Húsnæðisstofnun niður. Það á að leggja Húsnæðisstofnun niður, þessa stofnun sem hefur gegnt svo veigamiklu hlutverki um áratuga skeið og það á að stofna nýja. Hún á að heita Íbúðalánasjóður. Við höfum spurt: Hvers vegna? Hefði ekki verið hægt að koma þessari nýju húsnæðislöggjöf fyrir í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins? Af hverju þarf að leggja Húsnæðisstofnun ríkisins niður og stofna nýja stofnun sem heitir Íbúðalánasjóður og til hvers er það gert? Við þessari áleitnu spurningu hafa ekki fengist svör. Það er í sjálfu sér ekkert einkennilegt vegna þess að þetta er flokkspólitík. Það er flokkspólitík að mínu mati af hálfu Framsfl. að leggja niður þessa merkilegu stofnun, opna nýja og raða þangað inn fólki því það hefur líka komið fram að enginn vilji er til þess að vera með nokkur ákvæði í þessum lögum um að því starfsfólki sem í dag vinnur hjá Húsnæðisstofnun ríkisins séu tryggð sambærileg störf við hina nýju stofnun. Innan veggja Húsnæðisstofnunar ríkisins hefur farið fram öflug starfsemi og á vegum hennar hefur átt sér stað, í samvinnu við sveitarfélögin í landinu og verkalýðshreyfinguna, áratuga uppbygging félagslega húsnæðiskerfisins. Sú áratuga uppbygging er nú á enda. Það er líka flokkspólitík. Áratuga uppbygging félagslega húsnæðiskerfisins á Íslandi er á enda. Þetta kerfi, sem nú telur rúmlega 11 þús. íbúðir og hefur verið einhver stærsti þáttur velferðarkerfisins okkar, er á enda. Félagslega húsnæðiskerfið hefur verið hluti þess umhverfis sem skapar öryggi láglaunafólks. Þetta kerfi ásamt almannatryggingakerfinu hefur tryggt að enginn verði undir í lífsbaráttunni sökum alvarlegra veikinda, sökum fötlunar, sökum aldurs, ásamt félagsþjónustu sveitarfélaga sem voru öflug rammalög sem tóku við gömlum, úreltum lögum um framfærsluskyldu sveitarfélaga, þar sem fylgdi sveitfestið gamla þegar hægt var að senda fólk hreppaflutningum heim til byggðarlagsins þar sem það hafði búið ef erfiðleikar, sjúkdómar eða annað brast á í fjölskyldunni. Þessi lög sem ég hef nefnt hér hafa verið stóru og sterku þættirnir í velferðarkerfinu og nú á að fella einn þennan þátt út úr þessu öfluga öryggisneti sem ég hef getið um. Í þessum sal erum við alltaf að tala um stóru málin, um atvinnumálin, um heilbrigðismálin og um fjárhagslega afkomu fólks. Þetta sem ég nefni er það sem allir vilja þegar þeir eru ungir. Þegar fólk er ungt spyr það sjálft sig: Hvað ætla ég að verða þegar ég verð stór? Hvernig atvinnu vil ég stunda? Ungt fólk sem er heilbrigt á líkama og sál tekur því sem sjálfsögðum hlut að heilsan sé eitthvað sem það eigi rétt á áfram. Og svo það að vera sjálfstæður, ekki sjálfstæðismaður þó ég telji að sá flokkur hafi kannski svolítið notið nafnsins, heldur að vera sjálfstæður, sjálfstæður einstaklingur, engum háður, partur af þeirri heild sem öflugt samfélag er, samfélag þar sem velferðarkerfið er haft að leiðarljósi. Þetta allt: Að vera heilbrigður, að vera sjálfstæður, stunda atvinnuna sem mann dreymdi um og að komast af fjárhagslega er það sem allir vilja og það sem allir ætla sér þegar þeir eru ungir. En þá er lífið svo sérkennilegt að það er ekki öllum leikur og tækifærin eru ekki endilega jöfn þó við óskum að þannig sé það. Sumir búa þess vegna við lágar tekjur, við bága heilsu, við ekki nógu góða fjárhagslega afkomu og þá gerist það að sjálfstæðið, þessi sterka tilfinning í brjóstinu, að standa fyrir sínu og sínum, fer að guggna. Maður er nefnilega ekki sjálfstæður ef atvinnan er ekki örugg, ef heilsan er bág og fjárhagslega afkoman ekki eins og hún átti að vera. Og ef það hefur orðið upplausn á heimilunum, veikindi hafa sótt að, örkuml fyrirvinnunnar eða foreldranna eða áföll af öðru tagi þá gerist það að einstaklingurinn, sem ætlaði sér svo stóra hluti og vera engum háður og gera allt sjálfur eins og allir gera, á ekki möguleika á því. Og það er einmitt þá, þegar fólk býr við lágar tekjur, afkoman verður öðruvísi en draumurinn var, skilnaður og upplausn heimila hefur dunið yfir eða veikindi foreldra og framfærenda, að eini kosturinn til að tryggja fjölskyldunni öryggi og húsaskjól er oft sá að komast inn í félagslega íbúð. Það hefur verið reisn yfir því að geta, þrátt fyrir lágar tekjur, fengið góða fyrirgreiðslu lána á lágum vöxtum með lítilli eða jafnvel engri útborgun þegar svo hefur borið undir, skapað sér heimili til framtíðar og sagt við börnin sín: Þetta er heimilið okkar. Þetta er íbúðin okkar. Hér verðum við og héðan förum við ekki nema við kjósum svo. Það er þetta kerfi, þessi þáttur í öryggisneti velferðarkerfisins okkar, sem ríkisstjórnin er að leggja af. Þetta frv. er í raun og veru viðbót við nokkur önnur frá sama ráðherra sem öll eiga það sameiginlegt að draga úr réttindum launafólks og þegar dregið er úr réttindum launafólks þá er verið að veikja réttarstöðu fjölskyldunnar. Ég nefni vinnulöggjöfina eða lögin sem heita stéttarfélög og vinnudeilur. Það var 1. maí gjöfin árið 1996. Ég nefni lög um Atvinnuleysistryggingasjóð sem reyndar tókst með mikilli hörku og ábyrgð stjórnarandstöðunnar að afstýra að færu óbreytt í gegn. Það tókst að koma á þeim veigamiklu breytingum að þau eru þannig að hægt er að búa við þau. Reyndar minnist ég þess og hlýt að geta þess að í þeim hóp frv. sem bíða hér afgreiðslu eru einmitt breytingar á Atvinnuleysistryggingasjóðnum þar sem verið er að færa til baka nokkur ákvæði sem félmrh. vildi ekki hlusta á vorið 1997. En breytingin á Atvinnuleysistryggingasjóðnum var einmitt vorið 1997 þannig að það var það sem menn stóðu frammi fyrir þegar þeir ræddu stöðu launþega 1. maí 1997, þ.e. hvort það hefði tekist nægilega að afstýra slysi með breytingum á Atvinnuleysistryggingasjóðnum. Nýverið höfum við verið með sjö daga umræðu um sveitarstjórnarlögin og miðhálendið og í tengslum við 1. maí blasti við afgreiðsla á félagslega húsnæðiskerfinu sem á að loka og það var líka 1. maí efni þessa árs. Þetta er saga félmrh., sveitarstjórnarráðherrans, vinnumálaráðherrans í hnotskurn. Svona eru sendingarnar til launafólks og fjölskyldnanna í landinu og oft er sérstök áhersla lögð á að þessi mál séu um það bil að verða að lögum í kringum 1. maí. Reyndar er það, herra forseti, umhugsunarefni hver stjórnunarstíll þessarar ríkisstjórnar er. Hvert átakamálið á fætur öðru er lagt fram og þegar stjórnarandstaðan leggur til að reynt verði að ná sátt um vinnuna við þessi frumvörp og afgreiðsluna á þessum frv. og að einhver þeirra verði látin bíða vegna þess hversu stór þau eru og hversu umdeild þau eru, þá er aldrei hlustað á þau sjónarmið. Herra forseti. Það er líka, eins og ég sagði áðan, eitt af því sem er öðruvísi á Alþingi Íslendinga en í öðrum þjóðþingum. Við höfum verið með harða gagnrýni, réttmæta gagnrýni. Við höfum verið með ósk um fresti, en engu er sinnt. Þó eigin flokksmenn bendi á það að lögfesting sumra þessara frv. sé slys, slysaspor, þá skiptir það engu máli. Ef til vill er þetta vegna þess að menn treysta á stöðu samkvæmt skoðanakönnunum og telja þá stöðu og veldi sitt ófallvalt. En slík staða getur breyst á einni nóttu, ekki síst þegar þjóðinni er ögrað æ ofan í æ. Virðulagi forseti. Af hverju á að loka þessu kerfi? Ég ætla að koma að því síðar en staldra aðeins við Húsnæðisstofnun ríkisins sem ég hóf mál mitt á. Hún verður lögð niður og hin nýja stofnun sem tekur við verður í grundvallaratriðum öðruvísi vegna þess að hún á að byggja á lögmálum markaðarins. Húsnæðisstofnun ríkisins hefur verið með fyrirgreiðslu til allra fjölskyldna í landinu, ýmist með húsbréfum sem lúta lögmálum markaðarins og félagslegum lánum sem lúta allt annarri hugsun, en nýja stofnunin á eingöngu að lúta lögmálum markaðarins. Og þegar við spyrjum: Af hverju ekki að breyta lögunum en halda okkur við stofnunina og halda reynslu og þekkingu sem er finna innan Húsnæðisstofnunar ríkisins til bjarga því sem bjargað verður við svo mikla grundvallarbreytingu eins og hér fer fram? --- þá eru engin svör. Og þá vaknar sú tilfinning að ein hlið þessarar breytingar sé að losa sig við starfsfólk, að það sé mikilvægara en að nýta sér reynslu og þekkingu. Og e.t.v. er það markmið að ráða nýja gæðinga í stjórnunarstörfin. Að minnsta kosti er það ljóst að starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins er í mikilli óvissu um þessar mundir. Það hefur reyndar fengið loforð um að það sitji við sama borð og starfsfólk þeirra stofnana sem breytt hefur verið á liðnum missirum. En það loforð hélt ekki. Ég nefni sérstaklega lög um Örnefnastofnun vegna þess að þar var sett alveg sérstakt ákvæði inn í ákvæði til bráðabirgða. Það er eðlilegt að benda á Örnefnastofnun vegna þess að sú stofnun er hefðbundin ríkisstofnun og breytingin og lagabreytingin varðandi hana er ekki eins og hjá sumum öðrum stofnunum, þ.e. að hún sé byggð á því að verið sé að gera stofnunina að hlutafélagi. Í ákvæði til bráðabirgða við lagasetninguna um Örnefnastofnun var sett inn, herra forseti, eftirfarandi ákvæði: ,,Þeim starfsmönnum Örnefnastofnunar Þjóðminjasafns, er starfa þar við gildistöku laga þessara í heimiluðum stöðugildum, skal gefinn kostur á sambærilegum störfum við Örnefnastofnun Íslands.`` Þetta eru vinnubrögð eins og við viljum sjá. Þetta eru vinnubrögð og virðing gagnvart starfsmönnum sem við teljum eðlileg og sjálfsögð, ekki síst gagnvart þeim starfsmönnum sem hafa lagt sitt af mörkum til að byggja upp þessa öflugu stofnun. Við í félmn. höfum auðvitað fengið umsagnir frá Húsnæðisstofnun og starfsmenn og fulltrúa starfsmannafélagsins á okkar fund. Þau hafa lagt höfuðáherslu á þetta. Þegar fulltrúar starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins komu á fund félmn. lögðu þeir einmitt áherslu á það að í nýju frv. yrði kveðið skýrt á um stöðu starfsmannanna. Það eru 49 starfsmenn í færri stöðugildum og reyndar hafa þegar nokkrir sagt upp. Það hefur verið hreyfing í þessari stofnun þannig að það hefði verið hægur leikur að tryggja starfsfólki sambærileg störf, a.m.k. í þeim stöðugildum sem eru til ráðstöfunar. Á fundi með fulltrúum starfsmanna kom fram að á fundi með félmrh. og formanni stéttarfélaga starfsfólks var leitað eftir þessu en þá var svarið að starfsmenn mundu njóta þess sama og gert hefur verið í öðrum stofnunum. Eðlilega leit starfsfólkið svo á að þar með yrði slíkt tryggt í bráðabirgaákvæði í lögunum eins og hefur verið gert varðandi aðrar stofnanir. Aðstoðarmaður ráðherra kom á fund starfsmannanna og sagði að það yrði auðsótt mál að tryggja stöðu starfsmannanna. Þó var það svo, þegar við leituðum eftir því á síðasta fundi í félmn. að frv. yrði ekki tekið út úr nefndinni öðruvísi en að leitað yrði eftir því við ráðherrann hvort ekki mætti setja ákvæði inn í frv. um að starfsfólki yrðu tryggð sambærileg störf að því marki sem stöðugildi hinnar nýju stofnunar gerðu kleift, að svarið var að ekkert slíkt ákvæði yrði sett í þessi lög. Þetta er mikið umhugsunarefni, virðulegi forseti, að við skulum í þeim tilfellum sem stofnunum hefur verið breytt í hlutafélag, í þeim tilfellum sem stofnun hefur verið breytt eins og Örnefnastofnun, hafa tryggt stöðu starfsmannanna í lögum, en hér í húsnæðisfrv. eigi ekkert að gera sem létti starfsfólkinu óvissuna og geri þeim ljóst hvort það á möguleika á starfi hjá þessari nýju stofnun eða ekki. Ráðherrann féllst ekki á að setja orð um þessa stöðu í lögin. Þegar við ræddum við starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins þá bar auðvitað á undrun á því að stofnunin væri lögð niður. Af hverju væri ekki lögum innan stofnunarinnar breytt? Það var bent á að fagþekking mundi vissulega glatast. Virðulegi forseti. Í Húsnæðisstofnun ríkisins starfar nokkuð af eldri konum sem þar hafa lengi starfað. Flestir vita að það er erfiðara fyrir konur á miðjum aldri að leita að störfum, heldur en fyrir nokkurn annan. Þessar eldri konur, sem dyggilega hafa starfað hjá sinni stofnun, vita ekkert um stöðu sína í nýju kerfi. Að sjálfsögðu hljótum við að líta svo á að þannig hafi menn viljað að óróleikinn sem skapaðist yrði til þess að starfsfólkið mundi leita að nýju starfi, hverfa á braut og helst vera farið um það bil sem hinn nýi sjóður tekur við verkefnum sem þessi lög ætlast til. Í vangaveltum um ástæður þess að breyta eigi bæði Húsnæðisstofnuninni og lögunum í stað þess að gera þær breytingar sem allir hefðu verið tilbúnir að skoða á kerfinu eins og það er í dag, þá hefur verið bent á fjárhag sjóðanna m.a. Það kom vel fram, í vinnu okkar í félmn., að Byggingarsjóður ríkisins mun ná fullum bata um aldamót og ástæðan fyrir því að Byggingarsjóður verkamanna stendur illa er að hann hefur verið sveltur og hefur ekki fengið þau ríkisframlög sem honum voru ætluð og áttu að fylgja hverju einasta verkefni sem honum var ætlað að sinna. Ríkisframlögin hafa alltaf verið lægri en það sem áformað var að Byggingarsjóður verkamanna sinnti. Hið nýja lánakerfi, herra forseti, er nokkuð sérstakt og deila má um hvers vegna það er tekið upp. Það sem blasir við núna, eftir umfjöllun um frv. og ekki síst eftir meiri hlutinn hefur ákveðið hvaða brtt. hann setur fram, er að nýja lánakerfið er húsbréf upp á 65--70% og viðbótarlán upp á 20--25% og á öllu heildarláninu verða markaðsvextir. Í upphaflegu grein frv. stóð að á viðbótarláninu yrðu breytilegir vextir. Sú lagagrein gaf vísbendingu um að e.t.v. yrðu að einhverju leyti niðurgreiddir vextir á viðbótarlánunum. Í umræðunni við 1. umr. málsins var það gefið fyllilega til kynna að skoðað yrði hverjir vextirnir yrðu á viðbótarláninu. Viðbótarlánið var það sem átti að gera þetta nýja húsnæðiskerfi félagslegt. Núna er það eina félagslega það að þeir sem eru að sækja um þetta lán geta fengið 90% lán. Hið eina félagslega er að á einum og sama staðnum er hægt að fá 90% lán, vel að merkja, ef fólk stenst greiðslumat sem eftir á að setja. Það er svo merkilegt að mjög margir komu á fund félmn. út af þessu máli. Miklar umsagnir sem bárust félmn. út af þessu máli. Viðauki sá, við nál. félmn., sem liggur á borðum þingmanna er ekki allar umsagnirnar heldur einungis hluti þeirra, sá hluti sem minni hlutinn taldi brýnt að kæmi fyrir augu þingmanna. Það var sáralítið tillit tekið til þessara umsagna og sáralítið tillit tekið til ábendinga allra þeirra sem komu á fund nefndarinnar. Í einu tilfelli var tekið fullt tillit til ábendinga. Það var brugðist við ábendingu frá Seðlabanka Íslands. Þannig var að bæði í umsögn Seðlabankans og í orðum fulltrúa Seðlabankans, sem kom á okkar fund, kom fram að að mati Seðlabankans væri þetta frv. til bóta. Einnig var talið til mikilla bóta að flytja stuðning yfir í skattakerfið að mati Seðlabanka Íslands. Þær athugasemdir sem Seðlabanki Íslands var með voru að ekki ættu að vera breytilegir vextir á viðbótarláninu af því að Íbúðalánasjóður ætti að verða sjálfstæð stofnun og óháð eins og banki. Þess vegna yrði Íbúðalánasjóður að vera með útlán á sömu vöxtum og væru á þeim lánum sem hann tæki. Ef Íbúðalánasjóður þarf að taka lán með 5% vöxtum til að fjármagna útlán sín þá á Íbúðalánasjóður ekki að lána nein lán á undir 5% vöxtum. Þetta er afar einfalt peningadæmi hjá Seðlabanka Íslands. Ef þú tekur lán með 6% vöxtum til að fjármagna útlán þá átt þú ekki að lána á undir 6% vöxtum. Fulltrúi Seðlabanka Íslands benti á eitt, og sagði það bara hispurslaust. Hann sagði: Það eru stjórnmálaleg vandkvæði að erfitt er að hreyfa félagslega vexti. Það eru stjórnmálaleg vandkvæði og erfitt að hreyfa félagslega vexti. Þess vegna er miklu betra að hafa þá eins og aðra vexti og hafa síðan vaxtabætur. Í máli fulltrúa Seðlabankans kom það fram að þó halli væri á Byggingarsjóði verkamanna þá stæðist hann á móti Byggingarsjóði ríkisins, þannig að hinn nýi sjóður væri í góðri stöðu. Þarna væri áhættugrunnur kannski 90 milljarðar. 200 milljarðar væru í útlánum, 20 milljarðar hjá sveitarfélögunum, þar sem áhættan væri lág, og 180 milljarðar í lánum til einstaklinga. Þetta þýddi að hið fræga BIS væri nálægt 20% og það væri góð staða. Það er mjög mikilvægt að láta það koma fram hér, þegar svo oft er talað um bága stöðu Byggingarsjóðs verkamanna og m.a. vegna þess sé nauðsynlegt að gera miklar breytingar á kerfinu. Ég minni á það, herra forseti, að það kom mjög vel fram við 1. umr. málsins að það var ekki mikil andstaða gegn því að sameina Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, þar sem verkefnum Byggingarsjóðs ríkisins er að mestu lokið, miðað við lagabreytingar síðari ára, og það hefði verið full ástæða til að skoða það að sameina þessa sjóði til þess að veita áfram öflug félagsleg lán. Hér kom það skýrt fram að þessi nýi sjóður, með Byggingarsjóð ríkisins innanborðs og Byggingarsjóð verkamanna, þó halli væri á honum, væri með BIS nálægt 20% sem teldist góð staða. Ef það yrði hins vegar ekki vaxtahækkun í Byggingarsjóði verkamanna þá gæti staðan farið úr 18 milljörðum niður í 12 milljarða og þá færi að versna í því. Þess vegna var lögð höfuðáhersla á það að sjóðurinn mundi ekki lána með niðurgreiddum vöxtum, heldur lána á markaðsvöxtum og vaxtabæturnar hafðar á móti. Við þetta, virðulegi forseti, til viðbótar við annað í frv. og brtt. aðrar sem ég á eftir að koma inn á, er allt félagslegt farið út úr þessu kerfi. Það eina félagslega er að fólk getur fengið 90% lán, svo fremi að það standist greiðslumat. Hins vegar er það svo merkilegt að það greiðslumat sem fólkið á að standast er óþekkt. Í dag, þegar fara á að afgreiða frv. á næstu dögum, veit enginn hvort greiðslumatið veðrur miðað við 18% eða hvort það verði miðað við 28%. Nei, það veit enginn. Stjórn hins nýja Íbúðalánasjóðs, stjórn hinnar nýju stofnunar, á líka að ákveða hver mörk greiðslumatsins verði. Við höfum bent á það, það er hárrétt hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hvað gerðist ef viðmiðin í greiðslumati væru of há. Við höfum fært fyrir því rök hversu margir muni falla utan við kerfið, til viðbótar við alla þá sem ekki eiga möguleika á að komast inn í eigin íbúð vegna þess að nú eiga allir að eiga 10% og enginn möguleiki lengur að fá 100% lán --- nema ef sveitarfélögin taka upp á því að lána 10% sín til einhvers lengri tíma og leyfa fólki þannig hægt og sígandi að eignast 10% hlut. Það er auðvitað allt annar hlutur. Þess vegna munu hundruð fjölskyldna falla utan við þetta kerfi. Þeim er vísað til sveitarfélaganna. Þetta eru ekki sleggjudómar vegna þess að þetta hefur skýrt komið fram í umsögnum húsnæðisnefndanna. Ég mun hér síðar vísa í umsagnir húsnæðisnefndanna og sérstaklega kom þetta vel fram í skýrri framsetningu húsnæðisnefndar Kópavogs. Fleira er afskaplega undarlegt í þessu máli. Við höfum upplifað það á liðnum árum að þegar ríkisstjórnir setja starfshópa til að vinna frv., þá er óskað eftir fulltrúum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Og þegar frv. koma til umfjöllunar í nefndum þingsins þá eru þessi frv. m.a. send til Sambands ísl. sveitarfélaga. Í æ ríkari mæli hefur nákvæmlega sama fólkið sest í starfshópana hjá ráðuneytunum. Það tekur þátt í að smíða frv. og þar með stimpla viðkomandi frv. fyrir viðkomandi ráðherra. Sama fólkið sem kemur síðan á fund nefnda þingsins og lýsir yfir að þetta sé hið besta mál. Það er umhugsunarefni, af því að mér finnst Samband sveitarfélaga svo mikilvægt fyrir sveitarstjórnarstigið í landinu, að í dag virðist einhver fámennishópur stjórna því, hvaða mál fá náð hjá sambandinu og hver ekki. Þar virðast sömu einstaklingarnir hafa ráðin. Þetta þurfum við líka að skoða ekki síst þegar við komum að umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þess vegna gerist það líka að þegar farið er yfir stór mál á einhverjum stærri fundum hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga eru það þeir einstkalingar sem hafa átt mjög ríkan þátt í að smíða viðkomandi frv. sem fara yfir málið frá sínum sjónarhóli og leggja eflaust mikla áherslu á að vera sannfærandi við þann hóp sem er mættur til leiks um það að þetta sé gott frv. Þannig gerðist það að fulltrúaráð Sambands sveitarfélaga á Egilsstöðum lýsti yfir stuðningi við það frv. sem við ræðum hér, felldi að vísu út að leggja áherslu á að frv. yrði afgreitt á þessu þingi vegna þess að eitthvað náði það í gegn að kannski væri viturlegt að skoða það ögn betur. En það gerði það að verkum að þegar við fengum umsagnir frá sveitarfélögum, sem við óskuðum eftir að fjölluðu um frv., var mjög algengt að frá sveitarstjórnunum sjálfum kæmi umsögn á þá leið að sveitarstjórnin hefði ekkert við frv. að athuga en hún vísaði til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Ekkert skrýtið því að þeirra mati var það fagaðilinn sem þau mundu styðja sig við. En í þessu máli vísuðum við húsnæðisfrv. líka til umsagnar húsnæðisnefnda sveitarfélaganna þar sem fagþekkingin er. Til þeirra sem vinna með fólkið sem er að bíða eftir íbúðum. Til fólksins sem þekkir kerfið út og inn sem viðgengst í dag, galla þess og kosti og sem gerir sér mjög vel grein fyrir hvað það þýðir að breyta um kerfi og hefur til þess öll tæki að skoða hvernig nýtt kerfi virkar fyrir hópana sem þeir eru að vinna fyrir. Þá kemur í ljós að húsnæðisnefndir sömu sveitarfélaga hafa gífurlega mikið við málið að athuga. Fram kemur í umsögnunum að allrar húsnæðisnefndirnar í stóru sveitarfélögunum á Íslandi hafa mörg varnaðarorð um málið. Í sumum tilfellunum hefur sveitarstjórn viðkomandi húsnæðisnefndar sagt ,,vísum til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga.`` Það hlýtur að vera okkur öllum umhugsunarefni af hverju beiðni um umsögn er ekki sjálfkrafa vísað úr bæjarráðunum til þeirra sem hafa gersta þekkingu, nefnilega húsnæðisnefndanna sem eru skipaðar af fulltrúum þeirra flokka sem stjórna í bæjarfélögunum. Það er mikið umhugsunarefni. En fyrir okkur var fróðlegt að sjá hversu húsnæðisnefndirnar tóku málið alvarlega og hversu gjörla þær áttuðu sig á breytingunum sem þetta hefði í för með sér og hvað það hefði að segja fyrir hópana sem eru á biðlistum hjá þeim og ég mun koma að því síðar. Ég spurði áðan af hverju félagslega íbúðakerfið væri lagt af. Af hverju er Húsnæðisstofnun lokað og ný stofnun, Íbúðalánasjóður, látinn taka við þessum veigamikla þætti í félagslega öryggisnetinu sem núna er rifinn upp með rótum? Ástæðan hefur oft verið tíunduð af hæstv. félmrh. Það sem hann leggur mikla áherslu á er vandi sveitarfélaganna, vandi sveitarfélaganna sem séu sum hver að sligast undan félagslega kerfinu, undan íbúðum sem standi auðar, undan íbúðum sem seljast ekki, undan íbúðum sem þarf að innleysa. Þessi vandi er af tvennum toga. Í sumum tilfellum er hann af fólksfækkun. Þá er hægt að ræða það mjög ítarlega hvort það hafi verið fyrirsjáanlegt á einhverjum tíma að fólksfækkun yrði í viðkomandi sveitarfélagi og menn flotið að feigðarósi eða hvort það var alls ekki fyrirsjáanlegt og það hafi verið eðlileg uppbygging sem átti sér stað miðað við ríkjandi aðstæður í sveitarfélaginu. En í öðru lagi er um að ræða ógætni og það er vægt til orða tekið. Ég ætla að rifja upp hér, úr ræðustól Alþingis, hvernig það var að vera formaður í Húsnæðisstofnun ríkisins, fullur af ákefð eftir að gera vel þegar ný lög voru sett af Alþingi um kaupleiguíbúðir. Nú skyldi skoða málin ítarlega og nota þennan nýja kost til uppbyggingar. Í fyrsta sinn var leitað eftir samvinnu við Byggðastofnun í tengslum við húsnæðislán. Kallað var eftir skoðun á því hvar væri vaxtarbroddur í sveitarfélögum og hvort úthlutun kaupleiguíbúða sem gat verið geysilega fínn kostur ef fólk vildi koma í byggðarlag þar sem næg atvinna var og kanna hvort að þarna væri staður sem það kysi að búa á án þess að þurfa að vera í ótryggu leiguhúsnæði eða fara að kaupa húsnæði án þess að vita hvert stefndi. Það var líka merkilegt að upplifa hvernig á sama tíma og beðið var um heimildir til að úthluta fólki sem væri með tekjur yfir tekjumörkum, af því aðrir væru ekki fyrir hendi, lágu fyrir umsóknir frá sömu sveitarfélögum um að fá fleiri íbúðir til úthlutunar. Það var merkilegt að gera sér grein fyrir hvernig sum sveitarfélög ákváðu opinskátt að það að byggja upp félagslegar íbúðir væri hluti af að viðhalda byggingariðnaði í sveitarfélagi og hvernig sums staðar var hreinlega gert út á félagslega kerfið. Það átti ekki að verða hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna að vera atvinnuskapandi nema að sjálfsögðu þegar það færi saman með því að það væri þörf fyrir íbúðir. Sum sveitarfélög sýndu mikla ásókn í úthlutun. Það sem er sárt í umræðunni í dag er að sum þeirra eru þau sömu og kveina nú og kenna öðrum um, kenna félagslega kerfinu um stöðuna. Á að kenna þessu félagslega kerfi og Byggingarsjóði verkamanna um? Ég segi nei. Ég segi nei, alls ekki. En ég viðurkenni hins vegar að vandinn, hvernig svo sem hann varð til er til staðar og þann vanda verður að leysa. Margar hugmyndir hafa komið fram um hvernig á að leysa hann en það er fráleitt að sá vandi sé leystur með því að leggja kerfið af. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir hversu Byggingarsjóður verkamanna og félagslegar íbúðir eru stór hluti velferðarkerfis okkar og okkar félagslega öryggisnets. Margir hafa í þessari umræðu lagt áherslu á það hvað það voru merkileg lög sem voru sett 1929 um byggingu félagslegs húsnæðis og hversu dýrmæt þau lög voru fyrir fátækt fólk og láglaunafólk sem kúrði í kjöllurum og seinna meir í bröggum, og ég ætla ekkert að endurtaka það. Ég ætla bara að taka undir hversu þessi kostur, félagslegar íbúðabyggingar, hafa haft mikil áhrif á kjör fjölskyldna og möguleikann á að eiga þak yfir höfuðið. Þetta var eitt af baráttumálum Alþfl. og baráttumálum verkalýðshreyfingar og á þeim tíma var það sameiginlegt afl sem lagði mikið á vogarskálarnar til að ná fram öflugu velferðarkerfi. Þess vegna breyttu þessi lög lífi tuga fjölskyldna eins og segir í nál. okkar. Á þeim tíma sem liðinn er höfum við náð því að vera með 10.600 íbúðir í félagslega húsnæðiskerfinu. Á tímabili í stjórn Sjálfstfl. og Alþfl. var hvergi hvikað frá því viðmiði að byggja í kringum 500 félagslegar íbúðir á ári. Samstaða var um það í þessari ríkisstjórn. Það var samstaða um það í ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. að leggja áherslu á að geta byggt u.þ.b. 500 íbúðir á ári. Það voru mjög erfiðir tímar hjá þjóðinni, mikið atvinnuleysi og það var aflabrestur og það voru því skrambi erfiðir tímar í ríkisstjórninni. Það var samdráttur og það þurfti að draga saman seglin alls staðar. En það voru þættir sem sú ríkisstjórn stóð vörð um. Hún stóð vörð um félagslegar íbúðabyggingar og hún stóð vörð um málaflokk fatlaðra. Ég upplifði það þannig að á þessu væri skilningur og samstaða. Það eru ekki allir sömu einstaklingar í ríkisstjórninni núna af hálfu Sjálfstfl. og voru þá. En það er líka alveg ljóst að ríkisstjórnin sem hefur birst okkur síðustu þrjú árin er allt öðruvísi ríkisstjórn. Engin áhersla hefur verið á málaflokk fatlaðra, engin áhersla á félagslegar íbúðabyggingar. Þar hefur verið dregið svo saman að öll námsmannasamtök kveinka sér, öll félagasamtök kveinka sér og langir biðlistar eru í sveitarfélögunum. Því er svo undarlegt að nú bregður svo við að ríkisstjórnin ákveður að gjörbylta húsnæðiskerfinu. Þegar við spyrjum hvað verði um fólkið sem ekki fær lán þá er sagt: Það á að fara í leiguíbúðir. Þegar við bendum á að samkvæmt frv. eigi eingöngu að byggja 50 leiguíbúðir á tveimur árum er vísað til þess að það eigi að gera samninga, fyrst við sveitarfélögin, seinna er í brtt. sagt að það eigi að gera samninga við sveitarfélögin og verkalýðshreyfinguna og reyna að búa til áætlun um hvað þurfi að byggja og hvernig eigi að fjármagna. Auðvitað fengum við fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga á fund okkar. Og þó að þeir styðji frv. í einu og öllu þá vilja þeir ekki ákvæði um 50 íbúðir á tveimur árum. Þeir vilja opið ákvæði þar sem settir eru peningar á fjárlögum í að byggja og að lána sveitarfélögum til að byggja íbúðir. Því var lýst yfir í nefndinni að enginn áhugi væri á að ganga til samninga við ríkisvaldið um fjármögnun leiguíbúða. Þetta var marg\-ítrekað á fundi félmn., enginn áhugi á að ganga til samninga um fjármögnun leiguíbúða, við viljum óbreytt fyrirkomulag lánveitinga til leiguíbúða og við höfnum bráðabirgðaákvæði VIII skýrt og skorinort af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga. Samt sem áður er ítrekað vísað til þess að ganga eigi til samninga við þessa aðila til þess að reyna að leysa vandann um leiguíbúðir því að það er alveg ljóst að það verður gífurlegur fjöldi sem kemur til með að leita eftir leiguíbúðum verði þessi lög að veruleika eins og áformað er. Það er fróðlegt að skoða hver viðbrögð námsmannasamtakanna eru varðandi þessi lög. Alls staðar vantar íbúðir. Hjá Félagsstofnun stúdenta kom fram að þeir hefðu 368 íbúðir til útleigu og að uppbygging hjá þeim væri algjörlega grundvölluð á lánum frá Byggingarsjóði verkamanna, 50 ára lánum með 1% vöxtum. Einnig kom fram að þeir fengu ekki úthlutun síðast, þrátt fyrir þá miklu uppbyggingu sem þeir hafa bent á að þörf sé fyrir. Miðað við umfjöllunina um hve með margar íbúðir teljist eðlilegt að hafa fyrir námsmenn þá er mjög langt í land með að við séum komin með það hlutfall af námsmannaíbúðum sem er að finna í nágrannalöndunum, sem okkur finnst oft svo geysilega gott að miða okkur við. Einnig hefur verið bent á að það af námsmannasamtökunum, fyrir utan það hversu miklu það breytir um uppbyggingu námsmannaíbúða að félagsleg lán með 1% vöxtum verða felld út, að ef stimpilgjöld verða tekin upp þá gjörbreytir það stöðunni. Þá komum við líka að öðrum þætti sem er mjög merkilegur í meðferð félmn. Þegar við vorum að fjalla um þetta frv. vantaði algjörlega ákvæði um stimpilgjöld. Sagt var að ákvæði um stimpilgjöld yrði í öðrum lögum um stimpilgjöld sem væru til meðhöndlunar hjá þinginu. Þegar við afgreiddum frv. út úr nefnd var búið að leggja fram brtt. meiri hlutans. Þá var komið inn eitt gott ákvæði. Það átti ekki að vera stimpilgjald af viðbótarlánunum, af þessum svokölluðu félagslegu lánum, sem eru félagsleg fyrir að vera 90%, og það áttu heldur ekki að vera stimpilgjöld af almennum lánum, þ.e. húsbréfalánum, ef þau voru veitt samhliða viðbótarláni. Þetta var góð breyting ein jákvæð breyting, a.m.k. eitthvað sem spornaði gegn þeim miklu hækkunum sem yrðu hjá því fólki sem fer yfir í nýtt kerfi. Ég taldi ekki þörf á því, eftir að hafa fengið að sjá breytingar meiri hlutans og fara yfir þær í félmn., að taka síðan þingskjalið með brtt., saumfara það og gá hvort brtt. meiri hlutans væru ekki örugglega alveg eins og brtt. sem lagðar voru fram í nefndinni. Ég var svo heppin að hjá mér var þingmaður sem var að undirbúa sig undir langa ræðu. Sá fer vendilega ofan í öll mál. Ég hafði látið þingmanninn hafa brtt. svo hann gæti farið mjög vel yfir það hvað þær þýddu. Þingmaðurinn skoðaði þingskjalið en þá kom annað í ljós. Þá var búið að breyta tillögunum. Það á auðvitað ekkert að sleppa stimpilgjaldi af almenna láninu. Það á bara að sleppa stimpilgjaldi af 20--25% láninu. Menn áttuðu sig á því að það væri stór hætta á því að þeir væru að verða of félagslegir svo þessu var snarbreytt frá því að meiri hluti nefndarinnar kynnti tillögur sínar í nefndinni, þar til frv. var prentað hér í þskj. Það er mjög mikilvægt að þingmenn geri sér grein fyrir þessu, sérstaklega þeir þingmenn sem hafa e.t.v. ekki skoðað þessar breytingar. Það er mjög mikið atriði fyrir okkur, til viðbótar öflugum lánasjóði og því að ungt fjölskyldufólk geti fengið barnagæslu, að við séum með gott framboð af námsmannaíbúðum og þær séu á viðunandi verði. Það hafa þær verið. Þær hafa verið á viðunandi verði. En nú mun það breytast. Í umsögn Félagsstofnunar stúdenta kemur fram að skv. 38. gr. frv. verði lán til leiguíbúða allt að 90% af byggingarkostnaði til 50 ára. Það er jákvætt en miðað við að vaxtakjör séu breytileg --- ég tek það fram að síðan þessi umsögn kom er búið að fella ,,breytileg`` út, þannig að markaðsvextir verða á lánunum --- þá hafa breytingar á vöxtum gríðarleg áhrif á rekstur stúdentagarða og leiguverð. Ég vil benda þingmönnum á þau áhrif sem vextirnir hafa. Þeir nota verð í mars 1998 á 36 m 2 einstaklingsíbúð á stúdentagörðum. Miðað við 1% vexti er leiguverðið 21.581. Miðað við 2% vexti hækkar leiguverðið um nærri 7,5% og fer í yfir 23 þúsund. Miðað við 3% vexti fer leigan í nærri 25 þúsund, miðað við 4% vexti yfir 26 þúsund og miðað við 5% vexti 28.042 kr. Þá hefur leigan hækkað um tæp 30%. Þetta frv. segir að það skuli vera almennir vextir á lánunum og þeir eru ekki undir 5% í dag. Það þýðir, herra forseti, að leigan á 35 m 2 einstaklingsíbúð hækkar um 30%. Auðvitað er prósentan hlutfallsleg þannig að stærri íbúðir og hjónaíbúðir hækka að sama skapi. Þetta er því bara dæmi til að fólk átti sig á tölum og prósentum og hvað leiðir af því að hinn nýi Íbúðalánasjóður, sem á að bera sig, verði ekki með niðurgreidda vexti. Umsagnir allra sjóðanna, Kennaraháskólans, Samvinnuháskólans á Bifröst, Byggingarfélags námsmanna, Stúdentaráðs Háskóla Íslands og Félagsstofnunar stúdenta, hníga í sömu átt. Athugasemdir eru gerðar við hve miklu þetta breyti um kostnaðinn við að byggja, um leiguna og um möguleikana fyrir námsfólk. Virðulegi forseti. Námsmennirnir eru bara einn hópur þeirra sem eru uggandi um breytta stöðu núna. Það er klárt að áhrif á kjör bæði kaupenda og væntanlegra leigjenda í þessu nýja kerfi eru algjörlega óljós. Töluvert mikið greinir á milli þeirra útreikninga á greiðslubyrði sem liggja fyrir hjá félmrn. annars vegar og hjá ASÍ og BSRB hins vegar. Svo mikið liggur á að afgreiða þetta frv. að frv. um húsnæðissamvinnufélög liggur eftir. Það þýðir að lagaleg staða þeirra sem byggt hafa samkvæmt þeim lögum, eins og t.d. Búseta, er mjög óljós í dag og alls ekki ljós við afgreiðslu þessa frv. Við höfum nefnt hvað það þýðir að vísa fólki sem áður átti kost á 100% lánum algjörlega frá. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga að það eru aðeins 17% vanskil hjá hópnum sem hefur fengið 100% lán. Það hefur oft verið nefnt í umfjölluninni að það væri bjarnargreiði að lána þessu fólki en staðan er sú, og það er skjalfestí gögnum sem hafa verið lögð fram við okkur, að það eru bara 17% vanskil. Margir hafa vísað til þess að í umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs kemur fram að þar var gerð könnun á greiðslumati 122 fjölskyldna sem hafa keypt íbúðir í félagslega kerfinu. Þessar fjölskyldur voru metnar miðað við greiðslubyrði sem notuð er í húsbréfakerfinu. Þá kom í ljós að aðeins 11 fjölskyldur af 122, eða 9% þeirra sem bíða, mundu standast greiðslumat samkvæmt frv. Það er útilokað annað en að nota þessa staðreynd sem vísbendingu um hvað felst í þessu frv. Þá segja menn: Það er skylda sveitarfélaganna að aðstoða fólk í húsnæðismálum. Og það er alveg rétt að í rammalögum um félagsþjónustu sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórnir skulu, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.`` Þetta er þáttur sem kom inn í rammalöggjöf um félagslega þjónustu þegar þau lög voru sett og urðu einn hluti þess velferðarkerfis og öryggisnets sem ég hóf mál mitt á að fjalla um. En hver verður staða sveitarfélaganna miðað við þessi lög? Hver verður fyrirgreiðsla þessarar nýju stofnunar til sveitarfélaganna til að gera þeim kleift að byggja upp á einhvern hátt? Það hef ég líka farið yfir. Þegar við skoðum stóru bæina sem sinnt hafa þessum málum þá eru alls staðar hörð viðbrögð frá húsnæðisnefndunum. Ég gríp hér niður í umsögn Húsnæðisnefndar Mosfellsbæjar, sem er mjög andvíg að frv. verði lögfest í vor. Hún bendir á hvað þessi lög skipti fjölskyldur í landinu miklu máli og hversu erfitt sé að þessi lög verði sett án nánari útfærslu á aðalatriðum. Þeim finnst það mjög óábyrgt. Húsnæðisnefnd Mosfellsbæjar tekur undir með þeim fjölmörgu samtökum sem leggja til að málinu verði frestað til haustsins og samráð verði haft við launþegasamtök og Húsnæðisstofnun. Sama er að segja um stóru bæina, Kópavog og Akureyri. Frá þeim koma mjög miklar viðvaranir, ekki bara varðandi það sem ég hef nefnt, að einungis fáir mundu standast matið og fá inni í nýja kerfinu, heldur hafa þau líka skoðað hvernig það verði fyrir sveitarfélögin að byggja upp leigumarkað miðað við stöðuna í þessum nýja Íbúðalánasjóði. Húsnæðisnefnd Kópavogs fer yfir það. Þar segir að sem dæmi um áætlaðan kostnað Kópavogsbæjar vegna leiguíbúða samfara því að þetta frv. verði að lögum, og þau skoða dæmi um íbúð og miða við meðalverð íbúðar upp á 8 millj. kr., þá yrði 10% framlag sveitarfélags 800 þús., lántökugjald 72 þús. Stimpilgjald --- nú er það óljóst, við héldum að fella ætti stimpilgjaldið út, því er haldið inni á almennu lánunum og óljóst hvernig farið verður með leiguíbúðirnar --- þar eru 100 þúsund. Við getum svo sem tekið það út fyrir sviga ef svo kynni að fara að því yrði breytt. Þinglýsingargjald er 2.400. Samtals verða það 1 milljón í kostnað við hverja þá félagslegu leiguíbúð sem sveitarfélagið hugsanlega fengi lán fyrir, við þær aðstæður að frv. kveður á um 50 íbúðir á tveimur árum. Í útreikningi segir að gengið sé út frá því að sveitarfélög þurfi ekki að greiða 5% framlag í tryggingarsjóð sem mundi nema 100 þús. kr. í viðbót á hverja íbúð. Það sé heldur ekki reiknað með fjármagnskostnaði í dæminu og þeir benda á að á síðustu fimm árum hefur húsnæðisnefnd Kópavogs afhent að jafnaði 49 íbúðir til umsækjenda, auk 56 innlausnaríbúða á ári sem er meðaltal síðustu þriggja ára en þetta þýðir um 105 íbúðir samanlagt á ári og þeir segja: ,,Miðað við að frv. verði samþykkt óbreytt er varlega áætluð þörf fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári næstu fjögur árin og mun það kosta bæjarfélagið 76 millj. kr. auk húsaleigubóta sem mundu nema um 4 millj. kr.`` Nú getum við spurt hvort þetta sé ekki allt í lagi? Við viljum öflug sveitarfélög og öfluga velferðarþjónustu, það er bara gott mál að sveitarfélögin í landinu sjái um leigumarkaðinn, að sveitarfélögin í landinu kosti því til sem þarf til að í boði séu í öllum sveitarfélögum landsins leiguíbúðir fyrir þá sem hafa of lágar tekjur, eiga ekki heima í eignaríbúð að mati stjórnarflokkanna og er vísað inn í leiguíbúðakerfið. Ég ætla að svara: Má vera. Við höfum sett lög um að sveitarfélög skuli sjá til þess að hafa húsnæði á boðstólum, m.a. fyrir þessa fjölskyldu sem ég hef þegar tilgreint. En ef við erum þeirrar skoðunar að svo stór pakki eigi að fara til sveitarfélaganna sem hér blasir við og er langt umfram það sem hefur verið inni í útreikningum um félagslegan kostnað sveitarfélaga þá verðum við að fara að skoða það að gera þeim mögulegt að vera með alla þessa félagslegu þjónustu hjá sér. Ekki er hægt að veifa lögum og góðum áformum, segja að menn vilji hafa velferðarþjóðfélag en draga úr alls staðar, draga úr tryggingabótum, veikja almannatryggingakerfið, veikja atvinnuleysistryggingakerfið, vera ekki með neina stefnu gagnvart láglaunafólki þannig að launin í landinu eru allt of lág og segja svo: Þið hafið ekkert að gera með að fara inn í eigin íbúir, þið skuluð fara á leigumarkaðinn og sveitarfélagið skal sjá um það. Þá verður að sjá til þess að sveitarfélögin í landinu hafi til þess burði, að þeim séu færðir þeir tekjumöguleikar að þau eigi möguleika á þessu. Þá verðum við að horfast í augu við að Alþingi Íslendinga hefur nýlega flutt skólamálin eins og þau leggja sig yfir til sveitarfélaganna í fullri sátt og reiknað var út af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga og framkvæmdarvaldsins hvað sá tilflutningur mundi kosta og hvað þau ættu að fá í tekjur. Alls staðar blasir það við núna að bæði er örari þróun, kallað er eftir meiri þróun í skólamálum hjá sveitarfélögunum og kostnaður sveitarfélaganna af skólunum verður meiri en áformað var og ríkisvaldið og Alþingi verður þá að fara að horfast í augu við það ef stöðugt á að vísa yfir á sveitarfélögin. Þetta er gott mál að mörgu leyti vegna þess að sveitarfélögin hafa nándina, þekkinguna á umhverfi sínu en þau eru ekki til þess bær ef þau fá ekki til þess tekjur. Það er það sem skortir líka á hjá þessari ríkisstjórn. Á fundi okkar með fulltrúum bæði frá Akureyri og Kópavogi var aðalmálið hve mörgum spurningum var ósvarað. Það voru spurningar eins og: Ef afskrifa á íbúðir á landbyggðinni hver á að borga inn í varasjóðinn af því kostnaðurinn er talinn samkvæmt frv. aðeins 10 millj. kr.? En það á auðvitað að taka þá inneign sem er í varasjóðnum og nota hana í þessar greiðslur og það hefur komi fram í nefndinni, hvort sem það hefur komið fram hér. Það hvað lögin voru óljós, og hver staðan yrði var mjög mikið áhyggjuefni þeirra sem komu á fund okkar. Það kom líka fram að tekjur upp á 150 þús. væru mjög algengar hjá láglaunafólki. Það borgaði jafnvel 40 til 50 þús. kr. í leigu, getur alls ekki lagt fyrir fyrir 10%, það á stundum eitthvað upp í. Flestir spjara sig við að kaupa og þeir segja að það séu mjög fáar nauðungarsölur á ári og hafi eingöngu verið um 2 til 3 af þeim 600 íbúðum sem lánað var 100% lán út á. Þetta er mjög athyglisvert miðað við málflutninginn sem hefur átt sér stað hér af hálfu félmrh. Það var líka bent á hvað það muni hafa mikil áhrif á leiguverð ef vextirnir fara úr 1% í 5,1% sem lá ekki fyrir þá en lá fyrir þegar breytingartillögurnar voru gerðar. Að vísu hafa menn kosið að setja visst spurningarmerki við það hvað verði gert í sambandi við leiguíbúir og fjármögnun þeirra en það segir í skýringum við breytingartillögur að með því að fella út varðandi húsbréfalánin að þau skuli eingöngu vera til einstaklinga, opnist þar m.a. möguleiki fyrir félagasamtök og sveitarfélög að fá þannig í gegnum húsbréfakerfið lán fyrir leiguíbúðunum og allir vita hvaða kjör eru á húsbréfunum. Bent var á hvað fyrirgreiðslan hefur mikið að segja varðandi leigufjárhæðina. Virðulegi forseti. Mjög margar merkilegar ábendingar komu fram í umfjöllun nefndarinnar og því miður var mjög fátt af því sem fram kom tekið gilt. Mörg sveitarfélög gagnrýndu það t.d. að þau ættu að greiða 5% af viðbótarláninu fyrir hverja íbúð sem íbúi í bæjarfélaginu fengi að kaupa inn í varasjóðinn sem á síðan að fara til þess að greiða niður mismuninn á markaðsverði á stöðunum og því verði sem er uppfært á íbúðinni í félagslega kerfinu. Það kom líka fram og það höfum við vissulega rætt ef sveitarfélag neytir ekki forkaupsréttar á stað þar sem er mikið framboð á íbúðum og einstaklingur stendur með íbúðina sína í þessu verði er það einstaklingurinn sem tekur á sig afföllin og áföllin við að selja íbúðina á markaðsverðinu en ekki uppfærða verðinu sem sveitarfélagið er að kveinka sér undan og ákvæðið um 5% í varasjóð til þess að greiða niður mismuninn kemur alls ekki til einstaklinganna. Þarna er því verið að búa til lagfæringu gagnvart sveitarfélögum um leið og búin er til mismunun milli sveitarfélaganna og þess sem þau selja og einstaklinganna á staðnum þegar þeir selja. Þetta er gífurlega stórt atriði sem hefur verið blásið á og ekkert gert með. Það var líka ýmislegt óklárt í frv. sem átti að vera svo óskaplega gott. Eitt var það hvort sveitarfélag yrði krafið um framlag til varasjóðsins oftar en einu sinni vegna sömu íbúðarinnar. Það er eitt af því sem menn verða að horfa á. Það er mjög eðlilegt að reikna með því að þegar fram líða stundir sé einstaklingur með nýtt viðbótarlán að fara inn í íbúð sem annar einstaklingur er að fara úr og þá spyrja sveitarfélögin: Hversu oft eigum við að greiða 5% út á viðbótarlánin? Herra forseti. Það var frekar merkilegt að sjá hve mörgum spurningum var í raun ósvarað miðað við yfirlýsingarnar sem hafa komið fram í þessum stól. Það er líka alveg ljóst að það er skylda að setja húsnæðisnefndir á laggirnar og húsnæðisnefndirnar benda á að staða þeirra og verkefni gjörbreytist með þessum nýju lögum vegna þess að það eru svo stór verkefni sem fara frá þeim. Margar húsnæðisnefndir hafa staðið fyrir miklum byggingarframkvæmdum og hafa áorkað því að vera með miklu lægra íbúðarverð en gerist á almenna markaðnum og þetta hefur haft að segja fyrir fólkið sem hefur farið inn í íbúðirnar. Það er ekki af engu að fasteignasalar eru í hópi þeirra sem fagna mjög þessu frv. og formaður Félags fasteignasala lýsti því yfir að það væri mikill ávinningur að fá þennan stokk íbúða upp á 10.600 inn í sölukerfi þeirra og það mundi vissulega hafa einhver áhrif á íbúðaverð. Það hefur komið fram að íbúðaverð þeirra félagslegu íbúða sem hafa verið byggðar af húsnæðisnefndunum er lægra og væntanlega mun það þá gerast að íbúðaverðið hækkar til jafns við það sem er á markaðnum. Það er líka mjög stór spurning hjá húsnæðisnefndunum hvernig þær fara með biðlistana og það er ein af breytingartillögunum sem settar voru fram við þetta frv. að þar er kveðið á um hvernig á að fara með þá sem eru búnir að fá úthlutað íbúðum en munu ekki fá þær afhentar strax, hvort á að rifta samningum við viðkomandi eða taka þá út úr listanum þar sem sagt er: Þið munuð fá í næstu úthlutun og svo þeirra sem eru u.þ.b. að fá íbúðirnar sínar. Búið er að setja mörkin á mitt árið og kveða upp úr með það að þeir sem eru komnir með viðurkenndar úthlutanir fyrir mitt ár skuli fá í gamla kerfinu. Þeir sem eru ekki með úthlutanir fyrr en eftir mitt ár skuli bíða og samningar stöðvaðir og þeir fái í nýja kerfinu. Ég ætla líka að benda á það, virðulegi forseti, af því ég er að drepa á þá þætti sem merkilegir voru í umsögnunum sem lagðar voru fyrir félmn. að Samband íslenskra sveitarfélaga lagði mikla áherslu á að það yrði að skýra núna verkefni húsnæðisnefndanna. Þeirra er getið í 14. gr. og hvað þær eigi að sjá um og vakin er athygli á að í 1. mgr. er talað um að húsnæðisnefndirnar eigi frumkvæði að því að afla húsnæðis til að aðstoða einstaklinga við húsnæðisöflun og menn skilja ekki hvað átt er við með þessu ákvæði. Þeir vita ekki hvort í því felist heimild húsnæðisnefndar til að byggja eða kaupa fasteignir til endursölu eða hvort þetta sé eingöngu milliganga gagnvart þeim sem eru að fara í leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaganna. Virðulegi forseti. Það hefur komið vel og skýrt fram í umræðunni að verið er að klippa endanlega á áratuga tengsl aðila vinnumarkaðarins við húsnæðismálin. Þeir hafa haft einhverja bestu yfirsýn yfir þarfir félagsmanna sinna. Hvorki verkalýðshreyfingin né þau félagasamtök sem eiga hvað mestra hagsmuna að gæta komu að samningu frv. enda hafa þau mótmælt innihaldi þess harðlega. Það tóku allir eftir því, herra forseti, að heilsíðuauglýsing birtist í Morgunblaðinu í gær, skuggaleg og dökk, þar sem óskað er eftir því af öllum þessum félagasamtökum og stéttarfélögum að frv. bíði, því verði frestað og skoðað ögn betur hvort ekki megi bjarga meiru. Margir hafa farið yfir viðhorf verkalýðshreyfingarinnar og þess vegna ætla ég, virðulegi forseti, ekki að víkja að þeim þætti í ræðu minni. Ég mun skoða hvort ég muni koma að þessu máli aftur síðar í umræðunni og þá má vera að ég skerpi þar á því sem mér fannst athyglisvert í gagnrýni þeirra en ég ætla að nefna, virðulegi forseti, að það er feikilega margt óútfært í þessu frv. Setja á 28 reglugerðir og við höfum verið að fá athugasemdir um það á síðustu árum að reglugerðarvald ráðherra sé of mikið. Talið er mikilvægt að Alþingi kveði í lagagreinum skýrt á um útfærslu á því sem lögin kveða á um. Oft og tíðum koma frv. hingað inn af því að menn hafa sett reglugerðir sem eiga sér ekki næga lagastoð og þess vegna höfum við í félmn. tekið það sérstaklega fyrir, í nokkrum af þeim lögum sem við höfum unnið með á þessu kjörtímabili, að reyna eins og unnt er að fækka reglugerðum. Hér á að setja 28 reglugerðir og ráðherrann hefur tíundað það rækilega í dag hverjar af þeim áttu sér tilsvarandi lagastoð í núverandi kerfi en það eru ekki rök. Það eru ekki rök vegna þeirra breytinga sem Alþingi hefur verið að gera, að reyna að komast fram hjá því, að vera með svo margar reglugerðir í lögum og taka frekar inn í lögin sumt af því sem áformað er að taka í reglugerð. Ég hefði talið að það væri mjög mikilvægt að fara yfir það og reyna að fækka reglugerðunum. Við fórum fram á að sá þáttur yrði skoður en það eina sem við fengum var listi yfir hvað fælist í reglugerðunum og hvaða reglugerðir hefðu áður verið tengdar núgildandi lögum. Mér finnst það frekar veikur málflutningur, herra forseti, að segja: Það er allt í lagi hjá mér, að vera með þessar reglugerðir, af því að í lögunum sem voru sett áður voru reglugerðirnar svo margar. Virðulegi forseti. Ég hóf mál mitt á því að fjalla um öryggisnetið sem við höfum verið að smíða alla þessa öld og varð svo öflugt upp úr 1939. Það merkilega er að öflug lög sem mynda þetta öryggisnet hafa verið sett í samstarfi Alþfl. og Sjálfstfl. Þess vegna er ég undrandi á því hve mikil afturhaldslög það eru sem koma inn í þingið þegar Framsfl. og Sjálfstfl. starfa saman. Það verður mér til ævarandi umhugsunar. En hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir minntist á ein lög í langri ræðu sinni í gær sem ég ætla að leyfa mér að koma örlítið inn á í lok máls míns. Þó að það sé mjög margt sem ég hefði viljað koma inn á í frv. og umsögnunum þá hef ég einsett mér að stikla á stóru í umfjöllun minni um það hér og fjalla aðeins um greiðsluaðlögun og greiðsluerfiðleika og erfiðleika fólks. Við höfum öll gert okkur grein fyrir því að þrátt fyrir þetta öryggisnet, sem ég hef talað um, þá skortir á þegar miklir erfiðleikar verða hjá fólki. Á samdráttartímanum urðu þeir erfiðleikar sýnilegir. Það var líka nokkuð mikið um að fólk skrifaði upp á, ungt fólk fyrir foreldra, foreldrar fyrir börn, vinir fyrir vini sína, af því að þeir litu svo á að þeir væru fyrst og fremst að lána nafnið sitt en menn hugsuðu dæmið ekki þannig að þeir væru að bjóðast til að greiða skuldirnar fyrir viðkomandi. Því varð það mjög ljóst á síðasta kjörtímabili að mikill fjöldi fólks átti í miklum greiðsluerfiðleikum og var með gífurlegar skuldir. Það þurfti aðstoð til að komast út úr þeim erfiðleikum. Í sumum tilfellum dugði að einstaklingar seldu eignir sínar og minnkuðu við sig. Þeir sem áttu hús minnkuðu við sig í litla íbúð, þeir sem áttu íbúð seldu hana og fóru í leiguhúsnæði. Í mörgum tilfellum hefur þetta ekki dugað til. Þess vegna var það á síðasta kjörtímabili að mönnum var umhugað um að setja lög um greiðsluaðlögun. Þá var starfshópur á vegum þáv. félmrh., Jóhönnu Sigurðardóttur, að störfum við að reyna að ná sátt um slíka lagasetningu. Það var rekið mjög eftir henni og miklar fyrirspurnir um hvað liði þeirri lagasetningu. Ég minnist þess að á meðan sú sem hér stendur sat í stóli félmrh., þá var gerð hörð hríð að því að nú skyldi setja lög um greiðsluaðlögun. Á þessum tíma voru lögð fram þingmannafrv. um þetta mál. Þar fóru fremstir í flokki framsóknarmennirnir sem nú eru ráðherrar, hæstv. núv. félmrh., Páll Pétursson, og hæstv. núv. viðskrh., Finnur Ingólfsson. Auðvitað var kallað eftir því að þeir stæðu við þessa miklu stefnumörkun þegar þeir komust í ríkisstjórn, að ég tali nú ekki um þegar hagurinn vænkaðist hjá ríkissjóði og allt varð með þeim brag sem menn hafa haldið á lofti þegar þeir eru uppteknir af því vel gengur. Þá, virðulegi forseti, fundu menn lausnina. Menn fundu lausnina á því hvernig þeir kæmust hjá því að setja lög um greiðsluaðlögun. Þeir gerðu breytingar á lögum og settu lagaákvæði um réttaraðstoð við einstaklinga sem leita nauðasamninga. Þeir settu lög um nauðasamninga samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þeir settu lög um Innheimtustofnun sveitarfélaga, um það að menn gætu óskað eftir niðurfellingu á meðlagsskuldum. Á þessum vetri hef ég kallað eftir því hversu margir hafi leitað eftir þessari aðstoð og hversu margir hafi fengið. Ég hef talið alveg víst að þetta ákvæði, sem átti að bjarga öllu, í staðinn fyrir greiðsluaðlögun, yrði lítið nýtt og mundi ekki nýtast fólki í erfiðleikum til jafns við greiðsluaðlögun. Þá kom í ljós að aðeins ein af þessum breytingum hefur komið mönnum til góðs og það er ákvæðið um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Alls 560 eintaklingar leituðu eftir samningum á grundvelli þessara nýju laga, um að fá niðurfellingu á meðlagsskuldum, og 355 umsóknir hafa verið samþykktar. Aðeins 160 umsóknum hefur verið synjað og 45 hefur verið frestað vegna ófullnægjandi upplýsinga. Þegar spurt er um þá félagslegu erfiðleika umsækjenda sem áhrif höfðu á samþykkt framangreindra umsókna þá var svarið að þarna tvinnuðust gjarnan saman félagslegir og fjárhagslegir erfiðleikar og oft væru fleiri en ein ástæða fyrir því að umsóknir væru ekki samþykktar. Síðan var gerð grein fyrir því hverjar ástæðurnar væru. Þær voru t.d. lágar tekjur, skert starfsorka, barnamergð, mikil greiðslubyrði og aðrar ástæður svo sem frestun skuldar á meðan á námi stendur, allt það sem menn hafa bent á varðandi þá sem þyrftu að fá aðstoð og greiðsluaðlögun. En þegar spurt var um hve margir hefðu óskað eftir réttaraðstoð við að leita nauðasamninga samkvæmt lögunum þá kom í ljós að dómsmrn. höfðu aðeins borist tíu umsóknir á þessu tímabili og réttaraðstoð var veitt alls átta sinnum. Í svari við fyrri spurningunni, um hversu margir hafi leitað heimilda til samninga um greiðslu eignarskatts eða tekjuskatts samkvæmt lögunum og hversu margir hafi leitað nauðasamnings við skuldheimtumenn, kom í ljós að á umræddu tímabili, þ.e. frá setningu laganna, uppfyllti engin af þeim beiðnum sem fram komu ákvæði framangreindra laga og því var ekki hægt að fallast á neina. Beiðnirnar voru, virðulegi forseti, fimm erindi, skráð í málaskrá ráðuneytisins, tvö af þeim enn þá óafgreidd, og hinum þremur hafnað. Þetta er ótrúleg einkunn, herra forseti, fyrir leið sem átti að koma á móti þeim sem kölluðu eftir lögum um greiðsluaðlögun. Virðulegi forseti. Ég hef farið á mikilli hraðferð yfir þetta stóra mál. Ég hef velt því fyrir mér hvort ég ætti að einhverju marki að fylgja úr hlaði þeim brtt. sem komu fram í meðferð nefndarinnar. Ég hef kosið að gera það ekki. Ég hef valið að benda mönnum á hvaða brtt. draga úr stöðu frv., eins og þetta með stimpilgjöldin. Ég hef bent á að menn kusu að verða við ábendingum Seðlabankans af því að þeir töldu að vextir ættu alls ekki að vera breytilegir, það væri svo erfitt fyrir stjórnmálamenn að hreyfa breytilega vexti en miklu auðveldara að hreyfa vaxtabætur. Mér finnst mikilvægt að koma því á framfæri við þingmenn, hvaða umsagnir hlutu hljómgrunn og til hvers tekið var tillit í yfirferð meiri hlutans í þessu stóra máli. Ég vil einnig vekja athygli á því, virðulegi forseti, að það bárust mjög ítarlegar og áhugaverðar ábendingar frá Ríkisendurskoðun þó lítið tillit væri tekið til þeirra. Ég hefði einmitt talið að til að forðast mistök, þegar Ríkisendurskoðun kemur með ábendingar um bæði orðalag og ákvæði, þá ættum við að taka tillit til þess. Virðulegi forseti. Ég hef kosið að fara ekki í ríkari mæli yfir þetta frv., brtt. og umsagnirnar, í þessari fyrri ræðu minni um húsnæðisfrv. félmrh. Ég vek athygli á því hversu alvarlegir þættir það eru sem fram hafa komið í máli mínu og hversu rík ástæða er til að verða við óskum þeirra fjölmörgu sem leggja til að þessu máli verði frestað.

Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frv. sem ég býst við að mjög margir hafi um mjög langan tíma beðið eftir. Það eru annars vegar þeir sem búa við félagslega íbúðakerfið, nýta það, og hins vegar sveitarfélögin sem hafa séð um félagslega húsnæðiskerfið. Eins hafa beðið þessa frv. þeir stjórnmálamenn sem láta sig húsnæðismálin einhverju varða og hafa skipt sér af þeim í gegnum tíðina. Undanfarin ár hefur átt sér stað mikil umræða um að taka þyrfti á ýmsum vanda sem upp hefur komið innan félagslega húsnæðiskerfisins og þá kannski fyrst og fremst á landsbyggðinni. Í þessari umræðu hafa hv. stjórnarliðar ítrekað nefnt hér vanda ráðherra gagnvart húsnæðiskerfinu, þ.e. vanda Byggingarsjóðs verkamanna sem sé alveg að komast í þrot. Síðast í gær sagði hv. frsm. meiri hluta félmn, hv. þm. Magnús Stefánsson, á Rás 2 að öllum væri ljóst að vandi Byggingarsjóðs verkamanna væri mikill og að hann væri að komast í þrot. Það hafa allir verið sammála um en það eru líka allir sammála um og vita hvers vegna sá vandi varð til. Hann varð til vegna þess að framlög í þennan byggingarsjóð hafa verið dregin saman, skorin niður, á undanförnum árum og ekki við öðru að búast en að þar sköpuðust mikil vandamál. Síðan er talað um vanda sveitarfélaganna og gjarnan haft hátt um vanda nokkurra sveitarfélaga sem sitja uppi með margar óseljanlegar íbúðir, eða illseljanlegar íbúir á háu verði. Svo er það vandinn varðandi Húsnæðisstofnun, en oft hefur verið látið í það skína að nú sé það helst að breyta Húsnæðisstofnun, sem hefur þjónað miklu hlutverki í mjög langan tíma, leggja hana niður, hún sé til óþurftar og allt sem hún gerir sé til óþurftar. Því er eðlilegt að mjög margir hafi beðið eftir því að á þessum málum yrði tekið og búist við því að heildstætt frv. um húsnæðismálin kæmi fram, a.m.k. sem lyti félagslega húsnæðiskerfinu. Ég held að allir hafi reiknað með því að þeir sem hafa komið að þessum málaflokkum um langan tíma, eins og verkalýðshreyfingin, kæmu að því að semja frv. og það yrði a.m.k. haft samráð við verkalýðshreyfinguna um þá niðurstöðu sem birtist síðan í sölum þingsins. En svo var ekki og ítrekað hefur komið fram af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, ASÍ, BSRB og fleiri aðila sem hafa látið sig húsnæðismál þeirra sem minnst hafa í þjóðfélaginu miklu varða á undanförnum árum, að ekkert samráð var haft við þessa aðila. Virðulegi forseti. Nú hefur verið farið ítarlega í umsagnir og öll atriði þessa frv. í mjög langri og ítarlegri ræðu þess þingmanns sem kannski þekkir húsnæðismálin hvað best, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. En þó eru ýmsir þættir sem ég vildi gjarnan fara í og byrja þá kannski á þeim vanda sem við blasir hjá sveitarfélögunum, þ.e. landsbyggðarsveitarfélögunum því ítrekað hefur komið fram að það er ekki nákvæmlega sama ástandið á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Þess vegna hefði mátt reikna með því að tekið yrði á mismunandi hátt á málum, með t.d. sértækum ráðstöfunum og úrlausnum vegna félagslega húsnæðiskerfisins á landsbyggðinni og í ýmsum sveitarfélögum þar sem vandamálin hafa hrannast upp, að tekið yrði sérstaklega á því. Ég vænti þess reyndar þegar lögð var fram tillaga til þingsályktunar um sértækar ráðstafanir í byggðamálum að þá fylgdu því sértækar ráðstafanir í húsnæðismálum. En svo varð ekki og þetta frv. felur ekki í sér neinar sértækar úrbætur fyrir landsbyggðina í húsnæðismálum þrátt fyrir það að í nóvember 1997 hafi á vegum Byggðastofnunar verið unnin rannsókn á orsökum búferlaflutninga á Íslandi. Við tölum gjarnan um og höfum talað um það á undanförnum árum hve stór hluti þjóðarinnar hefur flutt af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið og það er auðvitað mikið áhyggjuefni fyrir okkur hve stór hluti þjóðarinnar er að safnast saman á höfuðborgarsvæðið. Í þessari rannsókn sem unnin er af Stefáni Ólafssyni fyrir Byggðastofnun kemur berlega fram að húsnæðisþátturinn, húsnæðismálin eiga mjög stóran þátt í því hvar fólk velur sér búsetu og þetta atriði er eitt af þremur sem fyrst og fremst eru nefnd í því sambandi. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra bendir mér hér á bls. 3 í tillögu til þingsályktunar um stefnu í byggðamálum. Þar segir í lið 14 á bls. 3, með leyfi forseta: ,,Þar sem félagslegt íbúðarhúsnæði er meira en þörf er á vegna fólksfækkunar, og það veldur erfiðri fjárhagsstöðu sveitarfélaga, verði heimilt að selja þetta húsnæði í áföngum á almennum markaði. Ríkissjóður og sveitarfélög beri sameiginlega þann kostnað sem af þessu kann að hljótast.`` Þetta er markmið. En hér er verið að setja af hálfu ríkisstjórnarinnar lög um félagslega húsnæðiskerfið. Þetta er hins vegar tillaga til þingsályktunar og í henni eru mjög góð markmið en hugur þarf að fylgja máli. Ég verð að segja að ég hef séð samþykktir á vegum hæstv. ríkisstjórnarinnar nokkrar þingsályktunartillögur, m.a. um stefnu í fjölskyldumálum, þar sem sett eru mjög háleit markmið en í raun og veru ekki gert ráð fyrir að fylgja þeim eftir. Ég hefði viljað sjá í þessu frv. sem nú er til 2. umr. að tekið væri alveg sérstaklega á húsnæðismálunum á landsbyggðinni og sértækar aðgerðir, ekki bara hvað varðar félagslegt húsnæði heldur yrðu það almennar sértækar ráðstafanir varðandi húsnæðismálin. Það kemur m.a. fram í þessari skýrslu Byggðastofnunar að þeir sem flytja búferlum til höfuðborgarsvæðisins af landsbyggðinni, sem er mjög stór hópur ár hvert, eru einmitt úr lágtekjuhópunum, þeir sem þar fara fyrst, það er verkafólkið. Það er auðvitað umhugsunarvert fyrir okkur þegar þetta fólk er síðan spurt að því hvaða þættir valdi því að það flytur af landsbygginni á höfuðborgarsvæðið, að svarið er að það sé m.a. húsnæðismálin. Við þurfum að huga alveg sérstaklega að þessum þætti því að í skýrslu Byggðastofnunar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Af þessum gögnum má sjá að mun minni hluti íslensku þjóðarinnar býr í dreifbýli, með minna en 200 íbúa, en tíðkast meðal frændþjóðanna á Norðurlöndum, eða um 8,5% á móti 15--26%. Hlutfall þjóðarinnar sem býr í smærri þorpum (með 200--500 íbúa) er rétt í meðallagi, og hið sama á við um smærri bæi sem eru með 500--1.000 íbúa. Hlutur bæja með 1.000--2.000 íbúum er frekar stór hér á landi, en hlutur 2.000--10.000 manna bæja er hins vegar lítill, samanborið við hin löndin. Þá eru engir þéttbýlisstaðir hér á landi sem eru á bilinu 20.000 til 50.000, en í hinum löndunum eru þeir nálægt 12%.`` En það sem stingur kannski hvað mest í augu í þessu er að í dreifbýli með minna en 200 íbúa er hlutfall okkar miklu lægra en það sem gerist á Norðurlöndunum. Og núna hefur verið um mjög langan tíma, líklega í ein 4--5 ár eða 6 ár reyndar, rætt um að það þyrfti orðið sértækar ráðstafanir varðandi húsnæði fyrir bændur vegna þess að þar er vaxandi fátækt sem áður var tiltölulega óþekkt meðal bændastéttarinnar og sveitarfélögin sem höfðu félagslega húsnæðiskerfið treystu sér ekki til að gangast í ábyrgðir fyrir félagslegu húsnæði í dreifbýlinu sem þó tilheyrir sveitarfélaginu. Síðan var gerð breyting á félagslega húsnæðiskerfinu fyrir líklega 5--6 árum sem var þó ekki marktækari en svo að sveitarfélögin töldu sig ekki bundin af því að gangast í ábyrgðir fyrir húsnæði í dreifbýlinu, þ.e. að bændur gætu notið félagslega kerfisins. Mjög stór hluti þeirra sem flytur búferlum ár hvert flytur til höfuðborgarinnar og ef farið er yfir það í tölum þá eru þeir sem flytja til höfuðborgarinnar: Af Suðurlandi um 54,5% þeirra sem flytja búferlum til höfuðborgarsvæðisins, af Austurlandi 45,8%, Norðurlandi eystra 41,1%, Norðurlandi vestra 43,4%, af Vestfjörðum, þar sem ástandið virðist vera hvað verst, 54,2%, Vesturlandi 56,9% og síðan er Reykjanesið þar sem er mun minni tilflutningur en í hinum kjördæmunum. Ef tekið er frá heildartölunni hlutfall þeirra sem flytja búferlum innan kjördæmisins, þeir teknir út úr, þá lítur dæmið þannig út að yfirleitt flytja til höfuðborgarsvæðisins um 60--70% þeirra landsbyggðarmanna sem á annað borð flytja milli landsvæða. Þeir þættir sem virðast ráða ákvörðun fólks um að flytja búferlum eru m.a. húsnæðismálin, þ.e. framboð á hentugu húsnæði, fasteignaverð og upphæð húsaleigu. Þrjú svið skera sig úr fyrir það hve margir segja að þar hafi orðið afturför á því tímabili sem er verið að skoða í skýrslu Byggðastofnunar og þeir þess vegna tekið ákvörðun um að flytja búferlum, en það eru atvinnumálin, húsnæðismálin og reyndar umhverfisaðstæður allar. Atvinnumálin í sumum kjördæmum. Þegar fjallað er í skýrslunni sérstaklega um húsnæðismál er það tekið til að markaðsverðið hafi versnað úti á landsbyggðinni og húsaleiga þróast neikvætt. Á bls. 51 í þessari skýrslu segir, með leyfi forseta: ,,Hvað húsnæðismál varðar þá er mjög afgerandi að kvartað sé undan neikvæðri þróun húsaleigu og síðan kemur versnandi þróun fasteignaverðs. Þetta getur auðvitað komið misjafnlega út fyrir menn eftir því hvort þeir eru kaupendur eða seljendur, en sem mat á þróun húsnæðisaðstæðna stendur niðurstaðan almennt, þ.e. að undan fæti hafi hallað á þessu sviði. Mat þessara atriða er þó mjög ólíkt eftir því hvar á landinu er. Hins vegar er einn þáttur húsnæðismálanna sem flestir segja að hafi batnað, en það er framboð hentugs húsnæðis.`` En fasteignaverðið er mjög óhentugt og þótt framboð húsnæðis á mörgum stöðum úti á landsbyggðinni sé til staðar er markaðsverð slíkt að menn telja ekki borga sig að fjárfesta í húsnæði á landsbyggðinni. Þá er einnig athygli vert að þróun fasteignaverðs hefur verið sett upp í súlurit. Það er gerð víðtæk skoðanakönnun meðal íbúa á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu og mjög athygli verð niðurstaða um þróun fasteignaverðs kemur þar fram. Þar er annars vegar tilgreindur fjöldi þeirra sem telja að þróun fasteignaverðs hafi batnað og hins vegar versnað. Á höfuðborgarsvæðinu telja 39,8% aðspurðra að þróun fasteignaverðs hafi batnað verulega en aðeins 25,9% segja að það hafi versnað. Á Norðurlandi vestra sem er kjördæmi hæstv. ráðherra telja 58,8% að þróun fasteignaverðs hafi versnað en aðeins 15,8% að hún hafi batnað. Á Vestfjörðum segja 50,9% að ástandið hafi versnað en 10% segja að það hafi batnað. Það sama kemur ljós þegar skoðuð er þróun upphæðar húsaleigu, en þar hins vegar ber svo við að á höfuðborgarsvæðinu telja 46,7% að þróun húsaleigu hafi versnað og að húsaleigugreiðslur séu orðnar miklu hærri en áður hafi verið. Það er umhugsunarvert að á þeim tíma sem þetta er skoðað þá eru húsaleigubæturnar komnar inn í þessa tölu engu að síður. Aðeins 7,4% telja að þróun upphæðar húsaleigu hafi batnað á höfuðborgarsvæðinu. Ef við förum á Vestfirðina þá telja 43,2% að þróun upphæðar húsaleigu hafi versnað en 13,3% batnað og á Norðurlandi eystra telja 53,2% að þróun upphæðar húsaleigu hafi versnað en 12,7 að hún hafi batnað. Í öllum tilvikum eru þeir fleiri sem telja að húsaleigan hafi hækkað verulega og langt umfram það sem eðlilegt mætti teljast miðað við þróun verðlags. Ef við skoðum höfuðborgarsvæðið og landið allt út frá þróun búsetuskilyrða varðandi húsnæðismálin þá er niðurstaða þessarar skýrslu, sem birtist á bls. 87, þar sem tekin er út ánægja með einstaka þætti búsetuskilyrða á höfuðborgarsvæðinu samanborið við meðaltal landsins alls, þá stingur það í augu að 35% höfuðborgarbúa telja að húsnæðismálin séu í lagi en aðeins 8% telja að húsnæðismálin séu í lagi þegar landsbyggðin öll er tekin. Þess vegna er enn frekar ástæða til þess að skoða, þegar komið er fram með tillögur um úrbætur í húsnæðismálum, sérstaklega stöðuna á landsbyggðinni. Ég efast ekkert um að vandi mjög margra sveitarfélaga úti á landsbyggðinni er verulegur. Hann sést kannski í hnotskurn í litlu sveitarfélagi, þar sem ég þekki mjög vel til, en þar eru rétt rúmlega 500 íbúar. Þar eru nokkrar íbúðir í félagslega húsnæðiskerfinu. Í kaupleiguíbúðakerfinu eru sex íbúðir. Leiguíbúðir, þ.e. íbúðir sem hafa verið teknar úr félagslega eignaíbúðakerfinu og sveitarfélagið hefur ekki selt heldur tekið ákvörðun um að setja inn á leigumarkaðinn vegna þess að leiguhúsnæði vantar, eru þrjár en félagslegar eignaríbúðir með kaupskyldu eru sex. Það sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um og það sem stingur í augu, ef við skoðum fyrir það fyrsta kaupleiguíbúðakerfið, þá erum við í fyrsta lagi með íbúð sem eru 126,2 m2, byggð 1982. Áhvílandi lán á þessu húsnæði eru 9,3 millj. kr. Lánahlutfallið er er 90% til 43 ára miðað við 2,4% vexti. Ársafborgun er 217.875 kr. --- þetta er með vöxtum --- húsaleiga á mánuði í þessu kaupleigukerfi er 37.686 kr., sem verður að teljast tiltölulega há húsaleiga á stað þar sem fasteignaverð er mjög lágt. Leigutekjurnar eru á ári 452.232 kr. Það sem kannski skiptir mestu máli er að áhvílandi lán á þessari íbúð eru 9,3 milljónir, þ.e. 9.321.861. Fasteignamat húss og lóðar 1. janúar 1998 eru 4.129.000 kr. Mismunurinn á áhvílandi láni og staðgreiðsluverði, því verði sem ætla má að fáist fyrir þetta íbúðarhús, eru því 5.192.861. Á annarri íbúð, sem er 100 m2 að stærð, þær eru reyndar þrjár af þeirri stærð, allar byggðar 1991, eru um 8,1 millj. kr. áhvílandi lán. Þar er 100% lánshlutfall til 50 ára miðað við 1% vexti. Þar er fasteignamatið, hús og lóð 1. janúar 1998, 4 milljónir, þ.e. 4.004.000. Mismunurinn á áhvílandi láni og áætluðu staðgreiðsluverði er því 4,1 millj., og þetta eru þrjár íbúðir. Hér er síðan íbúð, byggð 1984. Hún er 108,4 m2 að stærð, áhvílandi lán er 6.077.900 en fasteignamat er 3.997.000. Mismunurinn er rúmar 2 milljónir. Að lokum er, í kaupleiguíbúðakerfinu, íbúð sem byggð er 1978. Hún er 90,5 m2 og áhvílandi lán eru 6,6 millj. kr. Fasteignamat húss og lóðar er 3,2 millj., mismunurinn er 3,3 milljónir. Alls er af þessum sex íbúðum í kaupleigukerfinu, mismunur á áhvílandi láni og staðgreiðsluverði upp á 29,9 milljónir. Það er 30 millj. kr. munur á þessum sex íbúðum, þ.e. á áhvílandi láni og fasteignamati húss og lóðar. Í frv. er kveðið á um að hækka megi veðhlutfall þessara íbúða upp í 90% þegar þær eru komnar inn í þetta nýja kerfi. Í öllum tilvikum er lánshlutfallið 100%, nema 90% í einu. Í öllum tilvikum nema einu eru lánin til 50 ára til 43 ára og lán, áhvílandi lán, eru meira en helmingi hærri en fasteignamat húss og lóðar. Það er nálægt því verði sem áætla mætti að fengist fyrir þessar íbúðir allar í endursölu ef þær færu út á frjálsan markað. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra: Hvað með þennan mismun? Þetta eru aðeins sex íbúðir í litlu sveitarfélagi þar sem mismunurinn er 30 millj. kr. Það er ekki nokkur vegur að þessar íbúðir seljist fyrir hærra verð en það sem þarna er gert ráð fyrir, samkvæmt fasteignamati húss og lóðar. Síðan er sveitarfélagið með þrjár leiguíbúðir. Það sem stingur kannski fyrst í augu er það að á einni þeirra íbúða sem ég nefndi áðan, sem er 90,5 m2 að stærð og byggð 1997, hvíla 6,6 milljónir. Það er í kaupleigukerfinu, 6,6 milljónir áhvílandi lán og 100% lánshlutfall til 50 ára miðað við 1% vexti. Önnur íbúð --- þetta er parhús --- er 90,5 m2. Áhvílandi lán á þeirri leiguíbúð, byggðri á sama tíma, nákvæmlega eins íbúð, en er í leigukerfinu, eru 2 milljónir. Það munar 4,6 milljónum á áhvílandi lánum, annars vegar á íbúðinni sem búið er að færa í kaupleiguíbúðakerfið og hins vegar leiguíbúðinni sem sveitarfélagið á, rekur og leigir út. Það munar 4,6 millj. kr. Fasteignamat húss og lóðar er hins vegar hið sama. Í staðinn fyrir að mismunurinn á fasteignamati húss og lóðar sé eins og í fyrra tilvikinu, rúmar 3,3 millj. kr., þá er um að ræða mismun á áhvílandi láni og áætluðu staðgreiðsluverði 1,2 millj. í plús. Þetta eru nákvæmlega eins íbúðir, byggðar á nákvæmlega sama tíma og þær eru spegilmynd hvor af annarri. Þessi mismunur er alveg með ólíkindum. Þriðja íbúðin er byggð 1978, á sama tíma, alveg eins 90,5 m2, íbúð sem stendur við sömu götu. Það er nefnilega ekki þannig að sumar göturnar séu dýrari á Stokkseyri en aðrar, það er sama verðlag á öllum íbúðarhúsum við allar götur. Þessi hús eru í númeraröð við sömu götuna, sama stærð, byggð sama ár. Þetta er hins vegar félagsleg eignaríbúð með kaupskyldu. Kaupskyldan að þessari íbúð er til 2004 fyrir sveitarfélagið. Hvert skyldi nú vera innlausnarverð hennar áætlað í dag? Það er 7,4 millj. kr. Þarna höfum við þrjár íbúðir, jafnstórar og allar nákvæmlega eins, allar byggðar sama árið, allar við sömu götuna, allar á mismunandi verði. Mismunurinn er frá því að vera með áhvílandi lán upp á 2 millj. og fasteignamat upp á 3,3 í það að áhvílandi lán á sams konar íbúð eru 6,6 millj. Það er með ólíkindum að þetta skuli geta gerst innan kerfisins. Á þessu þurfti að taka. Þetta er sá vandi í hnotskurn sem hefur verið talað um að yrði að taka á í gegnum árin. Þá ætla ég að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar lendir þessi mismunur? Ef við höldum áfram að skoða þessar leiguíbúðir í Stokkseyrarhreppi þá erum við hér með tvær sem báðar eru byggðar 1994, 71,2 m2 að stærð. Þar eru áhvílandi lán nákvæmlega eins, þ.e. lán til 50 ára miðað við 1% vexti, 4,9 millj. kr. Fasteignamat húss og lóðar er 3,1 millj. í báðum tilvikum. Mismunurinn er mínus 1,8 millj. Þarna bætast við þennan 30 millj. kr. mismun sem ég nefndi áðan, 2,3 millj. til viðbótar, af þessum nýju húseignum sem eru í félagslega kerfinu á Stokkseyri. Við höfum þarna mismun upp á rúmlega 32 millj. kr. af níu íbúðum. Ég átta mig ekki alveg á hvernig eigi að dekka þann mismun, enda ég tel það algjörlega útilokað að sá sjóður sem sveitarfélögin eigi að greiða í geti staðið undir þessu, ef við tökum þetta svona allan hringinn í kringum landið. Síðan erum við með þessar félagslegu eignaríbúðir og þar er innlausnarverð miðað við 1. janúar 1998, 43 millj.. Þetta eru íbúðir þar sem við gætum reiknað með að innlausnarverðið sé u.þ.b. helmingi hærra en fasteignamatið. Hvernig er áætlað að mæta þessum mismun í hinu nýja kerfi? Ég hef farið í gegnum umsagnirnar og farið í gegnum áætlanir. Ég hef farið í gegnum þær hugmyndir sem fyrir eru og ég get ekki séð að þessi vandi sé leystur. Ég fullyrði að þegar við erum að bjóða upp á, t.d. eins og hérna, 100 m2 íbúð í kaupleigukerfinu þar sem húsaleigan á mánuði er miðuð við það að sveitarfélagið eigi fyrir afborgunum, þ.e. standi nákvæmlega undir afborgunum og gjöldum af eigninni, þar er húsaleigan 32.330. Ef við skoðum leigu á 90,5 m2 íbúð, íbúð sem er 10 m2 minni þá er húsaleigan á mánuði, í þessu félagslega kerfi, 16.900 kr. og þessar íbúðir standa allar við sömu götuna. Þennan mismun varð að leiðrétta. Í sveitarfélagi þar sem fasteignaverðið er mjög lágt og tekið hefur upp kaupleigukerfi, félagslegt kerfi, þar sem húsaleigan er upp á rúmlega 32 þús. kr. á mánuði, þá er mjög hæpið að segja að þar séum við að þjóna þeim sem hafa lægst launin. Þannig er það. Eigendaskipti eða leigutakaskipti eru ör og kannski er það þess vegna sem verðið hefur farið svona upp og áhvílandi lán eru svo há. Alltaf fer fram nýtt mat á viðkomandi húseign í hvert skipti sem einhver flytur út. Það að húseignin Íragerði 8, sem er 90,5 m2, byggð 1978, þar sem áhvílandi lán eru aðeins 2 millj. og fasteignamat húss og lóðar er upp á 3,3 þannig að mismunur áhvílandi lána og staðgreiðsluverðs er í plús upp á 1,2 millj. kr., er kannski vegna þess að hún hefur verið í eign sveitarfélagsins frá upphafi, þar hefur eigandinn verið sá sami. Það hefur tekist að greiða niður lánin og þau eru orðin þetta lág og þá íbúðin veruleg eign. Hins vegar erum við með aðra íbúð sem stendur við hliðina, byggða á sama tíma, 90,5 m2 upp á 6,6 milljónir og fasteignamat húss og lóðar er 3,2 og mismunurinn á áhvílandi láni og staðgreiðsluverði er í mínus, 3,3. Þegar við erum með fasteignamatið 3,2 og áhvílandi lán upp á 6,6 þá er eitthvað mikið að. Þetta eru sams konar íbúðir, byggðar sama árið. Ég sé ekki að þetta sé leyst svo vel fari í þessu kerfi sem hér er verið að leggja til að verði samþykkt á tiltölulega mjög stuttum tíma. Með þessari gagnrýni er ég ekki að segja að félagslega kerfið sé alvont. Það hefur um langan tíma þjónað hlutverki sínu, þ.e. að til sé húsnæði fyrir þá sem hafa lökust kjörin. Þegar það hins vegar fer að sýna sig að íbúðarhúsnæði í félagslega kerfinu er orðið mjög dýrt og húsaleigan orðin mjög há þá fara menn að hafa efasemdir um að það þjóni lengur því hlutverki sem það átti að gera í upphafi. Þá er ekki leiðin að fara í kerfi sem mun koma miklu harðar niður og verða dýrara fyrir notendur en það kerfi sem við búum við. Það er niðustaða þeirra sem hafa skoðað þessar hugmyndir sem hér er verið að ræða, það er niðurstaða húsnæðisnefnda sveitarfélaganna og það er niðurstaða verkalýðshreyfingarinnar að þetta kerfi verði mun dýrara fyrir notendurna en við búum við í dag og þetta muni líka verða miklu dýrara og erfiðara fyrir sveitarfélögin. Þá spyr maður hvert markmiðið sé. Er markmiðið að laga stöðu sveitarfélaganna, sem mörg eru illa sett vegna þess að þau þurfa að innleysa svo margar íbúðir sem þau og hafa ekki getað selt? En niðurstaðan hins vegar af athugun sveitarfélaganna er sú að þetta kerfi verði miklu dýrara vegna þess að þarna sé fyrst og fremst verið að ýta fólki út á leigumarkaðinn og að í áætluninni um byggingu á félagslegu leiguhúsnæði sem gerð er samkvæmt frv. sé aðeins um að ræða 50 lán eða 50 íbúðir á næstu tveimur árum, að mig minnir. Það eru allt of fáar íbúðir. Og ef við tökum inn í dæmið þá hópa sem hafa verið með sér úthlutanir, eins og t.d. Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp og að ég tala nú ekki um námsmenn sem ég mun koma betur að síðar, þá er þörfin á félagslegu leiguhúsnæði miklu meiri en gert er ráð fyrir samkvæmt frv. Það þýðir að sveitarfélögin verða að mæta þörfinni því að samkvæmt núgildandi lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga --- að vísu stendur til að breyta þeim --- ber þeim ákveðin skylda til að sjá til þess að fólk hafi þak yfir höfuðið. Þau munu þurfa að mæta þessari auknu þörf þegar búið er að ýta þeim sem áður höfðu átt möguleika á því að ná í hagkvæmt og ódýrt húsnæði miðað við fjölskyldustærð, inn í kerfi sem samdóma álit --- það hefur komið fram hjá þeim fulltrúum félmn. sem hér hafa talað fyrir utan talsmann meiri hluta --- að mikill meiri hluti þeirra sem skiluðu inn umsögnum var sammála um að yrði miklu dýrara kerfi fyrir fólk sem ekki býr við öryggi í húsnæðismálum í dag og hefur mjög lágar tekjur. Og það er því miður allt of stór hópur sem býr við lágar tekjur. Það er líka umhugsunarvert að á ráðstefnu ASÍ, að mig minnir, um stöðu fjölskyldunnar fyrir örstuttu þá var nefnt dæmi um einstakling með 60 þús. kr. mánaðarlaun sem ekki hefði möguleika á því að fara í félagslegt kerfi miðað við þær breytingar sem væru gerðar. Einstaklingur með 60--70 þús. kr. hefði ekki möguleika á því að fara í félagslega kerfið. Tæpar 60 þús. hefur það líklega verið. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á í svari sínu hefur verið miðað við einstakling sem væri á atvinnuleysisbótum. Hann hefði enga möguleika á því að fara inn í félagslegt kerfi. Hæstv. ráðherra sagði að það væri auðvitað skylda sveitarfélaganna að sjá til þess að einstaklingar, samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, hefðu þak yfir höfuðið. Þau yrðu sem sagt að leysa málið. Þá veltir maður því líka fyrir sér hversu stór hópur sem áður hafði möguleika á því að nýta félagslega húsnæðiskerfið muni ekki hafa það eftir þessar breytingar og miðað við þann kostnaðarauka sem lendir á einstaklingunum og fjölskyldunum sem ætla að nýta sér þetta húsnæðiskerfi. Hversu stór hópur fellur fyrir utan þetta úrræði þannig að sveitarfélögin verða að mæta þessari þörf langt umfram það sem er í dag? Þá liggur fyrir, eftir því sem maður les í umsögnum, að fjöldi umsókna um leiguhúsnæði er hjá stærstu sveitarfélögunum. Hjá minni sveitarfélögunum eru auðvitað umsóknir sem ekki hefur verið sinnt. Mér sýnist því að það sé nokkuð samdóma álit þeirra sem hafa sent inn umsagnir um þetta mál sérstaklega, að þeir telja að kostnaður sveitarfélaganna aukist verulega. Það er verr af stað farið en heima setið ef það er svo að vandi sveitarfélaganna verði meiri en hann er og vandi einstaklinganna sem hafa verið í félagslega kerfinu verður meiri en hann hefur verið. Annað sem stakk mig óneitanlega við það að fara yfir og hlusta á umræðu um þetta mál sem ég tel vera eitthvert það stærsta sem hefur verið tekið fyrir á þessu þingi er að ekki skuli hafa verið haft samráð við verkalýðshreyfinguna eins og áður hefur þó verið gert. Um áratuga skeið hefur verkalýðshreyfingin haft veruleg afskipti af hinu félagslega húsnæðiskerfi enda var þetta kallað um langan tíma verkamannabústaðir. Og verkalýðshreyfingin hefur ekki bara komið að því að semja lagafrumvörp um kerfið heldur einnig átt sæti í húsnæðisnefndum um land allt. Þetta nýja frv. gerir auðvitað ráð fyrir því að ýta verkalýðshreyfingunni út. Þó að ýmislegt hafi nú gengið á í samskiptum hæstv. ríkisstjórnar og verkalýðshreyfingarinnar á þessu kjörtímabili, þá verð ég að segja að ég bjóst ekki við því að ekki yrði haft samráð við verkalýðshreyfinguna um þennan þátt húsnæðismálanna, þ.e. úrræði fyrir þá sem hafa lökust kjörin í landinu. Það kom mér verulega á óvart því að þarna liggur þekkingin, hjá þeim einstkalingum sem hafa unnið fyrir verkalýðshreyfinguna í húsnæðisnefndum vítt og breitt um landið og innan verkalýðshreyfingarinnar, þ.e. innan BSRB og innan ASÍ, eru ár hvert starfandi hópar sem hafa tekið húsnæðismálin alveg sérstaklega fyrir og þá sérstaklega félagslega húsnæðiskerfið. Og af hverju skyldi það nú vera? Það er vegna þess að það er auðvitað sérstakt baráttumál verkalýðshreyfingarinnar að til séu úrræði fyrir þá sem búa við lökust kjör. Mér finnst stundum í þessari umræðu eins og menn séu hættir að tala um þá hópa sem eru enn þann dag í dag með mánaðarlaun frá svona 65 þús. upp í 80--90 þús. kr. á mánuði. Það segir sig sjálft að þegar húsnæðiskostnaður þessa fólks er kominn yfir 30--40 þús. á hverjum mánuði þá eru hefur það ekki nóg til að framfleyta sér og sínum. Ég hef stundum sagt frá því að á síðasta rúmu ári ég hef tekið á móti um 800 einstaklingum í viðtöl. Einstaklingar hafa komið einir og sér og síðan hafa komið hópar í viðtöl. Langflestir þessara einstaklinga og hópa koma vegna erfiðleika vegna húsnæðismála, bæði innan félagslega kerfisins að sjálfsögðu og almenna kerfisins. Það er alveg sama í báðum tilvikum. Ég hef notið aðstoðar lögfræðinga sem hafa skoðað það fyrir mig hvort það sé þannig að hjá þeim einstaklingum sem hafa komið að um sé að ræða einhverja sérstaka óráðasíu, að menn hafi ekki skipulagt fjármál sín nægjanlega vel og að fyrst og fremst sé um umframeyðslu að ræða, óráðsíu. Niðurstaðan er sú af þeim stikkprufum sem við höfum tekið að hjá 87% þeirra sem hafa leitað eftir aðstoð er það ekki vegna óráðsíu heldur vegna þess að aðstæður hafa breyst frá því að greiðslumat viðkomandi einstaklinga vegna húsnæðis fór fram, þ.e. þeir hafa misst atvinnuna, eru atvinnulausir, eða veikindi hafa komið upp í fjölskyldunni. Það þarf ekkert endilega að vera sá sem sér um framfærsluna heldur spila t.d. veikindi barna þarna inn í. 87% reyndust koma vegna þess að vandamálin voru til komin vegna breyttra aðstæðna. Þegar skoðað er hvort þessir einstaklingar gætu hugsanlega farið í ódýrara húsnæði þá er niðurstaðan í flestum tilvikum sú að sá tími, þ.e. frá því að viðkomandi lendir í vandræðum, annaðhvort vegna veikinda eða vegna þess að hann tapar vinnu, og þar til að úr rætist hefur reynst svo erfiður að skuldabagginn sem þá hefur hlaðist upp er óyfirstíganlegur. Hann vindur svo fljótt upp á sig. Þetta fólk býr síðan við ýmsa erfiðleika, það eru tekin lögtök og jafnvel fær það þau svör að fyrir það sé því miður ekkert hægt að gera því miðað við þær tekjur sem það hafi þá geti það ekki búið í því húsnæði sem það hefur búið í um langan tíma og það verði bara að gjöra svo vel að fara út. Það er ráðgjöfin. Það er ráðgjöf. Þetta er auðvitað gífurlega alvarlegur hlutur. Ég lét skoða fyrir mig níu svona dæmi, einstaklinga eða fjölskyldna, sem ég hafði fengið til mín og hvort að þetta kerfi mundi breyta einhverju. Skuldastaða þessara einstaklinga og fjölskyldna er þannig að þetta nýja kerfi mun í sjálfu sér engu breyta. En hefði sá möguleiki verið gefinn að bjóða í helmingi tilvikanna ódýrara húsnæði þannig að afborgun húsnæðis væri í réttu hlutfalli við breyttar tekjur þannig að það sem áður var 30% af innkomu heimilisins héldi áfram að vera 30% miðað við breyttar tekjur, þá hefði kannski verið hægt að hjálpa. En þá hefði þurft að grípa inn í strax, þ.e. ef hægt hefði verið að breyta þessu svona. En ég skil það svo miðað við þær athuganir á þessu frv. sem hafa verið gerðar fyrir mig og þeim hugmyndum sem þarna eru að þá muni aðstæður þessa fólks ekkert breytast. ASÍ og BSRB hafa sent frá sér ályktanir sem sumar hverjar er búið að fara hér yfir og búið er að vitna í það að á síðum dagblaðs, Morgunblaðsins að ég held, er áskorun frá mjög mörgum félagasamtökum til þingsins um að fresta afgreiðslu þessa máls til hausts. Undir þá áskorun hafa mjög margir tekið. Ekki bara þau félagasamtök sem birta nafn sitt í Morgunblaðinu í gær eða fyrradag heldur einnig þeir sem hafa sent inn umsagnir til félmn. og þar á meðal eru húsnæðisnefndir sveitarfélaga og samtök eins og Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið. Þau hafa beðið um frestun. Með því er ekki verið að segja að þetta frv. sé kolómögulegt, að allt saman sem í því er sé kolómögulegt. Það er eingöngu verið að fara fram á að málinu verði frestað til hausts og að eðlilegt samráð sé haft við þau samtök sem nýta þetta kerfi fyrst og fremst, þ.e. launþega innan ASÍ og BSRB og þá sem eru í Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp og, eins og hér hefur komið mjög skýrt fram, námsmannasamtökin. Ég veit að í frv. er heimild fyrir að búa til sérstakan lánaflokk sem hugsanlega gæti að einhverju leyti mætt þörfum námsmanna um lán. Engu að síður er, samkvæmt niðurstöðu þeirra aðila sem hafa skoðað málið, ekkert tryggt. Það liggur ekkert afgerandi fyrir, þetta er allt saman svona: hér um bil og kannski. Enda er niðurstaða lögfræðinga sem skoðað hafa frv. sú að lagalega sé það ekki nógu vel unnið. Hér þarf hins vegar vandað frv. sem við gætum náð sæmilegri sátt um hér á Alþingi. Það hlýtur að vera markmið í svo mikilvægu máli eins og húsnæðismálum. Þau snerta alla og eiga svo stóran þátt í kjörum fólks og ákvörðun um búsetu. Ég veit að hæstv. ráðherra hlýtur að hugsa mikið um þann þátt, sem landsbyggðarþingmaður. Húsnæðismál eiga svo stóran þátt í því hvar fólk velur sér búsetu. Þetta er hluti af kjörum fólks og það verður aldrei hægt að ræða það öðruvísi. Þegar farið er fram á það, af stærstu launaþegahreyfingum landins sem og samtökum þess fólks sem á kannski hvað erfiðast, þ.e. aldraðra og öryrkja og þeirra sem falla inn í samtök Öryrkjabandalagsins og Þroskahjálpar, að fresta frv. til hausts þá get ég ekki skilið hvers vegna ákveðið er að keyra málið í gegn eins og raun ber vitni. Virðulegi forseti. Ég á jafnframt erfitt með að skilja hvernig þingmenn ríkisstjórnarinnar geta í raun og veru leyft sér að vera ekki í sölum þingsins til þess að fylgjast með þeirri umræðu sem hér á sér stað, heldur hrópa málþóf, málþóf, málþóf. Flestir þingmenn sem hér tala leggja mikla vinnu í sínar ræður og fara í ræðustól vegna þess að þeir vilja fara yfir þau mál og ná fram sem allra bestri útkomu í því máli sem til umræðu er hverju sinni benda á það sem betur má fara. Flestir gera það. Í því tilviki er verið að fjalla um þetta stórpólitíska mál --- ég tel að ef það verður samþykkt óbreytt, þá sé það slys. Ég hefði búist við að hér væru skörp skoðanaskipti. Ég hefði haldið að a.m.k. þeir þingmenn sem styðja frv. væru viljugri en þeir eru, til að koma og segja okkur hvers vegna. Mér nægir ekki sú ástæða að þeir séu búnir að ákveða það. Það bara nægir ekki. Það nægir ekki að segja: Það er bara vegna þess að við höfum ákveðið það í okkar þingflokkum að þetta mál skuli í gegn. Ég vil heyra rökin fyrir því. Ég vil heyra hvernig þeir ætla að mæta þessum vanda sem ég nefndi áðan varðandi félagslega húsnæðið innan sveitarfélaganna. Ég vil fá að heyra hvernig þeir ætla að mæta honum og hvernig þeir rökstyðja það. Það er ekki nóg að segja: Það mun verða betra fyrir þá sem hafa lægstar tekjurnar að eignast húsnæði í dag heldur en það hefur verið. Það er ekki nóg að segja það. Það verður að rökstyðja það. Ég gef afskaplega lítið fyrir þær fullyrðingar þegar ég er komin hér með umsagnir frá ASÍ og BSRB, þeim sem þekkja miklu betur til kjara þeirra sem lægst hafa launin í landinu en hv. stjórnarþingmenn. Ég ætla ekki að leggja það að líku hversu miklu meiri þekkingu ég tel saman komna um kjör þessa fólks innan ASÍ og BSRB heldur en í þingflokkum ríkisstjórnarinnar hæstv. Það legg ég bara ekki að líku. Ég legg heldur ekki að líku, þá þekkingu á kjörum námsmanna og þörf þeirra fyrir húsnæði sem er innan raða námsmanna sjálfra og hins vegar þá þekkingu sem er innan raða hv. þingflokka stjórnarflokkanna, virðulegi forseti. Mér finnst nánast óskiljanlegt að umsagnir og beiðnir allra þessara aðila skuli bara hunsaðar með því að koma hér og segja: Víst verður þetta betra. Rökin eru bara engin önnur. Ríkisstjórnin segir að þetta verði betra og eigum við þá bara að trúa því? Það er alveg sama hvað ASÍ segir, það er alveg sama hvað BSRB segir, það er alveg sama hvað Stúdentaráð Háskóla Íslands segir. Það er alveg nákvæmlega sama hvað samtök námsmanna sem sent hafa inn til okkar umsagnir segja, ríkisstjórnin hæstv. veit þetta bara miklu betur.  Það er nákvæmlega það fólk, námsmenn, sem situr t.d. í Stúdentaráði Háskóla Íslands sem hefur látið álit sitt í ljós. Við erum með umsagnir Félagsstofnunar stúdenta og Bandalags ísl. sérskólanema. Við erum líka með umsögn og beiðni frá Kennaraháskóla Íslands, þar sem sérstaklega er tekin fyrir þörfin, sem ég veit að hæstv. forseti þekkir, fyrir húsnæði, fyrir hjónagarða, fyrir að byggja upp húsnæði fyrir námsmenn við Íþróttakennaraháskólann á Laugarvatni. Ef sá skóli á að standa undir nafni þá verða að vera til íbúðir þar sem hægt er að bjóða upp á það að námsmenn í Íþróttakennaraháskóla Íslands geti komið með fjölskyldur sínar en þeim sé ekki boðið upp á þessar örfáu kytrur sem þar eru. Þar er varla hægt að bjóða upp á einstaklingsherbergi. Menn segja: Við viljum hafa Íþróttakennaraháskóla Íslands þarna en við ætlum ekki að búa til neitt háskólasamfélag. Það ætlum við ekkert að gera. Það á ekki að sjá til þess að nemendur geti sótt Íþróttakennaraháskóla Íslands að Laugarvatni. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. forseti sé mér sammála um að það er mikil nauðsyn á því að byggja þar upp. Ég er sannfærð um að hæstv. forseti þekkir, betur en þessir rúmlega miðaldra aðilar sem sitja í hæstv. ríkisstjórn, þörfina á Laugarvatni. En ég er jafnsannfærð um að námsmannasamtökin þekkja þörfina miklu betur en hæstv. forseti, betur en ég og betur en við sem hér sitjum. Þess vegna eigum við að hlusta á þetta en ekki segja: Af því bara, þetta er betra. Þetta hefur verið ákveðið í þingflokkunum okkar þá fer þetta í gegn. Við erum með ályktun, dags. 8. apríl, frá Stúdentaráði Háskóla Íslands þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn Stúdentaráðs mótmælir harðlega þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á húsnæðiskerfinu og hafa í för með sér að illa er vegið að framtíðaráformum um öfluga uppbyggingu stúdentagarðanna. Margt bendir til þess að stefna stjórnvalda hvað varðar uppbyggingu stúdentagarðanna sé algjört afskiptaleysi. Árið 1997 fékkst engin úthlutun lána til uppbyggingar garðanna úr Byggingarsjóði verkamanna og stefnir allt í það sama í ár. Fyrirætlanir um útlán árið 1999 og 2000 benda síður en svo til þess að úrbóta megi vænta og eftir það er framtíðin óskrifað blað. Margt í nýgerðu frumvarpi bendir auk þess til aukins kostnaðar og óhagstæðari lána sem gera framtíðarhorfur síður en svo góðar. Stjórn Stúdentaráðs beinir þeim eindregnu tilmælum til stjórnvalda að tryggt verði að áfram geti átt sér stað öflug uppbygging á félagslegum leiguíbúðum eins og stúdentagörðunum og komið verði í veg fyrir að stoðunum verði kippt undan rekstrargrundvelli garðanna.`` Þetta var einróma samþykkt á fundi stjórnar Stúdentaráðs Háskóla Íslands 8. apríl 1998. Hér eru fleiri blöð sem hægt væri að fara yfir, m.a. frá Félagsstofnun stúdenta, og umsagnir sem ég hef áðan getið um frá Kennaraháskólanum. Ég vil eins og aðrir sem hér hafa talað beina því til hæstv. ráðherra og til þeirra þingmanna sem koma til með að greiða atkvæði að þeir taki tillit til þessarar beiðni að viðbættu því sem kemur frá verkalýðshreyfingunni, frá Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp. Það eru mörg önnur atriði, virðulegi forseti, sem ég hefði viljað fara í, þó það sem ég tel að skipti kannski mestu máli hafi komið hér fram. Ég hef áður nefnt það að ég er dálítið hissa á þeim viðhorfum sem ríkja gagnvart verkalýðshreyfingunni, þrátt fyrir þá reynslu sem við höfum af hæstv. ríkisstjórn og samskiptum hennar við verkalýðshreyfinguna. Þar er svo sem af nógu að taka og nægir að nefna vinnulöggjöfina og atvinnuleysistryggingarnar. Samráðið sem fullyrt hefur verið um af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að alltaf og ævinlega sé haft við verkalýðshreyfinguna reynist ekki vera til staðar. Ég hlustaði á hv. þm. Magnús Stefánsson, sem jafnframt er framsögumaður meiri hluta félmn., í Dægurmálaútvarpi Rásar 2 í gær, þar sem hann ræddi þessi mál ásamt Magnúsi Norðdahl, lögfræðingi Alþýðusambandsins. Þar var talað um það hvers virði samstarf verkalýðshreyfingarinnar og ríkisvaldsins, og reyndar aðila vinnumarkaðirns, væri í þessum mikilvæga þætti hvað varðar húsnæðismálin. Og þá segir hv. þm. Magnús Stefánsson að nú sé gert ráð fyrir því í brtt. félmn. að hér verði komið á markvissu samstarfi aðila launþegahreyfinganna, sveitarfélaganna og ríkisvaldsins um það að fara yfir leigumarkaðinn og móta þar línurnar með það að markmiði að byggja upp leigumarkaðinn á eðlilegan hátt og síðan varðandi fjárframlög til lánveitinga til leiguíbúða. Nú á sem sagt að byggja upp markvisst samstarf milli launaþegahreyfinganna, sveitarfélaganna og ríkisvaldsins. Hver haldið þið að trúi þessu? Það trúir ekki nokkur einasti maður, miðað við það sem á undan er gengið, að eitthvað verði byggt upp sem heitir markvisst samstarf við launþegahreyfinguna. Það trúir því bara ekki nokkur maður. Reynslan 1995, 1996, 1997 og það sem af er þessa árs segir okkur að treysta því ekki. Það verður ekkert samstarf við launþegahreyfinguna, það verður ekkert samstarf haft við samtök t.d. öryrkja eða eldri borgara, og það verður ekkert samstarf við námsmannahreyfinguna. Reynslan segir okkur þetta. Ég trúi þessu öllu á þingflokk Sjálfstfl. og hv. þm. Pétur Blöndal, þessum sjónarmiðum, ég trúi því öllu. Ég tel að þetta sé nefnilega hans lífsskoðun og þess vegna sé hann í Sjálfstfl. og hafi farið fram undir merkjum hægri stefnunnar. Ég á afar erfitt með að trúa því að niðurstaða þessa frv. og þetta samráðsleysi við verkalýðshreyfinguna, við launaþegana í landinu, sé hinn raunverulegi vilji þeirra tveggja hv. þm. Framsfl., og þar af annar hæstv. ráðherra, sem sitja hér í salnum. Ég á afar erfitt með að trúa því eftir að hafa hlustað á málflutning þeirra í nokkur ár. Upp á annan þeirra, samþingmann minn, hv. þm. Guðna Ágústsson á Suðurlandi, á ég afar erfitt með að trúa því að þetta sé niðurstaðan. Þess vegna hlýtur maður að álykta að samskiptin við verkalýðshreyfinguna, samskiptin við launþegahreyfingarnar í landinu, samskiptin við samtök eldri borgara, samtök öryrkja og námsmanna, séu sprottin úr tillögum frá Sjálfstfl. og Framsfl. hafi verið gert að kokgleypa þær. Þetta er ekki í neinu samræmi við flokksstefnu Framsfl., ekki miðað við það hvernig hún var kynnt fyrir síðustu kosningar. Hafi því verið breytt þá hefur verið passað upp á að fara mjög hljóðlega með þá breytingu. Í sjálfu sér kemur þetta viðhorf kannski fram þegar horft er til þess hvernig fara á með réttarstöðu starfsmanna við Húsnæðisstofnun ríkisins. Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins sendi hæstv. félmrh. 18. eða 19. mars áskorun. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Hjálagt sendist yður afrit af áskorun starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins til félmrh. vegna fyrirhugaðrar niðurlagningar stofnunarinnar. Áskorun þessi var einróma samþykkt á almennum starfsmannafundi í stofnuninni í gær þann 18. mars. Þess er farið á leit við yður að þér leggið áskorun þessa fram á fundi nefndarinnar þegar frv. til laga um húsnæðismál verður til umræðu. Virðingarfyllst, fyrir hönd Starfsmannafélags Húsnæðisstofnunar ríkisins, Gunnhildur Gunnarsdóttir formaður.`` Í áskoruninni til félmrh. segir, með leyfi forseta: ,,Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins skorar hér með á hæstv. félmrh. að hann beiti sér fyrir því að við frv. til laga um stofnun Íbúðalánasjóðs verði bætt ákvæði sem tryggi núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Í lagasetningu um breytingar á starfsemi opinberra stofnana að undanförnu hefur verið að finna ákvæði er tryggja atvinnuöryggi starfsmanna viðkomandi stofnana. Nægir hér að nefna 8. gr. laga nr. 103/1996, um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar, 8. gr. laga nr. 50/1997, um stofnun hlutfélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, 10. gr. laga nr. 60/1997, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, og loks 13. gr. laga nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins. Í öllum þessum lögum er kveðið á um að allir starfsmenn þeirra sjóða og stofnana sem verið er að breyta eða leggja niður skuli fá sambærileg störf hjá nýjum félögum, stofnunum eða sjóðum sem taka við starfsemi þeirra. Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins telur að sömu rök hljóti að liggja til þess að tryggja starfsöryggi og nýta starfsreynslu þeirra 49 starfsmanna sem nú starfa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins í þágu hins nýja Íbúðalánasjóðs. Virðingarfyllst, starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins.`` Við þessu hefur ekki verið orðið, ekki heldur í hv. félmn., ef ég skil rétt. Þetta þykir afskaplega einkennilegt og sýnir virðingarleysi gagnvart starfsfólki, gagnvart launþegum og þessi háttur hefur ekki verið hafður á áður. Ég er hér með samantekt um þau fruvmörp og lög sem hafa verið samþykkt frá Alþingi að undanförnu þar sem um er að ræða breytingar á viðkomandi rekstri þar sem réttindi starfsmanna hafa verið tryggð. Þar er fyrst til að nefna lög um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, en þar segir í 8. gr. um réttindi starfsmanna, með leyfi forseta: ,,Allir starfsmenn Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, sem taka laun samkvæmt kjarasamningum Sambands ísl. bankamanna eða kjarasamningum annarra stéttarfélaga, skulu eiga kost á sambærilegu starfi hjá Landsbanka Íslands hf. eða Búnaðarbanka Íslands hf. við yfirtöku þeirra á ríkisviðskiptabönkunum.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Nú tekur maður, sem gegnir starfi hjá Landsbanka Íslands eða Búnaðarbanka Íslands, við starfi hjá Landsbanka Íslands hf. eða Búnaðarbanka Íslands hf., og skal hann þá njóta sömu réttinda og hann hafði samkvæmt kjarasamningum og/eða ráðningarsamningum. Réttur hans til launa hjá Landsbanka Íslands eða Búnaðarbanka Íslands fellur niður er hann tekur við starfinu.`` Í lögum um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins frá 26. maí 1997 segir í 10. gr., með leyfi forseta: ,,Allir starfsmenn Fiskveiðasjóðs Íslands, Iðnlánasjóðs og Iðnþróunarsjóðs, sem taka laun samkvæmt kjarasamningum Sambands íslenskra bankamanna eða kjarasamningum annarra stéttarfélaga og ekki er boðið starf hjá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins, skulu eiga kost á starfi hjá Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf.`` Þann 14. júní 1996 voru samþykkt lög um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Þar segir í 8. gr., með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Póst- og símamálastofnunar skulu eiga rétt á störfum hjá hinu nýja félagi og skulu þeim boðnar stöður hjá því, sambærilegar þeim er þeir áður gegndu hjá stofnuninni, enda haldi þeir hjá félaginu réttindum sem þeir höfðu þegar áunnið sér hjá stofnuninni. Þó fer um biðlaunarétt þeirra eftir þeim lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem í gildi eru við gildistöku laga þessara.`` Síðan eru hér lög um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins. Þar segir í 3. gr., með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Lyfjaverslunar ríkisins skulu hafa rétt til að starfa hjá nýja hlutafélaginu við stofnun þess og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir áður gegndu hjá Lyfjaverslun ríkisins. Ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, á því ekki við um þá starfsmenn.`` Síðan er hér um stofnun hlutafélags um Áburðarverksmiðju ríkisins, með leyfi forseta. ,,Fastráðnum starfsmönnum Áburðarverksmiðju ríkisins skal boðið sambærilegt starf hjá hinu nýja hlutafélagi og þeir gegndu áður hjá Áburðarverksmiðju ríkisins. Ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, á því ekki við um þá starfsmenn.`` Hér er hlutafélag um Síldarverksmiðjur ríkisins, með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Síldarverksmiðja ríkisins skulu hafa rétt til starfa hjá nýja hlutafélaginu við stofnun þess og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir gegndu áður hjá verksmiðjunum. Ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, á því ekki við um þá starfsmenn.`` Síðan er hér stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins: ,,Fastráðnir starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins skulu hafa rétt til að starfa hjá hinu nýja hlutafélagi og skal þeim boðið sambærilegt starf hjá félaginu og þeir gegndu áður hjá Sementsverksmiðju ríkisins.`` Svo er það frv. til laga um Þvottahús Ríkisspítalanna sem ekki var samþykkt, en þar var þó gert ráð fyrir þessum réttindum starfsmannanna. Og hér er frv. til laga um stofnun hlutafélags um Íslenska endurtryggingu sem eru lög nr. 45/1993. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Íslenskrar endurtryggingar skulu hafa rétt til að starfa hjá hinu nýja hlutafélagi við yfirtökuna og skal þeim boðin sambærileg staða og þeir gegndu áður.`` Þegar frv. til laga um stofnun hlutafélags um Ríkismat sjávarafurða var lagt fram var jafnframt gert ráð fyrir réttindum starfsmanna. Þá er spurningin, hæstv. ráðherra: Hver er munurinn? Hvers á þetta fólk, starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins, að gjalda? Hvers á það að gjalda, þegar það liggur fyrir eins og hér hefur verið talið upp að í hvert einasta skipti sem rekstrarformi hefur verið breytt eða stofnun lögð niður, önnur tekið til starfa eða tekið við hlutverki hennar, þá hefur starfsfólkinu verið boðin staða á sambærilegum kjörum? Hvers á starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins að gjalda? Er það að mati hæstv. ráðherra miklu verra starfsfólk en það sem gegndi störfum sínum hjá hinum þeim stofnunum sem hér hafa verið taldar upp? Hefur það sinnt verkum sínum eitthvað verr? Er nokkuð minni ástæða til þess að tryggja þeim áframhaldandi störf? Er réttur þeirra eitthvað minni eða hefur viðhorf ríkisstjórnarinnar til launafólks breyst svona mikið? Það er eðlilegt, virðulegi forseti, að beina þessari spurningu, ekki bara til hæstv. ráðherra, heldur einnig til þeirra þingmanna stjórnarflokkanna sem ætla sér að standa að samþykkt þessa frv. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum fara yfir ályktun sem Alþb. gerði á landsfundi sínum í nóvember 1997 um húsnæðismál. Þar segir: Húsnæðiskaup eru oftast ein stærsta fjárfesting sem einstaklingur tekst á hendur. Öruggt og gott húsnæði á viðráðanlegu verði hlýtur að teljast til grundvallarmannréttinda fólks. Kostnaður við húsnæði getur riðið baggamuninn í afkomu fjölskyldna og einstaklinga. Því er nauðsynlegt að öllum þegnum sé gert kleift að kaupa eða leigja húsnæði á verði sem er viðráðanlegt og setur ekki afkomu fjölskyldna í hættu. Höfuðáherslu þarf að leggja á það á allra næstu árum að efla leigumarkaðinn með markvissum aðgerðum þannig að það verði raunverulegur kostur að leigja í stað þess að kaupa. Einn vandinn í opinbera húsnæðiskerfinu er félagslega íbúðakerfið. Illa gengur að selja íbúðir í mörgum sveitarfélögum en einnig eru þessar íbúðir of dýrar, mun dýrari en aðrar íbúðir á sama svæði. Á höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi og víðar á þéttbýlissvæðum eru þær þó talsvert undir markaðsverði. Íbúðir í félagslega kerfinu eru rúmlega tíu þúsund talsins og má segja að einhver vandræði séu í kringum u.þ.b. 200 íbúðir. Um er að ræða staðbundinn vanda sem aðstæður í ýmsum sveitarfélögum hafa valdið. Þann sérstaka vanda verður að leysa. Seljanleiki íbúðanna virðist að miklu leyti haldast í hendur við atvinnustig í sveitarfélögunum eins og eðlilegt er. Þá virðist að verð á íbúðum valdi því að hinir tekjulægstu hafa ekki tök á að kaupa í kerfinu. Þrátt fyrir 90% lán með lágum vöxtum til 40 ára reynist þessum hópi ofviða að reiða fram þau 10% sem einstaklingarnir þurfa sjálfir að leggja fram. Þessi hópur hefur fá úrræði á leigumarkaðnum ef hann kemst ekki inn í félagslegar leiguíbúðir sem ekki liggja á lausu eins og kunnugt er. Hann á heldur enga kosti í húsbréfakerfinu. Því er nauðsynlegt að fjölga verulega félagslegum leiguíbúðum á vegum sveitarfélaganna og að leigan sé þá á viðráðanlegu verði. Húsaleigumarkaðurinn í landinu er mjög vanþróaður og um hann vantar skýrari reglur. Lögmál frumskógarins ráða þar. Endurskoða þarf húsaleigulög með réttindi bæði eigenda og leigjenda í huga. Endurskoða þarf starfshætti Húsnæðisstofnunar með það í huga að bæta þjónustu við lántakendur og færa hana nær íbúum landsins. Félagslegar íbúðir. Sveitarfélög breyti félagslegum eignaríbúðum í félagslegar leiguíbúðir þegar ekki tekst að selja þær. Þar sem þær aðgerðir duga ekki þarf að grípa til sértækra aðgerða, þ.e. íbúðirnar verði settar á markað í áföngum og seldar hæstbjóðandendum. Sveitarfélög og ríki skipti með sér tapinu vegna þess að söluverð íbúðar mundi ekki duga fyrir skuldum sem á henni hvíla. Aðgangur að félagslegum leiguíbúðum verði rýmkaður og verði ekki nauðsynlega bundinn við allra lægstu tekjuhópana. Einnig verði tekið tillit til skulda. Íbúar félagslegra leiguíbúða, þar sem sértækra aðgerða er þörf, fái tækifæri til að kaupa þær á húsbréfalánum ef aðstæður þeirra leyfa og þeir þess óska. Vextir verði endurskoðaðir á þriggja ára fresti, taki mið af tekjum og geti bæði hækkað og lækkað eftir atvikum. Leigumarkaðurinn. Aðgerðir verði hafnar til að auka framboð á leiguhúsnæði, t.d. með því að stuðla að því að sveitarfélög, einstaklingar, samvinnufélög, hlutafélög eða félagasamtök byggi eða kaupi húsnæði gagngert til þess að leigja það út. Húsaleigubætur verði hækkaðar og tryggt að allir leigjendur eigi kost á bótum. Húsaleigubætur verði skattfrjálsar. Setja verður lög um leiguíbúðir og leigumiðlanir að norrænni fyrirmynd. Forsendur fyrir ákvörðun húsaleigu í félagslegum leiguíbúðum verði endurskoðaðar reglulega. Húsbréfakerfið. Lán í húsbréfakerfinu verði persónubundin þannig að einstaklingur geti flutt þau með sér milli íbúða. Stimpilgjöld vegna lána á íbúðarhúsnæði verði felld niður. Afföll verði meðhöndluð eins og vaxtagreiðslur við ákvörðun vaxtabóta. Vaxtabætur verði greiddar mánaðarlega. Leitað verði leiða til að auka sveigjanleika kerfisins. Lánstími verði sveigjanlegur og miðist við að greitt verði ákveðið hlutfall af tekjum. Virðulegi forseti. Hér er aðeins um að ræða upptalningu á áherslupunktum sem lagðir voru fram en ekki greinargerðin sem fylgdi með hverjum áherslupunkti. Þar sem ég tel að það sé jafnvel skynsamlegra að koma hér aftur og fara nánar yfir stefnu Alþb. en að eyða of löngum tíma hverju sinni í stólnum þá læt ég máli mínu lokið að þessu sinni.

Herra forseti. Mér þótti þetta ágæt ályktun hjá Alþb. og ég sé ekki betur en að mörgu leyti samræmist frv. þessari ályktun. Þau fyrirtæki sem hv. þm. nefndi, þar sem sérstök klásúla var um starfsmennina, voru öll einkavædd. Þau voru öll háeffuð. Nú erum við ekki að einkavæða. Við erum ekki að háeffa. Því miður er ekki pláss fyrir alla starfsmenn. Það verða ekki verkefni hjá Íbúðalánasjóði fyrir alla núverandi starfsmenn Húsnæðisstofnunar og þess vegna var ekki hægt að slá því föstu í lagatexta. En eins og margoft hefur komið fram þá mun ég fara þess á leit við væntanlega stjórn Íbúðalánasjóðs að þeir starfsmenn sem hún telur að þurfi til Íbúðalánasjóðs verði valdir úr hópi núverandi starfsmanna, ágætra starfsmanna Húsnæðisstofnunar. Ég stóð sérstaklega upp til þess að þakka skýrsluna um Stokkseyri úr upphafi ræðu hv. þm. Þarna kom nefnilega fram þingmaður sem vissi hvað hann var að segja. Hv. þm. hefur verið sveitarstjórnarmaður og þekkir málið. Það hefur brunnið á henni sjálfri. Ég dreg ekki í efa að nákvæmlega rétt hefur verið greint frá öllu saman. Því þá verð ég að viðurkenna að það er rétt hjá henni að þetta frv. leysir ekki nema hluta af þeim vanda og kannski ekki nema lítinn hluta af vandanum. Auðvitað þarf þarna sértækar aðgerðir til að bjarga vandanum endanlega. Það er svolítið tilhlaup í bráðabirgðaákvæðinu um varasjóðinn, að nota hagnað af innleystum íbúðum til að greiða niður en það dugir ekki langt. Ég bind nokkrar vonir við 14. liðinn í byggðaáætluninni sem ég tel að geti komið þarna við. Að endingu þetta: Reglurnar sem hið félagslega kerfi er bundið eftir eru kolvitlausar.

Virðulegi forseti. Það hefur verið samdóma álit allra þeirra sem hafa komið að þessu að á þeim reglum sem við höfum búið við í félagslega húsnæðiskerfinu þyrfti að taka alveg sérstaklega. En það sem ég var að vekja athygli á með upptalningu á þessum íbúðum --- vegna þess að þetta er tæmandi upptalning á öllum íbúðum í einu sveitarfélagi og ég veit að vandamálin eru sambærileg hjá mjög mörgum sveitarfélögum vítt um landsbyggðina --- er að ég tel að í frv. sé ekki tekið á þessum vanda og í raun hafi félmn. kannski ekki skoðað málið nákvæmlega út frá þessu, þ.e. að fá frá sveitarfélögunum uppsetningu á kaupleiguíbúðunum, leiguíbúðum og félagslegum eignaríbúðum og þeirri kaupskyldu sem hvílir á sveitarfélögunum, að fá niðurstöðutölurnar og skoða þetta þannig að hægt væri að gera breytingar og taka á öllum þeim þáttum og vandamálum sem blasa þarna við. Ég spyr hæstv. ráðherra enn og aftur á hverjum lenda þessar 30 millj. kr. sem þarna virðist vera mismunur, og meira en 30, það eru líklega yfir 50 millj. sem er mismunurinn á fasteignamati og áhvílandi lánum á þessum íbúðum sem þarna ræðir um. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði um starfsmenn þeirra stofnana sem ég taldi upp að í flestum tilvikum var verið að einkavæða eða setja hf. eða háeffa eins og virðulegur forseti kallar það gjarnan, þær stofnanir og þau fyrirtæki sem ég taldi upp en er eitthvað minni ástæða til að tryggja réttindi starfsmanna hjá stofnun sem heyrir áfram undir ríkið? Ég tel það ekki vera. Það er alveg jafneðlilegt og sjálfsagt að tryggja réttindi starfsmanna ríkisstofnana og þeirra sem verða áfram starfsmenn ríkisins eins og þeirra sem fara inn í þessi einkafyrirtæki.

Herra forseti. Þeir sem áfram koma til með að starfa hjá Íbúðalánasjóði verða áfram ríkisstarfsmenn og kringumstæður þeirra verða ekkert líkar þeim sem fara til einkavæddra fyrirtækja og missa hinn góða vinnuveitanda, ríkið. Það verður auðvitað að skipta þessum vanda af félagslegum íbúðum. Það er engin önnur leið. Ríkið verður að taka þátt í því, það er ekki hægt að búast við því að sveitarfélögin geri það. Nú geri ég ráð fyrir að Stokkseyri flokkist ekki með þeim sveitarfélögum sem hv. 13. þm. Reykv. kallaði hundrað sinnum í gær ,,sveitarfélög sem hefðu staðið sig illa`` í félagslegum málum. Vandinn á Stokkseyri, jafnvel þótt hann sé nokkuð stór fyrir Stokkseyri, er smáræði hjá því sem ég þekki til sums staðar annars staðar. Ég hef dæmi um sveitarfélag sem er líklega búið að tapa eða er með bagga upp á 800 millj. fyrir félagslegt húsnæði. Það sveitarfélag kemst aldrei út úr því að greiða þann bagga eitt. Það eru mörg atriði í ræðu hv. þm. sem ástæða væri til að fara yfir. Það er ekki rétt að nýja kerfið verði dýrara. Það er bara ekki rétt. Það er þvert á móti og ef við stjórnarsinnar hefðum grun um að þetta yrði dýrara hefðum við ekki farið með málið fram. Við sannfærðumst um það að þetta væri ódýrara og betra fyrirkomulag en við búum við í dag og mér finnst að það hafi komið ágætlega fram hjá hv. þm. að núverandi kerfi er gallað.

Virðulegi forseti. Gögn hafa komið fram, m.a. frá húsnæðisnefndum frá Akureyri, frá Hafnarfirði, að mig minnir, og Kópavogi, sem sýndu útreikninga miðað við kerfið eins og það er í dag, og þær breytingar sem eru áætlaðar. Í öllum tilvikum var um að ræða meiri greiðslubyrði, meiri kostnað, ekki bara fyrir einstaklingana heldur ekki síður fyrir sveitarfélögin. Þau gögn sem liggja fyrir eru samt sem áður frá þessum einstaklingum eða frá þeim nefndum sem eru með þessi vandamál, eru að skoða þetta. Að vísu má segja að fyrir þessi stóru sveitarfélög er félagslega húsnæðiskerfið eins og það er í dag ekki vandamál, ekki það sama og það er í þessum litlu sveitarfélögum vítt og breitt um landið. Ég veit að vandinn er mjög stór hjá sumum sveitarfélögunum en það verður að horfa á þetta út frá því að leysa þennan vanda sem við blasir hjá sveitarfélögunum sem er nokkur en ekki síst verður alltaf að standa að afgreiðslu þessa kerfis sem sérstaks, félagslegs úrræðis fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Út frá því verður að ganga. Það hefur verið markmiðið og verður að vera markmiðið áfram. Miðað við þær umsagnir sem við höfum séð reikna menn með því að kerfið verði dýrara. Þar stendur orð gegn orði og ég hef enn ekki heyrt eða fengið þau rök sem styðja annað. Í þinginu hafa ekki verið lagðir fram útreikningar hlið við hlið eins og hefur verið gert gagnvart hinu, sem sagt að kostnaðurinn verði meiri. Þar erum við þó með tölur í höndunum. Virðulegi forseti. Þér gleymið ævinlega að kveikja á ljósinu.

Því miður, hv. þm. hefur forseti ekkert vald yfir ljósinu þótt hann gjarnan vildi. Það virðist vera bilað um þessar mundir og biður forseti hv. þm. að fylgjast með tíma sínum.

Herra forseti. Mér finnst iðulega að hv. þm. gleymi því að allar bætur eru greiddar af einhverjum. Þær eru greiddar af skattgreiðendum og það er mjög mikilvægt að kerfið sem við byggjum upp sé hagkvæmt. Nú er það þannig að það kerfi sem við erum með hefur bæði hækkað verð á fasteignum og er stórgallað eins og hv. þm. gat um. Það hefur hækkað verð á félagslegum íbúðum, lækkað verð á öðrum eignum annarra borgara í sveitarfélögum úti um allt land og það hefur oft veitt ómaklegum styrki, þeim sem ekki þurfa styrkja við. En það sem breytingin felst aðallega í er að nú á að fara að borga þeim sem á að fá styrkinn beina greiðslu með húsaleigubótum og vaxtabótum. Það skýrir viðbrögð þeirra aðila sem hafa haft tekjur frá kerfinu og haft umsjón með íbúðunum, þ.e. milliliðina, sem hafa verið að byggja íbúðir með vaxtaniðurgreiðslu og leigja þær út með lágri leigu sem nú verður gert óþarft. Samkeppnin mun nefnilega stóraukast á húsaleigumarkaðinum þegar leigjandinn sjálfur fær styrkinn og getur farið að velja sér íbúðir úti um allt. Þetta er aðalástæðan fyrir því að ég styð þetta kerfi, að það eykur samkeppnina, það mun lækka verðið í heild sinni á markaðnum og gera fólki kleift að velja sér íbúðir þar sem það vill búa en ekki að það verði að búa á ákveðnum stöðum.

Virðulegi forseti. Það fólk, sem þarf á félagslegu kerfi að halda, mun alls ekki geta valið sér með þessu nýja kerfi hvar það vill búa, alls ekki. Í skýrslu sem ég fór yfir um búsetuþróun á Íslandi, rannsóknir á orsökum búferlaflutninga, kom það fram og ég get farið yfir það aftur, hvaða þættir það eru sem hafa lækkað fasteignaverðið, hv. þm. Pétur Blöndal. Það eru stjórnvaldsaðgerðir sem hafa orðið til þess að fasteignaverðið hefur lækkað, ekki að boðið hafi verið upp á svo og svo mikinn fjölda félagslegra íbúða sem hafi dregið niður annað fasteignaverð. Það er ekki þannig. Fyrst og fremst er um að ræða breytingar á atvinnuháttum. Það kemur t.d. fram í þessari skoðanakönnun sem var gerð meðal fólks úti á landsbyggðinni, sem við þurfum að horfa til alveg sérstaklega, og það eru sértækar aðgerðir og þær munu ekki duga. Það er kominn tími til að menn horfi út fyrir höfuðborgina þegar talað er um hagkvæmt félagslegt kerfi. Það er kominn tími til þess. Hér segir hverjir það eru sem flytja milli, fara nú aðallega hingað til höfuðborgarinnar og það eru þeir sem hafa lægst launin. Það er fiskverkunarfólkið og það eru bændur. Heldur þú að þetta fólk sé að flytja búferlum og fara til Reykjavíkur vegna þess að verð á fasteignum hafi lækkað svo rosalega út af félagslegu húsnæði? Nei, það er að fara vegna þess að búið er að setja á arfavitlaust kvótakerfi þar sem m.a. er verið að flytja alla vinnslu úr landi út á sjó og vegna þess að við erum að leggja landbúnaðinn niður. Allt í ljósi hvers, virðulegi hv. þm. Pétur Blöndal? Samkeppninar. Það er vegna þess að þetta orð, samkeppnin, ræður ferðinni í öllu og það er þetta orð og þessi stefna harðrar samkeppni sem er að gera það að verkum að landsbyggðin er að leggjast af og það hefur ekkert með það að gera hvort félagslega kerfið hafi þróast á þennan eða hinn háttinn. Það er bara búið að flæma fólk úr félagslega kerfinu til Reykjavíkur vegna þess að það er ekki atvinna handa því.

Herra forseti. Ég var bara ekkert að ræða um búferlaflutninga utan af landi. Ég var bara ekkert að ræða um það 

Virðulegi forseti. Viðhorf og niðurstaða hv. þm., stjórnarliða sem hugsa eins og hv. þm. Pétur Blöndal, skýrir ansi margt fyrir mér þegar búið er að finna út að það sé fyrst og fremst verðlagningu félagslega húsnæðiskerfisins að kenna, offramboði á félagslegu húsnæði hlýtur þá að vera, að markaðsverð hefur farið niður á landsbyggðinni, haldið því niðri. Ég er svo gáttuð og mér finnst þetta sýna svo mikla vanþekkingu á því sem er að gerast á landsbyggðinni vegna þess að markaðsverð helst í hendur við atvinnustig og það sem hefur fyrst og fremst lækkað og orðið til þess að markaðsverð íbúða á landsbyggðinni hefur lækkað er kvótakerfið, sú breyting sem hefur orðið á sjávarútvegi og sú breyting sem hefur orðið á landbúnaði. Þetta veit hv. þm. og það eru fráleit rökin og enn fráleitari þegar við hugsum til þess að þið eruð að segja hér, hv. þm., að þið ætlið að fara að bjóða fólki með lág laun gott húsnæði á sambærilegum kjörum og jafnvel betri. Hæstv. ráðherra sagði: Það mun verða betra fyrir láglaunamanninn að eignast húsnæði, þetta verður ódýrara og minni kostnaður. Hvað þá? Hvað þá? Hvað verður þá um markaðsverðið? Hvað verður þá um markaðsverðið ef þið eruð að fara niður? 

Herra forseti. Það urðu mikil tíðindi og ill í kvöldfréttum sjónvarpsins þar sem viðtal við hæstv. forsrh. Íslands. Þar lýsti hann því yfir að það þyrfti að breyta þingsköpunum. Það þyrfti að gera nú í vor eða eftir kosningar. Hann réðst að þinginu, hann réðst að stjórnarandstöðunni, hann talaði um að stjórnarandstaðan væri þinginu til skammar. Hann taldi að stjórnarandstaðan hagaði sér þannig að vinnubrögð hennar væru ekki nægilega þroskuð. Hann sagði að stjórnarandstaðan skaðaði orðstír Alþingis. Hann sagði að stjórnarandstaðan væri óskammfeilin og fyrir neðan allar hellur. Og sagði svo: ,,Þetta verður auðvitað ekki vandamál því á þessu verður tekið. Á þessu verður tekið hvort sem það er gert nú í vor eða eftir kosningar.`` Þessi valdhroki er auðvitað með þeim hætti að það er alveg óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. forseta Alþingis: Er hæstv. forsrh. í hótunum sínum gagnvart þingræðinu að tala fyrir hönd forseta Alþingis? Eru uppi áform um það af hálfu hæstv. forseta Alþingis að knýja fram breytingar á þingsköpum einhliða af hálfu meiri hlutans nú á næstunni? Eða er hér um að ræða almenna geðvonsku forsrh. sem birtist svo að segja á hverju vori eftir að hann tók við þessu embætti að þá birtast skapbrigði hans Alþingi með þessum hætti? Er með öðrum orðum um að ræða svo að segja klassíska geðvonsku hæstv. forsrh. eða er eitthvað annað á ferðinni? Eru stjórnarflokkarnir að boða að það standi til að knýja fram breytingu á þingsköpum á næstunni? Ég tel að áður en lengra er haldið, herra forseti, og með hliðsjón af því að þingstörfin hafa verið hér í óefni sé nauðsynlegt að hæstv. forseti geri grein fyrir því hvort hann stendur að baki hótunum hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir spurningar hv. þm. Svavars Gestssonar. Það er mikilvægt fyrir okkur þingflokksformenn að vita hug forseta í þessu efni. Forsrh. sendir stjórnarandstöðunni tóninn aftur og aftur í fjölmiðlum og hann talar gjarnan um að vinnulag sé óviðunandi og það er vinnulag sem er óviðunandi af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hann ber það gjarnan saman við önnur þing og ég fullyrði, herra forseti, að á öðrum þingum mundi það ekki gerast að forustumenn í þinginu hlusti á það æ ofan í æ að sjálfur forsrh. landsins mæli fyrir um það í fjölmiðlum hvernig skuli nú gera í þinginu og hvernig þinghaldið skuli verða, af því að hann hefur ákveðið að það verði svo og lætur okkur hlusta á slíkt í fjölmiðlum. Herra forseti. Það var jákvætt að við áttum fund með forseta í kvöld. Það er annar fundurinn á tæpum tveimur vikum, hinn var í gær. Ég lít svo á að þetta boði áform forseta að eiga á ný samráð við þingflokksformenn og það er nauðsynlegt. Ég lít svo á að ef yfirlýsing forsrh. er ekki í samræmi við samtöl hans og forseta sé brýnna en nokkru sinni að stjórn þingsins, forsetar og þingflokksformenn, taki upp þar sem frá er horfið og reyni að koma þinghaldinu í sæmilegt lag. Þá er ég ekki að tala um vinnulag stjórnarandstöðu. Þá er ég að tala um vinnulag eins og það hefur blasað við af hálfu stjórnar þingsins.

Hæstv. forseti. Ef það er vilji meiri hluta þingsins að þingstörfum ljúki fljótlega og að mál gangi sæmilega fram verð ég að segja að þessi ummæli hæstv. forsrh. í kvöld eru ekki til þess fallin að greiða fyrir þingstörfum eða að leiða til þess að sátt náist um framvindu þingstarfa. Það kann að vera að menn séu farnir að þreytast á þessu vori og mörgum finnist slæmt að komast ekki út í kosningabaráttuna til að styðja sitt fólk en það vill svo til að við erum að ræða mjög stór mál hvert á fætur öðru og það hefur komið greinilega fram í umræðunni að mörgum liggur mjög mikið á hjarta. Það hefur verið eitt af einkennum íslenska þingsins að ræðutími hefur ekki verið takmarkaður fyrr en fyrir örfáum árum að ákveðið var að takmarka umræðu við 1. umr. Ég held að menn eigi að hugsa sig ákaflega vel um áður en þeir fara að hugleiða frekari breytingar því að menn skiptast á og flokkar skiptast á um að vera í stjórn og stjórnarandstöðu. Það er einu sinni svo að það að tala og láta skoðun sína í ljós er sú lýðræðislega aðferð sem stjórnarandstaðan hefur til þess að koma skoðunum sínum á framfæri. Vænlegasta leiðin til þess að greiða hér fyrir þingstörfum er auðvitað að leita sátta og að fólk tali saman og sýni einhvern samningsvilja. Ég hef ekki orðið vör við það að innan dyra væri nokkur einasti vilji meiri hlutans til þess að semja um nokkurn skapaðan hlut. Ég hef ekki orðið vör við það að menn hafi sest yfir þetta. Við höfum bara fengið þau skilaboð að það eigi að að keyra í gegn þessi fjögur stórmál hvað sem tautar og raular. Það er í það minnsta lágmark, hæstv. forseti, að menn setjist yfir þessi mál og reyni að ræða hvort ekki er einhver flötur á því að ná samkomulagi um það hvernig þingstörfum skuli háttað á næstu dögum og hugsanlega vikum og sjá hvort við getum ekki komist að samkomulagi áður en menn fara að taka svona sterkt til orða og auðvitað fleygja fram hótunum því að þetta eru ekkert annað en hótanir í garð okkar.

Herra forseti. Ég gat því miður ekki hlustað á hæstv. forsrh. enda stóð þingfundur þegar útvarpað var. Það er dálítið merkilegt með hliðsjón af því að það er lagaskylda að sækja þingfundi að einhverjir hv. þm. gátu hlustað á hæstv. forsrh.  En einmitt þetta atriði bendir til þess að það er mjög brýnt að endurskoða þingsköpin. Það að þingmenn skuli ekki fara að eigin lögum alla daga, og ég ekki undanskilinn, gerir það mjög nauðsynlegt að endurskoða þingsköpin og ég hef margoft bent á það í þessari umræðu að það er mjög mikilvægt að við endurskoðum þingsköpin, t.d. frá og með næstu kosningum. Ég vildi gjarnan að allir hv. þm. ynnu saman að því að finna skynsamlegar reglur sem leiða til þess að vinnubrögðin á Alþingi geti orðið þannig að maður geti staðið uppréttur frammi fyrir kjósendum og vinnubrögðin séu þannig að við skilum góðum lögum og þörfum eftir málefnalega umræðu sem er mjög mikilvægt. Þetta er allt saman háð þingsköpunum. Ég skora á hv. þm. að vinna nú allir saman vel að því að breyta þingsköpum þannig að þau leiði til skipulegra vinnubragða á Alþingi.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson kom fram í sjónvarpi í kvöld. Hann sagði að tryggja þyrfti eðlileg þingstörf en þar stæði stjórnarandstaðan í vegi. Hún kæmi í veg fyrir að Alþingi Íslendinga næði eðlilegum þroska. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson telur sig eflaust vera mjög þroskaðan mann og Sjálfstfl. telur hann eflaust líka vera mjög þroskaðan, og sama gildir sennilega um Framsfl. og hæstv. ráðherra úr þeim flokki. Hæstv. félmrh. telur Davíð Oddsson eflaust vera mjög þroskaðan ráðherra. Og hæstv. iðnrh. telur Davíð Oddsson hæstv. forsrh. eflaust vera mjög þroskaðan ráðherra vegna þess að mælikvarði Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh. Íslands, á þroska stjórnmálamanna og þroska stofnana lýðræðisþjóðfélagsins er að farið sé að hans vilja í einu og öllu. Þetta eru vanstilltar yfirlýsingar og þetta eru andlýðræðislegar yfirlýsingar. Á Alþingi eru þingmenn stjórnarandstöðunnar að reyna að forða stórslysum í lagasmíð. Við erum að reyna að koma í veg fyrir að lög verði samþykkt sem hefðu það í för með sér að þúsundum láglaunafólks yrði vísað út á götuna. Við erum að reyna að koma í veg fyrir að auðlindir þjóðarinnar verði teknar af henni. Hæstv. forsrh. mun ekki slökkva á okkur með hótunum af þessu tagi, hvorki hér innan dyra né í þjóðfélaginu almennt. Við munum tala máli okkar af vaxandi þunga fram að næstu kosningum þegar kjósendum gefst tækifæri til að skipta um áhöfn í Stjórnarráðinu og hér innan dyra.

Herra forseti. Ég læt mér í léttu rúmi liggja hótanir hæstv. forsrh. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hann hefur talað svona um hið háa Alþingi. Ég minnist þess að hann hefur líkt því við óþægan krakkabekk í gagnfræðaskóla. Við þurfum að hafa ákveðna samúð með sálarlífi hæstv. forsrh. Dagarnir eru honum erfiðir, það eru kosningar fram undan og í kjördæmi hans blasir það við að Sjálfstfl. er að tapa heldur illilega. Ég hef fyllstu samúð þess vegna með því að hæstv. forsrh. er dálítið vanstilltur þessa daga. Lýðræðið er auðvitað vandmeðfarið. Stjórnarandstaðan hefur haft rétt sinn til þess að ræða í þaula og mjög ítarlega þau mál sem fyrir liggja. Það vill svo til að þau frumvörp sem hafa hlotið mesta umræðu síðustu dægur og vikur eru öll gríðarlega viðamikil, þau skipta mjög miklu máli. Þar er tekist á um grundvallarafstöðu til mjög mikilvægra mála og þess vegna er ekkert skrýtið að stjórnarandstaðan notfæri sér þennan rétt. Hann er auðvitað af hennar hálfu vandmeðfarinn. En það er líka vandmeðfarið af stjórnarliðinu hvernig þeir nota ofurtök sín hér. Það hefur aldrei gerst frá því að ég kom hingað upp úr 1990 að stjórnarliðið hefur ekki einu sinni virt stjórnarandstöðuna viðlits. Ekki er tekið tillit til einnar einustu ábendingar sem varðar þau mikilvægu frumvörp sem hérna liggja fyrir og það er ekki einu sinni rætt við stjórnarandstöðuna hennar frómu og hógværu óskir um að fresta tilteknum málum. Það eru engar viðræður í gangi. Það er nýlunda í þessum sölum og ég verð því að segja, herra forseti, að það er ekkert skrýtið þó að stjórnarandstaðan taki sér þennan rétt sem hún hefur. Ég held að það væri mjög erfitt og rangt af hæstv. forsrh. að reyna að beita sér fyrir þessari breytingu vegna þess að þar er vegið að einum grundvallarrétti lýðræðisins. En ég vek hins vegar eftirtekt á því að það skiptir engu máli hverju hæstv. forsrh. hótar. Hann hefur einfaldlega ekki þingstyrk til þess að koma þessu í gegnum þingið. Sé slíkt frv. sem hann er að tala um komið fram eftir 1. apríl þyrfti afbrigði og ég, a.m.k. fyrir mitt leyti og væntanlega öll stjórnarandstaðan, mundi greiða atkvæði gegn því að veita slíkt afbrigði. Hann getur því ekki komið þessu frv. í gegn núna og ekki heldur þó hann framlengi þingið eitthvað fram á sumar. Ég held þess vegna, herra forseti, að æskilegast væri að hið háa embætti forseta reyndi með einhverjum hætti að ná niðurstöðu í samræðum milli stjórnar og stjórnarliða. Hins vegar hefur ekki tekist einu sinni að ná þeim viðræðum í gang og ég harma það alveg eins og ég harma þessar vanstilltu yfirlýsingar hæstv. forsrh.

Hæstv. forseti. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort honum finnist eðlilegt að þessi umræða fari fram með þessum hætti. Hér tala formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar til hæstv. forsrh. eða öllu heldur í tóman stól hæstv. forsrh., sem kemur með yfirlýsingar sínar fram í fjölmiðlum en lætur ekki svo lítið að koma hingað á Alþingi og bera þær þungu ásakanir sem hann bar fram í ríkissjónvarpinu í kvöld á Alþingi þannig að við gætum rætt við hann augliti til auglitis. Ég hef beint spurningu til hæstv. forseta Alþingis og óska eftir svörum við henni.

Forseti hugðist svara og vill gera það nú. Í fyrsta lagi þykir forseta ekki eðlilegt að þessi umræða fari fram að hæstv. forsrh. fjarstöddum, en hann er ekki viðstaddur hér í kvöld af ástæðum sem forseti hélt að ýmsum væru kunnar og vonandi allir skilja.

... komið fram með svona grófar yfirlýsingar.

Þá getur forseti upplýst að hæstv. forsrh. er upptekinn vegna heimsóknar Margrétar Danadrottningar hingað til lands. Það er ástæðan. Forseti vill taka fram, vegna orða sem hér hafa fallið, að það hefur lengi legið fyrir að þessi fjögur mál sem verið hafa til umræðu í þinginu síðustu 14 daga hefur ríkisstjórnin sett í forgangsröð. Út af fyrir sig á það ekki að koma neinum á óvart nú. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hvort hæstv. forsrh. væri að tala fyrir hönd forseta Alþingis. Það er hann ekki að gera, það talar enginn annar fyrir hönd forseta Alþingis. Forseti talar fyrir sínar skoðanir sjálfur. Forseti vill geta þess að hæstv. forsrh. bar þá hugmynd sína, sem hann kom fram með í sjónvarpsviðtali núna, ekkert sérstaklega undir forseta, enda þarf hann ekki að gera það fremur en aðrir og hæstv. forsrh. svarar að sjálfsögðu sjálfur fyrir sínar skoðanir. Forseti getur ekki svarað því hvort knýja eigi fram slíkar breytingar, sem spurt var um, á þessu þingi. Það hefur ekkert sérstaklega verið rætt. Forseti vill leiðrétta þann misskilning sem kom fram í máli hv. 9. þm. Reykv. að það þurfi tvo þriðju til þess að taka slíkt mál til umræðu. Slíkt þarf ekki. Það eru ákvæði í þingsköpum þess efnis að einfaldur meiri hluti nægi til þess að taka á dagskrá mál sem lögð hafa verið fram eftir 1. apríl, þannig að sá misskilningur sé leiðréttur. Forseti telur sig ekki þurfa að taka fleira fram og vonar að hann hafi svarað beinum spurningum sem til hans var beint.

Virðulegi forseti. Nokkuð lengi hefur legið fyrir hver forgangsröð ríkisstjórnarinnar er. Okkur alþingismönnum er það fullkomlega ljóst hvaða mál ríkisstjórnin ætlar að setja á oddinn og jafnframt að hún hyggst afgreiða öll önnur mál sem hér komu inn yfir veturinn og áformað var að afgreiða. Þessi áform þekkjum við en það breytir því ekki hversu mikilvægt það er að stjórn þingsins ræði saman. Herra forseti. Við vitum af hvaða ástæðum forsrh. er ekki hér og hefur ekki tök á að koma í kvöld, en ég vil láta það í ljós að honum var það fullkunnugt þegar hann ákvað að senda okkur í stjórnarandstöðunni tóninn, enn á ný í gegnum fjölmiðla, að hann mundi ekki verða hér ef viðbrögð yrðu við orðum hans nú í kvöld. Það er líka nokkuð sem ástæða er til að ræða við hæstv. forsrh. Forsrh. er ekki forseti þingsins. Stundum held ég þó að forsrh. haldi að hann sé allt, líka forseti þingsins. Hann talaði um það í kvöld að sómi þingsins væri að veði. Ég held, virðulegi forseti, að það þurfi að leiða forsrh. í sannleikann um sóma þingsins. Ég fagna því að það hefur verið skýrt hér í kvöld að forseti þingsins á engan hlut í þessari yfirlýsingu sem barst okkur í sjónvarpinu í kvöld.

Herra forseti. Ég tek undir þessi síðustu orð hv. 5. þm. Reykn. að það er mikilvægt að hæstv. forseti Alþingis hefur lýst því yfir að hann eigi engan hlut að þessari yfirlýsingu hæstv. forsrh. Hann hefur þannig lýst því yfir að þar sé um að ræða ómagaorð sem ástæðulaust sé að taka sérstaklega mikið mark á, af hvaða ástæðum sem það nú er. Hins vegar held ég að það sé óhjákvæmilegt að þessi ummæli forsrh. verði rædd í forsn. sérstaklega, hvort sem það verður gert í kvöld eða síðar. Ég fer fram á það við hæstv. forseta að þessar yfirlýsingar forsrh. verði sérstaklega teknar fyrir í forsn. og þar með hvernig fara á með þau drög að frv. um breytingar á þingsköpum sem lengi hafa legið fyrir í tilbúnu vinnuskjali. Ég vil í annan stað segja, herra forseti, að það er nokkuð umhugsunarvert hvernig staða þingsins er orðin. Það er auðvitað rétt að að undanförnu hefur forsrh. landsins og ríkisstjórnin reynt að gera allt sem hún getur til að brjóta af sér andstöðu í þjóðfélaginu. Hún hefur reynt að gera eins lítið úr verkalýðshreyfingunni og mögulegt er og reynt að skerða starfsgrundvöll hennar verulega. Hún hefur spillt lífskjörum almennings og sérstaklega atvinnulausra í landinu. Hún er nú að eyðileggja félagslega íbúðalánakerfið og það er greinilegt að hæstv. forsrh. þráir fátt meira en að leggja stjórnarandstöðuna niður. Yfirlýsing forsrh. í kvöld hafði bara einn tilgang. Tilgangurinn var sá að koma því út til þjóðarinnar að stjórnarandstaðan á Alþingi væri til óþurftar. Það var það sem hæstv. forsrh. vildi koma út til þjóðarinnar í kvöld. Hinar pólitísku árásir hans á stjórnarandstöðuna lýsa auðvitað óvenjulegum valdahroka. Ég segi, herra forseti, að það er að verða svo að ekkert er brýnna fyrir þjóðina en að þingið taki sjálfstætt á sínum málum og til verði ný sátt um störf Alþingis. Mér liggur við að segja menningarsáttmáli um störf Alþingis, sem allir eiga aðild að, þannig að hér sé hægt að vinna eðlilega að málum. Orð hv. þm. Péturs Blöndals áðan, sem kemur þó úr stjórnarliðinu, lýsa því kannski einna best að það er víðar en í stjórnarandstöðunni sem menn kalla á að tekið verði á þessum málum á ný. Ég vil að lokum láta það koma fram af minni hálfu, herra forseti, að skoðun okkar er sú að það sé eðlilegt að sveitarstjórnirnar í landinu og sveitarstjórnarframboðin fái frið til að koma sínum málum á framfæri í næstu viku. Mín skoðun er sú að það sé eðlilegt að við gerðum á meðan hlé á störfum þingsins og kæmum svo saman eftir sveitarstjórnarkosningarnar. Við höfum, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, komið þessum sjónarmiðum á framfæri við hæstv. forseta og mér finnst að þessi lota megi ekki taka enda án þess að þessar upplýsingar komi fram. Við viljum sýna sveitarfélögunum í landinu þá virðingu að þau fái að fjalla eðlilega um sín mál í aðdraganda kosninga.

Forseti vill vegna orða hv. þm. að það sé ljóst að það voru hans orð en ekki forseta að þetta væru ómagaorð sem ekki þurfi að taka mark á. Það voru ekki orð forseta. Hv. þm. á að vera kunnugt um það, a.m.k. formönnum þingflokka, að umræðum um ræðutíma í endurskoðunarstarfinu varðandi þingsköpin er ekki lokið. Það mál höfum við rætt en ekki komist að niðurstöðu í því. Forseti vill aðeins í lok þessarar umræðu taka undir það að auðvitað þarf að verða sátt um þingstörfin. Forseti mun leggja sig fram um að svo geti orðið þrátt fyrir verulegan ágreining sem hér er uppi þessa daga.

Herra forseti. Það er ómögulegt að hefja þessa umræðu án þess að ræða örlítið frekar framvindu þingstarfa á hinu háa Alþingi. Ég minni á það, herra forseti, að það var einmitt hæstv. forseti sem fyrir hönd forsn. reifaði það við stjórnarandstöðuna snemma í apríl hvort ekki væri hægt að finna samkomulagsflöt fyrir því að flýta þinglokum. Samkvæmt starfsskrá þingsins áttu þau að vera 8. maí en það var óskað eftir samstarfi við það að flýta þeim fram til 22. apríl ef ég man rétt. Rökin sem gefin voru fyrir þessari ósk voru fyrst og fremst þau að nauðsynlegt væri að gefa þeim sem nú eru að heyja kosningabaráttu í sveitarstjórnum og bera sín mál fyrir kjósendum, tóm til að rökræða stefnu sína við kjósendur í sveitarfélögunum. Ég minnist þess að undirtektir við þetta voru býsna góðar innan stjórnarandstöðunnar en eðlilega var það sanngjörn ósk stjórnarandstöðunnar, þegar svona umleitun kom fram af hálfu stjórnarliðsins í gegnum forsn., að stjórnarliðið hnikaði til einhverjum sinna mála, frestaði einhverjum málum. Það hefur í engu verið komið til móts við eina eða neina ósk stjórnarandstöðunnar í þessum málum. Hæstv. forseti hefur getið þess að þau fjögur stóru mál sem liggja fyrir þurfi auðvitað að komast í gegn. Hvers vegna? Vegna þess að ríkisstjórnin óskar þess. Eigi að síður er það þannig, held ég, að ekkert þessara mála er þess eðlis að það kalli beinlínis á samþykkt á Alþingi. Ég minni t.d. á það að það ágæta mál sem nýtur þó mestrar hylli af þessum fjórum í þinginu, þjóðlendufrv., er búið að vera í samningu í 14 ár. Ekki var héraðsbrestur vegna þess að það færi ekki í gegnum þingið. Ég minni líka á að húsnæðisfrv. sem við erum að ræða í kvöld felur ekki í sér nein sérstök ákvæði sem beinlínis kalla á að málinu verði hraðað í gegnum þingið. Vel kann að vera að hæstv. félmrh. þyki sem einstök atriði séu þess eðlis að æskilegt væri að ná þeim fram. Ég get vel skilið það sjónarmið hjá kappsfullum ráðherra. Ég sé hins vegar ekki að það sé nokkuð sem reki beinlínis á eftir því að frv. verði tekið með offorsi og kappi gegnum þingið, nema ef vera skyldi hvöt hæstv. ráðherra til að raða fleiri framsóknarmönnum á jötuna í ýmsum stjórnum sem tengjast því vonda frv. sem nú er til umræðu. Sama má auðvitað segja um frv. hæstv. iðnrh. um auðlindir í jörðu. Þar er ekkert sem rekur á eftir því að það verði samþykkt endilega núna. Enda mátti heyra á mörgum stjórnarliðum að það var ekkert sem þeim þótti beinlínis kalla á að það færi með líka. Það sem við sjáum gerast hér, herra forseti, er einfaldlega í fyrsta lagi taugaveiklun innan stjórnarliðsins vegna þess að kosningar eru í nánd og við vitum það, eins og kom fram í máli mínu áðan, að hæstv. forsrh. þarf að þola að það vígi sem hann byggði upp í gegnum áratuginn er að hrynja. Það er bókstaflega að hrynja í Reykjavík og alveg sama hversu óvönduðum meðulum sjálfstæðismenn beita, það hrín ekkert á skynsemi kjósenda sem ekki vilja láta telja sér í trú um þá hluti sem þar hafa verið bornir á borð. Sömuleiðis sjáum við það líka, herra forseti, að Framsfl. hefur fulla ástæðu til að vera heldur dapur þegar hann gengur núna til kosninga. Það má heita að ekkert kjördæmi sé þar sem Framsfl. stendur með bærilega, þar sem hann býður fram einn og sér, nema ef vera skyldi í kjördæmi þess vaska hv. frsm. fyrir áliti meiri hluta félmn., Magnúsar Stefánssonar. Það er einkum og sér í lagi þar sem segja má að Framsókn geri aðeins betur en að halda haus. Hæstv. félmrh. má hins vegar horfa upp á að vígið sem hann hefur byggt upp með þrautseigju og elju gegnum áratugi er ekki jafnrammgirt og áður. Hæstv. félmrh. var áður hinn óskoraði foringi í sínu kjördæmi en nú sjáum við að sjálfstæðismenn eru búnir að slá í klárinn og eru komnir meira en upp að síðunni hjá hæstv. félmrh. Þetta, herra forseti, tengist auðvitað á vissan hátt þessum fjórum málum. Hvers vegna? Vegna þess að mörg þeirra og sér í lagi þetta frv. sem við erum að ræða í kvöld eru þess eðlis ... --- Herra forseti, er þetta ljósmerki einhver sérstök tilmæli?

Forseti vill láta þess getið að klukkan er ekki eins og hún á að sér.

Allt í lagi, ég tek það gott og gilt. En í kjördæmi hæstv. félmrh. eins og víðar hjá framsóknarmönnum er fylgið hjá Framsfl. ekki jafnsterkt og áður. Ég var, herra forseti, að velta fyrir mér hvernig á því stæði og ég tel að eina af orsökunum megi auðvitað rekja til frv. sem ég hef verið að nefna. Það er nefnilega þannig að Sjálfstfl. hefur tekið upp þann hátt að láta Framsfl. beita sér fyrir erfiðustu málunum. Það sem við sjáum t.d. í þessu frv. til húsnæðismála, sem hæstv. félmrh. hefur lagt svo mikið kapp á að koma í gegnum þingið, er ekki stefna Framsfl. og það er ekki stefna nokkurs flokks sem tengist stjórnarandstöðunni. Það er stefna þess flokks sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur fylgt, illu heilli, að málum allt of lengi og gerir sennilega allt of lengi úr þessu líka. Það sem við sjáum er stefna Sjálfstfl. eins nakin og hún getur gerst. Hér er verið að ná því langþráða marki, a.m.k. margra talsmanna þess flokks að rústa félagslega íbúðakerfinu, því kerfi sem við getum sagt að hafi verið sátt um meðal margra flokka um áratuga skeið, því kerfi sem einmitt flokkur hæstv. félmrh. tók þátt í að byggja upp, stundum með semingi en stundum af kappsfullri ákefð þegar sá gállinn var á honum. Hér er verið að taka aftur áratuga ávinning harðrar verkalýðsbaráttu fátækrar alþýðu meðan hún var fjölmenn á fyrri hluta aldarinnar og það er ekkert við því að segja, herra forseti, þegar pólitíkin snýst þannig að meiri hluti liggur með slíku máli. Það gildir um þetta mál eins og öll önnur að auðvitað á meiri hlutinn að ráða þótt stjórnarandstaðan eigi að fá sinn fulla rétt og verður að fara vel með þann rétt til þess að segja álit sitt og jafnvel stundum í ítarlegu máli eins og einn af hæstv. forverum hæstv. félmrh. beitti sér með drjúgum árangri fyrir í gær. Hins vegar er þrautin þyngri fyrir mann eins og mig sem hér stendur og hef um langan aldur alið með mér leynilega aðdáun á a.m.k. fortíð Framsfl. sem naut vissulega þeirrar gæfu að aðstoða fjölda fátækra Íslendinga til bjargálna fyrr á öldinni með þrautseigju framsýnna manna sem höfðu sanngirni og réttlæti að leiðarljósi. Mér er heldur engin launung á því, herra forseti, að á þeim árum, sem ég var e.t.v. ekki kominn til þess pólitíska vits og þroska sem ég hef nú, yljaði það mér oft um hjartarætur að hlýða á mál hæstv. félmrh. sem þá var vaskur gæðingur sem var að brjótast í framvarðarsveit Framsfl. og leyfði sér oft þann munað að vera á annarri skoðun en Framsfl. eða forusta þess flokks. Það var hæstv. félmrh. sem oft og tíðum fyrir 15--20 árum setti upp heldur geðfelldan vinstri vanga Framsfl. Það er engin launung á því, herra forseti að ég tel að það hafi ekki síst verið slík afstaða, þegar fulltrúar róttækra bænda sem höfðu íslenska bændamenningu í hjartastað eins og hæstv. ráðherra hafði þegar hann reið hrossum sínum út frá Höllustöðum, sem gerði að verkum að Framsfl. naut virðingar fyrir staðfestu. Hæstv. félmrh. breytti um skoðanir á mörgu eins og til að mynda ég. Ég minnist þess líka, herra forseti, þótt ég sé örlítið farinn út fyrir efnið, að við vorum á sínum tíma bærilega sammála til að mynda um ákveðinn þátt íslenskra utanríkismála og hæstv. félmrh. hefur fallið frá því og ég sömuleiðis líka en mér sýnist sem hæstv. félmrh. hafi hvergi látið stöðvast í ferð sinni frá þeim hugsjónum sem knúðu hann til góðra verka í æsku og vel yfir á miðjan aldur því hann er enn á svo hraðri leið til hægri að það má eiginlega segja að hann beri svo hratt yfir að menn eigi erfitt með að fylgjast með honum.  Ég held, herra forseti, að þetta sé eitt af því sem Framsfl. þarf að greiða fyrir þátttöku sína í ríkisstjórn. Það hefur orðið hlutskipti hans allar götur frá því stefnuskrá ríkisstjórnarinnar var færð í letur að beita sér fyrir afar óvinsælum málum. Við sjáum hvernig hæstv. heilbrrh. hefur hvað eftir annað þurft að taka upp mál, sem hún mælti gegn meðan hún var stjórnarandstæðingur, og bera þau fram til samþykktar í Alþingi að öllum líkindum oft þvert á samvisku Framsfl. Þetta mál er eitt af þeim málum sem Framsfl. hefur með sama hætti verið knúinn til að tosa yfir dýið. Ég minnist þess hversu undrandi ég varð þegar ég las stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem nú situr, mér voru þá í fersku minni þeir bleðlingar sem Framsfl. hafði gefið út í kosningabaráttu sinni og þau loforð sem einstakir forustumenn Framsfl. höfðu gefið út og einstakir þingmenn. Vissulega get ég þess, herra forseti, að í samræðum sem ég átti við hæstv. félmrh. um hástemmdustu loforðin í þeim lista gat hann þess að hann sjálfur hefði aldrei tekið undir það og ég tel að ég geti meira að segja af stakri hógværð mælt þau orð að sennilega sé enginn maður í þessum þingsölum sem er jafn vel að sér í kosningastefnuskrá Framsfl. og ég og ég verð að hryggja þingheim með því að hæstv. félmrh. hafði rétt fyrir sér. Hann var sennilega hófstilltastur þeirra manna innan raða Framsfl. sem ræddu húsnæðismálin og gáfu hástemmdar yfirlýsingar um þau mál en hann er eigi að síður partur af flokki og hann er ábyrgur fyrir stefnu flokksins og hann er auðvitað ábyrgur fyrir að efna þau loforð sem flokkurinn hefur gefið kjósendum fyrir hans hönd og það voru einmitt þessi orð og loforð sem urðu þess valdandi að mjög mikill fjöldi íslensks almúga fylkti sér um Framsfl. Þegar stefnuyfirlýsing flokksins sá hins vegar dagsins ljós blasti við sú nöturlega staðreynd, sem vakti undrun mína og nokkra depurð, að ekkert af þessum orðum var skráð, ekki einu sinni á dulmáli, í þann texta sem hæstv. félmrh. lét hafa sig í að setja um húsnæðismálin inn í stefnuyfirlýsinguna og það er auðvitað mjög dapurlegt. Þetta, virðulegi forseti, er eitt með mörgu sem gerir að verkum að það er að heita má sama hvar maður horfir yfir hið pólitíska svið í dag að hvarvetna geldur Framsfl. þess að honum hefur verið beitt eins og þreyttum klárhest fyrir illa hjólvætt æki og látinn tosa þessu áfram, látinn vinna skítverkin fyrir Sjálfstfl. Það er ekki hægt að kalla það annað. Þetta er eins og að moka út úr illa hirtu fjósi. Herra forseti. Ég held að þetta skipti talsvert miklu máli. Mig langar líka áður en ég held lengra, herra forseti, að geta þess að ég tel að þinghaldið eins og það er orðið, ræðuhöld um þessi frv. hafi sett ákveðinn dapurlegan blæ á þetta þing. Ýmsir hæstv. ráðherrar og síðast forsrh. hæstv. nú í kvöld skella skuldinni af þessu öllu á stjórnarandstöðuna en við erum við alveg sérstakar aðstæður og fyrir því liggja tvenns konar rök. Í fyrsta lagi er hér um að ræða þrjú frv. sérstaklega, sem eru gríðarlega umdeild, og þau eru öll þess eðlis að þar er í rauninni tekist á um dýpstu átakalínur í innanríkispólitískum málum á Íslandi í dag og það þarf engan að undra að menn kjósi að setja á talsverðar ræður til að koma fram sjónarmiðum sínum. Það er eðli lýðræðisins að menn vegast á með rökum. Það er eðli lýðræðisins að þegar menn hafa sett rök sín ítarlega fram og telja að mál hafi verið til þrautar rædd, þá ræður meiri hlutinn. Hann á að gera það. Það er skoðun mín, herra forseti. En sömuleiðis er engin lýðræðisleg regla sem segir að það eigi að skjóta skildi fyrir allt það sem fulltrúar upp undir 40% og jafnvel meira af þjóðinni hafa að segja á hinu háa Alþingi. Ég sé, herra forseti, að hæstv. félmrh. geispar undir þessum lestri. Það er sennilega vegna þess að honum er ekki notalegt að hlusta á þetta en staðreyndin er einfaldlega sú að við erum að ræða gríðarlega djúp mál hérna. Hitt sem gerir þessar kringumstæður dálítið öðruvísi en endranær, herra forseti, er sú staðreynd að stjórnarliðið hefur í engu viljað taka til greina athugasemdir eða ábendingar frá stjórnarandstöðunni. Þá skiptir engu máli þótt í sumum efnum sé um að ræða athugasemdir sem koma frá húsnæðisnefndum í sveitarfélögum þar sem stjórnarliðið fer með meiri hluta. Ég bendi sérstaklega á, herra forseti, að í Kópavogi er Framsfl. að vísu að tapa en hann nær því sennilega að skrölta á einum manni og það dugir til að halda þeim meiri hluta sem þar er í dag og hvers konar meiri hluti er það? Það er meiri hluti Sjálfstfl. og Framsfl. Það er sami meiri hluti og fer með ríkisstjórn Íslands í dag. Húsnæðisnefnd sem situr í umboði þess meiri hluta hefur orðið til þess að setja fram afskaplega meitlaða gagnrýni á mjög umdeild atriði í þessu frv. eins og þau sem varða framboð og þörf fyrir leiguíbúðir. Þar er samhljómur milli þess sem stjórnarandstaðan segir hér, maður á mann ofan, og þess sem húsnæðisnefndin sem starfar í umboði Sjálfstfl. og Framsfl. í Kópavogi hefur að segja. Maður skyldi ætla, herra forseti, að þetta mundi duga til að þeir háu herrar sem sitja nú við kjötkatla valdsins mundu a.m.k. ljá andmælunum eyru en þeir skirrast við því. Þetta er í fyrsta skipti frá því ég settist fyrir sjö árum á hið háa Alþingi sem stjórnarliðið tekur ekki einu sinni í mál að ræða breytingar á málum. Það tekur heldur ekki einu sinni í mál að velta því fyrir sér í anda lýðræðisins að fresta þótt ekki væri nema umdeildustu atriðum þessa frv. í ljósi þess að ekki aðeins stærstu sameinuðu verkalýðssamtökin hafa óskað þess, heldur fjölmörg smærri verkalýðsfélög. Það er hins vegar í anda þeirrar stefnu sem kemur fram í frv., herra forseti, að hlusta ekki á verkalýðshreyfinguna. Ég er að vísu á meðal þeirra sem tel að verkalýðshreyfingin eigi ekki að ráða landinu beinlínis, en það er sjálfsagt þegar menn eru að setja svona gríðarlega mikilvæg lög, að hlustað sé á ábendingar þeirra sem eru á leikvanginum sjálfum og hafa farið með vissum hætti t.d. í gegnum húsnæðisnefndir sveitarfélaganna sem kunna þessi mál þar af leiðandi. Að sjálfsögðu á að hlusta á þau. Er það gert? Nei, herra forseti. Ekkert af því sem verkalýðshreyfingin hefur látið frá sér fara í þessu máli hefur fengið minnsta hljómgrunn hjá hæstv. ríkisstjórn og þeim meiri hluta sem fer með völd. Nú er það svo, herra forseti, að í báðum þessum flokkum er að finna grandvart og gott fólk sem samkvæmt eðli þessara flokka sem eru auðvitað, miðað við þá stöðu sem uppi er í stjórnmálum á Íslandi, hálfsósíaldemókratískir að hluta, auðvitað er fullt af þingmönnum í stjórnarliðinu sem hafa þannig hjartalag, þannig réttlætiskennd og þannig augu sanngirninnar að þeir sjá að í þessum frv., þótt þeir fylgi meginstefnu þeirra, er margt sem er þeygi gott og maður veltir fyrir sér hvort ekki sé erfitt hlutskipti fyrir þessa ágætu starfsbræður mína og systur að þurfa að vera reknir til réttar eins og vel tamin trippi og greiða atkvæði, alltaf á sama vegu, aftur og aftur gegn sannfæringu sinni. Ég held, herra forseti, að þessu ágæta fólki væri þarft að velta fyrir sér því ákvæði stjórnarskrárinnar sem segir að menn eigi að láta samvisku sína ráða þegar kemur að því að greiða atkvæði. Herra forseti. Ég gat þess áðan að mig langaði að reifa það sem Framsókn hefur sagt um þessi mál vegna þess að ég tel að nú sé kominn tími til að minna þessa háu herra á það hvað þeir sögðu á sínum tíma. Ég ætla nefnilega ekki, herra forseti, að eyða þeim stutta ræðutíma sem ég tel að ég hafi til umráða til þess að fara með mikil minningarorð yfir hinum látna enda var flutt að mér skilst, tíu og hálfs tíma ræða í gær þar sem æviferli hins látna, þ.e. húsnæðiskerfis Íslendinga sem sett var á stofn 1929, var fylgt frá vöggu til grafar. Nú má heita að við stöndum yfir moldum þessa volduga kerfis sem er ein af fjárveitunum í hinu íslenska velferðarkerfi. Það er auðvitað dapurlegt að þar eigi í hlut flokkurinn sem einu sinni hafði að forustumanni, manninn sem skráði eigin hendi stefnuskrár tveggja flokka sem í upphafi þessarar aldar höfðu jafnaðarhugsjónina að leiðarljósi, hinn ágæti forustumaður, Jónas Jónsson frá Hriflu. Sá maður, sem ýtti Alþfl. úr vör og stofnaði Framsfl., hafði þá hugsjón í brjósti að þessir tveir flokkar mundu gegnum öldina móta þjóðfélag þar sem samvinnuhugsjónin, félagslega hugsjónin og jafnaðarmennskan sætu í öndvegi.

Og báðir villst af leið.

Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson kallar fram í að a.m.k. annar þeirra hafi villst af leið, heyrðist mér. Ég get verið honum sammála um það og get svo sem bætt því við, herra forseti, að fleiri hafa villst af leið þótt sumir séu að vísu fastir í sinni gömlu slóð og sjái ekki að hún liggur fram af hengifluginu, en ekki meira um það. En ég ætlaði, herra forseti, að rifja það aðeins upp að Framsfl. hefur fortíð í þessu máli. Hann kemur ekki eins og nýfætt barn til þessara mála. Framsfl. háði hér nokkuð harðvítuga stjórnarandstöðu seinni hluta síðara kjörtímabils. Hún gekk að stórum hluta út á tvennt. Hún gekk út á það að gagnrýna það sem þáv. ríkisstjórn, undir forustu Alþfl. í málaflokki heilbrigðismála, var að gera á þeim leikvangi. Þegar að lokum kjörtímabilsins leið var eitt sem stóð upp úr ræðum framsóknarmanna. Það var andóf gegn húsnæðiskerfinu, framferði síðustu ríkisstjórnar í þeim efnum og sér í lagi gegn húsbréfakerfinu. Framsfl. vissi ekkert eins vont og húsbréfakerfið sem Alþfl. kom á fót árið 1986 þótt þetta frv. sé auðvitað staðfestingin á því að þar var þó farið á rétta leið vegna þess að frv. skýtur frekari stoðum undir húsbréfakerfið en fellir hins vegar burt þær stoðir sem áður báru uppi hina félagslegu samhjálp innan kerfisins. Hin hástemmdu loforð sem Framsfl. sóaði út og suður eins og glópagulli hvar sem hann kom, um allar þorpagrundir, gengu að verulegu leyti út á húsnæðismálin. Hin hástemmdu loforð Framsfl. í kosningabaráttunni gengu hvergi jafnhátt og gengu eins og eldflaugar upp á himingeiminn, einmitt í húsnæðismálunum. Ég minnist þess að hv. þm. flokksins lofuðu því auðvitað að leysa á einu augabragði öll þau vandamál sem þeim tengdust. Af því hér eru í salnum nokkrir þingmenn, herra forseti, sem ég veit að hafa ákveðna sögulega skynjan tel ég rétt að rifja dálítið upp, sérstaklega þá gagnrýni sem Framsfl. beindi að Alþfl. meðan á þessu skeiði stóð. Það var ekki síst sagt að koma þyrfti með björgunaraðgerðir, sem við sjáum nú í þessu skelfilega frv. og vitum hvernig þær ganga, og bregðast þyrfti með við neyðarástandi á þúsundum heimila. Framsfl. sagði að Alþfl. hefði staðið fyrir aðgerðum sem urðu til þess að skuldir vegna húsnæðiskaupa hefðu aukist stórkostlega. Nú er það svo, herra forseti, að ég gæti auðvitað kryddað mál mitt með nokkrum góðum tilvitnunum í margar hástemmdar ræður sem fluttar voru af hálfu Framsfl. í þeim efnum á síðasta kjörtímabili. Hv. þm. Magnús Stefánsson var að vísu ekki kominn í þann hóp þá, þannig að ég vil ekki fara að gera honum upp þær skoðanir, því hann hefur enn ákveðna von til að sjá að sér. Þó get ég sagt um hann eins og sagt var um annan mann: Ill var þín gangan fyrsta. Á þessum árum voru auðvitað uppi margvíslegir erfiðleikar og ég ætla ekki að gera lítið úr því en umræðan sem Framsfl. stóð fyrir var nú um margt á afskaplega dapurlegum villigötum. Ég tel rétt að rifja það upp að hún spannst vegna frægrar skýrslu Þjóðhagsstofnunar, þar sem kom vissulega fram að skuldir heimilanna hefðu vaxið hratt. Niðurstöðurnar reyndi Framsfl., um tveggja ára skeið minnir mig, að nota til að sýna fram á að Alþfl., ríkisstjórnin, og raunar Alþfl. sérstaklega, vegna þess að hann fór þá með húsnæðismálin, hefði mistekist í þessum málaflokki og hefði séð til þess að afkoma heimilanna hefði rýrnað. Að því er forustumenn Framsfl. sögðu þá, þá römbuðu þúsund heimila á barmi gjaldþrots. Auðvitað var sú túlkun, herra forseti, víðs fjarri. Það kom aldrei fram í þeirri umræðu að Þjóðhagsstofnun sjálf, í þessari margfrægu skýrslu, benti á að skýringanna væri að leita í verðtryggingunni. Í kjölfar hennar þurfti að endurfjármagna næstum allt húsnæði í landinu og lánstími húsnæðislána var lengdur þannig að skuldirnar greiddust hægar en áður. Horfið var frá því skömmtunarkerfi á lánsfé en sú aðgerð auðveldaði að sjálfsögðu aðgang manna að lánsfé og fjármagni til húsnæðiskaupa. Þetta voru auðvitað að stórum hluta skýringarnar á auknum skuldum vegna húsnæðiskaupa og menn gleyma því alltaf, eða eigum við að segja að hv. þm. Framsfl. létu vera að geta þess, að á móti þessum auknu skuldum sköpuðust vitaskuld mjög miklar eignir. Núna, herra forseti, hegg ég eftir því í því frv. sem liggur fyrir, að enn er sú leið farin að setja upp biðlista. Viðbótarlánin sem að vísu er alfarið í valdi sveitarfélaganna að veita, og verða ekki veitt nema sveitarfélögin standi skil á 5% framlagi í varasjóðinn, eru auðvitað veitt þannig að óhjákvæmilegt er að einhvers konar biðlisti skapist. Ef það er eitthvað sem hefur einkennt það sem kallað er framsóknaráratugirnir í sögu íslenskra stjórnmála eru það einmitt biðlistar. Þegar sá þingmaður, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem í gær talaði lengst mál, ítarlegast og skörulegast um húsnæðismálin, settist í stól félmrh. 1987 að loknum kosningum, voru 8.000 Íslendingar á biðlistum eftir lánum úr skömmtunarkerfi framsóknaráratuganna. Ég sé að hinn ungi hv. þm. Magnús Stefánsson lyftir brúnum í forundran. Ég gæti sagt honum margt fleira og jafnvel verra úr sögu hans flokks, sem einu sinni var ágætur. Ég vil þó hlífa hv. þm. vegna þess að hann er ungur að árum og á ekki skilið af mér að ég helli yfir hann úr fötum fortíðarinnar sökum þessa. Hann ber ekki ábyrgð á þessum fortíðarvanda. Staðreyndin var sú að þegar Alþfl. kom að húsnæðismálunum 1986 voru 8.000 manns á biðlistum eftir lánum úr skömmtunarkerfinu. Þetta skömmtunarkerfi, herra forseti, var hluti þess spillta umhverfis í efnahagsmálum sem fyrir síðustu kosningar var lýst svo að það væri skilgetið afkvæmi Framsóknar og að rétt flokksskírteini hefði jafngilt boðsmiða í veisluna. Herra forseti. Hver er það sem tekur svona skáldlega til orða? Það er ekki sá þingmaður sem hér stendur sem á höfundarrétt að þessum lýríska áfellistexta. Það voru ekki vinir Framsóknar í Alþfl. sem orðuðu þetta svona fagurlega. Það var gert í bæklingi sem hæstv. núv. forsrh. og formaður Sjálfstfl. bar ábyrgð á. Sá maður sem situr nú í ríkisstjórn með Framsfl. orðaði það svo, eða bæklingurinn sem hann bar ábyrgð á og var sendur út í þessu kjördæmi á hans ábyrgð, að kerfið sem Framsfl. byggði upp á sínum tíma væri spillt, pólitískt fyrirgreiðslukerfi þar sem rétt flokksskírteini þyrfti til að fá boðsmiða í veisluna. Herra forseti. Nú er aftur verið að búa til svona kerfi. Nú er til að mynda verið að draga fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar úr húsnæðisnefndunum. Það er aftur verið að setja þetta mál alfarið undir pólitískt vald og setja upp kerfi þar sem óhjákvæmilegt er að biðlistar myndist aftur, sérstaklega þeirra sem fátækastir eru. Það er alveg ljóst hverjir það eru sem ætla að standa við dyrnar og skoða flokksskírteinin þegar boðið verður til veislunnar, herra forseti. Það er auðvitað Framsfl. Það sem við sjáum hér í uppsiglingu er því auðvitað partur af því valdakerfi sem þessir tveir helmingaskiptaflokkar eru sameiginlega að byggja upp, þ.e. kerfi þar sem þeir ráða hverjir komast að jötunni. Ég er viss um það að þetta er í andstöðu við flest það sem t.d. hv. þm. Pétur H. Blöndal vill. Hann horfir horfir hins vegar upp á það að Framsfl. er aftur að búa til þetta kerfi. --- Hv. þm. lyftir höndum til himins og hristir höfuðið. --- Það er einfaldlega staðreynd, herra forseti, að svona er það kerfi sem búa á til með viðbótarlánin núna. Ég skal að vísu ekki fullyrða um það hvort það gangi sér svo gjörsamlega til húðar þegar í upphafi að myndist biðlisti upp á þúsundir manna en það er alveg klárt að í sveitarfélögunum munu auðvitað verða til biðlistar. Hverjum heldur hv. þm. Pétur Blöndal að verði hleypt inn í veisluna? Herra forseti. Hv. þm. er það skyni væddur að ég veit ég þarf ekki að útskýra þetta fyrir honum. Ég vísa honum bara á þann pólitíska bækling sem borinn var í hús, m.a. til að tryggja kjör þessa þingmanns. Það var hv. þm. Pétur H. Blöndal sem háði sína kosningabaráttu á grundvelli þessara orða m.a. Auðvitað kostaði tugi milljarða að eyða biðlistum Framsfl. en á móti gerðist það, herra forseti, að þúsundir fjölskyldna eignuðust þak yfir höfuðið. Um leið stórjukust skuldir landsmanna. Það varð til þess að það varð stórkostleg fjölgun í félagslega húsnæðiskerfinu. Það fjölgaði verulega í hópi þeirra sem eignuðust sínar eigin íbúðir. Það sem auðvitað skiptir mestu máli fyrir þá sem fylgja jafnaðarhugsjóninni er sú staðreynd að stórátak var gert til að hjálpa þeim sem bjuggu við greiðsluerfiðleika og stórátak var gert til að hjálpa þeim sem voru það illa bjargálna að það var erfitt fyrir þá, af eigin rammleik, að reisa sér þak yfir höfuð. Það er auðvitað þetta sem skiptir mjög miklu máli og menn verða að gera sér grein fyrir því að skuldaaukningin segir ekki alla söguna. Vegna þess að því var jafnan haldið fram að hlutfall húsnæðisskulda af skuldum heimilanna hefði aukist, þá tel ég rétt að nefna það nokkuð. Þetta kom m.a. fram í ræðum manna sem nú eru ráðherrar Framsfl. Þeir sögðu ekki frá því, þegar þeir voru á fundum með kjósendum sínum, að ef skýrsla Þjóðhagsstofnunar er lesin þá kemur í ljós að þar er vakin sérstök athygli á því að húsnæðisskuldirnar sem hlutfall af heildarskuldum heimilanna hefðu farið lækkandi í tíð Alþfl. Heimilin skulduðu hlutfallslega minna vegna húsnæðiskaupa en áður. Þetta var niðurstaða Þjóðhagsstofnunar. Svona gekk nú þetta kerfi sem Alþfl. setti upp og Framsfl. hefur sagt að sé óalandi og óferjandi og nú sé nauðsynlegt, sökum þessarar fortíðar, að ráðast á með oddi og sleggju og keyra yfir eins og þegar bryndreki valtar yfir strákofa. Ég gæti komið með ýmsar fleiri tölur, herra forseti, en ég ætla ekki að gera það. Ég held að þetta nægi til að sýna fram á að ýmsar þeirra forsendna sem framsóknarmenn hafa gefið sér fyrir því að núverandi kerfi uppfylli ekki sitt hlutverk og það hafi steypt mönnum í ógöngur, eru ekki réttar. Það var líka athyglisvert, herra forseti, að sjá það á úttektum sem gerðar voru, m.a. að ósk framsóknarmanna á þeim tímum, hvaða fólk var í vanskilum. Við þurftum langar stundir að hlusta á sönginn hjá Framsfl. um að þessi stefna, þetta kerfi sem nú á að svipta burt eins og feysknum stoðum, hefði steypt láglaunafólkinu, lítilmagnanum í íslensku samfélagi, í efnahagsleg vandræði. Hins vegar kemur í ljós þegar kannanir á því hverjir það voru sem hafa lent í vanskilum eru skoðaðar, að þá er það ekki maðurinn, sem Albert Guðmundsson, sá ágæti fyrrum kollegi okkar, kallaði ,,litla manninn``, sem varð fyrir fjárhagslegum þrengingum vegna húsnæðiskaupa. Að obbanum voru það þeir sem voru yfir landsmeðaltali í tekjum sem lentu í hinum fjárhagslegu þrengingum. Það var því ekki litla fólkið sem sætti einhverjum hörmungum eins og Framsfl. sagði. Hins vegar er svo undarlegt að þegar maður skoðar húsnæðisfrv. sem nú liggur fyrir er það alveg ljóst að þeir sem koma verst út úr því eru þeir sem Albert Guðmundsson hefði kallað ,,litla manninn``, fólkið sem á erfiðast. Það eru einstæðu foreldrarnir, aldraðir og öryrkjar. Mér er ekki tamt, herra forseti, að fara með dramatískan söng um þá sem eiga erfitt í þjóðfélaginu en það er samt sem áður staðreynd að hér er verið að svipta burtu einum mikilvægasta hlutanum í hinu íslenska velferðarkerfi. Framsfl. lofaði því að kjósendur gætu tínt af jörðunni manna sem félli af himnum og gylliboðin voru raunar ótrúleg. Ég er viss um að jafnskynsömum manni í fjármálum og hv. þm. Pétri H. Blöndal þætti það með ólíkindum ef ég færi með öll þessi loforð. Ég ætla ekki að gera það. Ég ætla, herra forseti, að rifja upp örfá loforð. Ég ætla að rifja það upp að Framsfl. lofaði í stjórnmálaályktun frá flokksþingi sínu að láta Húsnæðisstofnun grípa til björgunaraðgerða til að aðstoða fólk við að greiða úr skuldavandamálum heimilanna. Ég efa ekki góðan vilja hæstv. félmrh. og ég veit hann heldur því fram að hann hafi lagt sitt litla lóð á vogarskálar réttlætisins í þessum tilgangi en staðreyndirnar tala öðru máli. Framsfl. lofaði líka að setja sérstakt frv. um greiðsluaðlögun. Ég minnist þess að ég varð glaður við þegar Framsfl. flutti frv. um greiðsluaðlögun. Ástæðan var sú að ég hafði ásamt fyrrv. þingmanni, Sigbirni Gunnarssyni, flutt þáltill. sem gekk þó miklu skemmra. Þegar þetta frv. framsóknarmanna var flutt, svo að segja orðrétt, þegar kom fram á þetta kjörtímabil, hlaut það engan stuðning. Þá gerðist það, eins og í því frv. sem hæstv. umhvrh. flutti um skipulagsmál á dögunum, að þeir brugðu fæti fyrir sína eigin hugarsmíð og það hlýtur að mega kallast, herra forseti, nöturleg kaldhæðni og mætti eiginlega orða það svo að þar komi menn aftan að sjálfum sér eins og segir í góðu ljóði eftir Stein Steinarr. Framsfl. lofaði m.a. að frysta skuldir meðan lausna væri leitað fyrir fólk í tímabundnum greiðsluörðugleikum. Herra forseti. Hvar sjáum við það að skuldir hafi verið frystar? Ætli hv. þm. Magnús Stefánsson geti bent mér á einhver dæmi þess að Framsfl. hafi beitt sér fyrir því að skuldir hafi verið frystar? Að sjálfsögðu ekki. Þetta voru orðin tóm. Þetta voru loforð, sett fram til að ginna fólk, til að gylla Framsfl. fyrir fólki. og kaupa sér atkvæði. Greiðslan er komin á gjalddaga, herra forseti, og dráttarvextirnir hlaðast upp. Þrátt fyrir greiðsluáskoranir kjósenda stendur enn á því að Framsfl. inni þessa greiðslu af höndum. Ég minnist þess einnig að í blaði, sem gefið er út hér í borg og heitir DV, birtist auglýsing 3. apríl 1995. Auglýsandinn var Framsfl., eins og kom fram í auglýsingunni, og þar var beinlínis lofað að lækka skuldir þeirra sem ættu í húsnæðiserfiðleikum. Enginn hefur síðan heyrt um þessar fyrirætlanir. Hæstv. núv. iðnrh. endurtók þetta loforð í blaðagrein sem birtist í blaði sem þá var gefið út og hét Tíminn. Hann er líka gersamlega búinn að tapa minninu. Það bólar ekkert á þeirri lækkun skulda sem Framsfl. lofaði. Framsfl. lofaði, svo ég rifji það upp, herra forseti, að lækka skuldir, lækka vextina, frysta skuldir, koma á greiðsluaðlögun, koma á björgunaraðgerðum og ég spyr auðvitað, herra forseti: Hvar eru efndir þessara loforða sem hæstv. félmrh. á fyrir hönd síns flokks að beita sér fyrir að hrint verði í framkvæmd? Það hefur ekki gerst enn þá, herra forseti. Frv. sem við erum að ræða er að flestu leyti ekki nægilega gott. Auðvitað er þar ýmislegt til bóta. Ég nefni til að mynda fækkun lánaflokka, það er til bóta. Ég held líka það sé til bóta að auka valfrelsi í kerfinu eins og fram kemur í þessu frv. Ég rifja jafnframt upp, herra forseti, að árum saman hefur til að mynda verkalýðshreyfingin óskað eftir umbótum á kerfinu sem einmitt leiddu til aukins valfrelsis, en það hefur ekki verið gert. Ég held að flest annað sem kalla má burðarása í þessu frv. sé óheillavænlegt. Þá þurfum við auðvitað að koma að prinsippspurningunni, sem við höfum áður, hið íslenska þjóðfélag, svarað sameiginlega játandi: Eigum við að halda uppi því velferðarkerfi sem við höfum byggt sameiginlega upp? Það er rétt að rifja upp að íslenskt samfélag er dálítið sérstakt. Við erum eyþjóð, fámenn í stóru og dreifbýlu landi og það er dýrt að vera Íslendingur. Fjarlægðin frá umheiminum hefur reynst okkur dýr, og það hefur verið erfitt að vera Íslendingur. Í gegnum aldanna rás höfum við farið gegnum þrengingar en eitt hefur orðið til úr þessari löngu göngu kynslóðanna og það er ákveðin samkennd, samhjálp sem hefur orðið hinn rauði þráður í starfi félagasamtaka sem kalla má undanfara núverandi stjórnmálaflokka. Löngum var það líka einn af þráðunum sem héldu saman flokkum sem í dag eru bæði í stjórnarandstöðu og stjórn á hinu háa Alþingi. Það hefur verið eins konar samstaða um það að byggja upp þetta velferðarkerfi og viðhalda því. Þær breytingar sem á því hafa verið gerðar, jafnvel á tímum djúprar efnahagskreppu eins og í byrjun þessa áratugar, er í besta falli hægt að kalla kompásleiðréttingar. Þar er verið að leiðrétta ákveðnar kompásskekkjur sem segja má að hafi verið komnar í kerfið. Það var hins vegar hvergi vegið að grundvallaratriðum velferðarinnar. Við höfum verið sammála um það Íslendingar, hvar í flokki sem við stöndum, að við viljum að skólakerfið sé ókeypis. Við viljum að heilsugæslan sé ókeypis og við viljum hjálpa þeim sem lenda í nauð. Við viljum bæði hjálpa þeim til að fleyta sér áfram í lífsbaráttunni en einnig hjálpa þeim til að koma sér upp húsnæði. Um þetta hefur í sjálfu sér ekki verið neinn stórágreiningur. Þegar menn tóku að deila á þetta kerfi var það í kjölfar ákveðinnar stjórnmálstefnu sem illu heilli barst hingað frá ströndum Bretlands og kölluð var nýfrjálshyggja. Nú er það að vísu svo að það er enginn merkisberi hennar lengur í Sjálfstfl. sem fyrstur ruddi henni braut. Það er kannski helst að hv. þm. Pétur H. Blöndal geti kallast fulltrúi hinnar geðfelldu hliðar nýfrjálshyggjunnar. Það er enginn þingmaður sem lengur treystir sér til að koma upp og verja hana. Hæstv. forsrh. byrjaði feril sinn á þingi sem einn slíkra manna. Hann er auðvitað orðinn eins og hver annar félagslegur framsóknarmaður að því leyti, ef maður ber saman stöðu hans í dag við afstöðu hans þá. Þannig er það, herra forseti, að menn hafa staðið vörð um þetta félagslega velferðarkerfi og um það hefur ágreiningurinn kannski verið nú á allra síðustu missirum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er í tíð þessarar ríkisstjórnar sem menn hafa í fullri alvöru talað um að einkavæða heilbrigðiskerfið. Menn hafa jafnvel talað um að einkavæða skólakerfið. Það var að vísu tilraun sem hófst hér og er strand. Sú stefna hefur ekki lengur neinn forgöngumann nema stöku þingmann innan Sjálfstfl., herra forseti. Í þessu kerfi hafa verið það sem ég kalla tvær fjárveitur, þ.e. almannatryggingakerfið og húsnæðiskerfið. Þetta eru burðarstoðir velferðarinnar. Þetta eru stofnanirnar sem Alþingi hefur orðið sammála um í fortíðinni að setja á laggir til að jafna aðstöðuna og flytja fjármagn frá þeim sem hafa úr miklu að spila til hinna sem verjast í vök og hafa ekki náð því nema rétt tæplega að verða bjargálna. Nú stöndum við frammi fyrir því að það er verið að vega að rótum þess kerfis sem tengist húsnæðismálunum. Ég tel að þar sé mjög illa af stað farið, herra forseti. Ég tel að það sem hér er að gerast skaði frekar þá sem eiga um sárt að binda, einstæða foreldra sem eiga erfitt með að fleyta sér í gegnum lífið, ýmsa þá sem hafa lent í erfiðleikum sökum sjúkdóma eða slysa eða vegna þess að þeir eru orðnir gamlir og geta því ekki otað sér áfram í lífsbaráttunni jafnkappsamlega og þegar þeir voru frískari og yngri, eða eins og við sem enn erum á góðum aldri og lifum góðu lífi. Ég tel, herra forseti, að þetta fólk muni fara mjög illa út úr þessu kerfi. Það get ég ekki sætt mig við. Ég held að hægt væri að samþykkja margt af því sem hér er, ef betur væri tekið á þessu fólki. Ég er þeirrar skoðunar að ein af grundvallarspurningunum í íslensku samfélagi sé: Eigum við að halda þessu félagslega velferðarkerfi? Eigum við að halda áfram að taka fjármagn frá þeim sem betur mega sín til þess að styrkja, með beinum greiðslum í einu eða öðru formi, þetta fólk til að geta lifað því sem við höfum sjálf skilgreint sem mannsæmandi líf? Eitt af því sem við höfum gert er að gefa þessu fólki kost á lánum til húsnæðiskaupa innan félagslega kerfisins með einungis 1% vöxtum. Þetta kostar mikið fé og ég skil, herra forseti, að þeir sem eru þeirrar skoðunar að hver eigi að vera smiður sinnar eigin gæfu og menn eigi ekki að reiða sig á samhjálp hins íslenska samfélags, finnist það of mikill peningur. Um þetta eru grundvallarátökin í stjórnmálunum og ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki verjandi. Þess vegna er ég jafnaðarmaður. Þess vegna fylgi ég ekki hv. þm. Pétri H. Blöndal, og öðrum þeim sem í hans flokki eru, að málum. Þetta eru grundvallarspurningar. Ég tel sem sagt að samfélagið eigi að taka þátt í lífsbaráttu þessa fólks, það eigi að reiða fé af höndum. Það er grundvallarsannfæring mín í stjórnmálunum. Hún ræður því hvorum megin víglínunnar ég er. Ég skil það alveg og virði að aðrir hafi aðrar skoðanir en mér þykir það dapurlegt og ég á erfitt með að fella mig við það. Ég sé að það getur leitt menn út í svo miklar ógöngur, þá er ég ekki að tala um þá sem hafa þessar skoðanir, heldur það fólk sem hefur orðið þessa kerfis aðnjótandi, sem hefur getað lifað lífi sem við a.m.k. getum kallað mannsæmandi vegna þess að samfélagið hefur komið til hjálpar. Í dag er verið að svipta þessu burtu. Því finnst mér það svo sárgrætilegt, jafnvel þyngra en tárum taki, herra forseti, að það skuli vera Framsfl., afsprengi Jónasar frá Hriflu, sem studdi og jafnvel ýtti verkalýðshreyfingunni úr vör, sem tekur þátt í þessu óhæfuverki.  Herra forseti. Af því hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spyr um það hvort ég hafi áður farið yfir þetta. Ég hef farið örlitlum minningarorðum um þá veru sem við erum í rauninni að husla með heldur ókræsilegum hætti, sem er þetta félagslega húsnæðiskerfi sem ég er stoltur af að hafa átt þátt í a.m.k. að viðhalda. Ég minnist þess, herra forseti, af því að fyrir framan mig situr hinn skeleggi þingmaður, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að mér hlotnaðist sú gæfa á síðasta kjörtímabili að styðja hana í nokkrum átökum sem einmitt urðu um það mál, árið 1992 ef ég man rétt, og urðu til þess að a.m.k. eina dagstund var sú ríkisstjórn í háalofti og lá við hún lenti í tætlum á gólfinu. Þá sætti hæstv. forsrh. og það lið sem honum fylgdi að málum í ríkisstjórninni --- látum liggja milli hluta í hvaða flokki það var allt saman --- sig ekki við þær tillögur sem hv. þm. lagði fyrir. Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir, svo ég snúi mér nú aðeins að nokkrum efnisatriðum í þessu frv. sem ég tel auðvitað að sé nauðsynlegt að ræða. Ég vil þó taka fram, til að skapa ekki óróa hjá þingmönnum, að ég ætla mér ekki að lesa upp úr þeim fjölmörgu álitsgerðum sem þinginu hafa borist um þetta. Mig langar að fara nokkrum orðum um einstaka þætti í þessu frv. og ef tími gefst til, að ræða ákveðna hluti út frá sjónarmiðum húsnæðissamvinnufélaga sem ég hef alltaf stutt mjög dyggilega. Ég tek hins vegar eftir því mér til óblandinnar óánægju að þau éta það sem úti frýs í þessu frv. Það er alveg sama hvar borið er niður í þessu frv., það er nánast ekkert sem tryggir rétt þeirra áfram. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, af því menn eru að tala um valfrelsi og það er eitt af því sem er kallað hið góða í þessu frv., að menn eigi að hafa valfrelsi. Menn eiga t.d. að ráða því, ef þeir vilja búa í leiguíbúðum eiga þeir að eiga kost á að búa í leiguíbúðum. Ef þeir vilja koma sér upp þaki yfir höfuð og eiga sínar íbúðir, þá tel ég rétt að við reynum það einhvern veginn eins og við höfum reynt í gegnum hið félagslega húsnæðiskerfi. Það er bara fullt af fólki sem vill hvorki vera í leiguíbúð né eignast sína eigin íbúð. Margir vilja búa í íbúðum þar sem menn kaupa búseturétt. Það er bara alveg sjálfsagt að menn hafi þann rétt. Sá réttur sýnist mér fyrir borð borinn þegar kemur að þessu frv. hæstv. félmrh. um húsnæðismál. Eitt mál, herra forseti, langar mig að reifa strax í upphafi og það er meðferðin á starfsfólki Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þetta frv. var auðvitað samið með leynd og í skyndingu. Enginn fékk að koma að því. Verkalýðshreyfingin fékk ekki að koma að því, stjórnarandstaðan fékk að sjálfsögðu ekki að heyra af því, en óbeit hæstv. félmrh. á Húsnæðisstofnun, sem hvergi dylst, varð þess valdandi að hann fór með vélum og lævi og lét búa þetta til á bak við. Starfsmenn stofnunarinnar fengu ekkert að vita um þetta. Þeir fengu hvergi að ræða þetta frv. Það sem meira var er að segja má að þeir hafi verið settir naktir og klæðlitlir út í kuldann. Ég hef nú tekið þátt í því, herra forseti, nokkrum sinnum frá því mér auðnaðist kjör til hins háa Alþingis, að gera ríkisstofnanir að hlutafélögum. Í hvert einasta skipti hefur með einhverjum hætti verið tekið á málefnum starfsmanna. Ég minni á að ég var formaður iðnn. þegar frv. um hlutafélagavæðingu Sementsverksmiðjunnar var tekið gegnum þingið. Ég stýrði þeirri för. Ég stýrði sömuleiðis för frv. um hlutafélagavæðingu Síldarverksmiðja ríkisins í gegnum þetta þing sem starfandi formaður sjútvn. í fjarveru þáv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Ekki nokkrum lifandi manni datt í hug að sýna þau frv. öðruvísi en búið væri að taka á rétti starfsmannanna. Í þessu frv. er ekkert gert í því. Ég er viss um að sumir hv. þm. Framsfl., sem geisuðu mjög yfir því að sá réttur sem við þó gáfum, í þeim frv. sem ég nefndi áðan, væri starfsmönnum viðkomandi fyrirtækja fullkomlega ónógur, hljóta í hjarta sínu að sjá eitthvað athugavert við það sem þarna er verið að gera á hlut starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort verið geti að hin kaldranalegu samskipti Húsnæðisstofnunar og félmrh. og sú staðreynd að Húsnæðisstofnun ríkisins, sem lýtur þingkjörinni stjórn, hefur ekki farið í einu og öllu að valdi og vilja hæstv. félmrh., geri það að verkum að starfsmennirnir fá þessa útreið. Herra forseti. Getur það verið að það séu einhverjar slíkar hvatir sem ráða því? Ég neita að trúa því, herra forseti. Ég neita að trúa því að það valdi því hvernig farið er með starfsfólk Húsnæðisstofnunar. Hitt verð ég að segja að mér blöskrar. Mér bókstaflega blöskrar að öllu starfsfólki stofnunarinnar er sagt upp og engin ákvæði eru um forgang þeirra til starfa eins og verið hefur þegar rekstrarformi ríkisfyrirtækja hefur verið breytt. Það hefur aldrei tíðkast þegar Alþfl. hefur komið að því máli. Ég minni líka á það að árið 1989 kom Alþb. að slíkum breytingum á þremur ríkisfyrirtækjum, herra forseti. Þar var glögglega tekið á því hvernig fara ætti með rétt starfsmannanna. Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins hefur skorað á ráðherrann að beita sér fyrir því að bætt verði við ákvæði sem tryggi starfsmönnum stofnunarinnar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Við skulum sjá hvernig það verður, herra forseti. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að farið verði með stofnunina eins og í þessu frv. Það verður ekki skilið við þetta mál öðruvísi en að einhvers konar trygging verði gefin fyrir þessum forgangi. Ég held líka, þrátt fyrir þau pólitísku átök sem orðið hafa milli hæstv. félmrh. og stofnunarinnar, að samt sem áður hljóti að mega finna, meðal þeirra 50 starfsmanna sem sumir hafa um áratugi farið nærfærnum höndum um þennan viðkvæma þátt hins íslenska velferðarkerfis, sjóð þekkingar og reynslu sem komið gæti hinum nýja Íbúðalánasjóði til góða. Herra forseti. Ég ætlaði að ræða lítillega hvort það geti verið að það sé verið að blekkja sveitarfélögin. Getur verið að sveitarfélögin hafi ekki gert sér grein fyrir því hvernig þau þurfa að koma að málunum, að þessu frv. samþykktu? Ég ætla, herra forseti að geyma mér það þar til seinna í ræðu minni. Það sem mig langar að gera, herra forseti, er eins og ég sagði áðan, að drepa lítillega á þær greinar í þessu frv. sem varða byggingar- og húsnæðissamvinnufélög. Sérstaklega ætla ég að gera það út frá sjónarhóli samtaka sem nefnast Búseti. Þeir hafa tekið að sér að vera forgöngumenn búseturéttar hér á Íslandi og hafa í því efni fylgt frumkvæði nágranna okkar á Norðurlöndum. Að vísu er reynt að sefa andmæli þeirra með því að segja að í haust eigi að samþykkja annað frv. sem fjalli sérstaklega um málefni þeirra. Það vill svo til að það frv. hefur líka verð lagt fram og er að mörgu leyti alveg stórkostlega gallað að því er varðar þeirra hlut. Ég harma auðvitað að Búseta og húsnæðissamvinnufélögunum, sem Framsfl. á svo mikinn frumburðarrétt að hér á Íslandi, skuli ekki að neinu leyti hafa verið gefinn kostur á að koma að samningu bæði þess frv. sem ég nefndi áðan og líka þess frv. sem nú er í umræðunni. Þegar unnið var að þeim lögum sem gilda núna um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt áttu fulltrúar Búseta sæti í nefndinni sem samdi frv. Þeim gafst góður kostur á að koma sjónarmiðum þessarar nýju hreyfingar að við samningu frv., sem fjallar um félagslegar íbúðir og varð að lögum árið 1990. Mig minnir að við höfum breytt þeim tvisvar sinnum á síðasta kjörtímabili. Það er auðvitað merkilegt, herra forseti, að þegar framsóknarmaðurinn Páll Pétursson, hæstv. ráðherra, er orðinn valdsmaður í félmrn., þá kannast hann ekki við frumburðarrétt Framsfl. að þessu máli. Þá er hann búinn að gleyma því hve oft hann, fyrir 1990, tók upp mál sem tengdust einmitt búseturéttarhreyfingunni. Hann gerðist málsvari þeirra hér. Þó þessi félög, sem nú eru nokkuð á þriðja tuginn og dreifð um landið, hafi oftar en einu sinni leitað eftir því við félmrn. að koma að breytingum á núgildandi lögum, ef um heildarendurskoðun laganna yrði að ræða eins og liggur nú fyrir í því frv. sem verður rætt næsta haust, þá hefur ráðherrann hæstv. daufheyrst við öllum óskum þeirra. Þess vegna skil ég mætavel að fjölmörg félög innan landssambands Búseta hafi sent frá sér ályktanir þar sem er skorað á hæstv. ríkisstjórn að fresta afgreiðslu þessara frv. á þessu þingi til að tóm gefist til að fara ofan í þær fjölmörgu ábendingar sem tengjast auðvitað skorti á varðgæslu um rétt búseturéttarhreyfingarinnar í þessu frv. Mig langar, herra forseti, af því ég hef drepið lítillega á það hversu skelfilega er hugað að málum þeirra sem þurfa að búa að leigumarkaðnum í framtíðinni, að benda á hversu hraksmánarlega nöturlegt er að lesa í 1. gr. frv. þar sem segir, herra forseti, um tilgang laganna að hann eigi m.a. að vera til þess, með leyfi forseta: ,,... að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum``. Nú er margsinnis búið að sýna fram á það í þessari umræðu, og ég ætla ekki að tefja tíma hins háa þings með því að endurtaka það, að hundruð fjölskyldna, sem ná viðmiðunum sem núgildandi félagslega kerfið setur, munu ekki komast inn í hið nýja kerfi. Þau munu ekki ná þeim greiðsluviðmiðunum, þótt þær séu óljósar í frv., sem þarf til þess að hljóta lán úr hinum nýja Íbúðalánasjóði. Hvert leita þau, herra forseti? Þau leita á náðir leigumarkaðarins. Og það eru aðrir sem sækja að leigumarkaðnum. Það eru búferlaflutningar hingað til höfuðborgarsvæðisins, á suðvesturhornið, og góðu heilli er þessari þjóð að fjölga. Góðu heilli tekst okkur að draga okkar unga, vaska fólk aftur frá útlöndum þegar það hefur lokið námi. Við erum ekki enn komin í þá stöðu eins og ýmsar aðrar þjóðir að tapa blóma kynslóðanna í burtu. Þetta unga fólk, herra forseti, þarf á leigumarkaðnum að halda. Í framtíðinni mun ungt menntafólk, sem snýr heim frá námi, falla milli skips og bryggju. Það mun ekki, miðað við þá launastefnu sem tíðkast í ýmsum greinum háskólamenntaðra manna, ná þeim viðmiðunum sem þarf til að komast inn í kerfið. Það verður því einnig að leita á náðir leigumarkaðarins. Hver verður þá staða þessa leigumarkaðar? Hvernig er því marki, sem lýst er í 1. gr. þessara laga, um að auka möguleika fólks til að leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum, sinnt? Það hefur komið fram að frv. er að öllu leyti óljóst að þessu leyti. Það hefur komið fram að fjármagnið sem á að verja til að fjölga leiguíbúðum nægir ekki nema fyrir 50 íbúðir. Það hefur komið fram að bara í Reykjavík muni á næstu árum þurfa hundruð svona íbúða. Herra forseti. Ég vek sérstaka athygli á þessu því það er eins og hæstv. ríkisstjórn sé bókstaflega að gera grín að þingheimi. Hún er að gera grín að fátæku fólki, gera grín að þjóðinni allri með því að leyfa sér að segja í 1. gr. frv. að það eigi að hjálpa fólki, auka möguleika fólks á því að leigja húsnæði þegar það liggur alveg fyrir að stefnan í þessu frv. er þveröfug. Hún gengur út á það að fækka leiguíbúðunum. Það er ekki hægt að orða það öðruvísi. Þær leiguíbúðir sem eiga að vera aðgengilegar á markaðnum verða færri vegna þess að fólkinu sem slæst um þær fjölgar. Þetta er auðvitað alveg skelfilegt að lesa, herra forseti. Í 2. gr. eru ýmsar skilgreiningar og margt sem ég gæti sagt að væri ekki nægjanlega skýrt. Mér finnst að í 2. gr. þurfi til að mynda að skilgreina miklu betur það þegar talað er um félög. Þar segir að félög merki auðvitað þau félög sem eru rekin að hætti samvinnufélaga, hlutafélaga, einkahlutafélaga eða sjálfseignarstofnana sem hafa að markmiði að byggja, eiga og reka leiguhúsnæði. En, herra forseti, ég tel mjög nauðsynlegt að þarna sé einhvern veginn hnykkt á því hvort búseturéttarhreyfingin eigi ekki líka sinn rétt. Af hverju er hún ekki felld undir þessa skilgreiningu? Ég tel líka að á sama hátt þurfi að koma breiðari skilgreining á lánum til leiguíbúða, eins og vegna búseturéttar og hlutareignar, sem skortir algjörlega í orðskýringunum í 2. gr. Ég vek líka athygli á því, herra forseti, að mér finnst afskaplega vafasamt að í 4. gr. þessa frv., þar sem verið er að ræða um Íbúðalánasjóðinn, kemur fram að hann á að lúta sérstakri stjórn. Og hérna erum við aftur komin að því sem er að verða eins konar karaktereinkenni þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að það er einmitt verið að fara sömu leið og með Póst og síma og með bankakerfið. Það er verið að hlutafélagavæða, gott og vel. En hverjir eru settir þar yfir? Það eru auðvitað einhverjir gæðingar sem hæstv. ráðherrar velja. Það er alveg ljóst að eitt af því sem knýr hæstv. félmrh. til að koma þessu frv. í gegn er að honum hefur auðvitað verið mál að koma einhverjum gæðingum Framsfl. á garðann. Ég er algjörlega á móti þessu, herra forseti. Mér finnst í fyrsta lagi vafasamt að fella allt vald og öll umsvif hins væntanlega Íbúðalánasjóðs undir vald félmrh., bæði með endalausum reglugerðum og sérstakri reglugerð sem talað er um í 2. málsl. 1. mgr. 4. gr. frv. og síðan með því að skipa stjórnina beint. Ég velti því fyrir mér, af því að ríkisstjórnin talar um lýðræði og við búum í lýðræðisþjóðfélagi, hvort ekki hefði verið bragur á því að helstu hagsmunaaðilar að sjóðnum, eins og t.d. sveitarfélögin og félagasamtök á borð við Þak yfir höfuðið, ættu aðild að stjórn þessa sjóðs. Ég er viss um að ungtyrkir Framsfl. sem sitja hér í afkimum og afherbergjum eru í hjarta sínu sammála því vegna þess að þeir eru lýðræðissinnar. Ég trúi því. Ég treysti því. Þetta finnst mér vera mjög ankannalegt, herra forseti, og ég er á móti þessu. Ég tel að það hefði átt að gefa þeim sem eiga að njóta þessa sjóðs einhvern þátt að því að koma á einhvern hátt að stjórn hans. Ég bendi á að ég hef ásamt ágætum þingmanni, hv. þm. Ágústi Einarssyni, einmitt með sömu röksemdafærslu flutt frv. til að breyta lögum um almannatryggingar þar sem við hv. þm. Ágúst Einarsson gerum því skóna að rétt væri --- nákvæmlega með þessum sömu röksemdum og ég var að flytja hérna áðan --- að t.d. fulltrúar öryrkja, aldraðra og fleiri slíkra hópa kæmu að tryggingaráði. Af hverju? Vegna þess að Tryggingaráð vélar um þeirra mál. Íbúðalánasjóðurinn og stjórn hans vélar um mál þessara félagasamtaka eins og Þaks yfir höfuðið. Og hvers vegna fá þau þá ekki að koma þar að? Það mætti kannski spyrja hv. þm. Magnús Stefánsson hvort hann teldi það ekki a.m.k. einnar messu virði að íhuga hvort ekki væri rétt að leyfa þessum félagasamtökum að hafa a.m.k. áheyrnaraðild þarna. Eða er það sem á að gerast í þessari stjórn með þeim hætti að það þoli ekki utanaðkomandi augu? Er það kannski þannig að þetta sé einn parturinn af þeirri veislu sem flokkur hæstv. forsrh. lýsti fyrir nokkrum árum þegar hann sagði að það þyrfti rétt flokksskírteini til þess að komast í veisluna? Maður veltir því auðvitað fyrir sér. Ég segi líka, herra forseti, að í 9. gr. þykir mér aftur skorta á að hæstv. félmrh. minnist fortíðar sinnar og gamallar samhyggju með búseturéttarhreyfingunni. Þar segir í 2. tölul. um verkefni Íbúðalánasjóðs að hann skuli annast lánveitingar til sveitarfélaga og félagasamtaka til að byggja eða kaupa leiguhúsnæði. Herra forseti. Ég er viss um það að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, skeleggur liðsmaður búseturéttarhreyfingarinnar eins og kom margsinnis fram á ferli hennar í félmrn., tekur undir með mér að því leyti til að hér ætti auðvitað líka að tala um búseturéttaríbúðir.

Að sjálfsögðu.

,,Að sjálfsögðu,`` segir hv. þm. og sannast það nú enn að að þessu leyti erum við kannski ekki svo ýkja fjarri hvort öðru eins og í mörgu öðru. Mér finnst líka skjóta skökku við þegar verið er að tala um í 14. gr. að húsnæðisnefndir sveitarfélaganna eigi að gera árlegar áætlanir fyrir viðkomandi sveitarfélag um þörf á íbúðarhúsnæði, að þá skuli ekki vera gert ráð fyrir því að meðal verkefna húsnæðisnefndanna skuli vera samráð við einmitt þau félagasamtök og félög innan sveitarfélagsins sem standa að rekstri og byggingu íbúðarhúsnæðis og ég tala nú ekki um leiguíbúða. Ég vek líka athygli á því, þegar við komum yfir í 15. gr. um húsnæðislánin, að þá segir í 3. tölulð að Íbúðalánasjóðurinn skuli annast lánveitingar, m.a. til leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, félagasamtaka og félaga samkvæmt tilteknum kafla þessara laga. Og hvað þýðir þetta, herra forseti? Getur það verið að hér sé hæstv. félmrh. enn einn ganginn að gleyma hreyfingunni sem hefur unnið sér þegnrétt í hinu íslenska velferðarkerfi og búið til ákveðið val í kerfinu, þ.e. búseturéttarhreyfingunni? Það skýrist nú þegar maður les greinargerðina með þessari 15. gr. frv. Og þar er það alveg skýrt, það er ekki hægt að sjá eitt einasta orð sem gerir ráð fyrir því að lánveitingar varðandi húsnæðislán tengist þessum búseturéttaríbúðum. Í 17. gr. þar sem verið er að tala um hlutverk húsbréfadeildar finnst mér að einhvers konar opnun á húsbréfakerfið vanti fyrir félög og félagasamtök og mér finnst þurfa að taka það fram í sambandi við þau verkefni sem talin eru upp varðandi framtíðarverkefni þeirrar deildar og eins og kemur fram í VI. kafla um húsbréfin. Þar er að vísu reglugerðarheimild, ein af 28 eða 34. Það fer eftir því hvernig maður telur það. En ég spyr: Er það reglugerðin og reglugerðarheimild ráðherra sem á að opna fyrir Búseta þarna? Eða hvar? Hvar á með einhverjum hætti að opna fyrir þá merku hreyfingu? Það er auðvitað hvergi gert. Ég hef fyrr í ræðu minni rætt um viðbótarlánin sem ég tel náttúrlega vera veikasta part þessa frv. Ég tel, herra forseti, að í VII. kaflanum, sem fjallar um viðbótarlánin þurfi að vera alveg ljóst að viðbótarlánin séu líka til staðar fyrir félög og félagasamtök eins og Búseta ef þau eiga að geta nýtt sér þetta kerfi. Ég vek máls á þessu, herra forseti, vegna þess að í þessari umræðu hefur enginn fjallað ítarlega um þær breytingar sem þarf að gera á frv. með tilliti til þeirrar hreyfingar. Í VIII. kafla sem fjallar um lán til leiguíbúða er önnur grein sem ég geri sterkar athugasemdir við. Þar segir að Íbúðalánasjóðurinn veiti sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum, er hafa að markmiði að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis, lán til að byggja eða kaupa slíkt leiguhúsnæði. Það er ekkert talað um búseturéttinn, ekki neitt. Hann er sérstakur. Hann er hvorki leiga né heldur bein eign og þar af leiðandi er ekki hægt, finnst mér, að ljúka þessu máli öðruvísi en að einhvern veginn sé kveðið á um hina réttarlegu stöðu þessarar hreyfingar. Hún býr við algjöra óvissu og það finnst mér vera afar slæmt. Það sama gildir auðvitað, herra forseti, um ýmsar fleiri greinar í þessu frv. Svo er eitt sem ég á erfitt með að sætta mig við og það er undarleg miðstýringarárátta sem kemur fram í þessu frv. Maður les t.d. í kaflanum um lánin til leiguíbúða, greinina sem fjallar um samþykktir. Það er aldeilis með ólíkindum. Það er ekki nóg, herra forseti, að hæstv. félmrh. fyrirskipi þar hvaða ákvæði og hvers konar ákvæði eigi að vera í samþykktum félaga og félagasamtaka um eigið fé og fjárhagslega ábyrgð og alla skapaða hluti, heldur segir þar bókstaflega að félmrh. lætur gera fyrirmyndir að samþykktunum. Það er að vísu ekki gengið svo langt að segja að hæstv. félmrh. eigi að gera samþykktirnar og undirrita þær fyrir viðkomandi félagasamtök, en það er sagt að hann eigi að gera fyrirmyndir af þeim. Ég verð nú að segja, herra forseti: Er ekki einum of langt gengið á þessari öld sem hefur hafnað hinu sovéska miðstýringarkerfi að fela félmrh. að gera fyrirmyndir af samþykktum fyrir einstök félög og samtök sem í flestum tilvikum eru frjáls félög og félagasamtök? Er það ekki einum of langt gengið? Ég sé að hv. þm. Magnús Stefánsson gefur til kynna með höfuðhneigingu sinni að hann er mér sammála um þetta. Ég vænti þess þá að hann beiti sér fyrir því á einhvern hátt að þessu ákvæði sem er að finna í 36. gr. verði hnekkt. Ég tel sömuleiðis að í 38. gr. sé ýmislegt vafasamt þar sem verið er að ræða um lánskjörin. Ég tel t.d. út af fyrir sig vafasamt að taka það fram alveg sérstaklega að vextir af lánum til leiguíbúða skuli vera breytilegir.  Í 41. gr. er fjallað um leiguíbúðir sveitarfélaga. Þar er talað um hvernig eigi að haga t.d. þeim félögum sem fara með leigubúðir innan sveitarfélags en ég verð að segja, herra forseti, að þarna finnst mér líka að félög og félagasamtök eins og Búseti ættu að hafa sérstakan rétt til að stofna félög um rekstur leiguíbúða til samræmis við hliðstæðan rétt til sveitarfélaganna. Mér finnst það eiginlega liggja í augum uppi og sér í lagi með hliðsjón af þeirri reynslu sem við höfum af því hversu vel búseturéttarhreyfingunni hefur gengið einmitt að annast slíkan rekstur. Ég minni á að í nokkrum sveitarfélögum hefur hreyfingunni einmitt verið falinn rekstur slíkra leiguíbúða með sérstökum samningi við viðkomandi búsetufélag. Þá kem ég að atriði sem ég gæti haft afar langt mál um, herra forseti, og það er ákvæði um varasjóðinn. Mér sýnist alveg ljóst, herra forseti, ef maður les saman 45. gr. og ég held að það sé VII. ákvæði til bráðabirgða, að þarna sé verið að færa sveitarfélögunum, í gegnum sérstakan varasjóð sem kemur í staðinn fyrir núverandi Tryggingasjóð, til eignar öll framlög í Tryggingarsjóð til þessa frá fjölmörgum félögum og félagasamtökum. Ég fæ ekki annað séð en að hér sé hreinlega um hreina eignaupptöku að ræða. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi.  Herra forseti. Mér er bent á það sem ég gleðst yfir, að í einhverjum atriðum hefur hv. þm. Magnúsi Stefánssyni tekist að breyta þessu frv. nokkuð því þarna var satt að segja um að ræða það ákvæði sem ég átti langerfiðast með að sætta mig við.  Ég vakti athygli á því áðan, herra forseti, að þrátt fyrir það sem segir í 1. gr. um tilgang frv. þar sem segir að fjölga eigi leiguíbúðum er ekkert í frv. sem sýnir fram á að það sé eitthvað annað en orðin tóm. Þrátt fyrir þessar almennu yfirlýsingar um að fjölga leiguíbúðum sem valkosti fyrir það fólk sem ræður ekki við kaup á íbúðum er hvergi að finna nein markmið í frv. sem sýna fram á það. Engin ákvæði sýna fram á að það sé raunverulega ætlun ríkisstjórnarinnar og hæstv. félmrh. að fjölga leiguíbúðum. Þvert á móti tel ég að ég hafi fært ákveðin rök að því að þetta fyrirkomulag, sem hrindir fjölda fjölskyldna út á leigumarkaðinn, leiði til þess vegna þess að það á ekki samkvæmt þeim peningum sem koma fram í frv. að byggja nema 50 leiguíbúðir til viðbótar við þær sem nú eru þegar, þá er það alveg ljóst að þeim sem verða um þessar íbúðir fjölgar allverulega. Þar með er líka ljóst að eftirspurnin verður meiri en framboðið og eigum við kannski eftir að lifa það hér á Íslandi, í hinu íslenska velferðarkerfi, að horfa upp á fólk sem er án húsnæðis? Sú sátt sem hefur áratugum saman ríkt um þetta félagslega velferðarkerfi er rofin fyrir atbeina Sjálfstfl. og með atgervi Framsfl. og fólki bókstaflega hrint út á gaddinn. Auðvitað er ég sannfærður um það að þegar á hólminn er komið mun það ekki ganga vegna þess að fólk mun rísa upp til að andmæla. En ég óttast ef frv. verður að veruleika muni skapast vísir að því ástandi. Ég er raunar að segja, herra forseti, að ég trúi ekki þeirri mannvonsku, sem ég les út úr þessu frv., upp á hæstv. ríkisstjórn. Ég held miklu frekar að þarna séu menn að vinna verk sem þeir vita ekki alveg hvað felur í sér. Ég held að þarna séu menn að troða slóða sem þeir vita ekki að leiðir þá fram af brún hengiflugsins. En það eru ekki þeir sem hrapa fram af heldur er það fátækt fólk í þjóðfélaginu sem nær ekki að stöðva sig. Það er það sem fer fyrir björgin. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að þegar fram í sækir muni ný ríkisstjórn breyta þessu hvort sem hún er með aðild stjórnarandstöðunnar eða annars þeirra flokka sem situr nú í ríkisstjórn. Ég er algjörlega sannfærður um það. En þessi yfirsjón, þetta glapræði sem er að finna í frv., er hins vegar til marks um vinnubrögðin öll. Hví segi ég það, herra forseti? Þetta er frv. sem hefur 50 lagagreinar og sjö bráðabirgðaákvæði, eitthvað svoleiðis, og við það eru gerðar milli 40 og 50 brtt. Ef ég man rétt þá taldi ég fast að 30 heimildir til ráðherra um að stjórna hlutunum með reglugerðum. 

Það er ekki vilji fyrir því hjá meiri hlutanum.

Það er greinilegt að hv. formanni félmn. hefur ekki tekist að beita fortölum á meiri hluta nefndarinnar jafnskilvirkt og formanni í heilbr.- og trn. sem hefur gert þetta að stefnu í starfi nefndarinnar. Þar af leiðir að í þau lagafrv. sem fara um hendur nefndarinnar, vandvirknisleg mjög, er þetta í gadda slegið. Ég harma auðvitað, herra forseti, eins og ég hef sagt áður, að ekki var leitað neins samráðs. Það sem ég sé líka í þessu frv., er að ekki var leitað samráðs við verkalýðshreyfinguna í aðdraganda frumvarpsgerðarinnar og það virðist sem það eigi alls staðar að ýta burt fulltrúum verkalýsðhreyfingarinnar. Auðvitað er það svo að þarna er um að ræða ákveðinn pólitískan ágreining millum þeirra sem véla um þetta frv., um frumvarpsgerðina og okkar hinna. Það verður svo að vera. Ég tel þetta ekki einn af megingöllunum en það sýnir ákveðið viðhorf. Ég tel, herra forseti, að þetta séu ekki miklar þakkir fyrir það hlutverk sem verkalýðshreyfingin lék fyrir bara örfáum árum við að koma á þeim stöðugleika sem er nú undirstaða þeirrar velsældar sem við búum við í þjóðfélaginu í dag. Það er jafnan sagt á tyllidögum, og ég minnist þess að m.a forsætisráðherrar úr þeim flokki, sem fer nú með forsrn., sögðu það á sínum tíma að ef ekki hefði verið fyrir atbeina verkalýðshreyfingarinnar hefði sá stöðugleiki, sem hefur núna einkennt íslenskt þjóðfélag, aldrei orðið að veruleika. Hvernig er verkalýðshreyfingunni þakkað? Henni er hrint út í snjóinn eins og klæðlitlu barni, hún fær hvergi að koma að, hvergi. Ég held að varðandi breytingar, herra forseti, á þessu frv. þyrftu menn sérstaklega í framtíðinni að líta til þessa. Ég tek eftir því í greinargerð með frv. að menn sjá bersýnilega ofsjónum yfir þeim peningum sem hefur verið varið til þess að greiða niður vexti í félagslega íbúðakerfinu. Það er hins vegar svo skrýtið að höfundar þessa frv. sjá ekkert athugavert við það þó að ríkissjóður greiði niður vexti 3--4 milljarða á hverju ári í formi vaxtabóta en samanlögð greiðsla, niðurgreiðsla vaxta á öllum félagslegum lánum á árinu 1996 voru tæpar 500 millj. kr. vegna leiguíbúða og kaupleiguíbúða. Þarna kristallast ágreiningurinn, sá hluti þess ágreinings sem er uppi um velmegunarkerfið á Íslandi. Eigum við að taka fjármagn frá hinum betur stæða hluta þjóðfélagsins og afhenda með einum eða öðrum hætti þeim sem eru miður stæðir? Ég er auðvitað þeirrar skoðunar að svo sé, ég taldi að hæstv. félmrh. hefði obbann af sinni pólitísku ævi verið það líka en hæstv. ráðherrann er genginn í þau björg sem ég óttast að hann eigi ekki afturkvæmt úr. Þó vil ég, herra forseti, að hæstv. félmrh. viti að ég er að sönnu reiðubúinn til þess að draga hann aftur til mannabyggða. Í þeim heimi á hann miklu betur heima en meðal trölla í björgum, og segi ég þetta þó með fullri virðingu fyrir flokki hæstv. forseta. Af því að hæstv. félmrh. hefur hlýtt á mál mitt, ég er sannfærður um það, veit hann að ég hef verið í nokkurri ræðu um búseturéttaríbúðir. Ég rifjaði það upp að hæstv. félmrh. gekk á árum fyrr, það eru ekki nema tíu ár síðan sem ég minnist þess, undir högg til verndar húsnæðissamvinnufélögunum og búseturéttarhreyfingunni. Kannski er við hæfi að til skamms tíma og kannski enn þá voru höfuðstöðvar þessarar hreyfingar í húsi þess látna leiðtoga Framsfl., sem menn af pólitísku sauðahúsi hæstv. félmrh. höfðu jafnan mest dálæti á, í höllu Jónasar frá Hriflu. Ég veit að hæstv. ráðherra rennur blóðið til skyldunnar og þau unglömb í flokki sínum sem hann er að burðast við að ala upp ætti hann auðvitað að taka undir verndarvæng sinn og kenna þeim örlítið af glæsilegri sögu og fortíð Framsfl. til þess að þau viti þetta líka. Ég segi þetta í fullri vinsemd vegna þess að ég vil að Framsfl. glati ekki þeim parti í sögu síðustu áratuga sem tengist stuðningi hans við búseturéttarhreyfinguna. Ég veit auðvitað að þessir karlar, herra forseti, ég bið afsökunar, ég veit auðvitað að þessir hv. þm. munu væntanlega koma hér á eftir og segja að ég þurfi ekki að óttast afdrif búseturéttarhreyfingarinnar vegna þess að frv. komi fram í haust sem tryggi það. Það vill svo til, herra forseti, að ég hef varið svolitlum tíma til þess að hlaupa yfir það frv. sem hér eins og ýmis önnur merk frv. Framsfl. eru ekki lögð fyrir til afgreiðslu, og ég var þeygi glaður, og ef hv. þm. Magnús Stefánsson og kollegi hans hæstv. ráðherrann óska eftir því get ég farið yfir það í nokkru máli, ef þeir geta gefið mér það til kynna að þeir vilji það.  Herra forseti. Ég hef lokið við að fara yfir þau atriði í frv. til laga um húsnæðismál sem varða einmitt búseturéttarhreyfinguna og það er sitt hvað annað sem ég hefði gjarnan viljað segja, herra forseti. En ég hét því í upphafi ræðu minnar að ég ætlaði ekki að fara að tyggja upp úr alls konar umsögnum sem fjöldi manna hefur, í kappi sínu við að reyna að telja hæstv. ráðherra hughvarf þegar lesið upp. Ég ætla ekki að feta þá slóð, herra forseti. Ég held að á máli mínu sjáist að að ýmsu leyti get ég fallist á ýmsar breytingar sem þarna eru. En mér finnst að þarna sé brotið gegn grunnviðhorfi sem við höfum verið sammála um. Mér finnst að þarna sé verið að vega að rótum annarrar þeirra tveggja stofnana sem við höfum byggt upp sameiginlega til þess að verja lítilmagnann í þjóðfélaginu. Almannatryggingakerfið hefur verið önnur stoðin og hins vegar hefur félagslega húsnæðiskerfið verið hin. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að þó að þarna megi finna ákvæði eins og um valfrelsi, sem eru prýðileg og sem maður fylgir í sjálfu sér, er ekki hægt að samþykkja það eða ég get ekki samþykkt frv. út á það vegna þess að ég tek gild þau rök sem mér hafa verið færð og hér hafa verið flutt sem sýna mér a.m.k. fram á að fjölda fólks, sem hefur átt framtíð sína og lífsgæfu undir því að geta skotið þaki yfir sitt höfuð gegnum þátttöku félagslega húsnæðiskerfisins, er ýtt út á gaddinn. Ég held því fram, herra forseti, þó ég geti ekki slegið tölu á það og veit ekkert hvort það sé rétt, að það séu 600 fjölskyldur sem er verið að ýta út á leigumarkað. Meira eða minna, það skiptir ekki máli, það er prinsippið, verið er að ýta fátæku fólki út á leigumarkað sem við gerum ekkert með þessu frv. hæstv. félmrh. til þess að styrkja þrátt fyrir það göfuga markmið sem kemur fram í 1. gr. Vel getur verið að þegar á hólminn er komið verði reyndin önnur, það kann að vera. Það kann vel að vera vegna þess að ég veit að í brjósti hæstv. félmrh. blundar ekkert fól í þessum efnum. Þess vegna getur vel verið að þegar reynslan fer að koma á frv. þá sjái hæstv. ráðherra margvíslega galla á því og þá reyni hann á einhvern hátt að skjóta byttu undir þá leka sem þá koma í ljós. Vel má að hann sé m.a. að gera það með duldum hætti með öllu því reglugerðafargani sem er að finna, og hann er að taka sér þar ákveðið vald til þess mjög víða að breyta hlutum. Ég tek t.d. eftir því að á einum stað í frv. sýnist mér að hann sé að taka sér vald til þess að ákveða leigu af þessum íbúðum og mér sýnist að þar sé um að ræða vísi sem ég, ef ég væri til að mynda félmrh., mundi þróa mjög mikið í þá veru til þess að hjálpa þessu fólki. Ég hvet hæstv. ráðherra til að íhuga það þegar hann er lentur í ógöngum með frv., sem ég veit að verður nú skammt til, hvort hann eigi ekki einmitt að notfæra sér það ákvæði, sem ég man ekki lengur hvar er að finna í lögunum, en ég sé á svipbrigðum hæstv. félmrh. að hann þekkir þetta frv. út og inn og man hvar það er, til þess einmitt að hjálpa því fólki sem lendir í því að þetta sjálfbæra íbúðalánakerfi, sem á að standa undir sjálfu sér og knýr þar af leiðandi upp leigu vegna þess að hún á að standa undir kostnaði af íbúðunum. Það er í sjálfu sér skiljanlegt markmið en er ekki göfugt, herra forseti, ef um er að ræða fólk sem á verulega erfitt. Við vitum það líka að fólk sem er komið inn í þessar íbúðir í gegnum þetta kerfi getur lent í margvíslegum ógöngum. Það getur lent í sjúkdómum, það getur lent í harmi eins og að missa maka sinn, það getur jafnvel lent í þeirri gleði að eignast fullt af börnum og um leið takmarkast svigrúm þess til þess að greiða þessa kostnaðarleigu, þá leigu sem á að standa undir. Þá er það lífsskoðun mín að við eigum með einhverjum hætti að koma slíku fólki til hjálpar og við höfum gert það í gegnum það kerfi sem er núna. En þarna eygi ég þó, svo ég gefi hæstv. félmrh. og skutilsveini hans, hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, svolitla plúsa líka, vísbendingar um það að í gegnum þetta ákvæði er hægt að hjálpa þessu fólki. Auðvitað er hægt að finna hálmstrá víðar í þessu frv. Ég ætla ekki að hafa mál mitt miklu lengra, herra forseti, af því ég lofaði áðan að fara ekki að tyggja upp það sem aðrir hafa lesið áður úr þessum álitsgerðum. Mig langaði að vísu til þess að ræða lítillega um hvernig vaxtabótakerfið, eins og það er sett upp í tengslum við þetta frv., fer með fólk sem býr við mjög litlar tekjur og er t.d. einstætt og á eitt eða tvö eða jafnvel þrjú börn. Ég held að samspil þessara tveggja kerfa geri það að verkum að kjör þessa fólks --- þetta er fólkið sem ég ber fyrir brjósti --- verði, í krafti þessa frv. og vaxtabótabreytinga, miklu verri en áður. Þegar ég segi miklu verri þá er ég kannski ekki að tala um upphæðir sem hlaupa á mörgum hundruðum þúsunda. Þær eru mögulega upp á annað hundrað þúsunda en það skiptir verulegu máli fyrir þann sem er einstætt foreldri og á kannski tvö, þrjú börn. Það eru einfaldlega upphæðir sem skipta máli. Herra forseti. Í þessu frv. er margt sem ég hef svo sem ekki haft fyrir að reifa í mjög ítarlegu máli af því að ég er að gera veikburða tilraun til þess að telja um fyrir hæstv. ráðherra og stjórnarliðinu og því er ég ekkert að eyða tíma mínum í að fara í það sem ég er sammála. Það er ýmislegt sem horfir til bóta og ýmsar vísbendingar um það sem er jákvætt. Grunntónninn og burðarásar í frv. vega að grundvallarskoðunum mínum sem jafnaðarmanns. Þess vegna get ég ekki fallist á þetta frv. og þess vegna, herra forseti, verð ég að biðja hæstv. forseta afsökunar á því hvað ég hef tekið mikinn tíma. Það er af einskærri tillitssemi við hæstv. forseta. Ég fullvissa hann um það að ég tek ekki meiri tíma en ég þarf. Ég vildi gjarnan ræða þetta í miklu ítarlegra máli vegna þess að frv., eins og ég hef sagt fyrr í ræðu minni, er eins og önnur frv. sem við höfum verið að deila um hérna síðustu daga, þau snerta grundvallaratriði. Þetta snertir grundvallarsannfæringu mína og varðar þau atriði sem ráða því hvar ég hef skipað mér í flokk í stjórnmálum. Þess vegna er þetta prinsippmál og allt í lagi þó að þingmenn gefi sér tíma til þess að ræða þetta af nokkrum þrótti, áfergju og jafnvel af harðfylgi. Þetta eru hlutirnir sem deila mönnum í flokka, skipta máli og ráða úrslitum um það hvar menn skipa sér. Ég hef ákveðið að skipa mér með þeim sem þurfa liðsinnis við. Þess vegna er ég jafnaðarmaður og þess vegna er ég á móti þessu frv. Ég er jafnframt svolítið sorgbitinn yfir þessu skelfilega hlutskipti hæstv. félmrh. sem hóf sinn stjórnmálaferil með skoðanir sem voru mér sem jafnaðarmanni hugnanlegar. Hann hefur síðan horfið inn í björg og ég segi það að endingu, herra forseti, að ég vil mikið til vinna til þess að bjarga hæstv. félmrh. úr þessum tröllahöndum og leiða hann aftur til byggða meðal þeirra manna þar sem hann á heima. Hann á ekki heima þar sem hann er í dag. Hins vegar er hann kannski svo brenndur af vistinni að hann sé hættur að finna þetta á eigin skinni. Við sem höfum einhvern tíma fundið samhljóm með skoðunum hæstv. félmrh., vegna þess að á sínum tíma, þegar ég var að komast til pólitísks vits og þroska, þá var hann þrátt fyrir allt eitt af þeim átrúnaðargoðum sem ég og fleiri félagar mínir höfðu. Mér rennur það til rifja að sjá hæstv. félmrh. búinn að skipta um skoðun á öllu því sem mér fannst þá prýða manninn. Herra forseti. Þó að margt hafi prýtt þann ágæta mann fyrrum ætla ég ekki að vera stofuprýði hér fram á sumar. Ég ætla að ljúka máli mínu, en með nokkrum trega. Ég ítreka það fyrir herra forseta að það væri svo sannarlega tilefni fyrir mig til að ræða þetta mál af áfergju og kappi vegna þess að þetta brýtur í bága við lífsskoðanir mínar og grundvallaratriði þau sem ráða því hvar ég er staddur í mínu pólitíska lífi.

Herra forseti. Við höfum nokkuð lengi rætt þetta frv. um húsnæðismál og segja má að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrv. félmrh., hafi farið mjög vel yfir málið allt, enda þekkir hún það best af þeim þingmönnum sem nú sitja á Alþingi. Það var mjög fróðlegt fyrir þá sem ekki þekkja þessi mál eins og vel og hún að fylgjast með hennar ítarlega málflutningi. Sérstaklega þótti mér athyglisvert þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir rakti tilurð félagslega húsnæðiskerfisins og umræður um það frá árinu 1929. Þar kom fram hvað framsóknarmenn sem þá sátu á þingi voru hlynntir því að koma á þessu kerfi. Þess vegna er það átakanlegt að nú, árið 1998, skuli það vera framsóknarmenn sem ætla að rústa kerfinu eftir allan þann tíma sem það hefur verið láglaunafólki stoð og kjarabót. Ég efast ekki um að það er Sjálfstfl. sem ræður þarna ferðinni. Eins og málum hefur verið háttað hjá þessari ríkisstjórn þá hefur Framsfl. látið Sjálfstfl. teyma sig út í ótrúlegustu hluti. Við þurfum ekki annað en að líta á heilbrigðiskerfið, hvernig þar hefur verið staðið að málum, tryggingakerfið, núna er það félagslega kerfið o.s.frv. Hægt væri að telja ýmislegt til sem Framsókn hefur látið íhaldið teyma sig út í á undanförnum þingum. Það var mjög fróðlegt að fylgjast með sögu þess hvernig félagslega húsnæðiskerfið var sett á laggirnar 1929 og hvernig það hefur þróast, hvernig húsnæðismálin hafa verið meðal helstu baráttumála verkalýðshreyfingarinnar. Þegar maður hugsar um það þá er náttúrlega ömurlegt til þess að hugsa, herra forseti, að nú þegar á að fara að kollvarpa öllu þessi kerfi, þá sjái menn ekki sóma sinn í því að kalla til verkalýðshreyfinguna og fá hana til að koma að málinu. Það kom vel fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún fór yfir sögu félagslega húsnæðiskerfisins hversu mikill stuðningur þetta kerfi hefur verið lítilmagnanum. Þetta hefur verið stór hluti af velferðarkerfinu.

Ekki síst konum.

Já, og ekki síst konum. Það er rétt hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að þetta hefur verið einstaklega mikill stuðningur við konur, sem hafa verið margar hverjar láglaunakonur og hafa fengið ómetanlegan stuðning frá félagslega húsnæðiskerfinu. Ég minni á það þegar byggðir voru verkamannabústaðirnir í Vesturbænum. Einnig má nefna árið 1965, þegar mörg hundruð íbúðir voru byggðar í Breiðholtinu. Það var gert til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði í höfuðborginni. Það má segja að félagslega húsnæðiskerfið hafi tekið breytingum með vaxandi þátttöku sveitarfélaganna. Nú eru félagslegar íbúðir 10.600 og þessar íbúðir hafa auðvitað tryggt fjölda fjölskyldna bæði öryggi og stórbætt kjör. Það er því átakanlegt, herra forseti, að núna skuli ríkisstjórnin ákveða að rústa þessu kerfi með þeim rökum að kerfið sé komið í þrot. Ég verð að segja það ...  Mér finnst ótrúlegt að sá hæstv. ráðherra sem er í forsvari fyrir þetta mál skuli beita sér fyrir þessum breytingum, sem lagðar eru til í frv. Sú var tíðin að sá hv. þm., sem nú er hæstv. félmrh., var einn helsti félagshyggjumaðurinn í Framsfl. Helsti baráttumaður félagshyggjunnar í Framsfl. var þá hv. þm. Páll Pétursson. Það er því ótrúlegt að menn skuli geta látið teyma sig út í annað eins og þessar breytingar. Rökin eru þau að kerfið sé komið í þrot. Það er alls ekki rétt. Það er reyndar svo að dæmi eru til þess að sveitarfélög standi uppi með félagslegt húsnæði sem ekki er þörf fyrir. Ein ástæða þess er að búferlaflutningar eru miklir utan af landi og hingað á þéttbýlissvæðið í kringum höfuðborgina, til höfuðborgarinnar. Það mega ekki vera rök og réttlætir alls ekki að kerfinu sé umbylt. Í þeim fskj. sem koma hér frá hv. félmn. hefur komið fram að það séu aðeins um 1% þeirra félagslegu íbúða, sem standa auðar. Það dugir auðvitað ekki til til þess að gjörbreyta því kerfi sem við búum hér við og tekið hefur fjölda ára að byggja upp. Það er full ástæða til þess að spyrja: Hverju er hér verið að breyta? Hverju er hér verið að breyta, hv. þm. Magnús Stefánsson? Það er verið að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins og í staðinn á að setja á laggirnar nýja opinbera stofnun, Íbúðalánasjóð. Það á sameina byggingarsjóðina, Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. En hvað með starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins? Hvað verður um það starfsfólk þegar stofnunin verður lögð niður? Menn hafa ekki tryggt að það fái störf hjá hinni nýju stofnun. Það var nú nokkuð annað þegar var verið að breyta bönkunum í hlutafélag. Þá var tryggt að starfsmenn Landsbanka og Búnaðarbanka skyldu eiga rétt á sambærilegum störfum hjá hlutafélagabönkunum, bæði Búnaðarbankanum hf. og Landsbankanum hf. Sama er um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þegar sú lagabreyting var gerð hér í þinginu var tryggt að starfsmenn þeirra sjóða sem urðu hluti af þeim banka gengju fyrir þegar ráðið yrði í störf hjá þeim banka. Ég spyr: Hvers vegna var ekki tekið á þessu máli? Hvers vegna var ekki tryggt að starfsmenn Húsnæðisstofnunar ríkisins gengju fyrir um störf, hjá hinni nýju stofnun sem tekur við af Húsnæðisstofnuninni? Ég er ekkert frá því að þurft hafi að stokka ýmislegt upp hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég tel að það hafi verið löngu tímabært. Ég er þó ekki viss um að það hefði þurft að leggja hana alveg niður. En úr því að það varð niðurstaðan hjá hæstv. ríkisstjórn þá hefði það verið lágmark að tryggja starfsmönnum stofnunarinnar starf hjá þeirri stofnun sem við tekur. Vissulega hefur starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins áhyggjur af þessu og hefur sent áskorun til félmrh. vegna þess að ekki er tekið á því hver framtíð þeirra verður þegar Húsnæðisstofnun verður lögð niður. Í áskorun til félmrh. segir, með leyfi forseta: ,,Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins skorar hér með á hæstv. félmrh. að hann beiti sér fyrir því að við frv. til laga um stofnun Íbúðalánasjóðs verði bætt ákvæði sem tryggi núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Í lagasetningu um breytingar á starfsemi opinberra stofnana að undanförnu hefur verið að finna ákvæði er tryggja atvinnuöryggi starfsmanna viðkomandi stofnana. Nægir hér að nefna 8. gr. laga nr. 103/1996, um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar, 8. gr. laga nr. 50/1997, um stofnun hlutfélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, 10. gr. laga nr. 60/1997, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, og loks 13. gr. laga nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins. Í öllum þessum lögum er kveðið á um að allir starfsmenn þeirra sjóða og stofnana sem verið er að breyta eða leggja niður skuli fá sambærileg störf hjá nýjum félögum, stofnunum eða sjóðum sem taka við starfsemi þeirra. Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins telur að sömu rök hljóti að liggja til þess að tryggja starfsöryggi og nýta starfsreynslu þeirra 49 starfsmanna sem nú starfa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins í þágu hins nýja Íbúðalánasjóðs.`` Þetta er áskorun, herra forseti, til félmrh. frá starfsfólki Húsnæðisstofnunar ríkisins. Það er ekki óeðlilegt að þeir komi með slíka áskorun eins og staðið er að þeirra málum og vegna þess hve ótrygg þeirra framtíð er miðað við þetta frv. sem hér er til umræðu. Þar er ekkert tekið á framtíð þessa fólks. Ég get líka tekið undir fjöldann allan af þeim umsögnum sem hér liggja fyrir frá fjölmörgum félagasamtökum, stéttarfélögum og öðrum sem fengu heimild til að vera með umsagnir um þetta mál, að ekkert knýr á um það að þetta húsnæðisfrv. fari í gegnum þingið á þessu vori. Það er greinilegt að fjölda atriða þarf að skoða. Þetta er mál sem snertir hagsmuni þúsunda fjölskyldna og mál sem greinilega þarf nánari athugunar við. Það er líka áhyggjuefni að lítið er vitað um hvaða áhrif þær boðuðu breytingar sem frv. felur í sér munu hafa á húsnæðismarkaðinn og einnig hvaða áhrif þær munu hafa á verðbréfamarkaðinn því að breytingar eins og þessar geta haft bæði mikil og snögg áhrif á þennan markað. Það liggur heldur ekkert raunverulegt mat fyrir um það hvaða kostnað þetta frv. hefur í för með sér fyrir sveitarfélögin ef þau bregðast nú við þeirri vaxandi þörf íbúa fyrir leiguhúsnæði sem mun verða þegar þetta frv. verður að lögum. Það er alveg ljóst að ef frv. nær fram að ganga þá mun það kalla á bæði byggingu og kaup á leiguhúsnæði vegna þess hóps sem ekki mun ráða við þau kjör sem boðið verður upp á í nýju kerfi. Menn þekkja hvernig ástandið er. Stöðugir búferlaflutningar eru utan af landi til höfuðborgarsvæðisins. Einnig vil ég nefna þörf frekara leiguhúsnæðis fyrir námsmenn og hafa námsmenn sent hingað umsagnir þar sem þeir lýsa yfir áhyggjum af því hvernig fara muni fyrir þeim fjölda námsmanna sem er á biðlistum eftir leiguhúsnæði. Í umsögn frá Félagsstofnun stúdenta segir t.d. að eftir úthlutun íbúða til stúdenta á árinu 1997 reyndust um 230 námsmenn vera á biðlista og er Félagsstofnun stúdenta fjarri því að uppfylla þá eftirspurn sem er eftir leiguhúsnæði frá stúdentum. Öðruvísi mér áður brá, verð ég nú að segja, því að ég man þá tíð þegar Framsfl. biðlaði til námsmanna öllum stundum, lofaði út og suður bæði hvað varðar námslánin og einnig húsnæðismálin. Og ég minnist þess þegar hv. þáv. þm., núv. hæstv. viðsk.- og iðnrh., Finnur Ingólfsson, fór margar ferðirnar til að bjóða námsmönnum gull og græna skóga. Hverjar voru efndirnar? Á nú að fara að leika sama leikinn? Ég veit ekki hvort mönnum er það í fersku minni hvernig framsóknarmenn komu fram við stúdenta og hv. þáv. þm. og núv. hæstv. ráðherra, Finnur Ingólfsson. Það er nú frægt í sögunni hvernig hann kom fram við stúdenta í eina tíð. Nú á sem sagt að fara að veitast að stúdentum eina ferðina enn og þeir segja í umsögn, með leyfi forseta: ,,Í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið er einungis gert ráð fyrir veitingu 50 lána á þessu tveggja ára tímabili, þ.e. 25 íbúðir á ári. Á árunum 1994--1996 voru umsóknir eftir leiguíbúðum á bilinu 269 til 293 á ári og er því einungis verið að veita lán til tæplega 10% af þeim fjölda. Félagsstofnun stúdenta hefur á undanförnum 7 árum fengið úthlutað á bilinu 20 til 40 íbúðum á ári og er enn full þörf á slíkum fjölda árlega. Ljóst er því að umræddur fjöldi úthlutana gengur mjög skammt til að fjölga leiguíbúðum sem rætt er um sem eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins.`` Herra forseti. Þetta segir í umsögn frá Félagsstofnun stúdenta. Þar segir einnig, með leyfi forseta: ,,Að óbreyttu frumvarpi má gera ráð fyrir að uppbygging námsmannaíbúða dragist stórlega saman á næstu árum. Niðurfelling 3,5% framlags sveitarfélaga, álag stimpilgjalda og dýrari framkvæmdalán hafa áhrif til hækkunar byggingarkostnaðar og þar af leiðandi til hækkunar leiguverðs til stúdenta. Vaxtakjör er sú breyta sem mestu máli skiptir og óvissa um þau gerir alla áætlanagerð erfiða en eins og komið hefur fram hefur hækkun vaxta úr 1% í 5% áhrif á hækkun leigu sem nemur tæplega 30%. Óvissa um lánafyrirgreiðslu er að sama skapi allri langtímaáætlanagerð og stefnumótun fjötur um fót.`` Þetta segir í umsögn frá Félagsstofnun stúdenta. Hvaða áhrif mun þetta hafa á framfærslu stúdenta? Ekki hefur hæstv. menntmrh. komið inn í þessa umræðu til að svara ýmsum spurningum sem vakna við það hvaða áhrif þetta hefur á námsmennina og aukinn framfærslukostnað þeirra. Stendur til að hækka námslánin sem þessu nemur? Ekki hafa fengist nein svör við því. Þessar breytingar á húsnæðiskerfinu sem eru á döfinni hjá hæstv. ríkisstjórn. hafa nefnilega áhrif mjög víða. Félagsstofnun stúdenta bendir einnig á að hún hafi litið á uppbyggingu stúdentagarða og rekstur þeirra sem hluta af lausn þess húsnæðisvanda sem almennt steðjar að. Þeir benda einnig á að húsnæðisvandi stúdenta sé enn fyrir hendi og að það þurfi að leysa hann á annan hátt ef Félagsstofnun stúdenta verður ekki gert kleift að sinna því hlutverki. Eftirspurn eftir heppilegu húsnæði fyrir stúdenta er langt umfram framboð og hafa á undanförnum árum ríkt erfiðleikar á leigumarkaðnum seinni part sumars og á haustin. Tekjulitlir stúdentar, flestir utan af landi, njóta leiguhúsnæðis hjá Félagsstofnun stúdenta í 1--6 ár á meðan á námi stendur. Þetta er fyrirkomulag sem stúdentar og stjórnvöld hafa ítrekað lýst yfir ánægju sinni með. Og það er sérkennilegt að ráðherra af landsbyggðinni, sem kjörinn er af landsbyggðinni, skuli beita sér fyrir þessu, að vega svona á þennan hátt að húsnæðismálum stúdenta, stúdenta utan af landi sem þurfa að koma hingað til að sækja nám. Já, herra forseti, það er ótrúlegt og ég hefði seint trúað því að ég ætti eftir að sjá slíkt sem þetta frá hæstv. ráðherra, Páli Péturssyni, landsbyggðarmanninum sjálfum. Fleiri gagnrýna þetta frv. harðlega og þar ber að nefna verkalýðshreyfinguna. BSRB og ASÍ eru með sameiginlegt álit og það kemur í ljós þegar umsögn þeirra er lesin að það greinir þó nokkuð á hvað varðar útreikninga ASÍ og BSRB um þá greiðslubyrði sem þetta mun hafa í för með sér og það stangast nokkuð á við þá útreikninga sem liggja frammi frá félmrn. Búseti hefur líka með langri umsögn gagnrýnt frv. harðlega og þar kemur fram að lagaleg staða og réttur félaga eins og Búseta sé mjög óljós í frv. Bent hefur verið á að frv. sé atlaga að kjörum láglaunafólks og það muni fyrst og fremst bitna á tekjulitlu fólki, einstæðum mæðrum, barnmörgum fjölskyldum, námsmönnum og fötluðum. Það var þá fólkið sem á að bera byrðarnar í þessu samfélagi í góðærinu. Það eru námsmenn, barnmargar fjölskyldur, fatlaðir og einstæðar mæður ásamt tekjulitlu fólki. Ég bendi á og vil leggja áherslu á umsögn Þroskahjálpar sem hefur verulegar áhyggjur af þessu frv. og telur að það muni ekki ná þeim tilgangi sem því er ætlað, þ.e. að landmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum. Ég velti því fyrir mér hvernig eigi að koma til móts við þau auknu útgjöld sem fatlaðir og lífeyrisþegar munu standa frammi fyrir þegar leiga hækkar á þeim íbúðum sem þeim eru ætlaðar samkvæmt félagslega kerfinu. Stendur til að hækka lífeyrisgreiðslurnar? Fróðlegt væri að fá einhver svör við því. Stendur það til? Eru það lífeyrisþegarnir og fatlaðir sem eru sérstaklega aflögufærir í aukinni og hækkaðri húsaleigu? Fólk sem er undir lágmarkslaunum í tekjum? Þeim sem eru í sambúð er ætlað að lifa á 43 þús. kr. á mánuði. Telja ríkisstjórnarþingmennirnir að þetta fólk sé aflögufært í hærri húsaleigu? Þessir þingmenn vita greinilega ekki á hverju þessu fólki er ætlað að framfleyta sér. Hæstu greiðslur sem lífeyrisþegi getur fengið, hæstu tekjur sem hann getur fengið ef hann býr einn eru 63 þús. kr. Telja menn að þetta fólk sé aflögufært til þess að greiða hærri húsaleigu í kjölfar þessa frv.? Ég segi nei. Ég segi nei, herra forseti, þetta fólk er ekki aflögufært. Þroskahjálp segir í umsögn sinni að samtökin hafi haft það sem markmið að vinna að nýjungum í húsnæðismálum fatlaðra, bæði hvað varðar gerð húsnæðis og staðsetningu. Þannig hafi samtökin að leiðarljósi að fötluðum skuli tryggð búseta í heimabyggð sinni í húsnæði sem er sambærilegt að gerð og gæðum og í öðrum sveitarfélögum. Þess vegna leggur Þroskahjálp til að frv. verði ekki að lögum í vor heldur verði sumarið notað til þess að sníða af því augljósa vankanta og það verði síðan tekið fyrir á þinginu aftur í haust. Það er alveg ljóst af þeim umsögnum sem liggja fyrir að það margir og miklir vankantar og agnúar eru á frv. að full ástæða er til þess að menn leggist yfir það í sumar og vinni betur vinnuna sína þannig að það séu ekki þeir sem verst eru settir í samfélaginu sem þurfi að fá auknar byrðar vegna þessa frv. Þroskahjálp gerir athugasemdir við ýmsar greinar frv. sem ég ætla kannski ekki að fara að lesa hverja og einastu því það hafa sjálfsagt einhverjir á undan mér nefnt þessi atriði. Það má líka nefna Öryrkjabandalagið sem eru hagsmunasamtök sama hóps sem ég hef verið að gera að umtalsefni sem hefur verulegar áhyggjur af þessu máli og Öryrkjabandalagið telur réttast að frv. verði ekki afgreitt fyrr en á næsta þingi þannig að allir sem hagsmuna eigi að gæta komi eðlilega að málsmeðferðinni. Í umsögn Öryrkjabandalags Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Húsnæðisfrumvarp þetta sýnist ekki koma til móts við þetta fólk ...`` --- þ.e. tekjulægsta fólkið í landinu en Öryrkjabandalagið bendir á það að skjólstæðingar þess eru upp til hópa láglaunafólk allt yfir í tekjulægsta fólkið í landinu og segir að húsnæðisfrv. sýnist ekki koma til móts við þetta fólk þar sem er ekki unnt að sjá annað en að enn fleirum sé vísað á leigumarkað. --- ,,Ekki er séð að með frumvarpinu sé þessum auknu þörfum fyrir leiguhúsnæði mætt þar sem ekki er gert ráð fyrir nema 50 lánum til leiguíbúða á næstu tveimur árum. Á móti munu menn segja að viðbótarlán hins nýja kerfis komi í stað félagslegra íbúðalána í dag. Þá ber þess að geta að enn strangari tekjuskilyrði eru fyrir húsbréfalánunum en lánum úr félagslega kerfinu. Það þýðir að fleiri eru útilokaðir frá eignaríbúðakerfinu sem eðlilega bitnar harðar á þeim tekjulægstu svo sem öryrkjum.`` Öryrkjabandalagið bendir einnig á það í umsögn sinni að leggja verði ,,höfuðáherslu á að gætt sé í hvívetna hagsmuna hinna tekjulægstu í húsnæðiskerfinu``. Það kemur einnig fram í þessari umsögn frá Öryrkjabandalagi Íslands að: ,,Hússjóður Öryrkjabandalagsins hefur á undanförnum árum fengið lán í félagslega íbúðakerfinu sem hefur auðveldað kaup á fleiri leiguíbúðum fyrir öryrkja. Þrátt fyrir það að hússjóðurinn eigi á sjötta hundrað íbúða þá er biðlisti öryrkja eftir húsnæði hjá sjóðnum á þriðja hundrað manns.`` Það er á þriðja hundrað manns sem bíður eftir íbúðum hjá Öryrkjabandalaginu. Menn ætla að lána til 50 íbúða á næstu tveimur árum. Ég get ekki hugsað mér að horfa fram á hvernig biðlistarnir verða að ári, hvað þá eftir tvö ár. Öryrkjabandalagið hefur einnig sent inn viðbótarathugasemd þar sem þeir bera hag þeirra fyrir brjósti sem þurfa sérstök lán vegna þess að þeir eru með sérþarfir. Stór hópur innan Öryrkjabandalagsins þarf viðbótarlán til þess að laga íbúðir sínar að sérþörfum, það er náttúrlega stór hópur fatlaðra og þeir hafa verulegar áhyggjur af þessum hópi. Ég get því ekki séð annað eftir að hafa lesið athugasemdirnar frá Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp að vissulega sé ástæða til þess að þetta mál fari aftur til félmn. og þetta verði skoðað betur því að þarna er stór hópur þeirra sem minnst mega sín, þeir verst settu í samfélaginu sem verða úti í kuldanum og í góðærinu hjá ríkisstjórninni. Það eru fatlaðir, lífeyrisþegar, námsmenn og tekjulitlir einstaklingar, einstæðar mæður, barnmargar fjölskyldur o.s.frv. Þetta eru þeir sem eru aflögufærir hjá ríkisstjórninni. Það mátti svo sem búast við því hjá íhaldinu. Svo hlustar maður á fagurgalann hjá sveitarstjórnarfólkinu í fjölmiðlum þessa dagana eins og í Reykjavík. Það er eins og þeir viti ekki einu sinni af því hvað ríkisstjórnin undir forustu Sjálfstfl. er að gera á þinginu á sama tíma og sjálfstæðismennirnir eru með fögur orð og fagurgala, lofa öllu fögru í allar áttir í sveitarstjórnunum. Á sama tíma eru þeir að skera niður í velferðarkerfinu, félagslega húsnæðiskerfið. Hvers konar tvískinnungsháttur er þetta eiginlega, herra forseti? Það þyrfti einhver að koma þessum skilaboðum til sveitarstjórnarmanna Sjálfstfl. þannig að þeir viti hvað menn eru að gera hér. Svo hægri höndin viti hvað sú vinstri er að gera. 

Þeirra sem minna mega sín.

Hv. þm. Kristján Pálsson, er verið að styrkja stöðu þeirra sem minnst mega sín? Það er greinilegt að hv. þm. veður í villu og svíma um þessi mál og ætti að kynna sér þetta betur. Ef þekking annarra þingmanna Sjálfstfl. er álíka og þekking hv. þm. á þessum málum þá held ég að menn verði nú aldeilis að hysja upp um sig og fara að kynna sér málin.

Ég er í félmn.

Ég veit ekki hvað hv. þm. hefur verið að gera í vetur í félmn. ef hann veit ekki betur en það sem kemur fram hjá honum í frammíkalli, herra forseti.

Ég er búinn að vera í sveitarstjórn í 20 ár.

Hvað þá heldur, herra forseti, eftir að hv. þm. er búinn að vera í sveitarstjórn í 20 ár. Hann fer að verða eins og leigubílstjórinn í Spaugstofunni. Það er ótrúlegt að menn skuli ekki gera sér grein fyrir hvað hér er á ferðinni. Hvernig verið er að veitast að lítilmagnanum í þessu máli, verið að breyta félagslega húsnæðiskerfinu þannig að verið er að vísa æ fleira fólki á leigumarkaðinn og auk þess er skortur á leiguhúsnæði í þéttbýlinu og hv. þm. ætti að þekkja hvernig ástandið er í hans eigin kjördæmi á leigumarkaðnum. Og þá eru menn að breyta lögunum eins og þeir eru að gera hér. Sjá menn ekki samhengið í hlutunum? Er furða að maður spyrji? Þetta er enn ein atlaga ríkisstjórnarinnar að velferðarkerfinu. Maður er búinn að horfa á hvernig þeir hafa tekið á heilbrigðismálunum, hvernig skorið hefur verið niður í tryggingakerfinu og nú er það húsnæðiskerfið. Meðan verið er að ræða þetta og reyna að gera fólki og almenningi grein fyrir því hvað hér er á ferðinni eru ekki nema tveir, þrír stjórnarþingmenn sem láta svo lítið að sýna sig í þingsölum þegar þetta mál er til umræðu. Þeir ættu þó að geta komið skilaboðum til félaga sinna um það hvað er gagnrýnivert við þetta þingmál. Ég vil benda á umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs. Bent hefur verið á það að ef þetta frv. verður að lögum þá sé verið að vísa því fólki sem áður átti kost á 100% lánum út á leigumarkaðinn. Eins og ég nefndi er mikill skortur á leiguhúsnæði um land allt.  Það er skylda sveitarfélaganna að aðstoða fólk í húsnæðismálum. Það er skylda þeirra samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Það á að tryggja framboð af leiguhúsnæði samkvæmt þeim lögum og maður veltir því fyrir sér hvernig þessum sveitarfélögum á að vera það kleift eftir þessa lagabreytingu. Það verður að segja að núverandi kerfi hefur verið í ágætu formi en því miður hefur það ekki getað annað eftirspurn á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur líka verið bent á að félagslega kerfið hefur haldið niðri verði á íbúðum á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að það hafa verið byggðar hér ódýrari íbúðir en almennt gerist. En eftir að þessi breyting hefur verið gerð mun markaðsverðið ráða. Auðvitað er líka gagnrýnivert í því sem snýr að frv. að ekkert samráð hefur verið haft við aðila vinnumarkaðarins. Þarna er verið að klippa endanlega á áratuga tengsl aðila vinnumarkaðarins við húsnæðismálin. Menn vita það að verkalýðsfélögin hafa haft mjög góða yfirsýn yfir þarfir félagsmanna sinna. Það er ótrúlegt að hvorki verkalýðshreyfingin né þau félagasamtök sem hafa mestra hagsmuna að gæta skuli ekki hafa komið að samningu frv. enda hafa þau mótmælt frv. harðlega, félög eins og þau sem ég hef verið að benda á: Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp, námsmenn og ýmis byggingarfélög, Búseti, Þak yfir höfuðið o.s.frv. Annað er líka full ástæða til að gagnrýna og furða sig á og kemur glögglega fram í umsögn BSRB og ASÍ en það eru reglugerðarheimildirnar í frv. Það er ótrúlegt hvernig valdi er vísað til framkvæmdarvaldsins endalaust, það er verið að framselja vald til framkvæmdarvaldsins og það er fullkomlega óeðlilegt. Þessar reglugerðarheimildir segja ekkert um það hvernig þessum málum verður háttað þegar búið er að vísa endalaust til reglugerða. Það er sjálfsagt mál og ætti að vera krafa þegar lagasetning eins og þessi sem hér er á ferðinni kemur inn í þingið að það komi drög að þeim reglugerðum sem menn ætla að setja í kjölfarið ef setja þarf reglugerðir. Það hefur stundum verið þannig að með frv. hafa fylgt drög að þeim reglugerðum sem verið er að heimila í lagatextanum og það er til fyrirmyndar. Hvað vita menn um það hvað hér er á ferðinni þegar verið er að veita einar 28 reglugerðarheimildir í frv. fyrir utan allar aðrar heimildir ráðherra í gegnum lagatextann? Að fengnu samþykki félmrh., að fengnu samþykki ráðherra o.s.frv. í gegnum allan lagatextann. Það er gagnrýnivert, herra forseti.  Það er líka bent á það í nál. minni hlutans að það er ekkert í frv. sem tryggir að sveitarfélögin muni svara vaxandi þörf fyrir leiguhúsnæði. Í umsögn Kópavogsbæjar kemur fram þörf fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári næstu fjögur árin. Þetta mun þýða aukinn kostnað fyrir sveitarfélagið. Sama saga er á Akureyri. Þar búast þeir við að 60 nýjar leiguíbúðir þurfi á ári miðað við þann hóp sem ekki mun standast greiðslumat og mun ekki eiga fyrir 10% útborgun. Ef við lítum á Reykjavík segir í minnihlutaálitinu að fyrir liggi 381 umsókn um húsnæði hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur og forgangshópurinn eru 197. Samkvæmt nýjustu tölum bíða 422 eftir leiguíbúðum í Reykjavík og svo er aðeins gert ráð fyrir að lána til 50 íbúða miðað við þetta frv. og það á landinu öllu.

Á tveimur árum.

Á tveimur árum, það er rétt hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Til 50 íbúða á tveimur árum, þ.e. 25 íbúða á ári á meðan á fimmta hundrað manns bíða í Reykjavík, á meðan 75 leiguíbúðir þarf að reisa í Kópavogi á ári, á meðan 60 nýjar leiguíbúðir þarf að reisa á Akureyri o.s.frv. Bara nokkur dæmi tekin hér. Hvernig er með námsmennina? Ég er búin að minnast á umsagnir frá Félagsstofnun stúdenta og sama er með umsagnir frá Stúdentaráði, og það kemur alltaf upp í huga minn þegar framsóknarmenn voru sífellt að reyna að ná hylli námsmanna og síðan þegar þeir eru komnir í stjórn er vegið að námsmönnum eins og gert er með þessu frv. og sem þeir telja hjá Stúdentaráði að sé ,,illa vegið að áætlunum um framtíðaruppbyggingu stúdentagarðanna`` með þessu frv. og að breytingarnar geti leitt til mikillar hækkunar á leigu og geri allar framtíðaráætlanir erfiðari. ,,Þetta leiðir til þess að uppbygging námsmannaíbúða kemur til með að dragast stórlega saman. Stúdentaráð lítur það mál alvarlegum augum þar sem augljóslega eru miklir hagsmunir í húfi.`` Svo segir í ályktun og athugasemdum frá stúdentaráði Háskóla Íslands, með leyfi forseta. Það má því segja að nánast hver einasta umsögn, bæði frá námsmönnum, stúdentaráði, félagasamtökum, fötluðum, Öryrkjabandalaginu sé svipuð. Það er sagt hér, með leyfi forseta, í umsögninni frá stúdentaráði: ,,Ítrekað er talað um það í frumvarpinu að uppbygging leigumarkaðarins sé eitt af meginmarkmiðunum. Það kemur því á óvart að eins illa sé vegið að uppbyggingu stúdentagarðanna og raun virðist bera vitni. Stúdentaráð beinir þeim eindregnu tilmælum til félagsmálanefndar Alþingis að tekið verði tillit til ofangreindra athugasemda og gerðar verði þær breytingar sem nauðsynlegar eru til að tryggt verði að öflug uppbygging stúdentagarðanna verði möguleg í framtíðinni.`` Undir þetta skrifar Ásdís Magnúsdóttir, formaður stúdentaráðs Háskóla Íslands. Afrit af þessari umsögn er sent bæði til félmrh. og menntmrh. Eins og ég hef áður nefnt hefur hæstv. menntmrh. ekki séð sóma sinn í að koma í ræðustól og svara þeim fyrirspurnum sem lagðar hafa verið fyrir hann í umræðum um þetta stóra mál sem varðar námsmenn svona miklu. Það er alveg ljóst að verið er að vísa þarna byggingaraðilum út á almennan lánamarkað og ljóst er að það mun leiða af sér hærri leigu og námsmenn hafa takmarkaða möguleika til að greiða hærri leigu en þeir gera nú. Eins og ég hef bent á mun þetta örugglega hafa áhrif á þann kostnaðargrunn sem gengið er út frá hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna og munu auðvitað koma kröfur um hærri námslán í kjölfarið. Því er mjög mikilvægt að hæstv. menntmrh. komi og svari fyrir það hvort það muni verða í kjölfarið hærri námslán til námsmanna. Auðvitað gildir það sama um íbúðir fatlaðra sem flestir búa við mjög kröpp kjör og mega alls ekki við hækkun leigu. Það er ýmislegt sem full ástæða væri til að nefna frekar sem snýr að málinu. Hér hafa talað á undan mér aðrir þingmenn sem þekkja húsnæðiskerfið mun betur og hafa rakið galla þessa frv. Reyndar hafa komið nokkur atriði sem menn hafa talið vera til bóta en þau eru hverfandi miðað við öll þau atriði sem menn telja vera til skaða. Breytingar verða á húsnæðisnefndum sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar fari út úr nefndunum og menn hafa áhyggjur af því að verkefni húsnæðisnefnda og félagsmálanefnda sveitarfélaganna muni skarast meira en verið hefur við þessa breytingu og þetta mun kalla á uppstokkun í starfi nefnda sveitarfélaganna. Ég er kannski ekki að halda því fram að það sé endilega af hinu slæma en það er eitthvað sem kemur í kjölfar lagasetningarinnar. Það sem maður rekur sig á aftur og aftur í þeim umsögnum sem bárust vegna málsins eru þær 50 leiguíbúðir sem gert er ráð fyrir að byggðar verði eða lánað verði til á tveimur árum sem valda verulegum áhyggjum þeirra sem senda inn umsagnir og menn hafa bent á það hvað eftir annað að þörfin sé mun meiri en það. En ég vil áður en ég lýk máli mínu ítreka þörfina fyrir að tryggja framtíð starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins og þeir fái sömu meðferð í lagasetningunni og aðrir starfsmenn ríkisstofnana sem hefur verið breytt, eins og bankanna, Pósts og síma, og fleiri stofnana sem ég hef nú þegar nefnt í máli mínu. Ég tel nauðsynlegt að málið fari aftur til félmn. áður en málið fer til 3. umr. og þar verði þessi mál skoðuð og tekið verði á þessu, gerðar verði breytingar á þessum lögum þannig að framtíð þessa fólks verði tryggð og gerðar verði breytingar þannig að þeir sem verst eru settir í samfélaginu, fatlaðir, öryrkjar, námsmenn og efnalítið fólk, einstæðar mæður og aðrir þeir sem hafa lítið milli handanna verði ekki svona illa settir eins og ljóst er að verður, verði frv. að lögum óbreytt. Það verður að endurskoða frv. og vinna það betur í sumar og það þarf að gera með þátttöku þeirra sem málið snertir, svo sem samtaka launafólks, fulltrúa frá sveitarfélögunum, frá námsmannasamtökunum, frá félögum eins og Búseta, frá félögum fatlaðra og hagsmunasamtökum þeirra, frá Öryrkjabandalaginu og svona gæti ég lengi talið. Fulltrúar þessara hópa verða að koma að vinnslu frv. áður en það fer í gegnum þingið. Ég held að fólk verði að gera sér grein fyrir því hvaða áhrif þetta mun hafa á þessa hópa. Við í minni hlutanum, þ.e. fulltrúar okkar í félmn. hafa lagt til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og það síðan unnið betur. Ég tek heils hugar undir það. Það er ekki þolandi og ekki hægt að líða að þetta mál fari í gegnum þingið með öllum þeim annmörkum sem ég hef þegar nefnt. Ég hef þó ekki komið að öllu því sem ástæða væri til að nefna. Ég hef merkt hér við fjöldann allan af umsögnum sem full ástæða væri til að lesa upp, það á fullt erindi inn í þessa umfjöllun, fullt erindi í þingtíðindin svo menn geti lesið um það þegar Framsfl. og Sjálfstfl. lögðu hluta velferðarkerfisins í rúst með því að leggja niður þá aðstoð sem félagslega húsnæðiskerfið hefur verið þeim launalægstu. En þar sem langt er liðið á kvöld og farið að líða að miðnætti þá ætla ég, herra forseti, að láta máli mínu lokið að sinni en mun þá geta komið að því síðar.

Herra forseti. Málið sem hér er á ferðinni er í raun og veru mikið tímamótamál. Þannig er að til hefur verið félagslegt húsnæðiskerfi á Íslandi, að vísu í litlum mæli til að byrja með, alveg frá því um 1920, ég hygg 1919. Nú er verið að leggja það niður. Ég spái því að í næstu kjarasamningum á Íslandi muni ein aðalkrafa verkalýðshreyfingarinnar vera sú að taka aftur upp félagslegt húsnæðiskerfi. Ég er eiginlega sannfærður um að launafólk í landinu mun gera uppreisn gegn þessari markaðsvæðingu hins félagslega kerfis. Herra forseti. Mér finnst engin ástæða til að hlífa hæstv. félmrh. við að vera hér, þannig að ég óska eftir að hann verði kallaður hingað. Það mætti svo sem kalla í fleiri menn, fjmrh. t.d. og forsrh., hvar eru þeir? Af hverju eru þeir ekki að gegna þingskyldum sínum eins og við hin? Það er alveg lágmark að félmrh. sé hérna meðan verið er að tala um þetta mál, úr því hann leggur svona mikla áherslu á að rótast á þessu í gegnum þingið, nótt eftir nótt. Það var á árinu 1919 sem fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Reykjavík beitti sér fyrir stofnun samvinnufélags um byggingu leiguíbúða er hlaut nafnið Byggingarfélag Reykjavíkur. Þetta var fyrsti vísirinn að félagslegum íbúðabyggingum í Reykjavík en lögin um verkamannabústaði voru hins vegar sett 10 árum síðar, 1929, þar sem mælt var fyrir um opinberan stuðning við byggingu verkamannabústaða fyrsta sinn. Lögin gerðu ráð fyrir stofnun byggingarsjóðs í hverju bæjarfélagi. Í stjórninni skyldu vera þrír menn kosnir af hlutaðeigandi sveitarstjórn eða bæjarstjórn og einn úr atvinnu- og samgönguráðuneyti sem jafnframt væri formaður stjórnar. Segja má að það sé ánægjulegt fyrir félmrh. Framsfl. að nota næturnar á þessum fallegu vordögum 1998 til að brjóta sögulega í blað eins og hann er að gera. Hann er að eyðileggja félagslega íbúðabyggingarkerfið, leggja það niður, afnema það sem hefur þó verið til á Íslandi frá 1919 eða 1929. Ég spái því að í kjarasamningum á næstu árum verði eitt aðalviðfangsefni samtaka launafólks að berjast fyrir lagfæringum á hinu félagslega umhverfi í þjóðfélaginu, lagfæringum á því sem hæstv. núv. félmrh. hefur beitt sér fyrir því að eyðileggja undir forustu Davíðs Oddssonar. Það má segja að hæstv. félmrh. hafi komist yfir ótrúlega mikið að þessu leyti. Í fyrsta lagi var það vinnulöggjöfin sem sett var á launafólk undir gífurlegum mótmælum Alþýðusambandsins úti á Austurvelli. Það voru verulegar breytingar á atvinnuleysistryggingum og loks eru það húsnæðismálin sem nú er verið að breyta í grundvallaratriðum með því að leggja niður félagslega íbúðakerfið. Þetta er auðvitað þeim mun sorglegra sem það liggur fyrir að í gegnum alla þessa tíð eða allt frá 1920--1929 hefur Framsfl. verið réttum megin við strikið. Hann hefur stutt þau átök sem efnt hefur verið til til að treysta félagslegar íbúðabyggingar í landinu, stundum við gríðarlega mikla andstöðu Sjálfstfl. Þegar lögin um verkamannabústaði voru sett var andstaða við það af hálfu Sjálfstfl. mikil og Sjálfstfl. taldi að það væri nægilegt að hafa þær byggingar sem þá höfðu verið reistar af bæjarstjórn Reykjavíkur, Pólana sem höfðu verið reistir í Reykjavík undir forystu Knúts Zimsens, þáv. borgarstjóra Reykjavíkur. Þá voru lögin um verkamannabústaðina sett. Í greinargerð með frv. því er varð að lögum 1929 kemur fram að þegar litið væri til efnahags fjöldans yrði seint komið á slíkri skipan mála, að verkalýðurinn fengi hollar og ódýrar íbúðir með þægindum nútímans, nema ríki og sveitarfélög gengjust fyrir því og veittu aðstoð sína. Þetta var niðurstaðan þá. Þetta hygg ég að sé veruleikinn í dag, enn þá. Það er mikill fjöldi sem ekki ræður við að kaupa sér íbúðir á almennum markaði. Það er alveg ljóst að það viðbótarlánakerfi sem hæstv. félmrh. er að boða mun ekki duga til að koma til móts við þetta fólk. Það er alveg augljóst mál. Hæstv. félmrh. hefur verið býsna iðinn við að tala illa um verkamannabústaðakerfið. Mér finnst á þeim ræðuhöldum sem hann hefur stundum verið með hér, að hann geri sér ekki grein fyrir því að þetta íbúðabyggingakerfi hefur ráðið úrslitum um lífshamingju fjölskyldna, ekki síst barnafjölskyldna í landinu og ekki síst hér í þéttbýlinu, í marga áratugi. Ég þekki ótal dæmi um þetta. Ég þekki ótal dæmi um að það að komast inn í félagslega íbúðakerfið hafi gjörbreytt lífi fólksins sem þar hefur átt hlut að máli. Ég þekki dæmi um fólk sem á fullorðinsárum hefur ráðist í kaup á verkamannabústaðaíbúð með 100% láni og staðið undir því og staðið við það. Af þeim töflum sem liggja fyrir sem gögn málsins er ljóst að milli 70 og 80% þeirra sem hafa fengið 100% lán standa alveg við það. Veruleikinn er sá að það er verið að svipta þetta fólk þessum möguleikum. Það er ekkert í þessu frv. sem tryggir þessu fólki eitt eða neitt, ekkert. Út af fyrir sig má segja að ég ætti kannski ekkert að vera að ónáða hæstv. félmrh. og kvelja með því að sitja undir ræðu minni, því hann er búinn að sitja undir svo löngum ræðum.

Mín er ánægjan.

Ég veit ég breyti engu. Hæstv. ráðherra lætur inn um annað og út um hitt það sem ég segi. Þrátt fyrir 100 athugasemdir og ábendingar frá alls konar aðilum um lagfæringar á þessu kerfi og frv. virðist það vera steinrunnin ákvörðun stjórnarflokkanna að róta þessu í gegn, líka því sem augljóslega eru mistök. Það er nú einu sinni skylda mín sem þingmanns að reyna að hafa áhrif, hvort sem ég er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það kann vel að vera að mér muni mistakast það. Ég reikna svo sem alveg eins með því að mér muni mistakast að leiða hæstv. félmrh. fyrir sjónir að hér er ýmislegt sem mætti betur fara. Samt sem áður er skylda mín sú að reyna það. Lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins voru fyrst sett 1956 og hétu, ef ég man rétt, Lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins, um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og um skyldusparnað. Ég man ekki betur en þetta hafi allt verið í einum og sama pakkanum. Það er dálítið gaman að því að það var þáv. formaður Alþb., Hannibal Valdimarsson félmrh., sem flutti framsögu fyrir því frv. Það var afskaplega góð framsöguræða. Ég las hana fyrir fáeinum dögum. Hann fór yfir húsnæðisþróunina hjá alþýðu manna í landinu, næstu ár og áratugi þar á undan. Hann var félmrh. í vinstri stjórn. Forsrh. í þeirri stjórn var Hermann Jónasson. Hermann Jónasson var framsóknarmaður. Í þeirri stjórn var fjmrh. Eysteinn Jónsson sem var líka framsóknarmaður. Það var greinilegt af þeim ræðum sem fluttar voru um veturinn að félmrh. vildi ekki aðeins lýsa yfir og tryggja að hans hlutur kæmi fram í tengslum við málið, þessi fyrsti formaður Alþb., Hannibal Valdimarsson, heldur voru framsóknarmennirnir líka stoltir af frv. Í þeim ræðum sem fluttar voru voru margir framsóknarmenn sem lögðu margt gott til mála. Ég nefni einkar fallega ræðu eftir Karl Kristjánsson sem var þingmaður fyrir Suður-Þingeyinga og var frá Húsavík eins og kannski einhverjir þekkja deili á sem hér eru í salnum. Staðreyndin er sú að þessi lög voru sett á þeim einfalda grundvelli að það væru mannréttindi að hafa húsnæði. Þau voru sett á þeim einfalda grundvelli að þá var mjög mikið til af svokölluðu heilsuspillandi húsnæði, ekki síst á þéttbýlissvæðinu. Margir bjuggu í herskálaíbúðum sem voru sumar slæmar en aðrar góðar eins og gengur. Þessi lög voru sett á þeim grundvelli að bæjaríbúðirnar, sem svo voru kallaðar, eins og Pólarnir, væru varla mönnum bjóðandi, ekki einu sinni dýrum, og nauðsynlegt væri að grípa til aðgerða, enda varla við því að búast, eins og segir í greinargerð frv. frá 1929 sem enn var í fullu gildi 1956: ,,Það er varla við því að búast að verkalýðurinn fengi hollar og ódýrar íbúðir með þægindum nútímans, nema ríki og sveitarfélög gengjust fyrir því og veittu aðstoð sína``. Þetta frv. sem flutt var af Hannibal Valdimarssyni félmrh. 1956 var afurð af samningum stéttarfélaganna. Stéttarfélögin höfðu, í kjarasamningunum 1955, orðið fyrir miklum skakkaföllum. Þá voru verkföll sem stóðu í fimm eða sex vikur og niðurstaðan úr þeim verkföllum varð 12% launahækkun. Hún var tekin af fólki í nóvember þá um haustið, öll með gengislækkun, og það eina sem stóð eftir af þeim samningum voru samningsákvæði um Atvinnuleysistryggingasjóð sem einnig hefur verið spillt af núv. hæstv. ríkisstjórn. Um sama leyti tók verkalýðshreyfingin sérstaklega á húsnæðismálunum og húsnæðismálastofnunar-hugmyndin varð til. Hún þróaðist upp úr því vegna þess að þau lög sem áður höfðu verið í gildi og fjölluðu um veðlán til íbúðakaupa dugðu ekki. Það var vegna þess að þá var eingöngu um að ræða veðlán í veðdeild Landsbankans og í raun og veru ekki um neina félagslega aðstoð að ræða á bak við lánveitingarnar. Þær byggðu ekki á neinum félagslegum forsendum og því var talið nauðsynlegt að búa til þessi nýju lög. Það var því verkalýðshreyfingin og ekki síst Alþb. sem átti talsvert mikinn hlut að máli í þessu efni. Það var með þeirri lagasetningunni árið 1956 þegar Hannibal Valdimarsson félmrh., fyrsti formaður Alþb. og forseti Alþýðusambands Íslands, beitti sér fyrir þessari lagasetningu.

Fyrrverandi formaður Alþfl.

Þar áður var hann formaður Alþfl. Með öðrum orðum, það er kannski ekki skrýtið að þeir sem hafa gefið sig eitthvað að stjórnmálum á vettvangi vinstri hreyfingarinnar á Íslandi séu nokkuð hugsi yfir þessum niðurstöðum og örlögum Framsfl. sem birtast okkur í frv. hæstv. ríkisstjórnar. Lögin frá 1956 héldu sér í grófum dráttum en 1974 voru gerðir kjarasamningar þar sem gert var ráð fyrir verulegu átaki í félagslegu húsnæði. Þau lög voru sett í framhaldi af framkvæmdanefnd byggingaráætlunar sem beitti sér fyrir byggingu 1.250 íbúða í Breiðholti en framkvæmdanefndin var stofnuð í kjölfar kjarasamninga, að mig minnir 1965, og þeir sem komu helst að þeim samningum voru Bjarni Benediktsson, Eðvarð Sigurðsson og Guðmundur J. Guðmundsson. Í framhaldi af því átaki voru gerðir kjarasamningar 1974 sem byggðu á þeirri forsendu að nauðsynlegt væri að þriðja hver íbúð sem byggð yrði á vegum Húsnæðisstofnunar yrði á félagslegum grunni. Það var ansi mikið en menn töldu að óhjákvæmilegt væri að halda þannig á málum. Ekki var staðið við þau fyrirheit sem gefin voru í kjarasamningunum 1974 af ríkisstjórn þeirri sem sat á árunum 1974 til 1978. En þegar ríkisstjórn Framsfl., Alþfl. og Alþb. var mynduð haustið 1978 var ákveðið að efna þessi fyrirheit. Þá var Magnús Magnússon, varaformaður Alþfl., félmrh. Í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, sem tók við í febrúar 1980, var verkinu síðan haldið áfram og við náðum því þá fram vorið 1980 að setja lög sem höfðu þann tilgang að tryggja að þriðjungur þeirra íbúða sem byggðar yrðu í tengslum við Húsnæðisstofnun ríkisins yrðu á vegum hins félagslega kerfis. Um það var mjög víðtæk sátt og það er alveg augljóst mál að á þessum tíma náðist verulegur árangur á ýmsum sviðum húsnæðismála. M.a. voru sett fyrstu húsaleigulögin sem eru auðvitað barn síns tíma og þessi lagasetning fékk að standa í grófum dráttum fram yfir það að ríkisstjórn var mynduð í landinu 1987 þar sem um var að ræða allmiklar breytingar sem voru gerðar á hinu félagslega kerfi undir forustu hæstv. þáv. félmrh., Jóhönnu Sigurðardóttur. Við sem vorum þá í stjórnarandstöðu vorum ekki allt of hrifin af þeim breytingum og hið sama átti við um húsnæðismálin í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þar beittu framsóknarmenn sér mjög hart gegn félmrh. og það er dálítið umhugsunarvert, sem er kannski allt annað mál en má kannski nefna hér, að þeir framsóknarmenn voru satt að segja oft ótrúlega harðir af sér í stjórnarandstöðunni við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún var félmrh. Framsóknarmenn höfðu ekki verið í stjórnarandstöðu svo lengi sem elstu menn mundu í þingflokki Framsóknar, nema einn maður hygg ég að hafi verið þar á síðasta kjörtímabili sem hafði einu sinni verið í stjórnarandstöðu og það var eiginlega litið á hann eins og forngrip þar og horft á hann og hann skoðaður alveg sérstaklega í krók og kring af því hann hafði einu sinni verið í stjórnarandstöðu á 20 ára ferli þingflokksins eins og þá var. Ég hygg að það hafi verið Steingrímur Hermannsson sem rétt tyllti tánum í stjórnarandstöðu skamma stund. Þessi umræða á síðasta kjörtímabili var gífurlega óvægin í garð Alþfl. af hálfu framsóknarmanna og þær umræður sem fara oft fram milli framsóknarmanna og alþýðuflokksmanna, bæði um heilbrigðismál og húsnæðismál eru að nokkru leyti upprifjun á þessum sárindum sem þarna var um að ræða í málflutningi af hálfu framsóknarmanna sem voru að einhverju leyti að hefna harma sinna vegna þess að þeim þótti að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefði verið óvægin í stjórnarandstöðu, sem var út af fyrir sig rétt hjá þeim, og hún getur verið það. Það sem gjörbreytti hins vegar myndinni í húsnæðismálum á þessum árum var sú ákvörðun ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar 1983 að höggva á tengsl verðlags og launa sem þýddi að verulegur fjöldi fólks missti húsnæðið ofan af sér og til varð misgengishópurinn sem svo var nefndur sem varð þekktur hér. Þá kom fyrst við sögu, má segja, á opinberan félagsmálavettvang maður sem heitir Ögmundur Jónasson og menn kannast við úr þessum sal í seinni tíð. Þarna varð um að ræða mikil pólitísk átök og ég hygg í rauninni að þessi atlaga að kjörum launafólks hafi verið ein sú versta sem átt hefur sér stað á liðnum áratugum því að staðreyndin er sú, herra forseti, að þúsundir Íslendinga voru sviptir ævisparnaðinum þegar vísitalan var tekin af laununum en hún spann upp lánin. Það var í rauninni ekki fyrr en í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 1988 til 1991 að það tókst með atbeina verkalýðshreyfingarinnar, Alþýðusambandsins og BSRB, að keyra verðbólguna niður þannig að fólk gat á nýjan leik ef það hefði búið við sæmilega öruggt húsnæðiskerfi, farið að gera sér vonir um að það gæti eignast íbúðir. Þetta átti ekki bara við launafólk með venjulegar tekjur, miðlungstekjur og hærri. Þetta átti líka við láglaunafólk sem kom sér fyrir þegar best gekk í verkamannabústaðakerfinu og tryggði sér þessa frumþörf, húsnæði. Veruleikinn er sá að það er atlaga að allri þessari félagslegu hugsun sem á sér stað og kannski þarf ekki að undra að Alþb. sem hefur tvisvar á ferli sínum 1956 til 1958 og 1980 til 1983, farið með félmrn. og beitt sér fyrir miklum breytingum í húsnæðiskerfinu. --- það var Alþb. sem beitti sér fyrir setningu laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins á sínum tíma sem hér er verið að afnema --- það er ekki að undra að Alþb. skuli beita sér eins hart og við getum gegn þessari fyrirhuguðu lagasetningu sem sviptir fátækt fólk í landinu, fólk með lítil efni, þeirri von að geta tryggt sér húsnæði. Það er satt að segja alveg ótrúleg ósvífni. Er ekki góðæri? Er ekki verið að tala um góðæri og hagvöxt? Einmitt þegar það er góðæri og hagvöxtur telja menn vera tíma til þess að eyðileggja félagslega íbúðalánakerfið í stað þess að bæta og styrkja stöðu þess fólks sem býr við lélegan efnahag. Einmitt í góðærinu telja menn ástæðu til að skemma atvinnuleysistryggingarnar þannig að það er svo furðulegt að á sama tíma og það er blómstrandi góðæri og talað um 5% hagvöxt, er alls staðar verið að pilla í réttindi þeirra sem eiga mest undir því að félagsleg löggjöf sé sæmilega traust, og ekki bara mest undir því heldur geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér og eiga erfitt með að verjast. Það á við það fólk sem hér er um að ræða og er verið að svipta voninni um að geta eignast húsnæði skikkanlega. En kannski er þetta algerlega tilgangslaust og maður spyr um lýðræðið: Til hvers er þingræðið, herra forseti? Við erum kosin inn í þessa stofnun. Hæstv. félmrh. Páll Pétursson var ekki kosinn til að vera í stjórn með íhaldinu. Hann var ekki kosinn til þess. Hann sagði engum frá því fyrir kosningar. Hv. þm. Magnús Stefánsson var ekki kosinn hingað inn til að vera í stjórn með íhaldinu. Þeir voru kosnir hingað inn vegna þess að Framsfl. gaf ákveðin fyrirheit, m.a. í húsnæðismálum, um skuldbreytingu aldarinnar, og hvað hét það allt saman fyrir síðustu kosningar. En þeir fóru samt í stjórn með íhaldinu og það hefði svo sem alveg getað blessast þannig. Þeir semja við íhaldið og hver er niðurstaðan? Maður skyldi kannski ætla að það hefði verið ekkert sérkennilegt eða hægt að verja sig með því að þessir höfðingjar hefðu verið í stjórn með íhaldinu að skera niður alla félagslega þjónustu á krepputíma þegar allt væri á niðurleið efnahagslega. En það er ekki þannig. Það er uppsveifla. Það er hagvöxtur, blómstrandi góðæri þar sem verið er að pilla helst af því fólki sem getur eiginlega enga björg sér veitt og síst má við áföllum af neinu tagi. Svo koma þeir framsóknarmenn með þetta og eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti vel í dag er þetta stefna Sjálfstfl., ekkert annað. Það er verið að fara með hana í gegn og Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja senda frá sér einhverja vönduðustu greinargerð sem ég hef nokkurn tímann séð í þingskjölum á mínum langa þingferli. Ég hugsa hún sé ekki einu sinni lesin. Það er ekkert tekið tillit til hennar. Í þessari greinargerð tæta þessi samtök í sig það sem þeir ríkisstjórnarmenn halda fram í greinargerðum sínum. Það kemur í ljós í greinargerð ASÍ og BSRB að greinargerð ríkisstjórnarinnar er ótrúlegt fúsk. Það er engu lagi líkt og í rauninni er það svo, herra forseti, að ekki stendur steinn yfir steini í greinargerð ríkisstjórnarinnar þegar umsögn ASÍ og BSRB er lesin og borin saman við greinargerðina, ekki steinn yfir steini. Þessari greinargerð hafa verið gerð ágæt skil í dag. Ég ætla ekkert að vera að rifja það upp enda erum við ekki hér í því sem stjórnarliðið kallar málþóf. Við erum að ræða málin og ég er að gera grein fyrir viðhorfum mínum, ekki síst vegna þess að ég sýslaði við þennan málaflokk sem félmrh. í þrjú ár einu sinni. En það er sláandi að allar röksemdirnar sem eru alltaf hafðar uppi af ríkisstjórninni, t.d. um að verið sé að gera kerfið einfaldara. Það er hrakið. Það sé verið að gera kerfið ódýrara í rekstri og að félagslega kerfið sé dýrt í rekstri. Það er hrakið. Talsmenn ríkisstjórnarinnar fullyrða að eignamyndunin sé svo hæg í verkamannabústaðakerfinu og þess vegna þurfi að breyta þessu. Samt er enginn samanburður gerður á eignamynduninni í þessu kerfi sem verið er að gera tillögu um og í verkamannabústaðakerfinu. Fúskið er óendanlegt. Þegar eignamyndunin í íbúðakerfinu er reiknuð út þá eru aðeins reiknaðir út verkamannabústaðir í Reykjavík, þar sem eignamyndunin er allt öðruvísi en t.d. í Stykkishólmi, á Grundarfirði eða Blönduósi. Í greinargerðinni er fjallað um fjármál Byggingarsjóðs verkamanna. Þar er rakið að það er alveg greinilegt, herra forseti, að hægt hefði verið að bjarga Byggingarsjóðnum frá þroti. Það hefði verið hægt. Best er þó, herra forseti, þegar Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja flettir ofan af því hve mikið kjaftæði, með leyfi forseta, það er sem haldið er fram í greinargerð frv. varðandi það hvort frv. þjóni þeim markmiðum sem það setur. Í frv. er talað um að þetta muni bæta öryggi í húsnæðismálum. Þvílík öfugmælavísa, vitleysa. Það bætir ekki réttaröryggi lágtekjufólks, aldraðra og annarra sem hafa notið hins félagslega húsnæðiskerfis. Öryggi þessa fólks er minna en verið hefur í áratugi. Í frv. er fullyrt að eitt af markmiðum þess sé jafnrétti í húsnæðismálum. Það er tóm vitleysa. Ef frv. verður að lögum þá minnkar jafnrétti í húsnæðismálum ef eitthvað er. Ekkert í frv. bendir til að sveitarfélögin muni auka framboð sitt á leiguhúsnæði. Eftir gildistöku laganna mun fjölga í hópi þeirra sem ekki geta fjárfest í eigin húsnæði. Þjóðfélagið sem menn töldu að ætti að vera til á Íslandi, þar sem menn ættu sínar íbúðir, verður þrengra en það hefur áður verið. Það verða bara við, hin efnameiri, sem getum tryggt okkur íbúðir. Ein klisjan er sú að þetta muni auka sveigjanleika húsnæðislánakerfisins. Það er vitleysa. Greinargerð Alþýðusambandsins og BSRB gjörsamlega lemur niður þá fullyrðingu og sýnir fram á að það er rangt. Til þess að menn komist inn í þessi viðbótarlán, sem í raun eru það eina sem eftir er af einhverri félagslegri hugsun, þá þurfa einstaklingarnir og sveitarfélögin að uppfylla sex skilyrði. Þetta þarf að gerast áður en fólk getur hugsanlega fengið þessi viðbótarlán. Talað er um að eitt af markmiðunum sé trygging á rétti þeirra sem þurfa félagslega aðstoð til öflunar húsnæðis. Ekkert er fjarstæðukenndara vegna þess að eins og allir vita þá standa þau orð, að verið sé að tryggja rétt til félagsþjónustu í lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga, ekki nema sveitarfélögin fjármagni það. Eitt af markmiðunum á að vera að skapa einfaldara kerfi sem þjóni betur tekjulágu fólki og öldruðum. Heyr á endemi, herra forseti. Þegar hin tíu markmið sem rakin eru í greinargerð frv. eru talin upp, þá kemur því í ljós, herra forseti, að ekkert af þeim stenst. Núll. Það er hins vegar alveg sama þó þetta sé sagt hérna. Maður hlýtur að velta því fyrir sér til hvers þetta kerfi eiginlega er hér. Heitir það ekki þingræði? Þingsköp Alþingis, umræður, reglur, kosið, kjörbréf á fjögurra ára fresti, ríkisstjórnir, Stjórnarráð, til hvers er þetta? Til hvers eru þessi skoðanaskipti hér? Til hvers eru þau? Svo kemur hæstv. forsrh. landsins í sjónvarpið á kvöldin og segir að við séum óskammfeilin og vanþroska. Það er af því hann er svo sérstaklega þroskaður eins og alþjóð veit. Hann er svo þroskaður að hann hefur séð að það þyrfti helst að losna við stjórnarandstöðuna og þingræðið, flytja um það frv. og hespa því í gegn að afnema þingræðið. Þá væri allt mikið fljótlegra. Þetta sáu menn austar í Evrópu fyrr á öldinni. Lýðræðið er vesen, tekur ótrúlegan tíma. Alls konar menn eru alltaf að tala og jafnvel að halda ræður, kannski bara í klukkutíma eða tvo.

Þvælast fyrir.

Þvælast fyrir. Það er því auðvitað miklu virkara í markaðsþjóðfélaginu, að afnema þetta vesen. Það segir sig alveg sjálft. Eða hvað? Til hvers er myndin af þessum manni hérna uppi á vegg? Til hvers er hún? Til hvers er stytta af þessum manni hérna úti á Austurvelli? Til hvers er hún? Ætli hún sé ekki til að minna okkur á að við börðumst fyrir frelsi og lýðræði fyrir þessa þjóð. Hve oft ætli menn velti því fyrir sér til hvers hún er þessi mynd hér eða styttan sem þarna er frammi af Jóni Sigurðssyni? Ég held að það sé sárasjaldan sem menn velta fyrir sér: ,,Hvað er þá orðið okkar starf í sex hundruð sumur?`` og fleiri. Veruleikinn er sá að ekkert er gert með það sem við erum að segja. Hroki stjórnarliðsins andspænis okkur í stjórnarandstöðunni hefur í 20 ár ekki verið annar eins og núna. Aldrei. Ekki aðeins hér í salnum heldur í fjölmiðlunum þegar forsrh. ræðst á okkur með ruddaskap eins og hann gerði í kvöld. Staðan er sú að maður veltir því fyrir sér hvort stjórnarflokkarir séu núna að komast langleiðina með að afnema þingræðið í raun, þó það sé til á pappír. Í ár og í fyrra lögðum við í það vinnu að gera tillögur um breytingar á þingsköpum Alþingis. Þegar við notuðum rétt okkar til að stöðva afbrigði í vetur, tefja fyrirtekt máls í tvo daga, varð það til þess að þeirri vinnu var hent. Síðan vill hann breyta þingsköpunum og tilkynnir það í sjónvarpinu í kvöld að það eigi að gera í vor, einhliða. Herra forseti. Þegar ríkisstjórnin í landinu gengur yfir þingræðið á skítugum skónum, þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hvað gera þurfi til að tryggja líf þingræðisins og lýðræðisins. Ríkisstjórnin er ekki að því. Hún er að eyðileggja það og henni má ekki takast það, herra forseti.