Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, sem mælir fyrir um að átta ESB-gerðir verði felldar inn í EES-samninginn. Gerðirnar sem um ræðir varðar þriðja orkupakkann, sem er safn ESB-gerða sem varða innri markað fyrir raforku og gas innan ESB. Þar sem lagastoð var ekki fyrir hendi fyrir framangreindum gerðum var ákvörðun nr. 93/2017 tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Ég mun á eftir gera nánari grein fyrir þeim gerðum sem um ræðir en áður en lengra er haldið er rétt að taka af öll tvímæli um þá gerð sem er í þeim orkupakka sem helst hefur verið til umfjöllunar í opinberri umræðu, þ.e. reglugerð nr. 713/2009, um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði. Með þeirri tillögu sem hér er flutt er lagt til að Alþingi heimili ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn á þeirri forsendu að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð nr. 713/2009, um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu. Virðulegi forseti. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017, frá 5. maí 2017, eru átta gerðir teknar upp í EES-samninginn. Fimm þeirra tilheyra þriðja orkupakkanum, sem eru tvær tilskipanir og þrjár reglugerðir sem varða viðskipti með raforku og jarðgas og stofnun samstarfsstofnunar eftirlitsaðila á orkumarkaði. ESB samþykkti þær gerðir í júlí 2009 og öðluðust þær gildi í september sama ár. Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar inniheldur einnig reglugerð framkvæmdastjórnarinnar um afhendingu og birtingu gagna að raforkumörkuðum og tvær ákvarðanir framkvæmdastjórnarinnar frá árinu 2010 og 2012 sem breyta viðauka við reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins um skilyrði fyrir aðgangi að flutningskerfi fyrir jarðgas. Fyrst ber að nefna reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713/2009, um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, sem einnig hefur verið nefnd ACER, sem er stytting á hinu enska heiti stofnunarinnar. Stofnuninni er ætlað að aðstoða eftirlitsaðila við beitingu valdheimilda innan Evrópska efnahagssvæðisins og ef þörf krefur að samhæfa aðgerðir eftirlitsaðila. Á Íslandi er eftirlitsaðilinn Orkustofnun. Verði sú tillaga samþykkt sem hér er mælt fyrir verður umrædd reglugerð, nr. 713/2009, innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar við landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þá verður jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá. Þetta þýðir einfaldlega að hin umdeildu ákvæði þessarar reglugerðar hafa enga þýðingu og koma ekki til framkvæmda hér á landi fyrr en og ef Alþingi ákveður að Ísland tengist innri raforkumarkaði ESB. Í öðru lagi ber að nefna reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 714/ 2009, sem fjallar um skilyrði fyrir aðgangi að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri. Markmið reglugerðarinnar er að setja sanngjarnar reglur um raforkuviðskipti yfir landamæri og auka með því samkeppni á innri markaðnum. Þar sem Ísland á ekki raforkuviðskipti yfir landamæri hefur reglugerðin ekki þýðingu hér á landi. Í þriðja lagi ber að nefna tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/72/EB, einnig nefnt þriðja raforkutilskipunin, sem fjallar um sameiginlegar reglur um innri markað fyrir raforku. Tilskipunin byggist á hugmyndinni um innri raforkumarkað þar sem neytendur hafa raunverulega valkosti um af hverjum þeir kaupi raforku. Með tilskipuninni eru settar sameiginlegar reglur um framleiðslu, flutning, dreifingu og afhendingu rafmagns, auk þess sem í henni eru ákvæði um neytendavernd með það að markmiði að bæta og samþætta samkeppnishæfa raforkumarkaði innan Evrópska efnahagssvæðisins. Í fjórða lagi má nefna reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 543/2013, um afhendingu og birtingu gagna á raforkumörkuðum, sem hefur að geyma reglur um söfnun og birtingu gagna frá raforkumörkuðum. Markmið reglugerðarinnar er að setja reglur varðandi upplýsingar um áætlaða raforkuframleiðslu og notkun þannig að aðilar markaðarins geti betur mætt þörfum hans. Samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar fær Ísland þrjár undanþágur vegna þriðja orkupakkans. Byggja þær á þeim undanþágum sem Ísland fékk við innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans. Í fyrsta lagi fær Ísland undanþágur frá nýmæli þriðju raforkutilskipunarinnar um fullan aðskilnað flutningsfyrirtækja, sem á Íslandi er Landsnet, frá framleiðslu- og sölufyrirtækjum. Í öðru lagi kemur fram í ákvörðuninni að ef Ísland getur sýnt fram á að vandkvæði séu til staðar fyrir rekstur raforkukerfa er heimilt að sækja um undanþágu til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, frá ákvæðum 6. og 8. kafla þriðju raforkutilskipunarinnar að því er varðar aðskilnað dreififyrirtækja, aðgengi að flutnings- og dreifikerfum, markaðshorfum og gagnkvæmni. Þetta eru sambærilegar heimildir og Ísland hefur undir öðrum orkupakkanum sem lítið og einangrað raforkukerfi, en Ísland hefur til þessa ekki nýtt þær heimildir. Í þriðja lagi er Ísland undanþegið öllum ESB-gerðum með jarðgas. Framangreindar undanþágur eru í samræmi við það umboð sem veitt var af hálfu Alþingis. Virðulegi forseti. Margt hefur verið rætt og ritað á síðastliðnu ári um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn. Undirbúningur og samningaviðræður EFTA-ríkjanna innan EES við Evrópusambandið um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samningnum stóð í um sex ár, á árunum 2010–2016. Allan þann tíma var haft náið samráð við Alþingi, ekki einungis er málið í samráðsferli við þingnefndir Alþingis í samræmi við reglur Alþingis um þinglega meðferð EES-mála frá 2014–2016, heldur gerðu utanríkisráðherrar á hverjum tíma grein fyrir málinu og stöðu þess í árlegum skýrslum utanríkisráðherra til Alþingis um utanríkis- og alþjóðamál. Á síðustu mánuðum hefur komið fram gagnrýni á málið sem ég hef séð ástæðu til að taka alvarlega. Sú gagnrýni á reyndar ekkert skylt við þær linnulausu rangfærslur og útúrsnúninga sem því miður hafa einkennt almenna umræðu um málið. Sú málefnalega gagnrýni sem ég vísa til lýtur að því hvort upptaka þeirrar löggjafar sem felst í þriðja orkupakkanum fari í bága við stjórnarskrá. Þar hefur verið sérstaklega vísað til þess að ákvæði reglugerðar nr. 713/2009, um að komið verði á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á raforkumarkaði, feli í sér framsal á ríkisvaldi sem ekki standist stjórnarskrá. Stjórnvöld hafa tekið þær áhyggjur og efasemdir sem upp hafa komið alvarlega. Það er mín eindregna skoðun að við höfum unnið heimavinnu okkar vel, eins og tillaga til þingsályktunar og fylgiskjöl bera glöggt merki. Við höfum hlustað á þá gagnrýni sem á sér málefnalegar forsendur og niðurstaðan er sú að allir fræðimenn sem að málinu koma eru nú sammála um að innleiðing þriðja orkupakkans með þeim hætti sem hér er lagt til standist fyllilega íslenska stjórnskipan. Það er ekki verið að flana að neinu. Mér er raunar til efs að nokkuð annað EES-mál hafi verið jafn vel reifað í þinginu og jafn vel undirbúið af hálfu framkvæmdarvaldsins eins og þetta mál. Herra forseti. Hvað varðar þau ákvæði reglugerðar nr. 713/2009, um að koma á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, sem hefur verið fjallað um liggur fyrir að engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Eiga þessi ákvæði því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu. Eins og greinir frá í 2. kafla þessarar tillögu verður reglugerðin því innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar við landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Á því er sameiginlegur skilningur með framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Seinni partinn í mars sl. átti ég viðræður við framkvæmdastjóra orkumála hjá framkvæmdastjórn ESB. Í kjölfarið var gefin út sameiginleg fréttatilkynning þar sem staðfestur var sameiginlegur skilningur okkar á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart sameiginlegum orkumarkaði. Fréttatilkynninguna er að finna í fylgiskjali XVI við tillöguna. Þar kemur m.a. fram að raforkukerfi Íslands sé eins og stendur einangrað kerfi og ekki tengt við raforkusæstreng milli Íslands og orkukerfi innri markaðar ESB. Í því ljósi hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans, þ.e. þau sem varða viðskipti á grunnvirki fyrir raforku yfir landamæri, ekki gildi eða neina raunhæfa þýðingu fyrir Ísland á meðan engin raforkusæstrengur er til staðar. Það kemur skýrt fram í tilkynningunni að gildandi ákvæði þriðja orkupakka ESB hafi engin áhrif á fullveldi ríkisstjórnar Íslands yfir orkuauðlindum Íslands og ákvörðunarvaldi yfir nýtingu og stjórnun þeirra. Ákvörðunarvald um raforkustrengi milli Íslands og innri raforkumarkaðar ESB liggi alfarið hjá íslenskum stjórnvöldum. Virðulegi forseti. Utanríkisráðuneytið leitaði til fjögurra íslenskra fræðimanna um álit á stjórnskipulegum álitaefnum sem vera kynnu uppi við innleiðingu og upptöku þriðja orkupakkans í íslenskan rétt. Voru álit þeirra veitt í einu minnisblaði og tveimur álitsgerðum. Því til viðbótar leitaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið til tveggja lögmanna. Um eftirtalda aðila er að ræða: Davíð Þór Björgvinsson, Skúla Magnússon, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árna Friðriksson Hirst. Þá leitaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið til Birgis Tjörva Péturssonar og Ólafs Jóhanns Einarssonar. Álitsgerðir og minnisblöð þeirra fylgja með tillögunni sem fylgiskjöl. Sjónarmið þeirra hafa varpað skýru ljósi á þau stjórnskipulegu álitaefni sem á reynir í málinu. Niðurstaða þeirra flestra er sú að innleiðing reglugerðar nr. 713/2009 í íslenskan rétt án sérstaks fyrirvara sé í samræmi við stjórnarskrá. Þau ákvæði reglugerðarinnar sem fræðimenn greinir á um hafa hins vegar enga þýðingu hér á landi þar sem engin tenging er til staðar við innri raforkumarkaði. Eins og fram kemur í 2. kafla er það niðurstaðan að innleiða reglugerðina í íslenskan rétt á þeirri grundvallarforsendu að Ísland sé ekki tengt raforkumarkaði ESB með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Við þá endurskoðun verði tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá, eins og að framan greinir. Með þeirri aðferð er það óumdeilt meðal allra ofantalinna fræðimanna að innleiðingin stenst að fullu þær kröfur sem stjórnarskráin mælir fyrir um. Segja má að með því sé gætt ýtrustu varúðar og tillit tekið til sjónarmiða þeirra fræðimanna sem helst höfðu gagnrýnt þennan þátt málsins. Herra forseti. Innleiðing tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/72/EB, þ.e. þriðju raforkutilskipunarinnar, kallar á breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, og lögum um Orkustofnun, nr. 87/2003, að því er varðar sjálfstæði raforkueftirlits Orkustofnunar. Þar sem Ísland hefur undanþágu frá ákvæðum þriðju raforkutilskipunarinnar um eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækis, þ.e. Landsnet, eru einu lagalegu breytingarnar sem þriðji orkupakkinn hefur í för með sér þær sem varða sjálfstæði Orkustofnunar við framkvæmd raforkueftirlits og auknar valdheimildir vegna þess eftirlits. Hefur ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra lagt fram frumvarp til breytinga á framangreindum lögum á yfirstandandi þingi. Þessu máli tengdu mun ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra einnig leggja fram frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum og þingsályktunartillögu um breytingu á þingsályktun nr. 26/148, um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku, þar sem kveðið verður á um að ekki verði ráðist í tengingu raforkukerfis landsins við raforkukerfi annars lands í gegnum sæstreng nema að undangengnu samþykki Alþingis og það samþykki skuli liggja fyrir áður en framkvæmdir sem varða slíka tengingu geti farið á framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar. Til grundvallar slíkri ákvörðun Alþingis skal liggja heildstætt mat á umhverfis-, samfélags- og efnahagslegum áhrifum slíkrar tengingar. Er þetta lagt til í því skyni að taka af öll tvímæli um að slík ákvörðun verður ávallt háð samþykki Alþingis og hún sé ávallt alfarið á forræði íslenskra stjórnvalda. Að lokum, virðulegi forseti, er rétt að árétta eftirfarandi af marggefnu tilefni: Þær valdheimildir sem Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur gagnvart EFTA-ríkjunum á grundvelli ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar munu við núverandi aðstæður ekki eiga við hér á landi sökum þess að íslenska raforkukerfið er einangrað kerfi, þ.e. er ekki með tengingu við önnur raforkukerfi. Enn fremur er vert að árétta að komi til þess að íslenska raforkukerfið tengist við aðildarríki Evrópusambandsins í gegnum sæstreng teldist slíkur sæstrengur vera grunnvirki yfir landamæri, en það verður ekki gert nema Alþingi sjálft ákveði það sérstaklega. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta mál ásamt hinum sé loks komið fram og við getum núna farið að ræða raunverulegar staðreyndir málsins eins og það liggur fyrir, ekki einhverjar óljósar upphrópanir og rökvillur eins og því miður hefur verið í umræðunni, líkt og hæstv. ráðherra kom inn á í ágætri ræðu áðan. Hæstv. ráðherra kom einnig inn á að ýjað hefur verið að mörgu til að afvegaleiða umræðuna. Mig langar að nýta þetta tækifæri til að spyrja hann nokkurra beinna spurninga sem hafa verið áberandi í umræðunni og vonandi gefa hæstv. ráðherra tækifæri til að koma með skýr svör fyrir umræðuna fram undan. Er eitthvað í þessari löggjöf að mati hæstv. ráðherra sem þýðir að raforkumannvirki eða dreifing orkunnar verði ekki lengur í opinberri eigu? Er eitthvað í löggjöfinni sem hefur áhrif á vald Íslendinga yfir eigin auðlindum, þ.e. skilyrði orkunýtingar, val okkar til að ákveða orkugjafa eða almenna tilhögun orkuafhendingar? Leggur þriðji orkupakkinn á einhvern hátt á okkur skyldu til að koma á fót sæstreng?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni með þær fullyrðingar sem hún talaði um, menn hafa komið með þær aftur og aftur og augljóslega með það að markmiði að afvegaleiða umræðuna og hræða fólk Svörin eru mjög einföld. Er eitthvað í þessu sem ýtir undir að hér verði einhver sem tengist orku, orkufyrirtæki, einkavædd? Nei, það er ekki svo og ég veit ekki til þess að neinn fræðimaður hafi haldið því fram. Er eitthvað í þessu sem ýtir undir eða leggur á okkur skyldur varðandi eign okkar á auðlindunum? Svarið er nei, það er ekki svo. Og aftur: Ég veit ekki til þess að neinn fræðimaður sem vill láta taka sig alvarlega hafi haldið því fram. Þriðja spurningin: Er eitthvað í þessu sem leggur á okkur skyldu til að leggja sæstreng? Svarið er mjög einfalt: Nei. Og ég veit ekki til þess að neinn fræðimaður sem vill láta taka sig alvarlega hafi haldið því fram.

Herra forseti. Það væri mjög ánægjulegt ef við fengjum alltaf svona skýr svör í ræðustól. Ég þakka kærlega fyrir þau. Mig langar í síðara andsvari að spyrja út í greinargerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar þar sem þeir telja tvær leiðir mögulegar. Önnur þeirra felst í að við förum fram á undanþágur frá reglugerðum 713 og 714 í heild. Hin felst í því að við innleiða orkupakkann með fyrirvara um 9. gr. reglugerðar 713. Með fullri virðingu þá átta ég mig ekki alveg á túlkun þeirra á afleiðingunum, enda er það meginformskilyrði fyrir beitingu þeirrar greinar að það séu komnar upp deilur. Þeir geta ekki tekið upp hjá sjálfum sér að taka ákvarðanir. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi nýtt þann tíma sem var tekinn til að fara vel yfir málið og skoða m.a. leiðirnar sem þeir nefna. Má ég spyrja af hverju þær eru ekki farnar?

Virðulegi forseti. Það er erfitt að klára þennan þátt málsins í stuttu svari en einfalda svarið er þetta: Ef við förum hina leiðina er það mikil pólitísk óvissuferð. Sú leið hefur aldrei verið farin og það er ómögulegt að segja og enginn getur fullyrt hvar það endar. Aðalatriðið er að kallaðir voru til nokkrir mjög hæfir fræðimenn. Farið var eftir ráðleggingum þeirra fræðimanna sem höfðu mestar efasemdir, við getum sagt þær íhaldssömustu þegar kemur að þessu máli og túlkun á stjórnarskránni. Það er sátt þótt þeir hafi ekki náð saman um málin og enginn deilir lengur um það að sú leið sem hér er lagt upp með standist stjórnarskrá. Það er aðalatriði málsins. Ég vonast til þess og treysti því að ég fái tækifæri til að ræða þetta betur en núna á einni mínútu. En ég er hrikalega ánægður með að hafa loksins verið hrósað fyrir að svara skýrt í fyrra andsvari. 
            

Það er nú óvíst að það gerist aftur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýra og góða framsögu og eins og fleiri fagna ég því að þetta mál sé loksins fram komið, því umræðan um þetta hefur verið alveg einstaklega furðuleg á köflum og raunar að mínu viti fengið að grassera allt of lengi ósvarað um hvað málið snýst og hverjir eru hagsmunir okkar og hagsmunir álfunnar, ef út í það er farið, af sameiginlegum innri orkumarkaði Evrópusambandsins, sem auðvitað eru talsvert viðameiri og mikilvægari hagsmunir en kannski er rætt um akkúrat í þessu máli. En í einfeldni minni sýnist mér að með þessari ágætu yfirferð sé komið í ljós það sem sagt hefur verið allan tímann, að þetta mál, sem svo mikið hefur verið gert úr, hefur nær engin áhrif á innlendan orkumarkað, nema ef ske kynni nokkrar auknar valdheimildir til Orkustofnunar. Er það réttur skilningur hjá mér, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Stutta svarið við þessu er: Jú, það er rétt að þetta hefur nær engin áhrif að öðru leyti en því, sem mér finnst skipta máli, þó svo það hafi alltaf legið fyrir, að ef við förum í þá vegferð að leggja sæstreng þá þurfi að taka málið upp aftur. Það er verið að setja bæði belti og axlabönd hvað það mál varðar. Hæstv. iðnaðarráðherra kemur hér fram með frumvarp þar sem er mjög skýrt að það er Alþingi sem mun taka þá ákvörðun. Auðvitað er það alltaf ákvörðun íslenskra stjórnvalda og hefði með einhverjum hætti komið til þingsins. En þetta er alla vega eins skýrt eins og það getur orðið. Þetta snýst um að setja bæði belti og axlabönd, taka þá fræðimenn sem vildu fara eins varlega og mögulegt er og bæta í þá hluti þannig að það liggi alveg fyrir sem við vissum, en við viljum bæði hafa belti og axlabönd.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það er rétt, og full ástæða til þess, að gæta hagsmuna okkar í hvívetna. Það hefur hins vegar verið sérkennilegt þegar reynt hefur verið að útfæra gildissvið þriðja orkupakkans á einhvers konar kvöð um flutningsvirki sem ekki er til staðar, þ.e. sæstreng, eða kvaðir um að leggja slíkan sæstreng eins og margir hafa haldið fram. Á sama tíma hefur enginn vefengt að gas sé undanþegið þriðja orkupakkanum hvað okkur varðar af því að við erum ekki með gasframleiðslu. Ég geri ráð fyrir að enginn hafi reynt að halda því fram að okkur beri skylda til að bora eftir gasi vegna þriðja orkupakkans. Það getur verið gott að vera með belti og axlabönd. Ég myndi ganga svo langt að segja að við séum bæði með belti og axlabönd og í smekkbuxum.

Virðulegi forseti. Það má til sanns vegar færa að við séum með belti og axlabönd og í smekkbuxum, eins og hv. þingmaður vísaði til. En mér finnst samt sem áður margt sem hefur komið fram í þessari umræðu, þó hún hafi ekki öll verið málefnaleg, eitthvað sem við eigum að ræða af fullri alvöru og þetta er ekki verri tími en hver annar. Sumir hafa lýst yfir áhyggjum út af auðlindastýringu sem tengist þessu máli ekki beint en er gríðarlega stórt mál fyrir okkur og við eigum að ræða þau mál og taka þau alvarlega. Við erum í þeirri einstöku stöðu að vera með endurnýjanlega orkugjafa en við getum skaðað þá ef við förum ekki varlega. Og þó það tengist ekki þessu þá breytir það því ekki að við verðum að halda vöku okkar því að við höfum séð mörg dæmi víða um heim þar sem menn hafa ekki gengið varlega um mikilvægar orkuauðlindir, og þar hefur farið illa. Við þurfum líka að ræða margt fleira sem snýr að þessum mikilvægu málum. 

Herra forseti. Það er skylda okkar alþingismanna að virða stjórnarskrána samkvæmt þeim eiðstaf sem við vinnum að henni. Verði fyrirvaranum aflétt, eins og hér er gerð tillaga um, öðlast ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar gildi og verður skuldbindandi fyrir Ísland að þjóðarétti í samræmi við ákvæði EES-samningsins. Þá verður ekki aftur snúið. Í engu hefur verið sýnt fram á að hinn lagalegi fyrirvari, sem sagður er möguleg lausn, nægi til að leysa okkur undan þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu. Herra forseti. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar í gögnum málsins er sýnt fram á að hinn lagalegi fyrirvari nægi að þjóðarétti til að leysa okkur undan þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við tökum á okkur með því 

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af orðum hv. þingmanns, „verður ekki aftur snúið.“ Til hvers er hv. þingmaður að vísa? Er hv. þingmaður að segja að við getum ekki sagt upp EES-samningnum? Er hv. þingmaður að segja það?

Nei.

Hv. þingmaður sagði áðan, þótt hann kalli nei fram í núna: Verður ekki aftur snúið.

Hvers lags málflutningur er þetta, hæstv. ráðherra?

Hv. þingmaður verður að ákveða hvort hann standi við fyrri orð sín eða ekki.

Svaraðu spurningunni.

Hann getur þá bara dregið þau til baka. Hér eru álitsgerðir. Það hefur aldrei komið fram á þann hátt, þar sem ég hef farið sérstaklega yfir þá þætti málsins. Alveg sama hvernig hv. þingmaður reynir að snúa þeim málum er það bara þannig og liggur fyrir, og það veit hver sem vill og getur lesið það, að farið er eftir ráðleggingum þeirra sem höfðu mestar áhyggjur af þeim þætti málsins. Það er ekki samstaða meðal fræðimanna. Þeir voru reyndar þeir einu sem töldu að hætta væri á því að við gengjum lengra en stjórnarskráin heimilaði. En það er farið eftir ráðleggingum þeirra.

Herra forseti. Er hæstv. ráðherra virkilega að segja okkur að hann leggi allan EES-samninginn undir í málinu? Það sem ég átti við var vitaskuld að ekki verður aftur snúið nema þá með þeim afleiðingum að við færum út úr þessu evrópska samstarfi. En heldur ráðherra því virkilega fram að við leggjum allan samninginn undir? Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég er eilítið undrandi á málflutningi hæstv. ráðherra. Ég er bara með einfalda spurningu. Hún gæti ekki verið einfaldari. Hin leiðin, sem lögð er til eftir einhver samskipti á milli ráðuneytisins og hinna ágætu fræðimanna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst, kemur á óvart og kallar á skýringar. Hún kallar á skýringar á því hvernig hinn lagalegi fyrirvari leysir okkur undan 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er búinn að spyrja mig tvisvar að þessu í dag. Ég las nákvæmlega yfirlýsingu Stefáns Más Stefánssonar  
             Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður kynnir sér ekki gögn málsins er það ekki hlutverk þess sem hér stendur að lesa sig í gegnum það fyrir hv. þingmann.

Er búið að afnema …?

Ég held að það segi allt 

Ég bið hv. þingmann um að leyfa ráðherranum að svara.

Það segir allt um þetta mál að hv. þingmaður gerir allt hvað hann getur til að koma í veg fyrir að sá sem hér stendur tali.

Alls ekki.

Áfram heldur hann. Og sá maður sem hefur haft stærstu orðin um þetta mál, af því hann hefur svo miklar áhyggjur af því, það er svo stórkostlegt og svakalegt, er ekki í salnum. Hann er í Katar. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður fyrst að lesa gögnin og koma síðan og ræða málið. 
            

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög skýra, afdráttarlausa og um leið upplýsandi framsöguræðu með þessari þingsályktunartillögu. Ég held að hún hafi snert við okkur og við gerum okkur grein fyrir því að málið er viðkvæmt. Málið er viðkvæmt innan Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og hugsanlega einhverra fleiri flokka. Þetta eru spurningar sem velt hefur verið upp á síðustu vikum og misserum og mér fannst ráðherra svara vel í framsögu sinni. Það er mjög mikilvægt. Um leið vil ég undirstrika að við í Viðreisn sögðum það strax að við myndum, ef það yrði til að hjálpa ríkisstjórninni, liðka til fyrir afgreiðslu málsins og við munum að sjálfsögðu standa við það ef það er eitthvert sáluhjálparatriði fyrir þingmenn innan stjórnarmeirihlutans. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, sem hefur mikla yfirsýn yfir nákvæmlega þessa þætti, hvað hann telji hafa verið mest til framfara fyrir íslenskt samfélag í gegnum fyrsta orkupakkann, annan orkupakkann og þriðja orkupakkann. Hvað telur hann hafa orðið til framfara 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Mér finnst hins vegar ekkert skrýtið að mál snerti strengi í hjörtum landsmanna þegar kemur að orkunni okkar og orkuauðlindunum. Mér finnast það bara mjög eðlileg viðbrögð að fólk sé á varðbergi og vilji fylgjast vel með því máli og spyrja gagnrýninna spurninga. Ég geri engar athugasemdir við það, ekki nokkra einustu. Það er okkar skylda að reyna að útskýra það eins og kostur er hvað hér er á ferðinni. Hv. þingmaður spyr varðandi helstu kostina, og við getum kannski rætt þá betur hér á eftir. Mér finnst gott að geta valið sjálfur fleiri en einn aðila þegar ég á í viðskiptum. Ég get ekki séð neitt að því. Þvert á móti finnst mér það bara gott og það er nokkuð sem við fengum í gegnum þessa orkupakka. Þarna er líka ákveðið gagnsæi sem ekki var til staðar áður. Ég næ ekki að klára á þessari mínútu að fara yfir þessi mál öll saman, en ég hef einhverja fortíð þegar kemur að orkumálum og hef nokkrar skoðanir á þeim.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég tek undir með honum, það er mjög mikilvægt að vera á varðbergi þegar kemur að orkuauðlindum okkar. Við höfum að sjálfsögðu ákveðna fyrirvara hvað þá varðar, alla nýtingu, og ekki síður þegar kemur að nýtingu sjávarauðlindarinnar, sem er fyrir utan EES. Við þurfum að vera á varðbergi þar. En ég frábið mér það, og þess vegna vil ég hæla ráðherra fyrir ræðuna, að við hér í þinginu tökum undir það lýðskrum sem verið hefur í gangi í tengslum við þetta mál og þá óvissu og það óöryggi sem ákveðin öfl í samfélaginu vilja spila á. Það er bull og ég er fegin því að hæstv. ráðherra er mjög afgerandi í þessu máli, þó að ég skilji það mjög vel og viti að það eru ákveðnar efasemdir hugsanlega innan hans baklands og fleiri flokka. En við þurfum að þora að tala skýrt og segja hlutina eins og þeir eru. Eftir þá viku sem ráðuneytið hefur tekið sér til þess að fara yfir málið, það má gagnrýna það, 

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki mörgu við þetta að bæta. Ég vona hins vegar að þessi umræða verði löng og vona að margir taki þátt í henni. 

Hæstv. forseti. Ég verð að koma hingað upp vegna þess að þannig er mál með vexti, eins og hæstv. utanríkisráðherra veit sjálfur, að hann er oft í burtu í opinberum erindagjörðum og nýtur vegna þess, held ég, fulls skilnings af hálfu allra þeirra sem sitja í þessum sal. Nú bregður svo við að einn af hörðustu andstæðingum málsins sem mælt er fyrir í dag er staddur á vegum Alþingis erlendis - og hæstv. utanríkisráðherra gerir það að sérstöku umræðuefni hér. Ég veit ekki alveg hvað vakir fyrir ráðherranum. Vill hann að umræðunni verði frestað þangað til viðkomandi hv. þingmaður snýr aftur til starfa? Það er okkur ljúft. Eða hvaða dylgjur eru þetta sem hæstv. utanríkisráðherra kemur með hingað inn í þennan sal í þessa umræðu? Þetta er til skammar. Þetta er honum til minnkunar. Ég myndi kjósa að hann tæki þetta aftur - að gera það eitthvað tortryggilegt að þingmenn almennt, því það er ekki bara einn þingmaður, séu á ferðalagi erlendis  Það er kannski bara tilviljun að þessi umræða á sér akkúrat stað núna 

Virðulegi forseti. Bara svo allir séu upplýstir um það, því hv. þingmaður spurði hér spurningar, var tímasetning þessarar umræðu ákveðin í samráði við forystumenn Miðflokksins. Og ég hafði sjálfur beina aðkomu að því, svo það liggi alveg fyrir. Við þurfum öll að forgangsraða í okkar störfum. Ég hef fullan skilning á því þegar þarf að gæta hagsmuna Íslands á erlendum vettvangi. Þar sem þetta er stórt mál forgangsraða t.d. ég með þeim hætti að ég er ekki að sinna ákveðnum skyldum sem ég ætti að sinna því að ég tel að málið sé það mikilvægt. Það er ekkert leyndarmál að það kom mér mjög á óvart, í ljósi yfirlýsingar formanns Miðflokksins, að hann skyldi forgangsraða með þessum hætti. 

Herra forseti. Mér þykir það ljóður á ráði hæstv. utanríkisráðherra að hann skuli kjósa að gera fjarveru formanns Miðflokksins, sem er staddur erlendis á vegum Alþingis, tortryggilega. Hitt er svo annað mál að ég get glatt hæstv. ráðherra með því að þau okkar sem hér eru munu að sjálfsögðu halda uppi þróttmiklum málflutningi í þessu máli og skiptast á skoðunum við ráðherra. Mér sýnist nú og heyrist á öllu, m.a. því sem kom fram í máli hans, að ekki veiti af. En ég ætla að segja aftur það sem ég sagði áðan. Mér finnst það ekki sæmandi að verið sé að reyna að gera tortryggilegt þegar þingmenn eru erlendis á vegum þingsins í embættiserindum. Mér þykir það ekki sæmandi utanríkisráðherra.

Herra forseti. Þriðji orkupakkinn liggur nú fyrir Alþingi. Það er óhætt að segja að fá mál að undanförnu hafi hreyft meira við fólki en spurningin um hvort við Íslendingar séum í þann mund að afsala okkur yfirráðum yfir orkuauðlindum þjóðarinnar í hendur erlendu valdi. Málið er stórt, hvernig sem á það er litið, enda lýtur það að fullveldi þjóðarinnar, stjórnarskrá og hagsmunum Íslendinga. Fyrsta spurningin í málinu, herra forseti, er kannski þessi: Af hverju liggur þetta mál fyrir Alþingi? Að formi til snýst það ekki síst um flutning á orku þvert á landamæri. Þetta á við í Evrópu og þar sem tök eru á að flytja orku um sæstrengi milli landa. Þetta á ekki við um okkur sem búum ekki að búnaði til að tengjast orkubúskap annarra þjóða meðan ekki er lagður sæstrengur að landsins ströndum. Við höfum undanþágur frá Evrópureglum um skipaskurði og járnbrautir, eftir því sem best er vitað. Af hverju á slík undanþága á ekki við í þessu efni þegar tengingin við Evrópu er ekki fyrir hendi? Næsta spurning er þessi: Hver er ávinningurinn fyrir íslenska þjóð af því að samþykkja þriðja orkupakkann í heild sinni? Engin svör liggja fyrir við þeirri spurningu. Það eru tvær reglugerðir Evrópusambandsins sem ber hæst í málinu. Það er nr. 713, um nýja evrópska stofnun, samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, oft er vísað til skammstöfunar hennar á ensku, ACER. Hin er um skilyrði fyrir aðgangi að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri og er nr. 714. Það liggja fyrir, eins og hér hefur komið fram, ítarlegar greinargerðir í málinu. Í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst um stjórnskipuleg álitamál, tengd framsali ríkisvalds til stofnana ESB og EFTA vegna þriðja orkupakka ESB, er rauði þráðurinn varnaðarorð um að fyrirhugað framsal standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Segja þeir í niðurlagi álitsgerðar ekki vera fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins. Það er niðurstaða höfunda álitsgerðarinnar að verulegur vafi, eins og þeir orða það, leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 eins og ráðgert er að taka hana upp í EES-samninginn, samkvæmt ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar frá 5. maí 2017, rúmist innan ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Vísa höfundar til hinna almennu stjórnskipulegu viðmiðana sem líta beri til í þessum efnum og er sérstaklega tekið fram að sjónarmið um forsendur EES-samningsins, afmörkun framsalsins og víðfeðmi þess vegi þungt í þessu sambandi. Höfundar vekja athygli á stöðu Eftirlitsstofnunar Evrópu, ESA, gagnvart þessari ACER-stofnun. Hvað EFTA-ríkin snertir er gert ráð fyrir að Eftirlitsstofnunin farið með þær valdheimildir sem ACER eru veittar í reglugerð nr. 713, m.a. lagalega bindandi ákvarðanir er varða „grunnvirki yfir landamæri“, sem er einhvers konar dulmál fyrir sæstreng. Eftir sem áður er gert ráð fyrir því að ACER hafi mikil áhrif á efni slíkra ákvarðana ESA og skulu ákvarðanir ESA m.a. teknar á grundvelli draga sem ACER semur fyrir ESA. Þessi drög eru sem sagt runnin undan rifjum ACER. Segja höfundar að slíkt fyrirkomulag falli illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins sem er meðal þeirrar viðmiðunaratriða sem litið er til við mat á því hvort framsal ríkisvalds til alþjóðlegrar stofnunar rúmist innan stjórnarskrárinnar. Höfundar taka fram að ákvæði reglugerðar nr. 714 - áður var talað um nr. 713 - kunni að vekja upp hliðstæð stjórnskipuleg álitaefni og heimildir ESA til að taka lagalega bindandi ákvarðanir samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713. Enn fremur taka höfundar sérstaklega fyrir d-lið 1. mgr. 37. gr. tilskipunar nr. 72/2009, en samkvæmt því ákvæði er meðal skyldna landsbundinna eftirlitsstaðla í aðildarríkjunum að, með leyfi forseta: „fara að, og framkvæma, allar viðeigandi lagalega bindandi ákvarðanir [ACER] og framkvæmdastjórnarinnar.“ Umfjöllun höfunda um reglugerðir 713 og 714, auk ákvæðisins í 37. gr. tilskipunar nr. 72/2009, gerir að verkum að telja verður mjög varhugavert að samþykkja orkupakkann. Höfundarnir, Stefán Már og Friðrik Árni, veita skýr svör um hvað tæki við ef hann yrði ekki samþykktur hér. Þeir segja, með leyfi forseta: „Færi svo hins vegar svo að Ísland hafni því að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara, þá leiðir af 103. gr. EES-samningsins að taka þyrfti málið aftur upp í sameiginlegu EES-nefndinni og leitast við að ná lausn þess. Þá tekur við málsmeðferð sem um getur í 102. gr. EES-samningsins. […] Skal sameiginlega EES-nefndin leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem aðilar geta sætt sig við svo að draga megi frestunina til baka við fyrsta tækifæri.“ Þetta er á blaðsíðu 24 í álitsgerð Stefáns Más og Friðriks Árna, sem ég hélt í einfeldni minni að væri enn í fullu gildi. Mér heyrist á ráðherra að svo sé e.t.v. að einhverju leyti ekki. Herra forseti. Sú leið sem þarna er mörkuð af hálfu álitsgerðarhöfunda er varfærin, skynsamleg og eðlileg. Þetta er auðvitað leiðin sem ber að fara. Ríkisstjórnin ætti að draga málið til baka og vísa því í sáttaferli á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli ákvæða EES-samningsins sjálfs. Það er eðlilegasti hlutur í heimi. Varúðarorð höfunda álitsgerðarinnar gera að verkum að við alþingismenn hljótum að taka mið af þeim, taka mark á þeim og breyta samkvæmt því. Allan vafa ber að sjálfsögðu að túlka stjórnarskránni - og þess vegna fullveldinu - í hag. Herra forseti. Varðandi þá leið sem hér hefur verið valið að fara, að fella brott hinn stjórnskipulega fyrirvara með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og takast á hendur með því þær þjóðréttarlegu skyldur sem því fylgja: Það hefur ekki á nokkurn hátt verið sýnt fram á það í þeim lögfræðilegu álitsgerðum sem fyrir liggja að sú leið sé tæk. Það hefur ekki verið sýnt fram á það. Hæstv. ráðherra hefur ekki sýnt fram á það. Þess vegna ber að hafna þessari tillögu, vísa henni til baka þannig að hún fái eðlilega og skynsamlega málsmeðferð.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðuna. Ég verð hins vegar að klóra mér aðeins í hausnum. Hann vitnaði hér ítrekað í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar en lætur hjá líða að minnast á að þeir benda á að möguleg lausn á því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur, að aflétt verði stjórnskipulegum fyrirvara, sé með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans við grunnvirki yfir landamæri öðlist ekki gildi. Og það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Þannig að ég spyr hv. þingmann: Er hann ósammála álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar þegar þeir komast að þeirri niðurstöðu og beina þinginu inn á þessa braut sem mögulegri lausn? Svo vil ég spyrja líka: Með hvaða hætti og hvar í þriðja orkupakkanum er Ísland að undirgangast einhverjar þjóðréttarlegar skuldbindingar, eins og mér virðist þingmaðurinn telja, er viðkemur lagningu sæstrengs? Ég hef óskað eftir því að þingmaðurinn upplýsi um það vegna þess að það er mjög mikilvægt að við í þessum sal gerum okkur grein fyrir því hvar í þriðja orkupakkanum, í tilskipuninni, eru þjóðréttarlegar skuldbindingar á hendur íslenskum stjórnvöldum og íslenskum almenningi að leggja sæstreng. Það er mjög mikilvægt að þingmaðurinn bendi okkur á með skýrum og afgerandi hætti hvar þessi skuldbinding er í þessum atriðum. Svo er auðvitað spurning: Hvað er það að öðru leyti í orkupakkanum sem hv. þingmaður er ósáttur við? Er hann ósáttur við aukið sjálfstæði Orkustofnunar? Er hann ósáttur við aukna neytendavernd? Hvað er það fyrir utan þessa þjóðréttarlegu skuldbindingu sem ég á eftir að finna?

Herra forseti. Þar sem fyrir liggur í málinu er greinargerð upp á rúmar 40 síður frá mjög virtum höfundum. Ég hef bent á að það liggja varnaðarorð sem rauður þráður í gegnum þessar 40 síður. Það er mjög ítarleg umfjöllun á stjórnskipulegum grundvelli. Og þeir gera meira. Þeir fara djúpt ofan í efni málsins þannig að það er ekki bara, svo maður sletti latínu hérna, litið á málið de jure, heldur líka de facto. Hv. þm. Óli Björn Kárason þarf ekki að spyrja út í neinn sæstreng því að ég sagði ekkert um að við öxluðum þjóðréttarlega skuldbindingu varðandi einhver sæstreng. Það kom ekki neitt slíkt fram í máli mínu þannig að ég þarf ekki að svara neinu um það. Hitt er annað að það er mjög ítarleg umfjöllun hjá Stefáni Má Stefánssyni og Friðrik Árna Friðrikssyni Hirst um reglugerð 713 og einkanlega 8. gr. hennar. Þeir víkja í styttra máli að reglugerð 714 en segja að svipuð stjórnskipuleg álitaefni kunni að rísa tengd henni. Þeir vísa í áðurnefndan d-lið 37. gr. í tilskipun 72. Eftir að hafa lesið það, sem ég geri ráð fyrir að menn hafi almennt gert hér, þá er þetta hið efnislega inntak í því framsali á ríkisvaldi sem hér er um að ræða og þær efasemdir sem þeir lýsa sem þeir kalla alvarlegar. Þeir segja að þær séu alvarlegar. Það hlýtur auðvitað að gefa tilefni til þess að spurt sé að því, eins og ég hef reynt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar er rökstuðningurinn fyrir því að sú leið sem valin er sé fullnægjandi?

Herra forseti. Rökstuðningurinn er m.a. í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar, sem hv. þingmaður kýs að líta fram hjá. Hann er með valkvætt minni eða valkvætt eitthvað þegar kemur að álitsgerðinni. Sumt hugnast honum en annað hugnast honum ekki og þá kýs hann að líta fram hjá því, alveg fullkomlega. Það sem við erum að fást við í dag er akkúrat í anda þeirrar álitsgerðar sem hér liggur fyrir. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því. Ég hef þá misskilið hv. þingmann þegar hann talar um að hann eigi ekki við þjóðréttarlega skuldbindingu þegar kemur að lagningu sæstrengs. Hvers er hann þá að vitna til? Hvar er hin þjóðréttarlega skuldbinding sem hann hræðist svo, önnur en sú að við undirgöngumst auðvitað ákveðnar skyldur þegar kemur að því að taka þátt í samstarfi þjóða? 

Forseti minnir ræðumenn á að halda ræðutíma.

Herra forseti. Ég rakti mjög ítarlega, eins og fært er í stuttu svari, hvað það er sem þeir leggja til grundvallar í því laga- og reglugerðarverki sem fyrir liggur.

Þú ert ósammála sumu.

Ég spyr mig, eins og kannski fleiri: Höfundar álitsgerðar lýsa leið í málinu, eftir að vera búnir að lýsa alvarlegum vafa um að málið standist stjórnarskrá, með vísan til ákvæða EES-samningsins sjálfs. En svo gerist eitthvað. Það urðu einhver samskipti á milli ráðuneytisins, eins og það heitir, og höfunda og þeir dragast inn á það, harla óglaðir að því er séð verður, að lýsa hinni leiðinni.  
            

Virðulegi forseti. Ég kemst eiginlega ekki hjá því að höggva í sama knérunn og sá sem fyrstur veitti andsvar hér áðan. Upphaf ræðu hv. þm. Ólafs Ísleifssonar varð ekki skilið öðruvísi en svo að hann teldi að þjóðin væri að afsala sér yfirráðum yfir orkuauðlindinni í hendur einhverra alþjóðlegra stofnana með þriðja orkupakkanum. Það verður að krefja hann svara. Hvar er þetta afsal? Hvar er að finna þetta afsal á yfirráðum þjóðarinnar yfir orkuauðlindum sínum? Í annan stað er rétt hjá honum vísað í álitsgerð sérfræðinganna sem hér voru nefndir til sögunnar - hún er reyndar upp á 44 síður. Þingmaðurinn kaus að fjölyrða um málsreifun þeirra á fyrstu 42 blaðsíðunum en sleppa niðurstöðunni. Í niðurstöðunni stendur að möguleg lausn á öllum þeim efasemdum sem þeir höfðu fram að færa á 42 síðum væri - hver? Jú, nákvæmlega sú sem ráðherrann leggur til í þingsályktuninni. Lausnin er þar og hana er þar að finna. Eins og þar stendur, að orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri o.s.frv. Hann bendir á lausnina, þessi fræðimaður sem hv. þingmaður vísaði til, í niðurstöðu álitsgerðarinnar. En hv. þingmaður kýs að horfa algerlega fram hjá niðurstöðum fræðimannanna, kýs bara að tala um efasemdirnar sem þeir reifuðu fyrst. En lausnin sem þeir benda á er lausnin sem er farin og leiðin sem er farin.

Herra forseti. Orðalagið er svona: „möguleg lausn“ en hún er „ekki gallalaus.“  Spurningin er ósköp einfaldlega þessi: Dugir hinn lagalegi fyrirvari? Vegur hann upp á móti þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við erum að axla með því að samþykkja þennan pakka? Þetta er einföld spurning. Hún er eðlileg, hún er sanngjörn. Það er ekki spurning um einhverjar stofnanir, það eru nákvæmlega tilgreindar stofnanir. Það er ný stofnun sem er verið að setja á laggirnar með þessari reglugerð, 713. Það er útlistað hvert sé samband hennar og Eftirlitsstofnunar Evrópu. Ég ætla nú ekki að segja að í þessu tilliti sé Eftirlitsstofnun Evrópu, oft kölluð ESA, nánast eins og skúffa í þessu ACER-dæmi þarna. En ACER leggur fram drög. Það eru bara mjög alvarlegar spurningar og þær eru í þessari greinargerð Stefáns Más og Friðriks Árna um þetta. Þeir vekja meira að segja í þessu samhengi máls á hinni tveggja stoða lausn. Þannig að þetta eru bara eðlilegar spurningar. Þessar spurningar eru þarna. Ég er ekkert að lesa þetta með neitt valkvæðum hætti. Ég er búinn að hafa tækifæri til að ræða af og til við ráðherra í dag og þakka honum kærlega fyrir hans svör. 

Virðulegur forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að hv. þingmaður spyrji ráðherrann hvort þessi lausn dugi. En svarið er að finna hjá þeim fræðimönnum sem hann vitnar mest til. Já, þessi lausn dugar - þeir segja það í niðurstöðunni. En hv. þingmaður lét hins vegar hjá líða að svara spurningu minni sem laut að því hvar í þessari tillögu hæstv. utanríkisráðherra væri að finna afsal á yfirráðum þjóðarinnar yfir orkuauðlindum sínum, eins og skilja mátti hv. þingmann í upphafi ræðu sinnar hér áðan.

Herra forseti. Ég þarf nú ekki að hafa langt mál um þetta. Það er ósköp einfaldlega nóg að vísa til umfjöllunar hjá þeim ágætu höfundum sem hér hafa verið margnefndir um 8. gr. reglugerðar 713, um 14. gr. - báðar reglugerðirnar eru frá 2009. Þeir vekja sömuleiðis sérstaklega máls á 37. gr. í tilskipun 72 þar sem fjallað er um valdheimildir þessarar nýju stofnunar sem tíðast er í daglegu máli kölluð ACER. Þetta liggur fyrir í gögnum málsins og ég þarf ekkert annað en vísa til þess. Ég tel, herra forseti, að okkur beri skylda til að stíga gætilega til jarðar þegar fyrir liggur álitsgerð eins og sú sem hér liggur fyrir frá Stefáni Má og Friðrik Árna. 

Lastu ekki niðurstöðuna?

Forseti minnir aftur á að halda ræðutíma og mun í framhaldinu fara að verða svolítið þyngri með hamarinn sem þýðir að þeir sem heima sitja verða fyrir verulegum óþægindum ef þingmenn fara langt fram yfir tímann.

Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson fór allvíða í ræðu sinni og raunar einnig í andsvörum við hæstv. utanríkisráðherra áðan. Í ræðu sinni og í andsvörum við hæstv. utanríkisráðherra talaði þingmaðurinn um einhverja álitsgjafa sem ráðuneytið hefði leitað til. Í ræðu sinni hér áðan talaði hann síðan um virta lögfræðinga úti í bæ og í andsvari gaf hann í skyn að þessir álitsgjafar eða virtu lögfræðingar, hvort sem við köllum þá, hefðu að einhverju leyti, ég veit ekki hvernig á að orða það, beygt af eða skipt um skoðun, fyrir einhvern þrýsting frá hæstv. ráðherra eða ráðuneyti hans. Þetta eru alvarlegar ásakanir sem hv. þingmaður ber hér fram. Ég hlýt því að spyrja hv. þingmann: Er hv. þingmaður hér á opinberum vettvangi að efast um heilindi okkar virtustu lögfræðinga í stjórnskipunarrétti? Hvaða vegferð er hv. þingmaður á? Hvernig dettur hv. þingmanni í hug annars vegar að tala um okkar virtustu lögfræðinga en í næstu andrá að kasta rýrð á þá með þessum hætti? Þingmaðurinn verður að svara þessu. Það er ekki hægt að koma hér í ræðustól og dylgja um fólk sem ekki hefur tækifæri til að svara fyrir sig og láta eins og það sé bara alveg sjálfsagt mál. Það er það ekki, herra forseti.

Herra forseti. Ég hef ekki áfellst nokkurn mann. Það er bara heill kafli í þessari álitsgerð sem er númeraður 6 sem fjallar um viðbrögð höfunda við athugasemdum sem bárust frá ráðuneytinu. Það er ósköp einfalt. Ég var bara að fjalla um það. Það eru engar dylgjur eða nein brigðmælgi í því að vitna til þess sem stendur í þessari álitsgerð. Það er reyndar svolítið merkilegt að það kemur ekki fram berum orðum hvaða ráðuneyti þetta er. Ég gerði sérstaka tölvuleit í skjalinu en það kemur ekki fram. Ég geri hins vegar ráð fyrir að það sé utanríkisráðuneytið. Þannig að hv. þingmaður getur alveg sparað sér öll stóryrði og upphrópanir og tal um að efast um heilindi. Það er ekkert hér, af minni hálfu, sem gefur tilefni til slíkra skútyrða og fáryrða af hálfu hv. þingmanns.

Herra forseti. Mig langar hér í seinna svari að inna hv. þingmann eftir því - þar sem umræðan hefur verið ansi víðfeðm og það hafa verið fengnir til landsins sérfræðingar erlendis frá og jafnvel hefur ítarefni og minjagripir borist hingað í töluverðum mæli í sambandi við umræðuna um þetta mál - hvort hann viti til þess að þessi umræða eða barátta sé með einhverjum hætti fjármögnuð erlendis frá.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður verður snúa sér annað en til mín.

Ég spyr um þína skoðun.

Ég hef ekki hugmynd og ég bendi bara hv. þingmanni á að snúa sér eitthvert annað en til mín. Ég hef þá ósk og von að þetta mál verði rætt hérna á málefnalegum grundvelli og án upphrópana, eins og hv. þingmaður hafði hér í frammi rétt í þessu. Það er af svo mörgu að taka. Má ég til að mynda nefna eitt atriði. Höfundarnir segja að það sé engin heimild til að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá, „þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn.“ 
             Af því að hér er ekki sæstrengur í svipinn. Hér er mjög stórt mál. Ég hef ekki tíma til að fara nánar ofan í þetta en ég bendi á þetta atriði og ég mun fjalla um þetta síðar í þessum umræðum.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að fagna því mjög að málið sé komið fram í þessum sal. Það er löngu tímabært að það sé rætt og ég fagna yfirlýstum vilja þingmanna að ræða það málefnalega og af yfirvegun. Ég held að það sé orðið tímabært. Það kemur skýrt fram í ágætri samantekt sem fylgir málinu í greinargerð að sameiginlegur raforkumarkaður Evrópusambandsins hefur fylgt EES-samstarfinu svo að segja frá upphafi, skýrt að EES-samningurinn náði til raforkumála og fljótlega í framhaldi af gerð hans kom fyrsti orkupakkinn, svo sá annar og nú sá þriðji. Þegar farið er í umræðu um gagnsemi verkefna sem þessara gleymist kannski oft einmitt eðli EES-samstarfsins fyrir okkur. Það snýst ekki alltaf um okkur. Við megum ekki nálgast umræðuna af svona mikilli sjálfhverfu. Við eigum aðild að alls kyns þáttum í EES-samstarfinu sem snerta okkur alveg sáralítið en varða hinn sameiginlega innri markað í heild. Orkupakkinn tekur m.a. á sameiginlegum markaði með gas. Við erum ekkert sérstaklega að kvarta undan því að það snerti okkur ekki neitt, enda engri gasframleiðslu hér til að dreifa. Við erum rétt liðlega 300 þúsund manna þjóð, sem hluti af 500 milljóna manna markaði, og stundum erum við að innleiða hér hluti sem snerta okkur afskaplega lítið, en það dregur ekkert úr gildi þeirra innleiðinga eða mikilvægi þess að við tökum þátt í áframhaldandi þróun samstarfsins um Evrópska efnahagssvæðið, því að ekki er til sá viðskiptasamningur sem við höfum gert sem hefur meira vægi í íslensku samfélagi fyrir íslenskt atvinnulíf og heimili en einmitt samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Hann er lifandi og hann þróast. Þetta er bara dæmi um enn eitt verkefnið þar sem við þurfum að fylgjast að í þróun þessa samstarfs. Það gleymist líka þegar horft er á aðeins þrengri mynd varðandi mikilvægi sameiginlegs raforkumarkaðar í Evrópu, hvað sá markaður hefur þýtt í loftslagsmálum, þar sem einn meginútgangspunktur orkupakkanna, þess þriðja nú, hefur verið einmitt að ryðja burtu hindrunum og landamærum á raforkumarkaði til þess að draga úr orkusóun og gera Evrópu kleift að draga verulega úr losun sem fylgir raforkuframleiðslu í álfunni. Lykilþættirnir þar eru einmitt raforkuframleiðsla með sólarorku og vind, sem er óstöðug uppspretta raforku, og hefur ítrekað komið fram mikilvægi þess einmitt að þá sé sameiginlegur stór markaður sem geti tekið við sveiflum í þeirri framleiðslu. Þess vegna er svo mikilvægt að halda áfram að þróa þennan sameiginlega raforkumarkað. Þarna eigum við öll sameiginlega hagsmuni. Að draga úr losun vegna raforkuframleiðslu í Evrópu skiptir okkur heilmiklu máli, þó svo að við eigum ekki beina aðild að þeim sameiginlega raforkumarkaði með tengingum. Það gleymist líka oft að ræða í þessu samhengi neytendaþáttinn, þ.e. hinn lykilþáttinn í sameiginlegum raforkumarkaði, að ná fram aukinni samkeppni, auknum ávinningi fyrir neytendur, fyrir atvinnulíf og fyrir heimili, af samþættum frjálsum raforkumarkaði. Það hefur tekist, líka hér. Ég ætla ekki að standa hér og halda því fram að samkeppni á innlendum raforkumarkaði sé fullkomin, hún er talsvert betri en einokunin sem við bjuggum við áður en við byrjuðum að innleiða hinn sameiginlega raforkumarkað. Með innleiðingu þriðja orkupakkans er einmitt verið að skerpa á heimildum fyrir Orkustofnun til að fylgja eftir virkni þessa markaðar, til að reyna að treysta samkeppnisumhverfi markaðarins til að treysta stöðu neytenda á raforkumarkaðnum. Það eru kannski megináhrifin af innleiðingu þriðja orkupakkans núna, sem hefur hins vegar afskaplega lítið farið fyrir í umræðunni. Og má kannski fagna því að það sé svona löng mælendaskrá að ræða loksins EES-mál og neytendamál í þessum sal. Stundum hefur farið hér lítið fyrir áhuga á neytendamálum, samkeppnismálum og EES-málum sérstaklega. Það er því ánægjulegt að sjá að það er að breytast. Ég ætla ekki að eyða tíma í umræðu um sæstreng eða ekki sæstreng. Þetta mál snýst ekkert um sæstreng. Það er seinni tíma mál, er algerlega á okkar forræði og væri auðvitað óskandi að þá umræðu tækjum við af yfirvegun um kosti og galla. Það eru alveg augljósir kostir og það geta líka verið alveg augljósir gallar af sæstreng. Við eigum að taka þá umræðu af yfirvegun og komast að skynsamlegri niðurstöðu um hvort við kærum okkur um slíka tengingu eða ekki, en hún hefur ekkert með innleiðingu á þriðja orkupakkanum að gera. Það hefur komið fram mjög skýrt í álitsgerðum sem fylgja þessu. Auðvitað er fagnaðarefni að sjá þá yfirlýsingu eða fréttatilkynningu Evrópusambandsins um sameiginlegan skilning hvað varðar gildissvið þriðja orkupakkans, að þar er staðfest það sem sagt hefur verið í umræðunni alveg frá upphafi að þau ákvæði sem snúa að flutningsvirkjum milli landa hafa náttúrlega ekkert gildi hér á meðan engin tenging er við Evrópumarkað, alveg með sama hætti og enginn hefur deilt á það að ákvæði um gasframleiðslu hafi ekkert gildi hér, enda enga gasframleiðslu hér að finna. Það er því mikið fagnaðarefni og ánægjulegt að sjá að nú er loks verið að draga staðreyndir þessa máls með ótvíræðum hætti fram í dagsljósið, sem leiðir hins vegar hugann að því af hverju búið er að þyrla upp svona miklu ryki í málinu. Það er alveg magnað þegar maður sest yfir og skoðar hver áhrifin af þriðja orkupakkanum eru í raun, hversu mikið hefur verið reynt að tortryggja innleiðingu hans og jafnvel rætt um að þetta mál sé forsenda þess að við ættum að segja upp samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef ekki heyrt heimskulegri staðhæfingu en þá, þar sem ætti að fórna, ég myndi segja nær öllum okkar hagsmunum í alþjóðaviðskiptum fyrir eitthvað sem er, þegar öllu er á botninn hvolft, ekkert hagsmunamál fyrir okkur. Gætt hefur verið vel að innleiðingu á þessu máli, vandað mjög vel til verks, enda búið að vera fjölmörg ár í undirbúningi af hálfu stjórnvalda, komið ítrekað til umræðu í þinginu, komið ítrekað til umsagnar fyrir þingnefndir og aldrei á nokkrum tímapunkti verið flaggað einhverri stórkostlegri vá við þessa innleiðingu. Ég held einmitt að nær væri að við töluðum um málið af yfirvegun og ró, byggt á rökum, en ekki að þyrla upp einhverjum hræðsluáróðri um meint áhrif sem engan veginn fást staðist þegar staðreyndir málsins eru krufnar. Það er orðið löngu tímabært að sá háttur umræðunnar, sérstaklega þegar snýr að Evrópusamstarfinu, þessi vaxandi einangrunarhyggja, hræðsluáróður um samstarf okkar á alþjóðavettvangi, að því linni. Þeir sem á undan okkur komu í þennan sal á undanförnum áratugum og raunar frá upphafi fullveldis okkar og fyrr, hafa alltaf haft þá framsýni að leiðarljósi að við erum sjálfstæð, fullvalda þjóð, sem nýtum þetta sama fullveldi okkar til þess að semja m.a. um hagsmuni okkar á alþjóðavettvangi, taka þátt í alþjóðlegu samstarfi þar sem hagsmunir okkar fara saman með nágrannalöndum okkar og við höfum haft gríðarlegan ávinning af því alþjóðlega samstarfi sem við höfum þróað á þeim áratugum, sérstaklega eftirstríðsárunum. Það ber merki um framsýni, hugrekki, raunverulega leiðtoga fyrir hagsmuni þessarar þjóðar, en ekki hræðslu, heimóttarskap og einangrunarhyggju að draga okkur inn í einhverja skel og fórna miklu meiri hagsmunum sem við höfum af EES-samstarfinu fyrir einhverjar pólitískar keilur, sem á að reyna að slá með því að þyrla upp einhverju moldviðri í kringum innleiðinguna á þessum pakka. Það verður mjög áhugaverð umræða um þriðja orkupakkann í þingsal næstu daga.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér þóttu mjög athyglisverð tvö orð sem hann notaði í ræðu sinni, orðin hræðsluáróður og einangrunarstefna. Nú háttar svo til að stjórnmálaflokkur hv. þingmanns er með rörsýn, sem er öndvert við heimssýn. Rörsýnin er þannig að við endann á rörinu er evrumerkið og Evrópusambandið, en menn sjá ekki restina af heiminum. Við hin erum flest þannig, alla vega Miðflokksfólkið, að við viljum eiga góð viðskipti við allan heiminn, ekki bara Evrópu, sem er á fallandi fæti. Við viljum hugsa til Asíu. Við viljum eiga viðskipti við Ameríku, þannig að ég skil ekki alveg hvert hv. þingmaður er að fara með orðinu einangrunarstefna. Hvað varðar hræðsluáróður langar mig til að geta þess að það sem Miðflokksfólk hefur haldið fram í umræðunni - búið er að kalla það alls konar nöfnum; þegar menn koma allsberir til umræðunnar með ekkert í farteskinu, þá þyrla þeir upp orðum eins og hræðsluáróður og lýðskrum og eitthvað svoleiðis. En þetta fólk sem kemur hingað sjálft allsbert til umræðunnar, er með svo flott rök. Er það ekki? Nei, ekkert endilega. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Telur hann að einhliða yfirlýsing Íslands um fyrirvara við þennan þriðja orkupakka muni halda? Nú áttum við umræður í síðustu viku, að nokkru leyti góðar, um innflutning á ófrosnu, hráu kjöti. Þar höfðum við Íslendingar sett einhliða fyrirvara einhvern tímann í fyrndinni, sem var ekki túkalls virði. Ég spyr hv. þingmann: Er hann sannfærður um að þeir fyrirvarar 

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka fram að ég er ágætlega klæddur í þessari umræðu, meira að segja með bindi, og fjarri því að ég standi hér allsnakinn að rökum né öðru. En af því að hv. þingmaður talar um rörsýn okkar í Viðreisn - mér finnst það mjög skemmtileg nálgun - þá má segja með sama hætti að flokkur hv. þingmanns ástundi það sem mætti kalla frekar heimsýn en heimssýn, þ.e. að horfa alltaf heim að bæ en ekki út til umheimsins. Ég er mjög hlynntur alþjóðasamskiptum okkar á alla vegu, bæði við Evrópusambandið, innan EES-samstarfsins en ekki síður við Asíu, Bandaríkin o.s.frv. Við eigum ekki að útiloka neina möguleika í því, en við eigum gríðarlega viðskiptahagsmuni undir í samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Það er langstærsta útflutningssvæðið okkar, bæði hvað varðar vörur og þjónustu í dag. Það skiptir okkur því gríðarlega miklu máli að sinna skyldum okkar, gæta hagsmuna okkar og gæta þess að nýta okkur þau tækifæri sem þetta samstarf getur skapað okkur og er alltaf að skapa okkur á hverjum degi. Hv. þingmaður vísaði til umræðunnar um kjötinnflutning. Það er bara grundvallarmunur þar á. Þar höfðum við gert samning sem felur í sér skuldbindingu um tollkvóta og innflutning á fersku kjöti. Við höfðum opnað með pósitífum hætti á innflutning á fersku kjöti og verið var að skikka okkur til að virða ákvæði þeirra samninga sem við höfðum gert sem frjáls og fullvalda þjóð. Við höfum ekki gert neina samninga um tengingu raforkuvirkja okkar við evrópska markaðinn. Hér er sagt með skýrum hætti: Slíkt verður ekki gert nema með pósitífu samþykki Alþingis. Þar af leiðandi hef ég engar áhyggjur af þessu máli.

Hæstv. forseti. Það gleður mig að hv. þm. Viðreisnar hefur ekki áhyggjur. 80% þjóðarinnar hafa hins vegar áhyggjur. 65% af kjósendum Viðreisnar virðast vera heimóttarlegir vantrúarmenn sem hafa ekki trú á upptöku þessa orkupakka, þannig að það er verk að vinna fyrir hv. þingmann og félaga hans í grasrótinni. En burt séð frá því vil ég gleðjast yfir því að hv. þingmaður sagði: Við opnuðum kjötmarkaðinn með pósitífum hætti. Á sama hátt erum við núna að opna fyrir þennan orkupakka með pósitífum hætti. En þessi orkupakki felst bara ekki í lagningu sæstrengs. Það er seinni tíma mál. Og þó að ýmislegt sé í fylgigögnum og fylgi tillögunni þessa máls núna, sem ýtir undir það að „ultimate“ markmiðið sé sæstrengur, þá fjallar þessi orkupakki um svo fjöldamargt annað. Hann fjallar t.d. um aðkomu landsins að verðlagningu á orku. Hann fjallar um yfirþjóðlega stofnun sem heitir ACER, sem mun stýra hér mjög miklu í orkumálum. Þess vegna segi ég við hv. þingmann: Virtir lögmenn hafa látið í það skína, og ekki bara látið í það skína, þeir hafa haldið því fram, að framsal á því valdi sem við erum með hérna í þessari umræðu núna, reyni alla vega mjög á þanþol stjórnarskrárinnar eða fari jafnvel í bága við hana. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi, af því að hann er áhyggjulaus, engar áhyggjur af því.

Herra forseti. Mér finnst alltaf vera grautað saman í þessari umræðu hugsanlegum áhrifum þriðja orkupakkans í Noregi og hugsanlegum áhrifum þriðja orkupakkans hér á landi. Það er grundvallarmunur á áhrifunum af því að Noregur er tengdur evrópska raforkumarkaðnum, við ekki. Það kemur kannski ekki á óvart að þessu sé öllu grautað saman því að rökin virðast vera flutt inn frá norska Miðflokknum ásamt fjárhagslegum stuðningi við baráttuna hér, þannig að það hefur ef til vill gleymst að aðlaga þau í innleiðingu. 
            

Minntist ekki á það. Þeir eru hins vegar í málaferlum út af þessu.

En þar er kannski kjarni máls. Verðlagning á raforku á Evrópumarkaði hefur ekkert að segja hér meðan markaðurinn hefur enga tengingu við evrópskan raforkumarkað, bara ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er alfarið á okkar forræði hvernig við ráðstöfum raforkuauðlindinni, hverjum við kjósum að selja eða ekki selja, hvernig við kjósum að þróa auðlindina áfram. Við erum ekki að takast á hendur neinar skuldbindingar um einhvers konar sölu eða útflutning á raforku til Evrópu, hvað þá að okkur sé á einhvern hátt skylt að tengjast evrópska markaðnum, bara ekki nokkur einasta leið að sýna fram á minnstu skref tekin í þá átt og alveg skýrt og sameiginlegur skilningur allra að þau mál eru algerlega á okkar forræði áfram. Þess vegna finnst mér þetta alltaf vera sami hræðsluáróðurinn í umræðunni því að rökin standast ekki. Þegar við skoðum algerlega samdóma niðurstöðu fjölmargra lögspekinga, sem kemur mjög skýrt fram í gögnum þessa máls, má sjá að allt sem okkur snertir í innleiðingu þriðja orkupakkans stenst fullkomlega ákvæði í stjórnarskrá. Það yrði þá hreinlega sjálfstæð umræða, sem er löngu tímabær, í tengslum við EES-samstarfið um heimildarákvæði í stjórnarskrá varðandi framsal til alþjóðlegra stofnana, en þá umræðu hafa menn ekki viljað taka 

Herra forseti. Þegar maður hlustar á umræðurnar kemur í ljós að í hnotskurn stendur þessi deila hér á Alþingi um þessa einu setningu: Íslendingar eru að tapa yfirráðum yfir orkuauðlindum sínum. Það er ekkert flóknara en það. Og stysta svarið er auðvitað nei af minni hálfu, og með það gæti ég farið héðan úr ræðustól. Þannig er sumt af þessu. Við erum mjög oft ekki að ræða saman. Ég hef fylgst mjög vandlega með andsvörum og málflutningi þeirra andstæðinga sem hæst tala og ég verð að játa að ég næ ekki upp í helminginn af þeim eða meiri hluta af þeim röksemdum eða staðhæfingum sem þar koma fram. Það er nú svo að orka var skilgreind sem vara eða raforka. Það var gert með fyrsta og öðrum orkupakkanum. Þetta er vara sem hentar þá til viðskipta. Hún lýtur ekki sömu lögmálum og öll önnur vara þannig séð, ég ætla að koma að því á eftir, innan Evrópu. En gott og vel, það kemur í ljós að fyrsti og annar orkupakkinn hafa ekki valdið neinum stórkostlegum vandræðum á Íslandi eins og menn voru jú andsnúnir honum í upphafi. Og kannski hefðum við þá ekki skilgreint raforku sem vöru á Íslandi, það kann vel að vera. En þær undanþáguheimildir sem þá fylgdu hafa ekki verið nýttar. Flutningur og framleiðsla voru aðskilin og ég get ekki séð, a.m.k. ekki í þeim úttektum sem ég hef séð, að afleiðingar fyrsta og annars orkupakkans hafi verið neikvæðar, jafnvel þvert á móti. Þriðji orkupakkinn fjallar um meðferð þessarar vöru, fjallar um viðstöðulítil viðskipti með raforku milli landa. Og af hverju er það? Jú, það er vegna þess að orkuþörf hefur aukist, menn eru að hneigjast til orkuskipta, til vistvænnar orku. Þá er um að gera að reyna að nýta sameiginlega möguleika Evrópuríkjanna til að ná þeim markmiðum. Ástæðan fyrir þessum þriðja orkupakka er mjög ljós fyrir mér. En það sem orkupakkinn er ekki - hann snýst ekki um framleiðslumagn, þ.e. hversu mikil raforka er framleidd í tilteknu landi, eða framleiðslutækin. Hann snýst heldur ekki um flutningskerfin sjálf nema þau sem fyrir eru, þ.e. það er ekki innbyggt í þriðja orkupakkann að Evrópusambandið geti skipað mönnum í tilteknu ríki að bæta við flutningskerfið. Það gengur ekki þannig fyrir sig. Það gengur á markaðsforsendum. Þetta snýst í sjálfu sér um frjáls viðskipti og samninga. Og þessi frjálsu viðskipti og þessir samningar eru á forræði hvers ríkis. Það er engin stofnun ESB sem getur skikkað land til aukinnar orkuframleiðslu eða til að fjölga flutningslínum, ekki frekar en þegar kemur að öðrum auðlindum, t.d. málmum. Málmar eru vara. Og það er ekki svo að hægt sé að skikka eitthvert tiltekið ríki til að framleiða meira af málmum og selja það yfir landamærin til næsta ríkis sem hefur þörf fyrir það. Þetta er ekki þannig. Ég spyr því ágæta andstæðinga þriðja orkupakkans hér á þingi: Hvar kemur það fram að einhver stofnun eða einhver lagagrein í Evrópulögum geti skikkað land til að auka orkuframleiðslu eða fjölga flutningslínum? Hvar í þriðja orkupakkanum t.d. er það? Ef þið skoðið Svíþjóð með sitt mikla umframorkumagn, af því að þeir eru jú með kjarnorku og vatnsafl o.fl., Kýpur, með sitt töluvert mikla vindafl, Danmörku með vindafl og Rúmeníu með sín 6.400 MW af vatnsafli - bendið mér á lönd sem Evrópusambandið hefur gengið að og skipað að byggja fleiri vindmyllur, fleiri vatnsorkuver, selja meiri orku inn á netið og leggja fleiri flutningslínur, eða nýjar flutningslínur. Ég bíð eftir þeim ábendingum. Við eigum vöru sem er eftirsótt, við skulum segja einhverjar ylræktarvörur. Skyldu svona kvaðir varða þær líka, af því það er frjálst flæði vara milli landa? Ég held að við ættum að draga þessa umræðu niður í raunveruleikann og skoða Evrópu. Við setjum þá fyrirvara að sæstrengurinn sé á forræði þjóðarinnar sjálfrar. Við setjum þann fyrirvara að orka í hann sé líka á forræði þjóðarinnar sjálfrar. Hún er ekki til núna og dreifikerfið í landinu sjálfu, til að tengjast viðkomandi sæstreng, er líka á forræði þjóðarinnar sjálfrar. Þetta er sem sagt á forræði Alþingis. Ætlar einhver að mótmæla því, eða telja það ónógan fyrirvara, að allt þetta þrennt sé á forræði Alþingis? Sæstrengurinn umræddi þarf 500–1.000 MW. Það eru kannski 200 MW til núna sem umframafl á Íslandi. Og hann þarf að ná yfir 1.200 km. Hann þarf að ná niður á 1.000–1.500 m dýpi. Þetta er mjög flókin tæknileg framkvæmd en möguleg. Þetta er því ekkert líkt þeim sæstrengjum sem hafa verið lagðir yfir Norðursjóinn eða Eystrasaltið eða annars staðar. Ég hef hitt þetta breska fyrirtæki. Þeir komu hingað með lobbíista til að ræða við okkur þingmenn, Atlantic Super Connection. Að hvers frumkvæði var það? Að frumkvæði ríkisstjórna Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og Davids Camerons. Þetta var samtal þeirra í milli sem leiddi til þess að það ágæta fólk kom hingað og þá var ekki þörf á að kanna neina fyrirvara. Þetta þótti dálítið sexí hugmynd, svo að ég slái nú um mig. Þeirra viðskiptahugmynd er hrein hagnaðarhugmynd. Þetta er hrein hagnaðardrifin hugmynd. Þetta er einkafyrirtæki sem fær stuðning frá breska ríkinu ef það getur fjármagnað þennan sæstreng að hluta. Þetta er brotabrot af orkuþörf Stóra-Bretlands, svona á við eina þokkalega borg þar, Glasgow eða eitthvað slíkt. Þannig að við skulum bara hafa það á hreinu. Auðvitað skiptir þetta okkur máli vegna þess að við fengjum hagstætt verð o.s.frv., en setjum þetta í rétt samhengi. Á korti sem fylgir svokölluðum viðmiðunarreglum um orkuinnviði ESB frá 2013 er þessi frægi Icelink-strengur milli Íslands og Bretlands. Hann er settur þar að frumkvæði stjórnvalda annars vegar og Landsvirkjunar hins vegar, en hann hefur enga lagalega bindandi þýðingu þótt hann sé á þessu korti. Þetta er ein af þeim hugmyndum sem hafa verið settar fram um hvernig Ísland gæti tengst þessu raforkukerfi og það er enginn vandi að skipa svo fyrir að hann skuli tekinn út af þessu korti. Það er engin þjóðréttarleg skuldbinding fólgin í þessum Icelink-streng, ekki nokkur. Satt að segja hef ég ekki náð upp í þá samsuðu sem ég nefndi áðan hjá þeim sem eru andsnúnir orkupakkanum, hann er jú þannig að hann höfðar til áhyggna fólks af auðlindum landsins, vissulega, en hann er líka til þess fallinn vegna þess að hann er svo oft á skjön við raunverulegar staðreyndir. Hann vekur tortryggni og vekur ótta um framtíð íslenskra orkuauðlinda. Og hann höfðar til þjóðarstolts, sem ég er ekki að tala niður. En þegar staðreyndirnar og röksemdafærslan er með þeim hætti sem verið hefur þá verður þessu ekki eytt með þeim hætti. Það eru skýr skilaboð varðandi þennan streng. Það er ekki hætta á því að við missum nokkurn skapaðan hlut frá okkur. Það er að vísu eftirlitsheimild sem er í sjálfu sér jákvæð. En það er ekki svo að við séum að missa nokkurn skapaðan hlut frá okkur með þessum orkupakka. Það eru alveg skýr skilaboð. Sex álit lögfræðinga 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir ræðuna. Ég hjó sérstaklega eftir því að hann sagði að orkupakki eitt og tvö hefðu ekki valdið vandræðum. Nú langar mig aðeins að rifja upp fyrir hv. þingmanni hver afleiðingin af þeirri innleiðingu var á sínum tíma. Þá var í fyrsta skipti raforkan skilgreind sem markaðsvara, eins og kom hér fram. Í okkar litla samfélagi leiddi þessi uppskipting orkugeirans til meiri yfirbyggingar og dýrara kerfis með því að aðskilja vinnslu og dreifingu á rafmagni eins og við þekkjum. Þetta varð til þess að rafmagnsverð til heimila og fyrirtækja hækkaði. Það er athyglisvert að Vinstri grænir voru á móti þessum orkupakka hér á Alþingi og greiddu atkvæði gegn honum. Ég tel persónulega að þeir megi vera stoltir af því. Og það vekur óneitanlega furðu að þeir skuli núna styðja þriðja orkupakkann. Ég get nefnt dæmi af hækkun á raforkuverði. Á veitusvæði Hitaveitu Suðurnesja á Suðurnesjum eru svokölluð köld svæði. Á einni nóttu eftir að þetta var samþykkt hér á Alþingi hækkaði raforkuverð til þessara heimila um 100% hvað varðar húshitun. Þetta kalla ég afleiðingar þessa orkupakka. Ég held að hv. þingmaður hljóti að vera sammála mér í því. Þess vegna hræða sporin núna þegar rætt er um orkupakka þrjú. Mig langar einfaldlega að spyrja hv. þingmann: Var það röng ákvörðun af hálfu Vinstri grænna á sínum tíma að styðja ekki orkupakka eitt og tvö?

Herra forseti. Nei, eflaust hefur það ekki verið rangt. Ég var ekki á þingi þá og heyrði svo sem ekki röksemdirnar, en ég gat eitthvað fylgst með þeim. Það er langt um liðið. Nú er spurningin: Ef fyrsti og annar orkupakki kæmu til álita núna, værum við þá öll á móti þeim? Ég er ekkert svo viss um það. En gott og vel, sagan er svona. Um hækkun raforkuverðs um 100% vegna aðskilnaðar yfirbyggingarinnar, þ.e. orkuframleiðslunnar annars vegar og orkuflutningsins hins vegar, get ég ekki sagt nokkurn skapaðan hlut. Þessu er haldið fram og mér finnst það mjög sérkennileg hækkun ef hægt er að tvöfalda verð vegna þess að það er verið að aðskilja flutningskerfi og framleiðslukerfi. En gott og vel, vandræðin sem ég er að tala um eru þau að úttektir sem hafa verið teknar á heildaráhrifum þessa aðskilnaðar hvað snertir rekstraröryggi, hvað snertir áhrif á samráð á milli þess sem selur og framleiðir, sýna að þetta hefur allt verið dæmt tiltölulega jákvætt. Það getur vel verið að raforkuverð hafi hækkað einhvers staðar eða staðið í stað annars staðar, eða jafnvel lækkað annars staðar, vegna þess að það er virk samkeppni. Fjögur, fimm eða sex fyrirtæki eru að selja sem var líka einn tilgangurinn með þessu. Hafi þá verið rangt að gera raforkuna að vöru frammi fyrir Evrópusambandinu höfðu Vinstri græn rétt fyrir sér á sínum tíma. Hafi það gengið þokkalega eftir höfðu Vinstri græn rangt fyrir sér á sínum tíma. Það er ekkert óeðlilegt þegar horft er til baka 10, 15, 20 ár frá því að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég ætla að skýra út fyrir honum hvers vegna raforkuverð á köldum svæðum á Suðurnesjum hækkaði um 100%. Þegar hitaveita var lögð um Suðurnesin var ekki lagt til allra húsa, þ.e. á Vatnsleysuströnd, Grindavík o.s.frv., þar sem ekki var hægt að leggja hitaveitu. Þá var samið við Hitaveitu Suðurnesja um að hún niðurgreiddi sérstaklega raforku til þessara heimila þannig að þau sætu við sama borð og önnur. Þegar orkupakki eitt var innleiddur var fyrirtækinu Hitaveitu Suðurnesja bannað að niðurgreiða raforkuna til þessara notenda. Og þar með hækkaði verðið um 100%. Þessi orkupakki gerir að verkum að samfélagslegi þátturinn, félagslegi þátturinn í þessu kerfi, er ekki lengur viðhafður. Nú eru það bara markaðslögmálin sem gilda og þá skulu menn gjöra svo vel að sætta sig við það. Og það er í okkar litla landi óásættanlegt að eitthvert apparat í Evrópu, í Brussel, geti sagt fyrir um að það sé bannað að niðurgreiða rafmagn til húshitunar vegna þess að við búum ekki við heitt vatn og þau lífsgæði sem fylgja hitaveitunni. Ég segi enn og aftur: Sporin hræða hvað varðar þennan orkupakka. Í mínum huga er það engin spurning að við eigum að hafna honum vegna þess að það mun ekki hafa neinar afleiðingar fyrir okkur hvað varðar Evrópska efnahagssvæðið, við þekkjum það. Þetta er bara hræðsluáróður sem kemur frá stjórnarflokkunum, Viðreisn og Samfylkingu um að allt fari á annan endann ef við segjum nei. Við eigum bara að segja nei vegna þess að hagsmunir okkar allra í þessu landi eru að við búum við ódýra raforku og það sem mun gerast þegar þessi orkupakki verður samþykktur hér er að verð á rafmagni til allra heimila og fyrirtækja í landinu mun hækka.

Bull!

Það mætti halda að hv. þingmaður væri skyggn vegna þess að hann talar eins og við séum að leggja sæstreng á morgun, og þar með hækki raforkuverð á Íslandi. Það getur vel verið, eins og við höfum svo oft sagt áður, það er ekkert Alþingi og það er engin ríkisstjórn sem getur tryggt að hér verði ekki lagður sæstrengur eftir 10, 15, 20 eða 30 eða 50 ár, þá gerist auðvitað eitt og annað. En við erum ekki að ræða það. Og talandi um hræðsluáróður. Þetta er hræðsluáróður, að láta eins og þetta sé yfirvofandi. Það er ekki yfirvofandi. Varðandi niðurgreiðslu á rafmagni. Við vorum að tala um flutningsjöfnun rétt áðan, sem er ekki bönnuð. Og hafi stjórnvöld brugðist vegna þess að þarna voru köld svæði sem allt í einu stóðu frammi fyrir hækkandi rafmagnsreikningum myndi ég einfaldlega segja að það væri gaman að vita af hverju þau brugðust sínu hlutverki, vegna þess að flutningsjöfnun, niðurgreiðslur, hvað við köllum þetta, er auðvitað heimil með einhverjum aðferðum. Brussel bannar það ekki. Í mörgum löndum, við skulum segja í Finnlandi þar sem meira eða minna öll húshitun fer fram með rafmagni, skal enginn segja mér að það sé ekki hægt að hygla þeim sem búa fjarri meginstofnleiðum eða öðru slíku. Ég vísa þessum hræðsluáróðri á bug.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni fyrir prýðisræðu. Þingmaðurinn talaði um að það væri engin hætta á ferðum. Ég er ekki alveg svo sannfærður. Og þingmaðurinn minntist á í ræðunni sæstreng sem ekki er búið að leggja og að í ráðherratíð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, þáverandi forsætisráðherra, hefði verið haldinn fundur með Cameron, forseta Bretlands, um þessi mál. En á þeim tíma kom fram að ráðherrarnir ræddu einnig samstarf í orkumálum og ákveðið var að setja á laggirnar vinnuhóp til að kanna mögulega tengingu á milli landanna í gegnum sæstreng. Sigmundur Davíð sagðist gera fyrirvara um lagningu sæstrengs. Forsenda fyrir mögulegri lagningu sæstrengs í framtíðinni væri að orkuverð til heimila og fyrirtækja hækkaði ekki. Þannig að hann var með fyrirvara um sæstrengsmálið, svo það sé sagt. En af því að þingmaðurinn hefur ekki áhyggjur langar mig að spyrja hann út í eina af þeim áhyggjum sem ég hef og við fleiri: Að þessir fyrirvarar sem verið er að gera standist ekki, það sé ekki hægt að taka svona einhliða ákvörðun heldur þurfi sú ákvörðun að vera tekin af sameiginlegu EES-nefndinni svo hún standist. Þetta er ekki fullyrðing, heldur er þetta spurning. M.a. þess vegna viljum við hafna þessum orkupakka og vísa honum til sameiginlegu EES-nefndarinnar.

Herra forseti. Varðandi ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og fyrirvara: Ef hann snerist bara um orkuverð er það nú ekki stór fyrirvari miðað við að við værum að missa yfirráðin yfir orkuauðlindunum. Var enginn fyrirvari þar? Eða sáu menn það ekki fyrir sér einu sinni þá? Ég bara spyr. En látum það vera. Ég ætla að fá að lesa hér upp, vegna þess að þetta snýst jú alltaf um þá skyldu okkar til að taka við sæstreng o.s.frv. Þetta er Skúli Magnússon, lögfræðingur, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel rétt að láta þess getið að ég tel afar ólíklegt að fallist yrði á málsástæður á þessum grundvelli fyrir EFTA-dómstólnum. Kemur þar helst til að ákvörðun um lagningu sæstrengs, sem meðal annars myndi liggja um landgrunn í landhelgi Íslands, er háð fjölmörgum atriðum sem eru á forræði aðildarríkjanna og falla utan gildissviðs EES-samningsins. [...] Að mínu mati er því útilokað að sæstrengur til flutnings raforku yrði lagður án þess að Alþingi tæki afstöðu til málsins, annaðhvort með setningu almennra reglna eða með lögum sem lytu að framkvæmdinni sjálfri.“ Þannig að það eru engar efnislegar forsendur fyrir því að halda því fram að Ísland sé að missa yfirráð yfir orkuauðlindum sínum, það sé verið að neyða sæstreng upp á Ísland, að það sé hætta á því að orkuverð hækki o.s.frv. Þetta er allt bundið einu stóru „nema“. Þetta „nema“ lýtur að því að Alþingi Íslendinga vilji af einhverjum orsökum - það geta verið alls konar ástæður til þess, við skulum ekki gera lítið úr því - leggja sæstreng. Þá eru öll þessi gildisatriði þriðja orkupakkans gengin í gildi. Og er ekki hægt að sættast á að þetta sé þannig í umsjón þjóðarinnar? Maður gæti jafnvel þá 

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Ég ítreka það að ég er ekki eins sannfærður og hv. þingmaður um að þetta standist, að þetta sé öruggt. Þess vegna förum við þessa leið í okkar flokki. Það eru engar fullyrðingar í sambandi við það. Það hefur verið vitnað í álitsgjafa í dag og við munum örugglega gera það áfram. Þeir hafa ekki fullyrt heldur að allar þessar leiðir séu alveg skotheldar. Það hefur líka verið talað um að við höfum aldrei hafnað EES-gerðum. Það er alveg rétt. En það er heldur engin hætta á ferðum þó að við gerum það. Það hef ég heyrt fræðimenn segja. Það er engin hætta á ferðum. Það er enginn voði í því að vísa þessu aftur til EES-nefndarinnar, fara þar vel yfir málið. Þar er rétti staðurinn til að fjalla um mál eins og þetta. Þetta er náttúrlega stórmál. Við erum að tala um miklu stærra mál en Icesave-málið var á sínum tíma. Þetta er svona grundvallarmál í mínum huga.

Herra forseti. Stærð þessa máls? Við erum að innleiða gerðir með þeim fyrirvara að þær gildi ekki, í raun og veru. Nema að þeim hluta sem snýr að eftirlitsstofnuninni, sem verður sjálfstæður eftirlitsaðili á Íslandi. Nema hér sé lagður sæstrengur. Óttinn er þá sá, hlýtur að vera, að einhvern tímann í framtíðinni, þegar við verðum báðir liðnir undir lok, sé hér lýðræðislega kosin samkunda sem óski eftir þessum sæstreng af einhverjum orsökum. Og ef íslenskt samfélag, lýðræðislega starfandi - vonandi - kemur ekki í veg fyrir það af einhverjum orsökum, ætla ég að vera glaður í gröfinni. Og sömuleiðis ef hún gerir það og hafnar þessu, og Alþingi þar með, hafnar einhverjum slíkum tillögum, skal ég líka snúa mér í annan hring og vera glaður. Vegna þess að málið er ósköp klippt og skorið þetta, eins og hæstv. utanríkisráðherra lagði á borð fyrir okkur: Allir þeir fyrirvarar sem eru gerðir um raforkuverð, um að hér þurfi að virkja út og suður, hér þurfi að leggja fullt af línum þvert ofan í deiliskipulög og mat á umhverfisáhrifum og hvaðeina, að við séum búin að missa yfirráðin yfir öllu ferlinu - þetta er svo fráleit hugmynd að ég vona að sem flestir Íslendingar sjái í gegnum þennan vef.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra yfirferð málsins. Mér finnst rétt að ræða hér um málið þannig að fólk geti tjáð sínar skoðanir og ekki sé verið að ræða um „lýðskrum“ eða „hræðsluáróður“. Þessi þingstóll er til að skiptast á skoðunum, setja fram gagnrýnar spurningar og komast að niðurstöðu um mál. Ég vil líka geta þess í þessu sambandi að það er svolítið hvimleitt þegar fólk stendur hér í ræðustól og glottir og hlær og gerir lítið úr orðum fólks sem er að tjá skoðun sína. Ég ætla alla vega að reyna að tjá skoðun mína um þetta mál og vona að ég fái tækifæri og hljóð til þess. Fyrir það fyrsta vill maður þakka fyrir að þetta er hér fram komið. Kannski má segja að það skipti mjög miklu máli að slík EES-gerð sé rædd hér á Alþingi. Það er ekki alltaf svo. Því miður fá EES-gerðir stundum litla umfjöllun og því fer sem fer, að við vöknum upp við að það er búið að samþykkja eitthvað sem hentar illa og kemur sér illa fyrir landið. Ég sagði það hér í upphafi að ég hefði áhyggjur, eins og fleiri. Ég hef skoðað álitsgerðir sérfræðinga, m.a. þeirra sem hafa verið nefndir oft hér, og ég spyr: Ætlum við Íslendingar að afsala okkur valdi yfir náttúruauðlindum okkar, orkunni sem við höfum hér, hreinni og tærri? Við börðumst fyrir því á sínum tíma, sem okkur bar, að ráða yfir fiskinum í sjónum. Og hvað verður næst? Það er kannski vatnið okkar eða loftið. Það er alveg rétt að spyrja að þessu. Því ef við viljum flytja út raforkuna okkar og selja hana til annarra landa, loftið okkar eða vatnið, bara til að hugsa fram í tímann, finnst mér að við eigum að gera það á okkar forsendum. Ef Íslendingar ætla að tengjast öðrum löndum og selja orku til annarra raforkukerfa finnst mér að það eigi að gera á íslenskum forsendum, ekki á forsendum Evrópusambandsins. Sú þingsályktun sem hér liggur frammi um innleiðingu þriðja orkupakkans frá Evrópusambandinu gerir ráð fyrir að komið verði á fót stofnun sem vinni á grundvelli ákvarðana sem Evrópusambandið leggur upp með. Stofnunin hefur fengið nafnið Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði. Ég vil vitna hér til álitsgerðar Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst þar sem segir, á bls. 4, með leyfi forseta, og hefur verið gert að umræðuefni hér í dag: „Gert er ráð fyrir því að ACER“ - sem er orkustofnun Evrópusambandsins - „hafi mikil áhrif á efni slíkra ákvarðana ESA og skulu ákvarðanir ESA m.a. teknar á „grundvelli draga“ sem ACER semur.“ Hvað segir þetta okkur, ágætu þingmenn? Sem sagt: Orkustofnun Evrópu mun leggja línurnar um ákvarðanir í orkumálum Íslendinga. Ég hef smá áhyggjur. Það er bara einfaldlega þannig. Hvaða þýðingu hefur þetta fyrir okkur Íslendinga? Þetta þýðir sem sagt að við missum yfirráð yfir orkuauðlindum okkar, raforkuverð gæti hækkað og raforkuverð hér á landi er það lægsta í Evrópu. Viljum við breyta því? Ég segi nei. Skoðanakannanir hér á landi sýna að íslenskur almenningur er á móti því að innleiða orkupakka þrjú. 80% þjóðarinnar eru á móti því að innleiða orkupakkann. Ég vil líka í þessu sambandi minnast á þingsályktunartillögu sem hér hefur verið rætt um og verður rædd seinna á þingfundinum, sem er breyting á þingsályktun 26/148 sem fjallar um að samþykki Alþingis þurfi til að koma ef ætlunin er að leggja sæstreng og tengja þannig raforkukerfi Íslands við raforkukerfi annarra landa. Ég vil segja: Þessi þingsályktunartillaga ver ekki sjálfsákvörðunarrétt íslensku þjóðarinnar yfir orkuauðlindum hennar. Og hvers vegna segi ég það? Ef Alþingi samþykkir að leggja sæstreng til að bjarga grænni orku í Evrópu og uppfylla skilmála sem Evrópusambandið hefur samþykkt vegna Parísarsamkomulagsins um loftslagsmál breytir sú samþykkt ekki því að ef gerðir sem hér hafa verið nefndar í dag, 713/2009 og 714/2009, verða samþykktar á Alþingi er orðin til stofnun sem hefur í hendi sér að taka ákvarðanir um íslenska raforku. Jú, vegna þess að þingsályktun um samþykkt Alþingis til að leggja sæstreng breytir engu vegna þess að ef þessar gerðir verða samþykktar er tilbúin stofnun, sem er algerlega tilbúin þegar og ef sæstrengur er lagður. Þannig að þess vegna er auðvitað bara galið að gera þetta svona, að mínu mati. Það sem kemur fram líka í álitsgerð fyrrnefndra lögfræðinga er að þessi stofnun er á forræði ACER, Orkustofnun Evrópusambandsins, sem m.a. mælir fyrir um lagalega bindandi ákvarðanir yfir landamæri. Þetta er ekkert flókið. Eruð þið ekki búin að lesa á bls. 4 í álitsgerðinni? Ég bara spyr. Það er fleira. En ég óska þess sem sagt að þingmenn ígrundi þetta mál vandlega og ég er auðvitað hingað komin til að lýsa minni skoðun. Ég hef sem betur fer ekki fengið mikinn hlátur, en ég óska bara eftir að fólk svari. En maður á að geta staðið hér og skipst á skoðunum án þess að fólk sé svona, hvað á ég að segja, með hálfgerðan dónaskap úti í sal. Ég varð vitni að því hér í dag. Mér finnst það ekki við hæfi á hinu háa Alþingi, það verð ég að segja. Ég vil líka segja að við vitum að vald yfir orkuauðlindum þjóðarinnar er í höndum þjóðarinnar. Og viljum við ekki hafa það svo? Ég hef hreinlega áhyggjur af því að svo verði ekki þegar þessar tvær gerðir eru orðnar að lögum. Þá er tilbúið batterí, þegar og ef sæstrengur verður lagður. Og þetta batterí er undir yfirráðum Orkustofnunar Evrópusambandsins. Ég vil hafna orkupakka þrjú og segi eins og aðrir ræðumenn hafa sagt hér áður - reyndar samflokksmenn mínir, svo það sé tekið fram: Vísa á þessu máli til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Íslendingar hafa aldrei hafnað EES-gerð en við megum alveg gera það og það gerist ekki neitt. Við þurfum að vanda okkur í þessu máli. Kannski er ég algjörlega á villigötum. Ég held samt að svo sé ekki. Það er bara einfaldlega þannig.

Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn hafi í huga þegar þessi þingsályktunartillaga er rædd að í 125. gr. EES-samningsins kemur skýrt fram að samningurinn hafi engin áhrif á reglur samningsaðila um skipan eignarréttar. Það er skýrt. Þannig að menn hafi það í huga. Ég vil líka vitna til þess sem kom fram á vef utanríkisráðuneytisins 22. mars þegar fyrir lá hvernig þessi þingsályktun væri úr garði gerð og lagalegir fyrirvarar gerðir, en þar segir Stefán Már Stefánsson, sem hér er stöðugt vitnað í, með leyfi forseta: „Grunnforsenda þessarar lausnar er sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands. Þetta er önnur þeirra leiða sem lögð var til í áliti okkar Friðriks og að okkar mati er upptaka og innleiðing gerðarinnar með þessum hætti heimil samkvæmt stjórnarskrá,  Nú spyr ég hv. þingmann: Er hv. þingmaður sammála þessu áliti Stefáns Más Stefánssonar eða ekki?

Forseti minnir þingmenn á að halda ræðutíma og nú þegar er bara ein mínúta í hverju andsvari hverfur hann mjög fljótt.

Ég vil þakka Óla Birni Kárasyni áhuga á málinu. Ég reyndar heyrði ekki seinni spurninguna. Varðandi hið fyrra sem hann var að ræða um talaði hann um skipan á eignarrétti. Ég get alveg verið sammála því. Það er auðvitað alveg rétt sem hv. þingmaðurinn er að segja hér. En málið snýst um yfirráðin. Samkvæmt því sem lögmennirnir tveir segja, Stefán Már og Friðrik: Ef þessar gerðir tvær verða samþykktar eru yfirráðin í höndum Orkustofnunar Evrópu. Þetta er á bls.4.

Herra forseti. Stór hluti og grunnhluti af eignarréttinum er auðvitað nýtingarrétturinn. Nýtingarrétturinn er alveg skýr. Það er ekkert verið að hagga við honum. Það sem ég var að vitna til eru orð Stefáns Más Stefánssonar þar sem hann lýsir því yfir að sú lausn sem liggur hér á borðum sé fullnægjandi að hans mati. Og nú spyr ég hv. þingmann aftur: Er hún sammála Stefáni Má Stefánssyni sem telur þetta fullnægjandi lausn? Því álitsgerð hans var gerð áður en þessi tillaga var samin og lögð fram - með stuðningi hans, samkvæmt forskrift sem hann leggur til í álitsgerðinni. Nú segir hann í yfirlýsingu sem birtist á vef utanríkisráðuneytisins: Þetta er fullnægjandi að mínu mati. Þetta er fullnægjandi lausn. Hún er góð. Styður hv. þingmaður Stefán Má og þessa ályktun hans eða ekki? Eða 

Hæstv. forseti. Já. Hv. þingmaður minnist á „fullnægjandi lausn“ Stefáns Más, hvaða skoðun ég hafi á henni. Ég spyr mig einmitt: Hvernig gerðist þetta allt saman? Það kom fram álitsgerð frá þessum tveimur lögmönnum og eftir það varð til ákveðin þingsályktunatillaga. Ég tel að þetta sé ekki alveg rétt sem þú ert að segja. Í álitsgerð þeirra draga þeir mjög í efa ...

Þetta er tillaga þeirra.

Ef ég má halda áfram. Í álitsgerð Stefáns og Friðriks draga þeir mjög í efa að þetta sé leið sem hægt er að fara. Þeir draga í efa að þessar tvær gerðir séu þess bærar að það eigi að innleiða þær.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er áhugavert að heyra hana segja - ja, ég get túlkað það sem svo að fyrrverandi og núverandi samflokksmenn hennar hafi greinilega sofið á verðinum miðað við orð hennar varðandi EES-gerðir, eins og hún komst að orði áðan. Þannig að það er bara áhugavert að Vigdís Hauksdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Gunnar Bragi Sveinsson og fleiri sem hafa staðið í þessu hér á þingi, hafi sofið á verðinum. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða grein segir okkur að yfirráðin séu af okkur tekin? Á Íslandi er framleitt eldsneyti sem flutt er til EES-landa, t.d. frá fyrirtækinu Carbon Recycling International, þannig að ég tel að opnun innri markaðarins sem tryggir okkur aðgang að innri markaði skipti máli. Hvað finnst hv. þingmanni um að þetta virki í báðar áttir? Fyrirtæki eins og Marel, Skaginn 3X, Valka, Vélfag og fleiri eiga mikið undir því að orkumál séu hluti af EES-samningnum. Eigum við að stoppa þegar okkur 

Ég þakka hv. þingmanni þessar spurningar. Fyrir það fyrsta er auðvelt að svara þessu með EES-gerðirnar. Þetta er búið að vera svona frá upphafi, næstum því. Allt of fáir íslenskir starfsmenn hafa verið til að vinna að innleiðingu þessara gerða, til að mynda erlendis. Og við vitum alveg að það er margt sem farið hefur fram hjá okkur. Það er bara staðreynd. Ég ætla að svara spurningunni með opna innri markaði. Að sjálfsögðu eigum við að vera í samskiptum við önnur lönd varðandi markaði og annað, en við eigum að gera það á okkar forsendum. Og ástæðan fyrir því að ég var með þessa ræðu áðan var að ég hef þær áhyggjur að með innleiðingu þessara tveggja gerða fari í gang undirbúningur fyrir það ef sæstrengur verður lagður, þ.e. undirbúningur hjá ákveðinni stofnun sem er á forræði Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég verð bara að spyrja hana hvort hún telji að það muni ekki hafa neinar afleiðingar ef við virkjum 103. gr. EES-samningsins, eins og hv. þingmenn Miðflokksins hafa í rauninni verið er að leggja til hér, þ.e. að við hyggjumst ekki aflétta þessum stjórnskipulega fyrirvara. Hvað telur þingmaðurinn að gerist þá yfir höfuð næst í þessu ferli, af því að það hefur ekki verið virkjað? Er það skynsamlegt? Af því að fyrir 25 árum sömdu sjö EFTA-ríki við 12 ríki ESB um þennan samning. Telur hv. þingmaður að skynsamlegt sé að segja honum upp og semja upp á nýtt við 28 ríki um þetta, þá án IV. viðauka, þ.e. raforkulaganna? Eða hvaða leið eigum við að fara? Einn maður hefur fengið svolítið mikla umfjöllun, þ.e. Stefán Már Stefánsson. Hann kom á fund þingflokks Vinstri grænna. Hann sagði okkur að þessir fyrirvarar héldu sem væru á málinu eins og það er núna. Ég spyr hv. þingmann: Hefur hún talað persónulega við Stefán Má Stefánsson eða haft tækifæri til þess að spyrja hann nákvæmlega út í þær áhyggjur sem Miðflokkurinn hefur?

Hæstv. forseti og hv. þingmaður. Ég þakka þessar spurningar. Nei, ég hef ekki talað við hann, ég vildi að ég hefði talað við hann. En ég las greinargerðina og þar sé ég það svart á hvítu sem ég er að segja hér. Varðandi það að þingmaðurinn hafi áhyggjur af upptöku eða að við samþykkjum ekki þær tvær gerðir sem ég lagði til áðan, þá er það svo að sérstaða Íslands er nokkur. Til að mynda þegar þessi samningur var gerður var ekki eitt orð þar um orku, að því er ég best veit. Það kom inn síðar. Það verður ákveðin framþróun og við þurfum að hugsa um hvað skiptir máli fyrir íslenska þjóð.

Og við erum ekki að gera það? Bara þið?

- Ég er að lýsa skoðun minni. Ég hef áhyggjur af því og vil horfa á þetta þannig að hér 

Herra forseti. Hv. þingmaður fjallar um ACER, Orkustofnun Evrópu, og að hún hafi í raun og veru valdheimildir og þær gangi þá yfir til ESA umfram eftirlitið með orkuflutningi á milli landa. Og hvar getur hún í raun og veru séð að þær heimildir varði líka orkuframleiðslu og byggingu nýrra orkuvirkja o.s.frv.? Ég sé það ekki og ég skora á hv. þingmann að sýna fram á að þegar ACER leggur einhver drög fyrir ESA varði það annað en það sem ACER á að gera, sem er eftirlit með orkuflutningi milli landa.

Hæstv. forseti og hv. þingmaður. Ég þakka spurninguna. Það sem ég var að fjalla um er á bls. 4 í álitsgerð fyrrnefndra lögmanna, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa það upp. Þetta er efst á blaðsíðunni, fyrir ofan fyrstu greinaskil: „Hvað EFTA-ríkin snertir er gert ráð fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) fari með þær valdheimildir sem ACER eru veittar í reglugerð nr. 713/2009, m.a. lagalega bindandi ákvarðanir er varða grunnvirki yfir landamæri. Eftir sem áður er gert ráð fyrir því að ACER hafi mikil áhrif á efni slíkra ákvarðana ESA og skulu ákvarðanir ESA m.a. teknar á „grundvelli draga“ sem ACER semur fyrir ESA.“

Herra forseti. Hv. þingmaður staðfestir nákvæmlega það sem ég held að hv. þingmaður misskilji, að þetta varði eitthvað annað, valdheimildir og annað slíkt, sem fram kemur í þessari álitsgerð, varði eitthvað annað en eftirlit með flutningum á milli landa. Um það snýst akkúrat þetta sem þeir eru að tala um. Vissulega eru ákveðnar valdheimildir og vissulega hafa þessir sömu höfundar talið sem svo að við værum að fórna þarna ákveðnum valdheimildum ríkisins. En þetta snýst ekki um að hingað geti komið sæstrengur eða við þurfum að framleiða í hann, alls ekki. Í því liggur sá skelfilegi grundvallarmisskilningur, sem mér finnst skelfilegur vegna þess að hann litar allt sem hér fer fram. Það er svo sérkennilegt þegar eru sex lögfræðiálit að hv. Miðflokksmenn skuli bara velja það sem hentar þeim og meira að segja horfa fram hjá því að Stefán Már Stefánsson og samstarfsmaður hans telja að leið Íslands sé í lagi.

Frú forseti og hv. þingmaður. Ég þakka þessa spurningu og vil bara segja að það er ekki verið að misskilja neitt. En ef svo er spyr ég: Ef þetta varðaði eitthvað allt annað eins og hv. þingmaður segir, þurfum við þá ekki að fá úr því skorið hvað það er, hvað þetta þýðir? Ég held að það hljóti að vera þannig. Ef það sem ég set fram er misskilið af minni hálfu, sem ég tel ekki vera, þá þýðir náttúrlega ekki að segja að það varði eitthvað allt annað. Við verðum að vita hvað það er. Það er ósköp einfalt.

Hæstv. forseti. Við erum að taka málið hér til fyrri umr. og við eigum eftir að fjalla um það í nefndum þingsins. Þar gefst vonandi tækifæri til þess að fara yfir öll þau lögfræðiálit sem liggja fyrir í málinu og allar þær álitsgerðir sem fram hafa komið. Þær eru fleiri en nefndar hafa verið í ræðum. Og ég er sannfærður um að ef fólk fer yfir þessar álitsgerðir og leggur síðan sitt sjálfstæða mat á þær, eins og fólk á að gera, þá séu þær áhyggjur sem hv. þm. Una María Óskarsdóttir lýsti í sinni ræðu algerlega ástæðulausar. Ég held að við eigum að skoða þetta heildstætt. Ég held að við eigum að fá þessa ágætu fræðimenn til okkar á fund og ræða við þá þannig að það sé ekki bara verið að taka einstök orð eða einstakar setningar og slíta úr samhengi, heldur ræða við þá heildstætt um þessi mál. Ég er alveg sannfærður um að áhyggjur hennar af þessu víðtæka framsali á auðlind Íslands á orkusviðinu koma til með að reynast á misskilningi byggðar.

Frú forseti. Já, ég er einmitt algjörlega þeirrar skoðunar, til þess stendur maður hér, til að tjá skoðun sína á hinu háa Alþingi og skoða málið heildstætt. Það þarf líka að taka tillit til þeirra skoðana, gagnrýni, sem fram koma og ekki tala um lýðskrum eða nota önnur orð eins og hræðsluáróður. Vissulega er slíkt oft notað, en ég stend hér vegna þess að mér finnst staða málsins sú að það þurfi að skoða það og vil algjörlega taka undir að svo verði gert.

Hæstv. forseti. Ég vildi í þessu andsvari draga það fram að þetta mál hefur verið í mjög ítarlegri skoðun árum saman. Þegar ég var formaður utanríkismálanefndar 2013–2015 fengum við þetta mál oft inn á okkar borð vegna þess að það var verið að kynna stöðu málsins. Þá lögðum við mikla áherslu á það í utanríkismálanefnd, og reyndar í öðrum nefndum sem fjölluðu um málið, að fundin yrði svokölluð tveggja stoða lausn á fyrirkomulagi eftirlits með viðskiptum yfir landamæri þegar um slík viðskipti væri að ræða. Slík lausn fannst. Þar með taldi ég að málið væri langt komið. Varðandi aðra þætti málsins þá velti maður fyrir sér hver áhrif sæstrengs yrðu ef hann yrði lagður. Miðað við frágang málsins, innihald þriðja orkupakkans og þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið í tengslum við þetta, þá er alveg ljóst 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans innlegg. Þó að árum saman hafi verið rætt um þetta, og kannski hefur verið rætt um ýmislegt alveg frá því að samningurinn var gerður 1992, þ.e. EES-samningurinn, þurfum við stundum að fá nýja sýn á málið. Mér finnst það skipta máli að lýsa henni hér og þess vegna geri ég það og ég er þakklát fyrir að fá hljóð til þess. Sýn mín er sú að þessi þingsályktunartillaga um sæstrenginn, hún hefur engin áhrif, Alþingi þarf að samþykkja það ef sæstrengur verður lagður. En þessar tvær gerðir, 713 og 714, gera það að verkum að til verður stofnun sem undirbýr málið og það er þá á forræði Evrópusambandsins en ekki á forræði Íslendinga. 

Frú forseti. Við ræðum háalvarlegt mál sem snýst m.a. um yfirráð yfir auðlindum okkar. Það er því miður margt sem bendir til þess að með ályktun utanríkisráðherra séum við að afsala okkur valdi yfir því hvernig málefnum helstu auðlinda okkar er háttað. Það er ekki annað að sjá en að þingheimur sé blekktur. Látið er í það skína að eitt helsta lykilgagn við að telja þjóðinni trú um að innleiðing þriðja orkupakkans muni ekki hafa nein neikvæð áhrif hér sé álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst og Stefáns Más Stefánssonar, en álitsgerðin fjallar m.a. um stjórnskipuleg álitamál tengd framsali ríkisvalds til stofnana ESB og EFTA. Rétt er að hafa staðreyndir á hreinu og ég leyfi mér að vitna beint í texta eins og fleiri hafa gert í dag, með leyfi forseta: „Fram hefur komið að ekki standi til að innleiða 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 í landsrétt jafnvel þótt þriðji orkupakkinn væri tekinn upp í EES-samninginn (að undangengnu samþykki Alþingis á fyrirliggjandi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017), þar sem Ísland sé ekki tengt við innri orkumarkað ESB (t.d. gegnum sæstreng). Að mati höfunda er þó til þess að líta að samþykki Alþingi umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar óbreytta (og aflétti þar með stjórnskipulegum fyrirvara við hana), þá bakar Ísland sér þjóðréttarlega skuldbindingu til að innleiða reglugerð nr. 713/2009 í landsrétt, með þeim breytingum/aðlögunum sem leiða af umræddri ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, sbr. 7. gr. EES-samningsins. Myndi Íslandi því bera skylda til að innleiða reglugerðina í landsrétt með aðlögunum sem leiða af ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þetta þýðir jafnframt að taka verður afstöðu til þess nú þegar hvort 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 (og aðrir hlutar þriðja orkupakkans ef því er að skipta) standist stjórnarskrána, og það áður en Alþingi ákveður hvort samþykkja skuli umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar.“ Forseti. Ég ætla að endurtaka síðustu setninguna, með leyfi: „Þetta þýðir jafnframt að taka verður afstöðu til þess nú þegar hvort 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 (og aðrir hlutar þriðja orkupakkans ef því er að skipta) standist stjórnarskrána, og það áður en Alþingi ákveður hvort samþykkja skuli umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar.“ Frú forseti. Með því að samþykkja þriðja orkupakkann hefur Alþingi viðurkennt valdsvið ACER, Orkustofnunar ESB, og útibús hennar á Íslandi. Báðum ber þeim skylda til að fylgjast með hvort kerfisþróunaráætlun ESB sé fylgt. Ef henni er ekki fylgt skulu þau fara þess á leit við íslensk yfirvöld að henni verði fylgt. Verði íslensk yfirvöld ekki við þeirri málaleitan skal afhenda framkvæmdastjórn skýrslu um það. Framkvæmdastjórnin getur farið með málið fyrir EFTA-dómstólinn og erum við þar með skuldbundin til að hlíta úrskurði þess dómstóls. Hér er klárlega um valdaframsal að ræða að mínu mati og ég hef rétt á mínu mati. Ég hef fullan rétt á mínu mati. Það er mér með öllu óskiljanlegt ef samþykkja á eitthvað sem gæti brotið í bága við stjórnarskrána. Ég bendi á að einhliða íslenskar yfirlýsingar hafa ekkert gildi í Evrópurétti. Samkomulag á milli íslenskra ráðherra og framkvæmdastjórnar ESB hefur heldur ekki nokkra réttarlega þýðingu. Með því að innleiða þriðja orkupakkann í íslensk lög mun Alþingi skuldbinda Íslendinga til að taka þátt í að þróa innri orkumarkað ESB án hindrana, fimmta frelsi ESB. Að neita að samþykkja sæstreng til landsins er sama og að segja að innri markaður eigi ekki að spanna Ísland. Í því felst augljós mótsögn. Ég bendi á að sameiginlega EES-nefndin veitti Íslandi undanþágu frá því að innleiða löggjöf ESB um jarðgas vegna þess að hér er ekki framleitt jarðgas. Hún gæti með svipuðum rökum veitt Íslandi undanþágu frá löggjöf ESB um sameiginlegan raforkumarkað vegna þess að Ísland er alls ekki tengt þeim markaði. Það er ein af þeim leiðum sem við gætum farið og eytt þar með allri óvissu. En við gætum líka innleitt reglur um skipaskurði og járnbrautir. Við verðum að forðast að lenda í þeirri stöðu að einhver stofnun hafi um það að segja hvernig við högum orkumálum okkar. Orkan og yfirráð yfir henni eru helstu framtíðarauðæfi okkar og það skiptir öllu máli að við séum algerlega óskipt við stjórnvölinn þegar kemur að ákvörðun er slík mál varðar. Hér er um eitt af fjöreggjum okkar að ræða. Það virðist sem upplegg margra og rökstuðningur fyrir innleiðingu þriðja orkupakkans sé álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirst. Framkvæmdarvaldið virðist telja að hægt sé að tryggja hagsmuni þjóðarinnar við innleiðingu raforkuskipana tengdum þriðja orkupakka og áskilja sér að það sé sérstök ákvörðun Alþingis hvort hér sé komið á tengingum á raforkuflutningi í gegnum sæstreng í kjölfarið. Ef markmiðið er, sem það ætti að sjálfsögðu að vera, að Alþingi og löggjafarvaldið hafi með það að segja hvort komið verði á tengingu við raforkukerfi annarra landa er það algert lágmark að setja efni tillögunnar í lög og tryggja þannig að báðir aðilar löggjafarvaldsins komi að þeirri ákvörðun. Fyrirvara við reglugerðir eða tilskipanir er ekki hægt að innleiða, það hefur reynslan sýnt okkur. Fyrirvarar hafa ekkert gildi og eru allar líkur á að Ísland sé að baka sér alþjóðlegar skuldbindingar. Allt tal um ótta við evrópska samlíkingu, þjóðrembing eða þaðan af verri málflutningur rökleysunnar er ekki svaravert. Þetta mál er flókið en í sinni einföldustu mynd má segja að það gangi bara út á að standa vörð um hagsmuni komandi kynslóða. Frú forseti. Okkur sem þingmönnum ber ætíð að virða íslensku stjórnarskrána. Það er rangt að hafni Alþingi þriðja orkubálki ESB muni afleiðingar verða ófyrirsjáanlegar. Hámarksviðbrögð ESB eru niðurnjörvuð í EES-samningi. ESB má óska eftir því í sameiginlegu EES-nefndinni að atriði í orkukafla EES-samningsins verði felld úr gildi. Þar kemur helst til álita annar orkumálabálkur ESB í viðauka IV. Slíkt getur ekki skaðað EFTA-löndin og þau munu áfram halda sínum viðskiptum við ESB-löndin með orku og annað. Að halda því fram að beiting neitunarvalds Alþingis muni hafa alvarlegar afleiðingar á EES-samstarfið er sama og að segja að staða EFTA-ríkjanna sé sú sama gagnvart stjórnvöldum ESB og ESB-ríkjanna sjálfra, sem jafngildir þá ESB-aðild. Þetta mál gengur lengra en inntak og eðli EES-samningsins. Það er alveg ljóst að samkvæmt EES-samningnum þurfum við ekki að innleiða allar tilskipanir. Ég nefni í því sambandi 102. gr. samningsins þar sem kemur fram að gert er beinlínis ráð fyrir því að ríkið geti með rökum hafnað innleiðingu einstakra tilskipana. Við Íslendingar höfum ekki sagt nei til þessa. Svo að ég vitni í það sem hefur komið fram áður í dag, varðandi það hvernig menn eru tilhafðir í klæðaburði, þá eru hér engin axlabönd og beltið er lélegt. Stjórnarskrá Íslands er ekki virt að mínu mati, sem hver og einn sem hér situr skrifaði þó undir heit um að gera. Frú forseti. Allan vafa ber að túlka stjórnarskránni í hag.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði réttilega að hann hefði rétt á sínu mati á þessu máli eins og öðrum málum. Öll höfum við það. Ég met stöðuna svo að hann sé að mála skrattann á vegginn í þessu máli og tel að gögn málsins gefi tilefni til þess að komast að þeirri niðurstöðu að ekki sé sú hætta uppi sem hann lætur í veðri vaka. Eins og ég nefndi í andsvörum við hv. þm. Unu Maríu Óskarsdóttur hér áðan munum við í þinginu, þegar við höfum tækifæri til að fjalla um þetta mál í nefndum, fara yfir öll þau lögfræðiálit sem skrifuð hafa verið um þetta efni. Bæði frá þeim ágætu mönnum Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst og eins frá Skúla Magnússyni, Davíð Þór Björgvinssyni og raunar eldri álit frá Ólafi Einari Jóhannessyni og Birgi Tjörva Péturssyni, sem fjallað hafa um þetta mál með ágætum hætti - og kalla til fleiri sérfræðinga. Ekkert þessara sérfræðiálita, tel ég, gefur okkur tilefni til að hafa þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur. En látum það þá koma í ljós í meðförum þingsins á málinu. Fjöllum um það, fáum svör við þeim spurningum sem enn þá standa út af borðinu. Ef menn efast um þau svör sem þegar eru komin fram hafa menn tækifæri til þess að koma með rök og gagnrök í málinu. En ég tek nú til máls fyrst og fremst vegna þess að ég held að þær áhyggjur sem koma fram hjá hv. þingmanni og flokksfélögum hans séu fullkomlega ástæðulausar og tel að þau gögn sem þegar liggja fyrir renni stoðum undir þá skoðun mína. Ég 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að búið er að vísa í fjölda gagna. Meðal þeirra gagna sem hefur verið vísað í hér í dag eru gögn sem ég get ekki séð betur en að, þrátt fyrir að annað hafi komið fram hér í dag, séu bara alls ekki fylgigögn í málinu. Að frétt á stjornarradid.is þar sem prófessor Stefán Már Stefánsson tjáir sig varðandi þetta mál, eins og hæstv. ráðherra rakti hér áðan, sé hluti af gögnum? Mér sýnist á öllu að þetta sé ekki í fylgiskjölunum. Það að birta eitthvað á netinu er ekki ígildi fylgiskjala. Ég efast ekkert um að hv. þm. Birgir Ármannsson getur útskýrt það fyrir nýliða eins og mér ef ég er að fara með rangt mál. Síðan ítreka ég það sem er megininntakið í þessu sem ég flutti hér áðan: Mér finnst lagalegri óvissu ekki hafa verið eytt. Það eru enn lögfróðir menn að deila og eru með efasemdir. Mér finnst þetta mál af þeirri stærðargráðu að mér finnst ekki eðlilegt að það fari í gegnum Alþingi Íslendinga meðan slíkar efasemdir eru enn í gangi. Ég held að ef þetta er svona ofsalega saklaust eins og menn vilja láta í veðri vaka verði þessi lögfræðiálit miklu einsleitari þegar upp er staðið. Það er klárt mál að á meðan okkar færustu menn eru enn að tjá sig með ólíkum hætti er eitthvað þarna sem við sem Alþingi eigum að skoða betur. Enda liggur varla svona á þessu. Ef þetta er svona sárasaklaust og skiptir engu máli, eins og er nú hluti af málflutningnum, liggur varla á að keyra þetta í gegn.

Hæstv. forseti. Ég er ekki klár á nákvæmlega hvernig skjalastjórnunin er í þessum efnum. Ég vísa hins vegar til þess að fylgiskjal 16 sem hægt er að finna á heimasíðu Alþingis fjallar um sameiginlegan skilning á gildi þriðja orkupakkans. Og svo er um að ræða fréttatilkynningu frá utanríkisráðuneytinu um það efni. Það sem skiptir máli er auðvitað að málið er núna að koma til meðferðar hér á Alþingi. Þar gefst færi á að spyrja fræðimenn og aðra sérfræðinga á þessu sviði út í það nákvæmlega hvað þeir eru að fara með sínum álitum. Það liggur fyrir að sú leið sem hér er valin er í samræmi við eina tillögu sem kom m.a. frá Stefáni Má Stefánssyni og Friðrik Árna Friðrikssyni Hirst. Þeir geta þá svarað því fyrir þingnefnd hvort þeir standi ekki við þá niðurstöðu sína að  En ég vek athygli á því að þeir voru þeir lögfræðingar sem um málið fjölluðu sem höfðu mestar áhyggjur af stjórnskipulega þættinum meðan allir aðrir fræðimenn sem um þetta fjölluðu og fengu til þess tækifæri voru miklu áhyggjulausari, ef svo má segja, um þetta efni.

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég verð bara að tala alveg frá hjartanu. Hv. þm. Birgi Ármannssyni, sem ég held að teljist ákaflega vel máli farinn, tekst samt ekki að eyða óvissunni úr mínu brjósti. Ef þetta mál væri einfalt ætti honum að hafa tekist það fyrir löngu síðan. Ég nefni hér, bara til að það komi fram, að meðal þeirra aðila sem efast um þetta eru menn eins og Frosti Sigurjónsson, Guðni Ágústsson, Haraldur Ólafsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Hjörleifur Guttormsson.

Eru þetta lögmenn?

Nei, ég er að vitna til ... Fyrirgefið að það skuli vera að koma hér úr bakherbergjum kall. Viltu gefa upp nafn, sá sem kallar fram í? Svo að hægt sé að skrá frammíkallið? Mér þykir bara eðlilegt þegar menn sem hafa mikla reynslu af störfum fyrir Alþingi Íslendinga og við lagasetningar og við þingsályktunartillögur, þegar þeir hafa uppi svona miklar efasemdir, finnst mér eðlilegt að við 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgrími Sigmundssyni fyrir ræðuna. Hann fór víða yfir í ræðu sinni og viðraði áhyggjur sínar. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er algerlega í boði að hafa efasemdir um hvert einasta þingmál sem kemur hérna inn. Það er mikilvægt að við sem þing förum vel yfir allar þær röksemdir sem koma fram þar. Ég er algjörlega sammála því. Hv. þingmanni varð tíðrætt um álit Stefáns Más Stefánssonar og fleiri. Hann valdi, að mínu mati, úr því áliti það sem honum fannst helst styðja málstað sinn og ég get alveg horft í gegnum fingur mér með það. En við verðum náttúrlega að horfa til þess hvaða niðurstaða liggur síðan fyrir í lok álitsins. Þingmaðurinn kvartaði líka undan því að í ræðum hér hefðu menn bent á að títtnefndur Stefán Már hefði á einhverju vefsvæði, líklega Stjórnarráðsins, talað mun afdráttarlausar um að þessi lausn myndi duga og kvartaði um að það væri ekki þingskjal, sem er rétt hjá þingmanninum. En þá vil ég spyrja: Mun hv. þingmaður taka Stefán Má Stefánsson trúanlegan ef hann endurtekur þetta álit sitt á vefsvæðinu fyrir þingnefndinni sem um málið mun fjalla?

Frú forseti. Ég ætla að byrja aftast í erindi hv. þingmanns því að þar var eiginlega eina spurningin, ef ég hef fylgst nógu vel með. Hitt voru komment á það sem ég sagði. Sumt tók hv. þingmaður undir og annað dró hann í efa, eins og gengur. Svo spyr hann, og það er útgangspunkturinn, hvort ég muni þá verða sammála verði sá texti sem birtur er á stjornarradid.is, álit þessa sama manns fyrir nefnd. Þannig skil ég spurninguna. Ef og hefði fram í tímann-spurningar finnast mér reyndar frekar erfiðar. Mér finnst samt miklu meira vægi í því ef þetta kemur sem sérfræðiálit fyrir nefnd eða sem fylgiskjal. Þá hefur það að sjálfsögðu meira vægi, hv. þingmaður, en sem texti á vefsvæði, jafnvel þótt vefsvæðið sé stjornarradid.is. Það finnst mér liggja í hlutarins eðli. Það gleður mig að hv. þingmaður skuli líka staðfesta það sem ég taldi mig þó vita þrátt fyrir að hafa umtalsvert minni reynslu en hann í svona málum, að auðvitað er þetta ekkert fylgiskjal, eins og haldið var fram í dag. Hv. þm. Ólafi Ísleifssyni var hreinlega sýndur dónaskapur eftir að hann hafði lokið ræðu sinni fyrir að halda því fram. Því var haldið fram fullum fetum. Svo kemur bara í ljós samdægurs að það stenst ekki. Það er að mínu mati óboðlegt í svona stóru máli.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann heyrði spurningu mína rétt og svaraði henni ágætlega fyrir sitt leyti. Þingmaðurinn sagði einnig að hann ætti erfitt með að tjá sig um það sem gerðist í framtíðinni. En þingmenn Miðflokksins hafi ekki verið í neinum vandræðum með að spá fyrir um hvað muni gerast ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt. Látum það liggja á milli hluta. Hv. þingmaður talaði m.a. um innleiðingu gerða og að við hefðum á sínum tíma ekki þurft að innleiða gerðir um skipaskurði og járnbrautalagningar og þess háttar. Þingmenn Miðflokksins hafa haft uppi þau orð að við verðum nánast neydd til að leggja sæstreng ef við samþykkjum þessa gerð. Telur þingmaðurinn að ef við hefðum til að mynda innleitt gerðirnar um skipaskurði og járnbrautir að Evrópusambandið hefði þá neytt okkur til að leggja járnbrautir og skipaskurði á Íslandi?

Frú forseti. Svarið er nei. Ég held að við hefðum ekki verið neydd til þess að leggja skipaskurði, enda er hér um myndlíkingu að ræða sem ég er ekki einn um að nota í þessum þingsal. Ég er hins vegar sannfærður um að ef Íslendingar hefðu á einhverjum tímapunkti ákveðið að gefa einhverri samevrópskri stofnun með yfirþjóðlegt vald tækifæri til að stjórna öðrum auðlindum, t.d. fiskveiðiauðlindinni, værum við ekki stödd þar sem við erum stödd í dag sem þjóð. Ég held að það sé algjört lykilatriði að við horfum til þess að við fáum sjálf til allrar framtíðar að halda á öllum lyklum í málinu. Ef bestu rökin fyrir þessu máli eru skaðleysi þá átta ég mig ekki á þunganum sem lagður er í málið.

Frú forseti. Ég hafði og hef auðvitað haft töluverðar áhyggjur af innleiðingu þriðja orkupakkans. Það gerði ég á sl. ári og fór þess vegna í töluvert mikla vinnu að reyna að kynna mér og skilja hvað fælist í honum. Eitt af því sem ég gerði var að leggja fram mjög ítarlegar spurningar, fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra í 14 liðum. Ég vona að hv. þingmaður hafi haft tök á því að kynna sér það vegna þess að það gæti nú kannski hjálpað eitthvað. Síðan var fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um sama efni sem ég vona að allir þingmenn hafi haft tök á að kynna sér. Þetta er mín leið til að fara í gegnum málið og kynna mér það, reyna að skilja hvað felst í því. Ef hv. þingmenn koma fram og segja að hér sé verið að blekkja þingheim, eins og hv. þm. Þorgrímur Sigmundsson sagði í ræðu sinni, þá skipta ekki máli skrifleg svör við mjög ítarlegum fyrirspurnum. Þá skipta í sjálfu sér ítarleg lögfræðileg álit frá mörgum lögfræðispekingum litlu máli. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður finni þess stað einhvers staðar í þriðju orkutilskipuninni að verið sé að leggja skyldur á íslensk stjórnvöld að leggja sæstreng. Mér virðist að hv. þingmaður og fleiri þingmenn hafi töluverðar áhyggjur af því og ég skil það. Hvar eru þær skyldur lagðar á og með hvaða hætti? Það væri gott að hv. þingmaður myndi upplýsa mig um það.

Frú forseti. Það er í 25 ár aldrei, nei. Það virðist vera að svo eigi bara að verða líka næstu 25 árin, jafnvel þó að ég hafi í máli mínu í dag bent á að nú þegar strax við fyrri umr. hafa þeir sem tala fyrir málinu farið rangt með. Það heitir að fara rangt með þegar skjöl eru kölluð fylgiskjöl sem eru ekki fylgiskjöl. Hlutirnir byrja strax í fyrstu umferð með hnökrum á einhverju sem ég hefði haldið, vegna þess að ég hef ekki mikla reynslu í þessum sal, að væri algjört formsatriði, að menn með áratugareynslu klikkuðu ekkert á svona. Ég kemst að því í fyrstu umferð að meira að segja á þessu klikka menn. Ég ætla hins vegar að bjóða hv. þm. Óla Birni Kárasyni að kalla fram í fyrir mér því ég verð að viðurkenna að ég heyrði ekki nógu vel síðustu spurninguna.

Hvar í orkupakkanum eru kvaðir lagðar á okkur að leggja sæstreng?

Takk. Það er ekkert í þriðja orkupakkanum sem felur í sér kvaðir um lagningu sæstrengs. Það er hins vegar alveg ljóst hvaða leiðir er verið að opna og hvert valdið er að færast. Það held ég að allir séu sammála um sem skoða þetta mál. Við sjáum alveg í hvaða átt hlutirnir eru að þróast. Það er verið að byrja að færa valdið frá kjörnum fulltrúum Íslendinga. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég geri fastlega ráð fyrir að hv. þm. Óli Björn Kárason slengi á mig fleiri spurningum.

Frú forseti. Hvergi í þriðju orkutilskipuninni er verið að ráðstafa eða hafa áhrif á það með hvaða hætti við nýtum okkar orkuauðlindir. Það er heldur ekki verið að leggja neinar kvaðir á okkur þegar kemur að hugsanlegri lagningu sæstrengs enda er ein forsenda þess hér að það muni þurfa samþykki Alþingis til. Þegar vitnað er í Stefán Má Stefánsson og hvað er fylgiskjal og hvað ekki þá hygg ég að ég hafi t.d. vitnað í það sem kemur fram á vef utanríkisráðuneytisins, eða réttara sagt Stjórnarráðsins, um Stefán Má Stefánsson þar sem hann tekur undir það og staðfestir að álit hans og Friðriks Árna Friðrikssonar, sem benti á mögulega leið sem nú hefur verið farin, sé í samræmi við álitsgerðina sem er fylgiskjal þessa þingmáls, þingsályktunartillögunnar sem hér liggur fyrir. Þannig að ég skil það ekki, nú kann að vera að ég hafi 

Frú forseti. Ég hygg, svo ég noti orð sem er vinsælt hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni, að þetta hafi ekki verið mismæli sem féllu hér í dag. Ég hygg miklu frekar að þessu hafi verið beitt vísvitandi til að reyna að draga úr trúverðugleika þess sem var að tala í málinu, að benda á að viðkomandi hefði ekki kynnt sér skjöl í málinu. Það var bara ekkert þannig. Viðkomandi hafði kynnt sér öll skjöl í málinu en það sem þarna var verið að vitna í var ekki á meðal þeirra skjala. Málið er í eðli sínu ekkert flóknara en það. Þetta voru engin mismæli.

Hver sagði það?

Þetta kom fram í tvígang í dag. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson kallaði fram í til að biðja um staðfestingu á því að þetta væri í þingskjali og honum var svarað játandi. Þannig að mismælin hafa margendurtekið sig ef þetta hafa verið mismæli.