Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svofellt bréf, dags. 16. apríl 1996. ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum óska ég eftir því að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, Drífa Hjartardóttir, taki sæti mitt á Alþingi næstu tvær vikur. Virðingarfyllst, Þorsteinn Pálsson, 1. þm. Suðurl.`` Kjörbréf Drífu Hjartardóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Herra forseti. Erlendar skuldir allra þjóða í heiminum eru að meðaltali núll. Það liggur í hlutarins eðli því að þær skulda jú hver annarri. Við Íslendingar lifum á eyju úti í hafi og erum með mjög áhættusaman atvinnurekstur sem er sjávarútvegur, sennilega með þeim áhættusamari sem til er. Ég þarf ekki að fara langt aftur í sögunni til þess að rekast á fiskveiðileysisár og við þekkjum dæmi um eldgos, breytingu á hafstraumum og annað slíkt sem getur valdið miklum búsifjum. Í byrjun þessarar aldar þurftu Íslendingar að taka stökk inn í 20. öldina á fáum árum og áratugum og við það hafa þeir myndað erlendar skuldir. Nú er uppbyggingunni lokið en við erum áfram með erlendu skuldirnar. Þær eru af ýmsum toga. Í fyrsta lagi skuldir sem við höfum tekið til eyðslu og hins vegar skuldir sem við höfum tekið í fjárfestingar. Þær skuldir sem við höfum myndað til að byggja orkuver og annað slíkt gefa væntanlega af sér þann arð að þær geti borgað vexti af erlendu lánunum. Ef þær gera það ekki, þá er illa farið. Nú hefur það gerst í sl. þrjú ár að erlendar skuldir hafa lækkað sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þær voru 54,4% í lok ársins 1993, og voru þá í hámarki, eru núna 52,9 og í lok síðasta árs voru þær 50% af vergri landsframleiðslu. Vextir og arðgreiðslur eru nettó 14,5 milljarðar, þ.e. við Íslendingar borgum í vexti og arðgreiðslur 40 millj. á dag. Núna þegar uppbyggingunni er lokið, sérstaklega með hliðsjón af því að allar þjóðir í heiminum skulda að meðaltali núll í erlendum skuldum, þá er mjög brýnt að við förum að skipa okkur í flokk þeirra þjóða sem eiga inneignir í útlöndum og njóta vaxtagreiðslna en eru ekki að borga vexti eins og við gerum í dag. Þess vegna vil ég beina eftirfarandi fyrirspurn til forsrh. um erlendar skuldir þjóðarinnar: ,,Hefur ríkisstjórnin markað stefnu um það hvenær íslenska þjóðin lýkur við að greiða niður erlendar skuldir sínar og hvernig því marki verður náð?``

Herra forseti. Þessarar fsp. hv. þm. Péturs Blöndals vil ég svara með eftirfarandi hætti. Hagstæður viðskiptajöfnuður er forsenda fyrir lækkun erlendra skulda þjóðarbúsins. Eins og hv. þm. sagði hefur viðskiptajöfnuður verið hagstæður undanfarin þrjú ár og fyrir vikið hafa erlendar skuldir þjóðarbúsins farið lækkandi. Á árinu 1993 námu skuldirnar nettó 54,1% af landsframleiðslu en í lok árs 1995 var þetta hlutfall 50%. Þetta er í fyrsta skipti í hálfa öld sem afgangur hefur verið af viðskiptajöfnuði í þrjú ár í röð. Samkvæmt áætlunum ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár og miðað við þær horfur sem blasa við í þjóðarbúskapnum verður viðskiptajöfnuðurinn að jafnaði hagstæður á árunum 1996--2000. Gert er ráð fyrir lítils háttar halla á árunum 1996 og 1997 vegna innflutnings í tengslum við stækkun álversins, en á móti vegur afgangur á árunum þar á eftir. Í þessu felst að erlendar skuldir þjóðarbúsins munu fara lækkandi á næstu árum og áætlað er að þær verði 34% af landsframleiðslu í árslok 2000. Gangi þessar áætlanir eftir, og ekki er ástæða til að ætla annað en að þær muni ganga eftir, þá munu skuldirnar lækka um 20 prósentustig af landsframleiðslu á árabilnu 1993--2000. Þessa áætlun verður þó að skoða í ljósi efnahagshorfa eins og þær eru nú metnar. Ef horfur breytast er ekki sjálfgefið að æskilegt sé að stefna að svona mikilli skuldalækkun. Þannig er t.d. augljóst að ef ráðist verður í miklar framkvæmdir á sviði stóriðju getur verið skynsamlegt að setja önnur skuldamarkmið. Þróun erlendra skulda og viðskiptajafnaðar verður því ekki bundin í eina óbreytanlega áætlun. Aðalatriðið er að tryggja stiglækkandi skuldir við núverandi horfur. Það verður best gert með því að stefna áfram að hagstæðum viðskiptajöfnuði að teknu tilliti til innflutnings vegna álversframkvæmda. Til þess að svo megi verða þarf þjóðhagslegur sparnaður að jafnaði að vera meiri en fjárfesting. Ríkisstjórnin mun stuðla að auknum þjóðhagslegum sparnaði með því að bæta afkomu hins opinbera í samræmi við áætlun hennar í ríkisfjármálum. Hér er ekki gefið endanlegt svar um það hvenær erlendar skuldir verði komnar niður í núll og eignir að myndast eins og hv. þm. nefndi að æskilegt gæti verið. Ég hygg að það sé ekki raunhæft að gera sér þá áætlun upp á þessu stigi málsins, það sé raunhæfara að meta þetta með þeim hætti sem ég hef gert, enda er árangurinn verulegur, ég hygg meiri árangur heldur en menn hefðu getað ímyndað sér fyrir fjórum eða fimm árum síðan þegar það bar hæst í umræðunni að menn óttuðust að við værum að ganga götu Færeyinga í skuldasöfnun þjóðarinnar. Menn sjá í hendi sér þá hlutfallslegu lækkun á vaxtabyrði sem verður við það að skuldir þjóðarinnar lækki um 20 prósentustig af landsframleiðslu á árabilinu fram til aldamóta eins og við gerum ráð fyrir að muni gerast og allar líkur eru til að gangi eftir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans. Það sýnir okkur að við erum á réttri leið í því að lækka erlendar skuldir. Betra hefði verið að fyrir lægi einhver áætlun um að ná þessum erlendu skuldum niður, t.d. fyrir árið 2015 og að sjálfsögðu mundu menn þá breyta þeirri áætlun ef Íslendingar réðust út í stórfelldar framkvæmdir og í ljósi þeirra lengja þetta bil. En ég vil benda á það að samkvæmt þessari þróun verða Íslendingar búnir að koma erlendu skuldunum niður í núll árið 2015 og þá munum við ekki lengur sligast undan háum vöxtum af erlendum skuldum. Í dag skuldar hver Íslendingur um 870 þús. kr. en fyrir þrem árum skuldaði hann milljón þannig að þetta er allt á betri leið.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi þá ákvörðun tryggingaráðs að hætta þátttöku í kostnaði vegna svonefndra loftslagsmeðferðarferða psoriasissjúklinga. Eins og kunnugt er var gerð sú breyting á lögum um almannatryggingar 1979 að inn í þágildandi 39. gr. laganna, nú 33. gr. að efni til, kom afdráttarlaust ákvæði um að eitt af hlutverkum sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar skyldi vera að annast m.a. greiðslu á þessum kostnaði samkvæmt tilteknum reglum. Upphaf 33. gr. er svo, með leyfi forseta: ,,Hlutverk sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins er að annast sjúkratryggingar samkvæmt lögum þessum. Enn fremur er það hlutverk sjúkratryggingadeildar:`` --- Síðan er þetta talið upp í stafliðum og stafliður f er svohljóðandi: ,,Að greiða kostnað samkvæmt nánari ákvörðun tryggingaráðs vegna psoriasissjúklinga sem að mati sérfræðinga þurfa að leita læknishjálpar á meðferðarstofnunum psoriasissjúklinga sem komi í stað sjúkrahúsvistar. Tryggingaráð setur nánari reglur um greiðslufyrirkomulag og skipulag slíkra ferða auk hámarksfjölda psoriasissjúklinga sem árlega geta notið slíkrar fyrirgreiðslu.`` Þessi lagagrein, herra forseti, er í gildi og óbreytt og stendur svona í lögunum. Þess vegna kemur það mjög á óvart að tryggingaráð tekur á fundi í desember að því er virðist þá ákvörðun að hætta þátttöku í greiðslu kostnaðar af þessu tagi með þeim rökum að um fleiri og betri meðferðarúrræði sé orðið að ræða innan lands án þess að það sé í sjálfu sér rökstutt nánar. Ég held að það sé enginn vafi á því að þessar ferðir hafa skilað gífurlegum árangri og verið þessum sjúklingum mjög mikilvægar, bæði í heilsufarslegu tilliti en líka félagslega og á ýmsan hátt. Það er mat þeirra sem vel þekkja til meðferðar þessara mála að það sé mikil afturför ef þær leggjast af með öllu. Við höfum notið mjög hagstæðs samstarfs við hinar Norðurlandaþjóðirnar og allar Norðurlandaþjóðirnar nema Danir nota stöð á Kanaríeyjum sem Norðmenn standa fyrir rekstri á en Danir reka sambærilega stöð við Dauðahafið. Mér er ekki kunnugt um að nein áform séu uppi á hinum Norðurlöndunum um að leggja meðferðarferðir af þessu tagi af þar. Við hljótum þess vegna að biðja um betri og faglegri rök fyrir því að taka slíka ákvörðun. Síðast en ekki síst, og um það snýst líka efni fyrirspurnarinnar, vil ég óska eftir að hæstv. heilbrrh. svari þessari spurningu: Telur ráðherra að Tryggingastofnun sé heimilt að fella með öllu niður greiðslur vegna lækningaferða psoriasissjúklinga til útlanda, svonefndrar loftslagsmeðferðar, sbr. f-lið 33. gr. laga nr. 117/1993? Er tryggingaráði stætt á því eins og lögin hljóða að taka slíka ákvörðun að mati hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Svar við fyrirspurn hv. þm. er eftirfarandi: Með lögum nr. 87/1989, um breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, 11. gr., var ákvæði almannatryggingalaga um ferðir psoriasissjúklinga breytt þannig að ekki var lengur gert að skilyrði að meðferð færi fram erlendis. Eftir að þessi breyting varð að lögum verður að telja að tryggingaráði sé heimilt að fella niður greiðslur fyrir skipulagðar læknisferðir til útlanda svo sem gert var með rökstuddri ákvörðun tryggingaráðs þann 1. des. 1995, enda sé fyrir hendi raunhæfur meðferðarmöguleiki hérlendis sem styrktur er af sjúkratryggingum, samanber samning Tryggingastofnunar ríkisins um meðferð á Sjúkrastöð Bláa lónsins. Ég vil hins vegar nefna það að nú eru nýkomnir frá Kanaríeyjum 15 sjúklingar sem er síðasti hópurinn sem fær meðferð samkvæmt reglum þeim er giltu fyrir 1. des. sl. Ég vil í þessu sambandi benda á að við höfum nú yfir að ráða miklu meiri og betri meðferð fyrir psoriasissjúklinga en áður var. Má þar nefna skipulega meðferð á Sjúkrastöð Bláa lónsins hf., tilkomu nýrra húðlyfja og öflugrar göngudeildarþjónustu fyrir húðsjúkdómameðferð, m.a. á vegum Ríkisspítala, Samtaka psoriasis- og exemsjúklinga og ýmissa heilsugæslustöðva. Tryggingastofnun ríkisins tekur þátt í kostnaði við allar þessar meðferðir hérlendis. Í sérstaklega erfiðum sjúkdómstilvikum er einnig unnt að sækja um greiðslur kostnaðar vegna meðferðar erlendis, sbr. 35. gr. almannatryggingalaga. Virkni meðferðarinnar við Bláa lónið hefur verið könnuð vandlega og hafa rannsóknir sýnt að hún ber góðan árangur og umsagnir sjúklinga um meðferð þar eru góðar. Ég tel að fjármunum til meðferðar psoriasissjúklinga sé vel varið í meðferð hér á Íslandi hjá heilsufélaginu við Bláa lónið sem er alíslenskt framtak. Þar er fyrir sömu fjárhæð hægt að meðhöndla fleiri sjúklinga í lengri tíma heldur en á Kanaríeyjum. Talað hefur verið um að það sé til mikillar andlegrar upplyftingar fyrir fólk með erfiðan sjúkdóm eins og psoriasis að komast til Kanaríeyja. Ég dreg það ekki í efa, enda hafa sjúklingarnir fengið verulegan bata í meðferðinni þar. En heitt loftslag dregur úr einkennum margra annarra langvinnra sjúkdóma. Má þar sérstaklega nefna alvarlega langvinna gigtarsjúkdóma. Virðulegi forseti. Tryggingastofnun hlýtur að bregðast við vanda þeirra sjúklinga sem ekki geta nýtt sér þjónustu Bláa lónsins og tryggja að sjúklingar af landsbyggðinni eigi möguleika á því að fá þjónustu þar og einnig verður að skoða greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar í ferðakostnaði sjúklinga.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. fyrirspyrjanda að þessar ferðir psoriasissjúklinga til Kanaríeyja hafa verið á margan hátt árangursríkar, en það er einnig rétt hjá hæstv. heilbrrh. að það hafa komið ýmis úrræði fyrir þessa sjúklinga hér á landi sem full ástæða er til að nýta sér. Tryggingastofnun greiðir einnig fyrir ferðir þó svo að þessar ferðir psoriasissjúklinga séu lagðar af. Það hefur verið kannað hvaða árangur Bláa lónið gefur og það hefur komið vel út þó svo það sé kannski ekki alveg fyrir alla og því e.t.v. þörf fyrir þennan möguleika. En mig langar til að benda á eitt: Það er að fara af stað rannsókn á því hver árangurinn hefur verið hjá þeim sjúklingum sem hafa farið til Kanaríeyja og hversu mikill kostnaður hefur verið fyrir hvern sjúkling. Til samanburðar verða athugaðir þeir sjúklingar sem fengu synjun á ferðum, því það hefur verið um það bil helmingur þeirra sem sóttu sem hafa fengið synjun, hversu mikill árangur eða bati hefur verið fyrir þá og hversu mikill kostnaður. Ég tel rétt að þegar niðurstaða er komin af þeirri rannsókn sem er að fara af stað nú undir yfirumsjón Jóns Hjaltalíns Ólafssonar húðsjúkdómalæknis og fleiri, þá verði í ljósi niðurstöðunnar metið hvaða leið skuli farin og hvort þessar ferðir skuli greiddar. Þegar menn standa frammi fyrir því að þurfa að forgangsraða í heilbrigðisþjónustunni, þá verða menn að skoða hlutina og kanna hver er hagkvæmasti kosturinn, hvað gefur mestan árangur og síðan að vega og meta hvaða leiðir eru farnar í lækningaskyni.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en ég hlýt jafnframt um leið, því miður, að lýsa yfir nokkrum vonbrigðum með þau. Ég er ósammála því áliti að tryggingaráði sé stætt á því að taka þessa ákvörðun eins og lögin standa og tel að það ætti þá að endurskoða þau ef það verður efnisleg niðurstaða að hætta með öllu þátttöku í kostnaði við þessar ferðir. Ég tel í öðru lagi að það sé langt frá því að þessi ákvörðun sé faglega nógu vel rökstudd og enn síður er það sannfærandi ef í ljós kemur að viðamikil könnun eða samanburðarrannsókn á árangrinum af mismunandi meðferðum er að fara af stað, þá er tímasetning þessarar ákvörðunar enn fráleitari. Það er enginn vafi á því að meðferðarúrræðin innan lands hafa batnað og Bláa lónið er þar auðvitað efst á blaði. Við fögnum því að sjálfsögðu. Þetta snýst ekki um það að menn vilji ekki leysa vanda þessa fólks innan lands eins og kostur er, en það er aldeilis ósýnt og sannað að þar með sé allt í einu hægt að hætta með öllu að senda fólk til meðferðar á þessa stofnun erlendis. Það gæti komið út úr könnun á málinu að nú væri unnt að leysa fleiri tilvik og hjálpa fólki í ríkari mæli en áður var innan lands og kannski kæmust menn þá af með talsvert færri ferðir. En það væri þá líka fagleg niðurstaða og mat í ljósi slíkrar vinnu en ekki bara þumalputtaákvörðun af þessu tagi sem mér finnst alls ekki nógu trúverðug eða traustlega ákvörðuð. Ég vek líka athygli á því að eins og lagagreinin er þá gerist þetta ekki nema á grundvelli mats sérfræðinga um þörf fyrir slíka meðferð. Það fær enginn neitt nema sérfræðingur sé búinn að meta það að þetta sé það úrræði sem helst geti orðið honum að liði þannig að það er ekki eins og þetta sé eitthvað sem menn geta bara fengið út í bláinn, það er ekki svo. Að lokum, herra forseti, hvet ég hæstv. ráðherra til að fara þess formlega á leit við tryggingaráð að það endurmeti afstöðu sína til þessa máls, ekki kannski með það í huga endilega að horfið verði að óbreyttu fyrirkomulagi eins og það var á fyrri tíð, heldur verði farið faglega ofan í saumana á þessu máli og tekin efnislega rökstudd og vel ígrunduð ákvörðun en þetta ekki gert með þessum hætti. Hæstv. ráðherra yrði maður að meiri ef hann beitti sér fyrir því að þannig væri unnið í málinu.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í fyrri ræðu minni hefur komið í ljós að meðferðin í Bláa lóninu hefur komið mjög vel út og svo vel að margir útlendingar hafa komið hingað undanfarnar vikur og mánuði og fengið meðferð í Bláa lóninu sem sýnir og sannar að þetta er meðferðarmöguleiki sem er góður kostur. Ég vil líka ítreka það sem ég sagði áðan að það ekki verið að skrúfa algerlega fyrir ferðir Íslendinga til Kanaríeyja því í 35. gr. almannatryggingalöggjafarinnar er gert ráð fyrir að það sé heimilt í sérstökum tilvikum að senda þessa sjúklinga út til meðferðar.

Herra forseti. Í íslenskri heilbrigðisáætlun frá 1991 er megináhersla lögð á heilsuvernd og forvarnir. Um þær áherslur hefur heldur ekki verið ágreiningur fyrr en kemur að fjárlagagerð. Forvarnir eru langtímasparnaður en okkar fjárlagagerð hefur því miður byggst meira á reddingum og skyndilausnum en áætlunum um skynsamlega röðun verkefna eða forgangsröðun. En þrátt fyrir að við séum orðin alvön slíkum vinnubrögðum, þá hrökkvum við illa við þegar okkur er gert það ljóst að nú sé svo komið í niðurskurði til heilsuverndar að heilsugæslustöðvar þurfi að leggja af tiltekna forvarnaþætti. Það gerðist þegar það varð ljóst að heilsugæslustöðin á Akureyri treysti sér ekki til að halda áfram samstarfi við Krabbameinsfélag Íslands um krabbameinsleit. Þátttaka heilsugæslustöðvarinnar upp á rúma milljón er stöðinni óviðráðanleg miðað við að reynt sé að halda uppi sem næst eðlilegri þjónustu á öðrum sviðum. Þetta gerist þrátt fyrir það að talið sé sannað að leit að leghálskrabbameini sé arðbær heilsuvernd og forvarnastarf. Laun í heilsugæslunni hafa verið skorin flatt niður undanfarin ár og nú kom auk 2% hagræðingarkröfu 10% niðurskurður á almennt framlag til þessarar stöðvar. Þannig er það víðar að flatur niðurskurður með kröfu um að stjórnendur stöðvanna hagræði hefur verið í gangi og þvert á fyrirætlan stjórnvalda hefur fé til heilsugæslu dregist saman hlutfallslega undanfarin ár á kostnað spítala- og sérfræðiþjónustu. Einn góðan veðurdag kemur að því að ekki verður lengra gengið í hagræðingunni og eina leiðin er að skera af tiltekna þjónustu. Sú tiltekna þjónusta gæti allt eins orðið heilsugæsla í skólum sem eins og annað hefur verið dregin saman. Forstöðumenn stöðvanna hljóta að vega það og meta hvað er sársaukaminnst. Í tilfelli heilsugæslunnar á Akureyri hefur valið að þessu sinni e.t.v. mótast af því að fagleg ábyrgð á krabbameinsskoðuninni er hjá Krabbameinsfélaginu, heilsugæslustöðin fær engu ráðið um fyrirkomulagið og svigrúm til hagræðingar á því sviði er því takmarkað. Kannanir erlendis leiða það í ljós að öflug heilsuvernd getur lækkað kostnað við ýmsa aðra þætti heilbrigðiskerfisins. Með það í huga ásamt því að forvarnir og heilsuvernd eru á pappírnum a.m.k. megináhersla í okkar kerfi, þá leyfi ég mér að spyrja hæstv. heilbrrh. hver áform séu varðandi þá stöðu sem upp er komin þegar heilsugæslustöðvar geta ekki lengur hagrætt eða skorið niður almennan rekstur, þar með taldar forvarnir, til að mæta niðurskurði ríkisins og neyðast til að leggja alveg niður suma þætti forvarnastarfs, samanber fréttir frá Akureyri þar sem verið er að leggja niður reglubundna krabbameinsleit. Eins og ljóst má vera er ég ekki aðeins að leita eftir áformum ráðherra varðandi krabbameinsleitina á Akureyri þó að svör við því séu að sjálfsögðu kærkomin heldur ekki síður að leita almennt eftir viðbrögðum gagnvart því þegar niðurskurður bitnar svo beint á því sem ekki er ágreiningur um, þ.e. heilsuvernd og forvörnum.

Virðulegi forseti. Svar við fyrirspurn hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur er eftirfarandi: Ekki er rétt að svo langt hafi verið gengið í niðurskurði ríkisins á rekstrarfé til heilsugæslustöðvarinnar að heilsugæslustöðvar hafi þurft að leggja af ákveðna þætti í starfseminni. Fréttir um að heilsugæslustöðin á Akureyri hyggist hæta krabbameinsleit á stöðinni er einangrað tilvik. Rekstrarframlög á íbúa til heilsugæslustöðvarinnar á Akureyri er hærra en á sambærilegum heilsugæslustöðvum sem einnig sinna krabbameinsleit og má þar nefna Suðurnes. Í sambandi við fréttir frá Akureyri þar sem fram kemur að verið sé að leggja niður krabbameinsleit þar, þá get ég upplýst að svo er ekki. Krabbameinsleit verður ekki lögð niður á Akureyri þar sem í gildi er verksamningur milli Krabbameinsfélags Íslands og heilbrrn. sem gerir ráð fyrir að Krabbameinsfélagið sjái um krabbameinsleit um land allt og eru nánari ákvæði um framkvæmd leitarinnar í samningnum. Til þessa verkefnis er veitt 104 millj. kr. á fjárlögum þessa árs. Leitarstarfið fer fram í samvinnu við heilsugæsluna á hverjum stað að höfðu samráði við héraðslækna. Heislugæslan hefur lagt til afnot af húsnæði og þjónustu hjúkrunarfræðinga meðan á leit stendur. Heilsugæslan á Akureyri hefur nú tilkynnt að hún ætli að hætta þessari samvinnu vegna fjárskorts. Þetta gerir stöðin án samráðs við ráðuneytið og ráðuneytið hefur nú þegar tekið þetta upp við forsvarsmenn heilsugæslustöðvarinnar. Ráðuneytið telur að hugsanlega þurfi að endurskoða fyrirkomulag leitarinnar og hefur nú þegar óskað eftir og fengið tillögur þar að lútandi frá Krabbameinsfélaginu. Starfsmenn ráðuneytisins hafa einnig haldið fundi með fulltrúum heilsugæslustöðvarinnar, héraðslækni og fulltrúa Krabbameinsfélagsins, þar sem farið var yfir hugmyndir um breytingar á fyrirkomulagi, en ljóst er að krabbameinsleit á Akureyri verður að sjálfsögðu ekki hætt eins og ég kom inn á áðan, en hugsanlega verður fyrirkomulaginu breytt.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það gleður mig að hún upplýsir það hér að sú ákvörðun að hætta krabbameinsleit á Akureyri vegna fjárskorts sé enn þá einangrað tilvik. Ég ýjaði heldur ekki að því í minni fyrirspurn að það væru fleiri slík tilvik. Hins vegar getum við búist við þeim vegna þess að að hlýtur að hátta svipað á fleiri stöðum og á Akureyri, þ.e. það hefur býsna langt verið gengið með niðurskurð. Tölulegar staðreyndir sýna að heilsugæslan hefur farið halloka hvað varðar fjárveitingar gagnvart öðrum þáttum heilbrigðisþjónustunnar og þrátt fyrir síauknar kröfur okkar til heilsugæslu og forvarna og þrátt fyrir að það sé samkomulag um þessa hluti, þá hefur okkur ekki tekist að útvega heilsugæslunni um land allt það fé sem hún raunverulega þarf til sinna nauðsynlegu starfa. Vegna þeirra orða sem hæstv. heilbrrh. lét falla varðandi einingaverð á stöðinni á Akureyri miðað við Suðurnes vil ég benda á það að samkvæmt þeim útreikningum sem fulltrúar stöðvarinnar á Akureyri hafa gert þá er stöðin á Akureyri að líkindum komin niður fyrir hinar stóru stöðvarnar. Það er alla vega ljóst að hún er í hópi þess fjórðungs heilsugæslustöðva á landinu sem eru hvað ódýrastar og það er mjög merkilegt vegna þess hve starfsemi stöðvarinnar er víðtæk, yfir hve mikið svæði hún nær. Hennar svæði nær m.a. til Grímseyjar og það hlýtur öllum að vera ljóst að ekki hvað síst þess vegna er kostnaður stöðvarinnar mun meiri á hvern íbúa heldur en gerist annars staðar þar sem samgöngur er aðrar og betri.

Herra forseti. Þær koma í röð fyrirspurnir mínar til hæstv. ráðherra og eru orðnar býsna gamlar, ég hygg að þær séu orðnar tveggja til tveggja og hálfs mánaða gamlar, en atvikin hafa hagað því þannig að þær hafa ekki komist á dagskrá fyrr en nú. En eigi að síður er efni þeirra í fullu gildi og sú fyrirspurn sem ég beini nú til hæstv. ráðherra fjallar um þróunarverkefni í heilsugæsluforvörnum. Flestir sem fjalla um málefni fjölskyldunnar á Íslandi í dag eru sammála um að til að styrkja stöðu hennar sé ráðgjöf afar brýn og það ekki bara í fjárhagslegum málefnum heldur alhliða ráðgjöf. Slíkar hugmyndir er m.a. að finna í fylgiriti við heilbrigðisskýrslu nr. 2 frá 1990, sem ber heitið ,,Fjölskylduáætlun í íslensku heilbrigðiskerfi``, en þar eru tillögur að sérstakri þjónustu heilbrigðiskerfisins við fjölskyldur og áhersla lögð á að þjónusta við fjölskyldur verði fléttuð inn í starfsemi heilsugæslustöðva. Þessar áherslur er einnig að finna í tillögu hæstv. ríkisstjórnar til þál. um mótun opinberrar fjölskyldustefnu og aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar. Herra forseti. Í lok síðasta áratugar í kjölfar þess að Heilsugæslustöðin á Akureyri hafði um skeið boðið upp á námskeið fyrir verðandi foreldra, sem haldin voru í samvinnu ljósmóður í mæðravernd, hjúkrunarfræðings í ungbarnaeftirliti og fjölskylduráðgjafa, tóku að þróast hugmyndir að því verkefni sem hefur fengið heitið ,,Nýja barnið, aukin fjölskylduvernd og bætt samskipti``. Þessar hugmyndir áttu ekki hvað síst rætur í hugmyndum og stefnumótun innan heilbrigðisþjónustunnar sem byggja á vaxandi heildarsýn og aukinni vitund og þekkingu á mikilvægi heilbrigðra fjölskyldutengsla fyrir heilbrigði og þroskamöguleika einstaklingsins, enda hefur verkefnið notið stuðnings og góðvilja stjórnvalda þar til við síðustu fjárlagagerð. Markmið verkefnisins hefur verið að þróa starfsaðferðir í heilsuverndarstarfi í þá átt að hugað sé að sálrænum og félagslegum áhættuþáttum ekki síður en líkamlegum. Hafa reglubundin samskipti í mæðravernd og ungbarnaeftirliti verið notuð til að greina og skilja félagslega og tilfinningalega áhættuþætti og síðan reynt að ná samvinnu við fjölskylduna um úrræði. Faglegar rannsóknir sýna að áföll og óuppgerð tilfinningakreppa hinnar verðandi móður eða erfið uppeldisleg kjör, svo sem vanræksla eða ofbeldi, eru allt miklir áhættuþættir sem hindra eðlileg tengsl móður og barns og valda varanlega tilfinningalegu og líkamlegu heilsutjóni fyrir barnið sé ekkert að gert. Stefnt hefur verið að lokauppgjöri þessa verkefnis á næsta ári, 1997, þannig að ekki var langur ferill eftir þegar stuðningi fjárveitingavalds Alþingis lauk sviplega við gerð fjárlaga fyrir árið 1996. Niðurstaða könnunar á reynslu og viðhorfi þátttakenda í þróunarverkefninu, þ.e. lækna, ljósmæðra og hjúkrunarfræðinga, sem gerð var í maí 1994 er á þann veg að verkefnið hafi þá þegar skilað ótvíræðum árangri en von aðstandenda verkefnisins var að geta sýnt fram á hversu gríðarlega mikilvægu hlutverki heilsugæslustöðvarnar geta gegnt í að stuðla að alhliða fjölskylduvernd og að sú reynsla gæti þá nýst öðrum heilsugæslustöðvum en þau ár sem verkefnið hefur verið í gangi hefur það verið kynnt reglulega. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Í fyrsta lagi: Hverjar eru ástæður þess að ákveðið var við fjárlagagerð fyrir árið 1996 að hætta stuðningi við þróunarverkefnið ,,nýja barnið``? Og í öðru lagi: Hve miklar hafa fjárveitingar til verkefnisins verið undanfarin tvö ár?

Virðulegi forseti. Frá því að stjórn Heilsugæslustöðvarinnar á Akureyri ákvað að hefja verkefnið ,,nýja barnið`` hefur stjórnin sótt fjármagn til þess beint til fjárln. eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Byrjun verkefnisins varð til að tilstuðlan starfsfólks og stjórnar heilsugæslustöðvarinnar og hefur það verið sjónarmið ráðuneytisins að þar sem fjárln. ákvað að veita fé til þess sé það í valdi nefndarinnar að taka ákvörðun um hvort verkefnið haldi áfram. Það hefur verið ákvörðun fjárln. árlega að veita fé til verkefnisins og það var einnig ákvörðun fjárln. að veita ekki fé til verkefnisins árið 1996. Heilbrrn. telur verkefni þetta að mörgu leyti áhugavert. Ráðuneytið hefur lagt áherslu á að jafna fjárveitingar til heilsugæslustöðva eftir því sem kostur er og lagt viðbótarfjármagn til þess að stöðvar sem lægstar fjárveitingar hafa miðað við íbúafjölda verði betur í stakk búnar til að sinna sínum lögboðnu verkefnum. Miðað við íbúafjölda hefur heilsugæslustöðin á Akureyri rýmri fjárveitingar en flestar aðrar stöðvar á landinu og hefur hún talið sig hafa bolmagn til að sinna ýmsum þörfum verkefnum sem aðrar stöðvar hafa ekki getað sinnt. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda að æskilegt er að verkefninu verði lokið. Þó að niðurstöður liggi ekki fyrir þá telja aðstandendur þess að kannanir sem fyrir liggja lofi góðu með gildi þess sem forvarna. Heilbrrn. hefur styrkt verkefnið í litlum mæli á undanförnum tveimur árum. Fyrir nokkru fékk Heilsugæslustöðin á Akureyri 400 þús. kr. styrk til að halda áfram með verkefnið á þessu ári. Undanfarin tvö ár hefur fjárln. veitt 1 millj. kr. til verkefnisins hvort ár fyrir sig og heilbrrn. hefur styrkt verkefnið um 100 þús. kr. í tvígang. En í ár hefur Heilsugæslustöðin á Akureyri fengið frá heilbrrn. 400 þús. kr. til að verkefnið haldi áfram.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Fyrirspurnin var reyndar af hverju hefði verið ákveðið við fjárlagagerðina 1996 að hætta þessum stuðningi. Við því komu ekki svör önnur en þau að það hefði verið í valdi nefndarinnar. Mér er ekki alveg ljóst hvert ég hefði þá átt að beina fyrirspurninni, en gerði það til hæstv. ráðherra þar sem ég taldi að heilbrrn. og ráðherrann hefðu eitthvað um það að segja hvernig þær fjárveitingar skiptast sem hv. nefnd ákvarðar í hvern málaflokk. Í máli ráðherrans kom fram að ráðuneytið sjálft hafi í gegnum tíðina pírt í verkefnið örlitlum fjármunum og ber að þakka það. Mér sýnist hins vegar að hér sé í rauninni á ferðinni það sem við höfum stundum viljað kalla handahófskenndar fjárveitingar. Eins og kom í máli hæstv. ráðherra er hún full velvilja gagnvart verkefninu, en eigi að síður gerist það með einhverjum slysalegum hætti að stuðningur er skorinn af. Ég óttast, herra forseti, að þetta eigi kannski við um fleira í okkar heilbrigðisþjónustu að menn sjáist ekki alltaf fyrir þegar þeir eru að redda með skyndilausnum við gerð fjárlaga en ég vænti að sú fjárveiting sem ráðuneytið hefur nú komið með til verkefnisins verði til þess að menn geti horft fram til loka þess og geti þá kynnt niðurstöður á næsta ári eins og fyrirhugað var þannig að aðrar heilsugæslustöðvar geti nýtt sér þær niðurstöður.

Herra forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn um húsnæðismál Tryggingastofnunar ríkisins á þskj. 810, 474. mál. Eins og mönnum er kunnugt hélt Tryggingastofnun ríkisins upp á 60 ára afmæli á dögunum og þá komu húsnæðismál stofnunarinnar til umræðu, en hún býr við áfkaflega þröngan og óhentugan húsakost. Hæstv. heilbrrh. sagði afmælisfundi stofnunarinnar að hún vissi að helsta ósk Tryggingastofnunar á afmælinu væri að fá nýtt hús eða betra húsnæði, en afmælisbörn gætu ekki alltaf fengið það sem þau óskuðu sér í afmælisgjöf. Þar sem ég hafði lagt þessa fyrirspurn fram fyrir afmælisfundinn, þá ákvað ég að halda málinu til streitu á þingi því að það er full ástæða til að vekja athygli á hvernig ástandið er í húsnæðismálum Tryggingastofnunar, en stofnunin býr við mjög slæman aðbúnað og á erfitt með að sinna öllum þeim fjölmörgu verkefnum sem henni hafa verið fengin frá þeim tíma er hún tók til starfa. Tryggingastofnun flutti í húsið sem hún býr í nú í upphafi árs 1954, þ.e. á Laugavegi 114, sem þá hentaði mjög vel fyrir þá starfsemi sem hún sinnti, en síðan hefur verkefnum fjölgað mjög mikið og nú er svo komið að Tryggingastofnun ríkisins er til húsa á fjórum stöðum á höfuðborgarsvæðinu. Aðalskrifstofan á Laugavegi 114, síðan teygir hún sig út í húsið nr. 116 við Laugaveg, hún er á Tryggvagötu 28, þar sem er hluti sjúkratrygginganna, hún er á Bókhlöðustíg 6 a, þar sem er tryggingatannlæknir, og hún er á Smiðjuvegi 28, þar sem hjálpartækjamiðstöð Tryggingastofnunar er til húsa. Oft þarf að senda fólk, aldraða, fatlaða og aðra viðskiptavini í alls konar veðri og alls konar ásigkomulagi á milli þessara staða. Mig langar til að nefna dæmi um ástandið. Fyrir framan aðalskrifstofurnar eru þrjú stæði fyrir fatlaða og þau eru yfirleitt upptekin fyrir fatlaða starfsmenn stofnunarinnar og því ekki fyrir viðskiptavini. Þar er mjög erfið aðkoma, það er mikil umferð og mjög þröngt að komast að stofnuninni. Í Tryggvagötunni eru tvö stæði fyrir fatlaða og þar er líka mjög mikil umferð og erfitt að komast að. Ég veit að hæstv. heilbrrh. þekkir mjög vel hversu þröngt starfsmenn sitja í Tryggingastofnun ríkisins því að hún kom þangað í heimsókn þegar hún tók við starfi og kynntist því hvernig þeir sitja þar nánast hver ofan á öðrum, oft í mjög þungu lofti. Mig langar til að nefna sem dæmi að til að komast inn á sjúkratryggingadeildina, hluta hennar þar sem t.d. lögfræðingur o.fl. starfa, þarf að smeygja sér inn um 40 sm þrönga smugu, inn um dyr og maður þarf að vera sérstaklega nettur og laghentur til að ná t.d. bara í hurðarhúninn því að hann er bak við skjalaskáp. Ég minnist þess að þegar fyrrv. hæstv. heilbrrh., Guðmundur Árni Stefánsson, kom í heimsókn með fríðu föruneyti, þá var það bara hluti af sendinefndinni sem komst inn í þennan hluta stofnunarinnar því að vaxtarlag sumra leyfði það ekki að þeir kæmust þangað inn og voru þeir þó allir ófatlaðir. Menn geta ímyndað sér hvernig það er fyrir fatlaða einstaklinga að komast þarna að og hvað þá menn í hjólastól, enda þurfa þeir að fá þjónustu þessarar deildar og lögfræðingsins frammi á gangi þar sem almenningur situr og bíður eða er í afgreiðslu. Þetta er ekki boðlegt og þetta þekkir hæstv. ráðherra mjög vel.  
             Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra í lok máls míns af því að ég veit að hann hefur skilning á ástandinu í stofnuninni sem á að þjóna þessum hópi: Hvað hyggst hæstv. ráðherra fyrir í húsnæðismálum Tryggingastofnunar ríkisins? Þó það sé ekki nú eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra á afmælisfundinum, þá á næstunni því það verður ekki búið við þetta ástand mikið lengur.

Virðulegi forseti. Það má segja að að sumu leyti hafi hv. fyrirspyrjandi svarað sér sjálf því ég hef þegar svarað þeirri fyrirspurn á öðrum vettvangi en hér á Alþingi hvenær Tryggingastofnun fái nýtt húsnæði. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að húsakostur er mjög þröngur á Laugavegi 114 og 116 þar sem höfuðstöðvar Tryggingastofnunar eru. Og það sem verra er, þjónustunni er dreift víða út um bæ sem er mjög óhentugt bæði fyrir þá sem þurfa að nýta sér þjónustuna og einnig fyrir þá sem þar starfa. En eins og öllum er kunnugt eru ekki í bígerð á þessu ári neinar nýframkvæmdir á vegum heilbrrn. og það mundi kannski mörgum líka finnast vel í lagt að leggja einhver hundruð milljóna til þess að bæta húsakostinn á sama tíma sem við höfum ekki nægilegt fjármagn til þess að þjóna viðskiptavinum stofnunarinnar eins og við best viljum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir að vekja máls á þessu þarfa máli. Staðreyndin er sú að það er sennilega engin ríkisstofnun sem býr við jafnlélegan húsakost og einmitt Tryggingastofnun ríkisins. Um árabil hefur hinn ágæti forstjóri stofnunarinnar, Karl Steinar Guðnason, barist fyrir því að ráðist verði í það að fá nýtt húsnæði undir stofnunina. Það er fyrir löngu orðið of lítið, aðgengi er erfitt fyrir fatlaða, það er skortur á bílastæðum eins og hv. þm. rakti. Nú er það svo, herra forseti, að ég veit ekki betur heldur en það hafi einmitt komið fram í þessum sölum að stofnunin á yfir verulegum fjármunum að ráða í húsakaupasjóði. Ég held að þeir nái hátt á annað hundrað millj. kr. þannig að það er ljóst að nú þegar er til fjármagn þannig að það ætti að vera hægt að taka ákvarðanir um að hefja þetta starf. Ég tek undir þær áskoranir sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir flytur á hæstv. heilbrrh. Ég veit að heilbrrh. skortir ekki viljann en ég held að ekki síst með tilliti til hagsmuna þeirra sem neyta þjónustu stofnunarinnar sé þetta afskaplega brýnt mál.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. kærlega fyrir svörin og hv. formanni heilbr.- og trn. fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Það er rétt að það hefur komið fram að ekki eru áform um að bæta úr húsnæðisvanda Tryggingastofnunar ríkisins á þessu ári, en ég vona svo sannarlega að fyrir dyrum standi á næstu árum að leysa úr þessum mikla vanda, en eins og ég lýsti er ástandið afleitt. Þá er einnig erfitt að koma við vinnuhagræði sem leiðir í reynd til sparnaðar þegar búið er eins þröngt og Tryggingastofnun býr nú. Því má segja að verði eitthvað bætt úr húsakosti Tryggingastofnunar, þá leiði það af sér ákveðinn sparnað með vinnuhagræði. Ég vil einnig minna á að tryggingaráð ályktaði um húsnæðismál Tryggingastofnunar ríkisins á síðasta fundi fyrir afmælishald Tryggingastofnunar á dögunum þar sem vakin er athygli á því ófremdarástandi sem þar ríkir og þá ekki aðeins gagnvart viðskiptavinunum. En forsenda þess að hægt sé að veita almennilega þjónustu og standa undir nafni sem miðstöð velferðarkerfisins er að hafa greiðan aðgang viðskiptavina að stofnuninni. Einnig er það mikið hagsmunamál að starfsmenn geti sinnt störfum sínum svo vel sé. En svo er því miður ekki eins og ástandið er í Tryggingastofnun ríkisins og gæti ég vissulega rakið ýmis önnur dæmi um það hversu fráleit aðstaða er víða hjá stofnuninni. Því miður hef ég ekki tíma til þess að sinni en ég vona svo sannarlega að leyst verði úr þessum húsnæðisvanda fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn á þskj. 596 til félmrh. um lögfræðideild Húsnæðisstofnunar. Í fyrsta lið er spurt um hvað líði athugun Ríkisendurskoðunar á starfsemi lögfræðideildar Húsnæðisstofnunar sem fram fór síðari hluta árs 1995 að ósk forstjóra Húsnæðisstofnunar. Tilefni þessarar fyrirspurnar er það að ég hef undir höndum fjölmörg bréf sem send hafa verið bæði Rannsóknarlögreglu ríkisins og ríkissaksóknara vegna einstaklings sem hefur lent í allsérkennilegu máli vegna starfa lögfræðings við Húsnæðisstofnun. Í bréfi sem berst Sigurði E. Guðmundssyni forstjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins og birtist í Morgunblaðinu 25. janúar sl. kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Forstjóri Húsnæðisstofnunar fór þess á leit við Ríkisendurskoðun 13. desember sl. að hún lýsti á skýrari hátt en gert var í bréfi stofnunarinnar til félagsmálaráðherra 30. nóvember sl. og í skýrslu KPMG Endurskoðun hf. frá 22. nóvember að ekki hafi verið um að ræða misferli hjá öðrum starfsmönnum lögfræðideildar Húsnæðisstofnunar en þeim tveimur sem þar er rætt um. Í svari ríkisendurskoðanda segir: ,,Af þessu tilfefni skal tekið fram að í umræddri athugun kom ekkert fram sem benti til misferlis annarra starfsmanna lögfræðideildarinnar en þeirra tveggja sem um er rætt í nefndri skýrslu og ekki eru uppi neinar grunsemdir um misferli annarra starfsmanna deildarinnar af hálfu Ríkisendurskoðunar eða KPMG Endurskoðunar hf.```` Það sem vekur athygli mína, herra forseti, er að það er virt endurskoðun hér í bæ sem er sett í það að endurskoða nánast sinn eigin starfsferil innan Húsnæðisstofnunar vegna þess að endurskoðunarskrifstofan KPMG er endurskoðunarskrifstofa Húsnæðismálastofnunar einnig. Með þessu er ég ekki að deila á þessa endurskoðunarskrifstofu en ég geri hins vegar athugasemd við þessa málsmeðferð, að endurskoðunarskrifstofa skuli vera að endurskoða sjálfa sig. Herra forseti. Síðari fyrirspurnin á þskj. 596 er svohljóðandi: ,,Munu alþingismenn fá niðurstöður þessarar athugunar þegar þær liggja fyrir?``

Herra forseti. Félmrn. barst ábending um meinta óheimila veðflutninga lögfræðings hjá Húsnæðisstofnun ríkisins og fleiri atriði tengd því. Við höfðum strax samband við ríkisendurskoðanda og ég skrifaði bréf í kjölfarið þann 11. ágúst 1995 þar sem þess var óskað að Ríkisendurskoðun athugaði hvort ráðstafanir lögfræðingsins samrýmdust með eðlilegum hætti starfi hans hjá stofnuninni. Í byrjun september 1995 var mér tjáð af ríkisendurskoðanda að grunur léki á að fyrrv. starfsmaður lögfræðideildar hefði gerst sekur um fjárhagslegt misferli og að umræddur starfsmaður hafi látið af störfum er grunur hafi vaknað um misferlið. Þannig hafði ráðuneytið fengið vísbendingar um meint misferli tveggja lögfræðinga hjá Húsnæðisstofnun. Ég ritaði bréf, dags. 7. sept. 1995, til Húsnæðisstofnunar þar sem óskað var eftir ítarlegri greinargerð frá stofnuninni um málefni lögfræðinganna. Þann 13. sept. 1995 sendi Húsnæðisstofnun kæru til Rannsóknarlögreglu ríkisins á hendur fyrrv. starfsmanni stofnunarinnar. Kæran var byggð á 11 atriðum. Í október 1995 bættust við þrjú atriði þannig að samtals eru kæruatriðin 14. Heildarkrafa stofnunarinnar á hendur viðkomandi starfsmanni er 7,4 millj. auk dráttarvaxta. Ríkisendurskoðandi sendi mér bréf 30. nóv. sl. ásamt greinargerð um erindi ráðuneytisins varðandi athugun á veðflutningum í þágu tiltekins starfsmanns stofnunarinnar. Í bréfinu kom fram að ríkisendurskoðandi hefði átt fund með framkvæmdastjóra og aðstoðarframkvæmdastjóra stofnunarinnar um málið og ákveðið hafði verið að fela Endurskoðun hf. eftirfarandi verkefni: 1. Athugun á starfsemi lögfræðideildar í heild sinni. 2. Sérstök athugun á innheimtu- og veðflutningamálum starfsmanns lögfræðideildar. 3. Frekari rannsókn á máli fyrrv. starfsmanns lögfræðideildar sem sent var Rannsóknarlögreglu ríkisins 13. sept. 1995. 4. Athugun á fyrirkomulagi á innheimtu skyldusparnaðar. Niðurstöður Endurskoðunar hf. voru birtar í skýrslu, dags. 22. nóv. 1995. Þar kemur fram að starfsmaður lögfræðideildar hafi heimilað veðflutninga hjá fimm aðilum sem tengdust honum og nam fjárhæð veðflutninganna 16 millj. kr. Starfsmaðurinn sagði upp störfum þann 22. sept. 1995 og Ríkisendurskoðun lagði til að máli hans yrði vísað til Rannsóknarlögreglunnar. Fram kemur í skýrslunni að engar reglur hafi verið til hjá stofnuninni um hvernig staðið skuli að veðflutningi og hverjir hafi heimild til að samþykkja slíka flutninga. Í lögum um Húsnæðisstofnun er ekkert fjallað um veðflutninga. Almennt hefur veðflutningur ekki verið heimilaður en þó eru nokkur dæmi um slíkt og þá aðallega vegna greiðsluerfiðleikalána. Á fundi sínum 9. nóv. 1995 samþykkti húsnæðismálastjórn að veðflutningar væru ekki heimilir nema samkvæmt ákvörðun stjórnarinnar. Þá er í skýrslunni gerð athugasemd við starfsskipulag lögfræðideildar varðandi vanskilainnheimtu þegar um er að ræða kaup og sölu uppboðseigna. Lagt er til að komið verði á skilvirku innra eftirliti í lögfræðideildinni. Loks er gerð athugasemd við fyrirkomulag á innheimtu skyldusparnaðar unglinga og lagt til að komið verði á meiri festu við úrvinnslu þeirra mála. Í kjölfar úttektar Endurskoðunar hf. ritaði ég Húsnæðisstofnun bréf þann 6. des. þar sem ráðuneytið leggur áherslu á að málið verði hið fyrsta meðhöndlað í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar. Tilgreint er sérstaklega það mat Ríkisendurskoðunar að vísa beri athugun á veðflutningamálunum til Rannsóknarlögreglu og brýna nauðsyn beri til að efla innra eftirlit lögfræðideildar. Í lok bréfsins er vísað til fundar míns og yfirstjórnar ráðuneytisins og Ríkisendurskoðunar þar sem ákveðið var að Ríkisendurskoðun mundi í upphafi ársins 1996 framkvæmda stjórnsýsluendurskoðun á starfsemi Húsnæðisstofnunar. Sama dag sendi ég Ríkisendurskoðun formlega beiðni þar að lútandi. Húsnæðisstofnun ríkisins vísaði með bréfi, dags. 10. jan. sl., innheimtu- og veðflutningamálum fyrrv. starfsmanns lögfræðideildar til Rannsóknarlögreglu ríkisins. Í bréfi ríkisendurskoðanda til Húsnæðisstofnunar þann 23. jan. segir m.a. eftirfarandi: ,,Af þessu tilefni skal tekið fram að í umræddri athugun kom ekkert fram sem bent gæti til misferlis annarra starfsmanna lögfræðideildar en þeirra tveggja sem um er rætt í nefndri skýrslu og ekki eru uppi neinar grunsemdir um misferli annarra starfsmanna deildarinnar af hálfu Ríkisendurskoðunar.`` Ríkisendurskoðun vinnur sem sagt að stjórnsýsluendurskoðun á starfsemi Húsnæðisstofnunar og að sjálfsögðu munu alþingismenn fá aðgang að niðurstöðum Ríkisendurskoðunar þegar þær liggja fyrir.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir hans yfirgripsmikla svar sem hér kom fram. Það vekur hins vegar athygli að nokkuð virðist þetta hafa verið laust í böndunum hér áður. Og það vaknar líka upp sú spurning hvort það geti hafa gerst að áður en þessi ákvörðun var tekin 9. nóv., um breytt fyrirkomulag á tilfærslu veðheimilda, að veðflutningar hafi átt sér stað án þess að æðstu menn stofnunarinnar kæmu þar nokkuð nálægt. Það er með ólíkindum ef svo er ekki. Ekki það að ég sé með neinum hætti að draga aðra inn í þetta mál heldur en hér hefur komið fram og ekki með neitt vantraust á þá menn almennt. Það sem hins vegar hlýtur að vera alvarlegast í stöðunni er að einstaklingar verða fyrir barðinu á opinberum embættismönnum þannig að nú er verið að ganga að eignum þeirra vegna vanskila og ýmiss konar misferlis þessara fyrrnefndu starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins. En ég vona að það fari að verða svo á þeim bæ að þessi stofnun megi aftur njóta trausts og að ungt fólk sem er að hefja búskap geti leitað þangað inn og fengið þá þjónustu og fundið fyrir því trausti sem slík stofnun á að bera öðrum fremur.

Herra forseti. Það er ekki meiningin að hafa starfsemi Húsnæðisstofnunar lausa í böndum. Það vil ég að komi alveg skýrt fram. Héðan af verða veðflutningar, ef leyfðir verða, háðir samþykki stjórnar stofnunarinnar. Aðrir veðflutningar eru héðan af óheimilir. Stjórnsýsluendurskoðun stendur yfir á stofnuninni og ég ætla að bíða og sjá hvað út úr henni kemur áður en fleiri ráðstafanir verða gerðar.

Herra forseti. Ég byggi fyrirspurn mína að hluta til á upplýsingum félagsmálafulltrúa ýmissa sveitarfélaga og einnig á viðtalsþætti í Ríkisútvarpinu á Rás 2 þann 27. des. sl. Þar kom fram í fréttaviðtali Þorvaldar Friðrikssonar við Sigrúnu Halldórsdóttur að matargjafir ýmissa líknarstofnana til Íslendinga skiptu þúsundum. Ég hef haldið því fram að fátækt sé að hreiðra um sig hér á landi sem lýsir sér í því að hjálparstofnanir hafi í vaxandi mæli orðið að beina starfi sínu að því að veita Íslendingum neyðaraðstoð og félagsleg aðstoð sveitarfélaga til einstaklinga sé sífellt vaxandi. Ástæður fátæktar tel ég vera lág laun, atvinnuleysi og samdrátt yfirvinnu, svo að nokkuð sé nefnt. Ástæða sem einnig er skylt að nefna er auðvelt aðgengi að lánsfé í fjölmörgum myndum og einnig að ef lánastofnanir hafa fengið trausta ábyrgðarmenn virðist sem þær hafi látið sér það duga án þess að kanna möguleika lántakanda til að standa við endurgreiðslu umrædds láns. Þetta ásamt siðferðisskorti virðist vera orsök þess að fátækt er í einhverjum mæli á Íslandi. Ef rétt er þá er það þjóðarskömm. Ég spyr hæstv. félmrh. eftirfarandi spurninga og svar hans mun væntanlega gefa til kynna hvort mín fátæktarumræða sé skrum eða staðreynd. Spurningar mínar eru eftirfarandi: 1. Hversu margir Íslendingar fengu neyðarhjálp vegna fátæktar árin 1994 og 1995? 2. Í hvaða formi var sú aðstoð og hverjir veittu hana?

Herra forseti. Það er nokkuð erfitt að svara þessari spurningu svo tæmandi sé vegna þess að ýmsir af þessum einstaklingum eða þeim sem hafa notið aðstoðar hafa notið aðstoðar á fleiri en einum stað þannig að talan er ekki auðfundin og ég hef hana ekki til reiðu. Þegar einstaklingar og fjölskyldur verða fyrir fjárhagslegum áföllum er líklegt að stórfjölskyldan komi oftast til hjálpar, en í þessu svari er ekki hægt að greina frá þeirri hjálp. Fátækt er líka afstætt hugtak og menn eiga erfitt með að verða á eitt sáttir um merkingu þess. Þá er ekki síður erfitt að skilgreina orðið ,,neyðarhjálp.`` Í þessu svari er miðað við einstaklinga og fjölskyldur sem að mati sveitarfélaganna hafa þurft á aðstoð að halda við að hafa í sig og á og einnig er gerð tilraun til þess að greina frá aðstoð líknarfélaga. Almenna reglan um aðstoð frá sveitarfélögunum er sú að þeim sem eru undir ákveðnum tekjumörkum er veitt fjárhagsaðstoð. Tekið er tillit til fjölskyldustærðar og miðað er við fjölskylduna í heild þegar þörfin fyrir aðstoðina er metin, samanber lög nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga. Sveitarfélögunum ber að setja reglur um fjárhagsaðstoð og hafa um 70 sveitarfélög sett sér slíkar reglur. Flest þeirra miða við ákveðna lágmarksfjárhæð sem hækkar eftir því sem fjölskyldan stækkar. Hér verður ekki greint frá annarri aðstoð sem sveitarfélögin veita þeim sem eru í fjárhagskröggum, þ.e. úrlausn í húsnæðismálum og fjármálaráðgjöf er ekki talin með. Rétt er að vekja athygli á því að fyrir skömmu tók til starfa ráðgjafarstöð um fjármál heimilanna og þegar ég vissi síðast, í morgun, voru um 500 manns sem höfðu leitað þar ásjár. Einnig var könnuð neyðaraðstoð hjá nokkrum samtökum og Hjálparstofnun kirkjunnar. Fyrst varðandi fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna. Á árinu 1994 fengu alls 5.397 heimili fjárhagsaðstoð og heildarútgjöld sveitarfélaganna vegna fjárhagsaðstoðar voru 775,6 millj. Á árinu 1993 voru viðtakendur fjárhagsaðstoðar 4.767 og heildarútgjöldin námu 616 millj. Það vekur athygli hve margir einstæðir karlar án barna hafa þurft að leita sér fjárhagsaðstoðar hjá sveitarfélögunum, en tæplega 4%, þ.e. 3,8% af kjarnafjölskyldum og einstaklingum í landinu fengu fjárhagsaðstoð frá sveitarfélögunum á árinu 1992. Hér er miðað við mannfjöldatölur úr Landshögum frá árinu 1993 og þá voru kjarnafjölskyldur alls 65.163 en einstaklingar utan kjarnafjölskyldna voru alls 74.460. Til kjarnafjölskyldu teljast hjón og fólk í óvígðri sambúð með börn 15 ára og yngri, einhleypir karlar eða einhleypar konur sem búa með börnum 15 ára eða yngri. En börn 16 ára og eldri teljast ekki til kjarnafjölskyldu og sama gildir um einhleypa sem búa með börnum sínum eldri en 16 ára. Hjálparstofnun kirkjunnar afgreiddi á árinu 1995 1.234 umsóknir um neyðaraðstoð, á árinu 1994 voru um 1.100 umsóknir afgreiddar. Verðmæti aðstoðar það ár hjá Hjálparstofnun kirkjunnar var um 12 millj. en um 10 millj. á árinu 1995. Rauði krossinn veitti aðstoð 1994 tæpar 8 millj. en 1995 tæpar 10 millj. Samhjálp hvítasunnumanna veitti aðstoð fyrst og fremst með matargjöfum og þá leituðu til mæðrastyrksnefndar 1992 um 1.000 manns en um 750 á sl. ári.

Herra forseti. Tvennt vekur eftirtekt í ræðu hæstv. félmrh. Í fyrsta lagi það að hann lýsir því yfir að það sé skoðun sín að fátækt sé afstæð. Í öðru lagi hitt að hann telur síðan upp að þúsundir manna hafi þurft á neyðarhjálp að halda. Herra forseti. Það er ýmislegt fleira sem er afstætt í huga hæstv. félmrh. en fátæktin ein. Þegar hæstv. félmrh. var óbreyttur stjórnarandstöðuþingmaður hafði hann hátt um það að þúsundir fjölskyldna væru að komast á vonarvöl og það væri einungis eitt sem gæti bjargað þeim og það væri að Framsfl. kæmist í ríkisstjórn. Það var fyrst og fremst eitt mál sem hann og hans flokkur lagði undir og það voru húsnæðismálin. Herra forseti. Forlögin hlutuðu því þannig til að Framsfl. komst til ríkisstjórnar. Og hvað hefur hann síðan gert í þessu máli sem hann lofaði þessu fátæka fólki sem er orðið afstætt í hugum hæstv. félmrh.? Hann hefur nákvæmlega ekkert gert. Fólkið sem þessi hæstv. félmrh. bjó til væntingar hjá, skapaði drauma hjá vegna þess að hann og hæstv. viðskrh. lofuðu því að þeir mundu reyna að leysa fjárhagsvanda þeirra sem höfðu lent í fjárhagslegum hrakningum vegna húsakaupa með því að leggja fram frv. um greiðsluaðlögun. Þetta loforð hafa þeir svikið. Fátæktin er afstæð, herra forseti. Menn sjá hana kannski með allt öðrum augum þegar þeir eru í stjórnarandstöðunni en þegar þeir eru sestir í hæga stóla ríkisvaldsins og komnir í ríkisstjórnina.

Hæstv. forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þm. að fátæktin sé afstæð. Alla vega er það svo í mínum huga að ég sé hana alltaf eins og geri kröfur til þess að minn flokkur og ríkisstjórnin taki á málefnum þeirra sem erfitt eiga. Þó ekki verði öllum bjargað þá er það mikið verk að hreinsa flórinn eftir Alþfl.

Herra forseti. Ég ætla ekki að leiða þessa umræðu frekar út í það sem tveir hv. síðustu ræðumenn fóru inn á, pólitískt karp. Hér er um allt of mikið alvörumál að ræða til þess að nálgast þetta á þeim nótum. Ég vil byrja á því að þakka svar hæstv. félmrh. Mér var ljóst að það mundi verða mjög örðugt að finna út nákvæmlega hver þörfin hefði verið fyrir aðstoð. Ég vissi sjálfur að það voru fleiri þúsund manns sem þurftu einhverja hjálp. Ég er þess fullviss að í framhaldi af þessu svari er mörgum ljóst að fátæktin er að hreiðra um sig á Íslandi. Það er alveg ljóst. Og það er alveg ljóst að þessar á annað þúsund milljónir, sem ég legg saman í snatri sem hafa farið í svona aðstoð, væru betur komnar á annan veg en svona. Það væri eðlilegra að það væri í launaumslögum þeirra sem hafa jafnvel þurft að sækja sér hjálp þó þeir hafi haft einhverja vinnu. Ég met mikils hvað hefur verið lögð vinna í þetta svar við fyrirspurn minni. Mér er kunnugt um að það var leitað eftir svörum víða um land og það fengust nokkrar upplýsingar. Ég veit að það er töluvert um trúnaðarupplýsingar að ræða sem komu fram í svarinu og það er ekki hægt að ræða það sérstaklega. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra í lokin hvort hann sé ekki sammála mér um það að ástandið sé mjög alvarlegt. Síðan spyr ég að auki: Hefur ráðherra hugsað sér að grípa til sértækra aðgerða vegna þessa ástands? Ég vil aftur í lokin ítreka þakkir fyrir að það hefur verið lögð töluverð vinna í að fá fram svar við því sem ég óttaðist að væri að gerast, þ.e. að fátækt hefur hreiðrað um sig á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn sem vekur athygli á mjög brýnum vanda. Nú er það þannig að fátækt er vissulega afstæð. Það sem kallað er ríkidæmi í Indónesíu er fátækt á Íslandi. Það sem kallað var ríkidæmi fyrir 100 árum á Íslandi er fátækt í dag þannig að fátækt er afstæð í tíma og rúmi. Ég er sammála því að laun ættu að vera miklu hærri á Íslandi og til þess þurfum við að örva atvinnulífið. Við þurfum að keyra atvinnulífið áfram með því að auka fjárfestingu í atvinnulífinu. Það er brýnasta verkefnið. Við þurfum að auka atvinnuna því mikið af þessari fátækt sem við upplifum í dag er vegna atvinnuleysis og vegna þess að fólkið fær ekki peningana í launaumslaginu.

Herra forseti. Það er þetta með fátæktina, hvort hún sé afstæð eða ekki. Menn eiga erfitt með að koma sér saman um hvernig eigi að skilgreina hvað það er nákvæmlega sem er fátækt. Það er hvergi skilgreint í lögum. Í orðabók Menningarsjóðs er sá maður talinn fátækur sem er snauður eða allslaus, það er sú skilgreining sem orðabók Menningarsjóðs gefur. Það er sjálfsagt alltaf matsatriði en meginatriðið er það að fólk hafi í sig og á og geti búið við sæmilega framfærslu. Ég ansa nú ekki þessu geipi í hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ég tel að ég hafi unnið, og ríkisstjórnin, vel og með talsverðum árangri að húsnæðismálum og ég tel að ég hafi náð verulegum árangri til þess að lagfæra skuldamál heimilanna þannig að þó að hv. þm. flytji hundrað sinnum sömu ræðuna, hann er búinn að flytja hana 99 sinnum, þá kikna ég ekkert undan því. Hitt er svo annað mál að það eru allt of margir í þjóðfélaginu sem hafa hvorki í sig né á og það er meginatriðið að reyna að hjálpa þeim, ekki kannski með neyðarhjálp. Sumum þarf að hjálpa með félagslegri aðstoð en sumum þarf að reyna að hjálpa til að fá vinnu þannig að þeir geti notið starfskrafta sinna. Sem betur fer er atvinnuleysi að minnka í þjóðfélaginu. Atvinnuástandið er miklu betra heldur en það var í fyrra. Samkvæmt síðustu heimildum sem ég hef var atvinnuleysi í síðasta mánuði um það bil 1,5% minna en það var í sama mánuði í fyrra. Það var nærri 2% minna í febrúar heldur en í sama mánuði í fyrra. Þjóðhagsstofnun spáði 4,4% atvinnuleysi á árinu 1996, en nú eru allar horfur á því að við komumst niður fyrir 4% og það tel ég vera marktækan árangur. Auðvitað þurfa stjórnvöld á hverjum tíma að vera vakandi yfir því að fólk líði ekki skort og að sjá þeim sem ekki geta bjargast öðruvísi fyrir félagslegri aðstoð eða öryggisneti. En meginatriði er náttúrlega að hjálpa fólki til sjálfshjálpar.

Virðulegi forseti. Ég ætla satt að segja ekki að blanda mér í, og það er ekki hæfilegt að ég blandi mér í þá umræðu sem fór fram áðan, en mér finnst það dálítið lýsandi um stöðuna þegar menn þurfa að fara í orðabók til að leita að skýringa á fátækt. Satt að segja er það nokkuð fróðlegt. Ég hef leyft mér á þskj. 745 að bera fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. um málefni einhverfra og eintsaklinga með asperger-einkenni. Fyrirspurnin er á þessa leið: 1. Hver er niðurstaða nefndar sem falið var að fjalla um greiningu og meðferð einhverfra og einstaklinga með asperger-einkenni? 2. Hvenær hyggst ráðherra taka ákvörðun um næstu skref sem stigin verða á grundvelli tillagna nefndarinnar? 3. Eru einhver þeirra úrræða, sem nefndin gerði tillögur um, á forræði annarra ráðuneyta? Ef svo er, hverra? 4. Mun ráðuneytið birta skýrslu nefndarinnar opinberlega? Mér er ekki kunnugt um að áður hafi í þessari stofnun verið fjallað um þann hóp einstaklinga sem kallaðir eru einstaklingar með asperger-einkenni en þar er um að ræða vandamál sem kennt er við austurríska geðlækninn Hans Asperger og hefur verið fjallað sérstaklega um. Er yfirleitt litið á þessi einkenni sem hluta af málefnum eða vandamálum og einkennum einhverfra. Samkvæmt skilgreiningu er þetta orðað þannig í þýðingu sem ég hef undir höndum á grein um þetta vandamál að barn með aspergar-heilkenni virðist vanta hæfni til að gera sér i hugarlund hugsanir og tilfinningar fólks. Ástandið líkist einhverfu á margan hátt en fullorðið fólk með þetta heilkenni sem hefur góða greind getur þó náð langt í atvinnulífinu. Þrátt fyrir ytri aðlögun er þó oft til staðar ákveðin vanhæfni til að lifa sig inn í aðstæður annarra, og það er kannski megineinkennið á þessum hópi. Um það bil helmingur af öllum börnum með asperger-heilkenni þjást af geðrænum vandamálum á unglingsárum. Ég hef undir höndum allmikið magn af textum um þetta vandamál sem ég hafði hugsað mér að senda félmrn. til skoðunar ef svo undarlega vildi til að eitthvað af þessum gögnum hefði ekki þegar borist ráðuneytinu, en málin hafa verið þar til meðferðar á vegum ákveðinnar nefndar. Mér þætti vænt um ef hæstv. félmrh. gæti skýrt okkur frá því hvar málin standa, en það er einn af aðstandendum einstaklinga með þessi einkenni sem bað mig satt að segja um það að kanna hvar þetta mál stæði og mér fannst eðlilegt að koma því á dagskrá þessarar virðulegu stofnunar með þeim hætti sem hér reynt að gera.

Herra forseti. Það er ekki lengra síðan en í morgun að til viðtals við mig komu foreldrar þriggja barna sem eiga við þessa erfiðleika að stríða og gerðu mér grein fyrir aðstæðum sínum og barna sinna. Ég vil láta það koma fram að þetta fólk hefur alla mína samúð. Fyrrv. félmrh., Rannveig Guðmundsdóttir, skipaði í febrúar 1995 sjö manna nefnd til að gera tillögur um framtíðarskipulag þjónustu við einhverfa. Nefndin skilaði tillögum og greinargerð til félmrn. í janúar 1996, þar sem meðal annars eftirfarandi niðurstöður koma fram: Það varð niðurstaða nefndarinnar að hún hefði ekki aðstæður til að gera nákvæmar tillögur um framkvæmd einstakra þátta í uppbyggingu þjónustu við einhverfa né um umfang hennar. Þess í stað er lögð áhersla á að tryggt sé að stöðugt sé fylgst með þörfum einhverfra og uppbygging þjónustunnar haldist í hendur við þarfir einhverfra á hverjum tíma. Þetta sé gert með því að fella uppbyggingu þjónustunnar og rekstur núverandi stofnana að þjónustukerfi fatlaðra jafnframt því sem tryggt sé að þjónustan sé í boði sem miðast við sértækar þarfir þeirra. Auk þess er lagt til að stofnað sé fagteymi með sérþekkingu á greiningu og meðferð einhverfu sem fylgist náið með þjónustu við einhverfa einstaklinga og tryggði jafnframt að stöðugt sé aflað og dreift nýrri þekkingu á þessu sviði. Einnig var lögð áhersla á samráð við aðstandendur einhverfra og félagsskap þeirra, svo og við fræðsluyfirvöld. Með stofnun slíks fagteymis og með því að byggja þjónustu við einhverfa innan þjónustukerfis fatlaðra telur nefndin að málum þeirra verði best komið fyrir til framtíðar. Í öðru lagi er í tillögum nefndarinnar lagt til að fagteymi verði starfandi á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins eða barna- og unglingageðdeild og að félmrn. efni til viðræðna við heilbr.- og trmrn. um það hvernig þessu verður fyrir komið og nauðsynlegt starfslið verði tryggt til viðbótar því starfsliði sem nú sinnir þessu verkefni. Félmrn. mun á næstunni efna til viðræðna við heilbr.- og trmrn. um ákvörðun í þessu máli og verður það fyrsta skrefið sem stigið verður á grundvelli tillagna nefndarinnar. Í tillögum nefndarinnar er lagt til að félmrn. efni til viðræðna við menntmrn. og fræðsluyfirvöld um skipulagningu á framkvæmd þjónustu skólakerfis við einhverfa og um hlutverk fagteymis einhverfra gagnvart fræðslukerfinu. Varðandi fjórðu spurninguna hefur ráðuneytið ákveðið að skýrslan verði til afhendingar í ráðuneytinu fyrir þá sem hafa áhuga á því að kynna sér efni hennar og hefur hún þegar verið afhent nokkrum aðilum. Að vísu urðu nokkur mistök þar sem gölluð eintök eða eintak sem ekki var lokaskýrsla voru afhent í tveimur tilfellum fyrir mistök og ber að harma það, en þeir eru búnir að fá í hendur rétt eintök núna eða eru að fá þau. Ég vil láta þess getið að fyrir dyrum stendur endurskoðun á lögunum um málefni fatlaðra og nefnd er komin til starfa að því verki og það er eðlilegt að hún taki á og kynni sér skýrslu nefndarinnar og hafi hana til hliðsjónar þegar fjallað verður um einstaka fötlunarhópa.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu málefni einhverfra og einstaklinga með asperger-einkenni. Ég heyri á svörum hæstv. félmrh. að hann hefur skilning á aðstæðum þessa hóps og fagna því að komin er hreyfing á málefni þeirra eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra þar sem hann hyggst hafa samráð við heilbrrn. um málefnið. Það er mjög brýnt að þau börn sem greinst hafa með asperger-einkenni fái þjónustu því að það er engin raunveruleg skipulögð þjónusta fyrir þau núna. Mjög mörg þeirra bíða eftir greiningu á barna- og unglingageðdeild og það er mikilvægt fyrir þennan hóp að fá greiningu snemma því að ef svo er ekki, þá er voðinn vís um framhaldið. Það er líka mikilvægt eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, að haft verði samráð við foreldrafélag eða umsjónarfélag einhverfra varðandi þjónustuna og að sett verði á laggirnar fagteymi eða sérfræðileg ráðgjöf verði stofnuð eins og óskað er eftir í þessari skýrslu sem hér er spurt um. Það er algjör undirstaða allrar vinnu með einhverfa. Það er hægt að ná árangri með þeirri þekkingu sem til er en það vantar sárlega að hún nái til þeirra sem annast meðferðina. Núna er það barna- og unglingageðdeildin sem sér um að sinna þessum hópi og hún er gjörsamlega að drukkna í verkefnum og hún getur ekki veitt þá þjónustu sem þarf nema fá fleiri stöðugildi. Ég hef upplýsingar um það að nú nýlega hafi barna- og unglingageðdeildin tilkynnt að hún muni ekki geta sinnt frekari þjónustu við þennan hóp og þá er ekkert annað úrræði en Greiningarstöð ríkisins sem þarf þá að fá aukna fjárveitingu. Ég er sannfærð um að hæstv. félmrh. hefur skilning á því að þarna þarf að taka á málum. Eins og ástandið er nú á barna- og unglingageðdeildinni þá bíða á tíunda tug barna eftir greiningu og það er mjög alvarlegt ástand. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir hversu vel hann hefur tekið í þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin sem mér fannst vera góð og skynsamleg og ég þakka einnig hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir góðar undirtektir við málið. Ég hef ekkert að athuga við það sem fram kom í ræðu ráðherrans nema kannski tvennt. Í fyrsta lagi heyrist mér á öllu að skýrsla nefndarinnar sé þannig að það sé hægt að fara í að vinna eftir henni núna og það þurfi kannski ekki endilega að senda hana til meðferðar nefndarinnar sem er að endurskoða lögin um málefni fatlaðra. Ég vil gjarnan að það sé tekið heildstætt á málum af þessu tagi en ég óttast að ef þessi skýrsla færi í hendurnar á þeirri nefnd, þá yrði ekki tekið á vandamálinu með þeim hætti sem ég held að þurfi að gera. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir benti á að hér er um að ræða einstaklingsbundin vandamál sem í fyrsta lagi liggja fyrir en í öðru lagi er ljóst að þarf að fara í að greina hvort eru til þannig að hér er kannski ekki um það að ræða að menn þurfi að taka á þessum verkefnum þannig að hér sé um að ræða hóp sem er allur eins. Vandinn við þessa fötlun er fyrst og fremst sá að einstaklingarir eru svo mismunandi og vandinn svo mismunandi að það gengur engin ein reglustika á þá alla eins og þeir þekkja sem hafa kynnst þessari fötlun. Þess vegna mundi ég vilja leggja á það áherslu við hæstv. ráðherra að farið yrði í verkið á grundvelli tillagna nefndarinnar, en ekki beðið með að fjalla um málið í tenglsum við endurskoðun laganna um málefni fatlaðra þó að það sé auðvitað sjálfsagt að hafa veður af þeirri endurskoðun líka.

Herra forseti. Ég hef haft tækifæri til þess að kynna mér persónulega starfsemi Greiningarstöðvarinnar og ég hygg að þar sé unnið býsna merkilegt starf. Það liggur ljóst fyrir að málefnum þessa hóps verður að sinna. Það er ekki hægt að skjóta skollaeyrum við því. Það liggur alveg ljóst fyrir. Varðandi það að fara að vinna eftir skýrslunni strax, þá er auðvitað sjálfsagt að hafa hana til hliðsjónar en eins og annars staðar þarf venjulega einhverja fjármuni sem ekki voru tilgreindir á síðustu fjárlögum þannig að fjármuni verðum við þá að útvega. En ég legg áherslu á það að ég tel að við endurskoðun laganna um málefni fatlaðra sé óhjákvæmilegt að taka líka á málefnum þessa hóps þannig að hann sé á einhvert hátt varinn í löggjöf landsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn á þskj. 762 til hæstv. félmrh. um aðstoð við gjaldþrota einstaklinga, það er 432. mál þingsins. Á síðustu árum hefur fjöldi einstaklinga orðið gjaldþrota hér á landi. Við það verður fólk ekki aðeins eignalaust heldur tekur það langan tíma að ná aftur þeim réttindum sem nútímafólk þarfnast í samfélaginu svo sem varðandi bankaviðskipti. Með gjaldþroti lýkur ekki innheimtuaðgerðum á hendur einstaklingum þannig að fólk neyðist oft út í svarta atvinnu til að brauðfæða sig sem er bæði slæmt fyrir einstaklinga og fyrir samfélagið í heild. Það eru þúsundir sem lenda í þessari aðstöðu því að það eru ekki aðeins gjaldþrota einstaklingar sem verða fyrir þessu heldur einnig fjöldi heimila sem verða gjaldþrota og kom það að hluta til fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Gísla Einarssonar áðan mjög sláandi upplýsingar um það vandamál. Mjög mörg þessara gjaldþrota verða vegna sérstakra aðstæðna. Nýsköpun eða frumkvæði í atvinnulífinu hefur það í för með sér að einstaklingar þurfa að taka áhættu. Bankakerfið tekur ekki þátt í að koma til móts við þá sem vilja fara út í nýsköpun eins og víða erlendis. Til þess að fá fyrirgreiðslu hjá bönkunum þurfa einstaklingar sjálfir og oft foreldrar, afar, ömmur, tengdafólk og ættingjar að gangast í ábyrgðir fyrir þessa atvinnustarfsemi. Fjöldi fólks stendur því upp eignalaust þegar slíkur rekstur fer úrskeiðis. Þokkalega stæðir aldraðir, eftir ævistarfið, standa vegna þessa oft uppi eignalausir. Þetta ástand splundrar fjölskyldum, foreldrar tala ekki við börnin sín, fjölskyldutengsl bresta. Þetta hefur í för með sér mikinn félagslegan vanda, heilbrigðisvanda þegar fólk missir heilsuna og það missir jafnvel lífslöngunina. Margir þeirra sem gangast í ábyrgðir lenda í þessu og það kemur þeim í opna skjöldu. Alls konar fólk lendir í þessu sem kannski hefur alls ekki komið nálægt þessum rekstri. Hér er það stjórnkerfið og bankakerfið sem á stóra sök. Í tengslum við gjaldþrotin er landflótti stórt og alvarlegt vandamál. Fólk sem lendir í þeim á oft ekki annarra kosta völ en fara úr landi til að geta séð sér farborða. Nú veit ég að hæstv. félmrh. hefur skilning á þessum málum. Hann hefur sýnt það í starfi sínu sem félmrh. og ég veit að hann er mér sammála í því að við verðum að gefa þessu fólki tækifæri til að byrja upp á nýtt þannig að íslenskt samfélag missi ekki af þessu fólki úr landi. Því hef ég lagt fyrir fjórar spurningar,  1. Liggur fyrir félagsleg rannsókn á því hversu margar fjölskyldur hafa lent í þrengingum vegna gjaldþrota einstaklinga og fyrirtækja sl. tíu ár? 2. Er vitað hversu margar fjölskyldur hafa flutt úr landi í kjölfar gjaldþrots þar sem þær treysta sér ekki til að búa á Íslandi? 3. Hvaða ráðstafanir gerir ríkisvaldið til að aðstoða einstaklinga við að byrja nýtt líf eftir gjaldþrot? 4. Telur ráðherra koma til greina, með hliðsjón af því hve margir hafa orðið gjaldþrota á síðustu árum, að auðvelda fólki sérstaklega að komast inn á atvinnumarkaðinn?

Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um að það hafi farið fram nein sérstök félagsfræðileg rannsókn á fjölskyldum eða einstaklingum sem hafa orðið gjaldþrota sl. tíu ár en slíkar upplýsingar mun vera að finna, a.m.k. um fjölda þessa fólks, hjá dómsmrn. Á vegum félmrn. er unnið að aðgerðum til að fyrirbyggja og leysa greiðsluvanda fólks. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna um tilraunaverkefni á vegum félmrn. sem ásamt því að veita ókeypis aðstoð og aðstoða fólk við að leysa sín vandamál vinnur að greiningu á þessum vandamálum. Í þeirri vinnu sem unnin er á vegum ráðuneytisins, í ráðgjafarstofu og í Húsnæðisstofnun ríkisins, er lögð áhersla á að þekkja vandann og tel ég því nauðsynlegt að fá fram heildarfjölda þeirra sem orðið hafa gjaldþrota og hver staða þeirra er eftir gjaldþrotið. Við höfum hins vegar tölur um það hve margir gjaldþrotaúrskurðir hafa verið kveðnir upp og hverjir það eru sem biðja um gjaldþrotin. Það er fyrst og fremst tollurinn og gjaldheimtan. Spurt er um hve margir hafa flutt úr landi undanfarin ár vegna gjaldþrots. Um það veit ég ekki. Það eru ekki til neinar tölur um það. Ástæður til brottflutnings geta verið margvíslegar og ein orsökin er fjárhagsvandræði. Það er spurt hvaða ráðstafanir ríkisvaldið geri til að aðstoða einstaklinga við að byrja nýtt líf. Það eru engin sérstök úrræði sérmerkt þeim sem hafa gengið í gegnum gjaldþrot en þeim eiga að gagnast þau úrræði sem við erum með á prjónunum og erum að hrinda í framkvæmd, þ.e. þjónusta ráðgjafarstofunnar. Hún á að sjálfsögðu að aðstoða það fólk sem hefur verið úrskurðað gjaldþrota eða gjaldþrot blasir við. Ég tel að ráðgjafarstofan sé mikið framfaraspor og muni liðsinna þessu fólki eins og frekast er unnt. Þá vil ég nefna frv. sem er til meðferðar í þinginu um réttaraðstoð við einstaklinga sem leita nauðasamninga. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að hjálpa fólki fremur til að leita nauðasamninga heldur en gera það gjaldþrota. Þá er líka á ferðinni frv. sem ég mælti fyrir fyrir nokkrum vikum síðan um Innheimtustofnun sveitarfélaga þar sem heimilað er að semja ekki bara um vexti og dráttarvexti heldur einnig um höfuðstóla að hluta til eða öllu leyti. Hæstv. fjmrh. mælti úr þessum pakka fyrir frv. um tekjuskatt og eignarskatt og það er líka mjög stefnumarkandi, sérstaklega með tilliti til þess hverjir hafa haft forgöngu um að gera fólk gjaldþrota eða krefjast gjaldþrota, og þegar það frv. er orðið að lögum, þá eru persónuskattar umsemjanlegir eða aðrir skattar heldur en vörsluskattar. Vörsluskattar eru eins og menn vita skattar sem innheimtir eru fyrir ríkið af öðrum og á að standa skil á. Ég vil einbeita mér að því að reyna að forða fólki frá því að verða gjaldþrota. Það er sjálfsagt að reyna að aðstoða hina eftir föngum sem hafa gengið í gegnum þessar hremmingar og þeir njóta að sjálfsögðu góðs af því sem gert er. En meginatriðið er að reyna að finna leiðir til þess að sem allra fæstir einstaklingar þurfi að ganga í gegnum gjaldþrot. Varðandi fjórðu spurninguna vil ég segja það að ríkisstjórnin vinnur að því að aðstoða fólk við að komast inn á atvinnumarkaðinn, bæði fólk sem hefur misst vinnuna eða orðið gjaldþrota sem og aðra. Það er hins vegar erfitt að tengja aðstoðina við einn afmarkaðan þátt. Vandamálin geta verið svo ótrúlega fjölbreytt og því er erfitt að útbúa einhverja allsherjarforskrift fyrir þá sem hafa orðið gjaldþrota. Það eru svo margar ástæður fyrir því af hverju svona hefur farið fyrir fólki.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir þessa fyrirspurn og að vekja máls á þessu, en gjaldþrot eru eins og hæstv. félmrh. gat um af ýmsum toga. Þau hastarlegustu að mínu mati eru þau þar sem fólk hefur gengist í ábyrgðir, þ.e. hefur ekki einu sinni eytt þeim peningum sem því er svo gert að greiða og hefur ekki borið ábyrgð á því. Þegar ég sat í bankaráði Íslandsbanka lagði ég til að fólkið ætti ekki að skrifa upp á nema því yrði gerð grein fyrir stöðu skuldarans áður en það gerði það. Þarna vantaði miklar upplýsingar og kynningu. En varðandi það að uppfinningamenn fái oft lán frá fjölskyldum og öðrum slíkum, þá vil ég benda á að í fjármagnstekjuskattsfrv. sem var rætt mikið í gær er möguleiki fyrir því að menn geta lagt fram peninga í slíkt án þess að fara illa út úr því eins og er með núverandi reglum þar sem ríkið er með þegar vel gengur en ekki þegar illa gengur sem gerir það að verkum að það er mjög óskynsamlegt og mjög vitlaust að setja peninga til aðstoðar uppfinningamönnum. Ég reikna með því að ef þetta frv. um fjármagnstekjuskatt verður samþykkt, þá eigi uppfinningamenn miklu greiðari aðgang að fjármagninu og þurfi ekki að leita til ættingja og vina.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Eins og ég vissi er hann með ýmsa vinnu í gangi varðandi þá einstaklinga sem hafa lent í fjárhagsvanda. Það kom fram að ekki hefur verið gerð sérstök rannsókn á þessum málaflokki, en ýmsar aðgerðir eru í farvatninu hjá hæstv. ráðherra til að leysa úr vanda þeirra sem hafa lent í fjárhagserfiðleikum. Hins vegar sakna ég þess að ekki skuli hafa komið fram í máli hæstv. ráðherra, og það er kannski ekki endilega á hans málasviði, að taka á t.d. í bankakerfinu sem á þarna stóra sök eins og kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals þar sem hann kom inn á ábyrgðirnar og það kom einnig fram í mínu máli. Ég kom aðeins inn á það áðan að við missum margt afbragðsfólk úr landi vegna þess ástands sem hér ríkir í þessum málum og það er mjög alvarlegt því að þetta er yfirleitt fólkið sem hefur þor og dug til að fara út í nýjungar. Ég þori að fullyrða að væri Thor Jensen í íslensku atvinnulífi í dag þá hafi hann orðið að flýja land, og væri sjálfsagt kominn á félagslega kerfið í Svíþjóð eða Danmörku, því að hann varð þrisvar sinnum gjaldþrota. En ég vil leggja áherslu á að það er mjög mikilvægt fyrir íslenskt atvinnulíf að halda fólki í landinu og ég heyri að hæstv. ráðherra hefur mikinn skilning á þessum þætti. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er verið að vinna ýmis mál í þessa veru í þinginu. Það hafa verið að safnast miklar upplýsingar á borð okkar þingmanna vegna fyrirspurna um þessa málaflokka, um nauðungaruppboð, um gjaldþrot, um vanskil o.s.frv. Þess vegna vildi ég gjarnan varpa þeirri spurningu fram til hæstv. ráðherra hvort ekki þurfi að taka heildstætt á vanda fólks sem er gjaldþrota og þeirra sem kannski stefnir í gjaldþrot hjá, hvort ekki þurfi að fara út í einhverja nefndarvinnu og ég er tilbúin og reiðubúin til að leggja hæstv. ráðherra lið í þeim efnum fari hann út í slíkt því nauðsynlegt er að taka heildstætt á vanda þessa fólks.

Herra forseti. Varðandi sértækar aðgerðir, þá sé ég það fyrir mér að þær eru töuvert vandasamar. Ég er svolítið feiminn við allan dilkadrátt. Ég vil alls ekki fara að sérmerkja þennan hóp með nokkrum hætti, því þetta eru mjög viðkvæm mál. Þau koma inn á sjálfsmat og hamingju viðkomandi einstaklinga í stórum stíl þannig að ég tel að þetta sé allt saman vandmeðfarið. Þessu fólki er ekkert ljúft að rifja upp eða skilgreina eftir á hvernig stóð á því að svona fór fyrir því. Ég held að þetta sé mjög vandasamt. Meginatriðið er eins og ég sagði að forða fólki frá því að lenda í þessum hörmungum og reyna að hafa þjóðfélagið þannig að þeir sem hafa lent í basli komist á fæturna sem allra fyrst aftur. Mér er kunnugt um að hæstv. viðskrh. er með vinnu í gangi til þess að reyna að lagfæra í bankakerfinu augljósa agnúa sem snúa að þessu efni líka.

Herra forseti. Í dag höfum við þá stöðu í raforkumálum að Blanda er nánast ónotuð, hún gengur í lausagangi, Krafla er notuð rúmlega hálft árið og á sama tíma eru keyrðar dísilstöðvar um allt land sem brenna innfluttri olíu og maður spyr sig hverju þetta sætir. Svo heyrir maður að garðyrkjubændur og aðrir kvarta undan háu raforkuverði og telja sig jafnvel ekki geta farið út í atvinnurekstur vegna þess arna. Skipulag raforkukerfisins, bæði dreifing og verðlagning, virðist vera gamaldags og ekki ráða við það að koma vörunni til skila á hæfilegu verði. Þegar við bætist ný virkjun í kerfið þá ætti, ef það væri einhver skynsemi og ef það væru markaðslögmál sem giltu, sérstaklega ef t.d. Blanda væri Blanda hf., þá ætti stjórn Blöndu hf. að sjálfsögðu lækka verðið til þess að koma sinni raforku í verð. Það mundi valda því að verðlag almennt á raforku mundi lækka og ýmsar iðngreinar sem ekki fá staðist vegna hás orkuverðs mundu fara í gang og nýta þessa orku sem núna er ónotuð. En svo er ekki og því búum við við þessa furðulegu mótsögn að við erum að eyða dísilolíu og jafnvel að kaupa rafstöðvar á sama tíma og orkuverin eru ekki fullnýtt. Erlendis er í gangi mikil þróun um einkavæðingu og sérstaklega að hluta niður orkufyrirtæki þannig að þau keppi hvert við annað sem leiðréttir þessa agnúa sem ég gat um. En það er fleira. Við erum t.d. með fyrirbæri sem er Rarik sem er milliliður, að því er sýnist jafnvel óþarfur milliliður, í þessu kerfi og kostar náttúrlega sitt með því að leggja á milliliðagjald. Það getur oft og tíðum vel verið skynsamlegt að keyra dísilrafstöðvar, sérstaklega ef orkufyrirtæki nota orku mjög stutt þannig að það borgar sig ekki að búa til heilt dreifikerfi fyrir kannski 10--15 mínútur á dag eða jafnvel á mánuði. Það getur líka verið skynsamlegt undir sumum kringumstæðum þar sem er mjög dýrt er að leggja dreifileiðslu, en þetta leiðir til þess að ég spyr hæstv. iðnrh.: ,,Hverju sætir það að rafmagn er framleitt með innfluttri olíu á meðan Blönduvirkjun er vannýtt?``

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur borið fram til mín fyrirspurn á þskj. 738 um framleiðslu rafmagns með olíu. Spurningin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hverju sætir það að rafmagn er framleitt með innfluttri olíu á meðan Blönduvirkjun er vannýtt?`` Ég ætla að halda mig einvörðungu við efni fyrirspurnarinnar, en hv. þm. gerði skipulag orkumálanna að umtalsefni sem ég væri þá líka tilbúinn síðar að svara fyrir en í þeim efnum er að fara af stað vinna á vegum iðnrn. Á sl. ári voru framleiddar um 8.433 mwst. af raforku í olíustöðvum eða um 0,17% af raforkunni sem unnin var hér á landi það ár. Yfirgnæfandi hluti þeirrar raforku sem unninn var með olíu á sl. ári var vegna bilana í flutningskerfinu, einkum í óveðrum í janúar og október á því ári. Fáeinir bæir og eyjar eru ekki tengdar raforkukerfinu og þar er olía yfirleitt notuð til að framleiða rafmagn. Í Grímsey og Flatey á Breiðafirði voru t.d. framleiddar af þessum 8.433 877 mwst. á sl. ári í olíustöðvum. Auk þess nýttu sex rafveitur olíustöðvar til þess að lækka kostnað við aflkaup sín. Ekki var þó um mikla notkun í þeim efnum að ræða. Tvær af þeim sex rafveitum sem eru í beinum viðskiptum við Landsvirkjun framleiddu rafmagn á sl. ári til að lækka afltopp sinn og var sú framleiðsla einungis um 24 mwst. Þessar rafveitur greiða Landsvirkjun nú 8,80 kr. fyrir hverja kwst. þegar aflnotkun þeirra er umfram svokallað áskriftarafl eða að viðbættu því yfirafli sem Landsvirkjun heimilar. Landsvirkjun miðar við að þetta sé svipað og framleiðslukostnaður rafveitna á rafmagni í olíustöðvum. Samkvæmt gjaldskrá Landsvirkjunar var þetta gjald rúmlega 100 kr. á kwst. en stjórn fyrirtækisins ákvað að lækka það á árinu 1992 úr 100 kr. niður í 8,80 kr. Það var gert til þess að koma í veg fyrir raforkuvinnslu með olíu þegar afl er tiltækt þannig að þetta var beinlínis gert í þeim tilgangi. Lækkunin hefur leitt til þess að um óverulega vinnslu í olíustöðvum til að lækka afltoppa í rafveitum er nú að ræða. Akranesveita sem kaupir rafmagn frá Andakílsárvirkjun framleiddi um 18 mwst. á sl. ári til að lækka afltopp sinn. Sex rafveitur eiga ekki kost á beinum viðskiptum við Landsvirkjun og kaupa rafmagn í heildsölu af Rafmagnsveitum ríkisins og greiða 10% álag á framangreint verð til að mæta tapskostnaði við flutning orkunnar eða 9,68 kr. fyrir hverja kwst. sem er nokkru hærra en kostnaður við raforkuvinnslu í olíustöðvum, einkum þeim nýjustu. Þrjár þessara rafveitna framleiddu á síðasta ári alls um 78 mwst. af raforku í olíustöðvum til þess að lækka afltopp sinn. Auk þess voru framleiddar um 160 mwst. vegna toppkeyrslu í olíustöðvum í eigu viðskiptavina einnar rafveitunnar til þess að lækka afltopp viðkomandi veitu samkvæmt samningum þeirra í milli. Á síðasta ári framleiddu rafveiturnar og viðskiptavinir þeirra því samtals um 280 mwst. til þess að lækka afltopp sinna veitna eða sem svarar notkun u.þ.b. 70 heimila á raforku til almennra heimilisnota eða til um 8 heimila sem nota rafmagn til hitunar. Hér er því ekki um mjög mikla framleiðslu að ræða sem betur fer. Uppbygging gjaldskrár Landsvirkjunar var breytt 1. jan. 1991 í framhaldi af vinnu svokallaðs vorhóps sem skipaður var fulltrúum Landsvirkjunar. Megininntakið í þeirri vinnu var að lækka gjaldskrána til þess að draga úr olíunotkunarkeyrslunni. Í gjaldskrá Landsvirkjunar er því tekið tillit til varaaflsveitnanna þegar yfirafl er ákveðið jafnframt því sem Landsvirkjun greiðir rafveitum árlegt gjald fyrir að hafa varaafl til reiðu sem hægt er að grípa til í orkuskorti. Ætla má að þegar afl raforkukerfisins verður betur nýtt muni gjald fyrir afl umfram áskrift hækka og raforkuvinnsla í olíustöðvum aukast. Þetta er hættan. Í þessu sambandi er rétt að benda á að rafveitur sveitarfélaga hafa komið sér upp varaafli til þess að grípa til þegar bilanir verða í raforkukerfinu, en varastöðvar eru oft í tengslum við hita- eða vatnsveitur. Það er dýrt að auka afl í vatnsorku- og jarðvarmavirkjunum eins og hv. þm. kom inn á til þess að mæta hæstu afltoppum og því hagkvæmt oft og tíðum að þessar stöðvar séu nýttar þegar afltakmarkanir eru í raforkukerfinu. Það er jafnframt eðlilegt að Landsvirkjun reyni að koma í veg fyrir að stöðvarnar séu nýttar þegar nægt afl er í kerfinu og það var einmitt megintilgangurinn með þeirri breytingu sem gerð var á gjaldskránni árið 1992.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. upplýsingarnar sem varpa ljósi á það að þessi notkun á olíu er nokkuð lítil, en engu að síður er hún þannig að mér er tjáð að það sé nokkuð ódýrara að framleiða rafmagn með olíu, þ.e. með hagkvæmustu olíustöðvunum, heldur en verðið sem gefið er upp núna 8,8 kr. á kwst. Svo maður tali ekki um þegar það er búið að fara í gegnum Rarik og er komið upp í 9,6 þannig að það virðist enn mega gera betur í þessum efnum. Hins vegar verður að benda á að um leið og fer að kreppa að, þegar við förum að fullnýta Blönduvirkjun og förum að stefna að nýrri virkjun, þá þurfum við að sjálfsögðu að vera tilbúnir til þess að framleiða meira með olíu. En ég vil endurtaka þakkir mínar til hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að bera fram þessa fyrirspurn og hæstv. iðnrh. fyrir að svara henni. Mér fannst það mjög merkilegt sem fram kom í svari hæstv. ráðherra að aðeins er um að ræða um 0,17% af raforkunni í landinu sem framleidd er með olíu. Það er ótrúlega lítið, verð ég að segja. Ég held að áður en menn hrapa að róttækum breytingum á skipulagi raforkukerfisins í landinu, þá þurfi menn að hafa þessa staðreynd í huga því að inni í þessari raforkuframleiðslu, þessum 0,17%, er t.d. Grímsey og reyndar fleiri slíkir staðir þar sem sérstaklega háttar til. Ég er hins vegar alveg sannfærður um það að ef Landsvirkjun liti ekki þannig á að hún væri fyrirtæki allra landsmanna og ef hún sinnti sínum notendahópi eingöngu út frá þrengstu rekstrarhagsmunum, þá væri kostnaðurinn við viðbótaraflið hærri en hann er núna en ekki lægri. Þetta gæti ég sýnt hv. þm. fram á í gögnum sem ég hef undir höndum ef hann óskaði eftir því við annað tækifæri, en ég tel ástæðu til að ræða þessi mál í heildarsamhengi og þakka honum fyrir að fitja upp á málinu.

Herra forseti. Ég held að það sé hárrétt, og það kom mér á óvart þegar ég fékk þessar upplýsingar, hversu lítill hluti það er í raun og veru af raforkuframleiðslunni í landinu sem er til kominn vegna þess að olíustöðvar eru keyrðar. Það er aðeins 0,17%. Það er alveg ljóst að breytingin á gjaldskrá Landsvirkjunar árið 1992, þegar verðið var lækkað úr 101 kr. rúmri niður í 8,80 kr., gerir útslagið á það að menn fara frekar að nota yfiraflið og umframaflið heldur en að nýta olíuna í þessu sambandi. Það hefur orðið á þessu veruleg breyting. Skipulag orkumálanna tengist þessu máli ekki nema að mjög takmörkuðu leyti eins og hv. þm. kom inn á áðan. Það var af allt öðrum toga til komið sem sú ákvörðun hefur verið tekin. Hv. þm. Pétur Blöndal spurði, eða sagði öllu heldur, að það væri hægt að fara með þetta verð enn neðar en í 8,80 kr. vegna þess að kostnaður við framleiðsluna væri minni hjá mörgum rafveitunum. Það kann að vera rétt. Þó held ég, og þær upplýsingar hef ég, að í nýjustu og bestu veitunum er verðið á bilinu 5--6 kr. en það verð stendur aðeins undir breytilegum kostnaði og það er auðvitað alveg eðlilegt að nýta þá umframorku sem er til í kerfinu ef hún stendur undir breytilegum kostnaði. En þetta verð gildir bara fyrir nýjustu veiturnar. Í þeim eldri er þetta miklu dýrara. Ég held að það sé í raun og veru það nálægt þessu verði sem Landsvirkjun selur á að ekki sé ástæða til eins og hv. þm. Svavar Gestsson kom inn á að hlaupa til og gera miklar breytingar á þessu einmitt núna.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um málefni Ríkisútvarpsins og þá einkum um dreifikerfi þess og sérstaklega um rétt landsmanna til að nýta sér þá þjónustu ríkisfjölmiðilsins. Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hve mörg heimili á landinu ná ekki sendingum útvarps og sjónvarps Ríkisútvarpsins? 2. Eru uppi áætlanir um að ljúka uppbyggingu dreifikerfis þannig að það þjóni öllu landinu? 3. Hvað er reiknað með að slík uppbygging kosti? 4. Hvað líður endurskoðun Póst- og símamálastofnunar á gjaldskrá sinni fyrir flutning útvarps- og sjónvarpsmerkis eftir ljósleiðara? Nú er það vitað þó að ekki séu það mörg heimili í prósentum talið, að samt eru þau allmörg sem búa við skert skilyrði til móttöku útvarps- og sjónvarpssendinga eða hafa enga möguleika til að nýta sér dagskrá sjónvarps og Rásar 2 en Rás 1 mun eftir því sem ég best veit alls staðar heyrast, þokkalega a.m.k. Á Norðurlandi, þar sem ég þekki best til, hef ég fylgst með því hvernig vonir eru vaktar um úrbætur sem síðan er frestað vegna þess að önnur verkefni koma til sem talin eru brýnni. Því er mikilvægt að mínum dómi að fá fram hvort ekki sé meiningin að ljúka uppbyggingunni þannig að landsmenn allir njóti þessara miðla. Það væri miklu betra að fá það fram svo fólk gæti við það miðað, ef ekki á að ljúka dreifikerfinu til þess hluta þjóðarinnar sem eftir er að koma sjónvarpsmerkinu til. Að mínum dómi hlýtur það að vera forgangsverkefni Ríkisútvarpsins umfram flest önnur verkefni að landsmenn allir njóti þessara grundvallarréttinda sem við teljum sjálfsögð, að hafa útvarp og sjónvarp. Ég vonast til að hæstv. menntmrh. svari þessum spurningum og einnig hinni sem er þessum tengd um gjaldskrá Pósts og síma fyrir notkun á ljósleiðaranum til að senda útvarps- og sjónvarpsmerki en gjaldskráin er svo há að Ríkisútvarpið telur hagsmunum sínum betur borgið með því að eiga og reka eigið dreifikerfi en það hlýtur að vera þjóðhagslega óhagkvæmt að byggja upp og reka dýrt dreifikerfi þegar ljósleiðarinn sem er fyrir hendi gæti tekið við því hlutverki að verulegu leyti.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hve mörg heimili á landinu ná ekki sendingum útvarps og sjónvarps Ríkisútvarpsins?`` Að því er útvarp varðar þá ná öll heimili sendingum Rásar 1 frá FM, lang- eða miðbylgjusendum. Um það bil 99,4% landsmanna ná útsendingum Rásar 2 og er þá miðað við fasta búsetu og eru því um 1.500 manns utan dreifisvæðis Rásar 2. Að því er sjónvarp varðar eru um 50 sveitabæir sem ekki ná útsendingum sjónvarpsins og um 30 bæir búa við léleg móttökuskilyrði eða alls um 80 bæir. Spurt er: ,,Eru uppi áætlanir um að ljúka uppbyggingu dreifikerfis þannig að það þjóni öllu landinu?`` Og einnig: ,,Hvað er reiknað með að slík uppbygging kosti?`` Til þess að Rás 2 nái til allra heimila í landinu er talið að fjölga þurfi sendum rásarinnar um 160. Þeir eru nú 68. Kostnaður við þá fjárfestingu er áætlaður um 220 millj. kr. Er þá miðað við þá stærð senda sem er algengust í dreifikerfinu. Gert er ráð fyrir að það kosti um 240 millj. kr. að koma sjónvarpi til um 80 sveitabæja sem eru utan dreifikerfisins eða búa við léleg skilyrði eins og að framan segir. Það munu ekki vera uppi áætlanir um það hjá Ríkisútvarpinu að fullgera dreifikerfið. Fjórða spurningin lýtur að endurskoðun á gjaldskrá Póst- og símamálastofnunar. Ég get ekki litið á það sem hlutverk mitt að svara um það efni. Það heyrir undir annan ráðherra, hæstv. samgrh. Á hinn bóginn tel ég að það sé mjög æskilegt að íhuga það að Póst- og símamálastofnunin taki alfarið að sér dreifikerfi útvarpsins og sjónvarpsins þannig að Ríkisútvarpið verði þar frekar sem viðskiptavinur heldur en eigandi að dreifikerfinu.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis taka undir þau orð hæstv. menntmrh. að það sé mjög æskilegt að Póstur og sími taki að sér dreifingu útvarpsefnis og minni á að í sambandi við störf útvarpslaganefndar fyrir nokkrum árum var lögð vinna í það með aðstoð Háskóla Íslands að varpa ljósi á þá kosti sem væru fólgnir í því annars vegar að byggja upp dreifikerfi Ríkisútvarpsins sérstakega, ellegar þá að nýta það ljósleiðarakerfi sem fyrir er í landinu. Sú skýrsla varpaði ljósi á það að stofnkostnaður væri svipaður en rekstrarkostnaður mun minni ef ljósleiðarakerfið væri notað almennt fyrir dreifingu útvarps- og sjónvarpsefnis. Sá sparnaður sem menn komust að niðurstöðu um í þessari skýrslu nam um 400 millj. þannig að það styður mjög þá yfirlýsingu sem hæstv. menntmrh. kom með í ræðu sinni að þetta væri æskileg lausn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Það er ástæða til að sú umræða falli ekki niður að meðan ekki hefur tekist að koma sjónvarps- og útvarpsmerki til allra landsmanna, þá þurfi að vinna betur og ljúka því verki. Það er ástæða til að spara svo sem framast er kostur og það er líka ástæða til að dreifa sjónvarpsefninu eftir þeim hagkvæmustu leiðum sem fyrir hendi eru og því tengdi ég síðustu spurninguna við hinar vegna þess að mér er svo sem sama hvernig farið er að þessu. Auðvitað á að taka ódýrasta kostinn til þess að dreifa sjónvarpsefninu, en málið er að það komist til allra landsmanna. Það vildi ég meina að væri aðalatriðið.

Herra forseti. Frá því að þessi fyrirspurn var lögð fram í þinginu hefur nefnd á vegum hæstv. menntmrh. skilað áliti, nefnd undir forsæti formanns útvarpsráðs, um hagkvæmni þess að flytja sjónvarpið í útvarpshúsið við Efstaleiti 1. Samkvæmt fréttum fjölmiðla telur nefndin þann kost bestan að flytja sjónvarpið í Efstaleiti. En fyrirspurnin stendur einnig og ekki síður um hagkvæmni þess að flytja og væri gott að fá svör hjá hæstv. menntmrh. um það og þá í leiðinni hvenær hafist verði handa um flutninginn og hvenær megi búast við að þessum flutningi ljúki, hversu mikill rekstrarsparnaður á ári verði af flutningnum og hvort ekki sé eðlilegt að nota þann sparnað til þess að koma sjónvarpsmerkinu til allra landsmanna.

Herra forseti. Spurningin snerist um það hvað liði störfum þeirrar nefndar sem ég setti á laggirnar til þess að fjalla um húsnæðismál Ríkisútvarpsins. Raunar var þeirri spurningu svarað áður en til þessarar umræðu kom því að hinn 3. apríl sl. fékk ég bréf frá starfshópi sem ég setti til þessara starfa 19. júlí sl. og í áttu sæti Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, formaður útvarpsráðs, Heimir Steinsson útvarpsstjóri, Pétur Guðfinnsson, framkvæmdastjóri sjónvarps, Markús Örn Antonsson, framkvæmdastjóri hljóðvarps, og Ásdís Halla Bragadóttir, aðstoðarmaður minn. Starfshópurinn komst að þeirri niðurstöðu að það væri hagkvæmt að flytja starfsemi Ríkisútvarpsins undir eitt þak og í áliti hennar kemur fram að hún telur að fjárfestingin við flutninginn á starfsemi sjónvarpsins í Efstaleiti muni kosta um 515 millj. kr. Þar af sé frágangur húsnæðis og lóðar um 370 millj., frágangur aðalmyndvers 80 millj. og flutningur búnaðar og endurnýjun 65 millj. Þá kemur einnig fram í þessu bréfi að það sé mat fjármáladeildar Ríkisútvarpsins að árlegur sparnaður við rekstur Ríkisútvarpsins undir einu þaki í Efstaleiti sé um 46,6 millj. kr. og síðan er vakið máls á því í bréfinu að fram hafi komið óskir um það frá Stöð 2 að kaupa húsnæði sjónvarpsins við Laugaveg. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að þetta bréf var ritað hinn 3. apríl sl. hafa þeir atburðir gerst að forráðamenn Stöðvar 2 hafa keypt annað húsnæði undir starfsemi sína þannig að það má segja að hafi verið þörf á skjótum aðgerðum í þessu máli vegna hugsanlegrar sölu húsnæðisins á Laugavegi þar sem sjónvarpið er þá sé sá tími nú liðinni og það megi þess vegna að gefa sér tóm til þess að skoða betur þau gögn sem fram hafa verið lögð og eru forsendur fyrir þessari niðurstöðu nefndarinnar. Ég hef í hyggju að nýta mér það og athuga þetta mál nánar og skoða í stærra samhengi við framtíð Ríkisútvarpsins því að þessi hús hlaupa í sjálfu sér ekki frá okkur. Hinu vil ég vara við að menn fari strax að velta því fyrir sér hvort sá rekstrarsparnaður sem þarna er nefndur eigi að renna til þess að byggja upp dreifikerfið. Það væri miklu nær að nýta hann ef í þessar framkvæmdir yrði ráðist til þess að standa straum af kostnaði við þessar framkvæmdir. Menn verða einnig að gera það upp við sig og velta því fyrir sér hvort þeir vilja á þessum tímum verja rúmlega hálfum milljarði í þessar framkvæmdir eða ekki. Þetta er mál sem eðlilegt er að menn gefi sér færi til þess að skoða í samhengi við framtíð Ríkisútvarpsins og ýmsa stöðu í fjármálum ríkisins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og tek undir það með honum að húsin hlaupa ekki frá okkur, og má kannski segja því miður að einhverjum hluta a.m.k. Ef útvarpshlutinn einn væri til í Efstaleiti 1, þá er mér til efs að menn færu nú að byggja upp sjónvarpshlutann og þannig mætti koma með nokkur ,,ef`` í þessu máli. En staðreyndirnar liggja fyrir og ég þakka honum þau svör að ástæða sé til að fara að flytja sjónvarpið í Efstaleiti 1. Ég vona að allt þetta komi til með að leiða til betri dagskrár og betri rekstrar Ríkisútvarpsins og ég endurtek, og mun endurtaka það aftur og aftur, að það er ekki ásættanlegt að fólk á byggðu bóli á Íslandi verði að vera áratugum saman án þess að ná sendingunum. Vonandi verður tæknin til þess fljótlega að það verði mun ódýrara að ljúka uppbyggingu dreifikerfisins. Vonandi verða þær lausnir fljótlega til að við getum þokkalega ánægð sagt að Ríkisútvarpið sé allra landsmanna jafnt.

Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það sem kom fram í máli hv. þm. að við stöndum frammi fyrir þessari spurningu sem hann varpaði fram vegna þess hvernig staðið var að byggingu útvarpshússins í upphafi. Ég held að það sé alveg rétt sem hann sagði að mönnum hefði ekki dottið í hug að vera að velta þessu jafnmikið fyrir sér og raun ber vitni, að flytja sjónvarpið á annan stað, nema vegna þess að þarna var byggt svo risastórt hús og stór hluti þess stendur enn ónýttur og menn eru alltaf að velta fyrir sér hvernig hagkvæmast er að nýta þetta mikla hús.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að við innheimtu skipulagsgjalds hefur þeirri verklagsreglu verið beitt að gera einum eiganda að sameign að greiða heildarskipulagsgjald fyrir sameignina í stað þess að eigendum væri gert að greiða í samræmi við þeirra eignarhlut. Þessari innheimtuaðferð hefur nú verið breytt. Í skriflegu svari við fyrirspurn minni um þátt fjmrn. í þessu máli segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er því ekki á forræði fjármálaráðuneytis að kveða á um skýringu skipulagslaga, þar með taldar forsendur álagningar skipulagsgjalds, og hefur ráðuneytið enga verklagsreglu sett um innheimtu gjaldsins.`` Jafnframt því sem ráðuneytið vísar frá sér ábyrgð á umræddri verklagsreglu er í svarinu viðurkennt, og vitnað þá í upplýsingar frá Fasteignamati ríkisins og ríkisbókhaldi, að við umrædda verklagsreglu hafi verið stuðst við innheimtu skipulagsgjaldsins. Þar sem hér er um innheimtuaðferð að ræða og umræddar stofnanir, Fasteignamat ríkisins og Ríkisbókhald, heyra stjórnskipulega undir fjmrn. er rétt að fá skýringu á því hver ber í raun ábyrgð á því að með þessum hætti hefur verið staðið að innheimtu gjaldsins. Í fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. var einnig spurst fyrir um hvort innheimtuaðferð sú sem hér um ræðir styddist við lagaheimildir. Í svari hæstv. ráðherra kemur ekki fram að innheimtuaðferðin styðjist við sérstakar lagaheimildir, en því er hins vegar lýst yfir að það brjóti ekki í bága við lög að innheimta hjá einum eiganda gjöld fyrir eign sem fleiri eiga í sameign. Þótt slík innheimta flokkist ekki undir lögbrot verður hún að teljast afar sérkennileg sem venjulegt innheimtuúrræði. Ekki verður hér borið við neins konar neyðarrétti þar sem ekki er um að ræða ítrekaðar innheimtuaðgerðir sem ekki hafa borið árangur. Verður innheimtu opinbers gjalds að þessu leyti alls ekki jafnað til þeirra úrræða sem t.d. framkvæmdaaðilar gætu gripið til til þess að ná inn útistandandi skuldum vegna framkvæmda við sameign með því að ganga að þeim eiganda sameignarinnar sem líklegastur væru til þess að vera borgunarmaður fyrir skuldinni sem ekki hefur tekist að innheimta með öðrum hætti. Þótt innheimta af því tagi sem hér um ræðir teljist ekki lögbrot verður hún þó að teljast óframkvæmanleg út frá jafnræðisreglu og lágmarkssanngirniskröfu. Hér er því eðlilegt að spurt verði hvort ekki sé rétt að banna með lögum innheimtuaðferðir af þessu tagi og því hef ég lagt fyrir hæstv. fjmrh. eftirfarandi þrjár spurningar: 1. Hver er að mati ráðherra ábyrgur fyrir þeirri innheimtuaðgerð að gera einum eiganda af mörgum að standa skil á heildarskipulagsgjaldi fyrir sameign án þess að sérstakar lagaheimildir standi til slíkrar innheimtu opinbers gjalds? 2. Telur ráðherra eðlilegt og sanngjarnt að einn aðili sé gerður ábyrgur fyrir greiðslu opinberra gjalda af sameign? Ef svo er, í samræmi við hvaða sanngirnis- eða jafnræðisreglu telur hann rétt að velja slíkan aðila? 3. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að bannað verði með lögum að krefja einn eiganda um heildargreiðslu opinbers gjalda af sameign?

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrstu fyrirspurninni af þremur vil ég láta það koma fram að á þskj. 555, sem er skriflegt svar við fyrirspurn hv. þm. og hann reyndar vísaði til í fyrirspurn sinni áðan, er fjallað um þetta tiltekna atriði. Þar kemur fram að umhvrn. ber ábyrgð á álagningu og innheimtu skipulagsgjalds, enda er álagningin á því gjaldi samkvæmt 35. gr. skipulagslaga, en þau lög heyra undir umhvrn. og því hefur umhvrh. forræði þess máls. Þess vegna hefði kannski verið eðlilegt að beina fyrirspurninni til viðkomandi ráðherra. Ég vek þó athygli á því, og ég held að það skipti máli í þessu tilliti, að það kom einnig fram í svari mínu að ákveðið hefur verið að gera á tekjubókhaldskerfinu þær breytingar sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að skrá fleiri en einn eiganda að hverjum matshluta og þannig verður hægt að innheimta skipulagsgjald hjá hverjum eiganda fyrir sig. Eins og þá kom fram í umræðunni er það undantekning að innheimtunni var beint að einum eiganda en samkvæmt skrám Fasteignamats ríkisins voru 502 þeirra einstaklinga sem krafðir voru um skipulagsgjöld á sl. ári ekki skráðir einu eigendur eignanna. Sem svar við annarri fyrirspurninni vil ég segja að það eru ekki nein ný sannindi að sameigendur beri óskipta ábyrgð á skuldbindingu sem rís af sameign, hvort heldur um er að ræða greiðslu á sköttum eða öðrum fjárkröfum sem sameign tengjast. Mér er ekki kunnugt um það að nokkrir þeir skattar er lúta að forræði fjmrh. séu innheimtir með þessum hætti. Þó ætla ég ekki að útiloka að einhver jurt sé í þeim frumskógi sem ég þekki ekki. Hvort ábyrgð af þessu tagi sé eðlileg eða sanngjörn vil ég fremur láta öðrum eftir að meta en frá mínum bæjardyrum séð er eðlilegt að sérhver gjaldandi sé krafinn um greiðslu gjalds sem honum ber að greiða. Ég held að þá meginreglu eigi að virða þótt annað þurfi ekki að vera ólöglegt. Sem svar við þriðju fyrirspurninni þá kom það fram í svari mínu, sem ég hef margoft vísað til, að gerðar hafa verið ráðstafanir sem gera það mögulegt að skipulagsgjald af sameign verði innheimt hjá hverjum sameiganda fyrir sig og það auðvitað skiptir máli í þessu tiltekna dæmi sem tekið hefur verið og hv. þm. hefur unnið að og hefur nú náð fram því markmiði sem hann stefndi að eins og allir vita. Ég vil taka það fram að það eru ekki fyrirliggjandi neinar hugmyndir af minni hálfu að flytja sérstakt lagafrv. um þetta efni. Kannski er ekki alveg ljóst heldur hvar ætti að koma slíku lagaákvæði fyrir. En það er að sjálfsögðu eðlilegt að skoða þetta mál þegar verið er að fjalla um viðkomandi lög, t.d. í viðkomandi hv. nefnd sem fengi slíka löggjöf til meðferðar af einhverju tilefni á þinginu. Mér er ljóst að þetta eru kannski ekki mikil eða merkileg svör en ég vil þó að síðustu láta það koma fram að mér sýnist að í þessu máli hafi það gerst að starfsháttum hefur verið breytt á þann veg að nú er öllum gjaldendum send greiðslutilkynning og þeir látnir greiða, en eftir sem áður gildir sú regla í þessum sköttum eins og svo mörgum öðrum að ábyrgðin er allra húseigenda og hægt að ganga að sumum þeirra ef aðrir greiða ekki, oftast er það þannig að húseignin sjálf stendur þá undir viðkomandi skuldbindingum sem veð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég er ekki alveg sáttur við þau þó að ég sé að sjálfsögðu mjög sáttur við það að þessari innheimtuaðferð hafi verið breytt í fjmrn. Ég er ekki fyllilega sáttur við þau að því leyti til að ég tel að það sé hæpið að vísa þessu máli til umhvrn. þar sem hér er einungis um að ræða ákveðna innheimtuaðferð sem ég tel að engar sérstakar lagaheimildir séu fyrir í skipulagslögum og hafi raunar verið tekin ákvörðun um í stofnunum sem heyra stjórnskipulega undir hæstv. fjmrh. Ég vil einnig minna hæstv. fjmrh. á það í tilefni af svari hans við annarri fyrirspurn minni, að hægt er að gera hvaða eiganda að sameign sem er ábyrgan fyrir sameigninni, þá ber að gera greinarmun á því hvort um er að ræða neyðarúrræði, eins og ég minntist á, sem menn geta gripið til þegar venjulegar innheimtuaðferðir hafa ekki dugað og menn ganga þá að þeim eiganda sameignarinnar sem er líklegastur borgunarmaður fyrir skuldunum. Þetta er algengt að þeir geri sem eru verktakar og sjá enga aðra leið færa, en mér finnst ekki hægt með nokkru móti að jafna þessu saman við venjulegar innheimtuaðferðir. Ég hygg að hæstv. ráðherra sé mér sammála í því atriði. Ég held að það sé mjög mikilsvert að hæstv. fjmrh. stjórni sínum frumskógi með ákveðin sanngirnissjónarmið í huga og mér sýnist að viðbrögð fjmrn. við þessum fyrirspurnum mínum séu í þeim anda að það hafi verið litið svo á að rétt væri að gera breytingu á þessum málum og ég fagna því í sjálfu sér.

Virðulegi forseti. Það er kannski óþarfi að orðlengja meira um þetta mál. Ég tók það skýrt fram áðan að ég teldi að aðalreglan ætti að vera sú að eðlilegt sé að sérhver gjaldandi sé krafinn um greiðslu gjalds sem honum ber að greiða þannig að við erum sammála um það. Ég vil endurtaka að hvort sem mér líkar betur eða verr eða hvort sem öðrum líkar betur eða verr, þá er forræði þessa skatts, þ.e. skipulagsgjaldsins, hjá umhvrh. og svo er reyndar um nokkra aðra skatta að þeir heyra ekki undir fjmrn. Hefur það stundum leitt til erfiðleika í framkvæmd. Ég nefni t.d. erfðafjárskatt í því sambandi. Það kemur oft fyrir að menn leita til fjmrn. en ég verð að vísa þeim til félmrn. af því að sá skattur er á forræði félmrn. og reglugerð um hann gefin út af félmrn. og þar er forræðið. Hitt er svo annað mál, og það er rétt hjá hv. þm., að framkvæmdin var hjá stofnun, Fasteignamati ríkisins, sem heyrir undir fjmrn. og af því tilefni var gripið til aðgerða hjá þeirri stofnun til þess að koma í veg fyrir að það væri látið viðgangast að senda þeim sem fyrstur er í stafrófinu greiðslutilkynningu fyrir alla eigendur viðkomandi fjölbýlishúsa. Ég tel því að fjmrn. hafi brugðist eðlilega við og þetta tiltekna mál sé úr sögunni. Svo verða menn að skoða það í framhaldinu hvort ástæða er til að breyta lögum og þá hvaða lögum á að breyta.