Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Mér skildist, að það stæði eins á með þetta mál sem önnur, að þm. óski heldur eftir því, að það gangi fljótt að afgr. það, og þess vegna ætla ég ekki að hafa mjög langa framsögu, enda er þetta gamalkunnugt mál hér á Alþ., því að ég hefi flutt áður till. um sama efni og fengið þær samþ., og það er þegar orðin töluverð reynsla um framkvæmd þessara mála. Eins og þm. er kunnugt, var byrjað á því árið 1936, eftir að Alþ. hafði samþ. þál., sem ég bar fram um hafrannsóknir og rannsóknir á fiskimiðum og fiskigöngum hér við land, og var fyrst leigður togari til þessara rannsókna um stuttan tíma og síðar var varðskipið Þór útbúið í þessu skyni. Samskonar till. hafa verið samþ. þrisvar hér á Alþ., og þessum rannsóknum hefir verið haldið áfram siðan 1936, mest með varðskipinu Þór, Skipið var útbúið með rannsóknartækjum. sem ég ætla, að hafi kostað 6 þús. kr., og innréttað rúm í skipinu til þess að hægt væri að framkvæma þessar rannsóknir á skipsfjöl. En nú hafa þessar rannsóknir fallið niður, sökum þess að skipið var leigt, og sjálfsagt hefir það verið mjög skynsamleg ráðstöfun fjárhagslega. En ýmsar ástæður eru þess valdandi, að það er mjög óheppilegt, að þessar rannsóknir falli niður í ár. Ég vil færa fram sem rök fyrir því, að í fyrsta lagi hafa þessar rannsóknir sýnt mjög mikinn árangur, þótt á byrjunarstigi séu. Í því sambandi vil ég nefna það, að einmitt þessar rannsóknir, mælingar á sjávarhita á ýmsum stöðum og ýmsu dýpi, og rannsóknir á því, hvaða fiskar hafast við í sjónum við eitt eða annað hitastig, hafa afarmikilsverða þýðingu til leiðbeiningar um það, hvar menn eigi að leita nytjafiska. Þessar mælingar hafa sýnt mjög nákvæmlega, við hvaða hitastig hrygningarfiskur eða fullvaxinn þorskfiskur heldur sig helzt, og sömuleiðis hvar hinn uppvaxandi fiskur heldur sig helzt. Það hefir líka fundizt, að því er virðist með alveg öruggri vissu, hvar leita megi karfans, sem menn gera sér vonir um, að geti orðið landsmönnum nytjafiskur. Það merkilega atriði hefir komið í ljós, að það má ganga að honum vísum á straumamótum, þar sem kaldur og hlýr straumur mætast, en þó þeim megin við línuna, sem hlýrri straumurinn er. Ég ætla ekki að fara langt út í þessi atriði, því að það er hált á því svelli fyrir menn, sem ekki eru lærðir, en ég verð að geta um þetta, og einnig hitt, að úr því að með þessum, þó að sjálfsögðu mjög ófullkomnu rannsóknum, sem hafa farið fram á því, hvaða leiðir fiskurinn færi af Íslandsmiðum til Grænlands, hefir þó tekizt að leiða í ljós, að þetta mætti rekja, er hin mesta þörf á, að því verði haldið áfram. Það, sem mest hefir hamlað því, að þetta mætti rannsaka til hlítar, er ísrekið, og það þarf að reyna að rannsaka þetta aftur við sæmileg skilyrði. Fiskifræðingar telja miklar líkur til, að finna megi þessar fiskislóðir og rekja þær örugglega, og ég vil líka minna á það, að það hafa fundizt verustaðir ýmsra nytjafiska, sem hingað til hafa verið vanræktir, en líklegt má telja, að gætu haft allverulega þýðingu fyrir fiskiðnaðinn. Það er mikill fjöldi nytjafiska, sem litið hafa verið rannsakaðir þessi 3–4 ár, sem varðskipið Þór hefir stundað fiskirannsóknir, og er það mikið fyrir þá sök, að náttúrlega höfum við miklu ófullkomnari útbúnað til slíks en tíðkast hjá öðrum þjóðum, þar sem menn eru langtum lengra komnir með þessar rannsóknir. Ég ætla ekki að fara að þreyta hv. þm. með neinum tölum í þessu sambandi, en aðeins bæta því við, að fyrir þátttöku okkar Íslendinga í fiskirannsóknum og hafrannsóknum má ætla, að það sé, að erlendis hefir okkur nú verið veitt tiltölulega mikil athygli í sambandi við þessi mál, og við höfum þar af leiðandi fengið sæti í alþjóða-hafrannsóknaráðinu, og má búast við því, að till. frá Íslendingum hafi miklu meira að segja meðal þeirra vísu manna heldur en yrði, ef við tækjum engan þátt í rannsóknum á því sviði, og er þess vegna alveg sérstök ástæða fyrir okkur að halda þeim áfram, jafnvel þó að í smáum stíl verði. Fyrsta ástæðan fyrir því er sú, að við Íslendingar höfum farið því á flot við aðrar þjóðir, að við mættum breyta landhelgi okkar að nokkru, mest með tilliti til uppvaxandi nytjafiska, í fyrsta lagi að alfriða Faxaflóa fyrir botnveiðitækjum. Í því sambandi er vert að geta þess að þær hafrannsóknir og tilraunir, er fóru fram hér í Faxaflóa, hafa að því er mér virðist leitt ákaflega merkilega hluti í ljós. Þar reyndist miklu meira vera af fiski innan við landhelgislínuna en utan við hana, enda þótt dýpið væri að heita mætti hið sama og sjávarhiti og botn nákvæmlega eins. Ég vil aðeins nefna í þessu sambandi örfáar tölur, þar sem reynt var að veiða með botnvörpu beggja megin landhelgislinunnar, á samskonar botni, álíka miklu dýpi og alveg jöfnum sjávarhita. Á 71/2 klst. veiddust utan landhelgislínunnar 2656 fiskar, en hinsvegar innan hennar við sömu skilyrði 18792 fiskar. Þetta er geysimikill munur. Á öðrum stað, þar sem alveg stóð eins á, fengust utan við landhelgislínuna 154 fiskar, en innan við hana 2649 fiskar. Þetta eru ákaflega eftirtektarverðar tölur, þó að þær náttúrlega segi ekki allan sannleikann, því að það er margt fleira, sem kemur til greina, en fjöldi fiskanna, t. d. hve stórir þeir eru, en samt er vert að veita þessum tölum athygli. Það, sem ég meina með þessum till., er í fyrsta lagi það, að þegar nágrannaþjóðir okkar, og eiginlega allar þær þjóðir, sem tekið hafa þátt í fiskirannsóknum, bæði í norðurhöfum og við strendur Íslands, eru nú í styrjöld og geta ekki framkvæmt neitt þessháttar, væri það ákaflega mikils virði fyrir okkur Íslendinga, sem erum að mestu leyti lausir við hildarleikinn, a. m. k. beinlínis, að við héldum áfram þeim litlu fiskirannsóknum, sem byrjað var á. Það er varla unnt að afsaka það, að láta þetta algerlega niður falla. Í öðru lagi er það afaráríðandi, ef við ætlum að fá einhvern árangur af málaleitun okkar um friðun Faxaflóa, að við látum einmitt fara fram á þeim slóðum nákvæmar og óslitnar rannsóknir. Það verður að leitast við, að þær verði óslitnar og að engin ár falli úr. Ég hefi þess vegna hugsað mér og ráðgast um það við mér fróðari menn, að reynandi væri að gera varðbátinn Óðin út um nokkurn tíma til að rannsaka Faxaflóa eða grunnmiðin við Austfirði og Vestfirði, önnurhvor eða bæði. Mér er ljóst, að þetta skip er ekki til þess fallið að gera rannsóknir á djúpmiðum, en á Faxaflóa og fjörðunum austan lands og vestan gætu þær rannsóknir komið að fullu liði. Árni Friðriksson fiskifræðingur segir t. d., að í varðbátnum Óðni sé rúm til að setja niður rannsóknartæki og láta fara fram þær rannsóknir, sem nauðsynlegt sé að gera í skipinu sjálfu. Einnig hefir hann sagt mér, að rannsóknir við Norðurland geti vel fallið saman við landhelgisgæzlu yfir síldveiðitímann. Ég ætla nú ekki að láta fleiri orð fylgja þessari till., en vil þó aðeins bæta því við, að það er lagt til, að ríkissjóður greiði kostnaðinn af þessu að því leyti, sem hann fæst ekki annarstaðar að; en nokkur hluti af þessum kostnaði hefir verið greiddur úr fiskimálasjóði undanfarin ár. Nú er sá sjóður náttúrlega öllu fátækari en áður var, vegna þess að miklu minna fé er nú veitt til hans úr ríkissjóði en áður. Þess vegna er ekki hægt að fullyrða neitt um, hvers hann væri megnugur í þessum efnum nú. Það væri ekki heldur illa til fallið, ef Fiskifélag Íslands sæi sér fært að taka einnig þátt í þessu, því að það liggur mjög nærri verksviði Fiskifélagsins.



Herra forseti! Í grg., sem fylgir þessari þáltill., er tekið fram, hvað fyrir okkur flm. vakir, og þarf því eigi langa framsögu um þetta mál, en ég vil óska þess, að þegar hæstv. forseta þykir umr. hæfilega langt komið, þá fresti hann umr. og vísi till. til allshn, því að hún ætti að geta aflað nokkurra upplýsinga um, á hvern hátt sú verðhækkun, sem þegar hefir orðið vegna hafnargerða, hefir gengið inn í lóðaverðið á ýmsum stöðum í landinn og hinn upprunalegi tilgangur með hafnargerðinni þess vegna ekki náðst. Það eru líkur til, að n. geti aflað nánari upplýsinga um þetta heldur en ég. Ennfremur mætti athuga af nefndinni, hvað margir staðir það eru á landinu, þar sem hugsanlegt væri að koma í veg fyrir, að slíkur styrkur, sem ætlazt er til, að almenningur njóti, hverfi inn í lóðaverð og almenningur hafi engin not af, er lengra líður, heldur einstakir menn, landeigendurnir.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti ! Ég ætla ekki að þreyta menn á langri framsögu fyrir þessari þáltill., allra sízt af því að ég þykist vita, að hv. þm. kjósi gjarnan, að það verði nú stuttur fundur. Ég vil þó taka það sérstaklega fram, að það er náttúrlega nokkur togstreita á milli þeirra, sem sigla til annara landa, bæði á verzlunarflota landsins og á fiskiskipum, og hinna, sem gera skipin út, um þau kjör, sem þessir sjófarendur hafa. Nú sýnist mér, að hægt sé að veita hér nokkur fríðindi þessum sjófarendum, sem ekki geti skaðað neinn mann neitt, í því fólgin að heimila þessum mönnum, eins og í þáltill. greinir, að flytja inn nokkuð til heimilisþarfa sinna af varningi, sem þeir í útlöndum geta fengið miklum mun ódýrari, ef þeir kaupa hann erlendis, heldur en ef þeir kaupa hann hér. Ég vil rökstyðja það með nokkrum orðum, að þetta getur ekki þurft nauðsynlega að hafa neinn kostnað eða útgjöld í för með sér fyrir neinn mann. Hér er ætlazt til þess, að greidd séu öll gjöld hér í landinu fyrir innflutning á þessum varningi. Og þar af leiðandi getur ekki komið til mála, að ríkið tapi neinu, sem því ber fyrir innflutning almennt. Þvert á móti er mjög líklegt, að ríkissjóður mundi græða fé á því, að þessi þáltill. væri samþ. Því að eins og nú er ástatt kemur það mjög oft fyrir, að það finnst hjá skipsmönnum einhver smávegis varningur, sem þeir hafa ekki fengið leyfi til að flytja inn, og reyna þess vegna að koma inn í landið á bak við tollgæzluna. Þetta bendir til þess, að eitthvað síast nú inn í landið af vörum án þess að gjöld komi af til ríkissjóðs. En með því að heimila þennan innflutning hygg ég, að fyrir það mundi algerlega taka. Þetta getur nú verið að einhverju leyti gjaldeyrismál, því að að sjálfsögðu mundi það eitthvað rýmka þær greiðslur, sem farmenn og sjómenn fengju í erlendum gjaldeyri, ef þessi þáltill. verður samþ. En miklu mundi það ekki muna. Einu mennirnir, sem mundu hafa óþægindi af þessu, eru þeir, sem mundu fá innflutning á þessum vörum að öðrum kosti og selja með nokkrum hagnaði hér á landi. Ég hefi minnzt á þetta mál við nokkra kaupsýslumenn. Þeir af þeim, sem ég hefi talað við um þetta, hafa sagt, að það væri hreint og beint hlægilegt, ef kaupsýslumenn færu að telja sér nokkurn ógreiða gerðan með svona lítilfjörlegum innflutningi. Þetta mál hefir náttúrlega fleiri hliðar heldur en sem snúa að ríkinu. Það er, eins og ég tók fram áðan, ákaflega rík freisting fyrir farmenn, einkum þá, sem fyrir heimili hafa að sjá, að reyna að koma inn varningi, sem þeir á þennan hátt geta fengið með bærilegra verði heldur en kostur er að fá hér á landi nú. Það er ekkert undarlegt, þó að svo sé. En þegar svo er ástatt, að mönnum er þetta ekki heimilt, þá hafa þessir farmenn ekki annað með þær greiðslur að gera, sem þeir fá í erlendum gjaldeyri, heldur en að eyða því fé í gildaskálum ytra eða reyna að smygla inn vörum fyrir það. Hvorttveggja er ákaflega óviðkunnanlegt. Það er óviðkunnanlegt, að ríkið setji þannig upp hálfgerðan þjófaskóla með því að neyða menn til að pukra með sína eigin eign, eins og menn verða að gera, ef þeir ætla að smeygja einhverju inn á bak við l. Hitt er ekki gott, að fyrirskipa þessum mönnum óbeinlínis að eyða því fé, sem þeir fá greitt í erlendum gjaldeyri, til óþarfa. Mér finnst ákaflega íhugunarvert að heyra, að þegar finnst hjá hásetum einhver spjör, sem þeir hafa keypt á fjölskyldu sína fyrir sinn erlenda gjaldeyri, að hún sé þá tekin og þeir stimplaðir sem óráðvandir menn, en maður, sem notað hefir þessa skildinga sína til þess að kaupa áfengi eða til þess að skemmta sér með vændiskonum, er talinn hafa farið ráðvandlega með skildinga sína. Það er enn ein hlið á þessu máli, að þeir menn, sem sigla á íslenzka skipaflotanum til annara landa, eru í raun og veru landvarnarmenn okkar Íslendinga í þessu stríði. Þó að þeir beri ekki vopn, eru þeir í raun og veru stríðsmenn okkar, því að þeir sigla á lífshættulegum svæðum og geta, þegar þeir eru í siglingum á svæðinu milli Bretlands og Norðurlanda, búizt við því á hverri stundu, að lífi þeirra sé lokið. Í raun og veru eru því þessir menn sífellt með sverð hangandi yfir höfði sér, og ekki aðeins sínu höfði, heldur einnig þeirra, sem þeir þurfa að veita forsjá. Og virðist mér, að slíkir menn, sem í svona hættu starfa að okkar brýnustu nauðsynjamálum, verðskuldi, að hæstv. Alþ. líti á þeirra störf með þeirri þakklátssemi og viðurkenningu, að það vilji rétta út sem ég kalla litlafingur til þess að veita þeim einhver hlunnindi eða fríðindi og þar með viðurkenna mikilvægi starfs þeirra. Ég hefi veitt því eftirtekt, og það hefir verið vakin eftirtekt mín á því, að þáltill., eins og hún er orðuð nú, sé ekki alls kostar heppilega orðuð að því er snertir fjárhæð verðs þeirra vara, sem farið er fram á, að þessir menn fái að flytja inn. Það er alveg rétt, sem mér hefir verið bent á, að kaupgjald manna er ákaflega misjafnlega hátt við siglingar, og þess vegna er tæpast rétt að miða við helming kaupsins, þegar svo stendur á t. d., að einstakir menn geta komizt upp í 20 þús. kr. í sínum tekjum sem sjófarendur, en aðrir þessara manna fá ekki í slíkar tekjur nema mjög litið yfir árið. Mjög mikill hluti af hinum óbreyttu hásetum siglir ekki að staðaldri til annara landa. Það er nú svo með togarana og þau skip, sem flytja út kældan fisk, að í þessum ferðum komast miklu færri að heldur en þegar skipin eru á saltfisksveiðum. Og útgerðarfélög hafa lagt sig fram um það, að skipta þessari atvinnu milli manna þeirra, sem mundu hafa haft atvinnu á skipum þeirra. ef þau hefðu verið á saltfisksveiðum. Þar af leiðir, að það er mjög algengt, að þessir menn hver fyrir sig verða að sitja heima aðra eða þriðju hverja ferð. Þeirra uppgrip eru því ekki stórkostleg, þó að þeir fái nokkuð hátt mánaðarkaup á meðan þeir eru í förum. Af þessum ástæðum, hve misjafnt menn bera úr býtum við siglingar til annara landa, hefi ég hugsað mér að bera hér fram brtt. við mína eigin þáltill., þar sem ákveðið er, fyrir hve mikla upphæð hverjum farmanni sé frjálst að flytja inn í hverri ferð til annara landa. Og ég mun leyfa mér að leggja þessa brtt. hér fram fyrir hæstv. forseta. Að öðru leyti þarf ég hér ekkert fram að taka. Ég vil þó gjarnan drepa á það, að af einstaka manni, sem ég hefi talað við, hefir verið talið, að það mundi nokkrum vandkvæðum bundið að láta fara fram tollskoðun og tollgreiðslur í þeim skipum, sem þessar vörur flytja, vegna innflutnings á þessum vörum. En ég get ekki fallizt á, að þetta hafi við rök að styðjast. Ég held þvert á móti, að það sé ákaflega einfaldur og auðgerður hlutur, sem mætti haga þannig, að stýrimaður skipsins hefði skrá yfir allar vörurnar og þeim sé safnað saman öllum á einn stað í skipinu. En ef flytja á allar vörurnar upp á tollstöð, tæki það mjög langan tíma fyrir menn að geta fengið þær afhentar aftur, og mætti þá oft búast við, að innflytjandinn yrði þá farinn úr landi, þegar vörurnar væru lausar látnar, og að það lenti þá á hans fjölskyldu að ná í vörurnar. Sé ég því ekki neina ástæðu til að breyta þáltill. minni að því er þetta atriði snertir.

Forseti (HG): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. Þarf tvöföld afbrigði til þess að hún megi komast hér að.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Þessi till. fer fram á það, að Sþ. skori á ríkisstj., eins og það er orðað hér, að ákveða,, að heimilt sé að flytja inn án afskipta gjaldeyrisnefndar vörur, sem sjófarendur kaupa til heimilisþarfa fyrir allt að helming launa sinna, en samkv. brtt. fyrir 150 kr. fyrir hverja ferð, sem skipin fara milli landa. Ég vil taka það fram í tilefni af þessari till. og því, sem hv. flm. sagði, að ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að nauðsynjar, sem farmenn hafa keypt erlendis á ferðum sínum, hafa þeir fengið að flytja í land hindrunarlítið, ég vil ekki segja hindrunarlaust, því að verið getur, að fyrir hafi komið, að steinn hafi verið lagður í götu þess, að þær hafi fengizt fluttar inn í landið. Ég held því, að ekki sé rétt að tala um, að verið sé að tína af sjómönnum spjarir þær, sem þeir kunna að hafa komið með til landsins. En það er annað atriði, sem nokkuð hefir verið talað um, en það er, hversu mikið af kaupi sínu sjómenn skuli fá greitt í erlendum gjaldeyri. Um það hafa staðið yfir samkomulagsumleitanir milli fulltrúa sjómanna annarsvegar og hinsvegar útgerðarmanna, bæði á flutningaskipum og togurum. Ég geri mér vonir um, að áður en langt um líður náist samkomulag um þetta atriði, sem er undirstaða þess, hversu mikið sjómenn flytja inn. Útgerðarfélögin hafa staðið í sambandi við ráðun. um þetta, vegna þess að það snertir gjaldeyrisástandið almennt, hversu mikið af kaupinu er greitt í erlendum gjaldeyri. Vona ég, að samkomulag náist, og mun verða reynt að koma til móts við óskir sjómannanna um frjálsan innflutning. Ég vil leggja til, að umr. um þessa till. verði frestað og vísað til allshn. Sþ. Annars vil ég taka fram, að það er ákaflega stórt atriði, hversu mikinn hluta af kaupi sínu sjómenn fá í erlendum gjaldeyri. Það skiptir milljónum, miðað við núverandi gengi, sem greitt er í kaup á skipunum. Sjá þá allir, hversu gífurleg upphæð það er, sem þannig færi út úr landinu, ef stórlega væri aukið við kaupgreiðslur í erlendum gjaldeyri. Það þarf ekki að auka mikið hlutfallslega þá upphæð, sem greidd er í erlendum gjaldeyri, til þess að það verði ákaflega stór upphæð samtals. Þess vegna er þetta kannske stærra mál en menn gera sér grein fyrir.



Ég get verið því sammála að vísa málinu til n. Það, sem kom mér til að segja hér nokkur orð, var það, að ég vil leiðrétta misskilning, sem komið hefir fram í umr. Hv. flm. virtist álíta, að sú skipting, sem er á sjómönnunum á skipunum, væri miðuð við áhöfn á saltfisksveiðiflotanum, en það er ekki rétt; það er miðað við ísfisksveiðiflotann, og samkv. okkar samþykktum er það þannig, að 12 –13 manna áhöfn siglir í hvert skipti. Áhöfnin á ísfisksveiðunum er 19 menn, en á saltfisksveiðunum 30–35 menn. Þetta vildi ég láta koma fram, til þess að það valdi ekki misskilningi. Þá vildi ég segja nokkur orð til hæstv. viðskmrh. Hann sagði, að sjómenn hefðu fengið að flytja inn hindrunarlitið, eins og hann orðaði það. Þetta tel ég, að sé ekki rétt, en býst við, að það stafi frekar af ókunnugleika en að hann hafi viljað fara með rangt mál. - Margir sjómenn, einkum á fiskiflotanum, líta svo á, að þeir séu eins og hundeltir af tolleftirlitinu samkv. skipun frá æðri stöðum. Það er ekki langt síðan ég var staddur uppi í ráðun. og átti þar tal við fulltrúann að skrifstofustjóranum áheyrandi um sjómann, sem hafði flutt inn fataefni, en það var tekið af honum, af því að hann hafði gleymt að gefa það upp við tollþjóninn, að því er hann skýrði frá, og síðan gat hann ekki fengið það aftur sökum þess, að hann þurfti að borga svo mikið fyrir fataefnið umfram toll og sekt. Það eina, sem sjómenn hafa fengið að flytja inn með sér, er leikföng og kannske örfá epli eða eitthvað þessháttar, af öllu öðru hafa þeir orðið að borga toll. Því er ekki hægt að neita, að þeir hafa litið svo á, að mjög stranglega hafi verið gengið eftir í þessu efni.

Þetta er misskilningur

. Enda hefir hæstv. ráðh. gengið mjög röggsamlega fram í þessum málum, en hvort hann hefir gert það að sama skapi gagnvart öðrum þegnum þjóðfélagsins, skal ég ekki segja um. Um gjaldeyrinn vil ég segja, að það liggur nær að tala um hann í sambandi við annað mál, sem hér liggur fyrir. Hæstv. ráðh. taldi, að samkomulag mundi fást um þetta mál og gengið yrði til móts við óskir sjómanna, en ég hygg. að sjómenn telji, að hæstv. ráðh. hafi gengið of skammt. Sjómennirnir hafa líka rétt samkv. sjómannalögunum og þurfa ekki að beiðast leyfis hjá gjaldeyrisnefnd. Þess vegna er vafasamt það hirðisbréf, sem hann gaf út til útgerðarmanna, en sendi ekki stéttarfélagi sjómanna, um að takmarka skyldi gjaldeyrinn eins og hann ákvað í því bréfi. Hann leit svo á, að stríðsáhættuþóknunin gæti ekki heyrt undir þetta, en Norðmenn o. fl. telja þetta eins og hvert annað kaupgjald. Ég vildi segja hæstv. ráðh. mína skoðun á þessu. Ég vænti þess, að hann mæti sjómönnum sanngjarnlega í þessu og gefi málið frjálst til útgerðarmanna, að þeir megi semja um það við sína starfsmenn, því að ég hefi þá skoðun, að sjómenn geti ekki samið við hæstv. ráðh. um þetta mál, heldur við útgerðarmenn. Þetta vildi ég láta koma fram nú, en skal ekki fara frekar út í gjaldeyrismálið, nema sérstaklega gefist tilefni til.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Ég vil aðeins segja, að þótt þetta sé ekki stórmál, þá get ég ekki haft á móti till. hæstv. viðskmrh. um að málinu verði vísað til n. Það er sjálfsagður hlutur, að málið fái þinglega meðferð, en ég vil vænta þess, að n. láti málið ekki tefjast það lengi, að það dagi uppi í þinginu. Það var ekki annað, sem ég þurfti að segja, en viðvíkjandi því, að þetta væri mikið gjaldeyrisspursmál, vil ég segja, að samkv. brtt. minni er þetta ekki orðið svo fyrirferðarmikið. Ég sá í blaði í morgun skýrt frá því, hvert væri mánaðarkaup manna á verzlunarskipunum. Það er nokkuð mismunandi, eftir því hvaða leiðir eru farnar, en það mun vera frá rúmum 1000 kr. og niður í 450 kr. Þá eru þetta 150 kr. í ferð, sem þessir menn eiga að fá, og mun láta nærri, að það sé 150 kr. á mánuði yfir þann tíma, sem skipin sigla. Er það ekki mikill hluti af heildarkaupinu. Ég vænti þess, að ef þessu máli verður vísað til n., þá athugi hún þessa hlið þess.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég held, að hv. 2. landsk. hafi misskilið mig hrapallega. Hann segir, að ég hafi sagt, að sjómenn hafi fengið að flytja inn hindrunarlitið þær nauðsynjar, sem þeir hafi komið með til landsins. Með orðinu „hindrunarlítið“ átti ég ekki við, að þeir hafi ekki þurft að borga toll, heldur hafi fengið, eins og till. fer fram á, innflutningsleyfi fyrir þeim nauðsynjum, sem þeir hafa komið með til landsins, Aftur á móti hafa þeir verið látnir borga toll, enda munu hvorki sjómenn eða aðrir hafa ætlazt til þess, að þeir fengju að flytja inn tollfrjálst, en ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að það hefir verið reynt að koma til móts við sjómenn í þessu efni. En þetta dæmi, sem hv. þm. tók til um sjómanninn, sem flutti inn fataefnið, hlýtur að stafa af því, að hann hafi ætlað sér að gefa það ekki upp. Hv. þm. sagði, að ég hefði ekki látið sjómennina vita neitt um bréf það, sem ég hefði skrifað útgerðarmönnunum, þar sem ég óskaði eftir, að þeir greiddu ekki sjómönnum meira í erlendum gjaldeyri en gert hefði verið undanfarið, nema í samráði við ráðh. Það er rétt, ég skrifaði ekki stéttarfélagi sjómanna samskonar bréf, en í sambandi við samningana við sjómennina tók ég greinilega fram, að eins og þá stæði teldi ég ekki hægt að ganga lengra en gert hefði verið. Þess vegna hélt ég, að þeir hefðu búizt við, að svipað bréf mundi koma, en ég sló þann varnagla, að ef talið væri, að óskum manna væri ekki fullnægt, þá skyldi talað við ráðun. Þannig stendur málið nú, að fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna hafa haft samband sín á milli um það, og ég álit, að það sé alveg rétt hjá hv. þm., að þeir eigi að ræðast við um það.



Í raun og veru er þetta mál í áframhaldi af því máli, er var hér fyrst á dagskrá, till. til þál. um innflutning á heimilisnauðsynjum farmanna. Eins og tekið var þá fram af hæstv. viðskmrh., er undirstaðan undir því, að sjómenn geti yfirleitt keypt nauðsynjar til heimila sinna erlendis, að þeim fái eitthvað af kaupi sínu greitt í erlendum gjaldeyri. Málið er annars svo einfalt, að það þarf ekki að segja meira um það heldur en stendur í grg., og þá sérstaklega því bréfi, sem er tilfært þar. Ég sé ekki, að hæstv. viðskmrh. hafi nokkra heimild til að takmarka þann gjaldeyri, sem sjómenn fá greiddan í erlendum höfnum. Mér virðist ótvírætt, að samkv. sjómannalögunum hafi sjómenn skýlausan rétt til að fá allt sitt kaup greitt í þeirri mynt, sem er gjaldgeng á staðnum, að því undanskildu, sem er heimilt að halda eftir af kaupinu samkv. l. Nú er það svo, að sjómenn hafa ekki neytt þessa réttar síns til fulls. Þeir hafa haft samkomulag um þetta við atvinnurekendurna og gert ákaflega sanngjarnar kröfur. Virðist mér ekki mega mínna vera en þeir megi vera frjálsir að því að semja um þetta við útgerðarmenn. Eins og tekið hefir verið fram, standa nú yfir samningar milli sjómanna og útgerðarmanna, m. a. um þetta mál. Hv. 2. landsk. tók alveg réttilega fram, að í raun og veru þurfi sjómenn ekkert um þetta að semja, því að þeirra réttur sé alveg skýlaus. Hitt er annað mál, hvað sjómenn vilja ganga langt í að nota þennan rétt. Hæstv. viðskmrh. tók fram í ræðu sinni áðan að útgerðarmenn hefðu rætt um þetta við sig. Ég hygg, að málinu yrði bezt borgið með því, að hæstv. ráðh. skipti sér ekkert af því. Ég hygg, að það mundi bezt greiða fyrir, að samningar tækjust, að hæstv. ráðh. gæfi út skýlausa yfirlýsingu um, að hann skipti sér ekkert af málinu, en meðan svo er litið á, að hæstv. viðskmrh. eða stj. yfirleitt sé hlutaðeigandi, þá geri ég ráð fyrir, að það verði til þess að torvelda samninga. Eins og kunnugt er, þá hefir annarsvegar smjaðrið fyrir sjómönnum í orði og hinsvegar naglaskapurinn gagnvart þeim á borði verið svo áberandi, að öllum ber saman um, að það sé eitt af einkennunum í okkar þjóðlífi. Blöð tveggja stjórnmálaflokka, sem að ríkisstj. standa, hafa stutt málstað sjómanna alveg eindregið í þessu máli og þessi tillaga hlýtur þess vegna að hafa fylgi meiri hl. Alþ. En ef það væri ekki, sem ég skil ekki, að geti verið. þá væri það ekki annað en auglýsing um það, að afstaða þessara flokka og blaða þeirra til sjómanna væri ekki annað en hræsni frá upphafi, en það á eftir að koma í ljós við atkvgr. um þessa till.



Ég leyfi mér að leggja til, að till. þessari verði vísað til allshn. til athugunar.



Viðvíkjandi þessari till. frá 2. landsk. (SÁÓ), sem ég geri ráð fyrir, að verði samþ., vil ég samt segja það, að ég get ekki fallizt á hana, því að ég hefi svo slæma reynslu af því, að n. hér á Alþingi liggi á svona málum, og þau komi aldrei frá þeim aftur. Ég vildi helzt, að þetta mál yrði afgr., enda virðist mér málið svo einfalt, að það þurfi alls ekki að fara til n.



Það hefir nú verið viðurkennt, a. m. k. í orði kveðnu, að ekki verði hjá því komizt, að kaup hækki frá því, sem það var fyrir stríð, því að menn geti alls ekki komizt nú af með það kaup, er þeir höfðu fyrir stríð. Það liggja nú fyrir Alþ. tvö frv. um hækkun á ellistyrk, örorkubótum og öðrum tryggingarbótum, annað frá Sósíalistafl., en hitt frá Alþfl. En ég hygg, að öllu fjarstæðara sé þó að halda, að styrkþegar geti komizt af með sama styrk sem þeir höfðu fyrir stríð. Ég hygg, að þetta sé svo mikil fjarstæða, að enginn geti haldið því fram, og ég hefi ekki heyrt því haldið fram. En samt er það nú svo í raunveruleikanum, að fátækrastyrkurinn hefir ekki hækkað, a. m. k. ekki hér í Reykjavík. Hér í Reykjavík var fátækrastyrkurinn 80 aurar á dag fyrir stríð, og hafði verið það lengi., og hann er það enn í dag. Mér er ekki kunnugt um, að nein ákvörðun hafi verið gerð um, að þessu skyldi breytt. Fyrir þessa 80 aura á dag, sem styrkþegar fá í peningum, eiga þeir að kaupa allt, fæði, ljós, hita, hreinlætisvörur og aðrar daglegar lífsnauðsynjar og svo nokkuð af fötum. Það er augljóst, að á þessu getur enginn maður lifað, það er alveg útilokað með svona lágum framfærslustyrk; það er bókstaflega sama sem að ætlast til, að allir þeir, sem verða að lifa á framfærslustyrk, t. d. hér í Reykjavík, fari hreint og beint á vergang. Hér verður þess vegna að taka í taumana. Einhver kann nú að segja, að þetta komi bæjarfélögunum einum við og þetta sé málefni, sem Alþ. beri ekki að skipta sér af. En þetta mál hefir verið tekið fyrir í bæjarfélögunum; t. d. hefir það verið tekið fyrir í bæjarstj. Reykjavíkur. Fulltrúar Sósíallstafl. í bæjarstj. Reykjavíkur báru fram till. um að hækka framfærslustyrkinn upp í 1 kr. á dag, en þessi till. hefir verið felld. Þannig líta staðreyndirnar út. Ég fyrir mitt leyti álít þetta framferði, að halda framfærslustyrknum í 80 aurum á dag, ekkert annað en lögbrot. Samkv. framfærslul. ber hinu opinbera skylda til þess að sjá þeim farborða, sem ekki geta bjargað sér af eigin rammleik. Nú er það augljóst mál, að það er ekki að sjá neinum farborða, að fá honum 80 aura á dag og segja honum að lifa á því. Hér er því verið að brjóta framfærslul. og hér er verið að fremja lögbrot, algerlega miskunnarlaus lögbrot; lögbrot, þar sem níðzt er á þeim, sem erfiðast eiga. Ég vil nú spyrja: Kemur það Alþ. ekki við, að slíkt athæfi sé framið í bæjarfélögunum? Það virðist vera önnur skoðun, sem kemur fram í því frv., sem hér liggur fyrir Alþ. um eftirlit með bæjar- og sveitarfélögum. Þar er gengið svo langt, að hægt er að mestu leyti eftir geðþótta ráðh. ekki aðeins að setja bæjar- og sveitarfélög undir eftirlit, heldur bókstaflega setja þau undir stjórn ríkisstj. En nú, þegar svo langt er gengið að því er þetta snertir, þá vil ég spyrja: Ber Alþ. ekki að taka í taumana, þegar bæjarfélögin fremja slík lögbrot sem hér um ræðir gagnvart þeim, sem erfiðast eiga? Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að þessi till. verði ekki samþ.