Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg hirði ekki að hafa það upp aftur, sem nefndin hefir skrifað um þetta mál. Eg býst við að háttv. þingmenn hafi lesið nefndarálitið og kynt sér málið þar. Eg get því látið mér nægja, að drepa lauslega á ýmis atriði, sem við höfum lagt til að samþykt yrðu. Eins og háttv. þingmenn sjá á nefndarálitinu, leggjum við það til, að frv. stjórnarinnar verði samþykt með nokkrum breytingum. En með því að breytingartillögurnar við þessa einu grein voru svo margvíslegar, kusum Við heldur að búa til alveg nýja grein, en það ætti ekki að standa í vegi fyrir því, að hæstv. forseti geti skift henni í sundur við atkvæðagreiðsluna, svo að menn geti felt það burt, sem þeir vilja og greinin verði svo samin upp samkvæmt atkvæðagreiðslunni. Svo sem kunnugt er, hefir stjórninni borist málaleitun þess efnis að skemtiferðaskip, sem kæmu hingað til landsins, væru undanþegin vitagjaldi. Stjórninni skildist þessi málaleitun svo, og sama hefir ræðismaður Þjóðverja skýrt frá, að þessi skip, sem munu hafa gefið aðaltilefnið til þessarar málaleitunar. -þýzku skemtiferðaskipin sem koma hingað á hverju sumri - mundu ekki sjá sér fært að halda þessum ferðum áfram, nema þau yrðu undanþegin Vitgjaldinu. Nefndin tók þetta ekki sem neina ógnun, sem við yrðum að láta undan, heldur leizt henni sem hér væri að eins um fjárspursmál að ræða. Stjórnin hefir lagt það til, að þessi skip yrðu að öllu undanþegin vitagjaldi, en því sá nefndin sér ekki fært að fylgja. Enda væri það óhæfilegt, einkum þegar þess er gætt, að slík undanþága mun ekki eiga sér stað nema í einstaka löndum öðrum. Hinu vildi nefndi ganga að, að þau skip, sem kæmu hingað á þeim tímum, sem ekki væri kveikt á neinum vita, væru undanþegin gjaldinu. Það er ekki nema sanngirni. Og svo mun einnig vera, að skemtiferðaskip koma aðallega hingað til lands á sumrum, þegar engir vitar brenna. Eg vil taka það fram sérstaklega, að nefndin leggur þann skilning í orðið skemtiferðaskip, að það séu skip, sem gerð eru út í þeim einum tilgangi, að flytja ferðamenn hingað, en ekki hin, sem eru notuð til annars aðallega, þótt þau kunni að flytja ferðamenn með sér jafnframt, svo sem t. d. skip Sameinaða félagsins. Það er áreiðanlegt, að þessi skip flytja landinu meiri arð en vitagjaldinu nemur. Það sem farþegar þeirra hafa keypt af póststjórninni,nemur jafnmiklu og vitagjaldið. Fram yfir höfum við þá allan þann arð, sem Íslendingar hafa af því að leigja þeim hesta, selja mat, kaffi og ýmsa muni, sem þeir kaupa af kaupmönnum, á Thorvaldsens bazarnum o. s. frv. Persónulega er mér þetta ekkert kappsmál, en nefndin áleit rétt að taka að tillit til málaleitunarinnar að hún vill ganga að því, að slík skip, sem koma hingað á tímabilinu 14. Maí –15. Ágúst séu undanþegin vitagjaldi. Álít eg svo ónauðsynlegt að eyða frekari orðum að þessu atriði. HV. þm. munu sjá auðsæjar ástæður bæði með og móti. Þá er annað atriði, nfl. það, hvort beri að undanþiggja vitagjaldi skip, sem leita hafna annaðhvort til viðgerða eða úr hrakningi. Eg skal játa það, að sjálfum mér liggur það næst hjarta að undanþiggja þau ekki, vegna þess, að aldrei munu skipin njóta meira gagns af vitum eða annari leiðsögu, heldur en þegar þau eru í nauðum stödd. svo er það líka annað atriði, sem ber að líta á, og það er það, að við undanþiggjum ekki okkar eigin fiskiskip vitagjaldi, sem allar aðrar þjóðir gera. Englendingar undanþiggja jafnvel öll fiskiskip, hverrar þjóðar sem þau eru. Það virðist því harla ósanngjarnt að lækka byrðarnar á þessum skipum, sem hér er um að ræða, en standa einir uppi með það að heimta vitagjald af fiskiskipum okkar. En meiri hluti nefndar var því fylgjandi, að rétt væri að undanþiggja þessi skip. Ekki svo mjög vegna þess, að sanngirni mælti með því, heldur vegna, hins að það væri regla allra nágranna-þjóðanna og bæri því fremur að skoða þetta sem hæversku og vinsemd við þær. Einnig lítum við svo á, að þetta mundi aldrei geta bakað landssjóði verulegt fjártjón, vegna þess að flest af þeim skipum, sem hér leituðu hafnar í nauð, mundu samt sem áður fara inn á einhverja aðra höfn og borga vitagjald þar. Auðvitað gæti þetta komið nokkrum Skipum undan vitagjaldi, en þau yrðu tiltölulega mjög fá, vegna þess að við liggjum ekki í neinni þjóðleið, svo að lítið sem ekkert fjártjón gæti orðið að. Einu skipin, sem slíkt gæti hugsast um, væru t. d. hvalveiðamenn og selaveiðarar í Norðurhöfum, sem kæmu hér inn á neyðarhöfn, en ætluðu annars alls ekki að koma hér við - sem og Grænlandsför ástvina okkar. Væri það hart að fara að taka gjald af þeim, þegar þau kæmu hingað, án þess að hafa ætlað sér það og þess utan úr hrakningum. En þann varnagla vildi þó nefndin setja., að ómögulegt væri að nota þessa undanþágu sem skálkaskjól til þess að komast undan lögmæltum gjöldum. Til þess að koma í veg fyrir það, stingur nefndin upp á því, að þau skip ein komist undir þessi lög, sem geti sýnt fram á það við sjópróf, eða með annari lögfullri sönnun, að þau hafi verið í nauðum stödd. En hvenær skip séu í nauð, telur nefndin upp að sé, þegar þau hafa orðið fyrir árekstri af öðrum skipum eða rekist á sker, þegar þau hafa orðið fyrir skemdum af sjávargangi, þegar veikindi eru á skipinu eða það flýr undan voða, t. d. herskipi eða ræningjum. Með nefndarálitinu fylgja prentaðar skýrslur um það, hver sé venja annara þjóða í þessum efnum. Því miður hefir þar fallið undan skýrsla um lagareglur Þjóðverja, en væntanlega hagar þar líkt til og hjá Englendingum, því að þeir eru fyrirmynd flestra annara þjóða í þessum efnum, bæði að frjálslyndi og að heppilegu fyrirkomulagi. Raunar er dálítið öðru máli að gegna um þessi lönd, sem liggja á þjóðleið, eins og t. d. England. Þar fara öll skip fram hjá, sem halda úr Eystrasalti eða norðlægari löndunum vestur eða suður og getur því verið ástæða fyrir þá að laða þessi skip til sín til kolakaupa með frjáislegri löggjöf. Um okkur er öðru máli að gegna. Við liggjum ekki í þjóðleið og þau skip, sem hingað koma, eru misst skip sjósóknara, sem ekki er ástæða til að hlífa við réttmætum gjöldum. Niðurstaða nefndarinnar varð því, eins og eg hefi sagt, að þetta skyldi einungis gert af hæversku og í vinfanga skyni. Þá er þriðja breytingin, sem eg og margir aðrir leggja mesta áherzlu á. Það er viðvíkjandi vitagjaldi af íslenzkum fiskiskipum. Í gildandi lögum er svo ákveðið, að þau íslenzku fiskiskip, er aldrei fari utan, skuli að eins gjalda vitagjald einu sinni á ári. Nefndin leggur til, að þessi orð “aldrei fari utan„ verði feld burtu, vegna þess að með því ákvæði er íslenzkum botnvörpungum gert að skyldu að greiða vitagjald í hvert sinn og þau koma frá markaðinum í Englandi, er þau hafa selt afla sinn. Það er alveg óþolandi, að nokkur hluti af skipastól okkar verði harðara úti en annar. Sama reglan á auðvitað að gilda um öll íslenzk fiskiskip. Það er meira en nóg, að við undanþiggjum þau ekki þeim gjöldum, sem allar aðrar þjóðir leysa þau undan. Mér virðist satt að segja, að alveg sama máli eigi að gegna um vitagerð sem um vegabætur á landi. Mönnum er ekki gert að skyldu að borga sérstakt gjald í hvert skifti og þeir fara um einhvern veg, eða gjalda brúartoll eða þ. u. l., en sjómennirnir verða að borga sérstaklega fyrir hvern leiðarvísi. Þetta er misrétti, því að sjórinn er sannarlega ekki svo glögg gata, að síður sé ástæða til að varða hann en t. d. sandana. Nefndin lét þetta samt standa óbreytt. Hitt vildi hún ekki, að gert væri upp á milli einstakra skipa í skipastól okkar. Því að hvað er það sem vér gerum gagnvart botnvörpungunum með þessu ákvæði? Það er ekki annað en það, að við leggjum á þá fjársekt, jafnháa og vitagjaldinu nemur, í hvert skifti sem þeir flytja fisk sinn til Englands, og það einmitt þegar þeir eru að framkvæma þá hugsjón, sem lengi hefir fyrir okkur vakað og vakir enn, að flytja sjálfir okkar eigin vörur á heimsmarkaðinn. Þeir fá ekki verðlaun fyrir það, eins og þeir ættu skilið, heldur eru lögð á þá aukin gjöld. Og það er ekki af því að þeir slíti vitunum meira en önnur skip, sem kyr liggja, þegar þeir eru að gera gagn. Eg get ekki séð, að nokkur sannsýni né vit sé í þessu og vil mæla fastlega með því að þetta ákvæði laganna frá 1911 sé felt burtu. Aðrar br.till., sem nefndin hefir komið fram með, eru ekki annað en orðabreytingar. T. d. viljum við heldur að standi í frumvarpinu orðin: “Sem landsmenn halda úti„, en orðin: “haldið út hér við land„ því að það er tvírætt og gæti valdið því, að fleiri kæmu undir þessa grein, en tilætlunin er. Skal eg svo ekki orðlengja þetta meira, en leyfi mér að benda til nefndarálitsins og þeirra ástæðna, sem þar eru leiddar.



Eg álít br.t. nefndarinnar vera frumv. til bóta, en vil þó ekki ganga svo langt, að afnema með öllu vitagjald af skemtiferðaskipum. Eg vil gera greinarmun á „skemtiferðaskipum“ og “skemtiskipum„. Flutningaskipum, sem höfð eru í förum í ágóðaskyni, má skifta í þrjá flokka aðallega: 1. Skip, sem flytja vörur eingöngu. 2. Skip, sem flytja vörur og farþega. 3. Skip, sem flytja farþega eingöngu. Fjórði flokkurinn er svo það sem eg kalla skemtiskip, þ. e. a. s. skip, sem eru eign einstakra manna og einstakra manna og einungis eru notuð til skemtiferða fyrir þá sjálfa. Eg skoða þessi tvö þýzku skip, sem hér voru nýlega, ekki sem skemtiskip. Þau eru gerð út af félögum að eina í hagnaðar-skyni. Munurinn á slíkum skipum og öðrum mannflutningaskipum er að eins sá, að lestin er tóm. Þess vegna finst mér ekki ástæða til að undanskilja þessi skip öllu vitagjaldi, heldur ættum við, ef við vildum vera kurteisir við útgerðafélögin, að færa gjaldið niður, t. d. um helming. Eg er alveg viss um, að félög, sem hafa byrjað ferðir hingað til landa, mundu verða harðánægð með þá tilslökun. Eg vildi leyfa mér að skjóta því til nefndarinnar, hvort hún vildi ekki taka upp þessi orð aftan við orðið „skemtiferðaskip“ í 2. málsgr.: „sem ekki taka borgun fyrir farþega“, en bæta aftan við málagreinina: „Skemtiferðaskip, sem taka borgun fyrir farþega, greiði hálft vítagjald“. Mér finst, að þetta ætti að geta orðið að samkomulagi, en lengra finst mér að deildin geti ekki farið. Eg tel enga hættu á því, að þetta verði til þess að skipin hætti að koma hingað. Þau hafa komið undanfarin ár þrátt fyrir ið háa vitagjald. Og það eru ekki útgerðarmennirnir, sem ráða því, hvert skipin fara, heldur eru það farþegarnir. Eg skal svo ekki fjölyrða um þetta, en Vænti að þessar athugasemdir mínar verði teknar til greina.



Það er að eins örstutt athugasemd til að skýra afstöðu mína til þessa máls. Eins og sjá má á nefndarálitinu, voru ekki allir nefndarmennirnir fullkomlega sammála. Eg er ekki ánægður með, að skip, sem oft fara til útlanda; t. d. botnvörpungar, greiði ekki vitagjald nema einu sinni á ári. Botnvörpungarnir hafa ekki kvartað undan þessu gjaldi hingað til, en eg býst við, að þeir hefðu gert það, ef þeim þætti gjaldið óréttlátt. Eg lít svo á, að botnvörpungarnir þurfi meira á vitum að halda, heldur en önnur Skip, og er því ekki ósanngjarnt að þeir greiði meira vitagjald. Háttv. framsögum. (B. J.) bar vitana saman við vegi landsins, og tók til dæmis, að vegfarendur þyrftu ekki að greiða neitt gjald fyrir notkun vega. Það er að vísu satt, en einu sinni var þó goldinn brúartollur, þó hann sé nú afnuminn. En það mætti engu síður bera vitana saman við símann, og sjálfsagt þykir, eins og líka rétt er, að borga fyrir notkun hans. Mér getur ekki fundist það ósanngjarnt, að menn borgi fyrir notkun þeirra tækja, sem menn nota, hvort sem er á sjó eða landi. Nú er verið að kappkosta að koma upp nýjum vitum með ærnum tilkostnaði, en landssjóður hefir, svo sem kunnugt er, ekki mikið gjaldþol, og finst mér því ekki rétt að rýra vitagjaldið að mun. Þetta er hvort sem er ekki svo mikið gjald fyrir þá sem það greiða, en getur munað landasjóð töluverðu samlagt. Eg vildi að eina skýra háttv. deild frá þessu áliti mínu, ef menn vildu koma fram með br.till. til 3. umr., og færa gjaldið í ið gamla horf. Þá myndi eg verða með. Annars vil eg ekki leggja neitt sérstakt kapp á þetta. Og þó eg hefði sérstöðu í nefndinni að þessu leyti, þá geri eg það ekki að beinum ágreiningi, því í öðrum atriðum var eg meðnefndarmönnum mínum sammála.



Það er ekki að undra að þetta frumv. hefir komið fram. Menn vissu það hér í fyrra, að ýmsir Reykvíkingar voru að fara fram á það við þingmenn, að létta vitagjaldinu af skemtiferðaskipunum. Eg Veit nú ekki, hverju aðrir þingmenn hafa svarað til þess, eg eg sagði, þegar þetta var nefnt við mig, að eg myndi verða á móti því, og eins er eg enn. Þessi skemtiferðaskip eru ekkert annað en farmskip, sem flytja lifandi kjöt, gamalt eða nýtt; þó er það mest gamalt, að minsta kosti einustu farmarnir. Eg sé því ekki ástæðu til að skoða þessi skip öðruvísi en farmskip. - Því hefir verið haldið fram, að þessi skip myndu hætta að koma hingað, ef vitagjaldið héldist eins og nú er. En eg fæ ekki betur séð en að þetta sé að eins einfeldnisleg hótun, því að þótt fargjald hækkaði eitthvað lítilsháttar, sem ekki getur orðið meira en svo sem 6 kr. á mann, þá myndu víst engir láta þessa lítilfjörlegu hækkun aftra sér frá slíku ferðalagi. Þar sem talað er um, að undanþiggja þessi skip vitagjaldi á tímabilinu frá 14. Maí til 15. Ágúst, þá er það sama sem að undanþiggja þau alt árið. Þeir menn, sem með þessum skipum ferðast, koma hingað aðallega eða eingöngu til þess að sjá miðnætursólina, og er þeirra því ekki von á öðrum tímum árs. Og þó að skipin hafi engin not af vitunum, þar sem þeir loga ekki um þennan árstíma, þá þurfum við þó að borga vitavörðunum og sjá um viðhald á vitunum alveg eins fyrir því. Vitaskuld er vitagjald mun hærra hjá okkur en í öðrum löndum, en því veldur löng og víða hættuleg strandlengja. Og betra er okkur að heimta hátt vitagjald af útlendum og innlendum skipum, heldur en að þurfa að búa við slæma og ófullnægjandi vita. Mér finst fremur vera ástæða til að athuga, hvort ekki sé rétt að gera undantekningu með íslenzka botnvörpunga, sem oft fara milli landa. Það er satt, að útgerðarmenn þeirra hafa ekki kvartað enn þá, en þeir eru ekki svo skapi farnir, að þeir kveini og kvarti þó ekki gangi alt að óskum, og segi eg þetta þeim til lofs, enda er ekki síður ástæða til að sýna þeim sanngirni og réttlæti, þó þeir séu ekki sí-kveinanndi. Eg er viss um að þeir myndu ekki kvarta þó við legðum á þá óréttlátt gjald. Eg vil ekki að þessum útlendu mannflutningaskipum sé gefin nokkur ívilnun. Ef þau flyttu eitthvað í lestinni, hvað lítið sem væri, og flytti það hér á land, þá væru þau skyldug til að borga. Hitt er annað mál, að stjórninni sé gefin heimild til að gera undantekningu með skemtiskip, sem engan farm flytja og ekkert fargjald taka fyrir farþega. Þetta þyrfti ekki að vera föst regla, og eg álit að naumast sé gerandi ráð fyrir að slík heimild yrði misbrúkuð af stjórninni.



Það hafa komið fram mótmæli gegn því að undanþiggja skemtiferðaskipin vitagjaldi, og borið við aðallega, að þau muni halda áfram að koma eins og áður. En við verðum fyrst og fremst að gæta þess, að þessi breyting á vitagjaldslögunum er ung, frá 1911, og þetta háa gjald í fyrsta skifti lagt á í fyrra. Þá sögðu forráðamenn skipanna, að þau myndu ekki koma aftur einmitt og eingöngu vegna vitagjaldsins. Nefndin hefir átt tal við ræðismann Þjóðverja, og mun það vera honum að þakka að skipin komu í sumar. Hann mun hafa gefið útgerðarfélögunum í skyn, að vitagjaldið yrði ef til vill lækkað á þessu þingi. Því hefir frá upphafi verið svo háttað með þessi þýzku skemtiferðaskip, að þeim hefir ekki verið ætlað að koma til Reykjavíkur, heldur hefir þeim aðallega verið ætlað að sigla norður um höf, til Nordkap eða Spitzbergen, til þess að sjá miðnætursólina. En þýzki ræðismaðurinn hér hefir komið því til vegar, að skipin kæmu hingað, og eg álit það mjög illa farið ef þau hættu að koma. Við það misti bærinn mikið, bæði kaupmenn og ýmsir aðrir, því að engir ferðamenn verzla hér eins mikið og þeir, sem með þessum skipum koma. Þeir kaupa einmitt sérstaklega íslenzkan iðnað, svo sem ullarvöru, silfursmíði, skinn, útskorna muni o. fl., svo að hagnaðurinn er tvöfaldur. Auk þess leigja þeir mikið vagna og hesta, og eg álít að það sé ekki eigandi á hættu að missa af verzlun þeirra fyrir þetta vitagjald. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) mótmælti því að vitagjald yrði afnumið fyrir þessi skip, en það mátti skilja á ræðu hans, að hann væri fús til að veita einhverja tilslökun, ef þau kæmu með yngri fram og þá líklega laglegri. Það hefir verið gerður munur á skemtiferðaskipum og skemtiskipum. Skemtiskipin eru eign einstakra manna, og með þeim ferðast að eina auðmenn, sem hafa efni á að taka skipin á leigu eða gera þau út til skemtiferða fyrir sjálfa sig. En það er langt frá að farþegar á skemtiferðskipunum þýzku séu allir auðmenn. Þeir eru flestir menn, sem eiga við lík kjör að búa í sínu landi eins og við eigum í okkar landi, og munu ekki geta varið miklu fé til ferðalaga. Það er því ekki ólíklegt að þeir myndu hætta að koma ef fargjald yrði hækkað að mun, og verð eg því að halda því fram, að réttara sé að létta vitagjaldinu algerlega af skemtiferðaskipunum, þangað til eg sannfærist um að þau haldi áfram að koma þrátt fyrir gjaldið. Ræðismaður þjóðverja hefir sagt mér, að þýzk skemtiferðaskip hafi algerlega hætt að koma til Svíþjóðar eftir að vitagjald var hækkað þar, án þess að skemtiferðaskipin væru undanþegin, eins og þó er víða annarsstaðar.



Eftir því sem þetta mál liggur fyrir í nefndarálitinu, verður ekki annað Séð, en að nefndin í heild sinni vilji fallast á frumvarpið. En hins vegar hafa nú komið fram raddir frá nefndarmönnunum sjálfum, sem lýsa óánægju með ýmis atriði frv. Eg var á móti þessu frv. eins og það kom fram í fyrstu, og eg er enn meira á móti því nú, eins og það lítur út með. br.till. nefndarinnar. Við erum eins og kunnugt er altaf árlega að bæta við fleiri og fleiri vitum og auka þar með kostnað landsins í þeim efnum og það er því ekki rétt að vera að veita nýjar og nýjar undanþágur frá vitagjaldi einmitt nú, þegar vitum er verið að fjölga og notin af þeim verða meiri fyrir skipin. Það er um þrenns konar undanþágur að ræða í þessu frumv. Í fyrsta lagi undanþágu fyrir skemtiskip á tímabilinu frá 14. Maí til 15. Ágúst. Mér skilst, þó að þetta tímatakmark sé sett, að það hafi ekkert að þýða, heldur sé hér um fullkomna undanþágu að ræða, því að skemtiferðaskip koma ekki hingað á öðrum tíma en einmitt þessum, sem hér er nefndur. Eg tel það því með öllu frágangssök að fallast á þenna lið. Eg þykist skilja það rétt, að þeir sem gera út skipin, láti kostnaðinn við útgerðina koma niður á fargjöldunum, sem þeir heimta af auðmönnum þeim, er með skipunum ferðast - því að vitanlega ferðast ekki aðrir en vel efnum búnir menn með slíkum skipum - og þeir munu ekki setja svo mjög fyrir sig lítilfjörlega hækkun á fargjaldi, að hún hefti för þeirra. Og þetta vitagjald getur ekki munað miklu fyrir skipin eða ferðamennina hvern um sig, þótt það hins vegar geti munað miklu fyrir landssjóðinn að öllu samlögðu að missa það. Eg get nú að vísu trúað því, að útgerðarmönnum skipanna hafi brugðið í brún í fyrstu, er þetta gjald var af þeim heimtað, sérstaklega vegna þess, að þeir hafa ekki vitað af þessari vitagjaldshækkun þegar þeir ákváðu fargjöldin. En nú vita þeir um lögin og geta haft vaðið fyrir neðan sig og hækkað fargjöldin með tilliti til þeirra. En þótt svo ólíklega færi, að vitagjaldið hefði þau áhrif, að skemtiskipin hættu að koma hingað, þá vildi eg samt ekki láta afnema gjaldið. Eg veit það að vísu, að ferðamennirnir borga töluverða peninga inn í landið á með þeir dvelja hér, en hins vegar dylst mér ekki, að þeir gera líka tjón að ýmsu leyti. Eg er sannfærður um að margur maðurinn sleppir niður nytsamri vinnu á meðan þessi vaður stendur hér yfir. Að því er snertir undanþáguna, sem frumvarp þetta hefir í sér fólgna, undanþáguna fyrir skip, sem leita hafnar í nauðum, þá get eg heldur ekki séð neina ástæðu til hennar, af þeirri einföldu orsök, eins og háttv. frams.m. tók fram, að slík skip hafa mesta þörf allra skipa fyrir vitana. Þá er í þriðja lagi í br.till. nefndarinnar farið fram á undanþágu fyrir íslenzka botnvörpunga. En fyrst er að líta á það, að þessi útvegur er í alla staði fær um að bera gjaldið, og svo er það heldur ekki nefnt í nefndar álitinu, að ein einasta rödd hafi komið fram frá útgerðarmönnunum sjálfum um að létta þessu gjaldi af þeim. Þeir hafa því sýnilega sjálfir ekki talið gjaldið eftir, eða þótt það ósanngjarnt. Og fyrst þeir sjálfir hafa ekki leitað undanþágunnar, virðist óþarfi fyrir Alþingi að vera að veita hana óbeðið. Ef frumvarpið nær fram að ganga, mun eg fyrir mitt leyti styðja þá till., sem háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) gerði ráð fyrir að koma með til 3. umr. um að afnema ekki með öllu vitagjald af skemtferðaskipunum, heldur lækka það. því betri er hálfur skaði en allur. En að svo komnu máli mun eg greiða atkvæði á móti frv. í heild sinni.



Það lítur svo út, sem tillögur nefndarinnar ætli að fá lítinn byr í háttv. deild, og fara þær þó skemmra, en títt er að fara að þessu leyti í allflestum nágrannalöndum vorum. Það sem mér gengur til þess, að styðja það, að þessar undanþágur verði veittar, er það, að eg lít svo á, að þetta gjald hljóti að skoðast sem nokkurs konar okurgjald, þar sem vér nú göngum svo miklu lengra en grannaþjóðirnar í því, að íþyngja á þann hátt bæði vorum eigin skipum og annara þjóða, er hafa vilja samneyti og viðskifti við oss. Þess vegna álít eg mótbárur, þær sem fram hafa komið gegn tillögum þessum, fremur veigalitlar, ef eigi alveg óþarfar. Og eg hygg að þeir sem mest hafa haft á móti þeim, hafi litla grein gert sér fyrir því, hverjar fjárhagsafleiðingarnar yrðu fyrir oss í raun og veru. Fyrst er að minnast á skemtiferðaskipin, og mundi ef til vill mega reikna sér svo sem 3 þús. kr. af þeim. En þar sem það er nú nokkurn veginn fullvíst, að þau muni hætta að koma hingað, nema þessum skatti verði af þeim létt, þá fer að verða til lítils að gera ráð fyrir þeim tekjum. Bezta sönnunin fyrir því, að þetta sé rétt, er sú, að þau skip slík, er áður sigldu til Svíþjóðar, eru nú hætt að koma þar, einmitt af sömu ástæðu, svo að vér erum ekki vissir um að fá þessa peninga í landssjóð, þótt ráð sé gert fyrir þeim. Um gjaldið af nauðstöddum skipum - sem mér annars skilst að svo mikil mótspyrna sé á móti að af sé létt skal eg taka. það fram, að það mundi ekki nema meiru en svo sem 100–200 kr. á ári, svo að slíkt munar engu. Og um botnvörpunga er það að segja, að það hefir ekki einu sinni verið farið fram á það, að létta gjaldinu alveg af þessum íslenzku skipum, sem fara utan til að selja afla sinn, en það er satt, að það hefði einmitt átt að vera gert Það væri varla ívilnun um skör fram, jafn margvisleg önnur gjöld sem hvíla á útveginum til landssjóðs, einkum þar sem þetta mundi ekki fara fram úr svona 1000 kr. á ári. Það eru ekki stórvægilegar upphæðir, sem hér er um að ræða, og því ekki tilvinnandi fyrir þær að leggja á svo ósanngjarnt gjald, sem Vitagjald er um þann tíma. árs, þegar alls ekki er kveikt á vitum, eins og á sér stað um skemtiferðaskipin, sem varla koma hingað nema um hásumarið þegar þau hafa ekkert gagn af vitunum. Annað mál er um þau Skip, sem nota vitana þegar þeirra er mest þörf. Eg vona nú að jafnvel þessir háttv. þingmenn, sem eindregnast hafa mótmælt, muni, við nánari íhugun, sjá það, að hér er ekki svo miklu tapað, að þeir sjái sér ekki fært að samþykkja breytingartillögur nefndarinnar, eins og þær eru.



Eg hélt naumast að háttv. þm. Ak. (M. gr.) mundi einmitt fara að minnast á fjárhagshliðina á þessu máli, því að það liggur þó opið fyrir, að hún er veikasta hliðin á því. Því að ef þessar till. verða samþyktar, þá er það auðvitað, að landssjóður hlýtur að tapa við það að minsta kosti hátt á 4. þús. kr. Og í aðra hönd er hér lítið sem ekkert, því að þetta fólk verzlar ekki annað hér í Rvík, en hvað það kann að kaupa eitthvað á Thorvaldsens-Bazarnum, og svo frímerki og póstkort, en þau eru ekki einu sinni búin til hér, Svo að hagurinn verður lítill af þessari sölu, þótt hún kynni að nema svo Sem 7–8 þús. kr. á ári, samtala.  (Jón Jónsson: Segjum heldur alt að 20 þúsund)  Eg hefi mínar upplýsingar m. a. frá konum þeim, sem standa fyrir “Bazarnum„, og ef hagurinn af þessari verzlun útlendinganna hér ætti að vega upp tapið, sem landssjóður biði við það, að sleppa þeim við vitagjald, þá mætti hann vera ótrúlega mikill. Það hefir verið sagt að þetta gjald mundi verða til þess, að þessi skip hættu að koma hingað, og rökstutt með því, að þannig hafi farið í Svíþjóð, vegna sams konar ákvæða þar. Eg skal nú ekki rengja þetta, en sé svo, þá hafa þau hætt að koma til Svíþjóðar af því, að gjaldið hefir þar verið lagt á eftir að þau fóru að sigla þangað. En hér var vitagjald komið á löngu áður en þau komu hér fyrst. Og það, að þeim “hnykti við„. hefir eingöngu stafað af því, að þau hafa ekki verið búin að átta sig á hækkuninni í lögum frá 1911. Annars verð eg að rengja það, að skipin muni að hætta að koma þessa vegna. Eg get ekki trúað því, að þeir menn, sem ferðast að gamni sínu sunnan úr Þýzkalandi og norður til Spitzbergen, séu svo sára-bláfátækir, sem háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.) gaf í skyn, þótt honum kunni að vera betur kunnugt um heimilisástæður þeirra en mér. Að minsta kosti er það ekki að sjá á búnaði þeirra öllum, að svo sé. Það hefir aldrei verið staðhæft heldur, að þessi ákvæði skuli gilda svo og svo lengi. Við gætum séð að okkur og gert þessar undantekningar, ef það sæist að þess þyrfti, en eg held að útgerðarfélögin færu aldrei að sjá eftir svo sem 5–6 kr. hækkun á hvert fargjald. Því hefir verið haldið fram, að Íslendingar hafi atvinnu mikla af komu þessa fólks, en þar er eg samdóma hv. 2. þm. Rangv. (E. P.), að þeir menn, sem hennar njóta, hafi fyrir það drepið niður einhverjum öðrum störfum, sem hefðu komið alt eins að gagni þeim og landinu. Og sömuleiðis efast eg um, að komur þessar auki oss nokkurn sóma út í frá, meðan við getum ekki sýnt annað, en nú er: göturnar hérna, eins og þær eru, og svo einhvers konar trúðleika og víxlaðar bykkjur með vondum reiðtygjum.



“Mikils hefir þeim nú þótt við þurfa„ - Eg skal leiða minn hest frá því, að halda út í kappræður um þetta mál. Mér það ekki svo mikið áhugamál um þessi Skemtiferðaskip. En þess skal eg geta, að háttv. þm. hafa misskilið hvað nefndin lagði í þau orð. Með því á hún við ekkert annað, en fólksflutningaskip, hvort sem þau eru nú eign einstakra manna, eða félaga -, skip, sem eingöngu eru ætluð til slíkra ferða Sem þessi, er flytja ferðamenn að sunnan til Íslands, Noregs og Svalbarða. Og með till. okkar um þau höfðum við einungis hagsmuni Íslendinga fyrir augum, en alls enga vorkunnsemi. Nefndin leit svo á, að það væri landinu meiri skaði, ef af legðust komur þessara útlendinga hingað, en hitt, þótt landssj. misti vitagjaldsins af skipum þeirra. Og ef nokkur gæti sannað mér það, að þeir hættu ekki að koma hér, þrátt fyrir vitagjaldið, þá skyldi eg vera því meðmæltur, að það yrði á lagt. En líkurnar eru allar til ins gagnstæða, því að ekki þurfa þessi skip að leita hér hafna til þess, að farþegar fái að sjá það, sem fegurst er af því, sem þeir geta séð af landi þessu. Þau geta siglt hér með ströndum fram í sumarblíðunni og notið þess sem bezt er af fjallasýninni, og útbúnað hafa þau svo góðan, að einskis er að sakna, sem vér getum Veitt þeim hér á þurru landi. Út af því að þessar umræður hafa orðið hér, ætla eg þó að minnast á nokkur atriði enn. Eins og menn vita eru það einkum bæirnir, Rvík og Akureyri, sem hafa hag af þessum skipakomum. Og það liggur í augum uppi, að sá hagur er miklu meiri, en tekjur landssjóðs af vitagjaldinu yrði. Það er algerlega villandi, að reika þann hag ekki annan, en þann sem af þeim fæst í tollum, því að það er hagur landssjóðs eina, en ekki landsins alls. Og eg yrði feginn, ef eg heyrði því einhvern tíma hætt hér í deildinni, þar sem eiga þó að vera fullorðnir menn, að rugla þessu tvennu saman, - hætta að heimta 500 kr. í landssjóðinn með 5000 kr. skaða fyr landsmenn. Eg verð sem sé að álíta - þó að eg þyki nú ef til vili ekki svo mikill fjármálamaður fyrir sjálfan mig, að mér farist um að tala - að það séu þeir, sem eiga hann, en hann ekki þá, og þegar öllu er á botninn hvolft, geri það í rauninni ekki svo mikið til, hvernig hann stendur sig, ef þeir að eins standa sig nógu vel, því að sé þjóðin rík, á má efla hann. Og síðastur allra ætti sjóður þjóðarinnar að verða til þess, að sjúga hana sjálfa um of. Eg trúi því vel, sem háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.) sagði áðan, að tekjur af þessum skipum muni nema alt að 20 þús. kr. Eina og sagt hefir verið, hafa tekjur póstsjóðs af þeim verið meiri, en vitagjaldinu nemur. Þar með eru þó ekki talin 8 þús. af póstkortum, og mörg af þeim eru gerð hér á Íslandi, svo að hagurinn sá rennur beint í vasa landsmanna, og sömuleiðis verzlunarhagurinn af hinum. Svo er öll borgun fyrir fylgdarmenn, vagna og hesta. Ekki eru þeir aðfluttir, og ekki er það rétt, að þeir hefðu átt annarar jafngóðrar atvinnu kost ella. Það leiðir af fjölmenninu á þessum stöðum, að ætíð er margt af mönnum, og þá ekki síður farkosti, sem ekkert væri við að gera ella, svo að mikið af þessu fé er því hreinn gróði. Það hafa sumir sagt, að ferðamenn þessa muni ekki um hækkun á fargjaldi, af því að þeir séu auðmenn. Þetta er rangt. Langflestir af þeim eru verzlunarmenn og kennarar o. s. frv., sem ferðast þetta í sumarleyfi sínu, en ekki auðmenn. En eins og eg sagði áðan, var það samt ekki af neinum brjóstgæðum, að nefndin lagði þetta til, heldur landinu í hag, og þeir sem eru sannfærðir um að skipin komi eftir sem áður, bera ábyrgðina á því, ef sá hagur tapast. Eins og háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.) sagði, er það ekki tilætlun nefndarinnar að þetta taki til lystiskipa einstakra auðmanna, enda væri ástæðulaust að undanþiggja þau neinu slíku gjaldi. Til þess að undanþiggja skip, sem leita hafnar í neyð, hafði nefndin að eins eina ástæðu, og hún er sú, að fylgja þar sömu reglu sem nágranna-þjóðirnar. Mér er alveg sama hvað gert verður í því, og nefndin leggur víst enga áherzlu á það, en réttara taldi hún það þó. Þótt eg leggi enga áherzlu á það, hvort skemtiferðaskipin flytja hingað mikið eða lítið af gömlu og nýju kjöti, þá verð eg hins vegar að leggja mikla áherzlu á það, að Íslendingar komi afurðum sínum sem greiðlegast á markað. Enda voru fáir ræðumenn því mótfallnir, að botnvörpuskipin íslenzku, sem sigla með afla sinn, fái þessa undanþágu. Meira að segja var með því einn háttv. þm., sem annars er á móti þessum till. hinum. Þar sem sagt er að þessi skip eigi að borga mikið, af því að þau komi á flest fiskimið, þá er það ekki rétt, því að miðin eru ekki fremur þar sem vitarnir eru. Annars virðist sanngjarnt að öll skip, sem yfirleitt nota vitana jafnmikið, greiði jafnhátt gjald, nema hvað þau sem stærri eru eiga auðvitað að borga meira. Það er nægur greinarmunur, og rétt er líka að gera mun á innlendum og útlendum, ef hitt er rangt, að gera innlendum atvinnurekendum mishátt undir höfði, og það þeim, er reka sams komar atvinnu. Að líkja þessu við simana er eigi rétt. Það er alt annað.  (Þorleifur Jónsson: En brúartollarnir?)  Þeir eru nú af teknir, og það var líka misrétti að þurfa fremur að borga fyrir umferð um býr, en t. d. dýra vegi, er lundið hefir látið gera hvorttveggja. Þá. er eg hissa á þeim, sem leggja áherzlu á það, að engar umkvartanir hafi heyrst frá útgerðarmönnum um þetta gjald. Nefndinni datt ekki í hug að ekki mætti koma fram með sanngjarnar breytingar án þess. Eða erum vér þá, stigamenn, sem tökum það af hverjum, sem vér náum? Á enginn gjaldstofn að vera miðaður við skynsemi, heldur við hitt eitt, hvað unt er að skrúfa út? Eg þekki marga, sem sætta sig við rangláta niðurjöfnun t. d., en rangt er alt af rangt samt. Það er auðvitað, að tekjur landssjóðs minka, þegar eitthvert gjald hverfur til einstaklinga, en ekki lengur til hans. En þjóðareignin þarf ekki að minka við það. Þær tekjur hverfa ekki, heldur getur verið að þær margfaldist einmitt betur á því, að vera í veltunni utan landssjóðs, og þá er það skarð í hann skaðlaust. Eg hefi nú lýst því, hvernig nefndin lítur á þetta, og hygg að því verði ekki með rökum mótmælt, að þetta sé sanngjörn og sjálfsögð breyting. Hitt, að undanþiggja nauðleitaskipin, er ekkert annað en kurteisi við aðrar þjóðir, sem þann sið hafa.



Af því sem háttv. nefndarmenn hafa sagt, má ráða, að þeir hafa ekki orðið á eitt sáttir um breytingartill., þær er eg sting upp á.

(Bjarni Jónsson: Má eg gera stutta athugasemd? Eg hefi ekki leyfi til að svara fyrir nefndarinnar hönd, en það er mér ekkert kappsmál, á hvern hátt dregið verður úr vitagjaldinu). Eg þakka upplýsingarnar. Mér hefir skilizt svo, að menn vilji undanskilja þessi svonefndu skemtiferðaskip vitagjaldi, af ótta fyrir því, að þau mundu að öðrum kosti hætta að koma hingað, og landsmenn mundu þá Verða af þeim gróða, er þeir hafa af viðskiftunum við ferðamenn, þá sem með skipunum eru. En þessi ótti er með öllu ástæðulaus, eins og þegar hefir sýnt sig, því að skipin hafa komið tvisvar sinnum síðan árið 1911 að vitagjaldið var lagt á þau. Farþegar hafa keypt sér far með þeim eins eftir sem áður og það munu þeir gera framvegis, ekki sízt ef þingið sýnir þá, velvild, að lækka gjaldið eitthvað dálítið. En meðan nógu margir farþegar fást, er ekki hætt við öðru en að félögin, sem skipin gera út, sjái sér hag í því að senda þau hingað. Eg hefi skrifað breytingartillögu í þá átt, að gjaldið sé einungis lækkað og mun eg koma fram með hana Við 3. umr., ef nefndin tekur hana ekki að sér sjáif, og þegar hún kemur fram eins og hún er klædd, vona eg að háttv. nefnd geti fallist á hana. Mér er þetta ekkert kappsmál, en eg tel það ópraktískt að undanskilja þessi skip vitagjaldinu að öllu leyti, þar sem það er hreinn og beinn óþarfi. Skipin munu koma hér alveg eins eftir sem áður. Ef eg væri hræddur um að þau legðu niður komur sínar, mundi eg ekki koma fram með neina breytingartillögu. Háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.) sagði, að ekki væri rétt að ívilna botnvörpungunum, meðan sífelt væri verið að fjölga vitunum. Þetta væri rétt, ef tekjur vitanna yxu ekki, en háttv, þm. verður að gæta að því, að jafnframt því sem vitunum fjölgar, fjölgar siglingunum til landsins og tekjurnar aukast jafnframt því. Það helzt hvorttveggja nokkurn veginn í hendur. Á þessu er því ekkert byggjandi. Skýring háttv. frsm. (B. J.) á skemtiskipi og skemtiferðaskipi er alveg ný, að því er eg held. Eg er ekki í efa um, að dómstólarnir mundu skilja það sama við þessi tvö orð, ef til þeirra kæmi. Ef nefndin meinar með skemtiskipum þau skip, sem eru eign einstakra manna og ekki eru gerð út í gróðaskyni, er þörf á frekari skýringu en nafnið eitt gefur. Annars skal eg taka það fram, að slík skip hafa alt af verið gjaldfrjáls hér á þessu landi fram að 1911, og þess vegna er óviðkunnanlegt að leggja nú gjald á þau. Þess háttar skip eiga líka eftir eðli sínu að vera undanskilin gjaldi. Skattur er venjulega reiknaður af tekjum. En þessi skip hafa útgjöld, en engar tekjur. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þingm. hafa haldið fram, að þessi ferðamannaskip geta siglt í kringum landið án þess að koma inn á nokkra höfn. En það er engin hætta á því að farþegar uni við slíkt, sérstaklega að ekki verði komið við hér í Reykjavík, höfuð stað landsins. Hann Vilja allir sjá, sem til landsins ferðast. Það er sömuleiðis alveg rétt, eins og háttv. framsm. tók fram, að það á ekki að spara landssjóði 500 kr. ef það verður til þess að landsmenn tapi 5000 kr. En eg er, sem sagt, alls ekki hræddur um að slíkt komi fyrir, þó að skemtiferðaskipin verði ekki að öllu leyti undanskilin vitagjaldinu. Framsögumaður (Bjarni Jónsson): Það er að eina örstutt athugarsemd. Eg held að mér sé óhætt að halda því fram í nafni nefndarinnar, að tilætlunin hafi verið sú, að að eins skemtiferðaskip, skip sem flytja stóra flokka ferðamanna, skuli vera undanskilin vitagjaldi, en ekki skemtiskip eða lystiskútur einstakra manna. Mig varðar ekkert um, hvort þeir hafa ábata af þeim eða ekki. Við förum með þau eins og brennivín, tóbak og aðra munaðarvöru. Það eru engin gróðakaup að afla sér hennar. En það er vegna hóglífis og fagurlífis, sem tollurinn er greiddur. Og þeir menn, sem hafa ráð á að lifa því lífi, ættu að geta greitt lítilsháttar toll af því. Grundvallarstefnuna ætla eg mér ekki að verja, en hún er sú sama sem nefnd in ætlar að fylgja, og er hún í samræmi við það sem tíðkast hjá Englendingum En þeir eru allra manna frjálslyndastir í þessum efnum. Englendingar undanskilja engin skemtiskip nema þau,sem minni eru en 5 lestir. Öll önnur gjalda vitagjald. En þeir undanskilja öll fiskiskip sín og annara þjóða. Að þeirra dæmi vil eg að við förum, að öll skip séu látin greiða vitagjald, nema þau sem okkur er hagur í að greiði það ekki. Eg get auðvitað ekki sannað, að skemtiferðaskipin, sem hér hafa komið, hætti ferðum sínum hingað ef þau verða ekki undanskilin gjaldinu. En nefndin hefir farið að dæmi margra hygginna manna og fylgt reglunni: “peccare in cautiorem partem„. Mér skilst eftir umræðunum og undirtektum manna, að hyggilegast sé að hleypa öllu til 3. umræðu og að menn kæmu. þá með breytingartill., bæði hv. 1, þm. G.-K. (B. Kr.) og aðrir. Áður en eg sezt niður í síðasta sinn, skal eg lýsa yfir því, að þetta er hvorki nefndinni né mér neitt kappsmál, nema ef vera skyldi það, að réttlátlegar væri farið með íslenzku fiskimennina, sem flytja vöru sína sjálfir á erlendan markað.



Eg get tekið í sama strenginn og háttv. framsm. (B. J.) um það, að þetta sé ekkert stórmál, sem hér er verið að ræða um, eftir því sem venjulega skilst við það orð. En þótt það skifti ekki miklu fyrir ina einstöku gjaldendur, hvort undanþágurnar eru Veittar eða ekki, að því er skemtiferðaskipin snertir, þá skiftir það aftur á móti talsvert meiru, þegar litið er til landssjóðsins. Það er ekki svo býsna litið fé, sem hér er farið fram á að svifta hann. Eftir því sem mér er kunnugt, hafa þessi tvö þýzku ferðamannaskip, er hér voru fyrir skemstu, greitt 4000 kr. í vitagjald. Og ef um mörg slík skip yrði að ræða í framtíðinni og þau yrðu leyst frá öllu gjaldi, þá mundi það verða ekki svo lítill tekjumissir fyrir landssjóðinn, enda þótt gjaldið muni mjög litlu fyrir þá, er það gjald eiga að inna af hendi. Því eftir því sem mér skilst, mun það seinast koma niður á farþegunum sjálfum, og verður það þá ekki mikið í hvern stað. Háttv. framsm. (B. J.) hélt því fram, að það væri til mikils hagnaðar fyrir landsmenn að fá þessi skip hingað. Það er mikið álitamál um slíkt. Eg fyrir mitt leyti verð að halda við fyrri skoðun mína á því, og hygg að hún hafi við jafnmikil rök að styðjast, að tjónið geti að miklu leyti í þessu efni vegið upp á móti gróðanum, allra helzt ef skipin eru leyst frá þeirri skyldu, að greiða vitagjaldið. Eftir upplýsingum háttv. frsm. er fátt auðmanna með þessum skipum, en meiri hlutinn fátækir menn eða lítt efnum búnir. Og sé Svo, þá verður því síður séð, að landamenn geti grætt mikið á verzlunarviðskiftum við þá. En hins vegar get eg ekki annað en gjört lítið úr skemtunum, þeim er þeir veita Reykjavíkurbúum með dansleikum og átveizlum og öðru slíku. Hvað hinn liðinn snertir, að ívilna botnvörpungunum, þá hafa, eins og eg sagði, engar kvartanir komið fram frá þeim. Og þótt vitanlega nefndin hafi heimild til að taka sér fram um það, að veita þeim fyrir sitt leyti slíka ívilnun, sem hér um ræðir, þá sýnir það, að engar kvartanir hafa komið fram frá sjálfum útgerðarmönnum botnvörpunganna, að þeir eru ekki mjög óánægðir með vitagjaldið eins og það er. Ef þeim fyndist það ósanngjarnt, væri þeim sjálfum treystandi til að bera sig upp undan því við Alþingi. En sannleikurinn mun vera sá, að útgerðarmönnum mun þykja tilvinnandi að borga ríflegt vitagjald, ef það gæti orðið til þess, að vitunum yrði því fremur fjölgað og þeir bættir, heldur en að sú braut, sem Alþingi hefir gengið inn á í vitamálunum, yrði á nokkurn hátt heft eða stöðvuð. Háttv. þm. Ak. (M. gr.) taldi það ósanngjarnt, að heimta vitagjald af skemtiferðaskipunum, af því að þau kæmu á þeim tímum, sem vitar eru ekki kveiktir. En ef þau væru leyst undan gjaldskyldunni vegna þess, er hætt við að sama sanngirniskrafan gæti komið frá öðrum skipum, sem ilt yrði að spyrna á móti, og mundi þá koma æði mikið skarð í vitagjaldið, ef eigi skyldi greiða það af neinu skipi nema þegar nótt Væri dimm. Háttv. 1. þm. G.-g. (B. Kr.) tók það fram, að að sama skapi sem vitunum fjölgaði, mundu og siglingarnar til landsins vaga. Eg get ekki að öllu leyti fallist á það. Eg býst við að það fari allmikið eftir öðru, verzlunarmagni, fólksfjölgun og öðru slíku, að minsta kosti jafnframt. Hvað það snertir, sem í nefndarálitinu er haldið fram, að eðlilegast væri að notendur vitanna þyrftu ekki að kosta þá, og að því væri hagað eins og um vegabætur á landi, þá er það algerlega rangt. Stefna þingsins hefir verið sú, að koma viðhaldsgjaldi veganna sem mest á notendurna sjálfa. Sýslunum hafa verið afhentir vegir til viðhalds, þar sem því hefir orðið viðkomið, og kostnaðinum, sem af því leiðir, er að síðustu jafnað niður sem aukaútsvörum á gjaldendurna í hverjum hreppi. Eg er í engum vafa um, að svo framarlega sem hægt hefði verið að leggja viðhaldskostnaðinn beinlínis á þá menn, er um vegina fara, þá hefði það verið gert. En það er eins og allir skilja ómögulegt og óframkvæmanlegt og þess vegna ekki verið gert. Hér er það aftur á móti hægt, að leggja vitagjaldið á þá, sem um sjóinn fara og sigla að eða frá landi, og því er rétt og sanngjarnt að gera það.



Þrátt fyrir röksemdirnar, sem fram hafa komið, get eg ekki skilið annað en að eg hafi rétt fyrir mér. Eg á botnvörpung og hefi hann alt af hér við land og nota vita landsins. Fiskinn flyt eg til Reykjavíkur og sel hann þar dönskum eða enskum fiskikaupmanni,. Annar maður á botnvörpung. Hann flytur fisk sinn á erlendan markað 10 sinnum á ári. Eg borga einu sinni 37 kr., hann borgar 10 sinnum 37 kr. í vitagjald. Það er ekki annað en sekt fyrir það að flytja sjálfur vöru sína á markað erlendis. Þetta síðasta um stefnu Alþingis í vegamálunum kemur ekki í bága við það, að vitar ættu helzt að vera endurgjaldslausir af notendunum. Því að fyrst og fremst hefi eg aldrei kannast við, að sú stefna Alþingis væri rétt, og svo er það alt annað að hreppssjóðir kosti Viðhald Veganna eða þeir sem um vegina fara.



Eg sé eigi að þörf sé að ræða þetta mál. Menn geta víst greitt atkv. um það án umræðu.



Herra forseti ! Það sem kemur mér til að standa upp, er breyt. till. nefndarinnar, er hún lætur sykraða ávexti koma í stað sykurgervingar af ávöxtum. Eg vildi gjarna forðast, að það þurfi að semja nýtt “karamellu„ -frumvarp á næsta þingi. Vil eg því skjóta til nefndarinnar, hvort hún vilji ekki lofa báðum orðunum að standa. Hér í verzlunum fást ýmis konar sætindi, sem kölluð eru “sykraðir ávextir„, en það fást líka aðrar tegundir sætinda, sem að réttu lagi eru kallaðar “sykurgervingar af ávöxtum„. Vil eg því leggja til, að bökðum orðunum verði haldið, til þess að allur misskilningur sé útilokaður.



Eins og mönnum er kunnugt, var landinu með lögunum frá 16. Nóv. 1907 skift í alls 43 læknishéruð, og ákveðið að að aðstoðarlæknar skyldu og vera á Ísafirði og Akureyri. En þrátt fyrir það þótt læknisembættum væri þannig fjölgað að mun frá því sem áður hafði verið, heyrast þó enn síumkvartanir frá landsbúum, eins og greinilega hefir komið í ljós á síðustu þingum, þar sem ávalt hafa komið fram ný og ný frumv. um stofnun nýs læknishéraðs, ýmist hér eða þar. Frumv., sem hér liggur fyrir, er nú gamall kunningi, bæði frá þinginu 1911 og 1912, og fer í þá átt, að Ísafjarðarlæknishéraði verði ekki í tvö læknishéruð, þannig, að Hólahreppur, ásamt Bolungarvíkurverzlunarstað, verði gert að sérstöku læknishéraði. Þeir sem hlut eiga að máli, menn í mínu kjördæmi, hafa - þarfarinnar vegna fundið sig knúða til að óska þess, að mál þetta væri borið fram aftur og aftur. Að vísu er vegalengdíu milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur ekki mikil, en á vetrum getur sjóleiðin oft verið tept, jafnvel eigi í viku, en lengur; en á landi er ókleift að fara að vetrinum, og þá einatt fótgangandi, og - yfir torfærur að sækja að sækja, „Pollinn“ og „Ófærurnar“, þar sem neyta verður kaðla o. fl., til að komast þar yfir. - Hætta og einatt af ofanfalli, og “hlíðin„, þ. e. Óshlíðin, því stundum alófær. Auk þess getur oft staðið svo á, þótt komist verði til Ísafjarðar, að læknirinn treysti sér eigi til að fara, eða sjái sér það ekki fært vegna annara anna. Kostnaðurinn, er af því stafar að sækja lækni til Ísafjarðar, er einatt mjög tilfinnanlegur, segjum 20–30 kr., og þó enn meiri ef flutningsmönnunum legast, svo að fátæklingum verður vitjun læknis oft algerlega ókleif. Mannfjöldinn í Bolungarvíkurkaupstað fer og sívaxandi, og munu nú vera þar heimilisföst 11–12 hundruð manna, þ. e. í verzlunarstaðnum sjálfum. - En þar við bætist svo hreppurinn, að meðtalinni Skálavík ytri. En skipun læknis í Bolungarvíkurverzlunarstað er ekki einungis nauðsyn vegna þeirra sem þar eiga heima og þegar voru nefndir, heldur sækir og þangað árlega, frá nýári og til vorvertíðarloka - og allra helzt þó yfir vorvertíðina, þ. e. frá páskum til Jónsmessu (þ. e. 24. Júní), eða þar um - fjöldi aðkomumanna til sjóróðra, bæði frá hreppunum við Djúpið, frá Ísafirði, Vestur-Ísafjarðarsýslu, Húnaflóa, úr Strandasýslu, og jafnvel úr Dala- og Barðastrandarsýslum. Vona eg því að háttv. þingmenn téðra kjördæma geri og sitt ýtrasta til að styðja framgang þessa mála. Mótorbátaútvegurinn gerir líka þörfina enn meiri, vegna slysa, sem af upp- og ofansetningu bátanna hefir leitt. Vegna þess, hve mikill fólksfjöldi er á þessu svæði, tel eg víst, að staða læknis myndi verða þar all-lífvænleg. Vil eg og að endingu benda á, að eg hefi bætt inn í frumvarpið, að lögin skuli ekki koma til framkvæmda fyr en sérstakur læknir er skipaður í Hólshérað, svo að fyr bakar frumvarpið því landssjóðnum alls engan kostnað. Vil eg svo mæla með því, að frumvarpið gangi til 2. umr. og álít að vísu óþarft að setja það í nefnd. En ef menn vilja vísa því til læknanefndarinnar, mun eg þó ekki verða á móti því.



Eg vil aðeins leggja það til, að frumvarpinu verði vísað til læknaskipunarnefndarinnar.