Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. - Sjútvn. þessarar hv. d. hefur haft málið til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ., eins og bað kom frá Nd. Ég vil hins vegar benda á það, að frv. í heild hefði þurft betri undirbúning heldur en virðist koma fram í frv. stj., eins og gengið var frá því í hv. Nd. Það, sem hefur skeð um þetta mál í Nd., er, að afköstin voru aukin úr 30 þús. upp í 39 þús. mála vinnslu, og kemur það af því, að sumpart eru afköstin aukin hjá einstökum verksmiðjum og sumpart er um nýjar verksmiðjur að ræða. En á sama tíma hefur hv. Nd fært heimildina til, úr 25 millj. niður í 10 millj. Þetta vildi ég benda hv. d. á, ef hún kynni að standa á móti till. einstakra þm. um byggingu verksmiðja. N. lítur þannig á, að það hefði verið mjög æskilegt, að legið hefði fyrir rannsókn um þessi mál. Það er t. d. ekkert getið um það, hvernig þessar verksmiðjur skuli byggðar, hvort þær skuli byggðar sem ein samstæðuverksmiðja eða sem fjölsamstæðuverksmiðja o. s. frv. - Þetta er vitanlega nauðsynlegt að rannsaka með gaumgæfni. Það er líka alveg nauðsynlegt að byggja verksmiðjurnar þannig, að einhver hluti þeirra geti tekið til starfa strax, þó að veiðin sé ekki í fullum gangi. Þetta þarf allt rannsóknar við. Þá vildi n. leggja til, að komið yrði á sérstökum kæli í sambandi við verksmiðjurnar, og skal ég víkja að því fáum orðum. Það út af fyrir sig að koma þessum kæli á í sambandi við verksmiðjurnar, er svo mikilsvert atriði, að fram hjá því verður ekki gengið, ef hægt væri að koma því í framkvæmd. Það er ljóst, að þessi aðferð er svo fjárhagslega trygg fyrir verksmiðjurnar, að sjálfsagt er að athuga það rækilega. N. lítur svo á, að þetta mál hafi ekki verið rannsakað nægilega, og vill beina því til hæstv. stj., að hún láti ekki undir höfuð leggjast að fá fullkomna rannsókn á þessu atriði.



Við þm. Eyf. flytjum brtt. við þetta frv., þar sem gert er ráð fyrir því að fjölga þeim stöðum í frv., þar sem byggðar væru síldarverksmiðjur. Það er vitanlegt, þó að gert sé ráð fyrir því í frv. að reisa þessar verksmiðjur, að þá verður það ekki gert nú, jafnvel ekki á næstu árum, heldur er þetta eins konar framtíðaráætlun um það, að byggðar verði síldarverksmiðjur á þessum stöðum, þegar ástæða þykir til þess. En það getur alltaf verið álitamál, hvaða staðir eru hentugastir, og þá jafnvel það, hvaða staðir eigi að koma fyrstir og hverjir síðastir. Við leggjum til í þessari brtt., að byggð verði verksmiðja á Dalvík og í Hrísey. Það stendur þannig á í Dalvík, að þar er verið að byggja höfn, og er það mannvirki komið talsvert langt á leið, en verður vitanlega dýrt, og þess vegna verður nauðsynlegt fyrir það sveitarfélag að geta komið upp fyrirtæki, sem gæti létt undir með að greiða þær skuldir, sem óhjákvæmilega verða fyrir hendi, þegar höfnin er fullgerð. Í Hrísey er einnig mjög hentugur staður fyrir síldarverksmiðju, og það er nú oft svo, að síldveiðin er einmitt mikil um þessar slóðir, bæði við Dalvík og við Hrísey. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, ég sé, að í nál. sjútvn. er ætlazt til þess, að þetta frv. gangi fram óbreytt eins og það liggur nú fyrir. En ég vænti þess samt, að hv. þdm. telji það ekki til baga, þó að þessum stöðum sé bætt við. Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann vill ekki, þegar til atkvgr. kemur, bera stafliðina upp sinn í hvoru lagi, því að það væri hugsanlegt, að hv. þdm. féllust á að byggja síldarverksmiðju á öðrum staðnum, en ekki á hinum. En ég skal ekki leggja neitt kapp á það, hvor staðurinn yrði þá valinn.

Atvmrh. (Magnús Jónsson) : Ég vil þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli, og það rýrir ekkert þakklætið til hennar, þó að hv. frsm. kunni að hafa aðrar skoðanir á einstökum atriðum, þar sem n. mælir öll með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Viðvíkjandi því, að undirbúningur undir þetta mál hafi verið lítill, þá vil ég aðeins segja það, að þessar áætlanir hafa verið alllengi á döfinni hjá stjórn verksmiðjanna, og verksmiðjustjórnin ræddi þessi mál við mig. Meðal annars var rætt um fyrirkomulag verksmiðjanna og einnig það, sem hv. frsm. minntist á, að verksmiðjurnar yrðu gerðar þannig úr garði, að það mætti starfrækja þær að hálfu leyti. Ég ræddi einnig við verksmiðjustjórnina um það, að það væri vandlega rannsakað, hvort hægt væri að lengja vinnutíma þessara dýru fyrirtækja, þannig, að þau gætu verið starfandi hálft árið. Það liggur alveg í augum uppi, að þetta er mikið rannsóknarefni og að hér er vafalaust um mikilsverðan þátt í þessari atvinnugrein að ræða. Ég vil aðeins í sambandi við þetta mál minnast á meðferð hv. Nd. á því og lækkun lánsheimildarinnar. Það var gert í samráði við mig, af því að mér þótti eðlilegt, að lánsheimildin væri miðuð við byggingarframkvæmdir. Heimildin virtist nokkuð út í bláinn, þar sem hún var komin upp í 39 millj. kr., en nú hefur hún verið færð niður í 9–10 millj. kr. Ég álít, að hér sé komið svo langt út í framtíðina, að þýðingarlaust sé að gera nokkrar frekari áætlanir til svo langs tíma. Viðvíkjandi fram komnum brtt. frá þm. Eyf. á þskj. 134, þá vil ég ekki vera að reka hornin í það, og út frá þeirri röksemd hv. 1. flm., að hér sé aðeins um framtíðaráætlun að ræða, er þetta náttúrlega sjálfsagt, en ég vil þó samt mega vænta þess, að hv. d. breyti ekki þessu frv., svo að það þurfi að fara aftur til hv. Nd. Ég vil því fara fram á það, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. - Ég vil fyrst minnast á þær brtt., sem hér liggja fyrir. Þær voru ekki komnar fram, þegar sjútvn. hafði fund um þetta mál, en ég hef átt kost á því að ræða þetta mál við sjútvn. utan fundar, og hún hefur ekki tjáð sig fylgjandi þessum brtt. á þessu stigi málsins, og með tilvísun til nál., að allar breyt. mundu torvelda framgang þess, vil ég lýsa yfir því fyrir hönd n., að svo framarlega sem gerðar verða breyt. á frv., þá hefur sjútvn. óbundnar hendur til þess að setja inn þær breyt., sem hún telur raunverulega betri. Ég vildi skýra frá þessu, áður en hv. dm. greiða atkv. um frv. Ég vil benda hv. flm. brtt. á það, að væntanlega kemur þing saman aftur á þessu ári, og þá er vitanlega hægt að fá tekin upp l. um síldarverksmiðjur á þessum stað eða öðrum.



Ég hef borið fram brtt. við þetta frumv. á þskj. 148. Er þar farið fram á, að undanþegið ákvæðum þessara l. verði allt byggingarefni til skipaviðgerðar og skipabyggingar, svo og allt byggingarefni, sem selt er til byggingar í sveitir landsins, þó ekki efni til sumarbústaða. Ég tel algerlega óviðeigandi, að þessu máli sé þannig fyrir komið, að í hvert skipti, sem nota þarf efni til skipabygginga, skuli þurfa að sækja undir þessa n., sem mér skilst, að eigi að vera að hálfu leyti skipuð af bæjarstjórn Reykjavíkur. Óska ég því, að þessi till., sem ég ber hér fram, nái fram að ganga og frv. þannig breytt samþ. Ég tel það líka til stórbóta fyrir dreifbýlið, ef frv. verður að l., að undanskilið sé ákvæðum þessara laga allt það efni, sem selt er til bygginga í sveitum landsins. Það er vitanlegt, að ákaflega mörg héruð verða að sækja í smáskömmtum byggingarefni hingað til höfuðstaðarins og eiga þess ekki kost að fá það nær né með betri kjörum annars staðar. Ég hef einnig gert ráð fyrir því í þessari brtt., að þegar ráðh. setur reglur samkv. 1. gr., skipi hann jafnframt 3 menn í nefnd, er úrskurði um það, sem ágreiningi kann að valda, í stað tveggja manna, eins og til er ætlazt í frv. Þykir mér þetta eðlilegra en að tveir menn séu í n., og ráðh. síðan að úrskurða, ef þeir eru ekki sammála, til hvers hvert einstakt borð eða planka skuli nota. Hygg ég, að verði þessu ákvæði ekki breytt, muni skapast hér líkt ástand og skapaðist um bifreiðaúthlutunina, að ráðh. hefði engan frið, hvorki utan skrifstofu né innan, en væri sífellt önnum kafinn við að úrskurða, hvernig þessum og hinum borðunum og plönkunum yrði varið. Loks er brtt. við 3. gr. um, að í stað orðanna „allt að 50 þús.“ komi: 500–10000. Mér finnst hlægilegt að ákveða 50 þús. kr. sekt fyrir brot á l., sem vitað er fyrir fram, að munu verða brotin svo að segja daglega, þó að þau verði sett.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessar brtt., sem fyrir liggja. Hv. þm. Str. (HermJ) gerði grein við 2. umr. fyrir sínum brtt. En eins og ég sagði þá, álít ég, að þar hafi verið tekið nokkuð öðruvísi á þessu máli heldur en ég tel vænlegt til framkvæmdar eða gagns. Og ég er hræddur um, að með þeirri skipun, sem hann ráðgerir, verði árangurinn af þessari löggjöf lítill eða enginn, auk þess sem mér sýnist, að gjaldeyris- og innflutningsnefnd hafi í hendi sér að gera allar þær ráðstafanir, sem hann gerir ráð fyrir. Ef hans brtt. verður samþ., þá sé ég ekki annað en að frv. sé óþarft og nái ekki framar en nú eru til ákvæði í l. fyrir. Það, sem fyrir mér vakti með flutningi þessa máls, er, að hvert sveitarfélag hefði heimild til nokkurra afskipta af því, hvernig því byggingarefni skyldi varið, sem, hvort sem er, er ætlað til notkunar innan þess. Það er vitað mál, að sveitarstjórnunum er bezt um það kunnugt, hverjar byggingar eru nauðsynlegastar innan takmarka síns sveitarfélags. En sveitarstjórnirnar eru eftir brtt. hv. þm. Str. (HermJ) útilokaðar frá því að geta haft þau afskipti, og vil ég því leggja á móti þeim brtt. Aftur á móti hef ég borið fram brtt. til þess að gera það skýrara en áður, að ætlunin er ekki sú að kyrrsetja í kaupstöðunum það byggingarefni, sem til kaupstaðanna er flutt, en þó er ekki ætlað til notkunar þar. Ég veit, að hv. þm. Barð. (GJ) hefur ekki nema gott í huga með sinni brtt. En ég tel, að það, sem hann vill, að vinnist með þeirri brtt., það hafi gjaldeyris- og innflutningsn. á sínu valdi að framkvæma með úthlutun leyfa. En ég tel, að þessar brtt. mínar fullnægi því sjónarmiði, sem hv. þm. Barð. setur fram. Annars er það ekki ætlunin, að þetta eftirlit sé miðað við það að veita leyfi fyrir hverju borði og hverjum planka út af fyrir sig, heldur hinu, hvað framkvæmt sé í byggingamálum á hverjum stað, og að n. hafi það hlutverk með höndum að ákveða, hvaða skipabyggingar, íbúðarhúsabyggingar og verksmiðjubyggingar eru nauðsynlegastar. Ég hygg, að slík n. geti gert mikið gagn. En ég álít, að brtt. hv. þm. Str. og hv. þm. Barð. nái ekki tilgangi sínum, og er ég á móti þeim.

Atvmrh. (Magnús Jónsson) : Það eru tímar alls konar hafta og ráðstafana nú, og verða því jafnvel þeir, sem annars eru ekki hrifnir af slíkum hlutum, að dansa með í þeim dansleik. Og m. a. hefur mér verið ljóst, að ef á annað borð ætti að grípa inn í um þetta mál, úthlutun á byggingarefni, þá væri það ómögulegt, nema um það væru til l., svipuð þeim, sem hér er um að ræða. Það hefur verið deilt nokkuð á ríkisstj fyrir það, að hún hafi ekki í sambandi við gerðardóminn gert ráðstafanir til þess að hindra vissar byggingarframkvæmdir. En sannleikurinn er sá, að það hefði verið ómögulegt, án þess að stuðzt hefði verið við l., sem að vísu hefði mátt gefa út sem brbl. En annars hafa ekki aðrar ráðstafanir verið gerðar en þær, að til þess að fá sement til annarra bygginga en íbúðarhúsa hefur þurft leyfi frá ráðuneytinu. Ráðstafanir eins og þær, að gera það að skilyrði fyrir flutningi á timbri, að það verði notað til vissra tiltekinna bygginga, eru gagnslausar. Því að hver á að fylgja timbrinu eftir til þess að geta vitað um, hvert það fer og til hvers það verður notað? En úthlutunin á byggingarefni nú er þannig, að það er sjálfsagt full nauðsyn á að set ja l. um þá úthlutun. Og ég er fyrir mitt leyti alveg meðmæltur því, að slík löggjöf í þessa átt, sem hér er um að ræða, verði samþ. af þinginu. Það er hins vegar ekki því að neita, að hér er um mikið vandamál að ræða. Og ef þetta þing setur löggjöf í þessa átt, þá er við það sá höfuð kostur, að þing á að koma saman fljótt aftur, svo að eftir því, hvernig þessi löggjöf reynist, má þá á næsta þingi breyta henni, ef ástæða þykir til. Og þetta atriði er einmitt töluverð ástæða til þess, að þetta þing gangi frá þessari löggjöf nú, að það fengist stuttur, en mjög gagnlegur tími til reynslu á þessari löggjöf til næsta þings. Mér virðist brtt. á þskj. 156, frá hv. flm. frv., vera í alla staði eðlileg, enda skildi ég frv. á þann veg eins og þar er ákveðið, að það sé átt við það byggingarefni, sem til sé á hverjum stað og flutt er þangað og ætlað er til að notast þar. Því að hitt er óhugsandi, að það yrði nokkurn tíma framkvæmt þannig, að það byggingarefni, sem lagt er upp í einhverjum kaupstað, eins og t. d. hér í Rvík, yrði kyrrsett á þeim stað og að l. verkuðu í þá átt. En það er rétt að taka þetta nánar fram í l., samkv. því sem til er tekið í brtt. á þskj. 156. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 148 vil ég segja það, að ég er smeykur við ákvæði 1. gr., þar sem lagt er til, að við verði bætt, að undanþegið sé allt byggingarefni til skipaviðgerðar og skipabyggingar, svo og allt byggingarefni, sem selt er til byggingar í sveitir landsins, nema efni til sumarbústaða. Því að alveg eins og hv. flm. brtt. (GJ) tók fram, að þessi l. mundu verða brotin á hverjum degi, þá mundi þetta ákvæði verða mjög erfitt í framkvæmd. Og því erfiðari verða þessi l. í framkvæmd, því fleiri sem lekagötin eru á þeim í upphafi. Og ef allt þetta byggingarefni, sem í þessari brtt. getur, væri undanþegið eftirliti, þá væri búið að gera þessa löggjöf þannig, að ómögulegt er að framkvæma hana. Á þessum tíma mundu menn ekki telja eftir sér að flytja byggingarefni til þannig að taka það upp, þó að búið væri að flytja það út á land til bygginga í sveitum landsins, og flytja það hingað aftur og nota það svo til ónauðsynlegra bygginga. Slíkt mundu menn ekki telja eftir sér. Ég held því, að það sé alls ekki fært að samþykkja þessa brtt. Aftur á móti virðist mér 2. brtt. hans, svona við fljótlega athugun, vera öllu betra fyrirkomuleg heldur en gert er ráð fyrjr í frv., það að hafa 3 nefndarmenn í stað 2, er skipaðir séu af ráðh. til þess að hafa þessa framkvæmd með höndum. Og ég vil segja í sambandi við það einnig um 1. brtt. á þskj. 136, frá hv. þm. Str. (HermJ), að ég held, að í svona n. sé eðlilegast, að ráðh. tilnefni menn. Það er ekki af því, að það sé svo æskilegt fyrir viðkomandi ráðh., hver sem yrði að gera það. En það er til þess að stofna ekki fyrir fram til togstreitu í þessari n. Ef þessi n. á að verða að nokkru gagni, verður hún að vinna sem allra embættislegast, sem sé, að í henni séu menn, sem hvorki eiga að hafa né hafa tilhneigingu til að gæta sérhagsmuna, heldur taka til greina fyrst og fremst þá nauðsyn, sem fyrir hendi er í byggingamálunum á hverjum stað. Ef vissar stéttir eða hagsmunasamtök hafa fulltrúa í slíkum n., hefur það reynzt mjög mismunandi gagnlegt, en varpar þeim blæ á, að alltaf séu deilur í þeim nefndum. Hins vegar mundi ráðh. skipa í slíka n. menn, sem hafa aðstöðu til að úrskurða þetta óhlutdrægt eins og dómstóll. Um aðrar brtt. skal ég ekki neitt fjalla. Ég verð að játa, að ég er ekki alveg viss um, hvers vegna skömmtunarskrifstofa ríkisins ætti að hafa framkvæmd þessara ráðstafana. Og sérstaklega held ég, að það yrði nokkuð erfitt að eiga að fara að meta, á hvern hátt vissir landshlutar hafa orðið út undan með að fá til sin byggingarefni og að eiga að bæta það upp. Held ég, að í hvert skipti yrði af viðkomandi héruðum nokkur málafylgja höfð, og að erfitt yrði þar úr að skera, því að ég hef ekki talað við nokkurn hv. þm., sem ekki telur sinn landshluta og kjördæmi hafa orðið sérstaklega út undan í þessu og fleira. Það yrði því harðvítugur málaflutningur. Ég held, að það yrði reynt að haga þessu eftirliti svo, að ekki yrði meiri kostnaður við n. til þessarar úthlutunar en nauðsyn er á. Það eru til starfskraftar, sem eru færir um þetta og hafa æfingu í slíku. Ég vil mæla með því, að þetta frv. fái afgreiðslu svo fljótt, að það gæti orðið að l. á þessu þingi, sem búast má við, að fari nú að styttast.