Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. flytur þetta frv. samkv. ósk fjmrh. Í grg. með frv. segir m.a., að lífeyrissjóðsréttindi eða eftirlaun fyrir starfsmenn stjórnmálaflokkana hafi verið til athugunar um skeið og viðræður um þau efni hafi byrjað fyrir rúmum tveimur árum og ýmsir þættir athugaðir í því sambandi. Þá segir enn fremur, að hér sé um að ræða fámennan hóp, sem eigi fyllilega samleið með öðrum starfsmönnum. Pólitísk veðrabrigði geta valdið því, að starf þeirra er ótryggt líkt og þingseta alþm. Þeir eiga ekki fyllilega samleið með skrifstofufólki vegna sérstaks eðlis starfsins. Vinnutími þessara manna getur ekki verið fastbundinn við ákveðinn skrifstofutíma og verður stundum næsta óreglulegur. Eftir athugun þessara mála hefur orðið samkomulag um að leggja til, að starfsmennirnir skuli vera í sérstakri deild innan lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins með sérstöku reikningshaldi. Lagt er til, að lífeyrisréttindi þeirra verði að nokkru leyti sniðin eftir réttindum þingmanna. Verður að telja það eðlilegt m.a. með tilliti til þess, hversu líkt er um atvinnuöryggi þessara tveggja starfshópa. Þeir starfsmenn, sem fengju rétt til aðildar að lífeyrissjóði samkv. þessu frv., eru 10–15 talsins, flestir tiltölulega ungir, og yrði því lítið um greiðslu ellilífeyris til þeirra fyrstu tíu árin, svo að fé mundi safnast fyrir á þeim tíma. - Þessar skýringar úr grg. frv. vildi ég láta fylgja nú, þegar málið er kynnt við 1. umr.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Frv. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenzkum skipum er komið frá hv. Ed. og var samþ. þar ágreiningslaust og breytingalaust. Á síðasta þingi voru samþ. lög um Stýrimannaskólann í Reykjavík, og þótti þá nauðsynlegt, að lögum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenzkum skipum yrði sem fyrst breytt til samræmis við stýrimannaskólann. Þau efnisatriði, sem felast í þessu frv., eru til samræmingar við þá löggjöf, sem sett var á s.l. vetri um stýrimannaskólann. Til þess að annast þá endurskoðun laganna um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna, sem nauðsynleg var í þessu skyni var Jónasi Sigurðssyni skólastjóra Stýrimannaskólans í Reykjavík og Kristni Gunnarssyni deildarstjóra í samgrn. falið að annast þessa endurskoðun, og hafa þeir gert það. Þær einu efnisbreytingar, sem í frv. eru, eru til samræmingar við hina áðurnefndu löggjöf, en margvíslegar orðalagsbreytingar eru í þessu frv., sem einnig miða að því, að ákvæði laganna séu í samræmi við stýrimannaskólalögin. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. og legg til, herra forseti, að því verði vísað til hv. samgmn. og 2. umr.



Herra forseti. Frv. þetta hefur þegar hlotið afgreiðslu í Ed. Það er um jöfnun á flutningskostnaði á sementi, en eins og kunnugt er, hefur Sementsverksmiðja ríkisins haft svo að segja alla sementssölu í sínum höndum nú um alllangan tíma, og hafa ekki aðrir verzlað með þá vöru. Sementsverksmiðja ríkisins hefur þegar komið upp hjá sér ákveðnu jöfnunarverði á sementi, þannig að sama verð er á því svo að segja í öllum höfnum á landinu. Nú er búizt við því, að nokkur innflutningur geti átt sér stað á sementi í kjölfar aðildar okkar að EFTA og þessi innflutningur fari eitthvað vaxandi, og af þeim ástæðum er nauðsynlegt, að þeir aðilar, sem kunnu að flytja inn sement, lúti sömu reglum varðandi verðjöfnunarfyrirkomulag á sementi og Sementsverksmiðja ríkisins. Af þeim ástæðum er þetta frv. flutt. Hér er um tiltölulega einfalt mál að ræða og ætti því ekki að þurfa að taka langan tíma að afgreiða það. Vil ég vænta þess, að hv. fjh.- og viðskn., sem eflaust tekur málið til athugunar, sjái sér fært að afgreiða það fljótlega, svo að það geti orðið að lögum á þessu þingi. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh: og viðskn. til athugunar.



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað málið og leggur einróma til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Á þskj. 748 er frv. til l. um breyt. á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins, eins og gengið var frá því í hv. Ed. Þetta frv. var flutt í Ed., og var þar gerð grein fyrir því. Jafnframt fylgdi frv. ítarleg grg. Jafnhliða þessu frv. eru lögð fyrir á hv. Alþ. frv. að þrennum lögum, er varða landbúnaðarmál og aðeins verða sýnd á þessu þingi, en ekki gert ráð fyrir afgreiðslu þeirra eða fyrir þeim verði talað, heldur eru þau aðeins lögð fram til þess að kynna þau þeim, sem áhuga hafa á þessum málum, á milli þinga. Hér er um að ræða frv. að jarðalögum, frv. að lögum um heykögglaverksmiðjur og frv. að ábúðarlögum. Þessi mál snerta þetta frv. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, eins og það var lagt fram hér fyrst á hv. Alþ. En það varð að samkomulagi í hv. Ed. að taka l. kafla frv., eins og það var lagt fyrir, og afgreiða aðeins hann að þessu sinni, þar sem síðari kaflar snerta þau mál, sem síðar yrðu til umr., sérstaklega að því er varðar Landnám ríkisins, sem gert er ráð fyrir, að lagt verði niður, þegar þau frv., sem ég greindi frá áðan, verða orðin að lögum, en þá væri búið að fela öðrum stofnunum, sem fyrir eru, starfsemi Landnámsins. Það þótti því sanngjarnt í alla staði að bíða með afgreiðslu á seinni hluta frv. þessa, eins og það var upphaflega lagt fram, og það yrði afgr. í heild jafnhliða þessum frv., sem ég hef nú greint frá. Það, sem um er að ræða í þessu frv., eins og það liggur nú fyrir, er í fyrsta lagi að styrkja tekjur Stofnlánadeildar landbúnaðarins, þannig að meira hlutfall af lánsfé deildarinnar verði eigið fé, en til þess ber brýna nauðsyn. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hlutfall eigin fjár í lánum Stofnlánadeildar landbúnaðarins hefur farið lækkandi, og stafar af því m.a., að deildin hefur orðið að taka óhagkvæmari lán en útlán hennar eru, hún hefur orðið að taka lán til styttri tíma en þau lán, sem hún lánar aftur, og í þriðja lagi, að lánin hafa farið hækkandi ár frá ári, ekki sízt nú síðustu árin. Þess vegna ber brýna nauðsyn til þess, að deildin fái auknar tekjur og hlutfall eigin fjár deildarinnar í útlánum vaxi miðað við lánsfé. Að öðrum kosti getur starfsemi deildarinnar ekki orðið eðlileg í framtíðinni. Þetta frv. stefnir í þá átt, að svo verði, og er það höfuðatriði frv. Í öðru lagi er svo um að ræða, að sérstakur forstöðumaður á að verða fyrir stofnlánadeildinni, en þó með þeim hætti, að deildin starfar áfram innan vébanda Búnaðarbanka Íslands og bankastjórnin hefur yfirumsjón og stjórn á henni. Í þriðja lagi er um það að ræða, að bændasamtökin í landinu fái aðild að bankaráði Búnaðarbankans, þegar um er að ræða meðferð á málum stofnlánadeildarinnar. Ástæðan til þess, að inn á þessa braut er farið, er sú, að gert er ráð fyrir, að deildin verði meira afgerandi aðili í stefnumótun á sviði landbúnaðar en verið hefur. Hér er ekki hugsunin, að verið sé að breyta til afgreiðslu einstakra lána, heldur til þess að móta þá stefnu, sem deildin á að fylgja í útlánum hverju sinni. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að ekkert vopn er jafnsterkt til þess að hafa áhrif í stefnumótun og lánveitingar stofnlánasjóða, og það hefur verið áhugamál félagssamtaka bændanna að fá aðild að þessari stefnumótun með þessum hætti. Þess vegna eiga fulltrúi frá Stéttarsambandi bænda og Búnaðarfélagi Íslands að taka þátt í þessari stefnumótun, enda ekki aðrir, sem hafa þar betri skilning á eða meiri þekkingu til að bera. Þessi stefnumótun getur verið með margvíslegum hætti. Hún á að verða m.a. til þess að styrkja aukinn félagsbúskap í landinu og einnig að takmarka það, hvað hugsanlegt er að einyrkinn geti afkastað í sínum búskap. Hún getur einnig haft áhrif á það, hvort sauðfjárrækt eða nautgriparækt verður meira ráðandi búgrein í búskap bænda. Ég vona, að þetta, sem hér er gert, verði til þess að efla íslenzkan landbúnað og til þess að koma á þeirri heilbrigðu stefnumótun, sem nauðsyn ber til og aðlagast þeim markaðamöguleikum, sem eru á hverjum tíma. Ég skal ekki tímans vegna fara að eyða að þessu fleiri orðum. Ég vil segja það, að landbn. hv. Nd. mun að einhverju leyti a.m.k. hafa kynnt sér þetta mál ásamt landbn. hv. Ed., og ég verð því að leyfa mér að fara fram á það við hv. n. og hv. d. að höfð verði snör handtök í sambandi við afgreiðslu þessa máls nú fyrir þinglokin, enda var sú breyting, sem gerð var í Ed., við það miðuð, að sem bezt samstaða næðist um þetta mál. - Ég treysti því, að hv. landbn. verði fljót að afgreiða málið frá sér og hv. d. einnig, svo að það verði að lögum nú fyrir þinglok. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í d. flutti ég brtt., sem hv. heilbr: og trn. tók svo upp sem sínar við lokaafgreiðslu þessa máls hér við 3. umr. Þessi brtt. var efnislega um það, að tryggt skyldi í reglugerð, að a.m.k. eitt deildaskipt sjúkrahús yrði byggt í hverju læknishéraði. Nú sé ég, að á þessu hefur orðið breyting í hv. Ed., orðalagsbreyting a.m.k., og ég vil því gjarnan spyrja hæstv. ráðh., sem gegnir sennilega störfum fyrir heilbr.- og trmrh., hæstv. viðskrh., hvort álit hans sé það eftir þessa breyt. í hv. Ed., að enn standi efnislega sú afgreiðsla, sem hér var gerð við lokaafgreiðslu 3. umr., að í reglugerð komi ákvæði þess efnis, að skylt verði að byggja a.m.k. eitt deildaskipt sjúkrahús í hverju læknishéraði. Ég vildi mjög gjarnan fá fram, hvaða álit ráðherra hefur á þessu. Sé það svo, að það sé ekki álitið, að þetta standi óbreytt, mun ég freista þess að bera fram brtt. við þessa umr. í hv. deild.



Herra forseti. Í tilefni af þeirri fyrirspurn, sem hér hefur komið fram frá hv. 7. landsk. þm. varðandi þær breyt., sem gerðar voru á 26. gr. frv. í Ed., með sérstöku tilliti til þeirra breyt., sem voru gerðar á þessari gr. í Nd. áður, skal ég taka það fram, að sú breyt., sem gerð var í Ed., breytir að mínu áliti ekki á neinn hátt þeirri samþykkt, sem var gerð við afgreiðslu málsins í Nd. Áfram stendur það, að til þess er ætlazt, að í reglugerðinni verði ákveðið, að í hverju læknishéraði skuli vera a.m.k. eitt deildaskipt sjúkrahús. Hafði verið gert ráð fyrir því í samþykktinni í Nd. að undanskilja þó sérstaka geðdeild í sambandi við slík deildaskipt sjúkrahús. Það atriði hefur verið fellt niður í Ed., en í staðinn kemur mjög almennt orðalag um það, að þessi deildaskiptu sjúkrahús skuli vera með þeim deildum, sem þar eru taldar og við verður komið. Þessi orðalagsbreyting, sem gerð var í Ed., breytir ekki á neinn hátt þeirri ætlun með afgreiðslunni hér í Nd., að stefnt sé að því að ákveða í reglugerð, að deildaskipt sjúkrahús skuli vera a.m.k. eitt í hverju læknishéraði.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. þetta álit hans á þessu máli. Ég tel, að það undirstriki það alveg fullkomlega, að hér er ekki um neina efnisbreytingu að ræða frá því, að málið var afgreitt hér í Nd., þannig að það sé tryggt, að byggt verði í hverju læknishéraði a.m.k. eitt deilaskipt sjúkrahús. Í þeirri trú mun ég ekki bera fram brtt. við þetta.



Herra forseti. Sjútvn. hv. d. hefur rætt þetta mál á fundum sínum, en ekki orðið sammála um, hvernig það skyldi afgreiða. Meiri hl. n., þar sem eru Garðar Sigurðsson, Jón Skaftason, Björn Pálsson og Karvel Pálmason, leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl., Guðlaugur Gíslason og Pétur Sigurðsson, hefur skilað séráliti, sem frsm. minni hl. mun væntanlega gera grein fyrir hér á eftir. Stefán Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vil aðeins, áður en ég skýri frá áliti okkar, leiðrétta brengl, sem orðið hafa hjá mér í handriti að nál. minni hl. Þar segir, að „á fund n. hafi komið“. Þetta var á fund sjútvn. Ed. Þeir komu þar og skýrðu frá þessu áliti sínu, þeir menn, sem vitnað er þarna í, Jón Sigurðsson, form. Sjómannasambands Íslands, og Kristján Ragnarsson, form. L.Í.Ú., en hins vegar höfðum við í minni hl. símasamband við fulltrúa frá þessum aðilum, og staðfestu þeir skoðanir formanna viðkomandi samtaka. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara efnislega út í umr. um málið. Það hefur verið gert hér margoft í umr. að undanförnu, og sé ég ekki ástæðu til að fara frekar í það en kemur fram í minnihlutaáliti okkar. En niðurstaða okkar er sú, að málinu verði vísað til ríkisstj. Brtt., sem ég hef flutt ásamt nokkrum þm. á þskj. 741, er tekin aftur til 3. umr.



Herra forseti. Mér þykir tilheyrandi að segja hér örfá orð við 1. umr. málsins, áður en það fer til n. Að vísu er þetta orðið miklu viðaminna frv. en það var, þegar málinu var útbýtt hér í hv. Alþ. fyrir fáum dögum. Það hefur breytzt allmikið í meðförum hv. Ed., þar sem II. og III. kafli frv. hafa verið felldir í burtu, og er það vitanlega mikið atriði, vegna þess að eins og frv. var, þegar það var lagt fram, var það bundið við önnur frv., sem einnig er búið að leggja fram, en ekki er ætlað að fái afgreiðslu á þingi að þessu sinni. Ef frv. um Stofnlánadeild landbúnaðarins hefði verið samþ. óbreytt, hefði raunverulega um leið verið tekin afstaða til þeirra frv., sem ekki koma til umr. á þessu þingi. Það var sannarlega til of mikils mælzt að ætlast til þess, að hv. Alþ. færi að samþ. eða taka afstöðu til frv., sem ekki verða til umr. eða koma til afgreiðslu nú. Þetta frv., eins og það nú er, fjallar aðallega um tekjuöflun fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þess gerist þörf, eins og fram hefur komið, vegna þess, að eigið fé stofnlánadeildarinnar hefur rýrnað í verðbólgunni, eins og raun ber vitni. Ég fyrir mitt leyti tel, að það sé ábyrgðarhluti að setja fótinn fyrir það, að stofnlánadeildin fái auknar tekjur. Stofnlánadeildarlögin, sem nú eru í gildi, voru sett fyrri hluta árs 1962. Á haustþinginu 1961 var borið fram frv. um Stofnlánadeild landbúnaðarins til þess að rétta hlut landbúnaðarsjóðanna, sem þá voru algerlega fjárvana. Það var þá, sem lagt var til að leggja 1% á búvörur, sem bændur bæru sjálfir, og 0.75% á heildsöluverð landbúnaðarvara. Ríkissjóður lagði hins vegar á mótí jafnhátt framlag og búvörugjaldinu nam. Með þessari ráðstöfun átti að vera tryggt, að stofnlánadeildin gæti byggt sig upp og orðið sjálfstæð fjárhagslega. Gekk þetta nokkuð vel lengi vel, en nú er svo komið, að augljóst er, að eigið fé stofnlánadeildarinnar rýrnar mjög mikið á hverju ári, þannig að það fé, sem stofnlánadeildin hefur til ráðstöfunar á þessu ári, er 30 millj. kr. lægra en á s. l. ári, og ef ekkert væri gert stofnlánadeildinni til hjálpar, hefði hún enga möguleika til útvegunar lánsfjár t.d. á árinu 1974. Við svo búið má vitanlega ekki standa. Ástæðan til þess, hvernig komið er fyrir stofnlánadeildinni, er dýrtíðin og verðbólgan og gengistöp af eldri lánum. Í 12. gr. stofnlánadeildarlaganna frá 1962 var sett inn ákvæði til að tryggja það, að deildin yrði ekki fyrir gengistapi af þeim lánum, sem tekin væru, eftir að þau lög gengju í gildi. Gengistöpin eru þess vegna af eldri lánum. Ætlazt er til, að þetta ákvæði 12. gr. stofnlánadeildarlaganna verði áfram í lögunum, þar sem það er tekið upp í frv. Stofnlánadeildin þarf vitanlega á auknu fjármagni að halda, þegar krónan minnkar. Það eru fleiri krónur, sem þarf að lána, og framkvæmdir í landbúnaði fara alltaf eftir árferðinu. Árferði hefur batnað nú, eins og kunnugt er, 1970, 1971 og 1972, og vonandi verður áfram gott árferði. Á árunum 1963, 1964, 1965 og 1966 voru miklar framkvæmdir í landbúnaði og þó mest 1966, enda var það gott ár. En þegar kuldinn kom og kalið, minnkuðu framkvæmdir aftur, eins og vænta mátti. Yfirleitt ráðast bændur ekki í þær framkvæmdir, sem eru ekki nauðsynlegar, og vegna þess er nauðsynlegt að tryggja fé til þess, að þeir fái lán til þeirra framkvæmda, sem gerðar eru. Nú er það svo, að jafnvel þó að þetta frv. verði samþ. óbreytt, lítur ekki út fyrir, að á þessu ári verði unnt að fullnægja lánsfjárþörfinni. Samkv. þeim gögnum, sem fram hafa komið um framkvæmdaáætlun og annað, sem hv. þm. hafa séð í sambandi við stofnlánadeildina, lítur út fyrir, að það fjármagn, sem deildin fái til umráða á þessu ári, muni nema 420 millj. kr., en lánsþörfin hins vegar muni vera 640 millj. kr. Lítur þá út fyrir, nema hæstv. ríkisstj. útvegi frekari lán, að það muni vanta um 220 millj. kr. á þessu ári. Er það vitanlega mjög bagalegt, því að fram að þessu hefur verið unnt að sinna þeim umsóknum, sem stofnlánadeildinni hafa borizt, og þeir bændur, sem hafa uppfyllt öll skilyrði til lántöku, hafa fengið lán. Það má vel vera, að hæstv. landbrh. hugsi sér að fjármagna deildina enn frekar en fram hefur komið fram að þessu. Ef þetta frv. verður samþ., kemur það vitanlega í ljós síðar á árinu, enda ekki gengið frá lánum til bænda fyrr en á haustin. Ég tel, að það sé ekki um annað að ræða en að samþ. frv. að mestu leyti í því formi, sem það nú er komið, hvað tekjuöflunina snertir. Hins vegar eru hengd hér aftan í 1. kafla frv. nokkur atriði, sem ég tel að orki tvímælis. Þar er gert ráð fyrir því, að hér eftir annist stofnlánadeildin jarðakaupalánin. Ef svo verður, sýnist mér, að ekki sé um annað að ræða en að leggja niður veðdeild Búnaðarbankans, því að aðalhlutverk hennar hefur verið að veita jarðakaupalán. Það hefur ekki verið gert enn, og skýtur þá dálítið skökku við að taka af veðdeildinni þau verkefni, sem hún hefur haft með höndum, en láta hana samt vera til í lögum. Þetta sýnist vera dálitið hjákátlegt, en þessu mætti breyta síðar meir með því að fella veðdeildina úr lögum. Ef stofnlánadeildinni er falið það verkefni, sem veðdeildin hefur haft, mætti leggja deildina niður að skaðlausu. Verkefni stofnlánadeildarinnar eru að öðru leyti óbreytt frá því, sem verið hefur. Það hefur stundum verið talað um það, að í tíð núv. ríkisstj. hafi verkefni stofnlánadeildarinnar verið færð út, því að nú sé farið að lána til hinnar félagslegu uppbyggingar, sláturhúsa og vinnslustöðva. Þetta hefur verið sagt í þeim tón og með þeim orðum eins og þetta hafi ekki verið gert áður. En ef einhver hv. þm. er í vafa um það, að byrjað hafi verið að lána til sláturhúsa og vinnslustöðva landbúnaðarins, áður en núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, er bezt að taka af öll tvímæli um það og vitna í útlánaskýrslur stofnlánadeildinnar frá fyrri árum. Sýna þær, að á þessu hefur verið byrjað, áður en núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda. Verksvið stofnlánadeildarinnar var stóraukið með lögum frá 1962 frá því, sem landbúnaðarsjóðirnir höfðu áður haft. T.d. lánuðu landbúnaðarsjóðirnir ekki út á vélar, dráttarvélar eða aðrar vélar, svo sem stofnlánadeildin hefur alltaf gert. Um þetta er óþarfi að fara mörgum orðum, allra sízt þegar tíminn er takmarkaður. Mér hefur skilizt á hæstv. landbrh., að hann óski helzt eftir, að 1. umr. málsins verði lokið á þessum fundi. Ég ætla þess vegna ekki að teygja tímann og halda langa ræðu. Ég vil þó minna á, að hæstv. ríkisstj. talaði mikið um, að lengja þyrfti lánstímann og lækka vexti af lánum til landbúnaðarins. Þessu hefur hæstv. ríkisstj. algerlega gleymt, og ekki er gert ráð fyrir því í þessu frv. að lengja lánstímann og ekki heldur að lækka vexti. Hins vegar er gert ráð fyrir því að hækka vexti á tilteknum lánum, eins og fram kemur í þessu frv. Gert er ráð fyrir því, að bóndi, sem hefur meir en 11/2 vísitölubú, fái óhagstæðari lán en sá bóndi, sem er með bústærð undir þeirri stærð. Ég tel þetta mjög hæpið ákvæði og það verkar eins og refsing á þá, sem eru duglegir og reka myndarleg og stór bú. Sannleikurinn er sá, að það er enginn mælikvarði á efnahag mannsins, hvort hann standi fjárhagslega betur, þótt hann hafi meira en 11/2 vísitölubú eða þó að hann hafi jafnvel 2 vísitölubú. Hann getur skuldað mikið, vegna þess að hann hefur flýtt uppbyggingunni, húsabyggingum, ræktun og bústofnskaupum. Maður með stærra bú gæti því haft þörf fyrir að fá hagstæð lán eins og þeir, sem minni bú hafa. Auk þess býður þetta upp á það, að farið verði í kringum löggjöfina, þannig að telja tvo menn fyrir búinu, enda þótt það sé raunverulega einn, sem á það og rekur. Það er gert ráð fyrir heimild til þess að greiða sérstaklega fyrir þeim, sem lítil bú hafa, en það hefur áður verið gert með því að veita þeim styrki, og þegar styrkirnir voru upp teknir til byggingar íbúðahúsa, - sem voru lengi vel 60 þús. kr., en hafa verið 120 þús. kr. á hvert íbúðarhús síðan á fyrri hluta árs 1971, - þá átti það að koma sem mótvægi til þeirra, sem voru efnaminni. En í framkvæmd mun þetta hafa verið þannig síðustu árin, að flestir hafi fengið þessi framlög. Fram til síðustu tíma að þeir, sem höfðu minni ræktun en 25 hektara, fengu hærri jarðræktarframlag en hinir, sem voru komnir lengra með ræktunina. Ég ætla ekki að fara að ræða fylgifrv., sem áttu að vera með þessu frv., en ég ætla aðeins í fáum orðum að benda á, að þau frv. þurfa mikla athugun. Ég fagna því, að það gefst tími til þess til haustsins. Eg er ekki viss um, að það sé rétt stefna að leggja niður Landnámið, og til sparnaðar leiðir það ekki samkv. þeim till., sem í þessum frv. eru. Þar sýnist vera, að koma eigi margar n. og mörg ráð í staðinn, stjórnir og skrifstofur, sem gætu kostað miklu meira en Landnámið kostar með því fyrirkomulagi, sem þar er. En það gefst tækifæri til að athuga það nánar fyrir haustið. Ég gæti bezt trúað því, að það næðist samkomulag um að gerbreyta þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að marka í landbúnaðarmálum með flutningi þessara mörgu frv., sem hér hafa nú séð dagsins ljós. Vegna þess, hve tíminn er naumur, skal ég ekki orðlengja þetta frekar, en hv. landbn. fær málið til athugunar, og þótt það sé komið frá Ed., verður hv. n. að gefast tími til að athuga um flutning á nauðsynlegum brtt. við nokkur atriði í frv. Það þarf ekki að hindra framgang frv., þótt landbn. flytji 2–3 brtt., sem gætu orðið til bóta.



Herra forseti. Það, sem fyrst og fremst er aðkallandi hvað snertir stofnlánadeild landbúnaðarins um þessar mundir, er aukin tekjuöflun til deildarinnar. Get ég því fallizt á það, sem segir í nál. frá 1. minni hl. landbn. Ed. um frv. til l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins og byggingar í sveitum, svo og brtt. á þskj. 705, sem að vísu hefur verið horfið frá um sinn. Í þeim brtt. var tekið upp það, sem laut að tekjuöflun í I. kafla frv., þ.e. ákvæði 4. gr. Nú skilst mér, að dregið hafi saman með ólíkum sjónarmiðum hv. þm. í Ed. á þann veg, að hugmyndin sé nú orðin sú að lögfesta aðeins 1. kafla frv., þ.e. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, með smávægilegum breytingum, en láta allt annað bíða, sem hangir á spýtunni. Þar er um að ræða þrjá kafla þessa frv., en auk þess nokkur önnur frv., sem lögð hafa verið fram fyrir fáum dögum, m.a. frv. til l. um heykögglaverksmiðjur ríkisins og frv. til jarðalaga, enn fremur mætti nefna frv. til ábúðarlaga. Það er oft svo, þegar menn vilja laga einhverja framkvæmd í hendi sér eða fella í annan farveg, að þá er lögum breytt jafnvel meira en nauðsyn krefur. Þannig verða stundum til lög eða lagakaflar, sem aldrei komast í framkvæmd, t. d. sökum þess, að fjármagni er ekki veitt í æðar kerfisins, svo sem ýmis dæmi finnast um. Lögin um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum voru vandlega endurskoðuð fyrir stuttu. Þau voru samþ. á Alþ. 5. apríl 1971 og hafa því rétt náð tveggja ára aldri. Það verður því ekki sagt, að rík nauðsyn hafi kallað á skjóta endurskoðun nú. Samkv. aths. við lagafrv. hafa unnið að þeim tvær n. Að þessu frv. hefur unnið n., sem skipuð var af landbrh. 29. sept. 1972. Það er 9 manna n., skipuð valinkunnum sæmdarmönnum, og þeim tíunda var bætt við síðar. Í skipunarbréfinu var n. gefinn leiðarvísir í þá átt, að eitt af hennar höfuðverkefnum átti að vera að leggja Landnám ríkisins niður. Ég fagna því, að ekki hefur gefizt nægur tími til þess að jafna þessa merku stofnun við jörðu. Vona ég, að meira ráðrúm gefist áður en svo langt er gengið. Það voru nokkur önnur ákvæði, sem n. var falið að athuga sérstaklega, svo sem um Stofnlánadeild landbúnaðarins, stjórn hennar og fjárhagsaðstöðu, enn fremur byggingu og rekstur grænfóðurverksmiðja. En auk þess starfaði að náskyldu málefni þriggja manna n., sem vann að endurskoðun fjögurra lagabálka, eins og nánar segir hér í aths. um þetta frv. Ekki skal dregið í efa, að n. þessar báðar hafa unnið gott starf á sinn hátt. Verkefnin hafa þó reynzt ærið drjúg. Frv. koma svo seint fram, að útilokað er að leggja þau fram öðruvísi en til sýningar og kynningar. Þegar svo er í pottinn búið, ber að varast að samþykkja önnur ákvæði en þau, sem óhjákvæmilegt er að lögfesta þegar í stað. Það eru eins og fram hefur komið, fyrst og fremst þau ákvæði, sem lúta að tekjuöflun stofnlánadeildar eins og ég áður sagði. Hvers vegna er stofnlánadeildin svo mikils fjár vant nú? Það er m.a. vegna þess, að lögskipað er að lána til framkvæmda með mun hagstæðari kjörum en eru á mörgum þeim lánum, sem deildin hefur sjálf orðið að taka á undanförnum árum. Bent hefur verið á, að samtals hafi verið tekin erlend lán frá 1953 að fjárhæð 159 millj. kr. Greiddar afborganir og vextir hafa þegar numið 290 millj. kr., en eftirstöðvar lána þessara eru þó 270 millj. kr. Samkv. ítarlegri og mjög vel unninni grg., sem gerð hefur verið á vegum Búnaðarbanka Íslands, nemur heildarútlánaþörf stofnlánadeildarinnar á árinu 1973 643 millj. kr., ef miðað er við umsóknir eða útlánaóskir bænda, eins og það hefur verið orðað. En eigið fé deildarinnar til ráðstöfunar í þessu skyni á árinu 1973 er aðeins 71 millj. kr. Samkv. þeim fjáröflunaráætlunum, sem uppi eru, er gert ráð fyrir að afla fjárhæðar að upphæð 421 millj. kr. Nemur þá fjárvöntun 220 millj. kr. Sjá þá allir, að teflt er á tæpasta vað, hvað fjáröflun varðar, a.m.k. ef fylgja á svipuðum lánareglum og gert hefur verið undanfarin ár. Sé það full og endanleg ákvörðun valdhafa að láta samþykkja allan I. kafla þessa frv., er rétt að gera örfáar athugasemdir við ákvæði hans. Það er að sjálfsögðu mörg ákvæði í þessum kafla, sem eru æskileg og sjálfsögð, svo sem upphaf 1. gr., þar sem segir: „Stofnlánadeild landbúnaðarins er deild í Búnaðarbanka Íslands.“ það er samband, sem verið hefur frá öndverðu, og náin samvinna milli Stofnlánadeildar landbúnaðarins og Búnaðarbankans má aldrei rofna að mínum dómi, miklu fremur ber að hlynna að henni og efla á allan hátt. 2.–3. gr. lúta að því atriði, sem n. var sérstaklega falið að athuga, að Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands skuli hafa nokkru meiri áhrif á útlánareglur deildarinnar en nú er. Þó að þessi ákvæði komi að mínu áliti mjög vel til greina, hygg ég þó að ekki væri verra að athuga þau efni nánar, þótt ekki væri nema með hliðsjón af öðrum svipuðum ákvæðum vegna fordæmis. Ég stikla aðeins á örfáum atriðum. Í 5. gr. þegar talað er um verkefni stofnlánadeildar, er sagt undir 1. tölul., að hún eigi að lána til jarðakaupa, m.ö.o. að hún eigi að taka við verkefnum veðdeildar, a.m.k. þegar fram líða stundir, eins og tekið er fram í ákvæði til bráðabirgða við frv. eins og það kemur frá Ed. Þar er sagt. að 1. liður 5. gr. I kafla laganna komi ekki til framkvæmda, fyrr en ákvæðum laga um veðdeild Búnaðarbanka Íslands hafi verið breytt til samræmis við lög þessi. Þarna eru enn ein lög eða lagakafli, sem þarf að endurskoða, áður en hægt er að framkvæma þetta. Við vitum, að bæði lánstími, vaxtakjör og fleira er með öðrum hætti í veðdeild en stofnlánadeild. Þessi atriði og önnur, sem rætt er um í 6. gr. frv., þess efnis, að lánareglur deildarinnar skuli fyrst og fremst miðaðar við það, að bændur, sem hafa minna en verðlagsgrundvallarbú, njóti þeirra og að sérreglur eigi að gilda, þegar bú stækka, þá held ég að skoða þurfi þessi ákvæði nánar, að ekki sé meira sagt. Það má vel vera, að rík nauðsyn sé á því að fitja upp á slíkum reglum, en ég álít jafnsjálfsagt að athuga þessi ákvæði mun betur. Í umr. um þetta mál í hv. Ed. sagði hæstv. forsrh. eitthvað á þá leið, að menn ættu ekki að láta sér þennan lagabálk í augum vaxa, því að hann væri að mestu endurtekning á ákvörðun, sem fyrir væru í lögum. Sé þetta rétt, sem ég leyfi mér ekki að draga í efa, þótt tími hafi ekki unnizt til að sannprófa það, ekki a.m.k. nákvæmlega, þá er þeim mun minni ástæða til að samþykkja nema það allra nauðsynlegasta á þessu þingi. Þá er þvert á móti rík ástæða til að gefa sér góðan tíma til að kanna þessi málefni í samhengi, öll þessi náskyldu frv., sem nýkomin eru fram á sjónarsviðið, og þau, sem væntanleg eru. Þá mun koma á daginn, að nauðsynlegt er að lögfesta ákvæði um frekari tekjuöflun, en flest annað megi að skaðlausu bíða um sinn. Þetta vil ég biðja hv. landbn., sem fær þetta mál til meðferðar, að hugleiða dálítið nánar, áður en hún afgreiðir frv.