Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti: Vissulega er hér um að ræða þýðingarmikið og veigamikið mál. Landhelgismálið er á hverjum tíma eitt mesta mál Íslendinga, þessarar litlu eyþjóðar í nyrztu höfum. Ekkert er ofmælt af því, sem hv. frsm. þessarar þáltill. mælti um þýðingu þess fyrir Vestfirðinga að fá til eigin afnota á fiskiskipum þeirra hafsvæðið yfir vestfirzka landgrunninu. Þeirra líf og þeirra tilvera veltur vissulega á því, hvað verður um fiskveiðarnar á þessum slóðum. Síðasta styrjöld færði okkur Íslendingum ótvíræðan og glöggan vitnisburð um gildi veiðifriðunar og síðan sáum við glöggt áhrif rányrkjunnar og ofveiði, sem fiskistofninn þolir ekki. Hv. 5. þm. Vestf. vék nokkuð að sögu landhelgismálsins í framsöguræðu sinni og gott eitt er um það að segja. Þó eru nokkur atriði í því sambandi, eins og einnig í grg. þessarar þáltill., sem þarfnast nokkurrar leiðréttingar eða a.m.k. svolítið skýrari hugleiðinga við, ekki vegna þess, að hv. flm. og frsm. þessa máls hafi viljað annað en það, sem réttast er, heldur hins, að nokkuð geta menn bæði misskilið og mismunað í sögu og meðferð jafnmikils máls og hér um ræðir. Þegar við nú erum að ræða um möguleika til friðunar vestfirzka landgrunnsins, má segja, að við séum svipað á vegi staddir og þegar við tókum landhelgismálið til meðferðar eftir lok síðustu heimsstyrjaldar. Þetta kann að virðast einkennileg staðhæfing. Menn geta með réttu sagt: Hafið þið ekki fyrst fengið viðurkennda 4 mílna landhelgina með friðun fjarða og flóa og síðar 12 mílna landhelgina - og hvað er nú, sem amar að? Allt er þetta rétt. En jafnrétt er það, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði, að þetta hefur ekki skilað Vestfirðingum mikilli réttarbót vegna þess, hvernig til háttar um veiðisvæðin undan Vestfjörðum. 1 míla, úr 3 í 4, er örlítið belti á hafsvæðinu og lokar ekki fyrir Vestfjörðum heilum flóum og fjörðum eins og annars staðar við íslenzku strandlengjuna. Sama er að segja um 12 mílur úr 4 hvað Vestfirði áhrærir, eða a.m.k. nokkuð líkt og efast ég um, að almennt geri menn sér grein fyrir, hve þessar fáu mílur eru sáralítill hluti af hafinu við strendur þessa lands. Við nutum friðunar gegn fiskveiðum annarra þjóða á íslenzkum fiskimiðum, meðan styrjöldin síðasta geisaði. Við sáum árangurinn. Þegar ágangurinn byrjaði aftur, sótti í gamla horfið og okkur var fullljóst, að ofveiði var að eyðileggja fiskistofninn við strendur Íslands. Aðrar þjóðir voru að eyðileggja þann auð, sem líf og tilvera okkar litlu eyþjóðar grundvallaðist á, enda þótt hann væri oft torsóttur í fangbrögðum við veður og vinda. Þetta gátum við sannað öðrum þjóðum og þetta hafa nú aðrar þjóðir viðurkennt. Þegar við hófum baráttuna eftir síðustu styrjöld, fórum við að með fyrirhyggju og gát. Ungur þjóðréttarfræðingur var ráðinn til þess að helga sig málinu og verða ráðunautur ríkisstj. Það er óþarfi að tala um fræðimennsku Íslendinga á þessu sviði í hæðnistón. Bæði er, að Hans G. Andersen sendiherra, sem lagði fræðilega á ráðin, er mjög snjall og fær fræðimaður á sviði þjóðaréttarins og eins vitum við hitt, sem höfum haft aðstöðu til þess að hafa við hann nokkra samvinnu í málafylgju fyrir réttarkröfum Íslendinga á alþjóðavettvangi, að þar nýtur hann hinnar mestu virðingar og viðurkenningar og er allra manna þrautseigastur. Ólafur Thors sagði um landhelgismálið eftirfarandi á landsfundi Sjálfstfl. 1951 og á vel við að vitna til þess nú, með leyfi hæstv. forseta: „Um hið mikilvæga mál, landhelgina, skal ég ekki fjölyrða í þessari ræðu. Allt, sem enn hefur verið í því aðhafzt, er að frumkvæði sjálfstæðismanna. Allt er það byggt á hinum stórmerku rannsóknum og till. Hans G. Andersens þjóðréttarfræðings. Við höfum fram til þessa gætt þess að misstíga okkur ekki og er það mikill vandi á svo grýttum vegi. Ég viðurkenni, að engu minni vandi er að sýna varfærni en festu, því að sigurhorfur okkar byggjast e.t.v. engu síður á samúð annarra þjóða með okkur og skilningi á siðferðilegum rétti okkar en beinum, lagalegum rétti.“ Það, sem Ólafur Thors víkur að í niðurlagi orða sinna, á eins við nú sem áður og ætti að móta sérhverja athöfn okkar í þessu máli um ókominn aldur og mun þá vel fara. Af íslenzkum stjórnmálamönnum áttu þeir Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson mestan þáttinn í því að móta leiðina til sigurs fyrir Íslendinga í landhelgismálinu. Bjarni Benediktsson hefur gert grein fyrir þessu máli í ræðu á landsfundi Sjálfstfl. 1951 og segir þá m.a.: „Til framgangs málinu eru tvær höfuðleiðir. Önnur er sú að leita fyrir fram samþykkis annarra þjóða.“ Hina leiðina telur hann þessa: „Hvert einstakt ríki geti þvert á móti, innan vissra, hóflegra marka að vísu, sjálft kveðið á um, hversu stór landhelgi þess skuli vera, eða a.m.k. kveðið á um vissar friðunarráðstafanir.“ Síðan segir: „Enginn efi er á því, hvor réttarreglan samrýmist betur réttarhugmyndum okkar Íalendinga. Það varð þó að ráði, eftir að allar hliðar þessa máls höfðu ýtarlega verið ræddar, að Íslendingar skyldu hefja framkvæmdir í málinu með einhliða ákvörðun.“ Og enn segir svo: „Áður en þetta var ráðið, hafði Hans G. Andersen þjóðréttarfræðingur safnað margháttuðum gögnum í málinu og legði þar með til efniviðinn í hinn lögfræðilega grundvöll, sem framkvæmdir okkar hvíla á og er á engan hallað, þótt sagt sé, að till. hans hafi reynzt heilladrýgstar í þessu máli.“ Með þessu er varpað nokkru ljósi yfir forsögu þessa máls, þótt ekki sé meira sagt. En fleira kemur til, sem ekki skyldi liggja í þagnargildi, enda var að því vikið af frummælanda, þótt nokkru skakkaði um réttan skilning á efni málsins. Mig minnir, að hv. 5. þm. Vestf. hafi sagt eitthvað á þá leið, að engin þjóðréttarleg viðurkenning hafi verið fyrir 4 mílna landhelginni 1952, þegar við ákváðum hana hér. Í þessu sambandi er þess að minnast, að árið 1949 höfðu Íslendingar fengið því áorkað á þingi Sameinuðu þjóðanna gegn andstöðu Breta, að meðal fyrstu mála, sem alþjóðalaganefndin skyldi rannsaka, væru réttarreglurnar um landhelgina. Þetta var í raun og veru upphafið og fyrir frumkvæði Íslendinga að Genfarráðstefnunum 1957 og 1958, þar sem 12 mílna landhelgin hlaut að vísu ekki formlega viðurkenningu, en þann efnislega stuðning, sem hefur nægt henni til viðurkenningar „de facto“ eða í raun. En um 4 mílna landhelgina og grunnlínubreytingarnar í sambandi við hana er það að segja, að við Íslendingar biðum einmitt eftir niðurstöðu Alþjóðadómstólsins, áður en við tókum úrslitaákvarðanir. Við biðum eftir dómnum í deilu Norðmanna og Breta. Við höfðum svo mikið við að senda tvo lögfræðinga til þess að fylgjast með málameðferðinni við Alþjóðadómstólinn í Haag, þá Gizzur Bergsteinsson hæstaréttardómara og Hans G. Andersen þjóðréttarfræðing. Það var af hálfu okkar Íslendinga talið mikið happ, að um svipað leyti og við hófum sóknina í landhelgismálinu skyldi slíkt mál eiga að berast undir alþjóðadómstól. Þetta má vel hafa í minni, þegar vitnað er til þess, að með samningi okkar við Breta 1961 var um það samið, að ef ágreiningur skyldi rísa við þá um frekari útfærslu íslenzkrar landhelgi, skyldum við leggja slíkar deilur undir úrskurð Alþjóðadómstólsins. Það furðulega hefur skeð, að með þessu hafa sumir hér á landi talið, að við værum að afsala réttindum, - að afsala réttindum með því að láta dóm ákveða um réttindin. Fær það staðizt? Og ég spyr sérstaklega: Er það málstaður, sem minnsta þjóðin af öllum litlum þjóðum skyldi tileinka sér? Og leyfist mér í þessu sambandi að minna á 94. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem við erum aðili að? En þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sérhver meðlimur Hinna sameinuðu þjóða skuldbindur sig til að hlíta úrskurði Alþjóðadómstólsins í hverju því máli, sem hann er aðili að.“ Ég ætla mér ekki að fara út í deilur, sem risu, þegar ríkisstj. batt enda á deiluna við Breta um 12 mílna landhelgina. En þegar menn nú láta að því liggja, að sú merka lausn bindi hendur okkar til einhliða útfærslu landhelginnar á öllu landgrunninu fyrir Vestfjörðum, sem við annars hefðum, vil ég aðeins spyrja: Af hverju helgaði vinstri stjórnin eða sú stjórn, sem þá fór með völd í landinu, sér ekki landgrunnið fyrir Vestfjörðum og þá líka allt landgrunnið sem íslenzka fiskveiðalandhelgi 1958, þegar 12 mílna landhelgin var ákveðin í reglugerð? Við höfum ekki fengið svar við þessari spurningu. Flm. þeirrar till., sem hér er til umr., má líka, vel mín vegna láta undir höfuð leggjast að svara henni. Ég vil ekki í þessum umr. særa neinn til umsagnar um það, sem betur væri ósagt síðar, þegar við allir þurfum að snúa bökum saman í baráttu fyrir rétti og hagsmunum landsins. Frá þessu sjónarmiði teldi ég bezt, að umr. yrðu nú sem hóflegastar um þessa till., henni yrði vísað til n., þar sem við gætum borið ráð okkar sem bezt saman. Það er því miður misskilningur hjá flm. þessa máls, að l. frá 1948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins hafi algerlega markað meðferð máls eins og þessa. Hv. 5. þm. Vestf. sagði eitthvað á þá leið, að samkv. þessum l. sé aðferðin, að Alþ. feli ríkisstj. að gefa út reglugerð um frekari friðun, þannig hafi jafnan verið farið að. -- Þannig hefur ekki verið farið að. Alþingi hefur ekki samþykkt neinar ályktanir til fyrirskipunar ríkisstj. til útgáfu reglugerða til útfærslu fiskveiðalandhelginnar. Enda eru lagaákvæðin frá 1948 allt önnur, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í 1. gr.: „Sjútvmrn. skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins.“ Alþingi er ekki ætluð nein ákvörðunaraðild um þetta samkv. l. Annars eðlis er yfirlýsing Alþ., sem gerð var með samhljóða atkv. allra alþm. 5. maí 1959 og vitnað hefur verið til. Þar var um að ræða mótmæli gegn brotum á íslenzkri fiskveiðalandhelgi, sem brezk stjórnarvöld höfðu efnt til með ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa, jafnframt yfirlýsing um rétt Íslendinga til 12 mílna fiskveiðalandhelgi og að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Þessi atriði voru síðan staðfest og áréttuð í samningnum við Breta með ályktun Alþ. 9. marz 1961 og eftirfarandi erindaskiptum við þá 11. marz sama ár. Þessu næst vil ég leyfa mér að víkja að ýmsum atriðum, sem landhelgina varða, bæði þeim, sem vikið er að í grg. þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., og öðrum atriðum, sem málið snerta. Í grg. þáltill., sem hér er til umr., segir: „Með lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins var því ótvírætt yfirlýst, að allt íslenzka landgrunnið heyrði undir íslenzka lögsögu á sama hátt og landið sjálft.“ Því miður fær þetta ekki staðizt. Íslenzka landgrunnið heyrir ekki undir íslenzka lögsögu samkv. neinum lögum, sem Alþ. hefur samþ. Þótt við óskum, að svo væri, þýðir ekki að telja okkur sjálfum trú um það, sem rangt er í þessum efnum. Hitt er rétt að, að þessu stefnum við. Þó er þess að gæta, að munur er á fiskveiðalandhelgi og lögsögu, sem hér er orðuð. Lögsaga okkar yfir hafsvæðinu við landið er því miður nokkuð óljós. Við höfum látið það liggja milli hluta og lagt megináherzluna á fiskveiðalandhelgina, sem að sjálfsögðu skiptir mestu máli fyrir okkur. Lögfræðilega verður hins vegar að liggja ljóst fyrir, hver hin almenna lögsaga er, eða réttara sagt takmörk hennar. Hjá grannþjóðum okkar á Norðurlöndum er hin almenna lögsaga ýmist 3 eða 4 mílur. Ég teldi ráðlegast, að hin almenna lögsaga fylgdi í framtíðinni fiskveiðilögsögunni hjá okkur, hver sem hún verður. Það er vegna þess, að þau tilvik geta að sjálfsögðu orðið við töku skipa í fiskveiðalandhelginni á annan hátt, sem leitt gætu til erfiðra deilna og lögfræðilegra vandamála, ef almenna lögsagan fylgdi ekki fiskveiðalögsögunni. Um þetta hef ég átt viðræður við rektor háskólans, Ármann Snævarr, og Hans G. Andersen sendiherra og á von á álitsgerðum frá báðum um málið og skal ég þess vegna ekki víkja frekar að því að sinni. Samkv. till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er ríkisstj. falið að breyta reglugerð um fiskveiðalandhelgina þannig, að fiskveiðalandhelgin fyrir Vestfjörðum taki til landgrunnsins. Í grg. er sagt: „Hitt leikur ekki á tveim tungum, að till. þessi er í fyllsta samræmi við þá yfirlýstu stefnu Alþ. og íslenzku ríkisstj. að halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959.“ En í þeirri ályktun sagði, að afla skyldi viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. En er þessi till. um að afla viðurkenningar á rétti Íslands? Það verður ekki sagt, því að samkv. henni á Alþ. að fela ríkisstj. að breyta gildandi reglugerð um fiskveiðalandhelgi, hvað sem viðurkenningu á réttindum til landgrunnsins líður. Mjög vafasamt er það, sem sagt er í grg., að þegar Íslendingar stíga það spor að helga sér landgrunnið allt, sem fiskveiðalandhelgi sína, þá erum við hér aðeins að stíga þau spor, sem þegar hafa verið stigin af mörgum þjóðum á undan okkur. Er til þess vitnað í grg. till., að margar þjóðir, sem minna eiga undir fiskveiðum en við Íslendingar, hafi þegar lýst yfir einhliða rétti sínum til fiskveiða á landgrunninu við strendur sínar. Meðal þeirra þjóða eru t.d. taldar Argentína, Cambodia, Chile, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Suður-Kórea, Mexíkó, Nicaragua, Panama og Perú. Um þessa fullyrðingu hef ég rætt við Hans G. Andersen sendiherra, og um þetta atriði hefur hann látið mér í té eftirfarandi yfirlit, sem ég vil mega gera grein fyrir, með leyfi hæstv. forseta: 1) Það er rétt, að Argentína, Cambodía, Chile, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Suður-Kórea, Mexíkó, Nicaragua, Panama og Perú og einnig Hondúras hafa í mismunandi mynd talið sér lögsögu yfir hafsvæðum allt að 200 mílum frá ströndum, eða yfir landgrunnsbotninum og hafinu yfir honum. 2) Það er ekki kunnugt, að í nokkru ofangreindra tilvika hafi erlendir fiskimenn verið útilokaðir frá veiðum utan 12 mílna frá ströndum. Sérstaklega má geta þess, að í Chile, Ecuador og Perú, sem eru þýðingarmestu fiskveiðiþjóðir Suður-Ameríku, hafa fiskveiðar verið heimilar Japönum, Bandaríkjamönnum og öðrum, sem hug hafa á veiðum þar. Hefur því ekki komið til átaka, sem annars hefði orðið. Þess ber einnig að geta, að í Suður-Ameríkuríkjunum er mjög auðvelt að setja erlend skip undir fána þeirra og geta þá erlend skip stundað veiðar sem innlend. 3) Í framkvæmdinni er það algengt hjá Suður-Ameríkuríkjum, að lögsaga yfir fiskveiðum tákni aðeins eftirlit með veiðum, þannig að erlend skip og innlend hlíti sömu reglum við veiðarnar og séu jafnrétthá. Þannig hafa ákvæðin verið túlkuð opinberlega, sérataklega í Chile, Ecuador og Perú. Þegar ýmis ríki mótmæltu þarlendri fiskveiðilöggjöf árið 1954, lögðu ríkisstj. þeirra allra á það áherzlu, að það væri alls ekki tilætlunin að útiloka erlenda fiskimenn frá því að hagnýta sér suðlindir sjávarins, heldur sjá um, að þeir færu eftir þeim reglum, er giltu fyrir borgara strandríkisins. Í ýmsum tilvikum kemur það greinilega fram í ákvæðum um lögsöguna, að það sé alls ekki ætlunin að setja upp fiskveiðalögsögu eins og þá sem Ísland hefur, heldur aðeins eftirlit á jafnréttisgrundvelli. Þetta kemur fram í löggjöf Panama frá 1948 og reglum Costa Rica frá 1949, Hondúras frá 1952 og El Salvador frá 1955. 4) Að því er Argentínu snertir er ljóst, að forsetayfirlýsingunni frá 1946 um lögsögu yfir landgrunnssvæðinu hefur aldrei verið framfylgt, enda hefur argentínskri löggjöf ekki verið breytt með hliðsjón af henni. Samkv. gildandi löggjöf er landhelgi Argentínu 3 mílur, en fiskveiðalögsagan 12 mílur. Svipað er að segja um löggjöf ýmissa annarra ríkja Suður-Ameríku, þ.e. forsetayfirlýsing hefur verið gefin út varðandi víðtæk svæði, svo sem landgrunnið og hafið yfir því, en löggjöfinni síðan ekki breytt, t.d. Mexíkó og Hondúras. Stendur þá þannig á, að grundvallarheimild er fyrir hendi, sem ekki hefur verið notuð í framkvæmdinni til þess að útiloka erlenda aðila. 5) Heildarniðurstaðan er sú, að í þeim löndum, sem vitnað er til í grg., er fylgir þáltill. um útfærslu fiskveiðalandhelginnar fyrir Vestfjörðum, hefur heimildinni til víðtækrar lögsögu ekki verið framfylgt gegn mótmælum annarra þjóða nema í Chile, Ecuador og Perú, en þar eru veiðar leyfðar erlendum mönnum á sama hátt og innlendum. Hér lýkur umsögn sendiherrans. Það verður víst ekki ofsögum af því sagt, að í málum sem landhelgismálinu ber allt að vanda í ákvörðunum og aðgerðum okkar. Um hitt blandast okkur ekki hugur og það viljum við að umheimurinn viðurkenni, að landgrunnið er hluti af Íslandi. Með hverjum hætti við komum öðrum þjóðum í skilning um þessi sannindi, skulum við bera ráð okkar saman. Við sækjum fram að settu marki. Landgrunnið er takmarkið. Þetta höfum við sagt öðrum þjóðum í samningum okkar. Þetta er því vitað mál. Að lokum vil ég segja fá orð um sjálfa gæzlu íslenzku landhelginnar. Tvennt hefur þar verið ákveðið, sem máli skiptir. Í fyrsta lagi höfum við ákveðið að kaupa þyrlu til gæzlunnar og fá af því nokkra reynslu. Það var gert í samráði við Slysavarnafélag Ís-lands og fer vel á því. Þessi þyrla er keypt til helminga, en rekstur hennar mun að öllu leyti hvíla á landhelgisgæzlunni. Þá var það ákveðið í ríkisstj. í sept. s.l. að láta byggja nýtt varðskip. Rökin fyrir því eru fyrst og fremst þau, að Óðinn og Þór eru farnir að eldast, Ægir er orðinn allt of gamall, enda meir en 30 ára og sú vafasama hugmynd um litla varðbáta hefur gengið sér til húðar. Vænta má, að þetta nýja skip verði fullsmíðað að tveim árum liðnum eða þar um bil og mun þá bera merki landhelgisgæzlunnar við varðgæzlu við strendur landsins. Margar fleiri umbætur hafa átt sér stað við landhelgisgæzluna á síðari árum. Merkastar eru flugið, sem verður sívaxandi þáttur í gæzlunni, sem og önnur ný tækni, sem landhelgisgæzlan hefur tileinkað sér, svo sem myndratsjáin, sem sagt var frá í blöðum nú í þessari viku. Það er okkar sómi að varðveita og gæta þeirrar landhelgi, sem okkur auðnast að fá viðurkennda á hverjum tíma. Það skyldu allir vita og það er að sjálfsögðu eitt af okkar mestu málum.



Herra forseti. Þegar hv. fyrri flm. þessarar þáltill. fylgdi henni úr hlaði s.l. miðvikudag, þurfti hann í byrjun ræðu sinnar að fara nokkrum orðum um þm. stjórnarflokkanna á Vestfjörðum í sambandi við flutning þessa máls og lýsti því þá yfir, að hann hefði boðið þeim að vera meðflm. að þessari þáltill., en þeir hefðu af ýmsum ástæðum, er hann rakti, ekki viljað vera flm. málsins. Í sambandi við þetta vil ég segja það, að það er rétt, að hv. frsm. og fyrri flm. þessarar þáltill. bauð mér og ég hygg öðrum þm. Vestfjarða að vera meðflm. þessarar till. síðari hluta dags 10. febr. og svo mikið lá á, að það þurfti að svara fyrir kvöldið, hvort menn vildu vera meðflm. að till., sem var algerlega tilbúin til prentunar. Í suma af þessum þm. náði flm. ekki og næsta dag, þegar við komum í þingið, var þessari till. hér útbýtt fullprentaðri ásamt þeirri löngu grg., sem henni fylgir. Má því ætla jafnvel, að hv. flm. hafi verið búinn að leggja þessa þáltill. inn til prentunar, þegar hann bauð samstarfsmönnum sínum úr Vestfjarðakjördæmi að vera meðflm. að henni. Ég vil segja fyrir mitt leyti, að fáar óskir á ég heitari en þá, að landgrunnið úti fyrir Vestfjörðum verði friðað að öllu leyti á grundvelli l. nr. 44 frá 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. En það má líka segja, að það sé mjög auðvelt verk að samþykkja þessa hispurslausu till., sem hérna er lögð fram og er hér til umr. En hins vegar verður flestum þm. sem og öðrum mönnum að hugsa nokkru lengra. Þeir hugsa þá um það, hvernig verður um framkvæmd þessarar till. og hvernig verður sambúð og samvinna við aðrar þjóðir í því sambandi og hvernig verður fyrir okkur að framfylgja þessari samþykkt á hafi úti. Erum við þá um leið að vernda það fólk, sem hér á brýnna hagsmuna að gæta og náum við yfirleitt framgangi þessa máls með góðu móti? Og það er þess vegna, að ég segi fyrir mitt leyti, að ég get ekki fylgt þessari till., að ég tel, að henni sé kastað hér fram í skyndi og ég harma það, að hv. 1. flm. þessa máls skuli ekki heldur hafa farið þá leið að ræða sérstaklega við okkur alla þm. úr Vestfjarðakjördæmi um þetta mál, velta því fyrir okkur, á hvern hátt er skynsamlegast að hreyfa þessu máli til þess að ná sem beztum árangri fyrir það fólk, sem Vestfirði byggir. Á slíkum fundi hefði komið fram sjónarmið okkar. Þá hefði ef til vill getað náðst samkomulag um það, hvaða leið væri heppilegast og skynsamlegast að fara. Mér er það alveg ljóst, að við útfærslu fiskveiðalandhelginnar 1958, þegar landhelgin var færð úr 4 í 12 mílur og firðir og flóar víða á landinu voru lokaðir, fengum við Vestfirðingar tiltölulega minnst vegna legu Vestfjarða, og það bar því fljótt á því, að ágangur togara jókst á Vestfjarðamiðum, eftir að fjörðum og flóum hér syðra hafði verið lokað og það sýna glöggt hinar tíðu og auknu skipakomur, sérstaklega brezkra togara, til Vestfjarða og þá einkum til Ísafjarðar, að hér hefur orðið stórkostleg aukning á brezkum skipum við veiðar úti fyrir Vestfjörðum. Við glöddumst innilega yfir útfærslu landhelginnar, en við höfum aftur orðið mjög þunglega fyrir barðinu á togurum á undanförnum árum og þó sérstaklega frá því, því snemma á haustinu og nokkuð fram yfir áramót. Við höfum orðið fyrir þungum búsifjum af þeim sökum. Við höfum misst mikið af veiðarfærum okkar í togarana. Það hafa orðið árekstrar á miðum úti og því var það ekki óeðlilegt eftir erfitt tíðarfar fyrir Vestfjörðum á s.l. hausti og fyrri hluta janúarmánaðar og síðan á eftir mikla ágengni erlendra veiðiskipa, að okkur Vestfirðingum væri umhugað um það, að hér þyrfti að verða breyting á. Og þegar ég kom suður í byrjun febrúarmánaðar, hreyfði ég ásamt öðrum þm. sjálfstæðismanna í Vestfjarðakjördæmi í mínum flokki, því alvarlega ástandi, sem væri að skapast á Vestfjörðum. En mér er það alveg ljóst, að við náum engum árangri og við stöndum ekkert nær því takmarki að vernda okkar fiskimið og bátamið með einstrengingslegri till. sem þessari. Við verðum að fara gætilega í sakirnar og gera það, sem við álitum að sé bezt fyrir okkur sjálfa til þess að ná árangri og þá þurfum við að leita samstarfs við ýmsa aðra og koma saman til þess að ræða þessi mál og mynda okkur að lokum þá skoðun, sem við teljum að sé vænlegt að bera fram til þess að fá einhverjar úrbætur í þessum málum. Ég verð að segja það, að mér finnst, að bæjarstjórn Ísafjarðar hafi tekið ólíkt viturlegar á þessu máli með samþykkt, sem hún gerði í janúarlok og send var til Alþingis og ríkisstj., en þar segir hún í sambandi við þessi mál, orðrétt: „Gera verður nú þegar ráðstafanir til að friða ákveðin veiðisvæði bátaflotans fyrir Vestfjörðum,“ - og bendir bæjarstjórnin í því sambandi á brýna nauðsyn þess að friða Djúpálinn, Nesdýpið og Víkurál. - „frá því að haustvertíð bátaflotans hefst og til vetrarvertíðarloka. Jafnframt verði unnið markvisst að því yfirlýsta takmarki að friða allt landgrunnið hið skjótasta.“ Útvegsmenn á Vestfjörðum komu saman um líkt leyti og þeir og sjómenn hafa auðvitað brýnustu hagsmuna að gæta, og í þeirra viðræðum og ályktunum, sem samþ. voru, var mjög bent á það sama, sem bæjarstjórn Ísafjarðar gerir í sinni ályktun. Nú er það ekki fyrir það, að bæjarstjórn Ísafjarðar eða Útvegsmannafélag Vestfjarða vilji ekki friða allt landgrunnið, heldur er það, að þeir telja, eins og allir aðrir, sem um málið hugsa af skynsemi, en láta ekki eingöngu tilfinningarnar ráða, að það verði að fara gætilega í þessu máli og undirbúa það enn betur, en gert hefur verið. Og þá er bent á það vegna þess alvarlega ástands, sem hefur skapazt sérstaklega á fiskimiðunum úti fyrir norðanverðum Vestfjörðum og á Húnaflóa, sérstaklega þó á norðanverðum Vestfjörðum, hvort það sé ekki rétt að reyna þessa leið og ræða auðvitað við sérfræðinga, hvort hún sé framkvæmanleg eða ekki og á það leggjum við mikla áherzlu, að hún sé athuguð mjög gaumgæfilega, enda hefur dómsmrh. tekið þessu máli mjög vel og það er í athugun, en hins vegar er of snemmt að segja neitt um á þessu stigi málsins, hvað út úr því kemur. Ég vil vekja athygli á því, að það eru fleiri þm. Vestfirðinga, sem ekki eru flm. að þessari þáltill., en stjórnarliðarnir frá Vestfjörðum. Þar er ekki 1. þm. Vestf., Hermann Jónasson, fyrrv. forsrh. Ég trúi því ekki, að hv. 5. þm. Vestf. hafi ekki boðið 1. þm. Vestf. að vera flm. að þessari þáltill. Það hlýtur því að vera þess vegna, að 1. þm. Vestf. hefur haft mjög svipaða afstöðu og við hinir, að honum hefur kannske fundizt tíminn skammur og jafnvel hitt, að honum finnst of geyst af stað farið og ekki líklegt að ná sem beztum árangri. En þess gat hv. flm. ekki s.l. miðvikudag, að Hermann Jónasson hefði ekki óskað eða viljað vera meðflm. að þessari till. Ég ætla ekki að ræða meira um efni till. og þó sérstaklega ekki þetta viðkvæma mál. Þessari till. verður vafalaust vísað til n. og þar gefst tækifæri til þess að athuga hana nánar, en ég vil aðeins segja það, að það hefur verið mín skoðun alltaf, að ég tel, að landhelgismálið eigi að vera hafið yfir alla flokkadrætti og pólitískt dægurþras og að íslenzkir stjórnmálamenn eigi að ræða það mál fyrst sín á milli, áður en það er rætt opinberlega, til þess að finna skynsamlegar leiðir hverju sinni, en einstakir þm. eigi ekki að stefna að því að fá í sambandi við landhelgismálið einhverjar sérstakar rósir eða fjólur í hnappagatið.



Herra forseti. Samkv. þessari till. er lagt til, að sú breyting verði gerð á fiskveiðalandhelgi okkar, að allt landgrunnið út af Vestfjörðum verði innan fiskveiðamarkanna. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt og greinilega hefur komið fram hér í umr. um þetta mál, var sú stefna mörkuð í landhelgismálinu með landgrunnslögunum frá 1948 að, að því marki væri stefnt, að allt landgrunnið í kringum landið skyldi verða innan íslenzkrar fiskveiðalandhelgi. Þessi löggjöf hefur jafnan verið talin mjög skýr stefnuyfirlýsing okkar í landhelgismálinu og oft til þessarar yfirlýsingar vitnað, enda var fullkomin samstaða hér á Alþingi og meðal allra stjórnmálaflokka í landinu um þessa meginstefnu. Að því að ná fram þessu marki hefur síðan verið unnið, eftir því sem talið hefur verið á hverjum tíma að unnt væri eða hagstæðast væri fyrir íslenzkan málstað. Hér hefur verið á það bent, að við höfum valið þá leið til þess að ná þessu marki að sækja fram í áföngum. Við vitum, að okkar merkilegustu áfangar í þessum efnum voru í fyrsta lagi útfærslan fyrir Norðurlandi sumarið 1950 og síðan grunnlínubreytingarnar árið 1952 og útfærslan þá út í 4 mílur og síðan útfærslan út í 12 mílur árið 1958. Ákveðnar ástæður lágu til þess í hvert skipti að þessir áfangar voru valdir, en í þessum efnum stefndum við allan tímann að þessu yfirlýsta markmiði okkar, þ.e. að helga okkur meira og meira af öllu landgrunnssvæðinu sem okkar sérstöku fiskveiðalandhelgi. Það er rétt, að við völdum grunnlínubreytingarnar og fjögurra mílna fiskveiðalandhelgina 1952, einmitt vegna þess, að þá stóðu málin þannig, að það var sérstaklega hagstætt að sækja fram í málinu og ljúka þessum tiltekna áfanga. Þá, sem sagt, hafði fallið dómur í deilu Norðmanna og Breta um nokkuð hliðstætt mál og það var mjög auðvelt fyrir okkur aðskáka í skjóli þessa dóms og reyna að ná í þetta skipti þessu skrefi. Við vitum svo allir, hvernig þetta tókst og hvaða erfiðleikum það var bundið að komast allan þennan áfanga. Það lágu á sama hátt alveg ákveðnar ástæður til þess árið 1958, að 12 mílurnar voru valdar þá. Þá var ástandið þannig, að fyrir lá, að um 23 þjóðir í heiminum höfðu tekið sér 12 mílna landhelgi og viðurkenningin á því meðal þjóðanna, að sérhver þjóð hefði rétt til þess að helga sér 12 mílna landhelgi, sú viðurkenning var orðin svo almenn, að það skapaði alveg sérstaka aðstöðu fyrir okkur að notfæra okkur þetta álit, þessa viðurkenningu til þess að stíga þetta stóra skref, sem stigið var 1958. Það er alger misskilningur, sem maður hefur séð hér í blöðum stundum, þegar þetta mál hefur verið rætt nú upp á síðkastið, að með þeirri afstöðu, sem við tókum árið 1958, þegar 12 mílna mörkin voru ákveðin, að þá höfum við í rauninni markað okkar afstöðu þannig, að við vildum binda landhelgina við 12 mílur og ekkert meira, vegna þess að við studdum þessa almennu skoðun, sem þá var uppi, að rétt væri að slá því föstu, að sérhver þjóð hefði ein og út af fyrir sig rétt til þess að helga sér 12 mílna landhelgi. Við Íslendingar tókum það mjög skýrt og greinilega fram í allri þeirri baráttu, sem átti sér stað á þessum tíma, að það væri ekki okkar meining, að þótt við ættum óskoraðan rétt til þess að taka 12 mílur, þá væri þar með okkar landhelgismálabaráttu lokið. Við lýstum því margsinnis yfir, að við stefndum að því að helga okkur allt íslenzka landgrunnið og við teldum okkur eiga siðferðilegan rétt til þess og sambærilegan rétt við margar aðrar þjóðir, sem höfðu gert nokkuð hliðstæðar ráðstafanir og að ýmis efnahagsleg rök lægju einnig til þess, að við gætum tekið okkur þennan rétt. Eins og fram hefur komið í þessum umr., kom það alveg ótvírætt frá íslenzkum stjórnarvöldum og beint frá Alþ. í yfirlýsingarformi, að við áskildum okkur þennan rétt og lýstum því yfir, að við stefndum að því að færa landhelgina út fyrir 12 mílna mörkin og stefndum að því að helga okkur allt landgrunnið. Um þetta var m.a. yfirlýsing Alþ. frá því í maí árið 1959 alveg ótvíræð. Og í þessa átt fór einnig sú yfirlýsing, sem fólst í samningagerðinni við Breta, sem fram fór í marzmánuði 1961, þar sem því var beinlínis lýst yfir, að áfram yrði unnið að því að vinna að viðurkenningu þess, að Íslendingar gætu haft innan sinna fiskveiðatakmarka allt landgrunnssvæðið. Þannig hefur stefnan í þessu þýðingarmikla máli verið mörkuð og þannig hefur verið unnið að þessu máli í aðalatriðum. En með þeim samningum, sem gerðir voru við Breta 1961 um sérstök fríðindi þeim til handa innan íslenzku fiskveiðalandhelginnar um 3 ára tímabil, voru hins vegar gefin fyrirheit, sem að margra dómi voru æði hættuleg einmitt varðandi aðstöðu Íslands til þess að ná þessu setta marki sínu í landhelgismálinu. Þá var því nefnilega lýst yfir, að þó að Ísland ætlaði sér áfram að vinna að frekari útfærslu fiskveiðalögsögunnar við landið, skuldbyndi íslenzk ríkisstj. sig til þess að gera það ekki nema á þann hátt að tilkynna Bretum um slíkar ráðagerðir og ef Bretar vildu ekki fallast á þær, skuldbindi Ísland sig til þess að skjóta þeim ágreiningi, sem þá kynni að koma upp, undir úrskurð Alþjóðadómstólsins í Haag. Þegar þetta mál var rætt hér mest á árinu 1961 eða um það leyti sem verið var að gera þennan samning, bentum við á það, sem vorum gegn þessari samningagerð, að í þessu ákvæði væri fólgin mikil hætta og þetta gæti orðið mjög til þess að hefta Íslendinga í þeirri viðleitni að reyna að helga sér allt landgrunnssvæðið, eins og var þó yfirlýst stefna okkar. En þeir, sem að samningagerðinni stóðu, vildu ekki viðurkenna það, að með þessu ákvæði væri verið að hefta, okkar baráttuaðstöðu í þessu máli, við hefðum eftir sem áður lausar hendur í málinu og gætum unnið að því að ná því marki, sem við höfðum sett okkur í þessum efnum. Nú er auðvitað enginn vafi á því að, að því hlýtur að koma, að menn verða að gera það upp við sig í framhaldi af þessu, sem gerzt hefur í málinu, hvernig menn hugsi sér að vinna að frekari útfærslu eða stækkun íslenzku fiskveiðalandhelginnar frá því, sem nú er, með hvaða hætti og eins hvenær á að taka málið upp að nýju. Ég álít, að sá tillöguflutningur, sem hér hefur nú orðið, þar sem þetta mál hefur nú verið lagt fyrir Alþ. í formi þáltill., sé mjög eðlilegur og í fullu samræmi við það, sem áður hefur gerzt í þessu máli. Á árunum 1955 og 1958 voru fluttar hér á Alþ. margar þáltill., sem mjög fóru í svipaða átt og þessi, þar sem einstakir kjördæmaþm. komu fram hér á Alþ. með óskir sinna héraða um útvíkkun landhelginnar á þeim slóðum. Og þessar fjölmörgu till., sem hér voru fluttar í þessa átt, höfðu vitanlega sin áhrif og lágu fyrir sem ótvíræð viljayfirlýsing frá fjöldamörgum þm., auk þess sem þær voru síðar valdaðar af beinum flokkslegum yfirlýsingum stjórnmálaflokkanna í landinu. Þessar till. urðu auðvitað til þess að ýta á stjórnarvöldin með það að taka málið upp og reyna að finna þann flöt á málinu, sem beztur þótti eftir atvikum til þess að vinna að stækkun íslenzku fiskveiðalandhelginnar, helzt í kringum allt landið. Ég lít einmitt þannig á þessa till., sem hér liggur fyrir. Hér kemur fram till., frá tveimur þm. úr kjördæmi Vestfirðinga, þar sem eindregið er lagt til, að nú verði fiskveiðalandhelgin fyrir Vestfjörðum stækkuð og unnið að því að framkvæma yfirlýsta stefnu Alþ. og þá stefnu. sem ég ætla að allir stjórnmálaflokkarnir í landinu vilji standa að. Ég tók eftir því, að þegar hæstv. dómsmrh. ræddi hér þessa till., vildi hann af skiljanlegum ástæðum ekki mæla á neinn hátt gegn till. Hann tók till. miklu fremur vel, en lýsti þó mjög litlu yfir um afstöðu sína til till. Hann vék að vísu að því, að till. mundi ganga til n. og færi bezt á því, að þar yrðu höfð samráð um það, hvernig skyldi snúast við þessu verkefni. En með þessu er auðvitað harla lítið sagt. Margar till. hjá okkur hafa nú gengið til nefnda, og það hefur auðvitað á vinsamlegan hátt verið minnzt á þær till. í nefndum, en meira hefur ekki heldur gerzt. En ég álít, að þetta mál sé þannig, að það sé ómögulegt að bregðast þannig við að senda till. sem þessa til n. og láta hana lognast þar út af hreyfingarlítið. Ég álít, að annað sé ekki sæmandi en það, að ríkisstj. taki þannig tillöguflutningi sem þessum að setja a.m.k. niður nefnd, sem er falið það sérstaka verkefni að vinna að því að samræma afstöðu og aðstöðu þm. til þess að vinna að framgangi málsins, því að það gefur alveg auga leið, að ekki síður þeir, sem stóðu að samningagerðinni við Breta árið 1961 og þeirri yfirlýsingu, sem þá var gefin, ekki síður þeir en hinir, sem voru á móti þeirri samningagerð, verða fyrr eða síðar að gera það upp við sig, hvernig þeir ætla að standa að því að framkvæma þá stefnuyfirlýsingu, sem hér er staðfest í l. hjá okkur um það, að Íslendingar stefni að því að helga sér allt landgrunnið. Hvernig ætla þeir að standa að því að vinna að því máli eftir þá samningagerð og þá yfirlýsingu, sem þeir stóðu að því að gefa með samningunum við Breta frá því í marz 1961? Hafa þeir hugsað sér að halda þannig á málinu, að Alþ. Íslendinga eða íslenzk stjórnarvöld geti ekkert gert annað í málinu af sinni hálfu, en ræða málið við Breta og leita álits þeirra um það, hvort þeir gætu fallizt á einhverja stækkun landhelginnar? Og ef Bretar geta ekki fallizt á stækkun. - sem við þurfum raunar ekki að spyrja um, við vitum það, að þeir geta ekki fallizt á hana, á því getur enginn vafi leikið, miðað við allar þær yfirlýsingar, sem við höfum frá þeim um það mál. - hvað hyggst ríkisstj. þá, gera? Ef það liggur skýrt fyrir, að stjórn Bretlands getur ekki fallizt á stækkun íslenzku fiskveiðalandhelginnar, hvað er þá meiningin að gera? Er þá ekki meiningin, að til þess komi, að Alþingi Íslendinga eða íslenzk stjórnarvöld taki ákvörðun um beina útfærslu í einu eða öðru formi sem miðar að stækkun fiskveiðalandhelgina, og við förum þá svipaðar leiðir og við höfum farið allar götur fram til þessa tíma, að við verðum einhliða að taka ákvarðanir í málinu sjálfir, velja okkur sjálf-ir aðstöðu og tíma, en við verðum sjálfir að taka einhliða ákvörðun, en ekki semja fyrir fram um málið við aðra? Þá kemur auðvitað líka upp sú spurning, ef Bretar nú bregðast þannig við, sem lítill vafi er víst á, að þeir mundu mótmæla sérhverri útfærslu af okkar hálfu, er þá ætlunin að túlka þannig yfirlýsinguna í samningnum frá 1961, að við séum þar með skuldbundnir til þess að lúta úrskurði Alþjóðadómstólsins í Haag um þessa útfærslu? Ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um það, eftir að hafa hlýtt á margar og miklar ræður meðal alþjóðalögfræðinga einmitt um landhelgismálið, að það er með öllu vonlaust, eins og málin standa núna, að við getum vænzt þess að fá úrskurð hjá Alþjóðadómstólnum um það, að við höfum lagalegan rétt til þess að stækka okkar fiskveiðalandhelgi frá því, sem nú er, einfaldlega af þeirri ástæðu, sem margsinnis hefur verið bent á af fjöldamörgum alþjóðalögfræðingum, sem fjalla um þessi mál, að Alþjóðadómstóllinn hefur ekki eftir neinum lögum að fara í þessum efnum. Það er viðurkennt, að um þau atriði, sem fjalla um stærð landhelgi, eru engin alþjóðalög viðurkennd af þjóðum. Þar halda hinar ýmsu þjóðir fram mismunandi kenningum. En hitt er langalmennast viðurkennt, að alþjóðalagagrundvöllur sé þarna ekki fyrir hendi. Er þá ætlunin sú, ef ríkisstj. vill túlka áfram þetta ákvæði í þessum 3 ára samningi, sem gerður var við Breta, á þessa lund, að með því sé allri frekari baráttu okkar til stækkunar á íslenzkri fiskveiðalandhelgi lokið, nema aðeins á þeim eina grundvelli, að Bretar vilji fyrir sitt leyti samþykkja stækkunina? Því hefur verið haldið fram af mörgum íslenzkum stjórnmálamönnum og þá ekki síður m.a. af hálfu forustumanna Sjálfstfl., að landhelgismálið væri þess eðlis, að um það gætum við ekki samið eða um rétt okkar í þeim efnum við aðrar þjóðir, það væri slíkt lífshagsmuna spursmál fyrir okkur Íslendinga, slíkt efnahagslegt öryggismál okkar, að við gætum ekki samið við aðrar þjóðir um réttindi okkar í þeim efnum. Ég held enn sem fyrr, að þetta sé rétt, það sé með öllu útilokað fyrir okkur að afsala okkur þeim rétti, sem hefur reynzt okkur sterkastur í þessu máli, það er okkar einhliða ákvörðunarréttur í málinu. Hitt er svo allt annað mál, að þótt við höldum við þann rétt, að við höfum, eins og aðrar þjóðir, okkar einhliða rétt í málinu, eigum við gjarnan að beita þeim rétti á þann hátt, að við lendum í sem minnstum vandræðum, við séum ekki að egna til óvildar við aðrar þjóðir umfram það, sem lífshagsmunir okkar krefjast á hverjum tíma. Ég veitti því athygli, að þegar samningurinn við Breta árið 1961 var gerður um sérstök fríðindi þeim til handa innan íslenzkrar fiskveiðalandhelgi, litu ýmsir af forustumönnum t.d. brezkra togarasamtaka þannig á þann samning, að með honum hefðu Íslendingar einu sinni fyrir allt afsalað sér rétti til þess að geta fært landhelgismörk sín út fyrir 12 mílur. Á sínum tíma var á það bent, að varaformaðurinn í samtökum brezkra togaraeigenda hefði svarað spurningu í sambandi við þennan samning og hann hefði svarað spurningu um þennan samning, sem þá var gerður, á þá lund, að hann teldi, að brezka ríkisstj. hefði unnið mjög þarft og gott verk með þessari samningagerð, með því að takast að halda Íslendingum innan 12 mílna markanna, því að þeir hafi verið hræddir um það, að Íslendingar ætluðu sér að færa landhelgismörkin út fyrir 12 mílna mörkin. Forustumenn brezkra togarasamtaka litu svo á, eins og margir hér á Íslandi óttuðust, að þessi samningagerð kynni að þýða það, að við værum þarna að glata möguleika okkar til frekari stækkunar, ef ætti að standa að öllu leyti við þessa sérstöku samningagerð, sem þarna fór fram. En ég vil ekki trúa því, að þeir aðilar, sem stóðu að þessari samningagerð við Breta af hálfu Íslendinga og stóðu fyrir því að lýsa yfir í þessum samningum jafnhliða, að áfram yrði unnið að viðurkenningu á frekari stækkun landhelginnar, hafi hugsað sér að gefast upp í þessu máli, jafnvel þótt þeir fengju hart nei frá Bretum, sem þeir hafa ekki getað efazt um. Ég vil því vænta þess, að þrátt fyrir þessi ákvæði, sem þarna voru skráð í þennan 3 ára samning, viðurkenni íslenzk stjórnarvöld það enn í dag, að það beri að halda áfram baráttunni fyrir frekari útfærslu fiskveiðamarkanna og það sé kominn tími til þess nú, að Íslendingar reyni að samstilla krafta sína um það, hvernig skuli taka á vandamálinu, hvað skuli næst gera. Hér er borin fram till. um það að færa út landhelgina á takmörkuðu svæði kringum landið, þ.e.a.s. stækka fiskveiðalandhelgina aðeins úti fyrir Vestfjörðum, þar sem þörfin nú í dag er tvímælalaust mest. Ekki vil ég neita því, að það geti komið til mála fleiri tillögur. Ein till. er sú, sem hér var aðeins minnzt á af hv. 11. landsk. þm. og aðrir menn á Vestfjörðum, hafa verið að minnast á. Hún er sú, að út verði gefin reglugerð um ákveðna friðun tiltekinna veiðisvæða, t.d. úti fyrir Vestfjörðum, fyrir veiðum með ákveðnum veiðarfærum og þá gildi að sjálfsögðu slík ákvæði jafnt fyrir Íslendinga sem útlendinga. Með því að beita þessu ákvæði á réttan hátt, er vitanlega hægt að ná okkar tilgangi að mjög verulegu leyti í ýmsum tilfellum. Mér er það alveg ljóst, að væri t.d. sett reglugerð um það, að á tilteknum tíma væri á ákveðnum svæðum út af Vestfjörðum bannað að veiða með botnvörpu, jafnt Íslendingum sem öðrum, en aðeins heimilað t.d. á þeim svæðum að veiða með línu eða á öðrum svæðum að veiða þar aðeins með netum, mundi það í reynd þýða það, að Íslendingar svo að segja einir ættu þá þennan veiðirétt, því að það er mjög ólíklegt, að aðrar þjóðir gætu notfært sér slíkan rétt að neinu ráði. Það má segja, að slíkar ráðstafanir miðuðu í þessa átt, sem okkar stefnuyfirlýsing beindist að, þ.e. að Íslendingar einir gætu búið að fiskimiðunum á öllu landgrunninu í kringum landið. En ég tel, að hæstv. ríkisstj. verði nú í þessum umr. að svara því af sinni hálfu: Hvað hyggst hún gera í þessu máli? Það getur vitanlega ekki verið fullnægjandi að segja það eitt í þessum umr., að ríkisstj. vilji láta vísa þessari till. til n. og þar verði hún athuguð og meira verði ekki sagt. Ríkisstj. verður að láta eitthvað koma fram um það, hvernig hún hugsar sér að vinna að stækkun íslenzku fiskveiðalandhelginnar, hvernig hún ætlar að taka málið upp. Og er það kannske tilfellið, að hún líti þannig á málið, að hún telji, að Íslendingar einir geti ekkert í málinu gert, þeir verði að spyrja aðra? Ef þetta er álit ríkisstj., er bezt, að það komi fram, því að í jafnmikilvægu máli fyrir Íslendinga á hið sanna vitanlega að koma fram. Það hefur verið sagt í þessum umr., að það sé orðin meiri þörf á, því að stækka fiskveiðalandhelgina úti fyrir Vestfjörðum en annars staðar við landið og ég er fyrir mitt leyti ekki í neinum vafa um, að þetta er rétt. Það er rétt, að tiltölulega minni hluti af fiskimiðum bátaflotans úti fyrir Vestfjörðum er nú kominn inn í íslenzku fiskveiðalandhelgina, en fiskimið á öðrum stöðum við landið. Þeir hafa að vísu haft fyrir Vestfjörðum 12 mílna beltið alveg óskorað. Það hefur engin skerðing verið gerð á því, á sama tíma sem nokkur skerðing er á 12 mílna beltinu við alla aðra landshluta, því að við vitum, að íslenzkir togarar mega á alllöngu tímabili á hverju ári sums staðar veiða upp að 4 mílum, annars staðar upp að 6 mílum og á enn öðrum stöðum upp að 8 mílum, en fyrir Vestfjörðum er íslenzku togurunum haldið utan við 12 mílna mörkin allt árið um kring. En Vestfirðingar hafa hins vegar ekki fengið neina frekari stækkun en 12 mílna mörkin beinlínis gefa, ekki vegna breytingar á grunnlínum, svo að neinu nemur, en allir aðrir landshlutar hafa fengið sína fiskveiðalandhelgi allverulega stækkaða bara á grundvelli breytinga á grunnlínudrætti. Þannig má segja það, að Vestfirðingar hafi fengið í sinn hlut, þrátt fyrir allt, nokkru minna út úr útfærslunni, en flestir aðrir. En það er líka annað og meira, sem þarna kemur til. Aðstæður eru þannig, að það er eðli málsins samkvæmt miklu meiri ágangur togara á Vestfjarðamið, en á mið annars staðar kringum landið og það hefur verið svo um margra ára bil. Togaraflotinn, bæði innlendi togaraflotinn og þó sérstaklega erlendur, hefur stundað miklu meir og miklu lengri tíma veiðarnar úti fyrir Vestfjörðum en annars staðar. En það væru líka til, og mér dettur í hug að minnast á það í sambandi við þetta mál - það væru líka til fleiri leiðir til þess að aðstoða Vestfirði í þessum efnum. Ég hef hér tvívegis flutt á Alþ. frv. um það, að l. um bann við botnvörpuveiðum í landhelgi væri breytt á þann hátt, að sektir væru hækkaðar mjög verulega frá því, sem verið hefur og önnur refsiákvæði líka þyngd, sem sérstaklega mundu bitna þungt á erlendum veiðiskipum, þ.e.a.s. reglur varðandi að gera upptæk veiðarfæri á raunhæfan hátt, en ekki á þann gervihátt, sem verið hefur í framkvæmd. Slíkar ráðstafanir mundu hafa orðið mjög heilladrjúgar fyrir Vestfirðinga í þessum efnum. En þessi tillöguflutningur minn hefur ekki komizt lengra en svo, að málið hefur að vísu fengið að fara í n., bæði í þinginu í fyrra og eins nú. Nú var það sent í n. snemma í nóvembermánuði og þar liggur málið enn óafgreitt. Og ekki vil ég neita því, að það væri hægt að gera enn fleiri ráðstafanir, sem gætu miðað að því að aðstoða Vestfirðinga og aðra þá, sem á hallar í þessum efnum, ef fyllilega væri vilji fyrir hendi. Ég álít, að það sé í mesta máta óviðeigandi og óeðlilegt, að hér sé sagt í umr. um þetta mál, að sú till., sem hér liggur fyrir, sé einstrengingsleg till. Till. er vitanlega í fyllsta máta eðlileg og sjálfsögð og í fullu samræmi við yfirlýsingar allra stjórnmálaflokka í landinu. Spurningin getur ekki verið um neitt annað en það, hvort við teljum okkur hafa sakarafl til þess að koma till. í framkvæmd eða hvort það kann að vera rétt að doka við einhvern tíma og t.d. taka eitthvað minni áfanga en hér er stungið upp á. Ég tel líka mjög óeðlilegt, þegar talað er um það hér, að það eigi ekki að fara svona geyst í málið og það eigi að undirbúast betur og framvegis, á sama tíma sem menn koma þá ekki fram með neinar till. um það, hvernig að málinu skuli staðið á þann hátt, að það geti fengið einhvern árangur. Þegar Íslendingar réðust í það að stækka landhelgina úr 4 mílum í 12 1958, kvað þetta líka við, að nú væri farið of geyst í málið, að nú þyrfti að undirbúa málið betur, við þyrftum að láta það liggja enn lengur í nefndum, en gert hafði verið. Og ýmsir vildu fara sér miklu hægar og helzt ekki gera neitt í málinu án þess að hafa fengið fyrir fram samþykki Breta til þess, sem gert yrði. En það varð okkar hamingja í það skiptið, að það var ekki farið að ráðum þessara úrtölumanna, því að annars er hætt við því, að við sætum uppi með 4 mílna landhelgi enn í dag. Málið lá þannig og það liggur þannig eðli málsins samkvæmt, að við getum ekki fengið Breta fyrir fram til þess að samþykkja aðgerðir í þessa átt. Þar verðum við að stilla þeim upp fyrir gerðum hlut, við verðum að vísu að hafa öll okkar rök í lagi fyrir því, sem við gerum hverju sinni, en við verðum að standa einarðlega á því, sem við gerum og við gerum að sjálfsögðu ekki annað en það, sem okkur er nauðsynlegt á hverjum tíma. En hin leiðin, að ætla í rauninni með einhverjum hætti að afhenda t.d. Bretum valdið í þessum efnum, þýðir sama og það, að ekkert geti gerzt til árangurs í málinu fyrir okkur. Ég lít þannig á þetta mál að, að sjálfsögðu hljóti að koma til þess, að útfærslan úr 12 mílum nái ekki aðeins til Vestfjarða. Ég er ekki í neinum vafa um það, að hliðstæð útfærsla verður að ná til fleiri landshluta tiltölulega fljótlega. Við vitum, að þýðingarmestu fiskimið austfirzkra fiskibáta eru nú fyrir utan 12 mílna mörkin, alveg eins og þýðingarmestu fiskimið þeirra á Vestfjörðum liggja fyrir utan 12 mílna mörkin, því að það eru í rauninni ekki nema hinir minni bátar, sem stunda sínar aðalveiðar innan 12 mílna markanna. Ég álít því, að það verði að koma til þess tiltölulega fljótlega, að það verði um frekari stækkun á fiskveiðalandhelginni að ræða á fleiri stöðum, en aðeins úti fyrir Vestfjörðum. En ég sætti mig vel við, að það verði næsti áfangi í málinu, að við komum landgrunninu úti fyrir Vestfjörðum inn fyrir mörkin, jafnvel þó að við með okkar landgrunn og okkar fiskimið út af Austfjörðum verðum að bíða eftir næsta áfanga. Mér er ljóst, að við verðum að velja okkur nú eins og áður áfanga í þessu máli. Ég fyrir mitt leyti er fyllilega til viðtals um það einnig, að áfangarnir geti orðið aðrir, en hér er stungið upp á, en ég vil ekki sætta mig við það, eins og þetta mál er nú komið, að Íslendingar leggist út af í þessu máli og þeir hætti að berjast fyrir sinni yfirlýstu stefnu, svo brýn nauðsyn sem er á því, að við aukum friðunarsvæði okkar eða tileinkum okkur stærra veiðisvæði í kringum landið en nú er. Við ættum því að fara að gera það upp við okkur, hvernig við ætlum að taka á málinu, hvenær og hvernig við getum bezt staðið saman í þessum málum. Ég tel, að kjarni þessa máls sé þessi: Í fyrsta lagi liggur það alveg ótvírætt fyrir, að það er stefnuyfirlýsing Íslendinga, sem er mörkuð í lögum, í landgrunnsl. frá 1948, að við ætlum okkur að færa inn fyrir íslenzku fiskveiðamörkin allt landgrunnssvæðið. Að þessu stefnum við alveg tvímælalaust. Við höfum hingað til valið okkur þá leið að nálgast þetta mark í áföngum. Nú álít ég, að aðstæður séu orðnar þannig, að orðin sé brýn þörf á því, að við förum að marka okkar næsta áfanga í þessu máli, það sé orðin brýn þörf á því, að við stækkum fiskveiðalandhelgi okkar frá því, sem verið hefur nú um skeið. Við þurfum að hafa það í huga, að landsmönnum fjölgar, við þurfum að sækja meira á miðin, en áður og miklu harðara, en áður var gert. Við þurfum að senda á miðin miklu stærri og afkastameiri skip, en áður voru send á þessi mið. Fiskimiðin þurfa að gefa okkur alltaf meiri og meiri verðmæti og af þeim ástæðum m.a. knýr það á, að við getum tileinkað okkur meira og meira af þessum landgrunnsfiskimiðum. Ég álít, að meira að segja samningurinn við Breta frá 1961 hafi skuldbundið okkur til þess að halda áfram baráttunni í þessu máli. Ég álít líka, að við verðum að gera okkur fyllilega ljóst, að það eru ekki fyrir hendi nein alþjóðalög um víðáttu landhelgi eða fiskiveiðalandhelgi. Það er því með öllu vonlaust að ætla að bíða eftir því í sambandi við baráttu fyrir þessu máli, að Alþjóðadómstóllinn í Haag geti dæmt okkur frekari stækkun, en nú er orðin á okkar fiskveiðalandhelgi, nema þá við bíðum allt of langan tíma, svo langan tíma, að okkar aðstæður leyfa slíkt ekki. Ég tel því, að það sé orðin brýn þörf á því, að við komum okkur saman um vinnubrögð í þessu þýðingarmikla máli og ég teldi mjög eðlilegt, að stigið verði það skref t.d., sem lagt er til í þessari þáltill. Ég held, að það mundi styrkja og bæta stöðu ríkisstj. að fá samþykkt a.m.k. í þá átt, sem þessi till. fjallar um, ef hún vill reyna að undirbúa málið jafnhliða með viðræðum við aðrar þjóðir um það, hvað til standi að gera í þessum efnum hjá okkur. En það vildi ég alveg sérstaklega, að hæstv. ríkisstj. gerði sér fulla grein fyrir því, að eins og þessi mál liggja fyrir nú í dag, er engin ástæða til þess fyrir hana að ætla að geyma þetta mál í nefnd, án þess að hún láti það uppi, hvað hún hyggst fyrir í þessu máli.



Herra forseti. Það er vissulega rétt, sem hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan, að hér er um að ræða mál, sem er þess vert, að því sé rækilega gaumur gefinn. Þess gerist ekki þörf að endurtaka það, sem oft hefur verið sagt á undanförnum árum og áratugum, hversu þýðingarmikið það er fyrir okkur Íslendinga að vernda hafsvæðið umhverfis landið, þannig að það geti gefið okkur þann arð, sem mestur verður af því fenginn og þannig tryggt okkur lífvænleg skilyrði í landinu. Það er líka rétt, sem hv. 1. flm. þessarar till. sagði hér við upphaf umr. um daginn og tekið er fram í grg. fyrir till., að lögin um landgrunnið, landgrunnslögin, eins og þau eru kölluð, frá 1948, voru mjög merk löggjöf og hafa alla tíð síðan reynzt okkur mjög styrk stoð í baráttu okkar í landhelgismálinu og hafa vissulega átt sinn mikla þátt í því að undirbyggja aðgerðir í því máli. Það má segja, að það hafi verið fyrsta skrefið, sem stíga þurfti til þess að tryggja frekari aðgerðir síðar. Það var aðeins eitt nauðsynlegt skref af mörgum. Eftir það fóru fram á alþjóðavettvangi fyrst og fremst margvíslegar umræður um landhelgismál almennt og um landhelgismál Íslands sérstaklega, umræður, sem oft voru að frumkvæði okkar fulltrúa á alþjóðafundum, umræður, sem til var stofnað oft í þeim beina tilgangi að afla skilnings á aðstöðu okkar í sambandi við fiskveiðar. Þessi þáttur í baráttunni fór að vísu fram fjarri þessum sal og fjarri okkar ströndum, en mér er næst að halda, að hann hafi ekki verið hvað þýðingarminnstur, þegar litið er á úrslit þessa máls í heild. Hæstv. dómsmrh. vakti hér réttilega athygli á því, hvernig sá þjóðréttarfræðingur, sem ráðinn var á árinu 1946, Hans G. Andersen. vann að þessum málum og ég vil taka undir það, sem hæstv. dómsmrh. sagði. Ég varð dálítið undrandi á því um daginn, þegar hv. 1. flm. till. fór þeim orðum um starf þessa manns á alþjóðavettvangi, þar sem nánast var farið háðulegum orðum um það. Og sérstaklega varð ég undrandi vegna þess, að þessi hv. þm. var ráðh. á árunum 1956–58, þegar mikið var að gerast í landhelgismálunum. Landhelgismálið var rætt, eins og ég sagði áðan, á alþjóðavettvangi í mörg ár, innan Sameinuðu þjóðanna, innan Evrópuráðsins, innan Efnahags- og samvinnustofnunar Evrópuráðsins, á norrænum fiskimálaráðstefnum í Genf, innan NATO. Þá voru gefnar út hvítar bækur af utanrrn. Þeim var dreift víða um land. Með þessu öllu saman og með þeim skýrslum og þeim tölulegu rökum, sem þeim fylgdu, var málið kynnt svo ýtarlega á erlendum vettvangi, að óhætt mun að segja, að frá Bandaríkjunum til Sovétríkjanna, frá Indónesíu til Perú eða hvar sem var í heiminum, var mönnum, sem fylgdust með þessum málum, vel kunnugt um okkar sérstöðu, og það er fyrst og fremst fyrir það starf, sem hér var unnið og þann þátt, sem Hans G. Andersen átti í því starfi. Þannig tókst með þrotlausri baráttu á erlendum vettvangi að fá skilning á málstað okkar. Þetta gerðist skref fyrir skref, þar til svo var komið, að allir höfðu viðurkennt 12 mílna landhelgina, endanlega með samningunum, sem gerðir voru 1961. Það var vissulega merkur áfangi, sem þá vannst. En í sambandi við samninginn 1961 er einnig annar merkur atburður á Alþingi á árinu 1959, 5. maí. Þá hafði verið samþ. till. til þál. um landhelgismálið, þar sem segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948,“ - að afla beri viðurkenningar á rétti Íslendinga til landgrunnsins. Þessi ályktun Alþingis eða þessi hluti af ályktun Alþ., sem fjallaði um þetta atriði, var tekinn inn í samninginn frá 1961 sem yfirlýsing af hálfu Íslendinga. Þar með var því enn einu einni lýst yfir í framhaldi af ályktun Alþingis frá 1961, að áfram skyldi haldið að afla viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Það mun hafa verið fyrsta tækifærið, sem gafst til þess að koma fram aftur á alþjóðavettvangi í framhaldi af þessum yfirlýsingum, á fiskveiðiráðstefnunum, sem haldnar voru í London á s.l. ári, á vetrinum 1963–64, í desember, janúar og febrúar. Þar var rætt um landhelgismál landanna við norðaustanvert Atlantshaf og Íslandi var að sjálfsögðu boðið til þeirrar ráðstefnu og fór þangað, með þeirri yfirlýsingu frá byrjun að ítreka það, sem sagt hafði verið með yfirlýsingu Alþingis 1959 og aftur í samningum 1961. Og ávallt á þeirri ráðstefnu var það tekið fram af hálfu íslenzku fulltrúanna, að stefna Íslands væri sú, sem mörkuð hefði verið með þessum yfirlýsingum. Þetta var mjög þýðingar mikið atriði og mjög þýðingar mikið að koma því að á þessum vettvangi, það sem raunar hafði verið tekið fram áður í samningum og í ályktun Alþingis, en þarna voru þó saman komnir fjölmargir aðilar frá flestum löndum við norðaustanvert Atlantshaf, sem kynntust þessum sjónarmiðum Íslendinga. Ég vildi með þessu hafa sýnt fram á, hver vinnubrögð voru viðhöfð alla tíð frá árinu 1948 og við þurfum ekki að spyrja um þann árangur, sem hefur orðið af þeim vinnubrögðum, hann er okkur öllum ljós. Hér liggur fyrir till. um að hefja vissar aðgerðir innan nokkurra mánaða í útfærslu fiskveiðalandhelginnar undan ströndum eins landshluta. Það hefur verið tekið fram hér af öðrum ræðumönnum, að sjónarmið fólksins í þessum landshluta sé mjög skiljanlegt og ég tek undir það. Þetta fólk, sem þar býr, eins og raunar flest fólk við strendur Íslands, á sína lífsafkomu undir hafinu undan ströndunum, og það getur oft verið erfitt að meta það, hvar hagsmunirnir eru mestir. En nú er það svo, að á landhelgismálið sem slíkt verður að líta sem lífshagamunamál allrar þjóðarinnar og allar aðgerðir í málinu hljóta að miðast við það sjónarmið. Ég lýsti því áðan, eins og ég sagði, hvernig unnið var að málinu áður, hvernig allt var traustlega undirbyggt með traustum rökum, byggt á skýrslum. Við þurfum ekki annað en lesa hvítu bækurnar og þau tölulegu og önnur rök, sem þar voru fram borin, til þess að skilja, hvaða þýðingu þær skýrslur hafa haft. Hv. 5. þm. Vestf., 1. flm. till., vitnaði í framsöguræðu sinni hér um daginn í tölur máli sínu til stuðnings. Því miður verð ég að segja það, að ég er mjög hræddur um það og raunar viss um það, að þær tölur mundu ekki sannfæra neinn um það, sem hann taldi sig hafa sannfærzt um af að hafa þessar tölur fyrir framan sig. Þær sýna raunverulega ekki það, sem hann ætlaði að sýna, því að þær sýna ekki, hvernig aflamagnið hefur þróazt, slíkar aflatölur aðeins fyrir örstuttan tíma. Ef ætti að sanna eitthvað af eða á um aflabrögð á einhverju svæði, þarf miklu traustari undirbyggingu, er ég hræddur um, til þess að fá menn til þess að taka slíkar tölur alveg góðar og gildar. Þetta segi ég af þeirri reynslu, sem ég hef fengið af því að umgangast slíkar tölur um alllanga hríð og af þeirri reynslu, sem ég hef fengið af því að leggja fram slíkar tölur fyrir gagnrýna aðila. Ég veit, að hv. 1. flm. till. hefur meint það vel, sem hann sagði um, hvernig hann notaði þessar tölur. Þær bara ná allt of skammt til þess að vera traust undirbygging undir till. eins og þessa. Til þess þarf miklu nákvæmari og betri og traustari gögn. Ég mundi telja, að þessi tillöguflutningur sé ekki til þess fallinn að vera landhelgismálinu í heild til framdráttar. Og ég mundi að lokum vilja taka undir það, sem hv. 5. þm. Austf. (LJós) sagði, að því er mér heyrðist, áðan, þegar hann ræddi um það, hvernig sótt hefði verið fram í landhelgismálinu eftir því, hvað hagstæðast væri fyrir íslenzkan málstað á hverjum tíma. Það sjónarmið mundi ég eitt vilja láta ráða í þessu máli.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. 6. landsk. þm. (DÓ), sem hér var að ljúka máli sínu, vil ég segja það, að hann virtist draga í efa, að þær upplýsingar, sem 1. flm. þessarar till. gaf í sinni framsöguræðu, væru ábyggilegar. Ég held þó, að það fari ekkert á milli mála, að aflaskortur er áberandi á Vestfjarðamiðum, hafi verið það að undanförnu og að þær samþykktir, sem þar hafa verið gerðar, sýni það alveg ótvírætt, að svo er og bjóst ég ekki við, að neinn mundi draga það í efa. Hv. þm. vék líka að því, að þetta mál væri þess eðlis, að það yrði að hafa allt landið í huga í einu og að mér skildist, að það, sem gert yrði í málinu, þyrfti að snerta allt landið, landgrunnið allt. Ég vil minna hv. þm. á það, að áður hefur verið gerð breyting á landhelgi Íslendinga, sem snerti ekki landið allt, en það var 1950, þegar landhelgin var færð út fyrir Norðurlandi einu, svo að hér er ekki um neitt einsdæmi að ræða hvað snertir þessa till. Þetta var gert með reglugerð frá 22. apríl 1950. Hinn alvarlegi aflaskortur, sem nú er og hefur verið fyrir Vestfjörðum, veldur þeim áhyggjum Vestfirðingum, sem öllum á að verri nokkurn veginn kunnugt um. Hv. 1. flm. hefur gert grein fyrir þeim ástæðum, sem liggja til grundvallar flutningi þessarar till. Og það eru mjög ískyggilegar horfur um, að byggð haldist á Vestfjörðum, ef ekki verður eitthvað að gert í þessum efnum. Það ætti öllum líka að vera kunnugt um það, að erlend botnvörpuveiðiskip hafa hrúgazt á Vestfjarðamið, framar öðrum miðum, að undanförnu. Og alveg sérstaklega eftir að Bretar urðu að fara úr landhelginni fyrir réttu ári, hefur þrengzt um þar. Með útfærslu landhelginnar 1958 voru ýmsir firðir og flóar friðaðir fyrir öðrum landshlutum að meira eða minna leyti, en engu slíku var til að dreifa um Vestfirði, þar sem þeir eru þannig úr garði gerðir af náttúrunnar hendi, að þar voru ekki fyrir skagar eða nes, eyjar eða sker, sem gátu orðið þeim til verndar, sem um var þó að ræða fyrir ýmsum öðrum landshlutum. Og þannig er ástandið nú, að hin erlendu veiðiskip raða sér á þessi mið í svo stórum stíl, að það er varla um það að ræða, að vesfirzkir fiskibátar geti stundað veiðiskap annars staðar, en utan við þá torfu togara, sem þar er að veiðum. Þeir hafa ekki frið með sín veiðarfæri, nema með því móti að fara dýpra, sækja lengra. Hinir útlendu togarar fylkja sér þétt upp að landhelgislínunni, en hún liggur um miðbik fiskimiðanna, og því verða bátarnir að sækja enn þá dýpra, ef þeir eiga að geta stundað sínar veiðar. Við þetta bætist svo veiðiþjófnaður erlendra togara inni í sjálfri landhelginni, sem mönnum er kunnugt um og það er áberandi, að á s.l. ári skyldu ¾ hlutar þeirra togara, sem teknir voru í landhelgi við Ísland, vera teknir við Vestfirði. Og jafnvel síðan þetta mál var hér síðast á dagskrá hefur einn togari bætzt við enn þar vestra, sem hefur verið tekinn að landhelgisveiðum. En málið er enn stærra en það, að mínum dómi, að það snerti aðeins Vestfirðinga. Ég er ekki í neinum vafa um það, að þessi ágangur erlendra togara á Vestfjarðamiðum hefur sín áhrif á fiskigöngurnar til Norðurlands og þar sé að leita skýringa á hinum gífurlega aflaskorti, sem þar hefur verið nú að undanförnu og er svo alvarlegur, að jafnvel er að leggja í rúst atvinnurekstur í sumum sjávarþorpum þar. Málið snertir því sannarlega fleiri, en Vestfirðinga eina. Hæstv. dómsmrh. hefur rætt þetta mál á mjög hóflegan hátt hér áðan, en ræða hans fjallaði aðallega um sögu málsins allt frá 1948 og leitaðist hann við að sýna þá forustu, sem Sjálfstfl. hefði átt í þessum málum alla tíð síðan. Ég get ekkert verið að amast við því, þó að hann sé að rifja það upp. Hann sleppti þó einum kafla úr þeirri sögu og ekki alveg ómerkasta kaflanum, það var árinu 1958, hann talaði ekkert um neina forustu sjálfstæðismanna þá. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hann hafi þó verið með lítils háttar aðfinnslur út af því, að þessi till. skuli flutt, engin slík till. hafi komið fram 1958, - og hvers vegna var þá ekki landhelgin færð út yfir landgrunnið fyrir Vestfjörðum? Það má þá alveg eins spyrja: Hvers vegna var það ekki gert 1952, þegar landhelgin var færð út í 4 mílur eða 1950, þegar hún var færð út fyrir Norðurlandi? Það má lengi spyrja þannig. Hinu verður tæplega neitað, að sporið, sem stigið var 1958, var þó sannarlega stærra, en öll önnur spor í þessu máli. Hæstv. ráðh. vék að stærð fiskveiðalögsögu annarra þjóða, sem drepið er á grg. með þessari till. og minntist á ríkin í Suður-Ameríku. Las hann hér upp grg. frá Hans G. Andersen sendiherra um það efni og skal ég ekki fara út í þá sálma. Þó heyrðist mér, að í þeirri skýrslu fælist það, að þessi Suður- Ameríkuríki bönnuðu ekki veiðar innan landhelginnar, jafnvel heimiluðu veiðar. Íslendingar hafa líka heimilað veiðar innan sinnar landhelgi, svo að mér sýnist þá, að hér sé alveg um hliðstæður að ræða og ekkert, sem stangast á, svo að það er ótvírætt, að þeir hafa sína landhelgi svo stóra sem frá er greint í grg. með þessari till. En það, sem var mest áberandi í ræðu hæstv. dómsmrh., var auðvitað það, að hann forðaðist eins og heitan eld að taka nokkra afstöðu til till. Það eina, sem ég gat tekið eftir í ræðu hans hvað þetta snertir, var það, að með þessari till. væri ekki verið að afla viðurkenningar á landgrunninu. En þá hlýtur maður að spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig á þá að afla þessarar viðurkenningar? Ef við förum eitthvað skakkt að í þessum efnum, er ekkert annað en benda okkur á það, hvernig við áttum að fara rétt að. Hvernig áttum við að stíga spor í þá átt að afla þessarar viðurkenningar? Og ekki verður um það deilt, að Íslendingar hafa þennan rétt til landgrunnsins, enda sýnir það sig, hvernig Alþ. leit á það 5. maí 1959, þegar ákveðið var, að afla skyldi viðurkenningar á rétti Íslendinga til landgrunnsins alls. Það þurfti ekki að afla viðurkenningar á rétti, ef rétturinn var ekki til. Þess vegna er þar með sagt, að Íslendingar eiga þennan rétt og þar með er þessi till. á öruggum grunni reist. Réttinn eiga Íslendingar og ekkert að því að finna, þótt flutt sé till. um slíka stækkun, eins og hér er gert. Ég harma það, að hæstv. ráðh. lét ekki í ljós skoðun sína á því, hvað hann vill í þessu máli og ég hlýt því að spyrja hann að því beinum orðum: Vill hann vinna að því, að landhelgin verði færð út fyrir Vestfjörðum, eða vill hann það ekki? Vill hann styðja að því, að þessi till. nái fram að ganga á þessu þingi, eða vill hann það ekki? Þetta er aðalefni þessa máls. En ef hann vill það ekki. ef hann er ósamþykkur þessari till. og er andvígur því, að hún verði samþ. hér á Alþ., hvað vill hann þá? Hann hefur ekki dregið í efa þörf Vestfirðinga fyrir stækkun landhelginnar. Og enginn, sem hér hefur talað, hefur gert það. En hvernig vilja þeir vinna að málinu, ef þeir vilja tryggja Vestfirðingum þá hagsmuni, ég vil segja: þá möguleika til að lifa lífinu þar fyrir vestan, - hvernig vilja þeir vinna að því máli? Um þetta vil ég spyrja og þetta tel ég aðalatriðið, en ég skal alveg leiða hjá mér að fara út í neinar deilur að öðru leyti um þetta mál. Og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. leitist við að svara þessu. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að það er ekki vert að vera með deilur eða þras um málið að öðru leyti. Ég skal taka undir með hv. 11. landsk. þm., að þetta mál ætti að vera hafið yfir alla flokka og dægurmál. Þetta er rétt. En ég minni á, hvernig það var hafið yfir flokkana, þegar verið var að semja við Breta. Það er ekki hægt að segja, að þessari lífsreglu hafi verið fylgt þá. En látum það liggja í láginni. Ég legg aðaláherzluna á þörfina hjá Vestfirðingum fyrir lausn á þessu máli annars vegar, hins vegar legg ég áherzlu á að fá svör hjá hæstv. ríkisstj. um það, hvernig hún vill vinna að málinu eða hvort hún vill ekkert að því vinna? Ég skal að endingu lesa hér örstutt bréf, sem okkur þm. Vestfirðinga barst frá Alþýðusambandi Vestfjarða. Það er ekki gamalt, það er dagsett 20. marz þessa árs og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af þáltill. um útfærslu fiskveiðilandhelginnar fyrir Vestfjörðum, sem þeir Hannibal Valdimarsson og Sigurvin Einarsson flytja á yfirstandandi Alþ., gerði stjórn Alþýðusambands Vestfjarða eftirfarandi samþykkt á fundi sínum í dag: Í sambandi við þá þáltill. þeirra Hannibals Valdimarssonar og Sigurvins Einarssonar um útfærslu fiskveiðilandhelginnar fyrir Vestfjörðum lýsir stjórn Alþýðusambands Vestfjarða yfir þeirri skoðun sinni, að hún telur aðkallandi nauðsyn, að hraðað verði útfærslu fiskveiðilandhelginnar við Ísland, þannig, að hún taki til alls landgrunnsins. En þar sem ágangur erlendra togara er sérstaklega mikill úti fyrir Vestfjörðum, þannig að afkomumöguleikum íbúanna, sem að langmestu leyti byggjast á útgerð vélbáta, er stefnt í fyrirsjáanlegan og bráðan voða, verði ekki skjótt gripið til árangursríkra gagnráðstafana, telur stjórn Alþýðusambands Vestfjarða alls ekki hjá því komizt að gera tafarlaust sérstakar ráðstafanir varðandi friðun landgrunnsins fyrir Vestfjörðum. Stjórn Alþýðusambands Vestfjarða skorar því ákveðið á Alþingi að samþykkja grundvallaratriði fyrrgreindrar þáltill., friðun landgrunnsins fyrir Vestfjörðum og að friðunin komi til framkvæmda sem allra fyrst. Framanrituð samþykkt er yður hér með send. Virðingarfyllst, f.h. Alþýðusambands Vestfjarða, Björgvin Sighvatsson.“ Ég held, að það þurfi varla að vera að færa rök fyrir þörfinni á þessu máli og samþykkt sú, sem hér var vikið að áðan, frá bæjarstjórn Ísafjarðar, beinist að hinu sama, þar sem hún telur nauðsynlegt að friða landgrunnið allt fyrir Vestfjörðum.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Ég vil ekki, að þessum fundi ljúki þannig, að það sé sagt, að ég hafi ekki tekið neina afstöðu til þess, hvað ég vildi gera í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar á íslenzku landgrunni og mér er með öllu óskiljanlegt, hvernig hv. 3. þm. Vestf. getur hlustað á ræðu mína og sagt aðra eins fjarstæðu og þetta. Ég vék að almennu lögsögunni og fiskveiðilögsögunni, gerði grein fyrir því, að við Íslendingar höfum lagt megináherzluna á fiskveiðilögsögu okkar, útfærslu íslenzku fiskveiðilandhelginnar, fram til þessa. Það hefði hentað okkur bezt og þau ráð hefðu verið tekin. Um lögsöguna ríkti nokkur óvissa. Ég gerði grein fyrir því, að í nágrannalöndum okkar eða á Norðurlöndum væri hin almenna lögsaga 3–4 mílur. Ég teldi eðlilegast, að almenna lögsagan fylgdi fiskveiðilögsögunni og að því ætti að stefna hér og mundi verða, þegar á reyndi í framkvæmdinni, farsælast. Og um það, að íslenzka fiskveiðilandhelgin sé færð út yfir landgrunnið og þá jafnframt almenna lögsagan, sagði ég, það er rétt að, að þessu stefnum við. Ég sagði enn fremur í ræðu minni: Um hitt blandast okkur ekki hugur og það viljum við að umheimurinn viðurkenni, að landgrunnið er hluti af Íslandi. Um það, með hverjum hætti við komum öðrum þjóðum í skilning um þessi sannindi, skulum við bera ráð okkar saman. Ég sé ekki ástæðu til þess að láta þessi orð verða fleiri, en vildi láta þetta koma strax fram, svo að enginn misskilningur væri um það í þessum umr.



Herra forseti. Mér skildist á því, sem hæstv. dómsmrh, sagði hér nú rétt áðan, að varðandi þá aðalleið, sem hann benti á til lausnar þessu máli eða því, hvernig við ættum að láta fiskveiðilandhelgina ná til landgrunnsins alls, benti hann helzt á það úrræði, að menn ættu að bera ráð sin saman og annað hefði hann ekki til málanna að leggja, ekki neinar ákveðnar leiðir. Út af fyrir sig sé ég ástæðu til að fagna þessari yfirlýsingu hæstv. dómsmrh., því að það er einmitt þetta, sem hefur ekki verið gert á undanförnum árum og það er einmitt þetta, sem veldur þeirri sjálfheldu, sem landhelgismálið er komið í. Ef sú regla hefði verið höfð á undanförnum árum og t.d. áður en samningarnir hófust við Breta 1960, að menn hefðu borið ráð sín saman og það hefði verið tekið tillit til þess, sem andstæðingarnir höfðu um þessi mál að segja, værum við áreiðanlega staddir í öðrum og betri sporum í dag. En svo lítið hefur verið gert að því, að menn bæru ráð sín saman, að það var ekki aðeins vanrækt að hafa samband við stjórnarandstöðuna allan þann tíma, sem unnið var að landhelgissamningnum, heldur var því til viðbótar stjórnarandstöðunni neitað um að fá að fylgjast með þeirri landhelgisráðstefnu, sem haldin var í Lundúnum á s.l. vetri og Ísland tók þátt í. Af hálfu Framsfl. var farið fram á það í utanrmn. að fá aðstöðu til þess að fylgjast með því, sem þar væri að gerast og því var eindregið neitað af hæstv. ríkisstj. Þess vegna, þegar þannig hefur verið haldið á þessum málum, en nú kemur fram yfirlýsing um það, að menn eigi að bera ráð sín saman, sé ég ástæðu til að fagna því, ef það er alvarlega meint. Um þá till., sem hér liggur fyrir, vildi ég fyrst segja það, að ég álít þetta nauðsynlega till. frá því sjónarmiði, að með flutningi hennar hér á Alþ. er hafin ný sókn í þessu máli og ég álit, að það sé orðið fullkomlega tímabært, að það sé hafin sókn í þessu máli eða sókn fyrir því, að við tileinkum okkur allt landgrunnið. Hitt er svo annað má. og um það verður að sjálfsögðu síðar fjallað hér á þinginu og í þeirri n., sem þetta mál fær til athugunar, hvort það sé einmitt þessi leið, sem till. fjallar um, eða einhver önnur, sem er helzt líkleg til árangurs. Það hygg ég, að mundi hafa verið tiltölulega auðvelt að koma slíkri till. fram eins og þeirri, sem hér liggur fyrir, ef aðstæður í þessu máli væru í dag eins og þær voru t.d. 1958. Ég held, að það hefði verið tiltölulega auðvelt, ef við hefðum enn haft einhliða útfærslurétt, að friða landgrunnið fyrir Vestfjörðum. Ég held, að sú þróun, sem síðar hefur átt sér stað í heiminum, mundi hafa gert það tiltölulega auðvelt að friða landgrunnið fyrir Vestfjörðum, eins og þar er ástatt, ef við byggðum í dag við svipaðar ástæður og voru í þessum efnum fyrir landhelgissamninginn 1961. Ég trúi því ekki, að ef við hefðum nú einhliða útfærslurétt eins og þá og eftir það, að Bretar hafa sjálfir stækkað sína fiskveiðilandhelgi úr 3 mílum í 12 mílur, eftir að þeir hafa sett sjálfir lög um að tileinka sér öll þau auðæfi, sem felast í botni landgrunnsins og eftir þá reynslu, sem við fengum af herskipagæzlunni hér með ofbeldi, sem þeir beittu okkur á sínum tíma, - ég held, að eftir þetta allt saman mundi hafa verið tiltölulega auðvelt fyrir okkur með einhliða ákvörðun að tileinka okkur til fiskveiða landgrunnið úti fyrir Vestfjörðum, ef við værum ekki bundnir af ákvæði samningsins frá 1961. En ég hef hins vegar jafnan lítið svo á, að það væri mjög hæpið fyrir okkur og reyndar aðrar þjóðir að eiga nokkuð undir úrskurði Alþjóðadómstólsins í þessum efnum, eins og við erum skuldbundnir til samkv. samningnum frá 1961. Ég álít, að það sé alveg sjálfsagt og það sé alveg sérstök ástæða til þess að leggja áherzlu á það við smáþjóð, að um allt, sem lýtur framkvæmd viðurkenndra alþjóðalaga og alþjóðareglna, eigi að fara eftir úrskurði Alþjóðadómstólsins, ef mál eru látin ganga til hans. Nú er hins vegar þannig háttað í þessum efnum, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, að varðandi víðáttu fiskveiðilandhelginnar eru ekki til nein alþjóðalög, engir alþjóðasamningar og engin viðurkennd hefð í þessum efnum. Og það veit þess vegna enginn, á hverju Alþjóðadómstóllinn kynni að byggja úrskurð í þessum efnum. Það eina, sem er líklegt, er, að undir slíkum kringumstæðum, þar sem ekki er eftir neinum lögum eða reglum að fara, verði dómurinn mjög íhaldssamur í sínum úrskurði. Það býst ég við, að flestir mundu verða í hans sporum eða þeirra dómara, sem þar sætu, vegna þess að með þessu eru þeir ekki raunverulega að kveða upp dóm, þeir eru að setja lög. Þeir eru að skapa hefð með sínum úrskurði, en ekki að dæma eftir lögum eða reglum, sem hægt er að vitna ákveðið til. Enda er það svo, að ég held, að það sé engin þjóð í heiminum, önnur en Íslendingar, sem hafi lagt sig undir það að verða að hlíta úrskurði Alþjóðadómstólsins í þessum efnum. Ég held, að það sé þannig ástatt um allar aðrar þjóðir, að annaðhvort hafa þær gert ákveðna samninga um þessi mál við nágrannaþjóðir sínar, samninga, sem eru uppsegjanlegir, ellegar þær hafa enga samninga gert og notfæra sér hinn einhliða útfærslurétt, eftir því sem þær telja rétt á hverjum tíma. Í þessum efnum er ekki úr vegi að vitna til þess samnings, sem hv. 6. landsk. minntist á hér áðan. Það er Lundúnasamningurinn, sem gerður var á s.l. ári og 14 nágrannaþjóðir okkar eru aðilar að. Þessi samningur er með skýru uppsagnarákvæði. Hann er með því ákvæði, að þegar 20 ár eru liðin frá undirritun samningsins, getur hvaða samningsaðili sem er eða hvaða ríki sem er aðili að samningnum sagt honum upp með 2 ára fyrirvara og er þar með ekki lengur háð þeim ákvæðum, sem í samningnum eru. Ég held, að ef við virðum fyrir okkur landhelgissamninginn frá 1961, þá varpi þetta ljósi á langstærsta galla þess samnings, þann galla, að þar er ekki að finna neitt uppsagnarákvæði og þess vegna erum við, ef engar breytingar verða á því, bundnir við þessa hnappeldu um aldur og ævi. Ég held, að það sé rétt að nefna nokkur dæmi til að skýra þetta örlítið betur. Á s.l. vori reis upp nokkur deila út af ævisögu Hannesar Hafsteins og Uppkastinu 1908 milli hæstv. forsrh. og eins af blaðamönnum Morgunblaðsins, Sigurðar A. Magnússonar, og ég held, að í einhverjum af sínum greinum hafi Sigurður A. Magnússon haldið því fram, að það væri ekki mjög mikill munur á Uppkastinu 1908 og ályktun Þingvallafundarins, sem var haldinn 1907 og landvarnarmenn svo kallaðir stóðu að. Hæstv. forsrh. svaraði þessum samanburði Sigurðar A Magnússonar í Morgunblaðinu og ég vil leyfa mér, með samþykki hæstv. forseta, að lesa örstutta kafla upp úr því. Hæstv. forsrh. farast m.a. orð á þessa leið: „Nú birtir Sigurður A. Magnússon í ræðu sinni ályktun Þingvallafundarins 1907 um sáttmála gerðan við Dani, en í tilvitnun sinni sleppir hann í miðju kafi án nokkurra úrfellismerkja þessum orðum: „En þeim sáttmála má hvor aðili um sig segja upp.“ Og við þessi orð bætir hæstv. forsrh.: „Þetta eru þó úrslitaorð.“ Og það er vissulega rétt, að í öllum samningum eru það úrslitaorð, hvort samningurinn er uppsegjanlegur eða ekki og þetta útskýrir hæstv. forsrh. nokkru betur í grein sinni þegar hann rifjar upp, hvernig Íslendingar hafa yfirleitt haldið á samningum að undanförnu. Hæstv. forsrh. segir í grein sinni á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við skulum líta á síðari atburði. Bandaríkjamenn óskuðu á árinu 1945 eftir herstöðvum hér til 99 ára. Fáir lögðu þeirri ósk lið, en meiri hluti samþykkti að ganga í Atlantshafsbandalagið, sem með einhliða uppsögn er hægt að hverfa úr að 20 árum liðnum, frá því að það var stofnað. Síðar var á grundvelli þess samnings gerður varnarsamningur við Bandaríkin, sem Íslendingar geta einnig með einhliða uppsögn og hæfilegum fresti losað sig við, ef mönnum býður svo við að horfa. Þessi dæmi sýna glöggt, hvílíkur megin munur er að gera samning, sem gilda á fyrir margar kynslóðir, hvað þá um alla framtíð, nema gagnaðili fallist eftir eigin geðþótta á annað, eða semja til tiltölulega skamms tíma og ráða þá sjálfur, hvort maður vill vera laus.“ Hæstv. forsrh. bendir hér réttilega á það, að í öllum samningum, sem Íslendingar hafa gert á undanförnum árum, - og það eru ekki Íslendingar einir, heldur allar sjálfstæðar þjóðir, - þá er lögð á það megináherzla, að í slíkum samningum sé uppsagnarákvæði og það sé hægt að losna við þennan samning eftir tilskilinn tíma, ef viðkomandi þjóð býður svo við að horfa og hún álitur það nauðsynlegt. Landhelgissamningurinn frá 1961 er eina undantekningin af þeim samningum, sem Íslendingar hafa gert sem sjálfstæð þjóð. Jafnvel Danir, þegar þeir sömdu fyrir okkur 1901 við Breta um landhelgismálin þá, þeir gengu þannig frá þeim samningi, að hann var uppsegjanlegur og vegna þess að sá samningur var uppsegjanlegur og við með uppsögn hans gátum tryggt okkur einhliða samningsrétt, þá höfum við náð þeim áföngum í landhelgismálinu, sem raun hefur á orðið á undanförnum árum. Frá mínu sjónarmiði séð er það langstærsta og mikilvægasta atriðið í þessum málum, að við getum með einhverjum hætti losnað undan landhelgissamningnum frá 1961 eða a.m.k. öðlazt uppsagnarrétt í sambandi við hann og þess vegna finnst mér það mjög koma til athugunar, hvort ekki eigi að fara inn á þá leið að hefja þegar áróður við viðkomandi aðila, þ.e. við Bretland og Vestur-Þýzkaland, að þessum samningi verði a.m.k. breytt í það horf, að hann verði uppsegjanlegur, því að mér segir svo hugur um, að það verði mjög erfitt að koma nokkru fram um þessi mál, meðan við erum háðir bindingarákvæðum landhelgissamningsins frá 1961. Og ég held, að það ætti að gefa okkur aukinn styrk til að sækja á um þetta, að Bretar sjálfir, þegar þeir semja um sína landhelgi, eins og þeir gerðu á s.l. ári, þá ganga þeir þannig frá, að sá samningur lýsi skýlausum uppsagnarrétti eftir ákveðinn tíma. Ég vildi þess vegna varpa fram þeirri hugmynd hér, hvort ekki gæti orðið samkomulag um það milli allra aðila að sameinast um, að sókn sé hafin fyrir því við viðkomandi aðila, að við fáum þá breytingu á landhelgissamningnum frá 1961, að hann verði a.m.k. uppsegjanlegur, því að óuppsegjanleiki hans er áreiðanlega langversta atriðið í þeim samningi, langhættulegasta atriðið í þeim samningi, sem getur orðið okkur mikill fjötur um fót um langa framtíð, nema þessu hafti, verði af okkur létt. Ég vil að lokum segja það, að þó að ég hafi varpað þessari till. fram hér og þó að önnur leið finnist í þessari till., sem hér liggur fyrir, þá kunna einhverjar aðrar leiðir að koma til greina, til þess að við öðlumst sem fyrst yfirráð yfir landgrunninu, eins og við viljum stefna að. En það er þá þessara aðila, sem ekki vilja fallast á þessar leiðir, sem ég hef nú nefnt, að benda á einhverjar færar leiðir í þeim efnum og athuga, hvort ekki sé hægt að ná samstöðu um þessar lausnir eða einhverjar aðrar, sem eru líklegar til þess að bera árangur. Og ég vil að lokum segja það, að ég vænti þess, að þetta mál, eftir að það hefur gengið til nefndar, þá fái það rækilega athugun og menn beri þá ráð sín saman, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, og helzt ljúki þessu þingi ekki öðruvísi, en einhver stefna verði mörkuð í þessum málum, að það verði teknar einhverjar aðgerðir til framgangs því, að við náum landgrunninu undir okkar yfirráð sem allra fyrst.

Forsrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Án þess að það skipti miklu máli, vildi ég mótmæla því, sem hv. 5. þm. Reykv. gerði hér áðan, að kenna mér nafnlausar greinar í Morgunblaðinu. Þær greinar, sem þar eru skrifaðar án nafns, eru að sjálfsögðu á ábyrgð ritstjóra blaðsins. Með því er ég ekki að mótmæla því, að ég hafi skrifað þá grein, sem hér er vitnað til. Það kemur hv. þm. bókstaflega ekkert við, hvort ég hef skrifað hana eða ekki. Að sjálfsögðu er það, sem nafnlaust er skrifað í það blað, á ábyrgð ritstjóra blaðsins, eins og það, sem nafnlaust er skrifað í Tímann, er á ábyrgð hv. þm. sem ritstjóra Tímans. En þetta er auðvitað algert aukaatriði. Ég vil hins vegar mjög mótmæla þeim málflutningi hv. þm. og raunar að nokkru leyti líka hv. 5. þm. Austf., þó að hann færi þar miklu hóflegar í sakir, að telja það fyrir fram víst, að alþjóðadómstóll hljóti að vera á móti okkar ákvörðunum, sem við kunnum að taka um að helga okkur landgrunnið allt. Þeirra rökfærsla fyrir þessu er ákaflega hættuleg. Með því eru þeir fyrir fram að smíða vopn í hendur okkar andstæðinga. Þegar hv. 5. þm. Reykv. telur, að það sé skilyrði fyrir því, að við fáum landgrunnið allt, að við losum okkur við þá skuldbindingu, að ágreiningur um þetta eigi að lokum að koma undir Alþjóðadómstólinn, er hann að halda því þar með fram, að við ætlum ekki að fara að alþjóðalögum. Verri ógreiða, en að halda þessu fram í upphafi sóknar í þessu máli, sem hann sagði að væri nú einmitt að hefjast, er ekki hægt að gera málstað Íslands. Ég er viss um, að ef þessi hv. þm. hefði tekið sér einhvern umhugsunartíma, en ekki látið í senn fljótræði og illkvittni ráða, þá hefði hann ekki flutt þessa furðulegu ræðu, sem hann gerði hér. Nú er það svo, að Alþingi Íslendinga hefur hinn 5. maí 1959 allt sameinazt um það að lýsa yfir, að við þurfum á að halda viðurkenningu á rétti okkar til landgrunnsins alls. Alþingi greindi á milli í samþykkt sinni 1959 annars vegar 12 mílna landhelginnar, þar sem talið var, að fyrir hendi væri þá þegar ótvírætt einhliða réttur og því lýst yfir, að frá þeim rétti mundum við ekki hvika, hins vegar, að réttarstaðan varðandi landgrunnið fyrir utan 12 mílurnar væri enn þannig, að það væri ekki búið að fá sams konar viðurkenningu og væri fyrir höndum varðandi 12 mílurnar, miðað við réttarstöðu 1959. Nú er hægt að afla þessarar viðurkenningar, sem Alþingi þarna lýsti yfir að þyrfti að fá, með ýmsu móti. Það væri hægt að afla hennar með samningum við þau ríki, sem mest eiga í húfi um það, að við tileinkum okkur beitingu þessa réttar, sem við teljum okkur eiga. Ég er hv. 5. þm. Austf. sammála um það, að ef við ætlum að bíða eftir fyrir fram samþykki þessara aðila, þá verði málið mjög seint sótt. En eins og glögglega hefur komið fram og sérstaklega hv. 8. landsk. þm. gerði grein fyrir, en raunar einnig kom fram í hinni annars mjög fávíslegu ræðu hv. 5. þm. Reykv., þá er í þessum málum öllum mjög ör réttarþróun. Jafnvel hv. 5. þm. Reykv. virtist halda því fram, að það hefði orðið mikill munur á réttarskoðun varðandi landgrunnið nú frá tímanum 1958, enda er óskiljanlegt, að hann og aðrir þeir, sem réðu ferðinni 1958, hefðu ekki strax tekið landgrunnið allt með ákvörðunum, sem þá voru gerðar, ef þeir litu ekki einmitt þannig á. Það, sem liggur fyrir, er, eins og hv. 5. þm. Austf. réttilega sagði, að við verðum að meta, hvenær réttarþróunin er komin á það stig, að einhliða yfirlýsing af okkar hálfu hafi von til að standast að alþjóðalögum. Ég skora á þessa þm. að lýsa því yfir: Telja þeir, að við höfum hingað til nokkurn tíma gert nokkuð, sem ekki stóðst að alþjóðalögum? Ef þeir telja, að við höfum hingað til farið að alþjóðalögum, - og ég skora á þá að lýsa yfir, ef þeir telja, að við höfum ekki gert það, - þá hefðum við að þeirra mati sigrað í máli fyrir Alþjóðadómstólnum. Það er hann, sem að lokum sker úr um það, hver alþjóðalög séu í þessu, alveg eins og það var hann, sem lagði með dómnum í deilumáli Breta og Norðmanna grundvöllinn að öllu því, sem við höfum síðan gert í málinu og hefur átt stórkostlegan þátt í þeirri þróun, sem hinar formlega árangurslausu ráðstefnur í Genf 1958 og 1960 eru þó vitni um, vegna þess að allir gera sér ljóst, að þó að þær kæmust ekki að formlegri niðurstöðu, þá áttu þær mjög mikinn þátt í þeirri réttarþróun, sem gerði það að verkum, að við náðum að lokum samningnum við Breta 1961. Það er misskilningur hjá hv. 6. þm. Austf., sem hann sagði, að blöð hefðu haldið einhverju ranglega fram um þær yfirlýsingar, sem fólust í skuldbindingum, sem Íslendingar hefðu tekið á sig, ef fram hefðu náð að ganga alþjóðasamþykktir, sem við studdum 1958 og 1960. Það er óhagganlegt, að þær samþykktir höfðu í sér fólgnar skuldbindingar um að gera ekki einhliða ráðstafanir fyrir utan 12 mílur. Hins vegar börðumst við fyrir, en fengum ekki, að það yrðu veittar heimildir til slíkra aðgerða, en þá átti þar úr að skera að lokum gerðardómur, hvort slíkar ráðstafanir væru gerðar af nauðsyn eða nauðsyn ekki. Hv. þingmenn segja, að það séu engin alþjóðalög, sem segi til í þessu efni og hafi engin alþjóðalög verið til, sem heimiluðu 12 mílna landhelgi. Um þetta er bezt fyrir þá að tala mjög varlega og ég skal ekki hér fara að þræta við þá um þau atriði. En það lá einmitt fyrir álit alþjóða lögfræðinganefndar um, að opið væri um heimild til útfærslu allt upp í 12 mílur einhliða. Þetta lá fyrir, þegar málið kom til úrslitameðferðar á þessum alþjóðaráðstefnum. Hins vegar er þróunin skemmra komin varðandi aðstöðuna fyrir utan 12 mílur, þótt á landgrunni sé og það er alveg rétt, eins og hv. 5. þm. Austf. sagði, að við verðum að bíða eftir því, að sú þróun komist á það stig, að við höfum von til sigurs, að það sé hyggilegt fyrir okkur að hefja athafnir. Og það er einmitt á þann sama veg, sem ég skildi orð hv. 6. landsk. þm. áðan, þegar hann efaðist um, að þessi till., sem hér liggur fyrir, væri líkleg til þess að gera málinu gagn. Það er ekki vegna þess, að neinn okkar hér sé andstæður því, sem þarna eigi að gera, eða sé ekki sannfærður um, að þetta sé nauðsynlegt, enda liggur það fyrir. Það liggur fyrir frá 1948, það liggur fyrir frá 1959, það liggur fyrir, eins og hér var sagt, frá 1961, að við viljum allir eftir þessu keppa. En það verður að velja þá réttu aðferð til þess að sækja eftir þessu keppikefli okkar og það verður að velja þann rétta tíma og það eru margar mismunandi leiðir, sem þar koma til álita, eins og hv. 5. þm. Austf. réttilega benti á. Þess vegna segi ég síður en svo, að það sé illa farið, að þessi till. sé fram borin eða komi hér til umr. Það er út af fyrir sig eðlilegt, að það fólk, sem mest brennur á í þessu efni, eggi okkur til framsóknar í málinu, þetta skil ég, alveg eins og það er nauðsynlegt, að það skilji, að það getur gersamlega snúizt við í hendi okkar, ef hér er rasað fyrir ráð fram og það er mjög varhugavert að taka þetta mál upp eins og fyrst og fremst 5. þm. Reykv. gerði, - ég legg áherzlu á það, að það var hann, sem skar sig úr um það að setja þetta mál yfir á hreinan deilugrundvöll, ætlaði að ná klámhöggi á sínum andstæðingum, en varar sig ekki á því, að þar með er hann að reyna að slá rétt úr höndum íslenzku þjóðarinnar og búa til vopn í hendur þeirra, sem okkur eru andstæðir í þessu máli. Það eru slíkar umr. af hálfu ofstækismanna, svo að ég segi ekki illkvittnismanna, sem eru varhugaverðastar í þessu efni. Við komumst ekki, smæstir allra þjóða, áfram í þessu máli, nema því aðeins að við förum að alþjóðalögum. Það er alger misskilningur, að til þess að alþjóðalög þurfi að vera fyrir hendi, þá þurfi allsherjarsamþykkt. Það er að lokum alþjóðadómstólsins að meta, hvort eitthvað sé alþjóðalög, sem gert er eða gert er ekki og dómur alþjóðadómstólsins í deilumáli Norðmanna og Breta sýndi, að það er síður en svo, að hann sé íhaldssamur í þessum efnum, síður en svo, að hann virði að engu lífshagsmuni fólksins, sem býr á ströndinni, vegna þess að einmitt til þeirra er vitnað í þessum dómi og þar með var sköpuð eða fram sett, getum við sagt, sú megin réttarregla, sem okkur verður haldbezt í þessum efnum. Að það sé smáríki eins og okkar til trafala eða hættu, að úr slíku deilumáli verði skorið af alþjóðadómstóli, en ekki með afli, til þess þarf einstakan glópalda að halda slíku fram. Ég segi það hiklaust, að þeir, sem halda, að við ofan í það, sem talin yrðu viðurkennd alþjóðalög, gætum tekið upp baráttu gegn stórveldum, þeir eru að leika sér að fjöreggi, ekki aðeins lífshagsmunum íslenzku þjóðarinnar, sem koma fram í landhelgismálinu, heldur fjöreggi frelsis íslenzku þjóðarinnar, möguleika þess, að réttur okkar til þess að lifa sem sjálfstæð þjóð fái staðizt og það er miklu alvarlegra mál, að slíku sé haldið fram í sölum Alþingis, heldur en jafnvel sá þm. getur bætt fyrir, þó að hann sæi að sér, sem ég efast um að hann hafi manndóm til. Hitt spyr ég svo um, þegar hann segir: Hvenær hefur íslenzka þjóðin gert samninga án þess að þeim fylgi uppsagnarákvæði? - Ég spyr hann, sem hefur verið fulltrúi hjá Sameinuðu þjóðunum: Hvar eru uppsagnarákvæði þess sáttmála?