Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 470 höfum við hv. 2. þm. Vestf. flutt frv. til l. um breyt. á l. nr. 10 frá 22. mars 1960, um söluskatt. Frv. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „1. gr. Við 7. gr. l. bætist svo hljóðandi málsgr.: Þá er heimilt að endurgreiða sveitarfélögum og öðrum þeim, sem kosta snjómokstur á vegum eða götum, sannanlegan greiddan söluskatt af þessum framkvæmdum. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Eins og öllum er kunnugt er söluskattur greiddur af ýmiss konar þjónustu sem einstaklingar, sveitarfélög eða ríki láta í té. Þessi skattgreiðsla leggst sem ákveðin prósenta ofan á söluverð þjónustunnar. Þeim mun dýrari sem þjónustan er þeim mun hærri verður þess vegna skatturinn. Það hefur löngum verið um það deilt hvaða aðferðum væri réttlátast að beita við skattlagningu og hafa skattar til opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga, einkum verið tekjuskattar af tekjum skattgreiðanda, eignarskattar og skattar lagðir á verð söluvara og ýmiss konar þjónustu,eins og söluskatturinn svonefndi er. Á síðari árum höfum við aukið mjög söluskattsinnheimtu hlutfallslega og horfið að því sem sífellt stærri lið í tekjuöflun ríkisins. Þetta hefur orðið til þess að ýmsar hugmyndir hafa komið upp um það hvernig réttlátast væri að innheimta söluskatt, og eftir því sem söluskatturinn hefur hækkað þeim mun augljósari hafa orðið ýmsir ókostir hans, eins og t. d. þeir að hann leggst með auknum þunga á þá þætti ýmiss konar þjónustu sem eru mönnum jafnvel óviðráðanlegir. Það, sem hér er tekið til meðferðar, er söluskattur á snjómokstur. Nú er það svo að snjóþyngsli eru mjög mismunandi mikil í landinu. Í aðalatriðum er það svo að snjóþyngra er um norðanvert landið heldur en sunnanvert, en þó er verulegur kostnaður við snjómokstur um allt land. Ég er þeirrar skoðunar að einmitt söluskattur á þjónustu eins og þessi sé ekki réttlátur. Þegar koma þungir vetur getur þessi þjónusta orðið einstökum byggðarlögum næsta örðug og kostnaðarsöm inn í þetta blandast almenn aðstaða til samgangna. Okkur er öllum vel kunnugt að samgöngur eru þegnum í þjóðfélaginu mjög mismunandi erfiðar. Sums staðar á landinu hafa menn slétta, malbikaða eða steinsteypta vegi sem eru tiltölulega greiðfærir allan ársins hring annars staðar eru vegirnir að vísu ekki malbikaðir en þó svo vel upp byggðir að þeir verjast í öllu venjulegu tíðarfari og eru færir meginhluta ársins. Enn koma svo svæði þar sem vegirnir eru illfærir að vetrum, bæði vegna þess að þeir eru illa upp byggðir og oft eru þessir illa uppbyggðu vegir í mjög snjóþungum byggðarlögum. Enn höfum við ekki tekið upp þá reglu að ríkisvaldinu skuli skylt að halda vegum um byggðir opnum allan veturinn. Víða er það svo að Vegagerðin opnar vegina ákveðna daga, annaðhvort einu sinni eða tvisvar í viku, einu sinni í hálfum mánuði eða jafnvel ekki nema einu sinni í mánuði. Allvíða er það svo að Vegagerðin kostar ekki að fullu snjómokstur nema einu sinni á ári, þ. e. a. s. þegar vegirnir eru opnaðir á vordögum og snjó rutt af þeim í síðasta sinn. Langvíðast, þar sem mjólkurflutningar fara fram á norðanverðu landinu og raunar annars staðar, þurfa sveitarfélögin að greiða helming af kostnaði við snjómokstur. Þar sem hægt er að nota vegi milli héraða eða milli þéttbýlisstaða njóta byggðarlögin þess, en þeir vegir eru að jafnaði ruddir oftar á kostnað ríkisvaldsins heldur en vegirnir um sveitirnar. Þessi kostnaður við snjómokstur á þjóðvegum í sveitum landsins er mörgum sveitarfélögum býsna þungur baggi. Þá er ekki síður rétt að nefna það að bæjarfélög á snjóþungum svæðum landsins hafa mjög mikinn kostnað af snjómokstri. Ég hef fengið nokkrar tölur um þann kostnað sem hefur orðið af snjómokstri í vetur á nokkrum stöðum og er rétt að ég nefni þessar tölur. Á Akureyri hefur kostnaður við snjómokstur samtals frá áramótum orðið 10 millj. 595 þús. kr. Lætur nærri að söluskattur, sem greiddur er til ríkisins af þessari upphæð, sé 1 millj. 130 þús. kr., eða um það bil 100 kr. á hvert mannsbarn á Akureyri. Þetta er kannske ekki sérstaklega há upphæð en þetta er skattur sem ríkið innheimtir af því að borgararnir á þessum stað hafa orðið fyrir sérstökum kostnaði og sérstökum óþægindum af náttúrunnar völdum. Á árinu 1974 var kostnaður á Akureyri við snjómokstur 8 millj. 640 þús. kr. og söluskattur, sem þá var greiddur, var um 800 þús. kr. Það ár var ekki eins snjóþungt eða kom ekki eins erfiður snjóakafli eins og kom núna í vetur. En þó að kostnaður sé nú um hálf ellefta millj. eða rúmlega það frá áramótum eru tæpast líkur á öðru en við þennan kostnað bætist verulega fyrri hluta næsta vetrar. Ef tekið er eitt hérað eins og Eyjafjarðarsýsla, þá er sá kostnaður, sem sveitarfélögin hafa lagt í vetur. 4 millj. 748 þús. kr. frá 1. jan. til 1. maí. Þetta er hluti sveitarfélaganna í kostnaði í Eyjafjarðarsýslu við að moka þjóðvegi. Og söluskattur af þessari upphæð er tæpar 800 þús. kr. Og í Suður-Þingeyjarsýslu hefur hluti sveitarfélaga og annarra aðila en ríkisins í kostnaði við snjómokstur á þjóðvegum utan þéttbýlisstaða orðið rúmlega 21/2 millj. kr. á sama tíma. Söluskattur til ríkisins af þeirri upphæð er nokkuð yfir 400 þús. kr. Þá má nefna sem dæmi að Dalvík hefur greitt um 180 þús. kr. í söluskatt af snjómokstri það sem af er þessu ári. Á Húsavík er þessi upphæð tæp 150 þús. kr. Og svona mætti lengur telja. Þessar upplýsingar eru aðeins af mjög takmörkuðum hluta landsins og mér er kunnugt um það að sveitarfélög, t. d. á Austurlandi, hafa orðið að leggja í gífurlegan kostnað við snjómokstur í vetur, og á Vestfjörðum er að öllum jafnaði mikill kostnaður við snjómokstur. Nú er það svo að auðvitað er ekki hægt á nokkurn hátt að losa sveitarfélögin við að leggja í kostnað við að hreinsa götur sínar þó að það sé snjór sem á þær kemur. En mér finnst óréttlátt að þessi aðstöðumunur, sem birtist í því hversu misjafnlega snjóþungt landið er, sé notaður sem tekjuöflunarleið fyrir ríkisvaldið. Þess vegna höfum við hv. 2. þm. vestf. leyft okkur að flytja þetta frv. sem hér er til umr. Þá má auðvitað um það deila hvort það væri ekki eðlilegt að nú þegar væri gerð krafa um það að ríkisvaldið héldi öllum þjóðvegum opnum yfir vetrarmánuðina. Það er vissulega orðið svo að samgöngur eru engu síður nauðsynlegar á veturna heldur en sumrin, og það hlýtur að koma að því að sú staðreynd verði viðurkennd. Sérstaklega er nauðsynlegt að samgöngur haldist milli verslunarstaðanna annars vegar og hinnar dreifðu byggðar hins vegar. Er þetta bæði vegna venjulegrar verslunarþjónustu, póstsamgangna og þó alveg sérstaklega vegna þeirra vöruflutninga sem að öllum jafnaði fara fram úr sveitum landsins til þéttbýlisstaðanna allan ársins hring. En þó að það væri vissulega mikils vert að ríkisvaldið tæki að sér að fullu að halda opnum þjóðvegunum, þá er þó hitt enn meira um vert ef tækist á tiltölulega skömmum tíma að hækka svo vegina að þeir verðust sómasamlega fyrir snjó. Það er kannske rétt að vekja hér athygli á því af því að ég nefndi hér tvö byggðarlög, Eyjafjarðarsýslu og Suður-Þingeyjarsýslu, að þá er það svo, að oftast er miklu snjóléttara í Eyjafirði, einkum framan til í firðinum sem kallað er, heldur en í Suður-Þingeyjarsýslu. Þess vegna kann að koma nokkuð á óvart að í vetur hefur orðið miklu meiri kostnaður við að halda þjóðvegum í Eyjafjarðarsýslu opnum heldur en í Suður-Þingeyjarsýslu. Til þess liggja tvær ástæður. Önnur er sú að á þeim kafla, sem snjóþyngstur var í vetur, þ. e. a. s. í janúarmánuði, var ekki eins mikill munur á snjóalögum í þessum tveim héruðum og mjög algengt er. En hitt veldur þó e. t. v. meira, að í vissum hlutum Suður-Þingeyjarsýslu hefur þegar tekist að byggja upp háa vegi sem eru að mestu varðir fyrir snjó í þeim veðrum sem við höfum kynnst, a. m. k. á undanförnum árum. Það er ekki hægt að neita því að uppbygging vegar, eins og t. d. frá Húsavík fram um Aðaldal og Reykjadal, hefur valdið algjörri byltingu í samgöngum á tiltölulega skömmum tíma. Áður var þessi leið afar erfið til flutninga að vetrinum en nú er það ekki nema undir einstaka kringumstæðum sem nokkurn teljandi snjó setur á þessa leið. Þetta hefur sannfært okkur, sem þekkjum þetta og við þessar aðstæður búum, um það að í raun og veru er hægt að byggja þannig upp vegina alls staðar á landinu að í flestu tíðarfari séu þeir að mestu sjálfkrafa varðir fyrir snjó. Þetta er auðvitað það markmið sem við þurfum að stefna að, og ég er þeirrar skoðunar að það sé sjálfsagt jafnréttismál að þessi uppbygging veganna í vissa hæð yfir umhverfið sitt sé aðalmál okkar í vegagerð í dag og þurfi að sitja fyrir öðrum málum, svo sem lagningu slitlags á vegi og öðru slíku. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mál að þessu sinni. Ég vil leyfa mér að leggja til að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og til 2. umr.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. féllst ég á að taka brtt. mína aftur til 3. umr. í von um að n. ætti kost á því að koma saman í millitíðinni. Það reyndist ekki svo. En ég vil aðeins minna hv. þdm. á það að þó hér sé um ákveðið samkomulagsmál að ræða, þá segir á bls. 2 í grg. að samkv. þál. skuli veita í fjárl. ákveðna upphæð, sem þar hefur verið veitt, um 12 millj. En til þess að hafa það á hreinu að Alþ. vilji viðurkenna ákveðin laun til rithöfunda í virðingarskyni fyrir útlán á bókum þeirra í gegnum sennilega bókasöfn o. fl. og að hluta vegna þess að söluskattur er innheimtur af bókum, þá hefur verið niðurstaða á fjárl. að veita 12 millj. nú tvívegis. Hér er þess vegna leitast við í þessu frv. að mæta þeirri ályktun sem var gerð á sínum tíma vegna eðlis málsins, en það stendur hvergi og alveg ástæðulaust að blanda því inn að það sé einhver hindrun í veginum að viðurkenna hugverk rithöfunda sem eru líka til almenningsnota. Þetta á við um tónskáld ekkert síður en rithöfunda, þannig að ég tel alveg einsýnt, þegar Alþ. vill viðurkenna hugverk með þessum hætti og miða við að þetta sé í bókasöfnum og til almenningsnota og söluskattur sé innheimtur af verkum þessara manna, að ekki megi mismuna þeim. Þessu má stilla þannig upp eins og það er í dag: Tveir menn sitja hlið við hlið, annar er að semja ljóð, hinn er að semja tónverk. Ljóðið er gefið út og tónverkið er gefið út, þau seljast hlið við hlið í bókabúðinni og það er lagður á þau 20% söluskattur. Annar á nú að fá viðurkennd um óákveðinn tíma laun fyrir starf sitt, þ. e. rithöfundurinn, en maðurinn, sem er að semja tónverkið, fær ekkert. Ég tel að það sé ekki rétt að búa til svona löggjöf. Þetta er hreinlega ekki rétt. Þess vegna ber ég fram þessa brtt. að við gerum þessa menn jafnréttháa í þjóðfélaginu. Fyrir mig er tónlistin meira tómstundaefni heldur en hið almenna, ritaða orð. Það er mismunandi eins og gengur og ekkert við því að segja. Mjög skemmtilegt er að geta litið í góða bók og geta hvílt sig við það og ekkert síður hlýtt á gott ljóð. En að mismuna þessum mönnum fyrir sín hugverk nú og gera það um óákveðinn tíma og hafna því að taka bæði inn, segjandi að tónskáldin geti komið með sína till., þau geti gert þetta og þetta og kannske þurfi þau þetta ekki og svona og svona, það tel ég ekki viðeigandi. Ég er alveg tilbúinn að hækka þessa upphæð. Ef svo sýnist að nauðsynlegt sé að bæta við tveimur eða þremur milljónum vegna þess að tónskáld fljóti hér með, þá skal ég standa að því. En ég stend ekki að löggjöf sem mismunar mönnum fyrir hliðstæð störf, alls ekki. Þá verð ég á móti þessu þegar að því kemur að lokum. Við erum alltaf að tala um vaxandi jafnrétti í þjóðfélaginu, við erum að tala um frelsi manna til athafna og orðs og æðis og svo erum við að stuðla að því að mismuna mönnum mjög fyrir hliðstæð hugverk. Ég kalla það hliðstæð hugverk hvort maðurinn er að semja ljóð eða skáldverk eða tónlist. Þess vegna hvet ég menn til að hugleiða þetta rólega og taka afstöðu samkvæmt því.

Frsm. (Axel Jónsson) : Herra forseti. Ég hafði tekið á mig sem form. n., að vera frsm., en var því miður fjarverandi þegar þetta mál var til 2. umr. hér í þd. Eins og fram kemur í nál. menntmn. voru tveir nm. fjarverandi, þeir hv. 2. þm Vestf., Steingrímur Hermannsson, og 1. landsk. þm. Jón Árm. Héðinsson. Hann upplýsti mig um það síðar að það mundi hafa orðið einhver misskilningur um fundarboðun til hans og er ástæða til að harma það. Ég verð kannske, herra forseti, að eyða örlítið meiri tíma nú við 3. umr. en orðið hefði ef ég hefði verið hér við 2. umr. málsins. Ég skal þó reyna að stytta mál mitt eins og frekast er kostur. Þegar þetta mál var til 1. umr. í þessari hv. d. lýsti hv. 1. landsk. þm. strax þeirri skoðun sinni, sem hann og endurtók áðan og mun trúlega hafa haft uppi við 2. umr. málsins, varðandi það að eðlilegt væri að taka þarna inn tónskáld líka eða tónlistarmenn. Þá kom og fram hjá tveimur hv. þm., bæði hv. 1. landsk. þm. og hv. 2. þm. Norðurl. e., að það væri máske vafasamt á þessum tíma, eins og þeir orðuðu það, að vera að stofna til nýrrar sjóðamyndunar, eins og fjárhagsástandið væri hjá ríkissjóði. Um slíkt hefur auðvitað hver og einn sínar skoðanir og getur fært þar mörg gild rök máli sínu til stuðnings. Hv. 1. landsk. þm. lýsti því yfir, eins og kemur fram í Alþt., 9. hefti, þar sem skýrt er frá 1. umr. þessa máls, að hann mundi binda stuðning sinn við þetta frv. því að það yrði gerð breyt. í þessa átt sem hann hefur lagt til í hv. menntmn. Meðnm. mínir voru hins vegar ekki á því að breyta málinu þannig og töldu það vera sjálfstætt mál. Hver og einn einasti þeirra tók undir nauðsyn þess að þarna þyrfti eitthvað að gera, og þegar ég segi sem mína skoðun að ég tel rithöfunda standa þarna öllum okkar listamönnum framar, þá er ég ekki að kasta rýrð á eina einustu stétt íslenskra listamanna nema síður sé. Ég tel að íslenskir rithöfundar hafi gegnum aldir lagt svo ómetanlega mikið af mörkum til þess að efla og viðhalda tungu vorri, menningu og sögu að engri annarri stétt listamanna sé gert nokkuð of lágt undir höfði þó að þeir séu taldir sérstaklega fyrstir. Að mínu mati hafa engir lagt fram stærri skerf til þess að stuðla að því að íslensk þjóð er í dag fullvalda menningarþjóð. Þetta segi ég án þess - og endurtek: að ég telji mig um leið þurfa að kasta nokkurri einustu rýrð á aðra hópa listamanna í landi okkar. Hæstv. menntmrh. rakti hér við 1. umr. allan aðdraganda málsins. Ég endurtek ekkert af því sem þar var sagt, en tek eindregið undir þá skoðun hans að það sé mikil nauðsyn á því að fram fari ítarleg allsherjarúttekt á því hvað gert er til þess að efla listir í landinu, annars vegar af hálfu ríkisvaldsins og hins vegar af hálfu sveitarfélaganna, hvort þarna sé um augljósa mismunun að ræða, hvort fjármagninu mætti jafnvel betur vera varið o. fl., o. fl. sem þar gæti komið til greina. Þegar þáltill. sú, sem má segja að sé kveikjan að þessu frv., var til umr. á sínum tíma vakti 3. þm. Sunnl. athygli á því að það var farið inn á hættulega braut ef ætti að tiltaka söluskatt af ákveðnum vörum, eða af einni vörutegund, sem ætti að renna til tiltekinna starfshópa, og ég tek undir þessa skoðun. Ég lít ekki á samþykkt þessa frv. sem slíka, heldur sem viðurkenningu til þeirra manna sem hér um ræðir. En samþykkt þessarar till. var tilefni nefndarskipunar, og sú n. lagði síðan til það frv. sem hér er fjallað um. Og eins og þar er skýrt tekið fram í 4. gr. þá eru menn ekki enn búnir að gera sér fulla grein fyrir því hvernig eðlilegast og farsælast verði komið fyrir framkvæmd um stjórn þessara. mála. Þar af leiðandi er gert ráð fyrir því að sett verði reglugerðarákvæði sem síðar meir verði síðan lögfest af hinu háa Alþ. þegar jákvæð reynsla er komin á framkvæmd málsins. Það er ákaflega lærdómsríkt að fletta í gegnum gömul Alþt. frá þeim tíma þegar Alþingi Íslendinga hafði úr ákaflega litlu að spila, úr ákaflega litlum fjármunum að spila til þess að skipta á milli mjög margra og aðkallandi verkefna um allt land. En ég hygg að það sé ekki hægt að benda á mörg þjóðþing sem hafi þá sýnt sínum rithöfundum meiri sóma heldur en íslendingar gerðu þá í gegnum sína löggjafarsamkomu. Og vegna hvers? Vegna þess að íslendingar hafa ávallt skilið að það eru bókmenntir okkar sem eru að meginþræði fjöregg okkar. Það urðu oft ákaflega skemmtilegar deilur meðan sá háttur var uppi innan veggja Alþ. að vera að ræða um einstaka menn og fjárveitingu til þeirra. Sem betur fer er það næsta liðin tíð. Það kom fyrir laust eftir 1930 að einn af okkar merkustu stjórnmálamönnum sagði þegar verið var að ræða till. um styrk til tiltekins ungs rithöfundar, að hann væri ákaflega lítið hrifinn af því sem hann skrifaði, en hann hefði trú á því að hann mundi geta skrifað betur síðar meir og hann væri meðmæltur styrk til hans, ekki út á það sem hann hefði skrifað, heldur til þess að hann héldi áfram að skrifa því að hann vissi að hann mundi geta skrifað betur. Og sá rithöfundur hefur öðlast alþjóðafrægð. Árni Jónsson frá Múla sem einnig lét sig mikið skipta þessi mál, sagði á Alþ. 1926, með leyfi forseta: „Ég er ekki mikið fyrir að óvöndum listamönnum séu veittar viðurkenningar. En í heild ber að líta á að það er aðeins ein list, sem við stöndum svo framarlega í og þar sem við erum jafnfætis þeim fremstu og það er orðsins list. Í henni stöndum við engum að baki. Hún hefur þroskast með okkur gegnum aldir og átt fleiri iðkendur en allar aðrar listir í landinu“. Eins og ég sagði, oft var deilt hart um menn og þeirra verk. Það gat skipt viðkomandi ungan listamann og hlýtur að gera, hvort sem hann er rithöfundur eða stundar aðrar greinar listar, miklu, að fá einhverja viðurkenningu og enn fremur og ekki síður skipti það máli hér áður fyrr. Bjarni Jónsson frá Vogi sem ég hygg að hafi öllum þm. máske fremur, að öðrum ólöstuðum, lagt sig fram um að efla og styrkja listir á Íslandi sagði við afgreiðslu fjárlaga 1923, með leyfi hæstv. forseta: „Viðvíkjandi styrkjum til listamanna, þá er þess að geta, að enginn er svo vitur að geta sagt hvort réttara sé að veita A, B eða C þennan eða hinn styrkinn, því að eigi er auðið að vita fyrir fram hverjir verða afburðamenn.“ Og Bjarni Jónsson sagði áfram: „Listamenn fluttust hingað þegar landið byggðist og hafa alltaf verið hér. Þrátt fyrir allt hefur því verið veitt athygli, að jafnvel á svörtustu tímum þjóðarinnar stóðu íslendingar jafn framarlega öðrum þjóðum í listfengi.“ Þetta var dómur þess manns sem á þeim tíma var viðförulli en flestir landar okkar. Ég tók fram áðan, herra forseti, að mörgum ungum manni hefði orðið hjálp að fjárstyrk þeim sem Alþ. veitti til þessara mála. Það er tilefni þess frv. sem hér liggur fyrir að svo megi verða áfram þótt menn greini á og telji að það sé máske hægt að eyða þessum krónum á skynsamlegri hátt. Ég virði allar skoðanir í þá átt. Menn hafa á þessu mismunandi skoðanir, en þetta skipti sköpum fyrir marga að í hlut féll stuðningur við málið. Og einmitt við afgreiðslu fjárl. 1910 og 1911 var vitnað til ungs manns sem hafði hæfileika og áhuga til þess að stunda ritstörf, en því miður ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að sinna þeim. En fyrir vikið að hann fékk örlítinn stuðning frá því opinbera breyttist hagur hans. Og hann sagði að þetta hefði skipt sköpum og hann mundi geta farið að þjóna löngun sinni, en fram að því hafði matstríðið, eins og hann orðaði það, orðið að ganga fyrir öllu. Og hann kvað: Ungum lék mér löngun á að lifa til að skrifa, en sköp hafa því svo skipt, ég má skrifa til að lifa. Ég vænti þess að þessi upphæð, sem hér er nefnd og hefur verið óbreytt í þessu frv. frá 1972, það er nú 21 millj., verði samþ. og eins reglurnar um hvernig farið verði með þetta hvað hækkanir snertir, þ. e. a. s. að viðmiðunin verði við kennara í menntaskóla. Það er viðmiðun sem á við um úthlutun listamannalauna og hefur gefist vel. En þarna er ávallt um mikið matsatriði að ræða hvaða leið á að finna. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég legg til að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Form. menntmn. hefur nú flutt hér hugðnæma ræðu um gildi hins skrifaða orðs og get ég vissulega tekið undir það þegar hann sagði að orðsins list hefði þróast hér með okkur í aldir. Það er alveg rétt. Sumum finnst sumt af þeim öngum, sem út úr þeirri þróun hafa komið, ekki mikils virði og lítt lesið og lítt á það hlustað í dag. Hins vegar vil ég undirstrika það að að mínu mati er tónlistin æðst allra lista og höfðar til manns hvort sem maður er blindur, læs, hvítur eða svartur, gulur eða brúnn. Og tónlistin er notuð alls staðar og það njóta allir tónlistar, ungir sem gamlir. Og þeir sem skapa tónverkin, eiga þeir einskis að njóta að mati hins hv. Alþingis anno domini 1975 fram yfir lítilsháttar listamannalaun sem veitt eru í fjárlögum? Og það er það sem ég er að gagnrýna í þessu frv. að við skulum ekki hafa meiri manndóm í okkur en það að samtímis því að við viljum veita rithöfundum sómasamlega og eðlilega viðurkenningu, sem ég dreg ekkert úr, þá erum við að gera á ósanngjarnan hátt að mínu mati upp á milli listgreina alveg að ástæðulausu, ef hinir fylgja ekki með, ella styð ég frv. ekki. Hitt skal ég viðurkenna að rithöfundar hafa verið aðgangsharðari að fá sinn rétt viðurkenndan, og má segja að það sé bara gott um það að segja, en það segir alls ekki að Alþ. megi ekki muna eftir öðrum í leiðinni. Það er öðru nær. Það yrði örugglega til lyftingar tónsmíða hér innanlands ef við myndum eftir þeim mönnum sem við þetta fást. Þeir eru ekkert síður illa haldnir en rithöfundarnir og þurfa að semja sér til lífsviðurværis, eins og fram kom í tilvitnun ræðumanns í orð eins skáldsins í vísuformi áðan. Þess vegna trúi ég ekki öðru en að einhverjir vilji fylgja því að hjálpa þessum mönnum um leið. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir, ég segi það alveg eins og er. Þetta eru ekki stórar upphæðir ef við á annað borð viljum veita mönnunum þetta, að þeir megi njóta sinna hugverka alveg samtímis og við viðurkennum hugverk í rituðu máli, - ef við á annað borð viljum þetta skref, en ég vil ekki taka þetta skref nema báðir njóti jafnréttis. Deilan snýst um það að mínu mati. Ég vil ekki fara að samþykkja hér að þegar tveir menn sitja hlið við hlið og annar er að semja ljóð, eins og einhver drap á áðan, hinn er að semja tónverk og síðan er það sett hlið við hlið í búðinni, að annar fái viðurkenningu, hinn fái ekkert. Ríkissjóður fær það sama frá báðum. En alþjóð mun í mörgum tilfellum njóta starfa þess, sem ekkert fær, í miklu, miklu ríkara mæli, ungir sem gamlir, ólæsir sem læsir og jafnvel blindir. Þetta tel ég hreinlega ranga þróun og ekki viðeigandi í dag, alveg sama hvað hefur skeð í gegnum aldirnar og hversu mjög íslenska þjóðin í dag má þakka sínum rithöfundum sem hafa hvatt hana til dáða og eiga sinn stóra þátt í því að við getum lifað hér og höfum lifað hér í landinu. Það skiptir engu máli. Hér erum við að semja lög sem eiga að verka í framtíðinni, en ekki gagnvart því liðna, að mínu mati. Og við eigum að viðurkenna þá, er fást við tónsmíðar, ekkert síður en hina og sjá sóma okkar í því samtímis því sem við viljum rétta hinum eðlilega viðurkenningu er starfa að mótun hins ritaða orðs. Þess vegna ber ég þessa till. fram og þess vegna leita ég stuðnings við þetta sjónarmið hjá hv. þd. og ég trúi því ekki fyrr en á reynir að einhverjir vilji ekki veita þessum mönnum, tónsmíðum, jafna viðurkenningu og rithöfundum.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Eftir því sem ég skil þetta frv. er verið að úthluta söluskatti sem ríkið hefur innheimt af bókum. Þess vegna finnst mér eðlilegt að sá söluskattur gangi til rithöfunda eins og upphaflega var ráð fyrir gert í þáltill. sem er kveikjan að þessu frv. og við allir þekkjum, a. m. k. þeir sem áttu sæti á síðasta hv. Alþ. Ég held þess vegna að það sé rétt að binda þetta frv. við rithöfunda, þó að ég sé fyllilega sammála mörgu því og flestu því sem hv. 1. landsk. þm. hefur sagt um hlutverk og hlutskipti tónlistarmanna. En ég held að það þurfi þá að leysa það mál með öðrum hætti, að það verði ekki lausn, sem báðum hentar, að skipta söluskatti rithöfunda á milli fleiri aðila en rithöfundanna. Ég þykist ekki vera minni tónlistaraðdáandi en margur og ég vil tónskáldum allt það besta. En ég held að Alþ. verði að taka mál þetta fyrir með öðrum hætti en þeim að láta þá fá hlutdeild í þessum mjög svo takmarkaða sjóði, 21 millj., sem ætlaður en til rithöfunda og er endurgreiðsla á söluskatti, sem ríkið hefur tekið af bókum og hugverkum þeirra.



Herra forseti, Ég ætla ekki að tefja umr. eða afgreiðslu þessa frv., en það var aðeins út af ummælum hv. 10. landsk. að mig langar til að koma hér fram með örstutta athugasemd. Ég skal nú fúslega viðurkenna það að ég er að fara út á mjög hálan ís persónulega að vera að blanda mér í umr. um jafn göfugt og hástemmt mál sem vísindi og listir eru. En ég vil þó láta það koma hér fram að mitt mat er að skáld og listamenn hafi átt miklu meiri almenn ítök í hjörtum íslensku þjóðarinnar á því tímabili þegar Alþ. hafði úr litlum fjármunum að spila til þess að verðlauna þessa menn fyrir þeirra góðu og mikilvægu störf. Það hefur því komið upp í huga mínum hvort tengsl listamanna við þjóðina og sá hljómgrunnur, sem virðist vera milli þeirra og almennings í heild, sé ekki í öfugu hlutfalli við það mikla fjármagn sem nú er almennt veitt til þessara hluta af opinbera fé.



Herra forseti. Ég er eindregið hlynntur þeirri hugsun sem felst í þeirri till. sem hér er til atkv., en þar sem málið hefur ekki verið undirbúið, hvorki af stjórnvöldum né af hálfu tónskálda, tel ég samþykkt till. ekki tímabæra og auk þess vil ég ekki eiga það á hættu, að breyt. á frv. hafi það í för með sér að framgangur þess tefjist á þessu þingi. Af þessum ástæðum segi ég nei.