Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv. um útflutningsgjald af sjávarafurðum og sömuleiðis og jafnframt um 69. mál, þar sem fjallað er um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Þessi mál eru í samhengi og verða varla sundur slitin. Þess vegna leyfi ég mér að óska þess að mega nefna nú þessi mál bæði. Það er skemmst frá því að segja, að n. hefur orðið sammála um afgreiðslu málsins og tekið tillit til ýmissa þeirra aths. sem fram komu við 1. umr. málsins. Og til þess að gera langt mál stutt held ég að sé rétt að greina frá þeim breytingum sem n. leggur til að gerðar verði. Varðandi 68. mál eru þessar breytingar í þrennu lagi: Fyrst að lagt verði af orðið „Aflajöfnunardeild“ og í staðinn tekið orðið: Verðjöfnunardeild, sem breytist þá alls staðar þar sem það kemur fram í frv. Okkur fannst að þetta orð næði betur þeirri merkingu sem leggja ber í það á þessum stað. Undir sama lið, við 2. gr., er brtt. um að hætt verði við að veita fjármuni í sérstaka úreldingarstyrki sem rn. eigi síðan að útbýta, heldur verði skiptavaldinu forðað frá ráðuneytismönnum og komið í stofnun sem sér um svipað verkefni, þ.e. aldurslagatryggingar. En ég legg áherslu á að fjármunum þeim, sem úr þessum sjóði koma í aldurslagatryggingar, eigi að skipta samkv. reglum sem sjútvrn. setur, en ekki þeim reglum sem gilda um úthlutun aldurslagatrygginganna nú. Í þriðja lagi varð að gera svipaða breytingu á 6. gr. vegna þess að þar er vísað til úreldingarstyrkjanna einnig. En að síðustu, - og skiptir kannske mestu máli varðandi þær aths. sem fram komu við frv. hér, þar sem menn lögðu áherslu á að þeir vonuðu að um væri að ræða tímabundið ástand og ekki væri æskilegt að festa verðjöfnun í lögum til frambúðar, - var farin sú leið að setja á gildistíma laganna tímamörk. Um það var nokkuð rætt hversu langur gildistíminn ætti að vera. Sumir vildu styttri tíma, aðrir lengri, en til samkomulags var því komið inn í brtt. að hafa hann tvö ár. Sá tími ætti að nægja til að sjá hvernig lögin kæmu út í raun og veru að þessu leyti, og ætti einnig að verða nægilegur umhugsunarfrestur fyrir menn sem hefðu áhuga á að fjármagna verðjöfnunina með einhverjum öðrum hætti. Það er ekki ólíklegt að útflutningsgjöldin verði endurskoðuð jafnvel miklu fyrr en þetta, í lok ársins 1981, þannig að þetta ákvæði ætti ekki að verða til neinna vandkvæða. Herra forseti. Þessar eru brtt. n. við 68. mál um útflutningsgjald af sjávarafurðum. N. leggur sem sagt til að málið verði samþykkt með þessum breytingum. Um 69. mál, sem ég vil leyfa mér að nefna hér einnig, eru gerðar sams konar breytingar, þannig að skipt er um orðið „aflajöfnunardeild“, og sömuleiðis eru í 7. gr. frv. sett sams konar tímamörk. Um þetta varð n. sammála og með þeim breytingum leggur n. til að málið verði samþykkt.



Herra forseti. Mér hefur skilist, að mjög mikilvægt sé að ljúka þessum málum í dag, og er nokkuð undrandi á að hæstv. sjútvrh. skuli ekki vera viðstaddur.

Mér er um það kunnugt að hæstv. ráðh. er við það bundinn í Ed. að mæla fyrir frv. sem snertir þetta mál, um olíugjald.

Ég ætla þá ekki að gera hlé á máli mínu, en skil að hæstv. ráðh. verður að sinna því einnig og erfitt er fyrir hann að vera á báðum stöðum. Ég tek orð forseta til greina að því er það varðar. Hér er um að ræða mjög umfangsmikið mál. Það er í sjálfu sér mjög erfitt fyrir þm. að standa frammi fyrir svo stórum málum sem þessu og það skuli ekki vera tími til að líta á hvaða áhrif slík lagasmíð muni hafa. Það kemur hér fram að gert er ráð fyrir að koma upp verðjöfnunardeild sem á að hafa til umráða 2.7 milljarða kr. til að hafa áhrif á fiskveiðistefnu okkar, hvaða fisktegundir skuli veiddar. Ég á von á að þeim peningum verði fyrst og fremst varið til þess að auka karfaveiði. Það er nefnd hér ufsaveiði, þó að ég sé mjög efins um að það sé svo mikill ufsi við landið að ástæða sé til að auka mjög sókn í hann. A.m.k. verður hans ekki mikið vart á grunnslóð eins og oft var fyrir nokkrum árum. En það, sem mér finnst mestu máli skipta í þessu sambandi, er ekki einstakir fiskstofnar, sem þó eru mikilvægir, heldur einnig veiðiaðferðir. Það skiptir mestu máli varðandi veiði okkar að koma afla okkar sem bestum á land og ná sem bestum gæðaflokki. Við erum hér einnig með bátaflota, sem á í erfiðleikum, þótt hann vilji oft gleymast í umr. um fiskveiðimál. Hér er bæði bátafloti og togarafloti. Bátaflotinn hefur átt í erfiðleikum á undanförnum árum og þar hefur ekki farið fram nein eðlileg endurnýjun. Ég tel fulla ástæðu til þess að einnig væri heimilt að greiða nokkra uppbót á línufisk, t.d. að sumarlagi, til þess að beina áhuganum að þeirri veiðiaðferð. Mikill hluti bátaflotans er á trolli yfir sumartímann. Það er dýrt þeir eyða mikilli olíu. Það gæti verið þjóðhagslega rétt að beina bátaflotanum meir að línuveiðum. Það er greidd 10% uppbót á línufisk af fiskkaupendum. Ég teldi koma fyllilega til greina að nota hluta af því fjármagni til slíkra hluta, sem sagt ekki aðeins til að hafa áhrif á hvaða tegundir fisks eru veiddar, heldur einnig með hvaða aðferðum, til þess að koma því til leiðar að sem mest og best verði gæði aflans sem kemur á land. Þar sem þannig stendur á, að mér skilst að ekki sé hægt að ganga frá ákvörðun fiskverðs án þess að þessum málum ljúki, hef ég ekki hugsað mér að flytja brtt. við frv. á þessu stigi máls, enda erfitt að kasta fram slíkum till. án þess að þær hljóti nauðsynlega athugun í stofnunum sjávarútvegsins. En ég vil harma að hv. n. hefur ekki gefist tími til að fjalla nánar um með hvaða hætti stjórnun skuli fara fram og ráðstöfun á þessum peningum og þá sérstaklega með tilliti til bátaflotans, því að ljóst er að bátaflotinn mun ekki njóta þeirra peninga sem á að leggja í þennan sjóð. Hann mun að mestu leyti, ef ekki að öllu leyti, renna til togaraútgerðarinnar. Ég er ekki að segja það með því hugarfari að þessum tveimur flotum eigi að stilla upp sem einhverjum andstæðum, þvert á móti. Ég er aðeins að minna á að menn verða einnig að íhuga að hér er bátafloti sem á í erfiðleikum, sem hefur orðið út undan og hefur ekki verið hafður í huga sem skyldi varðandi fiskveiðimál okkar og mörkun fiskveiðistefnu okkar.



Herra forseti. Eins og frsm. sjútvn. tók fram varð samkomulag í n. um afgreiðslu á þessum frv. Það, sem hv. 3. þm. Austurl. sagði, get ég þó tekið undir. Hins vegar er sjútvn. stillt upp við vegg að afgreiða þessi frv. á svo að segja engum tíma. Það er þegar komin hálf fjórða vika fram yfir þann tíma að fiskverð átti að liggja fyrir, og þó að við hefðum gjarnan viljað hugleiða þau efni, sem hv. þm. ræddi um, hefði það haft í för með sér enn frekari drátt á fiskverðsákvörðuninni. Ég lít svo á, eins og ég tók fram við 1. umr. þessara mála, að verðbætur á ákveðnar fisktegundir til þess að auka sókn í þær og minnka um leið sóknina í tegundir, sem eru fullveiddar eða ofveiddar, séu ákvæði til bráðabirgða, eins og við í raun og veru staðfestum með brtt. n., með tilliti til þess að ekki er tími til að taka annað upp. Mér er alveg ljóst að fyrst og fremst er verið að greiða þessar verðbætur til mikils hluta togaraflotans og á kostnað bátaflotans að verulegu leyti, en þó ekki að öllu leyti. Ég er ekki mjög mikill talsmaður þess að gera eigi þetta með þeim hætti sem hér er lagt til, þó að ég sætti mig við það. Ég held að verðbótagreiðsla eigi ekki að vera verkefni Aflatryggingasjóðs, en get undir þessum kringumstæðum fallist á að framlengja það fyrst slíkt var tekið upp á s. Í. ári. Línufiskur er greiddur enn hærra verði en annar fiskur. Kaupendur greiða 10% ofan á hið ákveðna verð Verðlagsráðsins. Lengi vel greiddi ríkissjóður sérstakar bætur á línufisk. Þær bætur hafa farið lækkandi á seinni árum og eru alveg niður felldar. Ég fyrir mitt leyti harma þá afstöðu sem Alþ. hefur tekið til þessara mála, sérstaklega í fjárlögum ársins 1979, þar sem bætur frá ríkinu voru lækkaðar stórkostlega og það mikið að því tók eiginlega ekki að vera að hafa þær lengur í fjárlagafrv. Eftir því sem ég best man eru engar verðbætur á línufisk í því frv. sem lagt hefur verið fram á Alþingi. - En ég tel, að þessi mál þurfi að athuga nánar, og tek undir þær ábendingar sem komu fram hjá hv. síðasta ræðumanni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil taka undir með hv. 3. þm. Austurl. í sambandi við þetta mál, ekki hvað síst um málefni bátaflotans, því að það atriði er þegar orðið stærra vandamál en fram hefur komið til þessa, hvernig á að fara með bátaflotann, ekki síst þann hluta hans sem hefur orðið að stunda togveiðar, miðað við þær nýju aðstæður sem nú liggja fyrir í þjóðfélaginu, olíuverðshækkunina. En ég vildi koma hér að því sem snýr að stjórnun fiskveiðanna - því miður er hæstv. sjútvrh. ekki viðstaddur, - en ég tel að það sé miður farið að í eins veigamiklu málefni og fiskveiðar eru fyrir þjóðina skuli ekki hafa verið unnið öðruvísi að en raun ber vitni. Ég vil minna á það hér, að nokkrir alþm. fengu skipunarbréf á s.l. hausti, í byrjun sept. ef ég man rétt, um að þeir væru skipaðir í nefnd til þess að gera tillögur og ræða við hagsmunaaðila um fiskveiðistefnu og gera þar jafnvel ákveðnar tillögur til lagasetningar. Nefndin hefur aldrei verið kölluð saman. Ég tel að það sé einnig í sambandi við svona viðamikil mál lágmarkskrafa að haldnir séu fundir í landshlutunum með sjómönnum og öðrum aðilum til þess að ræða í fullri hreinskilni um þessi mál og hvernig best væri að haga stjórn á þeim. Hins vegar er ljóst að eins og málum er nú háttað er ekki um annað að ræða en afgreiða þessi mál, eins og hér hefur verið farið fram á. Ég mun að sjálfsögðu standa að því. Ég vil lýsa ánægju yfir að n. hefur þó gert þá breytingu, sem mér finnst mikilvæg í þessu máli, að lögin eiga ekki að gilda nema í tvö ár.



Herra forseti. Það er samdóma álit n. að ljúka verði þessu máli. Ég vil ekki leyfa mér að draga það samdóma álit hennar í efa, en í framhaldi af orðum hv. 1. þm. Vestf. og viðtölum mínum við nokkra nm. í sjútvn. vænti ég þess og mælist til þess, að með því að þetta mál verði afgreitt ljúki n. ekki störfum sínum varðandi það. Ég held að það hljóti að koma fyllilega til greina að n. taki málið til frekari athugunar og beiti sér þá fyrir breytingum að lokinni slíkri athugun. Ég segi fyrir mig, að ég gæti út af fyrir sig vel flutt brtt. eða frv. til l. um breytingu á væntanlegum lögum, en ég tel farsælla ef líkt yrði gert á breiðum grundvelli og áframhaldandi vinna og athugun færi fram í n. og n. kæmi fram með breytingar í þá átt. Ég held að það sé alveg rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, að það er til skammar hvernig uppbótum á línufisk er háttað. Hér er um slíkan gæðafisk að ræða að það hlýtur að vera mikilvægt að beina sókn okkar að þeirri veiðiaðferð.



Herra forseti. Ég hafði eiginlega sagt það sem segja þurfti varðandi þetta mál vegna þess að það má frekast líta á það sem hluta af því máli sem þegar hefur verið rætt. En mönnum hefur orðið tíðrætt um vissa hluti aðra en þá sem í frv. eru, eins og t.d. að borga uppbætur á línufisk, sem hafði verið gert í langan tíma, en hefur því miður verið lagt af núna. Ég er sammála hv. 3. þm. Austurl., Halldóri Ásgrímssyni, um að full er ástæða til þess að hvetja til og reyna að örva með einhverjum hætti línuveiðar á vissum stöðum við landið. Það er ekki nokkur vafi á að rétt væri að eitthvað verulegt væri gert í því efni, ekki aðeins með verðuppbótum, heldur einnig með því að skipuleggja t.d. sameiginlegar beitingastöðvar taka upp beitingavélar, sem eru í stöðugri framþróun þó að þær hafi þar sem gengur misjafnlega í þessum efnum, eins og að þeir skuli ekki geta tekið við karfa eins og aðrir landsmenn, svo að dæmi sé nefnt. En það er mikil spurning í mínum huga hvort það sé rétt leið að sækja uppbæturnar á línufiskinn í Aflatryggingasjóð. Það er ekki eins tengt því, sem nú er verið að gera, og virtist koma fram í máli hv: þm. Halldórs Ásgrímssonar, það er svolítið annað þó að þetta sé allt dálítið skylt. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði að peningarnir rynnu frá bátunum til togaraútgerðarinnar. Allt er það rétt. Það er þó aðeins rétt að hluta, því að það gefur auga leið, að sá stóri floti togara, sem veiðir næstum eingöngu þorsk, hlýtur að leggja býsna mikið af mörkum í þessu skyni. Það má benda á að talsverður hluti togara fer ekki á karfa- og ufsaveiðar. Þarna er því ekki eingöngu um að ræða að færa peninga frá bátaflotanum yfir til togaranna, heldur einnig tilfærslu innan togarahópsins. Svo má líka benda á, ef menn hafa ekki vitað það, að bátar fiska líka ufsa þó að þeir stundi lítið karfaveiðar af eðlilegum ástæðum. Og ég vil segja það hérna, hafi menn ekki haft hugmynd um það, að hér við suðurströndina hafa menn árum saman og áratugum veitt býsna mikinn ufsa. Sem dæmi um það get ég sagt ykkur að uppistaðan í sumarafla bátaflotans á Suðurlandi var lengi ufsi og það m.a.s. meira en helmingur alls aflans á sumrin og fór upp í 70% sum árin af aflanum. Nú hefur hins vegar brugðið svo við að þegar fiskifræðingarnir okkar, þeir ágætu og vísu menn, bentu á að ufsastofninn væri vannýttur sést ekkert af honum. Ég er ekki að efast um að hann hafi verið til, því að útreikningarnir hér á skrifborðunum hljóta að vera réttir. En hann er bara ekki í sjónum þar sem við erum að gá að honum. Þeir Breiðfirðingar fengu að vísu að sjá dálítið af honum í haust, vestur af bjarginu, að mig minnir, og voru að reyna að sækja hann þangað við erfið skilyrði. En ufsaveiðin hefur minnkað mjög mikið við Suðurlandið. Það væri gersamlega útilokað að gera út á togveiðar á ufsa með því verði sem er á honum núna án þess að verðið yrði bætt upp. Það er því ekki eingöngu neikvætt fyrir bátaflotann að taka þátt í þessu, þó að ljóst sé að meginástæðan til þess að verið er að þessu er að hægt er að halda togurunum úti þó að þorskveiðibann sé. Það er auðvitað kjarni málsins. Togarar ern dýr og mikil tæki og erfitt að binda þá við bryggju meira en þrjá mánuði á ári, því að þorskveiðibann á þessu ári er gert ráð fyrir að standi yfir 100 daga. Ég vil að lokum geta þess að hæstv. sjútvrh. er ánægður með afgreiðslu, nefndarinnar á frv., þó að við höfum orðið til þess að breyta nokkuð hugverki hans.