Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er stjórnarfrv. og lagt fram til staðfestingar á brbl. frá 18. apríl 1952. Það er um heimild handa ríkisstj. til að taka allt að einnar millj. dollara lán, sem bandarísk stjórnarvöld veita fyrir milligöngu Export-lmport-bank með þeim kjörum, sem almennt gilda um slík lán. Bygging áburðarverksmiðjunnar og nauðsyn þeirrar byggingar hefur ekki valdið ágreiningi. Lánsfjárþörfin er óumdeilanleg, og í annað hús virðist ekki heldur hafa verið að venda en til bandarískra stjórnarvalda. Hv. Nd. hefur fyrir sitt leyti staðfest þetta frv. Við 1. umr. hér í hv. Ed. var því vísað til fjhn. og fjhn. afgreiddi það á fundi 5. þ. m. Á þeim fundi var ekki mættur hv. 1. landsk., og get ég ekki gefið neina skýrslu um afstöðu hans. En aðrir nm. leggja einróma til, að frv. verði samþ. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um málið fleiri orð, nema nýtt tilefni komi til, en legg áherzlu á það, að n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Allshn. ber hér fram á þskj. 391 tvær brtt. Þær eru báðar varðandi atriði, sem var frestað að greiða atkv. um við 2. umr. málsins, og koma nú þessar till. hér í stað þeirra till., sem allshn. hafði borið fram þá. Fyrri till. er um það, að í stað þess, sem hafði verið lagt til, að leggja 30. gr. niður, þá verði henni breytt þannig, að þingdeildir eða sameinað Alþingi megi senda forseta lýðveldisins ávarp. En ég sé, að það er prentvilla hér, og vildi ég biðja um leiðréttingu á því, það stendur „hver þingdeild“, en ætti vitanlega að vera „hvor þingdeild“, þar sem ekki er nema um tvær að ræða. - Ég vildi bara fá þetta skoðað sem leiðréttingu í prentun, - minni á það. Þá er önnur brtt., sem allshn. varð sammála um að bera fram eftir umræðurnar, sem urðu hér við 2. umr., að í staðinn fyrir orðin „ef ráðherra leyfir“ komi „ef ráðherra synjar ekki“. Þetta eru brtt. á þskj. 391, sem allir allshn.-menn, er mættu til viðræðna um þessar till., voru sammála um. En svo hafði fallið niður og er ekki hér brtt., sem ætti heima aftan við 13. gr. frv., eins og það nú er, og er við 43. gr. Hún er í sömu átt og síðari till. á þskj. 391. Það er skrifleg brtt., sem borin er fram af mér og hv. 1. þm. N-M., vegna þess að okkur hefur ekki tekizt að ná í nefndarmenn síðan ákvörðunin var tekið um það, sem hér er á þskj. 391, og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við 13. gr. bætist nýr stafliður, svo hljóðandi: Fyrir orðin „og leyfi ráðherra“ í niðurlagi gr. kemur: enda neiti ráðherra ekki um leyfið.“ Þetta er í samræmi við það, sem 1. þm. N–M. talaði um hér við 2. umr. málsins, og er breyting hér á þeim brtt., sem nefndin bar þá fram, en er um sama atriði. - Ég leyfi mér að leggja þessa skriflegu brtt. til hæstv. forseta.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. frá Rannveigu Þorsteinsdóttur og Páli Zóphóníassyni við þetta frv.: „Aftan við 13. gr. bætist nýr stafliður, svo hljóðandi: Fyrir orðin „og leyfi ráðherra“ í niðurlagi sömu lagagr. kemur:„ enda neiti ráðherra ekki um leyfið.“ Till. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því afbrigði, sem ég leita hér með.



Þetta frv. fjallar um framlengingu söluskattsins. Eins og fjárlfrv. ber með sér og skilmerkilega hefur verið gerð grein fyrir áður á hv. Alþ., einkum í sambandi við þær umr., sem átt hafa sér stað um fjárl., þá er ekki hægt að komast af án þess að framlengja söluskatt þann, sem innheimtur hefur verið undanfarin ár. Er því till. gerð um það með þessu frv. - Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Ég hef borið fram hér brtt. á þskj. 358 við 5. gr., að 2. málsgr. falli niður. Ég tel, að það sé ekki eðlilegt eða rétt að hafa þá málsgr. í lögunum. En skyldi fara svo, að sú till. verði felld, þá hef ég borið fram til vara aðra till. á sama þskj., að í stað orðanna „í sama sýslufélagi“ komi: í sama hreppsfélagi, - þannig að ekki sé ástæða til þess að fara að breyta nöfnum á býlum, þó að samnefni sé á bæjum í sama sýslufélagi, ef það er ekki í sama hreppsfélagi. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta nánar, en verði báðar till. felldar, þá get ég ekki fylgt frv. - mun því greiða atkvæði á móti því, ef varatill. verður einnig felld.



Herra forseti. Nefndin hefur eftir ábendingu, sem kom hér fram síðast, flutt brtt. við síðari málsgr. 5. gr. og orðar hana alveg um. Hún er á þskj. 361 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Nú þykir örnefnanefnd betur fara að breyta nafni á býli, annaðhvort af því að það er samnefnt öðru býli í sama sýslufélagi eða svo líkt, að hætta getur verið á mistökum, eða nafnið er málskrípi eða sérstaklega óþjált, og er þá rétt, að hún hlutist til um að fá nafninu breytt til betri vegar.“ Breyt., sem þarna er gerð, er í fyrsta lagi sú, að tekið er eftir ósk örnefnanefndarinnar inn í gr.: „eða sérstaklega óþjált“. Það er viðbót við það, sem áður var. En örnefnanefndin óskaði þess með bréfi til n., að þessu yrði bætt við, og n. féllst á það. Enn fremur er fellt aftan af, að jarðareigandi skuli hlíta úrskurði n. Þannig verður það ekki nú annað en fyrirmæli til örnefnanefndarinnar að vinna að því, að samnefningar á býlum í sömu sýslu hverfi. Vilji eigendur býlanna ekki verða við þeim óskum hennar á neinn hátt, þá getur hún ekkert gert, og þá halda nöfnin á býlunum áfram að vera mörg í sama sýslufélagi, sem við teljum óheppilegt og ég nefndi um dæmi siðast þegar málið var hér til umr. En brtt. frá þm. Barð. á þskj. 358 var áður komin. Það, sem fyrir honum vakir, er, að mér skilst, að það sé ekkert við það að athuga - eða n. eigi að minnsta kosti ekki að skipta sér af því, þótt það séu samnefni innan sýslu, en hann vill banna það innan hrepps. Þess vegna ætti hans varatill. að vera stíluð sem brtt. við brtt. okkar, að í staðinn fyrir „í sama sýslufélagi“ kæmi: í sama hreppsfélagi. - Það er meiningarmunur hér. Ég held það sé nú óhætt að leyfa n. að reyna að ná burt samnefnunum innan sýslu; það nær ekki lengra, eins og lögin verða nú. Ef menn fást ekki til þess með góðu, þá verða þau áfram, enda þótt það valdi oft ruglingi á fleiri vegu.



Herra forseti. Ég veit nú ekki, hvernig hæstv. forseti hugsar sér að bera upp þessar till. En ég hefði getað fellt mig við að taka aðaltill. mína á þskj. 358 aftur, ef brtt. 361 yrði samþ. En ég hefði hins vegar gjarnan viljað bera fram varatill. sem brtt. við till. á þskj. 361, þannig að í stað „í sama sýslufélagi“ komi: í sama hreppsfélagi - og mun leggja það til hæstv. forseta, þ.e. taka aftur aðaltill., en bera varatill. fram sem brtt. við brtt. frá menntmn. á þskj. 361.

Forseti (BSt): Mér virðist, að það geti staðizt, og hafði reyndar hugsað mér það, ef aðaltill. á þskj. 358 yrði felld, að bera þá varatill. upp næst á eftir, því að hún getur vel staðizt, þótt brtt. á þskj. 361 sé samþ., þar sem hún breytir aðeins einu orði, sem er samhljóða í greininni og í brtt., að í staðinn fyrir „í sama sýslufélagi“ komi: í sama hreppsfélagi. - Þessi orð standa bæði í gr. og í brtt. á þskj. 361.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til meðferðar á síðasta fundi, þá varð ég til þess að benda á það, að mér virtist nokkuð undarleg sú afstaða, sem hv. þm. Barð., sá ágæti bindindismaður, hefði tekið til þessa máls í ýmsum atriðum, og m. a. það, að ég taldi, að hann í brtt., sem hann flytur hér á þskj. 111, hafi gerzt talsmaður þess, að hafin verði bruggun og sala á sterku öll til almennings hér í landi. Hv. þm. tók þetta nokkuð illa upp og flutti á eftir nokkuð hvassyrta ræðu, sem ég ætla nú alls ekki að fara að svara í öllum atriðum. En þó að mér þyki leiðinlegt að þurfa aðallega að standa hér í karpi við þennan ágæta bindindismann um það mál, sem hér liggur fyrir, þá get ég samt sem áður ekki látið ósvarað nokkrum atriðum, sem fram komu í þessari síðari ræðu hans. Hv. þm. vildi ekki kannast við það, að það væri nokkuð nýtt í þessari brtt. hans við 7. gr. frv. Hún fæli ekki í sér neitt nýtt varðandi þetta sterka öl. Það væri aðeins tekið upp í hana það, sem um það hefði verið samþ. og sett í lög á síðasta þingi, og það, sem ég hefði um afstöðu hans í þessu máli sagt, væri þess vegna, eins og hann orðaði það, bara falsrök. Það er nú svo, að þessum hv. þm. hættir nú stundum við að viðhafa dálítið stór orð, en ég held, að þegar allir hv. þdm. og allir þm. hafa í höndum prentað þskj., þar sem þetta liggur alveg ljóst fyrir, svart á hvítu, þá sé tilgangslaust fyrir hv. þm. að neita því, sem þar stendur. Það er að vísu rétt, að það, sem hann tekur upp í upphafi brtt. sinnar við 7. gr. frv., um það, að ríkisstj. skuli heimilt að leyfa tilbúning öls, sem hefur inni að halda meira en 2¼% af vínanda að rúmmáli, er tekið upp úr l. sem samþ. voru um þetta efni á síðasta þingi. En það var ekki heldur aðeins það, sem ég var að tala um, heldur hitt, sem er í framhaldi af þessu í sömu brtt., að áður en leyft sé að selja slíkt öl innanlands til annarra, en hins erlenda varnarliðs, skuli ríkisstj. bera það undir atkv. allra kosningabærra manna í landinu til samþykkis eða synjunar o. s. frv. og það þurfi meiri hluta greiddra atkv. til þess, að slík ákvörðun fái þá endanlegt gildi. Með þessu er ekki aðeins tekið upp það, sem samþykkt var í lögum um þetta efni á síðasta þingi, heldur er hér tekið upp úr frv., sem hér liggur fyrir, það nýmæli, að það skuli leyft að brugga sterkt öl og ekki aðeins til að selja erlenda setuliðinu, eins og lögin frá í fyrra fela í sér, heldur skuli það líka selt almenningi hér á landi, ef það fæst fyrir því samþykki við almenna þjóðaratkvgr. M. ö. o., Alþ. er hér fyrir sitt leyti að taka ákvörðun um það, að þetta skuli gert, það skuli bruggað sterkt öl og selt almenningi í landinu - samkv. þessari till. hv. þm. Barð. líka - ef meiri hluti þjóðarinnar fæst til þess að samþykkja það, og það kom alveg glögglega fram í ræðu hv. þm., að hann gerði fyllilega ráð fyrir því, að þetta næði samþykki þjóðarinnar og að þetta yrði framkvæmt, því að hann var hér með útreikning um það, hversu miklar tekjur ríkissjóður mundi geta fengið af því, ef þetta yrði gert. Það liggur þess vegna alveg ljóst fyrir, ekki aðeins samkv. frv. af hendi mþn., heldur er það einnig tekið upp í þessa till. hv. þm. Barð., þess ágæta bindindismanns, að þessi leið skuli farin, og m. a. virðist vaka fyrir honum, að þetta sé gert til þess að afla ríkissjóði nýrra tekna af sölu áfengis, þ. e. a. s. af sölu þessa sterka öls, sem hlýtur að heyra þá undir áfengi eða áfengissölu. Hv. þm. sagði, að í þessari till. sinni fælist ekkert annað en það, að þjóðin ætti bara að skera úr um þetta sjálf, og þess vegna væri sjálfsagt af Alþ. að samþ. þetta fyrir sitt leyti. Það er náttúrlega ágætt eða að minnsta kosti getur verið gott í veigamiklum atriðum að leita til þjóðarinnar og láta hana skera úr um málin. Það hefur þó ekki alltaf verið mikill byr fyrir því samt sem áður hér á Alþ., og það ekki þegar um enn veigameiri mál hefur þó verið að ræða heldur en þetta, þó að þetta sé að vísu veigamikið mál. Oft heyrir maður nú talað um það, að þm. séu kosnir til þess að vera forsjá þjóðarinnar. og m. a. talar þessi hv. þm. mikið um það og hefur gert einnig í sambandi við þetta mál, að þm. eigi ekki að skjóta sér undan ábyrgðinni, heldur eigi þeir að afgreiða málin á þá lund, sem þeir telji heppilegast. Og þetta er þá einn þátturinn í því, sem hv. þm. Barð. virðist nú telja heppilegast í áfengismálunum. En hvað sem því líður nú samt sem áður, þá er ekki hægt að neita því, að ef þessi till. verður hér samþ., þá hefur hv. þm. Barð. átt þátt í því og meira að segja átt að því visst frumkvæði að fá Alþ. til þess að taka fyrir sitt leyti ákvörðun um það að láta brugga þetta sterka öl og selja það almenningi í landinu, og það þykir mér sem sagt skjóta nokkuð skökku við þær skoðanir, sem ég hef talið að hv. þm. Barð. hefði yfirleitt á áfengismálunum í landinu. En við þetta bætist svo hitt, að auk þess sem hann þannig, að því er mér virðist, gerist talsmaður þess að koma á sölu á þessu sterka öli, þá leggur hann einnig til í brtt. sinni við 10. gr. frv., þ. e. 7. brtt. á þskj. 111, að áfengisútsölum verði fjölgað eða að minnsta kosti að sköpuð verði skilyrði til þess, að áfengisútsölum geti orðið mjög fjölgað frá því, sem nú er. Og mér virðist, að hann gangi í sinni brtt. þar jafnvel enn þá lengra, en jafnvel gert er í frv., þó að einnig þar sé rýmkað nokkuð til frá því, sem er í gildandi lögum, því að hv. þm. Barð. gerir ráð fyrir því, að áfengisútsölur sé hægt að setja á stofn svo að segja hvar sem er á landinu, ekki aðeins í kaupstöðum, heldur einnig í sýslufélögum hvar sem er á landinu, og það þykir mér enn skjóta nokkuð skökku við það, sem ég hafði búizt við af hendi þessa hv. þm. Hann svaraði því einu til um þetta atriði, að þetta væri hreint réttlætismál, - það væri hreint réttlætismál að gefa öllum landsmönnum kost á því að eiga sem auðveldast með, að manni virðist, að ná í þessa áfengu drykki, sem ríkið hefur á boðstólum, bæði það, sem það nú hefur, og ef þar við bættist svo þetta sterka öl, sem nú virðist vera ákaflega mikill áhugi fyrir að koma einnig á markaðinn. Það mætti náttúrlega segja það, ef áfengi væri alveg bráðnauðsynleg vara, svo að mönnum væri svo að segja lífsnauðsyn að geta náð í það með sem allra auðveldustum hætti, að þá væri það réttlætismál að hafa útsölurnar sem allra viðast, en ég er nú ekki á þeirri skoðun, og ég hélt, að hv. þm. Barð. mundi ekki heldur vera á þeirri skoðun og hefði þess vegna ekki ástæðu til þess að ganga fram fyrir skjöldu í þessu réttlætismáli. - Enn fremur var hann að tala um það í sambandi við þetta, að þetta fyrirkomulag væri líka til styrktar bindindismönnum í landinu. Hann sagðist hafa fært fyrir því rök í fyrstu ræðu sinni, eða þeim kafla hennar, sem ég hlustaði ekki á, og sagðist ekki nenna að vera að endurtaka þau. Mér þykir slæmt, að hann skyldi ekki gera það, því að mér er ekki ljóst, hvaða rök liggja til þess, að bindindismenn hafi sérstakan hag af því eða að það sé þeim til styrktar, að áfengisútsölur séu sem allra viðast. Meðan ég ekki heyri þau rök sérstaklega, þá skilst mér nú, að það muni þá helzt vera á þann hátt, að því meira sem selst af áfenginu, og það er kannske von til þess, að það seljist því meira af því, sem útsölur eru á fleiri stöðum, þá fái bindindismenn, þ. e. a. s. Góðtemplarareglan, hærri styrk til sinnar starfsemi, vegna þess að því er nú svo vísdómslega fyrir komið, og það held ég fyrir forgöngu hæstv. dómsmrh., að bindindismennirnir, eða Góðtemplarareglan, eru eins og nú er komið eiginlega ráðnir upp á ágóðahlut hjá áfengissölu ríkisins, þar sem þeir fá í styrk prósentur af hagnaði Áfengisverzlunarinnar. Það er kannske þetta, sem hv. þm. á við, þegar hann talar um, að það sé til styrktar bindindismönnum í landinu að hafa útsölustaði áfengis sem allra víðast. En þá skýtur það nú aftur skökku við þá skoðun, sem hann hefur í öðru sambandi haldið hér fram og þ. á m. í máli, sem var til meðferðar hér í hv. deild nú fyrir mjög skömmu, þ. e. a. s. frv. hæstv. menntmrh. um það að ákveða tekjustofn menningarsjóðs sem prósenttölu af ágóða Áfengisverzlunarinnar. Hv. þm. Barð. andmælti þessu frv. og þessari aðferð og hafði um það orð eitthvað á þá leið, að það væri til svívirðingar að binda menningarstarfsemi í landinu við tekjur af Áfengisverzluninni, og ég er honum sammála um það og álít, að hann ætti þess vegna ekki að vera að tala um það heldur í þessu sambandi, að það sé einhver sérstakur og vel þeginn styrkur við bindindismenn í landinu að fjölga áfengisútsölustöðum, ef það er gert með tilliti til þess. að það kunni að seljast það miklu meira af áfengi, að styrkur til þeirra hækki af þeim sökum. Svo er það í þriðja lagi atriði, sem ég fór ekki inn á í fyrri ræðu minni um þetta, en gegnir um sama máli og þau tvö, sem ég nú hef nefnt, að samkvæmt brtt. hv. þm. Barð. er enn til viðbótar við þetta, sem ég nú hef nefnt, till. um að skapa möguleika til þess, að vínveitingastaðir verði ekki aðeins fleiri en nú er, eins og gert er ráð fyrir í frv. mþn., heldur enn þá fleiri en þar er gert ráð fyrir, eða svo margir sem hæstv. ríkisstj. bara kynni að þóknast á hverjum tíma, því að í brtt. hv. þm. við 12. gr., sem fjallar um þetta efni, orðar hann þetta þannig, að þegar leyft hefur verið að setja á stofn útsölu á þann hátt, sem fyrir er mælt í 10. gr. þessara laga, ákveði ríkisstj. tölu og staðsetningu útsölu- og veitingastaða í viðkomandi landshlutum, og síðan eru að vísu sett nokkur skilyrði fyrir því, hvað þessir staðir þurfi að uppfylla, en aðalreglan er sú, að það megi setja þá á stofn hvar sem hæstv. ríkisstj. kann að þóknast, ef hún getur fundið til þess stað, sem hún sjálf telur að uppfylli þau skilyrði, sem hún vill fyrir því setja. Allar þessar till. hv. þm. Barð. tel ég að séu alveg í ósamræmi við þær skoðanir, sem hann hefur áður túlkað, og í andstöðu við þá bindindissemi, sem hann sjálfur rækir og hefur áður verið talsmaður fyrir, og af þeim sökum furðar míg alveg, að þær skuli vera fluttar einmitt af honum, en þá ekki einhverjum öðrum, sem aðra afstöðu hafa til áfengismálanna yfirleitt. Síðan var hv. þm. að tala um það, að með þessum till. væri hann og þeir aðrir, sem vildu veita þeim brautargengi, að vinna að því, að frv. færi út úr deildinni sem betra mál en núverandi áfengislöggjöf. Ég held, að það sé alger misskilningur, ef þessar brtt. verða samþ., að þá fari þetta frv. út úr deildinni sem betra mál heldur en núverandi áfengislöggjöf er, frá sjónarmiði bindindismanna í landinu. Ég held þvert á móti, að það mundi verða betur þegið og litið á það sem betra mál af hálfu þeirra, sem vilja hafa sem allra rýmst um áfengissöluna og að menn geti haft sem allra greiðastan aðgang að því að ná sér í áfengi og þá einnig sem allra fjölbreyttast, þ. á m. að við verði bætt þessu sterka öli, sem hér er nú svo mikið rætt um, því að ég hef að minnsta kosti ekki getað komizt að raun um það, að í þessu frv. sé nokkurt ákvæði. sem máli skiptir, til frekari hömlunar því heldur en er í núverandi áfengislöggjöf, að menn geti náð í áfengi og að áfengisofnautn eigi sér stað í landinu. Ég held, að það sé ekkert ákvæði, sem máli skiptir í frv., sem gengur í þessa átt og gerir það að betra máli heldur en núverandi áfengislöggjöf. Hins vegar eru aftur í frv. - og þá einnig í brtt. hv. þm. Barð. veigamikil ákvæði til rýmkunar í þessum efnum, eins og ég þegar er búinn að ræða um. Þar er, eins og ég segi, sterka ölið, fleiri útsölur og fleiri veitingastaðir. Öll þessi atriði eru að mínu áliti til hins verra frá því, sem er í núverandi áfengislöggjöf, en sízt af öllu til þess að bæta eða skapa skilyrði til þess að bæta ástandið frá því, sem nú er. Og það furðar mig alveg sérstaklega, eins og ég er búinn að margtaka fram, að hv. þm. Barð., eins ágætur bindindismaður og hann er, skuli finnast þetta vera ráðið til þess að „bjarga þjóðinni andlega, líkamlega og siðferðislega“, eins og hann komst að orði í síðustu ræðu sinni í þessu máli. Mér finnst þetta vera slík öfugmæli, að eiginlega megi heita ótrúlegt, að þau skuli koma frá einum af talsmönnum bindindishreyfingarinnar. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. þm. að hugleiða þessar till. betur og jafnvel að endurskoða afstöðu sína í þessu máli, og mér sýnist, að það séu ný rök til viðbótar því, sem ég hef áður nefnt um þörfina á því, að þetta mál í heild sé endurskoðað nánar, en gert hefur verið og í öðrum tilgangi en sú endurskoðun sjáanlega hefur verið, sem nú hefur verið framkvæmd, því að það er alveg augljóst og verður því ljósara, sem maður hugleiðir þetta mál meira, að hún hefur verið framkvæmd fyrst og fremst út frá hagsmunasjónarmiðum ríkissjóðsins, ekki með það fyrir augum að koma áfengismálunum fyrst og fremst í það horf, að dregið yrði úr áfengisneyzlu í landinu, heldur alveg það gagnstæða. Skýrasti vitnisburðurinn um það er einmitt það kapp, sem lagt er á það að útvíkka heimildina til bruggunar og sölu áfengs öls frá því, sem samþ. var hér á þinginu í fyrra, og koma henni í það horf, sem til er ætlazt með samþykkt þessa frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil þess vegna enn þá að lokum skjóta því alveg sérstaklega til hv. þm. Barð. að endurskoða sínar till. í þessu efni, og ég vil vonast til þess, að hann geti við nánari yfirvegun komizt að svipaðri niðurstöðu og meiri hl. hv. allshn. hefur gert um það, að með samþykkt þessa frv. sé áfengismálunum ekki komið í æskilegra horf heldur en þau nú eru og þess vegna sé betra að kveðja til aðra aðila til þess að endurskoða áfengislöggjöfina í heild og að þingmenn geti þá á næsta þingi verið við því búnir að taka endanlega afstöðu til málsins og koma því í skynsamlegra og betra horf heldur en mundi verða með afgreiðslu þessa frv., sem nú liggur fyrir.



Herra forseti. Ég átti þess því miður ekki kost af óviðráðanlegum ástæðum að vera við upphaf þessara umræðna og veit því lítið um, hvað fram hefur komið hér við 2. umr. málsins. Engu að síður þykir mér rétt að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til frv. og hvers vegna ég tek þátt í flutningi þeirrar rökst. dagskrár, sem meiri hl. allshn. hefur borið hér fram. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að öllu hugsandi fólki sé orðin áfengisneyzla þjóðarinnar nokkurt áhyggjuefni. Fjármunir þeir og tími, sem of mikill hluti þjóðarinnar ver til og vegna áfengisneyzlu, er og hefur um langt skeið verið til muna meiri, en þjóðin hefur efni á, og afbrot þau og lausung, sem af áfengisneyzlunni hljótast, eru meiri en svo, að á slíkt verði horft aðgerðalaust til frambúðar. Þjóðin getur ekki þolað það til langframa, að verulegur hluti hennar sólundi óeðlilega miklum hluta tekna sinna til áfengiskaupa og glati starfstíma sínum svo óhóflega sem nú er gert vegna vínneyzlu. Það hlýtur og að leiða til hinnar mestu spillingar, hversu algeng ölvunarafbrot eru og aðrir glæpir, sem af þeim leiðir. Einkum verður það að teljast ískyggilegt, hversu stóran þátt yngra fólkið á í vínneyzlunni og afbrotum samfara henni. Samkvæmt fjárlagafrv. því, er lagt var fyrir þetta Alþ., gildandi fjárl. og ríkisreikningum má ætla, að þjóðin verji á næsta ári um 65–70 millj. kr. til áfengiskaupa. Er hér um að ræða gífurlega sóun fjármuna til munaðar, svo gífurlega, að telja má víst, að henni verði ekki við komið, nema því aðeins að þorri þjóðarinnar sé hér þátttakandi. Samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir hendi eru, munu þjóðartekjurnar nema nú röskum 1.500 millj. kr. Lætur því nærri, að þjóðin verji um 4% af þjóðartekjunum til áfengiskaupa. Við þetta bætist svo annar kostnaður, sem áfengisneyzlunni er samfara og allir vita að er mjög verulegur. Á fjárlfrv. fyrir árið 1953 er tekju-, eignar-, viðauka- og stríðsgróðaskattur allra landsmanna áætlaður 56 millj. kr. Þjóðin stynur undir þessum skattþunga. Hér heyrist oft um það talað, að þessir skattar séu að keyra allt atvinnulíf landsmanna í kaf og að einstaklingarnir séu að kikna undan þessari skattabyrði. Engu að síður er það staðreynd, að landsmenn verja árlega til áfengiskaupa um 20% hærri upphæð, en þeir greiða ríkissjóði samanlagt í tekjuskatt, eignarskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt. Menn kvarta sáran undan hinum háu sköttum, sem ríkisvaldið skyldar þá með l. til að greiða og innheimtir eru með harðri hendi. Samt leggur þjóðin sjálf á sínar herðar skatt, sem er um 20% hærri, en þessir skattar allir samanlagt, og glatar við það oft miklu af tíma sínum, starfsorku, að ógleymdu heimilisböli og afbrotum, sem þessari skattáþján fylgir. Menn ræða oft um það, að útgjöld ríkissjóðs séu orðin óhóflega mikil og að það sé illa með féð farið. Starfsmannafjöldi ríkisins er talinn óhóflega mikill af mörgum, og oft heyrist talað um fjárbruðl í sambandi við opinberan rekstur. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef aflað mér, nema greiðslur grunnlauna og kaupuppbóta til allra starfsmanna ríkisins samanlagt, þeirra er laun sín taka hjá ríkisféhirði, um 80 millj. kr. á ári, en sé vísitöluuppbótinni bætt við, er hér um 110–115 millj. kr. að ræða á ári. Þ. e. a. s., samanlagðar grunnlauna- og kaupuppbótatekjur allra starfsmanna, sem laun taka úr ríkissjóði, eru mjög svipaðar og fjármagn það, sem þjóðin ver á hverju ári til áfengiskaupa. Rekstrarútgjöld fjárl. fyrir árið 1953 nema um 350 millj. kr. samkv. fjárlfrv. Eru öll rekstrarútgjöld ríkisins tekin með, hverju nafni sem nefnast. Þetta þykir gífurlegt fé, en þjóðin sjálf greiðir sem svarar 20% af þessari upphæð á ári til þess eins að drekka sig fulla. Um það verður ekki deilt, að hér er eitthvað öðruvísi, en það á að vera. Þjóð, sem stynur undan skattabyrði, fordæmir óhófseyðslu hins opinbera og heimtar stórkostlega niðurfærslu opinberrar eyðslu, getur ekki varið 20% hærri upphæð til áfengiskaupa, en hún greiðir í beina skatta til opinberra þarfa og svipaðri upphæð til víndrykkju og hún ver í launagreiðslur allra sinna starfsmanna, eða sem svarar 20% af heildarrekstrarútgjöldum ríkisins. Hér þarf úrbóta við og það fyrr en síðar. Fylgikvillar ofnautnar áfengis hafa einnig gert mjög áberandi vart við sig í þjóðlífi okkar Íslendinga. Ölvunarafbrot og glæpir, sem rekja má til neyzlu áfengis, keyra þegar úr hófi fram. Samkv. skýrslu, sem fylgir grg. þessa frv., berast lögreglunni í Reykjavík á þriðja þúsund ölvunarkærur á ári. Svo til öll þau innbrot, ofbeldisverk og annað slíkt, sem hér eru framin, eiga rætur sínar í neyzlu og ofneyzlu áfengis. Lögreglan í Reykjavik hefur s. l. 9 ár tekið úr umferð og fært í fangageymslu sína um 28 þúsund manns. Þetta er gífurlegur og óhugnanlegur fjöldi, en þó er það staðreynd, að þessi tala mundi vera langtum hærri, ef lögreglan í Reykjavík hefði haft húsakost til þess að hýsa alla þá, sem nauðsynlegt hefði verið að færa í fangageymslu vegna ölvunar. Að vísu er það að mjög verulegu leyti sama fólkið, sem löggæzlumenn í Reykjavík eru stöðugt að taka úr umferð, en hvað sem því liður, þá svarar heildartala þeirra, sem úr umferð eru teknir, til þess, að annar hver Reykvíkingur hefði verið tekinn úr umferð og settur í fangelsi fyrir ölvun á síðustu 9 árum, og hefði löggæzlan haft nægan húsakost, hefði hlutfallið orðið mun hærra. Þetta er staðreynd, sem beinlínis hrópar upp um, hversu gífurlega alvarlegt ástandið í áfengismálunum er, og hér er óhjákvæmilegt að gera sérstakar ráðstafanir til úrbóta. Hér í Reykjavík líður ekki sá dagur, að löggæzlumenn séu ekki að vinna að rannsókn margs konar afbrota, sem eru samfara neyzlu áfengis eða afleiðingar áfengisneyzlu. Samkv. gildandi lögum og reglugerð hefur eitt veitingahús hér í bæ. Hótel Borg, fast leyfi til vínveitinga. Þar er nú veitt vín hvern dag ársins, sem hótelið er opið. Önnur veitingahús eiga ekki að hafa hér vínveitingaleyfi. Hins vegar getur lögreglustjóri innan takmarka þröngs ramma veitt vínveitingaleyfi sérstökum mannfögnuðum. Þessi vínveitingaleyfi eru svo eftirsótt, að á hverju ári kemst lögreglustjórinn í Reykjavík ekki hjá að veita 15 veitingahúsum samtals um 1.000 leyfi. Svarar þetta til þess, að allt árið sé vínveitingaleyfi hvern dag ársins á 4 stöðum í bænum, sem almenningur hefur óhindraðan aðgang að. Að sjálfsögðu er það að langmestu leyti unga fólkið eða yngri kynslóðin, sem þessa staði sækir. Þetta er nokkuð annað en það, sem áfengisl. ætlast til. Þar er ætlazt til, að hér í bæ starfi aðeins eitt veitingahús með vínveitingaleyfi, en sérstök leyfi séu ekki gefin út nema til sérstakra, lokaðra hófa, enda hafi veitingahúsin sjálf alls ekki fjárhagslegra hagsmuna að gæta í sambandi við þessi leyfi. Allir vita, að þróunin hefur orðið sú, að hér lifa beinlínis nokkur veitingahús á vínveitingunum og að þau mundu illa geta rekið starfsemi sína, væru vínveitingaleyfin ekki veitt svo sem raun hefur á orðið. Á ríkisvaldið hér mikla sök á hinni erfiðu afkomu veitingahúsanna með álagningu og innheimtu hins rangláta veitingaskatts, sem beinlinis er orsökin að teknaþörf veitingahúsanna og þannig ef til vill grundvöllurinn að ásókn þeirra í vínveitingaleyfin. Hefði ég talið miklu eðlilegra, að veitingahúsunum hefði verið hjálpað með því að afnema veitingaskattinn, í stað þess að létta undir rekstri þeirra með því að láta þau hafa vínveitingaleyfi svo sem raun hefur á orðið. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að ein meginorsök þeirrar miklu áfengisneyzlu, sem hér er, er hin tíðu vínveitingaleyfi á of mörgum veitingastöðum. Má heita, að það sé nú almenn skoðun, að ekki sé á þessa staði komandi án þess að neyta áfengis, og hefur það auðvitað átt mikinn þátt í að móta afstöðu hinnar uppvaxandi kynslóðar til áfengismálsins í heild. Hin tíðu vínveitingaleyfi hafa þannig beinlínis orðið til þess að móta afstöðu manna til áfengísmálsins og framkalla þær raddir, sem nú hrópa hæst á rýmkun vínveitingaleyfanna. Ég verð að harma það, hversu langt hefur verið gengið í veitingu vínveitingaleyfa, og ég hygg, að menn mundu nú ekki tala svo mjög um nauðsyn endurskoðunar áfengisl., ef meiri gát hefði verið höfð á um veitingu vínveitingaleyfa til gistihúsanna. Dómsmrn. hefur að sjálfsögðu fundið, eins og nú er komið málum, að nauðsynlegt er að gera einhverjar ráðstafanir til að draga úr vínneyzlu landsmanna. Þess vegna skipaði rn. sérstaka n. til þess að athuga málið og endurskoða áfengislöggjöfina. Till. n. liggja nú fyrir ásamt langri grg. Að sjálfsögðu hefur n. verið mikill vandi á höndum um, hvað helzt skyldi gera, og ekki efa ég, að n. leggi það eitt til í þessu máli, sem hún telur bezt og réttast. Afraksturinn af störfum n. finnst mér hins vegar mjög takmarkaður, þar eð hún virðist ekki koma auga á nauðsyn nema tveggja breyt. á áfengisl.,. sem máli skipta og orð er á gerandi. Önnur breyt. er sú að leyfa bruggun og sölu áfengs öls, ef þjóðin við almenna atkvgr. vill á það fallast. Hin breyt. er að rýmka mjög um leyfi til vínveitinga á veitingahúsum. Aðrar brtt. n. eru svo smávægilegar í sambandi við áfengismálið í heild, að þær skipta tæpast miklu máli. Á undanförnum áratugum hafa verið gerðar margar tilraunir til þess að opna hér fyrir bruggun áfengs öls og sölu þess til almennings. Allar slíkar tilraunir hafa mistekizt vegna afstöðu almennings, og mig furðar á því, að nú, þegar svo brýn þörf er á að hefjast handa og berjast gegn ofnautn áfengis, þá skuli bjórinn einmitt þurfa að vera annað af þeim tveim bjargráðum, sem menn vilja gripa til. Mín skoðun er sú, að bjórinn mundi stórum auka, en ekki draga úr drykkjuskap. Hann mundi áreiðanlega verð.a til þess að kenna mörgum unglingnum víndrykkju, sem ella mundi leiða hana hjá sér. Ég er í engum vafa um, að margur alþýðumaðurinn mundi verða honum að bráð. Veldur hér mestu, hversu ódýr bjórinn er og auðvelt er að ná til hans. En þegar bjórinn er einu sinni búinn að kenna mönnum bragðið, þá þarf enginn að spyrja um, hvernig fer, og sá, sem ekki sá leiðir til að útvega sér fjármuni til að drekka fyrir sterkari drykki áður, mundi verða óvandari að meðölum til að útvega sér fjármuni fyrir sterkari drykkjum, eftir að bjórinn er búinn að koma honum á bragðið. Bjórinn er í mínum augum ekkert annað en undirbúningsskóli að drykkjuskap. Ég ætla ekki að ræða hér neitt um, hversu ógeðslegar ölknæpur og bjórþamb yfirleitt er, það vita allir. Langar mig ekkert til að sjá slíkar stofnanir og slíkan löst setja ómenningarbrag á líf þjóðarinnar. Furðar míg á, að n., sem falið hefur verið að glíma við áfengisvandamál þjóðarinnar, skuli telja það annað helzta úrræðið til úrbóta að bjóða þjóðinni upp á áfengan bjór. Um hina aðra aðalúrbótatill. n. get ég líka verið fáorður. Ég sakna þess, að n. skuli ekki hafa kynnt sér rækilega þau vínveitingaleyfi, sem einstökum veitingahúsum hafa verið veitt, og að engin viðhlítandi athugun skuli hafa farið fram á því, hvort ekki væri hægt að skera þessi leyfi niður í framtíðinni að mestu leyti. Ég veit, að í sambandi við þau er oft minnzt á vasapelafarganið, sem upp muni koma, ef tekið verði fyrir vínveitingaleyfin. Má vel vera, að þetta fargan kalli á sérstakar aðgerðir. Slíkt þarf þó rannsóknar við, og þarf þá sérstaklega að athuga, hvað hægt sé að gera með löggjöf til þess að koma í veg fyrir, að slíkt eigi sér stað. Þetta virðist mér n. ekki hafa gert, heldur leggur hún blákalt til, að mjög verði rýmkað til um vínveitingaleyfi. Ég fyrir mitt leyti fæ ekki betur séð en að n., sem endurskoðaði áfengisl., hafi gefizt upp við að koma fram með nokkrar virkar till. til að draga úr áfengisneyzlunni. Tel ég slíkt illa farið, þar eð hér er aðgerða þörf, sem miða 2 allt aðra átt, en að hella bjór ofan í landsfólkið og veita áfengi inn á sem flest veitingahús í landinu. Ég er sannfærður um, að skipbrot sitt hefur n. beðið vegna þess, að í henni voru ekki nægilega sterk öfl, sem hafa valið sér það hlutverk í þjóðfélaginu að vinna á móti böll áfengisins. Hefði svo verið, hefðu till. n. litið út á annan veg og borið meiri svip einlægrar viðleitni til að vinna gegn neyzlu áfengis í óhófi. Af þessum ástæðum hef ég tekið þátt í flutningi dagskrártill., sem miðar að því, að málið verði athugað enn á ný og þá í samstarfi við þá aðila, sem mest er af að vænta í þessum efnum. Þetta þykir mér rétt að láta koma hér fram, enda þótt ég því miður hafi ekki getað fylgzt með umr. fram að þessu. Annars vil ég taka það fram, að verði dagskrártill. felld, þá áskil ég mér rétt til þess að bera fram brtt. við 3. umr. málsins og taka afstöðu til frv. í heild og í einstökum atriðum eftir því, hvernig fer um þær till.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera ekki mjög langorður í þessari aths. Út af ræðu hv. 6. landsk. þm. vil ég aðeins segja þetta, að mest af þeim rökum, sem hann færir fram í þessu máli, eru einnig færð fram í minni aðalræðu, og get ég því verið honum samþykkur um margt af því, sem hann upplýsir í sambandi við þetta mál. Mér finnst hins vegar, að niðurstaða hans í málinu sé sú, að hann leggur til, að þetta sé allt saman óbreytt í heilt ár enn, og það er ég honum ekki sammála um. Ég tel einmitt, að það böl, sem hann lýsti svo átakanlega, sé svo alvarlegt, að það sé nauðsynlegt nú þegar að bæta nokkuð úr því. Ég hef þá skoðun, að ef mínar till. verði allar samþ. eins og þær liggja fyrir, þá sé það strax til bóta. Hins vegar, ef teknar eru út úr mínum till. einhverjar sérstakar till., án þess að annað fylgi, sem ég ætlast til að verði til þess að bæta málið, þá snýr nátturlega málið allt öðruvísi við. Annars greinir okkur aðallega á um þetta tvennt: Hann og hv. 4. landsk. þm. og þá sjálfsagt kannske allur meiri hl. n. vill fara þá leiðina að herða á banninu, takmarka meira með banni, heldur en gert hefur verið. Þar greinir okkur á vegna þess, að ég vil einmitt, eins og ég tók fram í minni ræðu, reyna, hvort hægt er að þoka bölinu út með uppeldisaðferðinni. Ég vil aðeins benda þessum hv. þm. á það, að í dag og undanfarna daga hefur áfengisverzlunin verið lokuð í landinu, m. ö. o. algert sölubann hefur ríkt í landinu í nokkra daga. Og hver er árangurinn? Hann er sá, eins og ég sá m. a. í Alþýðublaðinu í dag, að nú kvað vínflaskan vera komin upp í á þriðja hundrað krónur. Það er sagt, að það sé aldrei annað eins flóð af víni inn í landið úr skipum, sem liggja hér, eins og einmitt nú, á meðan verzlunin er lokuð. Það kann að vera, að þetta sé rangt, en það er áreiðanlegt, að það hefur ekki verið hægt að útiloka vindrykkju í bænum eða í landinu þessa daga, sem vínverzlunin er lokuð. Það sannfærir mig m. a. um það, að við verðum að horfast í augu við þann raunveruleika, að örðugt mun að fyrirbyggja vínnautn með banni einu og að taka verður upp hina leiðina, að reyna að útrýma bölinu með fræðslu, og að því stefna mínar till: Ég skal ekki fara langt út í ræðu hv. 4. landsk. þm. Ég er honum þakklátur fyrir að hafa nú á þessu stigi málsins rætt málið efnislega, og er það allt annað en hv. frsm. n. gerði. En hann tók hins vegar mínar till. og tætti þær í sundur, ræddi þær út frá allt öðru sjónarmiði og gerði mér m. a. upp ýmis orð, sem ég hef aldrei talað, og það var vegna þess, að hann gaf sér ekki tíma til þess að hlusta á mín rök. Ég nenni ekki hér og get ekki heldur í stuttri aths. endurtekið það, en ef hann hefði hlustað á mínar tvær ræður í málinu, þá hefði hann aldrei haldið þessa ræðu, sem hann hélt hér um mína afstöðu til málsins. Ég skal svo ekki tefja hv. d. eða misnota leyfi hæstv. forseta í þessu máli, en ég legg ákaflega mikla áherzlu á það, að málið fái hér þá afgreiðslu, að séð verði við 3. umr., í hvaða horf málið færist og hvað af till. fæst samþ. og hverjar ekki, og þá fyrst er nægilegur tími til að fylgja frávísunartill., ef á síðara stigi sést, að ekki sé hægt að fá samkomulag um endurbætur á löggjöfinni frá því, sem hún er nú, á þann veg, að hægt sé að útrýma áfengisbölinu.