Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þingsköp af þeirri ástæðu að í gær bar ég fram ósk um það við hæstv. forseta að fá að taka til máls utan dagskrár á fundi sameinaðs þings í dag með vísan til 32. gr. þingskapa, fyrri málsgr., og tilefni þess að þessi ósk var fram borin er sú að á morgun stendur fyrir dyrum fundur utanrrh. Norðurlanda, sem hæstv. utanrrh. ætlar að sækja, og meðal efna sem þar munu liggja fyrir, ef marka má samþykkt danska þjóðþingsins frá 3. apríl s.l., er tillaga um að setja á fót sérstaka norræna embættismannanefnd til þess að fjalla um og undirbúa tillögur um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum. Ég hefði talið æskilegt að hæstv. ráðh. yrði í Alþingi áður en hann héldi til þessa fundar þar sem dönskum stjórnvöldum hefur verið falið af meiri hluta danska þjóðþingsins að leggja fyrir á þessum fundi tillögu um þetta mikilsverða mál. Svo fór hins vegar eftir samræður mínar við hæstv. forseta Sþ. að þessari beiðni minni var hafnað afdráttarlaust. Ég skil ekki rökin sem að þessari synjun lágu og kemst ekki hjá því að vekja athygli á þessum vinnubrögðum sem komu mér satt að segja verulega á óvart, ekki síst í ljósi þess sem oft hefur komið fram hjá hæstv. forseta um ágæti þeirra breytinga á þingsköpum Alþingis sem er m.a. að finna í 32. gr. þingskapa. Hæstv. forseti hefur oft vitnað til þess að það gæfi tilefni til þess innan knapps tímaramma fyrir þm. að kveðja sér vafningalaust, eins og ég hygg að hann hafi orðað það á stundum, hljóðs í Sþ. til að vekja athygli á málum eða inna ráðherra eftir svörum varðandi þeirra afstöðu. Það lá að vísu fyrir þegar hæstv. forseti synjaði beiðni minni um þessa umræðu utan dagskrár að hæstv. utanrrh. vildi ekki eiga hlut að umræðu um þetta mál í Sþ. og hafði lýst því yfir við mig eftir umhugsun að hann vildi ekki tjá sig á fundi Sþ. um þá stöðu sem væntanlega kemur upp á fundi utanrrh. Norðurlanda á morgun og þá tillögugerð sem þar liggur fyrir. Nú er það víst að Alþingi hefur ályktað í þessum efnum og norrænir þm. hafa um þessi efni fjallað á þessum vetri, um mánaðamót nóvember og desember, og borið saman bækur sínar. Ég vil út af fyrir sig ekki vera að túlka sjónarmið þingflokka á Alþingi um þetta mál umfram það sem fyrir liggur í samhljóða ályktun Alþingis, en ég hygg þó, það er mitt mat, að hér sé ótvíræður vilji meiri hlutans á Alþingi fyrir því að taka undir þá samþykkt, sem gerð var á danska þjóðþinginu 3. apríl s.l., að taka þessi mál formlega og skipulega fyrir eins og mörg önnur mikilsverð mál á samnorrænum vettvangi. Ég leyfi mér, herra forseti, að mótmæla því, sem fram kemur í þeirri synjun sem forseti tjáði mér um hádegið í dag, að þetta mál fengist ekki rætt hér í knöppum tíma skv. 32. gr. þingskapa, og hefði talið að hæstv. utanrrh. væri betur nestaður, jafnvel þótt hann ekki vildi taka þátt í slíkri umræðu, eftir að hafa heyrt hljóðið í þm. áður en hann heldur út á hinn samnorræna vettvang.



Forseta þykir leitt að hv. 5. þm. Austurl. telur að hann hafi misfarið með vald sitt varðandi ákvörðun um synjun utandagskrárumræðu. Forseti gerir sér grein fyrir að það er stundum álitamál hvað á að leyfa og hverju á að synja í þessu efni. Forseti leitast við að athuga málið hlutlægt hverju sinni. Og það skal tekið hér fram að það kemur þó nokkrum sinnum fyrir að það er óskað umræðu utan dagskrár, en það er fallið frá þeirri ósk eftir viðræður við forseta. Menn sannfæra hvorn annan eða láta sannfærast um það sem er rétt niðurstaða. Nú hefur hv. 5. þm. Austurl. mótmælt þeirri ákvörðun forseta að leyfa ekki utandagskrárumræður þær sem hér hefur verið vikið að. Það skal tekið fram um það sem hv. 5. þm. Austurl. sagði um 32. gr. þingskapa og skilning hans á þýðingu 32. gr. þingskapa að forseti er sammála því sjónarmiði og hefur oft tekið fram. En það er m.a. svo tekið til orða að þm. geti tekið til máls. Og þetta orðalag kom einmitt inn í þingsköpin vegna þeirrar venju, sem hafði skapast um umræður utan dagskrár, að menn töldu að það væri ekki hægt að hafa slíkar umræður nema ráðherra vildi og vildi taka þátt í þeim. Það er litið svo á að þm., hver sem er, þurfi ekki að hlíta neinni neitun af hálfu ráðherra þegar um er að ræða utandagskrárumræðu skv. L málsgr. 32. gr. Hins vegar verður að líta svo á að forseti verði að meta það hverju sinni hvort fyrir hendi eru þær ástæður sem liggja fyrir utandagskrárumræðum, að málið sé svo aðkallandi að ekki sé þess kostur að fresta því og það hljóti meðferð samkvæmt venjulegum leiðum. Þetta er almennt um þetta að segja. En með því að það hefur verið mótmælt ákvörðun forseta um þessa tilteknu utandagskrárumræðu þykir forseta rétt að vekja athygli á að útbýtt var á þessum fundi skýrslu utanrrh. um utanríkismál. Það skal og vakin athygli á því að það var fyrir nokkrum dögum ákveðið að umræða um þessa skýrslu færi fram í næstu viku. Telja má að það sé ekki eðlilegt, nema eitthvað sérstakt komi til, að taka til umræðu utan dagskrár mál varðandi kjarnorkumál á Norðurlöndum þar sem um slík mál er fjallað í skýrslu utanrrh. og skýrslan verður til umræðu eftir nokkra daga. En spurningin er: Eru hér sérstakar aðstæður? Og aðstæðurnar eru þær, eins og kom fram í máli hv. 5. þm. Austurl., að danska þjóðþingið hefur samþykkt tiltekna ályktun um kjarnorkumál og gert er ráð fyrir að þessi ályktun komi til umræðu á fundi utanrrh. Norðurlanda, en hæstv. utanrrh. Íslands fer utan á morgun til þess að sitja þennan fund. Á fundi utanrmn. í gær, skal upplýst, var gert ráð fyrir að utanrrh. tæki ekki afstöðu til samþykktar danska þjóðþingsins fyrr en að athuguðu máli og eftir að hafa rætt málið á fundi í utanrmn. sem verður n.k. mánudag. Með tilliti til þessa, sem ég hef nú greint frá, þótti ekki ástæða til að verða nú við ósk um utandagskrárumræðu um þetta mál. Það skal svo að lokum tekið fram að forseti hefur farið þess á leit við hæstv. utanrrh. að ekkert verði gert í þessu máli sem varðar ákvörðunartöku fyrr en málið hefur komið til umræðu í Alþingi í næstu viku.



Herra forseti. Mér hafði borist í hendur samþykkt danska þjóðþingsins, sem gerð var fyrir skömmu, varðandi skipan embættismannanefndar til að athuga og fjalla um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum og ég lét nefndarmönnum utanrmn. þessa samþykkt í té á fundi utanrmn. í gær. Ég hef ekki neinar frekari upplýsingar um þetta mál í dag, en á fundi utanrrh., sem hæstv. forseti vék að hér áðan og ég tek þátt í á morgun í Stokkhólmi, mun ég væntanlega fá frekari upplýsingar varðandi umrædda samþykkt danska þjóðþingsins. Á fundi utanrmn. í gær var ákveðið að boða til fundar í utanrmn. n.k. mánudagsmorgun og ég gerði þar utanrmn. grein fyrir því sem fram hefði komið á fundi utanríkisráðherranna varðandi samþykkt danska þjóðþingsins. Þá hefðu allir þingflokkar upplýsingar þegar umræða um skýrslu þá um utanríkismál sem ég hef lagt fram á þingi í dag fer fram í næstu viku, eins og hæstv. forseti hefur gert grein fyrir. Ég tel því ekki viðeigandi að fallast á að hefja utandagskrárumræðu um einstaka þætti utanríkismála þegar fram undan eru almennar umræður um það mál á grundvelli þess þskj. sem lagt hefur verið fram en þm. hafa ekki haft tækifæri til að kynna sér. Þetta vildi ég segja út af orðum hv. þm.



Herra forseti. Í tilefni af þessari umræðu er óhjákvæmilegt að koma nokkrum efnislegum upplýsingum á framfæri og rifja það upp að 30. nóv. s.l. og 1. des. var haldin ráðstefna þm. allra þingflokka á þjóðþingum Norðurlandanna um kjarnorkuvopnalaus svæði á Norðurlöndum. Þátttakendur í þeirri ráðstefnu voru m.a. þm. frá öllum þingflokkum á hv. Alþingi. Við lok ráðstefnunnar var gefin út fréttatilkynning af mjög stórum hluta fulltrúa á þessari ráðstefnu, þ.e. fulltrúum sósíaldemókratanna, þar sem því var lýst yfir að í fyrsta lagi mundu sósíaldemókrataflokkarnir beita sér fyrir því að skipuð yrði norræn embættismannanefnd á vegum ríkisstjórnanna til að athuga og undirbúa tillögur varðandi kjarnorkuvopnalaus svæði á Norðurlöndum og í öðru lagi lýstu sósíaldemókratísku flokkarnir á Norðurlöndum því yfir að þeir mundu beita sér fyrir vinnu þeirra stjórnmálaflokka, sem eiga fulltrúa á þjóðþingum Norðurlandanna, um þetta sérstaka mál. Þegar þessi yfirlýsing sósíaldemókrataflokkanna hafði verið birt fjölmiðlum, m.a. í fréttatilkynningu og á blaðamannafundi, kom fram yfirlýsing frá fulltrúum fjölda margra annarra flokka á ráðstefnunni í Kaupmannahöfn sem lýstu stuðningi við yfirlýsingu sósíaldemókrata. Í þeim hópi voru miðflokkarnir sem áttu fulltrúa á þessum fundi. Í þeim hópi voru þm. Alþb., Samtaka um kvennalista og Bandalags jafnaðarmanna. Þeir sem sóttu ráðstefnuna af Íslands hálfu voru frá öllum flokkunum, eins og ég sagði áðan, og það kom í rauninni fram samþykki við niðurstöður sósíaldemókratanna frá meiri hluta þeirra fulltrúa sem á ráðstefnunni voru þó að hún út af fyrir sig greiddi ekki atkvæði um eitt eða neitt. Þess vegna liggur fyrir hver er afstaða einstakra þm. sem þarna voru og væntanlega flokka þeirra í langflestum tilfellum. Þeir eru sömu skoðunar og meiri hluti danska þjóðþingsins í þessu máli að skipa beri norræna embættismannanefnd á vegum utanríkisráðuneytanna til að fara yfir þetta mál. Þetta vildi ég segja í fyrsta lagi, herra forseti, til að skýra málið, en í öðru lagi minna hæstv. forseta og hv. Alþingi á að fyrir ári eða svo var gerð samþykkt í utanríkismálum á Alþingi Íslendinga, sem er mjög sögulegur og einstæður atburður eins og sú ályktun var úr garði gerð, og hlaut víðtækan stuðning. Að mínum dómi, og ég hygg ýmissa annarra þm., væri það eitt í samræmi við þá samþykkt að Alþingi Íslendinga og ríkisstj. styddu þá hugmynd, sem meiri hluti danska þjóðþingsins samþykkti á fundi sínum í síðustu viku, að sett verði niður embættismannanefnd til að fara yfir þessi mál. Þess vegna sé ég ekki hverju það sætir að það þurfi að fara að setja af stað upplýsingasöfnun um þessi mál sérstaklega eða þessa ákveðnu samþykkt danska þjóðþingsins út af fyrir sig vegna þess að þetta mál hefur verið rætt og menn hafa áður myndað sér skoðanir á þessu máli. Nú er það svo, herra forseti, að á morgun er fundur utanríkisráðherra Norðurlanda. Utanrrh. Íslands sækir þann fund. Og þess vegna er tilefnið komið, hið sérstaka tilefni skv. þingsköpum, að þm. vilji ræða málið hér áður en hæstv. utanrrh. fer á þann fund þannig að sjónarmið komi fram í umræðum á hv. Alþingi með einhverjum hætti. Ég hygg að það væri utanrrh. styrkur að vita tvímælalaust hver er vilji þingsins og viðhorf í þessu efni nema það sé eitthvað sem utanrrh. óttist í sambandi við þetta mál, en þá væri fróðlegt að vita hvað það er sem hann hugsanlega er hræddur við. Ég tel það ekki málsástæðu í þessu efni, herra forseti, sem forsetinn bar fram hér áðan, að útbýtt hefði verið skýrslu utanrrh. Með fullri virðingu fyrir þeirri skýrslu tel ég að það komi þingskapaumræðunni ekki við vegna þess að þessi skýrsla er sérstakt þingmál sem fær sérstaka umræðu með ákveðnum hætti og sú umræða getur ekki komið í veg fyrir að það hefjist utandagskrárumræður um einstök mál skv. þingsköpunum eins og þau nú eru þegar sérstaklega stendur á, en það stendur sérstaklega á, óumdeilanlega að mínu mati, með þessa umræðu hér. Ég tel einnig athyglisvert að í röksemdum sínum fyrir því að hafna utandagskrárumræðu flytja forseti og hæstv. utanrrh. fram efnisleg almenn rök í þessu máli en ekki eingöngu þingskaparök. Ég tel að það sé hlutverk forseta að gæta þingskapa og reglna á hv. Alþingi, en ég tel að það sé í rauninni ekki hlutverk hans frekar en annarra hv. þm., sem eru 60 talsins, að dæma um það hvort pólitísk málsástæða er gild eða ekki. Þetta segi ég með fullri vinsemd við hæstv. forseta og bið hann að misskilja ekki mál mitt en ég tel að það sé gæsla þingskapa og þingreglna sem er hans hlutverk en ekki sé hans hlutverk að gæta pólitískra málsástæðna á hverjum tíma. Ég vil þess vegna, herra forseti, mótmæla þeim úrskurði sem forseti hefur fellt um að hafna utandagskrárumræðu. Ég mótmæli honum með þeim rökum sem ég hef þegar flutt. Ég hef gert grein fyrir þungum rökum gegn þeim úrskurði og ég verð að leyfa mér að vona að þessi úrskurður hæstv. forseta Sþ. verði að þessu sinni ekki til þess að spilla eðlilegum friði um þinghaldið það sem eftir lifir af þessu þingi.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 3. þm. Reykv. taldi að forseti hefði ekki rætt um þingsköp í máli sínu hér áður heldur rætt efnislega um það mál sem er tilefni þessarar umræðu um þingsköp. Forseti sér ekki ástæðu til þess að svara þessu. Forseti leggur það í dóm hv. þm. hvort þetta er rétt. Forseti telur ástæðu að vekja athygli á því eftir ræðu hv. 3. þm. Reykv. að þegar óskað er umræðu um þingsköp er ættast til þess að talað sé um þingsköp en ekki um efnishlið mála. Og þeir sem láta sig varða miklu góða og rétta framkvæmd þingskapa, og það er vel, þurfa sjálfir líka að hafa í huga að gæta þingskapa að þessu leyti.



Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er í valdi forseta að leyfa eða hafna beiðni um umræðu utan dagskrár. Ég vil að það sé ljóst að það er í valdi forsetans að ákveða hvort slík umræða verður eða ekki. Það er hins vegar ekki í valdi ráðherrans. Ráðherra getur ekki komið formlega í veg fyrir að slík umræða fari fram hvort sem hann er ánægður með það eða ekki. Þó að hann vildi gjarnan kannske koma sér undan umræðu, sem ég geri ekki ráð fyrir að hafi verið í þessu tilfelli, er það ekki, eins og ég hef skilið þessi nýju þingsköp, á færi ráðherrans að koma í veg fyrir að umræða fari fram og það er ekki hægt að takmarka málfrelsi þm. að því leyti til. Þá er það spurningin hvort brýn ástæða hefði verið fyrir því að láta þessa umræðu fara fram núna og ég finn ekki að svo sé. Mér sýnist þetta mál vera í eðlilegum farvegi því að utanrrh. fer á mikilvægan fund í Stokkhólmi á morgun en hann fer ekki nestislaus. Alþingi ályktaði um þetta mál í fyrravor og ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að lesa hér örstutta glefsu úr ályktun Alþingis, svohljóðandi: "Um leið og Alþingi áréttar þá stefnu Íslendinga að á Íslandi verði ekki staðsett kjarnorkuvopn hvetur það til þess að könnuð verði samstaða um og grundvöllur fyrir samningum um kjarnorkuvopnalaust svæði í Norður-Evrópu, jafnt á landi, í lofti sem á hafinu eða í því, sem liður í samkomulagi til að draga úr vígbúnaði og minnka spennu. Því felur Alþingi utanrmn. að kanna í samráði við utanrrh. hugsanlega þátttöku Íslands í frekari umræðu um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum." Með þetta nesti fer hæstv. utanrrh. til fundar utanríkisráðherranna í Stokkhólmi og ég sé ekki að það hafi verið ástæða fyrir Alþingi að gefa honum nákvæmari fyrirmæli heldur en þarna eru. Málið er sem sagt í athugun. Hæstv. utanrrh. og utanrmn. ber að fylgjast með framvindu málsins. Málið er ekki komið á ákvörðunarstig. Samþykkt danska þingsins verður væntanlega ekki til lokaafgreiðslu á þessum utanríkisráðherrafundi. Ég geri ráð fyrir því að hún verði kynnt þar og rædd þar að einhverju leyti en það verður væntanlega ekki ákveðið á þessum fundi - mér þættu það a.m.k. undarleg vinnubrögð, ef það yrði ákveðið á þessum fundi - að setja upp þessa embættismannanefnd eða setja hana ekki upp, sem væri hitt alternatívið. Utanrmn. fær þannig tækifæri til þess að fylgjast með málinu og það eru þau vinnubrögð sem ég held að við eigum að halda okkur fast við og halda okkur fast við þá ályktun sem Alþingi gerði sem er tvímælalaus og skýr. Ég tel að efnisleg rök fyrir því að taka málið til umræðu utan dagskrár hafi ekki verið það knýjandi að ekki mætti fresta því að ræða það þannig.



Herra forseti. Ég varð satt að segja svolítið hissa á langlundargeði hæstv. forseta undir ræðu hv. 3. þm. Reykv. því að hún fjallaði hreint ekki um þingsköp, alla vega ekki sú langa frásögn sem hann flutti af fundi í Kaupmannahöfn um mánaðamótin nóv.-des. Það átti ekkert skylt við þingsköp. Ég vildi aðeins bæta örfáum orðum við þessa umræðu, m.a. vegna þess að ég sat fund utanrmn. sem haldinn var í gær og þar sem enginn ágreiningur var og þar sem enginn hreyfði mótmælum gegn því að þetta mál yrði rætt á næsta fundi nefndarinnar n.k. mánudag að lokinni ferð hæstv. utanrrh. á fund utanríkisráðherra Norðurlandanna sem haldinn verður á morgun. Um það var enginn ágreiningur. Það er ekki verið að skýra frá neinum efnisatriðum eða umræðum í utanrmn. Það er verið að skýra frá afgreiðslu mála og slíkt hlýtur að vera heimilt og er ekkert trúnaðarmál. Í tillögu, sem samþykkt var hér samhljóða í fyrra og hv. 2. þm. Norðurl. v. vitnaði til, er fjallað um könnun á hugsanlegri aðild Íslendinga að kjarnorkuvopnalausu svæði. Sú könnun stendur yfir. Henni er ekki lokið. Þetta mál er að öllu leyti í eðlilegum farvegi og umræða um það í dag utan dagskrár hefði ekkert bætt, engu breytt og ekkert aukið við þá vitneskju eða þekkingu sem er til staðar. Það er eðlilegt að þetta mál verði rætt í beinum tengslum við þá skýrslu utanrrh. sem lögð var fram í dag og verður rædd eftir fáeina daga. Þess vegna er þetta eðlilegt og satt best að segja kemur þessi beiðni hv. 5. þm. Austurl. mér mjög á óvart. Hún kemur satt að segja afskaplega mikið á óvart.



Herra forseti. Já, menn geta látið sér koma eitt og annað á óvart. Ég held að það hefði einhvern tíma þótt forvitnilegt að vita um hug utanrrh. landsins þegar hann er að halda til fundar við starfsbræður sína erlendis um mikilsverðustu mál og inna hann eftir því hver yrði afstaða hans til meirihlutasamþykktar danska þjóðþingsins sem felur í sér tillögugerð á þeim vettvangi sem ráðherrann er að fara á. Oft hefur verið spurt af minna tilefni. Það lá hins vegar fyrir að hæstv. ráðherra hafði ekki hug á að taka þátt í þeirri umræðu. Hann hafði lýst því yfir við mig og ég get að sjálfsögðu ekki knúið ráðherrann til svara ef honum er mót vilja að eiga orðastað við Alþingi um þetta efni áður en hann heldur til fundar. Hér er verið að fjalla um samhengið á milli þingskapa og þess tilefnis sem lá að baki óskarinnar um umræðu utan dagskrár. Og það er óhjákvæmilegt við þessar aðstæður að tengja þetta tvennt saman eins og hæstv. forseti hefur eðlilega gert í þeim svörum sem hann veitti Sþ. til skýringar á afstöðu sinni. Ég tel þær skýringar sem hæstv. forseti vor reiddi hér fram ekki fullnægjandi. Þess vegna hef ég mótmælt úrskurði hans. Síðan getur menn auðvitað greint á um það hversu brýnt tilefnið var til beiðninnar og hvort umræðan mátti bíða. Um það geta menn haft skiptar skoðanir út frá því hvernig þeir líta á viðkomandi mál og ég ætla ekki, herra forseti, að fara að ræða það neitt frekar. Ég hef hins vegar áhyggjur af þeirri stefnu sem túlkun á hinum nýju þingsköpum virðist vera að taka af hálfu hæstv. forseta. Það var það sem knúði mig til þess að óska eftir að fá að ræða um þingsköp. Ég held að það varði nefnilega Alþingi býsna miklu hvaða hefðir skapast í sambandi við þau þingsköp sem við erum að feta okkur fram til að starfa eftir og reyna að ná samstöðu um því að auðvitað þarf þingið að reyna að vernda þingsköpin og ná um þau sem bestri samvinnu hverju sinni, að halda þau. Mér er ómögulegt að sjá að það tilefni sem lá að baki beiðni minni hafi ekki verið fullgilt í samræmi við 32. gr. þingskapa. Hér var dreginn inn í umræðuna fundur utanrmn. í gær. Undir lok þess fundar, get ég upplýst, óskaði ég eftir að fá vitneskju um það frá utanrrh. hvort honum væri kunnugt um samþykkt danska þjóðþingsins. Hæstv. utanrrh. situr ekkert á upplýsingum það er ég þekki til hans. Hann reiddi þá samþykkt fram, hafði hana í pússi sínu, en málið kom til kasta utanrmn. vegna þess að ég óskaði eftir að fá upplýsingar um þetta tiltekna mál. Síðan lá tillaga þessi fyrir á dönsku og ég vildi fá að skoða hana frekar áður en ég færi að gera tillögur á þessum vettvangi um afstöðu utanrrh. Það er fyrst eftir að ég hafði athugað tillöguna, eftir að fundi lauk, að ég bar fram ósk við ráðherra um það að hann svaraði til um hvað hann hygðist fyrir, því að mér var ljóst eftir að hafa lesið tillöguna, miðað við þá þekkingu sem ég hef á danskri tungu, að þarna væri um mjög mikilsverða stefnumörkun að ræða. Ég er ekki með þessum orðum, virðulegi forseti, að segja að hér hafi hent mikil ólukka vegna úrskurðar virðulegs forseta. Ég vil ekki ýkja málið umfram efni vegna þess að ég vænti, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v., að málið hljóti ekki fullnaðarafgreiðslu á vettvangi utanríkisráðherra Norðurlanda á morgun. Þó vitum við ekki um það. Fyrir fram er auðvitað aldrei hægt að fullyrða um hvaða niðurstaða verður á fundi sem slíkum þó að mér sé ljóst að hæstv. utanrrh. ætlast ekki til af sinni hálfu að málið fái lyktir á þeim vettvangi. Það hefur hann tjáð okkur á vettvangi utanrmn. og hefur það einnig komið fram í máli hans í dag. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, að fyrir lægi. Eftir stendur ólikt mat mitt og virðulegs forseta á tilefni þess að leyfa hér umræðu utan dagskrár um þetta mál og ég fæ ekki hnekkt þeim úrskurði og ætla mér það ekki. Ég er aðeins að nýta rétt minn til þess að koma ábendingum á framfæri og finna að því sem mér finnst að ekki sé kórréttur úrskurður hjá forseta sem ég að öðru leyti hef reynt að sanngirni einni saman.



Forseti tekur undir þau orð hv. 5. þm. Austurl. sem hann viðhafði í ræðu sinni að þinginu bæri að vernda þingsköpin. Það er aðalatriðið um framkvæmd þingskapa að farið sé rétt að. Hv. þm. kvaðst hafa áhyggjur af þeirri stefnu sem túlkun forseta á framkvæmd þingskapa væri að taka. Ég vænti þess að hv. þm. þurfi við nánari athugun engar áhyggjur að hafa af þessu og á það skal bent að sú ákvörðun sem tekin var um það mál sem við hér ræðum er byggð á þeim sjónarmiðum sem forseti hefur leitast við að fylgja um ákvarðanatöku varðandi umræður utan dagskrár frá því að þau þingsköp sem við nú höfum voru sett. Það er ekkert athugavert við það þó að skiptar skoðanir geti verið um framkvæmdina. En ég vek athygli á því, sem áður var sagt, að menn komast venjulega að sameiginlegri niðurstöðu við umræður um málin frá þeim sjónarmiðum sem forseti hefur lagt til grundvallar um framkvæmd þessara ákvæða þingskapa skv. 32. gr.



Herra forseti. Mál þetta er að skýrast, sýnist mér, en tilefni þess að ég kem hér upp er það að fund utanrmn. í gær hefur borið hér á góma og þær umræður sem þar urðu. Ég tel mér bæði rétt og skylt að upplýsa það sem getur ekki verið neitt leyndarmál, eins og einhver ræðumanna sagði hér áðan, að þetta mál var rætt á fundinum og þar var lögð fram þessi ályktun danska þingsins. Ég hafði raunar fengið hana hjá utanrrh. tveimur dögum áður þegar við vorum að undirbúa fundinn og þá stóð alltaf til að ræða það mál í nefndinni enda ráðherrann beinlínis að skýra okkur frá sinni væntanlegu utanför. Og málið var einfaldlega það að við urðum öll sammála um að leggja ráðherra ekki neinar lífsreglur fyrir utan það sem áður hefur verið gert. Eins og hér hefur raunar komið fram hjá t.d. hv. 2. þm. Norðurl. v. hefur ráðherra auðvitað vegarnesti frá Alþingi Íslendinga og það ekki ómerkilegt. En við urðum sem sagt sammála og ég ítrekaði það í lokin, tvisvar eða þrisvar og spurði að því í fullskipaðri nefnd, þar sem jafnframt var áheyrnarfulltrúi frá Bandalagi jafnaðarmanna, hvort þar væri nokkur maður sem teldi það eðlilegt að ráðherrann samþykkti á þessum fundi eitthvað, hvort hann ætti ekki að koma með málið til baka til utanrmn. Það var ákveðið að það skyldi hann gera n.k. mánudag. Fundurinn var í raun boðaður þar með. Þess vegna var ég auðvitað mjög hissa þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson kemur hér upp og ávítar ráðherra og forseta fyrir það að telja þessa umræðu naumast tímabæra. Við skulum hafa þetta alveg á hreinu að þarna voru allir utanríkismálanefndarmenn sammála um að það væri óeðlilegt að utanrrh. kæmi með eitthvað bindandi af þessum fundi, hann ætti að koma með upplýsingar og skýra okkur frá þeim. Ég ætla ekki að fara út í að ræða um þetta málefnalega, um þörf á kjarnorkuvopnalausu svæði o.s.frv. Það kemur tími til þess í næstu viku og við eigum að ræða hér um þingsköp og þess vegna skal ég ekki ítreka þetta að öðru leyti en því að það hefðu auðvitað verið óeðlileg þingsköp í víðri merkingu að virða ekki þessa óformlegu, skulum við segja, ákvörðun utanrmn. í gær og virða hana þá ekki nema í tvo tíma eða svo og ætla þá að fara að krefja þann utanrrh. sem utanrmn. var búin að biðja fyrst og fremst að hlusta og koma með upplýsingar til okkar um það hvað væri á ferðinni. Ef það hefði verið gert væru það auðvitað miklu frekar brot á þingsköpum heldur en neita þessari umræðu. Það er opinbert að í þessari ályktun danska þingsins er talað um að setja á stofn embættismannanefnd. Það kann vel að vera að það sé eðlilegt að setja einhverja embættismannanefnd. En ég er nú dálítið hræddur samt við það, við fyrstu sýn, að færa málið af hinum pólitíska vettvangi til embættismanna. Ég held að Alþingi Íslendinga hafi afrekað allnokkuð í fyrra þegar það náði einróma samþykkt um tillögu sem ekki er ómerkari en aðrar tillögur sem samþykktar hafa verið í nágrannalöndunum og á alþjóðavettvangi um þessi mál. Og ég vil fá að hugsa það aðeins hvort ég vil taka þetta mál algjörlega af pólitískum vettvangi svo og svo langan tíma eða hvort þm. og stjórnmálamenn eiga að axla þá byrði og ræða málin áfram á þeim vettvöngum þar sem við höfum gert það og fylgjast auðvitað með því sem er að gerast um kjarnorkuvopnalaus svæði. Umræðunni er ekki lokið, athugunum er ekki lokið. Hvort ein embættismannanefnd kemur við hlið annarrar sem starfar - það má vel vera að það sé rétt. Ég ætla ekki að meta það nú en ég vildi að þessar upplýsingar kæmust á framfæri.



Herra forseti. Ég tel það mjög mikilvægt vegna þeirra málsástæðna sem hafa komið hér fram með og á móti þessari þingskapaumræðu að það komi afdráttarlaust fram hjá hæstv. utanrrh. að sá fundur sem hann er nú að fara á sé ekki ákvarðanatökufundur. Það er í fyrsta lagi. Í öðru lagi tel ég það líka mjög mikilvægt að það komi fram hjá honum að hann muni standa fast við þá tillögu sem var samþykkt á Alþingi um afvopnunarmál á s.l. vori, að hann muni ekki taka afstöðu gegn því að skipuð verði embættismannanefnd né heldur með því á þessu stigi. Ég tel mjög mikilvægt að það komi fram að hann muni ekki lýsa yfir andstöðu við það að slík embættismannanefnd verði skipuð.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær fsp. sem voru bornar fram af hv. 3. landsk. þm. til hæstv. utanrrh. og vænti þess að hæstv. ráðherra sjái sér fært að svara þeim áður en þessari þingskapaumræðu lýkur. Ég vil einnig leyfa mér, herra forseti, að taka sérstaklega undir það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. að það getur verið afskaplega óskynsamlegt að setja þessi mál í hendurnar á utanríkisráðuneytunum. Ég er alveg sammála honum um það. Og ég var ekki heldur að gera neina tillögu um slíkt, að það yrði gert einhliða, heldur að utanríkisráðuneytin með sínum embættismönnum fylgdust með þessum málum. En auðvitað gerði þingið það líka því að ég deili alveg skoðunum með hv. 4. þm. Norðurl. v. á því að það væri vægast sagt varasamt og hæpið að ætla utanrrn. að hafa forsjá þessa máls einvörðungu á sínum vegum, jafnvel á undirbúningsstigi. Þar erum við hv. 4. þm. Norðurl. v. sammála. Hér hefur það nokkuð verið gagnrýnt af hv. 5. landsk. þm. og fleirum að í þessum umræðum hafi verið dregin inn efnisleg atriði þeirra mála sem hefur verið tæpt á, þ.e. varðandi kjarnorkuvopnalaus svæði á Norðurlöndum. Og um það er rætt að þm. eigi eingöngu að tala um þingsköp. Þingsköp eru til þess að setja ramma um störf þingsins. Fyrir ákveðnum ákvörðunum varðandi þingsköpin, m.a. utandagskrárumræðu, liggja iðulega efnislegar og pólitískar ástæður og það er óhjákvæmilegt að þm. sem vilja flytja mál geri grein fyrir hinum efnislegu og pólitísku ástæðum með rökum. Hvort sem menn fallast á þau rök eða ekki hljóta þm., sem óska eftir pólitískri umræðu utan dagskrár, að gera grein fyrir sínum rökum efnislega og pólitískt. Það er útilokað að gagnrýna það, eða hvernig hugsa hv. þm. sér að slík umræða fari fram ef hvergi er minnst á efnisleg atriði eða pólitísk atriði? Þingsköpin eru orðin til úr ákveðnum þjóðfélagslegum veruleika, hefð, sögu, eftir starfshætti Alþingis um margra ára bil. Þingsköpin eru ekki orðin til spunnin ofan úr loftinu, til í einhverju vakúmi, tómarúmi. Þau eiga við ákveðin rök að styðjast, svo og beiting þeirra á hverjum tíma. Þess vegna er það í rauninni fráleitt að mínu mati að gera kröfur til þess að þm. ræði um þingsköp og utandagskrárumræður án þess að koma einhvern tíma inn á efnisleg atriði mála til þess að rökstyðja sína afstöðu, eins og ég gerði áðan. Ég hefði sjálfsagt mátt gera það í styttra máli en hefði líka mátt gera það í mikið ítarlegra máli vegna þess að það var margt mjög fróðlegt sem fram kom varðandi afstöðu einstakra flokka á áminnstri ráðstefnu í Kaupmannahöfn en ég taldi ekki viðkunnanlegt að fara að efna til þeirra umræðna í umræðum um þingsköp en væri vissulega ástæða til að taka um það lotu við síðara tækifæri. Og ég veit að hv. þm. Eiður Guðnason veit hvað ég á við. Ég er alveg sammála hv. 2. þm. Norðurl. v. um það að fyrirmæli í þessu efni almennt liggja fyrir. Ég held hins vegar að það væri í samræmi við þann góða anda sem náðist, þegar tillagan var samþykkt samhljóða í fyrra, að þm. ræði í einum hálftíma utan dagskrár um þessi mál áður en hæstv. ráðherra fer á mikilvægan fund. Ég held að það sé í samræmi við það góða samkomulag sem menn þá náðu. Vilja menn spilla því samkomulagi? Eru einhverjir fyrirvarar einhvers staðar hér í þinghúsinu í sambandi við það samkomulag? Eru kannske til aðilar, hv. þm., hér í þessum sölum sem hefðu síður viljað standa að því samkomulagi, eða hvað? Eða vilja menn ekki stuðla að því að unnið sé eftir því af heilum hug svo sem gert var þegar samkomulagið náðist og samþykktin var gerð samhljóða á hv. Alþingi? Ég held að það sé ekki til að styrkja framkvæmd samhljóða þál. um utanríkismál að neita umræðum af því tagi sem hér hefur verið farið fram á. Ég held að við þurfum á öllum sviðum að reyna að stuðla að því að þetta samkomulag og sá andi sem skapaðist í kringum það haldi sem lengst áfram, einnig í næstu skrefum varðandi utanríkismálaumræðu og ákvarðanir á hv. Alþingi Íslendinga. Þess vegna er það rétt sem hæstv. forseti hefur sagt. Auðvitað á að reyna að leita samkomulags í málum af þessu tagi. Það dugir ekki að menn beiti fyrir sig þvergirðingslegum neitunum hver við annan og er ég þá ekki að áfellast forseta frekar en aðra í þessu efni. Við verðum eins og viti bornar manneskjur að reyna að nálgast samkomulag með rökum og gagnrökum og hlýða hvert á annað og bera virðingu fyrir sjónarmiðum hvers annars. Lýðræði er ekki það að bera menn atkvæðum í meiri hluta og skipta mönnum í meiri hluta og minni hluta. Lýðræði er ekki síður það að bera virðingu fyrir sjónarmiðum annarra, að hlýða á þau og sýna þeim fulla tillitssemi hver svo sem þau sjónarmið kann að bera fram. Þetta var örlítil áminning til hv. meiri hl. Alþingis sem ég sagði í fjórum síðustu setningum mínum. Ég held hins vegar að í framhaldi af þessum umræðum sé óhjákvæmilegt að ræða þessi utandagskrármál. Allir hafa lagt sig fram um, hæstv. forseti og hv. þm., að framkvæma þessi nýju þingsköp, gengið allvel, en auðvitað ekki 100%. Þetta verður ekki fullkomið og endanlegt frekar en önnur mannanna verk. Hér höfum við ekki hitt á hina endanlegu fullkomnun í þingsköpum í eitt skipti fyrir öll í þingsögunni. Það er alveg ljóst. Þess vegna hljótum við að mega leyfa okkur að efast og velta því fyrir okkur hvort ekki er nauðsynlegt að skýra einhverja þætti þessara mála aðeins nánar. Reynslan í vetur er sú að það sé nauðsynlegt að skoða þessa þætti aðeins betur. Og svo að lokum þetta, herra forseti: Ég mun gera ráðstafanir til þess að fá yfirlit yfir tilefni utandagskrár umræðna á undanförnum árum. Ég hygg að það yrði fróðlegt fyrir alþm. að fá að hafa það yfirlit fyrir framan sig þannig að menn gætu áttað sig á því af hvaða tilefnum utandagskrárumræður hófust. Ég veit að við erum nú að vinna úr nýjum þingsköpum, en hitt er ljóst að tilefni utandagskrárumræðna hér á árum áður hefur oft og iðulega, leyfi ég mér að segja, herra forseti, í fullri vinsemd, verið minna en það sem nú hefur verið nefnt af allri hógværð af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 3. þm. Reykv. talar um að það sé ástæða að athuga um framkvæmd þingskapa. Efst í huga forseta nú er að athuga framkvæmd á umræðum um þingsköp. Það er greinilegt að þær umræður, sem hér hafa farið fram í dag, hafa farið út fyrir eðlileg mörk um umræður um þingsköp vegna þess, sem forseti hefur áður tekið fram í upphafi þessarar umræðu, að það er ekki ætlast til þess að þá séu efnislegar umræður. Ef það er svo að forseti hafnar óskum um utandagskrárumræður um tiltekið efni, en svo eru umræður engu að síður um það sama efni sem umræða um þingsköp, þá sjá allir að það er verið að fara í kringum ákvæði þingskapa. Það skal tekið fram að forseti mun ræða þessa framkvæmd við formenn þingflokka. Og ég veit að formenn allra þingflokka og allir hv. þm. hljóta að vilja stuðla að því að sem eðlilegust framkvæmd sé á þeim þætti þingskapa sem varðar umræður um þingsköp sem að sjálfsögðu eru mjög þýðingarmiklar og þýðingarmikið að þær geti átt sér stað. Hv. 3. þm. Reykv. vék að því að það væri fróðlegt að sjá tilefni til utandagskrárumræðna á undanförnum árum. Ég tek undir það. Er ekkert á móti því. En þær upplýsingar sem út úr því koma kveða ekki á um það hvort forsetaúrskurður hefur verið réttur í því tilfelli, sem er tilefni að þessum umræðum, eða ekki.



Herra forseti. Ástæður fyrir því að ég kveð mér hér aftur hljóðs eru fyrst og fremst orð hv. 4. þm. Norðurl. v. í sambandi við umfjöllun um þetta efni á fundi utanrmn. í gær. Ég tók það fram þegar þessi mál voru þar rædd undir lok fundar að ég áskildi mér allan rétt til að taka þessi mál þó ég væri ekki með tillögu á þessari stundu, enda nýbúið að dreifa dönskum tillögutexta á fundi nefndarinnar og málið lítið rætt á þeim vettvangi. Það þarf því ekkert að koma hv. þm. og ágætum formanni utanrmn. á óvart að ég bar fram beiðni um að þessi mál yrðu rædd í þinginu. Ég vil líka, herra forseti, nefna það að ég tel ekki að menn læsi mál inni gagnvart þinginu þó þau séu til meðferðar á vettvangi utanrmn. og hafi þar sinn eðlilega framgang. Það er að sjálfsögðu á sínum stað og þar hefur mönnum tekist að taka á mikilsverðum málum og stilla saman ólík sjónarmið, oft fyrir ágæta tilstuðlan núverandi formanns nefndarinnar. En þetta vildi ég sem sagt skýra og ég nefni sem dæmi að hér var rætt um málefni erlendra sendiráða á fyrri fundi Sþ. í dag, málefni sem hefur verið til umræðu á vettvangi utanrmn. og þar sem ráðherra gerir ráð fyrir að greina frekar frá slíku máli. Þannig er um fjölmörg efni að þau berast að sjálfsögðu inn í umræðu í þingsölum þó þau séu til meðferðar í einni af nefndum þingsins. Ég vænti þess, herra forseti, að umræðan hér um þingsköp verði til þess að treysta undirstöðu og framkvæmd þingskapanna og á það vil ég leggja áherslu að það geti orðið niðurstaðan af þessum orðaskiptum.



Herra forseti. Vegna orða sem féllu hér fyrr í umræðunum hjá hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur, 3. landsk. þm., og 3. þm. Reykv. Svavari Gestssyni vil ég taka fram að ég vil ekki væna utanrrh. um að hann standi ekki við samþykkt Alþingis. Ég held það þurfi alls ekki að krefja hann um svör eða játningar í því efni. Að sjálfsögðu stendur utanrrh. við samþykkt Alþingis, hefur áreiðanlega aldrei dottið annað í hug og kæmist heldur ekki upp með það, jafnvel þó svo honum dytti það í hug sem náttúrlega verður aldrei. Það er ábyggilegt að hann kemur ekki til með að hrófla við þeirri samþykkt. Ég er nokkuð á svipaðri skoðun og formaður utanrmn. og 3. þm. Reykv. að því leyti til að ég er ekki viss um að rétt sé að taka þetta mál úr höndum stjórnmálamanna eða færa það yfir í hendur embættismanna nema þá að því leyti sem við þurfum á sérfræðiþekkingu að halda frá embættismönnum. Ég held að þetta mál sé þess eðlis að það beri að leiða það pólitískt og ég er feiminn við að sleppa því um of í hendur embættismanna. Ég tel því að það sé mikið umhugsunarefni áður en menn taka það skref. Það liggur alveg ljóst fyrir að það verður ekki tekin endanleg ákvörðun um þetta mál í Stokkhólmi og ef að því ræki vona ég að hæstv. utanrrh. Íslands biðji um frestun á málinu samkvæmt því sem orð féllu í utanrmn. í gær. Að endingu þetta: Þetta hefur verið fróðleg umræða nokkuð um utanríkismál og þingsköp, hefur spunnist fullt eins mikið um utanríkismál og þingsköp. Ég held að umræður um utanríkismál séu mjög mikilvægar og við mættum gjarnan ræða utanríkismál ítarlegar en við gerum. Þó er utanríkismálaumræða að færast á skynsamlegra og betra plan en hún var á þegar ég kynntist henni fyrst í sölum Alþingis. Við eigum eftir mjög mikilvægar utanríkismálaumræður, ekki eina heldur væntanlega fleiri, hér á þinginu og við getum geymt nestið þangað til og þurfum ekki að eyða því í þingskapaumræðu. Það er eftir að ræða skýrslu utanrrh. sem mér hefur því miður ekki gefist tími til að lesa en ég veit að verður verulegt umræðuefni. Í utanrmn. liggja enn fremur till. fyrir um ýmis utanríkismál, þar á meðal ein, sem ég er 1. flutningsmaður að, um samnorræna afstöðu til frystingar kjarnorkuvopna. Þessi till. hlýtur að koma frá utanrmn. og þá gefst tækifæri til ítarlegrar umræðu og skoðanaskipta um afvopnunarmál. Og ég vona nú að þessari þingskapaumræðu geti farið að ljúka.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til að leiðrétta ákveðinn misskilning sem mér fannst koma fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. v. varðandi þessa norrænu embættismannanefnd á vegum utanrrn. Ég held að engum manni detti í hug að taka þetta úr höndum þjóðþinganna, en hins vegar er eðlilegt að þessi mál verði rædd og könnuð á báðum stöðum þannig að það sé í einhverjum takti. Ég vil benda á að hæstv. forseti hefur lýst því yfir að hann vilji taka til endurskoðunar reglur um þingskapaumræður, það er mikil yfirlýsing, og hann hyggist ræða það mál við formenn þingflokkanna. Ég held að það sé mál sem þurfi vandlegrar skoðunar við og þar þurfi menn að leita samkomulags og lausna í stað þess að menn reyni að bera þar hvern annan atkvæðum. Það er rétt, sem hæstv. forseti segir, að þau mál má auðvitað ræða og er eðlilegt að ræða, eins og utandagskrárumræðurnar og þingsköpin í heild. M.a. tel ég að það eigi að ræða hlut stjórnarandstöðunnar að stjórn þingsins. Þannig háttar til að stjórnarandstaðan tilnefnir í hóp forseta varaforseta í báðum deildum og sameinuðu þingi og ég hygg að ákvarðanir um hin veigamestu mál í þinghaldinu séu iðulega teknar án þess að um sé að ræða samráð við þessa varaforseta. Þess vegna hlýtur stjórnarandstaðan á hverjum tíma, ég vil alla vega segja það fyrir mig, að velta því fyrir sér hve langt eigi að ganga í þessu efni þegar um lítið eða takmarkað samráð er að ræða í hinum veigamestu úrslitamálum og að varaforsetar hafa lítið hlutverk annað en að hlaupa í stólinn við og við, hinn virðulega forsetastól, til að leysa forseta af þegar hann þarf að gegna mikilvægum erindum. Öll þessi mál hljóta þingflokkarnir að skoða mjög vandlega, eins og hæstv. forseti hefur hér bent á varðandi þingskapaumræðuna sérstaklega.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 3. þm. Reykv. vék að því sem forseti sagði um athugun á framkvæmd umræðu um þingsköp. Til þess að leiðrétta misskilning ef kynni að vera: Forseti hefur ekki gert ráð fyrir því að það væri hægt að setja ákvæði í þingsköp um þetta atriði. Þarna er um framkvæmdaratriði að ræða og það er það sem er ástæða til að ræða við formenn þingflokka. Hv. þm. virtist gera því skóna að það skorti á samráð við stjórnarandstöðuna um stjórn þingsins og kannske lá það í orðunum að það væri frekar nú en áður. Það skal tekið fram að það hefur verið leitast við af hálfu forseta að hafa reglubundna fundi með formönnum þingflokka þar sem formenn allra þingflokka eru og hafa reglubundna fundi þar sem varaforsetar eru þannig að hafa sem best samráð við stjórnarandstöðuna. Í huga forseta er við framkvæmd þinghaldsins engin spurning um stjórn og stjórnarandstöðu. Það eru allir jafnir. Og með því að þessi athugasemd kemur fram í umræðum vegna neitunar á umræðum utan dagskrár skal það tekið fram að fram hafa farið á þessu þingi 18 umræður utan dagskrár. Það hafa farið fram tólf skv. 1. málsgr. 32. gr. og það hafa farið fram sex skv. 2. málsgr. 32. gr. Það hefur ekki hallað á stjórnarandstöðuna í þessu efni. Af tólf umræðum sem hafa farið fram skv. 32. gr. 1. málsgr. hafa sjö verið að frumkvæði flokks hv. 3. þm. Reykv. og af sex sem hafa farið fram skv. 2. málsgr. 32. gr. hafa fjórar farið fram að frumkvæði þm. flokks hv. 3. þm. Reykv. Þetta er ekki sagt í þeirri meiningu að þetta sé eitthvað óeðlilegt. Það hefur verið fullkomin ástæða fyrir að leyfa þessar umræður. En ég vænti þess að við framkvæmd þessara mála sé forseti ekki vændur um það að líta á málin eftir því hvort stjórnarandstöðuþingmenn eiga í hlut eða stjórnarþingmenn.



Aðeins örfá orð, herra forseti, vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. v. Ég var ekki að efast um heiðarleika hæstv. utanrrh., að hann mundi standa við þá samþykkt sem Alþingi hefur þegar gert, heldur tel ég það rétt í þessari umræðu að skoðun hans komi afdráttarlaust í ljós hér.



Herra forseti. Ég get undirstrikað allt sem hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði varðandi fsp. hv. 3. landsk. þm. Utanrrh. mun að sjálfsögðu standa við orð sín frá fundi utanrmn. í gær og meðan Alþingi ekki breytir sinni samþykkt stendur hún.



Herra forseti. Í þáltill. á þskj. 699 fer ríkisstj. þess á leit við Alþingi að Alþingi heimili fullgildingu svonefndrar Torremolinosalþjóðasamþykktar frá 2. apríl 1977 um öryggi fiskiskipa. Alþjóðasamþykktin, sem hér um ræðir, er fyrsti milliríkjasamningurinn sem gerður hefur verið á vegum Alþjóðasiglingamálstofnunarinnar sérstaklega um fiskiskip. Samþykktin er árangur 15 ára starfs nefndar sem einmitt Íslendingur, Hjálmar R. Bárðarson fyrrv. siglingamálastjóri, veitti forstöðu. Í viðauka við samþykktina eru reglur um smíði og búnað fiskiskipa. Flest ákvæði þeirra hafa nú þegar verið sett inn í íslenskar reglur, t.d. reglur um stöðugleika og öryggi fiskiskipa. Íslenskar reglur um radíóbúnað og fjarskipti ganga lengra en ákvæði samþykktarinnar. Æskilegt hefði verið að fullgilda samninginn fyrr, en þýðing samþykktarinnar yfir á íslensku krafðist mikillar vinnu sem aðeins var unnt að inna af hendi í hjáverkum viðkomandi embættismanna. Ríkisstj. telur nú rétt að samþykktin verði fullgilt sem allra fyrst. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að till. verði vísað til síðari umr. og hv. allshn. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Með þáltill. þessari fer ríkisstj. þess á leit að Alþingi heimili fullgildingu samnings frá 14. júlí 1967 um stofnun Alþjóðahugverkastofnunar og þar með aðild Íslands að þeirri stofnun. Alþjóðahugverkastofnunin er ein þeirra örfáu sérstofnana Sameinuðu þjóðanna sem Ísland er ekki aðili að. Hún hóf starfsemi sína árið 1970 á grundvelli stofnsamnings frá 1967. Aðalverkefni hennar er að annast framkvæmd Bernarsáttmálans til verndunar á bókmenntum og listaverkum og Parísarsamnings um vernd eignaréttinda á sviði iðnaðar. Með aðild að þessari stofnun verður hægt að taka virkari þátt í samstarfi um verndun höfundaréttar og eignarréttinda á sviði iðnaðar. Embættismenn stofnunarinnar hafa lagt mikla áherslu á aðild Íslands, en aðildin hefur engan aukakostnað í för með sér þar sem starfsemin er fjármögnuð að verulegu leyti með framlögum vegna Bernarsáttmálans og Parísarsamningsins. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að till. verði vísað að lokinni þessari umræðu til síðari umræðu og hv. utanrmn. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um endurskoðun laga um innflutning búfjár sem ég er 1. flm. að, en flyt ásamt hv. 5. þm. Vesturl. Davíð Aðalsteinssyni. Till. er á þá leið að Alþingi ályktar að fela landbrh. að skipa nú þegar nefnd sem hafi það hlutverk að endurskoða lög um innflutning búfjár sem eru frá árinu 1962. Endurskoðun laganna taki mið af þeim breytingum sem orðið hafa á tækni við flutning erfðaefnis búfjár og athuguð verði sérstaklega sú grein laganna sem varðar tegundir nautgripa sem innflutningur er heimill á. Nefndin ljúki störfum fyrir 1. okt. n.k. Eins og segir í grg. till. felur hún í sér tvö meginatriði sem endurskoðun laganna á að stefna að. Það er í fyrsta lagi að nútímatækni sé notuð til að ná skjótum árangri í ræktun nautgripa án þess að slakað sé á kröfum um sóttvarnir, en í öðru lagi að leyfilegt verði að flytja inn fleiri kyn af nautgripum en Galloway-nautgripi, en nú er aðeins heimilt að flytja þá tegund inn eða rækta hana upp hérlendis. Það má spyrja að því hvers vegna og af hvaða hvötum þessi till. sé flutt. Ég vildi, þegar ég mæli fyrir henni, hafa örfá orð um hvers vegna álitlegt er að beita aðferðinni að nota frjóvguð egg í stað sæðisinnflutnings. Hagkvæmnin er fólgin í tafarlausum árangri. Hreinn gripur fæst strax við fyrsta burð og því kemur hreinræktaður gripur til notkunar hjá bændum ári síðar. Gæti kjöt af þessum grip verið komið á borð neytandans um 27 mánuðum þar á eftir. Þess má geta að ræktun hreinna gripa með sæðisflutningum tekur um tíu ár. Það er vert að benda á að lögin sem heimila innflutning eru frá 1962 og enn eru hreinræktuð naut ekki orðin að veruleika í sóttvarnastöðinni í Hrísey. Þessi leið er mjög kostnaðarsöm vegna hins langa tíma og hins mikla fjölda gripa sem ræktunin krefst. Þá kem ég að því atriði að það er aðeins leyfilegt að rækta hér upp eitt kyn af nautgripum sem er Galloway-kyn. Skýrslur sýna að Galloway-kynið er með seinvöxnustu kynjum sem notuð eru. Galloway-hálfblendingar út af íslenskum kúm ná ekki nægilegum sláturþunga fullvaxnir. Þetta gerir það að verkum að hvert kjötkíló er óþarflega dýrt í framleiðslu. Það má geta þess að önnur kyn, eins og Hereford-kyn, ná meiri kjötþunga eftir sama tíma og gefa af sér stærri vöðva, en það eru einmitt þessir stóru vöðvar sem markaðurinn biður um. Till. þessi er í sjálfu sér mjög einföld. Hún hljóðar upp á það að ráðherra skipi nefnd til að endurskoða lögin og rýmka þau ákvæði sem fjalla um þau tvö atriði sem ég hef rakið. Þetta verk ætti að vera hægt að vinna í sumar þannig að það væri hægt að taka tillögur nefndarinnar fyrir á næsta þingi í formi lagafrv. Þessi till. er flutt í þeim tilgangi að stuðla að því að rýmka löggjöf á þann hátt að fyllstu hagkvæmni verði hægt að koma við í nautgriparæktinni án þess þó að slakað sé nokkuð á öryggiskröfum. Allt bendir til þess að með þessum hætti sé hægt að framleiða fjölbreyttari vöru, fjölbreyttara nautakjöt með minni tilkostnaði og það er einmitt það sem markaðurinn þarfnast. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þessa till., en óska eftir að að lokinni þessari umræðu verði henni vísað til 2. umr. og atvmn. Umr. (atkvgr.) frestað.