Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mótmæli því að þessu máli sé vísað til félmn. Ég held að það hljóti að vera lýðum ljóst að þessu máli ætti að vísa til hv. allshn. Hér er um að ræða mál sem falla hiklaust undir þá nefnd. Ég vil gera það að till. minni að hv. þingdeild greiði um það atkv. til hvorrar nefndar málinu verði vísað. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðh. hafi þarna verið að hugsa til þess að tekjur af erfðafjárskatti renni til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, sem vissulega heyrir undir hans rn., en þarna er um að ræða tvö mál í raun og veru. Eitt er hvert tekjurnar af skattinum renna, annað hvar frv. og lagabreytingar um skattinn sjálfan eiga heima. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. forseta eða þd. hvort ekki væri eðlilegra að málið færi til hv. allshn. og legg það til.



Herra forseti. Út af þessari aths. tel ég rétt að upplýsa að þetta mál heyrir undir félmrn. og hefur gert frá fyrstu tíð og þar af leiðandi heyrir þetta undir félmn. Ég óska þess að ekki verði farið að breyta þeirri venju sem er skv. gildandi lögum. Frv. er samið af félmrn. og lagt fram í nafni þess.



Herra forseti. Mig langar að halda áfram þessum umr. Hæstv. ráðh. segir að erfðafjárskattur hafi alltaf heyrt undir félmrn. Við getum þá deilt um hvort málið heyri ekki alveg eins undir heilbrmrn. þar sem Tryggingastofnun ríkisins hefur alla tíð farið með eða öllu heldur tryggingaráð úthlutanir á erfðafjárskatti. Ég skal viðurkenna að ég er ekki svo þingvön og fróð að ég viti nákvæmlega hvar þetta mál ætti heima, en ég held að þarna orki nokkuð tvímælis. Hér er um að ræða, ef þetta frv. yrði að lögum, verulegt tekjutap fyrir Framkvæmdasjóð fatlaðra og þar með að ég ætla ríkissjóð. Þegar ég spurði hæstv. ráðh. í umr. hvernig stæði til að bæta þetta tekjutap upplýsti hann að það mundi verða ríkissjóður sem bætti. Það er ekki nema gott um það að segja, en þá má líka spyrja: Á þetta ekki bara heima í fjh.- og viðskn.? Ég held að í öllum tilfellum eigi þetta alls ekki heima í félmn., en vil biðja mér þingfróðari menn að segja sitt álit á því



Herra forseti. Ég vil mótmæla ummælum sem hv. þm. lætur hér falla. Ég hef aldrei sagt að það ætti að bæta ríkissjóði tekjutap. Ég gaf upplýsingar um það við framsögu málsins, upplýsingar sem komu frá hagsýslustofnun, að þessi breyting, sem frv. hefði í för með sér, gæti þýtt allt að 11 millj. tekjutap á þessum skatti, en ég upplýsti jafnframt hvernig hefur verið með þennan skatt farið. Það er engin ástæða til að vefengja að hægt sé að koma í veg fyrir að tekjur sem eiga að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra minnki í sambandi við meðferð þessa máls. Það verður séð um að svo verði ekki og það eru möguleikar til þess í frv. miðað við það tekjumagn sem það á að gefa. Jafnframt vil ég benda hv. þm. á að ef hún les yfir frv. kemur fram í nokkuð mörgum greinum að félmrh. hefur með meðferð málsins að gera, bæði í sambandi við reglugerðir og annað, eins og er í sambandi við gildandi lög um erfðafjárskatt og erfðafjársjóð.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 100 frá 31. des. 1974, um Hitaveitu Suðurnesja, en þeim lögum var áður breytt með lögum nr. 26 frá 1980. Með frv. þessu er lagt til að breytt verði tilgangsákvæði laganna á þann veg að hitaveitan geti tekið að sér alla orkuframleiðslu og orkudreifingu á svæði hennar. Þá er lagt til að iðnrh. verði veitt heimild til að veita fyrirtækinu einkaleyfi til að starfrækja rafveitu á starfssvæði hennar eftir því sem um semst við einstök sveitarfélög og ríkissjóð um yfirtöku á rafveitukerfum. Í ákvæði til bráðabirgða er nánar kveðið á um sölu rafveitukerfa ríkissjóðs og sveitarfélaganna á Suðurnesjum til hitaveitunnar. Alþingi ályktaði 3. maí 1982 að fela ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd til að semja frv. til l. um Orkubú Suðurnesja. Nefndin var skipuð 11. ágúst 1982 og kom saman til fyrsta fundar 27. jan. 1983. Áður en hún lauk störfum komu upp breytt viðhorf og var talið hagkvæmara að fela Hitaveitu Suðurnesja hlutverk orkubús á starfssvæði sínu heldur en að stofna fyrirtæki með nýju nafni, er tæki við rekstri og eignum Hitaveitu Suðurnesja jafnframt því að yfirtaka raforkuvirki og veitur á Suðurnesjum. Þess var því ekki óskað, að nefndin lyki gerð frv. til l. um Orkubú Suðurnesja. Með lögum nr. 100 31. des. 1974 var ákveðið að stofna Hitaveitu Suðurnesja, sem hafa skyldi það markmið að virkja jarðhita í Svartsengi við Grindavík eða annars staðar á Reykjanesi, reisa þar varmaskiptistöðvar og leggja aðveituæðar til þéttbýliskjarna á suðurnesjum, leggja dreifikerfi og annast sölu á heitu vatni til notenda. Eignaraðild að fyrirtækinu var ákveðin á þann veg, að sveitarfélögin sjö á Suðurnesjum skyldu eiga 60% en ríkið 40%. Með lögum nr. 26 frá 9. maí 1980 var lögum um Hitaveitu Suðurnesja breytt á þann veg að fyrirtækinu var heimilað að reisa og reka raforkuver og reka flutningslínu til að tengja orkuverið við orkuflutningskerfi Suðurnesja. Í grg. með frv. þessu er tafla yfir raforkusölu á Suðurnesjunum árin 1978–1983. Eins og fram kemur í þeirri töflu hefur raforkusala frá Hitaveitu Suðurnesja numið um fjórðungi af raforkunotkun á Suðurnesjum árin 1981, 1982 og 1983. Telja verður óeðlilegt að veittar séu virkjunarheimildir í sérlögum. Því er í frv. þessu ekki gert ráð fyrir sérstakri heimild til iðnrh. að leyfa Hitaveitu Suðurnesja frekari virkjun og framleiðslu raforku, enda er slík almenn heimild í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 60 4. júní 1981, um raforkuver. Við veitingu leyfis til hitaveitunnar verður að sjálfsögðu hugað að hagkvæmni í heildarrekstri raforkukerfisins í samræmi við nýnefnda 1. gr. laga nr. 60 frá 1981. Þá ber enn fremur að minna á nýsamþykkt lög um Landsvirkjun, en skv. 2. tölul. 2. gr. þeirra laga er það hlutverk Landsvirkjunar að byggja og reka raforkuver og meginstofnlínukerfi landsins. Tryggja þarf sérstaklega eðlilegan samrekstur raforkuvera hitaveitunnar við rekstur Landsvirkjunar. Skv. 13. gr. laga um Landsvirkjun skal fyrirtækið gera samrekstrarsamninga við aðra raforkuframleiðendur sem tengjast stofnlínukerfi fyrirtækisins. Skv. ársskýrslu Hitaveitu Suðurnesja fyrir starfsárið 1983, sem lögð var fram á aðalfundi fyrirtækisins þann 30. mars s. l., varð á árinu 1983 talsverður halli á rekstri fyrirtækisins, eins og reyndar hefur verið á hverju ári síðan rekstur hófst. Tapið 1983 varð 97.4 millj. kr. og höfðu þá verið afskrifaðar tæpar 53 millj. kr. af gengisjöfnunarreikningi. Tapið 1982 var 78.3 millj. kr., sem uppfært til verðlags í des. 1983 væri 121.4 millj. kr. Tapið á sambærilegu verðlagi hefur því lækkað um 24 millj. kr. Þá er bent á verulega aukningu hagnaðar án fjármunatekna og gjalda eða 95.5 millj. kr. í stað 3.4 millj. kr. og er 1983 fyrsta árið í sögu fyrirtækisins sem skilar veltufé frá rekstri. Þá er vert að geta þess að nú hafa verið afskrifuð tæp 19% af heildarstofnkostnaði fyrirtækisins eða 302.1 millj. kr. af 1615.2 millj. kr. Hvað varðar næstu ár má geta þess að í samþykktri fjárhagsáætlun Hitaveitu Suðurnesja fyrir árið 1984 er gert ráð fyrir nokkurn veginn hallalausum rekstri að undanskildri afskrift gengisjöfnunarreiknings. Árið 1985 ætti greiðslustaða fyrirtækisins að verða góð, en árið 1986–1988 erfið því að þá koma afborganir lána til með að falla á af fullum þunga. Í árslok var dreifikerfi hitaveitunnar samtals um 242 km að lengd. Rafveitukerfi þau sem Rafmagnsveitur ríkisins eiga og áformað er að selja eru eftirfarandi: Tvær háspennulínur frá aðveitustöð Landsvirkjunar við Elliðaár til aðveitustöðvar í Ytri-Njarðvík. Önnur línan er með 33 kílóvolta spennu. Hún kemur við í aðveitustöð við Voga, en aðallínan liggur áfram til Njarðvíkur. Þessi lína var lögð á árunum 1946–1947. Hin línan er 66 kílóvolta lína lögð árið 1958. Hún liggur samhliða þeirri fyrri að mestu leyti, en greinist ekki fyrr en við aðveitustöðina í Njarðvík. Þaðan liggur lína að riðbreytistöð á Keflavíkurflugvelli sem einnig er í eigu Rafmagnsveitna ríkisins. Þá eiga Rafmagnsveitur ríkisins 33 kílóvolta línur frá aðveitustöðinni í Njarðvík til Sandgerðis, Garðs og Hafna. Enn fremur er sjálft dreifikerfið í Höfnum í eigu Rafmagnsveitnanna. Ekki verður hér gerð tilraun til að leggja mat á verðmæti eigna þessara, enda er það samningsatriði eða þá háð mati gerðardóms skv. frv. Starfandi eru á Suðurnesjum sex sveitarfélagarafveitur: Í Keflavík, Njarðvík, Grindavík, Miðneshreppi, Gerðahreppi og Vatnsleysustrandarhreppi. Verður það að teljast samningsatriði hitaveitunnar og sveitarfélaganna hvort og þá hvernig yfirtaka á rafveitukerfum þeirra fari fram. Í frv. er gert ráð fyrir að þetta geti gerst með tvennum hætti: Í fyrsta lagi að rafveiturnar verði seldar hitaveitunni. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að sveitarfélögin geti lagt þau fram sem stofnframlög til hitaveitunnar og mundi þá eignarhlutdeild eigenda breytast í samræmi við það. Ef síðari leiðin yrði farin mundi eignarhlutur ríkisins minnka, sem er til að mynda tilgangur og afstaða núv. iðnrh. Ekki er rétt að spá neinu um hvernig samningum um yfirtöku á rafveitukerfum muni vinda fram. Hins vegar er hér um flókna samningsgerð að ræða, sem búast má við að taki nokkurn tíma. Jafnframt er hugsanlegt að yfirtakan fari fram í áföngum á næstu árum. Verði frv. þetta að lögum mun ég greiða fyrir því af ríkisins hálfu að samningar takist og ég trúi því að sveitarfélögin á Suðurnesjum muni gera slíkt hið sama. Með hliðsjón af hagkvæmni sameiningar rafveitnanna á svæðinu og samreksturs þeirra og hitaveitunnar treysti ég að svo verði. Herra forseti. Ég vil að þessari framsögu lokinni leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 51 frá 20. apríl 1953, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Það er alkunna að orðið hafa miklir erfiðleikar í sjávarútvegi að undanförnu. Fyrir því eru margar ástæður sem ekki er hægt að rekja hér, en þær eru helstar fyrir utan almennan aflabrest að olía hefur hækkað mjög á heimsmörkuðum á síðasta áratug. Samhliða því hafa vextir og fjármagnskostnaður einnig hækkað mjög verulega alls staðar í heiminum. Einnig er vert að geta þess að það er ekki síst verðbólgan og á margan hátt óhagstæð gengisþróun fyrir útgerðina sem hefur valdið því að þessi vandamál hafa aukist stig af stigi. Á s. l. vori var þessi vandi mjög mikill og þá voru gerðar ráðstafanir til þess að forða verstu áföllunum. Það sem fyrst og fremst var þá gert var að dregið var úr þessari miklu verðbólguþróun. Þessi verðbólga hefur trúlega verið mesti fjandi sjávarútvegsins að undanförnu. Jafnframt þessu hefur verið reynt að taka á vanda sjávarútvegsins eftir því sem tök hafa verið á, en hann er ekki aðeins fjárhagslegur heldur er hér einnig um skipulagsvanda að ræða. Þegar birtar voru tölur um hugsanleg aflabrögð á árinu 1984 á s. l. hausti var þessi vandi enn meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Vissulega var úr vöndu að ráða hvernig fram úr því skyldi komist á árinu 1984. Í framhaldi af því var breytt um fiskveiðistefnu eins og kunnugt er og hér hefur verið rætt og ég skal ekki gera að umtalsefni við þessar umr. Fiskverð var ákveðið í byrjun febr. við mjög erfiðar aðstæður og svokallað kvótakerfi tekið upp fyrir árið 1984. Í þessu sambandi vil ég minna á að við fiskverðsákvörðun 10. febr. 1984 var gefin út fréttatilkynning frá sjútvrn. sem ég vildi vitna til, með leyfi hæstv. forseta, en hún er svohljóðandi: „Í tengslum við ákvörðun fiskverðs fyrir tímabilið 1. febr. til 31. maí og samningu reglugerðar um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984 eru áformaðar ýmsar ráðstafanir til þess að bæta afkomu og fjárhagslegt skipulag sjávarútvegsins og stuðla að sanngjarnri og skynsamlegri tekjuskiptingu innan hans. Meginatriði eru þessi: 1. Skuldbreyting útgerðarskulda eftir almennum reglum þannig að áhvílandi skuldum, hvort sem þær eru í skilum eða vanskilum allt að 90% af vátryggingarverðmæti skipanna, verði breytt í lán sem hefur jafnlangan lánstíma og upphaflegu stofnlánin að viðbættu minnst einu en mest 7 árum og ræðst lengingin af hlutfalli áhvílandi skulda. Lánskjörum verði breytt þannig að greiðslubyrði lækki verulega á næstu árum og dreifist sem jafnast yfir lánstímann. Auk þess verði lausaskuldum útvegsins breytt í lengri lán innan vissra marka. 2. Kostnaðarhlutdeild utan skipta skv. brbl. nr. 55/1983 haldist óbreytt en til skipta komi 2% af henni í viðbót við fyrri skiptahlut áhafna. 3. Bætur úr hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs verði með sérstökum hætti árið 1984 þannig að vegna hins almenna og alvarlega aflabrests, sem fyrirsjáanlegur er 1984, verði greiddar sérstakar bætur af tekjum og eignum deildarinnar sem nemi 4% af öllu aflaverðmæti miðað við skiptaverð. Bætur þessar greiðist inn á reikning hvers skips hjá Stofnfjársjóði fiskiskipa, sbr. lög nr. 4/1976. Bæturnar komi í stað allra bótagreiðslna almennu deildar sjóðsins 1984 og komi ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna.“ Í fjórða lagi er í þessari fréttatilkynningu fjallað um áhafnadeild Aflatryggingasjóðs en þar er gert ráð fyrir að hann fái til ráðstöfunar á árinu 1984 ríkisframlagið til Aflatryggingasjóðs, sem er 18.6 millj. kr. auk síns venjulega tekjustofns af útflutningsgjaldi. Þetta verði gert til þess að deildin geti aukið greiðslur fæðispeninga og einnig til þess að hún geti greitt úr fjárhagsörðugleikum sjómanna sem upp kynnu að koma vegna þess að útgerð skipa stöðvast vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984. Í fimmta lagi er fjallað í fréttatilkynningunni um útflutningsgjald af saltfiski. Frv. það sem hér er flutt kemur í beinu framhaldi af þeim fyrirheitum sem gefin voru við fiskverðsákvörðun í febrúarmánuði. Þar er gert ráð fyrir því að breyta greiðslum úr Aflatryggingasjóði á árinu 1984 meðan það sérstaka ástand, sem hér hefur skapast, varir. Hér er um tímabundna ráðstöfun að ræða og ég vil leggja á það áherslu að hér er ekki verið að leggja til að farið verði með Aflatryggingasjóð með þessum hætti um alla framtíð heldur aðeins á árinu 1984. Hitt vil ég hins vegar leggja áherslu á að ég tel nauðsynlegt að breyta því fyrirkomulagi sem áður hefur verið þótt það fyrirkomulag, sem hér er tekið upp fyrir árið 1984, eigi ekki að gilda um alta framtíð. Í þessu sambandi vil ég vitna til álits ráðgjafarnefndar um sjávarútvegsmál. Þann 16. mars 1984 kom eftirfarandi fram í þeirri ráðgjafarnefnd um þetta tiltekna frv. og tel ég rétt að það komi hér fram. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Skoðanir eru skiptar í n. um þetta mál. Fulltrúar sjómanna telja eðlilegt að sjómenn fái hlut í þeirri 4% greiðslu á skiptaverðmæti úr Aflatryggingasjóði sem ráðgerð er með frv. og eru því andvígir till. frv. eins og hún er nú. Hins vegar er ekki ágreiningur um það að sérstök ástæða sé nú til þess að beita Aflatryggingasjóði með öðrum hætti en verið hefur. Dregið verði úr þeirri millifærslu milli skipa og útgerðargreina sem starfsemi hans hefur valdið en aukin áhersla lögð á að jafna milli ára eftir aflabrögðum í heild. Þá telja fulltrúar sjómanna orka tvímælis að tillögur frv. um starfsemi áhafnadeildar feli í sér verulega eflingu hennar er dugi til þess að gera meira en að hækka fæðispeningagreiðslur. Nm. eru sammála um að benda á að æskilegt sé að skipuð verði sérstök þriggja manna nefnd til þess að gera till. um reglur þær sem frv. gerir ráð fyrir að sjútvrn. setji með ráðstöfun fjár úr áhafnadeild bæði til fæðispeninga og ráðstafanir í þágu sjómanna. Nefnd þessi ætti að vera þannig skipuð að samtök sjómanna nefni einn mann, samtök útvegsmanna annan, ráðh. nefni formann án tilnefningar. Þá er á það bent að meðal þeirra vandamála sem fylgt gætu þorskaflabresti og sóknarminnkun vegna nýrrar fiskveiðistjórnar sé að sjómannafrádráttur, sem miðast við úthaldsdagafjölda, rýrni á næsta ári og komi sú rýrnun ofan á rýrnun tekna sjómanna vegna aflamissis. Leita þarf leiða til þess að leysa úr þessum vanda og létta greiðslubyrði sjómanna af sköttum sem miðast við tekjur fyrra árs.“ Ég vil taka það fram vegna þess sem kemur m. a. fram í þessu áliti að því hefur verið mjög haldið á loft að sjómenn hafi fengið hlutdeild í greiðslum úr Aflatryggingasjóði. Að mínu mati er rangt að halda slíku fram vegna þess að bætur þessar hafa alfarið runnið til útgerðar, en útgerð hefur síðan greitt sjómönnum kauptryggingu, í það minnsta þegar um aflabrest er að ræða. Hins vegar má halda því fram að með því hafi verið meiri trygging fyrir því að sjómenn fengju laun sín greidd. Hins vegar er á engan hátt með þessari ráðstöfun breytt þeim skiptareglum sem þar eru í gildi. Hins vegar er ein undantekning frá þessu. Það var þegar loðnubrestur varð hér mikill, þá fengu sjómenn hlutdeild í greiðslum frá Aflatryggingasjóði. Það ætti ekki að dyljast nemum að þessar ráðstafanir treysta í nokkru afkomu útgerðarinnar og þar með getu hennar til að greiða aflahluti og kauptryggingu. Það er því í þessu eins og öðru ekki eingöngu um hagsmunamál útgerðaraðila að ræða heldur er það að sjálfsögðu einnig mál fyrir sjómannastéttina að útvegurinn sé svo staddur fjárhagslega að hann geti bærilega staðið í skilum með aflahluti. Hitt er svo allt annað mál að kjör sjómanna eru ekki sérlega góð og því er sjálfsagt að halda á loft. En mér finnst óþarft að gera það með þeim hætti að rangtúlka eðli Aflatryggingasjóðs og starfsemi hans eins og mér hefur þótt nokkuð bera á að undanförnu. Ég vil einnig að það komi fram að við þessar ráðstafanir var ákveðið að 2% af kostnaðarhlutdeild kæmu til skipta og var það ákveðið af stjórnvöldum án samþykkis útgerðaraðila með tilliti til þess að afkoma sjómanna hefur verið fremur bágborin. Ég vil einnig að fram komi, án þess að ég ætti að fara að blanda því sérstaklega saman við þetta mál, að sjómenn hafa lagt á það sérstaka áherslu að undanförnu og reyndar gert lengi að lífeyrismál þeirra væru tekin til mikillar lagfæringar. Þannig háttar til að sjómenn greiða í lífeyrissjóð af kauptryggingu í flestum tilvikum. Þó á það ekki við um stóru togarana. Þetta verður þess valdandi hvað varðar menn sem eru til sjós t. d. 5–6 mánuði á ári, eins og þeir sem eru á loðnuveiðum og hafa e. t. v. tiltölulega litla atvinnu þess á milli, að einungis er greitt í lífeyrissjóð þann tíma sem lögskráð er á skipin. Þetta verður í flestum tilfellum til þess að þessir menn sem sjómennsku stunda hafa sáralítinn lífeyrisrétt að lokinni sinni starfsævi. Í framhaldi af því var samþykkt í ríkisstj. s. l. þriðjudag að skipuð verði nefnd til að endurskoða lög um lífeyrissjóði sjómanna. Var þar eftirfarandi bókað sem ég vil vitna til, með leyfi hæstv. forseta: „Undanfarið hafa farið fram allmiklar umr. um lífeyrismál sjómanna. Fulltrúar Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands hafa farið þess á leit við sjútvrh. að hann beitti sér fyrir lagasetningu í þá veru að stofn fyrir iðgjald til lífeyrissjóða sjómanna verði samræmdur og verði hinn sami fyrir alla sjóðfélaga sem stunda sjó þannig að iðgjald verði framvegis greitt af heildarlaunum allra sjómanna. Þessar hugmyndir hafa mætt andstöðu útgerðarmanna enda um talsverðan kostnaðarauka að ræða fyrir útgerðina ef til þessarar breytingar kæmi. Jafnframt því telja útgerðarmenn að mál þetta sé fyrst og fremst samningamál. Að þessu athuguðu og með hliðsjón af stöðu annarra mála sem þessa aðila varða tel ég rétt að láta kanna þetta mál nánar og legg til að skipuð verði nefnd til að fjalla um og gera till. um málið. Nefndin verði skipuð af sjútvrh. Í henni ættu sæti tveir fulltrúar útvegsmanna, tveir fulltrúar sjómanna, þ. e. frá Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, einn nm. tilnefndur af fjmrh. og einn nm. skipaður af sjútvrh. Nefndin skili af sér fyrir septemberlok og gert yrði ráð fyrir að till. hennar yrðu lagðar fyrir næsta Alþingi og við það miðað að þær gætu tekið gildi í upphafi næsta árs.“ Ég vil taka fram af þessu tilefni að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að algjört ófremdarástand ríkti í lífeyrismálum sjómanna. Það er engin leið að þeir eða aðrir sætti sig við að lífeyrissjóðir þeirra séu með allt öðrum hætti en lífeyrissjóðir annarra í landinu. Ekki er hægt að sættast á það að þessir menn, sem stunda sjómennsku alla sína ævi, búi við aðeins brot af þeim lífeyrisrétti sem gengur og gerist í landinu. Ég tel því að með því nefndarstarfi sem fyrirhugað er sé að því stefnt að hér verði gerðar verulegar lagfæringar. Ég tel í reynd allt annað fráleitt. Ég vænti þess að fyrir þessu hafi skapast verulegur skilningur í þjóðfélaginu. Hins vegar þarf að standa að því með eðlilegum hætti og eiga þarf sér stað eðlilegur undirbúningur. Ég vænti þess að sú nefnd, sem skipuð verður næstu daga, komist að góðu samkomulagi um að koma þessum málum þannig fyrir að lífeyrisréttindi sjómanna verði sambærileg og ekki síðri en gengur og gerist í þjóðfélaginu. Sjómenn eiga sér almennt mun styttri starfsævi en aðrar stéttir og því er sérstök ástæða til að sinna þessu máli af alúð. Ég vil að lokinni þessari umr., herra forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um heimild til niðurfellingar eða endurgreiðslu stimpilgjalda af íbúðalánum. Þetta er frv. sem flutt er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 6. sept. 1983 og kváðu á um það að fjmrh. væri heimilt að fella niður eða endurgreiða stimpilgjald af skuldbreytingarlánum húsbyggjenda og íbúðakaupenda sem lánastofnanir kunna að veita í samræmi við samkomutag þeirra við ríkisstj. og stjórnarsáttmála hennar frá 27. maí 1983. Fjmrh. kveður nánar á um framkvæmd niðurfellingar eða endurgreiðslu þessarar. N. hefur athugað þetta mál og skilar nál. á þskj. 553. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „ N. hefur rætt málið á nokkrum fundum og m. a. aflað upplýsinga frá fjmrn. N. er sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir. Guðrún Agnarsdóttir er samþykk þessu nál. Alþingi, 4. apríl 1984.“ Og undir þetta skrifa allir nm., þ. e. Páll Pétursson, Guðmundur Einarsson, Svavar Gestsson með fyrirvara, Þorsteinn Pálsson, Jón Magnússon, Halldór Blöndal og Kjartan Jóhannsson.



Rétt er að geta þess að væntanlegt er nál. minni hl. í þessu máli en það hefur ekki borist. Verður því að fresta umr. að lokinni framsöguræðu formælanda meiri hl. n. sem tekur nú til máls.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum. Þetta frv. er flutt til staðfestingar brbl. sem gefin voru út á sínum tíma. Fjh.- og viðskn. klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Nái. meiri hl. er þskj. 554 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „ N. hefur rætt málið á mörgum fundum og aflað margvíslegra upplýsinga, skriflegra og munnlegra. Meiri hl. n., undirritaðir nm., mæla með samþykkt frv. eins og það er lagt fram. Minni hl. mun skila séráliti. Alþingi, 4. apríl 1984.“ Undir nál. rita Páll Pétursson, Þorsteinn Pálsson, Jón Magnússon og Halldór Blöndal. Eins og hæstv. forseti gat um hefur minni hl. ekki enn skilað nál. sínu og ég styð mjög eindregið hans ákvörðun um að ljúka ekki umr. fyrr en nál. liggur fyrir og minni hl. hefur gefist kostur á að mæla fyrir nál. sínu.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að segja að mér finnst óhjákvæmilegt að 1. umr. þessa máls verði ekki lokið núna þar eð fundur í hv. deild er haldinn við mjög óvenjulegar aðstæður og fjöldi þm. hefur boðað lögmæt forföll, þm. sem gjarnan vilja taka þátt í umr. um þetta mál þegar við 1. umr. Ég vil byrja á því að fagna þeirri yfirlýsingu sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. er hann skýrði frá nefndarskipan sinni og því starfi sem sú nefnd á að vinna varðandi endurskoðun lífeyrisréttinda sjómanna. Að sjálfsögðu gerir hæstv. sjútvrh. þetta ekki að óhugsuðu máli. Honum verður sjálfsagt hugsað til þess að það eru innan við tvær vikur síðan ég fjallaði um það á fundi á Alþingi að nauðsynlegt væri að leysa það mál samfara þessu máli sem við erum að ræða núna, lögum um Aflatryggingasjóð, ekki síst vegna þess að með lausn á lífeyrismáli sjómanna er verið að leita lausnar á samningi sem gerður var við sjómannastéttina í tíð fyrri ríkisstj., sem hæstv. sjútvrh. studdi, en var svikinn þrátt fyrir að íslensk sjómannastétt hafi borgað fullu verði fyrir þetta loforð sem þeir fengu þá varðandi lífeyrissjóðsfríðindin. Það er þetta sem núv. hæstv. ríkisstj. stendur frammi fyrir, það er spurningin: Á hún að efna loforð þeirra sem gáfu þessi fyrirheit á sínum tíma og tóku greiðslu fyrir eða á að hleypa þessu tækifæri fram hjá sér, að nota þetta mál til þess að leysa þennan vanda og þann mesta vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag, sem eru samningamál fiskimanna þjóðarinnar? Ef hæstv. ríkisstj. ekki gerir það segi ég: Guð hjálpi henni. Því að þeir hafa tækifæri enn þá til þess að ráða fram úr þessari óréttlátu niðurstöðu sem hefur verið látin gilda fram að þessu og að leiðrétta það í sambandi við það mál sem við erum að ræða núna. Það er alveg út í hött að tala um að þessar tillögur, þetta bráðabirgðaákvæði sem við erum að ræða, um breytingu á lögum um Aflatryggingasjóð, varði ekki sjómenn. Aflatryggingasjóður verður til vegna þess að tekið er af óskiptum hlut sjómanna sem kemur á skip til þess að byggja upp Aflatryggingasjóð. Eins og kannske hv. þm. er kunnugt segir í 3. gr. gildandi laga um Aflatryggingasjóð, með leyfi forseta: „Hlutverk almennu deildar sjóðsins er að bæta aflahluti skips og áhafnar þegar almennan aflabrest ber að höndum eða þegar brýna nauðsyn ber til að draga úr sókn til verndar mikilvægum nytjastofnum.“ Þarna er verið að ræða um almennu deildina sem bráðabirgðaákvæði gilda um. Þessi 3. gr. laganna segir að þau eigi bæði að bæta aflahlut skips og áhafnar. En við ákvörðun fiskverðs í febr. er tekin ákvörðun um það - ekki af sjómönnum heldur af fiskkaupendum og útgerðarmönnum - að rifta þessu lagaákvæði, því hafi verið lofað, líklega í ríkisstj. Ég lofaði því aldrei í mínum þingflokki, þingflokki Sjálfstfl., enda ekki undir mig borið. Því er ég á móti þessu. Því er lofað að flytja lagafrv. um breytingu á efnisinnihaldi þessarar greinar í þá veru að alfarið verði flutt ákveðin prósenta yfir á fiskverðið til útgerðarmanna fram hjá hlutaskiptum. Það er mín skoðun á þessu máli að það jaðri við siðleysi að fara þessa leið, hafandi það í huga að við stjórn landsins í dag eru m. a. þeir menn sem sviku á sínum tíma það loforð og það fyrirheit sem þeir gáfu sjómannastéttinni 1978 og tóku greiðslu fyrir. Mun ég koma síðar að því, annaðhvort við þessa umr. eða þá næstu. Ég get ekki látið hjá líða að benda hv. þingdeild á þær fjórar höfuðröksemdir sem hæstv. sjútvrh. hafði fyrir því að gera þurfti þær ráðstafanir í sjávarútvegi sem gerðar voru á s. l. vetri. Hann nefndi fyrstu höfuðástæðuna fyrst, þ. e. aflabrestinn. Ekki eru nema hjáróma raddir innan sjómannasamtakanna t. d. sem hafa haft á móti því að ráðstafanir væru gerðar til þess að mæta aflabrestinum. Að vísu var afskaplega lítið um frjálsa skoðanamyndun í þeirri ákvörðun. Ég veit t. d. að stjórn stærsta sjómannafélags landsins fékk aldrei að fylgjast neitt með hvað þar var að ske. Það voru aðeins einn, tveir eða þrír einstaklingar úr röðum sjómanna sem kallaðir voru til ráða hjá hæstv. ráðh. til þess að taka ákvörðun um þetta mál og móta till. sem var svo dembt yfir alla sjómannastéttina og menn urðu að taka við vegna þess að þeir skildu og vissu að þörf var á því að gera einhverjar ráðstafanir. Auk þessarar fyrstu og mikilvægustu ástæðu nefndi hæstv. ráðh. þrjár aðrar þýðingarmiklar ástæður. Það er olíuhækkun á síðasta áratug, en allir vita að olíuverð fór lækkandi þegar þessar ráðstafanir voru gerðar, ekki síst hjá skipi sem gat keypt olíu í erlendri höfn. En það var meira að segja bætt við það sem tekið var af sjómönnum til þess að standa undir svokallaðri olíuverðshækkun eða einhverju öðru. Þá nefndi hæstv. ráðh. að vextir og fjármagnskostnaður hefðu hækkað alls staðar í heiminum. Mesta skrautfjöður hæstv. ríkisstj. er hvað þetta hefur lækkað. Fjórða meginatriðið væri að verðbólga hefði líka hækkað alls staðar í heiminum. Það er önnur stóra skrautfjöður hæstv. ríkisstj. að verðbólgan hefur réttilega, eins og þeir segja, farið langt niður. Það eru sem sagt þrjár af fjórum meginástæðum, sem eru taldar fyrir þessum aðgerðum, sem ekki standast lengur. Ég held að hæstv. ríkisstj. ætti að hafa þrek til þess að gera það sem hæstv. fjmrh. hefur gert þegar hann bendir sínum fyrri og núverandi félögum og starfsbræðrum á að honum þyki nokkuð seint ganga með verðlækkanir á vörur sem þeir selja. Hæstv. sjútvrh. ætti að segja við útgerðarmenn: Nú er nóg komið. Þið fáið að hafa þetta til 1. júní þangað til nýtt fiskverð verður ákveðið. Þangað til fáið þið að njóta þessara kjara, en þá skulum við breyta þessu og koma til móts við íslenska fiskimenn. - Kominn er tími til að efna það loforð sem ég m. a., í minni tíð sem stuðningsmaður fyrrv. ríkisstj. 1978 og fram úr, lofaði þeim og nota Aflatryggingasjóð til þess að ná fram þessu þýðingarmikla máli, sem hæstv. ráðh. vissulega benti réttilega á í sinni ræðu áðan en hafði ekki of mörg orð um. En til þess að skýra þetta nokkuð betur held ég að rétt sé að fara aðeins aftur að þessum tíma sem ég hef verið að minnast á, ársins 1978. Það er alls ekki nóg að fara aftur að þeim ráðstöfunum sem unnið var að í vetur og má segja að hafi náð hámarki sínu við ákvörðun fiskverðs í febr. og með þeim ráðstöfunum sem gerðar voru í sambandi við kvótakerfið o. fl. Það sem um er að ræða er það að 1978 eru ýmsar ráðstafanir gerðar til að draga úr verðbólgu. Í stað verðbótahækkana á laun var ákveðið að félagsleg réttindi verkafólks skyldu aukin. Hinn 1. des. 1978 áttu laun að hækka um 14.13% en þá var ákveðið með lögum að laun skyldu hækka um 6.12%, 3% skyldi mætt með auknum félagslegum réttindum, 2% með skattalækkun og 3.01% með niðurgreiðslum á vöruverði. Það var upp úr þessum ákvörðunum sem sjómannasamtökin fóru að þinga. Þá kom fram sem krafa frá þeim að sem hlutdeild þeirra í þessum félagsmálapakka yrðu m. a. aukin lífeyrisréttindi sem væru fyrst og fremst fólgin í því að hægt væri að hefja lífeyrisgreiðslur frá 60 ára aldri. Segja má að hluti af þessu loforði, sem þá var gefið varðandi félagsmálapakka sjómanna, hafi verið efnt 1979 þegar réttindi landverkafólks til launa í veikinda- og slysatilfellum voru aukin og staðfest með lögum. Þessi breyting kom þó ekki eins við sjómenn vegna þess að þeir höfðu önnur réttindaákvæði í sínum samningum, en fengu hins vegar nokkuð annað á móti sem ég skal koma að við seinni umr. þegar ég verð meðflm. að brtt. við þetta frv. Í tíð fyrrv. ríkisstj. var flutt frv. þess efnis að þessi leið skyldi farin sem sjómannasamtökin höfðu farið fram á og þeim hafði verið heitið. Við upphaf kjarasamninga Sjómannasambands og útgerðarmanna og Farmanna- og fiskimannasambands 1980 var gerð grein fyrir stöðu þessara mála. Þeir lögðu fram kröfu um að ríkissjóður ábyrgðist þessa útgjaldaaukningu. Aldrei kom neitun við þessari formlegu kröfu vegna þess að ríkissjóður vildi ekki styggja þá sem að þeim stóðu og studdu best í þá tíð eins og nú. Þeir vildu ekki styggja útgerðarmenn og þess vegna var aldrei gengið frá þessu máli, það voru lausir endar. En að sjálfsögðu bar að leysa þetta mál með setningu laga, enda segja útgerðarmenn í dag að þetta sé samningamál og þeir eru ekki til viðræðu um að láta taka neitt frá sér. Hins vegar verða þeir alltaf tilbúnir með opinn faðm ef tekið er frá sjómönnum og flutt til þeirra, það er skiljanlegt. En það mun ekki ganga lengur. Breyting á þessum lögum um lífeyrissjóð sjómanna var samþykkt á Alþingi á árinu 1981. Þar komu við sögu núv. ráðamenn Alþb. og m. a. núv. hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson sem hafði framsögu fyrir áliti fjh.og viðskn. Nd. Þá voru allir einróma með samþykkt frv. sem hefur þó það í för með sér, ef ekkert annað verður að gert, að þessi sjóður, einn af stærstu lífeyrissjóðum landsins, verður orðinn gjaldþrota eftir 10–15 ár og væri líklega orðinn það fyrir löngu ef ekki hefði tekist að mylgra nokkrum milljónatugum í hann af gengishagnaði í gegnum gengislækkanir síðustu ára. Engan þarf því að undra þótt hæstv. sjútvrh., sem er maður mjög vel viti borinn, sjái nú að svona getur ekki gengið lengur eins og komið er fyrir þessum sjóði eða stöðu sjómanna í launakerfi landsins. Eins og ég hef áður minnst á úr þessum sama ræðustól er ekki hægt að meta kjör launafólks til lengdar eftir krónutölum sem fólk fær upp úr launaumslaginu nema þegar svo stendur á að verið er að bjarga þeim sem verst eru settir frá því sem okkar launakerfi hefur að undanförnu orðið að taka á sig vegna skerðinganna af þeim aðgerðum sem verið er að gera. Meðan svo stendur á má bera saman og vitna til krónutölu sem kemur upp úr umslaginu en til lengdar er það ekki hægt vegna þess að hafa verður hliðsjón af því hverju viðkomandi persóna fórnar í vinnu og öðru sem til starfsins þarf. Hvað þarf hún að vinna lengi? Hve marga tíma sólarhrings? Það er ekki sama hvort maður vinnur 7 tíma á sólarhring eða 18 tíma. Það er ekki sama hvort maður kemur heim tvisvar á dag eftir 7 tíma eða hvort hann kemur heim á 10–12 daga fresti til sinnar fjölskyldu. Þetta er svo gjörólíkur samanburður að það getur enginn heilvita maður, hvort sem hann er launþegi eða atvinnurekandi, borið þetta saman. Það er m. a. þess vegna sem sjómannastéttin hefur notið nokkurrar sérstöðu hjá löggjafanum í sambandi við mjög óveruleg skattfríðindi sem þessi stétt hefur. Reyndar má segja að velvilji Alþingis hafi oft og tíðum komið fram í sambandi við lagasetningu, sbr. þetta sem ég hef vitnað hér til um lífeyrissjóð sjómanna. En það bara fylgir sá böggull skammrifi að þeir sem vit höfðu á þögðu yfir meginmálinu sem var að það vantaði fjármagn til þess að standa undir þessum sama velvilja. Ég tók eftir því og hjó í það að hæstv. ráðh. vitnaði til ráðgjafarnefndar sem hann hefur skipað eða fengið ráð frá. Ég veit ekki hvernig hún hefur orðið til. En hann vitnaði í hana og nauðsyn á því að út í aðgerðir væri farið. Þetta mál, sem við erum hér að ræða um, er einn angi þeirra aðgerða. Ég hef í höndum mér umr. frá hv. Ed. þar sem skýrt var frá viðbrögðum sjómanna í Fiskifélaginu, þegar þetta frv. var kynnt fyrir þeim, en þar var þetta mál tekið fyrir, breytingarnar á lögum um Aflatryggingasjóð og þar eiga sæti fulltrúar allra aðila sem þetta mál varðar, bæði þiggjendur og veitendur. Með leyfi forseta les ég útdrátt úr fundargerð sem hljóðar svo: „Fiskimálastjóri gerði ítarlega grein fyrir frv. og lagði hann fram álit ráðgjafarnefndar um sjávarútvegsmálafrv. Að lokinni framsögu sagði fiskimálastjóri að hann og framkvæmdastjóri Aflatryggingasjóðs, Þórarinn Árnason, væru boðaðir á fund sjútvn. Alþingis í fyrramálið kl. 9 og bað um persónulegt álit viðstaddra á fundinum svo að hann gæti haft það sem veganesti á fundinn. Guðjón Kristjánsson sagðist alfarið á móti því að færa meira fjármagn til útgerðar utan skipta, ræddi og 2. gr. frv. og sagði lítið sem ekkert fjármagn eftir til að greiða úr fjárhagsörðugleikum sjómanna þegar fæðið hefði verið gert upp. Ef þetta frv. verður samþykkt kann það að leiða til ófriðar“, sagði forseti Farmanna- og fiskimannasambandsins. „Kristján Ásgeirsson sagðist alfarið sammála Guðjóni: Nóg er tekið utan skipta af sjómönnum.“ Hilmar Bjarnason: Sammála að mæla gegn frv., nóg væri tekið utan skipta. Ingólfur Arnarson: Ég er í höfuðatriðum sammála fyrri ræðumönnum. Ég óttast að verði frv. samþykkt, þá hefði verið stigið fyrsta skrefið að því að leggja almennu deildina niður til frambúðar. Marteinn Jónasson: Hvað er það sem knýr á um breytingu á sjóðnum? Ég er þessu andvígur. Ríkarður Jónsson: Ef þetta frv. verður samþykkt mun það ganga af hlutaskiptareglunni dauðri. Alfarið andvígur breytingu. Ingólfur Stefánsson sagðist vera andvígur að breytingin yrði gerð á lögunum. Jón Páll Halldórsson lýsti aðspurður andstöðu sinni við þessar breytingar. Hilmar Rósmundsson og Gunnlaugur Karlsson tjáðu sig ekki og Þorsteinn Jóhannesson var eigi mættur á fundinum.“ Þá hafa menn það. Þá hafa menn heyrt hver skoðun þeirra í Fiskifélagi Íslands er á frv. Það er nákvæmlega sama skoðunin sem ég hef á málinu. En ég held að það sé enn þá tækifæri fyrir hæstv. ríkisstj. að bjarga sér út úr þessu vandamáli og slá tvær flugur í einu höggi og leysa þetta gífurlega vandamál, sem er lífeyrissjóðamál sjómanna, og við eigum að gera þá breytingu á frv. nú í meðferð hv. Nd. Við eigum að gera þá breytingu á frv. að lögin gildi ekki nema til 1. júní þegar ákveða á nýtt fiskverð, m. a. með tilvitnan til þess sem ég hef sagt um þrjú af fjórum meginatriðum sem hæstv. ráðh. hefur talið upp sem ástæðu til þess að út í þessar aðgerðir verður farið. Það hefur stórkostlega lækkað allur fjármagnskostnaður hjá útgerðinni. Olíuverð hefur ekki hækkað á síðustu misserum til útgerðarinnar og lánsfé hefur lækkað, verðbólgan stórum minnkað. Það á að taka tillit til þessa. Og ég segi: Við höfum orðið að taka upp miklar takmarkanir í sambandi við veiðarnar, m. a. til að spara í útgerðinni, og við vitum að fjöldi skipa hefur nú þegar aflað upp í sinn kvóta. Ekki þurfa þeir útgerðarmenn að standa í miklum útgjöldum það sem eftir er ársins, 8–9 mánuði. Þeir eru búnir að ná í sinn kvóta. Þeir geta bundið skipin við bryggju og sagt áhöfninni upp, eins og reyndar var að stefnt með öllum þessum aðgerðum. Það var að því stefnt að útgerðin kæmist út úr prísundinni á ódýrari hátt en ella, en það gleymdist bara að til þess að útgerð gæti gengið þarf sjómenn á skipin. Það þarf enn þá þessa þræla til að vinna þar um borð og ná í aflann og flytja hann að landi. Ég held að við ættum að gera þá breytingu að láta lögin gilda til 1. júní og segja síðan: Við munum nota þann hlut sem var tekinn fyrri hluta ársins og færður alfarið yfir til útgerðarmanna, við skulum taka hann og ekki flytja hann bara yfir til sjómanna, við skulum taka hann og skipta honum eftir þeim reglum sem farið er eftir við skiptingu í lífeyrissjóði sjómanna, 60/40, og við skulum ráða fram úr þessu stóra tryggingavandamáli sjómanna í eitt skipti fyrir öll. Við eigum ekki að binda það við þau „skip“ sem eru undir 500 tonnum. Það er óréttlátt. Það á að ná yfir allan fiskiflotann, líka yfir stærri skipin. Þá mundi að mínu mati reisn þessarar ríkisstj. vera meiri en hún er í dag. Ég skal ekki hafa miklu fleiri orð um þetta, herra forseti, við þessa umr. Ég endurtek orð mín um að ég tel nauðsynlegt að þeir þm. sem hafa löglega boðað forföll og hafa áhuga á þessu máli og hagsmuna að gæta fyrir sína umbjóðendur fái tækifæri til að ræða málin strax við 1. umr. En enn frekar vil ég benda á að afgreiðsla þessa máls hér á Alþingi á þessu vori getur skipt sköpum um þær ráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. undir forustu hæstv. sjútvrh. hefur gert í sambandi við að leysa þetta vandamál, sem öll þjóðin hefur staðið frammi fyrir, sem er minnkandi afli, a. m. k. á þorski. Enginn óvitlaus maður tekur ekki undir varnaðarorð sem bæði hann og aðrir hafa rökstutt og reynir ekki að standa við þær aðgerðir og sjá til að þær haldist. En það gerist ekki nema það sé komið vel fram við þá sem hafa manna best skilið ástandið, hafa langt fram yfir alla aðra orðið að taka á sig launalegar og kjaralegar skerðingar vegna hins bága ástands. Allir aðrir nutu góðs af þegar vel gekk. Ef það verður ekki komið á móti sjálfsögðum hagsmunum þeirra og réttlætiskröfum segi ég að það er illa farið og það verður þá illa farið með allt það sem sáð hefur verið til þess að uppskera yrði góð þegar hagur okkar vænkast að nýju á miðum landsins.



Vegna þess sem hv. 12. þm. Reykv. sagði, að æskilegt væri að ljúka ekki þessari umr. í dag vegna þess að svo margir þm. væru fjarverandi, vil ég taka fram að það er að vísu rétt að mjög margir þm. eru fjarverandi í dag, en margir þm. höfðu líka samband við forseta með beiðni um að ekki yrðu tekin til umr. allmörg mál sem eru á dagskrá. Þetta á við um ein tíu mál sem eru á dagskránni í dag. Forseti ákvað að verða við slíkum tilmælum. En það var enginn sem bar fram tilmæli um að fresta þessu máli. Því tel ég mjög æskilegt að ljúka þessari umr. í dag.

Eru mínar óskir lakari eða eitthvað lélegri en Alþb. manna?

Ja, þeir óskuðu ekki eftir að þessu máli yrði frestað, en óskuðu eftir frestun á ýmsum öðrum málum. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því að þetta mál fer sjálfsagt til nefndar og eftir eru tvær umr. enn í hv. Nd.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. 12. þm. Reykv. óskaði eftir. Mér finnst vart við hæfi að mál af þessu tagi sé tekið til umr. á föstudegi, líklega hinum fyrsta sem þingfundir eru haldnir á a. m. k. um langan tíma, þegar fjöldi þm. er fjarverandi. Mér finnst að þessu máli, og ekki bara málinu sem slíku heldur sjómannastéttinni, sé sýnd óvirðing með því að haga sér með þessum hætti. Það virðist nægja að formaður eða frammámaður í Alþb. óski eftir að eitthvert tiltekið mál sé ekki tekið til umr., þá sé orðið við því, en ef það er stjórnarsinni, eins og hv. 12. þm. Reykv., þá sé ekki við því orðið. Þá nægir kannske að stjórnarandstæðingur eins og ég er taki undir ósk hv. 12. þm. Reykv. og óski eftir því að umr. um þetta mál verði ekki lokið nú. Hér er ekki um neitt smámál að ræða. Ég geri ráð fyrir að ýmsir þm. vilji tjá sig um það, sem ekki hafa af margvíslegum ástæðum til þess aðstöðu í dag. Ég ítreka því þá ósk að umr. verði ekki lokið og vænti þess að hæstv. forseti geti orðið við því og ætla að sjá hver úrskurður hans verður áður en ég held máli mínu áfram.



Herra forseti. Ég vil taka það fram að gert hefur verið ráð fyrir að 1. umr. um þetta mál yrði lokið hér í dag og ég hef eindregið óskað eftir því. Þetta mál er búið að liggja fyrir þinginu um alllangan tíma og hér hafa mál komist sum hver lítt áfram og til þess er verið að boða fund í dag, hef ég skilið, að reyna að greiða fyrir því. Ég vil ítreka þá ósk að 1. umr. ljúki í dag. Það geta allir þeir þm. sem ekki eru hér tjáð skoðanir sínar þegar málið kemur til 2. og 3. umr. Og satt best að segja skil ég ekki þá röksemdafærslu að þingstörf geti ekki gengið fram með venjulegum hætti þótt nokkrir þm. séu fjarstaddir. Það sé móðgun við sjómenn á að sjálfsögðu ekki heima hér. Aðalatriðið er að hér geti farið fram eðlileg skoðanaskipti. Þeir sem ekki geta tjáð sig um málið hér nú hljóta að geta það við 2. umr. og jafnvel geta þeir sem tjá sig í dag tjáð sig aftur og síðan enn aftur við 3. umr., sem er ekki óvenjulegt. En ég vil eindregið ítreka þá ósk að 1. umr. ljúki um þetta mál í dag.



Það hefur verið gert ráð fyrir að fundur í dag standi ekki öllu lengur en til kl. 4 og allmargir þm. hafa við það miðað. Þess vegna tel ég rétt að halda þessari umr. áfram. Það fer að sjálfsögðu eftir því hvernig umr. standa þegar að fundarlokum kemur hvort rétt er að fresta umr. eða ekki. En ég tel eðlilegt að umr. haldi nú áfram.



Herra forseti. Ég sé ekki að það breytti neinu að því er varðar vinnubrögð og framgang málsins þótt 1. umr. lyki ekki fyrir kl. 4 í dag heldur lyki henni t. d. á mánudag. Og hver er það sem hefur legið á þessu máli í þinginu? Hvar stöðvaðist það og vegna hvers stöðvaðist það? Það var ekki afgreitt frá Ed. fyrr en, ef ég man rétt, líklega í fyrradag, hafi það ekki verið í gær. Og af hverju var það svona lengi þar? Mér finnast það engin rök hjá hæstv. sjútvrh. að tala um að menn geti tjáð sig við 2. og 3. umr. Það er ekki óhugsandi að einhverjir hv. þm. vildu koma á framfæri við 1. umr. sínum aths. og óskum til nefndar sem málið fer til. Ég ítreka að mér finnst það ekki bera vott um mikla virðingu fyrir þeim sem hér eiga hlut að máli að ætla sér að keyra í gegn á föstudegi 1. umr. um þetta mál þrátt fyrir ítrekaðar óskir þm. um að það verði ekki gert. Og ég ítreka enn óskir til hæstv. forseta um að umr. verði ekki lokið og þeim þm. sem eru fjarverandi gefist kostur á að taka til máls við 1. umr og koma á framfæri sínum skoðunum.



Herra forseti. Það hefur líklega ekki skilist enn hvað bjó að baki ósk minni um að umr. mundi ekki ljúka í dag. Ég bar fram aðvörunarorð vegna þess að ég veit að meðal íslenskra sjómanna er mikill hiti, ekki aðeins vegna þessa máls heldur og annarra. Þeir hafa orðið að taka á sig eins og aðrir byrðar, þeir hafa orðið að taka á sig byrðar fram yfir aðra, og það hefur verið höggvið í sama gamla knérunninn sem áður hefur verið höggvið í af stjórnvöldum hér á Íslandi. Því var ég að vara við og óska eftir því að frestur gæfist nú strax undir 1. umr. málsins í Nd. Málið er búið að vera hér á dagskrá í rúman klukkutíma. Það eru einu tafirnar sem hafa orðið á málinu í þessari deild þingsins. Og þó að það gæfist nú tími til að leita samkomulags og sátta á þeim grundvelli sem ég gat um. Ef hæstv. sjútvrh. telur það algerlega útilokað, sem mér virðist hann gera strax með ósk sinni um að keyra þetta mál áfram, þá er hans valdið og hæstv. ríkisstj. En það var ekki af neinum illvilja eða til þess að tefja málið að ég var að bera fram þessa ósk, fjarri því.



Herra forseti. Með fullri virðingu fyrir hæstv. sjútvrh. tel ég ekki hundrað í hættunni þó að málinu sé frestað fram yfir helgi og styð þá tillögu.



Herra forseti. Það verður ekki hjá því komist að vekja athygli á þeim vinnubrögðum sem hér eru höfð í frammi. Við þm. erum kallaðir hingað til að þinga á föstudegi, eftir að við höfum sennilega flest okkar verið á löngum fundum í morgun til að flýta fyrir nefndarstörfum. Þetta gerum við góðfúslega til að koma málum áfram hér í þinginu, ef því á yfir höfuð einhvern tíma að ljúka. Hvað gerist svo? Stjórnarliðið mætir ekki. Ef formaður þingflokks Sjálfstfl. og formaður þingflokks Framsfl. geta ekki haldið saman liði sínu frábið ég mér að vera að eyða eina reglulega vinnudeginum sem við þm. höfum til að undirbúa mál næstu viku, þ. e. föstudögunum, í skrípaleik sem þennan. Hér er ekki hægt að koma fram nokkru máli eins og sannaðist áðan. Ég bar þá fram fsp. um hvort væri verið að vísa máli í rétta nefnd. Þá kemur í ljós að ekki er hægt að greiða um það atkv. hvor nefndin eigi að taka við málinu vegna þess að stjórnarliðið er ekki nógu margt. Við hörmum að formaður Alþb. skuli vera að sinna störfum sínum annars staðar og getur ekki verið hér til að hleypa málum ríkisstj. í gegn ásamt einhverjum öðrum þm. okkar. Það hlýtur að vera fyrsta skylda stjórnarflokkanna að sjá um að þm. þeirra séu hér viðstaddir svo að ekki sé verið að kalla okkur hingað til einskis. Herra forseti. Það er rétt, sem fram hefur komið, að hérna er um stórmál fyrir sjómannastéttina að ræða. En yfir hverjum eru menn að tala hér, eins og hv. þm. Karvel Pálmason og hv. þm. Pétur Sigurðsson? Því ekki að reyna að sannfæra hæstv. sjútvrh.? Það kynni að vera, ef þeir ætta að hafa einhver áhrif með þessum málflutningi sínum, að það væru aðrir þm. stjórnarliðsins sem ætti að sannfæra. Þeir eru ekki hér og þess vegna er þýðingarlaust að halda þessari umr. áfram.



Forseti. Það er ekki að ástæðulausu að ég fer þess á leit að máli þessu verði flýtt eins og kostur er í þinginu. Ég er vanur að sætta mig við venjuleg vinnubrögð hér í þinginu. En ég tel mig vera hingað kominn til að sinna mínum skyldum og ég býst við því að svo sé um aðra þm. Þeir sem ekki telja sér fært að sinna skyldum sínum í þinginu geta ekki reiknað með því að þeir sem geta ekki sinnt skyldum sínum hér stjórni þingstörfum. Mér heyrist á málflutningi manna hér að þeir eigi að stjórna þingstörfum. Ég ítreka að það er mjög bagalegt að þetta mál hefur ekki verið afgreitt og stendur fast. Það hefur orðið til þess að þær greiðslur sem eiga að fara fram hafa ekki getað farið fram. Það er ekki að ástæðulausu að ég fer þess vinsamlega á leit að reynt sé að flýta málinu eins og nokkur kostur er eftir venjulegum þingsköpum, en þau tel ég mig hafa algerlega sætt mig við þann tíma sem ég hef verið hér í þinginu.



Eftir að hafa hlýtt á umr. sem hér hafa farið fram um þingsköp og hlýtt á óskir þm. um frestun á umr. þessa máls er forseti þeirrar skoðunar að það horfi til betra samkomulags í deildinni um endanlega afgreiðslu þessa máls ef þessari umr. yrði frestað fram á mánudag. Það geri ég í trausti þess að það verði ekki til að tefja fyrir framgangi þessa máls, því verði komið til nefndar á mánudag, og bið ég þm. að vera við því búna. Þessari umr. er þá frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá fjh.- og viðskn. Nd. á þskj. 564, þ. e. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120 frá 1976, um tollskrá o. fl. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með að það verði samþykkt óbreytt. Hinn 15. mars s. l. samþykkti Alþingi till. til þál. um staðfestingu Flórens-sáttmála. Í þessu frv. er að finna breytingar á tollskrá sem þál. gerir m. a. ráð fyrir. Guðrún Agnarsdóttir, alþm. Kvennalista, er samþykk afgreiðslu nefndarinnar.“ Undir nál. rita hv. þm. Páll Pétursson, Guðmundur Einarsson, Þorsteinn Pálsson, Jón Magnússon, Svavar Gestsson, Kjartan Jóhannsson og Halldór Blöndal. Þál. sem hér er vísað til um staðfestingu Flórenssáttmála hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að staðfesta aðild Íslands að alþjóðasáttmála um niðurfellingu aðflutningsgjalda á varningi til mennta-, vísinda- og menningarmála, svonefndum Flórens-sáttmála UNESCO, en án viðaukabókunar sáttmálans. Jafnframt þessu verði gerðar nauðsynlegar breytingar á lögum um tollskrá. Frv. sem hér um ræðir tekur til þeirra breytinga sem varða gjöld af vísindatækjum og búnaði sem ætlaður er til notkunar hjá viðurkenndum rannsóknaraðilum. Nefndinni barst umsögn um málið frá framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs ríkisins, sem lýkur með þeim orðum að „nefndin“ - þ. e. framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs - „leggur eindregið til að frv. verði að lögum á yfirstandandi þingi.“ Flm. þessa frv. munu í áframhaldi af þessu hyggja að frekari lagabreytingum sem eru nauðsynlegar til að staðið sé við markmið þál. í heild.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. þm. Vestf. að flytja hér frv. til l. um sölu á ríkisjörðinni Selárdal í Súgandafirði. Þetta frv. er flutt að ósk Suðureyrarhrepps, en jörðin hefur verið leigð af hreppnum um nokkurt skeið og notuð sem útivistarsvæði fyrir íbúa sveitarfélagsins og jafnframt hefur Átthagafélag Súgfirðinga fengið að byggja þar tvo sumarbústaði og einnig einn annar brottfluttur Súgfirðingur. Nú er ætlun sveitarfélagsins að nýta jörðina á þennan hátt í vaxandi mæli og telur sig þurfa að leggja þar í kostnað af þeim sökum. Það leitar þess vegna eftir því að fá jörðina keypta þannig að það fái að ráðstafa þessum málum eins og það telur skynsamlegast, en þurfi ekki að eiga það undir öðrum. Ég tel að þessi jörð verði ekki notuð undir almennan búskap. Ástæðan er sú að hún hefur sáralítið undirlendi eða ræktunarmöguleika. Landið er kjarri vaxið í fjallshlíð sem víðast hvar er þó það brött að snjóþungi kemur í veg fyrir að þar geti vaxið skógur í neina hæð. Ég tel ekki nauðsynlegt að hafa hér fleiri orð að sinni, en legg til að þessu máli verði vísað til allshn. að lokinni umr.



Herra forseti. Ég vil lýsa fyllsta stuðningi mínum við að ríkisjörðin Selárdalur í Suðureyrarhreppi verði seld, einkum ef sú sala gæti komið íbúum héraðsins til góða. En ég leyfi mér að spyrja, herra forseti, hvers vegna í ósköpunum hv. þm. Ólafur Þórðarson og hv. þm. Karvel Pálmason flytja frv. um þetta mál. Það yrði nú eitthvað skrýtið andlitið á hv. þm. ef við Reykjavíkurþm. færum að bera fram lagafrumvörp um að selja einhverjar húseignir hér í bænum sem ríkið á. Við erum búin að afgreiða nýlega fjárlög íslenska ríkisins með ótal heimildum fyrir ríkisstj. til að setja hitt og þetta.

Þetta er ekki það.

Hvers vegna í lifandis ósköpum kom ekki heimild sú sem hér er farið fram á inn í þá afgreiðslu í stað þess að nú er eytt dýrmætum tíma í flutning frumvarpa um sölu einstakra jarða með tilheyrandi fallegum lýsingum á kjarrinu í hlíðunum. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum. Þetta var ágæt ræða hjá hv. þm., en það verður ljóta fordæmið ef þm. kjördæmanna ætla að fara að ræða hér einstaka sveitabæi sem stendur til að selja. Það breytir ekki því að ég lýsi yfir fyllsta stuðningi við frv. og árna Suðureyrarhreppsbúum allra heilla í þessum hlíðum og vona að þeir eigi þar sem allra besta tíma. En ég vil beina þeirri spurningu til forseta, hvort þetta er eðlileg afgreiðsla máls.



Svar við fsp. er að hér um fullkomlega eðlilega afgreiðslu að ræða. Það er áratuga kannske aldavenja á hv. Alþingi að ef slík mál koma upp eftir að fjárlög hafa verið afgreidd eru flutt um það sérstök frv. Ég vek athygli á að á dagskrá eru þrjú frv. sama eðlis.



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur nú upplýst síðasta ræðumann um eðli málsins og efni. Það er óheimilt, það ég best veit, að selja slíkar jarðir án þess að samþykki Alþingis liggi fyrir. Þess vegna er frv. flutt til að freista þess að fá það samþykki. Þetta var ekki komið til fyrir fjárlagaafgreiðslu. Hefði vitaskuld verið freistað að taka heimild inn í fjárlög hefði málið verið komið svo langt þá, en það var ekki og nú er þetta niðurstaðan. Ég sé ekki að við höfum eytt löngum dýrmætum tíma í þetta mál. Ég vænti þess að það renni í gegnum þingið með eðlilegum hætti með stuðningi hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur og fyrirgreiðslu, eins og hún hefur hér þegar lýst. En ástæðan er þessi: Þingið verður að samþykkja slíka heimild.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því vegna síðustu ræðu að í grg. með frv. segir: „Suðureyrarhreppur hefur haft Selárdal á leigu frá fardögum 1977 og hafa íbúar hreppsins notað jörðina til útivistar.“ Ég vil því fara fram á það við hv. þm. kjördæmisins að þeir upplýsi hreppsnefnd Suðureyrarhrepps um tilvist fjvn. og aðferðir við að koma slíkum málum í gegnum þingið og legg til að þeir fái gott kaffi næst þegar þeir koma á fund fjvn. til að biðja slíkra erinda 
            



Herra forseti. Ég þakka þann mikla stuðning sem fram hefur komið við þetta mál í ræðu hv. 10. landsk. þm. Ég vil taka undir það með hv. 10. landsk. þm. að ég tel ástæðulaust að við eyðum löngum tíma hérna í þinginu og vænti þess að sjálfsögðu að umr. þurfi ekki að standa lengur en orðið er, en málið komist sem fyrst til nefndar. Varðandi þekkingu þeirra hreppsnefndarmanna á fjvn. get ég vottað að þeir eru henni málkunnugir og ég ætla að þeir hafi komið þessari ósk á framfæri þegar þeir voru hér á s. l. hausti. Þá var fjvn. í þeim önnum, sem hún löngum er, að hún hefur ekki komið þessu máli inn á heimildargrein.