Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 54, hefur verið til athugunar í allshn. Hún fjallar um verndun fiskstofna við strendur Íslands og um nauðsyn þess, að athugað sé, hvort ekki muni vera tímabært að gera vissar ráðstafanir til þess að vernda fiskstofnana fyrir veiðum á ungfiski. Verndun fiskstofna hefur lengi verið ofarlega á baugi hér á landi, enda má segja, að það sé mikið í húfi. Allar okkar aðgerðir í meira en á annan tug ára í landhelgismálinu hafa stefnt að því að auka friðun fiskimiðanna, allt frá því að fyrst voru gerðar ráðstafanir við Norðurland 1950 og síðan kringum allt landið 1962, en með þeim ráðstöfunum var meginhluti uppeldisstöðva ungfisksins kominn innan fiskveiðitakmarkanna. Loks eru í viðbót þær ráðstafanir, sem gerðar voru 1958, og svo loks 1961 með útfærslu grunnlinanna, en þá komu innan hinna nýju takmarka m.a. ein þýðingarmestu hrygningarsvæðin við Suðvesturlandið. Með þessum aðgerðum öllum eru okkur þó lagðar á herðar vissar skyldur. Það er í fyrsta lagi að gera ráðstafanir til þess, að ekki sé gengið of nærri þeim fiskstofni, sem vex upp á grunnsævinu við Ísland, og í öðru lagi að haga okkar veiðum þannig, að skynsamleg hagnýting fiskstofnanna sé tryggð. Ráðstafanir til verndar fiskstofnum hafa auk þess, sem við höfum gert hér við okkar strendur með okkar eigin ráðstöfunum, einnig verið framkvæmdar með alþjóðlegum samningum. Frá 1946 er í gildi samningur, sem gerður var fyrir svæðið á norðaustanverðu Atlantshafi, þ.e.a.s. Íslandssvæðið og þar fyrir austan og sunnan. Sá samningur fjallar um möskvastærð á netum, sem dregin eru, þ.e.a.s. um botnvörpu og dragnætur, og lágmarksstærð á vissum tegundum fisks, sem mikla þýðingu hafa. Þó er þar aðallega um að ræða þorskfiskana þorsk, ýsu svo og flatfiskana skarkola og þykkvalúru, auk ýmissa annarra tegunda, sem minni þýðingu hafa, en síld er þar ekki með. Nýr samningur var gerður 1959, en hefur ekki komið til framkvæmda enn þá og fjallar m.a. um hið sama og hinn eldri samningur, en er þó miklu viðtækari og kemur væntanlega til framkvæmda, áður en langt um líður. Þessar ráðstafanir, sem ákveðnar eru með slíkum alþjóðasamningum, miðast við það að hindra, að þar, sem annars er stunduð veiði aðallega á fullvöxnum fiski eða fullþroska fiski, verði forðazt sem mest að veiða þann smáfisk, sem kynni að vera á sömu svæðum. Af vísindalegum rannsóknum, sem gerðar hafa verið, er talið, að möskvastærðin hafi einhver mest áhrif til verndunar, ef hún er ákveðin rétt. Það mál hefur mikið verið rætt á alþjóðavettvangi, og hafa verið nokkuð skiptar skoðanir um það, hvað möskvinn ætti að vera, en það virðist vera að færast meira og meira í þá átt, að samkomulag náist um nokkra aukningu á möskvastærðinni frá því, sem verið hefur. Það hefur þegar verið ákveðið á austasta hluta þessa svæðis, sem ég gat um áðan, og er til umr. viðar á svæðinu. Það er svo annað vandamál, þar sem er veiði á smáfiski eingöngu, svo sem síld og ufsa, eða þar sem notuð eru veiðarfæri, svo sem smáriðin herpinót, við veiðarnar, sem geta tekið smæsta fisk. En það er einmitt þetta vandamál, sem till. fjallar um, sem hér liggur fyrir. Það er ekkert nýtt í sjálfu sér, að stunduð sé veiði á smáfiski. Smáufsaveiði hefur verið stunduð hér um langa hríð á fjörðum inni og oft í allmiklu magni og miklu meira magni en nú á seinni árum. Smásíldarveiði hefur einnig verið stunduð. Og þannig má segja, að þetta vandamál hafi verið til áður. Smásíldarveiðin hefur undanfarin ár að langmestu leyti eða nær eingöngu verið stunduð í Eyjafirði. Meginhluti þess, sem þar hefur veiðzt, hefur farið til bræðslu, nokkur hluti til beitufrystingar og nokkur hluti hefur farið til vinnslu í niðursuðuverksmiðjur. Smáufsaveiðar eru stundaðar hér af og til óreglulega, og allur sá ufsi, er þannig veiðist, fer til vinnslu í fiskimjölsverksmiðjur. Um aðra smáfiskveiði sem slíka hefur ekki verið að ræða, nema það sem veiðzt hefur með öðrum fiski, t.d. ýsa, sem komið hefur fyrir í sambandi við herpinótaveiði á ýsu nú undanfarið, að vísu ekki í stórum stíl, en eitthvað mun það hafa verið. Það eru skiptar skoðanir um það meðal vísindamanna, hvaða þýðingu slík smáfiskveiði hafi fyrir stofninn, og hefur verið deilt um það. T.d. er skýrt frá því hér í umsögn fiskideildar atvinnudeildar háskólans um þessa till., hvernig smásíldarveiði Norðmanna sé hagað, og ég vildi, með leyfi forseta, lesa hér upp stuttan kafla úr þessari umsögn, sem varpar nokkru ljósi á þetta, en þar segir svo: „Nokkur undanfarin ár hefur verið dálítið veitt af smásíld, þ.e. síld á fyrsta og öðru ári, til bræðslu og niðursuðu norðanlands. Hefur síldin svo til eingöngu verið brædd í Krossanesi, og nam bræðslan árið 1961 um 5 þús. tonnum, en um 4 þús. tonnum árið 1960. Til samanburðar má geta þess, að árið 1960 var heildarsíldveiðin um 136 þús. tonn og árið 1961 nam hún um 320 þús. tonnum. Árið 1961 var því smásíldarveiðin um 1.5% heildaraflans. Séu þessar tölur bornar saman við síldveiði Norðmanna, kemur í ljós, að fyrstu 11 mánuði ársins 1959 nam smásíldarveiðin þar við land rúmlega 20% af heildarsíldveiði þeirra og rúml. 30 % á sama tíma árið 1960. Þess má geta, að norskir fiskifræðingar halda því fram, að smásíldarveiði þessi sé ekki hættuleg stofninum, en um það eru rússneskir starfsbræður þeirra ekki sammála: Þannig eru skiptar skoðanir um þetta meðal vísindamanna, og má þó vel vera, að þar blandist nokkuð inn í þeir hagsmunir, sem bundnir eru við þessar veiðar, annars vegar í Noregi, þar sem smásíldarveiðin hefur verulega þýðingu fyrir fiskiðnaðinn og fyrir fiskiflotann, og hins vegar í Sovétríkjunum, þar sem þeir sækja í þennan sama stofn, þegar hann er fullvaxinn úti fyrir Noregsströndum, og þess vegna ekki óeðlilegt, að þeir liti það óhýru auga, að síldin sé veidd, meðan hún er enn þá smá, áður en hún gengur út á djúpmiðin. Till. var send til umsagnar Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar háskólans á sínum tíma, og bárust umsagnir frá þeim báðum aðilum, sem í meginatriðum eru sammála að leggja til eða telja æskilegt, að gerðar verði ráðstafanir, ef þörf krefur, til þess að koma í veg fyrir, að fiskstofnarnir bíði tjón af smáfiskveiði eða veiði á ungfiski. T.d. segir í áliti eða umsögn fiskideildar, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þeirrar þróunar verður frekari aukning smásíldarveiðinnar að teljast óæskileg. Smásíldarveiði til bræðslu getur ekki talizt mikilvæg fyrir þjóðarbúskapinn, og er því eðlilegt, að veiðinni sé sett ákveðið hámark, frekar en að tefla eldri hluta stofnsins í hættu. Niðurstaðan af þessu hjá allshn. hefur svo orðið sú að leggja til, að breytingar verði gerðar á tillögunni, þó ekki efnislega, heldur verði aðeins um breytt orðalag að ræða, þannig að till. er nú meira almennt orðuð en var í upphafi, og hljóðar nú þannig, eins og hún er á þskj. 576, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að taka hið fyrsta til athugunar í samráði við Fiskifélag Íslands og fiskideild atvinnudeildar háskólans, hvaða ráðstafanir séu nauðsynlegar til að koma í veg fyrir tjón á fiskstofnum við landið vegna veiða á ungfiski. Ég held, að það sé svo ekki ástæða til að fara um þetta fleiri orðum, málið skýrir sig í rauninni að mestu sjálft.



Herra forseti. Ég vildi aðeins með nokkrum orðum þakka allshn. fyrir þá afgreiðslu sem þetta mál hefur fengið hjá henni. Það, sem hér er um að ræða, er, að málið er afgreitt á enn breiðari grundvelli en þáltill. felur í sér. Að vísu vitnaði ég til þess í grg. með þáltill., að ég teldi, að þörf væri á því að athuga hvað ungfiskinn snerti fleiri fisktegundir. T.d. segir í niðurlagi grg., með leyfi hæstv. forseta: „Er till. þessi flutt með það fyrir augum, að látin verði fram fara nú þegar gagnger athugun á þessum rányrkjuveiðiaðferðum í því skyni, að það ýti undir og flýti fyrir því, að fyrir slíkar veiðar verði tekið. Þá er nokkuð gert að því að stunda smáufsaveiðar inni á höfnum og öðru landvari, þar sem þessi uppfæðingur leitar skjóls að vetrinum. Eru slíkar veiðar vægast sagt varhugaverðar. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því máli hér, þó að ákvæði um það séu ekki beinlínis tekin upp í meginmál tillögunnar.“ Það kemur fram í niðurlagi álits forstjóra fiskideildarinnar, Jóns Jónssonar fiskifræðings, eftir að hann hefur rætt um þau áhrif, sem smásíldveiðin kunni að hafa á fiskstofninn, að með þeirri þróun, sem nú á sér stað, og síaukinni veiði á síldarstofninum megi telja, að frekari aukning smásíldveiðinnar sé óæskileg. Smásíldveiði til bræðslu getur ekki talizt mikilvæg fyrir þjóðarbúskapinn, og er því eðlilegt, að veiðunum sé sett ákveðið hámark frekar en að stofna stofninum í hættu. Fiskideildin getur því fallizt á, að henni verði falið að gera till. um hámarksafla, er taka megi af smásíld árlega, og að stöðva megi algerlega veiðar þessar, ef vísindalegar rannsóknir telja það æskilegt. Vitanlega er það í sambandi við veiðar á smásíld til iðnaðar, eins og átt hefur sér stað á Akureyri. Ef það er gert í því hófi, að veiðarnar séu miðaðar við iðnaðinn sjáifan, getur aldrei verið um að ræða að stofna þessum fiskstofni í neina hættu. En þegar farið er að ganga lengra og með stórvirkum tækjum að ausa upp kræðunni og smásíldinni til þess að flytja hana síðan í bræðslustöðvar, sem hefur þjóðhagslega ákaflega lítið að segja að því leyti til, að það gefur litlar tekjur, þá álít ég, að það sé stefnt í öfuga átt. Það er rætt um, að það sé fyrst og fremst fyrir Norðurlandi, sem þessi veiði hefur átt sér stað. En nú á síðari árum, eftir að farið var að stunda síldveiðarnar hér við Suðvesturlandið með hinni nýju tækni, með herpinótinni, hefur það orðið nú á seinustu árunum, að það hafa komið tímar á vertiðinni, sem stórir bátar hafa tekið fullfermi af þessari smásíld og komið með í bræðslu, og það segir sig sjálft, að ef slíku heldur áfram, þá muni það segja til sín og hafa áhrif á stofninn. Ég tel svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að þessi till. allshn. hljóti stuðning þm. og verði samþ.



Herra forseti. Þessari till. á þskj. 194 er útbýtt hér á Alþ. 12. des. Hún er til umræðu 15. febr., en umr. þá frestað og hefur ekki komið til umr. síðan fyrr en nú í dag. Áður en málið fer í nefnd, vil ég leyfa mér að segja nokkuð um þetta merka mál. Ég tel, að þetta sé eitt af merkustu málum landbúnaðarins sem stendur, hvort hægt sé að ná öruggum markaði fyrir landbúnaðarafurðirnar og hækka verðið frá því, sem nú er. En í umr. um till. á þskj. 194, sem fram fóru hér, eins og ég sagði áðan, lét hv. 1. þm. Austf. (EystJ) þau orð falla, að með því að ákveðin hefði verið aðeins ein umr. um þáltill., væri sýnilegt, að þessi till. mætti ekki og ætti ekki að ná fram að ganga, þar sem gert væri ráð fyrir, að hún hefði engin útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóðinn, því að um þær till., sem eiga að hafa útgjöld í för með sér, séu hafðar og eigi að hafa tvær umr., og því sé vandséð, hvaða gagn verði að því að samþykkja till. Öll ræða hv. þm. byggðist síðan á þessum meginatriðum, að till. væri óþörf. Samband ísl. samvinnufélaga, sem með þessi mál fer, hafi jafnan leyst þann vanda svo vel af hendi, að engin ástæða sé til gagnrýni eða nokkurra aðgerða af hálfu þings og stjórnar, enda hafi Sambandinu tekizt að ná miklu hærra verði fyrir íslenzkt kjöt á erlendum markaði en öðrum, sem kjöt fluttu út á sömu markaði frá öðrum löndum. Deildi hv. þm. hart á þá aðila alla, sem látið höfðu í ljós aðrar skoðanir, og taldi, að hér væri verið að hefja skipulagðan áróður á samvinnufélögin í landinu, og spurði þó jafnframt, hvort nú stæði til að taka þessi viðskipti af Sambandinu. Las hann þessu til sönnunar upp kafla úr skýrslu þess forstjóra, sem þessi mál heyra undir hjá Sambandinu, er öll átti að sanna, hversu tilefnislaust það væri að flytja slíka till. á Alþ. eða yfirleitt að leyfa sér að gagnrýna á einn eða annan hátt verk þessara ádeildu fulltrúa bændanna, sem að þeirra eigin óskum færu með þessi mál á þann hátt, sem þeir sjálfir væru fullkomlega ánægðir með. Í þessu sambandi spurði hv. þm., hvort það vekti fyrir tillögumönnum, að veittur yrði styrkur af almannafé til stuðnings tilraunastarfsemi varðandi kjötsölu og kjötverkun, og ef svo væri, þá væri fróðlegt að vita, hvaða aðila þeir hefðu hugsað sér, að ríkisstj. styddi í þessu tilfelli, hvort það væri t.d. félagsskapur bændanna sjálfra, samvinnufélögin, sem hefðu nú kjötsötuna með höndum og ekki fyrir það, að þessum félagsskap hafi verið tryggt með hömtum eða löggjöf að vinna einum að þessum verkefnum, heldur væri þetta eini aðilinn í landinu, sem hefði nokkurn minnsta áhuga fyrir að flytja út þessar afurðir bændanna, svo að ég fari rétt með ummæli hv. þm. um þetta mál. Út af þessum orðum hv. þm. þykir mér rétt að segja nokkur orð um þetta mjög svo merka mál, sem gera mátti ráð fyrir að maður, sem telur sig í hvívetna bera hag bændanna fyrir brjósti, hefði tekið nokkru betur en raun ber vitni um, er hann ræddi það hér á Alþ. við 1. umr. Sú ástæða að samþykkja ekki till. fyrir það eitt, að ekki hefði verið ákveðin nema ein umr. um hana, er út af fyrir sig ekki frambærileg og eiginlega furðulegt, að jafnþaulæfður þm. og hv. 1. þm. Austf. er skuli færa fram slík rök gegn málinu. Ekki einasta eru fjölmargar þáltill. samþ., sem útgjöld hafa í för með sér fyrir ríkissjóð, þótt um þær hafi verið aðeins ákveðin ein umr., svo að hér er ekki um neitt einsdæmi að ræða, en auk þess og einmitt vegna þess hefur verið tekin upp sú venja hér á Alþ., þótt aðeins sé ákveðin af hæstv. forseta ein umr. um þáltill., að fresta umr., senda málið í nefnd, og á þann hátt fara raunverulega fram tvær umr. um málið. Hv. 1. flm. till. lagði og til í lok framsöguræðu sinnar, að till. yrði vísað til hv. fjvn. Sú n. hefur þó allar aðstæður til að rannsaka, að hve miklu leyti till. kynni að hafa útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð, eins og hún hefur óbundnar hendur til að breyta till. Og þótt till, þannig breytt með fullum stuðningi hv. fjvn. kynni að hafa í för með sér einhver útgjöld, sem nefndin þá setti hámark á, annaðhvort með beinu orðalagi í tillgr. sjálfri, í nál. um till. eða í framsöguræðu, og till. þannig samþykkt af meiri hl. Alþ., væri hér um fullkomna þinglega meðferð að ræða á málinu, er kæmi því að notum. Þau rök hv. þm., að þýðingarlaust sé að samþ. till., þar sem eigi hafi verið höfð um hana nema ein umr., eru aðeins veik tilraun til þess að draga úr gildi till. og fá engan veginn staðizt og eru honum ekki heldur til neins sóma. Skal þá nokkuð vikið að því atriði, hvort þessi þjónusta, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur veitt bændum um langt tímabil, er með svo miklum ágætum, að þess vegna sé till. óþörf og engra umbóta sé þörf á því sviði. Mikill hluti ræðu hv. 1. þm. Austf. og allur skýrslulestur hans úr greinum forstjórans, Helga Péturssonar, átti einmitt að sanna þetta, sanna það, að hér væri engra umbóta þörf, hér væri allt í bezta lagi, hér væri ekki hægt að gera neitt betur og því væri till. óþörf. Ég skal ekki leggja neinn dóm á gerðir Sambandsins í þessu máll. Ég geri þvert á móti ráð fyrir því, að það, eins og hver annar aðili, sem tekur að sér slíka þjónustu, leysi hana af hendi eftir beztu getu á hverjum tíma, þannig að eigi verði almennt átalið, og e.t.v. enn betur. Það raskar þó ekki þeirri staðreynd, að ekkert verk er svo vel af hendi leyst, að ekki megi hugsa sér, að hægt sé að koma þar við einhverjum umbótum, eins og það er einnig ljóst, að hver aðili, sem fær slíka einkaaðstöðu um sölu á útflutningsvöru sem Sambandið hefur fengið hér á landbúnaðarafurðum, er ekki jafnháður þeim reglum, sem almennt gilda um sölu, sem er frjáls hverjum sem er, þ.e. að verða að tryggja sem beztan markað og hæst verð, ef hann sjálfur á að geta haldið umboðinu til sölu á vörunni fyrir hinn aðilann eða fyrir aðra. Ég skal ekki heldur leggja á það dóm, hvort þetta fyrirkomulag hefur almennt gefið bændum hæsta verð. Hitt fullyrði ég, að fleiri en einn erlendur aðili hefur kvartað mjög undan því, að síðan þetta kerfi var tekið upp, hafi verið mjög miklum mun erfiðara fyrir þá, sem höfðu hug á því að kaupa vöruna, að hefja umr. um þau viðskipti við forráðamenn Sambandsins en áður var, á meðan útflutningur var í höndum fleiri aðila, eins og ég veit líka með vissu, að þau svör hafa jafnan verið gefin af Sambandinu, þegar menn hafa boðið hærra verð fyrir ákveðið magn afurða, sem ósetdar lágu erlendis, en Sambandið þó gat fengið, að það þyrfti ekki að sinna neinum tilboðum frá milliliðum, því að þeir væru sjálfir einfærir um að selja vöru sina. Í þessum upplýsingum mínum liggur þó engin ásökun á Sambandið sérstaklega. Þetta er hin fasta regla, sem allir slíkir íslenzkir söluaðilar hafa sett sér, ekkert frekar Samband ísl. samvinnufélaga en bæði Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. fiskframleiðenda og líklega allir, sem í slíka einkaaðstöðu komast í sambandi við sölu afurða. Hins vegar sannar það ekkert, nema síður sé, að ekki hefði verið unnt að ná betra söluverði með því að sinna meira en gert hefur verið fyrirspurnum og tilboðum frá aðilum, sem höfðu aðstöðu til að koma fram með betri tilboð á vörunum, en var neitað um samstarf. Þetta, sem ég hef sagt hér, eru staðreyndir, sem verður ekki haggað. Þótt ég líti svo á, að þetta, sem ég hef sagt hér, sé eitt af því, sem beri að breyta og umbæta, þá er siður en svo, að það sé það eina, sem umbóta þarf við í sambandi við sölu íslenzkra landbúnaðarafurða á erlendum markaði. Það eru nú um 25 ár síðan ég skrifaði ýtarlega grein um útflutning á íslenzku lambakjöti í sérstökum umbúðum. Við höfðum þá um langt skeið flutt út saltkjöt, venjulega stórhöggvið, í tunnum. Innanlands var þó og er enn selt spaðsaltað kjöt, sem kallað er. Þá var í flestum löndum að koma fram á markaðnum frosið kjöt í smábitum, pakkað í loftþéttar umbúðir, sem nefnast „Cryovac“. Ég benti þá á, hversu okkur væri nauðsynlegt að taka upp þessa aðferð og senda okkar kjöt út þannig. Með því móti mundi öruggt að fá mjög hækkað verð fyrir kjötið, í stað þess að senda það á erlendan markað fryst í heilum skrokkum. Það hefði verið til of mikils ætlazt af Sambandinu að hverfa inn á þá braut, bara vegna þess að ég, sem ekki hafði gert að neinu ævistarfi að selja kjöt, hefði ritað um málið í blaðagrein. En það hefði þó verið hægt að vænta þess, að aðili, sem tekið hafði að sér þann vanda að selja landbúnaðarafurðir fyrir hæsta verð og var þess utan gefin sú aðstaða að vera einn um þá þjónustu, fylgdist fullkomlega með því, í hvaða umbúðum slík vara seldist bezt, hvernig bezt er að fá markað fyrir hana erlendis og hvernig einnig væri bezt að búa um hana. En fyrir því sýnist Sambandið hafa haft lokuð augu allt til þessa tíma. Síðan þetta var hefur á hverju ári farið sívaxandi að selja kjöt, sem inn er flutt, og jafnvel einnig innanlandsframleiðslu í hverju landi, í „Cryovac“-umbúðum, og í mörgum löndum og einkum þeim, sem lengst eru komin í meðferð matvæla, þykir það nú hreinasti skrælingjaháttur að bjóða neytendum kjötvöru í öðrum umbúðum. Það haggar þó ekki þeirri staðreynd, að þúsundir smálesta af frystu kjöti eru fluttar inn í heilum skrokkum í ýmsum löndum, sumpart í hinum gömlu léreftsumbúðum og sumpart í vaxandi mæli í loftþéttum „Cryovac“-umbúðum. Og getur hver sá, sem vill leggja það á sig að reika um kjötmarkað í borgum annarra landa, fullvissað sig um, að þetta er staðreynd. Hitt er svo jafnmikil staðreynd, að slíkt kjöt er venjulega selt hinum fátækustu mönnum í landinu, en ekki þeim, sem vilja borga hæsta verð. Samkv. till. er lagt til, að Alþingi skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að tilraunir verði gerðar með útflutning á dilkakjöti, þar sem reyndar verði nýjar aðferðir með pökkun og verkun á kjötinu. Aðferðir þessar hefði raunverulega átt að vera búið að taka upp fyrir 25 árum. Einnig er lagt til, að kannaðir verði til þrautar hugsanlegir markaðsmöguleikar fyrir dilkakjöt í hverju því formi, sem gefur hagstæðast verð. Þetta verður ekki skilið á annan veg en þann, að verði till. samþ. óbreytt, ber ríkisstj. að beita sér fyrir því, að gerðar verði tilraunir til þess að flytja út dilkakjöt í öðrum umbúðum en nú er gert, þ.e. að útflytjendur taki upp nýjustu og hagkvæmustu pakkningu og umbúðir til þess á þann hátt að mæta kröfum og óskum beztu kaupendanna, eða m.ö.o. að taka upp aðferðir, sem hefði átt að vera byrjað á fyrir 25 árum og hefur skaðað bændur um milljónir á þessu tímabili, að ekki hafa verið teknar upp. Vitað er, að fiskútflytjendur hafa um langan tíma sent út vöru sina í smápökkum í stað þess að senda fiskinn heilfrosinn á markaðinn. Hafa þeir aflað sér þannig nýrra markaða og hækkað verðið og fylgzt þannig með breyttum viðhorfum á fiskmarkaðinum og lagað sig eftir því. Ríkissjóður hefur ekki stutt þessar tilraunir með beinum fjárframlögum. Það hefur þótt sjálfsögð þróun í sölutækni hjá aðila, sem hefur tekið að sér þann vanda að selja vöruna. Og hér hefur Sambandið einnig fylgzt með í þeim umbótum, á sama tíma sem það vanrækti hina hliðina, e.t.v. vegna þess, að það hefur haft einokunaraðstöðuna. En hér hefur það líka haft samkeppnina við að glíma gagnstætt því, sem á sér stað um útflutning og sölu landbúnaðarafurða. Og ég hygg, að það sé ekkert óeðlilegt að álykta, að einmitt það, að salan er í einokunaraðstöðu, þar sem engin samkeppni kemst að, eigi ekki svo litinn þátt í því, að söluaðferðir og sölutækni á íslenzku kjöti erlendis hefur staðnað meira en æskilegt er. Úr þessu verður að bæta. Síðan Iðnaðarmálastofnun Íslands tók til starfa, hefur það verið eitt af meginverkefnum hennar að vekja áhuga Íslendinga á sölutækni. Samband ísl. samvinnufélaga á þar, aðild að stjórn. Ég tel, að það sé ekkert óhugsandi, að sú stofnun geti veitt Sambandinu stuðning í þessu mikla vandamáll. Ýmsar þjóðir, sem við höfum viðskipti við, og ekki hvað sízt Bandaríkin hafa veitt Iðnaðarmálastofnun margvíslegan stuðning. Ég tel, að þau muni verða fús til þess að veita henni einnig stuðning í þessu máli. Þær tilraunir, sem hér þarf að gera, þurfa á engan hátt að vera svo fjárfrekar, að það eitt út af fyrir sig þurfi að standa málinu fyrir þrifum. Sú tilraun er að langmestu leyti fólgin í því að kynna sér, hvaða óskir kaupendur hafa um verkun og umbúðir til þess að vilja gefa sem mest fyrir vöruna, og síðan uppfylla þær, en hverfa frá hinu, að reyna að troða upp á kaupendur vöru í úreltum og óheppilegum umbúðum, sem aldrei er hægt að fá hæsta verð fyrir, en aðeins fátækustu mennirnir eru kaupendur að. Síðan tekinn var upp sá háttur að tryggja bændum fullkomið framleiðsluverð fyrir afurðirnar, hvort heldur þær eru seldar innanlands eða utan og á hvaða verði sem þær eru seldar, og láta ríkissjóðinn greiða mismuninn, þá er þetta ekki lengur einkamál bændanna, kaupfélaganna eða Sambandsins. Þá er það engu síður mál ríkissjóðs og þjóðarinnar í heild. Það er því alveg ástæðulaust og enda líka tilgangslaust fyrir hv. 1. þm. Austf., sem öðrum fremur telur sig vera fulltrúa bændanna og Sambandsins hér á Alþ., að vera að hlaupa upp á nef sér fyrir það og hafa allt á hornum sér, þegar borin er fram till. um að ná sem beztum markaði og hæstu verði fyrir framleiðslu þeirra aðila, sem hann þykist bera svo mikla umhyggju fyrir. Hér hefur að vísu svo til tekizt, að það eru andstæðingar hv. þm. í stjórnmálum, sem eru flm. þessarar till., og kann það að vera einhver orsök fyrir afstöðu hv. þm. til till., en slíkt er hvorki viturlegt né sæmilegt, að ganga í berhögg við hagsmuni umbjóðenda sinna af þeim ástæðum einum. Hitt er miklu farsælla og drengilegra, að taka saman höndum við andstæðinga til fylgdar svo góðu máli sem hér er á ferðinni, og er þess að vænta, að þegar svo þaulæfður þm. sem hv. 1. þm. Austf. er áttar sig betur á nauðsyn þessa máls, þá skilji hann, að það er honum fyrir beztu að sýna þessu fulla vinsemd og ljá málinu fullt lið bæði utan þings og innan. Ég skal þá fara nokkrum orðum um þá staðhæfingu hv. þm., að útflutningur og sala íslenzkra landbúnaðarafurða sé ekki komin á hendur Sambandsins fyrir þess ósk eða fyrir neinar hömlur á þeim viðskiptum né fyrir aðgerðir Alþ., heldur beinlínis fyrir það eitt, að engir aðrir aðilar hafi haft minnsta áhuga fyrir þessum málum, eins og hann lét orð falla um hér í þinginu við 1. umr. Hér veit hv. 1. þm. Austf., að hann fer með visvitandi rangar staðhæfingar. Þessi mál eru beinlínis komin í þennan farveg fyrir aðgerðir löggjafans og áróður kaupfétagsmannanna, en ekki fyrir það, að engir aðrir aðilar hafi haft áhuga á málunum. Öllum öðrum en kaupfélögum var, gagnstætt fullyrðingum hv. þm., skipulega og ört bægt frá þessum viðskiptum með lögum, eins og ég skal nú sýna fram á. Það kemur ekki þessu máli við, hvort það þótti nauðsyn á þeim tíma og þykir enn að hafa þann hátt á. Hitt er staðreynd, að þannig hefur þetta verið, og má ekki láta slíkum fullyrðingum mikils metins hv. þm. ómótmælt, ekki hvað sízt þegar því er haldið fram, að þessu kerfi hafi verið þvingað upp á kaupfélögin og Sambandið af því, að enginn annar aðili hafi fengizt til þess áð sýna þessari þjónustu hinn minnsta áhuga, og það nú notað sem afsökun fyrir því, að ekki hefur tekizt svo vel sem skyldi um meðferð þessara mála. Árið 1935, en það ár er Framsfl. við stjórn í landinu, eins og kunnugt er, voru sett lög á Alþingi, nr. 2 9. jan., um ráðstafanir til þess að greiða fyrir viðskiptum sláturafurða og ákveða verðlag þeirra. Bæði fyrr og síðar hefur Framsfl. talið, að þessi löggjöf hafi beinlínis bjargað afkomu íslenzkra bænda, og hælt sér mjög af því, að hann hafi einn átt þátt í þeirri björgunarstarfsemi. Það atriði skal ég ekkert ræða hér í dag, en í 3. gr. þessara laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Enginn má slátra sauðfé til sölu né kaupa fé til slátrunar eða verzla með kjöt af því í heildsölu án leyfis kjötverðlagsnefndar. Heimilt skal þó sauðfjáreigendum, er reykja kjöt á heimilum sínum, að selja það beint til neytenda, enda greiði þeir af því verðjöfnunargjald, um leið og afhending fer fram. Leyfi til slátrunar skal veitt fyrir eitt ár í senn. Leyfi skal veita lögskráðum samvinnufélögum, sem nú eru starfandi, svo og þeim samvinnufélögum, sem stofnuð kunna að verða á viðskiptasvæðum félaga, sem hætta störfum, án þess að bændur á viðskiptasvæðinu gerist meðlimir annarra félaga: Svo segir enn fremur: „Heimilt er að veita slátrunarleyfi félögum neytenda á þeim stöðum, þar sem ekki eru sláturhús, en aðeins fyrir það fé, sem þau kynnu að kaupa til neyzlu meðal meðlima sinna. Enn fremur getur nefndin veitt leyfi samvinnufélögum bænda, er stofnuð kunna að verða, eftir að lög þessi öðlast gildi, á svæði, þar sem ekki eru starfandi samvinnufélög fyrir og ekki falla undir ákvæði 3. málsl. þessarar greinar.“ Ég veit ekki, hvernig hægt væri að skilja þessi ákvæði á annan veg en þann, að löggjafinn er hér beinlínis að bægja öllum öðrum en kaupfélögum og Sambandinu frá þessum viðskiptum. Að vísu stendur hér enn: „Sömuleiðis þeim verzlunum öðrum, sem árið 1933 áttu eða starfræktu sláturhús, sem fullnægði ákvæðum laga um kjötmat o. fl. frá 19 júní 1933: En það er aðeins heimilt þeim mönnum, sem áttu sláturhús 1933. M.ö.o., þessi lög fyrirbjóða alveg nýjum einstaklingum að fara inn á þetta svið. Þeim er gersamlega ýtt út úr þessari þjónustu, alveg gagnstætt því, sem hv. 1. þm. Austf. fullyrti hér um daginn. Þann 9. ágúst árið áður hafði ríkisstj. gefið út brbl. nr. 42 um þetta efni, og eru þau staðfest á næsta þingi svo að segja breytingalaust, en það ár stjórnaði einnig Framsfl. hér á þessu landi. Ég held, að það blandist engum hugur um það, sem kynnir sér þessa grein, að með henni er mörkuð af löggjafanum sú stefna, sem þá var tekin upp og síðan haldið, og þess gætt í vaxandi mæli, að af henni yrði ekki vikið um hársbreidd. Hitt er bæði mér og öllum þeim, sem komið hafa í snertingu við þessi mál, kunnugt um, að þeir aðilar, sem falin var framkvæmd 1., sýndu sannarlega enga linkind gagnvart þeim, sem áhuga höfðu á því að fá sláturleyfi og hefja kjötvinnslu innanlands og utan, en þeir menn voru ekki ráðandi menn í Sjálfstfl., enda er þá unnið að því á mjög skipulegan hátt af framsóknarmönnum að bola í burt úr þeirri þjónustu öllum nýjum aðilum, sem vildu ekki gangast undir jarðarmen Framsfl. í öllum atriðum. Og svo leyfir hv. þm. sér að segja, að það hafi ekki fyrir aðgerðir Alþingis verið farið inn á þessa braut. En þetta var ekki eina aðstoðin, sem löggjafinn veitti til þess að sveigja málið inn á þessa braut. Með lögum nr. 52 23. júní 1932 er ríkisstj. heimilað að ábyrgjast allt að 400 þús. kr. til þess að koma upp frystihúsum á kjötútflutningshöfnum og ábyrgjast allt að 2/3 hluta kostnaðar af byggingu slíkra húsa. Og með lögum nr. 79 19. júní 1933, sbr. 5. gr. þeirra laga, er ríkisstj. heimilað að greiða allt að 1/4 stofnkostnaðar við að reisa frystihús samvinnufélaga eða sýslufélaga, - aðeins sett upp á punt, því að vissulega vissi löggjafinn þá, að sýslufélögin væru ekki að reisa slík hús, og þá sett það til málamynda, svo að gr. fengi ekki í augum almennings algerðan framsóknarblæ, enda sé aðalhlutverk þeirra að frysta kjöt til útflutnings. Ég hygg, að þessar tilvitnanir séu nægilegar til þess að sýna, að ummæli hv. 1. þm. Austf. um það, að þessi þjónusta hafi verið falin Sambandinu vegna þess, að engir aðrir hafi haft áhuga á því að sinna henni, er algerlega röng og að hann, sem þá átti sæti í ríkisstj. sem fjmrh., og flokkur hans fór á því tímabili með landbúnaðarmálin, geti ekki verið óvitandi um þennan gang málanna, og ber hann því ummæli fram um þetta atriði á Alþ. gegn betri vitund. Þykir mér það leitt um jafnmerkan mann og hv. 1. þm. Austf. er, að hann skyldi henda þetta slys. Ég hef þó hvorki dregið þessi gögn fram til þess að ófrægja hv. 1. þm. Austf. né til eingöngu að hrekja ummæli hans, þótt ávallt sé rétt að hafa það, sem sannast reynist, heldur miklu frekar til að sýna fram á, að vegna þessarar afstöðu löggjafans hefur Sambandið tvöfaldar skyldur gagnvart framleiðendum og þjóðinni í heild til þess að gera sitt ýtrasta í því að afla markaða og ná hæsta fáanlegu verði fyrir afurðir, sem því hefur þannig einu verið falið og styrkt á margvíslegan hátt að rækja svo sem bezt verði á kosið. Ég geri ráð fyrir, að löggjafinn hafi einnig ætlazt til þess, að það kæmi fram í framkvæmdunum, að það yrði gert þannig, að það væri ekki hægt að gera það á neinn annan hátt betur og að hér mundi ekki þurfa að tala um vanrækslu á neinum sviðum í þessu máli. Það kemur því úr hörðustu átt, að hv. 1. þm. Austf., sem vitað er að hefur víðtæk áhrif á starfshætti Sambandsins, skuli ganga hér fram fyrir skjöldu og fullyrða, að till. sú, sem hér er til umr., sé til einskis nýt og óþörf, því að allt sé í svo góðu lagi sem á verði kosið í sölutækni íslenzkra landbúnaðarafurða á erlendum markaði. Ég held, að honum væri meiri sæmd að því að styðja svo sem frekast mætti verða framgang till. og umbætur þær, sem till. miðar að, að gerðar verði á þessu mikla hagsmunamáli íslenzkra bænda. Ég vænti þess, að hann sjái mestan sóma sinn í því að stuðla að því og allir þm. Framsfl, fylgi þessari till. og síðan taki Sambandið fúslega upp samvinnu við þá aðila, hverjir sem þeir kunna að verða, sem falið verður að framkvæma till., eins og hún kann að verða orðuð hér, áður en hún verður samþ. í þinginu. Hitt er svo vitanlegt, að þetta er eitt af þeim málum, sem ekki má daga hér uppi, og ég vænti þess, að henni verði komið hér fljótt til nefndar ag að hv. fjvn., sem hugsað er að afgreiði málið, láti hana koma til afgreiðslu, áður en þessu þingi er lokið.



Herra forseti. Það er nú orðið alllangt síðan þetta mál var hér til umræðu síðast, og hafði ég þá kvatt mér hljóðs, vegna þess að það voru nokkur atriði í ræðu hv. 1. þm. Austf., sem ég vildi fara fáeinum orðum um. Hann mælti með till., en var þó á móti henni. Þetta er fremur óvenjulegt um þennan hv. þm., sem jafnan er óskiptur, þar sem hann tekur afstöðu til mála. Þrisvar sinnum lét hann í ljós ánægju sína yfir því, að hreyft væri við þessu máli, sem hann teldi mikilsvert, og ég gat ekki betur skilið en hann teldi umbóta þörf á meðferð og frágangi dilkakjöts í hendur vandlátra kaupenda frá því, sem verið hefur og nú er. Einnig sagði hann, að orðalag till. og grg. og framsöguræða hv. 3. þm. Austf. væri allt fremur hæversklega fram sett og áreitnislaust, eða þannig skildi ég hans orð, en aftan, framan og allt um kring og inni á milli var hann að tala um ófrægingarherferð á hendur Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem hangi á sömu spýtu og þessi ályktunartill. Ég held, að þetta snjalla líkingamál sé alveg orðrétt eftir honum haft. Á hinum síðustu og verstu tímum einkennast sum blaðaskrif um of af ímyndun. Þau fjalla um árásir og ofsóknir og höfundar þeirra þykjast sjá flygsur liða um loftin, sem engar eru þó til. Ekki hélt ég, að hv. 1. þm. Austf. væri myrkfælinn á borð við Tímann, sem sífellt er að hafa á þessum ofsóknarótta, og svo þegar það góða blað fer að segja frá þessari ræðu þingmannsins daginn eftir, stendur skrifað mjög myndarlegu letri sem fyrirsögn: Rógurinn um kjötútflutning SÍS. - Af þeirri túlkun, sem fylgdi, hlaut frómur lesandi, t.d. norður í landi eða austur, að álykta sem svo, að flm. þessarar till. væru að hefja ofsóknir á hendur Sambandi ísl. samvinnufélaga. Það er annars mikill siður hér á Alþ. að hengja tvo hluti á sömu spýtuna, þar sem aðeins einn ætti að hanga, svo að ég viðhafi skáldskaparmál hv. 1. þm. Austf. Hann telur málið sjálft í sjálfu sér nauðsynlegt og stuðnings vert, en tengir við það um leið tilbúinn hlut eða ímyndaðan, svo að hann geti verið á móti því. En svo að ég haldi áfram að tala um útflutning á dilkakjöti og þessa till., hið réttara er, að í henni fyrirfinnst ekki stafkrókur, ekki heldur í grg. og ekki í framsöguræðu, sem bendi á árásir á einn eða nokkurn, að maður ekki tali um ofsóknir. Hv. þm. hefur það við till. helzt að athuga, að ekki sé rakið nógu ýtarlega, hvað tillögumenn vilja að gert sé, hvaða breytingar eigi að gera á meðferð kjötsins, svo að það hækki í verði á erlendum mörkuðum, hvernig nýjar umbúðir eigi að vera, hvort frysta eigi kjötið eða sjóða niður, reykja það eða hraðfrysta í pökkum, hvar eigi fyrir sér að leita um nýja markaði, hvaða mönnum eigi að fela athugun um nýjar leiðir í þessu efni, félögum eða stofnunum og þar fram eftir götunum. Ef þetta lægi allt ljóst fyrir, þyrfti enga athugun, enga rannsókn á því, sem hér um ræðir, og ég tel það fyrir utan landamerki umræðunnar að bollaleggja um það, hvort ríkisstj. eigi heldur að velja þennan manninn eða hinn til þess að fara með þessi mál, ef till. verður samþ. Þetta allt eru framkvæmdaratriði, en ekki málsatriði, og annaðhvort vill Alþingi, að ríkisstj. skipti sér af þessu máli ellegar hún skipti sér ekki af því. Til hennar einnar getur það snúið sér. Í öðru lagi er eðlilegt, að það hafi afskipti af málinu, vegna þess að ríkissjóður er ábyrgur gagnvart framleiðendum fyrir framleiðslukostnaðarverði fyrir það kjöt, sem er flutt úr landi. Í þriðja lagi er svo það, að ríkisvaldið hefur betri aðstöðu en allir aðrir til áhrifa með sínum afskiptum, beint eða óbeint. Búnaðarþing sneri sér í fyrra til framleiðsluráðs landbúnaðarins, Sambands ísl. samvinnufélaga og ríkisstj. um það afl til þessara hluta, sem mest verkar, það eru fjárframlög. Þessi till. gengur raunar í mjög svipaða átt og till. sú, sem samþykkt var á búnaðarþingi í fyrra, sem sé að kanna nýjar leiðir í þessu efni, því að bændur sem aðrir finna til þess, að hér hefur orðið of mikil stöðnum á. Gegn þeirri viðbáru, að það eigi að vera vantraust og óvirðing, helzt rógur á SÍS, að Alþ. snúi sér til ríkisstj., en ekki þess, sem hefur haft með allan kjötútflutning að gera, vil ég leggja fram spurningar, sem ættu að vera nægileg svör: Er það óvirðing eða vantraust á útflytjendur sjávarafurða, að áskoranir hafa komið fram á Alþingi, að ríkið hlutaðist til um markaðsleitir fyrir þær hvað eftir annað? Er það óvirðingarmerki við útvegsmenn, að áskoranir hafa verið fluttar og samþykktar, að ríkið láti leita að nýjum fiskimiðum? Er það rógburður við sömu aðila, að margar tillögur hafa komið fram um betri hagnýtingu sjávarafla og í öðru lagi um bætta meðferð á honum? Svona mætti lengi telja hliðstæð dæmi, en þessar tillögur ganga allar út á það sama, að fá auknar tekjur, aukið verð fyrir framleiðsluna með einhverju móti, og það, sem nú gefur auknar líkur fyrir því, að þetta megi lánast að því er íslenzkt dilkakjöt varðar, er það, að lambakjötið hefur fengið það orð á sig mjög víða, að það sé jafnvel bezta lambakjöt, sem á markað kemur. Einnig hitt, að útflutningur okkar er svo lítill, að hann er aðeins dropi í hafi, þegar út fyrir pollinn kemur, og munar því engu um hann á erlendum mörkuðum. Sem dæmi um breytta verkun má nefna léttreykta kjötið, sem nú hefur allmikið verið umtalað hina síðustu tíma og virðist líklegt til þess að geta unnið markaði. Um leið og þessi vara er að ná vaxandi áliti, dettur manni í hug til samanburðar tímabilið milli 1930 og 1940, þegar blöð og tímarit kölluðu dilkakjöt okkar óæti og hundamat og bændur idjóta, sem þreyttu maraþonhlaup við ær og hrúta um öll foldarból. Kindaull sögðu sömu blöð að væri nothæf aðeins í fótaþurrkur og stéttin, sem að þessu ynni, væri ómagi á þjóðinni. Þá fékk bóndinn 8–14 kr. fyrir dilkinn, enda allir bændur þá að flosna upp, unz Ingólfur Jónsson bjargaði verðlaginu mjög við 1942 eða 1943. Þessa tíð muna bændur enn og vita vel, hvað verðlag á vörum þeirra gildir. Núverandi útflutningstrygging er ekki ákjósanleg fyrir neinn, þó að hún sé nauðsynleg eins og sakir standa. Að brottfalli útflutningsuppbóta vilja allir stefna, og að því á þessi þáltill. að miða meðal annars. Þær falla niður af sjálfu sér að því er kjötið snertir, ef unnt skyldi reynast að ná kostnaðarverði fyrir það, sem út þarf að flytja, eða jafnvel hærra verði en kostnaðarverði. Eitthvað var hv. 1. þm. Austf. að tala um, að ósatt væri það, að kjötverð til neytenda væri hærra í nágrannalöndunum en hér á Íslandi. Ég hef það beint frá manni, sem ég þekki og hefur keypt kjöt í Svíþjóð, að þar fæst ekkert kjöt í verzlunum fyrir minna en 60 kr. kg og upp í 160 kr., 60 kr. íslenzkar lélegasta kjöt og svo dýrara. Ég ætla, að þetta sé ekki einstakt með Svíþjóð meðal nágrannalandanna, en ég þori ekki að fullyrða um annað en það, sem ég veit fyrir víst, enda skiptir það ekki út af fyrir sig verulegu máli í þessu sambandi. Aðalatriðið er það, hvort unnt er að gera lambakjöt að verzlunarvöru, sem verði eftirsótt og skili í hendur framleiðenda fullu kostnaðarverði eða meira, því að það ástand, sem er, að flytja út lambakjöt fyrir miklu lægra verð en kostar að framleiða það, er vitanlega ekkert framtíðarfyrirkomulag. Ég vil svo vænta þess, að hv. 1. þm. Austf. sem aðrir þm. vilji styðja að því, að þessi till. verði samþ. Það getur engan skaðað a.m.k., en það getur vel verið, að eitthvað verulegt vinnist við það. Og það er engin ástæða til að vera að deila, vekja deilur um keisarans skegg í sambandi við þessa till. og útfæra hana almennt yfir í deilur um landsmál og stefnur. Þetta er sérstakt mál, og ég get ekki fundið, að í því felist nein árás á Samband ísl. samvinnufélaga, þó að á það sé bent og leitað sé leiða um það að fá betri útkomu og betri sölu og hærra verð á þessa vöru en enn hefur tekizt. Í grg. okkar tillögumanna er meira að segja að því vikið, að Sambandið hafi eitthvað gert í þá átt að fá betri markaði en enn hefur tekizt, en það hafi ekki enn tekizt. Og þó að leitað sé til ríkisstj. um að stuðla að því, að þessar betri niðurstöður fáist, þá er það algerlega hliðstætt við margs konar aðrar tillögur að því snertir okkar framleiðslu, sem hafa verið fluttar og samþ. hér á Alþingi.



Herra forseti. Sú till., sem hér liggur fyrir, er um það, að fram fari endurskoðun á skiptalögunum, sem eru frá árinu 1878 og því liðnir rúmir 8 áratugir frá því að lög þessi öðluðust gildi. En eins og hv. þm. er kunnugt, er hér um allmikinn lagabálk að ræða, sem er í fimm þáttum, sem skiptast í 101 grein. Nýlega hafa verið afgreidd hér frá Alþingi erfðalög, en eins og kunnugt er, þá eru tengslin á milli erfðalaganna annars vegar og skiptalaganna hins vegar allnáin, og finnst mér það mæla mjög með því, að skiptalögin verði nú tekin til endurskoðunar. Margt er breytilegt og m.a., að þegar um skipti á dánarbúum hefur verið að ræða er síður en svo, að gilt hafi á sama tíma alls staðar sömu matsreglur. Þetta finnst mér m.a. að þurfi að samræma í nýrri löggjöf um skiptalögin og ótalmargt annað að sjálfsögðu, sem þar kann inn í að grípa. Þá ber á það að lita, að margs konar mannréttindi hér á landi hafa breytzt, frá því að skiptalögin öðluðust gildi, og þá ekki sízt réttur kvenna, sem nú má heita á flestum sviðum til jafns við okkur karlmenn, en var á þeim árum, sem skiptalögin öðluðust gildi, mjög takmarkaður. Þá ber einnig á það að líta, að mörg löggjöf hefur breytzt allmikið á þessum áratugum, sem liðnir eru frá því að skiptalögin öðluðust gildi, og ber að hafa það í huga við endurskoðun skiptalaganna. Þó hygg ég, að stórfelldasta breytingin hafi átt sér stað í verðlags- og efnahagsmálum þjóðarinnar á þessu tímabili og margs konar fyrirtæki risið upp, sem löggjafinn gerði sér þá ekki grein fyrir. Þá er ekki veigaminnst, finnst mér, að þessi löggjöf verði gerð nokkru skýrari en nú er og fastar mótuð, bæði fyrir þá, sem eiga að framkvæma löggjöfina, og ekki síður fyrir hina, sem þurfa að sækja rétt sinn gagnvart þessari löggjöf. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að færa fleiri rök fyrir till. þessari og mér skilst, að hér geti ekki verið um neitt ágreiningsmál að ræða. Hæstv. forseti hefur þegar ákveðið eina umræðu, og það er alllangt liðið á þingtíma og því ekki líklegt, ef tillaga þessi færi til nefndar, að hún hlyti afgreiðslu. Þess vegna vil ég mælast til þess, herra forseti, að tillaga þessi verði látin ganga til atkvgr. þegar nú að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Á þskj. 300 flyt ég till. til þál. um, að ríkisstj. verði falið að festa kaup á tveimur þyrilvængjum til aðstoðar við landhelgisgæzluna. Jafnframt legg ég svo til, að önnur þyrlan verði að jafnaði staðsett á Vestfjörðum og sé henni ætlað að annast þar farþegaflug, póstflutninga og sjúkraflug, að svo miklu leyti sem slík þjónusta kynni að geta samrýmzt aðalstarfi hennar í þjónustu landhelgisgæzlunnar, sem að áliti flm. skal jafnan sitja í fyrirrúmi fyrir öðrum störfum. Hin þyrlan legg ég til að verði staðsett á Austfjörðum og annist hún sams konar almenna þjónustu á Austurlandi og hin á Vestfjörðum auk aðalverkefnis síns í þarfir landhelgisgæzlunnar. Fyrir tveimur árum flutti ég till. til þál. um kaup á þyrilvængju til samgöngubóta innanhéraðs á Vestfjörðum, og flutti þá einn af þm. Austf. samstundis brtt, við hana um, að einnig yrði keypt þyrilvængja, sem annaðist farþega og póstflutninga ásamt sjúkraflugi á Austurlandi. Samt sem áður fékkst till. þá ekki afgreidd, hana dagaði uppi í nefnd. Þegar fullkomnasta varðskip okkar Íslendinga, Óðinn, var smíðað, var yfirbyggingu skipsins hagað þannig, að þyrilvængja gæti haft lendingarstað á þilfari skipsins. Sérfróðum mönnum á þessu sviði var þá þegar ljóst, að þyrilvængjurnar væru tæki, sem gætu hjálpað til við að leysa vissa þætti strandgæzlunnar, sem tæpast yrðu leystir á annan hátt. Síðan eru liðin nokkur ár, en ekki hefur orðið af framkvæmdum. Þó hefur ungur og efnilegur flugmaður aflað sér sérþekkingar á að stjórna þyrilvængjum, og nýlega voru gerðar tilraunir með lendingu þyrilvængju á þilfari varðskipsins Óðins, og er mér tjáð, að þessar tilraunir hafi vel tekizt. Þetta hvort tveggja virðist benda til þess, að enn þá hafi menn það í huga að taka þyrilvængjur í þjónustu landhelgisgæzlunnar. En þessar lendingartilraunir á Óðni varð þó að gera með þyrilvængju, sem varnarliðið á Keflavíkurflugvelli lánaði góðfúslega til þessara tilrauna. Það hefur komið fyrir oftar en einu sinni, að íslenzkir aðilar hafa orðið að leita til varnarliðsins í alvarlegum slysa- og sjúkdómstilfellum um lán á þyrilvængju til þess að sækja fársjúka eða sárþjáða menn á staði, þar sem venjulegum flugvélum var með engu móti við komið. Það er skammt síðan þyrla frá varnarliðinu var fengin til að sækja sjúkan mann vestur í Dalasýslu, það var núna á þessum vetri, og tókst sú för giftusamlega, og töldu blöðin, að í því tilfelli hefðu engar aðrar leiðir verið færar til að koma hinum sjúka manni fljótt og vel og örugglega á sjúkrahús til sérfræðiaðgerða. Þessi dæmi, þótt ekki séu fleiri tekin, sýna, að Íslendingar þurfa að eignast þyrilvængju. Við þurfum a.m.k. að vera sjálfum oss nógir að þessu leyti í neyðartilfellum. En þörfin er samt miklu viðtækari að mínu áliti. Þar á meðal er verkefni fyrir þyrilvængju í sambandi við fullkomnari gæzlu landhelginnar og til samgöngubóta í strjálbýlum og afskekktum héruðum. En þetta tvennt tel ég, að geti samrýmzt á þann hátt, að sömu vélarnar gegni hvoru tveggja hlutverkinu, og ber þá auðvitað að staðsetja þær með sérstöku tilliti til þess. Ég hef trú á því, að þyrilvængja staðsett á Austfjörðum og Vestfjörðum hefði til dæmis mikla þýðingu í þjónustu öryggis- og heilbrigðismála í þessum landshlutum. Fjórðungssjúkrahús eru á Ísafirði og í Neskaupstað, en oft er miklum erfiðleikum bundið að koma sjúklingum þangað úr fjarlægum og afskekktum byggðarlögum, einkum að vetrinum. Þessi vandi væri leystur á hinn ákjósanlegasta hátt með þyrilvængju. Sumir hafa nú þegar vakið máls á því, að leysa mætti vandræði fólksins í þeim læknishéruðum, sem langtímum saman hafa verið og eru læknislaus, með stækkun og þar með fækkun læknishéraða. Gæti þar með sparazt nokkurt fé, sem kæmi þá upp í hluta af rekstrarkostnaði þyrlunnar. Það má geta þess, að á fulltrúafundi í Bjarkarlundi s.l. haust með þm. Vestfjarða hreyfði fulltrúi úr Breiðafjarðareyjum því, að tryggja mætti íbúum Flateyjarlæknishéraðs betri læknisþjónustu með því að sameina það hérað t.d. Reykhólahéraði, einkum ef þyrilvængja væri tekin í þjónustu heilbrigðismálanna. Þannig hefur fólkið úti í dreifðum byggðum landsins þegar komið auga á hina miklu og margvíslegu möguleika, sem þyrilvængjurnar opna til bættra samgangna. Víst eru þyrilvængjur dýr tæki, og einnig er talið, að rekstrarkostnaður þeirra sé nokkuð mikill. Úr þessu skal ég engan veginn draga. En það sparar líka mikið fé að losna við alla flugvallargerð í sambandi við nýtingu þeirra, og þá er sú bílaþjónusta, sem nauðsynleg er ávallt í sambandi við aðrar flugvélar að flugvöllum og frá þeim, ekki heldur lítill kostnaðarliður. En þeirrar aðstoðar er ekki þörf í sambandi við þyrilvængjur. Það fer ekki á milli mála, að Vestfirðir og Austfirðir búa við ófullkomnari og erfiðari samgöngur en aðrir landshlutar. Þess vegna er hér lagt til, að þyrlur þær, sem tillagan fjallar nm, verði þar staðsettar. Einmitt þar hefðu þær brýnustu verkefni að gegna um farþegaflug, póstflutninga og sjúkraflug milli einangraðra staða. En jafnframt eru fyrir Vestfjörðum þau fiskimið, sem útlend fiskiskip sækja einna mest á, sérstaklega að vetrinum, þegar öll gæzla landhelginnar er hvað erfiðust. Þá kemur það og til, að meðan sjóflugvélar voru notaðar í innanlandsfluginu, nutu Vestfirðingar dágóðra flugsamgagna. En á þessu hefur orðið stórbreyting til hins verra. Flug hefur lagzt niður til Patreksfjarðar, Bíldudals, Þingeyrar, Flateyrar og Hólmavíkur. Ísafjörður er sem stendur eini staðurinn á Vestfjörðum, sem nýtur beinna flugsamganga við Reykjavík. Það getur enga furðu vakið, þó að Vestfirðingar uni allir þessari afturför í samgöngumálum þeirra. Að vísu væri ekki mjög kostnaðarsamt að lengja svo flugbrautirnar við Þingeyri og Hólmavík, að flug gæti hafizt þangað fljótlega. En vafalaust verður þess nokkuð langt að bíða, að flugvellir verði fullgerðir á Patreksfirði, í Bíldudal og í Önundarfirði, en þá fyrst, þegar þetta væri gert, væru þó flugsamgöngur Vestfirðinga aðeins komnar í svipað horf og áður var. En þar að auki eru mörg byggðarlög þannig sett á Vestfjörðum, að í grennd við þau eru engin skilyrði til meiri háttar flugvallargerðar. Þeirra þörf fyrir flugsamgöngur verður því aldrei leyst með öðru móti en með þyrilvængju. Mér koma í hug staðir í þessu sambandi eins og Súgandafjörður, Tálknafjörður, Ingjaldssandur, Rauðasandur, Barðaströnd, Austur-Barðastrandarsýsla, norðurhluti Strandasýslunnar, ýmsar byggðir við Ísafjarðardjúpið og raunar fleiri staðir og byggðarlög, sem þyrlur gætu veitt ómissandi þjónustu. Það, sem hér hefur verið sagt um Vestfirði, á í flestum tilfellum einnig við um Austfirðina, og skal ég ekki fara nánar út í það. Ég get búizt við, að einhverjum fyndist e.t.v. óþarflega mikið í fang færzt með því að kaupa tvær þyrilvængjur í upphafi, ein gæti dugað í tilraunaskyni. Og á það skal að vísu fallizt, að víst væri það spor í rétta átt og til nokkurra bóta að kaupa eina þyrilvængju, því að ef svo væri gert, værum við Íslendingar ekki lengur á slíku bónbjargastigi á þessu sviði gagnvart setuliðinu sem við höfum verið til þessa. En þó er sannleikurinn sá, að helzt þyrfti að kaupa þrjár þyrilvængjur samtímis, eina staðsetta á Vestfjörðum, aðra á Austfjörðum og þá þriðju staðsetta hér suðvestanlands. Það mundi fljótt sannast, að þeirra væri allra full þörf, og það getur leyst margan vanda, sem ekki er auðleystur með öðrum hætti. Það er mesti misskilningur, að nokkurra tilrauna sé þörf með þyrilvængjur. Þær eru nú þegar þrautreynd farartæki erlendis. Þær eru orðnar mjög algengar til farþega- og póstflutninga á styttri flugleiðum á meginlandi Evrópu, einkum milli hinna stærri flugvalla álfunnar, og hef ég t.d. sjálfur ferðazt með 12 farþega þyrilvængju milli Brüssel og Kölnar. Og það er líka algengt að heyra það í heimsfréttunum, þegar sagt er frá stórslysum og náttúruhamförum, að þyrlur hafi þá þegar verið sendar á vettvang til björgunar, og verður þetta að gerast oft og tíðum við hin erfiðustu veðurskilyrði. Nú fyrir skemmstu, - það var ná í vetur, fyrir um tveimur mánuðum eða svo, - var sagt frá því, að fjöldi húsa hrundi í einni af stórborgum Bretlands og óðar voru þyrlur sendar á vettvang til þess að bjarga fólki úr rústunum. Þá veit ég og, að margir minnast þess, að stundum er frá því sagt, að forseti Bandaríkjanna bregði sér á milli borga, frá og til Hvíta hússins, í þyrilvængju. Bendir það til þess, að tækið þyki nú þegar svo öruggt, að lífi hans sé með því ekki stofnað í neinn háska. Þá muna menn það og, að geimfarinn Glenn ofursti var fiskaður upp af þyrilvængju, þar sem hann hafði lent á hafinu eftir geimflug sitt. Og enn má geta þess, að danska landhelgisgæzlan keypti nýlega tvær hraðfleygar þyrilvængjur, svokallaðar þotuþyrlur - eða jet-helikopter - til aðstoðar við strandgæzluna á Norðursjó. Annars hygg ég, að ekki þurfi miklar orðræður að hafa um það við hv. alþm., að þyrilvængjur séu gagnlegar og geti leyst ýmiss konar vanda, sem ekki verði leystur með öðrum flugvélum. Þeirra mestu yfirburðir liggja í því, að þær geta lent og tekið sig upp nálega hvar sem er, jafnvel af þilfari skips eða flötu húsþaki, og þurfa þannig enga flugvelli. Slíkur eiginleiki getur sparað mikið fé og verður að teljast ómetanlegur í okkar strjálbýla fjallalandi. Takmörkun þyrilvængnanna er hins vegar minni hraði en annarra flugvéla, og því henta þær síður til flugs á langleiðum. En í sambandi við það hlutverk, sem hér hefur verið rætt um að leysa, er það ekki hraðinn, sem mestu máli skiptir. Hitt er aðalatriðið, að þyrlurnar geta komið að gagni við ýmisleg skilyrði, þar sem öðrum flugvélum verður ekki við komið. Þess vegna tel ég, að það eigi að samþykkja þessa till. Með samþykkt hennar væri þrennt unnið: Stórt skref væri stigið áfram í öryggismálum vorum, landhelgisgæzlan væri efld og þær umbætur fengnar í samgöngumálum dreifbýlisins, sem tæpast geta orðið að veruleika með neinum öðrum hætti. Herra forseti. Ég legg til, að till. verði að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Ég stend ekki hér upp til þess að andmæla því, að þessi till. fái þinglega meðferð og málinu sé sýnd full samúð, heldur til þess að skýra frá nokkrum atriðum í sambandi við flugmál á Vestfjörðum, en það kom fram í ræðu hv. fim. og kemur fram einnig í grg., að þan sé mjög vafasamt, hvort ekki þurfi að bíða enn í mörg ár, að flugvellir verði fullgerðir á Patreksfirði, Bíldudal og Önundarfirði, en þá fyrst verði flugsamgöngur Vestfjarða aftur komnar í svipað horf og áður hefur verið. Út af þessu vil ég taka fram, að hæstv. samgmrh. skipaði á s.1. sumri nefnd manna til að athuga þessi mál. Nefndin hefur starfað að þessum málum. Í henni eru m.a. flugmálastjóri, formaður, Björn Pálsson flugmaður, sem hefur haft þjónustu hér um sjúkraflug um alla staði landsins, og svo ég sem kunnugur staðháttum á Vestfjörðum, en auk þess hefur verið haft fullt samráð við Flugfélag Íslands. Bæði Örn Johnson og Haukur Claessen hafa verið með í að rannsaka þessi mál og ræða þau, og í sambandi við þær umr. kom mjög til athugunar að gera kaup á slíkum þyrlum eins og hér er lagt til, að keyptar verði til landhelgisgæzlunnar, og sameina þær við flugsamgöngur á Vestfjörðum. En allar upplýsingar, sem við fengum um það mál, frá flugmálastjóra og öðrum aðilum, sem flestir trúa til að hafa dýpsta þekkingu á tæknilegu atriðunum, miða í þá átt að þetta væri engan veginn heppilegasta lausnin til farþegaflutninga á milli Vestfjarða og annarra staða á landinu. Þetta kostaði bæði miklu meira fé í rekstri og er auk þess engan vegimi jafnöruggt og aðrar flugvélar. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort það er rétt. Ég vil aðeins skýra frá því, sem fram kom í nefndinni. Nefndin hefur því horfið frá að leggja til, að keyptar yrðu þyrilflugvélar til þeirra hluta. Hins vegar var samkomulag um það við Flugfélag Íslands, að Flugfélagið skyldi kaupa litla flugvél, sem gæti tekið allt að 6 farþega, og hefja aftur flug á Vestfjörðum. Og það hefur verið yfirlýst af hæstv. samgmrh., að nú á n.k. sumri verði hafizt handa um að byggja flugvöllinn á Patreksfirði, væntanlega verði hann kominn svo langt á þessu ári, að það sé hægt að hefja þangað flugferðir. Verið er að undirbúa að gera nægilega stóra flugvelli á öðrum þeim stöðum á Vestfjörðum, sem við höfum rætt um, til þess að taka megi þar upp aftur flugsamgöngur á svipaðan hátt og áður, með þeirri flugvél, sem Flugfélag Íslands hefur þegar fest kaup á og ætlar sér að taka í notkun á komandi sumri. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram í sambandi við þær umr., sem fallið hafa hér um flugsamgöngur á Vestfjörðum. Ég ræði hins vegar ekkert það atriði, sem snertir landhelgisgæzluna, það verður gert í þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar, og að sjálfsögðu tekur sú n. þá einnig upp athugun á því, hvort heppilegra sé að hverfa að því ráði að þjóna Vestfjörðunum með þyrilflugvélum og breyta þannig áliti flugmálastjóra á þessu máli, og kemur það þá fram, þegar það mál hefur verið afgreitt.



Herra forseti. Það er nokkuð síðan ég og aðrir Vestfjarðaþingmenn fengu vitneskju um starf þeirrar n., sem hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) skýrði nú frá og að hans frásögn gaf nokkrar vonir um það, að Flugfélag Íslands mundi e.t.v. kaupa litla flugvél og hefja með henni áætlunarflug á nokkra staði á Vestfjörðum. Vegna þess átti ég svo samtal við forstjóra Flugfélags Íslands, Örn Johnson. Síðan ég átti það viðtal, er sennilega liðið hátt á annan mánuð, en þá sagði hann mér, að hans félag hefði engar skuldbindingar á sig tekið til að hefja slíkt flug á Vestfirði á næsta sumri. Til þess að hann geti gert það, yrði að fullnægja ýmsum atriðum. Það er í fyrsta lagi að ganga örugglega frá flugbrautum á þeim stöðum, er áætlunarflugið ætti að beinast að, og það hefði ekki verið gert enn og væri fjarri því að fullnægja öryggisskilyrðum. Í annan stað hefði það komið í ljós, að á þeirri vél, sem hans félag hefði haft áform um að kaupa til þessa hlutverks, væru heimtaðir tveir flugmenn, en hann fullyrti, að algerlega væri útilokað, að nokkur fjárhagslegur grundvöllur væri fyrir rekstri slíkrar flugvélar, ef ekki yrði veitt undanþága frá þessu öryggisákvæði um tvo flugmenn. Af þessum svörum forstjórans þóttist ég skilja, að vandkvæði væru mikil á því, að Flugfélag Íslands tæki upp flug á Vestfirði á næstunni, það yrði a.m.k. að víkja frá þessu skilyrði um tvo flugmenn og enn fremur að búið væri að endurbæta flugbrautirnar á þeim stöðum, er hans félag ætti að hefja flug til. Nú hefur hvorugt gerzt, svo að ég viti. En það væri ánægjulegt að heyra það, að búið væri að ganga frá endanlegum samningum um þetta, og fá þá vitneskju um það, að örugglega gæti hafizt flug til t.d. Patreksfjarðar, Bíldudals og annarra staða á Vestfjörðum, sem áður hafa notið flugsamgangna við Reykjavík, meðan sjóflugvélarnar önnuðust flug þangað. Að sjálfsögðu má, eins og ég tók fram áðan, með ekki mjög miklum tilkostnaði fullkomna flugbrautirnar í Dýrafirði, við Þingeyri, og við Hólmavík, og ætti það e.t.v. að geta verið tilbúið fyrir sumarið eða fyrri hluta vors. En þó að svo færi, að þetta gengi allt að óskum, þá sé ég ekki annað en alveg standi opið það svið, sem till. nær til, sem sé að gerðar séu ráðstafanir til, að keyptar verði þyrilvængjur, sem aðstoði varðskip okkar við landhelgisgæzluna. Vitað er, að þær verða að hafa bækistöð á landi, og þær virðist mér einsætt, að það sé praktískast, að þær hafi aðsetur í þeim landshlutum, sem verst eru settir með samgöngur, og það eru tvímælalaust Vestfirðirnir og Austfirðirnir. Tíminn, sem þessar þyrilvængjur eru í landi og ekki í beinni þjónustu landhelgisgæzlunnar, þeir dagar eru margir, og væri þá vitanlega sjálfsagt að nota þær að nokkru í þjónustu fólksins á hinum afskekktustu stöðum, sem fengi ekki þjónustu frá öðrum flugvélum, hvorki að því er snertir sjúkraflug, póstflug eða starfsemi gagnvart annarri flugþjónustu veittri þessum landshlutum. Það var líka auðheyrt á ræðu hv. 1. þm. Vestf., að hann vildi á engan hátt leggja stein í götu þessarar till., en aðeins koma á framfæri upplýsingum, sem hann taldi sig geta gefið þingheimi um vonir í nokkuð auknu farþegaflugi til Vestfjarða, e.t.v. einnig eitthvað til Austfjarða á vegum Flugfélags Íslands, ef þær torfærur, sem forstjórinn fyrir skömmu taldi á því, að hann gæti tekizt slíkan vanda á hendur fyrir sitt félag, eru þá ekki lengur í vegi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan í sambandi við viðtal, sem hann hafði átt við forstjóra Flugfélags Íslands. Það vill nú svo til, að ég hef einnig átt viðtal við þennan sama forstjóra, og n., sem áðan var vitnað til, talaði einnig við hann. Vitanlega liggur engin skuldbinding á herðum Flugfélagsins að hefja flug á Vestfirði, fyrr m lendingarskilyrði eru þar svo góð, að það sé forsvaranlegt. Og við vitum, hvers vegna þetta er svo á Vestfjörðum, að lendingarskilyrði eru þar ekki nógu víða eða nógu góð. Það er út af því, að alveg fram að þessu hefur sjóflugvélin haldið uppi samgöngum við þennan landshluta, og undanfarið hefur þess vegna ekki verið hugsað unt það að byggja flugvelli á hinum ýmsum stöðum þar. Þó er það svo, að á Þingeyri er mjög sæmilegur völlur, og það liggur við, að Dakotavél geti lent þar. Það er ekki mikið, sem þarf að lengja þann völl. En sá völlur væri ágætur fyrir tveggja hreyfla flugvél, er gæti tekið 8 farþega. Á Patreksfirði aftur á móti er ekkert nema eyrin til að lenda á, og mér hefur skilizt á málsvörum Vestfirðinga, að þeir telji ástæðu til að leggja megináherzlu á það, að það verði hafizt handa og að það verði reynt að ljúka gerð flugvallar á Patreksfirði í sumar, sem væri nægilega stór og góður fyrir þessa flugvél sem Flugfélagið hyggst festa kaup á. Það liggur í augum uppi, að það verður ekki allt gert í einu. Það verða ekki byggðir margir flugvellir á Vestfjörðum á næsta sumri. En aðalatriðið er vitanlega, að það verði byrjað og það verði lokið við það, sem byrjað er á, svo að það komi að gagni. Það er vitanlega stór bót í máli, ef það gæti orðið á þessu sumri og seinni part næsta sumars fært að lenda á Patreksfirði. Þingeyri og Hólmavík, það er ekki mikið, sem þarf að gera þar til að gera líka fært, jafnvel þótt svo Bíldudalur þyrfti að bíða til næsta árs og Önundarfjörður. Þetta eru mál, sem þarf vitanlega að sinna, því að það er alveg gerbreyting, frá því, sem var, og spor aftur á bak. Vestfirðingar hafa haft flugsamgöngur með sjóflugvélinni, og það er ekki eðlilegt, að þeir sætti sig við það, að það verði nú af þeim tekið, af því að ekki er lengur unnt að gera sjóflugvélina út. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. talaði um hér áðan, að athugun manna, sem hafa sérþekkingu á flugmálum, hefur leitt í ljós, að þyrilvængjur eru ekki heppilegar til farþegaflugs, til þess að halda uppi áætlunarflugi. Þyrilvængjur eru mjög heppilegar til að grípa til, þegar slys ber að höndum, og jafnvel við landhelgisgæzlu. Ég ætla mér þess vegna ekki að mæla gegn þeirri till., sem hér um ræðir og hv. 4. landsk. hefur flutt. Það er áreiðanlega þess virði að athuga það mál. En samgöngumálin verða tæplega leyst á milli þessara fjarlægu staða í landi okkar með því að hefja áætlunarflug með þyrilvængjum. Það verður gert með því að kaupa hentugar vélar, sem geta lent á flugbrautum, sem eru ekki mjög langar. Um það, að það liggi krafa fyrir um, að það verði tveir flugmenn á þessari vél, það hefur heyrzt, en að það sé ófrávíkjanleg krafa, það skal ég nú ekkert um segja. Ég býst við, að það mál verði athugað, þegar að því kemur, af fullu raunsæi, en um það skal ég ekki dæma. En ég veit um vilja forstjóra Flugfélags Íslands og þá væntanlega stjórnar Flugfélags Íslands á því, að þeim er alveg ljóst, að það hvílir á þeim nokkur skylda gagnvart hinum rýrari flugleiðum, um leið og þeim er gefinn einkaréttur á því að halda uppi áætlunarferðum til þeirra staða, sem flesta farþega hafa. Ég hef heyrt á forstjóra Flugfélagsins, að hann gerir sér þetta fyllilega ljóst, að þessi einkaréttur, sem Flugfélagið hefur til fólksflutninga hér á landi, leggur félaginn einnig skyldur á herðar að gera nokkuð fyrir þá staði, sem eru fámennari.



Herra forseti. Í fjarveru fyrri flm. till. þeirrar til þál., sem er á þskj. 308, hv. 12. þm. Reykv., Péturs Sigurðssonar, vil ég með örfáum orðum fylgja till. úr hlaði. Eins og fram kemur á þskj., er einn höfuðtilgangur till. sá, að fram fari endurskoðun l. um Stýrimannaskóla Íslands og þá jafnframt athugun á möguleikum til stofnunar sjóvinnuskóla. Eins og fram kemur einnig í grg., er tilgangurinn með endurskoðun l. um stýrimannaskólann fyrst og fremst sá, að þar komi fram í skipulagi skólans hinar öru nýjungar, sem átt hafa sér stað s.l. tvo áratugi. Á þessum tíma hefur framþróun tæknimála við skipstjórn almennt og þá ekki hvað sízt fiskveiðar orðið mjög ör og nálgazt mest byltingu. Varla hefur liðið svo ár, að ný tæki ryðji sér ekki til rúms og valdi breyttum högum. Flest eru þessi tæki til stóraukins öryggis allra sjófarenda, auk hinna fjölmörgu tækja, sem aukið hafa möguleika til sjálfrar fisköflunarinnar. Eitt ljósasta dæmið um hinn aukna afla, sem á land hefur komið einmitt vegna þessara tækja, er það, að af kunnustu aflamönnum er nú fullyrt, að meginhluti norður- og austurlandssíldarinnar og öll suðurlandssíldin hefði að mestu farið fram hjá óáreitt, m.ö.o. ekki veiðzt, án þessara tækja. S.l. ár var allra ára hæst í aflamagni, og meira en helmingur þess afla var síldveiði. Með þessar staðreyndir í huga ætti hverju mannsbarni að vera augljós nauðsyn þess, að hægt sé að veita alla þá þjálfun og fræðslu, sem á annað borð er mögulegt að veita í landi, í meðferð og hagnýtri notkun þessara mikilvirku siglinga- og fiskleitartækja. Það er ómældur dýrmætur tími, sem vegna skorts á þessari undirstöðufræðslu hefur farið forgörðum, og aldrei verður fjárhagslegt tjón þess heldur til fullnustu metið. Ekki kemur okkur flm, þessarar till. til hugar, að með breytingu á lögum um stýrimannaeða sjómannaskólann verði í öllum greinum hægt að fyrirbyggja tjón af völdum kunnáttuleysis í þessum efnum. Það er hins vegar skoðun okkar og fjölmargra annarra, sem um þessi mál hafa hugsað, ritað og rætt, að þar megi miklu bjarga, og hvert spor í þá átt verður aldrei svo kostnaðarsamt, að það skili ekki margföldum arði til þjóðarbúsins í heild. Það er svo margsögð saga, að hve miklu leyti þjóðin byggir afkomu sína á fiskveiðum og sölu sjávarafurða, að óþarft ætti að vera að minna á það nú við flutning þessa máls. Háværar raddir hafa verið uppi um það, að samfara hinni miklu aflasæld, væri meðferð okkar á aflanum við sjálfar veiðarnar og þá ekki sízt eftir að í land er komið með aflann ekki jafngóð og skyldi. Í þessu sambandi hafa verið nefndar tölur um fjárhagslegt tjón þjóðarinnar af völdum þess, hve þarna væri rangt að staðið. Ekki skulu þær fullyrðingar hér eftir hafðar, en óefað á strangara fiskmat og ferskfiskeftirlitið tilkomu sína þessum umræðum að þakka. Miklar deilur hafa svo aftur verið um þetta aukna aðhald, sem einnig er óþarft að rekja hér. Um eitt ættu þó allir aðilar að geta orðið sammála, en það er, að hér er ekki fyrst og fremst um sérstakt úrslitamál að ræða fyrir einstaka hagsmunahópa þjóðfélagsins. Hér er þjóðarvandi, sem allir verða að gera sitt til að leysa, og er þá enginn undanskilinn. Eins og fram kemur í grg. till., er það hugmynd okkar flm., að hægt sé við endurskoðun laganna að sameina í senn, í fyrsta lagi þörfina fyrir menntun skipstjórnarmanna um fyllstu vöndun á allri meðferð aflans og í öðru lagi þörfina fyrir almennan sjóvinnuskóla. Æskilegt væri þá, að kennsla gæti þar farið fram í hvers konar sjóvinnu, fiskverkun og nánast allri meðferð sjávarafurða, fiskmati og verkstjórn, er gæfi að prófi loknu ákveðin réttindi í síðasttöldu greinunum við störf í landi. Þannig ætti skipstjórnarmenntunin að geta veitt mönnum aukið öryggi, eftir að starfsdegi þeirra á sjónum lýkur. Í dag er skipstjórnarmenntunin einskorðuð við réttindi til starfa á sjó, sem hefur þó oft reynzt hörð útsláttarkeppni, og skriki mönnum þar fótur, þá er að engu að hverfa, eftir að í land er komið. Sama máli gegnir um þá, sem höggin standa af sér fram á elliár. Þeir koma réttindalausir til allra starfa í landi, þrátt fyrir að hafa haft mannaforráð og tiltrú til varðveizlu á milljónaverðmæti, ef til vill um áratugi, og því óhjákvæmilega með mikilvæga reynslu. Þegar hliðsjón er af þessu höfð, sem fyrr er sagt, mikilvægi þess, að áhugi sé fyrir sjósókn og sjávarstörfum hér á landi, þá má það furðu sæta, að af opinberri hálfu skuli ekki meiri áherzla lögð á í unglingaskólum landsins að örva menn til þessara starfa og stofna um þessar starfsgreinar sérstakan skóla. Við eigum tvo búnaðarskóla, verzlunarskóla og iðnskóla. Í öllum þessum stofnunum fer fram meiri eða minni verkleg kennsla auk hins bóklega náms. Fram undir síðustu 10-15 árin hefur andvaraleysið í þessum efnum ef til vill ekki valdið þjóðinni stórfelldum skaða. Almennt áttu unglingar þá ekki kost á svo mörgum leiðum til þess að afla sér og sínum lifsviðurværis. Þá hugsaði meginþorri barna vart um annað en að verða sjálfstæður bóndi í sveit eða dugandi sjómaður og þá helzt formaður á fiskibát, og allar tómstundaiðkanir og leikir barna voru í samræmi við það. Að komast á farskip eða í utanlandssiglingar eða einhvers konar framhaldsnám heyrði til undantekninga, og upphátt þorðu ungir sem aldnir ekki um það að ræða. Það þarf ekki lengi að umgangast börn nútímans til þess að komast að raun um, að í þessum efnum er allt gjörbreytt. Ævintýraljóminn yfir sjómennskunni og rómantík sveitasælunnar heilla ekki lengur arftaka okkar. Það hafa aðrir þarfir og óþarfir hlutir fyllt hugann. Öld sérhæfni og sérmenntunar til allra starfa hefur hafið innreið sina. Í augu við þær staðreyndir verðum við að horfast. Nú keppast foreldrar við að veita börnum sínum aðstöðu til að mæta þessum breyttu aðstæðum með hvers konar sérgreinanámi. Aðalatvinnuvegur þjóðarinnar hefur í þessum efnum ekki uppi neina tilburði til þess að vekja á sér athygli. Stýrimannaskólinn lokkar að vísu enn allmarga, en sannað er, að í þeim greinum, sem hann veitir réttindi til starfa í, er starfstíminn styðztur, og kemur margt til, sem ekki er þörf á að rekja hér. Þrátt fyrir stórum bættan skipakost og alla aðbúð er mér ekki grunlaust um, að ýmsir foreldrar telji framtíð barna sinna betur borgið við önnur störf og hagi ráðleggingum sínum til þeirra í samræmi við það. Mikið er rætt um stóriðju hér á landi sem væntanlegan undirstöðuatvinnuveg þjóðar okkar og ekki skal draga úr nauðsyn þess, að það sé vel að öllum möguleikum hugað. Hitt mun þó staðreynd, að enn um sinn, já, mörg ár og jafnvel áratugi, verður að treysta á öflun sjávarafurða, þrátt fyrir atómspútnika og hvers konar geimskip. Með sérstakri hliðsjón af allri þeirri framþróun mála, sem hér hefur verið minnzt á og ég hygg að flestir geti verið sammála um í aðalatriðum, er okkur nauðsyn á tilkomu sjóvinnuskóla, hvort sem hann verður settur upp sem sjálfstæð stofnun eða sem deild í almennum sjómannaskóla. Með tilkomu hinnar auknu tækni munum við í framtíðinni ef til vill komast af með tiltölulega færri sjómenn en áður en til þeirra hvers einstaks munu þess í stað verða gerðar síauknar kröfur um hvers konar sérhæfni, sem krefst sérmenntunar. Möguleika til slíks náms ber því skylda til að skapa. Hvert ár, sem það dregst, veldur ómældu tjóni. Skylt er að geta þess hér, að fyrir atbeina sjóvinnunefndar æskulýðsráðs hefur nokkuð verið að þessum málum unnið. Kennarar þeirra námskeiða hafa verið skipstjórnarmennirnir Ásgrímur Björnsson, Einar Guðmundsson og Hörður Þorsteinsson og hafa við vægast sagt mjög ófullkomnar aðstæður sýnt frábæran dugnað og þrautseigju, sem bezt lýsir sér í hinni stöðugt auknu aðsókn að þessum námskeiðum. Fyrir tveim árum voru þátttakendur þar 85, s.l. ár voru þeir 100 og eru nú í ár 140, er hljóta tilsögn tvo daga í viku, tvær klukkustundir í senn. Með öðrum þjóðum, sem munu mun minna eiga undir sjósókn komið, annast fastar stofnanir slíka fræðslu og eru þá ávallt starfandi við sjó, þannig að það, sem kennt er í landinu, er með stuttum fyrirvara prófað við raunhæfar aðstæður úti á sjó og á skipum, sem slíkar stofnanir hafa yfir að ráða. Þá mun Ársæll Jónasson kafari á sínum tíma hafa gefið út á eigin spýtur kennslubók í s,jóvinnu, og mun þá að mestu upptalið það, sem gert hefur verið í þeim efnum. Ég hygg, að með þessum orðum hafi ég, herra forseti, reynt að skýra meginsjónarmið þess, sem fyrir okkur flm. till. vakir. Að öðru leyti vísa ég til mjög ýtarlegrar grg., er till. fylgir, og óska þess, að till. verði að loknum umr. nú vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Í sjálfu sér get ég ekki efazt um mikilvægi þeirra efnisatriða, sem felast í þeirri tillögu, sem hér er til umr., því að megintilgangur hennar virðist vera sá að auka menntun skipstjórnarmanna, auka kennslu í verknámsskólum í sjóvinnu og fiskverkun og slíku og jafnvel stofna sérstakan sjóvinnuskóla með fjölbreyttri kennslu. En mér virðist tillögugreinin þó dálítið gölluð og aðallega þannig, að mér finnst, að það sé ekki alveg ljóst, hvernig tillögumenn hugsa sér framkvæmdir í smáatriðum, að því er tekur til sumra þátta þessarar till. Gallinn er sá, að í till. er hrúgað saman málsatriðum, sem eru að vísu skyld, en ættu þó að vera vel sundurgreind, ef nokkurt gagn á að vera í framkvæmdinni. Í fyrsta lagi er það mál út af fyrir sig að setja önnur og strangari skilyrði fyrir inngöngu í stýrimannaskólann, og það er út af fyrir sig ágætt, að því máli sé hreyft. Eins er það ágæt till., að stýrimannaefnum sé kennt frekar en nú er að fara með hin margvíslegu fiskleitartæki, siglingatæki o.s.frv., ætti ekki heldur að saka, að verðandi stýrimenn fái uppfræðslu í almennri sjóvinnu, fiskverkun og meðferð sjávarafurða, og vissulega ætti það að vera skylda stýrimannaskólans að fylgjast vel með nýjungum á sviði siglingar- og fiskleitartækni og halda uppi kennslu í meðferð þeirra. Ég sé ekki, að það þurfi að ýta á skólann af Alþingis hálfu í slíku efni, því að það er svo sjálfsagt mál, að hver góður skólastjóri mun gera sér þess grein, án þess að sérstaklega þurfi alþingissamþykkt fyrir því, og svo er einnig um svokallaða sjóvinnukennslu í skólanum. Hitt er svo annað mál, að þess er full þörf að vekja viðkomandi aðila til meðvitundar um mikilvægi þess, að skipstjórnarmenn á fiskiskipum læri til meðferðar fisks fyrst og fremst í skipinu sjálfu, þegar aflinn er dreginn úr sjó, en einnig, að þeir kynnist hinni eiginlegu fiskverkun og fiskiðnaði. Tel ég sjálfsagt, að kennsla verði aukin í þessum efnum í stýrimannaskólanum, og ef ég skil till. rétt, þá er ég vitanlega sammála þeim þætti. Annað atriði, sem minnzt er á í till., er að auka kennslu í öllum þessum greinum í verknámsskólum. Þessu er auðvitað fullkomlega hægt að vera sammála. En þó hefði ég viljað fá betri útskýringu á því, hversu náið tillögumenn hugsa sér að farið verði út í þessa kennslu, því að hún er að mínu viti mjög yfirgripsmikil, þar sem um er að ræða svo margvíslega kennslu, þ.e. meðferð siglingar- og fiskleitartækja, í sjóvinnu, fiskverkun og meðferð sjávarafurða. Þetta er ekkert smáræði, ef farið væri út í kennslu í öllum þessum atriðum í gagnfræðaskóla, því að meðferð siglinga- og fiskleitartækja út af fyrir sig, það er allmikið nám, sem til þess þarf. Sjóvinna felur svo fjöldamargt í sér, að það ætti líka að vera nokkurt verkefni að sinna því öllu. Og fiskverkun og meðferð sjávarafurða, það er líka þó nokkur kennslugrein, ef þetta á að kennast í gagnfræðaskólunum, sem ég út af fyrir sig get verið sammála um. Svo kemur þriðja atriðið, sem mér virðist felast í tillögunni, en það er stofnun sérstaks sjóvinnuskóla. Í þeim þætti till. er að nokkru komið inn á efni, sem ég ásamt nokkrum öðrum þm. hef vakið athygli á með tillöguflutningi á undanförnum þingum og nú einnig á yfirstandandi þingi, en það er till. um stofnun skóla fyrir fiskmatsmenn, verkstjóra í fiskiðnaði og leiðbeinendur í fiskverkunarmálum. Tillaga mín og samflutningsmanna minna er um miklu afmarkaðra svið og að mínum dómi miklu ákveðnara svið, því að við hugsum okkur skóla þennan fyrst og fremst sem fiskmats- og fiskiðnaðarskóla, en teljum ekki ástæðu til að blanda þar saman við almennri sjóvinnu, sem ætti auðvitað að vera verkefni stýrimannaskólans, og stýrimannaskólinn er til, en eins og till. hv. 12. þm. Reykv. og hv. 10. þm. Reykv., sem var hér að tala áðan, er orðuð, þá hugsa þeir sér, að stofnsettur verði sérstakur sjóvinnuskóli, sem hafi með höndum mjög fjölbreytta kennslu í öllu því, sem að sjómennsku lýtur, og að auki hafi skólinn með höndum kennslu í fiskiðnaði hins vegar, þar sem hér er um aðgreindar starfsgreinar að ræða, þegar komið er út í raunverulega sérhæfingu í atvinnulífinu. Ég vil því leggja áherzlu á það, að þessu verði ekki að óþörfu blandað saman. Ég er sammála tillögumönnum um, að rétt sé að auka kennslu í stýrimannaskólanum í meðferð fiskafla og fiskverkun almenat, og einnig, eins og ég hef áður greint, er ég sammála þeim um, að unglingum sé kennd sjóvinna og sagt til um fiskverkun og slíkt sé verkefni gagnfræðaskóla verknáms, en á hitt get ég ekki fallizt, að stofna eigi eða þurfi sérstakan sjóvinnuskóla með þeirri tilhögun, sem ég les út úr till. þeirra hv. flm., sem hér er til umr. Hitt tei ég nauðsynjamál, að stofnaður sé sérstakur fiskmats- og fiskiðnaðarskóli, og um það hef ég gert till. til þál. ásamt 3 öðrum hv. þm., og sú till. er nú á dagskrá hér í dag, 14 mál á dagskrá. Vegna þess að þessi tvö mál eru svo skyld, þá þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um þessa till. okkar, með leyfi hæstv. forseta. En till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér hið fyrsta fyrir setningu löggjafar um sérstakan skóla fyrir fiskmatsmenn, verkstjóra í fiskiðnaði og aðra leiðbeinendur og starfsmenn við fiskverkun: Eins og ég lýsti í ræðu hér á Alþingi, þegar till. þessi var til umr. fyrir tveim árum, en þá sat ég hér um tíma á þingi sem varamaður, er hún fram komin vegna þess, að við tillögumenn álitum það eitt veigamesta undirstöðuatriði fyrir framförum í sjávarútvegs- og fiskiðnaðarmálum, að gætt sé fullkominnar vöruvöndunar, og gildir það jafnt um meðferð aflans um borð í skipi sem vinnslu hans í vinnslustöð. Til þess að svo megi verða, teljum við fátt betur fallið til árangurs en menntun þeirra manna, sem hafa yfirumsjón með aflanum, allt frá því að hann kemur á skipsfjöl og þar til hann er kominn í umbúðir til útflutnings. Einkum er þörf sérkunnáttu í sambandi við fiskmatstörf og verkstjórn í fiskiðjuverum. En hitt er einnig nauðsynlegt, að skipstjórnarmenn á fiskiskipum og raunar aðrir sjómenn séu vei á verði gagnvart öllu því, sem lýtur að meðferð aflans, og því er full þörf á að gefa þeim kost á fræðslu í þessum efnum. Hvað það snertir er fræðsla í stýrimannaskólanum og á stýrimannanámskeiðum ekki aðeins æskileg, heldur og nauðsynleg, og ber því að vinna að slíkri fræðslu, eins og hv. flm. þeirrar tillögu, sem hér er til umr., leggja til. Ég get fallizt á það. Eins er líklegt, að fræðslu- og kynningarþættir í líkingu við útvarpsþáttinn „Um fiskinn“ séu hinir gagnlegustu og orki sem hvatning á sjómenn til vöruvöndunar, og það er ástæða til þess á þessum stað og við þetta tækifæri að flytja forsjármönnum þessa þáttar þakkir fyrir ágæta starfsemi, sem vonandi er að megi halda áfram, svo lengi sem þörf er fyrir. En hvorki nægir slík fræðsla, sem stýrimannaskólinn kann að geta veitt nemendum sinum á námskeiðum, né nokkrir áróðursþættir í útvarpinu til þess að leysa annan og meiri vanda fiskiðnaðarins. Eins og annar vaxandi iðnaður, þarf fiskiðnaðurinn á menntuðu starfsfólki að halda, og ef þörf er vaðandi iðnfræðslu á öðrum sviðum, þá er þess ekki síður þörf í fiskiðnaði og því fremur sem nú er tæplega um nokkra skipulagsbundna eða fasta fræðslustarfsemi að ræða á þessu sviði. Eins er og nauðsynlegt, svo sem við leggjum til í þeirri till., sem ég hef minnzt á, að aukin verði menntun fiskmatsmanna, sem nú er orðin allfjölmenn stétt og gegnir mjög ábyrgðarmiklu starfi í þjóðfélaginu. Fram til þessa hefur nokkuð verið reynt að bæta úr fræðsluskortinum með stuttum námskeiðum fyrir fiskmatsmenn, og er það vitanlega hin þarfasta starfsemi, og auk þess með eins konar sýnikennslu eða umferðarkennslu á vegum hraðfrystihúsanna. Allt þetta er virðingarvert, en dregur skammt, þegar til lengdar lætur. Þetta veit ég, að hraðfrystihúsaeigendum er fullljóst, og þeir eru meðmæltir því, að stofnaður sé sérstakur fiskiðnaðarskóli, því að á aðalfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna vorið 1960 var samþykkt áskorun á Alþingi að samþ. till. okkar, sem þá sá fyrst dagsins ljós hér í þinginu og var þá til umr. og í nefndarathugum. En till. varð þó ekki útrædd og fékkst ekki afgr. í n., hver svo sem ástæðan var til þess. Hitt veit ég með vissu, að því yrði hvarvetna fagnað í röðum sjómanna og fiskmatsmanna og fiskiðnaðarmanna, ef till. þessi yrði samþykkt og síðan framkvæmd sú hugmynd, sem í henni felst. Nauðsyn fiskiðnaðarskóla á Íslandi ætti að vera óumdeilanleg. Hann er mikilsverð undirstaða undir framþróun fiskiðnaðar og öruggs fiskmats. Jafnhliða bættri stýrimannafræðslu og annarri almennri sjómannafræðslu er verkmenntun fiskiðnaðarmanna og fiskmatsmanna brýnasta úrlausnarefni í fræðslumálum sjávarútvegsins. Það hefur að vísu stundum verið hærra risið á bændaskólunum á Íslandi en einmitt nú þessa dagana, en hitt er eflaust, að þeir hafa átt stórmikinn þátt í aukinni verkmenntun í sveitum og framförum í landbúnaði. Fiskiðnaðarskóli sá, sem ég og samflutningsmenn mínir höfum í huga, er e.t.v. ekki að öllu leyti sambærilegur við bændaskóla, en þó ekki ósambærilegur heldur. En sé borið saman ástand fræðslumála landbúnaðar og sjávarútvegs og fiskiðnaðar, þá hallar á hið síðarnefnda, það er alveg ljóst. Það má gera ráð fyrir, að ýmis vandamál komi upp í sambandi við undirbúning fiskmats- og fiskiðnaðarskóla, og var aldrei annars að vænta. En það getur ekki breytt þeirri staðreynd, að skólinn er nauðsynjamál og vandamálin í sambandi við skólastofnunina eru vafalaust auðleysanleg, ef eftir því væri keppt. Að sjálfsögðu er þetta allmikið fjárhagsmál m.a., en flestir, held ég, að geti fallizt á, að óbeinn hagnaður slíks skóla yrði fljótur að koma í Ijós fyrir utan það, að á það hefur verið bent, að skólinn gæti jafnvel staðið undir sér sjálfur, ef það skipulag yrði valið að láta hann starfa í sambandi við fiskiðjuver, og þá væri skólinn með réttu verknámsskóli. Þetta fyrirkomulag mun vera notað í Noregi, og hef ég haft spurnir af einum skóla í Vardö í Noregi, sem heitir Statens forsöks- og lærebruk for fiskeribedriften í Finnmark. Þessi skóli er rekinn í sambandi við fiskiðjuver, og nemendur þessa skóla fá að loknu námi sérstakt diploma, sem þeir svo geta notfært sér, og ganga þá gjarnan fyrir um störf, bæði sem verkstjórar og fiskmatsmenn. Ég vil að lokum geta þess, að hugmynd okkar er sú, að til viðbótar því, að skólinn mennti fiskmatsmenn og verkstjóra í fiskiðnaði, þá brautskrái hann jafnframt menn, sem vildu gerast leiðbeinendur, t.d. í verknámsskólum gagnfræðastigsins, í fiskverkun og fiskiðnaði. Slíkur skóli er því einnig mikilsverð undirstaða undir verknámskennslu í landinu, og ég hef þá skoðun, að það sé til lítils að ætla að koma upp víðtækri kennslu fyrir unglinga í verknámi, ef ekki er séð fyrir kennurum í þeim greinum, sem ætlunin er að taka á námsskrá. Herra forseti. Ég hef gerzt fjölorður um þessa till., sem ég stend að ásamt þremur öðrum hv. þm. En ég hef talið rétt að fara um hana þessum orðum í sambandi við till. þá, sem hér er til umr. og hv. 10. þm. Reykv. var að tala fyrir. Og ég vænti þess, að till. okkar verði tekin hér á dagskrá á eftir, og ég mun þá ekki eyða mörgum orðum í framsögu um hana, tel, að ég hafi þegar gert það rækilega grein fyrir henni, en vona, að hún verði tekin á dagskrá, þannig að hægt verði að vísa henni til nefndar.



Herra forseti. Ég vil aðeins til að leiðrétta það í framsöguræðu minni áðan, er ég taldi upp það, sem þegar hefur verið gert í þessum málum, taka fram til viðbótar þetta: Fiskifélag Íslands hefur undanfarin fjögur ár haldið uppi námskeiðum í meðferð fiskleitartækja víðs vegar um landið, og hefur, að því er ég bezt veit, á þriðja hundrað manns sótt þessi námskeið. Auk þess hefur sjútvmrh. gengizt fyrir svonefndum fiskiðnaðarnámskeiðum, sem hafa verið starfrækt s.l. 8-10 ár undir forustu fiskmatsstjóra. Þetta taldi ég rétt, að kæmi fram til viðbótar því, sem ég áðan nefndi. Hv. 4. þm. Norðurl. e. taldi nokkuð vafasamar ýmsar ábendingar þeirrar þáltill., sem ég er 2. flm. að og var að mæla hér fyrir áðan. Var mér þó ekki alveg fyllilega ljóst af hans ræðu, þótt hann flytti til viðbótar framsöguræðu með næsta máli hér á eftir á dagskránni, þá var það ekki heldur skýrt, hverjar þessar raunverulegu aðfinnslur hans væru að þessari tillögu okkar. Eins og ég margtók fram í minni framsöguræðu áðan, þá er höfuðtilgangur tillögu okkar sá, að fram fari endurskoðun á tögum um stýrimannaskólann, m.a. með hliðsjón af því, hvort ekki megi samræma þar þá hluti, sem okkur hv. 4. þm. Norðurl. e. og sjálfsagt okkur alla hér inni greinir ekki á um að nauðsyn sé að endurskoða. Höfuðatriðið er, að þessi endurskoðun fari fram, og mér er kunnugt um það, að skólastjóri stýrimannaskólans er mjög hlynntur því vegna breyttra aðstæðna, að sú endurskoðun fari fram á lögum um skólana í heild, og hefur ekki farið dult með þá skoðun sína. Hv. þm. spyr að því, hve náið eigi að fara út í kennsluna í einstökum atriðum í sambandi við fiskmatið, freðfiskmat og annað, sem ég tók fram að nauðsynlegt væri að fá kennslu um og undirbúning í. Ég verð að segja, að ég tel mig nú vart dómbæran um það í einstökum atriðum, hvað náið á að fara út í þessa kennslu. Hitt er mér ljóst, sem hefur verið mjög ríkjandi skoðun, bæði meðal skipstjórnarmanna og þeirra, sem við fiskmat fást, að þar vantar nánari tengsl á, og það torveldar mjög framþróun þeirra mála, þ.e.a.s. fiskmatsins í heild, hve takmarkaður skilningur er milli þeirra aðila, sem fyrst veiða fiskinn, og þeirra, sem meta hann, eftir að í land er komið. Þetta hefur mjög glögglega komið fram í fréttum úr einni aðalverstöð landsins, Vestmannaeyjum. Þar er mjög mikil óánægja ríkjandi með þetta freðfiskmat, og sjómenn telja sig þar hlunnfarna í þessu mati, en matsmenn standa hins vegar á því, að þeir fari þar einungis að reglum. Þessar fréttir einar eru aðeins enn ein sönnun þess, að nauðsyn sé á því að auka þarna skilning í milli, og ég tel, að það ætti að vera höfuðskylda og markmið þessarar fræðslu. Það verður svo endurskoðunin að meta, hvað langt þarf að ganga í þessum efnum á gagnfræðastigi, hve langt í stýrimannaskóla eða skipstjórnarskóla og hvort tilefni er til þess og hvenær þörf sé talin á því að stofna um þetta sérstakan skóla. Það er rétt hjá hv. þm., að meðal milljónaþjóða erlendis er þetta mjög sundurgreint og hafðir sérstakir skólar nánast í hverri grein. Við höfum orðið að hafa þá framkvæmd hér á, ekki einungis í þessum málum, heldur líka svo mörgum öðrum í okkar fámenni, að sameina margs konar fræðslu undir einu þaki, til margra skyldra hluta, sem aðrar þjóðir hafa um sérstakar skólabyggingar. Ég hygg, að það eigi vel að huga að þessum málum, enda kom það fram í ræðu hv. þm., að hann telur, að á þessu sé full þörf. Og ég held, að það torveldi ekki framgang einstakra atriða í hans tillögu og hans félaga um fiskmatið, þótt þessi athugun fari fram. Ef það er talið mögulegt að hafa þetta undir einu og sama þaki, þessa fræðslu, án þess að það skaði hana, þá mundi ég telja það, þvert gegn því, sem hann sagði, mjög vel farið. Held ég, að endurskoðunin ætti að ná yfir nógu vítt svæði og þeir, sem í endurskoðuninni kynnu að vinna, hafi þar nógu rúmar hendur um, því að það ber okkur þó saman um, að nauðsyn sé á, að þessi endurskoðun fari fram. Ræðumaðurinn sagði, eins og ég hef þegar drepið á, að hann teldi, að það væri mjög vafasamt, að öll þau atriði, sem í tillögu okkar felast, ættu þarna samleið. Ég verð nú að segja, að ég held, að hann hljóti að vera einn af fáum um þá skoðun, því að þarna er um mjög skyld atriði að ræða, og væri miklu meiri vandi að skilja þarna á milli heldur en raunverulega að koma þeim saman á einn og sama stað. Þær aðfinnslur, sem hv. þm. tilfærir um till., hafa ekki sannfært mig um nauðsyn þess, að þessari till. sé breytt. Hins vegar hefur sú þn., sem málið fær til meðferðar, að sjálfsögðu frjálsar hendur þar um, og höfuðatriðið er þó, að þessi mál séu skoðuð, því að eins og ég vildi leggja megináherzlu á áðan í minni ræðu, þá tel það til stórtjóns, hvert ár sem enn líður, án þess að við endurskoðum þessi mál öll og virðum fyrir okkur nauðsynlegar endurbætur og úrbætur á þeim.



Herra forseti. Á síðasta þingi var samþykkt þáltill. þess efnis, að ríkisstj. léti fram fara nákvæma athugun á því, hversu margt fólk hefur flutzt frá Íslandi á s.l. 10 árum. Ætlunin var að afla gagna, sem leiddu þetta mál í ljós, því að oft hafa orðið miklar umr. um þennan brottflutning, bæði hér á þingi og utan þings, og því ástæða til að láta vinna það verk og komast að raun um, hvað rétt er í þessu. Mér er kunnugt um, að hagstofan hefur unnið að þessu verki, og virðist rétta leiðin til þess að fá niðurstöður af því starfi, þegar þær fást birtar, vera sú, að spyrja um þetta í fyrirspurnaformi hér á Alþingi, og þess vegna er þessi fyrirspurn fram lögð.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, var samþ. hér á Alþingi þáltill. 27. marz 1961, þess efnis, að stjórnin láti gera nákvæma skýrslu um brottflutning fólks frá Íslandi síðustu 10 árin og rannsaka eftir föngum ástæðurnar fyrir brottflutningnum, eins og segir í ályktuninni. Í tilefni af þessu var hagstofunni skrifað, strax eftir að rn. hafði borizt þessi till., með bréfi, dags. 14. apríl 1961, og henni falið að afla þeirra upplýsinga, sem fram á er farið. Þegar eftir því var grennslazt nú, hvað þessari athugun liði, fékk ég frá hagstofustjóra svo hljóðandi bréf, dags. 2. apríl 1962, sem ég vildi leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, - það er svo hljóðandi: „Í tilefni af því, að fram er komin á Alþingi fyrirspurn um, hvað liði samningu skýrslu um brottflutning fólks frá Íslandi, sem hagstofan tók að sér að annast, sbr. bréf félmrn. til hennar, dags. 24. apríl 1961, skal eftirfarandi fram tekið: Strax eftir móttöku nefnds bréfs ráðuneytisins var hafizt handa um söfnun upplýsinga til þessarar skýrslugerðar og um annan undirbúning hennar, og hefur verið unnið að henni siðan. Er þetta umfangsmikið verk, þar eð skýrslan tekur til margra ára, þ.e. 1953–1960, og mikill tími fer í að afla upplýsinga um ástæður hvers brottflutnings. En nú er samning skýrslunnar komin á lokastig, og má telja vist, að hún liggi fyrir fjölrituð fyrri hluta næsta mánaðar.“ Ég hafði haldið, að það hefði verið unnt að gefa um þetta sjálfa skýrsluna, en það reyndist því miður ókleift nú, en ef einhverjir hv. þm. kynnu að hafa áhuga á skýrslunni, þá verður hún fjölrituð, og verður hægt að fá hana í rn., þegar kemur fram yfir miðjan næsta mánuð.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Úr því að rannsókn er ekki alveg lokið, en endanleg skýrsla er væntanleg eftir rúman mánuð, vil ég láta í ljós þá ósk, að hæstv. rn. sendi alþm. þessa skýrslu og opinberi hana á annan hátt, þannig að niðurstöðurnar verði kunnar.