Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gísli Jónsson Hæstv. forseti. Lagt er til, að gerðar verði eftirfarandi nauðsynlegar breytingar á frv.: 1) Við 2. gr. a) Töluliður 2 orðist svo: Fyrir störf í þágu sjúkrasamlaga og annarra greina almannatrygginga fari greiðsla eftir gjaldskrá, sem landlæknir semur og ráðh. staðfestir, eða samningum, er stéttarfélög lækna eiga annars vegar hlut að fyrir hönd lækna, en sjúkrasamlög eða Tryggingastofnun ríkisins hins vegar. b) Töluliður 5 falli niður. 2) Á eftir 2. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Aftan við lögin bætist svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Þangað til heilbrigðisstjórnin setur gjaldskrá samkv. 2. tölul. 2. málsgr. 10. gr. 1., skal núgildandi gjaldskrá héraðslækna gilda um störf þeirra í þágu sjúkrasamlaga og annarra greina almannatrygginga. Þessar brtt., sem eru á þskj. 596, eru bornar fram af heilbr.- og félmn. samkv. ósk og í samráði við Tryggingastofnun ríkisins, sem telur nauðsynlegt, að þetta verði sett inn í lögin, til þess að enginn ágreiningur verði um þessi atriði. Þá höfum við nokkrir þm. borið fram aðra brtt. á þskj. 590, sem hljóðar svo: Á eftir 2. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Aftan við lögin bætist svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Ríkisstjórninni er heimilt, til viðbótar heimildum, sem fyrir eru, að greiða allt að 300 þús. kr. árlega til þess að bæta læknisþjónustu í þeim héruðum, þar sem mestra úrbóta er þörf að dómi landlæknis. Við töldum að athuguðu máli, að þrátt fyrir þær umbætur, sem gerðar voru á frv. í sambandi við læknaþjónustu í þeim héruðum, sem erfiðast eiga, sé nauðsynlegt að veita frekari aðstoð, og hefur þessi brtt. verið borin fram og hún rædd við hæstv. ríkisstj., sem hefur fallizt á, að þessari brtt. verði bætt inn í lögin. Við væntum þess, að frv. verði samþ. þannig, þá bætir það að verulegu leyti úr þeim erfiðleikum, sem héruðin úti á landi eiga við að búa í sambandi við heilbrigðisþjónustuna.

Frsm. (Birgir Kjaran) Hæstv. forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft þetta mál til meðferðar og rætt það á einum fundi. Hún hefur borið það saman við lög um Verzlunarbanka Íslands, sem fjalla um svipað efni, og sýnist þetta frv. vera í meginatriðum sama eðlis. N. hefur á þessu þingi og áður haft nokkur frv. til meðferðar frá ríkisstj. um bankamál og um sum þeirra orðið ágreiningur, en um þetta frv., eins og um Verzlunarbankann, hefur orðið algert samkomulag. Nm. sýnist svo, að verksvið Samvinnusparisjóðsins sé orðið svo víðtækt, að bankaformið henti þar betur, bæði þær fjárhæðir, sem þar fara í gegnum, og sömuleiðis eðli þeirra viðskipta, svo að n. er á einu máli um að mæla með því, að þetta verði samþykkt, og leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að mæla gegn þessu frv. Ég er samþykkur því, að Samvinnusparisjóðnum verði breytt í banka með lögum. Um hitt langaði mig til þess að spyrjast fyrir, hvort það væri að ósk samvinnuhreyfingarinnar, að þessum banka er valið hlutafélagsform. Ég hefði talið æskilegast, ef það hefði talizt geta hentað bankastarfseminni, að þessi banki samvinnuhreyfingarinnar væri samvinnufélag eða sjálfseignarstofnun samvinnumanna, án þess að honum væri valið hlutafélagsform. Ef þetta er að ósk samvinnuhreyfingarinnar og það form þykir betur henta bankastarfseminni, þá set ég það ekki fyrir mig, en langaði samt til að vita, hvort þetta hefði breytzt í meðförum eða hvort þetta form væri valið að vilja samvinnuhreyfingarinnar.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins taka fram, vegna þess að mér er málið kunnugt, að frv. er flutt nákvæmlega eins og Samband ísl. samvinnufélaga eða réttara sagt stjórn sparisjóðsins óskaði eftir. Ég held, að það hafi ekki verið stafkrók breytt.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, þá stendur svo á í ýmsum sveitarfélögum hér á landi, þ. á m. nokkrum bæjarfélögum, að þar eru reknar síldarverksmiðjur, sem hafa það sameiginlegt að hafa allar viðskipti við síldveiðiflotann á síldarvertíð ag veita honum þjónustu. Nú hefur hér í hv. d. við afgreiðslu frv. um tekjustofna sveitarfélaga verið ákveðið að því leyti, sem það er á valdi þessarar hv. deildar, að þessi sveitarfélög skuli skiptast í tvo flokka og hafa mismunandi rétt til að afla sér tekna í sveitarsjóð eða bæjarsjóð í sambandi við rekstur þessara fyrirtækja. Sá flokkurinn, sem betur er settur, á að hafa heimild til þess að taka aðstöðugjald af sínum síldarverksmiðjum, sem nemur allt að 11/2%. En hinn flokkur sveitarfélaga, sem á að vera lakar settur, - það eru þau sveitarfélög, þar sem svo vill til, að verksmiðjurnar eru ríkiseign, - hann á ekki að fá möguleika til að afla í sveitarsjóð nema 1/4 % af umsetningu verksmiðjanna. Þarna virðist á nokkuð áberandi hátt mismunað þessum sveitarfélögum, sem hér eiga hlut að máli, og þar af leiðandi verða gjaldendur þeirra sveitarfélaga, sem við lakari kostinn eiga að búa að þessu leyti, að leggja á sig meiri gjöld til þarfa sveitarfélaganna heldur en í hinum. í umr. um þetta mál, um tekjustofna sveitarfélaga, bárum við hv. 11. landsk. fram brtt. í Því skyni að bæta úr þessu misrétti, en þessar tillögur okkar voru felldar hér í hv. deild. Við gerðum þá grein fyrir þessu máli allýtarlega, báðir flm., og mig furðaði nokkuð á því, að hv. deild eða meiri hl. hennar skyldi ekki taka til greina þær upplýsingar, sem þar voru gefnar. Nú höfum við tekið það ráð að freista þess að koma fram breytingum á því frv., sem hér liggur fyrir um síldarverksmiðjur ríkisins, til þess að reyna að nokkru leyti að bæta úr því misrétti, sem hér virðist eiga sér stað. Hingað til hefur það verið svo, að síldarverksmiðjur ríkisins, þar sem þær eru starfræktar, hafa greitt til sveitar- og bæjarsjóðs upphæð, sem nemur 1/2% af framleiðslu sinni. Þetta er að vísu mun lægra en öðrum sveitarfélögum er heimilað að taka í aðstöðugjald samkv. frv. um tekjustofna sveitarfélaga. En þó væri það frekar viðunandi, ef þessum sveitarfélögum yrði Þó heimilt að halda Þeim tekjum, sem þau áður höfðu, þó að þau væru eigi að siður verr sett en hin. Þess vegna höfum við leyft okkur að bera fram á þskj. 567 brtt., sem er þess efnis, að það skuli standa áfram, að ríkisverksmiðjurnar greiði framleiðslugjald, ekki þó eins hátt og áður var, þ.e.a.s. 1/2%, heldur aðeins 1/4%, og mundi Það Þá að viðbættum hluta Þessara sveitarfélaga í landsútsvari nema álíka upphæð og þau fengu áður af framleiðslugjaldi. Hér er ekki fram á annað farið en að hlutur þessara sveitarfélaga verði ekki beinlínis skertur frá Því, sem hann hefur verið. Það er ekki farið fram á það að fá að taka sömu gjöld af síldarverksmiðjum eins og öðrum sveitarfélögum á að vera heimilað að taka sem aðstöðugjald í frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Og við vildum mega vænta Þess, að á þetta yrði litið með sanngirni. Inn í þessa till. okkar á Þskj. 567 höfum við tekið efni brtt. nefndarinnar um aðstöðugjald af öðrum rekstri en síldarbræðslu og svo ákvæði frv. í 1. gr. um það, að verksmiðjurnar séu að öðru leyti undanþegnar gjöldum sveitarfélaga, að undanteknum fasteignaskatti og landsútsvari, og sömuleiðis undanþegnar tekju- og eignarskatti. Þetta er þá efni þeirrar brtt., sem við hv. 11. landsk. flytjum. Við förum ekki fram á það, að þessi sveitarfélög, þar sem ríkisverksmiðjurnar eru, fái rétt til álagningar til jafns við önnur sveitarfélög, þar sem verksmiðjur eru reknar, en við förum fram á, að þau verði ekki beinlínis svipt tekjumöguleikum, sem þau hafa haft samkv. lögum um langan tíma.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Það eru hér aðeins örfá orð í fjarveru fjmrh. Eins og hv. þm. sjá, fer þetta frv. fram á það, að heimilt verði að gefa eftir toll á allt að 150 bifreiðum vegna fatlaðra og lamaðra á árinu 1962. í lögum nr. 90 1954, um tollskrá o.fl., er heimilað að veita undanþágu frá aðflutningsgjöldum á 50 bifreiðum á ári til fatlaðra og lamaðra manna. í bráðabirgðaákvæði l. nr. 30 1960, um skipan innflutningsmála o.fl., er mælt fyrir um, að á árunum 1960–1961 skuli hámarkstala þessara bifreiða vera 150. En á s.l. sumri ákvað ríkisstj. með fyrirvara, að ef Alþ. samþykkti ekki heimild til fjölgunar, þá skyldu hlutaðeigendur greiða aðflutningsgjöld að fullu af þeim bifreiðum, sem bætt var við, en það voru 114 bifreiðar til viðbótar. Þess vegna er farið fram á með þessu frv., að hámarkstala árið 1961 megi verða 264 og hámarkstala 1962 megi verða 150. Það er mikil eftirspurn eftir þessum bifreiðum - mikið af fötluðu og lömuðu fólki og þessi rýmkun, sem hefur verið viðhöfð nú síðustu tvö árin, hefur bætt ákaflega mikið úr brýnni þörf. - Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er greinilegt af því, sem fram kemur í þessu frv. og athugasemdinni, sem því fylgir frá ríkisstj., að sú tala bifreiða, sem ætluð hefur verið lögum samkvæmt til þess að selja fötluðu fólki með eftirgjöf af aðflutningsgjöldum, hefur reynzt of lág: Þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. gripið til þess á s.l. ári að leyfa sölu með eftirgjöf á aðflutningsgjöldum á nokkru fleiri bílum en ótvíræð lagaheimild lá fyrir um. Ég hef ekkert við þá framkvæmd að athuga, eins og hún er gerð, þannig að ríkisstj. gerði þetta með þeim fyrirvara, að innheimta mætti aðflutningsgjaldið, ef Alþ. samþykkti þetta ekki. Að vísu hefði verið viðkunnanlegra, að ríkisstj. hefði fyrir fram aflað sér heimildar til frekari eftirgjafar á bifreiðainnflutningi, en fyrst það fórst fyrir, get ég látið óátalda Þessa framkvæmd. En þegar þetta hefur komið fyrir, að svo greinilega hefur ásannazt, að undanþáguheimild fyrir innflutningi bifreiða er of lág í lögunum til þess að uppfylla þær þarfir, sem fyrir hendi eru, þá hefði mér fundizt eðlilegt, að jafnhliða því að leita eftir heimild Alþ. fyrir þessari eftirgjöf, þá hefði ríkisstj. einnig aflað sér heimilda til að mega hækka Þá tölu bifreiða, sem með þessum hætti er látin fötluðu fólki í té árlega. Á hinn bóginn er ekki gert ráð fyrir því í þessu frv., og vildi ég því spyrjast fyrir um það, hvort ekki væri þörf á því að hækka þá tölu bifreiða, sem framvegis væri heimilt að láta fötluðu fólki í té með eftirgjöf á aðflutningsgjaldi.



Herra forseti. Fjmrh. ræddi þetta mál við Odd Ólafsson lækni og fékk þær upplýsingar hjá honum, að vegna þess, hversu ríflegt hefði verið undanfarið ár og undanfarin ár með úthlutun á bílum til fatlaðra og lamaðra, væri ástæða til þess að ætla, að það væri síður þörf á því nú en áður að hafa þessa tölu hærri. Og það er þess vegna, sem frv. er í því formi, sem það er, að Oddur Ólafsson læknir, sem er hnútum kunnugastur hvað þessi mál snertir, telur líklegt, að þessi tala muni nægja á yfirstandandi ári.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. flutti á s.l. ári frv. til laga um skattfrelsi vinninga í happdrætti þriggja félaga, Styrktarfélags vangefinna, Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra og Sjálfsbjargar - landssambands fatlaðra. Nefndinni hafa borizt erindi um, að flutt verði á þessu þingi sams konar frv., sem heimili það, að vinningar í happdrættum þessara félaga verði skattfrjálsir. Um þær mundir, sem heilbr.- og félmn, var að ganga frá frv. um þetta efni, barst henni erindi í hendur, sem hafði komið til Ed. um sams konar mál frá Krabbameinsfélagi Reykjavíkur, og það varð að samkomulagi, að heilbr.- og félmn. Nd. flytti frv. þessu viðvíkjandi fyrir öll þessi fjögur félög. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að þessi félög vinna öll mikið og gott starf, og þeim mun vera nokkur styrkur að þeirri fjáröflun, sem þau geta haldið uppi með umræddum happdrættum. Það kemur t.d. fram viðvíkjandi Krabbameinsfélagi Reykjavíkur, að á árinu 1961 hafði það þrjú happdrætti með þrem farartækjum. Hreinn ágóði var 612 846 kr. Þá voru vinningarnir í því happdrætti ekki skattfrjálsir. En það er talið, að það örvi nokkuð sölu á miðum í slíkum happdrættum, ef vinningar eru skattfrjálsir. Þess er einnig getið, að tekjum af happdrætti Krabbameinsfélags Reykjavíkur sé varið þannig, að þær renna til Krabbameinsfélags Íslands, sem sér um framkvæmdir í krabbameinsvarnarmálum, m.a. með rekstri leitarstöðvar í Reykjavik, krabbameinsskráningu fyrir allt landið og með útgáfu fræðslublaðs og rita. Ég leyfi mér að vænta þess fyrir hönd heilbr.- og félmn., að þetta mál fái greiða afgreiðslu í hv. deild. Málið þarf ekki að fara til nefndar.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur haft þetta frv. til meðferðar á tveim fundum, og eru nm. sammála um að mæla með frv., en leggja til, að gerð verði á meginmáli frv. breyting, sem þó gerir enga efnisbreytingu á sjálfu frv. Tveir nm., þeir Gísli Guðmundsson og Geir Gunnarsson, áskilja sér rétt til að styðja og flytja tillögur um frekari breytingu á frv. Það var leitað, eins og fram kemur í nál., umsagnar Sjómannasambands Íslands, Alþýðusambandsins, Farmanna- og fiskimannasambandsins, Landssambandsins, Sambands ísl. tryggingafélaga, og mæltu þessir aðilar allir með því, að frv. yrði samþykkt.



Herra forseti. Við umr. um frv. okkar hv. 4. landsk. þm. fyrir skömmu um lögfestingu 200 þús. kr. sérstakrar líftryggingar fyrir alla sjómenn var ýtarlega rakið, hvernig líf- og slysatryggingamálum sjómanna er komið. En það frv., sem hér er til umr., kemur inn á það sama svið. Frv. okkar um, að sjómönnum verði öllum tryggðar sómasamlegar dánar- og slysabætur, hafa núv. stjórnarflokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., fellt og þar með staðfest þann vilja sinn, að um ófyrirsjáanlegan tíma skuli ríkja núverandi ófremdarástand í þessum réttindamálum sjómannanna, enn skuli um óákveðið skeið ríkja það ástand, að aðstandendur sumra sjómanna, sem farast, fái aðeins 90 þús. kr. í dánarbætur, á sama tíma og aðrir aðstandendur fá þó allt að 290 þús. kr. í bætur, ef stéttarfélagi viðkomandi sjómanns hefur tekizt að knýja þær tryggingar fram með kjarasamningum. Því frv., sem hér liggur fyrir, er ætlað að stuðla að því, að þær sérstöku tryggingar einstakra sjómanna verði ekki af þeim sviknar með þeim hætti, að útgerðarmenn láti undir höfuð leggjast að kaupa þá tryggingu, sem þeir hafa samið um við sjómenn. Er það vissulega þakkarvert, að þeir, sem hafa lagzt gegn því, að allir sjómenn verði nú þegar tryggðir mannsæmandi bótum, skuli þó fyrir sitt leyti vilja stuðla að því, að þeir sjómenn, sem hafa náð því marki með öðrum leiðum, verði ekki sviptir þeim umsömdu réttindum sínum, hvað sem þeim sjómönnum líður, sem enn eiga að láta sér nægja 90 þús. kr. trygginguna úr almannatryggingunum. Ef frv. okkar hv. 4. landsk. þm. um lögfestingu dánar- og slysabóta sjómanna hefði verið samþykkt, þyrfti ekki samþykktar þessa frv. við. En eftir að ríkisstjórnarflokkarnir hafa fellt að bæta alla sjómenn mannsæmandi bótum, er Það vissulega tímabært að tryggja svo sem unnt er, að þeir sjómenn, sem þó njóta þeirra, verði ekki sviptir þeim vegna trassaskapar útgerðarmanna, eins og mun hafa átt sér stað. Þó er sá galli á, að svo langt getur trassaskapurinn gengið, að jafnvel samþykkt þessa frv. tryggi það ekki með öllu, að þeir sjómenn, sem hafa fengið fram 200 þús. kr. bætur í kjarasamningum, verði ekki sviptir þeim í reynd. Með frv. þessu er gert ráð fyrir, að ekki megi lögskrá á skip, nema sýnd séu skilríki fyrir því, að útgerðarmaðurinn hafi keypt þær líftryggingar, sem um er samið í kjarasamningum viðkomandi sjómanna. Þrátt fyrir það, að samþykkt þessa frv. geti í mörgum og vonandi flestum tilfellum tryggt, að kjarasamningar séu haldnir í þessu efni, þá eru þess jafnvel dæmi, að trassaskapurinn sé á svo háu stigi, að ekki farist aðeins fyrir að kaupa trygginguna, heldur einnig að lögskrá á skipin, og kemur þá samþykkt þessa frv. fyrir ekki. Slíkt framferði er þó meira en trassaskapur, heldur algert lagabrot, en ekki bætir það í neinu úr skák fyrir þá aðstandendur, sem gjalda þess. Mér er ekki kunnugt um, hversu strangt eftirlit yfirvöldin hafa með því, að lögskráð sé á öll skip, sem gerð eru út og ber að lögskrá á samkv. lögum. En ég hef ástæðu til að ætla, að um nokkurn misbrest hafi verið að ræða í þessu efni, og væri full ástæða í sambandi við afgreiðslu þessa frv. að gera kröfu til þess, að eftirlit í þessu efni verði hert frá því, sem nú er, svo að það komi alls ekki fyrir, að ekki sé lögskráð á öll þau skip, sem skylt er að skrá á, svo að þau ákvæði, sem felast í þessu frv., komi þó að því gagni, sem þeim er ætlað. Þótt ég muni að sjálfsögðu styðja það frv., sem hér liggur fyrir, þá hefði ég vissulega miklu fremur kosið, að því réttindamáli sjómanna, sem afgreitt var í þessari hv. deild fyrir skömmu, hefðu ríkisstjórnarflokkarnir tekið á þann veg, að þetta frv. væri óþarft. En því er ekki að heilsa, og mun samþykkt þess verða látin nægja. Þeirri till. var hreyft við 1. umr. þessa máls, að bætt yrði inn í frv. ákvæði þess efnis, að því aðeins verði heimilt að lögskrá á skip, að allir skipverjar hafi verið líftryggðir fyrir a.m.k. 200 þús. kr., hvað sem liði samningum á milli stéttarfélaga, útgerðarmanna og sjómanna um það efni, þ.e.a.s. að útgerðarmaóur, sem hefði ekki enn samið um slíka tryggingu, yrði með væntanlegum lögum skyldaður til þess að kaupa 200 þús. kr. líftryggingu fyrir sjómenn sína. Hv. Alþingi hefur fyrir skömmu fellt frv., sem hefði tryggt öllum sjómönnum þessar hámarksbætur. Vilji meiri hl. þm. í þessu efni liggur því þegar ótvírætt fyrir, eftir að málið hafði verið borið upp á eðlilegum vettvangi. Hins vegar má segja, að hæpnara væri að ná þessum réttindum sjómanna fram á þann hátt að koma ákvæði, sem dygði, inn í frv. til laga um lögskráningu sjómanna. Það yrði án efa talið, að farið væri aftan að hlutunum, enda tómt mál um að tala að ná þessu máli fram á einn eða annan hátt nú, þar sem fyrir liggur viljaleysi meiri hl. þingsins um, að nú þegar verði bætt úr líftryggingamálum sjómanna. Íslenzkir sjómenn verða því enn að sætta sig við það, að samþykkt þessa frv. sé sá skammtur, sem ríkisstjórnarflokkarnir ætla þeim um sinn a.m.k., jafnvei þótt einhverjir þeirra kynnu að hafa gert sér vonir um, að unnt væri að ná fram rétti þeirra með þeim aðferðum að lögbjóða 200 þús. kr. líf- og slysatryggingu með ákvæði í lögum um lögskráningu. Afgreiðsla Alþingis á málum sjómanna leiðir það af sér, að sjómönnum verður æ ljósara, að réttindi Þeirra, jafnt að því er varðar sómasamlega líftryggingu sem önnur mál, verða ekki á annan hátt tryggð en þann, að þeir leggi sig sjálfir fram um að tryggja það í næstu þingkosningum, að leystur verði af hólmi sá þingmeirihluti, sem að undanförnu hefur þjarmað að lífskjörum þeirra og lagzt gegn réttindamálum þeirra, nú síðast með því að vísa frá frv. um, að allir sjómenn skuli tryggðir mannsæmandi bótum.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls urðu nokkrar umr. hér í deildinni í tilefni af því, að það var upplýst, að þetta frv. nær ekki til nema nokkurs hluta sjómannastéttarinnar. Ég kvaddi mér því hljóðs og lýsti yfir þeirri brtt. við frv., sem mér fannst vera líkleg til samkomulags, að aðalgrein frv. eða 1. gr. yrði orðuð á þessa leið: „Yfirlýsingu frá viðkomandi tryggingarfélagi um, að hver einstakur skipverji hafi verið líf og slysatryggður og sé lágmark tryggingarinnar minnst 200 þús. kr.“ Þessari till. minni var mjög vel tekið af hv. 1. flm. frv., Pétri Sigurðssyni, og lýsti hann fylgi sínu við hana. Mér kom því dálítið á óvart, þegar ég sá í nál. hv. sjútvn., að þessi till. hafði ekki verið tekin til greina. Ég leyfi mér því að leggja fram svo hljóðandi brtt. við frv.: „Við 1. gr. Meginmál greinarinnar orðist svo: Yfirlýsing frá viðkomandi tryggingarfélagi um, að hver einstakur skipverji hafi verið líf og slysatryggður og sé lágmark tryggingarinnar minnst 200 þús. kr.“ Ég held satt að segja, að Alþingi geti ekki svo skilizt við þetta mál, að það samþykki ekki slíkt lágmark og það, sem hér um ræðir. Að undanförnu hafa hvað eftir annað komið fyrir sjóslys, þar sem aðstandendur látinna sjómanna hafa ekki fengið aðrar tryggingar en þær, sem almannatryggingarnar veita, sem eru 90 þús. kr. Ég held, að allir hv. þm. ættu að geta verið sammála um það, að slíkt er algerlega ófullnægjandi og má ekki koma fyrir í framtíðinni. Og það verður ekki tryggt á annan hátt, úr því sem komið er, en þann, að það liggi fyrir í hvert skipti, sem sjómaður er skráður á skip, að það sé búið að tryggja þá lágmarkstryggingu, sem hér um ræðir. En eins og fram kom við 1. umr. þessa máls, þá er það ekki nema nokkur hluti sjómannastéttarinnar. sem hefur fengið þetta tryggt með samningum. Aðrir mundu þurfa að segja upp samningum, og ýmislegt gæti af því hlotizt, sem menn óskuðu ekki eftir, kannske langvinnir samningar um önnur atriði sjómannakjaranna, og þess vegna er langheppilegast, að löggjafinn leysi þetta mál nú í eitt skipti fyrir öll. Ég veit ekki annað en það liggi fyrir yfirlýsing um það frá samtökum útvegsmanna, að þau vilji mæla með því, að útgerðarmenn yfirleitt taki að sér þessa tryggingu, svo að það á ekki að vera því til fyrirstöðu hér, að útgerðarmenn séu neitt á móti þessu, þó að þetta sé ekki enn komið inn í samningana. Og þess vegna er í raun og veru ekki verið að skapa hér neitt fordæmi um það að lögbjóða tryggingar, sem viðkomandi aðili sé andvigur, vegna þess að það liggur hér fyrir frá þeim, sem eiga að greiða þessar tryggingar, útgerðarmönnum, að þeir séu reiðubúnir til þess að fallast á þessar greiðslur. Þegar þannig stendur á, má segja, að hér sé ekki verið að skapa neitt sérstakt fordæmi fyrir því, að Alþingi sé að skylda atvinnurekendur til að greiða tryggingar, sem þeir séu andvígir. Ég leyfi mér því að leggja fram þessa brtt. og afhenda hana hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég vil út af ummælum hv. 7. landsk. þm. segja hér nokkur orð um þetta mál. Það er fullkomlega rangt farið með, þar sem hann heldur því fram, að meiri hl. Alþingis hafi ekki viljað sinna því máli, sem flutt var í frv. af honum á þskj. 25. Þetta mál var rætt mjög ýtarlega í heilbr.- og félmn. og afgreitt þar, áður en ég fór til útlanda, þótt hins vegar nál. væri ekki gefið út fyrr en síðar, og meginástæðan fyrir því, að málinu var vísað frá með rökstuddri dagskrá, var sú, að hér var verið að skapa misræmi á milli Þeirra aðila, sem vinna á sjó og farast af sjóslysum, og hinna, sem farast í landi. Og það er það, sem meiri hl. Alþingis vildi ekki viðurkenna. En það vildu m.a. hv. flm. báðir láta nú lögfesta.  Á það er bent m.a., að það hefði áður verið þannig í tryggingalöggjöfinni, að bætur fyrir sjóslys voru miklu hærri, en 1959 er skipuð nefnd til þess að athuga og endurskoða tryggingalöggjöfina, og í henni áttu m.a. sæti Eðvarð Sigurðsson, núv. formaður Dagsbrúnar, sem nú á sæti hér á Alþingi, og undirritar hann sjálfur þá og samþykkir, að þetta misræmi skuli lagað þannig, að greiða skuli sömu dánarbætur fyrir menn, hvort sem þeir farast á sjó eða landi. Og það er þetta, sem meiri hl. nefndarinnar hélt sig við, að vilja ekki raska þessu hlutfalli aftur, en alls ekki hitt, að þeir væru ekki því fylgjandi, að bæturnar sjálfar væru hækkaðar. En það hafði þá það í för með sér, að hækka yrði allar dánarbætur í landinu. Og afgreiðsla málsins hér er byggð á því, að það sé tekið til ýtarlegrar athugunar hjá þeirri nefnd, sem nú er að endurskoða tryggingalöggjöfina, eins og segir í hinni rökstuddu dagskrá: „Í trausti þess, að örorkubætur vegna slysa- og dánarbóta, sem almannatryggingarnar greiða, verði hækkaðar í framhaldi af þeirri endurskoðun, sem nú fer fram á almannatryggingalögunum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er algerlega ósæmandi af hv. flm. að flytja mál sitt þannig hér, að meiri hl. Alþingis hafi verið að niðast á sjómönnum í þessu máli, auk þess sem það var upplýst í nefndinni, að þetta væri komið inn í samninga hjá flestum útgerðarmönnum. 

Það eru ósannindi.

Hv. 4. landsk. lýsti því yfir í nefndinni, að hann mundi ekki aftur skipa sér í flokk þeirra hringlanda, sem vilja í dag gera mismun á þessum bótum og næst jafna þær aftur, og ef kæmi tillaga um það að hækka dánarbætur fyrir þá, sem í landi færust, þá skyldi hann greiða atkv. á móti því. Þessu lýsti hann yfir í nefndinni. 

Má ekki segja sannleikann um þetta?

Þetta þótti mér rétt að láta koma fram hér út af þeim ummælum, sem hv. þm. lét falla f sambandi við þetta mál.

Forseti (BGr): Þessar umræður taka nú að snúast nær eingöngu um mál, sem nýlega er búið að afgreiða. Þótt það mál sé skylt þessu, vil ég mælast til þess, að hv. þm. haldi sig við það mál, sem er á dagskránni.



Herra forseti. Það er vissulega satt, sem hv. 7. landsk. sagði hér áðan, að ef frv. hans og mitt á þskj. 25 um 200 þús. kr. dánarbætur og slysabætur til allra sjómanna hefði verið samþ., þá hefði þetta kákfrv. verið óþarft með öllu. Það fer ekkert á milli mála, að það er satt, að frv. um 200 þús. kr. dánar- og slysabætur til sjómanna, allra sjómanna, hefur verið fellt á Alþingi Íslendinga, og hvað sýnir það annað en þann þingvilja að vilja ekki lögfesta 200 þús. kr. aukadánarbætur og slysabætur til íslenzkra sjómanna? Hv. 1. þm. Vestf. segir, að ágreiningurinn hafi ekki verið um þetta, heldur hafi hann verið um hitt, hvort dánarbæturnar ættu að vera hærri til sjómanna en annarra, sem færust af slysförum við önnur störf. Þetta er ekki rétt. Þetta eru ósæmandi ósannindi hjá hv. þm., eins og hann orðaði þetta áðan. Þegar meiri hl hv. heilbr.- og félmn. hafði tekið afstöðu gegn frv., þá voru nm. að því spurðir, hvort þeir, ef þeir vildu ekki mismuna mönnum þarna, vildu þá standa að brtt, um, að dánarbæturnar yrðu 200 þús. kr. til allra, og þeirra svar var, hvort sem þeir vilja nú þræta fyrir það eða ekki, að þeir væru ekki við því búnir að sinni. Hins vegar hefðu þeir talað við félmrh. og hann léti líklega um það að flytja e.t.v. á þessu þingi till. um það, að dánarbæturnar yrðu eins fyrir alla, 200 þús. kr. En það er ekki komið enn. Þetta er sannleikur málsins. Og það þýðir ekkert fyrir hv. 1. þm. Vestf. að koma hér og bregða hv. 7. landsk. um ósannindi í þessu máli, því að hann hefur sagt sannleikann einan og ekkert annað. En hitt skil ég vel, að þm. Vestf. í heilbr.- og félmn., sem stóðu að því að fella frv., - annar gerði það að vísu í gegnum staðgöngumann sinn, Sigurð Bjarnason, sem sat hér á þingi fyrir hann, þegar málið var afgreitt, en annar úr hópi Vestfjarðaþm. gerði það persónulega, ég skil vel, að þeir vilji ógjarna kannast við það. En það er einmitt einn hv. þm. á Alþingi Íslendinga, sem sízt af öllu gat barizt á móti því, að það væru sérstakar og hærri dánarbætur til sjómanna en til annarra, og það var hv. 1. þm. Vestf., því að þingtíðindin bera það eftir honum, að þegar það hafði staðið svo frá byrjun Tryggingastofnunar ríkisins og fram á árið 1959, að dánarbætur til sjómanna væru hærri en til annarra, og tekið var í mál að breyta því, þá reis upp einn hv. þm. og andmælti því kröftuglega og rökstuddi það, að það væri einmitt sjálfsagður hlutur, að sjómannsekkjurnar, sem lifðu oft í sárri kvöl og angist vegna sinna ástvina á sjónum, fengju hærri dánarbætur, ef slys bæri að höndum, heldur en fólkið. sem missti sína aðstandendur af slysförum í landi. Þessi röksemdafærsla er til einmitt eftir þennan hv. þm., og hann einn allra þm. gat sízt af öllu snúizt gegn þessu sjónarmiði, nema hafa snúizt eins og skopparakringla um sjálfan sig, og það hefur hann gert. Nú játaði ég við 1. umr. þessa máls, að það væri nokkur sárabót, það væri nokkur bót að þessu frv., og það tel ég enn, en hún er því miður allt of lítil. Þó að þetta frv. verði samþ. um breytingu á lögskráningu sjómanna, þá verða þeir fjöldamargir íslenzku sjómennirnir, sem engar dánar- eða slysabætur fá aðrar en þær, sem almannatryggingarnar veita. Og því verður þrátt fyrir samþykkt þessa frv. algerlega sama misrétti ríkjandi. Sumir sjómenn verða bættir með 290 þús. kr., en aðrir með þeirri upphæð, sem á hverjum tíma er ákveðin í tryggingalögunum. Og það er það misrétti, sem ég og hv. 7. landsk. þm. vildum leiðrétta. Hér hefur verið sagt frá því, að frv. þetta hafi fengið meðmæli allra þeirra aðila, sem það var sent til umsagnar, þ. á m. Alþýðusambands Íslands. Þetta er að segja aðeins brot úr sannleika. Það var að vísu tekið fram í umsögn Alþýðusambandsins, að það væri nokkur bót fyrir einstaka sjómenn, að þetta mál væri samþykkt, og því mundi Alþýðusambandið ekki mæla gegn því, en það var rakið í umsögninni, í hversu mýmörgum tilfellum samþykkt frv. kæmi að engu haldi, og hefði ég því talið öllu heiðarlegra og réttara, að umsögn Alþýðusambandsins hefði verið lesin hér, svo að þm. hefðu mátt heyra, í hve mörgum tilfellum Alþýðusambandið telur að þetta frv. komi ekki að gagni, heldur en segja það hér með einni setningu, að Alþýðusambandið hafi mælt með þessu frv. Nú skal ég víkja að því einmitt. Frv. hv. 7. landsk. og mitt á þskj. 25 vék að því að lögfesta 200 þús. kr. aukabætur, ef íslenzkur sjómaður færist af slysförum á skipi eða hlyti varanlega örorku, og þar með 290 þús. króna bætur samtals. Með þessu frumvarpi eru það í fyrsta lagi allir sjómenn, sem eru á bátum, sem eru smærri en 12 tonn, þeir fá engar aukabætur, þrátt fyrir það að þetta sé samþykkt, og þeir eru margir, og þær eru margar sjómannafjölskyldurnar, sem standa að baki þeim sjómönnum. Þetta byggist á því, að hér á einungis að tryggja það, að við skráningu sé gengið vel frá því, að aukatrygging sé í lagi og bætur geti þannig ekki misfarizt af þeim sökum. En eins og kunnugt er, fer engin skráning fram á báta, sem eru smærri en 12 tonn. Allir þeir sjómenn, sem sjó sækja við Íslandsstrendur á slíkum bátum, fá því engar aukabætur þrátt fyrir samþykkt þessa frv. Þetta er mikill ágalli við frv. Svo eru þeir margir, þeir sjómenn, sem hafa ekki getað náð því inn í samninga sína enn þá, að þeir skuli fá þessa aukatryggingu, 200 þús. kr. Það eru t.d. allir sjómenn á síldarflotanum ótryggðir að þessu leyti. Það hefur ekki fengizt inn í neina síldarsamninga enn, og nú er þetta að verða ársatvinnuvegur. Og þetta nær til manna, sem eru á skipum stærri en 12 smálestir. Og það er enn fremur mjög víða á landinu, sem enn þá hefur ekki, þrátt fyrir baráttu við tvennar samningagerðir, fengizt inn í samninga ákvæðið um 200 þús. kr. aukatrygginguna. Þeir fá þetta ekki heldur, því að það á að leggja fram skilríki fyrir því við skráningu, að tryggingin sé í lagi samkv. samningum, og ef samningarnir eru ekki um það, þá er ekki þetta plagg heimtað. Auk þess stendur nú ekkert um það í frv., hvað gert skuli, ef það kemur í ljós við skráningu. þar sem samningur er gildandi gagnvart útgerðinni, að tryggingin er ekki í lagi. Hvað á þá að gera? Mig langar til að vita það? Á þá að stöðva skráninguna, þangað til þessu hefur verið kippt í lag? Það vil ég fá að vita, því að það skiptir nokkru um framkvæmd málsins. Eða á bara að segja: Skilríkið var heimtað, og það kom í ljós, að skráningin var ekki í lagi, og þar við situr svo? Á að stöðva skráninguna? Það er ekkert um það, að það beri að stöðva skráninguna, þangað til þessu hefur verið kippt í lag. En nú skulum við segja auk þess, að daginn, sem skráð er á skip, t.d. í vertíðarbyrjun, þá sé tryggingin í lagi og skilríkin hafa verið lögð fram, en eftir hálfan mánuð eða mánuð sé hún útrunnin og komin í ólag. Hvaða trygging er þá fyrir þessu? Hvaða öryggi er þá í þessu? Nei, þá er það búið, þrátt fyrir samþykkt þessara laga. Til slíkra manna nær hún ekki. Framkvæmdin á skráningu á Íslandi er allvíða í því formi, að það er gengið frá löglegri skráningu í byrjun vertíðar. En svo eru, eins og allir vita, tíð mannaskipti á bátum á hinum ýmsu tímum á vertíðinni, og þá er það í yfirgnæfandi flestum tilfellum svo, að skráning á þessum komandi og farandi mönnum er ekki í lagi, og verði þá skipstapi, þá eru þeir venjulega óskráðir og þar með engin trygging fyrir því, að tryggingin hafi heldur verið í lagi. Það er einnig þannig, að þeir menn, sem á sjóinn fara, skipshöfn, þeir eru skráðir, en landmennirnir, sem vinna að veiðarfærum og beitingu, þeir eru venjulega ekki lögskráðir. En þegar veikist einhver eða forfallast af mönnunum, sem á sjóinn fara, þá er venjulega, ef ekki fást nýir menn, gripið til landmannanna í skipshöfninni, sem eru óskráðir, og maður úr þeirra hópi fer á sjóinn og oft og tíðum óskráður og verður þannig undir mörgum kringumstæðum líka ótryggður. Svona er þetta frv. götótt, og svona verða þeir margir íslenzku sjómennirnir, sem fá ekki öryggi í gegnum samþykkt þessa frv. Auk þess er nú í lögum ákvæði um það, að við skráningu skuli leggja fram ákveðin gögn, og þessi breyting er um það, að nú skuli bæta við þau gögn, sem á að leggja fram við skráningu, yfirlýsingu um það, að trygging sé í lagi. Og er það þá alltaf öruggt, að þau skilríki, sem nú skal leggja fram við skráningu, séu lögð fram við skráninguna? Ég segi nei. Það eru nú nýskeð komin til íslenzku ríkisstj. plögg frá Vestur-Þýzkalandi, frá íslenzkum ræðismanni þar, þar sem vakin er athygli á því, að það komi fyrir mjög oft og hann segir nú: Í flestum tilfellum, ræðismaðurinn, að íslenzkir sjómenn reynist ekki vera með sína sjóferðabók eða sína viðskiptabók, sem hvort tveggja eru þó plögg, sem samkv. lögum á að leggja fram við skráningu, og þeir hafi því ekki þessi persónulegu skilríki og af þessu hljótist oft og tíðum hin mestu vandræði, þegar menn verða eftir af skipi og þurfi að greiða fyrir þeim. Og það er brýnt fyrir ráðuneytinu að hafa áhrif á það, að þessu verði kippt í lag. Ráðuneytið hefur m.a. snúið sér til Alþýðusambands Íslands, sent afrit af þessu bréfi og við vorum einmitt að fá það í hendur, um leið og við vorum að leita að umsögn um þetta mál. Þar er sem sé upplýst, að það sé mjög algengt, að plögg, sem á samkvæmt lögum að leggja fram við skráningu, séu ekki lögð fram og ekki fengin í hendur sjómönnunum og þeir hafi þau ekki. Er þá öryggi fyrir því, að þessi plögg, sem nú eiga að koma sem nr. 6 í röðina þarna, verði alltaf lögð fram og séu í höndum íslenzkra sjómanna? Ég segi nei. Einmitt þetta mál, sem nú er á döfinni, sýnir okkur, að þetta fulltryggir ekkert. M.ö.o.: niðurstaða mín er sú, að það er alveg fullvíst, að misrétti verður ríkjandi áfram í þessu landi að því er það snertir, að sumir sjómenn, sem farast, verða bættir með 290 þús. kr., þegar allt er í lagi, en aðrir, ef ólag er á þessu að einhverju leyti eða menn hafa ekki samninga um það eða misferli er við skráninguna, sem í mjög mörgum tilfellum á sér stað, þá fá þeir ekkert. Og þetta er með engu móti hægt að tryggja nema með almennum lagaákvæðum um, að slíkrar tryggingar skuli allir íslenzkir sjómenn njóta. En það er mál, sem var fellt hér fyrir örskömmu, eftir að Alþingi hafði haft það mál til meðferðar á tveimur þingum og kæft það í hel á báðum þingunum.



Herra forseti. í tilefni af hneykslun hv. 1. þm. Vestf. á því, að í frv. okkar hv. 4. landsk. þm. um dánarbætur sjómanna hafi falizt það geysilega ranglæti að hans dómi, að sjómenn yrðu bættir hærri bótum en aðrir landsmenn, þá vildi ég - með leyfi hæstv. forseta lesa upp ummæli hv. 1. þm. Vestf, frá 1960 um það sérstaka mál, hvort bætur sjómanna eigi að vera hærri en annarra, en í umr. um frv. um almannatryggingar árið 1960 sagði hv. þm.: „Hitt er aftur á móti efnislegt atriði, sem ég vildi ræða um. Það er samkv. 17. gr. Þar stendur, eins og hæstv. ráðh. lýsti, að ekkja skuli fá 90 þús. kr. sem dánarbætur, hvort heldur viðkomandi aðili, hennar maki, ferst af slysi á sjó eða landi. Ég tel þetta algerlega rangt. Ég tel, að sú kona, sem missir sinn mann í sjó, eigi kröfu á að fá miklu hærri bætur en sú, sem missir hann af slysi í vegavinnu. Og hv. þm. hélt áfram: „Mér er alveg ókunnugt um það, að konur yfirleitt eigi margar andvökunætur um það, hvort menn þeirra slasist við vegavinnu, á bíl eða traktor. En hinar eru ekki fáar, sem eiga andvökunætur í vondum veðrum um það, hvort þær fái manninn sinn heim vestan frá Grænlandi eða ekki. Og ég tel, að það sé mjög misráðið hér, að það sé einn þátturinn í því að draga fólkið frá hættustörfum á sjó, að dánarbætur fyrir eftirlifendur þeirra séu miklu lægri eða jafnar og þær eru í landi.“ Þetta sagði hv. þm. fyrir tveimur árum. Þetta var hans skoðun þá. Nú á hann helzt engin nógu kröftug orð til að lýsa hneykslun sinni yfir því, að sjómenn eigi að njóta hærri tryggingar en aðrir landsmenn. Ég hef að vísu ekki setið lengi á hv. Alþ., en ég hef heldur aldrei orðið vitni að öðrum eins skýringarlausum hringsnúningi og fram hefur komið hjá hv. 1. þm. Vestf. í einu og sama máli aðeins á tveimur árum, hvað þá að menn hafi gert sér far um að auglýsa þann hringsnúning sinn, og ég efast um, að það met hans í þessu efni verði slegið. En ef það yrði hins vegar slegið, þá yrði það aðeins gert af honum sjálfum, en þar þarf ærið til. Ég tók það skýrt fram í umr. um frv. okkar hv. 4. landsk. þm. um 200 þús. kr. sérbætur til sjómanna, að till. um þær bætur væri ekki fyrst og fremst flutt til þess, að sjómenn væru hærra bættir en aðrir, heldur til þess að leiðrétta það misrétti, að sjómenn, jafnvel á sama báti, njóti ekki sömu trygginga, þannig að sumir hafi 90 þús. kr. bætur, en aðrir 290 þús. kr. Eins tók ég það skýrt fram, að það væri okkar skoðun, að ef nokkur stétt í landinu ætti rétt á því að njóta mannsæmandi bóta, þá væri það sjómannastéttin. Ef hins vegar þjóðin hefur efni á því að bæta alla landsmenn mannsæmandi bótum, þá munu sjómenn sízt hafa á móti því. Hv. 1. þm. Vestf. veggur sig sannarlega fram og telur mikið á sig leggjandi til þess, að komið verði í veg fyrir, að nú þegar verði bætt úr því herfilega misrétti, sem sjómenn og aðstandendur þeirra eru beittir. En hann er í þessu máli í erfiðari aðstöðu en flestir stjórnarþingmenn aðrir, sem fellt hafa þetta réttlætismál sjómanna með köldu blóði.



Forseti. Í umr. um dánarbætur til sjómanna, sem hér hafa allmikið verið til umr. í hv. d., hefur hvað eftir annað verið vitnað til nál. mþn., sem átti að endurskoða lögin um slysatryggingar og skilaði áliti 1960. Til þessa álits hefur verið vitnað og nú síðast í kvöld af hv. 1. þm. Vestf. sem raka gegn því, að sjómenn fengju þær bætur, sem frv. 4. landsk. gerði ráð fyrir. Hvernig stóðu mál, þegar þær breytingar voru gerðar á slysatryggingalögunum, sem þessi n. vann að? Þá var málum þannig háttað, að sjómenn voru með rösklega 87 þús. kr. tryggingu. Trygging þeirra hafði verið af löggjafarvaldinu hækkuð alloft, en trygging annarra stétta staðið í stað. Og nú var sá munur orðinn á, að trygging annarra en sjómanna, lögboðin trygging skv. almannatryggingum, var aðeins rúmar 19 þús. kr., þegar hin tryggingin var 87 þús. kr. Það var öllum ljóst, að þessi lög um slysatryggingu þurftu endurskoðunar við, og hafði af hálfu verkalýðssamtakanna hvað eftir annað verið gerð krafa um það, að þau yrðu endurskoðuð. í þeirri n., sem hæstv. félmrh. þáv. setti til þess að endurskoða lögin, varð algert samkomulag um það að hækka dánarbætur, ekki aðeins þeirra, sem ekki höfðu nema 19 þús. kr., heldur voru líka dánarbætur sjómanna hækkaðar, en miklu minna. En dánarbætur allra voru þá hækkaðar í 90 pús. kr. Það álit n. að hækka dánarbætur allra í 90 þús. kr. er svo hér notað sem rök gegn því, að allir sjómenn verði tryggðir fyrir minnst 290 þús. kr. og sett verði lög þar um. Hver var tilgangurinn með því frv., sem hefur nú verið fellt hér í þessari hv. d.? Það er margbúið að taka það fram. Tilgangurinn var sá að jafna það misrétti, sem var á tryggingu sjómanna, ekki aðeins eftir landshlutum, heldur og mjög innbyrðis, þannig að menn t.d. á sama báti voru kannske á vetrarvertíð tryggðir fyrir 290 þús. kr., en á síldarvertíð eða á síldveiðum aðeins fyrir 90 þús. kr. Það var þetta misræmi, sem frv. gerði ráð fyrir að leiðrétt yrði, og mönnum var einmitt þá, þegar það kom til umr. og afgreiðslu hér í þessari hv. d., þá voru mönnum mjög í fersku minni þau miklu sjóslys, sem urðu í vetur. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því, hvort rétt sé, að dánarbætur séu misjafnar til manna, hvort heldur þeir vinna á sjó eða í landi. Það er annað mál. En ég held, að allir hljóti að vera á einu máli um það, að sjómenn, sem vinna sömu störf, skuli njóta sömu tryggingar. Og það var þetta, sem frv. fjallaði um. Ég er alveg sannfærður um, að það mun ekki standa á þeim, sem hér börðust fyrir því máli, sem hv. 4. og 7. landsk. fluttu hér í vetur, og með þeim stóðu að framgangi þess máls hér á hv. Alþ., það mun ekki standa á þeim að gera bætur jafnar til allra, ef hækkun fæst þá til allra. En það er ekki hægt að skjóta sér á bak við afgreiðslu máls, eins og gert var hér um daginn, einvörðungu á þeim grundvelli, að bætur skuli vera jafnar til allra og eigi ekki að bæta einn hærri bótum en annan, en gera þá ekki till. um að bæta þá, sem lægst eru nú bættir, jöfnum bótum við þá, sem hæst eru bættir. Það frv., sem hér liggur nú fyrir, gerir ráð fyrir því, að við lögskráningu skuli framvísa skilríkjum fyrir því, að greidd hafi verið umsamin trygging. Eins og hér er margbúið að taka fram, bætir þetta ekki nándar nærri úr því, sem bæta þarf. Það vita allir, að á lögskráningu sjómanna er ákaflega mikið sleifarlag. Ég veit, að hv. þm. allir saman þekkja það mál vei og sjálfsagt ekki sízt hv. 1. þm. Vestf., - ja, ég vildi segja alveg óþolandi sleifarlag í þeim hlutum. Jafnvel munu fyrirfinnast verstöðvar, þar sem heilar skipshafnir eru ekki skráðar. Við þessu eru náttúrlega viðurlög, og það eru ákveðnir embættismenn, sem eiga að líta eftir þessu, en ástandið er nú samt sem áður svona. Þá vita allir, eins og hér var tekið fram áðan, að þegar menn forfallast af skráðri skipshöfn e.t.v. og gripið er til landmanna, sem raunverulega eiga líka að vera lögskráðir yfirleitt, þá mun það í langflestum tilfellum svo, að þeir fara ólögskráðir út á skipin. Þess vegna er þetta frv., auk þess sem það svo nær ekki til fiskibáta, nema þeirra, sem eru yfir 12 tonn, mjög fjarri því að tryggja sjómenn eins og vera skyldi. Eins og málum er nú komið, þá er að sjálfsögðu bót að þessu, að felldum þeim till., sem hér hafa áður verið fram bornar, og þó væri það mun skárra og meiri bót að, ef sú brtt., sem hér hefur verið lögð fram skrifleg, yrði einnig samþ. Að sjálfsögðu hljótum við að fylgja þessu frv. fram, en eins og hér hefur verið margsagt, þá væri það algerlega óþarft, ef hv. alþm. hefðu staðið að málinu um daginn, þegar annað frv. var hér til afgreiðslu, - hefðu þá staðið að því eins og sjálfsagt var að standa að.



Herra forseti. Hv. 7. landsk. (EðS) benti á í ræðu sinni hér áðan, að stjórnarflokkarnir hefðu nú fyrir skemmstu fellt frv. um að lögfesta 200 þús. kr. skyldatryggingu sjómanna á fiskiskipum, eins og samningar þeirra kveða á um. Ég mun ekki ræða frekar um afgreiðslu þess frv. í hv. d., en get tekið undir allt það, sem hv. 7. landsk. sagði um það mál. Um það frv., sem hér liggur fyrir, vil ég benda á, að það mun sýna sig, að mikil vandkvæði munu á því verða, að ákvæði yfirlýsingarinnar verði framkvæmd. Alsiða mun vera, t.d. hér á vertíðinni við Suðurland og annars staðar reyndar líka, að þá séu aðeins þeir menn lögskráðir, sem eru um borð í skipum, sem róa frá landi, en ekki þeir, sem vinna við bátana í landi, við beitingu eða aðgerð. Nú kemur það vitanlega oft fyrir, að sjómenn forfallast og verða veikir. Þá er fenginn einhver þeirra manna, sem vinna við bátinn í landi, til að róa einn eða fleiri róðra. Nú er mikil hætta á því, að lítið eftirlit verði haft um það, hvort viðkomandi maður, sem fenginn verður í staðinn fyrir hinn skráða sjómann, sem af einhverjum ástæðum hefur ekki getað farið í róðurinn, verður lögskráður eða ekki, enda máske oft og tíðum erfitt að koma slíku eftirliti við. Af því, er hér hefur verið bent á, tel ég, að sú yfirlýsing, sem hér liggur fyrir í frv: formi, nái ekki fyllilega tilgangi sínum, þótt ég hins vegar viðurkenni það, að hún er til bóta - og það mikilla bóta - frá því, sem nú er. Ég tel það vægast sagt mjög illa farið, að frv. Þeirra hv. 4. og 7. landsk. skyldi ekki ná fram að ganga. Afgreiðsla þess hér í hv. d. segir nokkuð til um þann hug og áhuga, sem stjórnarflokkarnir bera til íslenzkra sjómanna. Það hefði mátt ætla, að eftir að fyrir lágu meðmæli allra þeirra aðila, sem frv. var sent til umsagnar, mælt með samþykkt þess, hefðu stjórnarflokkarnir séð sóma sinn í að samþ. Það. En því miður var það ekki, og ber að harma slíka meðferð á jafnþýðingarmiklu máli og hér um ræðir. Sérstaklega verð ég að undrast yfir framkomu hv. 1. þm. Vestf. í málinu. Hann er gamall sjómaður og þekkir máske mörgum alþm. betur kjör og allar aðstæður íslenzkra sjómanna. Hefði því mátt ætla, að hann, þessi hv. þm., mundi yfirleitt styðja fram komnar till. til úrbóta á málefnum sjómanna, m.a. um það að lögfesta 200 Þús. kr. dánarbætur til aðstandenda þeirra, sem missa sína fyrirvinnu í sjóinn. Því miður virðist þessi hv. þm. vera þar nú á annarri skoðun, þó að hann hafi hér áður á Alþ. lýst sig fylgjandi hækkuðum tryggingum fyrir sjómenn, eins og hv. 7. landsk. benti hér á. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta. Ég vil þó taka það aftur fram, að þrátt fyrir það að ég sé ekki að öllu leyti ánægður með það orðalag, sem á yfirlýsingunni er, tel ég hana vera til bóta, en harma hins vegar, að það frv., sem hér lá fyrir um það að lögfesta þá tryggingu, sem er í samningum sjómanna, skyldi ekki ná fram að ganga.

Gísli Jónsson Hv. forseti. Ég skal nú ekki deila við þá vini mína í Alþb., sem hafa verið að ræða þetta mál og ásaka mig fyrir hringsnúning í málinu, og því síður misnota leyfi hæstv. forseta til að ræða allt annað mál en fyrir liggur. En ég vil þó taka það fram, að meginástæðan fyrir því, að meiri hl. heilbr.- og félmn. féllst ekki á þá tili., sem var gerð í 25. máli, var sú, að Tryggingastofnun ríkisins eða sú n., sem undirbjó þá lagabreytingu, hafði einróma komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að hafa slysabætur jafnar á sjó og landi. Að við ekki fengumst þá til að leggja til að hækka bæturnar upp í 200 þús. kr., stafaði eingöngu af því, að til þess að gera slíka breytingu þurfti miklu meiri undirbúning en málið hafði fengið. M.a. þurfti á þessu ári að tryggja miklu hærri framlög vegna breytinganna, ekki einungis frá ríkissjóði, heldur og frá sveitarfélögunum og hinum tryggðu. Breytingin hlaut að hafa stórkostlega hækkun í för með sér, og m.a. yrði að hækka stórkostlega iðgjöldin, auk þess sem okkur var fullkomlega ljóst, að ætti að setja allan kostnaðinn á tryggingarnar, þá var jafnframt velt af útgerðinni ákveðnum gjöldum, og það var m.a. þess vegna, sem allir útgerðarmenn mæltu með því, því að gjöldin voru þá tekin af þeim og sett á þá aðila, sem bera gjöldin af tryggingunum. Ég skal ekki ræða það atriði meira, en ég vil aðeins í sambandi við þetta mál gera þá fyrirspurn til hv. sjútvn., hvort hún sér sér ekki fært að leggja til, að breytt verði 1. gr. þannig, að ef útgerðarmaður hefur vanrækt skyldur þær, sem hér hefur verið upplýst að hann vanræki oft og tíðum, eða skipstjóri á hans ábyrgð, þá sé útgerðin í ábyrgð fyrir allri upphæðinni og gangi krafan fyrir öðrum kröfum. Mér er vel kunnugt um, að útgerðarmenn hafa verið dæmdir til þess að greiða alls konar slysabætur vegna þess, að það hefur verið talið, að útgerðin hafi átt sök á slysinu, þótt hún hafi engan þátt átt að, og þeir dómar hafa ekki verið um neinar smáupphæðir, hafa stundum farið upp í 400-500 þús. kr., og þess vegna er það, að meginhluti af atvinnurekendum í landinu er farinn að tryggja gegn þessum slysum, og ég veit ekki nema það mundi bæta úr þessu að gera útgerðina ábyrga fyrir þeim slysum, sem kynnu að verða í sambandi við vanrækslu umboðsmanns útgerðarinnar, og slysabætur fyrir ólögskráða skipverja yrðu þá forgangskrafa í vátryggingarupphæðinni, ef skip færist. Ég vil aðeins beina þessu til hv. sjútvn., hvort hún sjái sér ekki fært að breyta frv. í það horf. Þá fyndist mér, að það sé tryggt, að slík mistök geti ekki orðið þeim til tjóns, sem áttu að vera fulltryggðir í skipunum.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Það er alveg sama, hve oft hv. 1. þm. Vestf. kemur hér í ræðustólinn til þess að afsaka það, að málið á þskj. 25 um 200 þús. kr. dánarbætur til allra íslenzkra sjómanna var fellt, þá kemur það fyrir ekki. Það var boðið upp á það í n. að gera hverjar þær breyt. á frv., sem meiri hl. setti að skilyrði fyrir því, að hann gæti fylgt meginefni frv., en það fékkst ekki. Það var meginefni frv., sem meiningarmunurinn var um, og um annað ekki. Það var eingöngu um 200 þús. kr. dánarbæturnar. Nú bætir hv. þm. því við, að ástæðan til þess, að ekki hafi fengizt samkomulag um málið, hafi verið það, að það hafi þurft meiri undirbúning til að lögfesta þá 200 þús. kr. tryggingu, sem samizt hafði um sums staðar, að hún gengi jafnt yfir og allir sjómenn yrðu hennar aðnjótandi. Gafst nú enginn tími til undirbúnings góðviljuðum mönnum, sem höfðu áhuga á þessu og voru í valdaaðstöðu? Málið var borið fram í upphafi þings í fyrrahaust.  Þetta er sorgarsaga, og það er enginn mælskumaður sá til hér á Alþingi, að hann geti þvegið af sér þann blett að hafa tekið þátt í að drepa þetta mái, eins og sakirnar stóðu. Hins vegar er það góðra gjalda vert að vilja þó reyna til að tryggja samningsrétt þeirra sjómanna, sem hann hafa. En meira að segja það hefur ekki tekizt með þessu frv., sem hér er til umr. Og ég játa það, að ef það kæmi viðbót, lík að efni og hv. 1. þm. Vestf. gat hér um áðan, þá væri það nokkur bót. Það mundi sjálfsagt færa réttinn yfir á nokkra sjómenn í viðbót, ef það bættist við greinina. En það heyrist ekki stuna eða hósti frá þeirri n., sem hefur haft þessi mál til meðferðar, um það, hvort hún taki þessa ábendingu hv. 1. þm. Vestf. til greina. Það þyrfti að koma við hana þá, skilst mér, samkvæmt hans hugmynd viðbót eitthvað á þessa leið: Nú vanrækir útgerðarmaður að hafa slíka tryggingu í lagi, og skal hann þá vera ábyrgur fyrir tryggingabótum, og skulu bæturnar hafa forgangsrétt í eignum útgerðarinnar. - Er það ekki eitthvað á þessa leið, sem sú viðbót þyrfti að vera? Og ég spyr, eins og hv. 1. þm. Vestf. spurði áðan: Fæst ekki n. til þess að taka málið til athugunar aftur og ganga úr skugga um a.m.k., hvort hún vill gera þessa bragarbót á þessu annars allt of ófullkomna frv., sem hvorki nær til að tryggja sjómenn á bátum, sem eru smærri en 12 tonn, né þá, sem ekki verða skráðir fyrir vanrækslu sakir, né neinn af sjómönnunum á síldveiðiflotanum, sem mundu hafa þessa aukatryggingu, og það nær ekki nema til lítils hluta af íslenzkri sjómannastétt? Vill ekki n. reyna að gera þessa litlu bragarbót með því að setja viðbót við gr. eitthvað á þá leið, sem hv. 1. þm. Vestf. hefur bent á efnislega og ég held ég hafi nokkurn veginn mótað eins og sú setning þyrfti þá að vera til að ná til þeirra manna, sem þar með gætu hlotið nokkuð aukið öryggi.