Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Sú ríkisstjórn sem nú situr var mynduð til þess að forða þjóðinni frá afleiðingum óðaverðbólgu og koma jafnvægi á efnahagsmálin. Nú eru horfur á því að hvort tveggja muni takast. Óðaverðbólgan, sem geisaði fyrri hluta ársins 1983, fór ört vaxandi. Hún hefði eflaust leitt til stöðvunar fjölmargra atvinnufyrirtækja og mikils atvinnuleysis. Efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar var áreiðanlega teflt í tvísýnu. Komið var í veg fyrir þetta með hörðum lögbundnum aðgerðum. Stjórnarandstæðingar nefndu þær gerræðislegar og árásir á kjör fólksins í landinu. Þeir spáðu því jafnframt að árangur yrði enginn. Sem betur fer fór það á annan veg, enda hvort tveggja fjarri lagi. Verðbólgan lækkaði úr 130 í 20% á árinu 1983. Atvinnu og kjörum fólksins var bjargað frá hruni. Þetta tókst ekki síst vegna víðtæks skilnings almennings. Fólkið í landinu gerði sér grein fyrir því að ekki yrði lengur búið við vaxandi óðaverðbólgu og erlendar skuldir. Án slíks skilnings almennings hefðu þessar markvissu aðgerðir að sjálfsögðu mistekist. Það jafnvægi, sem nú má ætla að geti orðið í efnahagsmálum þjóðarinnar, má fyrst og fremst þakka því víðtæka samkomulagi sem náðist um kaup og kjör og efnahagsaðgerðir í febrúar s.l. á milli atvinnurekenda, verkalýðshreyfingar og launþega og ríkisvalds. Þetta samkomulag reyndist kleift annars vegar vegna batnandi ytri aðstæðna, vaxandi fiskafla, lækkandi olíuverðs og hækkunar á fiskverði erlendis og hins vegar vegna þeirrar festu í efnahagslífinu sem sköpuð hefur verið með aðhaldssamri gengis- og peningamálastefnu ríkisstjórnarinnar. Slíkur árangur í efnahagsmálum virtist ekki líklegur þegar ég flutti stefnuræðu ríkisstjórnarinnar fyrir einu ári. Ytri aðstæður breyttust hins vegar skyndilega til hins betra í janúarmánuði s.l. Ég taldi þá rétt að hvetja aðila vinnumarkaðarins opinberlega til þess að taka höndum saman við ríkisvaldið og nýta batann til að ná jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar með því að koma verðbólgu niður fyrir 10% og draga úr viðskiptahalla, en tryggja jafnframt aukningu kaupmáttar með hóflegum kjarasamningum. Þetta var af mörgum talin óraunhæf bjartsýni og ýmsir stjórnarandstæðingar hvöttu til mikilla launahækkana. Sem betur fer svöruðu ábyrgir forustumenn verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda ekki slíkum kröfum. Þeim er að sjálfsögðu ljóst að minni verðbólga og viðskiptahalli er ekki síst umbjóðendum þeirra til hagsbóta. Því minni ég á þetta að einstöku stjórnarandstæðingar halda því enn fram að ríkisstjórnin hafi verið neydd til þeirra samninga sem gerðir voru í febrúar. Það er að sjálfsögðu hin mesta firra. Þeir tókust vegna náins samráðs allra aðila og vegna þess að niðurrifsöflunum var haldið utan garðs. Kjarasamningarnir voru ábyrgir og raunhæfir. Ríkisstjórnin gerði kleift að gera þá samninga með þátttöku ríkissjóðs sem nam 1800 millj. kr. Því fjármagni var vel varið. Tollar og gjaldskrár opinberra fyrirtækja voru lækkaðar, endurgreiðslur af landbúnaðarafurðum auknar og launaskattur og jöfnunargjald á raforku felld niður. Einnig beitti ríkisstjórnin sér fyrir því að nafnvextir voru lækkaðir án tafar í kjölfar samninganna. Slíkt hefur engin ríkisstjórn áður gert. Verðlagseftirlit var og hert og upplýsingamiðlun um verðlag bætt mjög. Ég er sannfærður um að þessar aðgerðir hafa haft ómæld áhrif, bæði til þess að halda verðlagi í skefjum og til þess að draga úr fjármagnskostnaði atvinnuveganna. Einnig þykir mér rétt að minna á þá staðreynd að vilyrði um stórfellda breytingu á húsnæðislánakerfinu eru að koma til framkvæmda. Það mun reynast húsbyggjendum og kaupendum til mikilla hagsbóta þegar fram í sækir. Í endurskoðaðri þjóðhagsspá, sem nýlega hefur verið kynnt, kemur fram að þau markmið sem sett voru við gerð kjarasamninganna munu nást og í ýmsum tilfellum gott betur. Kaupmáttur tekna heimilanna mun aukast töluvert umfram það sem gert var ráð fyrir. Verður hann á þessu ári að meðaltali sá mesti sem hann hefur verið í sögu þjóðarinnar. Ætla mætti að þetta leiddi til aukins viðskiptahalla. Svo hefur þó ekki orðið. Þvert á móti er talið að viðskiptahallinn verði um 1300 millj. kr. minni en áður var áætlað og aðeins 1,5% þjóðarframleiðslu. Viðskiptajöfnuður mun verða vel jákvæður. Það eru fyrst og fremst vextir af erlendum skuldum sem valda halla á viðskiptajöfnuði í heild. Að vísu hefur innflutningur aukist á árinu, en útflutningur hefur vaxið enn meira og það sem er jafnvel enn mikilvægara: peningalegur sparnaður hefur aukist verulega umfram áætlun. Þótt háir raunvextir íþyngi atvinnuvegunum eiga þeir ásamt hækkandi tekjum vafalaust stóran þátt í auknum sparnaði. Í þessum efnum þarf að rata hinn gullna meðalveg. Erlendar skuldir hafa sem hlutfall af landsframleiðslu lækkað úr 55% 1985 í 52% 1986 og stefnt er að lækkun í 49% á næsta ári. Greiðslubyrði af erlendum skuldum sem hlutfall af útflutningstekjum fer einnig lækkandi. Þótt þetta stefni í rétta átt eru erlendar skuldir þó of miklar og varasamar fyrir þjóðarbúið. Því er það tvímælalaust eitt mikilvægasta verkefnið nú að þjóðarútgjöld vaxi sem minnst svo að svigrúm skapist til að draga úr erlendum skuldum þjóðarinnar. Við kjarasamningana í febrúar var að því stefnt að ná verðbólgunni í 10% á þessu ári. Flest bendir til þess að það muni takast þrátt fyrir að krónan hefur verið látin síga um ríflega 2% gagnvart meðalgengi frá því að samningarnir voru gerðir. Það reyndist nauðsynlegt vegna þess tekjutaps sem fall dollarans hefur valdið fiskvinnslu landsmanna. Um stöðu atvinnuveganna má segja að hún sé breytileg. Ýmis fyrirtæki eiga í erfiðleikum vegna skulda frá verðbólguárunum. Önnur hafa notið batnandi ástands í ríkum mæli. Með lækkuðu olíuverði og þeim samningum um fiskverð sem gerðir hafa verið á árinu er afkoma útgerðarinnar betri en verið hefur um langan aldur. Er nú talið að hún sé rekin að meðaltali með um það bil 7% hagnaði. Í fiskvinnslunni er afkoman hins vegar mjög breytileg. Með lækkun á fjármagnskostnaði hefur staðan víða batnað. Hjá um það bil 20 fyrirtækjum er afkoman þó erfið. Sameiginlegt virðist þeim húsum að skuldir eru mjög miklar og fjármagnskostnaður nánast óviðráðanlegur þótt rekstrarafkoman sé viðunandi hjá ýmsum þeirra. Ríkisstjórnin hefur gert sérstakar ráðstafanir til að rétta hlut þeirra fyrirtækja sem bjarga má með fjárhagslegri endurskipulagningu. Að því er unnið með skuldbreytingum í viðskiptabönkum og sjóðum og lánum frá Byggðastofnun. Í landbúnaði eru miklir erfiðleikar. Óhjákvæmilegur samdráttur hinnar hefðbundnu framleiðslu er vandasamur í framkvæmd og veldur bændum miklum búsifjum. Ofan á það bætist að loðdýraræktin, sem mjög hefur verið á treyst til þess að koma í stað kjöt- og mjólkurframleiðslu, á við mikið verðfall að stríða á erlendum mörkuðum. Það er væntanlega tímabundið en gerist þegar verst kemur bændum. Þá hefur minni neysla landbúnaðarafurða innanlands aukið á vandann. Í iðnaði hefur afkoman verið nokkuð breytileg eftir greinum og ekki síst eftir fyrirtækjum. M.a. hefur ullariðnaðurinn átt og á í erfiðleikum þótt horfur hafi heldur batnað. Unnið er að fjárhagslegri endurskipulagningu ullariðnaðarins og nauðsynlegri tækniþróun. Nýsköpun í atvinnulífinu hefur verið umtalsverð. Hefur fjármagn það sem Rannsóknaráð ríkisins hefur fengið til úthlutunar reynst mjög mikilvægt í þessu sambandi. Aftur á móti hafa viðskiptabankarnir reynst tregir til þess að veita fyrirtækjum á nýjum sviðum eðlilega fyrirgreiðslu. Hefur það valdið verulegum vandræðum sem stjórnvöld geta orðið að hafa afskipti af. Að öllum líkindum ber fiskeldi hæst hinna nýju greina. Þar hafa fjölmargir aðilar hafið framkvæmdir og framleiðslu, sumir í mjög stórum stíl. Ferðamannaþjónusta hefur vaxið hröðum skrefum. Mikilvægi þeirrar atvinnugreinar eykst stöðugt. Þegar á heildina er litið virðist árið 1986 munu verða íslensku þjóðarbúi hagstætt. Viðskiptakjör hafa batnað, aukinn afli, hlýnandi sjór og markviss stjórnun hefur leitt til betri afkomu. Mjög ólíklegt er að bati á árinu 1987 verði nokkuð í líkingu við það sem nú hefur orðið. Reyndar virðist sjór hafa kólnað á ný á þessu ári. Það getur, ef langvarandi verður, boðað nýja erfiðleika í sjávarútvegi. Við skulum þó vona að svo verði ekki. Fremur virðist hætta á að olíuverð muni fara hækkandi á næstu misserum og gengi dollarans gæti enn fallið. Hins vegar gæti orðið verðhækkun á íslenskum afurðum og bendir reyndar margt til þess og vextir gætu enn lækkað. Þegar á heildina er litið virðist því óhætt að gera ráð fyrir að viðskiptakjör verði á árinu 1987 svipuð og þau eru nú. Í því sambandi er þó vert að minna á óvenjumikla óvissu í alþjóðlegum efnahagsmálum, einkum vegna þeirrar spennu sem stórfelldur hallabúskapur í Bandaríkjunum veldur og þeirrar staðreyndar að hægt hefur á hagvexti í heiminum á þessu ári þvert á vonir s.l. vor. Vegna batnandi ástands sjávar undanfarin tvö ár og því góðs ástands mikilvægustu fiskstofna má gera ráð fyrir að botnfiskafli geti aukist nokkuð, e.t.v. um 4-5% á næsta ári. Aftur á móti eru markaðir fyrir loðnu- og síldarafurðir ekki álitlegir og getur því brugðið til beggja vona um afrakstur af þeim þótt stofnarnir séu sterkir. Þegar á heildina er litið er talið að þjóðarframleiðsla geti aukist um 2% á árinu 1987. Á grundvelli þess bata sem orðið hefur á þessu ári og þeim horfum sem ég hef lauslega lýst er þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar byggð. Með efnahagsstefnunni 1987 hyggst ríkisstjórnin ná eftirgreindum fjórum meginmarkmiðum: 1. Verðhækkanir frá upphafi til loka árs 1987 verði ekki meiri en 4-5%. 2. Atvinna verði næg en betra jafnvægi og minni spenna verði á vinnumarkaði. 3. Vöxtur þjóðarframleiðslu og þjóðarútgjalda haldist í hendur og verði nálægt 2% á árinu 1987. 4. Viðskipti við útlönd verði sem næst hallalaus og hlutfall erlendra skulda af landsframleiðslu og gjaldeyristekjum lækki. Takist að ná þessum markmiðum má verja þann kaupmátt ráðstöfunartekna og þau góðu lífskjör sem náðst hafa á árinu 1986. Ríkisstjórnin telur jafnframt að innan þessa ramma númist lagfæring á kjörum þeirra sem búa við lakari kaupmátt kauptaxta og lökust kjör og á það beri að leggja áherslu. Aukist hins vegar ráðstöfunartekjur heimilanna í heild umfram 2,5% er hætt við að markmiðið náist ekki nema sparnaður aukist þeim mun meira. Einkum mun þó hætt við að halli á viðskiptum við útlönd verði óviðunandi, verðbólgan magnist og erlendar skuldir hækki á ný. Af þessum ástæðum virðist nauðsynlegt að vöxtur útgjalda þjóðarbúsins verði í heild innan við eða um 2%. Ríkisstjórnin mun miða stefnu sína í fjármálum og peningamálum við þetta markmið. Til þess er óhjákvæmilegt að fylgt verði sömu aðhaldsstefnu í gengismálum og verið hefur á þessu ári. Það mun verða gert á meðan þessi ríkisstjórn situr. Stöðugt gengi er forsenda minnkandi verðbólgu og jafnvægis í efnahagsmálum þjóðarinnar. Því aðeins er gengisfelling réttlætanleg að skilyrði í þjóðarbúskapnum versni mjög og stöðvun útflutningsatvinnuveganna virðist fram undan. Þær aðstæður eru ekki fyrir hendi nú. Mönnum ætti auk þess að vera ljóst að undanhald í gengi færir fyrirtækjum sem skulda mikið erlendis aðeins mjög skammvinnan bata ef aðrir kostnaðarliðir innanlands hækka í kjölfarið. Ef þjóðarútgjöld eiga ekki að aukast umfram 2% og þensla og launaskrið að minnka verður ríkissjóður að stilla útgjöldum sínum í hóf. Með því frv. til fjárlaga sem lagt hefur verið fyrir Alþingi er að þessu stefnt. Þó er ljóst að teflt er á tæpasta vaðið með aukinni samneyslu og fjárfestingu hins opinbera. Gert er ráð fyrir að halli á ríkissjóði á árinu 1987 verði um 1500 millj. kr. Hann stafar nær eingöngu af því sem ríkissjóður lagði til kjarasamninganna í febrúar s.l. Þótt slíkur halli sé umtalsverður er hann þó verulega minni en á þessu ári. Án aukinna tekna ríkissjóðs mun reynast erfitt að ná hallalausum fjárlögum á næstu árum. Gert er ráð fyrir að tekjuskattur lækki um 300 millj. kr. Er þannig enn eitt skref stigið til þess að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Hins vegar er ráðgert að leggja orkuskatt á innflutta orku. Hin mikla lækkun á olíuvörum hefur leitt til mun meira tekjutaps ríkissjóðs en gert var ráð fyrir þegar kjarasamningar voru gerðir í febrúar. Ríkisstjórnin telur því eðlilegt að leggja á tímabundinn orkuskatt sem gæfi ríkissjóði um það bil 600 millj. kr. Er það svipað og gert hefur verið víða erlendis eftir að olíuverð féll. Þá er gert ráð fyrir að framkvæmd skattalaga verði bætt og innheimtan hert. Á þessu þingi verða lögð fram frumvörp um hert viðurlög við skattsvikum og um ýmsar aðrar endurbætur í skattamálum sem unnin eru m.a. á grundvelli tillagna nefndar sem kannaði skattsvik og lagðar voru fram á Alþingi með skýrslu fjmrh. s.l. vor. Með því að fylgja þessum málum eftir af fullkominni einurð er það sannfæring mín að stórlega megi draga úr skattsvikum og þar með draga verulega úr halla ríkissjóðs. Erfitt er þó að áætla um hve stóra fjárhæð geti orðið að ræða. Gert er ráð fyrir að halli á ríkissjóði verði á árinu 1987 að öllu leyti brúaður með innlendri lántöku og afborganir af erlendum lánum að nokkru lækkaðar. Ný erlend lán hins opinbera verða um 2550 millj. kr. en afborganir af eldri lánum verða 2930 millj. kr. Þannig mun hið opinbera minnka erlendar skuldir sínar á næsta ári. Vegna mikillar innlánsaukningar hefur ráðstöfunarfé bankanna aukist verulega og sömuleiðis bundið fé í Seðlabanka. Þessi staða veitir svigrúm til að draga úr erlendum lántökum og leita í ríkara mæli eftir lánsfé innanlands. Því er gert ráð fyrir að viðskiptabankarnir kaupi ríkisskuldabréf fyrir 1650 millj. kr. Auk þess er ráðgert að viðskiptabankarnir kaupi veðskuldabréf af lánastofnunum fyrir a.m.k. 400 millj. kr. Til þess að auðvelda þeim þetta verður bindiskylda lækkuð eins og fyrirheit voru gefin um á síðasta þingi við afgreiðslu laga um Seðlabanka Íslands. Í heild er einungis gert ráð fyrir lántökum erlendis nettó að upphæð 1500 millj. kr. Er það minni aukning erlendra lána en um langt árabil. Ríkisstjórnin telur að umræddur halli á ríkissjóði muni ekki stofna í hættu því markmiði að viðskiptajöfnuður náist á árinu 1987, enda fari peningalegur sparnaður vaxandi eins og verið hefur undanfarin tvö ár. Til þess að stuðla að því mun ríkisstjórnin áfram leggja áherslu á jákvæða raunvexti. Með minni verðbólgu munu nafnvextir að sjálfsögðu verða lækkaðir. Þá er gert ráð fyrir að raunvextir lækki nokkuð frá því sem þeir eru nú til samræmis við vexti í helstu viðskiptalöndum okkar. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að þó ný bankalöggjöf veiti viðskiptabönkunum aukið frelsi til þess að ákveða vexti er gert ráð fyrir því að ákvarðanir um vexti verði háðar samþykki bankaráða sem við ríkisbankana eru kosin af Alþingi. Einnig gera lög um Seðlabanka Íslands ráð fyrir því að hann geti með heimild ráðherra tryggt að raunvextir hér á landi verði ekki hærri en í helstu viðskiptalöndum okkar Íslendinga. Þótt ríkisstjórnin telji óhætt, með tilliti til þess jafnvægis sem náðst hefur á árinu, að slaka á bindingu og stuðla að lækkun raunvaxta er aðhald í peningamálum eftir sem áður óhjákvæmilegt á meðan mikil þensla ríkir í þjóðfélaginu eins og nú er. Við það að verðbólga fer vel niður fyrir 10% mun verða unnt að koma heilbrigðari skipan á ýmislegt í peninga- og efnahagsmálum þjóðarinnar. M.a. er þá tímabært að athuga hvort ekki er rétt að afnema alla vísitöluviðmiðun fjármagns og annarra fjárskuldbindinga. Eftir kjarasamningana í febrúar s.l. var verðgæsla hert og almenningi veittar stórauknar upplýsingar um verðlag. Þessu mun verða haldið áfram. Verðlagsstofnun mun með athugunum sínum stuðla að lægra verðlagi, bæði í heildsölu og smásölu. Með þeim meginleiðum sem ég hef lýst telur ríkisstjórnin að takast megi að ná þeim markmiðum í efnahagsmálum sem hún hefur sett sér. Forsenda þess er þó að kjarasamningar um næstu áramót verði innan þess ramma. Um leið og góður byr er notaður til þess að ná jafnvægi í efnahagsmálum er óhjákvæmilegt að nýta batnandi þjóðarhag til þess að bæta afkomu þeirra atvinnugreina sem enn eiga í rekstrarerfiðleikum eftir verðbólgu undanfarinna ára. Eins og ég hef áður sagt er undanlátssemi í gengi mjög takmörkuð eða engin lækning í þessum tilfellum. Ríkisstjórnin mun í þess stað leggja áherslu á fjárhagslega endurskipulagningu með lengingu lána með sem minnstum afborgunum fyrstu árin, auknu eigin fé og lækkun fjármagnskostnaðar. Á það mun verða lögð áhersla við viðskiptabankana að hluti af auknu ráðstöfunarfé þeirra verði nýttur til fjárhagslegrar endurskipulagningar þeirra fyrirtækja sem eru hjá þeim í viðskiptum. Jafnframt er gert ráð fyrir því að Stofnfjársjóður og Byggðastofnun taki þátt í þessu verki. Vegna fiskvinnslunnar eru Byggðastofnun ætlaðar 300 millj. kr. í þessu skyni á lánsfjáráætlun ársins 1987. Ráðstöfun þess fjármagns er þegar hafin. Breytingu framleiðsluhátta í landbúnaði mun verða fram haldið í samræmi við nýleg lög um framleiðslu landbúnaðarafurða o.fl. Minni neysla, einkum lambakjöts og óvænt verðfall skinna veldur meiri erfiðleikum en gert var ráð fyrir. Ekki virðist álitlegt að þeir bændur sem áfram framleiða mjólk og lambakjöt dragi almennt saman búskap umfram það sem orðið er. Því gera nýlegir samningar ríkis og bænda ráð fyrir nýjum leiðum. Nauðsynlegt er að taka í ríkara mæli en gert hefur verið tillit til aðstæðna, t.d. landgæða og landeyðingar. Aðstoða þarf bændur, sem búa á svæðum þar sem hætta er á landspjöllum, til að taka upp aðrar búgreinar eða hætta búskap ef þeir kjósa. Vísa ég í þessu sambandi til athyglisverðrar skýrslu um landnýtingu sem nýlega er komin út á vegum landbrn. Jafnframt er óhjákvæmilegt að veruleg breyting verði á framleiðslu landbúnaðarafurða. Neysluvenjur fólks hafa breyst mjög og munu enn breytast. Bændur og vinnslustöðvar verða að kappkosta að koma til móts við kröfur neytenda. Ljóst er jafnframt að ekki nægir að hafa stjórn á aðeins einum þætti kjötframleiðslunnar. Framleiðsluna alla verður að samræma. Það er bæði neytendum og framleiðendum til góðs og hagkvæmast fyrir þjóðarbúið. Um það þurfa framleiðendur sjálfir að fjalla. Af öðrum þáttum atvinnulífsins, sem unnið er að, vil ég nefna eftirfarandi: Gert er ráð fyrir að viðræðum um byggingu kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði ljúki fljótlega. Verði ákveðið að ráðast í það fyrirtæki verða samstarfssamningar ríkisstjórnarinnar og fyrirtækisins Rio Tinto Zink Metals lagðir fyrir Alþingi til staðfestingar að öllum líkindum á þessu haustþingi. Áfram mun haldið athugunum á stækkun álversins í Straumsvík og þar með nýtingu þeirrar ágætu aðstöðu sem þar er. Um orkufrekan iðnað, sem svo er nefndur, vil ég þó taka fram að horfur í heiminum almennt eru ekki sérstaklega hagstæðar fyrir hann. Því getur svo farið að lítið verði um framkvæmdir á þessu sviði hér á landi á næstunni. Orkunotkun hefur aukist hægar á undanförnum árum en áður var og spáð hafði verið. Því hafa orkuspár verið endurskoðaðar og orkuframleiðsla og sala löguð að nýjum aðstæðum. Þótt hagur einstakra hitaveitna sé mjög erfiður vegna mikilla og óhagstæðra skulda hefur hagur annarra orkufyrirtækja farið batnandi. Því hefur reynst unnt að lækka raunverð orku frá Landsvirkjun til almenningsveitna um 36% síðan það var hæst 1983 og mun áfram verða haldið á þeirri braut. Ríkisstjórnin mun áfram kappkosta að örva nýsköpun í atvinnulífinu. Fjármagn það, sem Rannsóknaráð ríkisins hefur haft til styrkveitinga til rannsókna í þágu nýsköpunar, hefur reynst ákaflega mikilvægt í þessu sambandi eins og fyrr er nefnt. Gert er ráð fyrir því að á þessu þingi verði lagt fram frv. til laga um sjóð þennan og starfsemi Rannsóknaráðs almennt o.fl. Á vegum iðnrh. er í undirbúningi frv. til laga um einkaleyfi. Það á að bæta starfsskilyrði hugvitsmanna og auðvelda þeim að njóta eðlilegs hagnaðar verka sinna. Komið hefur í ljós að þörf fyrir áhættufjármagn er mjög mikil, einkum á fyrstu árum nýrra fyrirtækja. Gegnir Þróunarfélag Íslands í því sambandi mikilvægu hlutverki. Í ýmsum tilfellum getur samstarf við erlenda aðila, sem búa yfir þekkingu á tækni, leyst mikinn vanda. Um það eru reglur nú óljósar, breytilegar frá einni atvinnugrein til annarrar og jafnvel svo að forræði Íslendinga þar sem það er nauðsynlegt er ekki tryggt og heimildir til að veita leyfi og undanþágur í höndum margra. Því er nauðsynlegt að endurskoða reglur sem gilda um þátttöku erlendra aðila í íslenskum atvinnufyrirtækjum. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því og þá hafa í huga að samstarf við erlenda aðila á ýmsum sviðum getur verið mikilvægt og fullkomlega eðlilegt. En tryggja verður að Íslendingar sjálfir hafi óskert forræði yfir atvinnulífi landsins. Af mörgum öðrum mikilvægum verkefnum, sem unnið er að, vil ég nefna nokkur. Lengi hefur uppstokkun bankakerfisins verið á dagskrá. Það verk hefur gengið seint, enda mörg ljón á veginum. Ýmsir virðast jafnvel þeirrar skoðunar að ekki sé rétt að fækka ríkisbönkum. Erfiðleikar Útvegsbankans krefjast þess þó. Málið getur ekki dregist lengur. Viðskrh. hefur lýst þeim leiðum sem til greina koma. Þær eru nú í ítarlegri skoðun og mun niðurstaðan lögð fyrir Alþingi á þessu haustþingi. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur mikil breyting orðið á húsnæðislánakerfinu. Lánin hafa verið lengd og hækkuð til muna. Á næstu mánuðum verður áhersla lögð á að þeir sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn hafi forgang. Í því sambandi verður að hafa í huga að of mikil þensla í byggingariðnaði getur reynst efnahagslífinu skaðleg og stofnað í hættu því jafnvægi sem nú er í sjónmáli. Svipað má segja um málefni þroskaheftra. Fjármagn til þess málaflokks hefur verið stórlega aukið og heimilum og aðstöðu verið komið upp víða um land. Þetta er mikið gæfuspor. Uppbygging á þessu sviði verður haldið áfram á meðan þessi ríkisstjórn situr. Byggðanefnd þingflokkanna hefur skilað athyglisverðri skýrslu. Ýmsar tillögur sem þar eru gerðar hljóta þingflokkarnir og ríkisstjórnin að ræða. Undanfarin ár hefur orðið mikil byggðaröskun. Því verður að breyta. Það er þjóðinni allri fyrir bestu. Að sjálfsögðu er það verkefni Byggðastofnunar að gera tillögur og áætlanir til úrbóta. Með tilvísun til umræddrar skýrslu hef ég óskað eftir því við stofnunina að gerðar verði áætlanir um aðgerðir sem stuðlað geta að jafnvægi í byggð landsins. Í samkomulagi stjórnarflokkanna frá 25. maí 1983 segir: "Sett verði lög um umgengni á landinu, verndun náttúru og auðlinda." Að framkvæmd þessa samkomulags hefur verið unnið en því miður ekki náðst samstaða enn. Á grundvelli tillagna, sem ég hef lagt fram í ríkisstjórninni, geri ég mér nú vonir um að frumvörp þessa efnis verði lögð fyrir þingið fljótlega. Þetta er afar mikilvægt mál. Við Íslendingar búum í landi þar sem gróður og dýralíf er mjög viðkvæmt. Þetta þurfum við þó hvort tveggja að nýta okkur til framfæris. Það verðum við að gera af fullri skynsemi. Við eigum að kappkosta að skila betra landi til afkomenda okkar en við tökum við. Því miður hefur ekki verið svo um aldirnar. Trjágróðri var nær gjörsamlega eytt og víða er landið uppblásið. Þótt myndarlegt átak sé gert til þess að græða landið á ný fer því víðs fjarri að þeirrar varúðar sé gætt sem landið krefst. Við Íslendingar erum svo lánsamir að búa í tiltölulega hreinu og ómenguðu landi. Við verðum lítið vör við súrt regn sem nú spillir skógum og vötnum á stórum svæðum í Evrópu. Eyðingar kjarnorkunnar hefur ekki heldur gætt hér. Við megum þó ekki vera svo blind að ætla að svo muni það verða um alla eilífð. Á meðan mengunin vex hröðum skrefum færist hún stöðugt nær. Þessi mál getum við því ekki látið lengur afskiptalaus á erlendum vettvangi. Við hljótum að styðja þá kröfu að stórlega verði dregið úr hættu á mengun frá kjarnorkuverum og iðnaði og slíkt sett undir alþjóðlegt eftirlit. Til þess að á okkur verði hlustað þurfum við að koma okkar eigin málum í gott lag. Að morgni 29. september s.l. gengu sendiherrar Sovétríkjanna og Bandaríkjanna á minn fund og báru fram þá ósk frá æðstu mönnum risaveldanna að þeim yrði heimilað að halda fund sinn hér á landi 11. og 12. október. Það samþykkti ég án tafar, enda Íslandi með þessu sýnt einstakt traust og virðing. Við fundi valdamestu manna heims bindur hrjáður heimur helst vonir við það að horfið verði af braut hins vitfirrta kjarnorkukapphlaups og þjóðirnar taki þess í stað höndum saman í sókn til betri sambúðar og betra mannlífs. Að sjálfsögðu var ljóst að fundi þessum mundi fylgja mikið umstang og fyrirhöfn sem og varð. En með honum lögðum við Íslendingar fram mikilvægan skerf í friðarviðleitni þjóðanna. Undirbúningur undir þennan fund tókst með ágætum og hvar sem borið er niður fáum við þann vitnisburð að fundurinn hafi orðið okkur til sóma. Ég vil því nota tækifærið og þakka þeim fjölmörgu sem lögðu nótt við dag til að gera fundinn svo sem hann varð. Um niðurstöður fundarins sjálfs eru nokkuð skiptar skoðanir. Margir urðu fyrir vonbrigðum. Skoðun mín er þó sú að þegar litið verði til baka þá verði talið að Reykjavíkurfundurinn hafi verið sá merkasti sem leiðtogar stórveldanna hafa haldið. Þar voru lagðar fram róttækari tillögur um fækkun kjarnorkuvopna og jafnvel eyðingu en áður hafa sést. Það er sannfæring mín að almenningur í þessum heimi muni krefjast þess að á þeim tillögum verði byggt samkomulag um afvopnun. Í utanríkismálum mun ríkisstjórnin fylgja sömu stefnu og gert hefur verið. Hún telur mikilvægt að varnarsamtök vestrænna þjóða séu sterk svo þau megni að viðhalda því jafnvægi sem verið hefur í Evrópu í meira en 40 ár. Þetta er ekki síst mikilvægt nú þegar vonir eru bundnar við árangur í viðræðum stórveldanna sem leiði til gagnkvæmrar afvopnunar. Hið sama gildir um veru varnarliðsins hér á landi þótt við viljum landið sem fyrst án erlends hers. Er vera hans hér liður í þessu jafnvægi sem ríkisstjórnin telur ekki rétt að raska eins og nú er ástatt. Í samskiptum Íslendinga og Bandaríkjamanna hafa hins vegar orðið nokkrir erfiðleikar. Lausn er nú í augsýn á deilu um flutninga fyrir varnarliðið. Því ber að fagna. Við Íslendingar viljum góð samskipti við Bandaríkjamenn eins og aðrar þjóðir. En við munum standa fast á okkar rétti og engan yfirgang þola. Góðir Íslendingar. Með þeirri þjóðhagsáætlun sem dreift hefur verið á Alþingi er kafli um horfur 1988 til 1991. Eins og gert var í síðustu þjóðhagsáætlun er þarna leitast við að líta fram á veg. Nauðsyn á því kemur m.a. glöggt fram í dæmum sem sett eru fram í þessum kafla. Þar sést að mjög lítið má út af bera til þess að sú bjarta mynd sem nú blasir við í efnahagsmálum verði dökk. Aflabrestur eða óhagstæð viðskiptakjör geta gjörbreytt þeirri þróun sem verið hefur að undanförnu. Jafnvel þó tækist við slíkar aðstæður að halda verðbólgu í skefjum, sem er vafasamt, er hætt við að erlendar skuldir ykjust á ný hröðum skrefum. Vonandi verða næstu árin hagstæð. Íslendingar vita hins vegar af gamalli reynslu að aflabrestur verður aftur og viðskiptakjörin versna. Því er afar mikilvægt að þjóðin noti nú vel þann bata sem orðinn er til þess að styrkja grundvöllinn og minnka erlendar skuldir. Á mínum vegum er nú að ljúka framtíðarkönnun sem nær allt fram til ársins 2010. Að þessu verki hefur undanfarin tvö ár unnið mikill fjöldi áhugasamra manna sem verðskulda þakkir. Niðurstöður þessarar merku könnunar verða á næstunni kynntar almenningi. Það er von mín að um þær verði mikið rætt og fjallað því mikilvægt er að horfa langt fram á veg og lengra en áður hefur verið gert. Að sjálfsögðu eru framtíðarspár til langs tíma miklum erfiðleikum háðar og munu reynast rangar í ýmsum atriðum. Engu að síður er slík vinna ákaflega mikilvæg. Sumt er alltraust, eins og t.d. spár um mannfjölda og aldursdreifingu. Af slíkum staðreyndum má draga mikinn lærdóm um áhrif á þjóðfélagið í heild sem nauðsynlegt er að hafa í huga ef menn vilja komast hjá því að fljóta sofandi að feigðarósi. Aðrar hugmyndir um framtíðina eru meira byggðar á mati kunnáttumanna. Þær þarf þó einnig að skoða. Það gerir okkur kleift að búa okkur undir hið líklega en vera þó viðbúin því óvænta. Þannig getum við best búið okkur í haginn fyrir framtíðina. Ég hef fylgst með þessu verki og er sannfærðari um það nú en nokkru sinni fyrr að framtíð lands og þjóðar getur orðið góð og björt ef við föllum ekki í þá gryfju að fórna langtímafarsæld fyrir skammtímagróða.



Góðir Íslendingar. Hvaða hugsjón bar uppi stefnuræðu forsætisráðherrans, Steingríms Hermannssonar, hér áðan? Varla er það hugsjón hans að kaupmáttur kauptaxta eigi að vera verri á næsta ári þrátt fyrir einmuna góðæri. Hvar var eldmóðurinn þegar kynnt var stefna ríkisstjórnarinnar sem býr við einstakt góðæri? Ríkisstjórnar sem ætlar að leggja sín mál undir dóm kjósenda eftir nokkra mánuði. Nei, þarna örlaði hvergi á frumlegri hugsun, hugsjón, baráttueldi og þrótti. Sama gamla talnanuddið enn þá einu sinni. En það er reyndar ekki nýlunda að hugsjónir láti lítið á sér kræla í stjórnmálaumræðu, að ekki sé minnst á réttlætiskennd og tilfinningar. Hugsjón þykir ekki fín nú orðið. Hana er ekki hægt að setja á almennan markað og spyrja um markaðsverðið í töflum Kaupþings og Fjárfestingarfélagsins þó sumir reyni að selja sýndarhugsjónir fyrir þingsæti. Tilfinningar bera uppi hugsjónir. Þær eru heldur ekki í hávegum hafðar því það er ekki hægt að kaupa hlutabréf í tilfinningunum. Í pólitík er talað um ískaldar og naktar staðreyndir en ekki heitar tilfinningar og tryggð við málstað og hugsjón. Þegar stjórnmálabaráttan verður hugsjónalaust valdapot snýr almenningur baki við stjórnmálum. Þá er lýðræðið og þingræðið í hættu. Í því mikla landi Bandaríkjunum tekur innan við helmingur þjóðarinnar þátt í kosningum. Hinn helmingurinn telur stjórnmálin fyrirlitlega iðju. Við skildum þetta fólk þegar við sáum Reagan í herstöðinni á dögunum, sem var átakanlegasti vitnisburður um innihaldslausa popp-pólitík sem við höfum séð á íslenskri grund, og er þá vissulega langt til jafnað, og þó við munum eftir Ámunda og skjólstæðingi hans, að ekki sé minnst á prófkjör íhaldsins í Reykjavík þar sem hver maður eyðir hundruðum þúsunda í að vegsama sjálfan sig. Þannig mega stjórnmálin ekki vera. Þau eru alvarlegt viðfangsefni sem snýst um samfélagið allt og því aðeins náum við árangri að við eigum hugsjón og heita réttlætiskennd. Þetta þekkjum við íslenskir sósíalistar vel. Það er þess vegna sem við störfum hundruðum saman allt árið, hvern einasta dag. Það er þess vegna sem við lítum á stjórnmálabaráttuna sem félagslegt viðfangsefni en ekki einleik einhverra foringja. Við eigum þá hugsjón að Ísland sé alfrjálst og friðlýst land; að kjörin verði svo góð hér á landi að fólk geti lifað á launum eftir átta tíma vinnu á sólarhring og að vinnuþrældómurinn, sem er einn ljótasti bletturinn á íslenska þjóðfélaginu, verði máður burt; að hvers konar misrétti gagnvart konum verði útrýmt; að börnin búi við góðar uppeldisaðstæður og örugga kennslu kennara sem ganga glaðir til vinnu sinnar þegar vinna þeirra er metin sem vert væri; að heilbrigðisstofnanir taki við okkur þegar vanda ber að höndum án þess að kíkja fyrst í budduna okkar; að aldraðir eigi vísan aðgang að aðhlynningu eins og þeir eiga skilið eftir langan og strangan vinnudag; að fatlaðir búi við jafnrétti og að engum komi til hugar framar að reka blinda menn út af bæjarstjórnarfundum; að húsnæði sé örugg mannréttindi; að við skilum landinu og auðlindunum betri til komandi kynslóða; og síðast en ekki síst að þjóðin öll eigi öfluga íslenska menningu sem því aðeins nær að dafna að við leyfum grasinu að gróa og blómunum að blómstra, skilum menningunni þeim peningum sem teknir eru af henni, bætum skólastarfið í þágu barnanna og eigum líflegan háskóla þar sem innlendir og erlendir fræðimenn geta sótt stuðning og aðstöðu til þess að iðka fræði sín. Þetta er íslensk menningarþjóð, þar sem maður bætist af manni. Og þetta samfélag getum við eignast aðeins ef við skiptum jafnar því sem við öflum, ef við förum vel með verðmætin og leggjum áherslu á að maðurinn sé í öndvegi en höfnum lögmálum hinnar ísköldu peningahyggju. Og vissulega hefur ekki miðað í átt til hins bjarta framtíðarlands jafnréttis og lýðræðis á síðustu árum. Og fjarri fer því að sjálfstæði þjóðarinnar í efnahagslegu tilliti hafi styrkst á undanförnum árum því erlendar skuldir hafa aukist og herinn hefur þanið út umsvif sín. Það hefur fremur miðað aftur á bak en nokkuð á leið. Því miður. Dæmin eru óteljandi. Ég ætla hér aðeins að nefna þrjú, tvö úr fjárlagafrv., eitt úr þjóðhagsáætluninni. Fyrsta dæmi: 20 millj. kr. á að verja til uppbyggingar barnaheimila á öllu landinu á næsta ári, en 40 millj. kr. til þess að innrétta brennivínsbúðina í nýja Hagkaupshúsinu. Annað dæmi: Fjárfesting í almennum iðnaði dregst saman í ár um 10% en fjárfesting í verslum eykst um 10%. Þriðja dæmi: Fjárlagaliðurinn matvæla- og neyðaraðstoð er strikaður út í frumvarpi næsta árs en hann er í ár 4,8 millj. kr. Þessi þrjú dæmi nægja. Framtíðin, börnin og uppbygging nýrra atvinnugreina eru vanrækt í þágu skyndigróða verslunarinnar. Lágkúran er kórónuð með því að fella niður aðstoð við sveltandi þjóðir. En svona þarf þetta vissulega ekki að vera. Samkvæmt svartsýnni þjóðhagsspá er gert ráð fyrir að þjóðartekjur aukist enn á næsta ári, að þær hafi í lok næsta árs aukist um 17 milljarða frá 1983 vegna hagstæðra ytri skilyrða. Það jafngildir 300 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu. Hefur þú fengið 300 þús. kr. fyrir þína fjögurra manna fjölskyldu fyrir sömu vinnu? Auðvitað ekki. Og nú er gert ráð fyrir því að þrátt fyrir góðærið eigi kaupmáttur kauptaxta að minnka á næsta ári. Það kemur auðvitað ekki til greina. En heildartekjum þjóðarbúsins er ekki hægt að leyna. Þær sjást. Við búum við óvenjulegt góðæri. Launamenn féllust á takmarkað kaup meðan syrti að þjóðarbúinu en þeir ætlast til þess að góðærinu verði skilað til fólksins, eins og fram kemur í viðtölum við forustumenn í verkalýðshreyfingunni í Þjóðviljanum í dag. Alþýðubandalagið varð stærsti andstöðuflokkur íhaldsins í kosningunum s.l. vor, með 24 þús. atkvæði. Alþýðubandalagið ætlar sér að verða enn þá sterkara í kosningunum til Alþingis til þess að geta snúið vörn í sókn. Við ætlum að flytja góðærið til fólksins í landinu. Fólkið hefur skapað góðærið ásamt hagstæðum ytri skilyrðum, þrátt fyrir ríkisstjórnina. Þessu góðæri verður að skila til fólksins með því að sækja vald handa fólkinu sem snýr öfugþróuninni tafarlaust við. Alþýðubandalagið mun leggja áherslu á þessi meginatriði og fylgja þeim fram til sigurs. Við viljum nýja stefnu í launamálum þar sem stærri hluti teknanna er inni í kauptöxtunum en nú er, sérstaklega í bónusvinnu í fiski. Lægstu taxtarnir verða að hverfa. Þeir eru til skammar. Vinnutíminn verður að styttast kerfisbundið fyrir sömu laun. Uppeldis- og umönnunarstörf verði metin að verðleikum í launakerfinu. Við viljum aðra stefnu í peninga- og vaxtamálum, þak á raunvexti og takmörkun á útlánum bankanna til eyðslugreina. Við viljum nýja byggðastefnu og sjálfstæðari byggðarlög þar sem ákveðið er að ráðstafa stærri hluta verðmætanna en nú er um að ræða. Við höfnum miðstýringu embættismannavaldsins. Við flytjum tillögur um nýja sókn í atvinnulífinu og sýnum fram á möguleika til þess að sækja milljarða og skapa þúsundir nýrra starfstækifæra. Við viljum húsnæðiskerfi sem gerir öllum eignarhaldsformum jafnhátt undir höfði. Við viljum verja og bæta nýja húsnæðislánakerfið, endurskoða og bæta verkamannabústaðakerfið og opna fyrir búseturéttaríbúðir og leiguhúsnæði. Við viljum nýtt skattakerfi og munum leggjum fram sérstakar tillögur um það á þinginu í vetur. Markmiðið er: Einföldun, jöfnuður, réttlæti. Við viljum skattleggja fjármagnstekjur, fækka frádráttarliðum, afnema frádráttafrumskóg fyrirtækjanna og flytja skattbyrðina af launafólki yfir á stóreignamenn og fyrirtæki, m.a. með hærri skattfrelsismörkum tekna einstaklinga en nú er. Við viljum skattadómstól og eflt skattaeftirlit sem sinnir hákörlunum en hættir að eltast við fólkið með tíkallana. Við viljum samfellt lífeyriskerfi og samræmd lífeyrisréttindi fyrir alla landsmenn, en höfnum valdaeinokun í lífeyrissjóðakerfinu. Við viljum alhliða menningarstefnu þar sem fjölmiðlar bera á borð fyrir börnin gott efni en ekki afsiðandi; þar sem barnaheimili og skólar eru víðsýnar uppeldisstofnanir; þar sem Háskóli Íslands er akademísk stofnun á háu stigi; þar sem lánamál námsmanna eru leyst skv. lögunum, eins og þau voru ákveðin af síðustu ríkisstjórn, en við höfnum algerlega kröfum um okurlán handa námsmönnum eins og framsóknaríhaldið gerir nú að tillögu sinni. Góðir tilheyrendur. Fyrir nokkrum sólarhringum lauk hér í Reykjavík leiðtogafundi stórveldanna. Það var lærdómsríkur tími og sjónvarpið límdi okkur föst allan daginn þegar við fylgdumst með hurðarhúninum í Höfða og við vonuðum að eitthvað jákvætt gerðist í samræmi við hugsjónir okkar um frið og afvopnun. Sjálfsagt líður okkur seint úr minni blaðamannafundur Gorbatsjoffs í Háskólabíói, að ekki sé minnst á skrípaleikinn á vellinum. En minnisstæðastar verða mér samt umræður barnanna í Hlíðaskóla og svo söngur Joan Baez og heimsókn hennar til Halldórs og Auðar á Gljúfrasteini. Þar var sungið um hugsjónina um frið á jörð og þar með frelsi. Æviferill hennar og söngur í 20 ár um friðinn er einnig lýsandi fordæmi fyrir okkur öll hin. Oft gengur baráttan að vísu grátlega seint en þá er að þrauka og gefast ekki upp. Stundum leikur allt í lyndi, þá er eitt augnablik gleðinnar afrakstur af vinnu og aftur vinnu. Við höfum búið við kaldan vetur peningahyggjunnar á Íslandi í þrjú ár rúm. Þetta er áreiðanlega síðasta þingið sem ríkisstjórn framsóknaríhaldsins fær að sitja. Svo er stjórnarskránni fyrir að þakka. Þess vegna má sjá vonina rætast í vorinu sem kemur á móti okkur eftir áramótin. Sú von þarf að breytast í sigur yfir afturhaldsöflunum. Til að vonin verði að veruleika þarf hugsjón, eld sem yljar og skapar orku til að leysa ný verkefni. Aðalverkefni okkar er að skapa þannig skilyrði hér á landi að fólk vilji byggja þetta land og þeir, sem hafa flúið utan, þeir komi heim til Íslands á ný. Mundu að þetta land átt þú. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ísland var fyrir fáum dögum í einni svipan dregið inn í hringiðu alþjóðaatburða með fundi leiðtoga stórveldanna sem haldinn var hér í Reykjavík. Ástæðurnar fyrir því að Ísland varð vettvangur þessa mikla viðburðar eru ugglaust margar. Ein er sú að við höfum fylgt einarðri og staðfastri utanríkisstefnu og erum fyrir vikið, þótt smáir séum, virtir bæði af samherjum og andstæðingum á alþjóðavettvangi. Önnur ástæða er sú að við höfum kappkostað að rækta og varðveita eigin menningu. Þrátt fyrir smæð okkar rísum við upp úr í samfélagi þjóðanna eins og Gunnarshólmi í Njálssögu vegna þess að íslensk menning er virt. Í ölduróti umræðna um kjarnorkuflaugar og efnahagsmál er okkur hollt að leiða hugann að þessum undirstöðum eigin samfélags. Á sama tíma og við sýnum umheiminum stjórnarfarslega og menningarlega reisn getum við státað af því við þá sem flytja fréttir um víða veröld að okkur hefur tekist að vinna okkur út úr efnahagslegri ringulreið og kreppu. Við höfum kynnt umheiminum gróandi þjóðlíf, bjartsýni og áræðni í nýrri framfarasókn Íslendinga. Við getum sannarlega verið stoltir af því um þessar mundir að vera Íslendingar. Það er á annan veg umhorfs nú en þegar þessi ríkisstjórn tók við fyrir rúmum þremur árum. Nú er vaxandi framleiðsla og verðmætasköpun, kaupmáttur hefur aukist hröðum skrefum tvö ár í röð og er nú meiri en nokkru sinni fyrr og reyndar langt umfram það sem menn höfðu samið um í kjarasamningum. Við sjáum umskiptin einnig í betri afkomu fyrirtækja og minni verðbólgu og meiri sparnaði. Frá hrikalegum viðskiptahalla 1982 horfum við fram til þess að ná jöfnuði í viðskiptum við aðrar þjóðir á næsta ári. Allt verður þetta að teljast umtalsverður árangur. Nú skiptir mestu að varðveita þennan árangur, að byggja upp á þeim grunni sem lagður hefur verið. Þó að birt hafi yfir eftir éljagang þurfum við að gæta okkar. Spennum við bogann of hátt munum við aftur missa stjórn á efnahagsþróuninni þó að ytri aðstæður séu hagstæðar. Á öllum sviðum verðum við því að stilla útgjöldum okkar og kröfum í hóf, hvort sem er á heimilum, í fyrirtækjum eða ríkisbúskapnum sjálfum. En hver eru viðbrögð stjórnarandstöðunnar við þessum miklu umskiptum sem orðið hafa? Allan þann orðaflaum má reyndar draga saman í eina setningu. Stjórnarandstaðan hefur ekki annað að segja fólkinu í landinu en að það megi ekki fyrir nokkra muni trúa því að þetta sé ríkisstjórninni að þakka. Í góðærinu 1980 til 1981 missti þáverandi ríkisstjórn öll tök á framvindu efnahagsmálanna. Spurningin er því ekki einungis sú hvort um góðæri sé að ræða heldur hvernig það er nýtt. Auðvitað hafa ytri skilyrði gengið okkur í haginn. Þau hafa sannarlega skipt sköpum. En ringulreiðin og óðaverðbólgan væri auðvitað enn í algleymingi ef ekki hefði verið breytt um stjórnarstefnu. Það varð grundvallarbreyting með því að hverfa frá daglegum gengislækkunum til stöðugleika í gengismálum. Það var gerð grundvallarbreyting með auknu frjálsræði í peningamálum sem hefur leitt til stóraukins sparnaðar. Grundvallarbreyting var gerð þegar tilboð um þjóðarsátt með skattalækkunum í tengslum við kjarasamninga var fyrst sett fram haustið 1984, þá án árangurs en nú með skilningi og þátttöku þjóðarinnar allrar. Án þessara grundvallarbreytinga værum við enn að tala um vaxandi verðbólgu og þar af leiðandi rýrnandi kaupmátt þrátt fyrir batnandi árferði. Ríkisstjórnin hefur fyrir atbeina sjálfstæðismanna, eins og Hjörleifur Guttormsson benti á í ræðu sinni, leitast við að losa um miðstýringu og höft. Frelsi hefur verið aukið í verðlagsmálum, gjaldeyrismálum og peningamálum. Óhætt er að fullyrða að jafnmiklar breytingar hafa ekki verið gerðar í þessa veru síðan viðreisn var gerð fyrir meira en aldarfjórðungi. Við værum ekki að tala um jöfnuð í viðskiptum við útlönd, minni erlendar skuldir og því síður aukinn sparnað ef þessar grundvallarbreytingar hefðu ekki átt sér stað. En frelsi hefur verið aukið á fleiri sviðum en í verslun og viðskiptum. Þar ber hæst útvarpsfrelsið. Fyrir forgöngu sjálfstæðismanna var útvarpseinokun ríkisins afnumin. Fyrir vikið blása nú nýir og ferskir vindar í íslensku þjóðlífi. Afturhaldsöflin hér á Alþingi fyrirverða sig hins vegar fyrir andstöðuna og Alþfl. reynir að gleyma því að hann gerði allt sem hann gat til að bregða fæti fyrir frjálsan útvarpsrekstur. Á sama tíma er tekin ákvörðun um að stórauka framlög til Kvikmyndasjóðs. Myndmálið verður stöðugt fyrirferðarmeira í íslensku þjóðlífi. Þar fléttast saman list og tækni. Ef við ætlum að halda áfram að byggja upp íslenskt menningarsamfélag verðum við að hlúa að íslenskri listsköpun á þessu sviði. Allar eru þessar breytingar samofnar og miða að því að auka tjáningarfrelsi og styrkja íslenska menningu. Ríkisstjórnin tók þá ákvörðun í byrjun þessa árs að opna dyr fyrir aðila vinnumarkaðarins með umfangsmiklum skattalækkunum og fjármunatilfærslum í því skyni að færa niður verðlag. Það var tekin um það pólitísk ákvörðun að fórna markmiðinu um hallalausan ríkisbúskap til þess að ná öðrum mikilvægum efnahagslegum áformum. Þessar aðgerðir voru lykillinn að þjóðarsáttinni og minnkandi verðbólgu og þar af leiðandi auknum kaupmætti. Hallinn hefur orðið nokkru meiri en ráð var fyrir gert vegna aukinna aðgerða í því skyni að færa niður verðlag og enn fremur vegna þess að laun opinberra starfsmanna hafa hækkað meira en ráð var fyrir gert í kjarasamningum. Þrátt fyrir þær umfangsmiklu aðgerðir sem þannig voru ákveðnar í tengslum við kjarasamninga er hallinn nú á þessu ári umtalsvert minni en í fyrra og fjárlagafrv. sem liggur fyrir gerir ráð fyrir því að hallinn á næsta ári verði u.þ.b. þriðjungi minni en á þessu ári. Þrátt fyrir hallann eru opinberir aðilar nú í fyrsta skipti um langt árabil að grynnka á erlendum skuldum sínum, að greiða meira niður en þeir taka af nýjum erlendum lánum. Þetta er stór og mikilsverður áfangi. Stjórnarandstaðan býsnast hvað hún getur yfir fjárlagahallanum. En hver eru hennar úrræði? Var hún á móti því að ríkisstjórnin sneri lyklinum til þess að opna dyrnar að þjóðarsáttinni? Vill hún taka þær skattalækkanir til baka? Hvernig samrýmist það gagnrýninni á hallann að vera um leið á móti öllum niðurskurði sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir? Ég mælti í gær fyrir lagabreytingum þar sem fjöldi laga er gerður óvirkur að hluta til í því skyni að stemma stigu við meiri ríkissjóðshalla. Bæði talsmenn Alþb. og Alþfl. hafa lýst harðri andstöðu við allan þennan niðurskurð. Hvernig kemur það heim og saman við áhyggjur þeirra af ríkissjóðshallanum? Stjórnarandstaðan gagnrýnir að ríkissjóður skuli gera tilkall til þess að njóta batnandi viðskiptakjara að nokkrum hluta með því að leggja á sérstakan skatt á innflutt eldsneyti. Vilja þeir með þessari andstöðu auka halla ríkissjóðs eða ætla þeir að hækka einhverja aðra skatta? Vilja þeir heldur ná þessum tekjum með því að stórhækka eignarskatta á þorra fjölskyldna í landinu sem komið hafa sér upp eigin húsnæði? Við þessu fást auðvitað engin svör. Talsmenn Alþfl. tala fjálglega um að verulega skorti á að kerfisbreytingar hafi verið gerðar til þess að lækka útgjöld ríkisins. Þeir fluttu tillögur við afgreiðslu síðustu fjárlaga um kerfisbreytingar sem þeir kalla svo og stagast á í hverri ræðu sem þeir flytja hér á hinu háa Alþingi og á fundum úti um landsbyggðina. Í þessum tillögum sagði um Kennaraháskóla Íslands: Liðurinn falli niður. Svo einfalt var það. En á öðrum stað var lagt til að jafnhá upphæð bættist við útgjöld Háskóla Íslands. Niðurstaðan var: enginn niðurskurður. Þeir lögðu til að fjárlagaliðirnir Fiskifélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands yrðu felldir niður. Nokkrum vikum seinna fluttu þeir þáltill. þar sem þeir lögðu til að athugað yrði hvort unnt væri að leggja niður eða hætta framlögum til Búnaðarfélagsins og Fiskifélagsins. Niðurstaðan af öllu þessu kerfisbreytingartali þeirra er því verri en núll. Ég hef látið reikna út áhrifin af því ef allar tillögur Alþfl. um breytingar á fjárlögum hefðu verið samþykktar. Niðurstaðan er sú að hallinn á fjárlagafrv. væri 467 millj. kr. meiri. Ef allar þessar margumtöluðu kerfisbreytingartillögur Alþfl. hefðu verið samþykktar væri hallinn 467 millj. kr. meiri en hann er. Eigi sá draumur formanns Alþfl. að rætast að setjast í stól fjmrh. eftir næstu kosningar þarf hann sannarlega að lúta forustu aðhaldssamari samstarfsmanna en hann er sjálfur. Að undanförnu hafa orðið talsverðar umræður um skattamál. Í því efni er rétt að minna á að tollar hafa verið lækkaðir af ýmsum helstu neyslu- og fjárfestingarvörum heimilanna, að skattar hafa verið lækkaðir á atvinnufyrirtækjum, svo sem launaskattur og verðjöfnunargjald á raforku, að skattívilnanir hafa verið gerðar vegna kaupa á hlutabréfum og aukinnar fjárfestingar í atvinnurekstri, að skattbyrði tekjuskatts er nú fjórðungi minni en 1982 og í morgun lagði ég fyrir ríkisstjórnina hugmyndir um útfærslu á lækkun tekjuskatts í samræmi við þær tillögur sem fyrir liggja í fjárlagafrv. Megindrættir þeirra hugmynda eru þessir: 1. Að lækka skatthlutföll. Þau gætu farið úr 43,5% í 39% í efsta þrepi og úr 30,5% niður í 29% í miðþrepi og úr 19,5% niður í 19% í því neðsta. 2. Að hækka mörkin milli þrepa umfram breytingar á launum. Er þá í athugun að lægri mörkin verði um 400 þús. kr. og þau efri um 800 þús. kr. 3. Að breyta persónufrádrætti og barnabótum með hliðsjón af áætluðum breytingum launa milli áranna 1986 og 1987 og með tilliti til áformaðrar lækkunar tekjuskatts þannig að æskileg dreifing náist. Tilgangur þessara breytinga er tvíþættur. Annars vegar aðlögun skattkerfisins að breyttum aðstæðum í launa- og verðlagsmálum í lækkandi verðbólgu og hins vegar að lækka skattbyrði af tekjuskatti um 300 millj. kr. Auk þeirra áhrifa sem felast í framangreindum breytingum og koma fram í verulegri lækkun á jaðarskatti munu skattleysismörk hækka. Þannig má ætla að hjón með tvö börn, sem hafa allt að 60-70 þús. kr. á mánuði að jafnaði á þessu ári, muni ekki greiða tekjuskatt eða útsvar á næsta ári. Samhliða er á næstunni von á tillögum um virðisaukaskatt í stað söluskatts og nýrri tollalöggjöf með samræmdri tollskrá. Þannig er í undirbúningi heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkisins enda óumdeilt að það kerfi sem nú er stuðst við fær ekki staðist lengur. Sjálfstfl. mun á hinn bóginn standa gegn öllum kröfum um stórhækkun eignarskatta og um það er meginágreiningur milli Sjálfstfl. og annarra flokka hér í þinginu. Þreföldun eignarskatta mundi leggjast með miklum þunga á meginþorra allra heimila í landinu. Það væri ranglát og ósanngjörn skattheimta. Herra forseti. Það er gróska í þjóðlífinu. Það er framfarahugur í fólkinu í landinu. Íslendingar eru bjartsýnir og þeir hafa ástæðu til þess að vera stoltir og ánægðir, en það er leitt að stjórnarandstaðan er fýld yfir þessu öllu saman. Það er nánast það eina sem skyggir á um þessar mundir.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á s.l. vori, þegar kjörtímabilið var liðlega hálfnað, fóru að venju fram almennar stjórnmálaumræður hér á Alþingi. Í þeim umræðum reyndi ég að meta hvað áunnist hefði í samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl. Niðurstaða mín var að mjög margt hefði áunnist þrátt fyrir að ýmis mál hefðu tekið lengri tíma en ætlað var í fyrstu. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég sagði þá, en áhrif þeirrar lagasetningar, sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á fyrri hluta kjörtímabilsins, eru að koma æ sterkar í ljós. Frjáls verðmyndun var komin til framkvæmda á öllum almennum verslunarvörum nema landbúnaðarvörum. Sú breyting leiddi sannanlega til verðlækkunar á mörgum vörutegundum og þegar á heildina er litið höfðu vörur með frjálsri verðmyndun hækkað minna en almennt verðlag. Dregið var úr hömlum á gjaldeyrisviðskiptum, útflutningur iðnaðarvara ekki lengur háður leyfum ráðuneytis. Sjóðakerfi sjávarútvegs og iðnaðar hefur verið endurskipulagt og einfaldað. Úttekt hefur farið fram á rekstri og hagkvæmni ríkisfyrirtækja sem leitt hefur til stórfellds sparnaðar. Ríkisfyrirtæki hafa verið endurskipulögð og sum seld og færð í hendur einstaklinga og félaga. Hækkun ellilífeyris og annarra bóta hefur komið til framkvæmda jafnskjótt og launataxtar hafa hækkað og jafnan hefur hækkunin verið meiri en hækkun launataxta. Tekjutrygging er u.þ.b. tvöfaldur lífeyrir. Með breyttum lögum hefur núverandi ríkisstjórn stuðlað að því að verulega hefur fjölgað þeim lífeyrisþegum sem tekjutryggingar njóta. Aldrei hefur hærra hlutfall af þjóðartekjum farið til almannatrygginga en nú. Samt er í síbylju klifað á því að ríkisstjórnin níðist á öldruðum og öryrkjum og reynt að koma þeirri skömm sérstaklega á Sjálfstfl. sem hefur þó haft forustu um þessar úrbætur allar. Ég fullyrði í þessu sambandi að sjónarmið Sjálfstfl. í velferðarmálum eru mannúðlegri en annarra flokka sem vilja að ríkið sjái um allt. "Það sem allir annast, það annast enginn," sagði Sigurður Nordal. Sjálfstfl. vill auka einkaframtakið á sviði sjúkraþjónustu, barnagæslu, skólamála og á ýmsum fleiri sviðum sem heyra undir ríkið eða sveitarfélögin. Þetta viljum við ekki gera til að leggja niður opinbera þjónustu við einstaklinginn heldur til að blása lífi í velferðina og auka áhrif venjulegs fólks. Í stuttu máli: Að auka persónulega velferð fólks. Þeir sem starfa í þágu hins opinbera eru auðvitað venjulegt fólk sem finnur fyrir skattbyrðinni eins og aðrir. Þetta fólk má ekki ætla að verið sé að eyðileggja verðmæti sem aldrei verði bætt ef hluti starfseminnar er opnaður fyrir einkaframtaki og samkeppni. Herra forseti. Fyrir rúmu ári lét ég þau orð falla í þinginu að framtíð ríkisstjórnarinnar ylti á því hvernig færi um þá margháttuðu löggjöf sem þá var til meðferðar í þinginu en hafði ekki náð fram að ganga. Þar átti ég við frumvörp um Byggðastofnun, Framkvæmdasjóð og Þróunarfélag, um viðskiptabanka og sparisjóði, Framleiðsluráð landbúnaðarins og ný útvarpslög. Öll þessi mál hafa náð fram að ganga þrátt fyrir mikla andstöðu hér í þinginu. Með afgreiðslu þeirra var tryggt að ríkisstjórnin sæti til loka kjörtímabilsins. Enn eru þó nokkur viðamikil mál óafgreidd. Þar nefni ég sérstaklega nýskipan fjárfestingarsjóða, virðisaukaskatt, tollalög og vonandi breytta tekjuskattslöggjöf. Þótt þetta sé eftir er það þó staðreynd að ríkisstjórnin hefur þegar komið á þeirri löggjöf sem hún lagði mesta áherslu á í upphafi kjörtímabils. En það sem þó best hefur tekist er árangur þessarar stjórnar í baráttunni við verðbólguna. Í þjóðhagsáætlun, sem lögð hefur verið fram á Alþingi, segir að landsframleiðsla fari vaxandi þriðja árið í röð. Tekjur heimilanna séu meiri en fyrr, atvinnuástand gott, árshraði verðbreytinga kominn niður undir 10% og mun að líkindum fara niður fyrir þá tölu um næstu áramót. Er nema mannlegt að stjórnarandstæðingar séu súrir og jafnvel stundum reiðir þegar þeir hafa þessar staðreyndir fyrir framan sig? En stórmannlegt er það ekki. Ég efast ekki um að allan þann tíma sem þeir voru í stjórn, og þá reyndar alltaf með framsókn, vildu þeir ná verðbólgunni niður. Það gekk hins vegar aldrei vegna þess að athafnir þeirra voru ósamrýmanlegar því markmiði. Því fór sem fór. Og svo mun enn fara þegar og ef gerð verður enn ein tilraunin með vinstri stjórn hér á landi með eða án framsóknar. Herra forseti. Ný útvarpslög voru sett á síðasta þingi. Þau tryggja það m.a. að ekki verður aftur skrúfað fyrir útvarp og sjónvarp þótt opinberir starfsmenn fari í verkfall. Til fróðleiks fyrir kjósendur tek ég nokkur sýnishorn af málflutningi mestu afturhaldsþingmannanna sem létu ljós sitt skína í umræðunum um útvarpslagafrv. Með leyfi hæstv. forseta: Stefán Valgeirsson í þingræðu 11. mars 1985: "Ég held að ástandið í þjóðfélaginu sé heldur ekki þannig að ástæða sé til að leyfa mörgum nýjum útvarpsstöðvum og jafnvel sjónvarpsstöðvum að taka til starfa." Hjörleifur Guttormsson í þingræðu 17. október 1984: "Ríkisútvarpið er og verður áfram sameiningarafl í þjóðfélaginu. Frjáls fjölmiðill opinn öllum landsmönnum. Ekkert má gera sem teflir þessu hlutverki ríkisútvarpsins í hættu." Páll Pétursson hafnaði frv. með svofelldum orðum í þingræðu 13. maí 1985: "Hagsmunagæslan fyrir gróðaráðherrana hefur nú keyrt langt úr hófi." Kvennalistinn var hvað harðastur í afstöðu sinni. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir í þingræðu 17. okt. 1984: "Í stefnuskrá Samtaka um kvennalista er tekinn sérstaklega fram stuðningur við þá hugmynd að einkarétti Ríkisútvarpsins verði við haldið." Svo mörg voru þau orð. Menn leggi þau á minnið og hverjir mæltu þau. Sú gróska sem nú er í fjölmiðlum á Íslandi er tilkomin vegna frelsisins. Sjálfstfl. stóð heill og óskiptur með frelsinu. Þar er hans staður jafnt í þessu máli sem öðrum. Herra forseti. Sá árangur í efnahagsmálum sem ég áðan lýsti hefur náðst af þremur ástæðum: Vegna hagstæðra ytri skilyrða, vegna samræmdrar efnahagsstefnu og vegna kjarasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins. Stjórnarandstæðingar hafa reynt eftir mætti að gera lítið úr þætti ríkisstjórnarinnar í þessum kjarasáttmála; sagt að valdið hafi verið flutt frá Alþingi og ríkisstjórn upp í Garðastræti. Hið rétta er að þetta er í fyrsta sinn í óralangan tíma sem samið er í samræmi við efnahagsstefnu ríkisstjórnar en hún ekki sprengd í loft upp sem oftast áður. Þetta er ein skýringin á geðvonsku sumra Alþýðubandalagsmanna. Þeim tókst ekki að eyðileggja þann árangur sem náðst hafði í verðbólgubaráttunni. Þessari efnahagsstefnu hefur fylgt aukin framleiðsla og vaxandi umsvif í þjóðarbúskapnum og gott atvinnuástand. Einu tímabilin sem einhver árangur hefur orðið í efnahagsmálum frá því verðbólgubrjálæðið hófst með vinstri stjórninni 1971 eru árin 1974 til 1978 og svo nú á þessu kjörtímabili. Þetta eru árin sem Sjálfstfl. hefur verið í stjórn. Nú geta menn velt fyrir sér hvers vegna svo hörmulega hefur tekist til á vinstristjórnarárunum. Fáum við e.t.v. skýringar við þessa umræðu. Það væri um leið verðmæt vitneskja fyrir kjósendur hvort þeir flokkar sem útiloka vilja Sjálfstfl. frá stjórnarstörfum hafi fundið nýjar leiðir til að blekkja kjósendur til fylgis við sig. Og meðal annarra orða, hefur e.t.v. verið samið nú þegar um næstu stjórn? Jón Baldvin hefur stigið í vinstri vænginn upp á síðkastið. Svavar Gestsson telur samvinnu við Sjálfstfl. útilokaða og Páll Pétursson mun ekki mæla með áframhaldandi samstarfi við Sjálfstfl. Ég hef hérna blaðaúrklippur þessu til staðfestingar. Kjósendur eiga að læra af reynslunni. Við þessu vinstra brölti eiga þeir aðeins eitt svar. Það er að efla svo Sjálfstfl. að engin stjórn verði mynduð í þessu landi án hans forustu. Það er jafnframt hin eina trygging fyrir frelsi og framförum. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Þegar ég hugleiddi í gærkvöldi hvað segja skyldi hér heyrði ég litla frænku mína lesa upphátt fyrir stöllu sína dæmisöguna um vitra hanann. Sú dæmisaga á erindi við fleiri hér gæti ég trúað. Það brást ekki, sýndist þessum hana, að alltaf kom sólin upp við fyrsta hanagal. Með þeirri ályktunarhæfni sem þessum konungi hænsnfugla er léð sló hann því loks föstu að gervöll heimsbyggðin ætti birtu og yl sólar sér að þakka. Heyrðist ykkur eins og mér, hlustendur góðir, að það vottaði fyrir sams konar rökvísi í ræðu seinasta ræðumanns og í ræðu forsætisráðherra vors hér áðan? Eins og vitri haninn þóttist ráða gangi himintungla vill ríkisstjórnin færa sér til tekna hlýindi sjávar, landburð af fiski, hækkandi fiskverð. lækkandi olíukostnað. Flestir mundu þó ætla forsjóninni þar stærri hlut en forsrh., til að mynda Vestfirðingar sem þekkja sjávarbúskap. En hvernig hefur þeim forsrh. og fjmrh. hæstv. tekist að skipta þeim hlut sem forsjónin hefur af örlæti sínu skenkt oss? Svörin við því er að finna í fjárlagafrv., þessum prófstein á hann Þorstein. Þar er fátt að finna annað en steina fyrir brauð. Ríkisbáknið heldur áfram að þenjast út, hallinn er fjármagnaður með erlendum lánum langt umfram lagaheimildir og umfram afborganir eldri lána. Við höldum áfram að safna skuldum í góðærinu. Samt eru loforðin um afnám tekjuskatts í áföngum svikin annað árið í röð. Svo á að hækka framleiðslukostnað útflutningsgreina, rýra afkomu heimilanna og kynda undir verðbólgu með nýjum 600 millj, kr. orkuskatti. Ég spyr: Er þetta til þess fallið að greiða fyrir nýjum kjarasamningum? Leyfist mér að hressa upp á minni hv. alþm. Munið þið eftir skattsvikaskýrslunni? Munið þið þegar hæstv. fjmrh. birtist á skjánum til að svara hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um þriggja til fjögurra milljarða skattsvik? Munið þið hvernig hæstv. fjmrh. brosti út í annað og sagðist hafa haldið að þau væru reyndar miklu meiri? Nú spyr ég: Hvar eru tæki þín og tól, hæstv. fjmrh., til þess að uppræta skattsvikin? Menn byggja ekki upp það sem á að vanda með ónýtum tækjum og skattalögin þín, hæstv. fjmrh., eru ónýt. Það er hnefahögg framan í andlit vinnandi fólks og launþega á Íslandi að bjóða upp á svívirðu íslenskra skattalaga enn eitt árið í röð. Minnumst þess að þetta eru fyrstu fjárlög nýrrar kynslóðar í Sjálfstfl. undir forustu Þorsteins Pálssonar. Þeir svældu Albert út úr greninu en nú spyr hver annan - til hvers? Hvers vegna hefur ekkert breyst? Er það ekki nokkuð snemmt að týna hugsjónunum og samdaunast kerfinu fyrir fertugt? Munið þið eftir þessu plaggi hérna? Það heitir ráðdeild í ríkisrekstri. Tillögur Sambands ungra jafnaðarmanna um að draga úr ríkisumsvifum, um að minnka skattaálögur og að auka kaupmátt heimilanna í landinu. Nú spyr ég: Hvar eru tillögur hins unga formanns Sjálfstfl., fjmrh. hinnar nýju kynslóðar, um báknið burt? Var hann Friðrik Sophusson ekki að halda upp á afmæli báknsins, 10 ára afmæli báknsins kjurt, hérna um daginn? Hvar eru tillögur hans um lækkun ríkisútgjalda? Hvar eru tillögur hans um fækkun ríkisstofnana? Hvar eru tillögur hans um niðurskurð á graskögglaverksmiðjum og öðrum óarðbærum gæluverkefnum framsóknarkerfisins? Hvar eru tillögurnar um kerfisbreytingu í ríkisrekstri? Hvar eru tillögurnar um nýtt og réttlátt skattakerfi? Já, hvar og hvar hafa dagar lífs þíns lit sínum glatað, hæstv. fjmrh.? Í Mogga birtast nú daglega skrumauglýsingar upp á milljónir, m.a. frá ungum sjálfstæðismönnum. En ég spyr: Er ekki þetta óarðbær fjárfesting ef þau ætla að samdaunast kerfinu jafnfljótt og fjármálaráðherrann ungi og aðstoðarmenn hans og ganga framsóknarkerfinu á hönd? Til hvers er að kjósa þvílíka ágætismenn eins og Vilhjálm Egilsson, Jón Magnússon og jafnvel Eyjólf Konráð sjálfan, nýkominn úr Norðurlandi vestra frá Pálma á Akri og öðru framsóknarkyni, ef þeir ætla um leið og þeir koma hingað inn fyrir dyrnar að breytast í: Pálma á Akri, Egil á Seljavöllum eða jafnvel sjálfan Eggert Haukdal um leið og þeir koma hérna inn fyrir dyrnar? Hvað svo með Framsfl.? Hefur Framsfl. virkilega af engu að státa úr þessu stjórnarsamstarfi fyrir utan það að sitja yfir hlut bænda og að koma á framsóknarkerfi í sjávarútveginum sem m.a. hefur nú leitt til þess að forsrh. vor sjálfur hefur neyðst til þess að flýja fiskveiðistefnu Halldórs Ásgrímssonar burt af Vestfjörðum? Jú, eitt. Framsókn segir það ósatt að ríkisstjórnin hafi verið neydd til stefnubreytingar við seinustu kjarasamninga. Við skulum láta Ásmund Stefánsson, forseta Alþýðusambands Íslands, svara forsrh. Hvað segir Ásmundur? Hann segir hér í grein: "Til þess að festast ekki þannig varanlega í vonlausri verðbólguhringrás upp á 30-35% verðbólgu, sem var stjórnarstefnan," þá segir Ásmundur, "sneru aðilar vinnumarkaðarins sér til ríkisstjórnarinnar með bréfi, þar sem segir: "Til þess að svo megi verða er óhjákvæmilegt að stjórnvöld breyti um stefnu." Og enn fremur segir Ásmundur: "Það kemur því á óvart að forsvarsmenn stjórnarflokkanna skuli nú eftir á lýsa sig frumkvæðismenn málsins. E.t.v. er skýringarinnar að leita hjá forsrh. þegar hann segir allt í því efni hafa farið ákaflega leynt. Líklega hefur það farið svo leynt að hann einn vissi af", segir forseti Alþýðusambandsins. "En staðreynd er það að öll stefnumótun varð til á okkar borðum." Þar telst mér, herra forseti, að hafi fokið seinasta skrautfjöðrin úr hatti forsrh. Svo leyfa þeir stjórnarsinnar sér að saka stjórnarandstöðuna um yfirboð og skrum. Þeir taki til sín sem eiga. En það á ekki við um þann flokk sem ég er formaður fyrir og þær staðreyndir liggja hér á borðinu. Við studdum - já, hlustið á staðreyndirnar - við studdum afdráttarlaust nýjar leiðir í kjarasamningum, og höfum verið gagnrýndir af sumum fyrir, af því að við vissum að með þeim hætti sköpuðu launþegar sér inneign sem ávísa mætti á raunhæfar kjarabætur í batnandi efnahagsástandi og minni verðbólgu. Og fjmrh. spurði áðan: Hver voru úrræði stjórnarandstöðunnar að því er varðaði ríkisfjármálin og hallann? Svar: Við seinustu fjárlagaafgreiðslu lögðum við fram það sem fréttamenn kölluðu ný fjárlög Alþfl. Þau voru um tillögur um lækkun ríkisútgjalda, tillögur um kerfisbreytingu í ríkisrekstri, tillögur um tekjujöfnun gegnum húsnæðislán og tryggingakerfi, tillögur um stærri hlut ríkisútgjalda til verklegra framkvæmda. Ég ætla að vona, herra forseti, að ég eigi ekki eftir aftur að heyra íslenskan fjmrh. fara með þvílíka útúrsnúninga um þessar staðreyndir og þá sem ég heyrði áðan. Tillögur Alþfl., sem ég er hér að lýsa, hefðu nefnilega samkvæmt þskj. skilað ríkissjóði meiri tekjuöflun með því að taka upp undanþágulítið söluskattskerfi og uppræta þar með þann skattundandrátt sem nemur milljörðum og fjmrh. ríkisins ber skylda til að uppræta en hefur ekki gert. Ég vek athygli á því, góðir hlustendur, að ef skattsvikin hefðu verið upprætt væri enginn halli á fjmrh. Þorsteini. Tillögur Alþfl. hefðu þýtt rekstrarafgang ríkissjóðs upp á 1,2 milljarða í stað halla upp á 2,2 milljarða og þær tölur eru staðfestar af starfsmönnum Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, starfsmönnum fjmrh. sjálfs. En þessar tillögur okkar voru felldar af þeim sama stjórnarmeirihluta sem hér birtist okkur með allt niður um sig í ríkisfjármálum. Þið sem hafið verið að velta því fyrir ykkur að kjósa Sjálfstfl. í trausti þess að hann sé boðberi nútímalegri hugmynda; staldrið þið ögn við. Það erum við jafnaðarmenn samkvæmt þessum staðreyndum sem leggjum fram tillögur gegn embættis og ríkisbákni fyrir aukinni samkeppni og valddreifingu í fjármálalífi en ekki þeir. Og við erum ekki bundnir á klafa neinna sérhagsmuna sem knýja okkur til að ganga gegn eigin tillögum eins og til dæmis hv. 1. þm. Suðurl., hæstv. fjmrh. Tryggingin fyrir því að við stöndum við okkar tillögur í framkvæmd er einföld. Það eru nefnilega engir framsóknarmenn í okkar þingflokki og verða ekki heldur eftir kosningar. Sem betur fer eru nú vaxandi horfur á því að þjóðin eignist nýjan valkost um stjórnarstamstarf að loknum kosningum. Ástæðan er sú að Alþfl. hefur meira en þrefaldað fylgi sitt á s.l. tveimur árum. Jafnframt er ljóst að valdakerfi Framsfl. er að bresta um land allt. Það er brostinn flótti á lið framsóknar úti á landi þar sem sjálfur forsrh. leiðir flóttann. Og Alþb. er á barmi upplausnar. Einar Karl Haraldsson, sem að eigin sögn gegndi starfi sem sálgæslumaður þess flokks og blaðs, opnar okkur sýn inn í ástandið í Alþb. í Helgarpóstsviðtali í dag. Þar segir hann: "Deilurnar í Alþb. eru komnar langt yfir hættumörk. Það er hætta á því fullkomin að það fjari undan flokknum. Síðan 1982 hefur allt verið meira og minna í vitleysu í flokknum." - Hvar er félagi Svavar? Jafnframt segir Einar Karl Haraldsson, sálgæslumaður Alþb.. að formaður Alþfl. hafi staðið við loforð sín, að því sé engin ástæða til að rengja hann þegar hann segi að verkalýðsleiðtogar muni einnig á næstunni koma yfir til hans og hans flokks. Það er von að félagi Svavar reyni, eins og hann gerði í ræðu sinni áðan, að skreyta sig með stolnum fjöðrum frá Alþfl. Sveitarstjórnarkosningarnar í vor staðfestu hina skriðþungu sókn okkar jafnaðarmanna. Við erum nú tvímælalaust næststærsti flokkur þjóðarinnar, mun öflugri en bæði Alþb. og framsókn, og fylgi okkar dreifist nokkuð jafnt um landið allt. Það fer ekkert á milli mála að flokkurinn hefur styrkt málefnalega stöðu sína. Við höfum náð málefnalegu frumkvæði í stjórnmálaumræðunni. Umræður andstæðinganna staðfesta þetta því að þær snúast fyrst og fremst um það hvort þeir vilji samstarf við okkur eða með hverjum Alþfl. sé reiðubúinn til samstarfs að loknum kosningum. S.l. tvö ár höfum við staðfastlega leitað eftir sáttum og samstarfi við Bandalag jafnaðarmanna. Það voru vissulega söguleg tíðindi þegar þetta tókst á flokksþingi okkar. Með því að taka í útrétta sáttahönd okkar hafa þeir Bandalagsmenn sýnt í verki að þeir meta meira framgang sameiginlegra baráttumála okkar jafnaðarmanna en persónulega stundarhagsmuni og þeir eru vissulega menn að meiri fyrir vikið þrátt fyrir róg andstæðinga okkar og öfund. Á sögulegu afmælisþingi í byrjun mánaðarins skilgreindum við þau baráttumál sem við munum setja á oddinn í næstu kosningabaráttu og leggja fyrir þing og þjóð á næstu vikum. Þessi baráttumál eru fólgin í tillögum okkar um: 1. Nýtt og réttlátt skattakerfi og upprætingu skattsvika. 2. Traustari fjármögnun húsnæðislána og aukið valfrelsi fólks milli kaupa á eigin húsnæði og leigu. 3. Einn sameiginlegan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. 4. Valdatilfærslu frá ríkis- og embættismannavaldi í Reykjavík til sveitarstjórna og landsbyggðar. 5. Nýja atvinnustefnu, bæði í landbúnaði, sjávarútvegi og fiskvinnslu, með nýja sókn í atvinnumálum landsbyggðarinnar að leiðarljósi. 6. Samræmda launastefnu sem byggi á minni launamun, jafnari tekjuskiptingu og tryggi aukinn kaupmátt án verðbólgu. Þetta, herra forseti, eru stóru málin - stóru málin sem næstu kosningar munu snúast um, og menn verða spurðir: Eru menn með þeim eða móti þeim? Við byrjuðum þessa sókn með því að spyrja: Hverjir eiga Ísland? Um seinustu mánaðamót héldum við sögulegt flokksþing og afmælisþing undir kjörorðinu: Ísland fyrir alla. Það vekur upp hugmyndatengsl við kjörorð aldamótakynslóðarinnar: Íslandi allt. Undir þessum kjörorðum mun sameinaður jafnaðarmannaflokkur nú sækja fram til sóknar og sigurs í næstu kosningum. - Þakka ykkur fyrir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Lof hæstv. forsrh. hér áðan um hlut ríkisstjórnarinnar í efnahagsbatanum eru skrautlegar umbúðir utan um ekki neitt. Í raun er borin á borð fyrir fólk hrein blekking sem nauðsynlegt er að draga fram í dagsljósið. Hvað er það sem raunverulega gerðist? 1800 millj. kr. útgjöldum ríkissjóðs vegna kjarasamninganna á þessu ári á að mæta með erlendum og innlendum lántökum. Allan reikninginn á þessu ári vegna kjarasamninganna á því að senda næstu ríkisstjórn til úrlausnar. Launþegar fengu líka sendan reikning frá ríkisstjórninni á þessu ári. Ríkisstjórnin lét launþega á miðju ári skila verulegu af kjarabótinni frá 1. febr. til baka með hækkun tekjuskatts um 650 millj. kr. Hvað skeður síðan á næsta ári? 1500 millj, kr. halli á ríkissjóði stafar nær eingöngu af því sem ríkissjóður lagði til kjarasamninganna, sagði forsrh. áðan. Þar ætlar ríkissjóður heldur ekkert að leggja fram heldur láta launafólk skila enn meira af kjarabótunum til baka. Þeim kúnstum er beitt að framlengja ákvæðið um svonefnt húsnæðisgjald í formi 1% í söluskatti sem feila átti niður um n.k. áramót. Þetta fjármagn, 700 millj. kr., er nú flutt frá húsnæðismálunum og látið renna beint í ríkissjóð, m.a. til að mæta tekjutapi vegna lækkunar á tollum af bifreiðum, sjónvarps- og myndbandstækjum. Öll heimilin í landinu þurfa nú að skila þessari kjarabót ríkisstjórnarinnar í síðustu kjarasamningum til baka, líka þau heimili sem ekki höfðu aðstæður til að nýta sér tollaívilnanir vegna bíla og myndbandstækja. Og ekki er látið þar við sitja heldur er lagður á 600 millj. kr. orkuskattur sem enn mun auka framfærslubyrði heimilanna í landinu. Kannske er þetta þó ekki það alvarlegasta sem fram kemur í stefnuræðu forsrh. og þjóðhagsáætlun sem hann lagði fram heldur er það fullyrðingin um góðu lífskjörin og að tekjur heimilanna séu meiri en nokkru sinni fyrr. Staðreyndin sem við blasir er sú að launafólk, sem eingöngu framfleytir sér af kauptöxtunum, hefur í reynd lagt fram stærstan skerf til þess góðæris sem nú ríkir, góðæris sem þetta sama fólk heyrir forsrh. tala um en finnur ekki í sinni eigin buddu. Hvaða svar á ráðherra við því að þrátt fyrir háar þjóðartekjur og góðæri eru laun á Íslandi mun lægri en í nálægum Evrópuríkjum? Af hverju þarf fólk hér á landi líka að kaupa nauðþurftir miklu hærra verði en í nálægum löndum? Hvaða skýringu gefur forsrh. verkafólki á því að verkamannakaup á Íslandi er næstum tvisvar sinnum lægra en í Færeyjum? Af hverju þarf 16. hver Reykvíkingur, þrátt fyrir háar þjóðartekjur og góðæri, að leita aðstoðar Félagsmálastofnunar? Af hverju á fjórða hvert heimili í landinu ekki fyrir nauðþurftum þrátt fyrir langan vinnudag? Af hverju er árlegur undandráttur undan skatti 7-10 milljarðar og tekjutap ríkissjóðs árlega 4 milljarðar af þeim sökum? Af hverju eiga 80 einstaklingar eignir að meðaltali hver upp á 30 millj. kr. og 28 þeirra tekjuskattslausir? Af hverju voru tekjur launþega skv. skattframtölum 351 þús. kr. að meðaltali á s.l. ári en sjálfstæðra atvinnurekenda 214 þús. kr.? Svarið við þessum spurningum er ofur einfalt. Ríkisstjórnin hefur brugðist því verkefni sínu að beita stjórntækjum ríkisins til að jafna eigna- og tekjuskiptinguna í landinu, brugðist því að uppræta spillinguna og taka á forréttindum peninga- og fjármagnsaflanna í þjóðfélaginu sem fitna á kostnað launafólks í landinu. Það virðist hafa farið fram hjá ráðherrunum hvernig með fárra vikna millibili hafa kristallast andstæðurnar í þessu þjóðfélagi, bilið milli ríkra og fátækra sem vaxið hefur gífurlega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Annars vegar fréttin um góðæri og velgengni peningaaflanna og hins vegar fréttin um harðærið í góðærinu hjá mörgum heimilum í landinu sem eiga ekki fyrir nauðþurftum. Væri nú ekki rétt að forsrh. og fylgdarlið hans í ríkisstjórninni stigi eitt augnablik niður úr fílabeinsturninum og svipaðist um í þjóðfélaginu, liti um öxl og skoðaði ríkisstjórnarferilinn? Lögboðin framlög úr ríkissjóði til ýmissa félagslegra sjóða og framkvæmdaframlög hafa verið stórlega skert í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þannig hafa framlög til skólamála, hafna, flugvalla, dagvistarmála, sjúkrahúsa og heilsugæslu verið skert um 1,5 milljarða og framlög til ýmissa félagslegra sjóða eins og Framkvæmdasjóðs fatlaðra verið skert um 800-900 millj. kr. Hver ráðherrann á fætur öðrum hefur líka með gjörðum sínum aukið á misréttið í eigna- og tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu. Spyrja má hæstv. heilbrrh.: Er það eðlileg skipting á háum þjóðartekjum að búa 9000 ellilífeyrisþegum og 2000 öryrkjum þau kjör að hafa einungis sér til framfærslu lífeyri almannatrygginga? Var ástæða til þess að hækka lyfja- og lækniskostnað þessa hóps á sama tíma og ríkisstjórnin hafði efni á því að veita fjármagnsöflunum í þjóðfélaginu stórfelldar skattaívilnanir? Ætlar hæstv. heilbrrh. fyrir hönd heilbrigðisstéttanna í landinu, sjúkraliðanna og hjúkrunarfræðinganna, sem nú flýja stéttina vegna lágra launa, að taka undir orð forsrh. um góð lífskjör og háar tekjur heimilanna? Má líta á það sem svar menntmrh. við fjöldauppsögnum í fóstrustétt að skera nú niður fjárframlög til dagvistarmála um helming? Fær Sverrir Hermannsson liðsinni Kristínar Kvaran, fóstru og þingmanns íhaldsins, til þess? Hvað með öll nauðungaruppboðin, hæstv. félmrh.? Þau hafa aldrei verið fleiri en í tíð þessarar ríkisstjórnar. Forsrh. hefur lýst pólitískum mistökum þessarar ríkisstjórnar sem birtast í því að á þrem árum hafa þúsundir heimila í landinu orðið að greiða 2,5 milljarða í umframgreiðslur vegna vaxtaokurs og misgengis launa og lánskjara. Fjmrh. framkvæmir loforð íhaldsins um afnám tekjuskattsins með því að hækka tekjuskattinn milli ára um 66% á sama tíma og launin hækkuðu um 32%. Fjmrh. leikur síðan þær reikningskúnstir sem allir launþegar sjá í gegnum, hækkar tekjuskattinn um 650 millj. á þessu ári umfram það sem áætlað var, skilar svo launþegum til baka á næsta ári 300 millj. af ofteknum sköttum þessa árs. Það er von að fjmrh. hafi brosað breitt á forsíðu DV í gær. Hann mátti líka vera ánægður með sinn hlut. 120 millj. fær hann sjálfur á fjárlögum til að ráðskast með í húsakaup fyrir ríkisstofnanir og fleiri forgangs- og gæluverkefni þessarar ríkisstjórnar. Þessi fjárlagaliður hækkar um 430% milli ára. Rekstur ráðuneytanna hækkar líka um 20-50% á sama tíma og sagt er að svigrúmið til að hækka launin í landinu sé 2-5% á næsta ári. Þeir taka líka eitt fram yfir annað, ráðherrarnir á fjárlögunum. Þannig er aðeins veitt 1 millj. til aðgerða gegn fíkniefnum, aðeins 1 millj. til allrar fullorðinsfræðslunnar í landinu, en á sama tíma fær hver ráðherra 1,2 millj. á ári til að reka sinn ráðherrabíl. Góðir Íslendingar. Það er smánarblettur á þessu þjóðfélagi að láglaunafólk þurfi að gefa alla sína krafta og orku atvinnurekendum á kostnað barna og fjölskyldu og þiggja fyrir það molana af borðum atvinnurekenda. Það hefur of lengi, allt of lengi verið troðið á sjálfsvirðingu þessa fólks. Það er skylda okkar stjórnmálamanna og aðila vinnumarkaðarins að leggjast nú á eitt og bæta kjör þessa fólks. Það er ábyrgðarhluti að láta þetta fólk þurfa áfram að lifa á þessum sultarkjörum. Í kjarasamningunum verður að nást fram að færa bónusgreiðslur að verulegu leyti inn í kauptaxtana, að hækka kauptaxtana til samræmis við það sem raunverulega er greitt á vinnumarkaðinum þannig að láglaunafólkið njóti einnig þeirra yfirborgana og fríðinda sem atvinnureksturinn veitir þeim betur settu. Eitt ætti að vera umhugsunarefni fyrir stjórnvöld og atvinnurekendur sem lítið vilja greiða fyrir þjónustu-, umönnunar- og uppeldisstörf. Eftir ýmsum erlendum athugunum að dæma má draga þá ályktun að verðgildi heimilisstarfa og annarra ólaunaðra starfa liggi á bilinu fjórðungur til helmingur af þjóðarframleiðslu. Ég skora á hv. þm. að sýna það í verki að þeir meti þessi miklu verðmæti sem heimavinnandi fólk leggur fram til þjóðarbúsins. Í þessu sambandi minni ég á tillögur Alþfl. sem í mörg ár hafa legið fyrir Alþingi um að endurmetin verði láglaunastörfin í þjóðfélaginu, að heimavinnandi fólki verði tryggð lífeyrisréttindi, að metið verði þjóðhagslegt gildi heimilisstarfa og að þeim störfum fylgi sömu félagslegu réttindin sem aðrir hafa. Alþfl. mun á Alþingi berjast fyrir því að ná fram róttækri uppstokkun á tekju- og eignaskiptingunni í þjóðfélaginu. Við höfum m.a. sett fram tillögur um nýtt og réttlátt skattakerfi og að ráðist verði af fullri einurð og hörku gegn skattsvikunum, einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn sem tryggi afkomuöryggi og jöfnuð í lífeyrisréttindum, stórfellt átak verði gert gegn vímuefnum. Í húsnæðismálum verði komið á kaupleiguíbúðum sem gefi fólki val um kaup eða leigu á íbúðum með hóflegum mánaðargreiðslum án vinnuþrældóms og skuldabasls. Ég skora á verkalýðshreyfinguna að taka upp harða baráttu fyrir þessu máli í komandi kjarasamningum og ganga eins rösklega fram í því máli og verkakvennafélagið Framsókn, Framtíðin í Hafnarfirði og Sókn hafa gert. Þessi félög hafa sent félmrh. áskorun um að kaupleiguíbúðir komist til framkvæmda. Góðir Íslendingar. Alþfl. hefur úrræðin til að breyta þessu þjóðfélagi, bæta kjör fólksins og jafna eigna- og tekjuskiptinguna í landinu. Við biðjum þig að vera með og taka þátt í þeirri breytingu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ekki getum við Íslendingar kvartað yfir viðburðasnauðu hausti að loknu veðursælu sumri. Hæst ber að sjálfsögðu toppfund leiðtoganna úr austri og vestri sem settu allt þjóðfélagið meira og minna á annan endann í nokkra daga. Eitt andartak í sögu lands og þjóðar beindust augu heimsins að þessum jarðarskika sem var tiltölulega fáum kunnur áður. Við stóðumst þetta áhlaup með prýði, en enn er of snemmt að leggja mat á mikilvægi atburða eða gera sér grein fyrir afleiðingunum af þessu flóðljósabaði. Áreiðanlega hefur þó þessi sérkennilega reynsla orðið okkur Íslendingum holl á margan hátt. Það var undarleg tilfinning að fá heiminn svona í fangið. Og það var stórfenglegt að skynja svo sterkt þrá mannkynsins eftir réttlæti og friði. En um leið var furðulegt og raunar óhugnanlegt að verða vitni að því umsátursástandi sem leiðtogar stórveldanna þurfa að búa við ár og síð. Hvergi er til sparað í fyrirhöfn og kostnaði, farartækjum og mannafla til að vernda líf og limi þeirra sem tróna efst á toppi pýramídakerfisins í heiminum. Ég fæ ekki varist þeirri hugsun að skjaldborgin, sem slegin er um þessa menn og er kannske fyrst og fremst táknræn, verndi þá ekki aðeins fyrir hinu illa heldur einnig fyrir hinu góða og fyrir þeim veruleika sem líf alls þorra fólks snýst um og byggist á. Hvernig í ósköpunum eiga þeir að skynja æðaslátt samfélagsins fyrir utan þessa virkismúra? Hvernig eiga þeir að geta sett sig í spor fólks sem svipt er þeim sjálfsögðu mannréttindum að fá að umgangast sína nánustu? Hvernig eiga friðarsöngvar fólksins að heyrast gegnum skotheldar rúðurnar? Hversu óralöng er leiðin frá fólkinu sem stóð með logandi kyndla í hellirigningu á Lækjartorgi til hinna háu herra sem semja um örlög heimsbyggðarinnar fyrir luktum dyrum? En það eru fleiri herrar háir en Gorbatsjoff og Reagan. Við sitjum líka uppi með háa herra hér á Íslandi, herra sem virðast órafjarri veruleika alls almennings þótt ekki hafi þeir skotheldar bifreiðar og vopnaða lífverði til að halda frá sér fólki. Við höfum hlustað á suma þeirra hér í kvöld og við hljótum að skelfast þá gjá sem er á milli þeirra og alls almennings í landinu. Í litlu þjóðfélagi eins og hér á Íslandi, sem að höfðatölu er ekki stærra en mörg fyrirtæki úti í heimi, eru allar aðstæður til þess að tryggja hverjum og einum mannsæmandi kjör og aðstæður. Smæðin og fámennið þjappa okkur saman og auðvelda okkur samhjálp og mannleg samskipti. Það ætti ekki að vera ofverkið þeirra toppanna í pýramídakerfinu hér að hafa yfirsýn yfir þjóðfélagið allt og skynja og skilja lífsviðhorf og lífsskilyrði allra íbúa þessa lands. Svo er ekki að sjá og heyra hér í kvöld. Þessir menn eru ekki að tala við fólkið í landinu. Þeir eru að tala við hagfræðinga og reiknimeistara. Topparnir í kerfinu eru því miður fyrir löngu komnir úr tengslum við veruleika fólksins sem verður að draga fram lífið á lægstu kauptöxtum, á ellilífeyri og tryggingabótum. Þeir ráðfæra sig við reiknistofnanir og rýna í talnasúlur og töflur og meðaltölin eru þeirra ær og kýr. Þeir kjósa að líta fram hjá þeirri staðreynd að bilið milli fátækra og vel stæðra hefur breikkað í stjórnartíð þeirra. Ekki eru áhyggjur þeirra af aðbúnaði barna og aldraðra í þjóðfélaginu meiri en svo að forsrh. minnist ekki á slíkt í stefnuræðu sinni. Finnst ríkisstjórninni ekkert ógert á því sviði eða finnst henni einfaldlega ekkert liggja á með úrbætur? Ekki sér forsrh. ástæðu til að fjalla um ástandið á sjúkrahúsunum, dagheimilunum og í skólunum þar sem brostinn er á flótti starfsfólks vegna smánarlegs vanmats á vinnuframlagi þess. Ekki orð um þann vanda né tillögur til úrbóta. Ekki orð um aukið vinnuálag alls þorra launafólks sem verður að bæta sér upp dagvinnutaxtana með lengri vinnutíma. Ekki orð um áhrif láglaunastefnunnar á fjölskyldu og heimilislíf frekar en slíkt sé ekki til. Ekki orð um fíkniefnavandann eða aðgerðir til lausnar á þeim vanda. Heyrir ekki forsrh. neyðaróp þeirra sem misst hafa ástvini sína í helgreipar eiturlyfjanna? Ekki orð um aðbúnað námsmanna né eflingu menntunar og rannsóknarstarfsemi. Svona mætti lengi telja því að það er margt sem út af stendur í stefnuræðu forsrh. En við vitum að ríkisstjórnin hefur ákveðna stefnu í öllum þessum málum og þá stefnu lesum við út úr fjárlagafrv. sem hv. þm. fengu í hendurnar í fyrradag. Þar sjáum við m.a. svart á hvítu að ríkisstjórnin sér ekki efni til þess að bæta launakjör að neinu marki þrátt fyrir meira góðæri í landinu en nokkur þorði að vona í upphafi þessa árs. Hins vegar sér ríkisstjórnin ástæðu til þess að vega að einni af forsendum þessa góðæris. Henni þykir nóg um bætta afkomu fyrirtækja í sjávarútvegi og hyggst afla 600 millj. kr. í ríkissjóð með sérstöku innflutningsgjaldi á olíuvörur. Í fjárlagafrv. sjáum við stefnu ríkisstjórnarinnar í dagvistarmálum þar sem framlag ríkisins til byggingar dagvistarheimila er skorið niður í 1/10 af því sem vera ætti ef staðið væri við samkomulagið sem gert var við verkalýðshreyfinguna í tengslum við kjarasamningana árið 1980. Það eru kveðjurnar til barnanna og til foreldranna sem sífellt hlaða á sig meiri vinnu til að bjarga fjárhag heimilanna. Í fjárlagafrv. sjáum við hug ríkisstjórnarinnar til námsmanna því að enn er vegið að Lánasjóði íslenskra námsmanna og boðaðar breytingar á lögum um hann. Ekki kemur sú aðför á óvart, enda hefur núverandi menntmrh. haft allt á hornum sér gagnvart sjóðnum alla sína stjórnartíð og kallað hann fyrirbæri spillingar og illan uppalanda svo að fátt eitt sé tínt til úr orðasafni hans. Ekki er heldur að undra þótt forsrh. þegi um stefnu stjórnar sinnar í menntamálum í ræðu sinni hér í kvöld. Þá stefnu lesum við hins vegar í fjárlagafrv. og þar sjáum við m.a. afmæliskveðjuna til Háskóla Íslands, óskabarns þjóðarinnar, sem ríkisstjórninni finnst ekki þess virði að kosta til eflingar. Hæstv. ráðherrar. Er ekki kominn tími til að tengja? eins og segir í dægurvísunni sem hressir strákar að norðan kyrja. Hagfræðingar og reiknimeistarar eru alls góðs maklegir, þarfir og nauðsynlegir. En þið þurfið að tala við fleira fólk. Oft hefur því verið haldið fram að alþingismenn þyrftu að vera í nánari tengslum við atvinnulífið í landinu og nýlega var skorað á stjórnendur fyrirtækja að bjóða þingmönnum að kynnast atvinnulífinu af eigin raun með vinnu á staðnum, fara í eins konar starfskynningu. Þetta er ágæt hugmynd því að sú hætta er alltaf fyrir hendi að stjórnmálamenn einangrist og lokist inni með sínar töflur og talnasúlur og glati nauðsynlegum tengslum við atvinnulífið. En það gildir um fleira en atvinnulífið. Menn sem sitja árum saman í vel launuðum toppstöðum rofna smám saman úr tengslum við raunveruleika lágtekjufólks, glata hæfileikanum til að setja sig í spor þess og virðast búnir að sætta sig við misskiptingu lífskjaranna eins og um náttúrulögmál sé að ræða. Þessir menn þurfa endurhæfingu. Forsrh. er nú á förum til Kína. E.t.v. lærir hann þar eitthvað sem að gagni má koma í starfi. Fremur vildi ég þó vita hann og aðra ráðherra eyða nokkrum dögum í starfskynningu við heimahjúkrun, á sjúkradeildum, á barnaheimilum og í skólum landsins og hollt væri þeim að deila kjörum með þeim lægst launuðu og reyna þann veruleika á eigin skinni í eins og einn mánuð sem er veruleiki þess fólks allt árið um kring. En forsrh. vill heldur kynna sér kjör fólksins í Kína. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég sakna þess úr því plaggi sem hér er til umræðu, stefnuræðu hæstv. forsrh., hversu lítið er þar fjallað um byggðamál og í því litla sem um þau er sagt örlar ekki á neinni stefnu. Í fjárhagsörðugleikum undanfarinna ára hefur verulega hallað á landsbyggðina. Atvinnuþróun þar hefur dregist saman og jafnvel stöðvast á ýmsum stöðum. Smærri sjávarþorp úti á landi berjast fyrir tilveru sinni og fyrir sumum þeirra er það barátta upp á líf og dauða. Samdrátturinn og minnkandi atvinnusköpun úti á landsbyggðinni hefur valdið því að á árunum 1984-1985 fækkaði fólki á landsbyggðinni í beinum tölum. En slíkt hefur ekki gerst síðan á árunum 1945-1946. Auknum og eðlilegum kröfum fólks til fjölbreyttara atvinnulífs og félagslegrar þjónustu er ekki sinnt. Fjármálastefna ríkisstjórnarinnar hefur aftur á móti valdið því að ný störf hafa einkum skapast á höfuðborgarsvæðinu. Öll þjónusta sogast sífellt á sama blettinn næstum því eins og það sé náttúrulögmál, meira að segja þjónusta fyrir þá atvinnuvegi sem eiga sínar dýpstu rætur á landsbyggðinni, og fyrir hvert nýtt framleiðslustarf úti á landi skapast 45 þjónustustörf á höfuðborgarsvæðinu. Þangað sem fjármagnið og atvinnusköpunin er streymir fólkið af landsbyggðinni sem hingað til hefur framleitt um 70% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Hvernig horfir fyrir þessum gjaldeyrisskapandi atvinnuvegum ef enn fækkar þeim sem að þeim vinna? Og ég vil minna á að þorri íbúa höfuðborgarsvæðisins hefur atvinnu sína af þjónustustörfum. Hvernig horfir fyrir þeim ef verulegur samdráttur verður í framleiðslu landsbyggðarinnar? Það er ekki síður hagur þeirra að atvinna og framleiðsla eflist úti um landið. Fjármálastefna undanfarinna ára hefur ýtt undir skefjalausan innflutning og verslunarhyggju og að nokkru á kostnað innlends iðnaðar og iðnaðaruppbyggingar. Innflutningur og verslun virðast hafa algeran forgang með fyrirgreiðslu í bönkum og lánastofnunum. Ný fyrirtæki virðast ekki fá aðgang að því fjármagni sem þau þurfa á að halda til uppbyggingar og ekki heldur þau sem fyrir eru. Þessi stefna er í raun fjandsamleg innlendri framleiðslu og bitnar hvað harðast á landsbyggðinni. Fyrir nokkrum kvöldum var umræðuþáttur í sjónvarpinu þar sem reynt var að meta áhrif þau sem umfjöllun erlendra fjölmiðla um land og þjóð vegna undangenginna stóratburða hér kynni að hafa á ferðamannastraum hingað til lands svo og á markaðsmál. Öllum sem þar ræddu málin kom saman um að hér ættu Íslendingar gullin tækifæri sem yrði að fylgja eftir og nýta. Ferðamannaþjónusta er nýleg og vaxandi atvinnugrein hér á landi og Kvennalistinn hefur á undanförnum árum lagt fram tillögur til eflingar henni sem ég vil minna á. Örar breytingar hafa orðið á þessum atvinnuvegi. M.a. hafa bændur í auknum og sívaxandi mæli tekið að sér að veita ferðamönnum beina, innlendum sem erlendum. Áður komu ferðamenn hingað fyrst og fremst til að kynnast hálendi Íslands, en nú hefur skoðunin meira færst ofan í byggðir og út að ströndum. Og við megum líka búast við að fá annars konar ferðamenn til okkar en áður hefur verið, ferðamenn sem vilja kynnast þjóðinni ekkert síður en landinu. Þessi fyrirsjáanlega þróun kallar á fleiri gistihús og stækkun þeirra sem fyrir eru ásamt byggingu þjónustumiðstöðva fyrir ferðamenn. Ferðaþjónustu bænda, sem er vaxandi þáttur í atvinnulífi byggðanna og hefur orðið ferðamannaþjónustunni yfirleitt ómetanlegur stuðningur, þarf að stórefla. Þar er ekki síst tækifæri til að auka þekkingu erlendra ferðamanna á því lífi sem lifað er hér. Og gleymum því ekki að í augum útlendinga hafa Íslendingar hingað til verið fáránleg dvergþjóð sem eiginlega ætti helst ekki að geta verið til. Það þarf að kynna ferðamönnum fleira varðandi land og þjóð en hve gott sé að borða íslenskan fisk sem virtist í sjónvarpsþættinum vera eina fæðutegundin sem til greina kæmi að bera fyrir þá. Lambakjötið okkar hlaut þar enga umfjöllun. Ekki hefði þó síður verið ástæða til þess, en kannske ekkert merkilegt að framleiðsla landbúnaðar eigi sama að mæta á þessum vettvangi og annars staðar. Ullar- og skinnaiðnaður, sem hér er mikilvæg atvinnugrein, hefur óhjákvæmilegan fylgifisk í kjölfarinu sem mörgum er þyrnir í augum, lambakjötið. Og ég vil benda á það alveg sérstaklega nú, þegar óttinn við mengun fæðutegunda grúfir yfir þjóðum heims, hvílíka möguleika við eigum á matvælaútflutningi, við sem erum enn laus við þetta skelfilega vandamál. En það sem mér fannst einkenna þessa umræðu í sjónvarpsþættinum var auðgunarsjónarmiðið, hvað við gætum nú grætt á allri þessari fjölmiðlaumfjöllun. Tilefni leiðtogafundarins, afvopnunarmál og tilraun til að koma á friði í heiminum, sem skiptir þó öllu máli, var eitthvað sem var víðs fjarri. En ég vil leggja áherslu á að ég álít að við séum öldungis varbúin að mæta þeirri flóðbylgju ferðamanna sem gera má ráð fyrir að yfir okkur dynji, líka þegar litið er til þess að á nýjum fjárlögum er framlag til Ferðamálasjóðs skorið niður um helming. Þau mál, sem ég hef nú drepið á, varða einkum landsbyggðina og þau eiga sammerkt í því að í stefnuræðu hæstv. forsrh. er lítið sem ekkert um þau fjallað og alls engin stefna mörkuð hvað þau varðar. Ég ætla lítillega að víkja að skólamálum. Á þau er ekki minnst í stefnuræðunni fremur en sá málaflokkur sé ekki til. Undanfarið hefur verið nokkur umræða um hve þrengt hefur verið að kostum grunnskólanna á landsbyggðinni, bæði með niðurskurði á þátttöku ríkissjóðs í akstri nemenda í skólana og niðurskurði á sérkennslu. Þar var þó sannarlega ráðist á garðinn þar sem hann var lægstur. Tímans vegna get ég ekki rætt þetta mál svo sem ástæða væri til, en ég minni hæstv. menntmrh. á að þetta mál verður ekki látið kyrrt liggja. Í ár, á afmælisári Háskóla Íslands, eru fjárframlög til hans stórlega skert og þrátt fyrir stór orð um nauðsyn á eflingu rannsóknarstarfa til uppbyggingar menningar- og atvinnulífs eru framlög til Rannsóknasjóðs látin standa í stað. Með þvílíkum aðgerðum er því sleppt að greiða farmiðann inn í framtíðina. Þar verðum við þá hvergi hlutgeng. Við vitum ekki og sjáum ekki fyrir hvers konar breytingum veröld okkar kann að taka á komandi tímum og jafnvel tæpast í náinni framtíð. Engin kynslóð hefur fyrr búið við slíka óvissu. En eitt er víst að þær breytingar geta orðið gífurlegar og gagngerar. Öllu skiptir að búa þær kynslóðir sem á næstunni vaxa upp sem best undir það að mæta til lífs og starfa í heimi sem við sjáum ekki fyrir nú hvernig kann að líta út eftir nokkra áratugi. Góð menntun og þekking er eitt af höfuðskilyrðunum til að kunna að bregðast við aðstæðum sem upp kunna að koma hverju sinni. Góð og traust menntun er besta veganestið sem við getum gefið uppvaxandi kynslóð og jafnframt besta fjárfestingin sem kostur er á fyrir þjóðarheildina. Því skora ég á hæstv. ríkisstjórn að endurskoða afstöðu sína til menntunar og menningarmála.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Mér kom í hug þegar formaður Alþfl. var að segja sögu sína af vitra hananum að ég hef heyrt aðra útgáfu af þessari sögu, ég held að hún sé frá Afríku, gott ef hún er ekki frá Nígeríu, þaðan sem er nýi Nóbelsverðlaunahafinn í bókmenntum. Þar segir frá hana sem tók eftir því að jafnan þegar hann byrjaði að gala kom sólin upp. Þetta gekk alllengi. Svo einn morgun var rigning og þungbúið og sólin lét ekki sjá sig. Hann var alveg undrandi á þessu og hann galaði og hann galaði aftur og ekki stytti upp og hann galaði þangað til hann sprakk. Ég læt hlustendum eftir að ráða í þessa sögu. En ég kann ákaflega illa við sögur sem ekki hafa endi. Þau ánægjulegu umskipti hafa nú orðið hér á Íslandi að verðbólga er að komast á svipað stig og í helstu viðskiptalöndum okkar og efnahagsástandið sýnir ýmis batamerki. Vextir og afborganir af eldri lánum valda þó ýmsum erfiðleikum. Halli ríkissjóðs er vissulega ógnvænlegur en góðæri til lands og sjávar auðveldar okkur að fást við þennan vanda. Menn hafa, einkum í vinstri flokkunum, mikið velt fyrir sér nýju stjórnarmynstri og þá gjarnan horft til fortíðarinnar. Alþfl. horfir til viðreisnarinnar og Alþb. til þeirra sælu tíma þegar til var Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn og tók þátt í nýsköpunarstjórn. Það væri kannske ekki óviturlegt að rifja ýmislegt upp um fortíðina fyrst mönnum er svona umhugað um hana. Og hvernig skildi nýsköpunarstjórnin við landsstjórnina um áramótin 1946 og 1947? Gjaldeyrinum var eytt, ríkið tók að sér að bera tap útgerðarinnar, landið komst á það stig að þurfa að fá efnahagshjálp eins og þau lönd sem lögð höfðu verið í rúst á stríðsárunum. Og hvernig var umhorfs þegar viðreisnarstjórnin yfirgaf stjórnarráðið vorið 1971? Sú stjórn vann mörg góð störf, ekki síst í menntamálum. En vorið 1971 var landsbyggðin í rústum. Afkomugrundvellinum var kippt undan fólki. Fjölmargir neyddust til að yfirgefa verðlitlar eignir sínar og flytja suður. Alvarleg byggðaröskun var hafin. Stjórn Ólafs Jóhannessonar, sem þá tók við, hófst þegar handa um að efla atvinnulíf um land allt. Auðvitað kostaði þetta mikið, en markmiðinu var náð. Þróuninni var snúið við. Fólk fékk nýja trú á landinu og möguleikunum á að lifa hér góðu lífi. Hafa menn gleymt því að á þessum árum, á framsóknaráratugnum margumtalaða, vannst fullnaðarsigur í baráttunni fyrir 200 sjómílna efnahagslögsögu? Landið bókstaflega sjöfaldaðist að stærð og við sátum einir að einhverjum gjöfulustu fiskimiðum í víðri veröld. Þar voru framsóknarmenn í eldlínu ásamt mörgum öðrum góðum mönnum. Þar voru Ólafur Jóhannesson og Einar Ágústsson. Útfærslan í 200 mílur er mikilvægasti atburðurinn frá stofnun lýðveldisins og undirstaða ótrúlegra framfara. Um þetta er oft þagað. Það kallaði Árni Þórarinsson á Stóra-Hrauni að ljúga með þögninni. Núverandi ríkisstjórn var mynduð til þess að ná tökum á verðbólgunni. Stöðugt verðlag og jafnvægi í fjármálum er forsenda þess góða þjóðfélags sem við öll viljum styðja og styrkja. Milli stjórnarflokkanna er djúpstæður ágreiningur um ýmis mál, en vorið 1983 varð að ýta deilumálum til hliðar. Þjóðarnauðsyn krafðist aðgerða sem einungis þessir tveir flokkar voru reiðubúnir að bera ábyrgð á. Öðrum flokkum og flokksbrotum fannst þægilegra að sitja hjá án ábyrgðar og án stefnu. Framsfl. hefur alla tíð lagt mikla áherslu á umhverfismál og mun vinna ötullega að þeim á næstu árum. En umhverfismál ná ekki aðeins til hins ytra umhverfis, náttúrunnar, heldur einnig til hins innra, mannlífsins sjálfs. Efling fjölskyldunnar, heilbrigt líf, eru áhugamál okkar framsóknarmanna og vonandi landsmanna allra. Uppeldi og skólastarf verður að vera í höndum hinna hæfustu manna og þeim búin kjör í samræmi við það. Menntun þjóðarinnar hlýtur að vera eitt meginviðfangsefni okkar í nútíð og framtíð. Öflug menntastefna verður að koma til. Háskólann verður að efla og kennurum og uppalendum verður að skapa þau kjör sem gera þeim fært að sinna störfum sínum án þess að hafa sífelldar áhyggjur af afkomunni. Og þótt kaupmáttur sé að aukast og verði væntanlega í lok þessa árs hinn hæsti sem hann hefur verið í sögu lýðveldisins verða enn margir að vinna langan vinnudag til að endar náist saman og það verður að endurskoða allt launakerfið og tryggja sómasamleg daglaun og draga úr þeim mismun sem er á launum landsmanna. Eitt af hinum mikilvægustu málum er að taka upp öfluga byggðastefnu, nýja byggðastefnu sem grundvallast á því að færa völd og áhrif út til héraða og landshluta í ríkara mæli en nú er. Þessu fylgir auðvitað aukin ábyrgð. Landshlutar geta annast ýmsa málaflokka. Hvernig svo sem þessu verður fyrir komið verður hér um einhvers konar þriðja stjórnstig að ræða. Samkvæmt niðurstöðum framtíðarspár um fólksfjölgun og aldursdreifingu á næsta aldarfjórðungi er að vænta mikilla breytinga á gerð þjóðfélagsins. Fæðingum mun fækka, meðalaldur hækkar og æ fleiri komast á eftirlaunaaldur. Þetta kallar á margvíslegar aðgerðir sem nú þegar verður að undirbúa. Eitt af því sem brýnt er að taka afstöðu til er lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn. Um það mál ætti ekki að vera ágreiningur milli flokka þótt framkvæmdaatriði geti verið með ýmsu móti. Miklar breytingar eiga sér nú stað á flestum sviðum atvinnulífs. Að forgöngu framsóknarmanna hefur margt verið gert til að búa í haginn fyrir nýjar atvinnugreinar, eins og hæstv. forsrh. gat um í ræðu sinni. Þjónustugreinum af ýmsu tagi vex mjög fiskur um hrygg og má vænta áframhaldandi aukningar á því sviði á næstu árum. Heilbrigðisstéttirnar og kennarastéttin, auk skyldra stétta, eru þar fyrirferðarmestar, enda gegna þær lykilhlutverki í nútímaþjóðfélagi. Ferðamannaþjónusta mun og einnig eflast verulega. Upplýsingaröldin er þegar hafin og allri þjónustu fylgir mikil þörf fyrir upplýsingar sem hin nýja tækni gerir fært að ná til hraðar og öruggar en áður. Eitt mikilvægasta byggðamálið er nú að færa þjónustuna til fólksins en ekki fólkið til þjónustunnar. Á liðnum árum var byggðastefnan oft í því formi að vera styrkir. Hin nýja byggðastefna á að gera landshlutum og einstökum héruðum kleift að annast sérmál sín án miðstýringar að sunnan. Til þess þurfa þau tekjur sem verður að tryggja þeim af því fjármagni sem verður til í landshlutunum. Þessi mál eru margþætt og vel verður að vanda til allra ákvarðana, en Reykjavík, höfuðborgin, mun áfram verða glæsileg miðstöð mennta og lista á næstu áratugum. Um síðustu helgi komust Íslendingar í nánari snertingu við heimsviðburðina en nokkru sinni fyrr. Viðræður ráðamanna voldugustu ríkja heims snerust um þau mál er varða líf og dauða mannkyns. Fimm ríki veraldar eiga nú kjarnavopn, en nokkur í viðbót geta búið til kjarnavopn ef þau hafa ekki þegar gert það á laun. Við skulum hafa hugfast að verulegur hluti þeirra kafbáta sem þannig eru útbúnir að úr þeim er hægt að skjóta eldflaugum sem bera kjarnorkusprengjur heimsálfa á milli eru í Norður-Atlantshafi og margir þeirra eiga leið skammt frá Íslandi. Ein mesta herstöð í heimi er á Kólaskaga í Sovétríkjunum skammt frá landamærum Finnlands og Noregs. Braut langdrægra eldflauga, sem skotið yrði milli Ameríku og Sovétríkjanna, liggur yfir norðurhvel jarðar, jafnvel harla nálægt Íslandi. Stjörnustríðsáætlunin svonefnda, sem Reagan heldur í dauðahaldi, er í því fólgin að reynt er að eyðileggja burðarflaugar er skotið er í átt að Ameríku frá stöðvum úti í geimnum. Vopnið er leysigeisli sem magnaður er upp með kjarnasprengjum. Sprengingin eyðileggur stöðina á sekúndubroti eftir að geislinn fer af stað. Það er óhugnanlegt að vita af slíku hér yfir norðurhveli jarðar. Vegna margvíslegra samskipta við Bandaríkin megum við aldrei gleyma því að smáríki verður ætíð að gæta fyllsta réttar síns í samskiptum við voldugan nágranna. Við megum aldrei gleyma því að herstöðin í Keflavík er bráðabirgðastöð sem fyrr eða síðar verður lögð niður. Þess vegna megum við aldrei verða efnalega háðir veru erlends herliðs í landinu. Í hvalveiðimálinu fóru Bandaríkjamenn offari í samskiptum sínum við Íslendinga. Harkaleg viðbrögð þeirra þá sýndu okkur enn einu sinni að sjálfkrafa náum við aldrei rétti okkar. Jónas Jónsson frá Hriflu skipti stjórnmálamönnum í tvo flokka, þá sem aðhyllast augnablikshyggju og hina sem hallast að aldahyggju. Hinir fyrrnefndu sjá aldrei annað en daginn í dag. Þeir grípa hugmyndir héðan og þaðan, láta skjótfenginn gróða ganga fyrir þeim sjóði sem vex í framtíðinni. Hinir síðarnefndu hugsa fram í tímann. Þeir fylgja settri stefnu að fjarlægu takmarki, kanna mál til hlítar og komast að skynsamlegri niðurstöðu um hvaða leiðir séu færar. Herra forseti. Ég held að þjóðin treysti ekki augnabliksmönnunum fyrir framtíð þessa lands. Hún mun treysta þeim sem hugsa í öldum en ekki árum. Markmið okkar er að skapa hér gott þjóðfélag þar sem samvinna og samhjálp er í öndvegi án þess að framtaki einstaklinga og hópa séu settar of þröngar skorður. Að þessu vill Framsfl. vinna með þeim sem velja leið samhjálpar og samstarfs, en við höfnum samkeppnisþjóðfélagi frjálshyggjunnar. Því þjóðfélagi sem við viljum miða að lýsir Stephan G. betur en mér er unnt í þessum ljóðlínum um framtíðarþjóðfélagið: Þar einskis manns velferð er volæði hins né valdið er takmarkið hæst og sigurinn aldrei er sársauki neins en sanngirni er boðorðið æðst. Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Hv. þm. Haraldur Ólafsson hélt því fram áðan að kaupmáttur launa í dag væri einn sá mesti í sögu lýðveldisins. Stjórnarherrarnir í Vinnuveitendasambandinu halda þessu líka fram og þeir sem hér tala lepja þetta upp hver á fætur öðrum. Þessa blekkingu er óhjákvæmilegt að afhjúpa. En stjórnarherrunum er greinilega sama hvaða þrældómur liggur á bak við launin, sama hvernig fólkið dregur fram lífið. Hvernig fá þeir þessar tölur um hin dásamlegu, fullkomnu lífskjör á Íslandi, þessir menn? Reikningsaðferðirnar eru þessar: 1. Þeir reikna aukinn vinnuþrældóm fjölskyldnanna inn í þessar tölur. Meðtalin er stóraukin vinna unglinga á framhaldsskólastigi og aukinn vinnuþrældómur fólks sem bætir við sig skúringum og vinnur á veitingahúsum eftir langan vinnudag í skrifstofu og skóla. 2. Inn í þessar tölur taka þeir líka auknar yfirborganir sem aftur þýðir að launamunur í þjóðfélaginu hefur aukist verulega. 3. Inni í þessum tölum er gert ráð fyrir því að þú, hlustandi góður, hafir auknar tekjur af vöxtum, að þú sækir vaxtatekjur af sparisjóðsbók reglulega til að borga með soðninguna, kartöflurnar og hitareikninginn. Þessar tölur eru því markleysa. En þær sýna gegndarlausa ósvífni í talnameðferð því fyrir liggur samkvæmt opinberum staðfestum tölum að kaupmáttur kauptaxta er enn 20% lægri en 1982 þó þjóðartekjur á mann hafi á sama tíma aukist um meira en 10%. Og enn eru þessir spekingar að þakka sér fyrir að þeir hafi keyrt verðbólguna niður. Verðbólgan stafaði fyrst og fremst af margföldun olíuverðs úr 5 dollurum í 35 dollara og lækkun verðbólgunnar stafar líka á sama hátt af lækkun olíuverðs. Þeir hafa þar engin afrek unnið. Hins vegar er ljóst að stefna þeirra getur margfaldað verðbólgu á næstunni. Þeir gera nú ráð fyrir stórfelldri hækkun rafmagnsverðs um áramót. Póstur og sími er rekinn með verulegum halla og heimtar hækkanir um áramótin. Þeir gera ráð fyrir orkuskatti sem mun auðvitað auka verðbólgu. Og síðast en ekki síst er ljóst um fiskvinnslufyrirtæki að staða þeirra er víða slæm þrátt fyrir verðhækkanir á afurðum okkar erlendis. Nei, ríkisstjórnin hefur engin afrek unnið í þessum efnum. Og enn er klifað á því að Alþb. sýni ekki atvinnuvegunum og stöðu þeirra skilning, en mér er spurn: Hvenær hefur afkoma sjávarútvegsins verið betri en þegar Alþb. hefur farið með sjútvrn.? Og ég spyr: Hvaða fyrirtæki hafa verið sett af stað í tíð núverandi ríkisstjórnar? Engin innlend iðnfyrirtæki. En þeir hafa gefið einkaaðilum fjölda ríkisfyrirtækja. Í ár minnkar fjárfesting í almennum iðnaði um 10% en eykst í verslun um 10%. Og hvenær skyldi hafa verið tekin ákvörðun um útfærslu landhelginnar á sínum tíma, sem Haraldur Ólafsson var að guma af hér áðan, nema undir forustu Lúðvíks Jósepssonar fyrrv. sjútvrh.? Allt er þetta ljóst. En það er líka fróðlegt að taka eftir því að hér í kvöld hafa þeir ekki minnst á að ríkisstjórnin ætlar að stela 1100 millj. kr. í ríkissjóð af húsnæðislánakerfinu á næsta ári. Þannig eru efnd hin glæstu fyrirheit kjarasamninganna um nýtt húsnæðislánakerfi sem hæstv. forsrh. var að hæla sér af áðan. Ekki gerðu þeir hér í kvöld heldur grein fyrir því að ríkisstjórnin ætlar að taka helminginn af tekjunum handa Þjóðarbókhlöðunni í ríkissjóð og ekki minntust þeir heldur á að hallinn á ríkissjóði í tíð þessarar ríkisstjórnar er 6100 millj. kr. Vextirnir einir á ári eru 400 millj. kr. eða tvöföld sú upphæð sem ríkisstjórnin ætlar að rausnast til að leggja til skólamála í landinu á næsta ári. Þetta liggur fyrir og þetta eru staðreyndir sem þjóðin þarf að hafa í huga. Formaður Alþfl. kom hér í kvöld og veittist að Alþb. Ég ætla ekki að svara þeim árásum. Ég held hins vegar að hann sé síðasti maðurinn í þessum sal sem ætti að tala um dýrategundina hani. Ég tók a.m.k. eftir því, þegar hann sagði dæmisöguna í upphafi ræðu sinnar, að margir annars alvarlegir menn brustu í hlátur í þingsölunum. Það er einnig athyglisvert hvernig formaður Alþfl. talar um kjósendur. Hann talar um kjósendur eins og sauðfé eða eign sem hann hefur gert lögtak í og hirt. Hann segir: Alþfl. á kjósendur. Ég á fylgi. Auðvitað er það ekki þannig. Enginn flokkur á kjósendur eða á fylgi. Kjósendur taka sjálfir ákvörðun í kjörklefanum um hvað þeir kjósa. Og menn hafa aldrei myndað ríkisstjórn í þessu landi á grundvelli skoðanakannana þó að nýlega hafi flokkur í þessu landi dáið á grundvelli skoðanakannana. Góðir tilheyrendur, félagar og aðrir sem mál mitt heyrið. Alþb. hefur þegar byrjað kosningaundirbúninginn. Aðalfundir kjördæmisráðanna standa yfir. Aðalfundur miðstjórnar flokksins verður haldinn í næsta mánuði og aðalfundur verkalýðsmálaráðs Alþb. núna eftir tvær vikur. Við gerum ráð fyrir að ákvarðanir um efstu sæti framboðslista liggi fyrir nær alls staðar fyrir eða um áramótin. Ég skora á ykkur, góðir félagar, að starfa vel fram að kosningum. Kosningabaráttan vinnst ef við störfum vel saman af einlægni og dugnaði. Það er til mikils að vinna og ljóst að tvö meginmál munu setja svip sinn á kosningabaráttuna, annars vegar kröfur um góðærið til fólksins og hins vegar umræðan um utanríkismál sem hlýtur að setja svip sinn á veturinn nú fremur en löngum fyrr til margra ára. Aðstæður eru hagstæðar fyrir okkur til að vinna sigur. Nú er að láta hendur standa fram úr ermum og þá má gjarnan hafa yfir viðlag Einars Braga sem segir: Meðan jörðin sefur sveipuð hvítum feldi fara glaðlynd vermsl með vordrauminn um æðar henni. Ég heyri ekki nið þeirra en nem í blóðinu þöglan grun um græna nál í snjónum. Ég þakka þeim sem hlýddu. Verið þið sæl.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við umræður í Sþ. s.l. þriðjudag um samninginn milli ríkisstjórnar Íslands og Bandaríkjanna varðandi flutning með skipum fyrir varnarliðið kom glöggt fram eðli þess málflutnings sem þm. Alþb. hafa tamið sér og orðið þekktir fyrir. Þegar að þessum mikilsverðu málaflokkum kemur, sem eru öryggis- og varnarmál íslensku þjóðarinnar og varnarsamstarf við Bandaríkin, skal það ekki bregðast að þeir ásaki andstæðinga sína ævinlega um landráð og landsölu, múturþægni og undirlægjuhátt eins og vel mátti heyra í ræðu hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifs Guttormssonar hér í kvöld. Þessi málflutningur hefur þó í engu hnikað þeirri stefnu í öryggis- og varnarmálum sem meiri hluti íslensku þjóðarinnar styður. Það er kyndugt að einmitt þessi flokkur skuli beita slíkum gífuryrðum, flokkur sem hefur það á samviskunni að hafa sveigt af stefnu sinni fyrir 30 peninga silfurs eins og það var nefnt 1956. Þá voru menn reiðubúnir að gleyma áformunum sínum um brottrekstur varnarliðsins gegn erlendri lánafyrirgreiðslu, en halda ráðherrastólunum í staðinn. Í umræðunum um siglingasamninginn voru Alþýðubandalagsmenn enn við sama heygarðshornið. Samningurinn sem tryggir íslenskum skipafélögum, íslenskum sjómönnum sjálfsagðan rétt til að keppa um flutninga til landsins var þeim tilefni til brigslyrða í garð íslenskra stjórnvalda um mútur og dollaragræðgi. Ætli það sé samviskan sem angrar þá, minningin frá 1956? Það var engu líkara en þm. Alþb. hefðu orðið fyrir sárum vonbrigðum og miklu áfalli að þessari deilu skyldi lokið og að þar með skapaðist tækifæri til þess að koma samskiptum Íslands og Bandaríkjanna aftur í eðlilegt horf. Viðbrögð þm. Alþb. sýna hvernig þeir grípa hvert tækifæri sem þeim gefst til að grafa undan þessum mikilvæga þætti í utanríkisstefnu Íslands. Þeir hafa stefnt að því að gera Ísland varnarlaust og að rjúfa þar með einingu vestrænna þjóða. En dæmin sanna að það er einmitt þessi eining Vesturlanda sem hefur tryggt frið með frelsi í okkar heimshluta í 37 ár. Sú spurning vaknar: Hvað gengur þeim til? Vilja þeir fórna örygginu og frelsinu sem við njótum? Uppþot Alþb. breytir í engu þeirri staðreynd að Íslendingar geta leyst deilumál við samstarfsþjóðir sínar innan Atlantshafsbandalagsins þannig að allir geti við unað. Það getur tekið tíma og reynt á þolrifin, en það tekst. Ekkert er því nú til fyrirstöðu að varnarsamstarfið verði áfram treyst, enda ekki aðeins um gagnkvæma hagsmuni tveggja sjálfstæðra lýðræðisþjóða að ræða heldur öryggi allra vestrænna þjóða. Þetta skulu menn hafa hugfast. Við erum þátttakendur í varnarkeðju sem eins og aðrar keðjur eru ekki sterkari en veikasti hlekkurinn. Ríkisstjórnin hefur á valdaferli sínum fylgt ábyrgri stefnu í þessum efnum. Í yfirlýsingu stjórnarflokkanna um utanríkismál er m.a. komist svo að orði að markmið utanríkisstefnu Íslendinga sé að treysta sjálfstæði landsins og gæta hagsmuna þjóðarinnar. Á kjörtímabilinu hefur verið lögð áhersla á að auka frumkvæði Íslendinga sjálfra í öryggis- og varnarmálum. Það er mjög í samræmi við starfsemi öryggismálanefndar þar sem lögð hefur verið áhersla á innlenda þekkingu og frumkvæði í þessum efnum. Þannig hefur varnarmálaskrifstofa utanrrn. verið efld og fengnir til starfa sérfræðingar með þekkingu á sviði varnarmála. Það á að auðvelda okkur að vega og meta öryggis- og varnarviðbúnað út frá íslenskum sjónarmiðum. Af sama stofni eru áætlanir sem Íslendingar hafa tekið virkan þátt í varðandi bætt ratsjárkerfi í Norður-Atlantshafi. Tvær ratsjárstöðvar munu bæta og auka eftirlit til mikilla muna á hafsvæðinu umhverfis landið. Stöðvarnar verða skipaðar íslensku starfsliði, en það hefur einmitt verið í samræmi við þá stefnu sem mörkuð hefur verið og felur í sér aukna þátttöku Íslendinga sjálfra. Undanfarin ár hefur verið unnið að byggingu nýrrar fullkominnar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, sem eingöngu er ætluð millilandafluginu, og verður flugstöðin tekin í notkun á næsta vori. Eins og aðrar framkvæmdir þar syðra hefur þessi bygging sætt mikilli gagnrýni úr röðum Alþýðubandalagsmanna og það var endurtekið af hv. 5. þm. Austurl. í kvöld. Af einhverjum ástæðum er eins og andstæðingar vestræns varnarsamstarfs óttist það bætta fyrirkomulag sem mun leiða af byggingu og starfrækslu þessarar nýju flugstöðvar. Því má svo við bæta að á kjörtímabilinu hefur verið unnið að því að veita fleiri verktakafyrirtækjum tækifæri til að taka að sér verkefni samkvæmt útboðum en áður hefur tíðkast. Þannig vinna sérstakir undirverktakar að framkvæmdum í Helguvík, við hina nýju flugstöð og við ratsjárstöðvarnar sem nú eru í smíðum. Áfram verður unnið að því að endurmeta fyrirkomulag verktakastarfseminnar. Með þessum hætti höfum við m.a. lagt okkar af mörkum til að efla sameiginlegar varnir Atlantshafsbandalagsins. Það er einmitt styrkur þess og eining þjóða á Vesturlöndum sem getur fært okkur nær afvopnun og friði. Við eigum ekki með ráðstöfunum okkar að gera neitt það sem raskað getur öryggi í okkar heimshluta. Þegar styrkur Vesturlanda var vanmetinn gengu viðsemjendur þess frá samningaborðinu í Genf, en sneru aftur þegar þeim var ljós samheldni og eining Atlantshafsbandalagsins. Á nýafstöðnum leiðtogafundi risaveldanna í Reykjavík náðist árangur sem tvímælalaust verður byggt á í afvopnunarviðræðum þeim sem fram fara á milli þessara ríkja á næstunni og leiðir vonandi til jákvæðrar niðurstöðu í afvopnunarmálunum. Ég vil nota þetta tækifæri og taka undir orð hæstv. forsrh. og þakka þeim fjölmörgu sem lögðu því lið að þessi fundur gæti tekist hér á Íslandi. Ég ítreka að það er sameiginlegur styrkur ríkja Atlantshafsbandalagsins sem getur knúið til samninga um raunhæfa afvopnun og það veltur á okkur Íslendingum að gæta þess að samstaða þessara þjóða rofni ekki. Sú skylda hvílir því á okkur Íslendingum í þeim umræðum sem fram hafa farið á vettvangi Norðurlandaráðs um svokölluð kjarnavopnalaus svæði að hvika hvergi frá þeirri stefnu í þeim málum sem mörkuð hefur verið af Alþingi og ríkisstjórn. Í þeirri umræðu hefur gætt afar mikils óraunsæis en réttmæt krafa Íslendinga er að tómt mál sé að tala um kjarnavopnalaust svæði nema það nái einnig til hafsvæða umhverfis Norðurlönd, svo og til þeirra svæða í nágrenni Norðurlanda þar sem vitað er að kjarnavopn eru til staðar. Þá verður slíkt svæði að vera liður í víðtækari samningum um afvopnun. Það væri pólitískur barnaskapur að líta fram hjá þeirri staðreynd að í nágrenni Norðurlanda, á Kólaskaga, er ein stærsta birgðastöð kjarnavopna sem vitað er um. Norðurlöndum sem og öðrum þjóðum Vesturlanda stafar ógn af þessu vopnabúri. Slysið í Chernobylverinu og sá atburður er kjarnakafbátur sökk suður í Atlantshafi sýnir haldleysi þess að binda yfirlýsingu um kjarnavopnalaust svæði við svæði þar sem slík vopn eru ekki fyrir hendi og líta fram hjá þeim svæðum þar sem kjarnavopnin er að finna. En gæsla íslenskra hagsmuna fer fram með öðrum hætti. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um utanríkismál hefur með markvissum hætti verið unnið að því að tryggja rétt Íslendinga til hafsbotnsins suðaustur af landinu á svokölluðu Hatton-Rockall-svæði. Hér er í rauninni um að ræða framhald baráttunnar fyrir yfirráðum hafsins og landgrunnsins umhverfis landið sem staðið hefur marga undangengna áratugi og útfærsla íslensku fiskveiðilögsögunnar verið liður í. Auk frumkvæðis Íslendinga í eigin öryggis- og varnarmálum hafa stór skref verið stigin á þessu kjörtímabili á sviði utanríkisviðskipta. Samvinna allra þeirra sem standa að útflutningi og þeirra er veita fyrirgreiðslu við útflytjendur hefur verið stóraukin með stofnun hins nýja Útflutningsráðs Íslands. Miklar vonir eru bundnar við starfsemi ráðsins. Um leið verður hafist handa um eflingu sendiráða þar sem staðsettir verði sérstakir viðskiptafulltrúar eftir því sem þurfa þykir. Þetta starf er þegar hafið. Hinn 10. desember n.k. verður opnuð ný skrifstofa í Brussel fyrir sendiráðið í Belgíu og Luxemburg. Verður starfsemi þeirrar skrifstofu einnig og ekki síður fólgin í því að fylgjast með málefnum Evrópubandalagsins og gæta hagsmuna Íslendinga gagnvart því. Þá er unnið að könnun utanríkis- og viðskiptaþjónustu okkar Íslendinga í Asíu þar sem sérstaklega verði athugað hvort rétt sé og þá hvar að stofna sendiráð eða viðskiptaskrifstofur. Ég hef hér að framan vikið að fáeinum mikilvægum málaflokkum í utanríkisstefnu Íslendinga. Þessi mál eru ekki eins óskyld og menn gætu ætlað í fyrstu þar sem öruggar varnir Vesturlanda eru sá rammi sem umlykur frjáls og hindrunarlaus viðskipti milli þjóða. Herra forseti. Utanríkisstefna Íslendinga hefur tryggt þeim fullt frelsi og sjálfsákvörðunarrétt í landinu og þeir hafa notið góðs af hinu margbrotna samstarfi vestrænna þjóða. Við mörkun þessarar stefnu hefur Sjálfstfl. gegnt lykilhlutverki og verkefni okkar er að ávaxta þennan arf með skynsamlegum og ábyrgum hætti. Það gerum við, góðir Íslendingar, með því að efla Sjálfstfl. til áframhaldandi forustu í íslensku þjóðfélagi. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hvað boðaði stefnuræða forsrh.? Meira kerfisdekur, meiri miðstýringu, meira valdboð í stað valddreifingar. Sjálfstfl. og Framsfl. hafna t.d. í stefnuræðunni niðurstöðu byggðanefndar um meiri valddreifingu og aukið lýðræði en boða þess í stað áætlunarbúskap. Sjálfstfl. og Framsfl. hafna því að gera upp Útvegsbankann en boða þess í stað einn eða tvo risastóra ríkisbanka sem eiga áfram að vera leikföng stjórnvalda. Stjórnarflokkarnir hafna frjálsri verðmyndun landbúnaðarafurða sem leið til verðlækkunar. Í stað þess vilja þeir stækka milliliðakerfið og koma allri landbúnaðarframleiðslunni undir þá ofstjórn sem nú ríkir. Stjórnarflokkarnir hafna frjálsu fiskverði sem raunhæfri lausn á vanda sjávarútvegs en boða áframhaldandi kvóta og aukin ríkisafskipti af rekstri fiskvinnslufyrirtækja. Stjórnarflokkarnir hafna frjálsri gjaldeyrisverslun sem raunhæfri leið til að styrkja rekstur og bæta kjör launafólks en boða aukin afskipti Seðlabanka og bankaráða af gengis- og vaxtamálum. Stjórnarflokkarnir hafna byltingu skattkerfis en boða þess í stað sama óréttláta skattkerfið og aukna skattheimtu. Stjórnarflokkarnir hafna frjálsum samningum á vinnumarkaði en boða þess í stað áframhaldandi ríkisskömmtun heimilistekna, eins og það er nú kallað. Stjórnarliðið, Sjálfstfl. og Framsfl., hafnar í raun því blandaða hagkerfi sem hér er sagt vera en boðar þess í stað áætlunarbúskap og miðstýringu að rússneskri fyrirmynd. Ef sumum finnst ég taka of djúpt í árinni ættu þeir að spyrja sig hvers vegna þeir hafa ekki getað fengið annað en gamla togaraýsu að borða í sumar. Jú, það er vegna þess að fiskkaupmenn gátu ekki greitt það verð fyrir nýja ýsu sem þeir vildu því stjórnvöld ráða verðlagningunni á innanlandsmarkaði. En ýsan er með í framfærsluvísitölunni og það skiptir stjórnvöld þá mjög litlu hvort fólk át úldna ýsu eða enga, aðalatriðið var að framfærslutölurnar sýndu rétta mynd. Ísland er eina landið hérna megin járntjalds sem stjórnar lífi einstaklingsins jafnmikið og raun ber vitni. Það er alrangt að halda því fram t.d. að okkur stafi hætta af frjálshyggjunni. Frjálshyggja Friedmans og Hayeks á sér örfáa hættulausa áhangendur í einangruðum sértrúarsöfnuði langt inni í Sjálfstfl. Nei, stærsta hættan er fulltrúar miðstýringarinnar og milliliðanna í Sjálfstæðis- og Framsóknarflokki. Hvers vegna hafna stjórnarflokkarnir þeirri niður stöðu byggðanefnda þingflokkanna að veruleg breyting á stjórnkerfinu sé óhjákvæmileg ef ná á aukinni valddreifingu og virkara lýðræði, og að til þess að auka völd og áhrif landsmanna allra, óháð búsetu þeirra, þurfi að koma til þriðja stjórnsýslustigið sem taki við sem flestum tekjustofnum og verkefnum ríkisins? Hvers vegna hafna stjórnarflokkarnir því að færa völd og ábyrgð til fólksins sem byggir þetta land? Hvers vegna vilja þeir halda í miðstýringuna sem drepur frumkvæði og fjölbreytileika? Vita þeir meira um málefni byggðarlaga en heimafólkið sjálft? Miðstýringin hefur gert sveitarfélögin algjörlega háð duttlungum ríkisvaldsins og miðstýringin veldur því að ríkisvaldið kafnar í lausn smáverkefna í stað þess að móta heildarstefnu. Vandamál sem ríkisvaldið hefur sjálft búið til eru leyst með nýjum vandamálum. Í miðstýringunni eru ákvarðanir teknar af embættismönnum sem eru svo fjarlægir kjósendum að þeir geta ekki dregið þá til ábyrgðar. Miðstýringin er fjarlæg verkefnum og einkennist af þungu skrifræði, þar er bannað að gera hluti einfalda sem hægt er að gera flókna. Sameining sveitarfélaganna hefur ekki tekist og mun ekki takast, ekki einu sinni með valdboði. Samstarf sveitarfélaganna er ófullnægjandi af því að það er ólýðræðislegt. Þess vegna eru lýðræðislega kjörnar héraðsstjórnir eina leiðin til að færa völd frá ríki til fólks og það er þessi valdamissir sem fulltrúar kerfisdekursins í Framsfl., eða flokkunum báðum, berjast gegn. Hvers vegna vilja stjórnarflokkarnir ekki breyta skattkerfinu? Þeir tala nú um tekjuskattslækkun sem er í raun hækkun um 10%. Þeir ætla að leggja á nýjan skatt, orkuskatt, ca. 80-100 kr. á hverja tankfyllingu svo að við njótum nú örugglega ekki þeirrar litlu hagsbótar sem olíuverðslækkunin var. Skattkerfi okkar er ónýtt - það hefur verið sagt áður í kvöld - það hvetur til eyðslu og skattsvika og í versta falli til hreinnar sóunar fjármuna. Þannig er það verðbólguhvetjandi. Hverju þarf að breyta, hvert á að vera aðalmarkmiðið? Skattheimta er tekjuöflun í sameiginlegan sjóð sem á að nota til að bæta og jafna lífskjör. Skattheimtan skilar ekki þessu hlutverki sínu. Þess vegna verður að breyta henni. Einföldun á skattheimtu auðveldar fólki skilning á réttmætu hlutverki hennar og skattalög eiga að stuðla að háum launum og örva skynsamlega fjárfestingu. Hvernig einföldum við skattakerfið? Með því að leggja eitt gjald á í stað fimmtán. Þetta eina gjald inniheldur öll áunnin réttindi til lífeyris eða þjónustu, sjúkra- og orlofs- eða atvinnuleysissjóða. Skattleysismörk yrðu hækkuð yfir mörk framfærslukostnaðar og allar tilfærslur til einstaklinga kæmu frá almannatryggingum og það væri hlutverk þeirra en ekki skattstofunnar að jafna aðstöðu fólks. Hvernig stuðlar skattkerfi að hækkun launa? Núverandi skattalög skapa mikinn fjölda launaflokka og þar af leiðandi mikinn launamun. Ein álagsprósenta mundi gjörbreyta þessu. Launaþrep yrðu færri. Launamunur yrði minni. Verðlag útseldrar þjónustu lækkaði og sú gjá sem hefur myndast milli há- og láglaunafólks minnkaði. Einföldun skattheimtunnar er líka forsenda þess að hægt verði að koma á staðgreiðslukerfi skatta. Söluskattskerfi verður líka að breyta. Hvort sem það er gert með virðisaukaskatti eða með gjörbreytingu á núverandi skattkerfi er aðalatriðið að allir séu jafnir fyrir lögum og skili því sem þeim ber. Það er rétt að verðbólgan hefur lækkað en henni er enn haldið í skefjum með of lágum launum. Verðbólgan kraumar enn undir því að henni hefur aðeins verið breytt í annað form, þ.e. fjárlagahalla sem kostaður er með skuldum í Seðlabanka. Það pólitíska arðrán sem stundað hefur verið hér undanfarna áratugi er hinn raunverulegi verðbólguvaldur og því verður ekki breytt nema með breyttu stjórnkerfi, frá miðstýringu til lýðræðis. Sá "sósíalismi andskotans", þ.e. ríkisafskipti og miðstýring, sem núverandi stjórnarflokkar berjast fyrir er lausn á 50 ára gömlum vandamálum byggð á 100 ára gömlum misskilningi og hann verður því að uppræta. Takmark jafnaðarstefnunnar var og er frjáls og sjálfstæður einstaklingur sem ræður lífi sínu og örlögum. Reynslan af stórtækum ríkisafskiptum, bæði austan tjalds og vestan, leiðir til hins gagnstæða. Dreifum þess vegna valdi, fáum einstaklingum og smáum einingum stjórn á lífi sínu með virku lýðræði og frelsum öll mannleg samskipti þannig úr fjötrum þeirra dekursdrengja kerfisins sem nú ráða ferðinni.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þá hefur forsætisráðherra enn á ný flutt þingi og þjóð stefnuræðu sína og eins og svo oft áður höfum við hlýtt á boðskap talnameistaranna um ástand og horfur í þjóðarbúskapnum og hinar ýmsu efnahagsstærðir, listilega útreiknaðar eftir lögmálum reiknistokksins. Og eins og áður verður ekki betur séð en að það hafi gleymst í öllum útreikningunum að efnahagsstærðir, hverju nafni sem þær nefnast, byggja á fólki, á mannlegum stærðum, og að efnahagsstefna sem ekki tekur tillit til þeirrar staðreyndar getur aldrei orðið réttlát þótt hún geti skilað álitlegum tölum og litið vel út á blaði. Tillitsleysi við mannlegar stærðir þjóðarbúskaparins vefst ekki fyrir forsætisráðherra. Hann fer geyst í ræðu sinni, lofar árangur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og hrósar happi yfir að hafa haldið "niðurrifsöflunum utangarðs" eins og hann orðar það svo fagurlega. Hann talar eins og engum nema honum og ríkisstjórninni hafi dottið í hug að ná þyrfti verðbólgunni niður. Hann gleymir því að oftast eru fleiri en ein leið að sama marki og að sú leið sem hann og ríkisstjórn hans fóru er ekki sú eina sem skilað gat árangri. Í stjórnarmyndunarviðræðum fyrir rúmum þremur árum lögðu Kvennalistakonur fram ítarlegar tillögur um hvernig ná mætti niður þeirri óðaverðbólgu sem þá geisaði. Þessar tillögur héldu hlífiskildi yfir þeim sem minnst bera úr býtum í þjóðfélaginu. Þær gerðu ráð fyrir að þeir sem vel væru stæðir og hefðu breið og sterk bök bæru byrðarnar af niðurtalningu verðbólgunnar. Og þær gerðu ráð fyrir að ríkið legði sitt af mörkum með því að láta af rándýrum og óarðbærum fjárfestingum, svo sem í orkuverum sem enginn hefur not fyrir. Samkvæmt útreikningum talnameistaranna hefði þessi leið skilað sama árangri og sú leið sem ríkisstjórnin kaus að fara. Forsætisráðherra skyldi því ganga varlega um dyr þegar hann hrósar sigri yfir verðbólgunni. Sá sigur var dýru verði keyptur fyrir launafólk þessa lands og það að nauðsynjalausu. Og í miðju góðærinu er ástandið enn þannig að fjöldi fólks býr við laun sem ekki er hægt að lifa af. Á meðan framfærslukostnaður einstaklings er um 30 þús. kr. á mánuði eru 35 þúsund manns hér á landi sem bera minna en það úr býtum fyrir fulla dagvinnu og geta því ekki lifað af afrakstri hennar. Í þeim hópi eru konur fjölmennar. Ómæld vinna, sem óhjákvæmilega bitnar á heilsufari og fjölskyldum fólks, er enn eina leið fjölmargra til að láta enda ná saman, þ.e. þeirra sem ekki kikna undan byrðinni og leita á náðir opinberra stofnana með afkomu sína. Slíkt ástand er ekki með nokkru móti verjandi í íslensku velferðarþjóðfélagi og því hefur Kvennalistinn á ný lagt fram á Alþingi frv. til laga um að óheimilt sé að greiða lægri laun hér á landi fyrir fulla dagvinnu en sem nemur 30 þús. kr. á mánuði. Samkvæmt lauslegri áætlun Þjóðhagsstofnunar gæti þetta frumvarp haft í för með sér allt að fjórðungshækkun á dagvinnulaunum þess 35 þúsund manna hóps sem lægst hefur launin hér á landi en hins vegar ekki nema 3-5% hækkun á heildarlaunakostnaði atvinnurekstrar í landinu miðað við heilt ár. Það er því ljóst að einhliða hækkun lægstu launa er hvorki dýr né líkleg til að hleypa verðbólgunni á skrið á nýjan leik. Og nú skora ég á forsætisráðherra, sem í stefnuræðu sinni nú - rétt eins og í stefnuræðu sinni í fyrra - viðurkennir að lagfæra þurfi kjör þeirra sem lakast eru settir - nú skora ég á hann að beita afli sínu til að fá þetta frv. samþykkt á Alþingi. Þá, en ekki fyrr, er hægt að benda á að hinar mannlegu stærðir efnahagsmálanna eigi sér verðugan stað í þeirri efnahagsstefnu sem rekin er hér á landi. En það er fleira sem vantar í stefnuræðu forsætisráðherra en hinn mannlega þátt efnahagsmálanna. Á málefni kvenna og barna er þar ekki minnst einu orði. Nú eru liðin tæp fjögur ár síðan Kvennalistinn leit dagsins ljós og enn spyrja menn: Hvers vegna Kvennalisti? Og það finnst Kvennalistakonum reyndar ágætt vegna þess að stjórnmálahreyfingar eiga aldrei að vera til sjálfra sín vegna. Þær verða sífellt að líta í eigin barm, á þjóðfélagið sem þær eru hluti af og meta það í sífellu upp á nýtt hvort þær eigi rétt á sér, hvort þær hafi hlutverki að gegna. Aðeins með því móti geta þær verið lifandi aflgjafi betra mannlífs í landinu, en til þess eru stjórnmálahreyfingar og ekki til neins annars. Kvennalistakonur hafa að undanförnu horft í kringum sig og spurt sjálfar sig þessara spurninga: Höfum við hlutverki að gegna? Er okkar þörf? Og minnugar þess sem rak okkur af stað í upphafi, lítandi yfir það sem hefur gerst í málefnum lands og þjóðar í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, höfum við svarað þessum spurningum, og svarið er já. Og það eru ekki aðeins við sjálfar sem svörum á þennan veg, heldur sýna skoðanakannanir að kjósendur eru sama sinnis. Og hvað er það sem rak okkur af stað og rekur okkur nú áfram? Jú, við lítum í kringum okkur í þjóðfélaginu, þjóðfélagi sem býr við þá ríkisstjórnarstefnu sem hér hefur verið kynnt, og alls staðar sjáum við konur og störf þeirra vanmetin. Við sjáum konur bera mögru bitana heim af hlöðnu borði góðærisins, við sjáum þær vinna myrkranna á milli fullar af samviskubiti yfir að geta ekki sinnt börnum sínum og heimili. Við sjáum störf þeirra vanmetin úti á vinnumarkaðnum. Heimilisstörfin, sem þær hafa sinnt svo lengi sem nokkur man, eru ekki einu sinni til í efnahagsreikningi þjóðarbúsins. Við sjáum skoðanir þeirra lítils metnar, við sjáum að þær njóta ekki sömu virðingar og karlar, ekki sömu réttinda og þeir á borði, þótt svo eigi að heita í orði. Og við lítum lengra og við sjáum þjóðfélag sem ekki gerir ráð fyrir börnum, sem tímir ekki að eyða nema litlum hluta af arði sínum til uppeldis og umönnunar barna. Við sjáum bruðlið og spillinguna sem viðgengst í skjóli þeirra sem valdið hafa, við sjáum misvitrar ákvarðanir teknar um ráðstöfun almannafjár, við sjáum að víðast situr gróðahyggjan við stjórnvölinn og er harður húsbóndi. Og í eldhúsinu er misjafnt skammtað - feitu bitarnir lenda allir á sömu diskunum. Þannig er umhorfs í íslensku þjóðfélagi nú þegar forsætisráðherra flytur þjóð sinni stefnuræðu sína undir lok kjörtímabils síns. Og við lítum enn lengra, á heiminn í kringum okkur, og við sjáum stórfellda iðnaðarmengun sem ógnar náttúrunni og lífríki hennar. Við sjáum vígvélarnar gráar fyrir járnum, sprengjurnar sem geta gjöreytt öllu lífi á jarðarkringlunni mörgum sinnum, við sjáum stríð, pestir og hungur sem herjar á mannfólkið. Og við sjáum tvo leiðtoga tala saman í Reykjavík, með fjöregg heimsins í höndunum, án þess að komast að samkomulagi. Aðgerðarlausar getum við ekki setið hjá. Þessu verðum við að breyta og við vitum að það gerir það enginn fyrir okkur ef við gerum það ekki sjálfar. Þetta rekur okkur konur áfram. Við vitum það líka að vegna þess að við erum konur höfum við ákveðna sýn á heiminn, sýn sem sprottin er úr veruleika okkar sem kvenna og sem mótar alla afstöðu okkar til manna og málefna. Við vitum að nú ríður á að hin kvenlega sýn á lífið, hið kvenlega verðmætamat, láti til sín taka sem stefnumótandi afl í þjóðfélaginu og sjái til þess að jafnt sé skammtað í eldhúsinu og að allir heimilismenn, konur, karlar og börn, njóti sama réttar, sömu virðingar og sama atlætis. Og við vitum að fyrir þessa kvennasýn er ekkert rúm í þeim stjórnmálaflokkum sem stjórnað er af körlum. Þar er ekki unnið eftir þeim lýðræðis- og valddreifingaraðferðum sem okkur finnst öllu skipta ef stjórnmálahreyfing á ekki að vera hreyfing fárra útvaldra og þar eru okkar hugmyndir, okkar verðmætamat og okkar lífssýn ekki sett á oddinn. Þess vegna mun Kvennalistinn áfram verða til. Nú ríður á að konur láti til sín taka hvarvetna í þjóðfélaginu og snúi vörn í sókn. Við höfum nýlega fundið það áþreifanlega hér á Alþingi hvernig er að vera fáliðaðar innan um stóra karlaflokka. Það fundum við þegar Sjálfstfl., í krafti aðfengins liðsauka, úthýsti okkur úr nokkrum fastanefndum þingsins sem við höfum fram til þessa starfað í. Þar ræður lögmál hins sterka og það ræður hvert sem litið er í þjóðfélaginu. Það hefur þrifist og dafnað í skjóli þessarar ríkisstjórnar, í skjóli þeirrar stefnu sem ekkí man að í landinu búa ekki aðeins karlar á besta aldri, heldur einnig konur og börn, gamlir og ungir, og að menn eru ekki jafnt settir í baráttunni fyrir rétti sínum og gæðum lífsins. Á næstu misserum mun ráðast hvort þetta afl hins sterka mun áfram vera ráðandi í stjórn landsins. Í þeim efnum liggur valdið hjá ykkur, áheyrendur góðir. Ég þakka þeim sem hlýddu. 1