Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Í 8. gr. þessa frv. segir svo, með leyfi forseta: „Sóknarmenn eiga rétt á kirkjulegri þjónustu í sókn sinni og þátttöku í almennu safnaðarstarfi.“ Þessi ákvæði eiga að sjálfsögðu fyllsta rétt á sér. En síðan er hnykkt á í næstu grein á eftir, 9. gr., með svofelldum orðum: „Sóknarmenn eiga rétt á guðsþjónustum í sóknum sínum er skal að jafnaði miða við eftirfarandi tilhögun:“ Síðan koma ákvæði um hversu oft skuli haldnar guðsþjónustur miðað við það hversu margir sóknarmenn eru. Í A.-lið er t. d. kveðið á um það að ef sóknarmenn eru 600 hið fæsta skal almenn guðsþjónusta haldin hvern helgan dag. Þetta þýðir það að á fámennum stöðum, þar sem eru kannske 600 til 1000 íbúar og aðeins ein kirkja er, þá ber t. d. um næstu helgi að halda tvær guðsþjónustur, í fyrsta lagi á hvítasunnudag og í öðru lagi á annan í hvítasunnu, og það verða býsna margar messur sem skylt er lögum samkvæmt eftir þessu ákvæði að halda á slíkum stöðum um jól, svo annað dæmi sé nefnt. Ég hygg að þótt sóknarmenn séu allra góðra gjalda verðir megi keyra nokkuð úr hófi lagasetningu um atriði af þessu tagi og að hér sé engum gagn gert. Ég hef ekki trú á því að ræður presta úr stóli fari batnandi eftir því sem þeim fjölgar og það kannske með aðeins dags millibili. Ég held að áhrif þeirra verði ekki í réttu hlutfalli við tíðnina og að ræður þeirra muni hafa djúptækari áhrif ef tíðni á messum sé í hófi. Orð má ofnota. Það þekkja alþm. betur en margir aðrir. Með þetta í huga legg ég til að 9. gr. sé felld niður. Ef kirkjan óskar eftir því að leggja á herðar prestum sínum kvöð af því tagi sem hér um ræðir gerir hún um það samþykkt og felur embættismönnum sínum og yfirmönnum að framkvæma hana. En að setja það í lög hversu oft skuli messað í hverjum söfnuði tel ég fráleitt með öllu.



Virðulegi forseti. Ég gat ekki á mér setið að koma upp í ræðustól og taka undir þessa gagnmerku brtt. hv. þm. Ragnars Arnalds. Eins og hv. þm. er kunnugt er kristnihald ekki annars staðar betra en undir Jökli. Það hefur svo verið í áranna röð. Sandarar og Ólsarar eru með sameiginlegan prest. Í þessum byggðum báðum eru íbúar yfir 600. Við höfum móttekið kristniboðskap og þjónustu hjá okkar presti án þess að það væru nokkrar sérstakar reglur þar um og veit ég ekki annað en að þessi mál hafi öll gengið mjög vel fyrir sig. En nú blasir það við, ef þetta frv. sem hér liggur fyrir verður samþykkt, að sá ágæti prestur, sem hefur látið nægja að messa yfir Söndurum annan sunnudaginn og yfir Ólsurum hinn, getur ekki látið það duga því að nú skal hann prédika yfir Söndurum hvern helgan dag og yfir Ólsurum líka. Það er nokkuð sem hann þarf að gera. Kristnihaldið undir Jökli hefur verið gott hingað til, en ef það á að fara að bæta við allri þessari mælgi prestanna til viðbótar held ég að dæmið hljóti að snúast við vegna þess að ég held að málflutningurinn og ágæti boðunarinnar fari ekki endilega eftir fjölda ræðanna sem fluttar verða.



Hæstvirtur forseti. Það er náttúrlega mjög alvarlegur hlutur ef kristnihaldi undir Jökli hrakar frá því sem verið hefur ef þetta frv. verður samþykkt óbreytt, en ég er ekki viss um að það sé svo mikil hætta hér á ferðum sem hv. 4. þm. Vesturl. og hv. 3. þm. Norðurl. v. vilja vera að láta. Það kemur fram í þeirra máli að þeim þykir ekki gætt réttar sóknarmanna, að sóknarmönnum geti verið ofþyngt um messuhald. En nú kemur greinilega fram að þetta ákvæði er sett vegna sóknarmanna til þess að fá þeim aukinn rétt. Þar segir að sóknarmenn eigi rétt á guðsþjónustu, en það segir ekki að prestur skuli halda guðsþjónustu svo sem þarna segir. Þetta er réttur til handa sóknarmönnum:  Nú segir í athugasemdum með þessu frv. um 9. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Grein þessi er í samræmi við ályktun kirkjuþings 1978, en vissulega getur orkað tvímælis hvar mörkin verða sett. Mælt er fyrir um að héraðsprófastur endurskoði þjónusturétt í hverri einstakri sókn eigi sjaldnar en á fimm ára fresti að fengnum tillögum sóknarnefnda, og skal þá athuga breytingar á fjölda sóknarmanna.“ Hér lýkur tilvitnun. Og þó. Það er ein setning eftir sem er þess eðlis að það er rétt að fara yfir hana, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Tekið skal fram að hér er kveðið á um lágmarksrétt sóknarmanna á guðsþjónustum, en sóknarpresti er að sjálfsögðu heimilt að messa oftar en ákvæði þessi segja til um.“ 
             Þá versnar í því, segir hv. 3. þm. Norðurl. v. En ég ætla að frá hans sjónarmiði í þessu máli vænkist hagur frv. Ef prestum er heimilt að messa oftar en kveðið er á í þessari frvgr., þá verður að gagnálykta frá því að þeim sé líka heimilt að messa sjaldnar. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vill ekki viðurkenna þessa lögskýringarreglu. Ég viðurkenni það að ég ætla ekki að halda fast við hana. En það kom upp í huga minn að ekki væri óeðlilegt að það mætti gagnálykta. En það þarf ekki að byggja á þessari málsgr. um það að koma í veg fyrir að sóknarmönnum verði ofþyngt um messugerð vegna þess að hér er einungis um að ræða rétt þeirra sem ég treysti til þess að fara svo með að enginn skaði hljótist af. Hv. 3. þm. Norðurl. v. spurði: Hver bað um þetta? Í því sem sagt er um 9. gr. frv. og ég hafði yfir hér áðan er tekið fram að þetta er lagt til skv. ályktun kirkjuþings frá 1978. Kirkjuþing er vettvangur til þess að ræða kirkjunnar mál. Og það hvarflar ekki að mér að þeir sem eru valdir til kirkjuþings ræði þetta og geri svo ákveðnar tillögur um þetta nema að gefnu tilefni, þ. e. vegna óska eða skoðana eða álits sem fram hefur komið hjá sóknarmönnum um þessi efni. Með tilliti til þessa þykir mér ekki ástæða til þess að fella greinina niður. Með henni verður ekki ofþyngt kristninni í landinu. Auk þess er gert ráð fyrir, svo sem kom fram í þeirri tilvitnun sem ég las upp áðan, því sem segir um 9. gr., að endurskoða þetta ákvæði innan ekki langs tíma.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að lýsa stuðningi mínum við þá till. sem hér er fram komin. Þetta hefur verið gamansöm umr. Þó að fjallað sé um málefni kirkjunnar er ekkert ljótt við það að menn brosi. Þvert á móti. Menn eiga vel að geta haft sæmilegt skopskyn þó þeir séu kristnir, og fer vel á því raunar. En þessi grein er mjög sérkennileg, vil ég segja. Það er kannske ekki það versta við hana að sóknarmenn sem eru 600 skuli eiga rétt á guðsþjónustu hvern helgan dag. Prestarnir mundu sjálfsagt leggja þetta á sig. Það sem mér finnst einna verst er að mönnum skuli vera mismunað svo, að þeir sem eru í litlum sóknum, með hundrað sóknarmönnum, skuli ekki fá almenna guðsþjónustu nema áttunda hvern helgan dag. Við erum að leggja á það áherslu t. d. að börn í dreifbýli eigi kost á sömu menntun og í fjölbýlinu og viljum jöfnuð í okkar þjóðfélagi sem mestan. Ég veit ekki til þess að það sé annað að þeir sem eru í litlum sóknum séu mikið kristnari en aðrir þannig að þeim nægi þjónusta áttunda hvern sunnudag, en við þurfum að fá svona guðsþjónustu á hverjum helgum degi. En þetta er nú kannske ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að kirkjan er að afsala sér þeim rétti sem hún á að hafa. Þetta ákvæði, ef það þarf að vera til leiðbeiningar prestum, á auðvitað að vera í biskupsbréfi eða einhverjum tilmælum eða ákvörðun kirkjuþings sjálfs. Það er mjög illa farið að leitað skuli vera til Alþingis um alla setningu reglna fyrir kirkjuna, kirkjan verður þar með ósjálfstæðari, og svona fyrirmæli til presta eiga ekkert erindi inn á Alþingi Íslendinga. Raunar er þessi löggjöf í mörgum fleiri atriðum með þessu markinu brennd. Ég held að það sé óheillavænleg þróun að kirkjan marki sér ekki sínar starfsreglur sjálf, það sé ætíð leitað til pólitíska valdsins í því efni. Ég greiði atkvæði með þessari breytingu til að undirstrika þessa skoðun mína, en ekki sérstaklega vegna þess að greinin er grín og athugasemdin við hana líka, en kannske skemmtilegt grín, og ég legg til að það verði nafnakall um þessa till.



Virðulegi forseti. Það vill oft verða svo um mál sem ekki láta mikið yfir sér að um þau verða talsverðar umræður hér í hv. Ed. og menn skella jafnvel á skeið um þau málefni sem mönnum dettur ekki í hug að verði tilefni mikilla umræðna. Þetta mál sá ég fyrst í samstarfsnefnd Alþingis og þjóðkirkjunnar þar sem það var kynnt af þeim kirkjunnar mönnum. Þetta mál er í heild sinni eitt stórt spurningarmerki, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð kom réttilega inn á áðan, hversu nákvæmlega er hér tiltekið í öllum lagatexta um starfshætti og verkefni sóknarnefnda, safnaðarfulltrúa og fleira því um líkt, um héraðsfundi og héraðsnefndir og hversu allt þetta er mjög njörvað niður í lagatexta. Ég gerði athugasemdir við þetta á sínum tíma í þessari nefnd, alveg sérstaklega þó varðandi 9. gr. Ég varð var við það í þessari nefnd - ég vona að ég brjóti engan trúnað með að segja frá því - að mér þótti sem kirkjunnar menn allir þar væru ekki allt of sannfærðir um hversu þessu skyldi hagað í 9. gr. Þarna væri sem sagt álitamál í fyrsta lagi hvort lögfesta ætti á annað borð þennan lágmarksrétt, þessa „mismunun á þörf“ manna, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð kom réttilega inn á, til þess að fá að njóta guðsþjónustu og nema góða og kristna siði af presti sínum, hvort það væri ekki gagnályktað einmitt um þetta, ekki að þetta yrði of mikið þar sem sóknarmenn væru 600 eða fleiri, heldur spurning um hvort réttur hinna væri ekki allt of lítill sem væru í fámennustu sóknunum. Ég held að það sé aðalatriði þessa máls hvort eigi að lögfesta ákvæði af þessu tagi eða ekki. Ég get ekki stutt það út af fyrir sig að það sé gert. Ég gerði athugasemd við þetta þegar á fyrsta stigi. Mismunun af þessu tagi, svo undarleg sem hún er, á ekki heima í þessum texta, hún á ekki heima í þessum lögum. Ég hefði miklu frekar viljað sjá 9. gr. eitthvað á þann veg að próföstum væri gert að skyldu að sinna því hlutverki að sjá til þess að sóknarmenn ættu lágmarksrétt á guðsþjónustu og endurskoða það eftir þörfum. Lagaákvæði af því tagi væri fullkomlega nóg í framhaldi af 8. gr. Kirkjunnar mönnum, yfirboðurum í hverju héraði, væri sem sagt skylt að kanna það og fara yfir það hvaða reglur þeir vildu um þetta setja og það væri nóg fyrir okkur að lögfesta það en ekki það hlálega ákvæði sem menn hafa fallist á þrátt fyrir að þeir segja í aths.: Vissulega getur orkað tvímælis hvar mörkin verða sett. Það er nefnilega ekki nóg með það að mörkin orki tvímælis, heldur orkar greinin öll tvímælis að mínum dómi. Ég vona að kirkjunnar menn fari óskemmdir með öllu út úr samskiptum sínum við Alþingi þó að við breytum þessari grein á þann veg sem hv. þm. Ragnar Arnalds leggur til.



Virðulegi forseti. Í framsögu fyrir nál. gat ég um það að ég hefði vissar efasemdir varðandi mörg atriði þessa frv. og teldi að kirkjan sjálf, kirkjuþing, ætti að hafa langtum meira um innri málefni sín að segja en kemur fram í þessu frv. Ég get í sjálfu sér fallist á þau meginrök sem eru fyrir því hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. að óþarft sé og rangt að hafa slík ákvæði í þessum lögum og eins og ég benti á í minni framsöguræðu, þegar ég gerði grein fyrir meðferð málsins í nefnd, væri þetta einmitt atriði sem ætti að vera í höndum kirkjunnar sjálfrar og kirkjuþings. Hins vegar er það svo að úr því að kirkjuþing hefur ákveðið að afsala sér þessum völdum í hendur Alþingis held ég að það sé ekki okkar hv. þm. að ganga gegn því og ef kirkjan telur sér styrk að því að hafa slík ákvæði beinlínis í lögum situr það síst á okkur að neita henni um það að taka á okkur þá ábyrgð sem felst í því að samþykkja slík lög. Hins vegar hefði ég haldið að út frá sjónarmiði kirkjuþings ætti þetta og reyndar fjölmörg önnur atriði sem t. d. hv. 2. þm. Austurl. tók fram að vera í höndum kirkjunnar og mörg atriði varðandi sóknarnefndir, héraðsfundi og annað slíkt séu reglugerðarákvæði kirkjunnar sjálfrar en ekki innan verksviðs Alþingis. En þar sem kirkjuþing hefur farið fram á þetta sé ég ekki ástæðu til að greiða atkv. með brtt. hv. 3. þm. Norðurl. v.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Hv. 9. þm. Reykv. hefur eiginlega tekið af mér ómakið. En ég kvaddi mér hljóðs þegar hv. 4. þm. Norðurl. v. talaði af því að ég var honum svo sammála um það sjónarmið sem hann lýsti, þ. e. að kirkjan eigi að hafa sem mest að gera með sín eigin mál. Ég held að það sé raunar löngu orðið tímabært að breyta ýmsu í skipan þessara mála út frá þessu sjónarmiði. Ég undirstrika það sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði um réttmæti þess að kirkjan færi sjálf með sín eigin mál. En ég kemst að þveröfugri niðurstöðu. Ég dreg þveröfuga ályktun af þessu sjónarmiði við það sem hv. þm. gerði. Einmitt vegna þess að kirkjan á að ráða sem mestu í eigin málum, þá tel ég ekki rétt og eiginlega alveg fráleitt að ganga fram hjá ákveðnum óskum kirkjunnar um sérstakt atriði sem þetta. Við eigum að undirstrika afstöðu hv. 4. þm. Norðurl. v. til kirkjunnar mála með því að fella brtt.



Herra forseti. Það virðist vera málgleði í kringum frv. sem hér liggur fyrir og kannske ekki að ástæðulausu. Ég vildi í fáum orðum lýsa þeirri skoðun minni að ég er sammála mönnum sem tala um að hin ýmsu innri mál kirkjunnar ættu að vera meira í reglugerðarformi sömdu af kirkjunnar mönnum sjálfum, þeir ættu sjálfir að fá að ráða þessu. En þeir óska hreinlega eftir því að hv. Alþingi taki af skarið og mér er nokkuð kunnugt um að þeir sækja það mál fast að fá héðan vissar starfsreglur. Þeir eru að biðja alþm. að setja sér starfsreglur og ég held að það sé erfitt fyrir okkur að skorast undan því. Það segir í aths. við frv., með leyfi forseta: „Frumvarp kirkjulaganefndar var að tilhlutan kirkjuráðs lagt fyrir kirkjuþing í nóvember 1982 til umfjöllunar. Kirkjuþing gerði smávægilegar breytingar á frv. og hafa þær verið felldar inn í frv. eins og það liggur nú fyrir.“ Það eru kirkjunnar menn sjálfir, starfandi prestar og aðrir sem mest koma nálægt þessum málum, sem óska eindregið eftir þessu við hv. Alþingi. Þess vegna vil ég ekki láta undir höfuð leggjast að veita þeim þetta. Þeir verða svo sjálfir að framkvæma þetta á þann veg sem þeim finnst best að því búnu. Þess vegna get ég ekki stutt það að fella út 9. gr. eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. gerir till. um.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Það er rétt að það hafa orðið allverulegar umr. um þetta mál. Það vill svo til að ég á sæti ásamt með tveimur öðrum hv. þm. hv. Ed. í samstarfsnefnd Alþingis og þjóðkirkjunnar. Þar hefur þessi mál borið á góma. Þó rekur mig ekki minni til að þessi atriði, sem hér eru til umfjöllunar, hafi mjög verið til umræðu, en borið á góma þó. Ég segi nú fyrir mitt leyti að mér finnst eðlilegt að lúta óskum kirkjunnar manna í þessu efni. Þó er skoðun mín sú og vil ég þá taka undir það sem hér hefur komið fram, að í mörgum atriðum mætti kirkjan vera sjálfstæðari í sínum gerðum. Ég sé þó ekkert því til fyrirstöðu að um þennan þátt, þ. e. um fjölda guðsþjónusta, sé einhver lágmarkslagarammi. Ég vil hins vegar benda á að til geta verið þau tilvik að það sé fullkominn réttur sóknarbarna að það verði ekki messað allt of oft í einstökum sóknum. Sem betur fer eru þó prestar landsins hinir bestu menn, a. m. k. þeir sem ég þekki til, og reyni ég ævinlega að fara til kirkju og geri það. Eins og hér hefur verið bent á er hér um mjög misjafnan rétt að ræða á grundvelli 9. gr. eftir atvikum, eftir því hversu sóknirnar eru fjölmennar. Á hitt ber jafnframt að lita að aðstaða getur verið mjög misjöfn á milli hinna einstöku sókna sem hafa svipaðan fjölda sóknarbarna. Enda þótt svo geti verið og svo sé í raun er það mín niðurstaða, og ekki síst með tilliti til óska kirkjunnar manna sjálfra, að búa þessi atriði í lágmarkslagaramma og vil ég fylgja því. Hér er getið um endurskoðun sem fram fari af hálfu prófasts. Auðvitað kemur prófasturinn mjög við sögu varðandi stjórn kirkjunnar málefna á hverju svæði. En það má vel vera, og ég geri fastlega ráð fyrir því, að tildrögin að þessari lagagrein séu e. t. v. ekki síst þau að prófastarnir sjálfir fyrst og fremst hafi að baki sér það sem eykur myndugleika þeirra í þessum efnum. Því miður vantar hér í Ed. einn hv. þm. sem ritaði undir nál. með fyrirvara, hv. þm. Eið Guðnason. Hér deila menn um visst atriði í þessu frv. Hv. þm. hefur ritað undir með fyrirvara. Ég held að eðlilegt væri að hv. þm. væri gefinn kostur á því að taka þátt í þessari „merkilegu“ umræðu.



Virðulegi forseti. Ég er þeirrar grundvallarskoðunar, eins og fleiri hv. þdm., að kirkjan eigi í sem ríkustum mæli að stjórna sjálf sínum málum og að óvænlegt sé að löggjafinn hlutist til um stjórn hennar með þeim hætti sem 9. gr. þessa frv. leggur til. Því styð ég þá brtt. sem hér er fram komin á þskj. 946, jafnvel þótt segja megi, eins og hv. 4. þm. Vestf. nefndi hér, að hún taki ekki tillit til þeirra óska kirkjunnar manna að sú tilhögun, sem greinin kveður á um, sé lögfest. Hins vegar get ég ekki séð að brtt. gangi í berhögg við vilja kirkjunnar manna hvað efni varðar því með því að samþykkja brtt. er það lagt í þeirra eigin hendur að framkvæma og setja reglur um tilhögun þessara mála eins og þeim þykir réttast og best henta hverju sinni.



Vegna orða hv. 5. þm. Vesturl. um að hv. 5. landsk. þm. hefði átt að fá tækifæri til að tjá sig um þessa brtt. er rétt að geta þess að hv. 5. landsk. þm. var hér á þingdeildarfundi þegar málið var tekið til 2. umr., en hins vegar ekki hv. 3. þm. Norðurl. v. sem einnig undirritaði nál. með fyrirvara svo að það er held ég ástæðulaust að fresta þessu máli af þeim ástæðum.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 13 frá 1979, um stjórn efnahagsmála o. fl. eins og það birtist á þskj. 926. Allt frá árinu 1976 hefur svonefnd lánsfjáráætlun verið samin að tilhlutan ríkisstj. og lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar. Lög nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o. fl., kveða á um efnisþætti fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar og ákvæði um framlagningarskyldu ríkisstj. Lánsfjárlög, sem Alþingi samþykkir á ári hverju, eru mikilvægur þáttur í ríkisbúskapnum og því þýðingarmikið að umfjöllun Alþingis og afgreiðsla á lánsfjárlögum séu samhliða afgreiðslu fjárlagafrv. hverju sinni. Hins vegar hefur það oft gerst þrátt fyrir það að lánsfjáráætlun og lánsfjárlög hafi verið lögð fyrir Alþingi áður en fjárlög hafi verið afgreidd að dregist hefur úr hömlu með að afgreiða lánsfjárlög. Afgreiðsla Alþingis á þessum tveimur veigamiklum lögum veldur oft erfiðleikum í framkvæmd ríkisfjármála í upphafi fjármálaárs. Tel ég nauðsynlegt að kveðið sé á um það í lögum að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hafi verið tryggð samtímis umr. og afgreiðslu fjárlagafrv. hverju sinni. Enn fremur er með frv. þessu lagt til að gerð sé sú breyting á framsetningu á lánsfjárlögum til ríkisaðila að heildarstaða þeirra mála sé skýrari. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1985 var í fyrsta sinn sett fram í athugasemdum við frv. heilleg mynd af umfangi ríkisfjármála hér á landi. Það hefur farið eftir þeim uppgjörsreglum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur þróað. Bæði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Sameinuðu þjóðirnar hafa leitast við að samræma skilgreiningu og framsetningu þjóðhagsreikninga, þ. m. t. ríkisfjármál, í hinum ýmsu aðildarríkjum sínum. Þetta frv., sem ég mæli hér fyrir, tekur til breytinga á III. og IV. kafla laga nr. 13/1979, en þeir kaflar fjalla um ríkisfjármál og fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir. Að því hefur verið fundið og það með réttu að fjárlög hverju sinni sýni ekki nægilega heilsteypta mynd af umfangi ríkisfjármála. Sambandið milli fjárlaga, fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga er því flókið og jafnvel óskýrt og mörgum hefur reynst erfitt að tileinka sér þá heildarsýn yfir þessi mál sem er forsenda skipulegrar umfjöllunar. Tilgangurinn með þessu frv. og enn fremur frv. um breytingu á lögum nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, er fyrst og fremst sá að móta heillega mynd af umfangi ríkisfjármálanna þar sem lánsfjármál ríkissjóðs og annarra aðila fá fyllri og nánari umfjöllun en hingað til hefur átt sér stað. Þannig gerir frv. ráð fyrir að framvegis verði yfirlit um lánsfjáröflun og lánsfjárráðstöfun ríkissjóðs að finna á einum stað, þ. e. í 1. gr. fjárlaga. Ætti það að auðvelda öllum þeim sem fjalla um ríkisfjármál og um þau vilja fræðast að hafa yfirsýn yfir þennan mikilvæga málaflokk. Frv. gerir ráð fyrir að framvegis verði fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hluti af grg. fjárlagafrv. hvers árs þannig að umfjöllun um lántökur og lánveitingar ríkissjóðs og annarra opinberra aðila eigi sér stað um leið og umr. um fjárlagafrv. fara fram hér á Alþingi. Þá gerir frv. ráð fyrir að framvegis verði það fjmrh. sem leggi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun svo og frv. til lánsfjárlaga fram á Alþingi í stað ríkisstj. eins og kveðið er á um í núgildandi lögum. Þessi breyting er í samræmi við það verklag sem þróast hefur á undanförnum árum. Enn fremur að það verði fjvn. Alþingis sem fjalli um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun eins og aðra þætti ríkisfjármálanna, þó svo að heimilda til lántöku verði leitað í frv. sem lagt verði fram í deild. Þá er að finna í þessu frv. það nýmæli að framvegis verður að skylda fjmrh. að upplýsa Alþingi hverjar séu fjárhagslegar skuldbindingar þjóðarinnar út á við og sýna jafnframt áætlaðar greiðslur vaxta og afborgana af erlendum skuldum, minnst þrjú ár fram í tímann. Þessum þætti þarf sannarlega að gefa aukinn gaum. Í frv. er að finna ákvæði sem gerir ráð fyrir því að umfjöllun Alþingis um ábyrgðarveitingar ríkissjóðs verði jafnhliða umr. um fjárlög og lánsfjárlög og að notkun ábyrgðarheimilda í sérlögum skuli framvegis vera innan þeirra marka sem fjárlög og lánsfjárlög ákvarða á því fjárlagaári sem um er að ræða. Þetta er reyndar í samræmi við þá venju sem komin er á. Gert er ráð fyrir rýmkun á skilgreiningu á A-hluta fjárlaga. Þannig eru Almannatryggingar ríkisins og endurlánareikningur ríkissjóðs flutt úr B-hluta yfir í A-hluta fjárlaga til að bæta samræmi í uppsetningu. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að yfirlit yfir lánamál endurlánareiknings ríkissjóðs hefur ekki verið að finna í fjárlögum hingað til. Þá gerir frv. ráð fyrir að felldar verði niður nokkrar lagagreinar sem ekki hafa lengur þýðingu, en þessar greinar fjalla um markmið í ríkisfjármálum á árunum 1979 og 1980. Að svo mæltu, virðulegi forseti, leyfi ég mér að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég hygg að það fari ekki á milli mála að sú meginhugsun, sem að baki þessu frv. býr, er rétt og ef hún verður að virkileika hafa menn fyrir sjónum strax á haustdögum gleggri yfirsýn um heildarstöðuna í öllum fjármálum þjóðarinnar. Að því leyti til er óhætt að taka undir þá meginhugsun sem að baki þessu býr og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir áðan. Ég kom hér aðeins í ræðustól til þess að lýsa yfir stuðningi við þessa meginhugsun en segja um leið að býsna mikil kaldhæðni er það nú að hæstv. fjmrh. skuli þurfa að mæla fyrir þessu á Alþingi núna 20. maí þar sem eitt meginatriðið snýr að lánsfjárlögum og staðfestingu lánsfjáráætlunar. Enn þá hafa nefnilega ekki lánsfjárlögin í endanlegri mynd sinni séð dagsins ljós. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðh. að því hvort einhver von sé til þess að menn fari að sjá lánsfjárlögin aftur í þessari hv. deild. Þau hljóta að hafa tafist svo lengi í hv. Nd. vegna ósamkomulags milli stjórnarflokkanna um einhver atriði sem fóru héðan frá deildinni samþykkt. Þau eru því ekki enn þá komin til 2. umr. og atkvæða. Ég spyr að því hvort þess sé að vænta að þessi mánuður líði án þess að þessi lánsfjárlög og þar með staðfesting lánsfjáráætlunar verði að virkileika. Um leið tel ég að vissulega beri að fagna því sem í þessu frv. segir um það að við fáum strax á haustdögum glögga og greinargóða yfirsýn yfir það hvernig fjármál þjóðarinnar standa hverju sinni.



Virðulegi forseti. Ég þakka undirtektir hv. 2. þm. Austurl. við það frv. sem ég hef mælt hér fyrir. Varðandi spurningu hans um hvað líði afgreiðslu lánsfjárlaga í hv. Nd. þá á ég frekar von á því að þau fari nú að koma úr nefnd, hugsanlega eitthvað breytt. Ef svo verður reikna ég með að breytingar verði aðallega gerðar á þeim liðum sem snerta húsnæðismál. En að sjálfsögðu koma þau til baka í þessa hv. deild til endanlegrar afgreiðslu. Ég tek undir það sem sagt er milli línanna hjá hv. þm. að það er fyllilega kominn tími til - þó fyrr hefði verið - að ganga endanlega frá þeim lögum.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, sbr. lög nr. 31/1982 um breytingu á þeim, eins og það birtist á þskj. 927. Frv. það sem ég mæli hér fyrir fjallar um breytingu á lögum nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Breytingar þær sem hér er lagt til að gerðar verði eru nauðsynlegar með tilliti til þess frv. sem ég hef lagt hér fram samhliða þessu frv., þ. e. breyting á lögum nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o. fl. Þetta frv. fjallar um breytta skilgreiningu á A-hluta fjárlaga. Það er á valdi fjmrh. eftir till. frá ríkisreikningsnefnd að ákveða þær stofnanir sem teljast skulu til A-hluta og B-hluta fjárlaga. Undantekning er þó að í lögum segir að almannatryggingar og endurlánareikning ríkissjóðs skuli færa í B-hluta. Hér er lagt til að þessu ákvæði verði breytt til samræmis við meðferð annarra stofnana A-hluta fjárlaga, þ. e. að framvegis verði Almannatryggingar ríkisins og endurlánareikningur ríkissjóðs talin í A-hluta fjárlaga í stað B-hluta eins og verið hefur. Ég tel óþarfa að hafa langt mál um þetta frv. þar sem ég fjallaði um efnisatriði þegar ég mælti fyrir frv. um breytingu á lögum nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o. fl. Vísa ég í því sambandi til ræðu minnar er ég hafði framsögu um það nú fyrir skömmu. Ein breyting er þó lögð til í þessu frv. sem ég vil sérstaklega nefna, þ. e. að framvegis skulu skil tekna af fjáröflunareinkasölu ríkisins til ríkissjóðs, eins og þær eru áætlaðar í fjárlögum, undantekningarlaust teljast með sköttum en ekki arðgreiðslum annarra fyrirtækja og sjóða eins og gert hefur verið í sumum tilfellum. Að svo mæltu, herra forseti, leyfi ég mér að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um gjald af innfluttum fóðurblöndum og hráefni í fóðurblöndur sbr. þskj. 928. Í fjárlögum fyrir árið 1985 eru tekjur ríkissjóðs af kjarnfóðurgjaldi áætlaðar 100 millj. kr. Frv. það sem hér um ræðir er flutt í samræmi við þessi ákvæði fjárlaga. Efni þess er ekki nýtt. Á tímabilinu 1. júní til 31. des. .1984 var gjald lagt á nákvæmlega sömu vörur og var þá 1.30 kr. á hvert kg. Tekjur af gjaldinu urðu 30 millj. eða aðeins helmingur af áætluðum tekjum. Nú er lagt til að fóðurbætisgjaldið verið 4 kr. á hvert kg. Innflutningur á næstu sjö mánuðum er áætlaður 25 þús. tonn og heildargjald því áætlað 100 millj. kr. Heildartekjurnar eru áætlaðar af nokkurri bjartsýni þar sem vitað er að miklar birgðir af fóðurbæti eru í landinu. Ekki þótti þó efni til meiri hækkunar en hér hefur verið greint frá. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og síðan til 2. umr. að þessari umr. lokinni.



Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 936 frv. til l. um breytingar á lögum nr. 77 frá 1. okt. 1981, um dýralækna, sbr. lög nr. 77 18. maí 1982, um breytingu á þeim lögum. Meðflm. mínir eru þeir virðulegu þm. Davíð Aðalsteinsson, Helgi Seljan og Salome Þorkelsdóttir. Alþingi hefur fyrr á þessu þingi fjallað um málefni er varða fisksjúkdóma í ríkara mæli en oftast áður. Þar má þá fyrst nefna að við afgreiðslu fjárlaga var veitt heimild til eins stöðugildis við tilraunastöðina á Keldum. Vigfús B. Jónsson varaþm. úr Norðurl. e. flutti ásamt fleiri alþm. till. til þál. um varnir gegn fisksjúkdómum í fiskeldisstöðvum og vötnum og hefur sú tillaga nú hlotið jákvæða afgreiðslu Alþingis. Fyrir Alþingi liggur einnig tillaga frá Kjartani Jóhannssyni og fleiri hv. þm. þar sem lagt er til að þegar á þessu ári verði veitt heimild fyrir tveimur nýjum stöðugildum við Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum. Þannig hefur á fleiri sviðum verið fjallað um mál af svipuðum toga og þessum þótt þau hafi hvorki verið í frumvarpsformi né snert lögin um dýralækna. Fiskirækt er viðkvæm og vandasöm atvinnugrein sem krefst bæði vísindalegrar þekkingar og reynslu. Þar sem fisksjúkdómar gerast nú æ ágengari er brýn nauðsyn á að hafa kerfisbundið eftirlit með fiskeldisstöðvum í landinu og fyrirbyggja að sýktum fiskum sé dreift milli stöðva og út í hina villtu náttúru landsins. Öllum ætti að vera ljóst að slík slys geta verið með öllu óbætanleg. Það er því ótrúlega mikið undir því komið að fisksjúkdómar finnist á byrjunarstigi svo að takast megi að einangra þá og eyða þeim áður en stórtjón hlýst þar af. Síðan framangreindar till. voru fluttar um þetta efni hafa gerst á sviði fiskeldis og fisksjúkdóma atburðir sem tafarlaust verður að gefa gaum. Síðustu mánuðina hefur berlega komið í ljós hversu sjúkdómar í fiskum geta leikið einstakar eldisstöðvar grátt jafnframt því að stefna ótöldum öðrum stöðvum í hættu. Ef fiskeldi hér á landi á að þróast með eðlilegum hætti er nauðsynlegt að taka fisksjúkdómamál föstum tökum til þess að hindra að hér komi upp áður óþekktir sjúkdómar og halda í skefjum þeim sem þegar eru til staðar. Til þess að þetta megi takast þarf að halda uppi öflugu eftirliti, greiningar-, varnar- og rannsóknastarfi. Með frv. er lagt til að stofnuð verði sérstök staða dýralæknis með sérþekkingu á fisksjúkdómum og með því stefnt að auknu eftirliti og greiningarstarfi í fiskeldisstöðvum er tengist þeirri rannsóknar- og sjúkdómavarnarstarfsemi sem þegar er fyrir hendi. Með frv. er og ætlað að styrkja það starf á þessu sviði sem farið hefur fram innan héraðsdýralæknakerfisins og tengja það rannsóknarstarfinu sem farið hefur fram á Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum. Fisksjúkdómadýralæknir á að vera aðili sem eldisstöðvar geta leitað til til að vera héraðsdýralæknum til ráðuneytis um mál sem tengjast fisksjúkdómum jafnframt því að hafa forgöngu um samræmdar aðgerðir í samráði við fisksjúkdómanefnd. Undir stjórn yfirdýralæknis á dýralæknir fisksjúkdóma að sjá um framkvæmd eftirlits- og varnaraðgerða. Í svo víðfeðmu landi er nauðsynlegt á frumstigi íslensks fiskeldis að nýta héraðsdýralæknakerfið í fisksjúkdómamálum. Þessu frv. er ætlað að tryggja, að innan þess kerfis starfi aðili sem hefur menntun og aðstöðu til þess að það megi nýtast til fulls. Þá eru í þessu frv. einnig ákvæði um dýralækni án fastrar búsetu, svo og dýralækna sem starfa við Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum. Þegar lög nr. 77 frá 1. okt. 1981 voru samþykkt féll niður úr dýralæknalögunum ákvæði um dýralækni án fastrar búsetu, svo og dýralækna þá sem starfa við Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum. Á fjárlögum hafa engu að síður verið fjárveitingar til þessara starfa enda ekki áformað að þau féllu niður. Það er því eðlilegt að ákvæði séu í frv. því til staðfestingar. Ég vil svo, virðulegi forseti, að lokinni þessari umr. gera till. um að málinu verði vísað til landbn. og 2. umr.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, 11. landsk. þm., að hér er um að ræða mjög mikilvægt mál fyrir þessa atvinnugrein sem við væntum að geti í vaxandi mæli orðið til eflingar okkar þjóðarbúskap. En hvernig þar verður hægt að standa að málum fer vitanlega mjög eftir því hvern vilja Alþingi hefur til fjárframlaga í þessu skyni. Því er það mjög mikils virði að fá áhuga og velvilja Alþingis. Ég vænti þess að svo megi til takast og þannig verði sem bestur árangur í þessari grein, þar sem um gífurlegar fjárhæðir getur verið að tefla, varðandi það hvort tekst að koma í veg fyrir sjúkdóma eða gera áhrif þeirra sem minnst.