Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1068, um skattstofna, gjöld og markaða tekjustofna, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Einnig hefur borist bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 909, um aðgerðir gegn mansali, frá Svandísi Svavarsdóttur.

Með bréfi, dagsettu í dag, hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur frá Ríkisendurskoðun, skýrslu um ríkissaksóknara og skýrslu um málefni útlendinga og innflytjenda á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta til að leita ásjár hæstv. forseta til að iðnaðarráðherra komi til fundar við atvinnuveganefnd. Þannig er mál með vexti að í nefndinni er ívilnunarfrumvarpið svokallaða eftir 2. umr. þannig að það er bara ein umræða eftir. Nefndin var búin að vinna það vel og fara í gengum ýmis atriði. Síðan birtist okkur í síðustu eða þarsíðustu viku samningur sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur gert við fyrirtækið Matorku. Ég óskaði eftir því að iðnaðarráðherra kæmi til að útskýra þetta og svara nokkrum spurningum eftir að ákveðnir aðilar komu á fund á þriðjudaginn í síðustu viku, nefndaviku, vegna mjög alvarlegra athugasemda sem þar komu fram, meðal annars frá aðilum sem eru í sambærilegum rekstri í bleikjueldi og Matorka. Tekið var vel í það af öllum nefndarmönnum, þar á meðal formanni, en á miðvikudag gat ráðherra ekki komið og fundur féll niður. Á fimmtudag gat ráðherra ekki komið og fundur féll niður. Í gær var fundur og ráðherra kom ekki. 

Forseti vill bara af þessu tilefni taka fram að þetta mál er á forræði nefndarinnar og vill þess vegna fyrst og fremst koma þessum sjónarmiðum áleiðis til formanns og forustu nefndarinnar.

Forseti. Ég ítreka þá beiðni sem hér hefur komið fram frá hv. þm. Kristjáni L. Möller og ég tel það sé mjög mikilvægt að brugðist sé við þessu strax. Þetta er mjög alvarlegt mál sem felur í sér vonda stjórnsýslu, ekki bara það að ráðherra mæti ekki, heldur hvernig aðilar tengdir málinu eru venslaðir forustu Sjálfstæðisflokksins. Ég tel mjög brýnt að við stöndum í fæturna gagnvart framkvæmdarvaldinu sem hefur vaðið hér yfir Alþingi á skítugum skónum og heldur því fram að Alþingi hafi ekki neitt vægi. Þetta er enn ein birtingarmynd þess og það er einnig mjög brýnt að forseti beiti sér af fullum þunga í þessu máli og hafi forustu um að þinginu sé sýnd einhver virðing af framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp út af sama máli og tek undir með þeim hv. þingmönnum sem komið hafa upp á undan mér. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur beðist undan því að koma á fund atvinnuveganefndar og skýra mál sitt. Hún hefur ekki mætt. Það er mjög furðulegt í ljósi þess að beiðnir hafa ítrekað komið fram. Það er mjög furðulegt að hún vilji ekki svara fyrir það af hverju þetta sérstaka fyrirtæki þarf ekki að fá sérstakan samning eins og Thorsil fékk fyrir skömmu. Þetta fyrirtæki á að fara í gegnum þetta frumvarp, sem þó er ekki einu sinni farið í gegn, um almennar ívilnanir. Þetta er allt saman mjög einkennilegt og auðvitað þarf hún að svara pólitískt fyrir það. Kannski eru á því einhverjar skýringar, en það er óþolandi að fá þær ekki fram. Ég bið um að forseti beiti sér í því að fá ráðherra á fund nefndarinnar til þess að við í nefndinni getum sinnt því hlutverki sem okkur er falið að fylgjast með framkvæmdarvaldinu.

Forseti vill eingöngu segja það að hann þekkir ekki nákvæmlega málavöxtu í þessu tiltekna tilviki en mun reyna að kynna sér það með því að ræða meðal annars við forustu nefndarinnar. Ég vek að öðru leyti athygli á því að formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, er hér viðstaddur og heyrir þau tilmæli sem beint er til nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hér eru gerðar. Ég er að velta því fyrir mér hvort það gangi að ráðherra neiti einfaldlega að mæta á fund fagnefndar þingsins þegar um er að ræða rökstudda ósk; þessi ósk hefur nú verið orðuð og um hana fjallað sérstaklega í fjölmiðlum. Í hvaða stöðu er þá þingnefndin gagnvart framkvæmdarvaldinu ef einhver áhöld eru um að það séu málefnaleg sjónarmið sem leiða ráðherrann áfram í sínum embættisfærslum? Hvernig í ósköpunum á þá þingið að sinna sínu eftirlitshlutverki? Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé full ástæða til þess að forseti skoði sérstaklega hvort hann getur stutt nefndina í þessu þegar fyrir liggur að nefndin hefur þríbeðið ráðherrann um að koma án þess að ráðherrann hafi orðið við því. Miðað við það þá sé ég ekki betur en að nefndin sé nokkuð lens í sínum úrræðum.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sé á harðahlaupum undan þingnefndinni og vilji ekki koma þar til umræðna enda virðist í þessu bleikjueldismáli vera fiskur undir steini og hann ekki vel lyktandi. Ég hef þess vegna farið fram á það að ráðherrann komi hér til sérstakra umræðna í þingsalnum sjálfum þar sem þingmönnum gefist færi á því að ræða þetta sérkennilega mál beint við hana. Ég fer fram á það, virðulegur forseti, að við því verði orðið þegar á þingfundi á morgun, því að málið er brýnt. Frumvarpið sem þessi skrýtni samningur á að byggja á er hér að fara til 3. umr. Það er fagnaðarefni hvernig formaður atvinnuveganefndar hefur brugðist við málinu, vakið athygli á ýmsu sem þar hefur ekki verið sem skyldi, meðal annars því að hér mæti sem fulltrúi Lögmannafélagsins fyrir þingnefnd aðili sem hefur hagsmuni af málinu beint og sjálfur, fyrir nú utan ýmis önnur vensl sem virðast vera í þessu máli.

Virðulegur forseti. Rúmlega 700 millj. kr. ívilnunarsamningur í kjördæmi hæstv. iðnaðarráðherra við menn eða aðila sem eru venslaðir inn í forustu ríkisstjórnarinnar - ég hefði haldið að undir slíkum kringumstæðum mundi ráðherra kappkosta að mæta á fund atvinnuveganefndar og útskýra stöðu málsins. Ég mundi halda að allar aðstæður og allir málavextir í þessu máli kölluðu á það að menn væru alveg skýrir og reyndu ekki á nokkurn hátt að koma sér undan því að veita þingmönnum, sem eru að leita að upplýsingum um málið og fjalla um þingmál þessu tengt, upplýsingar. Það er alveg með eindæmum ef hæstv. iðnaðarráðherra ætlar að haga sér í þessu máli eins og internetið hafi bara ekki verið fundið upp og hægt sé að gera þetta án þess að nokkur komist að nokkru. Það er fráleitt. Auðvitað á hæstv. forseti að beita sér í því að ráðherrann mæti á fund nefndarinnar.

Herra forseti. Hæstv. forseti hefur nú sýnt aðra eins röggsemi af sér á síðustu dögum enda elskaður og virtur af þinginu. Hann mun örugglega sjá til þess að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra komi til fundar við nefndina, jafnvel þó að það þurfi að draga hana. Hins vegar tel ég að málið sé þannig vaxið að það sé fullkomlega eðlilegt að þingið fái það til umræðu. Hér hefur verið boðuð sérstök umræða um málið. En ég tók eftir því í Kastljósi í gær að hæstv. ráðherra varði málið með því að vísa til frumvarps sem ekki er búið að samþykkja. Það finnst mér mjög skrýtið og hef aldrei vitað það áður. Ég legg til, herra forseti, að þetta mál komi inn í þingið með nákvæmlega sama hætti og hæstv. ráðherra kom með sérstakan samning vegna Thorsils. Þá getum við, þingheimur, einfaldlega fengið að ræða það hér og þá munu allar hliðar þessa máls koma upp.

Virðulegi forseti. Það er eins og þessi ríkisstjórn geti ekki gert nokkurn skapaðan hlut án þess að vanvirða þingið með einhverjum hætti í leiðinni, bara svona til þess að minna okkur á að það sé ríkisstjórnin sem haldi að hún ráði. Það er Alþingi sem ræður, við erum búin að tala um þetta í dágóðan tíma og mér finnst kominn tími til þess að við fáum tækifæri til að ræða einhver mál efnislega án þess sífellt að þurfa að fjasa um framgöngu ríkisstjórnarinnar gagnvart þinginu.

Hæstv. forseti. Aðeins til að ítreka þá beiðni mína sem ég flutti hér áðan til hæstv. forseta um að ráðherrann komi til nefndarinnar. Það er meðal annars vegna þess að ívilnunarfrumvarpið á bara eftir eina umræðu og það hafa komið fram, varðandi þennan ívilnunarsamning við Matorku, frá Landssambandi fiskeldisstöðva, miklar athugasemdir þar sem talið er að það skekki mjög samkeppnisstöðu annarra fyrirtækja í greininni, sem eru með 65% af heimsmarkaði nú þegar. Þá segir það sig sjálft að ef 3.000 tonn af bleikjueldi kemur inn, með ívilnunarsamningi upp á sirka 700 milljónir, þá skekkir það mjög samkeppnisstöðu. Það má leiða að því líkur að með hag Íslands í huga verði ekkert annað en verðfall á bleikjuafurðum í framhaldi af þessu. Virðulegi forseti. Ég bendi á, það er það sem ég þarf að ræða við ráðherrann, að samkvæmt EES-samningnum er óheimilt að veita ríkisaðstoð sem er til þess fallin að raska samkeppni, svo sem með ívilnun til ákveðinna fyrirtækja. Það er vegna þessa og vegna stöðu 

Forseti. Ég sá þennan ráðherra, sem neitar að mæta fyrir nefnd, hér í þinghúsinu og mér þætti sómi að því ef ráðherrann gæti komið hér og sagst ætla að þekkjast boð nefndarinnar. Manni finnst þetta vera mál þess eðlis að hér þyrfti nánast að setja á fundarhlé þangað til búið er að koma á þeim fundi. Ég skil ekki hvernig þetta fær að þróast hérna og malla undir öllum þessum vondu málum sem hafa verið að koma upp undanfarna daga. Það er eins og það sé bara í lagi að ráðherrar ríkisstjórnarinnar, bæði núverandi og fyrrverandi - því að ég ætla að minna á að fyrrverandi ráðherra og núverandi þingmaður, Hanna Birna Kristjánsdóttir, neitar að mæta fyrir fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það er ekki bara eitt, það er allt.

Forseti. Ég hafði beðið um að eiga orðastað við hv. þm. Frosta Sigurjónsson en fyrst hann er hvergi sjáanlegur langar mig bara að beina þessari umræðu og bollaleggingum til allra þingmanna Framsóknarflokksins. Þær varða þjóðaratkvæðagreiðslur. Mig langaði að spyrja ykkur, ágætu þingmenn Framsóknarflokksins, hvort þið takið undir það sem ég mun hér fara með. Lögð var fram þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslur á Alþingi 4. október 2011. Þar stendur orðrétt: „Framkvæmdarvaldinu er skylt að fara að vilja Alþingis og hófst undirbúningsvinna að umsókninni í kjölfar samþykktar þingsályktunarinnar.“ - Þá er verið að tala um umsókn um aðildarviðræður að ESB. Áfram segir: „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er hörð gagnrýni á stjórnsýslu og vinnubrögð framkvæmdarvaldsins og bent er á að gagngerra úrbóta sé þörf.“ Hér kemur það sem er eiginlega skemmtilegast í ljósi þess sem hefur verið að gerast undanfarið og mig langar að spyrja hvort þið, hv. þingmenn Framsóknar, eruð ekki sammála þessu: „Fyrir Alþingi hefur verið lögð þingsályktunartillaga um að draga umsóknina um aðild að Evrópusambandinu til baka. Alþingi eitt hefur vald til að draga umsóknina til baka, en minnt er á að sami þingmeirihluti situr nú og við samþykkt umsóknarinnar.“ Það var hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem orðaði sína þingsályktunartillögu á þennan hátt og mér þætti mjög vænt um að fá svör við því frá þingmönnum Framsóknarflokksins hvort þeir eru samþykkir því að einungis Alþingi geti dregið umsókn um aðild að Evrópusambandinu til baka í formi þingsályktunartillögu.

Herra forseti. Eins og kunnugt er var hluti af rómuðum skuldaaðgerðum ríkisstjórnarinnar að heimila fólki að nota sinn eigin séreignarsparnað, skattfrjálsan að vísu í þeim skilningi að ríki og sveitarfélög afsala sér skatttekjum af þeim hluta séreignarsparnaðarins sem greiddur er inn á tilgreind húsnæðislán viðkomandi eigenda, til að lækka höfuðstól þeirra. Ákvæði laganna er alveg skýrt að greiðslurnar skulu ganga til lækkunar á höfuðstól lánanna. Nú eru að berast af því fréttir, og ég hef fengið nokkur dæmi í mínar hendur, um að framkvæmdinni er öðruvísi háttað. Í einhverjum mæli, ég veit ekki hve miklum, standa bankar eða lánasjóðir þannig að þessu að greiðslurnar ganga inn á lánin jafnvel skömmu fyrir gjalddaga þeirra þannig að stór hluti séreignarsparnaðargreiðslunnar fer í að greiða uppsafnaða vexti og verðbætur og lækkun höfuðstólsins verður að sama skapi minni. Hér er um að ræða brot á lögunum og hér er um að ræða mjög ámælisverða framkvæmd og alvarlega. Við getum tekið sem dæmi ef lán eru með þriggja mánaða gjalddaga á þriggja mánaða fresti, segjum að gjalddaginn sé 10. febrúar en greiðslan berist frá bankanum, eða frá vörsluaðilanum, gegnum banka inn á lánið 2. febrúar eða 8. febrúar. Þá eru uppsafnaðir næstum þriggja mánaða vextir og verðbætur sem dragast frá greiðslunni áður en til lækkunar höfuðstóls kemur. Þetta er ekki í samræmi við lögin og þetta hefur þann freistnivanda í för með sér fyrir lánastofnunina annars vegar að þetta dregur úr uppgreiðsluhraða lánsins og þar með uppgreiðsluáhættu sem viðkomandi lánastofnun kannski hefur. Við skulum átta okkur á því að hér er um uppgreiðslur án uppgreiðslugjalds að ræða. Hinum megin er þetta í reynd aðferð fyrir viðkomandi skuldara til að fá skattfrjálsan séreignarsparnaðinn sinn út til neyslu því afborgun lánsins 

Virðulegi forseti. Í dag og í gær fáum við fregnir af áformum ríkisstjórnarinnar um að ívilna sumum fyrirtækjum en öðrum ekki. Það er það sem ívilnanir gera alltaf, þær skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækja. Sum fyrirtæki fá afslátt af sköttum í boði stjórnvalda, sum fyrirtæki fá svokallaðan þjálfunarstyrk í vasann frá ríkinu, sum fyrirtæki hafa fengið allt upp í milljarð í ívilnun frá ríki og sveitarfélögum og hafa fengið það í von um að þegar fyrirtækin vaxi og dafni fari þau að borga hér almennilega skatta og gjöld. Sum þessara fyrirtækja komast svo upp með að borga hér nær engan tekjuskatt því að þau hafa komið því svo hentuglega fyrir að skulda móðurfélaginu svo mikið að gróðinn fer allur úr landi. Við þekkjum þetta. Byggðasjónarmið eru oft sögð ráða nauðsyn ívilnunarsamninga. Í tíð síðustu ríkisstjórnar og þessarar ríkisstjórnar hafa langflestir samningarnir farið til fyrirtækja sem eru staðsett á Suðurlandi. Síðan hvenær þarf að efla byggð á því svæði? Þetta er allt í rugli. Síðasta ruglið er svo samningurinn við Matorku. Þar liggur ekki ljóst fyrir hvort ríkið sé með honum að búa til yfirburðarstöðu fyrirtækis sem fer strax í markaðsráðandi stöðu með styrknum. Að auki vill svo til að eigendur fyrirtækisins eru tengdir ráðherrum ríkisstjórnarinnar og auðvitað vakna upp spurningar um spillingu. Hvernig er annað hægt ef ráðherrum er mikið í mun að láta slíkt ekki fréttast? Af hverju skýra þeir málin þá ekki betur? Af hverju mæta þeir ekki á fundi atvinnuveganefndar? Og hvernig í ósköpunum, virðulegur forseti, geta ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, með allt sitt markaðslof, yfir höfuð réttlætt að ívilna sumum fyrirtækjum umfram önnur?

Hæstv. forseti. Allan daginn í gær ræddum við bréf utanríkisráðherra eins og öllum er kunnugt um þar sem menn væntu þess að fá einhverjar skýringar á aðdraganda bréfsins. Mér finnst skipta gríðarlega miklu máli að fá að vita hver aðkoma stjórnarþingmanna var að gerð þessa bréfs og undirbúningi hvað varðar málsmeðferðina alla. Við vitum um aðkomu stjórnarandstöðunnar. Hún var engin. Það voru engar upplýsingar sendar þangað, við heyrðum um málið í fjölmiðlum þegar búið var að afhenda bréfið erlendis. Ég skora á stjórnarþingmenn að koma í umræðuna og svara spurningum um það hvenær ákvörðun var tekin um að senda bréfið en að flytja ekki aftur þingsályktunartillögu um málið. Hver og hverjir tóku ákvarðanir og hvar var fjallað um þær, jafnstórt utanríkismál og þarna er um að ræða sem er aðildarumsóknin? Hver var aðkoma ESB að undirbúningi bréfsins? Sagt var að einhver samtöl hafi átt sér stað en talað er um það í bréfinu að nýlega höfðu Ísland og ESB með sér samráð um stöðu mála í aðildarferlinu. Komu stjórnarþingmenn eitthvað að þessu? Mér finnst skipta máli að menn komi heiðarlega fram og segi okkur hvernig var að þessu staðið. Það er mikilvægt líka hver samdi þetta bréf. Auk þess verðum við að krefjast þess, og gengið verður hart eftir því, að öll gögn verði lögð fram, skráning á símtölum, skráning á minnisblöðum frá fundum sem hafa átt sér stað, hvaða plagg var lagt fram í ríkisstjórn þegar þessi ákvörðun var tekin, vegna þess að í vinnureglum núverandi ríkisstjórnar á að skrásetja bæði símtöl og fundi í öllum ráðuneytum. Við höfum heyrt í sambandi við lekamálið að það brást illilega þar. Krafan hlýtur þar af leiðandi að vera meiri, menn hljóta að hafa vandað sig enn þá meira 

Virðulegur forseti. Þegar móttakandi bréfs skilur hvorki upp né niður í því og þegar sendandinn sjálfur veit ekki hvað í því stendur þá er löngu tímabært að draga bréfið til baka. Virðulegur forseti. Það hefur beinlínis verið pínlegt að fylgjast með því hversu margsaga forustumenn stjórnarflokkanna hafa verið um efnisinnihald í bréfi frá æðstráðandi okkar í utanríkismálum um stærsta hagsmunamál okkar í utanríkismálum. Það er neyðarlegt fyrir okkur að heyra það síðan frá helstu samstarfsríkjum okkar, frá Evrópusambandsríkjunum, að þeir átta sig ekkert á því hvert verið er að fara og biðjast undan því að þurfa að skipta sér af íslenskum innanríkismálum, en eru þó ekki í færum til að svara spurningum um stöðu okkar núna, hvort umsókn okkar er enn í gildi og hvort hægt sé að halda henni áfram. Ég held að þetta feigðarflan hljóti að vera orðið okkur öllum til þeirrar minnkunar og þess vansa að stjórnarliðar gerðu best í því að hætta að láta ráðherra sína kúga sig með því að hóta þeim því að þeir þurfi að steypa ríkisstjórninni ef þeir ætla að stöðva þennan framgang en kalli einfaldlega eftir því að það sé áréttað, sem allir vita, að umsókn Alþingis er enn í fullu gildi og því fær enginn utanríkisráðherra breytt.

Hæstv. forseti. Eins og margir vita hefur fjármögnunarfyrirtækið Lýsing tapað nokkrum dómsmálum á undanförnum mánuðum og árum. Um er að ræða mál sem rekin hafa verið bæði fyrir Hæstarétti og einnig í héraðsdómi. Oft er um að ræða mál sem hafa fordæmisgildi fyrir aðra lánasamninga er hafa verið gefnir út hjá fjármögnunarfyrirtækinu. Fyrir stuttu tapaði Lýsing tveimur dómsmálum vegna gengistryggðra lána í Hæstarétti Íslands. Talið er að dómarnir geti haft áhrif á allt að tíu þúsund lánasamninga. Vegna niðurstöðu dómstóla sendi Lýsing frá sér yfirlýsingu til viðskiptavina og þeirra er málið varðar. Þar á bæ telja menn að dómarnir hafi skýrt frekar réttarstöðuna varðandi mikilvæg álitaefni. Telur Lýsing að sætta megi ýmis ágreiningsmál um endurútreikning gengistryggðra samninga á grundvelli laga, samningsskilmála og fenginna fordæma í Hæstarétti. Jákvætt er að einhver skilningur sé kominn fram innan Lýsingar, skilningur á að hluti lánasafnanna hafi verið ólögmætur og fram skuli fara endurútreikningur á þeim málum sem ágreiningur er um nú þegar. Neikvætt er, og í raun óásættanlegt, að ætla að tveir til þrír mánuðir séu í að endurreikna þau lán. Þeir sem telja sig eiga rétt á endurútreikningum á lánum sínum vegna þessara dóma eiga að sækja um það á þjónustuvef Lýsingar. Um leið og óskað er eftir endurútreikningum skal afsala sér fyrri endurútreikningum hafi þeir átt sér stað. Það er afar bagalegt. Það að einstaklingar skuli þurfa að sækja um endurútreikning vegna þessara lána er alls ekki í lagi. Í íslenskum lögum kemur meðal annars fram að fjármögnunarfyrirtæki og fjármálastofnanir eigi að hafa frumkvæði að endurútreikningi vegna neytendalána, sem meðal annars eru bundin við gengistryggingu, það á jafnframt við lánasamninga og eignaleigusamninga sem gerðir hafa verið vegna kaupa á bifreiðum til einkanota, og hér vísa ég í lög nr. 38/2001. Við þessar aðstæður er afar brýnt að eftirlitsaðilar á markaði, eins og Fjármálaeftirlitið, mundi benda Lýsingu og öðrum fjármálafyrirtækjum á ákvæði þessara laga.

Hæstv. forseti. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1990 er mjög mikilvægur mannréttindasamningur. Markmiðið með honum er að tryggja börnum tiltekin lágmarksréttindi á ýmsum sviðum sem reynslan sýnir að ráða úrslitum um hvort börn búi við ásættanleg lífsgæði og geti þroskast ósköðuð á sál og líkama. Langflest ríki heims hafa skuldbundið sig til að virða barnasáttmálann. Ísland gerði það árið 1992 og samningurinn var tekinn í íslensk lög árið 2013. Barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna fylgist með að aðildarríki standi við skuldbindingar sínar og tekur út stöðuna í aðildarríkjunum á nokkurra ára fresti og birtir skýrslu með tilmælum til hlutaðeigandi ríkja um að lagfæra það sem betur má fara. Til þess að þessar úttektarskýrslur komi að sem mestu gagni til að tryggja börnum þau lágmarksréttindi sem þeim ber segir í samningnum, með leyfi forseta: „Hvert aðildarríki skal sjá um að skýrslur þess séu auðveldlega tiltækar almenningi í landi sínu.“ Barnaréttarnefnd birti úttektarskýrslur um stöðu mála á Íslandi árið 2003 og síðast árið 2012. Ísland er í fremstu röð ríkja heims hvað varðar aðgang almennings að internetinu. Því virðist augljóst að íslenska ríkið hljóti að hafa látið þýða þessar úttektarskýrslur á íslensku þegar þær komu út og birt þær á heimasíðu hlutaðeigandi ráðuneyta og stofnana og að minnsta kosti á heimasíðu innanríkisráðuneytisins sem er sérstaklega ábyrgt fyrir mannréttindamálum. En þetta er víst ekki þannig gert og er ekki þannig. Þessar úttektarskýrslur barnaréttarnefndar eru ekki aðgengilegar á heimasíðum ráðuneyta og stofnana og raunar skilst mér að þær hafi ekki verið þýddar á íslensku. Er þetta í lagi? Bendir það til þess að íslensk stjórnvöld taki skuldbindingar samkvæmt barnasáttmálanum nægilega alvarlega? Úttektarskýrslurnar um Ísland eru þó sem betur fer á heimasíðu barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna - en á ensku. Því miður er ég hræddur um að stærstur hluti þeirra barna sem samningurinn varðar sérstaklega ráði illa við að skilja þær þegar þær eru á ensku. Ég hvet ráðuneytið og okkur öll til að drífa í að lagfæra þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni þann vanda sem Alþingi Íslendinga á við að etja um þessar mundir og snýr að samskiptum þess við framkvæmdarvaldið. Ég nefni tilraunir hæstv. ríkisstjórnar til að fara með stórt stefnumál í utanríkismálum fram hjá þinginu og láta eins og þingsályktunartillaga sem unnið var eftir detti sjálfkrafa úr gildi við kosningar. Þar með leikur vafi um mörg önnur mál sem byggð eru á þingsályktunum og staða þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu veikist. Ég nefni tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar sem er að fara gegn lögum um rammaáætlun og taka verkefnisstjórn um rammaáætlun úr sambandi og setja um leið í loft upp áralanga vinnu að samkomulagi um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Því næst eru þokukenndar lýsingar hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra á ívilnunarsamningi sem byggir á frumvarpi sem Alþingi hefur ekki samþykkt og virðist beint gegn fyrirtækjum í sama atvinnurekstri og til hagsbóta fyrir frændgarð formanns Sjálfstæðisflokksins. Á síðasta kjörtímabili bar mönnum saman um að stjórnarandstaðan hafi þá verið óvenjuárásargjörn og óbilgjörn. Kannski liggur vandi Alþingis nú að einhverju leyti í því að meiri hluti hæstv. núverandi ríkisstjórnar stýrði verkum þeirrar stjórnarandstöðu, annaðhvort sem þingflokksformenn eða forustumenn flokkanna. Svo virðist að út úr því hlutverki hafi þau að einhverju leyti ekki komist og eru orðin árásargjarn og óbilgjarn stjórnarmeirihluti. Virðing Alþingis er í húfi og hún er ekki einkamál alþingismanna. Þingræðið og lýðræðið eru undir og um leið hagur almennings.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir að taka að sér hlutverk bæði Hæstaréttar og héraðsdóms hér í þingsal og afgreiða mál á einni mínútu. Ég kom þó ekki hingað upp til að tala um það heldur til þess að minnast á það að í dag er haldinn aðalfundur Landsbanka Íslands hf. Málefni þessa banka hafa verið mér hugleikin undanfarið og þess vegna lék mér forvitni á að vita hvað þyrfti að koma til til að maður fengi sæti á þessum aðalfundi. Ég lét kanna það fyrir mig, eftir að hafa talað við nokkra málsmetandi menn, og sent var fyrir mig erindi til Landsbankans. Svar Landsbankans var, með leyfi hæstv. forseta: „Það eru aðallega fyrst og fremst hluthafar og ráðgjafar þeirra sem eiga rétt á að mæta á aðalfundinn.“ Hluthafar og ráðgjafar þeirra, ríkið á 97% í þessum banka. Það er spurning hverjir fara fyrir ríkið, hvort það er fjármálaráðuneytið eða hvort það er fjármálaráðherra eða einhverjir embættismenn á hans vegum. Áfram segir: „En auk þess munu nokkrir boðsgestir, svo sem fulltrúar eftirlitsaðila og endurskoðendur bankans, sitja fundinn. Þá er fjölmiðlum boðið sérstaklega á fundinn“. Síðasta málsgreinin, herra forseti: „Alþingismönnum er velkomið að sitja fundinn en óskað er eftir því að þeir gefi sig fram á móttökuborði þegar þeir mæta á staðinn og geri grein fyrir sér.“ Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég ætla ekki að þekkjast þetta boð, að gera grein fyrir mér á móttökuborði Landsbankans í dag til að sitja aðalfundinn. Ég verð að segja að mér þykir það í meira lagi móðgandi að meðan fjölmiðlamönnum og sérstökum boðsgestum er boðið til þessa fundar skuli alþingismönnum ekki gert kleift eða þeim boðið að sitja þennan fund. Það erum við sem berum ábyrgð á þessum banka þó að hann sé hf., hann er í ríkiseigu, og við hljótum að eiga kröfu til þess að geta fylgst með störfum hans.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara að dæmi hv. þm. Páls Vals Björnssonar og gera að umræðuefni málefni barna og ungmenna, en svo ágætlega vill til að við sitjum einmitt í þverpólitískri nefnd hér á Alþingi sem lætur sig þau mál sérstaklega varða. Mig langar fyrst, á þeim stutta tíma sem ég hef, til að beina sjónum mínum að stuðningsmiðstöð sem rekin er fyrir börn með sjaldgæfa, alvarlega og ólæknandi sjúkdóma en sú miðstöð var sett á stofn árið 2012 eftir landssöfnun á RÚV á vegum átaksins Á allra vörum. Þessari stuðningsmiðstöð er ætlað að hlaupa undir bagga með fjölskyldum og börnum með sjaldgæfa sjúkdóma, en sá hópur barna hefur oft mjög fá úrræði eftir að sjúkrahúsunum sleppir, og það er auðvitað markmið okkar heilbrigðiskerfis í dag að veik börn geti verið sem mest heima hjá sér og lifað daglegu lífi með fjölskyldum sínum. Í morgun var ég stödd á öðrum fundi sem tengdist málefnum barna og ungmenna og fjallaði um geðraskanir í þeim hópi. Ég verð að segja að það mál hefur reyndar lengi valdið mér áhyggjum, hversu mjög það færist í vöxt að börnum og ungmennum líði illa andlega. Í því sambandi datt mér strax í hug, þegar ég var að hlusta á umræðurnar í morgun, að það þarf að stofna stuðningsmiðstöð eins og Leiðarljós fyrir börn með geðraskanir og minnka þannig álag á bráðaþjónustu sjúkrahúsanna. Miðað við reynsluna af Leiðarljósi væri einfaldlega mjög gott, hagkvæmt og skynsamlegt að gera það.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina orðum mínum til hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar varðandi umfjöllunarefni sem hv. atvinnuveganefnd hefur haft með höndum og varðar ívilnunarsamning við Matorku, þann samning sem hefur verið til umræðu í fjölmiðlum og er upp á rúmar 700 millj. kr. Fram hefur komið hjá Landssambandi fiskeldisstöðva að um sé að ræða samning sem skekkir verulega samkeppnisstöðu þeirra aðila sem eru með atvinnurekstur á sama sviði. Nú er það svo að staðfest hefur verið að einn eigenda fyrirtækisins kom á fund nefndarinnar meðan málið var til umfjöllunar en sá situr í laganefnd Lögmannafélags Íslands og sá ekki ástæðu til að geta þess sérstaklega eða vara nefndina við, ef svo má að orði komast, að um hagsmunaárekstur gæti verið að ræða. Nú liggur fyrir að ráðherra gerir samninginn með fyrirvara um samþykkt þess frumvarps sem liggur fyrir hjá nefndinni þannig að það má segja að framhald málsins sé heldur betur í höndum hv. atvinnuveganefndar. Hv. formaður nefndarinnar, Jón Gunnarsson, hefur tjáð sig ítrekað í fjölmiðlum um þetta mál. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvaða skoðun hann hafi á þeirri stöðu sem upp er komin. Þarna vakna fjöldamargar siðferðislegar spurningar og sannarlega er full ástæða til að fara gaumgæfilega yfir þær. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé tilbúinn að standa að því að endurskoða málið í hörgul, fara sérstaklega yfir siðferðisleg álitamál en ekki síður spurningar um frændhygli og pólitíska spillingu sem hafa komið upp í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að vekja máls á þessu. Nú er það reyndar þannig varðandi þetta mál að það er út af fyrir sig ekki komið til atvinnuveganefndar til formlegrar umræðu, alla vega hefur það ekki verið rætt á fundum nefndarinnar sem ég hef setið. En engu að síður, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, hefur Landssamband fiskeldisstöðva komið á fund nefndarinnar og lýst áhyggjum. Nú er það svo að við í nefndinni höfum ítrekað fengið fulltrúa ráðuneytisins til að skýra málið og skýra hvernig það getur tengst, fallið að eða ekki fallið að, því frumvarpi sem er til umræðu í nefndinni og til umfjöllunar. Ég get fullvissað hv. þingmann um að meiri hluti atvinnuveganefndar mun í þessu máli eins og öðrum taka sér góðan tíma og vinna vel að því að fara yfir frumvarpið og samninginn með hliðsjón af því. Mér var ekki kunnugt um eignarhald á þessu félagi. Ég legg það ekki í vana minn að leggja mig sérstaklega eftir eignarhaldi á félögum sem eru til umræðu hverju sinni. En nú er það auðvitað þannig að í þessu landi sem við búum í, í fámenninu, komumst við ekki hjá því að menn séu skyldir hver öðrum. Ég veit ekki hvort það er rétta leiðin að setja sérstök lög um það eða lagaskilyrði að menn megi ekki vera skyldir, þ.e. þegar um er að ræða eignarhald fyrirtækja. En út af fyrir sig, eins og ég segi, eignarhald á þessu fyrirtæki eða öðrum truflar mig ekki. Það er náttúrlega aðalatriðið að farið sé að lögum og það verður gert. Það verður að gæta að því að ívilnunarsamningar hafa verið gerðir við fleiri fyrirtæki og runnið í gegnum þingið og 

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að eiga orðastað við hv. þm. Elínu Hirst. Hér er enn sem fyrr til umræðu bréf hæstv. utanríkisráðherra sem hann sendi í umboði ríkisstjórnarinnar til Evrópusambandsins en það er eiginlega sá þáttur málsins sem hefur komið hér fram í eftirleiknum, það er skilningur ríkisstjórnarinnar á þingræðinu. Hann virðist vera sá að ríkisstjórnin geti gert hvað sem hún vill svo framarlega sem meiri hlutinn verji hana vantrausti. Ég er algerlega ósammála þeim skilningi og flestir sem eitthvað skilja um stjórnskipan en mig langar til að skilja hvernig svona stjórnarhættir, samkvæmt ríkisstjórninni þá, ganga fyrir sig. Það er ekki auðvelt því þetta eru stjórnarhættir sem einkennast af leyndarhyggju. Það er ekkert skjalfest um skoðun meiri hlutans í þessu máli því að ekkert þingmál var afgreitt úr þingflokkum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um þetta bréf og erindi þess. Þess vegna kem ég hér og þarf að spyrja einstaka þingmenn til að átta mig á því hvernig þetta mál kom til. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvernig henni hafi verið kynnt efni bréfsins, hvort hún hafi verið sátt við þá aðferðafræði og hvort almenn sátt hafi verið í hópi þeirra þingmanna sem fengu kynningu fyrir fram en ekki í útvarpinu eins og sú sem hér stendur. Þá vil ég líka spyrja hv. þingmann, sem hefur um áratugaskeið fylgst með íslenskum stjórnmálum, hvort hún hafi í raun og veru verið að bjóða sig fram á afgreiðslustofnun eða til að fara með löggjafarvald í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar frá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, mér er mjög ljúft að svara þeim. Ég vona að ég komist yfir þær allar og muni þær. Þannig er mál með vexti að ég er ánægð með störf hæstv. utanríkisráðherra. Mér finnst hann vera árvökull í starfi og bregðast rétt og vel við eins og til dæmis í Úkraínumálinu og jafnréttismálum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, og ég hef ekkert legið á þeirri skoðun minni við hæstv. ráðherra. En hvað þetta mál varðar langar mig að horfa á það í stærra samhengi. Ástæða er til að huga að samráði ríkisstjórnar og ráðherra við utanríkismálanefnd og reglunum sem um það gilda. Mér finnst ekki nógu mikið samráð haft við nefndina. Það á líka við um síðustu ríkisstjórn og örugglega líka þegar horft er lengra til baka. Oft hefur verið farið af stað með mál án þess að samráð hafi verið haft við utanríkismálanefnd og mér finnst að nefndin eigi að hafa stærra hlutverk en raun ber vitni. Miðað við þau fordæmi sem við höfum hér finnst mér ekki að utanríkisráðherra hafi farið út fyrir umboð sitt í þessu máli en ég tel að fram þyrfti að fara endurskoðun og ný stefnumörkun til að skýra betur þær reglur sem gilda um hlutverk utanríkismálanefndar Alþingis í því skyni að efla nefndina. Hvað varðar spurningarnar sem þú beindir til mín beint þá spurðir þú að því hvenær þingmönnum 

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að gæta að ávarpsorðum í ræðum sínum.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins þessa hugmynd sem ríkisstjórnin hefur, um hvernig hún hafi og ætli að hegða sér gagnvart Alþingi Íslendinga. Skýrt hefur komið fram að ríkisstjórnin hyggst hegða sér eins og henni sýnist svo lengi sem meiri hluti er á þinginu til að verja hana vantrausti. Þetta kemur ítrekað fram í ræðum þeirra sem skipa hæstv. ríkisstjórn. Mig langar aðeins að fara út í smásamanburð til að reyna að veita okkur smávon hérna í því hvernig við greiðum úr þeirri þvælu sem við erum komin í. Ef við ætlum alfarið að halda okkur innan þess, ætlum eingöngu að halda okkur innan þess, sem við megum gera án tillits til virðingar fyrir Alþingi, virðingar fyrir þessari stofnun, vil ég benda á að það er ýmislegt sem hver þingmaður má gera, í meiri hluta eða minni hluta. Hann getur lagt fram eins margar breytingartillögur og hann vill, hann getur heimtað nafnakall í hverri atkvæðagreiðslu ef hann vill, hann getur sett inn eins margar skriflegar fyrirspurnir og hann vill. Það er hægt að fara þessa leið. Og hvað ef einhver mundi hvá yfir þessu og segja: Nei, nú er of langt gengið, nú hefur Alþingi aldeilis misst virðinguna. Þá er kannski hægt að kalla á forseta lýðveldisins og segja: Ja, leystu þá bara upp þingið. Hvað mundi Alþingi segja við því, hvað mundi virðulegur forseti segja við því? Væntanlega fussa, og vonandi, því að þannig kemur maður ekki fram við þingið, það er heili punkturinn. Frekar en að leyfa hegðun ríkisstjórnarinnar, og að leyfa henni að hegða sér gagnvart þinginu alfarið og eingöngu samkvæmt sínum eigin skilningi á því hvað hún megi svo lengi sem ekki komi til vantraust, er ég með þrjár hugmyndir. 1. Aðskiljum Alþingi og ríkisstjórn, þ.e. að einstaklingar megi ekki vera ráðherrar og þingmenn á sama tíma. 2. Komum á fót málskotsrétti þjóðarinnar þannig að þjóðin geti sjálf útkljáð mál þegar okkur tekst það ekki hér. 3. Málskotsrétt minni hluta Alþingis þannig að þriðjungur þings geti kallað fram þjóðaratkvæðagreiðslu þegar okkur tekst ekki að haga okkur eins og fullorðið fólk á þessum vinnustað. Þetta eru hógværar, ódýrar og einfaldar lausnir sem mundu koma okkur fram á við. Þá getum við kannski hætt þessum andskotans sandkassaleik. Fyrirgefið … 
             Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda verði að jafnaði opnir.

Forseti biður þingmanninn að gæta orða sinna. Þingmaður lét falla hér óviðeigandi orð.

Það er rétt.

Virðulegi forseti. Við tökum hér upp þráðinn þar sem frá var horfið í umræðu um skýrslu utanríkisráðherra um bréf sem hann sendi Evrópusambandinu í síðustu viku og eru nokkrar og ólíkar skýringar á því hvað í bréfinu stendur eða hvert hafi verið í raun og veru markmiðið með því. Umræðan í þinginu hefur fyrst og fremst snúist um það og að auki kannski hver staða framkvæmdarvaldsins er í raun og veru í lýðveldinu Íslandi. Mig langar að staldra sérstaklega við þessa tvo punkta, þ.e. annars vegar hvað það var sem hæstv. utanríkisráðherra ætlaði að segja og svo hins vegar hvert umboð framkvæmdarvalds á hverjum tíma er til að taka stefnumarkandi ákvarðanir. Í lýðræðisríki gerum við mjög ríka kröfu til þess að það sé skýrt og afmarkað hvaða umboð framkvæmdarvaldið hefur til að setja fram og koma til framkvæmda lýðræðislegum vilja löggjafans. Löggjafinn hefur tilteknar leiðir til að tjá sig við framkvæmdarvaldið og það gerum við með löggjöf og það gerum við með þingsályktunartillögum. Það er í raun og veru engin önnur leið fyrir löggjafann til að tjá sig við framkvæmdarvaldið nema með þessum hætti og þá skiptir auðvitað máli að það sé gert eins skýrt og nokkurs er kostur. Það skiptir máli að sú leiðsögn sé skýr og hún sé líka afmörkuð. Árið 2009 var samþykkt þingsályktunartillaga og sú þingsályktunartillaga var óvenjuleg að því leytinu til að um var að ræða skýra leiðsögn til ráðherra um hvað stæði til og í því sambandi dugir ekki að horfa til pólitískra túlkana á stöðu málsins heldur einfaldlega afgreiðslu málsins út úr þinginu. Þingsályktunartillagan var samþykkt með atbeina fulltrúa úr öllum stjórnmálaflokkum sem áttu sæti á Alþingi á þeim tíma. Þarna var um að ræða mjög viðurhlutamikla ákvörðun og þegar svo stór ákvörðun var annars vegar þurfti ráðherra sannarlega að fá mjög skýrt umboð og mjög skýr fyrirmæli frá þinginu. Þegar þingið hafði síðan afgreitt þingsályktunartillöguna, leiðsögnina til ráðherrans, hófst tiltekið ferli sem þingið hefur ekki tekið nýja afstöðu til og þá er ég að tala um Alþingi Íslendinga óháð kosningum á hverjum tíma. Framkvæmdarvaldið hefur í raun og veru ekki sjálfstæða stöðu til að snúa við eða beinlínis hefja vegferð í aðra átt en Alþingi hefur sagt fyrir um nema Alþingi taki ákvörðun um það. Svona einfalt er þetta og í raun og veru vorum við öll sammála fyrir ári um að umboðið væri hjá þinginu til að leiðbeina ráðherranum um viðsnúning ef pólitískur vilji væri til þess en hins vegar var það svo, þegar við ræddum tillögu til þingsályktunar fyrir réttu ári, að deilan stóð um það að menn voru minntir á kosningaloforð um að þjóðin ætti að koma að ákvörðun um að slíta viðræðum eða slíta ekki. Okkur öllum til upprifjunar þá var rædd fyrst skýrsla frá Hagfræðistofnun og síðan var þingsályktunartillaga hæstv. ráðherra rædd og öll þessi umræða tók fimm daga. Þar var töluverð umræða sem tók langan tíma sem snerist um óboðlega greinargerð hæstv. ráðherra sem var síðan dregin til baka og endursamin. Því miður voru tveir alvarlegir annmarkar á framsetningu málsins á þessum tíma, annars vegar greinargerðin sem var óboðleg fyrir þingið og hins vegar sú staðreynd að þingið hafði ekki lokið umfjöllun um skýrslu Hagfræðistofnunar þegar þingsályktunartillögunni var beint inn í þingið. Hvort tveggja gerði það að verkum að umræðan lengdist vegna þess að hér þurfti líka að ræða um form, því miður. Ríkisstjórninni varð fljótlega ljóst að málið væri strand, að þótt hún hefði afl að því er varðaði hausatölu í þingsal þá hefði hún ekki pólitískt afl til að klára þetta þannig að málið sofnaði værum blundi í fangi hv. þm. Birgis Ármannssonar. Og það var ekki bara, svo við rifjum það upp, stjórnarandstaðan sem hélt vöku sinni og stóð vaktina fyrir hönd lýðræðislegra sjónarmiða heldur þingmenn stjórnarflokkanna líka og almenningur sem skrifaði undir svo tugum þúsunda skipti ákall um þjóðaratkvæði og stóð hér úti á Austurvelli dag eftir dag til að minna okkur á hvaðan umboðið kemur. Síðan gerist það í marsmánuði á tveimur vikum að tekin er ákvörðun um að hverfa frá þessari málsmeðferð þannig að skyndilega deildum við ekki þeim skilningi að þingið þyrfti að koma að málinu heldur var ákveðið að það dygði að gera þetta með bréfi, eða hvað? Síðan eru það eiginlega vangaveltur daganna núna, í dag, í gær og í fyrradag: Var í raun og veru verið að slíta einhverju? Var í raun og veru verið að gera eitthvað? Og það er eiginlega óþægilegast við stöðuna eins og hún er akkúrat núna. Það væri gagnlegt að lista upp það sem aðskiljanlegir forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa sagt um þetta mál, í fyrsta lagi hæstv. utanríkisráðherra, í öðru lagi hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og hv. formaður utanríkismálanefndar Birgir Ármannsson. Ef það væri nú svo vel að þeir væru hver með sína túlkun og það væri allt og sumt þá væri þokkalegt við að eiga en það er ekki svo heldur breytast þær túlkanir líka eftir því sem dagarnir líða. Það sem verra er eða flóknara er að Evrópusambandið veit ekki um hvað bréfið var og skilur ekki stöðu málsins heldur og það þrátt fyrir að fram hafi komið að ráðherra og ríkisstjórn hafi átt samráð við Evrópusambandið um þessar bréfaskriftir. Nú hefur komið fram að bréfið hefur verið tekið til skoðunar en ráðherraráðið hafði ákveðið að blanda sér ekki í stjórnmálaumræðuna á Íslandi, það er staðan. Ég sé ekki betur en það sé að gerast núna í annað sinn að hæstv. utanríkisráðherra taki töluvert tilhlaup að því að ætla að leiða þetta óhræsismál til lykta, fyrst í fyrra og svo aftur núna, og það sé magalending í annað sinn. Maður veltir auðvitað fyrir sér hvernig menn ætli að núllstilla þá stöðu sem upp er komin og ég sé eiginlega ekki aðra leið en að bréfið verði í fyrsta lagi dregið til baka og í öðru lagi að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu í samræmi við tillögu formanna stjórnarandstöðuflokkanna þar sem þjóðin verði spurð um afstöðu til áframhalds viðræðna.

Herra forseti. Hv. þingmaður er yfirleitt allra kvenna hvössust í orðum og kemst að kjarnanum. Mér fannst hún sýna kannski fullmikla mildi þegar hún talaði um að þetta væri magalending hjá hæstv. ráðherra. Mundum við ekki geta fallist á, miðað við það hvernig við notum yfirleitt íslensku til að lýsa atburðum, að þetta væri brotlending? Það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en brotlendingu. Það sem mig langar til að vekja eftirtekt hv. þingmanns á er með hvaða hætti þetta var undirbúið. Það var vendilega falið hér heima, ákvörðunin tekin á ríkisstjórnarfundi, engum sagt frá, ekki einu sinni þingflokkunum. Síðan er alveg ljóst að búið var að undirbúa góða kynningu á málinu erlendis og heima og áður en búið var að lesa bréfið var því ýtt að öllum, þar á meðal okkur í gegnum fjölmiðla, að það fæli í sér fullkomin slit. Svo gerist það að þegar menn lesa bréfið kemur í ljós eins og hæstv. forseti hefur fyrstur af skyggnu mannviti bent á að orðið „slit“ kemur þar ekki fyrir. Það er reginmunur á bréfinu eins og hæstv. forseti Alþingis benti á og hins vegar slitatillögu. Þá velti ég fyrir mér: Hvert var erindið upphaflega? Hvað segir hv. þingmaður um þá skýringu mína að það hafi í reynd átt að gera tilraun til að plata sérstaklega einn hóp manna, Heimssýn, fólkið sem hefur lagt allt sitt traust á hæstv. ráðherra sem barði bumbur í einfeldni sinni og sakleysi og barnslegri trú á hann og fagnaði? Hvernig heldur hv. þingmaður að þessu fólki líði núna? Ég held að það hafi fyrst og fremst verið hópurinn sem átti að blekkja, ekki við hin. Það átti að reyna að sefa reiði þeirra. Ég lít svo á að þetta sé reiðarslag fyrir þann leiðangur sem Heimssýn hefur staðið fyrir og segi, miðað við ræðu hæstv. ráðherra í gær, að öll gögn málsins liggja fyrir. 

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að einhvers konar kúvending varð í plani á þessum tveimur vikum, þ.e. á tímabilinu frá 3. mars og þar til á fimmtudaginn, því að 2. eða 3. mars kom hæstv. forsætisráðherra í fjölmiðla og sagði að til stæði að leggja fram þingsályktunartillögu. Tveimur vikum síðar hafði verið tekin ákvörðun um að gera þetta með öðrum hætti. Af hverju og hvað stóð til og hvað má lesa í pólitíkina á bak við þetta? Það er að minnsta kosti alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er að mörgu leyti í miklu meiri klemmu en sá flokkur hefur verið um árabil. Hæstv. fjármálaráðherra hefur reynt að ýta þeim átökum á undan sér í tíma og vonast til þess eins og mætir menn hafa stundum gert að tíminn mundi leysa þann hnút en það hefur eiginlega verið síður en svo. Staðan er í raun orðin sú að öðrum megin er mjög þungur Heimssýnararmur og hinum megin er öflugur hópur sjálfstæðismanna í atvinnulífinu sem er kominn á fremsta hlunn með að stofna nýjan flokk. Það er staðan sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra stendur frammi fyrir sem formaður Sjálfstæðisflokksins sem lætur sig hafa það að sitja ekki við borðsendann í Stjórnarráðinu sem formaður Sjálfstæðisflokksins gerir að jafnaði og formaður Sjálfstæðisflokksins sem situr uppi með það að festa í sessi 25% fylgi. Þessi sami formaður Sjálfstæðisflokksins stendur núna frammi fyrir því að hafa tekið þátt í því að stimpla þessa aðferð 

Herra forseti. Ég gleðst ekkert yfir því þegar flokkar klofna. En hins vegar er alveg ljóst að eitt af því sem hæstv. ráðherra hefur náð fram, að ég tel án þess að hann hafi ætlað sér, er að allt bendir til þess að þetta sé kornið sem fylli mæli Evrópusinnaðra sjálfstæðismanna. Í kjölfarið geri ég ráð fyrir því að þeir stofni nýjan flokk, að Viðreisn sem í dag er eins konar aðfararsamtök að flokksstofnun verði að fullfleygri hreyfingu og muni bjóða fram við næstu kosningar. Ég tel þess vegna að glapræðið sem hæstv. utanríkisráðherra varð á muni leiða til þess að geiri sneiðist utan úr Sjálfstæðisflokknum, til verði nýr flokkur og hvað sem hann fær þá þarf hann ekki að fá mjög mikið til að gulltryggja það, miðað við þær skoðanakannanir sem hafa legið fyrir núna í heilt ár, að ríkisstjórnin fellur. Það finnst mér mikilvægt. Þess vegna finnst mér líka mikilvægt burt séð frá því hver er skoðun einstaklinga, jafnvel flokka á því hvort menn eigi, miðað við þau gögn sem liggja fyrir núna, að berjast fyrir því að Ísland eigi að vera aðili að Evrópusambandinu eða ekki, að við sameinumst öll um það meginprinsipp að það sé fólkið sem eigi að fá að ráða. Ég segi það fyrir mína hönd að ef þjóðaratkvæði mundi leiða til þess að þjóðin segði nei þá mundi ég auðvitað ganga svolítið dapur til náða það kvöld en rísa upp eins og Einherjar Óðins nokkuð vaskur daginn eftir og taka til óspilltra málanna við næsta mál á dagskrá. En þá held ég að næsta mál á dagskrá yrði að leita leiða til að koma Íslandi með einhverjum hætti inn á stærra myntsvæði. Ég held að fram undan sé síðasta tilraun með íslensku krónuna. Ég hef áhyggjur af því hvernig henni reiðir af og fyrir mér er Evrópusambandið ekkert annað en tæki til að tryggja stöðugleika, bæta kjör Íslendinga. Það er ekki trúaratriði.

Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg jafn heimspekileg og hv. þingmaður að gleðjast ekki yfir því ef Sjálfstæðisflokkurinn mundi klofna. Ég held að ég yrði bara nokkuð kát með það satt að segja og ég held að ég fái bara að viðurkenna það. Það sem er að gerast í raun og veru, það sem liggur í loftinu er að núna, við hálfleik í ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, eru að verða þáttaskil. Við erum að fara inn í nýjan kafla, ekki bara í skilningi tímabilsins sem slíks heldur vegna þess að núna liggur fyrir að vandi ríkisstjórnarinnar er ekki bara sá hvernig hún stillir sér upp með þeim ríku og þeim sem eru ofan á í samfélaginu, sem er óþolandi með öllu vegna þess að hún hefur ekki umboð til þess, hún er kosin til að klára eitt tiltekið verkefni sem eru skuldamálin, heldur er núna að verða lýðum ljóst að yfirlæti og hroki og óvandvirkni, klaufagangur sem gegnsýrir alla hennar embættisfærslu, gengur ekki til lengdar. Það getur enginn setið lengi í Stjórnarráði Íslands sem betur fer, sem vandar sig ekki og sýnir smáauðmýkt, a.m.k. svona inn á milli. Það er þó a.m.k. þannig að við hv. þingmaður eru sammála um að byrjað er að fjara undan ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og hún mun gefast upp áður en kjörtímabilið er á enda.

Hæstv. forseti. Eftir heilsdagsumræðu í gær um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og þá brotlendingu sem það bréf var sem hæstv. utanríkisráðherra bar til útlanda þá er að teiknast upp býsna skörp mynd og umræðan leiðir vonandi til þess. Í fyrsta lagi get ég ekki séð að miklar varnir séu uppi gagnvart þeirri túlkun að þingsályktunartillagan frá 2009 sé enn í fullu gildi og aðildarumsóknin verði ekki dregin til baka nema með tillögu og meirihlutaafgreiðslu á Alþingi. Þannig getur þingið staðfest bréfið og skýrt betur en það hefur ekkert komið fram í umræðunni sem leiðir til annars skilnings en að þingsályktunartillagan standist. Þessu til stuðnings hefur líka verið dregin fram eldri þingsályktunartillaga frá framsóknarmönnum þar sem þeir undirstrikuðu í sínu áliti að aldrei yrði hægt að afgreiða þessi mál öðruvísi en með aðkomu þingsins, þannig að bréfið er nánast orðið ómerkt. Það hefur líka komið fram um framhald viðræðnanna að eðlilegt væri að leita til þjóðarinnar um staðfestingu eða samþykki eða afstöðu til, skulum við frekar segja, þess hvort halda eigi áfram viðræðum. Ég held að það væri eðlilegast að slík tillaga yrði samþykkt á þessu þingi og gengið yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu sem allra fyrst því það væri gríðarlega mikilvægt að við fengjum úr því skorið hver vilji þjóðarinnar væri og eins og kom fram í andsvörum við ræðumann hér á undan þá munum við að sjálfsögðu lúta þeirri niðurstöðu. Þegar lagt var af stað með þessa þingsályktunartillögu 2009 þá vissi ég alveg sem einn af þeim sem hafa stutt Samfylkinguna að við höfðum barist fyrir því að aðildarumsókn yrði lögð fram. En við lögðum okkur alltaf fram um að reyna að ná þverpólitískri samstöðu um þetta mál. Þetta væri ekki flokkspólitískt mál heldur mál sem þjóðin ætti alltaf að afgreiða. Menn hafa gagnrýnt að ekki hafi verið lagt fyrir þjóðina að fara í viðræðurnar en það lá alltaf fyrir að hvorki Samfylkingin né aðrir flokkar né Alþingi Íslendinga færu með Ísland inn í Evrópusambandið. Það verður aldrei gert nema með þjóðaratkvæðagreiðslu um samning sem verður lagður fyrir þjóðina til samþykktar eða synjunar. Ég held að mikilvægt sé að halda þessu til haga. Í þessari umræðu hefur líka komið í ljós það sem á undan hefur gengið á síðasta ári varðandi loforðið í stjórnarsáttmálanum um að leggja ætti fram skýrslu og greiningar á því hvernig staða Evrópusambandsins væri, hvernig staða viðræðnanna væri. Leitað var til Hagfræðistofnunar háskólans um að vinna slíka skýrslu og menn lentu þar í alveg ótrúlegum málum þegar hæstv. utanríkisráðherra, rétt þegar umræðan var að hefjast, þegar við vorum um það bil að lesa skýrsluna, kastaði inn tillögu um að slíta viðræðunum, ætlaðist nánast til að þetta yrði ekkert rætt frekar. Við munum viðbrögðin sem þá urðu sem voru gríðarleg og fjölda undirskrifta, við komumst upp í 53.555 undirskriftir, þar sem fólk mótmælti því að ferlið yrði stöðvað. Það er ótrúlegt að horfa svo upp á það að við erum komin í sömu stöðu aftur ári síðar fyrir dæmalaust klúður hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli þar sem þeir ætluðu að fara í einhvern feluleik og komast fram hjá vilja þjóðar og þings og kasta fram tillögu. Og standa svo á Austurvelli og hlusta á fólk eins og Guðrúnu Pétursdóttur og unga konu, Jónu Sólveigu Einarsdóttur, ræða þessi mál. Sérstaklega fannst mér athyglisvert þegar Jóna Sólveig Einarsdóttir las upp siðareglur ráðherra frá 2011 og fór í gegnum það hvernig ríkisstjórnin fer algerlega á skjön við þær reglur sem fjalla um trúmennsku og heiðarleika og að beita valdinu varlega, af hófsemi og sanngirni og án tillits til eigin hagsmuna. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ræðuna og ég vil taka undir með honum að ég tel að það sé mjög mikilvægt að vilji þjóðarinnar til framhaldsins komi fram en ég held að það sé ekki síður mikilvægt, miðað við það hvar málið er statt núna akkúrat á þessum dögum, að vilji þingsins til framhaldsins komi fram, þ.e. hvort við viljum halda þingsályktunartillögunni frá 2009 í gildi eða hvort Alþingi vilji breyta um stefnu frá því sem þar var samþykkt. Í tengslum við það langar mig að spyrja hv. þingmann um þann skilning sem kom fram í máli sumra hv. þingmanna sem tóku til máls í umræðunni í gær að ríkisstjórnin megi gera það sem hún vill svo framarlega sem stjórnarmeirihlutinn verji hana falli. Hver eru viðbrögð hv. þingmanns við svona orðum og hvernig metur hann stöðu okkar sem hér störfum? Erum við einhver afgreiðslustofnun eins og hér er gefið til kynna eða hvert á hlutverk Alþingis að vera?

Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt í þessu stóra máli, sem hefur sýnt sig að klýfur þjóðina í fylkingar, að þjóðin fái að segja sitt álit. Miðað við það sem á undan er gengið er það í sjálfu sér málamiðlun í málinu, þ.e. við sammælumst um það að nú skulum við bara leyfa þjóðinni að tala. Það er rétt að við þurfum að fá fram vilja þingsins en fyrst hæstv. ráðherra velur það að leggja ekki fram þingsályktunartillögu að nýju, reynir að sniðganga þingið af því að þeir gáfust upp með málið í hv. utanríkismálanefnd á síðasta ári, held ég að sé langeðlilegast að fara beint í þjóðaratkvæði. Ég held að langeðlilegast sé að gera það strax. Varðandi aðkomu þingsins og hvort ríkisstjórnin megi gera hvað sem er þá hefur einmitt verið mikið rætt í gær og líka í fjölmiðlum að það er eins og hæstv. ríkisstjórn hafi snúið hlutunum algerlega á haus. Þá á ég við að ríkisstjórnin stjórni og þingið hafi ekkert um það að segja, en framkvæmdarvaldið eða ríkisstjórnin á auðvitað að vinna í umboði Alþingis. Ég hef áður nefnt í fyrri ræðu minni að mælikvarðinn á það hvort samfélag er lýðræðislegt, hvort það sé málfrelsi í landinu, hvort fólk hafi leyfi til að hafa skoðanir, er staða minni hlutans á hverjum tíma. Þrátt fyrir það að hæstv. forseti og raunar fleiri hafi bent á að meiri hlutinn ráði og þá þurfi jafnvel ekkert að fá það staðfest í þingsal, sem er náttúrlega þvílík óvirðing við stöðu einstaklingsins í þinginu, jafnvel þótt menn telji þetta er ótrúleg ófyrirleitni að ætla sér, verandi með 51% 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður hitti naglann á höfuðið þegar hann segir að hæstv. ríkisstjórn sé að snúa hlutunum á haus þar sem maður fær það á tilfinninguna í hverju málinu á fætur öðru að það sé einmitt hæstv. ríkisstjórn sem stjórni þinginu en ekki þingið sem taki ákvarðanirnar og leggi línurnar fyrir hæstv. ríkisstjórn. Mig langar að víkja aftur að bréfi hæstv. utanríkisráðherra og því hvaða tilgangi það hafi átt að þjóna. Sitt sýnist kannski hverjum og merkilegt að hver og einn sem það les virðist túlka það með sínum hætti. Það mátti lesa í Morgunblaðinu að Edgars Rinkevics, utanríkisráðherra Lettlands, hefur sagt á blaðamannafundi að hann telji að þetta sé mál sem Ísland verði að ákveða innan lands og að það sé ekki Evrópusambandsins að ákveða hvernig landið taki á málinu, þ.e. Ísland verði að ákveða hvernig það ætli að taka á málinu í samræmi við stjórnskipun okkar. Þá langar mig til að viðra þá kenningu sem maður hefur heyrt fleygt að það hafi í raun verið ætlunin að fá Evrópusambandið til að skera hæstv. ríkisstjórn úr snörunni með því að slíta viðræðunum við Ísland þannig að hæstv. ríkisstjórn þyrfti ekki að gera það. 

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér dálítið skemmtilegt en sorglegt í leiðinni að við skulum standa hér í ræðustóli hver á fætur öðrum og reyna að túlka bréf sem er skrifað eða alla vega afhent af hæstv. utanríkisráðherra sem er hér í salnum og hlustar á okkur. Honum hefur fullkomlega mistekist að skýra út fyrir okkur hver tilgangurinn var með bréfinu, vísar bara í Morgunblaðsviðtöl. Ég treysti mér ekki á þessu stigi að segja hver tilgangurinn var, ég átta mig ekki á því. Ég held að hugmyndin sé þessi: Hér er ágætisleið til að sniðganga Alþingi, þá lendum við ekkert í veseni með þetta, látum þingmenn standa frammi fyrir gerðum hlut. En auðvitað er líka freistandi að halda að ástæðan hafi verið sú að með því að tjá skoðun sína með þessu bréfi mundi Evrópusambandið líta svo á að það hefði móttekið bréfið og móttekið skilaboðin og þar með væri viðræðum lokið. Þetta illgjarna, slæma ESB eins og stjórnarliðar líta gjarnan á, metur lýðræðið það mikils að það segir við hæstv. ríkisstjórn Íslands: Finnið út úr þessu sjálf. Það er ykkar að ákveða. Með ykkar lýðræðislegu leiðum ákveðið þið hver staða ykkar er. Og með því að taka ekki afstöðu þá segja þeir hreinskilnislega: Við höfum ekki áttað okkur á því hvað þetta bréf þýðir. Við höfum ekki hugmynd um hvað þið voruð að reyna að segja. Komið þið með skýrari skilaboð sem Alþingi stendur á bak við. Þá getum við farið að ræða um hvað átt er við. En það sem hv. þingmaður nefndi í upphafi um afstöðu ríkisstjórnarinnar þá erum við með ríkisstjórn sem segir: Ég á, ég má, og það er það sem er óhuggulegt. Með svona dúndrandi hagsmunatengsl á bak við sig, hagsmunahópa sem þeir draga fram 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa notað hér orð áðan sem er víst ekki heppilegt í þingstörfum og samræmist ekki virðingu þingsins en að því sögðu verð ég að segja að ég verð stundum svolítið ringlaður yfir því nákvæmlega hvað það er sem við meinum með hugtakinu „virðing fyrir Alþingi“. Nú er mér sjálfum ekki mjög annt um það nákvæmlega hvaða orð eru notuð heldur hvernig framkoma fólks og stofnana er gagnvart stofnunum á borð við Alþingi og svo auðvitað þjóðinni sjálfri. Þegar kemur að því tiltekna málefni sem við ræðum hér, sem eru Evrópumálin, getum við ekki rætt þau efnislega eða öllu heldur, það er enginn tilgangur með því að ræða þau efnislega án þess að ræða framgöngu hæstv. utanríkisráðherra enn betur og enn þá meira í sambandi við það hvernig málið er til komið. Þrátt fyrir það gleðiefni að hæstv. utanríkisráðherra virðist hafa klúðrað fullkomlega samskiptum sínum við Evrópusambandið þegar hann reyndi að slíta viðræðunum án aðkomu Alþingis er tilgangurinn með bréfinu hvað erfiðastur, sem var sá að slíta viðræðunum. Hér hafa meira að segja stjórnarliðar stigið í pontu og glaðst yfir því að þessi aðgerð hafi verið framkvæmd, að þetta skref hafi verið tekið. Tal um það af hálfu Framsóknarflokks að hér hafi eingöngu verið um einhverja pólitíska afstöðu að ræða stenst alla vega ekki miðað við ræður ágætra hv. þingmanna eins og hv. 2. þm. Reykv. n. sem dæmi, en þeir eru auðvitað fleiri. Hvað varðar Evrópusambandið sjálft þá velti ég stundum fyrir mér hvar umræðan sé úti í samfélaginu. Til að byrja með, þegar um var að ræða hugmyndina að sækja um, fór fólk að ræða þetta eitthvað sín á milli o.s.frv., en sú umræða er föst í spurningunni um hvort eigi að halda áfram viðræðum eða ekki. Og það sem ég hef alltaf sagt um þjóðaratkvæðagreiðslur eða svo lengi sem ég man eftir er að þegar fólk öðlast vald yfir eigin ákvörðun, yfir eigin örlögum, þá fyrst öðlast það þá ábyrgð sem þarf til að standa að baki þeirri ákvörðun. Á meðan það er eingöngu hið háa Alþingi að karpa um þetta mál hefur hinn venjulegi kjósandi í sjálfu sér ekki mikla ástæðu til að sökkva sér af einhverri alvöru í málið eða ræða það við hvert tilefni, hvað þá ef ákvörðunin er tekin af einstaka hæstv. ráðherra. Þegar Alþingi bregst þá er svarið ekki minna lýðræði heldur meira lýðræði. Ef Alþingi sem stofnun er ekki hæft til að taka þessa ákvörðun þá eigum við að vísa henni til þjóðarinnar, ekki til hæstv. ráðherra. Það er þjóðin sem byggir þetta land. Þetta er einfalt, þetta ætti að vera augljóst. Það er tilgangurinn með bréfinu sem svíður, ekki endilega innihaldið, það fer alla vega eftir skoðunum hvers og eins þingmanns, og jafnvel ef menn gleðjast yfir innihaldinu, jafnvel ef menn gleðjast yfir tilganginum ættu þeir samt ekki að sætta sig við þessi tilteknu vinnubrögð. Að mínu mati er ekkert vit í því að standa hér og ræða Evrópusambandið efnislega ef ferlið á að vera svona, á meðan hæstv. ríkisstjórn lætur svona við Alþingi. Það er grundvallaratriði. Áður en við ræðum þetta efnislega þurfum við að spyrja okkur að því hvernig við ætlum að ræða það. Og talandi um virðingu Alþingis, ef við ætlum ekki að ræða það yfir höfuð, hvað erum við þá að gera hér? Eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni í dag er það ekki góðs viti ef menn ætla að takmarka vald sitt alfarið við hvað þeir mega gera tæknilega þannig séð vegna þess að óbreyttir þingmenn mega taka upp á alls kyns óskunda sem væri þingi til háborinnar skammar. Á sama hátt getur ríkisstjórnin verið sjálfri sér til skammar en það þýðir ekki að það sé í lagi og það er ekki í lagi. Og þegar svo er komið þá eigum við að finna út úr því fyrst, ekki sem stjórn og stjórnarandstaða heldur sem Alþingi. Ég legg til að þetta sé það fyrsta og það eina sem við eigum að ræða þar til það er komið á hreint. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu og ég deili áhuga hans á aðferðafræði og lýðræðislegum þáttum. Ég veit að við erum báðir áhugamenn um það. En það sem ég hef verið að velta fyrir mér er skoðun hv. þingmanns á þeirri aðferð sem notuð er við samningaviðræðurnar, aðildarviðræður eða aðlögunarviðræður eða hvað menn eiga að kalla það. Þegar Noregur var að sækja um aðild að Evrópusambandinu var fyrst gerður samningur og einhver samninganefnd sett í það. Svo var hann lagður fyrir þjóðina og ef mönnum hefði líkað niðurstaða samningsins hefðu þeir sótt um. En þetta varð til þess að Evrópusambandið var hryggbrotið tvisvar. Norðmenn sögðu nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni og síðan hefur engum dottið í hug í Noregi að fara þessa leið aftur. Evrópusambandið hefur breytt ferlinu síðar þannig að í staðinn fyrir að byrja á því að kanna hvað er í boði, kíkja í pakkann og spyrja svo leyfis, þá er bara sótt um. Það er ekki einu sinni spurt leyfis heldur bara sótt um. Einhver ríkisstjórn kemst til valda sem hefur áhuga á því að fara í Evrópusambandið og þá getur hún bara sótt um aðild að Evrópusambandinu. Svo er liður 1, það er byrjað að hefja aðlögun að regluverki Evrópusambandsins, með öllum þeim kostnaði og ferðalögum sem fylgir, sýna fram á aðlögun að regluverki ESB án þess að spyrja þjóðina. Svo er sett opnunar- og lokunarskilyrði um kaflana sem þarf að ganga að og þeir erfiðustu geymdir þangað til síðast svo hægt sé að ná fram sem mestri málamiðlun. Svo meðan á öllu þessu stendur er höfð í frammi áróðursstarfsemi sem er hugsanlega brot á Vínarsáttmálanum þegar ESB kemur inn í það ríki sem er að sækja um aðild og auglýsir og auglýsir þann málstað sem ríkisstjórnin er að berjast fyrir, sem sagt inngöngu. Þetta þykir mér ekki lýðræðislegt og sérstaklega ekki þegar þjóðin kemur nánast að orðnum hlut þegar hún fær að tjá skoðun sína á málinu, þá er fullveldið komið til Brussel og það þarf að segja nei í þjóðaratkvæðagreiðslu til að ná því aftur heim.

Virðulegi forseti. Ég þakka áhugann á lýðræðinu hjá hv. 2. þm. Reykv. n. En í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að langfarsælast hefði verið að fara upphaflega með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki vegna þeirra áhyggna sem hv. þingmaður nefnir heldur til að tryggja lögmætið, til að það væri á hreinu fyrir fram hvað þjóðin vildi gera í þessum efnum. Það er þess vegna sem ég legg til að sú ákvörðun eigi heima hjá þjóðinni nú. Ef hæstv. ríkisstjórn vill trassa þetta verkefni í tvö ár í viðbót fram að næstu kosningum og takast á við málið aftur þegar þjóðin hefur haft sitt að segja, gott og vel, frekar en hún fari að vinna að þessu og klúðra þessu vísvitandi, alla vega klúðra því með einum eða öðrum hætti. En þegar kemur hins vegar að spurningunni um aðlögunarferlið sem hv. þingmaður nefnir þá er tvennt sem vefst fyrir mér í allri þeirri orðræðu. Í fyrsta lagi: Hvaða löggjöf er það sem við eigum að hafa tekið upp vegna umsóknar okkar um ESB og aðildarviðræðna sem við hefðum ekki tekið upp á forsendum EES ? Og í öðru lagi, hvar er þá allt verk ríkisstjórnarinnar í að leggja fram ný frumvörp til að endurheimta það sjálfstæði sem við hljótum að hafa tapað í þessu fjögurra ára umsóknarferli? Mér þætti gaman ef hv. þingmaður gæti svarað mér því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna en það er eiginlega þannig að ég er að spyrja hann út í ræðu hans. Ég get samt alveg svarað þessari spurningu. Ég vildi hins vegar gjarnan spyrja hann að öðru líka. Ég veit að hann er mikill áhugamaður um beint lýðræði eins og ég sjálfur og sú fyrirmynd sem ég aðhyllist helst í þeim efnum er hin svissneska útgáfa af beinu lýðræði en ekki sú beina útgáfa lýðræðis sem tíðkast í Evrópusambandinu sérstaklega, enda hef ég ekki orðið var við að þar sé tíðkað beint lýðræði. Mér er næst að halda, og kannski hefur hv. þingmaður aðra skoðun á því, að sú þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þjóðin segir já við aðildarsamningi að ESB, verði slík þjóðaratkvæðagreiðsla haldin, þegar þjóðin segir já við því verði það síðasta þjóðaratkvæðagreiðsla sem þjóðin tekur nokkurn tímann þátt í.

Virðulegi forseti. Fyrsta þjóðaratkvæðagreiðsla í sögu lýðveldisins Íslands var eftir efnahagshrunið 2008. Fimm sem ég veit um hafa verið haldnar áður, allar fyrir stofnun lýðveldisins. Við erum ekki til fyrirmyndar þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum hérlendis og þá sjaldan sem þær hafa verið haldnar hefur það verið að frumkvæði eins tiltekins manns sem, meðan ég man, virðist aldrei geta sagt okkur fyrir fram hvernig hann taki nákvæmlega slíkar ákvarðanir. Það eru einhvern veginn alltaf misjafnar forsendur fyrir því hvers vegna hann vísar hlutunum til þjóðarinnar. Ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af því að við töpum einhverjum málskotsrétti í Evrópusambandinu sem við höfum varla nú þegar. Það er þess vegna sem ég ítreka alltaf að við þurfum tvenns konar málskotsrétt, annars vegar málskotsrétt minni hluta þingsins sem snýst reyndar ekki um beint lýðræði heldur um að bæta vinnubrögðin hér á bæ. Hins vegar er það málskotsréttur þjóðarinnar sem er sá að um, segjum 10% þjóðarinnar geti knúið fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu um þær ákvarðanir sem eru teknar hér. Fyrir um það bil ári komu fram 22% kosningabærra manna og kröfðust þjóðaratkvæðagreiðslu vegna ESB-málsins sem þá var hér til umræðu. 53.555 undirskriftir, 22%. Það sem við þurfum að spyrja hér er: Ef við ætlum ekki að láta þessa spurningu í hendur þjóðarinnar, þá hvenær? Þurfa 51% þjóðarinnar að heimta þjóðaratkvæðagreiðslu til að við höldum þjóðaratkvæðagreiðslu? Svo er hitt, ef samningurinn er svona ofboðslega bölvanlegur og pakkinn svona skelfilegur og við töpum sjávarútveginum og landbúnaðinum greiðir enginn heilvita maður á Íslandi atkvæði með honum. Meiri hluti þjóðarinnar er á móti inngöngu á þessu stigi og hefur verið mjög lengi en er hins vegar hlynntur því að við höldum áfram samningaviðræðum og, já, kíkjum í þennan blessaða pakka, sem ég hef ekki enn þá fengið svör um hvers vegna eigi að vera svona erfitt. Mér finnst lýðræðislegt að greiða atkvæði á þessu stigi og vona að það svari spurningu hv. þingmanns.

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á orðaskipti þessara tveggja hv. þingmanna m.a. um það hvort samningaviðræðurnar hefðu verið aðlögunarviðræður. Þá er rétt að rifja það upp fyrir þingheimi að eitt af því sem Ísland náði fram tiltölulega snemma í ferlinu að tillögu og kröfu hv. utanríkismálanefndar var einmitt að það yrði engin aðlögun í gangi fyrr en eftir þjóðaratkvæði og auðvitað bara að því tilskildu að þjóðaratkvæðið gyldi jáyrði við framhaldi samninganna, svo það liggi algjörlega ljóst fyrir. En hins vegar var í staðinn fallist á þá kvöð að gera áætlun um það hvernig menn mundu samræma regluverk ef þjóðin segði já, þá lægi auðvitað fyrir samþykki hennar. Það er kannski til marks um það hvers Íslendingar voru megnugir, vegna þess að við vorum fyrsta þjóðin sem náði þessu fram, bara svo það liggi algjörlega fyrir. Af því menn eru að spá heimsendi fyrir lýðræði og beint lýðræði sérstaklega ef Ísland gengi í Evrópusambandið þá vill svo til að það er í fréttum núna að þjóð sem hefur um langan aldur verið í Evrópusambandinu er einmitt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu þessa dagana. Herra forseti. Ég tek undir þá afstöðu sem hv. þingmaður fyrir hönd sinnar merku stjórnmálahreyfingar hefur til beins lýðræðis. Ég held að kröfurnar í dag séu meiri en þær voru fyrir áratug. Ég tala hér sem þingmaður sem lagði fyrst árið 1992 fram tillögu um beint lýðræði, hef gert það reglulega síðan, þannig að ég er algjörlega á sama máli, en ég held að eftir hrun hafi þessi krafa vaxið. Árið 2008 urðu ákveðin kaflaskil. Ég er þeirrar skoðunar að íslenska þjóðin vilji beint lýðræði og hún vilji fá að segja álit sitt á þessu máli og tek undir það sem hv. þingmaður sagði.

Virðulegi forseti. Það er ekkert að gera nema fagna því og vona að hæstv. meðlimir ríkisstjórnarinnar taki undir það og sín eigin orð á seinasta kjörtímabili, svo það sé nú sagt. En hv. þm. Össur Skarphéðinsson bendir einmitt á það sem hefur gert mig ringlaðan í allri þessari umræðu frá upphafi. Ég hef nýlega dirfst að spyrja, svona án þess að líða eins og kjána: Hvaða aðlögun? Hvaða aðlögun eru menn að tala um? Hvar er þessi löggjöf sem við höfum þurft að taka upp vegna ESB-umsóknarinnar? Ég veit um helling sem við þurfum að taka upp vegna EES, við afgreiðum þær, það kæmi mér ekki á óvart, í tonnatali. Við þurfum að taka upp þvílíkt magn af EES-reglugerðum og höfum afskaplega lítið um það að segja, á afskaplega takmörkuðum tímapunkti. Hv. þingmaður nefnir IPA-styrki sem fólk reyndar grenjaði yfir því að missa frekar en hitt. En ef það er aðlögun, gott og vel, þá er hægt að taka þá styrki til baka. En ég hef ekki séð nein frumvörp hér þess efnis að taka til baka eitthvert sjálfstæði sem við eigum að hafa tapað vegna Evrópusambandsins í kjölfar umsóknar. Ég bara skil ekki enn þá hvað menn eru að tala um. Jú, með IPA-styrkina, við  Enn þá sé ég ekkert mál hér á þingi  
            

Ræðumaður hefur orðið.

Herra forseti. Hv. þingmaður getur alltaf leitað til mín ef hann þarf einhverjar upplýsingar um Evrópusambandið. Í ljósi þess að Píratar eru orðnir, ég segi kannski ekki heimshreyfing en eru á góðri leið með að verða stærsti stjórnmálaflokkurinn á Íslandi, þá kynni svo að fara að hv. þingmaður yrði utanríkisráðherra eftir næstu kosningar. Það er kannski ekki síst með tilliti til þeirrar stöðu sem ég býð fram mína krafta pro bono ef hv. þingmaður þarf á þeim að halda. Aðeins til þess að ræða aðlögunina. Ég hef náttúrlega skýrt nákvæmlega hvernig þetta voru ekki neinar aðlögunarviðræður og við náðum þar ákveðnum áfanga sem enginn náði áður. En hitt er svo að við erum hér á hverjum degi að aðlaga Ísland að regluverki Evrópusambandsins. Það gerum við gegnum aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og það finnst mér stundum vera þinginu til minnkunar. Við tökum á degi hverjum, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, ár eftir að taka við fyrirmælum frá Brussel í gegnum þann samning án þess að geta nánast nokkur áhrif haft á samninginn. Er það ekki fullveldistap? Jú, það hefur aukist í gegnum árin eftir því sem jaðar samningsins hefur færst út. Það þýðir að frá 1994 höfum við tapað meira fullveldi en við mundum gera með því að ganga í Evrópusambandið í dag. Af hverju? Ástæðan er sú að við mundum endurvinna fullveldi, með því að ganga í Evrópusambandið hefðum við rétt til þess að hafa ekki bara mótandi áhrif heldur afgerandi áhrif á það hvernig löggjöf mundi líta út. Í dag er Alþingi að 30–40% að verða að afgreiðslustofnun vegna þess að það hlutfall af löggjöfinni sem við afgreiðum héðan kemur nánast með tölvupósti frá Brussel. Það er fullveldi sem sumir af einhverjum undarlegum misskilningi, en eru þó fullir fullveldisástar, virðast ekki gera sér grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir orð hv. þingmanns og þigg með þökkum alla leiðsögn hans, óháð stöðu og störfum.  Það er svo margt í þessum málflutningi sem ég skil ekki enn þá þrátt fyrir að hafa setið hér í fyrra þegar við fórum yfir þessa skýrslu og ítreka það sem ég hef sagt í fyrri ræðum mínum undir þessum dagskrárlið. Á síðasta ári þegar við ræddum þetta mál var það þannig að þegar kom að tveimur stærstu málaflokkunum, sjávarútvegi og landbúnaði skildi skýrslan mig eftir með svona „cliffhanger“-tilfinningu, ég kann ekki íslenska orðið, virðulegi forseti. Svo átti ég orðastað við hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur sem las upp úr skýrslunni og þá fékk ég aftur þessa sömu tilfinningu. Við þurfum að komast að fleiri hlutum, við þurfum að skoða málið enn þá betur. Sú tilfinning fer ekkert, enda hef ég ekki tekið afstöðu til þess hvort ég vilji ganga í Evrópusambandið eða ekki. Mér finnst í fyrsta lagi ekki vera tímabært að taka þá ákvörðun og mér mun ekki finnast það tímabært fyrr en samningaviðræðunum er lokið á þeim forsendum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson útskýrði svo vel. Það sem er mikilvægara er að mér finnst það ekki bara vera ákvörðun okkar þingmanna, mér finnst það vera ákvörðun þjóðarinnar. Það finnst mér vera grundvallaratriði. Mér finnst við ekkert hafa rétt á því eða tilefni til þess að tala illa um lýðræðisfyrirkomulagið í Evrópusambandinu þegar við erum ekki einu sinni með það á hreinu hér, óháð þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og nýleg dæmi sanna.

Herra forseti. Ég held að þessi umræða hafi verið gagnleg á sinn hátt og skýrt stöðu málsins nokkuð samhliða atburðum sem hafa orðið undanfarna sólarhringa. Eins og ég met stöðu þess núna þá er hún þannig að hæstv. utanríkisráðherra sendi þetta bréf og látið er að því liggja að slíta eigi viðræðunum eða aftengja ferlið eins og það leggur sig en bréfið er hins vegar ekki þannig orðað. Þá er næsta vígi, má segja, hæstv. ráðherra og aðstandenda málsins, stjórnarliða sem hafa orðið mjög margsaga um túlkun þess, að snúa augum sínum ekki til himins heldur til Evrópusambandsins og setja allt sitt traust á að Evrópusambandið lesi það út úr þessu óskiljanlega bréfi sem menn vildu helst fá að heyra þaðan, að Evrópusambandið taki að sér að gera það sem ríkisstjórnin af einhverjum ástæðum leggur ekki í. Ef hún er sjálfri sér samkvæm og vill slíta viðræðunum, vill afturkalla umsóknina þá kýs hún samt að gera það ekki, orðar bréf sitt ekki þannig. Látum nú vera á meðan hversu freklega hún hefði þá gengið fram hjá Alþingi heldur orðar hún þetta á þann undarlega hátt að ríkisstjórnin hafi engin áform um að hefja aðildarviðræður að nýju og ríkisstjórninni svona inni í sér finnist að ekki eigi að líta á Ísland sem umsóknarríki. Hvernig bregst svo Evrópusambandið við að því marki sem enn eru viðbrögð þaðan? Jú, það endursendir kaleikinn. Hann var sendur heim í gær. Utanríkisráðherra Lettlands, Edgars Rinkevics, sagði einfaldlega: Reynið að koma því á hreint heima hjá ykkur Íslendingar hvernig þið viljið hafa þetta, ekki biðja okkur um að reyna að lesa í það hvað þið viljið með þessu óljósa orðalagi. Svo vitnað sé beint í orð utanríkisráðherra Lettlands á blaðamannafundi ytra í gær í Brussel, með leyfi forseta: „Ég tel að þetta sé eitthvað sem Ísland verði að ákveða innan lands.“ - Ekki vera að biðja okkur um það. - „Evrópusambandið getur ekki skipt sér af stjórnmálaumræðunni í landinu.“ Það kemur síðan athyglisverð setning þegar ráðherrann hefur verið spurður betur út í þetta af blaðamanni hver sé eiginlega staðan í ljósi bréfaskrifta frá Íslandi, bæði frá stjórnvöldum og stjórnarandstöðu. Þá upplýsir ráðherrann að hann hafi kynnt bréfið en það sé ekki tilefni til sérstakra umræðna innan ráðherraráðsins og hann ítrekar að það sé Íslands að ákveða hvernig tekið er á málinu í samræmi við stjórnskipan þess, þ.e. Íslands. Boltinn er sendur heim. Þetta mistókst hjá hæstv. utanríkisráðherra. Hann og ríkisstjórnin sitja áfram með kaleikinn í höndunum. Og allur hefur þessi leiðangur orðið óskaplega vandræðalegur og orðið til þess að mínu mati að varpa rýrð á það hvernig haldið er á utanríkismálum Íslands. Svo er auðvitað það sem hefur verið hliðarspor í þessari umræðu en er grafalvarlegt í sjálfu sér að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, og einstöku þingmenn reyndar líka, hafa gert sig bera að óskaplegum misskilningi eða vanþekkingu á stjórnskipun landsins, stjórnskipunarrétti og stjórnskipunarhefðum. Auðvitað getur maður, til að leita mildilegra leiða, skotið sér á bak við það eða hugsað sem svo: Þetta er reynslulaust fólk sem hefur ekki enn haft tíma til að setja sig vel inn í það hvernig hefðir og venjur og réttur liggur í þessum efnum, en það er auðvitað ekki gott að við búum við það lengi að ráðherrar og jafnvel heil ríkisstjórn sem vissulega er öll til samans mjög reynslulítil séu ekki með það á hreinu hvernig grundvallarstjórnskipun landsins er og fari út í ófærur í tilburðum til að túlka og réttlæta gjörðir sínar sem ekki ganga upp. Það verður greinilega að senda ráðherrana á námskeið, gott ef ekki bara allt stjórnarliðið, einstöku menn mundi ég þó telja að mundu hafa sig fram úr þessu eins og hv. þm. Birgir Ármannsson, hann er það reyndur og vel að sér en alla vega ráðherrana suma hverja á verulega langt námskeið í því. Herra forseti. Hvernig er þetta í reynd í landi sem býr við þingbundna ríkisstjórn? Hvað felur það í sér og hver er þingræðisvenjan og til hvers vísar hún í lýðræðislegum skilningi? Hún vísar í þá einföldu staðreynd að þótt það standi ekki í stjórnarskránni okkar, því miður, af því að við höfum ekki náð að endurskoða hana, þá sprettur allt vald í landinu frá þjóðinni og þannig ætti það að standa í 1. gr. stjórnarskrár. 

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerir að umræðuefni ákaflega merkilegar upplýsingar sem fram komu síðla í gær á vefmiðli Morgunblaðsins. Þar er greint frá því af formanni ráðherraráðs Evrópusambandsins að þetta sé ekki mál sem komi í reynd Evrópusambandinu við. Þetta sé mál sem Íslendingar verði með þeim stjórnskipulegu tækjum og tólum sem þeir hafa að komast að niðurstöðu sjálfir. Þetta er mjög athyglisvert, ekki síst í ljósi yfirlýsingar sem hæstv. forsætisráðherra gaf um daginn. Þá langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að vitna til orða hæstv. forsætisráðherra sem eru svo hljóðandi: „Við undirbúning þess“ - þ.e. bréfsins - „var haft samráð við Evrópusambandið. Þar á bæ voru menn sammála um hvernig best væri að standa að verki, miðað við afstöðu Íslands, og tilbúnir að vinna þetta með okkur. Við toguðum og þeir ýttu og skipið losnaði en sökk við það sama.“ Þetta segir hæstv. forsætisráðherra. Miðað við þetta hefur hann verið ranglega upplýstur af hæstv. utanríkisráðherra en ég held hins vegar að svo hafi ekki verið vegna þess að ég var á fundi utanríkismálanefndar þar sem hæstv. utanríkisráðherra greindi með öðrum hætti frá málinu. Hann sagði eins og fram kom af hálfu annars þingmanns í gær að ESB hefði ekki gefið neinar skuldbindingar en hæstv. forsætisráðherra heldur því hins vegar fram að það hafi verið samráð, Evrópusambandið hafi verið sátt við þetta og það hafi ýtt á eftir skipinu til að það losnaði af skerinu og til að sökkva því. Er þetta ekki eftir öllu öðru í þessu máli og öllum afskiptum af því, a.m.k. hæstv. forsætisráðherra? Ég tel að í ljósi þeirra upplýsinga sem hv. þingmaður kemur hér með og við eigum að bera saman við orð hæstv. forsætisráðherra að hann hafi vísvitandi verið að blekkja.

Herra forseti. Ég tók eftir þessum ummælum hæstv. forsætisráðherra og ég staldraði reyndar sérstaklega við hina myndrænu líkingu á skipinu á skerinu og sá fyrir mér annars vegar Evrópusambandsmennina að ýta og hins vegar stjórn Íslands að toga og svo fór skipið af kollinum og sökk. Hæstv. forsætisráðherra orðaði þetta þannig að umsóknin væri ekki dregin til baka heldur hefði hún sokkið. Það var enn eitt málmblómið í orðaleiknum. Menn hafa talað um að núllstilla og fara á byrjunarreit og þarna var talað um að eitthvað hefði sokkið í sæ. Nú er það svo að hæstv. utanríkisráðherra er í viðtali í Morgunblaðinu í dag og þar fer hann svolítið yfir þessi samskipti. Ég las það einmitt út frá því sama og hv. þingmaður spyr um. Mér sýndist þar vera sagt að samskiptin hefðu allt og sumt verið spjall hæstv. utanríkisráðherra við kollega sinn, lettneska utanríkisráðherrann, og síðan hefðu íslenskir embættismenn einhvers staðar neðarlega í „híerarkíinu“ talað við menn á sambærilegu plani hjá Evrópusambandinu. Evrópusambandið ber eðlilega til baka að það eigi nokkurn þátt í þessu, hafi ekki lofað einu eða neinu eða haft nokkur áhrif á það hvers eðlis það erindi var sem barst frá Íslandi og viðbrögð Evrópusambandsins staðfesta það. Þeir senda boltann rakleiðis heim aftur og segja: Komið þið Íslendingar ykkur niður á það hvernig þið viljið hafa þetta. Þannig að hæstv. forsætisráðherra er í sínum yfirlýsingum greinilega á villigötum. Hann oftúlkar einhverjar upplýsingar sem hann hefur fengið og/eða hann hefur verið hafður að fífli, honum hefur verið gefið meira í skyn en innstæður voru fyrir og hver hefur þá gert það? Er ekki líklegt að það hafi verið flokksbróðir hans, hæstv. utanríkisráðherra? Þannig að hér er ýmislegt málum blandið eins og á svo mörgum öðrum sviðum í þessu og auðvitað er þetta ekki boðlegt. Auðvitað þyrftu þessar upplýsingar að liggja fyrir. Auðvitað eiga samskipti um svona stór mál að vera formleg, vera bókuð. Ef þau eru eitthvað eiga þau að fara fram á fundum sem eru færðir til bókar, samskipti um slík mál eiga að vera með formlegum hætti.

Herra forseti. Ég held ekki að hæstv. utanríkisráðherra hafi gefið leiðtoga ríkisstjórnarinnar rangar upplýsingar. Á fundi utanríkismálanefndar í gær sem aðrir menn greindu frá yfir þetta púlt í gær þá kom það algerlega skýrt fram af hálfu hæstv. ráðherra að Evrópusambandið hefði engar skuldbindingar gefið um hvernig það færi með málið. Það sem hæstv. forsætisráðherra segir í viðtali við Eyjuna byggir ekki á upplýsingum frá hæstv. utanríkisráðherra. Annaðhvort byggir það á hans eigin órum ellegar þá að hæstv. forsætisráðherra hefur skáldað það upp til að styrkja stöðu sína þegar hann hélt því fram að búið væri að búa svo um hnútana að aðildarumsóknin væri í reynd formlega frá. Það sem skiptir máli í þessari stöðu er að við afgreiðum þetta mál með þeim hætti sem hv. þingmaður var alltaf sammála um og hefur ítrekað í þessari umræðu með því að láta þjóðarviljann koma fram. Svo skal ég eftir atvikum öðrum megin víglínunnar en hugsanlega hv. þingmaður taka niðurstöðunni hvernig sem hún er. Ef hún verður á annan veg en þann sem mér er hugnanlegur þá tek ég því eins og hverju öðru hundsbiti og er vanur slíku. Ef ekki, þá taka menn til óspilltra málanna aftur. Ég held að krafan sem stjórnarandstaðan á að sameinast um við þessar aðstæður er að hér komi á dagskrá hið fyrsta sameiginleg þingsályktunartillaga allra flokka stjórnarandstöðunnar um að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er það sem skiptir máli. Leysum þetta mál í eitt skipti fyrir öll fyrir atbeina beins lýðræðis.

Herra forseti. Auðvitað eru atburðir liðinna daga allt frá fimmtudagseftirmiðdeginum til marks um það í hverjar ógöngur menn eru almennt komnir með þessi mál. Þá erum við ekki bara að tala um stjórnarflokkana í þröngum skilningi þótt klúðrið sé vissulega í þeirra höndum og þeirra vegum og þeirra ábyrgð hvað varðar þetta blessaða bréf. Mér sýnist þetta vera í yfirfærðri merkingu til marks um það að við erum öll, Íslendingar, í talsverðum vanda með hvernig á að halda á þessu máli. Það verður að lokum að leiða svona mál til lykta og/eða skýra línur í því. Þetta er það veigamikill þáttur í utanríkispólitískum tengslum Íslands að ekki er hægt að bjóða upp á að það sé meðhöndlað með þeim hætti eins og allur skrípaleikurinn, ég verð bara að segja það, virðulegur forseti, í kringum þetta bréf hefur teiknast upp. Óskaplega dapurlegt upp á að horfa. Ég held að það sé að einhverju leyti vegna þess að menn eru í pólitískum vandræðum og ég ætla ekki að segja að þetta mál sé neitt einfalt fyrir einn eða neinn. Samfylkingin reynir kannski að tala þannig á góðum degi hjá þeim og í hita þess að þeir eru að fara inn á landsfund að þetta sé voðalega einfalt og rakið, en ég er ekki viss um að það eigi eftir að verða þannig hjá Samfylkingunni ef til stykkisins kæmi. Og þetta mál, eðli málsins samkvæmt, leggst ekki í flokksbönd að öllu leyti. Þarna eru sjónarmið landshluta kannski ólík, sjónarmið kynslóða ólík og margt fleira. En þegar svona er ástatt í erfiðum málum er freistingin sú að menn fara að reyna að búa út einhverja vitleysu til heimabrúks. Það held ég að sé aðalatriðið til að öðlast skilning á því hversu hrottalega ríkisstjórnin undir forustu hæstv. utanríkisráðherra hefur náð að forklúðra meðferð málsins. Til að skilja það verður að átta sig á því að menn eru í vandræðum og eru að leita að einhverju til heimabrúks. Og það kostulegasta er auðvitað að hæstv. utanríkisráðherra, eins og hann hefur stundum talað um Evrópusambandið, hraktist þangað í vörn sinni, hann fór að setja allt sitt traust á 

Hæstv. forseti. Ég flutti hér í gær ræðu um skýrslu utanríkisráðherra um þetta dæmalausa bréf sem er nú túlkað í raun og veru á alla vegu. Áður hefur komið fram að hæstv. ráðherra hefur haft þrjár eða fjórar skoðanir á því hvað stendur í bréfinu og margir aðrir þingmenn líka, þungavigtarþingmenn eins og formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson. Hæstv. forseti Alþingis hefur kveðið skýrt upp úr með það að viðræðunum hafi ekki verið slitið, það verði ekki gert nema með þingsályktun í gegnum Alþingi. Því er ég sammála svo ég ítreki það. Ég hef nú fimm mínútur til að ræða þetta mál og ég vil byrja þar sem ég endaði ræðu mína í gær, á að tala um fréttir frá Danmörku um að ríkisstjórnarflokkarnir tveir hafa náð samkomulagi eftir viðræður við stjórnarandstöðuflokkana um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi undanþágur ESB-aðildar landsins á sviði dóms- og innanríkismála. Það segir að með samkomulaginu um þjóðaratkvæðagreiðslu standi vonir til að mögulegt verði að gera breytingar á undanþágum ESB-aðildar Danmerkur sem tóku gildi eftir að Danir höfnuðu Maastricht-sáttmála sambandsins í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992. Danmörk viðurkennir sem stendur ekki yfirþjóðlegan rétt ESB á sviði innanríkis- og dómsmála auk þess sem Danir eru undanþegnir varnarmálastefnu ESB. Færum okkur þarna út og hugsum til ríkisstjórnar í Danmörku sem hefur náð samkomulagi við stjórnarandstöðuna, eins og hérna kemur fram. Það er það sem ég vil gera að umræðuefni hér. Ég ætla að reyna að skamma ekki hæstv. utanríkisráðherra meira fyrir þetta klúður, ég gerði það í gær, en vil snúa þessu máli yfir á það hvers vegna í ósköpunum forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, þeir hæstv. ráðherrar Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, væru ekki tilbúnir að fara líka leið og Danir hafa farið, eins og forsætisráðherra Danmerkur hefur farið í og náð samkomulagi. Af hverju reyna menn ekki að jafna þetta mikla deilumál sem er alveg rétt að eru skiptar skoðanir um í öllum flokkum, eins og sá sem situr í forsetastól núna nefndi rétt áðan, skiptar skoðanir í kunningjahópum og fjölskyldum? Af hverju setjumst við ekki niður og reynum að ná sátt um að fara þessa leið? Stjórnarandstaðan í dag, hluti af henni var í meiri hluta á síðasta kjörtímabili og náði fram þessari samþykkt á Alþingi með stuðningi úr öllum flokkum, leggur í raun fram tillögu til sátta með þeirri þingsályktunartillögu sem hefur verið dreift hér í dag þar sem lagt er til að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram 26. september nk. um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum Íslands og Evrópusambandsins. Þar er sett fram spurning, með leyfi forseta: „Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?“ Já eða nei. Lýðræðið til fólksins. Hæstv. utanríkisráðherra hefur setið hér yfir þessari umræðu allri, eðlilega, en aðrir ráðherrar ekki og ég vil beina sérstaklega spurningu minni til hv. þingmanns vegna þess að mér fannst hann oft tala þannig á síðasta kjörtímabili þegar hann var stjórnarandstæðingur og fór mikinn í ýmsum málum: Af hverju í ósköpunum eruð þið ekki tilbúnir, núverandi stjórnarflokkar, að setjast niður með öðrum formönnum stjórnmálaflokka og reyna að ná samkomulagi um þessa leið? Þetta segi ég meðal annars vegna þess að hæstv. forsætisráðherra lofaði í Hörpu fyrir síðustu kosningar þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda ætti áfram eða ekki. Má ég minna aftur á að oddvitar Sjálfstæðisflokksins í öllum kjördæmum fyrir kosningar lásu í raun sama stílinn, loforð um að þetta mál yrði útkljáð í þjóðaratkvæðagreiðslu, nefndi jafnvel sveitarstjórnarkosningar fyrri hluta kjörtímabils o.fl. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra og ég trúi ekki öðru en að hæstv. utanríkisráðherra geti komið í stutt andsvar og rætt um þennan möguleika sem gæti þá orðið til að sameina þjóðina. Höfum hugfast að margir hörðustu andstæðingar ESB vilja fá þjóðaratkvæði um svona spurningu. Gott fólk, við Íslendingar verðum að reyna að komast upp úr þessum skotgröfum og Alþingi mundi reisa mjög virðingu sína með því að stjórnmálaforingjarnir á Alþingi settust niður og reyndu að ná sátt um svona tillögu sem hér er lögð fram. 
             Ég ítreka spurningu mína til hæstv. utanríkisráðherra: Er algjörlega útilokað að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur geti farið þessa leið með tilliti til þess að foringjarnir lofuðu þessu?

Virðulegi forseti. Ég kem hingað í mína aðra ræðu vegna þess að ég náði ekki að fara yfir allt sem ég hefði viljað sagt hafa í þeirri fyrri. Þar sem ég lauk máli mínu var ég að velta því upp hvers vegna í ósköpunum menn treystu sér ekki til að standa við þau loforð sem gefin voru af hálfu beggja stjórnarflokkanna hvað það varðar að leyfa þjóðinni að ráða og greiða um það atkvæði hvort haldið skuli áfram eða hætt við viðræðurnar. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er sú að ég er þeirrar gerðar að mér þykir eðlilegt að verða við því þegar rúmlega 55 þús. manns hafa lagt það á sig að skrifa undir beiðni um að fá að koma að svona ákvörðun, ekki síst í ljósi þess að sömu stjórnmálaflokkarnir lofuðu því beinlínis í aðdraganda kosninga. Þá eiga menn einfaldlega að staldra við og hlusta. Þessi ríkisstjórn er búin að tala sig út í horn í þessu máli, er búin að forherðast í afstöðu sinni í einhverju uppgjöri við fráfarandi ríkisstjórn og hefur algjörlega gleymt hlutverki sínu sem er að reyna að horfa fram á veginn og fara eitthvað með okkur, þessa þjóð. Heiftin er svo mikil, andúðin gagnvart fyrri ríkisstjórn er svo mikil að menn komast ekki úr sporunum, menn komast ekki einu sinni á þann stað að geta staðið við eigin loforð. Þar liggur vandinn. Þess vegna er, eins og hv. þm. Kristján L. Möller nefndi áðan, tillaga formanna stjórnarandstöðuflokkanna tilraun til að fá menn að borðinu til að ræða þennan valkost og koma sér úr því horni sem menn eru búnir að mála sig út í og ræða við okkur um aðra möguleika til að losa um í málinu og koma vilja þjóðarinnar að. Mér finnst líka óþægilegt og vandræðalegt, af því að maður getur stundum verið dálítið meðvirkur, að fylgjast með því hvernig menn líka leggjast í vörn fyrir mál, eru úti á einhverjum akri, vita ekki í hvaða átt þeir snúa og í hvaða átt þeir eiga að fara til að komast að. Það er þetta með hvernig menn hafa haldið því fram að eitthvað hafi ekki verið sagt í aðdraganda kosninga, menn hafi aldrei lofað hinu eða þessu þegar staðreyndirnar blasa við í hverju viðtalinu, upptökunni og eftirskrifinu á fætur öðru sem dregið hefur verið hér fram. Bæði formaður Sjálfstæðisflokksins og formaður Framsóknarflokksins lofuðu þessu sannanlega í aðdraganda kosninga. Það mál er algerlega afgreitt, þeir gerðu það báðir þannig að þetta eru sannanlega svik á loforðum. Í öðru lagi verð ég að rifja upp vegna þess að menn hafa farið í ævintýralegan leiðangur í að reyna að halda því fram að Alþingi þurfi ekki að koma að þessu máli, og ég hef aldrei nokkurn tíma orðið vitni að öðrum eins viðsnúningi í skoðunum eins og hjá þessari ríkisstjórn, í grundvallarafstöðu til stórra mála, að það segir beinlínis í greinargerð með þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðlögunar- og viðræðuferli Íslands og Evrópusambandsins sem flutt var af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni sem er líka starfandi aðstoðarmaður forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Fyrir Alþingi hefur verið lögð þingsályktunartillaga um að draga umsóknina um aðild að Evrópusambandinu til baka. Alþingi eitt hefur vald til að draga umsóknina til baka … “ Aðstoðarmaður forsætisráðherra segir þetta í greinargerð með tillögu sem hann flutti um slit á viðræðum á síðasta kjörtímabili þannig að enn skrælist utan af röksemdafærslu ríkisstjórnarinnar á þessum hliðum málsins. Hún er ekki einu sinni sammála sjálfri sér í því með hvaða hætti eigi að fara með þetta mál vegna þess að menn eru búnir að mála sig út í horn, eru komnir í vandræði og grípa í allt, sama hvað það er og sama þó að þeir séu í mótsögn við sjálfa sig.

Herra forseti. Þá er þessari umræðu að ljúka og um leið er að ljúka þeim sérkennilega leiðangri sem hófst á miðvikudaginn í síðustu viku með leyndarför hæstv. utanríkisráðherra til útlanda til að afhenda ákvörðun sem hæstv. ríkisstjórn hafði tekið en gætt þess vendilega að upplýsa hvorki þjóð né fjölmiðla um. Það var partur af ákveðinni strategíu sem búið var að leggja. Hún fólst í því að greina þjóðinni frá því og koma tryggilega á framfæri gagnvart erlendum fjölmiðlum að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun sem leiddi til þess að endanlega væri búið að slíta ferlinu sem hófst með ákvörðun Alþingis 2009. Þó að hæstv. ráðherrar geti skotist út úr ráðuneytum sínum til að tala við fjölmiðla og leita skjóls í ráðuneytunum aftur þegar þeir hafa lokið sér af, er það þannig að í ræðustól Alþingis er ekki að finna neitt skjól. Hér verða hæstv. ráðherrar að svara því sem þeir eru spurðir um. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra í fyrsta andsvari mínu við ræðu hans, um skýrsluflutninginn í gær, um hvort hann teldi og gæti fært rök fyrir því að í bréfinu sem kynna átti ákvörðun ríkisstjórnarinnar væri að finna einhver málefnaleg eða stjórnskipuleg rök sem kæmu í veg fyrir að ný ríkisstjórn mundi, ef hún vildi, taka upp þráðinn þar sem núverandi ríkisstjórn sleit hann. Hæstv. ráðherra svaraði mjög skýrt. Hann sagði að ekkert væri í því að finna sem bundið gæti hendur næstu ríkisstjórnar. Það er kjarni þessa máls. Þá liggur það alveg skýrt fyrir að þrátt fyrir tilraunir þriggja ráðherra til að halda öðru fram á þessum tæplega viku leiðangri getur ný ríkisstjórn, ef hún svo kýs, aftur tekið til óspilltra málanna. Það þýðir í reynd að það mun ekki, eins og greina mátti af frammíkalli hæstv. ráðherra í gær, vera hægt að búa svo um að ekki sé hægt að fara aftur í umsóknarferlið nema sækja um að nýju. Komið hefur fram að það hefði getað skaðað stöðu Íslands verulega. Margir, vitaskuld ekki allir, telja að það sé eftirsóknarvert og skapi tækifæri fyrir Ísland að vera í þeirri stöðu að geta gengið í Evrópusambandið og tekið upp evru. Ég hef sjálfur litið á það sem tæki en bara tæki til að koma Íslandi inn í umhverfi þar sem ríkir stöðugleiki, þar sem hægt er bæði fyrir fyrirtæki og einstaklinga að gera áætlanir fram í tímann. Í öllu falli finnst mér sem stuðningsmanni Evrópuaðildar að ég eigi heimtingu á því að þeir sem eru andstæðingar mínir í því máli leggi þá fram sitt eigið plan. Hvernig ætla menn að halda úti krónu ef áætlun ríkisstjórnarinnar um afnám gjaldeyrishafta gengur eftir? Hvernig ætla menn að gera það? Það hefur aldrei verið sýnt tryggilega fram á það og þess vegna líður mörgum best að baki gjaldeyrishafta. En í öllu falli, þetta liggur fyrir sem niðurstaða í lok þessa ferðalags. Þá finnst mér að við eigum við lok umræðunnar að þakka hæstv. forseta þingsins og eftir atvikum öðrum þeim úr stjórnarliðinu eins og til dæmis hv. þm. Birgi Ármannssyni, formanni utanríkismálanefndar, fyrir að hafa staðið vörð um fullveldi Alþingis. Það er til nokkuð í stjórnskipan okkar sem heitir fullveldi Alþingis. Það þýðir að Alþingi er sú stofnun sem er æðsta ákvörðunarvaldið og við vitum að það er fyrst og fremst tvennt sem reisir fullveldi Alþingis skorður; það er vitaskuld stjórnarskráin en það eru líka venjuhelgaðar stjórnskipulegar leikreglur. Ég verð að segja í lok umræðunnar að mér finnst að Alþingi hafi tekist að tryggja þær. Sú túlkun á þingræðisreglunni, sem er undirstaða alls okkar starfs, sem fram kom að minnsta kosti hjá tveimur hæstv. ráðherrum og felur það einfaldlega í sér að ef þeir telji að það sé meiri hluti fyrir vilja þeirra á Alþingi geti þeir gefið út tilskipanir um það, heitir ráðherraræði, jafnvel án þess að draga fram meiri hlutann í atkvæðagreiðslu á þingi, en því hefur verið mótmælt tryggilega. Það skeið ríkti hér um nokkurra ára bil, við töldum að það væri farið. Það bankaði á dyrnar núna en nú er búið að hrinda því aftur. Þá finnst mér að næsta mál á dagskrá sé að reyna að leita að víðtækri samstöðu um að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort við höldum viðræðunum áfram eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir umræðuna sem hefur verið á kunnuglegum slóðum. Það hafa í rauninni ekki mjög margar spurningar komið fram en þó einhverjar. Menn hafa velt fyrir sér þingræðisreglunni og er ágætt að við förum aðeins yfir það hér á eftir því menn hafa gert mér upp túlkanir á henni. En ég vil þakka fyrir umræðuna. Aðalatriðið er að ríkisstjórnin hefur með því bréfi sem var afhent bundið enda á aðildarferlið með óyggjandi hætti í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er nú einu sinni þannig að það hlýtur að vera mikilvægt að koma því á framfæri vegna þess misskilnings sem hér hefur verið uppi að ríkisstjórnin hafi ekki heimildir til að gera slíkt, m.a. kvað forseti upp úr með það í gær og mun ég koma að því síðar. En engu að síður vil ég koma því á framfæri að ég geri að sjálfsögðu fastlega ráð fyrir því að Evrópusambandið virði lýðræðislega kjörin yfirvöld á Íslandi. Annað væri hneisa fyrir sambandið. Utanríkismálanefnd Alþingis hefur verið með í ráðum allt þetta kjörtímabil um þessa stefnu og því er ekki unnt að halda því fram að ekki hafi verið haft við hana samráð. Hafið er yfir allan vafa að ríkisstjórnin hefur fullar heimildir til að fara fram á þennan hátt. Það þarf ekki annað en vísa til álits sérfræðinga í stjórnskipunarrétti sem komið hafa fram undanfarna daga og orða forseta í gær. Ég ítreka það sem áður hefur komið fram að á Íslandi eins og í flestum ríkjum er stjórnskipun þannig hagað að mótun utanríkisstefnunnar og meðferð utanríkismála er á hendi framkvæmdarvaldsins. Það leiðir af eðli utanríkismála að verkahringur stjórnvalda á því sviði er ekki eins mikið mótaður af löggjafanum og á flestum öðrum sviðum stjórnsýslunnar. Í samræmi við það hefur verið litið svo á að stjórnvöld hafi rúmar heimildir til stefnumörkunar á sviði utanríkismála og geti látið þau til sín taka eftir því sem aðstæður krefjast hverju sinni. Það getur vel verið að um það séu deildar meiningar og þá er mikilvægt að taka um það sérstaka umræðu og ræða hvort þessu þurfi að breyta eða festa einhverjar reglur um með öðrum hætti. Fyrri ríkisstjórn kaus að leita eftir stuðningi Alþingis við þá ákvörðun sína - takið eftir, leita eftir stuðningi Alþingis - að leita eftir aðild að Evrópusambandinu með þingsályktun. Álit sérfræðinga er að það sé ekki forsenda þess að hefja slíkar viðræður. Fyrri ríkisstjórn gat einfaldlega, líkt og kom fram í bréfinu sjálfu, eingöngu tilkynnt Evrópusambandinu að hún vildi fara í þessar viðræður vegna þess að í bréfinu er ekki vísað til þingsályktunar. Má í þessu sambandi líka benda á að ekki var farið af stað í viðræður um EES-samninginn á slíkum grunni. Það byggði ekki á ályktun frá Alþingi. Það var ákvörðun þeirrar ríkisstjórnar, enda naut hún tryggs meiri hluta, m.a. í samræmi við þá þingræðisreglu sem hefur verið hér til umfjöllunar. Með sama hætti var ríkisstjórnin ekki stjórnskipulega háð formlegum fyrirmælum eða samþykki frá Alþingi með annarri ályktun þegar hún kaus að hætta viðræðum við Evrópusambandið og setja endapunkt við það ferli sem gangsett var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Það bindur því ekki þessa ríkisstjórn þó að fyrri ríkisstjórn hafi kosið að leita eftir atbeina Alþingis til að hefja ferlið. Í október 2011 útskýrði þáverandi utanríkisráðherra mjög vel í umræðum um árásir á Líbíu og þátttöku NATO í þeim af hverju hann taldi ekki þurfa að bera málið upp á Alþingi og af hverju hann taldi sér ekki skylt að hafa samráð við utanríkismálanefnd um framhald aðgerða. Orðrétt, með leyfi forseta: „Þá er það er hárrétt hjá hv. þingmanni að á sínum tíma beitti ég því valdi sem ég hafði til að koma því í kring að fastafulltrúi okkar hjá Atlantshafsbandalaginu beitti ekki því neitunarvaldi sem hann hefði getað beitt fyrir Íslands hönd. Á þeim tíma hafði ég gengið tryggilega úr skugga um að ríkur vilji var til þess að þessi háttur væri hafður á innan þings. Sömuleiðis var þetta mál rætt á sínum tíma í utanríkismálanefnd einnig.“ Ég var sammála þáverandi utanríkisráðherra í október 2011 og ég er enn sama sinnis um stjórnskipulegar heimildir framkvæmdarvaldsins til að taka ákvarðanir af þessu tagi og um mat hans á þörf fyrir samráð við utanríkismálanefnd. Það fjölgar augljóslega í hópi þekktra stuðningsmanna aðildar þessa dagana sem telja aðstæður ESB vera með þeim hætti að hollara sé a.m.k. að vera á hliðarlínunni og fylgjast með hvernig mál þróast heldur en halda áfram í ferð án fyrirheits. Mig langar að skjóta inn í að ég var spurður af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hvort bréfið sem afhent var hefði skaddað stöðu Íslands. Einnig fullyrti hv. þingmaður að aldrei hefði verið haldið jafn illa á nokkru utanríkismáli.  
             Það kemur að því að gengið verður til kosninga á nýjan leik og þá geta þeir flokkar sem hafa aðild að ESB á stefnuskrá sinni borið stefnu sína undir þjóðina og leitað eftir því að mynda nýjan þingmeirihluta að baki endurnýjunar umsóknar og hafið leikinn á ný því þannig virkar að sjálfsögðu lýðræðið. Það er eitt í þessu líka sem ég verð að nefna. Það kom fram á sínum tíma þegar þingsályktunin var samþykkt í atkvæðaskýringum að mig minnir, m.a. hjá hæstv. forseta er nú situr, að sumir áskildu sér rétt til að slíta viðræðunum hvenær sem væri. Það var ekki háð neinum sérstökum skilyrðum samkvæmt orðum ráðherrans á þeim tíma, engum skilyrðum. Það má líka velta fyrir sér hvort það hafi ekki einmitt verið skynsamlegt af hv. þingmanni að setja þetta fram vegna þess að virðulegur núverandi forseti hefur örugglega gert sér grein fyrir því að þær aðstæður kynnu að koma upp að betra væri að slíta viðræðum en halda þeim áfram. Einnig minni ég á að sami hv. núverandi þingmaður og sá virðulegi forseti er nú situr sagði rétt fyrir kosningar, kvöldið fyrir kosningar í rauninni, að flokkur hans mundi aldrei samþykkja að ganga í Evrópusambandið, aldrei nokkurn tíma, útilokað að taka þátt í slíku.  Menn hafa hér aðeins minnst á þjóðaratkvæði. Á síðasta kjörtímabili einu komu fram 14 tillögur á Alþingi um þjóðaratkvæðagreiðslur, lögð voru fram 14 þingmál á síðasta kjörtímabili um að halda þjóðaratkvæðagreiðslur. Það var ein sem hæstv. þáverandi ríkisstjórn, þessir þjóðaratkvæðiselskandi flokkar, sáu sér fært að hrinda í framkvæmd og koma í gegn og það var varðandi stjórnlagaráðsdæmið allt saman sem var ekki bindandi að sjálfsögðu frekar en aðrar. Einni af fjórtán komu þessir ágætu stjórnarherrar á þeim tíma í framkvæmd. Við getum haldið áfram að rifja upp. Það er svo magnað að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa gjarnan komið hér upp og hvatt til þess að ekkert sé rifjað upp, menn eigi ekki að vera fastir í gamla tímanum, þótt þeir fari gjarnan aftur til ársins 2000 og 2003 eða eitthvað þar um kring. En af því að menn tala um virðingu þingsins og lýðræðið þá ætla ég að minnast þess þegar hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, gekk hér fyrir framan þetta borð og stöðvaði atkvæðagreiðslu á Alþingi. Forsætisráðherra greip inn í atkvæðagreiðslu á Alþingi og stöðvaði hana af því að hún var ekki sátt við úrslitin. Þáverandi þingforseti lét það yfir sig ganga að forsætisráðherra gerði þetta með þessum hætti. Það var gert þinghlé til að reyna að breyta atkvæðagreiðslunni, til að knýja fram annan meiri hluta. Það gekk sem betur fer ekki. Um hvað var það mál sem krafðist þess að forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir beitti Alþingi þessu ofbeldi á þeim tíma, um hvað snerist það? Það snerist um bleiur, virðisaukaskatt á bleiur. Það var það sem þáverandi meiri hluti þoldi ekki að færi í gegn. Svo tala menn hér, fulltrúar þessara ágætu stjórnmálaflokka, Vinstri grænna og Samfylkingar, um virðingu þingsins og um lýðræði. Hv. þm. Kristján L. Möller spurði hérna einnar spurningar áðan, hvort við gætum sæst á þá niðurstöðu sem hefur verið lögð fram. Ég get ekki sæst á niðurstöðu hans.

Virðulegur forseti. Það verður að sýna því skilning að hæstv. utanríkisráðherra missi stjórn á sér og kjósi að tala um alla aðra hluti en sjálfan sig og eigin ákvarðanir  Þekkir hæstv. utanríkisráðherra eitt dæmi um það frá því að embætti utanríkisráðherra á Íslandi var stofnað árið 1940 að utanríkisráðherra hafi farið gegn þingsályktun sem samþykkt hefur verið á Alþingi, hvort sem hún hafi verið samþykkt á því kjörtímabili eða á einhverju kjörtímabili áður? Þar sem við sækjum hefð okkar mikið til Danmerkur og vorum áður undir Dönum - ef hæstv. utanríkisráðherra getur ekki bent á einn mann sem farið hefur að ráði sínu í embætti utanríkisráðherra með sama hætti og hann hefur nú gert, getur hann þá bent okkur á eitt dæmi úr danskri stjórnmálasögu þar sem utanríkisráðherra hefur farið gegn samþykktri þingsályktun danska þingsins um stefnu í þeim málaflokki? Eitt dæmi, hæstv. utanríkisráðherra, um einhvern sem farið hefur að ráði sínu eins og ráðherra hefur gert í embætti. Verðum við ekki líka að spyrja utanríkisráðherra: Er hann sammála verðandi formanni þingflokks Framsóknarflokksins, aðstoðarmanni forsætisráðherra og formanni fjárlaganefndar, þegar þau segja í því þingskjali sem dreift hefur verið á Alþingi Íslendinga, að enginn nema Alþingi geti afturkallað umsóknina og taka þannig undir flokksbræður ráðherrans, með forseta Alþingis og með formanni og varaformanni utanríkismálanefndar um að það sem ráðherrann var að reyna að gera er ekki hægt því Alþingi eitt getur gert það?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég muni eftir því að ekki hafi verið farið eftir þingsályktun sem hafi verið samþykkt á Alþingi.

Farið í gegn.

Farið í gegn, já. Ég verð að viðurkenna fyrir hv. þingmanni eins heiðarlega og hægt er, ég man ekki eftir því akkúrat varðandi utanríkismál. En það breytir því ekki að það er alltaf gott að vera fyrstur til, svo sem, það skiptir ekki öllu máli. En það er hins vegar staðreynd sem hv. þingmaður ætti að vita að fjöldinn allur af þingsályktunum sem samþykktar eru af Alþingi ná aldrei nokkurn tíma fram að ganga. Það er ekkert gert með þær, því miður. Ég nefndi hér áðan, reyndar hlutu þær ekki allar samþykkt Alþingis, ég tek það fram, að 14 þingsályktunartillögur á síðasta kjörtímabili bara um þjóðaratkvæðagreiðslur náðu ekki fram að ganga og ég ítreka, þær náðu ekki allar í gegnum þingið nota bene. Það lýsir vandræðaganginum með þingsályktanir að þær eru ekki bindandi, þessar almennu þingsályktanir. Og hv. þingmaður verður að gera sér grein fyrir því að þær þingsályktanir sem ekki byggja á til dæmis 21. gr. stjórnarskrárinnar eða sækja lagastoð eitthvert annað, þær eru ekki bindandi fyrir neina ríkisstjórn. Þess vegna og ástæðan fyrir því er væntanlega sú að ríkisstjórn sem fer frá völdum, eins og síðasta ríkisstjórn sem tórði reyndar í fjögur ár, stórmerkilegt, hún hefði getað samþykkt alls konar undarlegar þingsályktunartillögur. Og væri þá ætlast til þess að núverandi ríkisstjórn væri að fylgja eftir öllum stefnumálum fyrrverandi ríkisstjórnar? Það gengur ekki upp. Það gengur alls ekki upp að sjálfsögðu þinglega, gengur gegn þingræðisreglunni nema meiri hlutinn sé skuldbundinn til að fylgja eftir ályktunum annars þings, og svo er þetta líka pólitískt algerlega galið að halda að það sé með þeim hætti. En ég hugsa, þó að ég muni það ekki núna, að finna megi þingsályktanir sem hafi verið samþykktar á Alþingi, þó að þær séu ekki í utanríkismálum, sem gert hafi verið lítið með í það minnsta. En það er algerlega hafið yfir vafa að ríkisstjórnin er ekki bundin af þessari þingsályktun.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur haft heilan dag og allan mannafla utanríkisráðuneytisins til að finna eitt fordæmi 

Rugl.

Þess vegna hlýtur maður að spyrja utanríkisráðherra á þessum tímapunkti: Getur Evrópusambandið annað - þegar forusta utanríkismálanefndar og forseti Alþingis hafa áréttað að það er rétt sem Ásmundur Einar Daðason og Vigdís Hauksdóttir segja í þingsályktunartillögu sinni að enginn nema Alþingi getur afturkallað umsóknina - getur Evrópusambandið þá komist að nokkurri annarri niðurstöðu en þeirri að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu er í fullu gildi? Getur Evrópusambandið komist að nokkurri annarri niðurstöðu, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu hlýtur Evrópusambandið að komast að öðru. Ríkisstjórn Íslands, hvar sem þingmaðurinn er nú, hefur þetta vald, alveg klárlega. Hún er ekki bundin af þeirri þingsályktun sem hér var lögð fram á síðasta kjörtímabili. Það er alveg klárt og kvitt, algjörlega. Og það hefur ekki aðeins einn fræðimaður sagt heldur fleiri og stuðst við það. Það er nákvæmlega með þeim hætti. 

Hæstv. forseti. Í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra þegar hann kemur loksins í andsvör eftir ræðu sína, nú getum við farið í andsvör við ráðherrann því að hann var í ræðustól, langar mig að spyrja hann aðeins út í ferlið frá því að hann fór inn í ríkisstjórn á þriðjudaginn fyrir viku með þessa tillögu og ef til vill með þetta illa orðaða bréf og fékk það samþykkt þar og síðan líða nokkrir dagar þar sem enginn fékk að vita hvað þar var sagt. Fundur utanríkismálanefndar var á fimmtudagsmorgun. Þar mættu fjölmargir fulltrúar úr utanríkisráðuneytinu. Af því að utanríkisráðherra og ráðuneytinu ber skylda samkvæmt þingsköpum að hafa samráð við utanríkismálanefnd um meiri háttar utanríkismál er spurning mín til hæstv. ráðherra þessi: Af hverju fóru ekki hæstv. ráðherra eða fulltrúar hans og gerðu utanríkismálanefnd grein fyrir þessari samþykkt ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Í upphafi þessa máls fór ég ágætlega yfir það hvers vegna ég mat það þannig að ekki þyrfti að hafa frekara samráð við utanríkismálanefnd en þegar hafði verið gert. Ég vitnaði áðan í lokaræðu minni í fordæmi um slíkt, meðal annars þegar hv. þm. Kristján L. Möller og flokkur hans studdu innrás og árás á Líbíu undir merkjum NATO. Þá taldi ágætur forveri minn í starfi sig hafa talað það oft um málið í utanríkismálanefnd og þá væntanlega í þinginu að ekki þyrfti að hafa samráð við utanríkismálanefnd um það mál. Það varð hins vegar tilefni til umræðna í þinginu hvort þurft hefði að hafa samráð eða ekki. Mat mitt var að ekki þyrfti að fara fyrir utanríkismálanefnd með þessa aðgerð eftir allt sem rætt hafði verið um þetta mál í þinginu, um skýrsluna, stefnu stjórnvalda, mætingu fyrir utanríkismálanefnd, efasemdir um heimildir ráðherra til að leysa upp samningahópa, lögfræðiálit varðandi þær heimildir, allt sem rætt hafði verið var allt út frá sömu stefnunni, stefnu ríkisstjórnarinnar sem alltaf hefur legið fyrir. Það hafði engin breyting orðið á stefnu ríkisstjórnarinnar. Hún hefur alltaf legið fyrir. Menn geta hins vegar togast á um hvort það sé góð regla, hvort það sé skynsamlegt eða ekki. Við höfum heyrt fræðimenn velta því upp hvort þetta hafi verið nauðsynlegt eða ekki. Þeir hafa ekki verið sammála um það. Við sjáum líka að það er ákveðinn óskýrleiki í þessu vegna þess að ákvörðunin byggir á mati ráðherrans. Ef menn vilja ræða hvort þetta eigi að vera með ákveðnum hætti þá þarf að gera það, að sjálfsögðu. En ég held að þetta þurfi að vera svona. Það þarf að vera hægt að taka ákvarðanir mjög hratt en að sjálfsögðu reynir þá á að ráðherrann misnoti ekki þá heimild. Og það gerði ég ekki frekar en forveri minn.

Hæstv. forseti. Það er nefnilega málið að hæstv. ráðherra misnotar vald sitt hér gagnvart Alþingi. Tillagan í fyrra sem hæstv. ráðherra var skikkaður til að koma með eftir umfjöllun í forsætisnefnd, lögfræðiálit og fleira, er staðfesting á því að ríkisstjórnin þá með hann innan borðs taldi að þingsályktunartillögu þyrfti á Alþingi til að slíta viðræðum. Það þyrfti nýja samþykkt, eins og hv. þm, Ásmundur Einar Daðason og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sögðu í greinargerð með tillögu sinni. Það getur enginn slitið viðræðum nema með nýrri tillögu og samþykkt Alþingis. Það þarf ekki fleiri vitnanna við. Tillagan í fyrra var staðfesting ráðherra á því að hann hafði á röngu að standa sumarið 2013 þegar hann ætlaði að gera þetta með gerræðisvaldi. Mig langar aftur að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti virkilega ekki farið aðeins upp úr skotgröfunum, lyft sér upp og lagt það til við foringja sinn sem lofaði þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir kosningar, að menn setjist niður og reyni að ná sátt um að við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu um halda hvort eigi 

Virðulegi forseti. Ég gleymdi gleraugunum, ég held ég sjái hv. þingmann samt. Hv. þingmaður stillir málinu upp þannig að eina samráðið sem er í boði er nákvæmlega um þá tillögu sem hann vitnar til hér, held ég.  Nú langar mig að spyrja hv. þingmann, ég mun gera það seinna af því að  
            

Ekki samtal.

Það má hins vegar velta fyrir sér hvort og af hverju Samfylkingin og þeir sem eru í minni hluta núna hafa aldrei nokkurn tímann viljað og aldrei þorað að spyrja þjóðina hvort hún vilji gerast aðili að Evrópusambandinu. Það hefur aldrei mátt. 

Herra forseti. Ég þakka allra náðarsamlegast fyrir að fá að tala hér á þessu þingi. Ég skil það vel eftir þá verkun sem hæstv. utanríkisráðherra hefur fengið í þingsölum síðustu daga að hann sé kannski með það sem síðasta útspil sitt að reyna að efna í einhvern leðjuslag við þingið, en hæstv. ráðherrar verða alltaf að gæta að virðingu sinni og það sem er hverjum  Herra forseti. Það er bara tvennt, herra forseti, sem ég vildi svara hérna. Hæstv. ráðherra gerði að umræðuefni þá staðreynd, réttilega, að í ráðherratíð minni náðum við því ekki að fá hingað skrifstofu Norðurskautsráðsins. Á sínum tíma var það nokkuð erfitt, en við fórum eigi að síður í þann leiðangur. Við vorum hvattir af stórveldi sem á sæti í ráðinu til þess og höfðum stuðning þess. Það er rétt að segja þá sögu eins og hún var, það urðu atburðir á alþjóðavettvangi sem urðu til þess að stórveldið ákvað á síðustu stundu að setja stuðning sinn annað. Það tókst þó eigi að síður að verjast áformum um að flytja hugsanlega hluta af þeirri starfsemi sem ráðið hafði hér á landi til útlanda. Má kannski rifja upp að í kjölfarið fengu Íslendingar prófessorsstöðu sem tengdist þessu máli með vissum hætti eins og ég hef áður greint frá. Hitt vil ég svo segja að það kemur mér á óvart þegar hæstv. utanríkisráðherra segir að síðasta ríkisstjórn hafi ekki lokið fríverslunarsamningi við Kína. Nú er ég farinn að hníga að aldri og hugsanlega er minni mitt farið að reskjast. Getur verið að það sé misminni hjá mér að ég hafi verið staddur í Kína í apríl 2013 og skrifað sjálfur undir samninginn?

Virðulegi forseti. Það er eitt athyglisvert í þessu meinta andsvari hv. þingmanns, hann kýs að svara ekki lykilspurningunni. Hvers vegna í ósköpunum gat hann ekki klárað eina stóra málið sem honum var falið sem ráðherra, að gerast aðili að Evrópusambandinu?

Herra forseti. Ég held að öll nótt sé ekki úti enn í því máli. Ég verð að segja að ég er þakklátur hæstv. utanríkisráðherra fyrir það liðsinni sem hann hefur lagt því máli. Honum hefur tekist á síðustu dögum ekki bara að haga málum Íslands þannig erlendis að hægt er að segja og mér finnst að hæstv. ráðherra hafi eiginlega gert ríkisstjórn Íslands að ómerkingi í útlöndum heldur hefur hann um leið gert allt annað, honum hefur tekist að vekja upp Evrópumálin. Hann hefur sett þau á dagskrá, hann hefur í reynd orðið þess valdandi að 8 þús. manns komu saman á mótmælafund og hann hefur sameinað stjórnarandstöðuna um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur ekki tekist áður. Þetta hefur hæstv. ráðherra gert. Þannig að ég vil bara svona í ferðalok þakka honum kærlega fyrir það vegna þess að ég held að fáir menn hafi, a.m.k. í síðustu viku og jafnvel ef maður hugsar allan hans feril, lagt jafn gjörva hönd á það verk og hann. Honum hefur t.d. tekist það sem mér tókst ekki, að stórfjölga í liði þeirra sem vilja beinlínis ganga inn í Evrópusambandið. 

Virðulegi forseti. Ég vil í þessu andsvari þakka hlýjar kveðjur frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, en hann gleymir einni kveðju sem mér finnst ég nú eiga helst skilið, ég held ég hafi bjargað landsfundi Samfylkingarinnar líka.