Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Eins og komið hefur fram við atkvæðagreiðsluna er nokkuð góð samstaða um þetta frv., þ.e. flestallir telja það til mikilla bóta og það kom einnig fram í umræðum um þetta frv. í gær við 2. umr. að þetta þætti til mikilla bóta vegna réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Það er hins vegar mjög sérkennilegt að einmitt í þessari grein, 7. gr., stendur að lög þessi öðlist gildi um leið og samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði. Þar sem þetta er um svo gott mál að ræða þá tel ég eðlilegt að þessi lög taki gildi nú þegar og þess vegna hef ég ákveðið að flytja brtt. við 3. umr. málsins hvað það varðar og ætla því að sitja hjá við afgreiðslu þessarar greinar nú.

Virðulegi forseti. Landbn. hefur fjallað um frv. sem flutt er af þingmönnum Austurl., fjórum að tölu, um heimild fyrir ríkisstjórnina að selja jörðina Lönguhlíð í Vallahreppi. Fyrir lá að jarðanefnd Suður-Múlasýslu hefur mælt með því að þessi heimild yrði veitt og enn fremur bárust meðmæli frá sveitarstjórninni í Vallahreppi með því að þessi jarðasala gengi fram. Til frekari áréttingar vísa ég til framsöguræðu hv. 2. þm. Austurl. og greinargerðar með frv. sem áður er til vitnað til frekari skýringar á þessu máli. Undir nál. rita nöfn sín allir nefndarmenn landbn. Alþingis. Ég sé ekki, virðulegi forseti, ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál.

Mælir nefndin með samþykkt þess?

Já.

Virðulegi forseti. Ég er einn nefndarmanna sem skrifa undir nál. landbn. en ég vil vekja athygli á því að hér er auðvitað um einkavæðingu í landbúnaði að ræða og vil því taka fram að þó ég styðji það sem hér er á ferð þá felst ekki í því neinn stuðningur við einkavæðingarfrv. og áform ríkisstjórnarinnar að öðru leyti. Svo kann að fara að þetta verði eina einkavæðingarfrv. ríkisstjórnarinnar eða stuðningsmanna hennar sem nær fram að ganga á þessu þingi og vegur nú ekki þungt í því að ná þeim 1.500 millj. sem ríkisstjórnin ætlaði að ná með einkavæðingu á þessu ári.

Virðulegi forseti. Rétt til að forðast allan misskilning þá er þetta ekki stjfrv. heldur var þetta frv. flutt af fjórum þingmönnum Austurlands og af þeim eru tveir úr stjórnarliðinu --- eða a.m.k. oftast --- og tveir stjórnarandstæðingar.

Forseti vill benda á að það þarf aðeins að víkja frá röð dagskrármála vegna þess að nefndarálit eru rétt ókomin í nokkrum málum sem eru á dagskránni.

Virðulegi forseti. Það er nú nokkuð um liðið frá því að umræðunni var frestað og þegar það var þá var vetur vel genginn í garð en núna er sumarið komið þannig að nokkuð hefur liðið frá því að umræða stóð yfir um þetta mál og verður að segjast eins og er að það þarf aðeins að rifja upp málavöxtu svo menn haldi þræði í málinu og átti sig á því um hvað meginatriði málsins snúast. Þetta frv. um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan EES var rætt hér í september og nóvember sl. og er eitt af grundvallarfrv. að Evrópska efnahagssvæðinu sem lýtur að launafólki. Frv. er eitt af stærri málunum í þessu samhengi öllu og því eðlilegt að menn þurfi nokkurn tíma til að fjalla um það og að það sé umdeilt. Frv. hefur tekið nokkrum veigamiklum breytingum í meðförum nefndar og hefur í raun og veru verið unnið upp á nýtt þannig að það sé lagalega séð ásættanlegt. Upphaflega var gert ráð fyrir því að það sem átti að lögfesta væri ekki í lögunum og það er dálítið sérkennileg frumvarpssmíð sem var töluvert gagnrýnd við 1. umr. málsins að efnisinnihald laganna skyldi ekki eiga að vera í lögunum. Þessu var breytt á þann veg að reglugerð nr. 1612 frá 1968, sem lagt er til að verði lögfest hér á landi, reglugerð frá Evrópubandalaginu, er prentuð sem fskj. með frv. og kemur því inn í lagasafn og menn hafa það handhægt hvað í lögunum felst. Þessi reglugerð hefur verið aðlöguð eins og það heitir að íslenskum aðstæðum og eru þær breytingar settar inn í fskj. þannig að menn eiga að hafa textann í endanlegri mynd. Þetta mál allt saman, um frelsi launafólks til að fara á milli landa og sækja sér vinnu innan Evrópska efnahagssvæðisins, er auðvitað afar viðkvæmt og hvað lýtur að íslenskum vinnumarkaði þá er það þýðingarmikið að það liggi ljóst fyrir hvaða áhrif það hefur á ákvæði í íslenskum kjarasamningum um forgangsréttarákvæði stéttarfélaga. Það hafa verið skiptar skoðanir um það og eins og fram kom við 1. umr. málsins. Ég hef sett fram verulegar efasemdir um það að þetta grundvallarákvæði kjarasamninga mundi halda í framhaldi af lagasetningu sem þessari og samningnum um Evrópska efnahagsvæðið í heild sinni. Ég rakti það nokkuð ítarlega við 1. umræðu málsins og hef ekki hugsað mér að endurtaka það þó það væri í sjálfu sér ástæða til þess vegna þess hversu langt er um liðið síðan sú umræða fór fram en ég geymi það betri tíma. Enn er eftir 3. umr. um þetta mál og ástæða til að líta á það á milli umræðna. Ég vil benda á að eftir að meiri hluti félmn. sendi frá sér málið út úr nefndinni þá kom fram bók frá utanrrn. sem heitir Samanburður á íslenskri löggjöf og samþykktum Evrópubandalagsins, EB-gerðir sem til greina kemur að bætist við EES-samninginn. Þar kemur fram á bls. 143 að gerðar hafa verið breytingar á reglugerðinni sem hér er lagt til að verði lögfest, nr. 1612 frá 1968, í allnokkrum atriðum, breytingar sem gerðar voru 27. júlí 1992 og er ekki annað að sjá en þær breytingar hafi tekið gildi í Evrópubandalaginu. Ég tel að félmn. verði að líta á frv. eins og það lítur út núna út frá þessum breytingum og fá svör við því hvort nauðsynlegt reynist að breyta frv. eins og það lítur út núna á nýjan leik á milli umræðna eða síðar á þessu ári áður en samningurinn um EES tekur gildi ef það færi svo að hann yrði að veruleika. Þær breytingar sem EB gerði á þessari reglugerð í júlí á síðasta ári skipta verulegu máli, sérstaklega breytingarnar á 16. gr. reglugerðarinnar þar sem segir í þeirri reglugerð, eins og hún liggur fyrir Alþingi, það er rétt að lesa úr 1. mgr., með leyfi forseta: ,,Tilkynna skal um sérhvert laust starf sem skráð hefur verið hjá vinnumiðlun EFTA-ríkis og ekki hefur reynst unnt að ráða í vinnuafl af innlendum vinnumarkaði en manna má innan EES á grundvelli skýrslnanna sem getið er um í 15. gr. . . . `` Með öðrum orðum, greinin eins og hún lítur út fyrir Alþingi í 2. umr. um þetta frv. gerir ráð fyrir því að tilkynning um laust starf til annarra aðildarríkja EES fari ekki fyrr en reynt hefur verið að manna starfið innan lands. Innlent vinnuafl hefur þar með forgang til starfsins. Breytingin sem Evrópubandalagið gerði á þessari grein var sú að fella brott þessa setningu eða þetta ákvæði um forgang innlends vinnuafls eða eins og segir í lýsingu utanrrn. á þessari breytingu, með leyfi forseta: ,,Enn fremur eru ýmsar óbeinar takmarkanir fyrir aðgangi launafólks að vinnumarkaði annarra aðildarríkja felldar brott, sbr. breytingar á 16. gr. og niðurfelling 20. gr. og viðauka vegna 16. gr.`` Í lýsingunni segir enn fremur, með leyfi forseta: Úr 16. gr. er fellt niður ákvæðið ,,hefur ekki reynst unnt að ráða vinnuafl af innlendum vinnumarkaði``. Það eru þessi orð sem eru felld niður. Þessi breyting skiptir verulegu máli að mínu viti og eins breytingin á 20. gr. en í 1. mgr. 20. gr. reglugerðarinnar eins og hún liggur fyrir Alþingi þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar röskun sem stefnt getur lífskjörum og atvinnutækifærum á tilteknu svæði eða í tiltekinni atvinnugrein í hættu, er fyrir hendi eða fyrirsjáanleg á vinnumarkaði EFTA-ríkis ber því ríki að tilkynna um það til eftirlitsstofnunar EFTA og hinna aðildarríkjanna og veita þeim nánari upplýsingar um málsatvik.`` Síðan er hægt að grípa til ráðstafana þannig að menn sæki ekki um störf á því svæði eða í þeirri atvinnugrein. Þessi grein er öll í heild sinni felld á brott með breytingu EB á þessari reglugerð sem við erum að fjalla um og EB gerði 27. júlí 1992. Þar sem ég þykist skilja hugmyndafræðina á bak við EES þannig að samræmingin sé höfuðatriðið, samræmingin á öllum sviðum fjórfrelsisins sé meginmarkmiðið, það er ,,fundamentið`` undir batteríinu, þá sé ég ekki fyrir mér að það gangi að vera ekki með samræmingu á þessu, þ.e. annars vegar gildi reglugerðin hjá EB með þessum breytingum sem ég var að rekja, en á öðrum svæðum gildir hún eins og hún leit út fyrir þær breytingar. Ég hef svarað því fyrir mig þannig að það hljóti að vera meining íslenskra stjórnvalda að leggja til breytingar á þessum brtt. sem hér er verið að ræða þannig að reglugerð 1612 sem á að lögfesta líti þá út eins og reglugerðin lítur út í dag hjá Evrópubandalaginu. Það er í raun og veru meginspurningin til forsvarsmanna ríkisstjórnarflokkana. Á að breyta þessu, brtt. sem hér liggur fyrir, í samræmi við breytingar EB og ef svo er er þá ekki rétt að taka málið til umfjöllunar í nefnd aftur á milli 2. og 3. umr. vegna þess hversu afdrifaríkar breytingar er um að ræða? Ég vil a.m.k. fá að fjalla um málið inni í nefnd á nýjan leik, sé það ætlun manna að gera þessar breytingar, því þær styrkja enn frekar þær grunsemdir og efasemdir sem ég hef haft um rétt og stöðu íslensks launafólks og stéttarfélaga og einkum og sér í lagi um stöðu þessa grundvallarákvæðis, sem íslensk stéttarfélög byggja afl sitt á, um forgangsrétt félagsmanna þeirra til vinnu umfram ófélagsbundið fólk. Ég hef legið dálítið mikið yfir þessu og fæ það ekki til að ganga upp að forgangsréttarákvæðið geti haldið að EES-samningnum teknum í gildi, einkum og sér í lagi þegar menn eru búnir að gera þessar breytingar á reglugerð 1612 sem kynntar eru í bókinni frá utanrrn. um EB-gerðir sem til greina kemur að bætist við EES-samninginn. Það segir reyndar í textanum frá utanrrn. um þessar breytingar svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hins vegar fela breytingarnar á reglugerð 1612/68 í sér breytingar á frv. til laga um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Breytingar þarf að gera á fskj. þess frv. ef að lögum verður.`` Þannig að það er a.m.k. mat utanrrn. að það þurfi að gera breytingar. Það væri því rétt að formaður félmn., sem ég sé að er hér í salnum, veiti svör við því hvort hann og félmrh. séu sammála þessu mati utanrrn. Ef svo er þá fer ég formlega fram á það hér og nú að málið verði tekið til umfjöllunar í félmn. á milli 2. og 3. umr. Ég vil ekki orðlengja frekar um málið enda geng ég út frá því að orðið verði við þessari beiðni og umræða að öðru leyti fari þá fram við 3. umr.

Virðulegi forseti. Það er vegna þeirra athugasemda sem hv. 5. þm. Vestf. kom með hér út af frv. um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks. Það er rétt sem fram kom hjá honum að þetta frv. er fyrst og fremst lögfesting á reglugerð 1612 og félmn. fór í það að aðlaga reglugerðina og breyta ákvæðum hennar þannig að við værum ekki að lögfesta ákvæði í reglugerð sem ekki ættu við hér og var frekar vel að því máli staðið vona ég og ánægjuleg samvinna sem var í félmn. um vinnuna í þessu máli. Hann spyr um það hvort breyta eigi 16. gr. reglugerðar og 20. gr. út frá þeim ákvæðum sem hann benti á. Ég get því miður ekki svarað því máli hér og nú, ég mun kanna það og ef það reynist rétt sem hann bendir hér á þá mun ég að sjálfsögðu taka málið fyrir á milli 2. og 3. umr. Það er nú svo að þegar við vorum að fá þessi mál og það er rétt sem hann segir, það er mjög erfitt þegar verður svona hlé í umræðunni, það er nokkuð um liðið síðan við vorum með málið eftir að það var afgreitt úr nefnd og ef breytingar hafa orðið á í millitíðinni þá er alveg sjálfsagt að við skoðum það. En það var reglugerð sem átti að lögfesta og við fórum í það að aðlaga hana sem best við gátum og ég mun að sjálfsögðu skoða það ef þessu þarf á einhvern hátt að breyta. Aðeins varðandi forgangsréttarákvæði sem þingmaðurinn nefndi. Það er alveg rétt það er erfitt að segja til um það en það verður þó að áréttast hér að aðilar vinnumarkaðarins sem komu á fund nefndarinnar töldu að þessi atriði mundu halda.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka formanni nefndarinnar fyrir undirtektir sem voru skýrar af hans hálfu að málið yrði tekið fyrir í nefnd milli 2. og 3. umr. ef gera þyrfti breytingar á því fskj. sem er með brtt. Ég óska hins vegar eftir því að það liggi fyrir áður en þessari umræðu lýkur hvort nauðsynlegt er að gera þessar breytingar eins og fram kemur í skýrslu utanrrn. þannig að vissa liggi fyrir því að málið fari til nefndar áður en þessari umræðu lýkur því ég hygg að það sé raunar aðeins formsatriði að fá þá staðfestingu sem formaður nefndarinnar hafði sem fyrirvara að vantaði.

Frú forseti. Hér er til umræðu frv. um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópsks efnahagssvæðis. Ég sé að nefndin hefur gert allverulegar brtt. við þetta frv. sem ég ætla ekki að ræða sérstaklega heldur ætla ég aðeins að ræða það sem mér finnst mjög sérkennilegt við þessa lagasetningu. Það er reyndar ekki eingöngu í þessu frv. en það er að birta raunverulega aðalbreytingarnar sem fylgiskjal við frv. eða eins og segir í 1. gr. að reglugerðin eins og hún verður lögð fyrir er prentuð sem fskj. með lögum þessum. Þá velti ég fyrir mér af hverju textinn standi ekki í lögunum sjálfum. Hvaða stöðu hefur slík reglugerð? Er hægt að breyta reglugerðinni án þess að það fari fyrir Alþingi, þ.e. verður þetta eingöngu gert þannig að ef Evrópubandalagið kýs að breyta reglugerðinni eftir eigin höfði --- eins og t.d. kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 5. þm. Vestf., þá er þegar búið að gera ákveðnar breytingar á þessari reglugerð. Þess vegna vil ég varpa því hér fram hvaða stöðu slíkt fylgiskjal hefur. Mér er það alls ekki ljóst hvort þetta fylgiskjal er ígildi laga ef frv. verður að lögum og hvernig fer með breytingar á þessu. Þetta finnst mér nauðsynlegt að fá fram vegna þess að það hlýtur að skipta máli um afstöðu til þessa frv. og þessara brtt. hvort 1. gr., þ.e. að ákvæði reglugerðar um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins og svo er tilgreint ákveðið númer, hvort þessi reglugerð getur tekið breytingum án þess að við á Alþingi getum nokkuð sagt til um það hvaða afstöðu við höfum til þess. Þetta finnst mér nauðsynlegt að fá fram og ég trúi ekki öðru en hv. formaður félmn. geti upplýst það því að nefndin hlýtur að hafa tekið á þessu. E.t.v. er þetta eitthvað sem er augljóst þar sem þetta er ekki í fyrsta skiptið sem svona hefur verið gert þó að þetta sé frekar óvanalegt, sérstaklega þar sem hér er um að ræða verulega mikinn og stóran bálk sem þessi reglugerð er, en eins og menn sjá, þá er hún hér í 48 liðum prentuð sem fskj. með brtt. á þskj. 343.

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnarinnar um reglugerðina er alveg rétt að það fékk mjög mikla umræðu að fara þessa leið sem var reyndar gerð með EES-samninginn sjálfan og líka með frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks. Reglugerðin hefur lagagildi hér. Það hefði verið hægt að fara þá leið að taka sérhverja grein og gera hana að sjálfstæðri grein í lagatexta sem hefði verið mjög umfangsmikið mál. Á sínum tíma var ákveðið að gera þetta frekar á þennan hátt. Það var farið svona að í ýmsum nágrannalöndum sem við vorum að bera okkur saman við og þó að við þurfum að sjálfsögðu ekki að fara eftir því hefði ekki verið hægt að taka þessar greinar t.d. eins og þær standa í reglugerðinni og gera þær að lagagreinum. Þeim hefði verið breytt umtalsvert í uppsetningu og öðru. Ekki er hægt að breyta reglugerðinni öðruvísi en breyta henni eins og lagafrv. vegna þess að hún verður prentuð í lög og stendur þar sem slík. Vegna þessa lögðum við í nefndinni mjög mikla áherslu á það að aðlaga reglugerðina þannig að það stæði ekki aðildarríki Evrópubandalags o.s.frv. heldur að fara út í það sem hér hefur þegar komið fram í breytingum á reglugerðinni að aðlaga hana og losa okkur þar með við tilvísanir og viðbætur sem áður voru í málinu þegar það var lagt fram.

Virðulegi forseti. Það er satt að segja nokkuð sérkennilegur dagur í dag í þessari stofnun því að haldið er áfram 2. umr. um mál sem voru í fyrri hluta umræðu löngu fyrir hátíðar. Mér sýnist að það mál sem er til umræðu núna hafi síðast verið til umræðu 2. des. sl. Þar áður var það til umræðu 25. nóv. Það var fyrsti hluti 2. umr. og upphaflega var talað fyrir málinu 6. okt. Auðvitað er dálítið erfitt að halda einhverju eðlilegu samhengi í umræðum við aðstæður af þessu tagi. Þegar hæstv. menntmrh. mælti fyrir þessu frv. sem þá var kallað frv. til laga um gagnkvæma viðurkenningu á menntun urðu nokkrar umræður um málið strax við 1. umr. og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir gerði þá athugasemdir við það að frv. og heiti þess væri í raun og veru villandi og hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir, 10. þm. Reykv., gerði athugasemdir við það að hún taldi að mörg atriði væru óljós í frv., ekki síst varðandi það til hvaða starfsstétta eða prófskírteina frv. tæki. Hv. þm. lagði þá nokkrar fyrirspurnir fyrir hæstv. menntmrh. sem út af fyrir sig vísaði svörunum til hv. menntmn. Það sem kom fram merkast í umræðunni var það að sú fyrirspurn var lögð fram fyrir hæstv. menntmrh. eins og það var orðað í ræðu eins þingmannsins: ,,En eitt langaði mig til þess að fá fram hjá hæstv. ráðherra, nokkuð ótvírætt, hans skilning á hvort kröfu um tungumálakunnáttu væri hægt að beita þannig að menn litu svo á að þar væru menn að mismuna eftir þjóðerni eða hvort krafan um tungumálakunnáttu sé einungis hæfniskrafa.`` Og hæstv. menntmrh. sagði, með leyfi forseta: ,,Mér sýnist svarið við þessu vera það að hér hlýtur að vera gerð einföld hæfniskrafa en það sé ekki verið að mismuna eftir þjóðerni. En ég tek það enn og aftur fram að það er auðvitað sá sem ræður í stöðuna sem velur úr hópi umsækjenda og þeir kunna að vera af mörgu þjóðerni. En ég tel ekki felast í þessu að mismunað yrði fyrir fram eftir þjóðerni heldur verði gerðar hæfniskröfur.`` Ég tel að þetta hafi verið mjög mikilvægt innlegg í málið og á grundvelli þess og 1. umr. og fylgifrv. sjálfs og greinargerðar þess hófst síðar meðferð málsins í hv. menntmn. Má segja að þó að niðurstaðan hafi orðið sú að nefndin skilaði tveimur álitum, meiri hlutinn skilaði séráliti og minni hlutinn séráliti, hafi verið allgóð samstaða um nauðsyn breytinga á frv. og á grundvelli þess voru umræður þeirra sem fóru fram í nefndinni. Það var vönduð umræða og yfirferð. Þar voru gerðar fjórar meginbreytingar á frv. frá því sem þar var lagt fram við 1. umr. Í fyrsta lagi breytt ákvæðum í 1. mgr. 1. gr. þar sem það var lagt til að orðin ,,vegna menntunar er veiti starfsréttindi`` féllu niður og í þeirra stað kæmu orðin ,,vegna starfsmenntunar.`` Með þessari breytingu var ætlun nefndarinnar að orða gildissvið frv. skýrar þannig að það næði einungis til viðurkenningar á þeirri menntun og þeim prófskírteinum sem aðili hefur hlotið. Þá var gerð mjög mikilvæg breyting að því er varðar 4. gr. frv. og snertir það til hvaða tilskipana Evrópubandalagsins frv. tekur. Þar var tekið af skarið um það að frv. tekur í raun og veru bara til einnar tiltekinnar tilskipunar, þ.e. tilskipunar 8948 sem tengist samningnum um Evrópskt efnahagssvæði en ekki annarra tilskipana sem hugsanlega yrðu gefnar út og samþykktar og næðu inn á þetta svið. Ef þær tilskipanir verða gefnar út eða samþykktar þá verða þær að koma til sérstakrar meðferðar á Alþingi. Þetta töldum við sem gerðum athugasemdir við málið í minni hluta menntmn. mikilvæga niðurstöðu. Síðan var lagt til að fella niður ákvæði í 5. gr. sem lúta í að framkvæmd laganna vegna þess að nefndin taldi að þau ákvæði ættu betur heima í reglugerð en í frv. sjálfu. Loks var heiti frv. breytt til að fyrirbyggja mistúlkun á gildissviði þess í samræmi við þær athugasemdir sem komu fram við 1. umr. Ég og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir skiluðum minnihlutaáliti en ég hygg að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hafi skrifað undir álit meiri hlutans með fyrirvara og líklega hefur hv. 2. þm. Vestf. verið fjarverandi á þeim fundi nefndarinnar sem afgreiddi málið því að hann skrifar ekki undir álitið. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir gerði síðan á fundi Alþingis 25. nóv. sl. grein fyrir okkar viðhorfum og í nál. minni hlutans rekjum við málið ítarlega og segjum svo í lok nál. sem birtist á þskj. 327: ,,Minni hluti nefndarinnar er andvígur þeirri úreltu heimssýn sem birtist í EES þótt vissulega megi benda á nokkra kosti sem fylgja mundu aðild Íslands að EES. Minni hlutinn telur hagsmunum og framtíð þjóðarinnar betur borgið utan þessarar efnahagsheildar en innan og vill fremur sjá sem frjálsust viðskipti milli allra þjóða heims en blokkamyndun og einangrunarstefnu af því tagi sem einkennir Evrópubandalagið. Því styður minni hlutinn ekki þau mál sem eru bein afleiðing af samningnum um EES og hefðu annaðhvort ekki komið til umfjöllunar á Alþingi eða verið með allt öðrum hætti hefði Alþingi eitt um vélað. Þá leiðir gildistökuákvæði frumvarpsins einnig af sér að minni hlutinn styður það ekki þótt hann sé efnislega samþykkur því að fólk eigi greiðan aðgang að viðurkenningu á menntun og prófum utan sem innan EES. Minni hluti nefndarinnar mun því sitja hjá við afgreiðslu málsins.`` Nefndarálitið er gefið út 23. nóv. 1992 og undir það rituðu Kristín Ástgeirsdóttir og Svavar Gestsson. Framhald umræðunnar fór síðan fram 2. des. sl. og síðan hefur málið ekki verið tekið fyrir en í þeirri umræðu kvaddi sér hljóðs einn menntamálanefndarmaður sem ekki virðist hafa verið við lokaafgreiðslu málsins í nefndinni, þ.e. hv. 2. þm. Vestf. og hann gerði mjög alvarlegar athugasemdir við þær reglugerðarheimildir sem frv. gerir ráð fyrir og lagði m.a. eftirfarandi gátu fyrir hæstv. menntmrh.: ,,Væri hæstv. menntmrh. spenntur fyrir því að samþykkja svona reglugerðarheimild ef hæstv. ráðherra væri óbreyttur þingmaður en hv. 9. þm. Reykv. væri menntmrh.? Ég er ekki viss um að svo væri. Nú er það ekki okkar að semja lögin miðað við það að þessi eða hinn sé ráðherra og treysti ég hv. 9. þm. Reykv. enn síður til að fara með þetta vald en núv. hæstv. menntmrh.`` Á grundvelli þessa skildist mér að þessi hv. þm. mundi ekki styðja málið. Síðan urðu allmiklar umræður um þetta þar sem margir þingmenn blönduðu sér í umræðurnar, þar á meðal hv. 4. þm. Austurl. með ítarlegri og greinargóðri ræðu og má segja út af fyrir sig að frv. hafi fengið allgóða efnislega meðferð í umræðunni 2. des. sl. Þegar málið kom til meðferðar var skoðun meiri hlutans að mjög brýnt væri að málið yrði afgreitt hið allra fyrsta, það lægi mjög mikið á. Við sem skipum minni hluta menntmn. töldum að það væri skynsamlegra að hinkra með afgreiðslu málsins fram yfir þjóðaratkvæðagreiðsluna í Sviss. Ég man eftir því hvað sumum í salnum þótti mikil fjarstæða að láta sér detta það í hug að bíða fram yfir þjóðaratkvæðagreiðsluna í Sviss og sérstaklega það þjóðaratkvæðagreiðslan gæti yfir höfuð einhverju breytt. Nú hefur veruleikinn hins vegar fært mönnum heim sanninn um að margt getur gerst undir sólinni og m.a. í Sviss og þess vegna var auðvitað skynsamlegt að bíða með málið þó að það sé vissulega dálítið óþægilegt upp á umræðuna að hún hafi slitnað í sundur með þeim hætti sem hér hefur átt sér stað. Ég tel, virðulegi forseti, að það sé óhjákvæmilegt með hliðsjón af því sem síðan hefur gerst, m.a. umræðunni eins og hún fór á sínum tíma, að við sem erum í minni hluta menntmn. ítrekum afstöðu okkar um það að við munum ekki greiða fyrir því að þetta frv. verði að lögum heldur munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins þó að við metum það vissulega mikils að meiri hluti nefndarinnar kom að nokkru til móts við ýmis sjónarmið okkar þegar málið kom til tals á sínum tíma. Ég vek athygli á því að við umræðurnar 2. des sl. komu fram mjög alvarlegar athugasemdir við frv. og allan búnað þess, bæði frá hv. 2. þm. Vestf. og sömuleiðis frá hv. 4. þm. Austurl. Þess vegna sýnist mér þegar málin eru skoðuð í heild að þó svo að við kjósum jafnvel að sitja hjá um málið að miklu leyti hljóti menn að íhuga það mjög alvarlega að greiða atkvæði gegn þeirri víðtæku reglugerðarheimild sem þeir hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og Hjörleifur Guttormsson gagnrýndu hvað harðast í umræðunum 2. des. sl. Þess vegna verður óhjákvæmilegt að greiða atkvæði um einstakar greinar þannig að menn geti látið í ljós skoðanir sínar á því sem þarna er á ferðinni í einstökum atriðum. Virðulegi forseti. Ég vildi láta þetta koma fram við þessa umræðu um leið og ég rifja upp það sem gerst hefur. Eitt af því sem var notað sem röksemd fyrir því að það væri í lagi að samþykkja þetta frv. og jafnvel að flýta því var að Alþýðusamband Íslands væri sérstakur stuðningsaðili samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Svo vill til að einmitt um það leyti sem umræðan fór fram, 2. des. 1992, var nýlega lokið þingi Alþýðusambands Íslands. Kannski er rétt að rifja það einmitt upp á þessum fundi, virðulegi forseti, að Alþýðusamband Íslands lýsti ekki yfir stuðningi sínum við Evrópskt efnahagssvæði og mál, sem voru lögð fyrir það þing af nefndum á vegum miðstjórnar Alþýðusambandsins, voru ekki samþykkt. Því er útilokað að halda því fram að Evrópska efnahagssvæðið hafi fengið stuðning verkalýðssamtakanna að einu eða neinu leyti. Núna líta mál þannig út að svo gæti farið að þetta mál verði allt meira og minna í óvissu fram eftir öllu ári. Þess vegna væri auðvitað skynsamlegt að láta staðar numið eins og gert var 2. des., hætta umræðunni núna og taka hana svo kannski upp eftir eftir fimm mánuði og síðan á fimm mánaða fresti eftir því sem þörf krefur því að greinilegt er að ekki er mikill hraði á þeim málum sem snúa að Evrópsku efnahagssvæði eins og hv. 4. þm. Reykv. hefur m.a. oft bent á í þessum sal. Þess vegna ítreka ég afstöðu okkar. Við teljum í fyrsta lagi skynsamlegt að fresta umræðunni og eyða ekki tíma í þetta núna. Í öðru lagi munum við, sem stöndum að áliti minni hlutans, sitja hjá um málið. Jafnframt legg ég á það áherslu að komi málið til atkvæða tel ég eðlilegt að atkvæðagreiðsla fari fram um einstakar greinar frv.

Herra forseti. Íslendingar hafa í ríkum mæli sótt menntun sína erlendis og munu í vaxandi mæli sækja menntun sína til Ameríku. Ég hygg að ekki sé um það deilt að þjóð sem sækir menntun sína til jafnmargra landa og Íslendingar þarf að hafa mikið rými í lagasetningu sinni til þess að viðurkenna menntun frá hinum ýmsu löndum. Hitt er svo annað mál að það sem er hér til umræðu fjallar um miklu stærri hluti. Það er hluti af því frelsi að útlendingar hafi atvinnuréttindi hér á landi í mjög ríkum mæli, 360 millj. samfélag, og á móti eigum við að fá atvinnuréttindi á því svæði. Ég var fjarverandi afgreiðslu þessa máls og því kemur ekki fram á nál. hver afstaða mín er en ekki fer á milli mála að í þessu máli er álit mitt í samræmi við það sem kemur fram hjá Kristínu Ástgeirsdóttur og Svavari Gestssyni. Ég tel að hin þrönga heimsmynd sem menn hafa verið að miða við í þessu sambandi þegar fjallað er um viðurkenningu á starfsréttindum og þó fyrst og fremst menntun sé algerlega út í hött. Auðvitað væri það skoplegt ef hingað kæmi maður frá Ameríku með sams konar menntun og Íslendingur hefði aflað sér og fengið viðurkennda hér á landi ef við ekki viðurkenndum slík réttindi. Það er heldur ekki, þegar horft er til Evrópu, hægt að binda það við menntun í löndum innan Evrópska efnahagssvæðisins frekar en öðrum löndum. Viðurkenningin á menntuninni á að vera miklu miklu víðtækari. Hitt er svo allt annað mál hvort við gætum viðurkennt að viðkomandi aðilar eigi að hafa hér rétt til að starfa. Það hlýtur að verða að fara eftir atvinnuástandi í landinu. Og atvinnuástandið á Íslandi er nú ekki svo beisið að það sé mikið fyrir það gefandi að rýmka þessar heimildir. Samt er atvinnuástandið á Íslandi miklu betra en það er um alla Evrópu eða allt það svæði sem hér er verið að taka um að tengjast. Þannig að það er að fara úr öskunni í eldinn hvað atvinnuleysi snertir að sameinast þessu svæði í því tilliti sem hér er lagt til. Það kom einnig fram að í upphafi þegar þetta mál var rætt að þær reglugerðarheimildir sem hér eru ætlaðar eru að mínu viti mjög rúmar og ég er ekki hrifinn af því kerfi sem Evrópa er að byggja upp, þ.e. minnkandi áhrifa sem þingin hafa en vaxandi vægi framkvæmdarvaldsins með reglugerðum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. á þskj. 639, um umhverfisgjald. Flm. þessarar tillögu eru allar þingkonur Kvennalistans. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi tillögur um umhverfisgjald sem hafi það að markmiði að efla umhverfisvernd og draga úr mengun. Gjaldið verði lagt á mengandi starfsemi og lækki eftir því sem mengunarvarnir skila árangri.`` Íslendingar hafa löngum talið að hér væri lítil sem engin mengun. Umhverfismálin væru í góðu lagi og að við værum fyrirmyndir annarra. Því miður er það ekki svo. Ef við lítum til heimsins alls þá tengjast umhverfisvandamálin vaxandi mengun, eyðingu auðlinda, fólksfjölgun, fátækt og misskiptingu gæða jarðarinnar. Ferskvatnsbirgðir heimsins fara minnkandi, votlendi og vötn þorna upp, súrt regn og skógeyðing leiða til eyðileggingar á vistkerfinu; giskað hefur verið á að um 1 milljón tegunda plantna og dýra hafi nú þegar horfið af yfirborði jarðar fyrir tilverknað manna. Við Íslendingar erum hluti af þessu og höfum því skyldur gagnvart heiminum, ekki bara gagnvart okkar eigin landi. Í loftinu, sem við öndum að okkur, hefur magn mengandi efna, svo sem koldíoxíðs, kolmónoxíðs, köfnunarefnisoxíða, metans og klórflúorkolefnis, aukist verulega. Þetta mun að margra mati leiða til hækkaðs hitastigs á jörðinni, að jöklar bráðni og yfirborð sjávar hækki með hrikalegum afleiðingum. Mörg svæði, jafnvel heilu löndin, gætu horfið af yfirborði jarðar strax á næstu öld ef sjávarborð hækkar eins og spáð er. Stór svæði ræktarlands og byggð ból á láglendi í strandríkjum mundu fara í kaf. Ef við lítum okkur aðeins nær mun hækkað hitastig hafa verulegar afleiðingar hér á landi. Stórfelld röskun yrði á hafnarmannvirkjum og íbúðabyggðir eins og miðbær Reykjavíkur gætu t.d. farið meira og minna undir vatn. Víðast hvar annars staðar mundu strandsvæði, sem nú eru í byggð, eyðileggjast. Ómögulegt er að segja til um það nú hvaða áhrif hækkað hitastig hefði á hafstrauma, en breytingar á þeim gætu haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar hér á landi að því er varðar veðurfar og vistkerfi sjávar og þar með á fiskstofnana. Að undanförnu hafa birst margar greinar í blöðum, fyrst og fremst í erlendum blöðum en einnig hefur aðeins borið á því hér á landi, þar sem talað er um óveðrin sem geysað hafa undanfarið, bæði hefur það gerst hér á landi og ekki síst í Evrópu og hefur verið talað um að þetta sé vegna gróðurhúsaáhrifanna svonefndu. Hafa margir tekið nokkuð stórt upp í sig hvað þetta varðar. Þess ber að geta að einnig hafa birst greinar sem fullyrða að þau óveður sem geysað hafa undanfarið, og er þá sérstaklega verið að tala um Evrópu, séu ósköp eðlileg. Þetta er auðvitað mjög erfitt að sjá nákvæmlega þar sem ekki hafa verið gerðar veðurfarsrannsóknir nógu lengi til að hægt sé að meta þetta nákvæmlega. En hættumerkin eru svo sannarlega til staðar. Það efni, sem á mestan þátt í auknum gróðurhúsaáhrifum, er koldíoxíð í andrúmslofti þótt ýmis önnur efni komi þar einnig við sögu. Ef fram heldur sem horfir mun koldíoxíð í andrúmslofti tvöfaldast á næstu öld. Nú er því eðlilega lögð mest áhersla á að draga úr koldíoxíðmengun í andrúmslofti. Nefnd, sem umhverfisráðherra skipaði í janúar 1991 til að kanna útstreymi koldíoxíðs á Íslandi, skilaði skýrslu í maí 1992. Eins og segir í skýrslunni er með henni reynt að skapa grundvöll fyrir stefnumótun á þessu sviði hér á landi. Í skýrslunni kemur m.a. fram að hlutdeild flúorkolefna í gróðurhúsaáhrifum hér á landi er óvenju mikil miðað við önnur lönd. Útstreymi koldíoxíðs hér á landi (2,4 tonn á íbúa á ári) er sambærileg við útstreymið á Norðurlöndum (1,9--3 tonn á íbúa) og í ýmsum iðnríkjum, t.d. Bretlandi sem oftast hefur verið talið nokkuð mengað er útstreymi koldíoxíðs (2,7 tonn á íbúa) og Japan (2,2 tonn á íbúa). Hlutfallslega stór fiskveiðifloti Íslendinga vegur þar þungt. Áætlað er að vistkerfi jarðar geti að skaðlausu tekið við um 0,5 tonnum koldíoxíðs á íbúa á ári. Á þessum tölum sést að við leggjum mjög mikið til ef miðað er við hvern íbúa. Við höfum oftast verið að miða við að við búum í það stóru landi að hér hafi verið tiltölulega lítil koldíoxíðmengun miðað við það stóra landflæmi sem við búum á og oft þegar verið er að tala um þessi mál þá hefur verið eingöngu miðað við þá koldíoxíðmengun sem orsakast af virkni á landi en ekki tekið tillit til þess að stór fiskveiðifloti Íslendinga vegur mjög þungt í þessu sambandi eins og ég sagði áðan. Í skýrslunni sem umhvrn. lét gera er einnig lagt mat á útstreymi annarra mengandi lofttegunda hér á landi. Það er fyllsta ástæða til að taka þetta vandamál föstum tökum og gera allt sem í okkar valdi stendur til að minnka og koma í veg fyrir mengun og frekari eyðileggingu. Jafnframt því ber okkur eftir því sem frekast er unnt að bæta fyrir þá eyðileggingu sem þegar er orðin. Stærstu iðnríki heims, nema Bandaríkin, hafa samþykkt að stefna að því að koldíoxíðútstreymi verði ekki meira árið 2000 en það var árið 1990, sem fyrsta skref til að vinna gegn loftslagsbreytingum. Þetta er auðvitað gott fyrsta skref til að vinna gegn loftlagsbreytingum og er auðvitað mjög mikilvægt en því miður verður að segjast að þó þetta séu góð markmið þá eru þau alls ekki nægjanleg og það sem er kannski enn þá verra er að það lítur út fyrir að flestum þeirra ríkja sem þarna hafa sett fram þetta stefnumið að takist ekki að framfylgja þeim. Í því sambandi get ég minnt á að Evrópubandalagið var með stefnumótun á þessu sviði en það hefur því miður ekki gengið eins vel eins og flestir vonuðu og núna hafa Danir, sem eru í forsvari fyrir Evrópubandalaginu þessa stundina, eru formenn þar, lagt höfuðáherslu á að reyna að þrýsta á að tekið verði sérstaklega á þessu máli, þ.e. koldíoxíðútstreyminu. En þeir hafa því miður ekki enn þá haft árangur sem erfiði. Mikil umræða á sér víða stað um sérstakt gjald á koldíoxíðútblástur til að draga úr mengun og hafa sum lönd þegar tekið upp slíkt gjald. Í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð hefur verið lagt sérstakt umhverfisgjald á olíu til upphitunar. Í Finnlandi er gjaldið 21 finnskt mark á rúmmetra. Í Noregi er lagt á slíkt gjald eftir brennisteinsinnihaldi olíunnar og sérstakur koldíoxíðskattur sem er 300 norskar krónur á rúmmetra. Svíþjóð er einnig með sérstakan brennisteinsskatt á olíu sem er 27 sænskar krónur á rúmmetra fyrir hvern hundraðshluta brennisteinsinnihalds, sem og koldíoxíðskatt en hann er 720 sænskar krónur á rúmmetra. Þetta kemur fram í ,,Energi och miljö i Norden``, skýrslu sem unnin var á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. En það er ekki nóg að setja slíkt gjald á t.d. koldíoxíð. Það verður að vinna markvisst að því að draga úr útstreymi. Markmiðið með því að setja á gjald er ekki bara að auka peningana í kassann heldur verður að nota gjaldið í þágu umhverfismála og í því sambandi t.d. að hvetja fólk til að draga úr koldíoxíðmengun. Og ég get í þessu sambandi sagt það hér að þegar ég keypti mér nýjan bíl fyrir nokkuð mörgum árum síðan þá hélt ég að það væri mjög auðvelt fyrir mig að fá svokallaðan hvarfakút á bílinn til að minnka koldíoxíðmengun en það var nú ekki eins auðvelt og ég hélt því bæði kostaði bíllinn verulega mikið meira vegna þess að það var nauðsynlegt að setja þennan mengunarvarnaútbúnað í erlendis og þar af leiðandi hækkaði bíllinn í innkaupsverði og þar með varð mjög hár tollur lagður á allan þennan útbúnað. Það var nú kannski ekki aðalatriðið heldur var það tiltölulega erfitt að fá þennan útbúnað á þessum tíma og endaði með því að ég gafst upp á að standa í þessu þar sem það hefði kostað svo mikið vesen og tafir en ég vona að og allir vita reyndar að þetta er komið í gott lag núna. Þetta er dæmi um að það er ekki nóg að setja gjald á, það verður að auðvelda fólki að draga úr menguninni. Víða hefur verið sett sérstakt umhverfisgjald á starfsemi sem veldur annarri mengun. Slíkt gjald dregur úr notkun mengandi efna og í því felst hvatning til að önnur efni, sem ekki eru eins mengandi, séu notuð í staðinn. Einnig er lagt gjald á mengandi efni til að kosta rannsóknir á efnum sem geta komið í staðinn fyrir hin mengandi efni. Í Danmörku var lagt gjald á notkun klórflúorkolefna og halóna 1. janúar 1989, 30 danskar krónur á kg, og var áætlað að árið 1990 innheimtust 80 millj. danskra króna sem verja átti til umhverfismála. Þetta varð til þess að önnur efni eru í sjónmáli sem hægt er að nota í staðinn. Ég tel því mjög mikilvægt að hægt sé að fá fjármagn til að þróa nýja tækni og finna upp ný efni. Í Svíþjóð er einnig lagt umhverfisgjald á ýmis hættuleg efni, m.a. ósoneyðandi efni. Í ljósi þess hve klórflúorkolefni (CFC) og vetnisklórflúorkolefni (HCFC) eru hættuleg umhverfinu fól sænska ríkisstjórnin Umhverfismálastofnun ríkisins (Statens Naturvårdsverk) að koma með tillögur um hvernig hraða megi enn frekar að hætt verði notkun þessara efna en áður var gert ráð fyrir. Þá er ég að tala um enn frekar en þeir alþjóðasáttmálar, sem Svíar voru aðilar að og sem við erum reyndar aðilar að líka, lögðu þeim á herðar. Þeir töldu að það væri svo mikilvægt að koma í veg fyrir notkun þessara efna að þeir ákváðu að frá og með árinu 1995 yrði sett gjald, 300 kr. sænskar á notkun HCFC, þ.e. vetnisklórflúorkolefna, í kælikerfum og 600 kr. á klórflúorkolefni. Þarna eru þeir því að leggja verulega mikið gjald á fyrst og fremst til þess að reyna að koma algerlega í veg fyrir að þessi efni séu notuð. Við sem flytjum þessa tillögu teljum að það sé eðlilegt að taka upp hér á landi umhverfisgjald með hliðsjón af því sem er annars staðar til að hvetja menn til að draga úr og hætta að nota þessi hættulegu efni en einnig til að hvetja fólk til að setja upp mengunarvarnabúnað. Þá lækkar auðvitað gjaldið og vonandi hverfur algerlega ef mengunin væri komin í algert lágmark. Það fylgir því nefnilega oft verulegur kostnaður að setja upp mengunarvarnabúnað og þess vegna er eðlilegt að þeir sem betur standa sig í þessum efnum fái af því fjárhagslegan ávinning. Það væri sem sagt hagur allra að heildarinnheimta umhverfisgjaldsins minnkaði með tímanum og auðvitað sem fyrst. Fé sem inn kemur ætti hins vegar einungis að nota í þágu umhverfismála en ekki gera það að almennum tekjustofni fyrir ríkissjóð og sveitarfélög og ég legg verulega áherslu á þetta að með þessari tillögu er ekki verið að tala um almenna skattheimtu eða að það eigi að koma í staðinn fyrir annað heldur að það fé sem komi inn vegna umhverfisgjalda verði eingöngu notað í þágu umhverfismála. Það er verk að vinna hér á landi ef Íslendingar ætla sér að standa við yfirlýsingar um að þjóðin eigi alltaf að vera í fremstu röð að því er varðar umhverfisvernd. Íslendingar hafa skrifað undir ýmsar alþjóðasamþykktir og yfirlýsingar í umhverfismálum, m.a. á umhverfisráðstefnunni í Ríó og liggur fyrir Alþingi núna að samþykkja m.a. einn af þeim sáttmálum sem þar voru samþykktir. Það verður að halda vel á málum til að unnt verði að standa við þær skuldbindingar sem þegar hefur verið gengist undir. Við eigum að setja markið hátt og vera í forustu í þessum málum en bíða ekki eftir að aðrir hafi frumkvæði eða knýi okkur til aðgerða. Eðlilegt er að umhverfisráðuneytinu verði falið að vinna að því verkefni sem í þessari tillögu felst í samráði við fjmrn. að sjálfsögðu þegar til lengri tíma er litið og leggja hið fyrsta fyrir Alþingi tillögur um umhverfisgjald sem hafi það að markmiði að efla umhverfisvernd og draga úr mengun. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þessu máli verði vísað til síðari umr. og umhvn.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 1. flm. fyrir að hreyfa þessu máli sem ég tel afar athyglisvert og áhugavert og skiptir verulega miklu máli hvernig til tekst bæði um framkvæmd og útfærslu. En mig langar til að spyrja hv. 1. flm., áður en umræðan fer lengra, hvort hann geri greinarmun á umhverfissköttum og umhverfisgjöldum og ef hv. þm. gerir greinarmun á þessu tvennu hver sá greinarmunur er og hvort tillagan sem hv. þm. leggja hér fram fjalli um umhverfisgjöld eða umhverfisskatta, ef hv. þm. skilur hvað ég er að fara fram á.

Frú forseti. Mér er ljúft að svara því. Aðalatriðið er ekki hvað það heitir sem ég er að tala um hvort það heitir umhverfisgjald eða umhverfisskattar. Ég kaus að kalla þetta umhverfisgjald vegna þess að einmitt það sem ég lagði áherslu á í lok ræðu minnar er að þetta gjald sem þarna er lagt til á eingöngu að nota í þágu umhverfismála. Þarna er ekki um neinn almennan skatt að ræða í þeim skilningi þess orðs sem oftast er notað, þ.e. að það sé til almennra nota heldur eingöngu að það er verið að nota þetta gjald í þágu umhverfismála til að draga úr mengun og bæta umhverfið. Þar af leiðandi lít ég á þetta sem tvennt aðskilið en hins vegar er það ekki aðalatriði hvað það heitir. Fyrir mér væri það ekki neitt sérstakt mál ef fólk vill kalla þetta umhverfisskatta en mér þykir það verra að mörgu leyti vegna þess að ég er ekki að tala um almenna skattheimtu, þ.e. að það fari í almenna notkun í þjóðfélaginu heldur eingöngu til þessara mála. Þess vegna kaus ég frekar að kalla þetta umhverfisgjald.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. þm. að það skiptir ekki öllu máli hvað barnið heitir heldur hvernig til tekst með sköpulag og heilbrigði. En ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að í greinargerðinni er ýmist talað um umhverfisgjöld eða umhverfisskatta og þegar tekið er saman t.d. í þjóðhagsreikningum og reiknað út hver skattheimtan er þá er ekki alltaf farið eftir nafninu þegar flokkað er annars vegar t.d. í þjónustugjöld eða almenna skattheimtu og t.d. það sem við köllum í daglegu tali bensíngjald flokkast hins vegar til skatta í þjóðhagsreikningum. Þess vegna sýnist mér að þótt hv. flm. hafi kosið að tala um umhverfisgjald þá sé raunverulega um skatt að ræða jafnvel þótt þeim tekjum sem þannig aflast sé ætlað að verja eingöngu til umhverfismála og að því væri um þannig markaðan tekjustofn en samt sem áður skatt að ræða.

Frú forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. þm. um að það megi líta á þetta eins og hvern annan markaðan tekjustofn. Það má vel vera að það sé flokkað í einhverjum reikningum þannig en það verður þá bara að hafa það. Það verður þá bara að hafa það ef þetta verður samþykkt og það kemur tillaga fyrir Alþingi í þessa veru þá verð ég auðvitað að sætta mig við það ef það heitir þá skattur. En ég vil líta á að þetta geti ekki flokkast undir það á þann hefðbundna hátt og ég vil enn þá frekar leggja áherslu á að það verði kallað umhverfisgjald eftir að hv. þm. minnir mig á að bensíngjald og fleira sem hefur verið notað í annað heldur en því var ætlað upphaflega og þá held ég að við ættum einmitt að sameinast um að líta á þetta sem sérstakt mál sem eðli málsins samkvæmt á helst að vera þannig og það er okkar keppikefli að við fáum ekkert inn að lokum af þessum gjöldum sem þarna eru. Þess vegna vil ég ekki líta á þetta sem skatt heldur sem gjald sem væri lagt á og vonandi tímabundið.

Virðulegur forseti. Sú tillaga til þál. sem hér er flutt er hið athyglisverðasta mál og ég fagna framkomu þess. Ég tel að hér sé verið að taka á þætti sem að vísu hefur verið ræddur hér á Alþingi áður en ekki komið fram í þeim búningi sem hér liggur fyrir. Það er því lofsvert framtak af hv. þm. frummælanda sem er 1. flm. málsins að koma því á framfæri með þeirri skýru greinargerð sem fylgir þar sem rakin eru ýmis dæmi um þróun mála á þessu sviði. Ég tel að það sé mjög mikið verk óunnið hjá okkur enda raunar tæpast af stað farið í sambandi við að reyna að koma á umhverfisbótum með fjárhagslegri stýringu af þeim toga sem hér er vísað til. Vafalaust verður það veikur vísir til að byrja með en sem getur ef vel tekst til orðið mjög þýðingarmikið stjórntæki til umhverfisbóta og til að draga úr þeirri háskalegu mengun sem er alþjóðlegt fyrirbæri og gerist hér á landi í allt of miklum mæli. Mengun sem mun verða til þess að gera jörðina óbyggilega á ekki mjög löngum tíma nema að takist að koma böndum á hana. Ég tel vegna þeirra orðaskipta sem hér fóru fram rétt að nefna það að hér sé um að ræða stjórntæki í umhverfismálum en ekki skatta af þeim toga sem innheimtir eru til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð og megi alls ekki blanda þeim málum saman. Það kom fram tillaga fyrr á þinginu undir nafninu umhverfisskattar þar sem stefnt var að því að slík skattlagning kæmi í staðinn fyrir almenna skattlagningu til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Það er auðvitað af allt öðrum toga. Það mál er til sér meðferðar í efnahagsnefnd þingsins að mér skilst og ekkert á móti því að sjálfsögðu að slíkar hugmyndir komi fram og séu athugaðar. Það er allt annað mál heldur en það sem hér er lagt fyrir og allt annar búningur sem fylgir þessari tillögu sem hér er rædd. Ég ætla ekki að fara langt út í bakgrunn þessara mála, það hef ég gert oft í umræðu í þinginu. Ég vil þó minna á það að við Íslendingar erum illa staddir að því er varðar t.d. mengun koltvísýrings sem veldur eða talið er að geti valdið hinum háskalegu gróðurhúsaáhrifum. Þar erum við engir eftirbátar hvað snertir meðaltal á íbúa miðað við mörg stærri ríki og þurfum sannarlega að taka okkur á. Þar er samgönguþátturinn stór liður þótt fleira komi þar til. Við þurfum því að gefa þessum málum gaum út frá víðtæku alþjóðlegu samhengi. Á alþjóðavettvangi eigum við líka að stuðla að því að til ráðstafana verði gripið til að forða þeim voða sem við blasir. Ég tel ástæðu til að nefna það hér að við þeim vanda verður ekki brugðist nema að sjónarmið jafnaðar hljóti allt aðrar undirtektir í alþjóðlegu samhengi en gerst hefur og heldur en stefnt er að í sambandi við efnahagsstjórn í þeim hluta heimsins sem iðnvæddur er og þar sem ýmis ríki úr hinum svonefnda þriðja heimi reyna nú að feta í fótsporin og hafa lítið lært. Fyrir tveimur dögum síðan tæpum var til umræðu tillaga sem varðaði samskipti okkar við það stóra ríki Kína sem telur um 1.200 millj. íbúa. Þar var dregin upp mynd af þeirri þróun sem þar er að gerast í efnahagslegu tilliti, hömlulaus iðnvæðing með gífulegri mengun sem byggist á orkunotkun frá kolum í þessu stóra ríki sem mun hafa í för með sér ef eftir gengur sú stefna sem þar er uppi hinar háskalegustu afleiðingar í umhverfismálum og mér sýnist að Kínverjar því miður með þeirri stefnu sem þar er innleidd, sem menn hafa kannski ekki út af fyrir sig mikil efni á að gagnrýna, það að ríki sæki fram til svokallaðra efnahagslegra framfara til að búa þegnum sínum betri lífskjör á þann mælikvarða sem algengastur er nú um stundir, þá blasir það við til hvers ófarnaðar slíkt mundi leiða. Mér sýnist að þeir þar séu að feta í fótspor Sovétríkjanna sálugu undir forustu Jósefs Stalíns á sínum tíma. Eini munurinn er sá að þeir kalla til erlent fjármagn að kjötkötlunum til að standa að þessari iðnvæðingu. Það er því víða sem óvænlega horfir eins og stefnt er. Hér á dagskrá þessa þings er mikið rætt um Evrópskt efnahagssvæði og m.a. er það á dagskrá í dag. Þar er verið að framfylgja efnahagsstefnu sem magnar stórlega þann vanda sem við er að fást í umhverfismálum og mun auka á hann samkvæmt áliti Evrópubandalagsins og aðila sem til voru kvaddir til að líta á mál í því samhengi. Þetta er reyndar einkenni á efnahagsstarfsemi í hinum iðnvædda hluta heimsins þó menn séu þar að gera smá andlitssnyrtingar með því að reyna að taka upp skárri tækni heldur en beitt hefur verið og draga úr mengun. En vegna aukinna umsvifa og aukinnar orkunotkunar þá er samt nettóniðurstaðan sú að vandinn fer stórlega vaxandi. Það er því alveg ljóst að ekkert annað en gjörbreytt efnahagsstefna er það sem til verður að koma ef við ætlum börnum okkar lífvænleg skilyrði á þessari jörð. Sú þáltill. sem hér er flutt er lóð réttu megin á vogarskálina og ég ætla að vona að í kjölfar þessarar tillögu takist okkur að bæta stöðuna hér á Íslandi að því er varðar umhverfismál og mengunarvarnir og það megi verða vísir að öðru og meira sem til þarf að koma þó okkar lóð sé ekki mjög þungt á mælikvarða heimsbyggðar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. 4. þm. Austurl. fyrir að minna á tillögu til þál. um umhverfisskatta sem ég er 1. flm. að. Við áttum hér orðastað um þá tillögu fyrr í vetur og þá taldi hv. 4. þm. Austurl. að þær hugmyndir sem þar væru settar fram gætu hugsanlega stangast á við EES-samninginn. Í ljósi þess sem ég sagði hérna áðan um tillögu til þál. um umhverfisgjald og það að gjöld sem lögð væru á samkvæmt því, alla vega gjöld sem lögð væru á á svipaðan hátt og koldíoxíðskattarnir, sem vísað er til í greinargerðinni, mundu teljast til skatta þegar skoðað er og flokkað af þjóðhagfræðingum, vil ég spyrja hvort hann telji að tillaga til þál. um umhverfisgjald gæti stangast á við EES-samninginn?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna M. Mathiesen fyrir að nefna þennan þátt hér. Ég tel út af fyrir sig að tillagan í því formi sem hún liggur hér fyrir, þ.e. að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi tillögu um umhverfisgjald, það geta menn gert og undirbúið. Það fer síðan eftir því hvort Íslendingar verða svo ólánsamir að lenda inn í Evrópsku efnahagssvæði hvort eitthvað verður komist áfram með góð mál af þessum toga á sviði umhverfismála, það er nú málið. Evrópskt efnahagssvæði gengur út frá því að framleiðsla á vörum, vöruframleiðsla, efnahagsleg umsvif hafi forgang umfram umhverfisbætur. Það megi ekki koma við neinum hindrunum gegn hinu frjálsa vöruflæði inn á svæðinu sem mismuni aðilum og hv. þm. getur lesið jafnvel úr því hvaða áhrif það muni hafa á frumkvæði þjóða í umhverfismálum. Það er þetta sem gagnrýnt er hart af þeim sem ganga með opin augun að því er varðar umhverfismálin. Umhverfissamtök á Norðurlöndum og um Evrópu alla í rauninni vara mjög sterklega við Evrópska efnahagssvæðinu út frá umhverfismarkmiðum eða sjónarmiðum umhverfisverndar. Og er hægt að rifja upp fjölmargar ályktanir þar að lútandi. Því er þarflegt að benda einmitt á þetta og við skulum vona að Alþingi beri gæfu til þess að lenda ekki í þessu feni sem Evrópskt efnahagssvæði er einnig með tilliti til umhverfismála.

Frú forseti. Ég held að hv. 4. þm. Austurl. þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að ef við göngum inn í EES svæðið eða samþykkjum EES-samninginn að það muni hindra okkur í að taka annaðhvort upp umhverfisskatta eða umhverfisgjöld hvort sem við kjósum að kalla það og vil ég í því tilliti vísa til greinargerðarinnar með tillögunni um umhverfisgjald. Öll þau lönd sem vísað er til og getið er um dæmi þar sem tekin hafa verið upp umhverfisgjöld eða umhverfisskattar mundu vera innan hins Evrópska efnahagssvæðis og tvö þeirra hafa meira að segja ákveðið að sækja um inngöngu í Efnahagsbandalagið.

Virðulegur forseti. Það verður auðvitað að lesa úr því eins og efni standa til hversu langt verður komist með stefnu af þeim toga sem hér er lögð til og síst skal ég lasta það ef menn komast eitthvað áfram í þeim efnum. En hitt liggur jafnljóst fyrir að það er alveg skýrt, t.d. í þeim viðræðum sem fram fara nú við nýja umsóknaraðila að aðild að Evrópubandalaginu, að sérhver sjálfstæð stefna í umhverfismálum með frumkvæði sem leggur einhverjar hömlur á vöruviðskipti á innflutning á vörum fær ekki staðist að mati Evrópubandalagsins þær reglur sem menn eru þar að gangast undir. Þannig liggja málin og það er alvara málsins.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns endurtaka þakkir til hv. flm. fyrir að flytja þessa tillögu sem ég tel vera bæði athyglisverða og áhugaverða og efni til að fjalla mjög rækilega um hana þó ég skuli nú ekki tala mjög lengi hér. En ég tel að það sé efni til að fjalla um hana í nefnd því það skiptir mjög miklu máli hvernig þessi mál eru útfærð þannig að það fáist sem best niðurstaða. Umhverfisgjöld eins og gerð er grein fyrir í greinargerðinni teljast til svokallaðra hagrænna stjórntækja og þeim er beitt í æ ríkari mæli til að ná markmiðum í umhverfismálum. Hagrænum stjórntækjum er beitt til að við efnahagslega og viðskiptalega ákvarðanatöku sé tekið tillit til þess kostnaðar sem við höfum af því að skaða umhverfið og ella væri ekki tekinn með í reikninginn. Þetta er m.a. leið til að beita hinum frjálsa markaði til að aðlaga neyslu, viðskipti og framleiðslu að markmiðum umhverfisverndar og sjálfbærrar þróunar. Ég er þess vegna mjög hlynntur því að þessum aðferðum sé beitt til að ná markmiðum í umhverfismálum. Þetta er að ryðja sér mjög til rúms erlendis og ekki síst innan Evrópubandalagsins og meðal þeirra þjóða sem standa að EES-samkomulaginu og vil ég í því tilefni vitna til greinargerðarinnar sem fylgir tillögu til þál. um umhverfisgjald og eins til OECD-letter frá því í mars 1993, bls. 5, þar sem verið er að segja frá því hvernig svokallað ,,Marked based approach to environment suggested for UK`` þar sem sagt er frá því og þar er m.a. talað um svokallað ,,Carbon tax`` sem mikið hefur verið til umræðu innan Evrópubandalagsins og er í samræmi við það sem vitnað er til í greinargerð þáltill. um umhverfisgjald. Um umhverfisgjöld og umhverfisskatta hefur verið mikið fjallað að undanförnu og vil ég þá vísa til skýrslu umhvrh. um mótun stefnu í umhverfismálum sem lögð var fram á Alþingi fyrr í vetur. Þar er á bls. 10, grein 32, talað um sex almennar aðferðir sem undirstöðu nýrrar nálgunar í umhverfismálum og þar á meðal er talað um hagræn stjórntæki, svo sem umhverfisskatta og skilagjöld. Þar er einnig talað um á bls. 15, þar sem aftur er fjallað um hagræn stjórntæki, grein 80, að hafin verði gagngerð endurskoðun skattalaga og opinberra gjalda til að laga neyslu, atvinnulíf og hagkerfi að kröfum sjálfbærrar þróunar. Það er einnig talað um það í greinum 106 og 107 að hagrænum stjórntækjum verði beitt til þess að hvetja fyrirtæki og heimili til að draga úr sorpmyndun og auka endurnýtingu og að skilagjöldum á drykkjarvöruumbúðum verði beitt í ríkari mæli en nú er og að skilagjöld verði sett á ökutæki og farandvinnuvélar. Einnig er í 107. gr. rætt um umhverfisgjöld á efni, sem geta orðið að hættulegum úrgangi, til að draga úr notkun þeirra. Neðst á bls. 17 og á bls. 18 er talað um þá jákvæðu reynslu sem hlotist hefur af því að hafa verðmismun á bensíni eftir blýinnihaldi. Enn fremur er talað um það á bls. 22 að hagrænum stjórntækjum verði beitt til að stuðla að aukinni notkun innlendra orkugjafa í stað olíu og kola og notkun hreinni framleiðslutækni. Á sömu bls., 155. gr., að leitað verði leiða til að leggja umhverfisgjöld á farartæki sem ferðamenn koma með til landsins. Að lokum er á bls. 25, þar sem dregnar eru saman helstu niðurstöður skýrslunnar, talað um að sérstök áhersla verði lögð á að efla forvarnir og markvissa notkun hagrænna stjórntækja. Því má jafnvel segja að flutningur þessarar tillögu sé óþarfur þar sem ríkisstjórnin er þegar farin að vinna að þeim málum sem tillagan gengur út á en það ber auðvitað að fagna því í hvert skipti sem við fáum tækifæri til þess að fjalla um þessi mál og ræða þau á Alþingi því væntanlega færir það okkur nær því takmarki, svo ég vitni aftur í skýrsluna, að hægt sé að beita hagrænum stjórntækjum á markvissan hátt. Það er hins vegar eitt atriði sem ég held að við þurfum að íhuga mjög vandlega, það er það sem fram kemur í tillögunni, það sem ég kalla að um markaðan tekjustofn væri að ræða þar sem öllum tekjum sem af þessum gjöldum kæmu í ríkissjóð væri varið til umhverfismála. Ég held að þetta geti verið mjög varhugavert og það geti leitt til erfiðleika við stjórnun á fjármálum ríkisins eins og markaðir tekjustofnar að öllu jöfnu gera. Þeir minnka þann sveigjanleika sem ríkisvaldið hefur á hverjum tíma og Alþingi til þess að bregðast við erfiðum aðstæðum og aðlaga útgjöld hins opinbera að breyttum aðstæðum og viðhorfum. Ég er ekki með þessu að segja að það geti ekki verið rétt og eðlilegt að samsvarandi fjárhæð og innheimtist með álagingu umhverfisgjalda sé veitt til umhverfismála, heldur hitt að það geti verið varhugavert að festa það í lög vegna þeirra áhrifa sem það getur haft á möguleika til að bregðast við nýjum og jafnvel oft erfiðari aðstæðum. Ég vil að lokum endurtaka þakkir mínar til hv. flm., sérstaklega 1. flm., og hlakka til þess að fá tækifæri til þess að fjalla um tillöguna í nefnd.

Virðulegur forseti. Það ber sannarlega að fagna því sem hæstv. ríkisstjórn kann að gera og horfir til réttrar áttar en því miður eru þau ekki mjög mörg eða fyrirferðamikil þau atriði. Sú skýrsla sem hv. þm. vísaði til og mun hafa átt nokkurn hlut í að taka saman fyrir hönd ríkisstjórnarinnar hefur að geyma ýmis jákvæð stefnumið og ég fagna því að slík sjónarmið koma fram. Ég óttast hins vegar að það geti orðið kannski eitthvað þyngra fyrir varðandi efndirnar, þó ég vilji ekki verða fyrir fram með hrakspár. Það sætir nokkurri furðu að þegar unnið er að málum af toga eins og þarna er um að ræða í þessari stefnumörkun, að unnið er lokað að tillögugerð og það í rauninni var ekki aðeins stjórnarandstöðu heldur stjórnarflokkum, þ.e. fulltrúum innan stjórnarflokkanna sem sinna þessum málum á öðrum vettvangi, var algjörlega hulið að það væri verið að vinna að stefnumörkun í umhverfismálum. Að slíku þarf auðvitað að vinna með sem breiðastri þátttöku til þess að skapa skilning á því sem verið er að gera, en þá er a.m.k. vel ef reynt er að kynna þau sjónarmið og ég ætla síst að lasta það. Það sem hv. þm. vék að umhverfisgjöldunum og sveiflum sem það ylli fyrir ríkissjóð að beita umhverfisgjöldum sem hagstjórnartæki þá sýnist mér að þingmaðurinn hafi misskilið þennan tillöguflutning, a.m.k. eins og ég les í tillöguna, því þar er gert ráð fyrir því að tekjunum af þessum umhverfisgjöldum eða því sem fæst inn af þeim sé varið til umhverfisbóta en varði sem sagt ekki almenna tekjuöflun ríkisins sem er allt annað heldur en hv. þm. var að leggja til í tillögu fyrr í vetur. Þannig að á þessu er verulegur munur og ekki ástæða til að hafa þungar áhyggjur af þessum þætti.

Frú forseti. Ég held ég hafi alls ekki misskilið tillöguna, ég held hins vegar að hv. 4. þm. Austurl. hafi misskilið mig þar sem ég var að hafa áhyggjur af því að ekki væri nægjanlegur sveigjanleiki þegar um markaðan tekjustofn væri að ræða. Þá er ég kannski ekki fyrst og fremst að tala um ríkissjóð heldur ekki síður um þá aðila sem ættu að greiða gjöldin og geta orðið fyrir skakkaföllum vegna mismunandi aðstæðna bæði í náttúrunni, samanber okkar eigin fiskveiðar og aðra utanaðkomandi þætti er varða efnahagslífið. Hv. þm. nefndi einnig að skýrsla ríkisstjórnarinnar um stefnu í umhverfismálum hefði verið unnin í kyrrþey eða felum. Ég held að þetta sé allsendis rangt hjá honum. Það var alls enginn feluleikur í sambandi við vinnuna að þessari skýrslu. Það var leitað til allra ráðuneytanna í sambandi við þessa vinnslu og alls ekki ætlunin að vera með neinn feluleik þótt hugsanlega geti verið að hún hafi farið fram hjá einhverjum. En það er ekki við þá að sakast sem að starfinu stóðu heldur frekar þá hina sem ekki fylgdust nægjanlega vel með. Ég vil hins vegar geta þess að þessi skýrsla er einungis fyrsta skrefið í mun viðameira starfi sem mun halda áfram á vegum umhvrn. og ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég vil þakka þeim tveim þingmönnum, sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, fyrir góðar undirtektir og kom mér það raunar ekkert á óvart að þeir tækju vel undir þetta mál. Hér hefur verið minnst á umhverfisskatta og hafði ég hugsað mér að gera það í minni fyrri ræðu en komst ekki að með allt sem ég hefði gjarnan viljað sagt hafa. Hér hefur verið minnst á tillögu til þál. um umhverfisskatta sem flutt er af fjórum hv. þm. Sjálfstfl. og er 1. flm. hv. þm. Árni M. Mathiesen sem hér hefur tekið þátt í þessari umræðu. Meginmunurinn á þessari tillögu sem hér er til umræðu og þeirri tillögu er að það er talað um að umhverfisskattar geti komið í stað núverandi skatta, svo sem tekjuskatta, eignarskatta, útsvars og aðstöðugjalds, þannig að það er raunverulega önnur hugsun á bak við. Það er kannski þar sem er aðalmunurinn. Ég var ekki sátt við þá framsetningu af því að ég tel ekki að umhverfisskattar geti komið í stað núgildandi skatta. Það er einmitt miklu betra fyrir ríkissjóð að hafa þetta þannig gjald að því sé eingöngu varið til umhverfismála því þá er það algjörlega fyrir utan þann pott sem þar er og þarf ekkert að taka tillit til þess sérstaklega þegar verið er að tala um tekjuöflun ríkissjóðs eins og var raunverulega það sem hv. þm. hafði áhyggjur af áðan. Það er kannski atriði sem ekki þarf að vera að velta allt of mikið fyrir sér á þessari stundu en það er það sem ég vildi helst setja út á þá tillögu sem hér var flutt en ég var ekki til staðar á þinginu þegar talað var fyrir henni þannig að ég gat ekki tekið þátt í þeirri umræðu á þeim tíma. Hv. 4. þm. Austurl. talaði um að það þyrfti gjörbreytta efnahagsstefnu til þess að forða heiminum frá því sem stefnir í, þ.e. gjöreyðingu, ef áfram heldur sem horfir að því er varðar umhverfismálin og ég er honum algjörlega sammála. Vil ég í því sambandi minna á að á 112. löggjafarþingi samþykkti Alþingi tillögu til þál. um að taka á þessum málum, þ.e. að taka útreikninga að því er varðar hagstærðir, þ.e. aðferðir við útreikninga á þjóðhagsstærðum, til endurskoðunar, þar sem tekið sé tillit til áhrifa á umhverfi og náttúrulegar auðlindir. Í því sambandi birtist hjá Þjóðhagsstofnun í heftinu ,,Þjóðarbúskapurinn`` í apríl 1991 greinargerð um umhverfið og efnahagslífið sem er ágætis greinargerð sem er fyrsta kynning á því hvernig taka mætti á slíkum málum og það kom fram á fyrri fundi þessa dags að ríkisstjórnin er að vinna að þessum málum enn frekar og er það auðvitað mjög gott. En það er ekki nóg að vera með nefndir og hugmyndir um hvernig væri hægt að gera hlutina, það verður auðvitað að framkvæma. Ég bendi aðeins á þessa greinargerð en þar kemur fram hvernig hægt er að beita þessum hagrænu aðferðum, eins og það er kallað, í umhverfismálum. Þar bendir Þjóðhagsstofnun á að hægt er að setja ýmiss konar gjald á, það er hægt að setja á útstreymisgjald sem ég hef gert mest að umtalsefni, síðan er hægt að setja gjald á sorp og mengun vatns og allt mögulegt. Meira að segja hefur í einhverjum mæli verið, að því er þeir fullyrða, sett gjald á hávaðamengun hvernig svo sem það er gert. Síðan er auðvitað hægt að taka upp skilagjald eins og hefur verið notað aðeins hér á landi og síðan benda þeir á hugmynd sem ég hafði aldrei heyrt áður og það er að gefa út svokölluð mengunarleyfi. Mér datt í hug að minnast þess sérstaklega vegna þess að hv. 3. þm. Reykn. talaði um að beita hinum frjálsa markaði í þessum málum. Ég átta mig ekki alveg á hvernig hann hugsaði það því hinn frjálsi markaður hefur yfirleitt ekki verið ginnkeyptur fyrir því að taka umhverfismálin inn í hinar hagrænu stærðir, eins og hv. þm. var að tala um og ég er sammála honum um það. En mig langar að fá að lesa þennan kafla úr þessari skýrslu Þjóðhagsstofnunar en þar segir, með leyfi forseta: ,,Á síðustu árum hafa verið búnir til markaðir fyrir nokkurs konar mengunarleyfi. Í upphafi ákveða stjórnvöld hve mikil mengun má vera á ákveðnu svæði, síðan úthluta þau mengunarleyfum. Úthlutun getur farið fram á ýmsan hátt, t.d. með sölu. Eftir að úthlutun hefur farið fram þá mega fyrirtækin versla með mengunarleyfi eftir fyrirframsettum reglum. Með þessu næst að markaðurinn er látinn mynda verð á mengun og mengunarmarki er náð á sem hagkvæmastan hátt. Þau fyrirtæki sem menga lítið geta selt öðrum hluta af sínum leyfum og þannig er hvati fyrir þau að þróa nýjar framleiðsluaðferðir til að minnka mengun. Nauðsynlegt er að fyrirtæki séu nægilega mörg til að heilbrigður markaður geti myndast enda hefur þessi aðferð einkum verið reynd í Bandaríkjunum.`` Kemur ekki einhverjum í hug sala fiskveiðikvóta þegar þetta er lesið, að þetta sé samsvarandi, af því að hér er annað höfuðið á tvíhöfða nefndinni mætt og þá datt mér í hug að þetta gæti kannski á einhvern hátt verið sams konar útfærsla og þar er verið að leggja til og reyndar er notuð núna sem einmitt hlýtur mikla gagnrýni. Mér datt þetta eingöngu í hug vegna þess sem hv. 3. þm. Reykn. sagði áðan og velti fyrir mér hvort það væri þetta sem hann væri að meina af því að ég skildi það ekki sjálf hvernig markaðurinn átti að stjórna þessu. Ég veit að ég er alls ekki sú fyrsta enda hefur það komið fram mörgum sinnum áður og það er ekki fyrst í vetur heldur fyrir mörgum árum síðan sem hefur verið talað um umhverfisskatta og umhverfisgjald. Það eru mörg mörg ár síðan þetta kom fyrst fram. Það er búið að vera á stefnuskrá Kvennalistans lengi og það var minnst á þetta í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, ef ég man rétt, þannig að ég er alls ekki að halda því fram að ég sé að koma með eitthvað sem enginn hefur talað um áður. Aðalatriðið er að eitthvað sé gert í málinu og það er það sem verið er að gera með því að ýta á þetta mál. Þess vegna er ég ánægð með það að hv. þm., og ég reikna með báðir þingmenn sem hér töluðu, en hv. 3. þm. Reykn. tók sérstaklega fram að hann hlakkaði til að vinna að þessu máli í nefnd og það geri ég auðvitað líka. En því miður er lítill tími eftir af þessu þingi þannig að ekki vitum við hversu mikinn tíma við getum notað núna. Aðalatriðið er að umhvrn. vinni að þessum málum eins og mér heyrist að sé verið að gera að einhverju leyti. Hér fóru aðeins fram orðaskipti áðan milli manna um það hvort EES væri e.t.v. einhver hindrun í vegi að leggja á svona skatt. Ég veit að það eru einhverjir erfiðleikar því samfara og ég veit að Svíar hafa lent í vandræðum út af þessu. Í Sænska dagblaðinu frá því í febrúar 1993 er rætt um útstreymi koldíoxíðs og kröfur EB í því sambandi. Það eru miklu lægri mörk um CO 2 -útstreymi í Svíþjóð og mörgum EFTA-löndum en t.d. í EB. Þau mega eingöngu hafa þessa kröfu til 1995, þá eru þau skyldug að flytja inn bíla frá Evrópubandalagslöndum þó að þeir séu ekki með þær kröfur sem þau hafa sett varðandi þessi mál. Þetta er það sem ég veit að er vandamál, en hvort það gildir um gjöld eða skatta á þetta er mér ekki alveg kunnugt en eins og þingmaðurinn veit eru skattar, alla vega ekki enn sem komið er, samræmdir í Evrópubandalagslöndunum þó að það séu margir sem stefna að því að svo verði og það gildir væntanlega ekki á hinu Evrópska efnahagssvæði. Vandamálið er að ef sett eru há gjöld á t.d. vörur frá þessum löndum, ef þau fullnægja ekki t.d. útstreymisgildum sem gilda í Svíþjóð, þá er hætta á því að það verði túlkað sem viðskiptahindrun. Það er það sem er málið þó að það sé auðvitað ekki ljóst enn þá hvernig það mundi fara t.d. fyrir Evrópudómstólnum. Eins og ég minntist aðeins á áðan, þá er mikil óánægja með þessi mál, sérstaklega í Danmörku. Danir hafa strangar kröfur varðandi t.d. CO 2 -útstreymi. Þeir hafa verið mjög óánægðir með undirtektir annarra EB-landa um þeirra kröfur varðandi þessi mál. En Danir hafa samt verulegar áhyggjur af því og það lítur út fyrir það t.d. að þó að þeir hafi, getum við sagt, þetta metnaðarfullt mark að árið 2000 verði útstreymið ekki meira en árið 1990, þá lítur út fyrir núna að aukningin innan EB-landanna verði eftir sem áður 4% á CO 2 útstreymi þrátt fyrir það að þeir hafi haft vonir til þess að minnka það aftur. Það er þess vegna sem vert er að hafa áhyggjur af þessum málum því að það er ekki nóg að setja sér markmið og koma með falleg orð á blaði. Það verður að gera eitthvað. Við Íslendingar höfum auðvitað skyldur í þessum efnum, ekki bara gagnvart okkur hér á Íslandi því að mengun virðir engin landamæri og við verðum að taka okkar skerf af því að reyna að minnka mengun í heiminum í heild.

Herra forseti. Það er auðvitað hárrétt hjá 1. flm. að það skiptir ekki máli hvað við látum þetta heita. Það er eðlið sem skiptir mestu máli og það skiptir ekki máli hver það var sem fyrstur uppgötvaði þessi hugsanlega hagrænu stjórntæki heldur hvernig við beitum þeim. Ég get þó hins vegar ekki losnað við þá tilfinningu þegar hv. 1. flm. talar um þessi gjöld að flm. finnist að þau geti verið algerlega einangruð frá öðrum þeim álögum sem við leggjum á fyrirtæki. Ég held að við verðum alltaf í öllu falli að skoða það mjög vel og vandlega hvað við erum að leggja miklar byrðar á þessi fyrirtæki, hvort þau þola þær byrðar og ef þau þola þær ekki, hvort það er þá ekki hægt að finna einhverja aðra leið til þess að ná settu markmiði eða lækka einhverjar aðrar álögur á móti. Mér væri alveg ljúft að ræða þessi mál á þeim grunni að umhverfisgjöld væru viðbótarálögur en umhverfisskattar væru, þegar þeir kæmu, án annarrar almennrar skattheimtu. Ég geri mér hins vegar ekki þá grillu að um hverfisskattar geti komið í stað allra þeirra skatta sem nefndir eru í tillögu til þál. um umhverfisskatta, þ.e. tekjuskatta, eignarskatta, útsvars og aðstöðugjalds. Hugsanlega gætu þeir komið í staðinn fyrir einhverja þeirra eða brot úr einhverum þeirra eða jafnvel einhverra annarra skatta, t.d. bifreiðaskatta sem við í daglegu tali köllum bifreiðagjöld. Hv. 1. flm. var að velta því fyrir sér hvað ég meinti þegar ég væri að tala um frjálsan markað og las upp úr skýrslu Þjóðhagsstofnunar hvort ég meinti það sem þar stæði. Það sem ég meinti kemur miklu betur fram í greinargerðinni með tillögunni um umhverfisskatt þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Umhverfisgjald hvetti menn ekki aðeins til þess að draga úr eða hætta notkun hættulegra efna`` o.s.frv. og á öðrum stað: ,,Þeir sem betur standa sig í þeim efnum fái af því fjárhagslegan ávinning.`` Það er þetta sem ég var að meina, hv. þm.

Herra forseti. Mér finnst mjög merkilegt að uppgötva það að allt í einu verði það sem ég var að tala um í minni greinargerð með þessari tillögu, þ.e. þeir sem menga minna hafi af því einhvern fjárhagslegan ávinning, það sé hinn frjálsi markaður. Mér finnst mjög merkilegt hvernig orðnotkunin er. Það er alltaf búið til eitthvað skemmtilegt um það. Ég hef nú bara gaman af þessu og mér finnst mjög gott ef hv. þm. vill kalla það frjálsan markað og það er hann sem sé þarna yfir og undir öllu og allt um kring ef honum finnst það svo vera.

Það er hin ósýnilega hönd.

Markaðarins. Það er allt í lagi. Ég held að við getum verið sammála að mörgu leyti í þessum málum. Það getur vel verið að það sé rétt að það megi ekki leggja byrðar á fyrirtækin. En það sem skiptir meira máli er hversu miklar byrðar við leggjum á náttúruna og umhverfið og þess vegna geti vel komið greina auðvitað að lækka önnur gjöld á fyrirtæki sem eiga erfitt uppdráttar. En þar verðum við að hafa í huga að við getum ekki verið að verðlauna ákveðin fyrirtæki sem menga kannski mikið en ekki þó önnur sem ekki menga og þar af leiðandi vil ég ekki líta svo á að við getum tekið upp ákveðna skatta sem heita umhverfisskattar og lækkað um leið tekjuskatta bara á þeim fyrirtækjum. Við verðum að gera það á öllum því að það er ekki hægt að gera það nema allir njóti þess og það á ekki bara lækka gjöldin á þeim fyrirtækjum sem standa sig illa í umhverfismálum, heldur verður það þá að vera alhliða. Ég reikna með að við séum sammála um það að þessum gjöldum sé hægt að beita til að minnka mengun og draga úr mengun og til hagsbóta fyrir umhverfið.

Herra forseti. Það er einmitt vegna þeirra vangaveltna sem hv. þm. var með hér rétt á undan mér sem lagt er til í skýrslu umhvrh. eða mótun stefnu í umhverfismálum, bls. 15 gr. 80, að hafin verið gagngerð endurskoðun skattalaga og opinberra gjalda til að laga neyslu, atvinnulíf og hagkerfi að kröfum sjálfbærrar þróunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. vegna frv. til laga um breytingar á lagaákvæðum er varða íslenskt ríkisfang vegna aðildar að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Nefndin kallaði til menn úr viðskrn. og fékk umsagnir frá nokkrum aðilum sem taldir eru upp í nál. og þar eru lagðar til smávægilegar breytingar á frumvarpstextanum. Efni frv. fjallar um það að taka inn í ákvæði laga um verslunaratvinnu og í iðnaðarlög að ríkisborgarar frá löndum hins Evrópsks efnahagssvæðis annarra en Íslands séu undanþegnir skilyrði um íslenskt ríkisfang samkvæmt nánari ákvæðum sem ráðherra setur í reglugerð. Brtt. nefndarinnar ganga út á það að í 1. gr. sé sleppt tilvísunum í tiltekin skjöl frá Evrópubandalaginu en ekki lögð til nein efnisbreyting. Síðan er líka gerð tillaga um orðalagsbreytingu á 1. gr. Með sama hætti er gert ráð fyrir orðalagsbreytingu á 2. gr. en það er ekki nein efnisleg breyting. Frv. er stutt og skýrt og snýst um það að uppfylla ákvæði samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði að því er varðar ríkisfang og skilyrði um ríkisfang í lögum um verslunaratvinnu og iðnaðarlög. Þessar breytingar munu væntanlega ekki hafa stórkostleg áhrif hér á landi. Það hefur nú ekki verið vitað af því að það væri mikil ásókn hjá ríkisborgurum annarra ríkja í það að setja hér upp iðnrekstur eða fara að stunda hér verslunaratvinnu sem þessi skilyrði þarf til og ég reikna ekki með því að þessar breytingar muni hafa veruleg áhrif á okkar atvinnulíf. Það má geta þess að umsagnir sem koma frá þeim samtökum og aðilum sem getið er í nál. eru í þá átt að þetta frv. verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. Það er býsna langt um liðið síðan nefndin fjallaði um þetta mál. Ef ég man rétt, þá var það fyrir áramót og þetta mál svona datt upp fyrir í jólaönnunum hér á þingi, en hér er auðvitað á ferðinni eitt af hinum svokölluðu EES-málum og þetta mál er bein afleiðing af þeim samningi og snertir 1 / 4 hluta hins svokallaða fjórfrelsis,  ,,Frv. felur í sér að gerðar eru breytingar á lögum um verslunaratvinnu og á iðnaðarlögum þannig að ríkisborgurum á Evrópska efnahagssvæðinu verði heimilt að stunda hér þau störf sem lögin ná til. Þessar lagabreytingar eru afleiðingar samningsins um EES og tengjast þeim ákvæðum hans sem fjalla um frjálsan flutning vinnuafls innan svæðisins. Engin könnun hefur verið gerð á hugsanlegum áhrifum þessara lagabreytinga á viðkomandi starfsgreinar og ýmsar spurningar vakna varðandi mismunandi menntun og kröfur sem gerðar eru til þeirra sem starfa að verslun og iðnaði. Minni hlutinn telur rétt að ríkisstjórnin beri ábyrgð á þessu máli og mun því sitja hjá við afgreiðslu þess.`` Virðulegi forseti. Þetta er ekki stórt mál og ég efast um að það snerti mjög marga þó að auðvitað kunni svo að fara að fólk leiti hingað eftir atvinnu, bæði í verslun og iðnaði. Eins og ég nefndi áður og fram kemur í nál. þá eru þessar lagabreytingar auðvitað nauðsynlegar verði samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið að veruleika. Þá má auðvitað varpa fram spurningum eins og við gerðum, minni hlutinn í menntmn., hvort ekki sé ástæða til þess að opna fyrir fólki frá fleiri þjóðum ef vilji er til þess á annað borð að opna íslenskan vinnumarkað. Ég er nú svo sem ekki viss um að menn séu mjög spenntir fyrir því að opna hér allt upp á gátt, en það er auðvitað vont og er svo sem einkenni á öllu þessu EES-máli eða öllum þeim langa ormi að menn hafa lítið reynt að gera sér grein fyrir afleiðingum sem hinar ýmsu lagabreytingar hafa. Það gildir einnig um þetta mál að hér er auðvitað verið að samþykkja eitthvað eða verið að leggja til breytingar sem enginn veit hvaða áhrif muni hafa. Það kom fram á fundi nefndarinnar að þeir sem málið snertir beint, iðnaðarmenn og fleiri, höfðu nú ekki miklar áhyggjur af þessu, kannski óþarflega litlar áhyggjur, en okkar niðurstaða er sú að það sé rétt að ríkisstjórnarflokkarnir beri ábyrgð á þessum breytingum eins og reyndar samningnum í heild. Það er ríkisstjórnin sem leitt hefur þetta mál til lykta ef það er þá til lykta leitt og það er rétt að þeir sem samþykkja samninginn beri þá ábyrgðina á þeim ákvörðunum sem þarf að taka í samhengi við samninginn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta utanrmn. sem birt er á þskj. 1020 um frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993. Í álitinu segir að nefndin hafi fjallað um frv. og meiri hlutinn leggi til að það verði samþykkt. Með frv. er verið að gera breytingar á lögunum um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu sem Alþingi samþykkti 12. jan. sl. og leiðir þær af því að Sviss ákvað í þjóðaratkvæðagreiðslu 6. des. sl. að gerast ekki aðili að svæðinu. Breytingarnar eru því tæknilegs eðlis frekar en efnislegar. Við meðferð málsins í nefndinni hefur jafnframt verið fjallað á nýjan leik um bókun 3 við EES-samninginn. Sú bókun er um landbúnaðarmál og er samningaviðræðum um endanlegan frágang hennar enn ólokið. Meiri hluti nefndarinnar telur nauðsynlegt að Alþingi fái eins og hingað til nákvæmar upplýsingar um framvindu mála í þeim samningaviðræðum þannig að þingmenn eigi þess kost að taka afstöðu til málsins þar til endanlegar niðurstöður viðræðnanna liggja fyrir. Þetta nefndarálit undirrita auk mín Karl Steinar Guðnason, Geir H. Haarde, Árni R. Árnason og Lára Margrét Ragnarsdóttir. Herra forseti. Það er í sjálfu sér óþarft fyrir mig að fara fleiri orðum um þetta mál. Það liggur skýrt fyrir og er einfalt í eðli sínu. Ég vil hins vegar láta þess getið að í tengslum við afgreiðslu málsins ræddi utanrmn. ítarlega um samningaviðræðurnar um bókun 3 við EES-samninginn, þ.e. þá bókun sem fjallar um landbúnaðarmál og fékk upplýsingar frá ýmsum aðilum, m.a. hv. landbn. um það efni, ræddi við fulltrúa bændasamtaka og einnig yfirdýralækni. Það er skoðun meiri hlutans að ekkert sem fram hafi komið sé þess eðlis að eigi að hafa áhrif á afgreiðslu þessa frv. en við töldum nauðsynlegt í meiri hlutanum að árétta vilja okkar til þess að hafa áframhaldandi afskipti af samningagerðinni um bókun 3 með því að setja ákvæði um það atriði inn í okkar álit. Ég er þess fullviss að það mun fram ganga og utanrmn. og landbn. muni gefast færi á því að fylgjast náið með framvindu viðræðnanna um bókun 3, en þeim verður haldið áfram nú á þessu ári og verður vafalaust tækifæri til þess að ræða það mál síðar hér á þinginu.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. formanni utanrmn. frsm. meiri hlutans, að það er ekki ástæða til að hafa langt mál um það frv. sem hér liggur fyrir út af fyrir sig. Það er rétt að hér er um tæknilegar breytingar á þeim lögum sem samþykkt voru í janúar um þátttöku Íslendinga í hinu Evrópska efnahagssvæði að ræða. Þó eru það líka efnisbreytingar og þó einkum aukið framlag okkar í þróunarsjóð hins Evrópska efnahagssvæðis. Þetta er þó mikilvægt frv. að sjálfsögðu því að það markar lok afskipta Alþingis af þessu máli má segja um sinn. Þó að vitanlega eftir að komi fyrir mörg mál sem tengjast hinu Evrópska efnahagssvæði, þá gera menn ráð fyrir því að samningurinn sé með þessu kominn í endanlegt form. Út af fyrir sig get ég tekið undir að það er öllu skárra að hafa samninginn réttan heldur en rangan eins og hann er nú eða lögin. Afstaða okkar í 1. minni hlutanum er sú sama sem var við afgreiðslu málsins í janúar. Við teljum að þessi samningur standist ekki hina íslensku stjórnarskrá og reyndar sýnist mér að stöðugt fleiri rök hnígi að því að það framsal á valdi sem gert er ráð fyrir fái ekki staðist og athyglisvert er að kynnast þeirri umræðu sem varð í Noregi um það mál þar sem mjög greinilega kom fram svipuð afstaða og talið var óhjákvæmilegt að afgreiða samninginn með tilvísun til þess ákvæðis í norsku stjórnarskránni sem heimilar afsal valds. Einnig hefur komið mjög athyglisverð grein í tímariti lögfræðinema þar sem þetta er ítarlega rakið og komist að sömu niðurstöðu. En það er líka fleira sem komið hefur fram sem vissulega vekur menn til umhugsunar um þetta mál allt og þá vil ég ekki síst nefna þau mistök, ótrúlegu mistök sem hafa orðið að því er virðist í meðferð landbúnaðarmála sem tengjast þessum samningi, þ.e. um framkvæmd á bókun 3. Ég vek athygli á því að í áliti meiri hluta utanrmn. með frv. í janúar sl. var skýrt tekið fram að nefndin hefði verið fullvissuð um það af viðkomandi ráðuneytum að sú framkvæmd væri fullkomlega í lagi og okkur Íslendingum væri heimilt að leggja á jöfnunargjald. Það má einnig vísa til þess sem hæstv. utanrrh. sagði þegar þetta mál bar á góma fyrr í umræðunni um hið Evrópska efnahagssvæði. Þá sagðist hann líta svo á að eins og undanþága Íslands er orðuð, þá væri okkur í raun heimilt að leggja á óendanlega hátt jöfnunargjald á þann innflutning sem hafði verið bannaður áður hingað til lands og hann líkti saman banni við óendanlega háa tolla. Og ég er út af fyrir sig að ýmsu leyti sammála hæstv. utanrrh. um það en nú virðist þetta ekki hafa staðist og því miður hafa vinir hæstv. ráðherra í Brussel ekki tekið þetta gott og gilt og hafa hafnað þessu. Komið hefur fram að það er alls ekki enn þá frá því gengið að við Íslendingar fáum eins og aðrar þjóðir að leggja á það jöfnunargjald sem okkur er nauðsynlegt ef hér á ekki að verða um meiri háttar slys að ræða. Á fundi utanrmn. komu fram hugmyndir um lagfæringar á þessu, en þær hafa ekki fengist samþykktar og næsti fundur um landbúnaðarmálin í Brussel er ef ég man rétt 4. maí. Af þeirri ástæðu einni saman í raun væri ástæða til að bíða með þetta mál og ég hef lýst þeirri skoðun í hv. utanrmn. að það kunni að vera mistök að afgreiða þetta mál nú. Þetta gæti verið einhvers konar --- hvað eigum við að segja --- kefli sem við hefðum á Evrópubandalagið að við vildum fá landbúnaðarmálin í höfn áður en við gengjum endanlega frá samningi um hið Evrópska efnahagssvæði. En meiri hlutinn féllst ekki á það og vill afgreiða málið nú. Auk þess má vekja athygli á því að það er afar mikil óvissa um atriði EES-samningsins hjá Evrópubandalaginu sjálfu og hæstv. utanrrh. hefur sagt ýmislegt um það, ekki síst í 1. umr. um tillögu um tvíhliða samning. Þar lýsti hann jafnvel því að samningurinn yrði aldrei að veruleika, yrði aldrei staðfestur og vísar þá til þess að ef Maastricht-samkomulagið yrði ekki staðfest í Danmörku og Englandi, þá mundi verða veruleg andstaða gegn þessum samningi. Enn er þar ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga að bíða með frekari aðgerðir í þessu máli og sjá til hvort Maastricht-samkomulagið verður staðfest. Það verður lagt fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu í Danmörku nú mjög innan skamms og þá kæmi það í ljós. Það mætti jafnvel benda á það að sjávarútvegssamningurinn, sem lá svo óskaplega mikið á að staðfesta, hefur ekki verið staðfestur enn af hálfu Evrópubandalagsins og ég hlýt að lýsa þeirri von að það dragist því að það er náttúrlega augljóst að við hefðum engan hag haft af þeim samningi á þeirri loðnuvertíð sem er lokið því að það náðist ekki að ná þeim afla öllum sem til boða var  Ég held að það sé líka óhætt að vekja athygli á því að efnahagslegur bati eða ávinningur af þessum samningi fer í raun stöðugt minnkandi. Sannarlega viðurkenni ég að hann er nokkur í sjávarútvegi en a.m.k. á þessu ári verður hann lítill sem enginn þar og óvissa er svo mikil í efnahagsmálum Evrópubandalagsins að ástæða væri til að bíða. Af þessari ástæðu höfum við gert ráð fyrir því að það kæmi fram tillaga um það að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og það biði þar þar til slík mál hafi verið upplýst. Ég sé nú að vísu að henni hefur ekki verið dreift. Það er tilvísun í þá tillögu í nál. okkar og ég hef verið fullvissaður um það að tillaga um frávísun til ríkisstjórnarinnar er á næsta leiti. Við lýsum því hér yfir, flm. þessa minnihlutaálits að við munum styðja þá frávísunartillögu eða tillögu um vísun til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð sögulegur dagur hér á Alþingi Íslendinga þegar rætt er um frv. um breytingu á ólögum sem samþykkt voru á þinginu í janúarmánuði, að vísu marklítil vegna þess að sá samningur sem þá lá fyrir, var enginn samningur, ekki fullbúinn. En síðan hefur það gerst að mál þetta hefur verið til lykta leitt á vettvangi samningsaðila um Evrópskt efnahagssvæði og hér liggur fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópskt efnahagssvæði, komið frá hv. utanrmn. þar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að málið verði samþykkt. Ef þetta gengur eftir, þá mun það gerast innan ekki langs tíma að meiri hluti á Alþingi Íslendinga stígur það mikla ógæfuspor að tengja Ísland við viðskiptabandalag og pólitískt bandalag eins og flokka má Evrópubandalagið og þá útvíkkun þess sem felst í Evrópsku efnahagssvæði. Þetta er að vísu skref ef tekið verður sem ekki er óafturkræft og það getur orðið verkefni okkar hér á Alþingi á næstu árum, vonandi ekki allt of mörgum, að berjast um í þessu neti, varast það að við verðum flækt í enn þéttriðnara net Evrópubandalagsins og leitast við að losa Íslendinga undan þessum samningi. Það kæmi mér ekki á óvart þó að þeim fjölgaði hér á Alþingi sem innan nokkurs tíma, að fenginni reynslu af þessum samningi, óskuðu þess að önnur spor hefðu verið stigin en þau sem hér eru í undirbúningi með því að tengja okkur inn í Evrópskt efnahagssvæði. Það er mikil ábyrgð þeirra alþingismanna sem kunna að verða þess valdandi að þessi verði niðurstaðan og það getur orðið þungur dómur sem sagan kveður upp yfir þeim sem eru þátttakendur í þeirri ferð. Það er mikil ábyrgð sem fylgir því að tefla gegn íslensku stjórnarskránni og ákvæðum hennar, að gera samning sem að góðra manna yfirsýn stangast á við fjölmörg atriði íslensku stjórnarskrárinnar með beinum og augljósum hætti gegn nokkrum ákvæðum hennar og óvissa er aftur um aðra þætti sem bætast þar við. Það er mikil ógæfa í því fólgin að ætla að svipta Alþingi Íslendinga í reynd möguleikum til mótun löggjafar á þýðingarmiklum sviðum þjóðmála eins og verið er að gera ef þessi samningur á að ganga yfir. Það er fátt sem er ógeðfelldara en þegar menn eru að verja gerðir sínar með því eins og talsmenn þessa samnings, málsvarar, eru að gera með því að vísa til þess að Alþing haldi eftir formlegu valdi til neitunar á þeim lögum og reglum sem Evrópubandalagð mótar og berast hér inn á borð þingsins á færibandi í skjóli þessa samnings. Það er auðvitað öllum ljóst að þannig er um hnútana búið að hér er um hreint formsatriði að ræða sem ekki verður unnt að nota í reynd fyrir Alþingi Íslendinga nema í hreinum undantekningartilvikum, enda auðvitað ekki til efnahagssvæðisins stofnað með það fyrir augum að Alþingi leggi sjálfstætt mat á löggjöf, á ákvarðair, heldur þvert á móti. Það er verið að setja Ísland og þau málasvið öll, mikilvægustu málasvið íslenskra efnahagsmála, atvinnumála og ýmissa þátta félagsmála inn í gangverk þar sem við erum jafnfest inn í það og tannhjól, eins og lítil tönn í miklu gangverki og þar sem hlutur alþingismanna gæti minnt á leikarann í Nútíma Chaplins sem fékkst við það að viðhalda vélinni og gangverkinu. Að uppfylla formið, að stimpla ákvarðanirnar sem teknar verða á fjölþjóðlegum vettvangi, undirbúnar af fjölda embættismanna frá löndunum 17 sem þarna eiga að vera þátttakendur. Það sem hér er að gerast er að það er verið að þrengja stórkostlega að lýðræði í landinu með þessum samningi og fela embættismönnum undirbúning ákvarðana og við aðstæður sem veita þeim í raun fáa möguleika til þess að koma íslenskum sjónarmiðum og íslenskum hagsmunum á framfæri, hvað þá að halda þeim til haga í nefndunum sem eiga að undirbúa málsgögnin til framlags og það sem embættismannaliðið frá EFTA-ríkjunum 6 eða 5 eins og þau nú eru sem fyrst þá yrðu aðilar að þessum samningi þar sem þeir eru í hlutverki áheyrandans, þar sem valdið liggur hjá embættismannagengi Evrópubandalagsins og að lokum hjá ráðherraráði Evrópubandalagsins. Það er þetta samhengi sem um er að ræða, það er þetta sem felst að því er Alþingi Íslendinga varðar í þessum samningi. Menn eru svona að fá rétt fyrsta forsmekkinn að því hvernig það verður þó ekki væri nema fylgjast með og halda áttum fyrir embættismennina í þessu flókna gangvirki. Menn sjá það á afsökunum stjórnmálamanna fyrir hinum svokölluðu mistökum sem þó eru kannski með vilja gerð í sambandi við þýðingarmikla þætti sem varða aðdraganda málsins og undirbúning samninga og birtast m.a. í þeirri afgreiðslu sem fyrir liggur að því er varðar íslenska hagsmuni á sviði landbúnaðarmála og mjög hafa verið til umræðu nú að undanförnu. Eitt lítið sýnishorn af því hvernig á þessum málum hefur verið haldið og þar á margt eftir að bætast í það safn því að við þyrftum að vera liðmargir og með mörg augu á vettvangi nefndanna 2.000 sem talað var um eitt sinn að stofnað yrði til í skjóli þessa samnings og til þess að tryggja viðgang hans og það verður ekki lítil straumur íslenskra embættismanna og stjórnmálamanna út á þennan fjölþjóðlega vettvang til þess að taka þátt í þessu gangverki. Það blikna nú allmjög kostnaðartölurnar í sambandi við utanferðir á vegum íslensku stjórnsýslunnar ef þessi samningur verður að veruleika. Það þýðir lítið að tala um að það eigi að skera það niður á þeim vettvangi eins og mjög hefur verið reynt, eðlilega, að veita aðhald á því sviði því að þá er ekkert um annað að ræða en segja: Við bara gefumst upp við það að reyna að fylgjast með, við bara gefumst upp við það að reyna að halda áttum. Við látum þetta bara koma óséð hér inn á borðin, tökum við því sem að okkur er rétt og það er kannski úrræði sem er ekki jafnfjarstæðukennt og ætla mætti vegna þess að aðstaða okkar til áhrifa í þessu kerfi til að halda til haga okkar hagsmunum er svo sáraveik sem raun ber vitni. Úrslitavaldið í öllum tilvikum í löggjöf og reglugerðarsetningu á þessu svæði samkvæmt þessum samningi liggur hjá Evrópubandalaginu. En það er nú kannski óþarflega mikil svartsýni að bóka það hér með að þessi verði niðurstaðan. Ég hef að vísu ekki von um það úr þessu að það verði meiri hluti á Alþingi til að vísa þessu máli frá. Hann er ekki í sjónmáli. En það er samt margháttuð óvissa tengd við afgreiðslu þessa máls áður en samningurinn öðlaðist gildi og fullnaðarstaðfestingu. Sem betur fer er enn von, kannski veik von, en alltént von til þess að þetta mál verði aldrei að veruleika. Það er að vísu illt til þess að vita að það verði ekki Alþingi Íslendinga sem aftengi þennan samning heldur einhver önnur þing sem hugsanlega koma þar við sögu og við eigum eftir að fylgast með því nú á næstu mánuðum hver verði niðurstaðan í því sambandi, hver verði afgreiðslan á vettvangi annarra þjóðþinga og þá er sérstaklega horft til þinga innan Evrópubandalagsins þar sem áhugi á þessu máli er misjafnlega mikill og ljóst er að ýmsir tengja afgreiðslu þessa samnings, þessarar útvíkkunar Evrópubandalagsins til norðurs sem hér er verið að framkvæma með vissum hætti, framgangi og afdrifum Maastricht-sáttmálans á vettvangi Evrópubandalagsins, þeirra þróunar og þeirra ákvarðana sem honum fylgja í átt til ríkisstofnunar á grundvelli núverandi EB. Það er nefnilega langt frá því að veruleikinn sé sá sem ýmsir láta í skína, að samrunaþróunin innan Evrópubandalagsins sé nánast stöðvuð, samrunaþróunin í átt að sambandsríki eða ríkisheild sé komin í strand. Það er að vísu rétt, það er talsverð óvissa um það hversu hratt það ferli muni ganga og hver afdrifin munu verða. En allur liggur straumurinn enn sem komið er frá ráðamönnum í þessum löndum í þá átt að knýja fram þennan samruna, knýja Maastricht-samkomulagið fram til samþykktar og framkvæmda. Og í því felst að með því, ef eftir gengur, er komið allt annað EB, allt annar aðili sem hefur undirtökin innan Evrópsks efnahagssvæðis heldur en nú er um að ræða, allt annað Evrópubandalag. Og menn eru eðlilega að kalla það öðru nafni, Evrópusamband held ég að hafi verið í skýrslu utanrrh. hér á dögunum, Evrópusamveldi tala aðrir um. Á erlendu máli er þetta Union eins og var notað um Sovétríkin, Sovét Union, European Union á enskunni sem þarna er á ferðinni, þetta nýja væntanlega Evrópustórveldi. Og það er sá aðili ef eftir gengur sem hefur öll undirtök gagnvart Íslendingum sem öðrum þeim sem undririta og gerast þátttakendur í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er þetta Union sem ætlar sér að stofna sjálfstæðan her, reka sjálfstæða utanríkisstefnu og er þegar komið á leið með samræmingu sinnar utanríkisstefnu og fylgir henni eftir með samræmdri stefnu á sviði öryggismála og sjálfstæðum her. Og það var hér verið á Alþingi í gær að tengja Ísland inn við þetta hernaðarbandalag Evrópubandalagsis, virðulegur forseti. Það voru þær ákvarðanir sem teknar voru hér í gær á Alþingi Íslendinga að gera Ísland að svokölluðum aukaaðila, viðhengi við þetta hernaðarbandalag Evrópubandalagsins svo að það er náttúrlega alveg ljóst að hverju er stefnt, hvert straumar liggja hjá þeim meiri hluta sem ræður ferðinni á Alþingi Íslendinga og ætlar með þessum samningi ekki aðeins að veikja stórkostlega löggjafarvaldið heldur jafnframt að tengja okkur við Evrópubandalagið í sambandi við þess hernaðarumsvif og hernaðarstefnu þar sem við fáum engu ráðið um það hvert kastið lendir hverju sinni. Kylfa verður látin ráða kasti að því er okkur varðar í þeim efnum og er það satt að segja ömurlegt hlutskipti sem okkur er þannig ætlað. En það er sem sagt enn þá von til þess að þetta steyti á skeri, þessi samningur og það yrðu söguleg tíðindi ef svo færi, en fram til þessa hafa skerin verið býsna mörg en þó losnað um skútuna og þess vegna erum við stödd þar sem við erum stödd í dag varðandi þetta stóra mál. Það hefur verið staðið með afar ólýðræðislegum hætti að þessu máli, að undirbúningi um þetta mál og ákvörðunum um það. Þessi samningur lá ekki fyrir þegar gengið var til kosninga á Íslandi vorið 1991, virðulegur forseti. Þá lá enginn samningur fyrir. Þessi samningur var ekki hátt uppi í hugum Íslendinga þegar gengið var að kjörborðinu 1991. Þrátt fyrir það hafnaði meiri hluti þeirra, sem eru að knýja þetta mál fram, þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það mátti ekki gerast að íslenska þjóðin fengi að segja álit sitt á þessu máli. Slík er nú lýðræðisástin hjá því liði sem er að knýja þetta mál fram á Alþingi Íslendinga, gegn íslensku stjórnarskránni, gegn íslenska lýðveldinu, hornsteinum þess. Það er ljóta lestin og aumt á að líta. En það er víðar sem þannig er staðið að málum. Ef litið er til Noregs, nágrannaríkis okkar, þá er það nú kannski enn þá átakanlegra. Þar var síðast kosið ef ég man rétt 1989 áður en farið var að festa nokkuð á blað varðandi þetta mál, nokkuð á blað. Norskir kjósendur höfðu ekki heyrt minnst á þetta svæði nema kannski rétt í aðdraganda þess að farið væri að fjalla um það, undirbúa könnunarviðræður. Og staða er þannig að á þessum degi er norska Stórþingið í sömu sporum og Alþingi Íslendinga að ræða þetta mál, komið frá utanríkismálanefnd norska Stórþingsins og þar munu atkvæði væntanlega ganga í dag af þingmönnum sem eru umboðslausir að því er varðar þetta mál og hafa hafnað eins og hinn naumi meiri hluti hér á Alþingi Íslendinga að veita norsku þjóðinni aðgang að málinu. Þó eru ekki nema örfáir mánuðir þangað til norska þjóðin samkvæmt sínum lögum og reglum gengur að kjörborði í septembermánuði nk. og það liggur alveg fyrir, það eru allar vísbendingar í þá átt, virðulegur forseti, samkvæmt skoðanakönnunum þar í landi að sá aukni meiri hluti sem þarf að vera fyrir samþykkt svona máls verði ekki til staðar að kosningum loknum að hausti í Noregi. Þess vegna leggur það lið sem er að knýja þetta mál fram þar í landi höfuðkapp á það að afgreiðslan verði fyrir kosningar tekin af umboðslausum þingmönnum að því er þetta mál snertir. Allt bendir til þess að forustuflokkar þessa máls í Noregi, virðulegur forseti, norski krataflokkurinn í fararbroddi í nánu bandalagi við hægri flokkinn eins og hér á Íslandi, gjaldi afhroð í kosningunum þar og þeir flokkar sem einbeittastir eru í andstöðunni við þetta mál fái aukið brautargengi sem nægði til þess ef það biði úrslitakosninga til þess að samningurinn hlyti ekki samþykki eftir norskum reglum með 3 / 4 meiri hluta sem krafist er í Stórþinginu fyrir samþykkt máls sem felur sér framsal grundvallarréttinda, landsréttindi í Noregi en ekki 50% eða einfalds meiri hluta eins og hér á Alþingi Íslendinga. Það er fróðlegt fyrir Alþfl. hér á landi, kratana hér á landi að virða fyrir sér stöðuna hjá flokksbræðrum og flokkssystrum í Noregi eins og horfurnar eru núna í þeim hlutum Noregs sem m.a. byggja mest á sjávarútvegi, norðurhlutanum þar sem staðan er nú sú eftir vísbendingum að sósíalíski vinstri flokkurinn er kominn vel yfir kratana í þremur nyrstu fylkjum Noregs. Það segir kannski svolítið um eðli þessa máls varðandi dreifbýlið, varðandi hagsmuni dreifbýlis og varðandi hagsmuni sjávarútvegs. Það segir kannski eitthvað um það því að það er einmitt dreifbýlið á Íslandi, það er landsbyggðin á Íslandi sem fyrst mun gjalda fyrir þetta mál þó að blóðið eigi eftir að streyma frá þjóðarheildinni í efnahagslegu tilliti vegna þessa samnings svo að ekki sé nú talað um þróttinn sem tengist því að viðhalda sjálfstæði, taka sjálfstæðar ákvarðanir. Það verður landsbyggðin hér sem mun fyrst lenda í útsoginu en auðvitað mun það bitna fyrr en varir á þjóðarheildinni. Við erum farin að sjá móta fyrir afleiðingum þessa samnings því að það er svo að þeir hafa verið svo kappsfullir, ráðherrar í ríkisstjórninni og meiri hluti hér á Alþingi, að innleiða leikreglur fjórfrelsisins sem er undirstaða þessa máls áður en samningurinn gengur í gildi. Sú stefna, sem samningurinn felur í sér, er þegar búin að hafa áhrif á íslenska löggjöf og ákvarðanir íslensks framkvæmdarvalds, t.d. í sambandi við gjaldeyrismál og í sambandi við fjármagnsflutninga og menn eru þegar farnir að verða varir við áhrifin og þau eiga auðvitað eftir að magnast. Í hvaða átt ætli sá straumur muni liggja varðandi sparifé landsmanna? Hvað halda menn um það? Halda menn að það streymi hér inn fjármagnið í bankastofnanirnar erlendis frá? Haldið þið að menn hamist við að ávaxta sitt pund hér í bönkunum uppi á Íslandi, lífeyrissjóðirnir, aðrir sem yfir fjármagni ráða? Ætli þeir fylgi ekki ráðunum um að dreifa áhættunni og ætli fari ekki að lækka á reikningunum hér innan lands og þrengjast um varðandi takmarkaða möguleika Íslendinga til að byggja upp eigið atvinnulíf í krafti þess litla fjármagns sem við búum yfir. Með mestum fádæmum varðandi þetta mál er það sem snýr að fyrirheitum stjórnarflokkanna sjálfra og forustumannsins á skútunni, Jóns Hannibalssonar, hæstv. utanrrh. Að því er varðar þær lagasetningar sem átti þó að halda til haga varðandi íslenska hagsmuni, varðandi íslenskar náttúruauðlindir, sem áttu að tryggja að það yrði reynt að verjast í þeim efnum og tryggja a.m.k. að það liggi fyrir sæmilega skýrar leikreglur að því er það varðar. Einn fylgiþáttur þessa samnings varðar aðgang skipa frá Evrópubandalaginu að íslenskri fiskveiðilögsögu, mál sem þegar er búið að afgreiða hér á Alþingi Íslendinga þó að dokað sé við með staðfestingu þess, sem er þannig í sniðum, er þannig í stakk búið að með miklum fádæmum er þar sem látið er að því liggja að um sé að ræða skipti á hagsmunum en ekki einhliða yfirgang sem er reyndin í þessu máli, einhliða gjöf til Evrópubandalagsins að því er varðar aðgang að íslenskum fiskimiðum og ekkert kemur á móti. Einhver pappírsloðna norður í höfum sem Evrópubandalagið hefur ekki reynt að hagnýta sér í bráðum áratug og sýnir engan lit á að ætla að reyna að nýta og sem Íslendingar hefðu þar með fullan aðgang að, viðurkennt af öllum sem líta á málið og liggur fyrir hvernig þeim málum hefur verið hagað. Á móti koma svo svardagar, eini fyrirvarinn sem menn stóðu þó á varðandi samninginn. Það er fjárfestingin í fiskiskipum og frumvinnslu sjávarafurða, fyrirtækin sem vinna sjávarafurðir í frumvinnslu. En ætli það sé nú hugmyndin hjá stjórnarflokkunum að standa fast á þeirri löggjöf sem þar liggur fyrir? Nei. Ef marka má tillögur þeirrar endemis nefndar sem stjórnarflokkarnir settu á laggirnar og hlaut heitið tvíhöfði, tvíhöfða skrímsli ríkisstjórnarinnar, þá má lesa í tillögum hennar sem eitt af hinum brýnu atriðum að rýmka um fjárfestingaheimildir útlendinga á sviði sjávarútvegsmála í fiskiskipum og í vinnslustöðvum, að eitt verði látið yfir atvinnuvegina ganga að því leyti að aðgengi útlendinga verði hið sama að því er snýr að sjávarútveginum væntanlega innan tíðar eins og varðandi aðra atvinnuvegi. Þetta er staðan með þann fyrirvara eins og tillögur liggja fyrir frá þessari nefnd skipaðri undir forustu trúnaðarmanna stjórnarflokkanna tveggja. Á sviði jarðnæðis liggur fyrir frv. sem hefur ekki mikið heyrst um upp á síðkastið í þinginu. Þetta er frv. frá landbrh. sem ætlað var til þess að þrengja möguleika útlendinga til þess að eignast jarðnæði, kaupa lendur á Íslandi, kaupa upp land. Ekki hefur heyrst mikið um það mál upp á síðkastið, frv. til laga um breytingu á jarðalögum sem er þannig í stakk búið að þegar átti að fara að þrengja að kom auðvitað í ljós, virðulegi forseti, að samkvæmt grundvallarleikreglum EES yrði eitt yfir útlendingana og Íslendinga að ganga. Einn grundvallarþáttur þessa máls er að ekki má mismuna eftir þjóðerni. Það gæti farið að þrengjast um á hinum húnvetnsku heiðum áður en langt um líður, virðulegi forseti og í dölum Húnavatnssýslu, dölum norðan lands, á eyjum og útskögum við Ísland þegar aðilar í Evrópsku efnahagssvæði, fjársterkir aðilar í Evrópubandalaginu, Þjóðverjar í fararbroddi, fara að kemba möguleikana til þess að komast yfir jörð og land á Íslandi til afnota í frístundum sínum og hugsanlegra nytja því að enn er ekki búið að loka á það að þeir geti notað hlunnindin og auðlindirnar sem tengjast landinu. Hafa menn sett sig í spor þeirra í þéttsetnum löndum Mið-Evrópu sem líta á óbyggt eða fábyggt land sem eftirsótt gæði til að nýta og hafa aðgang að í tómstundum sínum fyrir sig því að auðvitað mun viðleitni þeirra beitast að því að útiloka aðra fyrir aðgangi á slíkar lendur. Þeir Íslendingar og þau íslensk fyrirtæki verða vafalaust til, sem sjá sér hag í því að gerast umboðsaðilar til þess að finna þetta jarðnæði fyrir þá aðila sem hafa fullar hendur fjár. Hverjir eiga svo að standa á móti? Fátækar og lítils megnugar sveitarstjórnir með forkaupsrétt þegar veifað er fullum höndum fjár? Það er ójafn leikur, virðulegi forseti. En það er sú staða sem verið er að bjóða upp á í þessu máli að því er varðar landið. Hvað um orkulindirnar? Hvað með auðlindirnar sem landinu tengjast? Hvar eru frumvörpin, virðlegur forseti, sem heitið var af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, iðnrh., á haustdögum að væru að koma hér inn í þingið að því er varðar jarðhitaréttindi, eignar- og umráðarétt yfir jarðhita, eignarrétt á orkulindum fallvatna? Þetta voru frumvörp sem komu í haust og átti að lögfesta fyrir jól hér í þinginu. Hvorki hefur sést tangur né tetur af þessum málum. Þau eru einhvers staðar strand. Virðulegur forseti er kannski í þeim hópi sem hefur einhverjar hugmyndir um hvers vegna. Þjóðin er farin að gjalda þess að Alþingi Íslendinga hefur ekki tekið á þessum málum á undanförnum árum út frá almennum forsendum burt séð frá þessu Evrópska efnahagssvæði. Í áratug hafa legið fyrir þinginu frv. um það að staðfesta eignarrétt íslenska ríkisins að þessum auðlindum okkar tengdum landi þar sem meiri hluti á Alþingi hefur ekki borið gæfu til að taka undir. Nú þegar eru ekki 250 þús. manns komin í spilið, ekki 250 millj. heldur 380 millj., virðulegur forseti, sem hafa jafnræði að keppa um auðlindirnar við hvern sem er í þessu landi. Hver stendur gegn því að á þessum málum verði tekið? Hver stendur gegn því að á Alþingi Íslendinga komi efndir á fyrirheitum um það að hér eigi að reyna að reisa hönd við? Hvar er þá þingmenn að finna? Hvar er á valdamenn að finna? Hvar er hæstv. iðnrh., virðulegur forseti?  Virðulegur forseti. Á sl. vori fyrir um það bil ári var boðað að ganga ætti frá allri löggjöf sem tengdist þessum samningi í síðasta lagi í nóvembermánuði 1992. Hver er staðan varðandi þessi mál nú? Hvar er meiri hlutinn á Alþingi staddur með þessi mál sem hann ætlaði að koma fram með í formi lagafrumvarpa og löggjafar gegnum þingið í nóvembermánuði í síðasta lagi? Samkvæmt lista ríkisstjórnarinnar á síðasta ári voru þetta 68 tilgreind frumvörp sem átti að lögfesta á síðasta ári vegna þessa samnings. 57 frv. yrðu skilyrðislaust að vera frágengin áður en samningurinn yrði staðfestur og 8 frumvörp mættu kannski bíða eitthvað aðeins lengur vegna þess að á þeim sviðum hefðu Íslendingar aðlögunarfrest um nokkurt skeið en 68 frumvörp samtals. Hver ætli sé staðan varðandi lögfestingu þessara mála, hæstv. utanrrh.? 26 frumvörp af 68 hafa verið afgreidd af Alþingi sem lög til þessa dags. Það er verulegur minni hluti þeirra frumvarpa og nokkur eru ókomin til þings. Hvorki hefur sést tangur né tetur af þeim, þar á meðal varðandi yfirráð yfir náttúruauðlindum landsdins, jarðhita og fallvötnum. Þetta er hagsmunagæslan af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar á Alþingi eða hitt þó heldur. Kæruleysi er það sem einkennir meðferð íslenskra stjórnvalda á þessu máli öllu. Kæruleysi varðandi langatímahagsmuni þjóðarinnar, kæruleysi að því er varðar eigin orð og fyrirheit setur mark sitt á málafylgju þess liðs sem ætlar að knýja málið fram á Alþingi Íslendinga innan skamms. Þar blasir við ófögur sjón og satt að segja, virðulegur forseti, er heldur óskemmtilegt að þurfa að rekja þennan feril í tengslum við þetta mál en alltaf er þessi endemis afrekaskrá ríkisstjórnarinnar að lengjast, þessi hraklega hagsmunagæsla af hálfu stjórnvalda að því er varðar íslenska hagsmuni. Þessi samningur sem hér á að lögfesta var undirritaður fyrsta sinn síðla í júnímánuði 1991 með fangamarki þáverandi aðalsamningamanns Íslendinga. Það var að vísu þá nokkru eftir að átti að ganga frá samningnum því að allnokkru fyrr átti að ganga frá honum en þá var punkturinn settur aftan við yfirferð embættismannanna og samningamannanna varðandi þau lög og reglur Evrópubandalagsins sem kallaðar eru samþykktir einu nafni og það er það sem fylgir þessu máli í dag. Klukkan var sett á miðnætti um hásumarið 1991, mánaðamótin júlí/ágúst, en hún stöðvaðist ekki hjá Evrópubandalaginu við það þó að hægt væri af hálfu samningamanna að fjalla um löggjöf sem tengdust þessu málasviði. Síðan hefur Evrópubandalagið að sjálfsögðu haldið áfram á fullri ferð að móta löggjöf sína, gefa út ,,direktív`` sín stór og smá, undirbúa önnur og hefur á þessum tíma sem síðan er liðinn undirbúið nálægt 250 samþykktir og útgefið frágengnar samþykktir sem hæstv. utanrrh. hefur af mildi sinni veitt okkur alþingismönnum yfirlit yfir hverjar séu þó ekki sé þar allt talið því að alltaf er að bætast við þennan lista dag hvern. Þetta safn stórra og smárra samþykkta Evrópubandalagsins sem er fyrsta viðfangsefni EES-kerfisins ef það fer í gang að taka á að semja um og flytja inn í ábyrgðarpósti inn á þjóðþing landanna sem eiga að stimpla þessar gerðir. 250, þær verða vafalaust orðnar 300, ef allt fer að óskum utanrrh. um framgang málsins og staðfestingu þá verða samþykktirnar samt orðnar 350 sem munu berast hér inn sem pakki, EES-pakki II, eins og það er kallað á tæknimáli til meðferðar í einum bunka fyrir íslenska stjórnkerfið að glíma við, fyrir Alþingi Íslendinga að stimpla. Menn verða kannski farnir að átta sig betur á hvert svigrúmið er til þess að breyta þar einhverjum stafkrók í þessum pakka 300 samþykkta sem er bara afleiðing og ekkert verður undan vikist og þannig, virðulegur forseti, heldur færibandið áfram. Þetta eru dálítið einhliða skipti. Að vísu eru embættismenn sendir út til að kíkja á blöðin yfir axlirnar hjá þeim sem eru að undirrita þau og ganga frá þeim hjá Evrópubandalaginu og í EES-kerfinu en heim til Íslands koma gerðirnar og gjörningarnir fullfrágengnir og Alþingi á þann kost einan að segja já eða nei við kjarnanum í þeim. Þetta er það sem við blasir ef EES kemst á koppinn, verður til einhverrar frambúðar sem margt bendir til að geti orðið, virðulegur forseti, geti orðið veruleiki sá sem Íslendingum er ætlaður að búa við um nokkurra ára bil í það minnsta, þá verður þessi færibandaflutningur á löggjöf á sviði atvinnumála, fjármála og félagsmála í fullum gangi og þetta berst hér inn á borð alþingismanna fyrst og fremst til formlegs frágangs. Ef menn ætla að reyna að hafa áhrif mun það ekki aðeins kosta fyrirhöfn, það mun einnig kosta fé og það ærið þó ekki væri nema í litlu. Þannig eru möguleikarnir, þannig eru kostnirnir sem okkur eru búnir í sambandi við málið. Það er nokkuð fróðlegt og er að því vikið í sambandi við annað þingmál sem er á dagskrá þessa fundar að átta sig á því hvernig veruleikinn er að renna upp fyrir þeim stjórnmálamönnum og almenningi á Norðurlöndum sem er ásjáandi eða þátttakandi í umræðum varðandi aðildarumsókn þessara landa að Evrópubandalaginu. Á sama hátt og hér varðandi þennan samning var þar reynt að smeygja beislinu upp á þjóðþingin á alröngum forsendum með yfirlýsingum um að ekki þyrfti að breyta þessu eða hinu, hægt sé að fá undanþágur frá mikilsverðustu atriðum hvort sem það var um hlutleysi varðandi Svía eða fiskveiðar varðandi Norðmenn o.s.frv. Í dag er farið að renna upp fyrir mönnum að þannig eru mál ekki vaxin. Vesalings frændur vorir Danir --- fyrirgefið orðbragðið um þá góðu þjóð sem ég met mikils --- eru í þeirri stöðu að ganga til kosninga núna í næsta mánuði. Ég veit að hæstv. utanrrh. mun fylgjast með að morgni hins 19. maí hvað kemur upp úr kössunum í Danmörku. En það er einhver sá ömurlegasti blekkingaleikur sem settur hefur verið á svið. Edinborgarsamkomulagið sem verið er að smala Dönum til að greiða atkvæði um er reitt fram með þeim hætti að þar séu einhverjar breytingar á ferðinni sem skipta einhverju máli. Ég veit að hæstv. utanrrh. veit nákvæmlega að það eru nýju fötin keisarans sem þar eru fram reidd í þessu svokallaða samkomulagi sem átti að tryggja dönsku fyrirvarana úr málamiðlum flokka sem ætluðu að andæfa gegn Maastricht og er hismið eitt þar reitt fram. Það eiga þeir eftir að upplifa hver svo sem niðurstaðan verður í sambandi við þá afgreiðslu. Hún gæti hins vegar haft óbein áhrif og að sjálfsögðu veruleg áhrif ef þeir sem hafna yrðu í meiri hluta þvert gegn vilja flokksforustu sjö eða átta stjórnmálaflokka á danska Fólksþinginu. En hið sama er uppi á þjóðþingum þeirra landa sem eru að sækja um aðild að Evrópubandalaginu í Svíþjóð, í Noregi, í Finnlandi. Alls staðar eru þeir að vakna við þann veruleika að undan Maastricht skulu þeir ekki komast. Gegnum það nálarauga skulu þeir ganga. Sérstök nefnd á vegum sænska Ríkisdagsins hefur gert tillögu um breytingar á sænsku stjórnarskránni til að aðlaga hana EB-rétti og þar er komin tillaga um almenna reglu sem er svipaðs eðlis en þó miklu kjarnmeiri en það sem lesa má í bókunum með EES-samningnum að því er varðar spurninguna um stöðu löggjafar sem samþykkt er á þjóðþingum gegn reglum Evrópubandalagsins. Er það ekki bókun 34 eða 35 sem þar er á ferðinni varðandi þennan samning? En í sænsku tillögunni um þetta efni er alveg ótvírætt gengið hreint til verka um að setja skal inn í sænsku stjórnarskrána almennt ákvæði um það að Evrópurétturinn hafi yfirhöndina í samanburði við sænska löggjöf þannig að ekkert fari á milli mála. En sem betur fer, virðulegi forseti, eru menn ekki alveg komnir í þeirra spor og einhver viðleitni er í gangi hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar sem eru hálfskelfdir yfir því að samningurinn fær ekki allt of góða dóma hjá þjóðinni. Ýmsir eru efins um það vítamín sem er í boði, það er ljós í myrkri, svo að notuð séu orð hæstv. iðnrh., sem samningurinn á að vera fyrir íslenska þjóð í svartnætti þeirrar stjórnarstefnu sem nú er við lýði. Virðulegi forseti. Þetta mál hefur það margar hliðar að því verða ekki gerð nein skil í stuttri þingræðu og ég ætla mér ekki að fara yfir mörg atriði til viðbótar. Ég minni þó á það sem snýr að hinum opinberu þjónustufyrirtækjum í landinu sem nú á að breyta og aðlaga að Evrópurétti, fyrirtækjum eins og Póst og síma svo að dæmi sé tekið. Mælistika EES er lögð á það fyrirtæki. Nýlega hefur verið tekin saman skýrsla um það til hvers er ætlað í þeim efnum. Þessu þjónustufyrirtæki almennings í landinu á að breyta í hlutafélag. Stóra þætti, sem það hefur sinnt, á að einkavæða og menn spyrja m.a.: Hvað verður um jöfnun innan þess kerfis sem þar er verið að innleiða? Hvaða möguleikar eru þar að grípa inn í og tryggja jöfnun óháð búsetu í landinu þannig að allir Íslendingar sitji við sama borð í þjónustu sem því miður hefur ekki verið niðurstaðan, ekki í því kerfi sem við búum við nema að takmörkuðu leyti, en þó verið bæði kröfur og að vissu leyti nokkru þokað í þá átt þegar við völd hafa verið stjórnvöld sem sinnt hafa kalli í þeim efnum. Það sama er uppi varðandi opinber fyrirtæki eins og Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins svo að annað dæmi sé nefnt. Það skal nú einkavætt. Að vísu er ekki búið að ganga frá því. Skýrsla er ekki komin en hæstv. fjmrh. hefur þegar kunngert sína stefnu og sú stefna er það sem koma skal samkvæmt Evrópurétti og þar á blessuð samkeppnin að fá að njóta sín í því efni burt séð frá almennum óskum varðandi heilbrigðisstefnu og áfengisstefnu. Það sama er uppi á öðrum sviðum varðandi lyfjamál, Lyfjaverslun ríkisins, sölu og dreifingu lyfja. Allt skal þetta falla undir mælistiku fjórfrelsisins og lúta að þeirri reglu sem hér er verið að innleiða. Virðulegur forseti. Sá sem hér mælir hefur horft álengdar á þetta mál og verið þátttakandi í athugun þess á ýmsum stigum. Ég hef fylgst með því sem varamaður Alþb. í utanrmn. Nú á síðasta sprettinum ekki sem virkur þátttakandi í yfirferð þar en getað fylgst með því sem hefur komið fram á þeim vettvangi. Ég er nú í þeirri aðstöðu að flytja nál. fyrir hönd 2. minni hluta utanrmn. sem fulltrúi Alþb. í nefndinni, en aðalmaður Alþb. er ekki á þingi þessa stundina. Á þskj. 1054 liggur fyrir nál. sem ég ætla hér að lokum að lesa, með leyfi forseta: ,, Með afgreiðslu fyrirliggjandi frumvarps ræðst afstaða Alþingis til samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Samningurinn brýtur gegn ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar. Með honum skerðist stórlega raunverulegt löggjafarvald Alþingis. Til þingsins munu streyma lög og reglugerðir frá Evrópubandalaginu sem Alþingi hefur engan þátt átt í að móta. Um 250 slíkar samþykktir EB, sem gengið hefur verið frá í Brussel frá því megintexti EES-samningsins var frágenginn 1. ágúst 1991, bíða afgreiðslu. Sá pakki mundi berast inn á borð alþingismanna eftir að samningurinn hefði tekið gildi. Með EES-samningnum og því sem honum fylgir er verið að veita útlendingum aðgang að íslenskum náttúruauðlindum, fiskimiðum, orkulindum og landi. Með samningnum væru Íslendingar að kasta fyrir borð helstu stjórntækjum í efnahagsmálum og gefa sig á vald ákvörðunum sem teknar eru án tillits til íslenskra hagsmuna. Það stjórnkerfi sem byggja á upp til að þjóna EES-kerfinu er í senn ólýðræðislegt og kostnaðarsamt. Verið er að flytja ákvarðanatöku um íslensk málefni á fjölmörgum sviðum úr landi. Kostnaður við stjórnkerfi landsins mun vaxa til mikilla muna og nú þegar er byrjað að byggja upp í Brussel skrifstofur á vegum Stjórnarráðsins við tilkomu EES. Utanferðir íslenskra embættismanna og ráðherra mundu margfaldast. Aðild Íslendinga að EES auðveldar mjög þeim öflum eftirleikinn sem knýja leynt og ljóst á um aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Alþýðubandalagið er andvígt aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði og telur að ekki komi til greina að Íslendingar sæki um aðild að Evrópubandalaginu. Þessi afstaða kom skýrt fram við umræðu um frumvarp til lögfestingar á EES-samningnum sem afgreitt var í janúar 1993. Frá því að frumvarpið um staðfestingu á EES-samningi var samþykkt af meiri hluta á Alþingi í janúar sl. hefur ýmislegt komið í ljós sem staðfestir aðvaranir andstæðinga samningsins. Utanríkisráðherra hefur kosið, í þeim samningum sem síðan fóru fram, að ganga gegn íslenskum hagsmunum á sviði landbúnaðar að því er varðar innflutning. Fullyrðingar ráðherrans um efnahagslegan ábata af EES-aðild hafa reynst stórlega ýktar og með framkomnum breytingum á samningnum er Íslandi ætlað að greiða enn stærri hlut í fjárhagsaðstoð til svæða innan EES. Enn er óafgreiddur fjöldi frumvarpa sem ríkisstjórnin telur að lögfesta þurfi vegna samningsins. Einnig hafa ekki verið lögð fram frumvörp sem boðuð voru á síðasta ári, m.a. varðandi eignarrétt á auðlindum, svo sem jarðhita og orku fallvatna. Enn er óvissa um afdrif EES-samningsins. Aðeins þrjú EB-ríki höfðu tekið samninginn til afgreiðslu eins og hann lá fyrir sl. haust. Þá hefur komið fram að Spánn og e.t.v. fleiri EB-ríki tengja afstöðu til EES-samningsins við afgreiðslu Maastricht-samningsins innan Evrópubandalagsins. Alþingi á að hafna þessum samningi og hefja undirbúning að bættum samskiptum við umheiminn út frá íslenskum forsendum. Það verður best gert með því að landið skipi sér utan stórra efnahagsheilda þar sem hagsmunir stórvelda og fjölþjóðafyrirtækja ráða ferðinni.`` Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir minni afstöðu og Alþb. til þessa máls.

Virðulegur forseti. Á þskj. 1055 er að finna nál. frá 3. minni hluta utanrmn. um frv. til laga. um breytingar á lögum um Evrópskt efnahagssvæði. 3. minni hluta utanrmn. myndar sú sem hér stendur og skrifar hún undir nál. Nál. er svohljóðandi: ,,Þegar frumvarp til laga um staðfestingu á EES-samningnum var afgreitt á Alþingi í janúar sl. lá fyrir að Sviss yrði ekki aðili að samningnum. Það var því fyrirséð að málinu væri ekki lokið og að á yfirstandandi þingi þyrfti að breyta lögunum til samræmis við veruleikann. Sú breyting er nú gerð með þessu frumvarpi og þó að fyrst og fremst sé um tæknilegar breytingar á samningnum að ræða má segja að frumvarpið marki engu að síður lokaafgreiðslu EES-málsins af hálfu Alþingis. Þau rök og þær forsendur, sem lágu til grundvallar umræðunni í janúar sl., eiga því enn við og sú afstaða, sem þingmenn tóku, stendur óhögguð. Á sömu forsendum og þá telur 3. minni hluti að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir verði að bera hina pólitísku ábyrgð á þeirri samningsniðurstöðu sem fyrir liggur og meðferð málsins gagnvart þingi og þjóð á undangengnum mánuðum. Þriðji minni hluti bendir á að mikil óvissa ríkir nú um afdrif EES-samningsins þar sem einstök aðildarríki EB, svo sem Spánn, hafa látið þá skoðun í ljós að örlög EES-samningsins ráðist m.a. af niðurstöðum í atkvæðagreiðslu um Maastricht-samninginn í Danmörku og Bretlandi. Mikilvægt er að þessari óvissu verði eytt hið fyrsta og tryggt að hún komi ekki niður á aðgangi íslenskra sjávarafurða að mörkuðum EB. Um afstöðu til samningsins að öðru leyti vísar 3. minni hluti í nefndarálit sitt frá því í janúar sl. sem birt var á þskj. 411. Með tilvísun til þess sem að ofan greinir mun 3. minni hluti sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps á Alþingi.`` Virðulegi forseti. Ég lít raunar svo á að hinni pólitísku umræðu um sjálfan samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði sé lokið á Alþingi, að lokaþáttur umræðunnar hafi í raun farið fram í janúar sl. þegar atkvæði voru greidd um aðildina að hinu Evrópska efnahagssvæði. Þá voru helstu rök og mótrök leidd fram og þau hafa í sjálfu sér ekkert breyst á þeim tíma sem liðinn er og ég reikna fastlega með að afstaða einstakra þingmanna til málsins hafi ekkert breyst frá þeim tíma. Þegar þetta var var mikil óvissa ríkjandi um framtíð samningsins í kjölfar þess að Sviss hafnaði í þjóðaratkvæðagreiðslu aðild að samningum og eins og segir í nál. mínu var ljóst að samningstextinn eins og hann lá fyrir var ekki í samræmi við þann veruleika sem við blasti. Síðan hefur verið samið um þennan þátt málsins og aðild alls staðar þar sem getið er um Sviss í samningnum hefur það verið tekið út. Þá hefur þetta þýtt að Íslendingar verði vissulega að taka á sig auknar fjárhagsskuldbindingar vegna sjóðsins sem stofnað var til og framlag Sviss datt út þegar samningnum var hafnað í þjóðaratkvæði. Þrátt fyrir að samið hafi verið um málið á nýjan leik með Sviss fyrir utan er ekki þar með sagt að óvissan í málinu sé eitthvað minni nú en hún var þá. Það er því ekki alveg ljóst hvernig þetta mál mun fara á næstu mánuðum. Bæði hefur þess orðið vart að það er takmarkaður áhugi á sjálfu EB-þinginu á samningnum og svo er að heyra sem það sé spurning um það hvort það takist að fá nægilega marga þingmenn til þess að mæta til atkvæðagreiðslu þegar þessi viðbót verður afgreidd. Þá er líka ljóst að Spánverjar hafa haft lítinn áhuga á samningnum, bæði vegna þess að þeir líta svo á að samningurinn eins og hann liggur fyrir gefi EFTA-ríkjunum vissa viðspyrnu, þ.e. geri aðild að Evrópubandalaginu ekki eins fýsilega í augum margra í þessum ríkjum. Þá óttast þeir líka að EES-samningurinn geti leitt til þess að Efnahagsbandalagið þróist í átt til fríverslunarsamnings, það þróist til norðurs og EFTA-ríkin ásamt með Þýskalandi og jafnvel Bretlandi nái saman og geti leitt til þess að EB þróist í átt til fríverslunarsvæðis. Spánverjar og Suður-Evrópuríkin leggja mikla áherslu á það að hinn pólitíski samruni verði aukinn í Evrópu. Þá vilja Spánverjar líka tengja EES-samninginn Maastricht-samningnum og segja í rauninni að þetta sé kaup kaups. Ef Danir samþykkja ekki Maastricht í þjóðaratkvæðagreiðslu og Bretar samþykkja ekki samninginn á breska þinginu þá sé málið upp í loft og engin ástæða til þess að samþykkja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði og allt ferlið þurfi í rauninni að byrja upp á nýtt. Þetta er sú afstaða sem hefur komið fram frá Spánverjum til málsins. Í ljósi þessa liggur náttúrlega fyrir að það getur brugðið til beggja átta í þessu máli og mikil óvissa er ríkjandi og þessi óvissa hefur m.a. verið staðfest af utanrrh. í umræðum um málið. Ég held að öllum hljóti að vera talsvert kappsmál að þessari óvissu fari að linna og það þurfi að taka á málunum ef afstaða EB skýrist ekki nú hið fyrsta og í síðasta lagi í sumar. Skýrist afstaða EB í sumar verða íslensk stjórnvöld að snúa sér að því að tryggja hagsmuni Íslendinga á mörkuðum EB, ekki síst með tilliti til sjávarfangsins og það mætti þá hugsanlega gerast með einhvers konar endurbótum á bókun 6 við fríverslunarsamninginn frá 1972. Ég er að tala um sumarið í sumar ef mál fara á þann veg að óvissa verði enn ríkjandi um framtíð samningsins. Eins og ég segi held ég að öllum hljóti að vera ljóst að þessi óvissa er mjög skaðleg vegna þess að það er erfitt fyrir fyrirtæki og einstaklinga að búa sig undir eitthvað sem ekki liggur fyrir hvort verði að veruleika og búa sig undir einhverja framtíð sem að vissu leyti er óljós.

Herra forseti. Við erum komin að lokasprettinum í umfjöllun um EES-samninginn, a.m.k. í bili því að eins og öllum er ljóst verða eilífar samningaviðræður í gangi varðandi ýmsa þætti þessa samnings. Það er því langt frá því að við séum búin að fjalla um málið þó að þessi partur af því verði e.t.v. afgreiddur á næstu dögum. Frá því að EES-málið var samþykkt, þ.e. I. kaflinn, þá hefur komið æ betur í ljós hve rangt það var og er að Ísland gerist aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Það er langt frá því að neitt hafi skýrst betur eða eitthvað komið í ljós af þeim miklu ávinningum sem talað var um sérstaklega af hálfu utanrrh. og þeim sem lögðu fram þennan samning. Fjárhagslegur ávinningur er langtum minni, ef hann er þá nokkur, af þessum samningi og allir aðrir þættir hans eru hið versta mál eins og kannski hefur komið betur í ljós. Nú eru menn t.d. að berjast í landbúnaðarkaflanum, þ.e. bókun 3, og komið hefur í ljós að því sem haldið var fram, m.a. af þeirri sem hér stendur og reyndar mörgum fleirum, að þeir fyrirvarar sem þar voru koma Íslendingum ekki að gagni í þá veru sem talað var um. T.d. var talað um að hægt væri að leggja jöfnunargjald og ýmislegt fleira á innfluttar, unnar landbúnaðarvörur. Það var ekkert hlustað á það sem hér var sagt, þau varnaðarorð sem hér voru borin fram. Af hálfu t.d. utanrrh. og landbrh. og viðskrh. var einungis talað um að þetta væri ekkert mál, en það er auðvitað ekki rétt. Núna eru menn að hamast við það kófsveittir að reyna að negla fyrir þessar rifur sem þeir tóku þátt í að búa til fyrr í vetur. Það er eiginlega ekki hægt annað en að vorkenna þeim sem taka þátt í svona vitleysu. Það er auðvitað ömurlegt til þess að vita að menn hafi kannski með opin augu gengið í þessa gryfju og haldið að þeir gætu kraflað sig upp úr henni aftur, en ég held að það verði mjög erfitt. Það á örugglega eftir að koma ýmislegt fleira í ljós varðandi þennan samning. Það þýðir ekkert að gera samninga eins og t.d. þennan EES-samning, sem er auðvitað einn stærsti samningur sem Íslendingar hafa gert um langt árabil, og reyna svo að koma á eftir og finna leiðir til að þurfa ekki að standa við hann, en það eru menn byrjaðir að gera nú þegar. Það er auðvitað miklu betra að hafna þessum gjörningi eins og ég teldi miklu eðlilegra og fara í tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið um okkar hagsmunamál og vera ekki að þessu brölti. Auðvitað er eðlilegt að reyna eftir megni að minnka skaðann af EES ef það verður þá að veruleika, en það er miklu betra að vísa þessum samningi frá meðan enn er tími til þess. Hér hefur verið rakið að allsendis óvíst er að EES verði að veruleika. Þess vegna er ég alveg undrandi á því að hæstv. utanrrh. hafi leyft sér að skrifa undir landbúnaðarpakka samningsins án þess að hafa nokkurt samráð við Alþingi Íslendinga. Þann 15. apríl átti landbúnaðarpakki samningsins að taka gildi að því er Ísland varðar og reyndar öll EFTA-ríkin gerðu það. Utanrrh. tekur þá ákvörðun einhliða að hluti þessa EES-samnings taki gildi án þess að ljóst sé að þessi samningur verði að veruleika. Hann var meira að segja búinn að segja sjálfur að það væri allsendis óvíst. Ég botna ekkert í því að meiri hluti Alþingis skuli láta þetta yfir sig ganga. Hér hefur verið talað um að nú sé bara um tæknilegar breytingar að ræða á þessum samningi. Ég er því alls ekki sammála að þetta séu eingöngu tæknilegar breytingar. Ég er búin að nefna einn þáttinn sem tengist þessu, þ.e. landbúnaðarþáttinn, en einnig er um að ræða að Íslendingar þurfi að bera meiri kostnað af þessum samningi þrátt fyrir miklar heitstrengingar þess efnis í upphafi að auðvitað mundu hin EFTA-ríkin alls ekki greiða hlut Sviss í þessu máli. Það þótti hrein fjarstæða og íslenski utanrrh. gekk fram í því máli bæði hér og annars staðar að auðvitað kæmi það ekki til greina. En hver var niðurstaðan? Auðvitað það sem EB vildi og kemur þar vel í ljós hver ræður ferðinni í þessu máli. Þetta er bara forsmekkurinn af því sem koma skal, auðvitað er það EB sem ræður öllu. Það ræður öllu að því er varðar lagasetningu á gildissviði samningsins og er tómt mál að tala um að það skipti einhverju máli þótt Íslendingar geti hugsanlega komið með puttana einhvers staðar þar inn í á einhverju löngu ferli varðandi lagasetningu. Það er auðvitað ekki nokkur einasta hemja að Alþingi skuli láta það yfir sig ganga að EB eigi að hafa allt frumkvæði á lagasetningu á gildissviði samningsins hér eftir. Það eru fjölmargir þættir sem hægt væri að taka hér til og benda á hversu óhagstæðir eru Íslendingum. Ég hef oft gert það í þessum ræðustól og væri hægt að nota langan tíma til þess og veitti víst ekki af að tíunda það fyrir a.m.k. sumum. Það er auðvitað eins og fyrri daginn að það fólk sem helst þyrfti að hlusta á þau rök sem eru gegn því að Íslendingar gerist aðilar að EES, situr auðvitað ekki í salnum, það hlustar ekki á það sem hér er fram borið. Það hefði verið ágætt fyrir ýmsa sem eru að reyna, eins og ég sagði áðan, kófsveittir að stinga upp í þessi göt, að vera hér og hlusta á þau varnaðarorð sem þingmenn hafa varðandi þennan samning í staðinn fyrir að reyna einhvers staðar að negla upp í götin úti í bæ eða í öðrum sölum Alþingis. Það eru ekki bara einstaka þættir þessa samnings sem sýna hvað hann er óhagstæður heldur finnst mér skipta mestu máli sú stefnumörkun sem felst í samningnum. Sú stefnumörkun sem felst í því að peningarnir eru þar í aðalhlutverki. Það er raunverulega verið að skrifa upp að þeir stjórni öllu, þ.e. það er verið að skrifa upp á hina illræmdu frjálshyggju. Það á að opna öll landamæri fyrir peningum en í raun að loka þeim fyrir fólkinu. Sú hugmyndafræði og stefna sem liggur til grundvallar EB og þar af leiðandi EES er stefna sem ég get alls ekki aðhyllst. Það er einmitt þess vegna sem ég get ekki greitt þessum samningi atkvæði mitt og ætla að greiða atkvæði á móti honum, hef gert hingað til og mun gera það áfram. Ef við horfum á heiminn í heild þá lít ég svo á að myndun Evrópsks efnahagssvæðis sé mjög mikil öfugþróun í því sem ég vil sjá heiminn þróast í, þ.e. að ríkar þjóðir taki sig saman og myndi eins konar stórríki með meira eða að minna leyti sameiginlegri stjórn á mörgum sviðum og loki á aðrar þjóðir. Þær vilja auka viðskipti sín á milli, þessar ríku iðnaðarþjóðir, þetta gildir bæði um Evrópubandalagið og EES og það sama gerist í Ameríku og síðan í Japan. Auðvitað eru það peningarnir sem alltaf hafa verið undirrótin en núna tala allir hátt um það. Það er markaðskerfið sem á að ríkja, það eru peningarnir sem eiga að stjórna og síðan á að loka okkur af gagnvart fátækari ríkjunum. Það er nú þegar farið að bera mikið á þessu og margir kvarta t.d. varðandi Evrópubandalagið. Ríki bandalagsins eru að auka viðskipti sín á milli og raunverulega koma í veg fyrir viðskipti við önnur ríki. Það er frægt mál sem núna gengur og er umtalað, þó sérstaklega fyrr í vetur, hið svokallaða bananamál. Evrópubandalagið leggur höfuðáherslu á að ekki séu fluttir inn bananar utan svæðisins og vilja neyða, sérstaklega Austur-Þjóðverja eftir að Þýskaland sameinaðist, til þess að borða fyrst og fremst banana frá Frakklandi. Þeir vilja það helst ekki því þeir vilja borða aðra tegund af banönum en þar er ræktuð og hafa hingað til flutt inn banana bæði frá Mið-Ameríku og Afríku. Núna á að leggja toll á þá þannig að nánast verður útilokað fyrir þessar þjóðir að flytja inn banana í samkeppni við þessa EB-banana. Þetta er bara dæmi um hvernig þeirra stefna er, þ.e. að útiloka aðra frá þeirra mörkuðum sem kemur sér auðvitað mjög illa fyrir hinar fátækari þjóðir. Síðan er þetta kallað frelsi, frelsi í viðskiptum. En þetta frelsi nær auðvitað bara til þeirra en ekki út fyrir það. Þetta kalla ég mikla öfugþróun og hef verulegar áhyggjur af því að með þessu móti sé verið að etja ákveðnum svæðum hverju á móti öðru. Ég hef verulegar áhyggjur af því að við tökum þátt í þessu ferli. Það er ekki bara þannig að ríkar þjóðir séu að hópa sig saman í viðskiptabandalag með sameiginlegt stjórnkerfi, miðstýrt kerfi sem er langt frá fólkinu og það á mjög erfitt með að nálgast, heldur er einnig verið að búa til kerfi sem hyglir þeim sem betur mega sín og lætur þá eiga sig sem minna mega sín, þá sem fátækari eru og því miður þá kemur þetta enn þá verr við konur heldur en karla. Það kemur auðvitað verr við alla þá sem ekki eru með mikla peninga milli handanna. Í ræðu minni þann 15. des. sl. fjallaði ég nokkuð ítarlega um þá neikvæðu þætti sem fylgja aðild að Evrópsku efnahagssvæði að því er varðaði konur sérstaklega. Ég ætla ekki að endurtaka það allt saman heldur vísa til þess sem ég sagði þá en mig langar þó aðeins að vitna í eitt atriði og benda á tiltölulega nýja könnun sem gerð hefur verið á stöðu kvenna í tengslum við Evrópusamrunann. Inga Persson, sem er prófessor í þjóðhagfræði við háskólann í Lundi í Svíþjóð, hefur nýlega birt rannsóknir sínar á þessu sviði. Ég ætla ekki að rekja nákvæmlega hvað felst í hennar niðurstöðum en í stuttu máli þá segir prófessorinn að Evrópustefnan og það sem henni fylgir, þ.e. að fyrirtæki, peningar og vinnuafl geti flust án hindrana yfir landamæri, muni hafa þau áhrif að laun láglaunakvenna muni lækka en laun þeirra kvenna sem hafa hærri laun muni hækka. Þetta getur þá komið sér vel fyrir menntaðar konur sem hafa há laun, þó það gildi ekki að þær hafi neitt sérstaklega há laun á Íslandi, þá munu þær kannski fá hærri laun en láglaunakonurnar munu fara verr út úr þessu. Þetta er hennar niðurstaða. Einnig segir hún, sem er merkilegt líka, að þótt þær konur sem hafi há laun fái eitthvað meira þá muni það ekki auka jafnréttið, þar sem karlarnir muni fá enn meira eins og venjulega. Launbilið mun aukast enn meira, segir prófessorinn, og að hennar mati þá mun það aukast enn meira en launabilið milli kvenna og karla, þ.e. bilið milli þeirra sem lág laun hafa og hinna með há laun muni aukast meira heldur en milli kvenna og karla. Það er ekki glæsilegt sem blasir við bæði konum og körlum ef ég tek þá sérstaklega þær konur sem hafa lægri launin. Þessu vildi ég bæta við það sem ég hafði áður sagt hvað þetta atriði varðar því þetta er alveg ný könnun sem þessi prófessor í Lundi birti fyrr í vetur. Ég hafði hana ekki undir höndum við fyrri umræðu þessa máls, en fannst eðlilegt að minnast aðeins á þetta því mér þóttu niðurstöðurnar hrikalegar. Ef litið er á málin frá því fyrr í vetur lítur það enn verr út en þá. Það er þá ekki síst að í janúar hafa sjálfsagt margir haldið að fljótlega kæmi fram frv. sem varðaði kaup á landi og auðlindirnar, svo sem orkulindir, vatn o.fl. sem því fylgir. Þá var talað um það og hefur reyndar verið talað um það í alllangan tíma að ekkert mál sé að setja girðingar í lög að því er þetta varðar og alltaf fullyrti hæstv. utanrrh. og reyndar fleiri ráðherrar og fleiri þingmenn það. Svo kom auðvitað fljótlega í ljós að það var ekki alveg eins auðvelt og talað var um en það átti samt að gera það. Hæstv. iðnrh. taldi að það væri minnsta mál að setja eitthvað varðandi orkulindirnar og auðlindir svo og heitt vatn og fleira. Ekkert mál. En auðvitað hefur ekkert komið fram af þessum málum og menn eru algjörlega hættir að tala um þetta ofan í kaupið. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt. Málið er raunverulega enn verr statt heldur en fyrr í vetur, a.m.k. að því er varðar þá sem töldu að það væri hægt að setja einhverjar girðingar í lög sem halda mundu. En það er auðvitað hægt að snúa við og enn er hægt að hafna þessum samningi. Á þskj. 1060 er frávísunartillaga frá þingflokksformönnum stjórnarandstöðuflokkanna sem ég styð að sjálfsögðu. Best hefði auðvitað verið að vísa málinu endanlega frá en með því að vísa því til ríkisstjórnarinnar ættu fleiri að geta sameinast um það því bæði stjórn og stjórnarandstaða, eða a.m.k. stjórnarliðar gætu treyst ríkisstjórninni til að fara með málið. Ég tel mjög mikilvæga síðastu setninguna sem kemur fram í frávísunartillögunni, þ.e. að samningurinn verði ekki lagður á ný fyrir Alþingi til staðfestingar nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta þykir mér mjög mikilvægt atriði og vona að þessi tillaga verði samþykkt. En eins og ég segi, auðvitað hefði verið best að vísa þessu máli endanlega frá. Þetta er auðvitað leið í málinu því ég tel að það sé mikilvægast að þjóðin fái að segja álit sitt á þessu máli. Mér þykir í raun nöturlegt að við þurfum á þessum tímum, þegar við erum nýbúin að fagna 150 ára afmæli endurreisnar Alþingis og á næsta ári verða 50 ár frá stofnun lýðveldisins, að vera að fjalla um það að færa gífurlegt vald á mikilvægum sviðum út úr landinu. Ég el enn þá von í brjósti að við getum hafnað þessu frv. og þar með hafnað því að Ísland gerist aðili að Evrópsku efnahagssvæði.

Herra forseti. Á þskj. 1060 er frávísunartillaga frá þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar sem eru auk mín Ragnar Arnalds og Kristín Ástgeirsdóttir. Tillgr. hljóðar svo: ,,Mikil óvissa ríkir nú um afdrif samningsins um Evrópska efnahagsvæðið og hefur utanríkisráðherra m.a. viðurkennt að ólíklegt sé að hann taki gildi á þessu ári. Samningurinn hefur enn ekki verið tekinn til afgreiðslu nema á fáum þingum EB-landa. Jafnframt er talið að verði Maastricht-samningurinn ekki staðfestur af Dönum eða Englendingum muni EES-samningurinn ekki ná fram að ganga á öllum þjóðþingum EB-ríkjanna. Í sumar kann því að vera komin upp allt önnur staða en nú er uppi í þessu máli. Þegar af þeirri ástæðu telur Alþingi ekki rétt að afgreiða þetta frumvarp og samþykkir að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Jafnframt samþykkir Alþingi að samningurinn verði ekki lagður fram á ný á Alþingi til staðfestingar nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.`` Við teljum að ekki sé tímabært að staðfesta samninginn og að ekkert liggi heldur á vegna þess að samningurinn verður fyrirsjáanlega ekki staðfestur af hálfu allra Evrópubandalagsríkjanna á næstunni. Þar fyrir utan er fjöldamargt sem er enn þá óklárt. T.d. er ekki ljóst eins og komið hefur fram í umræðunum hvernig landbúnaðarþátturinn kemur til með að líta út. Að vísu eru mjög slæmar horfur eins og stendur og á því máli hefur verið einstaklega illa haldið af hálfu ríkisstjórnarinnar en við verðum að vona það besta og vona að útkoman verði eitthvað skárri en horfir í dag. Þar fyrir utan má bæta því við að íslensk löggjöf er ekki undirbúin undir gildistöku samningsins. Land og auðlindir liggja opnar fyrir útlendingum og ekki hafa verið settar upp þær girðingar sem búið var að gefa fyrirheit um. Þá er þess að geta að íslenskt atvinnu- og efnahagslíf er alls ekki viðbúið að standast þá óheftu samkeppni sem aðild að Evrópsku efnahagssvæði felur í sér. Þetta er afdrifaríkasti gerningur sem gerður hefur verið fyrir hönd þjóðarinnar síðan 1262 og er mjög æskilegt að þjóðin fái að gefa ráð við þá ákvörðun. Svigrúm skapast til þess að láta fara fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að gildistakan frestast og láta þá þjóðaratkvæðagreiðslu fara fram áður en endanlega verður gengið frá málinu á Alþingi. Herra forseti. Ég stend að nál. á þskj. 1053 og vísa til þess sem þar stendur og jafnframt vísa ég til framsögu með því nál. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um EES-samninginn. Ég er búinn að tala ítarlega um samninginn fyrr í vetur og ætla ekki að endurtaka það. Ég vil láta þess aðeins getið að skoðun mín er ekki breytt en ég ætla ekki að endurtaka neitt af því hér og nú.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Austurl. hefur í ræðu sinni gert grein fyrir viðhorfum okkar alþýðubandalagsmanna til þess máls sem liggur fyrir og sömuleiðis í nál. 2. minni hluta utanrmn. sem lýkur með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Alþingi á að hafna þessum samningi og hefja undirbúning að bættum samskiptum við umheiminn út frá íslenskum forsendum. Það verður best gert með því að landið skipi sér utan stórra efnahagsheilda þar sem hagsmunir stórvelda og fjölþjóðafyrirtækja ráða ferðinni.`` Þá hefur formaður þingflokks Alþb. ásamt formönnum annarra þingflokka stjórnarandstöðunnar lagt fram frávtill. á þskj. 1060 þar sem lagt er til að þessum samningi og frv. verði vísað frá og jafnframt samþykki Alþingi, eins og þar stendur, með leyfi forseta, ,,að samningurinn verði ekki lagður fram á ný á Alþingi til staðfestingar nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.`` Út af fyrir sig hefur flestum efnisatriðum málsins á þessu stigi verið haldið til skila þó að margt væri hægt að segja um málið í heild, sérstaklega á þessari stundu því að nú er verið að ljúka meðferðinni á EES-samningnum á Alþingi þannig að það má segja að við séum komin að ákveðnum kaflaskilum í málinu. Auðvitað er það þannig eins og margir hv. ræðumenn hafa sagt á undan mér í umræðunni að þetta mál mun koma aftur og aftur á næstu missirum, næstu árum ef svo fer að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði verður að veruleika. Samt sem áður er það þannig að hin formlegu lok málsins á Alþingi í bili eru núna með því frv. sem hér er til umræðu á fundinum. Þess vegna er ekkert óeðlilegt við það, virðulegi forseti, að einmitt á þessum fundi sé farið dálítið yfir málið og menn reyni að skyggnast um og skoða hvert erum við eiginlega að fara, hvert er utanrrh. að fara með því að leggja þetta ofurkapp á að málið verði að lögum. Hvert er ríkisstjórnin að fara og hvert ætlar hún með þjóðina og hvernig má gera ráð fyrir að hlutirnir þróist á næstu árum? Þegar samningsdrögin um Evrópskt efnahagssvæði voru fyrst rædd á sínum tíma gerðu ýmsir aðilar, og einkum og sér í lagi framsóknarmenn, mjög mikið úr því að kannski væri hægt að koma í veg fyrir helstu vandamálin sem af þessu hljótast með því að setja upp það sem kallað er girðingar. Í miðstjórnarsamþykkt Framsfl. í maí 1992 var mikið talað um girðingar og menn þyrftu að setja girðingar til þess að koma í veg fyrir það að þessi og hin plágan riði yfir landið í framhaldi af samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Nú hefur girðingatalið af einhverjum ástæðum hljóðnað mjög mikið og það er auðvitað fyrst og fremst vegna þess að menn átta sig á því að ekki er hægt að koma þeim við. Ekki er hægt að setja girðingar sem gilda bara um Íslendinga. Samkvæmt þessum samningi er bannað að gera neitt sem upphefur íslenskan ríkisborgararétt á samningssviðinu. Í raun og veru er búið að ákveða það ef menn verða aðilar að þessum samningi og ef hann verður að veruleika að íslenskur ríkisborgararéttur gildir bara eins og ríkisborgararéttur Þýskalands, Danmerkur eða Portúgals á samningssviðunum fjórum. Þetta er sérstaklega alvarlegt með hliðsjón af því að ríkisstjórnin lofaði því, eins og hv. 4. þm. Austurl. tók áðan fram að ganga frá ýmsum málum í lögum áður en af þessum samningi yrði. Áður en hann yrði afgreiddur. Það á auðvitað sérstaklega við um orkumál og þær auðlindir sem hér eru í jörðu, háhita og jarðhita af ýmsu tagi. Ég hlýt að nota þetta tækifæri, virðulegi forseti, til að spyrja hæstv. utanrrh. hvernig hann sér þau mál fyrir sér. --- Ætli hæstv. utanrrh. sé langt í burtu, hæstv. forseti? Ég hefði viljað beina einni spurningu til hæstv. utanrrh. Er hann kannski ekki í húsinu?

Forseti getur upplýst að hæstv. utanrrh. er í húsinu og ráðstafanir verða gerðar til þess að hann gangi í salinn.

Það gleður mig óumræðilega, virðulegi forseti, að hann skuli vera í húsinu og sömuleiðis að hann skuli ganga í salinn. Ég held að nauðsynlegt sé að fá upplýsingar um hvernig hæstv. utanrrh. hefur hugsað sér að verja þessar íslensku orkulindir á landi með lagasetningu. En eins og kunnugt er hefur legið fyrir Alþingi í um 10 ár frv. um hvernig á að fara að því að tryggja eignarrétt þjóðarinnar á þessum orkulindum, háhitasvæðunum og fleiru. Frv. hefur aftur og aftur verið lagt fyrir Alþingi og aftur og aftur verið lagt fyrir iðnn. Aftur og aftur hefur það komið fram að ýmsir fulltrúar á Alþingi, aðallega úr Sjálfstfl. og einn og einn maður úr Framsfl. hafa verið á móti því að reglur eða lög væru sett um það að þjóðin ætti þessar auðlindir. Sl. haust, þegar hv. 4. þm. Austurl. mælti fyrir þessu frv., lofaði hæstv. iðnrh. því að fljótlega kæmi frv. frá ríkisstjórninni til þess að tryggja eignarrétt þjóðarinnar á þessum auðlindum. Fyrirspurn mín til hæstv. utanrrh. er þessi: Hvar er þetta frv.? Hvar er málið? Er það rétt að það sé strand í stjórnarflokkunum og ef það er strand í stjórnarflokkunum hvernig ætlar utanrrh. þá að tryggja eignarrétt þjóðarinnar á þessum auðlindum andspænis þeim veruleika sem við stæðum frammi fyrir ef Íslendingar verða aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði? Þetta er fyrirspurnin: Hvar er þetta frv., hvenær kemur það og hvaða ráðstafanir ætlar ráðherrann að gera í þessum efnum? Hv. 4. þm. Austurl. og fleiri , t.d. hv. 15. þm. Reykv. hafa rakið mjög rækilega hvernig verður þrengt að öllu lýðræði og þingræði með því að við verðum aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Þegar þingræðið varð fyrst til á Íslandi og menn ræddu um það fyrst þá hafði orðið þingræði alveg sérstakan bjartan hljóm. Ég man eftir að Jón Ólafsson, sem var framarlega í sjálfstæðisbaráttu okkar á 19. öldinni og orti margt sem ekki þótti fallegt um Danakonung, kallaði þetta sigurhróp sem fælist í orðinu þingræðið. Spurningin er hvaða hljómur verður í sigurhrópinu þingræðið eftir að við erum búin að breyta okkur í færiband eða kannski frekar flæðilínu svo ég miði við nútímatækni í sjávarútvegi. Breyta Alþingi Íslendinga í flæðilínu fyrir Evrópubandalagið. Frv. verður rúllað inn dag eftir dag og menn samþykkja eitt í dag og vita svo sem ekki mjög mikið hvað þeir eru að samþykkja. Það sérkennilega er að við höfum þegar í í þessum sal og það í gær, staðið frammi fyrir mjög sérkennilegri lífsreynslu sem við munum oft kynnast á næstu árum ef við verðum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Þannig var að hér var til meðferðar frv. um samgöngumál á EES-sviðinu, held ég það heiti, eða eitthvað þess háttar, og á sama tíma var hér til meðferðar frv. til laga um eftirlit með skipum. Svo var líka til meðferðar frv. til laga um leiðsögu skipa ef ég man rétt. Í báðum þessum frv., EES-frv. og skipafrv., var verið að breyta sömu lögunum á sama þingfundinum. Þingmenn úr stjórnarandstöðunni, hv. 6. þm. Vestf. og fleiri, spurðu hvernig bæri að skoða þessi mál. Ef við erum búin að breyta lögunum um eftirlit með skipum en erum svo að breyta lögum sem við vorum að afnema með öðru frv. sem var 12. eða 13. dagskrármálið þar sem hið fyrra var 6. eða 7. dagskrármálið. Minn ágæti vin, Pálmi Jónsson, er formaður samgn. og forseti þingsins, og það vafðist nokkuð fyrir mönnum að taka á þessu máli. Hver varð niðurstaðan af þessari flækju? Niðurstaðan varð sú að þessu máli um samgöngur á EES-svæðinu eða hvað það nú heitir var frestað í dag. Af hverju var því frestað í dag? Það var til þess að það væri hægt að gefa út að nýju lögin um eftirlit með skipum og lögin um leiðsögu skipa með nýjum númerum, með Stjórnartíðindum prentuðum í dag þannig að þegar samgöngumál á EES-svæðinu verða tekin fyrir á morgun breyti þau hinum nýju lögum sem voru samþykkt í gær. Okkar prýðilega lið í þinginu sem á auðvitað að halda utan um alla þessa speki ræður náttúrlega ekki við öll þessi ósköp vegna þess að hlutirnir eru í meira og minna rugli. Ég óttast það, virðulegi forseti, tæknilega séð að oft verði ákaflega erfitt fyrir stofnunina að fóta sig við þessa flæðilínu Evrópubandalagsins sem utanrrh. hefur ákveðið að setja í gang. Þessi mál, virðulegi forseti, voru rædd ítarlega í kosningunum 1991. Ég man að ég komst þannig að orði á vinnustaðarfundi í kaffistofu Áburðarverksmiðjunnar að þetta væru kannski síðustu kosningarnar þar sem við værum að takast á um það hvort við værum að leggja af stað inn í Evrópubandalagsferlið. Stórvinir mínir í Alþfl. eins og hæstv. utanrrh. töldu að þetta væri til marks um það að þarna væru menn að snúa öllum hlutum á hvolf. Auðvitað færum við ekkert í Evrópubandalagið á því kjörtímabili sem þá fór í hönd, þ.e. á því kjörtímabili sem nú er. Staðreyndin er auðvitað sú að við erum á þessari leið. Það er meginástæðan til þess að mjög mörg okkar hafa snúist öndverð gegn samningnum um Evrópskt efnahagssvæði að við teljum að með því sé verið að leggja af stað inn í Evrópubandalagið þó ég sé jafnviss um það að fjöldinn allur af þingmönnum sem studdu aðild að EES vilja ekki fara inn í Evrópubandalagið. En þá er það þannig eins og segir í kvæðinu að ,,enginn stöðvar tímans þunga nið``. Það er hætt við því að menn muni eiga erfitt með að fóta sig í þessum þunga straumi þegar þar að kemur og menn segi sem svo: Við skulum ekki vera að stríða á móti tímanum. Tíminn og samtíðin dregur okkur inn í þetta ferli. Við höfum líka upplifað nú þegar mjög áþreifanlegar sannanir fyrir því að við erum á þessari braut. Það gerðist líka í gær. Samþykkt var að Ísland yrði aukaaðili að Vestur-Evrópubandalaginu. Hvað er Vestur-Evrópubandalagið? Það er hernaðarhliðin á Evrópubandalaginu og ekkert annað. Það er ekkert annað. Einu rökin sem hæstv. ríkisstjórn hefur flutt fyrir aukaaðild að Vestur-Evrópubandalaginu eru þau að við þurfum að geta hlustað á það samráð sem fer fram milli Evrópuríkjanna um hernaðarmálefni þannig að við einangrumst ekki frá þeim í hugsanlegum átökum sem gætu orðið á milli þeirra annars vegar og Bandaríkjanna hins vegar um skipan þessara hernaðarmálefna á rústum kalda stríðsins á næstu árum þegar Atlantshafsbandalagið verður lagt niður. Engin önnur rök höfum við heyrt í þessu efni og það liggur við að þessi rök séu rökin af-því-bara vegna þess að engin önnur rök hafa komið fram fyrir því að Íslendingar eigi að verða aukaaðilar að hernaðarbandalagi Evrópubandalagsins. Ég vil þess vegna segja það, virðulegi forseti, að því miður er það svo að við erum núna einmitt um þessar mundir að stíga skref hvert á fætur öðru sem leiða til þess að við förum þarna inn. Ég spyr: Voru stórar fyrirsagnirnar í blöðunum í morgun um að Íslandi væri að verða aukaaðili að Vestur-Evrópubandalaginu? Voru fréttirnar á ljósvakamiðlunum um þetta mál stórar í gærkvöldi eða í morgun eða í hádeginu --- eða hvað? Nei. Ég efast um að það sé nema örlítið brot af þjóðinni sem átti sig á því að þeir hv. 3. þm. Reykv., sem er yfirhershöfðingi íhaldsins, og hæstv. utanrrh. hafa lagt af stað með Íslendinga inn í Vestur-Evrópubandalagið. Þetta sýnir okkur auðvitað, virðulegi forseti, líka það hvað við erum vanmegna í þessari stofnun, ekki aðeins að vekja athygli á málum heldur sporna við. Við erum þegar farin að finna lyktina af stimpilpúðunum sem við verðum látin nota þegar og ef Íslendingar verða aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. 1. apríl 1873 var efnt til mótmælastöðu í miðbænum í Reykjavík og það var fyrsta mótmælastaðan sem var efnt til í miðbænum í Reykjavík. Það var haft svo mikið við að það var búið til sérstakt spjald og þótti alveg undur og menn drógu fram ritblý og skrifuðu á spjaldið. Hvað skrifuðu menn á spjaldið, þessum fyrstu mótmælum Íslendinga og fyrsta sinn sem menn voru með spjald í mótmælum? Það var ,,Niður með landshöfðingjann``. Í tengslum við þetta og stofnun landshöfðingjaembættisins og aðdragandi þess voru stöðulögin sem voru sett í febrúar 1870. Ég geri ráð fyrir því að flestir þingmenn kannist eitthvað við stöðulögin og muni t.d. fyrstu málsgrein stöðulaganna.  Getur verið að við, með þessum EES-lögum sem hér á að samþykkja og hugsanlega því að menn kalli okkur inn í Evrópubandalagið með einhverjum hætti, séum að setja löggjöf sem er einhvern veginn þannig að Ísland er óaðskiljanlegur hluti Evrópuveldisins með sérstökum landsréttindum. Það er útilokað að neita því að við munum hafa nokkur sérstök landsréttindi þó við verðum aðilar jafnvel að Evrópubandalaginu og Evrópsku efnahagssvæði. T.d. er nokkuð gefið mál að við munum hafa þau sérstöku forréttindi í þessu landi að hafa Alþfl. og ég tala nú ekki um Framsfl. sem er alveg einstakt ,,fenomen`` eins og menn þekkja í flóru flokkanna í heiminum. Við erum með öðrum orðum að ganga inn í kerfi, inn í samfélag sem við höfum ekki miklar spurnir af og vitum ekki hvernig mun þróast. Þó vitum við dálítið um þetta samfélag.

Forseti vill leyfa sér að trufla hv. þm. í ræðunni en það hafði verið gert um það samkomulag að gera hlé á þingfundi klukkan hálfsjö til klukkan hálfníu í kvöld og þingfundur hefst þá aftur. Þess vegna vill forseti kanna hvort hv. þm. er að ljúka ræðu sinni eða hvort hann er tilbúinn til þess að gera hlé á ræðunni.

Þingmaðurinn er tilbúinn til að gera hlé á ræðunni. --- Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ég held að ástæða sé til þess í lok umræðunnar um Evrópskt efnahagssvæði að velta því aðeins fyrir sér inn í hvers konar þjóðfélag við erum að ganga og hvort það er endilega það þjóðfélag sem við viljum sjá þróast í okkar landi. Hvernig er Evrópuþjóðfélag sem menn eru sem óðast að sameinast? Þar eru 17 millj. manna á atvinnuleysisskrá í Evrópu um þessar mundir, í löndum Evrópubandalagsins. Þá eru þar fyrir utan atvinnulausir í EFTA-löndunum, þ.e. í Finnlandi, Svíþjóð, Noregi, Austurríki, Sviss og Íslandi, en það eru 17 millj. bara í Evrópubandalagslöndunum. Það er langt til svipaður fjöldi og býr á öllum Norðurlöndunum. Það er sennilega ámóta fjöldi og nemur vinnufæru fólki á öllum Norðurlöndunum. Þetta fólk hefur ekkert að gera, eins og það heitir, það fær ekki vinnu. Þannig er ástandið að þjóðfélögin hafa komið sér upp svofelldu hagkerfi að þetta fólk getur ekki selt vinnuafl sitt. Enginn er tilbúinn að kaupa vinnuafl þessa fólks og vinnuaflið er það eina sem þetta fólk á eins og kunnugt er og vinnuaflið verður aldrei tekið frá hraustum manni, ekki einu sinni með gjaldþrotaúrskurðum. En þessi þjóðfélög eru þannig vaxin að þetta fólk, 17 millj. manna, fær enga vinnu. --- Er ráðherra að koma?

Forseti hefur upplýsingar um það að ráðherra sé rétt ókominn.

17 millj. manna í þessum þjóðfélögum hafa enga vinnu og spurningin er hvort við eigum endilega að sameinast þessum þjóðfélögum, hvort þetta er það kerfi sem við viljum í landi okkar. Nú er það þannig að forustumenn Evrópubandalagsins hafa áhyggjur af þessari þróun. Því er ekki að neita og ástæðulaust að draga fjöður yfir það að þar eru haldnir margir fundir um ráðstafanir til þess að draga úr atvinnuleysi. Fundir eru haldnir um það að efna til sérstaks átaks til þess að draga úr atvinnuleysi og nýlega var greint frá því að í löndum Evrópubandalagsins hefði verið ákveðið að verja um 42 milljörðum dollara til þess að hressa við atvinnulífið í löndum Evrópubandalagsins og talið er að þessar ráðstafanir geti aukið þjóðarframleiðslu í þessum löndum samanlagt upp á 0,6% og það séu u.þ.b. 450 þús. ný störf sem geta komið út úr þessum aðgerðum. Það er ekki lítið. Þessi ríki standa hins vegar frammi fyrir því að á sama tíma er það að gerast sem betur fer í heiminum að ríkin eru að afvopnast og verið er að fækka mjög verulega bæði í hergagnaiðnaði og í herjum Evrópubandalagslandanna þannig að þessi 450 þús. nýju störf sem er verið að tala um að skapa í Evrópubandalaginu með sérstöku átaki eru nokkurn veginn alveg jafnmörg og mun fækka í hergagnaiðnaði og herjum Vestur-Evrópu núna á allra næstu árum. Þannig að þetta sérstaka atvinnuátak upp á 450 þús. manna er nokkurn veginn bara til að taka við því fólki sem hættir vinnu í hergagnaiðnaði víðs vegar í Evrópubandalaginu núna á allra næstu árum. Úttekt hefur verið gerð á því hvernig hægt er að samræma þessa hluti og þróa þá saman þar sem hefur verið farið yfir hverja einustu borg þar sem um verulega vopnaframleiðslu hefur verið að ræða, m.a. Flensborg, og allt suður eftir Spáni og Ítalíu. Þetta er þjóðfélagið sem við erum að fara inn í þar sem allt þetta atvinnuleysi er og við höfum fengið smjörþefinn af þessu á Íslandi. Hér er atvinnuleysi meira en það hefur nokkurn tímann áður verið, við þekkjum ekki hliðstætt atvinnuleysi því sem nú er hér á landi. Talað er um að atvinnuleysið telji hér 7--8 þús. manna. Virðulegi forseti. Mér finnst þá ástæða til þess að spyrja að minnsta kosti sjálfan sig: Erum við örugglega á réttri leið? Er það örugglega rétt fyrir okkur að fara inn í þetta þjóðfélag sem er þannig að það gengur út frá því og byggist upp á því að tíundi hver maður sé atvinnulaus? Er alveg öruggt mál að það sé þetta þjóðfélag sem við kærum okkur um? Hér hefur verið sagt, m.a. af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, aftur og aftur í þessum umræðum um EES-málið að sósíaldemókrataflokkarnir og annað alþjóðasambandið eigi mikinn þátt í þróun þessa Evrópusamruna. Út af fyrir sig er það rétt að mjög margir áberandi forustumenn eru í Evrópubandalaginu og m.a. í þessum Evrópuumræðum sem eru úr sósíaldemókrataflokkunum. Það er mjög sérkennilegt að virða það fyrir sér hvernig stendur á því. Þetta eru jafnaðarmannaflokkar og jafnaðarmannaflokkur er flokkur sem vill jafna lífskjör.  sögunnar, guði sé lof. Spurningin er þá sú: Er hérna um að ræða ástand, allt þetta atvinnuleysi, sem ekkert verður við ráðið? Ég trúi ekki öðru en að þeir sem eru í forustu fyrir jafnaðarmannaflokkum, hvort sem það er á Íslandi, Ítalíu eða á Spáni, í Frakklandi, Danmörku eða Þýskalandi, hafi áhyggjur af þessari þróun Þeir hafi áhyggjur af því að þeir eru með þjóðfélög í höndunum, þeir eru að stjórna þjóðfélögum þar sem tíundi hver maður hefur enga vinnu. Auðvitað hefur maður heyrt í mörgum teknókrötum úr forustu þessara jafnaðarmannaflokka, sósíaldemókrataflokka og stjórnarflokka, vinstri flokka af ýmsu tagi sem stjórna þessum löndum Evrópu sem mæla árangur sinn í þessum venjulegum tölum. Þeir segja viðskiptahallinn, þeir segja hallinn á ríkissjóði, þeir segja verðbólgan og alla þessa hluti. Þetta kunna menn utan að. En þessir menn bæta aldrei við: Já, en það er atvinnuleysi. Staðreyndin er sú að atvinnuleysi hlýtur að vera og á að vera alveg óþolandi fyrir jafnaðarmannaflokk, að það sé þannig að fjöldi manns, 10% þjóðanna, séu á hraklegum kjörum eða eins og er hjá okkur, þar sem hópur fólks er kannski með 40 þús. kr. á mánuði í atvinnuleysisbætur og auk þess nokkur þúsund manns sem hafa ekki neitt samkvæmt þeim lögum sem enn eru í gildi í landinu. Launamunurinn hefur aukist, lífskjaramunurinn hefur aukist. Munurinn eftir landshlutum hefur líka aukist, t.d. hér á landi. Öryggisleysið á landsbyggðinni fer vaxandi. Spurningin er þá sú: Viljum við þetta þjóðfélag eða viljum við eitthvert annað þjóðfélag? Fyrir 60 eða 70 árum hefðu t.d. forustumenn jafnaðarmannaflokka, t.d. Alþfl. á Íslandi, kunnað alveg skýrt svar við þessu. Í stefnuskrám, sem voru gefnar út af Alþfl. á árunum 1930--1940, höfðu menn alveg skýrt svar við þessu. Það var þjóðnýting og það voru bæjarútgerðir. Nú er það svo, verð ég að segja fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að ég fagna því út af fyrir sig að menn eru lausir út úr þessum þjóðnýtingarflækjum vegna þess að það er fullljóst að sú allsherjaráhersla sem menn í áratugi lögðu á þjóðnýtingu af einhverju tagi gengur ekki. Hún kemur í hausinn á mönnum aftur þó menn kunni að hafa lagt af stað með góðar hugsjónir þá endar það yfirleitt með ósköpum. Við þekkjum mörg dæmi þess. Sem betur fer er staðreyndin auðvitað sú að með hruni Sovétríkjanna eru þær hugmyndir allar í raun og veru meira og minna dauðar og það er gott að þær eru farnar. En það breytir ekki hinu að hitt kerfið, þ.e. hið alfrjálsa, ofstækisfulla, einkavædda markaðskerfi, er að skila þessari félagslegu neyð og þessari ofboðslegu misskiptingu. Þeir flokkar, sem sitja við völd einungis valdanna vegna og láta sér nægja hina teknokratísku mælikvarða hagvaxtarins, viðskiptahallans, hallans á ríkissjóði og allt þetta, hafa auðvitað í staðinn fyrir hugsjónirnar í seinni tíð hver á fætur öðrum lent í spillingarfeni eða í stjórnarandstöðu í hugmyndalausri stjórnarandstöðuútlegð. Spillingarfenin eru Ítalía og Frakkland. Hrun sósíalista í Frakklandi stafaði ekki af því að Fransmenn yrðu allt í einu svo hægri sinnaðir og borgaralegir í viðhorfum. Það stafaði auðvitað fyrst og fremst af því að menn voru þeirrar skoðunar að stjórn sósíalista í Frakklandi væri spillt og þess vegna þyrfti hún að víkja og auk þess voru menn hræddir við atvinnuleysið. Svipað má auðvitað segja um Ítalíu þó þar séu hlutirnir nokkuð öðruvísi. Dæmi um hugmyndalausa stjórnarandstöðuútlegð er svo þýski sósíaldemókrataflokkurinn. Með öðrum orðum hefur vinstri flokkum í Vestur-Evrópu eða í okkar heimshluta á þeim tímum sem við lifum ekki tekist að reisa hugmyndafræði, svör, flögg, fána, merki, sem sýna fram á það hvernig er hægt að breyta þessum þjóðfélögum þannig að þau skapi forsendur fyrir upprétta tilveru fyrir hvern einasta mann án þess að lenda inni í ofstjórnarfari þjóðnýtingarinnar. Þeim hefur ekki tekist sem skyldi að bera fram svör í þessum efnum. Af hverju er það? Ég held að það sé að einhverju leyti vegna þess að það sé endurkast frá ofstjórnartilhneigingunum sem menn voru haldnir um langt árabil. Það sé endurkast vegna þess að menn hurfu frá þessum ofstjórnarkröfum og töldu að samkeppnisþjóðfélagið væri lausn á öllum vanda. Að jafnaðarmannaflokkum eða vinstri flokkum væri fyrst og fremst skylt að tryggja það að fólk fengi sem ódýrastar vörur þá og þá og sem ódýrasta þjónustu þá og þá sem næðist best fram á forsendum samkeppninnar þó það þýði oft og tíðum að fyrirtæki fari á hausinn í stórum stíl og landshlutar leggjast í eyði. Með öðrum orðum, menn hafa að mínu mati verið hræddir við að trufla markaðinn. Menn hafa verið hræddir við að trufla markaðinn og ekki fengist til þess að beita félagslegum úrræðum til að trufla yfirgang markaðsaflanna. Ég er alveg sannfærður um að áður en langur tími líður mun renna upp fyrir fleirum en örfáum hrópendum í eyðimörkinni að það er útilokað að reka markaðsþjóðfélagið á þeim forsendum sem við rekum það á í dag af því að það leiðir til ómannúðlegrar niðurstöðu. Mín skoðun er þess vegna sú að ekki sé eftirsóknarvert að ganga inn í hina atvinnulausu Evrópu um þessar mundir fyrir okkur. Við eigum að leita leiða í landinu til þess að skapa mannúðlegt þjóðfélag þar sem allir hafa atvinnu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að í þessu landi séu forsendur til þess að skapa þjóðfélag betra en í nokkru öðru landi af því að við erum í fyrsta lagi tiltölulega rík, í öðru lagi erum við fá og þar af leiðandi eru möguleikar á því hér á landi að vera með tiltölulega gagnsæja þjóðfélagsgerð þar sem menn vita vel hver af öðrum og þar sem misrétti er ekki liðið, þar sem menn krefjast jafnaðar í lífskjörum og aðbúnaði frá degi til dags. Ef menn rífa sig upp úr vælinu og minnimáttarkenndinni sem er uppivaðandi hér held ég að hér á landi sé hægt að búa til fyrirmyndarþjóðfélag að mörgu leyti. Önnur þjóðfélög og aðrar þjóðfélagsgerðir gætu lært mjög margt af því þjóðfélagi ef menn hefðu metnað til þess að reisa hér einhver önnur merki en þau að flýja í fangið á þessari atvinnulausu Evrópu eins og hún er á sig komin. Virðulegi forseti. Vandinn er svo líka sá, sem við hljótum að velta fyrir okkur á þessari stundu, hvort það er þannig að það þjóni þeirri almennu þróun í heiminum sem við viljum sjá, að við göngum inn í þetta Evrópukerfi. Auðvitað er alveg hárrétt sem hv. 15. þm. Reykv. sagði áðan. Það sem er að gerast er að nokkru leyti það að ríku þjóðirnar eru að mynda um sig múr og búa hér til, ekki bara fyrsta heldur fyrsta lúxusfarrými í heiminum. Það er auðvitað líka augljóst, virðulegi forseti, að ekki heldur það að setjast á fyrsta lúxusfarrýmið samræmist þeim almennu jafnaðarhugsjónum sem jafnaðarmannaflokkar eiga að hafa, hver svo sem reynslan kann að vera af þeim einhvers staðar. Þannig að hvort sem við lítum á málin út frá okkur sjálfum eða við lítum á þau í alþjóðlegu samhengi og mælum þau á kvarða mannúðarstefnu, þá er alveg ljóst að við höfum ekkert að gera í þetta Evrópufélag eins og sakir standa. Þess vegna er það, virðulegi forseti, að við höfum tekið þá afstöðu sem menn þekkja og liggur fyrir. Nú er það hins vegar svo að talsmenn EES-aðildarinnar hafa talið að þetta mundi lyfta aðeins efnahagslífinu á Íslandi um tíma. Og hæstv. utanrrh. fór með í frægum útvarpsumræðum tölur um það að þetta mundi nú laga hér allt í efnahagslífinu. Þá rifjuðust upp fyrir mér ræður sem fluttar voru af forvera hans, formanni Alþfl., fyrir allmörgum árum þegar ég sat uppi á þessum palli sem blaðamaður og fylgdist með umræðum um annað mál fyrir 20 árum eða svo sem ungur drengur. Þá var fram undan gullöld og gleðitíð. Það hét 100 milljóna markaðurinn. Skrifaðir voru leiðarar í Alþýðublaðið og þverar opnurnar,  Hvað hefur gerst í þeim málum? Hvað hefur gerst í okkar iðnaði á þessum tíma, þessum 20 árum? Ég held að óhætt sé að skoða það vegna þess að það er líka til sannindamerkis um að þessar hugmyndir um EES munu ekki leysa neinn vanda. Ef við skoðum t.d. ársverk í iðnaði og þróun þeirra frá 1970 þá hefur þeim ekki fjölgað, þeim hefur fækkað. Ársverkum í vefjariðnaði, skógerð, fatagerð hefur fækkað frá 1970. Ársverkum í trjávöruiðnaði hefur fækkað. Ársverkum í ýmsum öðrum iðngreinum hefur fækkað eins og t.d. í málm- og skipasmíðaiðnaði og menn munu segja sem svo: Já, þetta er eitthvað sem var alveg óhjákvæmilegt af því að við urðum að taka þátt í samkeppninni til að fá sem ódýrastar vörur hingað inn þannig að framfærsluvísitalan hækkaði ekki allt of mikið og fólkið hefði sæmilega kaupgetu. Markaðshlutdeild nokkurra innlendra iðnaðarvara sýnir líka að íslenskum iðnaði hefur farið stöðugt aftur síðan þá. Þessi samkeppni, þessi hundrað milljóna markaður, hefur því ekki aukið getu okkar í iðnaðinum. Það hefur versnað og þrengt að. Það er líka alveg ljóst, virðulegi forseti, að sú leið sem við erum að halda inn á núna er sú sama. Samkeppnistrúin, ofsatrúin á samkeppnina, á einkavæðinguna, mun ekki leysa allan okkar vanda. Það er alveg augljóst mál að ef við höldum áfram á þessari braut, þá mun enn þá myljast úr okkar íslenska iðnaði. Og það er ekki síst alvarlegt, virðulegi forseti, vegna þess að núv. hæstv. iðnrh. hefur engar hugmyndir og engar tillögur um það hvað mætti gera samhliða til þess að styrkja íslenskan iðnað sem þó voru uppi þegar menn gengu í EFTA á sinni tíð. Þá voru uppi tillögur um nýja stefnu að því er varðaði eflingu íslensks iðnaðar. Þegar upp er staðið, virðulegi forseti, þá leysir þetta ekki neitt, ekki okkar atvinnumál að neinu leyti. Það mun ekki stuðla að því að fleira fólk fái vinnu á Íslandi. Þvert á móti eru líkur á því að ef við verðum enn frekari partur af þessu kerfi, þá verði fleiri atvinnulausir á Íslandi. Það mun í raun og veru ekki setja okkur í þá stöðu sem er eðlilegt að krefjast í hinu alþjóðlega umhverfi. Og hvað er þá eftir? Ég velti því oft fyrir mér. Hvernig stendur á því, jafngott fólk og margir þingmenn eru í hópi stjórnarliðsins sem að þessu standa, að hlutirnir eru að þróast svona, að menn eru samt sem áður að tefla okkur inn í þetta kerfi? Þegar ég segi að margir þingmenn stjórnarliðsins standi örugglega að þessu með jákvæðum hætti, þá tala ég af reynslu. Ég hef hlustað á margar ræður þeirra hér. Ég hef t.d. hlustað á ræður hv. 11. þm. Reykn. sem skýrði þetta fyrst og fremst af því, sína afstöðu, að menn væru annars vegar að verjast EB-aðildinni, ef ég skildi hana rétt, og hins vegar væri verið að efla atvinnulífið í landinu til þess að efnahagslífið stæði betur með tilliti til atvinnuþróunar. Ég held að það sé alveg augljóst mál að hvorugt gerist og ég spyr mig, hvað er það sem rekur menn áfram með þessa hluti? Ég verð að játa það að ég hef ekki fengið nein nægilega skýr svör við því. Ég tel ekki að af hálfu hæstv. utanrrh. eða þeirra manna sem eru með honum í verkum geti verið neinar hugmyndir á bak við þetta af því tagi sem þeim eru stundum gerðar upp varðandi neikvæða afstöðu til almennrar, íslenskrar þjóðfélagsþróunar. Ég tel það ekki vera. Niðurstaðan er í raun og veru sú að þegar allt þetta er skoðað, þá hljóta menn, þ.e. ef þeir aðhyllast vinstri stefnu, jafnaðarstefnu eða mannúðarstefnu í stjórnmálum, að komast að því að hér erum við á villigötum. Við höfum ekkert í þetta kompaní að gera, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er kannski helst þegar maður ætlar að taka undir eða skýra eitthvað í máli annarra að manni finnst orðið andsvar sérkennilegt af því að ekki ætla ég að fara að andmæla því sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég ætla hins vegar að benda á eitt atriði, sérstaklega með tilliti til þess sem hann sagði um færibandavinnuna sem yrði hér á Alþingi ef af þessu Evrópska efnahagssvæði verður, þ.e. að Alþingi muni afgreiða lög á færibandi. Hann talaði reyndar um flæðilínu í því sambandi og tók dæmi um frv. til laga um eftirlit með skipum og ræddi það sérstaklega. Af því að hann tók einmitt það dæmi vildi ég benda honum á að það verður kannski ekki svo mikið um að frv. komi vegna þessa. Það sem stendur til að samþykkja hér, að því er þetta atriði varðar, er heimild til samgrh. til að setja reglugerðir á grundvelli þessa samnings þannig að það fer fram hjá færibandinu. Þetta dettur allt saman niður, Alþingi fær ekki einu sinni að sjá það sem verið er að gera, heldur er það eingöngu gert hjá framkvæmdarvaldinu. Það kemur ekki einu sinni hérna inn þannig að þess flæðilína verður kannski fljótlega tóm ef meiningin er að fara svona að í fleiri málum. Sem betur fer hafa nefndir víða fellt þessa reglugerðarheimild til ráðherrans niður, sem þó kom frá framkvæmdarvaldinu, þ.e. hér komu inn mörg frv. með tillögu um mjög víðtækar heimildir til handa ráðherrum, en víða hefur tekist að afnema það. Í því tilviki sem þingmaðurinn nefndi er það ekki gert, því miður.

Herra forseti. Það hefur verið bent á það í þessum umræðum að hin pólitíska ákvörðun í þessu máli hafi verið tekin í vetur þegar afgreidd voru lögin um heimild til að staðfesta samninginn sem þá var búið að gera en lá fyrir að yrði aldrei fullgiltur. Það má því kannski segja að umræðan sem þá fór fram eigi við um það frv. sem er hér til umræðu. Þó hefur einnig verið bent á það hér að í ljós hafa komið ýmis ný atriði sem vissulega eru athugunarverð og vekja nokkurn ugg í brjósti og enn fremur að ýmsar fullyrðingar stjórnarliða í þessum málum hafa ekki staðist. Þar hefur verið bent á að ekki eru fyrir hendi heimildir, sem fullyrt var að við hefðum, um töku aðflutningsgjalda af landbúnaðarvörum sem fluttar yrðu inn. Það hefur einnig verið bent á þá hættu sem okkur stafar af dýrasjúkdómum eða að losað væri á hömlum vegna varna gegn þeim. Í samningnum eru að vísu ákvæði um það að við getum beitt strangari skilyrðum heldur en aðrar þjóðir fram til ársins 1995 en þá á að taka það til endurskoðunar. Miðað við þá reynslu sem við höfum því miður af því hvernig haldið er á málum á sviði landbúnaðarins, hlýtur það auðvitað að vekja ugg í brjósti að slíkt ákvæði skuli ekki vera tryggt lengur ef þannig yrði þá haldið á málstað okkar. Einnig hefur verið bent á hvernig utanrrh. hélt á málum í sambandi við bréfaskipti sem sagt er að hann hafi átt við Evrópubandalagið um sérstakt fyrirkomulag í landbúnaði, sem heimilaði frjálsan innflutning á ákveðnum blómategundum og grænmeti, frá 15. apríl. Kappið var svo mikið að koma því á eins og kom fram á fundi landbn. að ekkert hafði verið talað við kóng eða prest um það, þ.e. ekkert var rætt við landbrn. eða neina aðra aðila. Utanrrh. taldi sér heimilt að gera slík bréfaskipti án þess að leita neitt til annarra þótt hann vissi að það stangaðist á við íslensk lög eins og þau eru enn í dag, þó nú liggi fyrir frv. á Alþingi um að breyta því og heimila þennan gjörning afturvirkt. Alþingi er stillt upp við vegg að taka við því sem utanrrh. er búinn að skrifa undir. En síðan í vetur má segja að það sé enn þá meiri óvissa í öllum þessum málum í Evrópu eins og einnig hefur verið bent á hér í umræðum. Óvissa um það hvenær eða hvort þessi samningur verður fullgiltur. Ég býst við að flestir viðurkenni a.m.k. að slíkt muni ekki gerast áður en Alþingi kemur saman til fundar aftur að hausti og því augljóst að ekki liggi á að afgreiða þetta mál fyrr en þá og væntanlega yrðu þá málin orðin skýrari á ýmsum sviðum. En þetta kapp stjórnarflokkanna að koma þessu málum fram á sama tíma og þeir halda að sér höndum í efnahagsmálum sem nú brenna á þjóðinni, virðist vera táknrænt fyrir stefnu og hugsjónir ríkisstjórnarinnar. Því miður virðist ríkisstjórnin þannig vera að dansa sinn hrunadans, þ.e. ríkisstjórnin telur það sitt sáluhjálparatriði að koma Íslandi inn í skrifræðisfrumskóg Evrópska efnahagssvæðisins í Brussel. Ákafi ríkisstjórnarinnar í þeim dansi er svo mikill að hún skeytir engu þótt hún sé á meðan að sökkva þjóðinni dýpra og dýpra í efnahagsöngþveiti sem flestum er nú ljóst en biður sífellt um nýjan og nýjan dans, nýja og nýja samþykkt um Evrópska efnahagssvæðið, en það virðist vera að ekki eigi að leggja neinar tillögur um aðgerðir í efnahagsmálunum fyrir þetta þing áður en það lýkur störfum nú í vor. Spurningin er því sú, hversu djúpt ætla stjórnarflokkarnir að sökkva þjóðinni með þeirri trú sinni að bjargráð hennar komi frá Brussel og því megi atvinnuvegir hennar reka á reiðanum? Spurningin er líka sú hversu lengi ætla kjósendur stjórnarflokkanna að una því að þannig sé haldið á málum? Það er áreiðanlegt að það er annað fremur sem þjóðin þarf nú á að halda heldur en samþykkt þessa frv. Þjóðin þarf á því að halda að stjórnarfarið mótist af nýrri stefnu, nýjum vinnubrögðum og nýrri trú, trú á landið og á íslenska þjóð.

Virðulegi forseti. Það er alveg á mörkunum að ég hafi geð í mér til þess að koma upp í þessari umræðu svo ósátt er ég við það að við skulum hér á Alþingi vera enn og aftur að fjalla um EES-málin án þess að hafa haft tök á því að spyrja þjóðina. Í þetta sinn erum við að fjalla um lokaafgreiðslu ef ríkisstjórninni verður að óskum sínum. Það sem á eftir kemur er vissulega mikið, en hér er samt úrslitaákvörðunin, lokahnúturinn hnýttur á þennan pakka sem við vitum ekkert um hvert innihald verður að ári, eftir tvö ár, eftir þrjú ár. Þetta er stórt mál. Um það eru bæði þing og þjóð sammála. Samt sem áður hefur verið amast við því að málið fékk mikla umræðu á Alþingi í vetur, þrátt fyrir þá staðreynd að alla vega í orði kveðnu er ekki búist við því að við göngum lengra til Evrópusamrunans. Þar af leiðandi er þetta lokaumfjöllun okkar ef stjórnvöld segja satt í þeim efnum. Í öðrum löndum háttar svo til að þar er lokaumfjöllunin í rauninni fram undan þar sem önnur EFTA-ríki hafa sótt um aðild að EB, þ.e. stjórnvöld þar. Þessi lokaumræða er þar eftir. Ég ætla ekki að fara mikið efnislega í þetta mál, slík efnisumræða sem varð hér í vetur, en ég vil benda á það að við höfum hér breyttar aðstæður nú. Jafnvel utanrrh. viðurkennir að dragast muni að EES-samningurinn taki gildi, ef hann tekur gildi, hvað svo sem hann óskar, þráir og vonar. Þessar breyttu aðstæður ættum við að sjálfsögðu að nota og nýta það svigrúm sem er. Þessar beyttu aðstæður eru líka þær að síðan í vetur hefur liðið tími og hafi það komið glöggt fram í vetur að ekki var fýsilegur kostur að ganga til þessa samstarfs, Evrópusamruna, þá er það enn augljósara nú. Ég held að það séu afskaplega fáir sem gera sér ekki grein fyrir því að Evrópuglýjan er farin að tapa mjög ljóma sínum, jafnvel í augum þeirra sem sáu þar mestan glansinn. Þessar breyttu aðstæður hafa verið mjög til umfjöllunar í tímaritum. Gert var ráð fyrir því að um síðustu áramót rynni evrópskt draumaríki renna upp, innri markaðurinn, en fjölmörg tímarit og dagblöð hafa fjallað um það hvað blasir við og hversu mjög vonir manna hafa brugðist. Ekki ætla ég að efast um heilindi þeirra sem sáu einlæglega þarna kost. Ég er ekki sammála. Ég deili ekki þeirra skoðunum, en ég virði það að menn hafi séð þarna ákveðin góðan valkost. Mér er það hins vegar óskiljanlegt að menn geti enn verið svo blindir. Ég held að það sé tímanna tákn hversu vaxandi umfjöllun er í fjölmiðlum um atvinnuleysið, um vonirnar sem brugðust í Evrópu. Með tilkomu innri markaðarins jókst atvinnuleysi en minnkaði ekki. Reyndar voru nú afskaplega margir sem bentu á að svo mundi verða, en ég held að í lengstu lög hafi menn neitað að horfast í augu við þann veruleika. Nú horfast menn í augu við þann veruleika. Menn eru farnir að spyrja í auknum mæli áleitinna spurninga eins og í hverra þágu er Evrópusamruninn, EES eða EB? Ég held að engum detti það í hug að þetta sé í þágu þeirra ríkja sem verið er að loka á með innflutningshömlum og tollmúrum. Heldur ekki að einhver reyni að halda því fram í fullri alvöru að þetta sé í þágu kvenna. Ég held að æ fleiri séu að gera sér það ljóst að þetta Evrópuríki er heldur ekki í þágu þeirra sem minna mega sín innan Evrópu og þar á ég ekki síst við atvinnuleysingjana, en atvinnuleysi á Evrópusvæðinu mælist nú um 10% og það er spáð að þar getum við fengið hrikalegri tölur. Í einstökum ríkjum blasa þessar hrikalegri tölur nú þegar við. Atvinnuleysið er mest meðal ungs fólks. Það er kannski nöturlegt að góðkunnur teiknari hjá dagblaði sem hefur nú lengst af verið tengt öðrum stjórnarflokkanna heilsaði árinu með skopteikningu þar sem íslensku atvinnuleysingjarnir 5.000 mættu 15 millj. atvinnuleysingja í Evrópu og það var sagt gleðilegt EES-ár. Auðvitað blasir þetta við. Við höfum að mörgu leyti blekkt unga fólkið á því að möguleikarnir væru svo miklir innan Evrópusamstarfsins. Vissulega eru alltaf miklir möguleikar í fjölþjóðasamstarfi en það er ljóst að flestir mikilvægustu samningar t.d. um samvinnu milli háskóla eru meira og minna óháðir því hvort við göngum til þessa samstarfs og á þetta hefur fyrrv. háskólarektor Sigmundur Guðbjarnason bent á og ég hef ekki séð það hrakið. Þetta er hreinlega ekki sæmandi og ég er afskaplega hrygg yfir því að við skulum ekki hafa náð því að benda á þetta, a.m.k. ekki þannig að virkaði vel. Ég vil líka benda á að viss deyfð eða vonleysi er í samfélaginu og ekki bara í umræðum um alþjóðamál. Fólk er vonlaust um að það geti haft nokkur áhrif á tilveru sína og þetta vonleysi er því miður að mínu mati stjórnvaldstæki. Það að draga kjark úr fólki, það að gera fólk vonlaust um að hafa nokkur áhrif gefur valdhöfum svigrúm til þess að drottna og það er gert. Ég tel ekkert annað en valdbeitingu stjórnvalda að knýja fram afgreiðslu á ófullbúnu frv. eins og gert var í vetur, svo og fiskveiðisamningi Íslands og EB þegar ekkert lá á. Ég tel það ekkert nema valdbeitingu og ofríki gagnvart fólki að heimila ekki þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki einu sinni ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er ekkert annað en sú valdbeiting sem stjórnvöld eru þráfaldlega að gera sig sek um og þau sem hér eru á landinu eru svo sannarlega ekki þau einu. Þetta er líka sama valdbeitingin og beitt er gegn verkalýðsfélögum þegar lög eru sett á verkföll og kjarasamninga. Þetta er sama valdbeitingin og ráðherra beitir er hann skipar einkavin annars ráðherra í stöðu þar sem ljóst er að ekki getur orðið friður um hann og þar sem sá maður hefur að margra mati ekkert erindi umfram það að þjóna vilja annarra sem eru í aðstöðu. Þetta er það sem fyrst og fremst rekur mig enn og aftur í ræðustól um þetta mál. Ég tel að óhjákvæmilega muni verða umræða áfram um Evrópumálefni og ég er afskaplega hrædd um að sú umræða verði í skugga þess að við getum ekkert gert vegna þess að búið er að draga okkur inn í ferli þar sem við getum ekki snúið aftur. Ef við lendum inni í þessu ferli munum við reyna að hafa áhrif. Vissulega óska ég þess að við munum geta það ef við lendum þar inni. En ég get ekki staðið hér og hræsnað og sagt að ég trúi því. Ég trúi því ekki en ég hef a.m.k. leyfi til þess að vona það að ef þetta verður það sem okkur verður boðið munum við gera það og ég geri ráð fyrir því að þar liggi enginn á liði sínu. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa hér lengra mál. Í mínum huga skiptir þetta einstaka mál okkur jafnvel enn meira en það karp sem við stöndum nú í varðandi fiskveiðistjórnunina og er það þó mjög stórt mál. Í kvöld hafði ég hugsað mér að vera á fundi úti á Hótel Sögu vegna þess að þar eru tvíhöfðar að funda með Reykvíkingum og nærsveitarmönnum og ég átti erfitt með að velja. En engu að síður gat ég ekki annað en valið það að vera hér og segja skoðun mína í þessum fáu orðum. Það er nefnilega þannig að kannski í því eina máli þar sem stjórn fiskveiða er, þar eru þó öflugar raddir. Þar virðist vera hægt að hafa áhrif, það virðist vera hægt að breyta einhverju. Þar er fólk ekki svona lamað og þar er þó a.m.k. eins og staðan er núna komið upp það að stjórnvöld hafast ekki að meðan ekki er komin sátt í þjóðfélaginu. En hvers vegna í ósköpunum er gefið lítið fyrir það þó ekki náist sátt í þessu máli í þjóðfélaginu? Ég tel ekki að sú sátt hafi orðið og ég tel að sú þögn sem er um málið núna sé vegna máttleysis fólks en óánægjan kraumar undir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræðu frekar en ég get ekki annað en komið hér fram og rætt þessa frávtill. sem flutt hefur verið. Hún var ekki komin fram þegar ég flutti mál mitt hér í uppphafi umræðunnar. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því að þessi tillaga skuli komin fram núna. Aldrei var minnst á hana einu orði eða að hún væri væntanleg í umræðum okkar í utanrmn. Ég er því svolítið undrandi að hún skuli koma fram um þetta mál. Ég leit þannig á að menn væru þeirrar skoðunar að hér væri um hreint tæknilegt atriði að ræða. Frv. væri tæknilegt en snerti ekki efnishlið málsins þannig að ég vil láta þessa skoðun mína koma hér fram. Auk þess tel ég að það sé mjög hæpið svo ekki sé meira sagt að unnt sé að koma aftur með tillögu á þinginu um það að vísa þessu máli undir þjóðaratkvæði. Tillaga um það efni hefur þegar verið afgreidd á þinginu og henni hefur verið hafnað. Mér finnst því mjög hæpið eins og ég segi að það sé hægt að endurflytja slíka tillögu um þetta sama efni. Ég vildi aðeins láta þessi sjónarmið mín koma fram. Ég hafði ekki tök á því að gera það þegar ég flutti ræðu mína í upphafi af því að tillagan hafði ekki komið fram þegar sú ræða var flutt.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. beindi til mín spurningu. Spurningin var sú: Hvar eru stödd frumvörp iðnrh. sem gera ráð fyrir því að lýsa þjóðareign á orkulindum þjóðarinnar, þ.e. fallvötnum og jarðhita? Því er til að svara að þessi frumvörp hafa verið lögð fram í ríkisstjórn. Óskað var eftir því að setja upp starfshóp lögfræðinga til þess að fara vandlega ofan í saumana á þeim út frá eignarréttarlegum og stjórnarskrárlegum forsendum. Ég er reyndar ekki allveg fullviss um það á þessari stundu hvort þeim athugunum er lokið en ég geri fastlega ráð fyrir því að frumvörpin verði áfram til umfjöllunar í ríkisstjórn og þau verði lögð fram í upphafi þings næsta haust. Nú er hins vegar rétt að taka fram að ekki skiptir sköpum að því er varðar þetta mál af þeirri einföldu ástæðu að sú skipan sem nú er á varðandi nýtingu orkulinda og rekstur fyrirtækja til þess að nýta orkulindirnar sem er rekstur ríkis og sveitarfélaga brýtur á engan veginn í bága við EES-samninginn. Með öðrum orðum er ekkert í EES-samningunum sem knýr á um að breyta því. Þess vegna þurfti ekki að setja neina fyrirvara að því er varðar þá skipan sem við nú höfum þegar á þeim málum. EES-samningurinn knýr okkur ekki til breytinga. Núverandi skipan stenst EES-samninginn. Það kallar með öðrum orðum ekki á neinar breytingar. Hins vegar ef þessum orkuveitufyrirtækjum og orkunýtingarfyrirtækjum væri breytt í hlutafélög og hlutabréfin síðan seld á markaði hlytu að gilda um það sömu reglur, þ.e. um jafnan rétt til atvinnurekstrar og til hlutfjárkaupa á svæðinu. Það er þess vegna svo að ef menn vilja huga að slíkum breytingum og vilja koma í veg fyrir það að nokkur áhætta sé tekin að því er varðar hugsanlegt eignarhald erlendra aðila að orkulindunum sjálfum er sjálfsagt að afgreiða þau lagafrumvörp sem ég vék að áður sem leysa vandamálin einfaldlega með því að lýsa þessar orkulindir alþjóðareign sem reyndar hefur lengi verið leitað eftir, m.a. vegna þess að réttaróvissa er ríkjandi í landinu um hvar eru mörk einkaeignarréttar og almannaeignarréttar utan eignarhalds lögbýla á afréttum svo að ég nefni sem dæmi. Þá er þess að geta að við erum með tímabundna undanþágu að því er þessi mál varðar, þ.e. til ársins 1996 þannig að það er eins með þetta eins og hin svokölluðu girðingarfrumvörp sem menn hafa rætt áður að við höfum tíma til þess að ráða ráðum okkar um þetta og Alþingi þar með bæði að kanna slík frumvörp og taka afstöðu til slíkrar lagasetningar áður en á það reyndi að þessi tímabundna undanþága væri liðin. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja umræðuna með því að víkja eitthvað að þeim skoðunum sem hér hafa verið fram færðar. Þetta var einfaldlega spurning sem til mín var beint og ég hef svarað henni eftir bestu getu.

Virðulegur forseti. Út af fyrir sig var fróðlegt að heyra svör hæstv. utanrrh. um þetta efni. Mér datt í hug yfirklór í sambandi við svarið. Þegar vísað er til þess að kannski hafi þurft að athuga betur stjórnarskrárbundin ákvæði og eignarréttarákvæði og það standi í Sjálfstfl. í þessu máli er það mjög ljúfmannlega gert af hæstv. utanrrh. að bera það fram, mjög ljúfmannlega. Sannleikurinn er sá að þessi mál hafa verið til umræðu á undanförnum þingum og þar hafa verið kvaddir til aðilar einmitt til þess að fara nákvæmlega yfir þessi efni og það með samkomlagi við núv. hæstv. iðnrh. vegna frv. sem lá í iðnn. fyrir tveimur árum og fyrir einu ári. En síðan urðu þau stórmerki að hæstv. iðnrh. réði annan af tveimur sérfræðingum sem iðnn. hafði fengið til að líta á þessi mál yfir til sín og hefur vafalaust borgað betur en það hefur ekki borið meiri árangur en þetta. Hitt efnið er það sem hæstv. ráðherra nefnir sér eða ríkisstjórninni til málsbóta og er það að hér sé tímabundinn frestur í sambandi við málið og að ekki reyni á þetta. Það sé svo sem allt í lagi þó þetta hafi dregist. Málið tengist ekki spurningunni um rekstrarform á orkuveitum sem slíkum. Málið snýst um eignarrétt á náttúruauðlind alveg óháð því hvert rekstrarformið yrði ef viðkomandi fær að hagnýta sér hann. Þetta snýst um það hvort samhliða kaup á jarðeign á fasteign og landi eru keypt réttindi, eru keypt þau auðæfi sem í jörðu eru í formi jarðhita eða orka fallvatna. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það þannig í sambandi við fasteignakaupin að þar sé tímabundin undanþága og þess vegna sé einnig allt í lagi að því er snertir þessi atriði?

Hver á Ísland?

Herra forseti. Örfá orð. Ég er út af fyrir sig ánægður með að frávtill. skyldi koma svona illa við hv. 3. þm. Reykv. Það þykir mér að vissu leyti betra. Hér er ekki einungis um tæknilegan gjörning að ræða við afgreiðslu þessa frv. Alþingi er að leggja lokahönd á samninginn um Evrópskt efnahagssvæði fyrir sitt leyti og það er verið að ganga frá málinu, ekki bara lítilvægum, tæknilegum breytingum eins og það að strika Sviss út úr textanum. Þetta er lokaafgreiðsla málsins sem fer fram hér á morgun eða í þessari atrennu og okkur þótti eðlilegt að reyna eina ferðina enn að bjarga því sem bjargað yrði og koma málinu til ríkisstjórnarinnar þannig að hún gæti hugsað sig um og reynt að gera aðeins betur. Mér er kunnugt um að í haust var felld tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu. Henni var m.a. hafnað á þeirri forsendu að ekki væri nægur tími til að framkvæma hana. Á nýju ári ætti að gefast tími til þess að láta ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu fara fram þar sem krafan um hana er enn við lýði, hún verður ekki kæfð til eilífðarnóns með einni ákvörðun meiri hluta Alþingis. Nokkur orð vegna hinnar stuttu ræðu hæstv. utanrrh. Það er laukrétt að girðingarvinnan er eftir. Hún hefur lent í útideyfu, þar sem torvelt er reisa þær girðingar sem eitthvert hald er í. Þetta hefur komið berlega í ljós við þær tilraunir eða tilhlaup sem gerð hafa verið til þess að koma þeim upp. Þær girðingahugmyndir sem menn hafa verið að sýsla með og prófa á sjálfum sér og sínum félögum í stjórnarflokkunum eru allar gallaðar og koma okkur meira og minna í koll. Sumar brjóta eignarréttarákvæði stjórnarskrár, aðrar gera landið verðlítið ef ekki má selja það nema á ákaflega þröngum markaði og þannig mætti lengi telja. Mér finnst þessi umræða hafa tekið talsvert miklum stakkaskiptum hjá hæstv. utanrrh. Hvar er fögnuðurinn og sigurgleðin frá því í haust? Hann kemur hér skömmustulegur og lætur fara sem minnst fyrir sér. Það er auðvitað vegna þess að hann fyrirverður sig fyrir verk sín og það segi ég honum til málsbóta því það er gott að hann kunni að skammast sín.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég gerði athugasemd við efni frávísunartillögunnar, eða þann hluta hennar sem vísar til þjóðaratkvæðagreiðslu, var ekki sú á hvaða forsendum tillögunni var hafnað í vetur. Það er heldur ekki nein ástæða sem getur gert tillögur óþinghæfar að þeim sé hafnað á einhverjum forsendum, heldur hitt að tillögunni var hafnað og samkvæmt þingsköpum á ekki að flytja á sama þingi tillögu um sama efni. Ég tel að þessi tillaga sé óþingtæk og forseti ætti að úrskurða að það sé ekki hægt að flytja hana af því að það er búið að hafna á þinginu í vetur að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það er þetta sem ég vakti máls á en ekki því á hvaða forsendum menn höfnuðu því, enda höfnuðu þeir því ekki á þeirri forsendu að það væri ekki tími til þess að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Það er nú nokkuð langt seilst um hurð til lokunnar hjá hv. 3. þm. Reykv. að telja að afgreiðslan í haust, fyrrahaust, meini okkur að minnast á þjóðaratkvæðagreiðslu fyrr en einhvern tíma í framtíðinni. Hér er nú um annað þingmál að ræða. Þessi tillaga er allt öðruvísi orðuð heldur en hin og auðvitað er altítt að fluttar séu tillögur um sama efni tvisvar á sama þingi. Þetta er ekki sama tillagan eins og flutt var á þskj. hér einhvern tíma í okt. eða nóv. heldur undir öðrum formerkjum.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir brtt. á þskj. 1019 frá utanrmn. við tillögu til þál. um tvíhliða samning við Evrópubandalagið og nál. á þskj. 1018 frá utanrmn. um sama efni. Ég ætla að lesa fyrst nál.: ,,Nefndin fjallaði um tillöguna, sem flutt er af Steingrími Hermannssyni og Halldóri Ásgrímssyni, í því ljósi að samningar höfðu tekist um Evrópska efnahagssvæðið (EES) og að óvissu vegna brotthvarfs Sviss af svæðinu hafði verið eytt. Jafnframt lá fyrir við umfjöllun nefndarinnar að samningaviðræður væru hafnar milli EFTA-ríkjanna Austurríkis, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar og framkvæmdastjórnar EB um aðild þessara ríkja að bandalaginu. Því var talið eðlilegt að breyta hinni upprunalegu tillögu. Við gerð breytingartillögunnar töldu nefndarmenn mikils virði að ná sem víðtækastri samstöðu um afgreiðslu málsins. Breytingartillagan er flutt á sérstöku þingskjali. Að mati nefndarinar er ákaflega mikilvægt að enginn vafi sé um afstöðu Íslands til Evrópubandalagsins (EB). Verði niðurstaðan af viðræðum fyrrgreindra EFTA-ríkja við EB sú að þau gerist aðilar að bandalaginu er jafnframt mikilvægt að fyrir liggi sú afstaða Alþingis að stefnt skuli að tvíhliða samningi Íslands og Evrópubandalagsins. Álítur nefndin nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina að geta stuðst við vilja Alþingis þegar hugað er að samskiptum Íslands og EB um leið og hún minnir á nauðsyn þess að nefndinni gefist kostur á að fylgjast náið með þróun málsins. Því er eðlilegt að Alþingi marki þá stefnu sem felst í breytingartillögu nefndarinnar. Leiði tvíhliða viðræður Íslands og EB í framhaldi af gerð EES-samningsins til þess að gengið verði á ný til samninga við bandalagið verður sú ákvörðun borin undir Alþingi. Við slíka tvíhliða samningsgerð yrði einkum litið á viðskiptahluta samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þar sem stofnanahlutinn hlyti óhjákvæmilega að taka á sig allt aðra mynd. Innan nefndarinnar hefur töluvert verið rætt um það hvernig afskiptum Alþingis af framvindu mála á vettvangi EES skuli háttað. Jafnframt hefur nefndin rætt hvernig hún geti sem best fylgst með aðildarviðræðum EFTA-ríkja við EB. Þeim umræðum er ekki lokið, en nefndarmenn eru sammála um að utanríkismálanefnd gegni þar lykilhlutverki og verði að haga störfum sínum í samræmi við það.`` Þetta álit undirrita auk mín Steingrímur Hermannsson, Ólafur Ragnar Grímsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Geir H. Haarde, Páll Pétursson, Árni R. Árnason, Lára Margrét Ragnarsdóttir og Sigbjörn Gunnarsson. Brtt. er þannig að tillgr. orðist svo: ,,Alþingi ályktar að í framhaldi af gerð samningsins um Evrópska efnahagssvæðið skuli teknar upp viðræður við Evrópubandalagið um tvíhliða samskipti þess og Íslands, einkum með hliðsjón af því að Austurríki, Finnland, Noregur og Svíþjóð hafa sótt um aðild að bandalaginu. Því felur Alþingi ríkisstjórninni að undirbúa slíkar viðræður um hugsanlegan tvíhliða samning og tilkynna framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins um þennan vilja Alþingis.`` Þá er einnig lagt til í þessari brtt. að tillagan heiti ,,Tillaga til þingsályktunar um tvíhliða samskipti við Evrópubandalagið.`` Herra forseti. Ég tel að það sé mjög mikilvægur áfangi í samskiptum Íslands við Evrópubandalagið að það skuli hafa náðst samstaða um þessa tillögu í utanrmn. Ég tel að það skipti miklu máli út á við fyrir okkur Íslendinga og einnig inn á við fyrir framhald stjórnmálaumræðunnar hér á landi eftir að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið gengur í gildi. Tillagan tekur mið af þessu því að þar segir að í framhaldi af gerð samningsins skuli teknar upp slíkar viðræður. Það er ljóst af tillögunni að gengið er að því sem vísu að samningurinn taki gildi þó að vissulega séu um það skiptar skoðanir eins og fram hefur komið í umræðum á undan hvenær það verður og ýmsir þeirrar skoðunar að kannski verði það aldrei. Tillagan byggist á því að það verði gengið til tvíhliða samskipta við Evrópubandalagið í framhaldi af gerð þessa samnings. Ég hef ekki verið sérstakur talsmaður þess að það sé kappsmál í sjálfu sér að samkomulag takist á Alþingi um mál sem þessi. Ég held að það sé heilbrigt fyrir lýðræðislega stjórnarhætti í landinu að menn séu ekki alltaf að reyna að leita málamiðlana eða komast að einni niðurstöðu. Það á ekki að vera sérstakt markmið í sjálfu sér, en í þessu máli taldi ég ákaflega mikilvægt og fagnaði því mjög þegar forsendur voru fyrir því í utanrmn. að menn gátu sameinast um tillöguna. Ekki síst í ljósi þess mikla ágreinings sem verið hefur um þátttökuna í Evrópska efnahagssvæðinu og þeirra mörgu spurninga sem vaknað hafa í hugum manna í tilefni af því máli þá taldi ég að það væri hagstætt bæði fyrir stjórnmálaástandið hér á landi og fyrir stöðu okkar gagnvart Evrópubandalaginu að víðtæk samstaða næðist í þessu máli. Ég vil þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir samstarfið við að laga og breyta þeirri tillögu sem kom frá þeim Steingrími Hermannssyni og Halldóri Ásgrímssyni á þann veg sem hér liggur fyrir. Ég tel að þar hafi menn gengið til verks af heilindum í því skyni að ná raunverulegu samkomulagi um orðalagið sem hér liggur fyrir. Það lá einnig fyrir í umræðu í nefndinni að menn telja sig e.t.v. túlka þetta með mismunandi hætti en það er ástæðulaust að fara út í vangaveltur um það. Tíminn mun leiða í ljós hver framvindan verður en mestu skiptir nú að samstaða liggur fyrir um tillöguna og allir nefndarmenn í utanrmn. Alþingis standa að henni eins og ég hef greint frá. Ég legg hana hér fram til umræðu og afgreiðslu.

Umræðu um 7. dagskrármálið verður nú frestað. 

Virðulegur forseti. Ég tel það mjög einkennilegt ef fresta á umræðu um tillöguna nema þá um skamma hríð vegna funda eða þess háttar. Þá hefði verið nær að draga það að mæla hér fyrir málinu. Ég skil ekki vinnubrögð af þessum toga og óska eftir því að umræða verði hér um málið þó svo henni verði ekki lokið og það finnst mér eðlilegt.

Herra forseti. Það var skilningur minn í samtali við formann Framsfl. að hann mæltist til þess að umræðu yrði ekki lokið og hún færi hér fram, þannig að hann hefði tækifæri til þess að taka þátt í henni þótt það yrði ekki fyrr en á morgun. Það var samkomulagið sem ég taldi að hefði verið gert. Ég mælist eindregið til þess, herra forseti, að við getum staðið við það samkomulag og heimilað verði að umræðan fari fram en henni verði ekki lokið þannig að hv. þm. Steingrímur Hermannsson fái tækifæri til þess að tjá sig um málið hvort sem það verður síðar í kvöld eða á morgun. Þetta var það samkomulag sem ég taldi mig gera þegar um þetta mál var rætt við mig fyrr í dag.

Forseti telur eðlilegt að verða við þeim óskum að umræðan haldi áfram en henni ljúki ekki í dag.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um að náðst hefði víðtækt samkomulag um efni þessarar tillögu. Þetta er væntanlega rétt miðað við það sem fram kemur í nál., að allir hafi skrifað undir. Mér er hins vegar ekki alveg ljóst um hvað náðist samkomulag vegna þess að mér finnst þetta dálítið merkileg tillaga að mörgu leyti og vil ég skýra það nánar. Hér segir að Alþingi álykti að í framhaldi af gerð samningsins um Evrópska efnahagssvæðið skuli teknar upp viðræður við Evrópubandalagið um tvíhliða samskipti þess og Íslands. Á þessari stundu er ekki vitað hvort og þá e.t.v. hvenær EES tekur gildi og eru margir sem efast um að það verði nokkurn tíma, þar á meðal hefur hæstv. utanrrh. komið fram með það úr þessum ræðustól að ekkert sé vitað um framhaldið þannig að mér finnst það einkennilegt að leggja fram tillögu núna um tvíhliða viðræður. Það hefði átt að gera það áður en þessi samningur var gerður. Það hefði ég stutt heils hugar. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt. Hvenær eiga þessar tvíhliða viðræður að fara fram? ,,Í framhaldi af gerð samningsins`` stendur en ekkert er talað um hvort það á að vera eftir að hann taki hugsanlega gildi þannig að mér þykir þetta dálítið sérkennilegt. Ég ítreka það sem ég hef reyndar sagt oft áður að ég hefði viljað fara þá leið að gera tvíhliða samning vð Evrópubandalagið. Það var eitt af því sem Kvennalistinn lagði til á sínum tíma, en mér finnst mjög sérkennilegt að leggja til að taka upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið á þessum tímapunkti, þ.e. hér og nú. Þess vegna er mér hulin ráðgáta hvernig þetta á eiginlega að ganga upp. Síðar í tillögunni kemur fram að þetta skuli gert einkum með hliðsjón af því að Austurríki, Finnland, Noregur og Svíþjóð hafa sótt um aðild að bandalaginu. Það er alveg rétt að þessi EFTA-ríki hafa sótt um aðild en ekkert liggur fyrir um niðurstöðuna. Það bendir ýmislegt til þess að aðild verði hafnað af almenningi. Sérstaklega gildir þetta um Noreg en það er ýmislegt sem bendir til að sama muni gilda bæði um Finnland og Svíþjóð, en þar hefur andstaðan við EB aukist jafnt og þétt. Síðustu fregnir herma að í Austurríki beri einnig meira á andstöðu þannig að enginn veit hvernig þessu lyktar. Ég er með fyrir framan mig skoðanakönnun frá Svíþjóð sem birtist 14. mars sl.. Þar kemur fram veruleg andstaða við aðild Svíþjóðar að EB, sérstaklega mikil andstaða hjá konum og ungu fólki. Þó að umsóknirnar frá þessum ríkjum liggi fyrir, þá er allsendis óvíst að þær verði nokkurn tíma aðilar að EB þannig að því leyti til finnst mér þessi tillaga líka dálítið sérkennileg svo ekki sé meira sagt. Ég tel hins vegar að hún sé ekkert skaðleg, það sakar ekkert að þessi tillaga skuli sett hér fram og ef einhverjum finnst gott að samþykkja hana þá felst ekkert í henni. Það hefur verið talað um að það sé mikilvægt að Íslendingar sameinist um það að sækja ekki um aðild að Evrópubandalaginu og ég yrði mjög fegin ef það væri niðurstaðan, en mér finnst það ekki beinlínis felast í þessari tillögu. En eins og ég sagði áðan er hún auðvitað ekki til neins skaða í sjálfu sér, en það er ákaflega lítið gagn af henni að mínu mati og ég átta mig ekki alveg á af hverju hún er tímabær einmitt á þessum tímapunkti og vildi ég spyrja hv. 3. þm. Reykv. að því sérstaklega. Mig langar einnig að gera að umræðuefni niðurlagsgrein eða niðurlagsorð, reyndar 4--5 línur í nál. utanrmn. en þar er talað um mál sem ég tel ekkert koma þessu máli neitt sérstaklega við, en nefndin hefur greinilega talið svo vera, en þar segir að nefndarmenn séu sammála um að utanrmn. gegni lykilhlutverki af hálfu Alþingis um framvindu mála á vettvangi EES.

Þeir eru bara að lýsa trausti á sjálfa sig.

Það er einmitt það sem ég var að hugsa eins og frammíkallari segir, að þarna er nefndin raunverulega að lýsa víðtæku trausti á sjálfa sig og er nokkuð merkilegt að setja þetta fram í þessu nál. án þess að það hafi verið rætt neitt á vettvangi Alþingis. Það er kannski út af fyrir sig ekkert óeðlilegt að utanríkismálanefndarmenn komist að því að þeir eigi að gegna lykilhlutverki í sem flestum málum. Ég vil benda á að til þeirra er vísað öllum mögulegum málum, t.d. á sviði umhverfismála sem ég hefði talið eðlilegt að umhvn. tæki til umfjöllunar, þ.e. alþjóðasamninga á sviði umhverfismála, og sakna ég þess á vettvangi þeirrar nefndar að við fengjum ekki að fjalla meira um það mál en utanrmn. taldi að við ættum að gera, en það er nú kannski annar handleggur. Ég er ekkert alveg viss um það að ég telji að utanríkismál eigi að gegna lykilhlutverki á þessu sviði. Ég vil minna á að í Danmörku er sérstök Evrópunefnd starfandi sem kallast marketsudvalget sem sér um þessi mál af hálfu þess þings, Folketinget, og ég hefði talið koma til greina að það sama yrði gert af hálfu Alþingis. Það hefur hins vegar ekkert verið rætt að því er ég held neitt sérstaklega nema þá greinilega á vettvangi utanrmn. En ég vildi nú gera athugasemd við þetta. Það getur svo sem vel verið að niðurstaðan verði sú sem þarna er lagt til en ég hefði talið eðlilegra að einhverjir aðrir en einmitt þeir sem sitja í utanrmn. fjölluðu um þetta mál. Ég vil kannski sérstaklega geta þess vegna þess að þetta er sett fram þarna í þessu nál. að ég lít ekki svo á að þó að Alþingi samþykki hugsanlega þessa tillögu að það eigi að samþykkja þetta atriði. Þetta kemur einungis fram í nál. Vegna þessarar tillögu vil ég taka það fram að ég hef ekki hugsað mér að greiða atkvæði gegn þessari tillögu þó að mér finnist hún dálítið skrýtin. Það er ekki þess vegna sem ég er að gera athugasemdir við hana því að ég held að hún sé ákaflega saklaus og skipti í raun ekki neinu máli. En ég endurtek það að mér er hulin ráðgáta hvers vegna hún er flutt á þessum tímapunkti.

Herra forseti. Svarið við spurningu hv. þm. um það hvers vegna tillagan er flutt núna er ósköp einfalt því að fyrir utanrmn. lá tillaga frá Steingrími Hermannssyni og Halldóri Ásgrímssyni sem nefndin þurfti að taka afstöðu til og þetta varð niðurstaða nefndarinnar í umfjöllun um þá tillögu. Nefndin hafði í sjálfu sér ekki frumkvæði að þessu máli öðruvísi en svo að hún þurfti að taka afstöðu til máls sem hafði verið flutt hér á þinginu í vetur og þetta varð niðurstaðan í nefndinni þannig að ég get ekki annað en vísað til þess. Ég taldi og allir nefndarmenn voru þeirrar skoðunar að nefndin ætti að taka afstöðu til þeirra mála sem til hennar hafði verið vísað þannig að ef hv. þm. er þeirrar skoðunar að tillaga þeirra Steingríms Hermannssonar og Halldórs Ásgrímssonar hefði verið ótímabær, þá hefði átt að stoppa hana fyrr í þinginu. Þess vegna þurfti nefndin að taka afstöðu til málsins. Varðandi síðasta liðinn í nál., þá var það einmitt til þess að kalla fram viðbrögð eins og þau sem komu frá hv. þm. að nefndin ákvað að setja þetta í álitið. Að sjálfsögðu snertir þetta ekki beint þá tillögu sem hér er um að ræða heldur er þetta spurning sem hefur vaknað víða hvernig á að halda á þessum málum í þinginu og þarna lýsir utanrmn. sinni skoðun. Hv. þm. situr í forsætisnefndinni. Vafalaust getur hann rætt þetta á þeim vettvangi. Það þarf að ræða þetta innan þingsins en þeir sem standa að þessu nál. eru þeirrar skoðunar að utanrmn. sé hinn eðlilegi vettvangur en aðrir geta haft aðrar skoðanir og þá verðum við bara að ræða það hér og það væri hægt að ræða það í forsætisnefndinni og annars staðar og í þingflokkum, en utanmrn. þótti eðlilegt og skynsamlegt að kynna þetta viðhorf sitt opinberlega og notaði þetta tækifæri til þess.

Herra forseti. Það er ágætt að nefndin hafði árangur sem erfiði a.m.k. varðandi einn þingmann sem hér stendur. En það liggur nú við að ég verði að lýsa trausti á utanrmn. sérstaklega ef hún afgreiðir allar tillögur sem til hennar koma því að það gildir ekki um aðrar nefndir.

Þetta er væntanlega yfirlýsing yfir línuna.

Að því leyti til verð ég að hrósa utanrmn. sérstaklega ef allar tillögur sem til hennar koma eru afgreiddar og þá væntanlega afgreiddar á jákvæðan hátt og það eru fluttar brtt. ef það er talin ástæða til. Hv. þm. sagði að það hefði þurft að stoppa tillöguna fyrr í þinginu. Það þótti mér einkennilegt. Það er ósköp eðlilegt að tillögum sé vísað til nefnda og þær séu meðhöndlaðar þar. Síðan kemur í ljós hvað nefndin vill gera og við ræðum það hér við 2. umr. eins og verið er að gera núna. Ég er alls ekki að tala um það að þessi tillaga sem kemur frá utanrmn. eða reyndar brtt. sé neitt skaðleg og eins og ég segi, ég ætlaði ekki að reyna að stoppa þessa tillögu, mér finnst engin ástæða til þess, ég hef ekki lýst því yfir að ég ætli að greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Það hef ég ekki gert og mun ekki gera. En það breytir ekki því að mér finnst hún vera ótímabær og ekki vera beinlínis í takt við tímann.

Herra forseti. Ég get ekki annað en endurtekið það sem ég sagði. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga er hér, ef það fer fyrir brjóstið á hv. þm., er sú að hún var lögð fram í þinginu og nefndin tók hana til afgreiðslu og hefur afgreitt hana með þessum hætti þannig að mér finnst það einkennilegt að það skuli vera ámælisvert að nefndir taki afstöðu til þeirra mála sem lögð eru fram í nefndunum og komi síðan með sína niðurstöðu. En ef hv. þm. er á móti efni tillögunnar sem hann virðist ekki vera, þá veit ég ekki til hvers allar þessar ræður eru og hvers vegna er verið að agnúast út í nefndina fyrir að hafa afgreitt málið samhljóða frá sínum dyrum.

Það var verið að spyrja um hvað samkomulagið væri.

Herra forseti. Ég var ekki að agnúast út í þessa tillögu. Ég var að spyrja um efni hennar. Ég er ekkert að agnúast út í þetta. Ég sagði aldrei að ég væri neitt á móti því --- ég meira að segja hrósaði nefndinni fyrir . . .

Þú sagðir að hún væri tímaskekkja.

Einmitt, eins og hún lítur út hér, að mínu mati. En hún þýðir kannski eitthvað annað en stendur á blaðinu. Það getur vel verið að það felist eitthvað annað í orðunum heldur en hérna stendur. En það held ég að geti varla verið. Ekki er þetta a.m.k. skýrt neitt sérstaklega í nál. Ég er ekki að agnúast út í það. Ég er einmitt að hrósa utanrmn. fyrir að afgreiða mál frá sér af því að það er meira heldur en aðrar nefndir gera margar hverjar og þá sérstaklega þegar um er að ræða mál frá stjórnarandstöðunni. Við virðumst oft vera í vandræðum með okkar ágætu mál. En þarna er utanrmn. til fyrirmyndar, en hvað þýðir þessi tillaga og hvað var það sem menn náðu svona miklu samkomulagi um?

Virðulegur forseti. Tvíhliða viðræður.

Stefna Alþýðubandalagsins.

Þetta er búið að ganga í gegnum umræðu í tengslum við þennan samning um Evrópskt efnahagssvæði allar götur frá því a.m.k. samningaviðræður hófust og vissulega einnig áður en Evrópskt efnahagssvæði kom á dagskrá. Það er rétt aðeins að fara svolítið yfir það efni hvernig þetta hugtak, tvíhliða viðræður, hefur komið inn í umræður um þennan samning og í tengslum við hann. Ég vil nefna það fyrst til sögunnar að minn flokkur, Alþb., markaði þá stefnu á landsfundi sínum í nóv. 1989 sem aðalandsvar við hugmyndunum um samning um Evrópskt efnahagssvæði að í stað þess að leita samninga á þeim grundvelli sem markaður var í Ósló í mars 1989 yrði leitað eftir gerð tvíhliða samnings við Evrópubandalagið á þeim grundvelli sem fyrir liggur í samningnum frá 1972 sem tók gildi 1976 og til frekari hagsbóta fyrir Íslendinga í þeim samskiptum. Þetta hefur Alþb. ítrekað síðar sem þann kost sem það hefur vísað til í stað samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og það er alveg skýrt um hvað verið er að tala í því samhengi. Það er ekki verið að tala um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, hvorki að hann gangi í gildi né taki gildi heldur að í stað hans væru teknar upp viðræður, leitað samninga við Evrópubandalagið um gerð tvíhliða samnings. Það gerðist svo hins vegar í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar hinnar síðari þar sem Sjálfstfl. og Kvennalisti voru í stjórnarandstöðu, að Sjálfstfl. hafði ekki eina skoðun á því hvernig bregðast skyldi við þeim samningaviðræðum sem hófust um áramótin 1989--1990 eða í framhaldi af því og fram kom tillaga frá þremur þingmönnum, ef ég man rétt, hv. 4. þm. Reykv. sem 1. flm. og hv. þáv. þm. Ragnhildi Helgadóttur og hv. núv. 15. þm. Reykv. sem talaði hér áðan um að leitaði yrði samninga eða leitað yrði viðræðna, tvíhliða viðræðna við Evrópubandalagið um samskiptamál Íslands og þess og gott ef ekki var vísað sérstaklega í bókun 6 í því sambandi, a.m.k. í greinargerð. Þetta var fram sett sem kostur á móti þeim samningaviðræðum sem fram voru að fara af hálfu, a.m.k. eins og ég skildi það, hv. 4. þm. Reykv. á þeim tíma sem auðvitað var þá þegar andsnúinn þessum samningaviðræðum þó að það lægi ekki jafnskýrt fyrir eins og síðar varð og reiddi þetta fram sem andsvar við þeim samningaviðræðum. Og sama gilti um fulltrúa Kvennalistans, hv. þm. Kristínu Einarsdóttur sem stóð að þessari tillögu. Og talsmenn Sjálfstfl. spiluðu svona undir, forustumenn á lágu nótunum. Þetta væri ágætt að hafa þetta líka í farteskinu en lýstu jafnframt fullu trausti á hæstv. utanrrh., þann sama og nú gegnir því embætti, og þær viðræður sem hann stóð fyrir í nafni þáv. ríkisstjórnar, þannig að Sjálfstfl. lék auðvitað fullkomlega tveimur skjöldum á þeim tíma í þeim efnum og spilaði þessu svona aðeins út eða tók undir þetta til þess að lægja öldurnar hjá þeim sem óánægðastir voru með samningaviðræðurnar um EES innan þingflokks og á vettvangi flokksins annars staðar. Þetta leyfi ég mér að rifja hér upp, virðulegur forseti, í sambandi við þessa tillögu sem hér liggur fyrir frá utanrmn. sem flutt er í framhaldi af tillögu tveggja hv. þm. Framsfl. eins og hér hefur komið fram og menn þekkja. Ég vil með þessu vekja athygli á því að það er sitt hvað hvenær og hvernig mál eru fyrir lögð hvað í þeim felst. Tillagan hér um samning við Evrópubandalagið er auðvitað allt annars eðlis en tillögur sem bornar voru fram sem andsvar við EES, er allt annars eðlis en eitthvert millispil frá einstaka þingmönnum á meðan á samningaviðræðunum stóð. Nú er verið að afgreiða þennan samning hér á Alþingi og eftir sólarmerkjum að dæma er meiri hluti fyrir þessum samningi og þá flytur utanrmn. þingsins tillögu til þál. um tvíhliða samskipti við Evrópubandalagið eins og þetta á að heita. Og hv. formaður utanrmn. er óskaplega ánægður yfir því að hafa náð saman um þessa tillögu, telur það hafa gildi út á við og einnig inn á við og segir að tillagan byggist á því að það verði gengið til tvíhliða samskipta. En það sem ég tók nú sérstaklega eftir úr framsöguræðu hv. formanns utanrmn. var það að það væri hagstætt fyrir stjórnmálaástandið að víðtæk samstaða tækist um málið. Þetta eru alveg stórtíðindi. Hér er bara kominn allsherjarfriður að því er virðist, allsherjarfriður í tengslum við mál sem deilt hefur verið um og þjóðin skiptist í tvær fylkingar um, heimtar þjóðaratkvæðagreiðslu og fær hana ekki, líklega traustur meiri hluti á móti þessu máli meðal þjóðarinnar ef til atkvæða væri gengið, en svo er komið hér með tillögu af þessum toga af því að það er hagstætt fyrir stjórnmálaástandið að víðtæk samstaða takist um málið, um tvíhliða samskipti við Evrópubandalagið eins og þetta barn á nú að heita. Virðulegur forseti. Það er ágætt svo langt sem það nær að halda svona friðarstundir inn á milli í orrustu, að lofa liðinu að hvílast um skeið á meðan menn eru að ná vopnum sínum eins og einhver hefur nú sagt á nýjan leik og takast á um ágreiningsefni. Og ég ætla helst ekki að spilla þessu rómantíska ástandi og niðurstöðu sem hefur tekist á vettvangi utanrmn. sem lýsir með tillögunni og nál. yfir sérstöku trausti á sjálfri sér til þess að gegna lykilhlutverki með því að fylgjast með viðræðum. Að vísu held ég að það hafi verið aðrar viðræður, viðræður annarra ríkja við Evrópubandalagið en ekki þessar viðræður sem hér á að efna til. Og ég mun auðvitað reyna að ganga varlega um dyrnar til að trufla ekki þessa friðarstund, þessa rómantísku friðarstund sem tekist hefur á vettvangi utanrmn. og leitast er nú við að flytja hér inn í þingið. Ég vil samt leyfa mér, virðulegur forseti, að bera fram fáeinar spurningar sem tengjast tillögunni ef það telst við hæfi, virðulegur forseti. Til þess að auðvelda þeim sem ég beini spurningunum til, sem eru hv. formaður utanrmn. og hæstv. utanrrh., og bið þá að svara þeim helst báðir  og formanns utanrmn. þeim til glöggvunar í sambandi við þessa umræðu. Þetta eru sjö spurningar. Þær eru nú ekki fleiri en vissulega mætti margar fleiri fram reiða. Ég held að það sé við hæfi að báðir hv. þm. og hæstv. ráðherra þeir svari þessu hverri fyrir sig og geta þá auðvitað eftir efni beitt sér misjafnlega að því. Sumum er reyndar beint beinlínis til utanrrh., þ.e. tveim spurningum af þeim sem ég mun hér að víkja. Það fyrsta sem ég spyr um í sambandi við þessa tillögu er: Hvert er fyrirhugað efni eða innihald þeirra viðræðna við Evrópubandalagið um hugsanlegan tvíhliða samning við Evrópubandalagið sem tillagan gerir ráð fyrir? Hvert er það efni og um hvað á að ræða? Það finnst mér nú skipta dálitlu máli að verði upplýst hér á þinginu áður en menn fara að blessa þetta afkvæmi.

Lestu þetta úr bók Alþýðubandalagsins?

Er það virkilega svo að hér mitt í helgistundinni séu menn farnir að ókyrrast í röðum þingflokks Framsfl., nú þegar bara. Þetta finnst mér raunalegt ef svo er og fullkomlega tilefnislaust. Í öðru lagi: Eru þeir sem standa að tillögunni frá utanrmn. að lýsa því yfir að aðild Íslands að Evrópubandalaginu komi ekki til greina? Eru þeir að lýsa því yfir? Það er látið að því liggja í greinargerð með tillögunni að eitthvað sé verið að tala í þá áttina og þá er nú eðlilegt að gera bragarbót og færa það upp í aðaltillögutextann ef það er stefnan sem hér er verið að boða. Það skal ekkert standa á því að sá sem hér talar taki undir það sjónarmið að aðild Íslands að Evrópubandalaginu komi ekki til greina og Alþingi Íslendinga lýsi því yfir. Ég les hér í nál. um tillöguna, svo ég leyfi mér að tengja það við þessa spurningu: ,,Að mati nefndarinnar er ákaflega mikilvægt að enginn vafi sé um afstöðu Íslands til Evrópubandalagsins (EB).`` Það stendur að vísu ekki hvort það er núverandi EB eða Maastricht-EB, hvort það er ,,unionin`` eða samveldið. Það er ekki tekið skýrt fram en skiptir þó nokkru. En auðvitað, þeir sem mundu lýsa yfir stuðningi í dag þeir væru að lýsa yfir stuðningi við Maastricht því er það sem koma skal á þeim vettvangi. Ákaflega mikilvægt að enginn vafi sé á afstöðu Íslands til Evrópubandalagsins. Ég skora á utanrmn. að gera hér bragarbót og færa ótvíræða afstöðu um þetta efni inn í tillögutextann þannig að það fylgi skilaboðum. Annars liggur hér ekkert fyrir ótvírætt. Í þriðja lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðherra og hv. formann utanrmn., og þegar ég nefni ráðherrann til sögunnar þá geri ég að sjálfsögðu ráð fyrir að þessi tillaga sé fram borin í fullu samráði við hæstv. ráðherra --- ég vil ekki segja fyrir tilstuðlan því tilefnið mun vera tillögur frá tveimur hv. þm. Framsfl. Þetta hlýtur að vera í nánu samráði við hæstv. utanrrh. að þessi tillaga liggur hér fyrir þinginu því það er auðvitað hæstv. ráðherra sem er ætlað að framfylgja málinu. Hvaða samhengi sjá tillögumenn milli umsókna fjögurra EFTA-ríkja að Evrópubandalaginu og þeirra viðræðna við Evrópubandalagið um tvíhliða samskipti sem tillagan gerir ráð fyrir? Þetta er hér inni í tillögutextanum að það sé einkum með hliðsjón af því að Austurríki, Finnland, Noregur og Svíþjóð hafa sótt um aðild að bandalaginu. Hvað er það sem hér er verið að tengja saman? Eru menn að lýsa þarna alveg sérstökum áhuga á því að fylgjast með þessum viðræðum? Það gefur undir fótinn með eitthvað annað, að það gæti legið einhver annar fiskur undir steini í sambandi við það hver eigi að vera framtíðarstefnan gagnvart Evrópubandalaginu. Það kynni að vera að sumir af þeim sem hafa verið að boða það á Alþingi sem stefnu sína að æskilegt sé að tengjast Evrópubandalaginu, að ganga í Evrópubandalagið, hefðu nú áhuga að vitað hvernig þetta gengur og meta það út frá því sjónarhorni. Ég er ekki að ætla tillögumönnum það hér, ég tek það fram. En þetta samhengi þarf auðvitað að skýra. Það er ekkert að þessu frekar vikið að því er mér sýnist. Ef menn eru að vísa til þess að Evrópskt efnahagssvæði sé eitthvað sem muni geispa golunni fyrr eða seinna ef það kemst á á annað borð þá geta menn auðvitað haft misjafnar skoðanir á því en eins og ég hef sagt hér nokkrum sinnum úr þessum ræðustóli síðustu mánuði þá sýnist mér að það séu ekki sólarmerki á því að það verði tjaldað til einnar nætur í þessu EES. Því miður út frá því sjónarhorni að það hefði aldrei átt að komast á en sem betur fer að það er ekki útlit fyrir að það verði svo auðvelt að kippa hinum Norðurlöndunum inn í Evrópubandalagið. Og í Noregi eru dyr harðlæstar. Þið þurfið ekki annað en virða fyrir ykkur, hv. þm., Gallup-kannanir síðustu tíu mánaða sem allar ber að sama brunni, yfirgnæfandi meiri hluti á móti umsókninni, á móti aðild Noregs að Evrópubandalaginu. 45% sem svör gáfu núna 21. apríl í Gallup-könnun, 45% aðspurðra segja nei, 28% segja já og 25% vissu ekki hvaða skoðanir þeir hefðu. Þetta var staðan í síðustu Gallup-könnun og í könnunum undanfarna mánuði hefur iðulega verið 50% hreinn meiri hluti þar á móti. Og það stefnir í ósköp svipað í Svíþjóð. Þar er andstaðan mjög að herðast að vonum þegar menn sjá framan í það hvaða kostir eru búnir tengdir við aðild. Svoleiðis að ef það er það sem verið er að vísa til hér þá getur nú orðið þess langt að bíða að upp verði teknar tvíhliða viðræður eða að efni standi til þess með tilliti til þess að EES sé fyrirbæri sem sé horfið af sjónarsviðinu eftir eitt til tvö ár. En það væri svo sem staðan ef óskir stjórnvalda, sem hafa lagt inn aðildarumsókn, á Norðurlöndunum þremur og það gengi eftir, sem ekki eru miklar horfur á að verði. Það er reyndar komin upp sú sérkennilega staða í Finnlandi, virðulegur forseti, að þar var settur til verka af Esko Aho í utanríkisráðherraembætti til að taka við af Väyrynen sem ætlar að fara að keppa að forsetatign í Finnlandi, settur til verka af miðflokknum finnska, finnska framsóknarflokknum, andstæðingur EB-aðildar, 

Er hann ekki skoðanabróðir Ahos?

En svo vildi hins vegar svo illa til að það var upplýst nú á dögunum að þessi ágæti maður sem þarna var settur til verka --- það er tvísýnt um hvort hann í rauninni sest í þennan stól vegna óhapps sem hann varð fyrir fyrir tveimur árum eða svo í sambandi við umferðaróhapp ef ég hef skilið fréttir rétt af þeim vettvangi og er það mjög til umræðu í Finnlandi. En það er annað mál. Hér er sem sagt spurt um samhengið milli þessarar tillögu og umsóknar þessara fjögurra EFTA-ríkja að Evrópubandalaginu og þessara viðræðna um tvíhliða samskipti. Þá vil ég spyrja í fjórða lagi og því er sérstaklega beint til utanrrh.: Mun utanrrh. tilkynna framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins um slíka samþykkt Alþingis strax að henni gerðri? Það ganga væntanlega atkvæði hér og það er nú þannig að þessu staðið að vart þarf að efa að blessun hljóti hér á þinginu. Mun ráðherrann þá strax að samþykktinni gerðri koma henni á framfæri við Alþingi? Þarfnast þá samþykktin skýringar við í ljósi orða formanns utanrmn., sem kom með þá einkennilegu textaskýringu hér áðan að með tillögunni eins og hún liggur fyrir og í upphafi hennar þar sem segir: ,,Alþingi ályktar að í framhaldi af gerð samningsins um Evrópska efnahagssvæðið skuli teknar upp viðræður``, að það beri að skilja svo eftir að samningurinn hefur verið staðfestur af öllum og genginn í gildi? En það stendur ekki í tillögunni. Þannig að ég tel nú að ef fylgja á tillögunni eftir þá hljóti utanrrh. að koma þessu á framfæri þegar að tillögunni samþykktri því ég veit ekki betur en að hæstv. utanrrh. hafi staðið að gerð þessa samnings með undirritun hans og hefur haldið því fram að hann sé þjóðréttarlega gildur strax og ráðherrar hafi skuldbundið sig með undirskrift. Þá jafnframt sem framhald af þessari fyrirspurn: Hyggst utanrrh. óska eftir þessum viðræðum áður en ljóst er hvort samningurinn um EES verður staðfestur? Hyggst ráðherrann óska eftir viðræðunum áður? Það getur jú skipt nokkru því að margir mundu hafa kosið að slíkar viðræður hefðu farið fram fyrir lifandis löngu og hefði verið kostur á móti þessum samningi en það er auðvitað ekki það sem hér er verið að leggja til. Þessu tengist einnig: Mun ríkisstjórnin leita eftir viðræðum um tvíhliða samning við Evrópubandalagið ef EES-samningurinn gengur ekki í gildi og útiloka þannig og þá um leið að sótt verði um aðild Íslands að Evrópubandalaginu? Er þetta allt svo leiðin sem verið er að marka sem stefnu Alþingis, sem stefnu fyrir framkvæmdarvaldið að fari svo að EES-samningurinn gangi nú ekki í gildi þá er þetta leiðin, það er tvíhliða samningur en það er alls ekki aðild að Evrópubandalaginu? Þetta þarf auðvitað að vera alveg skýrt að það sé þetta. Og þó ég ætli ekki að fara að gefa út neinar prósentur um líkurnar á því hvort eða hvernig muni fara, hver muni verða örlög EES hvort EES-samningurinn verði staðfestur, hljóti staðfestingu en óvissa er þarna og þá er þetta auðvitað spurning sem skiptir máli. Síðan að lokum, virðulegur forseti, varðandi þessar fyrirspurnir af minni hálfu varðandi þennan texta. Hver yrði hlutur utanrmn. Alþingis? Það er auðvitað eðlilegt að formaður nefndarinnar svari því. Hver yrði hlutur utanrmn. Alþingis við undirbúning þeirra viðræðna sem tillagan gerir ráð fyrir? Ekki að fylgjast með viðræðunum við þá sem eru að sækja um aðild að Evrópubandalaginu sem vikið er að í niðurlagi greinargerðar heldur varðandi þær viðræður um tvíhliða samskipti, hugsanlegan tvíhliða samning sem tillagan gerir ráð fyrir? Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég tel að hér hafi komið fram þær spurningar sem ég hef varðandi þennan texta og ég treysti hæstv. utanrrh. til að greina frá sínu áliti á þessu máli. Ég er viss um að ráðherrann gerir það enda skiptir það mjög verulegu máli hvernig á svona er haldið. Hvað felst í þessum texta sem hér liggur fyrir? Hverju eru menn að ná fram? Hver er þessi vilji Alþingis sem verið er að lýsa hér með þessari tillögu? Það mátti heyra á framsögumanni tillögunnar að það væri nú hægt að lesa með ýmsum hætti í þennan texta. Hann lauk í rauninni sinni framsögu þannig. Það er nú ekki mjög vænlegt í sambandi við stór alþjóðamál að hafa hlutina þannig að hver geti sungið með sínu nefi, þeir sem ætla að halda málum öðrum megin og þess vegna jafngott að það fylgi nokkuð skýrt af hálfu utanrmn. hvað er hér á ferðinni, hvað felst í þessu og af hálfu hæstv. utanrrh. hvernig honum líst á þetta nýja erindisbréf sem hann var að fá hér í hendurnar til þess að framfylgja fyrir hönd Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég vil fagna því að þessi tillaga hefur hlotið afgreiðslu hjá hv. utanrmn. Ég tel að það hafi verið mikilvægt að afgreiða þessa tillögu og tek undir það með formanni nefndarinnar að það sé mikilvægt að það sé skýrt hvað Alþingi vill gera í þessu máli og tek á engan hátt undir það að hér sé um tillögu að ræða sem ekki sé skaðleg og þess vegna eigi að afgreiða hana. Ég tel að hér sé um mikilvæga tillögu að ræða og það eigi að afgreiða hana í því ljósi. Af minni hálfu hefur það ávallt verið ljóst að ég studdi á sínum tíma að við tækjum þátt í þeim viðræðum sem hafa farið fram um aðild að Evrópsku efnahagssvæði. Ég hef hins vegar gagnrýnt núv. ríkisstjórn fyrir ýmislegt í framkvæmd þess máls. En það hefur jafnframt verið ljóst af minni hálfu að ég hef ekki viljað standa í vegi fyrir því að slíkir samningar gætu náðst. Ég lít svo á og það er mitt mat að Evrópskt efnahagssvæði verði að veruleika. Þessi tillaga eins og hún birtist hér gerir ráð fyrir að í framhaldi af gerð þessa samnings skuli teknar upp viðræður við Evrópubandalagið um tvíhliða samskipti eins og þar stendur. Það kom fram í umræðunum á sínum tíma að ég taldi rétt að þessar viðræður hæfust hið fyrsta og væri ekki eftir neinu að bíða í því sambandi. Nú eiga sér stað viðræður milli Evrópubandalagsins og ýmissa þjóða um aðild að Evrópubandalaginu. Það var mitt mat að með sama hætti ættu Íslendingar að biðja um viðræður um hugsanlegan tvíhliða samning í ljósi þess að líklegt væri að Evrópskt efnahagssvæði mundi a.m.k. breytast verulega, ef ekki breytast í grundvallaratriðum, eftir því hvað margar þjóðir mundu ganga í bandalagið. Það kom fram hjá hæstv. utanrrh. í þeim umræðum að hann væri ekki sammála þessari skoðun og hann lýsti því yfir að slíkar viðræður gætu ekki hafist fyrr en þessi samningur væri gerður. Ég vænti þess að ég muni það rétt. Ég lít svo á að hér sé verið að lýsa því yfir og það hafði náðst málamiðlun í þessu sambandi að slíkar viðræður verði ekki teknar upp fyrr en í framhaldi af gerð þessa samnings. Það er eins og gengur og gerist að þegar menn eru að finna málamiðlun í mikilvægu máli að menn verða að sætta sig við slíka niðurstöðu og ég tel hana vera ásættanlega. Ég lít svo á að í þessari tillögu felist að verið sé að hafna aðild að EB vegna þess að það stendur hér að Alþingi feli ríkisstjórninni að undirbúa slíkar viðræður um hugsanlegan tvíhliða samning og tilkynna framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins um þennan vilja Alþingis. Ég tel að hérna sé alveg ljóst hvað um er að ræða, hér er ekki verið að fela ríkisstjórninni að undirbúa hugsanlegar viðræður um aðild Íslands að Evrópubandalaginu heldur viðræður um hugsanlegan tvíhliða samning. Ég tel að þetta sé alveg nægilega ljóst í tillögunni og sé á engan hátt hægt að misskilja. Nú geta menn að sjálfsögðu haft mismunandi mat á því hvort þær þjóðir sem hafa sótt um aðild að EB muni ganga þar inn. Ég ætla ekki að gerast spámaður í þeim efnum en mér finnst hins vegar fráleitt að ganga út frá því að þær skoðanakannanir sem eru uppi í dag séu svo afdráttarlausar að það sé hægt að fullyrða að ýmsar þjóðir muni alls ekki ganga inn. Mér er það vel ljóst að Finnland leggur á það mikla áherslu að gerast aðili að Efnahagsbandalaginu og sennilega er Finnland það Norðurlandanna þar sem áherslan er sterkust af ýmsum ástæðum sem ég ætla ekki að rekja hér. Það er alveg ljóst að verði það niðurstaðan að aðild verði samþykkt í Finnlandi, kann það að sjálfsögðu að hafa áhrif í Svíþjóð og það er líka alveg ljóst að ef niðurstaðan verður sú að Svíþjóð muni vilja gerast aðili þá kann það að hafa áhrif í Noregi þótt ég taki undir það að eins og aðstæður eru í dag er ekki líklegt að það sé meiri hluti fyrir aðild Noregs að EB. Hitt er svo annað mál að það hefur á engan hátt komið í ljós hvers konar samning þessar þjóðir geta fengið og því allt of snemmt að spá fyrir um það. En það er að mínu mati alveg möguleiki að það fari svo að allar þessar þjóðir gerist aðilar að Efnahagsbandalaginu. Það á að sjálfsögðu ekki að ganga út frá því að svo geti ekki orðið eða tala eins og hv. þm. Kristín Einarsdóttir gerði, að þessi tillaga væri ekki í takt við tímann og ég skildi hana þannig að hún gæti nokkurn veginn sagt fyrir um það með nokkurri vissu að þessar þjóðir yrðu ekki aðilar að EB. Það má ekki láta slíka óskhyggju ráða ferðum. Þótt ég geti tekið undir það að ég óska þess ekki að þessar þjóðir verði aðilar að EB þá vil ég á engan hátt útiloka það út frá einhverjum skoðanakönnunum sem menn eru að lesa um í dagblöðum í dag. Þannig að ég tel að þessi tillaga sé fyllilega í takt við tímann. Hún er að því leytinu í takt við tímann að það er verið að lýsa því hér yfir að Íslendingar vilji ganga þessa braut. Ég tel að allir sem um þessi mál fjalla af sanngirni og ábyrgð telji útilokað annað en að Íslendingar semji við þetta stóra bandalag, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Við erum með svo mikil viðskipti við það að hjá því verður ekki komist og aðeins sú staðreynd sem hrópar á okkur nú að tollar á saltfiskútflutning okkar eru svo miklir að það er ekki lengur hagkvæmt að salta fisk á Íslandi minnir mjög á þá staðreynd þannig að hjá því verður ekki komist að semja með betri hætti um okkar viðskipti en gert er ráð fyrir í bókun 6. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að hafa fleiri orð um þessa tillögu, ég tel mikilvægt að samstaða náist um hana. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara þess á leit að utanrrh. upplýsi að öllu leyti hvernig með þessa tillögu verði farið en ég vildi þó spyrja hann þess hvort ekki verði haft samráð við utanrmn. um undirbúning málsins og um undirbúning þess efnis, þ.e. innihald þessara viðræðna. Ég tel ekki eðlilegt að krefja utanrrh. á þessu stigi um innihaldið vegna þess að aðstæður geta að sjálfsögðu breyst. En aðalatriðið er það hvort hann telji ekki nauðsynlegt að hafa víðtækt samráð um það þegar þar að kemur, ekki aðeins við fulltrúa stjórnarflokkanna, heldur einnig við fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Ég teldi það ekki vera í anda þessarar tillögu ef slíkt væri ekki gert og vildi biðja hæstv. utanrrh. að upplýsa það hér.

Frú forseti. Ég held að hv. 1. þm. Austurl. hafi misskilið eitthvað það sem ég sagði. Ég sagði ekki að það væri víst að þessar þjóðir yrðu aðilar að EB, ég sagði að miklar líkur bentu til þess að svo yrði ekki og það væri alla vega mjög óljóst. Á þessari stundu er ekkert vitað um það. Auðvitað eru þær búnar að sækja um aðild en hitt er alveg óvíst hvert framhaldið verður. Þess vegna er þessi röksemdafærsla tímaskekkja að mínu mati vegna þess að það er ekkert vitað hvernig á að halda á þessu máli. Það var fyrst og fremst það sem ég vildi leiðrétta hjá þingmanninum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristínu Einarsdóttur fyrir upplýsingarnar og skýringuna. Ég er hins vegar ósammála því sem hún segir. Ég tel að við Íslendingar eigum að taka sjálfstæðar ákvarðanir í þessu máli alveg án tillits til þess hvað sé hugsanlegt og hvað muni kannski verða í þeim löndum sem nú eru í aðildarviðræðum. Það getur farið hvernig sem er og það þýðir ekkert að bíða eftir því og taka síðan ákvarðanir að því loknu. Ég tel að hér sé verið að ákveða þá stefnu sem nýtur fylgis á Alþingi í dag sem er ekki aðildarumsókn, heldur viðræður um tvíhliða samning, hugsanlegan tvíhliða samning, en að bíða með slíkt eftir einhverjum atkvæðagreiðslum á hinum Norðurlöndunum er að mínu mati alveg fráleitt.

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. 1. þm. Austurl. um það að við eigum að taka sjálfstæðar ákvarðanir. Það er alveg rétt. En ég veit ekki betur en að það liggi fyrir Alþingi Íslendinga staðfesting á því að við gerumst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Það er það sem Alþingi er að taka ákvörðun um, ekki um að fara í tvíhliða viðræður við EB eins og ég hefði viljað að við gerðum en ekki að fara að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði með öllu sem því fylgir. Þar erum við hv. 1. þm. Austurl. ekki sammála. Hann telur greinilega að það sé eðlilegt að við gerumst aðilar að EES en ég geri það ekki. Núna tel ég of seint að fara út í tvíhliða viðræður við EB þar sem við stöndum frammi fyrir því að þessi samningur taki væntanlega gildi þó að það sé líka óljóst í þessu máli. Kannski verður hann aldrei að veruleika og þá er auðvitað eðlilegt að við förum í tvíhliða viðræður við EB.

Virðulegur forseti. Það er að mínu mati aldrei of seint að gera það sem skynsamlegt er talið og ef hv. þm. telur það vera skynsamlegt að leita eftir tvíhliða samningi þá hefði ég haldið að hún teldi skynsamlegt að marka þá stefnu. Það er hins vegar alveg ljóst hvort sem Evrópska efnahagssvæðið verður að veruleika eða ekki þá mun það sem þar hefur verið rætt um og þar hefur verið til viðræðu öll þessi ár að sjálfsögðu hafa mikil áhrif hvort sem hv. þm. eða öðrum líkar betur eða verr. Ég held að öllum sé ljóst að margt af því sem hefur verið í viðræðum um hið Evrópska efnahagssvæði verður þáttur í væntanlegum tvíhliða samningi ef hann verður einhvern tímann að veruleika og allar þær viðræður og undirbúningur sem þar hefur átt sér stað mun að sjálfsögðu skipta þar miklu máli.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Austurl. hefur beint til mín nokkrum spurningum sem mér er bæði ljúft og skylt að svara. Fyrsta spurningin var um það hvort tillaga sú, samkomulagstillaga sú, sem hér er á dagskrá sem fulltrúar allra flokka í utanrmn. standa að sé saman sett í samráði við utanrrh. Svarið við því er einfalt, svarið er já. Formaður utanrmn., hv. 3. þm. Reykv., hafði um það samráð við mig og ég lýsi yfir eindregnum stuðningi við þessa tillögu. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. 3. þm. Reykv. í hans framsögu að ég tel þetta vera mikilvæga tillögu, bæði út á við gagnvart samningsaðilum okkar og eins inn á við og lýsa samstarfsvilja og samstarfshug að loknum hörðum deilum sem hafa geisað um nokkurt skeið um EES-samninginn. Víkjum þá að spurningunum. Fyrsta spurningin var þessi: Hvert er fyrirhugað efni þeirra viðræðna við EB um hugsanlegan tvíhliða samning við EB sem tillagan gerir ráð fyrir? Fyrirhugað efni er í stórum dráttum viðskiptaþáttur EES-samningsins. Mig minnir að það hafi þannig verið orðað í hinum upphaflega tillögutexta þeirra framsóknarmanna að það skyldi gera á grundvelli viðskiptaþáttar EES-samningsins. Forsendurnar fyrir þessu eru þær að EES-samningurinn hafi tekið gildi en um stöðu hans gildi óvissa ef aðrir samningsaðilar EFTA-megin eru hugsanlega annaðhvort á leiðinni að verða eða eru orðnir aðilar að Evrópubandalaginu. Við þurfum að eyða þessari óvissu. Það kann að þýða að viðskiptaþáttur EES-samningsins kalli á viðræður um að breyta honum í tvíhliða samning að formi til. Það kallar á viðræður um hvernig fara skuli með eftirlits- og stofnanaþáttinn því augljósleg verður að semja um þann þátt að nýju. Og þegar ég segi á grundvelli viðskiptaþáttar EES þá geri ég ráð fyrir því að þar komi einnig til álita að taka upp önnur mál. Ég nefni sem dæmi að ef EFTA-ríkin gerast aðilar að Evrópubandalaginu þá kallar það á breytingar af okkar hálfu. Við höfum, svo ég nefni dæmi, náð fram samningum um fríverslun með fisk innan EFTA. Ef það markaðssvæði okkar er ekki lengur til og þessi ríki eru orðin aðilar að Evrópubandalaginu og eru þar undir þeim reglum sem þar gilda, þá er auðvitað eðlilegt að við leitum eftir því að taka þau mál upp í samningaviðræðum við Evrópubandalagið til þess að tryggja það að okkar hagsmunir verði jafn vel varðir gagnvart hinu sterka Evrópubandalagi og þeir áður voru. Önnur spurning: Eru þeir sem standa að tillögunni frá utanrmn. að lýsa því yfir að aðild Íslands að Evrópubandalaginu komi ekki til greina? Þessi spurning er væntanlega til þeirra og ekki beint til mín. Ég get aðeins sagt að það er ekki minn skilningur. Þriðja: Hvaða samhengi sjá tillögumenn milli umsókna fjögurra EFTA-ríkja að EB og þeirra viðræðna við Evrópubandalagið um tvíhliða samskipti sem tillagan gerir ráð fyrir? Samhengið er þetta sem ég vék þegar að í svari við fyrstu spurningu. Ef þessi fjögur EFTA-ríki eru orðin aðilar að stækkuðu Evrópubandalaginu þá er samhengið það að Ísland og hugsanlega Liechtenstein verða ein eftir upphaflegra EFTA-samningsaðila og þá breytist samningurinn að því er þau varðar væntanlega í tvíhliða samning og við erum að leita eftir því að fá það staðfest með formlegum hætti. Fjórða spurning: Mun utanrrh. tilkynna framkvæmdastjórn EB um slíka samþykkt Alþingis strax að henni gerðri? Já, að sjálfsögðu. Fimm spurning: Hyggst utanrrh. óska eftir þessum viðræðum áður en ljóst er hvort samningurinn um EES verði staðfestur? Nei, að sjálfsögðu ekki. Það er ekki hægt. Það segir berum orðum að við óskum eftir því að taka upp slíkar viðræður, að þær hefjist eftir að samningurinn er kominn í gildi. Sjötta spurning: Mun ríkisstjórnin leita eftir viðræðum um tvíhliða samning við EB ef EES-samningurinn gengur ekki í gildi? Hér get ég aðeins svarað fyrir mig. Ég geri ráð fyrir því að við munum gera það eða að íslensk stjórnvöld muni gera það ef svo hrapallega tækist til. Annar liður þessarar spurningar: Mun ríkisstjórnin þá útiloka um leið að sótt verði um aðild Íslands að EB? Ég get ekki svarað því með afdráttarlausu og einföldu nei-i, það hljóta stjórnvöld á þeim tíma að meta eftir aðstæðum. Sjöunda spurning: Hver yrði hlutur utanrmn. Alþingis við undirbúning þeirra viðræðna sem tillagan gerir ráð fyrir? Hlutur utanrmn. er hinn lögbundni, hann er sá að stjórnvöld undirbúa slíka hluti í nánu samráði við utanrmn. og það er einnig mitt svar til hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar. Ég tel augljóst mál, bæði samkvæmt þessari tillögu og samkvæmt gildandi reglum að náið samráð verði haft við utanrmn. um undirbúning þessara viðræðna ef og þegar að þeim verður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans, þau voru allskýr um flest atriði. Mér sýnist að málið hafi skýrst að því er varðar hæstv. ráðherra. Það kom hér fram að mér þótti sem meginatriði hans svara að hann lítur á þessa tillögu þannig að hún varði þá stöðu að leitað verði samningaviðræðna eða það verði raunhæft að taka upp samningaviðræður ef svo fer eða ef svo horfir að önnur EFTA-ríki verði orðin aðilar að Evrópubandalaginu og EES væri þannig fallið fyrir borð. Þetta las ég út úr svari hæstv. ráðherra. Jafnframt svaraði hann því með skýrum hætti fyrir sitt leyti að hann teldi ekki felast í tillögunni yfirlýsing um það að aðild að Evrópubandalaginu komi ekki til greina og tvítók það í rauninni í sambandi við svör við þessum spurningum. Í þriðja lagi varðandi innihald samningsins að hann mundi fyrst og fremst byggja á viðskiptaþætti EES-samningsins. Þetta fannst mér innihaldið í svörum ráðherrans og mér sýnist að alllangt sé í það að þessi tillaga fari að hafa eitthvert praktíst gildi, út frá svörum ráðherrans, en þó væntanlega háð því hvernig menn meta stöðu þeirra ríkja sem eru að leita eftir aðild að Evrópubandalaginu. Þar geta menn vissulega haft greindar meiningar en ekkert verður ráðið í því efni fyrr heldur en ljóst er hvort þau ríki fara inn eða ekki.

Virðulegur forseti. Alla jafna fer það mönnum líklega best í stjórnmálum að hafa bein í nefinu og það þarf auðvitað alltaf að vera. En stundum getur verið nauðsynlegt að hafa það sem a.m.k. Danir kalla ,,ull í munninum``. Það ætti kannski ekki að vera miklum vandkvæðum bundið í kvöld, eftir því sem manni hefur heyrst á hér eftir langar og strangar umræður, að hafa svolitla ull í munninum. Slíkt hafa menn gjarnan þegar þeir ná málamiðlun um ákveðna hluti og ég held að við þurfum ekki að fara í neinar grafgötur um það að auðvitað er þessi tillaga sem hér liggur fyrir málamiðlun. Að henni standa fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem fulltrúa eiga í utarmn. og þá allra stjórnmálaflokka á Alþingi. Auðvitað er hér málamiðlun enda vitum við að skoðanir hafa hingað til verið skiptar. En slík málamiðlun getur auðvitað haft sitt gildi og getur reynst mönnum mikilvæg viðspyrna þegar á þarf að halda. Ég vil í því sambandi minna á ályktun sem Alþingi gerði í öryggismálum árið 1985, sem allir stjórnmálaflokkar á þingi stóðu að, og reyndist mönnum ágæt viðspyrna í öryggismálum þegar kom að umræðu um kjarnavopn hér á landi og hvort að þau mætti staðsetja á Íslandi. Eins og ég segi, textinn er auðvitað málamiðlun en samt er hann að vissu leyti ótvíræður um leið því það segir a.m.k. í nál., sem við hljótum að líta á sem þá útfærslu eða túlkun á sjálfri tillögunni, með leyfi forseta: ,,Að mati nefndarinnar er ákaflega mikilvægt að enginn vafi sé um afstöðu Íslands til Evrópubandalagsins. Verði niðurstaðan af viðræðum fyrrgreindra EFTA-ríkja við EB sú að þau gerist aðilar að bandalaginu er jafnframt mikilvægt að fyrir liggi sú afstaða Alþingis að stefnt skuli að tvíhliða samningi Íslands og Evrópubandalagsins.`` Ég held að menn þurfi ekkert að fara í grafgötur um það að gangi þessi ríki inn í EB, verði niðurstaðan sú að þau gerist aðilar, þá er mörkuð sú stefna að Ísland taki upp tvíhliða samningaviðræður við EB um sín mál, með öðrum orðum ekki samningaviðræður um aðild heldur viðræður um tvíhliða samning. Ég held að þetta sé kannski mikilvægast varðandi þessa tillögu, þessi túlkun sem kemur þarna fram í nál. Ég get sagt það sem mína skoðun, og hef gert það áður, að ég efast reyndar um að öll EFTA-ríkin gerist aðilar að Evrópubandalaginu. Annars vegar benda skoðanakannanir til þess að málið verði fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu, sérstaklega verði það borið upp á næstu árum, og hins vegar held ég að hlutirnir breytist ekki það hratt og þjóðarviljinn breytist ekki það hratt að líklegt sé að t.d. Norðmenn og jafnvel Svíar fái það samþykkt, hvorki á árinu 1995 né 1996. Felli þessar þjóðir aðild að EB í þjóðaratkvæðagreiðslu þá er auðvitað eðlilegast að EFTA-ríkin taki sameiginlega á tengslunum við EB annaðhvort í gegnum samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, sem hugsanlega verður þá staðreynd, eða að þau taki sameiginlega á málum með einhverjum öðrum hætti. Þá er einfaldlega uppi ný staða í þessum málum. Ég lít líka svo á að þar sem tillagan segir að í framhaldi af gerð samningsins um Evrópska efnahagssvæðið skuli teknar upp viðræður við Evrópubandalagið um tvíhliða samskipti þá feli hún, eðli málsins samkvæmt, í sér að það verði ekki hægt ef samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði tekur ekki gildi núna á næstunni --- og þar af leiðandi kannski alls ekki --- þá verði ekki hægt að taka upp beinar samningaviðræður við EB um aðild að bandalaginu. Ég held að það leiði af tillögunni og eðli máls og það sé líka mjög mikilvægt og kom reyndar fram í máli utanrrh. að þetta væri hans skoðun. Ég held að það sé mikilvægt að sæmileg sátt sé um meginlínur í utanríkismálum. Þetta skiptir ekki síst máli út á við gagnvart samningsaðilum sem við erum að fást við. Þessi tillaga segir ekki annað en það sem hún gerir í sínum stutta texta. Hún segir ekkert um það að þeir sem að henni standa, í þessu tilviki sérstaklega stjórnarflokkarnir, séu þeirrar skoðunar að aðild að EB komi ekki til greina. Textinn segir það auðvitað ekki. En þetta hlýtur að vera stefnan þar til henni er breytt. Vilji menn breyta þessu, vilji menn taka upp aðildarviðræður við EB, það kunna að vera einhverjir á þingi sem það vilja, þá verður það auðvitað ekki hægt nema koma þá til þingsins aftur. Koma til þingsins og fá umboð til slíks. Það er þingið sem tekur þá afstöðu að breyta þeirri stefnu sem það markar með þessari tillögu. Ég held að það sé alveg ótvírætt að sú stefnumörkun sem hér fer fram er í þá átt að taka upp tvíhliða viðræður við EB, þá í framhaldi af gerð samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, eins og segir hér, en ekki aðildarviðræður.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fagna því að nú á síðkvöldi er farið að tala af meiri stillingu og meiri skilningi og meira viti um þessi mikilvægustu málefni okkar heldur en oft áður. Ég held að ég fari ekki rangt með það að lýsa umræðunni eitthvað á þann veg að bæði hæstv. utanrrh. og ýmsir hv. þm. sem hér hafa talað og nú síðast hv. þm. Halldór Ásgrímsson, og ég tala ekki um margar ræður Hjörleifs Guttormssonar, hafa talað um nauðsyn þess að ná góðu samkomulagi og reyna að flytja okkar mál þannig að þjóðinni muni vel farnast. Þetta gefur auðvitað tilefni til þess að rifja svolítið upp sögu þessa máls. Hún er skráð, eins og allir hv. þm. vita, í þessa merku bók sem heitir samt ekki annað en Ísland og Evrópa eða Evrópustefnunefnd. Einnig má minna á að það var 17. maí 1988 sem níu manna nefnd þingmanna var kjörin til þess að vinna að þessum mikilvægustu málum og gerði það með mikilli ánægju, geysilega miklu starfi og kannaði grundvöll allra þessara mála. Þar var reynt að birta öfgalausar skoðanir ýmissa þjóðfélagsafla og í lok þessa rits er einmitt dregið saman það sem menn eru alltaf að nefna, þ.e. hvort menn vilji aðhyllast Evrópubandalagið. Á síðu 253 í þessu ágæta riti þá segir í tölulið 1, en þeir eru æði margir töluliðirnir sem lýsa afstöðu einstakra manna, en um eitt eru menn sammála og það er töluliður 1, hann orðast þannig: ,,Aðild að Evrópubandalaginu er ekki á dagskrá. Enginn íslensku stjórnmálaflokkanna hefur á stefnuskrá sinni aðild að Evrópubandalaginu. Sumir flokkanna orða það svo í stefnuyfirlýsingum sínum og samþykktum að umsókn um aðild sé ekki á dagskrá. Aðrir kveða svo að orði að aðild komi ekki til greina.`` Þetta er skýrt og greinilegt og þar er ekki um að ræða að fara þá leið að breyta þessu ákvæði. Ef menn ætla sér að gera það þá verður beinlínis, eins og hér hefur verið nefnt, Alþingi að breyta þessari ákvörðun, að aðild að Evrópubandalaginu komi ekki til greina. Það er ákvörðun Alþingis, samþykkt, margítrekuð af hálfu allra íslensku stjórnmálaflokkanna og menn ættu að fara sér svolítið hægar í ummælum, kannski bæði opinberlega og eins undir veggjum, að reyna að vinna þingmenn til fylgis við aðild okkar að Evrópubandalaginu. Ef þeir ætla að gera það þá eiga þeir að segja það beint út að þeir berjist fyrir því og þá vita menn hvar þeir standa og geta tekið afstöðu í samræmi við það. Ég vil ekki eyða mjög miklum tíma að kvöldlagi, það er raunar óþarft að taka mikið fleira til athugunar. Ég tel það þó skylt þegar ég nefni að hinir ýmsu stjórnmálaflokkar og stjórnmálaöfl hafi lýst skoðunum sínum, þá get ég aðeins um skoðanir okkar sem vorum í þessum níu manna hópi frá Sjálfstfl. Það voru auk mín Guðmundur H. Garðarsson og Ragnhildur Helgadóttir. Þau segja að þau fagni þeirri miklu samstöðu sem náðst hefur í nefndinni en leggja höfuðáherslu á eftirfarandi: ,,Hvergi verði hvikað frá þeirri stefnu sem ríki Evrópubandalagsins viðurkenndu með bókun 6 frá 1972, sem gildi tók í lok þorskastríða 1976, að Íslendingar einir ættu réttindin til fiskveiða innan 200 mílna efnahagslögsögunnar og breytingar á þeirri stefnu komi ekki til greina.`` --- Þetta eru sumir menn ekki farnir að skilja enn þá. --- ,,Eignaraðild útlendinga að fiskveiði- og fiskverkunarfyrirtækjum verði áfram óheimil, sbr. lög nr. 33/1922.`` --- Sem raunar hafa verið afnumin, illu heilli líka. --- ,,Þegar verði teknar upp viðræður við Evrópubandalagið um viðauka við bókun 6 til leiðréttinga vegna breyttra aðstæða.`` Síðan segir: ,,Á sama hátt ráði Íslendingar einir þeim fullveldisréttindum yfir landgrunninu utan 200 mílna sem þeim ber eftir 76. gr. hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Samningum við nágrannaríkin um sameiginleg landgrunnsréttindi verði hraðað.`` Þarna er einnig tekið fram það sem verið hefur algjörlega vanrækt og gjörsamlega óverjandi, þ.e. að friða Reykjaneshrygginn út í 350 mílur eftir hafréttarsáttmálanum, að taka okkur eignarrétt að Hatton-Rockall bankanum einir. Miðlína gagnvart Bretum gerir það að verkum að við eigum Hatton-Rockall svæðið eins og það leggur sig. Þar er gífurlega mikið af öllum mögulegum fisktegundum en því er engu sinnt vegna þess að hafa þarf einhverja óskaplega nærgætni í sambandi við eitthvað sem mér er óskiljanlegt. Það má ekki halda lífshagsmunum Íslendinga til haga með berum orðum og tala um það íslensku, ekki einhver önnur óskiljanleg tungumál. Utanrrh. talaði réttilega um að miðað við það að við tækjum upp einhvers konar viðskiptasamninga, tvíhliða viðskiptasamninga, þá mundu önnur mál verða þar rædd líka, það mundi leiða til þess. Upphaflegar umræður um viðskiptamál mundu leiða til þess að við gætum tekið upp önnur mál líka, pólitísk, ef ég hef skilið ráðherrann rétt og ég gerði það áreiðanlega. Það rifjar það upp að Henning Christophersen, aðstoðarframkvæmdastjóri framkvæmdanefndarinnar, aðstoðarformaður líklega framkvæmdastjórnarinnar, sagði það umbúðalaust á fundi í Evrópustefnunefnd, þar sem hún var fullskipuð, og margendurtók: Íslendingar hafa staðið við allt sitt og opnað alla markaði fyrir iðnvarningi Evrópuríkjanna og tollfrjálst og okkur ber að gera það sama gagnvart fiskinum. Það hefur ekki verið gengið eftir því að þetta væri gert, ekki fram á þennan dag. Það er enn þá sniðgengið að tala um það sem bókun 6 hljóðar upp á og er mergurinn málsins. Við njótum ekki sambærilegs réttar og Evrópuþjóðirnar vegna þess að við göngum ekki eftir honum. Okkur er boðið það en við gerum ekkert til þess að koma málinu í kring. Ég held að ég geti lokið þessu, þó það sé óteljandi margt sem við gætum um þetta rætt. Það sem ég hef nú sagt er mergurinn málsins og það getur ekki gengið mikið lengur að þessum brýnustu hagsmunamálum íslensku þjóðarinnar sé ekki sinnt. Það er alveg sama hvaða stjórnmálaflokkur verður við völd, hvaða ríkisstjórn verður við völd, það verður að knýja á það að öll stjórnvöld sinni þeirri frumskyldu sinni að tryggja réttindi okkar og þá auðvitað fyrst og fremst fiskveiðiréttindin. Við vitum raunar ekkert nema önnur séu mikilvægari en fiskur, þ.e. málmar. Þar að auki hefur fundist olía t.d. á Hatton-Rockall svæðinu. Innan íslenskra marka hefur fundist olía þar. Á Jan Mayen hryggnum hefur líka fundist olía og Normenn sömdu við okkur á sínum tíma, 1980--1981, um að kosta leit á olíu þar og hún hefur fundist. Það er þarna olía. Ég er ekkert að boða það að við eigum að vera einhverjir olíufurstar á morgun eða hinn daginn en auðvitað verðum við að halda til haga okkar náttúruauðlindum. Þessi mál sem við höfum verið að ræða síðustu vikurnar eru öll svo samtvinnuð að það er ekki hægt að taka eitt fram yfir annað. Við eigum að sameinast um að gæta allra gæða, bæði sjávar og landsins.

Frú forseti. Ég vil þakka þær ágætu umræður sem hér hafa orðið um þessa tillögu og hv. 4. þm. Austurl. fyrir þær spurningar sem hann lagði fyrir mig ásamt utanrrh. Utanrrh. hefur nú svarað og vil ég í upphafi lýsa því yfir að ég er svörum ráðherrans sammála og það er enginn skoðanaágreiningur milli okkar um þetta mál frekar en mér virðist milli þeirra sem hér hafa staðið upp og lýst afdráttarlausum stuðningi við þessa tillögu. En ef ég fer yfir spurningarnar þá er fyrsta spurningin þessi: Hvert er fyrirhugað efni og innihald þeirra viðræðna við Evrópubandalagið um tvíhliða samnning við EB sem tillagan gerir ráð fyrir? Þessari spurningu er í raun svarað í áliti utanrmn. þar sem segir: ,,Við slíka tvíhliða samningsgerð yrði einkum litið á viðskiptahluta samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þar sem stofnanahlutinn hlyti óhjákvæmilega að taka á sig allt aðra mynd.`` Ég held að þetta hljóti að vera meginefnið sem kæmi til álita í slíkum viðræðum. Í öðru lagi er spurt: Eru þeir sem standa að tillögunum frá utanrmn. að lýsa því yfir að aðild Íslands að Evrópubandalaginu komi ekki til greina? Ég tek undir með hv. 1. þm. Austurl. að það ber ekki að líta á þessa tillögu sem aðildarumsókn að Evrópubandalaginu. Hún er það ekki. Ég tek undir það með hv. 10. þm. Reykv. að væru menn að velta fyrir sér aðild að Evrópubandalaginu þá mundu þeir að sjálfsögðu leggja það til og koma fram með það í tillögu og það verður að taka um það sjálfstæða ákvörðun hér á Alþingi ef menn telja að slíkt skref eigi að stíga. Það er einnig rétt sem kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv. að með þessari tillögu er ekki verið að útiloka að menn kunni að komast að þeirri niðurstöðu að það sé skynsamlegt að velta fyrir sér aðild að Evrópubandalaginu. Það er ekki gert í tillögunni, tillagan er ekki aðildarumsókn og hún snýst ekki um það mál. Það segir í þriðju spurningu: Hvaða samhengi sjá tillögumenn milli umsókna fjögurra EFTA-ríkja og þeirra viðræðna við EB um tvíhliða samskipti sem tillagan gerir ráð fyrir? Það er vikið að því að í tillögunni eru nefndar umsóknir þessara ríkja. Það liggur alveg ljóst fyrir að verði þessi ríki aðilar að Evrópubandalaginu þá gjörbreytist EFTA og staða okkar Íslendingar innan Evrópska efnahagssvæðisins verður allt önnur þannig að það eru alveg ljós tengsl þarna á milli í mínum huga og það mun knýja á um að taka á málefnum Íslands og Evrópubandalagsins með öðrum hætti heldur en við gerum með aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu en í mínum huga eins og annarra, t.d. hv. 1. þm. Austurl., þá er það alveg tvímælalaust að þessi tillaga byggist á því að Evrópska efnahagssvæðið komi til sögunnar og Ísland verði þátttakandi í því. Fjórðu spurningu er sérstaklega beint til utanrrh. þannig að ég þarf ekki að svara henni. Fimmta spurningin er: Hyggst utanrrh. óska eftir þessum viðræðum áður en ljóst er hvort samningurinn um EES verður staðfestur? Ég vil aðeins láta þá skoðun mína í ljós í þessu efni að ég er sammála utanrrh. og hv. 1. þm. Austurl. að það á ekki að koma til álita að leita eftir þessu fyrr en ljóst er um afdrif EES-samningsins. Það er alveg tvímælalaust. Ég vil hins vegar í þessu samhengi vitna í það sem segir í áliti meiri hluta utanrmn. sem lagt var fram vegna frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið og er á þskj. 372, en þar segir þegar rætt er um samskipti Íslands við Evrópubandalagið ef þessi EFTA-ríki færu inn í bandalagið, með leyfi forseta: ,, Forsætisráðherra hefur lýst yfir vilja ríkisstjórnarinnar til að kanna með bréfi og formlega hjá framkvæmdastjórn EB hver staða Íslands yrði á grundvelli EES kæmi til þess að önnur EES-ríki gengju í EB. Í þessu sambandi er rétt að minnast þess að EES-samningurinn riftir ekki tvíhliða samningum EFTA-ríkja við EB. Framkvæmd þessara samninga er hins vegar frestað, að svo miklu leyti sem efni þeirra skarast við efni EES-samningsins á meðan hann er í gildi. Falli EES-samningurinn úr gildi án þess að nokkuð komi í stað hans hlýtur fyrri tvíhliða samningur EFTA-ríkis við EB fullt gildi. Þannig mundi Ísland geta lagt fríverslunarsamninginn frá 1973 til grundvallar í tvíhliða samskiptum sínum við EB.`` Þannig held ég að ég svari einnig sjöttu spurningu hv. þm. þar sem segir: Mun ríkisstjórnin leita eftir viðræðum um tvíhliða samning við EB ef EES-samningurinn gengur ekki í gildi og útiloka um leið að sótt verði um aðild Íslands að EB? Ef þessi staða verður uppi mun gamli samningur okkar við Evrópubandalagið frá 1973 verða í gildi og á grundvelli hans munum við haga tvíhliða samskiptum okkar við Evrópubandalagið og á þeim grunni taka upp viðræður um þessi samskipti í ljósi breyttra aðstæðna. Sjöunda spurningin er: Hver yrði hlutur utanrmn. Alþingis við undirbúning þeirra viðræðna sem tillagan gerir ráð fyrir? Í nál. um tillöguna segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Álítur nefndin nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina að geta stuðst við vilja Alþingis þegar hugað er að samskiptum Íslands og EB um leið og hún minnir á nauðsyn þess að nefndinni gefist kostur á að fylgjast náið með þróun málsins.`` Þetta er eindregin afstaða nefndarinnar, samhljóða afstaða nefndarinnar. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. utanrrh. gaf hér þegar hann svaraði hér þessum spurningum þar sem hann minnti á hina lagalegu skyldu ríkisstjórnarinnar til samráðs við utanrmn. um mál af þessu tagi en tók jafnframt fram og áréttaði að hann mundi beita sér fyrir því á pólitískum forsendum einnig að náið samráð yrði haft við nefndina. Ég held að þessar spurningar hv. 4. þm. Austurl. og svörin við þeim hljóti að hafa skýrt viðhorf okkar a.m.k. tveggja sem höfum svarað þeim en mér finnast þau svör raunar vera alveg í fullu samræmi við það sem fram hefur komið í máli hv. 10. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Austurl. Þar með má segja raunar að ályktunin sjálf eða tillagan sjálf og greinargerðin svari þessum spurningum þannig að þær séu aðeins árétting á þeim viðhorfum sem við setjum fram í tillögunni og greinargerðinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Reykv. fyrir skýr svör við þessum fyrirspurnum af minni hálfu á sama hátt og hæstv. utanrrh. veitti þar úrlausn af sinni hálfu. Ég vænti þess að þessi umræða og viðbrögð þeirra m.a. við þessum spurningum mínum hafi orðið til þess að skýra fyrir mönnum hvernig hv. þm. og hæstv. ráðherra líta á efni þessarar tillögu. Hitt kann auðvitað að vera og verður ekki úr skorið hér hvort aðrir sem að tillögunni standa líta hana eitthvað öðrum augum. Eins og oft vill verða um texta þá gefur hann svigrúm til misjafnra túlkana. En mér sýnist að þessi tillaga boði í rauninni engin sérstök tíðindi miðað við nútíðina. Það sé alveg óráðið hvenær á það reyni að slíkar viðræður fari fram miðað við þær forsendur sem hv. þm. Björn Bjarnason og hæstv. utanrrh. eru hér að boða. Það er að það sé fyrst ef EES fer á hliðina eða gufar upp eða að því væri komið eftir þeirra túlkun að á það reyndi að taka upp viðræður og þá á grundvelli þess samnings sem hér liggur til afgreiðslu í þinginu. Þetta finnst mér nú vera kjarninn í þessum yfirlýsingum jafnhliða því sem báðir hv. þm. sem ég hér nefndi hafa tekið það skýrt fram að með þessu væru þeir ekki að útiloka að aðild að Evrópubandalaginu gæti komið á dagskrá síðar eftir því sem mál þróast. Það fannst mér einnig koma fram. Ég mun íhuga í ljósi þessa sem hér hefur komið fram mína afstöðu til þessa máls hér og tel ekki ástæðu til að kveða upp úr um það. En mér sýnist þó að það sé ekki ástæða fyrir mig að ganga gegn tillögunni eða greiða atkvæði gegn henni því að hún sé í rauninni sárameinlaus þannig, segi ekki mikið og boði engin ný tíðindi.

Frú forseti. Það var eitt atriði sem ég vildi nefna að hv. þm. í athugasemdum sínum virtist ekki átta sig á því sem var þó komið fram áður að ætlunin er að tilkynna nú þegar um þessa ályktun Alþingis. Og það er þarna verið að fjalla um að undirbúa stöðu Íslands í ljósi þess að Evrópska efnahagssvæðið verði að veruleika og að það verði tilkynnt um þessa pólitísku ákvörðun sem hér er tekin en að sjálfsögðu er það ljóst að á meðan Evrópska efnahagssvæðið er við lýði og við erum aðilar að því og höfum gert þann samning við það sem fyrir liggur þá er ástæðulaust fyrir okkur að fara að ræða við Evrópubandalagið um einhvern sérstakan tvíhliða samning. En aðalatriðið er á þessu óvissustigi sem kann að skapast og vera vegna aðildarumsóknar þessarra ríkja þá liggur alveg ljós fyrir sú stefnumótun sem felst í þessari tillögu. Og eins og hér segir að Alþingi feli ríkisstjórninni að tilkynna Evrópubandalaginu um þessa pólitísku stefnumótun sem er eins og fram hefur komið spurningin um það að það ríki enginn vafi um afstöðu Íslands.

Virðulegur forseti. Þetta las ég að sjálfsögðu út úr texta tillögunnar að þessi tilkynning færi til Evrópubandalagsins. En hitt hefur hv. þm. rækilega tekið fram að það sé síðan ,,den tid, den sorg``, það sé síðan á einhverju síðara stigi hugsanlega ef EES fer á hliðina eða er að gefa upp öndina sem á þetta mál reyni. Það er það sem í mínum huga vísar þessari tillögu inn í allfjarlæga framtíð eins og horfur eru nú. Þá á ég við að það skipti árum þangað til á slíkt kynni að reyna. Um það vitum við auðvitað mjög lítið hvað sú framtíð kynni að bera í skauti sér að nokkrum árum liðnum. Þannig eru ekki mikil skilaboð sem fylgja um raunverulega stefnu. Það sem væru hins vegar tíðindi ef tillagan hefði það innihald að færi EES á hliðina, yrði aldri barn í brók, ef samningurinn yrði ekki staðfestur þá leituðu Íslendingar eftir tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið um nýjan tvíhliða samning og útilokuðu að leita aðildar að Evrópubandalaginu. En það er hins vegar ekki hér í þessum texta, því miður.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. á þskj. 649 um mat á umhverfisáhrifum nýrra lagasetningar. Flm. ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og Jón Helgason. Tilllagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,, Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta framvegis fara fram á undirbúningsstigi mat á hugsanlegum umhverfisáhrifum nýrrar löggjafar. Slíkt mat verði prentað sem fylgiskjal með stjórnarfrumvörpum með sama hætti og verið hefur með kostnaðarmat.`` Með þessari tillögu fylgir stutt greinargerð og þyrfti í rauninni ekki að hafa fleiri orð um það svo augljóst sem þetta mál er en ég mun þó fara nokkrum orðum um það. Eins og þingmönnum er kunnugt þá er oftast í athugasemdum með stjfrv. lagt fram mat á því hvað áætlað er að kostnaðurinn sé mikill sem fylgi samþykkt frv. Þetta er góð venja því mikilvægt er að menn reyni að gera sér grein fyrir því með þeim hætti hvaða kostnaður fylgir samþykkt frumvarpa. En það eru fleiri þættir sem verður að hafa í huga þegar meta á áhrif lagasetningar. Allt of lítill gaumur hefur verið gefinn að því hér á Alþingi hvaða áhrif fyrirhuguð lagasetning getur haft á umhverfið. Mér kemur t.d. í hug samþykkt fyrir allnokkrum árum í tengslum við kjarasamninga þegar lækkuð voru verulega aðflutningsgjöld af bílum sem varð til þess að bílainnflutningur jókst verulega með hrikalegum afleiðingum bæði fyrir umhverfið sem og vegna aukinnar tíðni slysa. Í lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, nr. 52/1966, með síðari breytingum, segir m.a. í 77. gr. um verkefni Fjárlaga- og hagsýslustofnunar (nú fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins) að hún skuli leggja mat á kostnað sem frumvörp hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Í 30. gr. þingskapalaga eru ákvæði um að mæli nefnd með samþykkt frumvarps eða þingsályktunartillögu skuli hún láta prenta með áliti sínu áætlun um kostnað sem samþykkt gæti haft í för með sér. Ég tel nauðsynlegt að sams konar ákvæði væru tekin upp og alla vega sams konar vinnubrögð yrðu tekin upp að því er varðaði umhverfisþætti lagafrumvarpa. En það eru því miður engin ákvæði í lögum um slík áhrif, hvorki í þingskapalögum né annars staðar í lögum. Að mati flutningsmanna er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir hvaða afleiðingar samþykkt frumvarps geti haft fyrir umhverfið. Bæði væri hægt að setja það í lög að slíkt skyldi fylgja öllum stjfrv. en einnig væri hægt að setja það í þingsköp að nefndir meti umhverfið á hliðstæðan hátt. Viðbrögð af þessu tagi ættu að geta stuðlað að stefnubreytingu til heilla fyrir umhverfið og einnig komið í veg fyrir margháttaðan ófarnað. Jafnframt ætti að aukast skilningur löggjafans á að efnahagsmál og umhverfismál eru samfléttuð og verða ekki aðskilin. Ég held að það sé að verða æ fleirum ljóst að það verður að breyta þeim viðhorfum sem eru ríkjandi sérstaklega í iðnríkjunum sem miða að stöðugum vexti án tillits til þess hvaða áhrif það hefur á umhverfið. Stöðugt fleiri hagfræðingar benda á að nauðsynlegt sé að endurskoða hagvaxtarútreikninga og leggja mat á umhverfisáhrifin í þjóðhagsstærðir til að hægt sé að meta betur hvaða áhrif mannlegar athafnir hafa raunverulega á heill þjóðanna því ef efnahagsmál og umhverfismál eru ekki samþætt þá mun illa fara. Ég tel að það sé óþarfi að fara frekari orðum um þessa þáltill. svo augljós sem hún er. Þó vil ég taka það fram að Danir hafa talað um að taka upp slíkt á þinginu hjá sér. Það var lögð fram þáltill. svipuð þessari þar fyrir skömmu og var tekið mjög vel undir hana og miðað við að þessi vinnubrögð væru tekin upp á því þingi sem nú stendur yfir. Ég býst við að það hafi verið gert án þess að ég hafi kynnt mér það sérstaklega. En það væri eðlilegt ef þessi tillaga verður samþykkt að ríkisstjórnin kynni sér hvernig Danir hafi staðið að málum sem þessum. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til síðari umr. og umhvn.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir þáltill. á þskj. 807 um flutning verka Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands í ríkissjónvarpinu. Flm. ásamt mér er Þórhildur Þorleifsdóttir en tillagan er þannig: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að leita leiða til að flutningur verka Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands geti hafist í ríkissjónvarpinu á þessu ári. Jafnframt verði athugað með hverjum öðrum hætti starfsemi þessara stofnana og annarra hliðstæðra geti sem best náð til allra landsmanna.`` Í greinargerðinni segir svo: ,,Árlega gengst Þjóðleikhúsið fyrir fjölda leiksýninga, jafnt á innlendum sem erlendum verkum. Sinfóníuhljómsveit Íslands heldur og á ári hverju marga tónleika. Flutningur þessara menningarverka á sér þó oftast stað í Reykjavík, enda er Þjóðleikhúsið þar og Sinfóníuhljómsveitin með starfsaðstöðu sína í borginni. Aðrir landsmenn en þeir sem búa á höfuðborgarsvæðinu eiga því erfiðara um vik með að njóta þeirra sýninga og tónleika, sem í boði eru, í jafnríkum mæli og æskilegt væri. Með flutningi þingmáls þessa er lagt til að menntamálaráðherra verði falið að leita leiða til að landsmenn allir geti sem best notið listflutnings Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Flutningsmönnum er ljóst að hér er ekki um það að ræða að ríkissjónvarpið flytji öll verk sem þessir aðilar flytja á ári hverju, en einhver þeirra skulu þó ætíð flutt. Ríkisútvarpið er sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins, sbr. 14. gr. útvarpslaga, nr. 68/1985. Þá er Þjóðleikhúsið eign íslensku þjóðarinnar, sbr. 1. gr. laga nr. 58/1978, og greiðist kostnaður af rekstri þess úr ríkissjóði, sbr. 18. gr. laganna. Ríkissjóður greiðir 56% rekstrarkostnaðar Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Ríkisútvarpið 25%, sbr. 3. gr. laga nr. 36/1982. Hlutur Ríkisútvarpsins greiðist af menningarsjóðsgjaldi sem leggst á allar auglýsingar í útvarpi, sbr. 11. gr. laga, nr. 68/1985. Forsvarsmenn Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitarinnar hafa eftir megni reynt að sinna öllum landsmönnum, t.d. með leikferðum, sbr. 15. gr. laga nr. 58/1978, og tónleikahaldi um land allt. En betur má ef duga skal. Allir landsmenn eiga rétt á að njóta verka þessara aðila. Það má m.a. auðveldlega gera með því að sjónvarpa frá leiksýningum og tónleikum þeirra. Til þess er ríkissjónvarpið rétti aðilinn enda í eigu allra landsmanna. Slíkar sjónvarpssendingar tíðkast víða í nágrannalöndum okkar og hafa gefist vel. Þá hefur ríkissjónvarpið lítillega reynt fyrir sér á þessu sviði með góðum árangri. Ríkisútvarpið, sjónvarp hóf útsendingar sínar 30. sept. 1966 og hefur því starfað í tæp 27 ár. Starfsemi þess hefur tekið miklum breytingum frá upphafi og er í stöðugri þróun, enda háð tíðaranda hverju sinni. Ríkissjónvarpið hefur miklum skyldum að gegna við fólkið í landinu enda sameiginleg menningarstofnun þjóðarinnar. Því er eðlilegt að það sjái um flutning verka Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitarinnar í sjónvarpi. Rétt þykir einnig að fela menntamálaráðherra að athuga með hverjum öðrum hætti starfsemi Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands geti náð sem best til allra landsmanna, svo og starfsemi annarra hliðstæðra stofnana, t.d. Íslensku óperunnar og Leikfélags Reykjavíkur. Vissulega hefði verið ástæða að nefna til fleiri til þessa listflutnings. En ég trúi því að nái þessi þáltill. samþykki á Alþingi verði þeir fjölmiðlar sem hér eru nefndir vakandi yfir því að opna möguleika fyrir sem flesta til listflutnings í ríkisfjölmiðlunum. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til að málinu verði vísað til síðari umr. og menntmn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir flutning þessarar þáltill. Ég tel þó rétt að benda á nokkur atriði sem ég vil gjarnan að komi fram. Vissulega er þetta gott mál og löngu tímabært að tryggja það að merk leikrit og einkum íslensk leikverk, sem flutt eru í Þjóðleikhúsinu, verði tekin til flutnings í sjónvarpi eftir að ákveðinn tími hefur liðið frá uppfærslu verkanna í leikhúsinu. Einnig er sjálfsagt að sjónvarpa einstaka sinfóníutónleikum, svo sem ef stór tónverk eru á efnisskrá, t.d. Sálumessa Verdis sem var flutt fyrir skömmu. En hljómsveitarflutningur nýtur sín ekki síður vel í hljóðvarpi þannig að það er varla til bóta að sjónvarpa öllum tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Það er einnig svo að leikverk á sviði eru venjulega unnin með öðrum formerkjum en leikverk í sjónvarpi. Tjöld og sviðsbúnaður allur er mjög ólíkur og því þyrfti í flestum tilfellum að gerbreyta öllu umhverfi ásamt því auðvitað að áherslur í leik eru aðrar á leiksviði en við kvikmyndun. Kvikmyndun og leiksviðsverk lúta einfaldlega ekki sömu lögmálum. Líka er rétt að taka fram að þótt rekstur þessara stofnana sé að mestu leyti kostaður af ríkissjóði er aðgöngumiðasalan stór þáttur í velgengni starfseminnar og ef ég vísa til þess sem stendur í þáltill., með leyfi forseta: ,,að slíkar sjónvarpssendingar tíðkist víða í nágrannalöndum okkar og hafi gefist vel``, þá eru mjög skiptar skoðanir um það þar sem þetta hefur tíðkast. Ekki þarf mikið ímyndunarafl til að álykta að ef fólk á von á að sjá og heyra þennan listflutning í sjónvarpi muni draga stórlega úr aðsókn, bæði á sinfóníuhljómleika og ekki síst að leikhúsinu. Þá vil ég benda á að nauðsynlegt yrði að gera sérstaka samninga við Félag ísl. leikara fyrir hönd sviðslistamanna leikhússins og einnig við hjóðfæraleikara í Sinfóníuhljómsveit Íslands þar sem tekið er tillit til þeirrar staðreyndar að starfsmenn þessara stofnana eru þegar á launaskrá hjá ríkinu því að væntanlega hefur það vakað fyrir hv. flm. tillögunnar að þeir listamenn sem um ræðir séu þegar á ríkislaunum og ríkissjónvarpið ætti að geta nýtt sér þá starfskrafta á þeim grundvelli. Ef svo væri ekki þá vil ég benda á að eins og stendur í texta tillögunnar, með leyfi forseta, ,,að ríkissjónvarpið hafi miklum skyldum að gegna við fólkið í landinu sem sameiginleg menningarstofnun þjóðarinnar`` eiga þær skyldur ekki síður við annan listflutning og þá aðra íslenska listflytjendur sem eru ekki kostaðir af ríkissjóði svo sem söngvarar, dansarar, hljóðfæraleikarar og aðra leikstarfsemi einnig. Þessa þáltill. þyrfti því að útfæra á mun víðtækari hátt þannig að það verði skýlaus krafa að sjónvarpinu sem ríkisstofnun beri skylda til að flytja list viðurkenndra íslenskra listamanna til þjóðarinnar og gera það jafnmyndarlega og sjónvarpið stendur að öllu því efni sem lýtur að popptónlist sem ég hef ekkert við að athuga annað en það hversu mikið rými slíkt listform fær í sjónvarpinu miðað við klassískan listflutning. Ég mæli því með því að þessi að mörgu leyti ágæta tillaga fái nánari umfjöllun og útfærslu og hæstv. menntmrh. leiti leiða til að gera íslenskum, klassískum listflutningi hærra undir höfði í dagskrá sjónarps en nú er gert. Það er skylda þess og krafa sem íslenska þjóðin á að gera til ríkissjónvarps.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 16. þm. Reykv. fyrir innlegg hans til þessa máls. Auðvitað er það ljóst og kemur hér fram í tillögunni að ekki hefur hvarflað að okkur flm. að meiningin væri að ríkissjónvarpinu væri ætlað að flytja öll þau verk sem Þjóðleikhúsið eða Sinfóníuhljómsveitin flytja, enda segir það í greinargerðinni, en einhver þeirra skulu þó ætíð flutt. Það er meining okkar. Mér er einnig ljóst að hér þarf að vinna visst verk og eitt af því er að sjálfsögðu að viðræður þurfa að eiga sér stað um breytta kjarasamninga sem ég tel að liggi í augum uppi við þá listamenn sem þarna munu koma fram. En ég tel að það sé langt frá því að það séu óyfirstíganlegir hlutir og ég er nú bjartsýnn á að listamenn hafi það ríkan skilning í þessu máli og hvers virði það sé fyrir þá að koma list sinni sem mest á framfæri, það muni ekki standa í veginum, enda er það eðlilegt að þeir fái greitt fyrir slíkt framlag eins og aðrir. Hvað tækninni viðkemur verð ég að segja það að ég er ekki þeim hnútum svo mjög kunnugur en þó hef ég aðeins gengið í smiðju út af þessu máli og rætt við fólk sem er þessu kunnugt bæði heima og erlendis og það vitum við að þetta er víða gert erlendis með ágætum og mörgum stundum er um hreina listviðburði að ræða þegar slíkt er gert. Fólk segir mér einnig að það sé ekki nokkrum vandkvæðum bundið að framkvæma þetta hér. Auðvitað er spurning hvað gerðar eru miklar kröfur til þessa og ég veit nú að þeir sem við þessi mál fást munu örugglega setja mikinn metnað í að gera þetta sem best. Ég hef ekki trú á því eins og hér kom fram hjá hv. þm. að þetta komi til með að draga úr aðsókn að leikhúsum eða tónverka. Mér hafa sagt aðilar sem þekkja þetta t.d. erlendis frá að víða er það skoðun að það sé alveg gagnstætt, þ.e. að einmitt slíkt eins og hér er lagt til muni verða til þess að auka aðsókn að sýningunni og þá tónleikahaldi. Ég trúi því reyndar betur að svo muni verða. Virðulegi forseti. Mér ber skylda til að þakka fyrir þessar undirtektir og ekki síst að það skuli koma frá hv. 16. þm. Reykv. sem ég veit að skilur þetta mál og þekkir það vel. Útfærslan er auðvitað ekki einföld en hún er ekki það flókin að ég trúi því og treysti hæstv. núv. menntmrh. fullkomlega til þess að ganga svo frá og fá þá menn til aðstoðar að ekki verði miklum vandkvæðum bundið tæknilega að koma þessu máli fram.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir orð hans. Ég var einmitt að biðja um betri umfjöllun og útfærslu á þessari tillögu. Auðvitað er sjálfsagt að tillagan fari til menntmn. Mig langaði aðeins til að útskýra hvað ég átti við. Við höfum svolitla reynslu af þessu. Oft hefur reynst mjög erfitt að taka leikrit upp beint af sviði. Það hefur þó verið gert og stundum heppnast vel, t.d. var Ofvitinn tekinn upp hjá Leikfélagi Reykjavíkur. Undirbúningur var mikill og það var tekið upp á nokkrum kvöldum að mig minnir. Venjulega hefur þó reynst betra að taka þetta inn í sjónvarpssal og það var gert t.d. við Stundarfrið og þar vildi svo vel til að hægt var að færa öll tjöld og staðfæra leikmyndina. Það tókst mjög vel að samræma það því formi sem hæfir sjónvarpi. Við gætum tekið annað leikverk sem væri Bílaverkstæði Badda eftir Ólafs Hauks Símonarsonar sem gekk fádæma vel á litla sviðinu. Maður skyldi halda að það væri kannski eitthvað sem hefði verið ágætt í sjónvarpi en eftir því hefur verið gerð kvikmynd eftir handriti sem nefnist Ryð og það er í rauninni hreint allt annað leikverk en það sem við sáum á litla sviði Þjóðleikhússins svo að þetta getur verið afskaplega margbreytilegt. Ég vildi bara taka fram að við þurfum að hugsa vel um þetta og íhuga þetta mál mjög vel og einnig þurfa aðrir íslenskir listflytjendur að koma að þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á vegalögum nr. 6/1977, með síðari breytingum. Frv. þetta er á þskj. 425 og er 293. mál þingsins. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Stefán Guðmundsson, Ólafur Þ. Þórðarson, Páll Pétursson, Valgerður Sverrisdóttir og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir. Í maí 1982 var undirritað samkomulag milli Landssambands hestamanna og Vegagerðar ríkisins um gerð reiðvega. Samkomulag þetta er fskj. með frv. þessu. Ágreiningur varð fljótlega um túlkun þess samkomulags sem hefur leitt til þess að gerð og viðhald reiðvega hefur verið bitbein milli samtaka hestamanna, Vegagerðarinnar og sveitarfélaga nú um nokkurt skeið. Sú breyting sem er lögð til með frv. þessu, en það er breyting á 40. gr. laga nr. 6/1977, hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Vegagerð ríkisins skal aðstoða nýbýlastjórn við lagningu nýbýlavega og samtök hestamanna við gerð reiðvega enda sé kostnaður greiddur af sérstakri fjárveitingu í fjárlögum samkvæmt vegáætlun eða á annan hátt.`` 1. gr. frv. hljóðar svo með leyfi forseta: ,,Vegagerð ríkisins skal aðstoða ríkisstjórn við lagningu nýbýlavega, enda sé kostnaður greiddur af sérstakri fjárveitingu í fjárlögum samkvæmt vegáætlun eða á annan hátt. Vegagerð ríkisins skal sjá um gerð og viðhald reiðvega samkvæmt sérstakri reiðvegaáætlun sem samgrh. lætur gera í samráði við samtök hestamanna og sveitarfélaga til fjögurra ára í senn. Kostnaður við gerð reiðvega skal greiddur skv. 2. gr. laga um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1987.`` Á Alþingi 7. febr. 1991 var samþykkt þál. um reiðvegaáætlun sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgrh. að skipa nefnd með þátttöku samtaka hestamanna og sveitarfélaga til þess að kanna ástand reiðvega og gera reiðvegaáætlun.`` Því miður hefur þessi reiðvegaáætlun aldrei komist til framkvæmda einfaldlega vegna þess að ágreiningur hefur verið milli Landssambands hestamanna, sveitarfélaga og Vegagerðar ríkisins um það hver skyldi standa straum að kostnaði og hvernig undirbúningi skyldi háttað. Um það hefur verið deilt og það hefur ekki verið í lögum hingað til að Vegagerð ríkisins hafi verið lagðar þær skyldur á herðar að sjá um gerð og viðhald reiðvega samkvæmt sérstakri reiðvegaáætlun sem samgrh. lætur gera. Með frv., sem hér er lagt fram og mælt fyrir á þinginu, eru tekin af öll tvímæli í þeim efnum að Vegagerð ríkisins er nú með þessu frv. verði það samþykkt gert það skylt að sjá um gerð og viðhald reiðvega. Það er talsverð breyting frá því sem verið hefur og mun ef frv. verður samþykkt verða ótvírætt hlutverk Vegagerðar ríkisins að sjá um slíka hluti. Að lokinni umræðunni legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1987. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Stefán Guðmundsson, Ólafur Þ. Þórðarson, Páll Pétursson, Valgerður Sverrisdóttir og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir. Í 2. gr. laga nr. 3 frá 23. sept. 1987 segir svo, með leyfi forseta: ,,Gjald skv. 1. gr. þessara laga skal innheimt í ríkissjóð. Tekjum samkvæmt lögum þessum skal einungis varið til vegagerðar samkvæmt vegáætlun.`` 1. gr. þessa frv. sem hér er mælt fyrir gerir ráð fyrir þeirri breytingu á 2. gr. laga nr. 3/1987 að gjald samkvæmt 1. gr. skal innheimt til ríkissjóðs. Tekjum samkvæmt lögum þessum skal einungis varið til vega- og reiðvegagerðar samkvæmt vega- og reiðvegaáætlun. Með þessu frv. eru tekin af öll tvímæli um það að af þeim fjárveitingum sem nú fara til vegagerðar skal einnig varið til reiðvegagerðar og þannig litið á að reiðvegagerð sé hluti af vegakerfi landsis. Frv. þetta er flutt samhliða frv. um breytingu á vegalögum nr. 6/1977, með síðari breytingum. Með því frv. er Vegagerð ríkisins falin gerð reiðvega samkvæmt sérstakri reiðvegaáætlun sem samgrh. lætur gera í samráði við samtök hestamanna og sveitarfélaga til fjögurra ára í senn. Samkvæmt frv. skal kostnaður við reiðvegagerð greiðast skv. 2. gr. laga nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar. Virðulegi forseti. Að umræðunni lokinni legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.