Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til áfengislaga, sem hér liggur fyrir til 2. umr. á þskj. 12, er gamall kunningi hér í þessari hv. d. Það er samið af mþn., sem dómsmrh. skipaði 18. apríl 1951 í tilefni af þáltill., sem fram kom á Alþingi 1950 og var um það, að endurskoða skyldi hina íslenzku áfengislöggjöf. Frv. var flutt í þessari hv. d. eins og það kom frá mþn., og urðu afdrif þess þau, að 9. des. 1952 var því vísað frá með samþykkt rökstuddrar dagskrár, sem fram kom frá meiri hl. allshn. Frv. er nú flutt á ný óbreytt frá því, sem það var áður, að öðru leyti en því, að ákvæðið í 7. gr. um þjóðaratkvæðagreiðslu um bruggun áfengs öls var numið brott. Frv. var vísað til allshn. 7. okt. s.l. og tekið til meðferðar á tveim fundum nefndarinnar 15. okt., síðan aftur á fundi nefndarinnar 10. nóv. Var þá n. búin að lesa frv. yfir grein fyrir grein, bera það saman við núgildandi áfengislög og greiða atkvæði um flestar greinarnar. Síðan var málið tekið fyrir aftur 15. þ. m. og þá teknar upp brtt. þær, sem meiri hl. fékkst fyrir innan nefndarinnar. Þá var málið enn tekið fyrir á fundi nefndarinnar 19. þ. m. og þá endanlega gengið frá brtt. þeim, sem prentaðar eru á þskj. 387, og einnig frá nál. Þó að nm. hafi komið sér saman um að bera fram brtt. þær, sem ég nú gat um, er því ekki að neita, að skoðanir nm. eru að öðru leyti allskiptar um frv. í heild, enda áskilja nm. sér óbundnar hendur um að bera fram brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma, eins og nál. ber með sér. Í þessu sambandi má benda á, að einn nm., hv. 1. þm. NM., hefur borið fram 20 brtt. við frv. á þskj. 56, þær hinar sömu og hann bar fram við frv. á siðasta Alþingi. Þá hefur einnig verið útbýtt brtt. á þskj. 385, sem tveir nm. eru meðflm. að. En þrátt fyrir þetta hygg ég, að óhætt sé að segja, að n. sé sammála um, að nauðsyn sé, að frv. nái fram að ganga. Að minnsta kosti kom ekkert fram í n. undir meðferð málsins, sem benti í gagnstæða átt. Ég vík þá að brtt. n. á þskj. 387. 1. brtt. er um það, að 1. gr. frv. skuli falla niður, en hún er í frv. á þessa leið: „Tilgangur laga þessara er sá að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess.“ Orðalag þessarar gr. um tilgang laganna getur orkað tvímælis, og hefur þegar komið í ljós, að það gerir það, þar sem um margar brtt. er að ræða við greinina. En þar sem meiri hl. n. leit svo á, að lögin sjálf segðu nægilega til um tilgang sinn, var fallizt á að nema greinina burt. Sérstöðu um þessa brtt. hafði einn nm., hv. 1. þm. N-M., enda ber hann fram sjálfstæða brtt. um greinina á þskj. 56, sem ég hef áður getið um. Þessi sérstaða þessa hv. þm. á við um fleiri brtt. n., þó að ég geti ekki um það sérstaklega um leið og ég lýsi tillögunum. Þá er engin brtt. frá n. við 2. gr. og ekki heldur við 3. gr., en 2. brtt. n. er við 4. gr., í tveimur liðum, a- og b-lið, og er um það að breyta niðurlagi 3. málsgr. 4. gr., en sú málsgr. er um skil, sem koma frá útlöndum, og um meðferð áfengis þess. sem þau hafa meðferðis. Mælir hún svo fyrir um, að þegar skip kemur til landsins, skuli í hinni fyrstu höfn innsigla allt áfengi, sem skipið hefur meðferðis, og það innsigli skal ekki brjóta eða rjúfa fyrr en skipið fer aftur alfarið úr höfn. En síðasti málsl. þessarar málsgr. hljóðar svo: „Þó má skipið hafa hæfilegan skipsforða af áfengi óinnsiglaðan til neyzlu handa skipverjum, en aldrei má selja af þeim forða né flytja hann í land.“ Brtt. n. er þess efnis, að í staðinn fyrir orðin „selja af þeim forða né flytja hann í land“ í niðurlagi 3. málsgr. komi: gefa öðrum né selja af þeim forða. - M.ö.o., það er þarna bætt inn í, að bannað sé að gefa eins og að selja, og sömuleiðis látið afskiptalaust um flutning á víninu í land. Er þetta samhljóða núgildandi áfengislöggjöf. B-liðurinn í þessari brtt. n. er um það að umorða síðustu málsgr., sem hljóðar svo í frv.: ,.Fyrirmæli þessarar greinar ná ekki til herskipa eða skemmtiferðaskipa.“ En b-liður í brtt. n. hljóðar svo: Fyrirmæli þessarar greinar taka til flugvéla, eftir því sem við á, en ná ekki til herskipa eða skemmtiferðaskipa. - M.ö.o., n. gerir það að till. sinni, að flugvélum sé þarna bætt inn í. Þá kemur 5., 6., 7., 8., 9. og 10. gr. í frv., sem n. gerir enga brtt. við. - 5. og 6. gr. eru lokagreinarnar í H. kafla frv., sem fjallar um innflutning áfengis, en 7. og 8. gr. eru í III. kafla laganna og fjalla um tilbúning áfengis. Þá kemur IV. kafli, sem er um sölu og veitingar áfengis. 1. gerir engar brtt. við 9., 10. og 11. gr. í þeim kafla, en gerir brtt. við 12. gr. í fjórum liðum, a, b, c og d. Það er um þessa brtt. að segja, að hún byggist á því, að n. leggur til síðar, eins og ég kem að seinna, að 26., 27. og 28. gr. frv. falli niður, og eru brtt. við 12. gr. afleiðing af því, þ. e., í a-liðnum, að orðið „áfengisvarnaráðs“ í 2. málsgr. falli niður; í b-liðnum, að orðin „enda mæli áfengisvarnaráð með leyfisveitingunni“ í niðurlagi 3. málsgr. falli niður; c-liður, fyrir orðin „dómsmrh. og áfengisvarnaráð telja nauðsynlegt“ í 1. málsl. 6. málsgr. kemur: dómsmrh. telur nauðsynlegt; og d-liðurinn er um það, að síðari málsl. síðustu málsgr. falli niður, en síðasta málsgr. 12. gr. hljóðar svo: „Nánari fyrirmæli um vinveitingar, þ. á m. um veitingatíma, eftirlit á veitingastað og álagningu, skulu sett í reglugerð.“ Og síðari liðurinn, sem n. gerir að till. sinni að falli niður, hljóðar svo: „Áður en slík reglugerð er sett, skal leitað umsagnar áfengisvarnaráðs.“ Þetta er allt sem sagt í samhengi við þær höfuðbreytingartill., sem n. gerir við 26., 27. og 28. gr. Þá kemur næsta brtt. n., sem er við 13. gr., um það, að 2. málsgr. falli niður. 13. gr. hljóðar svo: „Áfengisverzlun ríkisins, útsölur hennar og veitingastaðir, sem leyfi hafa til veitingar áfengra drykkja, mega aðeins afhenda áfengi gegn staðgreiðslu. - Bannað er að senda áfengi gegn póstkröfu. - Ákvæði greinar þessarar gilda eigi um sölu vínanda til lyfsala og lækna, sem rétt hafa til lyfjasölu, sbr. 11. gr.“ M.ö.o., nefndin leggur til, að 2. málsgr. þessarar greinar falli niður, þ.e.: „Bannað er að senda áfengi gegn póstkröfu.“ Nefndin sér ekki ástæðu til að banna slíkar áfengissendingar og leggur þess vegna til, að málsgr. falli niður. Þá er 5. brtt. Hún er við 14. gr. og er um það, að orðin: „og áfengisvarnanefnd á staðnum mælir með“ í niðurlagi 2. málsgr. falli niður. Þessi breyting í 14. gr. segir það, að lögreglustjóri skuli ekki þurfa að leita álits áfengisvarnanefndar á staðnum, þó að hann vilji loka áfengisútsölu af sérstökum ástæðum. Ég vil leyfa mér að lesa þessa málsgr. eins og hún er í frv.: „Lögreglustjórum er heimilt að loka áfengisútsölu eða banna vínveitingar á veitingastöðum, sem leyfi hafa til áfengisveitinga. fyrirvaralaust um lengri eða skemmri tíma, þegar sérstaklega stendur á og áfengisvarnanefnd á staðnum mælir með. Áfengisverzlun ríkisins eða veitingamaður, sem í hlut á, getur skotið ákvörðun lögreglustjóra til dómsmrh. Ekki frestar málskot framkvæmd lokunarinnar eða bannsins.“ Nefndin leit svo á, að ef til kæmi, að lögreglustjóri þyrfti einhverra orsaka vegna að loka áfengisútsölu fyrirvaralaust, eins og sagt er hér, þá væri það stirðara fyrir hann að þurfa, áður en hann tæki þessa ákvörðun, að fara að leita umsagnar áfengisvarnanefndarinnar á staðnum. Nefndin leit svo á, að þetta ákvæði gerði framkvæmdina stirðari og kynni ef til vill að leiða til þess, að ákvæðið kæmi síður að tilætluðum notum. Er því lagt til, að ákvæðið sé lagt niður, þannig að lögreglustjóri geti einn tekið ákvörðun um fyrirvaralausa lokun eða bann við vinveitingum á veitingastað án þess að þurfa fyrst að leita álits áfengisvarnanefndar. 6. brtt. er við 15. gr., og er sama um hana að segja og breytingarnar við 12. gr., að hún er afleiðing af því, að n. leggur til, að greinarnar um áfengisvarnaráð skuli felldar niður. Þessi málsl., sem lagt er til að falli niður, síðari málsl. í 2. málsgr. 15. gr., hljóðar svo: „Leita skal álits áfengisvarnaráðs, áður en reglugerðin er sett.“ Greinin er um það að gera ráð fyrir því að leita álits ráðsins, áður en reglugerð er sett um hámark þess áfengis, sem áfengisverzlunin eða útsölur hennar mega afhenda einstaklingum. Það er þessi heimild til skömmtunar, sem er í núgildandi áfengislögum. Þá kem ég að 7. brtt., sem er um það að fella niður 26., 27. og 28. gr., en aftur eru engar brtt. við 16., 17., 18., 19.. 20., 21., 22., 23., 24. og 25. gr. Og þessir kaflar, V. kaflinn, sem er 16.–20. gr., fjallar um meðferð áfengis í landinu, en VI. kafli, 21.–25. gr., fjallar um ölvun. Þá er það VII. kaflinn, þar sem þessar greinar eru, sem n. gerir að till. sinni að séu felldar niður. Þetta er VII. kaflinn, og hann er um áfengisvarnir. 26. gr. hljóðar svo: „Ríkisstjórnin skipar sér til aðstoðar áfengisvarnaráðunaut. Skal hann skipaður að fengnum till. frá stjórnum þeirra bindindisfélaga, sem styrks njóta af opinberu fé til bindindisstarfsemi. - Áfengisvarnaráðunauturinn starfar samkvæmt erindisbréfi, sem ríkisstj. setur honum. Hann skal taka laun samkv. 6. fl. launalaga.“ Þarna er gert ráð fyrir því að stofna nýtt embætti, nýtt launað embætti. Í 27. gr. segir: „Áfengisvarnaráð skal skipað fimm mönnum. Áfengisvarnaráðunauturinn er sjálfkjörinn formaður ráðsins, en fjórir ráðsmenn og jafnmargir varamenn skulu kosnir hlutfallskosningu í sameinuðu Alþingi að afstöðnum hverjum almennum alþingiskosningum. Dómsmálaráðherra skipar varaformann ráðsins, að fengnum till. frá stjórnum þeirra bindindisfélaga, sem styrks njóta af opinberu fé. Áfengisvarnaráð skal hafa skrifstofu í Rvík. Veitir áfengisvarnaráðunautur henni forstöðu. Kostnaður við störf áfengisvarnaráðs greiðist úr áfengisvarnasjóði.“ 28. gr. er þannig: „Áfengisvarnaráð fer með yfirstjórn allra áfengisvarna í landinu. Það skal stuðla að bindindissemi, vinna gegn ofnautn áfengra drykkja og reyna í samráði við ríkisstj., áfengisvarnanefndir og bindindissamtök að afstýra skaðlegum áhrifum áfengisneyzlu. - Áfengisvarnaráð skal hafa umsjón með áfengisvarnanefndum, samræma störf þeirra og vera þeim til aðstoðar og leiðbeiningar í hvívetna. Það skal fylgjast sem bezt með í áfengis- og bindindismálum og veita hlutlausar upplýsingar um þau til blaða og annarra aðila, er óska þeirra. - Umsagnar áfengisvarnaráðs skal jafnan leita, áður en reglugerðir samkv. lögum þessum eru settar. Álits þess skal einnig leita varðandi verðlagningu áfengis. - Að öðru leyti fer áfengisvarnaráð með þau störf, sem lög þessi ákveða. - Nánari ákvæði um störf áfengisvarnaráðs skulu sett í reglugerð.“ Þetta er, eins og greinarnar bera með sér og frv., að setja á stofn launað embætti, þar sem er embætti áfengisvarnaráðunauts, og einnig stofna til hins svokallaða áfengisvarnaráðs, sem einnig skal vera launað, og á þetta ráð að hafa opna skrifstofu í Reykjavík. Nefndin var sammála um að leggja til, að þessar greinar yrðu felldar niður. Í stað þessara greina leggur n. til að komi ein gr., svo hljóðandi: „ Ríkisstj. skipar sér til aðstoðar ráðunaut í áfengísmálum. Skal hann skipaður að fengnum till. frá stjórnum þeirra bindindisfélaga, sem styrks njóta af opinberu fé til bindindisstarfsemi.“ Með öðrum orðum er þarna farið inn á núgildandi áfengislöggjöf. Þá er 8. brtt. nefndarinnar. Hún er umorðun á 29. gr. og er sem sagt einnig bundin við það, að áfengisvarnaráð skuli ekki stofnað. Orðin í 1. málsgr., 2. málsl. „að fengnum till. áfengisvarnaráðs“ falli niður, og í 1. málsl. 2. málsgr. falli orðið „áfengisvarnaráð“ einnig niður, og niðurlag síðari málsl. 2. málsgr.: „að fengnum till. áfengisvarnaráðs“ - falli einnig niður. N. leggur til, að gr. hljóði svo: „Áfengisvarnanefndir skulu vera í öllum hreppum og kaupstöðum landsins, þriggja manna í hreppum, sjö manna í kaupstöðum, öðrum en Reykjavík, þar sem nefndin er skipuð níu mönnum. Ráðherra skipar formann nefndanna, en að öðru leyti skulu nefndarmenn kosnir hlutfallskosningu af hlutaðeigandi hreppsnefndum og bæjarstjórnum. Kjörtími nefndarmanna er fjögur ár. Kostnaður af störfum nefndanna greiðist úr hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarsjóði. - Áfengisvarnanefndir skulu vera ráðgefandi um öll bindindis- og áfengismál fyrir sveitarstjórnir, lögreglustjóra, ríkisstjórn og aðra þá aðila, sem komið geta til greina í því sambandi. Verksvið nefndanna skal að öðru leyti ákveðið í reglugerð, sem ráðherra gefur út.“ Einnig hér er farið inn á núgildandi áfengislög í þessum efnum. 9. brtt. n. er um það, að 31. gr. falli niður, en hún er um það, að stofna skuli áfengisvarnasjóð. Hlutverk hans skal vera að standa straum af kostnaði við áfengisvarnir, bindindisfræðslu og bindindisútbreiðslu. Tekjur sjóðsins skulu vera árlega 3% af hagnaði Áfengisverzlunar ríkisins eða um 1si millj. kr. árlega, miðað við tekjur verzlunarinnar síðustu ár. Þar sem n. gerir till. um, að niður falli greinarnar um áfengisvarnaráðunaut og áfengisvarnaráð, sem þessara tekna eiga að njóta, leiðir það af sjálfu sér, að þessi grein um áfengisvarnasjóð falli einnig niður. 10. og síðasta brtt. allshn. er um það, að 32. gr. falli niður, en 32. gr. mælir svo fyrir, að á næstu 5 árum skuli leggja til hliðar, eins og segir í gr., „6% af hreinum ágóða Áfengisverzlunar ríkisins“. Og þessu fé, sem mundi nema rúmum 3 millj. kr., á að ráðstafa þannig, að helmingi upphæðarinnar skal varið til byggingar drykkjumannahæla og lækningastöðva handa drykkjumönnum, sjúkrahúsa og elliheimila eftir nánari ákvörðun heilbrmrh. Hinum helmingnum skal verja að jöfnu til þess að veita félagsheimilum og hótelum vaxtalaus lán, enda gangi þau hótel fyrir, sem ekki hafa vinveitingaleyfi, eins og segir í gr. Þarna er um að ræða að ráðstafa yfir 3 millj. kr. árlega til þeirra hluta, sem nú þegar að meira eða minna leyti eru styrktir með fé úr ríkissjóði árlega. Má t.d. benda á drykkjumannahæli, sjúkrahús og elliheimili. Og þótt segja megi, að æskilegt væri að geta veitt meira fé til þessara hluta en nú er gert, virðist það eðlilegra, að fjárveitingavaldið meti þessar þarfir árlega, heldur en að leggja til hliðar í því skyni ákveðinn hluta ríkisteknanna. N. leggur því til, að greinin sé felld niður. Ég vil geta þess í sambandi við þessa grein, að á þskj. 50, þar sem brtt. hv. þm. Barð. eru prentaðar, leggur hann einnig til, að þessi grein sé lögð niður, ef ég man rétt, og sömuleiðis leggur hv. 1. þm. N-M. til, að hún sé felld niður. Ég hef þá í stuttu máli lýst brtt. þeim, sem allshn. ber fram á þskj. 387, ýmist óskipt eða að meiri hluta. Höfuðbreytingar n. eru þær að fella niður ákvæðin um að setja á stofn embætti áfengisvarnaráðunauts, áfengisvarnaráðs og um áfengisvarnasjóð og ráðstafa árlega 6% af ágóða Áfengisverzlunar ríkisins til ákveðinna hluta. Það má segja, að þetta séu róttækar breytingar, en allshn. væntir samt, að hv. dm. geti að athuguðu máli samþykkt þær. Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, hefur verið útbýtt brtt. á þskj. 385, þar sem tveir nm. úr allshn., hv. þm. Seyðf. og ég, ásamt hv. 1. þm. Eyf. og hv. þm. Mýr. bera fram brtt. við nokkrar greinar frv., en fyrir þessum brtt. fékkst ekki meiri hluti í allshn. Ég ætla ekki að ræða um þessar brtt. Framsögu fyrir þeim mun hv. þm. Seyðf. hafa, sem er fyrsti flm. Þá vil ég geta þess, að n. hafði brtt. hv. 1. þm. N-M. á þskj. 56 og brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 50 til athugunar við meðferð málsins. En lítið var tekið upp úr þeim, þar sem þær fóru að töluvert miklu leyti í aðrar áttir en brtt. n. Þó vil ég minna á ákvæðið um að taka flugvélar inn, telja þær með flutningatækjum, sem til landsins kæmu, hvað vin snertir, - það voru þeir með þessir hv. þm. í sínum brtt., - einnig að fella niður 32. gr., og þar fór álit þeirra og n. saman. En ég vil einnig segja það sem mitt álit, að væri embætti áfengisvarnaráðunauts stofnað, þá er brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 50 við 26. gr. um, að það embætti skipi sérmenntaður læknir, réttmæt. Þá vil ég benda á 14. brtt. á sama þskj. um breytingu á 30. gr., en allshn. leggur ekki til, að henni verði neitt breytt í sínum till. En brtt. hv. þm. er um það, að fræðsla skuli fara fram í skólum um áhrif áfengisnautnar o.fl., eins og segir í 1. málsgr., og er fyllri en 30. gr. er í frv. Álít ég, að sú brtt. hv. þm. ætti að samþykkjast. Þó er brtt. í þremur málsgr., en þetta, sem ég segi nú, á við 1. málsgr., vegna þess að 2. málsgr. þessarar brtt. er um áfengisvarnaráð, sem allshn. leggur til að lagt sé niður, og síðasti málsl. er um það, að skylt skuli „öllum sóknarprestum landsins að hafa eftirlit með því, að börn og unglingar hafi fengið þá fræðslu, sem ákveðin er í barnaskólum samkvæmt fyrirmælum þessarar greinar, og er það skilyrði fyrir fermingu barna, að þeim hafi verið kennd sú námsgrein“. Þetta gæti ég ekki fallizt á að kæmi þarna í þessum lögum, álít það ætti þá heima frekar annars staðar. Ég lýk þá máli mínu. Ég hef ekki rætt um áfengismálin efnislega og það ástand, sem þau hafa verið í undanfarin ár, þegar vínveltingaleyfi voru veitt sem undanþágur eða í því formi, og það ástand, sem skapaðist eða skapazt hefur, eftir að þessum leyfisveitingum var hætt og eftir að áfengisútsölur voru víða lagðar niður með atkvæðagreiðslum á viðkomandi stöðum. Umræðum um þessa hlið málsins hef ég með vilja sleppt, aðeins lýst þeim brtt. allshn., sem hún gat ýmist orðið sammála eða myndað meiri hluta um og leggur til að verði samþykktar.



Herra forseti. Á síðasta þingi lagði hæstv. dómsmrh. fram frv. til áfengislaga, er samið hafði verið af sérstakri nefnd manna, er skipuð var til þess að athuga þessi mál og gera till. um umbætur á gildandi áfengislöggjöf. Var frv. á því þingi vísað til 2. umr. og hv. allshn., sem ekki gat orðið sammála um afgreiðslu málsins. Við 2. umr. lágu fyrir um 70 brtt., hvar af 27 brtt. voru frá einum nm. allshn., hv. 1. þm. N–M., og 5 brtt. frá öðrum nm., hv. þm. Seyðf., auk þess sem hann þá taldi sig mundu ljá fylgi sitt við ýmsar þær aðrar brtt., sem þá lágu fyrir. Hins vegar lá aðeins ein till. fyrir frá meiri hl. hv. n., en sú till. gekk út á það að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá til frekari undirbúnings, þar sem málið hafði ekki að áliti meiri hl. fengið eðlilegan undirbúning, áður en það var lagt fyrir Alþingi. Var hin rökstudda dagskrá samþykkt, án þess að tækifæri gæfist til þess að fá um það nokkra vitneskju, hvaða fylgi ættu hinar mörgu brtt., sem fyrir lágu hér í þessari hv. d. Og það einkennilegasta í meðferð málsins þá er það, að einmitt sá nm., sem lagt hafði í það mikla vinnu að bæta frv. með því að bera fram yfir 20 brtt., situr hjá við atkvgr. um rökstuddu dagskrána, sem samþ. var aðeins með eins atkv. mun, en hefði fallið með jöfnum atkv., ef hann hefði greitt atkv. gegn henni. Þannig stuðlaði hann að því, að hans eigin brtt. kæmu ekki undir atkvæði í d. Má því segja, að hann hafi þannig sjálfur orðið banamaður allra sinna góðu brtt. í þessu máli. Í byrjun yfirstandandi þings lagði hæstv. dómsmrh. fram frv. á ný hér í þessari hv. d. Hann hafði ekki, sem von var, látið fara fram neina frekari athugun á málinu, hvorki í þeirri n., sem um það hafði fjallað áður, né heldur skipað til þess aðra menn að athuga málið og búa það betur undir flutning á þessu þingi. Það var vitað, að hin rökstudda dagskrá var ekki sannleikanum samkvæm, og það var ekkert vitað um vilja meiri hluta þessarar hv. d. gagnvart hinum mörgu brtt., sem fyrir lágu, og engan veginn nægilega ljóst, hvorki af nál. né umræðunum, hvaða stefnu hv. d. vildi marka í þessu mikla vandamáli, annað en það, að svo virtist sem meiri hl. vildi þó fella niður úr frv. heimild til þess að láta fara fram þjóðaratkvæði um það, hvort ölbrugg skyldi leyfa í landinu. Allt var þetta þó ágizkun ein, því að um það atriði fór ekki heldur fram nein atkvgr. Hæstv. ráðh. hefur þó þótt rétt að fella þetta ákvæði niður úr því frv., er hann lagði fram á þessu þingi og nú er hér til umræðu. Engar aðrar breytingar þótti hæstv. ráðh. ástæða til þess að láta gera á frv. með tilliti til meðferðar málsins á síðasta Alþingi. Frv. var vísað til hæstv. allshn. snemma á þessu þingi og hefur því verið þar til meðferðar í um þriggja mánaða skeið, þegar þingfríið er frá reiknað. Í hv. allshn. eiga sæti 3 hinir sömu menn sem athuguðu og afgreiddu málið á siðasta þingi, þ. á m. tveir hv. þm., sem þá stuðluðu ýmist beint eða óbeint að frávísun málsins. Annar þessara manna, hv. 1. þm. N-M., flutti þegar að lokinni 1. umr. aftur flestallar till. sínar til breyt. á frv., sem hann sjálfur myrti svo kyrfilega á síðasta Alþingi. Og nú hefur hv. allshn. skilað sameiginlegu áliti um málið ásamt 13 brtt. Hafa allir hv. nm. undirritað nál. án nokkurs fyrirvara. Og þótt það sé ekki nema örfáar línur og þótt allir hv. nm. séu innilega sammála um nál., kemur þó skýrt í ljós, að þar er enginn sammála um afgreiðslu frv. í heild eða þá stefnu, sem rétt þykir að marka í þessu mikla vandamáli þjóðarinnar. Samtímis þessu, sem ég hef hér lýst, bera svo hv. nm. fram urmul af brtt. á sérstökum þskj., ýmist einir eða með öðrum hv. þm. En allt er á huldu um það, hvort hv. n. ætlar sér að fylgja frv. til 3. umr. eða lengra, ef t.d. allar brtt. verða felldar aðrar en brtt. n. Hefði þó verið fróðlegt fyrir hv. d. að fá um það nokkra vitneskju. Ég skal taka það fram, að mér skildist á hv. frsm., að bak við frv. stæði vilji allrar n., jafnvel þó að engu öðru yrði breytt í frv. en því, sem n. leggur til, þannig að mér skildist á hans ræðu, að jafnvel þótt allar aðrar brtt. yrðu felldar, þá mundi n.- standa einhuga um að fylgja frv. út úr þessari hv. d. Hins vegar kemur ekkert fram um það í nál., eins og sést á þskj. Ég hygg, að það mætti leita lengi í þingtíðindum til þess að finna hliðstæð vinnubrögð nokkurrar hv. þingnefndar í nokkru máli bæði fyrr og síðar. Stafar þetta sjálfsagt mest af því, að hér er um óvenjulega viðkvæmt mál að ræða og óvenjulegan vanda að leysa. En það út af fyrir sig getur ekki réttlætt það, að hv. þm. kasti frá sér vandanum, eða heimilað þeim að hylja hina sönnu skoðun þeirra á málinu. Þjóðin á sannarlega kröfu á því, að þeir menn, sem hún hefur falið að fara með umboð sitt á Alþingi, hafi bæði til þess vit og kjark að mynda sér skoðun á vandamáli og láta hana uppi til leiðbeiningar fyrir allan almenning. Meðferð og afgreiðsla málsins í hv. n. ber þess sannarlega vitni, að til séu hv. þm., sem lita öðrum augum á þessa skyldu þingfulltrúa. Og þó verður aldrei komizt út úr því öngþveiti, sem áfengismál þjóðarinnar eru nú í og hafa verið í um langt skeið, fyrr en nægilega margir hv. þm. telja sér skylt að segja þjóðinni, hvað þeir álíti henni fyrir beztu í þessu máli, og leggja þar við þingsetu og þingmannsheiður. Og það gildir ekki einungis um þetta vandamál, heldur og öll önnur vandamál, sem þingið fær til meðferðar á hverjum tíma. Mér þótti rétt að benda hér á þetta við þessa umræðu, áður en ég ræði hér þær brtt., sem ég hef borið fram á þskj. 50. Eru þetta sömu brtt. og ég bar fram við frv. á siðasta þingi, að undantekinni fjórðu brtt. á þskj. 111 frá síðasta þingi, við 7. gr. frv. eins og það var þá, þar sem sú gr. var felld úr frv. því, sem hér er til umr., eins og ég áður hef tekið fram. Skal ég þá gera hér ýtarlega grein fyrir till. mínum á þskj. 50, þar sem ég tel, að ýmsar þeirra séu frumskilyrði fyrir þeim umbótum, sem þjóðin óskar að verði á þessum málum í framtíðinni. Afstaða mín til frv. í heild fer svo að sjálfsögðu eftir því, að hve miklu leyti hv. d. samþykkir þessar till. 1. brtt. mín, við 1. gr. frv., er sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Greinin orðist svo: Tilgangur laga þessara er sá að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli, sem henni er samfara.“ Hér er að vísu aðeins að ræða um ákveðna stefnuyfirlýsingu, en það er þó síður en svo, að slík stefnuyfirlýsing sé þýðingarlítil eða þýðingarlaus, enda er það víst, að orðalag þessarar 1. gr. frv. var mjög róttækt ágreiningsefni í mþn., sem samdi frv. Þetta er ekki heldur neitt undarlegt, því að einmitt um þetta atriði eru meginátökin í landinu. Að afgreiða áfengislöggjöf án þess að marka skýrt í sjálfum lögunum, hver sé megintilgangur þeirra, eins og hv. allshn. leggur til að gert verði, þar sem hún leggur til einróma, að 1. gr. frv. verði felld niður, er beinlínis að bjóða heim glundroðanum og stefnuleysinu í þessu mikla vandamáli. Meiri hl. milliþn. markar hér ákveðna stefnu. Hann vildi, að tilgangur laganna væri sá að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess. Þetta er stefna út af fyrir sig, þótt ég sé henni ósamþykkur. En hún er þó margfalt betri en engin stefna, margfalt betri en sá glundroði, sem hv. n. vill viðhafa í þessu máli. Ég vil hins vegar, að lögin marki þá stefnu að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli, sem henni er samfara, og við þetta hef ég miðað allar aðrar mínar brtt. við frv., alveg eins og mþn. miðaði réttilega allar sínar till. við þá yfirlýsingu, sem hún tjáir í 1. gr. Í þessari stefnuyfirlýsingu, sem hér um ræðir, er reginmunur. Þar er allt önnur og miklu linari sókn gegn áfengisbölinu, að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og að vinna gegn misnotkun þess, eða að vinna gegn misnotkun áfengis og útrýma því böli, sem henni er samfara. Og hvaða menn eru það í landinu, sem raunverulega eru á móti því, að unnið sé gegn misnotkun áfengis og að útrýmt sé því böli, sem henni er samfara? Er nokkur maður til á þessu landi, sem vill viðhalda misnotkun áfengis, eða er nokkur maður til í þessu landi, sem vill viðhalda því böli, sem ofdrykkjunni er samfara? Ég fullyrði, að slíkir menn eru ekki til, ekki heldur meðal þeirra manna, sem að vanathuguðu máli leggja til, að slíkri stefnuyfirlýsingu sé vikið frá. Þeir hv. þm., sem kynnu að greiða atkv. gegn 1. brtt. minni um, að 1. gr. frv. orðist svo sem þar segir, geta sannarlega ekki vænzt þess að verða taldir liðtækir í baráttunni gegn áfengisbölinu í landinu, hversu blítt sem þeir annars kunna að tala um þetta mál. Til þeirra hv. þm., ef nokkrir eru hér í þessari hv. d., vildi ég mega beina þessari spurningu: Hvað á að vera megintilgangur áfengislaga, ef ekki einmitt sá, sem feist í brtt. minni? Ef hann á að vera einvörðungu sá að afla ríkissjóði sem mestra tekna, þá er langflestum greinum frv. ofaukið. Þar er nóg að heimila ríkisstj. einkasölu á áfengi og ef til vill einnig ótakmarkaða bruggun áfengra drykkja. Mætti síðan með reglugerð setja ákvæði, hvaða hátt skyldi hafa á því að fá fólkið til þess að kaupa sem mest af víninu. Ef það er hins vegar tilgangur áfengislaga að tryggja það, að ríkissjóðurinn einn fái allan ágóða af því vini, sem neytt er í landinu, án þess þó að örva til drykkju, þá þarf einnig að gerbreyta frv. til þess að ná því marki. En þjóðin mundi ekki sætta sig lengi við svo einhliða löggjöf um þetta mál. Meginhluti þjóðarinnar krefst þess, og er henni mestur sómi að því að falla ekki frá þeirri kröfu, að áfengislögin geri allt í senn: tryggi ríkissjóði allar tekjur af innflutningi vínanda til landsins, hverju nafni sem nefnist, tryggi ríkissjóði verulegan hluta af vínsölu í landinu beint eða óbeint, vinni gegn misnotkun áfengis í landinu, verndi hina uppvaxandi æsku frá því að verða vinnautninni að bráð, veiti almenningi vernd gegn hvers konar hættu, sem stafar frá verknaði ofdrykkjunnar, útrými því böli, sem áfengisnautninni er samfara, og tryggi þá fræðslu, sem þjóðinni er lífsnauðsyn til þess að skapa sterka sókn gegn áfengisbölinu, samfara því að byggja upp sterkt almenningsálit, sem fordæmir allt það siðleysi, sem er samfara ofnautn áfengis og nú er ekki talið ámælisvert í vitund þjóðarinnar, en á stærsta sök á því ástandi, sem nú ríkir hér í áfengismálunum. Áfengislöggjöf er nauðsynleg til þess að ná þessu takmarki. Um þetta er ekki heldur deilt. Hitt veldur öllum deilunum, hvaða leiðir skuli fara, og þó einkum, hve nærri skuli ganga frelsi manna með alls konar ákvæðum, er talið er nauðsynlegt að lögfesta til þess að ná settu marki. Skal ég svo láta þetta nægja í sambandi við 1. brtt. mína. 2. brtt. mín er við 3. gr. frv. og miðar að því að banna allan innflutning á öli. Það sýnist alveg óþarfi að leyfa innflutning á öli, þótt það innihaldi minna en 21/2% af vínanda. Annars skiptir það út af fyrir sig ekki miklu máli, þar sem það má sjálfsagt teljast til undantekningar, ef öl er flutt til landsins. 3. brtt. mín er við 4. gr. og er í fjórum stafliðum. A-liðurinn miðar að því að fella niður það ákvæði, að skip megi hafa hæfilegan forða af óinnsigluðu áfengi til neyzlu handa skipsmönnum. Ef á annað borð á að lögbjóða að innsigla áfengi í skipi, ætti ekki að leyfa neinn forða skipsins undanþeginn. Skipverjum er í engu vandara um að vera án áfengis innan hafnar en þeim, sem í landi búa, eða sæta sömu reglu um áfengiskaup, geti þeir ekki án þess verið þá stuttu stund, sem skip er í höfn. Hins vegar torveldar þetta ákvæði mjög eftirlit með því, að engu sé smyglað af áfengi í land úr skipi, og gerir slíkt eftirlit í mörgum tilfellum gersamlega óvirkt. Öll önnur ákvæði 4. gr. eru mjög lítils virði, sé þessu ákvæði siðasta málsl. 3. málsgr. haldið óbreyttu. B-liðurinn er að sjálfsögðu afleiðing af samþykkt a-liðar og þarf því ekki skýringar við. Og c-liðurinn er einnig afleiðing af samþykkt a-liðar, ef hann verður samþykktur. Hv. allshn. hefur efnislega tekið upp d-lið úr minni till. í 2. brtt. sína undir b-lið, svo að ef sú till. verður samþ., er sjálfsagt að taka mína till. aftur. 4. brtt. er við 8. gr. Er rétt að taka þá till. aftur til 3. umr., en þá verður séð, hvort till. n., sem fram eru komnar um að fella niður úr frv. ákvæðin um áfengisvarnasjóð, verða samþ. 5. till. mín er um það, að aftan við 9. gr. bætist, að óheimilt sé að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings. Eins og 9. gr. er nú í frv., kveður hún ekkert á um þetta atriði. Þykir rétt að upplýsa í sambandi við þetta, að allt frá því að Hótel Borg var byggt og þar til á árinu 1948 hafði verið gefinn 20% afsláttur á öllu víni, sem selt var hótelinu. Nam þessi afsláttur síðasta árið hvorki meira né minna en rúmlega 500 þús. kr. Jafnskjótt og mér varð þetta ljóst sem formanni fjvn., tók ég málið fyrir í n. og fékk samþykki meiri hl. fyrir því að óska þess, að þáverandi hæstv. fjmrh., hv. þm. Vestm., afnæmi þessi fríðindi. Varð ráðh. þegar við þeim óskum n. Ég tel víst, að því megi treysta, að þessi regla hafi verið látin gilda alla tíð síðan, og ef svo er, þykir rétt, að hún sé lögfest eins og lagt er til í brtt. minni. Hafi hin fyrri regla hins vegar verið tekin upp á ný af núverandi hæstv. fjmrh., sem ég trúi ekki, er enn meiri ástæða til þess að samþ. till. Það getur ekki verið neinn hagur fyrir ríkissjóðinn, að slík venja verði tekin upp, að lækka verðið til einstakra veitingamanna; álagning þeirra er ekki háð neinn verðlagseftirliti og gróði þeirra af þessari sölu slíkur, eftir því sem þeir hafa sjálfir upplýst, að engin minnsta ástæða er til þess að auka við hann á kostnað ríkissjóðs. Þess er því að vænta, að þessi till. mín verði samþ. 6. brtt. mín er við 10. gr., en gr. öll orðuð upp og sami réttur til atkvgr. um héraðsbann gefinn, hvort sem menn eru íbúar í kaupstað eða í sveitarfélagi. Ef um er að ræða einhver fríðindi fyrir kaupstaðarbúa með ákvæðum 10. gr., hvers vegna mega þá ekki íbúar smærri staða einnig njóta þeirra? Sé hins vegar um að ræða einhverja byrði, einhvern kross, einhvern óbærilegan kross, sem verið er að leggja á kaupstaðina, hvers eiga þeir þá að gjalda? Engin löggjöf, sem felur í sér augsýnilegt ranglæti, er viðurkennd af þjóðinni eða nær tilgangi sínum, hversu góður sem hann er. Nú er mjög um það deilt, hvort héraðsbönnin hafi aukið eða dregið úr drykkjufýsn manna á þeim stöðum, sem þeim hefur verið komið á, en hvort sem svo er eða ekki, þá eiga allir aðilar að vera jafnir fyrir þessum lögum sem öðrum, hvar sem þeir búa í landinu. Íbúum hinna fámennu staða er engu siður trúandi til þess að þekkja sinn vitjunartíma í þessu máli en hinum, sem í margmenninu lifa. Það er því alveg óþarft að lögbjóða einhver sérákvæði þeirra vegna. 7. brtt. er við 12. gr. frv. Er lagt til, að gr. verði orðuð um og efni hennar nokkuð breytt frá því, sem er í frv., m.a. samræmt við fyrri brtt., ef samþ. verða. Fellt er niður það ákvæði, að Samband gistihúsa- og veitingahúsaeiganda skuli dæma um flokkun veitingahúsa eða geti haft áhrif á, hvaða aðilar fái vínveitingaleyfi. Er lagt til, að vald þetta sé hjá ráðuneytinu, sem ávallt getur kvatt til kunnáttumenn eða sett um þetta ákveðnar reglur. Þá er einnig lagt til, að 3. málsgr. falli niður, en hún mælir svo fyrir, að ráðh. sé heimilt að veita þeim veitingastöðum vínleyfi, er aðallega séu fyrir erlenda ferðamenn. Ég lít svo á, að óeðlilegt sé, að nokkur sérákvæði séu í lögunum um slíka staði, enda ávallt mjög umdeilanlegt, hverjir kæmu þar til greina og hverjir ekki. Skilyrði fyrir leyfum til veitinga eiga að vera almenn og ein og þau sömu fyrir alla aðila, en ekki að flokkast á þann hátt, sem gert er í frv., svo sem gert er ráð fyrir í þessari gr. Samfara leyfisveitingunum á að gera strangar kröfur til þeirra, sem þau hljóta, og til allra jafnt, hvar sem er á landinu. Skal vikið að þessu atriði nokkru síðar. 8. brtt. er við 15. gr. frv., að fyrri málsl. 2. málsgr. falli niður. Ég sé, að hv. n. ætlast til þess, að síðari málsl. þessarar gr. falli niður, og getur þá orðið samkomulag um að fella gr. alveg niður. Þetta ákvæði heimilar áfengisverzluninni að taka upp skömmtunarkerfi, sem áður gilti hér og reyndist einna verst af öllu, sem reynt hefur verið til þess að draga úr vínnautn almennings. Hefur sama reynsla fengizt um þetta í öllum öðrum löndum, þar sem því hefur verið komið á. Meiri hl. milliþn. var líka sammála um það, að ekki bæri að lögleiða skömmtun áfengis, en með því að einn nm. var á annarri skoðun, var sætzt á að hafa þessa heimild í lögunum. En hún er á engan hátt til bóta og á því að hverfa. 9. brtt. er við 16. gr. frv. og er í tveimur stafliðum. Er a-liðurinn um það að fella niður orðin „né veita“ í 1. málsgr., en sú málsgr. mælir svo fyrir, að ekki megi afhenda né veita áfengi ölvuðum mönnum eða yngri en 21 árs. Með því að fella þessi tvö orð niður er því fyrirmæli haldið, að ekki megi afhenda ölvuðum mönnum og mönnum undir 21 árs aldri áfengi. Er hið fyrra a.m.k. rétt og sjálfsagt, hið síðara má lengi deila um, en aldurstakmark ber þó að setja, því að ekki væri rétt að leyfa afhendingu áfengis til barna. Hitt er svo annað mál, að þessu ákvæði verður almennt ekki framfylgt. Enginn fer að spyrja fullþroskaðan mann um aldur og krefjast vegabréfs, þótt hann vilji kaupa flösku löglega, enda vafasamt, hvort það mundi ekki þoka honum áleiðis til leynivínsalans, ef um neitun væri að ræða. Hitt nær svo engri átt, að neita t.d. 20 ára manni að fá sér létt glas af víni á veitingahúsi, sem hefur leyfi til veitinga, t.d. í félagi með fjölskyldu sinni eða vinum, en leyfa 21 árs gamalli stúlku í sama hópi að drekka að vild. Slíkt ákvæði verður ekki haldið, nær ekki heldur tilgangi sínum og á þess vegna að hverfa úr frv. Í b-lið till. minnar eru eftirstöðvar 16. gr. orðaðar um, skilyrði fyrir því, að menn fái vín á veitingastað, takmörkuð við framferði manna þar, á meðan þeir dvelja í veitingasal. Þá eru með till. lagðar skyldur á herðar veitingaaðila, þar sem honum er gert skylt að stöðva allar veitingar, þar til fyrirmælum gr. er hlýtt. Einn erfiðasti og mesti vandinn í sambandi við áfengismál þjóðarinnar er sá gróði, sem ríkið og þeir aðilar, sem veitingaleyfi öðlast, hafa af vínsölunni. Ég veit ekki, hvort hv. alþm. hafa yfirleitt gert sér það ljóst, hversu mikill þessi vandi er einmitt út af fyrir sig, alveg án tillits til þess tjóns, sem ofnautn vínsins hefur í för með sér. Vér skulum t.d. hugsa um, hvaða ástand það mundi skapa í þjóðfélaginu, ef gefa ætti einum aðila, segjum t.d. Hótel Borg, einkarétt til þess að selja mjólk í bænum og væri jafnframt undanþegin verðlagseftirliti eða yfirleitt öllu eftirliti við sölu vörunnar. Hvað mundi þjóðin þola það lengi, og hvaða geysileg fríðindi væri ekki verið að skapa aðila, sem fengi slíka aðstöðu? En það ern einmitt sams konar fríðindi, sem verið er að gefa sérhverjum þeim aðila, sem veitt er veitingaleyfi á vini í landinu. Varan sjálf er miklu eftirsóknarverðari en mjólk, og álagningin er miklu stórkostlegri en unnt væri að hafa á mjólkinni, þótt ekkert verðlagseftirlit væri. Hvaða vit er þá í því að veita slík leyfi, nema um leið að leggja þær skyldur á herðar leyfishafa, að hann láti m.a. gæta velsæmis í veitingasölum og láti fjarlægja þegar hvern þann, sem fyrir hans tilverknað er ekki lengur samkvæmishæfur, og að hann láti enn fremur stöðva allar veitingar, þar til slíkt hefur verið gert? Er hægt að krefjast minna af aðila, sem rakar saman milljónagróða af þessum fríðindum? Er nokkur vitglóra í því að leyfa gróða veitingamannsins að vaxa í hlutfalli við þverrandi vit drykkjumannsins? Og er það ekki sjálfsagðasta krafan, að veitingamaðurinn sé ábyrgur fyrir því, að hér sé ekki farið út fyrir allt velsæmi? Þeir hv. þm., sem eru mér sammála um þessi atriði, samþykkja þessa brtt. mína við frv. 10. brtt. miðar að því, að ný grein komi á eftir 20. gr. Er þar svo fyrir mælt, að eftirlit sé haft með áfengisveitingunum í landinu. Hingað til hefur slíkt eftirlit skort víðast hvar, en þar sem komið hefur verið á vísi að því, hefur það gefizt svo vel, að allt annar og betri bragur hefur verið á þeim samkomum, sem eftirlitið hefur verið með. Annars skal þetta atriði rætt nánar í sambandi við 13. brtt. mína. 11. brtt. mín er um það, að á eftir 25. gr. komi ný gr., er ákveður, hvernig fara skuli með brot gegn lögunum. Vegna þess, hversu almenningur veigrar sér við því að kæra yfir slíkum brotum, þó að þau séu á vitorði allra, er nauðsynlegt, að dómsvaldið fyrirskipi réttarrannsókn til upplýsingar á meintum brotum, þó að ekki hafi kæra komið fram. 12. brtt. mín er við 26. gr., en sú grein mælir svo fyrir, að ríkisstj. skuli skipa áfengisvarnaráðunaut sér til aðstoðar. Hefur slíkt starf verið hér árum saman og er því ekki neitt nýtt embætti, eins og hv. frsm. minntist á hér áðan í sinni framsöguræðu, en árangurinn ekki orðið sem skyldi, enda ávallt rekið sem aukastarf, rétt eins og hér væri ekki um nægilegt verkefni fyrir einn mann að ræða. En þetta er mikill misskilningur. Hér er um að ræða meira en nóg starf fyrir einn mann, og því aðeins verður nokkurt gagn í starfinu, að því sé sinnt með mikilli samvizkusemi, miklum áhuga og með löngum starfsdegi. Í minni till. er gert ráð fyrir því, að ráðinn sé læknir til þess að hafa yfirumsjón þessara mála og að hann hafi sérþekkingu á drykkjusýki og meðferð drykkjusjúkra manna, hann verði og jafnframt áfengisvarnaráðunautur ríkisstj. Skulu hér færð rök fyrir þessari till. minni alveg sérstaklega, því að framkvæmd áfengisvarna laganna og umbætur á áfengismálum þjóðarinnar velta kannske ekki hvað minnst á því, hvort við berum gæfu til þess að skipa um þessi sérstöku atriði vel og viturlega. Skömmu fyrir áramótin síðustu voru samþykkt hér lög, sem mæla svo fyrir, að byggja skuli hæli fyrir drykkjusjúka menn fyrir það í ,sem áfengisverzlunin hefur lagt til hliðar í þessu augnamiði. Hæstv. heilbrmrh. hefur skipað 5 manna n. til þess að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd. Hafa m.a. verið skipaðir tveir læknar í n., sem sýnir bezt, hversu það er ómissandi, að læknar fjalli um þessi mál. N. hefur þegar lagt allmikla vinnu í að athuga, hvernig þessum málum verði skipað á hentugasta hátt, bæði hvað snertir árangur og útgjöld, og hefur margt merkilegt komið fram í þeim athugunum og till. í sambandi við þær. Er það ef til vill langathyglisverðasta tillagan að byggja slík heimili upp í smáum stíl víðs vegar um landið, svo að mennirnir gætu notið sem mest heimilishjúkrunar og þeirrar samúðar og sálarstyrks, sem jafnan er að finna á góðum heimilum. En til þess að sú hugmynd geti orðið að veruleika, er alveg óhjákvæmilegt, að einn maður hafi yfirumsjón með þessum hópi öllum, fylgíst með líðan þeirra og sálarlífi og kynnist þeim persónulega og leiðbeini þeim á margan hátt. Allt annað er vonlaust í því starfi. Enginn væri betur til þess fallinn en góður læknir og mikill mannvinur, og hann mundi í þessu starfi sínu öðlast þá þekkingu, sem áfengisvarnaráðunaut er nauðsynleg, og því á að sameina þessi störf. Ég vildi því mega vænta þess, að hv. alþm. athuguðu vel og gaumgæfilega þetta sérstaka atriði í tillögunum, áður en þeir greiða um þær atkv. Hér er svo mikið í húfi í sambandi við þær tilraunir, sem verið er að undirbúa til umbóta á þessu sviði. 13. brtt. mín er um það, að ný gr. komi á eftir 27. gr. Er efni gr. það, að dómsmrh. skipi eftirlitsmann með neyzlu og meðferð áfengis í landinu, þar sem útsölur eru leyfðar. Í sambandi við þessa till. vil ég leyfa mér að benda á, að þjóðin vermi yfir 2 millj. kr. árlega í ýmiss konar eftirlit til þess að fyrirbyggja slys á mönnum og munum, m.a. er varið um 1 millj. kr. árlega til eftirlits með bifreiðalögunum. Nú er vitað, að mjög mikill hluti bifreiðarslysa stafar beinlínis af vinnautn þeirra manna, sem bifreiðum aka, þó að það sé ekki undantekningarlaust aðalorsök slysanna, og mörg önnur slys á landi og sjó stafa einnig af þessu sama. Er þá nokkurt vit í því að hafa ekki fullnægjandi eftirlit með þeirri löggjöf, sem hér um ræðir, ef það mætti draga verulega úr þeim slysum, sem vinnautn orsakar, og samfara því draga úr því böli, sem af henni stafar? Án þess að sjá að fullu fyrir þessum þætti málsins má þjóðin ganga að því vísu, að löggjöfin er lítils virði, hversu vel sem til hennar er vandað að öðru leyti. Hv. allshn. leggur á það megináherzlu í till. sinni að draga úr eftirlitinu frá því, sem til er ætlazt í frv. Mun það stafa mest af því, að henni vex í augum það fé, sem til þess þarf. En hvílíkur reginmisskilningur á lausn vandamáls! Hér þarf að ganga feti framar en ráð er fyrir gert í frv., og að því miðar till. mín, sem hér um ræðir. Þá hef ég ekki viljað gera till. um breyt. á fyrirmælum í sambandi við kostnaðinn af eftirlitinu. Þó er ég fús til þess að hafa alla samvinnu við hæstv. n. um það atriði. Þykir mér ekki einasta eðlilegt, heldur og sjálfsagt, að þeir aðilar, sem njóta fríðinda og fjár við að fá veitingaleyfi, greiði einnig meginhluta af þeim kostnaði, sem eftirlitið hefur í för með sér. Er það beinlínis í samræmi við ákvæði l. um eftirlit á öðrum sviðum, þar sem viðkomandi aðilar verða að greiða kostnaðinn að mestu eða öllu leyti, svo sem er um skipaeftirlit, verksmiðju- og vélaeftirlit, bifreiðaeftirlit o.m.fl. Vildi ég því mega vænta þess, að till. mánar hér að lútandi verði samþ. 14. brtt. mín er við 30. gr. og miðar að því, að kotnið sé upp í öllum skólum sérstakri kennslu í sambandi við áfengisnotkun í landinu. Hv. frsm. tók það fram, að hann teldi, að þessi till. ætti raunverulega að samþykkjast, það þyrfti hins vegar að breyta henni nokkuð, vegna þess að í þessari till. er gert ráð fyrir því, sem gert er ráð fyrir í frv., að hér verði haldið áfengisvarnaráði og áfengisvarnanefndum. Út af þessum ummælum vil ég lýsa því yfir, að ég er fús til þess að taka þessa till. aftur til 3. umr., þegar séð verður, hvernig frv. reiðir af hér við þessa umr., ef hv. n. vill hafa samvinnu við mig um þessi mál. En ég vil, áður en ég lýk máli mínu um þetta atriði, leyfa mér að benda á staðreyndir, sem eru hverjum augljósar hér í þessu landi. Á síðari árum hefur þróunin orðið slík í skólum landsins, þrátt fyrir um 60 millj. kr. greiðslu úr ríkissjóði til menntamála, að það þykir ekki einungis sjálfsagt, heldur heiður, að ég ekki segi skylda manna, sem koma út úr skólum, að fara fyrstu dagana á ósæmilegt fyllirí. Við skulum líta á menntaskólann. Á s.l. 25 árum eða allan þann tíma, sem núverandi rektor hefur verið við skólann, hefur þetta aukizt svo, að þegar stúdentarnir koma út úr skólanum, telja þeir það fyrstu skyldu sína að vera 1, 2 eða 3 daga á fylliríi, og er það ekki af því, - og vil ég leggja á það áherzlu, - að rektor stuðli að þessu, því að hann er kunnur einmitt að því að vilja halda reglusemi í skólanum og hvetja unglinga til þess að haga sér ekki þannig sem hér er gert, en það er beinlínis vegna þess, að það er vanrækt að kenna nemendum frá fyrsta degi í skólanum, hvaða áhrif vinnautn hefur á þeirra sálarlíf og þeirra líkama. Það er ekki gert að þeirri skyldugrein í skólanum eins og ætti að gera í sambandi við aðrar námsgreinar. Það er ekki skylda að sýna þekkingu á þessu máli. Þar er enginn vitnisburður gefinn fyrir fræðslu um þessi atriði. Menn eiga að kunna ýmis tungumál, og menn eiga að kunna ýmsar aðferðir í stærðfræði o.fl., o.fl., þó að þeir noti það aldrei í lífinu, en fram hjá þessu, sem er kannske mest áríðandi fyrir þá, er alveg gengið. Ég vil enn fremur leyfa mér að benda á, að þetta er ekki eini dagurinn í lífi þessara barna. Fyrsta og eina tilhlökkunin á eftir er að sjá 5 ára afmælisdaginn koma til þess að geta endurtekið þessa ofdrykkju, svo 10 ára, svo 15 ára, svo 20 ára, svo 25 ára, og langmest er tilhlökkunin til þess að geta verið sem fyllstur, þegar þeir eru 40 ára. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda á, að á meðan menntamenn þjóðarinnar og hinir ráðandi menn þjóðarinnar telja þetta ekki vansæmd, þá verður róðurinn örðugur í sambandi við þessi mál. Hvernig er svo, þegar komið er inn í háskólann? Mér er sagt, að það sé fyrsta atriðið þar, að þessir nýliðar ásamt kennaraliðinu séu þar allir á fylliríi þegar haldið er það, sem þeir kalla rússagildi. Er þá nokkur furða, þótt almenningi í landinu þyki það ekki neinn ósómi að neyta áfengis í óhófi?  Það er alveg áreiðanlegt, að það er einmitt þessi þátturinn í skólakerfi landsins, sem er alveg vanræktur, og það er alveg nauðsynlegt að fá um þetta miklu sterkari ákvæði en nú eru í l. Það er að vísu rétt, að í núverandi áfengislögum er sagt, að það megi skipa svo með reglugerð, en mér er ekki kunnugt um, að þær reglugerðir hafi verið settar á þann hátt eða í nokkurri líkingu við það, sem hér er gert ráð fyrir í mínum till. Ég hef m.a. sett það hér fram sem skilyrði, að sóknarprestar landsins skuli hafa eftirlit með slíkri kennslu í skólunum, og ég tel, að það sé hvorki ofverkið þeirra að gera það né að það sé óeðlilegt, að þeir annist þann þáttinn í uppeldi þjóðarinnar. Ég vildi því gjarnan fá samkomulag við hv. n. og einnig við hv. þm. Seyðf. um það, að þessi till. yrði orðuð þannig, að fyrir henni mætti fá fullt fylgi, ekki einungis hv. n., heldur og hv. dm., því að ég tel, að það sé eitt meginatriði fyrir því, að nokkur árangur náist af áfengislöggjöfinni, að í frv. sé sett ákvæði um þessi mál. 15. brtt. mín er um það, að allar sektir samkv. ákvæðum þessara l. skuli renna í áfengisvarnasjóð. Nægi þær ekki til að mæta útgjöldum, skal sú upphæð, sem á vantar, greiðast af ágóða áfengisverzlunarinnar. Þá er hér 16. brtt. mín um það, að 32. gr. falli niður, en 32. gr. l. er um, að 6% af hreinum ágóða áfengisverzlunar skuli leggjast í sérstakan sjóð. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánari orðum um þetta atriði, hv. frsm. minntist á það hér, og ég er honum sammála um það, og eru þá líkindi til þess, að sú till. nái fram að ganga, þar sem n. hefur tekið hana upp. 17. brtt. er við 36. gr., þ. e., að aftan við gr. bætist: „Sektarákvæði samkvæmt 34. og 35. gr. gilda einnig um flugvélar og annan farkost, formenn þeirra og áhafnir, ef þeir gerast brotlegir við fyrirmæli þessara laga.“ Er það aðeins til samræmingar, ef flugvélar eru teknar inn í frv. eins og aðrir farkostir. 18. brtt. mín er við 37. gr., að upphaf gr. orðist svo: „Brot gegn 1. málsl. 7. gr. og reglugerð samkvæmt síðasta málsl. 1. málsgr. sömu gr.“ o.s.frv., sem er meira samræming en efnisbreyting. Síðan eru 19., 20. og 21. brtt. og eru meira breyt. til samræmis, og er ekki ástæða til þess að gera grein fyrir þeim hér. 22. brtt. mín er við 48. gr., að í stað orðanna „í Menningarsjóð“ í 1. málsgr. komi „í áfengisvarnasjóð“, og kemur hún sjálfsagt ekki til atkvæða, ef till. n. verða samþ. um það að stofna ekki áfengisvarnasjóð. Síðasta brtt. mín er við 51. gr., um það, að sú gr. falli niður, en það er, að þessi lög skuli prenta á dönsku, þýzku, ensku og frönsku og sendast hinum ýmsu mönnum. Ég sá út af fyrir sig ekki ástæðu til þess. Annars er það ekki neitt aðalatriði, hvort sú gr. stendur eða ekki. Ég hef þá lýst mínum brtt., og ég hef fært rök fyrir því, hvers vegna þær brtt., sem mestu varða í sambandi við þessa löggjöf, eigi að samþykkjast. Ég tel, að ef frv. verður samþykkt eins og hv. n. hefur lagt til, þá séu ekki þar á miklar umbætur frá því, sem nú er, og að þjóðin muni ekki lengi sætta sig við slíka löggjöf, nema því aðeins að það sé þá með viturlegum og ströngum reglugerðum gert unnt að framkvæma löggjöfina eitthvað í þá átt, sem mínar till. fara. Verði það ekki og l. samþ. á þann hátt, sem n. leggur til, og ekkert frekar gert í málinu, þá sé ég ekki, að þessi löggjöf sé miklu betri en sú löggjöf, sem nú gildir og eins mikill styr stendur um og við þekkjum. En ég vildi vænta þess, að hv. Alþ. bæri gæfu til þess að ganga svo frá þessu máli, að það drægi eitthvað úr því böli, sem ríkir í landinu í sambandi við áfengismálin, og á sama tíma skapa eitthvað meira réttlæti og meiri skynsemi í meðferð þeirra mála en nú er.



Herra forseti. Í fáum málum, sem koma til kasta Alþ., eru skoðanir manna skiptari en í áfengismálunum, og kemur sá skoðanamunur vel fram í sambandi við afgreiðslu á þessu frv. í fyrra og nú hjá hv. allshn. Vegna rótgróins skoðanamunar höfum við nm. ekki getað komið okkur saman um að bera fram nema tiltölulega fáar og óverulegar brtt. við frv., sem við erum áreiðanlega allir sáróánægðir með, þótt af mjög sundurleitum ástæðum sé. Hv. þm. Barð. talaði um, að við hefðum skrifað undir nál. fyrirvaralaust, en í rauninni er nál. ekki annað en einn stór fyrirvari, enda höfum við áskilið okkur, hver einstakur nm., rétt til að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram eru komnar eða fram kunna að koma. Það er enginn vafi á því, að áfengisvandamálin eru með meiri vandamálum þjóðfélagsins. Það er enginn vafi á því, að mikið böl leiðir af óhófssamri áfengisneyzlu, og því böli vilja allir menn reyna að bæta úr, en skoðanirnar eru mjög skiptar um það, hvernig það verði bezt gert. Háværastar hafa raddirnar verið frá þeim mönnum, sem kannske hafa minnst skilyrði til þess að líta á áfengismálin í heild með fullri sanngirni, en það eru ofstækisfullir bindindismenn, sem hafa aldrei bragðað vín, og svo hinir, sem áður hafa verið ofdrykkjumenn, en hafa svo alveg tekið sinnaskiptum og orðið ofstækismenn í hina áttina. Skoðanir manna á drykkjuskap eru mjög mikið að breytast. Læknavísindin eru að láta þetta mál sig miklu meira skipta en áður hefur verið og hafa komizt að raun um, að menn geti verið ofnæmir fyrir áfengi eins og ýmsum öðrum neyzluvörum og lyfjum. Sem betur fer er ekki nema litill hluti manna, eða eftir því, sem talið er, 2–3% af þeim, sem neyta áfengis, sem þannig er ástatt um, og fyrir þá menn er ekki annað að gera en að bragða það alls ekki, því að þeir menn eru að meira eða minni leyti sjúkir. Þeim mönnum ber þjóðfélaginu skylda til að hjálpa, og er nú verið að stíga fyrsta sporið með því að koma upp hælum fyrir þá, sem svo langt eru leiddir að þurfa þess, og ég álít, að ríkissjóður eigi ekki að fá einn eyri af gróða áfengisverzlunarinnar fyrr en séð er fyrir lækningu slíkra manna, eftir því sem unnt er. Fyrir hinn hluta manna, sem er í langsamlegum meiri hluta, er áfengisnautn ekki neitt verulegt vandamál. Þeir geta neytt áfengis í hófi, drukkið sig jafnvel fulla einstaka sinnum og kannske oft, en það vekur ekki hjá þeim stöðuga löngun til meiri drykkju. Þann hluta manna, sem ekki er sjúkur, en vill neyta áfengis, verður að ala upp í því að kunna að fara með það, og er það sjálfsagt menningarmál. Ég er þeirrar skoðunar, og ég tel hana rökstudda af reynslu, bæði hér á landi og annars staðar, að því auðveldara sem er að ná í áfengi og því minna veður sem gert er út af því, því hófsamlegar fari sá hluti manna, sem hefur ekki ofnæmi fyrir áfengi, með það. Ég er sannfærður um, að öll þau höft og bönn, sem eru á meðferð þessa tiltölulega óskaðlega hressingarlyfs, séu miklum meiri hluta þjóðarinnar til bölvunar og sérstaklega unglingunum. Ég játa, að góðtemplarareglan og önnur bindindisfélög hafa gert gagn með því að bjarga einstaklingum undan ofdrykkju, en ég efast um, þegar litið er á málið í heild, hvort góðtemplarareglan hefur gert meiri skaða eða gagn með uppeldisaðferðum sínum og skoðunum í bindindismálum og þeim áhrifum, sem hún hefur getað haft á meðferð áfengismála hér á landi. Við erum nú einu sinni þannig gerðir, mennirnir, og ekki sízt við Íslendingar, að við viljum ekki láta leggja á okkur óþörf höft, og það er eins með okkur og Evu, formóður okkar, að forboðnu eplin eru alltaf girnilegust. Ég hefði þess vegna kosið, að meðferð áfengis væri algerlega frjáls og það væri til sölu í matvöruverzlunum eins og kaffi, te, tóbak og aðrar lítt nauðsynlegar hressingarvörur. Ég er ekki mikið kunnugur meðferð áfengis erlendis, þekki aðeins nokkur lönd, Norðurlöndin, England og Þýzkaland lítils háttar. Af stuttri kynningu við þau lönd hefur mér virzt mestur menningarbragur á meðferð áfengis í Danmörku, enda er meðferð þess að öllu leyti frjálsust þar af Norðurlöndunum. Eftir því, sem ég veit bezt, eru Svíar nú að slaka til á skömmtun, sem þeir hafa haft hjá sér undanfarin ár, af því að hún hefur ekki náð tilgangi sínum, og auk þess að leyfa bruggun áfengs öls. Í Noregi segja síðustu fréttir að verið sé að lækka verð á áfengi um 20% til þess að koma í veg fyrir útbreitt heimabrugg. Þjóðviljinn hefur undanfarið með stuttu millibili birt áberandi fréttir um aukinn aðgang í paradísarríkjunum fyrir austan járntjaldið fyrir bændur og verkamenn til að hafa kampavín á borðum sínum og aðra sterka drykki og telur það bera vott um menningu og bættan efnahag. Ég sagði áðan, að skoðanir manna um áfengismálin væru mjög skiptar, og á ég þá við ærlegar skoðanir manna, en í þessu máli, flestum öðrum málum fremur, kemur fram svo mikill yfirdrepsskapur, hræsni og kjósendahræðsla, að manni hrýs næstum hugur við. Mér er það í barnsminni frá bannárunum, að einn af læknum landsins var mikill forkólfur áfengisbannsins. Eftir 1912 var ekki í önnur hús að venda en til lækna, ef menn vildu fá sér hressingu. Sá læknir lét að vísu ekki opinberlega í té þetta hressingarlyf, en svo einkennilega vildi til, að sótt kom upp meðal kúnna í læknishéraðinu, og dugði ekki minna - ef ég man rétt - en 31/2 1 á ári af spíritus til þess að lækna hverja belju í læknishéraðinu. Ég held, að það hafi verið þegar undanþágan um Spánarvínin var gerð, að till. kom fram um það á þingi, að hagnaður á sölu áfengis skyldi ekki renna í ríkissjóð, heldur ganga sérstaklega til menningarmála. Þessi till. náði ekki fram að ganga, og voru það þeir menn, sem mest bar á í baráttunni fyrir banni og takmörkunum, sem greiddu atkvæði gegn till. Það er þess vegna svo komið, að áfengisgróðinn er orðinn ein af mestu tekjulindum ríkissjóðsins, sem erfitt er að kippa frá honum án þess að koma með stórkostlegar nýjar skattahækkanir í staðinn. Það væri nú gaman að spyrja þá, sem neyta ekki áfengis og mest hafa barizt á móti sölu þess og fyrir sem mestum takmörkunum, hvort þeir vildu gangast inn á að leggja á sig sérskatt, sem vægi eitthvað á móti því, sem þeir, sem áfengis neyta, greiða í ríkissjóðinn óbeint gegnum áfengiskaup. Ég er hræddur um, að það kæmi hljóð úr horni, ef rætt væri í alvöru um svona skattaálagningu, því að mér hafa fundizt raddirnar háværari úr þeirri átt að fá fé úr ríkissjóði til þess að halda uppi svokölluðum bindindisáróðri heldur en að leggja á sig aukna skatta í því skyni að útiloka sölu. Þó að ég bendi á þetta, kann ég vel að meta persónulega vinnu og jafnvel fjárframlög, sem margir ágætir menn innan bindindishreyfingarinnar og góðtemplarareglunnar hafa látið í té til styrktar bindindi í landinu, sem enginn getur haft neitt á móti og allir verið meðmæltir, ef því er ekki þvingað upp á menn með lagaboðum og takmörkunum, sem eru ósamrýmanleg sjálfræði manna. Ástandið í áfengismálum er eins og nú stendur þannig, að varla getur verra verið. Drykkjuskapur hefur áreiðanlega aukizt vegna þeirra takmarkana, sem gerðar hafa verið. Löggjöfin, eins og hún er, er að reka menn, sem vilja fá sér hressingu, til þess að gera það annaðhvort heima hjá sér eða þá í portum eða úti á víðavangi, í stað þess að í öllum siðuðum löndum geta menn komið inn í þar til hæfa staði, fengið sér eitt glas af víni, einn kokkteil eða sjúss og farið þaðan að svo búnu. Í stað þess er otað að mönnum a.m.k. heilli flösku, þó að þeir hafi ekki ætlað sér eða óskað eftir að fá meira en tíunda part úr henni. Drykkjuskapur unglinga er að verða stórkostlegt vandamál, eins og eðlilegt er, þar sem áfengismálum er komið fyrir eins og hjá okkur að tilstuðlan ríkisvaldsins. Að konur drekki, sem áður var óþekkt með öllu, er nú orðið nærri því eins algengt og um karlmenn, og mér er sagt, að ungar stúlkur séu farnar að miða stærð á snyrtitöskum sínum við það, að þær taki a.m.k. hálfflösku, sem hægt sé að hafa með sér á böllin. Þetta verður ekki bætt með frekari takmörkunum, heldur aðeins með meira frelsi í þessum málum samfara hæfilegri bindindisfræðslu í skólum og útvarpi, sem allir eru sammála um að ungu kynslóðinni sé nauðsynleg. Við erum að tala um að gera Ísland að ferðamannalandi. Þó er ástandið þannig nú, að ekkert gistihús hefur leyfi til þess að veita áfenga drykki, sem margir útlendir ferðamenn telja jafnsjálfsagða og matinn, sem þeir láta ofan í sig. Þegar þessir sömu menn koma hingað og verða varir við ástandið og komast jafnframt að því, að inni í Nýborg eða Austurríki geti þeir fengið áfengi eftir vild, en þó ekki minna en heilflösku í einu, hlæja þeir að okkur og skoða þetta sem stórkostlega fyndni. Eitt af vitlausustu ákvæðunum í áfengislöggjöfinni - að mínu áliti - eru héraðsbönnin, því að með þeim er verið að fara inn á þá braut að láta mismunandi lög gilda hér á landi og gera vissum hluta landsmanna erfiðara fyrir að fá þá hluti, sem öðrum standa til boða. Ég álít, að þessi ákvæði eigi engan rétt á sér og a.m.k. verði að krefjast þess, að það sé mikill meiri hl. kjósenda, en ekki greiddra atkvæða, sem veita á vald til þess að svipta þá, sem búa í sama sveitarfélagi og þeir, þeim rétti, sem allir aðrir landsmenn hafa. Það er margt annað, sem ég hef að athuga við þetta lagafrv., en ég skal ekki eyða tíma d. í að fara út í það, aðeins mæla nokkur orð með þeim brtt., sem ég ásamt þremur öðrum þm., hv. 1. þm. Eyf., hv. 2. þm. Árn. og hv. þm. Mýr., hef borið fram. Þrjár fyrstu brtt. ganga í þá átt, að í stað þess að samkvæmt gildandi lögum er það nefndur áfengur drykkur, sem hefur inni að halda 21/4% af vínanda að rúmmáli, þá verði eftirleiðis ekki drykkur skoðaður áfengur, sem hefur inni að halda minna en 31/2% af vínanda að þunga. Þetta munar sáralitlu, og skil ég ekki í öðru en að menn geti orðið sammála um að samþ. þessa brtt., því að ég hef aldrei getað skilið, við hvað takmarkanirnar 21/4% hafa verið miðaðar í upphafi. Með þessari brtt. förum við ekki fram á, að leyft verði að brugga áfengt öl í landinu, enda hefur það valdið ákaflegri mótspyrnu, sem að mínum dómi er alveg óskiljanleg. Það, sem við förum fram á, er, að leyft sé að hafa óáfenga ölið svo sterkt, að það súrni ekki eftir vikutíma, án þess að það verði gerilsneytt, en svo sem kunnugt er, þá missir öl bezta keiminn við að vera gerilsneytt. Sú áfengisprósenta, sem við stingum upp á, er sú minnsta, sem hægt er að hugsa sér, til þess að þetta geti orðið. Öl, sem bruggað er með 31/2% af vínanda af þunga, mun vera þó nokkuð vægara en danskur pilsner, og þar á ég við það danska öl, sem Danir almennt neyta heima hjá sér, en alls ekki útflutningsöl. Það öl, sem við drekkum hér í skipunum og flutt er hér á land óátalið af sjómönnum, hefur í sér allt að 8% áfengisstyrkleika. Annars áskil ég mér rétt til þess við 3. umr. að bera fram till. um heimild til að brugga sterkt öl, ef mér býður svo við að horfa, því að ég tel það algerlega fjarri öllum sanni að banna að brugga sterkt öl hér á landi, en sterkt öl kalla ég svona 6–10% öl, en leyfa að selja t.d. romm, sem er um 78% að styrkleika, og ýmsa líkjöra, sem fara upp í 80%. Það hefur sérstaklega verið haft á móti því að leyfa bruggun sterks öls, að unga kynslóðin lærði frekar að drekka á því. Ég held, að þetta sé fjarri öllum sanni. Mönnum finnst yfirleitt öl ekki bragðgott til að byrja með, og það er áreiðanlega miklu minna aðlaðandi á bragðið en sítrón og kókakóla, sem unglingar blanda nú, svo sem kunnugt er, með brennivíni og öðrum sterkum drykkjum. 2. og 3. brtt. leiðir af 1. brtt. 4. brtt. okkar er við 10. gr., og er þar lagt til, að ríkisstj. geti sett á stofn útsölustaði á áfengi ekki einungis í bæjarfélögum, heldur líka til sveita. Ég get ekki fundið rökstuðning fyrir þeim mismun, sem gerður er á aðstöðu manna eftir því, hvort þeir búa í bæjarfélagi, þorpi eða sveitarfélagi, til þess að kaupa áfengi, ef þeir vilja. En til þess að ganga nokkuð á móti þeim, sem eru á ólíkum skoðunum og við viðvíkjandi höftunum, höfum við þó fallizt á, að bæjarstjórn eða sveitarstjórn geti synjað, að útsalan sé sett á stofn. Þá höfum við gert breytingar við 12. gr. frv.. en um þá gr. náðist ekkert samkomulag í n. Þær breytingar, sem við aðallega förum fram á við 12. gr. frv., eru í fyrsta lagi, að við viljum ekki binda það við, að áfengisútsala sé á staðnum, að hægt sé að veita veitingahúsi veitingaleyfi á áfengum drykkjum, enda er í sjálfu frv. dregið úr því í 3. málsgr. 12. gr. frv. þá höfum við lagt til, að fellt verði niður, eins og komið hefur fram í öðrum brtt., að Samband gistihúsaeigenda hafi nokkurn íhlutunarrétt um þetta mál, enda finnst okkur það alls ekki viðeigandi. Enn höfum við fellt niður þá fjarstæðu og hugsunarvillu, að ekki megi greiða þjónustugjöld af áfengum drykkjum eða að bannað sé, að veitingahús launi starfsfólk sitt með hundraðsgjaldi af sölu þeirra. Þegar athugað er, að haftamennirnir í áfengismálunum hafa gert allt, sem þeir hafa getað, til þess að áfengið yrði sem dýrast og að menn þar af leiðandi gætu keypt sem minnst af því, þá skýtur þar æði skökku við, þegar þarna á að fara að undanþiggja áfenga drykki undan þjónustugjaldi, eða m.ö.o. gera þá ódýrari, sem óhjákvæmilega hlýtur að hafa það eitt í för með sér að hækka verð á mat og óáfengum drykkjum og annarri þjónustu, sem veitingahúsin láta í té. Þá leiðir það af sjálfu sér, að við höfum fellt úr allar tilvitnanir um meðmæli áfengisvarnaráðs, sent meiri hl. hefur fengizt fyrir í n. að ekki yrði sett á stofn, enda ekki séð, að nokkur þörf sé á því nema þá sem bitlingum á kostnað áfengisverzlunarinnar, sem við leggjum ekki til að verði úthlutað. Loks höfum við lagt til, að fellt verði niður ákvæðið um, að veitingaleyfi megi binda því skilyrði, að dans fari ekki fram í þeim salarkynnum veitingahússins, þar sem vín er veitt. Í fyrsta lagi mundi þetta útiloka flest veitingahús frá því að fá vínveitingaleyfi vegna plássleysis, en auk þess mundi það hafa alveg gagnstæða verkun við það, sem ætlazt er til, eftir því sem ýmsir þjónar á veitingahúsum, sem ég hef kynni af, segja mér frá. Þeir segja, að ef maður sitji kyrr í sæti sínu, sé miklu erfiðara að sjá, hvort hann hefur neytt svo mikils áfengis, að ástæða sé til að neita honum um afgreiðslu, heldur en ef hann er á hreyfingu, því að þá sé hægt að hafa miklu meira eftirlit með því. Ég fyrir mitt leyti hefði óskað eftir mörgum fleiri breytingum á frv., þó að ég hafi ekki borið fram brtt. í þá átt við þessa umr. Til dæmis álit ég nauðsynlegt, að það sé athugað a.m.k. hér í Reykjavík, hvort það dragi ekki stórkostlega úr ólöglegri neyzlu áfengis, að önnur áfengisbúðin sé opin alla nóttina og selji þá ef til vill með hærra verði. Það mundi undireins leiða til þess, að niður legðist sú fjölmenna stétt hér í bænum, sem nú fæst við launsölu áfengis og hefur af því stórkostlegar tekjur, sem auðvitað eru hvergi taldar fram til skatts. Ég álít a.m.k., að mætti athuga þetta til reynslu. Þá vil ég benda á, að refsingarnar, upphæð sekta samkv. frv., eru hlutfallslega miklu hærri en er í öðrum lögum fyrir minni háttar brot. Ég hef þó ekki séð ástæðu til þess að koma fram með brtt. um það nú við þessa umr., en ég vona, að það greiðist það úr við atkvgr. um þær brtt., sem nú liggja fyrir, að einhver skapnaður verði á frv., þegar það kemur út úr d., og hægara yrði þá að laga það við 3. umr. Tel ég sjálfsagt, að allshn. taki það til athugunar á milli umr., þegar hún hefur séð, hvernig vilji dm. er við atkvgr. Þá, sem nú fer fram.



Herra forseti. Ég talaði nú í þessu máli í fyrra, þegar það var hér til umræðu, og ég sé ekki ástæðu til að tala mjög mikið nú né endurtaka það, sem ég þá sagði. Ég var þá með sömu brtt. og nú í öllum aðalatriðum, og flestir sömu menn eru í d. og þarf því ekki sérstaklega að gera grein fyrir þeim. Hins vegar finnst mér rétt að lýsa í aðalatriðum afstöðu mínni til málsins, og í samræmi við það kemur þá seinna til með að falla atkv. mitt um hinar einstöku brtt. Ég veit það eins vel og ég stend hérna í stólnum, að ég hef lifað ótal sinnum, áður en ég kom inn í þessa tilveru, sem er kölluð jarðlíf, og nú er fyrst sagt, að ég lifi og kallist Páll Zóphóníasson. Ég veit það, að tilgangurinn með því að vera í þessum skóla, sem nú er kallaður jarðvist, er sá annars vegar að láta okkur, sem í honum erum, ná fullkomnu valdi, líkamlega og andlega, yfir okkur sjálfum og finna okkur sem einn lið í heildinni og læra að haga okkar starfi þannig, að hvað eina, sem við gerum, hvort sem kallað er, að við gerum það fyrir sjálfa okkur eða fyrir aðra, miði allt að því að auka framþróun heildarinnar. Og ég veit, að þegar við erum búnir með þennan bekk skólavistarinnar og höfum lært sem mest og komizt sem lengst í honum, þá er eftir að fara í gegnum marga bekki enn þá, þar til fullkomnun er náð. Nú veit ég það, að eitt af því, sem styður að því að hjálpa okkur til að ná fullkomnu valdi yfir sjálfum okkur, er það að berjast við freistingar og sigrast á þeim, og ein af þeim freistingum er vínið, og það er ekki því að neita, að einstaka manni hefur heppnazt að þroska sjálfan sig mikið með glímunni við þá freistingu. Og án þess að nefna mörg dæmi, þá má benda t.d. á Sigurð sáluga regluboða, sem þroskaðist geysilega mikið og varð allur annar maður einmitt við þá baráttu, sem hann átti í við þá freistingu, sem vínið hafði fyrir hann lagt. Hins vegar þýðir ekki neitt að setja börnum á fjórða, fimmta, sjötta ári lexíur, sem ætlaðar eru börnum, sem eru miklu eldri. Og eins og mannkynið er núna og það brot af því, sú kynkvísl af því, sem lifir hér á Íslandi, þá hefur hún ekki þann þroska, að hún sé fær um að glíma við þessar freistingar enn. Það eru einstöku menn aðeins, sem eru færir um það. Þess vegna eigum við að taka þær eins mikið frá henni eins og við getum. Hún á að fá þær seinna, þegar hún er orðin það þroskuð, að hún geti það, - kynslóðin, sem lifir hérna eftir 100 ár eða 200 ár, er kannske orðin það þroskuð, að hún sé hæf til að glíma við þær, og þá get ég kannske verið með, þegar við lifum þá aftur, við Lárus, kannske með öðrum nöfnum og alltaf í öðrum líkömum, -þá get ég verið með honum í því að láta það allt saman vera frjálst, svo að menn geti þroskazt sem bezt á því að glíma við það. En nú sem stendur tel ég hana ekki vera það, og þess vegna markast öll mín sjónarmið af því, að við eigum að taka þessar freistingar frá okkur, á meðan við erum að þroskast upp í það að geta lært af þeim, að geta þroskað okkur af glímunni við þær. Það getum við ekki enn þá. Það sýna merkin greinilega, að mér finnst. Þess vegna vildi ég helzt, að það væri ekkert vín til í landinu, og vera helzt með hreinu banni og að afnema allt vín. Það væri mér kærast, - það væri mér langkærast. En þar sem það nú ekki gengur, þá ganga mínar till. út á það að takmarka það sem mest, veita lögreglustjóranum heimild til að lofa mönnum innan lokaðs hrings í félagi að hafa eitthvert vín um hönd, ef þeir geta þá þroskað sig á því, og kannske geta menn það helzt á þann veg, en alls ekki láta það vera aðgengilegt fyrir heildina. Ég mun þess vegna fylgja þeim till., bæði frá mér og öðrum, sem ganga í þessa átt, ákveðið. Það er mín óbifanlega sannfæring, að það verði til þess að hjálpa heildinni til þess að finna sjálfa sig, einstaklingunum til þess að finna sjálfa sig og ná valdi yfir bæði sjálfum sér líkamlega og andlega að taka vinið alveg frá þeim. Með því vex þroski heildarinnar, bæði einstaklinganna og heildarinnar, sem þeir lifa og starfa með. Þess vegna fylgi ég öllum þeim till., sem lengst ganga í þessa átt, og mínar till. ganga út á það, - ég talaði fyrir þeim í fyrra og skal ekki endurtaka það.



Herra forseti. Nál. hv. allshn. á þskj. 386 er að ýmsu leyti talsvert lærdómsríkt, ekki sízt ef til athugunar eru jafnframt hafðar brtt. á þskj. 387. Nefndin er sammála um að leggja til, að 1. gr. frv. sé felld niður. Nú er það svo venjulega, að ef 1. gr. frv. er felld, þá er frv. úr sögunni. Nú þarf það ekki - það skal viðurkennt. Þegar litið er til efnis frv., þá þarf það ekki að vera, þó að þessi till. verði samþykkt í þessu tilfelli, sem nú er um að ræða. Í þessari 1. gr., sem n. leggur til að sé felld niður, er reynt að greina frá tilgangi með þessari lagasetningu. Ég skal játa það, að gr. er að minni hyggju ekki heppileg eins og hún er orðuð í frv., og ég er ekki alls kostar ánægður heldur með þær brtt., sem fram hafa komið um umorðun á henni, en skal láta það liggja að öðru leyti órætt á þessu stigi málsins. Þetta virðist í raun og veru vera það eina, sem nm. eru sammála um, því að það er tekið fram í nál., að skoðanir nm. um frv. í heild sinni og einstakar greinar þess séu mjög skiptar. Ekkert minnist n. á það, hvort frv. skuli fellt eða samþ., jafnvel þó að þær brtt., sem n. ber fram, kynnu að verða samþykktar, eða hvort það breytir einhverju, ef þær eru felldar. Vægast sagt er þetta ákaflega óvenjuleg og ég vil segja óþingleg meðferð á máli, ekki sízt á frv., sem reynt er að telja mönnum trú um að sé ákaflega mikils um vert og boði einhverjar stórfelldar breytingar á högum okkar hér í landinu. Þetta frv. hefur fengið óvenjulega rækilegan undirbúning. Það er samið að fyrirlagi hæstv. dómsmrh. af sérstakri mþn. Það er lagt fyrir Alþ. hið síðasta og fær þá ekki afgreiðslu, er afgreitt með rökstuddri dagskrá. Siðan fara fram alþingiskosningar. Þegar Alþ. kemur saman, er frv. lagt fram á ný í því formi, sem það nú er, með litlum breytingum frá því á síðasta þingi, og þá þykir heppilegt einhverra ástæðna vegna að fresta meðferð málsins þangað til bæjarstjórnarkosningarnar séu afstaðnar. Nú eru þær afstaðnar, og þá kemur að n. að taka sína afstöðu, og hún er þessi, sem ég nú hef lýst. Ég verð að segja það, að þetta er óvenjuleg málsmeðferð og í alla staði hin hörmulegasta. Ég skal ekki fara langt út í að rekja ástæðurnar til þessarar sérstöku meðferðar á málinu, - menn hafa sjálfsagt um það ýmsar hugmyndir, - en meginástæðan, sem að baki liggur öðrum ástæðum, er að minni hyggju sú, að menn eru hálfráðalausir í þessu efni. Menn sjá, að það er lítt samræmanlegt, að ríkissjóður reki verzlun með áfengi í landinu og græði á því árlega 60–70 millj. kr. og að samtímis sé hér í stórum lagabálki leitazt við í orði kveðnu, skulum við segja, að reisa hömlur við meðferð og neyzlu áfengis og draga úr sölunni á því og refsa mönnum fyrir að nota það. Það er ómögulegt að loka augunum fyrir því, að þetta er sú staðreynd, sem við eigum að mæta, og án efa veldur það miklu um þá mjög svo lítið skörulegu afstöðu, sem nm. hafa tekið til frv., auk margra annarra ástæðna, sem ég skal ekki hirða um að telja hér upp. Ég hygg því, að til þess að meta þetta frv. þurfi menn að gera sér grein fyrir því til fulls, hvaða stefnu menn telja hollasta þjóðinni í áfengismálunum. Það hefur komið fram mjög greinilega hjá hv. þm. Seyðf., hverja stefnu hann telur hollasta í þessu. Hann telur, að öll höft og hömlur séu til bölvunar einnar, í raun og veru ættum við að skipa þessum málum þannig, að sem allra greiðastur aðgangur væri fyrir hvern og einn að ná í áfengi, hafa sem flestar tegundir af áfengi til sölu sem allra viðast, sem allra mestan hluta sólarhringsins, og sennilega með svo vægu verði, að sem flestir gætu veitt sér þetta. Þetta er sjónarmið, sem ég út af fyrir sig get skilið, en ég er því ekki sammála. Aðrir líta svo á, að að öllu samanlögðu geri áfengið meira tjón, meiri bölvun í landinu en svo, að það annað, sem mætti og er af sumum talið því til gildis, vegi þar upp á móti. Þeir menn líta að sjálfsögðu svo á, að sjálfsagt sé að reyna að takmarka neyzlu áfengis sem mest og vinna að því, að hún verði sem minnst eða alls engin. Í raun og veru skiptast menn því, að svo miklu leyti sem menn hafa ákveðnar skoðanir í þessu, eftir því, hvort þeir vilja bannfæra áfengið, losna við það úr landinu, taka fyrir neyzlu þess, eða hvort menn vilja hafa þetta svo frjálst sem auðið sé, alveg hliðstætt hverjum öðrum varningi, sem fólkið girnist að kaupa. Þetta er í raun og veru það, sem skiptir skoðunum í þessu efni, og þess vegna er ekki óskiljanlegt og ekki óeðlilegt, að meðan við búum við það ástand, sem við nú höfum, að ríkið hefur stórmikinn hluta af sínum tekjum af áfengissölu, samtímis því sem við látumst vera að reyna að takmarka neyzluna og draga úr afleiðingum hennar, þá sé erfitt að finna þar nokkurn veginn færa millileið. Ég get sagt það strax, að ég tel það æskilegast og það mark, sem að ætti að keppa í þessum málum hér, að losna við áfengið úr landinu með löggjöf, sé önnur leið ekki fær. Meðan það er ekki fært og fæst ekki samþykkt af almenningi í landinu, verð ég þó að játa, að nauðsynlegt er að reyna að hafa hér hömlur á meðferð vínsins og neyzlu þess, sem á hverjum tíma er hægt að koma við til þess að draga úr því böli, sem fylgir því, ekki til þess að útrýma því, - það er of mikið að gera sér von um það, - heldur til þess að draga úr því. En hitt er rétt, að á hverjum tíma verður ákaflega erfitt að meta það, hvað fært er að knýja fram og fylgja eftir af slíkum ráðstöfunum, meðan ástandið er þannig eins og það nú er, að hið opinbera eða ríkið sjálft selur vinið, flytur inn og selur og hefur af því stórfelldan gróða. Nú skyldi maður ætla, þar sem þetta frv. hefur kostað svo mikinn undirbúning og svo lengi verið til athugunar, að í því væru nú falin einhver stórmæli. En ef menn bera saman frv., sem að liggur fyrir, og gildandi áfengislög, þá hygg ég, að menn komist að þeirri niðurstöðu, að breytingin, sem gerð er, sé í raun og veru ekki mikil og - ég vil bæta því við - á engan hátt líkleg til bóta. Ég hef borið þetta lauslega saman. Mig furðar nú á því, að hv. frsm. n. skyldi engan samanburð gera á gildandi lögum og því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hefði talið, að það hefði verið eðlilegt, að það hefði komið fram í framsögu. Ég hef lauslega athugað þetta, og það eina, sem mér virðist að máli skipti af þeim breytingum, sem felast í þessu frv. frá gildandi áfengislögum, er að rýmka heimildina til vínveitinga, rýmka heimild ríkisstj. til að veita vínveitingaleyfi. Aðrar breytingar geta ekki talizt stórvægilegar, og allmargt af þeim virðist nefndin, sem annars er ekki sammála um margt, vera sammála um að fella niður, eins og t.d. atkvæði 32. gr. um að taka ákveðinn hluta af hagnaðinum frá venjulegum fjármunum ríkissjóðs og nota í sérstöku augnamiði, eins og t.d. áfengisvarnaráð og eins og t.d. það, sem lýtur að þjórfé og öðru slíku. Meginbreytingin og sú eina, sem verulegu máli skiptir í sambandi við afgreiðslu þessa frv., er sú, að eftir því á ríkisstj. að hafa heimild til þess að veita fleiri en einu veitingahúsi leyfi til vínveitinga. Brtt. hafa svo komið fram frá einstökum þm., sem hv. þm. Seyðf. mælir nú fyrir, um nokkrar :iðrar breytingar, eins og t.d. að flytja inn nokkru sterkara öl en nú er gert, 31/2% í staðinn fyrir 21/4 %, og fyrirheit um að bera fram brtt. um meiri styrkleika, allt upp í 6–10%, ef svo horfir, að það þyki álitlegt. Ég verð því að segja, að mér finnst allur þessi mikli undirbúningur og öll þessi varfærni í meðferð málsins, þar sem ekki er um stærra stríði að ræða í frv. heldur en hér er um að ræða, með nokkuð öðrum svip en ég hefði talið eðlilegt og æskilegt. Að því er 12. gr. snertir, ákvæðið um að rýmka heimildina til veitingaleyfa, þá vil ég taka það fram strax, að ég er henni andvígur. Ég tók eftir því, að hv. þm. Seyðf. dró upp ærið dökka mynd af ástandinu eins og það nú er að hans sögn. Hann heldur því fram, að ástandið hafi aldrei verið verra í áfengismálum hér á landi heldur en það sé nú, drykkjuskapur hafi aukizt, bæði almennt og á almannafæri, kvenfólk drekki miklu meira nú en fyrr, á samkomum beri miklu meira á vasapelafylliríi og öðru slíku heldur en nokkru sinni áður. Ég skal nú ekki leggja dóm á þessar lýsingar hv. þm. Það er enginn vafi á því, að þær eru að verulegu leyti ýktar og fram fluttar í áróðursskyni til þess að styðja að því, að þær breyt. gangi fram, sem hér er gert ráð fyrir í frv. En hitt vil ég fullyrða, og það er alveg óbifanleg sannfæring mín, að þó að þetta frv. verði samþ. og þó að hæstv. ríkisstj. veiti vinveitingaleyfi Borginni aftur, Sjálfstæðishúsinu, Oddfellow o.fl. hér, þá eru ekki nokkrar minnstu líkur til, að ástandið í þessu efni muni batna. Það yrði hrein viðbót við það, sem nú er, og sami ófögnuðurinn í ríkara mæli halda áfram. Það hefur allt frá fyrstu byrjun, að slakað var á frá bannlögunum, hver einasta rýmkun, hver einasta tilslökun orðið til þess að auka drykkjuskapinn. Það veit hver einn einasti maður, sem vill líta á þetta mál óhlutdrægum augum. Læknabrennivínið, - hv. þm. Seyðf. minntist á það hér áðan, og það er kunnugt, að það var mjög misnotað og varð til þess að auka drykkjuskap eða koma upp drykkjuskap, sem var ekki til sem neitt hét, áður en það kom til. Allan þann tíma, sem bannlögin stóðu, var því sí og æ haldið fram af andstæðingum þeirra, að ef menn aðeins fengju að flytja inn létt suðræn vín til þess að hafa á borðum í mannfagnaði og slíks, þá mundu menn verða harðánægðir og engum detta í hug að óska eftir brennivini og öðrum slíkum sterkum óþverra. Þegar Spánarvínin komu, þá ekki einasta jókst drykkjuskapurinn vegna þeirra, heldur var einnig í blóra við þau farið að drekka miklu meira af sterku drykkjunum en áður var. Þegar svo bannið var afnumið, jókst drykkjuskapurinn enn. Þessi er ekki reynslan eingöngu hjá okkur. Hún er hvarvetna hin sama. Þrátt fyrir það, hversu menn lýsa nú ástandinu hjá okkur, þá er það þó staðreynd, sem er ekki hægt að ganga fram hjá, að magn áfengis, sem neytt er til uppjafnaðar af hverjum manni í landi hér, er stórum lægra en í nágrannalöndum okkar, þar sem þetta er frjálsara, og ekki nema örlítið brot af því, sem neytt er af áfengi til uppjafnaðar á hvern íbúa í vinlöndunum eins og Frakklandi og öðrum slíkum löndum. Þetta er staðreynd, sem við verðum að hafa í huga og játa, þó að við viljum ekki loka augunum fyrir þeim annmörkum, sem eru á ástandinu eins og nú er. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að hver rýmkun frá því, sem nú er, eykur drykkjuskapinn frá því, sem nú er. Það verða fleiri, sem drekka, og það verður drukkið meira. Reynslan hefur alltaf sannað þetta. Dettur hv. þm. Seyðf. í hug, að drykkjuskapurinn mundi minnka og bera minna á ölæði, ef hægt væri að fá vín keypt, létt vin, eitt glas af léttu víni, eins og hann orðar það, í hvaða veitingahúsi sem væri, ganga inn í sjoppurnar, sem eru hér meðfram hverri götu, fá sér einn litinn kokkteil, eitt glas af léttu víni, eitt glas af öli 6–10%, þegar það væri komið, og ætli þeir vildu þá ekki fá sér kannske einn sjúss, eins og hann orðaði það nú hálffeiminn í endann? - Ef áfengisverzlun væri opin á nóttunni, - það er áreiðanlega rétt, að menn kaupa af bílstjórum á leigubílum, - en heldur hann, að það mundi úr þessu draga, ef áfengisútsalan væri opin alla nóttina? Vitaskuld mundi neyzla áfengis mikið aukast. Það er ekki til nokkurs skapaðs hlutar að berja höfðinu við steininn, menn geta ekki gert hvort tveggja í senn að viðurkenna bölvun áfengis og segja, að þeir vilji draga úr neyzlunni, og taka svo allar hömlur af. Menn verða þá að segja hreinskilnislega: Það er bezt, að menn drekki eins og þeir vilja, og við skulum ekki skipta okkur neitt af afleiðingunum af því. - Ég man ekki betur en á þeim blómatímum Borgarinnar, á meðan hver maður gat setið þar inni og drukkið, að þá væru ekki fagrar sögur, sem sagðar voru af ástandinu þar. Sjálfur hef ég orðið fyrir því að koma þar inn oftar en einu sinni, setjast í mestu háttprýði mg skikkelsi við borð og hafa ekki frið fyrir því, að setzt hafa þar drukknir menn, sem hafa viljað rabba við mig, og verið góðir og elskulegir, ekki vantar það. En þeir gengu þar um, og þeir, sem komu inn annarra erinda til þess að spjalla saman eða fá sér eitthvað að borða og drekka, höfðu ekki frið fyrir þessum mönnum, sem komu og settust að manni, og daglegir viðburðir voru. að það mátti kalla í lögregluna til að fjarlægja fleiri en einn af gestunum, sem voru þarna inni. Ég held, að við verðum að gera okkur grein fyrir því, að það eru tómar blekkingar og tilbúningur, að ástandið muni batna við það að gefa vinið frjálsara, fjölga útsölustöðum og smækka skammtana, sem menn geti keypt. Það er enginu minnsti vafi á því, að slíkt yrði til þess að auka drykkjuskapinn og þær illu afleiðingar, sem honum fylgja. Ég vil ekki leyna því, að ég held, að stjórnarvöldin í landinu, löggæzlan, eigi mikla sök á því, að ástandið er svo bágborið í þessu efni sem án efa er og mikið er af látið. Ég hygg, að ef meiri röggsemi og festa og einbeitni væri í því að framkvæma ákvæði laga þeirra, sem nú eru í gildi, mætti stórkostlega mikið draga úr þeim ófögnuði, sem nú ber svo mikið á í sambandi við áfengisneyzlu, að ég ekki nefni það, ef það hefði verið tekin rögg á sig og fjarlægðir þessir tveir tugir eða tvær tylftir manna, sem kallaðir eru Hafnarstrætisrónar og ganga hér aftur hvern einasta dag árið í kring að kalla. Það hefði þó átt að vera tiltölulega auðvelt verk, þar sem ekki er um fleiri menn að ræða, a.m.k. að þurrka þann blett af. Ég tók eftir því, að hv. þm. Seyðf. sagði, að miklu meiri menningarbragur væri á meðferð áfengis t.d. í Danmörku heldur en hér á Íslandi, og ég held, að hann hafi sagt, að einmitt þar í landi, í Danmörku, væri mestur menningarbragur á drykkjuskap og áfengismeðferð. Ég er nú ekki sérlega kunnugur í Danmörku, en hef komið þar nokkrum sinnum, og ég vil ekki leyna því, að ég hef oft séð þar drukkna menn, mjög áberandi, á almannafæri og viðhafa oft einmitt þá sams konar læti og angra okkur hér heima. Hitt er rétt, að á fjölförnustu götunum, fjölsóttustu veitingahúsunum þar ber ekki jafnmikið á því og gerði hér og gerir á samkomum hér, en ég hygg, að það liggi í því, að þar er betra eftirlit með hegðun manna í þessu efni heldur en hér er. Þar eru drukknir menn teknir hispurslaust og fjarlægðir, og menn vita, að þetta er gert, og leyfa sér því ekki að haga sér á þann hátt, sem þeir gera hér nú. Ég ætla, að það sé í þessu, sem munurinn liggur, sem hv. þm. rekur svo augun i, að á svokölluðum betri stöðum og þar sem fjölmenni er mikið og umferð, þar er fullkomin regla og eftirlit með því, að drukknir menn séu þar ekki að flækjast og séu með alls konar óspektir og læti. Hitt veit ég, og það vita allir, sem nokkuð þekkja til, að það er drukkið fast og drukkið illa í Danmörku af heilum hópum manna og engu betur en hér. - Þetta er nú um málið almennt. Ég skal ekki að svo stöddu ræða um einstakar brtt. að öðru leyti en því, sem fram hefur komið í orðum mínum til þessa. Ég er mótfallinn 12. gr. frv. og mun greiða atkvæði gegn henni. Og ég er mótfallinn till. nefndarinnar, hinni síðustu, nr. 10, um að fella niður 32. gr. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að það, sem beri að vinna að hér í þessu landi, sé að losna við áfengið úr landinu, og ég hef ekki trú á því; að það verði gert, svo að gagni komi, öðruvísi en með lagasetningu, með fullkomnu banni. Ég skal ekkert fullyrða um það, hvernig hugur þjóðarinnar er í þessu efni nú, hvort hún mundi samþykkja slíkt áfengisbann eða ekki. En ég vil taka það fram, að ég tel, að ef leitað væri atkvæða þjóðarinnar um þetta, yrði að hafa þar nokkuð ríkan meiri hluta fyrir samþykkt bannsins, til þess að gerlegt væri að taka það í lög. Eitt atriði, sem án efa hlýtur að hafa mikil áhrif í sambandi við afstöðu manna til þess, hvort hér eigi að lögleiða bann á áfengi eða ekki, eru einmitt tengslin á milli áfengisverzlunarinnar og ríkissjóðsins. Það er ekki til neins að loka augunum fyrir því, að núna eru tekjurnar af áfenginu það mikill hluti af tekjum ríkissjóðs, að mörgum virðist með nokkrum rétti, að erfitt geti orðið annan veg að afla tekna í staðinn, ef þessar tekjur falla niður með öllu vegna aðflutningsbanns. Ég álit því, að það sé alveg rétt sú leið, sem lítillega er bent á í 32. gr., að taka nokkurn hluta af tekjunum af áfenginu og leggja til sérstakra aðgerða, sem geta ekki falizt beint undir það, sem telja mætti árlegar þarfir ríkissjóðsins. Ég álít, að það væri hyggilegt að taka nokkurn ákveðinn hluta til að byrja með, vaxandi frá ári til árs, þannig að það, sem ríkissjóður hefði af áfengisgróðanum til sinna almennu þarfa, færi minnkandi. Við skulum segja t.d., að eftir fimm ár væri búið að binda helminginn af áfengisgróðanum til sérstakra tímabundinna, ákveðinna framkvæmda, sem ætti að ljúka með þessu fé, og ríkissjóður hefði ekki þess vegna sömu fjárhagslega hagsmuni af því að halda tekjunum, þá mundi vera auðveldara að leggja málið fyrir þjóðina til afgreiðslu og atkvæðagreiðslu með þjóðaratkvæði. Ég mun bíða eftir því að sjá, hvernig atkvgr. fer um 32. gr. og brtt. við hana, en áskil mér rétt til á síðara stigi málsins að koma fram með brtt. í þá átt, sem ég gerði hér grein fyrir. Í heild sinni tel ég, að sú meginbreyting og sú eina brtt., sem verulegt efnisatriði er frá eldri lögum í þessu frv., þ.e. að fjölga vínveitingastöðum í landinu, sé til hins verra. Ég mun greiða atkvæði á móti henni. Að öðru leyti markast svo afstaða mín til frv. á atkvgr. um þessa grein og aðrar brtt., sem liggja hér fyrir eða fram munu koma, áður en málið verður afgreitt.