Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur nú tekið allmiklum breyt., meðan ég var fjarverandi. Það mátti búast við því eftir þeim umr., sem féllu um málið við 1. umr. þess, að einhverjar breyt. - og það jafnvel óvenjulegar breyt. - yrðu gerðar á frv., áður en það yrði afgreitt út úr deildinni. Það er vitanlega ekki svo, að frv., eins og það kom frá þeirri nefnd, sem gekk frá því, og ég mælti með því, væri einhvers konar hæstaréttardómur í þessu máli. Það gefur því að skilja, að það er ekkert óeðlilegt, þótt á því hafi verið gerðar ýmsar breyt. Ég held, að það þurfi ekki að kvíða því, að þetta mál verði ekki afgreitt með sæmilegum hætti hér á Alþ., og því virðist mér ástæðulaust að fara að framlengja um eitt ár, að lögin, sem voru samþ. um þetta mál í fyrra, taki gildi. Og þótt þetta frv. verði enn til umræðu eftir áramótin, sem allar horfur eru á, þá kæmi ekki til mála að framkvæma þau lög, meðan þetta mál væri til umræðu hér á Alþ. Ég held það sé nú svo með þetta mál, sem er talsvert hitamál, að þegar menn hafa rætt það og íhugað í nokkrar víkur hér á Alþ., þá verði komizt að eins skynsamlegri niðurstöðu og búast má við, að hægt verði að komast að. Ég vil enn fremur benda á, að það er vitanlega svo að segja frágangssök að láta þetta mál verða óafgreitt í eitt ár enn, m. a. vegna þess, að mörg af þeim prestssetrum, sem búið er að leggja niður, en leigð hafa verið út, eru í hinni mestu niðurníðslu. Það gefur að skilja, að það er ekki gert mikið fyrir slíkar jarðir, sem leigðar eru út eitt og eitt ár í senn, og þeir, sem leigja jarðirnar, vilja að sjálfsögðu ekki gera þeim mikið til góða, og því eru margar þessara jarða í hinni mestu niðurníðslu. Ég sé svo ekki ástæðu til að lengja umr. frekar um þetta, því að eins og ég sagði áðan, er málið nú þegar mikið rætt, og ég býst við, að við munum þá geta myndað okkur frekari skoðanir um málið á jafnrúmum tíma og lítur út fyrir, að við fáum, ef frv. verður rætt í janúar. Nú, það er skemmst af því að segja, að ég hefði helzt kosið, að frv. yrði afgreitt með sem minnstum breytingum, og mun ég því greiða atkvæði með þeim brtt., er stefna í þá átt að koma frv. í svipað horf og það var, þegar það var lagt fram. Ég viðurkenni að vísu, að það getur ýmislegt orkað tvímælis í þessu máli. Það má t. d. með nokkrum rétti halda því fram, að prestar ættu að vera færri í sumum prófastsdæmunum, en ég læt nægja að vísa til þess, að þótt nokkurt ranglæti kunni að þykja koma fram af hálfu ríkisstj. í þessu máli, þá eru nú breytingarnar ekki stórvægilegar og ganga mjög til móts við þær breyt., sem gerðar voru í fyrra. Ég mun þess vegna greiða atkv. með öllum þeim brtt., sem ganga í þá átt að koma frv. í svipað horf og það var áður, en þær eru að vísu ekki margar, en þó nokkrar. Ég vil þá minnast hér á þessar brtt. með örfáum orðum. Það er þá fyrst till. frá hv. 2. þm. S-M. (VH), sem fjallar um það, að þeir prestar, sem gegna þessum kennslustörfum, fullnægi ákvæðum fræðslulaganna um menntun kennara. Ég sá þessa till. ekki fyrr en í dag, og mér er ekki vel ljóst, hvað í þessari brtt. kann að felast. Það er nú svo, að til kennaranna og þeirra, er starfa að kennslu, eru gerðar vissar kröfur. Nú er það vitað, að prestar hafa að nokkru leyti ekki hliðstæða menntun og kennarar. Á sumum sviðum hafa þeir víðtækari menntun, á öðrum sviðum ekki. Og ég hygg, að ef þetta ákvæði yrði sett inn í frv., mundi það valda því, að þeir prestar, sem ætluðu sér að sinna þessum störfum, þyrftu að verja einum vetri til náms í kennaraskóla og bæta þannig einu ári ofan á prestsnámið. Ég efast satt að segja um, að nokkur þörf sé á að setja ákvæði af þessu tagi inn í lögin. Það hefur verið þannig, að prestar hafa kennt um margar aldir og gera sums staðar enn, og þrátt fyrir hinar afmörkuðu reglur um menntun kennara efast ég um, að kennsla þeirra sé fullkomnari en var og er hjá sumum prestum, sem fullnægja þó ekki þessum formlegu skilyrðum. Það er ástæðulaust að leiða þetta atriði inn í umræðurnar hér um þetta mál, en vitað mál er það, að kennslan fer ekki fyrst og fremst eftir því, hvort kennarinn fullnægi formlegum reglum um menntun, heldur að langmestu leyti eftir því, hvort sá, sem kennir, er upplagður til og hefur áhuga fyrir að annast kennsluna, og þannig hefur það alltaf verið. Kennslugæðin fara fyrst og fremst eftir því, hve upplagður kennarinn er að inna starfið af hendi. Nú höfum við leyfi til að gera ráð fyrir, að þeir prestar sæki helzt um þessi kennsluprestaköll, sem hafa ánægju af að kenna, og má þá ætla, að þeir geti innt sitt kennslustarf betur af hendi en ýmsir kennarar. - Viðkomandi 2. tölulið brtt. á þskj. 422, um það, að ákvæði 6. gr. komi til framkvæmda jafnóðum og kennarastöður losna í hlutaðeigandi skólahverfum, vil ég segja það, að ég tel þetta ákvæði alveg óþarft, því að ég veit, að það kemur aldrei til mála að framkvæma þessi ákvæði með öðru móti en þessu, og skiptir því engu máli, hvort sú málsgr. verður samþ. eða ekki. Viðkomandi till. hv. þm. Barð. vil ég taka fram, að ég geri ráð fyrir, að ég greiði atkvæði með till. undir 2. lið, um að prestur komi á Þingvelli. Þetta mál hefur verið rætt talsvert, m. a. við Þingvallanefnd, að prestur gegni þarna störfum og verði jafnframt leiðbeinandi á sögustaðnum, og sýnist mér, að það fari ekki illa á því að hafa þarna eldri klerk, sem væri sögufróður og hæfur til að leiðbeina ferðafólki. - Ég hef áður rætt um þá till. hv. þm. Barð. að fresta l. frá í fyrra, og er ég henni andvígur. Viðkomandi till. á þskj. 481 frá hæstv. utanrrh. vil ég taka fram, að ég er henni samþykkur. Ég var þó fylgjandi því, að heimilt yrði að hafa tvo slíka presta, sem gætu gripið inn í störf annarra presta, er þeir væru forfallaðir, en ég get þó fallizt á þessa till. á þskj. 481 um að hafa slíkan prest aðeins einn. Þessu máli er þannig háttað nú, að líkur eru til, að hægt verði að komast að sæmilegu samkomulagi um það, og ég heyrði t. d. á ræðu hv. 1. þm. N-M., sem hefur nú viljað ganga einna lengst í að fækka prestunum, að hann mundi geta greitt þessari miðlunartill. atkv. sitt, að hafa aðstoðarprestinn aðeins einn í stað tveggja, og má til sanns vegar færa, að það geti verið rétt. Viðkomandi till. hv. 1. þm. N-M. á þskj. 399, þá verð ég að segja það í sambandi við fyrri brtt., sem er um að flytja prestinn úr Hrísey í Stærra-Árskóg, að ég hef ekki enn þá getað aflað mér þeirra upplýsinga, sem ég fel mig þurfa til þess að geta tekið afstöðu í málinu. Seinni brtt. á þessu þskj. leiðir af þeirri breyt., sem þegar hefur verið gerð á frv. Þá eru það till. á þskj. 438. Ég er þeim andvígur af sömu ástæðum og ég ræddi um í upphafi máls míns, og ég hef ekki heyrt koma fram þau rök í því máli, sem hafa getað sannfært mig. Ég held, að ef þetta frv. verður afgreitt eins og horfur eru á í þessari hv. d. og ef það fer, sem auðsætt er, til Nd. og verður athugað þar kannske nú fyrir jólin og svo síðar í janúarmánuði, eins og störfum þings verður háttað, þá sé engin hætta á því, að það fái ekki sæmilega afgreiðslu. Og það horfir allt í þá átt. að sá hiti, sem var í málinu í upphafi, sé nú orðinn minni, og það, sem ég kallaði öfgar og mér fannst gæta töluvert í þessu máli frá tveim hv. þm., - og mér er sagt, að þær hafi ekki verið minni við 2. umr. en við hina fyrstu, en ég var ekki sjálfur þá viðstaddur, - ég held, að þegar við förum að athuga þetta mál og því meira sem við athugum það og ræðum, þá sé það vísast, að við komumst að sæmilegri niðurstöðu, og það bendir til þess, að þær öfgar, sem hafa verið í málinu, séu nú að hverfa. Eins og frv. liggur nú fyrir eftir þær breyt., sem gerðar hafa verið á því, þá eru brtt., sem nú hafa komið fram, ekki stórvægilegar, og koma eðlilega fram fyrir það, að þessar breyt., sem gerðar voru á frv. við 2. umr., verða leiðréttar við þessa umr. Og þó að ekki sé hægt að gera að öllu leyti þær leiðréttingar á frv., eftir því sem ég álít að þurfi að gera, þá er ég ekki í neinum vafa um það, að hægt er að gera þær í hv. Nd. og ekki líkur til annars en þessi d. fallist á þær. En slíkar leiðréttingar verða að biða, þangað til málið kemur til umr. í hv. Nd.



Herra forseti. Ég hef talað í þessu máli við 2. umr. og gerði ekki ráð fyrir því, að ég þyrfti að standa upp við 3. umr. Ég skal ekki segja um það, hvort þetta frv. batnar nokkuð enn þá. Það getur verið og getur verið ekki. En ummæli hæstv. kirkjumrh. gefa mér ástæðu til að segja hér örfá orð. Hann lýsti yfir ánægju sinni og fylgi, að mér skildist, við þá brtt., sem mér finnst vera einna fáránlegust við þetta frv., en það er brtt. á þskj. 411 frá hv. þm. Barð. um það, að á Þingvöllum skuli vera prestssetur, og er ekkert að segja við því. En 2. málsl. brtt. hljóðar þannig: „Skal Þingvallapresti skylt án sérstakrar greiðslu að leiðbeina gestum, sem heimsækja staðinn og þess óska, um allt það, sem lýtur að örnefnum, helgi hans og sögu.“ - Þetta er ekki viðhlítandi fyrir prestinn á Þingvöllum. Hann á að vera sá eini af þjónum kirkjunnar, sem er ekki háður aldurstakmarki embættismanna. En jafnvel þó að hann verði níræður, ef ellin gefur honum grið, þá er honum ætlað að vera snúningadrengur hjá útlendingum og öðrum gestum, sem heimsækja staðinn, og labba með þeim um sögustaðinn og ekki taka skilding fyrir. Það er ekki hægt fyrir þennan gamla mann að sitja heima og segja dálítið um örnefni og sögu staðarins, heldur þarf hann að fylgja þeim um staðinn. Þetta finnst mér vera álitshnekkir fyrir kirkjuna, og ég álít, að það geti orðið í augum útlendinga heldur niðrun, um leið og það er ofvaxið gamalmenni að vafra um þetta víðáttumikla land með hverjum, sem heimtar það. En um þetta hefur hv. þm. Barð. yfirsézt, og ég segi fyrir mig, að ég ætla ekki í þetta skipti að fjölyrða um þetta. En ég leyfi mér að bera fram brtt. um að fá þessa málsgrein burt.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 411 frá hv. 11. landsk. þm.: „Við tölul. 2. Annar málsliður falli niður.“ Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin og þarf afbrigði.



Herra forseti. Ég hef lagt hér fram brtt. á þskj. 422. Hæstv. kirkjumrh. hefur gert þessa brtt. að umtalsefni og bað menn að gera sér grein fyrir, hvað í henni fælist í raun og veru. Mér skildist á hæstv. ráðh., að ef þessi brtt. yrði samþ. og eftir henni farið, þá leiddi af því, að þeir prestar, sem ætla sér að sækja um þessi svokölluðu kennsluprestaköll, yrðu að bæta við sig einu ári við nám í kennaraskóla, og skildist mér á hæstv. ráðh., að hann teldi þetta óþarflega mikið, og meðal annars vegna þess, að prestarnir hefðu fengizt töluvert við kennslu í margar aldir. Það má minna á, að við höfum búið hér í margar aldir án þess að hafa nokkur fræðslulög. Ég veit ekki, hvað yrði gert í þessu prestakallamáli, ef taka ætti mikið tillit til þess, hvað hefur staðið í margar aldir og hvað ekki. En ég get látið þetta liggja á milli hluta. Hæstv. ráðh. vildi þá halda því fram, að um þessi prestaköll mundu ekki sækja aðrir, að mér skildist, en úrvals kennarar, a. m. k. prestar, sem hefðu mikinn áhuga og sérstaka hæfileika til að kenna. Ég skal ekki endurtaka ummæli mín hér í þessari hv. d., en ég þóttist leiða að því allgild rök, að um þessi prestaköll sæktu ekki fyrst og fremst úrvals prestar, heldur prestar, sem eiga ekki annarra kosta völ og hverfa svo frá þeim síðar, ef þeir sjá sér völ á öðru betra. Hvað felst í þessari brtt.? Ég vildi nú svara því í fáum orðum með því, að í henni felist staðfesting fyrirætlunar hv. mþn. í þessu máli. Svo mikið er vist, að í greinargerð þessarar hv. n. segir: „Prestar, sem kennslu ættu að hafa jafnframt, mundu verða að fá nokkurn sérstakan undirbúning í því skyni.“ Hér er gert ráð fyrir, að þeir fullnægi þeim skilyrðum, sem l. um menntun kennara setja þar um. Þetta er í greinargerðinni. Ég lét það í ljós í fyrri ræðu minni, að svona spjall í greinargerð mundi í framkvæmdinni reynast þýðingarlítið. Fæ ég satt að segja nokkra staðfestingu á því nú þegar, því að það kom berlega fram hjá hæstv. kirkjumrh., að hann hefur a. m. k. á þessu stigi málsins litið svo á, að í framkvæmdinni yrði fram hjá því gengið, þótt drepið væri á þetta með laglegum orðum í greinargerð. Það, sem ég vildi segja, er þetta: Það, sem felst í minni brtt., er einfaldlega að staðfesta það í 4., sem ég geri ráð fyrir, að vakað hafi fyrir hv. mþn., að yrði í framkvæmd. Ég vil leyfa mér að segja, að eigi að hverfa frá þeim kröfum, sem fræðslul. gera um það, að barnakennslu skuli annast sérmenntaðir menn, þegar því verður við komið, - það hefur verið svo til ætlazt, þó að ekki hafi ávallt verið kennaraskólalærðir menn við kennslu, - ef á á annað borð að hverfa frá þessu, þá sýnist mér, að það sé tæplega mögulegt að hverfa frá svona stóru atriði með því að skjóta lítilli grein inn í lög, sem fjalla um allt aðra hluti. Það er hins vegar sameiginlegt með báðum stafliðum þessarar brtt., að þeim er ætlað að kveða skýrar á um það, sem hæstv. ráðh. vildi láta í ljós, að hefði vakað fyrir öllum hlutaðeigendum. Ég get aðeins bætt því við, að ég hef í viðtali við fræðslumálastjóra minnzt á skyldukennslu og menntun í sambandi við þetta frv. Eins og menn kannske muna, þá er vikið að því í grg., að þetta hafi verið borið undir fræðslumálastjóra og hann hafi talið, að það gæti komið til greina að reyna þetta. En hann segir, að það hafi aldrei vakað fyrir sér annað en það, að ákveðið væri í l., að krafizt væri sömu menntunar þarna og fræðslul. gera ráð fyrir almennt um kennara. Einnig hef ég orðið þess var, að samtök kennara hér í Reykjavík hafa áhuga á því að fá þessi ákvæði sett inn í lögin.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að hann liti svo á, að þessar öfgaöldur, sem hefðu orðið við 1. umr., hefði lægt og orðið að engu, þá er það misskilningur hvað snertir andstöðu þá, sem ég hef sýnt í þessu máli, því að ég hef ekki breytt um skoðun. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem ég færði hér fram við 2. umr. En það ber ekki að skilja svo, hæstvirtur ráðh., að ég hafi breytt um skoðun í málinu í heild, þó að ég haldi ekki uppi hér neinu málþófi við þessa umr., sem ég tel ekki til neins gagns. Ég er þakklátur hæstv. ráðh. fyrir að vilja styðja mína till. En í sambandi við þetta mál vildi ég upplýsa það, sem hv. 11. landsk. þm. virtist ekki vita, að hér er ekki verið að stofna nýtt embætti, því að samkv. l. skal prestssetur vera á Þingvöllum, og það var svo til ætlazt í frv. eins og það kom frá hv. mþn., þó að síðar væri fellt niður, að prestssetur skyldi vera á Þingvöllum.

Mín till. gengur ekki út á það.

En hv. þm. talaði um það, að hér væri verið að stofna nýtt embætti. Það hefur verið þar embætti, þó með nokkrum skiptum á milli tveggja presta. Hins vegar er till. hans um að fella niður úr l., að viðkomandi prestur ætti að hafa þá skyldu að upplýsa gesti, sem þangað kæmu, um staðinn og sögu hans. Ég skil ekki, hvað vakir fyrir hv. 11. landsk. þm. í þessu máli. Hugsum okkur, að útlendir menn kæmu í boði ríkisstjórnarinnar eða annarra til Þingvalla og fengju upplýsingar um Lögberg og aðra slíka merka staði og þá yrði fenginn maður frá Reykjavík til þess að útskýra sögu þessara staða. Ég sé ekki, hvers vegna presturinn má ekki gera þetta og þá án þess að taka gjald fyrir. Nákvæmlega sama er um að ræða, þegar koma þangað skólaflokkar. Ég sé ekki, hvers vegna presturinn má ekki uppfræða ungdóminn um sögu og helgi Þingvalla og það þá án endurgjalds, nema það vaki fyrir hv. 11. landsk. þm., að presturinn eigi að gera það fyrir sérstakt gjald, þar sem hann álítur, að presturinn eigi að vinna sem minnst fyrir aðallaununum og geti svo fengið tækifæri til þess að vinna sér inn tvöföld laun með aukastörfum. Sé það þetta, sem vakir fyrir hv. 11. landsk. þm., þá get ég skilið hans brtt., annars ekki. Þar að auki hefur verið rætt mikið um það hér, hve óeðlilegt það sé, að þessi prestur, sem hlýtur prestakallið, hafi ekki hliðstæðu málefni að sinna. Ég tel það ekki óskylt, þó að presturinn á Þingvöllum hefði samband við það fólk, sem kæmi þangað, og fræddi það um sögu staðarins. - Ég hef lagt til í brtt. minni, að aldurstakmark gildi ekki hvað viðvíkur Þingvallapresti, jafnvel þótt hann sé orðinn 70 ára eða meira. Ef þessi prestur vill vera áfram, þá sé ég ekki, hvers vegna hann þurfi að láta af embætti, þótt hann sé sjötugur að aldri. Þessi brtt., sem ég hef lagt hér fram, mundi ekki torvelda það, að hann gæti innt þetta starf af hendi. Og skal ég ekki ræða frekar um þetta atriði. Þá vil ég segja nokkur orð um umferðarprestana eða umrenningana svokölluðu. Ég á erfitt með að skilja þessa afstöðu kirkjumálastjórnarinnar að hafa á launum tvo umferðarpresta til að senda þá við og við til að hafa samstarf við fólkið, sem býr í sveitum landsins, og yrði þá einungis það, að þetta fólk hlustaði á ræður, sem þeir kynnu að flytja í dag eða á morgun, en þeir gætu alveg eins flutt í útvarpið. Kjarni málsins er, að prestur, sem býr í sveit, hafi samband við fólkið á ýmsum öðrum sviðum en að halda ræður. En umferðarprestarnir geta ekki haft annað starf en prestsstarfið í sambandi við sín ferðalög. Og hér er í raun og veru torveldað fyrir prestana, sem koma sem nýútskrifaðir kandidatar, að fá embætti með því fyrirkomulagi, ef á að hafa marga umferðarpresta á fullum launum til að inna þessi störf af hendi, og kostnaðarminna verður það ekki. Ég tel þetta misráðið og hygg, að þeir, sem greiddu þessari till. atkv., séu við nánari athugun á þessu sömu skoðunar og ég.



Herra forseti. Ég sé satt að segja ekki, að það sé neitt niðrandi í því, þótt prestinum á Þingvöllum sé gert að skyldu að gefa upplýsingar um sögustaðinn þeim gestum, sem ber að garði. Það kann að vísu að vera, að þetta orðalag sé of almennt orðað, að skyldan sé of rík, að það gæti hver og einn gengið á fund prestsins og imprað á við hann að gefa upplýsingar um örnefni og helgi sögustaðarins á Þingvöllum. Nú er ætlazt til þess, að þetta gildi fyrst og fremst um stærri heimsóknir á Þingvöllum, þar sem gefnar séu upplýsingar fyrir stærri hópa manna. Ég sé ekki sem sagt, að þetta sé svo mjög niðrandi, þar sem slíkir menn hafa gert þetta til þessa sem Sigurður Nordal prófessor, sem hefur stundum farið ferðir þangað, og Pálmi Hannesson eða fornminjavörðurinn. Sé ég því ekki, að þetta sé verk, sem setji menn lægra niður, þótt þeir reki sögu Þingvalla í viðurvist erlendra gesta. Og ef sami maðurinn gerir þetta oft, þá gerir hann þetta betur en almenningur annars ætti völ á. Ég segi fyrir mig, að ég tel, hvað sem þessu atriði líður, hvort sem þetta á að standa svona ákveðið í greininni eða ekki, alveg vafalaust, að þetta á að vera eitt af verkum prestsins, því að hann hefur ekki mikið að starfa þarna, en þetta kostar ekki heldur neitt verulegt fyrir ríkið, því að það er vitað mál, að ýmsir dugandi prestar eins og ýmsir aðrir eru vel vinnufærir eftir að þeir láta af störfum, og vilja þeir gjarnan sinna svoleiðis starfsemi og taka laun sín fyrir í staðinn fyrir að taka eftirlaun og gera ekki neitt, svo að kostnaðurinn við þetta verður sáralítill. En hitt held ég samt sem áður að þurfi að taka til athugunar viðvíkjandi skyldunni, hvort hún á að vera jafnundantekningarlaus og ákveðið er. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta eigi að vera hans verk í aðalatriðum og þá helzt, þegar stærri hópa gesta ber að garði. Viðvíkjandi því, að hann eigi að labba þarna um staðinn, þá má benda á, að það eru ekki nema um 180 metrar út að fyrsta sögustaðnum frá prestssetrinu og gangurinn er ekki nema til hressingar, svo að ég held, að þau orð hjá hv. 11. landsk. þm., að þetta væri einhver þrælameðferð, hafi ekki við nein rök að styðjast. En sleppum því. Ég skal ekki hafa langa ræðu um brtt. hv. 2. þm. S-M., sem hann lýsti hér áðan. Það kom fram, að þær eru fluttar að undirlagi kennara. Og hann álítur, að það sé mikil firra hjá mér að halda því fram og það væri afturför frá því, sem nú er, ef það ætti að koma fyrir, að ekki væru gerðar allar þær kröfur til þessara manna, sem að forminu til eru gerðar að l. um kennara. Þetta er atriði, sem má rökræða endalaust, og það mundi aldrei verða hægt að ljúka umr. um það. En mín skoðun er sú, eins og kom fram í því, sem ég sagði áðan, að þótt eðlilegt sé, að gerðar séu sérstakar kröfur til menntunar kennara, þá álít ég, að margt af þessum lagareglum sé þannig, að þær séu mjög þýðingarlitlar. Og ég ber minni virðingu fyrir mörgum þeirra, eftir því sem ég hef kynnzt þeim meir, bæði sem einstaklingur og menntmrh. Það er ekki vafi á því, að það, sem hefur verið haldið hér fram í þessu prestakallamáli um þessi brýnn uppeldisfræði, sem er eitt af því, sem þeir eiga að læra sérstaklega, sem við barnauppeldi eiga að fást, eru kenningar, sem eru lítils virði eða vafasamar að minnsta kosti. Þegar ég var menntmrh., þá byrjuðu tveir ungir menn kennslu, útlærðir úr kennaraskóla, einhverjir duglegustu nemendur, sem þar hafa verið, og annar þeirra er nú þekktur kennari við unglingaskóla hér, en hinn er orðinn skólastjóri, þar sem hann tók við af manni, sem hafði verið veitt skólastjórastaðan án þess að vera lærður í uppeldisfræðinni. Þar sem þessir menn hófu kennslu, voru krakkarnir svo illa uppaldir, að þeir flæmdu þá báða burt. Annar þeirra kom til mín alveg yfirbugaður af framkomu krakkanna, sem hann gat ekki gert neitt við. Hann sagði mér t. d., að ef þau gleymdu blýanti, þá þættust þau ekkert geta skrifað og neituðu að skrifa nokkuð. Og strákarnir tóku þessu ákaflega rólega og komu aldrei með blýant eða pennastöng í skólann og skrifuðu því aldrei neitt. Sagði ég manninum, hvernig hann skyldi haga sér við strákana, og hefur það gefizt vel. Og virðist þetta eina uppeldisfræðslan, sem þessi maður hefur fengið. Ég held nefnilega, að sumt af þessum teóríum, sem við göngum með í dag, eigi eftir að sýna sig að vera á villigötum. En eins og ég sagði áðan, þá hefur hver sína skoðun, og má færa rök fyrir þessari og þessari skoðun, en það, sem ég hef sagt um þessa tvo uppeldisfræðinga, sem ég nefndi nú, er staðreynd, sem ekki verður gengið fram hjá. - Einn af þekktustu höfundum Dana í seinni tíð var á því, að þær uppeldisaðferðir hefðu hrokkið skammt fyrir sig, ef hann hefði ekki lært gömlu uppeldisaðferðina hjá móður sinni, og skal ég ekki blanda því nafni inn í þessar umr., en hann áleit, að þær hefðu dugað bezt, og þannig hugsa ég að það verði það, sem oft nær lengst. En ég get vel skilið, að í því landi, þar sem stéttafrelsið ríkir, þá geri kennarar kröfu til þess, að þessu formi sé fylgt. - Ég skal svo ekki lengja meir umr. um þetta máli



Herra forseti. Umr. um þetta mál eru nú orðnar langar og miklar, og er það eins og vænta mátti, þar sem málið er stórt, þýðingarmikið og vandasamt. Ég skal því ekki halda langa ræðu, en aðeins mæla fyrir tveimur brtt., sem ég hef flutt við frv. við þessa umr., á þskj. 413. Fyrri till. er í 5 undirliðum, og allir liðirnir fjalla um breyt. á skiptingu landsins í prófastsdæmi. Ég sá það, þegar ég fór að athuga frv. og einkanlega, hvernig landinu er skipt í prófastsdæmi, eftir að þær breyt., sem líkur eru til að verði gerðar á prestakallaskipuninni, hafa verið samþ., að sums staðar verða prófastar yfirmenn yfir sjálfum sér og engum presti, og á mörgum stöðum er prófastur yfirmaður eins prests auk sjálfs sín og á nokkrum stöðum yfir tveimur prestum. Þetta finnst mér ekki vera eins og vera ber, úr því að verið er að gera gagngerða breyt. á l. um skipun prestakalla yfirleitt. Ég hef því flutt þessar till. með það fyrir augum að færa saman nokkur prófastsdæmi. - Fyrsti liður fyrri till. er um það, að rómverskir liðir III og IV verði einn liður, er heiti: Skaftafellsprófastsdæmi. Þetta er sökum þess, að nú er þarna gert ráð fyrir Austur-Skaftafellsprófastsdæmi út af fyrir sig og Vestur-Skaftafellsprófastsdæmi út af fyrir sig. Í því fyrrnefnda eru tveir prestar auk prófasts og sömuleiðis í því síðara. Ef próföstum er ætlað að inna af hendi félagslegt starf, þá getur ekki verið verkefni fyrir tvo prófasta t. d. í þessum prófastsdæmum. Það verður enginn fundur, þegar þessir tveir prestar koma saman með sínum prófasti til að ræða sín mál, kristindóm og önnur, og það er ekkert félagslegt verkefni með þessum tveimur mönnum, þar sem svo er ástatt, sem er víða. - Þá er b-liður, sem er sama eðlis, um það, að rómverskir liðir IX og X verði einn liður, er heiti: Mýra- og Borgarfjarðarprófastsdæmi. Í Mýraprófastsdæmi er nú einn prestur auk prófasts, en ég læt koma undir einn prófast alla presta í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu. - Þá er 3. liður fyrri till. um það, að rómv. liðir XI og XII verði einn liður, er heiti: Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi. Að vísu eru nokkuð margir prestar auk prófasts í Snæfellsnesprófastsdæmi, en í Dalaprófastsdæmi eru tveir prestar auk prófasts. Landfræðilega heyra þessi svæði saman, og lægi ekki illa við að halda sameiginlega fundi með prestum á öllu þessu svæði, í Snæfellsnessog Dalasýslum. - Þá er 4. liður um, að rómverskir liðir XVI og XVII verði einn liður, er heiti: Stranda- og Húnavatnsprófastsdæmi. Í Strandaprófastsdæmi eru aðeins tveir prestar auk prófasts, þar sem í Húnavatnsprófastsdæmi eru fjórir prestar auk prófasts. Þetta tel ég að eigi að verða eitt prófastsdæmi í þessum sýslum báðum. Þá er 5. og síðasti liður till., að rómverskir liðir X og XXI verði einn liður, er heiti: Þingeyjarprófastsdæmi. Í Suður-Þingeyjarprófastsdæmi eru að vísu fimm prestar auk prófasts, en í Norður-Þingeyjarprófastsdæmi eru aðeins tveir prestar auk prófasts. Þetta tel ég að gæti verið eitt prófastsdæmi, og gætu þá þarna 8 prestar með einn prófast landfræðilega starfað sem ein félagsleg heild að málefnum kirkjunnar. Hvort mönnum sýnist þeir geta fylgt þessari till. eða ekki, skal ég ekki um segja, en mér finnst það ekkert ofverk prófasta að hafa milligöngu milli kirkjustjórnar og presta á þeim svæðum, sem hér er lagt til. Það eru sem sé 5 prófastsdæmi, sem verða þannig til úr 10 prófastsdæmum. Mér hefur verið bent á, að prófastarnir í Norður- og Suður-Múlaprófastsdæmum haldi sinn árlega prestafund sameiginlega á einum stað, og ýmsir vilji einnig flytja till. um að steypa þeim prófastsdæmum saman í eitt, sem héti þá Múlaprófastsdæmi. En með því að þarna eru 6 prestar auk prófasts í hvoru prófastsdæmi, þá tók ég ekki þetta með í mínar till., en í framkvæmdinni er þetta eins og það væri eitt prófastsdæmi og prestafundur árlega á einum stað á mörkum þessara sýslna, og ef það er framkvæmanlegt, þá álít ég það framkvæmanlegt, sem í mínum till. felst. Seinni till. mín er um það, að orðið „Súgandafirði“ í 6. gr. falli niður, þ. e. a. s., að í Súgandafirði verði kennsluprestur. Það liggur fyrir bréf frá prestinum í Súgandafirði, þar sem hann lýsir andúð sinni við þetta ákvæði um kennslupresta, sérstaklega að því er snertir hans sókn, og kveðst jafnvel mundu segja af sér prestsskap heldur en að eiga að burðast með prestsþjónustu og vera einnig kennari, en svo virðist eiga að vera samkvæmt frv. Ég tel mjög veigamikil rök hníga að því, að presturinn í Súgandafirði eigi ekki að vera kennsluprestur, þar sem söfnuðurinn er á fjórða hundrað manns. En flest af þeim prestaköllum, sem lagt er til að verði kennsluprestaköll, eru miklu fámennari en þessi staður. Ég tel því, að Súgandafjörður hafi þarna verið tekinn með af einhverjum öðrum ástæðum eða kannske ekki verið full vitneskja um það, hvernig þarna hagar til nú. Í þorpinu Suðureyri er skóli með skólastjóra og tveimur kennurum, og presturinn þar hefur haft á hendi unglingafræðslu og er ljúft að halda því starfi áfram auk prestsþjónustustarfsins, sem hann rækir af samvizkusemi. - Þetta er það, sem ég vildi segja um brtt. á þskj. 413. Þá vil ég aðeins að gefnu tilefni minnast á brtt. hv. 2. þm. S-M. á þskj. 422. En till. hans er í fyrsta lagi um það að kennsluprestum verði gert að skyldu að fullnægja ákvæðum gildandi fræðslulaga um menntun kennara. Ég bjóst við því, að enginn mundi andmæla þessu, og taldi það sjálfsagt. Það var skýrt tekið fram í grg. frv. af mþn., að það væri til þess ætlazt, að þessir prestar fullnægðu kröfum um kennaramenntun, og ég heyrði í dag, að hæstv. kirkjumrh. sagðist fylgja þeim brtt., sem færðu frv. til þeirrar áttar, sem mþn. gekk frá því, og þetta er það, sem n. gefur til kynna að hún ætlist til að því er þessi embætti snertir. Hins vegar tel ég eins og hv. flm. sjálfsagðan hlut, ef ætlazt er til að koma fram breyt. á einhverjum greinum frv., að fella það inn í, sem ætlazt er til að verði fellt inn í þetta frv. Það breytir engu í þessu efni, þó að hæstv. kirkjumrh. færi fram einstök dæmi þess, að kennara hafi mistekizt í sínu starfi, án tillits til þess, hvort hann hafi beitt í vinnubrögðum nýjum eða gömlum uppeldisfræðikenningum. Það hefur komið fyrir bæði fyrr og síðar. Það fara ekki miklar sögur af því, að Rousseau hafi verið mikill kennari í praksis, en uppeldisfræðikenningar hans þóttu góðar um aldir, og það er hægt að sýna þess mörg dæmi, að prestar hafi verið ómögulegir kennarar. En það er ekki út frá einstökum dæmum, sem á að mynda sér skoðanir um þetta. Ef það væri svo, að það væru einhverjar óskir á ferðinni um það, að menn hefðu einhverja þekkingu á sálarfræði, uppeldisfræði og kennslufræðum, þá þyrfti kannske að skoðun hæstv. kirkjumrh. að setja ákvæði um það, að menn misstu ekki villukenningar inn í uppeldisfræðina, því að það leiddi til ófarnaðar, uppeldi á börnum uppeldisfræðinga væri hið versta uppeldi, og hjá þeim kennurum, sem styddust í starfi sínu við nýjustu kenningar í uppeldisfræði, færi allt úr böndunum. Það er kannske orðið svo, að menn megi ekki hafa kennararéttindi, ef þeir eiga að vænta þess, að starf þeirra fari vel úr hendi. Það er kannske frá sjónarmiði einhverra hlálegt, að maður, sem búinn er að stunda háskólanám í mörg ár og á að stunda kennimannsstarf, skuli ekki vera jafnvel menntaður og vel búinn undir kennarastarfið og þeir, sem búnir eru að vera 4 ár í kennaraskóla og hafa þannig miklu styttri námsferil að baki en prestar. En slíkur prestur hefur ekki fengið menntun í sálarfræði og ekki heldur menntun í uppeldisfræði og ekki leiðbeiningar í almennri kennslu. Ég held því, að það sé ekki um annað að ræða en að lögfesta það, sem tekið er fram í grg. frv. að vaki fyrir mþn., að væntanlegir kennsluprestar skuli hafa kennararéttindi, að öðrum kosti mundu kennarar rísa upp gegn þessu, því að þá ættu prestar forgangsrétt að þessum kennaraembættum, og þá væri torvelduð í framkvæmd þessi lagasetning um kennsluprestana. Þess vegna er nauðsynlegt, að það sé skýrt, að þeir, sem ætla sér að fá slík embætti, verði samtímis háskólanámi sínu í guðfræði að verða sér úti um þessa aukakennslu, sem er viðurkennt af kirkjunnar mönnum að þeir þurfi að útvega sér, svo að þeir geti orðið góðir kennarar. Ég vil þess vegna vænta þess, að þessi till. hv. 2. þm. S-M. verði samþ., því að hvað sem hæstv. kirkjumrh. segir, þá álit ég ekki til bölvunar að nota sálarfræði og uppeldisfræði og sízt til bölvunar að hafa leiðbeiningar duglegra og reyndra kennara í uppeldisfræði, svo að menn þurfi ekki sjálfir að þreifa sig áfram frá grunni í kennarastarfinu. Ég vil aðeins taka það fram viðvíkjandi till. hv. þm. Barð. um að leysa prestsmálið á Þingvöllum á þann veg, að þar sæti prestsöldungur, sem væri ætlað það hlutverk að kynna sögu staðarins innlendum og erlendum mönnum, að ég tel þessa hugmynd athyglisverða og tel, að þetta starf væri mjög geðþekkt aukastarf fyrir prest, sem væri góður tungumálamaður og sögumaður, virkilegur menntamaður. Ég hygg, að slíkur maður mundi ekki kunna því illa að inna slíkt trúnaðarstarf af hendi fyrir sína þjóð. Ég býst því við, að ég muni fylgja þeirri hugmynd, sem hv. þm. Barð. flytur og ég nú ræddi um.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð um brtt., sem ég flutti áður og tók aftur við 2. umr. Þessi breytingartillaga er viðvíkjandi Stóra-Núpsprestakalli í Árnessýslu. Þetta prestakall samanstendur af þremur sóknum, Stóra-Núps-, Hrepphóla- og Ólafsvallasóknum, og presturinn situr á Skarði. Eins og það er nú í frv. mþn., þá er lagt til að leggja þetta prestakall niður og leggja Stóra-Núp og Hrepphóla undir Hruna og Ólafsvallasókn undir Hraungerðisprest. Brtt. mín fer fram á, að þetta verði óbreytt eins og nú er og prestakallið ekki lagt niður. Hæstv. kirkjumrh. lét þau ummæli falla áðan í ræðu sinni, að hann væri ekki fylgjandi þessari till., kvaðst ekki hafa heyrt nein rök, sem honum þættu nægileg til að samþ. hana. Ég vil með fáum orðum minnast á það, sem ég álit vera rök í þessu máli og mæla með því, að mín brtt. verði samþ. Þetta prestakall samanstendur af þremur sóknum, eins og ég gat um, og í þessum sóknum eru 588 manns, eftir því sem mþn. segir í skýrslu sinni, sem fylgir frv. Þetta eru blómlegar sveitir, þar sem fólkinu er að fjölga og einnig býlum, svoleiðis að það getur ekki verið ástæða mþn. til að leggja þetta prestakall niður, að þarna sé um sveitir að ræða, sem séu að eyðast að fólki. Það hljóta að vera einhver önnur rök fyrir því að leggja prestakallið niður, sem mér eru ekki ljós. Þar sem lagt er til í frv. á öðrum stöðum, að prestaköll séu lögð niður, þá er fjölmennasta prestakallið með 284 menn og allt niður í 29. Það er nokkuð annað, þegar svona stendur á, að sameina prestaköll, en það á ekki við um Stóra-Núpsprestakall. Ég vil einnig minna á það, að þegar ég mælti fyrir þessari till. við 2. umr., þá komu fram skrifleg mótmæli frá sóknarfólki í Stóra-Núpssókn, þ. e. a. s. úr Gnúpverjahreppi, undirrituð af 85 mönnum, sem lögðu til, að prestakallið yrði ekki lagt niður. Síðan hefur borizt annað skjal, sem liggur frammi, undirritað af 92 sóknarbörnum í Skeiðahreppi, með sömu ósk, að prestakallið fái að halda áfram og verði ekki lagt niður. Þetta finnst mér vera nokkuð, sem Alþ. verði að taka til greina, vilja svona fjölmennrar sóknar um að leggja ekki prestakallið niður. Mér hefur borizt bréf frá sóknarprestinum í Skarði, sem þjónar þessu prestakalli, og ætla ég að lesa það bréf, með leyfi hæstv. forseta. Þar koma fram nokkrar upplýsingar og sjónarmið hans í þessu máli. Það hljóðar þannig: „Skarði, Árnessýslu, 12. nóv. 1951. Í frumvarpi því um skipun prestakalla á Íslandi, sem nú hefur verið lagt fyrir Alþingi, er ráð fyrir því gert, að Stóra-Núpsprestakall í Árnesþingi sé lagt niður og sóknum þess skipt niður á milli Hruna- og Hraungerðisprestakalla. Ég hef þjónað þessu prestakalli í 18 ár og er því gerkunnugur öllum staðháttum og vilja sóknarmanna um þetta atriði. Vil ég því tjá yður, hr. alþingismaður, að ég tel þetta mjög fjarri réttu ráði, svo fremi að stjórnarvöld og Alþingi telji kirkju og kristnihald nokkru skipta í lífi og þróun þjóðarinnar. Núverandi Stóra-Núpsprestakall var áður þrjú prestaköll, og voru prestarnir þá að Stóra-Núpi, Hrepphólum og Ólafsvöllum. Árið 1882 sameinast Stóra-Núps- og Hrepphólaprestaköll, og er prestssetur ákveðið að Stóra-Núpi. Samkvæmt prestakallalögunum frá 1907 skyldi svo Ólafsvallasókn bætt við prestakallið. Gerðist það við andlát séra Brynjólfs Jónssonar árið 1925. En þá hafði svo skipazt, að Stóri-Núpur var ekki lengur hið lögákveðna prestssetur, því að jörðin var nú komin í einkaeign, en prestssetur ákveðið að Skarði í Gnúpverjahreppi, og er sú skipun í gildi nú. Á árunum 1930–32 var uppi vilji þáverandi stjórnarvalda um sameiningu Stóra-Núps- og Hrunaprestakalla, og skyldi prestssetur vera að Hruna. Voru haldnir fjölsóttir safnaðarfundir allra sókna um mál þetta. Voru þar samþykkt eindregin og einróma andmæli gegn þvílíkri breytingu. Féll því ráðagerð þessi niður um sinn, enda urðu stjórnarskipti um það leyti. Liðu nú tímar fram. En árið 1941 kom fram frumvarp á Alþingi um breytingu á skipun prestakalla. Var þar lagt til, að Stóra-Núpsprestakall skyldi lagt niður. Voru fundarhöld í sóknum og enn samþykkt mjög eindregin mótmæli gegn þessari breytingu. Var þátttaka mikil og almenn. Ekki var frumvarp þetta afgreitt á þingi. Og enn var vegið í sama knérunn. Á s. l. þingi voru samþykkt lög um skipun prestakalla. Í frumvarpinu - eins og það var lagt fyrir Alþingi - var gert ráð fyrir, að Stóra-Núpsprestakall yrði lagt undir Hruna. Var tími naumur til fundahalda, en sóknarnefndir tveggja sóknanna komu þó bréfum til þingsins og tjáðu því eindregin mótmæli safnaðanna. Brást þingið vel við og felldi ákvæðið um Stóra-Núpsprestakall brott úr frumvarpinu. Mun alþm. Eiríkur Einarsson hafa átt drjúgan þátt í þeirri afgreiðslu. Voru það ein allra síðustu afskipti hans af málum á Alþingi. Hefði nú mátt ætla, að lokið væri öllum eltingaleik við Stóra-Núpsprestakall. En svo er ekki. Enn er að því vegið. Ég tjái yður hér með, hr. alþm., að sami er vilji safnaðarmanna sem fyrr. Munu koma fram eindregnar óskir þeirra um, að ákvæðið um Stóra-Núp verði fellt úr frumvarpinu og prestakallið fái að standa í lögum meðal annarra prestakalla landsins. Við manntal 31. des. s. l. voru 592 manns búsettir í prestakallinu. Hefur fólki fjölgað hin síðari árin. Enn fremur er þess að geta, að nýbýli risa hér ört, og eru horfur á, að fólki muni fjölga hér á komandi árum. Þess ber og að geta, að prestakallið ávann sér hefð í hugum landsmanna með því, að séra Valdimar Briem sat hér og þjónaði þessu prestakalli all0 sína prestskapartíð. Mundi það þykja ömurleg þakklátssemi fyrir innblásna sálma hans, ef Alþingi gyldi jáyrði við niðurlagningu prestakalls hans. Eins og fyrr getur, er prestssetrið hér að Skarði í Gnúpverjahreppi. Hefur svo verið síðan 1933, að ég tók við þjónustu þessa prestakalls. Prestsseturshús var byggt hér árið 1934. Þótt nokkurs sé ávant, svo að fyllstu kröfum sé fullnægt, þeim, sem nú eru gerðar til slíkra húsa, tel ég, að vel sé fyrir íbúðarþörf prestsins séð. Endurbóta nokkurra er þörf. En ef ekkert prestssetur væri lakar hýst, væri slíkt í góðu horfi. En útihús eru flest gömul og fallandi. Virðingarfyllst, Gunnar Jóhannesson, prestur.“ Hér er bent á eitt, sem ég hef ekki bent á, og það er, að Skarð er sæmilega hýst, og þarf ekki að byggja upp þar, þó að prestur yrði þar áfram. Það er nokkuð nýleg bygging þar og fullsæmileg, eftir því sem fram kemur í bréfinu, þótt þörf sé á umbótum. - Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en vona, að hv. deild fallist á þessi rök og að Stóra-Núpsprestakall verði ekki fellt niður, en brtt. mín samþ.



Herra forseti. Þegar ég stóð upp síðast, athugaði ég ekki að gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli við málið yfirleitt. Ég vil taka fram, að eins og komið er, mun ég ekki fylgja Þingvallatill. hv. þm. Barð., heldur till. á þskj. 482, um að fresta þessu öllu, og álit ég það miklu heillavænlegra fyrir málið, að það sé athugað nú, eftir að búið er að kanna hugi manna hér til þess, og það síðan lagt fyrir næsta Alþ. Úr því að ég er staðinn upp, vil ég aðeins minnast á það, sem bent var á í sambandi við Þingvallaprestinn. Ég hef lengi staðið í þeirri meiningu, að á þeim stað, þar sem koma margir útlendingar, yrði með tímanum reist vegleg kirkja og valinn í þá stöðu einhver af eldri höfuðklerkum okkar og hans aðalstarf yrði að halda ræður og boða kristindóm í kirkju sinni, en sókn er þar nálega engin, svo að það þarf ekki að velja hann frá því sjónarmiði, að hann sé gerður til hlaupa, heldur verði til prýði í sínu guðshúsi og geti talað við erlenda gesti, en hitt er annað mál, að hann eigi að hlaupa upp um holt og ása. Hér er ekki verið að tala um hópa eins og þeir Sigurður Nordal og Matthías Þórðarson fylgdu og eins og hæstv. ráðh. sagði settu lítið niður og héldu sínum heiðri fyrir það. Það er ekki verk prestsins að fylgja ferðamönnum, heldur kirkjustörf. Þetta er umfangsmikið svæði að hlaupa um. Ég veit, að hæstv. kirkjumrh. er fljótur í förum, en Þingveilir eru nú nokkuð víðlendir. - Ég vildi benda á þetta, og það er rétt hjá hv. þm. Barð., að ef er settur prestur þarna, þarf að vanda val hans, og hann þarf að vera fær um að segja útlendingum til og helzt að vera fróður í sögu staðarins og geta bent frá hlaði og stofuglugga á staði, en að hann fari að snúast með þeim um staðinn, hefur ekki verið í hans hug, hann er það bragðvís á, hvað landinu er til sóma, en ekki til niðurlægingar. Ég vil svo enda með því að segja, að hv. þm. Barð. fór dálítið út fyrir efnið, er hann var að drótta að kollegum, - ég veit ekki hvort heldur mínum eða kollegum prestanna, - að þeir færu ekkert nema fyrir mikla peninga og væru ágjarnir, og játa ég, að það má til sanns vegar færa, að seint fyllist þeirra sál. Þó tekst hvorugum þessum að keppa við kaupmannslundina.



Herra forseti. Það er af því, að hv. 2. þm. Árn. skildi ekki, hvað fyrir nefndinni vakti um sameiningu Stóra-Núps- og Hrepphólaprestakalla. - Það vakti fyrir nefndinni, að prestaköllin í Árnessýslu og landinu yfirleitt eru misfjölmenn og miserfið, og vakti fyrir n. að reyna að jafna þau. Sérstaklega er það presturinn í Laugardælasókn, sem nú hefur aðeins 1103 til sálnahirðingar, í stað þess að hann hafði áður á 16. hundrað. En við þetta verða ekki eftir nema liðlega 400, og þykir því eðlilegt að bæta við hann Ólafsvallasókn. Í Hrunaprestakalli verða eftir sameininguna 623. Í sóknum þessa prófastsdæmis eru 26 kirkjur og hægt að fara eftir upphlöðnum vegi á fjarlægustu annexíurnar, þar sem mjólkurpósturinn keyrir daglega. - Upp úr bréfi því, sem þm. las, er ekki leggjandi of. mikið. Hann telur, að þetta hafi verið eitt af síðustu verkum Eiríks Einarssonar á Alþ., en hann sat á Alþ. áratug eftir það. Þá vildum við láta prestinn á Suðureyri annast kennslu. Hann hefur ekki nema 106 heimili að koma á, og hygg ég, að þau liggi flest í þorpinu, nema 8 eða 9. Ég held, að bæði Selárdalur og Botn séu í eyði.

Ekki Botn.

Þau eru þá kannske níu, en það eru engin ósköp, því að það er stutt að fara, svo að prestsstarfið verður létt. Það var þetta, sem vakti fyrir n. Presturinn þar getur vel sinnt kennslu, og prestur sá, sem þar er nú, fæst eitthvað við kennslu. Ég vil segja við menn eins og hv. þm. Barð. og hv. 11. landsk., sem vilja samþ. till., sem var á þskj. 337 einu sinni, það er eitthvert annað nr. núna, um að fresta þessu öllu, að það getur vel verið, að það sé rétt að gera það, en það á ekki að gera það hér. Eigi að gera það, eiga þeir, sem eiga að fjalla um það fyrir næsta þing, að fá að heyra um það frá Nd. Það má vera, að eigi að fresta því við 3. umr. í Nd., þegar búið er að sjá, hvað þeir segja um það þar og hvaða breytingar þeir gera á því. 
             Ég skal svo endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég tel till. dómsmrh. vel viðhlítandi, að sé betra að þjóna Möðrudal frá Skútustöðum en frá Hofi í Vopnafirði, að öðru leyti raunar sama, hvort er, en ég tel, að hana eigi að samþ. - En það er fjarstæða að hafa prest áfram á Tjörn á Vatnsnesi. Þar þarf að byggja allt frá grunni, og slíkt er ekki hægt í svo fámennri sókn, enda stutt að þjóna frá Breiðabólstað. Presturinn kom oft á fund n., og bauðst hann til að gefa hús til að flytja að Tjörn, og lét nefndin einn mann fara og skoða það hús, og reyndist það verðlítið. Vildi hann gefa annað af tveim húsum, sem eru á hans búskaparjörð, en hann hefur ekki setið á Tjörn. - Svo legg ég að lokum áherzlu á, að brtt. mín um Stærra-Árskóg verði samþ.



Herra forseti. Það er aðeins stutt athugasemd við það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði. Hann sagði, að af því að prestur væri settur á Selfoss, væri möguleiki til að fækka í sveitunum. Ég var búinn að lýsa því yfir við 2. umr., að ég væri ekki á móti því, að prestur væri á Selfossi, en vildi ekki, að það væri gert á kostnað sveitanna. Ég mun fylgja minni brtt. fast fram og vil ekki viðurkenna þetta sjónarmið. Það er allt í lagi að setja prest á Selfoss, en það má ekki taka hann úr fjölbýlli sveit. Ég veit líka viðvíkjandi niðurfellingu Stóra-Núps, að n. er ekki óskipt um það atriði, og a. m. k. tveir nefndarmanna eru alveg á móti því. - En svo hjó ég eftir öðru hjá hv. þm. Hann sagði, að ekki væri leggjandi mikið upp úr bréfi sóknarprestsins á Skarði. Ég er ekki alveg viss um, hvaða atriði hann nefndi, en tók svo eftir, að það væru ummæli sóknarprestsins um Eirík Einarsson og að hann hefði verið lengi á þingi eftir þetta. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. Það, sem presturinn á við, er sú breyting, er Eiríkur kom fram á síðasta þingi, en ekki fyrir tíu árum. - Ég vildi aðeins leiðrétta þetta.



Herra forseti. Ég vildi leiðrétta það, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að ég hafi flutt þessa brtt. samkvæmt tilmælum kennara; það er ekki rétt. Viðræðurnar milli mín og fulltrúa kennara fóru fram eftir að till. mín kom fram. - Hv. 6. landsk. fór náið inn á þau dæmi, sem hæstv. ráðh. nefndi. Það er nú svona og svona, þegar menn grípa til þess í þessum umr. að slá á léttari strengi til að dreifa huganum frá alvarlegri atriðum. Í þessu tilfelli er það aðalatriðið, hvort á að hverfa frá kröfum fræðslulaganna eða starfa áfram eftir þeim með því að samþ. þessa till. Þá vil ég víkja að tveimur öðrum till. Í fyrsta lagi till. hæstv. dómsmrh. um skipun mála í N.- Múlaprófastsdæmi. Ég er nokkuð kunnugur staðháttum þarna. Get ég mælt með samþykkt varatillögunnar, en hún fjallar aðeins um breytta sóknaskipun frá því, sem ákveðið var við 2. umr. Hins vegar var ég og er andvígur því að hafa prest í Hofteigi, svo sem gert er ráð fyrir í aðaltillögunni. Þar hefur nú verið prestslaust síðan 1924, nærfellt í 30 ár. - Hitt er svo brtt. um að taka upp einn farandprest í staðinn fyrir tvo, sem felldir voru við 2. umr. Ég vil vænta þess, að deildin athugi vel sína afstöðu, áður en hún fer inn á þetta. Ég lít svo á, að með þessu sé verið að stofna nýtt, óþarft embætti. Það er létt að leiða að því sterk rök, að þetta er vafasöm nauðsyn. Stundum er sagt, að farandprestunum sé ætlað að hlaupa í skarðið, ef sóknarprestur forfallast. Vitað er þó, að sjaldan hefur komið til verulegra vandræða, þó að prestur þurfi að víkja sér frá. Og mörg prestaköll standa óveitt árum saman, án þess að verulegar kvartanir komi fram. - Þá er sagt, að þeir eigi að hafa eftirlit með störfum sóknarpresta og boða orðið hér og þar undir sérstökum kringumstæðum. Um þetta vildi ég segja, að nú er svo hagað kirkjumálum hér, að biskup á að hafa eftirlit og fara visitasíuferðir og enn fremur prófastar, hver í sínu umdæmi. Í þriðja lagi er það á allra vitorði, að fjöldi presta hefur ekki meira að gera en svo, að þeir starfa við margs konar kennslu, skrifstofustörf, þ. á m. í bönkum og sparisjóðum, endurskoðun reikninga o. m. fl., sem ekki kemur embætti þeirra við. Sýnist nær, að þeir legðu eitthvað af þessu veraldarvafstri til hliðar og sýndu því meiri alúð við boðun orðsins, heldur en nú að stofna ný prestsembætti, svo sem fyrirhugað er með brtt. um farandprestinn. - Get ég svo látið þetta nægja að sinni.