Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Finnur Jónsson): Þetta mál hefur veið rætt hér nokkuð og allýtarlegt nál. komið fram, þar sem lýst er afstöðu tveggja aðila, sem hafa fengið málið til umsagnar, Fiskifélags Íslands og Atvinnudeildar háskólans. Það er ekki ástæða til að bæta við það, en fyrir liggja eindregnar áskoranir um að fella frv. frá útvegsmönnum í Hrísey og Ólafsfirði, smábátaeigendum á Akureyri og bæjarstjórn Akureyrar. Við þessi mótmæli hefur bætzt símskeyti frá samvinnufélagi útgerðarmanna á Norðfirði, sem ég vil lesa upp með leyfi hæstv. forseta: „Fundur samvinnufélags útgerðarmanna, haldinn 6. maí 1942, mótmælir harðlega öllum breytingum á lögum um dragnótaveiði í landhelgi, sem fram hafa komið á yfirstandandi þingi, að því er við kemur frekari takmörkun veiðinnar, þar sem öll venjuleg linumið stærri báta fyrir alusturlandi eru lokuð vegna tundurduflagirðinga og því ekki um annan veiðiskap að ræða en dragnót.“ Ég veit ekki, hvort Alþ. hefur ráð á að bæta við böl Austfirðinga, þar sem búið er að loka fyrir línuveiðar þeirra, með því að loka líka miðunum fyrir Norðurlandi. Annars verða þeir að leigja báta sína Bretum, en ekki trúi ég, að það sé stefna Alþ. að stuðla að því. Ýmsir nm. mundu vilja láta fella frv., en samkomulag varð um till. til rökst. dagskrár. Dagskráin er á þskj. 318. Við atkvgr. um hana kemur í ljós, hvaða lífsmöguleika Alþ. vill leyfa Austfirðingum og útvegsmönnum á Norðurlandi að síldveiðitímanum loknum, og hvaða möguleika það vill leyfa hraðfrystihúsunum.

*Stefán Stefánsson: Herra forseti ! Þar sem hv. flm. er fjarverandi, vil ég segja nokkur orð. Sjútvn. hefur. legið á þessu máli í 8 vikur, og það er sýnilegt, hve tilgangurinn er. Það er þó ekki hreinlega lagt til, að frv. verði drepið, heldur á að eyðileggja það með rökst. dagskrá. - Ég vil óska eftir því við n., að hún breyti orðalagi dagskrárinnar í „ríkisstjórnin skal“. Ég er á móti dagskránni, en hefði getað fellt mig við hana, ef í henni hefði falizt bein fyrirskipun til ríkisstj. Forsendur dagskrárinnar eru þær, að fyrir liggi almenn mótmæli útvegsmanna. Hver eru þau? Þau eru frá nokkrum trillubátaeigendum á Akureyri, í Ólafsfirði og í Hrísey, en þess er ekki getið, hve fjölmenn sú stétt er. Í Eyjafirði eru 10 bátaeigendur. Mér er kunnugt um, að það eru í mesta lagi 6 bátar í Hrísey. En það liggja fyrir áskoranir frá á þriðja hundrað sjómanna í öfuga átt. Ég vil fullyrða, að a.m.k. 90% af útvegsmönnum og sjómönnum á Akureyri krefjast þess, að frv. verði samþ. Hvorum hlutanum á Alþ. að fylgja: 90% eða 10% ? Ummæli Árna Friðrikssonar eru eingöngu miðuð við friðun á skarkola, en það liggur allfjarri þessu frv. Það er örugg trygging fyrir því, að smábátar geta stundað þær línuveiðar, sem útvegsmenn vilja. Við 1. umr. las ég upp úr bréfi frá útvegsmönnum á Akureyri. Hv. þm. Ísaf. fékk það lánað, en hefur ekki mótmælt neinu, sem þar stendur, hvorki við 2. umr. né nú. Óskar hv. þm. þess, að smábátaeigendur á Norðurlandi selji báta sína og fari í Bretavinnu? Annars skýtur skökku við, að hann mótmæli Bretavinnunni, því að málgagn hans flokks otar mönnum í Bretavinnu og andmælir takmörkun á henni.



Herra forseti ! Hv. síðasti ræðumaður er meðflm. frv. og ber enn fyrir sig, áskoranir, sem legið hafa fyrir frá sjómönnum og útvegsmönnum í Eyjafirði. Ég tók fram um daginn, að áskoranir 280 sjómanna í fyrra voru á annan veg en málið er túlkað í dag. Þær voru bundnar við stærð bátanna, miðuðu við 5 smál., en ætlunin var ekki að meina stærstu bátunum dragnótaveiðar. En þetta má sameina við Eyjafjörð án alls árekstrar. Sjútvn. byggir stefnu sína á áliti sjálfs Fiskifl. Ísl., og ég legg mikið. upp úr slíkri umsögn. Enn fremur styðst n. við álit aðalfiskifræðings okkar. Mér finnst ástæða til að vísa málinu til ríkisstj. Hún hefur tök á að láta hina beztu menn rannsaka og undirbúa málið rækilega. Mér finnst ástæðulaust að breyta orðalagi dagskrárinnar. Orðalagið á að vera kurteist, og ríkisstj. á að skilja, að henni beri að fara eftir dagskránni, þó að hún sé ekki hranalega orðuð. Ég vona, að dagskrártill. verði samþ. og treysti því, að ríkisstj. leggi fyrir næsta þing frv. til úrlausnar á þessu máli.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Ég vil leiðrétta missögn hv. 3. landsk. Hann segir, að sjútvn. hafi legið á þessu máli í 8 vikur, en ef hv. þm. hefði tesið nál., hefði hann ekki látið þau orð falla, því að nál. ber með sér, að málið er tekið fyrir 19. marz í sjútvn., og þá er það sent Fiskifél. Ísl. og Atvinnudeild háskólans til umsagnar. Önnur umsögnin er svo dags. 9. apríl, en hin 14. apríl. Málið var svo tekið fyrir í fundi 5. maí, en á fundunum þar á milli var n. önnum kafin við að afgreiða önnur mál, t.d. tvenn hafnarlög, sem flm. var mikið áhugamál að fá afgreidd. Það er leitt vegna hv. 3. landsk. þm., ef hann skortir skilning til að sjá þetta við lestur nál. eða vilja til að viðurkenna, að n. afgreiddi málið á þann hátt, sem henni bar að gera. Það var talað um, að fyrir lægju áskoranir mörg hundruð mönnum í Eyjafirði. Ég veit ekki, á hvaða hátt þessar undirskriftir eru fengnar, en ég stóð hv. þm. að því á síðasta þ. að segja rangt frá mótmælum, sem borizt höfðu. Það var þá ekki hægt að skilja hann öðruvísi en að áskoranirnar beindust að því almennt að banna allar dragnótaveiðar, en skjalið sýndi, að átt var við dragnótaveiðar báta undir 5 smál. Hann hélt þó hinu fram með skjalið í hendinni. Ég vil segja af minni kunnáttu, þegar ég stundaði fiskiveiðar með lóðum við Eyjafjörð, þá komu lóðaveiðarnar og dragnótaveiðarnar ekki í bága hvor við aðra, því að lóðaveiðar voru stundaðar í hinum djúpu álum fjarðarins, en dragnótaveiðar aðeins á grunnsævi. Ég held því, að vel verði séð fyrir hagsmunum lóðaveiðara við Eyjafjörð að lofa dragnótaveiðunum að halda áfram. Ég legg því til, að frv. verði afgr. eftir hinni rökstuddu dagskrá. Ef hv. 3. landsk. vildi fremur fallast á dagskrána öðruvísi, þá gæti ég orðað hana ákveðnara en hún er nú.

*Stefán Stefánason: Ég vildi gjarnan leiðrétta hv. þm. Ísaf. Hann sagðist hafa reynslu sem fiskimaður við Eyjafjörð, og ég rengi hann ekki um það, en ég mætti kannske spyrja hv. þm., hvað álar Eyjafjarðar séu djúpir. Hann heldur því fram, að dragnótaveiðar sé aðeins hægt að stunda á grunnsævi, en ég get frætt þennan hv. þm. um það, að dragnótaveiðabátarnir hafa upp í 1600 faðma langa tóg og geta dregið dýpstu ála Eyjafjarðar þvera og endilanga. Ég tel svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta ítrekar, en vil að endingu segja, að mér finnst menn ekki eigi að veigra sér við að krefjast þess af hæstv. ríkisstj., að hún láti rannsaka þetta mál gaumgæfilega. Þess vegna vil ég láta breyta hinni rökstuddu dagskrá.

* Flm. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég sé ekki ástæðu til að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Hér er eingöngu um að ræða sérleyfi til vatnsvirkjunar, sem á að heimila stj. að veita. Það er ekki um að meða neinn styrk eða ábyrgð, heldur aðeins, að ef skilyrði eru til að framkvæma þetta mál, þá sé stj. heimilt að veita sérleyfi til þess. Á síðasta vetri vaknaði mikill áhugi fyrir að leysa rafmagnsmál vestfjarða, og ef á að gera það í einu lagi, þá verður það ekki gert nema með því að virkja fallvötnin í botni Arnarfjarðar. Rafmagnseftirlit ríkisins hefur gert þarna áætlanir sínar, en til þess að hægt sé að gera nákvæmar áætlanir, verður að rannsaka það nokkru nánar næsta sumar. Þangað til verður reynt að stofna félag, sem tæki að sér framkvæmdir í málinu. Og þess vegna er fra. fram komið. en öll skilyrði um sérleyfið eru samkv. frv. í höndum stj. Ég óska svo, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og iðnn.

*Einar Olgeirsson: Mig langar til að fá upplýsingar um, hvaða hlutafélag það sé, sem eigi að veita þetta sérleyfi.

* Flm. (Ásgeir Ásgeirsson): Hér er um að ræða hlutafélag, sem ætlazt er til, að stofnað verði til virkjunarinnar, en ætlazt er til, að þar hafi forgöngu viðkomandi hreppsfélög og kauptún og bæjarfélög, sem eru á þessu svæði, en ef ekki safnast nægilegt hlutafé með því móti, þá að einstökum mönnum sé gefinn kostur á hlutabréfakaupum, en slíkt mun liggja fyrir, áður en næsta þing kemur saman.



Það eru aðeins örfá orð. Þetta mál virðist nú hafa góðan byr í þinginu. Utan af landi hafa komið áskoranir frá læknum um að gera það að l. Samhliða þessu máli var lagt fram annað frv. í Ed., sem fór fram á heimild til að gera það að skyldu fyrir lækningaleyfi, að kandídatarnir hefðu starfað í læknishéruðum í 4–6 mánuði. Málin voru samhliða í Ed. og eins í Nd. og fóru bæði til allshn. Nú langar mig til að spyrja n., hvers vegna hitt málið hafi orðið eftir í n., þó að ég vænti þess, að n, sjái sér fært að athuga og afgr. það mál bráðlega, því að þetta mál kemur ekki að tilætluðum notum, ef hitt málið dagar uppi.



Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Rang vil ég geta þess, að frv., sem hann ræðir um, hefur einnig verið tekið fyrir í n., en það er bara svo, að allir nm. eru sammála um að mæla með þessu frv., en ekki hinu. En ég get lofað því, að málið um breyt. á lækningaleyfi mun verða tekið fyrir og afgreitt til d.



Eins og sést á grg., er þetta frv. flutt að ósk dómsmrn. Árið 1933 voru sett I. um heimild til að afmá veðskuldbindingar úr veðmálabókum eftir sérstökum reglum, og mun það hafa náð til allra veðskuldbindinga, sem voru dagsettar fyrir 1. jan. 1905. Nú er gert ráð fyrir að breyta þessum l. þannig, að þau nái til allra veðskuldbindinga, sem út hafa verið gefnar fyrir 1. jan. 1920. Það hefur, sem sé, komið í ljós, að víða skortir allmikið á, að nægilega hreint sé í veðmálabókunum til þess, að hægt sé að gefa veðbókarvottorð, því að eins og kunnugt er, er það mjög algengt, þegar menn hafa fengið greiddar veðskuldbindingar sínar, að láta ekki aflýsa þeim, svo að stundum er jafnvel ómögulegt að fá veðbókarvottorð nema að undangengnum dómi.

*Einar Olgeirsson: Mig langar að beina þeirri fyrirspura til hæstv. ríkisstj., hvort það sé rétt, sem sagt er frá í Tímanum síðasta þriðjudag, að samningar hafi verið gerðir milli ríkisstj. og yfirmanna setuliðsins um vinnu verkamanna í þágu þeirra erlendu herja, sem hér eru, með þeim árangri, að þar verði m talsverða fækkun að ræða. Mér fyndist vægast sagt viðkunnanlegt, að Alþ. fengi að vita af því, ef svona ráðstafanir eru gerðar. Það er hart, að maður skuli þurfa að lesa í blöðum um slíkar framkvæmdir, sem maður hefði getað búizt við, að hæstv. stj. hefði skýrt frá hér á þingi. Ég vil því mælast til þess, að hæstv. ráðh. skýri frá því, hvort þetta er rétt, og gefi nánari upplýsingar, ef það reynist vera satt.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég hef ekki lesið þessa frásögn í Tímanum og get ekki að svo stöddu gefið nánari upplýsingar um þetta mál. Hitt mun rétt vera, að samningar um þetta hafa verið gerðir um ráðningu verkamanna eitthvað með þeim hætti, að þær verði gerðar fyrir milligöngu vinnumiðlunarskrifstofu.



Það virðist ganga erfiðlega að fá upplýsingar um þetta mál. Mér er kunnugt unn, að í Ed. var í gær gerð fyrirspurn um þetta sama mál. Þar var hæstv. forsrh. til svara, og hann gat jafnmiklar upplýsingar gefið og hæstv. fjmrh. nú. Líklega hefur hæstv. forsrh. lesið Tímann, en ekkert vildi hann um það segja, hvort hann segði satt. Vitnaði hann sérstaklega til hæstv. atvmrh., að hann mundi helzt vita,. hvað gerst hefði í málinu, en ég vil þá mælast til þess, ef svo einkennilega skyldi vilja til, að hæstv. atvmrh. sæist hér, að hann fengi að vita um þessa fyrirspurn, svo að hann gæti svarað henni.

Forseti: (JörB): Út af fyrirspurn hv. 4, þm. Reykv., vil ég taka fram, að ég skal sjá svo til, að hæstv. atvmrh. berist fyrirspurn hans.



Ég vil mælast til, að hæstv. forseti taki málið af dagskrá vegna framkomu þessarar brtt.