Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnar Thoroddeen: Herra forseti. Þetta frv. til laga um iðnskóla er flutt af hæstv. iðnmrh. Aðdragandi þess er alllangur og undirbúningur á ýmsan hátt vandaður. Mþn. sú um skólamál, sem starfaði á árunum 1945-47, samdi frv. til laga um iðnskóla, og var það flutt á þingi 1948 af menntmn. Nd. og aftur á þingi 1949, þá af iðnn. Nd. Siðan hefur málið verið til meðferðar hjá forráðamönnum iðnskólanna og iðnaðarsamtökunum. Hæstv. iðnmrh. hefur svo látið undirbúa málið fyrir þetta þing, en meðal annars var frv. rætt á iðnþingi 1954 og samþykkt þar í meginatriðum eins og það liggur hér fyrir. Nú eru engin lög til um iðnskóla, og má vart lengur svo standa, svo mikill sem hlutur iðnaðarins er orðinn í athafnalífi þjóðarinnar. Það er talið, að það sé um þriðjungur allra landsmanna, sem lifir á iðnaði, og í Rvík er talið að séu um 40 af 100, sem hafa lífsframfæri sitt á einn eða annan hátt af iðnaði. Undirbúningsmenntun iðnaðarmanna fyrir þeirra þýðingarmikla starf þarf að vera vönduð, og hingað til hafa iðnaðarmennirnir sjálfir og samtök þeirra haft alla forgöngu um stofnun iðnskóla. Iðnskólar hafa á undanförnum árum starfað á allmörgum stöðum, og nú ætla ég að þeir séu 15 að tölu. Langstærstur þeirra er skólinn í Rvík, þar næst iðnskólinn á Akureyri, en enn fremur eru nú starfandi iðnskólar í Hafnarfirði, á Akranesi, í Borgarnesi, á Þingeyri, Ísafirði, Sauðárkróki, Siglufirði, Ólafsfirði, Húsavík, í Neskaupstað, Vestmannaeyjum, á Selfossi og í Keflavík. Þessir skólar hafa allir komizt á fót fyrir tilstilli iðnaðarmanna og félagsskapar þeirra. Að sjálfsögðu hefur ríkissjóður og bæjar- og sveitarsjóðir á hverjum stað veitt nokkurn fjárhagslegan stuðning, en það er vissulega tími til þess kominn að setja lög um iðnskóla almennt og m.a. að lögfesta þar atbeina og fjárhagslegan stuðning ríkisvalds og sveitarfélaga við þessar nauðsynlegu menntastofnanir. Meginefni þessa frv. er að lögfesta ákvæði um verkefni iðnskólanna, um inntökuskilyrði, um stofnun þeirra, hvaða aðilar geti haft þar forgöngu um, um skólanefndir, um greiðslu stofnkostnaðar og rekstrarkostnaðar, um framhaldsskóla o.fl. Einna þýðingarmest af ákvæðum þessa frv. er að sjálfsögðu ákvæðið um stofnkostnaðinn, en í 8. gr. frv. er svo fyrir mælt, að ríkissjóður skuli greiða helming stofnkostnaðar, en bæjar-, sýslu- eða sveitarsjóðir hinn hlutann. Iðnn. hefur rætt þetta frv. ýtarlega, og m.a. hefur hún átt viðræður við núverandi og fyrrverandi skólastjóra iðnskólans í Reykjavík, formann iðnfræðsluráðs, forseta Landssambands iðnaðarmanna, og auk þess hefur málið utan funda verið rætt ýtarlega við hæstv. iðnmrh: Niðurstaðan af þessum athugunum hefur orðið sú, að n. er sammála um að mæla með samþykkt frv. með nokkrum breytingum: Nál. er á þskj. 365, og brtt. þær, sem n. öll stendur að, prentaðar á því þskj. 1. brtt. er við 6. gr. Það er ekki veruleg efnisbreyting, heldur er tilgangur hennar aðeins að ákveða, að alls staðar skuli vera fimm manna skólanefndir, en í frv., eins og það liggur fyrir, er þetta óbundið. Það er gert ráð fyrir því, að sveitarfélög, fleiri en eitt, geti staðið að iðnskóla; ef þau væru allmörg, þá ætti hvert um sig að tilnefna einn mann í skólanefnd, og gætu skólanefndir þannig orðið óeðlilega fjölmennar, þegar þess er gætt, að iðnaðarmannasamtökin eiga svo að tilnefna jafnmarga. Brtt. n. fer fram á, að ákveðið sé, að skólanefnd sé jafnan skipuð fimm mönnum. Bæjarstjórn, sýslunefnd eða hreppsnefnd á að kjósa tvo nefndarmenn til fjögurra ára, og iðnaðarmannafélag á skólasvæðinu á að kjósa jafnmarga og til sama tíma. Ef fleiri sveitarfélög en eitt standa að sama skóla, þá kjósa þau sameiginlega tvo skólanefndarmenn. Ef hins vegar verður ekki samkomulag, þá telur n. ekki annað úrræði en að ráðherra skeri þar úr. Eins er í 3. málsgr. þessarar brtt. ákveðið, að iðnaðarmannafélag tilnefni sína fulltrúa á sama hátt, og séu þau fleiri en eitt og komi sér ekki saman, þá skeri ráðherra úr. Fimmta nefndarmanninn og formanninn skipar svo ráðherra. 2. brtt. n. er við 7. gr. Hún er í tveim liðum. A-liðurinn snýr að því ákvæði í frv., að fámennari iðnskólar skuli vera sérstakar deildir innan gagnfræðaskóla. Ég hef við nánari athugun komizt að þeirri niðurstöðu, að það þurfi einnig að gera nokkra breytingu á 1. tölul., og vil því taka aftur til 3. umr. brtt. 2.a til nánari athugunar. - Brtt. 2.b er um að fella niður eina málsgr. í 7. gr., að hlutur ríkissjóðs í kostnaði skuli bundinn því skilyrði, að fullnægt sé ákvæðum, er gilda hverju sinni um árlegan starfstíma skóla og lágmarkstölu nemenda í deildum gagnfræðastigsskólanna. Reyndir menn í þessum fræðum hafa talið, að þetta ákvæði geti ekki staðizt, vegna þess að starfstími iðnskólanna er nokkuð annar en gagnfræðastigsskólanna, og af fleiri ástæðum telja þeir rétt að fella þessa málsgr. niður. 3. brtt. n. er aðeins orðalagsbreyting. 4. brtt. er um nýja kaflaskiptingu. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um hana. 5. brtt. er einnig aðallega orðalagsbreyting og dregin þar saman ákvæði úr fleiri greinum; dregið saman í þessa grein allt, sem fjallar um setningu reglugerðar og erindisbréfa. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þessar brtt. n. Auk þess flytur meiri hl. iðnn. á þskj. 366 tvær brtt. Þessi meiri hl. er fjórir nm., en einn nm., hv. þm. V-Húnv., óskaði ekki að standa að flutningi þessara tillagna. Fyrri till. er viðbót við 7. gr. frv., um það, að heimilt sé að láta listiðnaðardeildir Handíða- og myndlistarskólans njóta sömu réttinda um styrk úr ríkissjóði og segir í 2. málsgr. þessarar gr. Þessi tili. er tekin upp eftir ósk hæstv. iðnmrh. til þess að skapa möguleika á því, að Handíða- og myndlistarskólinn njóti þessara sömu hlunninda, og taldi meiri hl. n. það fullkomið sanngirnismál. Önnur brtt. meiri hl. er við 8. gr., og hún er til þess flutt, að samræmi verði um þessi ákvæði og önnur skólalög. Aðalatriðið er það í brtt. n., að niður falli síðasti málsliður: „Stofnkostnaður iðnskóla greiðist eftir því, sem fé er veitt til í fjárlögum, enda sé tryggt framlag á móti.“ Í öllum öðrum skólalögum er beinlínis ákveðið um hluta ríkissjóðs í stofnkostnaði, en hvergi settur þessi fyrirvari, að greiðslurnar fari eftír því, sem fé er veitt í fjárlögum, og taldi n. rétt að hafa sama hátt á um þetta frv. og um önnur skólalög, bæði barnaskólanna, gagnfræðaskólanna og húsmæðraskólanna. Það er, eins og ég gat um, tími til kominn og fullkomin nauðsyn að setja löggjöf um iðnskólana í landinu og m.a. að kveða þar skýrt á um þann stuðning, sem ríki og bæjar- og sveitarfélög skuli veita þessum menningarstofnunum. Iðnaðurinn er og hefur verið um margra ára skeið í örum vexti hér, og bættur aðbúnaður og aukin þróun iðnaðarins er eitt af meginskilyrðunum til þess, að Íslendingar geti eflt efnahag sinn, bætt lífskjör sín og staðið undir hinni stórfelldu óg margvíslegu menningar- og mannúðarbyggingu þessarar þjóðar. Ég vænti þess, að hv. þdm. fallist á brtt. n. og afgreiði frv. þannig breytt áfram.



Herra forseti. Hv. frsm. iðnn: hefur gert grein fyrir þeim till., sem n. flytur á þskj. 365, og þarf ég ekki að gera það að umtalsefni. En eins og hann einnig gat um, þá flytur meiri hl. n. tvær brtt. á þskj, 366, og stend ég ekki að flutningi þeirra tillagna. Fyrri brtt. er um Handíða- og myndlistarskólann í Reykjavík. Þessi skóli er einkafyrirtæki, en hefur haft nokkurn styrk af opinberu fé. Ég tel, að það gegni að ýmsu leyti öðru máli með þá fræðslustofnun en iðnskólana, í sambandi við nám þar. Hjá myndlistarskólanum fá menn ekki atvinnuréttindi á sama hátt og þeir hljóta, ef þeir ljúka námi samkv. lögunum um iðnfræðslu og samkv. því frv. um iðnskóla, sem hér liggur fyrir. Og ég tel ekki ástæðu til að litt athuguðu máli að taka þetta ákvæði inn í lögin um iðnskóla. Önnur brtt. á þskj. 366 er viðkomandi 8. gr. Um það efni er það áð segja, að fyrir nokkrum dögum var lagt fram í hv. Ed. stjórnarfrv. á þskj. 358 um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Í því frv. eru miklu nánari ákvæði en áður hafa verið í skólalöggjöfinni um, hvernig haga skuli stofnkostnaðarframlögum ríkisins til skólanna. En þar eru ekki nein ákvæði um iðnskóla, heldur aðeins um þá skóla, sem heyra undir menntmrn., en gert er ráð fyrir í því frv., sem hér er til umr., að iðnskólinn heyri undir iðnaðarmálaráðherra. Ég hefði nú talið eðlilegt, að ákvæði 8. gr. frv. væru látin fara óbreytt í gegnum þessa hv. d. og reynt yrði að samræma ákvæði hennar þeim ákvæðum, sem væntanlega verða sett samkv. því frv., sem ég gat um og nú liggur fyrir Ed., um stofnkostnaðargreiðslu ríkisins til skólanna yfirleitt. Mér finnst eðlilegt, að það gildi um það sömu reglur að því er varðar iðnskólana eins og aðra skóla. Ég vil því fyrir mitt leyti leggja til, a.m.k. að svo stöddu, að þá verði 8. gr. afgr. óbreytt eins og hún er í stjfrv. Enn vil ég nefna það, að ég tel ástæðu til að athuga á síðara stigi málsins um gildistökuákvæði laganna, og var reyndar nokkuð um það rætt í n., án þess að tillögur væru gerðar um breytingar. Eins og þegar hefur verið getið um af hv. frsm., þá lagði skólamálanefndin, sem starfaði fyrir allmörgum árum, fram frv. til l. um iðnskóla sem kom fyrir Alþ. án þess að hljóta fullnaðarafgreiðslu. Ég hef bórið það frv. saman við það stjfrv., sem hér liggur fyrir, og eru allmörg atriði þar tekin úr frv. skólamálanefndarinnar. Þó hef ég veitt því athygli, að í frv. nefndarinnar er sérstakur kafli um kennslu í skólunum, en sá kafli hefur ekki verið tekinn upp í þetta frv. Að vísu er hér IV. kafli um framhaldsnám, og í þeim kafla er ein gr., 13. gr., um tilhögun kennslu í þeirri framhaldsdeild: Ég hefði nú talið, að það hefði verið eðlilegt að hafa einnig ákvæði í frv. um kennslutilhögun við hina almennu fræðslu í iðnskólunum, og mundi það vera í samræmi við það, sem er í löggjöf um aðra skóla, því að þar hafa verið sett ákvæði um kennslugreinar og kennslufyrirkomulag. Hins vegar er gert ráð fyrir því í þessu frv., að þetta verði eingöngu reglugerðarákvæði. Það var nokkuð á þetta minnzt í n., án þess þó að menn væru á eitt sáttir um að gera till. um, að slíkur kafli væri tekinn inn í frv., en ég vil vekja athygli á þessu, og tel ég, að það væri ástæða til að taka það atriði til athugunar á síðara stigi málsins.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. gat um stjfrv., sem lagt hefur verið fyrir Ed., um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, og taldi eðlilegt, að tekin væru sams konar eða svipuð ákvæði og í því frv. eru inn í frv. um iðnskóla. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að rétt sé að hafa iðnskólafrumvarpið áð þessu leyti í samræmi við önnur skólalög. Hins vegar mætti svo, þegar stjfrv. kemur til nánari athugunar, ræða um það, hvort ekki ætti að láta það einnig ná til iðnskólanna. En í megindráttum er þetta þannig, að í skólalögunum sjálfum er ákveðið um hlutfallið milli ríkissjóðs og annarra aðila, hvort ríkissjóður á að borga helming eða 3/4 af stofnkostnaði, en í skólalögunum er hins vegar ekki kveðið á nm greiðslutilhögunina, hvenær á að greiða þetta af hendi. Stjfrv. nýja, sem ég gat um, fjallar hins vegar um það almennt, hvernig eigi að inna af höndum þessar greiðslur. Það frv. tekur að vísu aðeins til barnaskóla, gagnfræðastigsskóla og húsmæðraskóla, en ég teldi sem sagt rétt, a.m.k. ef frv. um iðnskóla, sem hér liggur fyrir, verður að lögum, að þá séu iðnskólarnir einnig teknir inn í þetta nýja stjfrv., og teldi það eðlilegasta málsmeðferð.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. flytur þetta frv. á þskj. 362 eftir beiðni félmrn. Efni frv. er það að heimila Íslenzkri endurtryggingu að greiða 6% í arð af hlutafjáreign í stað þess að arðsúthlutun er nú bundin við 5%. Þetta ákvæði um 5% arðsúthlutun var sett með lögum frá 1947, og var þá höfð hliðsjón af því, að bankavextir voru þá mjög lágir eða yfirleitt ekki nema 2%, en síðan hafa þeir hækkað og eru nú í almennum sparisjóðsbókum 5%. Þykir því eðlilegt til samræmis við þessa breytingu á bankavöxtum að gera þá breytingu, sem þetta frv. fer fram á.



Herra forseti. 2. umr. um málið var lokið hér í hv. þingdeild fyrir nokkrum dögum, og var þá tekin aftur til 3. umr. brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. (EOI) hafði flutt. Var hún tekin aftur til þess, að samgmn. gæfist tækifæri til þess að athuga hana og taka afstöðu til hennar. Nefndin hefur nú haldið fund og athugað þessa brtt. og orðið sammála um að koma nokkuð til móts við fyrri lið brtt. Það, sem fyrir hv. þm. vakti með þeirri brtt., var að fá tvímælalaust tekið fram í sjálfum lögunum, sem um þetta mál verða sett, að ekki sé meiningin með þeim að þrengja kosti þeirra manna, sem nú þegar hafa gert sér bifreiðaakstur að aðalatvinnu. N. taldi rétt að koma til móts við þessa brtt., enda hafði því verið lýst yfir af hennar hálfu áður, að það væri alls ekki meiningin með þessari lagasetningu að reka einn eða neinn, sem þegar hefði gert sér bifreiðaakstur að atvinnu, út úr sinni stétt. Það varð því að samkomulagi innan n. að flytja svo hljóðandi brtt. við frv. eins og það var orðið eftir 2. umr.: „Aftan við 1. gr. bætist nýr málsl., svo hljóðandi: Óheimilt er þó að skerða atvinnuréttindi þeirra manna, sem á lögmætan hátt stunda leigubifreiðaakstur, þegar lögin taka gildi.“ Það þarf ekki að skýra þessa brtt. Hún er aðeins árétting á þeirri yfirlýsingu, sem fram hafði komið af hálfu n. áður, og með henni er enn fremur tekið undir þá skoðun, sem fram kom hjá hv. 2. þm. Reykv., er flutti brtt. við 2. umr. á þskj. 352. Ég vil aðeins geta þess, að n. gat ekki fallizt á orðalag hans á fyrri hluta till. hans, m.a. vegna þess, að hann miðar eingöngu við Reykjavík. Hins vegar er búið að breyta frv. í það horf, að gert er ráð fyrir, að heimild þess nái einnig til fleiri kaupstaða, þ.e.a.s. Akureyrar og Hafnarfjarðar. Enn fremur liggur fyrir brtt. frá hv. þm. Siglf. og hv. 4. landsk. þm. um það, að heimildin nái einnig til Siglufjarðar. Taldi n. ekki ástæðu til þess að mæla gegn þeirri till., þar sem sú stefna hefði verið tekin í hv. þd. að verða við óskum, sem kæmu fram frá einstökum kaupstöðum í þessu efni um heimild til þess að takmarka fjölda leigubifreiða. Um 2. tölul. brtt. hv. 2. þm. Reykv. vil ég aðeins segja það, að n. taldi, að það væri fyrst og fremst reglugerðarákvæði, sem hann þar kemur inn á, þ.e.a.s., hvernig fara skuli um úthlutun atvinnuleyfa. Ég vil aðeins minnast á það í sambandi við ummæli, sem féllu hér við 2. umr. um sölu og brask með atvinnuleyfi, að það verður að telja alveg öruggt, að í reglugerð verði settar skorður við því, að slíkt brask geti hafizt. Þessi afgreiðsluleyfi verða ekki framseljanleg manna á milli. Þau verða bundin við nafn og þess vegna ekki möguleikar á því, að um þau skapist svartur markaður. Ég tel óþarfa að fjölyrða um þetta. Nefndin taldi sem sagt, að 2. liður brtt. hv. 2. þm. Reykv. ætti heima í reglugerð, og enn fremur taldi hún eðlilegt, að það væri samgmrn., en ekki stéttarfélag bifreiðarstjóra, sem setti slíka reglugerð. Það er yfirleitt ekki tíðkað hér, að einstök samtök í þjóðfélaginu setji reglugerðir. Það er leitað álits einstakra aðila og samtaka og síðan settar reglugerðir af opinberum aðilum með hliðsjón af áliti og tillögum. Ég tel ekki þörf á að fara fleiri orðum um málið að svo komnu máli, en vil fyrir hönd n. mæla með því, að það nái fram að ganga hér í hv. þd. með þeirri brtt., sem n. flytur nú við 3. umr., og þeirri brtt., sem flutt er af hv. þm. Siglf. og hv. 4. landsk. þm. Ég leyfi mér svo að óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir hinni skriflegu brtt.



Herra forseti. Flestir munu vera sammála um það, að æskilegt sé, að sem allra minnstar hömlur séu á vinnumarkaðinum, að vinnumarkaðurinn sé frjáls fyrir allt landið. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er þess efnis, að heimila skuli samgmrn., að fengnum till. stéttarfélaga, að takmarka fjölda leigubifreiða í Reykjavík, hvort heldur sé um að ræða vörubifreiðar eða fólksbíla. Síðan frv. kom hér fram, hafa komið fram brtt. í þá átt að láta takmarkanir á þessum hluta vinnumarkaðarins ná einnig til annarra kaupstaða og jafnvel til kaupstaðanna allra. Ég vil taka það strax fram, að ég tel þessar hömlur á vinnumarkaðinum ekki æskilegar, dálítið varhugaverðar, og tel, að þessi byrjun gæti leitt til þess, að aðrar stéttir og starfshópar færu fram á það að fá lagalega vernd á líkan hátt og þetta og stuðning stjórnarvalda til þess að bægja mönnum frá frjálsum aðgangi að þeim vinnumarkaði, sem um er að ræða hér. Ég tel, að það hafi sýnt sig, að þær takmarkanir, sem einstakar iðnstéttir hafa fengið aðstöðu til að setja um aðgang að námi í ýmsum iðngreinum, hafi við breyttar aðstæður verið til tjóns, og þær takmarkanir sýndu það, að það er varhugavert að fá einstökum stéttum í hendur jafnvel ólögbundna aðstöðu til þess að takmarka aðgang að vissum vinnustéttum. En hér er um það að ræða, að það átti samkv. frv. að setja þessar takmarkanir á og lögbinda þær fyrir bifreiðarstjóra í einu bæjarfélagi, sem ég hefði nú út af fyrir sig talið óeðlilegt. Ég tel þess vegna, að þær fram komnu brtt. um, að það nái til kaupstaðanna allra, séu þó þess eðlis, að það væri breiðari lagalegur grundvöllur fyrir því, þetta næði þá til landsbyggðarinnar allrar, sem hefði svipaða aðstöðu. En í þessu sambandi vil ég þó enn fremur benda á, að það er mjög vafasamt, að þetta frv. kæmi ekki í bága við vinnulöggjöfina. Vinnulöggjöfin segir, að verkalýðsfélög öll - öll stéttarfélög - skuli vera opin öllum mönnum, sem hafi réttindi í þeirri starfsgrein. Og ég hygg, að þó að búið væri að lögfesta þetta, þá fengju þeir menn, sem hefðu bilstjóraréttindi og hefðu bifreiðaakstur að atvinnu og sæktu um að komast inn í stéttarfélög bifreiðarstjóranna hér, sig dæmda með félagsdómi inn í félögin. Þessi félög hafa svo samninga um forgangsrétt að vinnu við atvinnurekendur á því vinnusvæði, og þann rétt hefði viðkomandi maður öðlazt við það að vera dæmdur inn í félagið. Þessar hömlur, að hann fengi svo ekki að aka, kæmu þannig alveg í bága við vinnulöggjöfina og þau réttindi, sem stéttarfélögin hafa gagnvart atvinnurekendum á sínu félagssvæði. Mér er nær að halda, að úr þessu gætu orðið ónotalegir árekstrar um vinnurétt manna, og teldi það miður farið. Auk þess er það sýnt, og það hefur komið fram hér í umræðunum, að ef fámennar stéttir búa þannig um sig, að þær geti alltaf tryggt það, að mikil eftirspurn sé eftir vinnu í þeirri grein, sem um er að ræða, og viðkomandi stétt þannig tryggð fyrir atvinnuleysi, og fleiri stéttir færu í kjölfarið, þá er búið að beina aðalhættu atvinnuleysisins á svið hins ófaglærða verkamanns og verkakonu. Það er þá lagalegt misrétti, sem hinar ýmsu stéttir á vinnumarkaðinum eiga við að búa, og tel ég ástæðu til að minna hv. Alþingi á, að það er ekki hollt að leiða þann asna í herbúðirnar.



Herra forseti. Samgmn. hefur haft til athugunar þær brtt., sem ég lagði hér fram við 2. umr. og tók aftur til 3. umr., og hv. frsm. hennar hefur nú skýrt afstöðu n. til þeirra tillagna. Hún leggur til hvað mína fyrri till. snertir, að þar sé breytt nokkuð um orðalag, og segir, að það sé líka nauðsynlegt með tilliti til þess, að mín till. var eingöngu miðuð við Reykjavík eins og yfirleitt þetta frv. eins og það kom fram. Ég álít, að það sé rétt að taka tillit til þess, að inn í þá brtt., sem ég var með, þurfi að bætast það að taka tillit til staða utan Reykjavíkur, en ég held, að það sé ekki rétt að breyta orðalaginu, sem ég hef viðvíkjandi Reykjavík. Eins og mín brtt. er, þá segir þar, að að því er tekur til fólksbifreiða í Reykjavík skuli takmarka við tölu þeirra manna, er hafa atvinnuleyfi samkv. samningum Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils við bifreiðastöðvarnar í Reykjavík. Þetta er alveg ákveðin takmörkun, þetta eru alveg ákveðnir menn samkvæmt samningum verkalýðsfélagsins við bifreiðastöðvarnar, þannig að um þetta getur ekki verið neinn efi. Ef þarna væri sett í staðinn, að það ætti ekki að skerða atvinnuréttindi manna, sem á lögmætan hátt stunda bifreiðaakstur, þá er það mjög óákveðinn hlutur. Ég álít þess vegna, að það sé rétt að halda hvað Rvík snertir þessari ákvörðun, að það sé takmarkað við tölu þeirra manna, sem hafa atvinnuleyfi samkvæmt samningum Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils við bifreiðastöðvarnar í Rvík. Þegar Alþingi samþykkir það, þá veit það alveg, hvað það er að gera. Ef samgmrh. álitur nauðsynlegt, að það séu fleiri menn, sem þarna koma til greina, þá hefur hann valdið eftir lögunum til þess að bæta þarna við. En þá er líka alveg ákveðið, á hverju er byrjað, og getur ekki valdið neinum deilum um, hvað átt sé við með lögunum. Við höfum orðið varir við það stundum hér á Alþingi undanfarið, að lög hafa verið afgreidd þannig, að það hefur verið hægt að deila um það eftir á, við hvað þau ættu. Það hefur jafnvel orðið að fara fyrir hæstarétt með lög, sem hæstv. ríkisstj. þó hefur undirbúið og pískað hér í gegnum þingið, og það hefur orðið að gefa út bráðabirgðalög og það meira að segja norður á Sauðárkróki til þess að leiðrétta lög, sem samþ. hafa verið frá þinginu. Ég held þess vegna, að við eigum að ganga þannig frá þessum lögum, ef það á að samþykkja þau, að það sé skýrt og ótvírætt, hvað við sé átt. Hins vegar skal ég viðurkenna, að um staðina úti á landi gegnir nokkuð öðru máli, því að í fyrsta lagi er ég ekki nægilega vel kunnugur því, hvort þeir hafa slíka samninga sem Bifreiðarstjórafélagið Hreyfill hefur hér í Reykjavík við bifreiðastöðvarnar, og í öðru lagi kann að vera eðlilegt þar að láta gilda þá till., sem hv. samgmn. kemur með. Ég vil þess vegna leyfa mér að flytja þá brtt., að aftan við mína brtt. verði bætt svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Og hvað aðra kaupstaði snertir skal óheimilt að skerða með takmörkuninni atvinnuréttindi þeirra, er á lögmætan hátt stunda bifreiðaakstur, þegar lög þessi öðlast gildi.“ Þá mundi öll greinin hljóða þannig, sem ég legg til að bætt sé við: „Skal í upphafi takmarkað, að því er tekur til fólksbifreiða í Reykjavík, við tölu þeirra manna, er hafa atvinnuleyfi samkvæmt samningum Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils við bifreiðastöðvarnar í Reykjavík, og hvað aðra kaupstaði snertir skal óheimilt að skerða með takmörkuninni atvinnuréttindi þeirra, er á lögmætan hátt stunda bifreiðaakstur, þegar lög þessi öðlast gildi.“ Þegar mín brtt. væri orðin svona, þá held ég, að hún sé orðin alveg ótvíræð og veiti um leið Bifreiðarstjórafélaginu Hreyfli í Reykjavík þann rétt, sem það á, en hins vegar gefa lögin sem heild samgmrh. heimild, þó að hann vilji nú þegar bæta við, ef hann álítur, að það sé ekki nægilega margt, sem nú stundar þennan akstur í Reykjavík. Um 2. brtt. mína, viðvíkjandi atvinnuleyfunum, segir hv. frsm. samgmn., að það sé raunar reglugerðarákvæði. Ja, hvað sé reglugerðarákvæði nú á tímum, má deila endalaust um. Það er nú farinn að tíðkast sá háttur, að það eru lagðir á þyngstu skattar, sem þjóðin stynur undir, með reglugerð, svo að segja þvert ofan í stjórnarskrána, sem bannar að leggja á skatta og tolla öðruvísi en með lögum frá Alþingi. Og skattar og tollar eru meira að segja látnir renna til einstakra aðila í þjóðfélaginu, ekki til ríkisins sjálfs, lagðir á. og innheimtir með reglugerðarákvæði án nokkurrar endurskoðunar frá ríkisins hálfu. Ég á við bátagjaldeyrinn svonefnda. Hann er settur samkvæmt reglugerð, innheimtur samkvæmt reglugerð, 100 millj. og meira á ári, óendurskoðað, tekið af almenningi og úthlutað til einstakra manna. Það má þess vegna vissulega deila allmikið um, hvað séu reglugerðarákvæði. Ég er nú fyrir mitt leyti á þeirri skoðun, að meira að segja atriði eins og bátagjaldeyririnn sé ekki reglugerðarákvæði, heldur ætti að vera lagaákvæði, ef það á að samþykkja hann. Og ég er yfirleitt á þeirri skoðun, að Alþingi eigi að skoða það sem sína skyldu að ganga þannig frá lögum, að það sé skýrt og ótvírætt, hvað í þeim eigi að vera, og að ríkisstj. hafi alveg ákveðið að halda sér að, þegar hún gefur út reglugerðir. Það hefur komið fyrir, að það hafa verið dæmdar ólöglegar reglugerðir, vegna þess að ríkisstjórnin hefur farið of langt, álitið, að hún hefði vald til þess að gera meira samkvæmt lögunum, og sett reglugerð um ákvæði, sem alls ekki voru í lögunum. Ég álít þess vegna rétt af þinginu, ef það vill tryggja, að eitthvað ákveðið komi fram, að setja það inn í lög, fyrirskipa það í lögum. Annars er ráðherra ekki að neinu leyti bundinn við að gefa út slík fyrirmæli. Og ég efast um, að þeim ráðherrum, sem með þetta mál koma til með að fara, þyki nokkuð betra, að þetta sé það rúmt, að það sé hægt að fara að deila á þá, undireins eftir að svona lög eru samþykkt, fyrir misbeitingu á valdi, sem í lögunum felst. Nú skulum við athuga, hvernig er með þessi atvinnuleyfi. Það hefur verið bent á það og það réttilega, að þau geta orðið þó nokkur verzlunarvara. Er það endilega sjálfsagt, ef það stendur ekki í lögunum, að það beri að koma í veg fyrir það, að atvinnuleyfin séu verzlunarvara? Sú stefna, sem hæstv. núverandi ríkisstj. fylgir, er sú að gera yfirleitt allt að verzlunarvöru. Hún fylgir yfirleitt þeirri stefnu, ekki aðeins að gera sem flest að verzlunarvöru, helzt heil kjördæmi líka, heldur að leyfa mönnum að græða sem allra mest í þeirra verzlun og afnema allar takmarkanir á því, hve mikið menn megi græða. Og svo framarlega sem einn ráðherra lítur þannig á, að það eigi að fylgja ríkisstjórnarstefnunni hvað snertir atvinnuleyfi á bifreiðastöðvunum líka, þá býst ég við, að hann mundi líta þannig á, að hann eigi ekki að vera að skerða það að neinu leyti, að menn fái að græða vel á þeim atvinnuleyfum, heldur að menn fái að selja þau með ótakmarkaðri álagningu, því að það er meginstefna ríkisstj. að hafa ótakmarkaða álagningu á hlutunum, vera ekki að skerða hana. Það voru afnumin öll þau lög, sem að einhverju leyti hindruðu slíka ótakmarkaða álagningu. Það er ekkert í þessu frv., eins og það er, sem gæfi ráðh. heimild til þess að fara að reyna að hindra það, að menn gætu verzlað með atvinnuleyfin. Það er ekkert, sem gæfi honum neinn rétt til þess að setja neina reglugerð um slíkt. Ég gæti trúað, að hann yrði þá að vitna í allt önnur ákvæði annarra laga, sem eru þó því miður mjög slöpp, um eftirlit með óréttmætum verzlunarháttum og öllu mögulegu slíku. Og ég vil benda á, að hvað atvinnuleyfin, sem með þessum lögum væri verið að veita, snertir, þá eru t.d. 50 atvinnuleyfi eða í kringum það hér í Reykjavík í höndum eins einasta manns, einnar einustu bifreiðastöðvar eins einasta eiganda, sem er verið að gera að eins konar einokunarhafa með þessu. Ég álít þess vegna alveg sjálfsagt, að það sé tryggt, það sé svo fyrir mælt í lögunum og það sé ekki látið vera komið undir neinum efasömum geðþótta ráðherra og efasömum heimildum hans, hvort það sé tilgangur Alþingis að koma í veg fyrir, að atvinnuleyfin verði notuð sem verzlunarvara. Hv. frsm. samgmn. hafði það enn fremur að athuga við mína till., að viðkomandi bifreiðarstjórafélag setti og samgmrh. staðfesti reglugerðina, og áleit, að það væri sjaldgæft. Það er aðferð, sem er mjög algeng í okkar þjóðfélagi, að þau viðkomandi félög, sem þarna hafa um að fjalla, geri uppkast að reglugerð eins og þau óska eftir henni, það er síðan sent til rn., - í þessu tilfelli samgmrn., - og ef samgmrh. er á annarri skoðun, þá gerir hann till. til viðkomandi félags um að breyta reglugerðinni, því að þessi reglugerð öðlast ekki staðfestingu fyrr en viðkomandi ráðherra vill svo vera láta. M.ö.o.: Það verður að vera samkomulag á milli viðkomandi verkalýðsfélags og ráðherrans um reglugerðina, og það er allur munurinn, sem felst um þetta einstaka ákvæði í minni till. og í þeirri till., sem nú gildir um þetta mál. Eins og lögin eru nú, má samgmrh. setja almenna reglugerð um ýmsa hluti, að fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélaga, sem sé stéttarfélögin senda inn tillögurnar, og honum ber aðeins að líta á þær, athuga þær, og það er alveg á hans valdi, að hve miklu leyti hann tekur tillit til þeirra. Hins vegar mundi með minni till. þurfa að vera samkomulag á millí bifreiðarstjórafélagsins og ráðherrans. Með þessu móti mundi viðkomandi verkalýðsfélagi vera tryggður nokkur réttur. Þó er því ekki tryggður neinn einkaréttur með þessu móti, því að ráðherrann þarf ekki að samþykkja neina reglugerð nema þá, sem honum líkar við, þannig að meðan ekki næst samkomulag, stendur viðkomandi verkalýðsfélag frammi fyrir því, að það fær ekki þessa reglugerð fyrr en það er búið að komast að samkomulagi við ráðherra, en ráðherrann getur ekki heldur sett reglugerð, sem viðkomandi verkalýðsfélag væri alveg á móti, og það er það, sem ég vil girða fyrir. Ég álít, að ef reglugerð á að setja um svona mikilvæga hluti eins og þetta, þá eigi að vera samkomulag á milli þessara tveggja aðila. Ég álít, að með því væri réttur þessara samtaka mest tryggður, og ég álít, þegar á annað borð er farið út á þá hæpnu braut að gefa ráðherra eins mikið vald yfir verkalýðsfélagi og atvinnugrein og þarna er gert, þá verði að reyna að tryggja réttindi verkalýðsfélagsins í slíku sambandi sem allra mest. Jafnhliða er þetta svo stórvægilegt atriði fyrir almenning, að það geti ekki farið svo, að þessi atvinnuleyfi verði verzlunarvara, og fyrir það verður á engan hátt girt, ef mín till. ekki verður samþykkt. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess við hv. þm., að þeir samþykki þessa till. mína. Ég verð að segja það. að ég álít, að þetta mál hefði átt að fá betri undirbúning í n. og á þingi en það hefur nú þegar fengið. Ég álít, að það hefði gjarnan líka mátt fara inn á að tryggja að einhverju leyti vinnutíma þeirra bilstjóra, sem þarna eiga að vinna, jafnvel athuga líka um leið, hvort ekki ætti að tryggja þeim dálitið hagstæðari skilmála en nú er um afborganir og vexti af bílum, sem þeir borga. Það er allhart, að ástandið skuli vera þannig nú, að þeir menn, sem þessa atvinnu stunda og oft hafa orðið að sæta svartamarkaðskjörum undanfarið, skuli verða að þræla jafnvel upp í 16 tíma á sólarhring til þess að reyna á örskömmum tíma að borga niður þá bíla, sem þeir hafa keypt, vegna þess að það eru ómöguleg lánskjör á þeim. Og auðvitað kemur þetta niður í fyrsta lagi á bifreiðarstjórunum, en í öðru lagi á almenningi. Þegar verið er að setja reglugerð og lög um sérstaka atvinnugrein, eins og hér er verið að gera um bilstjórana, þá hefði gjarnan mátt taka tillit til þessara aðstæðna. Það er líka öryggismál fyrir þá, sem bílana nota, að bifreiðarstjórunum sé ekki þvælt út með óhóflega löngum vinnutíma og þeir neyddir til þess af efnahagslegum kringumstæðum að vinna svo langan vinnutíma. Alls staðar þar, sem einhver ákvæði hafa verið sett um þessi mál, og það mun vera á flestum Norðurlöndum, hafa um leið verið teknar einmitt slíkar ákvarðanir, sem veita bifreiðarstjórunum hóflegan vinnutíma og tryggja þar með um leið notendur. Ég vil þó um leið taka fram, að það er í raun og veru alveg merkilegur hlutur og sýnir, hve dugandi menn yfirleitt okkar bílstjórar eru, að það skuli ekki hafa komið að sök, eins mikil og sú vinna er, sem á þá er lögð. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess við hv. þdm., að þeir samþykki seinni brtt. mína og þá fyrri með þeim viðauka, sem ég hef mælt fyrir og mun nú leggja fram. Ég álít, að það sé ekki rétt af hv. samgmn. að pína þetta mál fram með því offorsi, að það sé ekki tekið tillit til allra skynsamlegra till. og nauðsynlegra, sem fram koma í þessu sambandi. Ég vil þess vegna, ef hæstv. samgmn. ekki getur fallizt á þá brtt., sem ég þarna geri, eindregið óska þess, að hv. þdm. verði við því að samþykkja hana.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta þess getið, að brtt. sú, sem við hv. 4. landsk. þm. flytjum á þskj. 361 um, að heimildin til takmörkunar á fjölda leigubifreiða verði einnig látin ná til Siglufjarðar, er flutt samkvæmt beiðni samtaka atvinnubílstjóra á staðnum. Telja þeir, að slík heimild mundi stuðla að því að auka atvinnulegt öryggi þeirra og verða þeim að öðru leyti til framdráttar.



Herra forseti. Það eru nú komnar hér fram líklega tvær skriflegar brtt., sem ekki er búið að prenta og menn hafa ekki þess vegna átt kost á að athuga. Auk þess hefur komið fram hér í umræðum sú skoðun, að þetta frv., ef samþykkt verður, muni fara í bága við önnur lagaákvæði. Ég hafði nú gert ráð fyrir, að hv. frsm. samgmn. mundi eitthvað athuga það atriði, áður en umræðum væri lokið, og ég teldi, að það væri nokkur ástæða til þess að athuga málið nánar, til þess að auðveldara verði fyrir menn að ákveða, hvernig þeir greiði atkvæði um frv., en þetta mun vera síðasta umr. um það í deildinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Mér skildist, að hv. 3. landsk. léti að því liggja, að frv. eins og þetta kynni að brjóta í bága við vinnulöggjöfina. Ég hef engin rök heyrt fyrir því, að svo sé. Alþingi hlýtur að vera heimilt að setja löggjöf á þessu sviði um takmarkanir á rétti manna til atvinnu, eins og það hefur heimild til þess að setja með almennum lögum ýmsar almennar takmarkanir á athafnir borgaranna í landinu. Ég held, að það sé alveg fráleitt, að þó að sett sé löggjöf um það að hindra aðstreymi í eina einstaka stétt, þá geti það talizt brot á vinnulöggjöfinni. Ég veit ekki betur en þegar séu í lögum takmarkanir á rétti manna t.d. til þess að að velja sér atvinnu í einstökum iðngreinum. Ekki hefur það verið talið brot á vinnulöggjöfinni. Ég skal ekki fara út í það að ræða þetta nánar. Ég held, að þetta eigi ekki við rök að styðjast og hv. þdm. séu gersamlega óhætt að afgreiða þetta litla mál til þess að koma til móts við hagsmuni fjölmennrar stéttar, sem er að verða allt of fjölmenn. Varðandi það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri mjög óákveðinn hlutur, hverjir stundi leigubifreiðaakstur á lögmætan hátt, vildi ég aðeins segja það, að það er ekkert óákveðinn hlutur t.d. hér í Reykjavík. Það eru skýr lagaákvæði um það, heimildarákvæði, sem þegar hafa verið notuð. Að fengnum tillögum hlutaðeigandi stéttarfélaga getur bæjarstjórn ákveðið, að allar leigubifreiðar í kaupstaðnum, hvort heldur eru fólks-, vöru- eða sendiferðabifreiðar, skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefur viðurkenningu bæjarstjórnar. Bæjarstjórn Rvíkur hefur hagnýtt þessa heimild samkvæmt till. hlutaðeigandi stéttarfélaga. Það er þess vegna ekkert óákveðinn hlutur, hverjir stundi bifreiðaakstur á lögmætan hátt hér í Rvík. Það er ekki heldur óákveðinn hlutur utan Rvíkur, þar sem þessi heimild hefur ekki verið notuð. Sú brtt., sem samgmn. hefur flutt hér, er þess vegna mjög skýr og glögg um þetta atriði og kveður alveg nægilega greinilega á um það, að fyrir Alþingi vakir ekki með lagasetningu um þetta efni að reka menn út úr þeirri atvinnu, sem þeir þegar hafa valið sér, þ.e.a.s. leigubifreiðaakstri, einungis að hafa hemil á aðstreymi inn í þessa stétt, sem er að verða allt of fjölmenn, - svo fjölmenn, að stórkostleg hætta er af fyrir það fólk, sem þegar er í stéttinni. Það er rétt, sem bv. þm. V-Húnv. sagði, að hér eru komnar fram tvær skriflegar brtt., sem æskilegt væri að menn gætu athugað nánar. Ég gæti þess vegna hugsað mér mjög vel, að umr. yrði nú lokið um málið og atkvgr. síðan frestað, þannig að hv. þm. gætu haft þessar brtt. fyrir sér prentaðar. Hins vegar er þetta mál ekki það stórt, að menn hafi ekki alveg greint kjarna þess. Það er þess vegna, held ég, alveg óþarfi að fresta umr., en hins vegar tel ég ekki ósanngjarnt að koma þar til móts við óskir hv. þm. V-Húnv., að atkvgr. um málið yrði frestað, þannig að brtt. lægju prentaðar fyrir, þegar til atkvgr. kemur.



Herra forseti. Mér þykir eiginlega ástæða til í sambandi við þetta mál að vekja athygli á því hér í þessari hv. d., að svo undarlega hefur brugðið við í þessu máli, að Sjálfstfl. og hv. þm. hans, sem til máls hafa tekið í þessu máli, hafa barizt mjög skelegglega fyrir þeim takmörkunum, sem hér er farið fram á að gera fyrir einn hóp manna til valfrelsis atvinnu í landinu. Hér hafa líka talað í þessu máli hv. 2. þm. Reykv. og hv. 3. landsk., sem eru þm. verkalýðsflokka, og þeir hafa hvatt menn til varfærni í þessu máli og þeim takmörkunum, sem hér er farið fram á að setja. Nú finnst mér það dálítilli furðu gegna, að hv. þm. Sjálfstfl., þess flokks, sem hefur hingað til talið sig í ræðu og riti sjálfkjörinn málsvara frelsis, einstaklingsframtaks og annars þess háttar, - að einmitt þingmenn þessa flokks skuli herjast hér jafnskelegglega fyrir takmörkunum á atvinnufrelsi manna og þeir hafa gert. Vildi ég spyrja hv. þm. Sjálfstfl., sem til máls hafa tekið í þessu máli, hvers ungir menn eiga að gjalda í þessu landi, sem á næstu árum teldu sig hafa meiri löngun til og meiri hæfileika til að leggja fyrir sig bifreiðaakstur en að annast önnur störf í þjóðfélaginu. Hvers eiga þeir að gjalda, að um það skuli sett lög nú, að þetta sé þeim ekki heimilt, þegar ekki eru almenn lög um almennar takmarkanir atvinnufrelsis í landinu? Ég er í sjálfu sér ekki mótfallinn því, að það sé takmarkað með lögum, hve margir menn geti hópazt í eina atvinnugrein í þessu þjóðfélagi eða hverja atvinnugrein um sig. Það mætti segja sem svo, að eftir því sem þjóðin er minni, þá væri meiri ástæða til þess að koma í veg fyrir það með skipulagningu og með lögum, að allt of margir þjóðfélagborgarar hópist í hverja atvinnugrein. En slíkar takmarkanir eru þó fyrst og fremst réttlætanlegar, ef um heildarskipulag á öllum vinnumarkaði landsins er að ræða. Þær væru einnig að nokkru leyti a.m.k. réttlætanlegar, ef um algert neyðarástand í einhverri atvinnugrein væri að ræða - slíkt neyðarástand, að þangað hefðu hrúgazt allt of margir menn, sem hefðu ekki nema lítið brot af þeirri atvinnu, sem þeir þyrftu og gæti verið um að ræða, en enginn fengist samt sem áður til að hverfa úr atvinnugreininni og yfir í aðrar atvinnugreinar, þar sem hag hans væri betur borgið. Þetta neyðarástand held ég að sé ekki um að ræða í sambandi við það mál, sem hér hefur verið flutt og hér er til umræðu. Á meðan hæstv. núverandi ríkisstj. getur lagt óhemju skatta á atvinnutæki bifreiðarstjóra og þau ganga samt sem áður út með þessum sköttum og jafnvei á hærra verði en því, sem myndast, þegar sköttunum og öllum kostnaði er bætt við innkaupsverðið, og meðan það er opinbert leyndarmál, að atvinnuleyfi í þessari stétt ganga kaupum og sölum á jafnvel tugi þúsunda króna, þá sé ég ekki, að það verði færð að því óyggjandi rök, að slíkt neyðarástand sé í stéttinni, að það réttlæti slíkar takmarkanir sem hér er farið fram á. Það hefur verið bent á það af hv. 2. þm. Reykv. og hv. 3. landsk. þm., að hér væri um hættulegt fordæmi að ræða, og ég er þeim algerlega sammála í því efni. Og það sýnir það nokkuð, hve háskaleg braut þetta er og hve fljótir menn eru að taka við sér að hlaupa inn á hana, að flestallir eða allir hv. þm. hér í þessari d., sem eru þingmenn fyrir kaupstaði á landinu, hafa nú þegar flutt brtt. við upphaflega frv. um það, að þeir kaupstaðir, sem þeir eru þm. fyrir, skuli líka njóta þeirra réttinda, ef svo mætti orða það, sem frv. gerir ráð fyrir. Það er því nokkurn veginn ljóst, að ef hv. Alþ. samþykkir þetta frv. fyrir þessa stétt sérstaklega, þá munu fleiri stéttir á eftir koma. Og það tel ég algerlega ófært ástand að taka þessi mál þeim tökum, sem hér um ræðir, fyrir einn og einn hóp út af fyrir sig, að taka þau þannig til afgreiðslu, því að það eitt gæti orðið réttlátt og réttlætanlegt að taka þá til meðferðar atvinnumálin yfirleitt, taka þau öll til skipulagningar og tryggja þá um leið atvinnu í landinu, ef setja ætti takmarkanir við því, að menn gætu farið inn í ákveðnar atvinnugreinar. Eitt atriði var það í ræðu hv. þm. N-Ísf., sem mig langaði til að gera athugasemd við. Í sambandi við brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. hefur hér flutt, sagði hv. þm. N-Ísf., að það yrði að ganga út frá því, að skorður yrðu reistar í reglugerð við því, að leyfi, þ.e.a.s. atvinnuleyfi bifreiðarstjóra, yrðu gerð að verzlunarvöru. Í þessu sambandi vil ég benda á þetta: Þetta eru náttúrlega falleg orð, en ég held, að það séu ekki meira en orð. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum vikum stóð hér uppi í ræðustól í þessari hv. deild annar þm. Sjálfstfl., nefnilega hv. 5. þm. Reykv., og lýsti með mörgum orðum því átakanlega ástandi, hvernig gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir bifreiðum hefðu verið gerð að verzlunarvöru. Og hann tilgreindi meira að segja nokkurn veginn nákvæmlega, hve mörg prósent af leyfum, gjaldeyris- og innflutningsleyfum, sem hefðu verið gefin út fyrir bifreiðum, væru komin á svartan markað. Og ég held, að mig misminni það ekki, að hann tilgreindi líka nokkurn veginn nákvæmlega í tölum, hvert svartamarkaðsverðið á þessum leyfum væri. Þó er í lögum bann við því að selja gjaldeyris- og innflutningsleyfi. Það er bannað með lögum, og við því liggur sekt. Og ég held, að það detti engum í hug, þó að með reglugerð yrði bannað að selja þessi atvinnuleyfi á sama hátt og gjaldeyris- og innflutningsleyfi, að þá yrðu slík lög eða slík reglugerð annað en pappírsgagn, á sama hátt og öll þau lög, sem um slíkt hafa verið sett, um meðferð gjaldeyris- og innflutningsleyfa, um meðferð byggingarleyfa, fjárfestingarleyfa, meðan þau voru í tízku. Öll slík lög og allar slíkar reglugerðir reyndust pappírsgagn og ekkert annað. Og eins og ég sagði áðan, meira að segja hv. þingmenn Sjálfstfl. greindu frá því alveg feimnislaust hér inni á þingi þjóðarinnar, hvers konar pappírsgögn þetta væru, hve mörg prósent af útgefnum leyfum hefðu verið sett á svartan markað og hve hátt svartamarkaðsverðið hefði verið. Þeir fóru ekki í neinar grafgötur um það, hvernig ástandið var, og a.m.k. hv. 5. þm. Reykv. virtist ákaflega vel kunnugur því, hvert form væri á þessum hlutum. Hann vissi prósenttölu leyfanna, og hann vissi verðið á þeim, og getur maður kannske skilið, að í þeim herbúðum ríki nokkuð nákvæm þekking á þessum málum. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta atriði. En með tilliti til þess, sem ég hef sagt, mun ég að vísu greiða atkv. með brtt. þeim, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur hér flutt, en þó að þær næðu fram að ganga, mun ég greiða atkv. gegn frv. sjálfu, þannig breyttu.



Herra forseti. Það er enginn vafi á því, að ef þetta frv. verður að lögum, þá eru það mikilsverðar hagsbætur fyrir hina tiltölulega fámennu stétt bílstjóra í kaupstöðum landsins. En það verður á kostnað annarra vinnandi stétta í landinu. Það er og augljóst mál, að sérréttindi þau, sem þetta frv. færir bifreiðarstjórum, koma til með að brjóta í bága við ákvæði vinnulöggjafarinnar um, að verkalýðsfélög, þar með stéttarfélög bílstjóra, skuli standa opin öllum starfandi mönnum í viðkomandi grein. Þegar það hefur komið fyrir, að verkalýðsfélög hafa neitað að taka menn inn í félagsskapinn, þá eru til þess dæmi, að þeir hafa kært það og fengið sig dæmda inn í viðkomandi félag. Þegar þeir eru komnir inn í félagið, þá duga engar hömlur, þá hafa þeir forgangsrétt að vinnu hjá atvinnurekendum, sem hafa samið við viðkomandi félag. Hv. frsm. samgmn., hv. þm. N-Ísf., sagði, að ekki hefðu verið færð nein rök fyrir því, að slíkur árekstur yrði. En það er alveg augljóst mál. Það vita allir þingmenn, að þetta ákvæði er í vinnulöggjöfinni, að verkalýðsfélögin skuli standa opin. Og það hefur verið dæmt ólögmætt, ógilt, þegar þau hafa ætlað að synja manni inngöngu, sem var starfandi í viðkomandi starfsgrein. Það er ekki tekið fram í þessum lögum, að ætlazt sé til, að nein ákvæði vinnulöggjafarinnar breytist með þessari lagasetningu. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þau vandkvæði, sem ég tel á því, ef frjálsræði vinnumarkaðarins verður takmarkað fyrir einstakar stéttir á þann hátt, sem þetta frv. fer fram á. En það er alvarlegt mál. Það er stórt mál. Og það gæti hver stéttin komið á fætur annarri til þess að verja sig á sama hátt með lagasetningu, og væri varla hægt að neita stéttunum um það hverri á fætur annarri, eftir því sem þær bæðu um það. Allar stéttirnar teldu sér það mikilsvert að geta þannig tryggt sig gegn atvinnuleysi með því að takmarka tölu þeirra manna, sem fengju aðgang að stéttinni. Ef það væri slíkur ógnaraðgangur að því að verða bóndi í sveit, þá ætti sem sé að lögfesta, hve margir bændur mættu vera í hverri sveit á Íslandi. Og það vil ég benda á hér, að ef það er höfuðnauðsyn fyrir þessa stétt að takmarka aðganginn að stéttinni með löggjöf, þá eru fleiri stéttir, sem væri ástæða til þess að takmarka með löggjöf. Þá vil ég segja, að það væri ástæða til að setja lög um það, hversu margir heildsalar ættu að vera í Reykjavík, og það væri ekki fjarri mér að koma fram með frv. um það, hversu margir kaupmenn skyldu vera í Reykjavík, hversu margar tóbaks- og sælgætissjoppur skyldu vera í Reykjavík, og fara þá að hafa heldur betur tök á því, hvert mannaflið í þjóðfélaginu leitar og hvar það skuli vera, hve margir skuli vera þarna og hérna. Ég er ekki alveg viss um það, að þm. Sjálfstfl. yrðu eins snarpir í þeirri sennu að berjast fyrir þeim takmörkunum að því er snertir þessar stéttir. En fordæmið hefðu þeir gefið, og í óþægilega mótsögn kæmust þeir við sjálfa sig, ef við ættum ekki að takmarka tölu heildsala í Reykjavík og kaupmanna, eftir að þeir hefðu barizt svo snarplega fyrir þessu frv. Auk þess er það, að þessi stétt á aðra leið en lögvernd. Hún á þá leið að semja við atvinnurekendur um tölu í stéttinni og framfylgja þeim samningum, og þá hafa þeir alveg án lagasetningar taumhald á þessu. Og það er færari leið, þó að hún sé ekki agnúalaus, heldur en að binda þetta með lögum.



Herra forseti. Ég hef ekki getað sannfærzt af rökum hv. frsm. samgmn. um að breyta fyrri till. minni. Ég vil taka það fram hvað hana snertir, að í Reykjavík er ástandið þannig, að þar er nú alveg ákveðinn fjöldi manna, sem hefur atvinnuleyfi til að keyra á bifreiðastöðvunum í Reykjavík samkv. samningum, sem Bifreiðarstjórafélagið Hreyfill hefur við bifreiðastöðvarnar í Reykjavík. Sá samningur byggist á þeim lögum, sem við hér erum að ræða um breytingar á, l. nr. 23 frá 16. febr. 1953, þar sem ákveðið var, að allir bifreiðarstjórar yrðu að hafa afgreiðslu á bifreiðastöð. Þessi atvinnuleyfi eru sem sé alveg ákveðin og takmörkuð, og það er sá áþreifanlegi hluti í þessu sambandi. Hitt, sem hv. frsm. samgmn. kom inn á, er ekki nærri því eins ákveðinn hlutur. Það er deilumál og álitamál, sem menn hafa mismunandi skoðanir á. Hins vegar mundi það auðvitað liggja undir vald samgmrh. að ákveða að bæta við frá þeim hópi, sem nú hefur atvinnuleyfi samkv. samningum Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils. Það væri á hans valdi, eftir að þetta frv. væri samþ. En ég vil hins vegar, að Alþ. fyrir sitt leyti gangi alveg skýrt frá þessum málum. Ég held, að ég megi fullyrða, að vilji Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils í þessu sambandi sé, að það sé bundið við þau atvinnuleyfi, sem það félag nú þegar hefur samkv. sínum samningi við stöðvarnar. Þess vegna vil ég halda mjög fast við þá till. mína. Og hvað aðra kaupstaði snertir, þá tók ég þar upp till. hv. samgmn., þannig að um seinni hlutann, sem ég legg til að bætt sé við mína till., held ég að við ættum að geta orðið sammála. Svo er hvað atvinnuleyfin snertir og reglugerðina. Það er búið að ræða það mál þó nokkuð hér, og það hefur ekkert komið fram, sem afsannar það, sem ég hélt fram um, að það væri nauðsynlegt að hafa lagaákvæði, sem fyrirskipa, að þetta sé sett inn í reglugerð. Það hefur verið bent á af hv. 8. landsk., að jafnvel þó að til væru lagaákvæði, þá þekktist það meira að segja, að svona hlutir væru brotnir, svo að þá geta menn ímyndað sér, hvernig ástandið muni vera, svo framarlega sem annaðhvort engin lög og ekkert reglugerðarákvæði væri eða bara reglugerðarákvæði, sem styddist ekki einu sinni við lög og þess vegna væri tvísýnt. Ég vil benda á, að það er ekki aðeins hér um það að ræða, að það sé verið að girða fyrir að gera þessi atvinnuleyfi að verzlunarvöru, að svo miklu leyti senn þau eru í höndum hinna einstöku bifreiðarstjóra, sem sjálfir vinna í þessari atvinnugrein, og það er vitað einmitt, að það er þeirra ósk að koma í veg fyrir slíkt og þeirra félags. Það er þarna líka um það að ræða, að það er allmikið af atvinnuleyfum í höndum eins einstaks manns, eins af helztu auðmönnum Reykjavíkur. Bifreiðastöð Steindórs hér í Reykjavík hefur um 50 atvinnuleyfi. Þess eru dæmi, þegar atvinnuleyfi eru seld nú, að þau seljast fyrir 15-20 þús. kr., og það getur varla verið meining Alþ., að það eigi beint eða óbeint að stuðla að því, að jafnvel einstakur stóratvinnurekandi fái alveg sérstaka einokunaraðstöðu með svona aðgerðum. Og þegar vitað er, að viðkomandi bifreiðarstjórafélag vill koma í veg fyrir, að atvinnuleyfin verði verzlunarvara, þá á sannarlega ekki að standa á Alþ. að gefa því vald til þess að hjálpa því til þess á allan hátt. Ég verð að segja, að frá því „prinsipiella“ sjónarmiði Sjálfstfl., ef hann hefði einhver „prinsip“, fyndist mér þetta dálítið varhugavert, a.m.k. hvað Steindór snertir. Það gætu verið ýmsir fleiri, sem vildu koma sér upp slíkum bílstöðvum, og þetta er náttúrlega mjög mikil takmörkun á atvinnurekstri. En það getur nú verið, að Sjálfstfl. sé ekki eins mikið á móti einokun í slíkum hlutum og hann stundum lætur. Ég á þess vegna bágt með að skilja, af hverju verið er að hafa svona mikið á móti þessari síðari till. minni. Hins vegar hef ég orðið var við það, að sumir hv. þm. vilja gjarnan hafa annað orðalag á því, sem ég segi um, hvernig reglugerðin skuli sett. Í till., eins og hún er frá mér, stendur: „Og skal þeim þá ráðstafað samkv. reglugerð, sem viðkomandi bifreiðarstjórafélag setur og staðfest hefur verið af samgmrh.“ Ég gæti alveg eins hugsað mér að hafa þann hátt á, að í staðinn fyrir tilvísunarsetninguna þarna: „sem viðkomandi bifreiðarstjórafélag setur og staðfest hefur verið af samgmrh.“ komi: sem samgmrh. setur samkv. tillögum viðkomandi bifreiðarstjórafélags, - sem að mínu áliti mundi þýða það sama, en er hins vegar venjulegra orðalag í lögum, ef mönnum finnst það heppilegra. Og ég vil leyfa mér að leggja fram skrifl. brtt. um, að orðalagið á þessari tilvísunarsetningu breytist þannig, að í stað þessara orða í till. komi: sem samgmrh. setur samkv. tillögum viðkomandi bifreiðarstjórafélags, - en að mínu áliti hins vegar kemur það út á eitt hvað merkinguna snertir. Ég álít, að það hefði verið mjög heppilegt, að það hefði verið hægt að fresta þessari umr. og athuga, hvort ekki væri hægt að hafa nokkurt samráð um að orða þetta litla frv. þannig, að ekki gæti orkað neitt tvímælis um, hvað í því væri. Ég vil þess vegna eindregið styðja þá till. og þau tilmæli, sem fram hafa komið til hæstv. forseta, um, að þessari umr., sem er 3. umr. málsins, verði frestað. Ég vil vekja athygli á því, að þetta er 127. mál þingsins og er nú við síðustu umr. hér í Nd. Á sama tíma liggja hér frumvörp, sem búin eru að liggja í þrjá mánuði og meira hjá nefndum í þessari hv. d. og fást ekki afgreidd enn, og það mjög þýðingarmikil frv. Það kann að vera rétt, að með tilliti til slælegrar framgöngu slíkra nefnda sé lofsvert, að það skuli þó vera ein n., sem kemur fram með frv. í þinginu og virkilega drífur það áfram. En ég held, að það sé gott að hafa það ekki ýmist of eða van, heldur fara þarna fram með nokkurri hófsemi, þannig að við þeim frv., sem eru búin að hvíla sig þrjá mánuði í n., sé nokkuð stjakað og þau látin koma fram í þinginu, en að um frv., sem hefur lítið verið rætt í þinginu og er nýkomið fram og allmikill ágreiningur og mismunandi skoðanir virðast um, sé gefið tækifæri til þess að reyna að ganga þannig frá því, að því yrði tryggður framgangur í þinginu. Ég vil vekja athygli hv. samgmn. á því, að þó að mjög vinsamlega hafi verið tekið í þetta frv., um leið og bent hefur verið á ýmislegt, sem betur mætti fara í því, þá er þetta frv. ekki öruggt í gegnum þingið, ef ekki er haft gott samkomulag við alla þá aðila, sem vilja lagfæra þetta frv. og ganga þannig frá því, að það væri ekki Alþ. til vansa. Ég vil þess vegna eindregið beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr., sliti ekki umræðunni. Það vakir alls ekki fyrir mér að tefja fyrir þessu máli á neinn hátt. Ég hef lýst yfir minni afstöðu til þess. En hins vegar legg ég áherzlu á, að þessar brtt., sem ég hef flutt, verði samþ., vegna þess að ég álít, að frv. verði ekki viðunandi með öðru móti, og ég álít, að það væri heppilegast, að hægt væri að ná slíku samkomulagi við hv. samgmn., að framgangur þess væri öruggur.

Forseti (SB): Varðandi ósk hv. 2. þm. Reykv. um að fresta umr. nú vil ég aðeins endurtaka það, sem ég áður sagði úr ræðustól f.h. nefndarinnar, að ég tel eðlilegt að koma þar til móts við óskir hv. þingmanna í þessu efni, að umr. verði nú lokið, en atkvgr. um málið frestað, þannig að hv. þm. hafi hinar skriflegu brtt. prentaðar fyrir sér. Ég vil geta þess, að frá því að 2. umr. fór fram um málið eru liðnir fjórir dagar, þannig að hv. þm. hefur gefizt mjög gott tóm til þess að athuga þetta mál.