Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Meiri hl. landbn. leggur til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Það kom til tals í n. að senda frv. þetta til milliþingan. þeirrar, sem nú starfar í bankamálum. En þar sem frv. er ákaflega einfalt og grípur lítið inn í stjórn heildarbankastarfseminnar í landinu, þar sem það gengur ekki út á annað en að fækka bankastjórum Búnaðarbankans niður í einn bankastjóra og einn gæzlustjóra og að spara með því fé, þá sá meiri hl. n. ekki ástæðu til að senda milliþn. frv. Ef á sínum tíma koma fram víðtækar till. frá milliþn. þessari, þá kemur það þó ekki neitt til baga, þó að það fé, sem þarna sparast, án þess að rýra neitt framkvæmdir bankans, verði sparað nú þegar. Þess vegna höfum við meiri hl. n. lagt til, að frv. verði samþ. nú þegar óbreytt.

Fram. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég gat ekki orðið samferða hv. meiri hl. landbn. í þessu máli og hefi fært í sérstöku nál. ástæður mínar fyrir því. Það er almennt álitið, að þegar milliþn. eru skipaðar til að fjalla um mál eða málsatriði, þá sé þann tíma, sem þær starfa, ekki rétt að koma með frv., sem fjalla um þau málsatriði, sem þær nefndir eiga að fjalla um og gera sínar till um, nema sérstök knýjandi nauðsyn krefji. Í þessu tilfelli er um enga slíka nauðsyn að ræða, sem gerir nauðsynlegt að koma með þetta frv. áður en till. milliþn. í bankamálum koma fram um þetta mál. Það er óumdeilt, að þetta frv. fellur undir þann verkahring, sem sú n. hefir verið að vinna í. Og að hv. flokksmenn Framsfl. líta ekki allir svo á, að ganga eigi framhjá því að fá álít milliþn. í málum eða málsatriðum, sem þær eiga að gera till. um, það sýndi sig í umr. í Nd. í gær, þar sem það var vítt af þeim eða talið óviðeigandi, að flutt var frv. um sumarvinnuskóla nú á þessu þingi, en kosin hafði verið milliþn., sem átti að fjalla um þess konar mál og gera till. sínar um þau. Það, sem þar var þá um að ræða, var algerlega sambærilegt við það mál, sem hér er um að ræða. Og hv. þdm. Nd. ýmsir litu svo á, að það ætti ekki að eiga sér stað, að svona væri tekið á málum, að káka með einstaka atriði í málum, sem milliþn. væri falið að gera ályktanir um. Ég verð líka að halda því fram, að milliþn., sem búin er að starfa í þessu máli, ætti að vera betur undirbúin til að láta álit sitt í ljós um þetta mál en meiri hluti landbn. Ég veit ekki til þess að landbn. hafi fengið neinar skýrslur í málinu. Og færi nú svo, að milliþn. álíti annað en það, sem hér er farið fram á, þá er verið að hlaupa í þessar samþ. í bili, en verður þá sennilega svo, að till. milliþn. verða samþ. og lögfestar um það leyti, sem þetta frv. kæmi til framkvæmda. Að vísu er mál þetta einfalt, þ. e. a. s. frv er stutt. Og það var talað um, að þetta sparaði fé. Ég þrátta ekki um það. En ef á að gera frv. þetta að l. og ef dagskrártill. mín um þetta mál verður felld, þá mun ég reyna að stuðla að því, að þetta frv. verði þannig afgr., að enn meiri sparnaðar gæti en nú er í frv. En till. til breyt. á því kem ég ekki með fyrr en ég sé við þessa umr., hvort dagskrártill. mín verður felld eða ekki. Þetta mál horfir þannig við, nú a. m. k., að ekki á að hafa að neinu störf og till. milliþn. viðkomandi þessu atriði, sem frv. fjallar um, heldur á að flýta þessu máli, sem ekki er þó nauðsyn á að hraða svo mjög. Ég geri ráð fyrir, að viðkomandi hv. milliþn. þyki hún vera nokkuð fyrir borð borin með svona málsmeðferð. Ég býst við t. d., að hv. formaður þeirrar n., 1. þm. Eyf., kunni ekki við þetta. Í þessari n. eiga enn úr öllum þingflokkum sæti. Og ef mönnum þessum er sýnt tiltrú, þá verður að treysta þessari n. og afgreiða málið a. m. k. ekki frá þinginu án þess að leita umsagnar hennar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Frv. þetta er ekkert stórmál. En út af þeim ummælum, sem hafa þó fallið um málið, vildi ég taka þetta fram: Frv. var flutt á síðasta þingi og áður en milli þn. var skipuð í þetta mál, bankamálið. Það hefir verið tekið fram í þessum umr., að málið sé mjög einfalt. Og það virtist svo, sem allir flokkar væru nokkurn veginn sammála um það. þegar málið var flutt fram á síðasta þingi, að þessi breyt., sem á að gera samkv. frv., væri eðlileg. Og mér er óhætt að segja, að bankastjórarnir, sem 2 eiga sæti hér á Alþ., létu það þá báðir í ljós, að þeir teldu eðlilegt, að dreginn væri saman starfskostnaður við bankastjórnina svo sem frv. gerir ráð fyrir. Það er þess vegna eðlilegt, þegar á að leysa einföld málsatriði, sem menn hafa verið sammála um, áður en milliþn. er skipuð í þau mál í heild, séu ekki látin biða eftir áliti milliþn., sem skipuð er til að rannsaka vandameiri atriði málsins. Hér var milliþn. skipuð til að rannsaka flóknari bankamál en þetta atriði. Ég held, að þetta einfalda mál sé alveg vorkunnarlaust að leysa á þessu þingi, eins og það hinsvegar hefði verið leyst á síðasta þingi, ef störf þess hefðu ekki hætt svo fljótt sem raun varð á og ekki þarf að rekja ástæður fyrir hér. Það hefir þess vegna ekki verið gengið framhjá n., sem skipuð var til þess að rannsaka bankamálin, því að bankastjórarnir báðir og n. virtust sammála um, að þessi breyt. ætti að ganga fram. Virðist mér því, að þetta mál mætti ganga fram án þess að milliþn. fjallaði um það. Hún hefir miklu stærri mál að leysa.



Ég vil aðeins geta þess út af þeirri rökst. dagskrá, sem fyrir liggur, að það er vitanlega alveg óvíst, að till. milliþn. í bankamálum liggi fyrir í byrjun næsta þings, eins og gert er ráð fyrir í dagskrártill. Ég segi ekkert um þetta, en ég gæti hugsað mér, að það yrði ekki fyrr en á þinginu 1939, að till. milliþn. liggi fyrir.

Það stendur þarna: Gera má ráð fyrir

. En mér fyndist ekkert óeðlilegt, þó að mál eins og þetta yrði sent til þeirrar n. Annars er mín aðstaða þannig, að ég mun ekki greiða atkv. um dagskrártill., þar sem ég á sæti í milliþn. Og frv. geri ég tæplega ráð fyrir að fylgja á þessu þingi.

*Magnús Jónsson: Það er að nokkru leyti fallin burt ástæðan fyrir því, að ég taki til máls, við það, að hv. 1. þm. Eyf. tók til máls. Ég hafði hugsað mér að beina til hans fyrirspurn um það, hvað liði till. þessarar milliþn. Það er þó ekki svo skammur tími síðan sú n. var skipuð. Maður gat því vel hugsað sér, að a. m. k. eitthvað af hennar till. væri nú þegar annaðhvort orðnar til eða þá í þann veginn að verða til. Nú hefir hv. formaður þessarar milliþn., 1. þm. Eyf., upplýst, að till. n. muni naumast liggja fyrir næsta þingi  Er það þá ætlun þessarar n. að skila engu frá sér fyrr en hún treystir sér til að koma með allar þær till., sem hún gerir um öll bankamálin í landinu, sem henni hefir verið falið að rannsaka og gera till. um? Ég get hugsað mér, að n., sem hefir svo ákaflega umfangsmikil mál með höndum til álits og rannsóknar, gerði mjög rétt í að skila till. sínum nokkurnveginn jafnóðum og hún kemst að niðurstöðu um þær. Það væri hentugra vegna vinnubragða hér á Alþ. heldur en að demba inn á þing allt of mörgum umfangsmiklum till. í einu. Bankamálin hafa reynzt þingunum mjög erfið og hafa tekið mikinn tíma þing eftir þing. Það væri því hentugt að fá till. milliþn. í bankamálum til meðferðar á Alþ. nokkurnveginn jafnóðum og þær verða til. Út af því, sem hæstv. forsrh. sagði, að bankastjórar Búnaðarbankans hefðu ekki hreyft andmælum gegn ráðstöfun þeirri, sem gerð er með frv., vil ég segja, að ég get vel hugsað mér, að þeir séu meðmæltir þessu. En um það lá ekkert fyrir, þegar milliþn. var skipuð. Mér þætti ekkert óeðlilegt, þó að þeir séu með þessum sparnaði, sem frv. gerir ráð fyrir, þá vildu þeir samt ekki flýta afgreiðslu þessa máls meðan milliþn. um bankamálin situr á rökstólum, með því að vera að samþ. þessa káktill. Allir, sem nú hafa talað um þetta mál, segja, að það sé einfalt og lítið mál; sumir leggja áherzlu á, að það sé einfalt, en aðrir, að það sé ákaflega lítið mál. Hvað liggur þá á að afgreiða það endilega nú? Ég er sammála hv. minni hl. landbn., að einmitt því minna sem málið er, því minni ástæða sé til að afgr. það nú. Mér skildist á hv. 1. þm. Eyf., sérstaklega því, er hann sagði; þegar hann greip fram í mína ræðu áðan, að hann alls ekki vera fjarri því að leggja eitthvað af till. milliþn. fyrir næsta Alþ., og því hygg ég réttara að fresta þessu máli til næsta þings. Mun ég því greiða atkv. með þeirri rökst. dagskrá, sem fyrir liggur.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er ekki ástæða til að halda uppi löngum umr. um þetta mál. Ég get vísað til þess sem ég sagði áðan. En út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, vildi ég aðeins draga þá ályktun, sem mér virðist rétt. Og þar sem mál þetta er óbrotið og var borið hér fram á síðasta þingi og hv. þm. virtust þá sammála um það, og einnig bankastjórarnir og hefir hinsvegar þó nokkurn sparnað í för með sér, sem alltaf er mikilsverður kostur á málum, - þá vil ég út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. spurði, hvort milliþn. færi að skila till., segja, að það væri náttúrlega hugsanleg leið í þessu máli, að milliþn. tæki þetta atriði bankamálanna fyrst og flytti í frumvarpsformi till. um það. N. ætti ekki að þurfa nema nokkra daga til þess að athuga þetta mál, sem mér skildist hv. 1. þm. Reykv. vera sammála um, að sé bæði einfalt og óbrotið, og gæti strax að því loknu flutt um það frv. Gæti það orðið samkomulagsleið í þessu máli, að milliþn. tæki við málinu og athugaði það svo í sambandi við þær rannsóknir, sem hún hefir gert í bankamálunum, og afgr. svo málið aftur hingað, þannig að það yrði fyrsta frv., sem frá henni kæmi til Alþ., eins og hv. 1. þm. Reykv. var að tala um, að till. n. ættu ekki að koma fram allar í einu lagi. Ég vildi gjarnan heyra álit formanns n., hvort störfum hennar sé ekki það á veg komið, að hún treysti sér til þess að taka frv. til athugunar og afgr. það á stuttum tíma. Það er vitanlegt, að 3 bankastjórar hafa verið nauðsynlegir fyrst, þegar bankinn var að hefja starfsemi sína og hún var umfangsmeiri og erfiðari heldur en nú, og er því ekki nema eðlilegt, að þeim sé fækkað, enda vel framkvæmanlegt að sögn bankastjóranna sjálfra.



Milliþinganefndin starfar nú ekkert síðan Alþ. kom saman, en vitanlega get ég kallað hana saman á fund og borið málið undir hana, ef hv. d. sýnist að senda það mál til umsagnar hennar áður en þingi lýkur. En vitanlega get ég ekkert um það sagt fyrirfram, hvaða till. n. kunni að gera um málið. - Annars hefir n. enga ákvörðun tekið um það enn, hvort hún skilar áliti sínu öllu í einu, eða einhverju á næsta þingi og svo því, sem eftir verður, á þinginu 1939. Þau störf, sem enn hafa farið fram í n., eru aðeins rannsóknir á ýmsum atriðum, sem snerta þessi mál, en till. hafa engar verið samdar enn. Ég get því engar upplýsingar gefið hv. 1. þm. Reykv. um það, hvort koma muni fram frv. um einstök atriði frá n. á næsta þingi eða ekki, en mér þykir það þó líklegt, þó að ég geti ekkert um það fullyrt. En ef einhverjar till. verða gerðar til breyt. á stjórn bankanna, þá tel ég víst, að þær mundu koma frá n. allar í einu, og að því sé ekki líklegt, að lögð verði fram till. um þetta sérstaka mál, ef n. þá væri ekki tilbúin með till. um stjórn annara banka. En þetta er, sem sagt, aðeins það, sem mér þykir líklegt. Ég er ekki nema einn af 5 nm. og get því ekki um það sagt, hverjar eða hvers eðlis endanlegar till. n. verða.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég vildi aðeins láta í ljós ánægju mína yfir þeirri sanngirni, sem fram hefir komið í þessu máli af hendi hæstv. forsrh., þar sem hann virðist nú vera sömu skoðunar í þessu máli eins og ég í upphafi málsins, að það bæri að athugast af mþn. og að hún fengi að segja sitt álit um það. Ég segi fyrir mig, að ég hefi ekki átt að venjast meiri sanngirni úr þeirri átt heldur en einmitt nú. En út af því, sem sagt hefir verið, að allir væru sammála um þetta frv., vil ég taka það fram, að ég hafði strax lýst því yfir, að ég mundi, svo framarlega sem dagskrá mín yrði ekki samþ., koma fram með brtt. við 3. umr., og þá einkum í sparnaðaráttina, en ég get fallizt á það, eins og annað, sem hæstv. forsrh. sagði í sinni seinni ræðu, að málinu verði frestað í bili og það athugað. En ég get ekki séð, að það sé nokkuð hægara fyrir Alþingi sjálft að taka einstaka banka nú og gera breyt. á stjórn þeirra heldur en fyrir n. að koma með till. til breyt. á fyrirkomulagi eins banka. Þá er a. m. k. meiri trygging fyrir sæmilegum undirbúningi málsins. Ég ætla þá ekki að gera þetta mál frekar að deiluefni.



Ég geri það þá að till. minni, að málinu sé aftur vísað til n. og að henni sé falið að leita umsagnar bankanefndarinnar, til þess að æru hennar sé borgið.

* Flm. (Bjarni Snæbjörnsson): Við vissum það, flm. þessa frv., þegar við bárum það fram, að það mundi sæta andmælum hér í d., enda hefir það komið á daginn, og er það aðallega kommúnistinn hér í d. og hv. 1. þm. Eyf., sem hafa staðið fyrir þeim. Ég verð nú að svara hv. 1. landsk. nákvæmlega á sama hátt og hann svaraði mér, að mér dettur ekki í hjartans hug að taka hann alvarlega í þessu máli, vegna þess að það, sem hann her mér á brýn, er einmitt það, að ég skuli ekki koma fram með tekjuöflunarfrv. á móti þessu frv., sem hér er til umr., en sjálfur ber hann á sama tíma fram frv., sem gerir ráð fyrir stórkostlegum útgjöldum, ekki aðeins fyrir ríkissjóð. heldur og fyrir bæjarsjóðina, án þess að benda á nokkra tekjuöflunarleið á móti. Mér finnst það liggja í hlutarins eðli, að ekki sé hægt að taka þann mann alvarlega, sem vítir annan fyrir að gera það sama og hann sjálfur. Annars ætla ég ekki að ræða við hann á þessum grundvelli. Aðferðir kommúnistanna hafa verið þær, að leggja svo miklar kvaðir á sveitar- og bæjarfélög, að þeim blæddi út, svo að þeir hefðu sæmilegan akur til að vinna í á eftir. Og ef hv. þm. ætlar að bæta hag Hafnarfjarðarkaupstaðar með því að ná inn fleiri tugum þúsunda með stóríbúðaskatti, þá ætti hann að skreppa suður í Hafnarfjörð og telja upp lúxusíbúðirnar þar. Hvað viðvíkur ræðu hv. 1. þm. Eyf., þá hefir henni að mestu verið svarað af hv. 9. landsk. Eins og við var að búast, gat hann ekki neitað því, að bæjunum væri brýn nauðsyn á auknum tekjuöflunarmöguleikum. En hann var með sömu firruna og kommúnistinn, að það þyrfti að koma með tekjuöflunarfrv. á móti, eða benda á, hvar mætti spara á fjárl. Mér dettur ekki í hug að koma með till. til þess að vega upp á móti þessum tekjumissi, sem þetta frv. hefði í för með sér fyrir ríkissjóð, fyrr en ég sæi fram á, að það væri einlægur vilji þingsins að afgr. þetta mál eða eitthvert annað mál, sem mætti verða til þess að bæta úr vandræðum kaupstaðanna. Þá mundi ég fús til þess að koma fram með till. í þessum efnum. En á meðan ég hefi ekki hugmynd um það, hvernig þingið ætlar að taka í þetta mál, þá stendur ekki til, að ég fari að gera nokkurn hlut í þessum efnum. Hv. 1. þm. Eyf. talaði um það, að með þessu frv. væri bara verið að sýnast. Þetta væri aðeins kosningadekur. En hv. þm. veit það ósköp vel, að þetta er brennandi spursmál í öllum kaupstöðum landsins, sem mæna vonaraugum til þingsins um, að eitthvað sé gert í þessum málum. Og það má náttúrlega segja sem svo, að hvert einasta mál, sem borið er fram hér á Alþ., sé af tómu kosningadekri flutt, vegna þess að það sé gert landsbúum til góðs. Hv. 1. þm. Eyf. minntist á Flensborgarskólann og hvort ekki mundi mega rekja rætur vandræðaástandsins í Hafnarfirði til bæjarstj. Því er nú til að svara hvað fjármálastjórn Hafnarfjarðar snertir, þó að mér beri nú reyndar ekki að bera blak af henni, að það kemur í sjálfu sér ekki þessu máli við, og læt ég það því eiga sig. En hvað Flensborgarskólann áhrærir, þá var hann ónothæfur, og það held ég, að öllum hv. þm. hafi verið kunnugt. Því var ekki um annað að gera en að ráðast í bygginguna. Bærinn fékk frá Alþ. og einstökum stofnunum í Hafnarfirði greiddan helming kostnaðar, og Alþ. ber í sjálfu sér ábyrgð á því, að skólinn var reistur, og þar með hv. i. þm. Eyf. Það var engin furða, að bærinn tæki við þeim 120 þús. kr., sem hann fékk frá Alþ. og einstökum stofnunum til þess að auka atvinnuna í bænum, þó ekki væri til annars. Ég ætla þá ekki að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni. Það hefir enn ekkert komið fram 4 umr., sem hefir afsannað nauðsyn þessa máls, en það eina, sem á móti því hefir verið haft, er það, að ekki hafi verið komið með tekjuöflunarfrv. á móti fyrir ríkissjóð, og hefi ég sýnt fram á óheilindi þeirra manna, sem með þær mótbárur hafa verið.



Ég varð dálítið undrandi yfir því, hvað hv. 9. landsk. tók það illa upp, sem ég sagði um þetta mál, þegar það var síðast til umr., því að mér virtist, þegar leið á ræðu hans, að hann hefði líka ýmislegt við frv. að athuga, og jafnvel eins mikið og ég. Hann benti t. d. alveg réttilega á það, að þó að þetta frv. yrði að 1., þá mundu sveitahrepparnir hafa mjög lítið gagn af því, og vitanlega var honum ljóst, hvílíkt skarð ætti með þessu að höggva í ríkissjóð. En hann vildi afsaka flutning þessa máls með því, að till., sem áður hefðu legið hér fyrir þinginu um þetta mál, hefðu ekki náð fram að ganga. Það er nú svo, að fyrir tæpum tveimur árum var mþn. skipuð til þess að bera fram till. um þessi efni, og á þingi í hitteðfyrra var frv. hennar lagt fyrir, en náði ekki fram að ganga, eins og oft er um stórmál, að þau ná ekki fram að ganga á fyrsta þingi. Síðan voru í fyrra bornar fram till. um þetta sama efni, en þó með dálítið öðrum hætti en upphaflega, bæði af mér hér í Ed. og Jónasi Guðmundssyni í Nd. Og getur hv. 9. landsk. fullyrt það, að þessar till., eða eitthvað af þeim, hefðu ekki náð fram að ganga, ef þinginu hefði lokið með venjulegum hætti? Ég hygg, að fullyrða megi, að það hafi eingöngu verið vegna þingrofsins, að ekkert var samþ. um þessi efni í fyrra. Hv. 9. landsk. spurði mig um daginn að því, hvort ég vissi nokkuð um það, hvort flm. þessa frv. hefði ekki dottið neinar leiðir í hug til þess að bæta ríkissjóði upp þann halla, sem af þessu frv. leiddi. Ja, ég veit náttúrlega ekki, hvað menn hugsa, en þetta hefir hvergi, komið fram, hvorki í grg. frv. né ræðu hv. 1. flm.; og hvað á ég þá að vera að gera ráð fyrir því, sem hvergi kemur fram? Þá sagði hv. 9. landsk., að sjálfstæðismenn væru ekki svo heimskir, að þeir héldu, að ríkissjóður gæti misst þessar tekjur án þess að fá skaðabætur. Ég er honum alveg sammála um þetta. Ég álít alls ekki, að sjálfstæðismenn séu svo heimskir, að þeir álíti þetta hægt, en hitt er annað mál, hvort þeir eru reiðubúnir til þess að játa þetta og taka afleiðingunum af þeirri játningu. Ég veit, að sjálfstæðismenn eru ekki svo heimskir, að þeir trúi yfirleitt á þær ádeilur, sem þeir eru með, bæði í blöðum og ræðum, á ríkisstj., en þessar ádeilur koma fyrir því. - Og hv. þm. fannst það langt gengið af mér að spyrjast fyrir um það hjá flm., hvaða tekjustofna ríkissjóður ætti að fá í staðinn, eða hvar ætti að spara á fjárl. til þess að vega upp á móti tekjumissi þeim, sem frv. gerði ráð fyrir. Mér skildist helzt á honum, að þetta væri ósvífni af mér. En það er fullkomin ástæða til þess að spyrjast einmitt fyrir um þetta. Ég er ekki að tala persónulega til hv. flm., heldur til Sjálfstfl. í heild, sem er yfirleitt alltaf að tala um sparnað, en er svo alltaf á móti öllum sparnaðartill. og till. um skatta til ríkisins. Hv. þm. tók dæmið af því, þegar tryggingarlöggjöfin var sett, og sagði, að þá hefði ekkert verið um það spurt, hvar ríkissjóður ætti að fá tekjur til þess að standast þann kostnað, sem hann óhjákvæmilega hefði at tryggingunum. En þetta er rangt. Þetta sama þing samþ. tekjuaukalög, sem voru bein afleiðing af tryggingunum. eða ég man ekki betur en að þau l., sem við kölluðum „klauflax“, hefðu einmitt þá verið samþ. beinlínis af þeim ástæðum, að verið var að setja tryggingalögin. Bæði hv. 9. landsk. þm. og fleiri sjálfstæðismenn hafa látið skína í, að þeir mundu verða með einhverjum tekjuaukum til handa ríkissjóði í staðinn. Hv. 9. landsk. þm. sagði það ákveðið, en aftur var það bundið ýmsum skilyrðum hjá hv. flm. Þetta er nú ekki nóg fyrir mig. Ég vil vita, hvort þessir hv. þm. eygja nokkra ákveðna leið til að bæta ríkissjóði tekjumissinn. Ég viðurkenni þörf bæjar- og sveitarfél. á að fá auknar tekjur, og ef hv. flm. geta sýnt fram á það með skýrum rökum, að hægt sé að bæta ríkissjóði skaðann á skynsamlegan hátt, og bent á leiðina til þess, þá skal ég ekki vera á móti frv. Ég sé ekki ástæðu til að svara hv. þm. Hafnf. miklu, því að það kom lítið nýtt fram í ræðu hans, og ég hefi að nokkru leyti svarað honum jafnhliða hv. 9. landsk. þm. Hv. þm. Hafnf. kallaði það firru, að ég spurði, hvar ætti að spara eða hvernig að afla ríkissjóði tekna á móti þessu. Hann má gera það, en það er sú firra, sem hver þm. með ábyrgðartilfinningu verður að gera sig sekan í. Hv. þm. var að lofa því, að ef hann sæi viðleitni til sparnaðar á ríkisfé, skyldi hann vera með því, að ríkissjóður fengi auknar tekjur. En ég vil engin eftirkaup eiga við hv. þm. um þetta. Ég vil vita leiðina áður en ég samþ. slíkt frv. sem þetta. Hv. þm. talaði mikið um, hvílík nauðsyn væri á því fyrir sveitar- og bæjarfél. að fá auknar tekjur. Ég er sammála honum um það, en það hafa verið bornar fram till. um að bæta úr þessu, og þær hafa verið samþ. hér í d., og það er full ástæða til að vænta, að þetta þing samþ. tekjuauka fyrir sveitar- og bæjarfél., og ég álít, að það þurfi að gera, en það er bara engin lausn að taka ríkistekjurnar handa þeim. ríkinu veitir ekki af þeim tekjum, sem það hefir nú. Út af því, sem ég spurði um vandræði Hafnarfjarðarkaupstaðar, hvort ekki mætti kenna bæjarfél. sjálfu um, vildi hv. þm. telja, að þingið bæri ábyrgð á byggingu Flensborgarskóla, þar sem það hefði veitt fé til hans. Nú býst ég við, að féð hafi verið veitt af því, að nauðsynlegt hafi verið að byggja skólann, en hinsvegar var það bæjarfél. að meta það, hvort það var fært um að leggja í kostnaðinn strax. Vitanlega hefði ríkið styrkt bygginguna, þó að henni hefði verið frestað. Ég orðlengi þetta ekki frekar. Ég veit, að nauðsynlegt er, að sveitar- og bæjarfél. fái auknar tekjur, en að samþ. þetta frv. án þess að bæta ríkissjóði það, sem af honum er tekið, er óforsvaranlegt, og ég trúi því ekki, að flm. hafi dottið það í hug í alvöru. Mér finnst það engin goðgá, þó að manni verði á að halda, að frv. sé fram borið til þess að geðjast hv. kjósendum. Þó að flm. fyndist það ósvífni af mér að ætla slíkt, er ég ekki grunlaus um, að svo sé.



Herra forseti! Frv. þetta, sem borið er fram af 3 þm. Sjálfstfl., verð ég að álíta, að sé borið fram fyrir flokksins hönd sem till. af flokksins hálfu til þess að bæta úr tekjuþörf bæjar- og sveitarfélaga. Hv. flm. leggja til, að 13,2% af tekjum ríkissjóðs séu látnar renna beint til sveitar- og bæjarfélaga. Ég býst við, að hv. flm., sem ekki reyna að gera neinar ráðstafanir til að bæta ríkissjóði tekjumissinn, ætlist samt til, að fjárl. verði tekjuhallalaus og að tekjurnar renni af sjálfu sér í ríkissjóð. Þessum tilgangi, að ætla sér að bæta úr tekjuþörf verst stæðu bæjar- og sveitarfél. á þennan hátt, verður ekki náð með þessu frv. Ég vil segja, að frv. verkar þveröfugt við þann tilgang. Það hjálpar þeim, sem bezt eru stæðir, en kemur að engu gagni fyrir þá, sem verst eru stæðir og hjálpar þurfa. Skal ég nú sýna fram á þetta. Flm. ætlast til þess, að allur fasteignaskatturinn, 400 þús. kr., renni í sjóði bæjar- og sveitarfél. Fasteignaskatturinn er skattur, sem þykir sjálfsagður. En það er erfitt að sjá, hvort hann í hverju tilfelli stendur í réttu hlutfalli við þörf sveitar- og bæjarfél. fyrir auknar tekjur. Breyttir atvinnuhættir geta oft og tíðum verkað svo, að hann geri það ekki. Ég skal samt líta burt frá þessu atriði, af því að í þessu efni hefir raskazt svo mjög hlutfallið á milli þarfarinnar og skattmatsins á fasteignunum á þessum óstöðugu tímum. - Þá á tekju- og eignarskatturinn, 1750000 kr., að renna að hálfu í bæjar- og sveitarsjóði. En nú er það svo, að því betri sem aðstaða bæjar- og sveitarfél. er til þess að jafna niður útsvörum, því meiri verður tekju- og eignarskatturinn, svo að þetta ákvæði verkar öfugt við tilganginn. Það hjálpar ekkert þeim sveitarfél., sem verst eru stödd og hjálpar þurfa, en það getur stuðlað að því, að vel stæð sveitarfél. geti lækkað útsvör sín. Þetta yrði því bara til þess að létta útsvör á mestu efnamönnum í bezt stæðu bæjar- og sveitarfélögunum í landinu. Þá eiga 23% af brúttóverði áfengis á þeim stað, sem það er selt, að renna í viðkomandi bæjar- og sveitarsjóð. Mig undrar það stórlega, ef frúin, sem á sæti hér í hv. d., hv. 2. landsk. þm., er með þessu. Þá hefir hún ekki hugsað það niður í kjölinn. Eða hv. flm., hv. þm. Hafnf. Hann vill áreiðanlega ekki láta neyta mikils víns í landinu. En hver yrði afleiðingin, ef þetta ákvæði yrði samþ.? Ég býst við, að margir mundu vilja fá útsölustaði hjá sér til þess að ná í þessar tekjur. T. d. Eskfirðingar, sem þurfa 70 þús. kr. Það mundi e. t. v. af mörgum ekki vera álitið neitt gott verk að standa á móti því, að þar kæmi upp útsölustaður áfengis til þess að hjálpa bæjarfél. til að ná í þessar nauðsynlegu tekjur. Eins og ég hefi áður drepið á, mundu ákvæði eins og þessi hjálpa til að létta byrðar þeirra, sem bezt eru stæðir, en ekki veita hinum neina hjálp, sem hjálpar þurfa. Sú upphæð, sem jafnað er niður í Rvík, nemur 4185000 kr. Hvað fengi Reykjavikurbær í sinn hlut? Jú, fasteignaskatturinn nemur 165000 kr., hálfur tekjuskatturinn 561225 kr. og hálfur eignarskatturinn 90202 kr. Þarna er komin rúml. 3/4 millj. Svo er 25% af seldu áfengi, en áfengi er selt hér fyrir 2½ millj. kr. Það yrði því um 1½ millj. kr. árl., sem Rvík fengi í auknar tekjur, en það eru 35% af þörfunum. Það væri heldur en ekki hægt að lækka útsvörin á heildsölunum og þeim, sem hæst hafa útsvörin, ef frumvarpið yrði að lögum. En hvað þá um hreppana? Lítill hreppur í N.-Múlasýslu, sem ég þekki vei til, fær 200 kr., en þarf að jafna niður á l. þús. kr. Sama er að segja um kauptúnahreppana. Ég hefi athugað einn þeirra. Hann fær í fasteignaskatt og tekju- og eignarskatt um 1700 kr., en þarf að jafna niður 50 þús. kr. Frv. er byggt upp með það fyrir augum að hjálpa þeim bezt stæðu til að ná vinsælustu sköttunum frá ríkinu, en ríkissjóður á að sitja eftir með óvinsælustu skattana, sem koma jafnt niður á öllum, ríkum og fátækum, og þetta á að gera til þess að hjálpa til þess, að útsvör á efnafólki geti lækkað. Og það mundi óhjákvæmilega leiða til þess að fjölga útsölustöðum áfengis. Ég held því ekki, að frv. sé þess vert, að það sé sett til n. eða yfirleitt frekar um það rætt hér á Alþ.



Herra forseti! Hv. 1. þm. Eyf. sagði í fyrri ræðu sinni, að kommúnistar væru hingað á þing komnir til að gerast málsvarar þeirrar stefnu að gera kröfur til ríkissjóðs án þess að benda á leiðir til tekjuöflunar um leið. Þetta hefir við ekkert að styðjast. Við höfum engar kröfur gert nema benda á leiðir til að bæta ríkissjóði hallann. Annars var hv. 1. þm. Eyf. á sama máli og ég. Mér er sagt, að það hafi sannazt á hann í vor í kosningunum, að hann hafi tekið í hendina á kommúnista, og að kjósendur hans hefðu ekkert haft við það að athuga. Og ég veit, að þeir hafa ekkert við það að athuga núna, að hv. þm. er á sama máli og ég. Hv. þm. Hafnf. kom hér með gagnásakanir til okkar kommúnista fyrir það, að við værum jafnábyrgðarlausir og sjálfstæðismenn, þar sem við færum fram á aukaútgjöld í sambandi við sjúkratryggingarnar, án þess að sýna fram á, hvernig afla ætti ríkissjóði tekna í staðinn. Þetta sýnir, að hv. þm. hefir alls ekki lesið frv. mitt. Í því er sýnt fram á, hvernig skuli afla tekna, og það bakar bæjarfél. ekki aukin útgjöld, heldur léttir það gjöldum af bæjarfélögunum. Hv. 9. landsk. þm. reyndi að afsaka ábyrgðarleysi sitt og sagði, að fyrir Alþ. hefðu áður legið till. um þetta efni, sem þingið hefði ekki viljað fallast á. Þess vegna vildu flm. nú reyna að finna nýjar leiðir. Mér finnst nú ekki líklegra, að Alþ. vilji fallast á þetta frv. en hitt, sem var þó byggt á einhverju viti, enda þótt ég sé því ósammála. Hv. þm. sagði, að Sjálfstfl. væri reiðubúinn að sjá ríkissjóði fyrir tekjustofnum. En þm. geta ekki fallizt á svona gífurleg fjárframlög nema gera sér ljóst, hvernig afla skuli tekna á móti. Hvernig ætla sjálfstæðismenn að afla tekna? Þeir hafa lýst sig andvíga nýjum tollum, nýjum sköttum. Þeir hafa lýst sig andvíga einkasölum. Hvað vilja þeir þá? Þeir koma fram með till., sem þeir meina ekkert með. En það eru ekki allir sjálfstæðismenn ánægðir með þetta. Ég veit, að hv. 9. landsk. þm. er ekki ánægður. Hann virðist vera af gamla skólanum. Enda viðurkenndi hann, að þetta hefði mjög litla þýðingu fyrir fátæk bæjar- og sveitarfélög. Eins og hv. 1. þm. N.-M. sýndi fram á, kemur þetta hátekjumönnum í Rvík til góða, enda er það fram borið vegna þeirra, en ekki vegna fátækra bæjarfélaga. Hv. 9. landsk. þm. sagði, að mínar till. væru bara slagorð. Hann hlýtur þó að viðurkenna, að t. d. stóríbúðaskatturinn mundi gefa talsvert fé. Hv. 9. landsk. þm. og hv. þm. Hafnf. geta ekki haldið því fram, að þeir, sem hafa ráð á að búa í 10–20 herbergjum, hafi ekki ráð á að greiða svolítinn viðbótarskatt. Og þó ekki sé mikið af stóríbúðum í Hafnarfirði, þá kemur þetta bænum óbeinlínis til góða, þar sem auknar tekjur fyrir ríkissjóð gera það kleift að létta útgjöldum af bæjunum. Auk þess munum við leggja fram á þessu þingi frv. um breyt. á l. um framfærslu sjúkra manna og örkumla, þannig að létta af bæjar- og sveitarfélögunum þeim útgjöldum, sem þau hafa af berklasjúklingum og öðrum þeim, sem þjást af langvinnum sjúkdómum, en það er 1/5 hl. framfærslukostnaðar. Sama er að segja um aðrar þær brtt., sem við munum koma fram með við framfærslulögin, að þær miða að því að létta á fátækustu bæjar- og sveitarfélögunum. Allar þessar till. okkar eru vel rökstuddar, vegna þess, að við meinum þær alvarlega, í mótsetningu við þær till., sem hér hafa komið fram frá sjálfstæðismönnum.

*Magnús Guðmundsson: Hv. fyrri þm. Eyf. hefir orðið illa snortinn af því, sem ég sagði við fyrri hl. þessara umr., og reis upp með fítonsanda og krafti til að svara mér. Ég held, að hann hefði ekki þurft að taka þetta svona illa upp, því að hann gaf fyllilega tilefni til þess, sem ég sagði, sjálfur. Það er alveg ósæmilegt að halda því fram, að Sjálfstfl. sé svo ábyrgðarlaus í fjármálum, að hann hugsi ekkert um að afla tekna fyrir þau frv., sem hann flytur um aukin útgjöld. Það vill svo vel til, að Sjálfstfl. hefir haft á hendi stjórn fjármálanna hér á landi. Og ég veit ekki til, að honum hafi farið það verr úr hendi en núv. stjórnarflokkum. Ég vænti þess, að hv. þm. geti ekki mótmælt því.

Hvað gerðu stjórnarandstæðingar þá?

. Þeir gerðu stj. allt til bölvunar. Ég get endurtekið það, sem ég sagði á laugardaginn, að auðvitað dettur Sjálfstfl. ekki í hug, að ríkissjóður geti verið án svona mikilla tekna, án þess að fá svipaðar tekjur í staðinn. En það er allt of ósanngjörn krafa hjá hv. fyrra þm. Eyf. að heimta, að um leið og borið er fram frv., sem hefir í för með sér útgjaldaaukningu, sé einnig borið fram frv. um tekjuöflun. Þetta mun hinsvegar verða gert síðari hluta þings, þegar séð er, hvers þarf með. Og þetta býst ég við, að verði hyggilegast. Ég skal segja hv. fyrra þm. Eyf. það, hvort sem hann trúir því eða ekki, að við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir til samstarfs um þessi mál. En ætli það fari ekki eins og áður, að stjórnarflokkarnir vilja enga samvinnu við minni hl.? Og hvað þýðir þá fyrir okkur að koma fram með till. um öflun tekna? Hv. fyrri þm. Eyf. sagði, að það væri of mikið bráðlæti af flm. þessa frv. að koma með það svona snemma, og gaf hann í skyn, að það myndi koma frv. um þetta efni af hálfu stjórnarflokkanna, eða kannske af hendi hans sjálfs. Ég get svarað honum þar með sömu rökum og hann svaraði hv. þm. Hafnf., að þeim ber engin skylda til að skyggnast inn í hugi þingmannanna. Hvernig eiga þeir að vita, hvaða samningar ganga á milli stjórnarfl.? Og er þm. kaupstaðanna skylt að bíða, þar til hv. 1. þm. Eyf. þóknast að láta í ljós skoðun sína á þessum efnum og þar til samningar hafa gengið í gegn milli stjórnarflokkanna? Ég skil það ekki. Hv. l. þm. Eyf. sagði, að það væri ekki rétt, að það hefði komið fram samtímis á þinginu 1935 till. um tekjuaukningu og till. um aukin útgjöld, sem stöfuðu af tryggingarmálum. Þetta er satt. Ég sagði aldrei, að þær hefðu komið fram samtímis, en þær komu á sama þinginu. Og þetta þing er að byrja nú, og því er nóg að koma fram með tekjuaukatill. síðar á þinginu. Hvað vill hv. 1. þm. Eyf. segja um hæstv. fjmrh., sem kemur með fjárlagafrv., sem á er um 900 þús. kr. tekjuhalli? Hann sagði, að það þyrfti að jafna þetta. En hvaða till. hefir hann borið fram í því sambandi? Mér finnst það ærið hart, að hv. 1. þm. l:yf. skuli gera hærri kröfur til stjórnarandstæðinga en stjórnarflokkanna. Þar við má bæta því, að fjárl. hafa alltaf hækkað í meðferðinni hér á þinginu, og það vantar tekjur á móti þeirri hækkun. Hæstv. fjmrh. sagði, að það vantaði líka að sjá fyrir tekjum til að hjálpa bæjar- og sveitarfélögum. Hvers vegna er hv. 1. þm. Eyf. svona glöggur á frv. sjálfstæðismanna, en veitir þessu enga athygli hjá hæstv. fjmrh.? Hann ætti að stinga hendinni í sinn eiginn barm. Ég er sannfærður um, að það er vonlaust fyrir hann að reyna að koma því inn hjá mönnum, að sjálfstæðismenn séu eins ábyrgðarlausir í fjármálum og kommúnistar.

Kommúnistar virðast sízt vera ábyrgðarminni

. Það er ágætt, að hv. l. þm. Eyf. ætlar að blanda fjármálahlóði við kommúnista, og það er bezt fyrir hann að fá samþykki formanns sins flokks, að hann megi gera það. Hv. þm. sagðist ekki vilja hafa nein eftirkaup við flm. þessa frv. Ég vil benda honum á, að hann þarf ekki að hafa nein eftirkaup, þó málið haldi áfram. En hann vill, að þeir hafi eftirkaup við sig. Geta þeir ekki sagt eins? Ég held, að bæði þessi mál verði að ganga fram á þinginu samtímis. Hv. 1. þm. Eyf. gerði mikið veður út af því, að þetta frv. væri horið fram til að geðjast kjósendunum. Ég veit ekki, hvort það væri svo mikil goðgá. Ætli þm. sjálfur hafi ekki einhverja tilhneigingu til þess líka? Það hefir mér nú virzt stundum, þegar Siglufjörður hefir átt í hlut. Og það er ekkert undarlegt, þótt menn vilji geðjast sínum kjósendum, og ekki nema það, sem hverjum einum ber að gera. Þá er það ræða hv. 1. þm. N.-M. Hann byrjaði að slá því föstu, að þetta frv. væri borið fram fyrir hönd Sjálfstfl., þó að ég hefði sagt áður, að ég væri óánægður með ýms ákvæði frv. (PZ: Ég heyrði ekki þá ræðul. Það er sök hv. þm. sjálfs. Ég tók það sama fram og hann gerði nú, að mörg sveitarfélög hefðu ekkert gagn af þessari tekjuaukningu, af því þau borguðu engan tekjuskatt. Hv. þm. þurfti því ekki að fara eins langt út í þetta og hann gerir. Þá sagði hv. þm., að við sjálfstæðismenn vildum hafa tekjuhalla á fjárlögunum. Af hverju veit hv. þm. það? Hann hefir ekkert fyrir sig að bera, því það er ekki hægt, fyrr en séð er, hvernig fjárlögin verða afgr. Hv. þm. hefir ekki fengið nein bréf frá Sjálfstfl. um það, og hann fullyrðir því um hluti, sem hann veit alls ekkert um. Þá velti hann sér ákaflega mikið yfir þessari dellu, að láta sér detta í hug, að bæjar- og sveitarfélögin fengju part af tekjuskattinum. Ég viðurkenni, að þetta dugir ekki í sveitahreppum yfirleitt, en ég vil benda honum á, að núv. stjórnarflokkar hafa ákveðið, að partur að tekjuskattinum skuli fara til bæjarfélaga. Veit ekki hv. þm. þetta? Og hvað er hann þá að fjargviðrast yfir því, að þetta sé einstök hugsunarvilla. Það, sem hér er um að ræða, er aðeins þetta, að það er gengið lengra á þeirri braut, sem núv. stjórnarfl. hafa sjálfir farið inn á. Það er vitanlega skakkt hjá hv. þm., að með þessu frv. fái þeir enga hjálp, sem verst eru stæðir. Þeir fá nokkra hjálp, þó hún sé ekki nægileg. Ég veit ekki, hvort hv. þm. er svo kunnugur þessum málum, að hann geti um þetta dæmt. Veit hann t. d., hvort Hafnarfjörður er betur stæður en hrepparnir í N.-Múlasýslu? Ég skal ekkert um það dæma, en ég efast um, að hann viti það. Hv. 1. landsk. ætla ég engu að svara, en ég vil bara benda honum á, að hann sagðist ætla að koma með margar og miklar tili. um að létta á bæjar- og sveitarfélögunum. En má ég þá spyrja: Hvernig ætlar hann að fá tekjur á móti?

Það koma fram frv. um það

. En í hvaða átt fara þau? Hann gerir þá kröfu til okkar, að við segjum strax, hvaða tekjustofnar eiga að koma á móti þeim útgjöldum, sem stafa af okkar frv. Nú vil ég gera sömu kröfu til hans. Það leiðir af sjálfu sér, að ætli hann að létta á bæjar- og sveitarfélögunum með því að lækka útgjöldin, þá verða þau að koma annarsstaðar niður. Ég tel sjálfsagt, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og nefndar, og ég mundi fagna því, ef um það næðist samkomulag, því ég veit, að það er hin mesta nauðsyn á því að útvega bæjar- og sveitarfélögunum auknar tekjur. Ég vildi óska, að það væri rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. gaf í skyn, að það væri í smíðum eitthvert frv. í þá átt að bæta úr þessu frv., sem hægt væri að ná samkomulagi um. En ég vil endurtaka það, að samkomulag í þessum efnum næst ekki, nema flokkarnir vilji hliðra til hver fyrir öðrum. Ég álít, að það, sem á að gera hér á þinginu, sé að samræma þessi frv., ef einhver árangur á að nást í þessum málum.



Það er aðeins aths., sem ég hefi rétt til að gera, enda er það svo, að ég myndi hvort sem væri ekki hafa svarað hv. 9. landsk. í öllum þeim atriðum, sem hann fór út i, að þessu sinni, því þar var ýmislegt, sem ekki hefir borið á góma áður. Mér þykir sannast á hv. þm., að gleymt er þegar gleypt er. Hann var í stjórn frá 1924–1927, og naut sú stjórn hjálpar Framsfl. að ýmsu leyti, einkanlega fjmrh. En nú heldur hv. þm. því fram, að Framsfl. hafi gert þessari stj. allt til bölvunar, sem hann gat. Ég var á fundi með fjmrh. í þeirri stjórn, Jóni Þorlákssyni, vorið 1926, og hélt hann því þar fram, að fjárhagur ríkissjóðs hefði batnað, og um það hafði hann þau ummæli, að þessi viðreisn væri ekki Íhaldsflokknum, sem þá var, að þakka eingöngu „og jafnvel ekki sérstaklega“, heldur hefði Framsfl. átt sinn mikla þátt í því. Ég skrifaði þessi orð hjá mér og man þau síðan, af því að mér þótti þetta, sem það og var, drengilega mælt. Enda var það svo, að á þessum árum var Íhaldsfl. ekki stærri en það, að hann gat engu komið í gegn á þinginu af eigin rammleik. Hann hafði ekki meiri hl., og þær ráðstafanir, sem gerðar voru á þinginn, hlutu því að vera gerðar með samþykki Framsfl. Ég man, að á einu þessara þinga var það framsóknarmaður, sem hafði á hendi framsögu fyrir fjvn., og var hin bezta samvinna á milli hans og þáv. fjmrh. Ég hygg því, að hv. 9. landsk. ætti að lesa upp þingtíðindin o. fl. frá þessum árum, þá mundi hann ekki hafa svona orð. Hv. þm. sagði, að mér væri nær að deila á hæstv. fjmrh. fyrir að hafa borið fram fjárlagafrv. með tekjuhalla. Það er nú svo með fjmrh., að hann getur með engu móti borið fram fjárlagafrv. með annari tekjuáætlun en þeirri, sem er í samræmi við gildandi skatta- og tollalög. Hann hugsar sér vitanlega að fá á þessu þingi samþ. lög um tekjuauka til að jafna þennan halla. Þar að auki ber fjmrh. yfirleitt ekki sömu ábyrgð á þessu fjárlagafrv. eins og venjulega, af því að þetta frv. er að miklu leyti byggt á till. fjvn. frá síðasta þingi. Og mér virðist, að úr því að tekjuhalli er á fjárlagafrv., þá megi ríkissjóður enn síður við því að láta af sínum tekjum á þriðju millj. kr. til sveitar- og bæjarfélaga. Ég held, að hv. þm. hefði ekki átt að nefna þetta. Honum má þykja ósanngjarnt að spyrja, hvar eigi að taka tekjurnar á móti þessari tekjurýrnun hjá ríkissjóði, en hann verður að segja um það hvað sem honum sýnist. Ég spyr enn um það, og mun halda því áfram meðan þetta frv. liggur hér fyrir. Þá sagði hv. þm., að það væri ekki von, að flm. þessa frv. hefðu vitað, hvað ég hugsaði um þetta mál, enda engin ástæða til að bíða eftir því, að ég bæri fram eitthvert frv. um þetta efni. Nú lá það fyrir skjalfest, hvað við hv. 9. landsk. höfðum hugsað um þessi mál í félagi. Og það var vitanlegt, að þó að einhverjir gallar kunni að vera á frv. okkar frá 1936, þá var það skynsamlegra, ef flm. hefðu tekið það frv. og borið hér fram. Það var þó framkvæmanlegt. Annars skal ég ekki misnota leyfi hæstv. forseta til að tala og ekki fara lengra út í þetta mál.

*Magnús Jónsson: Ég var ekki við fyrri part þessara umr., og ég veit ekki, hvað þar hefir komið fram. En ég hefi hlustað á það, sem af er umr. í dag, og ég verð að segja, að mér finnst ótrúlega lítið, sem fram hefir komið á móti frv., til að rökstyðja það, að menn vilji ekki ræða það frekar við okkur. Mér skildist það á hv. l. þm. N.-M., að hann áliti, að öxin og jörðin geymdi þetta frv. bezt, eins og þar stendur. Finnst þá hv. þm., að það, að afla bæjar- og sveitarfélögunum tekna, sé ekki mál til að ræða um? Hann hlýtur þó að vita, að það er nauðsynlegt að leyfa allar till. og bollaleggingar, sem þessu tekjuöflunarfrv. fylgja. Nú skildist mér, að hann áliti ekki, að það væri óþarfi að sjá sveitar- og bæjarfélögunum fyrir auknum tekjum. Og yfirleitt verð ég að segja, að ég skildi ekki, hvað hv. þm. var að fara. Hann sagði, að þetta frv. væri borið fram fyrir Sjálfstfl. Það hefir, svo ég hefi heyrt, einn sjálfstæðisþm. talað í þessu máli fyrir utan flm., og ég er honum þakklátur fyrir það liðsinni, sem hann hefir lagt þessu frv., þótt hann hinsvegar hafi fundið á því nokkra smíðagalla. En um aðra sjálfstm. veit ég ekki. Ég fyrir mitt leyti vona, að bæði sá flokkur og aðrir vilji leggja því sitt liðsinni, svo að það verði á einhvern hátt greitt úr þessu máli. Hv. 1. þm. N.- M. sagði, að það ætti að taka 13,2% af tekjum ríkissjóðs. En hvað þurfa bæjar- og sveitarfélögin að fá mikla tekjustofna? Og hvar ætlar hv. 1. þm. N.-M. að taka þessar tekjur, nema frá ríkissjóði beinlínis eða óbeinlínis, hvort sem það eru 13,2% eða eitthvað annað? Ef bæjarfélögin á annað borð þurfa þessara tekna með, þá væri gott, að hv. þm. lýsti því, hvar hann ætlar að taka þær, ef ekki hjá ríkissjóði. Ég verð að segja, að hann er þá meiri galdramaður en ég bjóst við. Hvað því viðvíkur, að hér sé verið að svipta ríkissjóð tekjum, þá vil ég benda á, að ríkisvaldið er óvægið, þegar það er að ákveða bæjar- og sveitarfélögunum ýms gjöld. Og samtímis því, sem velt hefir verið yfir á bæjar- og sveitarfélögin stórum gjöldum, þá hefir ríkissjóður seilzt eftir tekjum bæjar- og sveitarfélaganna, beina skattinum. Tekjuskatturinn hefir verið hækkaður hvað eftir annað. Hvað ætli hafi verið tekin mörg prósent með þessu frá bæjar- og sveitarfélögunum? Það er því ekki nema eðlilegt, að bæjar- og sveitarfélögin komi nú og segi: Við viljum fá þessu snúið við. Hv. 1. þm. N.-M. virtist aðallega hafa staðið upp til að sanna það, að með þessu frv. væri verið að hjálpa þeim, sem bezt eru stæðir. Ég skal ekki gagnrýna þetta í einstökum atriðum, en hann hefði getað sagt þetta með miklu færri orðum. Það er vitanlega miklu auðveldara að hjálpa þeim, sem vel eru stæðir, heldur en hinum. Hvaða tekjustofna eiga þau bæjar- og sveitarfélög að hafa, sem eru svo illa stæð, að þessir tekjustofnar innheimtast illa eða jafnvel alls ekki? Það getur farið svo, að þessi sveitar- og bæjarfélög hafi enga aðra tekjustofna heldur en beina hjálp frá ríkissjóði. Ég hefi fyrir mitt leyti alltaf talið, að það væri alveg rétt, að bæjar- og sveitarfélögin hefðu til sinna umráða þá tekjustofna, sem raunverulega eru komnir inn þar innan þess héraðs, og ef þeir ekki endast, þá sé hlaupið undir bagga beinlínis, en ekki með því að tala eins og allir séu raunverulega að borga, eins og sjá hefir mátt á sumum frv., sem fram hafa komið um þetta mál hér á Alþ. Ég skal ekki fara mikið inn á ræðu hv. 1. þm. Eyf., vegna þess að hv. 9. landsk. svaraði henni svo rækilega. En þessi hv. þm. sagði, að frv. þetta mundi aðeins vera fram borið til að geðjast kjósendum. Ég vil nú segja hv. þm. það, að ég mun enga vanvirðu telja í því, þó að þm. reyni að geðjast sínum kjósendum. Kjósendurnir hafa sent þá á þing sem sína umboðsmenn, og ég veit ekki. hvað hlutverk hv. þm. á að vera, ef það er ekki að geðjast þessum umbjóðendum sínum. En hitt er annað mál, að það er til svokallað kjósendadekur. Hv. 1. þm. Eyf. kom inn á þessa gömlu tilvitnun í ræðu Jóns heitins Þorlákssonar, þegar hann talaði um, að Framsfl. hefði verið í samvinnu um að afla teknanna til ríkissjóðs. Já, það var á þessum gömlu góðu tímum. Og ég held satt að segja, að þeir hv. þm. stjórnarflokkanna, sem nú sitja við völd, ættu að fela slíkar tilvitnanir sem vendilegast. Hvenær fór þessi samvinna út um þúfur? Hún fór út um þúfur á fyrsta þinginu, sem þessir flokkar fóru með völd. Ég held, að þessir hv. þm. ættu sízt að nefna Jón heitinn Þorláksson. Á síðasta þinginu, sem þessi mæti maður sat, var hver einasta brtt. felld, sem hann kom fram með, jafnvel þó að það væru ekki stórfelldari till. en það að setja inn í l., hvaða l. væru numin úr gildi með þeirri lagasetningu. Það mátti ekki einu sinni hafa svo mikla samvinnu við stjórnarandstæðinga. Og svo koma þessir hv. þm. og vitna í, hvað mikil samvinna hafi áður verið um tekjuöflun til ríkisins. Það kemur m. a. vei fram í ræðu hv. 1. þm. N.-M., hvað mikla samvinnu þessir menn vilja hafa. Hann sagði í sinni ræðu, að þeir vildu ekki einu sinni tala við stjórnarandstæðinga um þetta mál. Það átti gersamlega að fella það af því, að það voru 3 sjálfstæðismenn, sem báru það fram. Ég hefi heyrt það út úr ræðum stuðningsmanna stj., að við séum hér að koma með till. um fjáreyðslu. Ég veit ekki, hvar þessir menn hafa fengið þessa hugmynd, því að þetta frv. út af fyrir sig fer náttúrlega fram á stórkostlegan fjársparnað fyrir ríkissjóð. Þetta frv. þýðir ekkert annað en létti á landsmönnum. En það skal um leið játað, að það þarf náttúrlega að koma eitthvað í þetta skarð. Við hv. 1. þm. Eyf. vil ég segja það, að ef honum finnst þetta mikið, sem hér er farið fram á, þá kemur það undarlega fyrir sjónir, að hann skuli hafa verið í mþn. í fyrra, sem bar fram frv. um tekjustofna handa bæjar- og sveitarfélögum, sem nam svipaðri upphæð og þeirri, sem hér er farið fram á.

Það átti ekki að taka það úr ríkissjóði

. Hvað heldur hv. þm., að standi undir ríkissjóðnum annað en gjaldendurnir? Það, sem hér er um að ræða, er ekkert annað en það, hvaða tekjustofna sé hentugast að láta bæjar- og sveitarfélögin hafa. Annars get ég sagt það fyrir mitt leyti, að þó að ég álíti frv. það, sem milliþinganefndin flutti og hv. 1. þm. Eyf. var meðflm. að, gallað, þá fylgdi ég því, þó að ég væri ekki ánægður með. En ég vildi með því að vera meðflm. að þessu frv. sýna fram á, að ég er þeirrar skoðunar, að það verði ekki lengur hólkað fram af sér að láta bæjar- og sveitarfélögin hafa nýja tekjustofna, og líka það, hvernig ég álít, að þessum málum verði sanngjarnast skipað. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vil aðeins óska þess, að málið fái að ganga til 2. umr. og nefndar. Ég skal taka það skýrt fram, að ég er fyrir mitt leyti mjög fús til samninga um hverskonar sanngjarna lausn þessa máls.