Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti ítrekar fyrri orð um kveldúlfinn.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, eins og hefur komið fram á þinginu áður hefur verið áhugi á því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Ég hef lagst gegn því. Það hefur ekkert með mína persónu að gera sem ráðherra, ég ber ábyrgð á þessum málaflokki og stöðu hans og tel að það vitlausasta sem menn gerðu væri að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Hvort þetta frumvarp hefur í sjálfu sér bein áhrif á það, um það skal ég ekki segja, en það fær heimild til að taka málaflokka frá einu ráðuneyti og flytja til annars, m.a.s. ókláraða málaflokka. Ég velti ekkert fyrir mér hvort það mundi bitna eitthvað harðar á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eða öðrum ráðuneytum. Ég tel að svona heimildir eigi ekki að vera fyrir hendi, það skapi bara óvissu í stjórnsýslunni sem er okkar hlutverk að láta ekki gerast.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir einlæga og hreinskilna ræðu þar sem hann lýsti viðhorfum sínum til þessa máls mjög skýrt. Ég er sammála því viðhorfi hæstv. ráðherra að það sé óskynsamlegt að gera grundvallarbreytingar á stjórnsýslunni ekki síst meðan á aðlögunarviðræðum eða aðildarviðræðum Íslands og Evrópusambandsins stendur. Við þær aðstæður sé mjög mikilvægt að halda í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti til að hægt sé að gæta hagsmuna þessara tveggja lykilatvinnugreina í samningaviðræðum við Evrópusambandið af því að í þessum málaflokkum eigum við hvað minnst sameiginlegt með Evrópusambandinu. Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra að lýsa því aðeins hversu mikið álag er á ráðuneyti þessara tveggja atvinnugreina út af Evrópusambandsumsókninni og hversu mikið af krafti ráðuneytisins fari í að halda uppi vörnum fyrir þær atvinnugreinar.

Frú forseti. Við erum komin yfir í annað mál en lýtur að vinnunni varðandi Evrópusambandsumsóknina, 

Virðulegi forseti. Það er engin tilviljun að ég tengi þetta frumvarp við aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Ástæðan er sú að það er mikil samsvörun á milli þess sem fram kemur í þessu frumvarpi og þeim pappírum og plöggum sem samin hafa verið í Brussel og send til Íslands. Þar nægir að nefna þau ályktunardrög sem lögð voru fram á sameiginlegum fundi íslenskra og evrópskra þingmanna í síðustu viku þar sem það er sérstaklega tekið fram að Evrópusambandið og þingmannanefndin fagni því að verið sé að gera breytingar á stjórnsýslunni og sérstaklega varðandi sameiningu ráðuneyta. Þetta er ekkert sem ég finn upp hjá mér heldur blasir við öllum sem kynna sér þessi gögn. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að það sé samsvörun á milli þessa frumvarps um Stjórnarráð Íslands 

Frú forseti. Hv. þingmaður vitnar í skýrslu eða drög að ályktun hinnar sameiginlegu þingmannanefndar Evrópusambandsins og Alþingis Íslendinga, að þar komi þetta fram sem hv. þingmaður nefndi. Mér finnst alveg fráleitt að þessir aðilar séu að álykta um það á gildishlaðinn hátt hvað sé gott og hvað sé slæmt í breytingum á íslenskri stjórnsýslu, alveg fráleitt. Við breytum okkar stjórnsýslu á okkar eigin forsendum og á eigin gildum en ekki á gildum Evrópusambandsins. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er alveg fráleitt að Evrópusambandið eða það ferli sem þar er í gangi eigi að hafa einhverja skírskotun eða koma að eða leggja mat á stjórnsýslubreytingar hér á landi. Ekki skiptum við okkur af stjórnsýslunni í Brussel þó að veitti kannski ekki af. 
            

Borist hefur tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þuríður Backman hefur tekið við sem formaður þingflokksins.

Virðulegi forseti. Fyrir um hálfu ári, held ég, var blásið til mikils blaðamannafundar á vegum ríkisstjórnarinnar á Suðurnesjum. Þar voru kynntar tillögur í atvinnumálum svæðisins, en eins og við vitum er staðan einna verst á Suðurnesjum hvað varðar atvinnuleysi. Í tillögunum var sú hugmynd að flytja Landhelgisgæsluna á Suðurnes sem vakti hvað mesta athygli og var innanríkisráðherra falið að vinna athugun á hagkvæmni flutningsins. Það hefur svo sem komið fram að innanríkisráðherra virtist ekkert vera neitt ofsalega spenntur yfir þessu verkefni. Það leið og beið þar til niðurstöðurnar komu og nú liggur fyrir stutt minnisblað frá Deloitte um flutninginn. Fyrirsögnin á vef innanríkisráðuneytisins var „Aukinn rekstrarkostnaður Landhelgisgæslunnar við flutning til Suðurnesja“ og talað um að allt að 700 milljónir mundu bætast við árlega ef aðsetur hennar yrði flutt til Suðurnesja. Ráðherra lýsti því svo yfir eftir fund með ríkisstjórninni að Gæslan yrði ekki flutt í bráð vegna mikils kostnaðar og flutningur væri ekki skynsamleg ráðstöfun til skamms tíma litið. Ég verð að segja að þetta urðu mér mikil vonbrigði, þessar niðurstöður og viðbrögð ráðherrans. Í þessu stutta minnisblaði frá Deloitte voru miklir fyrirvarar við niðurstöðurnar. Þeir sem hafa skoðað minnisblaðið hafa séð að það er alls ekki verið að bera saman sambærilega hluti. Það er verið að bera saman epli og appelsínu eða eins og kom fram í nýlegri ályktun Reykjanesbæjar er verið að bera saman fyrirkomulag áhugamannaliðs við fyrirkomulag og rekstur atvinnumannaliðs. Ég hef því mikinn áhuga á að heyra frá hv. þm. Róberti Marshall hver hans viðbrögð séu eiginlega við þessum yfirlýsingum frá innanríkisráðherra og við minnisblaðinu. Hvað telur hv. þingmaður að sé best að gera? 

Virðulegur forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að fram fari annað hagkvæmnismat á því verkefni sem hér er fjallað um. Eftir að hafa lesið minnisblað Deloittes um málið dylst það engum að því er verulega ábótavant í veigamiklum atriðum. Þar er bara miðað við rekstur eins og hann er núna en óbreyttur rekstur er valmöguleiki sem að mínu mati kemur ekki til greina. Flugfloti Landhelgisgæslunnar er rekinn við óhentugar og ófullnægjandi aðstæður í gámaeiningum á bílastæði við Reykjavíkurflugvöll. Þar er ekki hægt að stækka við þannig að sá lágmarksviðbúnaður, fjórar þyrlur, sem allir eru sammála um að eigi að vera til staðar, kemst ekki fyrir í núverandi húsnæði. Landhelgisgæslan er rekin í a.m.k. þrenns konar húsnæði og við mjög þröngan húsakost. Það þarf að taka saman kostnaðinn við að reka Landhelgisgæsluna með þeim hætti og kanna hver sparnaðurinn gæti orðið af að koma allri starfseminni fyrir í einu húsi sem stendur autt og tilbúið til notkunar suður í Keflavík. Það er því óhjákvæmilegt að mínu mati að gert verði nýtt hagkvæmnismat þar sem allir þessir þættir verði teknir saman og líka sú framtíðarsýn sem ég held að allir séu sammála um að við höfum mótað um starfsemi Landhelgisgæslunnar, ekki síst með tilliti til t.d. aukinna verkefna sem gætu komið í kjölfar aukins samstarfs vegna nýrra siglingaleiða um norðurskautsslóðir. Ég held að menn verði einfaldlega að horfa á stöðuna eins og hún kemur til með að vera á næstu árum og áratugum. Það er ekki skynsamlegt að taka ákvörðun í þessu máli til 

Virðulegi forseti. Í síðustu viku, þann 27. apríl, var haldinn sameiginlegur fundur þingmannanefndar Alþingis og Evrópusambandsins þar sem m.a. voru lögð fram drög að ályktun sem góðu heilli voru ekki afgreidd vegna mikillar andstöðu þingmanna sem sátu fundinn. Ýmislegt fróðlegt getur að líta í þessum drögum. Í 15. tölusetta atriði kemur t.d. fram í lauslegri endursögn minni að Ísland er hvatt til þess að undirbúa mögulega aðlögun að stefnu Evrópusambandsins í landbúnaðar- og byggðamálum og hefja vinnu við að setja á laggirnar nauðsynlegar stofnanir sem þurfa að vera til reiðu þegar til aðildar kemur til að hægt verði að hrinda stefnumálum á þessu sviði í framkvæmd og njóta þess stuðnings sem ESB-aðildin hefur í för með sér. Þetta dulmál þýðir á mæltu máli að verið er að hvetja til þess að undirbúa að setja á laggirnar svokallaða greiðslustofu eða greiðslustofnun landbúnaðarins. Nú hefur komið mjög skýrt fram að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er mjög mótfallinn því að vinna að undirbúningi þessarar stofnunar, sem við vitum að er forsendan fyrir því að Ísland geti orðið aðili að Evrópusambandinu. Ég vil því spyrja hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, sem situr í utanríkisnefnd og átti sæti á þessum fundi, hver hennar afstaða er til þeirra tillagna sem komu fram og eru auðvitað ekki einhliða frá Evrópusambandinu. Hér er um að ræða tillögur sem eiga m.a. rót sína að rekja til íslenskra stjórnvalda, a.m.k. þeirra forustumanna úr þingliði stjórnarinnar sem fara með þessa málaflokka. Hér er um að ræða mjög stefnumarkandi yfirlýsingu sem var þó ekki samþykkt, stefnumarkandi áform algjörlega í blóra við vilja fagráðherrans og í blóra við vilja margra þingmanna 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa fyrirspurn. Það ber að ítreka að þetta eru drög að ályktun sem voru ekki samþykkt þannig að þau komu ekki til efnislegrar umræðu á fundinum. Vissulega virðast þessi drög hafa verið skrifuð í Brussel vegna þess að þau eru lituð af því að vera samin þar, rétt eins og þegar lönd sækja um aðild að Evrópusambandinu þá er það gefið sem forsenda að fyrir liggi skýr vilji til að ganga inn. Svo er ekki í tilfelli Íslands. Það liggur ekki fyrir skýr vilji til að ganga í sambandið jafnvel þótt viðræðuferlið sé hafið. Hins vegar liggur fyrir skýrt umboð frá Alþingi um að fara í þetta ferli. Ég geri og gerði mjög alvarlegar athugasemdir við ýmislegt sem kom fram í þessum drögum enda voru þau ekki samþykkt. Ég tel það vera bæði verkefni nefndarinnar og okkar allra að skýra út fyrir ESB og þeim sem starfa í Brussel hinn pólitíska raunveruleika á Íslandi þar sem mikil andstaða er við aðild. Mikil umræða hefur einmitt verið um hvaða breytingar þurfi að fara í áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu kemur og hvort það sé lýðræðislegt að fara í slíkar breytingar áður en fólk er búið að segja já eða nei við ESB. En það er auðvitað í anda þeirrar þingsályktunartillögu sem var samþykkt í þinginu í sambandi við þetta ferli að allt 

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram var í síðustu viku haldinn fundur sameiginlegrar þingmannanefndar Íslands og Evrópusambandsins í Þjóðmenningarhúsinu. Á þeim fundi kom margt býsna merkilegt fram eins og þau ályktunardrög sem hér hafa verið nefnd. Þau voru merkileg fyrir margra hluta sakir. Í fyrsta lagi vegna þess að þau virðast hafa verið samin í Brussel og send til staðfestingar á Alþingi Íslendinga, sem er ákaflega niðurlægjandi fyrir þjóðþingið í þeim aðildarviðræðum sem fara nú fram en ekki síður vegna þess að þegar maður les þessi ályktunardrög kemur fram að Evrópusambandið leggur áherslu á og setur þrýsting á ríkisstjórnina að klára ýmis þau mál sem hér hafa verið til umfjöllunar og eru umdeild, svo sem sjávarútvegsmálin, landbúnaðarmálin, sameiningu ráðuneyta og mál sem snúa að fjármálamarkaðnum, og því er fagnað sérstaklega af hálfu Evrópusambandsins að ný fjölmiðlalög hafi verið sett. Það vekur athygli við lestur þessara ályktunardraga hversu innvígt og innmúrað Evrópusambandið virðist vera stefnu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna. Í ályktunardrögunum er því sérstaklega fagnað hversu opið og gegnsætt aðlögunarferlið á Íslandi er. Við sem fylgjumst með því hér á landi upplifum ekki þann veruleika vegna þess að sá fundur sem sameiginlega þingmannanefndin hélt var lokaður. Engum var boðið á þann fund, hvorki já- og nei-hreyfingum, hagsmunaaðilum í sjávarútvegi eða landbúnaði né öðrum þeim sem láta sig þessi mál varða. Það er athyglisvert í ljósi þess að samkvæmt starfsreglum nefndarinnar  Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að því hverju þessi leynd og þetta pukur sætir.

Virðulegi forseti. Það er engin leynd og ekkert pukur. Tveir fundir hafa verið haldnir í þessari nefnd, 

Af hverju var þá engum boðið?

Þegar fyrsti fundur var haldinn var það auglýst. Þar voru einhverjir blaðamenn og þar fram eftir götunum. Mér var kunnugt um einn áheyranda sem ég veit að spurðist fyrir um það hvort hann gæti sótt fundinn nú og honum var sagt að vissulega gæti hann gert það, en ég veit svo sem ekki hvort hann var þar. Það er hins vegar alveg hárrétt og ég get fallist á það að auðvitað hefði átt að auglýsa þetta betur.  Ég vil líka benda á að á vef Alþingis er að finna starfsreglur nefndarinnar. Þar er frásögn af fundinum 5. ágúst sl. og þar er einnig ályktun sem samþykkt var á þeim fundi. Og ég vil geta þess að næsti fundur í nefndinni verður væntanlega haldinn í Brussel frekar en í Strassborg 

Frú forseti. Að störfum er stjórnlagaráð sem vinnur ötullega að því að semja stjórnarskrá fyrir Ísland og það er vel. Ég vil hins vegar benda á að stjórnarskrá Sovétríkjanna var ein sú fegursta í heimi og samt var Gulag þar vegna þess að framkvæmdin var ekki nógu góð. Nú hefur komið fram, og síðast í gær, að ekki er farið að stjórnarskrá, að mínu mati, varðandi ríkisábyrgðir og þar hafa menn ekki gætt sín nógu vel. Það er heldur ekki farið nógu nákvæmlega að ákvæðum stjórnarskrár um félagafrelsi. Við höfum t.d. fengið á okkur dóm frá Mannréttindadómstólnum út af iðnaðarmálagjaldinu og mörg önnur gjöld eru eftir, búnaðargjaldið o.s.frv. og ekki síst 2. mgr. 7. gr. starfsmannalaganna en flestir þingmenn greiddu atkvæði gegn því að hún yrði felld niður. En það er greinilega mannréttindabrot vegna þess að opinberir starfsmenn geta ekki stofnað stéttarfélög. Fólk sem vinnur í leikskóla og með lág laun getur ekki stofnað stéttarfélag og samið við launagreiðendur sína. Það verður að fara í gegnum opinber stéttarfélög. Svo erum við líka með eignarréttarákvæði sem margir telja að séu brotin. Ég skora á hv. Alþingi og hæstv. ríkisstjórn að fara að stjórna eftir og í samræmi við stjórnarskrá Íslands. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fjalla um Evrópusambandið og það sem rætt var fyrir nokkrum mínútum eða sekúndum, þ.e. þessa ályktun sem átti að gera á sameiginlegum fundi þingmannanefndar Evrópusambandsins og Íslands. Ég verð að segja, og ætla ekki að draga neitt úr því, að eflaust hefði ég mátt kynna mér þetta fyrr og betur en fram kom á endanum. Það segir okkur líka að við þingmenn þurfum heldur betur að vara okkur og hysja upp um okkur í eftirliti með því ferli öllu sem er í gangi þegar við verðum vör við ályktanir sem þessar sem á að samþykkja í þessari nefnd sem yfirlýsingu fyrir hönd Íslands og Evrópusambandsins. Það er alveg hárrétt sem kom fram í ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar áðan um landbúnaðarkaflann, en það er svo margt annað í þessari ályktun sem undirstrikar það sem við höfum mörg hver oft haldið fram í þessum ræðustól að verið er að laga Ísland að Evrópusambandinu, smám saman er verið að færa okkur inn í það batterí; og það sést berlega í þessari ályktun ef hún er lesin gaumgæfilega. Ég vil því, frú forseti, velta því upp hvort Alþingi þurfi ekki að setjast aðeins yfir þau vinnubrögð og vinnureglur sem eru varðandi þessar svokölluðu viðræður, hvort við þurfum ekki að velta því upp hvort ekki eigi að taka svokallað rýnifundi upp á band og hafa þá aðgengilega á netinu þannig að unnt sé að fylgjast með slíkum viðræðum 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir með þeim þingmönnum sem gagnrýnt hafa þann sameiginlega þingmannafund sem fór fram í síðustu viku. Í 6. gr. starfsreglna þeirrar nefndar kemur fram að þessir fundir skuli haldnir opinberlega. Til fundarins var ekki boðaður einn einasti fjölmiðill né var þetta auglýst með öðrum hætti þannig að almenningur gæti komið og hlustað á hvað fór fram, enda virðist það vera aðalmarkmiðið með þessum fundum að Evrópusambandið segi Íslendingum fyrir verkum, það er alveg ljóst. Það er komið með tilbúna pappíra beint frá Brussel hingað heim og upp á þetta áttu þingmennirnir að kvitta. Sem betur fer standa íslenskir þingmenn sig vel í þessari baráttu, baráttu Evrópusambandsins við að koma okkur inn í sambandið. Það er löngu ljóst, og það sannaðist á þessum fundi, að ekki er um neinar aðildarviðræður að ræða heldur hreint og klárt aðlögunarferli. Það hefur verið farið yfir það hvaða áherslur eru lagðar þarna. Það er Greiðslustofnun landbúnaðarins, það eru 20/20 þingsályktunartillagan sem var samþykkt. Það kemur í ljós á þessum fundi að hún var og er hluti af þessu aðlögunarferli en Samfylkingin hefur sem dæmi hingað til neitað því að þetta sé nokkuð skylt. Mikil leyndarhyggja er yfir þessu öllu. Við erum að verja sjávarútveginn og auðlindir okkar allra. Frú forseti. Ég er með lausn á þessu máli og sú lausn hefur legið fyrir nokkuð lengi í þinginu. Í utanríkismálanefnd situr föst þingsályktunartillaga mín og fleiri þingmanna um að þjóðin fái að greiða atkvæði um það hvort halda skuli áfram eða ekki. Nú hef ég lagt fram tvær breytingartillögur og nú stendur sú breytingartillaga þannig að atkvæðagreiðslan skuli fara fram eigi síðar en 1. september.

Virðulegi forseti. Ég ætla að víkja að öðru máli en þeirri stórundarlegu umræðu sem fer fram um sameiginlegan fund þingmanna Evrópusambands og Íslands í síðustu viku, fund sem ég sat. Það er rannsóknarefni hvernig hægt er að snúa út úr því sem þar fór fram og afvegaleiða umræðuna eins og hér er gert. Ég ætla að nefna sérstaklega tvær mikilsverðar ákvarðanir sem hafa verið teknar í menntamálum á allra síðustu dögum og skipta miklu máli í því ástandi sem við glímum nú við. Önnur er tillaga, sem er búið að samþykkja, um 50 millj. kr. aukaframlag til Keilis sem er lofsverð og mikilvæg ákvörðun. Á örfáum árum hefur sá skóli orðið að einna markverðustu menntasprotunum í okkar kerfi, sérstaklega fyrir tilstilli háskólabrúarinnar sem veitir þeim sem ekki hafa lokið framhaldsskólaprófi færi á að koma inn í frumgreinadeild og fullnuma sig og komast þaðan inn á háskólabraut. Glæsilegur háskóli á Ásbrú og mjög ánægjulegt að þessi viðbótarfjárveiting til hans náðist fram. Hitt málið er að sjálfsögðu miklu stærra í sniðum en það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að öllum umsækjendum um nám í framhaldsskóla, að 25 ára aldri, sem uppfylla skilyrði verði tryggð skólavist nú í haust. Þetta er gríðarlega stórt og mikilvægt mál en þess má geta að 800 manns yfir 18 ára aldri var vísað frá framhaldsskólunum í fyrra. En allir sem sækja um, 25 ára og yngri, komast inn í skólana núna. Þarna er verið að fjárfesta í menntakerfinu fyrir 7 milljarða kr. á árunum 2011–2014 með þátttöku Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það skiptir vissulega miklu máli að atvinnuleitendur á þessum aldri komist til að mennta sig í staðinn fyrir að vera vísað frá skóla. Þessum tveimur málum vildi ég fagna sérstaklega og færa það í tal við formann menntamálanefndar að þetta 

Virðulegi forseti. Rætt hefur verið um aðildarviðræður Íslands að Evrópusambandinu og þann þingmannafund sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir skiptust á skoðunum um. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en vil reyna að kanna hvort við getum orðið sammála um eitthvað þegar kemur að þessum málum. Ég held að það væri ágætisbragur á því. Ég ætla ekki að fara yfir það hvort það var skynsamlegt eða óskynsamlegt hvernig að málum hefur verið staðið en í það minnsta er mikill málefnaágreiningur um Evrópusambandið innan húss og meðal þjóðarinnar. Það væri því æskilegt ef menn gætu komið sér saman um eitthvað eins og t.d. leikreglur, þ.e. hvernig menn ætla að haga þessum málum. Ég hef af því áhyggjur að menn ætli að reyna að draga þessar aðildarviðræður á langinn að óþörfu. Á þessum þingmannafundi kom skýrt fram að það eru Íslendingar sem ráða hraðanum í þessari för. Það kom mjög skýrt fram, og spurði ég að því sjálfur, hjá fleiri en einum og fleiri en tveimur af þeim erlendu aðilum sem þarna voru. Ég vil spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að tvennu: Telur hún ekki skynsamlegt að við festum einhverja dagsetningu þannig að samninganefndin hafi ákveðinn tíma? Ef við skoðum reynslu Finna og Svía þá voru Finnar 2 ár 9 mánuði og 14 daga að klára þetta ferli og við ættum ekki að vera lengur að því. Er ekki skynsamlegt að við setjum einhverja dagsetningu á það hvenær þessu verði lokið og tökum t.d. mið af tímasetningu Finnlands? Ég legg líka til að við séum með hv. þingnefnd sem fylgist með þessum aðildarviðræðum til að koma í veg fyrir óþarfatortryggni því að næg er hún samt.

Virðulegi forseti. Það gleður mig sérstaklega að hér komi þingmaður og vilji ræða um þessar Evrópuviðræður, sem ég tel mjög mikilvægar, án útúrsnúnings. Ég ætla hins vegar að byrja á að svara fyrstu spurningunni neitandi, ég tel ekki rétt að festa dagsetningu um hvenær samningaviðræðum eigi að ljúka. Ég held að það sé ekki alveg rétt, sem þingmaðurinn heldur fram, að það sé alfarið á hendi Íslendinga hvenær þeim lýkur. Hinar eiginlegu samningaviðræður hafa í raun ekki byrjað eins og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni er fullkunnugt um. Hinar eiginlegu viðræður munu vonandi hefjast í lok júní þegar einhverjir kaflar, eins og kallað er, verða opnaðir á ríkjaráðstefnu sem þá verður haldin. Þingmaðurinn spyr hvort ég sé ekki sammála því að nefnd í þinginu eigi að fylgjast með þessu. Jú, ég er hjartanlega sammála því. Og það er nefnd í þinginu sem fylgist með þessu, hún heitir utanríkismálanefnd. Í henni er sérstakur starfshópur sem fylgist sérstaklega með. Af því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson lýsti því yfir áðan að hann væri óhress með að fá ekki upplýsingar frá rýnihópum vil ég geta þess að hann situr iðulega fundi í utanríkismálanefnd og hefur, held ég, verið á fundum um rýnivinnuna þar sem við fáum öll plögg sem rýninefndirnar leggja fyrir. Þau eru öll opinber daginn sem rýnifundurinn hefur verið haldinn. Á rýnifundina er að minnsta kosti oftast 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bregðast við og taka undir sjónarmið sem fram komu í máli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um menntamál áðan. Full ástæða er til að vekja athygli á þeim málum sem hann reifaði, t.d. auknum stuðningi við Keili á Suðurnesjum, sem hefur verið að fylla upp í ákveðið gat í menntakerfi okkar með sérstakri áherslu á frumgreinanám og reyndar fjarnám sem er sérlega öflugt í þeim skóla - og gleðilegt að það hillir undir að jákvæð lausn finnist á fjárhagsvanda þeirra. Það eru svo sem margir skólar sem þurfa að þreyja þorrann og góuna um þessar mundir og því fagna ég því sérstaklega að ríkisstjórnin hefur fundið leið, í góðu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, til að opna framhaldsskólana fyrir öllum sem vilja. Þeim ungmennum undir 25 ára aldri sem hafa áhuga á að sækja framhaldsskóla í haust, og reyndar á næstu missirum, verður gert það kleift og er verið að lyfta grettistaki í þeim efnum. Eins og hv. þingmaður fór yfir hefur allt að 800 nemendum verið vísað frá, reyndar voru þeir heldur færri á síðasta hausti, þetta voru tölurnar fyrir 2009, en samt í kringum 500–600 nemendur. Það sem er að gerast með þessu, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, er að við erum að átta okkur á því, kannski vonum seinna, að til að ná krafti og verulegri sókn í atvinnumál okkar þurfum við að tengja betur saman það sem við erum að gera í menntakerfinu og áherslurnar í atvinnumálum. Þegar við erum með vinnumarkað sem kallar sérstaklega eftir því að fleiri komist í starfsnám, og fleiri pláss í verk- og tæknigreinum séu fyllt með íslenskum ungmennum, er mikilvægt að menntakerfið taki mið af þeim skilaboðum. Þarna eru því mjög jákvæð teikn á lofti sem ástæða er til að fagna.

Frú forseti. Ég finn mig knúna til að blanda mér í umræður um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Ekki ætla ég að fjalla um þær furður hvort þingmannafundurinn hafi verið opinn eða lokaður, það liggur allt fyrir og því hefur verið svarað. Það er rétt að ítreka að aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið eru opnasta, gegnsæjasta aðildarferli sem nokkru sinni hefur farið fram hjá umsóknarríki. Það er því ágætt að hv. þingmenn kynni sér þau gögn sem liggja fyrir og fylgist með fundunum, hvort sem það eru rýnifundir eða aðrir fundir, og nýti sér allar leiðir sem ábyrgir þingmenn í opnu samfélagi og á hinu háa Alþingi hljóta að gera til þess að vera inni í öllum smáatriðum aðildarviðræðnanna. Varðandi aðlögunina mun þjóðin auðvitað taka þá ákvörðun að lokum. Eins og allir vita þurfa að liggja fyrir einhvers konar áætlanir um hvernig eigi að taka yfir þá hluta laga Evrópusambandsins sem við höfum ekki gert nú þegar. Ef af því verður, ef þjóðin segir já, hefst hin svokallaða aðlögun, þ.e. ef þjóðin ætlar okkur að verða aðildarríki. Vegna umræðunnar um landbúnaðinn og að nú sé því öllu stýrt frá Brussel langar mig að benda hv. þingmönnum Framsóknarflokksins á að fara ekki langt yfir skammt, þeir þurfa ekki að fara til Brussel. Þeir geta alveg haldið sig í Reykjavík og lesið skýrslu Ríkisendurskoðunar um stjórnsýslu landbúnaðarkerfisins á Íslandi. Þar kemur fram mikil gagnrýni á þá uppsetningu og tillögur um breytingar sem þarf að gera, algjörlega óháð því hvort Ísland verður einhvern tíma 

Virðulegi forseti. Fyrst ég byrjaði umræðuna um störf þingsins ætla ég að þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir svör hans og áherslur sem hann hefur varðandi Landhelgisgæsluna. Ég held að við sem búum á þessu landi og þekkjum hvernig veðráttan getur verið hér og hvernig er að fara um í svona stóru og miklu landi og treystum á að geta sótt sjó og ferðast um landið, þá getur það ekki verið markmið okkar að reka Landhelgisgæsluna áfram eins og við höfum gert. Staðan hjá henni hefur verið þannig að hún er með hluta af starfsemi sinni í gámum á starfssvæði sínu. Talað hefur verið um að það sé ekki einu sinni samboðið föngum að vera í gámum en við setjum hins vegar Landhelgisgæsluna í gáma. Komið hefur fyrir að aðeins ein þyrla hefur þjónustað allt landið vegna þess að önnur hefur verið í viðgerð. Menn telja nauðsynlegt að hafa að minnsta kosti þrjár og helst fjórar þyrlur til að geta haft öryggisgæsluna eins og við viljum raunverulega hafa hana, sambærilega við það sem þekkist í öðrum löndum. Að sjálfsögðu getum við ekki sem sjálfstæð þjóð sætt okkur við að skipafloti Landhelgisgæslunnar eyði meira og minna tíma sínum undir fánum annarra þjóða. Með því að flytja Landhelgisgæsluna á Suðurnesin yrði fyrirkomulag á rekstri Landhelgisgæslunnar þannig að við gætum sem sjálfstæð þjóð verið stolt af. Við hefðum starfsmenn á vakt öllum stundum og mun fleiri starfsmenn sem sinntu hlutverki Landhelgisgæslunnar og útkallstíminn væri styttri. Þess vegna hvet ég innanríkisráðherra og stjórnvöld til að 

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um makalaust mál og það er kannski í samræmi við það að því fylgja líka makalaus vinnubrögð. Hér er beðið um afbrigði til að breyta lögum um landsdóm en á síðastliðnu hausti var sú óheillaákvörðun tekin af meiri hluta Alþingis að draga einn hæstv. fyrrverandi ráðherra fyrir landsdóm. Svo illa var að þeim málum staðið að hér þarf að koma inn með nýtt frumvarp svo ljúka megi þessu máli. Það fer illa á því að það sé gert með því að biðja um afbrigði og raunar tvöföld afbrigði. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru að sjálfsögðu á móti slíkri ósvinnu. 
            

Virðulegi forseti. Það rifjast kannski upp fyrir ýmsum að þegar óheillaákvörðunin var tekin um ákæruna á hendur Geir H. Haarde var það m.a. gert á grundvelli svokallaðrar skýrslu þingmannanefndar. Hver var kjarninn í þeirri skýrslu? Bætt vinnubrögð, góður undirbúningur og veita ekki einhver afbrigði eða afslátt á þeim vinnubrögðum. Mér finnst í raun og veru fara vel á því að menn afhjúpi sig svona og leggi fram mál sem snertir landsdóm með þeim vinnubrögðum að tvöföld afbrigði þurfi til, greiða þarf atkvæði tvisvar sinnum til að veita afbrigði svo málið komist á dagskrá. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins munu að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessu en verði þetta samþykkt munum við taka þátt með málefnalegum hætti í umræðunni hér á eftir.

Virðulegi forseti. Ég held að vel færi á því að þeir hv. þingmenn sem ætla að greiða þessari tillögu atkvæði sitt og veita afbrigði geri þinginu grein fyrir því af hverju þeim hefur snúist hugur síðan þeir samþykktu þingsályktunartillögu um bætt vinnubrögð á Alþingi. Breytt afstaða og samþykki þessarar tillögu felur í sér algjöran viðsnúning á þeim sjónarmiðum sem þar komu fram. Einnig er full ástæða til að rifja upp að þegar hv. þm. Atli Gíslason mælti fyrir því að ákæra ætti Geir H. Haarde og að þingið mundi boða til pólitískra réttarhalda var því lýst yfir að ekki þyrfti að breyta landsdómslögunum. Nú er verið að leggja fram frumvarp til breytinga á landsdómslögum í annað sinn síðan sú ákvörðun var tekin. Það er Alþingi Íslendinga enn og aftur og til enn meiri skammar 

Virðulegi forseti. Ég segi já við því að framlengja störf þeirra fulltrúa sem sitja í landsdómi. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í atkvæðagreiðslu um kærur á hendur Geir Haarde og fleirum að ég tel það afar sorglega niðurstöðu að fyrrverandi forsætisráðherra, Geir Hilmar Haarde, skuli vera eini aðilinn sem eigi að bera uppi það hrun sem varð á Íslandi. Það þykir mér afar sárt. Mér finnst það minnkun fyrir Alþingi að sú skuli hafa orðið niðurstaðan. Það hefur hins vegar ekkert með það að gera hvað mér finnst um að lengja tíma dómara í landsdómi. Niðurstaðan sem þarna varð var mjög óheppileg og sorgleg.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um lokafjárlög ársins 2009. Fjárlaganefnd hefur farið vel yfir málið og m.a. með Ríkisendurskoðun og ástæða er til að samþykkja frumvarpið og staðfesta þar með ríkisreikning ársins 2009. Vinnubrögð við gerð lokafjárlaga og framkvæmd fjárlaga sem viðhöfð hafa verið árum saman hafa verið gagnrýnd. Fjárlaganefnd mun gefa Alþingi skýrslu um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning ársins 2009 og fjalla um þá gagnrýni sem sett hefur verið fram og leggja auk þess fram tillögur til umbóta.

Frú forseti. Við getum lítið annað en samþykkt þetta eða setið hjá því ekki getum við verið á móti því, því það er liðið og gert. Búið er að gera það sem hér er lagt fram. Í umræðunni kom fram að þarna hafi verið farið fram úr fjárheimildum ríkisins og enginn virðist bera ábyrgð á því frekar en fyrri daginn. Auk þess er þetta allt of seint á ferðinni. Ég legg til, frú forseti, að í framtíðinni liggi lokafjárlög fyrir 15. janúar næsta árs. Það er allt hægt á tölvuöld ef maður setur sér mark. Það sómir ekki á tölvuöld að fjalla hér um lokafjárlög 2009 rúmu ári seinna. Ég sit hjá.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um landsdóm, nr. 3/1963, með síðari breytingum. Auk mín eru flutningsmenn hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Margrét Tryggvadóttir. Lagt er til að við 2. gr. laganna bætist ný málsgrein svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Dómarar sem eiga sæti í landsdómi þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun gegn ráðherra og varamenn þeirra skulu ljúka meðferð þess máls þrátt fyrir að kjörtímabil þeirra sé á enda.“ Enn fremur er gert ráð fyrir því í lögunum að þau taki þegar gildi. Frumvarp þetta er flutt af nefndarmönnum í svonefndri saksóknarnefnd Alþingis. Einn nefndarmanna, hv. þm. Birgir Ármannsson, stendur ekki að flutningi málsins. Málið er afrakstur funda í saksóknarnefnd og í samráði við fleiri aðila. Í 2. gr. laga um landsdóm er fjallað um fjölda dómara í landsdómi og hvernig þeir eru valdir. Er þar m.a. gert ráð fyrir því að átta dómendur af 15 séu kosnir af Alþingi til sex ára í senn. Alþingi kaus síðast aðalmenn í landsdóm 11. maí 2005. Með frumvarpi þessu er lagt til að við 2. gr. laganna bætist ný málsgrein þar sem tekið verði af skarið um það að dómarar sem eiga sæti í landsdómi þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun gegn ráðherra og eftir atvikum varamenn þeirra skuli ljúka meðferð þess máls þó svo að kjörtímabil þeirra sé á enda. Með slíku fyrirkomulagi verður ekki rof á umboði dómenda meðan mál er þar til meðferðar. Þetta er í samræmi við meginreglur réttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Það er horft til þessarar meginreglu sem er meginregla um réttaröryggi. Breytingin snýr einvörðungu að formi en ekki efnisatriðum landsdómslaganna. Þetta ákvæði á sér fyrirmyndir við hliðstæðar aðstæður. Ég nefni þegar breyting var gerð á lögum um Félagsdóm, 48. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938, þar sem fjallað er um dómara í Félagsdómi, en þar segir að dómarar sem hafa byrjað meðferð mála skuli ljúka því þótt kjörtímabil þeirra sé á enda. Ekki er þetta eina dæmið. Ég get einnig vísað til sambærilegra ákvæða í 197. og 198. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, 164. og 165. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, og ákvæða til bráðabirgða I og II í lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008. Hefðbundin meðferð mála, einfalt og sjálfgefið mál að mínu mati sem ég tel rétt að Alþingi afgreiði hratt og örugglega. Ég vil taka fram að á haustþingi var flutt frumvarp af hæstv. innanríkisráðherra sem laut að breytingum á lögum um landsdóm. Það snerti mun fleiri greinar. Hér er eingöngu tekið upp eitt efnisatriði en þó mjög breytt í orðalagi. Lagt er til að málinu verði vísað til allsherjarnefndar að lokinni 1. umr.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Atla Gíslason að því hvort einhverjir aðrir en þeir fjórir nefndarmenn í saksóknarnefnd Alþingis sem eru flutningsmenn að þessu frumvarpi hafi komið að samningu þess eða hafi átt eitthvert frumkvæði að því að það er lagt fram með þessum hætti. Tilefni þessarar spurningar ætti að vera þekkt. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að það frumvarp sem hv. þingmaður vék hér að og var áður lagt fram á yfirstandandi þingi af hæstv. innanríkisráðherra, um breytingar á lögum um landsdóm, var til komið á grundvelli tillagna sem forseti landsdóms hafði sent ráðuneyti hæstv. ráðherra með bréfi þann 21. október 2010. Í andsvari hæstv. innanríkisráðherra við mig í 1. umr. um það frumvarp kom fram að saksóknari Alþingis hafði einnig haft afskipti af samningu þess frumvarps. Af þeirri ástæðu langar mig til að fá upplýst hjá hv. þingmanni, sem er 1. flutningsmaður þessa máls, hvort saksóknari Alþingis, Sigríður Friðjónsdóttir, eða forseti landsdóms, hafi á einhverju stigi undirbúnings þessa máls komið að því að einhverju leyti, lagt til að það yrði lagt fram í þeirri mynd sem hér kemur fram eða með einhverjum öðrum hætti.

Frú forseti. Ég skal geta þess að ég lagði áherslu á það í óformlegum viðræðum við forseta Alþingis að frumvarp innanríkisráðherra yrði að lögum, þ.e. 1. gr. í þeim ákvæðum. Við héldum síðan fund í saksóknarnefnd fyrir páska og ræddum þetta. Á þann fund kom saksóknari Alþingis sem við erum til ráðuneytis fyrir. Frumvarpið var síðan alfarið eins og það lítur út og hér er flutt samið af saksóknarnefnd í samráði við forseta þingsins og starfsmenn þingsins. Þannig að það komu engir að þessu, það voru engin óeðlileg viðbrögð við þetta. Saksóknarnefndin er eingöngu að sinna sinni lögbundnu skyldu samkvæmt landsdómslögum. Það voru því engir aðrir með puttana í þessu ef ég má orða það svo. Frumkvæðið kom fyrst með bréfi frá saksóknarnefnd til forseta Alþingis, það komu viðbrögð strax eftir páska um það og frumvarpið var samið af nefndinni eins og ég sagði í samráði við forseta Alþingis og starfsmenn þingsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég skildi hv. þingmann þannig að við undirbúning þessa máls hefði saksóknarnefnd haft samráð við saksóknara Alþingis og saksóknari Alþingis hafi þá í undirbúningsferli málsins haft einhverja aðkomu að málinu á fundum sínum með nefndinni. Það er mikilvægt að þetta komi fram og það sé þá upplýst að við saksóknara hafi verið haft samráð. Ég þakka fyrir svörin hvað það varðar. Mig langar síðan til að spyrja hv. þingmann að því hver sé ástæðan fyrir því að flutt er sérstakt frumvarp nú þegar fyrir liggur frumvarp frá hæstv. innanríkisráðherra sem er hvað varðar 1. gr. þess frumvarps að nokkru leyti 

Frú forseti. Varðandi seinni spurninguna er fyrst til að taka að það var mín skoðun og fleiri sem komu að málinu að 1. gr. frumvarps hæstv. innanríkisráðherra væri ófullnægjandi. Þess vegna var greinin endursamin og er í þeirri mynd sem hún er nú í. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, að saksóknarnefndinni er ætlað lögum samkvæmt að vera saksóknara Alþingis til halds og trausts, ekki um ákæruútgáfu, málsástæður, lagarök eða praktísk atriði eða neitt slíkt en til halds og trausts almennt séð. Nefndin hefur haft það vinnulag á síðan hún var skipuð að hitta og eiga fundi með saksóknara Alþingis mánaðarlega. Það er ósköp eðlilegt miðað við hlutverk nefndarinnar á vegum Alþingis gagnvart saksóknara Alþingis. Þessir fundir hafa verið haldnir fyrst í desember og síðan í febrúar, mars og apríl.

Virðulegi forseti. Í þessu makalausa máli hefur margt sérkennilegt komið fram. Hv. þm. Atli Gíslason áréttaði það hundrað sinnum í ræðum sínum í fyrrahaust að svo fullkomin væru landsdómslögin að í þeim þyrfti ekki að breyta stafkrók. Nú vitum við að hæstv. innanríkisráðherra lagði af stað í haust með mál til að breyta. Hv. þm. Atli Gíslason fær það nöturlega hlutverk að breyta þessum lögum sem hann taldi svo fullkomin. Í þeirri þingsályktun sem samþykkt var 28. september segir að höfða beri sakamál fyrir landsdómi gegn eftirtöldum ráðherrum í öðru ráðuneyti Geirs H. Haarde o.s.frv. Í kæruatriðunum er síðan sagt, með leyfi virðulegs forseta: „Málið er höfðað á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra“ o.s.frv. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvernig skilur hann þessi orð? Er ekki alveg ljóst að með ákvörðun Alþingis var ákveðið að ákæra hann? Með ákvörðun Alþingis var ákæran í raun og veru birt. Var það ekki svo að hæstv. fyrrverandi ráðherra var þá kominn með þá stöðu að vera búinn að fá ákæru frá Alþingi sjálfu? Í framhaldinu urðu hins vegar um þetta deilur. Það varð ágreiningur. Svo virtist sem ekki væri um það einhugur að Alþingi hefði ákveðið þessa ákæru, heldur varð niðurstaðan sú eins og við vitum að ákæran yrði ekki birt fyrr en saksóknarinn hefði gert það. Ég get ekki skilið þingsályktunina sem samþykkt var öðruvísi en svo að Alþingi sjálft hafi verið búið að ákveða þessa ákæru. Þess vegna bið ég hv. þingmann, fyrsta ábyrgðarmann þessa ömurlega máls, sem á eftir að fylgja honum lengi, að segja okkur skoðun sína á þessu máli.

Við málsmeðferð þessa máls, frú forseti, í september sl. var farið nákvæmlega eftir lögum um landsdóm í allri meðferð. Það er gert ráð fyrir því í lögum um landsdóm að landsdómur fari með og dæmi mál þau er Alþingi ákveður að höfða gegn ráðherra. Ákvæðið í þessari breytingartillögu stílar inn á það. Það er tímamarkið þegar málið byrjar í mínum augum. Engu að síður þarf, hv. þingmaður, að gefa út sérstaka ákæru og þar er saksóknari Alþingis bundinn af málshöfðunarákvörðun Alþingis. Þetta einfalda atriði snýr að formi, að réttaröryggi og milliliðalausri málsmeðferð þannig að hér er frekar verulega verið að tryggja réttarstöðu, ef eitthvað er, en hitt.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að um þetta mál var fullkominn ágreiningur. Það segir sína sögu um stöðu landsdómslaganna að um þetta veigamikla atriði skyldi rísa ágreiningur. Hv. þm. Atli Gíslason segir að þær málsmeðferðarreglur sem vísað er til tryggi með einhverjum hætti réttaröryggi. Við sem höfum fylgst með þessu máli, sem íslenska þjóðin almennt hefur gert, höfum ekki fengið þá mynd að sú gjörð hafi lýst af einhverri þrá eftir réttaröryggi eins og gengið hefur verið fram í þeim efnum þar sem saksóknarinn hefur krukkað í málið með innanríkisráðherranum, og þeim sem ásökuninni er beint gegn var ekki skipaður verjandi fyrr en eftir dúk og disk. Það er ekki hægt að segja að í þessu máli hafi menn lagt grunn að einhverju réttaröryggi. Það er alveg sama hversu mikið suss kemur 

Frú forseti. Ég skal gera þá játningu hér að þegar Alþingi tók ákvörðun um þessa málshöfðun á sínum tíma gerði ég mér ekki grein fyrir því að umboð dómenda sem kosnir eru af Alþingi rynni út 11. maí nk., svo því sé haldið til haga. Ég bendi hv. þingmanni þó á að líta á fordæmi sem ég vísaði til varðandi Félagsdóm, lög um meðferð opinberra mála, lög um meðferð einkamála og nú síðast lög um meðferð sakamála frá 2008. Í greinargerðum þar og rökstuðningi er skýrt kveðið á um að verið sé að tryggja réttaröryggi, milliliðalausa málsmeðferð, að sömu dómarar komi að máli og fylgi því frá upphafi til enda.

Frú forseti. Í 65. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi frú forseta: „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.“ Og líklega líka flokksaðildar. Síðan stendur í 70. gr.: „Öllum ber réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur …“ Það er búið að breyta einu sinni umgjörð réttarhaldanna sem um er að ræða og það er búið að ákæra. Það er ekki lítill aðili sem ákærir, það er löggjafarvaldið sjálft. Hv. þm. Atli Gíslason var í forsvari fyrir þá ákæru. Nú er sem sagt verið að breyta lögum um það hvernig landsdómur er kjörinn. Ég er með tvær spurningar, í fyrsta lagi: Verðum við eftir sem áður að kjósa nýjan landsdóm ef það skyldi koma nýtt mál? Það eru miklar líkur á því, nú er a.m.k. verið að gera eitthvað. Menn voru þarna ákærðir fyrir að gera ekki eitthvað og það er miklu erfiðara að taka á þeim málum. Síðan er spurningin: Af hverju þessi flýtir? Hvernig stendur á því þar sem menn vissu þetta fyrir löngu? Það er búið að liggja fyrir lengi að það þurfi að gera þetta. Samt þarf að keyra þetta hér í gegn með afbrigðum og öðru slíku. Er þetta dæmi um hve slæleg vinnubrögðin eru? Og þarf hinn ákærði virkilega að sæta því að vera ákærður af einni af grunnstoðum þjóðfélagsins og því að það sé allt saman unnið af mikilli ónákvæmni?

Frú forseti. Það er alveg ljóst að Alþingi ber að kjósa sína nýju fulltrúa í landsdóm fyrir 11. maí. Ég geri ráð fyrir að það verði á dagskrá þingsins áður en sá dagur rennur upp. 

Frú forseti. Ég fellst ekki á þessi rök. Þá hefðum við átt að fá niðurstöðu í þetta mál löngu fyrr og flytja það fyrr. Hér segir hv. þingmaður að það þurfi að kjósa nýja fulltrúa Alþingis í landsdóm, nýjan landsdóm. Það er sama lagið þar. Ég hef ekki séð neinar hugmyndir um hvernig það verður gert. Samt er sú dagsetning að skella á. Hún er að detta á okkur. Maður spyr sig hvers lags vinnubrögð þetta séu yfirleitt. Hv. þingmaður svaraði því ekki hvort allir væru jafnir fyrir lögum og hvort gætt hefði verið ákvæðis stjórnarskrárinnar um að öllum bæri réttur til að fá „úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma“. Þetta dregst allt einhvern veginn og það er verið að breyta lögum og umgjörð réttarhaldanna allan tímann sem líður. 

Frú forseti. Ég hygg að í störfum þingmannanefndarinnar hafi verið gætt ýtrasta réttaröryggis og farið eins vandað í þetta mál og kostur var. Ég fékk þennan kaleik og vann mitt verk sem Alþingi kaus mig til að gera og ég fullyrði að nefndin hafi öllsömul unnið að þessu máli, einnig fulltrúar stjórnarandstöðunnar, af góðri og mikilli samviskusemi og mjög faglega. Við fengum á okkar fund fjölda sérfræðinga sem leiðbeindu okkur líka, auk þess sem lögfræðiþekking var til staðar í nefndinni. Ég tel að fyllsta réttaröryggis hafi verið gætt og að menn hafi verið jafnir fyrir lögum gagnvart nefndinni og við þessa málsákvörðun. Þetta er ekki ákæra af hálfu Alþingis. Þetta er ákvörðun um málshöfðun. Það er síðan saksóknari Alþingis sem gefur út ákæruskjal. Það er ekki komið út enn þá en þess er að vænta. Ég man ekki betur en að ég hafi séð það í fréttum að það yrði eftir páska. Það verður þá í þessari eða næstu viku. Alþingi tekur ákvörðun um málshöfðun. Málið fer til 

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er auðvitað hvorki efnismikið né flókið í sjálfu sér. Það er flutt, eins og lýst var af hv. 1. flutningsmanni, til að framlengja umboð þeirra kjörnu dómara sem nú sitja í landsdómi. Það er rétt, eins og kom fram í framsöguræðu hv. 1. flutningsmanns, að fyrir slíku eru ákveðin fordæmi þótt um aðra dómstóla hafi verið að ræða. Það sem er hins vegar sérstakt í þessu máli er að sami aðili, sama Alþingi, sömu alþingismenn, ætlar að taka ákvörðun um að framlengja kjörtímabil þessara tilteknu dómara og tók þá ákvörðun fyrir sjö mánuðum að ákæra Geir H. Haarde og stofna þannig til fyrstu landsdómsréttarhaldanna í íslenskri réttarsögu fram til þessa. Handhafar ákæruvaldsins sem búnir eru að ákveða ákæru í þessu tiltekna máli ætla sér með öðrum orðum að framlengja kjörtímabil þeirra sem fara með dómsvaldið. Undir öllum venjulegum kringumstæðum og samkvæmt venjulegum réttarsjónarmiðum væri slíkt talið fráleitt. Það kann að vera að rétt sé hjá flutningsmönnum frumvarpsins að þetta sé illskásta leiðin í þeirri slæmu stöðu sem málið er í, a.m.k. út frá sjónarmiðum þeirra sem eru áhugasamir um þennan málarekstur. Miðað við núgildandi lög um landsdóm rennur kjörtímabil hinna tilteknu dómara út í næstu viku. Það kann að vera rétt mat, eins og ég segi, hjá meiri hluta saksóknarnefndar og þeim í þinginu sem fylgja honum að málum, að þessi leið sé skárri en ýmsar aðrar sem hugmyndir hafa verið uppi um til að fylgja eftir ákærunni sem samþykkt var á þingi í lok september. Ég vil taka fram að frá mínum bæjardyrum séð er frumvarpið sem hér er flutt skárra en frumvarpið sem hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson flutti síðastliðið haust. Eins og menn muna var það tekið til 1. umr. í þinginu, ég held að það hafi verið þann 24. október, og 1. umr. var ekki lokið. Ég geri ráð fyrir því að flutningsmaður þess frumvarps, hæstv. ráðherra, og samherjar hans í þinginu hafi áttað sig á því þegar 1. umr. var komin í gang að þeir væru komnir út á talsverða háskabraut með því að halda áfram með málið enda var tilurð þess frumvarps og málatilbúnaður allur verulega á skjön við það sem telja má eðlilegt í réttarríki eins og ég kem nánar inn á síðar. Ég ætla að rifja upp að í því frumvarpi voru lagðar til breytingar á sjö greinum landsdómslaganna. Sumar voru formbreytingar, aðrar verður frekar að telja efnisbreytingar. Frumvarpið var lagt fram af ráðherra sem nokkrum vikum áður hafði samþykkt málshöfðun hér á þingi. Málið, eins og ég nefndi áðan, hið fyrsta og eina sinnar tegundar til þessa, var komið til landsdóms. Breytingarnar voru, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson rifjaði upp áðan, að minnsta kosti að hluta til lagðar til samkvæmt tillögu forseta landsdómsins og sérlega kjörinn saksóknari Alþingis var með í ráðum, a.m.k. varðandi eina grein frumvarpsins. Þetta samkrull handhafa hinna mismunandi þátta ríkisvaldsins var auðvitað til þess fallið að vekja tortryggni og kallaði eðlilega á gagnrýni. Af þessum sökum var málið allt undarlegt hvað sem í rauninni leið sjálfum efnisatriðum frumvarpsins. Annað atriði sem var gagnrýnt og ekki að ástæðulausu var að lagðar voru til ýmsar breytingar á málsmeðferðarreglum eftir að málið gegn fyrrverandi forsætisráðherra var hafið og komið til landsdóms. Það liggur alveg fyrir að það er ekki sambærilegt við venjulegar breytingar á réttarfarslögum sem ætlað er að hafa almennt gildi. Hér voru lagðar til breytingar á málsmeðferðarreglum í einu tilteknu máli eftir að ákæra hafði verið ákveðin og eftir að málið var komið til dómsins. Þetta var gert þrátt fyrir að við afgreiðslu ákærunnar á þingi hefði því verið marglýst yfir að vel mætti styðjast við landsdómslögin óbreytt. Þetta kom margoft fram í umræðum í þinginu í aðdraganda þess að ákæran var samþykkt. Þessir augljósu gallar í tengslum við frumvarp hæstv. innanríkisráðherra frá því í haust hafa, eins og ég sagði, vafalaust orðið til þess að 1. umr. um það var hætt í miðju kafi eftir örfáar ræður og ekki haldið áfram síðar. Frumvarpið hefur ekki komið aftur á dagskrá þingsins á þeim rúmu fimm mánuðum sem eru liðnir frá því að 1. umr. hófst. Nú lítur út fyrir að ætlunin sé að leggja það frumvarp alfarið til hliðar og ég tel að það sé vel. Ég held að annað hefði einfaldlega ekki verið í kortunum, ekki tækur möguleiki. Ég minni á þetta, bæði til að rifja upp forsögu málsins og samhengi hlutanna. Þetta er eitt af fjölmörgum dæmum um margvíslegan vandræðagang og ég vil leyfa mér að segja jafnvel klúður í sambandi við framgang málsins frá þeim tíma að meiri hluti Alþingis steig það skref að samþykkja ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra. Sum þau vandræðamál sem upp hafa komið eru kannski ekki stórvægileg hvert fyrir sig en önnur eru að sönnu mikilvægari. Ég ætla að drepa á nokkur atriði en þau eru mun fleiri. Í fyrsta lagi má minna á að kjör saksóknara fór ekki fram á þingi samhliða eða strax í kjölfar afgreiðslu ákærutillögunnar heldur nokkru síðar og meira að segja á öðru löggjafarþingi. Þar þótti mér þingið teygja sig langt miðað við ákvæði landsdómslaganna, að minnsta kosti var þar um að ræða frjálslega túlkun. Í öðru lagi dróst verulega að skipa hinum ákærða verjanda sem ég tel líka að hafi verið í ósamræmi við landsdómslögin. Í þriðja lagi varð síðan verulegur dráttur á því að landsdómur kæmi saman og hæfist handa við að takast á við málið, enn og aftur í ósamræmi við ákvæði landsdómslaganna. Við allt þetta hefur ferlið tafist og málareksturinn sem slíkur og ég minni aftur á að nú eru meira en sjö mánuðir liðnir frá því að Alþingi tók ákvörðun um að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra. Enn er ákæruskjal frá saksóknara ekki komið fram eins og hv. þm. Atli Gíslason vísaði til áðan. Kannski kemur það í þessari viku, kannski í næstu viku, en alla vega er ljóst að það kemur seint fram. Augljóst er að talsverður tími er þangað til aðalmeðferð málsins getur hafist, hvað þá úrslit og dómsniðurstaða. Þessi langi tími er auðvitað óheppilegur fyrir alla aðila. Ég tel að ýmsir beri ábyrgð á þessu en hvað sem því líður er að minnsta kosti ljóst að þetta er óheppilegt fyrir hinn ákærða í málinu en líka óheppilegt fyrir þingið og aðra sem að málinu koma. Það er vont þegar svona mál dregst úr hömlu. Í mörgum tilvikum held ég að rekja megi tafirnar til einhvers ástæðulauss vandræðagangs, ákvarðanir hafi af einhverjum ástæðum ekki verið teknar fyrr en seint og um síðir og tiltölulega ljósum ákvæðum landsdómslaganna eins og þau eru hafi ekki verið beitt, kannski vegna þess að einhverjir biðu eftir því að breytingar á landsdómslögunum yrðu samþykktar, en það er önnur saga. Tími minn er takmarkaður þannig að ég ætla ekki að fara nánar út í þetta. Ég kemst heldur ekki yfir í þessari ræðu um forsendur ákærutillögunnar og aðra slíka þætti enda kannski ekki tilefni til í sjálfu sér að endurtaka umræðuna frá því í september. Ég læt nægja að vísa til þeirra orða sem ég hafði uppi um málið í september en verð að ítreka mat mitt að hér hafi verið á ferðinni fyrst og fremst pólitísk aðgerð sem fólst í því að ágreiningur af vettvangi stjórnmálanna var færður inn í réttarsali á forsendum sem ég tel bæði hæpnar og vafasamar. Ég tel raunar að þar hafi þingið, eða sá meiri hluti þess sem stóð að samþykkt ákærutillögunnar, farið inn á nýjar og mjög háskalegar brautir í íslenskum stjórnmálum með þeirri aðgerð. Að svo mæltu, hæstv. forseti, ætla ég að ljúka máli mínu um þetta. Hér er verið að breyta einu atriði varðandi landsdómslögin en ekki sjö mismunandi atriðum eins og hæstv. innanríkisráðherra lagði fram í haust. Ég held að það geti verið rétt mat hjá meiri hlutanum í saksóknarnefnd að sú leið sem hér er lögð til sé skárri en ýmsar leiðir sem áður voru til umræðu, skárri í þeim skilningi að minni réttarspjöll verða vegna þess. Ég vek engu að síður athygli á því að staðan sem við erum í er afar sérkennileg. Það er sérkennilegt að þeir einstaklingar og sú stofnun sem ákváðu að ákæra eina manninn sem hefur verið ákærður í landsdómsmáli skuli jafnframt taka pósitífa ákvörðun um hverjir það eru sem koma til með að dæma í því sama máli.

Frú forseti. Mig langar til að nýta mér lögfræðiþekkingu hv. þingmanns og spyrja hann hvað gerist ef stjórnarmeirihlutinn stendur sig ekki sem skyldi, eins og maður þarf því miður að óttast, og Alþingi kýs ekki nýjan landsdóm. Hvernig lítur það út gagnvart umheiminum og gagnvart réttarríkinu ef lögum er hér breytt til að geta dæmt einn mann og svo kjósa menn ekki nýjan landsdóm. Hvað gerist þá? Ég velti þessu bara upp sem lögfræðilegu spursmáli. Er þá enginn landsdómur til eða getur sá landsdómur sem við erum að framlengja núna tekið við í neyðartilfelli ef Alþingi skyldi ákveða að ákæra einhvern af hæstv. ráðherrum? Hvernig lítur landslagið út ef menn sýna sama hraða í ákvörðunartöku og hingað til þar sem öll mál eru veitt með afbrigðum og aftur afbrigðum og allt gert á síðustu stundu?

Hæstv. forseti. Þetta voru nokkuð margar spurningar hjá hv. þingmanni í andsvari hans og ekki allar einfaldar. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég held að nái þetta frumvarp fram að ganga hljóti það eingöngu að eiga við um þann málarekstur sem nú stendur yfir, þ.e. verið er að framlengja kjörtímabil þeirra dómara sem eru í landsdómi núna og fást við þetta tiltekna mál. Eins og hv. þm. Atli Gíslason sagði liggur fyrir þinginu, samkvæmt lögum, að því ber að kjósa nýjan landsdóm 11. maí, hygg ég að það sé  Hitt er svo annað mál og að því vék hv. þingmaður í máli sínu, að færi svo að allt þetta mál frá upphafi til enda kæmi til skoðunar hjá Mannréttindadómstólnum í Strassborg, sem er hugsanlegt undir einhverjum kringumstæðum, hygg ég að afskaplega margir þættir varðandi málið frá A til Ö mundu, ja, ég get alla vega leyft mér að segja vekja athygli hjá þeim dómi miðað við hvernig hann hefur áður fjallað um mál. Margir þættir málsins mundu kalla á frekari skýringar því að mjög margt í því og allri málsmeðferðinni er engan veginn í samræmi við það sem við getum kallað viðurkenndar og réttar aðferðir við réttláta málsmeðferð.

Frú forseti. Það er þekkt að auðveldara er að spyrja en svara og ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæt svör og sérstaklega að koma inn á þátt Mannréttindadómstóls Evrópu í þessu máli ef hugsanlega til kemur. Það sem ég áttaði mig ekki alveg á var að nú verður kjörinn nýr landsdómur og hann tekur þá væntanlega við nýjum málum en ekki sá gamli. Þá eru starfandi tveir landsdómar hlið við við hlið, að mér skilst. Það væri gaman að heyra hvað gerist ef einhver árekstur verður á milli þessara tveggja landsdóma, ef annar dómurinn dæmir mál á einn veg og hinn dæmir sambærilegt mál öðruvísi. Nú er það talinn aðall t.d. Hæstaréttar að hann sé sjálfum sér samkvæmur, hann sé ekki ósamkvæmur í dómum sínum. Hvað gerist ef annar dómstóllinn dæmir svona og hinn dómstóllinn sem starfar við hliðina á honum dæmir hinsegin? Svo er það náttúrlega alveg sérstakur kapítuli hvernig staðið var að ákærunni á Alþingi, þ.e. þegar fjórir ráðherrar voru ákærðir og allt það, ég vil kalla það bíó, í kringum það. Það mun örugglega verða skoðað mjög nákvæmlega þegar farið verður í gegnum allt þetta ferli vegna þess að þar voru sumir ákærðir og aðrir ekki eftir einhverjum leikreglum sem væri mjög áhugavert, held ég, fyrir stjórnmálafræðinga og aðra að kanna.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að margt í sambandi við þetta mál allt saman er þess eðlis að það hlýtur að vekja athygli fræðimanna á ýmsum fræðasviðum og valda þeim nokkrum heilabrotum. Varðandi hins vegar þá stöðu sem við gerum ráð fyrir að verði ef þetta frumvarp verður að lögum munu þeir sem nú sitja í landsdómi og eiga að dæma í máli Alþingis gegn Geir Haarde halda áfram meðferð þess máls og ekki koma að öðrum. Nýr landsdómur, hugsanlega skipaður öðrum einstaklingum, við vitum það svo sem ekki, verður að öllum líkindum kjörinn í næstu viku og fær þá önnur mál til meðferðar. Auðvitað er alltaf ákveðin hætta á því að mismunandi dómstólar komist að mismunandi niðurstöðum jafnvel þó að mál virki sambærileg eða séu sambærileg, ákveðin hætta er alltaf á því. Það er galli en hjá því verður kannski seint komist. Eins geta dómstólar í sjálfu sér breytt frá fordæmum ef fyrir því eru sterk og gild rök. Dómstólar breytast auðvitað líka alltaf. Það sem er hins vegar sérkennilegt í þessu máli og afbrigðilegt er að hér er ekki verið að fjalla um almenna lagabreytingu sem taka á til allra mála heldur er í rauninni verið að krukka í málsmeðferðarreglur og reglur vegna eins tiltekins máls. Sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu er hins vegar miklu skárri 

Virðulegi forseti. Mér finnst einhvern veginn þegar ég horfi á frumvarpið sem tengist þessu landsdómsmáli að ég sé að horfa í glyrnurnar á draug. Það hefur verið vakið upp mál sem ég hygg að flest okkar hefðu í raun og veru kosið að hefði ekki þurft að líta dagsins ljós á Alþingi. 28. september síðastliðinn er að mínu mati einhver dapurlegasti dagur í sögu Alþingis. Þá var unnið mjög vont verk þegar sú ákvörðun var tekin eftir ótrúleg undirmál einstakra þingmanna - hér á ég ekki við hv. þm. Atla Gíslason sem var formaður nefndarinnar svo það sé tekið skýrt fram - einkanlega úr Samfylkingunni sem leiddu til þeirrar niðurstöðu sem ég hygg að þingmenn á Alþingi Íslendinga séu miður sín yfir þrátt fyrir allt. Við vitum að það mál fór af stað eins og allir þekkja á grundvelli starfs þingmannanefndar Alþingis þar sem meiri hluti þeirrar nefndar hafði ákveðið að ákæra fjóra tiltekna fyrrverandi ráðherra. Niðurstaðan varð sú eftir öll undirmálin að í stað þess að fjórir fyrrverandi þingmenn væru ákærðir, eins og ætlunin var, var einungis samþykkt ákæra á hendur einum hæstv. fyrrverandi ráðherra. Sjö mánuðum eftir ákvörðun Alþingis er málið enn þá í þeirri stöðu að þessum hæstv. fyrrverandi ráðherra, Geir H. Haarde, hefur ekki verið birt ákæra af hálfu saksóknara. Nú er málið komið í þann undarlega búning að það þarf að gefa landsdómi framhaldslíf svo að hann geti lokið verkefni sínu þrátt fyrir alla svardaga um að ekki þyrfti að hreyfa við þeirri löggjöf. Við vitum líka að þetta er nokkurs konar taka tvö í málinu því að í haust, 18. nóvember síðastliðinn, var lagt fram frumvarp til laga um breyting á lögum um landsdóm. Það gerði þáverandi hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra - mannréttindaráðherra. Einhverra hluta vegna var ákveðið að fella burtu það starfsheiti hæstv. ráðherra þannig að hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra er ekki lengur til heldur er hann innanríkisráðherra. Frumvarp var lagt fram, mælt fyrir því, ein ræða flutt og síðan ekki söguna meir, sem betur fer. Auðvitað var öllum ljóst þegar málið var skoðað og hafði fengið alla vega þá athygli á Alþingi að það var ákaflega illa hugsað og gekk hraklega á svig við allar leikreglur sem við teljum okkur þekkja í lýðræðislegu samfélagi sem hefur þó undirritað ótal samninga og sáttmála á þessu sviði gagnvart umheiminum. Þetta mál hygg ég vera þannig að fáir standi upp og segi: Ég er stoltur yfir þessu. Ég held að ég muni það rétt að hv. þm. Atli Gíslason, ábyrgðarmaður málsins sem 1. flutningsmaður þess á sínum tíma, hafði um það orð í fjölmiðlum að niðurstaðan hefði ekki verið sú sem hann hefði kosið. Það er auðvitað svo. Það er vissulega kaldhæðni örlaganna að það skuli lenda á herðum hv. þm. Atla Gíslasonar að flytja þetta frumvarp til að hægt sé að framfylgja ætlun Alþingis sem var samþykkt með litlum meiri hluta, að ákæra hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde. Á sínum tíma voru lögin um landsdóm harðlega gagnrýnd. Svarið var á þann veg að þau væru kannski gölluð og hefðu örugglega verið samin öðruvísi væri verið að búa til textann í dag en þau slyppu. Síðan gerðist það, sem sagt 18. nóvember, að hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra - svo að ég haldi því gamla starfsheiti til haga sem ákveðið var að leggja niður, kannski vegna þess að mönnum var ekki alveg rótt með að mannréttindaráðherra stæði að ákæru sem bryti væntanlega gegn öllum mannréttindasáttmálum sem við höfum samþykkt - lagði fram þetta frumvarp til þess að hressa upp á lögin vegna þess að menn óttuðust að þau stæðust ekki óbreytt. Við vitum líka að frá 28. september hefur þetta mál verið ótrúlega farsakennt og ömurlegt. Það er í fyrsta lagi Alþingi til hneisu og stórskammar að hafa ekki samkvæmt lögunum um landsdóm tekið ákvörðun um að skipa saksóknara á þeim tímapunkti þegar ákvörðunin um að kæra hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra var tekin. Það er alveg ljóst þegar lesið er bókstaflega í efni þeirra laga að Alþingi bar að skipa saksóknara á þeim tíma. Það var ekki gert. Það var gert seint og um síðir, eftir dúk og disk. Það er þess vegna ljóst að Alþingi var þar með komið út á ákaflega vafasamar brautir. Það vantaði ekki að fundið væri að þessu strax og það kom upp. Á það var ekki hlustað. Þeir þingmenn sem tóku þá ákvörðun verða að bera ábyrgð á því. Annað er hins vegar óhugsandi en að þetta verði skoðað þegar málið kemur að lokum til úrlausnar landsdómsins, sem kom enn fremur ekki saman fyrr en seint og um síðir. Við vitum líka að lögin kveða mjög skýrt á um hlutverk varasaksóknara. Hann á að vera afleysingamaður saksóknara. Skýrt er kveðið á um það í 13. gr. að hann eigi að vera til afleysingar ef saksóknari forfallast. Svo er ekki. Saksóknari réð hann bara í skipsrúm hjá sér þegar í stað og ætlaði honum ákveðið hlutverk og kippti honum þar með út úr rannsókn efnahagsbrota, sem viðkomandi hefur mikla reynslu í, þegar þjóðfélag okkar öskraði beinlínis á aðgerðir á þeim sviðum. Hann var sem sagt tekinn og dubbaður upp í hlutverk sérstaks aðstoðarmanns saksóknara án þess að gert sé ráð fyrir því í lögum. Síðan byrjaði farsinn ótrúlegi. Af því að hér var nefnt af hv. þm. Atla Gíslasyni að reynt hefði verið að tryggja réttarfarsreglur kom upp sú undarlega staða að þrátt fyrir að ákvörðun um ákæru lægi fyrir frá Alþingi 28. september var eins og fullkomin andstaða væri við að skipa meintum sakborningi verjanda. Í aðdraganda þess máls fór fram ótrúlegt leikrit. Forseti landsdóms lét sér sæma að skrifa saksóknara bréf til að spyrja álits á því hvort skipa ætti hinum ákærða verjanda. Hvaða rugl er þetta? Er ekki alveg augljóst að hinn ákærði átti að fá verjanda? Lék einhver vafi á því? Átti saksóknarinn að svara því hvort sá sem átti að ákæra ætti að fá verjanda? Síðan var byrjað að breyta leikreglunum eftir á eða reynt að gera það eins og við sáum í frumvarpinu sem hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra lagði fram á sínum tíma. Í raun og veru var fallist á það með okkur hinum að lögin um landsdóm væru gölluð. Þá var gripið til þess ráðs að reyna að staga upp í götin á leistanum með því að koma fram með það frumvarp. Þetta er ákaflega ójafn leikur. Undirbúningur að saksókninni er þegar hafinn þó að ákæra hafi ekki endanlega verið birt af hálfu saksóknara. Ríkið ætlar sér að setja tugi milljóna í verkið. Núna stendur tékkhefti hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, galopið. Það er engin fyrirstaða á að leggja strax 35 millj. kr. í púkkið til að undirbúa saksóknina. Síðan er kostnaður við landsdóminn sjálfan 200 millj. kr. sem munu streyma úr galtómum ríkissjóði til að standa fyrir þessu. Þá kemur sér vel að eiga kosta á láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þessa dagana. Lengst af áttu hvorki meintur sakborningur né verjandi hans, sem var skipaður seint og um síðir, kost á að fylgjast með undirbúningi sem er þó grundvallarregla eftir því sem ég þekki í nútímalöggjöf. Þetta var ljótur hluti af öllu málinu sem við þekkjum. Síðast en ekki síst er það sem sneri að landsdómi sjálfum. Hann kom saman seint og um síðir. Hvernig stóð á því að hann kom saman að lokum þó að hann ætti að koma saman eins fljótt og auðið yrði, eins og segir í löggjöfinni? Hann kom saman vegna þess að fyrir lá kæra frá Geir H. Haarde og lögmanni hans sem landsdómur þurfti að taka afstöðu til. Þannig er þetta mál allt saman ótrúlegt að allri gerð og inntaki og eðli og verður lengi í minnum haft, ekki til að hreykja sér af heldur til að iðrast yfir þeirri ákvörðun sem Alþingi tók. Það vekur athygli þegar þetta litla frumvarp er skoðað að það er í meginatriðum ólíkt því frumvarpi sem hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra „sálugi“ flutti í þessu máli. Þetta frumvarp er aðeins ein efnisgrein. Fyrra frumvarpið var einar átta. Þegar við lesum frumvarpið sjálft kemur fram að 1. gr. þess máls er talsvert öðruvísi en 1. gr. frumvarpsins sem lagt var fram á haustdögum. Ég ætla að lesa þessar tvær efnisgreinar saman og biðja hv. þm. Atla Gíslason að svara því hvers vegna var talið að gera þyrfti breytingar á efnisgreininni. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður sagði í andsvari áðan að hann hefði hvatt til þess að fyrra frumvarpið yrði samþykkt þó að hann teldi það ekki eins vel úr garði gert og 1. efnisgreinina í þessu frumvarpi. Nú les ég þessar tvær efnisgreinar saman til að spyrja hv. þingmann hvers vegna hann hafi ekki kosið að flytja efnisgreinina eins og hún var flutt upphaflega á síðastliðnum haustdögum. Í fyrra frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Dómarar sem hafa byrjað meðferð máls skulu ljúka því þó að kjörtímabil þeirra sé á enda.“ En í því frumvarpi sem við ræðum hér segir aftur á móti: „Dómarar sem eiga sæti í landsdómi þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun gegn ráðherra og varamenn þeirra skulu ljúka meðferð þess máls þrátt fyrir að kjörtímabil þeirra sé á enda.“ Nú sjáum við hver staðan er. Hún er sú að landsdómur hefur komið saman, eins og ég nefndi áðan. Dómarar sitja í landsdómi. Nú er ætlunin að gera þær breytingar sem um ræðir. Nú spyr ég hv. þingmann: Hvers vegna? Hvaða ástæða var fyrir því að þessi leið var farin en ekki sú sem hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra lagði fram á haustdögum og treysti sér síðan ekki til að fylgja eftir? Það sýnir vissulega ákveðið manndómsmerki á þeim ágæta hæstv. ráðherra að hafa ekki treyst sér til að fylgja eftir þessu vitlausa frumvarpi sínu í gegnum þingið. Ýmislegt fleira vekur athygli. Saksóknarinn í þessu landsdómsmáli var nýlega ráðinn ríkissaksóknari og starfar sem sagt í tvöföldu hlutverki, sem vekur alls konar spurningar. Er saksóknari að vinna tvöfalda vinnu á tvöföldum launum? Með hvaða hætti verður staðið að þessu? Þetta þarf auðvitað að upplýsa. Er talið eðlilegt að saksóknari sé starfandi á báðum stöðvum, annars vegar sem saksóknari í þessu landsdómsmáli og hins vegar sem saksóknari í málinu að öðru leyti? Þessu þarf að svara. Nú hefur hæstv. fyrrverandi dómsmála- og mannréttindaráðherra bæst við í þingsal og býð ég hann velkominn.

Núverandi.

Nei, hæstv. ráðherra er nefnilega ekki lengur dómsmála- og mannréttindaráðherra. Við tókum eftir því að sá starfstitill var afnuminn þegar hæstv. ráðherra var gerður að innanríkisráðherra. Ég hef verið að tengja það því að hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra hafi ekki kosið að bera þann titil hafandi yfir sér að hafa tekið ákvörðun um að ákæra hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Ég held að ekki hefði farið vel á því og ég skil það vel. Mér finnst hæstv. ráðherra maður að meiri að hafa viljað ganga þannig frá því. Þetta eru þau atriði sem ég vildi leggja áherslu á. Eins og ég nefndi áðan sagði hv. þm. Atli Gíslason að hann hefði talið að 1. gr. eins og hún var í upphaflega frumvarpinu hefði verið ófullkomin. Nú vil ég hvetja hann til að svara því hvers vegna hann taldi hana ófullkomna og hvort hann hefði þá talið að með samþykkt þess frumvarps hefði málið, sem höfðað var eða ekki á hendur hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, ónýst við að það að frumvarpið hefði orðið að lögum á sínum tíma.

Frú forseti. Ég ítreka bara að hér er verið að tala um meginreglu í réttarfari á Íslandi, í Evrópu og víðar um það sem kallað er milliliðalaus málsmeðferð, að sami dómari fari með mál frá upphafi til enda. Ég leitaði eftir því í janúar, febrúar og mars að frumvarpið yrði flutt áfram, 1. umr. yrði lokið, en leitaði jafnframt eftir því að það yrði einfaldað þannig að það sneri eingöngu að 1. gr. Þegar ég fór að skoða 1. gr. betur og nákvæmar taldi ég orðalagið sem er í því frumvarpi sem ég mælti fyrir í dag mun skýrara og nákvæmara. Það kann sem sé að vera umdeilt hvenær mál byrjar fyrir landsdómi. Er það við málshöfðunarákvörðun Alþingis samkvæmt 1. gr. laganna um landsdóm eða er það þegar ákæra hefur verið gefin út? Ég taldi þetta nákvæmara. Aðilar innan þingsins, þeir sérfræðingar sem leitað var til, voru sammála mér. Ég vil líka að gefnu tilefni geta þess að saksóknari Alþingis var skipuð af Alþingi í atkvæðagreiðslu hér og mun gegna störfum sínum af sömu eljusemi og vandvirkni og henni er lagið, sinna þessu starfi af þeirri kostgæfni sem hún hefur til að bera að öllu leyti. Það hefur ekki áhrif á framgang málsins þó að hún hafi í millitíðinni verið skipuð ríkissaksóknari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hann sagði sem svo að 1. efnisgrein frumvarpsins væri skýrari og nákvæmari en 1. efnisgreinin í frumvarpi hæstv. fyrrverandi mannréttindaráðherra sem var flutt hér síðasta haust. Nú vil ég biðja hv. þingmann að vera aðeins skýrari og nákvæmari. Ég spurði nefnilega líka hvort hann teldi þá að líkur hefðu verið á því að þetta mál hefði á einhvern hátt ónýst ef því hefði verið haldið áfram og frumvarpið eins og það var lagt fram síðasta haust hefði verið samþykkt hér óbreytt þá. Þetta er líka athyglisvert í ljósi þess að hér voru lagðar til mjög umdeildar breytingar í haust. Í raun var ráðist inn í málsmeðferðina sem sneri að Geir H. Haarde. Nú er það upplýst af hv. þingmanni að það hafi verið gert með svo óvönduðum hætti að það hafi orðið að gera þær breytingar sem hér er um að ræða. Þetta finnst mér mikið umhugsunarefni, en í raun alveg í samræmi við allt þetta dæmalausa mál, þetta klúður og það hneyksli sem þetta mál er frá upphafi til enda.

Frú forseti. Ég ítreka enn og aftur að hér er verið að ræða formsatriði sem snýr að milliliðalausri málsmeðferð og réttaröryggi. Ég taldi að réttaröryggi kynni að vera teflt í tvísýnu og ég held að ég geti tekið undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar um að þetta var besta úrlausnin í boði, fremur en að gera ekki neitt. Orðalagið í greininni eins og hún liggur núna fyrir er að mínu mati skýrara, tekur af tvímæli og er betri lögfræði ef ég má orða það þannig.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ástæða til að endurtaka part úr svari hv. þingmanns. Hv. þingmaður sagði hér áðan að hann teldi að réttaröryggi hefði verið teflt í tvísýnu að óbreyttu, 

Virðulegi forseti. Í ljósi forsögu þessa máls er í rauninni ótrúlegt að hér á Alþingi séu enn þá þann 3. maí 2011 hv. alþingismenn að ræða um landsdómsmálið yfir Geir H. Haarde. Ég ætla að leyfa mér að rifja það upp að þegar hv. þm. Atli Gíslason mælti fyrir þingsályktunartillögu um að ákæra skyldi fjóra fyrrverandi hæstv. ráðherra höfðu hann og meiri hluti þingmannanefndarinnar uppi miklar heitstrengingar og fullyrðingar um að engin ástæða væri til að breyta núverandi lögum um landsdóm. Síðan hv. þingmaður mælti fyrir þingsályktunartillögunni hafa tvívegis verið lögð fram frumvörp á Alþingi til breytinga á landsdómslögunum. Nú ræðum við seinna frumvarpið sem meiri hluti saksóknarnefndar flytur hér, frumvarp sem er ætlað að reyna að tryggja að þessi réttarhöld geti gengið sinn veg eins og hv. flutningsmenn og þeir sem samþykktu að genginn yrði þessi vegur samþykktu hér fyrir allmörgum mánuðum. Þá var tekin ákvörðun um það í fyrsta skipti í sögu Alþingis Íslendinga að boða til pólitískra réttarhalda á Íslandi. Það voru pólitísk réttarhöld sem voru ákveðin á Alþingi Íslendinga. Ég leyfi mér að fullyrða að þann dag sem ákveðið var að stofna til þeirra hafi virðing Alþingis sokkið lægra en önnur dæmi eru um í sögu þessarar virðulegu stofnunar. Þann dag sem sú þingsályktunartillaga var samþykkt tóku íslensk stjórnmál á sig ógeðfelldari mynd en áður hefur sést í atkvæðagreiðslum á Alþingi. Þá tóku sig til fjórir hv. þingmenn Samfylkingarinnar og ákváðu að greiða atkvæði eftir flokksskírteinum í stað þess að greiða atkvæði um efni málsins. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins tókum ekki þátt í þeim leik. Við töldum að sá málatilbúnaður sem hafður var uppi á hendur hæstv. fyrrverandi ráðherrunum fjórum væri svo veikur að ekki væri rétt að stofna til þessara réttarhalda. Ég lýsti því yfir í ræðu sem ég flutti á þeim tíma að ég væri sammála því sem fram kæmi í ræðu hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, að það væri verulegur vafi á því að málatilbúnaður sá sem þá lá fyrir stæðist lágmarkskröfur mannréttindareglna, meginreglur sakamálaréttarfars og þær grundvallarreglur sem fylgt er í réttarríkjum um réttmæta málsmeðferð. Ég stend við þau orð mín í dag og ítreka þau. Ég leyfi mér að halda því fram að ekki hafi málið verið burðugt fyrir hjá þeim sem mæltu fyrir því og börðust fyrir því að gripið yrði til pólitískra réttarhalda á þeim tíma, sérstaklega ekki hjá þeim fjórum hv. þingmönnum sem greiddu atkvæði með flokksskírteinunum og skildu hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, einan eftir í málinu og létu sig hafa það að draga hann einan fyrir dóm, heldur hefur þetta mál sem ekki var burðugt þá bara versnað. Málsmeðferðin er þeim þingmönnum til fullkominnar skammar og ekki síður þeim sem hafa haldið áfram með málið frá þeim tíma. Þrátt fyrir að hv. þingmaður og formaður þingmannanefndarinnar, Atli Gíslason, hafi lýst því yfir þegar hann mælti fyrir þingsályktunartillögunni á sínum tíma að ekki væri ástæða til eða þörf á að gera breytingar á landsdómslögunum hefur nú í tvígang verið lagt fram frumvarp til laga um breytingar á lögunum um landsdóm. Það fyrra lagði fram hæstv. innanríkisráðherra, þá hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra, frumvarp sem taldi einar átta greinar. Sá tillöguflutningur var með hreinum ólíkindum. Ég hygg að hvergi á byggðu bóli, a.m.k. ekki í réttarríkjum hins vestræna heims, hafi önnur eins vinnubrögð átt sér stað og okkur birtust á þeim tíma. Þá hafði ákæra verið gefin út af hálfu Alþingis á hendur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, og hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra ákvað að gera tilraunir til að breyta leikreglum í hinum pólitísku réttarhöldum í miðjum leik, eftir að ákveðið hafði verið að gefa ákæruna út. Það hvernig að þeim tillöguflutningi var staðið hlýtur að vera algjört einsdæmi sem vonandi verður aldrei endurtekið. Það kemur fram í greinargerð með því frumvarpi sem þá var lagt fram og liggur enn fyrir Alþingi að frumvarpið hafi að vísu verið samið í dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu en það byggðist á tillögum sem forseti landsdóms sendi ráðuneytinu með bréfi, dagsettu 21. október 2010. Síðar kom fram að það hafi ekki bara verið forseti landsdómsins sem hafði frumkvæði að því að gera breytingar á réttarfarsreglum og leikreglum hinna pólitísku réttarhalda eftir að tekin hafði verið ákvörðun um að gefa út ákæruna, heldur hafði saksóknari Alþingis einnig flutt hana í þeim búningi sem þar birtist. Það voru sem sagt dómsmálaráðherra landsins, forseti landsdóms og saksóknari Alþingis sem tóku höndum saman um að reyna að breyta landsdómslögunum í pólitískum réttarhöldum sem ætlað var af meiri hluta Alþingis að koma lögum og reglum yfir fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra og dæma hann til refsingar vegna meintra brota í störfum. Þessi málsmeðferð er með algjörum ólíkindum að mínu mati og stenst engan veginn neitt sem kalla mætti réttaröryggi eða mannréttindi. Það er einmitt það sem menn hafa verið að tala um hér. Hv. þm. Atli Gíslason, sem flytur þetta frumvarp sem síðar er fram komið vegna þess að það frumvarp sem hæstv. innanríkisráðherra lagði fram er ekki nógu gott, heldur því fram að með því að breyta núgildandi landsdómslögum með þeim hætti sem frumvarpið mælir fyrir um sé verið að tryggja réttaröryggi sakborningsins í málinu sem er fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Ég held að menn ættu að tala varlega um réttaröryggi í tengslum við þetta landsdómsmál. Það koma t.d. vöflur á menn þegar þeir eru spurðir hvort hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra hafi verið ákærður. Það liggur ekki fyrir formleg ákæra í málinu, en það hefur verið samþykkt á þingi að gefa út ákæru samkvæmt efni þeirrar þingsályktunartillögu sem hér var staðfest og samþykkt. Það leikur vafi á því hvort meðferð málsins sé hafin. Það er ástæðan fyrir því að 1. gr. frumvarpsins sem hæstv. innanríkisráðherra lagði fram og mælti hér fyrir er breytt með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Það er svo sem í takt við annað í tengslum við þetta mál að, eins og rakið hefur verið í ræðum hv. þm. Birgis Ármannssonar og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, Geir H. Haarde var skipaður verjandi eftir dúk og disk. Geir H. Haarde þurfti meira að segja að ganga svo langt að leggja fram kæru til að berjast fyrir því að sér yrði skipaður verjandi til þess að hann gæti borið hönd fyrir höfuð sér vegna þeirra atriða sem honum er gefið að sök að hafa brotið  Þegar menn tala um réttaröryggi er rétt að fara yfir það. Réttaröryggið er ekki merkilegra og meira en svo að þeir sem taka ákvörðun um ákæru fyrir landsdómi eru sömu aðilarnir, þ.e. meiri hluti Alþingis, og kjósa saksóknara yfir sakborningnum. Það eru sömu aðilarnir og koma hér fram á Alþingi eftir að ákvörðun hefur verið tekin um að ákæra manninn og þeir reyna, þessir sömu menn, að breyta leikreglum sem um málsóknina og réttarhöldin gilda í miðjum leik og það er þetta sama fólk sem líka kýs þá dómara sem á að dæma samkvæmt lögum sem um réttarhöldin gilda. Ég ætla að endurtaka þetta. Þeir sem taka ákvörðun um að ákæra menn fyrir landsdómi kjósa saksóknarann, þeir hafa orðið berir að því að reyna að breyta leikreglum í miðjum leik og þeir kjósa saksóknara. Þeir kjósa dómarana sem dæma. Svo tala menn um réttaröryggi og mannréttindi í umræðu um þetta mál. Hin pólitísku réttarhöld yfir Geir H. Haarde hafa ekkert með réttaröryggi að gera. Þau hafa ekkert með mannréttindi að gera. Þau eru snöggur og smánarlegur blettur á annars merkilegri sögu Alþingis Íslendinga. Ég leyfi mér að fullyrða að enginn hv. þingmaður og ekki einu sinni hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem nú er genginn í salinn mundi nokkurn tímann láta sér lynda sú málsmeðferð og sú meðferð sem Geir H. Haarde hefur þurft að þola í tengslum við þetta landsdómsmál frá því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra - það var reyndar ekki hann, hann greiddi ekki atkvæði með þeirri ákæru, heldur nokkrir flokksfélagar hans, tóku ákvörðun um það að samþykkja ákæru á hendur honum. Enginn mundi sætta sig við þessa málsmeðferð vegna þess að hún er til fullkominnar skammar. Ég veit alveg 

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um landsdóm með síðari breytingum. Þetta er önnur breytingin á þeim lögum sem við ræðum eftir að Alþingi ákvað með þingsályktun að ákæra Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um alla þá málsmeðferð en hún var mjög undarleg og ég kem betur inn á það á eftir. Í stjórnarskránni er lögð áhersla á þrískiptingu valdsins og að þessir þrír valdapóstar ríkisins, þ.e. löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og dómsvaldið, eigi að vera eins óháðir og hægt er. Það eru reyndar á því vissar brotalamir sem ég hef margoft bent á sem eru þær að ráðherra sé jafnframt þingmaður og sitthvað fleira. Það vantar í stjórnarskrá einhvern sem dæmir um það þegar Alþingi vill ákæra ráðherra og eins þegar einhver efast um að lög sem Alþingi hefur samþykkt samræmist stjórnarskrá. Það vantar sem sagt stjórnlagadómstól. Ég tel að við nýskipan stjórnarskrárinnar, sem nú er verið að vinna að, eigi menn að huga að því í fyrsta lagi náttúrlega að geta um Hæstarétt í stjórnarskránni, sem vantar, en sérstaklega að Hæstiréttur komi fram sem stjórnlagadómstóll og það sem við köllum hér landsdóm. Það hefur komið fram í umræðunni að þetta mál sé mjög skrýtið, þar er sagt, með leyfi forseta, þetta er ekki langur lagatexti: „Dómarar sem eiga sæti í landsdómi þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun gegn ráðherra og varamenn þeirra skulu ljúka meðferð þess máls þrátt fyrir að kjörtímabil þeirra sé á enda.“ Þarna er sem sagt sagt að sá dómur sem nú starfar að þessu sérstaka máli gegn Geir H. Haarde skuli starfa áfram. Jafnframt segir og ég er búinn að fá svar við því að væntanlega þarf þá að kjósa nýjan landsdóm í næstu viku, skilst mér, því að þá rennur út umboð þess landsdóms sem er í gildi í dag. Ef menn vilja hafa starfandi landsdóm á Íslandi til að taka á málum sem hugsanlega geta komið upp, það eigi að fara að kæra einhvern ráðherra fyrir að hafa t.d. skrifað undir risasamning við erlent ríki um ríkisábyrgð án heimildar í fjárlögum og annað slíkt, þá mundi hinn nýi landsdómur dæma það en ekki sá gamli. Nú er það þannig að samkvæmt lögum um landsdóm eru sex aðilar kosnir á Alþingi en hinir níu eru skipaðir og eru sjálfkjörnir í landsdóm þannig að það yrði væntanlega ekki skipt um þá nema vegna forfalla. Það mundu því starfa tveir landsdómar hlið við hlið og munurinn yrði þessir sex einstaklingar. Þetta er náttúrlega orðin mjög skrýtin staða, ég verð að viðurkenna það. Þegar ráðherra er dæmdur eða ákærður með þingsályktun frá Alþingi eins og gert var hér með alls konar hrossakaupum, eins og hefur komið fram í ræðum manna og ég ætla ekki að fara að endurtaka, stendur einstaklingurinn, fyrrverandi ráðherrann, gegn ríkisvaldinu og ekki bara einni grein ríkisvaldsins heldur öllum vegna þess að hann stendur gegn Alþingi, löggjafarvaldinu, sem ákærir hann, hann stendur gegn dómsvaldinu sem er landsdómur og hann stendur gegn ákæruvaldinu sem Alþingi kaus líka. Hann stendur því einn gegn öllu ríkisvaldinu og það kom hér fram að búið er að setja óhemjufjárveitingar í þennan málarekstur allan til þess að klekkja á einum manni. Nú er spurning hvaða fjárráð hann hefur til að verjast þessu öllu, ég hef ekki séð neins staðar að ætlaður sé einhver kostnaður á fjárlögum til að styðja hann í þeirri baráttu. Það skiptir kannski ekki máli, þetta er kannski sama staðan og menn standa almennt frammi fyrir þegar þeir eru ákærðir að þeir þurfa að standa straum af því sjálfir, en reyndar er stundum um að ræða gjafsókn. Þeir sem muna eftir þessu máli öllu muna eftir umræðunni þar sem menn ræddu um að þetta væru pólitísk réttarhöld. Ég get á margan hátt tekið undir það. Það voru fjórir ráðherrar sem átti að ákæra, einungis einn var ákærður, og það var dálítið athyglisvert að fylgjast með hvernig atkvæðagreiðslan fór fram og hvernig atkvæðin féllu. Það er mjög athyglisvert að kanna það og það verður örugglega kannað í framtíðinni af stjórnmálafræðingum. Þeir fá nóg verkefni við að rannsaka þetta mál allt saman. Það sem mér finnst verst í þessu, og veldur mér ákveðnu hugarangri og veldur því að maður fær óbragð í munninn, er að ég man eftir því að þeir menn sem greiddu atkvæði með því að ákæra þennan einstakling stóðu hér í þessum ræðustól - ég veit ekki hvaða orð ég á að nota - mjög reiðir út í viðkomandi ráðherra, en þeir voru þá stjórnarandstæðingar og hann var þá í ríkisstjórn. Þeir stóðu hérna og steyttu hnefann út af gerðum þessa ráðherra og manni líður dálítið illa með það að sama fólk og ber þannig hug til ráðherrans sem var ákærður skuli svo hafa sest í dómarasætið og ekki bara það, ákærusætið líka og ákært þennan mann. Þetta er dálítið vont mál og ljótt. Ég man alveg eftir því þegar hér stóðu hæstv. núverandi ráðherrar og steyttu hnefann og meira að segja gengu að viðkomandi hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Þetta liggur allt saman fyrir á myndböndum frá Alþingi og þeir sem hafa nennu til og vilja skoða geta skoðað hvaða hug ákærendur báru til þess manns sem á endanum var ákærður.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að spyrja hæstv. forseta út í það hvort það sé almennt gert að ræða mál saman þegar þess er óskað. Ég ætla nú ekki að standa hér og brjóta einhverjar hefðir í þinginu en ég tel hins vegar að ekki eigi að ræða þessi mál saman ef það er ekki almenn venja í þinginu. Ég óska þar af leiðandi eftir leiðsögn frá hæstv. forseta um þetta mál. Ef hins vegar eru til fordæmi fyrir því að beiðni sem þessari sé hafnað óska ég eftir því við forseta að greidd verði atkvæði um það eða það sett í þann farveg sem nauðsynlegur er til þess.

Forseti. upplýsir hv. þingmann um að það eru dæmi um slíkt. Það eru a.m.k. tvö dæmi á þessu þingi, bæði hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. umhverfisráðherra hafa rætt mál sem eru efnislega skyld saman og beðið um það og þingið hefur orðið við þeirri ósk. Óska þingmenn eftir að greiða atkvæði um þetta? Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, 4. þm. Norðvest., hefur óskað eftir því að 5. málið verði rætt sér og 6. málið rætt sér og forseti þarf þá væntanlega að verða við þeirri beiðni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands. Mér þykir miður að gerð hafi verið athugasemd við og ekki fallist á að frumvarp sem er skylt þessu frumvarpi og tengt því, um breytingar á ýmsum lögum vegna heildarendurskoðunar á lögum um Stjórnarráð Íslands, verði tekið samhliða til umræðu þar sem frumvörpin eru efnislega skyld. Frumvarp til nýrra laga um Stjórnarráð Íslands er hluti af afrakstri ítarlegrar rannsóknar af hálfu stjórnvalda í kjölfar þeirrar hörðu gagnrýni sem stjórnvöld efnahagsmála máttu sæta í kjölfar efnahagshrunsins. Þessi harða gagnrýni kom skýrt fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem og í skýrslu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Því fer þó fjarri að öllum umbótum sem nauðsynlegt er að gera í stjórnsýslu landsins verði hrint í framkvæmd með lagabreytingum og fjölmargar breytingar hafa verið innleiddar eða eru í undirbúningi, svo sem reglur um starfshætti ríkisstjórna og ráðherranefnda. Setning siðareglna fyrir ráðherra, embættismenn og ríkisstarfsmenn almennt og innleiðing þeirra með fræðslu og umræðu mun jafnframt gegna mikilvægu hlutverki í því sambandi. Hrunið og atburðarásin í aðdraganda þess reyndi mjög á getu stjórnsýslunnar til viðbragða, samhæfingar, eftirlits, stefnumótunar og skynsamlegrar ákvarðanatöku. Við slíkar aðstæður er viðbúið að veikustu hlekkirnir í keðjunni gefi sig. Af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis má ráða að helsti veikleiki íslenskrar stjórnsýslu hafi verið skortur á samhæfingu þeirra stjórnvalda sem störfuðu að skyldum verkefnum á sviði efnahagsmála. Smæð hins íslenska stjórnkerfis og það hversu mjög brýnustu verkefnin hvíldu á herðum fárra einstaklinga virðist einnig hafa verið alvarlegur veikleiki. Mikilvægt er að æðsta stjórnsýsla ríkisins, Stjórnarráð Íslands, dragi lærdóm af því sem úrskeiðis fór í aðdraganda hrunsins og vinni markvisst að því að styrkja sig á þeim sviðum þar sem hún er veikust fyrir. Ný lög um Stjórnarráð Íslands og frumvarp það sem ég mæli hér fyrir eru mikilvægur þáttur í því. Virðulegi forseti. Það var meðal fyrstu verka þessarar ríkisstjórnar að hefja vinnu við að endurskoða lagagrundvöll Stjórnarráðsins. Þannig var strax í desember 2009 skipuð nefnd sérfræðinga sem falið var að koma með tillögur um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands. Sú vinna var í gangi allt árið 2010 og öðlaðist nýjan grundvöll og nýtt upphaf við útkomu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég ákvað jafnframt í aðdraganda útkomu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að skipa sérstakan starfshóp sem falið var að taka skýrsluna til ítarlegrar athugunar og leggja mat á þau atriði sem sérstaklega beindust að stjórnsýslunni og starfsháttum Stjórnarráðsins. Var starfshópnum jafnframt falið að gera tillögur til forsætisráðherra og ríkisstjórnar um hugsanleg viðbrögð við þeim. Skýrsla starfshópsins kom út í maí árið 2010 og nýttist vel í vinnu nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands. Þá kom skýrsla þingmannanefndar, sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, út í desember 2010 og byggði endurskoðunarnefndin jafnframt á þeim tillögum sem þar komu fram. Endanleg skýrsla nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands kom síðan út í desember sl. og ber hún heitið Samhent stjórnsýsla og er hún aðgengileg þingmönnum sem fylgiskjal með frumvarpinu. Sú skýrsla og þær tillögur sem þar eru settar fram marka m.a. grundvöll og meginefni þess lagafrumvarps sem ég mæli hér fyrir. Skýrslan og frumvarpið byggja þannig á ítarlegri skoðun og athugun á því hvernig mæta megi ábendingum og tillögum sem fram koma í framangreindum skýrslum, þ.e. skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, skýrslu þingmannanefndarinnar og skýrslu starfshóps forsætisráðherra. Í athugasemdum með frumvarpinu, og vísa ég þar til XI., XII. og XIII. kafla, er rakið lið fyrir lið hvernig brugðist hefur verið við einstökum tillögum sem settar eru fram í þessum skýrslum og bendi ég þingmönnum sérstaklega á að kynna sér það sem þar segir. Við undirbúning málsins var haft ítarlegt samráð og m.a. fundað með fjölda embættis- og starfsmanna innan Stjórnarráðsins, ýmsum fræðimönnum og sérfræðingum á sviði stjórnsýslu og stjórnsýsluréttar auk formanna stéttarfélaga starfsmanna Stjórnarráðsins. Þá var í febrúar og mars árið 2010 gerð sérstök athugun og rannsókn á afstöðu ríflega 30 stjórnenda í Stjórnarráði Íslands, þar á meðal allra ráðuneytisstjóra, en einnig voru tekin viðtöl við núverandi og fyrrverandi ráðherra. Margar af tillögum nefndarinnar byggja á þeirri rannsókn. Þá voru stjórnarráð og stjórnsýslukerfi annarra landa skoðuð og opið málþing haldið í október 2010 um fyrirhugaða endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands. Þeir sem komið hafa að vinnslu þessa máls og þeirri vinnu sem ég hef getið hér að framan eru sammála um að í gegnum tíðina hafi verið fjallað lítið um vinnubrögð og starfshætti Stjórnarráðsins og í raun merkilega lítið. Því hefur sú vinna sem þegar hefur verið innt af hendi og sú mikla umræða sem hún hefur vakið innan stjórnsýslunnar þegar reynst þýðingarmikil. Efnisákvæði frumvarpsins ráðast því í veigamestum atriðum, rétt eins og í ákvæði núgildandi laga um Stjórnarráð Íslands, af ákvæðum stjórnarskrár lýðveldisins Íslands enda grundvallast staða Stjórnarráðsins, þ.e. ráðherra og ráðuneyta þeirra, sem æðsta handhafa framkvæmdarvaldsins í landinu á ákvæðum stjórnarskrárinnar. Við vinnslu frumvarpsins var þess gætt í hvívetna að ákvæði þess væru í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og óskráðar stjórnskipunarreglur. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að sú löggjafarframkvæmd að telja ráðuneyti upp í lögum um Stjórnarráð Íslands verði aflögð. Þess í stað er lagt til að einungis verði kveðið á um hámarksfjölda ráðuneyta í Stjórnarráðinu en ákvörðunarvald um það hvaða ráðuneyti skuli starfrækt innan þeirra marka hvíli hjá stjórnvöldum á hverjum tíma. Efnisbreytingar að þessu leyti eru þó í reynd ekki miklar frá gildandi lögum, enda er í 2. mgr. 4. gr. núgildandi laga kveðið á um að heimilt sé að sameina þau ráðuneyti sem talin eru upp í lögunum með forsetaúrskurði samkvæmt tillögu forsætisráðherra. Í athugasemdum við þetta ákvæði laganna, sem urðu að lögum í júní 2007, segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þá er með frumvarpi þessu lagt til að heimilað verði að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta.“ Að óbreyttum lögum yrði ekki hægt að hrinda slíkri breyttri skipan í framkvæmd því að heiti ráðuneyta og fjöldi er bundinn í lög. Er því lögð til sú einfalda breyting að með forsetaúrskurði megi ákveða sameiningu tveggja eða fleiri ráðuneyta í eitt. Þessi breyting, verði hún að lögum, veitir því eingöngu svigrúm til fækkunar ráðuneyta frá því sem nú er og er hún í fullu samræmi við anda núgildandi laga um að ekki megi fjölga ráðuneytum án beinnar lagaheimildar. Þessi breyting var gerð í tíð fyrrverandi forsætisráðherra, Geirs H. Haardes, sem heimilar með forsetaúrskurði nú þegar að sameina ráðuneyti þannig að það væri hægt að sameina án þess að málið kæmi fyrir þingið iðnaðarráðuneytið, sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið, sem margir telja að þetta frumvarp beinist sérstaklega að sem er auðvitað alrangt. Það er allt annað og efnismeira atriði sem er í þessu frumvarpi en það atriði. Finnst mér mikilvægt að halda því til haga og koma því til skila hér í þessari umræðu. Þetta taldi hæstv. þáverandi forsætisráðherra nauðsynlegt að Alþingi samþykkti þannig að framkvæmdarvaldið gæti þá á hverjum tíma sameinað ráðuneyti 

Forseti biður hæstv. forsætisráðherra að gera hlé á ræðu sinni augnablik.

Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að forseti Slóveníu, dr. Danilo Türk, er staddur á þingpöllum ásamt fylgdarliði. Forseti Slóveníu er hér í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn hans hingað til lands í boði forseta Íslands. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta Slóveníu, dr. Danilo Türk, velkominn í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landanna. Alþingi vottar forseta Slóveníu og slóvensku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að rísa úr sætum og taka undir orð mín með þeim hætti. - 
            

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan hef ég auðvitað tekið eftir því í umræðunni að ýmsir hafa viljað tengja það frumvarp sem hér er til umræðu við fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um að hér verði stofnað nýtt atvinnuvegaráðuneyti en, virðulegi forseti, slíkar vangaveltur eru eins og ég sagði áðan úr lausu lofti gripnar og áform um stofnun atvinnuvegaráðuneytis tengjast ekki með neinum hætti því frumvarpi sem hér er til umræðu. Tillögur frumvarpsins um aukið svigrúm stjórnvalda hvað þetta varðar snúa fyrst og fremst að því að auka möguleika og þar með ábyrgð æðstu handhafa framkvæmdarvaldsins á því að skipulag ráðuneyta sé á hverjum tíma þannig að stjórnvöld séu í raun og veru í stakk búin til að sinna þeim verkefnum sem þau bera ábyrgð á. Í tengslum við framangreint er jafnframt lagt til, samanber frumvarp til laga um breytingar á lögum sem ég mun þá ekki mæla fyrir núna, að ríkisstjórn á hverjum tíma hafi meira svigrúm til þess að færa til verkefni á milli ráðuneyta. Markmið þeirra breytinga er ekki síst að stuðla að auknum sveigjanleika í starfsemi Stjórnarráðsins og auðvelda stjórnvöldum að skipuleggja Stjórnarráðið í samræmi við þær pólitísku áherslur sem uppi eru á hverjum tíma. Í þessu samhengi er mikilvægt að árétta að ákvörðun um það hver skuli vera lögbundin verkefni framkvæmdarvaldsins verður eftir sem áður að sjálfsögðu í höndum Alþingis sem og eftirlit með því hvernig sú framkvæmd gengur og breytir frumvarpið engu þar um. Frumvarpið skerpir hins vegar mörkin á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds í samræmi við vaxandi kröfur þar um. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem hafa það að markmiði að efla samhæfingu starfa á milli ráðherra. Kveðið verði á um skyldur ráðherra til að leitast við að samhæfa stefnu sína og aðgerðir þegar málefni og málefnasvið skarast. Auk þess er kveðið sérstaklega á um skyldu forsætisráðherra til að hafa frumkvæði að samhæfingu starfa ef á þarf að halda. Í þessu sambandi er nánar kveðið á um það hvaða mál sé skylt að bera upp í ríkisstjórn og mælt fyrir um starfsemi ráðherranefnda. Þessar breytingar eru í samræmi við tillögur og umfjöllun í framangreindum skýrslum og jafnframt í samræmi við tillögur og umfjöllun í nýútkominni skýrslu stjórnlaganefndar. Úrlausn sífellt fleiri verkefna sem sinnt er innan Stjórnarráðsins kallar á aðkomu tveggja eða fleiri ráðherra og ráðuneyta þeirra. Í frumvarpinu er lögð sú sjálfsagða skylda á alla ráðherra að samhæfa stefnu og aðgerðir þegar málefni og málefnasvið sem þeir bera ábyrgð á skarast. Ákvæðið breytir hins vegar engu um ábyrgð einstakra ráðherra á þeim verkefnum sem þeim hafa verið falin en er sett fram til þess að tryggja aukna samvinnu og samstarf á milli ráðuneyta við úrlausn mála í almannaþágu og til að tryggja að ráðherrar sem sannarlega ættu að hafa aðkomu að einstökum málum komi að þeim í reynd. Í samræmi við framangreindar skyldur ráðherra til að samræma og samhæfa störf sín þar sem málefni skarast er í frumvarpinu kveðið á um heimildir forsætisráðherra með samþykki ríkisstjórnar til að skipa ráðherranefndir til að fjalla um einstök mál eða málaflokka og er það nýmæli. Í frumvarpinu er jafnframt lagt til að lögfest verði skylda til að halda skipulega utan um fundargerðir af fundum ráðherranefnda jafnt sem og af fundum ríkisstjórnar. Tilgangur ráðherranefnda er að skapa vettvang fyrir ráðherra sem bera ábyrgð á skyldum málefnum til að samhæfa stefnu sína og aðgerðir í tilteknum málum eða málaflokki. Sú aðferð að skipa ráðherranefndir í þessum tilgangi er notuð í flestum nágrannaríkjum okkar og er mikilvæg aðferð til að samhæfa störf ráðherra utan eiginlegra ríkisstjórnarfunda. Ráðherranefndir eru m.a. vettvangur til að undirbúa mál fyrir umfjöllun í ríkisstjórn og tryggja að þau hljóti nauðsynlega þverfaglega umfjöllun á undirbúningsstigi. Ráðherranefndir létta þannig álagi af ríkisstjórn og gera umræður þar markvissari en þær geta einnig gert forustumönnum í ríkisstjórnarsamstarfi auðveldara fyrir með að hafa yfirsýn yfir einstök málefnasvið. Mikilvægt er þó að undirstrika að umfjöllun og formleg afgreiðsla mála í ráðherranefndum getur ekki komið í stað formlegrar umfjöllunar á mikilvægum stjórnarmálum sem bera skal upp í ríkisstjórn. Í Danmörku starfa á hverjum tíma nokkrar formlegar ráðherranefndir sem m.a. fjalla um mál áður en þau koma til umfjöllunar í ríkisstjórn og má segja að þar í landi séu störf slíkra nefnda ein helsta samhæfingaraðferð ríkisstjórna. Sú aðferð að skipa ráðherranefndir hefur ekki verið notuð mikið hér á landi í gegnum tíðina, lengst af hefur einungis ein ráðherranefnd verið starfandi, þ.e. ráðherranefnd um ríkisfjármál en formleg umgjörð hennar hefur þó verið takmörkuð. Á þessu urðu breytingar á árinu 2009 þegar stofnaðar voru með ákvörðun ríkisstjórnar þrjár nýjar ráðherranefndir, þ.e. ráðherranefnd um efnahagsmál, Evrópumál og jafnréttismál. Hafa þær reynst mjög gagnlegar og fundar t.d. ráðherranefnd um efnahagsmál einu sinni í viku. Jafnframt var formleg umgjörð ráðherranefndar styrkt með setningu starfsreglna sem eru í meginatriðum að formi til hliðstæðar starfsreglum ríkisstjórnar auk þess sem ráðherranefndum var markaður sess í skipuriti forsætisráðuneytisins. Frá þessum tíma hafa tvær nýjar ráðherranefndir verið settar á fót, annars vegar ráðherranefnd um skuldavanda heimila og hins vegar ráðherranefnd um atvinnumál. Þótt ekki sé komin mikil reynsla á störf ráðherranefnda hér á landi er reynslan af þeim almennt talin góð svo sem fram kemur í umsögnum ráðherra sem gerð er grein fyrir í skýrslu nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands. Framangreind ákvæði frumvarpsins um samhæfingu starfa milli ráðherra eru bein viðbrögð við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem kallað er eftir skýrari verkaskiptingu, formfastara samráði og skilvirkara flæði upplýsinga á milli ráðuneyta og á milli ráðuneyta og stofnana þeirra, enda má ætla að slíkt vinnulag hefði leitt til þess að markvissar hefði verið brugðist við aðdraganda efnahagshrunsins. Þá verður sú ályktun dregin af niðurstöðum rannsóknarskýrslunnar að þáverandi forsætisráðherra hefði átt að beita sér af meiri festu fyrir því að ráðuneytin samhæfðu viðbúnað við að bregðast við aðsteðjandi hættu. Framangreind ákvæði um samhæfingu starfa á milli ráðherra eru jafnframt bein viðbrögð við niðurstöðu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis en í skýrslu hennar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Skarist valdsvið tveggja eða fleiri ráðherra ber þeim með formlegum hætti að hafa samvinnu um þau vinnubrögð sem viðhöfð skulu hverju sinni þannig að ávallt sé ljóst á ábyrgðarsviði hvers þeirra er starfað.“ Í þriðja lagi er í frumvarpinu lagt til að kveðið verði á um stjórnunar- og eftirlitsheimildir ráðherra með undirstofnunum og sjálfstæðum stofnunum og með eignum ríkisins, þar á meðal eignum ríkisins í einkaréttarlegum lögaðilum, en þessar skyldur hafa hingað til almennt verið byggðar á ólögfestum meginreglum. Með tillögu um að þessar reglur verði lögfestar og skýrðar er brugðist við beinni tillögu rannsóknarnefndar Alþingis, en það er mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að taka þessi ákvæði til ítarlegrar endurskoðunar og m.a. taka af allan vafa um heimildir ráðherra til að hafa eftirlit með sjálfstæðum stofnunum og nefndum sem starfa á málefnasviði hans. Skipta má efni þeirra lagabreytinga sem hér um ræðir í þrennt. Í fyrsta lagi er fjallað um yfirstjórnunarheimildir ráðherra gagnvart stofnunum sem heyra beint undir ráðherra. Í annan stað er fjallað um eftirlitsskyldu ráðherra með starfrækslu, fjárreiðum og eignum á vegum þeirra sem starfa á málefnasviði hans, þar á meðal gagnvart sjálfstæðum stofnunum, en í því sambandi er þó sérstaklega tekið fram að eftirlit með sjálfstæðum stjórnvöldum taki ekki til einstakra ákvarðana þeirra. Í þriðja lagi er í frumvarpinu kveðið á um heimildir ráðherra til að krefja stjórnvöld sem starfa á málefnasviði hans um upplýsingar og skýringar sem nauðsynlegar eru til að yfirstjórnar- og eftirlitshlutverk séu samkvæmt lögunum. Í þessu sambandi er sérstaklega kveðið á um rétt ráðherra til að krefja sjálfstæð stjórnvöld um upplýsingar en nokkur vafi hefur þótt leika á rétti ráðherra í þeim efnum. Þá er í frumvarpinu sérstaklega mælt fyrir um að ef nauðsynlegt reynist að afhenda ráðherra upplýsingar sem þagnarskylda hvílir á skuli þagnarskyldan flytjast yfir á ráðherra og þar með ráðuneyti hans. Með þessu er tryggt að eðlilegt og nauðsynlegt upplýsingastreymi verði á milli stofnana á málefnasviði ráðherra og ráðuneyta hans sem er afar mikilvægt enda getur slík upplýsingagjöf verið forsenda þess að ráðherra sé fært að sinna því hlutverki sem honum er ætlað. Loks er í frumvarpinu mælt fyrir um að ráðherra sé heimilt að láta í té óbindandi álit sem þýðingu geta haft til leiðbeiningar fyrir stjórnarframkvæmd á málefnasviði hans. Ætla má að slík álit geti verið þýðingarmikið tæki til að samræma og samhæfa stjórnarframkvæmd á tilteknum sviðum. Í fjórða lagi eru í frumvarpinu lagðar til ýmsar breytingar sem lúta að starfsmannahaldi og mannauðsmálum ráðuneyta. Lagt er til að ráðherrum verði skylt að skipa hæfnisnefndir sem hafi það hlutverk að meta hæfni umsækjenda við skipun í embætti ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra. Þá er lagt til að þessar hæfnisnefndir starfi í samræmi við sérstakar reglur sem forsætisráðherra setur. Ákvæði frumvarpsins að þessu leyti fela í sér mikilsverðar breytingar sem lengi hefur verið kallað eftir víða að úr þjóðfélaginu. Hæfnisnefndum er ætlað að meta umsækjendur út frá hlutlægum og málefnalegum sjónarmiðum og tryggja þannig enn frekar en nú er að faglega sé staðið að ráðningum í æðstu embætti innan Stjórnarráðsins. Virðulegi forseti. Frá því að ég tók við sem forsætisráðherra hef ég lagt mikla áherslu á umbætur í stjórnsýslu og eru ráðningar starfsmanna þar stór þáttur. Staðreyndirnar tala sínu máli. Frá því að ríkisstjórnir mínar tóku við hefur verið skipað í fjölmargar stöður innan stjórnkerfisins og af þeim ráðningum mál ljóst vera að margt hefur færst til betri vegar. Skipað hefur verið í fjórar stöður ráðuneytisstjóra, þ.e. í mennta- og menningarmálaráðuneytið, innanríkisráðuneytið, velferðarráðuneytið og efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Stöðurnar voru allar auglýstar og í öllum tilvikum sá hæfnismatsnefnd um að meta hæfi umsækjenda og taka við þá viðtöl áður en ráðherra tók ákvörðun. Þá hafa verið gerðar breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands og ráðningarferli seðlabankastjóra endurskoðað með tilkomu lögbundinnar hæfnismatsnefndar auk þess sem hæfniskröfur til að gegna embætti seðlabankastjóra hafa verið lögfestar. Jafnframt hafa verið lögfestar löngu tímabærar breytingar á verklagi við skipun dómara hér á landi, bæði héraðsdómara og hæstaréttardómara, og hefur ráðningarvaldið þar í raun verið fært frá sitjandi innanríkisráðherra, áður dómsmálaráðherra, á hverjum tíma til faglegrar hæfnismatsnefndar. Ráðherra þarf samþykki Alþingis vilji hann víkja frá niðurstöðu hæfnismatsnefndarinnar. Í fimmta lagi er lagt til að kveðið verði skýrar á um heimildir ráðherra til að flytja starfsmenn á milli ráðuneyta vegna tímabundinna verkefna og varanlega eftir atvikum, t.d. þegar stjórnarmálefni eru flutt á milli ráðuneyta eða áherslur í starfsemi Stjórnarráðsins eða tímabundin verkefni krefjast þess. Þessar breytingar eru hluti af því markmiði frumvarpsins að auka möguleika Stjórnarráðsins til að bregðast við aðstæðum sem upp koma, t.d. með því að mynda teymi sérfræðinga til að vinna að brýnum málum. Breytingunum er einnig ætlað að auka möguleika starfsmanna Stjórnarráðsins til framþróunar í starfi og þar með að gera Stjórnarráðið að eftirsóttari og fjölbreyttari vinnustað. Loks er lagt til í því skyni að efla stefnumótun í ráðuneytum að ráðherrum verði heimilt að ráða sér auk aðstoðarmanns sérstakan ráðgjafa án auglýsingar. Um ráðgjafa ráðherra gilda sömu reglur og um aðstoðarmann ráðherra að hann gegnir störfum svo lengi sem ráðherra ákveður en þó ekki lengur en ráðherrann sjálfur. Með eflingu aðstoðarmannakerfisins er markmiðið að bæta betur en verið hefur úr óumdeildri þörf ráðherra á hverjum tíma fyrir að hafa sér við hlið pólitíska ráðgjafa sem hann velur sjálfur og tryggja þar með að betri aðgreining sé á milli hins tvíþætta hlutverks ráðherra sem stjórnvaldshafa annars vegar og pólitísks stefnumótunaraðila hins vegar líkt og lagt er til í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Vegna aðhalds í rekstri ráðuneyta er þó ekki gert ráð fyrir að þessi heimild taki gildi fyrr en að afloknum næstu alþingiskosningum. Mikilvægt er jafnframt að skerpa almennt á skilum á milli pólitískra aðstoðarmanna og ráðgjafa ráðherra annars vegar og embættismanna og annarra fastra starfsmanna ráðuneytisins hins vegar, m.a. með erindisbréfum. Við vinnslu slíkra erindisbréfa hefur einkum verið litið til Danmerkur þar sem mikil vinna hefur verið lögð í að skilgreina hlutverk þessara mismunandi hópa innan ráðuneyta. Athyglisvert er að slík erindisbréf hafa ekki legið fyrir innan Stjórnarráðsins fram til þessa, þ.e. fyrir ráðuneytisstjóra og aðstoðarmenn ráðherra, en örfá dæmi eru um erindisbréf fyrir skrifstofustjóra. Úr þessu er mikilvægt að bæta. Virðulegi forseti. Ég hef hér að framan rakið meginatriði þeirra breytinga sem lagðar eru til í því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir nú. Ég hvet jafnframt hv. þingmenn til þess að kynna sér skýrsluna sem unnin hefur verið innan Stjórnarráðsins og fylgir sem fylgiskjal með frumvarpi þessu þar sem hún varpar ljósi á ýmis álitaefni og vinnubrögð og hvetur til umræðu um þessi atriði. Það er afar mikilvægt að Stjórnarráðið og stjórnsýslan endurmeti sífellt vinnubrögð sín og meti hvað megi betur fara á sama hátt og það er mikilvægt fyrir Alþingi, dómstóla og embætti forseta Íslands að gera slíkt. Áhugavert verður að sjá hvaða breytingar stjórnlagaráð leggur til varðandi hlutverk þessara aðila og fleiri atriði. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi til laga um Stjórnarráð Íslands sem ég hef hér mælt fyrir verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í almenna umræðu um efni frumvarpsins, kosti þess og galla, við forsætisráðherra í þessum andsvörum, það verður að bíða þar til síðar í umræðunni. Ég ætla að láta mér nægja að koma með þrjár aðskildar spurningar, hverja úr sinn áttinni, til hæstv. forsætisráðherra. Í fyrsta lagi veitti ég því athygli að ekki er gert ráð fyrir að fundargerðir ríkisstjórnarfunda séu opinberar, en ég gat ekki skilið skýrslu þingmannanefndar frá síðasta ári öðruvísi en svo að þar væri gert ráð fyrir slíku. Hvað veldur? Í öðru lagi vildi ég spyrja um ráðgjafa ráðherra. Það er tiltekið að ekki sé heimilt að ráða ráðgjafa það sem eftir er af þessu kjörtímabili. Þá spyr ég: Eru engir slíkir ráðgjafar að störfum í dag? 
             Í þriðja og síðasta lagi spyr ég: Telur hæstv. forsætisráðherra að það sé meiri hluti á Alþingi fyrir þessu frumvarpi?

Virðulegi forseti. Ekki hafa verið gerðar neinar sérstakar tillögur um breytingar að því er varðar meðferð á fundargerðum ríkisstjórnar. Það fer bara eftir því sem við hefur átt um þær, enda tel ég að fundargerðir ríkisstjórnar séu þess eðlis að þær þurfi að vera þannig að þær séu ekki bara opinberar eftir hvern ríkisstjórnarfund eða með einhverju stuttu millibili. Það hlýtur að þurfa að hvíla ákveðin leynd yfir fundargerðum ríkisstjórnar þannig að þær sé ekki opinberar. Það má að vissu leyti bæta, finnst mér, fundargerðir ríkisstjórnar frá því sem verið hefur, að þær verði ítarlegri en þær hafa verið og hefð er fyrir, þannig að ekki er gert ráð fyrir neinni breytingu að því er þetta varðar. Varðandi ráðgjafa ráðherra, hvort nú séu starfandi fleiri ráðgjafar  Varðandi það að meiri hluti sé fyrir þessu frumvarpi, verður það bara 

Ég vil biðja alla hv. þingmenn að virða tímamörk. Þau eru knöpp hér í einnar mínútu andsvari.

Hæstv. forseti. Ég spyr að gefnu tilefni um ráðgjafana. Þetta er sérstaklega tekið út úr í frumvarpinu og sérákvæði um það í ákvæði til bráðabirgða. Ég hef ekki skoðað það nýlega, en ég held að nokkrir ráðherrar hafi slíka ráðgjafa sem eru ráðnir á sömu forsendum og aðstoðarmenn í dag. Ég held að svo sé. Það þarf þá að skoða réttarstöðu þeirra í ljósi þess og spurning hvort ekki er nauðsynlegt að taka eitthvað á þessu í frumvarpinu. Það getur vel verið að réttlætanlegt sé að hafa slíka ráðgjafa, en það þarf þá að vera í föstum skorðum. Varðandi það hins vegar hvort meiri hluti sé fyrir málinu fannst mér hæstv. forsætisráðherra, með þeim upplýsingum að einn ráðherra ríkisstjórnarinnar væri andvígur frumvarpinu, eiginlega svara spurningunni, 

Virðulegi forseti. Mér er ekki alveg ljóst hvort þessi tiltekni ráðherra í ríkisstjórninni er á móti öllum efnisatriðum frumvarpsins, ég hef ekki trú á því. Að því er varðar það að fleiri séu inni í ráðuneytunum sem eru ráðnir á sömu forsendum og aðstoðarmenn, þá er mér ekki kunnugt um það. Meðan verið var að sameina ráðuneytin voru fleiri aðstoðarmenn, þá á ég við velferðarráðuneytið og innanríkisráðuneytið. En á launaskrá, sem aðstoðarmenn fá greiðslur eftir í gegnum forsætisráðuneytið, eru einungis 10 aðstoðarmenn sem forsætisráðuneytið greiðir laun. Þannig að ég tel að það séu ekki fleiri en 10 aðstoðarmenn sem ráðnir séu sem slíkir innan þessara ráðuneyta.

Virðulegi forseti. Af máli hæstv. forsætisráðherra mátti skilja að hér væri verið að leggja fram hrunfrumvarp, svo mikið talaði hún um að taka þyrfti til í Stjórnarráðinu eftir hrunið, en man augljóslega ekki eftir því að hún sat sjálf sem ráðherra þegar hrunið varð. Í frumvarpinu er verið að færa allt vald undir forsætisráðuneytið. Orðið forsætisráðherra kemur 14 sinnum fyrir í 27 lagagreinum frumvarpsins og á móti er verið að gera aðra ráðherra allslausa, því að í frumvarpinu er bara talað um ráðherra og það ekkert skilgreint meir. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra um það sem stendur í 9. gr. með þessar ráðherranefndir sem er verið að lögfesta í frumvarpinu, raunverulega verið að framselja vald og ákvarðanir í einhverjar nefndir: Er það góð leið til árangurs, hæstv. forsætisráðherra, 

Virðulegi forseti. Ég tel að mjög góð reynsla sé af ráðherranefndum, ekki síst ráðherranefnd um efnahagsmál sem hefur verið starfandi um langan tíma í Stjórnarráðinu. Í henni eiga meðal annars sæti efnahagsráðherra, fjármálaráðherra og forsætisráðherra og þar er farið yfir stöðuna í efnahagsmálum. Ég held að af þeirri nefnd sé mjög góð raun. Ráðherrar í ríkisstjórn fá allar fundargerðir þeirrar nefndar, auk þess er auðvitað í ríkisstjórninni sjálfri meira og minna fjallað um þessi mál. Engar ákvarðanir eru teknar fram hjá ríkisstjórn að því er varðar meðferð mála sem eru rædd í ráðherranefndum. Ég held því að mjög góð reynsla sé af því. Ég held líka að hv. þingmaður misskilji það mjög að verið sé að gera aðra ráðherra valdlausa eins og hún nefnir það með þeirri breytingu sem verið er að gera, bæði með skipan ráðherranefndar og með samhæfingu 

Virðulegi forseti. Nú upplýsti hæstv. forsætisráðherra að þær ráðherranefndir sem áætlað er að skipa samkvæmt 9. gr. eru nákvæmlega þær ráðherranefndir sem hæstv. forsætisráðherra sat í sjálf, sem var kölluð fjármálaráðherranefnd í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fyrir hrun. Það er ágætt að þetta er orðið lögfest og að frumkvæði forsætisráðherra sjálfs, vegna þess að það er staðreynd að nefnd fjögurra ráðherra starfaði fyrir hrun og brást ekki við neinu, en þetta er þá orðið lögfest hér. Mig langar í framhaldinu að spyrja, vegna þess að þessar ráðherranefndir eiga að starfa þvert á andlitslaus ráðuneyti, nafnlaus ráðuneyti samkvæmt frumvarpinu, hvort ráðherrann líti svo á að nú sé komið inn í lög um Stjórnarráð Íslands það sem mjög var mælt með í skýrslu rannsóknarnefndar, að ríkisstjórn Íslands sé nú loks orðið 

Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er nei. Ég geri ráð fyrir að stjórnarskrárbreytingu þurfi til ef fara ætti út í það, þannig að ekki er gert ráð fyrir því. En vissulega er gert ráð fyrir þessum ráðherranefndum. Ég hef þó iðulega orðið vör við að verkefni ríkisfjármálanefndar, sem hefur starfað um nokkurn tíma, og starfaði í fyrri ríkisstjórnum, hafi verið skilgreind miklu víðara en það nokkurn tímann var. Verkefni ríkisfjármálanefndar var fyrst og fremst að fjalla um fjárlagagerð á hverjum tíma og ramma einstakra ráðuneyta o.s.frv., en ekki efnahagsmálin í víðum skilningi.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún líti á þetta frumvarp sem stjórnarfrumvarp. Það liggur fyrir að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hefur lýst andstöðu sinni við þetta mál og hæstv. forsætisráðherra getur kannski upplýst þingheim um það í hverju sú andstaða felst. Hæstv. innanríkisráðherra hefur líka gert alvarlega fyrirvara við það frumvarp sem við ræðum hér. Þess vegna veltir maður því fyrir sér, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson, hvort hæstv. ráðherra telur að meiri hluti sé fyrir þessu máli hér á þingi og hvenær hún telur að eðlilegt sé að ganga til atkvæða um málið. Ætlast hún til þess að það verði klárað á þessu þingi? Eða er málið lagt hér fram einungis til kynningar og umræðu?

Virðulegi forseti. Eins og flestir vita hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lýst andstöðu við stofnun atvinnuvegaráðuneytis. Eins og ég fór inn í framsögu minni áðan er tilefni þessa frumvarps ekki það að stofna eigi atvinnuvegaráðuneyti á grundvelli þess. Ég vísaði meira að segja til þess að til væri forsetaúrskurður ef vilji stæði til að sameina þessi ráðuneyti án þess að það kæmi fyrir þingið. Það var ekki tilgangurinn með því að leggja fram þetta frumvarp að hægt væri að stofna atvinnuvegaráðuneyti. Frumvarpið er komið til þingsins. Það er í meðförum þingsins. Það er þingsins sjálfs að ákveða hvenær málið kemur aftur til þings til 2. umr. og hvenær það verður tekið til atkvæðagreiðslu. En vonir mínar standa til þess að þetta mál verði afgreitt og verði gert að lögum á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Nú er staðan þannig að ríkisstjórnin hefur stuðning 32 hv. þingmanna. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lýst því yfir að hann styðji frumvarpið ekki og hæstv. innanríkisráðherra hefur gert alvarlegar athugasemdir við það. Það er því vandséð að meiri hluti sé fyrir málinu hér á þingi. Hæstv. forsætisráðherra gerir mikið úr því að frumvarpið byggi á sjónarmiðum sem fram koma annars vegar í skýrslu rannsóknarnefndar og hins vegar í skýrslu þingmannanefndar. Ég hef lesið þessar skýrslur spjaldanna á milli og ég finn þess ekki stað að í þeim sé lagt til að ráðist verði í þessar breytingar. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort þetta frumvarp tengist eitthvað aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Í drögum að ályktun sameiginlegrar nefndar þingmanna Íslands og Evrópusambandsins er 

Virðulegi forseti. Ég held að hugarflugi hv. þingmanns séu nú engin takmörk sett að fara að tengja þetta við Evrópusambandið. Ýmislegt getur hann tengt Evrópusambandinu, en ekki þetta frumvarp, að það sé runnið undan rótum þess. Það er fyrst og fremst, eins og ég ítrekaði margsinnis í framsögu minni, vegna ábendinga sem fram komu í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og erum við meðal annars að tala um það sem margir telja að hafi að minnsta kosti átt þátt í hruninu, þ.e. að það vantaði samhæfingu á milli ráðuneyta. Það er fyrst og fremst það sem verið er að styrkja með þessu, það er að samhæfa ráðuneyti, samhæfa aðgerðir þeirra, ef um skyld mál er að ræða þá sé það rætt í ráðherranefndum. Síðan er verið að styrkja verkstjórnarhlutverk forsætisráðuneytisins að því leyti að forsætisráðherra hafi yfirsýn, meðal annars í gegnum ráðherranefndir, yfir ýmis mál, ekki síst efnahagsmál. 

Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki kynnt sér innihald þeirrar bókunar sem gera átti á sameiginlegum fundi þingmannanefndar Íslands og Evrópusambandsins þar sem kemur sérstaklega og skýrt fram á bls. 3 fögnuður yfir því að ráðuneyti skuli sameinuð og halda eigi því áfram. Ég veit ekki hvort ég skildi hæstv. forsætisráðherra rétt hér áðan. Mig langar því að spyrja hana: Er hæstv. forsætisráðherra hætt við að sameina atvinnuvegaráðuneytin? Miðað við orð hennar hér áðan er útlit fyrir að svo sé. Það er þá ágætt að fá það staðfest. Ég verð að segja, herra forseti, að ég undrast að framkvæmdarvaldið skuli koma hér inn í þingið með frumvarp sem þetta þar sem beint er vegið að löggjafarvaldinu eins og gert er með því ólukkans frumvarpi sem hér er. Það er ekki lengur Alþingi sem skipar í ráðuneytin, 

Virðulegi forseti. Mér finnst eins og margir þingmenn sem komið hafa hingað upp misskilji þetta frumvarp eitthvað. Það er ekki megintilgangur þess að sameina ráðuneyti. Það sem liggur miklu frekar hér að baki er að ná fram betri samhæfingu og samræmingu innan Stjórnarráðsins og stjórnsýslunnar en verið hefur. Það er ekki hætt við það að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, en ég hef sagt að tilgangurinn með því frumvarpi sem hér er verið að ræða sé ekki sá að búa til atvinnuvegaráðuneyti, tilgangurinn er allt annar og miklu meiri. 

Virðulegi forseti. Mér kemur á óvart að hæstv. forsætisráðherra skuli halda því fram að þingmenn misskilji þetta frumvarp. Ef einhver hætta er á því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, og hæstv. ráðherra útskýrir það þá væntanlega fyrir mér á máli sem ég skil: Er það ekki þannig að forsætisráðherra sé falið það vald að skipa í ráðuneyti samkvæmt frumvarpinu? Er það misskilningur að frumvarpið feli það í sér að hæstv. forsætisráðherra skipi í ráðuneyti? Það vald er núna hjá Alþingi. Í annan stað langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort það geti verið að ástæða þess að forsætisráðherra ákveður að fara fram með þessum hætti sé einfaldlega sú að ekki hafi verið samstaða um neitt annað í ríkisstjórninni, 

Virðulegi forseti. Unnið hefur verið að þessu máli í tvö ár í forsætisráðuneytinu. Ég fór mjög ítarlega yfir það í framsögu minni hve mikið samráð hefur verið haft um málið innan stjórnsýslunnar allrar, innan Stjórnarráðsins, með ráðuneytisstjórum og mörgum sem að málinu hafa komið. Þetta mál hefur fengið mjög ítarlega umræðu. Hv. þingmaður verður að gera sér grein fyrir því, þegar hann talar um að verið sé að gefa ráðherrum eða framkvæmdarvaldinu eitthvert vald sem það ætti ekki að hafa, að það er fyrst í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem opnað er fyrir það að hægt sé að sameina ráðuneyti án þess að það komi fyrir þingið. Þar var opnað á það til þess að hafa þennan sveigjanleika. Sá sveigjanleiki er til staðar víða, t.d. í Danmörku, að hægt sé að sameina ráðuneyti án þess að löggjafarvald komi að því. Frumkvæðið að þessu hér á landi var í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks þegar 

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja þessa ræðu á að lýsa því að ég man ekki atburðarásina með sama hætti og hæstv. forsætisráðherra varðandi það ákvæði sem hún nefnir um heimildina til að sameina ráðuneyti. Ég hygg að það hafi verið í valdatíð Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, eftir að hæstv. forsætisráðherra var sestur í ríkisstjórn sem félagsmálaráðherra, sem það ákvæði kom inn. Það getur verið að mér skjöplist, ég hef ekki gögnin til að skoða það. Ég sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins víkst ekki undan þeirri ábyrgð en mér finnst alveg ástæðulaust að nudda framsóknarmönnum upp úr því ef það er ekki svo. Ég tek fram að þetta kann að vera misminni en ég þykist vita að þetta mál hafi komið inn í þingið á haustþingi 2007. En þar getur mér skjöplast eins og gerist í umræðum af þessu tagi. Ég ætla fyrst að segja um þetta frumvarp að í því er sitthvað nýtilegt. Ég held að í þeim fjölmörgu greinum sem þar er að finna sé í mörgum atriðum ákvæði sem eru til bóta, ýmsar reglur settar fram með skýrari hætti, stundum nýjar reglur, stundum verið að færa í orð áður óskráðar reglur og allt gott um það að segja. Það eru fjölmörg atriði í frumvarpinu og víða komið við þó að eitt tiltekið atriði hafi raunar aðallega verið á döfinni í opinberri umræðu en nauðsynlegt er að fara yfir fjöldamörg önnur atriði. Sum þeirra eru eins og ég segi til bóta en önnur kunna hugsanlega að orka tvímælis. Við getum farið yfir það meðan málið er í meðförum þingsins og þurfum auðvitað að taka það sem nýtilegt er en sleppa því sem ekki er til bóta. Það sem ég vildi helst gera að umræðuefni er það sem hefur mest borið á í umræðunni og það er hin víðtæka heimild til að sameina ráðuneyti, sem felst í þessu frumvarpi. Nákvæmlega þar held ég að átakapunkturinn í sambandi við þetta mál muni liggja. Það er vissulega svo í núgildandi lögum um Stjórnarráð, eins og þeim var breytt í tíð fyrri ríkisstjórnar, að kveðið er á um að heimilt sé með forsetaúrskurði að sameina ráðuneyti. Engu að síður eru nöfn og verksvið ráðuneyta tilgreind í lögum um Stjórnarráð og með því frumvarpi sem hér liggur fyrir er verið að hverfa frá því fyrirkomulagi. Um raunverulega breytingu er að ræða og vísa ég í því sambandi til athugasemda við 2. gr. frumvarpsins þar sem m.a. segir, með leyfi forseta: „1. mgr. ákvæðisins felur í sér eina veigamestu breytinguna samkvæmt lögunum. Er lagt til að horfið verði frá þeirri löggjafarstefnu sem við lýði hefur verið allt frá setningu laga nr. 73/1969, um Stjórnarráð Íslands, að ráðuneyti séu talin upp með tæmandi hætti í lögunum. Þess í stað er lagt til að ákvörðunarvald um það hvaða ráðuneyti skuli starfrækt verði í höndum stjórnvalda á hverjum tíma.“ Stjórnvöld eru væntanlega í þessum skilningi efnislega sá meiri hluti sem stendur á bak við ríkisstjórn á hverjum tíma, eða ríkisstjórn, en formlega a.m.k. forsætisráðherra því að það er forsætisráðherra sem getur borið fram tillögu við forseta um hvernig skipað er í ráðuneyti. Þarna er raunverulega um breytingu að ræða sem felur í sér að það vald að ákveða heiti ráðuneyta og hvaða ráðuneyti skuli starfrækt í landinu sé alfarið tekið frá þinginu og fært til forsætisráðherra. Þetta er umdeilanlegt mál frá ýmsum hliðum. Nú er það rétt, eins og komið hefur fram í umræðunni og hæstv. forsætisráðherra hefur m.a. vísað til, að ákveðið skref var stigið í þessa átt árið 2007. Ég sat sem formaður allsherjarnefndar á þeim tíma, ef ég man rétt, og við ræddum þetta töluvert og við fórum yfir það. Það var a.m.k. afstaða okkar þá að ganga ekki lengra en gert var með því frumvarpi og ég játa að ég velti því mjög fyrir mér hvort við gengjum hreinlega of langt með þeirri breytingu. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að ég tel, og ætla ekki að útskýra hvernig sú skoðun mótast hjá mér eða hefur myndast, og hef herst í þeirri meiningu að það sé rétt að sem mest vald í þessum efnum liggi hjá þinginu en sem minnst hjá ríkisstjórninni - að valdið eigi fremur að liggja hjá löggjafarvaldinu, Alþingi, en hjá ríkisstjórninni, framkvæmdarvaldinu. Þessi breyting gengur í öfuga átt við það sjónarmið. Þess vegna hlýt ég að gera verulegan fyrirvara við þetta ákvæði þar sem verið er að ganga lengra í því að auka svigrúm eða völd forsætisráðherra í þessum efnum en nokkru sinni fyrr. Að því leyti felur frumvarpið í sér valdatilflutning frá þingi til ríkisstjórnar. Það er umhugsunarefni og það er umhugsunarvert hvernig hæstv. forsætisráðherra telur það samræmast umræðum, sem farið hafa fram í þjóðfélaginu - ja, nú eru að verða nærfellt þrjú ár, frá hruni a.m.k. - eftir útgáfu rannsóknarskýrslunnar frægu og þingmannaskýrslunnar frægu, að færa vald í auknum mæli frá þingi til ríkisstjórnar eða öllu heldur til forustu ríkisstjórnar. Það er verið að færa valdið frá mörgum til fárra. Þessi breyting gengur nákvæmlega út á það, hún gengur ekki út á neitt annað. Það er vissulega rétt að hún eykur ákveðinn sveigjanleika fyrir forustu ríkisstjórnar á hverjum tíma en um leið dregur hún úr formfestu. Annað atriði sem er gegnumgangandi í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í skýrslu þingmannanefndar er gagnrýni á skort á formfestu í stjórnsýslunni. Þá eru viðbrögð hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar að minnka formfestu og aftur er farið í öfuga átt við það sem maður hélt að í stefndi. Þriðja atriði af sama toga er að verið er að færa meira vald til forustu ríkisstjórnar og þá væntanlega eins og við þekkjum til forustumanna ríkisstjórnarflokka um að ákveða hvernig eigi að skipa ráðuneytum. Það þarf ekki að tala við þingið, það þarf ekki að tryggja neinn meiri hluta þar eða ganga neitt frá því. Það er bara ákvörðun forustumanna ríkisstjórnarinnar hvernig það er gert. Þetta, hæstv. forseti, tel ég að sé til þess fallið að auka það sem hefur verið kallað foringjaræði í íslenskum stjórnmálum. Þetta er ekki til að minnka foringjaræði. Kannast hv. þingmenn við þá umræðu? Muna þeir eftir umræðunni í sambandi við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar frá því í fyrra um foringjaræði í stjórnmálum? Það voru margir kaflar um það. Til sumra er meira að segja vitnað í athugasemdum. En með því að færa völd frá Alþingi til ríkisstjórnar og í raun forsætisráðherra og færa um leið ákvörðunarvald í þessum efnum frá einstökum ráðherrum til forsætisráðherra, eins og er gert ráð fyrir á öðrum stað í frumvarpinu, er líka verið að auka foringjaræði. Þetta atriði frumvarpsins finnst mér ekki standast skoðun miðað við það sem hver einasti maður í þinginu eða svo til hefur bæði sagt og skrifað á undanförnum tveimur árum. Það er verið að auka vald framkvæmdarvaldsins á kostnað löggjafarvaldsins, það er verið að færa völd frá einstökum ráðherrum til forsætisráðherra, það er verið að minnka formfestu, ekki að auka hana, og það er verið að auka vægi og áhrif foringja ríkisstjórnarflokka á kostnað annarra. Það þarf að skoða þetta ef einhver meining var á bak við ummælin sem féllu í fyrra, sérstaklega í umræðum um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndar. Það þarf að skoða upp á nýtt þessi atriði frumvarpsins þó að ekki væri nema út af þessu. Hæstv. forseti. Þetta er í mínum huga það alvarlegasta við frumvarpið. Þetta tel ég að þurfi að endurskoða. Ýmis önnur atriði má vel nýta, halda sumu og sleppa öðru eins og gengur. Ég næ ekki í þessari umræðu að fara í gegnum það en ég hef merkt við allmörg efnisatriði í frumvarpinu sem ég tel að þurfi ýmist að skoða betur, breyta, fella út eða gera öðruvísi með einhverjum hætti. Við eigum eftir að taka þá umræðu á vettvangi nefndar og síðan í þingsölum í 2. og 3. umr. En þeir stóru annmarkar sem eru á þessu frumvarpi liggja fyrst og fremst í 2. gr. frumvarpsins sem víkur að því að taka frá þinginu valdið til að taka ákvarðanir í sambandi við ráðuneytin og færa það til forustu ríkisstjórnarinnar. Það er stærsti gallinn, hæstv. forseti, og þörf á að endurskoða þann þátt verulega. Ég vildi nefna að hæstv. forsætisráðherra sagði í andsvörum nokkrum sinnum áðan að henni eða ríkisstjórninni væri í lófa lagið að sameina ráðuneyti, t.d. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, iðnaðarráðuneytið og hvort það var þriðja ráðuneytið eða bara þessi tvö, með forsetaúrskurði. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir ræðu hans. Ég tek undir þau varnaðarorð og efasemdaraddir sem komu fram í ræðu hans um það sem kemur fram í þessu frumvarpi að forsætisráðherravæða Stjórnarráðið. Það er eins og núverandi forsætisráðherra líti svo á að hún ætli að sitja þar næstu 110 árin. Guð forði okkur frá því.  Mig langar að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson út í ráðherranefndir sem verið er að lögfesta hér, verði frumvarpið að lögum: Miðað við æðstu stjórn ríkisins og hvernig litið er á stjórnskipan Íslands, finnst þingmanninum eðlilegt að forsætisráðherra geti framselt vald sitt til þessara svokölluðu ráðherranefnda eins og hér er til? Er þetta ekki frekar dæmi um það að hér sé verið að búa til hliðarleið til að geta slegið málum á frest eða eins og það heitir í daglegu máli að koma þeim til nefndar, frysta málin í nefnd, salta þau og taka ekki á nokkrum einasta hlut? 

Hæstv. forseti. Ég tek það fram að þetta varðandi ráðherranefndirnar hefur ekki valdið mér neinum sérstökum áhyggjum. Ég held að það geti vel átt við að hafa ráðherranefndir um einstök málefni. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar og held að það sé í samræmi við afstöðu hv. þingmanns að slíkar ráðherranefndir geti ekki leyst einstaka ráðherra undan ábyrgð á málefnasviðum sínum. Þrátt fyrir að ráðherranefnd starfi og fjalli um eitthvert tiltekið mál held ég að það verði alltaf viðkomandi ráðherra sem ber ábyrgð á tilteknu málefnasviði, sem stjórnskipulega ber ábyrgð á málaflokknum og þeim niðurstöðum sem koma út úr ráðherranefnd. Þá vaknar spurningin: Er þörf á að hafa ákvæði um ráðherranefndir í lögum af þessu tagi? Kannski, kannski ekki, ég hef ekki sterkar meiningar um það. Ég held að það sé ekki skaðlegt, ekkert endilega nauðsynlegt. Ég legg hins vegar áherslu á að á sama hátt og það getur átt við að ráðherrar sem vinna að málum þar sem málefnasvið þeirra snertast starfi saman innan einhverra tiltekinna nefnda þá beri ráðherrar, þrátt fyrir slíkar nefndir, fulla ábyrgð á þeim ákvörðunum og embættisverkum sem teknar eru á viðkomandi málefnasviðum en ekki nefndirnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að deila þessari skoðun með okkur hér. Mig langar í seinna andsvari að beina spurningu til hv. þm. Birgis Ármannssonar. Eins og kom fram í ræðu hans er þetta ekki ríkisstjórnarmál vegna þess að við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd að a.m.k. einn ráðherra styður frumvarpið alls ekki og annar ráðherra í ríkisstjórninni hefur lýst miklum efasemdum um það. Ég veit að hv. þingmaður getur ekki skotist inn í hugarfylgsni hæstv. forsætisráðherra en þingmaðurinn kom inn á það í ræðu sinni og varpaði þeirri spurningu fram hvers vegna ekki væri búið að sameina ráðuneytin úr því að hægt er að gera það með forsetaúrskurði, samanber það sem kom inn í lög um Stjórnarráðið frá 2007. Er ástæðan jafnvel sú að hæstv. forsætisráðherra treystir sér ekki til að sameina 

Hæstv. forseti. Við síðustu spurningu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur á ég ekkert svar. Við hv. þingmaður getum staðið hér og velt vöngum yfir því, eins og hún raunar gerði, hvers vegna staðan er með þessum hætti varðandi ráðuneytin. Við rifjum það upp að á síðasta ári var flutt frumvarp sem gekk út á það, með allnokkurri einföldun, að sex ráðuneyti væru sameinuð í þrjú. Það var gert í tilviki tveggja nýrra ráðuneyta, innanríkisráðuneytis og velferðarráðuneytis, en atvinnuvegaráðuneytinu var sleppt og þeim ráðuneytum sem undir það áttu að heyra. Þessu var sleppt síðasta sumar vegna þess að andstaða var við málið í þinginu. 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og efnisríka þar sem hann fór vel yfir þetta mál og það sem þyrfti að varast í því og eins þá þætti sem hann teldi að væru jákvæðir við málið. Mig langar að beina tveimur atriðum til hv. þingmanns. Annars vegar sem snýr að svonefndu foringjaræði eða oddvitaræði og, með leyfi forseta, vitna ég þar í skýrslu þingmannanefndar um rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem segir: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt. Ljóst er að ráðherraábyrgðarkeðjan slitnaði eða aflagaðist í aðdraganda hrunsins og ráðherrar gengu á verksvið hver annars, t.d. þegar fagráðherrar voru ekki boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir þeirra ábyrgðarsvið. Ábyrgð og eftirliti fagráðherra með sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneyti þeirra heyrðu virtist verulega ábótavant.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann ekki í ljósi þess sem kemur fram í frumvarpinu að ríkisstjórnin sé á verulega rangri leið hvað það snertir að vinna út frá þeim hugmyndum sem voru viðraðar í þingmannanefndinni? Telur hann ekki jafnframt sem allsherjarnefndarmaður að það sé nokkuð ólíklegt að stjórnarandstaðan, eins og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra, muni veita þessu máli brautargengi? Telur hann ekki ólíklegt í ljósi þess á hvaða vegferð ríkisstjórnin er í þessu máli að þetta verði stutt af stjórnarandstöðunni og það sé mjög erfitt að reiða sig á hana í því? Ég ætla að koma með aðrar spurningar á eftir en tíminn dugar ekki núna.

Hæstv. forseti. Fyrst vildi ég segja að ég tel afar ólíklegt að þetta frumvarp njóti meirihlutafylgis í þinginu. Ég byggi það auðvitað ekki á neinni vísindalegri skoðun en staðan er einfaldlega sú eins og ástandið er í þinginu í dag að 32 þingmenn styðja ríkisstjórnina og 31 er í stjórnarandstöðu. Fyrir liggur að einn ráðherranna sem ég taldi með þessum 32 styður ekki þetta mál og þar með hafa valdahlutföllin snúist við. Síðan vitum við auðvitað um verulegar efasemdir hæstv. innanríkisráðherra líka sem hefur látið þær í ljós opinberlega og vera kann að fleiri í stjórnarliðinu séu ekki svo vissir í sínum stuðningi við málið. Á móti kemur að ég hef ekki heyrt sjónarmið frá neinum úr stjórnarandstöðunni um stuðning við þetta frumvarp. Það getur auðvitað eitthvað gerst, það getur eitthvað komið upp, það geta auðvitað einhverjar fréttir borist af því meðan þetta mál er í meðförum þingsins, en fyrir fram mundi ég ekki spá frumvarpinu árangri í þinginu. Varðandi það sem hv. þingmaður vitnaði til í skýrslu þingmannanefndarinnar rak ég einmitt augun í þetta. Þegar frumvarpshöfundar voru taka saman þær skýrslur sem lágu til grundvallar því að þetta frumvarp var samið voru þarna kaflar m.a. frá rannsóknarnefndinni og jafnvel frekar frá þingmannanefndinni sem ganga í allt aðra átt en þetta frumvarp. Nú kann að vera að önnur atriði í frumvarpinu séu í samræmi við ráðleggingar þingmannanefndarinnar eða niðurstöður hennar en það að færa vald frá þinginu til ríkisstjórnar, frá einstökum ráðherrum til forsætisráðherra 

Herra forseti. Ég vil í seinna andsvari ræða aðeins um það sem fram hefur komið um að þetta sé liður í því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafni því hér að frumvarpið sé hluti af þeirri vegferð hlýtur maður að spyrja sig að því af hverju Evrópusambandið sjálft og embættismenn í Evrópusambandinu eru að vinna drög að pappírum sem ætlunin er að íslenskir þingmenn og Evrópuþingmenn - nú liggur fyrir að embættismenn í Brussel eru að semja drög að pappírum þess efnis að það sé jákvætt að að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þá hlýtur maður að spyrja sig að því hvort það sé ekki öruggt að hv. þingmaður, sem á sæti í allsherjarnefnd, muni gera kröfu til þess að forsvarsmenn Evrópusambandsins hér á landi komi á fund allsherjarnefndar og geri grein fyrir því, eða a.m.k. starfsmenn utanríkisráðuneytisins, á hvaða forsendum verið er að 

Hæstv. forseti. Þau atriði sem hv. þingmaður nefndi verða að sjálfsögðu tekin til umræðu innan allsherjarnefndar, hvort sem við köllum Barosso til okkar eða einhverja aðra fulltrúa Evrópusambandsins. Að vísu mundi ég segja að það stæði utanríkisnefnd kannski nær að fara í nánari greiningu á meðgöngunni á þessum dæmalausu ályktunardrögum sem hann vísar til, að fá einhverjar upplýsingar um hvernig plagg af þessu tagi verður til, því að þrátt fyrir að höfundarnir kunni að vera embættismenn Evrópusambandsins fá þeir upplýsingar einhvers staðar frá. Ég býst ekki við að þeir finni það upp hjá sjálfum sér að tengja t.d. þetta stjórnarráðsfrumvarp við Evrópusambandsumsóknina. Ég býst ekki við að þeir finni það upp hjá sjálfum sér eða láti sér detta í hug án tilefnis að t.d. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég vil í upphafi segja að minni hv. þingmanns er mun betra en hæstv. forsætisráðherra því breytingin sem hér var nefnd var gerð 2007 og þingmenn Framsóknarflokksins greiddu atkvæði á móti. Hæstv. núverandi forsætisráðherra var hins vegar fjarverandi þannig að það kann að skýra þetta. Hins vegar er athyglisvert að þingmenn Vinstri grænna greiddu líka atkvæði á móti þeim breytingum sem þá voru samþykktar þannig að nú þurfum við að kalla eftir skýringum á því hvort hugur þingmanna Vinstri grænna til breytinga á Stjórnarráðinu hafi breyst eitthvað þar sem þeir voru allir að mér sýnist á móti því máli síðast. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann meti það svo að með breytingunum sem nú eru lagðar til sé verið að auka foringjaræði. Ég skil það svo að árið 2007 hafi menn ekki viljað ganga svo langt að undirstrika og auka það þrátt fyrir það sem gerðist síðan og menn hafa gagnrýnt. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann út í skýringar í 2. gr. á bls. 39. Þar er sagt að ráðuneytin skuli ekki vera fleiri en tíu. Er það í raun ekki ákvörðun hverrar ríkisstjórnar eða hvers Alþingis að leggja fram nýtt frumvarp um að ráðuneytin geti þess vegna verið fimm eða tuttugu eða hversu mörg sem er? Ef ég skil þetta mál rétt er í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir að næsta ríkisstjórn breyti einfaldlega þessu ákvæði. Þá yrði væntanlega einnig að breyta ákvæðinu varðandi vald forsætisráðherra sem er alveg gríðarlega mikið 

Hæstv. forseti. Það má taka undir þessi sjónarmið og vangaveltur hv. þingmanns. Það er ljóst að næsta þing eða næsti meiri hluti sem myndast í þinginu getur breytt stjórnarráðslögum eftir því sem honum þóknast, breytt þeim til baka eða gert fleiri breytingar, bæði hvað varðar fjölda ráðuneyta og hvaða ráðuneyti yfir höfuð eru starfandi í landinu. Það eru allar heimildir til þess. Það sem býr hins vegar að baki hjá hæstv. forsætisráðherra og samherjum hennar er auðvitað að gera ferlið léttara, þ.e. að auðveldara sé að breyta ráðuneytum, leggja þau niður, sameina eða færa verkefni á milli, það sé einfaldara að gera það og ekki þurfi að fara með málið í gegnum þingið. Um það snýst þetta. Ef ríkisstjórn treystir sér til, t.d. í upphafi kjörtímabils, að fara með allar breytingar á ráðuneytum í gegnum þingið er henni í lófa lagið að gera það; fækka ráðuneytum, fjölga ráðuneytum, sameina ráðuneyti eða sundra þeim. Það er allt hægt. Sú breyting sem hér er verið að gera felur í sér, og það er þá alveg skýrt, að ekki þarf að tala við þingið um það. Ríkisstjórnin getur ákveðið þetta við sitt borð og formlega séð raunar hæstv. forsætisráðherra einn. Ef forsætisráðherra hefur á annað borð meirihlutastuðning í þinginu á bak við sig getur hann 

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður kom inn á síðast í ræðu sinni er kannski stærsti punkturinn. Vitanlega er ýmislegt ágætt í þessu frumvarpi þar sem fjallað er um siðareglur og ákveðna hluti sem þarf að skýra og þess háttar. En sá hluti að fela forsætisráðherra alræðisvald yfir því hvernig ráðuneytum er í raun skipað hlýtur að teljast mjög sérstakur. Nú þekki ég ekki þá sögu vel hvernig staðið hefur verið að svona breytingum á Stjórnarráðinu í þinginu. Eitt er þó ljóst að eftir skýrsluna stóru og tillögur þingmannanefndarinnar hefur verið rætt um að betra samráð eigi að vera í þinginu og í raun skorað á þingmenn að gera slíkt. Var haft samráð við þingmenn Sjálfstæðisflokksins um gerð þessa frumvarps sem liggur fyrir þinginu?

Hæstv. forseti. Nei, það var ekki haft samráð við sjálfstæðismenn eða Sjálfstæðisflokkinn út af þessu máli. 

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni enn eitt dæmalausa frumvarpið frá, við skulum segja hæstv. forsætisráðherra því ekki er hægt að tala um ríkisstjórnarmál því ríkisstjórnin stendur ekki heil að baki frumvarpinu. Eins og komið hefur fram er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra algerlega mótfallinn frumvarpinu og líklega fylgismenn hans í þingsal sem tilheyra Vinstri grænum. Hæstv. innanríkisráðherra hefur mjög miklar efasemdir um frumvarpið enda kannski ekki nema von vegna þess að málefni sem undir hann heyra eru málefni allsherjarnefndar og þetta mál fer til allsherjarnefndar að loknum umræðum. Mig langar í byrjun að benda á að hér er um mjög veigamiklar breytingar að ræða. Verið er að forsætisráðherravæða Stjórnarráðið. Verið er að taka embættisheiti af öðrum ráðherrum og því til fyllingar kemur til hliðar við þetta frumvarp annað frumvarp upp á 93 blaðsíður þar sem hvert einasta ráðherraheiti er þurrkað út úr öllu lagasafninu sem íslenska lagakerfið byggir á, hvorki meira né minna, herra forseti. Það frumvarp er upp á 545 lagagreinar, hvorki meira né minna. Mikil vinna er lögð í þetta en frumvarpið verður líklega rætt í kjölfarið á því frumvarpi sem nú er til umræðu. Ég segi enn og aftur: Er ekkert að gera hjá ríkisstjórninni annað en að leika sér? Búa til frumvarp til hliðar við þetta frumvarp upp á 545 lagagreinar? Hvar eru heimilin? Hvað með skuldamál heimilanna? Hvað með þau málefni sem skipta máli? Hér er komið fram frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem Evrópusambandið fagnar mjög að sé komið fram vegna þess að nú á að slá af landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið. Þetta eru bakdyr hæstv. forsætisráðherra að því að það geti orðið að veruleika. Hæstv. forsætisráðherra hefur heimild til þess í núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands að breyta og fækka ráðuneytum en einhvern veginn virðist forsætisráðherra hafa brostið kjark til að stíga það skref, líklega vegna þess að þá yrði allt vitlaust í Stjórnarráðinu og ríkisstjórnin mundi líklega springa. Allir eru að bíða eftir að þessi ríkisstjórn lifi ekki mikið lengur en hér kemur hæstv. forsætisráðherra með málið inn í þingið til að láta á það reyna hvort einhverjir þingmenn úr stjórnarandstöðunni geti ekki hjálpað henni með það í gegnum þingið. Það er harla skrýtið að vera með framkvæmdarvald, tíu ráðherra, og koma fram með heildstætt frumvarp til laga um Stjórnarráðið en tveir ráðherrar styðja ekki málið. Það er mjög einkennilegt. Mig langar að benda á það, herra forseti, sem talað er um í 2. gr. frumvarpsins. Ég ætla að fá að lesa hana upp, með leyfi forseta: „Ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skulu á hverjum tíma ekki vera fleiri en tíu. Fjöldi ráðuneyta innan þeirra marka skal ákveðinn með forsetaúrskurði, sbr. 15. gr. stjórnarskrárinnar, samkvæmt tillögu forsætisráðherra.“ Þarna er vísað í 15. gr. stjórnarskrárinnar en raunverulega er þar hvergi kveðið á um forsetaúrskurð þó að forsetinn sjálfur hafi þetta vald. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra sé loksins farinn að treysta forseta vorum því að svo hart kvað við á síðasta ári að þegar forseti okkar ákvað að vísa Icesave 2 í þjóðaratkvæðagreiðslu þá hvatti þessi sami forsætisráðherra landsmenn til að sitja heima. Í þessu frumvarpi virðist hæstv. forsætisráðherra hins vegar leggja mikið kapp á að forsetinn komi virkur inn í framkvæmd laganna og er það vel. Það sem maður undrar sig kannski mest á af öllu er að síðan hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir tók við völdum í Stjórnarráðinu er sífellt verið að mylja undir sig, eins og sagt er. Verið er að sækja sér vald alls staðar úti í þjóðfélaginu, sífellt er verið að breyta lögum á Alþingi til að færa frekara vald undir forsætisráðherrastólinn. Það er eins og hæstv. forsætisráðherra átti sig ekki á því að brátt lýkur valdatíð hennar í forsætisráðuneytinu. Brátt stöndum við frammi fyrir því að stjórnmálaflokkurinn sem hún fer fyrir, Samfylkingin, verður í stjórnarandstöðu. Þá getur hæstv. forsætisráðherra sem nú situr þakkað sér að mikil völd eru komin í forsætisráðuneytið, burt séð frá því úr hvaða flokki næsti forsætisráðherra verður. En þetta er akkúrat dæmi um það sem maður hefur lesið í fræðibókum og í sögu þjóða að þegar einstaklingar komast til valda byrja þeir alltaf á að sækja sér vald. Við þekkjum hörmungarsögur úr Evrópu um þetta. Að sækja sér vald, helst að verða einráður og geta svo stjórnað og skipað fyrir úr sæti sínu. Þetta skelfir mig svolítið því þetta er svo óíslenskt. Þetta skelfir mig að því leyti að ég hélt að við ætluðum öll að læra af hruninu en svo er ekki. Hér er verið að leggja til enn frekara foringjaræði en var fyrir hrun. Hæstv. forsætisráðherra hefði átt að vera búin að læra af því, sitjandi í þessum þingsal í heil 30 ár. En nú er hennar tími líklega kominn, eins og hún hótaði á sínum tíma í ræðu. „Minn tími mun koma.“ Var það ekki orðrétt þannig, herra forseti? Nú virðist hennar tími vera kominn og birtist í þessu, að mylja undir embættið sem hún sjálf gegnir í dag árið 2011. Það er sorglegt. Frumvarpið byggir aðallega á skýrslu sem forsætisráðuneytið, undir stjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, lét gera og var skilað í desember 2010. Skýrslan hét Samhent stjórnsýsla. Skýrsla nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands og er á fylgiskjali I. Þegar minnihlutastjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur tók við valdataumunum voru skipaðar nokkrar nefndir og þar á meðal þessi nefnd en kryfja átti hvað hefði raunverulega valdið hruninu og hvers vegna hlutirnir hefðu farið þannig. Hæstv. forsætisráðherra hafði þá ekki tíma til að bíða eftir því hvað kæmi út úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis vegna þess að svo mikið lá á að umbylta samfélaginu, kratavæða samfélagið eins og ég hef stundum kallað það, og koma sínu fólki á jötuna, því miður. Mig langar að grípa aðeins niður í inngang skýrslunnar, með leyfi forseta: „Í erindisbréfi nefndarinnar kemur fram að markmiðin með störfum hennar séu m.a. að auka sveigjanleika innan ráðuneyta og stofnana og tryggja að þekking og mannauður sé nýttur til fulls eftir því sem verkefni og áherslur breytast. Þá átti nefndin að skoða, með tilliti til verkefna hennar, hvernig auka mætti gagnsæi í vinnubrögðum innan Stjórnarráðsins og stofnana ríkisins og efla upplýsingastreymi til almennings. Þá var nefndinni gefið umboð til taka til umfjöllunar önnur álitaefni sem tengdust framangreindum sviðum og gera tillögur um þau. Jafnframt er í bréfinu tekið fram að nefndin skuli vinna greinargerðir og gera tillögur um úrbætur en lagafrumvörp á grundvelli tillagna nefndarinnar skuli í kjölfarið unnin í Stjórnarráðinu.“ Nú liggur þetta fyrir í frumvarpsformi. Hér eru skýrsluhöfundarnir nafngreindir. Það stingur mig mjög hversu einstaklega fáir lögfræðingar unnu frumvarpið. Það sem mér finnst svo ábótavant eftir hrunið er að samanburð við nágrannalöndin vantar, samanburð við þau lönd sem við berum okkur venjulega saman við. Ég hef sjálf tamið mér slíkan samanburð, leggi ég fram frumvörp. Íslendingar eiga ekki að finna upp hjólið þrátt fyrir það að hæstv. forsætisráðherra telji sig vera að því nú og byggi frumvarpið á þessari skýrslu. Hvers vegna er ekki í frumvarpinu samanburður við nágrannalöndin, við Danmörku og Noreg, við Norðurlöndin og þau lönd sem við höfum mestmegnis sótt okkar löggjöf til? Sífellt rekur maður sig á sömu mistökin og ekki virðist skipta máli hvaða flokkar skipa ríkisstjórn. Þegar komist er til valda eru þessi grundvallaratriði hunsuð. Þegar nýir vendir koma inn í ráðuneytin, og þá sérstaklega forsætisráðuneytið, virðist hver ráðherra telja að sínir vendir sópi best. En eftir að þessi verklausa ríkisstjórn tók við hefur frumvarp eftir frumvarp sem hún hefur lagt fram verið rekið heim til föðurhúsanna einfaldlega vegna þess að frumvörpin eru ekki nægilega vel unnin. Þetta er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Þegar við þingmenn leggjum til að stofna lagaskrifstofu Alþingis til að bæta um og til að á borð þingmanna komi frumvörp sem standast stjórnarskrá og önnur lög, er því hafnað. Í staðinn hljóp hæstv. forsætisráðherra af stað og stofnaði lagaskrifstofuna í forsætisráðuneytinu undir sjálfri sér, undir eigin embætti. Nú liggur tilboð inni í allsherjarnefnd frá formanni allsherjarnefndar um að frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis verði ekki tekið út úr allsherjarnefnd heldur fari vinsamlegast, tilboðið hljóðar svo til mín, til svokallaðrar þingskapanefndar sem hér starfar. Það á með öðrum orðum, herra forseti, að svæfa málið þar. Líklega er mesti vandi ríkisstjórnarinnar að góðar hugmyndir eru ekki vel þegnar og þeim er ekki vel tekið því ríkisstjórnin á ekki sjálf þær hugmyndir. Þá þarf að finna hjáleiðir fyrir góðar tillögur og koma þeim á einhvern annan hátt inn í þingsali eða þeim hugmyndum er bara hafnað, samanber að tillögum Framsóknarflokksins um 20% niðurfærslu lána var algerlega hafnað af þessari verklausu ríkisstjórn. Nú hafa allir séð að það var eina rétta leiðin sem var fær en vegna þrjósku og þvermóðsku var ekki hægt að taka þær tillögur til greina, líklega vegna þess að þær komu frá Framsóknarflokknum. Svona er staðan, herra forseti. Það er dapurt hvernig þetta er unnið. Það er einkennilegt að hafa frumvarp fyrir framan sig þar sem ekki er nokkurs staðar minnst á ráðherra nema undir þessu almenna heiti, ráðherra, en forsætisráðherra til glaðnings hafa frumvarpshöfundar sett forsætisráðherratitilinn hvorki meira né minna en 14 sinnum í frumvarpið í 27 lagagreinum. Mér hefur ekki gefist tími til að telja hvað forsætisráðherraheitið kemur oft fyrir í greinargerðinni og þar sem er fjallað um einstakar greinar. Ég verð líklega með það í 2. umr. Það er einmitt verið að mylja undir foringjaræðið og forsætisráðherra einn í þessu frumvarpi. Það er líka frekar dapurt að svo veik ríkisstjórn sem raun ber vitni sitji við völd í landinu og getur raunverulega ekki stjórnað því hún hefur ekki til þess þingmeirihluta. Stólað er á fólk úr öðrum flokkum og nú þegar hefur einn þingmaður gengið til liðs við ríkisstjórnina úr flokki sem hét einu sinni Borgarahreyfingin. Líklega hangir meiri hlutinn á þessum þingmanni eða þá þeim tveimur ráðherrum sem ekki vilja bekenna þetta frumvarp. Þeir ráðherrar sem eru á móti frumvarpinu átta sig að sjálfsögðu á því, eins og þingheimur allur, að verið er að reyna að breyta Stjórnarráðinu til að þóknast Evrópusambandinu og hægt sé að leggja niður landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið, okkar mikilvægasta ráðuneyti sem stendur vörð um auðlindir Íslands og landbúnaðinn sjálfan. Svona eru vinnubrögðin, herra forseti. Ég skrifaði blaðagrein um daginn og ég ætla að gera lokaorð hennar að lokaorðum mínum, herra forseti. „Það sjá allir að keisarinn er ekki í fötum.“

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls fyrr en undir lok þessarar umræðu en sá málflutningur sem hér er hafður frammi gengur algjörlega fram af mér. Foringjaræði, hvað eru menn að tala um? Hvað er hv. þingmaður að tala um? Hún talar nánast eins og ég sé einræðisherra. Það er einmitt verið að breyta foringjaræðinu, það er verið að dreifa valdi. Hvernig var þetta áður þegar forustumenn ríkisstjórnarinnar ákváðu hlutina án samráðs við aðra?

Icesave.

Hér er verið að dreifa valdi með ráðherranefndum o.fl. Er ég að sölsa undir mig völd sem forsætisráðherra? Nei, sannarlega ekki. Ég hef frekar verið að ýta verkefnum út úr ráðuneytinu, samanber Seðlabankann og ýmislegt sem fellur undir menntamálaráðuneytið o.s.frv. Hvaða lönd eru það sem eru með skipan mála eins og ég er að mæla fyrir? Það eru Danmörk, Noregur, Svíþjóð, Bretland, Írland, Þýskaland og Frakkland sem eru með sömu skipan og ég mæli fyrir varðandi breytingu á Stjórnarráðinu, fjölda ráðuneyta, verkefnatilflutning o.s.frv.; það er í höndum framkvæmdarvaldsins þar. Þetta eru kannski lönd sem við eigum ekki að taka okkur til fyrirmyndar, flestallar Norðurlandaþjóðirnar, nema Finnland, og síðan Bretland og Írland eins og ég nefndi. Hvað segir stjórnarskráin um þetta mál, 115. gr. stjórnarskrárinnar? Hún segir að það sé forsætisráðherra með atbeina forseta sem ákveði fjölda ráðherra og skipti með þeim störfum. Það hefur að vísu ekki verið framkvæmt með þeim hætti en þetta er stjórnskipan okkar, sem er í stjórnarskránni með líkum hætti og í öllum þeim löndum sem ég taldi upp. Er ég að búa til eitthvert sérstakt fyrirkomulag hér á landi með þeirri breytingu sem ég mæli fyrir? Nei, sannarlega ekki. Þetta er í þeim löndum sem ég hef talið upp. Það er ekki verið að auka foringjaræði, það er verið að draga úr því, það er verið að dreifa valdi. Ég held að hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Það var einstaklega ánægjulegt að hæstv. forsætisráðherra skyldi koma upp í andsvar við mig því að oft og tíðum er það svo að talað er í upphafi og svo í lokin. Greinilega snerti ég viðkvæma strengi hjá hæstv. forsætisráðherra því að það var frekar mikill reiðitónn í rödd hennar og hún hvatti mig til að athuga hve mörg verkefni hefðu verið færð úr forsætisráðuneytinu síðan hún tók við. Ekki skal ég segja til um það. Ef hæstv. forsætisráðherra treystir sér ekki til að sinna þeim verkefnum sem að forsætisráðuneytinu snúa og þarf að úthýsa þeim, eins og hún fullyrðir, er það hennar mál. En ég veit að fjárstjórnarvaldið er t.d. farið úr ráðuneytinu. Í staðinn voru jafnréttismál tekin inn. Siðareglur hefur hæstv. forsætisráðherra sett, en ég er ekki viss um að þær siðareglur séu í gildi. Jú, ég man eftir einu öðru, hæstv. forsætisráðherra lagði drög að því að setja siðareglur fyrir forsetann, að mig minnir. Dreifing á valdi úr ráðuneytinu sem hæstv. forsætisráðherra var að tala um að ætti sér stað - þetta frumvarp felur ekki í sér nokkra einustu dreifingu á valdi, það er bara svoleiðis. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti frekar að lesa þetta með öðrum gleraugum og taka undir með mér. En úr því að hæstv. forsætisráðherra leggur svo mikið upp úr því að starfa í þeim anda sem ríki Evrópusambandsins gera langar mig að spyrja hana: Verður þessi breyting á Stjórnarráðinu til þess að hæstv. forsætisráðherra leggi niður landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið, sameini það iðnaðarráðuneyti og geri að 

Virðulegi forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann til að kynna sér betur skipan Stjórnarráðsins en fram kemur í málflutningi hennar. Jafnréttismálin heyra ekki undir forsætisráðuneytið,  Ég verð að segja hv. þingmanni að kynna sér það sem verið er að gera og rímar mjög vel við það sem kom fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar, þ.e. að það þurfi að auka sveigjanleika og tryggja að stjórnvöld geti brugðist við breyttum aðstæðum. Það er verið að tryggja að ráðherrar sem eru með skylda málaflokka eins og efnahagsmál, fjármálaráðherra, forsætisráðherra o.fl., vinni saman að málum og ekki sé foringjaræði þannig að það séu bara tveir menn sem stjórna flokkum og eru í ríkisstjórn eða þrír sem ráði öllu. Það er verið að draga úr foringjaræði. Hv. þingmaður verður eiginlega að skilja það ef hún ætlar að halda uppi umræðu sem er málefnaleg og einhver rök eru á bak við. Ég hvet hv. þingmann endilega til að kynna sér betur þetta frumvarp og segi einu sinni enn: Það er ekki flutt til að búa til atvinnuvegaráðuneyti. Menn eru sífellt að beina því að mér að ég sé að flytja þetta frumvarp í þeim tilgangi að búa til atvinnuvegaráðuneyti. Það eru til aðrar leiðir til þess. Ég gæti gert það með forsetaúrskurði, ég er ekki að segja að ég ætli að gera það. En hv. þingmenn vita nákvæmlega hvernig innanríkisráðuneytið var stofnað og velferðarráðuneytið og það eru engin áform um að  
            

Hæstv. forseti. Nú kannaðist ég við tóninn, röddina og svipinn á hæstv. forsætisráðherra. Þar snerti ég taugarnar og nú talaði hún loksins af eldmóði í ræðustól en ekki eins og talgervill sem les upp þau frumvörp sem lögð eru fram. Ég hef kynnt mér þetta mál býsna vel, hæstv. forsætisráðherra, og það væri óskandi að fleiri, sérstaklega í ráðherraliðinu, mundu kynna sér mál mjög vel. Jú, ég veit að hæstv. forsætisráðherra kynnti sér frumvarp mitt um stofnun lagaskrifstofu Alþingis mjög vel því að það var ekki búið að vera lengi í þinginu þegar kom hraðpóstur til allsherjarnefndar þar sem nefndinni var tilkynnt að búið væri að stofna lagaskrifstofu Stjórnarráðsins í forsætisráðuneytinu - í forsætisráðuneytinu. Ég veit þess vegna að hæstv. forsætisráðherra las það frumvarp mjög vel. Varðandi það hvort jafnréttismálin séu í forsætisráðuneytinu eða ekki, hvernig í ósköpunum á maður svo sem að finna út úr því hvar hvað er? Síðan þessi ríkisstjórn tók við hefur verið hrært svo mikið í stjórnsýslunni að maður tapar áttum inn á milli um hvar hver málaflokkur er. Það er einkenni þessa frumvarps, eins og ég benti á í upphafi ræðu minnar, að hæstv. ríkisstjórn er búin að hræra svo mikið í embættistitlum og ráðuneytisheitum að til hliðar liggur frumvarp upp á 545 greinar þar sem þetta er einfaldað fyrir ríkisstjórnina og búið að taka út öll heiti á ráðherrum og ráðuneytum. Eftir stendur að eini ráðherrann sem hefur hlutverk í því frumvarpi sem er til umfjöllunar er forsætisráðherra og endalaust 

Eins og er í stjórnarskránni, hv. þingmaður. Þar er bara nefndur forsætisráðherra.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir þetta tímabæra frumvarp og alla þá miklu vinnu sem lögð hefur verið í það í forsætisráðuneytinu og í ráðuneytunum almennt að stuðla að bættum starfsháttum og auka sveigjanleika í starfsemi Stjórnarráðsins frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Í kjölfar hrunsins var ekki vanþörf á að líta til þess sem betur mátti fara í verklagsreglum á stjórnarheimilinu. Ég ætla að leyfa mér í upphafi að minna á fjögur atriði sem nefnd eru í rannsóknarskýrslu Alþingis um það sem betur má fara, þann lærdóm sem draga má af hruninu og sem þetta frumvarp er andsvar við. Með leyfi forseta: „Efla þarf fagmennsku og stórbæta vinnubrögð innan stjórnsýslunnar, svo sem með vandaðri gagnafærslu og skýrari boðleiðum milli embættismanna og stjórnmálamanna. Stjórnmálamenn og embættismenn þurfa að setja sér siðareglur sem draga fram og skerpa þá ábyrgð og þær skyldur sem felast í störfum þeirra. Efla þarf þá hugsun meðal stjórnmálamanna að starf þeirra er öðru fremur þjónusta við almannaheill. Takmarka þarf pólitískar ráðningar innan stjórnsýslunnar við aðstoðarmenn ráðherra, eins og kveðið er á um í lögum. Skerpa þarf ákvæði um ráðherraábyrgð, svo sem með því að skýra upplýsingaskyldur ráðherra gagnvart Alþingi og ríkisstjórn.“ Þarna eru sett fram mikilvæg leiðarljós á þeirri vegferð sem við erum í og höfum verið frá hruni þegar við horfum fram til betri framtíðar og betri stjórnsýslu. Mikil vinna hefur verið lögð í þetta stóra mál hér en ég vil þó segja að henni er alls ekki lokið. Nú er þetta mál komið inn í þingið og við tekur vinna í hv. allsherjarnefnd. Ég dreg enga dul á það að ég hlakka til þeirrar umræðu vegna þess að það er töluvert í þessum tillögum sem ég vil ræða ítarlega og mig vantar svolítið inn í umræðuna í þessu efni sem ég vil drepa á hér og mun síðan koma betur fram í umræðum í nefndinni. Það kemur hvergi fram, frú forseti, í lögum um Stjórnarráðið að það sé pólitískur vettvangur, að þar eigi að fara fram pólitísk stefnumótun og að ráðuneytin fylgi pólitískri leiðsögn og stefnu Alþingis eins og hún birtist. Ekki heldur að byggt sé á grunnreglum lýðræðis, að valdið komi frá fólkinu en ekki embættismönnum, og ráðuneytin eru ekki eins og hver önnur stjórnsýslustofnun. Þar er í eðli sínu á ferðinni pólitísk stjórnsýsla, þetta er pólitískt framkvæmdarvald sem starfar í pólitísku umboði meiri hluta Alþingis og þar með þjóðarinnar. Þetta virðist hins vegar vera einhvers konar feimnismál nú á tímum og eitt af því sem lagt er upp með í þessu frumvarpi er aðgreining pólitísks valds sem er fólgið í stefnumörkun ráðherra og ráðuneyta annars vegar og svo stjórnvaldshlutverkinu hins vegar. Í þeim umræðum sem þegar hafa farið fram um þetta mál hér höfum við því miður lokað augunum fyrir því að embættismannakerfið á Íslandi og embættismannakerfið í ráðuneytunum sérstaklega er hápólitískt. Það hefur alla tíð verið það. Ég sé því miður ekki betur en að með þessu frumvarpi sé það fest í sessi og að sjálfstæði þessa embættismannakerfis gagnvart almannavaldinu sé fremur styrkt en veikt. Ég sakna þess til að mynda að ekki skuli vera um það fjallað hér að ráðherrar geti komið inn í ráðuneyti með sitt „kabinett“, ef svo má segja, með jafnvel ráðuneytisstjóra og tvo, þrjá eða fimm starfsmenn, til að fylgja eftir og vinna að stefnumörkun sem ráðherranum hefur verið falið í lýðræðislegum kosningum og hér á Alþingi að móta og framfylgja. Þetta tíðkast víða í löndunum í kringum okkur, en í þessu frumvarpi er farin allt önnur leið. Þetta tel ég að við hljótum að ræða. Ég vil koma aðeins betur að þessu hér á eftir þar sem fjallað er um aðstoðarmenn ráðherra og þær takmörkuðu heimildir sem eru í þessum lögum til að ráðherrar geti valið og ráðið sér pólitíska ráðgjafa að þar virðist gleymast hvert hlutverk ráðuneytanna er. Það er vel að það sé skerpt á þeirri ábyrgð sem ráðherrar hafa, eins og gert er í 12.–15. gr. þessa frumvarps. Það er mjög mikilvægt. Ég sakna þess hins vegar að ekki sé að sama marki skerpt á þeirri ábyrgð sem ráðuneytin sem slík hafa, þ.e. embættismenn ráðuneyta, ráðuneytisstjórar og aðrir æðstu embættismenn ráðuneytanna. Þetta þarf að vera ákveðinn „díalógur“, ákveðin samvinna, en eins og kemur fram í 20. gr. þar sem enn er reynt að skerpa á þessari skiptingu milli pólitíkur annars vegar og stjórnsýsluhlutverksins hins vegar segir, með leyfi forseta, að ráðherra skuli „leita faglegs álits ráðuneytis til að tryggja að ákvarðanir og athafnir hans séu lögum samkvæmt“. Ég skil ekki hvernig þetta á að vera í framkvæmd. Ég veit og skil nauðsyn þess að þetta sé sett þarna inn. Í næstu málsgrein er sagt að starfsmenn ráðuneyta skuli „veita ráðherra þær upplýsingar og faglegu ráðgjöf, bæði um staðreyndir og önnur atriði, sem honum er almennt þörf á til að geta sinnt hlutverki sínu lögum samkvæmt“. Við vitum að þetta er tilkomið af illri nauðsyn. Það er vitað og þekkt að því hefur verið leynt fyrir ráðherra sem hann hefur þurft á vitneskju að halda um og þarf að bera ábyrgð á. Við þekkjum það úr hruninu, þetta þekkjum við úr rannsóknarskýrslu Alþingis, en í þessari grein er ábyrgðin alfarið lögð á herðar ráðherranum. Í 20. gr. segir, með leyfi forseta: „Ráðherra skal leita faglegs álits ráðuneytis …“ Ef hann kallar ekki eftir upplýsingum um það sem hann hefur ekki hugmynd um að er í gangi ber engum skylda til að veita honum þær upplýsingar. Það sem ég er að segja er að þetta þarf að vera gagnkvæmt. Það er nauðsynlegt að taka á þessu en það þarf að taka á þessu bæði gagnvart ráðuneytinu sem slíku, skerpa það, og eins gagnvart ráðherranum, skerpa það. Frú forseti. Það gengur miklu hraðar á tíma minn en ég ætlaði. Ég á sæti í allsherjarnefnd þannig að ég kem kannski að málinu þar líka. Þetta sama, að skerpa ábyrgð ráðherrans en ekki ráðuneytisins, kemur fram í 12.–15. gr. þar sem talið er upp hvernig ráðherrann skuli hafa eftirlit með „starfrækslu, fjárreiðum og eignum á vegum stjórnvalda sem heyra undir almennar stjórnunarheimildir hans“. Og einnig „almennt eftirlit með starfrækslu, fjárreiðum og eignum þeirra sjálfstæðu stjórnvalda sem heyra stjórnarfarslega undir hann“. Ég les þetta sem skóla og heilbrigðisstofnanir, að ráðherrann eigi að hafa eftirlit með þeim eignum sérstaklega. Í núgildandi lögum segir hins vegar að ráðuneyti hafi eftirlit með starfrækslu stofnana. Ég er ekki alveg sannfærð um að leiðbeiningum rannsóknarskýrslu Alþingis um það hvernig eigi að skerpa á ábyrgð ráðherra og stjórnsýslunnar sem heildar sé framfylgt hér á þann hátt sem ætlast var til. Ég tel að það þurfi sem sagt að skerpa líka á ábyrgð ráðuneytanna og embættismannakerfisins. Einn stór þáttur í þessu frumvarpi varðar starfsmannahaldið. Það virðist gengið út frá því í 16. gr. að ráðuneytisstjórar sitji um alla eilífð en eins og ég sagði áðan tel ég að það skorti tilfinnanlega umræðu um að ráðuneytisstjórar komi og fari með ráðherrum. Ég tel að það sé verið að festa embættismannastjórnunina í sessi og hef þess vegna allan vara á varðandi þetta og reikna með að þetta verði rætt ítarlega í nefndinni. Það er freistandi að ræða svolítið 18. gr. um erindisbréfin. Ég velti því fyrir mér hvort ráðuneytisstjóri eigi að fá nýtt erindisbréf með hverjum ráðherra. Ef ekki, hefði þá til að mynda Steingrímur J. Sigfússon erft erindisbréf frá hv. þm. Árna Mathiesen eða Ögmundur Jónasson frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni? Þetta er stór spurning sem ekki er svarað beint með lestri þessa frumvarps eða greinargerðar með því. Í 22. gr. er fjallað um heimildir ráðherra til að ráða sér pólitíska ráðgjafa. Ég tel, frú forseti, að þessi grein gangi allt of skammt hvað varðar heimildir ráðherrans annars vegar og allt of langt hins vegar hvað varðar skerðingu á réttindum þeirra starfsmanna ráðuneytis sem vinna fyrir ráðherra sem aðstoðarmenn eða, eins og hér er sagt, aðstoðarmenn og væntanlegir ráðgjafar. Forsætisráðherra sagði fyrr í umræðunni að verið væri að bregðast við óumdeildri þörf ráðherra til að hafa sér við hlið pólitíska ráðgjafa. Ég lít ekki á þetta sem einhverja sérstaka þörf fyrir ráðherrann sem slíkan, heldur tel ég að það sé nauðsynlegt þegar pólitísk stefnumörkun á að fara fram í ráðuneytinu að það sé ekki eitthvað sem verði bara til í höfði eins manns. Það þarf ákveðna samvinnu og teymi. Ráðuneytin, starfsmenn, embættismenn og pólitíkin þurfa að vinna saman. Öðruvísi verður þetta ekki burðugt. Ég tel að út úr kortinu sé tillaga um að ráðherra fylgi bara einn aðstoðarmaður og ráðgjafi til viðbótar eftir næstu kosningar, það sé allt of lítið. Ég hef nefnt áður að ég tel að við eigum að ræða hvort þetta eigi að vera eins og víða er í löndunum í kringum okkur, að ráðherrar komi og fari með sínu „kabinetti“, með tveimur, þremur, fjórum, fimm, sex mönnum, allt eftir stærð og verkefnum ráðuneyta. Eins er rétt að spyrja hvort rétt sé að veita heimildir til að skipta ráðuneytum upp þannig að það séu aðstoðarráðherrar eða fleiri ráðherrar sem sinni tilteknum verkefnum innan ráðuneyta eins og víða þekkist. Í greinargerð, frú forseti, er fjallað um að með sterku aðstoðarmannakerfi sé auðveldara að tryggja aðgreiningu á milli hins tvíþætta hlutverks ráðherra sem stjórnvaldshafa annars vegar og pólitísks stefnumótunaraðila hins vegar. Það kerfi sem hér er gerð tillaga um, einn aðstoðarmaður og einn ráðgjafi til viðbótar eftir næstu kosningar, er veikt og vanburðugt og mun að mínu mati ekki þjóna því markmiði sem hér er lagt upp með. Ég tel þar að auki óþarft að byggja stigveldi inn í þetta, annars vegar aðstoðarmaður og hins vegar ráðgjafi. Það er óþarft að setja menn skör hærra eða lægra þegar þeir bera ekki neina stjórnskipulega ábyrgð þannig að það er að mínu viti nóg að setja þarna inn að ráðherra ráði sér einn eða fleiri aðstoðarmenn. Ég vek athygli þingmanna á því að í núgildandi lögum er kveðið á um að launakjör aðstoðarmanna eigi að fylgja launakerfi skrifstofustjóra. Þar með er viðkomandi raðað í launaflokk og ég tel mjög mikilvægt að halda slíku ákvæði inni þannig að það verði ekki geðþóttaákvörðun ráðherra hvaða laun aðstoðarmaður hefur. Ég vek líka athygli á því að með frumvarpinu er fellt niður ákvæði um að ríkisstarfsmenn eigi afturkvæmt til sinna fyrri starfa ef þeir hafa unnið sem aðstoðarmenn. Þar með, frú forseti, er vegið að þeim litla rétti sem ríkisstarfsmenn hafa haft til þess að hverfa aftur til sinna starfa kjósi þeir að gegna starfi sem aðstoðarmenn ráðherra. Í greinargerð er beinlínis gengið út frá því að það sé ómögulegt að hafa mann í vinnu á vegum ríkisins hafi hann verið aðstoðarmaður ráðherra. Þetta finnst mér algerlega út úr korti og ég vek athygli þingmanna af þessu tilefni á BA-ritgerð eftir Gest Pál Reynisson um aðstoðarmenn ráðherra, bakgrunn, hlutverk og frama, þar sem m.a. kemur fram að af 156 aðstoðarmönnum á árabilinu 1971–2008 hafi alls sex aðstoðarmenn hlotið skipun sem ráðuneytisstjórar strax eða fljótlega eftir að starfstíma í þágu ráðherrans lauk. Nú eru þrír ráðuneytisstjórar í ráðuneyti hæstv. forsætisráðherra fyrrverandi aðstoðarmenn ráðherra. Þó að ég hafi lagt áherslu á það, frú forseti, í þessari ræðu minni að gera grein fyrir því sem ég tel athugavert og umræðuvert við þetta frumvarp vil ég segja að ég styð meginefni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir á margan hátt athyglisverða ræðu, mjög gagnrýna ræðu á þetta frumvarp. Ég átti satt að segja ekki von á því að hv. þingmaður sýndi okkur fram á það hversu vanbúið þetta frumvarp er að öllu leyti. Ég er sammála hv. þingmanni um að í þessu frumvarpi er verið að auka embættismannavaldið. Það er fremur verið að styrkja það en veikja, og það sem blasir við öllum mönnum er að þegar verið er að slá saman stórum ráðuneytum, eins og við sjáum dæmi um í velferðarráðuneytinu, er dregið úr hinu pólitíska valdi, valdi þess fólks sem sækir sér pólitíska ábyrgð í kosningum til almennings í landinu. Það sem gerist þá er að vald embættismannanna styrkist með sama hætti. Þegar fólk talar um að þetta auki skilvirkni má ekki gleyma því að þessu fylgir líka það að pólitíska valdið minnkar. Hv. þingmaður sagði í lok máls síns áðan að hún styddi meginefni þessa frumvarps. Þá spyr ég hv. þingmann: Hver verður afstaða hv. þingmanns til frumvarpsins? Hv. þingmaður hafði uppi mjög miklar aðfinnslur við mjög stóra hluti sem ég hefði talið að væru hluti af meginefni þessa frumvarps, þeirri hugmyndafræði sem í raun býr að baki frumvarpinu sem mér fannst hv. þingmaður gagnrýna mjög harðlega, út af fyrir sig málefnalega fyrir sinn hatt. Það blasir við öllum þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra að hér er verið að greiða leiðina að því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og sameina það iðnaðarráðuneytinu. Flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs 15.–16. janúar 2010 skoraði á stjórn og þingflokk VG að endurskoða áform um endurskipulagningu Stjórnarráðsins. Er þetta ekki enn þá afstaða VG? Hefur eitthvað breyst? Hefur eitthvað breyst í aðstæðum? Er eitthvað sem gerir það að verkum 

Frú forseti. Þetta voru nokkuð yfirgripsmiklar spurningar en ég vil segja að ég lagði áherslu á að draga upp þá þætti sem ég tel að við eigum órædda í þessari umræðu. Ég hlakka til að taka þá umræðu í hv. allsherjarnefnd. Ég var spurð hvað mér þætti þá svona gott við þetta frumvarp og hvort ég mundi styðja það. Já, ég reikna að sjálfsögðu með því að styðja þetta frumvarp, en ég vek athygli á því að þingflokkur Vinstri grænna afgreiddi það með fyrirvara af ýmsum ástæðum. Ég hef gert grein fyrir nokkrum þeirra hér. Við teljum að sumu leyti að þetta frumvarp gangi of skammt hvað varðar heimildir ráðherra til að sinna því pólitíska stefnumótunarhlutverki sem hann þarf að hafa og rannsóknarnefnd Alþingis benti sérstaklega á að hann bæri ábyrgð á. Af því að það hefur verið rætt svolítið í dag vil ég geta þess að ég styð eindregið að heiti ráðuneytanna verði ekki talin upp með tæmandi hætti í lögum. Ég tel mjög mikilvægt að ríkisstjórnir á hverjum tíma geti skipt með sér verkum eftir aðstæðum og eftir mannafla og að menn geti brugðist við utanaðkomandi atburðum, eins og til að mynda hruninu, með því að setja á stofn sérstök ráðuneyti til að sinna, kannski um tiltekinn tíma, sérstökum verkefnum. Þetta hafa nágrannaþjóðir okkar gert. Þannig er til að mynda í Noregi ráðuneyti sem fjallar um málefni barna. Eitt nýjasta ráðuneytið á Norðurlöndum er í Danmörku, ráðuneyti innanríkis- og heilbrigðismála. Þar taka menn skipulag stjórnarráðsins til endurskoðunar miðað við aðstæður og verkefni hverju sinni. Þetta var um það hvað ég tel gott í þessu frumvarpi og ég mun í seinna andsvari svara hv. þingmanni frekar um breytingar á ráðuneytum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en mér finnst það dálítið mótsagnakennt. Nú segir hv. þingmaður að hún styðji meginefni frumvarpsins. Hún gerir síðan alvarlegar athugasemdir við mjög þýðingarmikla þætti frumvarpsins sem mér finnst vera hluti af meginefni frumvarpsins. Hún segir jafnframt að þingflokkur VG hafi afgreitt málið með fyrirvara. Hvað þýðir það í raun? Þýðir það að þingflokkur VG hafi ekki heitið stuðningi þingflokksins við þetta mál þegar það kemur til lokaafgreiðslu? Málið er komið fram eins og það stendur núna. Þingflokkur VG er ekki nema lítill hluti af þinginu. Ef þingflokkur VG stendur síðan frammi fyrir því að það á að afgreiða út úr þinginu lítt breytt frumvarp, hver er þá afstaða VG í málinu? Mér finnst það stöðugt að verða þokukenndara þegar maður skoðar það í því ljósi hver hinn raunverulegi stuðningur er við málið. Þetta er stjórnarfrumvarp í skötulíki, það vita allir. Það nýtur ekki stuðnings nema hluta af ríkisstjórnarliðinu. Nú liggur sem sagt fyrir að það hefur verið afgreitt út úr þingflokki VG með fyrirvara og algerlega óljóst með hvaða hætti staðið verði að þessum stuðningi. Hv. þingmaður sagði áðan að hún styddi hins vegar eindregið það sem kemur fram í 2. gr. um að heiti ráðuneytanna skuli ekki talin upp með tæmandi hætti. Mig minnir að þegar þessi mál voru rædd á sínum tíma, árið 2007, hafi þingflokkur VG haft aðra skoðun, a.m.k. einstakir þingmenn hans sem tóku þátt í þeirri umræðu sem þá fór fram af öðru tilefni. Það væri fróðlegt fyrir mig og okkur að heyra hvort þessi umræða hafi sérstaklega verið tekin upp þar sem menn tóku þá upp nýja afstöðu til þessa máls. Það getur vel verið og það er ekkert óeðlilegt við það að menn skipti um skoðun, en það er þó rétt og heiðarlegt að segja frá því með hvaða hætti þeirri skoðun var breytt af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem gagnrýndi 

Frú forseti. Það er rétt að umræða um þetta hefur verið tekin upp í þingflokki Vinstri grænna, að gefnu tilefni. Við höfum litið til Norðurlandanna og annarra ríkja eftir því hvernig þau vinna úr sínum málum og skipta verkum með ráðherrum. Það er sú umræða sem við höfum tekið upp og komist að þessari niðurstöðu. Það voru engar athugasemdir gerðar við það þá. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að foringjaræðið sem mikið er talað um er dautt í þinginu.

Nú?

Hingað koma allir ráðherrar, hver og einn, með sín mál, leggja þau fyrir þingið, þau fara í nefndir og ég þori eiginlega að fullyrða að ekki eitt einasta frumvarp sem hefur verið lagt inn eftir 1. febrúar 2009 hefur farið óbreytt út úr þinginu. Þvert á móti hafa verið gerðar mjög efnismiklar breytingar á flestum þeim frumvörpum sem hér fara í gegn. Það er engin mótsögn fólgin í því að við, þingflokkur Vinstri grænna, styðjum framlagningu þessa frumvarps og að við teljum nauðsynlegt að ná þeim markmiðum sem sett eru með þessu frumvarpi um betri stjórnsýslu og meiri sveigjanleika í Stjórnarráðinu. Við viljum hins vegar fá tækifæri til að ræða betur hvernig þau markmið nást. Til þess, hv. þingmaður, er Alþingi, til þess er hv. allsherjarnefnd, til þess munum við kalla eftir upplýsingum, ábendingum og athugasemdum utan úr þjóðfélaginu og fara yfir hlutina. Varðandi þau stóru ráðuneyti sem hafa verið búin til á undanförnum mánuðum verð ég að segja að ég tek undir það sem haft er eftir Rögnu Árnadóttur, fyrrverandi hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra, að það er takmarkað hvað einn maður kemst yfir að hafa yfirsýn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég heyrði ekki nógu vel eða skýrt svar hv. þingmanns við fyrra andsvari um þá stefnu sem boðuð var og samþykkt á flokksráðsfundi Vinstri grænna á Akureyri 15.–16. janúar, hvort eitthvað hefur breyst síðan að mati hv. þingmanns í stefnu Vinstri grænna þar sem samþykkt var að áform um breytingar á Stjórnarráðinu yrðu endurskoðuð. Ég skil það svo að meðal annars sé verið að tala um þetta frumvarp og hinar fyrirhuguðu breytingar. Einnig langar mig að spyrja hv. þingmann hvað hafi breyst frá atkvæðagreiðslu 13. júní 2007 þegar mér sýnist að allur þingflokkur Vinstri grænna hafi verið á móti þeim breytingum sem þá voru gerðar á stjórnarráðslögunum. Framsóknarflokkurinn var reyndar einnig á móti þeim breytingum. Þetta eru breytingar sem hæstv. forsætisráðherra vitnaði í í dag og lutu meðal annars að því að hægt væri að slá saman ráðuneytum með forsetaúrskurði. Hvað hefur breyst á þeim tíma? Ég velti því fyrir mér. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann í ljósi hennar ágætu ræðu áðan hvort hana megi skilja þannig að hv. þingmaður sé á móti því að binda í frumvarpinu að ráðuneytin skuli ekki vera fleiri en tíu eins og stendur í 2. gr. Ég skil hv. þingmann þannig að meiri sveigjanleika sé þörf varðandi ráðuneytin og ég tek undir það með hv. þingmanni, ráðuneytin verða að geta verið átta, tíu eða tólf eftir því hvernig ástand þjóðmála er á hverjum tíma.

Já, frú forseti, það er rétt skilið. Ég tel óþarft að kveða á um það í lögum að ráðuneytin skuli ekki vera fleiri en tíu. Ég tel að ríkisstjórn á hverjum tíma eigi að geta ráðið því og ákveðið hvernig hún skiptir með sér verkum og hversu mörg ráðuneyti eða ráðherrar eru. Ég tel það nauðsynlegan hluta af þeim sveigjanleika sem við erum að reyna að ná. Varðandi afstöðu Vinstri grænna á sínum tíma um að slá saman ráðuneytum í kjölfar tiltekinna samninga ríkisstjórnarflokka þá, sem oft ganga undir nafninu hrossakaup þegar verið er að ljúka stjórnarmyndunarviðræðum, vil ég ekki bera það saman við það sem við erum nú að gera þegar við horfum til heildstæðrar endurskoðunar á lögum um Stjórnarráðið. Það hlýtur að horfa öðruvísi við, það gerir það a.m.k. í mínum augum. Ég tek fram að þetta er ekki frumvarp um að setja á stofn atvinnuvegaráðuneyti. Þetta er ekki frumvarp um að setja á stofn auðlinda- og umhverfisráðuneyti og þetta er ekki frumvarp sem fjallar sérstaklega um sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þetta er frumvarp sem fjallar um heildarskipulag ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og eins og ég hef sagt áður tel ég mjög mikilvægt að ríkisstjórn hverju sinni skipti með sér verkum með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Að mínu viti hefur ekkert breyst í grunnstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að því leytinu til að við teljum enn mjög mikilvægt til að verja náttúruauðlindir í landinu að hér verði komið á umhverfis- og auðlindaráðuneyti, einu ráðuneyti þar sem saman er litið til umhverfismála og auðlinda, auðlindavörslu og auðlindaumsýslu. Nýtingin aftur á móti getur verið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, iðnaðarráðuneyti, atvinnuvegaráðuneyti eða hvað það kallast.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það kom fram hjá hv. þingmanni að það sem var samþykkt 2007 hafi verið hrossakaup og að forsætisráðherra hafi vald til að ákveða hversu mörg ráðuneytin eigi að vera. Hver er munurinn á því að ríkisstjórnin sem nú situr ákveði að hafa ráðuneytin tíu, fækka ráðherrum eða sameina ráðuneyti? Eru það ekki sömu hrossakaupin sem um er að ræða, svo við tölum um landbúnaðinn? Varðandi sameiningu ráðuneyta og ekki sameiningu ráðuneyta er vitanlega alveg skelfilegt að hlusta á þennan málflutning hjá hæstv. forsætisráðherra og hv. þingmanni um að það búi ekkert á bak við það að sameina ráðuneyti. Auðvitað er það svo. Við skulum ekki vera í þessum feluleik. Hugsunin er að fela forsætisráðherra það alræðisvald að geta gert þetta fyrir hádegi, milli ellefu og hálftólf. Um það snýst þetta mál, að klára það ferli sem er búið að minnast á og snýr m.a. að Evrópusambandsbröltinu öllu saman. Þar er ég, frú forseti, að vitna í ályktun sem átti að gera á sameiginlegum fundi þingmannanefndar Evrópusambandsins og Íslands og var vitnað í fyrr í dag. Það er sjálfsagt mál að láta hæstv. forsætisráðherra fá afrit af þeim drögum sem þar átti að samþykkja. Eitt af því sem gerir það að verkum að sá er hér stendur er alfarið á móti frumvarpinu eins og það lítur út er að það á að færa forsætisráðherra - og það skiptir mig engu máli hvaða forsætisráðherra það er - vald til að ákveða hvernig ráðuneytunum er skipað og skipt. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort þingmaðurinn sé sáttur við þá tillögu að forsætisráðherra fái þetta vald og ef hv. þingmaður er sáttur við það, hefði hv. þingmaður þá samþykkt það einnig 

Frú forseti. Það er ekki verið að safna valdi á eina hönd með þessu frumvarpi og ég vil taka mjög sterklega undir orð hæstv. forsætisráðherra sem féllu áðan í andsvari hennar við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að því leytinu til. Það er ekki verið að færa forsætisráðherra sem slíkum neitt vald. Það er fráleitt, eins og hér var gert fyrr í dag, að líkja því við einræðisherra sem hafi komist upp í skjóli einhverrar slíkrar umræðu á öðrum öldum. Það er verið að tala um það að þeir flokkar sem mynda ríkisstjórn og meiri hluta á Alþingi hverju sinni hafi möguleika á því að skipta með sér verkum, ekki endilega bara í upphafi kjörtímabils heldur líka ef eitthvað kemur upp á. Ég hygg að það hefði verið auðveldara að fást við ýmislegt í hruninu ef það hefði ekki bara verið möguleiki til sveigjanleika heldur hefð fyrir slíkum sveigjanleika í stjórnsýslu okkar. Hrossakaup og ekki hrossakaup, það var auðvitað gerð hörð atlaga að því í þinginu á sínum tíma þegar litlu ráðuneyti var skipt upp í tvennt. Til þess þurfti að breyta lögum. Það var öllum ljóst til hvers það var gert. Það var ekkert óeðlilegt við það að stjórnarandstaðan gerði harða hríð að því. Hér er ekki um neitt slíkt að ræða og ég endurtek að það er ekki verið að flytja frumvarp um að fækka eða fjölga ráðuneytum, langt í frá. Það er verið að flytja frumvarp um að ríkisstjórn, meiri hluti Alþingis á hverjum tíma, geti skipt með sér verkum innan Stjórnarráðsins eftir því sem best og farsælast þykir á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Þá er komið á dagskrá og til umfjöllunar frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem allir vita sem hér starfa að ekki ríkir mikil sátt um meðal stjórnarflokkanna. Samt er þetta mál komið hingað og þar að auki í andstöðu eins ráðherra ríkisstjórnarinnar og með fyrirvara eða athugasemdum frá öðrum. Það er ekki mjög björgulegt. Síðan höfum við séð í fjölmiðlum og heyrt í útvarpi og annars staðar frá í gegnum tíðina, eða frá því að þetta ráðuneytisbrölt byrjaði, ályktanir frá hinum ýmsu félögum Vinstri grænna víða um land þar sem því hefur verið mótmælt að standa eigi í þessu á meðan sótt er um aðild að Evrópusambandinu og hefur meira að segja verið kveðið býsna fast að orði. Með leyfi forseta vil ég m.a. benda á nýlegan fund sem haldinn var í svæðisfélagi Vinstri grænna á Miðsuðurlandi þar sem var ályktað að ekki ætti að standa í áformum um sameiningu ráðuneyta núna meðan viðræður um aðild að Evrópusambandinu fara fram. Ljóst er að innan annars stjórnarflokksins er verið að tengja aðildarviðræðurnar mjög sterklega við þetta frumvarp. Eins og ég sagði áðan er á köflum í frumvarpinu verið að leggja til ágætishluti. En það sem stingur í augu er að forsætisráðherra fær gríðarlegt vald. Ég fæ ekki skilið öðruvísi en að frumvarpið, eins og það lítur út, sé lokatilraun forsætisráðherra, forsætisráðuneytisins, til að gera breytingar á Stjórnarráðinu eftir að hafa reynt að ná einhverri sátt eða málamiðlun við hinn stjórnarflokkinn frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Í einstökum greinum er svo sem ýmislegt sem hægt er að staldra við. Ég ætla að byrja í þessari fyrstu ræðu á að fara örlítið í gegnum það, mun gera betur síðar. Í 2. gr. er rætt um að í ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skuli á hverjum tíma ekki vera fleiri en tíu. Það er í fyrsta lagi óráðlegt, held ég, að binda þetta með slíkum hætti því að það getur verið mikill kostur fyrir hverja ríkisstjórn að fækka annaðhvort eða fjölga í ráðuneytum eftir því sem þörf er talin á. Það er hins vegar alveg ljóst að ný ríkisstjórn getur að sjálfsögðu, hvenær sem hún tekur við, eftir tvö ár eða hvað það er,  Þá kem ég að því sem ég hefði viljað sjá varðandi þessi mál. Gerð hefur verið tilraun meðal allra flokka til að koma þessum breytingum í ferli áður en frumvarp er lagt fram. Auðvitað er hægt að halda því fram og benda á að allir flokkar komi að málinu í þingnefndum, það er alveg hárrétt, en við vitum að í krafti meiri hlutans er hugsanlega - þótt ólíklegt sé í þessu máli - hægt að keyra málið í gegnum þingið. Í 3. gr. segir að forseti Íslands skipi aðra ráðherra samkvæmt tillögu forsætisráðherra. Þarna er undirstrikaður enn og aftur sá ásetningur að forsætisráðherra eigi að fá þetta vald. Það er rétt sem fram hefur komið, að þessum lögum var breytt 2007 af ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks og þá greiddu þingmenn Framsóknarflokks og Vinstri grænna atkvæði á móti þeim breytingum. Það verður væntanlega rannsóknarefni eða þarfnast skýringa við ef þingflokkur Vinstri grænna samþykkir þetta núna. Þó svo að í frumvarpinu megi finna ágætishluti ræðum við að sjálfsögðu heildarmyndina líka. Það er eitt sem mig langar að nefna þessu tengt, það er í skýringum með frumvarpinu, m.a. á bls. 27, þar sem verið er að vitna í skýrslu þingmannanefndarinnar. Ég fæ ekki betur séð, frú forseti, en í raun sé verið að snúa svolítið út úr skilaboðunum í skýrslu þingmannanefndar í þessu frumvarpi. Þar stendur, með leyfi forseta: „Komið verði í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra.“ Sagt er að á því sé tekið í frumvarpinu. Það má færa rök fyrir því en eins og ég skil þetta er einfaldlega verið að fela forsætisráðherra það vald að vasast í og ganga inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra með mjög áberandi og skýrum hætti, nái þetta fram að ganga. Í frumvarpinu eru ýmsir kaflar sem eru ágætir. Hér hefur verið aðeins fjallað um aðstoðarmenn og slíkt. Samkvæmt 26. gr. - ég ætla að hlaupa snöggt yfir þetta í þessari umferð - er forsætisráðherra heimilt að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga. Meðan ekki er skýrt, frú forseti, betur í frumvarpinu hvað felst í því valdi ráðherra að geta ráðstafað ráðuneytum þá geld ég varhuga við 26. gr. undir kaflafyrirsögninni Önnur ákvæði. Frumvarpið frá 2007 sem hlaut hér samþykki var tiltölulega einfalt og minna í sniðum en þetta frumvarp en tók með afgerandi hætti á ákveðnum hlutum. Töluverð andstaða var við það hjá stjórnarandstöðuflokkunum á þeim tíma, Framsóknarflokki og Vinstri grænum, og geri ég þá ráð fyrir, eins og ég sagði áðan, að við þurfum skýringar á því hvað hafi breyst, verði þetta samþykkt. Það sem mér sýnist um frumvarpið sem slíkt er að með því sé ekki verið að skýra stjórnkerfið heldur jafnvel að gera það óskýrara. Það má færa fyrir því rök að sjálfstæði ráðherra sé í sjálfu sér takmarkað að því leyti að forsætisráðherra er veitt extra mikið vægi eða mikið vald, ef það má orða það svo. Það má líka velta fyrir sér, hefði forsætisráðherra þetta mikla vald, hvort við stæðum frammi fyrir því ef t.d. málefni Íbúðalánasjóðs væru núna á dagskrá, þar sem ákveðin öfl vildu gera breytingar á þeim sjóði, færa hann til eða jafnvel leggja hann niður, en fagráðherrann á þeim tíma stóð í vegi fyrir því, hvort það frumvarp sem hér liggur fyrir mundi gera það að verkum að forsætisráðherra gæti höggvið á hnútinn og sagt: Jú, þetta skal vera með þessum hætti, þvert á það sem fagráðherrann vildi. Enn má tala um hið svokallaða foringjaræði. Þingmenn hafa m.a. yfirgefið þingflokk vinstri grænna út af meintu foringjaræði, ekki bara innan þingflokksins heldur í ríkisstjórninni. Það er eitt af því sem gagnrýnt er í rannsóknarskýrslunni sem við höfum séð og kynnt okkur. Þar eru gerðar athugasemdir við það. Þess vegna skil ég ekki, frú forseti, að verið sé að auka á hið meinta eða svokallaða foringjaræði. Ég fæ ekki betur séð en að það sé gert í frumvarpinu. Ég held að það sé mikilvægt að hafa ákveðinn sveigjanleika, en það má ekki vega að sjálfstæði ráðherranna og ráðuneytanna. Ég tel mikilvægt í því samhengi, þó svo að framkvæmdarvald og löggjafarvald eigi að vera aðskilið, að áhrif og þáttur Alþingis í því að koma að skiptingu ráðuneyta sé ekki minnkaður eða takmarkaður eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Það má velta fyrir sér formfestu í stjórnsýslu og hvort verið sé að draga úr henni. Maður veltir líka fyrir sér hvort hætta sé á að ráðherrar í öðrum ráðuneytum en forsætisráðuneytinu muni líta svo á að forsætisráðherra beri meiri ábyrgð en þeir, eins og hefur svo sem verið sýnt fram á og hann gerir að ákveðnu leyti, enda er verið að auka hana í þessu frumvarpi. Í 4. gr. er í raun verið að undirstrika og kveða upp úr um vald ráðherra til að flytja verkefni og málefni milli ráðuneyta. Eins og ég skil þetta þarf nú samþykki Alþingis til þess eða Alþingi hefur alla vega eitthvað um það að segja. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki alveg búinn að sökkva mér ofan í lögin sem eru í gildi og því kann þetta að vera misskilningur hjá mér, en ef svo er ekki er mikið áhyggjuefni að dregið verði úr vægi Alþingis að þessu leyti. Í 5. gr. er rætt um einstök málefni og fleira þess háttar. Síðan má velta því fyrir sér hvort það sé raunverulegur vilji þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að undirstrika vægi eða vald framkvæmdarvaldsins með þeim hætti sem lagt er til. Hér er vitnað í nokkrar skýrslur í rökstuðningi með frumvarpinu og eðlilegt að gera það, en við hljótum að velta fyrir okkur hvernig vinnulagi og vinnubrögðum við þann undirbúning hefur verið háttað og hverjir hafa komið þar að. Það verður áhugavert í framhaldinu að kynna sér hverjir hafa komið að þeim skýrslugerðum og þeirri nefndarskipan sem fjallað hefur um þetta fram að þessu. Eitthvað segir manni að sterk tengsl séu á milli þeirra nefnda og skýrslna sem hafa verið skrifaðar. Það er búið að vitna hér í rannsóknarskýrslu Alþingis og ég hef einnig gert það að nokkru leyti. Í kafla 2.4 í rannsóknarskýrslunni er talað m.a. um stjórnsýsluna og að nefndin telji að gera verði breytingar á lögum og reglum til að koma í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Ég velti fyrir mér hvort eðlilegt sé að undirstrika vald forsætisráðherra til að gera nákvæmlega það. Hefur það ekki einmitt verið gagnrýnt varðandi samskipti innan þeirrar ríkisstjórnar sem sat þegar efnahagshrunið varð, og hæstv. núverandi forsætisráðherra sat m.a. í, að einn af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, viðskiptaráðherra, hafi ekki verið nógu mikið inni í málum á þeim tíma? Ég fæ ekki betur séð en að með þessu frumvarpi sé verið að undirstrika það og fela forsætisráðherra að taka ákvarðanir sem geta leitt til þess að slíkum vinnubrögðum verði viðhaldið. Það er að sjálfsögðu ekki til eftirbreytni og ekki gott ef svo verður. Frú forseti. Tími minn í þessari umferð er að verða búinn. Ég ítreka enn og aftur það sem ég hef sagt í andsvörum og ræðu minni, að mér er ekki að skapi að fela forsætisráðherra þetta vald. Það eru fleiri þættir sem þarf að skoða mjög vandlega, eins og fjölda ráðuneyta. En allt ber að sama brunni, þetta er hluti af ferlinu varðandi Evrópusambandið og þeim einbeitta vilja Samfylkingarinnar að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Margt í málflutningi hans og gagnrýni á þetta frumvarp átti mjög rétt á sér. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í hefur verið í umræðunni fyrr í dag. Hæstv. forsætisráðherra hefur neitað því staðfastlega að nokkur tenging sé á milli ráðuneytisbreytinga eða breytinga á Stjórnarráðinu og Evrópusambandsumsóknarinnar. Reyndar hefur hæstv. forsætisráðherra með sama hætti sagt að það sé engin tenging á milli Sóknaráætlunar 20/20 og Evrópusambandsumsóknarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í drög að ályktun sem átti að leggja fyrir sameiginlegu þingmannanefndina, Evrópuþingmanna og íslenskra þingmanna, þar sem einmitt var komið inn á rík tengsl á milli þess að sameina ráðuneyti og Evrópusambandsumsóknar. Ég veit að hv. þingmaður sendi einhvers konar bókun á þann fund og var í fjölmiðlum fyrir skömmu síðan. Mig langaði að spyrja hvort hv. þingmaður telji eðlilegt að Evrópusambandið sé að hlutast til um málefni sem tengjast skipulagi á Stjórnarráðinu, að Evrópusambandið og embættismenn í Brussel séu að skipta sér af því hvaða ráðuneyti séu starfandi hér og hvernig lögum um Stjórnarráð Íslands sé háttað. Það væri gott ef hv. þingmaður gæti farið aðeins lauslega yfir þessi mál og reifað hver sjónarmið hans eru, hver aðdragandinn hafi verið að þessu. Voru embættismenn í Brussel með þessa pappíra eða var þetta kannski ættað beint úr forsætisráðuneytinu? Hver telur hann að rökin á bak við það séu að slíkt rati inn í drög að ályktunum sem Evrópuþingmenn og íslenskir þingmenn eru leggja fram?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Til að svara hv. þingmanni vil ég segja það að ég kann reyndar ekki alveg tilurð þessa, ég veit ekki hvaðan þetta plagg er ættað en það er alveg ljóst að það hefur komið fram að búið er að samþykkja þetta í Brussel, þ.e. af sameiginlegu þingmannanefndinni, fulltrúum hennar, og ljóst að þegar íslenska nefndin komst ofan í efni þess af alvöru voru gerðir miklir fyrirvarar við það. Í 14. lið á bls. 3 stendur, með leyfi forseta, og ég ætla að reyna að þýða þetta jafnóðum: „… fagnar þeim stjórnsýslubreytingum sem orðið hafa, sérstaklega sameiningu ráðuneyta á Íslandi og þeirri skilvirkni sem af því mun hljótast“ o.s.frv. Þetta stendur á bls. 3 í þeirri sameiginlegu ályktun sem átti að gera. Af hverju er verið að draga þetta fram? Það er vitanlega vegna þess að þetta er hluti af þessari umsókn og því umsóknarferli sem við Íslendingar erum því miður í. Á öðrum stað í þessari ályktun er talað um Sóknaráætlun 20/20 og ef ég tók rétt eftir - ég var reyndar eitthvað annars hugar þegar hv. þingmaður spurði um það - þá nefndi hann það einnig og það er rétt að það eru augljós tengsl þar á milli.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör hvað þetta snertir. Hann vitnar þarna beint til þessara pappíra og þeirra draga, sem fyrir lá að samþykkja af þingmönnum Íslands og Evrópusambandsins, sem segja það skýrt og greinilega að þetta sé liður í því. Hví skyldu embættismenn í Brussel og Evrópuþingmenn að vera að fagna því að hér sé verið að sameina ráðuneyti, að hér sé verið að gera Stjórnarráðsbreytingar? Hver eru rökin á bak við þetta? Hver eru rökin á bak við það að Evrópusambandið leggur áherslu á að við séum að sameina ráðuneyti? Getur verið að þetta sé einmitt ástæða þess að þetta mál er keyrt áfram af slíkum hraða? Getur verið að Evrópusambandið sé að átta sig á því að það er ekki mögulegt að halda þessu ferli áfram á sama tíma og það er ráðherra í ríkisstjórninni sem neitar að taka þátt í aðlögun að Evrópusambandinu? Hver telur hv. þingmaður að rökin á bak við það séu að Evrópusambandið, Evrópuþingmenn og embættismenn í Brussel og síðan Samfylkingin keyri þetta mál áfram með slíkum hætti og séu að setja þetta inn í opinbera pappíra sem ætlunin er að íslenskir þingmenn skrifi undir?

Virðulegi forseti. Það er býsna stórt spurt. Að sjálfsögðu get ég ekki dregið aðra ályktun af þessu plaggi en að það sé undirbúningur eða hluti af því aðildarferli sem er í gangi. Við vitum að Evrópusambandið hefur lagt áherslu á það undanfarið að auka miðstýringu í Brussel, að fá meiri völd frá ríkjunum þar inn og nýverið hefur verið talað um efnahagsmál. Auðvitað er þetta þá um leið hluti af því að auka foringjaræðið, auka á þau völd sem foringjarnir hafa og þeir sem stjórna í Brussel. Þetta er nátengt, það er alveg ljóst að mínu mati, frú forseti. Þetta er eitt af því sem er í þeirri ályktun sem hér um ræðir sem ég er ekki alveg viss um hvort hæstv. forsætisráðherra hafi fengið að kynnast. Það er annað athyglisvert í þessu sem snýr að sjálfsögðu að því máli sem við ræðum hér, breytingar á ráðuneytum, að hér er talað um mikilvægi þess að undirbúa stjórnsýsluna og ekki síst í landbúnaðarmálum fyrir samþykkt eða synjun. Væntanlega vona þeir er sömdu þetta að það verði samþykkt að ganga í Evrópusambandið. Hér stendur einnig skýrum stöfum að það sé mikilvægt að Ísland haldi áfram að þróa sína stefnu og undirbúa nauðsynlegar stjórnsýslubreytingar, það stendur hér, og er sérstaklega talað um landbúnaðinn. Enn og aftur komum við að því að þetta er allt nátengt.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um aðlögun Íslands að Evrópusambandinu, svo maður kalli bara hlutina sínum réttu nöfnum. Af hverju tengist þetta Evrópusambandinu? Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fór ágætlega yfir það. Ég sat þennan fund sem hann vitnaði í og það er ótrúlegt að verða vitni að því hér í salnum að hæstv. forsætisráðherra geri athugasemdir við það að hv. þingmenn lesi beint úr gögnum sem voru kynnt fyrir hv. þingmönnum á sameiginlegum fundum þingmannanefndar EFTA og Evrópuþingsins. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvaða firring þetta er. Þetta frumvarp er lagt fram  Virðulegi forseti. Við hæstv. ráðherra Jón Bjarnason erum ekki sammála um margt en við erum þó sammála um þetta. Það að setja breytingar á stjórnkerfinu í þennan búning og færa völd til hæstv. forsætisráðherra til að ná fram því markmiði hefði verið kallað einhverjum stórum nöfnum hér á einhverjum tímapunkti svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ef hér hefði verið annar hæstv. forsætisráðherra, og þori ég ekki að nefna nein nöfn því að þá fer svo mikið um hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem eru með viðkomandi einstaklinga fullkomlega á heilanum, þegar svona frumvarp um að færa völd til hæstv. forsætisráðherra hefði komið fram er ég ansi hræddur um að ýmsir þeir aðilar sem hátt hafa í þjóðmálaumræðunni hefðu algjörlega farið á annan endann. Núna er þetta sett í einhvern faglegan búning en ég held að það sýni okkur að ef það hefur einhvern tímann skipt máli að hafa festu í Stjórnarráðinu til að ekki sé hægt að breyta hlutum sisona án nokkurrar fyrirhafnar er það við þessar aðstæður. Eru menn búnir að fara yfir þann tíma sem þessi ríkisstjórn hefur ekki getað tekið á neinum þeim hlutum sem hæstv. ríkisstjórn þyrfti að taka á? Það er ekki búið að taka á atvinnumálunum, það er ekki búið að taka á skuldamálum heimilanna, það er ekki búið að vinna þá vinnu sem þarf til að koma okkur úr þeirri aðstöðu sem við erum í. Samt er ríkisstjórnin búin að hræra í stjórnkerfinu út í það óendanlega. Ég veit ekki hvort fólk er búið að gleyma því en það var gengið í að breyta nöfnum á ráðuneytum, m.a. úr dóms- og kirkjumálaráðuneyti yfir í dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Það var alveg nauðsynlegt að breyta þeim nöfnum, nafnspjöldum og öllu sem því tilheyrir til að það ráðuneyti geti síðan dottið inn í innanríkisráðuneytið. Menntamálaráðuneytið heitir núna mennta- og menningarmálaráðuneyti. Samgönguráðuneytið hét um tíma samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti en er núna orðið innanríkisráðuneyti. Efnahags- og viðskiptaráðuneyti hét áður viðskiptaráðuneyti. Með þeim röksemdum að það væru of mörg lítil ráðuneyti á Íslandi tóku menn sig síðan til og tóku tvö stærstu ráðuneytin, heilbrigðisráðuneytið og félagsmálaráðuneytið, og sameinuðu þau - af því að það eru svo mörg lítil ráðuneyti á Íslandi. Þetta eina ráðuneyti, velferðarráðuneyti, er með u.þ.b. 50% af ríkisútgjöldunum. Fyrrverandi hæstv. ráðherra Ragna Árnadóttir fór ágætlega yfir þetta í þætti í Ríkisútvarpinu á sínum tíma. Hún fór yfir hið augljósa, að þarna eru menn að færa völd frá stjórnmálunum, frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum, yfir til embættismanna. Svo sannarlega hefur það komið á daginn. En þetta er ekki nóg og það er ekki hægt að koma hér með frumvarp um breytingar á einstaka ráðuneytum. Nei, það gekk illa þannig að við skulum ganga í það verk, ef hæstv. forsætisráðherra nær sínu fram, að veita hæstv. forsætisráðherra völd til að breyta þessu. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað hefur stoppað núverandi ríkisstjórn í því að breyta ráðuneytum fram til þessa á tveimur og hálfu ári? Þykja mönnum þetta ekki vera nógu miklar breytingar sem ég nefndi hér? Ég held að það séu meiri breytingar á síðustu tveimur og hálfu ári en hafa verið á áratug, jafnvel tveimur áratugum. Nú gæti einhver spurt: Bíddu, hefur þetta ekki skilað alveg gríðarlega góðum árangri? Er þetta ekki allt annað líf eftir að við breyttum nafninu á dóms- og kirkjumálaráðuneyti yfir í dómsmála- og mannréttindaráðuneyti og síðan yfir í innanríkisráðuneyti? Er ekki bara allt annað ástand í þessum málaflokki? Nei, virðulegi forseti, það er ekki alveg þannig. Þess sjást ekki merki neins staðar að þessar breytingar í stjórnkerfinu hafi skilað sér fyrir fólkið í landinu, það er bara ekki nokkur leið. Ég er í miklum samskiptum við fólk í heilbrigðisgeiranum. Það ber öllum saman um það, öllum, að eftir að þessi tvö ráðuneyti voru sameinuð hefur boðleiðin að ráðuneyti heilbrigðismála lengst til muna. Menn finna minna fyrir stefnumótun og var ekki mikið fyrir af henni í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er erfitt að fá svör og lengri boðleiðir eru náttúrlega fullkomið klúður í því litla þjóðfélagi sem við búum í. Það er ekkert sem bendir til þess að þessi breyting hafi skilað árangri. Það er áhugavert, virðulegi forseti, að hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur fannst alveg toppurinn á tilverunni þegar hún var félagsmálaráðherra að menn brutu upp heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið vegna þess að það þótti of stórt og færðu tryggingamálin yfir í félagsmálin. Það eru þrjú eða fjögur ár síðan og á þeim tíma þóttu afskaplega mikil málefnaleg rök fyrir þessu. Núna, þegar hæstv. ráðherra er í annarri stöðu, gilda allt önnur rök sem eru í rauninni þvert á þau rök sem hæstv. ráðherra notaði á sínum tíma. Síðan er farið í þennan leiðangur til að losna við Jón Bjarnason, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Af hverju á að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason? Vegna þess að hann trúði því sem var sagt, kannski í barnaskap sínum, að hv. þingmenn Vinstri grænna væru bara bundnir af samvisku sinni þegar kæmi að umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það var lagt þannig upp. Er ekki einhver tilbúinn til að leiðrétta mig ef ég hef rangt fyrir mér? Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason þekkir það nú, var það ekki þannig að menn væru hér óbundnir, hv. þingmenn Vinstri grænna, þegar kom að þessum aðildarviðræðum? Í hinu mikla foringjaræði í þessari ríkisstjórn sem hefur gert það að verkum að hvorki meira né minna en þrír hv. þingmenn Vinstri grænna hafa yfirgefið þingflokkinn - og það er ekki bara út af foringjaræði í þeim flokki, heldur er það líka hjá hæstv. núverandi forsætisráðherra sem hv. þm. Birgir Ármannsson lýsti ágætlega með nokkuð myndrænum hætti í atkvæðaskýringum um ESB þegar hann lýsti því svo að hæstv. ráðherra hefði elt hér og snarað niður hv. þingmenn Vinstri grænna í öllum bakherbergjum og hótað þeim öllu illu ef þeir greiddu ekki atkvæði með aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að það stóð upp úr hverjum einasta manni, bæði hv. þingmanni og ég tala nú ekki um blessuðum álitsgjöfunum, alveg sama hvaðan þeir komu, að það þyrfti að minnka foringjaræðið í íslenskum stjórnmálum. Það var uppleggið og það var ein af ástæðunum sem menn töldu fyrir því að hér hefði orðið efnahagshrun, hvorki meira né minna. Virðulegi forseti. Foringjaræðið hefur aldrei verið meira í íslenskri pólitík en núna. Þetta frumvarp er birtingarmynd þess því að enginn getur haldið því fram að lítið hafi verið gert af því að breyta hér um ráðuneyti á undanförnum síðustu missirum. Það hefur verið gert ótt og títt, skipt um nöfn á ráðuneytum, þau sameinuð og þetta hefur verið helsta verkefni núverandi ríkisstjórnar. En það er ekki nóg, það verður að vera hægt að gera þetta í byrjun viku, og í lok viku ef það hefur gengið illa eða breytingin ekki gefist nógu vel í byrjun viku. Þá þurfa menn ekkert að þvælast með þetta í gegnum þingið, það er alveg óþarfi að áliti hæstv. forsætisráðherra sem er flutningsmaður þessa frumvarps og undirbýr nú hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir andsvar. Eins og allir aðrir hv. þingmenn í þessum sal er ég mjög spenntur að vita hvert það verður  Málið er alveg kýrskýrt og ég sakna þess að það er ekki minnst á hæstv. ráðherra Jón Bjarnason í þessu frumvarpi. Ég hef a.m.k. ekki séð nafnið í frumvarpstextanum eða í athugasemdum við frumvarpið og hljóta það bara að vera einhver mistök sem menn geta örugglega bætt fyrir við umfjöllun nefndarinnar og komið -  Virðulegi forseti. Það er í besta falli kómískt í ljósi þess að þessi ríkisstjórn er búin að breyta um nöfn á ráðuneytum ótt og títt, búin að sameina og sundra verkefnum hér, að halda því fram að það sé einhver sérstakur vandi að framkvæma slíka hluti. Menn nálgast hér því miður ekki það sem er nauðsynlegt, sjálfsagt og eðlilegt að fara yfir varðandi breytt vinnubrögð í Stjórnarráðinu. Það er alvörumál sem við þyrftum að ræða. Það tengist ýmsu, m.a. starfsmannamálum, verkefnum og ýmsu slíku. Ég er til í að taka þátt í þeirri umræðu hvenær og hvar sem er, þeirri vinnu ef út í það er farið, því að þar má sannarlega margt bæta en ég hef séð það að útgangspunkturinn í þeim breytingum sem hæstv. ríkisstjórn hefur farið í hefur fyrst og fremst verið pólitísk hrossakaup og hrókeringar á ráðherrum en afskaplega lítið hefur farið fyrir faglegri vinnu. Ég minnist þess þegar við sameinuðum heilbrigðisráðuneyti og félags- og tryggingamálaráðuneyti í eitt ráðuneyti að þá spurði ég hvað eftir annað eftir málefnalegum rökum fyrir því. Það var talað um að þetta sameinaði svo margar stofnanir. Ég fékk engin svör við því, ekki nokkur, ekki um vorið þegar það var lagt fram og svo átti að vera mikil vinna um sumarið og allir flokkar að koma að því en því var algjörlega sleppt. Þetta var síðan klárað á septemberþinginu og ég kallaði eftir því í þingsal, sömuleiðis í hv. heilbrigðisnefnd, og það komu aldrei nein svör, það kom aldrei niðurstaða neinnar vinnu sem segir meira en flest um málið. Þetta hafði allt annað markmið en að vinna faglega að málunum. Sama er upp á teningnum hér, þetta snýst um Evrópusambandið og eins og ég sagði áðan hefði verið miklu hreinna að setja nafn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar inn í frumvarpsdrögin eða athugasemdir með frumvarpinu í staðinn fyrir að fara í þessa vegferð með þessum hætti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að fá hv. þingmann til þess að fara örlítið betur yfir þetta, af því að nú veit ég að hann ásamt fleiri þingmönnum sat þennan sameiginlega fund þar sem voru þingmenn Íslands og þingmenn Evrópuþingsins. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi það fyrr í umræðunni að hluti af því sem ætlunin var að álykta þar um var að Evrópusambandið fagnaði því eða þingmenn þessara tveggja þinga að verið væri að sameina ráðuneyti á Íslandi. Hæstv. forsætisráðherra hefur hafnað því að þetta tengist með nokkrum hætti. Gæti hv. þingmaður kannski farið aðeins yfir hver er tilurð slíks plaggs og hvað gerir það að verkum að inn í þessi drög ratar eitthvað sem tengist Stjórnarráði Íslands og uppbyggingunni innan þess, hvaða ráðuneyti eru starfandi og annað? Og enn fremur hvað býr að baki hjá embættismönnum annars vegar í Stjórnarráði Íslands, í utanríkisráðuneytinu eftir atvikum og hugsanlega forsætisráðuneytinu, og hins vegar hjá Evrópusambandinu sjálfu að vera að skipta sér af því hvernig við skipuleggjum stjórnsýslu okkar og hvernig við höfum ráðuneytaskipan? Getur verið að það sé rétt sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hélt fram áðan að þetta stafaði af því að Evrópusambandið hefði ríkar áhyggjur af því að það gengi ekki nægilega vel að aðlaga íslenska stjórnsýslu í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum og ekki væri nægileg jákvæðni þar á bæ fyrir því að ráðast í aðlögunarferli og slíkt? Gæti hv. þingmaður farið aðeins betur yfir þetta því að ég veit að hann sat þessa fundi.

Virðulegi forseti. Ég held að ef menn skoða þessi ályktunardrög sé bara tvennt í þessu: Annaðhvort hafa engir Íslendingar komið að þessu, sem er náttúrlega mjög áhugavert, það er mjög áhugavert ef þetta hefur bara komið frá Brussel, eða hitt - og ég ætla rétt að vona að einhverjir hv. stjórnmálamenn í meiri hlutanum hafi komið að þessu - að það sé bara svo komið að þeir séu komnir inn í Evrópusambandið í anda og líti svo á að það sé okkar helsta hlutverk að aðlagast því hratt og vel og fara að vilja þess eins mikið og mögulegt er. Vegna þess að hér hefur m.a. hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og sömuleiðis hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verið legið á hálsi fyrir að hafa talað um að hér væri um aðlögun að ræða, vil ég vekja athygli á 15. punktinum í þessu skjali, sömuleiðis skýrslu sem fylgir og ég hef undir höndum og enn fremur ræðu sem flutt var af þeim Evrópuþingmanni sem fjallaði um landbúnaðarmálin. Það kemur alveg skýrt fram í öllum þessum gögnum að það þarf að aðlaga og það þarf að auka báknið í kringum landbúnaðinn til að Ísland geti gengið í Evrópusambandið og það á að gera það áður en greidd eru atkvæði um það hvort Ísland verður aðili. Skýrara getur þetta ekki verið. Virðulegi forseti. Svarið við fyrirspurninni er þetta: Ég veit ekki hvernig þetta atvikaðist, en mér þykir hvort tveggja jafnslæmt, að enginn Íslendingur hafi komið að þessu og hitt að Íslendingar séu komnir svona langt í anda inn í Evrópusambandið. Annað hvort er það og hvort tveggja er slæmt.

Virðulegi forseti. Það er alla vega áhyggjuefni að Evrópusambandið sé að skipta sér af málum sem þessu tengjast, hvernig Stjórnarráð Íslands er og hvernig ráðuneytaskipan er og annað því um líkt, og af hverju embættismenn í Evrópusambandinu eru að álykta um þessi mál. Það skýrir kannski þann mikla asa sem er á þessu máli og í rauninni hversu hart það hefur verið keyrt fram. Þessi gögn sýna fram á það og eins þetta minnisblað, ef rétt reynist sem hv. þingmaður nefnir hér að í þessu sama minnisblaði eða drögum að ályktun sé jafnframt fjallað um það að aðlaga þurfi í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Ja, þá þarf nú ekkert miklu flóknari skýringa við og gæti kannski verið rétt sem hv. þingmaður sagði áðan að kannski hefði verið heppilegra að frumvarpið væri ekki í þessum felubúningi. Mig langar að beina því til hv. þingmanns að hér hefur verið mikið talað um aukið foringjaræði og að íslensk stjórnmál séu með þeim hætti að ekki sé nægilega skilið á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds o.fl. í þeim dúr. Þetta tók rannsóknarskýrsla Alþingis og þingmannanefndin í framhaldi af henni til sérstakrar umfjöllunar. Talsvert hefur verið talað um það af hálfu þeirra sem tala fyrir þessu frumvarpi að frumvarpið sé með einhverjum hætti til komið til að bregðast við því og minnka foringjaræðið og efla þessi mál. Finnst hv. þingmanni ekki skjóta töluvert skökku við að lausnin á því sé sú að færa vald frá Alþingi Íslendinga til forsætisráðherra sem hafi algjört einræðisvald yfir því hvaða ráðuneyti séu starfandi og hvaða verkefni og annað séu undir þeim? Telur hv. þingmaður, af því að forsætisráðherra vitnaði til þess, að mögulegt verði fyrir ríkisstjórnina og forsætisráðherra að sækja mikið fylgi til stjórnarandstöðunnar og kannski Sjálfstæðisflokksins, flokks hv. þingmanns, í þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherrar og stjórnarliðar ætla að sækja stuðning við frumvarpið inn í raðir stjórnarandstöðunnar, það kæmi mér verulega á óvart ef stuðning við það væri að finna í Sjálfstæðisflokknum. Við skulum tala um hlutina eins og þeir eru. Hér er verið að færa vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins, þannig er það bara.  Ég hvet menn til að skoða hversu mikil umræða lá á bak við t.d. sameiningu heilbrigðisráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins. Ég hvet menn til að skoða hvaða gögn lágu þar til grundvallar, skýrslur, úttektir. Ljóst er að það er skoðun hæstv. ríkisstjórnar að þetta var of mikið, að of miklum tíma var eytt í þetta, að það lá of mikið til grundvallar. Það var nokkurn veginn ekki neitt. Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að Evrópusambandið er að skipta sér af málum hér og það er líka öllum ljóst að þetta frumvarp er til komið til að losna við þann ráðherra í hæstv. ríkisstjórn sem er að þvælast 

Frú forseti. Umræðan er orðin ansi undarleg þegar líður á daginn og er farin að snúast um eitthvað allt annað en það sem er á dagskrá. Menn eru að ræða sín á milli um að einhverjir hafi einhvers staðar einhvern tímann ætlað að álykta á einhverjum fundi um eitthvað. Ég spyr menn: Er einhver ein lína í Evrópusambandinu um hvernig á að skipa málum í ráðuneytum innan ríkisstjórna? Ég bið menn sem þannig tala að koma með dæmi um það sem sýna mér að eitthvert samræmi sé í því til að mynda í ríkisstjórn Danmerkur, sem er í Evrópusambandinu, og í ríkisstjórn Þýskalands, sem er líka í Evrópusambandinu, eða bara í ríkisstjórn Írlands. Er einhver ein lína þar? Um hvað eru menn að tala? Hvað eru menn að fabúlera? Við erum að ræða hvernig megi styrkja stjórnsýsluna í Stjórnarráði Íslands og gera hana sveigjanlegri þannig að hún verði betur í takt við kröfur tímans og að komið sé í veg fyrir að það sem gerðist fyrir hrun gerist aftur. Þá erum við komin að foringjaræðinu. Það er kómískt að heyra, af því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson notaði það orð, við þessa umræðu hvernig hv. þingmaður talar um foringjaræði. Mig langar að spyrja hann hvernig hann túlkar það sem gerðist hér í einkavæðingu bankanna á sínum tíma. Var það ekki foringjaræði þegar tveir formenn stjórnmálaflokka og ráðherrar í ríkisstjórn Íslands tóku ákvörðun um einkavæðingu þeirra, án þess í reynd að spyrja kóng eða prest, og skiptu á milli sín og sinna flokka ríkisbönkunum? Eða var það ekki foringjaræði þegar sömu menn ákváðu að styðja innrásina í Írak?

Í Líbíu?

Icesave?

Hér erum við að tala um allt aðra hluti. 

Virðulegi forseti. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að nota sem dæmi um foringjaræði þátttöku Íslands í átökunum í Líbíu. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að nota sem dæmi um foringjaræði Icesave-málið. Ég hélt það. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að nota tækifærið og lýsa því hvað gerðist hér í júnímánuði - var það ekki 2009? - þegar tveir ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, ákváðu að skrifa undir samningana sem eru nefndir Svavarssamningar, mestu klúðursamningar Íslandssögunnar, og voru ekki einu sinni búnir að ræða það í ríkisstjórn og ekki með þingmeirihluta. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að nota þetta dæmi, þetta er svo gott dæmi. Það er svo fullkomlega galið að einhverjum skuli hafa dottið þetta í hug. Ég ætla ekkert að flytja ræður hæstv. innanríkisráðherra Ögmundar Jónassonar um þetta mál. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þær. Hann fór ágætlega yfir málið. Til að útskýra fyrir hv. þingmanni undarlega umræðu um að einhver ætlaði að álykta eitthvað á einhverjum fundi, þá er um að ræða fund sem var í síðustu viku, sem er verið að ræða hér, sameiginlegan þingmannafund EFTA-þingmanna og Evrópuþingsins. Drögin liggja fyrir. Það er mjög óvanalegt að drögin séu ekki afgreidd, það komu bæði drög og breytingartillaga. En þennan „einhvern fund“ og þessa „einhverja ályktun“ hvet ég hv. þingmann til að kynna sér. Varðandi eina línu í Evrópusambandinu hvet ég hv. þingmann til að lesa drögin og ræðurnar sem þar voru fluttar - ég vona að þær hafi verið teknar upp - þar sem var farið yfir að við þyrftum að breyta Stjórnarráðinu hér, m.a. landbúnaðarmálunum, til að ganga í Evrópusambandið og því var fagnað 

Frú forseti. Ég get ekki annað en haldið því til streitu að hvetja hv. þingmann til að ræða það mál sem hér er til umræðu. Ég hlýt að spyrja hann, sem hefur nú nokkra þingreynslu og reynslu af setu sem ráðherra í þáverandi heilbrigðisráðuneyti: Hvað er það sem hann telur að þurfi og eigi að breyta í Stjórnarráði Íslands? Varðandi starfsmannamál? Varðandi verkefni? Hér er verið að leggja drög að nýju Stjórnarráði þar sem m.a. er kveðið á um ákveðið form í kringum samvinnu ráðherra, í kringum upplýsingaskyldu á milli ráðuneyta, í kringum samhæfingu verka sem snúa að fleiri en einu ráðuneyti. Kveðið er á um frumkvæðisskyldu forsætisráðherra í þeim efnum. Hv. þingmaður átti sæti í hrunstjórninni og veit alveg hvar skórinn kreppti þar. Það er verið að bregðast við því. Ég hefði haldið miðað við reynslu hv. þingmanns af að hafa stjórnað ráðuneyti að hann væri með á nótunum. Ráðuneyti hans var að vísu svolítið dýrara en til stóð í fjárlögum því að ansi mikið var um verktakagreiðslur, ef ég man rétt. Ekki var öllum starfsmönnum ráðuneytisins treyst til að vinna þau verk sem hv. ráðherra taldi að þyrfti að vinna og mörg störf voru aðkeypt, sérstaklega við undirbúning að nýrri stofnun á sjúkratryggingasviði. Ég hefði haft gaman af því að heyra hv. þingmann fara í efnislega umræðu við mig um hvernig ætti að skilja á milli hins pólitíska valds og stefnumótunarsviðs ráðherra annars vegar og stjórnsýslunnar hins vegar, sem er meginumræðuefnið og ég fitjaði upp á hér fyrr í dag. Þar hefur hv. þingmaður reynslu og aðrir komast ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð og allt satt og rétt sem hún segir þegar hún hrósar mér, það er rétt. Ég áttaði mig ekki alveg á því hvernig hv. þingmaður komst að þeirri niðurstöðu að ég hefði ekki talað um efni máls miðað við andsvar hv. þingmanns. Varðandi aðkeyptu þjónustuna hvet ég hv. þingmann til að kynna sér þá aðkeyptu þjónustu sem ég var með og hverju hún skilaði, ég held að hún  Ef menn eru að bregðast við hruninu með þessu frumvarpi, virðulegi forseti, eru þeir fullkomlega villtir í holtaþoku svo að ekki sé dýpra í árinni tekið. Varðandi samvinnu ráðherra átti ég mjög ánægjulega samvinnu við hæstv. ráðherra í þeirri ríkisstjórn. Það má segja að ég hafi átt svolítið erfitt með einn hæstv. ráðherra en við aðra, eins og t.d. hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, var bæði gott og gagnlegt samstarf. Alla jafna er það svo að þegar fólk talar saman og vill vinna saman þá gengur það upp. Varðandi skoðanir mínar á hverju eigi að breyta held ég t.d., virðulegi forseti, og það eigi ekki bara við um stjórnkerfið heldur almennt í opinbera geiranum að skoða verði af fullri alvöru að sérstaklega yfirmenn geti ekki verið lengur en ákveðinn árafjölda í stöðu sinni og skynsamlegt sé að skipta aðilum á milli starfa og færa á milli starfa. Ég held að það sé bæði gott fyrir starfsemina og sömuleiðis fyrir viðkomandi einstaklinga. Ég held að við eigum að nálgast þetta varðandi verkefnin, að nálgast þau frá botni og upp, ef þannig má að orði komast. Við eigum að líta á þau verkefni sem 

Forseti. Það hefur verið mjög sérstakt að hlýða á umræðuna hér um það frumvarp sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram um Stjórnarráð Íslands. Vissulega hafa ræðumenn farið vítt um völl og tekið umræðuna út frá margvíslegum sjónarhornum. Það sem hefur vakið sérstaka athygli mína í umræðunni af hálfu þeirra stjórnarliða sem hafa talað, sem eru raunar ekki nema tveir, þ.e. hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, er að þær hafa mjög lagt upp úr því hvað þetta frumvarp sé ekki og um hvað frumvarpið fjallar ekki. Það er undirstrikað af þeirra hálfu að frumvarpið fjalli ekki um sameiningu ráðuneyta. Þetta er margítrekað búið að koma fram í umræðum í dag. Það er einnig lagt mikið upp úr því að þetta frumvarp fjalli ekki um foringjaræði og boði ekkert slíkt, það hafi einfaldlega ekki verið tíðkað. Hér hafa verið dregin upp ýmis atriði sem styrkja hvort tveggja í umræðunni eða gefur þeirri skoðun byr undir í það minnsta annan vænginn að undir liggi ákveðnir þættir sem tengjast báðum þeim atriðum sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og hæstv. forsætisráðherra neituðu í umræðunni í dag. Hins vegar hefur ekki farið ýkja mikið fyrir umræðu um hvað þetta frumvarp fjallar um og hverjar helstu breytingarnar sem því fylgja eru í raun. Það má vissulega gera því ágætlega skil. Ég tek þó undir þau sjónarmið hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur þegar hún gerði ágæta grein fyrir meginlínunum í þeim breytingum sem þarna um ræðir, það er ýmislegt sem betur má fara, þó það nú væri. Það er ýmislegt í þessu frumvarpi ágætlega úr garði gert og þætti engum mikið miðað við það sem m.a. kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra þar sem þetta er afrakstur tveggja ára vinnu. Það væri eitthvað skrýtið ef ekki væri sitthvað gagnlegt að finna í slíkri vinnu eftir allt sem á undan er gengið. Það er hins vegar ástæða til að drepa aðeins niður fæti við stærstu atriðin eins og þau eru rakin í II. kafla í athugasemdunum með frumvarpinu. Á bls. 7–8 er það talið upp og þar kemur fram að stærsta einstaka breytingin lúti að því að endurskoða skipulag Stjórnarráðsins sem snýr að því að það er lagt til með þessu frumvarpi að það verklag sem viðhaft hefur verið hér á löggjafarsamkundunni að telja ráðuneytin upp með tæmandi hætti í lögum um Stjórnarráð Íslands verði lagt af. Þess í stað verði einungis ákvæði um hámarksfjölda ráðuneyta í Stjórnarráðinu, samanber 2. gr. frumvarpsins þar að lútandi. Þetta er stóra breytingin að mati frumvarpshöfunda í því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Um þetta einstaka atriði segir í athugasemd við 2. gr. að þetta sé einna veigamesta breytingin í frumvarpinu öllu, þ.e. að hverfa frá þeirri stefnu sem verið hefur að verkefni ráðuneytanna og stjórnarráðsskiptingin séu talin upp í lögum frá Alþingi. Jafnframt þessu frumvarpi hefur hæstv. forsætisráðherra lagt fram frumvarp um breytingar á ýmsum öðrum lögum þar sem lagðar eru til breytingar á Stjórnarráðinu á þeim grunni sem hér er lagður. Um allt þetta má deila og hefur komið mjög til umræðu í dag. Ég vek þó athygli á þeim þáttum sem ég tel jákvæða og fyllilega þess virði að gefa tíma í umræðunni, þ.e. breytingar sem allsherjarnefnd mun væntanlega skoða sem hafa það markmið að efla samhæfingu starfa á milli ráðherra, ýmis ákvæði sem lúta að skyldum ráðherra o.fl. Það er líka sérstakur kafli um ráðherranefndir. Allt eru þetta þættir sem út af fyrir sig er ágætt að fá inn í löggjöf. Það sem hins vegar hvílir yfir þessu máli eru óhjákvæmilega þær spurningar sem hér hafa vaknað um það hvað valdi svo mikilli tortryggni út í þessar breytingar. Það er fullkomlega eðlilegt að þær spurningar séu uppi, ekki síst í ljósi þess hvernig mál hafa gengið á undanförnum missirum. Það má alveg spyrja sig þeirrar spurningar í ljósi atburða hvort framlagning þessa frumvarps beri vott um það að stjórnarmeirihlutinn treysti sér ekki til þess að óbreyttu að leggja inn í þingið tillögu að lagabreytingum sem gera ráð fyrir því að fullnusta stjórnarsáttmála meirihlutaflokkanna sem gerði ráð fyrir sameiningu ráðuneyta. Það er ekkert óeðlilegt að svo sé spurt, síst í ljósi þess hvernig atburðir síðustu missira hafa endurspeglað þann ágreining sem liggur fyrir í þessum efnum. Svar hæstv. forsætisráðherra í umræðunni þegar hæstv. ráðherra var spurður hvort meiri hluti væri í þinginu fyrir stuðningi við þetta frumvarp var t.d. á þann veg að það yrði bara að koma í ljós hvort meiri hluti væri fyrir þessu máli og vitnaði til þess að einn ráðherra í ríkisstjórninni væri á móti þó að hæstv. forsætisráðherra segðist ekki gera sér grein fyrir því hvort viðkomandi ráðherra væri á móti öllum efnisatriðum í frumvarpinu. Hæstv. forsætisráðherra hefði getað bætt inn í ræðu sína þeim orðum sem komu fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur áðan að þingflokkur Vinstri grænna er með fyrirvara á málinu. Sú yfirlýsing virtist koma hæstv. forsætisráðherra á óvart ef ég get lesið rétt í svipbrigði fólks. Ég hef verið þokkalega ágætur í því fram til þessa. Það liggur líka fyrir að ekki einungis hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hefur lýst sig andvígan þessu máli og eftir því sem mér er sagt greiddi hann líka atkvæði gegn því í ríkisstjórninni. Annar ráðherra var með fyrirvara við stuðning sinn við þetta mál í ríkisstjórn. Að teknu tilliti til þessa er ekkert óeðlilegt að þessar spurningar komi upp með þeim hætti sem hefur verið mjög áberandi í umræðunni í dag. Ég vil leyfa mér að vitna til umfjöllunar hv. þáverandi þingmanns, núverandi hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, sem birtist í DV í maí í fyrra um þessi efni þar sem hann fjallaði um fyrirhugaðar breytingar. Í þeirri grein benti núverandi hæstv. innanríkisráðherra á það misræmi sem er í túlkun á rannsóknarskýrslu Alþingis og niðurstöðu og mati sem kom fram í skýrslum sem forsætisráðuneytið gaf út í þessum sama mánuði, maí 2010. Með leyfi forseta ætla ég að vitna orðrétt til upphafs þessarar greinar. Ég vek athygli á því að það er núverandi hæstv. innanríkisráðherra sem tjáir sig: „Sannast sagna hélt ég að flestir sæju að skortur á gagnsæi og lýðræði ættu drjúgan þátt í efnahagshruninu. Hjarðhegðun hefur líka verið nefnd og tvíburasystir hennar, forræðishyggjan. Hvarvetna þar sem fólk kemur saman til að ræða nýútkomna rannsóknarskýrslu ber þetta hæst. Ekki þó hjá öllum. Ekki hjá starfshópi forsætisráðuneytisins sem í lok síðustu viku skilaði tillögum til ríkisstjórnarinnar um breytta og bætta stjórnsýslu með hliðsjón af efnahagshruninu og lærdómum sem af því hafa verið dregnir. ... En ekki er mikið að finna um leiðir til að komast hjá hjarðhegðun og forræðishyggju eða hvernig megi auka gagnsæi og lýðræði hjá hinu opinbera. Þvert á móti er talað um að þörf sé á að „skerpa á forustuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn“; aðrir ráðherrar eigi að sitja „í skjóli“ hans og megi ekki orka tvímælis hverjum beri „að knýja á um ábyrgð þeirra eða afsögn þegar ástæða þykir til“. Nefndin virðist ekki vera í vafa um að allt hnígi þarna í sömu átt, yfirvald beri að styrkja.“ Í ljósi þessara orða er eins og ég hef áður sagt í ræðu minni ekki óeðlilegt þó að þingmenn hafi í umræðum um þetta mál uppi efasemdir um þann stuðning sem þetta mál hefur á þinginu. Ég held að það sé mjög vafasamt að dyggur meiri hluti sé fyrir þessu og dreg raunar í efa að svo sé. Ef ríkisstjórnin hefði unnið þetta mál samkvæmt Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa hefði það örugglega ekki komið til þingsins með þeim hætti sem hér greinir. Ég hef áður gert það að umtalsefni að frumvörp frá einstökum ráðherrum taka ekki mið af þeim starfsreglum sem dregnar hafa verið upp og samþykktar og er að finna í handbókinni sem ég gat um. Það færi betur að mál væru unnin samkvæmt þeim reglum sem þar eru settar fram og stjórnsýslan hefur sett sér að fylgja. Ég ítreka það sjónarmið mitt að fyrir hendi er ákveðið regluverk innan Stjórnarráðsins sem því miður er bara ekki fylgt. Þess í stað reyna menn oft og tíðum að að búa til og finna upp hjólið á nýjan leik sem er í mörgum tilfellum algjör óþarfi. Þessi handbók á að tryggja að pólitískt samkomulag sé um meginlínur í fyrirhugaðri löggjöf, einstökum frumvörpum frá einstökum ráðuneytum, áður en byrjað er að vinna við frumvarpið sjálft með tilheyrandi fyrirhöfn og kostnaði. Ef þessu væri fylgt værum við oftar en ekki í allt annarri stöðu til að taka á þeim málum sem koma frá ríkisstjórninni. Það má líka nefna það sem hefur komið fram í umræðunni um að það þurfi að styrkja ráðherraábyrgð, auka sveigjanleika o.s.frv. Þá má líka segja að ekki hefur fyrirkomulagið og skipan þessara mála eins og nú er háttað í lögum komið í veg fyrir miklar breytingar sem hafa verið gerðar. Ég minni þó ekki væri nema á það stóra mál sem neyðarlögin voru. Það tók Alþingi ekki langan tíma að ganga frá því. Hér hefur verið nefnd uppstokkun ráðuneyta og fleira því um líkt sem hefur ekkert vafist fyrir okkur. Á mínum skamma þingtíma, rúmum þremur árum, hef ég upplifað ótal breytingar á Stjórnarráðinu. Í mínum huga snýst þetta miklu fremur um það hvernig fólk kýs að vinna og fylgja þeim fyrirmælum sem þegar eru skrifuð í reglurnar okkar í stað þess að búa til eitthvert dæmi sem kemur ófullburða að mínu mati inn í þingsal og gerir meira til að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirvegaða og málefnalega ræðu, hann fór vel yfir frumvarpið og það sem ber að varast í því og það sem hann telur að betur megi fara. Töluvert hefur verið talað um að frumvarpið ýti undir foringjaræði sem er eitt af því sem hefur verið gagnrýnt. Mig langar að vitna til skýrslu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar og niðurstöður hennar, en þar segir, með leyfi forseta: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt. Ljóst er að ráðherraábyrgðarkeðjan slitnaði eða aflagaðist í aðdraganda hrunsins og ráðherrar gengu á verksvið hver annars, t.d. þegar fagráðherrar voru ekki boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir þeirra ábyrgðarsvið. Ábyrgð og eftirliti fagráðherra með sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneyti þeirra heyrðu virtist verulega ábótavant.“ Það er fleira sem kemur fram í þessari ágætu skýrslu og hæstv. forsætisráðherra kom inn á stjórnarráðsfrumvarpið væri lagt fram á grundvelli þessarar skýrslu. Mig langar því að spyrja hvort hv. þingmanni þyki ekki skjóta skökku við að í staðinn fyrir að efla Alþingi og skilja betur þarna á milli sé verið að auka vald framkvæmdarvaldsins með því að færa þetta frá Alþingi yfir til hæstv. forsætisráðherra hverju sinni sem hafi gerræðisákvörðunarvald um það hvaða ráðuneyti starfi hér, hvaða málaflokkar séu undir þeim o.s.frv. Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann, af því hæstv. forsætisráðherra vitnar til þess að innan raða stjórnarandstöðunnar sé stuðningur við málið, 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa mig um það hvaða hópi ég tilheyri og þakka honum andsvarið. Það er alveg hárrétt, ég er í stjórnarandstöðu og hef reynt að rækja störf mín þar af samviskusemi. Ég hef enga trú á því að stjórnarandstaðan ljái máls á þessu máli eins og það er búið í hendur hennar. Það er alveg ljóst að skoðanir eru skiptar meðal flutningsmanna frumvarpsins og þeirra sem gagnrýna það á því ákvæði sem lýtur að túlkun á niðurstöðum rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er full þörf á því við vinnslu þessa máls að allsherjarnefnd fái utanaðkomandi álit á því hvernig þetta samræmist þeim áherslum sem þar liggja fyrir, þannig að þingið og framkvæmdarvaldið þurfi ekki að standa í karpi um skilning hvors um sig á jafneinföldum hlutum og um er að ræða. Mér finnst þetta bera vott um þá átakapólitík sem því miður hefur einkennt störf ríkisstjórnarinnar alla tíð. Þannig varð hún til í búsáhaldabyltingunni, hún varð til í ágreiningi og látum. Þegar rætt er um foringjaræði er það alveg rétt að þetta ber ákveðinn keim af því. Hér hefur verið nefnd tilskipunin og vinnulagið í Icesave o.s.frv. Hvernig á annað að vera þegar við horfum á reynslu þeirra sem stýra málum af hálfu meirihlutaflokkanna? Hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra úr Samfylkingunni og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra úr Vinstri grænum. Þarna er samanlagt hátt í 100 ára reynsla í plotti á Alþingi. Við erum fangin mestan part, þingið, í höndum þessa ágæta fólks, það byggir á aldagömlum hefðum. En grundvallaratriðið er hins vegar það að það ráða ekki allir við að leika þetta hlutverk, að vera foringi. Því miður ber reynslan af ríkisstjórninni 

Frú forseti. Já, ég held að það væri að mörgu leyti ekki vitlaust að allsherjarnefnd færi vel yfir þetta mál og leiti jafnvel utanaðkomandi álita. Það er annað sem mig langar að koma inn á, sem hefur verið rætt hér fyrr í dag, og snýr kannski beint og óbeint að þessu, menn greinir á um hvort þetta tengist með einhverjum hætti. Sumir halda því fram að þetta sé gert til að auðvelda það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Aðrir halda því fram að hugsanlega tengist þetta kröfum frá Evrópusambandinu. Í umræðum hér fyrr í dag kom fram að embættismenn í Evrópusambandinu hefðu verið að vinna með pappíra sem ætlunin væri að íslenskir þingmenn samþykktu, þar sem því var fagnað að slíkar stjórnarráðsbreytingar væru að ganga í gegnum þingið og þær væru liður í þessu umsóknarferli. Mig langar því að spyrja: Hvað finnst hv. þingmanni um það þegar málum er stillt upp með þessum hætti? Telur hann að einhver tenging sé á milli þess frumvarps sem hér er og Evrópusambandsumsóknarinnar? Eða á milli þessa frumvarps og þess einarða vilja, í það minnsta hæstv. forsætisráðherra, að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið þrátt fyrir mikla andstöðu hagsmunasamtaka, mikla andstöðu þeirra sem starfa í þeim atvinnugreinum sem þarna eru undir og mikla andstöðu mjög margra í samstarfsflokknum? Hvað finnst hv. þingmanni um þessar tengingar? Telur hann að þær séu til staðar, eða er það svo, eins og hæstv. forsætisráðherra segir, að þetta tengist ekki með nokkrum hætti?

Forseti. Auðvitað tengist þetta allt saman. Eins og ég kom að í fyrra andsvari eru þetta listaspilarar, þessir fjórir hæstv. ráðherrar sem ég nefndi hér áðan, og kunna þessa klæki alla saman. Því miður lét forusta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs teyma sig á þennan veg aðlögunar að Evrópusambandinu. Enn hefur það ferli ekki verið stöðvað af Vinstri grænum þó svo að nokkrir hafi hrokkið fyrir borð á þeirri vegferð þeim megin, einfaldlega af þeirri ástæðu að þeir lýstu því yfir að þeir vildu ekki lengur vera lögafgreiðslumenn fyrir þá meirihlutastjórn sem þarna er. Þetta er allt einn vefur sem er ofinn dag frá degi og tengist allt með þeim hætti sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason greindi hér frá. Nýjasta dæmið í þessum spuna sjáum við á vefmiðlum í dag. Hæstv. forsætisráðherra hefur líkt þessu starfi sínu við það að smala köttum. Enginn forustumaður sem vill láta taka sig alvarlega ræðir málið með þeim hætti. Nú er dýralíkingin komin enn lengra. Á Eyjunni segir stjórnarþingmaður um væntanlegt frumvarp um fiskveiðistjórnarmál, með leyfi forseta: „Það var eins og hópur simpansa hefði skrifað það.“ Ég veit ekki út í hvaða ævintýri núverandi stjórnarmeirihluti er kominn, en dýraríkið fer nú fljótlega að verða fullnýtt í þeim líkingum þegar menn fara í málatilbúnaði sínum að varpa einhverjum ímynduðum sökum hver á annan. Það er með ólíkindum að verða vitni að því hvernig tveir ábyrgir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég hefði gjarnan viljað að hann væri mun ákveðnari, en það mun sjálfsagt koma síðar. Mér finnst full ástæða til að skerpa á því með ákveðnum hætti að hv. þingmaður geri okkur mjög ákveðið grein fyrir því hver hugur hans er í þessu máli. Hv. þingmaður vitnaði í grein eftir hæstv. innanríkisráðherra um að skerpa þyrfti á forustuhlutverki forsætisráðherra. Af ræðu hv. þingmanns mátti skilja að innanríkisráðherra hefði verið að mótmæla texta sem kom fram í að minnsta kosti einu ef ekki tveimur nefndarálitum sem unnin voru. Ég velti því fyrir mér, og langar að spyrja hv. þingmann út í það, hvort hann telji að árið 2010, sem þarna var líklega, hafi innanríkisráðherra þegar opinberað þær staðreyndir sem við ræðum hér um þetta frumvarp, hvort þá þegar hafi verið ljós sá ágreiningur sem greinilega er innan ríkisstjórnarinnar um þetta mikilvæga mál, sem er Stjórnarráðið. Þetta mál er vitanlega ekkert mikilvægt, það er Stjórnarráðið og lög um það sem skipta miklu máli. Ég held að flestum, því miður ekki öllum, sé ljóst að eitt af markmiðum frumvarpsins er að sameina atvinnuvegaráðuneyti svokölluð í eitt ráðuneyti. Nú er það þannig að sjávarútvegur og landbúnaður eru hornsteinar í framleiðslusamfélagi okkar. Mig langar að heyra skoðanir hv. þingflokksformanns á því hver örlög sjávarútvegsins yrðu væntanlega inni í slíku ráðuneyti þar sem ekki er nú beysinn áhugi 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Bragi Sveinssyni hans innkomu hér. Af því að hv. þingmaður sagði að ég væri ekki nógu ákveðinn í skoðunum skal ég vera mjög afdráttarlaus í því að frumvarpið eins og það er búið í hendur þingsins er gjörsamlega ótækt. Þó ekki væri nema af þeirri ástæðu að það er enginn samhljómur meðal ríkisstjórnarflokkanna um það á hvaða leið þeir eru með frumvarpinu. Það er hæstv. forsætisráðherra sjálfur sem mælir fyrir frumvarpinu. Hann hefur með öðrum orðum ekki meirihlutastuðning við málatilbúnað sinn. Þetta er oddviti ríkisstjórnar Íslands sem þvingar inn í þingið einhverju sem hann veit ekki hvernig hann ætlar að fara með. Þetta eru í mínum huga gjörsamlega óásættanleg vinnubrögð og alls ekki í boði á þeim tímum sem við lifum núna, þetta er liður í því að fíra upp einhverri spennu og moldviðri meðan unnið er að einhverjum öðrum hlutum. Ég óttast að það sé gert. Varðandi þær fyrirhuguðu sameiningar sem þarna um ræðir hef ég alla tíð verið andvígur þeirri sameiningu sem ráðgerð var í þessu atvinnuvegaráðuneyti. Það kann vel að vera að sú andstaða mín byggist meira á því að ég treysti ekki þeirri stjórnarstefnu sem rekin er varðandi þá málaflokka sem þar eru vistaðir í dag. En umræðan eins og hún liggur og hefur verið um þetta mál ber þess vitni og styrkir mig í efanum um að réttmætt sé að fara með þetta mál svona fram. Ef Samfylkingin og stefna hennar í þessum efnum á að ráða vitum við báðir, ég og hv. þingmaður, hvernig sjávarútveginum, þessum grunnatvinnuvegi, reiðir af í því ráðuneyti. Við þekkjum hugmyndir Samfylkingarinnar um það hvernig hún vill nálgast og breyta sjávarútveginum. Þær hugmyndir eru meira til skaða en til gagns. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og efast í sjálfu sér ekkert lengur um skoðanir hans á þessu máli. Ég hefði talið að breytingar á Stjórnarráðinu, svona viðamikið frumvarp eins og hér er verið að leggja fram, ætti að vinna - í frumvarpinu eru ákveðnir hlutir sem í sjálfu sér er rökrétt að breyta og fara í gegnum, ekki síst í ljósi þeirra rannsókna sem hafa verið unnar hér. Það er hins vegar þessi hluti sem snýr að valdsviði forsætisráðherra sem fer illa í þann sem hér stendur. Ég velti fyrir mér hvort við séum enn og aftur að verða vitni að því að böðlast sé fram með mál í stað þess að reyna að ná einhverri sátt milli þeirra er starfa hér á þingi, milli þingflokkanna, um einhverjar meginbreytingar sem bent er á í þeim skýrslum sem unnar hafa verið, t.d. rannsóknarskýrslu Alþingis og tillögur þingmannanefndarinnar. Hefði ekki verið nær að láta sérstaka nefnd fara yfir það eða kalla til fulltrúa allra flokka til að leggja fram þær breytingar sem eðlilegt er að gera? Það eru engin rök fyrir því að fara í þær breytingar sem snúa að valdsviði forsætisráðherra á grundvelli rannsóknarskýrslunnar. Þvert á móti sýnist mér að verið sé að fara öfugt að og auka oddvitaræði sem er svo mikið gagnrýnt í skýrslunni. Við hljótum, hv. þingmenn, allir sem einn, að þurfa að velta því fyrir okkur hvort það sé ekki hluti af gamla tímanum að fara fram með eins veigamikið mál og þessi, mál sem við vitum að næsta ríkisstjórn getur breytt ef henni sýnist svo, og eyða tíma Alþingis í karp um þá hluti.

Forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ef einstaklingar ætla að taka að sér ákveðið hlutverk verða þeir að sýna það og sanna að þeir hafi burði til að gegna því. Umræðuna um foringjaræðið og annað er óhjákvæmilegt að tengja tilteknum persónum. Mér finnst umræðan um foringja í íslenskri pólitík, að því leyti sem lýtur að meirihlutaflokkunum í ríkisstjórn Íslands, bera þess vitni að þeir tveir tilteknu einstaklingar, hæstv. ráðherrar, ráði ekki við þá ímynd sem er verið að búa til af þeim. Ég er í það minnsta þeirrar skoðunar að þegar hæstv. forsætisráðherra leggur fram eigið frumvarp og mælir fyrir því ætti meginreglan að vera sú, og ósköp einföld staðreynd, að hann væri með kláran meiri hluta fyrir því máli. Varðandi hinn stjórnarflokkinn er brottfallið frá borði þeirrar skútu sönnun þess í mínum huga að það er eitthvað að þeim megin líka. Ég held að full ástæða sé fyrir allsherjarnefnd að fara í gegnum þau atriði sem hv. þingmaður nefnir hér sem lýtur að því valdi sem verið er að færa forsætisráðuneyti. Í nokkuð ýktum skilningi gæti maður sagt að í þessu fælist að verið væri að búa til einn yfirráðherra sem hefði níu aðstoðarmenn. Það kann vel að vera að það sé eitthvert kerfi sem menn vilji hafa, en það hugnast mér ekki. Ég held að það auki ekki á skilvirkni, gegnsæi eða ábyrgð þeirra einstaklinga sem eiga að gegna ráðherradómi hér á landi að starfa sem aðstoðarmenn eins manns. Við skulum þá bara breyta 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands. Umræðan hefur sannarlega farið víða í dag og má kannski til sanns vegar færa að álitamál hér snúa annars vegar beint að frumvarpinu sjálfu. Það eru hlutir sem ég ætla að fara aðeins nánar yfir á eftir og snertir fundargerðir, ábyrgðarkeðju ráðherra og hvort verið sé að auka foringjaræði og oddvitaræði eða draga úr því. Það er klárt að allsherjarnefnd og þingið þurfa að fara gaumgæfilega yfir það. Hins vegar hefur komið til tals sú staðreynd að mikil tortryggni ríkir í samfélaginu. Mikil tortryggni er í garð núverandi ríkisstjórnar. Það er tortryggni innan ríkisstjórnarflokkanna, milli flokkanna og jafnvel innan þeirra. Það er í sjálfu sér svolítið súrrealískt að við óttumst að frumvarpið auki foringjaræði um leið og við verðum vitni að því að hæstv. forsætisráðherra kemur með frumvarpið, sem er um breytingar á Stjórnarráðinu samkvæmt sáttmála ríkisstjórnar, og hefur ekki hugmynd um hvort meiri hluti sé fyrir því eður ei. Það flokkast þá frekar undir skort á leiðtogahæfileikum og skort á því að geta stjórnað með foringja- og oddvitaræði. Það er kannski lýsandi dæmi um þá stöðu sem samfélagið er í með hæstv. ríkisstjórn og þau störf sem hún stendur fyrir. Sú umræða sem hefur líka verið talsvert í gangi tengist því að aðeins einn flokkur á Íslandi vill standa í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og jafnvel ganga í það að flestum kostum óskoðuðum eða lítt skoðuðum. Það er flokkur hæstv. forsætisráðherra, Samfylkingin. Margt af því sem hér er unnið gerist þar af leiðandi í því tortryggnisumhverfi að alltaf er búist við að Samfylkingin sé að toga menn inn í Evrópusambandið með einum eða öðrum hætti. Það batnar ekki við það þegar þingmannanefndir á vegum ríkisstjórnarinnar og sameiginlega á vegum Evrópusambandsins koma með pappíra frá Brussel sem sanna fyrir mönnum að verið er að aðlaga íslenskt stjórnkerfi að Evrópusambandinu. Tortryggnin minnkar ekki við það, frú forseti. Fyrr í dag var umræða um það sem snýr að annarri hliðinni, að vilja Samfylkingarinnar fyrst og fremst og ekki síst hæstv. forsætisráðherra til að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og stofna atvinnuvegaráðuneyti. Hluti af þeirri umræðu hefur verið neikvæð hjá hv. þingmönnum og jafnvel hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar, ekki síst Samfylkingarinnar, og snúist um ráðuneytið. Hv. þm. Kristján Júlíusson vitnaði til umræðunnar sem birtist á vefmiðlum í dag um að stjórnarþingmenn líktu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hans vinnu við vinnu simpansa. Fyrr í dag kom hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hingað upp og talaði um skýrslu Ríkisendurskoðunar varðandi stjórnsýslu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins sem m.a. er til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins. Þegar ríkisendurskoðandi kom fyrir nefndina fyrir páska svaraði hann aðspurður að það væri ekkert öðruvísi með stjórnsýslu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins en annarra ráðuneyta. Ekkert hefði komið í ljós sem væri ábótavant í stjórnsýslu ráðuneytisins gagnvart Bændasamtökunum, hvergi hefðu peningar verið færðir til eða neitt misferli verið í gangi, það léki bara grunur á því. En þetta hefur verið í umræðunni eins og þar hafi verið framdir stórglæpir. Það kom meira að segja fram varðandi Barnaverndarstofu og velferðarráðuneytið að þar væru mun alvarlegri hlutir á ferð, enda hefur þar verið misfarið með fé. Er það þó það ráðuneyti sem hæstv. núverandi forsætisráðherra hefur stýrt hvað lengst sem fyrrverandi félagsmálaráðherra og jafnvel sett menn sína í embætti þar. Umræðan verður auðvitað sérkennileg og tortryggnisleg þegar augljóst er að verið er að sverta sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og draga úr trúverðugleika þess til að sýna fram á að nauðsynlegt sé að breyta því og færa yfir í atvinnuvegaráðuneyti. Hvort sem það er svo tilgangur þessa frumvarps eður ei þá er ekki óeðlilegt að menn óttist það. Svo er önnur umræða hvort við eigum að velta því fyrir okkur að hafa hér atvinnuvegaráðuneyti eða hvort hinn íslenski veruleiki, þar sem sjávarútvegur er gríðarlega mikilvægur í grunngerð atvinnukerfis okkar og landbúnaður einnig, réttlæti ekki að við höfum sérráðuneyti fyrir þær tvær mikilvægu atvinnugreinar. Og iðnaðarráðuneytið þar sem orkan er er kannski þriðja atvinnugreinin sem mun verða undirstöðuatvinnugrein í uppbyggingu til langrar framtíðar. Er ekki réttlætanlegt að við séum með tvö ráðuneyti fyrir þessar mikilvægu atvinnugreinar? Það var í fréttum fyrr í vetur að menn vitnuðu til olíufursta og sögðu að tekjur Íslands á mann væru álíka af sjávarútvegi og af olíugróðanum í því eina landi, orkan væri þar fyrir utan og er hún þó vaxandi atvinnugrein. Er þá eitthvað óeðlilegt við að við höfum tvö ráðuneyti og tvo ráðherra yfir svo gríðarlega mikilvægum málaflokkum? Er eitthvað óeðlilegt við að við látum séríslenskar aðstæður gilda hér á landi en tökum ekki upp eitthvað sem hentar annars staðar, til að mynda í Evrópu? Ég held að umræðan sé í sjálfu sér mjög eðlileg og menn eigi ekki fyrir fram að festast í skotgrafahernaði. Hæstv. forsætisráðherra fór ágætlega yfir málið og sagði þetta plagg vera vel unnið og hafa verið tvö ár í vinnslu og það á eins árs afmæli rannsóknarskýrslu Alþingis. Auðvitað er ekki öll vinnan byggð á rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er eitt ár síðan hún kom út. Vinnan við frumvarpið tók tvö ár og er augljóst að unnið hefur verið í lengri tíma að þessu og er plaggið því ekki eingöngu byggt á grunni rannsóknarskýrslu Alþingis. Margir hv. þingmenn hafa reyndar vitnað til rannsóknarskýrslunnar og skýrslu þingmannanefndarinnar, sem var til umræðu hér fyrr í haust, og ég var að hugsa um að gera það einnig, með leyfi forseta: „Svo virðist sem aðilar innan stjórnsýslunnar telji sig ekki þurfa að standa skil á ákvörðunum sínum og axla ábyrgð, eins og fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar.“ Seinna stendur: „Verk- og ábyrgðarsvið samráðshóps um fjármálastöðugleika var óljóst, heildaryfirsýn var engin og mat og greining á aðstæðum lá ekki fyrir.“ Seinna, með leyfi forseta: „Í ljósi niðurstaðna rannsóknarnefndar Alþingis telur þingmannanefndin mikilvægt að ráðist verði hið fyrsta í endurskoðun á stjórnsýslulögum, upplýsingalögum og lögum um Stjórnarráð Íslands. Þingmannanefndin telur að gera verði breytingar á lögum og reglum þannig að komið verði í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra.“ Þá kemur stóra spurningin sem allsherjarnefnd og við í þinginu þurfum að svara: Svarar þetta frumvarp því kalli? Er verið að tryggja ábyrgðarsvið ráðherra, að ábyrgðarkeðjan verði ekki rofin? Er tryggt að menn geti ekki skotið sér undan ábyrgð og sagt að forsætisráðherra beri ábyrgð á öllu saman? Eða er það það sem við viljum, að forsætisráðherra sitji einn uppi með ábyrgðina? Þetta er nokkuð sem við þurfum að ræða. Líka var rætt fyrr í dag um það sem kemur fram í 7. gr. frumvarpsins varðandi fundargerðir, svo að ég lesi hér upp, með leyfi forseta: „Í fundargerðir ráðherranefndar skulu færðar niðurstöður, skýrt frá frásögnum og tilkynningum ráðherra auk þess sem greint skal frá umræðuefni, ef ekki er á því formleg niðurstaða, og bókuð afstaða samkvæmt sérstakri ósk ráðherra.“ Og í framhaldinu: „Fundargerðir skulu staðfestar af forsætisráðherra og dreift til annarra ráðherra þegar staðfesting liggur fyrir.“ Allt er þetta gott og blessað og miklu betra en það var áður, samkvæmt rannsóknarskýrslu Alþingis. En engu að síður taldi þingmannanefndin þegar hún fjallaði um málið mjög mikilvægt að fundargerðir ríkisstjórnar yrðu skráðar með skýrum hætti og birtar opinberlega. Af hverju komumst við að þeirri niðurstöðu? Það eru tvö stjórnsýslustig í landinu. Mörg okkar hafa starfað á vettvangi sveitarstjórna. Þar eru fundargerðir birtar opinberlega. Ef mál mega ekki koma fyrir almenningssjónir að svo stöddu, vegna persónulegra málefna eða vegna mála sem eru tengd viðskiptalegri leynd eða einhverju slíku, eru þau einfaldlega skráð í trúnaðarmálabók. Það er lagt til í skýrslu þingmannanefndarinnar. Þá má spyrja sig: Af hverju var ekki farið eftir skýrslu þingmannanefndarinnar og rannsóknarskýrslunni um að gera fundargerðirnar gagnsæjar? Það mundi gera það að verkum að gagnsæi stjórnsýslunnar ykist gríðarlega og möguleiki þingsins, þ.e. Alþingi og eftirlitshlutverk þess yrði miklu auðveldara, annars þurfum við að giska á og spyrja ráðherra í sal í óundirbúnum fyrirspurnum hvað var á dagskrá deginum áður ef við vitum ekki um hvað var fjallað. Af hverju má ekki birta fundargerðirnar opinberlega? Það er ekkert að því að skrá hluta í trúnaðarmálabók sem um giltu þá sérstakar reglur hvenær yrðu birtar, hvort sem væri vegna viðkvæmra málefna ríkisins eða annarra mála sem lytu að trúnaði. Þingmannanefndin fjallaði einnig um að á fundum innan Stjórnarráðsins, hér er fjallað um ráðherranefndir, skyldu færðar inn niðurstöður, skýrt frá frásögnum og öðru í þeim dúr. Allt er þetta ágætt, það er ekki það, en þingmannanefndin fjallaði líka um oddvitafundi vegna þess að hér á landi eru gjarnan samstarfsríkisstjórnir, oft tveggja flokka, jafnvel þriggja og e.t.v. fleiri í framtíðinni. Það er ekkert óeðlilegt við að menn komi saman. Þá er spurningin: Á að stofnsetja sérstakan ráðherranefndarhóp oddvita og á hann þar með að falla undir 9. og 10. gr. þessa frumvarps? Eða á áfram að vera leynd yfir samræðum oddvita? Í skýrslu þingmannanefndar er fjallað um að eðlilegt sé, með leyfi forseta: „… að oddvitar stjórnmálaflokka eigi með sér samráðsfundi en engu að síður sé nauðsynlegt að setja reglur um skráningu einstakra ákvarðana í mikilvægum málefnum á slíkum fundum. Nefndin vill þó árétta að ákvarðanir á slíkum fundum geta aldrei leyst ráðherra undan skyldum sínum samkvæmt stjórnarskrá.“ Það er svo sem vísað til þess líka í III. kafla frumvarpsins, 6. gr. fjallar um þá hluti sem skal taka upp á ríkisstjórnarfundi og eru samsvarandi stjórnarskrá. Allt eru þetta álitaefni sem mér finnst frumvarpið ekki svara. Talsvert hefur verið fjallað um aðstoðarmenn ráðherra og þann hóp sem kemur inn í ráðuneytin og hefur oft og tíðum orðið þar eftir til langs tíma og er einn af göllum íslenskrar stjórnsýslu. Ég held að sumt í frumvarpinu sé til bóta en eins og komið hefur fram getur það hreinlega verið takmarkandi. Til að mynda er fjallað um að það eigi að vera einn aðstoðarmaður og einn ráðgjafi. Hvernig er það núna? Ég ætla ekki að fullyrða að þeir séu fleiri en ég hef grun um að í einstaka ráðuneytum séu talsvert fleiri aðstoðarmenn. Svo er annað, aðstoðarmaður ráðherra og ráðgjafar gegna störfum fyrir ráðherra svo lengi sem þeir kveða á um en þó ekki lengur en ráðherra sjálfir og er heimilt að ráða þá án auglýsingar. Ef þessir starfsmenn sækja síðan um störfin þegar þau eru auglýst þá er ekki nóg að þetta standi í lagatexta. Það þarf siðferðilega breytingu til að þeir sem eru pólitískt ráðnir aðstoðarmenn breytist ekki í ríkisráðna embættismenn í lok ráðningartíma. Það þarf meira til en lagatexta. Hæstv. forsætisráðherra sagði að búið væri að færa allt til betri vegar, ekki síst í ráðningu starfsfólks, en virtist þá hafa gleymt jafnréttismálum, framkvæmdastjóraklúðri Íbúðalánasjóðs o.fl. sem hefur verið í vegferð ráðuneytis hennar. En látum vera þó að menn gleymi nú einu og öðru. Það er eitt sem mig langar að koma aðeins inn á í lokin. Það er í IV. kaflanum þar sem fjallað er um verkefni undirstofnana ráðherra sem þeir hafa kannski ekki beint um að segja, eins og Bankasýslu ríkisins, Fjármálaeftirlitið eða Seðlabanka. Þá velti ég fyrir mér hvort 12., 13. og 14. gr. séu nægilega skýrar hvað það varðar. Ég held að það sé nokkuð sem þurfi að fara yfir. Það er augljóst að ráðherra ber ákveðna ábyrgð. Það er spurning með hvaða hætti hann geti þá borið sig upp við  Tími minn er víst liðinn, frú forseti, þó að ég hefði getað talað um þetta talsvert lengur. Ég treysti því að um málið verði fjallað gaumgæfilega 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann fór yfir ýmislegt sem tengist þessu frumvarpi og velti almennt vöngum yfir þeirri umræðu sem verið hefur um foringjaræði og annað því um líkt og eins stöðu forustumanna ríkisstjórnarinnar þegar að því kemur. Mig langaði að spyrja hv. þingmann: Nú er þetta gríðarlega mikið frumvarp og ansi miklar og róttækar breytingar í þessum málum. Hv. þingmaður fór hér inn á rannsóknarskýrsluna, og sérstaklega það hvernig frumvörp af þessu tagi verða til og hvernig vinna þarf að fara fram, hvaða greining og annað. Telur hv. þingmaður að þetta séu vinnubrögðin í aðdraganda frumvarpa og eru þau þá í takt við þær breytingar sem hv. þingmaður hefði viljað sjá verða á Alþingi Íslendinga? Við vitum að aðdragandi frumvarpsins er ekki með þeim hætti. Mig langar síðan að spyrja hv. þingmann, af því að það kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra að það lægi eiginlega ljóst fyrir að ekki væri stuðningur við frumvarpið eins og það er meðal meiri hluta í ríkisstjórn, hvort hann telji að innan stjórnarandstöðunnar sé mikill stuðningur við málið eins og það er í dag og hvort hann verði var við þá fersku vinda sem sagt er að leiki um málið, eins og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra. Nú tilheyrir hv. þingmaður stjórnarandstöðuflokki og mig langaði að forvitnast um hvernig málum væri háttað þar innan búðar og hvernig hann mæti stöðuna hvað það snerti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni andsvarið eða spurningarnar. Varðandi aðdraganda frumvarpsins kom það fram hjá hæstv. forsætisráðherra að mikið hefði verið unnið í þessu máli, alla vega í tvö ár. Það er þá augljóst að vinnan á sér ekki upptök í niðurstöðum rannsóknarskýrslu Alþingis en frumvarpið var kynnt til sögunnar á eins árs afmæli hennar. Það var greinilega búið að vinna ákveðna vinnu áður en niðurstöður rannsóknarskýrslunnar komu til, þ.e. hvað þetta frumvarp ætti að innihalda. Það hefur líka komið fram gagnrýni á það að menn hafi ekki fylgt eftir ágætri handbók um það hvernig menn eigi að vinna frumvörp frá grunni. Ég held að þeir fersku vindar sem hv. þingmaður nefndi ættu kannski að snúast um þá fagmennsku að menn nýttu það sem við ættum í handraðanum og væri gott, eins og til að mynda hin umtalaða handbók og hvernig á að vinna frumvörp. Ég veit svo sem ekki hvort ég á að nefna það sem ég hélt fram í ræðu minni að það væri sérstakt að hæstv. forsætisráðherra legði fram frumvarp um ekki minna mál en breytingar á Stjórnarráðinu án þess að hafa til þess meirihlutastuðning. Hún lýsti því hér yfir sjálf í ræðu í dag að það yrði bara að koma í ljós. Ég hef ekki orðið var við stuðning innan stjórnarandstöðunnar fyrir þessu máli og kæmi mér satt best að segja á óvart að þar mundu margir dúkka upp sem teldu að þetta væri ljómandi gott vegna þess einfaldlega að það eru það margir ágallar á frumvarpinu. Ég held að þeir eigi eftir að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svör hans. Það liggur fyrir að það virðist hafa verið draumur í töluverðan tíma að stokka upp í stjórnarráðsmálunum. Okkur er það minnisstætt að keyrt var á það af mikilli hörku að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið ekki fyrir svo löngu en það var tekið út úr því frumvarpi sem þá var afgreitt. Í framhaldinu kemur svo þetta frumvarp núna. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hverjar hann telji hvatirnar á bak við frumvarpið og hvort hann telji að þetta sé, miðað við þau miklu verkefni sem við erum glíma við í dag, forgangsfrumvarp og sé mjög mikilvægt fyrir alla þá sem glíma við að ná endum saman um hver mánaðamót og annað því um líkt, hvort þetta sé forgangsmál að hans mati.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að fjalla um fjölmörg mál, bæði í vetur og eins á fyrsta ári þessa kjörtímabils, sem voru langt í frá að vera forgangsmál. Við hefðum betur einbeitt okkur að þeim verkefnum sem lúta að skuldamálum heimila og fyrirtækja, atvinnusköpun og fleiru í þeim dúr. Ég ætla hins vegar ekki að gera lítið úr því að það er nauðsynlegt að fylgja eftir rannsóknarskýrslu Alþingis og þingmannaskýrslunni og gera þær breytingar sem lúta að stjórnsýslunni. Hér er hins vegar verið að gera miklu fleiri hluti. Við fyrstu sýn virðist það vera svo að verið sé að færa meira vald til forsætisráðherra, m.a. að færa ákveðið vald frá Alþingi. Það voru alls ekki þær niðurstöður sem komu fram í rannsóknarskýrslu Alþingis, hvað þá í þingmannaskýrslunni, þar sem hið gagnstæða var frekar uppi á borðum, þ.e. að nauðsynlegt væri að efla og styrkja Alþingi og efla sjálfstæði þess gagnvart framkvæmdarvaldinu.

Forseti. Aðstoðarmaður forsætisráðherra ritaði grein í Fréttablaðið fyrir ekki svo mjög löngu þar sem hann fór yfir og reyndi að svara ýmsum af þeim aðfinnslum sem fram höfðu komið við áformaðar breytingar í Stjórnarráðinu. Það er í sjálfu sér óvanalegt þegar framkvæmdarvaldið tekur með þessum hætti þátt í umfjöllun Alþingis en hins vegar standa upp úr nokkur meginatriði í þessari grein sem gefa ágæta mynd af þeim athugasemdum sem uppi hafa verið um þetta mál frá því að það kom út í almenna umræðu og hefur í rauninni líka endurspeglast í þeirri gagnrýni sem kemur fram á frumvarpið hér í dag. Í grein aðstoðarmannsins er talað um gerræði, svo fagurt sem það er nú, og ég ætla ekki að leggja dóm á það. En því er haldið fram og þær athugasemdir gerðar að í þeirri heimild sem forsætisráðherra yrði veitt samkvæmt frumvarpinu felist sjálfdæmi um hvaða stjórnarmálefni hver ráðherra hefði. Það er rætt um nýja túlkun á stjórnarskránni og að vald sé fært frá Alþingi. Það sem mér finnst mjög einkennilegt við þessa umræðu alla er það hversu mikið ber á milli manna í útleggingu á þessu máli. Nú var hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson í þingmannanefndinni og þekkir öll þau störf mjög vel. Því er haldið fram af flytjendum þessa frumvarps að þetta samræmist öllum þeim áherslum. Ég vil spyrja hv. þingmann, þar sem ég veit að hann er samviskusamur og mjög vel heima í málum, hverjar hann telur skýringarnar á þessum mismunandi skilningi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir andsvarið og þennan vinkil á þetta mál. Ég get ekki svarað því nákvæmlega af hverju þessi mismunandi sýn kemur fram. Það er þó nokkuð augljóst að á sama tíma og þingmannanefndin hóf störf skipaði hæstv. forsætisráðherra sérstakan starfshóp til að skoða rannsóknarskýrsluna og strax varð uppi fótur og fit um að framkvæmdarvaldið væri nú þegar að troðast inn á verksvið Alþingis og það væri tvíverknaður og nokkur grá svæði yrðu á þessu sviði. Um þetta var reyndar fjallað í þingmannanefndinni og formaður nefndarinnar eða vinnuhóps forsætisráðherra kom á fund til að útskýra mál og reyna að átta sig á því hvort þetta mundi skarast mikið og hvernig það yrði. Þegar skýrsla þingmannanefndarinnar kemur fram og í kjölfarið skýrsla annars hóps sem var skipaður um viðbrögð við skýrslu rannsóknarnefndarinnar, er tekið meira mark á henni en kannski þingmannaskýrslunni. Ég tók það þess vegna fram í ræðu minni að þarna eru nokkrir hlutir sem greinilega er ekki farið eftir í þingmannaskýrslunni og ekki er reynt að útskýra í texta í frumvarpinu af hverju það er ekki gert, eins og t.d. með birtingu fundargerðar. Það er líka fjallað um það þar að forsætisráðherra skuli setja á laggirnar sérstakan samráðshóp Alþingis, sveitarstjórna o.fl.; blandaðan hóp til að fylgjast með efnahagsmálum, að rétt væri að lögfesta slíkt. Það er hvergi neitt um það í frumvarpinu þannig að ég held að menn hafi fyrst og fremst verið að fara að verklagi þess hóps sem forsætisráðherra 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hjó eftir því að hann kom aðeins að samanburði sveitarstjórnarmála og þess hvernig unnið er með ákveðna þætti á hinu háa Alþingi. Stundum hefur mér þótt, á þeim þremur árum rúmum sem ég hef verið hér, að Alþingi mætti nýta sér í meira mæli reynslu af sveitarstjórnarstiginu, hvernig þar er unnið með mál. Í þessi tilfelli, þegar við höfum samhljóða niðurstöðu 63 þingmanna um ákveðnar tillögur, tekur embættismannakerfið frumkvæðið af Alþingi og mótar síðan regluverkið í því. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort honum hefði ekki þótt eðlilegra, á grundvelli samþykktar þingmannanefndarinnar, að Alþingi hefði haft frumkvæði að því að vinna að tillögum um úrbætur í samskiptum framkvæmdarvaldsins og þingsins, 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé áhugaverður vinkill að velta aðeins fyrir sér. Ég hef nokkuð oft komið hingað upp í pontu og reynt að láta menn muna að það eru tvö stjórnsýslustig í landinu, annað þeirra fer með 30% vald í fjármálum hins opinbera, þ.e. sveitarfélögin, og hins vegar er það ríkisvaldið, ríkisstjórnin og löggjafarvaldið að einhverju leyti sem fer þá með 70%. Við ræddum hér síðast í gær ríkisfjármál eða lokafjárlög, hversu ólíkt þetta umhverfi er. Ég held að ríkisvaldið ætti kannski að taka sveitarstjórnarstigið sér til eftirbreytni í þessu. Við höfum verið nokkuð dugleg hér á þingi að setja sveitarstjórnarstiginu nokkuð harðan ramma til að fylgja og fara eftir en gerum það ekki við ríkisstjórnina - eða ríkisstjórnin gerir það ekki, hér er auðvitað stjórnað í krafti meirihlutavalds, framkvæmdarvaldið hefur lengi haft tögl og hagldir. Ég held að það sé ástæðan, embættismennirnir hafa bara haldið áfram og lagt til sínar eigin leiðir en fóru ekki eftir þingmannaskýrslunni. 
             Til að mynda var lagt til að setja upp lagaskrifstofu í forsætisráðuneytinu en ekki í þinginu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir yfirferð hans og innlegg í umræðuna. Hv. þingmaður sat í þingmannanefndinni sem fjallaði um rannsóknarskýrsluna, eins og kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar áðan, og ætti að þekkja þá skýrslu mjög vel. Því vil ég koma aðeins inn á það sama og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson minntist á áðan um það hvernig hv. þingmanni finnist þetta stjórnarfrumvarp, ef stjórnarfrumvarp skyldi kalla, koma til móts við gagnrýni á þá stjórnunarþætti sem gagnrýndir eru hvað harðast í skýrslunni, og hvað honum hefði þótt að betur mætti fara í framlagningu þessa frumvarps. Hann kom reyndar aðeins inn á þetta áðan þannig að ég ætla að bæta við og spyr: Hvað lá á? Hvers vegna liggur svona svakalega á að koma með frumvarp inn í þingið sem er greinilega í bullandi ágreiningi? Það er kannski ekki ágreiningur í stjórnarandstöðunni um frumvarpið, þingmenn eru bara almennt ekki sáttir við hvernig frumvarpið er lagt fram þó að ákveðnir þættir í því séu í lagi. En hvað heldur hv. þingmaður að búi að baki þess að þetta frumvarp kemur hér inn og er lagt fram þegar vitað er að það er í ágreiningi? Hvað liggur á?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Írisi Róbertsdóttur fyrir andsvarið og þær spurningar sem hún varpaði fram. Hvað lá á? Það er auðvitað góð spurning af því að hér var m.a. fjallað um, það kom fram aðeins fyrr í umræðunni í dag að aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra hefði skrifað grein í Fréttablaðið, sem ég hef einmitt gluggað aðeins í líka, og þar væri verið að fjalla um ákveðna hluti sem tengjast stjórnarskránni. Það er með nokkuð óeðlilegum hætti hvernig framkvæmdarvaldið er að blanda sér í það, af hverju menn gátu ekki alla vega beðið eftir því að stjórnlagaráðið skilaði tillögum sínum en væru ekki að vasast í því hvernig túlka beri núverandi stjórnarskrá eða hvernig hún yrði. Ég held að það sé varhugavert. Hér er auðvitað verið að færa, eins og við höfum rætt áður, vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins jafnvel enn frekar. Ástæðan fyrir því er kannski sú hefð sem hefur skapast í því að framkvæmdarvaldið hefur gengið yfir þingið um langan tíma. Það hefur ekkert lagast, það kemur auðvitað fram í orðum fyrrverandi þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem gengu úr skaftinu þegar þeir sögðust ekki sætta sig lengur við að vera lögafgreiðslumenn núverandi ríkisstjórnar. Ég held það sé kannski hluti af skýringunni að enn er haldið áfram á sömu braut. Kannski hefur þetta eitthvað með það að gera að þeir sem stýra núverandi ríkisstjórn hafa setið á þingi í kringum 30 ár og það er bara staðreynd að erfitt er að kenna gömlum hundi að sitja. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það sem kom fram í svari hans. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það geti verið að ástæðan fyrir því að annar stjórnarflokkurinn leggur mikið upp úr því að þetta frumvarp komi fram geti haft eitthvað með Evrópusambandið að gera. Er það ástæðan? Vinstri grænir virðast alla vega ekki vera hoppandi glaðir með það að frumvarpið skuli komið fram. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór vel og vandlega í gegnum það að ýmislegt er við þetta frumvarp að athuga og mig langar að velta því upp: Getur verið að það sé Evrópuást Samfylkingarinnar sem ræður hér för?

Frú forseti. Það er svo sem löngu komið í ljós að ást Samfylkingarinnar á Evrópusambandinu er mikil og mun meiri en annarra flokka á þinginu. Sá flokkur er í sjálfu sér einangraður í því að hann er eini flokkurinn sem hefur ekki hafnað því eða lýst því yfir að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan, eins og ég held allir aðrir flokkar, a.m.k. þeir þrír stærri, hér á þinginu hafi gert. Eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni hefur umræðan um tengingu við Evrópusambandið verið hér uppi og með það skýrum hætti að hún rataði inn í ályktun sem átti að vera sameiginleg ályktun Evrópusambandsþingsins og íslenskra þingmanna sem tengjast aðildarviðræðunni í Evrópunefnd þingsins, en var reyndar stöðvuð þegar menn sáu hvers kyns var. Sá texti ku hafa komið frá Brussel og var nokkur gleðiyfirlýsing yfir því að nú væri komið vel á veg með að aðlaga stjórnkerfið á Íslandi 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna sem hefur verið hér í dag. Hún hefur verið lífleg og efnisrík í alla staði og hafa verið fluttar hér margar mjög góðar ræður. Það sem mig langar að byrja á í minni ræðu er að velta upp þeirri spurningu sem verið hefur hér í gangi um hvort þetta feli í sér aukið foringjaræði eða hvort þetta sé til þess fallið að draga úr því. Það liggur alveg fyrir að áhrif þessarar lagabreytingar eru að færa vald frá Alþingi Íslendinga til forsætisráðherra hverju sinni, hver svo sem gegnir því embætti. Það gengur þvert gegn pólitískri umræðu og niðurstöðum sem m.a. birtust í opinberum skýrslum sem fram hafa komið allt frá bankahruninu 2008. Menn töluðu einmitt um að eitt af því sem hefði valdið bankahruninu hefði verið foringjaræðið. Mín skoðun er sú að nái þessi lög fram að ganga geri þau íslenskt stjórnkerfi óskýrara og vinni gegn gagnsæi. Ég get tekið eitt dæmi um áhrif þessara breytinga: Þann tíma þegar uppi voru áform fyrrum forsætisráðherra vorið 2007 um að færa Íbúðalánasjóð frá félagsmálaráðuneyti til fjármálaráðuneytis. Ef frumvarpið sem nú er til umræðu hefði verið orðið að lögum hefði andstaða þáverandi félagsmálaráðherra við tilflutninginn ekki dugað ein og sér til að koma í veg fyrir að þessari stærstu opinberu lánastofnun almennings hefði verið fórnað á altari einkavæðingar í aðdraganda bankahrunsins. Áformin ganga þvert gegn þeim varnaðarorðum sem höfð eru uppi í rannsóknarskýrslu Alþingis og víðar um áhrifaleysi Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er mjög víða vikið að því í einmitt þessari skýrslu og það hefur verið mjög í umræðunni hér, sérstaklega hefur hæstv. forsætisráðherra fjallað mjög loðið um það með hvaða hætti þetta frumvarp sé einhvers konar afurð rannsóknarskýrslu Alþingis, að einmitt vegna rannsóknarskýrslu Alþingis liggi svo gríðarlega mikið á að færa þetta sem Alþingi hefur haft undir höndum inn á borð til forsætisráðherra, þ.e. að geta hverju sinni ákvarðað það út frá geðþótta hvernig þessum málum skuli háttað. Mig langar að vitna örlítið til rannsóknarskýrslu Alþingis og ekki síður skýrslu þingmannanefndar um rannsóknarskýrsluna. Það var mikill samhljómur meðal fulltrúa allra flokka í þeirri nefnd um það sem sneri að þessum málum. Þegar kemur að stjórnsýslunni er komið inn á það sem ég ætla að vitna beint í, með leyfi frú forseta, að í verklagi stjórnsýslunnar „skorti á formfestu jafnt í ráðuneytum sem sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneytin heyra“. Jafnframt segir: „Vegna smæðar samfélagsins skiptir formfesta, skráning upplýsinga, verkferlar, tímamörk og skýr ábyrgðarsvið enn meira máli en í stærri samfélögum. Í ljós kemur að upplýsingaskylda ráðuneyta og stofnana, innbyrðis og út á við, virðist ekki hafa verið virk né heldur frumkvæðisskylda, gagnsæi og rekjanleiki.“ Aðeins neðar segir um stjórnsýsluna: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn.“ Einhver gæti ætlað að þarna væri verið að fjalla um Icesave en svo er ekki. Svo heldur áfram, með leyfi frú forseta: „Slíkt verklag er óásættanlegt. Ljóst er að ráðherraábyrgðarkeðjan slitnaði eða aflagaðist í aðdraganda hrunsins og ráðherrar gengu á verksvið hver annars, t.d. þegar fagráðherrar voru ekki boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir þeirra ábyrgðarsvið. Ábyrgð og eftirliti fagráðherra með sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneyti þeirra heyrðu virtist verulega ábótavant.“ Raunar er víðar hægt að grípa niður í bæði rannsóknarskýrsluna sjálfa og skýrslu þingmannanefndarinnar hvað þetta snertir en ég sé ekki að í því frumvarpi sem nú liggur fyrir sé stigið skref til að bregðast við nokkrum þeim hlut sem þarna kemur fram, að færa þetta vald frá Alþingi til forsætisráðherra, að forsætisráðherra hafi það í hendi sér hvernig þessu sé háttað. Ég sé ekki að þetta sé skref í rétta átt. Við getum líka velt fyrir okkur tilurð þessa frumvarps og hvort fylgt hafi verið eftir a.m.k. því sem er kynnt fyrir nýjum þingmönnum sem ekki hafa setið hér á þingi áratugum saman, þ.e. hvernig eigi að vinna að undirbúningi og frágangi lagafrumvarpa. Um það hefur verið gefin út ágætishandbók, m.a. af forsætisráðuneytinu, og í henni er mjög ítarlega farið yfir það hvernig eigi að standa að lagasetningu í veigamiklum og stórum málaflokkum. Þar er tilgreint ákveðið ferli um hvernig eigi að vinna að þessu, í fyrsta lagi hvort ný lagasetning sé nauðsynleg, að menn spyrji sig hvort hún sé nauðsynleg og leiti svara við því, ekki samkvæmt geðþóttaákvörðunum heldur úti í samfélaginu, atvinnulífinu, meðal almennings og víðar hvort það sé nauðsynlegt að breyta lögum í eina átt eða aðra eða setja ný lög. Það er spurning sem við hljótum að velta fyrir okkur með þetta frumvarp. Er þessi löggjöf nauðsynleg? Ekki er hún til þess að bæta úr út frá rannsóknarskýrslu Alþingis. Síðan er það samning frumvarpsins, samráð við undirbúning og gerð frumvarpa, pólitískt samráð, faglegt samráð milli ráðuneyta, samráð við hagsmunaaðila og almenning, almennt mat á áhrifum, afleiðingar fyrir hagsmunaaðila, afleiðingar fyrir tiltekna mikilvæga almenna hagsmuni, atriði sem lúta að framkvæmd laganna o.fl. Maður hlýtur að spyrja sig hvort þessi handbók hafi ekki verið höfð uppi meðal þeirra sem sömdu það frumvarp sem við ræðum. Þegar maður skoðar einstaka þætti þess ítarlega, sem ég hef ekki gert, sér maður marga punkta í því þar sem vikið hefur verið í veigamiklum atriðum út frá þeim reglum sem settar hafa verið. Menn hafa líka velt því upp í umræðunni í dag hvort þetta tengist því að leggja niður einhver ákveðin ráðuneyti eða breyta þeim. Við höfum fylgst með því að það hefur verið mikið kappsmál, sérstaklega hæstvirtum forsætisráðherra, að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Við munum hvernig umræðan var um þau mál, frumvarp sem þá kom inn, bókun, og það lá ljóst fyrir að ekki var þingmeirihluti fyrir því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og því var kippt út á síðustu metrunum. Því hljóta menn að velta fyrir sér hvort hæstv. forsætisráðherra leggi þetta frumvarp hér fram með það að markmiði að hægt sé að ráðast í breytingar á ráðuneytunum án þess að Alþingi Íslendinga, sem lýsti andstöðu sinni við þetta, geti rönd við reist. Alþingi Íslendinga lýsti andstöðu sinni við það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið - hvernig? Jú, meiri hluti Alþingis tók út þann kafla sem sneri að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ég veit ekki með hvaða hætti Alþingi Íslendinga getur lýst meiri andstöðu við eitthvað en að hlutirnir séu einfaldlega bara þurrkaðir út úr frumvarpi. Eina leiðin til að ná því markmiði í dag er að Alþingi Íslendinga samþykki það eða að forsætisráðherra sé veitt algjört vald yfir því hvernig þessum málum sé háttað. Það er einmitt það sem þetta frumvarp gerir, að hægt sé að gera það sem Alþingi Íslendinga hafnaði síðast þegar þessi mál voru til umræðu. Af hverju er nokkrum svona gríðarlegt kappsmál að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið? Af hverju virðist það vera eitt stærsta mál, sérstaklega hæstv. forsætisráðherra, að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið? Það liggur ljóst fyrir að stjórnarandstaðan er mótfallin því, það liggur ljóst fyrir að mikill hluti Vinstri grænna er mótfallinn því, það liggur ljóst fyrir að þeir einstaklingar, þau fyrirtæki og þeir aðilar sem starfa í þessum atvinnugreinum eru mótfallnir því. Hvað býr þarna að baki? Það hefur komið fram. Maður getur velt því fyrir sér en það hefur komið fram. Er það kannski af því að sá sem gegnir þessu embætti í dag rekst ekki nægilega vel þegar kemur að þessum málaflokkum? Eða þarf kannski að veikja þessar atvinnugreinar vegna þess af hve mikilli einurð þeir einstaklingar hafa talað gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu og hafa lýst því yfir að þeir séu ekki tilbúnir til að taka þátt í því aðlögunarferli sem hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra gera kröfu til að þessar atvinnugreinar ráðist í? Það er a.m.k. einkennilegt þegar maður horfir upp á pappíra sem verið hafa í umræðunni í dag, pappíra sem eru samdir af embættismönnum í Brussel, pappíra sem var ætlunin að íslenskir þingmenn skrifuðu undir, það er einkennilegt að inn í þá pappíra rati ályktanir þess efnis að mikilvægt sé að sameina hér ráðuneyti og að það sé liður í ESB-umsókninni. Af hverju er Evrópusambandið að skipta sér af þessu? Getur það verið af því að í þessum sama pappír stóð einmitt að mikilvægt væri að ráðast í breytingar á stjórnsýslunni og breytingar á landbúnaðarkerfinu og sjávarútvegskerfinu áður en þessu aðildarferli lýkur? Og getur verið að það tengist því jafnvel eitthvað að í síðustu stöðuskýrslu sem kom frá Evrópusambandinu lýsti Evrópusambandið miklum áhyggjum yfir því hversu hægt Íslendingum gengi að vinna að undirbúningi breytinga á stjórnsýslu í landbúnaði og sjávarútvegi? Getur verið að þetta sigli allt í strand ef allir láta ekki teymast með? Þá held ég að menn þurfi eitthvað að setjast niður. Það liggur ljóst fyrir að eina leiðin til að leggja þessi ráðuneyti niður í dag er sú að Alþingi Íslendinga komist að þeirri niðurstöðu að ráðuneytin skuli lögð niður eða að hæstv. forsætisráðherra sé samkvæmt þessu frumvarpi veitt heimild til að ráðast í slíkt. Ég vil nú bara segja að það liggur ljóst fyrir að hvað þessi mál snertir að það er ekki einungis stjórnunarsviðið, það eru líka margir innan raða Vinstri grænna sem hafa lýst yfir miklum stuðningi við það að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið starfi hér áfram. Mig langar að vitna til aðalfundar svæðisfélags VG á Miðsuðurlandi sem var haldinn 15. apríl. Þar segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Stjórn svæðisfélags VG á Miðsuðurlandi vill ekki að áform um sameiningu ráðuneyta sjávarútvegs- og landbúnaðarmála annars vegar og ráðuneyti iðnaðar hins vegar sé til umræðu á meðan að fram fara aðildarviðræður við Evrópusambandið. Mikið álag er á stjórnkerfinu öllu vegna umsóknarferlisins og sameining ráðuneytanna á meðan á umsóknarferlinu stendur mundi leiða til enn aukins álags með tilheyrandi hættu á mistökum og yfirsjónum þegar kemur að því að tryggja hagsmuni okkar Íslendinga. Jón Bjarnason, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, er hvattur til að verja hagsmuni undirstöðuatvinnugreina þjóðarinnar gagnvart Evrópusambandinu áfram af sömu einurð og hingað til.“ Með sama hætti er hægt að vitna til flokksráðssamþykkta Vinstri grænna o.fl. Það liggur ljóst fyrir að þessi gríðarlega andstaða í það minnsta eins ráðherra við það ferli sem hæstv. forsætisráðherra og Samfylkingunni er kærast nýtur fulls stuðnings. Hún nýtur fulls stuðnings meðal flokksstofnana flokksins, hún nýtur fulls stuðnings meðal kjósenda, en samt sem áður verður í þágu hinnar heilögu vegferðar að víkja ráðherranum í burtu. Það er jafnframt mikilvægt samkvæmt þessu ferli og miðað við þá pappíra sem liggja fyrir frá Evrópusambandinu að sameina ráðuneytin og þá hlýtur maður að velta fyrir sér tilganginum með þessu öllu saman. Hver er tilgangurinn með þessu frumvarpi? Hann er ekki sá að bregðast við rannsóknarskýrslu Alþingis. Engin haldgóð rök hafa komið fram í málinu í dag. Getur það verið nokkuð annað en þetta? Ég spyr mig og ég veit að margir spyrja sig þess sama. Það er ekki að ástæðulausu sem þessi umræða hefur dregist hér á langinn. Væri ekki nær að við ræddum þau mál og þau verkefni sem blasir við að brenna á hverjum einasta Íslendingi? Skuldamál heimilanna, atvinnumál og fleiri verkefni sem raunverulega snerta hag hins almenna borgara og hag fyrirtækja. Það er það sem ég hefði talið réttast. Þess í stað erum við hér í einhvers konar leik, við erum í einhvers konar vegferð, hluta af heilagri vegferð hæstv. forsætisráðherra sem fátt virðist komast að hjá annað en að mikilvægt sé að efla hér miðstýringu í stjórnsýslunni. Ég leggst alfarið gegn því og hvet alla til að gera slíkt hið sama.

Virðulegur forseti. Á meðan á ræðu hv. þingmanns stóð lúslas ég í annað eða þriðja skiptið þetta frumvarp frá hæstv. forsætisráðherra og leitaði að textanum „og með samþykkt þessa máls er Ísland orðið aðili að ESB“. Það er hins vegar engin slík setning í þessu frumvarpi. Og það er ekkert í því um að leggja niður ráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar. Af ræðu hv. þingmanns að ráða hlýtur þetta að vera frábært frumvarp vegna þess að hann fjallaði ekkert eða nánast ekkert um efnisatriði þess eða hvað það væri nákvæmlega sem hann vildi sjá öðruvísi háttað. Hv. þingmanni varð tíðrætt um Evrópusambandið í ræðu sinni um þetta mál og því langar mig að spyrja hann: Er það ekki alveg kristaltært, eins og ég held reyndar að allir viti, að Ísland getur ekki orðið aðili að Evrópusambandinu nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu? Er hv. þingmaður ekki tilbúinn til að svara þessari spurningu játandi? Hún er mjög einföld og skýr: Getur Ísland orðið aðili að Evrópusambandinu bakdyramegin? Er mögulegt að Ísland verði með einhverjum dularfullum hætti og lagafrumvörpum eins og þessu aðlagað Evrópusambandinu án þess að þjóðin komi þar að? Hvernig getur hv. þingmaður, sem var mikill stuðningsmaður þess að Icesave-samningarnir færu í þjóðaratkvæðagreiðslu, stutt þá þjóðaratkvæðagreiðslu og fylgt þeirri niðurstöðu en á sama tíma verið andvígur því að Evrópusambandsaðildin gangi sinn feril á enda og þjóðin ráði að lokum niðurlögum þess máls?

Frú forseti. Það er alveg rétt, það segir hvergi berum orðum í þessu frumvarpi að það feli það í sér að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði lagt niður. En ég rakti ágætlega í ræðu minni áðan hvernig hæstv. forsætisráðherra hefði verið hrakin til baka og Alþingi Íslendinga tekið út þann kafla sem sneri að því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og að þá lægi ljóst fyrir, í ljósi þess að Alþingi hefði gert það, að eina leiðin til að leggja þetta ráðuneyti niður væri sú að veita forsætisráðherra þá heimild sem einmitt kemur fram í þessu frumvarpi, þ.e. að veita hæstv. forsætisráðherra heimild til að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið án þess að það komi fram í frumvarpinu. Ég veit ekki hvað er óskýrt í þessu efni, ég taldi mig hafa skýrt þetta mjög vel út og hv. þingmaður ætti kannski að hlusta aðeins betur. Hvað snertir Evrópusambandsumsóknina sjálfa minni ég bara hv. þingmann á að ég er einn þeirra sem studdu það að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort Ísland ætti að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hv. þingmaður beitti sér ásamt þingflokki Samfylkingarinnar mjög gegn því að þjóðin fengi að kjósa um það hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Ég vitnaði til þess í ræðu minni áðan að hins vegar lægi fyrir í gögnum frá Evrópusambandinu að það hefði áhyggjur af því hversu hægt gengi að breyta íslenskum lögum og stjórnsýslu er sneri að landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum. Það liggur líka fyrir að samkvæmt minnisblöðum sem hefur verið vitnað til í dag þurfi að ráðast í þessar breytingar einmitt áður en þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram. Þetta er á fleiri sviðum og er að koma betur og betur í ljós. Þá hlýt ég að spyrja á móti hv. þingmann: Hvernig getur hann réttlætt það að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni sem ég bar hérna upp: Getur þjóðin orðið aðili að Evrópusambandinu án þess að á undan fari fram atkvæðagreiðsla um það? Hann kom ekki með nein svör við þessari mjög einföldu spurningu: Getur Ísland orðið aðili að Evrópusambandinu án þess að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um það fyrst? Þetta er ekki flókin spurning, hv. þingmaður veit auðvitað svarið en það hentar ekki málflutningi hans að bera það upp hérna. Alveg eins hentar það ekki málflutningi hv. þingmanns að lesa upp ályktanir eigin flokksfélaga úr eigin kjördæmi, heldur lesa bara úr Suðurkjördæmi um landbúnaðarráðuneytið. Ég ætla að biðja hv. þingmann að lesa ályktanir Vinstri grænna á Akranesi og rifja upp fyrir okkur hérna hvernig ályktanir Vinstri grænna í Snæfellsbæ og Stykkishólmi og Grundarfirði hljóma. Það væri mjög skemmtilegt ef sú grasrót næði eyrum hv. þingmanns. 
            

Frú forseti. Jú, ég get alveg sagt að þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandsaðildina verður þjóðaratkvæðagreiðsla. Hún mun fara fram, það liggur ljóst fyrir. Hins vegar er mjög óeðlilegt að hér fari fram breytingar og annað í þessu ferli áður en að henni kemur og það hef ég ítrekað bent á. Þess vegna hefði verið eðlilegast að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla áður en þessar aðildarviðræður hæfust. Hvað varðar ályktanir einstakra félaga Vinstri grænna, hvort sem það er í Suðurkjördæmi eða Norðvesturkjördæmi, á ekki við að ræða þær hér í dag. Þær eru ekki til umræðu hér í dag. En ég er í ágætu sambandi við marga af félögum mínum í kjördæminu og hef heyrt í mjög mörgu af þessu fólki, stuðningsmönnum mínum víða, stuðningsmönnum þess málflutnings sem ég hef haldið uppi. Ég hyggst halda honum áfram meðan ég finn fyrir þessum ríkjandi og vaxandi stuðningi við þennan málflutning alls staðar í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mikla og hressilega ræðu eins og honum er einum lagið, vil ég meina, þegar kemur að því að ræða mál er varða þá ríkisstjórn sem hér starfar. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur allt í einu spunnist upp um þetta ólukkans Evrópusamband, sem mér finnst því miður eiga við um flestöll mál sem við fjöllum um á Alþingi, af því að þetta tengist allt saman einhvern veginn því apparati, hljótum við að geta spurt okkur og hv. þingmaður kannski svarað því hvers vegna ríkisstjórnin sem hann studdi á þeim tíma var á móti því að þjóðin fengi að ákveða hvort farið yrði í þetta ferli. Við hljótum að spyrja þá sem tala um þjóðaratkvæðagreiðslur: Af hverju var ekki spurt að því? Ég velti fyrir mér af hverju það hafi ekki verið gert. Í rauninni skil ég það ekki. Það hlýtur að vera alveg réttlætanlegt að spyrja það ágæta fólk sem býr hér á landinu um það. Af því að áðan spannst upp umræða um það hvort þjóðaratkvæðagreiðsla yrði um þetta mál eða ekki verð ég bara að segja hreint út að ég treysti hreinlega ekki Samfylkingunni til að standa við það í ljósi þess hvernig haldið hefur verið á málum. Við þekkjum svo sem dæmin líka frá formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Icesave-málinu frá 3. júní og 5. júní 2009. Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmann út í skoðun hans á því að það hafi í raun verið látið viðgangast að málið komi svona inn í þingið, þetta mál sem við ræðum hér um, breyting á Stjórnarráðinu, þegar það er ljóst að það er mikil andstaða við það innan annars stjórnarflokksins og að mér sýnist hjá allri stjórnarandstöðunni.

Frú forseti. Ástæða þess að þingflokkur VG var ekki tilbúinn til að styðja tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er kannski ágætt að það komi fram hér að nokkrir þingmenn innan raða VG studdu það á sínum tíma að fram færi tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla og sú tillaga féll mjög naumlega í þinginu. Þegar hugmyndir um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu komu fram höfðu mjög margir, sérstaklega innan Samfylkingarinnar, mjög miklar áhyggjur af því að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál vegna hræðslu við það að þjóðin mundi hafna því að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Ég held að margir þessara þingmanna og fleiri utan þingflokks og í samfélaginu almennt séu byrjaðir að átta sig á því að kannski hefði verið heppilegra að kanna með þjóðaratkvæðagreiðslu raunverulegan þjóðarvilja fyrir því að fara af stað í þennan leiðangur, sérstaklega í ljósi þess hversu naumlega tillagan féll í þinginu. Það var kannski ekki hvað síst fyrir það að margir þingmenn Vinstri grænna, ég fann það á eigin skinni, urðu fyrir miklum hótunum frá þingmönnum Samfylkingarinnar í þessu máli, hótunum um að ríkisstjórnin spryngi og annað því um líkt ef samþykkt yrði tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla. Það er mjög sérstakt. Varðandi það hvers vegna verið sé að keyra málið inn í slíkum ágreiningi sem raun ber vitni, ja, ég reyndi að reifa í ræðu minni af hverju lögð væri svona gríðarleg áhersla á að keyra þetta mál í gegn. Af hverju er það? Ekki er það til að bregðast við rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er í rauninni fátt sem kemur upp í hugann nema að baki þessu liggi einhverjar hugmyndir um að leggja niður ákveðin ráðuneyti eða annað því um líkt. Ég taldi heppilegast á sínum tíma þegar - 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það sem ég er líka að hugsa um í þessu máli er hvort forgangsröðunin hjá ríkisstjórninni sé eðlileg, hvort þetta sé það mál sem mestu skiptir í dag að ráðast í margra tíma umræður um, þ.e. breytingar á Stjórnarráðinu, þegar við vitum að við erum væntanlega að setja met í gjaldþrotum og heimilin hafa sjaldan staðið verr. Erum við ekki að missa sjónar af því sem mestu skiptir? Einnig langar mig að halda aðeins áfram með það sem tengist þessu máli mjög mikið og rótin er væntanlega í, Evrópusambandsferlið, og spyrja hv. þingmann: Er unnið eftir því ferli sem farið var 

Aðeins að fyrri spurningu hv. þingmanns sem snýr að því hvort við séum hér að einbeita okkur að þeim málum sem mestu skipta. Ég held að rannsóknarskýrsla Alþingis hafi skipt mjög miklu máli og það að henni fylgdu breytingar í vinnubrögðum og á hugarfari. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það sé mikilvægt að vinna úr því hvernig við breytum hér vinnubrögðum, sérstaklega hvað varðar aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Hins vegar vil ég minna á, og það var það sem ég ætlaði koma inn á í fyrra andsvari, að heppilegast hefði verið að vinna áfram með það sem sneri þá að þessum stjórnarráðsbreytingum á þverpólitískum grunni. Í mínum huga er það ekki ákvörðunarvald meiri hluta hverju sinni hvernig hann breytir stjórnskipaninni, það er gríðarlegur kostnaður og fleira sem fylgir þessu. Það er eðlilegt að svona breytingar séu unnar á þverpólitískum grunni, þær séu komnar til að vera og það sé ekki 

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að ég er stundum ákaflega glámskyggn þegar kemur að svona pólitískri djúpsálarfræði. Ég skal líka viðurkenna að mér var t.d. ekki alveg ljóst í upphafi þessarar umræðu hvort það væri rétt sem hefur komið fram í allmörgum ræðum í dag, að það séu bein tengsl á milli hugmyndarinnar um aðildarumsóknina að Evrópusambandinu og þessa frumvarps. Þá rak ég allt í einu augun í plagg sem ég var búinn að lesa áður en eitthvað hafði mér skotist yfir í því og ég ekki tekið eftir að í því voru drög að ályktun sem var lögð fram á sameiginlegum þingmannafundi ESB og þingmanna frá Alþingi sem undirbúið var af forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna í þessari þingmannanefnd ásamt Evrópusambandinu. Þá sá ég auðvitað að ESB sjálfur hafði talað. Þar var sérstakur liður sem er svona í lauslegri þýðingu minni: „Geta Íslands til að takast á hendur skuldbindingar vegna aðildar að ESB.“ Undir þessum dagskrárlið segir, líka í lauslegri endursögn minni: „Fagnað er þeim úrbótum á stjórnsýslunni sem nú fara fram, sérstaklega sameiningu ráðuneytanna á Íslandi.“ Ég ætla í sjálfu sér ekkert að leggja dóma á það hvort það séu þessi beinu tengsl en nú hefur stóri bróðir frá Brussel talað með tilstyrk forustufólks ríkisstjórnarinnar í þessari þingmannanefnd þannig að mér sýnist einhvern veginn það komið á daginn sem hér hefur verið sagt. Mig langaði meira til að spyrja hv. þingmann sem var innanbúðarmaður í VG, m.a. þegar þetta frumvarp var samþykkt á þeim bænum með fyrirvörum: Hver telur hann að sé pólitísk staða frumvarpsins? Nú liggja fyrir upplýsingar um fyrirvara tveggja ráðherra. Eins og kom fram í andsvörum við mig áðan liggur líka fyrir fyrirvari annars stjórnarflokksins, ekki við einstakar efnisgreinar heldur við málið í heild, og þingflokkur VG er m.a. skipaður 

Frú forseti. Já, fyrst að fyrri punktinum sem hv. þingmaður var með og sneri að því hvort þessi sameining ráðuneyta, beint eða óbeint, tengdist eitthvað aðildarumsókn Íslands að ESB. Ég held að það hafi komið rækilega fram í umræðunni í dag að Evrópusambandið fagnar í það minnsta þessum stjórnarráðsbreytingum og breytingum í þá veruna hér. Af hverju er Evrópusambandið að skipta sér af þessu? Af hverju eru embættismenn í Brussel ásamt hugsanlega forustumönnum í utanríkismálum á Íslandi og embættismönnum innan utanríkisþjónustunnar að vinna drög að pappírum þar sem því er beinlínis fagnað að ráðist sé í sameiningu ráðuneyta og tengda vinnu? Maður gæti ætlað að Evrópusambandið ætti ekkert að skipta sér af þessu. Er Evrópusambandið með fingurna hér á öllum málum? Er forgangsröðunarlisti ríkisstjórnarinnar þannig að það sem tengist þessu beint eða óbeint sé sett efst? Ég skal ekki segja, það dæmir hver fyrir sig. Hvað varðar pólitíska stöðu frumvarpsins liggur náttúrlega fyrir að það nýtur a.m.k. ekki meirihlutastuðnings innan stjórnarflokkanna. Einn ráðherra er í það minnsta andvígur því og það hefur komið fram hér líka í dag að annar ráðherra hafi setið hjá við afgreiðslu þess. En afstaða hvers og eins þingmanns innan Vinstri grænna til frumvarpsins er ekki ljós. Það sem ég hef velt upp í umræðunni í dag er hvort hugsanlega sé stuðningur við frumvarpið innan stjórnarandstöðunnar. Ég hef ekki orðið var við það í þeim umræðum sem verið hafa í gangi hér í dag þannig að pólitísk staða þessa frumvarps hlýtur að vera vægast sagt mjög veik og maður hlýtur að velta fyrir sér af hverju menn komi fram með svo stórt og mikið frumvarp 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin og fagna þeim í sjálfu sér. Það er einmitt þessi pólitíska staða málsins sem er mér dálítið mikið íhugunarefni vegna þess að við erum að tala um heildarlöggjöf um Stjórnarráð Íslands. Þegar farið er í slíka lagasetningu hefur jafnan verið reynt að vanda til og það hefur líka jafnan verið leitað einhvers pólitísks samkomulags. Það hefur ekki verið gert núna, ekki einu sinni innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Þar er fullkominn pólitískur ágreiningur og þar eru miklir fyrirvarar þannig að mér sýnist sem tekin hafi verið um það ákvörðun á æðstu stöðum í ríkisstjórninni að fara með þetta frumvarp í einhvers konar pólitíska óvissuferð sem enginn veit hvert er heitið, hvernig lýkur eða hvernig þessu frumvarpi reiðir af. Það er bara eitthvað sem kemur þá á daginn. Við þekkjum það í gegnum tíðina að oft er frumvörpum breytt en það er ekki þannig með þetta mál. Því er bara kastað hérna inn í einhverri óvissu, þetta mál 

Frú forseti. Já, það liggur fyrir að þetta mál nýtur ekki meirihlutastuðnings innan ríkisstjórnarflokkanna. Ég vil bara minna á það sem ég sagði áður, ég hefði talið eðlilegast að breytingar á Stjórnarráði - það er í það minnsta eitt af því sem Vinstri grænir gagnrýndu á sínum tíma - ætti að vinna þverpólitískt. Vegna hvers? Vegna þess að þær eru lengri en líftími hverrar ríkisstjórnar. Breytingar á Stjórnarráði fela í sér stefnubreytingar, fela í sér mikinn kostnað og það tekur töluvert langan tíma þegar ný ráðuneyti verða til áður en þau fara að virka eðlilega. Þess vegna hefði verið eðlilegast að nálgast þetta mál með öðrum hætti og tilfinning mín er að þegar þetta mál var sett fram hafi hugsunin verið sú að velja ekki friðinn þegar góður ófriður var í boði.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir í dag. Umræðan hefur svo sem farið um víðan völl, menn hafa mikið rætt hvaða forsendur séu fyrir frumvarpinu og hvaða markmið hæstv. forsætisráðherra hafi með því að leggja það fram. Ég staldra dálítið við pólitíska stöðu málsins. Í umræðunni hefur skýrt komið fram að einn hæstv. ráðherra gerði athugasemdir við frumvarpið og bókaði andstöðu við það og eins hefur annar hæstv. ráðherra gert athugasemdir við það eða sett fyrirvara við frumvarpið þó hann hafi ekki lagst gegn því að það væri lagt fram. Því er eðlilegt að menn staldri við pólitíska stöðu málsins. Eftir því sem komið hefur fram og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir upplýsti í dag setti þingflokkur Vinstri grænna fyrirvara við frumvarpið. Maður er mjög hugsi yfir því hvort frumvarpið eins og það blasir við hafi ekki meirihlutastuðning á þinginu. Síðan hafa menn rætt hvort frumvarpið sé lagt fram til að auðvelda inngöngu í Evrópusambandið. Ég ætla svo sem ekki að leggja neitt til í það púkk nema það að ef markmiðið er í raun og veru, eins og margir hafa haft áhyggjur af, að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem ekki hefur verið ötulasti talsmaður inngöngu í Evrópusambandið í hæstv. ríkisstjórn, þá mun það einfalda starf hæstv. utanríkisráðherra. Eins og staðan er í dag þarf hæstv. utanríkisráðherra að lesa yfir og leiðrétta svör sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins varðandi aðildarumsóknina og það mundi að sjálfsögðu einfalda starf hæstv. utanríkisráðherra ef hann gæti bara skrifað svörin sjálfur í staðinn fyrir að fara yfir þau og túlka í samræmi við það sem hann vill að komi fram og passa að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sendi ekki neitt annað skriflegt frá sér. Það er dálítið merkilegt að sjá hvernig staðan innan hæstv. ríkisstjórnar er gagnvart þessum breytingum á Stjórnarráðinu. Það er reyndar skrifað inn í stjórnarsáttmálann að búa eigi til nýtt atvinnuvegaráðuneyti og við munum að hæstv. forsætisráðherra sagði í andsvari í lok nóvember á síðasta ári að frumvarp um það yrði lagt fram eigi síðar en í marsmánuði. Nú er kominn maí. Við sjáum því að þetta er pattstaða, þetta mun ekki verða gert vegna andstöðu innan Vinstri grænna. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði í þessum ræðustóli að sú sameining væri algert rugl og vitleysa þótt hún stæði í stjórnarsáttmálanum. Þetta er í raun og veru það sem einkennir verk ríkisstjórnarinnar, það er hver höndin upp á móti annarri en valdafíknin og valdagræðgin er svo mikil að á völdunum skal hangið eins og hundur á roði. Það er bara staðreynd. Mig langar að koma aðeins inn á nokkrar greinar í þessu frumvarpi sem kannski hefur ekki verið fjallað mjög mikið um. Mig langar að ræða 6. gr. um ríkisstjórn og samhæfingu starfa á milli ráðherra. Þar er rætt um ákvarðanir einstakra hæstv. ráðherra sem hafa með mikilvæg stjórnarmálefni að ræða en það eru t.d. reglugerðir og yfirlýsingar sem taldar eru fela í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar eða ef sýnt þykir að reglugerð eða yfirlýsing geti haft á áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Ég verð að segja að mín skoðun á þessu er alveg skýr. Mér finnst að hér ætti að standa að þegar svona hlutir eiga sér stað eigi hæstv. ráðherrar að kynna það fyrir Alþingi. Stundum eru teknar ákvarðanir í hæstv. ríkisstjórn um að fara í ákveðnar aðgerðir sem þýða útgjaldaauka fyrir ríkissjóð sem ekki er inni í fjárlögum. Oft og tíðum er kannski meiri hluti fyrir slíkum aðgerðum á Alþingi og jafnvel enginn pólitískur ágreiningur. Þá er mjög sérkennilegt, og mér finnst það ekki mönnum bjóðandi af því að ég á sæti í hv. fjárlaganefnd, að heyra það í fjölmiðlum að til standi að ríkisstjórnin ætli að auka útgjöld til einhvers ákveðins málaflokks. Þó að ég sé hugsanlega sammála þeim gjörningi fyndist mér að hæstv. ráðherra ætti að kynna hann fyrir hv. fjárlaganefnd og fyrir þinginu. Væri samstaða um málið væri hægt að afgreiða það með stuttum fyrirvara. Það er sérkennilegt að gera þetta svona, hrúga þessu upp og koma með fjáraukalög í staðinn. Það er ekki boðlegt. Ég vil líka koma inn á það sem sagt er í greininni um mikilvæg stjórnarmálefni. Það er huglægt mat hvað er mikilvægt stjórnarmálefni en samt er verið að reyna að nálgast það og afmarka í þessari stefnu. Til að mynda er óþolandi hvernig hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur gengið fram, hann hefur í raun og veru gert aðför að ákveðnum útgerðarflokki sem eru dragnótaveiðar. Um er að ræða algera aðför að þeim útgerðarmönnum sem þær stunda og ekki bara þeim heldur líka áhöfnunum og eigendunum. Búið er að setja í uppnám afkomu tuga fjölskyldna og útgerða í landinu. Enn og aftur boðar hæstv. ráðherra að hann ætli að fara fram með enn frekari lokanir og þar er ekkert annað verið að gera en níðast á lítilmagnanum. Það stunda ekki mjög margar útgerðir þessar veiðar og þær hafa ekkert bolmagn til að berjast við framkvæmdarvaldið. Það dapurlegasta við þetta er þó að hæstv. ráðherra hefur ekki sýnt fram á nein efnisleg rök fyrir þessum aðgerðum, ekki nein. Aðrir hæstv. ráðherrar hafa upplýst að þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tekur svona ákvarðanir kynnir hann þær ekki í ríkisstjórn, sem mér fyndist eðlilegra. Þess vegna spyr ég: Hver er í raun og veru tilgangur hv. Alþingis ef einstaka ráðherrar geta tekið svona geðþóttaákvarðanir sem hafa svona stórar og miklar afleiðingar? Það þarf að skoða hvort ekki eigi að breyta heimildum til reglugerðarsetningar. Mér fyndist eðlilegra að hæstv. ráðherra þyrfti, þegar hann fer í svona miklar aðgerðir, að kynna það fyrir þinginu og færa rök fyrir máli sínu. Það er fyrir neðan allar hellur hvernig hæstv. ráðherra hefur unnið gegn útgerðum og sjómönnum sem stunda veiðarnar og fjölskyldunum sem byggja afkomu sína á þeim. Það er ekki boðlegt árið 2011 að það sé háð duttlungum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða hvernig hann fer fram úr á morgnana hvort hann taki einhverjar svona ákvarðanir. Þetta er hugsanlega bara notað til pólitísks heimabrúks á heimaslóðum hans. Er það það sem við viljum? Ekki ég, alls ekki. Við höfum skiptar skoðanir á því hvað megi t.d. veiða í aflamarki viðkomandi tegunda á fiskveiðiárunum og það er sérkennilegt að kerfið skuli vera þannig uppbyggt að það sé í raun og veru einn hæstv. ráðherra sem tilkynni hvað verði veitt. Allt þingið bíður í ofvæni eftir ákvörðuninni, meira að segja hv. stjórnarþingmenn. Ég hef orðið vitni að því að hv. stjórnarþingmenn vita ekki hvað hæstv. ráðherra mun leggja til. Væri ekki eðlilegra að breyta vinnubrögðunum og hæstv. ráðherra þyrfti að leggja fram tillögur í þinginu, færa fyrir þeim rök og afla þeim fylgis innan þingsins? Til hvers er þingið eiginlega? Nú hafa margir tekið til máls í dag og vitnað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannaskýrsluna sem var afgreidd þannig að allir hv. þingmenn greiddu því atkvæði að styrkja þingið. Það er það sem þarf að gera. Síðan vil ég koma inn á eitt sem ég tel reyndar mjög jákvætt í frumvarpinu, ég ætla að reyna að vera sanngjarn, það er 21. gr. Mér finnst hins vegar að hún þurfi að ganga lengra. Að mínu mati er ekkert vit í að ráða inn í hvert ráðuneyti fyrir sig. Það væri mikið eðlilegra að ráða inn í Stjórnarráðið sem slíkt. Þá væri hægt að færa fólk til á milli ráðuneyta án þess að menn væru bundnir af starfsmannalögum eins og þau eru núna. Nú eru starfsmenn ráðnir í viðkomandi ráðuneyti og ekki er hægt að færa þá til nema með samþykki þeirra. Mér fyndist að breyta ætti þessu í átt að fjölskipuðu stjórnvaldi, sem reyndar er ekki hægt að klára alveg nema með því að breyta stjórnarskránni, þetta væri skref í þá átt. Þó að í þessari grein sé gert ráð fyrir því að færa megi til fólk sem er ráðið tímabundið, á milli ráðuneyta með samþykki ráðherra og starfsmannsins, væri miklu skynsamlegra héðan í frá að ráða bara starfsfólk inn í Stjórnarráðið og þá væri hægt að færa það til á milli ráðuneyta. Ef mikið álag væri í einu ráðuneyti á einum tíma en rólegt í öðru eins og við upplifum oft er mjög óeðlilegt að fullt af fólki sem vinnur í stjórnsýslunni sitji kannski með lítil eða engin verkefni meðan aðrir eru að drukkna í verkefnum. Þetta væri því mjög skynsamlegt. Ég vona að þetta verði útfært nánar í meðförum hv. allsherjarnefndar því mér þætti mjög jákvætt að hægt væri að stýra þessu, það segir sig alveg sjálft. Maður hefur orðið vitni að því að álag á ráðuneyti er mjög misjafnt. Ég nefni t.d. lokafjárlög 2009 sem við kláruðum að afgreiða í dag. Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að afgreiða lokafjárlög fyrr en einu og hálfu ári eftir að árinu lýkur er meðal annars sú að mikið álag hefur verið á starfsfólki í fjármálaráðuneytinu. Þegar vinna á lokafjárlög er byrjað að leggja grunninn að fjárlögum næsta árs og menn ýta þessu til hliðar. Þessu verðum við að breyta ef við ætlum að ná tökum á ríkisfjármálum. Á ákveðnum álagstímum væri hægt að fá starfsfólk úr öðrum ráðuneytum. Það blasti við okkur þegar hrunið varð að þá var kannski fullt af hæfu starfsfólki í Stjórnarráðinu sem hægt hefði verið að nýta til að gera ákveðna hluti og bregðast við aðstæðum í stað þess að leggja það á fáa aðila. Mjög mikið álag hefur verið á starfsfólki fjármálaráðuneytisins, ég þekki dálítið vel til þar vegna þess að ég sit í hv. fjárlaganefnd, í gegnum alla þessa Icesave-samninga og það allt saman. Það væri auðvitað eðlilegt að geta fært til starfsfólk og skynsamlegra að búa bara til eina mannauðsskrifstofu sem réði inn í allt Stjórnarráðið í staðinn fyrir að hver og einn ráðherra réði þar inn. Ég teldi það mjög skynsamlegt og það gæti líka verið hollt fyrir okkur og alla því þá mundi pólitíkin fjarlægjast dálítið frá ráðningum. Mér er mjög minnisstætt um daginn þegar hæstv. forsætisráðherra fékk á sig dóm út af jafnréttislögum að hæstv. forsætisráðherra var mjög brugðið yfir því. Það hefði verið betra ef ráðningarnar hefðu verið fjær ráðherra, þótt ég sé ekki að segja að hæstv. ráðherra hafi verið að skipta sér eitthvað af þeim, og það væri ein mannauðsskrifstofa sem réði inn í Stjórnarráðið og þar af leiðandi í öll ráðuneyti. Svo vil ég nota síðustu mínúturnar til að taka undir það sem kom fram í dag í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Þó að lagt sé til í frumvarpinu að ráðherrar megi taka með sér tvo starfsmenn í ráðuneyti, aðstoðarmann og ráðgjafa, þá held ég að við þurfum að ræða hvort við viljum að þeir geti hugsanlega orðið fleiri. Þá verður að vera alveg skýrt að þeir kæmu með ráðherrum og færu með ráðherrum. Við höfum nefnilega séð það gerast, og það hefur oft gerst í gegnum tíðina þótt það eigi ekki við um alla hæstv. ráðherra, að búið er að ráða inn fólk sem stendur kannski oft og tíðum nærri hæstv. viðkomandi ráðherra en hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á það í ræðu sinni að stjórnsýslan væri hápólitísk - ég þekki það ekki, hef ekki unnið í stjórnsýslunni - og síðan þegar annar ráðherra kemur inn eru þessir starfsmenn ráðuneytisins bundnir af starfsmannalögum og ekki er hægt að láta þá hætta. Þá eru þeir kannski settir á eins konar göngudeild í ráðuneytinu vegna þess að viðkomandi ráðherra þóknast þeir hugsanlega ekki og þeir standa oft og tíðum uppi verkefnalausir. Ég tel, virðulegi forseti, að í raun og veru þyrfti að gera þetta með meira afgerandi hætti, sérstaklega það sem kemur fram í 21. gr. og væri mjög skynsamlegt að hér eftir yrði ráðið inn í Stjórnarráðið en ekki viðkomandi ráðuneyti. Við sjáum þetta mjög vel þegar ráðuneyti eru lögð niður, þá þarf að tryggja öllu starfsfólkinu vinnu áfram í viðkomandi ráðuneytum. Þess vegna væri mikið skynsamlegra að ráða inn í Stjórnarráðið. Það mundi skila okkur, að mínu mati, miklu betri árangri og faglegri stjórnsýslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt málefnalega ræðu. Mér heyrðist hann helst sakna þess úr frumvarpinu að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sé ekki lagt niður. Ég mótmæli því að ríkisstjórnin sitji í skjóli valdafíknar og valdagræðgi eins og fram kom í máli hv. þingmanns. Það er einfaldlega svo að fram fóru kosningar í landinu og þeir tveir flokkar sem nú sitja við stjórnvölinn fengu meiri hluta í þeim kosningum. Menn þurfa ekki að hafa fylgst með stjórnmálum í langan tíma til að vita hvers lags tíðindi það eru í íslenskri stjórnmálasögu að vinstri menn fái hreinan meiri hluta á Íslandi og er það til marks um hversu rækilega fyrrverandi stjórnarflokkar misstu niður um sig buxurnar við stjórn landsins þannig að því sé vel til haga haldið,  Ég vil spyrja hv. þingmann um það sem hann segir um efnisinnihald frumvarpsins. Hér er verið að festa í sessi ráðningarferli ráðuneytanna með hæfnismati, hæfnisnefndum og hæfniskröfum. Hvað finnst honum um að fara beinni leið að þessu markmiði og skýra ábyrgðartengsl í ráðningarferlinu þannig að það sé einfaldlega ráðherra sem ákveði hverjir séu meðal æðstu embættismanna ráðuneytanna og komi þangað til starfa þannig að ekki sé verið að búa til atburðarás þar sem hæfnisnefnd fer yfir og gefur frá sér eitthvert hæfnismat þegar allir vita að á endanum eða alla vega í upphafi setji ráðherrann sjálfur hæfnisskilyrði? Oft er það svo eða hefur verið í gegnum tíðina að umsóknir hafa nánast verið klæðskerasniðnar í kringum ákveðna umsækjendur. Er þá ekki hreinlegra að einfalda ferlið þannig að það sé ráðherrann sem beri ábyrgð á ráðningunni?

Virðulegi forseti. Ég svara hreint út: Ég er algerlega ósammála þessu og mín skoðun er að þetta eigi ekki að vera svona. Mér finnst að hæstv. ráðherrar eigi ekki að vera með puttana í ráðningarferlinu. Mín skoðun er að eðlilegra væri ef menn væru með sterkara stjórnsýslustig sem segði: Ráðið er í heild inn í Stjórnarráðið sem slíkt og í öll ráðuneytin og til þess er valnefnd. Þá teldi ég að faglegar yrði staðið að ráðningum. Hv. þingmaður bendir réttilega á að oft og tíðum eru auglýsingar og skilyrði fyrir umsóknum klæðskerasaumuð fyrir ákveðna einstaklinga. Ég teldi til að mynda að það mundi breytast ef ráða ætti ákveðinn starfsmann í ráðuneyti að hæstv. ráðherra á hverjum tíma gæti tekið með sér ákveðinn fjölda inn í ráðuneytin, hvort það væru tveir, þrír, fjórir eða fleiri, misjafnt eftir ráðuneytum jafnvel og alla vega, og þeir færu þá aftur út með viðkomandi ráðherra. Það teldi ég skynsamlegt af því að það er vont að standa í pólitískum ráðningum eins og við höfum upplifað í gegnum tíðina, þeir einstaklingar sitja eftir í Stjórnarráðinu eða í ráðuneytunum. Hvað varðar það sem ég sagði og hv. þingmaður mótmælti, að ríkisstjórnin sæti vegna valdafíknar eða valdagræðgi, þá var ég að reyna að draga óeininguna fram, eins og þegar hæstv. ráðherrar segja að það sem stendur í stjórnarsáttmálanum sé bara bölvað rugl og vitleysa og standi ekki til að gera og hæstv. forsætisráðherra segir að þessar breytingar eigi að taka gildi í mars og nú er kominn maí. Þá vil ég benda á hvernig málið er lagt fram og þá óeiningu sem þegar er innan hæstv. ríkisstjórnar og innan þingflokkanna um það hvernig þetta mál kemur inn í þingið. Það er það sem ég var að benda á í ræðu minni.

Virðulegur forseti. Annað sem kviknar í huga mínum eftir að hafa hlustað á andsvar hv. þingmanns eru áhyggjur stjórnarandstöðunnar af pólitískri stöðu þessa máls sem er síendurtekið hér. Nú er það einfaldlega svo að meiri hluti situr við völd á Íslandi. Lagt er fram frumvarp sem fer til efnislegrar umræðu, umsagnar og meðferðar í allsherjarnefnd. Þar mótast væntanlega afstaða þingmanna til málsins eftir því sem upplýsingar berast og eftir því sem menn kryfja það til mergjar. Það er væntanlega ekki svo að þeir þingmenn sem sitja í stjórnarandstöðu séu sífellt að velta fyrir sér hvort þeir séu með meiri hluta fyrir þeim málum sem þeir flytja. Ég held að svo sé ekki. Ég held einfaldlega að menn flytji þau mál sem þeir hafa pólitíska sannfæringu fyrir og reyni svo að vinna þeim málstað fylgis. Er ekki svo?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður bendir á að menn hafi áhyggjur af pólitískri stöðu málsins. Það hefur komið fram í umræðunni í dag að kannski væri hægt að sinna mikilvægari málum en að eyða tíma í eitthvað sem er hugsanlega ekki stuðningur fyrir. Þetta er lagt fram sem stjórnarfrumvarp þó svo að einn hæstv. ráðherra hafi lýst yfir andstöðu við frumvarpið og annar gert við það fyrirvara en ekki lagst gegn því að það sé lagt fram. Síðan kemur fram að þingflokkur Vinstri grænna í heild sinni gerir athugasemdir við framlagningu frumvarpsins og setur fyrirvara við frumvarpið. Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Ég vil líka benda hv. þingmanni á að breyta þarf 545 lagagreinum sem eru í raun og veru bandormur með frumvarpinu. Það kostar töluverða vinnu og orku, tíma og peninga að gera það. Þess vegna hefði ég talið að nær væri að vinna málið betur þó að ég sé ekki að gera neinar athugasemdir við það. En auðvitað er sjálfsagt og eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra leggi fram þau frumvörp sem henni finnst hún þurfa að gera. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu. Hann fór yfir og rakti ýmsar hugmyndir sem tengjast þessum málum og eru í marga staði fínar hugmyndir. Mig langar hins vegar að nefna við hv. þingmann að við höfum ákveðna handbók sem heitir Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa og er gefin út af forsætisráðuneytinu, dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og skrifstofu Alþingis í nóvember 2007, þar sem fjallað er um ýmislegt sem snýr að því hvernig frumvörp skulu unnin, almenn lagafrumvörp og önnur. Meðal þess sem þar kemur fram er undirbúningur og gerð frumvarpa og pólitískt samráð. Mig langar að velta því upp hvort hv. þingmaður telji ekki eðlilegt, og í ljósi þess líka að hann og fleiri hafa viðrað ýmsar ágætar hugmyndir, að þetta mál hefði verið unnið þverpólitískt. Fyrr á þessu þingi voru uppi deilur um að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Er ekki eðlilegt að slík mál séu unnin þvert á flokka? Er ekki eðlilegt að hv. þingmaður, sem er með ágætar hugmyndir, hefði komið að vinnunni og að málið hefði komið fram með öðrum hætti? Telur hann heppilegt að mál séu lögð fram eins og stjórnarráðsbreytingarnar nú?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Auðvitað hefði verið mikið heppilegra að þetta mál væri unnið eins og öll önnur sem hægt er að vinna þverpólitískt, það gefur augaleið. Hvað varðar þessar breytingar á Stjórnarráðinu tel ég að ef menn hefðu lagt sig fram við að ná saman um það mál hefði ugglaust mátt gera mikið betur. Eins og ég fór yfir í ræðu minni þá tel ég ákveðinn hluta í þessu frumvarpi mjög skynsamlegan en mér finnst ekki vera gengið nógu langt, ég vil ganga lengra í þeim atriðum. Í sambandi við það sem hv. þingmaður rakti í handbók um meðferð og samningu lagafrumvarpa þá man ég eftir því að þegar stjórnarráðsfrumvarp um breytingarnar á sameiningu á þremur ráðuneytum var lagt fram í fyrra, það var klárað á vorþinginu 2010, var því heitið af stjórnarmeirihlutanum eða forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar að sumarið yrði nýtt í að vinna málið sameiginlega á breiðum pólitískum grunni í hv. allsherjarnefnd. Það var ekki gert. Síðan var í ofboði, þegar þingið kom saman í byrjun september, komið með breytingar á ráðuneytunum og þær keyrðar í gegn fyrir nýtt þing 1. október. Auðvitað hefði verið æskilegt að ná meiri pólitískri samstöðu um afgreiðslu málsins. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um það. Það er alltaf best að reyna að ná sem mestri samstöðu og oft og tíðum, eins og hv. þingmaður þekkir, þegar menn vinna í smærri hópum í nefndum og annars staðar og undirhópum þá er umræðan málefnalegri en í þingsal þannig að það skilar betri árangri en að henda þessu svona inn.

Frú forseti. Miðað við hvernig þetta mál er til komið og það samráðsleysi sem hefur verið af hálfu hæstv. forsætisráðherra og þá óeiningu sem þegar er orðin um málið og óánægju margra, eins og komið hefur fram, með að í rauninni sé verið að flytja völd frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra, telur hv. þingmaður að frumvarpið, eins og það er samansett, njóti mikils stuðnings innan stjórnarandstöðunnar? Nú kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra að hún treysti því að málið nyti stuðnings innan stjórnarandstöðunnar því að það hefði ekki meiri hluta stjórnarflokkanna og að þingmenn innan stjórnarandstöðu mundu fagna frumvarpinu. En er málið ekki einfaldlega unnið með þeim hætti að 

Virðulegi forseti. Ég hef setið og fylgst með umræðunni í allan dag, eins og hv. þingmaður, og hef ekki orðið var við marga stjórnarandstæðinga sem hafa lýst yfir stuðningi við frumvarpið. En ég vil benda hv. þingmanni á að frumvarpið á eftir að fara í efnislega meðferð í hv. allsherjarnefnd. Þar getur það hugsanlega tekið breytingum. Ég er hins vegar alveg sammála því sem hv. þingmaður segir, að það þurfi að taka mjög miklum breytingum, a.m.k. til að ég muni prívat og persónulega styðja það. En ég vil samt halda því til haga til að vera sanngjarn að mér líst ágætlega á sumt í þessu frumvarpi þó að ég vilji reyndar ganga miklu lengra en gert er. Ég tel mjög skynsamlegt og fór mjög rækilega yfir það í ræðu minni hvernig ráða ætti inn í Stjórnarráðið. Frumvarpið er ekki alslæmt.

Virðulegi forseti. Hið góða við svona langar umræður er að þegar maður tekur til máls þá áttar maður sig stundum betur á hlutunum og því sem maður vill kannski að komi fram og vill fá svör við. Hv. þingmaður vék að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áðan og þeim tillögum, sem mér sýnist að hér sé verið að lauma í gegn, að leggja það embætti niður. Þó að ég sé ekki alltaf sáttur við ákvarðanir hæstv. ráðherra þá held ég að hæstv. ráðherra sé að reyna að hafa einhverja skynsemi í sjávarútvegsmálunum í dag, ég vil bara að það komi fram. Hinn stjórnarflokkurinn leggur alla vega ekki mikið til þeirra mála. Það var athyglisvert sem hv. þingmaður nefndi varðandi starfslið ráðherra, þ.e. að það fylgi ráðherranum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja skoðun á því hvernig það skuli útfært, af því að það er þó nokkurt mál að koma með heilt starfslið inn í ráðuneyti. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort honum þyki það ekki skrýtið að í frumvarpinu sjálfu sé hvergi minnst á neitt ráðherraembætti með heiti nema forsætisráðherra og forsætisráðuneyti, annars er bara rætt um ráðherra eða ráðuneyti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi rekið augun í þetta og hvað þetta kunni að þýða. Undirstrikar þetta ekki það sem við höfum verið að halda fram að verið sé að fela hæstv. forsætisráðherra, á hverjum þeim tíma sem þessi lög gilda, vald til að ráðskast með þetta eins og hann helst vill?

Virðulegi forseti. Ég skal vera alveg heiðarlegur við hv. þingmann. Ég sé ekki allar þessar stóru hættur í þessu, ég sé ekki að þetta sé boðorð um eitthvert foringjaræði. Ég sé það ekki alveg í fyrstu hendingu við fyrsta lestur á frumvarpinu. Það getur vel verið að sumir hv. þingmenn hafi meiri áhyggjur af því en ég en ég kom hins vegar mjög vel inn á það í ræðu minni að mér fyndist að það þyrfti líka að styrkja þingið gagnvart einstaka ráðherrum. Ég er ekki eins viðkvæmur og margir aðrir fyrir því hvað ráðuneytin heita og þar fram eftir götunum þó að ég sé hins vegar staðfastur á móti því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði sameinað iðnaðarráðuneytinu og búið til eitthvert atvinnuvegaráðuneyti. Það liggur fyrir að ég er algerlega á móti því en ég er hins vegar ekki svo viðkvæmur fyrir þessu. Ég benti á að þetta er ekki eðlilegt eins og þetta er gert í dag, hæstv. ráðherrar geta til að mynda tekið mjög stórar ákvarðanir sem hafa mjög miklar afleiðingar fyrir kannski tugi manna, að það skuli ekki einu sinni þurfa að kynna það í ríkisstjórn. Það er reyndar lagt til í frumvarpinu núna að það skuli gert og lagt á það mat með þær ákvarðanir sem hafa mikil áhrif en mér fyndist að það ætti að vera með þeim hætti að það ætti að leggja það fyrir þingið. Það er eitt af því sem ég verð æ staðfastari í að það þurfi að styrkja þingið, eins og var reyndar niðurstaða rannsóknarskýrslu Alþingis og þingmannanefndarinnar, gagnvart framkvæmdarvaldinu á hverjum tíma, því við vitum að hæstv. ráðherrar koma og fara. En ég tel mjög mikilvægt að það sé ekki gert þannig að hv. Alþingi sjái það í einhverjum tilkynningum og fjölmiðlum hvað einstaka hæstv. ráðherrar eru að gera og jafnvel að ekki þurfi að kynna það ríkisstjórn þó að það hafi mjög alvarlegar afleiðingar. Það er reyndar gengið aðeins í þá átt í þessu frumvarpi að koma böndum á það en ekki nægilega að mínu mati, það þarf að kynna það fyrir þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi ekki misskilið neitt, ég vona að hv. þingmaður sé ekki fylgjandi því að frumvarpið líti út eins og það er hvað varðar valdheimild til forsætisráðherra til að ráðskast með einstök ráðuneyti, hvað þau heita og að hverju þau eiga að starfa og slíkt. Í núgildandi lögum er í 4. gr. kveðið á um heiti á ráðuneytum. Ég hafði haldið að það væri í raun betra, út af áhyggjum okkar af þinginu, að fella út það sem þar stendur í dag um að heimilt sé að sameina ráðuneyti með forsetaúrskurði. Þar af leiðandi hefði þingið klárlega það í hendi sér hvernig skipa ætti ráðuneytin. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt að við styrkjum þingið. Þetta frumvarp er ekki til þess fallið.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki eins miklar áhyggjur og hv. þingmaður af foringjaræði eða einræði hæstv. forsætisráðherra, ég sé eiginlega ekki hvernig það getur virkað. Ef hæstv. forsætisráðherra dytti í hug að breyta ráðuneytum út og suður eins og margir virðast hafa áhyggjur af yrði það ekki samþykkt í hæstv. ríkisstjórn, hver sem hún yrði á hverjum tíma. Mér finnst menn því vera of skelkaðir yfir þessu, halda að þetta gerist á þann veg að ef hæstv. forsætisráðherra vaknar einn daginn og vilji fækka ráðuneytunum í fimm þá sé það bara gert þann daginn. Þetta virkar ekki þannig og ég hef því ekki eins miklar áhyggjur og hv. þingmaður af þessu.  Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði, þannig að það fari ekki á milli mála, að ég er mikill andstæðingur þess að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði sameinað iðnaðarráðuneytinu og búið til eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það er hlutur sem ég hræðist mjög mikið og má alls ekki gerast.

Virðulegi forseti. Þessi umræða um þetta frumvarp um Stjórnarráð Íslands hefur staðið í sex klukkutíma, það fer að nálgast venjulegan átta tíma vinnudag. Einhvern veginn hefði maður ímyndað sér það við upphaf þessarar umræðu að hún yrði frekar til að skýra þetta mál, ekki síst þegar svo háttar til að hún hefur staðið lengi og haldnar hafa verið ágætar ræður mestan part dagsins og út af fyrir sig ekki mikið við þær að athuga að því leytinu til að þær hafa verið málefnalegar þó að auðvitað megi deila um einstök atriði sem komið hafa fram í ræðunum. Gallinn við umræðuna er hins vegar sá að hún hefur ekki svarað spurningum, hún hefur vakið spurningar, ýmsar spurningar sem maður gerði sér ekki grein fyrir að mundu vakna vegna þess að margt hefur verið að leiðast fram í umræðunni sem veldur því að maður verður eiginlega eitt spurningarmerki við að lesa frumvarpið í ljósi þeirrar umræðu sem fram hefur farið. Fyrsta spurningin sem vaknar strax í dag er þessi: Er þetta stjórnarfrumvarp? Nú liggur það fyrir, og hefur komið fram í fjölmiðlum, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra bókaði andstöðu sína við málið í ríkisstjórninni. Nú er það ekki orðið einsdæmi að einstakir ráðherrar bóki andstöðu við tiltekin mál, jafnvel mál af stærstu gerð innan ríkisstjórnarinnar. Hæstv innanríkisráðherra sat hjá við afgreiðslu málsins og þá vaknar spurningin: Er þetta stjórnarfrumvarp? Nú má auðvitað deila um það. Ég sé að í þingskjölum er þetta mál skráð sem stjórnarfrumvarp og þá spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvernig lítur hæstv. forsætisráðherra á þetta mál? Hvenær eru stjórnarfrumvörp stjórnarfrumvörp? Hvenær eru frumvörp sem koma frá einhverjum hluta ríkisstjórnarinnar stjórnarfrumvörp? Hvað þarf marga ráðherra til að hæstv. ráðherra treysti sér til að leggja það fram hér á Alþingi og kalla það stjórnarfrumvarp? Þarf einn ráðherra? Þarf meiri hluta ráðherra? Þarf þrjá ráðherra eða hversu marga? Hver er hin raunverulega eiginlega skilgreining á því hvenær um er að ræða stjórnarfrumvarp? Það getur vel verið að einhverjum finnist þetta vera aukaatriði en þetta skiptir þó mjög miklu máli, alveg sérstaklega vegna þess að við erum að ræða um grundvallarfrumvarp sem snertir sjálft framkvæmdarvaldið, Stjórnarráð Íslands, eina meginstoð okkar stjórnskipunar, sjálft Stjórnarráð Íslands. Þá skiptir það grundvallarmáli hvort á bak við það frumvarp sem hér er verið að leggja fram sé raunverulegur pólitískur meiri hluti á Alþingi. Við vitum að staðan er einfaldlega sú að ríkisstjórnin býr í dag við mjög nauman meiri hluta, minnsta mögulega meiri hluta. Þegar fyrir liggur að einn hæstv. ráðherra er á móti málinu og annar hæstv. ráðherra vill ekki standa að því þá er málið komið í fullkomið uppnám. Hæstv. forsætisráðherra reyndi þá að sannfæra okkur um að þetta væri allt í lagi, hún ætti von á stuðningi úr stjórnarandstöðunni. Ég hef verið hér mestan part dagsins og hlustað á umræðurnar og ekki orðið var við það sjónarmið koma frá einum einasta stjórnarandstöðuþingmanni sem hefur talað. Við hljótum því að kalla eftir því frá hæstv. forsætisráðherra hvort ástæða sé til að ætla að á bak við þetta mál sé pólitískur meiri hluti. Það hefur komið fram í þessari umræðu, og hefur þá líka vakið aðrar spurningar, að málið var afgreitt úr þingflokki Vinstri grænna, annars stjórnarflokksins, með fyrirvara. Nú þekki ég af gamalli reynslu að það hefur oft verið þannig um einstök stjórnarfrumvörp að þau eru afgreidd með fyrirvara einstakra þingmanna við einstakar greinar en ekki að frumvarp af þessu taginu, sem kallað er stjórnarfrumvarp, sé afgreitt út úr öðrum stjórnarflokknum og framlagning þess heimiluð, eins og var greint frá í dag, á meðan hinn stjórnarflokkurinn afgreiðir það með þessum fyrirvörum. Og gáum nú að. Hverjir skipa þingflokk Vinstri grænna? Það eru fimm ráðherrar úr ríkisstjórninni og þá liggur fyrir að þetta hefur verið afgreitt úr þingflokknum með fyrirvara þeirra um frumvarpið í heild sinni. Það er því augljóst að frumvarpið er hvorki fugl né fiskur. Það er fljótandi um í algerri óvissu og eins og ég nefndi áðan hefur verið lagt af stað með frumvarp til laga um sjálft Stjórnarráð Íslands eins og verið væri að fara einhverja pólitíska óvissuferð, með þetta mikla mál. Þessi vinnubrögð eru ekki líðandi og eru gersamlega út í hött. Hæstv. forsætisráðherra fór í sérstaka herferð áðan til að segja okkur að frumvarpinu væri ekki beint gegn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. En eftir því sem svardagar hæstv. forsætisráðherra urðu fleiri þeim mun augljósara varð að hverjum frumvarpinu er beint. Frumvarpið telur 138 blaðsíður með fylgiskjölum. Þetta er - og hvar er hæstv. forsætisráðherra nú? - lengsta uppsagnarbréf sem ég hef nokkru sinni séð, uppsagnarbréf sem beinist gegn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Til þess voru refirnir skornir. Þess vegna var frumvarpið lagt fram. Við vitum að ríkur vilji hefur staðið til þess innan ríkisstjórnarinnar, af einstökum hæstv. ráðherrum og meðal annars af hæstv. forsætisráðherra, að fækka ráðherraembættum og losa sig við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hæstv. forsætisráðherra lagði slíkt frumvarp fram á síðasta þingi. Hæstv. forsætisráðherra mátti hins vegar lúta í gras í því máli og sætta sig við að kaflanum sem sneri að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu var hent út; en þó með skilyrðum, fyrirheitum af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar á þeim tíma um það að þessu máli yrði komið í höfn þó síðar væri. Nú segir hæstv. forsætisráðherra að þetta sé ekki raunverulegt uppsagnarbréf heldur megi vænta þess síðar, þegar hæstv. forsætisráðherra kemur með nýtt lagafrumvarp um að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra, og væri gott að fá svar við því í andsvari á eftir: Hvað er að frétta af því máli? Hvenær stendur til að leggja fram frumvarp um að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og sameina það iðnaðarráðuneytinu? Eru ekki einhverjar fréttir af því máli? Gerir hæstv. forsætisráðherra sér ekki grein fyrir því eins og við hin að nú fer mjög að styttast í þingtímanum? Það er eftir sem svarar hálfum mánuði af þingfundum á Alþingi Íslendinga, það er þegar komið langt fram yfir alla lögmæta fresti í þessum efnum. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra, og ég hlýt að treysta því að hún komi upp í andsvar á eftir og svari því, hvað sé að frétta af þessu með sameiningarnar, hvenær ætlunin sé að þetta mál verði lagt þannig fram. Hæstv. forsætisráðherra segir að það sé mikill misskilningur í gangi og menn séu að ímynda sér eitthvað þegar þeir segja að hér sé brugðið upp dulargervi til að reyna að skipa málum á þann veg að hægt sé að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið og fækka ráðherrum um tvo og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra víki úr ríkisstjórninni. En hæstv. forsætisráðherra virðist alltaf vera á flótta út úr þingsalnum þegar maður talar en ég ætla eftir sem áður að segja: Það er enginn misskilningur í þessu máli. Þetta mál er ekki hægt að misskilja. Þetta mál er svo augljóst og hæstv. forsætisráðherra veit það, af því að hún er jafnvel enn þingreyndari en ég. Það blasir við hverjum þeim sem les frumvarpið til hvers refirnir eru skornir, til hvers frumvarpið er lagt fram. Þungamiðjan í frumvarpinu kemur reyndar fram í athugasemdum, en það er sú hugmynd að hægt sé að skipa ráðuneytunum og marka þeim sess með öðrum hætti en gert hefur verið. Ég ætla ekki að fara yfir það hvernig það er núna, það þekkjum við öll. En það er verið að hverfa frá þeirri skipan sem hefur verið við lýði frá árinu 1969. Ég skal segja það strax að það er einnar messu virði að ræða það fyrirkomulag sem þarna er verið að leggja til og ég ætla út af fyrir sig ekki að segja að ekki megi ræða það eða skoða. En nú vill bara svo til að það eru aðrir þingmenn og aðrir hæstv. ráðherrar sem hafa látið í ljósi mjög afdráttarlausa skoðun á því fyrirkomulagi sem verið er að leggja til. Hér er ég að vísa til formanns VG, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hæstv fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Í ræðu sem hæstv. fjármálaráðherra, þá hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, flutti 4. júní 2007 vék hann að slíkum hugmyndum. Og hvað sagði hann? Hann vakti athygli á því að á sínum tíma hefði það verið að frumkvæði hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Bjarna Benediktssonar, að gerðar voru tillögur um Stjórnarráðið. Hæstv. fjármálaráðherra segir svo um tilgang þess frumvarps á sínum tíma, með leyfi virðulegs forseta: „Það var það að þessi mál voru komin í algjörar ógöngur vegna þess að í pólitískum hrossakaupum við stjórnarmyndanir á 5., 6. og 7. áratugnum var verkefnum hent á milli ráðuneyta vegna þess að menn höfðu þar algjörlega óbundnar hendur.“ Hæstv. fjármálaráðherra, þá hv. þingmaður, er með öðrum orðum óvart að lýsa frumvarpi sem ríkisstjórn sem hann situr í átti síðar meir eftir að leggja fram. Síðar segir í ræðu hæstv. fjármálaráðherra: „Það varð að koma einhverri festu í þessi mál og lagði til [þ.e. Bjarni Benediktsson] að ráðuneytum yrði hvorki komið á né þeim skipt nema með lögum frá Alþingi.“ Síðan segir hann, félagi hæstv. forsætisráðherra í núverandi ríkisstjórn, formaður annars stjórnarflokksins, og var þá að víkja að ákveðnum tillögum frá ríkisstjórn sem við hæstv. forsætisráðherra sátum í á þeim tíma, með leyfi virðulegs forseta: „Ég er því ekki á neinum villigötum í því þegar ég bendi á að hér er verið að boða breytingu í áttina aftur til þess að framkvæmdarvaldið geti hringlað með þetta skipulag án aðkomu Alþingis þótt það sé að vísu bara að því leytinu til að þarna er lagt til að menn geti sameinað ráðuneyti þá er það samt breyting í þessa átt.“ Það er með öðrum orðum alveg ljóst mál - nema hæstv. fjármálaráðherra hafi þá skipt um skoðun, sem mér er ekki kunnugt um, og hann hefur að minnsta kosti ekki haft fyrir því að greina okkur á Alþingi frá því - að hæstv. fjármálaráðherra hefur með mjög afdráttarlausum hætti, eins og ég hef verið að rekja, talað gegn þungamiðjunni í þessu frumvarpi, frumvarpi um Stjórnarráð Íslands sem hæstv. forsætisráðherra flytur og er uppnefnt stjórnarfrumvarp en er það að sjálfsögðu ekki. Það er ýmislegt annað sem hægt er að velta upp í þessu sambandi en mig langar aðeins að nefna eitt. Hér er talað um nýtt fyrirkomulag við ráðningu starfsmanna og yfirmanna í ráðuneytunum. Talað er um að þegar verið sé að ráða í embætti ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra skuli ráðherra skipa þriggja manna nefnd til að meta hæfni umsækjenda um embættið. Nú vitum við að hæstv. forsætisráðherra hefur fylgt þessari línu. Hæstv. forsætisráðherra setti niður matsnefndir og valnefndir þegar verið var að ráða skrifstofustjóra sem frægt er orðið í forsætisráðuneytinu. Nú spyr ég: Finnst hæstv. forsætisráðherra ekki, í ljósi þeirrar sneypufarar sem hæstv. ráðherra fór í því máli, ekki ástæða til að endurskoða þetta verklag, hvort ekki sé ástæða til að skoða hvort þetta sé endilega besta fyrirkomulagið, hvort ekki þurfi að íhuga þetta mál frekar. Nú er ég ekki að tala fyrir því að menn fari í einhverjar ómarkvissar og óskynsamlegar pólitískar ráðningar. Ég held þvert á móti að það hafi ekki almennt verið hátturinn í stjórnsýslunni. Almennt talað höfum við á að skipa prýðilegu fólki í stjórnsýslunni vegna þess að við erum með litla stjórnsýslu og við höfum hvorki efni né ráðrúm til að reyna annað en að hafa þar almennilegt fólk. Mín reynsla í gegnum áratugina er sú að að mestu leyti er þarna um að ræða prýðilegt fólk. Það vill bara þannig til að það fyrirkomulag sem hér er verið að boða er hreint ekki óumdeilt. Ég vek t.d. athygli á ákaflega athyglisverðri grein eftir Hauk Arnþórsson stjórnsýslufræðing, sem við mörg hver þekkjum héðan úr Alþingi, í Morgunblaðinu laugardaginn 26. mars sl. Hann vekur þar athygli á því að það fyrirkomulag sem verið er að boða í þessu frumvarpi kalli á margs konar matskennd vinnubrögð. Hann segir sem svo að mat á frammistöðu sé huglægt og hann vekur athygli á því að þau matskenndu atriði sem lögð séu til grundvallar í því ferli sem hæstv. forsætisráðherra er að boða séu miklu fleiri en áður var og vægi þessara matskenndu atriða sé ekki alltaf metið. Það er líka athyglisvert sem hann bendir á að menntun skipti t.d. litlu máli í ráðningum í samtímanum og starfsreynsla einnig. Tími minn er á þrotum. Því miður tókst mér ekki að víkja ítarlegar að ýmsum efnisatriðum frumvarpsins eins og ég hafði hugsað mér í upphafi. En þegar málin eru komin í þá stöðu sem þau eru í í dag, þegar umræðan hefur verið að leiða í ljós að þetta mikla frumvarp er komið í algerar ógöngur - hæstv. forsætisráðherra hefur ekki hugmynd um hvort það verði samþykkt - er ekki annað hægt 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það vöknuðu hjá mér nokkrar spurningar sem mig langar að beina til hv. þingmanns. Hann velti því upp hvenær frumvörp væru stjórnarfrumvörp og hvenær ekki. Nú hefur hv. þingmaður umfram þann sem hér stendur að hafa gegnt starfi ráðherra í fyrri ríkisstjórnum. Hvað metur hv. þingmaður að sé fólgið í því að frumvarp sé stjórnarfrumvarp? Hver er skilgreiningin í hans huga á því að frumvarp sé stjórnarfrumvarp? Felur sú skilgreining í sér að það njóti meirihlutastuðnings á Alþingi? Felur hún í sér að allir ráðherrar styðji það? Felur hún í sér að báðir flokkar styðji frumvarpið? Gott væri ef hann gæti aðeins farið yfir þetta. Önnur spurning sem mig langar að beina til hv. þingmanns snýr að sameiningu ráðuneyta almennt. Við vitum að eftir slíkar sameiningar líður töluvert langur tími áður en ráðuneytin fara að fúnkera. Hversu langan tíma telur hv. þingmaður að slíkt geti tekið? Telur hann ekki eðlilegt í ljósi þess hversu umfangsmiklar breytingar eru fólgnar í því að sameina ráðuneyti að slíkt sé unnið þvert á flokka þannig að þetta sé ekki verkefni viðkomandi ríkisstjórna? Ríkisstjórnir koma og fara. Er ekki eðlilegt að það sé verkefni allra alþingismanna að koma að því að ákvarða ráðuneytaskipan í landinu? Eftir umræðuna sem á undan er gengin og aðdraganda þessa frumvarps og hvernig það er unnið og hvað það felur í sér spyr ég í síðasta lagi hvort hv. þingmaður finni fyrir miklum meðbyr innan stjórnarandstöðunnar. Svo virðist af máli hæstv. forsætisráðherra að hún treysti á stjórnarandstöðuna. 

Virðulegi forseti. Hvenær er frumvarp stjórnarfrumvarp? Ég held að í gegnum tíðina hafi svarið við þessari spurningu nokkurn veginn legið fyrir í augum flestra. Ég held að sjaldnast hafi menn velt mikið vöngum yfir þessu en hæstv. núverandi ríkisstjórn hefur auðvitað búið til algjörlega ný viðmið. Þess vegna var ég að reyna að kalla eftir því hjá hæstv. forsætisráðherra að hún svaraði því hvenær hún teldi að frumvarp væri stjórnarfrumvarp. Ég hefði talið að a.m.k. eitt af þeim skilyrðum sem hv. þingmaður spurði um áðan, t.d. að ríkisstjórnin í heild stæði að málinu eða það væri ljóst að meiri hluti væri fyrir málinu af hálfu þeirra sem kallast stjórnarliðar sem tryggði meiri hluta á Alþingi af hálfu stjórnarliða eða þá að það væri ákveðinn stuðningur beggja stjórnarflokka við málið. Mál sem er hins vegar þannig í pottinn búið að það nýtur ekki stuðnings ríkisstjórnarinnar, það nýtur ekki stuðnings nema annars stjórnarflokksins, og er þannig í fullkominni óvissu um hvort um það er pólitískur meiri hluti í þinginu finnst mér varla geta kallast stjórnarfrumvarp. Mér sýnist þetta mál nefnilega smám saman leggjast þannig út að þetta sé ekki stjórnarfrumvarp, heldur samfylkingarfrumvarp. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um hversu langan tíma sameiningar ráðuneytanna taka hef ég reynslu af því. Þetta er mjög vandasamt verkefni. Ég tel að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafi verið komið í mjög góða fúnksjón þegar leið á árið 2008. Það tekur auðvitað tíma. Ég er ekki að segja að á þeim tíma sé Stjórnarráðið á einhvern hátt ekki vel virkt en það tekur auðvitað tíma að slípa svona hluti saman. Það þekkja menn bæði af sameiningu fyrirtækja, stofnana og ekki síst ráðuneyta. 

Frú forseti. Nú hefur verið bent á það í umræðunni í dag að þetta frumvarp geti ekki verið hluti af viðbrögðum við rannsóknarskýrslu Alþingis. Það kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra að það hefði verið í undirbúningi í forsætisráðuneytinu síðustu tvö árin þannig að það gengur ekki upp. Auk þess telja margir sem hér hafa talað það ekki samræmast rannsóknarskýrslunni að færa vald frá Alþingi til forsætisráðherra, það feli frekar í sér aukna miðstýringu eða foringjaræði eins og sumir hafa komist að orði. Það sem mig langar að velta upp við hv. þingmann er: Hvað telur hann að búi þarna að baki? Hvað er það sem drífur þetta mál áfram með slíkum krafti að ekkert annað megi ræða eins og komið hefur fram í umræðunni í dag? Af hverju leggur hæstv. forsætisráðherra svona mikla áherslu 

Virðulegi forseti. Ég átti eftir að svara spurningu hv. þingmanns frá því fyrr í umræðunni um mögulegan meðbyr frá stjórnarandstöðu við þetta mál. Ég nefndi það áðan að ég er búinn að hlusta nokkuð vel á þessa umræðu mestan hluta dagsins, m.a. á ræður frá stjórnarandstæðingum og ég hef ekki heyrt eina einustu ræðu sem gefur mér tilefni til að ætla að það sé meðbyr með þessu máli frá stjórnarandstöðunni. Ég leit bara þannig á að þetta væri eins konar neyðarblys frá hæstv. forsætisráðherra þegar hún hrópaði eftir því að stjórnarandstaðan ætti að tosa þetta mál að landi því að það væri komið í algjörar hafvillur. Varðandi það hvað reki menn til að koma fram með þetta frumvarp hefur hæstv. forsætisráðherra auðvitað gert grein fyrir sínum sjónarmiðum í þessu sambandi. Ég fullyrði samt að það sé skrifað algjörlega á vegginn að þetta eru viðbrögð hæstv. forsætisráðherra og meiri hluta ríkisstjórnarinnar vegna þess að þau höfðu ekki pólitískt afl til að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið og þetta eru viðbrögðin við því.

Virðulegi forseti. Þetta er merkileg umræða um að vera eða vera ekki stjórnarfrumvarp. Hún er dálítið sérstök, en engu að síður merkileg. Það kann að vera að við séum að fara hér inn í breytingar í íslenskum stjórnmálum sem lúta að því að hér ætli að sitja eitthvað áfram önnur minnihlutastjórn. Nú ætlar hins vegar enginn að bakka hana upp mér vitanlega þannig að það eru væntanlega mjög spennandi mánuðir fram undan. Við höfum rætt töluvert um þingræðið og mikilvægi þess að styrkja það. Það kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og hefur margoft komið fram í ræðum að það sé mikilvægt að verja þingið, styrkja það og styrkja þingræðið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að meginefni þessa frumvarps sé í þá veru að styrkja þingræðið. Getur verið að það styrki þingræðið að taka út það sem er í 4. gr. núgildandi laga um Stjórnarráð Íslands, að kveðið skuli á um það í lögum hvernig eigi að skipa ráðuneytunum og hvað þau eigi að heita? Það skiptir verulegu máli hvað ráðuneytin heita. Það segir til um innihald ráðuneytisins, hvað þar er á ferðinni. Ég sakna þess t.d. að sveitarstjórnarmálum sé ekki hærra gert undir höfði í heitum á ráðuneytum til að undirstrika mikilvægi sveitarstjórnarstigsins. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafi það heiti áfram. Úr því að talið berst að því að hv. þingmaður hafi töluvert mikla reynslu af því að gegna ráðherradómi á Íslandi, væntanlega ekki annars staðar, langar mig að spyrja hann hvort 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka eitt fram, ég er í sjálfu sér ekkert á móti því að menn skoði einhvers konar uppstokkun á Stjórnarráðinu. Það er auðvitað ýmislegt sem mætti skoða í því sambandi. Ég hef sjálfur staðið að því, bæði sem ráðherra og þingmaður, að gera ýmsar breytingar á skipan ráðuneyta. Ég tel að það sé nokkuð sem við hljótum stöðugt að hafa undir. Þegar vald er tekið frá Alþingi og fært til framkvæmdarvaldsins er það ekki til þess fallið að styrkja þingræðið. Það sjáum við í hendi okkar. Það kunna að vera einhver rök fyrir því að hafa það fyrirkomulag sem lagt er hér til. Nú er ég búinn að rekja það að hæstv. fjármálaráðherra hefur talað mjög harkalega gegn slíkum hugmyndum, jafnvel hugmyndum sem gengu miklu skemmra, hugmyndum sem gengu bara út á það að sameina tiltekin ráðuneyti eins og þau voru. Í því tilviki var síðar meir, haustið 2007, lagt fram frumvarp sem fól í sér breytingar á verkefnaskipan þeirra ráðuneyta og ýmissa annarra eins og við vitum. Þá var komið fram með frumvarp í þessu sambandi en í frumvarpinu sem hér liggur fyrir er greinilega ekki ætlunin að gera það, heldur verði opnaður sá möguleiki að skáka þessu öllu til. Hér hef ég líka hlustað með athygli á þá sem hafa kynnt sér sem best skýrslu hinnar svokölluðu þingmannanefndar og hafa fullyrt að þetta sé þvert á stefnu hennar. Síðan vil ég segja eitt, auðvitað getur vel átt rétt á sér að stækka einstök ráðuneyti en það þarf að vera hóf á því. Ég ætla að fullyrða eitt, stofnun velferðarráðuneytisins á sínum tíma, þetta gríðarlega umfangsmikla ráðuneyti, hefur veikt lýðræðið í landinu og styrkt embættismannavaldið á kostnað hinna löglega og lýðræðislega kjörnu fulltrúa sem eru ráðherrarnir sem sitja í umboði Alþingis.

Virðulegi forseti. Það er þetta með þingræðið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orð hans um þingið og þingræðið. Af lestri bara fyrstu fimm, sex greinanna kemur mjög skýrt í ljós að í raun er verið að ganga á það hlutverk sem Alþingi hefur haft varðandi þessa ráðstöfun, varðandi lög um Stjórnarráð Íslands. Við hljótum að spyrja okkur á sama tíma: Hvað gengur þeim til er leggja slíkt frumvarp fram? Jú, það er framkvæmdarvaldið sem kemur með þetta frumvarp inn í þingið. Ásælist þá framkvæmdarvaldið frekari völd og fleiri tækifæri til að ráða sínum málum án aðkomu þingsins?

Virðulegi forseti. Yfir mig hefur komið mikil sanngirni núna þannig að ég ætla að segja það bara að auðvitað ætlaði ég ekki hæstv. forsætisráðherra eða ríkisstjórninni eitthvað sérstaklega vondan hug í þessum efnum. Ef við bara skoðum málin efnislega er ætlunin með því sem núna er ákveðið með lögum frá Alþingi að það verði framvegis ákvarðað af framkvæmdarvaldinu. Það þýðir á mæltu máli að verið er að taka verkefni frá löggjafarvaldinu og færa yfir til framkvæmdarvaldsins. Það er alveg sama hvernig menn horfa á það, það hljóta menn að skoða þannig að það sé verið að veikja löggjafarvaldið en efla framkvæmdarvaldið. Ég ætla ekki að halda því fram að ég sé sérfræðingur í því sem rannsóknarnefnd Alþingis sagði, en ég man ekki eftir því að það hafi verið eitthvert sérstakt hugðarefni rannsóknarnefndar Alþingis eða komið fram sem einhver sérstök hugsjón þaðan að það ætti að efla framkvæmdarvaldið á kostnað löggjafarvaldsins. Það er nokkuð sem a.m.k. mig rámar ekki í.

Virðulegi forseti. Sumar þær ræður sem haldnar hafa verið hér í dag hafa á köflum verið æðisérkennilegar eins og t.d. ýmislegt af því sem fram kom í ræðu hv. þm. Einars Guðfinnssonar. Hv. þingmaður heldur því fram - og ég hef nú sjaldan heyrt sérkennilegri málflutning - að það frumvarp sem hér er flutt sé lengsta uppsagnarbréf, eins og hann orðaði það, sem hann hefði séð og er þá að tala um að þetta beinist að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þvílík fjarstæða. Þetta frumvarp hefur ekkert með setu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í ríkisstjórn að gera. Þetta er ekki sett fram í þeim tilgangi að stofna atvinnuvegaráðuneyti. Hv. þingmaður veit það mætavel og það hefur margoft komið fram í þessari umræðu. Þetta er stjórnarfrumvarp. Einn ráðherra, hæstv. sjávarútvegsráðherra, hefur lýst andstöðu við frumvarpið.  Síðan ætti hv. þingmaður að líta líka til þess að þegar velferðarráðuneytið var stofnað sem og innanríkisráðuneytið var í nefndarálitinu farið yfir það hvernig málsmeðferðin yrði varðandi stofnun atvinnuvegaráðuneytis. Sumir hafa haldið því fram hér í dag að málið hafi verið tekið út af borðinu. Hv. þingmaður ætti að lesa það sem fram kemur í nefndarálitinu sem fylgdi þessum frumvörpum, þar var einmitt talað um að áhersla yrði lögð  
            

Virðulegi forseti. Eftir því sem svardögum hæstv. forsætisráðherra fjölgar, þeim mun augljósara finnst mér nú til hvers refirnir voru skornir. Þegar maður skoðar þetta mál í því sögulega ljósi sem nauðsynlegt er að gera blasir við skýr mynd. Hver er bakgrunnurinn? Hann er svona: Ætlunin var að sameina sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneyti. Hæstv. forsætisráðherra lagði fram frumvarp um það. Hæstv. forsætisráðherra var gerður afturreka með málið. Það næsta sem við heyrum af því er að hér er lagt fram frumvarp um Stjórnarráð Íslands þar sem m.a. er kveðið á um að valdið til þess að skipa ráðuneytunum sé tekið frá Alþingi og fært hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni sem hefur þá vald á þessu máli og þarf ekki lengur að kalla eftir meirihlutasamþykkt Alþingis. Þetta er auðvitað þannig. Ég er eldri en tvævetur og hæstv. forsætisráðherra líka og við vitum að það var ekki verið að skrifa þetta inn í þennan lagatexta hérna, en þetta er skrifað á vegginn. Það sjá auðvitað allir hvað um er að ræða. Það var ekki bara um það að ræða að einn hæstv. ráðherra hafi lýst sig andsnúinn. Annar hæstv. ráðherra treysti sér ekki til að standa að afgreiðslu málsins úr ríkisstjórn og fyrir liggur að það eru ekki bara einstakir þingmenn hjá Vinstri grænum sem hafa gert fyrirvara um einstakar greinar. Hér hefur verið upplýst að framlagning málsins hafi verið heimiluð sem er þá væntanlega ekki skuldbindandi og það hafi verið lýst yfir almennum fyrirvörum gagnvart málinu. Þeir fyrirvarar sem m.a. hafa verið raktir hér hafa komið fram í þingræðu, m.a. hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, eru mjög grundvallandi. Það eru engin smáatriði, heldur grundvallarþættir. Hæstv. forsætisráðherra ætti bara að fara að gera sér grein fyrir því að þetta mál er komið á pólitískan vergang.

Virðulegi forseti. Ýmislegt sem hér hefur komið fram, m.a. í ábendingum frá þeim þingmanni sem nú situr í forsetastól, hefur verið jákvætt og til bóta. Það er bara hið besta mál ef málið batnar í meðförum þingsins. Ekki geri ég athugasemdir við það. Í samráðsferli um atvinnuvegaráðuneytið, sem hefur farið fram við 20 eða 30 aðila í greiningu um kosti þess að sameina þessi ráðuneyti, hefur komið fram að ávinningur að nýrri ráðuneytaskipan er metinn jákvæður í tengslum við 16 af 18 þáttum sem greindir voru. Það er ýmislegt jákvætt í því að fara í slíka sameiningu. Annars er þessi umræða furðuleg á margan hátt. Við erum að fara hér inn í svipaða stjórnskipan og er í sjö Evrópulöndum sem við gjarnan berum okkur saman við. Ég hef ekki heyrt menn tala um að það sé verið að taka vald af löggjafarþingi þeirra þinga og 

Virðulegi forseti. Ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni að mér fyndist það einnar messu virði að ræða þá hugmynd sem liggur að baki 2. gr., þ.e. að skipa þessum ráðuneytum eins og lagt er til í frumvarpinu. Ég er ekkert að lýsa yfir stuðningi við það. Ég segi bara að við skulum ræða það. Það sem ég vakti athygli á og hæstv. forsætisráðherra verður líka að fara að meðtaka er að hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, fulltrúi hins stjórnarflokksins, hefur lýst yfir mjög eindreginni andstöðu við þessar hugmyndir. Hann gerði það í þingræðu 4. júní 2007 og hann hefur ekki lýst því yfir að hann hafi skipt um skoðun. Hann sagði að það fyrirkomulag sem hæstv. ráðherra legði hér til væri ávísun á hrossakaup og ég trúi því ekki að hæstv. forsætisráðherra vilji vera valdur að einhverjum pólitískum hrossakaupum. Ég ítreka spurningu um þetta atvinnuvegaráðuneytismál sem hæstv. forsætisráðherra svarar kannski við lok umræðunnar: Hyggst hæstv. ráðherra leggja fram slíkt frumvarp á vordögum í ljósi þess að fáeinir þingdagar lifa eftir til vors?

Virðulegi forseti. Þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, lýsti því yfir úr þessum ræðustól að hann mundi leggja fram vantrauststillögu gegn sitjandi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, fagnaði hæstv. forsætisráðherra þeim tillöguflutningi. Hún fagnaði því að stjórnarandstaðan ætlaði loksins að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina og krefjast þingkosninga og hún þakkað formanni Sjálfstæðisflokksins fyrir að þétta raðir ríkisstjórnarflokkanna. Umræður um vantrauststillögu okkar Sjálfstæðismanna á ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur voru um margt fróðlegar, en þegar niðurstaðan lá fyrir stóð á þeim fagnaðarlátum sem hæstv. forsætisráðherra talaði um þegar vantrauststillagan var boðuð. Hæstv. forsætisráðherra voru þá engar þakkir í huga gagnvart okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fyrir að leggja tillöguna fram og mæla með henni. Hvers vegna var það svo? Jú, ástæðan var sú að vantrauststillagan leiddi í ljós að nú er staðan þannig hér á Alþingi Íslendinga að einungis 32 þingmenn styðja ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún styðst því við minnsta mögulega meiri hluta alþingismanna. Naumara getur það nú ekki verið, ekki síst í ljósi þess að einn þeirra 32 alþingismanna var ekki kjörinn á þing fyrir hönd Samfylkingar eða Vinstri grænna, hv. þm. Þráinn Bertelsson tilheyrði stjórnarandstöðu í upphafi þessa kjörtímabils. Hann var kjörinn á þing fyrir Borgarahreyfinguna, sagði sig úr þeim flokki, var óbreyttur þingmaður, en gekk síðan til liðs við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Hans atkvæði við þessar aðstæður tryggir, að minnsta kosti um sinn, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur meiri hluta. Sú staða sem upp er komin á þinginu þýðir að hver einasti þingmaður ríkisstjórnarflokkanna fer með neitunarvald í öllum þeim málum sem hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn hennar leggja hér fram.

Það var svoleiðis í viðreisnarstjórninni í 12 ár.

Slíkt stjórnarsamstarf, að minnsta kosti við þær aðstæður sem uppi eru núna, er hvorki sannfærandi né burðugt og með allt öðrum hætti en var á viðreisnarárunum - ég nefni það sérstaklega vegna frammíkalls hæstv. forsætisráðherra. Þá stóðu menn saman, þá var samhljómur á milli stjórnarflokkanna, en nú loga ríkisstjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin stafnanna á milli í stóru jafnt sem smáu. Við þessar aðstæður skyldi maður ætla að hæstv. forsætisráðherra, verkstjórinn sjálfur, mundi nú reyna að bera klæði á vopnin og leggja sitt af mörkum til að ná fram sátt á milli stjórnarflokkanna. En annað hefur komið í ljós. Í stað þess að bera klæði á vopnin hefur hæstv. forsætisráðherra ákveðið að auka á ágreininginn innan ríkisstjórnarflokkanna. Hún velur stríðið í stað þess að stuðla að friði. Það hefur hæstv. forsætisráðherra gert með framlagningu þess frumvarps sem við ræðum hér, frumvarps til laga um Stjórnarráð Íslands. Af hverju segi ég þetta? Ég held að það sé best að ég útskýri orð mín með því að tala bara um hlutina eins og þeir eru. Þetta frumvarp hæstv. forsætisráðherra, um Stjórnarráð Íslands, hefur það fyrst og fremst að markmiði að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úr ríkisstjórn Íslands. Þó svo hæstv. forsætisráðherra hristi höfuðið og stjórnarliðar komi upp í ræðustólinn hver á fætur öðrum til að afneita því markmiði frumvarpsins er ljóst, og það blasir við þjóðinni og þinginu öllu, að mikill áhugi hefur staðið til þess, sérstaklega innan Samfylkingarinnar, að gera þá breytingu á ríkisstjórn Íslands að bola hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra út úr ríkisstjórninni. Þetta frumvarp, og það vita allir, er lagt fram til höfuðs hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og við vitum öll hvers vegna það er gert. Það er vegna þess að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur ekki sætt sig við stefnu hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum. Hann hefur ekki treyst sér til að styðja það aðlögunarferli í Evrópumálum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir og er annað en lagt var upp með þegar þingsályktunartillaga, um að sækja um aðild að Evrópusambandinu, var samþykkt hér á Alþingi. Þetta er markmiðið með frumvarpinu númer eitt, tvö og þrjú. Það er þess vegna sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lýsti því yfir að þetta frumvarp væri lengsta uppsagnarbréf sem nokkur maður á Íslandi hefði nokkurn tímann séð. Ég segi það og stend við það að það hefði þá verið heiðarlegra af hæstv. forsætisráðherra að viðurkenna að í frumvarpinu fælist uppsögn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það hefði verið heiðarlegra að nafngreina bara hæstv. ráðherra í frumvarpinu eins og venjulega er gert þegar mönnum er sagt upp störfum. Yfirmenn hafa venjulega kjark í sér til að nafngreina þá sem þeir hyggjast segja upp störfum. Það gildir nú annað um hæstv. forsætisráðherra sem ekki hefur einu sinni kjark til að viðurkenna það sem er augljóst öllum. Það frumvarp sem við ræðum hér, um Stjórnarráð Íslands, er, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vék hér ágætlega að í sinni merku ræðu, auðvitað ekki stjórnarfrumvarp. Ég spurði hæstv. forseta Alþingis, þegar þetta mál kom fyrst á dagskrá hér fyrir páska, hvort um stjórnarfrumvarp væri að ræða. Ástæðan fyrir þeirri spurningu er sú að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lýst andstöðu sinni við frumvarpið. Hvers vegna ætli hann hafi gert það? Jú, það er bæði vegna efnisatriða frumvarpsins, en ekki síður vegna þess sem ég vék hér að áðan að frumvarpið er í eðli sínu hans eigið uppsagnarbréf. Ekki þarf að lesa lengi þann stjórnskipulega litteratúr sem til er á Íslandi, hvort sem það er stjórnskipunarréttur Ólafs Jóhannessonar, Gunnars G. Schrams, eða annarra lögspekinga sem hafa látið sig stjórnskipunarrétt varða, til að verða það ljóst að samkvæmt öllum venjulegum mælikvörðum og almennum skilningi fólks á því hvað stjórnarfrumvarp er, þá uppfyllir þetta frumvarp til laga það ekki, einkum vegna þess að ríkisstjórnin stendur ekki heil að baki frumvarpinu. Það er ekki bara hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hefur beinlínis lýst andstöðu sinni við málið. Hæstv. innanríkisráðherra, flokksbróðir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gerði alvarlega fyrirvara við framlagningu málsins þegar það var afgreitt úr ríkisstjórn. Nú hefur komið í ljós að þingflokkur annars stjórnarflokksins, Vinstri grænna, hefur gert fyrirvara við frumvarpið í heild sinni að því er mér heyrist. Það er ekki skrýtið, vegna þess að hv. þingmenn Vinstri grænna eru með samþykktir flokksfélaga sinna á bakinu, sem eru sjö, þar sem mælt er gegn þeim sjónarmiðum sem fram koma í frumvarpinu. Það liggur því fyrir að megn andstaða er innan stjórnarliðsins við það mál sem hér er verið að ræða og hæstv. forsætisráðherra landsins leggur ofuráherslu á að nái fram að ganga. Þetta finnst mér skrýtin ráðstöfun í ljósi þess að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, nýtur aðeins stuðnings 32 alþingismanna. Þegar menn telja og fara yfir það hverjir hafa gengið úr skaftinu, bara hvað þetta einstaka mál varðar, fyrir nú utan allt það sem áður hefur gengið á í ríkisstjórnarflokkunum, er alveg ljóst að strax á fyrstu stigum þessa máls er farið að fjara mjög undan frumvarpinu og undan hæstv. forsætisráðherra. Ég tala nú ekki um þegar menn velta því fyrir sér um hvað þetta mál snýst. Þetta er frumvarp um framkvæmdarvaldið á Íslandi, einn handhafa ríkisvaldsins. Það þætti saga til næsta bæjar að hæstv. forsætisráðherra skuli leggja fram heildarlög um starfsemi framkvæmdarvaldsins þegar fyrir liggur að ekki einu sinni öll ríkisstjórnin, og líklega ekki meiri hluti á þinginu, er reiðubúin að styðja þá stefnumörkun sem þar kemur fram. Hvað segir það um stöðu hæstv. forsætisráðherra hér á þingi? Allt þetta mál er byggt á mjög veikum grunni eins og ég hef farið yfir og ekki finnst mér nú rökstuðningurinn fyrir því burðugur. Hér hefur verið nefnt af hálfu hæstv. forsætisráðherra að frumvarpið sé lagt fram til að koma til móts við sjónarmið sem fram koma í rannsóknarskýrslu Alþingis og í skýrslu þingmannanefndar sem hv. þm. Atli Gíslason fór fyrir. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að lýsa því fyrir mér og öðrum þingmönnum hvar hún finnur þeirri fullyrðingu stað, bæði í skýrslu þingmannanefndarinnar og í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þessar skýrslur hef ég lesið spjaldanna á milli. Ég óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra bendi mér á þá kafla í þessum skýrslum tveimur sem renna stoðum undir það að leggja eigi í þá vegferð sem frumvarpið mælir fyrir um. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra að því í andsvari í dag hvort frumvarpið tengdist með einhverjum hætti aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og fékk þau svör að ég hefði fjörugt ímyndunarafl. Þetta frumvarp hefði ekki neitt með aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu að gera. En bíðum við. Ekki er nema tæp vika frá því sameiginleg þingmannanefnd Íslands og Evrópusambandsins fundaði. Þar voru lögð fram drög að sameiginlegri ályktun íslenskra þingmanna og þingmanna Evrópuþingsins. Í einum kafla þeirra ályktunardraga - og þau eru samin í Brussel, svo það sé tekið fram - er fjallað um möguleika Íslands til að uppfylla þær skyldur sem því ber að uppfylla til að geta orðið aðili að Evrópusambandinu. Í punkti 14 í þeim ályktunardrögum er því sérstaklega fagnað að uppi séu áform um stjórnsýslulegar endurbætur og þá sérstaklega sameiningu ráðuneyta. Það er auðvitað það sem þetta frumvarp gengur út á. Þegar maður les þessi ályktunardrög saman við frumvarpið er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en að þetta tengist aðlögunarferli ríkisstjórnarinnar að Evrópusambandinu órjúfanlegum böndum. Ekki er hægt að komast að neinni annarri niðurstöðu og það hefur ekkert með mitt fjöruga ímyndunarafl að gera. Virðulegi forseti. Það er fjölmargt annað sem ég hefði viljað ræða hér um. Búið er að fara yfir fjölmarga efnisþætti frumvarpsins. Að lokum ætla ég að nefna einn þátt sem fram kemur í frumvarpinu, þ.e. XI. kaflann. Þar er fjallað um siðferðisleg viðmið starfsmanna Stjórnarráðs Íslands. Mér finnst það í raun kaldhæðni örlaganna að hæstv. forsætisráðherra sé að leggja til í þessu frumvarpi að sett séu siðferðisleg viðmið í starfsemi Stjórnarráðs Íslands. Færi nú ekki vel á því að hæstv. ráðherrar í núverandi ríkisstjórn byrjuðu á því að virða þau lög og þær reglur sem gilda í landinu? Ekki er langt síðan hæstv. forsætisráðherra var dæmdur fyrir að brjóta jafnréttislög og hæstv. umhverfisráðherra fyrir að brjóta skipulagslög. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langar aðeins að fara yfir þetta mál eftir daginn í dag og eftir þessa löngu og um margt ágætu umræðu. Það liggur ljóst fyrir að ekki er stuðningur við málið meðal ríkisstjórnarflokkanna. Í máli hæstv. forsætisráðherra kom fram, bæði fyrr í dag og eins í umræðum í fjölmiðlum, að hún treysti því að þingmenn innan stjórnarandstöðunnar mundu styðja málið þegar þeir sæju hve gott það væri. Augljós tenging er á milli þessa máls og Evrópusambandsumsóknarinnar, Evrópuþingmenn og embættismenn í Brussel hafa í það minnsta metið það svo. Þetta er eina leiðin til að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Það liggur líka ljóst fyrir eftir umræðuna í dag af máli margra þingmanna að þetta frumvarp er ekki lagt fram í þeim tilgangi að bregðast við niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar þar að lútandi. Það hefur allt verið hrakið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann finni fyrir þessum gríðarlega jákvæða vindi í garð frumvarpsins og þessari jákvæðni innan stjórnarandstöðunnar fyrir frumvarpinu. Telur hann ekki jafnframt að mál eins og þetta, sem snýst um töluvert miklar breytingar á Stjórnarráðinu og í raun nokkuð sem þarf að undirbúa og endist lengur en lífi einnar ríkisstjórnar, hefði átt að vinna meira þverpólitískt? Er sá farvegur sem hæstv. forsætisráðherra hefur nú sett málið í vel til þess fallinn að landa málum sem þessum á þverpólitískum grunni?

Virðulegi forseti. Ég held að það megi til sanns vegar færa sem hv. þingmaður segir. Umræðan um þetta frumvarp í dag hefur leitt í ljós að þessu frumvarpi hæstv. forsætisráðherra hefur ekki verið tekið fagnandi. Það var kannski við því að búast þegar maður hafði frétt af því að einn hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni hafði lýst andstöðu sinni við málið og annar hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni hafði gert við það mikla fyrirvara. Svo hefur komið í ljós að annar stjórnarflokkurinn afgreiddi það frá sér eða heimilaði framlagningu með miklum fyrirvörum. Á þessu er enginn bragur. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni að auðvitað væri miklu heppilegra ef menn hefðu haft með sér þverpólitískt samstarf um það með hvaða hætti ætti að haga starfsemi framkvæmdarvaldsins til framtíðar og reynt að draga alla að borðinu til þess að fá einhverjar hugmyndir um það hvernig menn sæju starfsemi framkvæmdarvaldsins fyrir sér í náinni framtíð. Það var ekki gert. Hæstv. forsætisráðherra hafði engan áhuga í þessu máli frekar en öðrum að ræða t.d. við þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ekki minnsta áhuga á því. Það finnst mér furðulegt. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að vel komi til greina að fækka ráðuneytum og spara í stjórnsýslunni en ég vil þá gera það í sátt, bæði við þingmenn annarra flokka og þær atvinnugreinar sem ráðuneytin þjónusta og sinna. Hæstv. forsætisráðherra, sem er ábyrgðarmaður og fyrsti flutningsmaður þessa máls, virðist alltaf velja stríð þegar friður er í boði. Það er sorglegt þegar menn reyna að marka einhverja stefnu til framtíðar varðandi 

Frú forseti. Aðeins að öðru sem þessu tengist og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og hefur verið til umræðu í dag. Það er þingmannanefndin, nefnd íslenskra þingmanna og fulltrúa úr utanríkismálanefnd Alþingis annars vegar og fulltrúa úr Evrópuþinginu hins vegar, sem funduðu hér í síðustu viku. Sá fundur hefur töluvert verið í umræðunni. Eitt af því sem átti að leggja fram á þeim fundi var ályktun sem fól í sér að þessir þingmenn, Evrópuþingmenn og íslensku þingmennirnir, fögnuðu því að verið væri að ráðast í breytingar á Stjórnarráðinu og fögnuðu því að einhverju leyti að verið væri að leggja sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið niður. Ég velti því fyrir mér og langar að bera það undir hv. þingmann hvað honum finnst um að Evrópusambandið sé yfir höfuð - en nú hefur komið fram að þetta plagg hefur orðið til í utanríkisþjónustunni meðal embættismanna í Brussel - að skipta sér af því með hvaða hætti við skipuleggjum Stjórnarráð okkar. Er eðlilegt að Evrópusambandið sé að skipta sér af því hvernig ráðherraskipan sé hér og sé yfir höfuð að álykta um það? Hver telur hv. þingmaður að séu rökin fyrir því að Evrópuþingmenn og þessi sameiginlega þingmannanefnd er varðar Evrópusambandsumsóknina álykti um það að skynsamlegt sé að leggja niður ráðuneyti á Íslandi? Hver eru rökin? Sér hann einhver rök fyrir því? Það kom kannski ekki nægilega vel fram í máli hv. þingmanns hvaða rök hann telji að búi þar að baki. Hver er hugsunin? Ég átta mig ekki á því og það er kannski ágætt að fá að vita hvernig hv. þingmaður metur það.

Virðulegi forseti. Það kemur vel á vondan vegna þess að hv. þingmaður er í rauninni að biðja mig um að útskýra fyrir sér hvers vegna embættismenn Evrópusambandsins hlutast til um málefni okkar Íslendinga. Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn og stýrir sínum málum sjálft, a.m.k. enn þá eða meðan Ísland hefur ekki gengið í Evrópusambandið. Evrópusambandið hefur ekkert með það að gera hvernig við stýrum okkar málum og hvernig við högum stjórnsýslu okkar. Það er rétt hjá hv. þingmanni að sameiginleg þingmannanefnd Íslands og Evrópusambandsins ætlaði sér að samþykkja, a.m.k. forusta þeirrar nefndar, ályktunardrög þar sem því er sérstaklega fagnað að íslenska ríkisstjórnin væri að fara í stjórnsýsluumbætur eins og það er kallað í þessum ályktunardrögum. Þar er sameining ráðuneyta sérstaklega tiltekin. Það helst auðvitað í hendur við það frumvarp sem við ræðum. Það er mjög alvarlegt mál ef Evrópusambandið hlutast með þessum hætti til um málefni sjálfstæðra ríkja. Ég veit ekki hvort íslenska þingið ætti að koma með krók á móti bragði og álykta um ýmis innri mál Evrópusambandsins, stjórnsýslu Evrópusambandsins og stefnu þess í ýmsum málaflokkum. Það væri jafn vel við hæfi og framganga Evrópusambandsins gagnvart Íslandi hefur verið og lýsir sér í þessum ályktunardrögum. Ég hef fulla skömm á því að Evrópusambandið sé að kássast upp á okkur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og svör við þeim fyrirspurnum sem hafa komið. Hann gerði stuðning ríkisstjórnarinnar hér á Alþingi að umtalsefni áðan. Gallupkönnun sem var birt í dag sýndi líka eitthvað minnkandi stuðning við ríkisstjórnina úti í samfélaginu. Það hlýtur að vera áhugavert. Mig langar að spyrja hv. þingmann og ég spurði reyndar að því áðan, varðandi það sem maður áttar sig á þegar frumvarpið er lesið ofan í kjölinn, af hverju eingöngu eitt ráðuneyti ber heiti í frumvarpinu, þ.e. forsætisráðuneytið, og öll heiti á hinum ráðuneytunum eru lögð niður eða í það minnsta ekki talin upp. Getur verið að það sé vegna þess að einhverjir flokkar þurfi að semja um hvernig skipting ráðuneyta verður þegar ríkisstjórn er mynduð? Undirstrikar það ekki fyrstu greinar þessa frumvarps, að forsætisráðherra er falið nánast alræðisvald yfir því hvernig málum er háttað? Auðvitað geta menn svo sagt að forsætisráðherra muni ekki einn ákveða það sérstaklega, en í þessum greinum er kveðið á um að forsætisráðherra geti tekið að sér að ákveða hvar einstökum málefnum er fyrir komið. Það er reyndar nokkuð sem ég mun koma að í umræðum um annað mál sem snýr að því sama, þ.e. nafnabreytingarnar sem verið er að gera. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skynjað heitin með sama hætti og ég. Mig langar líka að vita hvort hann taki undir það með mér að það sé stórvarasamt að færa einum ráðherra allt það vald sem verið er að gera í þessu frumvarpi og draga þar með úr völdum Alþingis.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu deili ég áhyggjum hv. þingmanns, sem fram komu í andsvari, um að verið sé að færa völd frá þinginu til framkvæmdarvaldsins. Ég get líka tekið undir það með hv. þingmanni að rauði þráðurinn í þessu frumvarpi, eins og það blasir við mér, sé að færa forsætisráðherranum meiri völd en hann hefur samkvæmt núgildandi reglugerðum um Stjórnarráðið og þeim venjum og reglum sem um framkvæmdarvaldið gilda. Það hefur verið tilhneiging hæstv. forsætisráðherra að innleiða meira foringjaræði í íslenskum stjórnmálum, bæði gagnvart eigin flokki og samstarfsflokknum, en við höfum áður séð og kynnst að ég hygg. Þetta frumvarp er eitt dæmi um það. Ég get nefnt önnur frumvörp sem eru til umfjöllunar á þinginu þar sem þessi tilhneiging kemur líka fram. Í upplýsingalögum er gengið býsna langt í að framselja forsætisráðherra einum vald sem hann hefur ekki samkvæmt núgildandi lögum. Fleiri dæmi má nefna. Allt ber að sama brunni. Með því að taka andlitin af ráðuneytunum, eins og gert er í þessu frumvarpi, er verið að straumlínulaga allt stjórnkerfið. Andlitin á fagráðherrunum eru tekin burt þannig að hæstv. forsætisráðherra gín yfir öllu. Það mun þá birtast með þessum lögum, verði frumvarpið samþykkt, og í starfsháttum hæstv. núverandi 

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að þessi umræða fari fram núna. Málið fer væntanlega til allsherjarnefndar þegar umræðan hér klárast. Við höfum svo oft rekið okkur á það á þinginu, og á þessu þingi, að málin eru ekki alveg jafnaugljós og skýr þegar þau koma til 1. umr. og menn vilja vera láta eða reyna að telja okkur trú um. Minnist ég þá enn og aftur þess þegar hæstv. fjármálaráðherra sagði hér 3. júní 2009: Nei, nei, það er ekkert verið að skrifa undir neina Icesave-samninga. Svo fengum við samningana í andlitið 5. júní. Þingmenn hafa ýmislegt lært og hafa því vara á sér þegar núverandi ríkisstjórn er annars vegar. Eitt af því sem tengist því sem ég hef áður nefnt og kallað eftir svörum við er sú tilhneiging sem mér virðist vera í þessu frumvarpi og ég hef miklar áhyggjur af, þ.e. að verið sé að auka miðstýringu, ekki sé bara verið að færa ákveðna stjórnsýslu og völd frá Alþingi heldur líka frá öðrum ráðherrum og ráðuneytum til forsætisráðuneytisins eða embættisins. Ég undirstrika að þegar ég tala um forsætisráðherra og forsætisráðherraembættið á ég ekki endilega við þann forsætisráðherra sem nú situr. Það er vitanlega verið að tala um embættið sem slíkt á hverjum tíma. Miðstýringin er mjög áberandi í frumvarpinu. Hún er í anda Evrópusambandsins, sem við höfum mjög oft nefnt í þessari umræðu og hv. þingmaður nefndi í sambandi við drögin að þeirri ályktun sem átti að samþykkja, og við vitum að þau ríki Evrópusambandsins sem ráða þar lögum og lofum, Þýskaland og fleiri, hafa viljað draga meiri stjórn efnahagsmála miðlægt til Brussel. Þetta frumvarp ber keim af því, það er alveg ljóst.

Virðulegi forseti. Auðvitað ber frumvarp hæstv. forsætisráðherra það með sér að með því er stefnt að aukinni miðstýringu og auknum völdum forsætisráðherra sem æðsta handhafa framkvæmdarvaldsins. Bara það að taka úr lögum nöfn fagráðuneytanna og halda hæstv. forsætisráðherra í lagatextanum svona gínandi yfir öllu stjórnkerfinu ber þess merki að verið sé að færa aukin völd og hækka status hæstv. forsætisráðherra á kostnað annarra hæstv. ráðherra. Af því ég veit að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson á eftir að koma aftur í ræðustól langar mig til að velta upp einni hugmynd sem hann getur þá fjallað um í seinni ræðu sinni. Ég nefni þetta vegna þess að hæstv. forsætisráðherra situr í hliðarsal og hlýðir á orðaskipti okkar. Hugmyndin er þessi: Hvað ætli hæstv. forsætisráðherra hefði sagt sem stjórnarandstæðingur á sínum stjórnarandstöðuárum ef þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, hefði lagt fram sambærilegt frumvarp þar sem einungis hæstv. forsætisráðherra væri getið í lögum um Stjórnarráð Íslands en aðrir hæstv. ráðherrar yrðu þurrkaðir út? Ég er hræddur um að stjórnarandstæðingurinn Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra, hefði kvartað yfir slíkum ráðagerðum og gert við þær alvarlegar athugasemdir og talað um einræðistilburði. En það gerir hún 

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem mælt hefur verið fyrir og rætt í dag. Þetta er viðamikið lagafrumvarp sem snertir mjög marga þætti í íslenskri stjórnsýslu eins og rækilega hefur komið fram í umræðunum. Það hefur líka komið fram að sá sem hér stendur lýsti því yfir í ríkisstjórn að hann styddi ekki frumvarpið og áskildi sér rétt til að greiða atkvæði gegn því eða einstökum greinum þess þegar til afgreiðslu þess kæmi á Alþingi. Afstaða mín í því efni hefur legið fyrir og hefur ekki komið í bakið á neinum, enda enginn haldið því fram. Í byrjun vil ég segja að mér finnst ekkert endilega að allir þurfi fyrir fram að vera sammála um alla þætti frumvarps þó að það sé frá ríkisstjórn. Það er jú Alþingi sem afgreiðir frumvarpið og afgreiðir lög frá þinginu. Mörgum frumvörpum sem koma þangað er breytt í meðförum þingsins og eru kannski orðin með allt öðrum hætti en ríkisstjórn afgreiddi þau frá sér eða einstakir ráðherrar í henni. Ég lít því frekar á það sem styrk lýðræðisins að þess sé ekki krafist að allir gangi í takt, það sé sama hvort einn gengur eða tíu. Þó að hinu almenna markmiði með þeirri stefnu sem ríkisstjórn rekur á hverjum tíma sé fylgt er hvert einstakt mál ekki endilega þannig. Ég lít ekki á þetta mál sem eitthvert slíkt mál og alls ekki. Ég segi það bara hér að ég tel þetta ekki vera forgangsmál á lokadögum þings, en ætla að öðru leyti ekkert að finna að því. Ég vil nefna örfá atriði sem ég hef fyrir rökstuðningi mínum í þessu máli. Í fyrsta lagi, eins og hér hefur komið fram, hafa umræddar lagabreytingar það að meginmarkmiði að þjappa saman ráðuneytum, færa vald til forsætisráðherra, eins og hér hefur komið fram, færa vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Þegar maður er hluti af framkvæmdarvaldinu vill maður helst fá sem mest völd, ég er sjálfsagt sama marki brenndur og aðrir í þeim efnum. En ég var í stjórnarandstöðu í allmörg ár og mér blöskraði yfirgangur framkvæmdarvaldsins í þeim ríkisstjórnum sem þá sátu. Ég var þá í minni hluta, var stjórnarandstöðuþingmaður, og mér blöskraði þá beiting framkvæmdarvaldsins. Mér er því mjög umhugað um að aðkoma Alþingis að meðferð mála sé styrkt. Þróunin á ekki að vera í hina áttina, að færa áhrif og völd Alþingis til framkvæmdarvaldsins, enda er það eitt af því sem fundið var að í rannsóknarskýrslunni og öðrum skýrslum sem hafa verið til meðferðar hér í þinginu eftir bankahrunið - það hafði ægilegar afleiðingar það valdastjórnsýslukerfi sem þá ríkti og við viljum ekki endurvekja það eða halda því gangandi, við fengum nóg af því. Þetta er einn sá þáttur sem ég legg áherslu á. Ég er nákvæmlega sömu skoðunar og ég var þegar ég var í stjórnarandstöðu og tel að ekki eigi að breyta þessu. Þegar gerðar eru viðamiklar breytingar á stjórnsýslunni og skipan framkvæmdarvaldsins er ég alveg sömu skoðunar og þegar verið var að keyra í gegn stjórnsýslubreytingar, sameiningu ráðuneyta og annað í tíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eða Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ég gagnrýndi þá vinnubrögðin og taldi þau ekki rétt. Afstaða mín er alveg óbreytt þó að þetta sé að einhverju leyti látið viðgangast, sem mér finnst þetta frumvarp endurspegla. Samvinna þingflokka og þingmanna um veigamiklar breytingar á stjórnsýslunni og framkvæmdarvaldinu á að vera víðtæk. Það er eitt sem líka hefur verið gagnrýnt í umræðum og útgefnum skýrslum eftir hrunið, en það er skortur á formfestu. Að sjálfsögðu þarf að vera sveigjanleiki og sjálfsagt að athuga breytingar en það þarf líka að vera formfesta og boðleiðir þurfa að vera klárar, ég tel að þetta frumvarp túlki það ekki. Mér finnst það til dæmis ekki eiga að vera þannig - bara svo að maður nefni það, af því að ítarlega hefur verið farið í það hér - að hægt sé með einni handsveiflu að flytja málefni og málefnaflokka á milli ráðuneyta í miðri stjórnsýslu á miðju kjörtímabili eða á miðjum starfstíma ríkisstjórnar. Það á að vera meiri formfesta í þeim efnum. Þó að málum sé ólokið í ráðuneytum á að flytja þau með og ljúka í nýju ráðuneyti, mér finnst það ekki vera rétt, en aðrir geta haft aðrar skoðanir á því og þeir bera þær þá inn í þingið og þingið tekur afstöðu til þess. Það eru því mörg atriði í þessu sem mér finnst vera á þann veg að ég get ekki fellt mig við það en ég virði skoðanir annarra í þeim efnum. Ég er áfram sömu skoðunar og þegar ég var í stjórnarandstöðu hvað varðar umgengni við stjórnsýsluna og skipan bæði framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Allmikið hefur verið rætt um stöðu ráðuneyta og nafngift þeirra. Ég er þeirrar skoðunar að mjög varlega eigi að fara í að stokka upp stjórnsýsluna við þær aðstæður sem við höfum búið við undanfarið. Það eru næg önnur verkefni til að takast á við en vera að fara út í einhverjar óvissuferðir, það er ekki forgangsmál af minni hálfu. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur verið gert að umtalsefni og ég hef lagt áherslu á það að við höldum því ráðuneyti. Við sjáum núna, ekki hvað síst eftir hrunið, hve þessir atvinnuvegir eru mikilvægir í íslensku samfélagi, fyrir íslenskt atvinnulíf, fyrir íslenskan efnahag og fyrir ímynd þjóðfélagsins, bara heitið á ráðuneytinu. Óháð persónulegri stöðu minni, hvort ég sé ráðherra eða ekki eða ráðherra í þessu ráðuneyti eða hinu, tel ég að við eigum að halda sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti til að vera hluti af þeirri ímynd og þeim verkefnum sem íslensk stjórnsýsla ber ábyrgð á. Það hefur líka verið minnst á það, og ég vísa í flokksráðssamþykkt hjá Vinstri grænum, að öll samtök innan sjávarútvegsins og landbúnaðarins eru andvíg þessu Evrópusambandsaðildar- eða -umsóknarferli. Þau hafa fullan rétt á því á sama hátt og aðrir hafa sýnt mikla eindrægni og vilja til að komast inn eins hratt og þeir geta. Það er afstaða þeirra og ég virði það en allir þekkja afstöðu mína í þessum efnum. En það er líka mjög varhugavert að ætla að veikja stjórnsýslulega stöðu landbúnaðar og sjávarútvegs þegar svona er þó að það sé ekki nema með því einu að leggja niður nafnið eða leggja ráðuneytið niður, þó að verkefnin séu færð undir annað nafn. Þetta er bara einörð afstaða mín í þessu máli og ég óska eftir því að hún sé virt; ég er ráðherra þessara málaflokka og flyt áherslur þeirra í þessum efnum. Ég vil líka benda á, af því að það kom til umræðu áðan, að í fyrstu drögum frumvarpsins sem flutt var í sumar, um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands, átti að fella sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið inn í þann samrunaferil sem þá var, en það var fellt út úr frumvarpstextanum þannig að vilji Alþingis var klár í þeim efnum. Frú forseti. Ég ætla ekkert að halda hér langa ræðu, en vil þó benda á hve varhugavert getur reynst að róta í stjórnsýslunni og vitna þar til reynslu frá Norðurlöndunum. Í Danmörku var um tíma óskaplega vinsælt að færa málaflokka til sitt á hvað og enginn vissi hver var ráðherra hvers málaflokks á hverjum tíma. Það var landbúnaðarráðherrafundur fyrir tveimur árum á milli Norðurlandanna og þá gat ráðherra ekki komið frá Danmörku því að menn vissu ekki hver var landbúnaðarráðherra þá, hver fór með landbúnaðarmálin, af því að einhver uppstokkun var í gangi. Það var mjög bagalegt fyrir þá þó að við hefðum glott yfir því. Mér fannst sú reynsla ekki vera neitt sérstaklega upplífgandi því að það er mjög mikilvægt að stjórnsýslan sé skýr og að við vitum hvar hver málaflokkur er vistaður og verður vistaður í næstu framtíð, að ekki sé hægt að breyta því með stuttum fyrirvara eða eftir því hvernig manni finnst kaupin best gerast á eyrinni á hverjum tíma. Ég tel að svona mál eigi að vinna með öðrum hætti. Ég sé til dæmis ekki að stjórnsýslan eigi að byggjast upp á aðstoðarráðherrum. Ég vil bara vera ráðherra fyrir málaflokkinn, bera ábyrgð á honum sem slíkur og að ráðuneytið sé skipað á þann veg að maður hafi yfirsýn yfir það og þurfi ekki að vera að ráða aðstoðarráðherra. Þá erum við bara að lengja feril stjórnsýslunnar, auka fjarlægðina frá almenningi yfir til þess sem er með framkvæmdarvaldið hverju sinni. Ég er ekki sammála því en aðrir geta haft sín rök fyrir því, og ég virði það. Ég ítreka að ég sé ekkert að því þó að þetta mál komi hér inn í þing þó að ég sé því andvígur eða styðji ekki einstaka þætti þess. Þingið tekur sína sjálfstæðu ákvörðun í þeim efnum. Ég vildi bara láta þetta koma hér fram, um afstöðu mína. Sjálfsagt er hægt að rökstyðja hana með fleiri rökum en ég læt þetta hér duga.

Frú forseti. Ég er sammála því mati hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að með þessu frumvarpi væru völd framkvæmdarvaldsins aukin mjög á kostnað löggjafarvaldsins sem gengur einmitt þvert á það sem menn hafa, að því er ég taldi, sammælst um að vinna að. Má ekki í rauninni ganga svo langt að segja að með þessu frumvarpi sé verið að breyta öllum ráðherrum nema hæstv. forsætisráðherra í nokkurs konar aðstoðarráðherra? Það eina sem kemur fram í frumvarpinu er að það eigi að vera ákveðinn forsætisráðherra og hann geti síðan falið hinum ráðherrunum tiltekin verkefni og fært þau á milli eins og þurfa þykir. Þetta væri í rauninni orðið þá eins og Mjallhvít og dvergarnir sjö þar sem Mjallhvít getur falið dvergunum þau verkefni sem á þarf að halda hverju sinni. Það kemur varla heim og saman við þær breytingar sem við höfum viljað gera á stjórnkerfi landsins og talið mikla þörf á. 
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að láta nóttina ekki fara of hart í sig hér í umræðum.

Frú forseti. Það er ekki mitt mat að þetta sé alveg eins djúpt og hv. þingmaður nefnir. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en ekki einhverjir ráðherrar einhverra málaflokka þó að þeir heyri síðan undir það. Ég er bara þessarar skoðunar, aðrir eru annarrar skoðunar, en ég er þeirrar skoðunar að ráðuneytin eigi að hafa nöfn og að ráðherrar axli þá ábyrgð að bera þau nöfn og vera sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða forsætisráðherra eða fjármálaráðherra eftir atvikum. Menn eiga að hafa það þannig, það er bara mín skoðun. Síðan eru aðrir einhverrar annarrar skoðunar ef þeir vilja, ég virði það, en þetta er mín skoðun.

Frú forseti. Ég var bara að reyna að draga upp mynd af því sem raunverulega felst í þessu mikla frumvarpi sem er hér heil bók en skal virða óskir hæstv. forseta og sleppa því að bera þetta saman við stjórnkerfi strumpanna þó að það geti reyndar líka skýrt ýmislegt í þeim áformum sem lýst er hér. Gallarnir á því stjórnkerfi sem þar hafa komið upp mættu verða til leiðsagnar í þeirri vinnu sem hér er verið að vinna. Þá vil ég í staðinn spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti fallist á að það hljóti að vera einhver önnur ástæða en eingöngu áhugi hæstv. forsætisráðherra á að auka völd sín og þjappa saman valdi hjá sér, það hljóti að vera einhver ástæða fyrir því að þetta mál kemur fram nú þegar jafnvel virðist ljóst að ekki er meiri hluti fyrir því í þinginu. Má ekki ætla að það sé einhver þrýstingur sem ýti á eftir þessu máli og getur það þá tengst Evrópusambandsumsókninni eins og virðist að einhverju leyti koma fram í þeim 

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, öll samtök landbúnaðar, matvælaframleiðslu og sjávarútvegs hafa lýst sig andvíg inngöngu í Evrópusambandið og eru reyndar andvíg því ferli sem er í gangi. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið er stjórnsýsluráðuneyti þeirra. Að mínu mati skiptir miklu máli að við veikjum ekki stjórnsýslulega stöðu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og allra síst í þessu ferli. Við vitum að þjóðin er skipt, við vitum að þingið er skipt, við vitum m.a.s. að ríkisstjórnarflokkarnir hafa mjög ólíka stefnu í þessum málum. Hví skyldum við þá fara að veikja stjórnsýslulega stöðu þessara atvinnugreina sem skipta svo miklu máli, ekki bara í þjóðhagslegu og efnahagslegu tilliti heldur líka í þeirri umræðu sem hv. þingmaður nefndi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa flutt mjög málefnaleg og ítarleg rök fyrir andstöðu sinni við þetta frumvarp. Hér fer auðvitað ekkert á milli mála. Hæstv. ráðherra talaði mjög um að það væri mikilvægt þegar verið væri að breyta lögum eins og lögunum um Stjórnarráð Íslands að reynt væri að ná um það sem breiðastri pólitískri samstöðu á milli flokkanna. Er þá hæstv. ráðherra ekki sammála mér um að góð byrjun í þeim efnum væri að ná einhverri samstöðu um þetta mál á milli stjórnarflokkanna? Það liggur fyrir fullkominn fyrirvari af hálfu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og hefði það þá ekki verið eðlilegt af hálfu hæstv. forsætisráðherra að doka við með málið til að freista þess að ná um það mál einhverri samstöðu en leggja það ekki fram með þessum hætti sem nú er verið að gera, kasta því inn í þingið án þess að hafa nokkra hugmynd um hvort á bak við það sé pólitískur meiri hluti? Þetta er ekkert venjulegt mál, við erum hér að tala um eina meginstoð íslenskrar stjórnskipunar, þ.e. sjálft framkvæmdarvaldið, Stjórnarráð Íslands. Hefði þá ekki a.m.k. verið eðlileg byrjun að tryggja að um það 

Frú forseti. Ég tel að skipan Stjórnarráðsins og æðstu stjórnsýslunnar sé ekki einkamál þeirra flokka sem eru í ríkisstjórn hverju sinni, þetta er málefni Alþingis. Þetta sagði ég þegar mér blöskraði framganga Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og ég var í stjórnarandstöðu og menn beittu þessu valdi þá. Mér blöskraði það og vildi að þá yrði leitað víðara samstarfs, það væri ekki mál þeirra eingöngu. Sama var þegar Sjálfstæðisflokkur og Samfylkingin voru í ríkisstjórn og beittu sér þar einhliða fyrir veigamiklum breytingum á stjórnsýslunni. Ég mótmælti því þá. Ég tel að þetta sé mál þingsins og eigi að skipa í það frekar þingnefndir en annað, þetta er ekki bara einkamál þeirra flokka sem eru við stjórn hverju sinni þó að þeir hafi á því skoðun. Ég tel að þetta mál sem lýtur að stjórnsýslunni og Stjórnarráðinu eigi að vera mál þingsins.

Virðulegi forseti. Þetta var gott svar. Ég lít þannig á að það sem hæstv. ráðherra hafi raunverulega verið að boða sé að það geti tekist um þetta mál nýr pólitískur meiri hluti. Hæstv. ráðherra vísar til þess að nú sé málið komið á forræði þingsins og það sé þá þingið sem muni afgreiða það. Það hefur komið fram að ekki er meiri hluti fyrir þessu máli á Alþingi, það er meiri hluti fyrir því að afgreiða málið öðruvísi og ég tek þessu boði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fagnandi. Þetta er tilboð um að við hin sem erum annarrar skoðunar en hæstv. forsætisráðherra reynum þá að ná annarri niðurstöðu í þessu máli. Ég ætla að lýsa því yfir fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins sem starfandi þingflokksformaður að við erum tilbúin til þessa samstarfs við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þá aðra þingmenn sem eru tilbúnir til að ganga í þetta mál með öðrum hætti.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson er kominn á allt aðra skoðun en þegar hann var í ríkisstjórn og keyrði málin áfram af mikilli hörku og óbilgirni. Þegar ég bar fram nákvæmlega sömu beiðni sem hv. þingmaður var ekki hlustað á það. Batnandi mönnum er best að lifa og kannski verður þingmaðurinn bara betri með hverju árinu sem líður, hv. þingmaður, í þeim efnum. Mín afstaða er óbreytt hvort sem ég er í ríkisstjórn eða ekki, en ég fagna sinnaskiptum hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar í þessum efnum. Þau eru gjörbreytt frá því að við tókumst á  
            

Virðulegi forseti. Það er erfitt að koma í andsvar á eftir sameiningu þessara tveggja ráðherra, fyrrverandi og núverandi, þetta var mjög athyglisvert. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir góða ræðu, og hugrakka vil ég líka leyfa mér að segja. Ég get alveg staðfest það eftir að hafa rennt í gegnum fyrri þingræður um breytingar á Stjórnarráðinu að hér er allt satt og rétt sem sagt er. Ég fann ekki mikla aðkomu Framsóknarflokksins að breytingum sem þessum, svo ég nefni það nú, en 2007 voru hins vegar ekki miklar breytingar gerðar þar sem Vinstri græn og Framsókn voru saman gegn því. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra út í eitt sem hann nefndi áðan og það varðar gagnsæið í stjórnsýslunni, þ.e. að ekki sé hægt að flytja mál einhliða á milli ráðuneyta. Kemur það ekki svolítið inn á það sem menn hafa m.a. gagnrýnt að hafi verið gert í 

Jú, það er alveg rétt hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, eitt af því sem er gagnrýnt er hvernig ráðherrar í fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hafi gengið hver inn á annars verksvið, og reyndar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þar áður. Ég tel mjög mikilvægt að stjórnsýslan sé skýr. Allur almenningur í landinu þarf að vita nákvæmlega hvert hann á að sækja sín mál og hvar þau eru vistuð. Það á þá að gefa öllum slíkum breytingum skýran aðdraganda og alls ekki að skapa lausung eins og hv. þingmaður ýjaði að að hefði verið á þessum tíma.

Virðulegi forseti. Er það rétt metið hjá þeim er hér stendur að nái þetta frumvarp fram að ganga muni það einfalda og auðvelda þeim sem hafa áhuga á að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið að ráðast í það verkefni? Ég held að þetta sé mjög mikilvæg spurning vegna þess að mörg okkar sem hér höfum talað óttumst það vegna þeirra miklu hagsmuna sem er verið að gæta á þeim bænum. Ég nefni fáein dæmi, makríl og hvalveiðar, fiskveiðistjórn, matvælaöryggi og fæðuöryggi. Mér hugnast ekki að það sé verið að auðvelda þeim sem vilja leggja niður þetta ráðuneyti að það verði gert. Er það rétt hjá mér að þetta muni auðvelda slíkt? Menn ræddu ævintýri Disneys áðan. Mér datt í hug eitt sem snöggvast, ævintýrið um úlfinn sem reyndi að éta