Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 409, sem er frv. til laga um atvinnuleysistryggingar, er lagt hér fram af hálfu ríkisstj., og vil ég leyfa mér að fara um það og þetta mál nokkrum orðum. Þetta frv., sem hér er flutt nú í hv. Nd., er flutt samkvæmt fyrirheiti því, sem ríkisstj. gaf um setningu slíkrar löggjafar í sambandi við lausn verkfallsins um mánaðamótin apríl-maí s. l. Ég vil strax geta þess, sem í raun og veru allir hv. þdm. hafa að sjálfsögðu athugað, að það samkomulag, sem þá var gert milli deiluaðila og ríkisstj., er birt hér sem sérstakt fskj., fskj. I, og þarf ég því ekki að lesa það upp, en fskj. I, þeir níu punktar, sem þar eru taldir, er raunverulega grundvöllurinn að þessu frv. Ég skal strax taka það fram, að skömmu eftir lok verkfallsins skipaði ríkisstj. fimm manna nefnd til þess að semja nauðsynleg lagafrv., þannig að hægt væri að efna þau heit, sem gefin voru í sambandi við lausn vinnudeilunnar, og samkvæmt fyrsta atriði samkomulagsins skyldu lög þessi sett í samráði við verkalýðssamtökin og samtök atvinnurekenda. Samkvæmt tilnefningu þessara aðila voru því skipaðir í þá nefnd, sem samið hefur þau frv., sem hér er um að ræða og raunverulega eru tvö, þeir Eðvarð Sigurðsson af hálfu Alþýðusambands Íslands og Björgvin Sigurðsson af hálfu Vinnuveitendasambands Íslands. Þegar þessi n. var skipuð, var starfandi önnur nefnd að samningu nýrra laga um almannatryggingar eða endurskoðun á þeirri löggjöf og ýmsum breytingum, og þar sem atvinnuleysistryggingarnar eru ein grein almannatrygginga, hefði kannske í raun og veru verið eðlilegast, að ákvæðin um atvinnuleysistryggingar hefðu verið samin sem einn kafli í almannatryggingalögunum og felld inn í þá löggjöf, sem var til endurskoðunar alveg á sama tíma. Og m. a. af því, hve þessi mál eru náskyld, varð að ráði að skipa aðra nm. en þá, sem vinnuveitendur og samtök verkamanna skipuðu, úr þeirri nefnd, sem starfaði þá að endurskoðun almannatryggingalaganna, og voru þá skipaðir í n. þeir Gunnar J. Möller hæstaréttarlögmaður, Haraldur Guðmundsson forstjóri og alþm. og Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, og var hann um leið skipaður form. n., en þessir þrír menn áttu sæti í þeirri nefnd, sem fjallaði um almannatryggingarnar. Það kom fljótt í ljós, eftir að n. fór að starfa, að það horfði fremur óvænlega um það, að samkomulag gæti náðst um að taka þetta upp sem einn kafla í hinni almennu almannatryggingalöggjöf, og þar sem það virtist vera ýmsum erfiðleikum háð, var að því horfið að gera það ekki, heldur skipa þessum málum með sérstöku frv. og sérstökum lögum. Það var ætlun ríkisstj. að leggja þetta frv. fyrir hið háa Alþ. snemma á þingtímanum, miklu fyrr en nú hefur orðið, og tel ég rétt að skýra lauslega frá því, hvaða ástæður liggja til þess, að það hefur ekki tekizt fyrr en nú að leggja frv. hér fram. Meginástæðan er sú, að þegar farið var að ræða um setningu þessarar löggjafar og þá um leið að sjálfsögðu, hvaða meginatriði skyldu vera í því frv., er lagt yrði fyrir Alþ., kom í ljós, að ýmis ákvæði í þeim punktum, sem eru grundvöllur að frv. og samið var um varðandi lausn vinnudeilunnar, voru mjög umdeild af þeim, sem hér áttu hlut að máli. í n. varð því fljótt ágreiningur um þessi atriði og þá einkum milli fulltrúa Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands, sem áttu sæti í n. Tafði þetta að sjálfsögðu mjög störf n., og má segja, að þeim ágreiningi sé ekki lokið, því að fullt samkomulag hefur alls ekki náðst um þetta mál, þó að frv. að sjálfsögðu verði nú að koma fram og megi alls ekki dragast lengur, að það komi hér til meðferðar í Alþingi. N., sem fjallaði um þetta mál, hefur haldið eitthvað rúmlega 20 bókaða fundi, en auk þess hafa verið haldnir fjöldamargir fundir, sem ekki eru bókaðir, en sérstaklega form. n. og einstakir nm. hafa setið varðandi ýmis sérstök atriði, og mun óbætt að fullyrða það, að n. hefur orðið að leggja geysimikið starf í þetta frv., og gildir það fyrir alla nm., þó að hins vegar sé víst, að form. n. hefur orðið þar að leggja mest erfiði á sig, eins og málið hefur legið fyrir. Tillögur um samkomulag innan n., sem ríkisstj. lagði mikla áherzlu á að reynt yrði að ná, ef unnt væri, hafa að sjálfsögðu verið ræddar fram og aftur, eins og gengur, en árangurinn hefur verið sá, eins og ég drap á áðan og mun koma að síðar, að samkomulag hefur ekki náðst í n. um öll atriði. Mun ég skýra nánar frá því, áður en ég lýk þessu máli mínu hér, og það eru í raun og veru fjórir nm., sem skilað hafa ágreiningsatriðum, varðandi frv., eins og ég kem að síðar, þ. e. a. s. þeir Björgvin Sigurðsson fyrir Vinnuveitendasambandið, Eðvarð Sigurðsson fyrir Alþýðusamband Íslands og svo þeir Haraldur Guðmundsson og Gunnar Möller, sem einnig hafa gert ágreiningsatriði, sem skýrt verður frá. Ég vil geta þess nú strax, að um eitt helzta ágreiningsefnið í n., sem var um greiðslu bótanna, hvar og hvernig þær skyldu greiddar út, þá bauð ríkisstj., þar sem þarna virtist vera um atriði að ræða, sem engin leið var að fá samkomulag um innan deiluaðilanna, Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins, að leggja málið í gerð, en þessu var hafnað af báðum aðilum. Ég vil jafnframt geta þess, að ríkisstj. var mjög fús til þess að taka fleiri ágreiningsatriði sömu tökum, ef unnt hefði verið að fá deiluaðila til þess að hlíta því, og ríkisstj. var fyrir sitt leyti algerlega reiðubúin til þess að hlíta úrskurði slíks gerðardóms um þau atriði, sem lögð yrðu fyrir. Ríkisstj. hefur frá upphafi viljað í öllum atriðum efna það heit, sem hún gaf, þegar samkomulagið varð. En henni hefur verið mikill vandi á höndum varðandi þau atriði, eins og allir hv. þdm. munu sjá og skilja. Ríkisstj. vildi í lengstu lög freista þess að fá samkomulag í þessu efni, ef þess væri nokkur kostur, en ef það ekki fengist, þá að deiluaðilar kæmu sér saman um gerð, sem óhlutdrægt skæri úr því, hvernig bæri að skilja hin einstöku atriði í þeim samningi, sem gerður var þegar vinnudeilan var leyst. En þar sem þetta hefur ekki tekizt, hefur ríkisstj. nauðug eða viljug orðið að leggja úrskurð á vissa hluti í sambandi við þetta, þar sem ekki náðist samkomulag og ekki fékkst heldur samkomulag um, að þessir punktar yrðu lagðir fyrir sérstakan gerðardóm, sem ríkisstj. þá ætlaði að beygja sig fyrir. En sum af þessum atriðum, sem valdið hafa ágreiningi, eru þannig vaxin, að hver úrskurður, sem á það yrði lagður, mundi vera talinn brigð á því, sem heitið var, af öðrum hvorum aðila. Svo má nú segja, að önnur ástæða fyrir því, hve seint frv. kemur fram, sé sú, að það hafa verið miklar annir hjá ríkisstj. varðandi önnur mál, sem hefur orðið að leysa, og hefur það að sjálfsögðu að nokkru leyti tafið framkomu þessa frv. Ég er í raun og veru ekki með neinar afsakanir gagnvart þessu hér. Í samkomulaginu var sagt, að frv. skyldi afgreitt á næsta þingi, og ríkisstj. telur það skyldu sína að vinna að því, að frv. verði afgreitt á því þingi, sem nú situr. Ég skal nú með örfáum orðum snúa mér að frv. sjálfu, en ég skal strax taka það fram, að ég mun alls ekki fara hér að minnast á einstakar greinar frv., tel það líka að öllu leyti ástæðulaust. Í því efni nægir að vísa til frv. sjálfs og þeirra aths., sem fylgja varðandi hverja grein og eru að mínum dómi mjög glöggar og nægilegar í þessu efni. En ég vil fara nokkrum almennum orðum um þetta mál þrátt fyrir það. Skal ég þá fyrst taka það fram, að ákvæðin um atvinnuleysistryggingar voru fyrst lögtekin hér á landi með lögum um alþýðutryggingar frá árinu 1936, en í V. kafla þeirra laga var gert ráð fyrir, að verkalýðsfélögin mynduðu atvinnuleysistryggingasjóði með iðgjaldagreiðslum sjóðfélaga sinna. Skyldi ríkissjóður og hlutaðeigandi sveitarsjóður greiða hvor um sig framlög til sjóðanna, er árlega næmu frá hvorum aðila 50% greiddra iðgjalda sjóðfélaganna sjálfra. Þessi ákvæði hafa reynzt dauður bókstafur, þó að 20 ár séu síðan þetta var lögfest í heimildarformi, og hafa aldrei komið til framkvæmda á neinn hátt. Í öðru lagi vil ég þó geta þess, að með lögum nr. 42 frá 1943 var svo ákveðið, að verja skyldi 3 millj. kr. af verðlækkunarskatti til þess að efla alþýðutryggingarnar, en þegar núverandi lög um almannatryggingar voru sett, var fé þessu óbeint ráðstafað til væntanlegra atvinnuleysistrygginga, og leyfi ég mér þar að vísa í 100. gr. þeirra laga um þetta efni. Þessi sjóður nam nú um síðustu árslok um það bil 4 millj. 360 þús. kr., og það má því segja, að þessi upphæð sé stofnfé atvinnuleysistryggingasjóðsins, sbr. 1. gr. frv. eins og það liggur nú hér fyrir, og vil ég einnig vitna í 7. atriði samkomulagsins í fskj. því, sem ég hef nefnt hér áður. Það frv., sem hér liggur fyrir, er í ýmsum atriðum mjög frábrugðið þeim l., sem í öðrum löndum gilda um þessar tryggingar, þar sem þær hafa verið teknar upp, og það er ýmislegt, sem veldur því, og m. a. ýmis ákvæði, sem sett voru í margáðurnefndum samningi, sem gerður var þegar vinnudeilan var leyst. Ég vil aðeins nefna hér tvö atriði, þó að af fleiru væri að taka. Í fyrsta lagi vil ég nefna það, að það náðist ekki samkomulag um, að verkamenn sjálfir greiddu einhvern hluta af iðgjöldum til atvinnuleysistryggingasjóðanna, en sá háttur mun víðast hvar, a. m. k. hér í öllum nágrannalöndum okkar, vera á hafður og þá framlög annarra aðila, ríkissjóðs og sveitarsjóða, miðuð við það á einn eður annan hátt; hlutföllin náttúrlega geta verið mjög breytileg í þessu efni og munu vera það. Í margnefndu samkomulagi bundu atvinnurekendur sig við það að greiða iðgjöld til sjóðsins í vissum hlutföllum. Framlög sveitarsjóðs og ríkissjóðs eru svo miðuð við iðgjöld atvinnurekendanna, framlög sveitarsjóðanna jafnhá iðgjöldum atvinnurekendanna og framlag ríkissjóðs tvöfalt við það. - Ég vil svo í öðru lagi nefna annað, og það er það ákvæði, sem einnig er bundið í margnefndu samkomulagi, að það, sem innheimt er á félagssvæði og í starfsgrein hvers einstaks félags eða félagssambands, skuli lagt inn á sérreikning þess félags eða sambands í sjóðnum. Vitna ég þar í 1. gr. frv. sérstaklega og svo í fjórða atriði samkomulagsins. Þetta hefur a. m. k. að ýmsu leyti veikar hliðar í för með sér. Vil ég aðeins í þessu sambandi á það benda, án þess að ástæða sé til að fara að rökræða það sérstaklega, því að það er enginn ágreiningur um, að samkvæmt því samkomulagi, sem gert var, skuli þessu skipað á þennan hátt, að á þeim stöðum, þar sem mikil atvinna er, verða að sjálfsögðu iðgjöld atvinnurekenda mikil, og sama gildir þá að sjálfsögðu um framlög ríkis og sveitarsjóða. Sjóðir þessara staða verða því væntanlega og vonandi brátt allmiklir, og ef við reiknum með venjulegu atvinnuástandi, geta þeir á tiltölulega fáum árum orðið í sjálfu sér geysimiklir sjóðir. En einmitt á þessum stöðum mun yfirleitt þurfa lítils fjár til þess að greiða atvinnuleysisbætur, vegna þess að þar er yfirleitt næg atvinna. En öfugt við þetta er því farið á þeim stöðum, þar sem atvinnan er mjög stopul. Þar verða iðgjöld atvinnurekenda að sjálfsögðu tiltölulega lág og framlög sveita og ríkis slíkt hið sama, en á þessum stöðum verður einmitt þörfin fyrir atvinnuleysisbætur mikil vegna meira atvinnuleysis þar en í hinum öðrum landshlutum, og möguleikarnir þá um leið litlir til þess að mæta þeirri miklu þörf, sem þar kann að vera. Það má því í raun og veru segja, að þörfin fyrir bótagreiðslur sé að nokkru leyti í öfugu hlutfalli við fjármagn það, sem fyrir hendi er til greiðslu bótanna. Það er nú vitanlega mjög vafasamt, svo að ég hafi ekki stærra orð, að þetta sé rétt, og þess vegna vildi ég drepa einmitt á þetta atriði hér nú. En eins og ég sagði áður, þá er ég ekki með þetta af því, að ríkisstj. hafi dottið í hug að breyta þeim ákvæðum, sem um þetta gilda í margnefndu samkomulagi. Það má að vísu taka það fram, að í 19. gr. frv., eins og það liggur nú fyrir, er heimild til þess að lána milli sérreikninga, ef ríkisábyrgð er fyrir hendi, og má segja, að það létti nokkuð fyrir í þessu efni, en leysir þó ekki sjálft vandamálið í sjálfu sér. Og ég vil segja, að í þessu sambandi er það að mínum dómi mikilsvert atriði, sem segir í aths. við 3. gr., en þar segir, að n. hafi verið sammála um það varðandi þau útlán, sem fært yrði að veita úr sjóðnum, að forgangsrétt eigi lán, sem ætluð eru til varanlegrar atvinnuaukningar á þeim stöðum, þar sem sérstaklega mikil þörf er fyrir slíkar framkvæmdir, og vil ég ekki lítið úr því gera, að það megi nota sjóði, sem væntanlega safnast, einmitt til þess að jafna atvinnuskilyrðin á þennan hátt. Ég hef hér drepið aðeins á tvö atriði í þessu frv., sem ég hygg að séu býsna sérstæð og afbrigðileg frá því, sem er yfirleitt í löggjöf annarra nágrannaríkja okkar, sem eru þó með svipaða löggjöf á flestum sviðum um þetta. Það mætti nefna ýmislegt fleira, en ég sé ekki ástæðu til þess og sleppi því a. m. k. nú algerlega að sinni. Ég skal taka það fram, að frv. er að sjálfsögðu frumsmíð, eins og ekki þarf að nefna, þar sem þetta er í fyrst sinn, sem veruleg löggjöf hefur verið sett um atvinnuleysistryggingar. Þó að vísir til þess væri lagður fyrir 20 árum, var það ekki nein heildarlöggjöf um þetta atriði, og ég tel alveg víst, að við framkvæmd l. muni brátt koma í ljós, að það hafi láðst að setja ýmis ákvæði, sem þar þurfa að vera, og að breyta þurfi jafnframt ýmsum ákvæðum, sem í frv. eru, eins og þau eru nú. Og í þessu sambandi vildi ég þá líka minna á það, að eitt atriði í hinu margnefnda samkomulagi, sem einnig er að sjálfsögðu tekið inn í þetta frv., er um það, að lög þessi skuli endurskoðuð eftir tvö ár, og þá gefst að sjálfsögðu kostur á því að nota þá reynslu, sem fengin er, og að öðru leyti endurbæta þessa 1öggjöf eftir því, sem hið háa Alþ. þá mun telja rétt að gera. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvort ég mætti ekki hér nú um leið minnast á næsta mál á dagskránni, vinnumiðlun. Þessi frv. heyra algerlega saman, og ég tel ástæðulaust í sjálfu sér að vera með sérstaka framsögu fyrir það frv., og ef hæstv. forseti leyfir það, þá mun ég segja örfá orð um vinnumiðlunarfrv., sem flutt er hér á þskj. 410. Ég mun ekki fara mörgum orðum um það frv. Það var strax ljóst, að til þess að hægt væri að framkvæma atvinnuleysistryggingalöggjöfina, yrði um leið að koma á fót öruggu kerfi um vinnumiðlun, og er frv. um vinnumiðlun að sjálfsögðu því byggt upp algerlega í sambandi við hitt frv. Í n. var ekki verulegur ágreiningur um það frv., að ég hygg, og einstakir nm. hafa ekki látið bóka neina fyrirvara varðandi það frv. Hins vegar mun það nú vera svo, að það eru einhver smærri atriði í því frv., sem ágreiningur er um og jafnvel ágreiningur innan ríkisstj. um einstök atriði þar. Ég vil aðeins lýsa því yfir, að ég er fús til samvinnu við þá n., sem fær þessi frv. til meðferðar, til þess að reyna að jafna þann ágreining, ef hann er einhver verulegur. Ég get aðeins um þetta hér og þykir rétt að taka það fram. En að öðru leyti vil ég taka þetta fram: Við höfum að vísu lög hér á Íslandi um vinnumiðlun, en þau lög eru aðeins heimildarlög. En þar sem rétturinn til atvinnuleysisbóta skal sannaður með vottorði vinnumiðlunar, nægja alls ekki heimildarlög í þessu skyni, og þess vegna varð að setja lög um vinnumiðlun, um leið og hin löggjöfin yrði sett. Það verður m. ö. o. að tryggja vinnumiðlun á öllum þeim stöðum, sem lögin eiga að taka til, en samkvæmt frv., eins og það liggur fyrir, tekur það til kauptúna, sem hafa 300 íbúa eða fleiri, og svo kaupstaða. En til þess að fyrirbyggja allt of umfangsmikið skrifstofubákn í sambandi við vinnumiðlunina, er svo ákveðið í frv., að hver sveitarstjórn annist hana í sínu sveitarfélagi í samráði við og með aðstoð fulltrúa frá verkamönnum og atvinnurekendum. Sveitarstjórnum er heimilt að fela vinnumiðlunina oddvita sínum eða sveitarstjórum, ef þeir eru, bæjarstjórum á stærri stöðum, eða sérstökum manni, og einnig er bæjarstjórnum heimilt að setja á fót vinnumiðlunarskrifstofur, ef þær telja ástæðu til að hafa þann hátt á, að þar sé beint um ákveðna, sérstaka stofnun að ræða til að gegna þessum málum. Þessi vinnumiðlun verður rekin undir yfirumsjón félmrn., en félmrn. skal njóta ráða og aðstoðar fulltrúa bæði frá Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands um allt það, sem vinnumiðlun snertir. Það er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður beri 1/3 hluta kostnaðar við vinnumiðlun sveitarfélaga, og er þetta ákvæði í samræmi við þau ákvæði, sem eru eða voru í eldri lögum um vinnumiðlun. Við samningu frv. um vinnumiðlun hafa mjög verið hafðar til hliðsjónar samþykktir alþjóðavinnumálastofnunarinnar um vinnumiðlun, sem Ísland er þátttakandi í, eins og hv. alþm. vita, og ef þetta frv., eins og það nú liggur fyrir, verður að lögum, þá má fullgilda þær samþykktir ILO, þ. e. a. s. alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem fjalla um þessi efni. Það hefur verið athugað, að þessi löggjöf, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi, fullnægir að öllu þeim ákvæðum eða þeim skilyrðum, sem þar eru sett um þessi efni, en til þessa hefur vantað ákvæði í lög hjá okkur, til þess að við gætum fullgilt þær samþykktir ILO, sem snerta þessi atriði. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að flest nágrannaríkja okkar, þ. e. a. s. Norðurlöndin, hafa fullgilt þessar samþykktir ILO. Ákvæði núgildandi laga um atvinnuleysisskráningu eru felld inn í frv. eins og það nú liggur fyrir, þar sem slík skráning er að sjálfsögðu einn þáttur í vinnumiðluninni. Ég mun nú mjög fara að stytta mál mitt, en tel þó rétt með örfáum orðum að geta um fyrirvara einstakra nm. varðandi frumvarpið. Eins og ég tók áðan fram, hafa ekki verið bókuð nein ágreiningsatriði varðandi frv. um vinnumiðlun. Björgvin Sigurðsson fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands, hefur lagt til, að iðgjaldagreiðsluskylda atvinnurekenda verði bundin við þær launagreiðslur einar, sem inntar eru af höndum til tryggðs aðila. Vil ég þar vitna í annað atriði samkomulagsins. Hér má segja að sé eitt dæmi um nokkuð óljóst orðalag í þessu samkomulagi, sem a. m. k. auðveldlega getur valdið ágreiningi um það, hvernig beri að skilja, og það má mjög spyrja: Hver er tryggður aðili? Er það sá einn, sem nýtur bóta? Og ef svo er: Hvernig geta þá skattayfirvöldin vitað það, þegar iðgjöld eru lögð á, hverjir kunna að njóta bóta? En sé með tryggðum aðilum átt við þá eina, sem eru meðlimir í verkalýðsfélagi, má segja, að álagningin væri framkvæmanleg, a. m. k. fræðilega, en það yrði feiknaviðbótarstarf, sem lagt yrði á skattayfirvöldin, ef fara ætti að þessari greiningu, og þar að auki er sá alvarlegi ljóður á þessu ráði, að með þessu móti yrðu launagreiðslur atvinnurekenda lægri vegna þeirra verkamanna, sem eigi eru meðlimir í verkalýðsfélagi, en það mun hafa verið meginregla hvarvetna, þar sem verkalýðsfélög starfa, að þau hafa ekki sætt sig við, að unnið væri fyrir lægra kaup en þau hafa samið um við atvinnurekendur, og þetta gildir ekki aðeins um félagsmenn, heldur og alla þá aðra, sem unnið hafa vinnu, sem taxti hefur verið settur um. Í frv. er því svo ákveðið, að atvinnurekendur greiði iðgjöld vegna allrar þeirrar vinnu, sem unnin er á þeim stöðum, þar sem lögin gilda og hlutaðeigandi verkalýðsfélag hefur sett eða samið um kauptaxta fyrir. Björgvin bendir að vísu algerlega réttilega á það í fyrirvara sínum, að ósamkvæmni sé í því, að meðlimir verkalýðsfélaga einir geti öðlazt bætur, þótt iðgjöld séu greidd vegna allra verkamanna. Rétt er að vekja athygli á því, að þeir eru nú að vísu ekki sjálfsagt mjög margir, sem annars ættu rétt til atvinnuleysisbóta, sem eru ekki félagar í verkalýðsfélagi, svo að þetta getur ekki í heildinni raskað stórmiklu, þó að segja megi, að hér sé ekki um rökrétta framkvæmd að ræða að öllu leyti. Svo er það annað atriði, sem Björgvin Sigurðsson einnig bókar ágreiningsatriði um, og það er varðandi, að þar sem tekjur atvinnuleysistryggingasjóðs eiga að færast á sérreikninga hlutaðeigandi verkalýðsfélaga, verður ekki séð, að fært sé að ráðstafa þeim til utanfélagsmanna, slíkt væri brot á samkomulaginu. En Björgvin hefur haldið því fram, að það ákvæði frv., sem ákveður, að úthlutunarnefnd annist bótagreiðslur, - vitna ég þar í 21. gr. frv., - sé brot á þeim forsendum, sem samkomulagið hafi verið byggt á, og þetta er að því leyti rétt, að orðið „úthlutun“, sem viðhaft er í samkomulaginu, sbr. 6. atriði þess, bindur það ekki í sér, að bæturnar skuli greiðast af úthlutunarnefndum, en það er einmitt þetta atriði, sem ríkisstj, bauð deiluaðilum að leggja í gerðardóm og fá þannig útkljáð, en báðir aðilar höfnuðu slíku, eins og ég hef áður tekið fram. En að vandlega athuguðu máli var ákveðið eða litið svo á, að umrætt fyrirkomulag skyldi standa opið og valin sú leið, sem nánar segir frá í 21. gr., sem fulltrúi verkalýðssamtakanna, Eðvarð Sigurðsson, taldi sig eftir atvikum geta unað við. Önnur fyrirvaraákvæði Björgvins hafa minni þýðingu, og sé ég ekki ástæðu til að fara inn á þau, enda er hægt að kynna sér þau í þeirri grg., sem fylgir frv. Eðvarð Sigurðsson, fulltrúi Alþýðusambands Íslands, gerir athugasemdir við skipan sjóðsstjórnar og skipan þeirra tveggja manna í úthlutunarnefnd, sem laus er látin í samkomulaginu. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta atriði út af fyrir sig. En loks telur hann, að hámark bóta samkvæmt 18. gr. ætti að vera hærra en þar er ákveðið, en hámark bótanna samkv. 18. gr. er hið sama og bætur vegna slysa. En ef borin eru saman þessi tvö atvik, þ. e. a. s. slys sem grundvöllur bótagreiðslna annars vegar og atvinnuleysi sem grundvöllur bótagreiðslna hins vegar, þá virðist mér það koma mjög glöggt fram, að hið fyrra er mun traustari grundvöllur fyrir bótagreiðslum en hið síðarnefnda, og má minna á það, að slysið er það atvik, sem fyrst þótti ástæða til að tryggja með sérstakri löggjöf hér á landi. Atvinnuleysið hefur alltaf þótt öllu vafasamari grundvöllur, enda er það fyrst nú, sem ráðizt er í slíkar tryggingar hér hjá okkur. Það er því að mínum dómi ósamræmi í því, ef greiða ætti hærri bætur vegna atvinnuleysis en vegna slysa, sem fyrir kæmu. Tekjuöflunin út af fyrir sig virðist ekki geta ráðið úrslitum í þessu efni. Atvinnurekendur einir bera uppi slysatryggingarnar, en atvinnuleysistryggingarnar verða bornar uppi af opinberum aðilum að 3/4 hlutum, eins og áður hefur verið sagt, og af atvinnurekendum að ¼ hluta. Þá vil ég nefna fyrirvara Haralds Guðmundssonar. Hann vill mynda sérstaka ríkisstofnun til þess að annast vinnumiðlun, atvinnuleysistryggingar o. fl. Ég hef áður vakið athygli á því, að atvinnuleysistryggingar séu í raun og veru aðeins ein grein almannatrygginganna. Haraldur Guðmundsson mun hafa aðhyllzt þessa skoðun, þegar hann á árinu 1936 beitti sér fyrir setningu alþýðutryggingalaganna þá. Þá var hann félmrh., en atvinnuleysistryggingarnar eru sérstök tryggingagrein, eins og áður er fram tekið, innan almannatryggingalaganna, algerlega samsvarandi slysatryggingum og sjúkratryggingum. Þær eiga því í raun réttri heima á sama stað og þessar tryggingar, eða hjá Tryggingastofnun ríkisins, og sá staður er þeim nú búinn í því frv., sem hér liggur fyrir, eftir því sem frekast er hægt að koma því við. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um fyrirvara Haralds Guðmundssonar varðandi frv. Ég vil svo að lokum geta þess, að Gunnar J. Möller tók ekki afstöðu til 21. gr. frv., en lét þess getið í gerðabók n., að hann teldi eðlilegast, að félmrh. legði frv. fram með þeirri túlkun á sjötta atriði samkomulagsins, sbr. fskj. I, sem honum þætti helzt hlýða að tiltækilegt væri. Ég skal nú ljúka máli mínu, en vil aðeins segja að lokum, að eins og ljóst er af samkomulaginu, sbr. margnefnt fskj. I, hefur ríkisstj. gefið fyrirheit um, að frv. þetta skuli lagt fram á þessu þingi og afgreitt á því, hafi hún vald á málinu. Og þótt langt sé liðið á þetta þing, þegar mál þetta er nú lagt fram, vil ég leyfa mér að leggja megináherzlu á það, að hv. Nd. og sú n. þá fyrst, sem fær málið væntanlega til meðferðar eftir þessa umr., vinni örugglega og fljótt að því. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. báðum vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. það um atvinnuleysistryggingar, sem hér er til umr., á sér langa og merkilega sögu, sem þó er ekki kostur á að rekja hér, enda ekki ætlan mín. Á undanförnum þingum hafa verið flutt bæði frumvörp og þáltill. um þetta mál, og á fjölmörgum þingum Alþýðusambandsins hafa verið gerðar ályktanir og áskoranir til Alþ. um samþykkt frumvörp og þáltill. um þetta mál, og á fjölmörg hinna einstöku verkalýðsfélaga. Það er því sama gangan sem þetta baráttumál verkalýðshreyfingar hefur orðið að fara og flest hin fyrri, er gengið hafa í sömu átt. Það hefur orðið að berjast fyrir þeim öllum á öllum vígstöðvum árum og jafnvel áratugum saman, þó að stór meiri hluti væri þeim fylgjandi og fáir eða engir mæltu þeim í mót. Ástæðan til þessa tómleika virðist nokkuð augljós. Þá fjölmennu hreyfingu, sem verkalýðssamtökin eru, hefur til þessa skort skilning á að standa jafneinhuga um að tryggja sér sem flesta fulltrúa á löggjafarsamkomu þjóðarinnar og í þeim átökum, sem hún hefur háð við atvinnurekendur um kaup og kjör, vegna innbyrðis deilna. Af þessum ástæðum hefur þeim átökum fjölgað að sama skapi og fulltrúum verkalýðsins hefur fækkað á Alþingi. Ég hef áður bent á það hér í hv. þd. í umr. um hliðstæð mál og það, sem nú er til umr., að mörg þeirra mála, sem lengstan tíma tekur að leysa í stórfelldum vinnudeilum, hefði á auðveldan hátt mátt leysa hér í sölum Alþ., ef meiri skilnings og sanngirni hefði gætt í meðferð slíkra mála. Það virðist vera að bera í bakkafullan lækinn að ræða efni frv. frekar en þegar hefur verið gert hér í framsögu. Ég tel þó, að ekki verði hjá því komizt að minnast nokkurra atriða. Eins og í aths. þeirrar mþn., er frv. samdi, segir, er málið nú flutt hér af hálfu hæstv. ríkisstj. sem efndir á loforðum, er hún gaf við lausn vinnudeilunnar í apríl s.l. ár, en undirstöður frv. voru þá eitt af þeim atriðum, sem um var samið til lausnar vinnudeilu þeirri, sem leiddi til algerrar vinnustöðvunar, er stóð yfir í 6 vikur og þátt tóku í yfir 20 verkalýðsfélög með yfir 20 þús. félaga. Tekjur trygginganna eiga að vera samkv. 1. gr. frv. 2% af vinnulaunum úr ríkissjóði, 1% frá bæjar- og sveitarfélögum og 1% frá atvinnurekendum. Ýmsir hafa áætlað, að árlegar tekjur sjóðsins mundu nema allt að 35 millj. kr. í því árferði, sem nú er í atvinnumálum. Hver sem reynslan verður í þeim málum, er þess að vænta, að hér geti safnazt það fé, sem að nokkrum árum liðnum gæti komið í veg fyrir atvinnuleysi, en það tel ég, að vera ætti annað aðalverkefni trygginganna, m.ö.o. trygging gegn atvinnuleysi, verði hins vegar svo, að enn um sinn gæti atvinnuleysis, þá verði hinum vinnufúsu höndum bætt það tjón samkvæmt ákvæðum 15.–18. gr. frv. Ég er þó þeirrar skoðunar, að þessar gr. þurfi mestra endurbóta við, þegar kemur að endurskoðun l. eftir tvö ár. Bætur þær, sem gert er ráð fyrir í 18. gr., finnst mér við fljótlega yfirsýn of lágar og biðtíminn til þess að ná þessum bótum samkv. 15. gr. of langur. Það er nauðsynlegt, að við endurskoðun l. verði í einu og öllu litið á þessar tryggingar sem sjálfstæða stofnun, óháða öðrum en þeim, sem þeirra eiga að njóta, og þá jafnframt þá staðreynd, að hér er um mál að ræða, sem samið var um til þess að brúa bil í kaupdeilu. Það er hluti af uppbót á kjararýrnun, er orðið hafði. Þá tel ég einnig nauðsynlega nákvæma athugun á því takmarki, er um getur í 4. gr., að einungis verkalýðsfélög í kaupstöðum og kauptúnum með 300 íbúa eða fleiri geti orðið aðilar að tryggingunum. Þó er heimildin um úrskurð ráðherra þar til mikilla bóta. 3. málsgr. þessarar gr. gerir ráð fyrir, að stéttarfélög skrifstofu- og verzlunarfólks teljist samkvæmt lögum þessum ekki til verkalýðsfélaga þrátt fyrir þá staðreynd, að innan Alþýðusambandsins eru nú þegar fimm eða sex slík félög og fleiri undirbúa komu sína þangað. Hér er um misrétti að ræða, er leiðrétta verður í síðasta lagi við hina áður umtöluðu endurskoðun laganna. Reynslan mun verða haldbezta sönnunin um nauðsynlegar breytingar, og við endurskoðun er þess þá að vænta, að gerðar verði þær umbætur á lögunum, er sú reynsla leiðir í ljós. Ég sé það í fyrirvara frá fulltrúa Vinnuveitendasambands Íslands, að hann telur, að ekki ætti að greiða af öðrum launþegum en fullgildir eru í viðkomandi verkalýðsfélagi. Ég minnist þess ekki, að nokkurn tíma væri á annað minnzt við samningana s.l. vor, sem eru, eins og áður var getið, undirstaða þessa frv., en að greitt yrði af öllum í viðkomandi starfsgrein án tillits til félagsréttinda, og nægir í því sambandi að benda á, að þegar verið var að gera lauslegar áætlanir um tekjur sjóðsins, var reiknað með öllum meðlimum alþýðusamtakanna án tillits til félagsréttinda, eins og ég áðan sagði. Það er þó hins vegar nauðsynlegt, að réttur til bótanna sé því háður, að viðkomandi sé fullgildur meðlimur síns stéttarfélags, enda er það á valdi hvers einstaklings að halda þar fullum rétti sínum. Varðandi þá aths. fulltrúa Vinnuveitendasambandsins, að úthlutun og útborgun bótanna séu óskyldir hlutir, kannast ég ekki heldur við það. Það var í huga okkar allra í samninganefnd verkalýðsfélaganna a.m.k. ávallt eitt og það sama. Við hina væntanlegu endurskoðun verður einnig nauðsynlegt að athuga um meiri tekjur til hins sameiginlega sjóðs með sérstöku tilliti til hinna fámennari staða, en einmitt þar hefur atvinnuleysið oft verið þungbærast og þar af leiðandi minnstar tekjur á sérreikninga fámennustu verkalýðsfélaganna. Ef tala ætti um einhvern sérstakan ágalla frv., þá er hann í þessu fólginn. Mér er jafnframt ljóst, að erfiðast mun reynast að leiðrétta hann svo sem þörf væri á. Í fljótu bragði eygi ég ekki aðra möguleika þessu til bóta en eflingu hins sameiginlega sjóðs, er síðan gæti miðlað til þeirra staða, sem verst væru settir. Þrátt fyrir þau atriði, sem ég hef hér minnzt á að betur mættu fara, fagna ég af alhug þeim réttarbótum, sem í frv. felast launþegum til handa, en ítreka það enn, að haldbezti og æskilegasti árangurinn af framgangi þessa frv. væri sá, ef takast mætti að koma í veg fyrir atvinnuleysi og hinar válegu afleiðingar þess.



Herra forseti. Ég skal taka það fram strax í byrjun, að ég mun ekki ræða neitt að ráði sérstakar greinar frv., heldur tala almennt um málið og þýðingu þess. Frv. til laga um atvinnuleysistryggingar á þskj. 409, sem nú hefur verið lagt fyrir Alþingi og er til 1. umr. hér í hv. d., er flutt af hæstv. ríkisstj. Ástæðurnar fyrir því, að frv. þetta er flutt af ríkisstj., eru þær, sem flestum eru kunnar, að í lok verkfallsins s.l. vor var um það samið við hæstv. ríkisstj. fyrir forgöngu hinnar ríkisskipuðu sáttanefndar og með fullu samþykki samninganefndar verkalýðsfélaganna, að sett yrðu lög um atvinnuleysistryggingar á næsta Alþingi. Um þetta mjög svo merkilega mál var svo gert samkomulag í 9 liðum. Ég tel, eins og hæstv. félmrh. tók fram, að það sé ekki þörf á því að fara að lesa þessi atriði upp, en frv. sjálft er byggt á þessum níu atriðum. Hæstv. ríkisstj. skipaði svo fimm manna nefnd til að semja frv. að lögum um atvinnuleysistryggingar. Skyldi frv. þetta einmitt byggt á hinum níu atriðum, eins og ég hef áður tekið fram, sem sáttanefndin og samninganefndir beggja aðila höfðu komið sér saman um og samþykkt og urðu svo grundvöllur þess og eitt aðalatriði í því, að samkomulag náðist í hinum langvarandi og víðtæku verkföllum s.l. vor. Við samanburð þessa samkomulags og frv. um atvinnuleysistryggingar verður ekki annað sagt en að nm. hafi tekizt starfið vel, og þótt ýmislegt megi að sjálfsögðu að þessu frv. finna og þó að í því séu viss ákvæði, sem verkalýðshreyfingin hefði óskað að væru á annan veg en frv. gerir ráð fyrir, mun verkalýðshreyfingin í heild fagna þessu frv. og telja, að með samþykkt þess sé mjög merkum áfanga náð í hagsmunabaráttu hennar. Í umr. um þetta mál er rétt að benda á þá staðreynd, að það var fyrir atbeina og fórnfúsa baráttu meðlima verkalýðshreyfingarinnar s.l. vor, sem þetta merka mál er nú fram komið. Í samningunum s.l. vor var um þetta mál samið við hæstv. ríkisstj. sem einn þátt til lausnar verkfallsins. Atvinnuleysistryggingarnar eru því raunverulegur hluti af þeim kjarabótum, sem fengust í verkfallinu síðasta. Í útreikningum um það, hvað þær kjarabætur hafi numið miklu, sem fram fengust í síðasta verkfalli, var talið og það sjálfsagt með réttu, að samkomulagið um atvinnuleysistryggingarnar mundi samsvara 4% kauphækkun. Ég held, að það sé ekki hægt að reikna þetta í hreinni prósenttölu. Ég held, að þetta mál sé miklu stærra en það, að hægt sé að meta það nú eins og það kemur til með að verka í framtiðinni. Það munn þeir staðir á landinu, sem búið hafa við atvinnuleysi mánuðum saman og árum saman, koma til með að skilja. Nú er það til í dæminu, að verkalýðssamtökin hefðu getað knúið fram beina kauphækkun, sem svaraði til þessa samkomulags, sem varð við ríkisstj. um atvinnuleysistryggingarnar, eða m.ö.o. máske knúið fram 4% grunnkaupshækkun til viðbótar þeirri grunnkaupshækkun, sem fékkst, gegn því þá að fá engar atvinnuleysistryggingar. En forustumenn og meðlimir verkalýðssamtakanna voru ekki í neinum vafa um það, hvora leiðina skyldi farið. Með því að semja um, að sett yrðu lög um atvinnuleysistryggingar, var verið að stórauka öryggi verkafólksins gagnvart hugsanlegu atvinnuleysi. Með þessu var verið að semja fyrir framtíðina. Þetta er mjög merkilegt atriði í sögu þessa máls, sérstaklega þegar það er haft í huga, að sá hluti verkalýðsins, sem stóð í verkfallinu og færði mestar fórnirnar, hafði ekki búið við neitt teljandi atvinnuleysi í mörg ár og að ekkert sérstakt benti þá til þess, að atvinnuleysi væri hér á næstu grösum. Þetta sjónarmið þeirra forustumanna verka. lýðshreyfingarinnar, sem stóðu í deilunni, sýnir máske betur en flest annað styrkleika og þann mikla samhug, sem er ríkjandi meðal verkalýðshreyfingarinnar. Þegar um þetta mál var samið á s.l. vori, var því lýst yfir af trúnaðarmönnum verkalýðssamtakanna, að þrátt fyrir það að þeir til samkomulags og til lausnar verkfallinu hefðu samþ. till. ríkisstj. um atvinnuleysistryggingar, þá væru þeir mófallnir því ákvæði 4. gr. samkomulagsins að skipa sérstaka stjórn fyrir sjóðinn, þar sem verkalýðssamtökin ættu t.d. ekki nema einn fulltrúa. Þeirra krafa var, að stjórn sjóðsins væri að öllu leyti í höndum verkalýðssamtakanna sjálfra. Endir þessa kröfu hefur verkalýðshreyfingin tekið, enda er hún byggð á fyllstu rökum. Gert er ráð fyrir í 22. gr., að lög þessi skuli endurskoðuð eftir tvö ár og haft um það samráð við verkalýðssamtökin og samtök atvinnurekenda. Þá mun að sjálfsögðu verða upptekin krafan um yfirráðarétt verkalýðsfélaganna yfir sjóðnum, ef ekki hefur áður tekizt að fá þessu ákvæði breytt á þann veg, sem verkalýðssamtökin geta sæmilega vel við unað. Eins og þetta ákvæði er nú í frv., er það þannig, að stjórn sjóðsins skal skipuð 7 mönnum, einn tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, einn tilnefndur af Vinnuveitendasambandi Íslands og fimm kjörnir af alþingi. Þessu fyrirkomulagi geta verkalýðsfélögin ekki unað til frambúðar, enda strax í upphafi lýst yfir af fulltrúa verkalýðsfélaganna og undirstrikað af fjölmörgum verkalýðsfélögum síðar, að þau mundu vinna að því að fá þessu breytt í það horf, sem þau gætu sætt sig við, þannig að yfirstjórn atvinnuleysistryggingasjóðs yrði í höndum verkalýðssamtakanna sjálfra. Þetta er mjög mikið stefnumál fyrir verkalýðshreyfinguna í heild. Með því að neita verkalýðssamtökunum um þennan sjálfsagða rétt, að fá í sínar hendur stjórn sjóðsins, er samtökum verkafólksins í landinn sýnd óviðeigandi tortryggni, sem er í alla staði óverðskulduð. Menn verða að hafa það í huga, að þetta mál er eitt atriði í samningi, sem gerður var við verkalýðssamtökin, með samkomulagi verkalýðsfélaganna að leggja t.d. 4% af þeim kjarabótum, sem þau knúðu fram í verkfallinu s.l. vor, í atvinnuleysistryggingasjóð. Ég gat þess áðan, að það voru töluverðar líkur til þess, að verkalýðshreyfingin hefði getað knúið í gegn grunnkaupshækkun, sem þessu nam. Menn skulu bara minnast þess, að verkalýðshreyfingin hér í Reykjavík var algerlega ólömuð þegar samið var, og ekkert bendir til þess, að hún hefði ekki getað haldið verkfallinu áfram og knúið í gegn t.d. sem svarar 4% hærri grunnkaupshækkun. En verkalýðsfélögin og forustumenn þeirra völdu hinn kostinn og sýndu þar með, eins og svo oft áður, fullkomna ábyrgðartilfinningu í starfi. Það er því í fylista máta hin mesta óhæfa að mínum dómi að ætla sér að svipta verkalýðsfélögin þeim sjálfsagða rétti að hafa yfirstjórn þessara mála í sínum höndum. Slíku óréttlæti man verkalýðshreyfingin ekki una, og hún mun nota fyrsta fáanlega tækifærið til þess að ná þessum rétti í sínar hendur, þeim rétti, sem henni tvímælalaust ber. Ég skal taka það fram, að eins og frá var gengið hinum níu atriðum, var þegar búið að semja um þetta atriði, þannig að sú nefnd, sem samdi lögin, hafði bundnar hendur í þessu máli og gat þar af leiðandi ekki annað en haldið sér við þau atriði, sem þar var búið að semja um. Ég vil taka það fram, að ég er að öllu leyti sammála fyrirvara og skýringum, sem fulltrúi Alþýðusambands Íslands, Eðvarð Sigurðsson, hefur gert við frv., og tel því ekki ástæðu til þess að ræða frekar um smærri agnúa, sem kynnu að vera á frv., eins og t.d. um hámark bótaupphæða, sem ég er honum sammála um að sé of lágt. Allt slíkt stendur þó væntanlega til bóta, þegar sýnt þykir, að sjóðurinn þoli hærri bótagreiðslur. Atvinnuleysistryggingarnar hafa verið baráttu- og dagskrármál allrar verkalýðshreyfingarinnar fjöldamörg ár. Á undanförnum þingum hafa verið flutt bæði frv. og þáltill. um, að komið yrði á atvinnuleysistryggingum. Þm. Sósfl. hafa þing eftir þing flutt frv. til laga um atvinnuleysistryggingar, en án þess að slík frv. hafi náð samþykki Alþingis. Ég vil alveg undirstrika það, sem hv. 7. landsk. þm. sagði, sem talaði hér áðan á undan mér, að það er enginn vafi á því, að ef hv. Alþ. hefði skilið gildi þess fyrir verkalýðshreyfinguna að samþykkja lög um atvinnuleysistryggingar, hefði verkfallið á s.l. vori verið leyst fyrr, og það ætti að vera mjög eftirminnilegur lærdómur fyrir hv. Alþ. og hv. alþm. að minnast þess að taka meira tillit til þeirra óska og krafna, sem bornar eru hér fram á hv. Alþ. fyrir hönd verkalýðsstéttarinnar, heldur en gert hefur verið að undanförnu. Í desemberverkfallinu 1952 var t.d. það ein af aðalkröfum verkalýðssamtakanna, að komið yrði á fót atvinnuleysistryggingum. Þeirri kröfu var þá algerlega vísað á bug af samninganefnd atvinnurekendanna. Og ekki virtist hæstv. ríkisstj. þá hafa verið til viðræðu um þetta merkilega mál. Á síðasta Alþ. varð það að samkomulagi milli þm. Sósfl. og Alþfl. að flytja saman frv. til laga um atvinnuleysistryggingar. Þessi sameiginlega afstaða beggja flokkanna hefur að mínum dómi orðið til þess m.a. að létta undir með þeim mönnum í sáttanefndinni og samninganefnd verkalýðsfélaganna á s.l. vori um að fá málið leitt í gegn á farsællegan hátt. Með því að flytja þetta mál sameiginlega á þinginu var það undirstrikað mjög ákveðið, að hér væri á ferðinni mál, sem verkalýðshreyfingin léti sig miklu skipta og stæði algerlega einhuga um, og að ekki mundi öllu lengur á því stætt fyrir andstæðinga þess að hunza málið á sama hátt og gert hafði verið undanfarin mörg ár. í framsöguræðu fyrir málinu á þinginu í fyrra sagði ég m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að undirstrika enn betur en áður samhug verkalýðshreyfingarinnar í málinu var það talið sjálfsagt, að flm. að þessu frv. væru frá báðum verkalýðsflokkunum, enda fullt samkomulag innan verkalýðshreyfingarinnar um málið. Þetta frv. er eitt af þeim málum, sem ekki verður hægt að ganga fram hjá til lengdar. Um það munu verkalýðssamtökin í landinu sjá. Þau eru orðin það afl, sem ekki er hægt að ganga fram hjá, hvorki í þessu máli né öðrum.“ Það voru ekki liðnir nema nokkrir mánuðir frá því að við fluttum frv. um atvinnuleysistryggingar og þar til verkalýðshreyfingin hafði náð fram samningum um, að atvinnuleysistryggingum yrði komið á. Það kostaði að sjálfsögðu alþýðuna hér í Reykjavik og viðar mikla baráttu að ná þessu máli fram, ná þessum stóra áfanga, en þannig hefur það verið og þannig mun það verða, að engar verulegar hagsbætur til handa hinu vinnandi fólki ná fram að ganga nema fyrir ötult starf, fórnfúsa og harða baráttu. Verkalýðshreyfingin á Íslandi getur sannárlega fagnað unnum sigri í þessu mikla hagsmunamáli hennar. Sá sigur vannst vegna þess, að öll verkalýðshreyfingin stóð sameinuð um málið. Sú staðreynd mun verða til þess, að hið vinnandi fólk til sjávar og sveita mun draga réttar ályktanir þar af, enda mun ekki af veita, eins og nú horfir.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða mikið efnishlið málsins að þessu sinni. Mér virðast líkur standa til, að þessu máli verði vísað til n., sem ég á sæti í, og þar mun ég að sjálfsögðu um það fjalla og þá ef til vill ræða nánar efnishlið þess, þegar það kæmi frá afgreiðslu í nefnd. Hæstv. félmrh. minntist á það, að frv. kæmi nokkuð seint fram, en vildi þó vænta þess, að það yrði ekki að ádeiluefni á hæstv. ríkisstj., og skal ég ekki deila á hana út af því. Ég tel það engar vanefndir af hendi hæstv. ríkisstj., þó að málið komi ekki fyrr fram en þetta. Ég er sannfærður um, að það vakir fyrir hæstv. ríkisstj. að efna sitt gefna loforð um lagasetningu á þessu þingi um atvinnuleysistryggingar, og að frv. er nú fram komið úr þeirri deiglu, sem það hefur verið i, er mér sönnun þess, að ríkisstj. efnir þetta loforð, enda hefur verkalýðshreyfingin aldrei efazt um, að það mundi verða við þau loforð staðið. Ágreiningsefni eru að vísu mörg í þessu frv., og ræddi hæstv. félmrh. um þau mörg. Um þetta hefur verið deilt í n. og menn síðast sætt sig eftir atvikum við frv. í þeirri mynd, sem það er nú í. En öll frumsmið stendur til bóta, og þetta frv. mun áreiðanlega breytast. Ef það verður nú samþ. sem lög á þessu þingi lítt eða ekki breytt vegna samkomulags, þá á endurskoðun að fara fram eftir tvö ár, og þá mun reynslan stuðla að því, að ýmislegt komist fram, sem nú er óskað eftir af verkalýðssamtökunum. Við erum vissir um það, að reynsla mun staðfesta það, að sumt af því, sem við hefðum gjarnan viljað fá inn í frv. nú, á erindi í slíka löggjöf, og verður varla hjá því komizt, að það verði viðurkennt, þegar endurskoðun fer fram að tveimur árum liðnum. Þetta mál er í raun og veru ágæt sönnun þess, að það er ekki alls kostar rétt, sem oft er haldið fram, að verkalýðshreyfingin á Íslandi leggi einhliða áherzlu á kaupkröfur. Eins og síðasti hv. ræðumaður (GJóh) vék að, er enginn vafi, að það hefði verið hægt að knýja fram meiri beinar kauphækkanir en gert var, ef verkalýðshreyfingin hefði ekki lagt stórum meiri áherzlu á að fá réttarbætur eins og þessar, fá öryggismáli komið í höfn eins og þetta mál er fyrir verkalýðshreyfinguna. Og það slær í raun og veru alveg niður ásakanirnar í garð verkalýðshreyfingarinnar um það, að hún leggi einhliða áherzlu á kauphækkanir, hvað sem öllu öðru liði. Ég er viss um það, að þó að frv. sé ekki í því formi, sem verkalýðshreyfingin hefði óskað eftir, ef hún hefði mátt ein um það fjalla, langt frá því, þá er mikill fengur að lögfestingu þessa frv. eins og það er. Ég er t.d. viss um, að það verður ekki einungis verkalýðshreyfingin, sem fagnar því í framtíðinni, að mikil fjármagnsmyndun verður í landinu við þessar tryggingar, sterkir sjóðir myndast og þessir sjóðir inna af hendi gagnlegt hlutverk að því er snertir uppbyggingu atvinnutækja og úrlausn á íbúðarhúsnæðisvandamálinu að einhverju leyti eða koma að minnsta kosti til með að létta þar undir, og því mættu allir fagna og munu allir fagna. Ég hygg, að þó að það kynni e.t.v. að þykja eðlilegt við afgreiðslu þessa máls, að verkalýðshreyfingin sýndi brtt. nákvæmlega í þá átt, sem hún óskaði að fengjust hér samþ., þá megi segja það fyrir hönd alþýðusamtakanna, að við munum heldur kjósa þá leið nú að bera ekki fram neinar brtt. við málið nema þá lagfæringar, sem kynni að verða allsherjar samkomulag um, til þess að flýta fyrir lögfestingu málsins og e.t.v. leiða til þess, að aðrir, sem mundu þá vilja breyta frv. til hinnar lakari áttar, fengjust þá til þess að láta slíka breytingartillagnasmíð fara fram hjá þessu þingi nú, meðan verið er að setja lögin nú í fyrsta sinn. Ég legg því áherzlu á það, að afgreiðsla þessa máls fáist greiðlega gegnum þingið, og ég neita því ekki, að mér þætti það mjög ánægjulegt, ef hægt væri að fá lagasetningu um atvinnuleysistryggingar t.d. þann 12. marz n.k., þegar Alþýðusamband Íslands á 40 ára afmæli. Ég hef látið það í ljós hér við hæstv. félmrh., að það væri mjög ánægjuleg afmælisgjöf til Alþýðusambandsins, ef Alþ. afgreiddi þetta frv. t.d. á þeim degi, ef því yrði við komið, eða a.m.k. nú í kringum þann afmælisdag. Ég þakka svo hæstv. ríkisstj. fyrir það, að hún hefur flutt frv. og stuðlað að því, að úr rættist um alvarleg deilumál, sem voru uppi í n. lengst af meðan hún starfaði, og að frv. er þannig samkomulagsúrlausn á merku og þýðingarmiklu máli verkalýðshreyfingarinnar og verkalýðsstéttarinnar og þar eiga vissulega n., sem starfaði að því að semja þetta frv., og ríkisstj. sameiginlega þakkir skyldar fyrir.