Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur tíu mínútur í 1. umferð, sex mínútur í 2. og sex mínútur í síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð tala, í fyrstu umferð Ögmundur Jónasson, 6. þm. Suðvesturkjördæmis, í annarri umferð Árni Þór Sigurðsson, 9. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, en Þuríður Backman, 8. þm. Norðausturkjördæmis, í þriðju umferð. Ræðumenn Sjálfstæðisflokks eru: Í fyrstu umferð Geir H. Haarde forsætisráðherra, í annarri Guðfinna S. Bjarnadóttir, 3. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, en í þeirri þriðju Kristján Þór Júlíusson, 1. þm. Norðausturkjördæmis. Fyrir Framsóknarflokk tala Guðni Ágústsson, 3. þm. Suðurkjördæmis, í fyrstu umferð, Siv Friðleifsdóttir, 10. þm. Suðvesturkjördæmis, í annarri, en í þriðju umferð Höskuldur Þórhallsson, 10. þm. Norðausturkjördæmis. Fyrir Samfylkinguna tala í fyrstu umferð Össur Skarphéðinsson iðnaðarráðherra, í annarri umferð Steinunn Valdís Óskarsdóttir, 10. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, en í þriðju umferð Einar Már Sigurðarson, 7. þm. Norðausturkjördæmis. Fyrir Frjálslynda flokkinn talar í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson 6. þm. Norðvesturkjördæmis, en Jón Magnússon, 10. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, í annarri og Grétar Mar Jónsson, 10. þm. Suðurkjördæmis, í þriðju umferð.

Góðir landsmenn. Það er óvefengjanleg staðreynd að við blasir mikill vandi í íslensku efnahagslífi og í íslensku samfélagi, verðbólga komin í 13% og á uppleið, samdráttur í ýmsum atvinnugreinum, geigvænlegur viðskiptahalli og skuldir þjóðarbúsins meiri en dæmi eru um. Þetta eru staðreyndir sem verður ekki umflúið að horfast í augu við. Það er líka staðreynd að gjaldmiðill okkar á í vanda og þar með allt okkar fjármála- og efnahagskerfi. Vextir eru himinháir og fyrirsjáanlegt er að kaupmáttur fari rýrnandi. Við finnum kulið af aðsteðjandi kreppu. Vandinn er mikill og að mestu leyti er hann heimabakaður, ekki að öllu leyti, stórfelldar hækkanir á matvöru og olíu og skjálftahrina í heimi fjármála er ekki öll af íslenskri rót. Þegar á heildina er litið getum við þó sjálfum okkur um kennt en eins mótsagnakennt og það hljómar má finna sóknarfæri í sjálfskaparvítunum því að það sem runnið er undan rótum okkar sjálfra getum við hugsanlega lagfært, ekki allt, óafturkræfir minnisvarðar eru því miður allt of margir frá umliðnum árum. Það hefur verið hlutskipti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs undanfarin tvö kjörtímabil og nú einnig á því þriðja að vera í stjórnarandstöðu. Það er ekki alltaf auðvelt, betra er að sitja við stýrið en að reyna með fortölum að hafa áhrif á aksturslagið, nokkuð sem við höfum þó reynt að gera gagnvart fyrri ríkisstjórnum og einnig þeirri sem nú situr, þ.e. þegar hún hefur verið stödd á landinu. Eða skyldu menn nokkuð vera búnir að gleyma varnaðarorðum okkar þegar fjármálakerfið var einkavætt á einu bretti? Ég trúi ekki öðru en einhvern rámi í umræðuna um að óheft og skefjalaus stóriðjustefna mundi valda ruðningi í atvinnulífinu, auka viðskiptahallann, gera gjaldmiðilinn óstöðugan, keyra upp vexti og þrengja þannig að heimilum og atvinnurekstri. Þá var ekki hlustað og þegar við lögðum fram frumvarp um að aðgreining yrði gerð á milli viðskiptabanka og fjárfestingarsjóða var það fellt í þinginu. Nú tala margir einmitt um nauðsyn þessa. Ríkisstjórnin hefur nú setið eða eigum við að segja heldur sofið í eitt ár. Það sem hún helst hefur haft til málanna að leggja er hve óheppin hún hafi verið, allt öðrum að kenna. Því miður er það svo að nú þegar hún virðist vera að vakna af þyrnirósarsvefni sínum gerir hún það með andfælum, skelfingu lostin vegna þeirrar stöðu sem hún segir að kúrekarnir í bankageiranum hafi komið sér og okkur öllum í. Í stað þess að greina stöðuna rétt virðist eiga að láta við það eitt sitja að setja allt undir einn hatt, taka risalán, loka augunum og vona síðan það besta. En risavaxnar lántökur án nauðsynlegs uppskurðar í efnahags- og fjármálakerfinu er ráðstöfun sem lítið hjálpar, getur jafnvel verið varasöm ef ekkert annað er að gert. Hið skynsamlega er að skipta upp bönkunum, í þann hluta sem þjónar íslensku atvinnulífi og hinn sem er að gambla á erlendum mörkuðum. Um þetta hafa menn lagt fram einfaldar og skynsamlegar útfærslur. Í upphafi þessa þings lagði Vinstri hreyfingin – grænt framboð fram ítarlegar og efnismiklar tillögur um fyrirbyggjandi ráðstafanir og skref sem stíga mætti til að styrkja undirstöður efnahagslífsins. Nú er svo komið í þjóðfélaginu að krafist er aðgerða. Þeim fjölgar sem tala um þjóðarsátt og ég tek undir að á slíkri sátt er nú lífsnauðsyn, sameiginlegu átaki þjóðarinnar allrar. Í þjóðarsátt hljóta allir að þurfa að leggja fram eftir getu. Það þýðir að þeir sem hafa meira þurfa að gefa meira eftir. Ríkisstjórnin vill að verkalýðshreyfingin gangi á undan með góðu fordæmi. Það bólar hins vegar ekki á þátttöku yfirstéttarinnar. Ráðherrar ríghalda í forréttindi sín og auðmennirnir hafa meiri áhyggjur af sportbílunum og þotunum en samborgurum sínum í þjóðfélaginu. Í vikunni sagðist einn forstjórinn þurfa að fá leyfi fyrir 2.000 fermetra skýli fyrir einkaþotur því að það rigndi svo mikið á þær á Reykjavíkurflugvelli. Og fyrir sitt leyti hefur ríkisstjórnin komist að þeirri niðurstöðu að það sé of erfitt að breyta eftirlaunalögunum. Það má vissulega til sanns vegar færa að það er erfitt að skerða eigin kjör en það er því miður nokkuð sem almenningur á Íslandi býr nú við í óðaverðbólgunni og okurvöxtunum. Oddvitar ríkisstjórnarinnar sögðu í sjónvarpsþætti í gær að eftirlaunamálið væri ekki á meðal mikilvægustu málanna sem þyldu enga bið. Með öðrum orðum, ekki stórt mál og kannski er það bara smámál svona í þjóðhagslegu tilliti. Getur verið að það skipti engu máli þótt ráðherrar hafi betri eftirlaun en allir aðrir og ferðist með einkaþotum? Þeir eru jú bara tólf, mælast varla í fjárlögum. En ég spyr: Er gott fordæmi nokkurn tíma smámál? Þótt gott fordæmi hafi engan sérstakan lið á fjárlögum vigtar það, ekki síst á tímum sem allir eru beðnir að leggja af mörkum á þjóðarsáttartímum. Þjóðarsátt og frjálshyggja eru andstæður. Mér sýnist stefnan hjá forréttindastéttum þjóðfélagsins vera sú að þjóðarsátt sé fyrir almenning og frjálshyggjan fyrir efnafólkið. Nú þegar margt bendir til þess að þjóðin vilji bretta upp ermarnar til að vinna sig út úr vandanum flýgur ríkisstjórnin og ráðamenn um veröldina í þotum, leigðum eða lánuðum. Allt í einu hefur birst okkur, þessum 300 þúsund manns, ný stétt, annars vegar auðmenn sem kemur samfélagið ekkert við, virðast aldrei þurfa að leggja neitt af mörkum eða gefa eftir af hagnaði sínum og svo stjórnmálamenn sem gera lítið úr sínum eigin loforðum. Viðkvæðið er jafnan að efndirnar séu í farvegi. Spurt er: Af hverju á verkalýðshreyfingin að þurfa að gera kröfur um að ríkisstjórn efni sinn eigin stjórnarsáttmála? Af hverju eiga öryrkjar og aldraðir að þurfa að ganga eftir efndum? Af hverju eiga fjölmiðlar sífellt að þurfa að minna á kosningaloforðin? Okkur nægja ekki ferli og farvegir, við þurfum dugnað, við þurfum skynsemi, efndir loforða og framkvæmdir. Við þurfum ríkisstjórn sem kann að leiða, kann að taka ákvarðanir, kann að tala kjark í þjóðina. Ríkisstjórnin er í afneitun. Efnafólkið er í afneitun. Það er ekkert að, segja ráðherrarnir, það þarf ekkert meira að gera. Samt þurfum við að taka lán. Það er stærsta lán Íslandssögunnar en samt er ekkert að. Það er einhver kreppa í útlöndum en ekki okkur að kenna, og svo upp í næstu þotu á næsta fund, á næstu ráðstefnu. Við sjáum einkavæðingu heilbrigðiskerfisins, við sjáum ríkisstjórnina sveitta við að passa upp á gullrassinn á auðmannastéttinni. Við sjáum hina gáfuðustu og hugrökkustu ráðgjafa ríkisstjórnarinnar á útopnu við að undirbúa kosningar í öryggisráðið, eldflaugavarnir í Búlgaríu og almannatengsl fyrir NATO í Afganistan. Hvaða áherslur eru hjá auðmannastéttinni? Verðhækkanir á matvöru, verðhækkanir á lyfjum, vaxtahækkanir á húsnæðislánunum, niðurfelling skatta á söluhagnaði hlutabréfa og annað frumvarp lagði ríkisstjórnin fram um að heimila lífeyrissjóðum landsmanna að setja fjórðunginn af eignum sínum, 500 milljarða inn í vogunarviðskipti fjármálafyrirtækjanna. Er ekki komið nóg? Auðmenn með tekjur á við þorp úti á landi, ríkisstjórn sem vill stýra heiminum því að Ísland sé of lítið og vilja öll vera undanþegin þjóðarsátt, undanskilin herskyldu dagsins. Þetta lið er með nærsýni eða ilsig og verður að fá frí. Þótt dýrt verði að setja þessa ríkisstjórn á eftirlaun er það einmitt það sem þjóðin þarf nú mest á að halda.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Um þessar mundir er liðið eitt ár frá myndun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, Þingvallastjórnarinnar. Á þessum fyrsta þingvetri hefur ríkisstjórnin lagt fram mikinn fjölda þingmála til að fylgja eftir stefnuyfirlýsingu sinni og hafa nú yfir 80% þeirra málefna sem þar eru tiltekin ýmist verið fullafgreidd eða komin í farveg til úrvinnslu. Þingmál frá ríkisstjórninni eru orðin tæplega 150 að tölu, þar af mörg viðamikil, stefnumarkandi mál t.d. á sviði skóla- og heilbrigðismála, orku- og auðlindamála, félags- og velferðarmála. Svo halda vinir okkar í stjórnarandstöðunni því fram að þessi ríkisstjórn sé ekki neitt að gera,  Á liðnu vori beitti ríkisstjórnin sér einnig fyrir margháttaðri endurskipulagningu í Stjórnarráði Íslands og ýmsum stofnunum og því umbótastarfi verður haldið áfram út kjörtímabilið. Ánægjuleg er einnig sú breyting sem gerð var á þingsköpum Alþingis í vetur og hefur stórbætt yfirbragð þingsins og vinnubrögð þess. Herra forseti. Að undanförnu hefur íslenska þjóðarbúið orðið fyrir ófyrirsjáanlegum búsifjum vegna hræringa á alþjóðamörkuðum. Þessar hremmingar eiga upptök sín í verðhruni á svokölluðum undirmálslánamarkaði í Bandaríkjunum og hafa haft mikil áhrif um allan heim. Samtímis hefur verð á ýmsum nauðsynjum eins og eldsneyti og matvælum stórhækkað á heimsmarkaði. Áhrifa alls þessa hefur óhjákvæmilega gætt hér á landi, m.a. í innfluttum verðhækkunum sem munu rýra lífskjör okkar. Lausafjárskortur og almennt versnandi staða á alþjóðavettvangi leiddi til þess að íslensku bankarnir brugðust við með því að draga úr útlánum auk þess sem svokölluð vaxtamunarviðskipti gagnvart erlendum aðilum stöðvuðust nánast. Þetta olli mikilli lækkun á gengi íslensku krónunnar. Það var vissulega reiknað með því að gengi íslensku krónunnar mundi láta undan síga þegar um hægðist í efnahagslífinu enda mat margra að gengi hennar hafi verið hærra um nokkurt skeið en efnahagslegar forsendur gáfu tilefni til. Hins vegar áttu menn ekki von á þessari viðbótargengislækkun vegna aðstæðna á erlendum mörkuðum en hún hefur valdið því að verðbólga er nú meiri en vænst var. Á sama tíma og ytri aðstæður þjóðarbúsins hafa versnað að þessu leyti sér fyrir endann á ýmsum viðamiklum framkvæmdum hér á landi bæði í orkumálum og uppbyggingu stóriðju sem og í byggingu íbúðar- og atvinnuhúsnæðis. Af þessu leiðir að óhjákvæmilega mun hægja á hjólum íslensks efnahagslífs á næstunni. Það var ekki síst í ljósi þessa að ákveðið var við afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs að auka opinberar framkvæmdir í landinu til að vega upp á móti fyrirsjáanlegum samdrætti í einkageiranum. Þó að þetta hafi verið gagnrýnt hér á sínum tíma af stjórnarandstöðunni á þetta eftir að koma sér vel síðar á árinu. Markmið ríkisstjórnarinnar er að leita leiða til þess að sú efnahagslega aðlögun sem nú er hafin gerist án þess að samdráttur verði verulegur og samhliða að tryggja sem best atvinnu í landinu. Þessi staða kallar á samstilltar aðgerðir og samráð stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga um hvernig ná megi stöðugleika á ný og er það samráð þegar hafið. Einnig er mikilvægt að efla varnir og viðbúnað þjóðarbúsins út á við eins og unnið er að. Tvíhliða gjaldmiðlaskiptasamningur milli seðlabanka Danmerkur, Noregs, Svíþjóðar og Íslands voru mikilvægt skref í því efni. Frekari aðgerðir til að styrkja erlenda lausafjárstöðu eru í undirbúningi og er frumvarp með lántökuheimildum komið til meðferðar hér á Alþingi. Mikilvægt er að allir átti sig á því að lántaka af þessu tagi er ekki hugsuð til að fjármagna rekstur ríkisins eða framkvæmdir á þess vegum heldur til að treysta gjaldeyrisforða þjóðarinnar, varasjóð landsmanna. Hv. þm. Ögmundur Jónasson virðist ekki hafa áttað sig á þessum grundvallarstaðreyndum né heldur því að það er ekki endilega gert ráð fyrir því að eitt stórt lán verði tekið í útlöndum í þessu skyni heldur er verið að auka svigrúm ríkissjóðs og möguleika hans á að afla sér lánsfjár bæði innan lands og utan í þessu skyni. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á að kjarasamningar grundvallist á hóflegum almennum kauphækkunum en jafnframt verulegri hækkun lægstu launa. Slíkt stuðlar í senn að auknum jöfnuði og betra jafnvægi í efnahagsmálum. Af þessari ástæðu boðaði ríkisstjórnin víðtækar aðgerðir í skattamálum, húsnæðismálum, starfsmenntamálum og fleiru til að greiða fyrir gerð kjarasamninga til þriggja ára á almenna markaðnum í febrúar sl. Um helgina var gengið frá nýjum samningi ríkisins og BSRB á mjög ábyrgum nótum og vonandi takast svipaðir samningar við önnur samtök opinberra starfsmanna. Hv. þm. Ögmundur Jónasson verður að eiga það sem hann á. Sem forustumaður BSRB hefur hann staðið sig afar vel hvað þetta varðar á undanförnum vikum og tekist á við þetta mál af mikilli ábyrgð. Hann hefur sýnt gott fordæmi. Í kjölfar kjarasamninganna í febrúar mun persónuafsláttur hækka um 7 þús. kr. á næstu þremur árum umfram almenna verðuppfærslu og skattleysismörk hækka þar af leiðandi um 20 þús. kr. á mánuði. Þá verða skerðingarmörk barnabóta hækkuð verulega og tekjuskerðingarhlutföll jafnframt lækkuð. Enn fremur hækka bæði vaxta- og húsaleigubætur umtalsvert auk þess sem stimpilgjöld falla niður vegna lána til kaupa á fyrstu fasteign. Loks verður tekjuskattur fyrirtækja lækkaður úr 18% í 15% frá og með yfirstandandi tekjuári. Nýr vandi í efnahagsmálum hefur nokkuð raskað þeim forsendum sem kjarasamningar á almenna markaðnum voru reistir á. Það er hins vegar mikilvægt að vinna að lausn þessa vanda með sömu meginsjónarmið í huga þannig að niðurstaðan verði til þess að endurheimta stöðugleikann í íslensku efnahagslífi svo fljótt sem verða má. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja með því m.a. að draga úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Fyrsta skrefið í þessa átt var stigið þegar í fyrravor með samþykkt Alþingis á lögum sem kváðu á um að atvinnutekjur ellilífeyrisþega eldri en 70 ára skyldu ekki lengur skerða lífeyrisgreiðslur þeirra. Þetta var aðeins eitt skref á langri vegferð. Í yfirlýsingu ríkisstjórnar frá því í desember sl. um aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja voru boðaðar frekari aðgerðir sem þegar hafa verið lögfestar og sem ýmist hafa þegar komið til framkvæmda eða munu gera það nú um mitt ár. Þannig var skerðing tryggingabóta vegna tekna maka felld niður frá 1. apríl sl. og gamalt baráttumál margra þar með í höfn. Þá var frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára hækkað í 100 þús. kr. á mánuði frá 1. júlí og sama er að segja um frítekjumark vegna atvinnutekna öryrkja. Jafnframt mun ríkissjóður tryggja að ellilífeyrisþegar með litlar eða engar tekjur úr lífeyrissjóðum fái allt að 25 þús. kr. á mánuði til viðbótar almennum bótum. Ákvarðanir núverandi ríkisstjórnar hafa bætt kjör lífeyrisþega um 9 milljarða kr. Þessu til viðbótar er rétt að halda því til haga að í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar var gripið til umfangsmikilla ráðstafana síðast árið 2006 sem fólu í sér miklar kjarabætur fyrir þennan hóp landsmanna. Góðir áheyrendur. Um þessar mundir á sér stað á Íslandi nauðsynleg aðlögun að breyttum aðstæðum í öryggis- og varnarmálum. Lok kalda stríðsins og brotthvarf bandaríska varnarliðsins ollu því að Íslendingar urðu að axla aukna ábyrgð á eigin öryggi og vörnum og taka frumkvæði að margþættara samstarfi við önnur aðildarríki Atlantshafsbandalagsins. Aðildin að bandalaginu og tvíhliða varnarsamningurinn við Bandaríkin eru enn hornsteinar öryggis- og varnarmálastefnunnar en á þeim trausta grunni hafa verið byggðar stoðir sem munu stuðla að frekara öryggi og stöðugleika á Norður-Atlantshafi. Sett hefur verið á fót varnarmálastofnun sem mun m.a. annast rekstur íslenska loftvarnakerfisins. Loftrýmiseftirlit Atlantshafsbandalagsins er hafið með sögulegri þátttöku franskrar flugsveitar og tekist hefur öryggismálasamstarf við Noreg, Danmörku og nú nýlega Bretland auk þess sem samkomulag við Kanada er í burðarliðnum. Um leið er starfshópur um áhættumat langt kominn með vinnu sína og íslensk stjórnvöld vekja með virkum hætti athygli umheimsins á öryggismálum norðurslóða í nútíð og framtíð. Allt þetta gerðist á innan við 18 mánuðum og því er ljóst að ríkisstjórnin tekur mjög alvarlega þá grundvallarskyldu stjórnvalda í hverju fullvalda ríki að tryggja öryggi og varnir þjóðarinnar. Á svipaðan hátt endurspeglar framboð Íslands til setu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna metnað þjóðar sem hefur náð þeim mikilvæga áfanga að vilja vera og geta verið ábyrgur og virkur þátttakandi í samfélagi þjóðanna. Niðurstaðan verður kunn í október nk. og getur brugðið til beggja vona. Ef Ísland tekur sæti í ráðinu verður skyldustörfum þar gegnt af yfirvegun og látleysi lítils ríkis sem hefur lánast að brjótast úr örbirgð til bjargálna með því að treysta á sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og mikinn mannauð. Ef atkvæði falla á annan veg geta Íslendingar samt verið stoltir yfir því að hafa látið reyna á jafnræði aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna og hafa haldið fram þeirri grundvallarreglu að jafnt smærri sem stærri ríki eigi rétt á að taka sæti á þessum meginvettvangi alþjóðlegra öryggis- og friðarmála. Góðir Íslendingar. Það er langur og erfiður vetur að baki og vorið okkar góða, grænt og hlýtt, er komið. „Ég er komin með vorið til þín vinur minn, vaknaðu og sjáðu,“ orti Snorri Hjartarson um vorkomuna. Það hafa vissulega ýmsir erfiðleikar steðjað að þjóðinni á liðnum vetri en þeir munu víkja til hliðar fyrir betri tíð áður en langt um líður. Um það er ég sannfærður. Íslenska þjóðin hefur áður staðið frammi fyrir ytri áföllum og jafnan staðið þau af sér. Það munum við einnig gera núna. Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt, sem dropi breytir veig heillar skálar. Þel getur snúist við atorð eitt. Aðgát skal höfð í nærveru sálar. Það er eldhúsdagur á Alþingi, uppgjör um störf og stefnu ríkisstjórnar sem á eins árs afmæli. Hefur hún gengið til góðs, götuna fram eftir veg? Ég er það mikill Íslendingur að ég ætlast til mikils af hverri ríkisstjórn og bind vonir við að alltaf gangi okkur vel í okkar fallega og gjöfula landi. Hér situr á bekkjunum í kvöld ríkisstjórn hinna brostnu vona, ríkisstjórn sem ekki hefur reynst starfi sínu vaxin. Það er almannarómur að við glímum nú við mikinn og vaxandi efnahagsvanda. Hún er daufgerð, hún er verklítil, hún talar út og suður, hún er tvíhöfða, sundruð í mörgum stórum málum. Þess vegna eiga Geir H. Haarde og ríkisstjórn hans bágt og búa við fallandi gengi og minnkandi tiltrú landsmanna. Fyrir utan síðbúnar aðgerðir Seðlabanka Íslands til styrkingar á gjaldeyrissjóðnum hefur stjórnin í engu brugðist við vandanum. Ég er sömu skoðunar og séra Bjarni Jónsson forðum þegar hann var spurður um hvort hann væri hættur að biðja fyrir óvinsælli ríkisstjórn. Hann svaraði með sinni sterku rödd og það á við í dag: „Oft var þörf en nú er nauðsyn að biðja fyrir ríkisstjórninni.“ Ríkisstjórnin hafði að engu varnaðarorð verkalýðshreyfingarinnar, varnaðarorð atvinnulífsins, varnaðarorð okkar framsóknarmanna, að verjast verðbólgu og takast á við fjármálakreppuna. Úr því öllu var lítið gert og haldið fram af brosandi góðmenni í forsætisráðherrastól, að ekkert þyrfti að gera. Bæði almenningur og fyrirtæki voru blekkt. Hver er nú staðan? Mesta verðbólga í 20 ár. Verðbólga mælist í maí 33% segir Morgunblaðið, ef miðað er við síðustu þrjá mánuði, 12–13% út árið. Gengið féll um 30% í marsmánuði. Lífskjör fólksins eru að skerðast. Seðlabankinn keyrir á hæstu stýrivöxtum í heimi. Vaxtastigið og verðbólgan leika nú á ný íslensk heimili og fyrirtæki grátt. Forsætisráðherra kemur hér fram í kvöld og talar um að ríkisstjórnin sé búin að efna 80% af stefnumiðum sínum. Ég þekkti hann öðruvísi áður, hann hafði ekki við blekkingar þá. Þetta er skrum. Oft draga menn dám af sessunaut sínum og læra af honum sitthvað. Það vita það allir Íslendingar að engin ríkisstjórn er á einu ári búin að efna 80% af fyrirheitum sínum. Það er ljóst mál að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að halda verðbólgunni í skefjum og búa íslenskri þjóð efnahagslegt öryggi. Stjórn sem fær falleinkunn í fjármálastjórn væri leyst frá störfum í hvaða hlutafélagi sem er á næsta aðalfundi. Nú blasa við gjaldþrot í atvinnulífi, vaxandi vandamál sem hver maður finnur á eigin skinni og í eigin veski. Vaxandi atvinnuleysi er spáð á næstu missirum. Við framsóknarmenn teljum ekkert mikilvægara en öfluga atvinnusókn, góð lífsgæði og lífsskilyrði. Þannig og aðeins þannig eflist Ísland, annars tapa allir. Ríkisstjórnin hefur lagt fram 130 mál í þinginu og ráðherrar hennar hafa farið í 130 ferðir erlendis. Það er dugnaður út af fyrir sig. Utanríkisráðherra ætlar að sætta alla erlendis og fer um loftin blá. En hér heima er gert lítið úr kosningaloforðunum sem verið er að svíkja. Jóhanna Sigurðardóttir sagðist ætla að bæta kjör umönnunarstétta í haust, ekkert bólar á því. Menntamálaráðherra sagði að það ætti að stórbæta kjör kennara, ekkert bólar á því. Bændurnir eru lítilsvirtir og ekki er hlustað á þeirra rök, vörubílstjórar segja sömu sögu. Niðurstöðu Mannréttindadómstólsins vegna kvótakerfisins er ekki svarað og gert lítið úr að þess þurfi, á sama tíma er öryggisráðið eina málið sem ríkisstjórnin er samstiga í. Samkomulag frá 2006 við aldraða og öryrkja var svikið í vetur, tekið upp gamalt viðmið. Það vantar í hvert umslag öryrkja og aldraðra 10 þúsund krónur um hver mánaðamót eða 3,6 milljarða á ári. Ríkisstjórnin skerðir kjör þessa fólks um 3,6 milljarða af samkomulagi sem búið var að gera við það. Ég minni samfylkingarmenn á að ASÍ kann að reikna. Góðir Íslendingar. Fjármálakreppan á sér bæði rót í alþjóðlegri þróun og offari íslensku bankanna. Frelsið - einkavæðingin gerði það að verkum að ungir menn slettu úr klaufunum eins og feitir kálfar að vori. Þeir höfðu aðgang að mjög ódýru lánsfé erlendis. Þeir dreifðu silfrinu óvarlega og súpa nú flestir seyðið af því. Þeir lánuðu til langs tíma á lágum vöxtum ódýr lán sem bankarnir tóku til skamms tíma og verða nú að taka dýr lán á háum vöxtum til að fjármagna sig. Það hriktir því í peningakerfinu. Bankarnir ætluðu að koma íbúðalánasjóði fólksins fyrir kattarnef en það hefur ekki tekist sem betur fer. Þar höfum við framsóknarmenn staðið vörð og þeirri varðstöðu er fráleitt lokið. Enn er sótt að sjóði þessum og það eru ekki bara fulltrúar Sjálfstæðisflokks sem hér tala á skjön við Jóhönnu Sigurðardóttur, það gerði formaður Samfylkingarinnar einnig í Silfri Egils fyrir nokkrum dögum. Mikilvægi Íbúðalánasjóðs hefur ítrekað sannað sig og aldrei sem nú. Allar hugmyndir um að markaðsvæða, eða með öðrum orðum einkavæða sjóðinn, eru í reynd ógnun við möguleika íslenskrar alþýðu til að koma sér upp þaki yfir höfuðið og það er ekki síður ógnun við íbúðamarkaðinn á landsbyggðinni. Slíkar hugmyndir eru í blóra við vilja þjóðarinnar en hátt í 90% þjóðarinnar eru sömu skoðunar og við framsóknarmenn og vilja standa vörð um tilvist sjóðsins. Ágætu Íslendingar. Í Ameríku og Evrópu ræða stjórnmálamenn offar þeirra ríku, offar peningamannanna. Frjálshyggjan óheft og grimm hefur beðið hnekki. Stefna Sjálfstæðisflokksins hefur beðið hnekki. Þessi óhefta markaðshyggja og græðgi er að renna sitt skeið. Sjálfstæðisflokkurinn er í dag haltur. Bankakerfið íslenska á að biðjast afsökunar á offari sínu, það á að vinna með stjórnvöldum og atvinnulífi að því að lágmarka skaðann. Við framsóknarmenn höfum í allan vetur talað fyrir þjóðarsátt og samvinnu á erfiðum tímum. Almenningur á ekki að líða fyrir aðgerðaleysi stjórnvalda né heldur óraunsæja græðgi og vonda spilamennsku auðmanna. Góðir landsmenn. Ég segi hér við ykkur sem formaður Framsóknarflokksins: Það er verk að vinna. Það er í dag mikið pláss fyrir framsækinn frjálslyndan, umbótasinnaðan stjórnmálaflokk á miðju íslenskra stjórnmála. Samfylkingin sveik íslenska alþýðu, hún ætlaði að vera turninn sem stæði vörð um lífskjör almennings. Nú hvílir hún rjóð og undirleit í faðmi Sjálfstæðisflokksins, blessuð litla stúlkan. Samfylkingin hefur forðast það svæði í pólitíkinni sem jafnaðarmenn á Norðurlöndum varða svo vel. Samfylkingin nefnir sjaldan láglaunastéttirnar, verkakonuna, sjómanninn og bóndann. Samfylkingin vill vera og er flokkur hinnar menntuðu „elítu“. Þess vegna hefur skírskotun Ingibjargar Sólrúnar verið að þrengjast. Við framsóknarmenn munum stilla upp til sóknar á skákborði okkar öflugri sveit karla og kvenna sem mun verja hagsmuni hins almenna borgara á Íslandi. Stærsta verkefnið nú um stundir er að ná fram efnahagslegum stöðugleika á ný og byggja upp þjóðfélag réttlætis. Til þess þarf að vinna að nýrri þjóðarsátt þar eins og við höfum margoft bent á. Það er eitt af forgangsverkefnum Framsóknarflokksins að varðveita velferðarkerfið. Velferðarkerfið í heilbrigðismálum og húsnæðismálum er í hættu í höndum þessarar ríkisstjórnar. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar - ríkisstjórn hinna sofandi afla - hefur fagnað árinu en hún getur ekki fagnað árangrinum. Þegar ég gekk inn í þinghúsið í kvöld lagði ég eyrað að berginu til að heyra hvað röddin segði um ríkisstjórnina. Ég heyrði þetta: Kötturinn sagði ekki ég. Þarna talaði kötturinn fyrir ríkisstjórnina sem er átakafælin og segir í öllum stórum málum eins og í ævintýrinu: Ekki ég, ekki ég. Þetta er ekki hægt, Íslendingar. Ég þakka fyrir og óska öllum gleðilegs sumars.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Mér þótti formaður Framsóknarflokksins vera borubrattur talsvert umfram efni. Hann talaði um að ríkisstjórnin væri hölt. Hefur formaður Framsóknarflokksins skoðað stöðu Framsóknarflokksins, fylgi hans og hvernig það hefur þróast undir forustu hans? Formaður Framsóknarflokksins sagði sömuleiðis að Samfylkingin hefði svikið alþýðuna. Ég tel nú að það sé rétt á þessum tímamótum, þegar sögulegt samstarf þessara tveggja stærstu stjórnmálaflokka landsins er búið að vara í eitt ár, að við rifjum það aðeins upp í kringum hvað til þess samstarfs var efnt. Við sögðum á Þingvöllum: Málefni elstu og yngstu kynslóðanna verða sett í forgang. Við sögðum líka: Ríkisstjórnin ætlar að leggja áherslu á að auka jöfnuð með því að bæta kjör þeirra hópa sem höllustum fæti standa. Ríkisstjórnin hefur staðið undir nafni. Hún hefur fylgt þessum áformum í framkvæmd þrátt fyrir áföll í efnahagslífi heimsins. Þrátt fyrir skerðingu þorskkvóta hér heima hefur hún samt sem áður ótrauð haldið áfram að beita sér fyrir mestu jöfnunaraðgerðum sem nokkur ríkisstjórn í sögu lýðveldisins hefur beitt sér fyrir. Formaður Framsóknarflokksins sagði hérna sérstaklega að ríkisstjórnin kynni ekki að reikna. Ja, ég leyfi mér að efast um að hv. þingmaður Guðni Ágústsson komist þá að sömu niðurstöðu og ég en jafnvel formaður Framsóknarflokksins haggar ekki staðreyndum. Staðreyndirnar og tölurnar tala sínu máli. Þegar upp er staðið munu þessar jöfnunaraðgerðir sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir hafa leitt til þess að 9 þús. milljónir á hverju einasta ári verða fluttar til barna, til aldraðra og til öryrkja. Þetta er árangur, þessu getur hver einasti jafnaðarmannaflokkur og hver einasta ríkisstjórn verið stolt af og við erum stolt af þessu. Þetta hefur okkur tekist þrátt fyrir þá erfiðleika sem hv. þingmaður talar um. Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin eru vitaskuld tveir ólíkir flokkar en þessir tveir flokkar hafa gert með sér sáttmála um ríkisstjórn. Við í Samfylkingunni gengum til þessa samstarfs á okkar forsendum af fullum styrk og af fullum heilindum. Það kann vel að vera að formanni Framsóknarflokksins og Ögmundi Jónassyni þyki stundum sem við nuddum saman hornum eins og frískleg lömb að vori en ég segi fyrir mig og minn flokk: Þetta samstarf hefur gengið vonum framar og ég fullyrði að allir stjórnarliðar hafa verið einhuga um að standa vel að öllu því sem varðar samkomulag í upphafi stjórnarsamstarfsins. Í þeim efnahagserfiðleikum sem forustumenn stjórnarandstöðunnar gera lítið úr hafa forustumenn ríkisstjórnarinnar sýnt styrk með því að glíma við vandann af varkárni og stefnufestu. Mótvægisaðgerðirnar andspænis þriðjungsminnkun þorskkvóta snerust ekki um töfralausnir eða tímabundnar sjónhverfingar. Þær miðuðust fyrst og fremst að því að efla grunngerðina, samgöngur, menntun, fjarskipti, dreifingu orku, nýsköpun og skapa þannig forsendur fyrir nýju atvinnulífi um allt land. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar við yfirstandandi fjármálakreppu hafa sömuleiðis einkennst af yfirvegun og af hyggindum. Verkefnið núna er að kveða saman niður verðbólgudrauginn og koma betra jafnvægi á efnahagsmál þjóðarinnar. Það kallar á samráð og það kallar á samstöðu og það þekkjum við af sögunni að Íslendingar hafa alltaf borið gæfu til þess að snúa bökum saman við slíkar aðstæður. Hvað sem líður hinni daglegu glímu stjórnarandstöðu og ríkisstjórnar vil ég samt segja það þrátt fyrir ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar að mér finnst að þingmenn í stjórnarandstöðu hafi sýnt ábyrgð. Þeir hafa veitt brautargengi nauðsynlegum vörnum sem ríkisstjórnin hefur viljað koma fram við aðsteðjandi vanda og það ber að þakka. Góðir Íslendingar. Við þekkjum það af umliðnum árum að þær deilur sem hæst hafa risið í okkar samfélagi hafa verið um virkjun og um stóriðju. Þessi ríkisstjórn hefur einsett sér að reyna að ná sem víðtækastri sátt um þessi deiluefni. Hún hefur tekið sér í hendur og er að þróa ný stjórntæki til þess að tryggja það sem við öll viljum tryggja, að óspillt náttúra raskist ekki sama hvaða framkvæmdir sveitarfélög eða fyrirtæki verða ásátt um. Ég rifja það þess vegna upp að það var eitt fyrsta verk okkar í nýrri ríkisstjórn að hrinda af stokkum gerð rammaáætlunar um verndun og nýtingu náttúrusvæða sem á að ljúka á næsta ári. Samhliða tók ríkisstjórnin ákvörðun um að hafna öllum beiðnum um ný rannsóknar- og nýtingarleyfi á óröskuðum náttúrusvæðum. Hún ákvað líka að taka sérstaklega frá og vernda sex verðmæt náttúrusvæði. Hún samþykkti að fella vatnasvæði Jökulsár á Fjöllum undir Vatnajökulsþjóðgarð. Hún lýsti því yfir að í hennar tíð yrði ekki hreyft við Langasjó í virkjunarskyni og hún sagði sömuleiðis að vernda ætti allt hið viðkvæma votlendi Þjórsárvera. Hún lagði fyrir Alþingi tillögu um landsskipulag sem er ákaflega þýðingarmikið stjórntæki varðandi verndun íslenskrar náttúru. Góðir Íslendingar. Ég segi við ykkur: Þessi stjórntæki eiga að tryggja að okkar mati að verðmætri, óspilltri náttúru verður ekki spillt. Þetta er Fagra Ísland . Þó að við tökumst á hér í kvöld og þó að við tökumst oft á og fregnir af Alþingi Íslendinga séu einatt af orrustum og stórátökum þá segi ég það samt fyrir minn hatt að ein ánægjulegustu tíðindin úr sölum hins háa Alþingis í vetur eru að síðustu daga sýnist mér að það sé að nást breið samstaða um það grundvallaratriði að orkuauðlindir okkar megi ekki framselja varanlega. Það er að takast söguleg sátt um það meginatriði í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um orkumál að vatns- og jarðhitaréttindi verði framvegis sem hingað til í eigu ríkis og sveitarfélaga. Mér sýnist að það sé líka að takast býsna góð sátt um að veitu- og dreifikerfi sem sjá almennum borgurum fyrir hita og ljósi verði alltaf í meirihlutaeign opinberra aðila. Ég tel að hér sé á ferðinni eitt mikilvægasta mál sem komið hefur til kasta Alþingis á síðustu árum og ég hef heyrt marga þingmenn taka undir það á síðustu dögum. Hér stefnir því að mínu mati í sögulega lagasetningu sem mun tryggja brýna hagsmuni almennings, varðveita eignarhald þjóðarinnar á orkulindum hennar og um leið skapa orkufyrirtækjunum sóknarfæri heima og erlendis. Við erum sem þjóð blessuð af því að við eigum gnótt grænnar orku. Það er þessi orkugnótt sem ég tel að geri Ísland að kjörinni tilraunastöð til þess að þróa og framleiða endurnýjanlegt eldsneyti á bíla- og skipaflotann sem við þurfum í dag að flytja inn jarðefnaeldsneyti til að knýja. Ríkisstjórnin mun á næstu árum gera það eitt af meginverkefnum iðnaðarráðuneytisins að beita sér fyrir frekari þróun orkugjafa sem geta komið í staðinn fyrir dýrt bensín og dýra olíu. Við höfum tæknilegt forskot í vetni en það vita kannski fáir að við höfum líka tæknilegt forskot á heimsvísu varðandi nýtingu metangass og sömuleiðis varðandi framleiðslu metanóls úr koltvísýringi. Það er engin þjóð sem á svipaða möguleika og við á að rafvæða samgöngur sínar. Þetta er það sem þessi ríkisstjórn ætlar að leggja áherslu á og saman á þingheimur auðvitað að standa að þessu og ég ber lof á frumkvæði forvera míns í embætti sem hratt mörgu af þessu af stað. Þetta á að vera okkar framlag til heimsins í baráttunni gegn hlýnun andrúmsloftsins. Hlutverk okkar sem stjórnvalds á að vera að skapa umhverfi sem örvar þessa þróun og byggja grunngerð sem gerir Íslendingum kleift að vera í fararbroddi þegar heimurinn skiptir úr olíu og bensíni yfir í nýja orkugjafa. Íslendingar eiga nú að gera klárt fyrir orkuskipti á bíla- og bátaflotanum með tækniþróun af þessum toga og með því að byggja fjölorkustöðvar á helstu þéttbýlisstöðum í kringum landið þar sem hægt verður að fá rafmagn, vetni, metanól og etanól. Þannig gerum við klárt til þess að hægt sé að taka við næstu kynslóð nýorkubíla þegar fjöldaframleiðsla á þeim hefst og það er skammt í það, góðir Íslendingar. Ég hef stundum í ræðum mínum hér á Alþingi og annars staðar lagt mikla áherslu á að nýja atvinnulífið er framtíðin og aflvélar þess munu ganga fyrir þekkingu, vísindum og nýrri tækni. Ríkisstjórnin hefur lagt mjög mikla áherslu á að bæta starfsumhverfi sprotafyrirtækjanna. Þau eru mjólkurkýr morgundagsins og þar gerast hlutirnir hratt þessa dagana. Ríkisstjórnin siglir þannig hraðbyri að því að tvöfalda fé rannsóknarsjóðs og tækniþróunarsjóðs á kjörtímabilinu. Ríkisstjórnin er jafnframt að undirbúa hraðbraut í frumkvöðlafræðum á háskólastigi. Nýsköpunarmiðstöðin hefur á sínum fyrstu níu starfsmánuðum opnað fyrir tilstilli ríkisstjórnarinnar fjórar starfsstöðvar á landsbyggðinni og fleiri eru í fæðingu. Í dag var gengið frá samkomulagi við Nýsköpunarsjóð um sérstaka liðveislu varðandi markaðssetningu nýrrar vöru sem er vísir að langþráðri brú yfir hina svokölluðu nýsköpunargjá sem hefur reynst svo mörgum sprotum torsótt að klofa. Síðast en ekki síst verður á morgun tilkynnt um langþráða stofnun 4,6 milljarða samlagssjóðs stjórnvalda, Nýsköpunarsjóðs, banka og lífeyrissjóða til þess að ýta undir fjárfestingar í sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum. Þetta er nýja atvinnulífið og þetta er framtíðin. Við eigum ekki að láta argaþras dagsins byrgja okkur sýn til þess að sjá þessa framtíð, til þess að sjá framfarirnar, til þess að sjá lausnirnar. Góðir Íslendingar. Megi sumarið verða okkur öllum gjöfult og gott.

Gott kvöld. Góðir Íslendingar. Frjálslyndi flokkurinn er lýðræðislegur stjórnmálaflokkur sem hefur það að leiðarljósi að vera vettvangur fólks sem vill taka virkan þátt í stjórnmálastarfi og lifandi skoðanaskiptum um samfélagsmál, sem byggja á hófsömum borgaralegum gildum um frelsi, jafnrétti og bræðralag. Grundvallarstefna Frjálslynda flokksins leggur áherslu á frjálsræði, lýðræði og jafnrétti þegnanna. Flokkurinn aðhyllist frjálst markaðshagkerfi með jöfnum tækifærum og hafnar ríkisforsjá, þar sem því verður við komið. Flokkurinn hafnar með öllu hvers kyns misrétti og einokun, en hefur frelsi einstaklingsins og sjálfstæði til orðs og athafna að leiðarljósi, enda gangi einstaklingsfrelsi ekki gegn rétti annarra. Frjálslyndi flokkurinn hafnar því þeirri einokun sem felst í núverandi kvótakerfi í sjávarútvegi. Frjálslyndi flokkurinn vill stuðla að opnu og lýðræðislegu samfélagi sem byggir á virkri þátttöku einstaklingsins, valddreifingu, borgaralegum og félagslegum mannréttindum og félagslegu öryggi. Þannig er grundvallarstefnan mörkuð í lögum Frjálslynda flokksins. Efnislega óbreytt frá því flokkurinn var stofnaður fyrir tæpum áratug. Niðurstöður mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eru ótvíræður áfellisdómur yfir kvótakerfi með leigu- og sölurétti á óveiddum fiski, sameiginlegri þjóðarauðlind Íslandsmiða. Álitið staðfestir það sem við í Frjálslynda flokknum höfum ávallt sagt um kvótabraskskerfið. Íslenska þjóðin, ekki síst fólkið í strandbyggðum þessa lands, hefur beðið um réttlæti áratugum saman. Árum saman hafna 70% fólks í skoðanakönnun því kvótabraskskerfi sem rústar byggð, en ríkisstjórnin vill viðhalda. Íslenska þjóðin getur státað af því að búa við elsta þjóðþing í heimi. Ríkisstjórn sem kýs að brjóta mannréttindi á eigin þegnum, á ekki skilið að fá hið eftirsótta sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar er nú orðin eins árs gömul. Sjaldan hefur þjóðin horft upp á jafnósamstiga stjórn. Þau eru þegar orðin fjölmörg málin sem stjórnarflokkarnir eru ekki sammála um. Spyrja má hversu lengi ríkisstjórnin þoli innbyrðis ósætti á erfiðum tímum, þegar þjóðin þarf á styrkri stjórn að halda. Einstakir þingmenn Samfylkingar eru óánægðir með slælega framgöngu ríkisstjórnarinnar vegna mannréttindaúrskurðar Sameinuðu þjóðanna, þó að ráðherrar flokksins virðist láta sér vel líka í notalegum ráðherrastólum. Mikill ágreiningur er um hvalveiðar og hann borinn á torg á alþjóðavettvangi. Eflaust er það vegna þess að Samfylkingunni er umhugað um að reyna að friða þær þjóðir sem hafna hvalveiðum. Utanríkisráðherra óttast að atkvæði til setu í öryggisráðinu tapist vegna þess að Íslendingar veiða 40 hrefnur. Andstöðu sína gegn hvalveiðum reynir Samfylkingin að verja með því að hagsmunir ferðaþjónustu séu í húfi, meiri hagsmunir fyrir minni, segir utanríkisráðherra. Á Sægreifanum hér við höfnina í Reykjavík mæta þúsundir erlendra ferðamanna til að borða hvalkjöt. Þar auglýsir vertinn Moby Dick on the Stick og túristi borðar hvalkjöt með gleðibros á vör. Hvalaskoðun vex fiskur um hrygg ár eftir ár og önnur ferðaþjónusta einnig, enda Íslandsmið nógu stór fyrir veiðar og útsýnisferðir samtímis. Það eru fleiri stór ágreiningsmál sem snúast í raun um grundvallaratriði í ríkisstjórnarsamstarfi. Ekki er samstaða um hvernig fara eigi með Íbúðalánasjóð. Embætti ríkislögreglustjóra og sýslumannsembættið í Keflavík eru líka alvarleg ágreiningsmál. Stærsta ágreiningsmálið er síðan afstaða flokkanna til hugsanlegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Það mál hefur knúið á með ört vaxandi þrýstingi nú í vetur, m.a. vegna þeirrar fjármálakreppu sem dunið hefur á þjóðinni. Kreppu sem ríkisstjórnin með fjármálaráðherra í fararbroddi skellti algerlega skollaeyrum við þegar fjárlög voru afgreidd hér í þinginu á haustdögum. Ég minnist þess hvernig fjármálaráðherra talaði um að hér væri allt í himnalagi þegar við í Frjálslynda flokknum töldum blikur á lofti í efnahagslífinu. Enginn innan stjórnarflokkanna tók undir aðvaranir í umræðum um fjárlög 2008 né gerði neitt með spurningar stjórnarandstöðu um á hvaða vegferð ríkisstjórnin væri í fjármálum og efnahag. Við í Frjálslynda flokknum höfum aldrei alfarið hafnað Evrópusambandsaðild. Við höfum hins vegar bent á að eins og málum er nú komið þá getum við ekki farið þá leið að leita eftir aðild nema að undangengnum breytingum á okkar eigin lagaumhverfi. Þær breytingar lúta að því að eignarhald og nýtingarréttur íslenskra auðlinda verði á forræði íslensku þjóðarinnar eins og verið hefur. Það hefur syrt verulega að í efnahagslífi þjóðarinnar. Hugsanlegt atvinnuleysi veldur okkur í Frjálslynda flokknum miklum áhyggjum. Við verðum að koma í veg fyrir slíkt með öllum tiltækum ráðum. Við vitum að það er að draga mikið saman á byggingamarkaði en ekki hve djúp sú sveifla verður. Opinberar framkvæmdir vega eitthvað þar á móti. En það ræður ekki atvinnuástandi í landinu. Stjórnvöld verða að senda út jákvæð merki sem auka bjartsýni og þrótt í atvinnulífinu. Ég segi það alveg hiklaust, það á að auka við þorskveiðarnar. Allir sem ég tala við og stundað hafa fiskveiðar í vetur eru sammála um að ekki sé ástæða til að halda sig við þau svartnættismörk sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt upp með í ráðgjöf sinni. Það er ekki ábyrgðarleysi að taka lán í lífríki sjávar. Það getur gefið góða ávöxtun að taka slíkt lán, því að við verðum að koma í veg fyrir mjög mikla niðursveiflu á landsbyggðinni sem verður okkur öllum sem þjóð til mikils tjóns þegar fram í sækir. Samhliða þessu verðum við að endurskoða alla okkar nýtingarstefnu á fiskstofnum við Ísland. Árangursleysi kvótakerfisins er ekki einleikið. Við erum að gera þar mistök. Menn eru ekki að gera rétta hluti á mörgum sviðum hvað víkur að landsbyggðinni, og það verður að horfa til þess að það er ekki bara á Reykjavíkursvæðið sem menn horfa á fasteignamarkaðinn og minnkandi atvinnu. Það verður að horfa á landsbyggðina líka. Eitt af stærri ágreiningsmálum á þinginu nú tengist svokölluðu matvælafrumvarpi. Þingflokkur Frjálslynda flokksins leggst gegn því að matvælafrumvarpið verði afgreitt á vorþingi. Málið er óvenjulega viðamikið og meta þarf áhrif þess á framkvæmd heilbrigðiseftirlits, framleiðslu og úrvinnslu á landbúnaðarvöru og verðlagi á þeim. Í engu á að hvika frá reglum sem eiga að koma í veg fyrir að sjúkdómar berist til landsins. Fyrir liggur það mat hagsmunaaðila að samþykkt frumvarpsins muni leiða af sér vaxandi innflutning á kjötvörum sem leiði síðan til verulegrar fækkunar á störfum í framleiðslu og úrvinnslu. Nákvæmar tölur liggja ekki fyrir en talið er að fækkun starfa geti numið nokkrum þúsundum. Sambærilegur samdráttur er fyrirsjáanlegur í framleiðslu og vinnslu innlendra mjólkurafurða komi til innflutnings á þeim vörum, sem telja verður óhjákvæmilegt í kjölfarið á breytingunni á kjötvörunum, ef hún verður eins og hún er boðuð. Atvinnuháttabreytingar af þessari stærðargráðu eru með öllu óviðunandi og þingflokkurinn mun ekki standa að lagasetningu sem leiðir slíkt af sér. Við leggjum til að Byggðastofnun verði falið að meta áhrifin á atvinnumál af innflutningi landbúnaðarvöru og að það mat liggi fyrir áður en að frumvarpið verði afgreitt. Innflutningur án virkrar samkeppni er bein ávísun á aukinn gróða fárra smásöluaðila á kostnað neytenda. Við þessar aðstæður er fráleitt að opna fyrir innflutning á kjöt- og mjólkurvörum. Ágætu landsmenn. Í upphafi máls míns vék ég að því að Ísland væri aðili að alþjóðlegum skuldbindingum. Þetta gildir ekki síst um alþjóðlegt hjálparstarf. Við verðum sem smáþjóð með takmörkuð fjárráð og getu ávallt að velta fyrir okkur með hvaða hætti við getum hjálpað sem flestum svo um muni. Við eigum að einbeita okkur að því að hjálpa flóttafólki á þeim svæðum sem það býr og búa því þar betra líf að því gefnu að þar geti það dvalist við öryggi og afkomu. Sem lítil þjóð tel ég afar mikilvægt að við miðum við að hjálpa jafnan sem flestum. Að við nýtum fjármuni og mannafla sem best. Við eigum að leggja áherslu á það sem skiptir máli sem er að bjarga sem flestum mannslífum og veita sem flestum ásættanlegan aðbúnað. Í málefnum flóttamanna lýsum við vilja til þess að bjóða flóttafólki búsetu og dvöl hér á landi. Við viljum að Íslendingar taki virkan þátt í mannúðar- og hjálparstarfi á erlendum sem innlendum vettvangi. Við teljum að auka þurfi fjármagn til málaflokksins á komandi árum. Að lokum eru það samgöngumálin. Betri samgöngur skipta okkur verulegu máli og sá sem hér stendur talar hiklaust fyrir aukinni jarðgangagerð og þverun fjarða, svo að fá megi betri, öruggari og styttri vegi. Ég sé ástæðu til að þakka Ólafi F. Magnússyni, borgarstjóra Reykjavíkur, fyrir hans einörðu og skynsamlegu afstöðu til þess að viðhalda flugvellinum í Reykjavík þar sem hann er. Það skiptir alla landsmenn miklu að hafa góðan og öruggan aðgang að þeirri þjónustu sem veitt er í Reykjavík og landsmenn allir eiga rétt á. Það er ávinningur fyrir framtíðina að hafa Reykjavíkurflugvöll nærri miðborginni. Vonandi vex sá skilningur áfram meðal borgarbúa einnig.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Við sem byggjum þetta land erum lánsöm, hér er gott að búa og tækifæri til sköpunar og lífsfyllingar eru nær óþrjótandi. Í samanburði við önnur samfélög erum við vel stæð. Eigi að síður ríkir félagsleg og efnahagsleg misskipting í okkar fámenna þjóðfélagi. Í kjarasamningum um helgina glutraði ríkisstjórnin tækifæri til að standa við fögur fyrirheit og bæta sérstaklega kjör umönnunarstétta, fjölmennra kvennastétta. Þetta var ekki forgangsverkefni ríkisstjórnar sem kveðst hafa uppfyllt 80% af stefnumálum sínum. Með sama áframhaldi verður hún búin með stefnuskrána alla eftir tvo mánuði og getur þá farið frá. Undanfarnar vikur og mánuði höfum við horfst í augu við alvarlegar afleiðingar mistaka í innlendri hagstjórn. Þau mistök sem og svifasein viðbrögð ríkisstjórnarinnar bætast ofan á alþjóðlega fjármálakreppu og síhækkandi verðlag á orku og matvælamörkuðum. Þessum erfiðleikum verðum við að mæta sameiginlega og tryggja að þar leggi þau mest af mörkum sem best eru aflögufær. Ábyrgð okkar Íslendingar er einnig rík gagnvart umheiminum þar sem rúmlega milljarður manna lifir í sárafátækt og berst fyrir lífi sínu á hverjum degi. Víða um heim má sjá hörmulega misskiptingu og viðvarandi stríðsátök, hungur, farsóttir og mannréttindabrot. Stríð eru jafnan háð á forsendum hernaðar- og viðskiptalegra hagsmuna stórvelda og vopnaframleiðenda. Á þeirri mælistiku eru líf og limir almennra borgara lítils virði. Við Íslendingar eigum að beita okkur fyrir friðsamlegri sambúð þjóða og menningarheima og berjast fyrir mannréttindum, kvenfrelsi, lýðræði, réttlæti og jöfnuði. Það er því þyngra en tárum taki að íslensk stjórnvöld hafi spunnið okkur þann vef hernaðar og vígvæðingar sem raun ber vitni. Við höfum til að mynda öll verið gerð samábyrg fyrir falli þúsunda óbreyttra borgara. Í Írak. Í Afganistan. Það er hægri pólitík að lækka skatta á þeim sem mest bera út býtum en eyða á sama tíma þeim mun meira af sameiginlegum tekjum til hermála. Þeirri pólitík vex nú illu heilli fiskur um hrygg hér á landi. Um nýtt bákn hermála, Varnarmálastofnun, flæða hundruð eða jafnvel þúsundir milljóna rétt eins og það sé brýnasta forvarnaverkefni samfélagsins. Staðreyndin er þvert á móti sú að okkur er mest vá búin af margs konar hversdagslegu böli eins og umferðarslysum, fíkniefnum, heimilisofbeldi, misnotkun og vanrækslu svo fátt eitt sé nefnt fyrir svo utan umhverfisógn af ýmsu tagi. Það er von að spurt sé: Hvert eiga milljarðarnir að fara? Raunalegast er að sjá hervæðinguna eiga sér stað undir merkjum jafnaðarstefnunnar. Eða hvenær var kjósendum kynnt þessi nýstárlega jafnaðarstefna? Við getum sem herlaus þjóð lagt mikið af mörkum ef við gætum hlutleysis, ef við bindum ekki trúss okkar við bandalög stórþjóða þar sem viðskiptalegir og hernaðarlegir hagsmunir ráða för og ef við höfnum aukinni hernaðarhugsun heima fyrir. Þá getum við verið raunsönn, öðruvísi fyrirmynd sem eftir er tekið. Margvísleg verkefni bíða úrlausnar á heimsvísu og þar er mikilvægt að Ísland sé uppbyggileg rödd til góðs. Það er sameiginlegt verkefni þjóða heims að útrýma fátækt og endurmeta skiptingu veraldlegra verðmæta milli einstaklinga og þjóða og að tryggja mannsæmandi lífsskilyrði hvarvetna í heiminum án þess að gengið sé á auðlindir og umhverfi. Stríðsrekstur er aldrei leiðin að því marki nema síður sé. Auk efnahagslegs og félagslegs ójöfnuðar milli ríkra þjóða og fátækra ógna loftslagsbreytingar af mannavöldum og hrun vistkerfa sjálfbærri framtíð okkar og komandi kynslóða. Einnig á þeim vettvangi eigum Íslendingar að leggja þungt lóð á vogarskál heillavænlegrar þróunar. Þótt við stöndum vel að vígi hvað varðar nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa er losun gróðurhúsalofttegunda á hvern íbúa hér á landi með því mesta sem gerist og hefur aukist hraðar en í nokkru öðru landi Evrópu. Þeirri óþægilegu staðreynd getum við ekki velt á undan okkur eða varpað á herðar öðrum. Á henni þarf að taka undanbragðalaust. Slagorðið „Hugsum á heimsvísu, framkvæmum heima“ minnir okkur á að við getum á engan hátt skorist úr leik. Því veldur það óneitanlega vonbrigðum að ríkisstjórnin hafi ekki tekið af meiri festu og þreki á umhverfismálum og náttúruvernd en raun ber vitni. Stóriðjuframkvæmdir eru á blússandi siglingu. Þjórsá jafnt sem aðrar náttúruperlur eru enn í stórhættu þvert á gefin loforð. Góðir tilheyrendur. Þrátt fyrir fámennið og kannski einmitt vegna þess hefur okkur tekist að byggja upp kraftmikið og vel menntað samfélag með sterkar menningarlegar rætur. Nú þegar á móti blæs þurfum við að standa saman og leggjast á eitt til að treysta undirstöður velferðar í landinu og efnahagslegan stöðugleika. Það er bara einn bátur, við erum öll á honum og verðum að róa í sömu átt. Vaxandi misskipting undanfarinna ára torveldar þó róðurinn nú. Það er okkur því úrslitaatriði þegar að herðir að stórefla grunnstoðir samfélagsins á öllum sviðum, hverfa frá stefnu einkavæðingar á auðlindum og almannaþjónustu og tryggja jöfnuð og jafnrétti allra íbúa um allt land. Með því að vera samfélag sem í einu og öllu leitast við að byggja á gróskufullri menningu, réttlæti, sanngirni og sjálfbærri þróun leggjum við um leið nokkuð af mörkum í þágu heimsbyggðarinnar allrar. Það er framtíðarsýn sem við vinstri græn vinnum að. - Góðar stundir.

Forseti. Góðir landsmenn. Efnahagsmálin hafa verið fyrirferðarmikil á þinginu í vetur. Skortur á lánsfé hefur komið sér illa fyrir íslenska fjármálakerfið og hækkandi heimsmarkaðsverð á nauðsynjavörum hefur valdið verðhækkunum hér heima. Verðbólgan hefur aukist og gengi krónunnar lækkað. Við finnum öll fyrir þessu og þingið tekur ástandið að sjálfsögðu alvarlega. Ríkisstjórnin hefur að mínu viti tekið á þessum málum af yfirvegun og náð að greina aðalatriði frá aukaatriðum. Hún hefur ekki fallið í þá freistni að grípa til friðþægingaraðgerða heldur styrkt grunnstoðir efnahagslífsins. Ríkisstjórn á ekki að dæma eftir því hvernig vindar blása hverju sinni heldur á að dæma hana eftir því hvernig hún býr í haginn fyrir framtíðina. Við höfum borið gæfu til þess að taka réttar ákvarðanir og stuðla að fjölbreyttu, skapandi og kröftugu atvinnulífi með því að minnka umsvif ríkisins, treysta á frumkvæði einstaklinganna og skapa þeim skilyrði til að láta til sín taka. Það er því engin ástæða til annars fyrir okkur Íslendinga en að vera bjartsýn þegar við horfum fram á veginn. Á undanförnum árum höfum við áttað okkur betur og betur á því hve menntun skiptir miklu máli fyrir samkeppnishæfni landsins. Velgengni okkar á næstu árum mun byggjast á því hversu vel tekst til í menntamálum þjóðarinnar því að menntastefna okkar er í senn efnahags-, atvinnu,- menningar- og samfélagsstefna þjóðarinnar. Þekking er undirstaða framfara og atvinnusköpunar og þar með grundvöllur öflugs samfélags. Þróunin í menntamálum hefur verið hröð á undanförnum árum. Með háskólalögunum frá 1997 var stofnun einkarekinna háskóla gerð möguleg og með rammalöggjöf um háskóla árið 2006 var háskólum veitt aukið faglegt frelsi í innri málum auk þess sem áhersla á gæðamál var stórefld. Þessar umbætur hafa verið lykillinn að stórfelldri menntasókn á háskólastiginu undanfarin ár. Fjöldi háskólanema hefur meira en tvöfaldast á einum áratug og hlutfall starfsmanna á vinnumarkaði með háskólapróf hefur sömuleiðis nærri tvöfaldast. Árið 1997 voru einungis 13% starfsmanna hér á landi með háskólapróf en í fyrra var sambærilegt hlutfall 22%. Þessu ber að fagna. Fjárframlög til rannsókna hafa stóraukist að sama skapi og gert er ráð fyrir 85% aukningu milli áranna 2007 og 2011. Þetta er glæsilegur árangur á ekki lengri tíma og ég hlakka til að sjá enn frekari sókn í menntamálum á komandi árum. Í þessu sambandi eru skólafrumvörp menntamálaráðherra, sem vonandi verða afgreidd nú í þinglok, sérstaklega mikilvæg. Með þeim er lagaramminn um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla endurbættur. Á grundvelli þessara metnaðarfullu frumvarpa er markmiðið að menntun barna og unglinga á Íslandi verði til fyrirmyndar á alþjóðavísu. Annar málaflokkur sem ég vil nefna eru heilbrigðismálin. Áhugavert hefur verið að fylgjast með breytingum sem þar hafa orðið undanfarið ár. Með stefnumörkun okkar sjálfstæðismanna að leiðarljósi hefur verið hafist handa við að stytta biðlista, auka hagkvæmni og efla þjónustu með útboðum og þjónustusamningum. Fyrir þinginu liggur nú frumvarp heilbrigðisráðherra um sjúkratryggingastofnun. Tilgangur frumvarpsins er að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og tryggja að fjölbreyttari rekstrarform nýtist í þágu landsmanna. Á sama hátt hafa útboð í lyfjamálum og samstarf við hin Norðurlöndin leitt til þess að um milljarður hefur sparast í lyfjakostnaði. Við erum með öðrum orðum að beita nútímalegum leiðum til þess að nálgast það markmið sem einhuga samfélagsleg sátt ríkir um og það er að Íslendingar njóti á hagkvæman máta fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Góðir landsmenn. Mig langar að lokum að ræða um þau störf í þjóðfélaginu sem lúta að menntun og heilbrigði landsmanna. Þau eru í miklum meiri hluta á vegum hins opinbera eins og er. Eitt stærsta viðfangsefni 21. aldarinnar er að veita þessum störfum þann sess, þau laun og þá virðingu sem þau eiga skilið. Á meðan þessi störf eru nánast öll á hendi eins og sama vinnuveitandans, þ.e. ríkisins, verður róðurinn þungur. Ekki vegna þess að stjórnmálamenn vilji ekki gera vel við þessar mikilvægu stéttir heldur einfaldlega vegna þess að kjarasamningar og opinberir launataxtar eru ósveigjanlegra kjaraform en einstaklingsbundnir samningar eins og tíðkast í einkageiranum. Við verðum að hugsa um þetta rekstrarform, við verðum að hugsa um þetta upp á nýtt og hvetja til aukinnar nýsköpunar og opna sviðið í þessum greinum. Góðir Íslendingar. Hinn magnaði frumkvöðlaandi og sá kraftur sem býr í þjóðinni eru auðæfi hennar. Þessi kraftur hefur fleytt okkur mjög langt og mun gera það áfram um ókomin ár og þannig munum við í sameiningu halda áfram á vit nýrra og spennandi tækifæra í menningar- og efnahagslífi þjóðarinnar. - Ég þakka áheyrnina.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Við framsóknarmenn erum stoltir af verkum okkar. Við höfum leitt mörg stórmál til lykta og staðið að mikilvægum framförum í okkar ágæta landi. Hlutverk okkar nú um sinn, í stjórnarandstöðu, er mikilvægt. Samkvæmt lýðræðislegum hefðum er komið að okkur að veita ríkisstjórninni aðhald. Munum við ekkert draga af okkur í þeim efnum, enda sjóuð eftir að hafa setið ríkisstjórnarmegin við borðið á síðustu 12 árum. Þótt stjórnarandstaðan í heild sé fámenn er hún að mínu mati skipuð öflugum einstaklingum sem hafa þrek og dug til að veita ofurmeirihlutanum nauðsynlegt aðhald. Hér áðan talaði forustumaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, og kveinkaði sér sáran undan ræðu formanns Framsóknarflokksins, Guðna Ágústssonar. Kveinkaði sér undan réttmætri ræðu forustumanns í stjórnarandstöðu sem rækir lýðræðislegt hlutverk sitt og veitir verðugt aðhald. Hinn hörundsári forustumaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, er einmitt sami maðurinn og sá sem leggur í vana sinn að ata aðra stjórnmálamenn auri um nætur í bloggi sínu með svæsnari hætti en sæmir ráðherra í ríkisstjórn. Öðruvísi mér áður brá, kæri Össur. Össur sagði í vörn sinni að ríkisstjórnin hefði staðið fyrir stærstu jöfnunaraðgerðum Íslandssögunnar. Ég spyr: Hefur almenningur orðið var við þær aðgerðir? Svarið er nei. Hér var einnig sagt að ríkisstjórnin hefði efnt eða sett í farveg 80% af loforðum sínum. Þessi tala, virðulegu landsmenn, skiptir reyndar engu máli, ekki nokkru máli. Meginloforð ríkisstjórnarinnar var að standa vörð um efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar, sýna efnahagslegt aðhald og það hefur ekki verið gert. Við sjáum hvert stefnir í þeim málum. Hér hefur sjaldan eða aldrei verið jafnerfitt í efnahagsmálunum og það sér almenningur. Ríkisstjórnin gefur einnig í skyn að hún sé samhent. Almenningur lætur hins vegar ekki blekkjast. Stjórnarflokkarnir hafa borið á torg ágreining sinn í hverju málinu á fætur öðru. Það er auðvelt að nefna hér virkjunarmálin, löggæslumálin, lífeyrismál þingmanna og ráðherra og hvalveiðimálin svo að það sé nú líka nefnt, en þar kaus Samfylkingin að gefa út sérstaka yfirlýsingu í ríkisstjórninni um að hún væri algjörlega ósammála Sjálfstæðisflokknum. Þetta er nú allur samtakamátturinn sem ríkisstjórnin sýnir. Við framsóknarmenn erum stoltir af árangri okkar í heilbrigðismálum. Þar mælumst við í fremstu röð þjóða heims. Stefna ríkisstjórnarinnar í málaflokknum er óljós. Sjálfstæðisflokkurinn segist ekki ætla að einkavæða neitt í þjónustunni þrátt fyrir að fjallað sé um það í landsfundarályktunum þeirra. Ekki vitum við heldur hve langt þeir vilja ganga í að einkareka þjónustuþætti, svo sem þjónustu sem fellur undir Landspítala – háskólasjúkrahús. Það er okkar skoðun að ef háskólasjúkrahús eigi að standa undir nafni megi ekki slíta úr starfseminni afgerandi þætti þjónustunnar til einkareksturs. Við framsóknarmenn viljum að heilbrigðisþjónustan sé rekin á félagslegum grunni svo að allir hafi jafnan aðgang að þjónustunni óháð efnahag. Við viljum ekki amerískt fokdýrt heilbrigðiskerfi, það býður upp á mikinn ójöfnuð og er mun dýrara í rekstri en félagslegt kerfi. Á Íslandi verjum við 9,5% af landsframleiðslu í heilbrigðiskerfið en í Bandaríkjunum, þar sem einkarekstur er allsráðandi, kostar kerfið 15,3% af landsframleiðslu þrátt fyrir að rúmlega 90% Bandaríkjamanna búi við talsvert lakari heilbrigðisþjónustu en við Íslendingar. Við viljum líka að kjör umönnunarstétta og kvenna séu sérstaklega skoðuð. Í fyrradag, þann 25. maí, náðust kjarasamningar milli ríkisins og BSRB. Í þeim samningum urðu margir fyrir miklum vonbrigðum og þá sérstaklega konur. Í opinni grein sem birt er í blöðunum í dag og ber yfirskriftina „Orð án efnda eru ekki trúverðug“ segir Kristín Á. Guðmundsdóttir, formaður Sjúkraliðafélags Íslands, að kvennastéttir, líkt og Sjúkraliðafélag Íslands, hafi orðið fyrir verulegum vonbrigðum með viðmót það sem mætti þeim af hálfu fjármálaráðherra við gerð samningsins. Konur hafi vænst þess að staðið yrði við það fyrirheit í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að dregið yrði úr kynbundnum launamun og að fyrir hafi legið margítrekuð loforð um að bæta kjör umönnunarstétta sem að meginhluta eru konur. Hvað hafa ráðherrarnir sagt í þessu máli? Tökum sem dæmi Jóhönnu Sigurðardóttur, ráðherra jafnréttismála, og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, formann Samfylkingarinnar. Báðir þessir ráðherrar hafa gefið sig út fyrir að vera miklir talsmenn kvenna. Jóhanna Sigurðardóttir hefur undirstrikað að það sé eitt af brýnustu jafnréttismálum samtímans, og um leið eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar, að tryggja bætt kjör uppeldis- og umönnunarstétta. Hvar eru þessi loforð núna? Af hverju stóð Samfylkingin ekki við loforð sín þegar tækifæri gafst til að bæta kjör þessara umönnunarstétta? Hefur Samfylkingin ekki áhrif í ríkisstjórninni? Þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn fari með kjaramál opinberra starfsmanna spyr ég: Af hverju stóð Samfylkingin ekki við þessi stóru orð nú þegar tækifæri gafst? Ágætu tilheyrendur. Nú er svo komið að þau samfélög sem vilja taka sig alvarlega þurfa að skoða með hvaða hætti þau vilja tengjast Evrópusambandinu. Þar höfum við framsóknarmenn lagt fram sáttaleið sem við teljum að brýnt sé að fara. Þar á ég við þá leið að við viljum spyrja þjóðina hvort við fáum umboð til þess að fara í viðræður um Evrópusambandsaðild eða ekki. Við vonumst til að aðrir flokkar geti sameinast okkur í þeirri vegferð þannig að þetta mál geti fengið góða umræðu sem allra fyrst. - Góðar stundir.

Góðir landsmenn. Nú er liðið eitt ár frá því að ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók við stjórnartaumum í landinu. Það markaði tímamót að því leyti að þá tóku höndum saman þeir flokkar sem stærstir hafa verið í landinu á undanförnum árum. Það er með stolti sem ég stend hér og lít yfir þau verkefni sem þessi stjórnarmeirihluti hefur staðið að og þeirra skulum við líta til, verkefnanna og þess sem sameinar fremur en þess sem sundrar. Þó að þessir tveir flokkar séu sammála um ákveðna verkefnaskrá eru þeir ólíkir og hafa mismunandi skoðanir um margt. Ég tel að þessi stjórn hafi verið eini raunhæfi kosturinn miðað við þá stöðu sem uppi var og sé litið til þessa fyrsta árs hafi verið afar heppilegt að einmitt þessir tveir flokkar voru við stjórnvölinn. Í þeirri efnahagslægð sem við höfum upplifað sýndu stjórnarflokkarnir styrk sinn. Við höfum ekki farið á taugum eða sýnt kæruleysi við efnahagsstjórn heldur með hægð og af öryggi stýrt í gegnum mesta brimskaflinn, og á grundvelli mótaðrar verkefnaskrár verður haldið áfram út kjörtímabilið. Um leið og litið er yfir verkefni þessa fyrsta árs skal það áréttað að hér er einungis hið fyrsta af fjórum að baki. Enn bíða mörg mál úrlausnar í anda stjórnarsáttmálans og ekki raunsætt að ætlast til að öll mál séu í höfn eftir þetta fyrsta ár. Ágætu landsmenn. Þegar litið er yfir sviðið í kvenfrelsis- og jafnréttismálum er hægt að bera höfuðið hátt. Loksins, loksins er á Íslandi tekinn við stjórnartaumunum meiri hluti sem byggir á kvenfrelsi, einni af þeim stoðum sem Samfylkingin hvílir á. Nú hefur verið samþykkt nýtt frumvarp til jafnréttislaga. Ég fullyrði að það er eitt mesta framfaraskref í lagasetningu á sviði jafnréttismála í seinni tíð. Þar er kveðið á um að Jafnréttisstofa fái ríkari heimildir til að hafa framkvæmd með eftirfylgni laganna því að ótrúlegt en satt, ýmsir hafa komist upp með það árum saman að hunsa jafnréttislög og það hefur viðgengist án þess að Alþingi brygðist við. Síðan má velta því fyrir sér hvort slíkt hefði verið látið óáreitt ef um væri að ræða fjármálamarkaðinn, samkeppnismálin eða önnur slík svið. Nú hefur Jafnréttisstofa fengið álíka heimild og t.d. Samkeppniseftirlit og Fjármálaeftirlit til að fylgjast með því að lögunum sé fylgt. Kærunefnd jafnréttismála hefur fengið þann stall í lögunum að nú eru úrskurðir hennar bindandi og er það hrein grundvallarbreyting. Eitt af mikilvægustu verkefnum ríkisstjórnarinnar er einmitt að vinna á kynbundnum launamun og í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar stendur að minnka eigi óútskýrðan kynbundinn launamun um helming á kjörtímabilinu. Strax síðasta haust voru því settar á laggirnar tvær nefndir sem vinna eiga tillögur um að taka hressilega á launamun kynjanna. Ég á sjálf sæti í annarri nefndinni og hefur hún það meginverkefni að setja fram áætlun um hvernig minnka megi óútskýrðan launamun kynjanna á opinberum vinnumarkaði og auk þess að gera tillögur um það hvernig endurmeta megi kjör kvenna, sérstaklega hjá hinu opinbera, einkum meðal þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Margir munu e.t.v. taka undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur hér á undan og tala um að hér sé reitt hátt til höggs. Enn aðrir munu spyrja hví þetta hafi ekki verið gert í nýgerðum samningum. Innbyggt óréttlæti verður ekki lagfært í einni svipan, til þess þarf lengri samningstíma en samið var um á dögunum og ígrundað samkomulag allra aðila um yfirlýst markmið. Verið er að vinna áætlun í þessum efnum og tillögur nefndanna verða kynntar á jafnréttisþingi í október nk. Þær verða síðan grunnur og innlegg í kjarasamningagerð þegar samningar losna í mars 2009. Ég tala af reynslu þegar ég segi að ef pólitískur vilji er til að taka á þessum málum er það hægt. Ef það var hægt að minnka bilið með þessum hætti hjá Reykjavíkurborg á sínum tíma er það hægt hjá ríkinu líka. Góðir landsmenn. Við Íslendingar erum vön dyntóttri veðráttu og ef það er eitthvað sem við getum treyst er það það að blíðviðri er sjaldan varanlegt. Á hinn bóginn vitum við líka fyrir víst að öll él birtir upp um síðir. Við njótum sólar meðan hún skín um leið og við búum okkur af fyrirhyggju undir komandi hvassviðri. Undanfarin missiri höfum við upplifað langvarandi hæðir í hagkerfinu allt þar til sú efnahagslægð sem við glímum við kom inn yfir landið. Á sama hátt og við tökumst jafnan á við óblíð náttúruöflin með samstöðu, samhjálp og rausnarskap hvert í annars garð ríður nú á að mæta efnahagslægðinni með sama hætti og tryggja öllum skjól fyrir henni sem þess þurfa, treysta stoðir velferðarkerfisins og huga hvert að öðru. Beri okkur gæfa til þess blasa við okkur spennandi tímar með nýjum áskorunum, nýjum tækifærum og bjartari framtíð. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Í október sl. kom úrskurður mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þar sem kveðið var á um það að Íslendingar brytu gegn mannréttindum, brytu gegn 26. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Hver einasta ríkisstjórn sem bæri virðingu fyrir sjálfri sér og mannréttindum borgara sinna í lýðræðisþjóðfélagi hefði að sjálfsögðu brugðist við með fyrsta mögulega hætti og mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna gaf ríkisstjórninni 180 daga til að bregðast við. Nú eru eingöngu 16 dagar eftir af þeim 180 daga fresti til þess að bregðast við og taka upp og virða mannréttindi í landinu. Gjafakvótakerfið er óréttmætt, það brýtur gegn jafnréttisákvæðum alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, það er niðurstaða úrskurðarnefndar mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Við, nokkrir þingmenn, höfum krafist þess og lagt fram á Alþingi þingsályktunartillögu um að Alþingi álykti að farið verði að niðurstöðu mannréttindanefndarinnar. Hún hefur fengist rædd og þingmenn allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins tóku undir þessi sjónarmið. Samt sem áður bólar ekki á afgreiðslu og engum aðgerðum af hálfu sjávarútvegsráðherra eða ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórn sem ætlar sér að sækjast eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna á það ekki skilið meðan hún neitar að virða mannréttindi borgara sinna. Á ársafmæli ríkisstjórnarinnar síðasta föstudag sagði forsætisráðherra að um 80% efnisatriða stjórnarsáttmálans væru í höfn. Hv. þm. Árni þór Sigurðsson vék að því hér áðan í umræðunni að þá mundi ríkisstjórnina þrjóta örendið einhvern tíma eftir tvo mánuði. Mér reiknaðist til að það yrði í byrjun ágúst og þá væri eðlilegt að menn annaðhvort endurnýjuðu stjórnarsáttmálann eða við tæki ný ríkisstjórn. Er það nú svo að ríkisstjórnin hafi farið þannig að að hún hafi framkvæmt svona mikið af stjórnarsáttmálanum eða því sem þar stendur? Ég vil benda á að síðasta sumar fóru stjórnarþingmenn og ráðherrar mikinn um það að við trónuðum á toppnum varðandi velmegun og það hvernig lífskjör væru hér betri en nokkurs staðar annars staðar í veröldinni. Ég benti á það við þær umræður að við byggjum við skuldsetta velmegun og að þeir sem þökkuðu sér sólskinið, eins og segir í gömlu kínversku máltæki, yrðu að sætta sig við það að þeim yrði kennt um rigninguna. Hvernig er umhorfs í íslenskum efnahagsmálum í dag? Verðbólga síðustu þrjá mánuði mælist 28%. Gengi krónunnar hefur fallið um 25% eða fjórðung frá áramótum og vísitala neysluverðs til verðtryggingar hækkar og hækkar. Ekki sjást nein merki um að dregið sé úr umsvifum hins opinbera sem nálgast nú eða er að fara yfir helming af vergri þjóðarframleiðslu. Ríkissjóður lagði í dag fyrir Alþingi að heimilað yrði að ríkissjóður fengi að taka allt að 500 milljarða lán til að endurlána Seðlabanka Íslands. Þetta er m.a. herkostnaður okkar af gjaldmiðlinum og óábyrgri efnahagsstjórn undanfarinna ára. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Eitt brýnasta verkefni nýrrar ríkisstjórnar er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu í þágu heimila og atvinnulífs. Markmið hagstjórnar er að tryggja lága verðbólgu og lágt vaxtastig, betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum, jafnan og öflugan hagvöxt og áframhaldandi trausta stöðu ríkissjóðs.“ Með þetta í huga er eðlilegt að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir komi hér upp og segist vera stolt af því að vera í þeirri stöðu að vera fylgismaður ríkisstjórnarinnar. Því hvað hefur nú gengið eftir af þessu? Eru það 80% af þessum fyrirheitum sem hafa verið efnd? Ríkir hér stöðugleiki í efnahagslífinu? Ó, nei. Eru markmið hagstjórnarinnar að nást, að tryggja lága verðbólgu? Nei, verðbólgan mælist 28% síðustu þrjá mánuði eins og ég vék að áðan. Er vaxtastig lágt? Nei, við búum við Evrópumet í háum vöxtum og óhagkvæmustu lánakjör fyrir almenning í landinu. Er jafnvægi í utanríkisviðskiptum? Já, það hefur kannski aðeins þokast í þá átt. Spurningin er síðan: Búum við við jafnan og öflugan hagvöxt? Svarið við þessari spurningu er líka nei. Nei, það má búast við því að hagvöxtur á Íslandi í ár verði neikvæður, hvorki jafn og öflugur né jákvæður. Þetta er árangurinn sem við horfum á, þetta er Ísland í dag og þetta er viðfangsefni sem verður að takast á við og við komumst ekki hjá að gera. Í umræðunni hér áðan sagði hæstv. forsætisráðherra að erfiðleikarnir muni víkja fyrir betri tíð og ég er honum hjartanlega sammála, það mun gerast, það er vissulega rétt. En það er vegna þess að þjóðin býr yfir dug, þolgæði og áræðni til að takast á við vandamálin. Önnur og dugmikil ríkisstjórn mundi auðvelda þjóðinni þá vegferð. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt, sem dropi breytir veig heillar skálar. Þel getur snúist við atorð eitt. Aðgát skal höfð í nærveru sálar. Svo oft leyndist strengur í brjósti sem brast við biturt andsvar gefið án saka. Hve iðrar margt líf eitt augnakast sem aldrei verður tekið til baka? Svo kvað Einar Benediktsson um það sem nærir mannssálina, hlýjuna, tillitssemina og viðkvæmnina. Á degi barnsins lesum við að barnaverndarmálum hafi fjölgað svo mjög hérlendis að kerfið hafi ekki undan. Við lesum um yfirgefin börn fíkniefnaneytenda og við lesum almennt um átakanlega fáar samverustundir barna og foreldra. Við lesum einnig um að æ fleiri konur líði fyrir hörmulegar afleiðingar nauðgana, vændis, mansals og kláms. Þegar við fáum slíkar fréttir erum við gjörn á að ímynda okkur að þessi börn séu annarra manna börn, að þessar konur séu ókunnugar konur. Með slíkum hugsunarhætti tökum við þátt í sinnuleysi og sjálfsblekkingu. Það ætti að vera óumdeilanlegur styrkleiki okkar litla samfélags að geta litið á öll börn sem okkar börn, alla sjúka sem okkar sjúku og alla aldraða sem okkar aldraða. Ef við glötum þeirri ómetanlegu hugsun að við berum ábyrgð hvert á öðru, að við erum öll á sama báti í einu samfélagi samhygðar þá höfum við glatað því dýrmætasta sem íslenskt samfélag ætti með réttu að byggja á. Gefur vanlíðan og einmanaleiki fjölmargra barna ekki merki um að eitthvað mikið sé að í þjóðfélagi okkar? Er þessi vitneskja ekki logandi aðvörunarljós til yfirvalda og okkar allra? Hjá mörgum íslenskum fjölskyldum sverfur nú að. Það reynir á hver við erum og fyrir hvað við viljum standa, á hverju og hverjum við berum sameiginlega ábyrgð. Við höfum séð einkaþoturnar hefja sig til flugs, við höfum séð milljarðamæringana vaxa og dafna, við höfum séð sameignir þjóðarinnar verða einkavæðingunni að bráð. Ekki veit ég hvort kvennastéttir þessa lands, umönnunarstéttirnar, séu jafnánægðar með ríkisstjórnina og ríkisstjórnin sjálf en auðmenn landsins eru e.t.v. þokkalega sáttir. Hvort er það fólk eða fjármagn sem nær eyrum yfirvalda í verki? Hvort eru það bankarnir eða heimilin sem standa okkur næst? Háir vextir, vaxandi verðbólga, aukin misskipting, fátækt, langir vinnudagar, fjarvera, álag, skuldasöfnun og svo mætti lengi telja. Ég spyr: Á hvaða einstaklingum samfélagsins bitnar slíkt mest? Við fáum aldrei til baka æsku barnanna okkar, sakleysi og uppvaxtarár, við fáum aldrei til baka samverustundir sem ekki urðu. Við fáum aldrei til baka heilsu og þrótt aldraðra foreldra okkar. Við fáum aldrei til baka þá fossa sem eitt sinn hverfa. Góðir landsmenn. Á tímum sem þessum er fátt mikilvægara en að gera okkur skýra grein fyrir því hvað það er sem er okkur dýrmætast, hvað það er sem ekki verður tekið til baka. Eitt af fjöreggjum íslensks samfélags er öflug heilbrigðisþjónusta fyrir alla, byggð á félagslegum, sameiginlegum grunni. Það tekur ár og áratugi, jafnvel aldir að byggja upp réttlátara samfélag fyrir alla. Það þarf hins vegar aðeins fáar vanhugsaðar ákvarðanir, kreddukennda markaðsvæðingu og óvönduð lög til að brjóta samfélagslega innviði niður. Ég staðhæfi fullum fetum að aldrei í sögu lýðveldisins hafi verið gert jafnhart áhlaup að hinu félagslega heilbrigðiskerfi okkar Íslendinga og nú. Heilbrigðiskerfið skal markaðsvæða sama hvað hver segir, heilbrigðisþjónustan skal skref fyrir skref bútuð niður og færð einkaaðilum til umsýslu. Þetta skal gert þrátt fyrir slæma reynslu annarra þjóða, aukna mismunun, óhagkvæmni og sundurleysi. Það er ekki bara mikilvægt fyrir okkur sem manneskjur og einstaklinga að hugsa til þess sem ekki verður tekið til baka í okkar eigin lífi, það er einnig mikilvægt að hugsa til þess sem heilt samfélag getur ekki tekið til baka sem það eitt sinn lætur af hendi. Þær ákvarðanir sem teknar eru hér í þessum sal eru afdrifaríkar fyrir samfélagið allt, fyrir fjölskyldurnar í landinu, fyrir gamla fólkið, fyrir börnin, fyrir umhverfið. Hér er tekist á um innviði samfélagsins og framtíð. Á okkur þingmönnum öllum hvílir þung ábyrgð. Það vill þannig til, hæstv. forseti, þó að sumir í þessum sal eigi bágt með að trúa því, að meiri hlutinn hefur ekki alltaf rétt fyrir sér, meirihlutavaldinu væri stundum hollt að hlusta. Góðir landsmenn. Með lögum skal land byggja en ólögum eyða. Við skulum hafa hugrekki og þrek til að snúa af þeirri braut sem ríkisstjórnin hefur markað, snúa af braut einkavæðingar, markaðshyggju, græðgi, misskiptingar og náttúrueyðingar og segja: Hingað og ekki lengra. Það er kominn tími fyrir íslenskt samfélag að snúa heim. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Ágætu Íslendingar. Úlfur, úlfur, kreppa, kreppa, hagstjórnarmistök, blekkingar og hrun. Þannig eru upphrópanir stjórnarandstöðu dagsins og ef maður hrópar nógu mikið, nógu hátt og nógu oft hætta allir að hlusta. En auðvitað er full ástæða til að leggja við hlustir. Það gefur á bátinn, á okkur herjar hækkandi olíuverð, rokkandi gengi og höktandi hlutabréfamarkaður og vissulega ríkir ákveðin óvissa um hvað nánasta framtíð ber í skauti sér. En allt tal um að kreppa ríki á Íslandi á þessu fallega vori er mikil gengisfelling þess orðs. Á hinum raunverulegu kreppuárum átti fólk vart til hnífs og skeiðar, það svalt heilu hungri, börnin fengu ekki klæðin ný, menn gengu um atvinnulausir og fóru svangir að sofa. Núna hneigjast menn til að kenna það við kreppuástand að þurfa að draga úr útgjöldum sínum, skera aðeins við sig munaðinn. Ung stúlka sem ég hitti austur á fjörðum um daginn sagði við mig að það væri að koma kreppa og ég spurði hana hvers vegna hún héldi það. Hún svaraði að pabbi og mamma væru hætt við að kaupa nýjan flatskjá í eldhúsið. Við stöndum á ákveðnum krossgötum. Verðbólga er komin á kreik og vísbendingar eru um samdrátt í íslensku efnahagslífi en sem betur fer eru Íslendingar vel í stakk búnir til að takast á við slíkan veruleika. Lífskjör þjóðarinnar eru með þeim bestu í veröldinni en öllum má ljóst vera að við núverandi aðstæður hægir á vexti og samdráttur er óhjákvæmilegur á einhverjum sviðum. Þá er meginverkefnið að laga lífsmátann að þeim veruleika og forðast útgjöld sem beðið geta án tjóns, hætta við kaupin á flatskjánum í eldhúsið og sneiða hjá kaupum á vöru og þjónustu sem verðlögð er með þeim hætti að treyst er á að verðskyn neytenda sé ekkert, horfið út í veður og vind í góðæri undangenginna ára. Viðbrögðin við þeim aðstæðum sem nú ríkja í efnahagsmálum þjóðarinnar er vandasamt verkefni fyrir landsmenn alla hvort sem þeir reka heimili, fyrirtæki eða ríkið sjálft. Með festu, hyggindum og framsýni verður best tekist á við þann vanda sem að steðjar og verja það sem áunnist hefur. Allt er breytingum undirorpið. Sá sem gæti séð þróun íslensks samfélags síðustu áratuga í einni sjónhendingu fengi líklega svima, það væri eins og að horfa inn í þvottavindu á fullri ferð. Gríðarlegar breytingar hafa orðið á öllum sviðum og við höfum þurft að sýna mikla aðlögunarhæfni. Í sjávarútvegi hefur til að mynda orðið mikill samdráttur í afla sem atvinnugreinin hefur mætt með því að ná meiri verðmætum út úr sjávarfanginu, færri hendur vinna verkin en áður og tæknivæðing einkennir veiðar og vinnslu sem aldrei fyrr. Landbúnaður hefur einnig mætt byltingarkenndum breytingum og aðstæðum sem engan gat órað fyrir að mundu knýja dyra í blómlegum sveitum landsins. Þar er framtíðin fólgin í því að laga sig að breyttum tímum, takast á við hið óhjákvæmilega og fara með sigur af hólmi. Nú blása kaldir vindar um nýja atvinnugrein sem fjármálastarfsemin er, alveg eins og þeir hafa áður gert í landbúnaði og sjávarútvegi. Við höfum áður tekist á við gæftaleysi, aflabrest, kal í túnum og frostaveturinn mikla. Þótt dagurinn í dag sé e.t.v. ekki sá bjartasti sem við höfum séð þá er alltaf bjart fram undan. Það minnir mig á sögu af Aðalsteini heitnum Jónssyni, athafnamanni á Eskifirði, sem alltaf hafði fulla trú á sjálfum sér, bæjarbúum og framtíð bæjarfélagsins. Eitt sinn þegar rekstur sjávarútvegsfyrirtækis hans stóð sem tæpast og allir töldu einsýnt að það færi á hausinn fyrir vikulok var Aðalsteinn sjálfur spurður að því hvernig honum litist á blikuna. Þá svaraði hann ósköp einfaldlega: Það er bjart fram undan. Sem auðvitað var raunin vegna þess að hann trúði því og vann sitt verk með það að leiðarljósi. Þannig er þetta bara. Það eru aldrei öll sund lokuð og að sjálfsögðu mun birta aftur fyrr en varir. „Bráðum kemur betri tíð með blóm í haga, sæta, langa sumardaga.“ - Ég þakka þeim sem hlýddu.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fagnar nú um þessar mundir eins árs afmæli sínu. Sú ríkisstjórn er vissulega stór en fjölmenn ríkisstjórn þarf þó ekki að þýða styrkleika landi og þjóð til hagsældar eins og veik staða í efnahagsmálum sýnir. Nú hefur annar stjórnarflokkanna tekið upp þá stefnu að segja eitt og framkvæma annað. Það má vel vera að það sé líklegt til vinsælda en þjóðin mun líða fyrir það. Sú umræðupólitík sem tekin hefur verið upp þýðir ekkert annað en að tala upp í eyrað á fólki og reka áróður fyrir því að verið sé að vinna að hlutum sem ekki er verið að vinna að. Við í Framsókn tölum skýrt. Okkar stefna liggur fyrir og við þurfum að standa skil á sögu okkar, hefð og rótum. Sá grunnur sem við erum sprottin af er ekki héðan og þaðan, úr þessum flokknum eða hinum. Þótt stutt sé síðan flokkurinn fór í stjórnarandstöðu hefur málflutningur okkar verið málefnalegur og sanngjarn. Þjóðin gengur fyrir. Sá efnahagsvandi sem nú blasir við bitnar hvað mest á ungu fólki, barnafólki sem þarf að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það mætir nú þungum byrðum, háu húsnæðis- matvæla- og eldsneytisverði og sífellt hækkandi vöxtum á verðtryggðum lánum. Skuldasöfnun blasir við. Meiri hlutinn hefur hér í umræðunni fríað sig allri ábyrgð og segir að vandinn komi að utan. Sá flótti gengur ekki upp því að allar aðrar vestrænar þjóðir gripu strax til efnahagsaðgerða meðan hér var setið auðum höndum. Hvar er það land í heiminum þar sem stýrivextir eru jafnháir og verðbólgan mælist jafnhá? Hér í kvöld hefur verið fullyrt að það hafi verið efnahagslífinu hollt að bíða með aðgerðir. Hefði þá ekki að sama skapi verið hollt að bíða með misvísandi yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðherra? Hefði til að mynda ekki verið betra að tala krónuna upp en ekki niður? Og hefði ekki líka verið betra að bíða með digurbarkalegar yfirlýsingar um niðurfellingu stimpilgjalda? Yfirlýsingu sem ein og sér botnfrysti fasteignamarkaðinn. Þjóðin á ekkert annað skilið en að vita hvert ríkisstjórnin stefnir og að hún geti treyst því að báðir ríkisstjórnarflokkarnir vinni að þeim markmiðum. Það er afar mikilvægt að það liggi ljóst fyrir að hvaða málum á að vinna og hvar á að gera umbætur. Það skiptir einnig miklu máli að Alþingi gefi frá sér þau skilaboð að stór mál séu unnin í sátt og samlyndi, þau hafi fengið góðan tíma og að fagmennska hafi einkennt öll vinnubrögð. Mikil og góð samstaða er t.a.m. um leikskóla- og grunnskólafrumvörpin sem og hið svokallaða menntunarfrumvarp þar sem réttindi kennarastéttarinnar eru bætt að ýmsu leyti. Að sama skapi harma ég mjög að frumvarp til framhaldsskóla skuli hafa verið keyrt í gegnum Alþingi í eins mikilli ósátt og hægt var að hugsa sér. Það er alveg sama hvar í ferlinu málið hefur verið statt. Um það hafa verið háværar gagnrýnisraddir og enn eru að berast tilmæli þar sem fast er kveðið á um að fresta málinu og bíða með afgreiðslu þess. En um leið og sjálfstæðismenn boðuðu umbyltingu og algjöran viðsnúning á stefnu sinni í málefnum framhaldsskólanna, nú í vetur, kom út skýrsla frá Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, hin svokallaða Pisa-könnun, sem getumældi árangur sjálfstæðismanna í menntamálum. Niðurstaðan var falleinkunn. Um leið og sú niðurstaða lá fyrir birti OECD einnig niðurstöður sínar um heilbrigðiskerfið sem hefur verið í höndum okkar framsóknarmanna sl. 12 ár. Niðurstaðan var skýr. Heilbrigðiskerfið okkar er ekki bara gott - það er lofsvert og stendur fremst í samanburði við aðrar þjóðir. Heilbrigðiskerfið fær toppeinkunn. Við framsóknarmenn höfum staðið vörð um íbúðalánasjóð fólksins. Nú notar Sjálfstæðisflokkurinn og fjármálaráðherrann hvert tækifæri til að lýsa skoðun sinni á einka- og bankavæðingu þess sem kallaður er almenni hluti sjóðsins. Því miður er í engu treystandi yfirlýsingum Samfylkingarinnar um að sjóðurinn verði ekki einkavæddur. Hún hefur einfaldlega gefið eftir of mörg af sínum stóru stefnumálum þegar á hólminn er komið. Um sjóðinn þarf að standa áfram vörð og á honum má alls ekki gera ónauðsynlegar breytingar. Við framsóknarmenn höfum þá skýru stefnu að heilbrigðisþjónustan og aðgangur að menntun eigi að vera fyrir alla óháð efnahag, stöðu og búsetu. Við höfnum einkavæðingu og teljum að stór hluti samneyslunnar eigi að fara í þessa þætti. Hvernig sem ástatt er hjá fólki þá á það að eiga greiðan aðgang að heilsugæslu og að börn fái notið menntunar. Við framsóknarmenn munum berjast fyrir því að hagsmunir fjölskyldunnar verði alltaf í fyrirrúmi. Að ákvarðanir sem teknar verða af stjórnvöldum á hverjum tíma miði að því að styrkja undirstöður samfélags okkar með því að hlúa að þeim sem eiga um sárt að binda, styrkja heimilin og búa vel í haginn fyrir börnin okkar. Um þessa mikilsverðu hagsmuni munum við framsóknarmenn standa vörð og aldrei gefa eftir. - Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Í metnaðarfullri stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eru m.a. gefin fyrirheit um miklar breytingar í samgöngu- og menntamálum. Þessir mikilvægu innviðir samfélagsins skipta miklu þegar horft er til framtíðar íslensku þjóðarinnar. Menntamál eru eitt helsta jafnréttismál nútímans, menntun fyrir alla í einu besta menntakerfi heims er eitt af markmiðum ríkisstjórnarinnar. Samgöngumál í víðum skilningi munu ráða miklu um framtíðarmöguleika þjóðarinnar og ekki síður til að tryggja að ein þjóð búi í landinu. Það er ánægjulegt að eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar er sögulegt átak í vegamálum. Aldrei fyrr hefur jafnmiklu fjármagni verið varið til framkvæmda í samgöngum, aukningin nemur 18 milljörðum á síðasta ári. Mörg stór verkefni eru nú í farvegi og má þar nefna Norðfjarðargöng, undirbúning nýrrar Sundabrautar, tvöföldun Suðurlandsvegar, stórframkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum, Vaðlaheiðargöng og nýja ferjuhöfn í Bakkafjöru. Á sviði fjarskiptamála er nú unnið af miklum metnaði að uppbyggingu stofnkerfa vegna farsímaþjónustu og háhraðanettenginga. Frumforsendur þeirrar vinnu er að GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi 1, öðrum helstu stofnvegum og á helstu ferðamannastöðum, að allir landsmenn sem þess óska hafi aðgang að háhraðatengingum svo og að dreifing ljósvakamiðla nái til sjómanna við landið og strjálbýlli svæða. Í lok þessa árs er gert ráð fyrir að uppbyggingu farsímaþjónustu ljúki og að í lok júlí verði opnuð tilboð í háhraðatengingar til allt að 1.800 lögbýla. Þá hefur utanríkisráðuneytið auglýst eftir tilboðum í rekstur og afnot af tveimur ljósleiðaraþráðum sem leigðir verða út til tveggja aðila. Þetta á að auka samkeppni á fjarskiptamarkaði og auka verulega möguleika á uppbyggingu á upplýsingatækniþjónustu á landsbyggðinni. Góðir landsmenn. Á þessu ári hækka fjárframlög til mennta og rannsókna um 17%. Það er í fullu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um aukna fjárfestingu á þessu sviði. Ekki verður látið staðar numið við þessa aukningu heldur fram haldið, því að samþykkt nýrra laga á næstu dögum um öll skólastigin, þ.e. leik-, grunn- og framhaldsskóla, svo og lög um menntun kennara og skólastjóra auk laga um opinbera háskóla mun að sjálfsögðu kalla á aukið fjármagn. Aukið fjármagn til menntamála tryggir ekki eitt og sér bætt menntakerfi. Þar skiptir mestu það starfsfólk sem þar starfar og aðstæður þess en ekki síður líðan þeirra nemenda sem í skólunum nema. Góð samstaða hefur verið um flest þessi frumvörp og ber að fagna því vegna þess að menntakerfið er viðkvæmt fyrir örum breytingum og þarf að hafa tryggingu fyrir að ríkisstjórnarskipti kalli ekki á uppstokkun. Hin nýju lög munu auka líkur á að við náum því markmiði að menntun á Íslandi verði til fyrirmyndar á alþjóðavísu. Dæmi um metnað í væntanlegum lögum er sú breyting að frá og með árinu 2011 þarf meistarapróf til að öðlast kennsluréttindi í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Efling náms- og starfsráðgjafar og aukin áhersla á list- og verknám gengur eins og rauður þráður í gegnum væntanleg lög, sérstaklega grunn- og framhaldsskólalög, en miðað við umræðuna um framhaldsskólalögin mætti halda að mesta breytingin á því skólastigi tengdist auknum fjölbreytileika stúdentsprófsins. Það tel ég ekki mestu breytinguna heldur breytt staða verk- og starfsnáms. Áratugum saman hefur verið rætt um að efla verknám og tryggja betur stöðu þess innan skólakerfisins. Ég fullyrði að með væntanlegum framhaldsskólalögum er stigið stærsta skref sem sést hefur í þá átt. Ég trúi því að ef rétt er á málum haldið muni fljótlega koma í ljós mjög miklar breytingar sem auka og efla verk- og starfsnám enda full ástæða til. Í nýjum framhaldsskólalögum er boðað aukið frelsi og dregið úr miðstýringu, sem er fagnaðarefni. Ég er ekki í nokkrum vafa um að aukið frelsi mun tryggja meiri fjölbreytileika, tryggja betur að komið verði til móts við þarfir hvers og eins nemanda, m.a. með fjölmenningarlegum áherslum í kennslu. Í væntanlegum lögum er stigið skref til að gefa nemendum fleiri möguleika á að ljúka námi á mislöngum tíma og síðast en ekki síst er tryggt að bóknám og verknám verði jafngilt innan framhaldsskólanna. Það er stórt skref sem mun leiða til þess að við fáum ekki bara fjölbreyttari skóla heldur betri skóla og betur undirbúna nemendur hvort heldur er til starfa eða frekara náms. Ég er sannfærður um að svo verður vegna þess að í framhaldsskólakerfinu starfar margt hæfileikaríkt fólk sem bíður eftir tækifærum. Ég er viss um að margir skólanna bíða í óþreyju eftir að þróast í þá átt sem boðuð er í væntanlegum framhaldsskólalögum. Í þeirri þróun eru mörg tækifæri. Góðir landsmenn. Þó að ríkisstjórnin hafi nú þegar tryggt framgang margra góðra mála bíða hennar fleiri verkefni við að bæta okkar góða samfélag. Áfram verður unnið af festu og öryggi því að innan ríkisstjórnarflokkanna er góður starfsandi og samstaða um þau verkefni sem þarf að sinna. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sendi frá sér álit fyrir síðustu áramót þar sem fiskveiðistjórnarkerfi okkar var sagt brjóta mannréttindi. Stjórnvöldum var veittur sex mánaða frestur til að svara álitinu og gera grein fyrir því hvaða breytingar þau ætluðu að gera til úrbóta. Nú þegar fresturinn er að renna út hafa stjórnvöld enn ekki sagt frá fyrirhuguðum aðgerðum sínum til að bæta fyrir þau mannréttindabrot sem framin hafa verið á sjómönnum og verkafólki í sjávarbyggðum landsins um árabil. Úrskurður mannréttindanefndarinnar kveður skýrt á um það að úthlutun fiskveiðiheimilda til fárra útvalinna stangist á við grundvallarreglur alþjóðasáttmála um borgaraleg réttindi, sem sagt íslensk stjórnvöld hafa um árabil brotið mannréttindi á þegnum sínum og alls ekki lagt hlustir við varnaðarorðum Frjálslynda flokksins sem hefur allt frá stofnun fyrir tíu árum haldið því fram að verið væri að brjóta lög og traðka á mannréttindum. Þessi mannréttindabrot hafa kollvarpað þjóðfélagsmyndinni, lagt sjávarbyggðir í rúst, skilið fólk eftir á köldum klaka atvinnulaust með óseljanlegar eignir, fólk sem áður átti gott líf efnahagslega og félagslega. Þau andlegu sár sem þessi brot á mannréttindum skilja eftir sig eru ævarandi blettur á þeim stjórnarháttum sem sjávarútvegsráðherrar Sjálfstæðisflokksins með Framsókn og nú Samfylkingunni stunda gagnvart stórum hópi landsmanna. Svör og aðgerðir ríkisstjórnarinnar við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eiga skilyrðislaust að koma fyrir Alþingi nú þegar og þar verður að koma skýrt fram hvernig ætlunin sé að breyta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, að ekki verði um frekari mannréttindabrot að ræða. Á sama tíma og íslensk stjórnvöld brjóta mannréttindi eru þau að falast eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, ráðinu sem ætlað er að gæta þess að aðildarþjóðir standi vörð um mannréttindi í heiminum. Hvílíkur tvískinnungur að ætla sér að fá sæti í ráði sem á að gæta þess að mannréttindi séu virt og fremja á sama tíma mannréttindabrot á þegnum sínum. Það verður fylgst náið með afstöðu Samfylkingarinnar þegar og ef ríkisstjórnin telur sér sæma að svara mannréttindanefndinni. Herra forseti. Fyrir nýjan þingmann sem hefur þó nokkra reynslu af félagsmálavafstri er það dapurlegt að mál sem lögð eru fram í góðri trú og gætu skipt miklu fyrir íslenskt samfélag skuli ekki fá betri framgang en raun ber vitni í þinginu. Frumvörp fást ekki rædd og daga uppi í nefndum og eru lögð til hliðar án þess að þingmönnum gefist tóm til að átta sig á því hvort eitthvað bitastætt sé í þeim fyrir íslensku þjóðina. Það eru vinnubrögð sem ættu að tilheyra fortíðinni að mínum dómi. Öll mál sem þingmenn leggja fyrir hið háa Alþingi ættu að njóta þeirrar virðingar að fá eðlilega umræðu og athygli. Herra forseti. Að undanförnu hefur komið æ betur í ljós hversu mikill ágreiningur er innan ríkisstjórnarinnar og stjórnarliðanna um margvísleg mál. Hér má nefna virkjanir, álver, velferðarmál, ESB, evruna, lögreglustjóraembættið á Suðurnesjum, Íbúðalánasjóð, hvalveiðar og ekki síst hvernig svara skuli mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Skýrasta og nýjasta dæmið um sundrunguna er orðsending í framhaldi af ákvörðun sjávarútvegsráðherra um að leyfa mjög takmarkaðar hvalveiðar í atvinnuskyni þar sem allt ráðherragengi Samfylkingarinnar leggst gegn slíkum veiðum. Sem dæmi um mál sem ekki hafa fengist rædd á þessu þingi er þingsályktunartillaga sem ég og hv. þm. Atli Gíslason fluttum um skipun rannsóknarnefndar til að rannsaka sölu eigna á vegum Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar og frumvarp til laga um skipun rannsóknarnefndar til að gera úttekt á misferli tengdu fiskveiðiheimildum innan íslensks sjávarútvegs sem þingmenn Frjálslynda flokksins fluttu. Hvorugt þessara mála hefur fengist rætt á þinginu og því ekki ljóst hvort þau njóta stuðnings meiri hluta Alþingis. Herra forseti. Ástand efnahagsmála er nú orðið mjög alvarlegt. Verðbólgan hefur ekki verið meiri um árabil og vöruverð rýkur upp úr öllu valdi, eldsneytisverð í hæstu hæðum og húsnæðismarkaðurinn í uppnámi. Það er því eðlilegt að ríkisstjórnin láti hendur standa fram úr ermum og geri eitthvað til varnar atvinnuleysi sem hlýtur að vera á næsta leiti ef ekkert verður að gert. Það er að mínu mati brýnt að lækka álögur á eldsneyti nú þegar til þess m.a. að ná tökum á verðbólgu. - Góðir landsmenn. Ég óska ykkur gleðilegs sumars. Lifið heil.