Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta mál og þær brtt., sem lágu fyrir hér í d., bæði frá hv. þm. N-Þ. og hæstv. fjmrh. Það virtist vera, að hér væri komið í dálítið óefni, og n. velti því fyrir sér, hvernig helzt mætti komast út úr þeim erfiðleikum, sem búnir eru að mæta þessu frv. Við vitum, að það hefur verið mesti vandi að útbýta þessum áhöldum og skipta þeim milli manna, og fáir hafa viljað gefa sig í þetta, en með þessu frv. er mjög mikil bót ráðin á því með þá jeppa, sem eiga að fara til landbúnaðarins; hvernig á að koma því fyrir, og reglur settar um það, sem setja þetta í fastar skorður. N. sá það, að ef losað væri um böndin í þessu frv. með því að gefa undanþágur eins og kom fram í Nd., þá væri vafasamt, hvernig færi um þetta. Ef héraðslæknar fengju sérstaka undanþágu, þá var ekki hægt annað, en veita hana einnig ljósmæðrum, og gátu þá komið fleiri koll af kolli. Því var það, að n., þeir 4 nm., sem á fundi voru, var sammála um að ráða bót á þessu með því, að nefnd tæki að sér að útbýta jeppum, sem til landsins kæmu eða slíkum bifreiðum, sem geta heitið öðru nafni, en eru þó af sams konar gerð og þeir. En það er ekki ætlunin, að landbúnaðurinn hirði allt, þó að það sé meginstefnan, að jepparnir séu einkum hæfir til þess að vera í sveitum, hvort sem er til jarðyrkjustarfa eða til að vera á vegum þar, en drossíurnar aftur hæfari til að vera á hinum betri vegum í bæjunum, heldur þótti rétt, að jeppa fengju einnig þeir menn, sem hafa þörf fyrir þær bifreiðar. Varð það ofan á, að nm. gengust undir það, að það yrði 20%, sem gengi til annars, en landbúnaðarins af þessum tækjum, sem innflutt væru. 3. brtt. skýrir enn betur, hvaða bifreiðar heyra undir þetta hugtak, sem til skipta koma fyrir þessa n., og er þar ekki eingöngu hugsað til þess, að það sé aðeins til ferðalaga, heldur til annarra heimilisnota, og var því sett hér í staðinn, að það væri til annarra heimilisþarfa, en aðdrátta. 3. brtt. voru menn alveg sammála um og var það talið leiða af sjálfu sér, að 4. brtt. kæmi hér inn. - Og svo er það 5. brtt. N. leit svo á, að nauðsynlegt væri að fylgjast með sölu þessara bifreiða ekki aðeins frá fyrstu hendi, heldur áfram og líta eftir, að þær væru ekki seldar á svörtum markaði, heldur væru þær yfirleitt seldar þeim mönnum, sem helzt þurfa á þeim að halda. En eftir upplýsingum, sem hér komu fram, fyrst frá hv. 1. þm. N–M. (PZ) og síðan frá hæstv. fjmrh., þá var þannig komið, að margir voru búnir að fá leyfi fyrir bifreiðum þessum og ýmsir búnir að borga þar að mestu eða öllu leyti. En til þess að ekki væri hætta á því, að menn færu nú að hlaupa í að borga þær og ná sér í réttindi á þann hátt, var sett hér það bráðabirgðaákvæði frá n. hendi, að þeir aðilar, sem áður hafa fengið gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir þessum bifreiðum og búnir eru að borga þær að mestu eða öllu leyti fyrir árslok 1947, skuli ganga fyrir að öðru jöfnu. N. vildi gera nokkra úrlausn þeim mönnum, sem hafa látið peninga í þetta, og finnst sanngjarnt, að þeir gangi fyrir þeim, sem ekki hafa lagt fram neitt fé til þessara kaupa. - Ég vona, að þessi brtt. frá n. geti gert það að verkum, að hv. þm. N–Þ. (BK) geti tekið till. sína aftur, og sömuleiðis geri ég ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. muni einnig geta gert það, ef þessi brtt. yrði samþykkt.



Það er nú búið að geta þessa máls í framsögu af n. hálfu, og vissi ég náttúrlega, að framsagan mundi verða í samræmi við þær brtt., sem fyrir liggja frá n., og frv. sjálft. En í nál. hef ég áskilið mér rétt til þess að fylgja brtt. eða fylgja þeim ekki, eftir því sem mér sýndist, eins og málið horfir nú við, þar sem ég er ekki alls kostar ánægður með það. Ég vil láta þess getið, að mér finnst frv. í sjálfu sér vera réttmætt og verðskulda, að það verði lögfest, en vil jafnframt, að því fylgi sem minnst lagaboð um ráðstöfunina. Það er nú aðalatriðið fyrir mér. - Það, sem þarna fer helzt í taugarnar á mér, er bráðabirgðaákvæðið. Ég er hræddur um, að þegar gefið er slakt á með lagasetningunni sjálfri um úthlutunina og búið að rétta einum fingurinn, þá komi fleiri til sögunnar. Ég veit, að þeir, sem hafa greitt fé fyrir þessa væntanlegu bíla, eiga rétt á að fá fé sitt endurgreitt. En að þeir, þótt þeir slæddust inn á þessa skrá, eigi rétt á því að fá jeppa nú, tel ég allt öðru máli gegna. Bændur, sem þar eru komnir á skrá eiga vitanlega forgangsrétt, því að ég sé ekki ástæðu til að vera að þessu basli, nema það sé gert í ákveðnum tilgangi, þ.e. í þágu landbúnaðarins. Að því er snertir brtt. hv. þm. N-Þ., um læknabifreiðar, er það að segja, að þar er um fá tilfelli að ræða. Ég tel, að frv. eigi að vera til þarfa bænda yfirleitt, og tel það sýna frámunalega þröngan skilning á frv. að telja ekki, að héraðslæknar bænda í hinum dreifðu héruðum eigi sama rétt. Ég álít, að þeir eigi að hafa forgangsrétt, því að það, sem bændum er brýnust nauðsyn, er að fá héraðslækni til sin. Við erum of grónir ofan í bókstafinn sjálfan, eigi þetta að vera nokkurt álitamál. Ég er sem sagt í rauninni fylgjandi þessu frv., en vildi láta þessar aths. koma fram varðandi þau atriði, sem ég er ekki ánægður með.



Herra forseti. Hv. frsm. tók réttilega fram, að þegar málið var endanlega afgr. frá n., var ég ekki viðstaddur á fundi. Hins vegar lét frsm. n. mig sjá nál. og brtt., þegar hann hafði frá því gengið, áður en það var afgr. í prentun. Ég fyrir mitt leyti er sammála nál. og brtt. og mun fylgja þeim við atkvgr. hér í d. Þó er ein þeirra þannig, að mér þætti gott að gera til öryggis nokkurn áskilnað í sambandi við hana, en brtt. er um það, hverjir eigi að vinna það vandasama verk að úthluta þessum jeppabifreiðum. Brtt. gerir ráð fyrir því, að n., sem kosin er af sérhagsmunasamtökum bænda, úthluti öllum jeppabifreiðum, bæði þeim, sem bændur fá, og eins hinum, sem ekki er ætlazt til, að fari til þeirra. Má að sjálfsögðu um það deila, hvernig n. þessi eigi að vera skipuð, og sýnist vera dálítið álitamál, hvort rétt sé að leggja allt í hendur þessarar bændanefndar. Ég gæti kannske hugsað mér aðra skipun á þeirri n., að svo miklu leyti sem um er að ræða úthlutun til annarra en bænda. Mér er þetta þó ekki svo fast í huga, að ég vilji bera fram við það neina brtt. á þessu stígi málsins, en vil áskilja mér rétt til þess við 3. umr. að hreyfa um þetta brtt., ef ég kynni að sjá ástæðu til þess. Mér þótti aðeins rétt að láta þetta koma fram.



Herra forseti. Landbn. hefur nú lagt hér fram brtt. við frv., og vil ég segja, að ég tel þær vera til bóta, nema e.t.v. bráðabirgðaákvæðið. Í brtt. við 3. gr. hefur n. lagt til, að 20% af jeppainnflutningnum verði hægt að úthluta til annarra, en bænda og þeirra aðila, sem taldir eru upp í 3. gr. frv. Ég tel þetta vera til mikilla bóta og vænti þess, að sú n., sem væntanlega verður skipuð verði frv. þetta samþ., muni fyrst og fremst eftir því, að það er bændunum sjálfum jafnvel meiri þörf, að héraðslæknar þeirra í víðlendum sveitahéruðum eigi bíl til umráða, en nokkurn tíma bændurnir sjálfir. Og ég treysti því, að sú n. muni skilja þetta og setja þá ekki hjá við úthlutun á þeim 1/5 af jeppainnflutningnum, sem úthluta má til annarra, en bænda. Ég er því ánægður með þessa brtt., og sé brtt mín borin upp á undan till. n., mun ég taka hana aftur til 3. umr., þar til ég hef séð, hvort þessi till. n. verður samþ. En komi till. n. fyrr til atkvæða, mun ég haga mér eftir því, hvernig fer um hana. Ég tel, að þessi hluti, sem úthluta má til annarra en bænda, sé fullstór. Ég býst við, að þeir héraðslæknar í landinu, sem kæmu til með að öðlast rétt samkv. þessum lögum, séu örfáir og einnig aðrir aðilar, sem ég veit varla, hverjir ættu að vera. Ég hefði getað fallizt á, að úthluta mætti 15% til annarra en bænda, en um þetta geri ég engan ágreining. Bráðabirgðaákvæðið er ég ekki fullkomlega ánægður með. Þar sem gera má ráð fyrir, að jeppainnflutningur á þessu ári a.m.k. verði mjög takmarkaður, finnst mér þetta ákvæði nokkuð varhugavert, þar sem þessi innflutningur er fyrst og fremst ætlaður til landbúnaðarþarfa. Mér finnst, að ákvæðið hefði mátt standa, ef í upphafi gr. hefði staðið: Þeir bændur - en ekki „Þeir aðilar“. Ég mun svo ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni.



Við 1. umr. um þetta mál benti ég á, að mér þætti eðlilegt, að þessu yrði breytt að einhverju leyti. Nú hefur hv. 7. landsk. (GÍG) áskilið sér rétt til að bera fram brtt. í sambandi við skipun n. Í frv. er ætlazt til, að þetta sé 5 manna n. Ég sé ekki, hvers vegna á að setja 5 menn í þetta. Ég man, að þegar „Hagamúsunum“ svo kölluðu var úthlutað, kostaði það yfir 36 þús. kr. að úthluta þessum fáu bílum, og formaðurinn sjálfur fékk 16 þús. kr. fyrir það. Þetta er árangurinn af þessum nefndarstörfum, sem verið er að setja upp á þennan hátt. Ég held, að það sé nóg að hafa þarna einn mann frá Búnaðarfélaginu, annan frá stéttarsambandi bænda og þriðja manninn skipaðan öðruvísi og hafa þannig aðeins þrjá menn. Ég benti einnig á, að mér þætti dálítið óeðlilegt, að kostnaður við nefndarstörfin væri greiddur af hlutaðeigandi aðilum, þannig að landbn. ættu að borga kostnaðinn fyrir sinn fulltrúa. Vildi ég beina því til hv. landbn., hvort hún sæi sér ekki fært að breyta þessu þannig, þar sem ætlazt er til, að 4 nm. séu kosnir af Búnaðarfélagi Íslands og stjórn Stéttarsambands bænda, að þeir ynnu kauplaust hjá n. Mér óar við að sjá á landsreikningnum svona upphæðir eins og 36 þús. fyrir úthlutun á 125 bílum á örfáum dögum. En annars geri ég það ekki að neinu kappsmáli. Í 1. gr. hefur verið sett ný mgr., sem mun eiga við, að undir þetta komi einnig þeir bílar, sem byggðir eru í Evrópu, aðrir en jeppabílar. Mér finnst þetta vera ákaflega víðtækt. Geta þá komið undir þetta form alls konar bifreiðar hentugar til flutninga. Og geta þá ekki, ef þessi gr. stendur svona, komið undir þetta allar vöruflutningabifreiðar, sem fluttar eru til landsins til landbúnaðarþarfa? Hvað fer nú mikið af flutningabifreiðum til landbúnaðarþarfa? Ég held, að erfitt yrði að greina á milli, hvað mikið færi til landbúnaðarþarfa og hvað til annarrar notkunar, þannig að mér finnst þessi brtt. hafa skemmt þetta. Í 2. mgr. 1. gr. hefur verið sett í stað orðanna, „sem heimilt er að flytja til landsins til landbúnaðarþarfa“: „sem heimilt er að flytja til landsins ár hvert“. Það er ákveðið með lögum, hverjir það eru. Það er fjárhagsráð. Í sömu mgr. stendur: „Með innflutningi þessum skal að því stefnt að fullnægja svo fljótt sem verða má þörfum landsbúa....“ - í stað orðanna „þörfum bænda“, sem hafa þá ekki lengur afskipti af því, hvernig bifreiðainnflutningur yfirleitt er til landsins. Þetta verður því að teljast breyt. heldur til hins lakara. Í 3. gr. eru í stað orðsins „Bifreiðar" sett orðin: Fjóra fimmtu hluta þeirra bifreiða. Þannig að bændum er ætlað að sitja að 4/5 allra þessara bifreiða, sem fluttar eru inn. Það er sannarlega til landbúnaðarþarfa, að fluttar eru inn mjólkurbifreiðar, sem flytja mjólk á milli. Það eru orðnir stórir tankbílar. Og það er kannske til landbúnaðarþarfa að flytja inn sérleyfisbifreiðar, sem fara eingöngu um landbúnaðarhéruðin. Þó finnst mér verst brtt. við 4. gr. Þar er sett inn, að í stað orðanna „að og frá heimilum sínum meiri hluta ársins“ komi: og annarra heimilisþarfa. Verður upphaf gr. þá þannig: „Nefndin aflar sér árlega svo áreiðanlegra upplýsinga sem föng eru á um tölu þeirra býla á landinu, er geta haft full not jeppabifreiða til flutninga og annarra heimilisþarfa.“ Verða það ekki hér um bil öll héruð landsins, sem geta haft þess full not? Það hefur víst verið meint áður, að þeir væru látnir ganga fyrir, sem hefðu einhverja vegi og gætu notað þetta meiri hluta ársins. Mér skilst, að undir þetta eigi að koma allir, sem geta haft not af bifreiðum 3–4 mánuði. En þá eru hér í 7. gr. - og það er athugaverðast af þessu öllu - felld niður orðin „samkv. þeim reglum, er um ræðir í 6. gr.“, og þar með er niður felldur leiðarvísir um það, hvernig eigi að úthluta bílunum. Þetta finnst mér versta brtt. frá n. Áður bar n. að fengnum upplýsingum að úthluta bifreiðunum samkv. fyrirmælum 6. gr., og þau eru hér í 5. lið hennar. En verði þetta samþ., á hún bara að úthluta bifreiðunum án þess að hafa nokkurn leiðarvísi og þarf ekki að fara neitt eftir 6. gr. Þetta finnst mér vera til hins miklu lakara. Virðist það hafa verið gert af ásettu ráði að láta n. ekki vera bundna af ákvæðum 6. gr. um úthlutun bifreiðanna og stafar af því, að vald það, sem n. er gefið, er miklu meira, en það var áður. Áður hafði n. aðeins vald til að úthluta jeppabifreiðum, en nú öllum bifreiðum, sem koma inn undir 1. gr., þegar búið er að breyta henni. - Ég verð þess vegna á móti þessum brtt. yfirleitt og kýs heldur að fylgja frv. eins og það liggur fyrir hér, nema eitthvað komi fram í umr., sem ég get sannfærzt um, að sé til bóta.



Herra forseti. Við verðum fyrst að gera okkur ljóst, hvað við er átt með „til landbúnaðarþarfa“. Við höfum ekki nefnt flutninga, heldur aðeins til landbúnaðarþarfa. Farmal og dráttarvélar eru ekki bílar. Bílar til landbúnaðarþarfa eru með útbúnaði til að draga landbúnaðarvélar á eftir sér eða við hliðina og eru sumar vélar útbúnar til að festast aftan í jeppa. Landrovers er byggður til að draga vélar, svo sem sláttuvélar, rakstrarvélar, snúningsvélar o.s.frv. Aðrir bílar eru aftur til flutninga og ferðalaga, og ef menn hugsa sér að taka venjulega bíla og plægja með þeim, þá verður fyrst að setja sérstakan útbúnað á þá og svo spólar bíllinn, því að hann er ekki ætlaður til slíks. Við þekkjum enn aðeins tvær tegundir bíla, sem ætlaðir eru til landbúnaðarþarfa, - hvort þeir verða fleiri, vitum við ekki, - þ.e. jeppar og Landrovers. Aðra bíla verður að útbúa sérstaklega. Landbn. gekkst svo inn á að láta þessa n. úthluta bílunum, 4/5 til landbúnaðarþarfa og 1/5 til annars og var ekki hægt að gera annað. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði verður að úthluta 41 jeppa til manna þeirra, sem greitt höfðu nýbyggingarráði hluta andvirðisins fyrir árslok 1947. Þar af 21 til bænda og 19 til annarra, ef þeir gangast undir að selja þá ekki á svörtum markaði. Af þessum 19, sem ekki eru bændur, eru 16 hér í Rvík, og ef þeir gangast undir að selja ekki á svörtum markaði, fá þeir úthlutað af þessum 20%, sem ekki fara til landbúnaðarþarfa. Ég veit, að hv. þm. hefðu verið gramir, ef þeir hefðu fengið leyfi fyrir innflutningi jeppabifreiða og greitt hluta andvirðisins 1947, en hefðu ekkert fengið enn þá, og er slíkt ekkert annað, en falsað leyfi. Þeir bílar, sem ætlaðir eru til landbúnaðarþarfa, eru sérstaklega útbúnir til þess, og fram að þessu höfum við aðeins þekkt tvær tegundir, jeppa og Landrovers. Og hafi hv. þm. Barð. þetta í huga, getur hann skilið, að brtt. n. er byggð á því, að n. fái alla slíka bíla, er inn eru fluttir, til ráðstöfunar, en láti 20% til annarra en bænda, en úthluti hinum samkv. 6. gr. Ég skal sem dæmi um það, hvernig á því stóð, að við hættum við að hafa það sem höfuðástæðu við úthlutun, að hlutaðeigandi ætti erfitt með flutning að og til bús síns, að þá er komið inn á flutningana, en svo er annað, að til eru jarðir, sem hafa brúk fyrir jeppa, þó að spurning sé, hvort þær hafi brúk fyrir flutninga. Ég þekki t.d. jörð, sem hefur víðlent fjalllendi, 40 km á hvern veg, og síðan jeppi kom þangað, er allt smalað á honum. Áður þurfti 4 menn í 10 daga, en nú er miklu skemur verið að smala, svo að sú jörð hafði mikla þörf fyrir jeppa. Þær jarðir, sem hafa vegi alveg við túngarðinn, geta haft miklu meiri þörf fyrir bíl en hinar, þar sem löng leið er að fara á þjóðveg. Það veit ég, að hv. þm. Barð. sér. Mér er það ekkert áhugamál, hvernig n. er skipuð, þar sem hún er svo bundin af 6. gr., en það svið þrengist nokkuð, þegar athugað er, hve margir eiga að fá bíla samkv. bráðabirgðaákvæðinu, þ.e. 21 bóndi og 19 aðrir, sem ekki eru prestar, yfirsetukonur né læknar, og er þá komið langt upp í töluna, a.m.k. ef bílarnir eru enskir. Ég get ekki fallizt á það með hv. þm. Barð., að þessi úthlutunaraðferð sé til hins verra. Ég skal benda á það, að þegar Pétur Ottesen, Steingrímur Steinþórsson og Bjarni Ásgeirsson úthlutuðu jeppum Búnaðarfélagsins, kostaði það ekkert, en nú má ætlast til, að nokkur kostnaður verði af bréfaskriftum til þeirra, sem úthlutað verður. Ég vona nú, að hv. þm. Barð. skilji, hvað við eigum við með „bílar til landbúnaðarþarfa“ og sjái, að við erum ekki að seilast til úthlutunar á öllum flutningabílum, eins og hann lét skina í gegn.



Herra forseti. Vinur minn, hv. þm. Barð., hreyfði aths. um þetta frv., og hefur hv. 1. þm. N-M. svarað þeim að miklu leyti. Hv. þm. vildi halda því fram, að bílar til landbúnaðarþarfa væri ekki nóg skilgreining. Ég skal því láta athuga þetta og taka fyrir í n. milli umr., þar sem það hefur komið fram, að þetta mætti misskilja. Þá er ég ekki sammála hv. 1. þm. N-M., að allir bílarnir lendi í sveitum, því að flestir læknar, ljósmæður og prestar eru búin að fá bíla og stunda auk þess landbúnað, svo að mest af 20% fara í kaupstaðina. En ég skal athuga með skilgreininguna á bílunum milli umr.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Dal. fyrir, að hann vill athuga þetta, og vil því fylgja brtt. til 3. umr. eða láta málið afskiptalaust.



Herra forseti. Ég hef beðið fjhn. þessarar hv. d. að flytja þetta frv. samkv. ósk ríkisstj., sem að aðalefni er um hækkun á benzínskattinum. Þessi hækkun er nauðsynleg vegna þess, að ríkissjóð skortir nú tekjur til þess ekki sízt að halda uppi vegabótum og vegagerð. Við urðum ásáttir um að fara þessa leið, að hækka benzínskattinn, bæði vegna þess viðhalds og nýbyggingar vega, sem hér fara fram og kosta árlega stórfé, og eins vegna hins, að benzínverð er tiltölulega lægra hér en annars staðar, þar sem minna þarf að leggja fram til vegaviðhalds tiltölulega. Þegar þessi ákvörðun var tekin, lá hér fyrir d. frv: til l. um breyt. á l. nr. 84/1932, um bifreiðaskatt o.fl., og fjölluðu um framkvæmd bifreiðaskattsins. Það þótti því rétt að gera annað tveggja, að koma þessari viðbót á það frv. sem viðbótartill. eða semja að öðrum kosti að nýju frv., sem innifæli í sér það frv., sem þegar lá fyrir d., og freista þess að fá það lögfest. Þess vegna er þetta frv. þannig, að 1. og 2. gr. eru teknar úr l. nr. 27/1947, um bifreiðaskatt, 3. gr. orðrétt úr frv., sem fyrir lá, að efni til. 4. gr. frv. er shlj. 8. gr. l. nr. 84/1932, sem felld var inn 1947. Ákvæði til bráðabirgða er það sama og í frv., sem fyrir lá. Nýmæli frv. eru því hækkun á benzínskattinum og svo skiptingin, sem fram kemur í 4. gr., og um leið er stofnað til þess, að bifreiðaskatturinn verði framvegis bundinn við almanaksár í stað skattársins, sem áður var, eða frá 1. apríl til 31. marz. Eins og hv. þdm. taka eftir, er til þess ætlazt, að viss fjárhæð renni í brúasjóð til þess að standa undir byggingu Þjórsárbrúar fyrst, en síðan annarra stórbrúa, því að þótt það sé ekki tekið fram í frv., er þó ætlazt til, að það renni framvegis til stórbrúa. Þá er ætlazt til þess, að viss hluti fjárins verði með b-lið 4. gr. fastbundinn til viðhalds og umbóta á akvegum, en það viðhald hefur orðið æðimikið, eins og raun hefur borið vitni um og sjá má á þskj. 644, eða: 1944 varð viðhaldskostnaður 6.4 millj. kr. 1945 - - 10.2 1946 - - 11.6 1947 - - 13.9 1948 - - 11.7 Við, þetta bætast svo aðrar framkvæmdir, sem t.d. samkv. fjárlögum þeim, sem nú liggja fyrir Alþ., nema um 7 millj. kr. til nýbyggingar vega og 4 millj. til brúargerða. Það er talsvert hægt að segja þeirri skoðun til framdráttar, að raunar ætti benzínskatturinn og skattur á gúmmíi að standa undir vegaviðhaldi og raunar líka nýbyggingu vega. Það er ætlazt til þess, að þetta frv., ef það verður samþ., geti hækkað tekjur ríkissjóðs um 51/2 millj. kr., og segir þar um í grg., að áætluð benzínotkun sé um 40 millj. lítrar á ári og benzínotkun fari vaxandi. Hins vegar kæmi það einnig til athugunar, hvað hægt er að hafa mikið af gjaldeyri til umráða vegna benzínkaupa. En það er gert ráð fyrir því, að með þessu gæfi benzíngjaldið 12.4 millj. kr., og er sú upphæð svipuð þeirri, sem varið hefur verið til vegavíðhalds undanfarin ár. Bifreiðaskatturinn og þar með talið gúmmígjaldið er á fjárl. áætlað 3.5 millj. kr., eða alls er þetta 15.9 millj. kr. Frá þeirri upphæð dregst svo 5 aura gjaldið í brúarsjóð, eða 2 millj. kr. Svo liggja 2 millj. kr. milli hluta. Þeirri upphæð er ekki ráðstafað þarna, en rennur í ríkissjóð. En þegar þetta er hvort tveggja dregið frá benzínskattinum og gúmmígjaldinu, eru eftir 11.9 millj., en sú upphæð samsvarar þeirri upphæð, sem fór til vegaviðhaldsins 1948, en hefði hins vegar ekki náð þeirri, sem var 1947. Auðvitað verður að taka tillit til þessarar hækkunar á benzíni, sem verður nú á 96 aura lítrinn; það verður að taka tillit til þessa við ákvörðun taxta fyrir akstur. - Þá hefur einnig komið til mála að afnema skömmtun á benzíni, um leið og verðið verður hækkað, eins og sést af grg. frv. Ég ætla nú ekki að fara um þetta fleiri orðum, en um þörfina á þessu vita allir. Það er að vísu aldrei ljúft verk að gera hlutina dýrari en þeir eru, og þegar þörfin er jafnmikil nú, hvað snertir vegaviðhald og vegalagningar, og menn vilja vera láta, þá verðum við að horfast í augu við þann veruleika, til þess að geta mætt þessum framkvæmdum með skynsamlegu móti, og það er ekki ósanngjarnt, að benzínnotkunin mæti þeim kostnaði, sem af þessum framkvæmdum stafar. Að endingu vildi ég svo mælast til, að þessu frv. verði hraðað í gegn. Afvikin eru engin frá því, sem var, nema þau sem ég nefndi í upphafi.



Herra forseti. Af því að ég er einn af nm., sem flytja þetta mál, vil ég taka fram örfá atriði viðvíkjandi málinu. N. flytur frv., eða a.m.k. geri ég það sem nm. vegna þeirrar venju, sem skapazt hefur, að neita ríkisstj. ekki um að flytja frv., hvað sem líður skoðun nm. á frv. Um þetta frv. er það að segja, að fært hefur verið fram af hæstv. fjmrh., að þetta fé eigi að nota til brúa- og vegagerða. En það vita allir í þessari hv. d., að þetta er í raun og veru þannig, að það er verið að afla ríkissjóði tekna almennt vegna þess skorts á fé, sem þar er fyrir hendi sökum þess almenna ástands, sem er í landinu, og þeirrar fjármálastefnu, sem nú ríkir. Það er meira fyrirsláttur, að þetta fé eigi að fara til brúa og vega, því að það framdag hefur hingað til verið greitt af öðrum tekjum ríkissjóðs að verulegu leyti, og þess vegna er þessi uppsetning í grg. ekkert annað, en til þess að láta líta svo út, að þetta fé eigi að fara til þessara mannvirkja og framkvæmda. En þetta út af fyrir sig skiptir ekki svo miklu máli nema að því leyti, að blærinn á frv. með uppsetningu þess í grg. er að nokkru leyti annar en tilgangur frv. er í raun og veru. Það mundi engum koma til hugar að afla tekna á þennan hátt, ef það væri ekki vegna hreinna fjárhagsvandræða ríkissjóðs, og það hefði verið gert áður að afla ríkissjóði á þennan hátt tekna til vega- og brúargerða, ef það hefði þótt fært. Vandkvæðin á þessu hafa þótt svo mikil, að um þessa leið var talað þegar í haust, en hefur ekki þótt fært nema vegna sárustu fjárhagsvandræða ríkissjóðs. Þetta er það rétta í málinu. Það er rétt, að ríkissjóður þarf tekjur, og einhvern veginn þarf með þessari fjármálastefnu að afla þessara peninga. Það er sagt, að benzín sé selt hærra verði erlendis en hér tíðkast og því ekki eðlilegt, að við getum haldið því verði, sem við höfum, miðað við þær álögur, sem eru hér að öðru leyti. Þetta er rétt, og það eru nokkur rök, en eins og gengur og gerist, bíla þau á ýmsa lund, fyrst og fremst vegna þess, að hér á landi eru bifreiðarnar járnbrautir fólksins, þær eru þau almennu flutningatæki fyrir þungavöru. Í annan stað vitum við, að járnbrautirnar eru þau farartæki, sem mest eru notuð erlendis af almenningi. Bifreiðarnar eru þar aftur á móti notaðar meira af þeim, sem meiri hafa efnin, og þar af leiðandi er þetta ekki hliðstætt nema að nokkru leyti. Það er líka svo, að þessi skattur, sem hér er lagður á, er að sumu leyti alveg eðlilegur lúxusskattur og réttlátur lúxusskattur að því er snertir sumar tegundir bifreiða, en að öðru leyti er hann mjög varhugaverður skattur, og að þriðja leyti er skatturinn einhver sá allra ósanngjarnasti skattur, sem hægt er að leggja á landsmenn. Það er vegna þess, að það er sanngjarnt að leggja skatt á bifreiðar, sem notaðar eru meira og minna í óþarfa, svo sem einkabifreiðar eru vissulega að verulegu leyti. Það er hins vegar óneitanlega nokkuð varhugavert, þar sem kemur til þeirra bifreiða, sem almenningur notar. Þar er þetta skattur á landslýðinn, sem leiðir af sér hækkun farmgjalda, og þess vegna hefur hann í för með sér þá skrúfu, sem verið hefur einkenni á fjármálum okkar seinustu árin, því að hér er lagður skattur á til að lækka dýrtíðina. Þessi skattur verður síðan til að hækka vöruverð og þar með dýrtíðina, og það verður til þess, að næsta ár verður að leggja á nýja skatta til að mæta þeirri hækkun. En skatturinn er mjög ranglátur að því, er snertir allar heyvinnuvélar bænda. Þær eru nú undantekningarlítið reknar með benzíni. Þessi skattur leggst því þungt á framleiðslu þeirra. Það er hliðstætt því, ef skattlögð væri hráolía, sem aflvélar báta eru reknar með og sjávarútvegurinn hefur við sinn atvinnurekstur. Það er enn fremur vitað mál, að þessi skattur leggst verulega þungt á alla flutninga til bænda og frá, sérstaklega á flutningana frá þeim. Það er ekkert smáræði sá benzínaustur, sem á sér stað í sambandi við vöruflutninga bænda, einkum flutninga á mjólk, t.d. ofan úr Borgarfirði og austan yfir Hellisheiði. Þetta verður á sama hátt og þó enn meira en sú hækkun, sem gerð var á farmgjöldum með strætisvögnum og almenningsbifreiðum. Það verkar þannig, að afurðirnar verða að hækka, og það hefur þau áhrif, sem eru öllum of kunn til að það þurfi að rekja það í þessari d. Og þá verður að leggja á nýja skatta á næsta ári, hækka þessa skatta eða finna einhverja nýja skatta, sem leggjast á framleiðsluna og hækka framleiðsluvörur og svo koll af kolli. Ég segi fyrir mig þykkjulaust og í þeirri einlægni, sem ég á til, að mér er ómögulegt að taka þátt í þessum leik. Með þessum aðgerðum er stefnt að því að gera krónuna verðlausa og koma ríkissjóði út í gjaldþrot. Það er það, sem verið að gera með þessum aðgerðum. Það er hrein og bein kleppsvinna að leggja alltaf á nýja skatta og tolla, sem á að nota til að greiða niður dýrtíðina: Þessir skattar og tollar hafa með sér hækkun á dýrtíðinni, og síðan verður að leggja á nýja skatta til að bera uppi þá hækkun og svo koll af kolli. Því hefur verið skrökvað upp á sjúklingana á Kleppi, að þeir væru látnir bera sand og hvolfa honum í trekt. Sandurinn hryndi niður, en þeir tækju hann þar aftur og bæru hann upp á ný og svo áfram og áfram og þetta ætti að vera nokkurs konar gáfnapróf á þá. Þetta er ósatt, þetta er ekki gert, en þetta er það, sem hér er verið að gera, það er sams konar hringrás. Þessu er ómögulegt að halda áfram, því að hvað á að gera á næsta ári, þegar þessi benzínskattur er búinn að hækka vöruverð og sú hækkun er komin inn í vísitöluna? Hvað á þá að gera annað, en leggja á nýja skatta? Ef halda á áfram sams konar fjármálapólitík, hvar endar þetta? Til hvers á að halda þessu áfram? Ég vil bara, af því að mér finnst þetta frv., sem er ekki öðruvísi en sum önnur, vera það mikil bending um stefnuna í þessa átt, sem ég hef alltaf verið mótfallinn og er mótfallinn og hef reynt að vara við, láta það koma fram, að mér finnst þetta svo glöggt spor í þessa átt. Mér finnst rétt að taka þetta fram á þessu stigi, þó að það þýði ekki, þetta eigi allt að hafa sinn gang, því að það lítur út fyrir, að það eigi að halda áfram á þessari leið, þangað til ekki verður lengra komizt, og við vitum allir, hvað það er, þegar ekki verður komizt lengra.



Ég gat þess við umr. um síðasta tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstj., hækkun á álagningu á tóbak, að það frv. mundi sennilega vera það skásta í langri röð af tollafrv. og nýjum álögum, sem nú væri verið að leggja fyrir þingið. Ég held, að þetta sé að koma á daginn. Hér kemur annað frv., sem er nú miklu verra. Ég lýsti mig strax andvígan þessu frv. í n., þegar það var sent henni af hæstv. ríkisstj., og lýsti yfir, að ég vildi engan þátt eiga í flutningi þess, enda er það flutt af meiri hl. fjhn. Þetta er eitt hinna mörgu tollafrv., sem komið hafa frá núv. hæstv. ríkisstj. um nýjar álögur á almenning, sem allar stefna í þá átt að rýra kjör almennings og stofna til enn meira fjármálaöngþveitis með sífelldum verðhækkunum og vexti dýrtíðarinnar. Það er framhald af þeim tolla- og skattafrv., sem hæstv. ríkisstj. lagði fram um áramót og þá voru samþ. með einkennilegu nafni: l. um dýrtíðarráðstafanir. Það var boðað þá þegar, að lagt yrði fram slíkt frv. um hækkun á benzíntollinum, og nú er það komið, svo að þetta kemur okkur ekki á óvart, þó að það hafi verið ærið lengi á leiðinni. Það er þáttur í þeirri heildarröð af till., sem hæstv. ríkisstj. er nú að leggja fram í sambandi við afgreiðslu fjárl., og sennilega eitt það versta. Það er tekið fram í þessu frv., að nokkur hluti af þessum skatti skuli renna til viðhalds vega og svo nokkur hluti til brúargerða, og hæstv. ráðh. gerði þetta að aðalatriði í ræðu sinni, og það var á honum að heyra, að frv. væri í raun og veru borið fram í því skyni að fá þetta fé til viðhalds vega, og gat hann í því sambandi um þá kenningu, sem ýmsir hafa haldið fram og mér skildist hann vera fylgjandi, að rétt væri, að ekki aðeins kostnaður vegna viðhalds vega, heldur líka vegna nýbyggingar vega yrði borinn uppi eingöngu af benzínskatti. Ég tel þetta fráleita kenningu. Nýbyggingu og viðhaldi vega á að halda uppi eins og framlögum til annarra almennra þarfa, með almennum sköttum, og það er engin ástæða til að taka það fé endilega með benzínskatti. Það er mál út af fyrir sig, hve mikil nauðsyn er á viðhaldi vega og vegagerð, og hitt er einnig mál út af fyrir sig, hvernig beri að leggja skatta á. Það er hugsanaruglingur að blanda því tvennu saman. Sannleikurinn er sá, eins og hv. þm. Str. tók greinilega fram í ræðu sinni, að allir hv. þm. vita, að þetta frv. er ekki borið fram í þeim tilgangi, heldur er blátt áfram einn þáttur í þeim fjáröflunarfrv., sem hæstv. ríkisstj. hefur á prjónunum til þess að jafna hinn almenna greiðsluhalla fjárl. á því stigi, sem þau, nú eru. Þessi skattur verður mjög þungbær skattur. Hann mun koma mjög þungt niður á öllum almenningi vegna hækkaðra flutningsgjalda. Hann mun koma þungt niður á bifreiðastjórum, einkum þeim, sem hafa ekki ákvæði í samningum sínum um, að taxtarnir skuli hækka með hækkuðu benzínverði. Það er tekið fram í grg., að tekið verði tillit til þessarar hækkunar við ákvörðun taxta fyrir bifreiðaakstur, en ekki tilgreint nánar, svo að þetta er mjög óákveðið. Og það kemur í raun og veru líka niður á þeim bifreiðastjórum, sem fá þessa hækkun upp borna með hækkuðum taxta, á þann hátt, að það dregur úr atvinnu þeirra. Það kemur mjög þungt niður á bændum, þeim sem hafa vélar, sem ganga fyrir benzíni, og sennilega kemur það langþyngst niður á þeim af öllum landsbúum, þ.e.a.s. svo lengi sem þeir fá það ekki upp bætt með hækkuðu afurðaverði. Hæstv. fjmrh. sagði í sambandi við umr. um það skattafrv., sem við ræddum siðast, verðhækkun á tóbaki, að það þýddi ekki að vera að deila um þá fjármálapólitík, sem hefði leitt til þessara álagna, þar væru allir jafnsekir. Ég mun ekki heldur fara mikið út í umr. um það eða nokkrar eldhúsumræður í sambandi við þetta mál. Það er tilgangslaust. til þess verða næg tækifæri á næstunni á öðrum vettvangi. En ég vil aðeins benda á, að það er tilgangslaust fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að velta af sér ábyrgðinni af eigin gerðum, því að það er hún, sem ber ábyrgð á því, að jafnvel hinar mjög svo hóflegu till. fjvn. um lækkun kostnaðar við ríkisbáknið voru felldar við 2. umr. fjárl. Það er henni að kenna og hennar fylgismönnum í þinginu. Ef þær hefðu verið samþ., þó að ekki hefði verið annað gert, þá hefði vissulega verið hægt að fara allmiklu vægara í sakirnar með þetta frv., sem gefur ekki meira það sem eftir er ársins en 51/2 millj. kr. Það er ríkisstj. ein, sem ber ábyrgð á því, að tollar og skattar á almenningi hafa verið lækkaðir um talsvert á annað hundrað millj. kr. síðan hún tók við og vöruverð á ýmsum nauðsynjavörum hækkað þannig fyrir beinar aðgerðir ríkisstj. í allt að 50% og á sumum vörum kannske meira. Hin raunverulega vísitala er komin talsvert á 5. hundrað stig og mun halda áfram að hækka. Ekki hefur stjórnarandstaðan hér á þingi veitt hæstv. ríkisstj. brautargengi til þess að koma þessum dýrtíðarráðstöfunum í framkvæmd. Það er hæstv. ríkisstj., sem ber ábyrgð á, að ýmis útgjöld fjárl. eru. 3–4 sinnum hærri nú en á fjárl. 1946 og heildarupphæð útgjalda 2–3 sinnum hærri eða mun verða, þegar þau verða nú endanlega afgr. Hæstv. ríkisstj. getur sannarlega ekki til þess ætlazt, eins og stundum virðist koma fram, þegar hækkunartill. eru bornar fram af fjmrh., að allir sætti sig við þetta, af því að það vanti fé í ríkissjóð. Hæstv. stj. getur ekki ætlazt til þess, að stjórnarandstaðan taki það fyrir góða og gilda vöru, þegar hún kemur hálfu ári síðar en bar að vera búið að afgr. fjárl. í síðasta lagi og segir: Nú er stór halli á fjárl., nú verður eitthvað að gera, jafnvel þótt súrt sé á bragðið. Á það hefur verið bent, að allar þessar tollahækkanir eru í raun og veru stórfelld lækkun á íslenzku krónunni. En því meir sem dýrtíðin vex, því meiri verða erfiðleikar framleiðslunnar og því dýpra verður að seilast í ríkissjóð til þess að framleiðslan geti staðið undir sér, sem aftur kallar á nýjar tollaálögur. Á þetta hef ég oft bent, það er ekki fyrst nú, að sýnt er fram á þetta, og það er ekki hægt að mótmæla því. Mér þykir vænt um að heyra, að hv. þm. Str. tók mjög eindregið undir þessi rök. En það eru takmörk fyrir því, hvað slík svikamylla getur gengið lengi. Maður heyrir á ýmsum, að þeir þykjast sjá, að nú sé það langt komið, að ekki sé um annað að ræða en beina gengislækkun. En ekki heldur hún getur bjargað, því að það fer á sömu leið, þó að sú leið sé farin. Hún getur aldrei orðið annað en gálgafrestur, þar til allt er sokkið aftur í sama fenið. Án þess að sjálfri heildarstefnunni verði breytt, verður engu bjargað.



Herra forseti. Það er auðvelt að finna galla á þeirri fjáröflunarleið, sem hér er um að ræða, og kann enginn sér hægara verk að vinna. Hitt liggur samt fyrir, að jafnvel þeir, sem - og á ég þar sérstaklega við hv. þm. Str. - telja tormerki á að hækka benzínskattinn, hafa ekki í sambandi við það fjárlfrv., sem nú liggur fyrir þinginu, slakað neitt til á kröfum sínum fyrir kjördæmi sitt, og ég veit ekki til, að hv. þm. Str. hafi heldur lagt fram neinar till. til sparnaðar, sem gætu þá bjargað þessu ástandi. Skattar og tollar eru oft og tíðum tvíþættir, eins og hann tók fram, að vissu leyti réttmætir og að vissu leyti ranglátir. Á það ekki við um benzínskattinn einan, heldur marga aðra skatta og tolla. Ég held satt að segja, að það hafi oft klingt við, að það væri undarlegt, að benzínskatturinn skyldi ekki vera hækkaður. Það er vitanlega æskilegt að hafa lága skatta, en í litlu þjóðfélagi, sem vill lifa yfir efni fram, eins og við Íslendingar, sem viljum eyða meira, en við öflum, er ekki gott að forðast það að leggja á borgarana óvinsæla skatta og tolla. Hv. þm. Str. (HermJ) var að tala um fjármálastefnu. Honum verður nú ákaflega tíðrætt um fjármálastefnuna upp á síðkastið, en skyldi hann nú, hv. þm. Str., vera laus við það að hafa 1942 markað þá stefnu í framvindu kaupskrúfunnar, sem er ein orsök vandræðanna í dag. Hv. 4. landsk. þm. (BrB), sem gleðst mjög, sem vonlegt er, af liðveizlu hv. þm. Str., sagði, að þetta væri sama og lækkun á gengi, og vitanlega er öll dýrtíð lækkun á krónunni. Það veit hvert barnið, en núv. ríkisstj. hefur ekki búið til nema fæst af þeim l., sem íþyngja fjárlögum nú og í fyrra og hitteðfyrra. Það er því alveg ranglátt að tala um, að hún hafi einhverja sérstaka ófarnaðarstefnu upp tekið. Hún hefur reynt að verjast stórum áföllum meðan unnt er. Hún er að reyna að koma í veg fyrir það, að framleiðslan stöðvist, en það krefst fórna, eins og allar ríkisstj. mundu komast að raun um. Hv. þm. Str. sagði mig lítinn þátt hafa átt í því að koma með góð ráð í þessum efnum. Ég man nú ekki til þess, að hann hafi komið með neitt úrskerandi í þessum málum, því að ég tel ekki verzlunarmálafrv. hans eða hans hv. flokksbræðra neitt aðalatriði fyrir þjóðarbúskapinn. Það gæti orðið til þess að gera skömmtunina eilífan augnakarl í þessu landi, alveg eins og innflutningshöftin urðu til við að koma á annarri skipun innflutningsmálanna. Í tilefni af því, að hv. 4. landsk. minntist á það, að þessi ríkisstj. hefði hækkað fjárl. um á annað hundrað milljónir króna, þá skal ég benda á það, að hann á sinn þátt í því, því að um 100 millj. kr. á fjárlagafrv. nú eru beinlínis sökum dýrtíðar, þar af um 20 millj. kr., sem hengdar eru um háls þjóðarinnar af hv. 4. landsk. Fiskábyrgðarl. voru sett án þess að séð væri fyrir eyri til að standa undir þeim. Þar eru 20 millj. kr. og svo 80 millj. kr. í alls konar niðurgreiðslur, svo að sé þetta þannig sem hv. 4. landsk. sagði, þá hefur ríkisstj. aðeins hamlað á móti þeim myllusteinum, sem hv. 4 landsk. byrjaði að hengja um háls ríkissjóðs með fiskábyrgðarl., sem hann bar fulla ábyrgð á. Þegar á að henda öllu þessu á bak núv. ríkisstj., þá verður að minna á þetta alvarlega spor, svo að ef um syndir er að ræða, þá dregst núv. ríkisstj. m.a. með syndir hv. 4. landsk. Og fleira er það, sem hann átti þátt í að hlaða á ríkissjóð, t.d. skólalögin, sem árlega kosta um 35 millj. kr., og geri ég þó ráð fyrir, að fólk liði eins vel án slíkra skólalaga. En þessir menn, sem nú eru að gagnrýna ríkisstj., verða að gæta að því, að hér er um að ræða afleiðingar þeirra eigin gerða, svo að þeir geta ekki sett sig í neinn dómarasess hvað tolla og skatta snertir, því að þeir eiga sinn þátt í útgjöldunum, sem þarf að mæta, og hefði hv. 4. landsk. ekki átt að undrast á þessu frv. því að blað hans boðaði 30–40 millj. kr. skattaálögur, þótt ekki yrði úr því. Þegar ég nú á þátt í því að reyna að halda þessu öllu gangandi og ekki er gert mikið af þeim sterku hér í þá átt, þá er það meðal annars af því, að ég veit, að aðrar leiðir til lausnar á annan veg eru, eins og Alþingi er nú samansett, alveg útilokaðar. Hv. 4. landsk. minntist á gengislækkun. Er hann nú t.d. reiðubúinn að fara þá leið? Vill hann losa fjárlagafrv. við fiskábyrgðina með gengislækkun. Það mætti með gengislækkun og líka lækka tollana. Ég spyr nú hv. 4. landsk.: Mundi hann vilja fara þessa leið? Hún hefur sína kosti og sína ókosti, en ég veit að það eru stórir hópar hér á Alþ., sem mundu reka upp ramakvein, ef slíkt ætti að lögfesta, en það væri gott að fá álit hv. 4. landsk. - Annað er til, og það er, ef öllum verklegum framkvæmdum væri frestað í eitt ár, þá má slaka til sem nemur þeim 30 millj. kr., sem fara eiga til verklegra framkvæmda, sem flestar eru þannig, að þær gætu að skaðlausu dregizt í eitt ár, en ég veit, að stórir hópar manna eru á móti því. Sama yrði upp á teningnum, ef hætta ætti niðurgreiðslunum. Það mundi einnig mæta mikilli andstöðu hér og um allar þessar leiðir má sameiginlega segja, að um þær fæst ekki samkomulag hér á Alþingi. Því verður að reyna að mjaka þessu áfram meðan við erum að átta okkur á því, að við erum á allt annarri bylgjulengd en þjóðirnar í kring. í bréfi frá Sölumiðstöðinni eru tilfærð orð ungs sölumanns, sem var að reyna að selja fiskafurðir austur í Palestínu, þar sem hann segir, að það sé ekki gaman að selja vöru, sem er dýrari en það, sem allir aðrir bjóða. En þetta eigum við nú við að stríða með flestar okkar vörur. Mér þykir rétt að láta þessar aths. koma fram, því að það er engin ástæða til þess fyrir mig að taka við sérstökum ákúrum um fjármálastefnuna frá hv. þm. Str. og hv. 4. landsk,. án þess að segja nokkur orð til andsvara.



Herra forseti. Ég játa það, að þetta frv. lýtur að máli, sem má kalla stórbrotið, og ef það nær fram að ganga, verða vafalaust mörg orð töluð um rétt þess og þýðingu. Ég skal þó láta mér nægja að segja aðeins örfá orð. Ég vildi aðeins á sérstakan hátt gefa bendingu um það til hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hér er um að ræða hækkun á benzíni, sem er töluvert almenn, þar sem lítt kemur til greina, á hvaða benzíni á að hækka skattinn. Því að það er talsvert atriði, að skatturinn komi fyrst og fremst til með að mæða á þeim bifreiðum, sem eru einn þátturinn í hinu sællífa sportlífi Íslendinga, þ.e. drossíunum, sem eru ákaflega margar og þola satt að segja talsvert háan benzínskatt, og þegar þurrð er í ríkissjóði, þá má hækka á þeim. Að því leyti, ef einhver slík flokkun gæti átt sér stað, þá væri ég hlynntur frv. En svo eru önnur farartæki, sem allt annað er um að segja, og á ég þar við þau flutningatæki, sem flytja nauðsynjavörur, og kemur það bæði niður á framleiðendum og neytendum, ef skatturinn er hækkaður á þeim. Ég nefni þar t.d. bíla, sem flytja eina aðalþurftavöru kaupstaðanna, mjólkina. Ef hækka á skattinn á benzíni til slíkra nauðsynlegra farartækja, þá er um alvarlegt mál að ræða og dýrt að fara þessa leið, sem frv. gerir ráð fyrir, og þarf þetta ekki skýringar við. Þá vildi ég spyrja hv. n., sem fær málið til meðferðar og hv. þdm., hvort þeir geti ekki hugsað sér, að skatturinn á benzíni hækki eða lækki eftir því, hvernig farartæki er um að ræða, hvort um er að ræða nauðsynjaeyðslu eða sporteyðslu, og þetta álít ég stórvægilegt atriði, sem varðar mjög dýrtíðina og veldur erfiðleikum fyrir framleiðendur og neytendur, ef skilningur er ekki sýndur á þessu. Annað atriði er það, að frv. er mýkt með því, að miklu af þessari fjáröflun eigi að verja í brúasjóð og til viðhalds vega, því að hluta skattsins á að verja til þessa samkv. 4. gr. Það, sem á að renna í brúasjóð, mun fyrst og fremst fara til Þjórsárbrúar, enda er nú svo ástatt, að við hana verður að ljúka, og er frv. réttlætanlegt frá því sjónarmiði, þótt ekki verði flokkuð þannig hækkunin, að minna mæði á hinum daglegu pílagrímsferðum um Krýsuvíkurveginn og öðrum slíkum ferðum, en frv. er náttúrlega borið fram af illri nauðsyn, og verða má, að það svari nauðsynlegum tilgangi. - B-liður 4. gr. er afsleppt og þreytulegt orðatiltæki. Vegamálastjóri hefur kvartað undan því, að það skorti fé til viðhalds veganna, en ekki má heldur loka augunum fyrir nauðsyn nýrra vega, þar sem þörf krefur. Hér var einu sinni settur lagabálkur eftir rannsókn fagmanna um samgöngur Rvíkur og Suðurlands, en ekkert hefur úr því orðið nema undandráttur og málseyðing. Þarna eru sem sagt til staffírug l., en ekkert er gert til að framkvæma þau, og svo kemur þetta fry. um viðhald og umbót veganna. Það er treyst á það, að þolinmæði Íslendinga sé svo takmörkuð, að það komi af sjálfu sér, að menn þreytist og andstaðan hverfi. En ég hefði álitið óforsvaranlegt af mér, ef ég minntist ekki á, að þarna er ýmislegt, sem mér þykir auðsætt, að mætti fara betur út í. Ég nefni t.d. b-lið 4. gr. Það væri engu síður þörf á að verja verulegu fé til nýbyggingar á þjóðvegum, eftir því sem nauðsyn krefur. Líku máli gegnir um brúargerð, en óþarft er að taka fram, að það sé í 1. flokki að ljúka við Þjórsárbrú. Ég lofaði því í upphafi að tala ekki langt mál, og tel skyldu mína að standa við það. Ég mun ekki treystast til annars, vegna þess að frv. er borið fram af illri nauðsyn, en að ljá því fylgi mitt að meira eða minna leyti. En mér er þá ekki heldur sama, hvernig ýmislegt fer þar úr hendi, t.d. í sambandi við undanþágur og hvernig fénu er varið. Við höfum allt of lengi unað svo lífinu, að framkvæmd þessara mála væri eins og hráskinnsleikur og undir tilviljun komið, hvernig starfshögum landsmanna væri háttað. En því færri peningar, því nauðsynlegra að ákveða af viti, hvað á að sitja fyrir og hvað má bíða, og það þarf að ákveða af Alþingi, engu síður en efnalítill og hugall bóndi tekur ákvarðanir um hvað eina að vandlega yfirlögðu ráði, er hann býr sig undir veturinn að hausti til. Ég skal svo standa við orð mín um að tala ekki lengur og láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér mikið inn í umr. hæstv. fjmrh. og hv. þm. Str., en samt þykir mér rétt að benda þar á einstök atriði í fáum orðum. Það er dálítið gaman að því, þegar sjálfstæðismenn og sósíalistar eru að brigzla hvorir öðrum um það, að þessum og þessum l. hafi hinir komið á. Hæstv. fjmrh. segir t.d., að sósíalistar eigi fræðslulöggjöfina, en við setningu hennar, eins og annarra slíkra þrætulaga, var samstjórn þeirra að verki, og ekki er vitað, að mikill ágreiningur hafi verið á milli þeirra þá. Hæstv. fjmrh. sagði, að hin mikla verðhækkun, sem hófst árið 1942, væri hv. þm. Str. að kenna og stefnu hans. Ég vil nú minna hann á, að það var fullkomið samkomulag um það við herstjórnarvöld þau, sem þá voru í landinu, að þau tækju íslenzka menn úr vinnu hjá sér áður en síldveiði og heyskapur byrjaði, svo að þau drægju ekki vinnuaflið frá framleiðslustörfunum og hægt væri að stunda þau eins og venjulega. Sem skilyrði var það sett af herstjórnarinnar hálfu, að íslenzka ríkisstj. fækkaði mönnum við „óprodúktiv“ störf, en þá unnu um 800 manns við störf eins og byggingu kvikmyndahúss á Akranesi og prentsmiðja hér í Reykjavík, sumarbústaða, t.d. í Hvammi í Skorradal og víðar o.s.frv. Og þegar ríkisstjórnin fór að ganga eftir því síðast í maí við hernaðaryfirvöldin, að þau hefðu brugðizt í þessu efni, þá var því svarað til, að ekki hefði verið fækkað af Íslendingum sjálfum í „óprodúktivu“ vinnunni. Og það var Ólafur Thors, sem setti sig á móti því, að það væri gert, og þær afleiðingar, sem það hafði, er því ekki hægt að kenna hv. þm. Str. Þá vildi ég segja hér svolítið dæmi. Það er nú verið að úthluta í fjárhagsráði þeim vélum - og nú fyrst -, sem landbúnaðurinn þarf að nota í sumar, þar á meðal dráttarvélum af fleiri gerðum. Ein er langbezt og þar að auki nærri 1.000 kr. ódýrari, en hinar tegundirnar af sömu stærð. Þetta er fyrsta flokks tæki, sem hægt er að nota svo að segja við öll störf á heimilinu, jafnvel til þess að skilja mjólkina, með því að setja það með drifinu í samband við skilvindu. En aðeins helmingur þeirra dráttarvéla, sem á að miðla bændum, er af þessari tegund. Hinn helmingurinn er af öðrum gerðum, sem ekki er hægt að nota nema til fárra hluta og eru auk þess frá 1 og upp í 2 þús. kr. dýrari. - Þetta er sem sagt úthlutun fjárhagsráðs. Ef bændur fengju að ráða, mundu þeir ekki líta við þessum vélum. En þörfin er svo mikil, að þeir neyðast til að kaupa þær, þar sem komið er í veg fyrir, að þeir fái aðrar miklu betri. Það var þess vegna ekkert ofsagt í því hjá hv. þm. Str., að enn verði að fá að vera frjálsir að því, hvað þeir kaupa. Hæstv. fjmrh. talaði um það, að við yrðum að „mjaka okkur áfram meðan unnt væri.“ Það er nú svo, að á meðan stj. fylgir ekki annarri fjármálastefnu, þá verður ekki komizt hjá því að leggja á skatta. Og þessi skattur er sjálfsagður, og ég vil láta í ljós, að ég er þakklátur fyrir, að þetta frv. er fram komið, og ég undrast það eitt, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki sjá nauðsyn þess þegar um áramót. Og það gleður mig, að dm. hafa nú séð það, sem þeir sáu ekki þá, er nafnakall gekk um svipaða till., er þeir töldu óþarfa og felldu. Hins vegar er það vitanlegt, að benzínskatturinn kemur hart niður á framleiðslunni. Hefði frv. okkar 3. landsk. um landsverzlun með benzín og olíu verið samþ. á sínum tíma, hefði verið hægt að lagfæra það. En síðan er búið að láta tugi milljóna í fjárfestingu til þess að dreifa olíum og benzíni um landið frá þremur aðilum, sem allir eiga tanka og geyma á sömu stöðunum, en möguleikar að selja mismunandi litt benzín við mismunandi verði eða hafa mismunandi verð á benzíni eftir því, hvort það fer til óþarfaeyðslu eða til notkunar í þágu framleiðslunnar. Hefði verið horfið að okkar ráði um einkasölu á benzíni, hefði þetta verið vandalaust. En nú standa benzíntankarnir úti um landið, kannske 3 á sumum stöðunum, hver við hliðina á öðrum og allt er skipulagslaust. En e.t.v. mætti láta eitt félagið selja þessa tegundina og annað hina, með því að knýja þau inn í eins konar samlag, það gæti komið til athugunar. En eins og þessu fyrirkomulagi er nú háttað, er ekki hægt að koma við misjöfnu verði. En ég vil þakka ríkisstj. fyrir þá yfirbót, sem hún gerir með ákvæðum þessa frv. fyrir það skemmdarverk, sem Sjálfstfl. og sósíalistar gerðu gagnvart brúasjóðnum, er þeir lögðu hann niður, því að nú er hann tekinn upp aftur, og þá koma möguleikar til þess að koma upp slíkum mannvirkjum, eftir því sem í sjóðinn safnast. Þá vil ég minna á það, að það var komið svo fyrir tveimur árum, að talið var alveg nauðsynlegt, vegna millilandaflugs hér yfir landið, að hafa annan toll á flugvélabenzíni en því, sem fer til venjulegrar eyðslu í landinu. Það var litið svo á, að flugvélarnar mundu þá velja aðrar leiðir, ef benzín væri miklu hærra, tollað hér en annars staðar. Því var ákveðið, að; hækkun, sem þá var gerð í tollinum um 4–5 aura, skyldi ekki ná til flugvélabenzíns. Afleiðingin hefur orðið sú, að millilandaflugvélar hafa mjög aukið ferðir yfir okkar land. Ég vil því biðja hv. n. að athuga þetta, hvort vogandi. sé að hækka tollinn á flugvélabenzíni vegna millilandaflugsins. Að öðru leyti mun ég fylgja þessu frv., - en sem sagt, ég tel, að athuga beri þetta með flugvélabenzínið og eins hitt, hvort hægt væri að selja benzín með tvöföldu verði, en þá mætti skatturinn vera meiri og ekki hækka. um 22 aura, heldur um 60–70 aura á benzíni til lúxusbíla. Enn fremur tel ég, að athuga beri af n., hvort möguleikar séu á að selja benzín líkt og áburð með sama verði um land allt. Það væri mjög æskilegt, væri það mögulegt. Það hlýtur að liggja fyrir hjá olíufélögunum, hve mikið benzín hefur verið selt frá hverri stöð og við hvaða verði, og ætti að verð auðvelt reikningsdæmi að leysa, hvaða meðalverð þarf að fá. En með þessu mundi vera mjög létt á vörubílunum fyrst og fremst, sem annast flutninga út um landið, því að verðmunur allur hvílir þyngst á þeim, en með því að jafna verðið, má flytja þungann yfir á fólksbifreiðarnar, sem eru flestar hér í Rvík og benzínið hér ódýrast í landinu. Þetta þrennt vildi ég benda n. á til athugunar, enda þótt málið sé flutt af n., og vona, að hún taki þetta til athugunar á milli 1. og 2. umr.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið umræður um þetta mál. Enda þótt umræður hafi að talsverðu leyti snúizt hér um hið almenna fjármálaástand og hverjir þar beri ábyrgðina, þá mun ég ekki fara út í það að neinu ráði. Hæstv. fjmrh, taldi, að hv. þm. Str. bæri þarna sökina á þeirri þróun, sem hófst árið 1942. Jú, ég man eftir, því, að hv. þm. Str. beitti sér fyrir því árið 1942, að sett voru lög, sem miðuðu að því að stöðva hækkanir á verðlagi í landinu. L. mættu mikilli mótspyrnu, en ég býst við, að hægt hefði verið að halda þeim uppi, ef aðrir stuðningsmenn þeirra hefðu staðið við það, sem þeir höfðu samþ. Og ég býst líka við, að það væri allt annað fjármálaástand nú, ef stefnu hv. þm. Str. hefði verið fylgt. Þá verð ég að segja, að mér þykir hart að heyra ráðh. úr fyrrv. ríkisstj. deila mjög á núv. ríkisstj. fyrir fjármálastjórn hennar. Það er eins með ríkisstjórnir eins og ábúendur á jörð, þar sem sonur tekur við af föður, að fjármálastjórn hverrar ríkisstj. markast af því hvernig fyrirrennari hennar hefur staðið í stykkinu. Aðstaða hæstv. ríkisstj. nú er svipuð og sonar, sem hefur tekið við af föður sínum, - faðirinn tekið við auð fjár,en eytt honum og sóað og skuldbundið búið við alls konar útgjöld, sem sonurinn á örðugt með að rísa undir, og ekki nóg með það, heldur vanið hjúin þar að auki á ýmislegt, sem ekki er búinu til hagsbóta a.m.k. Svo getum við hugsað okkur að faðirinn komi í hornið hjá syni sínum, og þá lætur hann sig ekki muna um að vera með sífellt nöldur og kenna honum allt, sem aflaga fer. En ég skal nú ekki fara lengra út í þetta. Hér er til umræðu frv. um bifreiðaskatt, en ekki um almenna fjármálastjórn. Þess vegna hef ég kvatt mér hljóðs til að lýsa því yfir, að þótt við engin fjármálavandræði hefði verið að stríða í svipinn, þá hefði ég verið með frv., sem gengur í þessa átt sökum þess að ég hef enga trú á því, að við Íslendingar höldum uppi góðu vegakerfi nema með því að láta samgöngurnar sjálfar bera nokkurn kostnað af því. Ég hygg það sé víðast hvar svo meðal annarra þjóða. Járnbrautir eru víða gróðafyrirtæki, sem rekin eru af gróðafélögum. Annars staðar eru ríkisjárnbrautir, og eftir þeirri reynslu, sem við höfum af slíkum rekstri hér á landi, er við búið, að þær beri sig ekki eins vel. En þrátt fyrir það, sem sagt, þótt aðrar þjóðir hafi járnbrautir og noti því vegi tiltölulega minna, en hér er gert, þá hafa þær skatt á benzíni og ekki lægri en við. Ég skal játa, að mér er ekki kunnugt um, hvað þessi skattur er hár í dag hjá ýmsum þjóðum. En fyrir nokkrum árum, er ég var í fjhn. þessarar hv. d., lágu fyrir skýrslur um þetta efni, og ég man ekki betur, en þá þegar væri benzínskatturinn í Danmörku 35 aurar á lítra. Nú erum við 30 sinnum færri en Danir, en búum á þrisvar sinnum stærra landi, sem auk þess er mjög fjöllótt og illt yfirferðar. Mér er því óskiljanlegt, hvernig við eigum að geta komizt hjá því að hafa eitthvað hærri toll á benzíni en Danir t.d. Ég get því fyrir mitt leyti tjáð ylgi mitt við þetta frv. í aðalatriðum. Ég álít, að það fyrirkomulag verði að vera, að samgöngur borgi sjálfar vegaviðhaldið, en get hugsað mér, að ríkissjóður greiði nýbyggingu vega með sérstökum framlögum. Þessi skoðun mín byggist á því, að notkunin á veginum skapar viðhaldsþörfina og þess vegna eðlilegt, að notendurnir haldi veginum við. Ég óska eftir, að athugaðir verði möguleikar á því, að vissar bifreiðar fái undanþágu frá þessum skatti. Þar hef ég í huga bifreiðar, sem flytja vörur fyrir almenning, og slíkri undanþágu væri ég samþykkur, ef hægt væri að koma henni við. Ákaflega mikið af bifreiðaakstri hér er í sambandi við skemmtiferðir. Það má að vísu segja, að það sé ekki óþarfi að skemmta sér, en það er svo margt hér, sem verður að skattleggja, og hvers vegna má þá ekki skattleggja þessar skemmtiferðir eins og annað, t.d. ferðapelann, sem aldrei þykir of hátt tollaður? Og sannleikurinn er sá, að skemmtiferðafólki er ekki svipað því eins tilfinnanlegt að greiða ofur lítinn skatt af benzíninu eins og tollinn af ferðapelanum.

Og kannske jafnhátt.

Það sagði ég ekki. Þessi skattur er ekki heldur svo hár, að hann hafi stórkostleg áhrif á ferðakostnað, því að benzínið er ekki aðalkostnaðurinn við útgerð bifreiða. En hvað sem um þetta er að segja, þá hef ég ekki trú á, að þessi fámenna þjóð fái haldið uppi góðu samgöngukerfi í þessu landi nema hún fái að minnsta kosti viðhaldskostnaðinn greiddan af samgöngunum sjálfum.



Herra forseti. Mér datt í hug út af ræðu þm. Eyf., þegar hann talar um, að rétt sé að skattleggja benzín vegna þess, hvað ferðapelinn er hátt skattaður, að ekki væri þá úr vegi að skattleggja bara útsýnið eða vegina sjálfa. Það er t.d. nokkuð algengt í Bandaríkjunum, að brýr séu skattlagðar. Í þessu frv., sem fjhn. hefur flutt eftir beiðni ríkisstj., eins og venja er, án þess að nm. séu bundnir með afstöðu sína til málsins, er ekkert nýtt nema benzínskatturinn. Hins vegar er ég á móti þessum skatti og álít alla skattaaukningu vera ranga fjármálastefnu, því að það er ekki hægt að leggja á skatt öðruvísi ,en þeir komi fram sem aukin dýrtíð. Ég vil því taka undir þau ummæli, að það sé hreint öfugmæli að leggja á aukna skatta til þess að halda niðri dýrtíðinni í landinu. Þessi skattur er, eins og allir aðrir skattar nú upp á síðkastið, lagður á til að halda niðri dýrtíðinni, en í raun og veru er hann ekki annað, en bein - þó að vísu grímuklædd - gengislækkun. Þeir menn, sem kjósa því þessa stefnu heldur en að láta krónuna nú þegar fá eðlilegt gengi, svo að útvegurinn geti staðið undir sér, þeir vita ekki, hvað þeir gera. Ég veit ekki, hvort þessi benzínskattur er í sjálfu sér nokkuð verri en aðrir skattar, og það getur vel verið, að hann sé ekki óeðlilegur, þó að þess verði að gæta, að mikið af okkar benzíneyðslu er af nauðsyn og í beinu sambandi við atvinnuvegi okkar. Hafi benzínskatturinn verið of lágur, hefði átt að vera hægt að lækka aðra skatta um leið og hann var hækkaður, t.d. þá skatta, sem notaðir hafa verið til vegaviðhaldsins eða eru samsvarandi þeim, ef hugmyndin er, að þessi skattur verði notaður til þess. Annars mun ég ekki setja fótinn fyrir þetta frv., eins og högum er háttað, en taldi rétt að láta þessa skoðun mína í ljós. Hins vegar getur vel svo farið, að ég setji að skilyrði fyrir fylgi mínu við frv., að benzínskömmtunin verði afnumin, því að hún hefur aldrei komið að neinum notum, heldur aðeins verið kostnaður á ríkinu.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri ekki hægara verk að vinna, en finna að þessu frv. Þetta er rétt hjá ráðh, og sömuleiðis viðurkenning á því, að rökin, sem fram hafa komið gegn frv., eru rétt. - Hæstv. ráðh. viðurkenndi líka, að þetta frv. væri ekki borið fram vegna vegavíðhaldsins, heldur til þess að afla ríkissjóði tekna til að jafna hallann á fjárl. En sannarlega er þetta frv. ekkert bjargráð fyrir ríkissjóð, því að það verður til þess, að nærri allt verðlag hækkar í landinu og þar með landbúnaðarafurðir líka. Þetta er því ekkert bjargráð, heldur kallar bráðlega á enn nýjar álögur. Hæstv. ráðh. hélt áfram að afsaka stj. fyrir, hvernig fjárhag landsins er komið og afgreiðslu fjárl., en gat þó ekki mælt á móti neinu atriði, sem sagt hefur verið um þau efni. Hann gat ekki mælt á móti því, að vöruverð hefði hækkað um 50% vegna ráðstafana ríkisstj. Ekki heldur að niðurgreiðslurnar, sem voru 16 millj. í tíð fyrrv. stj., hefðu orðið 56 millj. á síðasta ári og væru nú áætlaðar á fjárl. 75 millj. Þá gat ráðh. ekki mælt á móti því, að kostnaður við ríkisbáknið hefði mjög aukizt í tíð núv. ríkisstj., en þessi hækkun mun nema, miðað við 1947, á stjórnarráðinu um nál. 25%, dómgæzlunni um 12%, opinberu eftirliti um 22%, og áfram mætti telja. Þessar hækkanir hafa allar orðið síðan 1946, en svo hækkar þetta enn meir á árinu 1948. Hver ber ábyrgðina á þessum hækkunum nema núv. ríkisstj.?

Sumir segja fyrrv. ríkisstj.

Hverjir hafa greitt atkv. með þeim ráðstöfunum, sem núv. ríkisstj. hefur gert? Hæstv. ráðh. hefur talað um, að fjárl. væru svo sem raun ber vitni vegna lagasetninga í tíð fyrrv. ríkisstj. En þetta er algerlaga rangt, því að eins og ég hef sýnt fram á, hafa allar aðgerðir núv. ríkisstj. miðað að aukinni dýrtíð, hvort sem þær hafa átt að gera það eða ekki. - Það er oft minnzt á fræðslulöggjöfina, sem sett var í tíð fyrrv. ríkisstj., sem einhvern gífurlegan lið á fjárl. þessa árs. Það er nú auðvitað ekki að spyrja að því, að fyrst af öllu á að spara skólahald eftir stefnu núv. stj. En allt um það. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að allt skólahaldið kostar um 30 millj. Og mér finnst nú satt að segja ofrausn að eigna mér alla fræðslu í landinu, þó að ég hafi átt þátt í fræðslul. 1946, sem ég er mjög ánægður yfir að eiga hlut í. En hækkunin við nýju fræðslulögin er samtals 6 millj. kr., og þess vegna er ekki hægt að segja annað, en það sé einkennileg meðferð á staðreyndum, að þessi löggjöf hafi skapað glundroða í fjármálunum. Ráðh. varpaði þeirri spurningu til mín, hvort ég væri reiðubúinn að samþ. gengislækkun. Það hefur verið framkvæmd allt að 25% gengislækkun í tið núverandi stjórnar, þó að óbeint sé, og þessari gengislækkun hef ég verið á móti. Ég er líka andvígur beinni gengislækkun, vegna þess að hún er ekki nema gálgafrestur, og mun sækja fljótlega í sama farið aftur, ef ekki er breytt um stefnu. Annars er það mál út af fyrir sig. Sannleikurinn er sá, að fjármálum landsins er svo illa komið vegna stefnu núv. stj. bæði í innanlandsmálum og viðskiptapólitíkinni, sem rekin er við önnur lönd. Það er t.d. mjög einkennileg afstaða hjá ríkisstj., þegar hún gat losnað við dýrtíðarábyrgðina fyrir sjávarútveginn með því að láta útgerðarmenn hafa lítinn hluta af þeim gjaldeyri, sem þeir öfluðu, að hafna því boði og verða nú að greiða stórar upphæðir af þeim ástæðum. Þm. Eyf. var að hlaupa undir baggann hjá hæstv. ráðh. og verja þetta frv., en ekki gat hann þó gert það nema að halla á fyrrv. ríkisstj., og er því vafasamt, hvort hann gerði ráðh. stóran greiða, þar sem hann var stuðningsmaður fyrrv. stj. En hvað er það, sem þm. Eyf. er að ráðast á hjá fyrrv. stjórn? Eru það kannske kaupin á nýsköpunartogurunum, sem nú afla um 100 millj. kr. í erlendum gjaldeyri? Hvernig væri ástandið nú, ef þeir væru ekki til. Nei, það er áreiðanlegt, að hefði flokkur þm. Eyf. fengið að ráða, þá væri enn verr komið en nú er, því að þá væri skollið hér á bæði atvinnuleysi og kreppa.



Ef það er almennur deildarvilji fyrir því og það þykir hafa einhverja þýðingu, að málið fari í n., skal ég ekki leggjast á móti því og segi já.



Þetta frv. er flutt af n., og það er ávallt venja í slíkum tilfellum; að mál séu athuguð af n. á milli umr., ef ástæða þykir til, þannig að þá athugi n. mál, sem hún flytur. Og það mun viðkomandi n. gera í þessu tilfelli, þó að málinu sé ekki með atkvgr. vísað til n. Og það hefur ekki verið venja að vísa til n. málum, sem n. hefur flutt, og ég segi nei.



Það liggur hér ekkert fyrir nýtt í málinu eftir umr. um það. Það hafa ekki heldur komið neinar brtt. fram við það, og ég sé þess vegna ekki neina ástæðu til þess, að máli þessu verði vísað til n., þegar svona er komið. Enda sé ég ekki, að málinu þurfi að flýta svo mikið, að það sé nauðsynlegt að hafa um það allar umr. hér í hv. þd. í dag og setja það í n., því að ég geri ráð fyrir, að það verði ekki tekið fyrir til meðferðar í hv. Nd. á morgun. Ég segi því nei.



Ég lít svo á, að þó að frv. að vísu sé flutt af meiri hl. fjhn., en ekki n. allri, þá sé sjálfsagt mál, að hv. meiri hl. n. kveðji einnig hv. minni hl. n. til skrafs og ráðagerða, þegar n. athugar málið á milli umr., og sé ég ekki ástæðu til að vísa frv. sérstaklega til n. og segi því nei.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) [Frh.]: Herra forseti. Þegar ég frestaði ræðu minni hér síðast, hafði ég bent á, að sjútvn. sendi málið til umsagnar til ýmissa aðila, eins og sjá má á nál. Meiri hl. þessara aðila lét í ljós það álit sitt, að ef l. yrði breytt í þá átt, sem meiri hl. sjútvn. leggur til, veikti það öryggi skipaflotans, og vísaði þar sérstaklega til ummæla skipaskoðunarstjóra. Önnur spurningin var um það, hvort þetta mundi draga úr aðsókninni að verkstæði og skóla. Svör við þessari spurningu bárust líka frá viðkomandi aðilum, og voru 4 aðilarnir þeir sömu og svöruðu fyrstu spurningunni og voru þeir sammála um, að þetta mundi draga frá verkstæðunum, þar sem dregið væri úr námskröfunum, sem samkvæmt lögum hefur þurft til þess að öðlast réttindin. Enda er það ljóst, að ef halda á áfram á þeirri braut að taka fjölda manna inn í stéttina án þess að þeir uppfylli þau skilyrði, sem sett eru í l., þá verður endirinn sá, að ungir menn fást ekki til náms í þessari iðngrein af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi sjá þeir ekki fram á, að þeir þurfi að læra í 7–8 ár til þess að fá réttindi, og í öðru lagi sjá þeir ekki fram á, að réttindi þeirra verði vernduð. Réttindin voru aukin fyrir 2 árum og svo á að fara að auka þau aftur núna og bæta við á annað hundrað manns, sem fær réttindi til þess að fara með vélar allt upp að 900 ha. Ég þarf auðvitað ekki að lýsa því, hvílík áhrif það hefur á öryggi skipaflotans, ef stöðugt á að veita aukin réttindi án aukins náms og kunnáttu; slíkt sjá allir. Hins vegar hafa bæði Mótorvélstjórafélagið og Fiskifélag Íslands látið þá skoðun í ljós, að þetta muni ekki hefta aðgang að skólunum, en þeir færa engin rök fyrir máli sínu. Að Fiskifélagið hefur snúizt svona í málinu, virðist mest stafa af kappi milli skólanna. Ég álít, að breyta ætti l. um kennslu í þessum skólum og sameina þá, þannig að kennslan færi fram undir sama þaki, en ekki í tveimur stöðum, eins og nú er. Það á að láta alla hina verklegu kennslu fara fram í hinum nýja sal vélstjóraskólans og flytja þangað öll þau tæki, er til þess þarf. Það á að setja alla kennsluna undir eina stjórn, en ekki láta ríkið koma upp tveimur stofnunum, sem síðan bítast og rífast sín á milli. Til náms í skóla Fiskifélagsins er nú krafizt tveggja ára smíðanáms, og á það að gefa réttindi til þess að fara með 900 ha. vélar, en í vélstjóraskólanum er krafizt 3 ára smíðanáms, og þó fá menn þaðan aðeins réttindi til þess að fara með 600 ha. gufuvélar. Þetta ósamræmi er alveg ótækt og þarf nauðsynlega að lagfærast. Ef nauðsynlegt er að hafa þriggja ára smíðanám, verður það að gilda fyrir báðar stofnanirnar, en það nær engri átt, að í annarri stofnuninni þurfi 1/3 lengra nám, er gefi samt minni réttindi. Ég tel nauðsynlegt, að þessi lög verði endurskoðuð, og um það virðast flestir vera sammála, en þá verður bara að fresta þessari lagabreyt., unz sú endurskoðun hefur farið fram. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að vélfræðingur Fiskifélagsins hefur haldið því fram, að þeirra verklega kennsla ætti að vega upp á móti þriðja smiðaári vélstjóraskólans. Í verklega náminu er unnið 8 klst. á viku, og mun það samsvara því, að yfir allan tímann sé unnið í 1½ mánuð við verklegt nám, og sér þá hver maður, hvort það getur átt sér stað, að þessi 1½ mánuður geti samsvarað 12 mánuðum þar, sem unnið er við þessi störf frá morgni til kvölds. Ég held því, að öll rök fyrir því, að hægt sé að stytta verklega námið, séu úr lausu lofti gripin, enda segir það sig sjálft, að menn sem eiga að fara með 900 ha. vélar, verða að hafa mikla verklega reynslu, þótt þeir hins vegar verði líka að hafa stundað bóklegt nám. Nú er það svo, að ef athugað er í reglugerðinni, hvað kennt er í bóklegum fræðum, þá kemur það í ljós, að kennsla í íslenzku, dönsku, eðlisfræði o. fl. er sams konar á fyrsta vetri í báðum stofnununum. Það er því ljóst, að hér er um hreina sóun á kennslukröftum að ræða, þar sem það er kennt á tveimur stöðum, sem mætti hæglega kenna á einum. Þriðja spurningin, sem spurt var að, var á þá leið, hvort ekki mundu útskrifast nægilega margir úr vélstjóraskólanum á þessu ári til þess að fullnægja eftirspurninni. Svar allra aðila við þessu var neikvætt, en þeir töldu hins vegar, að ekki mundi líða langur tími þar til eftirspurninni yrði fullnægt, ef ekki yrði brugðið fæti fyrir aðsóknina að skólanum. Síðasta spurningin fjallaði um það, hvort ekki væri sjálfsagt að fresta samþykkt frv., unz lögin hefðu verið endurskoðuð. Fiskifélagið telur það hyggilegt og telur ekki nauðsynlegt að breyta. l. fyrr en þeirri athugun er lokið. Mér finnst þetta veigamikið atriði, að aðili eins og Fiskifélag Íslands telur það enga aðkallandi nauðsyn að breyta l. fyrr en að lokinni þessari athugun. Hins vegar telur Mótorvélstjórafélag Íslands ekki rétt að fresta samþykkt frv. af þessum ástæðum. En það vakir aðeins eitt fyrir þessum mönnum með því að vilja fá frv. samþ., og það er að tryggja hundrað stéttarbræðrum sínum rétt til þess að fara með vélar, sem þeir hafa enga menntun til að fara með og engan rétt samkvæmt núgildandi l., því að þeir óttast, að allur fjöldinn af þeim muni ekki geta fengið meðmæli til þess án þess að ljúka námi. Hins vegar játa ég það, að einhver hópur af þessum mönnum, sem beztir eru taldir og mesta reynslu hafa fengið, gætu fengið eitthvað af þessum réttindum, þegar l. eru endurskoðuð, því að það er ekkert nýtt, að einn maður geti komizt inn í fagið á skemmri tíma en annar. Það eru t. d. til smíðir af guðs náð, sem ekki þurfa að vera við smíðar í meira en tvö ár til þess að komast jafnvel inn í fagið eins og aðrir, sem hafa notað allan námstímann og verið 4 ár. En þetta gildir ekki um alla heildina, því að sannleikurinn er sá, að mestur fjöldinn af þessum mönnum hefur ekki kunnáttu til þess að stjórna þeim vélum, sem þeir eiga að fá réttindi til, ef þetta frv. verður samþ. Í sambandi við þetta þykir mér rétt að benda á annað atriði. Réttindi vélstjóra, það er að segja eimvélstjóra, eru miðuð við „indiceruð“ hestöfl, það er að segja við hestöfl, sem framleidd eru af vélinni sjálfri. Hins vegar eru hestöflin eins og þau eru reiknuð hjá mótorvélstjórum allt önnur. Réttindi þeirra eru miðuð við svokölluð „bremsu“-hestöfl, sem eru töluvert minni, þannig að þetta hestafl verður 10–12% lægra, en eimhestaflið. En þetta er ekki látið nægja, heldur hefur stofnunin sjálf, Fiskifélag Íslands, sett reglur og fengið staðfestar um það, hvernig reikna skuli afl mótorvéla, þannig að mótorvél, sem er í „Herðubreið“ og er 900 ha., er samkvæmt þessum reikningi 450 hestöfl. Þannig er mönnum, sem hafa litla kunnáttu í faginu, leyft með þessu frv., ef samþ. verður, að fara með vélar, sem eru 900 ha., en hafa þá í raun og veru réttindi til þess að fara með vélar, sem eru allt að 1.600–1.700 ha. Það er því nauðsynlegt að samræma reikninginn á þessu og láta það t. d. vera „indiceruð“ hestöfl í öllum tilfellum. Þegar svo þar við bætist, að það er álit sérfræðinga þeirra, sem töluðu um þetta við n., að þörf sé fyrir miklu meiri þekkingu og menntun til þess að gæta örugglega 600 ha. dieselvélar en 600 ha. eimvélar, þá er alveg óverjandi að gefa þessum mönnum þennan rétt til þess að stjórna vélum, sem eru allt að 1.600 ha., en halda hinum, sem eru búnir að vinna lengur og hafa miklu lengri námstíma, í 600 hö. Þá vil ég benda á, að eins og frv. er, þá er gert ráð fyrir, að fyrir „15“ komi 25, fyrir „50“ komi 75 og fyrir „600“ komi 900. Ef þessi breyt. nær fram að ganga, þá er það sýnilegt, að ef ekki verða hækkaðar aðrar tölur til samræmis, t. d. 250 ha. í 400–600 ha., þá getur maður, sem siglt hefur sem undirvélstjóri á skipi með 250 hestafla vél, farið að sigla sem yfirvélstjóri á skipi með allt að 900 hestafla vél, án þess að á hann séu lagðar nokkrar skyldur til frekari menntunar. Það er því alveg óhugsandi að breyta þessu nema að breyta 250 hestöflum í 400 hestöfl á sama tíma. Það er líka nauðsynlegt að breyta fleiri greinum, ef á að fara að breyta þessu á annað borð, og það er alveg óhjákvæmilegt annað en að láta þær breyt. bíða, þangað til l. hafa verið endurskoðuð. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á það, að þegar þetta mál var hér til umr. í d. í hitteðfyrra og þessar breyt. komu hér til tals, lagði ég fram brtt. mínar í nál. minni til. n. á þskj. 854 þ. á. Þar vildi ég láta setja það inn, að ráðh. skipaði þriggja manna mþn., sem skipuð væri vélgæzlumönnum og öðrum, sem hefðu þekkingu á þessum málum, til þess að endurskoða l. og gera þar till. til breyt. í samræmi við þróun flotans og leggja þær síðan fyrir Alþ. Þetta var rætt, og mig minnir, að þáv. ráðh. hafi lofað að athuga þetta. Ég held, að við höfum þá eins og nú verið sannfærðir og enginn ágreiningur hafi verið um það, að þetta þyrfti að gera, en þetta mátti ekki fara í gegn þá, af ótta við það, að það yrði þá fellt. Meiri hl. þdm., sem þá voru á þingi, óttaðist, að frv. yrði fellt, ef þessi breyt. yrði tekin upp í það, þó að þeir hins vegar viðurkenndu þörfina á því. Nú hefur þetta verið tekið upp í frv., og er það aðeins til að sýna, hve nauðsynlegt það er. Hins vegar er það nú bundið við að hleypa á annað hundrað manns inn, án þess að þeir hafi til þess réttindi eða kunnáttu, og tel ég það hreinustu goðgá. Ég tel því rétt, að þær gr., sem miða að því, séu felldar úr frv. Þannig er rétt að samþ. 1. gr. óbreytta, og er það eðlilegt. Síðan legg ég til, að felldar séu allar gr., sem miða að því að hækka réttindi manna, án þess að þeim séu um leið lagðar skyldur á herðar, þ. e. a. s. greinarnar aftur að 16. gr., hins vegar verði 16. gr. látin standa, enda hefur gr. verið breytt. [Frh.]