Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 321 er svofellt nál. frá félmn.: "Nefndin hefur rætt frv. og fengið til viðtals Húnboga Þorsteinsson deildarstjóra. Nefndin mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum á 1. gr. sem fram koma á sérstöku þskj. Sú brtt. er flutt vegna þess að í nýrri áætlun Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að laun hækki um 35% á milli áranna 1985 og 1986 en ekki 31% eins og er í frv. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt." Undir þetta rita allir nefndarmennirnir, en Karvel Pálmason og Guðmundur J. Guðmundsson með fyrirvara. Við flytjum brtt., nefndarmenn, á þskj. 322 sem eru, eins og kemur fram í nál., einungis tölulegar lagfærslur. Ég held þó að það sé rétt að rifja upp hvaða liðir þetta eru í lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem verið er að breyta. Í 1. tölul. er verið að hækka fasta lækkun útsvars einstaklinga, í 2. tölul. frv. og um leið brtt. er verið að hækka barnafrádrátt og í 3. tölul. frv. og um leið brtt. er verið að hækka það mark sem miðað er við þegar útsvar er alveg fellt niður. Það er m.ö.o. gert ráð fyrir að þeir sem fá álagt útsvar að upphæð 1193 kr. fái það fellt niður.



Herra forseti. Ég á sæti í hv. sjútvn. Nd., en gat því miður ekki verið viðstaddur fundinn 12. des. Ég er sammála niðurstöðu nefndarinnar, bæði um samþykkt frv. og um brtt. sem kemur fram í nál. Þessi breyting er sjálfsögð og eðlileg. Það er löngu tímabært að gæðamat á ferskum fiski færist í hendur sjálfra viðskiptaaðilanna eins og hefur raunar oft verið rætt um á þingi. Þannig tengist meðferð fisksins betur fjárhagslegum skiptum og hagsmunum þeirra. Þessir aðilar, þ.e. kaupendur og seljendur, þurfa eðlilega að finna þessu rétta framkvæmd. Það er mikilvægt að vel takist til í þessu efni án stórkostlegra afglapa eða árekstra. Það er kannske sérlega mikilvægt að vel sé á haldið þar sem eru stórir samningar og miklir hagsmunir í húfi, svo sem eins og síldarsamningar við Rússa. Kaupendur og seljendur fá ekki langan frest til að finna þessu rétta framkvæmd þar sem lagt er til að þessi lög öðlist gildi 1. jan. 1987. Alþingi hefur raunar ekki fengið langan frest til að ræða þessi mál heldur þar sem málið er alveg nýlega komið hér inn í sali. En ég lýsi því yfir að ég er samþykkur niðurstöðu þessa nál.



Herra forseti. Út af fyrir sig er ég ekki mjög undrandi á afgreiðslu hv. sjútvn. Nd. Mér virðist að sjálfstæð umsögn hennar og sjálfstætt mat komi yfirleitt ákaflega lítið fram. Það sé meira og minna ráðherrapantað álit. Ég minni á að 1984 voru samþykkt lög um Ríkismat sjávarafurða. Ég skýrði frá því við 1. umr. að ég hefði tekið hverja greinina á fætur annarri, bent á mótsagnir milli greina og ég hefði líka bent á að grg. og lagagreinar stönguðust á og frv. væri það illa unnið að forkastanlegt væri. Það má eiginlega best lýsa þessu með gömlu máltæki: Fyrst var spýta, svo var önnur spýta og svo var spýta í kross. Þegar ég benti á þessa liði fór málið við 2. umr. til virðulegrar sjútvn. Þannig stóð á að hluti nefndarmanna var ekki viðstaddur. Varamenn voru kvaddir til og svo fór að þeir gáfu út álit sem síðan var afturkallað þegar aðalmenn komu aftur og frv. var töluvert breytt og þá til bóta. Síðan fór frv. í gegnum þessa virðulegu deild og komu til Ed. Þar var því aftur breytt og því lýst yfir að ef nefndinni hefði gefist tími til hefði hún flutt fleiri brtt. Og frv. var afgreitt á síðasta degi þingsins. En sá er háttur þessa hæstv. ráðherra, þó greindur sé og ötull ef því er að skipta, að hann er allra manna snjallastur í því að koma með frv. á síðustu stundu og láta þau klúðrast á hv. Alþingi þó drjúgur meiri hluti sé fyrir málinu. Sem dæmi, og gæti ég nefnt fleira en eitt, er hið margfræga selafrv. sem hefur sennilega átt fylgi 70% þm., en það var afgreitt á síðustu nóttu. Einstakir þm. buðu ráðherra upp á ákveðin hrossakaup ella mundu þeir greiða atkvæði á móti selafrv. Maður varð nokkuð undrandi að þetta frv. skyldi ekki vera lagt fram miklu fyrr. Þetta er dæmi um slæm vinnubrögð hæstv. ráðh. og veit ég satt að segja ekki hvað veldur því. Ekki verður hæstv. ráðh. vændur um greindarskort og ekki verður hann heldur ásakaður um að geta ekki tekið rösklega til hendi ef því er að skipta. Ég las hér umsögn Sigurðar Líndals lagaprófessors við fyrri umræðu þar sem hann átelur mjög hvernig gengið sé frá þessum lögum og endar umsögn sína á því að segja, með leyfi forseta: "Þessi lagasetning hefur tekist miklu miður en skyldi og hlýtur það að vera nokkurt umhugsunarefni fyrir alþm. hvernig það gerist að lög þannig úr garði gerð komist í gegnum þingið. Einhver brotalöm virðist vera á tæknilegum undirbúningi löggjafar hér á landi." Með þetta steinbarn í maganum gengur hæstv. sjútvrh. og nú þarf að klastra upp á. Það er mál út af fyrir sig, sem ég býst við að menn séu ósammála um, hvort eigi að leggja niður fiskmat ríkisins. Sumir eru þeirrar skoðunar. Það má geta þess kannske til fróðleiks að á sama tíma og menn eru þeirrar skoðunar hér voru Kanadamenn að efla og setja lög um ríkismat hjá sér fyrir þrem árum. Það gerðu þeir m.a. vegna þess að þeir töldu sig verða undir í samkeppni við Íslendinga. Það bar mjög á gölluðum fiski hjá þeim og urðu Íslendingar að ýmsu leyti samkeppnishæfari vegna þess hvað matshættir Kanadamanna voru slakir og frá þeim kom fiskur sem var óhæfur á markaði. Það má geta þess til gamans að ég veit um tvo menn sem hafa verið hér háttsettir hjá fiskmati íslenska ríkisins en hefur verið boðið of fjár ef þeir vildu hverfa til Kanada og vinna þar um nokkurt skeið við endurskipulagningu kanadíska fiskmatsins vegna þess að af Íslendingum vilja þeir læra. Það er ákaflega athyglisvert að þau lög sem samþykkt voru í Kanada voru að verulegu leyti sniðin eftir íslensku lögunum og þar er meira að segja ferskfiskmat líka, allt á vegum ríkisins. Hins vegar er sá munur á að kaupendur og seljendur verða sjálfir að borga þetta fiskmat, þó á vegum ríkisins sé. Ég gerði athugasemdir en fékk engin svör frekar en oft áður þegar sjútvrh. á í hlut og hann þarf að hespa skuggalegum málum í gegn. Þá er þessi prýðilega vel mælti maður eins og honum sé alls máls varnað sem er náttúrlega ásetningssynd en ekki annað. Það sem ég var að finna að var í fyrsta lagi það að hér er verið að fjalla um eitt þýðingarmesta mál í íslensku atvinnulífi, 70% gjaldeyristekna koma frá sjávarútvegi. Hvernig staðið er að mati og tryggingu fyrir því að óhæfur fiskur sé ekki settur á erlenda markaði er því gífurlega mikið og stórt mál, svo stórt að það á ekki að hespa það hér í gegn, en þetta frv. var lagt fram tæplega viku fyrir jólafrí og það á að afgreiða það á tæpri viku. Þetta eru vinnubrögð sem heita á kurteislegu máli óþingleg og ég vildi bæta við ósæmileg. Hér eru ýmis flókin lagaatriði, óvenju flókin, vegna þess að þessum lögum var klúðrað svo hræðilega. Það er athyglisvert að þegar þessum lögum var breytt 1984 voru fyrir lög sem núv. hæstv. samgrh. og þáv. sjútvrh. leiddi í gildi. Þau lög voru ákaflega skýr og skilmerkileg, einföld, skýr og skilmerkileg. Það mátti deila um stefnuna í þeim, en það er ekki hægt að deila um lagasmíðina sjálfa. Hún var ákaflega vel af hendi leyst hjá þáv. hæstv. sjútvrh. Að vísu tók núv. hæstv. sjútvrh. þetta að nokkru leyti í arf frá forvera sínum. Ég skal ekki fjalla um þau vinnubrögð sem áttu sér þarna stað, þessu var sem betur fer breytt töluvert í meðferð Alþingis, en þau þykja þó svo slæm að umsögn eins virtasta lagaprófessors er á þann veg sem ég gat um í fyrri umræðu og las niðurlag á áðan. Það sem ég taldi fyrst og fremst ámælisvert var fyrirhuguð niðurfelling 1. mgr. 10. gr. laganna. Nú hafa hv. þm. ekki þessi lög um Ríkismat sjávarafurða fyrir framan sig. Í 10. gr. segir: "Matsmenn framkvæma undir stjórn yfirmatsmanna eftirlit það og mat sem lög þessi og reglugerðir samkvæmt þeim gera ráð fyrir." Með því orðalagi sem lagt er til er allt vald tekið af yfirmatsmönnum. Ég var að benda á að ég héldi að þetta væri ekki tilgangur ráðuneytisins heldur væri tilgangurinn sá að leggja niður ferskfiskeftirlitið. Það er svo mál út af fyrir sig, að með því að fella þennan kafla niður, 1. mgr., er allt vald tekið af yfirmatsmönnum, ekki einungis í ferskfiskmati sem ég held að hafi verið tilgangur ráðuneytisins. Það er tekið af eftir orðanna hljóðan og umsögn þeirra lögfræðinga sem ég hef leitað til á þeim örstutta tíma sem ég hef haft til umráða til að fjalla þar um. Þeir benda mér hins vegar á að í grg. standi um 2. gr.: "Með frv. er gert ráð fyrir að allar stöður ferskfiskmatsmanna verði lagðar niður, en yfirmatsmenn meti ferskan fisk sé leitað sérstaklega eftir úrskurði. Því þykir nauðsynlegt að fella niður þetta ákvæði." Þetta stenst nú ekki. En því í ósköpunum að hafa lög þannig að leitað sé í þoku eða dularfulla greinargerð. Ég veit ákaflega vel af hverju þetta er, af hverju þetta er fellt niður. Þetta er fellt niður vegna þess að þær reglugerðir sem hæstv. ráðh. hefur gefið út hafa ekki staðist skv. lögum og aðrar reglugerðir, sem hann hyggst koma með, koma ekki til með að standast. Ég benti á í fyrri ræðu minni að samkvæmt þessu ákvæði laganna starfa matsmenn undir stjórn yfirmatsmanna. Með því að taka valdið af yfirmatsmönnum er ekki einungis verið að taka það af yfirmönnum ferskfiskseftirlitsins heldur er verið að taka það af öllu fiskmati og þá er nánast verið að leggja Ríkismatið niður. Það er ákveðin stefna og ég veit að hún á sér töluvert fylgi. En þá er bara að koma með tillögur að lögum um að leggja niður fiskmat ríkisins, en ekki að vera að lauma inn í lagagreinar að afnumin séu ákveðin ákvæði sem kippa grundvellinum undan fiskmatinu. Þessi grg. er út af fyrir sig nokkuð vel samin, enda greinilega betur að verki staðið en var áður. Í henni stendur að allar stöður ferskfiskmatsmanna verði lagðar niður en yfirmatsmenn meti ferskan fisk. En í lögunum sjálfum: "Matsmenn framkvæma undir stjórn yfirmatsmanna eftirlit það og mat sem lög þessi og reglugerðir settar skv. því gera ráð fyrir." Síldarmatið er afnumið, yfirmatsmenn þar eru valdalausir. Hrognamatið er afnumið, afurðamatið er afnumið. Til hvers svona lagasmíð'? Hæstv. sjútvn., meira að segja skipuð aðalmönnum, afgreiðir þetta á morgunstund.  Í grg. með frv. eru eiginlega öll vinnubrögð eins. Á bls. 2, í grg., stendur að megintilgangur laganna 1984 hafi verið að aðskilja ferskfiskeftirlit og afurðamat. Það er verið að skilja í sundur ferskfiskmat og afurðamat. Ja, nú er mikil nákvæmni í grg. Ferskfiskeftirlit var stofnað 1961 og var þá sérstök stofnun. Árið 1968 var þetta gert að sérdeild í Ríkismati sjávarafurða. Ráðherra er bara 23 árum á eftir tímanum. Hann var að breyta þessu, eftir þessari grg., 1984. Þetta hefur alltaf verið aðskilið, fyrst sjálfstæð stofnun og svo sérstök deild. Annað svipað er í þessum málflutningi og er hann allur með endemum svo að ekki sé nú meira sagt. Ég gerði einnig athugasemd við 4. gr. og það er út af fyrir sig eðlilegt að menn fylgist ekki með því sem ekki hafa lögin um Ríkismat sjávarafurða fyrir framan sig. Ég benti á að það er lagt til að lögunum um Ríkismat sjávarafurða verði breytt á þann veg: "Rísi ágreiningur milli fiskkaupenda og seljenda um gæðaflokkun fisks má leita úrskurðar Ríkismats sjávarafurða um þann ágreining. Yfirmatsmenn úrskurða um slíkan ágreining og greiðist kostnaður af slíku mati af fiskkaupendum og seljendum samkvæmt gjaldskrá Ríkismatsins." Gott og vel, þetta er út af fyrir sig ákveðin hugsun. Ég spurði: Til hvers eruð þið þá að halda inni í lögunum 22. gr.? Ég las hér upp 13. gr. eins og ráðherra leggur til að hún verði orðuð, og þá kæmi hún hér inn, en eftir stendur til viðbótar 22. gr. í lögunum: "Ef ágreiningur rís vegna fiskmats eða eftirlits úrskurða yfirfiskmatsmenn í samráði við fiskmatsstjóra og fiskmatsráð. Skjóta má úrskurði um skilning á lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim til ráðherra". Hér eru tvær greinar um sama efni þó nokkuð andstæðar. Ég skaut að þeirri hógværu athugasemd hvort ekki væri rétt að athuga þetta. Sjútvn. hefur ekki talið að það væri svo mikilsvert þó að tvær greinar væru um sama efni og þær væru ekki alveg í takt. Það þótti ekki mikið þegar lögin voru sett þó svo væri. Ég er þess vegna ekkert undrandi á þessum vinnubrögðum. Þetta steinbarn, sem hæstv. sjútvrh. gengur með í maganum vegna fljótfærni sinnar, að lemja þessi lög í gegn á sínum tíma, hlýtur náttúrlega að hafa valdið honum erfiðleikum. Hér verður sjálfsagt reynt að ræða málið frá því sjónarmiði hvort menn séu með Ríkismati eða á móti Ríkismati. Ég ítreka: Það er álitamál þó að mín skoðun sé afgerandi í því. Það sem um er að ræða er fyrst og fremst að úr lögunum er tekin afgerandi heimild til yfirmatsmanna að stjórna matsmönnum og gefa þeim fyrirmæli og þá er Ríkismatið orðið máttlaust. Sjálfsagt geta menn komið með ýmis dæmi, eins og ég tók fram, bæði með réttu og röngu, um Ríkismat. Vegna þess að farið er inn á þá lagasmíð og það sjónarmið tek ég fram eftirfarandi: Fiskmat var sett á laggirnar á Íslandi 1904. Lög um það voru samþykkt á Alþingi 1909. Það var ekki fyrr en 1922 sem slík lög voru sett í Noregi og í umræðum - ég hef þær ekki handbærar en eftir þeim upplýsingum sem ég hef- í norska Stórþinginu var bent á það að norskt fiskmat og gæði norsks fisks hefði verið misjafnari en íslensks og þess vegna þyrfti að setja lög um þetta atriði. Þau voru að nokkru leyti sniðin eftir íslensku lögunum. Ég held að það hafi ekkert farið á milli mála að við höfum náð þarna ákveðnu forskoti á þessum árum gagnvart Norðmönnum og við höfum búið að því kannske í um það bil 30 ár og það eru engar tilhneigingar, þó að það sé ekki nákvæmlega sama fyrirkomulag í Noregi og hér, til að afnema ríkismat. Það er verið að herða ríkismat í löndunum í kringum okkur. Ég get þess hins vegar, þó að ríkismat og fiskmat yfirleitt verði alltaf ágreiningsefni, að ég hef þær upplýsingar nýjastar frá þeim sem annast fisksölu að SÍS, sem virðist vera að ýmsu leyti miklu framtakssamara á mörkuðum en Coldwater eða Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, það hefur selt til Frakklands fyrir 6,5 millj. sterlingspunda en seldi árið áður fyrir 2,5 millj. og útlit er fyrir að salan verði mun meiri á næsta ári. Frakkland er ákaflega eftirsóknarverður markaður og þar er fiskneysla mikil og verðlag á fiski mjög hátt. Mér er sagt að Frakkar krefjist yfirleitt ríkismats á þeim sjávarafurðum sem þeir kaupa. Sama gera austantjaldslöndin. Ég skal senn fara að ljúka máli mínu. Ég held að það sé hreint út sagt fáránlegt að þegar það slys eða sú ásetningssynd hefur einu sinni skeð að samþykkt hafa verið lög sem eru illa úr garði gerð sé komið hér með brtt. sem líta sakleysislega út en gera fiskmat ríkisins enn þá óvirkara. Það væri bara miklu nær að setja fram beina kröfu um það að afnema þetta en ekki að flækja því inn í lagagreinar með sakleysislegu orðalagi. Það kæmi mér ekki á óvart þó þetta færi í gegnum þessa virðulegu deild í dag, stórbreyting sem þingmenn hafa hreinlega ekki haft aðstöðu til að kynna sér vegna þess að lögin liggja ekki fyrir og túlkun á þeim liggur ekki fyrir og hún hefur hvergi komið fram. Vilja nú virðulegir alþm. ekki hugsa sig dálítið vel um, hverrar skoðunar sem þeir eru á ríkismati eða ekki ríkismati, áður en þeir hespa í gegn á tæpri viku breytingum á mati afurða sem nema 70% af okkar útflutningsverðmætum? Ég tel að út af fyrir sig sé eðlilegt að menn geti skipst þar á skoðunum, en mér er spurn: Því í ósköpunum lagði hæstv. sjútvrh. þetta lagabreytingafrv. ekki miklu fyrr fram? Af hverju er þetta lagt fram núna? Þessu var dreift í þingdeildinni 9. des. og það átti að taka það til umræðu 10. des. Eru þessi vinnubrögð sæmandi hæstv. sjútvrh. og er þetta virðing við grunnatvinnugrein okkar að frv. fari í gegn án þess að menn átti sig á þeim gífurlegu breytingum sem hér eiga sér stað á mjög þýðingarmiklum lögum, þó meingölluð séu? Er ekki full ástæða til að þetta fái þinglega meðferð og a.m.k. 3. umr. verði geymd, þó ekki væri nema í einn dag, til þess að afla lögfræðilegra umsagna fyrst sjútvn. sér ekkert athugavert við þetta? Ég endurtek að ég víti og átel þessi vinnubrögð en ég tek það hins vegar fram að þau koma mér ekki á óvart miðað við það sem á undan er gengið.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja örfá orð um þetta lagafrv. Margt get ég tekið undir með hv. 7. þm. Reykv., Guðmundi J. Guðmundssyni. Þar sem hann var ekki hvassari í orðum, að mér fannst, en hann var, jafnkjarkmikill maður og hann er, er ég ekki fær til þess að vera sýnu illyrtari út í þetta. En mér finnst illa að þessu staðið á flestan máta, það verð ég að segja. Það er fyrst til að taka að Ríkismatið, ferskfiskmatið, hefur nánast verið sá stuðpúði milli kaupanda og seljanda sem nokkurn veginn hefur tryggt frið á milli þeirra, þó að það hafi ekki alltaf verið, það skal játað. En nú á að kippa þessu burtu og þá eiga þeir bara að rífast um hvernig þeir eiga að haga þessu. Mér líst ekki vel á að geti farið fram af nokkru viti. Ég held að illindi hafi oft á tíðum næg verið áður þó að ekki sé verið að egna hér til einvíga sem við sjáum ekki fyrir endann á. Ég reikna ekki með að ég geti stöðvað þetta frv., ég er ekki maður til þess og ekki fær um það. Ég þykist vita að það sé búið að ganga frá því að þetta verði afgreitt. Ég þykist hafa nokkra reynslu og vit á þessum hlutum og ég bendi aðeins á að í viðbót við það sem ég sagði áðan um friðinn kemur það ábyggilega skýrt fram þegar á reynir að seljandi og kaupandi eru oft sami maður, þ.e. útgerð og fiskverkandi er sami aðilinn. En þá er einn aðili þó eftir sem þetta snertir ekki alllítið og það eru sjómennirnir. Þeir lenda þarna milli steins og sleggju. Og til hvers eiga þeir þá að leita? Það má vera að það sé í lagi eins og stendur að þetta frv. verði afgreitt svona vegna þess að það er rifist um hvern þann mann sem vill starfa á sjó nú orðið og þess vegna mun kannske ekki vera ástæða til, í bili a.m.k., að hafa áhyggjur af því að menn labbi nú bara í land og fái sér hægari atvinnu þar sem þeir geta starfað í friði. Hv. 7. þm. Reykv. nefndi það að stutt væri síðan þetta mál kom inn og hann fór hér í gegnum lögin, tilvonandi lög og gildandi lög. Ég er ekki þannig í stakk búinn að ég geti neitt borið þau saman. Ég hef hvorki haft tíma né aðstöðu til þess að fylgjast með, eins og hv. þm. nefndi réttilega eru ekki allir með þessi lög, þannig að ég treysti mér ekki til þess að koma með neinar úrbætur í þeim efnum. Ég heyrði fyrst um það í nóvember á fiskideildarfundi á Austfjörðum að það ætti að leggja þetta mat niður. Þar talaði ég gegn þessu og ég hélt að sú ályktun hefði ábyggilega komist inn á aðalfiskiþing og eftir því sem ég hef frétt þaðan kom það þar til umræðu. Ég bað reyndar um að fá að sjá þær ályktanir sem þar voru samþykktar og ekki samþykktar en það gat ekki orðið í þetta skipti. Ég hygg að það hafi ekki verið alveg átakalaust ef það hefur farið í gegn. Nú undrar mig að vísu á því en þó er ég ekkert undrandi á hinu að útgerðarmenn séu sólgnir í þetta. Ég skil það vel. Það eru kannske sumir sem geta sagt, ef þeir þekkja til, að ég sé útgerðarmaður. Ég er útgerðarmaður að hluta en það lítill að ég tala þó frekar fyrir sjómennina. Það er reyndar ekki nógu gott að tala þannig tvískipt, en það verður að hafa það. Mér skilst líka að Sjómannasambandið hafi jafnvel samþykkt þetta. Ég held þeir hafi ekki hugmynd um hvað þeir eru að biðja um hafi þeir gert það. Ég ætla ekki að tefja málið meira en þetta. Ég lýsi því yfir að ég er andvígur þessu. Ég er hræddur við þetta og ef á að leggja ferskfiskmatið niður er ég viss um að það koma fram ýmsir annmarkar sem við sjáum ekki fyrir þótt hægt sé að geta sér til um ýmislegt. Ef allt ferskfiskmat á að falla niður hefði verið betra að það hefði verið svolítið atkvæðameira og fylgst betur með fram að þessu því að það hafa oft komið fram hjá okkur, því miður, mjög miklir gallar á þessu eftirliti og það hefur farið fram hjá því ýmislegt sem ekki hefði átt að ske. Ég get nefnt t.d. gámafisk sem hefur verið fluttur út öllum til bölvunar nú á haustdögum og fyrstu daga vetrarins. Það hefur verið öllum til bölvunar. Það hefur farið fiskur út sem átti alls ekki að bjóða á þeim vettvangi og er búinn að skemma mikið fyrir okkur. Það heyrir líka undir þetta hvaða vara fer til vinnslunnar og við höfum nýtt dæmi fyrir okkur sem er búið að stórspilla fyrir okkur. Sami maður hafði bæði matið til vinnslunnar og útflutningsmatið, eða það virðist a.m.k. vera svo, og svona mætti lengi telja. Ég get talið upp ótal slík dæmi þótt ég sleppi því. En ég vara við því að samþykkja þetta. Ég held að ekkert liggi á. Því má ekki fresta þessu og skoða betur, hugsa betur, leita jafnvel til fleiri aðila, þeirra sem standa í þessu stríði daglega, að reyna að hafa þá vöru sem við erum að bjóða af allra bestu gæðum sem nokkur kostur er á? Eins og hv. 7. þm. Reykv. nefndi mun það vera rétt að Kanadamenn mundu fúslega taka við þessu starfsliði okkar og nota það fé sem þeir í það leggja. Þó að við ætlum að spara einhverja tugi milljóna með því að leggja niður ferskfiskmatið er ég hræddur um að það komi illa í bakseglið ef við höldum þannig á málum og Kanadamenn fá okkar ágætu menn. Það eru sjálfsagt einhverjir tilbúnir að flytja til þeirra og koma þeirra mati í betra horf og þá er hætt við að okkar samkeppnisaðstaða versni enn meira en nú er.



Herra forseti. Ég tek mjög undir orð hv. þm. sem hafa talað á undan mér að það er nánast óhæfa að bjóða alþm. upp á svona vinnubrögð. Það er í hæsta máta óhæfa að bjóða þingheimi upp á það í svona stórmáli að leggja það fram fyrir um viku síðan og síðan á að ljúka því af hér í deildinni trúlega í dag. Það er einkennilegt að svona virðist vera með flest mál hjá hæstv. sjútvrh. Menn eru varla búnir að gleyma selamálinu sem alltaf er hér á síðustu dögum þings á vorin. Það mál hafa menn kannske að vísu verið búnir að kynna sér af því það hefur legið svo oft fyrir hv. Alþingi. Þetta mál er með þeim hætti, að því er mér finnst, að það hefði þurft að skoða miklu betur en hefur verið gert. Nú getur menn að vísu greint á um það hvort eigi að leggja Ríkismat sjávarafurða niður eða ekki. A því geta menn haft skiptar skoðanir. Ég er eigi að síður á þeirri skoðun að því þurfi að gjörbreyta. Þar ekki síður en annars staðar í kerfinu þarf að flytja starfsemina í útibú út á land en ekki hrúga niður hér á Reykjavíkurskrifstofunum þeim mönnum sem við þetta fást og um það eiga að fjalla. Það þarf að setja upp útibú úti á landi á vegum þess aðila, hvort sem hann heitir Ríkismat eða eitthvað annað, sem sér um þessa hluti, til þess að þessir menn séu í nágrenni við staðinn sem þeir eiga að vinna á og ákvarða um. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar og tel mig hafa nokkra reynslu í því að framkvæmd matsins hafi verið afskaplega misjöfn milli staða, milli svæða. Hver ástæðan til þess er skal ég ekkert um segja en hún hefur verið afskaplega misjöfn og þeim þáttum þarf að koma í lag. Við hljótum að reyna að vinna að því að sjómenn geti búið við sams konar mat á fiski hvar sem þeir eru á landinu. Ég held að Ríkismatið í þeirri mynd sem það nú er í sé slæm stofnun sem þurfi að breyta og laga. Ég held hins vegar að menn ættu að skoða þær breytingar sem þar þarf að gera öllu betur en á síðustu dögum þingsins, ég tala nú ekki um þegar fjöldi þingmanna getur vart verið við umræður vegna þess að hann er í nefndarstörfum hingað og þangað. Ég geri að vísu ráð fyrir að hv. þm. úr sjútvn. hafi kynnt sér málið rækilega en það eru bara fáir þingmenn sem þannig hafa fengið tækifæri til að fjalla um málið. Ég segi fyrir mig: Það er til allt of mikils ætlast, a.m.k. að því er mig varðar, að taka slíkar ákvarðanir í svona máli á nokkrum dögum án þess að hafa fengið aðstöðu til þess að kynna sér það betur. Ég skil ekki þennan æðibunugang. Hverju breytti það hvort þetta yrði afgreitt í þessari viku eða yrði frestað þar til þing kemur saman aftur? Hverju er tapað við það? Ég held að engu sé tapað. Sá grunur læðist að mér, án þess að ég vilji neitt um það fullyrða, að þær breytingar sem hér er verið að leggja til verði miklu meiri í reynd en þær líta út fyrir á blaði. Ég a.m.k. vildi gjarnan fá að skoða málið út frá fleiri sjónarmiðum en nú hefur verið gert. Ég óttast það að hér séu menn enn einu sinni að ana út í fen sem erfitt verður úr að stíga og það þurfi að nota tímann betur til þess að skoða þetta mál. Ég tala nú ekki um þegar um er að ræða svo viðkvæma ákvörðun eins og er um verðlag á 70% af því útflutningsverðmæti sem við höfum yfir að ráða. Slíka ákvörðun á ekki að taka í skyndingu. Það mál þarf að skoða betur. Ég sé enga ástæðu til þess að þetta mál sé drifið af hér með forgangshraði nánast á síðustu dögum þingsins eins og málið er stórt. - Fundarhlé.



Herra forseti. Það hefði kannske verið skemmtilegra málefnisins vegna að hafa hæstv. sjútvrh. í húsinu, þó ekki væri annað, þegar verið er að nauðga í gegnum þingið nýframlögðu frv. Ég held að það hljóti að vera samdóma álit allra, sem þessu máli hafa kynnst og komist í snertingu við það, að þetta frv. er afar seint fram komið. Það er ekki þar fyrir að mörg mál fá afar fljótfærnislega afgreiðslu á hinu háa Alþingi og þetta yrði sennilega ekki fyrsta málið sem fengi slíka meðferð, en hvað sem um það má segja er augljóst að það er varla sæmandi að koma með nýtt þingmál þegar rétt vika er eftir af tímanum til jóla, miðað við að ætlast er til að þetta frv. verði að lögum 1. janúar. Menn hafa talað um þetta frv. með mismunandi áherslum, en þeir sem talað hafa hingað til hafa lagst gegn því á mismunandi forsendum. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson telur þetta ónýtt frv. og vont og eftir ræðu hans að dæma er niðurfellingin á einni málsgr. í einni frvgr. nægileg til að gjöreyðileggja frv. og útkoman verði sú að Ríkismatið verði þar með lagt niður. Til hvers voru menn að setja saman frv. með ærinni fyrirhöfn og raunar miklum fyrirgangi í 27 greinum auk ákvæðis til bráðabirgða ef aðeins 1. málsgr. einnar greinar nægir til þess að sálga því alveg? Auðvitað er þetta misskilningur, en það er sjálfsagt að ræða það. Hitt skal ég viðurkenna strax að brottnám þessarar 1. málsgr. er hálfgert klúður ef ekkert kemur í staðinn. Þetta þurfum við að skoða betur milli umræðna. Það er rétt að hafa alveg skýrt hvað þessir hlutir þýða. Hitt er svo annað mál að þetta mál er út af fyrir sig alls ekki mjög mikilvægt eða stórt og ekkert flókið. Menn eru að tala um flókin lagaatriði. Ósköp geta menn flækt einföld mál fyrir sér. Þetta er alls ekki flókið mál og ekki einu sinni lagaatriði heldur. Spurningin í þessu máli er ósköp einfaldlega ein: Vilja menn leggja niður ferskfiskmatið eða ekki? Það er spurningin. Þá meta menn að hve miklu gagni það hefur komið og í hverju væri þá misst ef þetta frv. yrði að lögum. Ég tel að þetta sé ekki mjög stór spurning. Ég segi fyrir mig að það hefur farið fé betra. Það er alltaf svo og hefur verið síðan ég kom á þing, og er reyndar nýkominn, aðeins verið hér í tæp 16 ár, að ævinlega þegar einhver lætur sér hugkvæmast að breyta einhverju eru menn spólandi reiðir og ævinlega sömu mennirnir. Þeir vilja bara ekki breyta neinu. Þeir þola ekki breytingar. Þeir eru hræddir við þær. Ég held að þeir sem hafa verið nálægt sjó í nokkra áratugi, eins og ég og raunar fleiri hér, þeir eru að vísu ekki margir, hafi aldrei verið sérlega hrifnir af þessu apparati og er þá ekki miðað við breytingu eins og þessa eða þá sem gerð var 1984 heldur í langan tíma. Satt að segja, þó maður hafi ævinlega litið með velvilja til þessarar stofnunar og þeirrar sem á undan var, þá hafa gallarnir sést best, enda flestir. Ég er jafnframt alveg viss um að það þarf að breyta meiru í sambandi við þessar stofnanir. Það þarf að breyta því áfram. En ég tel að þetta sé skref í áttina. Ef menn ættu að lýsa því hvernig undirtektir þetta frv. fékk eða þessi hugmynd má byrja á að segja að úti í Vestmannaeyjum, þar sem Landssamband ísl. útvegsmanna hélt sinn aðalfund fyrir nokkrum vikum, voru útvegsmenn sammála, og það eru raunar margir sjómenn sem eru útvegsmenn, um það að það ætti ekki aðeins að leggja niður ferskfiskmatið heldur allt apparatið og snúa lyklinum í skránni og reka liðið heim - leggja sem sagt niður allt ríkismat. Sama sinnis voru fleiri, t.d. fulltrúi Sambands ísl. fiskframleiðenda, SÍF, Gunnar Tómasson, en aðrir vildu ekki ganga svo langt. Hins vegar voru allir aðrir sem komu til okkar í nefndinni, ég tek það fram, þeir sem komu til okkar í nefndinni, allir aðrir, SH, Sambandið og allt þetta batterí sem við höfum ævinlega nærhendis þegar um slíkt er að tefla, allir voru þeir sammála um að þetta mætti fara. Og það er ekki gert í neinu fljótræði. Þessir menn skoða sín mál. Hins vegar er engin ástæða til að sleppa í gegn göllum sem kunna að vera á þessu áður en það verður afgreitt í þessari stofnun. Það hefur verið talað um að þm. hefðu ekki lögin í höndunum. Auðvitað geta allir sem áhuga hafa farið fram og náð í lögin og haft þau í höndunum. Það eru næstu dyr. Það er engin afsökun.

Það þarf að rata um húsið.

Já, það er rétt. Það er kannske ekki eðlilegt að menn kunni á það allt saman sem rétt koma hér inn og jafnvel ratvísustu menn eiga kannske erfitt með að finna aðganginn að þessum pappírum. En það eru alls ekki margir sem fjalla um þessa hluti eða hugsa um þá. Þetta frv. er ekki stórt eins og ég nefndi og ég sé ekki ástæðu til að tala um þetta miklu meira. Ég sé alls ekki ástæðu til að fara með þessa umræðu alla leið til Kanada eins og hv. þm. Guðmundur J. gerði, hvað þá heldur til Stórþingsins í Osló eða neitt af því tagi. Það þarf ekki að gera þetta annars staðar en við eldhúsbekkinn. En ég minni á að þegar lögunum var breytt um Ríkismatið 1984 lagði ég fram allmargar brtt., mig minnir að þær hafi verið tólf, við frv.

Segðu okkur hvernig það gekk fyrir sig.

Það er kannske óþarfi að vera að mála það upp eitthvað, en þannig var að það þurfti að lappa aðeins upp á þetta og ég tók það að mér og samdi nokkrar brtt., ég held að þær hafl verið tólf, en svo óhönduglega fór það þegar átti að fara að skila þessu frá sér í nál. að það gleymdist ein till. Það var einn hv. þm. sem nefndi að Ed. hefði nefnilega breytt frv. líka, en það var aðeins sú till. sem hafði fallið niður í vélritun.

Var þá komið álit frá sjútvn.?

Ja, raunar hafði verið lagt fram eitthvert nál. sem hafði verið tekið til endurskoðunar, dregið til baka. En það er ekki aðalmálið. Satt að segja var sú lagagerð ekki nægilega vönduð. Ég er ekkert að kenna einum eða neinum um það. Nefndarmenn áttu auðvitað að sjá til þess að það yrði lagfært, en til þess vannst satt að segja varla tími, enda kom það í ljós að hinum mestu lagaspekingum landsins þóttu greinarnar ekki sérlega fallegar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í mörg smáatriði í þessu, en ég vil þó nefna það, þar sem menn eru að tala um hina nýju 13. gr. laganna annars vegar og hina eldri 22. gr. laganna, að þessar greinar eru skyldar en ekki eins. Þess vegna geta þær staðið báðar saman í frv. ef grannt er skoðað og þarf ekki annað en að vekja athygli á þessu svo glöggt er að það er allmikill mismunur á því hvað segir í annarri greininni en hinni. Herra forseti. Ég hef skrifað upp á þetta frv. þannig að ég mæli með því að það verði samþykkt. Hins vegar tel ég að við ættum að setjast niður og athuga hvort ekki væri hægt að gera þetta svolítið skýrara, þ.e. um niðurfellingu 1. málsgr. 10. gr.



Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson vitnaði í grg. sem prófessor Sigurður Líndal lét fara frá sér um þetta mál. Þó að Sigurður Líndal sé virtur háskólaprófessor er ekki þar sem sagt að allt sem frá honum kemur frekar en öðrum spekingum í lögum í landinu sé allt saman satt og rétt. Ég verð að segja það alveg eins og er að það hefði kannske verið ástæða til þess fyrir Sigurð Líndal á sínum tíma að eiga eins og eitt lítið samtal við þá aðila sem höfðu með túlkun þessara mála að gera í sjútvrn. En prófessorinn þurfti ekki á því að halda. Ég skal ekkert um það dæma. Hann getur sjálfsagt gefið út grg. án þess að leita eftir slíkum upplýsingum, en það gerði hann ekki í þessu tilviki. Hann tjáði mér á sínum tíma að hann hefði gert þetta fyrir kunningsskap við viðkomandi mann sem vildi fá grg. um málið, en aldrei verið sín ætlan að það yrði opinbert mál. Það voru á sínum tíma tekin saman minnisatriði um þessa grg. prófessors Sigurðar Líndal og má segja að málið gengur í aðalatriðum út á hvernig túlka beri þá 10. gr. sem hér hefur orðið að umtalsefni, þ.e. matsmenn framkvæmi undir stjórn yfirmatsmanna eftirlit það og mat sem lög þessi og reglugerð er sett er samkvæmt þeim gera ráð fyrir. Nú er það svo að prófessor Sigurður Líndal gekk út frá því að hér væri átt við alla matsmenn, hvort sem þeir væru starfsmenn sölusamtaka eða fiskvinnslufyrirtækja. Það ber að viðurkenna að þetta hefði mátt orða skýrar í lögunum. Hins vegar er málið mjög ljóst ef grg. og umræður um það eru lesnar þannig að ég lít svo á, og það hefur verið litið svo á í sjútvrn., að túlkun prófessorsins að þessu leyti sé ekki mjög nákvæmlega unnin. En hins vegar ber að viðurkenna að hugtakið "matsmaður" í lögunum er ekki eins skýrt og skyldi, ef orðið matsmaður er t.d. notað jafnt um starfsmenn Ríkismatsins er meta ferskan fisk eða afurðir, eins og ég gat um áðan, aðra en yfirmatsmenn sem og starfsmenn frystihúsa og sölusamtaka. Þessi óskýrleiki, ef svo má að orði komast, hefur orðið deiluefni og valdið misskilningi, að þar sem matsmenn eigi að lúta stjórn yfirmatsmanna sé óheimilt að fela öðrum aðilum eftirlit með vinnslu og mati á afurðum. Það var þó margítrekað, eins og ég sagði áðan, í grg. með frv. á sínum tíma að tilgangur laganna væri að auka til muna ábyrgð sölusamtaka og láta þau annast eftirlit og mat á afurðum sínum. Þess vegna ætti þetta ekki að hafa valdið þeim misskilningi sem það gerði á sínum tíma. 1. málsgr. 10. gr. á fyrst og fremst við um starfsmenn Ríkismatsins sjálfs er vinna að mati. Þessa grein má þó skilja svo, eins og ég gat um áðan, að starfsmenn frystihúsa eigi að lúta stjórn yfirmatsmanna, ef hún er lesin beint, en eins og ég sagði er þessi túlkun óeðlileg eins og kom skýrt fram í grg. á sínum tíma. Matsmenn frystihúsanna eiga ekki að vera beinlínis undir stjórn yfirmatsmanna Ríkismatsins og var það aldrei tilgangurinn. En með því að fella niður þessa málsgr. er komið í veg fyrir að misskilningur rísi um túlkunina á hugtakinu "matsmaður". Eftir að ferskfiskmat hefur verið lagt niður verður enginn matsmaður undir stjórn yfirmatsmanna og þar af leiðandi nauðsynlegt að fella 1. málsgr. niður. Ég vil einnig víkja að gagnrýni á 4. gr. frv., að hún stangist á við 22. gr. Í 22. gr. laganna er kveðið á um að rísi ágreiningur um mat eða eftirlit skuli yfirmatsmenn úrskurða í samráði við fiskmatsstjóra og fiskmatsráð. Grein þessi á við um allan ágreining er upp kann að rísa og lögin taka til. Hins vegar er með 4. gr. frv. veitt heimild til að leita til Ríkismatsins um úrskurð um mat á ferskum fiski. Í þessu tilviki má leita til Ríkismatsins og eru það yfirmatsmenn sem úrskurða í því tilviki og gegn gjaldi. 4. gr. frv. á því einungis við í því tilviki að ágreiningur rísi milli fiskkaupanda og seljanda, sbr. sömu grein, og leitað hafi verið sérstaklega eftir úrskurði Ríkismatsins. Ég vil að öðru leyti segja um frv. að ávallt hefur verið um það talað og tilgangurinn með því er eingöngu að leggja ferskfiskmatið niður. Reynt var að hafa það eins einfalt í sniðum og nokkur kostur var. Hitt er svo annað mál að það verður haldið áfram að endurskipuleggja Ríkismat sjávarafurða. Hins vegar, eins og kom fram hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni, er tekið fyrsta skref, og þó ekki fyrsta skref því að það hefur staðið yfir alllengi, en hér er stigið nýtt skref en ekki það síðasta. Ég held að það ætti að vera þm. nokkur ánægjuauki ef hægt er að komast hjá því að nota opinberar stofnanir í ýmsum tilvikum. Það hefur lengi verið talað um að það væri nauðsynlegt að endurskipuleggja margt í opinberum rekstri. Hér er eitt dæmi um það að verið er að endurskipuleggja margt í opinberum rekstri. Því er ekki að neita að Ríkismatið hefur verið visst vandamál, t.d. að því er varðar fjárhag á undanförnum árum, og þar hefur þurft að fara fram breyting á fjármálalegri stjórnun. Það hefur tekist vel. Sem dæmi má nefna að Ríkismat sjávarafurða virðist ekki munu nota að öllu leyti heimildir skv. fjárlögum 1986 og hygg ég að það sé nokkuð óvenjulegt um ríkisstofnanir. Það hefur verið gagnrýnt hér að frv. þetta sé seint fram komið og má alltaf um það deila hvenær frv. eigi að koma fram. Þetta frv. hefur verið rætt á mjög mörgum fundum hagsmunaaðila í haust og það þótti nauðsynlegt áður en það var flutt inn á Alþingi að búið væri að undirbúa málið sem best hjá þessum aðilum. Um það má vissulega deila, en ég býst við að það hafi flýtt fyrir störfum nefndarinnar að þeir aðilar sem til voru kallaðir voru mjög vel inni í málinu og höfðu rætt það á fjölmörgum fundum og gert upp hug sinn að því er málið varðar. Það eru nú einu sinni hagsmunaaðilar í sjávarútvegi sem eiga að búa við framkvæmd þessara laga og búa við matið og það hlýtur að vera mikilvægast með hvaða hætti þeir líta á það og hvernig þeir telja að gæði íslenskra fiskafurða verði fyrst og fremst tryggð. Ég tel að þessi vinna að undirbúningi málsins ætti að koma til góða við umfjöllun málsins á Alþingi og jafnvel þótt lengri tími gæfist fyrir þm. til að kanna það. Að sjálfsögðu verður þingið að taka nauðsynlegan tíma í að líta á mál. En þá er ekki þar með sagt að það mundi breyta miklu. Ég veit ekki betur en það sé venja hér í þinginu að treysta á störf nefndanna. Það er alveg nýtt fyrir mér ef þm. hver og einn geta sett sig inn í hvert einasta mál.

Það er æskilegt.

Það er að sjálfsögðu æskilegt, en ég held að það sé rétt að vera alveg hreinskilinn hér. Ég hef a.m.k. ekki gert það í öllum málum sem ég hef tekið þátt í að afgreiða hér í þinginu. En það má vel vera að ýmsum samviskusamari þm. en mér hafi gefist tækifæri til að gera það. En auðvitað hljóta menn ávallt að treysta á félaga sína að því er varðar afgreiðslu hinna ýmsu mála. Ég vildi rifja þessi atriði hér upp, sem fram hafa komið í umræðunni, og vænti þess að ég hafi með því svarað þeim athugasemdum sem hér hafa fram komið.



Ástæðan fyrir því að ég legg leið mína hingað til að taka þátt í umræðum um þetta mál er sú að við hófum tekið þetta til sérstakrar skoðunar í þingflokki Alþb. og þar hafa nokkrir þm. komist að þeirri niðurstöðu að það sé allóvarlega að hlutunum staðið hvað varðar ákvæði 5. gr. frv., þ.e. gildistökuákvæði þessara laga. Því verður tæpast á móti mælt að hæstv. sjútvrh. er með seinustu skipum í höfn hvað varðar það að flytja frv. af þessu tagi um jafnmikilsverðan málaflokk og er gæðaeftirlit með sjávarafurðum á Íslandi og það skuli vera til 2. umr. í fyrri þingdeild þann 15. des. en eiga að taka gildi 1. jan. n.k. Einhverja daga, alla vega þó nokkrar klukkustundir, mun þetta frv. eiga eftir í meðförum þannig að ekki verða dagarnir margir til stefnu til að móta viðbrögðin við frv. áður en það á að taka gildi sem lög á Íslandi. Það er reyndar nokkuð kostulegt, herra forseti, að lesa athugasemdir við frv. þar sem segir t.d. á fyrstu síðu, með leyfi forseta: "Í frv. er einungis kveðið á um afnám núverandi skyldumats opinberra aðila á ferskum fiski en ekki ákveðið með hvaða hætti framkvæmd þessara mála skuli háttað hjá viðskiptaaðilum. Liggur það í hlutarins eðli að um það verða þeir að koma sér saman án afskipta hins opinbera." Þetta er út af fyrir sig gott og blessað, en það er ljóst að tíminn sem þessir aðilar hafa til stefnu er orðinn harla naumur. Á bls. 3 er enn vikið að þessu og þar segir, með leyfi forseta aftur: "Fram til gildistöku frv. þessa ætti að gefast nægt svigrúm fyrir hagsmunaaðila til að koma sér saman um nýja skipan þessara mála og væri eðlilegt að þeir hæfu undirbúning nú þegar." Ja, það er von að það sé komist að þeirri gáfulegu niðurstöðu að ekki sé seinna vænna fyrir hagsmunaaðila en að hefja undirbúning nú þegar. Við teljum að hér sé óvarlega að farið, svo ekki sé fastara að orði kveðið, að ætla sér ekki meira en hátíðirnar, rétt hátíðisdagana, til að undirbúa viðbrögð við frv. Nú hafa hagsmunaaðilar að sjálfsögðu eitthvað rætt það, geri ég ráð fyrir, því þar eru forsjálir menn en engu að síður, hafandi í þskj. staðfest að ekki eru á nokkurn hátt af hálfu hins opinbera gefnar vísbendingar um það eða lagðar línur um það hvað taka eigi við, þá er þessi tími ansi naumur. Við höfum því ákveðið að flytja brtt. við 5. gr. um gildistökuákvæði laganna. Verður henni vonandi dreift á borð þm. innan tíðar og ég fer fram á það við virðulegan forseta að hún megi þá koma til umræðu og verði tekin á dagskrá með afbrigðum ef þurfa þykir. Sú brtt. er einföld. Við leggjum til að gildistaka laganna frestist um eitt ár. Það mætti hugsa sér að eitthvað skemmri undirbúningstími dygði, en þó er tæplega raunhæft að okkar viti annað en að ætla sér árið til undirbúnings og að ný skipan þessara mála taki þá gildi að ári. Herra forseti. Það er ekki smámál á ferðinni þegar rætt er um gæðaeftirlit í aðalútflutningsvegi landsmanna, þeim útflutningsvegi sem skapar ekki minna en 80% útflutningstekna þjóðarinnar. Það er virðingarvert og lofsvert að vera sífellt að leita að hagræðingarmöguleikum í opinberum rekstri, en Ríkismat sjávarafurða er ekki sú byrði á opinberum fjárhag í landinu að það sé réttlætanlegt að fara mjög glannalega þó að menn sjái von í að spara einhverjar krónur í rekstri þeirrar stofnunar vegna þeirra geysilegu hagsmuna sem í húfi eru annars staðar hvað þetta varðar. Gæðamat í íslenskum sjávarútvegi hefur heldur ekki tekist verr en svo, hvað sem um það má segja að undanförnu, að við seljum okkar vöru yfirleitt á hærra verði en flestar samkeppnisþjóðir eins og kunnugt er og þarf ekki að hafa fleiri orð um. Það þýðir ekki þar með að ekki sé sjálfsagt að vera sífellt að leita að úrbótum og það styðjum við að sjálfsögðu. Flestir þm. Alþb. munu styðja þetta frv., geri ég ráð fyrir, ef þau gildistökuákvæði sem við flytjum till. um ná fram að ganga. Að öðru leyti hafa menn óbundnar hendur um afstöðu til frv.



Herra forseti. Það hefur verið vikið að því fyrr í dag hversu þetta mál er seint á ferðinni og ekki að ástæðulausu. Ég fer að gruna suma hverja hæstv. ráðherra, það þarf ekkert endilega að beinast að hæstv. sjútvrh. einum og sér, um það að koma með mál inn í þingið á þeim tímum þegar mesta vinnuálagið er á þm., treystandi á að málin fari hér í gegn án þess að nokkur skoði þau. Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem þetta gerist. Það er nánast orðin venja að ráðherrar haga sér með þessum hætti. En slíka venju ætti að leggja af. Ég sé, herra forseti, að í nál. hv. sjútvn. segir, með leyfi forseta: "Nefndin hefur rætt frv. á fundi sínum og fengið til viðtals fulltrúa frá Sambandi ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga, Landssambandi ísl. útvegsmanna og Ríkismati sjávarafurða." Finnst mönnum ekkert vanta inn í þessa mynd? Ætli það séu ekki fleiri hagsmunaaðilar sem hefði átt að tala við í þessu tilviki, eins og t.d. sjómannasamtökin, Sjómannasamband Íslands? Er það eðlilegur vinnumáti, ef treysta á gjörðum nefndar eins og hæstv. sjútvrh. leggur til, að fulltrúar sjómannasamtakanna séu ekki kallaðir til? Mér a.m.k. finnst að þeir hefðu átt að vera kallaðir til viðræðna ekki síður en þeir sem hér eru nefndir. Hvernig stóð á því að ekki var rætt við þessa aðila? Hver er ástæðan fyrir slíku? Hér eru væntanlega menn úr hv. nefnd sem gætu svarað því.

Formaðurinn.

Formaðurinn, hv. þm. Stefán Guðmundsson. Hver er ástæðan fyrir því að sjómenn eru með þessum hætti sniðgengnir?

Ég er búinn að svara því, en ég skal gera það aftur.

Vill hv. þm. ekki svara því núna?

Ég kem upp á eftir.

Þá fáum við vitneskju um það. En ég get á engan hátt skilið hvernig á því stendur að sjómenn eru þarna sniðgengnir. Mér finnst nefnilega oft brenna við að þegar menn eru að tala um hagsmunaaðila í þessum efnum tala menn um fiskkaupendur, frystihúsin fyrst og fremst, en þeir tala sjaldnar um fiskseljendurna, sjómenn sjálfa. Ég mótmæli enn harðlega þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Menn getur greint á um innihald frv., en vinnubrögðin eru þess eðlis að þau eru fordæmanleg. Það er kominn 15. des. og málið er til 2. umr. í fyrri deild, lagt fram fyrir viku. Ég ítreka að hér er ekki um neitt smámál að ræða. Nú hef ég lýst því yfir áður, og ég hygg að svo sé um marga aðra, trúlega marga hv. þm., að það er ýmislegt við Ríkismat sjávarafurða að athuga. Ég held að stofnunin sem slík sé ekki ýkja traust í sessi í hugum sjómanna. Eigi að síður þarf stofnun af því tagi sem hér er um að ræða að vera til, en það þarf að mínu mati verulegan uppskurð á Ríkismati sjávarafurða, stofnuninni sem slíkri, miklar breytingar. Þar eru tíð mannaskipti frammámanna, líka tíð mannaskipti af hinum aðilanum. Það bitnar allt á stofnuninni, framkvæmd hennar við verkin. Ég hef grun um að innan þessarar stofnunar hafi verið ráðið æðimikið af mannskap sem ekki hefur þá faglegu þekkingu sem þarf til að inna þessi störf af höndum, fyrir nú utan hitt, sem er alveg út í hött, að það mun vera skylda að þeir sem ráðast til þessarar stofnunar, forsvarsmenn hennar, hafi háskólapróf. Mér finnst ekki að það hafi aukið traust þessarar stofnunar þegar fyrrv. framkvæmdastjóri Framsfl. var ráðinn þar sem frammámaður, án þess að kasta nokkurri rýrð á hann sem einstakling. En keimur er af þessu öllu.

Hvað þá?

Það ætti kannske við hæstv. ráðh. Keimurinn kemur kannske frá hæstv. sjútvrh. ekki síst.

Án þess að varpa nokkurri rýrð á Framsfl. sem slíkan.

Það sagði ég ekki, hv. þm. Jón Baldvin. En það er nánast verið að tala við eitt af höfðunum á Framsfl. þar sem hæstv. ráðh. er og það segir sína sögu. Ég held líka að ýmislegt í rekstri Ríkismatsins eins og það hefur verið rekið þurfi verulegs uppskurðar við. Mér skilst að þar sitji menn sveittir við að stimpla vottorð án þess að hafa nokkra hugmynd um hvernig sú vara er sem menn eru að gefa stimpilinn á. Slík vinnubrögð kunna ekki góðri lukku að stýra. Kannske er þetta allt of mikið feimnismál til þess að það megi um það tala hér. En ég held að það sé tími til kominn að menn fari að tala hreint út í þessum efnum. Það er allt of mikið í húfi til þess að fela eða dylja. Ég sagði fyrr í dag að ég teldi að það þyrfti að breyta þessum málum á þann veg að færa verulegan hluta af skrifstofubákninu héðan út á landsvæðin. Í þessu fyrirtæki eins og allt of mörgum hjá ríkinu er skrifstofuliðinu hrúgað á Reykjavíkursvæðið, nánast öllu. Þetta starfsfólk er ekki í tengslum við þann raunveruleika sem um á að fjalla. Kontóristar eru út af fyrir sig ágætir margir hverjir, en þeir þjóna ekki þeim tilgangi hér í Reykjavík í þessu tilviki eins og þeir eiga að gera. Mér skilst að það séu starfandi um tíu yfirmatsmenn úti á landi, en mér er sagt að það séu 40 starfandi á þessu svæði hjá skrifstofunni. Hvar á að ná tengslum við hagsmunaaðilana annars staðar en á þeim vettvangi þar sem þeir eru sjálfir? Greinilega mætti telja upp margt fleira svipað því sem hér hefur verið um rætt þó að tæpast sé ástæða til þess nú og trúlega gætu fleiri hv. þm. talað í svipuðum dúr að því er varðar þessa stofnun. Ég get að því leyti tekið undir orð hv. þm. Garðars Sigurðssonar að það hafi farið fé betra þótt Ríkismatið væri lagt niður.

Það er nú víst engin hætta á því.

Hv. þm. sagði það áðan. En ég er þeirrar skoðunar að við verðum að breyta starfsháttum innan þessarar stofnunar. Það er ekkert nýtt að heyra nánast daglega mjög deildar meiningar um gæðamat á fiski þar sem fulltrúar þessara aðila eru að meta sjálfir. Það er hægt að fara milli sjávarplássa og fá sitt matið á hvorum staðnum. Þannig hefur þetta gengið um langa hríð. Það er ekki að sjá að það sé neitt samhengi í ákvarðanatöku að því er varðar mat á fiski. Það virðist ekki vera nein samræmd stefna í þeim efnum, ekki a.m.k. í framkvæmd. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan að hér væru menn sem engu vildu breyta. Hvað þýðir þessi breyting? Þýðir hún eitthvað í peningum? Hverju á hún að breyta? Verða settir betri menn á stofnunina? Eða hvað eru menn að gera? Ég hef alltaf verið talsmaður þess að það mætti breyta, en það á ekki að breyta breytinganna vegna. Það er ekki aðalmálið. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. sé þetta allt ljóst hvað sem hann kann að viðurkenna upphátt. En ég legg áherslu á það, herra forseti, og sé raunar enga ástæðu til annars en þetta mál verði ekki keyrt fram kannske á næturfundum. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess. Þetta mál þarf að ræða miklu meira. Menn þurfa að heyra skoðanir fleiri aðila en hér hefur verið um rætt. Það þýðir auðvitað að málið verður að vera lengur í skoðun. Ég sé ekkert sem knýr á um að þetta frv. eigi að taka gildi um næstu áramót.



Herra forseti. Ég hlýt í upphafi máls míns, sem ég ætla ekki að hafa langt, að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir vissa ádrepu sem ég hlýt að taka til mín. Ég vænti þess að hann finni það í ræðu sinni, ef hann man það ekki, að hún var ágæt og réttmæt án efa. Í henni fólst að sumu leyti að við þessir jálkar sem erum kallaðir inn þegar henta þykir eigum ekki að hafa skoðun á hlutunum heldur að vera eins og strengjabrúður hér og rétta upp hendi þegar þess er óskað af okkar yfirmönnum. Þetta er einmitt mín skoðun því að ég læt strákana líka hlýða mér á sjónum. En samt er það svo að alltaf erum við að tala um virðingu Alþingis og þar eigi menn að vinna af viti nokkru og þá kemur það fyrir að maður eins og ég vill leggja höfuðið í bleyti og athuga hvort ég get ekki lagt eitthvað gott til málanna. En það hefur víst ekki hitt í mark í þetta skiptið og verður að hafa það. Ég geri mér vel ljóst að ég mun ekki stöðva þetta frv., enda var það kannske ekki tilgangur minn þegar ég hélt fyrri ræðu mína heldur aðeins að vekja athygli á því að ég er ekki sáttur við það. Ég veit fyrir fram að þetta er búið að fá afgreiðslu hjá hv. sjútvn. og þess vegna ætti ég ekki að vera með neitt múður út í þá ágætu nefnd. Þegar vitnað er í ágætan lögmann, Sigurð Líndal, er náttúrlega gaman að vita hvort hann hefur sama álit á hv. sjútvn. lagalega séð og alla vega séð, en þegar skipstjóri með 37 ár á bakinu sem skipstjóri og 45 ár á sjó er sagður ekki hafa vit á hlutunum, þá líkar mér ekki. Málið er ekki flókið, sagði hv. 4. þm. Suðurl. Garðar Sigurðsson. Það má vera að þetta sé ekki flókið mál. Hann er einn af þessum seku í sjútvn. að hafa flaustrað þessu af. Ég held að ég sleppi umræðu að mestu leyti nema því einu að ég fór með rangt mál í minni fyrri ræðu þegar ég nefndi að Sjómannasamband Íslands hefði samþykkt þetta. Það er ekki rétt. Ég sé að það kemur fram hér að það hafnar þessari hugmynd. Er rétt að það komi fram. Tilgangur frv. er vissulega góður, að spara, og ég er hlynntur því mjög að menn reyni að finna leiðir til þess. En það vill svo til að á ólukkulegum stað í frv. kemur fram að gert er ráð fyrir að stofnunin starfi áfram að þeim meginmarkmiðum að bæta, með leyfi forseta, "hráefnis- og vörugæði í íslenskum sjávarútvegi. Þessu hlutverki gegnir stofnunin með því að hafa almennt eftirlit með og yfirsýn yfir meðferð á afla frá því að hann kemur um borð í veiðiskip uns fullunnin vara er flutt út." Þetta kemur spánskt fyrir sjónir í sparnaðarskyni. Þessir menn hafa aldrei fylgst með fiskinum frá því að hann kemur um borð. Þeir hafa tekið við honum á bryggjunni. Þá fyrst koma þeir að þessu. Þeir gá að vísu í lestarnar til að sjá hvort þær eru hreinar og þakki þeim enginn fyrir það. En mér sýnist á öllu að það eigi að fara að auka við þetta, stækka þetta. Þetta er allur sparnaðurinn. Mér finnst að þetta sé eins og í gamalli vísu. Hún er í stuðlum og þess vegna illa með farandi: Eitt rekur sig á annars horn, eins og graðpening hendir vorn. Þetta er brot úr vísunni. Ég held að sparnaðurinn sé mjög hæpinn í þessu sambandi. En mál mitt skal ekki verða lengra. Ég geri mér ljóst að þetta mál er komið í gegn, en ég get ekki verið sammála því og ef það ríður bara á mínu atkvæði mun ég í lægsta falli sitja hjá.



Herra forseti. Hér hafa orðið nokkrar umræður. Ég stend upp aðallega út af orðum hv. þm. Karvels Pálmasonar. En ég vil byrja á því að segja vegna þess sem hv. þm. Tryggvi Gunnarsson sagði hér í umræðunni, að Sjómannasamband Íslands hefði hafnað þessu, það er ekki alveg rétt  "15. þing Sjómannasambands Íslands hafnar þeirri hugmynd að leggja Ríkismat sjávarafurða niður meðan ekki hefur komið fram nein haldbær tillaga um hvað leysa skuli Ríkismatið af hólmi. Þingið vísar því til sambandsstjórnar Sjómannasambands Íslands að hún eigi frumkvæði að aðild að því að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi komi sér saman um framtíð fiskmatsins og hvað koma skuli í stað þess." Þetta er samþykkt Sjómannasambandsins þannig að ég lít ekki svo á og vil ekki skilja það svo að þing Sjómannasambands Íslands hafi hafnað þessari hugmynd. Hv. þm. Karvel Pálmason vék að nokkrum þáttum þessa máls. Ég skildi hann svo að nefndin hefði ekki unnið starf sitt vel og ekki gefist tími til að skoða málið. Hv. þm. spurði: Hverju er verið að breyta? Mér finnst að hv. þm. hafi ekki mikið kynnt sér þetta mál ef hann veit ekki hvað hér er verið að fjalla um. Hann segir einnig að það sé mikil þörf á því að breyta Ríkismati sjávarafurða. Menn tala um það sem eitthvert feimnismál að breyta þurfi Ríkismati sjávarafurða. Ég vil leyfa mér að lesa hér hvað stendur í grg. með frv. Það stendur hér, hv. þm.: "Yfir stendur endurskipulagning á stofnuninni í heild (Ríkismati sjávarafurða), sem mun að sjálfsögðu taka mið af afnámi skyldumatsins og reynslu af nýju gæðamatskerfi á ferskum fiski, ef tillögur frv. þessa ná fram að ganga." Það er sem sé verið að vinna að því að endurskipuleggja Ríkismat sjávarafurða. Ég er nú einn þeirra sem hafa unnið við þessi mál og þurft að eiga viðskipti við þessa stofnun og ég verð að segja að ég held að hún þoli það alveg að vera skoðuð. Mér heyrist það einnig á þeim mönnum sem hér tala að þeir séu yfirleitt á því. En ég held líka að ljóst sé að það vinnst ekki tími til þess nú. Það þarf að gera og menn þurfa að gera það í næði og gefa sér góðan tíma til þess að fara yfir það mál allt. Það frv. sem hér er um fjallað gerir ráð fyrir að fella niður ferskfiskmatið. Hv. þm. Karvel Pálmason spurði mig einnig hvernig það mætti vera að fulltrúar frá Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands hefðu ekki verið kallaðir fyrir nefndina. Það er ofur eðlilegt að spurt sé. Það hlýtur að vera spurt af því að hv. þm. hefur ekki verið hér inni þegar ég talaði fyrir nál. en þá skýrði ég frá því hver ástæðan hefði verið til þess. Fulltrúar Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins voru boðaðir til fundar við nefndina eins og aðrir sem hv. þm. taldi upp og við kölluðum hagsmunaaðila og vissulega eru þetta hagsmunaaðilar að þessu samkomulagi. En því miður gátu þeir ekki komið því við að mæta á fund nefndarinnar, fulltrúar Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandsins.

Biðu þeir ekki fyrir utan í 40 mínútur?

Nei, þeir biðu aldrei neitt fyrir utan vegna þess, hv. þm., að fulltrúar hagsmunaaðila sátu allir inni hjá okkur í einu, þannig að þeir biðu aldrei fyrir utan hjá okkur. Ef hv. þm. heldur það þá er hér um einhvern misskilning að ræða. Þeir voru boðaðir til fundar með okkur og ég held að ég segi satt og rétt frá að þeir þurftu á sama tíma að vera á nefndarfundi sjútvn. Ed., þar sem ég held að hafi verið fjallað um sjómannadag. Ég held að það hafi verið ástæðan fyrir því. Hins vegar sagði ég það, og vil undirstrika það hér, að ég hef rætt við þessa menn. Ég gerði það síðast í dag, bæði við formann Sjómannasambandsins og formann Farmanna- og fiskimannasambandsins. Ég ræddi við þá saman. Að vísu ræddi ég lengur við formann Farmanna- og fiskimannasambandsins og það fór ekki á milli mála að hann var sammála þessu nál. Hins vegar voru þeir ekki tilbúnir, eins og fram kemur, að samþykkja tillögu formanns Landssambands ísl. útvegsmanna, sem var um það að leggja Ríkismatið niður nú þegar. Því sagði ég það að hér hafa menn mæst eða reynt að finna leið til sátta til þess að stíga þetta skref. Ég vil sjá það og ég vonast til þess að menn beri gæfu til þess að leysa þetta mál síðan um endurskoðun á lögum um Ríkismat. Hér er fyrst og fremst verið að tala um að fella niður ferskfiskmatið.



Herra forseti. Það er vissulega vandasamt þegar breyta á ákveðinni stofnun og draga úr umsvifum hennar hvernig að því skuli staðið. En eitt er víst að það er afar óheppilegt að það taki allt of langan tíma. Eins og ég sagði áðan, þá hefur verið unnið að þessum málum með þeim hætti að það hefur verið rætt mjög ítarlega við þá sem við þessa hluti eiga að búa. Ég er einn af þeim sem hafa viljað fara fremur varlega í breytingum á Ríkismati sjávarafurða. Það kom mjög skýrt fram á fundi, sem var haldinn í október um þetta mál þar sem allir hagsmunaaðilar voru á mjög góðum fundi sem var vel undirbúinn af hálfu allra þessara samtaka, að það vildu allir gera þessa breytingu. En Landssamband ísl. útvegsmanna vildi þó ganga miklu lengra, þ.e. að leggja stofnunina niður með öllu. Ég efast um að það séu margar opinberar stofnanir landinu sem búa við eins mikla umræðu og gagnrýni í gegnum tíðina og Ríkismat sjávarafurða. Og væri nú betur að einhverjar aðrar stofnanir fengju nokkuð af þeirri umfjöllun, ýmsar aðrar eftirlitsstofnanir. Mér sýnist t.d. Vinnueftirlit ríkisins vaxa óþarflega hratt. En það er ávallt sagt ef einhver gagnrýnir þá ágætu stofnun að þetta sé allt á vegum aðila vinnumarkaðarins. Þeir borgi þetta og það sé allt í góðu lagi þar. Ég er þeirrar skoðunar að það sé oft afar óþægilegt fyrir sjávarútveginn hversu margar eftirlitsstofnanir eru að vasast í högum hans, eftirlitsmenn hver á eftir öðrum farandi um landið og gera kröfur sitt á hvað um hitt og þetta og ekkert tekið tillit til þess hvað allt þetta á nú að kosta. Auðvitað er erfitt að byggja upp arðsama atvinnugrein með allt þetta eftirlitslið á bakinu þó að margt af því sé nauðsynlegt og ágætt. Varðandi þá till., sem hér er fram komin, að lög þessi öðlist ekki gildi fyrr en í ársbyrjun 1988, er það að segja að með því er Alþingi að samþykkja ákvörðun sem er andstæð vilja allra hagsmunaaðila. Hefði ég talið mikilvægt fyrir Alþingi að vita vilja þeirra. Að því er varðar sparnað í þessu sambandi, þá er gert ráð fyrir því að sparnaðurinn verði af hálfu ríkisins 25 millj. kr. á árinu 1987 og meiri síðar. Vegna orða hv. þm. Karvels Pálmasonar um stöður við stofnunina vil ég upplýsa að 1. des. s.l. voru á aðalskrifstofu á upplýsingasviði 9,25 stöðugildi, í afurðadeild 12 stöðugildi, ferskfiskmatsmenn 43,6 stöðugildi, yfirmatsmenn svæða 10, sem eru út um land, og á rekstrarsviði og í ferskfiskdeild 4, eða samtals 79,65 stöðugildi. Auðvitað er rétt að taka það fram að breyting þessi mun vissulega taka einhvern tíma vegna þess að það þarf að sjálfsögðu að segja ferskfiskmatsmönnunum upp og þeir eiga sinn uppsagnarfrest. Síðan þarf að koma á nýrri skipan mála og á ég von á því að flestir þessara manna haldi áfram störfum á þessu sviði í þjónustu annarra aðila. Ég vil benda á það að með frv. er skyldan afnumin en það er ekki á nokkurn hátt komið í veg fyrir það að svipuð skipan mála geti orðið í nokkurn tíma eftir áramót, og getur sjálfsagt orðið, því að hagsmunaaðilar hafa ekki enn gengið frá því með hvaða hætti endurskipulagningin á að eiga sér stað. Að sjálfsögðu mun sjútvrn. fylgjast vel með þeim málum en við viljum hins vegar leggja á það áherslu að hagsmunaaðilar hafa viljað fá þessi mál til sín og þeir verða að sjálfsögðu að skilja það að með því taka þeir jafnframt á sig ábyrgð og verða þá að sinna málinu og hafa um það frumkvæði. Ég vildi, herra forseti, upplýsa þessi atriði vegna þess sem hér hefur komið fram. Aðalatriðið er það að hér er verið að draga úr opinberum umsvifum í sjávarútveginum eins og hefur verið að eiga sér stað að undanförnu. Um það er samstaða innan sjávarútvegsins og ég vænti þess að hv. Alþingi geti fallist á þær skoðanir.



Herra forseti. Ég held að það sé alltaf að skýrast betur og betur að hér er engan veginn einfalt mál á ferðinni. Hæstv. sjútvrh. sagði í sinni fyrri ræðu að það væri vani þm. að treysta á störf nefnda og einstakir þm. settu sig ekki svo ítarlega inn í hvert og eitt einasta þingmál. Vissulega er þetta rétt hjá ráðherranum. En má ég þá aðeins benda á það sem kom fram hér í ræðu Garðars Sigurðssonar, sem skrifar undir þetta nál. Árið 1984 fjallaði hin virðulega sjútvn. Nd. um frv. og lagði til að það væri samþykkt óbreytt. Hvað skeði svo? Síðan kom til sögunnar sjálfur 4. þm. Suðurl. og, ég held að ég fari rétt með, Gunnar G. Schram. Það var einhver til viðbótar við hv. þm. Garðar Sigurðsson. Þeir tóku nál., létu draga það til baka og gerðu á því tólf breytingar. Og hv. þm. Garðar Sigurðsson upplýsir að þrettánda breytingin, sem gerð var í Ed., hefði fallið niður í bókun. Ég hef enga ástæðu til að rengja Garðar Sigurðsson. En jafnframt því sem ég tek undir með hæstv. sjútvrh., að vissulega er venjan hér að þm. setja sig ekki nákvæmlega inn í hvert og eitt einasta mál, heldur leiti þá álits eða byggi nokkuð á umsögn nefnda, þá hefur það nú ekki aldeilis átt sér stað þarna að nefnd væri treystandi. Ef þeir vikju frá augnablik, Garðar Sigurðsson og Gunnar Schram, þá kokgleyptu þeir lagafrv. Kokgleyptu síðan tveim dögum seinna tólf brtt. Ég verð nú að biðja hæstv. sjútvrh. afsökunar á því að þó ég vilji gjarnan bera traust til nefnda Alþingis, og geri yfirleitt, þá óa mér svona vinnubrögð. Gjörsamlega óar að umturnað skuli frv., nál. Og hv. formaður nefndarinnar, hann deplaði ekki auga. Deplaði ekki auga. Ja, það er von að svona indælir þm. og "glöggir" sækist eftir því að verða fyrstir á lista í sínu kjördæmi. Þetta er svona með átakanlegri vinnubrögðum sem ég hef séð til nefnda. Því miður. Ég held að menn ættu aðeins að íhuga að hv. 3. þm. Austurl., Tryggvi Gunnarsson, sem er eini maðurinn hér inni sem hefur verulega reynslu af sjó og sjómennsku, er starfandi skipstjóri og hefur verið sjómaður frá barnæsku. Ég held að það sé alger óþarfi að vera með einhvern hroka þó hann lýsi því yfir að hann átti sig ekki fullkomlega á þessum lagabreytingum. Það sýnir nú bara aðeins næma tilfinningu hans vegna þess að í þessum breytingum felst mikið meira en menn vilja hér upp gefa. Ég vil aðeins benda á að þessi virðulegi þm. er að vísu pólitískur andstæðingur minn, en ég hlusta nokkuð grannt eftir hans umsögn, hvort sem ég væri henni sammála eða ekki, vegna þess að hann hefur svo yfirburða mesta reynslu í þessu starfi sjálfur. Ég held að þess vegna vegi hans umsögn þyngra. Hv. þm. Garðar Sigurðsson, minn kæri vinur, kvartaði undan því að menn væru hér hræddir við að breyta. Ekki veit ég við hverja hann átti. Ég hef talað hér hvað mest á móti þessu. Ég er ekki hræddur við að breyta í sjálfu sér. En ég er hræddur við dulbúnar breytingar. Breytingar sem ekki eru lagðar á borðið öðruvísi en á dulmáli. Felldar eru út þýðingarmiklar setningar. Ja, hvað hefur ein setning að segja, sagði sá ágæti og skýri þm., Garðar Sigurðsson. Ja, hvað hefur eitt orð að segja hvort það er já eða nei? Hvar enda menn ef þeir fara út í svona röksemdafærslu? Þetta er fjarri öllu lagi. Ég vil vera sanngjarn í afstöðu minni. Karvel Pálmason talaði hér margt rétt og satt áðan í sambandi við fiskmatið. Og það kom líka fram hjá hæstv. sjútvrh. að fiskmatið - eiginlega orðið "mat" skýrir það að alltaf verður deila, þetta er matsatriði er sagt, ja, það er nú mikið matsatriði. Orðið eiginlega býður upp á og skýrir innihaldið, það er að vega og meta. Sú gagnrýni sem Fiskmatið hefur orðið fyrir fyrr og síðar hefur oft og tíðum verið ákaflega harkaleg. Ég held að stundum hafi hún haft við býsna þung rök að styðjast, stundum ekki. Það kom t.d. fram hér í ræðu þm., sem ég man nú ekki hver var, að það hafi verið gerð athugasemd við saltfisk til Portúgals. Þetta var mikið blaðamál á sínum tíma. Það var alveg rétt. En hvað skeði? Það sem skeði var það að þá var dollarinn alltaf að stíga upp á þeim árum, það var áður en fallið byrjaði, og Portúgalar, sem eru fátæk þjóð þó þeir borgi undrahátt fiskverð, voru með býsna harðar athugasemdir og töldu sig hafa keypt mun dýrari vöru en þeir gerðu ráð fyrir. Þeir gerðu ekki athugasemdir eingöngu við íslenskan fisk, þeir gerðu athugasemdir við eina sendingu frá Íslandi, en á sama tíma gerðu þeir þrjár athugasemdir við norskan fisk vegna þess að þeir voru að pína verðið niður, vegna þess að dollarinn sté fast að því vikulega. Þetta var ekkert bundið við Ísland. Sjálfsagt hefur eitthvað verið athugavert við matið. En það hefur þá heldur betur verið líka í Noregi. Svona geta athugasemdir verið ósanngjarnar og ekki byggðar á þekkingu sem er til staðar. Hv. þm. Karvel Pálmason minntist á að stofnunin væri of bundin við Reykjavík. Að vísu er það rétt hjá honum að það hefur fjölgað þarna á skrifstofum um nokkra menn en sennilega fækkað matsmönnum. En það er nú bara Parkinsons-lögmálið sem gildir þarna eins og annars staðar á skrifstofum. Hins vegar eru yfirmatsmenn í hverjum landsfjórðungi og reyndar víðar. En höfuðstöðvarnar eru hér. Viðkomandi yfirmatsmenn stjórna öðrum matsmönnum. Mikill meiri hluti matsmanna er staðsettur úti á landbyggðinni og kemur þá að þeirri breytingu sem ég skal taka fyrir hér á eftir. Mikill meiri hluti matsmanna er staðsettur úti á landsbyggðinni og er stjórnað af yfirmatsmönnum. Það kom hér fram hjá hv. þm. Tryggva Gunnarssyni að ef t.d. væri sami eigandi að afla og vinnslu, við skulum segja eitthvert kaupfélag - og má taka eitthvað annað ef menn eru viðkvæmir fyrir orðinu kaupfélag - það á togarann, það á líka frystihúsið, það er seljandi og það er kaupandi. Hvað um sjómennina? Það var þetta sem Tryggvi Gunnarsson var að spyrja um. Hvað um sjómennina? Mér er nú sem ég sjái það í kringum allt land þegar kaupfélagið eða "stasjónistinn" ætti bæði skip og frystihús og hann réði til sín matsmann. Ég býst við að það væri nokkuð misjafnt hvað menn þyrðu að rísa upp gegn kaupfélagsstjóranum, ef kaupfélagsstjórinn væri þá ekki matsmaðurinn sjálfur. Hafa menn áttað sig á því hvað er að ske þarna? Það er talað um að að þessu sé mikill sparnaður. Ég lofaði hér einhverjum hv. þm. að útskýra það. Svo er ekki. Það má segja að það sé dregið úr ríkisumsvifum. Kostnaðurinn við fiskmatið er greiddur af tekjum sem eru 1 prómill af útflutningsverðmætum sjávarafurða, þannig að það er sjávarútvegurinn sem borgar fiskmatið, ekki ríkið. Ríkið innheimtir það og ríkið er þarna milligönguaðili. Þannig að um leið og Ríkismatið er lagt niður þá mundi náttúrlega þessi tala, 1 prómill, lækka. En hver yrði sparnaður kaupanda og seljanda? Eins og ég gat um hér áður yrði það ekki sjálfboðavinna hjá þeim matsmönnum sem við tækju. Vitanlega yrðu kaupendur og seljendur að borga þeim fiskmatsmanni kaup hvort sem hann kæmi frá Ríkismatinu eða ekki. Þarna er ekki um nokkurn sparnað að ræða nema að því leyti sem menn hafa mikla trú á sparnaði vegna þess að matið væri betur rekið hjá einstaklingum en ríkinu. Tekjurnar eru af sjávarútveginum, kostnaðurinn af þessari vinnu fyrir sjávarútveginn er greiddur af sjávarútveginum. Menn tala um að þetta sé ekki á fjárlögum. Ef þetta væri framlengt þá er lagaheimild til fyrir því að láta kaupendur og seljendur greiða matsmanni þó hann sé frá ríkinu. Það er gert í dag við stærðarmat. Það er ekki gert við gæðamat. Það er lagaheimild fyrir því. Af hverju eru menn að blekkja svona? Af hverju eru menn að tala um 25 millj. kr. sparnað? Þetta er 25 millj. kr. millifærsla. Ekkert annað. Enn á ný: Af hverju kemur þetta frv. svona seint fram? Gott og vel að þetta sé rætt hjá hagsmunaaðilum. Vissulega er það til bóta. Ég skýrði hér frá því áður að þessu frv. var dreift hér í hv. deild 9. des., og ef tími hefði unnist til þá hefði það farið til 1. umr. 10. des. því þann dag var það á dagskrá. Hins vegar urðu þá svo miklar umræður um virðisaukaskatt að það var ekki hægt. Ég held að þó það sé ákaflega gott að ræða við aðila og fá þeirra umsögn, þá beri að hafa það í huga að hér er verið að fjalla um, eins og ég hef margtekið fram, 70% af gjaldeyristekjum landsmanna. Þess vegna er eðlilegt að allir átti sig á því hvað raunverulega er að gerast. Það er vitnað hér í hagsmunaaðila, hvað þeir hafi sagt. Þar ber að vísu ekki öllum saman, en ég heyrði frétt í útvarpinu í dag og fékk afrit af henni og, með leyfi forseta, vildi ég lesa þá frétt. Hún er svona: Benedikt Sveinsson, framkvæmdastjóri Iceland Seafood, dótturfyrirtækis Sambandsins í Hull, segist óttast að lélegur gámafiskur, sem af og til berist á markað í Bretlandi og einkum á meginlandinu, kunni að spilla fyrir áliti á íslenskum freðfiski sem gæðavöru. Benedikt segir þetta í viðtali í nýjasta hefti tímaritsins Fishing News International og bætir við, að þegar fari orð af misjöfnum gæðum á íslenskum ferskfiski. Geysilegum fjármunum, tíma og vinnu hafi verið varið til þess að skapa freðfiskinum gæðamat um allan heim með góðum árangri og það megi alls ekki eyðileggja með útflutningi á lélegum gámafiski því að hann sé að sjálfsögðu íslenskur fiskur eins og frystifiskur. Benedikt tilgreinir ekki dæmi um að lélegur gámafiskur hafi spillt fyrir sölu á frystum fiski, en svo segir þessi umboðsmaður SÍS orðrétt að Ríkismat sjávarafurða verði að koma til skjalanna við gámaútflutning líkt og það hafi strangt eftirlit með útflutningi á frystum fiski. Ja, þarna kveður nú við annan tón hjá umboðsmanni Sambandsins. Ég les þessa frétt aðeins til að benda á nokkuð gagnstæðar skoðanir sem þarna koma fram. Úr því að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson er hér staddur er rétt að geta þess að frumkvöðull að freðfiskmarkaði okkar í Bandaríkjunum, Jón Gunnarsson, maður ótrúlega framsýnn og ótrúlega djarfur, braust inn á þennan dýrasta fiskmarkað í veröldinni og hafði þar erindi sem erfiði því að ég hygg að það sé óumdeilt að fram undir þetta höfum verið best metnir af fiskveiðiþjóðum á Bandaríkjamarkaði. Það er haft eftir Jóni Gunnarssyni að án þess að Ríkismat sjávarafurða hefði komið til hefði verið vonlaust að byggja upp hin öflugu fyrirtæki í Bandaríkjunum. Að vísu eru ár og dagar síðan en þetta er þó sá maðurinn sem sennilega hefur unnið stærst afrek í markaðsbaráttu og markaðssigrum fyrir íslenskan sjávarútveg. Ég hef reynt að hlusta grannt hvort hrakinn væri eitthvað skilningur minn á 10. gr. Má ég lesa í þriðja skipti, með leyfi hæstv. forseta, 1. mgr. 10. gr.: "Matsmenn framkvæma undir stjórn yfirmatsmanna eftirlit það og mat sem lög þessi og reglugerðir settar samkvæmt þeim gera ráð fyrir." Hvar er sagt hér að þetta nái bara til ferskfiskmatsins? Hvergi. Ég hef leitað umsagnar, og hefði gjarnan viljað getað leitað til fleiri, tveggja valinkunnra lögfræðinga. Til þess hafði ég að vísu mjög takmarkaðan tíma. Þeir sögðu að þetta væri furðuleg lagasmíð. Það væri örlítið reynt að lappa upp á þetta í grg. En 1. mgr. í 10. gr. sviptir yfirmatsmenn stjórn og eftirliti, ekki á ferskfiskmati eingöngu, heldur öllu afurðamati. Það var það sem ég var að segja í sambandi við ummæli Karvels Pálmasonar að það væru yfirfiskmatsmenn í hverjum landsfjórðungi og það væru yfirfiskmatsmenn reyndar víðar. Valdið er svo gífurlegt hjá þessum mönnum. Þeir eru sviptir þessu valdi. Eftir stendur að Ríkismatið er vanað. Valdið er tekið af þeim sem eiga að sjá um og stjórna og gefa fyrirskipanir. Það er ekki sagt hér: Matsmenn ferskfiskeftirlitsins framkvæma undir stjórn, eða reynt að setja einhvers staðar inn í þessa grein að þetta nái eingöngu yfir ferskfiskeftirlitið. Það er hvergi í lögunum. Það er bara afnumið vald yfir þeim. Valdið sem yfirmatsmenn hafa. Þetta kalla ég að vana eina stofnun. Má sjálfsagt nota eitthvert annað orð. Það er þetta sem ég fyrst og fremst hef við þetta að athuga, að það er tekið vald af þeim aðilum sem eiga að stjórna matinu og hafa eftirlit með því og stjórna matsmönnum. Það er ekkert bundið við ferskfiskmatið. Hæstv. sjútvrh. var að kvarta hér undan prófessor Sigurði Líndal og ekki voru það nú miklar ávirðingar. Sagði þó að að bæri að viðurkenna að þetta hefði mátt orða skýrar. Hann hefði betur sagt þetta 1984. Hann kvartaði undan því að Sigurður Líndal hefði ekki komið þessu til stjórnarliðsins. Ég held að ég viti sögu þessarar umsagnar Sigurðar Líndals og af því að hún er svo rammíslensk og skemmtileg, þá held ég að sé rétt að ég skýri frá henni hér. Einn hæfasti fiskmatsmaður í landinu, óumdeilanlega með hæfustu fiskmatsmönnum í landinu leitaði til gamals skipsfélaga síns, Sigurðar Líndals prófessors og bað hann um umsögn á þessari reglugerð. Sigurður tók þessum gamla skipsfélaga sínum ákaflega ljúfmannlega og sagði: Það er ekki hægt að semja nein lög nema með faglegri ráðgjöf. Nú verður þú að segja mér hvernig fiskmati er háttað o.s.frv., ég get ekki samið nein lög öðruvísi en vita nákvæmlega hver sé tilgangurinn með þeim og um hvað þau eigi að fjalla. Ég held að þeir hafi setið saman dagstund eða svo og kvatt fleiri matsmenn til. Eftir að Sigurður hafði spurt óteljandi spurninga samdi hann þessa umsögn. Þegar fiskmatsmaðurinn kom til hans og spurði: Á ég ekki að borga þér eitthvað fyrir þetta, Sigurður? Borga mér, sagði Sigurður, ekki bauð ég þér borgun þegar þú varst með mér í tvö sumur á kaupskipi og kenndir mér öll almenn sjómannastörf upp á hvern dag. Það er það minnsta að ég launi það með einhverri lögfræðilegri ráðgjöf. Þetta sýnir ákaflega skemmtileg tengsl, sem því miður fer fækkandi, þegar menntamenn voru úti í atvinnulífinu. Matsmaðurinn og fyrrv. sjómaður og lagaprófessor eru gamlir skipsfélagar og vinir og prófessorinn er að launa sínum gamla kennara og gefur þessa umsögn. Vitanlega hefði hæstv. sjútvrh. verið í lófa lagið að leita til einhvers lagaprófessors þar að lútandi. En ég fullyrði það að við lögin 1984 kom enginn lögfræðingur nærri. Það hefur hins vegar skeð hér. Þessi lög og þessi greinargerð, sem alls ekki er illa samin, er greinilega samin af lögfræðingi. Tilgangurinn er hins vegar meira en sá að afnema ferskfiskmatið. Tilgangurinn er sá að taka valdið af öllum yfirfiskmatsmönnum í hvaða grein sem er. Ég sagði í upphafi að ég væri út af fyrir sig ekki á móti breytingum en ég væri á móti dulbúnum breytingum. Sá lagasmiður sem um þetta hefur fjallað er, að ég hef heyrt ef mér er rétt sagt frá höfundi, prýðilega hæfur maður. Hann er líka prýðilega hæfur í að dulbúa, prýðilega hæfur í því, sýnir að þetta er alhliða lögfræðingur. Ég skal ljúka máli mínu hvað úr hverju. En ég boða það að enn þá á ég geysilega mikið ósagt í máli þessu og það mun ég gera við 3. umr. jafnvel þó liðið verði á nótt, þó að ég lofi hins vegar ekki að halda jafnlanga og ítarlega ræðu og hv. 6. þm. Reykv., Ellert Schram, þegar hann afstýrði hér lagasetningu ekki fyrir löngu síðan með held ég sex klukkustunda ræðu. Og held ég að nú sé viðurkennt að þessi sex klukkustunda ræða hafi orðið öllum aðilum til góðs. Ég boða ekki sex klukkustunda ræðu en ég boða allítarlega ræðu með nýjum upplýsingum í 3. umferð.



Herra forseti. Ég vil gjarnan leita skýrari svara eða svara er nú kannske of mikið sagt því að naumast er hægt að tala um svör hjá hæstv. sjútvrh. - varðandi það atriði í fyrsta lagi hvað liggi svona á með þessa lagasetningu. Hvaða ástæður helstar eru fyrir því að það þurfi endilega að keyra þetta hér í gegn og með gildistökuákvæði hinn 1. jan. n.k.? Það mátti reyndar skilja hæstv. ráðh. svo að ein aðalástæðan væri sú að draga úr opinberum umsvifum, rétt eins og það væri aðalatriði málsins. Naumast getur það nú verið rétt skilið því að það hlýtur að vera aðalatriði málsins að tryggja sem mest og best gæði íslensks sjávarafla. En hér á það að gerast, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni, að það á að leggja niður ferskfiskmatið, skyldumatið, 1. jan. n.k. Í öðru lagi liggur ekkert fyrir um það hvað við tekur. Hæstv. sjútvrh. sjálfur sagði að hagsmunaaðilar hefðu ekki enn komið sér saman um neitt í þeim efnum. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi. Í þriðja lagi kom það fram að síðan ætti, svona í fyllingu tímans, að athuga starfsemi Ríkismatsins, endurskipuleggja starfsemi Ríkismatsins og þá er óhjákvæmilegt að spyrja, herra forseti: Hvað á að koma á undan hverju? Hvað er hér orsök og afleiðing? Það á sem sagt að afnema ferskfiskmatið. Það á að sjá til hvað það hefur í för með sér, hvað upp úr því sprettur og síðan á að skoða starfsemi Ríkismatsins í framhaldi af því. Ég verð að segja alveg eins og er að ég kem þessari hringrás ekki alveg saman og þó er ég ekki varaþm. og hef haft býsna mikinn tíma til þess að fylgjast með svona málagangi hér á Alþingi. Þetta er ósköp einfaldlega það sem oft áður hefur skeð hjá hæstv. sjútvrh., án þess að ég sé að lasta hann eða Framsfl., að hann kemur með málin seint fram, rekur þau í gegn af alkunnum dugnaði. Hv. þm. hlýtur þá að leyfast að spyrja hann út úr, hafi hann svörin á reiðum höndum. Síðan er gjarnan óvissunni lokað með þeim hætti að hæstv. sjútvrh. bætir því við: Að sjálfsögðu mun sjútvrn. fylgjast með málinu og það lá í orðunum, það kom hér síðast í ræðu hæstv. ráðh. áðan, að það væri ekki svo mjög alvarlegt, hvernig þetta færi allt saman, því að sjútvrn. ætlaði sér að fylgjast með málinu. Það er auðvitað gott og blessað. Ég ítreka að það er óhjákvæmilegt að hæstv. ráðh. rökstyðji betur hvers vegna þessa dagsetningu og hana eina. Ef ég hef skilið hann rétt þá var hann að segja hér áðan að allir hagsmunaaðilar nánast krefðust þess að lögin tækju gildi 1. jan. n.k. Það kemur reyndar hvergi fram í þessum plöggum og ég spyr: Var það eitthvert skilyrði fyrir stuðningi af hálfu hagsmunaaðila við þessar breytingar að þær færu fram strax 1. jan. n.k.? Hvaða tilgangi getur það þjónað í sjálfu sér? Ef hæstv. ráðh. finnst eitt ár til undirbúnings breytingunum of langur tími, hvað segir hann þá t.d. við því að þessar breytingar tækju gildi eftir vetrarvertíð með vorinu, þannig að menn hefðu þá a.m.k. vetrarvertíðina til að undirbúa breytingar? Þá gæti maður hugsað sér að 1. júní eða einhver annar dagur þar um bil yrði gildistökudagurinn. Það er einnig mjög óljóst, herra forseti, hvert á að verða hið eiginlega verksvið Ríkismatsins hvað varðar eftirlit með gæðum ferskfisks ef þessar breytingar ná fram að ganga. Og í öðru lagi, hvernig á Ríkismatið að ná fram markmiðum sínum eins og þau eru skilgreind? Reyndar ekki í lögunum, því að það er algerlega opið, heldur í umsögnum um lagafrv., í grg. eða umsögnum um einstakar greinar, þar er verið að reyna að dytta í gloppurnar, og þar segir m.a. í umsögn um 1. gr. að hlutverk Ríkismatsins skuli vera það að starfa áfram að þeim meginmarkmiðum að bæta hráefnis- og vörugæði í íslenskum sjávarútvegi. Þessu hlutverki gegnir stofnunin með því að hafa almennt eftirlit með og yfirsýn yfir meðferð og afla frá því að hann kemur um borð í veiðiskip uns fullunnin vara er flutt út. Ja, guð minn góður. Ég vildi ekki vera starfsmaður stofnunar, sem hefur sín markmið svona skilgreind, hafa svona almennt yfirlit og yfirsýn yfir hlutina. Hvernig á ein stofnun að ná fram einhverjum raunhæfum markmiðum í eftirliti með svo skilgreindu hlutverki? Og hvaða tæki á stofnunin að hafa í sínum höndum ef öllum eða flestöllum matsmönnum stofnunarinnar verður sagt upp? Hvaða tæki verða þá í höndum Ríkismatsins til að ná þessum markmiðum fram? Þetta er allt saman að mínu viti ákaflega óljóst, herra forseti, og hef ég þó reynt að fylgjast með þessari umræðu svona mestan partinn. Ég tel hæstv. sjútvrh. ekki með nokkru móti hafa rökstutt það hvernig þetta á að vera né nauðsyn þess að breytingin gangi svo hratt fram sem hann leggur til. Ég held að það væri hyggilegt af sjútvrh., ef hann vill afla málinu stuðnings hér, sem út af fyrir sig er þó nokkur meðal þm., það eru margir sem telja rétt að breyta til, að reyna að svara þessum spurningum og rökstyðja þetta betur. Hugsanlega hefði það þá áhrif á afstöðu manna. Að öðrum kosti sé ég ekki betur en að hér sé farið fram með miklum glannaskap að ætla hagsmunaaðilunum ekki annað en hátíðisdagana til að ná samkomulagi um breytta tilhögun alls ferskfiskmats í íslenskum sjávarútvegi. Það verður þá ekki mikið jólahald hjá þeim aumingja mönnum, ég segi ekki meira en það.



Herra forseti. Aðeins til að svara þessari spurningu hv. þm. af hverju liggi svona mikið á, þá má út af fyrir sig segja að að sjálfsögðu getur þessi skipan mála verið óbreytt um einhvern tíma. Það er ekki aðalatriði máls. En það má alveg eins spyrja ef menn eru sammála um það að gera þessa breytingu: Hvaða tilgangi þjónar það að fresta breytingunni? A að fresta breytingunni aðeins til að gera hana seinna? Það er full samstaða um það meðal hagsmunaaðila að þessi breyting verði gerð og fyrst sú samstaða hefur náðst, þá held ég að það sé allra hluta vegna best að hún sé framkvæmd sem allra fyrst. Þar að auki er gert ráð fyrir því á fjárlögum ársins 1987 að þessi breyting eigi sér stað og dráttur á henni  Að því er varðar aðrar breytingar á Ríkismati sjávarafurða, þá er sá undirbúningur hafinn. Fiskmatsstjóri hefur umsjón með því starfi og hefur fengið heimild til þess að leita eftir sérfræðilegri ráðgjöf í því sambandi. Hefur hann m.a. leitað aðstoðar hjá erlendu ráðgjafarfyrirtæki, sem hann þekkir frá fyrri tíð, til þess að ráðleggja við það starf. En þar verður aðeins um ráðgjöf að ræða. Það fyrirtæki hefur annast ráðgjöf á ýmsum stöðum í opinberum rekstri og stjórnsýslu. Ég vænti þess að þetta svari spurningum hv. þm. Ég get ekki svarað því betur og ég vænti þess að það sé fullnægjandi.



Herra forseti. Ég mæli fyrir um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli. Efni frv. er í samræmi við frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna og frv. um lögreglumenn, sem því fylgdi, og er tvíþætt. Annars vegar er ákvæði um að fangaverðir megi ekki gera verkfall eða taka þátt í verkfallsboðun, enda hefur það verið svo áður að þeir hafa ekki farið í verkfall þó að opinberir starfsmenn gerðu það. Í öðru lagi er svo ákvæði um að fangaverðir eigi rétt á bótum fyrir meiðsli og tjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns. Þetta efni kom til umræðu þegar fjallað var um hin frumvörpin í hv. Nd. og þá skýrði ég frá því að þetta frv. mundi fram koma. Efni þess mun enn fremur hafa verið rætt í fjh.- og viðskn. þegar þau mál voru þar til afgreiðslu og því legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.