Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um Kristnihátíðarsjóð en flutningsmenn ásamt mér eru aðrir formenn þingflokka hér á Alþingi: Rannveig Guðmundsdóttir, Samfylkingunni, Kristinn H. Gunnarsson, Framsfl., Ögmundur Jónasson, Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, og Guðjón A. Kristjánsson, Frjálslynda flokknum. Tillögugreinin hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar, í tilefni þess að 1000 ár eru liðin frá því að kristinn siður var lögtekinn á Íslandi, að stofna sjóð, Kristnihátíðarsjóð, er njóti framlaga af fjárlögum næstu fimm ár, 100 millj. kr. á ári, og hafi að markmiði: a. að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og stuðla að umræðum um lífsgildi hennar, siðferði og framtíðarsýn; b. að kosta fornleifarannsóknir á helstu sögustöðum þjóðarinnar, m.a. á Þingvöllum, í Skálholti og á Hólum. Alþingi kjósi sjóðnum stjórnarnefnd. Stjórnarnefndin eigi samvinnu við menntamálaráðuneytið, kirkjumálaráðuneytið, þjóðkirkjuna og önnur trúfélög, Þjóðminjasafnið og háskólana í Reykjavík og á Akureyri, svo og frjáls félagasamtök, um viðfangsefni sjóðsins, skipti fé hans milli meginverkefna, skipi verkefnisstjórnir, hvora á sínu sviði, og staðfesti áætlanir þeirra.`` Hér er um að ræða tillögu sem þingflokkarnir á Alþingi hafa sameinast um að flytja í tilefni af því að í ár minnumst við þess að 1000 ár eru liðin frá því að kristinn siður var tekinn upp í landinu þegar sætt tókst með þingheimi á Alþingi árið 1000 um að Íslendingar skyldu verða kristnir, sætt sem tengd hefur verið nafni Þorgeirs Ljósvetningagoða og lögsögumanns og mikill ljómi stendur af. Þegar ljóst var orðið í vetur að hugur manna stæði til þess að Alþingi kæmi saman til fundar á Þingvöllum í tilefni kristnihátíðar fóru af stað óformlegar viðræður um hvernig að slíku þinghaldi skyldi staðið. Málið fór fljótlega í þann farveg, sem nokkur venja hafði skapast um af viðlíka tilefnum áður, 1974 og 1994, að formenn þingflokka hófu viðræður sín á milli um hvað þingið gæti sameinast um að gera á hátíðarfundi sínum að Lögbergi á Þingvöllum. Nokkru fyrir þinglok sl. vor lágu fyrir fyrstu tillögur og voru þær til umræðu og athugunar hjá formönnum þingflokka um hríð. Niðurstaða fékkst svo í málið eftir allítarlega fundi, niðurstaða sem ég hygg að bærileg samstaða sé um. Því er hins vegar ekki að leyna að afstaða þingmanna og þingflokka til aðgerða af þessu tilefni var ærið misjöfn og þurfti talsverða lipurð af allra hálfu til þess að sameinast um tillögutexta og greinargerð sem menn gátu sætt sig við. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka formönnum annarra þingflokka, meðflutningsmönnum mínum, fyrir samstarfið sem var í alla staði mjög gott. Ég geri nú í stuttu máli grein fyrir efni tillögunnar. Hún felur í sér í fyrsta lagi að gera sérstakt átak í samvinnu við þjóðkirkjuna og önnur trúfélög, stjórnvöld, stofnanir, skóla og félagasamtök, til að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og enn fremur að stuðla að umræðum með þjóðinni, í skólum, í fjölmiðlum og meðal alls almennings um lífsgildi hennar, siðferði og framtíðarsýn við þessi tímamót. Markmiðið er að stuðla að heilbrigðri og sterkri sjálfsmynd einstaklinga og þjóðar. Í öðru lagi að kosta fornleifarannsóknir á helstu sögustöðum þjóðarinnar, þ.e. á Þingvöllum, hinum gamla þingstað, svo og á biskupssetrunum í Skálholti og á Hólum og e.t.v. fleiri stöðum, t.d. við klaustrin, það þeirra sem áhugaverðast þykir, til að varpa megi skýrara ljósi á sögu þeirra staða sem svo miklu hafa skipt á kristnum tíma og raunar í sögu þjóðarinnar frá upphafi. Við leggjum áherslu á að verkefni sjóðsins verði fjölþætt, þar komi að jafnt skólar, stofnanir, söfnuðir, félagasamtök og einstaklingar, og að þess verði gætt að verkefnin dreifist um allt land. Það er enn fremur vilji flutningsmanna að a.m.k. önnur tveggja verkefnisstjórna hafi aðsetur á landsbyggðinni. Samkvæmt tillögunni er Kristnihátíðarsjóði stýrt af stjórn sem Alþingi kýs. Það verður hlutverk hennar að leggja meginlínur í starfi sjóðsins og ákveða hvernig skiptingu hins árlega fjárframlags milli aðalverkefna sjóðsins eins og þau eru tilgreind í a- og b-lið tillögunnar. Í tillögunni eru ekki ákvæði um skiptinguna en stjórn sjóðsins er ætlað að ákveða hana fyrir hvert ár. Þá er stjórninni enn fremur ætlað að skipa tvær verkefnisstjórnir, sína fyrir hvort starfssvið sjóðsins. Verkefnisstjórnunum er ætlað að vera faglegur vettvangur, hvorri á sínu sviði, þar sem gerðar verða tillögur um styrkveitingar. Við gerum ráð fyrir að tillögur þeirra um styrkveitingar, innan þess ramma sem stjórnarnefnd setur og eftir þeim áherslum sem hún ákveður, verði ýmist að eigin frumkvæði verkefnisstjórnanna, í samvinnu við stofnanir á hvoru sviði eða eftir almennum umsóknum. Við flutningsmenn teljum mjög mikilvægt að til þessara starfa veljist hæfir einstaklingar sem hafi trausta þekkingu og reynslu en auk þess góð tengsl við helstu stofnanir og fræðahópa á sínu sviði. Það verður hins vegar stjórnarinnar að ganga frá endanlegum ákvörðunum sjóðsins hverju sinni. Í greinargerð með tillögunni kemur fram það sjónarmið flutningsmanna að mikilvægt sé að styrkveitingar úr Kristnihátíðarsjóði verði ekki til þess að skerða önnur árleg framlög á þeim sviðum sem sjóðurinn styrkir, ekki síst til fornleifarannsókna sem standa yfir hér á landi eða eru áformaðar. Þar er í senn átt við framlög á fjárlögum, frá sveitarfélögum, sem mörg hver hafa styrkt fornleifarannsóknir í heimabyggð og frá rannsóknasjóðum. Þess er þvert á móti vænst að fé sjóðsins komi sem viðbót til rannsókna þau fimm ár sem honum er ætlað að starfa. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir helstu efnisatriðum í þessari tillögu. Með henni fylgir nánari greinargerð sem ég vísa til. Ég vil þó aðeins geta þess í sambandi við fornleifarannsóknirnar að þar eru nefndir þeir þrír staðir sem öðrum fremur hafa komið við sögu á kristnum tíma, Þingvellir og biskupsstólarnir í Skálholti og á Hólum. Síðan klaustrin, það þeirra sem áhugaverðast þykir að mati fagmanna með tilliti til varðveisluskilyrða og þess hversu miklar leifar eru eftir á hverjum stað. Enn fremur aðrir staðir sem að mati stjórnar og fagmanna þykja sérlega áhugaverðir. Það er ljóst að víða er mikill áhugi á fornleifarannsóknum og eðlilegt að stjórnin fari yfir þá staði sem áhugaverðastir þykja og kanni hvort unnt sé að stofna til rannsókna þar í þessu átaki. Í haust verður flutt frumvarp um Kristnihátíðarsjóð þar sem nánari útfærsla verður á verkefnum sjóðsins. Þar verður m.a. ákvæði um að stjórn sjóðsins geri Alþingi árlega grein fyrir störfum sínum og ráðstöfun fjár. Herra forseti. Með tillögu þessari er í senn hlúð að menningar- og trúararfi Íslendinga með því að auka og treysta þekkingu landsmanna á uppruna sínum og sögu, en jafnframt er horft til framtíðar með því að efla umræðu í landinu um framtíðarsýn þjóðarinnar og þau lífsgildi sem hún ætlar að hafa í fyrirrúmi í framtíðinni. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til síðari umræðu. Ekki er gerð tillaga um að hún fari til nefndar þar sem hér er á ferðinni mál sem allir þingflokkar á Alþingi standa að og fullt samkomulag er um.

Herra forseti. Ég get tekið undir með fyrsta flutningsmanni, sem hefur fylgt tillögu okkar þingflokksformanna úr hlaði, um ágæt vinnubrögð við undirbúning þessa máls. Þingflokkur Samfylkingarinnar var reiðubúinn til samstarfs við aðra þingflokka um tillögu til ályktunar Alþingis á Þingvöllum. Það er mjög ánægjulegt að þingflokkarnir náðu vel saman um þá tillögu sem hér er flutt og það er mat okkar að þetta sé ásættanleg niðurstaða. Með samþykkt tillögunnar ákveður Alþingi að veita fjármagn til ólíkra en þó skyldra verkefna: að kosta fornleifarannsóknir á sögustöðum þjóðarinnar, að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi hennar og stuðla að umræðum um lífsgildi, siðferði og framtíðarsýn þjóðarinnar. Þetta eru þýðingarmikil verkefni og mikilvægt að vel takist til um framkvæmd þeirra. Það er líka afdráttarlaus afstaða okkar flutningsmanna að þau framlög sem veitt verða á næstu fimm árum úr hinum nýstofnaða Kristnihátíðarsjóði megi á engan hátt verða til að skerða árleg eða önnur áformuð framlög til þeirra verkefna sem honum er ætlað að styðja. Til þess að tilætlaður árangur náist verður fé úr sjóðnum að koma til viðbótar hefðbundinni fjármögnun. Stjórnarnefndin sem kjósa skal mun ráða því hvernig fjármagni verður skipt milli þeirra meginviðfansefna sem skilgreind eru annars vegar í a-lið og hins vegar í b-lið tillögunnar. Rík áhersla er lögð á samvinnu og breidd í þátttöku um viðfangsefni sjóðsins. Þannig er stjórnarnefndinni ætlað að eiga samvinnu við viðkomandi ráðuneyti, þjóðkirkjuna og önnur trúfélög, Þjóðminjasafnið, háskólana og frjáls félagasamtök. Lögð er áhersla á að verkefni sjóðsins verði fjölþætt. Gert er ráð fyrir að þar komi að skólar og söfnuðir, stofnanir og félagasamtök sem og einstaklingar. Verkefni og vinnubrögð samkvæmt þessari tillögu beinast að byggðinni í landinu öllu og við gerum ráð fyrir að önnur verkefnastjórnin hafi aðsetur á landsbyggðinni. Ég sagði að verkefnin samkvæmt tillögunni væru ólík en þó skyld. Við ætlum að fara í rannsóknir með fornleifauppgreftri og jafnframt ætlum við í rannsóknir og umræðu um menningar- og trúararf þjóðarinnar. Með því hyggjum við að rótum okkar og uppruna á sama tíma og stuðlað er að umræðum með þjóðinni um gildismat og framtíðarsýn í upphafi nýrrar aldar. Í greinargerð með tillögunni er farið yfir það hvers konar verkefni geta fallið undir fræðsluþátt tillögunnar, hvaða leiðir má fara til að hvetja til umræðu um lífsgildi og framtíðarsýn, hvernig efla megi rannsóknir á gildismati og lífssýn auk ýmissa siðfræðilegra rannsókna. Við bendum á að í dag búa Íslendingar að líkindum yfir meiri fjölbreytileika í menningar-, trúar- og siðferðilegum efnum en nokkru sinni fyrr þar sem æ fleira fólk af erlendu bergi brotið hefur sest hér að á undanförnum árum. Þetta kallar á margbreytilega trúar- og menningarfræðslu þar sem ólíkur bakgrunnur fólks er viðurkenndur og útskýrður fyrir nemendum. Þannig er stuðlað að auknu umburðarlyndi gagnvart því sem framandi kann að vera. Söguþekking og skýr vitund þjóðarinnar um fortíð sína er háð því að á hverjum tíma séu gerðar öflugar rannsóknir á sem flestum sviðum. Það á ekki síst við um fornleifarannsóknir en hérlendis hafa þær verið færri og minni að umfangi en í nágrannalöndum okkar. Eðli málsins samkvæmt verður þessi þáttur tillögunnar fyrst og fremst í höndum sérfræðinga og fagfólks. Samkvæmt tillögunni er höfuðáhersla lögð á Þingvelli, Skálholt og Hóla og e.t.v. eitt klaustur. Hins vegar er eðlilegt að stjórnarnefndin fari yfir aðra staði sem fýsilegir þykja til fornleifarannsókna þar sem eru minjar frá upphafi byggðar í landinu hvort sem þar er um að ræða kirkjustaði, miðaldabæi, verstöðvar eða heiðnar grafir svo fátt eitt sé nefnt en um rannsóknarstaði er sérstaklega fjallað í greinargerðinni með tillögunni. Þar er einnig fjallað um samstarf vísindamanna, eflingu fornleifarannsókna og kennslu. Átak á sviði fornleifarannsókna gæti orðið til þess að ýta við því að háskólanám í fornleifafræði komist á hérlendis. Slíkt væri til þess fallið að efla menningartengda ferðamennsku, áhugi Íslendinga og ekki síst erlendra ferðamanna er ótvíræður á sögulegum minjum og brýnt að gera átak í kynningu slíkra minjastaða, aðkomu ferðamanna að þeim og sögu þeirra auk viðhalds og rannsókna á þessum stöðum. Herra forseti. Ég hef drepið á fáein atriði sem fjallað er um í greinargerð með tillögu um Kristnihátíðarsjóð. Ljóst er að verkefnin sem styrkja á eru bæði mörg og fjölþætt. Þess vegna getur þessi sjóður orðið áhrifamikill þau fimm ár sem honum er ætlað að starfa. Samþykkt þessarar tillögu er vel við hæfi af þessu merka tilefni þegar Íslendingar minnast með hátíðahöldum þúsund ára kristni í landinu.

Herra forseti. Tilefni fundahalda nú er um margt einstakt. Siðaskipti þjóðar í trúarlegum efnum eru fátíður viðburður og alveg sérstaklega er einsdæmi að slíkt gerist friðsamlega að heita má. En það sem stendur kannski upp úr er að þjóðin hefur haldið kristinn sið samfleytt síðan og aldrei hefur komið alvarlega til álita á þúsund árum að leggja af kristna trú. Það er af þeirri einföldu ástæðu að kristindómurinn hefur notið almenns og víðtæks stuðnings meðal þjóðarinnar og staðið það traustum fótum í vitund þjóðarinnar að deilur um kirkjuna eða forsvarsmenn hennar sem stundum hafa risið hafa aldrei haggað stöðu kristindómsins gagnvart öðrum trúarbrögðum. Það er alveg sérstakt að boðskapur kristinnar trúar skuli hafa notið almenns stuðnings kynslóð eftir kynslóð, aldir eftir aldir óháð því hvernig þjóðfélagið breyttist og þróaðist. Það er e.t.v. það merkilegasta við kristindóminn að hann hefur haft almenna skírskotun til fólks á öllum aldri á öllum tímum og ekkert bendir til þess að það breytist. Af þessu er ljóst að fullt tilefni er til að fagna þeim tímamótum að þúsund ár eru liðin frá því að kristinn siður var tekinn upp í landinu. Í því felst að sjálfsögðu ekki að önnur trúarbrögð séu sett til hliðar eða minna úr þeim gert. Virðing fyrir skoðunum og trúfrelsi eru grundvallarþáttur í siðferðisvitund Íslendinga en það breytir því ekki að sjálfsagt er og eðlilegt að minnast þessara tímamóta eins og vert er í samræmi við stöðu kristinnar trúar meðal þjóðarinnar. Við hæfi er að nota þetta tilefni til að líta annars vegar til framtíðar og huga að því að leysa úr álitaefnum sem rísa í kjölfar stöðugt batnandi efnahags, tækniframfara og aukinnar þekkingar, á grundvelli siðferðisvitundar og gildismats þjóðarinnar sem byggt er á þúsund ára kristinni trú. Hins vegar gefst færi á að horfa til fortíðar og afla aukinnar þekkingar á henni með sérstöku átaki í fornleifarannsóknum. Hvað fyrra atriðið varðar þá hafa framfarir og vaxandi velferð fólks gerbreytt lífi þess til hins betra frá því sem var, en hefur líka gert það að verkum að fólk stendur frammi fyrir spurningum sem ekki er auðvelt að svara. Að hve miklu leyti á einstaklingurinn í hinni efnislegu velferð að einblína á sjálfan sig og að hve miklu leyti á hann að deila því með öðrum? Að hve miklu leyti getur það samrýmst siðferðiskennd og gildismati okkar að einstaklingur einblíni á eigin ágóða og valdi öðrum einstaklingum eða náttúrunni tjóni með ágirnd sinni og græðgi? Hvernig á að bregðast við vaxandi eiturlyfjanotkun sem virðist að verulegu leyti vera afleiðing af lífsleiða allsnægtanna? Og hvernig ætlum við að bregðast við nýrri þekkingu í erfðavísindum? Á að nýta hana og þá fyrir hverja og í hve miklum mæli? Allt eru þetta viðfangsefni sem við er að glíma nú og í náinni framtíð og sum þeirra hafa verið til umfjöllunar á pólitískum vettvangi að undanförnu eins og kunnugt er. Það er því þýðingarmeira en virðist við fyrstu sýn að taka sérstaklega fyrir að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og stuðla að umræðum um lífsgildi hennar, siðferði og framtíðarsýn eins og lagt er til í tillögu þeirri til þál. um Kristnihátíðarsjóð sem er til umræðu í dag. Mér finnst nokkuð hafa borið á því í umfjöllun undanfarnar vikur að lítið hafi verið gert úr þessum þætti málsins. Það finnst mér miður því að fátt er mikilvægara en að aðstoða fólk við að finna svör og lausnir á viðfangsefnum sem við er að glíma og stuðla að því að það geti lifað innihaldsríku lífi í sátt við sjálft sig og aðra. Þessi liður tillögunnar er að mínu viti mikilvægari hluti hennar og getur skilað okkur áleiðis ef vel tekst til með framkvæmd á honum. Það er einnig vel við hæfi að efna til fornleifarannsókna af þessu tilefni sem eiga sérstaklega að beinast að því að varpa ljósi á kristnitökuna og kristnihaldið. Er því lagt til að sérstakar fornleifarannsóknir fari fram á Þingvöllum og biskupsstólunum í Skálholti og á Hólum. Auk þess er lagt til að úttekt verði gerð á öllum klausturstöðum landsins og stefnt að því að velja einn stað til ítarlegri rannsókna. Loks er gert ráð fyrir að skoðað verði hvort rétt sé að taka einn stað því til viðbótar. Ég legg áherslu á að fé til rannsóknanna er takmarkað og því verði ekki dreift á fleiri staði en ætlað er. Það á að einbeita sér að þeim stöðum sem nefndir hafa verið og gera þar ítarlegar rannsóknir og varast ber að dreifa kröftunum á marga staði. Vart hefur orðið við mikinn áhuga á rannsóknum á ýmsum stöðum um land allt sem margir hverjir virðast ekki tengjast sérstaklega kristninni. Allir eru þeir þó áhugaverðir hver á sína vísu en það verður að varast að blanda almennum áhuga á fornleifarannsóknum saman við það átak sem hér er lagt til. Eðlilegt er að áhugi á almennum fornleifarannsóknum verði tekinn fyrir sérstaklega í tengslum við fjárframlög á fjárlögum til þess málaflokks en tengist ekki efni þessarar þáltill.

Herra forseti. Það er ánægjuefni að samstaða skuli nást um það á Alþingi að veita myndarlegum fjárhæðum til fornleifarannsókna á næstu árum. Tekið er fram í greinargerð með þeirri þáltill. sem hér er til umræðu og er borin fram af formönnum allra þingflokka, að þær styrkveitingar sem kveðið er á um skuli ekki skerða framlög sem koma til fornleifarannsókna eftir öðrum leiðum, úr ríkissjóði, frá sveitarfélögum, rannsóknarsjóðum eða öðrum aðilum. Hér er því um að ræða viðbótarfjármagn til fornleifarannsókna. Það er vel og löngu tímabært að við tökum sameiginlega á í þessum efnum og vonandi verður þetta til að styrkja stoðir fornleifarannsókna á Íslandi til frambúðar. Í þáltill. eru nefndir þrír staðir, Þingvellir, Skálholt og Hólar. Í greinargerð með tillögunni er síðan sérstaklega getið um að klaustur komi einnig til greina í þessu átaki og þá það klaustrið sem áhugaverðast væri til rannsókna að mati þeirra sem best til þekkja. Þetta eru þau viðfangsefni sem sérstaklega eru tilgreind en aðrir staðir koma engu að síður einnig til álita í þessu átaki. Þannig segir í greinargerð með þáltill., eftir að sérstök grein hefur verið gerð fyrir þeim stöðum sem áður eru nefndir, með leyfi forseta: ,,Margir aðrir staðir á landinu þykja líka mjög fýsilegir til fornleifarannsókna, kirkjustaðir, verslunarstaðir, miðaldabæir, forn eyðibýli, verstöðvar, heiðnar grafir, sel, þingstaðir og fleiri staðir þar sem eru m.a. minjar frá upphafi byggðar í landinu, en ekki er ástæða til að telja þá hér. Misjafnt er hins vegar hversu mikið rask hefur orðið á þeim stöðum og hversu mikið er til af heimildum um þá. Er eðlilegt að stjórnarnefnd fari yfir þá og kanni hvort unnt sé að stofna til rannsókna þar á starfstíma sjóðsins.`` Nú er gert ráð fyrir að sérstök sjóðstjórn og undir henni verkefnisstjórnir ráðstafi þeim fjármunum sem Alþingi hyggst veita til átaksins. Sjóðstjórnin mun hafa samstarf við Þjóðminjasafn Íslands um framkvæmdina og er sérstaklega kveðið á um það í þáltill. og er reyndar í samræmi við lög sem gilda um fornleifarannsóknir en í þeim lögum, þjóðminjalögum, er kveðið á um hvernig staðið skuli að fornleifavörslu, skráningu og rannsóknum. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta sérstaklega er sú að þótt ráðist sé í þetta verkefni fyrir utan hefðbundinn farveg og jafnvel þótt æskilegt sé að sem flestir aðilar komi að þessu átaki, enda eru fornleifafræðingar starfandi víða á minjasöfnum, sjálfstæðum stofnunum og sjálfstætt starfandi þá er brýnt að starfað sé í samræmi við markvissa langtímaheildaráætlun um fornleifarannsóknir í landinu. Eins og hér hefur komið fram er gert ráð fyrir því í þáltill. að 100 millj. kr. renni árlega í svokallaðan Kristnihátíðarsjóð sem skuli standa straum af kostnaði við þetta verkefni. En þessi fimm ár munu líða eins og önnur ár og áfram verða stundaðar fornleifarannsóknir á Íslandi. Mikilvægt er að við leggjum vel niður fyrir okkur hvernig við hyggjumst standa að verki og það sem unnið er í tengslum við þetta átak falli vel að framtíðaráformum. En ekki er öll sagan sögð með þessu. Enda þótt líklegt megi heita að fornleifarannsóknir muni reynast kostnaðarsamar er ætlunin að láta einhvern hluta fjárins, sem til hátíðarsjóðsins rennur, fara í fræðslu og rannsóknir og til þess að örva umræðu í landinu um siðræn gildi. Í þáltill. er talað um að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og stuðla að umræðum um lífsgildi hennar, siðferði og framtíðarsýn. Trúararfur er hluti af menningararfi og eðlilegt er að þetta tvennt sé rætt í senn. En hafa ber í huga þegar stofnað er til umræðu um trúarleg og siðræn gildi að trúfrelsi ríkir í landinu og ekki er ætlunin að láta umræðu um þessi efni snúast upp í einhliða boðunarstarf eða trúboð. Þvert á móti er leitað eftir breiðu samstarfi trúfélaga, félagasamtaka og menntastofnana um viðfangsefni sem eftirsóknarvert gæti verið að taka til rannsókna og umræðu. Í greinargerðinni segir á þá leið að Íslendingar búi yfir meiri fjölbreytileika í menningarlegum, trúarlegum og siðferðilegum efnum en nokkru sinni áður enda hafi æ fleira fólk af erlendu bergi brotið sest hér að á undanförnum árum. Þetta kalli á fjölbreytta trúar- og menningarfræðslu þar sem ólíkur bakgrunnur fólks sé viðurkenndur og útskýrður. Síðar segir á þá leið að fræðsla af þessu tagi skerpi skilning á íslenskum hugmynda- og menningararfi og auðveldi lifandi rökræður um trú og lífsgildi. Þetta framtak gæti að mínum dómi orðið til góðs, jafnvel haft mikið gildi ef vel verður á haldið. Markaðs- og gróðahyggja setur mjög svip á samtímann og er mikilvægt að stuðla að umfjöllun, umræðu og vonandi vakningu um siðræn gildi í samfélaginu. Það getur skipt miklu máli fyrir lýðræðið að umræða á þessum forsendum sé lifandi og er að þessu vikið sérstaklega í greinargerð með þáltill. Leyfi ég mér að vitna í hana, með leyfi forseta, í lokaorðum mínum: ,,Sjálfstætt og gagnrýnið gildismat þegnanna er ein mikilvægasta forsenda þess að stjórnvöld fái nauðsynlegt aðhald við stjórnarathafnir. Skörp og yfirveguð siðferðisvitund borgaranna hamlar gegn því að valdhafar geti hrundið í framkvæmd ákvörðunum sem fara í bága við grundvallarréttindi eða hagsmuni borgaranna eða einstakra hópa þeirra. Enn fremur eru margar af mikilvægustu ákvörðunum sem taka þarf í samfélaginu að meira eða minna leyti siðferðilegar í eðli sínu. Farsæl stjórn samfélagsins er þess vegna undir því komin að bæði almenningur og stjórnmálamenn hafi getu og vilja til að taka þátt í málefnalegri rökræðu um siðferðileg efni og að niðurstöður slíkra umræðna séu grundvöllur ákvarðana.`` Herra forseti. Hér er vissulega verðugt viðfangsefni og tímabært að leggja rækt við það.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um að stofna sjóð í tilefni þess að þúsund ár eru liðin frá því að kristinn siður var lögtekinn. Sjóðurinn mun heita Kristnihátíðarsjóður og honum er í þáltill. ætlað tvíþætt hlutverk: Í fyrsta lagi að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og efla umræðu um lífsgildi hennar, siðferði og framtíð. Hins vegar er sjóðnum ætlað að kosta og efla fornleifarannsóknir á helstu sögustöðum okkar. Til þessara verkefna er lagt til að verði varið 100 millj. árlega í fimm ár. Ætlast er til að þetta fé sé til viðbótar við annað fé til þessara málaflokka og verði ekki til þess að dregið verði úr öðrum fjárveitingum til fornleifarannsókna eða trúmála. Formenn þingflokka eru sammála um að leggja til að sú tillaga sem við ræðum nú verði til afgreiðslu á hátíðarfundinum á Þingvöllum sunnudaginn 2. júlí. Í almennri greinargerð segir m.a. um verkefni, með leyfi forseta: ,,Lögð er áhersla á að verkefni sjóðsins verði fjölþætt, þar geti komið að skólar, stofnanir, söfnuðir, félagasamtök og einstaklingar, og að þess verði gætt að verkefnin dreifist um allt land. Stefnt verði að því að a.m.k. önnur tveggja verkefnisstjórna hafi aðsetur á landsbyggðinni. Það verður verkefni stjórnarnefndar að leggja meginlínur í þessu starfi, ákveða skiptingu hins árlega fjárframlags milli aðalverkefna sjóðsins, sbr. a- og b-lið tillögugreinarinnar, og skipa verkefnisstjórnir. Mikilvægt er að til þeirra starfa veljist hæfir einstaklingar sem hafi trausta þekkingu og reynslu en auk þess góð tengsl við helstu stofnanir og fræðahópa á sínu sviði. Verkefnisstjórnunum er ætlað að vera faglegur vettvangur, hvorri á sínu sviði, þar sem gerðar verða tillögur um styrkveitingar, ýmist að eigin frumkvæði þeirra, í samvinnu við stofnanir eða eftir almennum umsóknum. Stjórnarnefnd gengur loks endanlega frá ákvörðunum sjóðsins.`` Kristnitakan á Þingvöllum fyrir 1000 árum með friðsamlegum hætti var einstæður atburður. Það er við hæfi þegar Íslendingar minnast 1000 ára kristni í landinu að þeir hyggi að trúararfi sínum, sögu og siðferðismati, lífsgildum sínum og framtíðarsýn. Áhrif kristni á þjóðina er erfitt að meta en vonandi hefur hún verið til góðs. Kristinn arfur skiptir þjóðina miklu og er hluti af íslenskri þjóð, sjálfsmynd og lífsafstöðu. Þjóðin var oft fátæk og svöng við harðindi liðinna alda þó höfðingjar kæmust af og lifðu við nokkurt ríkidæmi á vinnuframlagi undirsáta sinna og vinnu fólks sem fékk laun sín í mat sem hélt því vinnufæru. Allt var það valdsmönnum og kirkju til auðs á fyrri tíð. Herra forseti. Við þurfum að efla fræðslu og rannsóknir á trúar- og menningararfi og atvinnusögu þjóðarinnar því að sumt í fortíð okkar ber að varast. Sérstaklega að hér verði að nýju stéttskipt þjóðfélag fárra auðmanna sem eigi auðlindir lands og sjávar. Framtíð Íslands er fengin í hendur æskunni sem erfa mun landið. Því er afar mikilvægt að efla umræðu meðal unga fólksins um lífsgildi og siðferði þjóðarinnar í framtíðinni. Æska þessa lands þarf að hafa metnað til mennta og sjálfstæðis og áræði til að takast á við lífið. Nýjar hættur steðja að og okkur ber að forða æsku landsins frá váboðum eiturlyfja svo sem framast er kostur. Ísland er ekki ríkt land af fornum byggingum og okkur ber nauðsyn til að rannsaka og varðveita söguna. Það er vandasamt að umgangast fornminjar og landsins sögu. Vonandi verða þeir fjármunir, sem við hyggjumst nú leggja til rannsókna á sögu okkar vel nýttir, enda um viðbótarfé til fornleifarannsókna að ræða. Við eigum margar atvinnusögulegar minjar þó þær eignir teljist ekki enn þá forngripir. Við megum huga vel að því að varðveita sögu okkar frá þessari öld vegna þeirra öru breytinga sem 20. öldin færði okkur Íslendingum. Göngum vel um fornar minjar. Þær eru saga Íslands og mistök eða eyðing á sögulegum verðmætum verða ekki svo auðveldlega aftur tekin.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 2. júlí 2000 til septemberloka.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Á fundi ríkisráðs í dag var gefið út svofellt bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra á grundvelli 37. gr. stjórnarskrárinnar, að Alþingi skuli koma saman á Þingvöllum sunnudaginn 2. júlí 2000. Gjört á Bessastöðum, 30. júní 2000. Ólafur Ragnar Grímsson. ------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman á Þingvöllum.``

Með vísan til orða hæstv. forsrh. er boðað til nýs fundar að Lögbergi á Þingvöllum sunnudaginn 2. júlí kl. 10.30 árdegis.