Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Auðunn Jónsson Með því að hv.frsm.fjhn. (BL) er fjarverandi, vil jeg aðeins fyrir nefndarinnar hönd leggja það til, að dagskrá hennar verði samþ. Jeg hygg, að það nægi, sem sagt er í nál., og skal því ekki fjölyrða frekar um málið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg get ekki neitað því, að mjer þykir hv.fjhn. hafa haft þetta mál nokkuð lengi til meðferðar, og jeg er ekki vel ánægður með afgreiðslu hennar á því. Nefndin vill afgreiða málið með rökstuddri dagskrá um það, að stjórnin rannsaki til næsta þings, hvernig best sje að ráða til lykta atriðinu um húsnæðisskort landssímans. En jeg vil benda á það, að með því að samþ. þessa rökstuddu dagskrá er ekki nein von um, að hægt verði að fá þetta hús, sem hjer er um að ræða, því að jeg býst við, að það verði selt áður, og jeg hygg, að það verði ekki hægt að ráða bót á þessum húsnæðisskorti eins vel á nokkurn annan hátt. Og jeg er viss um, að ef Forberg landssímastjóri hefði lifað, þá mundi þetta mál hafa fengið heppilegri afgreiðslu. Jeg er sannfærður um, að ekkert hús verður ódýrara og heppilegra en þetta, og segi jeg það af því, að jeg veit með vissu, að Forberg heitinn leit svo á, að það væri hægt að komast af með það húsrúm, sem landssíminn hefir nú, ef hægt væri að taka til afnota smátt og smátt herbergi í þessu húsi fyrir símann, og að þá væri hægt að komast hjá því að byggja yfir hann fyrstu 10 árin. Landssímastjórinn sagði, að kostnaðurinn við að flytja landssímastöðina mundi verða um 50 þús. kr., og hefði hann ekki gefið þessar upplýsingar, hefði mjer ekki dottið í hug að festa kaup á þessu húsi, því að það er ómögulegt að neita því, að það er dýrt. En ef tekið er tillit til þess flutningskostnaðar, sem verður, ef á að flytja landssímastöðina á einhvern annan stað, þá er það ekki dýrt. En til þess að sýna, að það er ekki krafist hærra verðs fyrir þetta hús en tilboð eru um frá öðrum stöðum, skal jeg lesa hjer upp brjef frá hr. Jens Eyjólfssyni, byggingameistara, til eiganda hússins. Það er svohljóðandi: „Reykjavík, 1/9 1926. Herra E. Eiríksson, Reykjavík. Leyfi mjer hjermeð að gera kauptilboð í húseign yðar, Hafnarstræti 16, að upphæð kr. 120.000 - eitt hundrað og tuttugu þúsund krónur - og fylgi með í kaupunum öll lóð tilheyrandi eigninni ásamt bakhúsum. Tilboð þetta gildir til 1. okt. 1926. Virðingarfylst. Jens Eyjólfsson.“ En þegar landsstjórnin komst að því, að það væri á döfinni að selja þetta hús, þá leitaði hún samkomulags við eiganda þess, og fekk hann til að slá 5000 kr. af verðinu, með tilliti til þess, hve öruggur kaupandinn væri. En nú er svo um þennan mann, sem gert hefir tilboðið, að hann er stóreignamaður, og að baki hans standa margir efnamenn, sem hafa í hyggju að byggja stórhýsi þarna. Að því er húsnæðisskort pósthússins snertir, vil jeg geta þess, að aðalpóstmeistari hefir ekki kvartað yfir honum við mig að öðru leyti en því, að það væri heldur lítið rúm í kjallara hússins fyrir bögglapóststofuna. Hann hefir gert ráð fyrir því við mig, að hægt mundi vera að fá leigt í næsta húsi, en jeg veit ekki fyrir víst, hvort það er hægt. Aftur á móti veit jeg, að bæði landssímastjóri og aðalpóstmeistari óska að fara úr sínum húsum og fá önnur húsnæði, en jeg veit, að það fyrirkomulag verður dýrara heldur en að kaupa hjer umrætt hús. Ef byggja á nýtt pósthús, þá er jeg viss um, að það verður mjög dýrt: jeg geri ekki ráð fyrir, að þá verði hægt að komast af með minna en ½ milj. kr., og ef við eigum að byggja nýtt hús fyrir landssímann og láta póststjórninni eftir gamla símahúsið, þá veit jeg, að það verður ekki kostnaðarminna, en auk þess er mjög hentugt að hafa pósthúsið og landssímahúsið nærri hvort öðru, og þess vegna getur ekki verið um það að ræða að taka lóð, sem er langt frá pósthúsinu. Jeg geri ráð fyrir, að það verði aldrei hægt að fá ódýrari lóð í þessu skyni. En það er ekki aðeins það, sem jeg er að hugsa um, heldur líka byggingarkostnaðinn. Jeg veit, að bæði póstmeistara og landssímastjóra hefir dottið í hug að fá þá lóð, þar sem gamla pósthúsið stendur við Pósthússtræti, og ennfremur lóð fyrir vestan Eimskipafjelagshúsið, en jeg þykist viss um, að þær lóðir verði dýrari. En það er ekki aðalatriðið fyrir mjer, heldur það, hvað byggingarkostnaðurinn verður geysimikill. Það er nú svo um landssímann, að hann á mjög erfitt með að komast af lengi hjer eftir, án þess að fá húsnæðisviðbót. Þessar upplýsingar vildi jeg gefa í tilefni af undirtektum hv.fjhn. En jeg segi það ekki af því, að jeg búist við, að þetta mál nái að fara í gegnum þingið, vegna þess að það er þingslitadagur í dag, og jeg býst varla við, að hjer verði að ræða um aðra afgreiðslu á málinu en þá, sem nefndin stingur upp á. En jeg vil benda á þetta, af því að jeg er viss um, að það er stórkostlegur kostnaðarauki, sem fylgir því að sleppa þessu tilboði, sem hjer er um að ræða, og jeg verð að segja það, að jeg get ekki haft nokkra von um, að húseigandinn vilji bíða eitt ár enn. Um það hefi jeg samt ekki talað við hann, en jeg geri ráð fyrir, með þeirri eftirsókn, sem verið hefir eftir þessu húsi, að það verði selt á þessu ári. Jeg hefi heyrt það utan að mjer frá sumum hv.þm., að þetta hús mundi ekki geta staðið nema örfá ár, en þetta er ekki rjett; það er hvergi fúið, nema ef einhverjar undirslár eru fúnar; það hefir ekki verið rannsakað, en það ber þó alls ekki á því. Jeg þekki þetta hús vel og veit, að viðurinn í því er alveg ágætur. Húsið er múrað upp í binding og með allra traustustu húsum í bænum, en kjallaralaust og getur því staðið mjög lengi enn þá.

Jakob Möller Það er ekki svo að skilja, að jeg hafi gert ágreining í nefndinni, þó að nafn mitt sje ekki undir nál., það hefir fallið úr í prentuninni, og jeg stend þess vegna ekki upp til þess að gera grein fyrir neinni sjerstöðu í nefndinni, heldur er jeg fullkomlega sammála henni. Jeg geri ráð fyrir, að hv.þm.N.-Ísf (JAJ) muni hafa talað fyrir nefndarinnar hönd og gert grein fyrir þeim ástæðum, sem hún byggir þessa afstöðu sína á, en jeg heyrði því miður ekki ræðu hv.þm., því jeg var ekki viðstaddur. Af því að mjer fanst hæstv. atvrh. halda því allhart fram, að þetta væri misráðið hjá nefndinni, finst mjer rjett að segja nokkur orð um málið. Hæstv. atvrh. (MG) viðurkendi, að þessi eign væri dýr, og jeg held, að það verði varla hægt að komast hjá að viðurkenna það, því að það er satt að segja eitthvert það óskaplegasta verð á húseign hjer í bæ. Húsið er, eins og allir vita, afgamalt, og það er enginn vafi á því, að ef á að nota það fyrir símann, þá verður að gera stórkostlega við það, en satt að segja held jeg, að það detti ekki nokkrum manni í hug að nota það öðruvísi en sem geymsluhús; það er lítt nothæft fyrir slíkar skrifstofur, sem síminn þarf að hafa. Um það, hvernig þessi húseign geti rentað sig, er kannske ekkert að segja, að því er snertir rentur af verðinu og kostnað af viðhaldi hússins, en að hún geti borgað nokkuð upp í verðið, getur ekki komið til mála, svo að kaupverðið er þá verð lóðarinnar og ekkert annað. En það er, eins og hæstv. atvrh. (MG) gat um, 115 þús. kr. Lóðin er eitthvað rúmir 300 ferm., en til samanburðar má geta þess, að lóðin við Pósthússtræti nr. 11, sem fáanleg mun vera fyrir 150 þús. kr., er rúmlega þrefalt stærri, og á betri stað, og á henni eru hús, að jeg hygg, fult svo góð sem þetta. Hæstv. atvrh. talaði um, að það hefði verið gert tilboð í þetta hús, 120 þús. kr., í því skyni að byggja þar stórhýsi. En jeg vil vekja athygli á því, að það er ómögulegt, af því að lóðin er svo lítil, 300 ferm., og verður ekkert stórhýsi bygt á þeirri lóð. Jeg efa ekki, að þetta tilboð hafi verið gert, en jeg álít, að það hafi ekki verið gert í þeim tilgangi að byggja þar stórhýsi, því að það er ekkert vit í því, og hygg, að það hafi naumast verið gert til annars en að sprengja upp verðið. Mjer sýnist yfir höfuð að tala, að hjer sje ekki um annað að ræða en það, að eigandinn sje að reyna að nota sjer það ástand, sem nú er, að það þarf að auka húsrúm landssímans og pósthússins, og svo ætlar hann að stinga í sinn vasa því, sem þyrfti til þess að flytja símastöðina á annan stað. Jeg er ekki í neinum vafa um, að það er hægt að fá lóð undir símabyggingu, sem myndi kosta þeim mun minna, og svo er þess að gæta, að það er ekki víst, að til þessara miklu útgjalda fyrir símann þurfi að koma, vegna þess að ríkissjóður á þarna annað hús, pósthúsið, og það er áreiðanlegt, að þau tvö hús veita nægilegt húsrúm fyrir símann í fyrirsjáanlegri framtíð. Það er þá ekki um annað að ræða en að flytja pósthúsið, og það kostar ekkert. Hinsvegar er líka á það að líta, að þótt þessi eign verði lögð til símans, þá verður pósthúsið bráðlega að bæta við sig, og þá verður sjálfsagt ekkert smáræðisverð heimtað fyrir það hús, því að þótt þessi lóð sje góð, þá eru þó lóðirnar austur með Austurstræti enn þá dýrari, af því að það eru enn þá betri verslunarlóðir. Hæstv. atvrh. talaði um, að pósthúsið þyrfti að fá aukið húsrúm, og þá er það, sem á að gera, að flytja pósthúsið og leggja hús þess smátt og smátt undir símann. En fyrir pósthúsið er ekki svo vandfenginn staður, að ekki sje auðgert að fá lóð með sæmilegu verði, og jeg efast ekki um, að lóð bæjarsjóðs við Hafnarstræti myndi fást með viðunandi verði, og ríkissjóður á sjálfur lóðir svo að segja í miðbænum, þar sem Arnarhólslóðirnar eru, og þótt ekki væri um aðrar lóðir að ræða en lóðina í Pósthósstræti 11, þá yrði hún tiltölulega miklu ódýrari, svo að það er enginn skaði skeður, þótt þessu tilboði sje hafnað. En hinsvegar efast jeg ekki um, að eigandi Hafnarstr. 16 muni bíða rólegur eftir því, að þetta verði rannsakað til hlítar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg neita því ekki, að þetta hús, sem hjer er um að ræða, sje dýrt. En á hinn bóginn treysti jeg því, að það sje rjett, sem hinn látni landssímastjóri sagði, að það myndi koma nærri helmingur verðs í spöruðum kostnaði við flutning á landssímastöðinni, og mjer er ekki kunnugt um það, að hann hafi nokkurntíma í sinni embættistíð lagt til, að það væri keypt fyrir símann, sem ekki væri hagkvæmt, og jeg vissi, að í fyrrahaust var honum það ákaflega mikið kappsmál að ná í þessa eign. En það þykist jeg vita, að hann hefði ekkert haft á móti því að fá pósthúsið, og ef Alþingi vill heldur láta byggja nýtt pósthús, þá er ekkert því til fyrirstöðu. Það gerir landssímanum sama gagn, en það er ekki eins gott fyrir ríkissjóð, því að jeg er viss um, að nýtt pósthús myndi ekki kosta minna en ½ milj. kr. En það, sem landssímastjórinn ætlaðist til, var það, að hann gæti smátt og smátt tekið til afnota herbergi í húsinu í Hafnarstræti 16, en ætlaði svo að leigja hitt út, sem ekki þyrfti til afnota fyrir símann. Það er þess vegna alveg villandi, þegar hv. 1. þm. Reykv. (JakM) segir, að hjer sje ekkert annað keypt en lóðin, því að hver getur bent á lóð, sem hægt er að hafa upp úr um 12500 kr. á ári? Auk þess er í húsinu mikill og góður viður, ef það væri rifið, og sömuleiðis mjög mikið af múrsteini, og jeg er viss um, að það er ekkert því til fyrirstöðu, að húsið geti staðið í ein 20–30 ár enn þá. Hv. þm. (JakM) sagði, að lóðin væri svo lítil, að það væri ekki hægt að byggja stórhýsi á henni. En það fer nokkuð eftir því, hvaða kröfur hv.þm. gerir til stórhýsa. Húsið stendur á hálfri lóðinni, og svo eru geymsluhús á bak við. Nýtt hús á allri þessari lóð gæti verið bæði langt og breitt. En hvað það snertir, að eigandinn muni vera að ,,spekúlera“ í því að selja húsið eins dýrt og hægt er, þá er því ekki að neita, að húsið er dýrt, en það er ekki það, sem er aðalatriðið, heldur hitt, hvort það sjeu líkur til, að ríkissjóður komist ódýrara út úr þessu með öðru móti. En mjer finst það ekki nema eðlilegt, að eigandinn vilji fá það verð fyrir húsið og lóðina, sem hann getur fengið tilboð um frá vel stæðum mönnum hjer í bæ, og því ekkert rangt í því, þó að hann vilji fá þessa upphæð, ef hann selur ríkissjóði. Það er ekki rjett hjá hv.þm., að jeg hafi lagst fast á móti dagskránni. Jeg gerði það ekki, enda er sýnilegt, að það er ekki til neins, þar sem komið er að þingslitum og málið verður því varla útrætt. En jeg vildi aðeins skýra málið og sýna fram á, að það væri hyggilegra að taka þessu tilboði en að þurfa að byggja nýtt hús fyrir póst og síma.

Klemens Jónsson Þó að mál þetta hafi komið seint frá fjhn., er það ekki af því, að nefndin hafi ekki sýnt því fullan sóma. Það kom snemma fram á þinginu, og athugaði nefndin það á nokkrum fundum áður en hún gaf nál., og mátti taka það á dagskrá fyrir löngu, svo að hún á enga sök á því, þótt málið komi nú fram undir þinglok. Nefndin gerði sjer far um að afla sjer upplýsinga um þessa lóð úr bókum borgarstjóra. Eftir þeim upplýsingum er fasteignamat á húseigninni, ásamt lóð, 49.800 kr., en brunabótavirðing á húsinu er 49.241 kr. En það er dýrtíðarvirðing, framkvæmd 5. ágúst 1919, og því ekkert að marka, því húsið sjálft er nálega einskis virði til niðurrifs. Ef maður reiknar nú út eftir stærð lóðarinnar, þá verður verðið á hverjum fermetra 360 kr., og er það óheyrilega hátt. Lóðin er sem sje talin samkv. fasteignamati 320.1 fermetrar en 290.2 eftir lóðargjaldaskrá. Dýrasta lóðin hjer í Reykjavík, sem er lóðin á horninu við Austurstræti, mun vera metin um 150 kr. á fermetra. Sjest á því, að það var ekki ósatt, sem hv. 1. þm. Reykv. (JakM) sagði, að lóðin væri óhæfilega dýr, enda neitaði hæstv. atvrh. (MG) því ekki, en áleit það þó hagnað að kaupa húsið, af því að það mætti nota það fyrir pósthús í nokkur ár. En eftir því sem mjer skildist á settum landssímastjóra, þá er það aðeins tímaspursmál, hvenær víkja þarf pósthúsinu burt úr hinu sameiginlega húsi. Það rekur því brátt að því, að byggja verður nýtt pósthús, og er þá spurningin, hvort heppilegra er að byggja það á lóðinni í Hafnarstræti 16 eða á mun ódýrari lóð gamla pósthússins við Pósthússtræti, þar sem nú er íbúðarhús Olsens heildsala. Lóðin, sem því fylgir, er þrisvar sinnum stærri en í Hafnarstræti, og er fáanleg fyrir líkt verð, og húsið þar eins stæðilegt og hitt. Þessi kjör og kaup eru því margfalt aðgengilegri. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að hið umrædda hús væri gamalt, en þó ófúið. Þetta hús mun nú að stofninum til vera eitt hið elsta hús hjer í bænum, bygt fyrir 100 árum, árið 1827 eða 1828. Hefir það auðvitað verið stækkað síðan, en að það sje ekki mjög fúið á jeg bágt með að trúa. Aftur á móti er litla húsið við Pósthússtræti töluvert yngra, og mætti líka fult eins vel nota það fyrir pósthús þangað til bygt yrði. Og það er víst, að lóð þessi við Pósthússtræti fæst, og það með mun lægra verði, samanborið við stærð hennar, en lóðin við Hafnarstræti. Íslandsbanki á lóðina, og vill hann selja hana fyrir 140 þús. kr. Það er leiðinlegt, að hv.frsm. (BL) skuli ekki vera við, en hann var búinn að afla sjer ítarlegra upplýsinga um þetta mál og hafði sjerstaklega athugað alt viðvíkjandi húsinu í Pósthússtræti. Lóðin þar er miklu stærri, og er hægt að byggja þar reglulegt stórhýsi. En lóðin, sem fylgir húsinu í Hafnarstræti 16, er mjög lítil; það er bara rúmlega húslengdin. Hún var stærri áður, en nú hefir verið bygður þar skúr, sem gerir það að verkum, að ekki er hægt að byggja þar stórhýsi.  (Atvrh. MG: En sú lóð fylgir)  . En sú kvöð hvílir á eigninni, að skúr þessi megi standa þarna. Aftur á móti má byggja stærra hús á lóðinni í Pósthússtræti. En nú hefi jeg heyrt, að ef til vill muni verða erfitt að fá að byggja þar, vegna þess að skipulagsnefndin hafi ákveðið, að þar skuli standa hótel. En mjer finst nú nefndin ekki hafa neitt vald til þess að láta lóðina vera ónotaða, þar til einhver kynni að vilja byggja þar hótel, hver veit hvenær. Jeg ímynda mjer, að skipulagsnefndin geti ekki sagt annað en að á þessari lóð skuli byggja stórhýsi og annað ekki.  (Forsrh. JÞ: Þm. ætti að lesa lögin um skipulagsnefndina, sem sett voru á síðasta þingi)  . Já, en sá sami sem setti lögin hefir einnig valdið til þess að breyta þeim aftur, og ef þau eru gölluð mjög eða vitlaus, þá á að afnema þau, og er jeg viss um, að hæstv.forsrh. mundi fá atkv.þm. til þess.  (Forsrh. JÞ: Jeg fekk þau ekki í fyrra)  . Jeg var þó ráðherranum samþykkur. Fjhn. játar, að þörf sje á að fá hús fyrir póstinn, en telur rjett að láta það bíða til næsta þings.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þó að það sje freistandi að fara frekar út í vald skipulagsnefndar í framhaldi af umr. um lögin, sem sett voru um hana á síðasta þingi og jeg barðist fast á móti, þá ætla jeg þó að stilla mig um það nú. En nefnd þessi hefir fult vald til þess að ákveða, að þarna skuli þessi opinbera bygging standa og þarna hin. Jeg ætla annars að minnast ofurlítið á fjárhagshlið þessa máls. Jeg er sannfærður um það, að niðurstaða fjhn. er mjög fjárhagslega röng. Uppástunga hennar felur í sjer, að það eigi sem fyrst að byrja á að byggja pósthús, sem samsvarar kröfum framtíðarinnar, og hefir nefndin bent á lóð, sem hægt er að fá fyrir 140 þús. kr. Nú geri jeg ráð fyrir, að ekki þýði að nefna minni upphæð en 600 þús. kr. til þess að koma upp hinu nýja húsi, og mætti jafnvel hugsa sjer hana hærri, t. d. 700–750 þús. kr. Nú er spurningin, hve fljótt ber þetta að, ef hafnað verður kaupunum á lóðinni í Hafnarstræti, og hve fljótt ber það að, ef landssíminn kaupir eignina. Um það verður nú ekki beinlínis sagt, en svo mikið er víst, að landssíminn er kominn í það öngþveiti, hvað húsrúm snertir, að hann verður á næstu árum að fá húsrúm í pósthúsinu, ef hann fær ekki að kaupa Hafnarstrætislóðina. En bygging nýs pósthúss tekur tíma, um 2–3 ár, og á næsta þingi yrði að fara að veita fje til þess. Jeg sje ekki, að ríkissjóði sje fært að leggja fram 200–300 þús. kr. í 2–3 ár til pósthússbyggingar, meðan bæði landsspítalinn og aðrar þær byggingar, sem nú eru í smíðum, hvíla á herðum hans. Það sýnist því vera nokkuð loftkastalalegt að ætla sjer þetta. Spurningin er nú aðeins, hve lengi við getum beðið með að byggja pósthús, ef landssíminn þarf ekki að fá húsrúm í núverandi pósthúsi. Jeg er nú svo bjartsýnn, að jeg held, að komist verði af með gamla pósthúsið í ein 10 ár enn, ef ekki þarf að taka af því undir landssímann. En líka er þess að gæta, að það er rúm á efri hæðinni, sem lítið er notað, og þó að það sje að mörgu leyti óþægilegt að þurfa að sækja upp stiga, þá hygg jeg samt, að það megi nota það rúm, sem þar er uppi, í þarfir pósthússins. Jeg vil nú athuga vaxtamuninn á því, að byggja 600 þús. kr. hús nú á næstunni, eða ekki fyr en eftir 7 ár. 7 ára vextir af 600 þús. kr. vega fyllilega upp á móti kaupverðinu á húseigninni í Hafnarstræti 16. Jeg er hræddur um, að ef slept verður því tækifæri, sem nú gefst, til þess að fá viðbót við húsrúm landssímans, þá verði fjárveitingavaldið að leggja stærri upphæð á ríkissjóðinn á næstu árum en hann getur risið undir. Mjer þykir mjög leitt, ef neitað verður um þá úrlausn málsins, er stjórnin hefir stungið hjer upp á. Ef ofan á verður, af ástæðum, sem jeg nú ekki kem auga á, að nota ekki húsið Hafnarstræti 16 fyrir landssímann, þá er ekkert í hættu, þótt það sje nú keypt. Eignin rentar sig vel fyrir þeirri upphæð, sem hún á að kaupast fyrir. Það sýnist því áhættulítið að veita þessa heimild til að kaupa umrætt hús, þó að menn trúi því, að á næstu árum þurfi að byggja nýtt pósthús, en láta landssímann fá gamla pósthúsið. Frá hvaða sjónarmiði sem litið er á málið sýnist mjer fjhn. hafa komist að fjárhagslega rangri niðurstöðu.

Jakob Möller Jeg neita því ekki, að það er oft gaman að hlusta á hæstv.forsrh. (JÞ), þegar hann er að tala um fjárhaginn. En það er vafasamt gaman að hlusta á aðra eins ræðu og hann hjelt nú áðan. Jeg þekki það, að þegar hæstv. ráðh. (JÞ) er að leita að rökum, þá grípur hann oft til þeirra, sem síst skyldi, og verða þá rök hans að rökvillum. Og eins fór nú, er hann sagði, að till.fjhn. í þessu máli væri ríkissjóði fjárhagslega óhagstæð. Það er mjer hulin ráðgáta, hvernig hann getur farið út í allar þessar bollaleggingar án þess að reka sig á, að það er alt saman hrófatildur, sem ekki þarf annað en snerta með litla fingri til þess að það falli saman. Hæstv. forsrh. (JÞ) talaði um, að það mundi kosta um 600 þús. kr. að byggja nýtt pósthús, en hann talaði ekki um, hvað sú bygging yrði dýr, er svaraði til eignarinnar í Hafnarstræti 16. En hvers vegna er verið að kaupa þessa lóð? Af því að það vantar húsnæði. En er þá ekki alveg eins hægt að nota húsið í Pósthússtræti eins og gamla húsið í Hafnarstræti? Auk þess er meira húsnæði í Pósthússtræti en á hinum staðnum. Jeg geri ráð fyrir því, að það sjeu engir aðrir en hæstv. ráðh. (JÞ), sem gera greinarmun á þessu, og jeg efast um, að þeir geti sannfært nokkurn mann um, að það sje rjett. Spurningin er þá þessi: Á að byggja byggingu í Hafnarstræti 16 fyrir landssímann, eða í Pósthússtræti 11 fyrir pósthús? Það er að mörgu leyti hentugra að flytja póstafgreiðsluna í Pósthússtræti 11 en að flytja símann í Hafnarstræti 16. Það hefir enga þýðingu í sjálfu sjer, hvenær þarf að byggja. Fjárútlát ríkissjóðs verða væntanlega hin sömu, en þegar til lengdar lætur verða þau meiri, ef kaupa á húseignina í Hafnarstræti 16. Hún er dýr, en ekki nógu stór, og getur því ekki fullnægt framtíðarinnar þörfum. Það er líka játað, að flytja þurfi pósthúsið eða stækka það eigi að síður, þó að þessi húseign verði keypt. Það er óþarfi að vera að nefna nokkra handahófstölu, en eins og hæstv.forsrh. nefndi 600 þús. kr., þá gæti jeg fult svo vel nefnt 1 milj. Svo dýr verður sú leið, sem stjórnin hefir bent á. Till. nefndarinnar aftur á móti er engin úrslitatill. Það má vel vera, að hægt sje að finna einhverja ódýrari leið. Það var eitt atriði, sem hæstv.forsrh. tók upp og hæstv. atvrh. (MG) hafði drepið á, og það var verðmæti hússins í Hafnarstræti, að það mundi renta sig vel og borga upp kaupverðið. Þetta gæti nú staðist, ef ekki þyrfti að leggja stórfje í að gera við húsið. Það er vitanlegt, að því hefir lítið verið gert til góða nú um langan tíma, og er varla hugsanlegt, að opinberar skrifstofur geti verið þar nema gert sje rækilega við. Nú gefur húseignin af sjer um 10 % af hinu tiltekna kaupverði, en það er engin von um það, að húsaleigan geti haldist til lengdar, sem nú er. Auk þess hækkar verð hússins, ef gert er við það. Þar við bætast svo vextir og gjöld til bæjarins, og hvað verður þá eftir upp í afborganir af kaupverðinu? Þetta stendur óhrakið, því að þótt gera mætti ráð fyrir, að eitthvað hefðist upp úr húsinu, ef það væri rifið, þá er það ekkert upp í hið geipilega verð, sem sett er á eignina.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson: Jeg tók eftir því, að hv. 1. þm. Rang. (KlJ) upplýsti, að fasteignamat á húseigninni í Hafnarstr. 16 væri 49.800 kr. En nú er það kunnugt, að algengt er að selja eignir fyrir tvöfalt fasteignamatsverðið, því að matið er yfirleitt altaf mjög lágt. Munurinn sýnist því ekki vera ýkjamikill, og ef nálægð lóðarinnar við landssímann er nokkurs virði, þá vantar ekki mikið upp í þessar 15 þús. kr., sem umfram eru. Það má vera, að núverandi landssímastjóri leggi ekki eins mikla áherslu á það að fá þetta hús og fyrirrennari hans, en þó verð jeg að segja það, að enn treysti jeg betur ráðum hins látna landssímastjóra, því að hann var búinn að sýna það, að enginn var ,,praktiskari“ fyrir símans hönd en hann.

Það er alveg rjett; jeg játa það fyllilega

. En hugsun hans var að taka þetta hús til afnota smátt og smátt, og fyrsta árið ætlaði hann að nota þar aðeins eitt herbergi. Hann áleit líka, að ekkert þyrfti að gera við húsið, þó skrifstofa hans eða aðalskrifstofur símans yrðu fluttar þangað. Því hefir verið haldið fram, að húseignin í Pósthússtræti 11 væri ódýrari, og er það rjett, ef tekið er tillit til stærðar lóðarinnar. En þess ber líka að gæta, að lóðin við Hafnarstræti 16 er öll framlóð, en í Pósthússtræti er mikið af henni baklóð. En verðið á þeim lóðum, sem vita að götunni, er altaf hærra. Það er því ekki alt upplýst með því að tala um stærð lóðanna. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að kvöð hvíldi á eigninni í Hafnarstræti 16, og hún er sú, að pakkhús eitt megi standa þar á mörkum lóðanna við Austurstræti og Hafnarstræti. Stendur annar helmingur þess á lóðinni við Hafnarstræti 16. En nú er það ekki lengur pakkhús, og má því fá það dæmt burt, ef vill. Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) áleit, að hæstv.forsrh. hefði mælt of sterkum orðum um kostnaðinn. Jeg hallast þó mjög að því, sem hann sagði þar, enda kom þar fram sama skoðunin og jeg tók fram áðan. Það kemur auðvitað að því fyr eða síðar, að byggja verður nýtt pósthús, en það er ekki sama fyrir okkur, sem höfum nú svo miklar framkvæmdir í takinu, hvort við fáum frest á því eða ekki.

Það kemur í sama stað niður

. Nei, það kemur ekki í sama stað niður. Og jeg verð að segja það, að jeg treysti betur hinum látna landssímastjóra en hv. 1. þm. Reykv. í þessum efnum. Hinn látni landssímastjóri áleit, að við mundum geta komist af með þetta hús. Átti jeg oft tal við hann um það, og sótti hann það mjög fast. Jeg sagði við hann, að þeir yrðu nú ekki ánægðir með það, er til lengdar ljeti, og kæmu brátt aftur og vildu þá fá annað nýtt. En hann sagði, að þetta mundi áreiðanlega nægja. Það er ekki rjett hjá hv. 1. þm. Reykv., að húsinu hafi ekki verið haldið við. Það hefir einmitt verið gert mikið við það. Það hefir verið sett upp við leigjendurna, að þeir gerðu við húsið um leið og þeir fluttu inn. Þannig gerði Eimskipafjelag Íslands mikið við það á sínum tíma, þegar það hafði húsnæði þar. Þegar Forberg sál. landssímastjóri skoðaði húsið í haust, þá spurði hann alla leigjendurna um það, hve mikla húsaleigu þeir greiddu, og sagði þá við þá, að þegar hann væri orðinn umráðamaður hússins, þá mættu þeir gera svo vel og borga hærri leigu. Það er því heldur ekki rjett hjá hv. 1. þm. Reykv., að það þurfi að setja leiguna niður. Leigjendurnir búast frekar við hærri leigu en áður.

Jón Auðunn Jónsson *) Af því að hv.frsm. (BL) er ekki viðstaddur, þá vil jeg leiðrjetta misskilning, sem stendur í nál. viðvíkjandi áliti landssímastjóra á þessum húsakaupum. Hann kveður það ekki hafa verið sína meiningu að leggja á móti húsakaupunum, en ummæli hans ber að skilja á þann veg, að hann treysti sér ekki til að nota hús þetta nema svo sem í 3 ár, án þess að gera breytingar á því. Annars skal jeg ekki fjölyrða um þetta hjer. Mál þetta var rætt allítarlega í nefndinni, og þar ljet jeg í ljós, að ekki bæri að kaupa lóð undir pósthús meðan ríkissjóður á ágætar lóðir. Mjer virðist sjálfsagt, að neðsta hornlóðin á Arnarhólstúni verði tekin fyrir póst húsið, þegar til kemur. Jeg hefi að vísu heyrt, að þar sje í ráði að byggja þjóðleikhús á sínum tíma. En mjer finst rjett að láta pósthúsið sitja fyrir þessari lóð. Það er mjög misráðið að kaupa dýrar lóðir undir pósthús, þegar til er svona heppileg lóð. *) Ræðuhandr. óyfirlesið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil aðeins geta þess út af ummælum hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), að jeg held, að það sje búið að lofa lóð þeirri, sem hann nefndi, undir þjóðleikhúsið, og því er vitanlega ekki hægt að breyta.