Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Ólafsson Jeg talaði nokkur orð við 2. umr. þessa máls og vakti athygli á, að óviðfeldið væri að fá ekki að vita, hvað vekti fyrir fjárveitinganefnd, er hún leggur til, að 2/3 hlutar af 10 þús. kr., sem þarf til viðgerðar Ölfusárbrúnni, verði greiddir úr landssjóði. Svo skýrði háttv.frsm. (E. P.) frá því, að ekki væri eingöngu um viðhald að ræða, heldur líka um endurbót á smíðagöllum, sem verið hafa á brúnni frá upphafi. Hann gat þess og, að háttv. fjárveitinganefnd teldi fyrir sitt leyti sjálfsagt, að landssjóður rjetti hjálparhönd, þegar líkt stæði á með samskonar mannvirki annarsstaðar. Við 2. umr. málsins hjelt jeg því fram, að sama væri látið ganga yfir allar stórbrýr landsins. Og nú hefir háttv.frsm. fjárveitinganefndar (E. P.) lýst yfir því, að nefndin sje á sömu skoðun. Jeg skal að vísu ekkert segja um smíðagallana á brúnni, en seint þykir mjer þeir koma fram, þar sem brúin er búin að standa í rúm 20 ár.

Framsm. (Eggert Pálsson) Hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) þótti gallar þeir, sem á Ölfusárbrúnni hafa verið frá upphafi, koma seint í ljós. Ekki er ólíklegt, að slíkir gallar leynist fyrir augum annara manna en sjerfróðra. Mjer er ekki kunnugt um, að brúin hafi verið athuguð af verkfróðum manni, frá því hún var gerð, fyr en í vor. Ef þetta á að kallast vanræksla, sem jeg skal ekkert um segja, þá er sýslunefnd ekki um að kenna. Sýslunefndir hafa ekki á að skipa verkfróðum mönnum. Sökin væri þá einmitt hjá landssjóði. Hvað hitt snertir, að landssjóður kosti viðgerð á upphaflegum smíðagöllum á stórbrúm, þá tel jeg það sjálfsagt. Þetta er mín persónulega skoðun, en hvað þingið mun gera í framtíðinni í þessum efnum, get jeg auðvitað ekkert sagt um. En jeg geri fastlega ráð fyrir, að þessari reglu verði fylgt. Þegar steinbrýr hafa verið settar í staðinn fyrir gamlar trjebrýr, hefir verkfræðingur landsins lagt til, að 2/3 kostnaðarins væru greiddir úr landssjóði. Þetta hefir þingið jafnan fallist á. Í þessu er fylgt sömu meginreglu og í frv. því, sem nú er til umræðu, og er engin ástæða til að halda, að sú regla verði lögð niður. Það er ekki við því að búast, að sýslufjelögin geti staðið straum af endurbótum, sem kosta helming, eða 2/3 hluta, af upphaflega brúarverðinu, má ske svo að tugum þúsunda skiftir.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg skal ekki þreyta háttv. deild á langri ræðu, hefi litlu við það að bæta, er jeg tók fram við fyrri umr. Jeg get nú gefið háttv. deild upplýsingar um það, hvernig landssímastjóri ætlast til að þessu fje verði varið. Til þess að bæta laun símameyja á miðstöðinni í Reykjavík, er hafa 40 -60 kr. í mánaðarkaup, á að verja 7.000 kr. Til símameyja, er hafa 50-83 kr. mánaðarlaun, á að verja 19.320 kr. Símriturum með 75-120 kr. launum eru veittar 4.300 kr. í viðbót. Sendlar fá 1.200 kr., og til smástöðva ýmissa eru veittar 1.600 kr. Því víkur þannig við um þessar smástöðvar, að landsstjórnin hefir gert samning við ýmsa stöðvarstjóra úti um land um þjónustu þeirra. Fjárveitinganefnd hefir haft til meðferðar kvartanir frá þeim, að þeir fengju ekki neina uppbót, þar sem þeir væru bundnir föstum samningum. Spurðist nefndin fyrir um, hvernig þessu viki við, og var henni svarað, að þessum stöðvum væru ætlaðar 1.600 kr. Alls verða þetta 33.420 kr. Eftir verða þá rúmlega 6.000 kr., sem eiga að skiftast, eftir till. landssímastjóra, milli landssímastjóra, aðalskrifstofunnar og allra gæslustöðvastjóra. Nú er vitanlega falin í þessu sú upphæð, er landssímastjóri fór fram á að sjer yrði veitt. Jeg hefi áður getið um, að samkomulagi hafi verið náð um milliveg milli þess, er landssímastjóri og nefndin fór fram á. Nú finst mjer augljóst, að ekki er hægt að veita minni upphæð en hjer er gert, og af því leiðir, að mjer finst ekki hægt að aðhyllast brtt. á þgskj. 403. Sú upphæð, sem þar er farið fram á að veita, er með öllu ónóg, og vona jeg því, að háttv flutningsmenn taki brtt. aftur. Allir munu kannast við, að laun símafólksins eru ófullnægjandi og að enginn vegur sje til þess að halda mönnum með þeim launum. Þó að hægt sje að banna símamönnum að gera verkfall, þá stoðar það ekki. Þeir gera alls ekki verkfall, heldur segja upp starfa sínum einn og einn. Og þó að hægt væri að neyða þá til þess að halda áfram, þá væri það rangt og ósanngjarnt. Jeg skal svo ekki þreyta háttv. deild, hefi fáu við að bæta, enda er þetta augljóst mál. Nefndin vill ganga að orðabreytingunni á þgskj. 403, að stjórnin úthluti launauppbótinni að fengnum till. landssímastjóra. Eftir orðalagi till þótti mörgum sem skilja mætti þetta á annan veg, sem sje að stjórnin væri bundin við till. landssímastjóra. En jeg hefi altaf skilið það á þann veg, er brtt. tekur fram, en get hins vegar fallist á, að ekkert sje því til fyrirstöðu að gera orðalagið skýlausara.

Bjarni Jónsson Það er brtt. á þgskj. 403, sem gefur mjer tilefni til þess að mæla nokkur orð. Jeg er sammála nefndinni um það, að ekki muni tiltækilegt að lækka upphæðina að mun, eða jafnmikið og hjer er farið fram á. Jeg hefi fyrir satt, að fólkið sje að ganga sem óðast burt af stöðinni, og er því ekki annað fært en að ganga að kröfum þess. Og þar sem sjerstaklega er níðst á kvenfólkinu, þannig að sama verkið er ekki álitið jafngott, ef það er unnið í pilsi, þá er tími kominn til að kippa þessu í lag að einhverju leyti. Jeg get verið samþykkur 2. málsgrein brtt. á þgskj. 403, er tekur af allan vafa um það, að stjórnin þurfi ekki að vera þrælbundin við till. landssímastjóra. Að vísu er sú brtt. óþörf, því að eftir almennri málvenju og eðli málsins er sá, sem ábyrgðina ber, ekki bundinn við tillögur þeirra, sem einungis eru ráðunautar hans í því máli. En jeg sje ekkert því til fyrirstöðu, að tekinn sje af allur vafi og girt fyrir allar deilur. Er þá og auðsætt, að stjórnin þarf ekki að fara hærra en hún ætlar nauðsyn krefja. Jeg get vel skilið, að mörgum manni hrjósi hugur við að heyra svo háa launauppbót í krónutali. En krónan er ekki lengur króna. Menn hafa ætlað, að sá guð væri óumbreytanlegur og almáttugur. Hann er að vísu almáttugur enn þá, en ekki er hann óumbreytanlegur, því að nú er krónan einungis 30 aura virði. Þá vildi jeg víkja að öðru atriði í sambandi við þetta símamál. Fjelag það, sem tók að sjer að leggja ritsímann, fær enn þá óskert tillag sitt frá Alþingi, en það hefir látið símann lenda í óviðkomandi landi, sem er ófriðarland. Þetta hefir orðið til þess, að símasamband vort við heiminn er takmarkað af einni ófriðarþjóðanna, svo að lítt er við unandi. Virðist þá ekki ósanngjarnt að krefjast þess af fjelaginu, að það veitti samþykki sitt til þess, að menn gætu tekið við skeytum frá erlendum loftskeytastöðvum og birt þau. Vil jeg spyrja hæstv. forsætisráðherra, hvort hann hafi leitt þetta í tal við fjelagið og hvort samþykki þess muni fáanlegt. Hygg jeg, eftir því sem stendur í blaði einu hjer í bænum, að hæstv. forsætisráðherra sje í svo miklum kunnleikum við fjelagið, að hann muni geta komist að þessu, sjerstaklega ef það er rjett hermt hjá blaðinu, að hann hafi tekið allstórt lán hjá fjelaginu og notið til þess styrks og atbeina Andersens, forstjóra Austur-Asíufjelagsins. Þetta stendur í blaðinu og margt fleira þar að lútandi, svo sem um afhendingu fossa og fleira. Þykist jeg með þessari fyrirspurn gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri til þess að svara þessum getsökum opinberlega, ef hann álítur þess þörf, og vænti því svars við henni.

Magnús Guðmundsson Jeg bjóst ekki við því, að háttv. fjárveitinganefnd mundi ganga að brtt. á þgskj. 403, um lækkun á launaviðbót símamanna, enda hefir sú raunin á orðið. En þó furðar mig, að háttv. nefnd skuli ekki sjá, að hún hefir farið of hátt í þessum launabótum. Það fer fjarri því, að við flutningsmenn getum fallist á að taka brtt. okkar aftur. Nú rjett áðan var samþykt hjer í deildinni að veita ýmsum starfsmönnum landsins 10-20% viðbót við laun þeirra, og þá er augljóst, að mikið stökk er á milli þess og að veita símamönnum til jafnaðar 50% uppbót. Það virðist vera til millivegur, sem allir ættu að geta unað við, og þann milliveg viljum við flutnm. brtt. á þgskj. 403 fara. Símafólk er illa launað, ver en flestir aðrir starfsmenn landsins, og því leggjum við til að laun þess sjeu hækkuð um 30%, eða 10-20% meira en hjá öðrum starfsmönnum hins opinbera. Þessi hækkun er ekki svo óveruleg, þegar tillit er tekið til þess, að henni er ekki jafnað niður eftir höfðatölu eða launum, heldur eftir því, hverjir þurfa hennar brýnast. Fá þá sumir meira heldur en aðrir, símastúlkur geta t. d. fengið 60%. Símastjóri fór fram á 100% hækkun handa þeim, en það virðist alt of mikið, þegar menn aðgæta, að öðrum starfsmönnum landsins er ætlað að fá 10-20%. Þá er og að líta á það, að starf símameyja við landssímann er sjaldnast æfistarf. Margar símameyjar hafa laun sín fyrir vasafje. Sumar vinna ef til vill fyrir sjer að einhverju leyti, en sárfáar munu hafa þetta starf að lífsatvinnu. Það er því ekki furða, þegar svona stendur á, að landssímanum haldist illa á símameyjunum. Þær fara blátt áfram af því, að þær vilja ekki vera lengur, án tillits til launanna. Það hefir og verið gefið í skyn, að mönnum sje ógerningur að starfa við landssímann sökum þess, hve kaupið sje lágt, og starfsmenn segi því óðum upp starfa sínum. Hafi 2 af starfsmönnum símans sagt upp nýlega af þessari ástæðu. En jeg hefi heyrt það frá góðum heimildum, að verkfræðingi símans hafi boðist starf með 9.000 kr. launum í föðurlandi hans, Noregi, og fari hann af þeirri ástæðu, en hinn hafi kaupmaður hjer í bænum ráðið til sín með 5.000 kr. launum. Ef landssjóður ætti að bjóða þessum mönnum jafnhátt kaup, ylti alt okkar launakerfi, því að símaverkfræðing landsins getum við þó ekki launað hærra en ráðherra vora og almenna símritara hærra en æðstu embættismenn landsins. Við mundum engu fremur geta haldið þessum mönnum, þó að till. fjárveitinganefndar yrði samþykt, þar sem aðrir bjóða svo hátt kaup. Þessir menn fara burt frá landssímanum, þótt till.háttv. fjárveitinganefndar nái fram að ganga. Þegar verkfræðingur símans lætur af starfi sínu, mun ekki vera unt að fá neinn í hans stað, og sparaðist þá það fje, sem honum er ætlað í launaviðbót. Landssímastjóra lægi nær að taka með í frv. um uppbót á launum embættismanna, og vil jeg skjóta því til háttv. nefndar að breyta þessu í þá átt. Verði það gert, verður uppbótin til hans ekki heldur tekin af þessum 25.000 kr. er við leggjum til að veittar verði. Hvað það snertir, að síminn leggi þessa uppbót fram og að hún komi því ekki niður á landssjóði, er það að segja, að sú ástæða er næsta vesalleg, því að símamenn eiga ekki landssímatekjurnar, þótt þeir innheimti þær, og eftir sama hugsanagangi mætti t. d. segja, að ekki þyrfti að horfa í eða hafa lág laun sýslumanna, því að þeir innheimta langmest af tekjum landssjóðs. Háttv. frsm; (M. Ó.) sagði við 2. umr. málsins, að jeg hefði sannað það, sem jeg ætlaði að ósanna, að fjárhagsnefnd hefði ekki í öllum aðalatriðum verið sammála fjárveitinganefnd um þessa launauppbót. Þetta er alveg rangt, því að nefndirnar eru einmitt ósammála um upphæðina, er veita skuli í þessu skyni, og þegar svo er, er ekki hægt að segja með rjettu, að nefndirnar sjeu sammála í öllum aðalatriðum, því að það er sannarlega eitt aðalatriðið, hversu mikið fje skuli veitt í þessu skyni. Um hina brtt, á þgskj. 403, er ekki þörf að ræða, þar sem hv. fjárveitinganefnd gengur að henni.

Forsætisráðherra (J. M): Að vísu er ekki mjög náið samband milli till., sem hjer er til umræðu, og fyrirspurnar þeirrar, er háttv.þm. Dala. (B. J.) beindi til mín. Hjer er eigi um annað að ræða en uppbót á launum símafólks, en fyrirspurnin lýtur að erlendu símafjelagi. Þó þykist jeg ekki geta skorast undan því að svara fyrirspurninni, enda þótt jeg hafi leitt hjá mjer að svara árásum blaðs þess, er hv.þm. (B. J.) nefndi. Blaðið “Vísir“ hefir í nokkrum greinum að undanförnu ráðist mjög ósæmilega á útlendan mann og um leið gripið tækifærið til þess að ráðast á mig. Jeg vil þó undantaka eina grein, sem um þetta fjallar, því að hún er augsýnilega rituð af manni, er hefir nokkra velsæmistilfinningu, en hennar verður hvergi vart í hinum öðrum áminstu greinum. Annars hefi jeg fyrir satt, að það sje ekki ritstjórinn, sem hefir beint hafið árásina, heldur sje greinarhöfundurinn skúmaskotslubbamenni eitt, sem hefir þann sið, að reyna að ausa auri úr skugganum á sjer betri menn, en þykist sjálfur hvergi við koma. Blaðið vill láta einhvern þingmann spyrja mig um, hvað hafi farið milli mín og Andersens etatsráðs, forstjóra Austur-Asíufjelagsins danska, og hvaðan mjer hafi komið leyfi til þess að ræða við hann. Í öðru lagi, hvernig jeg sje viðriðinn fossafjelagið Ísland, og er gefið í skyn, að jeg hafi beinlínis eða óbeinlínis verið viðriðinn afhendingu íslenskra fossa til útlendra fjelaga, og enn í þriðja lagi, hvers vegna jeg hafi tekið fyrir hönd landssjóðs 2 miljóna króna lán til óhæfilega skamms tíma hjá Stóranorræna-ritsímafjelaginu, og í hverju sambandi það standi við sjálfstæðismálin. Um fyrsta atriðið skal jeg taka fram þetta. Í rauninni ætti engin þörf að að vera á því, að skýra frá því, af hvaða ástæðu jeg hafi fundið þennan ágæta mann að máli, mann, er nýtur svo mikils álits, að höfðingjar erlendra ríkja og hjer um bil hver einasti erindreki erlends ríkis, er kemur til Kaupmannahafnar, hittir hann að máli-mann, er byrjaði umkomulaus, en er nú orðinn nokkurskonar stórveldi. Jeg kyntist Andersen etatsráði í fyrsta sinn árið 1908, er hann kom hingað til lands með Friðriki konungi VIII. Var þá gestum þeim, er komu í fylgd konungs, skift niður á ýms heimili hjei í bænum, og gisti hann þá nokkrar nætur á heimili mínu. Hann er kvæntur konu, sem er af íslensku bergi brotin, og má vera, að hann beri hlýjan hug til Íslands af þeirri ástæðu. Síðan hann gisti þennan stutta tíma hjá mjer hefir hann vikið kunnuglega að mjer, þá er jeg hefi komið til Kaupmannahafnar. Þegar er hann kom hingað í fyrsta sinni árið 1908, lýsti hann þeirri skoðun við mig, að Danir ættu ekki að gangast fyrir stofnun fyrirtækja hjer á landi. Íslendingar ættu sjálfir að koma á þjóðþrifafyrirtækjum, og ef þeir fyndu eitthvað nýtilegt, mundi hann fús til þess að styðja þá með ráðum og dáð. Þessa sömu skoðun ljet hann uppi við mig í bæði skiftin er jeg kom sem ráðherra til Kaupmannahafnar. Sje jeg ekki, að neitt það komi fram í yfirlýsingu hr. Andersens, er fari í bága við þetta. Nú veit jeg ekki, hvort háttv. þingmenn ætla mig svo viti firtan, er jeg vissi skoðun mannsins, að jeg mundi biðja Austur-Asíufjelagið um að koma hjer fyrirtækjum á stofn, og því síður sem fjelagið starfar í alt annari átt. Þá skal jeg drepa stuttlega á 2. atriðið í áburði blaðsins, hvernig jeg sje viðriðinn fossafjelagið Ísland. Og er þessu þar til að svara, að jeg hefi ekkert verið við það mál riðinn, fyr eða síðar, öðruvísi en jeg skýrði frá á Alþingi í fyrra, er leyfisbeiðni þessa fjelags var þá til umræðu. Þá skýrði jeg frá, hver afstaða mín væri til málsins og hefi jeg þar engu við að bæta. Jeg hefi hvorki haft afskifti af kaupum á fossarjettindum (fossakaupum) eða því líku, nje komið nærri þeim málum, öðruvísi en jeg nú sagði. Og jeg hjelt satt að segja, að það væri nokkurn veginn kunnugt, að jeg hefi annars aldrei blandað mjer í þessi mál. Skal jeg þá koma að þriðja atriðinu, sem háttv.þm. Dala. (B. J.) talaði um, hvers vegna jeg hefði tekið miljónalán hjá „Stóra norræna“ og hvers vegna það væri tekið til tveggja ára og hverja þýðingu það hefði fyrir önnur mál vor. Þessu get jeg ekki svarað, því að mjer er allsendis ókunnugt um, að nokkurt slíkt lán hafi verið tekið hjá „Stóra norræna“. Síðasta lánið hjá því fjelagi var loftskeytalánið, sem var 500.000 kr. og tekið snemma á árinu sem leið, en umsamið áður, og kom það svo lítið við mig, að jeg vissi naumast, hve mikið það var eða til hve langs tíma. Þessi árás er annars svo heimskuleg og klunnaleg og lýsir svo mikilli vanþekkingu á öllum landsmálum, að jeg undrast, að nokkur maður skuli leggja trúnað á það, sem þar er á borð borið. Það er auðvitað, að enginn sá maður, er gefur sig við stjórnmálum, og þessa síst sá, er veitir landsstjórn forstöðu, má kippa sjer upp við það, þótt á hann sje ráðist, og jafnvel logið upp því, sem svo er notað til árása. Það hefir viðgengist og viðgengst enn, og jeg fyrir mitt leyti á sjerstaklega hægt með að taka því rólega. En jeg get ekki neitað því, að mjer hefir sárnað þessi árás, af því að mjer sárnar það, að íslenskt blað, á hve lágu siðferðis- og menningarstigi sem það annars stendur, skuli leyfa auðvirðilegustu Leitis-Gróu rúm til þess að svívirða erlend stórmenni, sem aldrei hafa sýnt Íslandi annað en velvild.

Hákon Kristófersson Jeg skal játa, að þegar þetta mál lá fyrir fjárhagsnefnd til athugunar, þá leit jeg svo á, að upphæð sú, er forstjóri landssímans fór fram á, væri nokkuð stór, og gat tæplega fylgt henni, og jafnframt skal jeg taka fram, að þá er málið var á því stigi, þá átti jeg ekki kost á að kynna mjer, hvað til grundvallar lá, er hann fór fram á þessa upphæð, 40 þús. kr. Nú hefi jeg kynst málinu betur, bæði fyrir ræðu frsm. (M. Ó.) og fleiri upplýsingar, sem jeg hefi fengið, þar sem þær voru ábyggilegastar að fá. Þær upplýsingar hafa nú leitt til þess, að þrátt fyrir ýtrustu tilhneigingu til þess að fara sem sparlegast með fje landsins, þá get jeg ekki betur sjeð en að við getum tæplega neitað um þetta fje. Aftur skal jeg fúslega viðurkenna það rjett vera hjá háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.), að það er fullkomið aukaatriði, þótt síminn gefi sjálfur af sjer þetta fje. En aftur er það ekkert aukaatriði, að það fólk, er leggur sig í líma til að afla þessa fjár og vinnur að því allan ársins hring, sjái þær afleiðingar og hljóti þann ávöxt verka sinna, að laun þess sjeu svo, að það megi við una. En eftir því, sem jeg hefi kynt mjer málið, eru laun símafólksins svo frámunalega lág, að ekki nær nokkurri átt, enda þótt það sje einkum kvenfólk og þurfi því minna en karlmenn - einar 40 kr. á mánuði duga lítið í dýrtíðinni. Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) reyndi að leiða rök að því, að þótt á ýmsu ylti um starfsfólk símans, þá væri það ekki eingöngu launakjörunum að kenna. Jeg held, að þetta sje rjett eftir haft, enda vildi jeg síst af öllu fara rangt með orð svo mæts manns, sem háttv. 1. þm. Skagf. (M. G ) er. Jeg held, að þetta sje naumast alveg rjett hjá honum. En um hitt er jeg sammála hinum háttv.þm. (M. G.), að þótt einstöku mönnum bjóðist betri stöður hjá fjelögum eða einstaklingum, þá getum við ekki farið í kapphlaup við þá, en hitt er veigamesta atriðið, að við gerum okkar til að launa fólkinu svo sæmilega, að það þurfi síður að leita annara staða, sem lífvænlegri eru. En þó hlýtur svo að fara, ef við gerum ekki betur en hingað til. Það getur verið alveg rjett hjá sama háttv.þm. (M. G.), að það sje nokkuð mikið að hækka um 100%. En getur þingið þá ekki orðið sammála um, að kjör þessa fólks hafi verið svo erfið undanfarið, að það geti skoðast vel frambærilegt að bæta nú svo sómasamlega úr, að skoða megi hækkunina að nokkru leyti sem bætur fyrir eitthvað af rangindum liðna tímans? Eftir því, sem jeg hygg að það kosti að lifa hjer í Reykjavík í dýrtíðinni, þá hygg jeg, að menn geri ekki vitund meira en lifa sómasamlega, þótt þeir hafi alt að 120 kr. á mánuði, þó því að eins, að það sjeu kvenmenn, er halda spart á. Það má nú vel vera, að eitthvað af þessu fólki hafi þessa stöðu til tilbreytingar, eða til að afla sjer vasapeninga. En jeg býst þó alls ekki við, að svo sje um helftina af því, því að eins og menn vita, er það allfjölmennur flokkur. Og eins ber vel að gæta, og það er, að fyrir símann, eins og hverja aðra stofnun, er það mjög áríðandi, að starfsmennirnir sjeu nokkurn veginn ánægðir með kjör sín, því að vitanlega getur það haft stór áhrif á starfrækslu símans, og þar af leiðandi tekjur hans. Það er gangur lífsins, að ef menn eru illa launaðir, eru menn lausari við, og segi jeg þetta þó alls ekki til þess að slá því föstu, að nokkrir misbrestir hafi átt sjer stað á starfrækslu símans undanfarið, en tek það einungis fram sem hugsunarástæðu. Vil jeg því ekki verða þátttakandi í þeirri ábyrgð, er það bakar Alþingi, ef mál þetta nær ekki fram að ganga, því að það gæti leitt til þess, að vjer mistum megnið af hæfasta starfsfólki símans, og þar á meðal ef til vill landssímastjórann sjálfan, mann, sem öllum kunnugum ber saman um að rækt hafi starf sitt með stökum dugnaði og trúmensku. Og mjer þótti það illa að orði komist, þar sem þetta orðalag í till. nefndarinnar „eftir tillögum landssímastjóra“ leiddi til þess, að því var slegið fram, að það bæri ekki að skilja svo, að landsstjórnin væri þrælbundin við till. hans. Jeg kann illa við þetta, því að jeg býst ekki við, að till. hans yrðu í nokkurn máta þrælslegar, og jeg lýsi ekki neinu vantrausti á hæstv. stjórn, þó að jeg segist álíta, að landssímastjóri muni gera till. sínar eftir bestu vitund og leggja það eitt til, sem best gegnir, og að hans till. mundu í engu lakari en sumra í hæstv. stjórn. Því hefir verið slegið fram af háttv. 1. þm. Skagf. (M G), að þessi uppbót sje ekki í samræmi við frv. það, er nýverið var vísað til 3. umr. og fjallaði um dýrtíðarlaunaviðbót til embættis manna. Það má nú vel vera, en jeg býst helst við, að allir embættismenn landsins standi ólíkt betur að vígi en þetta fólk, sem hjer um ræðir. Það er rjett, að verkfræðingur símans er nú á förum til móðurlands síns, þar sem hann fær stöðu. En þess vil jeg jafnframt geta, að mjer er kunnugt um það, að landssímastjórinn hefir í hyggju, að minsta kosti á næstunni, að fá mann til að taka við því starfi, sem þessi maður hefir á hendi haft. Jeg get nú alls ekki fallist á þá stað hæfingu háttv.þm. Dala. (B. J), að krónan sje ekki orðin nema 30 aura virði. En þótt hún sje meira virði, þá raskar það alls ekki þeim rjettláta grundvelli, er hjer liggur fyrir, sem sje að ósk landssímastjórans beri að fullnægja, helst að öllu leyti. Vona jeg því, að háttv. deild hugsi sig vel og rækilega um, áður en hún synjar þessari málaleitun samþykkis í þeirri mynd, sem háttv. fjárveitinganefnd leggur til, Og þótt sparnaður sje í öllum tilfellum rjettmætur og vel viðeigandi, þá verður að gæta þess, að hann geri ekki óþarfan og óforsvaranlegan skaða. Fleira mun jeg ekki segja að þessu sinni, enda vona jeg, að háttv.þm. hafi þegar hugsað sjer, hvernig hjer skuli með fara, svo að þingið hafi sóma af, en engan vansa.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg hefi ekki miklu við að bæta, enda hefir háttv.þm. Barð. (H. K.) tekið vel fram margt af því, sem jeg vildi sagt hafa. Jeg vil ekki deila við háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) um það, hvort fjárhagsnefndin hafi fallist á skoðun fjárveitinganefndar í aðalatriðunum eða ekki. En jeg verð að segja, að jeg kalla það að fallast á í aðalatriðunum, er fjárhagsnefnd telur einnig þurfa að bæta kjör símafólksins. En hitt er mjer ekkert aðalatriði, þótt hún vilji veita nokkuð minna fje. En viðvíkjandi því, sem hann (M. G.) sagði, er hann vildi skoða brtt. þá, sem hann og nokkrir aðrir þm. flytja, í sambandi við, og bera hana saman við, launaúrbót embættismanna. En þetta er ómögulegt að bera saman. Þar sem síminn er, þar er að ræða um einskonar útgerð. Ef maður á skip og getur ekki haldið útgerð þess áfram nema hækka kaupið við skipverja, eða að öðrum kosti eiga á hættu að fá einhverja óvana menn í stað þeirra, er vel hafa reynst og æfðir eru orðnir, sem svo aftur hlaupi brott, er þeir taki að fá æfingu, þá er ekki að tala um annað en hækka launin. Þannig er um símann. Landssjóði helst ekki á æfða fólkinu fyrir 30-40 kr. á mánuði. En hvað snertir upphæð þá, 25.000 kr., sem háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) vill veita, þá er þess að geta, samkvæmt tillögum landssímastjóra á að skiftast milli kvenna og annara starfsmanna símans, sem lægst eru launaðir, 33.420 kr. Það, sem þá verður eftir af þeim 40.000 kr., er nefndin vill veita, eða 6.580 kr., á samkvæmt tillögum landssímastjóra að skiftast á milli landssímastjóra, aðalskrifstofunnar og allra gæslustöðvastjóranna. Nú sagði háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.), að símaverkfræðingurinn færi til útlanda og tæki þar stöðu. Það er rjett, en kemur ekki þessu máli við. Það hefir enginn sagt, að endilega ætti að nota upp þessar 40 þús. kr. Það er eðlilegt og sjálfsagt, að stjórnin hagi því eftir því, sem hún telur skynsamlegast, að fengnum tillögum landssímastjóra. Jeg vona, að háttv.þm. sjái, að öllu sje óhætt, þótt fjeð sje heldur meira en minna, því verði ekki sólundað. Jeg treysti bæði stjórninni og landssímastjóranum að fara vel með það. Jeg held, að það sje alveg áreiðanlegur hlutur, að þótt sumar símastúlkurnar kunni að nota kaup sitt sem vasapeninga, þá sjeu þó hinar fleiri, sem verja því til fata. Og nú hafa föt hækkað um alt að 70%. Það, sem nægði fyrir fötum í fyrra, nægir ekki nú. Jeg keypti t. d. fatnað nýlega, sem var hálfu dýrari en föt, er jeg keypti í fyrra, og þó miklu ljelegri. Kvenfatnaður er nú margfalt dýrari en áður. Maður getur alls ekki búist við, að ungt fólk, sem fært er orðið í flestan sjó, geti unað við slík kjör. En ef háttv. flutningsmenn till. hefðu athugað þetta og borið saman við till. landssímastjórans, sem fyrir nefndinni hafa legið, þá býst jeg við, að þeim hefði farið sem háttv. meðnefndarmönnum mínum, að þeir hefðu komist að sömu niðurstöðu og landssímastjórinn og fallist á till. hans. Þótt háttv.flm. (M. G.) vilji ekki taka till. sína aftur, þori jeg vel að eiga úrslit þessa máls undir sanngirni háttv. deildar.

Jörundur Brynjólfsson Jeg get nú sparað mjer mjög margt af því, sem jeg vildi annars sagt hafa um þetta mál, því að jeg hygg, að það sje nú nokkurn veginn fullrætt. En það voru nokkur ummæli í ræðu háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.), sem jeg get ekki fallist á og verð að andmæla. Hann gat þess um kaup símafólksins, að þótt það væri ekki hærra, þá væri það sæmilegir vasapeningar. Þótt nú svo væri, að högum sumra þessara starfsmanna væri svo háttað, að þeir þyrftu ekki að nota það sjer til framfæris, þá getur Alþingi engan veginn fallist á slíkan skilning. Það er bersýnilegt, að slíkt fyrirtæki sem landssíminn krefst góðrar starfrækslu, svo að afgreiðslan sje í góðu lagi. Og þegar nú er farið fram á þá breytingu, að hækka notagjald símans, þá verður Alþingi að sjá um, að stjórn landssímans sje sem best og afgreiðsla gangi sem greiðast. Og það verður best gert með því, að þeir, sem við símann vinna, fái svo góða borgun, að þeir vilji eitthvað á sig leggja fyrir stofnunina. Jeg hygg annars, að háttv. tillögumenn hafi meira lítið á þá „procent“-hækkun, er verður samkvæmt till. landssímastjórans, en að kaupið sje svo mikið. Hjer varðar ekki um, hver hækkunin verður af hundraði, heldur hitt, hvert kaupið verður. Og þótt það hækki upp í 70-100 kr. á mánuði, þá er enginn ofhaldinn af því. Og þótt sumt af fólkinu þurfi peninganna ekki beint sjer til lífsframfæris, þá getur Alþingi ekki reiknað með slíku, heldur hinu, að það er varla að vænta, að nokkurt starf sje vel rækt nema það sje borgað sómasamlega. Það segir sig sjálft, hvað 70 kr. eða minna muni hrökkva langt fyrir lífsnauðsynjum. Þá er auðsjeð, hvort 40 kr. muni nægja, eða hvort halda menn, að það fullnægi lífsþörfum unglinganna við símann, sem sumir hafa 20 kr., þótt aðrir hafi hærra. Þeir, sem hafa 20 kr. kaup á mánuði, mega vera ljettfættir, ef þeim eiga að duga 20 kr. í skófatnað á mánuði. Viðvíkjandi því, sem háttv.þm. Barð. (H. K.) sagði um orð háttv.þm. Dala. (B. J.), þá er það öldungis víst og sannanlegt, að ef að eins brýnustu nauðsynjar manna eru teknar, þá er krónan ekki meira en 30 aura virði.  (H. K.: Já, en ekki í öllu)  . Það dugir ekki heldur að taka einstakar þarfir manna, heldur verður að reikna þær, sem mega sín mest mönnum til framfæris. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en vænti, að háttv. þingdm. geri hið besta í þessu máli.

Karl Einarsson Jeg hefi átt kost á að kynna mjer það, sem bókað hefir verið á síðasta fundi, og mjer virðist það ekki vera alveg rjett. Hæstv. forseti lýsti yfir því, að það varðaði hegningu að greiða ekki atkv. við nafnakall. Þessa yfirlýsingu gaf hann þegar jeg í gær greiddi ekki atkv. við nafnakall hjer í háttv. deild og neitaði að gefa ástæðu, en þessa er ekki getið í gerðabókinni, heldur að eins sagt, að jeg hafi neitað að greiða atkv. Þykir mjer hjer bresta á bókunina, einkum þar sem yfirlýsingin var gefin af miklum móði, jafnvel barið í borðið. Mjer vitanlega varðar þetta ekki annari hegningu en að þingmaðurinn missir af dagkaupi, svo að jeg bjóst ekki við neinum hvelli, þótt jeg greiddi ekki atkv., enda hefir það oft viðgengist hjer á háttv. Alþingi, þótt það muni sjaldan hafa borið við hjer í háttv.Ed., vegna þess, að þm. hafa ekki skorist undan að greiða atkv. Jeg gat vel haft ástæðu til að skýra ekki frá, hvers vegna jeg sat hjá atkvgr. í málinu, og svo var. Til þess að sjá, hvernig þetta horfir við hjer á þinginu, hefi jeg litið á 3 fundargerðir háttv.Nd. Á 58. fundi Nd. kemur nafnakall fyrir fjórum sinnum. Í fyrsta sinn greiðir 1 háttv.þm. ekki atkv., í annað sinn 3, í þriðja sinn 1 og í fjórða sinn 7, og færa engar ástæður fram. Á 62. fundi Nd. og á 63. fundi Nd. greiðir einn háttv.þm. á hvorum fundi ekki atkv. við nafnakall, og ekki færa þeir fram neinar ástæður fyrir því. Jeg hefi ekki orðið þess var, að út af þessu hafi neinn hvellur verið ger, en náttúrlega getur hæstv. forseti Nd. beitt ákvæðum þingskapanna, ef honum sýnist svo, og jeg geri ráð fyrir, að allir háttv.þm., sem ekki greiða atkv. við nafnakall og ekki færa fram ástæður sínar, sjeu viðbúnir að taka afleiðingunum af því. Svo er um mig, en alt annað eða frekara vil jeg frábiðja mjer. Í sambandi við þetta skal jeg taka það fram, að í Sþ. greiddu 2 háttv.þm. ekki atkv., og var það þó mál, er nokkru skifti, þingseta háttv.l.landsk.varaþm. (S. F.), og færðu þeir enga aðra ástæðu fyrir því en að þeir vildu ekki skifta sjer af málinu. Og síðast í gær greiddi einn háttv.þm. í Nd. ekki atkv. við nafnakall og færði engar ástæður fyrir því, og var málið þó afgreitt með eins atkv. mun, en hjer gat það engin áhrif haft á afdrif málsins, þótt jeg hefði greitt atkv., og við sömu atkvgr. í háttv.Nd. fjekk annar háttv.þm., er kom inn meðan á atkvgr. stóð, en áður en henni var lýst yfir, ekki að greiða atkv.

Deildarskrifari (Eggert Pálsson) Um atriði það, er háttv.þm. Vestm. (K. E.) er að tala um, er svo bókað í gerðabók Ed.: „Karl Einarsson neitaði að greiða atkvæði og færði ekki til neina ástæðu. Lýsti forseti þá yfir því, að beitt mundi verða við þm. ákvæðum þingskapanna um þingvíti (53. gr.)“. Viðvíkjandi þessari bókun, sem jeg ber að nokkru leyti ábyrgð á sem skrifari, vil jeg taka það fram, að þar sem hæstv. forseti lýsti yfir, að beitt yrði hegningu, þá leit jeg svo á, sem hæstv. forseti ætti þar eigi við annað en refsingu þá, er felst í 53. gr. þingskapanna. Það liggur í hlutarins eðli, að hæstv. forseti gat hvorki átt við flenging eða tukthús. Jeg hlaut því að bóka þetta í samræmi við þingsköpin, 53. gr., því að um annað eða meira gat ekki verið að ræða. Jeg verð því að halda fram, að hjer sje rjett bókað. Það á að bóka svo, að efni raskist ekki, en eigi svo, að orðrjett sje tekið.

Forseti: Jeg óska ekki fyrir mitt leyti að ræða jafneinfalt mál og þetta. 53. gr. þingskapanna segir svo: „ Ef þingmaður neitar að greiða atkvæði við nafnakall, án þess að færa gildar ástæður (44. gr.), þá missir hann af dagkaupi sínu þann dag“. Skrifarinn hefir því skilið orð mín alveg rjett, enda notaði jeg ekki orðið refsing, heldur sekt. Mjer kemur ekki til hugar að fara að verja þær gerðir mínar að halda þingsköpin, nje heldur að tala um það, hvernig þeim kann að vera beitt í háttv.Nd.

Karl Einarsson Jeg vil að eins taka það fram, að jeg hefi ekkert að athuga við það, sem bókað hefir verið, úr því að hæstv. forseti hefir lýst yfir því, að hann hafi ekki meint annað en það, sem bókað er, en hins vegar brúkaði hann orðið hegning.

Forseti: Hvort jeg hefi sagt hegning, refsing, þingvíti eða sekt, er eitt og hið sama. Skilningur háttv. skrifara (E. P.) er rjettur, og það er ekki hægt að eiga við annað en ákvæði 53. gr. þingskapanna.

Karl Einarsson Jeg vil frábiðja mjer áminningar forseta, þótt jeg greiði ekki atkv. eða sje fjarverandi. Mjer eru jafnkunnar og honum afleiðingarnar og mun taka þeim.

Forseti: Jeg gaf háttv.þm. (K. E) enga áminning, heldur vakti athygli hans á 53. gr. þingskapanna, og það mun jeg gera eftirleiðis í hvert sinn, er svo stendur á, en það er engin áminning.