Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breyt. á 10 gr. laga um Bjargráðasjóð. Hlutverk Bjargráðasjóðs er m. a. að veita fjárhagsaðstoð til fóðurkaupa vegna grasbrests af völdum kulda, kals eða óþurrka. Óþurrkar urðu miklir á Suðurlandi, Vesturlandi og Vestfjörðum s. l. sumar og vegna þeirra mikil fóðurvöntun hjá bændum í þessum landshlutum. Á vegum landbrn. var skipuð n. til að kanna þessi mál og álit hennar var það, að afföll á fóðri vegna lítilla og lélegra heyja s. l. sumar væru að verðmæti um 850 millj. kr. Lagði n. til að tilgreindum sveitarfélögum, 70 að tölu, á þessu svæði yrðu veitt lán, samtals að fjárhæð um 370 millj. kr., til 5 ára til að endurlána bændum til fóðurkaupa og að það yrði Bjargráðasjóður sem veitti þessi lán. Stjórn Bjargráðasjóðs hefur rætt þessi mál ítarlega og fallist á till. n. En það var ljóst að sjóðnum þurfti að afla verulegs fjár til viðbótar eigin ráðstöfunarfé. Nú eru líkur til þess að sú lánafyrirgreiðsla fáist frá bönkum. Lánin, sem Bjargráðasjóður tekur, þarf hann að endurgreiða á næstu tveim árum og eru þau lán með venjulegum vöxtum. Þessi endurgreiðslukjör valda sjóðnum aukinni greiðslubyrði á næstu árum. Stjórn Bjargráðasjóðs hefur talið óumflýjanlegt að reiknaðir yrðu vextir af þessum lánum Bjargráðasjóðs til bænda, en í gildandi lögum um Bjargráðasjóð er gert ráð fyrir að lán, sem hann veitir, séu vaxtalaus, þess vegna hefur stjórn Bjargráðasjóðs samþ. einróma að breytt verði lögunum, þannig að heimild verði til þess að taka ársvexti allt að 10%, og er það efni þessa frv. Ég vænti þess, að frv. þetta fái afgreiðslu nú á þessu þingi, og það er í rauninni nauðsynlegt. Ég legg til að því verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Samgn. hefur haft til athugunar frv. til l. um stjórn og starfrækslu póst- og símamála. N. hefur rætt málið á morgum fundum og voru þrír þeirra sameiginlegir með samgn. Nd. Á tveimur þeirra mætti n. sú er unnið hafði að samningu frv. og sagt er frá í aths. þess. Gerðu þeir nm. ítarlega grein fyrir þeim breyt. á skipulagi Pósts og síma sem unnið hefur verið að og felast í frv. Á þriðja fund n. komu formenn starfsmannafélaga Pósts og síma, þeir Ágúst Geirsson, formaður Félags ísl. símamanna, Björn Björnsson, formaður Póstmannafélags Íslands, og Gylfi Már Jónsson, formaður Félags háskólamenntaðra póst- og símamanna, og skýrðu þeir frá viðhorfi starfsmanna Pósts og síma til frv. og að beiðni n. sendu þeir síðan skriflega grg. um afstöðu starfsmanna félaganna til málsins. Er þar mælt með þeirri heildarstefnu sem fram kemur í frv. en gerðar athugasemdir við nokkur einstök atriði. Hefur samgn. reynt að taka tillit til þeirra og verður nánari grein gerð fyrir því hér á eftir. Við l. umr. málsins gerði hæstv. samgrh. ítarlega grein fyrir aðdraganda og efni frv. og er því ekki ástæða til að endurtaka það hér, heldur reynt að draga fram í höfuðatriðum þau viðhorf sem komu fram til málsins á fundum samgn. Eins og allir vita á Póstur og sími langa sögu að baki. Stofnunin hefur byggst upp á þeim tíma, þannig að starfsemin hefur farið sívaxandi og verkefnum fjölgað. Það er því eðlilegt að þörf sé á endurskipulagningu, ekki síst með tilliti til þeirra miklu tæknilegu framfara sem hafa orðið og fyrirsjáanlegar eru á þessu sviði. Með þeirri skipulagsbreytingu, sem gert er ráð fyrir í frv., er stefnt að því að færa saman í deildir hliðstæða starfsemi til að reyna að koma í veg fyrir að margir aðilar starfi að svipuðu verkefni, en hver deild hafi þá skýrt afmarkað starfssvið. Annars vegar er yfirstjórn, áætlanagerð og önnur stefnumörkun falin fjórum aðaldeildum í aðalstöðvum stofnunarinnar hér í Reykjavík. Hins vegar er rekstur póst- og símstöðvanna um allt land, en yfirstjórn þeirra er falin fjórum umdæmisstjórum. Gert er ráð fyrir að í hverju umdæmi verði í aðalstöðvum þess komið upp nægjanlegu starfsliði ásamt verkstæðum og vörubirgðum til þess að geta sinnt sem mestu af nauðsynlegri þjónustu fyrir stöðvarnar í umdæminu. Slíku hlýtur auðvitað að fylgja nokkur kostnaður, en veitir öryggi og bætta þjónustu. Það væri augljóslega æskilegt, að þegar slíku skipulagi er komið á, þá væri hægt að hafa verksvið umdæmanna sem jafnast. En því miður eru aðstæður okkar þannig að það er alls ekki hægt. Þar hljóta samgöngu- og landfræðilegar aðstæður að ráða mestu ef ekki á að verða beint óhagræði að skiptingunni. Þess vegna hefur verið valin skiptingin sem sýnd er á bls. 15 í frv. Henni fylgir sá augljósi galli, að þrátt fyrir það að ekki er mjög mikill stærðarmunur á landssvæði þriggja stærstu umdæmanna, þá verður starfsemin langmest í umdæmi I, þar sem t. d. um 80% allra símnotenda eru og mikill meiri hl. allra starfsmannanna vinnur. Var þetta atriði mikið rætt í n. og voru nm. sammála um að æskilegt væri að haga þessu á annan hátt, þannig að umfang starfseminnar væri jafnara í umdæmunum, en treystu sér hins vegar ekki til að gera till. um breytingar. En bent var á að unnt væri að einhverju leyti að vega hér upp á móti með því auka ábyrgð og sjálfstæði hinna stærri póst- og símstöðva þannig að þær þyrftu sem sjaldnast að leita eftir leyfi og úrskurði umdæmisstjóra. Tilgangurinn með þessari skipulagsbreytingu og hagræðingu er auðvitað tvíþættur. Í fyrsta lagi er talið að þetta hafi nokkurn sparnað í för með sér, þar sem unnt verði að komast af með nokkru færra starfsfólk, en kostnaður fyrir stofnunina er nú talinn vera um 21/2 millj. kr. fyrir hvern starfsmann. Í öðru lagi á þetta að auðvelda að unnt sé að veita notendum Pósts og síma, þ. e. a. s. fólkinu í landinu, betri þjónustu. Með ákvæðum 9. gr. frv. um framkvæmdaáætlun, sem lögð skal fyrir Alþ., gefst þm. kostur á að fylgjast betur en verið hefur með þeim málum og eiga auðveldara með að móta þá stefnu sem fylgja skal. Einstök verkefni næsta árs verða svo endanlega bundin með setningu fjárlaga hverju sinni, þannig að ákvörðun um þau verður í höndum Alþingis. Á þskj. 473 flytur n. nokkrar brtt. Í þeirri fyrstu er lagt til að síðustu setningar 4. gr. frv., þ. e. a. s. þessar setningar: „upp að tilteknu launamarki, enda sé við val starfsmanna gætt sömu reglna og um hærra launaðar stöður“ - falli niður þar sem n. telur óeðlilegt að starfsmönnum sé þannig í lögum skipt eftir launaflokkum, og er það í samræmi við ábendingar frá starfsmannafélögunum. Í öðru lagi falli niður í 6. gr. frv. orðin „skóla og“, og í stað orðanna „rekstur mötuneyta“ komi: umsjón mötuneyta. Stofnunin rekur allmikla fræðslu- og skólastarfsemi fyrir starfsfólk sitt og er það auðvitað mjög mikils virði og nauðsynlegt að reynt sé að veita starfsfólkinu sem mesta þjálfun og fræðslu til þess að það verði sem færast um að gegna hinum sérhæfðu störfum innan stofnunarinnar. En n. telur sjálfsagt að reynt sé að koma sem mestu af beinu skólahaldi inn í hið almenna skólakerfi, og var okkur tjáð að það væri nú í athugun. Ætti það að vera hagkvæmara og losa stofnunina á þann hátt við einhvern kostnað, auk þess sem réttindi nemenda giltu þá utan stofnunarinnar. Eftir sem áður hlýtur stofnunin að verða að halda uppi margvíslegu námskeiðs- og fræðslustarfi fyrir starfsfólkið, og vill n. síður en svo draga úr því, heldur leggja áherslu á að hið almenna skólakerfi sé hagnýtt eins og frekast er kostur. Orðinu „rekstri“ er breytt í „umsjón“, þar sem allur rekstur á að falla undir póst- og símastöðvar, eins og áður hefur verið sagt, en yfirumsjón með þessari starfsemi fellur undir umsýsludeild eins og önnur mál sem snerta starfsmenn og fasteignir. Síðasta atriði brtt. n. er um það, að aftan við 8. gr. frv. komi: „Ár hvert skal a. m. k. einn þessara funda vera sameiginlegur með starfsmannaráði póst- og símamálastofnunar, sbr. 10. gr.“ Í umsögnum starfsmannafélaganna komu fram ábendingar um það, að nauðsynleg væru meiri tengsl milli fulltrúa starfsmannafélaganna og stjórnenda stofnunarinnar, enda þótt ákvæði 10, gr. um starfsmannaráð væru mikils virði. Óskuðu þeir eftir, að fulltrúar starfsmannafélaganna sætu fundi umdæmis- og deildarstjóranna sem um er talað í 8. gr., svo að með þessari brtt. n. um að þessir aðilar haldi a. m. k. einn sameiginlegan fund er komið að nokkru leyti a. m. k. til móts við þessar óskir. Reynslan leiðir svo í ljós hver verður árangur af þessu ákvæði, sem hlýtur að fara nokkuð eftir því hvernig aðilar halda þar á málum. N. er sammála um að mæla með þessum breyt. og frv. þannig breyttu, nema Stefán Jónsson og Eggert G. Þorsteinsson, sem skrifuðu undir nál. með þeim fyrirvara að þeir muni flytja brtt. sem þeir hafa þegar gert á þskj. 474. Um þá brtt. mun ég ekki ræða nú, þar sem ég geri ráð fyrir að flm. geri grein fyrir henni, aðeins taka það fram, að aðrir nm. töldu að hér væri um svo mikið mál að ræða að það þyrfti nánari athugunar við en nú er tími til, þar sem till. kom ekki fram fyrr en n. var að afgreiða málið.



Herra forseti. Á þskj. 460 flyt ég brtt. Við frv. til l. um stjórn og starfrækslu Pósts og síma. Till. er svo hljóðandi, hún er við 11. gr., að greinin orðist svo: „Ráðherra ákveður í gjaldskrá gjöld þau, sem greiða ber póst- og símamálastofnun fyrir þjónustu þá sem hún veitir, þ. á m. fyrir póstgíró og uppsetningu, leigu og viðhald hvers konar fjarskiptatækja. Hann lánar endurgjaldslaust talstöðvar í bifreiðar fatlaðs fólks að fenginni umsögn Öryrkjabandalags Íslands, en þó skulu ekki lánaðar fleiri en 25 á hverjum tíma. Ráðherra ákveður við næstu gjaldskrárbreytingu að sama gjald komi fyrir hvert símtal sem fram fer innan sama númerasvæðis. Þá er ráðh. heimilt að ákveða, að sama gjald skuli krafið fyrir símtal við helstu þjónustu- og stjórnsýslustofnanir ríkisins í Reykjavík, hvaðan sem talað er af landinu. Að því skal stefnt að tekjur samkv. gjaldskrá nægi til þess að rekstrarjöfnuður náist, miðað við að rekstur og fjárfestingar fari eftir meginstefnu 1. mgr. 3. gr. og fyllsta aðhalds sé gætt.“ Í 11. gr., eins og hún er hér flutt, eru þrjú ný efnisatriði. Hið fyrsta er það, að Póstur og sími láni 25 fötluðum talstöðvar endurgjaldslaust í bifreiðar sínar. Þetta kann að virðast óeðlilegt, að Síminn styðji lítillega við bakið á nokkrum öryrkjum. En það er skylt skeggið hökunni og Síminn er ríkisfyrirtæki sem samkv. lögum um fjarskipti hefur einkaleyfi til rekstrar talstöðva. Þetta yrði því aðeins óverulegt einkaleysfisgjald sem ekki mundi hafa nokkur áhrif á rekstur þessa stærsta fyrirtækis landsins, en það mundi skapa nokkrum öryrkjum aukið öryggi. Annað efnisatriði till. er það, að ráðh. ákveði við næstu gjaldskrárbreytingu að sama gjald komi fyrir hvert símtal sem fram fer innan sama númerasvæðis. Svo sem kunnugt er krefur Síminn notendur um tvenns konar gjald fyrir símtöl. Innan þéttbýlis greiða menn eitt skrefgjald fyrir símtalið, hve langt sem það er. Ef hins vegar talað er á milli byggðarlaga, þá greiðir notandinn eitt skrefgjald fyrir hverja 5–60 sek. sem hann talar. Ef brtt. yrði samþ., þá mundi þetta breytast á þann veg, að sama gjald yrði krafið fyrir öll símtöl sem fara fram innan t. d. svæðis 91 eða 99, en aftur á móti yrði gjaldið áfram mismunandi eftir lengd símtals ef talað væri á milli 91 og 99. Mér finnst eðlilegt að sama gjald sé krafið innan sama svæðis, því að sameiginleg atvinnuleg og menningarleg samskipti eru að jafnaði miklu meiri og nánari innan svæðanna heldur en verður þegar fjarlægðir gerast meiri. Það er t. d. augljóst, að það eru á flestum sviðum meiri samskipti milli reykvíkinga og íbúa Mosfellssveitar heldur en milli reykvíkinga og hornfirðinga, m. a. vegna þess að fjöldi reykvíkinga vinnur uppi í Mosfellssveit og öfugt. Innan svæðis 92 eru t. d. 7 byggðakjarnar, allt verstöðvar. Bátar landa fiski í verstöðvum á víxl, miklu hráefni er ekið á milli byggðakjarna og þess vegna er góð og sanngjörn símaþjónusta mikil nauðsyn á þessu svæði. Þar með er sanngjarnt og eðlilegt að sama gjald sé krafið og gildir í þéttbýlinu. Sama má segja um Ísafjörð - Bolungarvík, um Akureyri - Dalvík o. s. frv. Í sjálfu sér veit ég að forráðamenn Pósts og síma hafa hug á að leiðrétta það misræmi sem hér hefur verið lyst. En þeir munu veigra sér við að framkvæma þá umbót af ótta við það, að álagið á símanum muni stóraukast, en það er, eins og menn vita, nógu mikið fyrir. Þetta þýðir aftur á móti það, að þeir, sem búa við mikið álag og þar af leiðandi lélega þjónustu Pósts og síma, eiga að greiða margfalt gjald fyrir hvert símtal borið saman við þá sem góðu þjónustunnar í þéttbýlinu njóta. Venja er nú sú, að góð þjónusta sé dýrari en léleg þjónusta. Hér er þessu hins vegar algjörlega öfugt farið. Fyrir 15 mín. samtal hér innan Reykjavíkur greiði ég 8.70 kr., en ef ég hringi héðan upp í Mosfellssveit, þá kostar það 8.70 x 15 kr. Nú skil ég örðugleika Pósts og síma vegna hinnar ört vaxandi notkunar símans og lélegs fjárhags undanfarin ar. En það afsakar ekki þessi óeðlilegu vinnubrögð, að þeir, sem fá lélegustu þjónustuna, greiði hana hæstu verði. Á meðan línur og stöðvar eru ófullnægjandi fyndist mér vel koma til greina að símtal rofnaði eftir ákveðinn tíma. Flestir ættu að geta lokið erindi sínu á 3–5 mín, Það væri örugglega skemmtilegra og heppilegra fyrirkomulag heldur en það sem nú er. Þá er þriðja efnisatriði till. Það er að ráðh. sé heimilt að ákveða að sama gjald skuli krafið fyrir símtal við helstu þjónustu - og stjórnsýslustofnanir ríkisins í Reykjavík, hvaðan sem talað er af landinu. Mér finnst þetta vera mikið sanngirnisatriði, t. d. að kjósendur gætu hringt hingað niður í Alþ. í sína þm. fyrir svipað gjald, hvaðan sem þeir hringdu. Tæknilega gæti þetta skeð á ýmsan hátt. Það væri t. d. hægt að gera það þannig, að gegnum 02 yrði símtalið skráð og sama gjald rukkað, hvaðan sem talað væri. Hægt væri að skipta um númer hjá þeim stofnunum sem þessi tillitssemi ætti að gilda um, t. d. fengi Alþ. 001, stjórnarráðið 002, Vegagerðin 003 o. s. frv. Að sjálfsögðu yrði að ákveða í reglugerð, um hvaða stofnanir yrði að ræða, hvort hvert samtal skyldi standa ákveðinn mínútufjölda og hvert gjald kæmi fyrir. Hér væri að mínu áliti um verulega jöfnun á aðstöðu fólks í landinu að ræða. Stjórnsýslustöðvarnar eru þjónustufyrirtæki allra landsmanna. Með því að gefa öllum landsmönnum tækifæri til þess að ná símasambandi við þá embættismenn okkar, er þar sitja, án tilfinnanlegra útgjalda, þá tel ég að nokkuð sé unnið. Ég vona að hæstv. ráðh. sjái sér fært að láta gera tilraun í þessu efni. Það mætti byrja með því að opna þennan möguleika við eina til tvær stofnanir. Þá mundi fljótt koma í ljós hvort notagildið væri það sem ég tel það vera. Ég hef nú drepið á þau þrjú efnisatriði sem brtt. inniheldur og þá að sjálfsögðu farið um það flestum orðum, til hverra hagsbóta hún yrði fyrir viðskiptavini Pósts og síma ef hún yrði samþ., en kem þá að því, hvaða áhrif samþykkt hennar mundi hafa á rekstur Pósts og síma. Lokamálsgr. till. hljóðar svo: „Að því skal stefnt að tekjur samkv. gjaldskrá nægi til þess að rekstrarjöfnuður náist, miðað við að rekstur og fjárfestingar fari eftir meginstefnu 1. mgr. 3. gr. og fyllsta aðhalds sé gætt.“ Á þennan hátt er það tryggt að rekstrarafkoma Pósts og síma versnar ekki þrátt fyrir þessa breytingu. Það, sem skeður, er einfaldlega það, að fyrirtækið fær fleiri þakkláta og ánægða viðskiptavini, en hækkunin á 0-taxtanum, þ. e. a. s. þéttbýlistaxtanum, verður svo smávægileg, að hún mun ekki valda neinni óánægju. Breytingin þýðir sem sé það, að það mun kosta örlítið meira fyrir akureyringa að tala innan Akureyrar, en mörgum sinnum minna fyrir þá að hringja til Dalvíkur. Aftur á móti er ekki ljóst fyrir mér annað en að tæknilega sé mjög auðvelt að koma þessu fyrir og að í raun og veru eina ástæðan til að halda þessu fyrirkomulagi eins og það er nú sé óttinn við að ástandið við að ná sambandi muni versna til muna. Ég hef getið um, að ég tel að það mætti lagfæra með því að símtal rofnaði eftir ákveðinn tíma, og ég tel að þessi annmarki gefi ekki ástæðu til þess að mismuna svo mjög í greiðslum fyrir símgjöld. Ég vona að hv. þdm. geri sér grein fyrir því, að hér er um verulega og þýðingarmikla till. að ræða fyrir nokkurn fjölda landsmanna, - till. sem færir nokkrum miklar hagsbætur og leiðréttir misrétti án þess að það komi hart niður á öðrum.



Herra forseti. Svo sem frsm. samgn., hv. 4. þm. Suðurl., sagði frá, þá skrifuðum við hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson undir nál. með fyrirvara um brtt. sem birtist á þskj. 414, þar sem svo er ráðgert, að þegar í 1. gr. frv. verði kveðið á um það að Alþ. kjósi stjórn Pósts og síma sem hafi eftirlit með fjárhag og rekstri og starfsemi stofnunarinnar og gæti þess, að hún starfi í samræmi við lög og reglugerðir á hverjum tíma, og síðan kveðið á um það, að starfandi verði við stofnunina undir eftirliti hinnar þingkjörnu stjórnar endurskoðunardeild. Mér er skylt að taka fram mjög greinilega, að talan 5 í þessari brtt. okkar, þar sem segir að kjörin skuli 5 manna stjórn, er víðs fjarri því að vera heilög tala, heldur er það mála sannast að hér varð okkur svarabræðrum á í messunni. Ætlun okkar var sú, að hver þingflokkur ætti einn fulltrúa í þessari stjórn, og þar af leiðandi var ætlun okkar að hér skyldi standa talan 7. Brtt. í þá átt munum við bera formlega fram. Meginástæðan fyrir því, að við berum nú fram þessa brtt. við frv., er sú, að við teljum það fráleitt í rauninni, að Alþ. skuli ekki hafa þess háttar hönd í bagga með meðferð fjármuna og raunar framkvæmdastjórn opinberra fyrirtækja sem velta milljörðum, og finnst það fráleitt, að Alþ. skuli ekki kjósa stjórn slíkra fyrirtækja, og þá jafnt og engu síður Pósts og síma heldur en t. d. Tryggingastofnunar ríkisins, þar sem tryggingaráð er kjörið. Frsm. n., hv. þm. Jón Helgason, greindi þar rétt frá, eins og honum er eiginlegt, að brtt. okkar Eggerts kom fram alveg undir lokin í nefndarstörfum og aðrir nm. töldu að ekki gæfist tóm til að kanna þessa hugmynd til hlítar þar sem hér væri um að ræða grundvallarbreytingu á frv. Ég held að frv. í heild sé annars til mikilla bóta, - horfi til mikilla bóta. Þó finnur maður nú fyrir því við yfirlestur og íhugun og þó fundum við kannske e. t. v. mest fyrir því við yfirheyrslu þeirra manna sem frv. sömdu, að það mun að verulegu leyti sniðið að erlendri fyrirmynd, sem ekki ber að lasta, en hefði e. t. v. mátt leggja dálítið meiri vinnu í að aðhæfa hina erlendu reynslu innlendum aðstæðum. Svo sem nefndarformaður gerði grein fyrir, eru þarna sérstakir liðir sem fullkomin þörf er á að hugleiða betur, og kemur náttúrlega til greina að gera það við endurskoðun á þessum lögum síðar. Það liggur t. d. hreint ekki fyrir með annað umdæmið, að nauðsynlegt sé að hafa það svo stórt sem gert er í frv., þar sem Reykjavíkurumdæmi er ætlað að spanna allt svæðið frá Skeiðarársandi að Gilsfirði, verða sem sagt mörgum sinnum fjölmennara heldur en önnur umdæmi Pósts og síma og miklu stærra að flatarmáli. Þetta atriði tel ég eðlilegt að íhugað verði nákvæmlega og legg alveg sérstaka áherslu á að fylgjast þarf með því, hversu þessi skipun gefst á II. umdæmissvæði. Ekki er minna um vert að hugleiða þetta atriði vegna þess, að nú er umdæmisstjórunum ætlað meira hlutverk en áður, meira sjálfstæði, og má kannske helst lýsa hinu nýja hlutverki umdæmisstjóranna með orðum póst- og símamálastjóra sjálfs, er hann var spurður í n. með hvaða hætti hið nýja eða endurskoðaða hlutverk umdæmisstjóranna yrði. Þá sagði hann, að þeir yrðu „programmeraðir“ og þeim fengin beinagrind. En hvað sem því líður, þá kom nú verk þessa ágæta embættismanns prýðilega greinilega fram. Hann gerði okkur grein fyrir því raunverulega, með hvaða hætti vald og umboð yrði á eðlilegan hátt flutt út til umdæmisstjóranna, og gerði að langflestu leyti mjög góða grein fyrir þörfinni sem er á þeirri breyt. sem hér er ráðgerð á yfirstjórn Pósts og síma. Og ég hygg að bæði sú n., sem þar um vélaði, og póst- og símamálastjóri sjálfur hafi unnið þarna ágætt verk. Hv. þm. Oddur Ólafsson ber fram við frv. athyglisverða brtt., sem ég hef persónulega mikla tilhneigingu til að styðja eins og ýmsar fleiri brtt. sem þessi góðgjarni og gáfaði þm. ber fram tíðum hér í d. Ég áskil mér rétt til þess að hugleiða afstöðu mína til þessara till. öllu betur. Ég ætla nú ekki að orðlengja þetta öllu fremur, en vil aðeins inna hæstv. ráðh., samgrh., sem heiðrar okkur nú með nærveru sinni, eftir því, hvort ekki komi til greina að ætla þessu merka frv. dálítið lengri tíma í þinginu til nánari athugunar, vegna þess að hér er um að ræða ákaflega þýðingarmiklar breytingar á þessum grundvallarstofnunum samfélags okkar, sem e. t. v. væri æskilegt að væru til íhugunar á fleiri þingum en einu. Ég beini þessari spurningu aðeins til hæstv. ráðh., hvort slíkt væri ekki hægt, að ætla þessu, lengri tíma.



Herra forseti. Ég tek undir það, að hér er til umr. mjög mikilvægt mál. Þetta er ein af umfangsmestu stofnunum ríkisins og mikilvægt að skipa starfseminni þar sem best. Ég kveð mér hins vegar fyrst og fremst hljóðs til þess að taka undir brtt. frá Oddi Ólafssyni, hv. þm. Sem formaður í milliþn. um byggðamál flutti ég ásamt öðrum nm. fyrir tveimur þingum, hygg ég, till. til þál. um jöfnun símagjalda. Hún hlaut einróma samþykki þá og síðan hefur miðað nokkuð í þá átt, en þó þykir ýmsum miða hægt. Meginatriði þeirrar till. voru þau að jafna símgjöld innan hvers númers eða númerasvæðis og að lækka símkostnað frá dreifbýli til miðstöðva stjórnsýslunnar í Reykjavík. Og það eru nákvæmlega þessi tvö atriði sem hv. þm. hefur tekið upp í brtt. sína. Ég mun því fylgja þessari brtt. Það er í samræmi við þann málflutning sem ég hef haft hér á hv. Alþ., og þarf raunar varla að hafa um það fleiri orð. Við höfum margir fært rök fyrir því áður hve mikilvægt er að reyna að jafna símakostnað. M. a. kemur fram í athugun, sem Hagstofan hefur gert að undirlagi milliþn. um byggðamál og samkv. þáltill., sem samþ. var hér á hv. Alþ. að verulegur munur er á framfærslukostnaði í dreifbýli og réttbýli. Þó er þetta fyrst og fremst á fáum liðum framfærslukostnaðar og einn sá liður er símakostnaður þar sem töluverðu munar, enda munu allir þeir sem eitthvað þekkja til slíks kostnaðar í dreifbýli raunar ekki þurfa að leita til slíkrar athugunar. Þeir þekkja það af umr. við þá menn, sem þar búa, og þeim mikla símakostnaði sem því fylgir að hafa samband við ekki síst stjórnsýslumiðstöðvar ríkisins í Reykjavík, þm. sína og fjölmargt annað sem nefnt hefur verið. Ég vil ekki fara að lengja þessa umr. með ítarlegri ræðu um þessi atriði. Þetta þekkjum við allir og læt ég nægja þessi örfáu orð um þennan þátt. Ég vil sem sagt lýsa ánægju minni með þessa brtt. og sérstaklega þá þætti brtt. sem ég hef nú drepið á. Af því að ég er staðinn upp, þá vil ég nefna það, að ég flutti á hv. Alþ. fyrir tveimur þingum frv. til l. um breyt. á fjarskiptalögum, þar sem ég gerði ráð fyrir því að létt yrði nokkuð á einkarétti Pósts og síma til þess að annast viðhald fjarskiptatækja. Ég skoðaði þetta frv. þegar það var lagt fram og komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri raunar þörf á að flytja slíka brtt. við þetta frv. Í 3. gr. þessa frv. er vísað í fjarskiptalögin. Það eru því þau sem þarf að skoða í þessu sambandi. Það er enn mín bjargfasta skoðun, að það sé rétt að létta af þessu einkaleyfi, bæði hefur það orðið ákaflega kostnaðarsamt fyrir Póst og síma að þurfa að standa við þennan einkarétt, senda t. d. menn til viðgerða á fjarskiptatækjum skipa. Oft hefur þetta einnig orðið til þess, að dráttur hefur orðið á nauðsynlegri viðgerðarþjónustu. Auk þess hefur á seinni árum fjölgað þeim mönnum hér á landi sem geta með ágætum sinnt slíkri viðhaldsþjónustu. Ég vildi láta nægja á þessu stigi að spyrja hv. frsm. n. um það, hvort þessi atriði hafi nokkuð borið á góma í umfjöllun n. um þetta mál, og jafnframt vil ég taka það fram, að ég mun reyna að fylgja eftir síðar þessari hugmynd minni um breytingu.



Herra forseti. Ég get verið stuttorður, því að tveir síðustu ræðumenn komu inn á þau atriði er ég hafði fyrst og fremst í huga að fjalla um. Eins og síðasti ræðumaður benti á hefur það verið vaxandi vandamál hvernig fara skuli með þjónustu varðandi bátaflotann og fjarskiptatæki hans. Póstur og sími hefur einkarétt á þessari þjónustu og hefur stofnunin verið ákaflega treg að viðurkenna hæfa menn, sem eiga heima úti um landið, að taka þessi mál að sér. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. vegna þess, hvernig 3. gr. er orðuð, hvað er fram undan í þessum efnum. Einnig má spyrja formann n. hvort þetta mál hefur borið á góma í umr., því í 3. gr. segir að nánar skuli kveðið á um framkvæmd einkaréttar í reglugerðum sem ráðh. setur. Þetta er mjög laust orðað gagnvart því, hvað við fáum að vita að hverju er stefnt. Viðskiptadeildin, sem er í 6. gr., fær einnig þessa síðustu málsgr. sér til trausts og halds: „Nánar skal kveðið á um starfsemi aðaldeilda í reglugerð sem ráðh. setur.“ En viðskiptadeildin á að taka að sér þetta starfssvið í hinum nýju umdæmum, og ég verð að segja það, að mikið er til í því sem kom fram hér hjá 5. þm. Norðurl. e., að þetta er svo stórt mál að oft hefur svo stórt mál verði sýnt og um það fjallað rækilega og tekið svo fyrir aftur eftir nokkurt hlé. Þetta er ein stærsta stofnun ríkisins og veltir gífurlegu fjármagni. Þjónusta við almenning er viðamikil og verður að vera trygg og góð, eins og tök eru á og fjármagn leyfir, því hér er einnig um öryggisatriði að ræða í verulega stórum stíl og skiptir alla starfsemi í landinu mjög miklu. Á bls. 16 í aths. segir að eigi að flytja ýmislegt út um land og er það jákvætt viðhorf. En mér finnst heldur stuttaralega sagt frá, a. m. k. í tölum talið, hvernig þetta er gert. Það eru sýnd ákveðin skipurit. Það er ekki nefnt neitt mannahald. Það eru ekki nefndar neinar tölur um fyrirframkostnað. Það er sagt að reynsla af valddreifingu sem þessari sé þegar fyrir hendi hjá Vegagerð ríkisins. Ég held að hér gæti verulegs misskilnings. Vegagerð ríkisins er ekki þjónustuaðili sem viðgerðaraðili á margs konar tækjum fyrir almenning, eins og þarna hlýtur að koma fram, a. m. k. varðandi allan bátaflotann, varðandi talstöðvar í bílum og margt, margt fleira. Hér erum við því að fara inn á allt annað valdsvið og það þarf sérþjálfað lið. Á mörgum stöðum úti um land eru mjög hæfir viðgerðarmenn í sjónvarpstækni og ýmsu fleiru og talstöðvatækni, en þeir fá ekki að snerta á hlutunum vegna þess, sem hv. þm., 2. þm. Vestf. kom inn á, vegna þess að einkaréttarvaldið er svo fasttryggt að það leyfir alls ekki hæfum mönnum og hæfum verkstjórum úti um landið að starfa. Ég tel nauðsynlegt, áður en við höldum áfram með afgreiðslu, að fá að vita hvað hæstv. ráðh. eða rn. hans hugsar sér í þessu efni eða hvað kom fram á fundum n., því hér er um stórt mál að ræða og þó nauðsyn sé að breyta öðrum lögum, þá falla þau inn á starfssvið Pósts og síma þ. e. fjarskiptalögin. Við verðum að vita að hverju er stefnt í þessu efni. Það er mjög vaxandi notkun á talstöðvum á öllum sviðum og þjónustan við þessa aðila hlýtur því að vaxa. Þeir greiða hátt gjald og þessi tæki eru gagnslaus nema góð þjónusta fylgi, og erindi mitt var fyrst og fremst að forvitnast um þessa þætti. Ég tel að í aths. á bls. 16 sé okkur ekki gefið rétt í skyn hvað hér sé á ferðinni, vegna þess að starfssvið Vegagerðar ríkisins og starfssvið Pósts og síma til þjónustu gagnvart almenningi er alls ekki sambærilegt að mínu mati.



Herra forseti. ég vil byrja á því að leyfa mér að þakka hv. n. og nm. fyrir störf þeirra. Og þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa farið fram með mikilli vinsemd í garð þeirrar stofnunar sem hér er verið að fjalla um. Við brtt. á þskj. 473, sem samgn. stendur að, hef ég enga athugasemd að gera. Það er ekkert því til fyrirstöðu að orða þær greinar eins og þar segir og laga þær á þennan hátt til. Skipan í stöður innan viss gjaldaflokks hefur venjulega farið fram með þeim hætti, síðan ég fór að starfa þarna, að póst- og símamálastjóri hefur rætt það og yfirleitt hefur hann svo framkvæmt þetta, en allar þessar stöður, eins og allar stöður við póst- og símastofnunina, eru veittar eftir að umsögn starfsmannaráðs hefur komið fram. Það er ekki veitt þar staða nema starfsmannaráðið hafi áður látið í ljós álit sitt. Innan þessa starfsmannaráðs eru fulltrúar frá Félagi símamanna, og það tókst á s. l. vetri að fá póstmennina til að taka þátt í þessu starfsmannaráði, en þar höfðu þeir ekki verið áður. Það var uppi deila á milli heimamanna og póstmanna hvernig starfsmannaráð skyldi skipað, og ég held að ég geti sagt það með góðri samvisku, að ég hafi lagt í það verulega vinnu að fá þá til þess að jafna þessa deilu svo að báðir aðilar væru umsagnaraðilar í starfsmannaráði. Það eru þeir nú og það hefur verið mjög til bóta. Það hefur komið fram hjá Félagi póstmanna, síðan þessi breyting varð á, að þeir hafa mjög fagnað því að þeir skyldu láta af þeirri andstöðu sem þar var. Þetta er líka mikil nauðsyn vegna stofnunarinnar, því þetta er margbreytileg stofnun og m. a. geysilega mikil fjármálastofnun, svo það er ekki nóg að viðkomandi aðilar, sem fara í störf út um landsbyggðina, séu vel að sér t. d. um tæknihliðna. Þeir verða einnig að geta gert sér grein fyrir bókhaldi, meðferð fjármála og stjórn stofnana sem oft og tíðum eru stórar. Þetta hefur því orðið mjög til bóta og er það að minni hyggju mjög ánægjulegt. Við þessa breyt., sem hér er gerð till. um, sé ég ekkert að athuga, hef yfirleitt ekkert á móti þessum tillögum. Ég vil líka segja um það sem fram kom hér í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., að ég tek undir margt það sem hann sagði í þeirri ræðu. Hins vegar get ég ekki fallist á till. hans um yfirstjórn þessarar stofnunar. Í því sambandi vil ég benda á það, að fram til 1970 heyrði póst- og símamálastjóri beint undir ráðh. og hafði því stöðu sem ráðuneytisstjóri. Eftir það heyrir hann undir samgrn. og reynslan af því hefur orðið góð. Nú var hugsunin í sambandi við þetta frv. að reyna m. a. að draga úr kostnaði, og þó ég viti að stjórn á þessari stofnun hefði ekki kostnað í för með sér sem skipti stofnunina miklu, þá kann ég ekki við það, eftir að búið er að breyta starfi póst- og símamálastjóra á þann hátt að hann er orðinn ábyrgur gagnvart rn., að þá ætti að koma þarna stjórn á milli. Og á vissan hátt er reynsla af þessum stjórnum misjafnlega góð. Þær hafa ekki allar orðið til þess sem hugsað er, að draga úr kostnaði við rekstur eða bæta stjórn stofnunarinnar, hér er t. d. gert ráð fyrir að stjórn stofnunarinnar hafi eftirlit með fjárhag og rekstri og starfsemi stofnunarinnar og gæti í þessu starfi samræmis við lög og reglugerðir á hverjum tíma, skal endurskoðunardeild starfa við stofnunina undir eftirliti hinnar þingkjörnu stjórnar. Hér kemur alveg nýr þáttur inn í stjórn þessarar stofnunar, og ég lít svo á að það sé ekki hægt annað en að meta það svo, að það væri algjört vantraust á stofnunina eða hennar endurskoðunardeild, sem afgreiðir öll sín mál til ríkisendurskoðunarinnar, ef það nægir ekki. Auk þess koma svo yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins, sem eru kjörnir af Alþ., til þess að fara þar yfir. Og af þeirri reynslu sem ég hafði af því starfi, þá var það svo, að auðvitað komust yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins ekki yfir allar ríkisstofnanir eða öll ríkisfyrirtæki á hverju ári. Hins vegar var það svo, að þeir fóru yfir allar skýrslur ríkisendurskoðunarinnar og tóku sérstaklega til meðferðar þær stofnanir sem höfðu fengið athugasemdir hjá ríkisendurskoðuninni. Þannig var að þessum málum unnið og þannig verður að þeim unnið. Ríkisendurskoðunin fer yfir þetta og þær athugasemdir, sem hún kann að gera, fara trúnaðarmenn Alþ. yfir í hvert sinn. Þess vegna held ég að þarna gæti ofurlítils misskilnings, og þetta er till. sem ég get ekki fellt mig við að verði samþ., enda finnst mér að þarna sé meira byggt á misskilningi heldur en því sem fram er sett í þessari gr. Ég lít þannig á að hv. flm. hafi ekki hugsað þetta sem skyldi og það er ekki neitt við það að athuga.  Út af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. kom hér að, t. d. um umdæmi, þá skal ég segja það, að ég er honum alveg sammála um umdæmi nr. I, Reykjavík, Suðurland og Vesturland, að það er geysilega stórt. Ástæðan til þess að sú varð niðurstaðan, því það voru nokkrar vangaveltur um þetta, var sú, að það var alveg ómögulegt annað en Vestfirðir yrðu alveg sér. Það væri t. d. ekki margt að láta á Vesturlandi senda vestur á Ísafjörð slík mál, og þannig var það einnig um Norðurland vestra, að það var ekki talið framkvæmanlegt. Það var löngun okkar, þegar við vorum að bjástra við þetta, að reyna að draga heldur úr kostnaði, og ef við hefðum skipt þessu umdæmi, þá vorum við orðnir með eins marga umdæmisstjóra og fyrir eru, bara öðruvísi setta. Nú skal ég ekkert um það segja, hvað reynslan kann að leiða í ljós, kannske það þurfi að gera þetta, og þá sýnist mér að skiptingin mundi verða um Kambabrún, að Suðurlandsundirlendið yrði þá serstakt umdæmi með umdæmisstjóra á Selfossi ellegar á Hvolsvelli eða einhvers staðar þar. Ég skal nú ekkert um það segja. En okkur fannst full ástæða til, af því að þetta svæði, þó fjölmennt sé, er eitt besta svæðið til að fara um, að reyna þessa leið í fyrstu tilraun. Hins er svo rétt að geta, að með umdæmisstjórunum úti á landi eru aukin völd geysilega mikið úti á landi, því höfuðlínan er lögð á fundi sem er sameiginlegur með umdæmisstjórum og yfirmönnum stofnunarinnar hér og samgrn., en framkvæmdir og annað því um líkt þurfa þeir ekki að bera undir verkfræðinga hér eða tæknideildina. Á síðari árum hefur tæknin komið svo mikið inn í þetta, að það er farið að setja tæknimenn á einstaka staði úti um land. Ég veit t. d. að fyrir nokkrum árum kom tæknimaður í Borgarnes, sem var óþekkt þar áður. Þá voru bara heimamenn látnir gera við. Og ég held að það sé kominn tæknimaður vestur á Snæfellsnes og það er yfirleitt verið að dreifa þeim. Áður fyrr þurfti að leita til Reykjavíkur um framkvæmd á þessum atriðum, en nú er því hins vegar breytt. Þeir ráða alveg um framkvæmd á þessum hlutum. Þetta töldum við afar mikið atriði í sambandi við að gera yfirstjórnina þannig, að hún væri sterkari með því að vera úti á meðal fólksins. T. d. er núna alltaf verið að reyna að fækka stöðvunum til þess að fleiri og fleiri njóti lengri afgreiðslutíma, tengja fleiri og fleiri svæði inn á það sem komið er sjálfvirkt og annað því um líkt. Þetta er afskaplega erfitt nema mennirnir, sem ráða þessu, hafi nokkurn kunnugleika. Og ég veit það t. d. á Norðurlandi, að umdæmisstjórinn sem fór þangað í fyrrahaust, því að umdæmisstjórinn sem var á Akureyri áður var fallinn fyrir aldurssakir, þessi nýi umdæmisstjóri hefur lagt í það mikla vinnu - og svo er um aðra umdæmisstjóra - einmitt að vinna að þessum málum í sambandi við heimamenn. Nú get ég tekið undir það með hv. 5. þm. Norðurl. e. og öðrum, að það væri svo sem betra að fá lengri tíma. En það er búið að vinna við málið síðan 1973, ég held ég muni það rétt, þá var n. sett. Og það var samstarf á milli mín og Hannibals Valdimarssonar, sem fór með samgöngumál þegar þessi n. var sett. Hinir erlendu sérfræðingar, sem hafa verið með í ráðum, eru norskir sérfræðingar, eins og kemur fram í grg., sem hafa unnið að skipulagsmálum pósts og síma í Noregi, Danmörku og eru nú í Svíþjóð, svo þeir hafa geysilega reynslu. Þeir lögðu mikla vinnu í það, eins og þeir sem með þeim unnu, að taka tillit til sérstöðu manna. Hugsun mín er því sú, að ég vonast til að hv. Alþ. afgreiði frv. núna svo við getum fengið betri reynslu af þessu nýja kerfi og það þurfi ekki endilega að vera síðustu lögin sem ekki hafa verið endurskoðuð í 42 ár, - þau hafa verið óbreytt frá 1935 ef ég man rétt, - að það þurfi ekki endilega langan tíma, heldur sé nauðsynlegt að fá nokkra reynslu á þetta kerfi sem við erum hér með. Út af till. á þskj. 460 get ég sagt eins og þeir hv. þm. aðrir sem hér hafa tekið til máls, að þeir vildu gjarnan flutt hafa. Og það má mikið vera ef ég hef ekki einhvern tíma átt þátt í því að flytja till. sem gengur í þessa átt að nokkru leyti a. m. k. Hitt er annað mál, að samt eru nú mín örlög að ég get ekki óskað eftir því að hún verði afgreidd með samþykkt. Ástæðuna fyrir því skal ég nú greina: Um fyrsta atriðið skal ég ekki verða margorður. Hins vegar er það svo, að reynslan, sem fengist hefur af því að láta einstakar stofnanir taka að sér þá þætti sem þjóðfélagið á að gera í heild, hefur ekki verið góð. Það hefur reynst þeim mjög erfitt, eins og útvarpi og sjónvarpi. Þetta er talið óeðlilegt og eðlilegt að ríkið sjálft taki þetta að sér. En út í þetta skal ég nú ekki fara lengra. En út af öðru atriðinu, sem er að ákveða gjaldskrá: „Ráðh. ákveður við næstu gjaldskrárbreytingu að sama gjald komi fyrir hvert símtal sem fram fer innan sama númerasvæðis“ - þá vil ég segja það, að ég held að það sé einmitt till. í þessa átt sem ég hafi hér flutt áður. En út af þessum málum vil ég segja það, að maður verður að gæta sín og að skilja er að fyrirgefa, stendur einhvers staðar, og ég hef kynnst þessum málum betur nú. Eitt af þeim málum, sem er áríðandi til þess að koma þessu fyrir, er að koma upp hér í Reykjavík sérstökum teljaraskrefum, þannig að menn geti ekki talað hér hálfan daginn í einu og sama samtalinu. Þetta er búið að vera til athugunar og er nú komið það langt áleiðis, að annaðhvort er nú verið að ganga frá pöntun á tæki til þess arna eða það er alveg á næsta leiti. En þetta er eins og annað, það kostar sína fjármuni. Er talið að þetta tæki muni minnst kosta um 100 millj. kr. Þetta er það mikið tæknimál að ég treysti mér nú ekki til að skýra það, en segi bara frá þessu eins og það er. Í öðru lagi er svo fyrir komið okkar visítölu, sem er stundum tekin á dagskrá, að inn í vísitöluna eru ekki tekin nein símtöl nema hér í Reykjavík. Taxtabreytingar hér í Reykjavík eru allar teknar inn í vísitölu, en ekki neitt gert þar fyrir utan. Nú er það svo, að fyrirrennari minn byrjaði á því við gjaldskrárbreytingar að breyta þarna í haginn fyrir landsbyggðina, og við allar þær gjaldskrárbreytingar, ég held þrjár, sem ég hef gert, hef ég haldið áfram á þessari braut. En mér hefur verið það fullkomlega ljóst, að lengra þarf að ganga í þeim efnum. Nú hef ég ákveðið að setja upp samstarfsnefnd frá samtökum sveitarfélaganna, og munu verða í þeirri n. maður frá Vestfjörðum, maður frá Vesturlandi og Suðurlandi. Ég held ég muni það rætt, að þeir voru tilnefndir af samtökum sveitarfélaga og það séu framkvæmdastjórarnir á þessum svæðum sem eru kvaddir til þessa starfs. Það sem á að vera samstarf þessarar n. og póststjórnarinnar eða sérstakra aðila, sem um þessa gjaldskrá sjá, að samræma þetta. Ef við nú settum þetta í lög að ráðh. skyldi við næstu gjaldskrárbreytingu gera þessa breytingu, að það gilti einn og sami taxti innan þess svæðis, þá mundi ráð þýða alveg gífurlega hækkun á gjaldskránum hér í heild, miklu meira en við gerum okkur grein fyrir, og það mundi kippa í okkar vísitölu allmikið. Þess vegna er það skoðun mín, og ég treysti hv. þm. og ekki síst hv. flm. brtt. til að taka það til athugunar sem ég er nú að segja, að þetta er mál sem við þurfum að vinna að og fá undirbúning til, en eigum ekki að setja í lög, enda værum við þá komnir inn á það að láta lögin ákveða óeðlilega mikið í slíkum skiptum. Ég vil líka segja hv. flm. það, að eitt af því, sem ég hef óskað eftir að yrði athugað í sambandi við endurskoðun á þessu máli núna, er að þjónustumiðstöðvar eða stjórnsýslustofnanir hér í Reykjavík verði meðhöndlaðar sérstaklega. Tel ég að sé eðlilegt að taka þær til sérstakrar athugunar og ber brýna nauðsyn til að gera það. En ef við ætluðum að gera þetta tvennt í einu, þá mundi það verða okkur, að ég held, alveg ókleift. Þetta er miklu stærra fjárhagsmál en við gerum okkur grein fyrir, og við getum ekki stokkið svona langt, við erum ekki það miklir íþróttamenn, a. m. k. Það væri ekki gætilegt að gera það. Ég held að til þess að hægt væri að ná 4. liðnum í till. hv. 2. þm. Reykn., þá þyrfti hækkunin að vera gífurlega há, miklu meiri en við getum gert okkur grein fyrir, ef við værum búnir að afgreiða þetta. Þess vegna vil ég við þetta tækifæri segja það, - náttúrlega eru mín orð takmörkuð, því að menn í ráðherrasætum geta náttúrlega ekki sagt nema fyrir sig meðan þeir eru ráðh., - að ég mun leggja fyrir þessa n. að taka þessa liði til sérstakrar athugunar, enda er n. stofnuð til þess arna. En ég leyfi mér að fara fram á það við þann ágæta og reynda mann, hv. 2. þm. Reykn., að fara ekki að binda þetta í lögum, af því að ég sé ekki fyrir endann á afleiðingum þess ef það yrði gert. Ég veit um dugnað hans og manndóm á öllum sviðum og ég veit því að hann mun athuga þetta mál betur. Það er of mikil ógætni til þess að það væri hægt að setja þetta inn í lög, því þar með væri ráðh. skylt að ákveða það, að innan hvers svæðis skyldi vera einn og sami taxti, enda þótt ég telji brýna nauðsyn til þess að hraða því að það komist í framkvæmd. En það þarf meiri tæknibúnað og betri og styrkari fjármál stofnunarinnar en þau nú eru, jafnvel þó þau hafi verulega batnað á s. l. ári og ég vona að sá bati haldi áfram. Ég get endurtekið það, að ég er hv. 2. þm. Reykn. og þeim öðrum, sem hér hafa talað, hjartanlega sammála um nauðsyn málsins. Þess vegna hef ég við hverja gjaldskrárbreytingu haldið inn á þessa braut lengra og lengra. En mér hefur líka verið það ljóst, að það hefur verið mikið umtalað mál, hvað taxtahækkanirnar hafa verið miklar, þó það hafi aldrei verið farið lengra en svo að reyna að halda uppi eðlilegri framþróun stofnunarinnar og nauðsynlegum breytingum eins og þessum. Þess vegna leyfi ég mér að óska eftir því, að þessi till. verði tekin til baka, og reyndar óska þess einnig með hina, svo hv. deild standi óskipt að málinu, sem hún raunar mun gera að minni hyggju, því ég tel mig hafa gert grein fyrir þessu máli. Út af fjarskiptamálunum vil ég segja það, að mesta löngun hjá póst- og símamálastjórninni þar er í raun og veru að losa sig sem mest út úr fjarskiptamálunum. Það er í sérstakri athugun. Ég held að það hafi verið hv. 2. þm. Vestf., - ég man ekki hvort hann flutti till., en hann gerði fyrirspurn í fyrra um þessi mál og þessi mál hafa verið í sérstakri athugun. Það er alveg ljóst, sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vestf. og hjá hv. 1. landsk. þm. kom þetta líka fram, að það eru fleiri og fleiri sem geta sinnt þessum störfum. En þessi mál koma ekki eins við þessu frv. og önnur, en þau mál eru mjög til athugunar og Póstur og sími hefur í raun og veru ekki sérstaka löngun til þess að vera í þessum málum eins og hann er. T. d. er það svo, að það hafa margar kvartanir komið um sjónvarp og útvarp, að ekki væru í lagi, til mín sem samgrh., enda þótt bæði útvarp og sjónvarp heyri til menntmrh., en ekki samgrh. að neinu leyti, því að þeir starfsmenn Pósts og síma, sem að þessu vinna, vinna bara það verk sem þeir taka að sér, en ekki að þessi stofnun eigi að sinna þessu. Nú skal ég ekki hafa þetta mál mitt lengra, það er nú orðið of langt. Ég segi það, að ég er þakklátur þeim anda sem hér hefur komið fram, og ég hefði nú út af fyrir sig ekki neina ástæðu til að fara að gera mér sérstaka óanægju. En ég held að við afgreiddum málið best með því að sýna í afgreiðslunni, að það er raunverulega eining um þetta, og þær till. tvær, sem ég hef hér nefnt, væru teknar til baka. Ég leyfi mér að segja það, að það væri vel farið ef það rættist.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls sagði ég hér nokkur orð og lýsti yfir ánægju minni með heildarstefnu þessa frv., taldi margt þar til bóta. Aðallega minntist ég þó á tvennt: Annars vegar aukið vald í hendur umdæmisstjóranna, sem ég held að sé ótvírætt, þó ég geti nú kannske dregið eitthvað í land með þann fögnuð út frá upplýsingum þeirra nm., að valdsviðið verður kannske ekki alveg eins mikið og ég hafði gert mér vonir um. En það er þó tvímælalaust bót í máli, að þarna er aukið vald fært á hendur umdæmisstjóranna frá því sem verið hefur. Hitt atriðið var um áætlanagerð, sem ég taldi mjög til bóta og tel enn, þó að vissulega hefði verið ástæða til þess að kveða þar nánar á um þessa áætlanagerð, hvaða aðilar skyldu þar um fjalla, svo sem eins og fjvn. eða þá Alþ. sjálft. Ég get tekið undir það með hv. þm. Stefáni Jónssyni, að það hafi vissulega verið ástæða til þess með svona stórt mál að lengri tími hefði unnist til þess fyrir n. og fyrir Alþ. að fjalla um það. Hér er um mjög viðamikið mál að ræða og mörg atriði sem fléttast þar inn í. Út af till. tveggja hv. þm. hér um yfirstjórn þessarar stofnunar, þá get ég lýst yfir stuðningi við þá till. Ég held, þó það sé rétt hjá hæstv. ráðh. að þarna hafi orðið á breyting til góðs á yfirstjórn þessara mála, þannig að nú heyri póst- og símamálastjóraembættið beint undir rn. í staðinn fyrir beint undir ráðh. áður, þá tel ég engu að síður fulla ástæðu til þess með svo viðamikla stofnun að hún fái þingkjörna stjórn, þrátt fyrir það að ýmislegt í þessu frv. um stjórn og starfrækslu póst- og símamála sé til bóta, m. a. varðandi umdæmisstjórana og starfsmenn. Ég held að það sé sem sagt full ástæða fyrir okkur að gefa þessu gaum í fleiri atriðum og minni á frv. frá hv. þm. Albert Guðmundssyni hér um stjórn annarrar ríkisstofnunar, sem ég hlýt einnig að styðja, því það er áreiðanlega full ástæða til þess að fylgjast hér betur með en gert er. Ég tek undir með hv. 2. þm. Vestf. varðandi stuðning okkar byggðanefndarmanna vissulega við meginsjónarmiðin sem felast í brtt. frá hv. þm. Oddi Ólafssyni. Og það er vissulega rétt, eins og kom fram í máli hans, að þó að þarna hafi verið gerð umtalsverð átök, og við skulum ekki gleyma þeim út af fyrir sig, þá er hér mjög langt í land enn þá að jöfnuður náist. Þegar till. kemur fram sem beinist svo mjög í þá átt sem við höfum um fjallað áður, þá hljótum við að fagna þeirri till. og styðja hana. Ég hins vegar fagna einnig þeim orðum hæstv. ráðh., að á döfinni sé að reyna að framkvæma virkilega breytingu á þessum málum til aukins jafnaðar, m. a. með þessari samstarfsnefnd. Ég held að eina allra brýnustu nauðsynina í sambandi við jöfnuð milli dreifbýlis og þéttbýlis sé einmitt að finna í símamálunum. Varðandi stjórnsýslustofnanirnar er vitanlega eitt aðalatriðið fyrir fjölmarga aðila að ná sem greiðast og best til þeirra, eins og mjög réttilega er komið inn á í brtt. hv. þm. Odds Ólafssonar. Því hefur aðeins verið skotið að mér, frá nokkrum stöðum þó í mínu kjördæmi þar sem símgjöld eru verulega þungur baggi á fólki, að innheimta símgjaldanna á ársfjórðungsfresti væri betur komin á mánaðarfresti, fólk væri sem sagt sáttara við það að greiða þessi gjöld mánaðarlega heldur en ársfjórðungslega, þetta væru það hrikalegar upphæðir og fólk gæti betur fylgst með því einnig ef greiðslurnar færu fram mánaðarlega. Fyrir stofnunina átti þarna ekki að vera um aukakostnað að ræða, síður en svo. Stofnunin fær þá fyrr inn fé með þessu móti og ætti sennilega að taka þessari till. með fögnuði. Ég kem henni hérna á framfæri, af því að henni hefur verið komið á framfæri við mig af nokkrum málsmetandi aðilum úr mínu kjördæmi sem sýnist það vera mjög til bóta að innheimta þessi gjöld mánaðarlega í stað ársfjórðungslega eins og nú er. Ég legg engan dóm á þetta hins vegar fyrir mitt leyti. Ég hygg að þarna sé um vafasama ráðstöfun gagnvart notandanum að ræða. En bæði hefur verið talað um að þetta væri há upphæð þegar hún kæmi, þó hún jafnaðist yfir lengri tíma, og eins það, að fólk varaði sig betur á því að tala ekki eins mikið ef mánaðarleg aðvörun kæmi í staðinn fyrir ársfjórðungslega. Það hugsa ég að ráði nú kannske mestu. Að síðustu aðeins um þá brtt. sem hv. þm. Oddur Ólafsson er með um talstöðvar í bifreiðar fatlaðs fólks. Við höfum verið með frv. um það hér í hv. d., við hv. þm. Stefán Jónsson, að reyna að finna hér á lausn. Við okkar frv. var svo flutt á sínum tíma brtt. frá hv. þm. Albert Guðmundssyni, en síðan hefur eiginlega ekkert sest til þessa frv. Það hefur alveg týnst. Þess vegna fagnaði ég þegar ég sá að hv. þm. Oddur Ólafsson var kominn með enn eina till. hér um. En lausn þarf alla vega að fá á þessu máli. E. t. v. er rétt hjá hæstv. ráðh. að þetta þurfi að gerast með öðrum hætti en barna er og e. t. v. eins .og hann túlkaði það áðan, einmitt með þeim hætti sem við hv. þm. Stefán Jónsson lögðum til. Sýnist mér að það sé fullt samræmi í því, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, og í þeirri frumvarpsgerð sem við vorum með. Ég skal svo ekki segja um það hvaða málsmeðferð verður á þessu áfram. Hæstv. ráðh. hefur haft hér í frammi áköf bænarorð um að þessar till. verði dregnar til baka, og það er þá áreiðanlega hans meining að þau atriði, sem þessa till. snerta, verði tekin, eins og hann benti á, til gaumgæfilegrar athugunar og lagfæringar. Ef svo verður, þá verðum við auðvitað að treysta því. En þessum brtt. óbreyttum get ég fylgt fullkomlega, því að ég held að þær séu allar í réttlætis- og jafnaðarátt.



Herra forseti. í 3. gr. þessa frv. til l. um stjórn og starfrækslu póst- og símamála segir svo, með leyfi forseta, í 2. mgr.: „Póst- og símastofnun hefur einkarétt á að stofna til og starfrækja hvers konar póst-, síma- og aðra fjarskiptaþjónustu“ o. s. frv. Ég leyfi mér að flytja brtt. við þessa gr., svo hljóðandi: „ Brtt. við frv. til l. um stjórn og starfrækslu pósts og síma. - Frá Albert Guðmundssyni. –- Við 3. gr. 2. mgr. falli niður.“ Ég leyfi mér að leggja hana fram skriflega. Í frv. til l. um stjórn og starfrækslu póst- og símamála er ákvæði um einkaleyfi póst- og símamálastofnunar ofaukið, enda er slíkt ákvæði ekki í gildandi lögum um þessa stofnun. Núgildandi ákvæði um einkaleyfi Pósts og síma er að finna í póstlögum, nr. 31/1941, og í fjarskiptalögum, nr. 30 frá 1941. Ekki getur hjá því farið að fyrr eða síðar verði ákvæði þeirra laga, sem fjalla um einokunaraðstöðu ríkisins til handa, felld niður. Eru þá sérstaklega höfð í huga ákvæði II. kafla fjarskiptalaga þar sem ríkinu er m. a. í 2. gr. þeirra laga veitt einokun á að flytja til landsins, selja, leigja og dreifa út á annan hátt, smíða, gera við, breyta eða setja upp hvers konar fjarskiptavirki, tæki, taugabúnað og þvíum líkt eða hluta þeirra o. s. frv. Þessi einokun er síðan framseld Pósti og síma í IV. kafla laganna. Þar sem full ástæða er til að ætla, að einokun og hvers konar höft á athafnafrelsi eigi þverrandi fylgi að fagna, er það bæði þarflaust og varhugavert að bæta einokunarákvörðunum inn í fleiri lög en gert hefur verið til þessa því að ætla má að þær verði felldar úr gildi innan skamms. Ég tel tímabært að það verði athugað, hvort ekki sé skynsamlegt að leggja niður allan innflutning á símatækjum og öðrum fjarskiptatækjum á vegum Pósts og síma, leyfa frjálsan innflutning á þeim og færa símvirkjamenntun inn í Iðnskólann, Iðnskólinn útskrifi símvirkja og einkaaðilum verði leyft að gera við síma og selja síma og þannig fá þá fjölbreytni í tækin sem eru í öðrum frjálsum löndum, - það er alltaf verið að vitna til útlanda, - á sama hátt og viðtækjaverslun Íslands var blessunarlega lögð niður á sínum tíma og fjölbreytni bæði í gæðum og útliti tækja fór að sjást á íslenskum heimilum eins og annars staðar. Það má líka nefna einkaleyfi á bifreiðainnflutningi o. fl. sem ríkið hafði. Þá yrði hlutverk Landssímans eða Pósts og síma skulum við segja verklegar framkvæmdir á borð við það sem hitaveitur gera, rafmagnsveitur eða aðrar þær samveitur sem leggja taugar að heimilum fólks, en það, sem er svo aftur sett inn í heimilin, er á valdi húsráðenda og þeirra sem búa í viðkomandi byggingum. Ég skal ekki fylgja þessari brtt. úr hlaði með fleiri orðum. Varðandi þá brtt., sem hv. 2. þm. Reykn. flutti hér, þá er ég sammála hluta af henni, en hefði gjarnan viljað vita frá flm. hvað þýði samþykkt þessara hugmynda hans í íþyngingarátt fyrir þá íbúa Reykjavíkur sem mér hafa treyst hingað inn í þessa stofnun til þess að gæta hagsmuna sinna. Mér ber á sama hátt að gæta hagsmuna þeirra eins og hv. þm. ber fyrir brjósti hagsmuni sinna umbjóðenda að parti. Ég held að við getum allir verið sammála um að þéttbýliskjarnarnir, hvort sem þeir eru hér eða norður í landi, hjálpa til við byggingu á ýmsum samveitum og því sameiginlega úti um allt land og að sjálfsögðu hvílir miklu meira á þessum þéttbýliskjörnum við það, að farið er að væða landið á margan hátt. En hvenær er ofgert að íþyngja íbúum þéttbýliskjarnanna? Hvað verður langt þangað til þeir segja: Hingað og ekki lengra? Ég held að hér í Reykjavík, - ég skal ekki segja hvernig það er í Reykjaneskjördæmi, - sé komið að suðupunkti á margan hátt. Ég vil vara hv. 2. þm. Reykn. við slíkum tillöguflutningi sem þessum, en fagna því að ráðh. á miklu mýkri hátt heldur en ég geri hefur mótmælt tillöguflutningnum. Ég vil svo að lokum aðeins lýsa furðu minni á því, að nokkur, hvort það er þm., sem er tímabundið ráðh., eða þm., sem er tímabundið ekki ráðh., skuli vera á móti því að setja stjórn yfir stofnun og þá sér í lagi stofnun sem er þetta veigamikil. Ég held að það sé miklu nauðsynlegra að þarna komi stjórn og þá sjö manna stjórn fyrir Póst og síma heldur en margar aðrar stofnanir. Ég er með Innkaupastofnun ríkisins í huga, þar sem ég hef flutt till. um að stjórn verði sett yfir hana, og felst ekki í því á einn eða annan hátt ádeila á þá sem stjórna þar í dag. En ég get ekki ímyndað mér að með nokkrum rökum sé hægt að koma í veg fyrir að till. hv. samdeildarþm. okkar, Stefáns Jónssonar og Eggerts G. Þorsteinssonar, verði samþykkt. Ég fyrir mitt leyti mun styðja hana.



Herra forseti. Enn skal ég reyna að orðlengja ekki aths. mínar. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir skýringar sem hann flutti okkur áðan á ýmsum atriðum og eins og hann sagði: að skilja það er að fyrirgefa: Þar vitnaði hann að vísu í sænskan slagara sem sunginn var hér allmikið fyrir 15 árum og hét á sænskunni: Att förstå, att förlåta, söngur Lundeyjar-Maju þar sem hún var að biðja eiginmann sinn afsökunar á smáfótaskorti sem henni varð á. En eigi að síður er þetta þannig, að skýringar hæstv. ráðh. voru góðar og ákaflega mörg atriði raunverulega í afstöðu hans orðin fyrir bragðið þess háttar, að maður hefur einnig mjög sterka tilhneigingu til þess að aðstoða hann við að koma þessu frv. í gegn, sem ég tel eins og hann að sé til bóta. Hitt er aftur annað mál, að ég tel að Alþ. hafi ekki haft þetta frv. nógu lengi til umfjöllunar, enda þótt n., sem ráðh. vitnaði til, hefði verið skipuð 1973. Þetta er ekki mælikvarði á ráð, hversu lengi Alþ. hefur haft þetta mál til umfjöllunar eða umhugsunar. Það er ekki langur tími, og ég er enn þá þeirrar skoðunar, að æskilegt sé að Alþ. gefist svolítið lengri tími til að fjalla um málið, m.a. í þeirri trú að Alþ. kunni að breyta frv. einmitt á þá lund eingöngu sem hæstv. ráðh. telur í hjarta sínu æskilegast. Það kom fram í máli hans áðan, að hann er því fylgjandi að gerðar verði breytingar á reglugerðum og lagaákvæðum á ýmsan hátt í þá veru, sem þm. leggja til, þótt hann telji að leiðin til þess arna komi til álita. Nú vil ég að við fáum tíma til þess að líta á þetta einmitt, hvernig við náum þeim settu mörkum sem ráðh. gerði grein fyrir. Og ég vil sérstaklega víkja að atriðunum sem hann nefndi varðandi hlutskipti gamla fólksins og öryrkjanna og þeirra sem minnst hafa úr að spila, en þurfa e. t. v. mest á síma að halda og þessum tækjum. Ég held að allmikið sé til í því, sem hæstv. ráðh. sagði, að æskilegt sé að samfélagið geri þetta beinlínis, að ekki séu lagðar kvaðir á einstakar stofnanir í þessu, heldur að við reyndum t. d. að gera slíkt fyrir tilstuðlan Tryggingastofnunarinnar sem mesta möguleika hefur á því að meta þörfina. Þessu trúi ég, að þetta væri æskilegt ef sú leið er fær. En takist það ekki, takist ekki að gera þetta eftir þeirri leið sem best er, þá finnst mér koma til álita að gera það eftir næstbestu leiðinni. Ráðh. minntist áðan beint í tengslum við viðleitnina, sem er rík í hans huga, viðleitnina til þess að jafna símagjöldin, þá minntist hann á tæki sem nú er verið að panta sérstaklega til Landssímans til nota í Reykjavík til þess að stemma við því stigu að menn liggi í símanum og tali kannske allt að því hálfan daginn í einu skrefi, og þetta tæki kostar um það bil 100 millj. Hér er atriði sem kemur mjög til álita. Ég skil hvað fyrir hæstv. ráðh. vakir, og ég veit, að það er gott, og ég veit, að það er skynsamlegt. En hér kemur mjög til álita með hvaða hætti þessu marki skuli náð. Sannleikurinn er sá, að einmitt gamla fólkið og einmitt gamla fólkið í Reykjavík, öðru fremur í Reykjavík, reynir að bæta sér upp einangrun, félagslega einangrun, sem er e. t. v. hvergi napurlegri en í Reykjavík með sínum miskunnarlausu umferðargötum, með sínum erfiðu fjarlægðum, sem verða mældar e. t. v. í öðru fremur en km, þetta fólk reynir að bæta sér upp einangrunina með símanum. Og ég hef grun um að við gerum rétt í því að taka tillit til þessarar félagslegu staðreyndar þegar við erum að fjalla um þetta atriði, um það hversu meta skal til verðs hvert teljaraskref í símtölum á þéttbýlissvæðunum, einmitt þessa stöðu gamla fólksins, þannig að við kunnum e. t. v. að þurfa að leysa þörf þess um leið á annan hátt, þá kannske eftir öðrum leiðum ef með þarf, - sérstaka þörf þess fyrir síma, sem er í mörgum tilfellum öryggistæki líka þar sem svo er ástatt að gamalmennið býr eitt í íbúð og er farið að heilsu og þarf beinlínis á þessi öryggistæki að halda. Því er ég þeirrar skoðunar, að annaðhvort verðum við, um leið og við kynnum að velja þann kostinn að hækka verð á símanotum í Reykjavík í jöfnunarskyni, þá verðum við jafnframt að gera annað tveggja: Að leggja þá kvöð á símann að taka sérstakt tillit til gamla fólksins og öryrkjanna ellegar þá að koma því jafnframt í gegn að einhver annar aðili - og ég ítreka að ég er hæstv. ráðh. sammála um að æskilegast væri að Tryggingastofnunin gerði þetta, en sem sagt, aðra hvora leiðina verðum við að velja. Varðandi sjálfa till. um skipun stjórnar Pósts og síma vil ég enn ítreka það sem ég áður sagði, að tilgangur okkar hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar er sá, að hér yrði um 7 manna stjórn að ræða, en ekki 5 manna stjórn. Okkur varð aðeins þarna á í messunni að nefna töluna 5. Ég er þeirrar skoðunar að þess háttar risastofnun á okkar mælikvarða eins og Póstur og sími eigi að lúta þingkjörinni stjórn. Ég skil mjög vel afstöðuna sem óbeint kom fram í orðum hæstv. ráðh. Hann vildi undir engum kringumstæðum misvirða á nokkurn hátt eða láta í ljós vantraust á núv. stjórn Pósts og síma og þá allra síst þeim ágæta manni sem nú gegnir embætti póst- og símamálastjóra. Það viljum við flm. heldur alls ekki, og þess vegna ítreka ég þetta, legg á það mjög þunga áherslu, að hér erum við alls ekki að draga í efa heiðarleika eða ágæta starfskunnáttu núv. póst- og símamálastjóra, síður en svo. En við erum báðir þeirrar skoðunar, að það sé alveg fráleitt að Alþ. hafi ekki hönd í bagga á þennan hátt með yfirstjórn þess háttar stofnana. Það yrði stigið stórt skref í átt til þingræðislegrar útfærslu með þessum hætti, og sannleikurinn er náttúrlega sá, að hér á Alþ. í vök að verjast. Ég vil ekki segja neitt óþarflega ljótt um embættismennina okkar, en við eigum sannarlega í vök að verjast fyrir hönd Alþ. þar sem er ásókn embættismanna í völd sem Alþ. heyra, og ég hygg að það sé meira en tími til kominn að Alþ. taki á sig alla stjórnunarlega ábyrgð sem fylgir skyldum Alþ. út á við, og kynni þá ýmislegt að fara betur. Ég efast ekki um að hæstv. ráðh. geti tilgreint dæmi um það, að ekki hafi allar stjórnir opinberra stofnana þingkjörinna setið reynst heppnar. En svo er um stjórnir yfirleitt, og einkanlega finnum við fyrir því á þessum missirum, hve ríkisstj. eru óskaplega misjafnar - misjafnar hafa þær alltaf verið, en misjafnlega óskaplega misjafnar. Ég skil það vel að hæstv. ráðh, vilji hraða afgreiðslu þessa máls. Aftur á móti sé staðreynd, að þegar er tekið til við ýmiss konar tilraunir utan við ramma núgildandi póst- og símamálalaga um skipulag stjórnar þessarar stofnunar, það finnst mér ekki koma í veg fyrir að við getum ætlað örlítið lengri tíma en nú bara til þingloka á næstu dögum til að fjalla um þetta frv. Og vík ég þá aðeins í lokin að þeirri þjónustu sem hæstv. ráðh. sagði að Póstur og sími vildi gjarnan losa sig við af skiljanlegum ástæðum, eins og hann orðaði það, Póstur og sími hefur ekki löngun til að annast þá þjónustu framvegis sem lýtur að talstöðvunum og viðgerðarþjónustunni. Hér komum við að atriði sem við höfum lítils háttar fjallað um hér í þinginu fyrr í vetur og ég hef minnst á í ræðu, þar sem um er að ræða ákveðna viðleitni Pósts og síma til þess að skjóta sér undan því að veita þjónustu, e. t. v. af skiljanlegum ástæðum, en að veita nauðsynlega þjónustu sem aðrar stofnanir geta ekki tekið við, svo sem þjónustu við eigendur lítilla talstöðva á stuttbylgjum, sem munu vera um það bil 8000 í bílum hér innanlands núna, ákaflega þýðingarmikil öryggistæki fyrir almennt öryggi. Þessi tæki eru keypt til landsins og sett í bíla að, vissu leyti á ábyrgð Pósts og síma sem hefur þessa einkaréttaraðstöðu framvegis, en Landssíminn neitar að láta í té hlustunarþjónustu við þessar stöðvar. Og þar sem hér er nú um að ræða slíkan geysilegan fjölda og mjög þýðingarmikið öryggistæki, sérstaklega úti á landi þar sem símasamband er stopulast og erfiðast að ná til lækna og fá hjálp ef slys ber að höndum, þá kynni við nánari umhugsun að vera ástæða til þess að fella inn í hina nýju löggjöf einhvers konar ákvæði um það, með hvaða hætti Pósti og síma beri skylda til þess að veita þjónustu á þessum sviðum, ellegar þá ljós ákvæði um það, að Pósti og síma beri ekki skylda til þess að veita slíka þjónustu, þannig að við getum þá tekið það upp, hver eigi að veita þjónustuna, því að hennar er þörf. Einnig til þess arna finnst mér að við þyrftum að fá tíma, til þess að athuga þessi atriði. Ég vil svo enn, af því að ég mun ekki kveðja mér hljóðs öðru sinni, ítreka það, að ég hygg að hér hafi verið unnið ágætt starf af hálfu undirbúningsnefndarinnar og póst- og símamálastjóra við undirbúning þessa frv., þótt ég sé eindregið þeirrar skoðunar að enn megi bæta það nokkuð og sé sjálfsagt að Alþ. taki það verk að sér að bæta þetta frv. nokkuð, þannig að það verði verulega gott frv. og það verði góð löggjöf og traust og vönduð sem Alþ. sendir frá sér um yfirstjórn Pósts og síma eftir þessi 42 ár.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þm. stuðning við brtt. mína. Mér þykir mjög vænt um þann stuðning sem hefur komið frá þeim, og ég hef styrkst í því áliti mínu í þessum umr. að þetta sé till. sem þarf að samþykkja á Alþ. Mér þykir mjög leitt að hæstv. samgrh. skuli ekki treysta sér til að ljá þessu máli lið, einkum eftir að hann sagði okkur frá því að innst inni er hann að sjálfsögðu mjög fylgjandi því að hans gamla till. sé samþykkt. Það kom sem sé í ljós að hann hefur flutt till. svipaðs efnis og enn fremur hv. 2. þm. Vestf. Þetta sýnir að það er þörf á því að samþykkja þessa till., og ég held að það megi fullyrða, að þau svör, sem þm. hafa fengið, hæstv. núv. samgrh. og hv. 2. Vestf., þau svör sem þeir hafa fengið frá póst- og símamálastjórn munu hafa verið nákvæmlega eins fyrir 4 eða 6 árum eins og fást frá þessum aðilum í dag.

Það er búið að laga þetta síðan.

Grundvallaratriðið er þetta, að það fast þessi sömu svör, því miður: Þetta er ágætismál, en það er ekki hægt að framkvæma það. Ég held, að þetta geti ekki verið eins mikið mál og ráðh. vill vera láta. Hugsið ykkur það, ef þetta er virkilega svo að Póstur og sími riði til falls ef nokkur þúsund manns úti á landi fá að njóta Reykjavíkurtaxtans innbyrðis þegar þeir tala við nágranna sína. Það er allt og sumt sem farið er fram á. Ég held að þetta hljóti að vera á misskilningi byggt. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að símtöl frá Keflavík til Reykjavíkur, frá Reykjavík til Akureyrar, frá Reykjavík til Ísafjarðar og frá Ísafirði til Akureyrar o. s. frv. haldast óbreytt, þar eru skrefagjöldin áfram. Það er aðeins ef nágrannar þéttbýliskjarnans á svæðinu tala innbyrðis saman sem ætlunin að þeir geti notið sama taxta og þéttbýli gerir nú, þ. e. a. s. Reykjavík, Akureyri og ótalmargir aðrir staðir sem njóta þessa O-taxta, þ. e. a. s. það er sama hve lengi þeir tala, þeir greiða eitt skref. Ég held að þetta eigi heima í lögum, en ekki í reglugerð, því að hér er ekki verið að ákveða neina upphæð gjalds, heldur fyrirkomulag á greiðslum, og þetta er svo mikið mál að mér finnst það vera hreint og beint augljós nauðsyn að það sé í lögum. Það er algerlega óþolandi misrétti sem fram fer núna. Það er ómögulegt að sætta sig við það áratugum saman, að ef ég tala við skulum segja 12 km í suðvesturátt frá Reykjavík, þá borga ég 8.70 kr. fyrir það, þótt ég tali í klukkutíma, ef ég tala upp í Mosfellssveit 12 km í norðaustur, þá borga ég kannske fyrir það 100–200 kr. Það er náttúrlega ekki nokkur heil brú í þessu og verður að breytast. Hv. 12. þm. Reykv. er hræddur við að hér sé verið að ganga á þéttbýlið. Þetta er alger misskilningur, Albert Guðmundsson, hv. þm. Eins og ég segi, það er oft hringt til okkar hér í þinghúsið, vafalaust af kjósendum okkar oft, og er ósköp ömurlegt að vita til þess, að ef hringt er í okkur héðan úr Reykjavík, hvað lengi sem talað er, þá kostar eitt skref 8.70 kr., aftur á móti getur þetta farið í mörg hundruð kr. ef kjósendur utan af landi tala við sína þm. Þetta er ekki heilbrigt, ekki á nokkurn hátt. Varðandi kostnaðarhlið þessara breytinga held ég að hér sé hlutum ruglað saman. Langsamlega flestir landsbúar búa við þetta núllgjald ef þeir tala innbyrðis innan síns þéttbýliskjarna, og gjaldið verður óbreytt ef talað er á milli svæða, þ. e. a. s. símtöl frá Akureyri til Reykjavíkur kosta jafnmikið hvað sem þessari till. líður. Ég hefði haldið að O-gjaldið mundi hækka kannske um ca. 30%, verða 11.60 kr., en ekki 8.70. Þetta er svo lítið að jafnvel þótt það hækki um margar prósentur, þá verður gjaldið ákaflega óverulegt fyrir því. Mér finnst mjög erfitt að draga þessa till. til baka, en ég mun nú fallast á fyrir beiðni ráðh. við finnum ekki einhverja leið til þess að bæta úr þessum málum.



Herra forseti. Það hefur borið hér nokkuð á góma að það þyrfti að fresta þessu máli nú, þar sem það væri ýmislegt sem þyrfti að athuga betur í því. Eins og ég sagði áðan er erfitt að sjá fyrir öll atriði lagasetningar og út frá því sjónarmiði held ég að það væri nú heppilegra fyrir okkur að reyna að afgreiða þetta frv. núna, þar sem ég held að við séum yfirleitt sammála um að það, sem þar er tekið fram, sé til bóta, og láta lögin taka gildi. Við vitum að lög standa ekki til eilífðar, þau eru endurskoðuð, kannske misjafnlega fljótt, en það væri heppilegra að við tækjum þessi lög þá fljótlega til endurskoðunar, m. a. þau atriði, sem hér hafa verið nefnd, og vafalaust einhver fleiri, eftir því sem koma í ljós þegar lögin hafa komið til framkvæmda. Þá ætti að vera hægara fyrir okkur að átta okkur á því, hverju við þurfum að breyta til þess að ná sem bestu marki. Vegna till. hv. 5. þm. Norðurl. e. og 4. landsk. vil ég vísa til þess sem ég sagði áðan, að meiri hl. n. hefði talið að það væru svo mörg atriði sem hún snerti, að það væri erfitt eða ómögulegt að afgreiða það á þann hátt á þeim tíma sem nú væri til loka þingsins, þar sem hún hefði ekki komið fram fyrr en rétt um það leyti sem var verið að afgreiða málið. Og mér finnst það einmitt staðfestast í því, að hv. flm. eru þegar komnir fram með brtt. við hana.

Það er nú ekki rétt.

Jæja.

Og það sannar ekkert annað en það, að við munum að sjálfsögðu leiðrétta mistök.

Já, já. En ég vil aðeins benda á það, að í sambandi við þetta vakna margar spurningar. Ég benti á það strax þegar þetta kom fram í n., að það koma fram spurningar um það, hvaða ábyrgð svona stjórn á að bera. Á hún þá að bera algerlega ábyrgð á rekstrinum? Eða hver á að bera ábyrgðina? Eigum við að taka þetta fyrirtæki undan ráðh. og ríkisstj. eða hvar á að setja mörkin? Við höfum talað um framkvæmdavald, löggjafarvald og dómsvald, rétta þurfi að aðskilja. En þarna er sem sagt lagt til að Alþ. fari að skipa stjórn yfir eina af þeim stofnunum sem hefur tvímælalaust heyrt framkvæmdavaldinu til, - og á sú stjórn að færa ábyrgðina algerlega frá ráðh. og yfir á Alþ. eða hvernig á að haga þessu? Þetta er sú spurning sem mér hlýtur að koma í hug, og ég held það þurfi að skilgreina þetta miklu nánar en gert er í þessari tillögu. Það er vitanlega margt fleira í þessu sambandi. Við höfum t. d. verið í þessu frv. að reyna að taka tillit til óska starfsmanna stofnunarinnar um að hafa einhver áhrif á stjórnina. Það er ekkert hugsað um það í þessari till., að starfsmennirnir hafi þarna nein áhrif. Ég tók það fram, að við værum ekki beinlínis að hafna algerlega þessari hugmynd, heldur að þetta þyrfti að athuga betur og jafnvel á breiðari grundvelli, m. a. með tilliti til annarra stofnana ríkisins sem um væri að ræða. Bent hefur verið hér á aðra stofnun sem búið er að flytja frv. um sérstaka stjórn fyrir. Ég ætla ekki að fjölyrða um brtt. á þskj. 460 frá hv. 2. þm. Reykn., þar sem hann hefur nú dregið hana til baka til 3. umr. ég vil aðeins geta þess, að þessi till. kom það seint fram að hún barst aldrei n., þannig að hún hafði ekki tækifæri til að fjalla um hana á fundum sínum. En ég get tekið undir það, að hún fjallar um mál sem við erum allir sammála um að þarf að stefna að. Hins vegar er bara spurningin sú, hvað við getum ráðið við að gera það fljótt. Um fyrsta liðinn hef ég látið þá skoðun í ljós, að ég tel að Tryggingastofnun ríkisins eigi að veita þá aðstoð sem þar er fjallað um. Það er Tryggingastofnunin sem metur hverjir eigi helst að fá þetta, og ég held að miklu eðlilegra sé að sá aðili, sem hefur matið veiti þá einnig aðstoðina og beri ábyrgð á henni. Því væri eðlilegra að það væri Tryggingastofnunin sem greiddi afnotagjöld fyrir þessa aðila sem hún úrskurðar að hafi þörf fyrir rétta. Og það þyrfti þá jafnvel að vera eitthvað rýmra en þetta, því að óneitanlega væru þetta mikil forréttindi fyrir þessa 25. Og þá vaknar spurningin: Eru ekki fleiri sem hafa kannske eins mikla þörf fyrir þetta? Það var minnst á það, að hér lægi frv. fyrir d. um svipað efni, og það er rétt. Það var vísað til samgn. frv. sem gekk nokkuð í þessa átt. Við sendum þetta frv. til umsagnar, m. a. umsagnar tryggingaráðs, þess ágæta þingkjörna ráðs, og það hefur ekki borist enn þá umsögn frá því. Ég hef talað um það við hv. 5. þm. Norðurl. e. að hann gengi eftir því að það svaraði, en þrátt fyrir það hefur svar ekki borist enn þá eða var ekki nú fyrir tveimur dögum. Það var beint til mín fsp. um þjónustustarfsemi Pósts og síma, hvort það mál hefði borið á góma í n. Það var rætt eins og reyndar hefur nú þegar komið fram í umr., að það kom fram hjá póst- og símamálastjóra þar það sama og kom fram í máli hæstv. samgrh., að þeir stefna að því að draga úr þessum einkarétti sínum. Ég held að þessi einkaréttur sé upphaflega kominn til af því, það varð að finna einhvern aðila sem var skyldugur að veita þessa þjónustu á meðan varla var um annan aðila að ræða sem gat það. Síðan eru vitanlega breyttar aðstæður og möguleikarnir hafa vaxið, og þá eru menn sammála um að það sé óþarfi að binda þetta svona. Hvað þessi breyting getur farið hratt skal ég ekki segja. Það verður að fara eftir því hversu fyrir aðrir aðilar eru um að taka þetta að sér. Aðalatriðið held ég að hljóti að vera að hægt sé að veita þessa þjónustu. En vitanlega verður að gæta þess alltaf, að Póstur og sími eða aðrir opinberir aðilar séu ekki að hindra það að fólk fái góða þjónustu eða það séu einhver ákvæði um þeirra einkarétt sem hindra það. Þetta eru, held ég, þau atriði sem ég vildi aðeins gera aths. við.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, fyrst og fremst vegna stuttrar og alveg stórfurðulegrar aths. síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóns Helgasonar, formanns samgn. Ég kvartaði í framsöguræðu minni á engan hátt undan meðferð þessa máls í n. og fór ekki dult með það, að brtt. sú, sem hér um ræðir, sem við flytjum hér við hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson, kom fram í allra síðasta lagi í n. Aftur á móti gaf ég honum alls ekkert tilefni til þess í framsögu minni áðan eða aths. mínum við frv. að notfæra sér tæknilegan galla á brtt. sem ég sjálfur þríundirstrikaði að væri tæknilegur galli, sem ég leyfði mér að vísu að kalla klaufaskap, þá gaf ég honum ekkert tilefni til þess að grípa þetta síðan út úr till. og snúa út úr þessu atriði, tilgreina það síðan í ræðu hér áðan sem merki um að tillöguflutningurinn væri óvandaður, að nú bærum við hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson þegar fram brtt. við brtt., þó að honum væri sjálfum ljóst, því að varla trúi ég að hann hafi ekki heyrt til mín áðan þegar ég talaði, hvernig á þessum galla stóð. Ef þetta er bara eðlis- eða flokkslæg árátta til þess að vera í grundvallaratriðum annaðhvort ómerkilegur eða kvikindskur, þá hv. þm. um það. Eða stafar þetta af því að maðurinn megi ekki til þess hugsa að andmæla ráðh. sínum, að því er virðist eiðsvörnum, í einu eða neinu og þá ekki til þess hugsa að bætt verði við gr. í frv? Nú ætti honum að vera það ljóst, hv. þm., að þegar eru kjörnar stjórnir af hálfu Alþ. yfir stofnanir sem hafa mikið umfang, annaðhvort hvað fjárráð snertir eða þjónustu, dálítið í líkingu við það sem Póstur og sími hafa. Og af því að hann nefndi sjálfur tryggingaráð áðan. Þá er Trygginga stofnun ríkisins m. a. ein þessara stofnana sem Alþ. kýs stjórn yfir. Og honum aðeins til upplýsingar, ef hann skyldi haldinn framhaldsaráttu til þess að leiftra á því hinu sama sviði sem hann áðan gerði, skal það tekið fram, að það voru einmitt lagaákvæðin um tryggingaráð sem ollu þessum mistökum okkar hv. hm. Eggerts G. Þorsteinssonar, að kveða á um fimm manna stjórn, en ekki sjö vegna þess að við leituðum fyrirmyndarinnar í að vísu úreltu lagasafni einmitt í tryggingarað ríkisins. Það liggur síðan í augum uppi, að hvorugur okkar hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar hugðist skerða aðild starfsmanna að stjórn fyrirtækisins frá því sem ráð er fyrir gert í sjálfu frv. og þó náttúrlega enn síður í frv. í þeirri mynd sem það kemur frá samgn., þar sem hv. þm. Jón Helgason átti frumkvæðið að því að gera bót á frv. einmitt í þessa átt, að tryggja frekari aðild starfsmanna að stjórn stofnunarinnar. En ég held að hann hljóti að fallast á það, að með brtt. okkar hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar er ekki ráðgerð nein skerðing á þessari stjórnunaraðild starfsmanna.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég skil ekki að öllu leyti tilefni stóryrða hv. 5. þm. Norðurl. e., þar sem ég held að ég hafi ekki hafnað að öllu leyti þeirri hugmynd sem kemur fram í brtt. hans, heldur var að benda á ýmis atriði sem mér finnst að þyrfti að skilgreina langtum betur og athuga ef þetta er sett þarna inn. Hann gerði nú enga tilraun til að svara því hvert valdsvið þessarar stjórnar ætti að verða, nema það er tvímælalaust, að þarna á að koma einhver yfirstjórn.

Það greinir frá því í till. sjálfri.

Eins og ég gat um, þá leggur n. til að starfsmannaráð fái aðild að þeim hópi eða stjórn sem vinnur að áætlanagerð og stefnumörkun fyrir stofnunina. Nú ætlast hann til að Alþ. kjósi nýja yfirstjórn, og ég held að sú yfirstjórn hljóti að einhverju leyti að skerða valdsvið þeirra aðila sem að öðrum kosti mundu stjórna. Annars væri hún engin stjórn. Og úr því að starfsmenn eiga aðild að þessari stjórn sem frv. gerir ráð fyrir, sem hlýtur að einhverju leyti að skerðast án þess að starfsmennirnir fái neina aðild að þeirri þingkjörnu stjórn, þá held ég að það dragi þó heldur úr áhrifum þeirra. - Það var aðeins þetta, sem ég meinti. Mér finnst að þetta hljóti að vera rökrétt.



Herra forseti. Ég var að hugsa til baka til þeirra orða sem hér féllu frá ráðh. og öðrum þm., mig minnir að það hafi verið hv. 2. þm. Reykn., sem talaði um hvað mundi kosta sú hugmynd, sem þó er hugsanlega framkvæmanleg, að setja teljara til að takmarka hvað fólk megi tala í síma hér á Reykjavíkursvæðinu. Mig hryllir við þeirri hugmynd, að slíkt skuli vera í bígerð, og fagna því, að það skuli vera okkur um megn að leggja í kostnaðinn við slíkt. Það er langt í það að við förum að takmarka eitthvað fleira, t. d. útvarp, hvað við megum hlusta á í útvarpinu o. fl. eða hvað við megum vera lengi úti á kvöldin, fullorðið fólk. Það er búið að skylda okkur til þess að spara, leggja til hliðar peningana sem við eigum eftir þegar við erum búnir að greiða skatta. Hvert stefnir? Vonandi verður stefnubreyting og boð og bönn fjarlægjast huga okkar. En ég vil þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf mér og ég hélt að hann byggi ekki yfir á þessu stigi málsins. Þetta er ekki svo mikið sem það kostar reykvíkinga eða allra. Þetta eru ein lítil 30% við það sem það kostar í dag, hvert skref. Það er eins og oft áður, okkur reykvíkinga munar ekkert um það að auka gjöld á reykvíkingum, að hækka gjöldin um 30% á þéttbýlisbúum. En hvað er langt þangað til við tökum þetta utanbæjarfólk, sem hér er til umræðu á Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar beint, en vera ekki að fara neinar smákrókaleiðir inn í Félagsmálastofnunina. Komið bara með till. um það. Ég efast um að fólkið úti á landi sé því sammála að svona till. séu fluttar. Því er enginn greiði gerður nema síður sé. Talsmaður n., Jón Helgason, 4. þm. Suðurl., talaði um, að það væri rétt að samþykkja frv. eins og það er, það væri hægt að taka þetta frv. upp aftur seinna og breyta lögunum. Ég held að þetta sé nú að reyna að fara ansi mikið í kringum hlutina, og enginn köttur mundi fara svona varlega í kringum heita skál. Það er ekki hlaupið að því að taka lög upp aftur og það nýsett lög, nýsamþykkt lög, það vitum við. Það er jafnvel erfitt að fá til baka úr n. frv. sem þm. setja þangað í byrjun kjörtímabils, og gæti ég talið upp þó nokkur mál frá mér, sem liggja í nefnd, sem ég flýtti mér að koma fram með í byrjun þings í von um að þau kæmust þó til skila úr n. fyrir lok þingsins, en sitja enn þá eftir. Það er ekkert auðvelt mál að hraða vinnu hér á Alþingi. Það er blekking ef þm. halda því fram, að þeir séu að hjálpa hver öðrum áfram með mál í nefndum. Till. sú, sem ég kom hér fram með, er seint fram komin og þurfti að leita afbrigða fyrir henni vegna þess að ég á ekki sæti í samgn. En mér datt ekki í hug að n., þar sem sjálfstæðismenn eiga þó nokkurn hlut í, samþykkti með glöðu geði að ríkið fái viðbót við þá einokun sem það hefur á ýmsum sviðum. Ég mun ekki samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir með þessu einokunarákvæði. Ákvæðið er ekki í lögum fyrir. Það er verið að bæta því við og ég mun ekki samþykkja það. Ég skil ekki heldur þann málflutning sem kemur fram hjá frsm., að vísu var kallað fram í af flm. Hvað á stjórn fyrirtækisins að gera? Hvers konar spurning er þetta? Það felst í orðunum sjálfum hvað stjórn á að gera. Auðvitað er hún ábyrg fyrir ákvörðunum sem teknar eru. Svo eru starfsmenn stjórnar eða starfsmenn undir henni ábyrgir gagnvart stjórninni og þessi stjórn síðan ábyrg gagnvart Alþ. En hér segir, með leyfi forseta, í seinni hl. till., hann hlóðar svo, - nú ætla ég að taka fram, að ég er ekki að verja þessa till. af því að ég eigi eitthvað í henni, það eru allt aðrir menn, - hún hljóðar svo: „Stjórn stofnunarinnar skal hafa eftirlit með fjárhag, rekstri og starfsemi stofnunarinnar og gæta þess að hún starfi í samræmi við lög og reglugerðir á hverjum tíma. Skal endurskoðunardeild starfa við stofnunina undir eftirliti hinnar þingkjörnu stjórnar.“ Þetta er í till. sjálfri, og þar fyrir utan eru stjórnir á öllum ríkisbönkunum sem hafa sínar reglugerðir og sín lög. Svona Vífilengjur þoli ég ekki, þó að ekki sé um mín mál að ræða eða mínar till. Það er rétt að setja stjórn á stofnunina, það er rangt að hafa ekki stjórn á stofnuninni, og ég mun styðja þessa till. af því að hún er góð, þó að hún sé komin frá vinstri vængnum, mér þykir rétt að bæta því við. Ég tel að sala á símatækjum og viðgerðarþjónusta tilheyri hinu frjálsa framtaki, og ég tel að það sé rétt að í þessari iðngrein eins og öllum öðrum útskrifi Iðnskólinn símvirkja á sama hátt og útvarpsvirkja, bifvélavirkja o. fl. Og ég vil endurtaka það, að ég mun ekki samþykkja nein lög sem fela í sér einokun eða einkarétt til handa ríkinu á rekstri eða þjónustu eða á innflutningi á vörum. En ég tel aftur á móti tímabært að láta falla niður einkarétt ríkisins á öllum þeim sviðum sem hægt er. Það geta verið undantekningar, engin regla er án undantekninga. En þegar um rekstur, þjónustu og innflutning á voru er að ræða, þá er það ekki réttlætanlegt að ríkið einoki með fjármagni fólksins þá hlið þjóðlífsins.



Herra forseti. Það var með kostnaðinn, jöfnunina. Ekki er ég öruggur um hvernig ég muni hafa komið orðum að minni hugdettu. En Albert Guðmundsson, hv. 12. þm. Reykv., bað um upplýsingar um hvað mundi hækka mikið á þéttbýlisstöðunum, og þá held ég að ég hafi sagt, að ég gæti hugsað mér að það hækkaði um 30% - ekki að það væru 30%, vegna þess að ég var, held ég, áður búinn að taka fram að ég hefði ekki tölur um þetta. Hins vegar gat ég vel hugsað mér að það hækkaði um 30%. Hvernig stendur nú á því, að ég get hugsað mér að þetta hækki um 30%? Það er vegna þess hvað þetta er hlægilega lágt í dag. Nú vitum við hvers vegna það er. Skýringin er komin. Það er vegna þess að þetta er í raun og veru niðurgreitt. Þetta kemur inn í vísitöluna og eingöngu símgjöld reykvíkinga. Eða hvaða skýring skyldi vera á því, að við símnotendur upp við Mosfell greiðum kannske tvöfalt eða þrefalt gjald á hvern símnotanda borið saman við reykvíkinga? Það hlýtur að vera af því, eins og hæstv. ráðh. sagði, að þetta eru einu símgjöldin sem tekin eru inn í vísitöluna og þess vegna passað upp á að halda þeim neðan við sannvirði. 



Herra forseti. Þetta fer nú kannske að verða þreytandi, en mér finnst óhjákvæmilegt að skýra aðeins betur hvað það er sem ég meinti. Menn virðast ekki hafa athugað það, hvað hér er um mikla breytingu að ræða. Eins og 1. gr. frv. hljóðar nú, þá er hún svo: „Samgrn. fer með yfirstjórn póst-, síma og annarra fjarskiptamála.“ Samkv. brtt. frá hv. 5. þm. Norðurl. e. er þetta algerlega fellt í burtu, að samgrn. fari með yfirstjórn Pósts og síma. Það er sem sagt tekið undan ríkisstj., ríkisvaldinu. Það eina sem mér sýnist að ráðh. eigi að gera á eftir er að skipa formann og varaformann stjórnarinnar og ákveða laun stjórnarmanna. Þetta tel ég vera svo mikla breytingu að það þurfi að hugsa sig svolítið um áður en farið er að gera svona algerlega - ég vil segja kúvendingu á framkvæmdavaldinu. Ég gleymdi því áðan að minnast aðeins á þau orð hv. 5. þm. Norðurl, e., að málflutningur minn væri svona vegna þess að ég megi ekki til þess hugsa að andmæla ráðh. mínum. Ég held að ég hafi sett nákvæmlega þessar sömu skoðanir fram strax þegar hann kom fram með brtt. í n., og ég hafði þá engin tök á því að hafa samband við ráðh. minn til að fá einhverja línu frá honum.



Herra forseti. ég hefði sjálfsagt getað fallið frá orðinu eftir að hafa heyrt þessa síðustu ræðu 4. þm. Suðurl. og formanns þeirrar n. sem hafði þetta mál til meðferðar. En ég verð að segja það, eins og kom fram í umr. okkar í n. þegar hugmyndin um þingkjörna stjórn fyrir þetta fyrirtæki kom fram, að það væri svo viðamikil mál, að það væri ekki hægt að gera ráð fyrir að Alþ. gæti fyrir þinglok kannað það svo að vel færi. Ég er þeirrar skoðunar, að það eigi að athuga þetta mál mjög gaumgæfilega, þá er ég líka þeirrar skoðunar, að Alþ. beri og alþm. að hugleiða það vel, hvort þetta eigi ekki miklu víðar við og hvernig á að samræma það þeirri skiptingu á framkvæmdavaldinu með þjóðinni, hvernig á að koma því heim við það sem við höfum haft í því efni, og það er ekki eins einfalt mál og margur ætlar að koma því heim svo að vel sé. Ég treysti mér ekki til þess að samþykkja þessa till. núna, eins og hún er fram borin. Ég tel að hún samræmist tæplega nægilega vel því frv. sem við erum með, þeirri uppbyggingu sem er á því, og alls ekki þeim höfuðreglum sem við höfum haft um skiptingu valdsins til þessa. Ég ætlaði ekki að taka til máls um þetta frv. í þessum umr. ég leit svo á að formaður n. hefði gert fullglögg skil þeim viðhorfum sem þar komu fram. En það liggur hér fyrir ný brtt. sem hv. 12. þm. Reykv. hefur borið fram, og því miður hafði hann þau orð hér í ræðu áðan sem ég tel ekki vera líkt honum að hafa. Ég harma að hann skuli drótta því að samflokksmönnum sínum að þeir standi ekki á verði um þær höfuðstefnur sem flokkur okkar hefur. En ég vil segja það í þessu efni, að í meðförum n. hefur n. lagt til að stefnt verði að því að skólahald verði undanskilið stofnuninni og sett inn í hið almenna fræðslukerfi iðnfræðslunnar, þetta þýðir það í fyrsta lagi, að þetta er fyrsta skrefið til þess að slá á þá einkaaðstöðu, sem Póstur og sími hefur haft. Við ræddum á fundum með þeirri n., sem undirbjó þessi lög, um þann einkarétt sem stofnunin hefur haft í ýmsum efnum, og það kom greinilega fram, sérstaklega frá hendi póst- og símamálastjóra, að hann er þeirrar skoðunar að það eigi svo hratt sem kostur er að hverfa frá þeim einkarétti sem stofnunin hefur. Ég veit að samnm. mínir, sem voru á þessum fundum, geta vitnað um þetta með mér ef það er dregið í efa. ég tel farsælla að fara þessa leið heldur en að strika þetta nú þegar út úr lögum án þess að vita fyrir víst með hverjum hætti við getum annars leyst málið.



Herra forseti. Ég segi nú eins og hv. síðasti ræðumaður, ég reiknaði ekki með að taka frekar til máls í þessu máli, en fann mig knúinn til þess eftir ummæli hans sem voru skot til mín. 3. gr. þessa frv. segir, með leyfi forseta: „Póst- og símamálastofnun hefur einkarétt á að stofna“ o. s. frv. Í framsögu minni fyrir brtt. segi ég, með leyfi forseta: „Í frv. til l. um stjórn og starfrækslu póst- og símamála er ákvæði um einkaleyfi póst- og símamálastofnunar ofaukið, enda er slíkt ákvæði ekki í gildandi lögum um þessa stofnun.“ Það er ekkert einkaleyfi í lögum um þessa stofnun. „Núgildandi ákvæði um einkaleyfi Pósts og síma er að finna í póstlögum“ - og svo vitna ég í númerið á þeim og svo ártal - „og í fjarskiptalögum“ og svo númer og ártal. En síðan held ég tilvitnuninni áfram: „Eru þá sérstaklega höfð í huga ákvæði kafla fjarskiptalaga, þar sem ríkinu er m. a. í 2. gr. þeirra laga veitt einokun.“ Og svo enn þá seinna: „Þessi einokun er síðan framseld Pósti og síma.“ Sem sagt, það er verið að bæta inn í lög um Póst og síma ákvæði um einokun. Síðan er ég hér með nál. þar sem er fyrirvari frá tveimur nm., að vísu út af öðrum atriðum, og mælt er með samþykkt á þessu frv. Og þá vil ég vitna í orð samþm. míns, samflokksmanns, og segja það, að ég er ekki að drótta neinu, ég er ekki að fara með neinar staðlausar staðhæfingar. Ég er að tala um staðreyndir. Undirskrift ykkar er hérna. Það stendur í frv. hvað. um er að ræða og ég tel mig ekki vera að drótta neinu. Þetta er fullyrðing, úr því að hv. þm. vill að ég orði það þannig, að þeir hafi staðið illa á verðinum miðað við stefnu Sjálfstfl.