Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég þarf að bæta nokkrum orðum við þá stuttu ræðu, er ég hélt fyrst við þessa umr. Ég vænti þess, að hv.þm. afsaki, þótt ég kunni að endurtaka eitthvað, sem ég sagði þá, enda er svo langt síðan, að þeir munu varla muna það. - Það er þá í fyrsta lagi brtt., sem ég á á þskj. 815, II, um að verja til kaupa á talskeytastöðvum í skip 25 þús. kr., en til vara 20 þús. kr. Hv. þm. Vestm., hv.þm. Borgf. og ég bárum fram till. til þál. um að skora á ríkisstj. að sjá um, að jafnan væru nægar birgðir af talskeytastöðvum til leigu hjá landssímanum. Síðan hefi ég talað við landsímastjóra, og hann telur, að ef þessi till. okkar verður samþ., þá sé hér um svo mikið fé að ræða, að ekki verði hægt að fullnægja þessu. Hann segir hinsvegar, að það sé nokkuð mikil eftirspurn eftir talskeytastöðvum, en til þess að landssíminn geti keypt þessar stöðvar og leigt út, þurfi fjárveitingu í fjárl., og ef veitt yrði í þessu skyni 20-25 þús. kr., þá mundi landssíminn geta leigt út um 30 talskeytastöðvar. Það er mikil nauðsyn að fjölga talskeytastöðvum í skipum. Það hefir sýnt sig á yfirstandandi vertíð, t. d. á Vestfjörðum, að af því að þrjú skip hafa haft talskeytastöðvar, hafa þau getað hjálpað hvert öðru, ef eitthvað hefir bilað eða orðið að. Aftur á móti hafa þau skip, sem ekki hafa haft talskeytastöðvar, orðið að hrekjast á hafi á annan sólarhring án hjálpar. Það er víst, að sjómenn þar vestra trúa því, að séu 15-20 bátar úr hverri verstöð með talskeytastöð, megi gera ráð fyrir því, að þeir geti bjargazt til lands, ef vélarbilun verður. Ég tel bráðnauðsynlegt, að þetta verði samþ. Landssíminn tekur um 120 kr. í leigu á ári fyrir hverja talskeytastöð, og er sjáanlegt, að hann bíður engan halla af þessu. Ég efa það ekki, að sumir vildu frekar kaupa þessar stöðvar en leigja, því að þær munu ekki kosta nema um 800 kr., en það vill landssíminn ekki, og eins og kunnugt er, má ekki setja upp slíkar stöðvar nema með hans leyfi. Ég vildi vænta þess, þar sem það er æðilítið fé, sem veitt er til öryggis sjómanna og útgerðarinnar, að þessi upphæð fengi að standa. Hér er ekki um tap að ræða, því að þetta fé kemur til með að gefa fullkomna vexti. Þá hefi ég borið fram brtt. viðvíkjandi Djúpbátsferðunum. Hv. frsm. samgmn. skýrði frá því, hvaða afstöðu fjvn. tekur í málinu og meiri hl. samgmn., sem sé að bjóða að leigja „Hermóð“ án endurgjalds næsta ár til reynslu. Í Ed. bar ég fram brtt. við frv. um hlutafjárframlag og ábyrgð ríkisins fyrir H/f Skallagrím í Borgarnesi, sem gengu í þá átt að koma Djúpbátsferðunum í sæmilegt horf, en þær voru felldar. Því miður eru allt of margir hv.þm. ekki nógu kunnugir þessu máli til þess að geta gert því rétt skil. Samgönguvandræði eru þarna mikil og enginn vegur á landi, nema reiðvegir milli sveita, sem sumstaðar eru þó ekki heldur, eins og t. d. milli Grunnavíkurhrepps og Sléttuhrepps. Allar samgöngur verða því að fara fram á sjó. Fyrir stríð var borgað fyrir póstsamgöngurnar einar um Ísafjarðardjúp 12 þús. kr. Þau skip, sem höfð hafa verið til mannflutninga um Ísafjarðardjúp, hafa verið léleg og ekki boðleg, nema helzt eitt, gufubáturinn „Tóti“, meðan hann var. Maður, sem athugað hefir strandlengjuna þarna hringinn í kring austur á Þaralátursfjörð, hefir sagt mér, að vegalengdin samsvari vegalengdinni frá Ísafirði til Eyrarbakka. Hér er því ekki um neina smáa vegalengd að ræða, þegar þess er og gætt, að engum öðrum samgöngum er til að dreifa og allt verður að flytja á bátum. Ég hefi átt tal við þá menn í sýslunefndinni, sem hafa þetta mál með höndum, og þeir kváðust ekki treysta sér til að taka „Hermóð“ á leigu með 20 þús. kr. tryggingu. Ég mundi hinsvegar vinna að því, að „Hermóður“ yrði tekinn á leigu, ef styrkurinn yrði hækkaður upp í 24 þús. kr., enda þótt ég sé þess viss, að hann sé ekki framtíðarskip. Það þarf að fá skip, þar sem aðbúnaður farþega er sæmilegur, því fólkið þarf að vera í skipinu 12-14 tíma, og oft á annan sólarhring. Ef ekki er sæmilegur aðbúnaður, getur því fólki verið búið heilsutjón af slíkum ferðum, enda hefir það verið svo síðustu árin, er notaðir hafa verið lélegir bátar í þessar ferðir, að fólk hefir keypt aðra báta til að fara með. En slíkt er ófært, því að með því missir Djúpbáturinn miklar tekjur. - Ég efast ekki um, að þeir, sem eru kunnugir þessu máli, greiði þessari till.atkv. Þá hefi ég borið fram brtt. um, að framlagið til sandgræðslu hækki um tvö þús. kr., til sandgræðslu í Bolungavík. Það eru nokkur ár síðan sandgræðsla hófst í Bolungavík. Um 130 ha. voru girtir, nokkurt fé veitt til þess að bera í sandinn, og það sýndi sig, að sandfok heftist þar, sem vel var borið á. En vegna þess, hve kostnaðarsamt þetta var, vegna erfiðra aðstæðna, var minna af þessu gert en skyldi. Nú nýlega hefir verkalýðsfélagið í Bolungavík og einstakir menn tekið landið á leigu og unnið að þessu, en of lítið, vegna þess hve kostnaðarsamt þetta er. Það búa nú um 800 manns í þorpinu, og hafa þeir úr sandinum nægar matjurtir og talsverðar slægjur. Ég veit fyrir víst, að það væri með því betra, sem hægt væri að gera fyrir þorpið, að styrkja það í þessu efni. Þá hefi ég borið fram nokkrar till. um ábyrgðir. Það er þá fyrst að nefna, að ríkið taki ábyrgð á láni fyrir Eyrarhrepp til bryggjubyggingar. Það er þegar búið að leggja í þessa bryggju 57 þús. kr., en af því eru í skuld 40 þús. kr. Þessi skuld er á þremur stöðum, og frá tveimur hliðum hefir lánum verið sagt upp. Bankarnir hafa ekki viljað hjálpa, en mundu gera það, ef ríkisábyrgð væri fyrir hendi. Eftir er að byggja um 1/3 af bryggjunni, en svo miklar tekjur eru af henni nú þegar, að hún stendur undir vöxtum af þessum 40 þús. Sýslusjóður er fús á að endurtryggja lánið, ef ríkið óskar. Það er og auðvelt að útvega þetta lán annarsstaðar og með betri vaxtakjörum, en því aðeins, að ríkið gangi í ábyrgð. Þá er það næst ábyrgð fyrir Ögurhrepp. Þegar læknissetrinu var breytt með l. frá 1933 og það sett í Ögur, þá gengu ýmsir hreppar frá að taka þátt í byggingarkostnaðinum, svo að Ögurhreppur stendur þar nú einn uppi. Upphaflega var áætlað, að byggingarkostnaður yrði 23 þús. kr., en vegna þess, að húsinu var breytt samkv. till. landlæknis og sjúkraskýlið stækkað, varð hann 29 þús. kr., og verður Ögurhreppur einn að standa undir því. Nú eru fordæmi um það að þar sem eigi hefir orðið samkomulag milli hreppa í slíkum tilfellum, þá hefir framlag ríkissjóðs verið meira en helmingur kostnaðar. Og hefir hreppurinn orðið að hafa mikið af þessu fé á víxlum, má því nærri geta, hve erfitt það hefir verið fyrir hann að standa undir þessari skuld vegna byggingarinnar, þar sem hann eðlilega hefir orðið að greiða af henni víxilvexti. Ég hefi því leyft mér að fara fram á, að ríkissjóður ábyrgðist 15 þús. kr. lán vegna þessarar byggingar. Þar sem líka svo sérstaklega stendur á, að hinir hrepparnir hafa skorizt úr leik, þá tel ég ekki nema sanngjarnt, að ríkissjóður hlaupi undir bagga. Loks hefi ég tekið hér upp till. um ábyrgð fyrir Ísafjarðarkaupstað, Eyrarhrepp og Hólshrepp, allt að 700 þús. kr. Á lán þetta að vera til rafveitubyggingar. Ábyrgðarheimild þessi hefir áður staðið í fjárl. en þá í tvennu lagi. Þannig var hún þá 600 þús. kr. fyrir Ísafjörð og Hólshrepp, og 180 þús. fyrir Eyrarhrepp. Er hún því 80 þús. kr. lægri nú. Áður var ætlunin, að virkjun þessi væri í tvennu lagi, en nú er það sameiginlegt álit allra þeirra, sem hér eiga hlut að máli, að virkja beri fyrir öll hreppsfélögin og bæjarfélagið í einu lagi, því að það muni verða allt að 100 þús. kr. ódýrara. Ég hefi heyrt það á ýmsum hv.þm., að þeim er ekki vel við slíkar ábyrgðir sem þessa, sérstaklega vegna mistaka þeirra, sem orðið hafa síðastl. ár með rafveiturnar á Sauðárkróki og Blönduósi. En hér er ólíku saman að jafna. Þar var varla not fyrir allt það rafmagn, sem hægt var að framleiða, en hér mundi Ísafjörður, Bolungavík og Hnífsdalur taka svo mikið rafmagn, að þó að virkjunin með nauðsynlegustu leiðslum kostaði 700 þús. kr. og rekstrarkostnaður stöðvarinnar yrði á ári 60 þús. kr., þá myndi það margborga sig, ekki aðeins fyrir hlutaðeigandi héruð, heldur og fyrir ríkissjóðinn, því að það myndi sparast erlendur gjaldeyrir, sem næmi 70-80 þús. á ári. Auk alls þess hagræðis og sparnaðar, sem slík umbót myndi hafa í för með sér fyrir alla héraðsbúa, sem nú verða að greiða 1/10 fyrir hverja kw.stund af rafmagni, sem þeir nota, sem þó engan veginn er nægilegt til ljósa, hvað þá meir. Það hefir verið reiknað út af þeim rafmagnsverkfræðingum, sem beztir eru taldir hér á landi, þeim Steingrími Jónssyni og Jakobi Gíslasyni, að enda þótt stöðin ætti að borga sig á 20 árum, þá þyrfti rafmagn til ljósa ekki að kosta yfir 75 aura kwst., rafmagn til suðu 25-30 aura og rafmagn til iðnaðar ennþá minna, og auk þess yrði mjög ódýrt rafmagn til allra nota á sumrin. Það, sem víða hefir verið orsök þess, að raforkustöðvar hafa ekki borið sig, er það, að ekki hefir verið þörf fyrir allt aflið, en hér mun ekki þurfa að óttast slíkt, þar sem þegar eru til staðar um 4 þús. manns til þess að nota það. Hér er því ekki annað fyrir hendi en reyna að koma stöð þessari upp sem allra fyrst. Þar sem það er sýnt, eftir þeim rannsóknum, sem fyrir liggja, að hún muni borga sig tiltölulega fljótt, virðist heldur ekki vera nein ástæða til þess að vera að draga byggingu hennar umfram það, sem þegar er orðið. Þess mætti einnig vænta, að þegar hún væri tekin til starfa, þá risi upp ýmiskonar smáiðnaður í þessum byggðarlögum, þegar fengist ódýrt afl. Í sambandi við það, sem ég hefi sagt áður um h/f Vestfjarðabátinn, þá höfum við hv.þm. V.-Ísf. einnig lagt til, að ríkissjóður taki ábyrgð á allt að 90 þús. kr. til byggingar nýs báts. Það er nefnil. talið, að hægt sé að fá byggðan bát til þess að annast ferðir fyrir Vestfjörðum fyrir ca. 90 þús. kr., sem þó þurfi ekki að greiðast nema á 10 árum. Með því að fá slíkan bát, þá er tryggt, að hægt er að reka samgöngurnar fyrir Vestfjörðum svo sæmilegt megi teljast, og jafnframt án gífurlegs taps. Ég er þess því fullviss, að ríkissjóður kemst ekki á annan hátt ódýrar út úr því að sjá Vestfjörðum fyrir sæmilegum samgöngum en með því að ganga í ábyrgð þessa. Þegar gamla Djúpbátsfélagið hætti í fyrra, varð ríkisstj. að senda vitaskipið „Hermóð“ vestur og hafa hann þar um 2 mán. skeið til þess að annast samgöngurnar fyrir Vestfjörðum. Tapið á rekstri skipsins þennan stutta tíma varð um 7 þús. kr., þrátt fyrir það, þó að það fengi nokkurn styrk til þess að halda uppi ferðum þarna. Þessi tilraun með „Hermóð“ fælir menn frá því að leigja skip til þessara ferða. Þó ber á það að líta, að annar þessara mánaða, sem „Hermóður“ var þarna, var einhver sá lakasti hvað flutninga snertir, en í því efni eru ekki allir mánuðir jafnir. En þörf fyrir mannflutninga er þarna jafnan fyrir hendi.

Magnús Torfason Ég skal byrja með að lýsa því yfir, að ég tek aftur brtt. mína XXI, á þskj. 8l5, sakir þess, að hv. meiri hl. fjvn. hefir komið með brtt. á þskj. 894, þar sem þessi till. mín er tekin upp. Fyrir þetta leyfi ég mér að tjá hv. meiri hl. þakkir. Jafnframt vil ég tjá honum þakkir fyrir það, að hafa tekið upp till. á þskj. 784, undir tölulið 56. d., um að kaupa af Landsbankanum jarðir bankans á Eyrarbakka og Stokkseyri. Þetta eru miklar jarðir, með mikið landflæmi, sem liggur vel við ræktun. En yfir þessum jörðum hefir legið dauð hönd undanfarið, svo þær hafa ekki notið sín. Með þessum kaupum býst ég við, að svo verði stillt til, að þorpsbúar þarna geti tekið löndin og ræktað þau, eins og þá langar til. Ég er þess fullviss, að hér er um mjög merkilega brtt. að ræða, brtt., sem þó verður merkilegri er stundir líða. Fyrir þessa brtt. vil ég því þakka hv. meiri hl. fjvn., en þó sérstaklega hv. form. fjvn., sem mun hafa átt mestan þáttinn í, að hún var tekin upp. Hann hefir í þessu tilfelli eins og mörgum öðrum sýnt það, að hann er framsýnni og víðsýnni en flestir aðrir. Þá eru ekki fleiri brtt., sem ég hefi borið fram sjálfur, en á þskj. 815 er brtt. frá Bændafl., þess efnis, að herða á því að mjólkurbúi Ölfusinga verði greiddur sá styrkur, sem því var heitinn með lögum frá 19. júní 1933. Um þetta þarf ég ekki að fara mörgum orðum, en vil aðeins undirstrika það nú, að með þessum lögum hefir Alþingi gefið þessu mjókurbúi fulla von um, að því yrði greiddur ¼ hluti styrksins til viðbótar því, sem því hafði áður verið greitt. Þegar nú þing og stjórn hefir lýst því yfir, að þetta sé rétt, þá fæ ég ekki annað séð en að efna verði þetta loforð. Vænti ég því fastlega, að ekki standi lengi á því, að þetta loforð verði efnt. Í þessu sambandi er vert að geta þess, að Mjólkurbú Ölfusinga hefir yfirleitt sætt verri meðferð en hin mjólkurbúin, og á því við nokkra örðugleika að stríða. Þannig eru lánskjör þess og vaxtakjör miklu verri en t. d. Mjólkurbús Flóamanna. Það hafa jafnvel heyrzt raddir um það, að mjólkurbú þetta gæti ekki borið sig, en það er ekki rétt. Það hefir borið sig eins vel og Mjólkurbú Flóamanna, aðeins ekki getað miðlað félögum sínum eins miklu, sem stafar af hinum þungu vaxtakjörum og erfiðu afborgunum, sem það hefir átt við að stríða umfram hitt búið, svo í raun og veru hefir það borið sig eins vel. Ég vænti nú, að Alþingi fari að binda enda á þetta mál.

Thor Thors Ég þarf ekki að segja margt að sinni. Ég gerði í gærkveldi grein fyrir þeim brtt., sem ég hefi flutt við fjárlagafrv. En vegna þess, að eftir að ég hafði lokið máli mínu, barst mér í hendur ein brtt. frá hv.fjvn., um ábyrgð til rafveitu á Ísafirði og í Eyrarhreppi fyrir allt að 510 þús. kr. láni, þá sá ég ástæðu til þess að gera nokkra breyt. á þeirri ábyrgðarheimild, sem ég flyt hér á þskj. 815, um ábyrgð á láni fyrir Stykkishólmshrepp. Hv. fjvn. vill binda ábyrgðarheimildina fyrir Ísafjörð við 85% af kostnaðarverði, og til samræmis við það hefi ég flutt brtt. á þskj. 915, undir I, að við ábyrgðarheimildina fyrir Stykkishólmshrepp sé bætt þessu sama, að hún nái ekki til nema 855% kostnaðarverðs. Ég geri þetta meðfram af því, að ýmsir hv.þm., sem í sjálfu sér hafa tjáð sig hlynnta því, að þessi heimild fengist, hafa ekki talið sig geta fylgt henni sökum þess, að nú ætti að stöðva ábyrgðarheimildir til rafveitna. Þeir hafa jafnframt látið þess getið, að t. d. myndi þessi ábyrgð fyrir Ísafjörð ekki verða veitt. Nú sé ég, að hér eru orðin sinnaskipti hjá hv. meiri hl. fjvn., og ég tek það að sjálfsögðu sem fyrirboða þess, að hinir einstöku þm., sem hafa tjáð sig fylgjandi ábyrgðinni til Stykkishólms, hafi nú frjálsar hendur með að greiða henni atkv. Og til þess að þessi tvö tilfelli, sem hér er um að ræða, séu nákvæmlega eins, er þessi brtt. mín flutt. Ég vil benda á það, að ef ástæða er til þess að veita Ísafirði þá aðstöðu, sem hér er gert ráð fyrir, þá er sú ástæða ekki síður, heldur miklu fremur fyrir hendi hvað Stykkishólm snertir. Stykkishólmur hefir ekki fengið neina ábyrgð til þess að koma af stað framkvæmdum hjá sér, en Ísafjörður aftur á móti stórfelldar ábyrgðir til þess að koma upp skipastól. Á ég þar við Samvinnufélag Ísfirðinga, sem fyrst og fremst komst á laggirnar fyrir tilstyrk ríkisvaldsins. Hinsvegar hefir samvinnuútgerðin í Stykkishólmi enga slíka aðstoð fengið. Ennfremur hefir Ísafjörður fengið stórkostlega ábyrgð til hafnargerðar. Þetta sýnir, hve misskipt hefir verið gæðunum milli þessara staða. Og af þeim ástæðum, auk allra þeirra, sem ég hefi áður tilgreint, sem gera rafveitu í Stykkishólmi ákaflega nauðsynlega, þá trúi ég því ekki fyrr en ég þreifa á því, að þetta sanngirnismál Stykkishólms nái ekki samþykki. Ég vil taka hið breytta viðhorf hv.fjvn. sem fyrirboða þess, að ábyrgðin til Stykkishólms nái fram að ganga.

Guðbrandur Ísberg Ég á hér á þskj. 832 nokkrar brtt. við fjárl., sem ég hefi leyft mér að bera fram. Fyrsta till., undir I, er við 12. gr., um að greiða sjúkrakostnað vegna Norðmannsins Mortons Myklebust. Hér er ekki farið fram á greiðslu til þessa manns, heldur vegna þess kostnaðar, sem hann hefir valdið hér á landi með dvöl sinni. - Maður þessi kom hingað árið 1933, þá til Raufarhafnar, og vann þar stuttan tíma, veiktist síðan skyndilega af garnaflækju og var samstundis gerður á honum holskurður af lækni. Á Raufarhöfn gat hann svo ekki verið til lengdar því að enn frekari skurð þurfti að gera á honum og þess vegna þörf fyrir alveg sérstaklega góða hjúkrun. Var hann því sendur með fyrstu ferð til Akureyrar, á sjúkrahús þar, sem veitti honum móttöku. Þessi maður var umkomulaus sjómaður, sem sjálfur gat ekkert greitt, og þeir aðilar, sem lagt höfðu í kostnað hans vegna, sneru sér því til stjórnarráðsins og reyndu að fá greiðslu í gegnum það. En nú liggur fyrir bréf atvmrh., þar sem skýrt er frá því, að greiðsla fáist ekki frá hlutaðeigendum í Noregi. M. ö. o. sjúkrahúsinu á Akureyri og lækninum á Raufarhöfn, sem tók við manninum, er vísað á það að rífast innbyrðis um það, sem kann að fást seint og síðar meir með langvarandi málaferlum. Nú vill hvorugur þessara aðila fara þá leið, en leita í þess stuð til Alþ. um greiðslu þessa kostnaðar, sem alls er kr. 1875,55. Þar af reikningur sjúkrahússins „Gudmans minnis“ kr. 1378,80. - Ég vil taka fram, og undirstrika í þessu sambandi, að þegar ríkisstj. hleypir svona umrenningi hér á land algerlega umkomulausum, sem við höfum engar skyldur við, og er samtímis þess alveg ómegnug að innheimta sjúkrakostnað, sem dvöl hans hefir í för með sér, þá er það skylda ríkisins að taka að sér greiðslu þessa kostnaðar. Ríkið leggur borgurum sínum þá skyldu á herðar að veita aðstoð og hjálp í svona tilfellum, hvort sem um innlenda eða erlenda menn er að ræða, en það verður naumast með sanngirni heimtað, að menn veiti slíkum umrenningum aðhlynningu nema tryggt sé, að greiddur verði sá kostnaður, sem af því hlýzt. Að öðrum kosti á ekki að hleypa slíkum mönnum á land hér, til kostnaðar og þyngsla fyrir sveitarfélög og einstaklinga. Aðaltill. mín er sú, að greiddur verði allur kostnaðurinn, sem orðið hefir vegna þessa Norðmanns, en til vara till., sem mér hefir verið falið að flytja f. h. sjúkrahússins „Gudmans minnis“, að þangað verði greiddar þessar 1378,80 kr. - Ég tel fullkomlega sanngjarnt, að tekið verði tillit til kröfunnar allrar, en þó a. m. k. sjálfsagt að taka tillit til kröfunnar frá „Gudmans minni“, sem væntanlega getur krafið N.-Þingeyinga um greiðslu, þar sem maðurinn leitaði fyrst hjálpar og styrks. Þá á ég hér aðra litla till., sem ég leyfi mér að bera hér fram í nýju formi, en mælti fyrir við 2. umr. þessa máls, en hún er um styrk til sundlaugarinnar á Akureyri. Í fjárl. eru kr. 5 þús. ætlaðar til byggingar sundlauga. Nú hefi ég lagt til, að sá liður verði hækkaður upp í 13 þús. kr. og að af þessum 13 þús. fari 10 þús. kr. til sundlaugarinnar á Akureyri. Ég tók það þegar fram við 2. umr., að kostnaðurinn við þetta mannvirki er næstum orðinn 80 þús. kr., og samkv. fastri venju er það skylda ríkissjóðsins að leggja fram vissan hluta á móti. Þetta er skylda, sem ríkissjóðurinn getur ekki til lengdar skotið sér undan. - Við 2. umr. var felld till. mín um að greiða 10 þús. kr. í þessu skyni. Upphæð sú, sem ég nú fer fram á til viðbótar því, sem áður er samþ. er einar 8 þús. kr. Þar sem hún er þetta lægri en áður, er nú nær að hún verði tekin til greina og samþ. Þá er enn ein till. þess efnis, að Hallgrími Péturssyni á Akureyri verði veittur styrkur, 40 kr. á hverja fullprentaða örk af ritinu „Annáll 19. aldar“. Hér er ekki um neitt „ef“ að ræða í þessu sambandi, hvort þessi maður muni skapa nokkurt andlegt verðmæti. Þetta verðmæti er orðið til, og þarf einungis fé til þess að koma því fyrir almenningssjónir. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að þetta Alþ. hefir verið mjög örlátt á persónustyrki, og það til manna, sem auðvitað geta e. t. v. framleitt verðmæti einhverntíma, þótt allt sé það í óvissu. Má þar til nefna tvo menn, Halldór Kiljan Laxness, sem hefir hvorki fengið meira né minna en 5 þús. kr. skáldstyrk, og Þórberg Þórðarson, sem hefir verið færður upp í 2500 kr. vel getur verið, að þessir menn framleiði í framtíðinni einhver andleg verðmæti, ef menn þá geta fengið sig til að kalla klámsögur o. þ. u. l. andleg verðmæti. En „Annáll 19. aldar“ er annars eðlis, og ef menn geta ekki fallizt á að samþ. þennan litla styrk, í mesta lagi 2 þús. kr., þá hygg ég, að rétt sé að athuga á næsta þingi, hvort ekki sé hægt að klípa eitthvað af persónustyrkjunum, til þess að koma þessu riti fyrir almenningssjónir. Loks á ég brtt. við 16. gr., III á sama þskj. Þar er farið fram á 8 þús. kr. styrk til undirbúnings rannsókna vegna fyrirhugaðrar rafvirkjunar á Akureyri og í nærliggjandi sveitum. Ég bar þetta mál fram við 2. umr. fjárl., og ég vil undirstrika það nú sem þá, að 1930 var þessum styrk heitið með bréfi atvmrh. Það eru því hrein svik við Akureyringa og nærliggjandi sveitir, ef styrkurinn verður ekki greiddur. Ég fór fram á 10 þús. kr. við 2. umr., eins og lofað hafði verið. Nú hefi ég fært upphæðina niður í 8 þús. kr., í von um, að það nægi móti 1/5 annarsstaðar að, og vona ég, að Alþ. skjóti sér ekki undan því að efna loforðið, sem stjórnarráðið gaf í þessu efni. Ég hirði ekki að fjölyrða frekar um till., þar sem ég mælti fyrir þeim við 2. umr.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég á hér tvær brtt. á þskj. 905, sem mér þykir hlýða að segja um nokkur orð. Fyrri liðurinn, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Skagf., hljóðar um, að hækka tillagið til hafnargerðar á Sauðárkrókí úr 25 þús. í 50 þús. - Ég ætla ekki að þessu sinni að hefja umr. um nauðsyn hafnargerðar á Sauðárkróki, því að hún er viðurkennd, fyrst og fremst með samþ. hafnarlaganna og svo af þessu þingi með því framlagi, 25 þús., sem til þessa eru ætlaðar. Nú er það svo, að á síðastl. sumri sendi alþekkt norskt verkfræðingafirma verkfræðing til þess að rannsaka hafnarskilyrði á staðnum. Firma þetta hefir nú sent teikningar og kostnaðaráætlun þessu viðvíkjandi, og jafnframt má á þeim skilja, að þeir séu fúsir til að taka þetta mannvirki að sér. En þá er eftir hið örðugasta, sem er að afla fjár í þessu skyni. Nú er ekki með öllu vonlaust, að firma þetta geti útvegað nokkurt fé, þótt það sé nú aðeins von, en engin vissa. En þá er það ljóst, að ef af framkvæmdum verður, sem maður vonar, samkvæmt þeim till., sem fyrir liggja, þarf að taka fyrir og byggja allmikið í einn. Bæði hinn norski verkfræðingur og starfsmenn vegamálastjóra, sem um þetta hafa fjallað, eru á einu máli um það, að ekki komi til mála að byggja fyrir lítið í einu og þá á mörgum árum. Það myndi kosta stórfé árlega að viðhalda og vernda fyrir briminu þann hluta, sem byggður yrði smátt og smátt, svo mikið fé, að alveg væri meiningarlaust að haga verkinu þannig, ef annars væri kostur, því það væri sama og kasta svo og svo miklu fé í sjóinn. Það er því mikils um vert fyrir kauptúnið, að hægt verði að taka mikið fyrir í einu. En kauptúnið er ekki þess megnugt að útvega bæði þann hluta fjárins, sem það á að leggja fram, og svo í ofanálag þurfa að útvega það, sem ríkissjóður á að leggja fram. Ef myndarlega á að taka á þessu mannvirki, nægja þessar 25 þús. kr., sem nú eru til þessa ætlaðar, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þær eru alls ónógar. Ég geri ráð fyrir, að allir sjái, hvílíkur munur það er fyrir ríkissjóðinn að leggja fram sitt lögákveðna framlag á móti sýslu- og sveitarfélagi, og ef ekki fæst ríflegra ríkissjóðsframlag, getur það vel munað því, að Sauðárkrókskauptún treysti sér ekki að leggja út í mannvirkið. Nú vil ég láta þess getið, að þessi upphæð, 50 þús. kr., er lágmarksupphæð sú, sem hreppsnefnd Sauðárkróks óskaði eindregið eftir að lagt yrði til fyrirtækisins frá ríkissjóðs hálfu. Það eru því mjög mikil vonbrigði bæði fyrir hreppsnefnd Sauðárkróks og sýslunefndina, ef ekki fást betri undirtektir. Vegna þess að allt virðist á þessu þingi gert að flokksmáli, er rétt að geta þess, að að þessu máli standa allir flokkar í kauptúninu, og telja allir lífsskilyrði fyrir kauptúnið að hrinda þessu mikla velferðarmáli í framkvæmd. En auk þess samþ. sýslunefndin í einu hljóði í marzmán. s. l. vetur að heimila oddvitanum að gera ráðstafanir til þess að afla fjár til fyrirtækisins. Svo að það er einnig meðal héraðsbúa fullkominn áhugi fyrir þessu máli og almennt samkomulag um það, að að þessu beri að vinna. Ég sé þá ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þennan lið. En úr því að ég hefi staðið upp, þá vil ég minnast á hina brtt., sem er um það, að liðurinn Nýir vitar í 20. gr. Út. III orðist þannig: Til vitabygginga við Skagafjörð. Eins og kunnugt er, hefir meiri hl. fjvn. gert þær ráðstafanir á þessu fé, að fyrir það verði komið upp miðunarstöðvum bæði í Vestmannaeyjum og á Reykjanesi, og hefir fjvn. gengið þar þvert á móti till. þeirra manna, sem samkv. l. eiga að gera till. um þetta. Ég ætla ekki að fara að fjölyrða um þetta, því að hv. 1. þm. Skagf. hefir lýst þessu svo ýtarlega og greinilega, að ég hirði ekki um að endurtaka það. En ég vil aðeins benda á það, að það er lítið samræmi í því, að ríkissjóður og héraðið leggi fram allmikið fé til hafnarbyggingar við Sauðárkrók, en svo sé jafnframt fellt niður af fjárl. að byggja nauðsynlegan vita við Skagafjörð, svo að skip geti komizt að höfninni þar, og er þó viðurkennt, að Skagafjörður er nú eini fjörðurinn, sem er í algerðu myrkri, eins og n. orðaði það. Það er þess vegna fullkomin rangsleitni gagnvart Skagfirðingum og þeim sjófarendum, sem þarna fara um, - og það getur sérstaklega verið hættulegt að haustinu að fara þessa leið - að fella niður þennan lið, en taka upp annað í staðinn. Á þeim stöðum, þar sem á að byggja þessar miðunarstöðvar, eru fyrir góðir og mjög fullkomnir vitar, eftir því sem gerist hér á landi. Það væri þess vegna ólíkt meiri sanngirni í því, að reyna að bæta úr brýnni þörf í öðrum landsfjórðungum, heldur en að fara að eins og þarna er gert. Ég ætla svo ekki að gera fleiri till. að umtalsefni hér. En ég verð þó að segja það, að það væri dálítil freisting að minnast á ýmsar till., sem hafa komið fram, en þar sem hér er orðið æðifámennt, þá hirði ég ekki um að tefja tímann með því að gera það. Ég vil þó ekki láta hjá líða að minnast örlítið á þann kafla úr ræðu hv. 5. þm. Reykv., þar sem hann vék að því, hvað landbúnaðurinn legði lítið af mörkum til ríkissjóðs, en fengi þaðan árlega stórfé á móti. Það er að vísu rétt, að tekjuskattur og fleiri gjöld í ríkissjóð eru smávaxnari úr sveitunum en kaupstöðum. En það eru fleiri hliðar á þessu máli en að líta aðeins sem snöggvast á landsreikninginn og athuga það svo ekkert frekar. Um síðustu aldamót var þetta t. d. þannig, að sveitirnar stóðu að langmestu leyti undir þeim gjöldum, sem þá hvíldu á ríkissjóði, eða landssjóði, eins og það þá var kallað. En síðan varð sú breyting á þessu, að við sjávarsíðuna risu upp nýir atvinnuvegir, og þessir nýju atvinnuvegir og þeir nýju möguleikar, sem þeim fylgdu, hafa sogað fólkið til sín úr sveitunum. Þetta hefir síðan farið æ vaxandi, eins og eðlilegt er. Og það er engan veginn, að það sé aðeins fólkið, sem sogazt hefir úr sveitunum til kaupstaðanna, því að jafnframt með fólkinu flyzt stórkostlega mikið fjármagn, og það heldur ennþá áfram að flytjast úr sveitunum í kaupstaðina. Það er engum vafa bundið, að ekki alllítið af því fjármagni, sem kaupstaðirnir hafa nú handa á milli og notað er til arðvænlegra fyrirtækja, það er beinlínis aflafé úr sveitunum, sem kaupstaðirnir hafa dregið til sín. Um þetta tjáir ekki að tala. Þetta er lögmál, sem við verðum við að búa, og ekki verður á móti spyrnt nema að litlu leyti. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó að kaupstaðirnir á þennan hátt komi til með að borga ríflega bæði tekjuskatt og ýms önnur gjöld, þegar þetta er þannig til komið, eins og ég nú hefi bent á. Ég býst við, ef t. d. þannig yrði ástatt í Reykjavík, að frá næstu áramótum færi svo, að ýmsir af beztu og duglegustu atvinnurekendunum seldu atvinnutæki sín og flyttu með efni sín burtu, t. d. til Kaupmannahafnar eða eitthvað annað, og því héldi áfram ár eftir ár, að Reykjavík færi þá einnig að setja niður. En þetta er ekki annað en það, sem sveitirnar hafa átt við að búa síðustu 20 árin, og ekki sízt nú á allra síðustu árum. Vegna þess að þessu var hreyft, vildi ég ekki láta hjá líða að benda á þetta atriði. Það mætti benda á fleiri hliðar á þessu máli, en ég hirði þó ekki um það að fara lengra út í þessa sálma, því að, eins og ég hefi áður tekið fram, þá er það varla ómaksins vert að tala yfir tómum stólunum.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það er till. frá Bændafl. um greiðslu á styrk til mjólkurbúa, sem ég vildi segja nokkur orð um áður en gengið er til atkv. - Eins og ákveðið er í l. frá 1933, er svo fyrir mælt, að greiða skuli mjólkurbúum styrk, mjólkurbúinu við Ölfusá, á Akureyri og mjólkurbúi hér í Reykjavík. Þennan styrk á að taka á þann hátt, að það á að láta Mjólkurbú Flóamanna greiða nokkuð af þeirri skuld, sem það nú stendur í við ríkissjóð, og jafna því framlagi, sem þannig fæst á hin búin til uppbótar, þannig að greidd verði sú upphæð, sem ákveðið er í l. frá 1933. Það er litið þannig á og eðlilegast að skilja l. á þann veg, að ekki sé ætlazt til, að greiddir séu peningar úr ríkissjóði til þess að bæta búunum upp þá upphæð, sem þau eiga að fá samkv. þessum l. En á þinginu 1933 var samþ., með undirskrift meiri hl. þm. úr báðum d., að ríkissjóði væri heimilt að skilja þessi l. á þann veg, að fé þetta væri greitt úr ríkissjóði, ef ekki væri hægt að koma greiðslunum í kring á þann hátt, að taka þetta fé frá Mjólkurbúi Flóamanna. Nú er farið fram á það í þessari till. frá Bændafl., að ríkisstj. sé heimilað í bráðina að greiða fé úr ríkissjóði til mjólkurbúanna, sem annars er ætlazt til, samkv. ákvæðum l. frá 1933, að tekið verði af Mjólkurbúi Flóamanna. Ég vil í þessu sambandi aðeins taka það fram, að ég álít, að það sé óþarft að samþ. þessa till., vegna þess, að samkv. þeirri undirskrift meiri hl. þm. úr báðum d. á aukaþinginu 1933, sem ég minntist á áðan, hefir þessi heimild verið gefin fyrrv. stj., og heimildin hefir þess vegna verið til í heilt ár, og er til enn. Og ég mun líta svo á, að ef ekki verður hægt að koma þessum greiðslum í kring á þann hátt, sem aðallega er gert ráð fyrir í l. frá 1933, þá sé samkv. heimild, sem gefin var á aukaþinginu 1933, ríkisstj. heimilt að greiða peningana úr ríkissjóði. Ef þessi till. væri samþ., þá væri þess vegna aðeins verið að samþ. þá heimild, sem fyrrv.ríkisstj. hafði og notaði ekki og þessi ríkisstj. hefir og mun nota, ef ekki er hægt að koma þessum greiðslum í kring á þann hátt, sem 1. frá 1933 gera ráð fyrir. Af þessum ástæðum er algerlega óþarft að samþ. heimild í þessa átt, þar sem sú heimild hefir verið til í heilt ár.

Gunnar Thoroddsen Við þessa umr. fjárl. hefi ég leyft mér að flytja 3 brtt. 2 hinar fyrri eru á þskj. 815, undir XXVII, og fara fram á námsstyrki til 2 stúdenta, sem stunda nám við erlenda háskóla, en þriðja brtt. er á þskj. 875, undir II, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Reykv., og fer hún fram á skáldastyrk til Tómasar Guðmundssonar skálds. Fyrsta brtt. er um 1200 kr. námsstyrk til Halldórs Jónssonar, til náms í byggingarverkfræði í Stokkhólmi. Þessi ungi maður tók stúdentspróf fyrir fáum árum og hefir stundað nám um tveggja ára skeið í Stokkhólmi. Ég skal ekki fara mörgum orðum um hæfileika þessa manns, en skal þó geta þess, að ég hefi í höndum vottorð frá prófessorum háskóla þess, sem hann stundar nám við, sem bera honum hið bezta orð. Hin brtt. mín á sama þskj. er um styrk til Ögmundar Jónssonar stúdents, til lokanáms í verkfræði við háskóla í Berlín. Ég skal geta þess, að þessi till. er flutt ásamt mér af hv.þm. V.-Ísf., en nafn hans hefir fallið burt í prentun. Þessi maður varð stúdent árið 1929. með hárri 1. einkunn. Síðan hefir hann stundað nám í Þýzkalandi, í byggingarverkfræði með vatnavirkjun og hafnargerðir sem sérgrein. Um þennan mann skal ég aðeins geta þess, að hann var, meðan hann var í menntaskóla, talinn afburða námsmaður. Og eftir þeim frásögnum, sem ég hefi fengið af honum síðan, hafa þær vonir, sem um hann voru gerðar, að fullu rætzt. Ég tel ekki rétt að fara mörgum orðum um þessa menn persónulega, bæði vegna þess, að ég tel það tæplega viðeigandi hér við þessar umr., og í öðru lagi vegna þess, að það virðist svo, sem umr. um fjárl. hér á þessu þingi hafi helzt til lítil áhrif, og að það séu aðeins örfáir þm., sem hlýða á þær. Ég skal aðeins geta þess, að ég tel, að Alþ. eigi að sjá sóma sinn í því að styrkja - og styrkja ríflega - þá námsmenn, sem stunda nám við erlenda háskóla. Það er engum vafa undirorpið, að íslenzka þjóðin í heild sinni hefir mikið gagn og mikinn gróða af því, að Íslendingar, sem nám stunda, fari sem víðast um lönd. Og sú hefir orðið reyndin á hinum síðustu árum, að þeir hafa sótt háskóla í flestum menningarlöndum Evrópu, og jafnvel leitað til Vesturheims. Það er enginn vafi á því, að þessir ungu menn, sem dvelja nokkur ár við erlenda háskóla, munu flytja nýja menningarstrauma og nýja þekkingu og reynslu til okkar lands, og þjóð okkar verður áreiðanlega mikið gagn af því. Það má einnig geta þess, að áður nutu íslenzkir stúdentar að mörgu leyti meiri hlunninda við erlenda háskóla en þeir njóta nú. Áður fyrr nutu íslenzkir stúdentar Garðstyrks við háskólann í Höfn, og þó að hann væri ef til vill ekki að öllu leyti nægilegur þeim til langframa, þá var hann þó það hár, miðað við kostnaðar mælikvarða þeirra tíma, að litlu þurfti við að bæta. En eftir að við fengum fullveldi og Garðstyrkurinn var afnuminn skipti um. Að vísu var tekinn upp nokkur styrkur í staðinn, en hann nær til miklu færri stúdenta og auk þess nemur hann tiltölulega lægri hluta af námskostnaði stúdenta en Garðstyrkurinn nam. Það er því þegar af þessari ástæðu full þörf á að reyna að bæta kjör þeirra landsmanna, sem stunda nám við erlenda háskóla. Það er öllum kunnugt, að flestir íslenzkir stúdentar, sem ráðast í að stunda nám við erlenda háskóla, koma aftur með stóra skuldabagga á bakinu. Að því er snertir þessa tvo stúdenta, sem ég fer fram á að veittur verði námsstyrkur, vil ég geta þess sérstaklega, að það er á sviði hinna verklegu framkvæmda með þjóðinni, sem þeir mundu fyrst og fremst verða að gagni, og ég held, að það muni ekki aðeins verða styrkur til þessara manna, heldur muni það verða þjóðinni beinlínis að gagni í framtíðinni, að Alþ. leggi sinn skerf til þess að ala upp eða styrkja menn, sem síðan geta fært okkur hina fullkomnustu og nauðsynlegu þekkingu á sviði hinna verklegu framkvæmda. Um þessa tvo menn skal ég svo ekki hafa fleiri orð. 3. till. flyt ég ásamt hv. 1. þm. Reykv. Hún er um 1200 kr. styrk til Tómasar Guðmundssonar skálds. Um þennan mann þarf ég ekki að hafa mörg orð, því að hann er þegar orðinn þjóðinni kunnur. Hann hefir gefið út tvær ljóðabækur, fyrir allmörgum árum bókina „Við sundin blá“, og í fyrra kom út eftir hann önnur ljóðabók, sem heitir „Fagra veröld“. Það er um þessa síðari bók hans að segja, að ég ætla, að engin ljóðabók, sem út hefir komið eftir íslenzkt skáld á síðari árum, hafi vakið eins mikla athygli og náð jafnmikilli útbreiðslu eins og þessi bók. Mér dettur ekki í hug að fara að rekja hér þá dóma, sem um hana hafa fallið í blöðum okkar. En það er rétt að geta þess einungis, að á því ári, sem nú er liðið síðan hún kom út fyrst, hafa komið út af henni þrjár útgáfur, og er það til marks um, hversu miklar vinsældir hún hefir hlotið. Mér finnst nú sjálfsagt, að Alþ., eins og mörg fordæmi eru til fyrir í þeim fjárl., sem liggja fyrir þinginu nú, sýni þessu upprennandi skáldi okkar þá viðurkenningu, að veita honum nokkurn styrk í fjárl. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessar þrjár litlu brtt., en vona, að þær mæti velvilja hjá hv.þm. Ég hefði nú að vísu haft löngun til þess að minnast á aðrar brtt., sem hér liggja fyrir, og ennfremur að minnast nokkrum orðum á afgreiðslu fjárl. í heild sinni og þann svip, sem á þeim er. Og ég ætla, þó að ég hafi nú ef til vill ekki mjög mikla þekkingu á því, vegna þess að þetta er mitt fyrsta þing, að svipur fjárl. hafi aldrei neitt svipað því sem hann er nú verið mótaður af flokkapólitík og hlutdrægni. En vegna þess, að ég vil ekki verða til þess, að fara að halda þessum umr. lengur fram eftir nóttinni en nauðsynlegt er, og vegna þess, að á þetta hefir verið minnzt af öðrum hv.þm., mun ég ekki fara út í það. Að lokum vil ég einungis skora á hv.þm., að því er snertir þessar litlu brtt. mínar, sem öll sanngirni mælir með, að láta ekki blint flokksfylgi binda sig við atkvgr. um þær, en fylgja því, sem þeir álíta þar sannast og réttast.

Jón Baldvinsson Hv. 11. landsk. lauk ræðu sinni með því, að það væri freisting fyrir sig að ræða um fjárl., sem honum sýndust mótuð af flokkapólitík og hlutdrægni. Þetta stafar sennilega af því, að honum finnst þunglega tekið í sumar þær till., sem hann og hans flokksmenn hafa borið fram við 2. umr. um fjárl. En þess er að gæta, að flokksmenn hans hafa komið að í fjvn. þeim till. mörgum, sem þeir sérstaklega vildu koma að, og það er ekki talað um þær till., sem enginn ágreiningur hefir orðið um. Það er aðeins talað um þær till., sem ágreiningur hefir orðið um, og ég er a. m. k. svo gamall á þingi, að ég man eftir að hafa borið fram brtt. við fjárl., bæði í Nd. og Ed. og það fjöldamargar till. við allar umr. fjárl., og þær hafa fengið, þá útreið að vera allar steindrepnar. Ég man eftir því, að einu sinni var samþ. 100 kr. till., sem ég bar fram. Þeir voru þá orðnir svo blóðugir, að þetta slapp gegnum greipar á flokksmönnum hv. 11. landsk. Svo að þegar á að fara að tala um flokkapólitík og hlutdrægni, þá er hægt að rifja margt upp. Annars er það vitanlegt, að hv. 11. landsk. og hans flokkur eiga mikið í fjárl. Það mótast alltaf ákaflega mikið í fjvn. og jafnvel þó að hún klofni eins og í þetta sinn. Ég ætla annars ekki að fara að halda eldhúsræðu í sambandi við þessi fjárl., en það voru síðustu orð hv. 11. landsk., sem gáfu mér tilefni til að segja þetta. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þær brtt., sem fyrir liggja, og m. a. þær brtt., sem hv. 11. landsk. flutti. Það er þá t. d. till. um að styrkja Halldór Jónsson stúdent, sem stundar nám í Stokkhólmi og hefir verið þar 2 síðustu árin. Það er rétt hjá hv. 11. landsk., að þetta er efnilegur maður. Það eru heldur ekki þær sömu fjárhagslegu ástæður fyrir hendi hjá þessum manni eins og þegar hann hóf nám. Þó faðir hans á þeim árum gæti stutt hann til náms, þá getur hann það sennilega ekki núna. Þeir, sem hafa sveitaverzlun, hafa náttúrlega orðið að kenna á kreppunni eins og aðrir, og þó að þeir kynnu að fá eitthvað af kreppulánasjóðsbréfum, þá ganga þau sennilega ekki til þess að nota þau til meðgjafar erlendis upp í námskostnað. Þessi piltur er vissulega þess verðugur, að hann sé styrktur, en mér finnst bara ekki rétt að taka styrkinn inn í fjárl. að þessu sinni, og þó ég mikillega vilji stuðla að því, að hann verði styrktur, þá vil ég, að það verði menntamálaráðið, sem gerir það, og ég vil stuðla að því, ef ég get haft nokkur áhrif í þá átt, að hann fái styrk þaðan. Enda er það líka tryggari stuðningur, ef hann annars kæmist þar inn. Þá ætti hann það síður undir högg að sækja að fá styrk á hverju ári. Það gengur misjafnlega vel, og ef hljóðið er þannig í þm., að strika allt slíkt út, þá getur það vel orðið, og þá verður hann að byrja á nýjan leik að reyna að afla sér þess fjár, sem hann hefir gert sér vonir um að fá frá þinginu. Ég verð nú að syndga gegn þingvenjum og minnast hér á mann, sem ekki liggur fyrir till. um ennþá. En einhver hv.þm. talaði um að flytja till. um styrk til Jóns Blöndals. Ég kysi heldur, að menntamálaráðið veitti þann styrk. Ástæður þessa manns eru svo örðugar, að ég skil ekki í því, að ráðið neitaði honum um slíkt. Ég skal ekki lýsa þessum ástæðum, bróðir hans er nýlátinn, og sjálfur hefir hann verið mikið veikur um langan tíma, en er nú að hjarna við, en vantar fé til þess að geta lokið námi. Ég vildi líka mælast til þess, að menntamálaráðið styrkti þennan mann, og því hefi ég ekki borið fram till. um sérstakan styrk til hans. Þá skal ég minnast á styrkinn til sundlaugar í Vestmannaeyjum. Hv. 6. þm. Reykv. sagðist hafa eitthvert plagg upp á vasann, sem sýndi, að ég og ýmsir flokksmenn mínir hefðu verið þessari fjárveiting fylgjandi. Þetta er rétt, og ég mun reyna að stuðla að því, að þessi fjárveiting verði tekin upp í næstu fjárl., en ég sé mér ekki fært að vera með henni nú. Að lokum vil ég fara nokkrum orðum um fyrstu brtt. á þskj. 813, frá minni hl. fjvn., um veikindastyrk til Sigurðar Sigurðssonar sýslumanns. Það er vafalaust rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði um veikindi þessa embættismanns, og eins hitt, að honum sé um megn að kljúfa þann kostnað, sem af þeim leiðir. Það hefir einu sinni áður verið veittur slíkur veikindastyrkur til sýslumanns, sem líkt stóð á fyrir. En það var gert eftir á, og upphæð styrksins miðuð við kostnað þann, sem varð af veikindum hans. Ég væri því meðmæltur, að þannig yrði þessu fyrir komið einnig hvað snertir sýslumann Skagfirðinga, Sigurð Sigurðsson. Hitt tel ég verri aðferð, að taka upp styrk eins og þann, sem hér er farið fram á, og gæti það skapað óheppilegt fordæmi. Ég mun því ekki sjá mér fært að greiða atkv. með þessari brtt., þó að hinsvegar mæli sterk rök með því, að þessi embættismaður verði styrktur. Ég hefi svo ekki fleira að segja að þessu sinni, ég vildi minnast á þessa persónustyrki, af því að það hefir verið orðað, að ég væri riðinn við þá, og hefi ég nú gert grein fyrir afstöðu minni.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég á hér nokkrar brtt., og er ein þeirra allfyrirferðarmikil, svo betur mun þykja fara á því, að ég láti nokkur orð fylgja þeim. Ég ætla að byrja á þeim smærri, til þess að venja hv.þm. við röddina og röksemdafærsluna, áður en kemur að stóra stykkinu. - Á þskj. 888 er ein brtt. frá mér. Hún er um 1200 kr. námsstyrk til Valgarðs Thoroddsens, til lokanáms í rafmagnsfræði. Þetta nám er dýrt, og það hefir verið siður, að Alþ. styrkti efnalitla stúdenta, sem komnir eru að því að ljúka námi, og hjálpa þeim þannig yfir síðasta spölinn, sem oft og tíðum er sá erfiðasti. Vænti ég því, að hv.þm. sjái ekki eftir 1200 kr. til þessa efnilega námsmanns. Þá á ég brtt. á þskj. 875. Af vangá hefir prentazt, að hún sé við 14. gr. XXII., en á að vera við 14. gr. B.XXII. Þar er farið fram á, að styrkurinn til Íþróttasambands Íslands hækki um 6 þús. kr., og verði þeim varið til undirbúnings þátttöku ísl. íþróttamanna í olympísku leikunum 1936. Allir hv.alþm. hafa hinn mesta áhuga fyrir íþróttum, ég vona fastlega, að íþróttaáhugi þeirra sé ekki aðeins bundinn við í hönd farandi kosningar í það og það skiptið. Ég vildi helzt mega trúa því, að þeir stjórnmálamenn og flokkar, sem sérstaklega taka þessi mál upp á arma sína í blöðum og á fundum, einkum um kosningar, geri það af heilum hug. Mér er það undrunarefni, að slíkur styrkur sem þessi skuli ekki hafa verið tekinn upp í fjárl. eða brtt. meiri hl. fjvn., því að mér er kunnugt um, að erindi um þetta lá fyrir hv.fjvn. Öllum er kunnugt, hve þátttaka í slíkum mótum sem þessum er mikil hvatning fyrir íþróttamenn um að komast langt í sinni grein. Ef íþróttir eiga að blómgast í landinu, verður að gefa íþróttamönnum okkar tækifæri til þess að reyna sig við erlenda íþróttamenn öðru hverju. Það er líka aðgætandi, að Íslendingar eiga íþrótt, sem þeir geta sýnt hvar sem er, og það er íslenzka glíman. En vitanlega ber að keppa að því, að íslenzkir íþróttamenn geti einnig keppt með árangri við erlenda íþróttamenn í öðrum greinum. Til þess að ná því marki, eru svona mót ágæt hvatning, íþróttamennirnir byrja mörgum árum áður að búa sig undir þau. Það mót, sem hér um ræðir, er ekki fyrr en á árinu 1936, en ekki mun íslenzkum íþróttamönnum veita af því að fara að byrja á undirbúningnum. Til þessa undirbúnings þarf talsvert fé, ef góður árangur á að nást, það þarf að kosta góða æfingakennara og vera stöðugt að. - Og það er ekki svo sem Í. S. Í. sæki um styrk til þess að senda menn á hverja ólympíuleika. Þeir síðustu voru haldnir í Los Angeles, og þá var ekki viðlit að sækja kostnaðarins vegna. Nú verða þeir aftur á móti í nálægu landi, Þýzkalandi, og þangað er ferðakostnaður ekki mikill. Yfirleitt yrði kostnaðurinn við að sækja þessa leika miklu minni en hann er venjulega. Þátttaka í leikum þessum varðar ekki bara íþróttamenn, heldur líka alla þjóðarheildina. Þetta er bezta auglýsing, sem land og þjóð getur fengið. Annars finn ég vanmátt minn til að mæla með þessari till. eins og hún ætti skilið, hér eru margir í d., sem miklu betur væru til þess fallnir en ég, en þar sem enginn þeirra hefir orðið við þessari beiðni Í. S. Í., þá hefi ég ekki viljað skorast undan því að gera það. Á þskj. 916 er brtt. frá mér um 3500 kr. styrk til Eggerts Stefánssonar söngvara, til að kynna íslenzka sönglist erlendis. Umsókn á þessa leið hefir legið fyrir hæstv. stj. og hv.fjvn., en ekki verið sinnt. Það mun óhætt að segja, að enginn einn maður, að einum þó undanskildum, hafi gert eins mikið að því að kynna íslenzka sönglist erlendis og Eggert Stefánsson. Tilraunum hans í þá átt hefir víða verið vel tekið. Þessi starfsemi er í fyllsta máta góðra gjalda verð, að kynna erlendis íslenzku þjóðina og menningu hennar. Ég held líka, að þessi till. muni eiga allmikið fylgi í þinginu, aðeins hefir mér heyrzt á sumum hv.þm., að þeim þætti upphæðin of mikil. Ég tók þá upphæð í brtt., sem umsóknin fór fram á, en ég er að hugsa um að koma með varatill. um lægri upphæð, ef meiri líkindi væru til, að hún næði samþykki. Í brtt. minni á þskj. 815, nr. 39, legg ég til, að styrkurinn til Leikfélags Reykjavíkur hækki úr 4000 kr. upp í 6000 kr. Leikfélagið er látið greiða skemmtanaskatt af sýningum, en svo er meiningin að verja honum til þess að koma upp fullkomnu leikhúsi. Vitanlegt er, að starfsemi Leikfél. Rvíkur verður að vera grundvöllurinn undir starfið í þjóðleikhúsinu. Mér virðist vera mótsögn í þessu, að íþyngja leikstarfseminni nú með skemmtanaskatti í því augnamiði að styrkja leikstarfsemina í framtíðinni. Ef þessu er haldið áfram, má vel vera, að svo fari, að leikstarfsemi leggist hér niður um tíma, og svo verði að byrja að nýju, þegar þjóðleikhúsið er komið upp. Til þess að fyrirbyggja það væri réttast að létta skemmtanaskattinum alveg af Leikfélaginu, um það hafa verið bornar fram till., en ekki fengizt samþ. En fyrst það næst ekki, vildi ég, að Leikfél. væri bættur sá missir að nokkru. Ég vil vekja athygli hv.þm. á því, að skemmtanaskattur sá, sem Leikfél. hefir greitt á undanförnu ári, er rúmlega helmingi meiri upphæð en sú, sem ég fer fram á í hækkun á styrk til félagsins. Eins og styrkurinn er nú áætlaður, er hann tæplega endurgreiðsla á skemmtanaskattinum, og má því heita, að félagið starfi styrklaust. Ég vona því, að hv.þm. sjái sanngirnina í þessari litlu hækkun. Þá kem ég að brtt. minni við 16. gr. Stjórnarflokkarnir hafa gert sér mikinn mat úr þessari till. minni í blöðum sínum, en þar er farið fram á, að atvinnubótaféð hækki um hálfa milljón, og alls verði veitt í því skyni 1 millj. kr. Þessa brtt. flyt ég fyrst og fremst af því, að það er álit mitt, að atvinnubæturnar eigi algerlega að vera kostaðar af ríkissjóði. Atvinnubæturnar eru alþjóðarnauðsyn, en ekki sérmál einstakra bæjarfélaga. Eins og öllum er kunnugt, er það algengt, að atvinnuleysingjarnir þyrpist í bæina. Þeir koma t. d. til Rvíkur alstaðar að af landinu, og krefjast þess, að bærinn sjái þeim fyrir atvinnubótum. En það getur ekki talizt skylda bæjarfélaganna að taka þetta fólk upp á arma sína, heldur fyrst og fremst ríkissjóðsins. Þetta ætti nú að vera auðsótt mál, þar sem að völdum situr stjórn, er nefnir sig „stjórn hinna vinnandi stétta“. Hún hefir ákveðið þetta framlag lítið eitt hærra en það var í fjárl. ársins 1934, 500 þús. í stað 300 þús. Og þessari fjárveitingu fylgir það skilorð, að á móti komi tvöföld upphæð frá bæjar- og sveitarfélögunum. Ég lít svo á, að eins og þessu er hagað í frv., séu miklar líkur til, að þessi fjárveiting verði með öllu gagnslaus fyrir sveitar- og bæjarfélög. Ég þori nærri því að staðhæfa, að þeim muni verða ókleift að afla fjár til að leggja fram að sínum hluta, og ég segi þetta ekki út í bláinn, því að ég hefi reynslu fyrir því, hvernig þetta hefir gengið fyrir Rvíkurbæ, og ef þar eru örðugleikar á að fullnægja þessu skilyrði, þykir mér sýnt, að þeir örðugleikar verði margfaldir fyrir bæi og sveitir utan Rvíkur. Því fer ég fram á, að þessu sé breytt þannig, að ríkissjóður leggi fram eina millj. til atvinnubóta, og sé það framlag skilyrðislaust. Ef til vill verður því hreyft, að hér sé farið fram á að minnka framlagið í heild um 1/3, þar sem á móti framlagi ríkisins áttu að koma 2/3 frá bæjar- og sveitarfélögum, eða alls 1½ millj. En ég geri ráð fyrir, að þó að þessu skilyrði sé sleppt, muni sveitar- og bæjarfélög eftir sem áður leggja fram af sinni hálfu a. m. k. þann 1/3 sem gert er ráð fyrir að afla með niðurjöfnun útsvara. En til vara hefi ég lagt til, að aths. sé breytt þannig, að í staðinn fyrir tvöfalt framlag úr bæjar- og sveitarsjóðum komi helmings framlag, svo að till. tryggir í öllu falli, að framlagið verði eins mikið og gert er ráð fyrir í frv. En hún tryggir jafnframt, að framlag ríkissjóðsins geti komið að notum, því að samkv. frv. er það alveg ótryggt. Það mun sannast, að það reynist ókleift fyrir bæjar- og sveitarfélög að leggja fram tvöfalda fjárhæð á móti ríkissjóði, og er því viðbúið, að framkvæmd á atvinnubótavinnu falli að meira eða minna leyti niður, ef við þetta er haldið, en stj. á ekki annars kost en að halda við ákvæði fjárl. um þetta og hefir ekki heimild til að veita neitt fé í þessu skyni nema þau skilyrði séu uppfyllt. Nú verður kannske spurt, með hvaða hætti eigi að sjá ríkinu fyrir tekjum, sem þessu svari. Ef þetta hefði verið fyrr á ferð og fjárl. ekki tafin með óeðlilegum hætti, hefði mátt taka tillit til þessa við afgreiðslu tekjulagafrumvarpa. T. d. hygg ég, að fátækum almenningi hefði komið betur að hafa áfram toll á kaffi og sykri og fá í þess stað tryggingu fyrir úthlutun þessa atvinnubótastyrks. Einnig staðhæfi ég, að þessi atvinnubótastyrkur hefði komið almenningi að meira haldi en þær fjárhæðir, sem veittar eru til verkamannabústaða og til byggingar- og landnámssjóðs. Ennfremur þori ég að staðhæfa, að auknar tekjur af áfengissölu muni nægja til að standa straum af þessum kostnaði. Ég staðhæfi því, að hér er aðeins um það að ræða, hvort hv.þm. vilja eða vilja ekki veita þessa upphæð. Ef þeir vilja samþ. þessa breyt. og gera það, þá er ég viss um, að þessi fjárveiting kemur að gagni á þann hátt, sem látið er heita, að hún sé veitt til, en ef menn vilja binda þetta við 500 þús. og heimta tvöfalt framlag á móti, þá vilja menn í raun og veru ekki vita það, sem látið er sýnast í frv., að veita eigi í þessu augnamiði. Þeim skilyrðum, sem sett eru fyrir þessari fjárveitingu, verður áreiðanlega ekki fullnægt. Ég á brtt. á þessu sama þskj., merkta LIV, um að hækka framlag til stórstúkunnar úr 15 þús. kr. upp í 20 þús. kr. Fyrir fjvn. hefir legið erindi frá stórstúkunni, þar sem farið er fram á nokkra hækkun á fjárveitingu til hennar. Í því erindi er gerð grein fyrir, hvernig forráðamenn hennar hugsa sér að verja þessu framlagi. Öllum mun vera það ljóst, að hafi nokkurntíma verið þörf á starfi templara hér, þá verður sú þörf margföld eftir að áfengislögin koma í gildi. Ef þingmenn vilja ekki ganga alveg blindandi út í þá framtíð, sem fyrir höndum er í þessu efni, hygg ég ráðlegra að skera ekki mjög við neglur styrk til bindindisstarfsemi í landinu. Forráðamenn stórst. gera ráð fyrir að verja þessu framlagi á þann veg, að kosta tvo bindindisboðara til að ferðast um landið og hvetja menn til bindindissemi. Eins og kunnugt er, hafa templarar haft aðeins einn mann við þetta starf undanfarið. Hann hefir haft starfið í hjáverkum og fengið lítil laun fyrir, og er óhjákvæmilegt að kosta meiru fé til þessa, ef það á að halda áfram. Ég vil minna á, af því að það hefir oft heyrzt, að bindindisstarfsemin lifði á framlagi ríkissjóðs, að templarar hafa í bréfi til þingsins gert grein fyrir því, að þeir hafa sjálfir lagt fram til þessara hluta, en það eru samtals 256 þús. kr. Á sama tíma hafa þeir fengið úr ríkissjóði 120 þús., eða tæplega 1/3 á við það, sem þeir hafa sjálfir lagt fram til þessa starfs. En þar með er ekki allt talið. Þeir hafa lagt fram geysimikið fé til starfrækslu stúknanna, og mun það nema 600 þús. kr. allan tímann, svo að þó að ríkissjóður hafi lagt fram ríflegar fjárhæðir á síðari árum, þá er það hverfandi á móts við það, sem templarar hafa sjálfir lagt fram til þessarar starfsemi sinnar. Ég mun ekki þurfa að gera frekari grein fyrir því, að þessi starfsemi sé fyllilega verð stuðnings, en það er kunnugt, að hún hefir talsvert lamazt á síðari árum, meðlimum hefir fækkað og bindindisáhuga farið hnignandi, en því fremur virðist nú ástæða til að rétta hjálparhönd. Þessi hnignun stafar af ýmsu, þ. á m. aldarandanum. En nú, þegar þjóðin á að lifa undir nýju fyrirkomulagi áfengislaga, má þessari starfsemi ekki fara hnignandi, heldur verður að vekja nýjan og vaxandi áhuga, svo að hægt sé að starfa með meira krafti en undanfarið. Ein af þeim ástæðum, sem valdið hafa þessari hnignun, einkum hér í Reykjavík, stendur í sambandi við húsnæðismál templara, og á Alþingi sjálft sök á því að allmiklu leyti. Það hefir atvikazt svo ólánlega, að templarar hafa ekki þau umráð yfir húsi sínu, að þeir geti gert það viðunandi, en sú kvöð, sem á eigninni hvílir, stendur í sambandi við Alþingi og er öllum hv.þm. kunn. Templarar eiga hér mjög örðuga aðstöðu, þar sem öll önnur samkomuhús bæjarins eru miklu fullkomnari. Hér er nú fram komin till. í sambandi við fjárl. um að bæta úr þessu með því að greiða templurum fé í skaðabætur fyrir þá kvöð, sem lögð hefir verið á eignina. En það fé er ekki ætlað til starfseminnar næstu ár. Þeir verða því að búa við sömu húsakynni fyrst um sinn og þurfa því meiri styrk til starfseminnar en ella. - Ég get nú látið útrætt um þetta. Ég geri ráð fyrir, að aðalflm. till. um greiðslu úr ríkissjóði til reglunnar vegna þessa húsnæðismáls geri grein fyrir henni, ef hann er ekki þegar búinn að því. Á sama þskj., LIX. lið, á ég till., um smáupphæð í eftirlaun til Vilborgar Sigurðardóttur ljósmóður. Hún hefir gegnt ljósmóðurstörfum í Dyrhólahreppi í Vestur-Skaftafellssýslu um 25 ára skeið, en er nú flutt hingað og er þurfandi fyrir þessi eftirlaun. Það hefir verið talið rétt undanfarið að veita ljósmæðrum slík eftirlaun, og vænti ég, að líkt verði litið á þörf þessarar konu og annara starfssystra hennar. Ég hafði ætlað að minnast á ýms fleiri atriði í sambandi við fjárlfrv., en ég skal ekki þreyta hv.þm. með lengri ræðu að sinni.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég á hér nokkrar brtt., og skal ég gera stutta grein fyrir þeim, meira fyrir siðasakir en að ég búist við, að það hafi mikil áhrif á hv.þm.Brtt. þessar eru allar á þskj. 815. Fyrst er að nefna V. lið, 1500 kr. styrk til Kristjáns Grímssonar læknis. Þessi læknir hefir farið utan til að fullnuma sig í skurðlækningum, og það eru fordæmi fyrir því, að Alþingi hafi hlaupið undir bagga með efnalitlum mönnum, sem hafa verið að ljúka slíku sérfræðinámi. Ég talaði fyrir slíkum styrk í fyrra, til annars læknis, sem eins stóð á um. Hann er nú kominn heim og þykir mjög vænlegur til gagns. Ég þekki þennan mann ekki neitt persónulega, en kunnugir menn hafa sagt mér, að hann væri líklegur til að verða fær læknir á sínu sviði. Umsókn þessa manns fylgja vottorð frá yfirlæknum við tvo spítala í Danmörku, þar sem hann hefir dvalið við nám. Fel ég þessa till. velvild hv.Alþ. Næst er brtt., merkt XXII. Hún er um það, að veita 6000 kr. til þess að lög um utanfararstyrk til presta geti komið til framkvæmda. Á Alþingi 1931 voru sett lög um utanfararstyrk til presta, og er þar ákveðið, að prestur, sem gegnt hefir embætti vissan tíma, geti fengið styrk til utanfarar með ákveðnum skilyrðum. Þetta hefir ekki verið framkvæmt, og finnst mér óviðkunnanlegt, að þetta sé lengur dauður bókstafur, úr því að lögin eru til staðar. Alþingi ætti að sýna þann manndóm að taka afleiðingunum af þessum gerðum sínum og skorast ekki undan að veita fé til framkvæmda þessara laga. Þá er XXVIII. brtt. um það, að veita Verzlunarskóla Íslands 10 þús. kr. styrk. Ég vil benda á, að það er óviðkunnanlegt, hvernig þessi liður er orðaður í fjárlfrv. Þar er komizt svo að orði, að þessi fjárhæð skuli veitt til kaupmannafélagsins og vezlunarmannafélagsins í Rvík til að halda uppi skóla fyrir verzlunarmenn, undir umsjón landsstj. Ég veit ekki, hvort þessi félög eru til, en það eru a. m. k. mörg ár síðan þau hættu að hafa afskipti af skólanum. Verzlunarráðið mun hafa annazt skólann um skeið, en nú er hann sjálfseignarstofnun, sem nokkur kaupmannafélög standa að auk verzlunarráðsins. Mér finnst hálfóviðkunnanlegt, að ekki skuli vera betur fylgzt með en þetta, því að í raun og veru er þessi styrkur eftir orðalaginu veittur skóla, sem ekki er til. En það er um þennan skóla að segja, að hann hefir tekið feykilegum stakkaskiptum, og ég hygg, að hann sé nú jafnvel stærsti skóli landsins. Í umsókn skólans er getið um starfsemi og framfarir hans á síðustu árum, og ætla ég ekki að lengja mál mitt um of með því að taka það upp . En ég vil þó aðeins benda á nokkur atriði. Á 2 árum hefir nemendatalan tvöfaldazt, úr 140 í 280, og veit ég ekki, hvort nokkur skóli er nú fjölmennari; e. t. v. er iðnskólinn það, ef kvöldskólinn er reiknaður með. En sé miðað við kennslustundir, er verzlunarskólinn vafalaust stærstur. Þá hefir námstíminn verið lengdur úr 2 árum í 5. Af því eru 3 árin fullkominn námstími, og auk þess eins vetrar undirbúningsdeild, og eftir að prófi er lokið við skólann hefir verið gefinn kostur á sérnámi í ýmsum greinum, svo sem bókfærslu eða málum, t. d. spönsku eða ítölsku, auk aðalmálanna, ensku, frönsku og þýzku. Það er því úr nægu að velja, enda hafa nemendur verið margir. Sá, sem tekur allan skólann, hefir því stundað þar nám í 5 ár. Deildum skólans hefir fjölgað úr 2 í 11, og nú í vetur með öllum aukadeildum 18. Námsgreinar voru lengi 6, en eru nú 16. Kennurum hefir fjölgað úr 7 upp í 30, og mætti þannig halda áfram. Þá er það eftirtektarvert, hvað nemendur eru komnir víða að. Sennilega munu flestir álíta, að mestur hluti þeirra sé úr Rvík, en svo er ekki, t. d. 1931 voru flestir utanbæjar, en ef tekið er yfirlit yfir lengri tíma, get ég hugsað, að áhöld séu um, hvort fleiri eru úr Rvík eða utanbæjar. Það hefir verið gert skemmtilegt yfirlit um, úr hvaða stéttum þeir eru, sem sækja skólann. Af þeim, sem sóttu skólann 1933, voru t. d. 60 úr kaupsýslustétt, 30 útgerðarst. o. s. frv. Lýsir þetta, eins og eðlilegt er, að flestir nemendurnir eru úr kaupsýslustétt, þó margir séu úr ýmsum öðrum stéttum. Þessi skóli hefir því verið rekinn með mikilli hagsýni, á þann hátt, að hann hefir verið ódýr, en þó dregið að sér færustu kennara, sem völ hefir verið á. Þegar hugsað er um það, að hér er skóli, sem veitir 5 ára kennslu og hefir 280 nemendur, er alveg ótrúlegt, hvað kostnaðurinn hefir verið lítill, og hvað ríkisstyrkurinn er lítill, einar 5000 kr., og hefir á fáum árum lækkað um 1000 kr. jafnhliða því, sem skólinn hefir stækkað. Fyrst var styrkurinn 6000 kr., svo var hann færður niður í 5500 kr. og nú í 5000 kr. Þessi skóli er ekki sambærilegur við hinn skólann, sem starfar á hliðstæðum grundvelli og nýtur jafnmikils styrks frá ríkinu, en er þó ekki nema lítið brot á móti þessum. Þar fyrir getur hann verið góður. En það nær engri átt, að þessir skólar hafi jafnan styrk, þegar annar hefir 30-40 nemendur, en hinn 280. Ég álít, að eðlilegast væri að veita ákveðinn styrk fyrir vissa tölu nemenda, er hækkaði svo hlutfallslega eftir kennslustundafjölda. Þá er 41. brtt. á sama þskj., um að veita Karlakór Reykjavíkur 5000 kr. styrk til utanfarar, eða öllu heldur ábyrgð, því ekki er ætlazt til, að þetta verði greitt, ef ferðin ber sig fjárhagslega. Ég býst við, að hv.þm. hafi kynnt sér bréf, sem fylgdi umsókn kórsins, þar sem bent er á sem eina ástæðu fyrir því, að það leitar til þingsins, að fyrir nokkrum árum var Karlakór K. F. U. M. veittur 8000 kr. sterkur til utanfarar. Karlakór Reykjavíkur hugsaði sér fyrst að fara til Englands, og var komið þar í samband við hljómlistarstjóra, búið að senda plötur með ýmsum lögum o. fl. til undirbúnings. Það varð þó úr, að fara ekki á svo ókunn mið strax, heldur reyna sig fyrst í nágrannalöndunum. Það vildi líka svo vel til, að Norræna sambandið tók að sér að undirbúa og sjá um förina ytra. Ef 40 menn verða í förinni og ferðazt verður um Danmörku, Noreg og Svíþjóð, er ekki hægt að gera ráð fyrir, að kostnaðurinn verði minni en 1500 kr. á mann, eða um 60 þús. kr. alls, og er það í mikið ráðizt fyrir efnalitla menn, sem auk þess hafa orðið að leggja mikið á sig til þess að fullnuma sig undir ferðina. Það verður því að teljast ákaflega prúðmannlega í sakir farið, að fara fram á 5000 kr. styrk, og það því aðeins, að halli verði á ferðinni; m. ö. o., að þeim verði bættur halli með allt að 5 þús. kr. Ég verð að segja, að ég er hálfundrandi yfir, að fjvn. skyldi ekki sjá sér fært að mæla með þessum styrk, þegar áður hafa verið veittar í sama tilgangi 8000 kr. Ég vil benda n. á, hvort hún hafi ekki tekið upp eitt og annað, sem síður skyldi en þó hún samþ. þessa brtt. Ég held, að margt af því mætti fremur niður falla, og vona, að þessi sanngjarna ósk finni náð hjá nægilega mörgum hv.þm., því ég hygg málið vel sett að því leyti, að því verði ekki blandað inn í pólitík, því að því munu standa menn úr öllum flokkum. Mér dettur í hug í þessu sambandi, að ég hefi heyrt frá einum eða tveimur nm., að það standi til, að ég eigi að verða með sem fararstjóri. Býst ég við, að sú tilgáta sé fram komin út frá því, að ég fór einu sinni áður með til Akureyrar. Ef einhverjum skyldi nú detta í hug að láta málið gjalda þess, að svo vondur maður yrði með og nyti e. t. v. einhvers af þessu, get ég friðað samvizku hans með því, að þó þetta hafi verið nefnt við mig, er ég svo bundinn um þetta leyti árs, að ég býst ekki við að geta orðið við þeim tilmælum. Ég held, að reynslan hafi sýnt, að áður, þegar farið hefir verið fram á styrk til íþróttamanna, t. d. til að sækja Ólympíuleikana, þá hafi menn verið sammála um, að ekki mætti slá frá sér svo góðu tækifæri til þess að auglýsa landið. En ég hygg, að söngflokkarnir eigi ekki síður gott skilið og hafi ekki síður haldið uppi hróðri landsins, bæði Karlakór K. F. U. M. og blandaði kórinn, sem fór á Norðurlandasöngmótið, því söngur þeirra þótti framúrskarandi hreimfagur. Ég held, að við getum þarna á mjög ódýran hátt komið á framfæri prýðilegri auglýsingu um okkar menningu. Ég á hér enn eina brtt., sem borin hefir verið fram oft áður. Það er 51. brtt. á þessu sama þskj., um að veita konu styrk til innlendrar skinnhanzkagerðar. Þessi kona hefir unnið nokkuð að hanzkagerð að undanförnu, og þeir, sem séð hafa, eru hissa á, að hægt skuli vera að gera þá jafngóða úr íslenzkum skinnum. En hana vantar efni til þess að koma upp saumastofu, og er því farið hér fram á 2500 kr. í því skyni. Þetta er ekki mikil fjárhæð, og mér finnst þegar jafnmikið er talað um, að á þessum erfiðu tímum þurfi hver að búa að sínu, að við ættum ekki að sjá í að kosta svona litlu til, til þess að ná þessari iðngrein inn í landið. Loks er hér 56. brtt., um að veita barnaverndarnefnd þjóðkirkjunnar styrk til byggingar fávitahælis að Sólheimum í Grímsnesi. Drögin að þessu eru þau, að ég ætla, að á Alþ. í fyrra voru veittar 5 þús. kr. samkv. umsókn frá nefndinni, er fór fram á á þús. kr. á ári í 3 ár. Og þó ekki stæði við fjárveitinguna, að það væri fyrsta greiðsla af þremur, stóð n. í þeirri meiningu og hafði fulla ástæðu til, að þessi fjárveiting fengist áfram, eftir því, sem umsóknin fór fram á. Upp á þetta konunglega orð var svo byggt. Söfnunarsjóður lánaði l0 þús. kr. og einstakir menn hlupu einnig undir baggann, en vitanlega verður þetta mjög erfitt og n. illa stödd, ef styrkurinn fæst ekki áfram. Húsið er metið á 36 þús. Þar af hefir söfnunarsjóður lánað 10 þús., ríkissjóður lagt fram 5 þús. og einstakir menn, vinir og velunnarar, gefið 5 þús. krónur. Þó e. t. v. hafi verið fljótfærni að reikna með áframhaldandi styrk þannig, að veitingin í fyrra væri fyrsta greiðsla af þremur, er ómögulegt að neita því, að n. hafði nokkra ástæðu til að búast við því. Hælið hefir gengið vel og verið rekið í bezta lagi, m. a. hefir verið fengin lærð hjúkrunarkona frá Þýzkalandi. Landlæknir o. fl., sem vit hafa á, telja hælið prýðilegt og mikla framför að því. Annars eru fávitar ekki eins margir þar og búizt var við, og er það mest vegna þess, að styrkur ríkisins til hælisvistar er miðaður við einstaklinga, en hrepps- og bæjarfélög geta ekki fengið hann, og hafa því hlífzt við að senda fávita þangað. Ég vildi svo mælast til og vonast eftir, að þessi till. verði samþ. og styrkurinn veittur, a. m. k. í þetta sinn, það mundi strax bæta að nokkru úr. Þá eru ekki fleiri brtt., sem ég hefi flutt einn, en ég er á þremur brtt. með öðrum, sem ég býst við, að hinir flm. séu annaðhvort búnir að mæla fyrir eða geri síðar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. lýsti yfir því, að samkv. 1. frá 1933 um styrk til mjólkurbúanna væri ekki hægt að borga út þann styrk, sem l. gera ráð fyrir, nema um leið sé gert upp við Mjólkurbú Flóamanna. Er þetta í fullu samræmi við það, sem ég hélt fram, og hefir það allt komið fram frá því upphaflega að l. voru flutt og til þessa þings. Hæstv. ráðh. hélt því aftur á móti fram, að í undirskrift á áskorun þeirri til ríkisstj., sem kom fram um þingtímann í fyrra, fælist fortakslaus heimild til ríkisstj. til útborgunar á þessu fé. Og þar sem hæstv. ráðh. hefir lýst því yfir, að hann ætli að nota þá heimild og greiða umræddan styrk, er það vitanlega aðalatriði, og get ég því verið ánægður, þegar ég hefi fengið þessa yfirlýsingu. En það, sem fyrir mér vakti, var að gefa ríkisstj. heimild til þess að greiða þetta úr ríkissjóði, og ég verð að segja, að mér kemur það dálítið einkennilega fyrir, ef ríkisstj. kærir sig ekki um að fá þessa heimild. Vil ég í því sambandi benda hæstv. ráðh. á, að þessi undirskrift getur ekki talizt heimild til greiðslunnar. Fyrir öllum slíkum greiðslum er alltaf leitað aukafjárveitingar eftir á. Má aðeins skoða undirskriftina sem yfirlýsingu um, að þeir gefi stj. samþ. fyrir greiðslunni á aukafjárlögum á sínum tíma, og er það þá afgr. á þinglegan hátt. En það er ekki alltaf víst, að þeir, sem svona yfirlýsingar gefa, eigi kost á að staðfesta þær á næsta þingi, ef kosningar fara fram í millitíð. Þannig er einmitt ástatt hér. Í fyrra stóð fyrir dyrum bæði fjölgun þm. og nýjar kosningar, svo það var alveg óvíst, þó meiri hl. þeirra þm., sem sæti áttu á þingi þá, skrifaði undir áskorunina, að hún hefði meirihl.fylgi á þessu þingi. Sú undirskrift gat því alls ekki talizt heimild fyrir ríkisstj. til þess að borga út styrkinn. Ég verð að lýsa yfir, að ég er ánægður að hafa fengið þá yfirlýsingu frá hæstv. ráðh., að hann ætli að greiða styrkinn, en ég á bágt með að trúa því, að hann taki ekki fegins hendi móti þessari heimild. Þá vil ég geta þess, að áður en ég bar þessa till. fram, átti ég tal við þm. úr kjördæminu, sem hér eiga hlut að máli. Sagði þá þm. Mýr., sem einna helzt beitti sér fyrir að fá þessa yfirlýsingu, að hún væri ekki fullkomin heimild fyrir stj. Ég hafði sagt frá því fyrr í vikunni, að ég væri að hugsa um að bera fram brtt. í þessa átt, og gekk svo langt, að mér væri ekki áhugamál að vera sjálfur á till., ef menn héldu, að betur gengi með hana í þinginu, ef ég væri ekki á henni. Ég vissi, hvernig blæs í seglin gagnvart málflutningi okkar Bændaflokksmanna, þegar jafnvel er gengið svo langt, að stj.flokkarnir eru á móti málum, sem við flytjum, þó þeir séu sannfærðir um, að þau séu rétt. Hann gaf mér þessa yfirlýsingu, að stj. væri ekki búin að gefa ákveðið svar, en hann vonaðist til að geta fengið slíkan styrk fyrir sitt félag og mjólkurbúið á Akureyri, en það væri meiri vafi, hvernig færi með Mjólkurfélag Reykjavíkur og Mjólkurbú Ölfusinga, en bjóst við, að styrkurinn til Ölfusbúsins yrði greiddur á þann hátt, að tengd yrðu saman Flóa- og Ölfusbúin. Þetta taldi ég ekki viðunanlega lausn á málinu, því að ég áleit, að Ölfusbúið ætti eins mikinn rétt á þessari útborgun og hin búin. En nú er ég búinn að fá það fram, að þennan styrk eigi að borga út, og tel það staðfest og tel brigðmælgi, ef það verður ekki framkvæmt gagnvart öllum búunum eins og l. frá 1933 ætluðust til, að því undanskildu, að hann yrði borgaður strax og áður en farnir væru fram samningar við Mjólkurbú Flóamanna. Þessi heimild var ekki í fjárlfrv. 1933, og þess vegna var ekki hægt að borga styrkinn út þá, en með þessari till. á nú að veita stj. heimild til þess, og ég fæ ekki annað séð en að stj. eigi að taka því fegins hendi, ef þingið veitir henni slíka heimild, nema hún vilji heldur gera allt í heimildarleysi, en það hélt ég, að ekki væri, þegar hún getur fengið heimild á eðlilegan og þinglegan hátt.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að beina fáeinum orðum til hv.þm. V.-Húnv. Honum er ákaflega mikið áhugamál að koma mönnum í skilning um það - en gengur ákaflega illa -, að ekki hafi verið heimilt samkv. undirskriftum meiri hl. þm. úr báðum d. 1933 fyrir þáv. landbrh., Þorstein Briem, að greiða mjólkurbúastyrkinn samkv. l. 1933. Honum er þetta mikið áhugamál, því að samkv. l. 1933 hafði fyrrv. landbrh. heimild til að greiða þennan styrk, en brást þeirri skyldu sinni, að greiða hann, og frá sumum mjólkurbúunum komu menn hvað eftir annað til þess að fá eitthvað, en fengu ekkert. Fyrir þá sök réðst meiri hl. í báðum d. í það á aukaþinginu 1933 að skora á ráðh. að greiða þennan mjólkurbúastyrk úr ríkissjóði eftir þeirri heimild, sem fólst í l. frá 1933. Þetta er vitanlega fullkomin heimild, því að með þessu var litið svo á, að heimilt væri að greiða þetta gjald samkv. l. frá 1933. Þess vegna er það, að það þarf ekki að samþ. neitt nú til að heimila að greiða þennan styrk. Svo vil ég líka benda á annað atriði, sem sker alveg úr um þetta og sýnir, að það er alveg þýðingarlaust að reyna að hreinsa Þorstein Briem með því, að hann hafi ekki haft heimild til að greiða þennan styrk, og það er það, að þegar fyrrv. landbrh. (ÞBr) var afhent þessi áskorun, þá gerði hann enga aths. við það, en hann hefði ekki gert sig ánægðan með slíka áskorun, ef hann hefði talið, að hann þyrfti að fá áskorun, sem væri samþ. á þinglegan hátt. Og hefði hann talið sig þurfa þess og viljað greiða styrkinn, þá hefði hann vitanlega farið fram á, að aukaþingið, sem þá stóð yfir, hefði samþ. slíka áskorun. Heimildin var því fullkomlega til, og ef hv.þm. V.-Húnv. till deila á einhvern fyrir trassaskap í þessum efnum, þá verður hann þar að snúa sér til Þorsteins Briems fyrrv. landbrh., því að það var hann, sem ekki greiddi þennan styrk, þó að hann hefði heimild til þess og meiri hl. Alþingis skoraði á hann að nota þá heimild. Ég vil því mælast til, að hv.þm.samþ. ekki þessa till., sem fram er borin einungis til að reyna að þvo fyrrv. landbrh. af því hirðuleysi, að nota ekki þá heimild, sem hann hafði í l. frá 1933, og skeyta því ekki heldur, þó að hann fengi áskorun frá meiri hl. þingsins um að nota heimildina, sem hann lét ónotaða allt árið. Ég vil að síðustu endurtaka það, að ef hv.þm. hefir eitthvað við það að athuga, að þessi styrkur var ekki greiddur, þá á hann það við þennan flokksbróður sinn, og öll hans ádeila í þessu efni lendir því á honum og engum öðrum.

Ólafur Thors Eru þetta nógu mörg atkv. úr báðum deildum?

Forseti (JBald): Ég hefi ekki talið, hvort viðstaddir eru nógu margir úr báðum d.

Jörundur Brynjólfsson Ég vil benda hæstv. forseta á, að samkv. hinum nýju þingsköpum gerist þess ekki þörf.

Bjarni Bjarnason Ég ætla ekki að lengja umr. að verulegu leyti, en það er eitt mál, sem hér er til umr. í sambandi við afgreiðslu fjárlfrv., sem ég vil aðeins minnast á, en það eru íþróttamálin. Ég skal viðurkenna, að þrátt fyrir það, að meiri hl. fjvn. beri fram eina fjárveitingartill. til íþróttamála, þá finnst mér, að þar með sé íþróttamálunum á engan hátt sýndur sá sómi, sem þyrfti að gera. Ég vil minna á það, að þann styrk, sem meiri hl. fjvn. leggur til, að verði veittur einu íþróttafélagi hér í bæ, Knattspyrnufélagi Reykjavíkur, skoða ég sem fordæmi þess, að framvegis verði veittur styrkur til íþróttafélaganna bæði hér í Rvík og eins úti um land, einkum þó ef þau reisa sér íþróttahús. En það, sem ég vildi að þessu sinni aðallega tala um, er sú till., sem hér hefir verið borin fram um styrk til væntanlegrar Ólympíufarar, og vil ég þá aðeins minnast á tillögu þessa í tilefni af því, að beint var til mín í gær nokkrum orðum í sambandi við styrkinn til sundlauga. Nú er í fjárlfrv. ætlaður nokkur styrkur til slíkra bygginga, sem nær þó hvergi nærri til að fullnægja nauðsynlegustu þörfum. Svo er með þetta mál eins og flest önnur, að við getum ekki sinnt því svo rækilega sem æskilegt væri. En að því er minnzt var á mig í þessu sambandi, sem sé, að ég hefði lagt á móti því í fjvn., að hún (nefndin) flytti till. um styrk til sundlaugarinnar á Álafossi, vil ég benda á, að margar slíkar beiðnir liggja fyrir, en með þessa laug stendur svo á, að hún er til afnota fyrir fjölda manna, en aðgangurinn er seldur, og er hún þess vegna ekki í tölu þeirra lauga, sem eru öllum notendum heimilar endurgjaldslaust, og það skiptir mjög miklu máli. Ég mundi t. d. fyrr greiða atkv. með styrk til sundlaugarinnar í Vestmannaeyjum, sem er opin fyrir alla Vestmannaeyinga, því að þær laugar, sem engar tekjur fá, þurfa vitanlega miklu fremur styrk en hinar, sem aðgangurinn er seldur að. Þetta er aðeins nefnt að gefnu tilefni. Fyrir fjvn. lá beiðni um styrk til utanfarar íþróttamanna á Ólympíuleikana í Berlín 1936. Hv. 3. þm. Reykv. gat þess réttilega, að það þyrfti rækilegan undirbúning undir slíka för, og það veitti ekki af öllum tímanum, sem eftir er þangað til þetta mót hefst. Ég vil geta þess, að enga þýðingu hefir það fyrir menn, sem skammt eru komnir í íþróttum, að hugsa sér að æfa að nokkru gagni á hálfu öðru ári. Út frá þessu sé ég ekki ástæðu til að berjast fyrir því, að veita styrk í þessu skyni, og líka með það fyrir augum, að mér er kunnugt um, að íþróttafélögin hér í bæ eru mjög ósammála um, hvaða íþróttagrein helzt ætti að styrkja. Sum vilja styrkja knattspyrnu, aðrir frjálsar íþróttir, eða sund eða fimleika. Og meðan félögin, sem eiga að leggja til fólkið, eru svo mjög ósammála, þá er óaðgengilegt að veita fjárstyrk í þessu skyni. Þá er þess að geta, að tíminn er svo stuttur, að ekki getur verið að ræða um verulega æfingu í knattspyrnu eða frjálsum íþróttum. Um glímuna er það að segja, að tæplega er leggjandi í að styrkja glímuflokk til þessarar farar, þar sem enginn, sem þessa íþrótt sér, ber nokkurt skyn á hana. Ég get fullyrt, að það mætti velja marga af hv.þm., sem eru þó margir hverjir hvorki í æfingu né miklir glímumenn að upplagi, og þeir mundu sem glímumenn fá jafngóða dóma og úrvalsglímumenn þjóðarinnar hjá erlendum þjóðum, sem ekki eru dómbærar um þessa íþrótt; það hefir því ekkert íþróttalegt gildi frá þessu sjónarmiði, sem vitanlega er rétt. Annað mál er það, þó að einstöku sinnum séu sendir glímumenn, sem eru á vegum ýmissa félaga og kosta sig sjálfir. Ég vil heldur senda keppendur í einhverri íþrótt, sem útlendingar skilja og geta því lagt mælikvarða á, og það eina, sem ég hygg, að geti þar komið til greina, er leikfimi, og þeir einu, sem hugsanlegt er, að hægt yrði að senda, er leikfimiflokkur. Nú höfum við leikfimiflokka hér í Rvík, sem æfa sig af kappi, og ég hefi mikinn hug á, að þetta verði athugað fyrir næsta þing, til þess að sjá, hvort ekki væri þá hægt að leggja fram nokkurt fé til þess að styrkja leikfimiflokk. Munurinn á frjálsum íþróttum og leikfimi fyrir okkur í þessu sambandi er sá, að engir einstaklingar eru til á Íslandi, sem kunna eða geta svo mikið í íþróttum, að tiltök séu að senda þá á umrætt mót, en í leikfimi er öðru máli að gegna. Tvisvar hefir leikfimiflokkur kvenna sýnt erlendis, bæði á Norðurlöndum, í Englandi og Frakklandi, og fengið viðurkenningu fyrir því að standa jafnfætis því bezta, sem þekkt er. Ennfremur gæti komið til mála að senda sundmenn, aðallega til að sjá, hvað gerist í þeirri íþrótt. Það gæti komið að miklu gagni. Þó geri ég ekki ráð fyrir, að við gætum sent sundmenn til þess að keppa. Ég skal geta um það, hvernig Ólympíunefndin lítur nú á frjálsar íþróttir. Hún hugsar sér að láta íþróttamennina æfa sig í vor og sumar, þá hugsar hún sér að ráða útlending til kennslu síðustu vikurnar fyrir mótið og láta hann æfa íþróttamenn undir Ólympíuleikana. Þetta er fjarstæða. Augljóst er, að kennari verður að æfa menn frá byrjun, til þess að þeir fái réttan stíl; þar undir er allt komið. Hitt er fjarstæða, að ráða hingað útlendan mann til að æfa íþróttamenn, sem aldrei hafa náð réttum stíl í íþrótt sinni. Ég segi þetta til skýringar á því, að ég hefi ekki viljað veita neinn styrk í þessu skyni, nema þá til leikfimiflokks. Ég býst ekki við að breyta um þá skoðun, er ég hefi nú gert grein fyrir. Vil ég vænta þess, að menn líti með sanngirni á þetta mál og verði þá frekar örlátari á næsta þingi, ef það sýnir sig þá, að við höfum álitlegan leikfimiflokk. Nú eru hér leikfimiflokkar, sem æfa stöðugt hvað sem utanfararstyrk líður. Ég tel því algerlega réttmætt, að fjvn. hefir verið treg gagnvart íþróttafélögunum til fjárframlaga. Fyrir því liggja, að mínum dómi, mjög skýr rök.

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Mér þykir hlýða að minnast á þær till., sem meiri hl. fjvn. hefir borið fram síðan hann bar fram aðaltill. sínar á þskj. 784. Ég vil þá fyrst geta þess, að á þskj. 784 er till. um 2500 kr. styrk til íþróttahúss Knattspyrnufél. Rvíkur. Þennan lið ætlar n. að taka aftur, og er það gert hér með, því að á öðru þskj. hefir n. borið fram aðra till. viðvíkjandi þessu íþróttahúsi, þar sem upphæðin er önnur og aths. við liðinn er einnig önnur. Ég hefði gjarnan viljað minnast svolítið á skiptingu vitafjárins, sem getið er um á þskj. 793, en þar sem hv.frsm. minni hl., sem sérstaklega fór inn á þennan lið, er ekki viðstaddur, þá sé ég ekki ástæðu til að ræða um það. En aðalatriðið í þessu er það, að fjvn. vill, að gerð sé tilraun til þess að fá hér á landi 1-2 miðunarstöðvar, til þess að hér við land fáist reynsla á þessum leiðbeiningartækjum sjómanna. Margir þeir, sem hafa reynt þessi tæki erlendis, hafa vakið máls á því, hvort ekki væri rétt að reisa miðunarstöð við Faxaflóa eða í Vestmannaeyjum, þar sem þörfin fyrir leiðbeiningar sýnist vera mest. Þessi tilraun vill meiri hl. fjvn. endilega að sé gerð, og við það eru till. hennar miðaðar. Ég skal ekki víkja að verulegu leyti að till. einstakra þm. á þskj. 815. Meiri hl. n. hefir ekki tekið sérstaka afstöðu til þeirra fremur en annara till., sem einstakir þm. bera fram. Ég vil þó segja það um 1. till. frá hv.þm. Rang., um styrk til Finnboga Sveinssonar og Sæunnar Guðmundsdóttur frá Velli vegna sonar þeirra, sem er fáviti, að meiri hl. fjvn. hefir talað um þetta mál við hæstv.atvmrh., að veittur yrði í þessu skyni styrkur af því fé, sem ætlað er í fjárl. til þessara hluta. Það væri því rétt að taka þessa till. aftur. Þá vill meiri hl. n. undirstrika till. frá samgmn. á þessu sama þskj., nr. 14, en tekur aftur sína till. um sama efni viðvíkjandi þessum sama lið, um flóabátaferðir, því að með till. samgmn. fylgir aths., sem nauðsynlegt er að sé með, til þess að nógu glöggar upplýsingar og skýrslur fáist frá þeim bátum, sem njóta eiga styrksins. Þá vil ég einnig minnast á 31. till., frá hv.þm. V.-Ísf., um utanfararstyrk barnakennara, að binda ekki styrkinn ákveðið við 200 kr. á mann. N. mælir með þessari till. og væntir þess, að hún verði samþ. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um brtt. einstakra þm., en svo hefir meiri hl. n. borið fram brtt. á þskj. 894, 904, 912 og 928, og eru sumar viðbótartill. við þær till., sem n. hefir flutt áður. Um 6 fyrstu till. á þskj. 894 er það að segja, að þær eru um að bæta inn í frv. þeim tekjum, sem gert er ráð fyrir í einstökum lagafrv., sem samþ. hafa verið nú nýlega. 3. liðurinn í þessari till. er um að lækka útflutningsgjald um 150000 kr., og er það gert samkv. breyt. á 1. um útflutningsgjald, þar sem síldartollurinn hefir verið færður niður og fellt niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. 7. till. er hliðstæð þeim till., sem n. hefir áður flutt um að veita nokkurt fé til að styrkja t. d. gamla barnakennara og sjúklinga, sem eru vandalausir. Vill n. heldur fylgja þeirri reglu, að nokkurt fé sé veitt til slíks í fjárl., og viðkomandi stofnunum sé falið að úthluta því til þeirra, sem mesta hafa þörfina, heldur en að taka upp fjárveitingar til einstakra manna, eftir því sem þeir eiga formælendur. Þá er 8. brtt., um 27000 kr. lækkun á framlagi til malbikunar á vegum í kaupstöðum og verzlunarstöðum landsins. Ég geri ekki ráð fyrir, að þurfi að skýra þessa till. frekar fyrir þeim, sem hlýddu á umr. um bráðabirgðabreyt. nokkurra l. í Nd., þar sem skýrt var frá því. hvernig þessu atriði væri fyrir komið, sem sé, að kaupstaðir og kauptún, sem ekki gætu framkvæmt malbikun á þessu ári, fengju ekki þetta fé, heldur væri það lagt til almennra þjóðvega. Þá er 9. brtt. við 13. gr. Þar leggur n. til, að framlag til bryggjugerða og lendingarbóta verði hækkað um 4000 kr., svo að 8000 kr. geti komið þar til ráðstöfunar á þeim lið og látin fylgja sú „klausa“, að sú upphæð skuli ganga til sjóvarnargarðs á Eyrarbakka. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um brtt. á þskj. 894. Þær till., sem eftir eru, mun hv.frsm. síðari hluta mæla fyrir. Þá eru nokkrar till. á þskj. 904 við 3. gr.fjárlfrv., og eru það allt lækkunartill., sem nema samtals 35000. Að brtt. á þskj. 912 þarf ég ekki að víkja, og eiginlega ekki heldur á þskj. 928, að öðru leyti en því, að ég minntist áðan á framlagið til íþróttahúss Knattspyrnufél. Rvíkur, og væntir n. þess, að þessi till. á þskj. 928 verði samþ., en hinar tvær till. eru teknar aftur. Ég sé ekki ástæðu til að minnast á þau ræðuhöld, sem fram hafa farið um einstakar brtt. Ég skoða það ekki mína skyldu að mæla gegn till.þm. Það er þingsins að skera úr um þær. Ég vil aðeins bæta því við, að ég vænti þess, að Alþingi hafi það í huga, þegar fjárl. eru afgr., hversu mikil nauðsyn er á því, að þau verði afgr. tekjuhallalaus.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. sagði, að ég gerði mér mikið far um að koma mönnum í skilning um það, að í þessum undirskriftum fælist engin heimild til fjárveitingar fyrir stj. Nú veit hann, að það þarf fjárlagaákvæði til þess að stj. hafi heimild til að greiða fé úr ríkissjóði, og það viðurkenndi hann, að ákvæði l. frá 1933 væri ekki næg heimild fyrir stj., fyrr en búið væri að gera upp við Flóabúið. Ég þarf ekki að ræða þetta frekar. Ef til vill er hann að reyna að læða inn þeirri hugsun, að stj. þurfi ekki að hugsa um að fá samþykki Alþingis til fjárgreiðslu úr ríkissjóði og þurfi ekki annað en yfirlýsingu flokksmanna sinna um það, hvað eigi að greiða, en með því er hann að ganga á snið við þann rétt, sem Alþingi er fenginn í hendur, yfirráð yfir fjármálum landsins. Þá vill hann halda því fram, að ég sé með þessari brtt. að reyna að breiða yfir það, að fyrrv. ráðh. hafi ekki gegnt skyldu sinni um þessa greiðslu, eftir að hann hafi fengið undirskriftir frá þm. Ég vil segja, að ef hann ætlar að kasta steini að fyrrv. stj. fyrir vanrækslu í þessu efni, þá ræðst hann þar með á sjálfan sig líka, því að það munu vera áhöld um það, hvað hann er búinn að vera lengi í stj. og hvað fyrrv. stj. sat lengi eftir að hún hafði fengið þessa yfirlýsingu í hendur, því að það er fyrst eftir að það er vitað, að málið var borið fram á þingi og þm. úr hans flokki knýja á um að fá svar, að hann gefur að lokum það svar, að hann ætli að greiða þessa upphæð og byggja á þeirri heimild, sem þetta áskriftarskjal hafi gefið honum. Nú er það svo, eða a. m. k. líta hv.þm. svo á, að slík áskorun gildi ekki sem heimild fyrir stj., því að á þessu þingi er verið að koma með slíka till., þar sem þm. standa á bak við, og ég veit ekki einu sinni, hvort þessir þm. ætla að standa við þessa undirskrift sína, og ef þeir telja sig ekki skylda til að standa við þessar undirskriftir, hvað verður þá um þessa áskorun og greiðsluskyldur samkv. henni? Mér þykir vænt um, ef þessi till. hefir orðið til þess, að stj. ætlar að láta þessar greiðslur fara fram, og það þó að hún vilji gera það án heimildar. Það er atriði, sem ég ætla ekki að láta mig miklu máli skipta, en ég tel réttara, að stj. hafi heimild, en ef hún vill heldur gera það heimildarlaust, þá hún um það. Þá sagði hann, að þetta undirskriftarskjal hefði verið afhent fyrrv. ráðh., en sannleikurinn er sá, að það var aldrei afhent fyrrv. stj., og þegar hv. 1. þm. Árn. talaði um þetta við stj., þá vissi hann það, að stj. taldi sig ekki hafa fullnægjandi heimild. Þetta er því annaðhvort á móti betri vitund, eða - 

Frsm, meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég er samdóma hv.frsm. fyrri hl. um, að það er ekki okkar frsm. hlutur að sannfæra okkar mörgu tilheyrendur um það, að þeir þm., sem hafa borið fram einstakar till., hafi á röngu að standa. Þess vegna mun ég ekki fara neinum mótmælaorðum um þær till., sem hafa komið fram frá öðrum hv.þm., en aðeins minnast á nokkur atriði, sem yfirleitt koma við afgreiðslu fjárl. Ég vil þá fyrst taka það fram, að með þeirri aðstöðu, sem verið hefir hér á landi síðan þessi skipun peningamálanna komst á, hefir verið mikil hætta á, að fjármál ríkisins lentu í vandræðum. Tekjur ríkissjóðs hafa farið minnkandi, en kröfur til útgjalda vaxandi, svo að tekjur og gjöld hafa oft ekki getað staðizt á. Þar að auki hafa farið sívaxandi kröfurnar um ábyrgðir ríkissjóðs. Það hefir verið svo á síðustu missirum, síðan tekjur landsmanna fóru að þverra og markaðsörðugleikar að vaxa, að meiri og meiri hætta hefir stafað úr þessari átt. Annarsvegar hafa vaxið mjög lausaskuldir ríkissjóðs, og á hinn bóginn hafa vaxið mjög ábyrgðir hans, og einna mest af þeim var samþ. á aukaþinginu fyrir ári síðan. Þá var nokkuð óglöggt um fylgi stj., sem þá sat, og hún hafði í raun og veru ekki fastákveðið fylgi. Og þó að þáv. fjmrh. reyndi að halda í horfinu bæði gagnvart útgjaldakröfum og ábyrgðarkröfum, þá hafði hann ekki stuðning þingsins til þess, svo að þingið, og þá helzt aukaþingið í fyrra, veitti samþ. mörgum ábyrgðum og ýmsum miður vel ráðnum fjárframlögum, tiltölulega meira en á nokkru öðru þingi áður. Það var fyrirsjáanlegt líka, þar sem fjárhagsörðugleikar fóru vaxandi, að þá mundi fjárhagslegu frelsi þjóðarinnar hætta búin, ef haldið væri áfram á sömu braut. Því var það, að þegar nýja stj. var mynduð, sem hafði veikan þingmeirihl., en hafði hann þó, þá ásetti hún sér, og til þess var full þörf, að reyna að nota þá bættu aðstöðu, sem hún hafði fram yfir þá stj., sem sat næst á undan, til að stöðva það flóð, sem var að koma yfir ríkissjóð. Ég kem þá að einu till., sem meiri hl. n. flytur um ábyrgðarheimild. Hún er á þskj. 912 og er endurveiting á nokkrum hluta af ábyrgð fyrir Ísafjarðarkaupstað og Eyrarhrepp til rafvirkjunar. Meiri hl. fjvn. hefir skorið niður mikið af samskonar óskum úr mörgum kjördæmum, bæði sinna stuðningsmanna og annara. Við fyrri umr. voru samþ. nokkrar smáábyrgðir, og það var meining stj. að láta þar við sitja og bæta engu við. En það þótti ekki réttlátt að synja Ísafirði um þessa endurveitingu, ef kaupstaðurinn gerði kröfu til þess, en væri ætluð miklu minni ábyrgð en fyrr. Ég skal þá taka það fram, að ég ætla, að það komi fram við afgreiðslu fjárl., að ýmsir þm. standi á móti t. d. rafvirkjunarábyrgðum fyrir þau kjördæmi, sem þeir eru fyrir, ekki af því, að þeir viti ekki, að slíkar framkvæmdir eru þarfar, heldur af því, að það sé komið nærri mettunarpunktinum í þessari stefnu. Það er nú þegar nokkurra millj. kr. ríkisábyrgð vegna Sogsvirkjunarinnar, og bæði vegna þess og annars hafa útlendir fjármálamenn haft auga á okkar aðstöðu, sem er nú allt önnur en á meðan sívaxandi markaðir voru fyrir allar okkar afurðir. Það er því, á meðan þessi tregða er um afurðasölu okkar, eitt af því athugaverðasta, sem hægt er að gera fyrir frelsi og sjálfstæði landsins, að ganga langt í því að taka lán. Ég býst við, að borgarstjóri Rvíkur muni verða var við það eftir þá erfiðleika, sem hann hefir átt við að stríða að útvega lán til þessa fyrirtækis, sem þó er áætlað fjárhagslega tryggast af rafveitum landsins. Það, sem vakti fyrir hæstv. stj., þegar hún gekk inn á að ábyrgjast þessa upphæð fyrir Ísafjörð, var það, að þessi kaupstaður er búinn að búa sig undir þessar framkvæmdir með því að leggja fram 5000 kr. til undirbúnings þessarar rafveitu. Það er ekki mitt hlutverk hér að tala um það, hvernig leysa beri úr þessum vandræðum, en ég vil þó láta það fylgja með, að ég geri ráð fyrir því, að það verði, áður en langar stundir líða, að finna nýjar leiðir, ef unnt er, til þess að hjálpa íslenzkum sveitarfélögum, kaupstöðum og kauptúnum til að fá lán til slíkra mannvirkja, án þess að ríkisábyrgð þurfi að koma til. Slíkt ráð er þekkt erlendis, en það er einskonar félagsskapur bæjanna um lánin. Það er einskonar samvinnufélagsskapur þeirra sveitarfélaga, sem lánin taka. Ég skal ekki segja, hvort þetta tækist hjá okkur, vegna þess hvað við erum fáir, en ég vil, að þessi leið sé athuguð, vegna þess að ríkinu er um megn að taka á sig ábyrgð fyrir allar framkvæmdir, sem hver og einn vill koma á og kynni að vera æskilegt að koma á. Ég skal taka það fram, af því að það verður ekki gert af öðrum, að þegar hv.þm. greiða atkv. á móti till. viðvíkjandi sínum héruðum, þá er það í þágu íslenzks sjálfstæðis, og það verður að reyna að stöðva þann straum og byggja varnargarð um það ótæmandi ábyrgðaflóð, sem er svo mjög hættulegt fyrir fjárhagslegt sjálfstæði landsins. Ég ætla þá að minnast á eina till., sem ég minntist á, þegar ég talaði fyrr við þessa umr., en það er till., sem 12 þm. flytja viðvíkjandi góðtemplarahúsinu. Ég þarf ekki að rifja það mál upp. Það er öllum kunnugt, að reglan hefir ekki getað endurbyggt hús sitt, af því að þingið hefir unnið mál á móti reglunni og ríkinu verið dæmdur nokkur hluti af templaralóðinni. Nú hefir verið talað um það milli stj. og templara, að ríkið keypti þetta hús og veitti ef til vill styrk til byggingar á nýju húsi, en það hefir ekki gengið saman. Það hafa komið fram háværar kröfur frá templurum, sem þingið hefir ekki getað orðið við. Nú hefir þeim verið stillt þannig í hóf, að ríkið kaupi húsið og lóðina, sem templarar eiga, og til viðbótar við það leggi ríkið fram styrk, svo að það verði til samans 150 þús. kr., sem borgist út á 10 árum. Einn helzti rökstuðningur templara fyrir þessari till. er sá, að fyrst ríkið af menningarástæðum hefir ekki séð annað fært en að hjálpa til að byggja fínt veitingahótel með vínveitingaleyfi, þar sem menn undir skemmtilegum kringumstæðum geta fengið aðgang að að neyta víns, þá geti ríkið og bærinn ekki annað en styrkt templara til að koma sér upp húsi, þó að það væri ekki eins stórt og Hótel Borg, svo að þeir hefðu yfir að ráða fullkomnum húsakynnum, sem fullnægðu þeim kröfum, sem fólk gerir nú til húsnæðis, því að með því eina móti væri hægt fyrir þjóðfélagið að setja varnarstarfsemi templara á sama grundvöll eins og veizlumenninguna, sem fylgir hinum glæsilegu hótelum. Ég geri ráð fyrir, að till. verði samþ., ekki sízt þar sem l. um aðflutningsbannið verða nú afnumin. Þá er nauðsyn að styrkja baráttuna á móti víninu, því að gera má ráð fyrir, að við afnám bannsins muni áfengisnautn aukast, þegar sala áfengra drykkja verður aftur leyfð. Þess vegna er þessi till. fram borin til að styrkja templara til að koma sér upp húsi hér í Rvík, og hér í bæ er einmitt mest nauðsyn að berjast á móti víninu, því að hér er drukkið einna mest, og hér er líka fjölmennastur félagsskapur til þess að berjast á móti þessari hættulegu nautn. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þessa till., því að óhætt mun að fullyrða, að bæði málefnið og hinir mörgu flm. tryggja framgang hennar. Það er von okkar, að um leið og áfengið hefur nýja sókn á okkur, þá megi um leið hefja gagnsókn gegn því, og það álít ég, að það opinbera verði að styðja. Þá vil ég minnast á eina till., sem hefði kannske átt að flytjast af okkur, sem erum þm. fyrir Norðurland, en við höfum þó ekki flutt, neinn af okkur, en það er um fjárstyrk til þeirra manna, sem verst urðu úti af völdum hins mikla ofveðurs, sem geisaði í haust og allir kannast við og vita, hversu mikinn skaða gerði á Norðurlandi. En ástæðan til þess, að þessi till. hefir verið tekin upp, er ekki sú, að ég eða aðrir hv.þm. hafi gleymt þessu, heldur hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að stj. léti athuga þetta sérstaklega, svo að hægt væri á því þingi, sem kemur saman á næsta ári, að leggja þetta mál fyrir vel undirbúið. Það liggur því fyrir næsta þingi að taka þetta fyrir, eins og skuldaskilasjóðinn og kjötuppbótina, og afla tekna til að mæta þeim útgjöldum. Ég vil minnast hér á einn lið, sem að vísu hefir verið samþ., en það er framlagið til sænsk-íslenzku orðabókarinnar. Ég vil geta þess í því sambandi, að einnig lá fyrir nefndinni umsókn frá Páli Sveinssyni kennara um styrk til fransk-íslenzkrar orðabókar, sem hann er að semja. Þessi maður hefir samið ágæta kennslubók í franskri tungu og mun enginn efast um það, að hann sé ágætlega fallinn til samningar slíkrar orðabókar. Fjvn. var sammála um það, að þar sem vænta mætti, að þýzk-íslenzka orðabókin komi út í vetur og sænska orðabókin að ári, væri rétt og skylt, að orðabók Páls Sveinssonar yrði tekin upp í næstu fjárlög, og skyldi svo gert, ef sömu menn ættu sæti í nefndinni þá og nú. Ég mun ekki ræða einstakar brtt. Ég hefi þegar talað um hættulegasta hluta þeirra, ábyrgðirnar. En ég vil taka það fram, að stuðningsmenn stj. hafa til þessa farið eftir þeirri staðreynd við afgreiðslu þessa fjárlfrv., að ekki er hægt að fylgja öllum fjárveitingum, sem menn langar til. Vegna þess að stjórnarandstæðingar gera sér tíðrætt um það, að við skörum mjög eld að köku kjördæma okkar, t. d. um framlög til vegagerða, vil ég benda á það, að í fjárlfrv. eru Dalasýslu ætlaðar 8 þús. kr. til vega, en mínu kjördæmi, sem þó er margfalt stærra og fólksfleira, aðeins 10 þús. kr. vegamálastjóri hafði lagt til, að 15 þús. kr. yrði varið til vegabóta í kjördæmi mínu, en stj. lækkaði þessa upphæð niður í 10 þús. í fjárlfrv. Það má vel vera, að ég hafi haft aðstöðu til þess að fá þessa upphæð hækkaða, en ég gerði það ekki, því að ég vissi vel, að líkt stendur á viða annarsstaðar, og því sætti ég mig fremur við, að vegakaflar standi ófullgerðir í bili, heldur en skapa misrétti milli einstakra héraða. Ég vil að síðustu taka það fram, að við, sem skipum meiri hl. fjvn., leggjum vinnu okkar í n. óhræddir undir dóm kjósenda, ef niðurstöður af henni verða þær, sem við höfum ætlazt til. Við höfum viljað byrja á þeirri stefnu, að láta tekjur og gjöld standast á, halda verklegum framkvæmdum áfram og stilla ábyrgðum ríkissjóðs í hóf. Þjóðin mun á sínum tíma sýna, hversu hin nýja stefna fellur henni í geð.

Jakob Möller [óyfirl.]: Mér fannst hv. 2. þm. Árn. tala um brtt. mína um 6000 kr. fjárveitingu til að æfa íþróttamenn undir Ólympíuleikana eins og einhverja vitleysu. Ég vil því gjarnan gera nánari grein fyrir því, hvers vegna ég er flm. þessarar tillögu. Hann viðurkenndi með mér, að undirbúningur væri nauðsynlegur, en taldi hinsvegar, að tími til undirbúnings væri orðinn allt of stuttur, - fyrir þá, sem skammt væru komnir, bætti hann við. Ég held þó, að hann hafi ekki viljað segja með þessu, að allir íslenzkir íþróttamenn væru skammt á veg komnir og því væri fjarstæða að veita styrkinn. Hann sagði síðar, að vafasamt væri, í hvaða íþróttum íþróttamenn vorir ættu helzt að taka þátt. Mér hafði nú helzt skilizt á honum rétt áður, að hann teldi þá ófæra til að taka þátt í nokkurri íþrótt, en nú virtist hann þó telja þá hlutgenga í leikfimi. Mér finnst, að þó ekki væri nema um eina grein að ræða, væri það næg ástæða til að veita þeim þann styrk, sem hér er farið fram á. Ég skal að vísu játa það, að mig sjálfan brestur kunnugleika til að ræða þetta mál við hv. 2. þm. Árn., sem sjálfur er þekktur íþróttamaður. En ég hefi auðvitað ekki tekið það upp hjá sjálfum mér að flytja þessa brtt. Hún er flutt að tilmælum Í. S. Í. samkv. greinargerð forseta þess um það, að Íþróttasambandinu væri nauðsynlegt að fá sér æfingakennara, og vegna þessa bakhjarls þykist ég geta haldið í fullu tré við hv.þm. í þessu máli. Og því finnst mér, að hann geti ekki með fullum rétti talið brtt. mína tóma vitleysu. Ég vil minna á það, að þótt þátttaka Íslendinga í Ólympíuleikunum nú þyki kannske lítt hugsanleg, þá man ég ekki betur en við tækjum þátt í fyrsta mótinu, er háð var í Stokkhólmi, og kæmumst þó nokkuð langt, þótt ekki yrðum við sigurvegarar, t. d. í grísk-rómverskri glímu. Þar man ég ekki betur en Sigurjón Pétursson skipaði veglegt sæti.  Stjórn Í. S. Í. óskar eftir þessum styrk og telur hann koma sér að haldi til undirbúnings undir næstu Ólympíuleika, og ég álít, að þingið verði að telja hana dómbæra um þessi efni, jafnvel þótt íþróttamenn innan þingsins telji tormerki á. Þess verður því að vænta, að þeir, sem unna íslenzkri íþróttastarfsemi, ljái þessu máli lið, og mér eru það mikil vonbrigði, ef hv. 2. þm. Árn. skerst úr leik.

Bjarni Bjarnason Það, sem veldur því, að ég hefi ekki beitt mér fyrir þessu máli í fjvn., er fyrst og fremst það, að íþróttafélögin hér í bænum hafa ekki enn getað komið sér saman um, í hvaða íþróttum skuli keppt á mótinu. Af þessu leiðir, að enginn sérstakur undirbúningur með tilliti til mótsins er enn hafinn, og ætti það þó að vera fyrsta krafan, sem gerð er til Í. S. Í., að það byrji að æfa íþróttamennina í tíma. En allir sjá, hvílík fjarstæða það er að vera ekki búinn að ákveða íþróttirnar, sem taka skal þátt i, þegar aðeins er eitt vor og sumar eftir til undirbúnings. En auk þessa vil ég gera grein fyrir öðru í sambandi við þetta mál. Þegar um það er að ræða að senda íþróttamenn á Ólympíuleikana. getur verið um tvennt að velja: að senda þá til keppni, eða sýninga án keppni. Ég hefi þegar sýnt fram á það, að undirbúningstíminn til keppni er allt of stuttur. Eigi okkur að vera fært að taka þátt í slíkri keppni með skammlausum árangri, verða íþróttafélögin að halda uppi stöðugum æfingum milli móta. Við eigum engan sérstaklega glæsilegan íþróttamann um þessar mundir og stöndum öðrum þjóðum svo langt að baki í öllum metum, að sæmilegur árangur í keppni má teljast vonlaus, þótt ekki sé gert ráð fyrir neinum sigurvinningum. Við getum ekki nú gert okkur vonir um slíkan árangur í neinni íþrótt, að við komumst þar í úrslitaflokka (sem er mjög sæmilegur árangur), eins og Sigurjón Pétursson komst á sínum tíma. Í einmenningsíþróttunum hefir að vísu verið talað um einn spretthlaupara og einn sundmann, sem tekið gætu þátt í keppni með sómasamlegum árangri. En mjög eru það veikar vonir. Ef sýningarhópar eru hinsvegar sendir, er um tvennt að velja, íslenzka glímu og leikfimi. Ég hefi áður lýst því, hve óheppilegt er að senda glímuflokka á mót, þar sem enginn skilur íþróttina og ekkert er til samanburðar, svo að í raun og veru væri alveg eins hægt að senda óæfða menn. Úr slíku yrði aðeins leikaraskapur. Þeir sýningarhópar, sem við gætum sent á mótið, eru því aðeins leikfimiflokkar. Ég vildi gjarnan stuðla að því, að svo gæti orðið, en fyrir því hefir sízt verið hugsað af íþróttafélögunum. Ég hefi þó eggjað félögin á að halda áfram leikfimiæfingum sínum af kappi. Mætti síðan velja hina beztu krafta úr hverju félagi, karla og konur, og slíkum úrvalsflokkum væri ekki of seint að veita fé til æfinga á næsta þingi. Hinsvegar tel ég alveg þýðingarlaust að veita fé til undirbúnings í keppni á Ólympíuleikunum, enda er satt að segja ráðsmennska íþróttafélaganna og forseta Í. S. Í. í þessum málum ekki verðlauna verð. Mér finnst það ganga frekju næst að fara nú að kalla eftir fé, eftir alla þá deyfð, sem hingað til hefir verið sýnd um allan undirbúning, og ég mun ekki ljá slíkri fjárveitingu atkv. mitt.

Jakob Möller [óyfirl.]: Jafnvel þótt niðurstaðan af æfingunum yrði sú, að ekki væri hægt að senda menn héðan á mótið til keppni, væri þessu fé þó ekki á glæ kastað, því að æfingarnar ættu þó alltaf að gera íslenzka íþróttamenn hæfari undir næsta mót. Ég benti á það áður, að fyrsta skilyrðið fyrir þroska íslenzkra íþrótta væri að vekja áhuga fyrir þeim, og ég veit, að styrkveiting sem þessi, myndi verða til þess að auka áhugann alveg stórkostlega. Þótt enn kunni að vera ágreiningur um það meðal íþróttamannanna sjálfra, í hvaða greinum skuli keppa, þá geri ég ráð fyrir, að menn komist fljótlega að niðurstöðu um það við undirbúninginn. Vel má vera, að það yrði aðeins sýning, en mér finnst rétt að láta reynsluna skera úr. Þetta er ekki stór upphæð, og henni er ekki á glæ kastað, jafnvel þótt ekki væri hægt að taka þátt í mótinu að þessu sinni. Ólán íslenzkra íþrótta er það, að sá áhugi, sem ríkti hér fyrir íþróttum, þegar leikarnir í Stokkhólmi fóru fram, hefir fallið niður. Þann áhuga þarf aftur að vekja og efla, ef mönnum er nokkur alvara með það að efla íslenzkar íþróttir.

Ólafur Thors Það vantar hér nokkra þm. í d., t. d. hv. 1. þm. Rang., sem stóð hér til kl. 4 eða 5 í nótt og var að tala fyrir brtt. sínum við fjárl. og er því ekki kominn í d., og býst ég ekki við, að neinn leggi honum það til lasts, en telji sanngjarnt að bíða með atkvgr. þangað til hann er kominn í d. Einnig vantar hv.þm. Vestm., sem er veikur, og þm. V.-Húnv., og eru þetta allt hetjur næturinnar - sannir vökumenn þjóðarinnar.

3607Jakob Möller: Ég lýsti því yfir við 2. umr., að ég væri í raun og veru samþ. því, að ákveðið væri aldurshámark embættismanna. En bæði er nú það, að ég tel, að hér sé ósæmilega harkalega farið að gagnvart þeim embættismönnum, sem eiga að verða fyrir ákvæðum þessara l., og svo er líka það, að meðferð þessa máls hér á þingi, og þá sérstaklega í Nd., er svo einstök, að jafnvel þó að maður væri fylgjandi frv. í öllum greinum, þá tel ég hæpið, að menn, sem annars eru gæddir sanngirni og samvizkusemi, gætu verið þekktir fyrir að greiða því atkv. Það var hér við 3. umr., þegar aðeins hv.frsm. minni hl. hafði talað og tveir flokksmenn hans, þá voru umr. skornar niður af hálfu stjórnarflokkanna og meiri hl. d., og þá sagði hæstv.forsrh. líka, að hann sæi ekki ástæðu til að ræða þetta mál við þessa d. Hann hefir þegar lýst yfir þeirri skoðun sinni í neðri deild Alþingis, að þm. varði ekkert um þau rök, sem hann hafi fram að færa fyrir málinu, og því sé óþarfi fyrir sig að telja þau rök fram fyrir hv. d. Svo beita stjórnarflokkarnir því ofbeldi að skera niður umr. Þessi málsmeðferð álít ég að sé svo óverjandi, að ég get ekki fylgt frv. og segi því nei.

Sigurður Kristjánsson Ég hafði kvatt mér hljóðs, áður en umr. voru skornar niður, og ætlaði að koma fram með skrifl. brtt. við frv. Ég vil ekki misnota tímann nú til að gera grein fyrir, hvað fyrir mér vakti þar, en ég hefi enga afstöðu tekið opinberlega til frv., en mér var ljóst, að það vantaði grundvöllinn undir frv., hvað ætti að gera fyrir þá, sem væru sviptir embætti samkv. þessum l. Þess vegna ætlaði ég að bera fram skrifl. brtt., en það var mér meinað með því að skera niður umr. Ég segi því nei.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég hefi borið fram á þskj. 917 þrjár brtt. við þetta frv. eins og það er nú hingað komið frá Ed. 1. brtt. er við 2. málsgr. 1. gr. Í þeirri gr. stendur, að ekki þurfi sérleyfi til fólksflutninga með þeim vörubifreiðum, sem flytji fólk endrum og sinnum. Í Ed. kom fram brtt. um það, að þessi orð „endrum og sinnum“ væru felld burt, en hún náði ekki samþykki þar. Það eru þessi orð, sem ég með þessari fyrstu brtt. óska, að séu felld burt. Ég sé ekki, að það sé ástæða til að fá leyfi til þess, að bifreiðar, sem eru skráðar til vöruflutninga og flytja vörur yfirleitt eða framleiðsluvörur bænda, og þannig einnig notaðar sem vörubifreiðar, því að það er kunnugt, að í fólksmörgum sveitum eru vörubifreiðar notaðar til þess að flytja fólk til og frá kaupstöðunum jafnframt vörunum og hafa sæti fyrir 1-2 farþega. Þetta eru helzt bifreiðar, sem flytja mjólk daglega og vörur til baka, og virðist því ástæðulaust að vera að gera nokkra skerðingu á því, að þessar bifreiðar megi flytja farþega, sem annaðhvort vill fara í kaupstað eða úr kaupstað út í sveitirnar, þar sem þessir mjólkurbílar ganga. Þessar bílferðir eru líka miklu tíðari en ferðir fólksbílanna, og þess vegna er þægilegt fyrir fólk að geta fengið þarna ferðir svo að segja hvenær sem það vill. Þá er líka þess að gæta, að þetta er nokkurt fjárhagsatriði fyrir þessa menn og þær sveitir, sem eiga þessa bíla, vegna þess að þessir mannflutningar gefa þó dálitlar tekjur. Nú virðist mér í sambandi við þessa frvgr., að annaðhvort verði þessar bifreiðar að fá sérleyfi til þessara fólksflutninga í hvert sinn eða vera alveg undanþegnar að þurfa að sækja um sérleyfi. Ég fæ því ekki skilið, hvað þessi orð „endrum og sinnum“ eiga að þýða, og því rétt, að þau séu felld burt strax. Það er líka svo, að það dettur engum í hug að halda, að það sé aðalmeiningin að meina þessum mjólkurbílum að flytja fólk. Þetta frv. er eins og allir vita flutt af hv. 2. þm. Reykv. til þess að hann geti þannig náð undir sig meiri benzínsölu, því að hann mun gera það að skilyrði fyrir sérleyfunum, að bifreiðarnar kaupi benzín af honum.  2. brtt. er um það, að ekki þurfi sérleyfi til fólksflutninga með bifreiðum til skemmtiferða. Þetta er einnig brtt., sem var flutt í Ed., en náði þar ekki samþ., því að hv. 2. þm. Reykv. agiteraði svo mikið á móti henni. Þessi till. gengur út á það eitt, að þótt eitthvert félag hafi sérleyfi fyrir fólksflutningum á einhverri leið, þá megi þó aðrir flytja fólk á þeirri leið, ef það er að fara í skemmtiferðir. Við skulum t. d. hugsa okkur, að haldin sé héraðsskemmtun, sem margir vilja sækja. Þá fer því vitanlega fjarri, að það félag, sem hefir sérleyfi til flutninga á þeim leiðum, sem þangað eru farnar, geti fullnægt allri þeirri flutningaþörf. Hér er því farið fram á það, að í slíkum tilfellum sé öðrum heimilt að flytja fólk á þeirri leið. Ég fæ ekki heldur séð, hvaða hætta er í sambandi við þetta. Það er ekki einn sinni nein hætta fyrir sérleyfishafann, því að samkv. þessari brtt. yrði öðrum því aðeins leyft að flytja á þessari leið, að svo mikill fjöldi manna sækti á einn stað, að leyfishafi gæti hvergi nærri fullnægt flutningaþörfinni. 3. brtt. er um það, að þeir, sem hafa haldið uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum áður en l. gengu í gildi, skuli sitja fyrir sérleyfunum, enda fullnægi þeir vitanlega þeim skilyrðum, sem annars eru gerð fyrir veitingu slíkra sérleyfa. Þessi till. er í fullu samræmi við það, sem áður hefir verið látið almennt gilda í öllum viðskiptum, sem sé að sá, sem vegna síns eigin framtaks öðlast einhverja sérstöðu, hann fái að njóta hennar. Það virðist ekki sanngjarnt, að þeir bifreiðaeigendur, sem hafa ef til vill árum saman haldið uppi ferðum milli ákveðinna staða, fyrst kannske með tapi, en síðan með árangri, séu nú látnir afhenda þau verðmæti til annara. Það er því fullkomlega réttmætt, að slíkir menn sitji að öðru jöfnu fyrir þeim leiðum, sem þeir áður hafa stundað akstur á. Ég get því ekki séð frá neinu sjónarmiði, hvernig þeir, sem sérleyfin veita, geta gengið á móti slíkum ívilnunum til þessara manna, sem þannig er ástatt um. 4. brtt. er aðeins orðabreyt.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson)[óyfirl.]: Ég hygg, að hér séu sömu brtt. á ferðinni og felldar voru í Ed. Ég heyrði ekki alla ræðu hv. 8. landsk., en þóttist heyra á niðurlagi hennar, að hann teldi, að tilgangur þessara laga væri sá, að láta þá, er fengju sérleyfi samkv. þeim, kaupa benzín hjá ákveðnum manni. Ég vil fastlega mælast til þess, að hv. 8. landsk. endurtaki þessi ummæli utan þings og reyni að standa við þau þar á réttum vettvangi, en sýni ekki þann ódrengskap og ómennsku, að slá hér fram rakalausum rógi í skjóli þinghelginnar. Það fellur í minn hlut að úthluta sérleyfum þeim, sem hér ræðir um, og ég hefi gefið yfirlýsingar í Ed. um það, hvaða reglum ég muni fylgja við úthlutunina, og þær yfirlýsingar hafa verið teknar gildar. Ég lýsti yfir því, að ég teldi sjálfsagt að í höfuðdráttum yrði fylgt samskonar reglum um úthlutun þessara sérleyfa og um út- og innflutningsleyfi, að tekið væri tillit til þess, hvort menn hefðu áður haft flutninga á vissum leiðum, hvort þeir hefðu byrjað á þeim, og hve lengi þeir hefðu annazt þá, og yrði sérleyfunum úthlutað eftir þessum hlutföllum. Í frv. sjálfu er líka beint tekið fram, að þeir, sem haldið hafa uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum, skuli ganga fyrir um sérleyfi á sömu leiðum, að öðru jöfnu. Hinsvegar er alveg ófært að lögbinda, að veita skuli öllum, sem haldið hafa uppi slíkum ferðum á vissum leiðum, slík sérleyfi, án tillits til þess, hvort þeir hafa gert það um lengri eða skemmri tíma, og auk þess borgar sig ekki á mörgum leiðum að hafa þar jafnmarga vagna og nú eru þar, og verður því að veita sumum þeirra, er nú halda þar uppi mannflutningum, sérleyfi á öðrum leiðum. En reglan, sem fylgt verður, er sú, að úthluta sérleyfunum sem næst núv. hlutföllum. Hitt er versta tegund af rógi, að með lögunum eigi að neyða menn til að kaupa benzín á vissum stað, og ég vil endurtaka áskorun mína til hv. 8. landsk. um að ítreka þau ummæli utan þings.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég þarf litlu að bæta við ræðu hæstv.atvmrh. öðru en því, að hv. 8. landsk. virðist ekki skilja frv. Í 2. mgr. 1. gr. er talað um vörubifreiðar, sem setja „endrum og sinnum“ upp kassa til fólksflutninga, eins og vörubifreiðar hér í bænum gera oft á sumrum um helgar, til að geta flutt fólk út úr bænum gegn vægu verði. Til slíkra flutninga þarf ekkert sérleyfi. Þá er og tekið fram, að þær bifreiðar, sem flytja að staðaldri framleiðsluvörur bænda, falli ekki undir ákvæði l., þótt þær rúmi fleiri en 6 farþega, en bifreiðar, sem flytja færri farþega, falla aðeins undir hin almennu bifreiðalög. Yrði hinsvegar brtt.hv. 8. landsk. um það, að ekki þurfi sérleyfi til fólksflutninga með bifreiðum til skemmtiferða, samþ., væri það skipulag, sem hér er verið að reyna að byggja upp, eyðilagt, því að fara mætti kringum lögin á þann hátt, að kalla flest eða allt skemmtiferðir. Hæstv. atvmrh. hefir sýnt fram á, hve sú brtt.hv. 8. landsk., að lögbinda skuli að veita öllum sérleyfi á sömu leiðum og þeir nú annast flutninga um, er fjarstæð, og þarf ég ekki að fara um hana frekari orðum. Ég legg til, að allar brtt. verði felldar, því að augljóst er, að ekki verður hægt að ljúka þessu frv. nema með afbrigðum, ef brtt. við það verða samþ., og ég hefi enga ástæðu til að treysta sjálfstæðismönnum í Ed. til að bregðast vel við í því efni, hverju sem þeir lofa. Út af þeirri áskorun hv. 8. landsk., að ég hafi unnið að þessu frv. í skipulagsnefnd og á þingi í eiginhagsmunaskyni, vil ég segja það, að hann skal ódrengur og hvers manns níðingur heita, ef hann endurtekur ekki þau ummæli sín utan þings, svo að hann geti fengið atvinnu við að verja sitt eigið mál.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég vil minnast dálítið á 1. gr. frv. í sambandi við þær brtt., sem fram hafa komið. Í 1. mgr. 1. gr. er tekið fram, að fólksflutningar í bifreiðum, sem taka færri en 6 farþega, falli ekki undir ákvæði laganna. Í 2. mgr.l.gr. segir, að bifreiðar, sem skráðar eru til vöruflutninga, megi flytja fólk „endrum og sinnum“, án þess að sérleyfi þurfi til, þótt þær flytji fleiri en 6 farþega. Slíkir flutningar tíðkast hér í Reykjavík á sumrin, á laugardagskvöldum og sunnudögum. Jafnframt er svo ákveðið, að þær bifreiðar, sem flytja að staðaldri framleiðsluvörur bænda, þurfi ekki sérleyfi, þótt þær flytji fleiri en 6 farþega. Slíkir flutningar tíðkast allmjög til sveita, einkum á Austurlandi, að bifreiðar flytji fólk jafnframt vörum.  Frv. nær því aðeins til mannflutningabifreiða, sem taka yfir 6 farþega. Við erum með frv. að reyna að koma skipulagi á mannflutningana með stóru bifreiðunum, sem svara til járnbrautanna erlendis. Ég vil benda á dæmi, sem mér er vel kunnugt úr lögreglustjóratíð minni til sönnunar því, hvílík þörf er orðin á slíkri löggjöf sem þessari. Á veginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur er samkeppnin orðin svo mikil, að hvað eftir annað hafa borizt kvartanir og kærur yfir því, að ekið hefði verið með það fyrir augum af ásettu ráði að tefja fyrir keppinautum. Fólk á Hafnarfjarðargötum hafði ekki frið fyrir bílstjórum, sem rifust um að fá það upp í bíla sína. Og þó hefi ég sannfrétt, að nú um langan tíma hafi ekkert verið upp úr þessum ferðum að hafa og vagnarnir skrölt hálftómir eða alveg tómir á milli. Hér er alveg sama þörf á skipulagi á mannflutningum með stórum bifreiðum og með járnbrautum erlendis. Verði sú brtt.hv. 8. landsk.samþ., að fella niður orðin „endrum og sinnum“ í 2. mgr. 1. gr., er þar með allt skipulagið fallið, því að vandinn að fara kringum lögin er þá ekki annar en sá, að láta skrá bifreið sína sem vörubifreið. Sama er að segja um bifreiðir sem notaðar eru til skemmtiferða. Skemmtiferðir eru svo teygjanlegt orð, að flestar ferðir mætti með brögðum telja undir þær. Ég legg því áherzlu á það, að þessar brtt. verði felldar, því að þær miða að því að spilla skipulagi, sem gæti komið að miklu gagni, ef vel tekst um framkvæmd á því, en slíkt er auðvitað erfiðleikum bundið.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Hæstv. atvmrh. sagðist „hyggja“, að þetta væru sömu brtt. og felldar hefðu verið í Ed. Hví hefir hann ekki gengið úr skugga um þetta? Er það máske af því, að þessar brtt. séu, eins og aðrar brtt. stjórnarandstæðinga, dæmdar fyrirfram? Út af þeirri skýringu hv. 2. þm. Reykv., að 2. mgr. 1. gr. eigi við vörubifreiðar, sem einstöku sinnum setja sæti á pallinn, vil ég taka það fram, að það er ekkert í málsgr., sem gefur til kynna, að hún sé miðuð við þetta. Það er t. d. hvergi sagt, að mjólkurbíll megi flytja fleiri en 6 farþega. Ég sé ekki betur en að greinin sé fortakslaus að því leyti, að bíll, sem flytur framleiðsluvörur bænda og flytur yfir 6 farþega, þurfi að fá til þess leyfi. En ég vil fella burt „endrum og sinnum“, svo að mjólkurbílar megi flytja að vítalausu 6-7 farþega án þess að fá til þess sérleyfi. 2. brtt. mín, um það, að bílar, sem annast mannflutninga til skemmtiferða, þurfi ekki sérleyfi, virðist mér ekki orka tvímælis. Hv. 2. þm. Reykv. þóttist sjá þar opnaða leið til að fara í kringum lögin. Vill hv.þm. þá bera fram skrifl. brtt. við hana, svo að hún verði ótvíræð? Hann var nú reyndar eitthvað að tala um það áðan, að hann treysti ekki á það, að sjálfstæðismenn í Ed. veittu afbrigði, ef brtt. yrðu samþ. hér. En ef sjálfstæðismenn í Ed. hafa fallizt á að veita afbrigði um málið, sem ég skal ekkert um segja, þá kemur það úr hörðustu átt, að þeim sé ekki treystandi til að standa við orð sín. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að sjálfstæðismenn í Ed. séu ekki svikulli en hv. 2. þm. Reykv. telur sjálfan sig vera, og þættist hann þó líklega fá tilefni til að fá atvinnu við að verja sjálfan sig, ef honum væri borið það á brýn, að engu hans orði væri treystandi. Annars veit ég, að hv. 2. þm. Reykv. kemur með þetta sem tylliástæðu til þess að fá brtt. mínar felldar. Það er nú einu sinni hans aðferð, að vera með ógnanir í einu eða öðru formi, og nú ætlar hann að hræða samherja sína frá því að greiða brtt. mínum atkv. Um síðustu brtt. mína vil ég segja það, að ég get ekki betur séð en að það sé alveg sjálfsagt að veita þeim, sem áður hafa haldið uppi áætlunarferðum á vissum leiðum, sérleyfi til flutninga á sömu leiðum. Ég býst við, að hv. 2. þm. Reykv. þætti hart, að vörutegund, sem hann hefði unnið inn hér á markaðinn, væri fengin öðrum í hendur, og hann væri þar í sínum fulla rétti. Það er almennt viðurkennd regla í viðskiptalífinu, að menn eigi að njóta ávaxtanna af iðju sinni. Margar bifreiðastöðvar hafa haldið uppi áætlunarferðum með tapi fyrst í stað, en eru fyrst nú farnar að hafa nokkurn hag af þeim. Hæstv. atvmrh. gat ekki heldur andmælt því, að þessi brtt. væri réttmæt.  Þá varð þeim hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. ákaflega mikið um ummæli mín um benzínverzlun hins síðarnefnda. Ég skal taka það fram, að þessi orð eru ekki fyrst frá mér runnin. Öllum hv.þm. mun það kunnugt, að þessi orðrómur gengur staflaust manna á meðal utan þings og innan. Og enginn einasti maður, sem um þetta talar utan þings, lætur sér detta annað í hug en að þetta sé allt gert fyrir olíukónginn, hv. 2. þm. Reykv. Það, að ég segi þetta manna fyrstur hér, er einungis af því, að ég er hreinskilnari en aðrir, sem um málið tala.  Þá vil ég spyrja hæstv.atvmrh., hvort hann hefir þegar veitt einstökum mönnum sérleyfi til fólksflutninga með bifreiðum. Ég hygg, að hann muni ekki hafa gert það, en ef svo er, þá vildi ég fá skýringu á því, hvers vegna ákveðnir menn telja sig þegar hafa fengið ákveðin loforð fyrir þessum sérleyfum. Ef hæstv.atvmrh. einn veitir þessi leyfi, og ef hann hefir engum veitt nein slík leyfi, hvers vegna telja þá ákveðnir menn bæði utan og innan Reykjavíkur, að þeir hafi þegar fengið loforð fyrir þessum leyfum? Það er af því, að hv. 2. þm. Reykv. er búinn að veita þessi leyfi. 

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég skal ekki fara mörgum orðum um þær hnippingar, sem orðið hafa milli hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. landsk. í þessu máli, en mér þykir rétt og drengilegt að segja það, að sá orðrómur, sem hv. 8. landsk. minntist á, er mjög almennur bæði utan þings og innan. Og ég get trúað því, að hv. 2. þm. Reykv. eigi einmitt sjálfur drýgstan þátt í því að gefa slíkum orðrómi byr með sínum takmarkalausa áróðri í málinu. Það er kannske út af fyrir sig ekki mikið við því að segja, þó hv.þm. sæki málið fast, en það er hinsvegar dálítið áberandi, hve hart hann sækir þetta mál, og því er ómögulegt að neita, lög þessi er hægt að nota þessum hv.þm. til framdráttar, og ég álít, að hv. 2. þm. Reykv. eigi að gera allt, sem í hans valdi stendur, til þess að hreinsa sig af þeim orðrómi, sem gengur um hann í sambandi við þetta mál. Og það vill svo vel til, að ég ætla að gefa honum tækifæri til þess, ég skal hjálpa honum til þess að hreinsa sig af þessum þungu ásökunum um að hann ætli sér með hjálp þessa frv. að reyna að skara eld að sinni köku.  „Hafi svo margir aðilar haldið uppi ferðum á ákveðnum leiðum, að ekki þyki hagkvæmt að veita þeim öllum sérleyfi til að halda áfram þeim atvinnurekstri, skal sá eða þeir aðilar ganga fyrir, sem lengst hafa haldið uppi ferðum á þeim leiðum, en hinir ganga fyrir um sérleyfi á nýjum leiðum, eftir því sem hægt er“. Ég þykist með þessum brtt. mínum hafa bent á leið í þessu máli, sem gerir hvorttveggja í senn, að tryggja það, að fyrirkomulag fólksflutninganna verði betra, og hitt, að hreinsa hv. 2. þm. Reykv. af þeim leiðinlega orðrómi, sem um hann hefir kvisazt í sambandi við þetta mál. Einnig vil ég með þessum brtt. gefa hæstv.atvmrh. tækifæri til þess að sýna það, hve sterkan hug hann hefir á því að vilja vernda rétt og atvinnu þeirra, er nú stunda fólksflutninga, sem mest, án þess þó að veita fleiri sérleyfi en þörf krefur. Ég vil nú segja það, ef brtt. mínar verða samþ., þá skal ég mæla með því við mína flokksbræður í hv.Ed., að þeir synji ekki um afbrigði fyrir þetta mál, svo að það hafi tíma til þess að ná afgreiðslu. Ég segi mæla með, því ég get ekki lofað þessu, en ég mun afla mér vitneskju um það áður en atkvgr. fer fram hér í hv. d. um brtt. mínar, hvort tilmæli mín um að greiða fyrir frv. verði tekin til greina af flokksbræðrum mínum í hv.Ed. Ég get vel skilið það, að hv.flm. þessa frv. vilji ekki eiga það á hættu, að frv. dagi uppi fyrir það, að brtt. mínar yrðu samþ.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það er tvennt, sem ég vildi benda á í sambandi við þetta mál; í fyrsta lagi finnst mér, að með því að taka það á dagskrá nú, þá líti ekki út fyrir, að tíminn sé eins naumur og af er látið, og í öðru lagi þegar þm. er haldið þreyttum og svefnlitlum yfir þrálátum fundahöldum langt fram á nætur, væri nær að nota betur hábjartan daginn en að þvæla um annan eins hégóma og þetta frv. Það ætti heldur að nota hádegisstundina og birtuna, því það gæti þá fremur verið einhver vitglóra til staðar, heldur en þegar menn eru búnir að hanga á fundum fram á nætur. Ég vildi beina því til hæstv. forseta, hvort ekki væru þarfari mál óafgr., sem meiri ástæða væri að taka fyrir. Hitt er annað mál, að það sýnir sig átakanlega ljóst, að frv. er flutt af einskærri hræsni, þegar flm. leggja sjálfir til að ganga af því dauðu. Ég held, að hér liggi nú fyrir nokkurnveginn afhjúpuð öll sú hræsni og sá yfirdrepskapur, sem alltaf hefir fylgst málinu, frá því fyrst að það kom fyrir þingið.

Forseti (JörB): Mér hafa borizt skrifl. brtt. frá hv.þm. G.-K., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 926] Þar sem brtt. eru skrifl. og jafnframt of seint fram bornar, mun ég leita atkv. um, hvort þær megi taka til meðferðar á þessum fundi.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) Út af brtt.hv. 1. landsk. vil ég taka það fram, að ég er henni algerlega mótfallinn. Hv. þm. talaði um, að málið þyrfti svo mikinn undirbúning, að ekki væri nógu langur tími fyrir næsta þing. Ég vil aðeins benda á, að sami hv.þm. hefir talið nægan tíma til þess að endurskoða alla réttarfarslöggjöfina fyrir næsta þing, og ætti það þó ekki að vera minna verk. Ég vil því eindregið leggja til. að brtt. sé felld. Þá var hv.þm. Borgf. að hnýta í okkur flm. þessa frv. fyrir að það væri flutt af tómum fláttskap og hræsni, og hefði alltaf verið það. Mér er að vísu ekki kunnugt, hvernig verið hefir áður um flutning þess, því að ég hefi ekki átt sæti hér á þingi fyrr; en ég vil ákveðið mótmæla fyrir mína hönd meðflm., að það sé ekki flutt af fullri alvöru. Annars ætti hv.þm. að skilja, að nú, þegar komið er að þinglokum, er betri afgreiðsla á málinu að vísa því til stj., til undirbúnings undir næsta þing, en að láta það falla alveg niður. Eru því ummæli hv.þm. ekki annað en fleipur. Mér þykir einkennilegt, að þessi hv.þm., sem áður hefir fylgt frv. í meginatriðum, skuli nú rísa upp til andmæla og vera að tefja málið með málþófi, því að mér finnst ræða hans alveg óþörf. Ég vil því leggja til, að umr. verði styttar og gengið til atkv.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki minnstu ástæðu til þess að breyta þessu frv. í þeim tilgangi að þvo hv. 2. þm. Reykv. af áburði hv. 8. landsk.

Það er ekki hægt. - SK: Það er ekki til svo mikil sápa

. Það er kannske ekki til nóg sápa, ef ætti að þvo þennan hv.þm. Annars skal ég taka það fram, að ég er alveg á sama máli og hv.þm. G.-K. um þau atriði, er brtt. hans fjalla um, en ég fæ ekki séð, að það fyrirkomulag, sem við erum sammála um, verði betur tryggt með brtt. hans en gert er með frv., þar sem sagt er, að veita eigi sérleyfin að öðru jöfnu þeim mönnum, er stundað hafa fólksflutninga, og ég sé ekki, að bætt verði um það orðalag. Þess vegna finn ég ekki ástæðu til að samþ.brtt.hv.þm. G.-K., enda þótt ég sé samþykkur efni þeirra. Út af ræðu hv. 8. landsk. mætti vafalaust margt segja, og get ég ekki látið hjá líða að benda á nokkur glögg einkenni á ræðu hans. Seinni hluti ræðu hans snerist um það, hve eftirtektarverður og athugaverður væri áhugi hv. 2. þm. Reykv. fyrir þessu máli. „Hvernig stendur á þessum mikla áhuga?“ sagði hv.þm. „Ekki á hv. 2. þm. Reykv. að úthluta sérleyfunum, og samt hefir hann þennan mikla áhuga. Ekki getur sá mikli áhugi stafað af öðru en eiginhagsmunum.“ - Og hv.þm. kemst að þeirri niðurstöðu, að 2. þm. Reykv. ætli að hagnast á benzínsölu til sérleyfishafa. Þarna kemur skýringin á þessum mikla áhuga, segir hv. 8. landsk. Þessi hv.þm. getur ekki hugsað sér, að nokkur hafi áhuga og berjist fyrir máli á Alþingi nema hann hafi af því einhverja hagsmuni sjálfur. Það má segja um þennan hv.þm., að „margur heldur mann af sér.“ Annars linaðist hann nú heldur í lok ræðunnar. Ég fullyrði ekkert, sagði hann, en þessar sögur ganga um bæinn, og þær eru taldar sannar. „Ólyginn sagði mér“, ekki hefi ég búið þær til. Það er samskonar sagnfræði og hjá hinni gömlu heiðurskonu á Leiti. - Hv. þm. spurði að því, hvort búið væri að veita sérleyfi. Ég get svarað því hispurslaust neitandi. Frv. er ekki samþ. enn, og þó það verði samþ., þá mun það dragast, að sérleyfi verði veitt. Ég býst við, að gefinn verði langur umsóknarfrestur. Það er því langt frá því, að ég hafi gefið nokkrum manni eða félagi sérleyfi. Aðeins einn maður hefir talað utan að því við mig að fá sérleyfi til fólksflutninga. Það er Steindór Einarsson. Þá spyr hv.þm. að því, sem ég get ekki svarað, hvar þessir menn, sem hann talar um, hafi þá fengið loforð fyrir sérleyfi.

Frá hv. 2. þm. Reykv.

. Hv. 2. þm. Reykv. svarar fyrir sig, en ég get fullvissað hv. 8. landsk. um það, að hv. 2. þm. Reykv. hefir engum veitt sérleyfi, af eðlilegum ástæðum. En þá kom þessi merkilega spurning, er hv.þm. fór að slá enn meira af: Hvernig stendur þá á því, að þessir menn halda því fram, að þeir hafi fengið loforð fyrir sérleyfi, ef hv. 2. þm. Reykv. hefir ekki gefið þau? - Undanhaldið í ræðu þessa hv.þm. er ákaflega broslegt. Hann finnur það svo vel sjálfur, að hann undrast það í lok ræðu sinnar, að hv. 2. þm. Reykv. skuli verða vondur yfir því, að á hann eru bornar ærumeiðandi sakir. Hér ber allt að sama brunni fyrir þessum hv.þm. „Margur heldur mann af sér.“ Ég sé ástæðu til þess að óska eftir því, að hv. 8. landsk. endurtaki ummæli sín utan þings, svo hægt sé að sjá, hversu hann trúir á sannleiksgildi þeirra. Ef hann gerir það ekki, er hann sá eini af hv.þm., sem leyfir sér þá ósvinnu að dylgja um sakir á einstaka þingbræður, sem hann svo ekki getur staðið við er til kemur.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég vil taka undir það með hæstv.atvmrh., að engin þörf er á að samþ.brtt.hv.þm. G.-K. í þeim tilgangi að hreinsa mig af áburði hv. 8. landsk., og finnst mér það satt að segja nokkuð einkennileg aðferð til þess að hnekkja meiðandi ummælum um ákveðinn mann, að fara að breyta lögum í þeim tilgangi. Ummæli þessara hv.þm. í minn garð í sambandi við þetta mál mun ég hinsvegar láta mér í léttu rúmi liggja að öðru leyti en því, að ég mun stefna þeim til ábyrgðar fyrir þau, ef þeir gefa mér færi til þess með því að endurtaka þau utan þings. Hinsvegar er ég samþykkur hæstv.atvmrh. um það, að skipulagið sé bezt eins og það er í frv. óbreyttu, og ég hefi leyft mér að fylgja þessu frv. fast fram hér í þinginu, eins og ég geri um öll þau mál, er ég álít, að horfi til bóta. Ég býst við, að hv.þm. kannist við, að þetta er rétt. Eftir hugsunarhætti hv. 8. landsk. ætti hver ákveðinn flokksmaður að vera kominn á þing og starfa þar aðeins vegna ákveðinna eiginhagsmuna. Við jafnaðarmenn lítum ekki svo á, og skilur þar með okkur og hv. 8. landsk. En út af dylgjum hv.þm. í minn garð vil ég aðeins benda á það, að hann læzt hvergi vilja koma nærri hinum ómerkilegu sögum sjálfur. Ég er ekki að segja þetta sjálfur, segir hann, „en ólyginn sagði mér“, og ég segi þetta bara í þinghelginni. Hvað ætli þessi hv.þm. segði, ef ég færi að tala um það, að hann sem málaflm. hefði átt í fjárhættuspili og grætt á opinberum gjaldþrotamálum, eða ef ég talaði um hv.þm. í sambandi við fjárdrátt og segði síðan: Ég staðhæfi þetta aðeins í þinghelginni, en til þess að hreinsa hv. 8. landsk. af þessum orðrómi verður Sjálfstfl. að samþ.brtt. við eitthvert ákvæði frv., sem ég tilnefni. En þetta ætla ég ekki að gera.

Og gerir það þó samt

. Það kann að vera, að þessir hv.þm. séu í ákveðnum flokki í þeim eina tilgangi að verja sína eigin hagsmuni, en jafnaðarmenn líta svo á, að allt annað eigi að vera markmið þingmanna.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég verð að segja, að það er dálítið skoplegt að heyra hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. fyllast heilagri vandlætingu yfir því að heyra hv. 2. þm. Reykv. bendlaðan við að blanda saman stjórnmálum og eigin hagsmunamálum. Það er vitað, að þessi hv.þm. hefir einn sinni fengið breytt skattalögum til hagsbóta fyrir sjálfan sig. Ég skal gera nánari grein fyrir þessu. Það er kunnugt, að tekjuskattslögin voru þannig, að það gilti önnur regla um skatt hlutafélaga heldur en um skatt einstaklinga. Reglurnar um skatt hlutafélaga voru þannig, að þau hlutafélög, sem höfðu lítið hlutafé samanborið við arð, greiddu nokkuð háan skatt, og það virðist vera réttlátt, að þau félög, sem litlu fé hætta, en gefa mikinn ágóða, borgi tiltölulega hærri skatt heldur en þau félög, sem hætta tiltölulega miklu fé, en gefa lítinn ágóða. Nú hefir þessu verið breytt þannig, að hlutafélög eru látin greiða sama skatt og einstaklingar, þ. e. a. s. miðað við tekjuhæðina eina saman. Ennfremur er það vitað, að það eina félag, sem hefir hagnað af þessu, sem um munar, er það félag, sem hv. 2. þm. Reykv. veitir forstöðu og á mikinn hluta hlutafjárins í. Svo fyllast þessir hv. valdamenn þingsins heilagri vandlætingu yfir því, að þessi maður skuli vera bendlaður við að fara eftir sínum eigin hagsmunum í sínum stjórnmálaafskiptum, þar sem það er sannanlegt með meðferð mála hér á þinginu sjálfu. Þessu getur enginn hv.þm. neitað, og ekki einu sinni þessi hv.þm. heldur. Þetta skal ég endurtaka utan þinghelginnar með mestu ánægju. Annars er það dálítið skoplegt, þegar hæstv. ráðh. er að hafa í hótunum og ógna mönnum til þess að endurtaka utan þings það, sem honum finnst meiðandi fyrir sína flokksmenn. Hæstv. forsrh. hefir orðið fyrir ásökunum utan þings, og þeim svo þungum, að hann hefir fundið sig knúðan til þess að lýsa því yfir í blöðum, að hann ætlaði að setja rögg á sig og láta sökudólgana sæta ábyrgð fyrir þá ósvífni að bera hann slíkum sökum.

Hvaða ásakanir voru það?

. Þessi hæstv.forsrh. lýsti því yfir í blöðum, að hann ætlaði að höfða mál gegn tveimur nafngreindum blöðum í bænum, Morgunblaðinu og Vísi, út af ummælum, sem þau höfðu um hann. Bæði þessi blöð gerðu hæstv.forsrh., þáverandi lögreglustjóra hér í Reykjavík, þann greiða að endurtaka og undirstrika öll þau ummæli, sem þau höfðu um hann haft, en hann hefir ekki farið í mál ennþá.

Hvaða ummæli voru það?

. Það voru ummæli í sambandi við 9. nóv. 1932. Ég veit, að hæstv. ráðh. man vel eftir þessum ummælum, en málið er ekki höfðað ennþá. Og ef ég man rétt, hefir verið sagt fullum fetum í blöðum hæstv.atvmrh., að hann hafi tekið þátt í viðskiptum fyrir nafngreint fyrirtæki, sem hann veitti forstöðu, Kaupfélag Reykvíkinga, sem menn kalla okur. Það er að segja, að kaupfélagið keypti skuldabréf með svo miklum afföllum, að það var af almenningsálitinu kallað okur, og að hann í sambandi við hv. 2. þm. Reykv. og fleiri mikils metna menn innan þessara tveggja flokka, sem nú fara með völdin, svindlaði með þessi bréf í sambandi við varasjóð landsverzlunarinnar. Þetta hefir verið sagt fullum fetum utan þinghelginnar í blöðum, og hæstv.atvmrh. hefir ekki höfðað mál út af þessu né heldur neinn þeirra manna, sem við þetta mál eru bendlaðir. En nú eru bornar sakir á hv. 2. þm. Reykv., slíkar, sem menn finna mörg dæmi til utan þings og innan, og þá fyllist þessi göfuga(!) persóna heilagri vandlætingu og skorar á menn að endurtaka þær utan þings, svo að hann geti farið í mál út af þeim. En ég sé ekki mikla ástæðu til þess að fara að óskum þeirra um að endurtaka þetta. Ég geri auðvitað ráð fyrir, að það mundi vera óhætt, af því að þegar til kæmi að fara í mál, mundu viðkomandi menn ekki þora það, eins og t. d. hæstv.forsrh., sem ekki þorði að fara í mál, sem hann þó var búinn að lýsa hátíðlega yfir, að hann ætlaði að gera. Ég er nokkurnveginn sannfærður um, að þeir þyrðu það ekki þegar til kæmi, þó að þeir sannarlega hefðu nóg tækifæri til þess að veita málaflutningsmönnum hér í bænum, bæði hv. 8. landsk. og öðrum, atvinnu við þennan málaflutning. Ég veit, að hv. 1. landsk. stóð næstur að fá atvinnu, þegar hæstv.forsrh. ætlaði að fara í mál. Ég minnist þess að hafa heyrt á samtal þeirra um hvað málatilbúningnum liði, og hv. 1. landsk. sagði, að hann væri nokkuð umfangsmikill og þyrfti töluverðan tíma til undirbúnings. Ég geri því ráð fyrir, að ef til hefði komið, hefði þessi hv. málaflm. haft góða atvinnu við að flytja málið, því að ég er ekki í neinum vafa um, að hæstv.forsrh. hefði borgað honum vel fyrir hans vinnu í málinu, því að ég geri ekki ráð fyrir, að þeir, sem málið var höfðað á móti, hefðu þurft að borga mikið.  Ég hefi líka ýmislegt að segja um þetta mál sjálft. Fyrst og fremst út af þeim brtt., sem fyrir liggja. Hæstv. atvmrh. sagði nú, að það gæti ekki komið til mála að samþ. þær, og ég, eins og hv.þdm. heyrðu, var að krefja hann sagna um, hvers vegna það væri, og ég verð nú að segja, að þótt flokksbróðir minn, form. flokksins, hv.þm. G.-K., sæi ástæðu til þess að koma til móts við hæstv. ráðh. út af þessari aths. hæstv. ráðh., þá sé ég ekki ástæðu til þess, vegna þess að það, sem hann hafði fram að færa, var ekkert annað en þýðingarlaus viðbára. Það var augljóst af svari hæstv. ráðh., að hann vildi bara ekki láta breyta þessu. Hæstv. ráðh. sagðist hafa gefið yfirlýsingu um það í hv.Ed., að hann mundi sem ráðh. haga sér samkv. tilgangi hv. 8. landsk. með sinni brtt., og ég skal viðurkenna, að ég efast ekki um, að hæstv. ráðh. muni telja sér skylt að haga sér samkv. þeirri yfirlýsingu. En hann gætir þess ekki, að hann á ekki víst að verða ráðh. að eilífu, og þó að hann ætti að verða ráðh., standa lögin a. m. k. þangað til þeim verður breytt, og ef galli er á lögunum í upphafi, er réttara að gera þau þannig úr garði, að þeir gallar komi ekki til greina, jafnvel þótt ekki þurfi að gera ráð fyrir því í ráðherratíð þessa hæstv. ráðh. Þó að hann lýsti yfir að framkvæma lögin samkv. till.hv. 8. landsk., á hann ekki víst, að sá, sem við tekur af honum, geri það sama. Við skulum segja, að það yrði innanflokks „revolution“ og í staðinn fyrir hv.þm. Seyðf. kæmi samþm. minn, hv. 2. þm. Reykv., og þá kynnu að vakna nokkrar efasemdir um, að sá væntanlegur eða hugsanlegur ráðh. teldi sér skylt í einu og öllu að fara eftir yfirlýsingum, sem fyrirrennari hans kynni að hafa gefið. Þess vegna er engin trygging í þessari yfirlýsingu hæstv.atvmrh., nema meðan hann situr í ráðherraembætti. En ástæður þær, sem hæstv. ráðh. færði á móti því, að hægt væri að setja slíkt ákvæði, voru þær, að það kynni að fara svo, að það yrðu þá of margir vagnar í gangi á ákveðinni leið. En það liggur í hlutarins eðli, að það er hægt að veita sérleyfi fyrir ákveðna tölu vagna, og vitanlega verður það gert, svo að það er enginn óviðráðanlegur hlutur að sjá við því, enda efast ég ekki um, að hæstv. ráðh. mundi takast að sjá við þeim örðugleika. Við verðum að gæta þess, að þessi lagasetning nær ekki til nema hinna stærri fólksflutningavagna, en þessir stóru vagnar eru vitanlega ekki í ferðum nema á fáum leiðum, og á einni langleiðinni er það vitanlegt, að aðeins tvær bifreiðastöðvar hafa haft þessa stóru vagna í ferðum. Og það er víst, að á þeirri langleið, leiðinni frá Reykjavík til Akureyrar, er hægt að veita tveimur bifreiðastöðvum sérleyfi fyrir einn eða fleiri vagna hvorri. Það er ekki endilega skylda, þó að þessi brtt.hv. 8. landsk. verði samþ., að veita sérleyfi fyrir alla vagna, sem þessar tvær bifreiðastöðvar kunna að hafa haft í förum. Þess vegna er hér ekki um neina hindrun að ræða, eins og hæstv. ráðh. lét í veðri vaka, og er því ekkert því til fyrirstöðu að samþ.brtt.hv. 8. landsk. En ég skil, að þar sem málið er til einnar umr. í þessari hv. d. og svo stendur á, að ef frv. verður breytt, verður það að ganga til hinnar deildarinnar, þá sé hæstv. ráðh. og öðrum fylgismönnum málsins nauðugt að breyta frv. nokkuð. En hitt er mér svo óskiljanlegt, hvers vegna hæstv. ráðh. beygir sig undir, ja, ég vil ekki segja svipu hv. 2. þm. Reykv.; þó að ég að vísu hafi heyrt orðróm um það, get ég ekki sannað, að hann hafi beint verið með svipu, en það get ég fullyrt, að hv. 2. þm. Reykv. lagði mikið kapp á, að þessi brtt. yrði ekki samþ. í hv.Ed., og hæstv. ráðh. lagðist líka á móti því, og til þess að koma í veg fyrir, að hún yrði samþ., gaf hann þessa merkilegu yfirlýsingu, sem er að vísu góðra gjalda verð. En ég læt mér ekki skiljast, að það sé nokkur ástæða málsins sjálfs vegna að leggja svona mikið kapp á, að þessu yrði ekki breytt í hv.Ed., og ég leyfi mér að segja, að ég verð að leita að einhverjum öðrum ástæðum fyrir því, að svo mikið kapp hefir verið lagt á að hindra, að þessi brtt. yrði samþ. í hv.Ed., en vegna málefnisins sjálfs. Ég þykist nú hafa fært sönnur á, að af samþ.brtt. þurfi ekki að leiða nein vandkvæði. Ég nefndi að vísu eina langleið, þar sem þessir stóru vagnar eru í förum. Ég veit, að það kunna að vera stórir vagnar í förum á öðrum leiðum, en ég þori að fullyrða, að í flestum tilfellum standi svo á, að það sé aðeins ein stöð, sem starfrækir þær ferðir, svo að engin vandkvæði þarf af því að leiða. Yfirleitt eru það ekki nema tilbúnar ástæður, sem hæstv. ráðh. hefir fært á móti þessu, en hvers vegna hann seilist svo langt til raka, get ég ekki skilið á annan veg en þann, að hann hafi látið undan áköfum óskum um, að þessu ákvæði yrði ekki breytt. Það er einnig annað ákvæði í frv., sem ég hefi dálítið furðað mig á, hvað mikið kapp hefir verið lagt á, að ekki yrði breytt. Það er ákvæði 6. gr. frv. Mér er það óskiljanlegt, hvers vegna á að koma því fyrirkomulagi á, að þar, sem svo stendur á, að fleiri en ein bifreiðastöð hafa ferðir á sömu leið, skuli jafna tekjunum á milli þeirra stöðva, ef þær eru misjafnar. Það getur vitaskuld komið fyrir, og er þekkt úr starfrækslu þessara ferða, að bifreiðastjórarnir eru misjafnlega vinsælir hjá almenningi. Sumir bifreiðastjórar draga svo að segja að sér meginþorra þeirra manna, sem þurfa að nota þessar ferðir. En þeir eiga ekki að njóta þessara kosta sinna, heldur bæta þeim upp, sem starfrækja þessar ferðir jafnhliða þeim, og láta af hendi til þeirra nokkurn hluta af tekjum sínum. En hvers vegna eiga þeir að gera þetta? Ég get ekki gert mér grein fyrir neinni annari ástæðu en að það eigi að tryggja þeim bifreiðastjórum viðskiptamenn, sem minna eru sóttir og minni tekjur hafa. En þá komum við aftur að benzíninu. Mér finnst benzínið ganga eins og rauður þráður í gegnum allt þetta, og á bak við benzínið sé ég engan annan en hv. 2. þm. Reykv. Ég skal endurtaka þetta utan þinghelginnar með mestu ánægju. Svo bætist við alla þá galla, sem eru á frv., að það er þannig byggt upp, að það er engin ástæða til að ætla, að það geti orðið að nokkru gagni, og það er af því, að það nær ekki til allra bifreiða. Því er ekki ætlað að ná til annara bifreiða en þeirra, sem hafa rúm fyrir fleiri en 6 farþega. En eins og menn vita, eru margar bifreiðar, sem ekki rúma nema 6 farþega, starfræktar á öllum vegum landsins, og má gera ráð fyrir, að það verði engu síður eftirleiðis en undanfarið, og einmitt miklu fremur vegna þessa skipulags, sem hér er gert ráð fyrir. Má þá búast við, að þeir, sem eiga smábifreiðar, hugsi sér til hreyfings og reyni að komast upp á milli, og geti þannig gersamlega ónýtt það starf, sem hér er verið að vinna að. Svo að það er - auk þess að í mínum augum er tilgangur frv. mjög blandaður - ekki sjáanlegt, að þeim góða tilgangi, sem gefinn er upp í sambandi við frv., geti orðið náð, vegna þess, að lagasmíðin er ófullkomin, eins og vænta mátti, þegar vitað er, hvaðan skepnan er komin, því að ég veit ekki til þess, að frá þessari dæmalausu nefnd, sem kölluð er Rauðka, hafi komið nokkurt frv. fyrir þingið, sem hefir verið gengið skammlaust frá. Í þessu sambandi vil ég aðeins víkja örlítið að öðru máli, sem mun hafa verið afgr. frá hv.Ed. í dag sem lög frá Alþingi, en það er frv. um heimild handa ríkisstj. til þess að taka einkasölu á bifreiðum o. fl. Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort hæstv.ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir því, í hvaða vanda hún getur komizt út af því máli. Það hafa nýlega verið birtir viðskiptasamningar milli Spánverja og Íslendinga, þar sem samið er um, að Íslendingar kaupi 80% af öllu vini, sem flutt er til landsins, á Spáni. Nú er það kunnugt, að Íslendingar reka mikil viðskipti við fleiri þjóðir en Spánverja, sem framleiða vín, og það er ómögulegt annað en að hafa áhyggjur út af því, hvernig ætti að fara að, ef t. d. önnur vínframleiðsluþjóð gerði sömu kröfur um að við keypt um 80% af öllum víninnflutningi okkar af henni. En þetta mál kemur ekki beinlínis við því máli, sem hér er um að ræða, og skal ég viðurkenna það við hæstv. forseta, að ég met það við hann, að hann hefir ekki tekið fram í fyrir mér, en þó er það þannig lagað, að þetta mál er nokkuð skylt bifreiðaeinkasölunni. Nú virðist hæstv.ríkisstj. ætla sér að taka einkasölu á bifreiðum. Nú eru búnar til bifreiðar á Spáni, þ. e. a. s. að það eru settar þar saman tvær lökustu tegundirnar, sem hér eru notaðar, eftir því sem mér er sagt. Í þeim samningum, er ég áðan minntist á, er kveðið svo, á, að þegar tekin verði einkasala á víni, skuli 80% af því verða keypt á Spáni. Við skulum segja, að Spánverjar frétti, að komin sé á bifreiðaeinkasala, og afleiðingin verður sú, að þeir gera þá kröfu, að við kaupum 80% af öllum þeim bifreiðum, sem við flytjum inn, hjá þeim. Og jafnvel þó að svo yrði ekki, þá er í þessu frv. svo ákveðið, að ríkisstj. geti ráðið gerð þeirra bifreiða, sem notaðar eru á þeim ferðum, sem á að skipuleggja með þessari lagasetningu. Mér virðist, að það geti farið svo, að ríkisstj. komist í það öngþveiti í sambandi við þessi mál, bæði bifreiðaeinkasöluna og skipulagningu fólksflutninganna, að hún verði neydd til þess að vernda lökustu bifreiðategundirnar, sem hægt er að fá, og þá verður ekki um að ræða mikið gagn af þessari skipulagningu. Ég hygg, að það hefði verið skynsamlegra að fara með nokkuð meiri gætni í þessu máli og fleirum heldur en gert hefir verið. Ég held, að hæstv.ríkisstj. og hennar stuðningsmenn hafi ekki allskostar kunnað fótum sínum forráð, þegar þeir voru að undirbúa frv. undir þetta þing, og ekki athugað út í æsar allar þær afleiðingar, sem þau mundu hafa í för með sér, þegar kæmi til að framkvæma þau. Ég held, að ekki væri mikill skaði skeður, þótt breyting yrði gerð á þessu frv., og að afleiðingin yrði sú, að það dagaði uppi að þessu sinni. Það er ekki hundrað í hættunni hvað almenningsheill snertir, þó að þessi skipulagning tefjist til næsta þings, sérstaklega ef það verður haldið fyrri hluta næsta árs. Ég er þess fullviss, að heill almennings líður ekkert við það, en hitt kann að vera, að heill Olíuverzlunar Íslands eða hv. 2. þm. Reykv. líði við það. Ég fullyrði ekkert um það, en það er bezt, að það komi fram, ef það er það, sem ræður því, að þessi lög eru endilega knúð fram á þessu þingi. Ég hika því ekki við að greiða atkv. með brtt., sem fram hafa komið, en mun greiða atkv. á móti frv.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég vil benda á í þessu sambandi, að ef brtt.hv.þm. G.-K. yrði samþ., fengi atvmrh. meira vald til að ákveða, hverjir fá sérleyfi til áætlunarferða samkv. frv., heldur en hann hefir eftir frv. eins og það er nú. Það er sagt í brtt., að atvmrh. skuli láta þá, sem ferðirnar hafa haft áður, hafa þær áfram, eftir því sem henta þykir, þ. e. a. s. eftir því, sem ráðh. þykir henta.

Vill ekki hæstv.forsrh. lesa till. áfram?

. Það er sama, þó till. sé lesin áfram. Þar segir, að þeir, sem útundan verða um sérleyfi á leiðum, sem þeir hafa haft ferðir um, skuli sitja fyrir ferðum annarsstaðar, eftir því sem hægt er. Auðvitað sker ráðh. úr, hvað hægt er í því efni. Eins og frv. er nú, er ráðh. skyldur til að láta þá, sem haldið hafa uppi föstum ferðum á ákveðnum leiðum, „ganga fyrir að öðru jöfnu“ við veitingu sérleyfis á sömu leiðum. Ráðh. er þannig bundnari eftir frvgr. óbreyttri heldur en ef brtt. er samþ. Hv. 3. þm. Reykv. minntist á ummæli um mig, sem ég hefði hætt við að höfða mál út af. Mun hann þar eiga við það, að hann sagði um mig í blaði eftir atburðina 9. nóv., að ég hefði verið í samráði við kommúnista. Ég vil láta það sjást, hvaða ummæli það voru, sem ég sá ekki ástæðu til að fara í mál út af. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara hv.þm. Ég get aðeins sagt honum frá því, að ég athugaði einusinni, hvað mörg meiðyrðamál ég hefði getað farið í á einu ári, og það voru eitthvað 18 svívirðingar um mig, sem ég hefði getað fengið andstæðingana dæmda fyrir. En ég hefi aldrei á æfi minni farið í meiðyrðamál, og mun ekki gera það fyrst um sinn. Þeir, sem vilja trúa illu um mig, mega það fyrir mér, ég læt mig það engu skipta. Út af ummælum hér í d., sem beðið hefir verið að endurtaka utan þings, vil ég benda hv. 3. þm. Reykv. á, að hann ætti ekki að vera að rifja upp slíkt. Mér eru minnisstæð ummæli, sem ég heyrði hér í d. þegar ég var í skóla. Jón heitinn Magnússon var að tala og minntist á „saurblaðið Vísi“. Núv. hv. 3. þm. Reykv. stökk þá upp og heimtaði, að hann fengi að höfða mál á hendur honum fyrir þau ummæli. Jón gekkst fyrir því, að málshöfðun var leyfð, en hv. 3. þm. Reykv. höfðaði málið aldrei, af hvaða ástæðum sem það hefir nú verið. Ég vil biðja hv. 3. þm. Reykv. að skipta sér ekkert af því, hvenær ég höfða meiðyrðamál og hvenær ekki; ég býst við, að hver sé sjálfráður í því efni. Og honum er óhætt að láta Vísi halda áfram þess vegna, að ég mun ekki taka hátíðlega það, sem þar er sagt.

Jakob Möller [óyfirl.]: Tilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var það, að ég þurfti að svara hæstv.forsrh. nokkrum orðum. Ég vona, að hann sé hér nærstaddur, svo að ég sé ekki ástæðu til að fresta því. Hann reyndi að bera það af sér, að hann hefði hikað við að fara í mál við blöðin. Hann sagðist ekki hafa séð ástæðu til þess. En hví sá hann þá ástæðu til að láta sín blöð flytja þau ósannindi, að hann ætlaði að höfða mál, og hví leiðrétti hann þetta ekki a. m. k., ef þau ummæli voru ekki með hans vilja birt? En í desember 1932 lét hann einmitt Tímann flytja þann boðskap, að hann hefði gert ráðstafanir til málshöfðunar gegn þessum blöðum fyrir þær sakir, er þau höfðu á hann borið. Ef ég hefði viljað vera að þæfa hér í þingsalnum, hefði ég getað náð í þessi blöð og lesið upp úr þeim, en ég kæri mig ekki um það, enda mun flestum, sem á hafa hlustað, vera kunnugt, hverjar þær sakir voru. Hæstv. ráðh. hvað það höfuðásökunina, að hann hefði verið í samsæri við kommúnista. Ég held, að það hafi ekki staðið í neinu blaði. En það þarf ekki miklu að breyta til þess að rétt verði. Það var staðhæft, að hann hefði verið í vitorði með sósíalistum um það að gera aðför að bæjarstjórn Reykjavíkur, til þess að kúga hana með ofbeldi til að breyta þeim samþykktum, er hún hafði gert. Og það var full ástæða til þess fyrir hæstv. ráðh. að fara í mál út af þessum ásökunum. Það hefði átt að fyrirskipa honum að fara í mál. En með því að láta í veðri vaka, að hann ætlaði í mál, kom hann sér undan þeirri fyrirskipun. Hann sagðist ekki hafa séð ástæðu til að höfða mál. Ef svo er, þá er hann undarlega gerður. Sem lögreglustjóri hefir hann, ef hann hefði reynzt sannur að sök, brugðizt skyldu sinni svo geypilega, að hann hefði ekki átt að sitja í embætti stundinni lengur. Hæstv. ráðh. minntist á, að ég hefði á sínum tíma fengið samþykkt Alþingis fyrir því, að ég mætti höfða mál á hendur Jóni Magnússyni fyrir hönd blaðsins Vísis, vegna þeirra ummæla hans, að það væri saurblað. Ég held, að hann skilji ekki, að eftir að Jón Magnússon hafði beitt sér fyrir því, að slíkt leyfi yrði veitt, fannst mér ég ekki geta höfðað málið. Ég veit, að mér er ekki til neins að reyna að koma honum í skilning um þetta, ef hann skilur það ekki af sjálfsdáðum. Ef hv. 8. landsk. beitti sér fyrir því, að hv. 2. þm. Reykv. fengi að höfða mál á hendur honum fyrir ummæli, er hann hefir um hann haft, þá býst ég ekki við, að hv. 2. þm. Reykv. myndi gera það, ef ég dæmi út frá sjálfum mér. Ef ráðh. skilur þetta ekki án útskýringar, þá treysti ég mér ekki til að gera honum það skiljanlegt. En okkar skapferli er svo ólíkt, að það, sem mér finnst eðlilegt, kann honum að finnast óeðlilegt. Forsrh.: Vandræðaleg vörn!). Ég get skilið, að þeir, sem eiga engan drengskap eða sómatilfinningu, eigi erfitt með að grípa þessi rök.  Hæstv. forsrh. sagðist aldrei hafa farið í meiðyrðamál. Ég man það nú ekki fyrir víst. En hitt veit ég, að hann hefir haft tilefni og tækifæri til þess, og er eðlilegt, að það rifjist upp fyrir manni í sambandi við þessar umr. hér.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég ætla ekki að gera hv. 3. þm. Reykv. það til geðs að lengja umr. út af þessum glósum hans. Ég vil aðeins undirstrika, hvílík neyðarvörn kom fram í ræðu hv.þm. Hann stendur hér upp með miklum rosta og finnur að viðkvæmni, sem komið hefði fram hjá mér og eins hv. 2. þm. Reykv. og hæstv.atvmrh., af því að þeir hafi heimtað að fá að höfða mál út af ummælum, sem látin voru falla hér í þinginu. Hann kallaði þetta hlægilegt. En ég benti honum á, að hann hefði sjálfur sýnt sömu viðkvæmnina, þegar Jón Magnússon kallaði blað hans Vísi saurblað. Nú reynir hann að breiða yfir það með því að segja, að honum hafi ekki þótt viðeigandi að fara í mál, eftir að Jón Magnússon hafði beitt sér fyrir, að honum yrði leyft það. Jón Magnússon kvaðst mundu standa við ummæli sín og bað þingdm. um leyfi til, að hv.þm. mætti höfða málið. Hefði það enginn ódrengskapur verið að koma þannig á móti honum frammi fyrir dómstólunum. Það væri heldur enginn ódrengskapur af hv. 2. þm. Reykv. að nota sér þennan rétt, ef hv. 8. landsk. byði honum það sama. Svona neyðarvörn er þýðingarlaus. Þetta mál hv.þm. vakti sérstaka athygli hér í bæ á sínum tíma. Ég man t. d. hvílíka eftirtekt það vakti í háskólanum. Kemur það honum að sjálfsögðu illa, að það sé nú rifjað upp, að hann þorði ekki að höfða málið. Ég hefi ekki sýnt hér neina viðkvæmni og ekki heldur sakað aðra um slíkt. Það er hv.þm. sjálfur, sem mesta viðkvæmni hefir sýnt, þegar líkt stóð á.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er til of mikils ætlazt að gera ráð fyrir, að hæstv.forsrh. skilji, að ég undraðist viðkvæmni hv. 2. þm. Reykv. og hæstv.atvmrh. með tilliti til þess, hvernig þeir höfðu um búið, þegar hv. 2. þm. Reykv. var sakaður um að blanda stjórnmálum inn í eiginhagsmuni sína. Ég benti á, hvernig hann hefði einmitt gert þetta. Ég benti á ásakanir, sem þessir tveir hv.þm. hefðu orðið fyrir á öðrum vettvangi án þess að sýna slíka viðkvæmni, og ég bætti hæstv.forsrh. í hópinn. Þeir voru þá ekki eins viðkvæmir fyrir sínum góða málstað og mannorði. Ef þeir væru alveg flekklausir, ef ekki væri hægt að sýna fram á, að þeir hefðu misbeitt stöðum sínum, þá væri ekki að undrast, þótt þeir væru nú viðkvæmir. En að menn með þeirra dagfari skuli vera svona hvimpnir, það undrar mig. Um afstöðu mína til málssóknarinnar, eftir að Jón Magnússon var búinn að þvinga það fram, að flokksmenn hans greiddu atkv. með heimild til málshöfðunar, þó að ég væri þá búinn að taka það fram, að ég myndi ekki fara í mál - um það hefi ég þegar sagt, að ég geri mér enga von um, að hæstv.forsrh. geti skilið það. Hann talaði um háskólann. Hann hefir víst verið þar þá. Hefir hann líklega ekki skilið þetta mál betur þá en nú. Hann var á sínum háskóladögum þekktastur sem íþróttamaður. Honum óaði ekki við því að beita hvers kyns brögðum í sinni íþrótt og kveinkaði sér ekki við því að níðast á þeim, sem minni máttar voru. Gæti ég sagt af því ýmsar sögur, ekki aðeins úr sögu hans sem íþróttamanns, heldur líka sem lögreglustj.

Vill ekki hv.þm. segja frá því?

. Ég skal gera það, fyrst hæstv. ráðh. óskar þess. Þegar hann var lögreglustjóri, átti hann sæti í fátækran. Rvíkur. Eftir fund varð hann samferða manni niður stigann frá bæjarskrifstofunum, og áttu þeir orðakast á leiðinni. Reyndi hann þá að hrinda manninum niður stigann. Síðan fóru þeir upp á skrifstofu lögreglustjóra, og þar tók þáv. lögreglustjóri utan um kverkarnar á manninum og barði höfði hans við vegginn.

Ég vil biðja hv.þm. að nefna þennan mann

. Viðkomandi maður hefir ekki beðið mig þess, og því nefni ég engin nöfn. Aftur hefir hæstv. ráðh. skorað á mig að segja þessa sögu. Og hann veit, að þetta er satt.

Það er haugalygi

. Hæstv. ráðh. gat ekki sagt, að það væri lygi, sem ég sagði áðan, að hann hefði lýst yfir því, að hann ætlaði í mál við dagblöðin, en hann hefði vafalaust sagt það, ef hann hefði getað. Hæstv. ráðh. talaði um, að ég hefði áðan verið með glósur í hans garð. Hvaða glósur? Hafi ég verið með glósur til hans, fór ég svo með þær, að það þurfti mikið næmi til að finna þær, ef þær hefðu ekki átt við rök að styðjast.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég geri ráð fyrir, að flestir, sem lesa Alþt., hugsi sem svo, að þarna geti ekki talað maður með öllum mjalla. Hér er verið að ræða um fólksflutninga á landi, og undrar mig, að nokkur þm. skuli geta fengið af sér að flytja slíkar ræður, sem ekki koma málinu hið minnsta við. Vitanlega dettur mér ekki í hug að virða svona orð svars. Ég vil aðeins taka upp orð hv.þm., ef hann skyldi sjálfur strika þau út úr ræðu sinni. Ég á að hafa tekið mann neðan af bæjarskrifstofum, farið með hann upp á mína skrifstofu, tekið um kverkar hans, ætlað að kyrkja hann og barið höfði hans upp við vegg.

Ég sagði ekki, að hæstv. ráðh. hefði ætlað að kyrkja manninn

. Ég skora á hv.þm. að nefna nafn þessa manns. Minna er ekki hægt að krefjast af honum, er hann ber fram slíkar slúðursögur og lygasögur, því að öðru nafni get ég ekki kallað þetta. Ég get sagt það hér í d., að ég hefi aldrei, síðan ég fór af unglingsárum, síðustu 10 árin a. m. k., tekið á manni að fyrra bragði. Það hefir verið regla mín. Hitt eru tilhæfulausustu ósannindi. Ég hefi ekki notað mér það í íþróttum, þótt ég væri vaskari en sumir aðrir. Ég get játað, að ég hefi e. t. v. stundum verið harðleikinn og óvæginn í íþróttum, en ég hefi ekki síður orðið að sæta því sama, þegar ég hefi átt við menn, sem mér voru stórum knárri. Ég skora hér með á hv.þm. að koma með nafn þessa manns, sem hann átti við, og skal ég þá samstundis útvega yfirlýsingu hans um, að þetta séu uppspunnin ósannindi, því að ég skil varla, að til sé sá ódrengur hér í bæ, sem hægt væri að fá til að bera hitt.

Ólafur Thors Eftir þær upplýsingar, sem fram eru komnar, þykir mér ráðlegra að deila ekki mjög á hæstv.forsrh., því að það eru harðir veggirnir hérna. Þegar hæstv. ráðh. segir, að þeir, sem lesa umr. þær, er hér hafa verið fluttar, í Alþt., muni hugsa með sér, að þarna geti ekki talað maður með öllum mjalla, þá þykist ég vita, að hann eigi við, að bændum þyki ekki líklegt, að forsrh. þeirra standi úti á miðju gólfi í þingsalnum og æpi haugalygi“. Út af aths., sem hér kom fram í tilefni af brtt. minni, vil ég undirstrika orð hæstv.atvmrh., sem kvaðst vera sammála öllu, sem ég hefði sagt um málið, og taldi tilgang minn með brtt. í alla staði réttmætan. Ef brtt. mín skyldi verða felld, vil ég undirstrika, að hæstv.atvmrh. hefir þó gefið yfirlýsingu þess efnis, að hann, sem fer þarna með framkvæmdarvaldið, muni beita því svo, að ef um ræðir fleiri aðila, sem fara með fólksflutninga, en hann telur rétt að gefa sérleyfi til þess, þá muni hann velja og hafna eftir grundvallarreglu minnar brtt., sem er sú, að þeir njóti forréttindanna, sem lengst hafa stundað þennan atvinnurekstur. Þessi yfirlýsing held ég, að gefið geti sæmilegt öryggi í þessum efnum. Ég segi sæmilegt öryggi. Ekki af því, að ég væni hæstv. ráðh. um, að hann muni bregðast, heldur af því, að það eitt er víst, að hans nýtur ekki við að eilífu. En þegar hann er farinn, standa l. eftir óbreytt. En ég vildi með brtt. minni tryggja, að þá yrði réttur þessara manna ekki fyrir borð borinn. Við viljum báðir réttlæti í þessu efni. Er það því ekki á rökum byggt, þegar sagt er, að mín till. sé ekki til bóta. Hún er til bóta, því að hún tryggir betur en yfirlýsing hæstv. ráðh. það, sem við teljum báðir nauðsynlegt, að tryggt sé. Hitt er misskilningur hjá hæstv. ráðh., er hann slær því fram að lítt athuguðu máli, að mín till. skerði rétt manna frá því, sem er í frv. Er það af því, að hann hefir aðeins litið á fyrra hluta brtt. minnar. En sú brtt. fer fram á, að þau félög eða einstaklingar, sem lengst hafi haldið uppi ferðum á ákveðnum leiðum, skuli halda þeim áfram. Ég viðurkenni, að ef till. væri ekki lengri, þá væri það rétt hjá hæstv.forsrh., að hún drægi úr réttindum aðila í þessum efnum. En mín till. nær lengra, því hún segir skýrt og ákveðið: „Hafi svo margir aðilar haldið uppi ferðum á ákveðnum leiðum, að ekki þyki hagkvæmt að veita þeim öllum sérleyfi til að halda áfram þeim atvinnurekstri, skal sá eða þeir aðilar ganga fyrir, sem lengst hafa haldið uppi ferðum á þeim leiðum, en hinir ganga fyrir um sérleyfi á nýjum leiðum, eftir því sem hægt er.“ Ég vil biðja hæstv.forsrh. að athuga, að það er ekki á valdi atvmrh. að velja eftir geðþótta, ef mín till. verður samþ. Geðþótta hans er þar stakkur sniðinn, sá stakkur, að þeir aðilar gangi fyrir, sem lengst hafa haldið uppi ferðum á ákveðnum leiðum. Ég viðurkenni, að eftir skýringum hv. 3. þm. Reykv. er fyrir hendi sá möguleiki að samræma þörf almennings og réttlætiskröfur atvinnurekenda, án þess að breyta till.hv. 8. landsk. Sá möguleiki liggur í því, að ef fleiri aðilar eiga hlut að máli en þörf almennings krefur, þá er hægt, ef til vill undir öllum kringumstæðum, að veita þeim sérleyfi, en fækka þá bifreiðum hvers einstaks, en hver og einn verður að uppfylla það skilyrði, að hann hafi haldið fleiri en eina bifreið. Ég er ánægður, ef mín brtt. verður samþ. og ég vona, að hv. 8. landsk. sé það líka. - Ég hefi þá að því er ég held lokið að ræða efnishlið málsins. En út af árásunum á hv. 8. landsk. vegna ummæla hans í garð hv. 2. þm. Reykv., skal ég bæta því við það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að mér finnst sjálfum, að þessar árásir séu að mörgu leyti óréttmætar. Hv. 8. landsk. er ekki sá eini, sem hefir látið þessi ummæli falla, því það eru líka aðrir, og það jafnvel úr öðrum flokki en Sjálfstfl., sem hafa talið rétt að gera hv. 2. þm. Reykv. aðvart um þetta, og það áður en hv. 8. landsk. lét þessi ummæli falla. Hv. 2. þm. Reykv. var sjálfur búinn að heyra þessi ummæli utanþings og veit, að þau eru á margra vörum, og að það er ekki hv. 8: landsk., sem fyrst hefir látið þessi ummæli falla í hans eyru. Hv. 2. þm. Reykv. var með þau ummæli, að ég bæri fram mína till. til þess að bæta í hans garð vegna ummæla hv. 8. landsk. Ég ber fram mína till. málefnisins vegna, en gef jafnframt hv. 2. þm. Reykv. aðstöðu til þess að hreinsa sig af því ámæli, sem á hann er borið. Því ef hann samþ.till. mína, þá sýnir hann, að hann hefir vilja á því, að l. rúmi ekki möguleika til þess að þeim sé misbeitt til hagsmuna fyrir hann sem benzínsala. Till. er fyrst og fremst flutt málefnisins vegna, eins og ég hefi gert grein fyrir, og til þess að vernda svo sem auðið er rétt atvinnurekenda, sem hafa haft lífsframfæri sitt af því að halda uppi fólksflutningum með bifreiðum hér á landi. En um það, hvort sérstök ástæða er til þess að láta hv. 8. landsk. endurtaka ummæli sín utanþings, til þess að gefa hv. 2. þm. Reykv. aðstöðu til þess að láta hann sæta ábyrgð að l. þeirra vegna, er það að segja, að það gæti tekizt, þó ummælin væru sönn. En með þessu er ég þó ekki að segja, að þau séu sönn, því ég veit ekkert um það, þó að ég hafi heyrt þau víða að. Hér hafa oft í þessari hv. d. fallið ummæli, sem eru meiðandi fyrir einstaka þm., og ég hefi sjálfur sætt frá hv. 2. ,þm. Reykv. ummælum, sem ég hefði getað látið dæma ómerk, ef hann hefði viljað hlutast svo til, að mér tækist að leysa hann undan þinghelginni. En þetta hefi ég ekki gert, m. a. af því, að ég geri greinarmun á því, sem sagt er innan þinghelginnar, og því, sem sagt er á öðrum vettvangi. Ég viðurkenni, að það getur verið tilefni til þess að krefjast slíks, en það situr ekki á þm., sem sjálfur hefir gert sig sekan í þessum efnum, að vera með heilaga réttlætiskröfu. Það eru aðeins þrír dagar síðan kveðinn var upp dómur í hæstarétti í meiðyrðamáli, sem ég höfðaði gegn utanþingsmanni. Og það, sem maðurinn hafði unnið til saka, var, að hann festi trúnað á illmæli, sem hv. 2. þm. Reykv. hafði um mig hér í þingsalnum. En af því að hv. 2. þm. Reykv. sagði þetta, þá hélt þessi maður, að ummælin væru sönn, og hafði þau eftir á prenti. Þennan mann dró ég til ábyrgðar vegna ummæla sem upphaflega runnu af vörum hv. 2. þm. Reykv. Í undirrétti var þessi maður dæmdur í 60 kr. málskostnað og 100 kr. sekt, en það má nú einu sinni ljúga af manni æruna fyrir 100 kr. En ég hugsaði honum þegjandi þörfina og fannst rétt, að hæstiréttur úrskurðaði þetta mál. En sakirnar sem þessi maður bar á mig, voru þær, að ég hefði gert samninga við Noreg í eiginhagsmunaskyni. En í hæstarétti fór því svo fjarri, að það sannaðist nokkuð í þessa átt, að það fannst ekki einn einasti hlutur í samningunum eða í framkvæmd þeirra þau tvö ár, sem þeir hafa gilt, sem benti í þessa átt, og það var ekki hið minnsta tilefni til þess að væna mig um þetta, og þessi vesalings maður, sem trúði hv. 2. þm. Reykv., var dæmdur í 300 kr. sekt og 300 kr. málskostnað. Þetta er óvenjulega harður dómur í meiðyrðamáli. En enginn sökudólgur hefir verið dæmdur í hærri sekt en ritstjóri Tímans, en hann var dæmdur í 600 kr. sekt, en það var fyrir ummæli, sem hann hafði eftir Jónasi Jónssyni, en síðar var sá maður gerður að dómsmrh., og náðaði hann svo ritstjórann. Mér finnst rétt að skýra frá þessu vegna árásarinnar á hv. 8. landsk. Ég held að ég hafi gert skýra grein fyrir því, að mín brtt. fullnægi betur því réttlæti, sem ber að fullnægja og hæstv.atvmrh. viðurkennir, að eigi að fullnægja. Ég hefi boðið upp á það, ef till. mín verði samþ., að þá skuli ég reyna að tryggja aðstoð flokksbræðra minna í Ed. í því að málið dagi ekki uppi. Ég hefi beðið um yfirlýsingu um það, að mér verði veittur örstuttur frestur, svo að ég geti spurt flokksbræður mína, til þess að þessu tilboði geti fylgt örugg vissa. Ég hefi ekki fengið undirtektir undir þá ósk mína og óttast, að af því megi draga þá ályktun, að það sé tilgangur stjórnarliða að fella till. Ef brtt. verður felld, þá hvílir nokkur skuggi yfir afgreiðslu málsins, þar sem það er í almæli, að ákvæðum frv. verði beitt til framdráttar vissum aðilum, sem hafa beitt sér fastlega fyrir því, að frv. verði samþ. hér á hv.Alþ. En verði mín till.samþ. fyrir þeirra tilstilli, þá er þeim skugga af létt. Og úr því að hægt er að létta þessum skugga af, þá finnst mér, að rík skylda hvíli á mönnum að gera það. Ég vil beina þessu til hæstv.atvmrh., hv. 2. þm. Reykv., og ennfremur til hv.þm. Hafnf., og skal ég ekki leyna því, að í orðrómnum er hans nafn bendlað við málið, ekki þannig, að það eigi að vera honum til framdráttar, heldur sem skipulagsnefndarmaður í Rauðku og kannske sem væntanlegur póstmálastjóri, sem sé byrjaður að tala með herrans valdi á þessu sviði. Ég álít, að hann sé svo sanngjarn maður, að hann muni ljá mínu máli samþykki, því brtt. mín er mikil umbót á frv.  (Varaforseti PZ: Ég vil minna hv.þm. á að halda sér við málið)  . Hæstv. forseti verður að viðurkenna, að ekkert tilefni er til þess að beina til mín þessum orðum, því að ég fór ekkert út fyrir málið frekar en umr. gáfu tilefni til.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Hæstv. atvmrh. tók til athugunar í ræðu sinni það, sem ég hafði sagt um hv. 2. þm. Reykv. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að hv. 2. þm. Reykv. væri mjög hygginn maður, og að allt starf hans mótaðist af óeigingirni, og að allar árásir á hann væru sprottnar af því, hvað hann væri dyggur málsvari alþýðunnar. Hann sagði, að það, að ég álíti, að starf hv. 2. þm. Reykv. mótaðist af eigingirni, bæri vott um, að ég væri sjálfur eigingjarn. Við erum auðvitað allir breyskir. En ákafi hv. 2. þm. Reykv. í þessu máli hefir vakið alveg sérstaka eftirtekt. Og ég fór að gera upp með sjálfum mér, hvað vekti fyrir þessum hv.þm. og hvernig stæði á því, að hann væri svona áhugasamur í þessu máli. Ég kom fram með ýmislegt í sambandi við málið, hvort það gæti verið þetta eða eitthvað annað, en það var í öllum tilfellum neitandi, vegna þess að ekki var hægt að bendla hv. 2. þm. Reykv. við málið að því leyti. En Olíuverzlun Íslands hefir verið blandað inn í málið, og hv. 2. þm. Reykv. er einn af aðalhluthöfunum þar og forstjóri hennar, og af því má álykta ýmislegt. Hæstv. atvmrh. segir, að hv. 2. þm. Reykv. starfi af áhuga, sem sprottinn sé af hreinu hjartalagi, og óeigingirnin móti líf hans, eins og það beri með sér, ef það er athugað nákvæmlega en ég játa, að það þarf nákvæma athugun til þess að sjá það. Er það afstaða hv. 2. þm. Reykv. gagnvart „Félagi sjálfstæðra verkamanna“, sem mótast af óeigingirni? En þar var barizt um það, að þeir fengju jafnrétti í Byggingarfélagi verkamanna. Ég verð, af því að ég vil ekki taka orð hæstv.atvmrh. öðruvísi en bókstaflega, að ganga inn á það, hvað hv. 2. þm; Reykv. er samvizkusamur og óeigingjarn, þegar hann gengur milli hv.þm. og hefir hótanir í frammi, ef þeir greiða ekki atkv. eins og honum líkar. Þetta stafar auðvitað eingöngu af hreinu hjartalagi, þar sem hann er að fylgja góðum málstað. Allt þetta sé ég nú, þegar hæsta. ráðh. lýsir því svona vel. En svo koma staðreyndirnar og segja annað. Þær skýra m. a. frá því, að tveir Hafnfirðingar hafa fengið loforð fyrir sérleyfi á ferðum milli Hafnarfjarðar og Rvíkur.  Í sambandi við það, hvort ég vilji endurtaka ummæli mín utan þings, skal ég skýra hv. 2. þm. Reykv. frá því, að ég mun gera það á sínum tíma, en fyrst ætla ég að láta staðreyndirnar sanna mál mitt, og ef hv. 2. þm. Reykv. æskir þess að höfða mál gegn mér, þá er opin leið fyrir hann að láta d. leyfa málshöfðunina. Ég get sannað með tugum vitna, að ákveðnum mönnum hefir verið lofað sérleyfum. Ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. verður að borga málskostnað, og mundi gleðja mig núna í dýrtíðinni að fá slíkt mál. Þó að þessar umr. í dag hafi kannske ekki borið þann árangur, að till. verði samþ., þá vona ég, að þær hafi valdið því, að þeir, sem ekki hafa fengið að njóta jafnréttis, nái meira rétti hér eftir vegna óttans við almenningsálitið.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Það er réttmæti, að þessi brtt. verði samþ., þó að það sé ekki vegna þess, að hún bæti mikið úr fyrir þeim, sem reka bílaflutninga í einkafyrirtækjum. Með þessari löggjöf á að setja farartækin undir náð ráðh., og það er á hans valdi, hvort menn fá að flytja lengur eða skemur. Menn eiga það hér eftir alveg undir náð ráðh., hvort kjörin eru þannig, að nokkurs sé um vert að fá að halda flutningunum áfram. Þetta er allt á valdi ráðh. og það, hvort lög eru orðuð nokkuð mildar eða ekki, skiptir ekki neinu verulegu máli. En þrátt fyrir það mun ég þó verða fylgjandi till., því hún er spor í rétta átt. Í þessum efnum hafa sósíalistar fengið fram nýja tegund af ríkisrekstri, sem eftirtektarverður er að því leyti, að hann er á þann hátt, að þeir, sem eiga höfuðstól í þessum rekstri, eru látnir eiga hann áfram, en ráðh. ræður, hvaða hagnað þeir fá, og hann getur sett þau skilyrði, að reksturinn verði arðvænlegur, en hann getur líka sett þau skilyrði, að þessi höfuðstóll þeirra verði einskis virði. Þar sem þessu er svo háttað, þá er hér um að ræða mikil völd, sem ráðh. eru fengin í hendur, og ennfremur er hér um að ræða ríkisrekstur með fé einstaklinga. Þetta getur leitt til þess, að menn biðja ríkið að kaupa farartækin, vegna þess að þeir reki þau með tjóni. Það er fyrirsjáanlegt, að eftir frv. er póstmálastjórninni, sem er angi af ríkisstj., heimilt að taka upp á því að reka vagna á þessum leiðum. M. ö. o. það er farin sú leið að nota fé og þekkingu einstakra manna og leggja kostnaðarlaust eða kostnaðarlítið undir ríkið. Er stefnt beint að þessu, og er á valdi ráðh., hvenær það verður gert. Það er þægilegt fyrir ríkisvaldið að nota fyrst tækin eins og því líkar, og kaupa þau svo eftir mati, þegar þau eru orðin skemmd eða einstaklingarnir orðnir uppgefnir á að reka þau, vegna þess að ekkert er upp úr því að hafa. Hitt er annað mál, að það er eftir að sjá, hvað verður, ef þetta tekst og allt þetta er komið í hendur ríkisins. Er spennandi að sjá, hver hagnaðurinn verður, ef núv. meiri hl. tekst að halda völdum svo lengi ennþá í landinu, að það komi í ljós, hver tilgangurinn er. Frv. er á ýmsum stöðum klaufalega orðað og ekki ljóst, og skal ég ekki deila um, hvernig beri að skilja það; úr því verður skorið af dómstólunum á sínum tíma, en þýðir ekkert fyrir einstaka þm. að segja neitt um þau atriði. Frv. þetta verður að lögum í dag eða á morgun og til framkvæmda um áramót, og með því er kveðinn upp dauðadómur yfir einstaklingsrekstri á þessu sviði. Eftir þessari löggjöf er, eins og ég hefi áður sagt, ríkinu gefin heimild að taka þennan rekstur í sínar hendur, og af þessum lögum, eins og ýmsum öðrum, sem samþ. hafa verið á þessu þingi, er yfirvofandi hætta af þeirri nýju stefnu, að óvönduð ríkisstj. geti hagnýtt sér heimildina til að taka réttinn af einstökum mönnum. Þetta þekkist sumstaðar erlendis, en ég veit ekki til, að þetta hafi verið praktiserað hér á landi fyrr en á þessa þingi. Ríkisvaldið hefir sverðið hangandi yfir þegnunum og getur sagt við þá: Ef þú vilt gera kaup og ganga að því, sem ég set upp, þá skaltu lifa, en annars fellur öxin að rótum trjánna og þér verður slátrað. Þetta er hin nýja stefna, og hún er stórhættuleg, því á meðan ríkið tekur ekki flutningatækin í sínar hendur hefir stj. sverðið hangandi yfir höfðum þeirra, sem reka þau. Ég skal ekkert fullyrða um, hvort löggjöfin verður notuð eða ekki, en þetta er atriði, sem löggjafinn verður mjög vel að athuga og lifa eftir, að þessi stefna þróist ekki í voru landi, því þá er opnuð leið fyrir spillingu í þjóðfélaginu, sem ef hún fær að grafa um sig, er dauðadómur yfir einstaklingsrekstrinum og þjóðarheill. Ég er á móti slíkri löggjöf í einu og öllu, og þó ég greiði atkv. með þeim brtt., sem ég tel til bóta, mun ég greiða atkv. gegn frv., því ég álít þetta óhæfilega löggjöf í höndum hvað heiðarlegrar stj. sem væri, óhæfilega gagnvart borgurunum, sem með þessu eiga allt sitt fjárhagslega líf undir einum ráðh.

Á 64. fundi í Ed., 18. des., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 854).

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) Menntmn. hefir nú athugað þetta frv. og orðið ásátt um afgreiðslu þess. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um efni þess, því að flestum hv.þdm. mun það kunnugt. Ég skal aðeins geta þess, að frv. felur í sér heimild fyrir bæjar- og sveitarfélög til að starfrækja lýðskóla með því móti, að ungir menn í héraðinu fái þar skólavist gegn nokkurri skylduvinnu. Þetta er því a. n.l. gamla hugmyndin um þegnskylduvinnuna, sem að mörgu leyti var góð og gagnleg. Í sambandi við skylduvinnuna mætti koma að vinnukennslu, sem mörgum unglingum gæti komið vel. - Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um efni frv. Menntmn. hefir orðið sammála um að leggja til, að málinu verði vísað til stj. til athugunar fyrir næsta þing, þar sem nú er orðið svo áliðið þings, að ekki er hægt að koma því í gegn á þessu þingi. N. leggur því til, að málið verði að þessu sinni afgr. með rökst. dagskrá, sem prentuð er á þskj. 906. Vænti ég þess, að hv.þdm. fallist á þessa afgreiðslu, þar sem menntmn. stendur óskipt að henni.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég hefi flutt brtt. við rökst. dagskrá hv.menntmn., svo hljóðandi: „Orðin „fyrir næsta þing“ í dagskrártill. falli niður.“ - Ég geri ráð fyrir því, að mál þetta þurfi mikillar athugunar, og því sé ekki rétt að binda ríkisstj. við að hafa það fullbúið fyrir næsta þing. Ég legg því til, að sú takmörkun falli niður, svo að víst sé, að stj. geti haft nægan tíma til athugunar málsins og undirbúnings.

Forseti (JörB): Ég bjóst við, að málið gengi fram án verulegra umr., en verði farið að teygja umr., mun ég taka málið út af dagskrá.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Mér finnst hafa komið hér fram enn ný sönnun í málinu, um hve mikil alvara er á bak við flutning þess, þegar flm. telja bezt, að ekki sé á það minnzt. Hv. frsm. sagði, að ég hefði verið stuðningsmaður þessa máls á undanfarandi þingum. Ég reyndi þá að koma málinu inn á rétta braut, með því að veita Rangárvallasýslu heimild til slíkra framkvæmda. Málið er þar fætt og sýslumanni Rangæinga bezt treystandi til að koma því til framkvæmda, og mér er ekki kunnugt, að fyrir utan þá sýslu hafi það fengið nokkrar undirtektir eða fylgi, sem nokkur alvara hefir verið á bak við, og ég efast um, að í Rangárvallasýslu hafi fundizt nema einn maður, sem hefir staðið á bak við frv. Ég vil því endurtaka það, sem ég sagði áðan, að frv. er ekki vísað til stj. til þess, að hún greiði fyrir málinu, heldur komi þar fram hjá flm., að þeir þurfi að nota hræsni, og þeir geta alltaf falið hræsnina á bak við það, að málið sé komið í hendur stj. og því sé ekki ástæða til þess að taka það upp á ný. Ætli þetta sé ekki ástæðan?

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) Hv. þm. Borgf. viðurkenndi, að hann hefði fylgt málinu áður, a. m. k. viljað veita Rangæingum heimild til að starfrækja svona skóla, enda er vitanlegt, að þeir mundu verða fyrstir manna til þess að nota slíka heimild. Annars verð ég að segja, að mér þykir það dálítið einkennilegt af hv.þm. Borgf. að rísa hér upp og ásaka flm. frv. fyrir hræsni og aðrar illar hvatir, en minnast ekki á sjálft efni frv. Ég skal svo ekki lengja frekar þessar umr.

1) PO: Mig langaði til þess að fá skýrt fram afstöðu þm. til þessa máls, með tilliti til frv. þess, sem hér liggur fyrir um samkomudag Alþingis. Það hefir m. a. verið borið fram sem ástæða fyrir því, að færa samkomudaginn aftur fyrir 15. febr., að sá tími væri allt of stuttur til undirbúnings þingmála fyrir stj. Nú vildi ég gjarnan fá að vita, hvernig þm. líta á þetta; hvort þeir álíta, að búið sé að hlaða nógu á stj. eða ekki, því ég býst ekki við, að þm. ætlist til, að færa þurfi samkomudag Alþingis vegna þessa frv. Það er því gaman að heyra álit þm. um þetta áður en ákveðinn er samkomudagur Alþingis. Ég mun greiða atkv. á móti brtt. og vitanlega móti dagskránni líka, því ég tel, að stj. hafi nóg á sinni könnu.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég get ekki séð, að það þurfi að tefja fyrir málinu, þó brtt. á þskj. 895 séu ekki teknar aftur. Það er þannig lagað, að í frv. eru - eftir því sem mér skilst - gerðar 3 breyt. á núgildandi hafnarlögum fyrir Siglufjörð, l., 2. og 10. gr. þeirra. Í l.gr. eru ákvæði um, að veita skuli 50 þús. kr. úr ríkissjóði næstu 4 ár. Hér er um að ræða endurveitingu, því þetta er í gildandi fjárl. Sama er um 2. gr. frv., er í felst ábyrgðarheimild handa ríkissjóði á 400 þús. kr. Þar er líka um endurveitingu að ræða. Ég hefi ásamt hv. 6. þm. Reykv. borið fram brtt. við báðar þessar gr. um það, að í þær sé bætt til skýringar orðunum „til öldubrjóts á Siglufjarðareyri“ í svigum. Við viljum, að þetta sé tekið fram til samræmis við það, sem hefir verið í fjárlögum, svo ekki sé um að villast, að fjárveitingin sé til öldubrjóts. Í 10. gr. frv. er gert ráð fyrir, að bæjarstj. sé heimilt að hækka núverandi vörugjald um 100%. Við þessa gr. frv. hefi ég ásamt hv. 6. þm. Reykv. borið fram brtt. um það, að á eftir orðunum „almennum lögum“ komi: „þó ekki lengur en árin 1935 og 1936“. Menn minnast þess, að hér á þinginu lá fyrir frv. um slík gjöld frá hv.þm. Ak., en þar var farið fram á heimild fyrir lengri tíma. Nú viljum við hv. 6. þm. Reykv. ganga inn á, að Siglufjarðarkaupstað sé heimilt að hækka vörugjaldið um 100%, þar til öðruvísi verður ákveðið með lögum, t. d. sett lög um hæfilega gjaldstofna fyrir bæjarfélögin, auk útsvara. En við viljum ekki binda þetta yfir lengri tíma en árin 1935 og 1936, og þetta er gert alveg með sérstöku tilliti til þess, að Siglufjörður hefir hlotið tjón af ofsaveðri því, sem nýlega gekk yfir Norðurland, braut þar bryggjur, eyðilagði hús kaupstaðarbúa og matvæli o. s. frv. Er því greinilegt, að gjaldstofnar bæjarsjóðs hafa rýrnað mjög og nauðsynlegt er að fá nýja tekjustofna fyrir bæinn. Við leggjum því til, að frv. sé samþ. með þessum brtt. Eins og sést á þskj. 883, er n. öll sammála um að samþ. frv., en nm. hafa óbundnar hendur um að bera fram brtt. En ennþá eru það aðeins við tveir, sem orðið höfum til þess. Ég tel brtt. okkar skaðlausar, en þær eru sumpart til þess að ákveða greinilegar og sumpart til aukins öryggis um hæfilegt vörugjald. Vona ég, að hv. deild samþ. frv. með brtt. okkar.

Guðbrandur Ísberg Út af hafnarlagafrv. því, sem hér liggur fyrir, skal ég ekki hafa mörg orð. Það er aðeins eitt ákvæði í 10. gr. frv., sem ég ætla að gera hér að umtalsefni, að gefnu tilefni. Snemma á þessu þingi flutti ég frv. um bæjargjöld á Akureyri, þess efnis, að bæjarstj. væri heimilt að leggja vörugjald á þær vörur, sem fluttar væru að og frá Akureyri. Þetta frv. var drepið við 2. umr. mjög svo harkalega með öllum atkv. stjórnarflokkanna. Þar var þó ekki farið fram á annað en lítilfjörlega hækkun á vörugjaldinu. Í þessu frv. er farið fram á það sama, bara í stærri stíl. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja, þó að stefnubreyt. sé orðin hjá þessum mönnum, að koma með þetta nú, þó þeir fyrir stuttu síðan væru á móti því, og skal ég ekki setja mig upp á móti því, að þetta verði samþ. En ég vildi aðeins benda á mismuninn í afstöðu þessara manna, sem er harla einkennilegur. Ég benti á í sambandi við mitt frv., að það var flutt eftir einróma beiðni bæjarstj. á Akureyri. Þar hreyfðu flokksmenn þeirra í bæjarstj. ekki mótmælum, heldur samþ. að fara fram á slíka heimild. Þessir hv.þm. hafa því gert sig að dómurum yfir flokksmönnum sínum, sem hlutu að þekkja betur til, skilja og vita betur, hvers þurfti. Yfir þessum flokksmönnum sínum felldu þm. stjórnarflokkanna þann dóm, að þetta væri bjánaskapur. Ég vil benda á, að sá maður, sem af hálfu jafnaðarmanna gekk fram fyrir skjöldu gegn þessu frv. mínu, var hv.þm. Ísaf., einmitt sá maður, sem er form. sjútvn., sem þessu máli var vísað til. Hv. n. hefir skilað áliti, og maður skyldi nú ætla, að hv.þm. Ísaf. hefði ekki skrifað undir það mál., sem lýsir samþ. á frv., einmitt sá hv.þm., sem talaði af mestum móð gegn slíku ákvæði fyrir nokkrum dögum, og er þar að auki form. þessarar nefndar.

Vill ekki hv.þm. lesa nál.?

. Þegar menn sjá nú nafn hana á þskj. 883, mætti halda, að hann hefði skrifað undir með fyrirvara, en það er ekki heldur svo, eða þá að fyrirvarinn fælist í nál. sjálfu, eða áskilinn réttur til að bera fram brtt. Ég hefi ekki heldur orðið var við það, og engin brtt. frá honum er komin fram. Ég vil sérstaklega benda á, að engin hliðstæða er í 10. gr. hafnarl.frv. fyrir Siglufjörð og í frv. því um bæjargjöld á Akureyri, sem ég bar fram. Þar var gert ráð fyrir hækkuðu gjaldi á öllum vörum, sem fluttar væru að eða frá Akureyri, en hér eru skildar undan þær vörur, sem bæjarbúar sjálfir nota. Þetta á því að dynja yfir þá menn, sem stunda atvinnu á Siglufirði yfir síldveiðitímann, en Siglfirðingar hafa nú ekki getað undanfarið náð til með útsvarsálagningu vegna þrengdra ákvæða útsvarslaganna. Þá er enn atriði, sem ég vil minna á sérstaklega og hv.þm. Ísaf. gerði að umtalsefni í sambandi við mitt frv., og með nokkrum rétti, að ef það ætti að gilda fyrir Siglufjörð, kæmi Síldarverksmiðja ríkisins til með að borga tugi þúsunda í vörugjald. Taldi hann þetta mestu óhæfu, og í því er ég honum sammála. Taldi hann nægilegt, að ríkið legði fram millj. kr. til að auka atvinnu í bænum, þó það fari ekki að borga tugi þúsunda í svona skatta. Í þessu er ég honum líka sammála. Þau fáu ár, sem ég hefi setið á þingi, hefi ég orðið var við ýmiskonar hringsnúning, en ekkert í líkingu við þetta. Vantar ekkert annað en að hv. 1. landsk. hefði líka átt sæti í n. og skrifað undir nál. fyrirvaralaust. Ég get ekki gengið framhjá því, sem hv.þm. Barð. bar blákalt fram, að í mínu frv. hefði vörugjaldið verið ótímabundið, en það er ekki rétt, því í frv. var gert ráð fyrir, að lögin gildi aðeins til ársloka 1937. En fjhn. lagði til, að því yrði breytt, þannig; að lögin giltu aðeins til ársloka 1936, og gekk ég inn á þá brtt. Og svo segir hv.þm., að vörugjaldið hafi verið ótímabundið. Hvar hefir þessi hv.þm.þskj., eða les hann þau ekki?

Finnur Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af aths. hv.þm. Ak. um nál. Hann sagði, að það eina, sem hefði vantað, væri að hv. 1. landsk. hefði skrifað undir nál. fyrirvaralaust. Ég verð að segja, að það eina, sem vantaði í ræðu hv.þm., er, að hann hefði lesið nál. áður en hann talaði um það, því það er ekki annað en fyrirvari við þessar þrjár gr. frv. Vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa hér upp úr nál.: „Allir nefndarmenn hafa þó áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Á það aðallega við ákvæði 1., 2. og 10. gr.“ - Þegar um það var að ræða að taka málið á dagskrá, lýsti ég því yfir, að ég mundi koma með brtt. sérstaklega við 10. gr. frv., og er því óþarfi að álasa mér um það atriði, enda hefi ég fullan fyrirvara í nál. Það, að Siglfirðingar undanskilja nauðsynjavörur, en Akureyringar ekki, telur hv.þm. vera goðgá, og sýnir þetta bara þá stefnu, sem hann hefir í skattamálum. Ég skal ekki vera meinsmaður þess, að þetta frv. fari til 3. umr., en lýsi því yfir, að ég mun koma með brtt. við frv. í fullu samræmi við afstöðu mína til frv. hv.þm. Ak., og endurtek það, að nál. er ekkert annað en fyrirvari. Ég skal geta þess, að það, sem farið er fram á, að Siglufjörður fái hér, er ekkert smáræði, samkv. skeyti frá bæjarfógetanum á Siglufirði, eða nálega 87724,57 kr. Þessa uppbót vili bæjarstj. Siglufjarðar fá leyfi til þess að leggja 100% á og taka í bæjarsjóð. Mér skilst hv.frsm., þm. Barð., telja sérstaka nauðsyn á þessu vegna skaða þess, sem bæjarsjóður hafi átt að verða fyrir í ofviðrinu í vetur, en ég vil benda á það í þessu sambandi, að þetta tjón lenti aðallega á eignum einstaklinga, en lítið sem ekkert á eignum hafnarsjóðs. Þess vegna verða eignir hafnarsjóðs ekki bættar með þessu lagafyrirmæli, heldur með því að hækka vörugjaldið í hafnarsjóð. Ég vil ekki segja, að ég muni verða því meðmæltur, að slík samþykkt verði gerð, því að vörugjaldið til hafnarsjóðs er mjög hátt. Vörugjaldið frá ríkisverksmiðjunni einni mundi hækka um 25-30 þús. kr. á ári, samkv. upplýsingum kunnugs manns.

Allt vörugjaldið er 60 þús. kr.

. Það er gagnslaust fyrir hv. 8. landsk. að fara með ósannindi í þessu máli. Ef hv.þm. hefir skeyti frá bæjarfógeta Siglufjarðar, þá ætti hann að lesa það í stað þess að vera að rengja mínar tölur.

Vill hv.þm. lesa skeytið?

. Ég hefi lesið það upp úr skeytinu, að vörugjöld fyrir árið 1933 eru 87724,57 kr., og ég vona, að hv.þm. fái það sama út úr sínu skeyti. Ég sagði, að mér fyndist sanngjarnt, að Siglufjörður fengi tekjur af ríkisverksmiðjunni í útsvari, að hún borgaði eitthvað svipað í útsvar eins og aðrar ríkisstofnanir gera til þeirra bæja, sem þær eru í. Ég mundi, þegar tími væri til, taka slíka till. til athugunar, en ég get ekki fallizt á, að lagður sé á óbeinn skattur á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í 10. gr. Skal ég svo efna orð mín um að tefja ekki fyrir málinu við þessu umr., og vona ég að málið gangi til 3. umr., því að þá mun ég leggja fram brtt. í samræmi við nál.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég vil leiðrétta misskilning, sem fram kom hjá hv.þm. Ak. viðvíkjandi afstöðu hv.þm. Ísaf. og annara sjútvnm. til þessa frv. Hv. þm. undraðist það, að hv.þm. Ísaf. skrifaði undir nál. án fyrirvara, en ef hv.þm. hefir lesið nál. og athugað það, þá sér hann, að allir nm. áskilja sér rétt til þess að bera fram brtt. við frv., og það er ennfremur tekið fram, að það séu aðallega ákvæði 1., 2. og 10. gr., sem þeir vilji breyta. M. ö. o., nál. segir ekki annað en að nm. séu sammála um að leyfa Siglufirði að fá staðfestingu á núv. hafnarlögum, en þeir vilja hafa óbundnar hendur viðvíkjandi breyt., sem frv. gerir á núv. hafnarlögum. Í þessu liggur vitanlegu sterkari fyrirvari heldur en þótt hv.þm. Ísaf. hefði skrifað undir nál. með fyrirvara. Ég veit, að hv.þm. Ak. er svo glöggur maður, að hann skilur þetta. Við hv. 6. þm. Reykv. höfum borið fram nokkrar brtt. við þessa umr. Þær ganga í þá átt, að við viljum samþ. 1., 2. og 10. gr. frv. næstum óbreyttar. Við vildum, að það kæmi greinilega fram, að heimildin til að hækka vörugjaldið samkv. 10. gr. sé tímabundin. Hv. þm. Ak. hneykslaðist á því, að ég álít, að hækkun bæjargjalda á Akureyri sé ekki tímabundin. Það er rétt, að hv.þm. fór fram á það, að þetta gilti til ársloka 1937. Mér finnst þetta of langur tími. Ég vona, að næsta eða næstu þing geti gengið frá gjaldstofnum bæjarfélaga yfirleitt fyrir langan tíma, svo að það er óþarfi að binda nú á þessu þingi heimild fyrir bæjarsjóði til þess að heimta tekjur með vörugjaldi til svo langs tíma eins og til ársloka 1937. Mín afstaða í þessu máli er sérstaklega mörkuð af því, að ég álít, að Siglufjarðarkaupstaður hafi orðið fyrir miklu tjóni af náttúrunnar völdum, á bryggjum, húsum og matvælum, svo að gjaldþegnar kaupstaðarins séu síðan miklu lélegri gjaldstofn en hingað til hefir verið á þessu eina sviði, sem kaupstaðurinn hefir heimild til þess að nota þar, sem sé útsvarskröfur, Þess vegna tel ég fulla ástæðu til þess að mæla með því, að kaupstaðnum sé bætt þetta tjón upp, eftir því sem unnt er. Aðeins frá þessu sjónarmiði vil ég ganga inn á þetta, þó ég álíti hinsvegar ekki rétt að ganga inn á þá leið, að ákveða nú nýjan gjaldstofn fyrir bæjarsjóðinn, án þess að taka tillit til þeirra tekjuöflunarlaga, sem nú gilda fyrir ríkissjóð sjálfan, svo að hægt sé að hafa samræmi milli þess, hvernig ríkissjóður krefur þegnana um gjöld, og hvernig bæjarsjóðir gera það. Ég tel sérstaka ástæðu fyrir hendi í þessu tilfelli til þess að veita Siglufjarðarkaupstað hjálp, svo að hann geti komið áfram því nauðsynjamáli sínu að ljúka við lagfæringu á öldubrjót á Siglufirði. Við tökum aftur till. okkar til 3. umr. eftir áskorun.

Guðbrandur Ísberg Tveir hv.þm. hafa borið mér það á brýn, að ég hafi ekki lesið nál. það, sem fylgir þessu frv. Þetta er mesti misskilningur. Ég hefi einmitt lesið það vel og vandlega, og undraðist sumt af því, sem þar stendur. Þar stendur t. d. skýrt í byrjun nál., að n. hafi athugað málið og sé sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Mig furðar á hinum skriflega fyrirvara hv. form. n., þm. Ísaf., sérstaklega þegar tekið er tillit til þeirrar afstöðu, sem hann hafði áður tekið til annars jafnmikilsverðs atriðis og hér um ræðir. Þetta er aðalumr. málsins, og hv.þm. Ísaf. hefir ekki enn borið fram neina brtt., og mér er ekki kunnugt um, að von sé á brtt. frá honum, enda er hann nú genginn út úr deildinni. Hv. þm. lét orð falla í þá átt, að ég væri mótfallinn því, að fellt yrði niður í 10. gr. frv. það ákvæði, sem snertir hækkun vörugjalds, að fellt sé niður það ákvæði, að það megi leggja það á nauðsynjavörur. Það er ekki rétt, að þetta beri á milli, heldur hitt, að samkv. mínu frv., því sem ég hefi borið fram hér í hv. d. f. h. bæjarstj. Akureyrar um bæjargjöld þar, var Akureyrarkaupstað gefin heimild til þess að leggja aukin gjöld á sína eigin borgara. En Siglfirðingar vilja fá leyfi til þess að reyta gjöldin af öðrum, og þá fyrst og fremst af síldarverksmiðjum ríkisins og síldarútgerðarmönnum, er gera út frá Siglufirði, þar á meðal mörgum Akureyringum.

Flm. (Jónas Jónsson) [yfirl.]: Ég geri ráð fyrir því, að ekki þurfi miklar umr. um þetta atriði. Þó ætla ég að skýra það lítilsháttar. Fyrri liðurinn lýtur að því, að þegar Alþ.,ríkisstj. og Reykjavíkurbær hnigu að því ráði að flytja Stúdentagarðinn og væntanlega háskólabyggingu frá Skólavörðuhæðinni og á staðinn sunnan við Hringbraut og austan við Melaveg, þá var gert ráð fyrir því, að háskólinn fengi þar mikið landsvæði til umráða. Því miður var ekki fullgengið frá því máli, en þó hygg ég, að í raun og veru hafi því verið lokið, þegar bæjarstj. Reykjavíkur gekk inn á að byggja Stúdentagarðinn þar, sem hann nú er, svo að það er meira landamerkjaatriði heldur en aðalatriði, sem eftir er að ákveða. En þegar byrjað var að byggja Stúdentagarðinn, kom upp sú hreyfing í sambandi við skipulag bæjarins, að það yrði að leggja aðalumferðagötu úr miðbænum meðfram tjörninni, þ. e. a. s. breyta Tjarnargötunni og láta hana koma rétt austanvert við Stúdentagarðinn og suður í gegnum þá lóð, sem gert er ráð fyrir, að háskólinn eigi að hafa. Við þetta mundi háskólalóðin verða mjög löng og mjó og þá um leið ekki eins þægileg og gert var ráð fyrir í upphafi, eða, ef hún yrði ekki öll á langveginn, þá yrði hún skorin sundur af þessari miklu umferðagötu, en menn búast við, að það mundi verða mjög óþægilegt fyrir þessa kennslustofnun og þær mörgu deildir og byggingar, sem munu væntanlega koma þar. Í þessu sambandi má ennfremur geta þess, þó að það sé nú fremur mál bæjarins, að það eru miklir annmarkar á þessu fyrir bæinn. Til þess að þetta geti gengið, yrði að breyta Aðalstræti stórkostlega, og bærinn yrði að kaupa þar dýrar lóðir, og síðan yrði að breyta Tjarnargötunni. Og það, sem skiptir máli í þessu efni, er það, að með því að leggja þessa götu þannig, þá kemur umferðagata framan við Stúdentagarðinn og háskólabygginguna. En það var einmitt ætlazt til þess af þeim, sem um þetta fjölluðu upprunalega, að hafa þarna afgirt svæði, er gæti verið sérstaklega rólegt hverfi í bænum. Nú er þetta að vísu engan veginn afráðið af Reykjavíkurbæ. m. a. af því að það yrði svo dýrt. Skipulag bæjarins hefir ekki heldur verið ákveðið, og sízt utan Hringbrautar, en ég hygg, að núv. stj. sé að vinna að því, og sá hluti till., sem að þessu lýtur, á að tryggja það, að stj. vinni að því, að skipulag bæjarins verði þannig, að þessi umferðagata komi ekki við hliðina á Stúdentagarðinum, heldur verði Melavegurinn, eins og nú er, eða að hún verði lögð einhversstaðar annarsstaðar en í gegnum þessa lóð. Síðari hluti till. lýtur að Þjóðleikhúsinu. Það má að vísu búast við því, að það líði nokkur ár, þangað til það verður fullgert, en hitt er víst, að það verður ekki mjög langur tími þar til það verður fullgert. Þetta verður sjálfsagt þýðingarmikil stofnun, sem leikhús, kvikmyndahús og söngleikahús. Þar verða ennfremur að öllum líkindum stórir fundasalir og kannske söfn og þvílíkt. En með því að lóðin, sem verið er að byggja Þjóðleikhúsið á og þjóðleikhúslögin gerðu ráð fyrir, að yrði að nota, er á þeim stað, að mikið er um það deilt, hvort rétt hafi verið að byrja á að reisa þessa byggingu þar, og með því að menn finna til þess, að það mundi geta orðið mjög óþægilegt, þegar bærinn stækkar mikið, ef ekki yrði autt svæði rétt við leikhúsið, þá er í þessari till. gert ráð fyrir að fela stj. að athuga það í samráði við skipulagsn. bæjarins, hvort ekki sé rétt að gera ráð fyrir því, að fyrir framan þjóðleikhúsið komi torg. Það getur ekki verið um neinn annan stað að ræða en framan við leikhúsið, milli Hverfisgötu og Laugavegs, og það er ekki alveg óhugsandi, þó að það sé ekki talað um það hér, að jafnvel Skólavörðustígur væri opnaður fram að þessu torgi. Nú hagar þannig til á þessu svæði, að húsin, sem þar eru, eru öll meira og minna gömul timburhús. Náttúrlega dettur engum í hug, að neitt verði gert í þessu að sinni, en þessi hús ganga smátt og smátt úr sér, og er þá, eins og áður er tekið fram, gert ráð fyrir því, að þarna komi torg, þannig, að Þjóðleikhúsið blasti við frá Laugaveginum. Þetta torg yrði fyrir bíla og aðra umferð í sambandi við Þjóðleikhúsið, og sömuleiðis yrði það til þess að byggingin nyti sín betur. Það er að því leyti alveg óhætt að samþ.till., jafnvel þó að menn séu ekki alveg vissir um, að það, sem hún ákveður, sé rétt, að hún er aðeins áminning til ríkisstj. um að freista þess að ráða þannig fram úr þessu máli, að það sé til gagns fyrir Reykjavíkurbæ, þegar til lengdar lætur, og einnig til gagns fyrir þessar tvær stóru stofnanir, sem till. getur um.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal játa það, að eins og hv.flm.till. gat um, þá er hún þannig, að það munu ekki ske neinir stórir hlutir, þó að hún verði samþ. En mér heyrðist það á framsöguræðu hans, að hann væri ekki vel kunnugur því, hvernig hagar til í sambandi við háskólalóðina og þá götu, sem gert er ráð fyrir, að eigi að skera þá lóð í sundur. Það er alls ekki um þetta að ræða hér. Það hefir engum dottið í hug, að það ætti að leggja umferðaveg þvert yfir háskólalóðina. Það, sem hér ræðir um, er það, hvernig lóðin skuli ákveðin, hvort gatan eigi að koma þarna í suðvestur og háskólalóðin verði þá dálítið öðruvísi í laginu en upphaflega var hugsað. Þessi lóð, sem hefir verið talað um - það er langt frá því, að búið sé að ganga frá þessu -, er gríðarlega mikið flæmi, sem nær alla leið frá Stúdentagarðinum að norðan upp á veginn suður melana, og alla leið þaðan þvert yfir gömlu Vatnsmýrina og austur að framlengingu á Njarðargötunni, sem nú er verið að lengja. Þetta er geysimikið flæmi, og það er ekki nema tiltölulega lítill partur af þessu flæmi, sem mögulegt er að byggja á, en það er vestasti hluti þess, hallinn austur af melunum, sem er sú eiginlega byggingarlóð. Þegar komið er í mýrina, þá er ekki hægt að koma við frárennsli, og þar að auki er ákaflega dýrt að búa um hús þar, svo að það er ekkert vit í því að reisa þar neina byggingu að sinni, og ef til vill aldrei. Það á heldur að nota mýrina til þess að fá opið pláss, sem vitanlega verður að vera einhversstaðar inni í bænum, þegar hann stækkar enn meira en orðið er. Það er þess vegna augljóst, að ef háskólinn á að fá þessa lóð, þá er það til þess eins, að halda opnu plássinu fyrir framan bygginguna, en engan veginn af því, að hann hafi í raun og veru neitt gagn af því, þannig, að hægt sé að byggja þar. Það hafa þess vegna ýmsir í háskólaráðinu álitið, að það væri betra fyrir háskólann að láta af hendi þennan part lóðarinnar, sem hvort sem er verður alltaf að hafa óbyggðan - en sem bærinn mundi nota til sinna þarfa, og þá sennilega fyrir íþróttavelli -, en fá aftur lóð framundan suðvesturmelunum, stóra byggilega lóð. Það hefir komið upp sú hugmynd, að hentugt væri, að t. d. háskólakennararnir og aðrir, sem vinna við stofnunina, gætu fengið leigðar lóðir þarna. Eins og áður er tekið fram, er alls ekki um það að ræða hér að skera háskólalóðina í sundur. Hún er í raun og veru alls ekki til ennþá, þar sem ekkert er búið að ákveða um hana, heldur er um það að ræða, hvernig háskólalóðin skuli endanlega ákveðin. Þá kemur að atriði, sem einnig snertir þetta mál. Það hefir verið fyrirhugað, en er ekki búið að ákveða um það, og er það, að ýmsir líta svo á, að ekki verði komizt hjá því að leggja götu þarna í suðvestur, í framhaldi af Tjarnargötunni, og hún kæmi eins neðarlega í jaðarinn milli mýrarinnar og melanna eins og hægt er vegna frárennslisins. Sumum af þeim, sem hafa bitið sig fastast í það, að háskólinn ætti að hafa alla lóðina yfir mýrina og austur að Njarðargötu, er mjög illa við að skera þessa lóð í sundur með götu. En deilumálið er það, hvaða akkur háskólanum sé að því að fá þessi tún. Mér fyrir mitt leyti finnst enginn akkur í því fyrir háskólann að fá þau, því að hann verður þá að kosta upp á þessa lóð, í staðinn fyrir að annars gerði bærinn það. Ef bærinn ætlaði að setja þarna upp stórar byggingar, þá væri ágætt fyrir háskólann að fá umráð yfir þessu, en bærinn mundi sennilega koma þarna upp alveg samskonar völlum og háskólinn mundi annars gera. Annars er það, eins og alkunnugt er, að stofnun, sem starfar aðeins að vetrinum, hefir fjarskalega lítið að gera með íþróttavelli fyrir útiíþróttir. Það er mála sannast, sem háskólakennari einn sagði, að það væri betra fyrir háskólann að eiga gott afdrep fyrir skíðamenn, ef einhverjir stúdentar vildu stunda það vetrarsport, því að vitanlega tvístrast háskólinn á þeim tíma, sem háskólastúdentar stunda mest íþróttir. Annað, sem um er að ræða í þessu sambandi. er það, hvort mikill hávaði eða mikið ónæði mundi verða af þessari götu, sem mundi liggja fram með lóðinni. Um það geta náttúrlega verið skiptar skoðanir. Hér hefir háskólinn starfað í þessu húsi og sömuleiðis Alþ. Ég veit ekki, hvað mönnum hér finnst mikið til um þær truflanir, sem umferðin á götunni orsakar, en gatan er þó hér undir veggnum. Það ber ekki svo mikið á því við innistörf, þó að vagn aki framhjá. Lóðin kringum háskólann yrði að sjálfsögðu afgirt frá götunni og byggingin yrði langt frá götunni. Ég legg mjög lítið upp úr þessu, enda mætti líka með lögreglusamþykkt ákveða, að einhver ákveðin umferð færi ekki þessa götu. Hv. fyrri flm. sagði, að með þessu væri lóðin gerð ákaflega löng og mjó, en hún mundi að öðrum kosti verða ennþá lengri. Það er langt frá því, að hún sé mjó, því að hún er alveg geysilegt flæmi, og ef hún væri afgirt og öllu komið þar í gott horf, þá er enginn vafi á því, að þarna verður stórkostlega rúmgott og alveg fullnægjandi pláss eins langt fram í tímann og við höfum nokkra ástæðu til þess að horfa. Mér er ekki kunnugt um það og ég skal ekki skera úr um það, hvað stj. getur haft mikil áhrif á þennan skipulagsuppdrátt. Það fer að sjálfsögðu eftir l. um skipulag bæjarins. Ég hygg, að bæjarstj. geti ráðið þessu, en veit ekki, hvort stj. hefir það á sínu valdi að hlutast til um þetta. Svo er það eitt í þessu sambandi, sem ég vil minna á, og það er, að ef þess er í raun og veru þörf að fá umferðagötu þarna suðureftir, þá er enginn vafi á því, að hún verður lögð, því að reynslan er sú í öllum borgum og bæjum, að nauðsynlegar götur koma alltaf, og það er alveg sama, hvað búið er að gera, og þó að búið sé að útmæla lóð til háskóla og rækta hana, því að ef bærinn þarf umferðagötu, þá verður hún lögð hvar sem er og hvað sem það kostar. Menn hafa orðið að rífa niður skrautlegar og dýrar byggingar, til þess að geta lagt umferðagötur, og þá er miklu betra að sjá það út í byrjun og haga byggingunum eftir því frá upphafi. Annars finnst mér nú þessi hugmynd um torg við Þjóðleikhúsið allhlægileg. Eins og kunnugt er, var húsið sett á þennan dæmalausa stað af því að lóðin fékkst ókeypis. Ég hefi engan heyrt halda því fram, að staðurinn væri heppilegur, heldur eru allir sammála um hitt, að val staðarins hafi tekizt í mesta máta óhönduglega. En hvað verður þá úr þeirri hagsýni að byggja þarna, af því að lóðin fékkst ókeypis, ef svo þarf að rífa niður mörg hús á dýrasta stað í bænum til þess að fá torg við húsið. Þetta minnir á söguna um molbúana, sem báru smalann átta saman inn á akurinn, til þess að hann træði ekki niður kornið. Ég held, að betra hefði verið að lofa smalanum að ganga inn á akurinn og kaupa lóð undir húsið í upphafi. En þó að það ráð væri nú tekið að rífa þessi hús og taka þennan dýra stað undir torg, þá fer fjarri því samt sem áður, að leikhúsið standi á fallegum stað. Það mundi halla niður að því frá torginu, en hitt er ólíkt fegurra, að veglegar byggingar standi þar, sem hærra ber. Það getur náttúrlega að því rekið, að eitthvað verði að rýmka til fyrir framan Þjóðleikhúsið, en úr því sem komið er verður aldrei frá staðnum gengið svo að byggingin njóti sín.