Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. flytur þetta frv. eftir beiðni hæstv. ríkisstj., en það er um breyt. á l. um ný orkuver og nýjar orkuveitur rafmagnsveitna ríkisins. Efni frv. er það að veita heimildir til nýrra framkvæmda á því sviði, eins og segir í fimm fyrstu greinum frv., og 6. gr. er um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán fyrir hönd ríkissjóðs eða ábyrgjast lán, sem rafmagnsveitur ríkisins taka, allt að 130 millj. kr., til greiðslu kostnaðar við þessar framkvæmdir. Það er stefnt að því og hefur verið unnið að því undanfarið að stækka rafmagnsveitukerfi landsins og orkuveitusvæðin, og eftir að síðast voru sett lög um slíkar framkvæmdir, hefur komið í ljós við athuganir á þessum málum, að þörf sé fyrir nýjar heimildir samkv. því frv., sem hér liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta mörg orð, en vil vísa til grg., sem frv. fylgir, og vil leggja til, að því verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að ræða efnið í þessu frv., a.m.k. ekki að svo stöddu, en ég vildi gjarnan mega ræða ofur lítið fráganginn á því. Ég held, að við eigum ekki að afgreiða frumvörp í þessu formi, sem hérna er lagt fyrir, heldur að bæta ofur lítið þetta form, og ég sé, að það er nú ekki fjhn. sjálf, sem hefur útbúið þetta frv., heldur eitt ráðuneytið. Þetta er um breytingu á tvennum lögum, frv., sem breytir sem sé tvennum lögum, og í staðinn fyrir að taka þessi gömlu lög, og seinni lögin, lögin frá 1954 eru breyting á þeim fyrri, og steypa þessu um og orða þetta um, þannig að út úr komi eitt frv. í heild, þá er nú bætt hér einu nýju lagafrumvarpi við, svo að nú eru það orðin þrenn lög, sem menn verða að leita í frá mismunandi árum til þess að hafa hugmynd um, hvað sé gildandi um raforkulögin á landinu og þessi stórmál, sem eru nú eitt höfuðmál ríkisstjórnarinnar. Okkur hefur alltaf verið illa við bandorma hér á Alþingi, ekki bara vegna þess, að venjulega hafa þeir haft slæmt innihald, heldur líka vegna hins, að þetta er sú ólýðræðislegasta aðferð, sem hægt er að hugsa sér gagnvart alþýðu manna, ef hún á yfirleitt að skilja þau lög, sem koma frá Alþingi. Þess vegna eru þessi lög um að breyta einstökum greinum í tvennum lögum og því ruglað hvað innan um annað. Og svo að síðustu 7. gr.: Með lögum þessum er numin úr gildi 2. gr. laga nr. 55 1954. - Það er að vísu skárra en eins og það hefur verið í sumum öðrum lögum, sem ég hef verið að átelja, að efnisinnihaldið eða vissir hlutar úr vissum greinum væru numdir úr gildi. Ég álít, að fjhn. ætti á milli þessara umræðna að útbúa þetta frv. þannig, að lögin frá 1952 yrðu endurnýjuð og það lægi fyrir okkur við 2. umr. hér alveg í heild eins og þau lög eru með breyt., sem á urðu 1954 og nú er lagt til að verði þarna á, þannig að almenningur hafi, þegar hann vill fara að ræða þetta mál, fyrir sér lagafrumvarp um, hvernig þessar veitur eiga að verða. Ég verð að segja, að ég er satt að segja hissa á ráðuneytunum að ganga svona frá þessum málum, og það nær ekki nokkurri átt, að við látum þetta fara svona frá okkur. - Innihaldið ætla ég sem sé ekki á þessu stigi að ræða.



Herra forseti. Þar sem rafmagnsmálin eru á dagskrá, vil ég beina nokkrum fsp. til hv. fjhn., sem hún mundi ef til vill geta aflað upplýsinga um á milli umræðna. Það er nú einu sinni þannig, að þeim, sem eru afskiptir í raforkumálum, er ekki nákvæmlega sama, hvort þeir eiga í vændum að fá rafmagn frá samveitum eða ekki, og þá einnig hitt, hvenær þeir mundu eiga kost á að fá rafmagnið. Þau mestu þægindi, sem heimill getur veitt sér, eru rafmagnið og öll sú tækni, sem hægt er að notfæra sér út frá því. Það var um það rætt á sínum tíma, þegar þessi hæstv. ríkisstj. var mynduð, sem nú situr, að gera tíu ára áætlun í raforkumálum landsins. Síðan eru liðin rúm tvö ár, og væri ekki ólíklegt, að þegar væri búið að gera einhverja áætlun í þessum málum, þannig að hægt væri að gefa hana út, svo að hin einstöku héruð, sem raforkunnar kunna að njóta í framtíðinni, viti nokkurn veginn, hvenær hennar er að vænta. Og ég vil mjög mælast til þess, ef einhver slík áætlun liggur fyrir, að hún yrði gefin út, áður en langir tímar líða, því að hvað sem því líður, hvort rafmagnið kemur á næstunni eða ekki, þá er það á margan hátt skemmtilegra og öruggara fyrir það fólk, sem gerir sér vonir um að fá rafmagn, að vita, hvenær það getur fengið þessi þægindi, því að það er á margan hátt hægt að undirbúa sig undir það. Ég sé líka, að samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, er verið að breyta til um orkuver fyrir einstaka staði frá því, sem áður var fyrirhugað, og það er ekki ósennilegt, að þó að það liggi ekki fyrir hér í þessu frv., að um slíkar breytingar sé að ræða viðar, þá geti það verið einnig í vændum, og væri gott að fá upplýsingar um það. Ég fyrir mitt leyti er ekki ánægður með, að það skuli ekkert vera út um það gefið af raforkumálastjórninni, hvenær rafmagns er að vænta í Dalasýslu. Það er ekki vegna þess, að það sé ekki orkuver innan héraðs til þess að virkja, heldur hygg ég, að spurningin sé um hitt, hvort hentara sé að virkja eitthvert vatnsfall innan héraðs eða leiða orkuna til héraðsins. Og einmitt í þessu frv. er talað um að leiða rafmagn eða rafmagnslínu frá Þverá í Steingrímsfirði yfir í Króksfjarðarnes, og ég hef heyrt, að það væri ekki óhugsandi, að rafmagnið yrði tekið frá þeirri linu í Dalasýslu. Mér er mikið kappsmál að vita, hvort svo er eða þá hvaða leiðir yrðu farnar í þeim málum, þegar þar að kæmi, og hvenær mundi vera að vænta rafmagns í Dalasýslu.



Herra forseti. Ég veitti því athygli, að það var ekki lagt til af frsm., að þessu frv. yrði vísað til n., og mun það vera vegna þess, að málið er flutt af n. Það er ekki venja, að þeim málum sé vísað til nefnda, sem flutt eru af nefndum, þó að það hins vegar þurfi ekki að fara í bága við ákvæði þingskapa að gera svo. Nú er það ekki ætlun mín að gera um það till. sérstaklega, að málinn verði vísað til n., en ég hef leyft mér að flytja þegar á þessu stigi málsins brtt. við frv., sem nú er í prentun og ekki fram komin hér á fundi. Ég mun því ekki lýsa henni nánar nú, en ég vil mælast til þess við hv. n., sem flutt hefur frv., að um leið og hún að sjálfsögðu tekur frv. til áframhaldandi athugunar, þó að því sé ekki vísað til hennar, taki hún einnig til athugunar þessa brtt. mína, sem væntanlega verður útbýtt hér síðar á þessum fundi, því að ég legg áherzlu á það fyrir mitt leyti, að hún komi til meðferðar í n. fyrir 2. umr. Þess vegna hef ég nú mælt þessi orð hér og vil beina þessari ósk til hv. fjhn., sem flutti málið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjhn. fyrir flutning þessa frv. Ég bjóst jafnvel tæplega við að taka til máls nú við þessa 1. umr., en tel þó rétt út af þeim atriðum, sem hér hafa komið fram frá nokkrum hv. þm., að gera það, þó að einstök efnisatriði verði að sjálfsögðu rædd aftur frekar við 2. umr. frv. Ég vil taka það fram út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. tók fram um form frv., að ég get að mörgu leyti fallizt á það, sem hann sagði, að það væri heppilegra að steypa þessu saman við þau lög, sem gilda um þetta efni. Við vitum, að það er mjög títt, að það sé gert og breytingar á lögum teknar inn í frumvörp, sem fyrir liggja við lokaafgreiðslu þeirra á Alþingi. Hins vegar tel ég, að í sjálfu sér sé kannske að sumu leyti alveg eins glöggt að leggja frv. á þennan hátt fyrir Alþ. eins og að fella það fyrir fram alveg inn í stóra lagabálka, sem áður eru í gildi. Efnisatriðin eru þá gleggri og ákveðnari í frv. eins og það nú liggur fyrir. En það er siður en svo, að ég hafi á móti því, ef hv. n. vill á það fallast, að steypa þessu saman. Það er alveg rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. tók fram, að það er yfirleitt til hægðarauka, og nóg höfum við af lögum, nógu mörg eru þau, þó að ekki sé verið að gera þau miklu fleiri en þörf er á. Þetta vildi ég taka fram um þetta atriði, en rn. leit svo á, að það væri engu síður verk Alþ. að gera þetta og til glöggvunar fyrir alþm. í upphafi væri ekkert á móti því, að frv. kæmi fram í þessu formi fyrst. Ég vil svo aðeins minna á það, að þegar raforkulögin voru sett í upphafi, þ.e.a.s. þessi stóra áætlun, þessi svokallaða 250 millj. kr. áætlun, eins og hún var nú áætluð í upphafi, var það vitanlegt, að þar gat ekki verið um fastmótaða áætlun að ræða, sem ekki yrði að taka einhverjum breytingum. Hvort tveggja var, að undirbúningsrannsóknir höfðu alls ekki verið svipað því nægilegar til þess, að nægar rannsóknir gætu legið fyrir um allt land, og í öðru lagi eru svo alltaf að koma fram nýjungar á þessu sviði, tæknilegar nýjungar, sem gera það að verkum, að það virðist oft vera sjálfsagt að breyta um frá því, sem hinir tæknifróðu menn höfðu álitið rétt að gera fyrir örfáum árum. Allt þetta hlýtur að verða tekið til meðferðar, á meðan á þessari áætlun stendur og reynt er að framkvæma hana, og því var það í raun og veru ekkert nema hlutur, sem hlaut að koma, að það yrði að bæta við áætlunina, breyta henni að einhverju leyti og fullkomna hana. Og það skal fram tekið, að það er þegar nú verið að vinna að, jafnvel búið að fullgera hér vissa hluti, sem leitað er nú heimilda fyrir, en ekki var í sjálfu sér heimild fyrir í gömlu lögunum. Ég vil t.d. taka það fram, að í raun og veru er nú verið að enda við, ef það er ekki búið að leggja línu frá Gönguskarðsárvirkjun og vestur í Húnavatnssýslu, Laxárvirkjunina, sem er eitt af því, sem hér er farið fram á að heimild fáist fyrir. Og það er byrjað á orkuverum bæði austanlands og vestan, sem hér er óskað eftir að fá fullnaðarheimild fyrir, ef þetta frv. verður að lögum. Og fleira slíkt má telja, að það er verið að vinna að ýmsum framkvæmdum einmitt á sviði þessa frv. Það er því enginn vafi á því, að hverjir sem með þessi mál fara í framtíðinni á næstu þingum, verður náttúrlega að koma til þingsins aftur með nýjar breytingar og nýja viðauka í þessu efni. Það hafa tveir hv. þm. gert hér að umtalsefni raforkumál varðandi sín kjördæmi, og kemur mér það ekkert ókunnuglega fyrir, þó að um slíkt sé spurt. Það var hv. þm. Dal., sem virtist óánægður yfir því, að enn lægi ekki neitt fyrir um það, á hvern hátt raforka fengist um þær sveitir Dalasýslu, sem þó koma til mála um samveitur. Er alveg rétt, að þetta er ekki enn tekið inn í frv., og það er af því, að það hefur verið nokkur óvissa um það, hvernig þetta skyldi tekið. Í fyrstu virtist það vera skoðun sérfræðinga á þessu sviði, að komið gæti til greina með sérvirkjun innan sýslunnar, sem er þó að mörgu leyti erfið. En það mun nú vera miklu meir farið að hallast að því að taka þetta með línu vestan yfir Gilsfjörð og leiða það þann veg um sýsluna, en þetta var ekki komið á það stig, að rétt þætti að taka það inn í frv., sem hér liggur fyrir. Ég er náttúrlega síður en svo á móti því og þykir ágætt, að sú n., sem hefur með þetta mál að gera hér á hinu háa Alþ., yfirheyri raforkumálastjóra og Eirík Briem, sem fer með héraðsrafveiturnar aðallega, og aðra þá menn, sem hún hefur hug á, um þessi og önnur atriði. Ef samkomulag gæti orðið um það milli þeirra og Alþ., að eitthvað meira yrði sett inn í þetta frv. en hér er, mundi sízt standa á mér að vera með því. En hitt vil ég taka fram, að ég hef ekki viljað hvetja þá sérfræðinga, sem með þessi mál fara, til þess að koma með ákveðnar till. um ákveðna lausn í ákveðnum héruðum, áður en talið er, að málið sé það vel undirbúið, að rétt sé að setja það fram. Hv. þm. N-Þ. minntist á þetta á nokkuð svipaðan hátt, þó ekki að öllu leyti, en minntist á raforkumál í Norður-Þingeyjarsýslu, og boðaði hv. þm. brtt., sem hann hefði þegar lagt fram í málinu. Ég hef ekki séð þá brtt., en veit þó nokkurn veginn, um hvaða efni hún muni vera. Það er nokkuð svipað um þetta að segja og Dalasýslu, að þetta er ein af þeim sýslum, sem einna örðugast er að eiga við um samveitur vegna strjálbýlis í mörgum sveitum, þótt þar séu einnig sveitir, sem eru vel fallnar til þess, að koma megi samveitukerfi um þær, og auk þess eru auðvitað þarna kauptún, sem bráðnauðsynlegt er að fái örugga raforku, eins og við vitum. En þegar upphaflega áætlunin var gerð, var raunverulega reiknað með virkjun innan Norður-Þingeyjarsýslu, í Sandá í Þistilfirði, og út frá því orkuveri, sem yrði alltaf mjög litið, yrði svo að leiða raforku eitthvað um sýsluna. Ég held, að það sé ekkert of mikið, þó að ég segi það, að raforkumálaeftirlitið er a.m.k. að mjög miklu leyti fallið frá þessari hugmynd og telur, að það sé miklu líklegra, að tekin verði lína t.d. frá Laxá og farið með hana þarna norður og sé þá hægt t.d. að taka Kelduhverfið, sem er eitt af þeim sveitum, sem bezt eru fallnar í Norður-Þingeyjarsýslu til þess að koma samveitu um í sambandi við það. En það var eins með þetta og með Dalasýslu, að þeim þótti ekki rétt og ég vildi ekki hvetja þá til þess um skör fram að koma með ákveðnar till. um þetta enn þá. Þetta vildi ég taka fram til þess að segja þessum hv. þm. og öðrum, sem svipað stendur á um, þó að þeir hafi ekki talað hér, að þetta kemur ekki allt í einu. Menn verða að hafa dálitla biðlund um það, hvernig í einstökum atriðum verði farið með það og þá einmitt þá staðina, sem að vissu leyti eru erfiðastir viðfangs í þessu efni. Mér virtist, að hv. þm. Dal. þætti seinagangur á þessu, það væru nú liðin, eins og hann sagði, rúm tvö ár. Það eru raunar ekki nema rétt tvö ár, held ég, frá því að lögin náðu staðfestingu á Alþ., það var ekki fyrr en eftir áramót, svo að það eru eiginlega ekki tvö ár einu sinni síðan fastur fótur var undir þessum ráðstöfunum. En þetta er nú ekki mál, sem bara er sirklað út á pappír með sirkli og reglustiku og dregin svo bein strik á milli, það er miklu meira vandamál, það verður að segjast, því miður, enda veit ég, að hv. þm. meinti það ekki beinlínis, en það er mjög eðlilegt, að þingmenn minni á sína afstöðu í þessu. Ég sé ekki ástæðu til að fara að tala hér að öðru leyti um þetta mál á þessu stigi. Það er mjög sennilegt, að við 2. umr. málsins liggi kannske fyrir eitthvað fleira af brtt. en sú, sem þegar hefur verið boðuð, og að þá verði ástæða til að ræða ýmis atriði varðandi þetta frv. og kannske þá líka eitthvað í þeirri löggjöf, sem nú er gildandi um þessi efni. Ég fyrir mitt leyti vildi vonast eftir, að þessu frv. yrði nokkuð hraðað í gegnum þingið. Það þarf að ganga fram á þessu þingi, en það er nú náttúrlega vitað, að það verður framhaldsþing eftir áramót, þannig að það er ekki um neitt að ræða, sem krefst þess endilega, að þetta sé afgreitt nú fyrir jólafri. En ég vildi þó óska eftir, að reynt yrði að vinna að þessu máli eins og unnt væri, og ég vil leyfa mér að leggja áherzlu á, að hv. fjhn., sem hefur þetta mál til meðferðar, - hliðstæð frumv. hafa verið hér í þessari d. alltaf hjá hv. fjhn., - hafi samráð og tali við æðstu menn raforkumálanna í raforkueftirlitinu og kynni sér þeirra sjónarmið og þá náttúrlega sérstaklega gagnvart þeim till., sem fram kynnu að koma um verulegar efnisbreytingar á frv.