Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst nú áður en gengið verður til dagskrár og er um stöðu viðræðna við Bandaríkjamenn um herinn og uppsagnir starfsmanna hjá hernum. Hin síðari verður kl. 13.30, að loknu hádegishléi, og er um brot á samkeppnislögum.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að ég hafði beðið hæstv. viðskrh. um að fá afhent gögn sem hún hefur undir höndum, tillögur nefndar sem hún skipaði vegna þess máls sem verður til umfjöllunar síðar í dag, um brot á samkeppnislögum, og hugsanleg skil á milli annars vegar Samkeppnisstofnunar og hins vegar lögreglu. Hún skipaði nefnd sem skilaði af sér fyrir þremur mánuðum. Gögnin hafa legið á borði ríkisstjórnarinnar síðan þá. Vegna þeirrar umræðu sem fer fram í dag óskaði þingflokkur Samf., tæplega 1 / 3 hluti þingmanna, eftir því að þessar tillögur nefndarinnar yrðu lagðar hér fram og að við fengjum þær afhentar þannig að við gætum átt sem eðlilegasta og besta umfjöllun um þau mál á eftir. Svarið kom skriflega frá hæstv. viðskrh. í gær. Hún neitar með vísan til upplýsingalaga og segir sér heimilt samkvæmt upplýsingalögum að neita almenningi um aðgang að skjölum eða gögnum sem eru til meðferðar hjá hæstv. ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Upplýsingalög gilda ekki um upplýsingaskyldu ráðherra gagnvart Alþingi. Ég vísa til þess að hér er um að ræða 20 manna þingflokk sem óskar eftir þessum gögnum vegna umræðu sem mun eiga sér stað í dag og líka í ljósi þess að hér liggur fyrir þingmál um sama efni. Hæstv. ríkisstjórn telur sig geta lúrt á þessum gögnum mánuðum saman og ég spyr, virðulegi forseti: Hvaða ríkisleyndarmál eru fólgin í þessum niðurstöðum umræddrar nefndar sem átti þó að fá það hlutverk eitt að skera úr um valdmörk á milli tveggja stofnana? Það var ekki alvarlegra en það. Ég mun krefjast þess, virðulegi forseti, að hv. forsn. taki það til alvarlegrar skoðunar hversu langt hæstv. ráðherrar ganga í þessum efnum með því að vísa til upplýsingalaga sem þeir virðast ekki einu sinni átta sig á að gilda ekki um beiðni þingsins og þingmanna um gögn sem þeir hafa í vörslu sinni. Ég geri alvarlega athugasemd við þetta, virðulegi forseti, og spyr hæstv. ráðherra líka: Hvers vegna þessi leynd?

Hæstv. forseti. Í lok síðasta árs skipaði ég starfshóp í samráði við dómsmrh. Í skipunarbréfi er tekið fram að tekin skuli til skoðunar verkaskipting rannsóknaraðila og beiting viðurlaga og einnig skyldi starfshópurinn m.a. yfirfara ákvæði um refsingar. Í byrjun febrúar skilaði hann drögum að frv. --- ég ítreka, drögum að frv. --- til mín, ekki skýrslu. Hér er um að ræða vinnu nefndar að pólitískri stefnumótun fyrir ráðherra og fyrir ríkisstjórn. Það hefur verið skilningur á því að slá þurfi skjaldborg um pólitíska stefnumótun meðan hún er á viðkvæmu stigi. Frumvarpsdrögin hafa verið lögð fram í ríkisstjórn en ekki verður lagt fram frv. til laga á þessu þingi, það er ljóst. Vinnunni er hins vegar engan veginn lokið. Ég vitna til 4. gr. upplýsingalaga í þessu sambandi þar sem mál sem þessi eru undanþegin upplýsingaskyldu.

Hæstv. forseti. Það sem birtist í bréfi hæstv. ráðherra til þingflokks Samf. er auðvitað ekkert annað en ósvífni og niðurlæging við þingið. Það er alveg ljóst að framkvæmdarvaldið er að hindra að löggjafarvaldið geti með eðlilegum hætti sinnt skyldum sínum. Erlendis varðar það við lög um ráðherraábyrgð að leyna þingið gögnum sem skipta máli við meðferð mála á þinginu. Við erum að fara í utandagskrárumræðu um þetta mál eftir hádegið og það skiptir máli að fá skýrsluna áður. Það er ekki forsvaranlegt --- er raunar misbeiting á valdi --- að neita Alþingi um að sjá skýrslu sem ráðherrar hafa látið vinna, eða greinargerð eða hvað ráðherra vill kalla það, í deilumálum sem uppi eru milli tveggja ráðherra. Hvað hefur ráðherrann að fela? Er ráðherrann virkilega að knékrjúpa eina ferðina enn fyrir íhaldinu og dómsmrh.? Er kannski í þessari greinargerð mælt með þeirri leið sem Samkeppnisstofnun og ráðherra vilja fara? Er það þá hæstv. dómsmrh. sem ræður ferðinni? Hér endurspeglast auðvitað þær deilur sem eru uppi aftur og aftur milli stjórnarflokkanna um Samkeppnisstofnun sem haldið er í fjársvelti og getur ekki sinnt skyldum sínum. Það liggja fyrir úrskurðir, bæði varðandi erindi sem hafa farið fyrir úrskurðarnefnd upplýsingamála og sem hafa farið fyrir Hæstarétt þegar ráðherrar hafa kosið að leyna þingið gögnum. Í þeim tveim tilvikum sem ég a.m.k. man eftir hafa ráðherrar verið knúnir til þess að afhenda þinginu þau gögn sem það biður um. Ég skora á ráðherra að breyta afstöðu sinni og afhenda þinginu þessa greinargerð þannig að eðlileg umræða geti farið fram um þetta mál eftir hádegi og í þeirri nefnd sem fjallar um það málefni sem við ræðum hér.

Virðulegi forseti. Ég tel að það ákvæði sem hæstv. ráðherra vísaði til hafi allt aðra skírskotun. Eins og hún sagði sjálf er þar verið að tala um að slegin sé skjaldborg um pólitísk deilumál á meðan þau eru á borði ríkisstjórnar. Hvaða pólitíska og viðkvæma deilumál er fólgið nákvæmlega í þessu? Hér er um það að ræða að greiða úr tiltekinni réttaróvissu sem varðar brot á tiltekinni löggjöf. Virðulegi forseti. Það er algerlega með öllu óskiljanlegt að hæstv. viðskrh. skuli fara þessa leið og koma þannig í veg fyrir lýðræðislega umfjöllun á þjóðþinginu um þetta mál sem varðar í raun og veru spurninguna um það sem ég tiltók áðan. Ég efast um að hæstv. ríkisstjórn megi við því að vera rassskellt enn einu sinni af Hæstarétti fyrir það að brjóta stjórnarskrá, eins og t.d. gerðist í öryrkjadómnum og frægt er orðið þar sem neitað var um aðgang að tilteknu minnisblaði. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Telur hún sig ekki hafa ríkari skyldu gagnvart þjóðþinginu með upplýsingar en gagnvart almennum borgurum? Telur hún þetta vera nákvæmlega sama hlutinn og telur hún um svo viðkvæmt pólitískt deilumál að ræða í þessu máli að ástæða sé til að halda gögnunum eftir? Um það snýst þetta mál og það er í sjálfu sér fróðlegt að heyra ef svo er. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég ætla að láta á það reyna í dag hvort hæstv. ráðherra svari spurningum mínum um efni þeirra tillagna sem nefndin lagði fram. Það verður fróðlegt að heyra hvort hún treystir sér til að upplýsa þingið um stöðu mála þá. Ég ítreka að hún er bundin af stjórnarskrá í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég er undrandi á hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur setið í ríkisstjórn, að hún skuli tala með þeim hætti sem hún gerir hér, tala um að verið sé að hindra að löggjafarsamkoman geti sinnt störfum sínum með því að ég afhendi ekki drög að frv. sem er til meðferðar innan ríkisstjórnar.

Eftir þrjá mánuði?

Þannig er að það er ekki komin niðurstaða í málið, því miður, og meðan ríkisstjórnin er að fjalla um þetta mál tel ég það ekki til bóta að gera þessi gögn opinber. Það voru drög að frv. sem mér voru afhent af þeim starfshópi sem var að störfum og ég get upplýst það að hann komst að sameiginlegri niðurstöðu. Engu að síður er málið ekki útrætt á milli þeirra ráðherra sem þarna eiga í hlut. Af því að öryrkjadómurinn var nefndur tel ég að hann sé ekki fordæmi í þessu máli. Við munum fá tækifæri til að fjalla efnislega um málið í utandagskrárumræðum síðar í dag og þá er hægt að fara dýpra í það. Það liggur sem sagt fyrir með bréfi að viðskrn. hafnar því að gera þessi frumvarpsdrög opinber að svo stöddu.

Hæstv. forseti. Það sem þingflokkur Samf. fór fram á var að ráðherra veitti aðgang að niðurstöðum nefndar um valdmörk samkeppnisyfirvalda annars vegar og lögreglu hins vegar. Það var allt og sumt sem við fórum fram á. Hér hafa verið deilumál uppi alveg síðan síðasta sumar um þessi valdmörk. Þau hafa komið í veg fyrir að hægt sé að fá eðlilegar niðurstöður í þá deilu sem er milli ráðuneytanna í þessu máli og að þingið geti fengið botn í það hvernig eigi að taka á því þannig að ekki komi til að mál sem eru núna í rannsókn hjá Samkeppnisstofnun dragist svo á langinn að sakir geti fyrnst í því efni. Við erum að ræða um stórt mál og ráðherrann getur ekki neitað þinginu um þær niðurstöður sem við köllum eftir. Ég ítreka óskir mínar, virðulegi forseti, um að ráðherrann endurskoði afstöðu sína og að áður en utandagskrárumræða hefst í dag fáum við þá niðurstöðu nefndarinnar sem hefur unnið í þó nokkurn tíma á vegum ráðherra til þess að láta í ljósi álit sitt --- ég vænti þess að það hafi verið sérfræðingar í nefndinni --- til að málefnaleg og eðlileg umræða geti átt sér stað eftir hádegið. Ráðherrann hefur skyldur við Alþingi. Það er ekki bara hægt að vísa í að ekki sé hægt að veita almenningi aðgang að gögnum eins og ráðherrann gerir. Hér er þingflokkur sem kallar eftir þessu, þingflokkur sem er að sinna skyldum sínum á Alþingi, og ég ítreka að það er misbeiting á valdi ef ráðherrann afhendir ekki þessar upplýsingar.

Nú hefst fyrri umræðan utan dagskrár í dag um stöðu viðræðna við Bandaríkjamenn um herinn og uppsagnir starfsmanna hjá hernum. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Í nærri einn og hálfan áratug hafa breyttar aðstæður hvað varðar hernaðar- og stjórnmálaástand í okkar heimshluta blasað við. Strax við upphaf 10. áratugarins hófu Bandaríkjamenn að draga saman seglin í Keflavík og áhugi þeirra á að minnka hér umsvif sín og útgjöld hefur margkomið fram. Sendiherrar, ráðherrar og sendimenn Bandaríkjastjórnar hafa við mismunandi tækifæri komið þessum skilaboðum á framfæri, sennilega skýrast og frægast þegar frú Madeleine Albright heimsótti Ísland. Hæstv. utanríkisráðherra, þáverandi og núverandi, taldi hana einstaklega hjartahlýja konu, ef ég man rétt, og hún kom því skýrt á framfæri að Bandaríkjamenn hefðu mikinn hug á því að draga úr umsvifum sínum. Þegar friðvænlegar horfði loks í okkar heimshluta en gert hafði um áratuga eða jafnvel alda skeið og enga sérstaka eða sjáanlega ógn var að finna sem að Íslandi gæti beinst, fyrr en þá a.m.k. úr nokkur þúsund km fjarlægð, brá svo við að íslensk stjórnvöld lögðust í víking til að fá Bandaríkjamenn til samninga um að vera hér áfram. Gekk þá eftir sú hrollvekjuspá margra herstöðvaandstæðinga að þegar herinn loks sjálfur kynni að vilja fara úr landinu yrðu til þess öfl innan lands að biðja hann um að vera áfram. Gerðar voru bókanir um umsvif í Keflavík, fyrst 1994 og síðan 1996. Sú síðari rann út 2001 og frá því nokkru fyrir þann tíma hefur hugur íslenskra stjórnvalda, ráðandi afla, staðið til þess að endurnýja slíka samninga, að því er virðist með því hugarfari að fá Bandaríkjamenn til að vera hér áfram með meiri viðbúnað, bæði flugvélar og mannafla, en þeir virðast hafa áhuga á sjálfir eða sjá nokkurn tilgang með. Það er óþarfi, virðulegur forseti, að rekja þessa sögu. Menn þekkja vandræðaganginn. Það hvorki gengur né rekur í viðræðum og ekkert bólar á framhaldi eftir þá tvo fundi sem voru á síðasta ári, í júní og desember, með sendinefndum sem þá komu við á ferðum sínum til fjölmargra annarra landa. Forsrh. og utanrrh. eru jafnvel tvísaga. Forsrh. boðar viðræður í síðasta mánuði eða þessum sem utanrrh. kannast ekkert við og ekkert bólar á. Þá má ekki gleyma símtalinu fræga í Nýju Jórvík á dögunum þegar Bush þakkaði forsrh. fyrir stuðninginn við Íraksstríðið og vildi að hann flytti íslensku þjóðinni jákvæð skilaboð. Því símtali var síðan fylgt eftir nokkrum dögum seinna með uppsögnum 14 starfsmanna hjá hernum í Keflavík. Mín fyrsta spurning til hæstv. utanrrh. er því sú: Er eitthvað að frétta af þessum viðræðum eða þessu viðræðuleysi? Má ekki búast við því að bandaríska stjórnkerfið fari í hlutlausan gír hvað úr hverju vegna kosninganna sem þar eru fram undan og að allt stoppist meira og minna samkvæmt venju í 6--9 mánuði í bandaríska stjórnkerfinu? Það versta við þráhyggju ríkisstjórnarinnar í málinu og þá aðferðafræði að reyna að ríghalda í óbreytt ástand er að tíminn líður og ekkert er að gert. Í desember sl. var á annað hundrað manns sagt upp störfum hjá hernum og núna um mánaðamótin fá 14 manns í viðbót uppsagnarbréf. Á skömmum tíma hefur starfsmönnum hjá hernum fækkað úr á milli 900 og 1000 manns niður fyrir 790. Þetta er fyrir utan alla þá sem misst hafa vinnu hjá verktökum vegna samdráttar í afleiddum störfum o.s.frv. Sannast nú það sem við andstæðingar erlendrar hersetu höfum sagt, að einn af ókostum veru hersins hér er sá að við verðum honum háð sem vinnuveitanda. En þar er ekki á vísan að róa. Herinn fer þegar honum býður svo við að horfa. Það er hann reyndar að gera nú smátt og smátt hvað sem hver segir. Flugvélar hverfa á braut og mannskap er sagt upp. Það er látið heita svo að tæki og tól séu lánuð til verkefna annars staðar en niðurstaðan er sú sama, vélarnar hverfa úr landinu. Atvinnuleysi er mikið á Suðurnesjum, hið mesta á landinu reyndar, og hefur verið svo lengst af sl. þrjú ár. Núna eru þar um 400 manns án atvinnu, aðallega konur, um 4% vinnuaflsins. Ég hlýt því að spyrja hæstv. utanrrh. einnig: Stendur til að gera eitthvað í atvinnumálum á Suðurnesjum eða á bara að þrjóskast við áfram og reyna að ríghalda í óbreytt ástand? Hverju sætir að ekki skuli vera við þessar aðstæður starfandi formleg samráðsnefnd ríkisins og heimamanna? Er í gangi einhver vinna til þess að skoða möguleika á að nýta mannvirki og aðstöðu sem losnar þegar herinn dregur saman seglin og fer? Ég nefni þar t.d. stór flugskýli. Fyrir nokkru var sagt frá því að flugfélagið Atlanta réðst í miklar fjárfestingar á Shannon-flugvelli á Írlandi. Væri mögulegt að bjóða aðstöðu fyrir slík atvinnuumsvif hér á landi ef stjórnvöld tækju frumkvæði í því máli?

Frú forseti. Eins og þingheimur veit, og hv. fyrirspyrjandi, hefur ríkisstjórnin komið sjónarmiðum sínum og stefnu Íslands í öryggis- og varnarmálum skilmerkilega á framfæri við Bandaríkjamenn og aðra. Því miður bíðum við enn þá eftir frekari viðbrögðum þeirra í málinu en eins og hv. þingmanni er kunnugt um stendur yfir endurskoðun á heildarliðsaflaþörf Bandaríkjahers í Evrópu. Þessi staða hefur áður verið rædd á Alþingi og í sjálfu sér er engu við það að bæta. Hv. þm. tengir að nokkru leyti saman þessar viðræður um framtíð varnarliðsins hér á landi og uppsagnir á starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli. Staðreyndin er sú að viðræðurnar um framtíð varnarliðsins tengjast öryggis- og varnarmálum landsins og bandamanna okkar í Atlantshafsbandalaginu. Íslensk stjórnvöld hafa lagt á það áherslu af miklum þunga að halda þeim varnarviðbúnaði sem er hér á landi og sá ásetningur ríkisstjórnarinnar hefur ekki farið fram hjá neinum. Hins vegar er alveg ljóst að það er hægt að viðhalda varnarviðbúnaði hér þó að einhver samdráttur verði og sparnaður í rekstri. Eins og ég hef margtekið fram byggist vera hersins hér ekki á efnahags- og atvinnumálum. Hér er um að ræða öryggis- og varnarmál þjóðarinnar. Það hefur verið alveg ljóst frá því að yfirstjórn Keflavíkurstöðvarinnar var flutt frá Norfolk til Stuttgart í Þýskalandi að það hefði líklega í för með sér sparnað á ýmsum sviðum. Stöðin á Keflavíkurflugvelli er stærsta stöð Bandaríkjaflotans í Evrópu en stöðin hér var áður tiltölulega lítil miðað við þær stöðvar sem sýslað var um í Norfolk. Ljóst er að þetta hefur haft það í för með sér að menn vilja hagræða innan allra þessara stöðva en aðrar stórar stöðvar eru t.d. á Sikiley og í Northwood í Englandi. Það er að sjálfsögðu mjög sárt þegar fólk missir vinnuna en það tengist sparnaðaraðgerðum og niðurskurði í fjárlögum flotastöðvarinnar hér eins og á öðrum strandstöðvum bandaríska flotans. Um 100 manns var sagt upp á Keflavíkurflugvelli 1. nóvember sl. og þær uppsagnir komu til framkvæmda í lok febrúar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hafa aðeins 35 af þessu 100 aðilum fengið atvinnu, um það bil 1 / 5 hefur farið á eftirlaun, um það bil 1 / 3 er því miður enn þá atvinnulaus en 14 af þessum einstaklingum hafa fengið aðra vinnu hjá varnarliðinu. Það er rétt sem hv. þm. sagði, að þeim 14 sem störfuðu sem starfsmenn á gistiheimili fyrir þá aðila sem dvelja mjög skamman tíma í stöðinni var sagt upp fyrir um það bil viku vegna minnkandi aðsóknar að umræddum stöðum. Þá hefur varnarliðið tilkynnt að á næstu tveimur mánuðum verði hugsanlega farið í frekari hagræðingaraðgerðir sem geti falið í sér frekari uppsagnir. Við í utanrrn. höfum tekið það skýrt fram við varnarliðið að það væri mjög mikilvægt að hafa nána samvinnu við stéttarfélög starfsmanna áður en til nokkurra aðgerða væri gripið. Það sem er jákvætt á Suðurnesjum að því er varðar atvinnumálin er að það hefur verið umtalsverður vöxtur í starfsemi annarra fyrirtækja tengdum Keflavíkurflugvelli. Það er í sjálfu sér líka jákvætt að atvinnuleysi var minna í marsmánuði núna en fyrir ári. Hins vegar er atvinnuleysi á Suðurnesjum yfir landsmeðaltali. Ég mun koma nánar að þessu síðar.

Hæstv. forseti. Verkefni ríkisstjórnar Íslands er varða herinn á Miðnesheiði eru mörg. Ég vil eins og hæstv. utanrrh. draga skýr skil á milli þess er varðar atvinnuástand á Suðurnesjum og hins sem varðar öryggismál. Vissulega er atvinnuástandið verkefni ríkisstjórnar í samvinnu við þau sveitarfélög sem þar eru og gagnrýni ég að lítið sem ekkert hefur verið gert. Svo virðist sem 4% atvinnuleysi kvenna sé ekki álitið vandamál í þessu samhengi. Hvað varðar umsvif hersins sjálfs hefur legið ljóst fyrir mjög lengi, hæstv. forseti, að Bandaríkjaher vill draga saman umsvif sín á Miðnesheiði. Það hefur legið fyrir í rúm 40 ár að herinn vill taka herþoturnar í burtu. Nægur hefur verið tíminn til að bregðast við því. Eins og allir vita rann bókunin um framkvæmd varnarsamningsins út fyrir þremur árum og síðan hefur mjög lítið hreyfst í samskiptum Bandaríkjastjórnar og ríkisstjórnar Íslands þrátt fyrir nokkur símtöl. Einnig er ljóst að endurskoðun heildarliðsafla Bandaríkjamanna í Evrópu stendur nú yfir. Það að málefni Íslands hafi verið færð undir þá heildarendurskoðun síðasta sumar þarf ekki endilega að tryggja þá niðurstöðu sem menn vænta í utanrrn. Íslands, held ég. Mig langar að spyrja hæstv. utanrrh., frú forseti: Hvað hyggjast íslensk stjórnvöld gera ef sá ásetningur Bandaríkjastjórnar gengur eftir sem tilkynntur var í maí 2003? Hvernig hyggjast íslensk stjórnvöld bregðast við? Hvar eru viðbragðsáætlanir íslenskra stjórnvalda um mat á aðsteðjandi hættum í því umhverfi sem við lifum í núna sem er allt annað en það er ríkti á kaldastríðstímanum? Hvar eru þær viðbragðsáætlanir og hvar er öryggismatið, frú forseti?

Virðulegi forseti. Utanrmn. hefur fylgst náið með gangi mála allt frá því að bandarísk stjórnvöld tilkynntu íslenskum stjórnvöldum um þá fyrirætlun sína að draga úr starfsemi sinni á Íslandi. Varnarsamningurinn milli þessara tveggja þjóða og öll hin góðu og miklu samskipti eru og hafa verið einn af hornsteinum íslenskrar utanríkismálastefnu og stjórnvöld hafa lagt á það mikla áherslu að halda þeim varnarviðbúnaði sem þar er. Ríkisstjórnin hefur komið stefnu og sjónarmiðum Íslands rækilega og skilmerkilega til skila og á framfæri við bandarísk yfirvöld og nú er beðið eftir viðbrögðum frá þeim. Framtíð varnarliðsins tengist öryggis- og varnarmálum landsins en hefur, eins og fram kom hjá hv. málshefjanda, áhrif á atvinnu fjölda fólks á Suðurnesjum. Varnarliðið er stór atvinnurekandi á Suðurnesjum og það er alltaf mjög alvarlegt og sárt þegar fólk missir atvinnu sína. Atvinnuleysi er þó minna núna en á sama tíma á síðasta ári en hjá varnarliðinu hafa starfað um 900 manns. Þrátt fyrir allt skulum við hafa það í huga að á Suðurnesjum er mikil uppbygging og kraftmikið samfélag. Þar fara fram miklar framkvæmdir og má þar nefna Hitaveitu Suðurnesja, tvöföldun Reykjanesbrautar og fyrirhuguð er lagning Suðurstrandarvegar sem mun hafa mjög mikil og jákvæð áhrif, bæði á atvinnulíf og uppbyggingu ferðaþjónustu á Suðurnesjum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að taka þetta þarfa mál til umræðu. Hér er tiplað á tveimur stórum og mikilvægum málum, annars vegar stöðu viðverunnar við varnarliðið og hins vegar atvinnumálum á Suðurnesjum. Ég vil nota þennan stutta tíma sem hér um ræðir til að ræða um atvinnumálin. Ég tel mikil tækifæri felast í því flugvallarsvæði sem við eigum á Keflavíkurflugvelli. Að mínu mati er þetta gullið tækifæri. Því er brýnt að tekið sé undir hugmyndir til að mynda flugvirkja en þeir hafa sýnt flugvélaskýli nr. 885 sérstakan áhuga. Ég frétti af því á dögunum að ráðamenn íslensku þjóðarinnar, margir hverjir, hefðu farið til Shannon á Írlandi til að sjá og skoða þá aðstöðu sem Atlanta hefur komið upp er lýtur að viðhaldi flugvéla. Þar starfa í dag 160 manns. Það fyrsta sem kom upp í huga minn þegar ég frétti af fyrirhugaðri ferð var hvort farið væri til þess að fagna mistökum. Getur það verið að við höfum einfaldlega sofið á verðinum með þetta tækifæri sem Atlanta hefur nú komið af stað á Írlandi? En það þýðir ekki að gráta gerðan og orðinn hlut. Ég vil taka fram að ég tek undir margt gott sem hefur verið í gangi hjá utanríkisþjónustunni, til að mynda aukna aðstoð í þróunarmálum og öðru slíku, en það styrkir um leið stöðu okkar í NATO og veitir okkur jafnvel tækifæri til viðskiptalegra tengsla við NATO. Því spyr ég: Hefur hæstv. utanrrh. skoðað möguleika á því hvort Íslendingar geti tekið að sér, þótt ekki væri nema örlítinn hluta af viðhaldi og þjónustu við flugvélaflota NATO? Hefur hæstv. ráðherra kynnt sér hugmyndir Flugvirkjafélags Íslands um viðhald og nýjan iðnað á Keflavíkurflugvelli sem sannarlega mundi veita þessu svæði mikinn stuðning í atvinnulegu tilliti?

Frú forseti. Hvernig skyldi atvinnulausu fólki á Suðurnesjum líða eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. utanrrh. áðan, yfirlýsingar um það hvernig gangi fyrir Bandaríkjaher að kanna uppbyggingu liðsafla síns í Evrópu eða hversu mikill þungi hafi verið í þeim tillögum Íslendinga að halda fram sjónarmiðum okkar um einhvern nauðsynlegan varnarviðbúnað? Hvernig ætli atvinnulausu fólki á Suðurnesjum hafi líkað kaflinn um Norfolk og Stuttgart? Í alvöru. Frú forseti. Hér eru lagðar spurningar fyrir hæstv. utanrrh. sem lúta að því hvort það standi til að gera eitthvað í atvinnumálum Suðurnesja vegna þeirrar stöðu sem þar er uppi. Það er spurt af hverju ekki sé starfandi formleg samráðsnefnd ríkisins og heimamanna um þau mál. Og það er spurt hvort einhver vinna sé í gangi til að skoða möguleikana á því að nýta sérstök mannvirki sem nú eru að losna, hvort það sé einhver skapandi vinna í gangi til að búa til atvinnu á svæði þar sem verið er að draga saman umsvif amerísks hers. Sannleikurinn er sá að hæstv. utanrrh. hefur ekkert að segja fólki á Suðurnesjum, hvorki atvinnulausu né öðru. Það er afar sorglegt, frú forseti, að það skuli ekki geta verið meiri vinna í gangi í þessum efnum en raun ber vitni. Við herstöðvaandstæðingar höfum sagt það alla þá tíð sem barist hefur verið gegn veru erlends hers á Íslandi að við þurfum að hugleiða að þessi staða verði ekki ævarandi. Það komi að því að herinn hverfi á brott og þá þurfi íslensk stjórnvöld að vera við því búin, vera búin að vinna heimavinnuna sína og undirbúninginn að því að útbúa atvinnutækifæri í heimahéraði. Það er á ábyrgð íslensku þjóðarinnar. Það er á ábyrgð hæstv. utanrrh. Það var um það sem hann var spurður hér. Hann vék sér undan að svara.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir tveimur forsendum í máli hv. frummælanda, Steingríms J. Sigfússonar. Hann sagði annars vegar að engar utanaðkomandi ógnir steðjuðu að íslensku þjóðinni í a.m.k. þúsund km fjarlægð. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir. Ég vildi vart trúa mínum eigin eyrum og ég spyr hvort hv. þingmaður fylgist ekki með því sem er að gerast í kringum okkur, m.a. þeirri staðreynd að það eru hundruð flugvéla sem hér fara yfir, hvort hv. þingmaður fylgist ekki með þeim skelfilegu vinnubrögðum sem hryðjuverkamenn hafa gripið til, ekki síst í farþegaflugi. Þar af stafar sannarlega mikilli ógn og er rík ástæða til að hafa áhyggjur. Hins vegar gaf hv. þm. sér þá forsendu að herinn færi. Nú efast ég ekki eitt augnablik um að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er mikill hermálasérfræðingur en ég leyfi mér samt að draga þessa fullyrðingu hans nokkuð í efa og trúi að hún byggi frekar á óskhyggju en á sannri þekkingu. Staðreyndin er sú að varnir okkar byggja á tvíhliða samningi. Við viljum ekki vera ein Vesturlandaþjóða án loftvarna, við höfum valið okkur bandamenn í því skyni og það hefur ríkt traust á milli þeirra þjóða. Eins og fram hefur komið stendur yfir endurskoðun á hlutverki Bandaríkjamanna í alþjóðlegu samstarfi. Þar er víða komið við, ekki einungis í herstöð hér, heldur í Bandaríkjunum, Evrópu og víðar. Hins vegar liggur fyrir vilji frá æðstu mönnum Bandaríkjanna til þess að virða hinn tvíhliða samning og þar að þurfa báðir aðilar að koma og það er trúa mín að fyrr en síðar muni fást niðurstaða. Ég óttast þó að sú niðurstaða muni ekki fást fyrr en eftir forsetakosningar þar sem stjórnsýslan í Bandaríkjunum snýst fyrst og fremst um forsetakosningar núna og það skapar sannarlega mikið óöryggi og sársauka meðan á því stendur.

Frú forseti. Enn ræðum við stöðu mála varðandi viðræður eða viðræðuleysi milli stjórnvalda á Íslandi og í Bandaríkjunum um framtíð varnarstöðvarinnar á Miðnesheiði. Enn heyrum við sömu svörin, eða skort á þeim, frá hæstv. utanrrh. þegar eftir er leitað. Á sama tíma virðist eins og Bandaríkjamenn hafi ákveðið að draga skipulega úr umsvifum á Keflavíkurflugvelli, ekki með því að ræða við íslensk stjórnvöld um þann niðurskurð, heldur með því að framkvæma hann einhliða án nokkurs samráðs með því að skera niður fjármagn til reksturs stöðvarinnar. Þannig minnka þeir umsvifin verulega án þess að þurfa að hafa fyrir því að ræða við eða útskýra fyrir íslenskum stjórnvöldum hvað gangi á eða hver framtíðarstefna þeirra í málefnum stöðvarinnar sé. Vilji bandarískra stjórnvalda til að draga úr umsvifum á Keflavíkurflugvelli liggur fyrir en þeir hunsa með öllu að því er virðist allt samráð við íslensk stjórnvöld og valda með því mikilli óvissu um framtíðina. Þetta þýðir um leið að íbúar á Suðurnesjum, sveitarstjórnarmenn, starfsmenn varnarliðsins og allir sem á nokkurn hátt koma að málinu eru einnig í algjörri óvissu og á engan hátt í stakk búnir til að vega og meta umfang þeirra breytinga sem til standa. Þetta er algjörlega óásættanleg staða og raunverulegar og formlegar umræður um framtíðarfyrirkomulag mála á Keflavíkurflugvelli mega ekki dragast umfram það sem þegar er orðið. Þann 15. apríl sl. spurði hv. þm. Össur Skarphéðinsson hæstv. utanrrh. hvort hæstv. forsrh. sem þá var staddur í Bandaríkjunum mundi reyna að hreyfa þessu máli við bandarísk stjórnvöld meðan á heimsókn hans stæði. Fyrtist hæstv. utanrrh. við eins og hann gerir gjarnan þegar spurt er um þetta málefni og sagði að formlegir fundir um málefni eins og þetta væru skipulagðir með löngum fyrirvara, lagði áherslu á ,,löngum``. Ég spyr því hæstv. utanrrh. hve langur slíkur fyrirvari þurfi að vera og hvort búið sé að setja niður fund eða hvort enn sé eingöngu verið að bíða viðbragða.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka málshefjanda, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Vera varnarliðsins hefur haft mikil og góð áhrif á atvinnumál á Suðurnesjum í áranna rás en nú sjáum við fram á breytingar í þeim efnum. Þann 1. nóvember sl. var um 100 starfsmönnum sagt upp og nýlega var 14 starfsmönnum sagt upp í viðbót. Jafnframt eru boðaðar frekari hagræðingar á næstu tveimur mánuðum sem gætu falið í sér fleiri uppsagnir. Eitt það sárasta sem fólk lendir í er að missa vinnuna og fara að lifa í miklu óvissuástandi um framtíð sína. Allar þessar breytingar hafa mikil áhrif á samfélag Suðurnesjamanna og það er mikilvægt að reyna að bregðast við til þess að reyna að milda áhrif þessara uppsagna. Þarna býr dugmikið fólk og sveitarstjórnir hafa verið að reyna að auka atvinnutækifærin en það dugir ekki til. Við þurfum að bregðast við og hefja nú þegar samstarf við heimamenn um ýmis uppbyggingarmál sem þegar hafa verið í umræðunni. Af nógu er að taka. Vonandi sjáum við stálpípuverksmiðju rísa í Helguvík. Mikilvægt er að samningar um frekari uppbyggingu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja verði undirritaðir sem fyrst og ég vil einnig sjá þá breytingu að nýtt fangelsi verði byggt á Suðurnesjum. Hitaveita Suðurnesja er öflugt fyrirtæki og miklar framkvæmdir eru fram undan vegna orkusölu til Norðuráls. Stækkun er fram undan í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og hugmyndir heimamanna í ferðamálum er tengjast víkingaskipinu Íslendingi eru mjög spennandi. Virðulegi forseti. Ekki má gleyma þeim þætti sem oft er vanmetinn þegar rætt er um atvinnumál, það eru samgöngumál sem oft eru eitt sterkasta sóknarfæri til að styrkja atvinnuuppbyggingu. Ég tel að sérstaklega þurfi að skoða flýtiframkvæmdir vegna tvöföldunar Reykjanesbrautar. Það hefði í för með sér mikil sóknarfæri fyrir þetta starfssvæði sem er þriðja stærsta þéttbýlissvæði landsins. Starfsemi varnarliðsins hefur verið stór þáttur í öryggismálum landsins og því er það ekki sérmál Suðurnesjamanna að bregðast við. Við þurfum að fara í sértækar aðgerðir í atvinnumálum en Suðurnesjamenn hafa verið sjálfum sér nógir og ekki verið að slást mikið um fjármagn frá ríkinu eða sjóðakerfinu. Eyðum óvissunni og komum til móts við Suðurnesjamenn til að milda þau áhrif sem gætu komið ef um frekari uppsagnir verður að ræða af hálfu varnarliðsins. Að lokum vil ég beina þeirri hugmynd til hæstv. utanrrh. hvort einn valkostur í viðræðunum gæti verið að fá öflugt fyrirtæki í heimabyggð til þess að taka að sér rekstur varnarliðsins fyrir fasta árlega greiðslu frá Bandaríkjamönnum.

Hæstv. forseti. Enn á ný á nokkrum vikum ræðum við atvinnumál á Suðurnesjum í sal hins háa Alþingis. Það er ekkert skrýtið vegna þess að ástandið er grafalvarlegt. Suðurnes sitja uppi með ömurlegasta Íslandsmet sem hægt er að hugsa sér, Íslandsmet í atvinnuleysi, og það virðist því miður vera viðvarandi. Þetta tengist að vissu leyti hernum á Miðnesheiði --- það gerir það --- og mér finnst umræðan vera allt of mikið föst í sama farinu. Hún snýst um herinn og veru Bandaríkjamanna. Mig langar til að spyrja utanrrh. hvort íslensk stjórnvöld hafi ekki reynt að leita hófanna annars staðar, eftir öðrum lausnum, einmitt í ljósi aðstæðna og þess augljósa sannleika að Bandaríkjamenn eru að draga saman seglin á Miðnesheiði. Við erum í NATO, við erum í varnarbandalagi sem heitir NATO, við erum ekki í tvíhliða hernaðarbandalagi við Bandaríkin. Við megum ekki gleyma þeirri staðreynd. Það er mikilvæg staðreynd sem við eigum að muna eftir. Þess vegna vil ég fá að vita hvort ekki sé hægt að finna einhverja fleti á samstarfi við önnur NATO-ríki, og þá er ég að tala um Vestur-Evrópu. Suðurnes eiga mikil sóknarfæri, það er alveg rétt sem komið hefur fram. Suðurnes eiga mikla möguleika í ferðamálum, það er alveg rétt, og stjórnvöld ættu einmitt að gera skurk í því að hlúa að þeim málum. Það þarf líka að gera skurk í samgöngumálum. Breikkun Reykjanesbrautar er gott mál en Suðurstrandarvegurinn skiptir líka mjög miklu máli. Svo er eitt að lokum sem ég vil nefna og það er að áður fyrr á árunum lifðu Suðurnesin mikið á sjávarútvegi. Með þessu bölvaða kvótakerfi sem við búum við í dag er þar mikil spennitreyja sem menn komast ekki út úr. Það verður að laga.

Frú forseti. Það er fullkomið ábyrgðarleysi af hálfu hæstv. utanrrh. og íslenskra stjórnvalda að átta sig ekki á því hvað er að gerast. Ég held að öllum öðrum sé ljóst að bandarísk stjórnvöld eru að draga umsvif sín saman á Íslandi, eru að loka eða skerða mjög starfsemi herstöðvarinnar í Keflavík og fækka þar fólki. Þetta held ég að sé öllum ljóst. Leiðin til að koma til móts við það er ekki að liggja á knjánum og reyna að hirða mola sem gætu dottið ofan af símaborði forseta Bandaríkjanna, eins og hæstv. utanrrh. gerir og kom fram í máli þingmanns Framsfl., hv. þm. Hjálmars Árnasonar. Þeir sem stinga höfðinu í sandinn með svona alvarlegum hætti eru virkilega börn síns tíma, börn liðins tíma og átta sig ekki á því sem er að gerast. Það er ábyrgðarleysi gagnvart íbúum á Suðurnesjum. Þeir höfðu ekki á sínum tíma val um það hvort herinn yrði staðsettur á Miðnesheiði eða ekki. En í kringum hersetuna og herstöðina skópst heilmikil atvinna sem hefur mótað atvinnulíf Suðurnesjamanna til þessa. Það er því skylda íslenskra stjórnvalda að taka nú þegar inn í viðræður við Bandaríkjamenn hvernig þeir ætli að trappa niður starfsemi sína en jafnframt að koma inn í uppbyggingu atvinnulífs. Þeir bera siðferðislega ábyrgð á að skilja þar sæmilega við. Ég spyr: Af hverju leitum við ekki til SÞ? Þarna eru gríðarleg mannvirki, friðarháskóli SÞ væri fínn á Suðurnesjum.

Hæstv. forseti. Umræða um stöðu viðræðna við Bandaríkin um framkvæmd varnarsamningsins og uppsagnir starfsmanna hjá hernum eru í raun tvíþætt mál. Viðræður um varnarsamninginn snúast fyrst og síðast um öryggis- og varnarhagsmuni Íslands og það á að reka þá umræðu á þeim grundvelli. Mikil umræða hefur farið fram á Alþingi og í utanrmn. um þetta mál að undanförnu. Stjórnvöld, ráðherrar, alþingismenn og embættismenn hafa ítrekað komið á framfæri sjónarmiðum okkar gagnvart Bandaríkjamönnum í þessu máli og ég hafna því að hægt sé að saka menn um aðgerðaleysi í því. Það er ekki rétt. Hins vegar er beðið eftir viðbrögðum og afstöðu Bandaríkjamanna til málsins. Óvissa sem nú er um framhald varnarsamstarfsins við Bandaríkjamenn er að verða óþolandi. Óvissan kemur illa við marga, ekki aðeins íslensk stjórnvöld, heldur fjölmarga aðra eins og fram hefur komið í umræðunni og hér eru ríkir hagsmunir í húfi. Það hlýtur að vera skýlaus krafa okkar að Bandaríkjamenn upplýsi sem fyrst hver fyrirætlan þeirra og afstaða er varðandi framhald þessara mála og að hinni plagandi óvissu sem nú ríkir verði eytt sem allra fyrst. Vonir mínar standa til þess að hinn tvíhliða varnarsamningur sem gilt hefur um langan tíma verði virkur í framtíðinni í þágu öryggis- og varnarhagsmuna okkar.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu og þau svör sem hér hafa verið gefin. Það er kannski ekki hægt að segja að mikið nýtt hafi komið fram fyrir utan þá helst það að hæstv. utanrrh. boðar að búast megi við frekari uppsögnum eða hagræðingaraðgerðum á næstu tveimur mánuðum. Þetta staðfestir þá tilfinningu sem forustumenn í verkalýðsmálum á svæðinu hafa, að reynslunni ríkari frá hinum ólögmætu hópuppsögnum fyrir áramót hyggist herinn á næstunni fækka starfsmönnum í smáhópum. Við hv. þm. Hjálmar Árnason vil ég segja: Við hljótum, óháð ágreiningi um erlenda hersetu sem slíka, að geta sameinast um það í þessum sal að hafa áhyggjur af hagsmunum starfsfólks sem þarna er að missa vinnuna og stöðu þessa svæðis. Það er rétt, ég reikna með því að bandaríski herinn fari. Kannski verða skildir eftir nokkrir menn til að draga upp fánann á morgnana og taka hann niður á kvöldin. En ég reikna með því að Bandaríkjamenn vilji í grófum dráttum fara með fastan viðbúnað héðan. Þeir eru reyndar farnir að meira en hálfu leyti. Herinn er farinn að meira en hálfu leyti. Það hefur fækkað um meira en helming, bæði flugvélum og hermönnum, á rétt rúmum áratug. Ég tel versta óraunsæið af öllu í málinu vera það að stinga höfðinu í sandinn  Það eru miklir möguleikar á Suðurnesjum, ég tek undir það, í ferðaþjónustu og á mörgum öðrum sviðum. Þarna er þriðja stærsta þéttbýli landsins. Verkefnið er að leysa Suðurnes undan oki hersetunnar sem hvílir þar yfir öllu eins og mara með þeirri óvissu sem þetta mál allt saman er undirorpið.

Frú forseti. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni að hv. þm. hafa miklar áhyggjur af atvinnumálum á Suðurnesjum. Ég deili þeim áhyggjum. En það er mikil mótsögn í því að sumir hv. þm. sem hafa þessar miklu áhyggjur eru andvígir því að bandaríski herinn sé á Keflavíkurflugvelli almennt.

Að liggja á hnjánum hjá honum.

Það liggur enginn á hnjánum, hv. þingmaður, og þessi mál verða ekki leyst með friðarháskóla eins og annar hv. þingmaður sagði áðan. 

Aðlögun er áætlun.

Aðlögun eða áætlun um hvað? Menn verða að vita hvað menn vilja í þessu sambandi. Það er ekki nóg, hv. þingmaður, að segja alltaf: Eitthvað annað. Ég deili hins vegar þessum áhyggjum.

Hvað með að nýta aðstöðuna sem þarna er?


             
             Það er alveg ljóst að við getum ekki byrjað að skipuleggja starfsemi í eignum sem við höfum ekki til umráða, það er ekki hægt, og ég held að hv. þingmenn geti verið sammála því. Það er hins vegar stefna íslenskra stjórnvalda að hér sé nauðsynlegur varnarviðbúnaður og þá eru þessi mannvirki nauðsynleg. Það er hins vegar margt jákvætt að gerast á Suðurnesjum. Verið er að byggja upp orkumannvirki þar vegna stóriðju. Ég vona að hv. þingmenn styðji það. 
            

Hvað með kvennastörfin?

Það er verið að byggja upp Flugstöð Leifs Eiríkssonar og ferðamál á Suðurnesjum. Ég vona að hv. þingmenn styðji það. Það er verið að tvöfalda Reykjanesbraut þannig að það er margt jákvætt að gerast. En það má ýmislegt fleira gera og við skulum taka höndum saman um það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga, nr. 96 15. maí 2002, með síðari breytingu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila sem gerð er nánar grein fyrir í nefndarálitinu og vil ég segja að allumfangsmikil vinna fór fram í nefndinni til þess að fara yfir réttaráhrif þessa frv. verði það að lögum. Með frumvarpinu er ætlunin að nýta aðlögunarheimildir samnings um stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins sem tekur gildi 1. maí 2004 þannig að frjáls för launafólks frá hinum nýju aðildarríkjum, að undanskildum Möltu og Kýpur, tekur ekki gildi fyrr en tveimur árum síðar, þ.e. 1. maí 2006. Þá er að finna í frumvarpinu tillögur til lagabreytinga sem eru tilkomnar vegna ábendinga frá þeim stofnunum og aðilum sem sjá að jafnaði um framkvæmd laganna eins og nánar greinir í nefndarálitinu. Það helsta er að lagt er til að reynt verði að koma í veg fyrir að hjúskapur sem stofnað er til í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis geti orðið grundvöllur að útgáfu slíks leyfis. Gert er ráð fyrir því að ákveðnum aldursskilyrðum verði bætt inn í lögin, annars vegar því að maki skuli vera orðinn eldri en 24 ára til að geta fengið dvalarleyfi sem aðstandandi og hins vegar að ættmenni útlendings eða maka að feðgatali sem eru á þeirra framfæri verði að hafa náð 67 ára aldri til að geta sótt um dvalarleyfi fyrir aðstandanda. Fyrri aldursmörkin byggjast að hluta til á verndarsjónarmiðum, að vernda þá sem minna mega sín gegn þrýstingi til að ganga í málamyndahjónaband en einnig að vernda þá sem búa við þá menningarhefð að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap. Seinni aldursmörkin miðast við að fólk geti alla jafna framfleytt sér á eigin vegum fram að 67 ára aldri. Í frumvarpinu er að finna heimild til handa Útlendingastofnun að krefjast rannsóknar á erfðaefni þegar vafi leikur á að umsækjendur um dvalarleyfi aðstandenda séu í raun ættmenni útlendings. Jafnframt er lagt til að núgildandi leitarheimildir lögreglu verði útvíkkaðar þannig að þær nái einnig til þess þegar rökstuddur grunur leikur á að stofnað hafi verið til hjúskapar í þeim tilgangi einum að útlendingur fái dvalarleyfi hér á landi. Þá er lagt til í frumvarpinu að börn flóttamanna sem fæðst hafa eftir að foreldrar þeirra fá stöðu flóttamanna hér á landi fái sömu réttarstöðu. Einnig er lagt til að heimilt verði að veita EES-borgurum búsetuleyfi í samræmi við almennar reglur laganna en samkvæmt núgildandi lögum geta þeir eingöngu fengið dvalarleyfi sem er ekki í samræmi við þá stefnu laganna að EES-útlendingar hafi rýmri rétt hér á landi en aðrir útlendingar. Loks er lagt til að refsiákvæðum laganna verði breytt. Bæði eru lagðar til orðalagsbreytingar og viðbætur við það sem telst vera refsiverð háttsemi. Þannig er lagt til að það verði gert refsivert að afla eða reyna að afla dvalarleyfis á grundvelli hjúskapar til málamynda og að hafa fölsuð vegabréf eða skilríki í fórum sínum. Þetta eru helstu efnisatriði frv. Eins og áður er getið fór fram allumfangsmikil umræða í nefndinni og jafnframt fékk hún á fund sinn fjölmarga aðila sem höfðu fengið málið til umsagnar og fengu að fylgja þeim umsögnum eftir á fundum með nefndinni. Eins og greinir í nefndarálitinu var töluvert rætt um hina svonefndu 24 ára reglu, þ.e. að erlendur maki íslensks ríkisborgara þurfi að vera orðinn 24 ára til að geta fengið dvalarleyfi sem aðstandandi. Eins og kemur fram í greinargerð með frv. byggist reglan á sambærilegri reglu í dönsku útlendingalögunum. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að eftir sem áður hafi viðkomandi útlendingur möguleika á því að sækja um dvalar- og atvinnuleyfi á eigin forsendum, og hjúskapur með Íslendingi eða útlendingi búsettum hér á landi mundi í samræmi við framkvæmd laganna hingað til skipta verulegu máli við mat á því hvort veita ætti slíkt leyfi. Þá er með þessari reglu að sjálfsögðu ekki verið að breyta lögbundnum hjúskaparaldri hér á landi eins og oft hefur verið gefið í skyn í umræðunni og byggist sú umræða öll á hreinum misskilningi á efni þessa frv. Það er mikilvægt atriði varðandi 24 ára regluna að það er einungis verið að breyta því að maki Íslendings sem ekki hefur náð þeim aldri eða erlends ríkisborgara sem búsettur er hér eða dvelst hér fær ekki lengur með þessari breytingu sjálfkrafa dvalarleyfi. Málin verður tekið til skoðunar í hverju og einu tilviki. Það er í sjálfu sér mjög mikilvægt að hafa það í huga og jafnframt hitt sem ég gat um áðan að sú staðreynd ein að viðkomandi er í hjúskap ætti miðað við þá framkvæmd sem hefur tíðkast hingað til að veita verulega miklar líkur til þess að fallist yrði á dvalarleyfisumsóknina umfram það sem annars gilti, þ.e. umfram það ef viðkomandi væri utan hjúskapar. Með hinu aldursskilyrðinu sem sett er í frv., 66 ára reglunni svokölluðu, er gert ráð fyrir að komið verði í veg fyrir að aðstandendur íslensks ríkisborgara noti dvalarleyfi aðstandanda sem hjáleið inn á íslenskan vinnumarkað. Það sama á við þessa reglu og 24 ára regluna sem áður var nefnd að viðkomandi útlendingur getur að sjálfsögðu alltaf sótt um dvalar- og atvinnuleyfi á eigin forsendum og við mat á því hvort veita ætti slíkt leyfi yrði eftir sem áður litið til þeirra þátta sem tengja viðkomandi við landið, svo sem þess hvort hann ætti fjölskyldu hér á landi og hefði hugsanlega tryggingu fyrir framfærslu sinni og öðrum nauðsynlegum skilyrðum dvalarleyfis á grundvelli fjölskyldutengslanna. Slík fjölskyldutengsl eru fyrsta atriðið sem litið yrði til við mat á umsókn frá þeim sem ekki uppfyllir þetta aldursskilyrði eða hefur þessi ættartengsl. Miklar umræður spunnust jafnframt um ákvæði 7. gr. frv. Í því er annars vegar gert ráð fyrir að lögregla hafi heimild til að leita á viðkomandi útlendingi, á heimili hans, herbergi eða hirslum samkvæmt reglum laga um meðferð opinberra mála eftir því sem við á þegar rökstuddur grunur leikur á að til hjúskapar hafi verið stofnað til málamynda eða ekki með vilja beggja. Hins vegar er gert ráð fyrir því að við ákvörðun við veitingu dvalarleyfis hafi Útlendingastofnun heimild til að krefjast þess að umsækjandi um dvalarleyfi fyrir aðstandendur skv. 1. mgr. 13. gr. laganna eða ættmenni hans gangist undir rannsókn á erfðaefni og töku lífsýnis í því skyni til að staðfesta að um skyldleika sé að ræða samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laganna. Varðandi leitarheimildina bendir meiri hlutinn á að slík heimild hefur verið í lögum um útlendinga frá gildistöku þeirra 1. janúar 2003. Þannig hefur heimild skv. 3. mgr. 29. gr. laganna náð til þeirra tilvika þar sem rökstuddur grunur leikur á að útlendingur haldi eftir eða leyni upplýsingum um hver hann er eða haldi eftir eða leyni upplýsingum um fyrri dvalarstað. Með þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu er einungis verið að útvíkka heimildina þannig að hún nái einnig til tilvika þar sem rökstuddur grunur leikur á að stofnað hafi verið til hjúskapar í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis, í þeim tilgangi að misnota þær reglur sem við höfum um þessi efni. Meiri hlutinn leggur áherslu á að um leit á útlendingi eða á heimili hans eða hirslum fer ætíð eftir reglum laga um meðferð opinberra mála. Þannig þarf dómsúrskurður ávallt til að koma til að hægt sé að ráðast í slíka leit, nema samþykki viðkomandi liggi fyrir eða rannsóknarhagsmunir þoli ekki bið eftir úrskurði dómara. Til að gera þetta ákvæði algerlega afdráttarlaust leggur meiri hlutinn til breytingu þess efnis að við bætist að leit skuli ákveðin með úrskurði dómara nema sá sem í hlut á samþykki hana eða brýn hætta sé á að bið eftir úrskurði dómara valdi sakarspjöllum. Þetta verði orðað sérstaklega í ákvæðinu. Jafnframt leggur meiri hlutinn til að orðin ,,eftir því sem við á`` í 3. mgr. 29. gr. laganna falli brott, en þau vísa til þess að við leit skuli fara eftir reglum laga um meðferð opinberra mála. Um þetta vísast nánar til umfjöllunar um breytingartillögur við málið. Síðastgreinda breytingin um að fella niður orðalagið ,,eftir því sem við á`` er umdeilanleg upp að vissu marki. Hægt er að færa fyrir því rök að orðalagið veki upp vafa um að dómsúrskurðar þurfi í hverju tilviki. Þar sem fram komu athugasemdir fyrir nefndinni um að hægt væri að túlka þetta á fleiri en einn veg, hvaða skoðun sem menn hafa á því, ákvað nefndin að leggja til þessa breytingartillögu til að eyða öllum vafa um málið. Varðandi þá heimild sem frumvarpið gerir ráð fyrir að Útlendingastofnun verði veitt til að krefjast rannsóknar á erfðaefni og töku lífsýnis í því skyni tekur meiri hlutinn fram að hér er eingöngu um heimildarákvæði að ræða. Útlendingastofnun getur aldrei þvingað fram töku lífsýnis á grundvelli ákvæðisins og því er hverjum útlendingi frjálst að hafna því að gangast undir töku lífsýnis og rannsókn erfðaefnis í framhaldi af því. Rétt er að geta þess að rannsókn á erfðaefni mun fyrst og fremst gagnast í þeim tilgangi að útiloka blóðskyldleika fólks. Meiri hlutinn telur rétt að gera ákvæði um þessa heimild Útlendingastofnunar skýrara en gert er ráð fyrir í frumvarpinu þannig að enginn vafi leiki á rétti útlendings til að hafna því að gangast undir töku lífsýnis. Í því skyni hefur meiri hlutinn lagt til breytingartillögu sem varðar orðalag frumvarpsins. Meiri hlutinn telur ákvæðið í þessari mynd geta verið í þágu umsækjanda þar sem honum er gert kleift að sýna fram á skyldleika þegar tiltæk gögn eru ófullnægjandi. Meiri hlutinn bendir einnig á að mikilvægt er að gera ráð fyrir þeim möguleika í framkvæmd að erfðaefni gagnist ekki í þessum tilgangi þar sem upp geta komið tilvik þar sem um ættleiðingu, tæknifrjóvgun o.s.frv. er að ræða. Meiri hlutinn telur æskilegt að sett verði ákvæði í reglugerð á grundvelli laganna um framkvæmd lífsýnatöku, varðveislu lífsýna, skiptingu kostnaðar við rannsóknir og önnur atriði þessu tengd. Þau ákvæði frumvarpsins sem tengjast svokölluðum málamyndahjúskap hafa sætt töluverðri gagnrýni. Einkum hefur það verið gagnrýnt að í greinargerð við frumvarpið er það nefnt sem vísbending um að um málamyndahjúskap geti verið að ræða að aðilar hafi ekki búið saman fyrir stofnun hjúskapar, hjónin skilji ekki tungu hvors annars, mikill aldursmunur sé á þeim, þau þekki ekki til einstakra atriða eða atvika úr lífi hvors annars fyrir giftingu eða fyrri hjónabönd. Meiri hlutinn leggur áherslu á að þessi tilvik eru eingöngu nefnd í dæmaskyni, en þau tilvik þar sem grunur getur vaknað um málamyndahjúskap verða að sjálfsögðu aldrei tæmandi talin í lögum eða í athugasemdum við frumvörp. Þá ítrekar meiri hlutinn að við mat á því hvort stofnað hafi verið til málamyndahjúskapar verður að sjálfsögðu alltaf litið til allra þátta sem máli skipta og það mundi t.d. ekki vekja grunsemdir ef menningar- eða trúarlegt siðgæði hjóna eða annars þeirra væri þannig að ekki þætti við hæfi að pör byggju saman fyrir stofnun hjúskapar. Meiri hlutinn telur hins vegar til bóta að nánar verði skilgreint hvað átt er við með hugtakinu málamyndahjúskapur, svo sem gerð er grein fyrir í umfjöllun um þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til á frumvarpinu. Í 16. gr. frumvarpsins er í h-lið gert ráð fyrir því að það verði gert refsivert að hafa í vörslum sínum falsað vegabréf, falsað skilríki eða falsaða vegabréfsáritun. Ýmsir hafa lýst yfir áhyggjum sínum af því að þarna sé verið að veitast gegn flóttamönnum sem kunna að koma hingað til lands á fölsuðum vegabréfum. Hér er ekki um neitt slíkt að ræða, heldur er lagt til að þessu ákvæði verði bætt við lögin til að auðvelda baráttuna gegn mansali og því að verið sé að koma fólki milli landa á fölskum forsendum á annan hátt eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Meiri hlutinn bendir á að samkvæmt gildandi lögum er refsivert að framvísa fölsuðum vegabréfum, t.d. við landamæraeftirlit eða annað eftirlit lögreglu. Í þeim tilvikum þar sem fölsuð vegabréf hafa fundist á fólki, án þess að hafa verið framvísað, hefur ekki verið unnt að refsa viðkomandi hingað til fyrir að hafa fölsuð vegabréf í vörslum sínum. Dæmi eru um að fjöldi slíkra vegabréfa hafi fundist í fórum sama einstaklings. Breytingunni er á engan hátt beint gegn pólitískum flóttamönnum, enda væri þá með sama hætti hægt að segja að gildandi ákvæði um að notkun falsaðra vegabréfa sé refsiverð væri sama marki brennd. Flóttamenn hafa hvorki verið ákærðir né dæmdir hér á landi fyrir notkun falsaðra vegabréfa og er það skýrt í augum meiri hlutans að það sama verður uppi á teningnum hvað varðar vörslu þeirra. Ákvæði frumvarpsins er eingöngu beint gegn þeim sem stunda skipulegan innflutning á fólki, mansal og slík afbrot. Við meðferð málsins í nefndinni bárust athugasemdir um að ákvæði frumvarpsins um vegabréf brytu í bága við skyldu ríkja samkvæmt ákvæðum Palermo-samningsins um aðgerðir gegn skipulegri alþjóðlegri glæpastarfsemi, en þar er kveðið á um að aðildarríki skuli vernda og aðstoða fórnarlömb mansals. Því var haldið fram í umsögnum að með lögfestingu ákvæða frumvarpsins yrðu slík fórnarlömb í raun látin sæta refsingu en ekki veitt vernd eins og vera bæri. Við skoðun nefndarinnar á réttmæti þessara athugasemda kom í ljós að Ísland hefur staðfest Palermo-samninginn, en ekki fullgilt hann. Þessir samningar hafa því ekki skuldbindingargildi fyrir íslenska ríkið eða þegna þess. Verði það gert er fyrirsjáanlegt að gera þurfi breytingar á íslenskri löggjöf, en í henni er nú þegar kveðið á um að ýmis háttsemi sem getur tengst smygli á fólki sé refsiverð, svo sem að framvísa fölsuðum vegabréfum á landamærum. Þessu þyrfti að breyta við fullgildingu samningsins. Sú breyting sem frumvarpið felur í sér breytir engu um þessa stöðu, þ.e. breytingar á löggjöfinni verða nauðsynlegar ef tekin verður ákvörðun um fullgildingu samningsins hvort sem frumvarpið sem nú liggur fyrir verður að lögum eða ekki. Hins vegar er ljóst eins og áður er rakið að ákvæði þessu er á engan hátt beint gegn þeim einstaklingum sem Palermo-samningurinn á að vernda. Það sýnir framkvæmdin. Sérstaklega var rætt um bráðabirgðaákvæði frumvarpsins þar sem gildistöku tiltekinna ákvæða laganna varðandi EES-útlendinga er frestað um tvö ár gagnvart aðildarríkjum hinna nýju ríkja í Evrópusambandinu, að undanskildum ríkjunum Möltu og Kýpur. Ríkisborgarar þeirra aðildarríkja njóta því ekki ívilnana samkvæmt samningnum um stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins fyrr en 1. maí 2006. Nefndinni bárust ábendingar um að með mörgum ákvæðum frumvarpsins væri í raun verið að herða skilyrði fyrir dvalar- og atvinnuréttindum ríkisborgara hinna nýju aðildarríkja samningsins um stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta væri í andstöðu við ákvæði samningsins sem kvæði á um að ekki mætti herða skilyrðin fyrir dvalar- og atvinnuréttindum frá því sem gilti á undirritunardegi hans. Í þessu sambandi bendir meiri hlutinn á að VI. kafli útlendingalaga hefur að geyma sérreglur um útlendinga sem falla undir EES-samninginn. Svo er einnig með reglugerðina um útlendinga. Ákvæði frumvarpsins miða ekki að því að gera neinar breytingar á kaflanum um EES-útlendinga, en í honum er m.a. að finna sérstök ákvæði um dvalarleyfi fyrir aðstandendur sem eru mun víðtækari en almennu ákvæðin. Að umsömdum aðlögunartíma liðnum, þ.e. 1. maí 2006, munu borgarar allra hinna nýju aðildarríkja EES falla undir ákvæði þessa kafla að öllu leyti, en frá og með 1. maí nk. falla þessir aðilar þó að mestu leyti undir VI. kafla útlendingalaga að frátöldu ákvæði a-liðar 36. gr. laganna og ákveðnum takmörkunum varðandi 35. gr. laganna, sbr. 17. gr. frumvarpsins. Loks bendir meiri hlutinn á að tímabært sé að huga að því að útgáfa atvinnuleyfa verði færð frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar og telur að mikið hagræði yrði að því að færa þennan málaflokk á eina hendi. Ein af grundvallarforsendum þess að útlendingur geti fengið dvalarleyfi hér á landi er að hann geti sýnt fram á sjálfstæða framfærslu, en hún fæst að jafnaði með atvinnuþátttöku. Óheimilt er að gefa út dvalarleyfi á grundvelli atvinnuþátttöku nema atvinnuleyfi liggi fyrir og sömuleiðis er óheimilt að gefa út atvinnuleyfi nema dvalarleyfi hafi verið gefið út. Það yrði því að vera til mikillar einföldunar ef sama stofnunin hefði þessi mál með höndum. Lagalega séð er órökrétt að tvær stofnanir hafi þessi verkefni með höndum, en þessi tvískipting á milli stofnana um útgáfu leyfa til dvalar annars vegar og atvinnu hins vegar þekkist hvergi í heiminum nema á Íslandi og í Finnlandi. Meiri hlutinn beinir því til hlutaðeigandi stjórnvalda að beita sér sem fyrst fyrir breytingum í þá veru sem hér hefur verið lýst. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í þskj. 1517. Helstu breytingar eru þessar: 1. Lagt er til að hugtakið málamyndahjúskapur verði skilgreint í lagatextanum sjálfum sem hjúskapur sem stofnað er til í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis og ákvæði 2. og 7. gr. þar sem fjallað er um málamyndahjúskap samræmd að þessu leyti. Þetta er einungis gert til þess að hnykkja á þessu atriði. Kemur tillagan fram í framhaldi af þeirri umræðu sem fram fór í nefndinni á fundum með gestum og þeim viðbrögðum sem ákvæðið hefur fengið annars staðar. 2. Þá leggur meiri hlutinn til að við ákvæði 7. gr. frumvarpsins sem fjallar um heimild til leitar verði bætt ákvæði um að leit skuli ákveðin með úrskurði dómara nema sá sem í hlut á samþykki hana eða brýn hætta sé á að bið eftir úrskurði dómara valdi sakarspjöllum til að taka af allan vafa í þessum efnum. Jafnframt leggur meiri hlutinn til að orðin ,,eftir því sem við á`` í 3. mgr. 29. gr. laganna falli brott, en þau vísa til þess að við leit skuli fara eftir reglum laga um meðferð opinberra mála. Ég hef áður vikið að þessari breytingu í máli mínu. Meiri hlutinn telur rétt að skýra enn frekar meginreglu núgildandi laga að dómsúrskurð þurfi fyrir húsleit og leggur því til framangreinda breytingu. 3. Loks leggur meiri hlutinn til að orðalagi í 7. gr. frumvarpsins, sem fjallar um heimild Útlendingastofnunar til að krefjast þess að umsækjandi um dvalarleyfi eða ættmenni hans láti í té lífsýni til að staðfesta skyldleika, verði breytt þannig að ljóst sé að viðkomandi hafi ætíð heimild til að hafna því að gangast undir töku lífsýnis. Ég ítreka það sem áður hefur komið fram að nefndin fékk ábendingar um að með góðum vilja væri hægt að túlka þetta ákvæði frumvarpsins á fleiri en einn veg. Menn geta í sjálfu sér deilt um það. Til þess að höggva á hnútinn leggur meiri hlutinn til þessa breytingu þannig að þetta ætti ekki að vera lengur neinum vafa undirorpið. Ég hef þá gert grein fyrir áliti meiri hluta nefndarinnar. Ég hef farið yfir helstu efnisatriði frumvarpsins og hvaða augum nefndin lítur þau, þær ábendingar sem nefndin hefur fengið og af hvaða tilefni nefndin hefur talið ástæðu til að bregðast við þeim. Ég tel að með þeim brtt. sem fyrir liggja hafi frumvarpið tekið breytingum til bóta og þeim áhyggjum sem fram hafa komið hafi verið svarað þannig að ekki sé ástæða til að ætla að hér sé verið að veita þeim sem með þennan málaflokk fara óþarfa heimildir sem muni í framkvæmd reynast þeim sem hingað sækja fjandsamlegar.

Frú forseti. Mig langar að spyrja út í 13. gr., en þar kemur fram að yfirvöldum er ætlað að staðfesta að um skyldleika sé að ræða. Það gæti reynst býsna erfitt og kostnaðarsamt að nota lífsýni til að sanna skyldleika, þótt aftur á móti megi á tiltölulega einfaldan hátt útiloka skyldleika. Sönnun á skyldleika byggir á líkum. Til þess að hægt sé að sanna með tilteknum líkum að um skyldleika sé að ræða þarf breytileiki erfðamarka að vera þekktur í stofni, þ.e. hjá þeirri þjóð eða þjóðarbroti sem útlendingur er af. Til að útiloka skyldleika dugir aftur á móti aðeins að sýna fram á að nokkur erfðamörk séu ólík, t.d. í barni og meintum foreldrum. Þannig virka t.d. faðernispróf ef greina á milli nokkurra mögulegra feðra. Maður útilokar einfaldlega alla nema einn. Við sönnum hins vegar ekki hver faðirinn er. Fram kom í starfi nefndarinnar að orðalaginu ætti a.m.k. að breyta. Ég vil því spyrja hv. form. allshn. hvort ekki sé rétt að breyta þessu á milli 2. og 3. umr. og koma þessu í rétt horf.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ábendingu. Eins og ég vék að leggur meiri hluti nefndarinnar áherslu á að rannsókn á erfðaefnum mun fyrst og fremst gagnast í þeim tilgangi að útiloka blóðskyldleika fólks. Að því leyti er ábendingin réttmæt að hugsanlega mun lífsýnatakan í framkvæmd ekki vera fullnægjandi til að staðfesta að um skyldleika sé að ræða. Hins vegar mun rannsókn á erfðaefni gagnast í þeim tilgangi að útiloka að skyldleiki sé til staðar. Að því leytinu til hygg ég að í framkvæmd, þegar skyldleiki hefur ekki verið útilokaður, standi ekki til að Útlendingastofnun fari í víðtækari rannsóknir á erfðaefninu, víðtækari rannsóknir sem væru bæði kostnaðarsamar og hugsanlega flóknar og krefðust þess að lífsýni yrðu tekin af fleiri aðilum sem standa viðkomandi nærri. Í framkvæmd tel ég að niðurstaða erfðarannsóknar sem útilokar ekki skyldleikann yrði túlkuð þannig að skyldleikinn væri staðfestur.

Frú forseti. Við eigum ekki að treysta á einhverja túlkun. Ég hefði talið rétt að lagfæra þetta í lagatextanum, mér finnst það vera eitthvað sem ætti að vera auðvelt að gera og óþarfi að vera að treysta á einhverja túlkun. Rétt skal vera rétt og ég tel ekki rétt að það sé einhver óvissa um þetta. Þessi athugasemd mín kom fram í starfi nefndarinnar. Mér finnst miður að menn hafi ekki lagfært þetta atriði í það minnsta.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka það fram að ábending hv. þingmanns á fullan rétt á sér. Hún varð tilefni til athugasemda sem meiri hluti nefndarinnar gerði í nefndaráliti sínu. Telji hv. þingmaður enn þörf á að breyta lagatextanum er honum að sjálfsögðu frjálst að leggja fram brtt. við frv. áður en það fer í 3. umr.

Frú forseti. Það eru afskaplega mörg umdeild atriði í frv. og nú hefur hv. formaður allshn. staðfest í fjölmiðlum að í meðförum nefndarinnar hafi engar efnislegar breytingar verið gerðar á því. Samf. hefur afskaplega skýra stefnu í málinu. Við viljum fá þessa svokölluðu 24 ára reglu út. Við viljum fá 66 ára regluna út. Við viljum ekki veita heimild til Útlendingastofnunar til að fara fram á lífsýnatöku. Við erum sömuleiðis á móti hinni öfugu sönnunarbyrði frv. um að viðkomandi þurfi að sanna að hann sé ekki í málamyndahjónabandi. Svona mætti lengi telja. Ég mun að sjálfsögðu fara nánar í þessi atriði þegar ég mæli fyrir minnihlutaáliti á eftir. Ég hlýt hins vegar að spyrja hæstv. formann allshn. Bjarna Benediktsson um hina svokölluðu 24 ára reglu. Ég kalla eftir rökum fyrir þeirri reglu og spyr: Af hverju duga ekki þau önnur úrræði sem nú þegar eru til staðar í lögum til að sporna gegn svokölluðum nauðungarhjónaböndum? Samkvæmt svari dómsmrh. er ljóst að þetta ákvæði mun snerta réttindi tuga Íslendinga á hverju einasta ári til að sameinast maka sínum á grundvelli hjúskapar. Það er verið að taka rétt af fólki á aldursbilinu 18--24 ára sem það áður hafði og mun ekki eftir lögfestingu þessa ákvæðis hafa. Sömuleiðis mun þessi hópur ekki hafa sömu réttindi og fólk yfir 24 ára aldri. Ég beini því þeirri spurningu að lokum til hv. þm. Bjarna Benediktssonar: Hvernig getur þetta ekki verið mismunun og brot á jafnræði?

Virðulegi forseti. Hv. þm. nefndi allnokkur atriði sem hann taldi að gera þyrfti athugasemdir við í frv. Hann vék sérstaklega að aldursskilyrðinu sem hefur verið kallað 24 ára ákvæðið í umræðunni. Í sjálfu sér hefur ekkert breyst varðandi helstu rök fyrir því ákvæði frá því að frv. var lagt fram. Þau eru talin upp í frv., þ.e. ákvæðið fjallar um að verið er að veita vernd þeim aðilum sem eru á þessu aldursbili þar sem ákveðin hætta er á því að ekki liggi fyrir samþykki beggja aðila eða að um svonefnd nauðungarhjónabönd sé að ræða. Þetta sést þegar við skoðum flutninga fólks í alþjóðlegu samhengi og það er af reynslu annarra þjóða sem ákvæðið verður til. Menn þekkja það að sambærilegt ákvæði er til í Danmörku. Reyndar var það 28 ár í Danmörku á sínum tíma, en er nú 24. Við erum ekki að finna upp hjólið í þessu samhengi. Ég sakna þess í umræðunni um þetta ákvæði að menn viðurkenni þann grunn málsins sem er það verndarsjónarmið sem býr að baki ákvæðinu. Það er kallað eftir því hvort einhver önnur úrræði kunni ekki hugsanlega að gagnast betur. Ég skora þá á þingmanninn að tefla fram þeim hugmyndum sem hann hefur í því efni. Þetta eru hugmyndirnar eins og þær birtast í frv. Ákveðin rök eru færð fyrir þeim í athugasemdum með frv. og meiri hlutinn telur ástæðu til að fallast á þau rök. Þess vegna gerir meiri hlutinn ekki tillögu um að ákvæðið verði fellt út.

Frú forseti. Þetta kom mér ekki á óvart. Nánast engin rök eru fyrir þessari reglu önnur en þau að í Danmörku hefur hún verið sett og henni beitt. Það er rétt að taka fram að þessi regla í Danmörku var og er afskaplega umdeild þar í landi og þetta er eina dæmið um ríki sem hefur þessa reglu. Við erum því svo sannarlega að finna upp hjólið í þessum efnum, fyrir utan Danmörku og í þessum efnum eru Danir ekki til fyrirmyndar. Það hefur margoft verið staðfest af mannréttindasamtökum og fleiri aðilum. Önnur úrræði eru svo sannarlega til staðar gegn nauðungarhjónaböndum, þar á meðal í almennum hegningarlögum og í lögum um meðferð opinberra mála. Þessi regla og þetta frv. kemur mér ekki á óvart frá þessari ríkisstjórn og þeim flokki sem stendur að því. Fyrir þinginu liggur mál um að heimila hleranir án dómsúrskurðar. Fyrir þinginu liggur mál um að fá að halda eftir gögnum frá verjanda í lengri tíma en áður. Þessir þingmenn koma úr flokki sem hafa varið lífsýnatökur atvinnurekenda úr launþegum sínum. Nú síðast ætlar þessi sami stjórnmálaflokkur að setja sérstök lög á eitt fyrirtæki sem honum er meinilla við.

Virðulegi forseti. Hv. þm. fer hér um víðan völl og það er dálítið erfitt að svara andsvari hans þar sem hann fer langt út fyrir það sem við höfum verið að ræða hér í tengslum við frv. Í ljósi þess að maður hefur takmarkaðan tíma truflar það svolítið umræðuna. Ég ætla bara að vekja athygli á einu varðandi 24 ára regluna. Því er haldið fram að þetta varði réttindi tuga Íslendinga á hverju ári. Að hve miklu leyti þetta kemur til með að skerða réttindi þeirra eða varða við þau fer að sjálfsögðu eftir framkvæmdinni. Það er eins og að þeir sem hafa gagnrýnt ákvæðið séu einfaldlega ekki tilbúnir til að hlusta þegar þeim er bent á að sú staðreynd að viðkomandi er í hjúskap með Íslendingi eða erlendum aðila búsettum hér á landi er fyrsta atriðið sem kemur til skoðunar þegar umsókn viðkomandi aðila er metin. Það er einungis verið að breyta því að viðkomandi fær ekki sjálfkrafa dvalarleyfi, heldur kemur málið til sérstakrar skoðunar. Hvaða ástæðu hafa þeir sem eru á móti frv. til að ætla að menn ætli að fara að misbeita þessari heimild til að skoða hvert tilvik fyrir sig?

Virðulegur forseti. Það var ekki laust við að hv. þm. Bjarna Benediktssyni vefðist tunga um höfuð, vil ég leyfa mér að segja, þegar hann var spurður um rökin fyrir 24 ára reglunni. Með þeim rökum sem hann nefndi má á nákvæmlega sama hátt láta þessa sömu reglu gilda um alla vegna þess að auðvitað er hægt að setja í nauðungarhjónabönd líka 24 ára einstaklinga, 25 ára, þess vegna fimmtuga. Það er alveg nægilegt þeirri ógn sem við skulum öll vera sammála um. Ég ítreka að ég styð það að sett verði ákvæði í íslensk lög um að þetta megi ekki, að ekki megi veita leyfi á grundvelli slíks nauðungarhjónabands. Það erum við öll sammála um. En að fara þurfi þá leið að banna tilteknum hópi að fá þessi réttindi sjálfkrafa og draga hann þar með út úr, sérstaklega í ljósi þess að aðeins eitt tilvik hefur komið upp hér á landi þar sem grunur hefur leikið á um þetta, er algjörlega galið, herra forseti. Auðvitað á hv. þm. mjög erfitt með að verja það. Ég hlýt að spyrja hann í ljósi þessa svars sem hann gaf áðan: Af hverju má þá ekki hið sama gilda bara um alla? Eigum við ekki að banna bara að dvalarleyfi sé veitt sjálfkrafa á grundvelli hjúskapar? Þetta er hvort eð er það fyrsta sem kemur til skoðunar þegar Útlendingastofnun skoðar hvort veita eigi slíkt leyfi.

Virðulegi forseti. Þau sjónarmið sem búa að baki þessu ákvæði eru fyrst og fremst þau að það sé á þessum unga aldri sem viðkomandi aðilar séu sérstaklega í hættu hvað þetta snertir, að á þeim aldri þurfi þeir þessa vernd. Hv. þm. virðist vita betur. Það er samt svarið við því hvers vegna þetta gildi ekki fyrir alla aldurshópa. Þegar í frv. er talað um að algengt sé meðal sumra hópa nýbúa að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap á það auðvitað ekkert við 40 eða 50 ára gamla einstaklinga. Það er ástæðan fyrir 24 ára markinu.  Þegar hv. þm. talar um að það mætti kannski fella niður aldursmörk er ástæða til að vekja athygli á því að þegar sett var inn hin svokallaða 66 ára regla --- þeir sem hafa náð þeim aldri eiga sérstakan lögvarinn rétt á því að sækja hér um dvalarleyfi sem aðstandendur --- hafa nefnilega sumar þjóðir, til að mynda Danir, kosið að fara þá leið að hafa engan slíkan rétt. Jafnvel þeir sem hafa náð þeim aldri eða eru eldri eiga engan sjálfstæðan rétt á því í þeim löndum að fá útgefið dvalarleyfi sem aðstandendur. Engan sjálfstæðan rétt. Alveg óháð aldri eru allar umsóknir teknar til sérstakrar skoðunar en við förum í þessu frv. aðra leið og viðurkennum að fyrir ungan aldur kunni að vera ákveðnar hættur á því að viðkomandi aðilar gangi ekki af fúsum og frjálsum vilja í hjónaband sem síðan leiðir til umsóknar um dvalarleyfi. Það eru verndarsjónarmið sem búa að baki þessu ákvæði. Í öðrum ákvæðum í frv. viðurkennum við hins vegar rétt þeirra sem eru orðnir eldri til að sækja um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Til að mynda í Noregi hafa menn ákveðið að fara þá leið að einungis annað foreldri geti farið fram á dvalarleyfi á grundvelli slíkra sjónarmiða.

Virðulegur forseti. Ég held að við séum öll sammála um að það eigi að banna nauðungarhjónabönd og dvalarleyfi veitt á grundvelli þeirra. Það er ekki deilt um það, virðulegi forseti. Deilt er um það að hæstv. ríkisstjórn taki sérstaklega út þennan tiltekna hóp og setji um hann aðra reglu en aðra. Auðvitað er ungt fólk vissulega í meiri hættu en aðrir. Er þá ekki nóg að hafa bannið í íslenskum lögum og nota síðan þau úrræði sem fyrir eru til að koma í veg fyrir það, heldur en að takmarka sérstaklega persónufrelsi þessa tiltekna hóps? Auðvitað er hættan alveg jafnmikil þegar viðkomandi verður 24 eða 25 eða 26. Þetta er algjör fásinna. Hæstv. ríkisstjórn hefur fallið í þá gryfju að vera að leita fordæma hjá umdeildustu útlendingalöggjöf sem gildir nánast í allri Evrópu, nýju dönsku útlendingalöggjöfinni. Þetta ákvæði ekki hvað síst hefur verið umdeildast. Það hefði verið rétt, virðulegi forseti, að hæstv. ríkisstjórn hefði farið að ráðum okkar í Samf. og frestað öllum þessum umdeildu ákvæðum fram á haustið og vandað betur heimavinnuna sína.

Virðulegi forseti. Ég trúi því varla að ég skilji hv. þm. rétt, að hún leggi til að við höfum engan sjálfstæðan rétt í þessum lögum fyrir maka til að krefjast dvalarleyfis hér á landi eða sækja um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar, þ.e. á grundvelli hjónabands. Skil ég hv. þm. rétt, að hún telji enga ástæðu til að hafa í lögum slíkan sjálfstæðan rétt? Spurt er: Hvers vegna ekki að hafa almenn ákvæði í sérlögum um þessi atriði, um nauðungarhjónabönd og annað þess háttar? Það er einfaldlega þannig að alþjóðleg glæpasamtök, skipulögð glæpasamtök, leita uppi glufur í löggjöf ríkja til að ná fram vilja sínum. Það er staðreynd og dapurlegt ef þeir sem taka þessa grein til skoðunar eru ekki tilbúnir til þess að horfast í augu við það. Að sjálfsögðu er þessu ákvæði sérstaklega beint gegn slíkum aðilum. Ég spyr: Hvaðan fá þeir sem hér hafa komið upp og gagnrýnt þessa reglu ástæðu til að ætla það að ákvæðinu verði misbeitt sérstaklega til þess að koma í veg fyrir fjölskyldusameiningar? Alls staðar í þessu frv. ættu menn að sjá vilja og skilning íslenskra stjórnvalda til að viðurkenna þann rétt að íslenskir ríkisborgarar geti sameinast fjölskyldum sínum, jafnvel þótt um erlenda ríkisborgara sé að ræða.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, með síðari breytingu, frá minni hluta allshn. Mjög alvarlegar athugasemdir hafa borist allsherjarnefnd um framlagt frumvarp um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 96/2002. Fjölmargir umsagnaraðilar efast um að frumvarpið standist friðhelgisákvæði og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu. Persónuvernd telur t.d. að brýnt sé að taka til nánari athugunar og eftir atvikum endurskoðunar þau ákvæði frumvarpsins sem vega að friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Laganefnd Lögmannafélags Íslands telur að fjöldinn allur af ákvæðum frumvarpsins standist ekki stjórnarskrá og mannréttindaákvæði. Fjölmenningarráð, Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi, Kvenréttindafélag Íslands, Mannréttindaskrifstofa Íslands, Rætur, félags áhugafólks um menningarlega fjölbreytni, Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna, Mannréttindasamtök innflytjenda á Íslandi og fjölskyldna þeirra, Félag Víetnama, Félag Nígeríumanna á Íslandi, Félag foreldra tvítyngdra barna, Félag víetnamskra kvenna og prestur innflytjenda gera alvarlegar athugasemdir við frumvarpið og hafa hvatt stjórnvöld til að endurskoða frumvarpið vandlega með hliðsjón af athugasemdum sem borist hafa og breyta því með tilliti til jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, alþjóðlegra sáttmála og reglna um mannréttindi og einstaklingsfrelsi. Kirkjuráð og Biskupsstofa hvetja einnig eindregið til að gengið sé tryggilega úr skugga um að frumvarpið skerði ekki mannréttindi einstaklinga. Sjaldgæf samstaða myndaðist milli ungliðahreyfinga stjórnmálaflokkanna, þar á meðal ungliðahreyfinga ríkisstjórnarflokkanna, en þær lögðust allar gegn frumvarpinu með víðtækri undirskriftasöfnun. Söfnuðust á fjórða þúsund undirskrifta í þeirri söfnun sem þó stóð yfir tiltölulega skamman tíma. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega vinnubrögð við samningu frumvarpsins en ekkert samráð var haft við hagsmunaaðila. Hæstv. dómsmálaráðherra virðist vera að nýta sér fyrirhugaða stækkun EES-svæðisins, sem þarf að lögfesta fyrir 1. maí næstkomandi, til alls kyns breytinga á lögum um útlendinga sem fela í sér gjörbreytingar á réttindum útlendinga og íslenskra aðstandanda þeirra. Minni hlutinn í allshn. var tilbúinn að greiða fyrir afgreiðslu þess ákvæðis sem snýr að stækkun EES, en við teljum ekki rétt að blanda algjörlega óskyldum lagabreytingum við stækkun EES eins og hæstv. dómsmrh. og ríkisstjórn hans ætlar að gera í þessu frumvarpi. Minni hlutinn leggur til að veigamiklir þættir frumvarpsins verði felldir brott en rétt er að taka fram að ýmislegt jákvætt má finna í því, má þar t.d. nefna 4. gr., 11. gr., 13. gr., a-, b- og g-lið c-liðar og d-lið 16. gr. Nú ætla ég að fara í einstakar greinar frv. sem við gerum alvarlegar athugasemdir við. Ég ætla að byrja á a-lið 2. gr. sem lýtur að hinni títtnefndu 24 ára reglu. Með a-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að skilgreiningu 13. gr. laganna á hugtakinu ,,nánustu aðstandendur`` verði breytt. Greinin gerir nánustu aðstandendum íslenskra ríkisborgara og ríkisborgara annarra ríkja sem dveljast löglega í landinu kleift að fá dvalarleyfi að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Lagt er til að til þess að teljast ,,nánasti aðstandandi`` þurfi maki að hafa náð 24 ára aldri og ættmenni að feðgatali á framfæri umsækjanda að hafa náð 67 ára aldri. Hvað varðar skilyrðið um 24 ára aldur maka er einungis vísað til þess í greinargerð að það sé ,,meðal annars`` á grundvelli þess að rétt sé að vernda óskilgreindan hóp fyrir nauðungarhjónaböndum. Rökin fyrir breytingunni eru að hér séu rík verndarsjónarmið sem byggjast á reynslu nágrannaríkjanna þar sem algengt sé meðal sumra hópa nýbúa að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap. Fyrirmynd þessa ákvæðis frumvarpsins er fengin úr dönskum lögum sem þó voru afskaplega umdeild þegar þau voru sett. Með þeim röksemdum sem við heyrðum hv. þm. Bjarna Benediktsson færa fyrir þessari reglu, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir benti á, mætti alveg eins taka þann rétt af öllum einstaklingum en ekki einskorða við 18--24 ára aldur. Til þess mætti beita sömu rökum og hv. þm. Bjarni Benediktsson beitti. Að sjálfsögðu viljum við að þessi réttindi séu ekki bundin við 24 ára aldur. Við viljum halda í núverandi réttindi þessa hóps við 18 ára aldur eins og réttlætiskennd okkar segir að eigi að vera. Hið afdráttarlausa skilyrði um 24 ára aldur maka snertir fjölda annarra einstaklinga en þá sem kynni að hafa verið ráðstafað í hjónaband gegn vilja sínum. Ákvæðið mun því á hverju ári hafa margvísleg áhrif á tugi Íslendinga sem vilja sameinast maka sínum á grundvelli hjónabands. Í svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn Bryndísar Hlöðversdóttur, þingmanns Samf., um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar kemur fram að árið 2003 fengu 55 einstaklingar á aldrinum 18--24 ára dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, árið 2002 voru þeir 26, 36 árið 2001 og 25 einstaklingar árið 2000 en 29 fyrstu þrjá mánuði þessa árs. Þau rök hafa verið færð fram að þrátt fyrir ákvæðið gæti maki yngri en 24 ára ávallt sótt um hefðbundið atvinnu- og dvalarleyfi eftir öðrum lagaákvæðum. Hins vegar er alveg ljóst að frumvarpið skerðir þann rétt sem erlendir makar Íslendinga undir 24 ára aldri hafa enda munu eldri erlendir makar Íslendinga ekki búa við slíka skerðingu. Í því felst ójafnræði og óréttlæti. Í 7. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993, mega einstaklingar stofna til hjúskapar á Íslandi frá 18 ára aldri og því er ekki réttlætanlegt að skerða réttindi fólks á aldrinum 18--24 sérstaklega með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu. Í umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands kemur fram að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi túlkað 12. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þannig að í réttinum til að stofna til hjúskapar felist einnig rétturinn til að búa saman. Að mati minni hlutans er hér um að ræða óréttláta mismunun. Jafnframt hefur verið bent á óhagræðið sem slíkt ákvæði hefur fyrir ung pör, hvað þá ef börn eru til staðar. Alþjóðahúsið bendir í umsögn sinni á að til að fá hefðbundið atvinnuleyfi þurfi útlendingur að afla sér leyfis áður en komið er til landsins í fyrsta sinn. Verði ákvæði frumvarpsins að lögum fær maki undir 24 ára aldri ekki dvalarleyfi skv. 13. gr. laga um útlendinga og ákvæðið getur því valdið tímabundnum aðskilnaði alsaklausra hjóna. Auk þessa er óvíst um þörf fyrir slíkt ákvæði, einkum ef miðað er við þau rök sem koma fram í frumvarpinu. Laganefnd Lögmannafélags Íslands hefur lýst sig andsnúna þessu ákvæði og vísar m.a. í jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Fjölmargir aðrir eru sömuleiðis andsnúnir því og má þar nefna Alþjóðahús, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Fjölmenningarráð, Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi, Félag Víetnama, Félag Nígeríumanna á Íslandi, Félag foreldra tvítyngdra barna, Félag víetnamskra kvenna, Rætur, félags áhugafólks um menningarlega fjölbreytni, Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna, Mannréttindasamtök innflytjenda á Íslandi og fjölskyldna þeirra og prest innflytjenda.  Nú langar mig aðeins að koma að öðru atriði í a-lið 2. gr. frumvarpsins sem lýtur að svokallaðri 66 ára reglu, eða ömmuákvæðinu. Minni hlutinn telur að skilyrðið um að ættmenni að feðgatali þurfi að hafa náð 67 ára aldri til að geta sótt um dvalarleyfi fyrir aðstandanda sé óþarft og að það byggist á misskilningi. Ákvæðið er augljóslega byggt á íslenskum aðstæðum en eftirlaunaaldur er í íslenskri almannatryggingalöggjöf skilgreindur við 67 ára aldur, sbr. 11. gr. laga nr. 117/1993. Frumvarpið tekur ekki mið af þeim mismunandi aðstæðum sem kunna að ríkja að þessu leyti hjá öðrum ríkjum. Í ákvæðinu er fjallað um foreldra og afa og ömmur viðkomandi en minni hlutinn telur að ákvæðið hindri þetta fólk, sem getur vel verið yngra en 67 ára alveg eins og hér á landi, í að flytjast til landsins til að njóta samvista við börn sín og barnabörn. Samkvæmt frumvarpinu er tilgangurinn sá að koma í veg fyrir að ættmenni að feðgatali fari á þennan hátt hjáleið inn á íslenskan vinnumarkað. Í umsögn Alþjóðahúss er hins vegar bent á að núverandi löggjöf tryggir að ekki er hægt að fara þá leið inn á vinnumarkaðinn. Núgildandi lög kveða á um að ættmenni innflytjenda þurfi að sækja um atvinnuleyfi ef þeir hyggjast fá sér vinnu. Til þess að atvinnurekandi fái leyfi til að ráða ríkisborgara utan EES-svæðisins til vinnu þarf hann að auglýsa starfið á svæðinu í þrjár vikur, stéttarfélag að gefa umsögn og Vinnumálastofnun að meta atvinnuástand hér á landi. Þrátt fyrir orðin ,,og á þeirra framfæri`` í lögunum hefur ákvæðið verið túlkað svo að ættmenni, jafnt sem aðrir einstaklingar eldri en 18 ára, þurfi að sýna fram á sjálfstæða framfærslu hvort sem þeir eru aðstandendur Íslendinga eða ekki. Ekki hefur dugað að afkomendur sem hafa þessa einstaklinga á framfæri sýni fram á nægar tekjur. Ákvæði þetta þyrfti að gera ráð fyrir því að viðkomandi umsækjandi geti verið á framfæri afkomanda og þurfi ekki að sýna fram á sjálfstæða framfærslu, því slíkt er ógerningur í flestum tilfellum. Laganefnd Lögmannafélags Íslands leggst gegn þessari breytingu á 13. gr., m.a. með vísan til jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, og sama gildir um fjölmarga aðra umsagnaraðila. Minni hluti allshn. leggur því til að skilyrðið um 67 ára aldur falli brott. Þá kemur að b-lið 2. gr. frumvarpsins. Með honum er stefnt að því að stemma stigu við nauðungarhjónaböndum og því að stofnað sé til málamyndahjónabanda í þeim tilgangi einum að útvega útlendingi dvalarleyfi á Íslandi. Er lagt til að það varði missi réttar til dvalarleyfis ef uppvíst verður um slíkar aðstæður. Minni hlutinn leggst eindregið gegn þeirri leið, sem lögð er til í b-lið 2. gr. frumvarpsins, að kveða á um öfuga sönnunarbyrði viðkomandi einstaklinga þegar ,,rökstuddur grunur`` er um málamyndahjónaband eða nauðungarhjónaband í skilningi laga um útlendinga. Vandmeðfarið er að meta hvenær grunur er rökstuddur og ekki síður hvenær viðkomandi einstaklingum tekst að sýna fram á annað ,,með óyggjandi hætti``. Útlendingastofnun er í frumvarpinu falið vald til að meta þessi atriði. Í umsögn Persónuverndar er það talið vera mikið álitaefni hvort ,,rökstuddur grunur`` einn og sér geti talist nægilega áreiðanlegur grundvöllur, samkvæmt almennum sjónarmiðum, þegar teknar eru ákvarðanir um svo mikilvæg réttindi sem hér um ræðir, þ.e. landvistarleyfi einstaklings í sama landi og maki hans býr. Persónuvernd leggst því gegn lögfestingu þessa ákvæðis. Laganefnd Lögmannafélags Íslands telur þetta ákvæði um öfuga sönnunarbyrði einnig takmarka persónufrelsi og friðhelgi einkalífs með of víðtækum og almennum hætti og skapi hættu á því að mörg hjónabönd sem ekkert athugavert er við verði talin falla undir ákvæðið. Laganefndin bendir sömuleiðis á að til að ná þeim tilgangi að stemma stigu við málamyndahjónaböndum og nauðungarhjónaböndum sé nægilegt að kveða á um refsinæmi þess. Vill minni hlutinn taka undir þau orð. Er það þá metið fyrir dómstólum hvort háttsemin telst sönnuð. Telur laganefnd í umsögn sinni ekki rétt að kveða á um missi réttar til dvalarleyfis fyrr en eftir að slík háttsemi hefur verið sönnuð eftir meginreglum opinbers réttarfars, m.a. þeirri grundvallarreglu, sem kveðið er á um í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, að maður skuli teljast saklaus uns sekt hans er sönnuð. Minni hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og leggst gegn þessu ákvæði. Hann telur hins vegar að hjúskapur sem stofnað er til í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis eða hjúskapur sem hefur ekki verið stofnað til með vilja beggja aðila skuli ekki veita viðkomandi rétt til dvalarleyfis og leggur til breytingartillögu við b-lið 2. gr. Minni hlutinn gerir einnig alvarlegar athugasemdir við þær vísbendingar um málamyndahjónabönd sem tilteknar eru í athugasemdum við frumvarpið og telur þær ekki vera í samræmi við raunveruleikann. Undirstrikar það samráðsleysi frumvarpshöfunda við þá sem lifa og starfa í þessum heimi. Nú er komið að 5. gr. sem mig langar að minnast aðeins á. Oft skortir talsvert á að útlendingum séu veittar nægilegar upplýsingar um hvernig beri að fara að endurnýjun dvalar- og atvinnuleyfa. Dæmi eru um að fólk búi og vinni í landinu í góðri trú um að pappírar þeirra séu í lagi þegar annað kemur á daginn. Ekki má heldur gleyma því að algengt er að atvinnurekendur taki að sér að sjá um dvalar- og atvinnuleyfi erlendra starfsmanna sinna. Á meðan enn skortir talsvert á að grundvallarupplýsingum sé komið til útlendinga og lög kveða á um að atvinnuleyfi útlendinga sé í höndum atvinnurekanda er ekki eðlilegt að vísa útlendingi úr landi vegna mistaka í tengslum við veitingu dvalar- og atvinnuleyfa. Minni hlutinn telur ekki rétt að vísa útlendingi úr landi dvelji hann ólöglega í landinu af gáleysi og leggur til breytingartillögu við 5. gr. frumvarpsins. Nú er komið að a-lið 7. gr. Byrjum á hlutanum sem snertir húsleitina. Minni hlutinn sér ekki ástæðu til setja sérstaka húsleitarheimild í lög um útlendinga á þann hátt sem frumvarpið ber með sér. Úrræði XI. kafla laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, ættu að duga vel gagnvart brotum á lögum um útlendinga jafnt sem öðrum lögum. Friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu er verndað af 71. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þess vegna ber að fara mjög varlega þegar kemur að skerðingu þessara réttinda. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að rökstyðja gagnsemi húsleitar í umræddu skyni, eigi að lögtaka sérstakt ákvæði um slíka skerðingu á rétti fólks til friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Í frumvarpinu kemur ekki fram með hvaða hætti húsleit eigi að geta leitt í ljós hvort til hjúskapar hafi verið stofnað til málamynda eða ekki. Persónuvernd leggst gegn samþykki þessa ákvæðis og telur rétt að metið sé til hlítar hvort raunverulega sé þörf á þeirri réttindaskerðingu sem ákvæði 7. gr. kveða á um. Eigi hins vegar að festa slíkt sérstakt húsleitarákvæði í lög um útlendinga með þeim hætti til viðbótar við það sem er núna telur minni hlutinn það lykilatriði að kveðið sé skýrt á um að dómsúrskurður þurfi að liggja fyrir áður en ráðist er í húsleit. Orðalag frumvarpsins býður upp á margvíslega túlkun hvað þetta varðar og hafa bæði Persónuvernd og Alþjóðahúsið lýst yfir áhyggjum af því. Minni hlutinn mælist til að b-liður 7. gr. frumvarpsins, sem lýtur að lífsýnatökunni, verið felldur brott. Sé vilji fyrir því hjá umsækjanda dvalarleyfis að leggja fram lífsýni ætti honum að vera það leyfilegt. Í Finnlandi og Noregi t.d. getur útlendingur sjálfur lagt fram niðurstöðu slíkrar rannsóknar ef hann getur ekki lagt fram fæðingarvottorð t.d. vegna ástands í heimalandinu. Slíkt fyrirkomulag verður að teljast nú þegar vera löglegt og leyfilegt í ljósi þeirrar sönnunarbyrði sem hvílir á viðkomandi umsækjanda um skyldleika við aðstandanda hér á landi. Hins vegar leggst minni hlutinn gegn því að Útlendingastofnun fái heimild til að fara fram á að umsækjandinn gangist undir lífsýnatöku. Slíka heimild í lögum handa Útlendingastofnun er hægt að túlka gegn viðkomandi umsækjanda ef hann neitar að gangast undir lífsýnatöku, hefur ekki efni á henni eða ekki tækifæri til lífsýnatöku í heimalandi sínu, sem er væntanlega mikið vandamál í mörgum löndum. Sönnunarbyrði um skyldleika hvílir eðlilega á viðkomandi umsækjanda en það er t.d. til samanburðar þekkt í réttarfari að þögn og samstarfsleysi viðkomandi getur verið túlkað honum í óhag. Laganefnd Lögmannafélags Íslands telur að of langt sé gengið inn á svið friðhelgi einkalífs og fjölskyldu með þessu ákvæði. Persónuvernd leggst einnig gegn samþykkt ákvæðisins og telur nauðsynlegt að metið sé hvort raunverulega sé ástæða til að lögfesta þá skerðingu á friðhelgi einkalífs og fjölskyldu sem lögð er til. Þá telur Persónuvernd einnig nauðsynlegt að metið verði hvort yfirleitt sé réttlætanlegt í ljósi grundvallarreglunnar um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu að lögfesta heimild um töku lífsýna í þessu skyni. Bent hefur verið á margvíslega annmarka varðandi þetta ákvæði. Feðrunarreglur geta leitt til þess að maður sem ekki er í raun kynfaðir barns verði engu að síður formlega álitinn faðir í lagalegum skilningi við fæðingu þess og upp frá því, samanber ,,pater est`` regluna sem m.a. gildir hér á landi. Einnig má benda á vandkvæði þessa ákvæðis hvað varðar kjörbörn, tæknifrjóvganir, rangt feðruð börn og fórnarlömb nauðgana. Minni hlutinn telur sömuleiðis margt vera óljóst um framkvæmdina á slíku ákvæði. Samkvæmt frumvarpinu er Útlendingastofnun falið vald til að kveða á um þessa rannsókn og ekki er kveðið á um það í frumvarpinu hvaða skilyrði þurfa að liggja til grundvallar þess að krafist verði rannsóknar á erfðaefni. Sömuleiðis segir ekkert í frumvarpinu um hvernig skuli fara með lífsýnið eða hver skuli framkvæma töku þess og komu fram áhyggjur í máli fulltrúa Persónuverndar frammi fyrir nefndinni um þetta atriði. Alþjóðahúsið og fleiri aðilar hafa sömuleiðis miklar áhyggjur af framkvæmd þessa ákvæðis. Hjá fulltrúum dómsmálaráðuneytisins kom fram að gert væri ráð fyrir, á þessu stigi, að viðkomandi umsækjandi greiddi sjálfur fyrir lífsýnatökuna og sæi sjálfur um að lífsýni væri tekið. Minni hlutinn telur slíkt fyrirkomulag vera algjörlega óásættanlegt, enda er ljóst að í mörgum löndum er ekki boðið upp á slíkar lífsýnatökur og kostnaður gæti hæglega orðið flestum umsækjendum óyfirstíganlegur. Jafnframt telur minni hlutinn að þegar settar eru slíkar íþyngjandi reglur eigi ríkið sjálft að bera kostnað sem af þeim hlýst, enda ákveður Útlendingastofnun sjálf hvenær á að grípa til þessara aðgerða og hvenær ekki. Fram kom á fundi nefndarinnar með fulltrúa Útlendingastofnunar að ekki komi upp mörg mál af þessum toga hjá stofnuninni og þess þá heldur álítur minni hlutinn að ekki eigi að setja inn svo íþyngjandi reglu sem þessa. Í máli fulltrúa Útlendingastofnunar kom fram að um gæti verið að ræða eitt tilfelli á tveggja ára fresti. Því er spurning hvort í raun og veru sé einhver þörf á þessu ákvæði í ljósi þeirra ummæla. Hvað varðar önnur lönd má nefna að í Finnlandi er það einstaklingsins að ákveða að leggja fram lífsýni verði skyldleiki ekki sannaður með öðrum hætti, eins og áður kom fram. Í finnsku lögunum er jafnframt kveðið sérstaklega á um hvar sýnin skuli tekin og hvernig og hvar þau skuli geymd. Jafnframt greiðir hið opinbera allan kostnað við sýnatökuna. Í Noregi er ekki að finna ákvæði eins og er í frumvarpinu en á heimasíðu útlendingastofnunar í Noregi kemur fram að Norðmenn bjóða þennan valkost sé erfitt að nálgast nauðsynleg gögn. Norska ríkið greiðir einnig allan þann kostnað sem viðkomandi verður fyrir og býður upp á lífsýnatöku í fjölmörgum sendiráðum sínum víða um heim. Minni hlutinn telur einnig að ákvæðið sé alls ekki nógu skýrt. Hæglega má skilja það þannig að Útlendingastofnun hafi lagalegan rétt til að krefjast lífsýnatöku úr viðkomandi umsækjanda og ættmennum hans, jafnvel án dómsúrskurðar. Í umsögn Persónuverndar koma fram alvarlegar athugasemdir við þetta. Sé hins vegar ekki tilgangur ákvæðisins að fá Útlendingastofnun slíka heimild þarf að gera ákvæðið miklu skýrara en það er núna. Minni hlutinn leggst hins vegar alfarið gegn slíkri heimild og telur að framlagning lífsýnis eigi ætíð vera val viðkomandi og að hans eigin frumkvæði. Með vísan til 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu tekur minni hlutinn undir það álit laganefndar Lögmannafélags Íslands að inngrip í friðhelgi einkalífs samkvæmt ákvæðinu og sú framkvæmd þess sem þar er kveðið á um, sé ekki í nægilegu samhengi við hagsmunina sem stefnt er að því að vernda. Í 8. gr. frumvarpsins er lagt til að hælisleitandi eigi ekki rétt á skipun talsmanns þegar kærð er ákvörðun samkvæmt d- og e- liðum 1. mgr. 46. gr. laga um útlendinga um að taka umsókn um hæli ekki til meðferðar hér á landi. Samkvæmt gildandi lögum eiga slíkir hælisleitendur rétt á aðstoð talsmanns. Þótt synjun á að taka umsókn til meðferðar hér á landi byggist á alþjóðlegum samningum geta risið ýmis álitaefni í tengslum við slíka ákvörðun, svo sem varðandi það hvort ákvæði viðkomandi alþjóðasamninga og/eða undanþáguákvæði 2. mgr. 43. gr. laganna eiga við. Hælisleitandi kann að hafa gildar og ríkar ástæður fyrir því að sækja hér um hæli fremur en í öðrum löndum sem hann hefur komið til á ferðaleið sinni eða fengið útgefna vegabréfsáritun hjá. Gæta verður þess að íslensk yfirvöld hafa ávallt heimild til að taka hælisumsókn til efnislegrar meðferðar þó að ákvæði d- og e-liðar nefndrar greinar kunni að eiga við umsækjanda. Getur það varðað umsækjanda miklu að fá sérfræðiaðstoð við slíkar aðstæður, sérstaklega þegar litið er til þess að kæra frestar ekki framkvæmd framsendingar hans til annars lands. Í umsögn Rauða krossins kemur fram að ef talsmanns nýtur ekki við er hælisleitandi sviptur öllum raunhæfum úrræðum til að fá hnekkt ákvörðun stjórnvalds. Þá er sérstaklega bent á 2. mgr. 46. gr. laganna, um mat á endursendingu flóttamanns, en þar stendur að ekki skuli endursenda flóttamann til annars ríkis samkvæmt c-, d- og e-lið 1. mgr. ef hann hefur slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd. Samkvæmt laganefnd Lögmannafélag Íslands skerðir það mjög réttaröryggi hælisleitenda að fella niður réttaraðstoð til þeirra af þessum ástæðum. Minni hlutinn leggst gegn því að hælisleitendur verði sviptir þessum réttindum. Í 15. gr. frumvarpsins er heimild lögreglu til að leggja hald á fjármuni til greiðslu fjárkröfu vegna kostnaðar við brottför og gæslu viðkomandi samkvæmt 56. gr. laganna. Heimild lögreglu til haldlagningar samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála tengist rannsókn á refsiverðum verknaði. Fjármunir sem útlendingur kann að hafa á sér þurfa ekki á nokkurn hátt að tengjast refsiverðum verknaði en fjárkrafa sem stofnast til handa íslenska ríkinu vegna kostnaðar við brottför útlendings er almenn fjárkrafa. Einnig er sérstaklega kveðið á um það að slík krafa sé aðfararhæf. Mjög varhugavert er að þessi heimild sé sett í lög þar sem henni er einungis ætlað að tryggja greiðslu á kröfu er lýtur almennum reglum fjármunaréttarins. Með ákvæðinu er íslenska ríkinu veitt hagræði fram yfir aðra kröfuhafa útlendings til að fá fullnægju kröfu sinnar. Í frumvarpinu kemur ekki fram að skilja eigi eitthvað eftir af fjármunum handa viðkomandi en það getur haft bagalegar afleiðingar fyrir viðkomandi. Að mati Rauða krossins kann heimild þessi að orka mjög tvímælis. Minni hlutinn mælist til að þetta ákvæði verði fellt brott enda ekki miklir hagsmunir ríkisins í húfi. Um 16. gr. Minni hlutinn vill fella brott núverandi b-lið 2. gr. frumvarpsins en leggur í staðinn til í breytingartillögu að í þeim lið verði tryggt að málamyndahjónabönd og nauðungarhjónabönd veiti ekki dvalarleyfi. Hér er örlítil villa í nefndaráliti. Refsinæmi málamyndahjónabanda og nauðungarhjónabanda helst því í g-lið 16. gr. og því helst vísunin í þeim sama lið í réttan lið 2. gr. verði breytingartillögur minni hlutans samþykktar. Í h-lið 16. gr. frumvarpsins er lagt til að gert verði refsivert að hafa í vörslum sínum falsað vegabréf, falsað skilríki eða falsaða vegabréfsáritun. Eðli málsins samkvæmt koma ákveðnir hópar fólks yfirleitt ólöglega yfir landamæri og þá oft með fölsuð ferðaskilríki. Það er í andstöðu við 31. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna, sem Ísland fullgilti 1. mars 1956, að ákæra í öllum málum vegna falsaðra skilríkja, án þess að tekið sé tillit til sérstakra aðstæðna flóttamanna. Þessi regla er undirstrikuð í leiðbeiningarreglum UNHCR til ríkja um málefni flóttamanna. Minni hlutinn telur því að setja beri í lagatextann sjálfan fyrirvara um að þetta ákvæði eigi ekki að ná til flóttamanna, enda kom það fram í meðförum nefndarinnar að það hefði verið hugsunin. Þann 13. desember 2000 voru af Íslands hálfu undirritaðir Palermo-samningur Sameinuðu þjóðanna gegn alþjóðlegri skipulagðri glæpastarfsemi og viðauki við samninginn um mansal. Ákvæði h-liðar 16. gr. frumvarpsins gengur gegn samningum um að refsa skipuleggjendum mansals en vernda fórnarlömbin. Fórnarlömb mansals eru oft með fölsuð ferðaskilríki. Minni hlutinn telur því að það beri að gera, eins og í fyrrgreindum atriðum varðandi flóttamennina, sérstakan fyrirvara í sjálfum lagatextanum varðandi fórnarlömb mansals sem kunna að hafa fölsuð skilríki í vörslum sínum. En rétt er að taka fram að það var sömuleiðis skilningur meiri hluta allsherjarnefndar að það hefði verið skilningurinn, að ákvæðið ætti ekki að eiga við um fórnarlömb mansals eða um flóttamenn. Við í minni hlutanum viljum að það sé sett inn í lögin svo það fari ekkert á milli mála. Það er sama leið og laganefnd Lögmannafélags Íslands mælist til að við förum. Að lokum leggur minni hlutinn til að breytingartillögur Atla Gíslasonar á 1. mgr. 11. gr. og við 15. gr. laganna verði samþykktar, en þær hafa legið fyrir þinginu í talsverðan tíma. Undir álitið skrifa Ágúst Ólafur Ágústsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Gunnar Örlygsson, en Kolbrún Halldórsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er sömuleiðis samþykk áliti þessu.

Virðulegi forseti. Það er svo sem hægt er að gera athugasemdir við mjög margt sem fram kom í ræðu hv. þm. og framsögumanns minnihlutaálits allshn. Ég ætla að reyna á þeim stutta tíma sem ég hef í andsvarinu að víkja að nokkrum atriðum. Ég tel að verulegs misskilnings gæti og reyndar mótsagna í því sem þar kemur fram og kom fram í ræðu hv. þm. Í fyrsta lagi er hér talað um öfuga sönnunarbyrði og gagnrýnt að lögfesta eigi hana í b-lið 2. gr. Eins og ég skil nefndarálit minni hlutans og málflutning hv. þm. er hér litið á málin eins og um sakamál sé að ræða, að menn þurfi að sanna af sér einhverjar sakir. Þannig er því hins vegar ekki farið í þessum málum. Beiðni um atvinnu- eða dvalarleyfi í einhverju landi er ósk einstaklings um að tekin verði ívilnandi ákvörðun honum til handa þannig að hann neyti eða fái réttindi sem slíkur, komist inn í almannatryggingakerfið o.s.frv. Ég spyr: Er óeðlilegt að viðkomandi einstaklingur sem sækir um dvalarleyfi þurfi að sýna fram á að hann sé sá sem hann heldur fram að hann sé? Væri óeðlilegt fyrir stjórnvöld í erlendu ríki að óska eftir því, ef ég sæktist eftir dvalarleyfi þar, að ég mundi gera grein fyrir því að ég væri sá sem ég teldi mig vera? Er það óeðlilegt? Auðvitað er það ekki óeðlilegt. Það er ekki hægt að tala um öfuga sönnunarbyrði í þessu sambandi. Ég hlýt líka að gera ágreining um atriði sem varða 24 ára regluna, húsleit og lífsýnatöku eða kröfu um lífsýnatöku. Ég vil benda á varðandi húsleitina að heimildir til húsleitar eru í núgildandi útlendingalögum og það er ekki verið að breyta þeim. Það er gert ráð fyrir því að þær fari ekki fram öðruvísi en á grundvelli dómsúrskurðar. Það er alveg ljóst að þegar menn óska eftir dómsúrskurði fyrir húsleit þá þurfa þeir að rökstyðja þá beiðni sína.

Herra forseti. Málflutningur meiri hluta allshn. og sjálfstæðismanna er alveg merkilegur því þeir benda alltaf á að allir aðrir misskilji frv. Á annan tug umsagnaraðila virðast vera að misskilja frv. Þeir meintu þetta öðruvísi. Þeir héldu að allir mundu skilja þetta hinsegin o.s.frv. Trúverðugir aðilar hér á landi svo sem Persónuvernd og Lögmannafélag Íslands hafa gert alvarlegar athugasemdir við þetta frv. og við eigum að taka undir þær athugasemdir. Varðandi öfugu sönnunarbyrðina sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson nefnir þá telur minni hlutinn það ekki eðlilega kröfu að þú, einstaklingurinn, hv. þm. og þeir sem lenda í slíkri stöðu þurfi að sanna að þeir séu ekki í málamyndahjónabandi. Um það snýst þessi öfuga sönnunarbyrðarregla. Hún snýst ekki um að sanna hver þú ert. Sú krafa er nú þegar til staðar í lögum að þú átt að sanna hver þú ert. Þetta snýst um að sanna að þú sért ekki í málamyndahjónabandi eða í nauðungarhjónabandi. Við teljum eðlilegt að sönnunarbyrðin hvíli á opinberum aðilum, lögreglunni og Útlendingastofnun, haldi þeir þessu fram. Bæði Persónuvernd og Lögmannafélag Íslands hafa gert athugasemd í þá áttina og telja að hugtakið rökstuddur grunur í frumvarpinu réttlæti ekki það að snúa sönnunarbyrði við. Við vitum það líka í einkamálum að sönnunarbyrðin er á viðkomandi aðila sem heldur einhverju fram.

Það er nákvæmlega ...

Ef Útlendingastofnun eða lögreglan heldur því fram að þú sért í málamyndahjónabandi, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, þá tel ég að Útlendingastofnun og lögregla eigi að sanna það. Um það snýst þetta mál.

Virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega kjarni málsins sem ég er að benda á. Ef menn halda einhverju fram og vilja telja til tiltekinna réttinda, hvort heldur gagnvart öðru ríki eða öðrum þá er það náttúrlega þeirra sjálfra að leggja fram sönnur þess að grundvöllur sá sem sú krafa byggist á sé fyrir hendi og sé réttmæt. Það er eðlilegt. Ég tek ekki undir það að málflutningur meiri hluta okkar í Sjálfstæðisflokknum í allshn. sé með ólíkindum. Við erum að mæla fyrir reglum sem eru til verndar þeim sem eiga hugsanlega undir högg að sækja. Við viljum sporna við málamynda- og nauðungarhjónaböndum. Það viljum við gera með því að setja þessa 24 ára reglu vegna þess að þeir menn sem hafa verið á vettvangi, sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli og forstjóri Útlendingastofnunar, segja að raunhæf hætta sé á því að fólk undir þessum aldri sé misnotað í þágu glæpamanna. Hvað er að því að setja reglur til þess að vernda þá hópa sem eru í meiri hættu en þeir sem fullorðnir eru? Minni hlutinn segist vilja sporna við málamynda- og nauðungarhjónaböndum en hann vill greinilega ekki gera neitt í því að uppræta slíkt. Hann leggst gegn húsleitarheimildum sem eru settar í lög til þess að upplýsa um slíkan ófögnuð og jafnframt telur hann að engin ástæða sé til að vernda þá sem yngstir eru. Ég verð að segja að það kemur mér verulega á óvart að helstu málsvarar þess að berjast gegn glæpum eins og mansali og öðru slíku skuli koma hér á hið háa Alþingi og mæla gegn hugmyndum sem eru til verndar fórnarlömbum slíkra glæpa.

Herra forseti. Það er alveg með ólíkindum hvernig hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og meiri hluti allshn. bæði úr Framsfl. og Sjálfstfl. nálgast þennan málaflokk. Nálgun þessara aðila er öll sú að fólk hljóti að vera að brjóta lögin. Þeir nálgast þetta eins og flestir séu í málamyndahjónaböndum og í nauðungarhjónaböndum. Þú þarft að sanna þitt sakleysi en ekki fara eftir hinni mikilvægu meginreglu sem margoft hefur verið viðurkennd, þ.e. að þú ert saklaus uns sekt er sönnuð.

Þú ert ekki sakaður um ...

Útlendingastofnun kemur með rökstuddan grun sem er alltaf hennar mat um að þú sért í málamyndahjónabandi. Þá þarft þú að sanna að þú sért ekki í málamyndahjónabandi. Ég geri þá kröfu og minni hlutinn telur eðlilegt að Útlendingastofnun og lögregla sanni að þú sért í málamyndahjónabandi  Svo má ekki gleyma því um hvað þetta ákvæði snýst. Það snýst um sameiningu fjölskyldna. Þetta snýst ekki um einhverja misnotkun á almannatryggingakerfinu eða neinu slíku. Þetta snýst um að sameina fjölskyldur og maka. Þetta snýst ekkert um neitt annað en það. Minni hlutinn lagði mikla áherslu á það. Að sjálfsögðu viljum við að málamyndahjónabönd og nauðungarhjónabönd séu refsiverð. Við tökum undir þau sjónarmið. Við teljum ekki að sérstaka húsleitarheimild þurfi í lögum um útlendinga með þeim hætti sem þetta frv. býður upp á. Við teljum alveg að húsleitarheimild í lögum um meðferð opinberra máli dugi vel útlendingum alveg eins og Íslendingum, leiki grunur á refsiverðu afbroti. En það er alveg merkilegt að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson réttlætir málflutning sinn með því að hann sé að vernda útlendingana, sérstaklega þá sem eru 18--24 ára. 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að gera að umtalsefni hina svokölluðu 67 ára reglu sem er að finna í frumvarpinu. Það er nefnilega þannig og ég hygg að þeir sem standa að minnihlutaálitinu, nefndaráliti minni hlutans, átti sig ekki á því að hvergi á öllum Norðurlöndunum er að finna jafnrík réttindi fyrir aðstandendur til þess að sameinast fjölskyldu sinni og samkvæmt íslenskum lögum, hvergi á Norðurlöndunum. Og það verður áfram þannig jafnvel þó þetta frv. verði að lögum. Staðreyndin er nefnilega sú að í 13. gr. útlendingalaganna er sérstök lögfest heimild aðstandenda til að sækja um dvalarleyfi hér á landi á forsendum þess að þeir tengjast einstaklingum sem eru búsettir hér. Hér er verið að mæla fyrir þeirri breytingu á þessari sérstöku heimild að sett verði 66 ára aldursmark á regluna, þ.e. að viðkomandi verði, eftir að frv. verður að lögum, að hafa náð því aldursmarki. Jafnvel eftir þá breytingu verða íslensku lögin rýmri hvað varðar þennan rétt til sameiningar fjölskyldu en alls staðar annars staðar. Ég ætla aðeins að rekja hvernig það er. Í Danmörku er engum sérstökum lögfestum heimildum til að dreifa fyrir aðstandendur til þess að byggja umsókn sína á. Í Noregi getur einungis annað foreldra óskað eftir því að fá slíkt leyfi. Þar er miðað við 60 ár. Í Svíþjóð er almennt miðað við það í framkvæmd og þar eru reglurnar þannig að einungis í undantekningartilvikum geta aðstandendur byggt dvalarleyfisumsókn sína á skyldleika, í undantekningartilvikum. Í Finnlandi er engri slíkri heimild fyrir foreldra til að dreifa. Hér koma hins vegar menn upp og segja að menn séu að brjóta 

Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson segir að ekki sé verið að skerða nein réttindi og að frv. sé til fyrirmyndar hvað varðar réttindi útlendinga. Það vill svo til að nánast allir sem gáfu umsögn um þetta blessaða frv. eru sammála um að í því felist gríðarleg skerðing. Þetta kemur t.d. frá mannréttindasamtökum, Persónuvernd, Lögmannafélagi Íslands  Tökum 24 ára regluna sem dæmi. Einungis eitt ríki í heiminum sem við þekkjum hefur þessa 24 ára reglu og það er Danmörk. Sú regla var afskaplega umdeild og er það í Danmörku. Nú ætlum við að apa upp þessa vitleysu frá dönsku hægri stjórninni. Svo er það fyrirkomulag lífsýnareglunnar. Þetta er alveg einstakt hér. Það þarf ekki annað en að líta til Norðurlandanna. Bæði í Finnlandi og Noregi er það að frumkvæði einstaklingsins að hann getur lagt fram lífsýni ef hann á í erfiðleikum með að sanna skyldleika. Svona mætti lengi telja. Ég tel að frv. sé fjandsamlegt útlendingum og réttindum. Að sjálfsögðu þurfum við að hafa ábyrga löggjöf um réttindi útlendinga og Samfylkingin styður það. Við erum ábyrg í þessum málaflokki. Þetta er viðkvæmur og mikilvægur málaflokkur. En nálgun alls frumvarpsins er byggð á röngum forsendum. Það byggist á tortryggni og öðru slíku. Ég skil ekki hvernig hægt er að leggja þann skilning í frv. að það sé einhver réttarbót fyrir útlendinga. Ég held að sé alveg þveröfugt. Þeir sem leggjast yfir málið komast mjög fljótt að þeirri niðurstöðu að við séum að taka hér stórt skref aftur á bak á kostnað mjög mikilvægra réttinda eins og jafnræðis og mannréttinda.

Virðulegi forseti. Það vekur athygli að hv. þm. kýs að horfa algerlega fram hjá því sem ég var að vekja athygli á, að eftir sem áður verðum með rýmstu heimildir fyrir aðstandendur til þess að sækja um dvalarleyfi á öllum Norðurlöndunum. Ekki einu orði vék hann að þessu eða hafði athugasemdir við þessa ábendingu mína. Hins vegar má ætla eftir umræðuna um hina öfugu sönnunarbyrði hér áðan að þingmaðurinn hefði hugsanlega hugmyndir um að við ættum bara taka upp á Íslandi almenna reglu þess efnis að almennt þegar menn eru að sækja einhver réttindi til stjórnvalda hér þá hvíli bara öfug sönnunarbyrði á stjórnvöldum. Eigum við ekki bara að taka upp þá almennu reglu að þegar einhver sækir um einhver réttindi á grundvelli laganna þá þurfi stjórnvöld að sanna að viðkomandi uppfylli ekki skilyrðin?  Að sjálfsögðu stendur ekki til að beita þessum ákvæðum nema þegar undirliggjandi gögn sýna ekki fram á að skilyrðunum sé fullnægt. Og hvaða heimildir hafa þeir sem beittir eru misrétti samkvæmt lögunum? Þeir kæra auðvitað bara ákvörðun Útlendingastofnunar ef þeir eru ósáttir við túlkun hennar á undirliggjandi gögnum og fá endurmetið. Ef þeir eru ósáttir við úrskurð kæruaðilans þá fara þessir aðilar einfaldlega fyrir dómstóla og þar verður þá endanlega metið hvort ómálefnalega sé tekið á umsókninni. Menn komast því ekkert upp með þá valdníðslu sem gefið er í skyn að sé við lýði hér. Staðreyndin er sú að þetta er í eðlilegum farvegi. Við erum með rýmri reglur í mörgum atriðum en gilda annars staðar. Menn verða að horfast í augu við þetta 

Herra forseti. Það þarf ekki annað en að líta á núverandi lög varðandi 66 ára regluna. Í núverandi lögum er engin 66 ára regla. Það er verið að takmarka þann rétt. Það þarf ekki annað en að líta á núverandi lög til að átta sig á því að verið er að skerða.  Ég tel eðlilegt að stofnun, hvort sem það er lögregla eða Útlendingastofnun, sem er með ásakanir eða rökstuddan grun um að viðkomandi aðili hafi brotið lög, eins og málamyndahjónabönd og nauðungarhjónabönd eru, sanni það. Ég tel ekki rétta nálgun að Útlendingastofnun geti einfaldlega sagt: Okkur grunar að þú búir í málamyndahjónabandi, vinsamlegast sannaðu að þú gerir það ekki. Ég er ósammála þessu tali um öfuga sönnunarbyrði sem hér hefur komið fram. Sönnunarbyrðin verður að vera hjá þeirri stofnun sem heldur kröfunni fram. Þannig á að nálgast það. Ef þetta er málamyndahjónaband eða nauðungarhjónaband ætti þeim ekki að verða skotaskuld úr að sanna það. Ef ekki þá er það hin eðlilega krafa sem við leggjum á lögreglu, ákæruvaldið og þær stofnanir sem hafa með jafnmikilvæg réttindi og dvalarleyfi og sameiningu fjölskyldu að gera. Við sjáum það ef við berum þetta t.d. saman við skattinn. Það er skattsins að sanna að einstaklingur hafi ekki farið að lögum. Það er sú nálgun sem við eigum að hafa. Ef Útlendingastofnun eða lögregla telur að viðkomandi búi í málamyndahjónabandi ber Útlendingastofnun að sanna það en ekki viðkomandi. Þetta mál snýst að sjálfsögðu um hugmyndafræði. Þetta snýst um hvernig viðkomandi stjórnmálaflokkar nálgast þessi réttindi. Um það er að sjálfsögðu bara pólitíkin. Fólk stendur frammi fyrir valkostum um hvernig það getur nálgast þessi mikilvægu réttindi sem trúverðugir aðilar í samfélaginu, svo sem Persónuvernd og Lögmannafélag Íslands, hafa einmitt sett fram fyrir nefndina en meiri hlutinn hefur ákveðið að hunsa.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að ítreka þá óánægju sem ég lýsti yfir í upphafi þings í dag að hæstv. viðskrh. skuli hafa valið að neita að gera opinbera þá niðurstöðu sem starfshópurinn sem um málið fjallaði komst að. Ég held að það hefði vissulega auðveldað alla umræðu á hinu háa Alþingi og gert hana málefnalegri og betri. Forsaga málsins er sú að á sl. ári voru miklar umræður í samfélaginu vegna rannsóknar Samkeppnisstofnunar á meintu samráði olíufélaganna. Málið vakti athygli okkar allra á því hversu alvarleg og afdrifarík brot á samkeppnislögum geta verið. Þau beinast gegn almenningi og gríðarlega mikilvægt að um slík brot og rannsókn þeirra gildi skýrar og ótvíræðar reglur. Það er nauðsynlegt að Samkeppnisstofnun hafi þær heimildir sem nauðsynlegar eru til að rannsaka slík brot og líka mikilvægt að rannsókn mála hjá samkeppnisyfirvöldum valdi því ekki að tafir geti orðið á rannsókn hjá lögreglu ef ástæða er til slíkrar rannsóknar. Á síðasta ári komu upp nokkrir ágallar á því annars um margt góða regluverki sem við höfum búið við í þessum efnum. Upp komu deilur á milli Samkeppnisstofnunar og lögreglu um hlutverk og verkaskiptingu embættanna sem m.a. leiddu til hættu á að brot einstaklinga í málinu mundu fyrnast. Bitist var á um það hvenær lögregla ætti að koma að málinu og hvort það yrði aðeins gert með því að Samkeppnisstofnun tilkynnti málið formlega í þann farveg. Í núgildandi samkeppnislögum er ekki ákvæði um tilkynningarskyldu Samkeppnisstofnunar til lögreglu en slíkt ákvæði er t.d. að finna í lögum um fjármálafyrirtæki. Samkeppnisstofnun taldi málið hins vegar svo alvarlegt og sérstakt að rétt væri að vekja athygli á því vegna stærðar þess en embættin deildu svo um hvernig valdmörkum þeirra væri háttað. Deila Samkeppnisstofnunar og ríkislögreglustjóra frá því í fyrra vekur vissulega upp þá kröfu að úr verði bætt með því að skýra lögin og taka af allan vafa í þessum efnum. Samf. lagði strax í upphafi síðasta haustþings fram tillögu til úrbóta en hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er 1. flm. að því máli. Þar er lagt til að farin verði svokölluð bresk leið þannig að Samkeppnisstofnun verði falið að rannsaka lögaðila og fyrirtæki en lögregluyfirvöld fari með rannsókn mála á hendur einstaklingum. Þetta er reyndar leið sem fleiri hafa bent á, m.a. Samkeppnisstofnun og í umsögnum um frv. hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar má sjá að sú leið nýtur víðtæks stuðnings. Hæstv. ráðherra lýsti fyrir mörgum mánuðum miklum áhyggjum yfir því að þessi óvissa væri til staðar og leiddu þær til þess að hún skipaði umrædda nefnd sérfróðra manna til að fara ofan í málið. Nefndin skilaði af sér í upphafi ársins en þann 11. mars sl. svaraði hæstv. ráðherra fyrirspurn minni um málið þannig til að nefndin hefði skilað af sér en málið væri til umfjöllunar á milli hennar og hæstv. dómsmrh. Hún sagði í þeim umræðum, með leyfi forseta: ,,Á meðan slík vinna fer fram er ekki eðlilegt að ég greini opinberlega frá stöðu mála. Ég geri mér að sjálfsögðu vonir um að niðurstaða náist sem leiði til þess að hér verði lagt fram á næstu dögum frv. til breytinga á samkeppnislögum.`` Þetta var 11. mars sl. Nú eru liðnir tæpir tveir mánuðir síðan hæstv. ráðherra svaraði þessu til og þrír mánuðir síðan nefndin skilaði fullbúnu frv. Ekkert bólar þó á tillögum hæstv. ráðherra til úrbóta og enn er óvissan fyrir hendi um samskipti og valdmörk þessara stofnana í brotum á samkeppnislögum. Ástæðan er ágreiningur á milli hæstv. ráðherra og hæstv. dómsmrh. Björns Bjarnasonar um hvaða leiðir skuli fara. Skýrsla starfshópsins hefur síðan bæst í hóp leyniplagga ríkisstjórnarinnar og er það ekki til að bæta á vandræðagang málsins. Virðulegur forseti. Þetta er algerlega óviðunandi ástand. Hæstv. ráðherra hefur þá ábyrgð að koma með tillögur til úrbóta í þessum efnum og hún verður að rísa undir þeirri ábyrgð. Það bólar ekkert á slíkum tillögum sem er algerlega óafsakanlegt og gildir einu hvort ástæðan sé pólitískur ágreiningur stjórnarflokkanna um það hversu sterk Samkeppnisstofnun eigi að vera, ráðaleysi eða einhver annar vandræðagangur. Eða er samkomulagið á stjórnarheimilinu kannski orðið svo slæmt að menn geti ekki einu sinni komið sér saman um einfaldar breytingar í svona efnum? Virðulegi forseti. Ég vil í ljósi þess sem ég hef rakið spyrja hæstv. ráðherra eftirfarandi spurninga: Hvaða leið lagði starfshópur hæstv. viðskrh. til að farin yrði til að greiða úr óvissunni og hvað stendur í vegi fyrir að sú leið verði farin? Hvaða leið vill hæstv. ráðherra fara í þessum efnum? Telur hæstv. ráðherra koma til greina að fara svokallaða breska leið, þ.e. að brot lögaðila séu rannsökuð hjá Samkeppnisstofnun og brot einstaklinga hjá lögreglu? Hvaða vinna er í gangi núna vegna málsins hjá ríkisstjórninni og hvenær er að vænta tillagna sem verða lagðar fyrir Alþingi í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Eins og þingheimi er kunnugt um kom á sl. ári upp ágreiningur á milli samkeppnisyfirvalda annars vegar og lögregluyfirvalda og ákæruvalds hins vegar um það hvar og hvernig skyldi haga rannsókn á ætluðum brotum á samkeppnislögum. Í framhaldi af umræðum sem urðu um málið ákvað ég að láta kanna hvort þörf væri á að endurskoða ákvæði samkeppnislaga um verkaskiptingu rannsóknaraðila og ákvæði þeim tengdum. Ég skipaði því starfshóp í september sl. að höfðu samráði við dóms- og kirkjumrh. Í skipunarbréfi hópsins var tekið fram að einkum skyldi taka til skoðunar verkaskiptingu rannsóknaraðila og beitingu viðurlaga. Skyldi hópurinn í því sambandi yfirfara ákvæði laganna um refsingar með það að leiðarljósi að skerpa varnaðaráhrif þeirra. Teldi starfshópurinn að gefnu tilefni nauðsynlegt að gera breytingar á öðrum lögum í tengslum við samkeppnislögin var óskað eftir ábendingum þar að lútandi. Hinn 2. febrúar sl. skilaði starfshópurinn mér drögum að frv. til breytinga á samkeppnislögum. Þau frumvarpsdrög voru lögð fyrir ríkisstjórn en ljóst er að frv. þessa efnis verður ekki lagt fyrir yfirstandandi þing. Frumvarpsdrög þau sem nefndin skilaði af sér eru til athugunar í ráðuneytinu en ekki er búið að taka ákvörðun um frekari framvindu málsins. Við endurskoðun reglna um hvar og hvernig rannsókn á meintum samkeppnislagabrotum á að fara fram eru ýmis sjónarmið sem koma til skoðunar. Að mínu mati er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því að hérlendar samkeppnisréttarreglur eiga rætur sínar að rekja til aðildar okkar að EES-samningnum og þeim skuldbindingum sem af því leiddu. Löggjöfin hér á því evrópska fyrirmynd en ekki norræna eins og oft er um íslenskan rétt. Það eru því ekki jafngild rök fyrir því að mínu mati að líta til Norðurlandanna í þessu efni eins og í ýmsum öðrum málum. Líta verður til þróunar í Evrópu í heild og jafnvel til Bandaríkjanna, en eins og þingmönnum er kunnugt er þar mikil reynsla í beitingu samkeppnisréttar. Flest EES-ríki hafa aðlagað lög sín að meira eða minna leyti að Evrópuréttinum á þessu sviði. Þróunin hefur verið í þá átt að fela samkeppnisyfirvöldum að rannsaka meint samkeppnisbrot og leggja á stjórnvaldssektir. Rökin fyrir tilhöguninni eru þau að hjá samkeppnisyfirvöldum er fyrir hendi sérhæfð þekking, bæði hagfræðileg og lögfræðileg, sem nauðsynleg er í þessum málum. Einnig hefur verið talið að heimild til að leggja á stjórnvaldssektir flýti fyrir því að málum sé lokið og auki þar með varnaðar\-áhrif samkeppnislaga. Ég tel þessi sjónarmið skynsamleg og að taka beri tillit til þeirra við þróun réttarins hér á landi. Í þessu sambandi má nefna að sú sekt sem lögð var á Microsoft fyrir nokkrum vikum upp á tugi milljarða kr. var lögð á af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sem hafði rannsakað brot fyrirtækisins á markaðsráðandi stöðu. Málið sýnir svo ekki verður um villst hversu mikil völd samkeppnisyfirvöld hafa á Evrópuvettvangi. Þau frumvarpsdrög sem nefndin skilaði af sér gera ráð fyrir að rannsókn á meintum brotum fyrirtækja fari fram innan Samkeppnisstofnunar en að lögregla fari með mál er varða einstaklinga. Því hefur verið haldið fram að sú tilhögun standist ekki mannréttindasáttmála Evrópu. Ekki verður með neinu móti séð að slík tilhögun brjóti gegn sáttmálanum. Hann mælir einungis fyrir um réttinn til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis fyrir sama brot. Hann fjallar hins vegar í engu um rannsókn mála á tveimur stöðum, enda er slíkt fyrirkomulag fyrir hendi víða, t.d. í Bretlandi og í Þýskalandi og hefur ekki verið fett fingur út í þá tilhögun. Svo sem þingheim rekur minni til var rótin að þessum umræðum rannsókn Samkeppnisstofnunar á meintu ólögmætu samráði olíufélaga. Þeirri rannsókn miðar vel hjá Samkeppnisstofnun að því er ég best veit og einnig mun málið vera til rannsóknar hjá lögregluyfirvöldum þannig að ætluð lagaóvissa hefur ekki tafið framgang málsins. Það breytir hins vegar ekki því að þegar litið er til framtíðar er æskilegt að finna verkaskiptingu milli þessara aðila fastari farveg og er það mál eins og ég sagði áðan til skoðunar í ráðuneytinu.

Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram vegna umræðu um athugasemdir um störf þingsins fyrir hádegi sem í reynd varð um málið, að ég tel mjög ámælisvert að hæstv. ráðherra skuli halda fyrir þinginu skýrslu sem unnin hefur verið um málið. Það er hvimleiður sá siður að bera fyrir sig upplýsingalög í tilvikum af þessu tagi sem eru orðin að einhvers konar anti-upplýsingalögum, þ.e. snúast um rétt til þess að leyna upplýsingum en ekki skyldu til þess að reiða þær fram. Þingmenn hafa sjálfstæðan rétt til að krefja ráðherra svara og veita þeim aðhald. Sá réttur er einstaklingsbundinn. Hann er ekki hjarðréttur og skiptir ekki máli hvaða stærð þingflokka menn tilheyra í þeim efnum. Rétturinn er mjög helgur og ég held að ástæða sé til að forusta þingsins, þetta hef ég margsagt áður, herra forseti, taki það alvarlega hvernig þróunin hefur orðið á síðustu missirum að það gerist æ algengara að menn hreinlega hunsi þennan rétt þingmanna. Varðandi efni málsins er ákaflega óheppilegt að ekki skuli liggja fyrir skýrar og ótvíræðar reglur um samskipti samkeppnisyfirvalda og lögreglu þegar mál sæta rannsókn. Í aðalatriðum ættu þær að geta verið einfaldar, að samkeppnisyfirvöld héldu áfram og lykju rannsókn á meintum samkeppnislagabrotum fyrirtækja eða lögaðila en lögregla taki við rannsókn sem snýr að meintu refsiverðu athæfi einstaklinganna eða ábyrgð einstaklinga á brotum. Það gengur ekki að færa rannsóknina yfir því samkeppnisyfirvöld verða að geta leitt slík mál til lykta á sínum forsendum og eftir atvikum beitt sektum ef svo ber undir. Það er mikið áhyggjuefni að ekki skuli hafa tekist að höggva á þennan hnút. Það er áhyggjuefni að Samkeppnisstofnun er að drukkna í verkefnum og allt of mikill dráttur vill verða á því af þeim sökum að málum sé lokið. Síðast en ekki síst er mikið áhyggjuefni, herra forseti, að landið skuli sitja uppi með ríkisstjórn sem aftur og aftur reynist ófær að leysa úr málum af þessu tagi. Hvers konar sleifarlag er þetta að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki geta komið þessu frá sér á heilum vetri?

Virðulegi forseti. Það er ljóst af því sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra að þetta mál er í traustum farvegi. Málið er í skoðun og þingmenn eiga í sjálfu sér engan lögvarinn rétt til að fá til skoðunar frumvarpsdrög.  Reyndin er sú, hæstv. forseti, að málið er í vinnslu. Um er að ræða ráðherraskipaða nefnd. Þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á þeim málaflokkum sem hér skarast eru sammála um að vinna málið áfram og sammála um þær aðgerðir sem gripið var til í haust. Það er enn þá í þeim farvegi. Menn auðvitað gert athugasemdir við að málið skuli ekki hafa hraðari framgang en raun ber vitni. Ég get í sjálfu sér tekið undir það með hv. þingmönnum að mál þetta þarf að sjálfsögðu að útkljá. En þá skiptir mestu máli að þeir sem með málaflokkinn fara séu sammála um að hraða þeirri meðferð og að málið fái faglega skoðun. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara út í efnislega umræðu um hvernig þessum málum væri best fyrir komið enda er það atriði ekki sérstaklega til umfjöllunar. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að fyrir þinginu liggur þáltill. nokkurra þingmanna Framsfl. um að skipuð verði sérstök nefnd af dómsmrh. sem fái það hlutverk að rannsaka sérstaklega samspil stjórnsýsluviðurlaga og refsiviðurlaga í íslensku réttarkerfi. Það er mál sem snertir m.a. það mál sem var tilefni þessarar umræðu í upphafi. Í sjálfu sér væri ágætt að færa málið í þann farveg ef það ætlar að dragast mikið lengur.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda, Bryndísi Hlöðversdóttur, fyrir að færa þetta mál í tal á þinginu. Það veitir ekki af að veita stjórnvöldum aðhald í þessum málaflokki. Það er greinilegt að stjórnarflokkarnir hafa hvorki áhuga né getu, vegna innbyrðis ágreinings, til að koma þessum málum á hreint og taka á brotum á samkeppnislöggjöfinni. Það hefur ítrekað komið fram. Ég ætla einnig að nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru allmiklu skýrari en ég átti von á. Fyrr í vikunni spurði ég hæstv. ráðherra út í samkeppnismál á fjarskiptamarkaði og fékk þá ýmist engin svör við þeim spurningum sem ég bar upp eða svör við einhverju sem ég spurði alls ekki um. Þetta er því ákveðin framför og það ber að þakka. Ég ítreka að það eru brotalamir í þessum málaflokki og dæmi eru um mál sem hefur tekið allt að sjö ár að rannsaka. Það verður að koma þessum málum í betri farveg. Ég vil ítreka að það er á ábyrgð ráðherra. Hún ber ábyrgð á þessum málaflokki. Allt of oft hefur maður heyrt hæstv. ráðherra svara með þeim hætti að hún vilji ekki segja sjálfstæðri stofnun fyrir verkum. Hún ber hins vegar ábyrgð á þessum málaflokki og henni ber að fylgja málum eftir. Ég vil minna á að það er góðæri í landinu og hjá ríkissjóði. Það hefur komið fram á hinu háa Alþingi að hlutur hins opinbera hefur sífellt farið vaxandi í stjórnartíð Davíðs Oddssonar. Það skýtur því óneitanlega skökku við að ekki séu til fjármunir til að reka Samkeppnisstofnun svo vel sé. Alvarlegur grunur um samráð olíufélaganna snertir hag almennings í landinu. Því er mikilvægt að yfirvöld hafi burði og metnað til að mæta málinu af þeim þunga sem landsmenn krefjast.

Herra forseti. Eftir harðvítugar deilur síðasta sumar milli tveggja lykilstofnana í þjóðfélaginu, Samkeppnisstofnunar og ríkislögreglustjóra, lagði Samfylking fram fullunnið þingmál strax í haust sem hafði að markmiði að eyða þeirri réttaróvissu sem hafði skapast. Þá sögðust ríkisstjórnarflokkarnir vera að vinna að slíku máli en ekkert gerðist og mánuðirnir liðu. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir vakti máls á þessu ástandi fyrir hartnær tveimur mánuðum. Svör hæstv. viðskrh. voru að málið væri í vinnslu enda hefði umræddur starfshópur skilað af sér. Hæstv. viðskrh. orðaði það þannig þá að hún vonaðist til að hægt væri að skila af sér frv. til breytinga á samkeppnislögum á næstu dögum. Hún sagðist hlakka til að kynna málið fyrir þingheimi. En svo liðu tveir mánuðir og ekkert gerðist. Nú á dögunum þegar aftur var vakið máls á þessu ástandi fáum við bréf frá hæstv. viðskrh. um að hún vilji einfaldlega ekki láta þingmenn fá lykilgögn um málið. Það er ekki bjóðandi að ráðherra haldi eftir mikilvægum skýrslum og gögnum frá umræðunni. Þó erum við og þjóðin öllu vön í þessum efnum hjá ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin bregst einfaldlega skyldum sínum með því að bregðast ekki við því óvissuástandi sem nú ríkir varðandi valdmörk Samkeppnisstofnunar og ríkislögreglustjóra. Nú mun annað sumar líða með þau mál í óvissu. Á sama tíma og þessar deilur geisa milli hæstv. viðskrh. og hæstv. dómsmrh. hlýtur það að teljast neyðarlegt fyrir hæstv. viðskrh. að samflokksmaður hennar, hv. þm. Jónína Bjartmarz, leggur fram þáltill. um að dómsmrh. skuli sjá um könnun á valdmörkum stofnana viðskrh. annars vegar og stofnana dómsmrh. hins vegar.

Herra forseti. Framsfl. hefur lagt áherslu á að styrkja beri löggjöf á sviði samkeppnismála og viðskiptahátta. Eftirlitsstofnanir þurfa sjálfstæði og fjárhagslegt bolmagn til að sinna lögbundnum störfum. Mikilvægt er því að stjórnsýslan endurspegli atvinnulífið þannig að störfum þess verði mætt með skilvirkum hætti. Mikilvægt er að styrkja Samkeppnisstofnun, ekki síst í ljósi þess að aukin fákeppni er á ýmsum sviðum. Fákeppni kallar á aukna neytendavernd og hert eftirlit með þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga. Sem dæmi má nefna að eitt fyrirtæki er með um 49% markaðshlutdeild á matvörumarkaði, tvö fyrirtæki á byggingarmarkaði og tvö til þrjú í flutningum. Vilji Framsfl. er að efla Samkeppnistofnun og hefur það komið skýrt fram í umræðum undanfarna daga. Ég er ánægð með þá niðurstöðu sem hæstv. viðskrh. skýrði frá áðan, að samkeppnisyfirvöld rannsaki meint brot fyrirtækja en lögreglan rannsaki einstaklinga.

Herra forseti. Ég vil ræða frekar þann atburð að hæstv. ráðherra neitar að afhenda Alþingi skýrslu stjórnskipaðrar nefndar. Að vísu talaði hv. þm. Bjarni Benediktsson um ráðherraskipaða nefnd en ég geri ráð fyrir að þar sé á ferðinni það sem venjulega er kallað stjórnskipuð nefnd, þ.e. nefnd skipuð af ráðherra með erindisbréfi sem fær greitt samkvæmt ákvörðunum þóknunarnefndar o.s.frv. Sé þetta svo þá held ég að það sé algert nýmæli að Alþingi sé neitað um niðurstöðu skýrslu stjórnskipaðrar nefndar. Menn hafa haft uppi tilburði til að telja að þeir geti legið á minnisblöðum og vinnuplöggum en ef um það er að ræða að sett sé á laggirnar nefnd með formlegu erindisbréfi, hún ljúki störfum og skili skýrslu, þá minnist ég þess ekki fyrr að Alþingi hafi verið neitað um slíkt plagg. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri það. Er það svo að þetta sé skýrsla eða álit stjórnskipaðrar nefndar eða vinnuhóps? Auðvitað ætti Alþingi að taka þetta mál af ríkisstjórninni. Það er augljóst mál. Því miður virðist metnaður meiri hlutans á þingi ekki vera meiri en svo, samanber ræðu formanns allshn. áðan, að það er hlaupið í vörn fyrir þetta sleifarlag ríkisstjórnar. Menn áttu auðvitað að taka upp þykkjuna og segja: Þetta gengur ekki. Þingið tekur málið af ríkisstjórninni og klárar það úr því að hún er ófær um að leysa það vegna innri ágreinings. Auk þessa gæti hæstv. viðskrh. valið þá leið sem áður hefur verið farin, að flytja málið sjálf. Þá yrði það hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, 1. þm. Norðaust., sem flytti málið. Það hafa ráðherrar gert áður. Þeir hafa ekki látið andstöðu annarra stoppa það að þeir hrintu fram brýnum málum af þessu tagi sem tvímælalaust heyra undir starfssvið þeirra. Viðskrh. gæti t.d. gengið frá tilkynningarskyldu Samkeppnisstofnunar til lögregluyfirvalda og mælt fyrir um það með hvaða hætti Samkeppnisstofnun, af sinni hálfu, tryggi eðlilegt samráð við lögregluna þannig að mál geti gengið fram.

Herra forseti. Ég ætla að sýna hv. málshefjanda meiri virðingu en síðasti ræðumaður og reyna að ræða málið efnislega í stað þess að hristast og skjálfa yfir formalisma sem kemur efni málsins ekkert við. Við erum að ræða um valdmörk ríkislögreglustjóra og samkeppnisyfirvalda við rannsókn á brotum. Ég verð að segja að ég lít þannig á að þau valdmörk séu tiltölulega skýr. Ég tek ekki undir það að einhver réttaróvissa sé á þessu sviði þótt upp hafi komið eitt mál þar sem minni háttar ágreiningur var. Við vitum það að lögreglan fer með refsivörslu í landinu, ákæru- og refsivald gagnvart einstaklingunum, en Samkeppnisstofnun fer með annars konar vald. Hún fer ekki með ákæruvald og á ekki að gera, þaðan af síður refsivald. Hér er eftirlitsstofnun sem fylgist með framkvæmd samkeppnislaga. Það kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur að ekki væri um tilkynningarskyldu Samkeppnisstofnunar samkvæmt lögum að tefla. En það má kannski segja að almennt sé sú regla í gildi þrátt fyrir að hún sé ekki lögfest. Má ekki halda því fram að það sé borgaraleg skylda manna, hvort sem þeir eru starfsmenn Samkeppnisstofnunar eða ekki, að gera yfirvöldum viðvart ef grunur leikur á um brotastarfsemi? Ég er þeirrar skoðunar, varðandi valdheimildir Samkeppnisstofnunar, að varast beri að veita þeim of rúmar heimildir. Við þurfum ekki að hafa tvær lögreglur í þessu landi. Samkeppnisstofnun fer ekki með ákæruvald eða refsivald, hvað þá dómsvald, og á ekki að gera það. Ég segi hins vegar að sú staða getur komið upp að rannsókn mála fari fram á tveimur stöðum. Það kann að vera varhugavert vegna þess að þrátt fyrir að rannsókn samkeppnisyfirvalda beinist að lögaðilum en lögreglunnar að einstaklingum þá er þetta einn og sami hluturinn. Þetta eru atriði sem þarf að taka til athugunar, herra forseti.

Herra forseti. Deilurnar sem uppi eru í þessu máli koma ekki bara hæstv. dómsmrh. og hæstv. viðskrh. við heldur allri þjóðinni. Almannahagsmunir eru í húfi og mikilvægt að höggvið verði á þann hnút sem verið hefur milli ráðherranna allt frá síðasta sumri. Ég spyr: Gerir hæstv. viðskrh. sér grein fyrir ábyrgð sinni ef þeir aðilar sem staðið hafa að einu stærsta samsæri Íslandssögunnar gegn neytendum verða fundnir sekir en sleppa mögulega við refsingu vegna þess að hæstv. ráðherrar geta ekki útkljáð deilur sínar? Það væru alvarleg embættisafglöp sem ráðherrar verða að axla ábyrgð á og jafnframt alvarlegt að láta sumarið líða og hafa uppi réttaróvissu um þessi valdmörk milli Samkeppnisstofnunar og lögreglu. Það ætti að styrkja hæstv. ráðherra að sjálf réttarfarsnefnd, sem hæstv. dómsmrh. skipar og er dómsmrh. til ráðgjafar um málefni á sviði réttarfars, er í meginatriðum sammála þeirri leið sem Samkeppnisstofnun vill fara og ráðherra einnig. Það kemur fram í umsögn réttarfarsnefndar sem nú liggur fyrir um þingmál okkar samfylkingarmanna um sama efni. Það liggur fyrir, herra forseti, að hæstv. ráðherra hefur stuðning meiri hluta Alþingis, Samkeppnisstofnunar, sjálfrar ráðgjafarnefndar hæstv. dómsmrh., réttarfarsnefndar, við þá leið sem hæstv. ráðherra vill sjálf fara. Maður spyr því, og það stendur auðvitað upp úr, herra forseti: Hversu langt ætla framsóknarmenn að ganga í þjónkun sinni við íhaldið? Það er ekki hægt, herra forseti, að skilja við þingið án þess að þetta frv. nái fram að ganga, sem allir áðurnefndir aðilar vilja styðja, og hæstv. ráðherra knékrjúpi með þessum hætti fyrir hæstv. dómsmrh. og íhaldinu, enda eru ráðherrastólar í húfi í haust.

Herra forseti. Við höfum komið á því fyrirkomulagi innan stjórnsýslunnar að með samkeppnismálin, þ.e. eftirlit með brotum á lögunum og rannsókn á ætluðum brotum, fari ákveðin sjálfstæð stofnun, þ.e. Samkeppnisstofnun. Með þessu fyrirkomulagi var og er ætlun þingsins að tryggja nauðsynlega sérhæfingu, hagkvæmni og skilvirkni á þessu sviði, með það að meginmarkmiði að efla virka samkeppni til hagsbóta fyrir neytendur vöru og þjónustu. Til að ná því markmiði er óumdeilt að tvennt þarf að koma til sem Alþingi ber líka ábyrgð á. Annars vegar að stofnunin hafi nauðsynlega burði, faglega og fjárhagslega, til að sinna þessu mikilvæga verkefni sem henni er falið og hins vegar að við tryggjum stofnuninni starfshæfa löggjöf. Samkeppnisstofnun er sannanlega hluti af refsivörslukerfinu. Ég hef bent á og fært fyrir því rök að viðurlagakafla samkeppnislaganna sé áfátt og hann þarfnist breytinga. Það var von mín eins og margra annarra að á yfirstandandi þingi kæmi fram frv. sem þjónaði m.a. þeim tilgangi að styrkja starfsemi Samkeppnisstofnunar og gera henni betur kleift en áður að sinna því mikilvæga hlutverki sem henni er falið. Varðandi orð hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Ágústs Ólafs Ágústssonar er ljóst að þáltill. sem þeir nefndu tekur ekki á þessu. Hún tekur enga afstöðu til þess hvar valdmörkin séu milli þessara stofnana. Efni hennar gengur fyrst og fremst út á að gerð verði almenn úttekt í samfélaginu þegar svo háttar að ekki er alveg ljóst hvar valdmörkin liggja þegar annars vegar sjálfstæðri eftirlitsstofnun og hins vegar lögreglu eru falin tiltekin verkefni. Þetta vil ég, herra forseti, árétta sérstaklega í þessu samhengi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson komst að kjarna málsins í ræðu sinni. Hann sagði eitthvað á þá leið að varast skuli að veita Samkeppnisstofnun rúmar heimildir. Um það snýst málið, virðulegur forseti. Það er einmitt þetta sem hæstv. dómsmrh. er væntanlega að standa vörð um, þ.e. að Samkeppnisstofnun verði ekki of sterk í samfélaginu. Nefndin sem hæstv. ráðherra skipaði vill fara sömu leið og við í Samfylkingunni höfum lagt fram í frv. okkar  Virðulegur forseti. Að lokum vil ég segja að mér sýnist því miður að þessi umræða öll og það sem hér hefur komið fram sé hinn ömurlegasti vitnisburður fyrst og síðast um þá horrim sem samstarf þessara ágætu stjórnarflokka hangir á. Það er sorglegt og það er vont ef það bitnar á málum eins og þessu sem ætti þó ekki að vera ástæða til neins grundvallarágreinings á milli þessara tveggja flokka. En það þarf ekki meira til, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. En ég vil halda því fram að ekki ríki neitt ófremdarástand  En af því að hv. þingmenn tala um skýrslu vil ég ítreka einu sinni enn að ekki er um skýrslu að ræða  Hæstv. forseti. Ég ítreka bara að þetta mál verður áfram til umfjöllunar. En það ríkir ekkert ófremdarástand í þjóðfélaginu. Ég vil þó að þarna verði skýrt hvar mörkin liggja á milli þessara mikilvægu stofnana í samfélagi okkar þannig að allir viti hvað er hvurs. Af því að ég reikna nú með því að þessi ríkisstjórn haldi velli tel ég að þegar á haustdögum getum við átt von á frv. á hv. Alþingi sem ég trúi að verði vel tekið því að ég geri ekki lítið úr þeim mikla áhuga sem ríkir á Alþingi í sambandi við samkeppnismál og stuðningur er mikill við Samkeppnisstofnun.

Þá verður líka búið að skipta um mann í brúnni.

Herra forseti. Við tökum aftur til við að ræða nefndarálitin vegna breytinga á lögum um útlendinga, nr. 96 frá 15. maí 2002. Ævinlega þegar við komum að þessu máli, herra forseti, hugleiði ég hversu stutt er síðan við lögleiddum þá löggjöf sem hér er verið að breyta og sem við nú keyrum eftir. Auðvitað hafa verið ýmsir erfiðleikar samfara þessari löggjöf. Við munum vel hversu erfiðlega gekk að ná sáttum um hana á sínum tíma þegar hún fór í gegnum Alþingi hið fyrsta sinni. Í ljós hafa verið að koma ákveðnir gallar á henni sem stjórnarandstaðan taldi sig sjá svo sem við fyrstu yfirferð þeirra mála. Upphaflega frv. var gagnrýnt mjög af stjórnarandstöðunni og mikil vinna var lögð í að reyna að færa þar hluti til betri vegar. Ýmislegt var fært til betri vegar og ýmsu var hent út. Svo gerist það núna tveimur árum síðar að hæstv. dómsmrh. leggur fram frv. sem í grundvallaratriðum snýr að útlendingum sem koma frá EES-svæðinu eftir að það hefur verið stækkað. Nú er eðlilegt að við innrömmum það og ekki hefur verið neinn ágreiningur í allshn. um að þá breytingu þurfi að gera á lögunum þannig að það sé alveg ljóst. Um það ríkir fullkomin sátt. Þær breytingar þurfa að fara í gegn og í raun þyrfti að samþykkja þær hér í dag. Það gengur reyndar ekki upp vegna þess að hæstv. dómsmrh. vildi með þeim breytingum setja svo margar aðrar breytingar inn í frv., jafnvel breytingar sem hafnað var á sínum tíma fyrir tveimur árum þegar löggjöfin var upphaflega samþykkt. Ég tel því að seinagangurinn í því máli sem við erum að afgreiða hér, þ.e. EES-þætti þessa máls, orsakist af því að hæstv. dómsmrh. vildi setja mjög svo umdeild ákvæði inn í frv. og þar strandar afgreiðsla málsins, þannig að menn séu alveg með það á hreinu ef einhverjum eða einhverju á að kenna um þetta. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hefur farið mjög sköruglega í gegnum nefndarálit minni hlutans. Sú sem hér stendur á einungis áheyrnaraðild að allshn. Ég hef þó setið flesta fundi þar sem farið var yfir málið og er samþykk nefndaráliti minni hlutans. Eins og fram hefur komið í ræðum hv. þm. sem talað hafa í málinu hefur verið mikill ágreiningur um ákveðna þætti þessa máls. Fólk hefur talað um að í því sé fjandsamlegur tónn gagnvart útlendingum og að ríkt hafi ákveðinn þjösnaskapur við að koma þeim breytingum í gegn sem hér eru lagðar til. Talað er um að ásetningur frv. sé óljós og það sé kannski illa samið. Ég get tekið undir það að ásetningurinn er óljós. Þar af leiðandi hafa komið upp atriði í umfjölluninni í nefndinni sem flokka má undir misskilning. Hv. stjórnarliðar hafa gert mikið úr því að hér sé einungis um misskilning minni hlutans að ræða, misskilning þeirra sem gert hafa athugasemdir við frv., ranghugmyndir fólks og guð veit hvað. En ég vil meina, virðulegi forseti, að misskilningurinn komi upp vegna þess að ásetningurinn er óljós. Jafnvel þó svo að meiri hlutinn hafi nú gefið frá sér nefndarálit og hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður allshn., hafi skýrt ýmsa hluti sem hafa verið til umfjöllunar í nefndinni og fylgt úr hlaði í nefndaráliti þá tel ég samt sem áður að ásetningur stjórnvalda með þessum breytingum sé enn óljós. Ég gagnrýni og tek undir þá gagnrýni sem hefur komið fram á frv. að við samningu þess var áberandi skortur á samráði við samtök útlendinga. Það er sárgrætilegt að stjórnvöld skuli ævinlega brenna sig á þessu aftur og aftur við samningu frumvarpa sem vitað er fyrir fram að fjalla um viðkvæm mál og kemur til með að verða mikill ágreiningur um. Þá er önugt til þess að vita að stjórnvöld skuli ekki leggja sig betur eftir því en raun ber vitni að eiga samstarf við fólk sem þarf að starfa eftir lögunum eða lögin með einhverjum líkindum þurfa að bitna á. Ég gagnrýni því harðlega, virðulegi forseti, að þegar samið er frv. um útlendinga skuli ekki vera nein aðkoma að gerð eða samningu þess frv. úr röðum útlendinga eða samtaka þeirra. Ég tel hægt að slétta út mikinn misskilning eða ágreining og hægt að ná niðurstöðu um mál ef menn ættu einungis samráð við rétta aðila þegar verið er að semja viðkomandi frumvörp. Það hefur komið fram í þessari umræðu að dönsku útlendingalögin eru að mörgu leyti fyrirmynd ákveðinna greina í frv. Það hefur líka komið fram --- þar eigum við við 24 ára regluna svokölluðu --- að Danmörk er eina ríkið sem við vitum að hefur samþykkt jafntakmarkandi reglu og þar er á ferðinni. Í umfjöllun nefndarinnar þegar við vorum að lesa dönsku lögin sem reyndar voru einungis aðgengileg fyrir okkur í enskri þýðingu kom þó í ljós að jafnvel dönsku lögin hvað þetta áhrærir voru kurteislegar orðuð en frumvarpsgreinin sem við höfðum til umfjöllunar og það vill segja að dönsk stjórnvöld sem hafa það að yfirlýstu markmiði að fækka útlendingum sem koma til landsins ganga jafnvel ekki eins langt og hæstv. dómsmrh. í frv. því sem hér er til umfjöllunar. Ef menn eru að tala um að dönsk yfirvöld séu fjandsamleg í garð útlendinga þá er afar neikvætt að þurfa að viðurkenna að íslensk stjórnvöld taka sér þau til fyrirmyndar og ganga jafnvel lengra í tóni eða orðavali eins og við nefndarmenn í allshn. komumst að raun um þegar málið var til umfjöllunar. Ljóst er að valdheimildir Útlendingastofnunar eru opnar og þær eru óskýrar og það er algerlega óviðunandi að setja löggjöf í gegnum þingið þar sem valdheimildir opinberra aðila eru óskýrar. Hluti af þeim misskilningi sem hefur risið upp og hluti af þeirri kannski miklu neikvæðni sem frv. hefur mátt þola í umfjölluninni er til kominn vegna þess að stjórnvöld og höfundar frv. hafa ekki kært sig um að gera þessar valdheimildir nægilega skýrar og afdráttarlausar. Þetta á t.d. við um mál eins og húsrannsóknir, þ.e. hvort dómsúrskurður eigi að ráða í þeim efnum eða ekki. Það er búið að taka af tvímæli á mörgum stöðum í nefndaráliti meiri hlutans hvað þetta varðar, en upphaflega eru valdheimildirnar óskýrar og ásetningurinn óljós og ég tel ekki öll kurl komin til grafar í þeim efnum. Að mínu mati er ekki búið að leiðrétta þessa hluti nægilega vel til þess að vel megi við una. Eitt af því sem kom fram við 1. umr. þessa máls var að hv. þm. Atli Gíslason, varamaður minn á þingi í nokkrar vikur, hafði lagt fram á hinu háa Alþingi frv. til laga um breytingu á þessum sömu lögum. Þau er að finna á þingskjali 1068. Málið er númer 719. Frumvarp hv. þm., sem hann flutti ásamt öðrum hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, gekk út á ákveðna þætti sem hefðu þurft að koma til umfjöllunar við meðferð þessa máls. En að hluta til vegna tímapressu sem á þessu hvíldi varð lítið sem ekkert um þessar hugmyndir hv. þm. fjallað í nefndinni. Nú langar mig að nota tækifærið við 2. umr. og gera á nokkuð greinargóðan hátt grein fyrir þessum hugmyndum. Þeirra er getið nefndaráliti minni hlutans og í máli hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar sem fylgdi því úr hlaði kom fram að þær fylgdu hér með. Þessum hugmyndum hv. þm. Atla Gíslasonar hefur verið dreift. Þeim var dreift við 1. umr. málsins á þingskjali 1203. Þær fylgja sem sagt þessu máli og eru formlega breytingartillögur við frv. hæstv. dómsmrh. og ég fylgi þeim nú úr hlaði með þessari ræðu minni. Breytingartillögurnar eru í tveimur liðum og þær varða 1. mgr. 11. gr. laganna um útlendinga en þar er gert ráð fyrir að við bætist nýir stafliðir sem gera ráð fyrir því að 13. gr. eða merking hennar breytist því í 13. gr. núgildandi laga er kveðið á um heimild til að veita aðstandendum útlendings sem stundar vinnu á Íslandi dvalarleyfi. Aðstandendur í skilningi ákvæðisins eru maki, sambúðarmaki, samvistarmaki, niðjar yngri en 18 ára og á framfæri viðkomandi og ættmenni hans eða maka að feðgatali og á þeirra framfæri. Lögin áskilja að framfærsla, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt. Þegar niðji útlendings nær 18 ára aldri verður hann hins vegar að uppfylla sjálfur skilyrði um að framfærsla, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt til að fá dvalarleyfi en ella flytja af landi brott. Ungmennið verður með öðrum orðum að stunda vinnu og sýna fram á það með bankainneignum að 12 mánaða framfærsla sé tryggð til að fá dvalarleyfi. Fæst þeirra ungmenna sem um ræðir eða framfærendur þeirra hafa slík fjárráð og séu ungmenni í skóla liggur ekkert annað fyrir þeim en að hætta skólagöngu og jafnvel að flytja af landi brott frá nánustu aðstandendum sínum. Það hljóta því allir að sjá, virðulegur forseti, að slíkum aðstandendum sem ná 18 ára aldri er mismunað að okkar mati með algerlega óboðlegum hætti og því eru þessar breytingar lagðar til. Önnur tillagan sem hér um ræðir varðar blett á löggjöfinni en það má segja að hann sé mjög lítt sveigjanleg afstaða hennar til þess hvernig sýna má fram á að framfærsla, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt. Það gildir bæði um niðja sem aðra aðstandendur útlendings sem fengið hefur dvalarleyfi eða atvinnuleyfi hér á landi. Dæmi eru um það að útlendingar hafi veigrað sér við að leita félagslegrar aðstoðar og upplýsinga þótt þeir hafi verið í brýnni þörf og jafnvel talið að með því að móttaka húsaleigubætur eða fleiri opinberar greiðslur ættu þeir á hættu að þeim yrði vísað úr landi. Eðli málsins samkvæmt ætti staðfest yfirlýsing útlendingsins, foreldris eða framfæranda að nægja gagnvart niðjum og öðrum nánum aðstandendum í skilningi 13. gr. laganna og jafnsjálfsagt er að lögin heimili það þegar sérstaklega stendur á að framfærslan sé tryggð með félagslegri aðstoð eða með öðrum fullnægjandi hætti. Á þskj. 1203 er lögð til breyting sem um getur í e-lið og er undir 1. tölul. breytingartillagnanna. Þá er breytingartillögunum líka ætlað að taka á vandamálum sem komið hafa upp í tengslum við það þegar útlendingar, og þá er fyrst og fremst átt við konur, hafa komið til landsins og fengið dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sambúðar eða samvistar við íslenska ríkisborgara. Virðulegi forseti. Það eru allt of mörg dæmi þess að konur sem svo háttar um hafi sætt ofbeldi í hjónabandi. Komi til skilnaðar eru þessum konum allar bjargir bannaðar og dæmi eru um að makar þeirra hafi skákað í því skjólinu í sambúðinni með því að gera konunum ljóst að sambúðarslit leiði sjálfkrafa til brottvísunar úr landi. Má segja að konunum sé þannig haldið í nokkurs konar gíslingu. Margar þeirra hafa ekki að neinu að hverfa í heimalandi sínu þar sem þær hafa við flutning til Íslands e.t.v. brennt brýr að baki sér, hver veit? Þessar aðstæður eru í öllu falli óviðunandi og ómannúðlegar í þeim tilvikum þegar konur búa við ofbeldi maka sinna. Þess má einnig geta að allt að 14% kvenna sem leita til Samtaka um kvennaathvarf og Stígamóta eru konur af erlendu bergi brotnar en þær eru 3,75% af konum búsettum í landinu svo allir sjá að um hátt hlutfall er að ræða. Virðulegur forseti. Leiða má getum að því að fleiri þeirra hafi þörf fyrir aðstoð en þær sem leita hennar. Konur leita kannski ekki aðstoðar vegna vanþekkingar um réttarstöðu sína og af ótta við að þeim verði vísað úr landi sem löggjöfin í sjálfu sér heimilar. Það er eðlilegt að okkar mati að þessum konum sé veitt ákveðin lagaleg vernd og fái dvalarleyfi og síðar búsetuleyfi hér á landi og að tryggja megi framfærslu, sjúkratryggingu og húsnæði með félagslegum atbeina eða öðrum fullnægjandi hætti. Þannig er jafnrétti fyrir lögunum, vernd gegn mismunun og félagslegt öryggi tryggt í anda alþjóðasamnings nr. 10/1979, um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Greina má frá því hér að þegar hv. þm. Atli Gíslason samdi frv. sem þessar breytingartilögur eru í raun og veru reistar á leitaði hann ráðgjafar og upplýsinga hjá Alþjóðahúsi. Lögfræðingur þess, Katla Þorsteinsdóttir, sem kom reyndar á fund nefndarinnar við umfjöllun um þessi mál, staðfesti allt það sem fram kemur í greinargerð með frv. hv. þm. Atla Gíslasonar. Sömuleiðis staðfestir þau sjónarmið bréf sem fylgir frv. sem fylgiskjal, sem fjallar um skuggahliðar nútímafólksflutninga og er frá Stígamótum, Kvennaathvarfinu, Félagsþjónustunni í Reykjavík, Rauða krossi Íslands og Alþjóðahúsinu. Ég tel því að þær breytingartillögur sem eru á þskj. 1203 séu afar mikilvægar fyrir velferð útlendinga í landinu og fyrir réttindi þeirra þannig að það sé eðlilegt að þær séu fluttar í þessari kippu þegar verið er að fjalla um slík málefni útlendinga á annað borð. Virðulegur forseti. Eitt er það sem fengið hefur talsvert mikla umfjöllun í umræðunni en það er hin svo kallaða 24 ára regla og það sem lýtur að hugsanlegum eða meintum nauðungarhjónaböndum og sömuleiðis hefur alþjóðleg glæpastarfsemi eins og mansal borið á góma. Það er alveg ljóst að við sem skipum minni hlutann í allshn. erum tilbúin til að gera allt sem í okkar valdi stendur til að berjast gegn skipulegri alþjóðlegri glæpastarfsemi. Það sannast auðvitað á þeim þingmálum sem flutt hafa verið af hálfu stjórnarandstöðunnar á yfirstandandi þingi að við berum hag fórnarlamba slíkra glæpamanna sannarlega fyrir brjósti og það er óhætt að vísa frá harkalega öllum ásökunum um annað. Það er hins vegar alveg ljóst að við sem stöndum að áliti minni hlutans teljum þær aðferðir sem meiri hlutinn leggur til að verði beitt, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson lýsti þegar hann flutti ræðu sína áðan, séu ekki vænlegar til árangurs, þær séu ekki réttar aðferðir, þær tryggi ekki það sem meiri hlutinn telur að þeim sé ætlað að tryggja. Við styðjum okkar mál rökum samtaka útlendinganna og ég get nefnt umsagnir sem nefndinni hafa borist, t.d. athugasemdir frá Rauða krossi Íslands sem sendi okkur mjög gagnorða umsögn. Sérstaklega má kannski tala um umsögnina sem lýtur að 4. gr. frv., en 4. gr. er ætlað að rýmka þann tíma sem yfirvöld hafa til þess að hefja rannsókn svo þau geti beitt ákvæðum laganna um frávísun. Það er kannski atriði sem ekki hefur verið fjallað mikið um í umræðunni nú þegar en það er ákvæði sem Rauði krossinn hefur miklar áhyggjur af því hann segir að almennt séð verði að telja það mjög bagalegt að rannsókn mála dragist og hugsanlegt sé að ákvæðið leiði til þess að rannsókn hefjist síðar en ella. Segir, með leyfi forseta, í athugasemdum Rauða kross Íslands við frv.: ,,Þrátt fyrir þetta ákvæði er engu að síður til staðar heimild til þess að brottvísa útlendingi í ólöglegri dvöl, sbr. 5. gr. frv., en sú heimild var ekki fyrir hendi.`` Breytingin tengist 5. gr. frv. um heimild til brottvísunar útlendinga í ólöglegri dvöl og segir Rauði krossinn að hún kunni sérstaklega að bitna á hælisleitendum sem nær undantekningarlaust dveljast ólöglega í því landi sem þeir koma til og sækja um hæli í. Og það er alveg ljóst í umsögn Rauða krossins að hælisleitendur og réttindi þeirra eru ekki tryggð með því frv. sem hér um ræðir og þeim greinum sem geta lotið að réttindum hælisleitanda. Sama má segja um umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands. Hún er mjög alvarleg, og af því að ég vék hér að skipulegri glæpastarfsemi finnst mér nauðsynlegt að vitna til umsagnar mannréttindaskrifstofunnar sem gerir mjög alvarlegar athugasemdir við margar greinar frv. en ekki hvað síst við 16. gr. sem varðar breytingu á 56. gr. laganna. Mannréttindaskrifstofa Íslands gerir athugasemdir við þau ákvæði sem varða málamyndahjónaböndin og vekur athygli okkar á því að í 31. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna sem kveður m.a. á um það að flóttamenn sem koma eða dvelja ólöglega í landinu skuli ekki sæta refsingu af því tilefni. Þá verði að skoða Palermo-samning Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn skipulagðri alþjóðlegri glæpastarfsemi. Þekkt eru þau tilvik þar sem einstaklingar með falsað vegabréf, skilríki eða vegabréfsáritun eru í raun fórnarlömb skipulagðrar alþjóðlegrar glæpastarfsemi eða verslunar með fólk. Í slíkum tilfellum, segir Mannréttindaskrifstofa Íslands, sé einkum um að ræða konur og börn sem annaðhvort er rænt frá heimaslóðum sínum eða þau blekkt með loforðum um betra líf í öðru landi. Aðstæður fólks á upprunaslóðum eru þá iðulega svo ömurlegar og örbirgðin svo mikil, segir í umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands, að fólk kemur sér sjálfviljugt á milli landa með aðstoð þeirra sem fyrir mansalinu standa í þeirri von að treysta megi þeim samningum eða fyrirheitum sem gefin voru. Það skýtur því skökku við að refsa fórnarlömbum slíkrar alþjóðlegrar glæpastarfsemi fyrir þjáningar sínar og enn erfiðara gæti orðið að upplýsa þau alvarlegu brot sem lúta að verslun með fólk ef þolendur eiga von á allt að tveggja ára fangelsi fyrir það sem kallað eru brot. Svo halda mannréttindasamtökin áfram að vekja athygli okkar á því að Palermo-samningurinn gerir ráð fyrir að fórnarlömb slíkrar alþjóðlegar glæpastarfsemi njóti verndar og aðstoðar. Í því sambandi langar mig til að minna á mál sem liggur fyrir þinginu og við flytjum saman, hv. þm. Hlynur Hallsson, Þuríður Backman og ég, og fjallar einmitt um fórnarlamba- og vitnavernd og byggir á þeim ákvæðum Palermo-samningsins sem mannréttindaskrifstofan er að vekja athygli okkar á. Það vill svo til að það frv. er á dagskrá þingsins í dag og ég geri ráð fyrir að ef ekki vinnst tími til að ræða málið ítarlega fari það til nefndar án umræðu og verði sent út til umsagnar og hægt verði að vinna það í nefnd næsta haust. Það má segja að ákvæði í því frv. lúti að réttindum þeirra sem eru fórnarlömb glæpamanna sem versla með konur og börn, ekki hvað síst til kynlífsiðnaðar. Það skiptir verulegu máli að við förum eftir þeim tilmælum sem koma fram í Palermo-samningnum og við höfum skuldbundið okkur til að fara eftir þó svo að dregist hafi að fullgilda hann á Alþingi Íslendinga. Auðvitað verðum við að fara að reka á eftir því að fullgilda þann samning, og það höfum við gert í stjórnarandstöðunni, og það hlýtur að koma að því fyrr en síðar og þá hefur samningurinn lagalegan status hér á landi og þörf á því að breyta lögum í samræmi við hann. Það er því miður ekki verið að gera í þessu frv. Það hefði verið betra ef svo hefði verið því að ég tel orðið mjög tímabært að við setjum í lög ákvæði sem á öflugan hátt geta gagnast fórnarlömbum glæpamannanna og geta þá verið lóð á vogarskálina í að uppræta þá skelfilegu glæpi sem framdir eru á konum og börnum, sérstaklega eins og ég sagði með því að selja fólk á milli landa í kynlífsiðnað. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir sjónarmiðum mínum í málinu. Ég tel að margt hefði betur mátt fara og verst af öllu þykir mér að dönsku lögin skuli vera fyrirmynd hér þar sem vitað er að þar er nú við völd ríkisstjórn sem hefur það að yfirlýstu markmiði að fækka innflytjendum og mér finnst skipta máli að við tökum upp aðra siði. Við gerum okkur grein fyrir því að við þurfum á útlendingum að halda. Það skiptir okkur máli að taka vingjarnlega og vel á móti þeim og þar með erum við ekki að segja að verið sé að opna fyrir einhverja misindismenn eða glæpastarfsemi eða fólk sem er fórnarlömb glæpasamtaka eða annarra sem eru að brjóta á þeim rétt. Hér hefði því margt mátt betur fara, frú forseti, þó að ég viðurkenni að breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar lagði fram séu til bóta í ýmsu tilliti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vék í upphafi máls síns að því að ófullnægjandi samráð hafi verið haft við útlendinga vegna málsins. Ég vil því vekja athygli á því að málið fór mjög víða til umsagnar og við funduðum með fjölmörgum aðilum sem telja sig málið varða. Við undirbúning mála af þessu tagi verður að hafa í huga að takmörk eru fyrir því hversu víðtækt samráð er hægt að hafa. Þegar fyrir liggur að í ákveðnum atriðum er verið að þrengja rétt þeirra sem hingað vilja koma er ekki við öðru að búast en að slíkir aðilar hafi athugasemdir við frv. en þær fengu allar að komast að við meðferð málsins. Gerð hefur verið sérstök athugasemd við það að frv. hafi ekki verið jafn kurteislega orðað og dönsku lögin og því haldið fram af hv. þm. að dönsku lögin gangi ekki jafn langt, a.m.k. ekki í tóni eða orðavali. Samt sem áður eru Danir í mörgum tilvikum með þrengri skilyrði t.d. fyrir aðstandendur til að koma til Danmerkur en munu gilda verði frv. að lögum. Ég er ósammála því að þær valdheimildir sem snerta húsrannsóknir eða aðrar valdheimildir þeirra sem fara með þessi mál hafi verið óskýrar eða tilgangur þeirra eitthvað óljós í frv. eða lögunum hingað til, en í tilefni af framkomnum athugasemdum er engu að síður mælt með því að orðalagi verði breytt. Að lokum vil ég segja um frv. sem var lagt fram af hv. varaþingmanni Atla Gíslasyni, að við lögfestingu þess værum við að ganga gegn því meginmarkmiði að lögin hér séu í samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndunum.

Frú forseti. Varðandi síðasta atriðið í ræðu hv. þm. sé ég ekkert því til fyrirstöðu að Íslendingar gangi á undan nágrannalöndum sínum með góðu fordæmi ef hægt er. Hins vegar tel ég eðlilegt að við höfum samráð við nágrannalöndin. Við vitum sem er að þau fara ólíkar leiðir í þessum málum. Ég fullyrði að Danir eru að þrengja löggjöf sína meira en góðu hófi gegnir og mér þykir mjög miður að íslensk stjórnvöld skuli endilega leita í smiðju þeirra í þessum efnum. Varðandi það að ekki hafi verið haft nægilegt samráð talaði ég um það í ræðu minni að það hefði fyrst og fremst verið á þeim tíma sem verið var að semja lögin. Þá var haft samráð við opinberar stofnanir, Útlendingastofnun, ríkislögreglustjóra, lögreglustjórann á Keflavíkurflugvelli, en einskis var leitað hjá Samtökum útlendinga. Það er ámælisvert. Auðvitað fengu síðan öll samtökin að koma að málinu þegar það var í meðförum nefndarinnar. Ég get hælt hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir það að hann hafði opið hús fyrir gesti og við fengum fína gesti og fínar umræður um málið í nefndinni. Við það stig er ekkert að athuga. Hins vegar fengum við gífurlega alvarlegar athugasemdir og að mínu mati hafa sárafáar þeirra náð inn í brtt. meiri hluta nefndarinnar. Ég hefði viljað sjá okkur taka mun alvarlegar á þeim athugasemdum sem við fengum, vegna þess að fólk leiddi virkilega góð rök að því að hér væri verið að þrengja skilyrðin svo mikið að þau væru farin að ganga á þann almenna rétt sem gildir í landinu, t.d. er varðar hjúskap. Þar var talað um mannréttindasáttmála Evrópu sem verndar hjúskapinn. Að mati þeirra sem best þekkja til mannréttindamála gengur frv. á svig við mannréttindasáttmála Evrópu hvað þetta varðar. Mér finnst meiri hlutinn ekki hafa komið fram með sannfærandi rök sem mælir gegn þeirri gagnrýni sem við höfum fengið á þessi mál.

Virðulegi forseti. Varðandi athugasemdina um að við ættum að vera í fararbroddi við að móta löggjöf á Íslandi um þessi efni er það ágætlega háleitt markmið, en málaflokkurinn er mjög vandasamur. Reynsla annarra þjóða sýnir að þar sem hindranirnar eru almennt minnstar er þrýstingurinn mestur og menn lenda í vandræðum með stjórnsýslu sína ef löggjöfin í þessum efnum er um of frábrugðin því sem gerist í nágrannaríkjunum. Það eru því mjög góð og gild rök fyrir því að ákveðið samræmi sé á milli landa í löggjöf þegar kemur að málefnum útlendinga. Ég vil vekja athygli á að í frv. er í sumum atriðum verið að þrengja rétt útlendinga til þess að sækja hingað og fá dvalarleyfi hér, en eftir sem áður erum við með rýmri rétt til þess en gildir annars staðar. Ég hef sérstaklega verið að vísa í rétt aðstandenda til þess að sameinast fjölskyldu sinni. Réttur þeirra er rýmri verði frv. að lögum en við sjáum nokkurs staðar annars staðar á Norðurlöndunum. Varðandi 24 ára skilyrðið hafa í sjálfu sér ekki verið færð fyrir því nein ákveðin rök hvers vegna, eftir að hvert og eitt tilvik hefur verið tekið til skoðunar, ástæða er til að ætla að hérlend stjórnvöld mundu reyna að spyrna fótum við því að fjölskyldur sameinist. Það er einungis verið að afnema það ákvæði gildandi laga að rétturinn til dvalarleyfis sé óskilyrtur. Verið er að skilyrða að viðkomandi aðili þurfi að sækja um á eigin forsendum. Ef viðkomandi er í hjúskap, eins og ég hef margoft bent á, mælir það með því að fallist verði á umsóknina.

Frú forseti. Ég nefni eina umsögn varðandi 24 ára regluna. Biskupsstofa biður okkur um að athuga það í nefndinni að ganga tryggilega úr skugga um að frv. skerði ekki mannréttindi einstaklinga. Okkur er treyst fyrir því að kanna það rækilega og breyta frv. ef þörf krefur. Með 24 ára reglunni erum við að skerða rétt einstaklinga vegna þess að íslenskur ríkisborgari sem kemur með erlendan maka til landsins þarf að sækja um dvalarleyfi fyrir makann á grunni hjúskaparins. Byrjað er á því að slíta fjölskylduna í sundur. Íslendingurinn þarf að koma sér fyrir í landinu á meðan útlendingurinn bíður, mögulega með barn, eftir því að dvalarleyfi verði afgreitt. Allt ferlið er afar erfitt og reynir virkilega á fjölskyldurnar, hjónabandið og hjúskapinn. Ef löggjöfin er þess eðlis að hún reisi frekari skorður en verið hefur verður þetta enn þá erfiðara. Við megum ekki hafa löggjöf sem gerir það að verkum að fólki finnist það stöðugt óvelkomið hingað. Við viljum vera gestrisin þjóð. Við erum að reyna að setja lög sem varna glæpum, en það er ekki þar með sagt að við þurfum að setja alla undir grun um að þeir séu að fremja brot. Ég vil benda á umsögn frá MFÍK, Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna, máli mínu til stuðnings um að við getum gefið gott fordæmi. Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna benda okkur á mikilvægi þess að Íslendingar fari fram með gott fordæmi í heimi tortryggni og ófriðar og hlutverk okkar sé að axla ábyrgð sem felst í því að vera ríkt og sjálfstætt lýðræðisríki í samfélagi þjóðanna. Það er grundvallaratriði sem ég tel að við eigum að gera, en löggjöfin sem er til umfjöllunar ber þess ekki vott að við ætlum að bera þá ábyrgð.

Frú forseti. Ég ætla að koma með nokkur innlegg í umræðuna um frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, nál. Ég vil að hv. þm. taki eftir því að þó ekki sé um gömul lög að ræða, tæpra tveggja ára gömul, eru samt sem áður þegar komnar breytingar á þeim. Ágúst Ólafur Ágústsson fór mjög vel yfir nál. minni hlutans og ritar hann allur undir það. Ýmislegt hefur verið lagað í nefndinni þó svo að á engan hátt sé gengið nægjanlega langt að okkar mati. Það hefði átt að gera það sem talað var um í upphafi og ég veit að það hefur verið megn óánægja með að það var ekki gert. Það átti að koma inn með EES-málið og geyma hitt. Það er algjörlega á hreinu að obbinn af því sem er ritað í frv. hefði þurft miklu meiri skoðun ásamt fleiri hlutum. Það er fullt af hlutum sem þarf að skoða í löggjöfinni þó hún sé ekki eldri en hún er. Til dæmis þarf að skoða að setja málaflokkinn undir eitt ráðuneyti. Hann er núna undir tveimur ráðuneytum, bæði félmrn. og dómsmrn. Eitt af forgangsmálunum er að setja hann undir einn hatt, setja faglega vinnu í málið. Einnig vantar ákveðna heildarstefnumótun á milli ráðuneytanna af því að undirstofnanir koma líka að málinu og afar mikilvægt að leiða hesta alls þessa fólks saman. Úr því að verið var að fara í þessar breytingar átti líka að kalla til fólk sem málið varðar að samningu frv. Það átti að kalla til Mannréttindaskrifstofu og Alþjóðahús. Annað eins hefur verið gert að mig minnir í mörgum öðrum frv. Það hafa meira að segja komið tilbúnar umsagnir á fyrri stigum í ýmsum frv. sem hafa verið unnin í þinginu. Það var ekkert samráð og ég harma að enn á ný þurfi að vera að þrasa um hluti sem hefði verið hægt að koma í veg fyrir. Mér finnst að það eigi að vera skýlaus krafa um að endurskoðun fari fram á málinu og heildarstefnumótun um að setja málaflokkinn undir einn hatt. Það eru flestallir hv. þm. sammála því. Það er bara spurning hvort hann eigi að fara undir félmrn. eða dómsmrn. Ég er ein af þeim sem tel að það væri ákveðin gæfa fyrir málaflokkinn að fara undir félmrn. til þess að taka af því lögreglu- og eftirlitsstimpilinn þrátt fyrir náið samstarf við lögreglu sem er afar mikilvægt líka. Ekki skal tekinn upp hanskinn fyrir þá sem eru hér í glæpsamlegum tilgangi, af og frá. Það mun ég aldrei gera. Við erum sí og æ að tala um að við eigum að sækja fyrirmyndir til Norðurlandanna. Þetta var talsvert rætt þegar við vorum með stóra útlendingafrumvarpið. Auðvitað á þá að taka Útlendingastofnun og setja hana á sama plan og aðrar útlendingastofnanir á Norðurlöndunum. Það er mjög ólíku saman að jafna hvernig stofnunin er hér miðað við þar. Þar getum við t.d. lesið sennilega alla úrskurðina á netinu. Þar er nefnd yfir Útlendingastofnun sem í sitja Rauði krossinn, mannréttindasamtök o.s.frv. þar sem farið er yfir það sem er að gerast hjá stofnuninni, vegna þess að allir eru mjög meðvitaðir um að málaflokkurinn er afar viðkvæmur og mjög mikilvægt að hann sé unninn í samráði við útlendingasamfélagið þannig að ekki sé komið með óþarfa viðbótarherðingar og reynt er að mæta fólki á þeirra forsendum. Danir eru með eina opinbera stofnun sem heitir Etnisk Råd. Þar hefur verið unnin gríðarlega mikil og góð fagvinna. Ég vil benda þeim á sem vilja kynna sér þessi mál á heimasíður embættanna því þær eru afar fróðlegar. Þar koma fram upplýsingar um öll frv. sem eru í vinnslu t.d. í þinginu er varða á einn eða annan hátt útlendinga, hvert þau eru send til umsagnar og hvar þau eru stödd o.s.frv. Það hvílir því mjög mikil upplýsingaskylda á útlendingastofnunum Norðurlandanna gagnvart útlendingasamfélaginu. Það vildi ég gjarnan sjá hér. Úr því að verið var að koma með einhverjar breytingar, sem ég nefndi áðan að hefði ekki átt að koma með, hefði mér fundist að það hefði átt að skoða málið heildstætt. Við áttum ekki að taka inn það sem búið var að henda út eftir mikla umræðu í hv. allshn. fyrir þremur árum eins og DNA og fleira. Mér finnst það ekki skapa þinginu góða ásýnd að við skulum alltaf þurfa að þrátta um hluti sem hægt væri að gera í mun meiri sátt, m.a. við útlendingasamfélagið í landinu sem verið hefur okkur til mikillar gæfu. Mig langar sérstaklega að gera tvö atriði í frv. að umtalsefni. Annars vegar 24 ára regluna og hins vegar það sem varðar DNA-sýnin. Mig langar líka að benda á það, ef þingmenn skyldu ekki átta sig á því, að löggjöf okkar varðandi atvinnuleyfi og annað er allt öðruvísi en annars staðar á Norðurlöndunum. Hér eru atvinnuleyfin á hendi fyrirtækjanna. Þau eru ekki á hendi einstaklinganna. Það er kannski grundvallarmunurinn á löggjöf hinna Norðurlandanna og okkar. Ég þori ekki alveg að fullyrða hvernig þetta er í Finnlandi. Það gæti verið að þeir hefðu svipaðar reglur og við. En það er afar mikilvægt að við höfum þetta í huga. Af því við erum með þetta allt niðurneglt gagnvart vinnuveitendum þá höfum við ekki haft eins miklar þörf á því að setja skilyrði um dvalarleyfi í löggjöf okkar og sumar aðrar þjóðir. Það er ein af ástæðunum. Mig langar að fjalla aðeins um 24 ára regluna. Ég veit ekki hvort þingheimur gerir sér grein fyrir því hversu margir Íslendingar eru á aldrinum 18--24 ára. Þeir eru hvorki meira né minna en 30 þúsund, eiginlega jafnmargir af hvoru kyni. Með þessu frv. eru hert skilyrði sett gangvart þessum aldurshópi til að vernda hagsmuni sem ég tel að hægt væri að vernda ríkulega með öðrum aðferðum. Bara með lögleiðingu Palermo-samningsins. Við erum búin að lögleiða hann að hluta, búin að undirrita hann. En ef við tækjum t.d. upp vitnaverndina og lögleiddum hana, við þyrftum ekki sérstök frumvörp hér í þinginu um það, þá hefðum við náð afar langt í mansalsmálum. Sú sem hér stendur þekkir það. Ég er upphafsmanneskja þess að þessi mál voru rædd á hinu háa Alþingi. Enginn hafði heyrt talað um mansal fyrr en ég tók þá umræðu upp fyrir þremur árum. Ég hef talað víða um heim um þessi mál og mér virðist þessi regla ekki koma til með að veita vernd gegn mansali. Með því að klára að lögleiða Palermo-samninginn mundum við hins vegar ná afskaplega langt. Við gætum líka hert löggjöf okkar að því leyti, bæði hegningar og bætt meðferð opinberra mála til þess að ná til þeirra sem brjóta á öðrum manneskjum með þeim hætti. Það er ekki að ósekju að ungliðahreyfingar allra stjórnmálaflokka, þar er enginn stjórnmálaflokkur undanskilinn, skuli taka þetta mál upp og berjast gegn því að slík regla verði leidd í lög. Það er vegna þess að þetta varðar einmitt ungmennin sjálf. Við skulum ekki gleyma því að fjöldi þeirra landa sem verða undanþegin eykst. Eftir því sem Evrópusambandið stækkar meira, þeim mun færri lönd verða eftir í þeim pakka sem þetta varðar. Það er algengt að námsmenn í Bandaríkjunum kynnis mökum sínum þar. Þá verða menn rétt að vona að þeir séu orðnir 24 ára þegar þeir vilja koma heim með unnustu sína eða unnusta sinn. Ég bendi á mjög skemmtilega grein í Morgunblaðinu í dag eftir varaformann ungra framsóknarmanna. Hann fer yfir þetta og segir að vísu sjálfur að hann ýki frásögn sína dálítið til að fólk átti sig á þeim vandamálum sem upp geta komið þegar fólk vill giftast ástinni sinni og flytjast með henni heim til Íslands. Í því sambandi hefur verið nefnd jafnræðisregla stjórnarskrárinnar og þarf ekki að tíunda það. Mér finnst í raun grátlegt til þess að vita að við skulum ætla að setja slíkt í lög. Þegar Danir settu þetta í lög og byrjuðu á að setja mörkin við 28 ára aldur, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson upplýsti, voru þeir svo sannarlega ekki að hugsa um mansal. Því get ég lofað ykkur. Það var mjög gaman að fylgjast með þeim umræðum. Það kom aldrei upp á borð hjá Dönum. Aldrei. Við megum heldur ekki gleyma því, þótt það hafi ekki endilega verið góð rök fyrir lagasetningu Dana, að á Íslandi er allt annað útlendingasamfélag en í Danmörku. Þar er samfélag útlendinganna öðruvísi. Þar hefur líka komið í ljós að stúlkur, sem menn hafa hugsanlega talið sig geta verndað með þessu ákvæði, eru bara sendar úr landi og látnar ganga í nauðungarhjónabönd í heimalandinu, þótt þær hafi alla sína tíð búið í Danmörku. Það er mjög sorglegt til þess að vita. Ýmsir, t.d. Etnisk Råd og aðrir, hafa reynt að berjast fyrir því að mikilvægt sé að halda þeim í landinu til að vernda þær. Auðvitað er að mörgu að hyggja. Þetta eru alvarleg mál og fremur spurning um hegningarlöggjöf okkar. Við ættum jafnvel frekar að styrkja stöðu þeirra sem brotið er á þeim megin en láta þessi ákvæði ganga á hlut ungs fólks vegna örfárra mála. Ég held að við ættum að reyna að skoða það. Það er alla vega mín bjargfasta skoðun. Við þekkjum öll umræðuna um lífsýnin. Það er búið að fara vel yfir það í nefndinni. Það skal ég játa. Það verður líka að segjast að það hefur alla tíð einkennt umræðuna í hv. allshn. að þar er málefnaleg og góð vinna í gangi þótt nefndarmenn séu ekki alltaf sammála. Það ber að hrósa formanni nefndarinnar, Bjarna Benediktssyni, fyrir góð vinnubrögð. Þegar við skoðum ákvæðin um lífsýnin, sem var hent út á sínum tíma og komu ekki inn aftur þegar útlendingafrumvarpið kom endurnýjað ofan úr ráðuneyti, þá sjáum við að það væri strax skárra ef við gerðum eins og Danir, Finnar og Norðmenn, sem eru ekki einu sinni með þetta í lögum sínum en hafa ákveðnar reglur og bjóða upp á slíka möguleika til þess að fólk geti sannað hvaðan það kemur vegna erfiðleika við að fá vottorð frá heimalandi. Það er allt önnur nálgun en var í upprunalega textanum. Ég verð einnig að játa að textinn hefur lagast aðeins en alls ekki nægjanlega. Norðmenn hófu að setja slíkar reglur vegna þess að þeir fengu stóran hóp af fólki frá Sómalíu. Það varð til þess að þeir urðu að finna ráð til að sanna fjölskyldutengsl, erfiðleikar í heimalandinu buðu ekki upp á að fólkið hefði fæðingarvottorð. Það er líka eðlilegt, ef fólk vill sanna hvaðan það er, að það geti gert það með DNA. Í morgun var bent á það, eins og einnig var gert í nefndinni, að ekki er alltaf ljóst hvað kemur út úr DNA-rannsókn. Ýmsir annmarkar geta verið á því. Þar getur verið um kjörbörn að ræða, börn utan hjónabands, rangfeðruð börn, tæknifrjóvgun o.s.frv. Þannig er ekki allt fengið með blessaðri tækninni þótt við gjarnan vildum hafa það svo. Ég minni á að Norðmennirnir kynna þessi mál á heimasíðu sinni. Ég bendi þingmönnum á að fara inn á þá heimasíðu. Þar kemur skýrt fram hvernig málum skuli háttað varðandi lífsýnin. Þeir láta t.d. rannsaka DNA-sýnin í Englandi. Þar kemur skýrt fram hverjir eiga að rannsaka sýnin, hvert eigi að senda þau o.s.frv. Þar kemur líka fram að í öllum sendiráðum þeirra í borgum og löndum sem eiga við erfiðleika að stríða varðandi slík sönnunargögn, við getum nefnt Kabúl, Addis Ababa, Nairóbí og fullt af löndum sem það á við, Írak, Afganistan o.s.frv., er boðið upp á þjónustu hvað þetta varðar. Upp eru talin fjölmörg sendiráð sem bjóða upp á slíka þjónustu og að sjálfsögðu á kostnað norska ríkisins. Þannig er það hjá Norðmönnum. Þannig er málum einnig háttað hjá Dönum. Skoðunin er á þeirra eigin kostnað en ekki þeirra sem krafist er DNA af. Hið sama gildir í Finnlandi og það skýr ákvæði eru hjá Finnum um hvernig eigi að fara með DNA og hver eigi að taka það. Það er einnig algjörlega skýrt á heimasíðu þeirra. Þar er skýrt að stofnun á borð við lýðheilsustöð hjá okkur sjái um allar DNA-sýnatökur og rannsókn á sýnunum. Að því verður að koma fagmaður, heilbrigðisstarfsmaður. Þetta er samkvæmt 66. gr. finnskra laga um útlendinga. Hefðum við náð að koma á aðeins mildari blæ á ákvæði þessa lagafrv. þá hefði komið fram hver ætti að framkvæma, hver ætti að geyma sýnin o.s.frv. Það var ekki gert. Mér finnst þetta of stórt mál til að hafa það bara í reglugerð. Þarna er að mörgu að hyggja. Í kjölfar þessa aukna eftirlits og ítarlegri viðtala vegna þeirra sem hyggjast gifta sig eða eru giftir og þurfa að bíða t.d. verður athyglisvert að sjá hvort ekki verði veruleg aukning í starfsmannahaldi hjá Útlendingastofnun. Það er spurning hvort ekki þurfi að ráða fleiri starfsstéttir að Útlendingastofnun. Ég hef talað fyrir því að á Útlendingastofnun yrðu ráðnir fleiri ráðgjafar, bæði félagsráðgjafar og aðrir sem tengjast málum sem sinnt er innan þeirrar stofnunar. Eins og ég nefndi í upphafi, af því að ég sé að hæstv. dómsmrh. er kominn í salinn, er afar mikilvægt að dregnar verði skýrari línur og reynt að ná meiri breidd innan Útlendingastofnunar og þeirrar vinnu sem þar fer fram. Við viljum alltaf miða okkur við það besta. Því væri ekki úr vegi að gera eins og allar norrænar þjóðir, að setja Útlendingastofnun í sérstakan ramma, undir sérstaka stjórn þar sem úrskurðir eru opinberir. Það væri mikill fengur í því. Þar með væri stofnunin gegnsærri og minna vandamál ef eitthvað kæmi upp. Þannig verður minni styr um málin og allt uppi á borðum. Ég held að það væri afar mikilvægt í svo viðkvæmum málum. Nú hef ég tæpt á því helsta. Ég sé ekki ástæðu til að tæpa á öllu því sem sagt hefur verið en minni á hve stóran hóp málið varðar. Þótt þeir séu ekki margir þegar til kastanna kemur þá er hins vegar ljóst að 18--24 ára Íslendingar eru hvorki meira né minna en 30 þúsund. Við gætum skoðað hve margir íslenskir námsmenn eru í Bandaríkjunum. Þetta varðar þá kannski sérstaklega. Ég veit ekki til þess að Bandaríkjamenn séu með svo stranga reglu varðandi leyfin og græna kortið. Ég læt þetta nægja í bili, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að gera að umtalsefni umfjöllun hv. þm. um lífsýnatökuna. Hv. þm. hefur greint frá því að hún sé andvíg henni. Það er nefnilega þannig að í minnihlutaálitinu er gert ráð fyrir því að lífsýnataka geti farið fram ef umsækjandi sjálfur óskar eftir því. Ég tel að í raun sé sá ágreiningur sem er á milli meiri hlutans og minni hlutans í þessu efni ekki nema hártogun. Helstu rökin fyrir því að minni hlutinn er á móti reglunni, eins og hún er í frumvarpinu og kynnt af hálfu meiri hlutans, þ.e. að Útlendingastofnun geti krafist þess að lífsýni verði veitt, eru þau að það er talið að það geti verið túlkað umsækjanda í óhag fallist hann ekki á þessa kröfu. Með nákvæmlega sama hætti er hægt að segja að það yrði túlkað umsækjanda í óhag nýtti hann sér ekki heimild þá sem minni hlutinn leggur til varðandi lífsýni. Niðurstaðan er nákvæmlega hin sama. Ef undirliggjandi gögn eru ófullnægjandi og það er gert ráð fyrir því í lögunum, hvort sem Útlendingastofnun getur farið fram á lífsýnatökuna eða að umsækjandinn hafi heimild til að leggja hana fram, þá verður niðurstaðan nákvæmlega sú sama. Það verður að hafa það í huga varðandi ákvæðið um lífsýni að það reynir aldrei á þetta ákvæði nema undirliggjandi gögn séu ófullnægjandi. Ákvæðið beinist að því að hægt sé að skera úr um þann skyldleika sem umsóknin byggir á. Við erum hugsanlega að tala um eitt mál á ári, ef við horfum til þess sem tíðkast hefur í nágrannalöndunum, hugsanlega eitt mál annað hvert ár. Þegar menn blanda inn í þessa umræðu hættunni á að þar þvælist fyrir ættleiðingar og þess háttar þá held ég að við séum farin að tala um verulega litlar líkur á að slík mál valdi truflun í framkvæmd. Það gæti jafnvel gerst á einhverra hundraða ára fresti.

Virðulegur forseti. Þá má kannski spyrja á móti: Af hverju setjum við í lögin ákvæði sem eru tiltölulega íþyngjandi og ekki er búið að skapa reglur um út af einu máli annað hvert ár? Mér finnast engin rök mæla með því að setja slíkt inn í lög þar sem það telst mjög mikið inngrip. Að mati flestra er talið að vart sé hægt að ganga nær fólki en svo að taka sýni úr munni, geyma og láta rannsaka. Mér finnst að við eigum ekki að gera það að sinni. Þetta mál er einfaldlega allt of hrátt og lítið unnið. Mér finnst að lífsýnin og fleira verði að skoða með öðru hugarfari.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að í nál. meiri hlutans er einmitt gert ráð fyrir að færð verði í reglugerð ákvæði um hvaða reglur skuli gilda um lífsýnatökuna, meðferð lífsýnisins og annað þess háttar þannig að sjálfsögðu þurfa að vera skýrar reglur um þessi efni, en það þýðir samt ekki að þær reglur þurfi að vera inni í lagatextanum sjálfum. Hvers vegna er verið að setja regluna? Það er vegna þess að mikilvægt er að þær stofnanir sem fara með málaflokkinn hafi skýrar lagaheimildir til þess að framkvæma lögin og fyrir öllum þeim úrræðum sem nauðsynleg eru til þess að framkvæma lögin í samræmi við tilgang þeirra. Ef það er rétt að það gerist einu sinni á ári eða einu sinni annað hvert ár eða eitthvað þess háttar er þá í raun og veru um það mikla inngrip í líf manna að ræða sem haldið er fram í umræðunni?

Virðulegur forseti. Með því að hafa það til staðar er möguleiki á slíku inngripi. Bara svo því sé haldið til haga. Ég vil hafa slík ákvæði í lögunum, það er gegnsærra. Einungis reglugerðin með útlendingalögunum er 116 greinar. Hún er með helmingi fleiri greinar en lögin sjálf. Það gerir að verkum að lögin verða ógegnsæ. Þegar um slík ákvæði er að ræða sem geta valdið titringi, ágreiningi og öllu mögulegu á að hafa þau sem gegnsæjust og uppi á borðinu. Það er farsælla. Þá veit fólk miklu frekar hvar það stendur. Reglugerðin er kannski ekki á færi allra að vera alltaf að glugga í. Lögin eiga að vera skýr og afdráttarlaus.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka fram í upphafi máls að við í Frjálsl. styðjum minnihlutaálitið sem hér hefur verið farið yfir af tveimur síðustu ræðumönnum og þar áður yfir breytingartillögur. Það er einkum þrennt sem ég ætla að víkja að í málinu og ég ætla ekki að endurtaka mikið umræðuna sem hér fór fram. Í fyrsta lagi er það skilyrðið að útlendingar skuli vera 24 ára til að fá dvalarleyfi á grundvelli giftingar. Ég tel að það sé óásættanlegt að mismuna fólki með þeim hætti. Um það að stofna til hjúskapar eigi að gilda hið almenna ákvæði um 18 ár og skilyrði um 24 ára aldur maka þegar sótt er um dvalarleyfi hér eigi ekki við og sé óeðlilegt að setja það inn í löggjöfina. Það er skoðun mín og ég tel að ekki eigi að mismuna útlendingum að þessu leyti þegar sótt er um dvalarleyfi. Ég vil einnig víkja að 66 ára aldurstakmarkinu. Þegar fólk kemur til landsins og ætlar að stunda atvinnu þarf það að fá atvinnuleyfi. Það ætti að nægja að halda þeirri kröfu almennt varðandi atvinnuleyfið að mínu viti. Ég tel því að þetta ákvæði sé óþarft þegar talað er um nánustu vandamenn. Síðan vil ég víkja aðeins örstutt að lífsýnaákvæðinu. Ég lét þá skoðun í ljós í hv. nefnd að ég teldi að ef krafan um lífsýnaákvæðið væri inni ætti hún að vera með þeim hætti að viðkomandi útlendingur legði fram lífsýni til þess að sanna, ef hann kysi svo, fjölskyldutengsl sín en ekki ætti að heimila það að Útlendingastofnun gerði kröfu um lífsýnið. Þessi þrjú atriði tel ég að séu til mikilla bóta eins og lagt er til í breytingartillögum okkar. Ég er andvígur frv. eins og það er lagt fram og tel að það sé ekki eðlilegt að gera þær kröfur sem þar eru gerðar. Frumvarpið er að öðru leyti staðfesting á EES-gerðum að því er varðar stækkun Evrópusambandsins.

Frú forseti. Mig langar til að víkja að einu atriði sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar en það var varðandi hina meintu mismunun annars vegar erlendra ríkisborgara og hins vegar íslenskra að því er viðkemur hjúskap. Það er ekki svo samkvæmt frv. að verið sé að setja það hjúskaparskilyrði gagnvart erlendum ríkisborgurum að þeir þurfi að vera 24 ára til þess að hjúskapur þeirra teljist gildur að íslenskum lögum. Það er alveg ljóst að það hjúskaparskilyrði um aldur sem gildir í íslenskum hjúskaparlögum mun gilda hér eftir sem áður. Erlendir ríkisborgarar munu geta gift sig hvort sem frv. verður að lögum eða ekki. Það sem máli skiptir er það að með þessari reglu er einungis verið að girða fyrir það að hjúskapur einn og sér veiti sjálfstæðan dvalarleyfisrétt á Íslandi. Það þýðir hins vegar ekki að þeir sem eru giftir og undir 24 ára aldri geti ekki sótt um dvalarleyfi á Íslandi. Þeir geta gert það eftir sem áður. En þeir geta þá gert það á eigin forsendum, persónulegum forsendum. Það kemur fram í nál. meiri hlutans að auðvitað skoðist það viðkomandi leyfisumsækjanda til tekna sé hann í gildum hjúskap með Íslendingi. Ég tel því að verið sé að gera allt of mikið úr þessu atriði í umræðunni og að mörgu leyti sé þetta ákvæði frv. annaðhvort misskilið eða rangtúlkað.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis árétta eitt atriði í tilefni af ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Það er varðandi lífsýnin. Það er nefnilega svo samkvæmt frv. eins og það liggur fyrir núna að það er umsækjandinn sem kýs hvort hann leggur fram lífsýni eða ekki. Hv. þm. gat þess í ræðu sinni að hann hefði kosið að hafa greinina þannig að umsækjandinn fengi að ráða því. En það er nefnilega þannig samkvæmt frv. Hann hefur endanlega orðið um það hvort lífsýni verður veitt eða ekki. Það eru engin rök sem mæla með því að tillaga minni hlutans hafi í framkvæmd einhver önnur áhrif en sú tillaga sem meiri hlutinn leggur til.

Hæstv. forseti. Ég tel vera mikinn mun á því hvort orðalag varðandi lífsýnatökuna sé þannig orðað að það sé innflytjandinn sem eigi rétt á því að leggja til lífsýni, ef hann kýs svo, eða að gerð sé krafa um það. Ef hann vill ekki gangast undir það að leggja fram lífsýni verður það væntanlega ekki talið honum til tekna varðandi umsóknina við afgreiðslu stjórnvalda. Almenna reglan ætti auðvitað að vera sú að það ætti að vera nægjanlegt fyrir hvern og einn að leggja með sér gögn um skyldleika sinn, fæðingarvottorð o.s.frv., en ég tel hins vegar að það eigi að snúa þessu við og útlendingurinn eigi að hafa þann rétt að leggja með sér lífsýnið ef hann vill sanna fjölskyldutengsl sín.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég tel að í framkvæmd skipti þetta atriði engu máli. Ég vek líka athygli á því að geri Útlendingastofnun kröfu um afhendingu lífsýnis þegar undirliggjandi gögn eru að öðru leyti fullnægjandi til þess að skera úr um skyldleikann, sem skiptir máli vegna umsóknarinnar, væri það brot á meðalhófsreglunni. Með því væri brotið á rétti umsækjandans. Því verður það einungis í undantekningartilvikum sem þessu úrræði verður beitt.

Virðulegur forseti. Ég held að rétt sé að draga það aðeins fram í umræðunni sem hefur fallið svolítið í skuggann af öðru að upprunalega var þetta frv. um breyting á lögum um útlendinga lagt fram í því skyni að nýta aðlögunarheimildir EES-samningsins í tengslum við stækkun samningsins. Ég vil halda því til haga hér vegna þess að það er svolítið dapurlegt fyrir þann hluta þessara laga að þau ákvæði hafa ekki fengið mikla umfjöllun, kannski vegna þess að um þau hefur ríkt mikil sátt. Af hverju hefur ríkt um þau mikil sátt? Jú, virðulegi forseti, m.a. vegna þess að það var vel til þeirra ákvæða vandað í upphafi. Haft var samráð við hlutaðeigandi, við aðila vinnumarkaðarins og það er sátt í baklandinu, ef við getum orðað það svo, um þau ákvæði laganna. Ég vildi óska þess, virðulegi forseti, að hæstv. dómsmrh. hefði nýtt sér þau vinnubrögð til fyrirmyndar þegar kemur að þeim ákvæðum sem dómsmrn. ákveður að nota, ég vil segja ferðina, nota EES-ferðina til þess að bæta inn í íslensk lög. Það eru öll hin umdeildu ákvæði sem við höfum verið að ræða hér og hafa orðið tilefni til gríðarlegra mótmæla, fjölda undirskrifta til þess að mótmæla lögunum og mikilla mótmæla frá fjölmörgum umsagnaraðilum um frv. Flestir og að því er ég best veit allir sem hafa gefið umsagnir hafa lýst yfir tiltölulega mikilli ánægju með þann þátt sem snýr að EES-kaflanum. Hv. formaður allshn., Bjarni Benediktsson, og aðrir sem talað hafa af hálfu ríkisstjórnarinnar í málinu frá upphafi hafa gjarnan bent á og svarað fyrir gagnrýni á þessi ákvæði með þeim orðum að um misskilning sé að ræða. Það er misskilningur hjá stjórnarandstöðunni að túlka frv. á þann veg sem við gerum. Það er misskilningur hjá Alþjóðahúsi, Fjölmenningarráði, Rauða krossinum, mannréttindaskrifstofu, Lögmannafélaginu, Persónuvernd o.s.frv. Það eru ansir margir, virðulegi forseti, sem misskilja frv. og það eitt og sér er að mínu mati næg ástæða til þess að taka öll misskildu ákvæðin til endurskoðunar í dómsmrn., vanda betur til undirbúnings þeirra miðað við þær kröfur sem við gerum til nútímalagasetningar, ræða m.a. við innflytjendur og þá sem vinna með þá hópa, hafa eðlilegt samráð við þá og draga þannig úr þeirri tortryggni og þeim misskilningi ef hann er til staðar, virðulegi forseti. Ég er reyndar á þeirri skoðun að það sé ekki í öllum tilfellum um misskilning að ræða því gagnrýnin er ansi þétt og byggð á sterkum rökum. Virðulegi forseti. Það á ekki að keyra í gegn lög á tiltölulega skömmum tíma sem eru greinilega meira og minna misskilin, það er ekki góð lagasetning. Menn eiga að vanda sig betur, greiða úr misskilningnum og útskýra fyrir öllum þeim fjölmörgu hópum sem hafa mótmælt frv. að þetta sé ekki eins og þeir halda. Við vorum með tillögu í hv. allshn. um umdeildu ákvæðin. Ég þarf ekkert að fara ofan í efni þeirra enn einu sinni. Það hefur verið gerð mjög góð grein fyrir ákvæðunum af þeim hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson gerði grein fyrir nefndaráliti sem stjórnarandstaðan stendur öll saman að og búið er að gera ágætlega grein fyrir rökunum að mótmælum okkar. Við erum ekki tilbúin til að setja regluna um 24 ára aldurinn, við erum ekki tilbúin til að heimila ákvæði um lífsýnatöku í því formi sem nú liggur fyrir án þess að kveðið sé á um nokkra málsmeðferð í tengslum við slíka heimild o.s.frv. Virðulegi forseti. Það hefur komið upp mikil umræða í kringum frv. og umdeildu ákvæðin um friðhelgi einkalífs, persónuvernd og viðlíka mannréttindi. Mig langar til að lesa stuttan kafla upp úr áliti laganefndar Lögmannafélags Íslands um frv. Laganefndin hefur séð ástæðu til þess að brýna sérstaklega þau atriði sem ég ætla að lesa fyrir hið háa Alþingi og kemst að þeirri niðurstöðu að hún gjaldi mjög varhuga við ákvæðunum um lífsýnatökuna, hún er á móti því ákvæði og líka ákvæðinu um 24 ára regluna. En í áliti laganefndar Lögmannafélags Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Laganefnd minnir á það að samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar skulu allir njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Sú friðhelgi verður ekki skert nema samkvæmt skilgreindum heimildum í lögum þar sem gætt er meðalhófs og ekki gengið lengra inn á svið friðhelginnar en þörf krefur til þess að ná þeim markmiðum sem stefnt er að. Jafnræðisregla 65. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 kveður á um það að allir skuli vera jafnir fyrir lögunum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Þótt jafnræðisreglan heimili að vissu marki að gera greinarmun á milli tilvika verður slíkur greinarmunur að byggjast á hlutlægum og málefnalegum sjónarmiðum. Sambærileg ákvæði er einnig að finna í 8. og 14. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Löggjafinn hefur almenna heimild til þess að setja reglur um rétt útlendinga til að koma til landsins og dveljast hér, sbr. 66. gr. stjórnarskrárinnar, en þau lagaákvæði verða að standast kröfur 65. og 71. gr. stjórnarskrár að öðru leyti. Þótt almennt verði ekki slegið föstu að jafnræðisreglur eða réttur til friðhelgi einkalífs tryggi einstaklingum ótvíræðan rétt til að lifa fjölskyldulífi sínu í ákveðnu ríki, verður löggjöf sem ætlað er að skilgreina þau skilyrði sem uppfylla þarf í því skyni að standast kröfur stjórnarskrár og mannréttindasáttmála um friðhelgi einkalífs og jafnrétti.`` Virðulegi forseti. Svo mörg voru þau brýningarorð sem laganefnd Lögmannafélags Íslands sá ástæðu til að setja í inngang sinn. Þetta eru aðeins inngangsorðin að þeirri gagnrýni sem laganefndin leggur fram um ákvæðin margumræddu. Virðulegi forseti. Umsagnirnar sem hefur verið vitnað til í umræðunni m.a. hjá laganefnd Lögmannafélags Íslands, Alþjóðahúsi og fleiri aðilum eru mjög vel rökstuddar. Ég get því miður ekki komist að þeirri niðurstöðu þó ég fegin vildi að hér sé um einhvern misskilning að ræða. Málið er augljóslega ekki svo einfalt og ég held að það sé mjög vont að hæstv. ríkisstjórn ætli að fara með lagasetninguna í gegn á þessum grunni og svara framkominni gagnrýni að hér sé um tóman misskilning að ræða því að með því er verið að hunsa þau fjölmörgu ítarlegu rök sem komið hafa fram gegn þessum ákvæðum og eru flest hver sótt í enn þá umdeildari löggjöf Dana um málefni útlendinga, dönsku hægri stjórnina sem hefur verið mjög umdeild þar í landi og í þokkabót í samfélagi þar sem vandamálin eru allt önnur og miklu stærri en þau sem við erum að takast á við hér vegna sögu Dana í málefnum innflytjenda. Við höfum ekki sömu vandamál. Við höfum allt aðra samsetningu af útlendingahópum sem eru hlutfallslega miklu minni hér en þar í landi og allt öðruvísi samsettir. Við hljótum því að gera þá kröfu, virðulegur forseti, að við miðum löggjöf okkar við þann veruleika sem við búum við í dag. Lögð hefur verið áhersla á að málið klárist fyrir 1. maí í ljósi þess að EES-ákvæðin þurfi að fara í gegn fyrir þann tíma. Það er enn hægt, virðulegi forseti, að samþykkja þær brtt. sem við höfum lagt til og fella niður þessi umdeildu ákvæði, vanda sig betur við undirbúning þeirra og skoða þau betur. Það er ekkert sem kallar á að þau séu keyrð í gegn í flýti í allri þeirri andstöðu sem þau hafa í samfélaginu. Ég vil líka vekja athygli á því að Alþýðusamband Íslands, sem ég trúi að hafi þrýst á um að ákvæðin sem lúta að EES-aðlöguninni færu í gegn á tilskildum tíma, tekur fram í umsögn sinni að það leggi áherslu á að það sem snýr að EES taki gildi fyrir 1. maí en að þau umdeildu ákvæði sem hafa verið hvað mest í umræðunni kalli að mati sambandsins á mun meiri skoðun og umræður áður en þau verða að lögum. Í ljósi framanritaðs leggur Alþýðusambandið áherslu á að sá hluti frv. sem snýr að aðlögunarfresti vegna stækkunar EES verði afgreiddur fyrir 1. maí sem og aðrir þættir sem samstaða er um, en hvað varðar annað efni sem mikill ágreiningur er um leggur Alþýðusambandið til að afgreiðslu verði frestað að sinni til að tækifæri gefist til að skoða þau mál frekar og leita leiða til að skapa sem víðtækasta sátt um niðurstöðuna. Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. dómsmrh. og hæstv. ríkisstjórn til að hlusta á öll þau varnaðarorð sem fram hafa komið um þessi umdeildu ákvæði frv. Góð lagasetning á a.m.k. ekki að vera þannig að allir sem hún nær til misskilji hana að meira eða minna leyti og fjölmargir aðrir því eins og dregið hefur verið fram hafa ungliðahreyfingar allra stjórnmálaflokkanna sameinast um að vera á móti þessum ákvæðum, virðulegi forseti. Ekki er það samsæri, en það getur vel verið að það sé allt saman misskilningur, þverpólitískur misskilningur. Virðulegi forseti. Það er áfellisdómur yfir þessum ákvæðum, undirbúningi þeirra og efni þeirra ef það er þverpólitískur misskilningur á meðal allra ungliða í öllum stjórnmálaflokkum um efni þeirra ásamt því að sama misskilnings skuli gæta hjá allri stjórnarandstöðunni og nánast öllum þeim sem fjalla um eða hafa komið eitthvað nálægt mannréttindaumræðu hér á landi ásamt Lögmannafélagi Íslands, Persónuvernd og öllum þeim fjölmörgu sem taldir hafa verið upp og óþarfi er að telja upp aftur. Virðulegi forseti. Ég bind enn vonir við að hæstv. ríkisstjórn sjái að sér og dragi þessi umdeildu ákvæði til baka, skoði þau betur og reyni a.m.k. að gera þau þannig úr garði að fólk skilji þau ef það er vandamálið.

Frú forseti. Ég sé ástæðu til að leggja orð í belg út af frv. sem hér er til umræðu, um breyting á lögum um útlendinga, varðandi þau atriði sem fram koma í þeim nefndarálitum sem liggja fyrir hinu háa Alþingi. Ég tel nauðsynlegt að skýra og gera grein fyrir nokkrum atriðum sem þar koma fram og hefur verið vikið að í umræðunni. Áður en ég geri það vil ég koma því að það er rétt sem hér hefur komið fram að þegar frv. var lagt fram á Alþingi birtist talsverð gagnrýni og menn höfðu uppi varnaðarorð vegna þess. Ég tel það eðlilegt, enda er málaflokkurinn viðkvæmur og við því mátti búast að athugasemdir yrðu gerðar við efni frv. Reyndar eru afar fá frv. til laga sem ekki eru gagnrýnd a.m.k. af stjórnarandstöðuflokkunum. Ég tel hins vegar að við í allshn. höfum hlustað á þau varnaðarorð og meðtekið þá gagnrýni sem fram hefur komið og gert breytingar á frv. sem ættu að vera mjög til bóta fyrir þá sem gagnrýndu frv. og sömuleiðis stjórnarandstöðuflokkana sem hafa farið mikinn í umræðunni. Ég verð þó að segja að gagnrýnin sem fram kom á frv. í upphafi var að mörgu leyti ómakleg og bar þess að mínu mati stundum merki að þeir sem hæst höfðu virtust ekki hafa kynnt sér málið nægilega. Ég leyfi mér að minna á að í opinberri umræðu var því haldið fram í aðdraganda umræðu um frv. að ríkisstjórnin væri t.d. að leggja til að heimilaðar yrðu húsleitir á heimilum útlendinga án dómsúrskurðar og slíkar húsleitir hefðu ekki verið praktíseraðar í íslenskum lögum áður. Að sama skapi var því haldið fram í umræðunni að verið væri að lögfesta heimildir fyrir Útlendingastofnun til þess að taka lífsýni af útlendingum án þess að þeir hefðu eitthvað um slíka lífsýnatöku að segja. Lengst var kannski gengið í gagnrýni á Alþingi í 1. umr. frv. af hálfu hv. þm. Atla Gíslasonar sem lýsti því grímulaust yfir að ríkisstjórnin og frv. væri andsnúið erlendum ríkisborgurum. Það er fjarstæða þegar menn lesa frv. yfir og fara yfir efnisgreinar þess, lið fyrir lið. Sá sem hér stendur er reyndar þeirrar stjórnmálaskoðunar að það skipti engu máli frá hvaða landi viðkomandi einstaklingur er. Einstaklingshyggjumenn líta ekkert á það. Það skiptir nákvæmlega engu máli. Þegar við förum í bakarí spyrjum við ekki hvernig bakarinn er á litinn, við viljum fá upplýsingar um það hvort brauðið sé gott og hvað það kosti, en það er ekki verið að lögfesta eða tala fyrir þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Atli Gíslason lét falla í 1. umr. og mér þóttu mjög ómakleg. Umræðan í nefndinni var eins og ég sagði mjög góð. Tekið var tillit til sjónarmiða fjölmargra aðila um atriði sem betur mættu fara. Þau voru skýrð og þau koma fram í fyrirliggjandi nefndaráliti. Þetta eru atriði sem stjórnarandstaðan ætti að taka undir og mér heyrist hún taka undir a.m.k. einhver þessara atriða. Ég ætla að víkja að nokkrum efnisatriðum frv. og byrja á b-lið 2. gr. Í þeirri umræðu sem nú stendur yfir hefur mikið verið gert úr því að sú regla feli í sér svokallaða öfuga sönnunarbyrði. Hvað felur reglan í sér? Hún felur það í sér að þeir einstaklingar sem ætla að ná fram réttindum á grundvelli þess skilyrðis sem þar er sett, þ.e. að gildur hjúskapur sé til staðar, þurfi að sýna fram á að skilyrðið sé uppfyllt. Einstaklingur sem sækir um rétt á grundvelli tiltekinna laga þarf að sýna fram á að hann uppfylli skilyrði sem lög setja. Er þetta öfug sönnunarbyrði? Ég get ekki séð að svo sé. Ég velti fyrir mér hvort sú regla sem minni hlutinn í allshn. mælir fyrir eigi að gilda um alla þá sem í slíkri stöðu eru og sækja tiltekinn rétt. Á ríkið t.d. að færa sönnur á gildi allra hjúskapa í landinu? Hvað með önnur réttindi? Hvað með það þegar einstaklingur óskar eftir ívilnandi ákvörðun stjórnvalds um það að hann fái einhver tiltekin réttindi, ef t.d. hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson vildi afla sér lögmannsréttinda ætti þá ríkið að grafast fyrir um það hvort hann væri útskrifaður úr lagadeild Háskóla Íslands? Auðvitað ekki. Maðurinn leggur sjálfur fram prófskírteini sem er grundvöllur þeirra réttinda sem hann óskar eftir að fá úr hendi hins opinbera. Hið sama má segja um þá sem sækja um örorkubætur á grundvelli metinnar örorku. Er það Tryggingastofnunar að færa sönnur á það að viðkomandi bótaþegi sé öryrki? Auðvitað ekki. Bótaþeginn sjálfur færir sönnur á það að hann geti talið til réttar samkvæmt þeim lögum. Þetta er nákvæmlega sú regla sem b-liður 2. gr. frv. kveður á um, að þeir einstaklingar sem óska eftir ívilnandi stjórnvaldsákvörðun færi sönnur á það að þeir uppfylli skilyrði þess að þeir geti notið þeirra réttinda. Það stendur ekki steinn yfir steini í öllu tali um öfuga sönnunarbyrði sem er einungis sett fram til þess að kasta ryki í augu þeirra sem hafa efasemdir um frv. sem liggur fyrir. Flutningsmenn meirihlutaálitsins hafa lýst því yfir og það kemur líka fram í greinargerð með frv. að þeir vilji sporna við svokölluðum málamynda- og nauðungarhjónaböndum. Þetta vill reyndar minni hlutinn líka og það kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur. Munurinn er hins vegar sá að við í meiri hlutanum viljum hafa tæki í lögum til að sporna við slíkum gerningum. Það virðist minni hlutinn hins vegar ekki vilja. Ein af þeim reglum er títtnefnd 24 ára regla. Þetta er varúðarregla sem kemur í veg fyrir að hjúskapur sem er einungis til þess ætlaður að afla dvalarleyfis geti þjónað tilgangi sínum. Það hljóta allir að vera sammála um að slíkt markmið sé æskilegt. Það hlýtur að vera æskilegt markmið í sjálfu sér að vilja sporna við málamynda- og nauðungarhjónaböndum. Ég leyfi mér a.m.k. að halda því fram. Reglan miðar jafnframt að því að vernda þá sem er hættara við þrýstingi eða misneytingu af einhverju tagi gegn því að falbjóða sig til hjúskapar. Nú höfum við fengið á fundi nefndarinnar fulltrúa frá þeim aðilum sem vinna við framkvæmd þessara laga, m.a. sýslumanninn á Keflavíkurflugvelli og forstjóra Útlendingastofnunar. Þetta eru menn sem þekkja lögin og vita hvaða aðferðum er beitt til að ná fram þeim markmiðum sem við viljum sporna við og þeir mæla eindregið með því að þetta ákvæði sé sett í lögin. Hv. þm. telja sig hins vegar vera þess umkomna að vita betur en þeir sem hafa með lögin að gera og vinna með þau og þeir segja að þetta ákvæði sé þýðingarlaust. Ég leyfi mér hins vegar að trúa frekar þeim aðilum sem eru sérfróðir á þessu sviði og þurfa að vinna með lögin. Það kom fram hjá þessum aðilum í umræðu fyrir nefndinni að varnaðaráhrif svona ákvæða væru mjög mikilvæg. Sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli útlistaði t.d. að í heiminum væru glæpamenn sem leituðu uppi glufur í löggjöfum einstakra landa og nýttu sér skilyrði um hjónaband til þess að afla sér vettvangs til víðtækari glæpastarfsemi. Það hlýtur að vera lögfull og góð röksemd og ástæða fyrir þessari reglu, a.m.k. trúi ég því og þess vegna styð ég hana. Eins og ég sagði í andsvari fyrr í dag hefur reglan ekkert með hjúskap að gera í þeim skilningi að það er ekki verið að skerða rétt með þeim hætti sem fram kemur í minnihlutaálitinu. Það er ekki verið að setja það skilyrði að erlendir ríkisborgar þurfi að vera 24 ára gamlir til þess að ganga í það heilaga, síður en svo. Það er einungis verið að setja þá reglu að hjúskapur sem slíkur veiti ekki sjálfstæðan rétt til öflunar dvalarleyfis en hann kemur hins vegar ekki í veg fyrir að þessir aðilar geti aflað sér dvalarleyfis á öðrum grundvelli. Mig langar þá að víkja að húsleitarheimildinni. Í aðdraganda umræðunnar og þess að mælt var fyrir þessu máli á Alþingi var því haldið fram --- eins og kom fram áðan --- að verið væri að heimila Útlendingastofnun og yfirvöldum á Íslandi óskilyrtar heimildir til að ráðast inn í híbýli erlendra ríkisborgara sem grunur léki á um að væru að brjóta lög. Þessu var blákalt haldið fram í umræðunni gegn frv. Við vitum hins vegar betur, það kom fram í nefndinni og kemur fram í 29. gr. núgildandi útlendingalaga að þar eru heimildir til húsleitar á heimili útlendinga, alveg eins og það eru heimildir í lögum um meðferð opinberra mála til húsleitar hjá öðrum einstaklingum sem á þessu landi eru. Það kemur líka fram í núgildandi 29. gr., 3. mgr. ef ég man rétt, að þar er gerð krafa um það að lögin um meðferð opinberra mála gildi um slíkar húsleitir. Hvað segja þau? Þau kveða á um að skilyrði þess að farið sé í slíka húsleit sé að fyrir liggi dómsúrskurður. Því var haldið fram í nefndinni að þetta skilyrði væri ekki til staðar í fyrirliggjandi frv., ekki þyrfti að gera skilyrði um dómsúrskurð sem undanfara húsleitar og breyta þyrfti frv. Við höfum núna gert tillögur til breytinga á þessu frv. sem skýra skilyrðið enn frekar þannig að nú ætti að vera algjörlega ljóst að dómsúrskurður er nauðsynlegur undanfari þess að ráðist verði í húsleit. Það kemur hins vegar fram í áliti minni hluta nefndarinnar að mjög nauðsynlegt sé að rökstyðja sérstaklega gagnsemi þeirrar húsleitar sem hér er til umfjöllunar. Auðvitað er það rétt. Og hvað felur krafan um dómsúrskurð sem undanfara húsleitar í sér? Hún felur það í sér að sá sem óskar eftir því að fá að fara í húsleit rökstyðji fyrir dómi, fyrir hlutlausum aðila, að efni standi til þess að fara í slíka húsleit. Við höfum orðið við þeirri athugasemd sem gerð var grein fyrir með mjög dramatískum hætti af hálfu fulltrúa stjórnarandstöðunnar um að meiri hlutinn hlustaði ekki, frekar en reyndar í nokkrum öðrum málum. Þetta er alveg skýrt. Húsleitarheimild hefur alltaf verið til staðar. Hún verður það áfram og hún verður veitt á grundvelli dómsúrskurðar. Þá er komið að lífsýnunum og ég ætla í örfáum orðum að víkja að þeim. Eins og áður segir byggði hin upphaflega gagnrýni á frv. m.a. á því að með því væri verið að heimila íslenskum stjórnvöldum að taka lífsýni umyrðalaust úr útlendingum til að sanna skyldleika og að útlendingar hefðu ekkert með þá lífsýnatöku að gera. Fullyrt var að engan dómsúrskurð þyrfti eða neinar slíkar aðgerðir, Útlendingastofnun gæti bara birst og heimtað lífsýni. Ef við skoðum það ákvæði sem hér er til umfjöllunar sjáum við, og það þarf ekki annað en að lesa ákvæðið til þess, að sá skilningur finnst ekki innan ákvæðisins. Ákvæðið kveður á um að Útlendingastofnun hafi heimild til að krefjast þess að umsækjandi um dvalarleyfi eða ættmenni hans gangist undir rannsókn á erfðaefni, og töku lífsýnis í því skyni, til að staðfesta að um skyldleika sé að ræða. Í upphaflega frv. er talað um heimild til þess að krefjast lífsýnis. Það felur hins vegar ekki í sér sjálfstæðan rétt til að taka lífsýni vegna þess að útlendingurinn sem krafan beinist að getur undir öllum kringumstæðum og alltaf, og hefur alltaf frá upphafi getað, hafnað því að veita þetta lífsýni. Ákvæðið getur í þeim skilningi ekki talist íþyngjandi eins og hér er haldið fram af þeirri ástæðu að sá sem krafan beinist að þarf ekki að fallast á hana. Í nefndaráliti meiri hlutans eru lagðar til breytingar á þessu ákvæði frv. og það staðfest að það sé algjörlega morgunljóst að viðkomandi aðili sem krafan um lífsýnatöku beinist að hafi alltaf heimild til að hafna því að gangast undir töku lífsýnis. Útlendingastofnun eða annar sá aðili sem mun leggja fram kröfu um að lífsýnisákvæðinu verði beitt er stjórnvald og í stjórnsýslu sinni er það stjórnvald lögbundið. Við verðum að gera ráð fyrir því, a.m.k. fyrir fram, að íslensk stjórnvöld fari að settum lögum og um Útlendingastofnun eins og önnur stjórnvöld gilda ákvæði stjórnsýslulaga þannig að við framkvæmd laganna leiðir það af eðli máls að sú stofnun verður að fara að stjórnsýslulögum, beita m.a. meðalhófsreglu sem þar er lögfest. Hún felur það í sér að ef útlendingur sem kemur hingað til lands óskar eftir dvalarleyfi og leggur fram gögn sem sanna með óyggjandi hætti að hann uppfylli þau skilyrði sem lögin kveða á um er alveg morgunljóst að Útlendingastofnun hefur ekki heimild í lögum til að krefjast lífsýnis. Það er alveg ljóst. Það leiðir einfaldlega af meðalhófsreglu stjórnsýslulaganna. Frú forseti. Áhyggjur þeirra sem hér hafa tjáð sig varðandi þennan þátt frv. eru að mínu mati ástæðulausar. Að svo búnu tel ég ekki ástæðu til að fara nánar yfir fleiri atriði frv. Það er búið að gera það nokkuð ítarlega í þessari umræðu. Þó eru fjölmörg atriði sem mætti fjalla nánar um. Ég leyfi mér hins vegar að vísa til þess sem fram hefur komið í umræðunni varðandi þau.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kaus að eyða nokkrum tíma ræðu sinnar í að rifja upp gagnrýni sem hefði komið fram fyrst á frv., og hugsanlega að einhverju leyti ómaklega að því er á honum mátti skilja. Virðulegi forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því að þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafi hugsanlega tekist að leiðrétta einhvern misskilning sem upp kom í upphafi þessa máls standa engu að síður eftir fjöldamótmæli, umsagnir eftir alla þá umræðu sem þetta mál hefur fengið, mjög neikvæðar umsagnir margra virtra aðila um stór atriði í málinu sem hér hefur verið vakin athygli á. Það er ekki, virðulegi forseti, eins og þetta sé allt saman byggt á misskilningi. Eins og ég sagði áðan, ef svo er og ef það er næg ástæða til að draga lagasetninguna til baka er það vond lagasetning. Hv. þm. sagði líka að haft hefði verið samráð við þá sem vinna með lögin og nefndi Útlendingastofnun og lögreglustjórann á Keflavíkurflugvelli. Ég vil benda á að þeir sem vinna með þessi lög eru líka Rauði kross Íslands, Alþjóðahúsið og fleiri aðilar sem var ekkert samráð haft við. Það eru þeir sem vinna með fólkið sem þessi lög ná til. Af hverju í ósköpunum var ekki jafnmikil ástæða til að hafa samráð við þá aðila og hlusta á röksemdir þeirra sem koma fram í þeim umsögnum sem þessir aðilar hafa lagt fram í stað þess að afgreiða allar þeirra umsagnir með þeim rökum að hér sé um misskilning að ræða?

Frú forseti. Ég var að vísa til þeirra ummæla sem fram komu hjá gestum allshn. á fundum nefndarinnar. Ég var að vísa til þeirra ummæla sem þeir menn sem vinna með lögin, t.d. sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli og Útlendingastofnun, höfðu um frv. að segja og ástæðurnar fyrir svokallaðri 24 ára reglu. Varðandi samráðið tel ég að það hafi verið mjög viðamikið og gott í allshn. Ég veit ekki betur en að hv. þm. hafi sótt alla þá fundi þar sem frv. var til umfjöllunar og ég veit ekki betur en að allir þeir aðilar sem hér hafa verið taldir upp í dag, fulltrúar erlendra ríkisborgara, fulltrúar Rauða krossins, fulltrúar refsivörslukerfisins, í raun fulltrúar allra hópa sem að þessu máli koma, hafi hlotið áheyrn nefndarinnar, fengið að reifa sjónarmið sín og skiptast á skoðunum við nefndarmenn þannig að ég get ekki séð annað en að verulegt samráð hafi verið haft við alla þessa aðila, þeim hafi tekist að koma sjónarmiðum sínum að, og það sem meira er, við tókum verulegt tillit til athugasemda þeirra.

Virðulegi forseti. Bara örfáir tilteknir aðilar voru kallaðir til þegar verið var að semja þetta umdeilda frv. Það voru þeir sem hv. þm. nefndi til sögunnar áðan, Útlendingastofnun, lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli og einhverjir fleiri. Það var ekki haft samráð við þá sem vinna með það fólk og hafa fengið það hlutverk að vinna að málefnum þessara hópa. Vissulega voru þeir kallaðir fyrir hv. allshn. sem og hinir aðilarnir sem voru kallaðir til í dómsmrn. til ráðslags við gerð frv. Hefði ekki verið betra að hafa meira samráð við þessa hópa líka og í kjölfarið að taka svolítið meira tillit til þeirra athugasemda þannig að hér tækist kannski að afgreiða frv. sem einhver örlítil sátt væri um? Allt samfélagið logar út af þessum stóru umdeildu ákvæðum, virðulegi forseti, og hæstv. ríkisstjórn segir: Þetta er bara misskilningur. Það er endalaus misskilningur í gangi. Það gengur ekki, virðulegi forseti, að afgreiða svo alvarlegar athugasemdir og viðamiklar eins og fram hafa komið á þessar umdeildu greinar með því að hér sé um misskilning að ræða. Hæstv. ríkisstjórn verður að átta sig á því að stundum borgar sig að vinna heimavinnuna sína, hafa samráð og reyna að koma í veg fyrir að frv. séu ýmist misskilin eða mjög umdeild eins og það er reyndar hvort tveggja í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir heldur alltaf sömu ræðuna og klifar á því að ekkert  Ég verð að segja að ég tel að samráð varðandi samningu þessa frv. og meðferð þess hafi verið mjög eðlileg og lýðræðisleg. Allir þeir sem koma að málefnum þeirra hópa sem frv. varðar voru kallaðir fyrir nefndina, þeir fengu að reifa sín sjónarmið og koma þeim að og ég leyfi mér að endurtaka það ... 

Frú forseti. Margt í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar vakti miklar spurningar en hann heldur áfram að verja hin umdeildu ákvæði í frv. Mig langar aðeins að staldra við það sem hann talaði um hina svokölluðu öfugu sönnunarbyrði sem hann heldur áfram að verja eins og flokksbræður hans. Það er einhver misskilningur í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Að sjálfsögðu ber að vísa gildu hjúskaparvottorði. Það er enginn að tala um að hrófla við því. Að því loknu á einstaklingurinn hins vegar ekki að þurfa að hafa sönnunarbyrði fyrir því að hann búi ekki í málamyndahjónabandi. Það á að vera hjá stofnuninni sem heldur því fram. Viðkomandi stofnun á að þurfa að sanna þær ásakanir sem hún setur fram. En einstaklingurinn sem er búinn að framvísa hjúskaparvottorði á ekki að þurfa að sanna það að hann búi ekki í málamyndahjónabandi. Mig langar aðeins að minnast á örfá atriði í umsögn Lögmannafélags Íslands sem ég ætla að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sé meðlimur í. Þar segir, með leyfi forseta, varðandi þetta atriði: ,,Laganefnd leggst eindregið gegn þeirri leið sem lögð er til í 2. tölul. 2. gr. frumvarpsins að kveða á um öfuga sönnunarbyrði viðkomandi einstaklinga þegar ,,rökstuddur grunur`` er um málamyndahjónaband eða nauðungarhjónaband í skilningi útlendingalaga.`` Litlu neðar stendur einnig, með leyfi forseta: ,,Laganefnd telur að ákvæði 2. tölul. 2. gr. frumvarpsins, einkum hin öfuga sönnunarbyrði sem þar er kveðið á um, takmarki persónufrelsi og friðhelgi einkalífs með of víðtækum og almennum hætti og skapi hættu á því að mörg hjónabönd sem ekkert er athugavert við verði talin falla undir ákvæðið. Þá bendir laganefnd á að það varðar missi mikilvægra réttinda ef slegið er föstu að um málamynda- eða nauðungarhjónaband sé að ræða og telur laganefnd að það tryggi ekki nægilega réttaröryggi að fela Útlendingastofnun vald til að kveða á um það.`` Svipað segir Persónuvernd sem leggur til að umrætt ákvæði verði ekki lögfest. Þess vegna er með ólíkindum hvernig hægt er að réttlæta þetta ákvæði með þeim hætti sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerir ásamt fulltrúum Sjálfstfl.

Frú forseti. Ég er búinn að fara yfir þetta atriði málsins svo oft að ég hlýt að vísa til þess sem áður hefur komið fram en bæti því við að ég er ósammála því að um öfuga sönnunarbyrði sé að ræða. Í því skilyrði að krefjast þess að sá aðili sem óskar eftir því að stjórnvald taki ívilnandi stjórnvaldsákvörðun honum til handa tel ég rétt að hann sýni fram á það að hann uppfylli þau skilyrði sem lög kveða á um. Sú regla er eðlileg og getur ekki í réttarfarslegum skilningi eða öðrum falið í sér öfuga sönnunarbyrði. Sé þetta réttur skilningur eða rétt lesið af hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni upp úr álitsgerð eða umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands, lýsi ég mig einfaldlega ósammála þeirri túlkun. Það er eins einfalt og það er. Ég fór yfir það áðan í ræðu minni og tók fjölmörg dæmi, m.a. um þá sem sækja um örorku og þá sem afla sér t.d. réttinda til málflutnings og óska þar með eftir því að stjórnvald taki ívilnandi ákvörðun þeim til handa. Ég tel það eðlilegt og lögum samkvæmt og að það feli ekki í sér neina óeðlilega sönnunarreglu að þeir leggi sjálfir fram þau gögn sem sýna fram á það og sanna að þeir uppfylli skilyrði laga sem kveðið er á um.

Frú forseti. Að sjálfsögðu hefur margoft komið fram að fulltrúar Sjálfstfl. og fulltrúar Samf. eru ósammála í þessu máli. Það er grundvallarágreiningur milli þessara stjórnmálaflokka hvað það varðar, enda hafa þeir mismunandi hugmyndafræði um hvernig eigi að nálgast svona réttindamál. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson styður 24 ára regluna. Við gerum það ekki. Hann vill halda í 66 ára regluna. Við viljum það ekki. Hann vill halda inni lífsýnaákvæðinu. Ekki við. Hann hefur talað fyrir því að skipun talsmanna fyrir hælisleitendur verði lögð af. Sömuleiðis er ákvæði í frv. um eignaupptöku á þeim einstaklingi sem kemur ólöglega til landsins. Það er mikill ágreiningur um þetta atriði. Öfuga sönnunarbyrðin er líka eitt af þessum grundvallar\-ágreiningsefnum sem um er að ræða. Minni hluti allshn. og Samf. telja það einfaldlega ekki einstaklingsins að afsanna ásakanir ríkisstofnana eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Það var ekki í núverandi lögum. Því er bætt núna við. Við teljum rétt að Útlendingastofnun beri að sanna að viðkomandi búi í málamyndahjónabandi eða í nauðungarhjónabandi en ekki einstaklingsins að afsanna það. Að lokum langar mig að vitna enn og aftur í II. kafla umsagnar laganefndar Lögmannafélags Íslands, með leyfi forseta: ,,Laganefnd bendir á að til að ná þeim tilgangi að stemma stigu við málamyndahjónaböndum og nauðungarhjónaböndum virðist nægilegt að kveða á um refsinæmi þess að stofna til þeirra eins og gert er í 16. gr. frumvarpsins. Er það þá metið fyrir dómstólum hvort háttsemin telst sönnuð. Telur laganefnd ekki rétt að kveða á um missi réttar til dvalarleyfis fyrr en eftir að slík háttsemi hefur verið sönnuð eftir meginreglum opinbers réttarfars, m.a. þeirri grundvallarreglu sem kveðið er á um í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, að maður skuli teljast saklaus uns sekt hans er sönnuð.``

Frú forseti. Í dag er að ljúka 2. umr. um svokallað útlendingafrv. Það hefur vakið harkaleg viðbrögð í samfélaginu og ekki að ástæðulausu. Það er hægt að finna góða punkta í því en það er ekki nóg. Nokkur stór atriði í frv. ber að gagnrýna. Ungliðahreyfingar stjórnmálaflokkanna hafa verið í miklu samstarfi við mörg vefrita og samtaka er lúta að réttindabaráttu innflytjenda. Ungir jafnaðarmenn, Ung vinstri græn og Ung frjálslynd sendu m.a. frá sér sameiginlega ályktun þar sem frv. var mótmælt harðlega. Í ályktuninni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Félögin telja að frumvarpið gangi gegn hefðbundnum sjónarmiðum um jafnræði borgaranna og borgaraleg réttindi.`` Heimdalli og Sambandi ungra framsóknarmanna var boðið að vera með á ályktun þessari en þau ákváðu að vera ekki með. Ekki náðist meiri hluti í SUF fyrir því og Heimdallur ákvað að vera með aðrar aðgerðir. Engu að síður hefur samstarfið verið mikið og kannski ber þetta einna gleggst merki um að tímarnir breytast og mennirnir með, í það minnsta ungdómurinn. Ungliðahreyfingarnar berjast gegn ýmsum lagaákvæðum frv. og telja að þau brjóti á jafnræði borgaranna og borgaralegum réttindum. Hér á landi er að alast upp önnur og jafnvel þriðja kynslóð innflytjenda. Unga fólkið hér á landi hefur alist upp með þessum svokölluðu útlendingum og fyrir langalöngu hætti þetta fólk að vera útlendingar. Vinir manns sem eru e.t.v. dekkri á hörund en hinn ljósi Íslendingar fá spurningar eins og: Hvaðan ertu? Og þegar svarið er: Frá Íslandi, þá getur það tæplega verið vegna þess að enginn sannur Íslendingur er dökkur á hörund. Vinir kynslóðarinnar sem eru að alast upp núna eru af hvaða kynþætti sem er, trúarbrögðum, þjóðarbroti eða húðlit. Unga fólkið í dag fer mun víðar og kynnist mun fleira fólki en gerðist áður fyrr þegar lengsta námsför sem hugsuð var var til kóngsins Kaupinhafn. Frú forseti. Við Íslendingar erum nýjungagjarnir og við erum ekki lengi að tileinka okkur nýja siði og nýjar venjur, ekki síst matarvenjur. Við kunnum að elda ítalskan, franskan, tælenskan, kínverskan og mexíkóskan mat. Við dásömum menningarlega fjölbreytni og reyndar alla fjölbreytni. Fjölbreytni er tískuorðið í dag hvað varðar lagafrumvörp nema þegar kemur að útlendingum. Staðreynd er að í frv. er ekki hægt að fá dvalarleyfi á grundvelli hjónabands nema erlendur maki sé eldri en 24 ára. Vissulega getur makinn sótt um dvalarleyfi á öðrum forsendum en engu að síður mun þetta ákvæði leiða til mismununar. Maki minn er löggiltur og má koma til landsins án vandkvæða enda er hann Íslendingur, en þinn má það ekki vegna þess að hann er erlendur og yngri en 24 ára og það er grunsamlegt. Enginn sem er yngri en 24 ára gæti mögulega viljað gifta sig. En sumir þeirra sem standa að meirihlutaáliti nefndarinnar ættu að yfirstíga skuldbindingarótta sinn og viðurkenna að ekki eru öll hjónabönd Íslendinga og útlendinga yngri en 24 ára með illum ásetningi og fólk yngra en 24 ára gæti verið ástfangið. Hver ætlar að sjá um að kanna það? Mun hæstv. dómsmrh. elta fólkið uppi og spyrja það spjörunum úr um ástina, um æskuminningar hvors annars, hver sé uppáhaldsliturinn? Tefjum fólk yngra en 24 ára af erlendu bergi brotnu í að koma til landsins með íslensku elskunni sinni vegna þess að grunur leikur á að um málamyndahjónaband sé að ræða. Það er niðurstaða ríkisstjórnarflokkanna. Aldursskilyrðið er þó hugsað að einhverju leyti sem verndarsjónarmið, að vernda einstaklinga sem gætu mögulega verið skikkaðir í nauðungarhjónabönd. En sú röksemd hefur heyrst m.a. frá Samtökum kvenna af erlendum uppruna að konur sem búa í samfélögum þar sem nauðungarhjónabönd tíðkast verði ekki frjálsari með aldrinum og því skiptir aldursákvæðið litlu máli í því tilliti. Einnig getur ákvæðið leitt til þess að þeir sem virkilega ætli sér að koma á nauðungarhjónabandi sendi stúlkur hreinlega úr landi til upprunalands síns þar sem þær verða fyrir vikið varnarlausari. Þegar við höfum misst einstakling úr landi er ekki víst að hægt verði að koma honum til bjargar. Hægt er að harma og horfa til nærtæks dæmis þar sem er Sophia Hansen sem hefur barist fyrir dætrum sínum í fjölda ára. En kannski horfir það öðruvísi við, þar er um íslenskar stúlkur að ræða og kannski er það einmitt sterkasta atriðið í útlendingafrv. Verið er að gera innflytjendur að annars flokks þegnum. Við þurfum ekki að gæta bróður okkar, ekki að horfa til náunga okkar. Við erum orðin eigingjörn í hnattvæðingunni. Við fögnum henni en hörmum um leið, lokum landamærum og herðum löggjafir til að stemma stigu við alþjóðavæðingunni. Frú forseti. Eitt er útrás í viðskiptalífi og yfirtökur og eignarhald og allt það í framandi löndum og viðskiptafundir erlendis með fólki af öllu þjóðerni en annað að það fólk fari að koma hingað til lands þegjandi og hljóðalaust. Ónei, herðum löggjöfina og verðum ósanngjarnari. Stundum finnst mér tilfinnanlega vanta presta á hinu háa Alþingi sem gætu kennt okkur eitt og annað úr sunnudagaskólanum þar sem talað er um gullnu regluna: ,,Það sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.`` Íslendingar setja sig á svo háan hest stundum að það er ótrúlegt. Erlendis er Íslendingur útlendingur og ég vona að fólk muni það. Útlendingar sem koma til Íslands eiga að lúta íslenskri löggjöf og því þarf ekki að herða ákveðna þætti hennar hvað varðar útlendinga eingöngu. Mér finnst það bera vott um fordóma og eins konar dónaskap gagnvart útlendingum. Orðalag frv. hefur verið gagnrýnt fyrir að vera opið og óskýrt. Hugtakið málamyndahjónaband er hvergi skilgreint en úr því á víst að bæta í lagatexta. Gott og vel, ég er bara ánægð með það, en engu að síður stendur 24 ára reglan sem hrein og klár mismunun gagnvart útlendingum. Frú forseti. Þó að Danir hafi þann háttinn á langar mig til að minna á að það er ýmislegt rotið í Danaveldi. Öfgastefna sem fer andstyggilega með útlendinga. Við horfum á sjónvarp og fordæmum hegðun ýmissa þjóðarbrota gagnvart hverju öðru. Við sjáum hvernig hatur blossar upp á ýmsum svæðum og við siglum sömu leið með svona fordómafullum útlendingalögum. Löggjöf er eitt en eins konar fordómamaskína er annað. Við þurfum lög er varða útlendinga en við þurfum líka framtíðarstefnu hvað varðar innflytjendur og útlendinga en ekki alltaf skyndiákvarðanir og skammsýni. Þetta er eins og í landhelginni, skyndilokun á svæðinu. Við Íslendingar erum kannski nafli alheimsins, að okkur finnst, en miðað við búkinn er naflinn ansi lítill. Þó að við séum lítil verðum við að vera skynsöm líka. Ég harma þessa skammsýni og vona að lagafrv. taki einhverjum breytingum fyrir 3. umr. Annars get ég ekki samþykkt það.

Frú forseti. Ég stend að áliti meiri hluta allshn. og þeim ágætu brtt. sem nefndin leggur til við þetta frv. um breyting á lögum um málefni útlendinga. Ég ætla að gera grein fyrir fyrirvara mínum og fara nokkrum orðum um hann úr þessum stól. Það sem mig langar þó að byrja á er að lýsa yfir þeirri skoðun minni, sem ég hef gert í annan tíma, að alla jafna er það farsælla bæði fyrir störf Alþingis og til að tryggja sátt í samfélaginu að þegar menn leggja fram frumvörp, og þá á ég við hæstv. ráðherra og aðra sem koma að löggjöf, um jafnviðkvæman málaflokk og málefni útlendinga eru, þá er affarasælla að haft sé meira samráð ekki bara við þá sem koma að framkvæmd laganna og hafa fundið agnúana sem eru á löggjöfinni sem Alþingi hefur þegar sett, fundið í framkvæmd hvað það er sem skortir til að þeir geti unnið samkvæmt lögunum, heldur að það sé líka haft samráð við þá sem málið varðar, ef svo má að orði komast, í hinn endann, útlendingana sjálfa sem búa á Íslandi og útlendingana sem óska eftir því að koma til Íslands, og þá á ég við ættingja þeirra sem hérna búa. Það er ekki aðeins spurningin um að við reynum að hafa sátt um löggjöfina, heldur líka spurningin um að við reynum að koma í veg fyrir misskilning í samfélaginu og síðast en ekki síst að það sé tryggt áður en frumvörpin koma fram og byrja að valda misskilningi, eins og umræðan sannarlega fór af stað um útlendingafrv. í mörgum veigamiklum atriðum. Það er líka þýðingarmikið að fá fram sérþekkinguna. Mig langar í því samhengi að nefna eitt dæmi frá fundi í allshn. af ungri konu sem kom þar og benti á að í athugasemdunum við frv. er talið upp til hvers eigi t.d. að horfa varðandi mat Útlendingastofnunar á hvort um málamyndahjúskap sé að ræða. Hún nefndi að það væri aldursmunurinn, að horfa ætti til þess hvort hjónin töluðu sama tungumál og ég man ekki hvað fleira það var sem átti við í hennar tilviki, en hún benti á að hefði hjúskapur hennar verið metinn á þeim forsendum fyrir tíu árum þegar hún settist hér að með maka sínum hefði hún engan veginn fengið dvalarleyfi á þeim forsendum. Það hefði verið litið til aðstæðna hennar sem málamyndahjúskapar. Ég vil leggja áherslu á að það er affarasælla að áður en frumvörpin koma fram sé reynt að nýta sérþekkinguna í samfélaginu í báða enda, bæði þá sem lögin varða og sérþekkingu þeirra sem við lögin starfa til þess að ekki verði misskilningur og til þess að það sé sátt af því að raunin er sú að það er mjög erfitt eftir á að ætla að fara að leiðrétta það sem misskilningur er um. Og það sem það gerir líka er að það elur á ákveðinni tortryggni og vantrausti á þeim aðilum sem vinna í þessum málaflokki og það finnst mér ekki gott og mér finnst það ekki þjóna hagsmunum útlendinga að þeir þurfi alltaf að hafa það á tilfinningunni að það sé ástæða til að vantreysta þeim og tortryggja þá sem eiga jú að þjónusta þá í samfélaginu samfara því að vinna samkvæmt löggjöfinni. Annar galli við frv. sem mætti kannski segja að væri ástæðulaus er að það skorti alveg í athugasemdunum að þar væri gerð grein fyrir ástæðunum og rökunum fyrir þeim breytingum sem lagðar voru fram í frv. Og þegar maður fær slíkt lagafrv. í hendurnar fer maður sem von er fyrst í athugasemdirnar til að ná í upplýsingar um þær og hvers vegna og til hvers en í þessu tilviki voru þar engar upplýsingar að finna og eðlilega, eða a.m.k. gerði ég það í þeim sporum, beið ég eftir fundum í allshn. og eftir umsögnum sem nefndin óskaði eftir og fékk og gerði þá ráð fyrir að í þeim kæmu fram ástæðurnar fyrir breytingunum. Það gerði það vissulega. Svo var bara spurning hvað mörgum okkar fannst ástæða til að ganga langt með tilteknar greinar og tilteknar breytingar, hvort rökin væru nægjanleg til þess. Það eru ekki nægjanleg rök að aðrar þjóðir hafi sett sér sambærilegar reglur vegna þess að aðstæður hjá öðrum þjóðum í öðrum löndum geta verið allt öðruvísi en aðstæðurnar sem við stöndum frammi fyrir. Við setjum ekki lög og breytum lögum bara til að breyta þeim, heldur vegna þess að þörf er fyrir að gera það. Mér datt í hug áðan, frú forseti, þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur, og ég ætla ekki að hafa neitt orðrétt eftir henni, en hún hafði á orði að eftir stæðu mótmæli fjölda manna, og ég tek undir að margir sem hafa gagnrýnt lögin eru virtir þegnar í samfélaginu og fólk sem vert er að hlusta á, og hún talaði um vond lög. Þá rifjaðist upp fyrir mér umræðan sem varð í þinginu árið 2002 þegar útlendingalögin voru sett, þau stóru og miklu lög sem unnið hafði verið að árum saman og var mikil þörf á vegna þess að sú löggjöf sem við bjuggum við áður var orðin úr sér gengin og eins og einhver komst að orði um aðra löggjöf, barn síns tíma, svo sannarlega. Ég man eftir umræðunni þá. Hún var óskaplega heit og stjórnarliðar sátu þá, ég og fleiri, undir því að vera allt að því vændir um að vera kynþáttahatarar, rasistar, og reynt var að ala á tortryggni um allar þær reglur sem þar voru settar fram. Mér þótti ekki auðvelt að standa í þeim sporum og þá var mikill misskilningur í gangi. En mér leikur svolítil forvitni á að vita hver afstaða þeirra sem gagnrýndu lögin og frv. mest á þeim tíma er til laganna í dag. Ég held að almennt sé mjög mikil sátt um þá löggjöf. Ég man sérstaklega eftir deilunum sem voru um það hvort gera ætti útlendingum skylt að sækja námskeið í íslensku. Ég man ekki hve mörgum mánuðum seinna það var sem einhver skoðanakönnun leiddi í ljós að meiri hluti útlendinga á Íslandi var mjög hlynntur þeirri löggjöf. Afstaða mín til þess á sínum tíma var fyrst og fremst sú að í því litla samfélagi sem við búum í getum við ekki alltaf tryggt túlkaþjónustu á öllum tungumálum um allt land til að aðstoða fólk og í litlu byggðakjörnunum úti á landi þar sem er kannski fólk frá 30--40 löndum og sem talar fjöldann allan af mismunandi tungumálum getur það fólk ekki aðlagast íslensku samfélagi á þann hátt sem við viljum nema það sé fært um að tala tungumálið. Það sem ég vildi kannski vekja athygli á með þessu orðum er að deilurnar voru oft harðar og því var haldið á lofti sem von var af stjórnarandstöðunni að þetta væri vont. Stundum var allt að því, fannst mér, gefið til kynna að það væri af einhverjum illum hvötum alveg eins og gefið er til kynna núna að markmiðið með þessum lögum sé að hamla komu og dvöl útlendinga á Íslandi. Auðvitað er markmiðið með frv. fyrst og fremst að koma í veg fyrir að verið sé að misnota lögin. Grunnurinn að frv. er fyrst og fremst sá að lögreglan og Útlendingastofnun hafa bent á hvernig verið er að fara á svig við lögin og verið er að leita heimilda fyrir lögreglu og Útlendingastofnun til að bregðast við því. Það er ekki verið að reyna að hamla komu útlendinga til landsins heldur að reyna að koma í veg fyrir að lögin séu misnotuð og þær leiðir sem þau bjóða upp á fyrir ættingja útlendinga í ákveðnum tilvikum. Efni frumvarpsins hefur vissulega verið afflutt. Ég er ekki að sakast við stjórnarandstöðuna á þingi varðandi það. Mér fannst vinnan í allshn., undir stjórn formanns nefndarinnar, fara mjög vel fram og það var margt sem upplýstist í þeirri umræðu. En við verðum líka að viðurkenna að í mörgum umsögnum sem við fengum gætti mikils misskilnings á veigamiklum atriðum sem frv. lýtur að. Fundirnir urðu til að upplýsa um út á hvað frv. gekk og jafnframt fengum við ábendingar um hvaða breytingar þyrfti að gera á frv. Ég gladdist sérstaklega yfir því, frú forseti, að lesa í áliti minni hluta allshn. að hann telur ákveðin atriði í frv. mjög jákvæð. Það gladdi mig að sjá það í minnihlutaálitinu en sem von er hafa verið höfð færri orð um það og minna borið á því. Þar er talað um réttarbætur fyrir útlendinga sem allir eru sammála um að eru þarfar og sátt ríkir um. Málflutningur sumra í þessu máli hefur fyrst og fremst orðið til að vekja tortryggni og vantraust á þeim sem starfa að þessum málum. Ég verð að fá að segja þá skoðun mína að með því er ekki gætt hagsmuna útlendinga almennt. Ég held að þeim líði yfirleitt ekkert vel með að þurfa að treysta öllum sem koma að málefnum útlendinga. Ég vara við því að menn telji sig þjóna hagsmunum útlendinga að því leyti. Breytingartillagan sem meiri hluti allshn. leggur fram og ég styð tekur m.a. á því sem mest hefur verið gagnrýnt, mest verið misskilið og afflutt. Eftir breytingu á orðalaginu sem lýtur að heimildinni til húsleitar verður skýrt að til þess þarf dómsúrskurð. Ég velti því fyrir mér hvort það hafi hvarflað að nokkrum manni að leita ætti heima hjá útlendingi án dómsúrskurðar. Það þurfti að leggja sig í líma til að skilja ákvæðið þannig að það stæði til. Í þessu samhengi vil ég nefna að þegar frv. er lesið þá hljóta þeir sem vilja kenna sig við vönduð vinnubrögð að lesa það, ekki bara bókstaflega orð fyrir orð heldur með aðra löggjöf í huga, m.a. stjórnsýslulögin. Allir sem hér eru vita að við framkvæmd laganna hjá Útlendingastofnun og öðrum sem koma að framkvæmd þeirra laga gilda stjórnsýslulögin. Meðalhófsregla stjórnsýslulaganna gildir og hún gildir m.a. fyrir vinnubrögð Útlendingastofnunar. Maður getur ekki lesið frumvarpsgreinina eina sem lýtur að húsleitinni án þess að fletta líka upp í opinberu lögunum. Í þessu samhengi er nokkuð ljóst að það stóð a.m.k. ekki til að leita hjá útlendingi án dómsúrskurðar. En með breytingunni sem nú hefur verið gerð verður það skýrara en ella. Nú þarf enginn að velkjast í vafa um það. Af umræðunni í samfélaginu mátti skilja það svo að ákvæðið, eins og það var, varðandi lífsýnatökuna gengi beinlínis út á að taka lífsýni úr hverjum einasta útlendingi sem kæmi til landsins. Mér finnst mjög langt seilst til að ná þeim skilningi. Ég skildi þetta ákvæði aldrei öðruvísi en svo að ef útlendingur réði ekki yfir öðrum gögnum heiman frá sér sem sýndu fram á skyldleikann þá væri þetta eitt úrræðið. En ég get vissulega tekið undir að það hefði mátt orða ákvæðið öðruvísi þannig að sá skilningur kæmi fram. Með breytingunni sem gerð hefur verið á þessu ákvæði er sá skilningur skýr að mínu mati. Það er sá skilningur sem ég legg í það. Þetta er tækifæri fyrir þann útlending sem ekki getur sannað skyldleika á annan hátt. Ef fæðingarvottorð og önnur gögn skortir, ef útlendingurinn kemur frá samfélagi þar sem jafnvel gögnin eru ekki tiltæk, ekki til, hafa eyðilagst eða hvernig sem háttar um hagi hans, þá hefur hann tækifæri til að gera þetta. Eins og fram kemur í áliti meiri hluta allshn. verður maður, við mat á því, að hafa í huga öll tilbrigði mannlífsins, til að mynda hvað veldur því að margir geti ekki einu sinni nýtt þetta sem sönnun, t.d. þegar um er að ræða fósturbarn, ættleiðingu og jafnvel tæknifrjóvganir. Þá gildir slíkt sýni ekki sem sönnunargagn. En þetta kemur fram í áliti meiri hluta allshn. og er fyrirvari við þessa heimild. Fyrirvari minn við frv. varðar ákvæðið sem lýtur að aldursmörkunum gagnvart dvalarleyfinu, 24 ára aldursmarkinu annars vegar sem lágmarksaldri þegar hjúskapur er grundvöllur dvalarleyfis og hins vegar 66 ára aldursmörkum. Eins og ég sagði í upphafi máls míns gerði ég mér vonir um á fundi með gestum inn í allshn. og í umsögnum að ég fengi fram einhver rök fyrir því að þetta væri nauðsynlegt. Það mátti skilja ákvæðið þannig að þetta væri ætlað til að koma í veg fyrir nauðungarhjónabönd og málamyndahjúskap eða hvort tveggja en í gögnum sem liggja frammi með þingskjalinu kemur í ljós að undanfarið hafa fleiri tugir, eða á annað hundrað útlendingar, fengið dvalarleyfi á slíkri hjúskaparforsendu. Eftir því sem fram kom á fundum allshn. var það aðeins í einu tilviki sem menn höfðu á þriggja ára bili haft grun um að um nauðungarhjónaband hafi verið að ræða. Ef tilefnið er ekki meira en þetta og svo margir byggja rétt sinn á því, þar sem hjúskapurinn er ekki í þeim eina tilgangi að afla sér dvalarleyfis, finnst mér meðalhófsreglan segja að við eigum ekki að ganga svona langt. Það er ekki tilefni til að gera það. Þótt það sé vissulega rétt sem fram kemur í áliti meiri hluta allshn., að bara það að hjúskapurinn er til staðar eru sterk viðbótarrök fyrir því að veita makanum dvalarleyfi, þá eru ekki rök fyrir því að hafa svo hamlandi reglu fyrir alla þá sem byggja hjúskap sinn ekki á því að afla sér dvalarleyfis. Hið sama finnst mér í raun með 66 ára aldurinn. Þegar ég les þessa reglu sé ég fyrir mér foreldra útlendings sem býr hér. Ef hann er í hjúskap er hann að líkindum kominn með börn og ég sé fyrir mér að þetta snerti afann og ömmuna. Fólk sem orðið er afi og amma, með einhverri meðaltalsreglu, er a.m.k. yfir fertugu, kannski nálægt fimmtugu. Við þekkjum það vel, ekki síst þegar konur eru annars vegar, að menn eiga mjög erfiðan aðgang að íslenskum vinnumarkaði um leið og fimmtugsaldrinum er náð, ég tala nú ekki um milli fimmtugs og sextugs. Ég sé ekki ástæðu til að setja þessi takmörk. Ég hef ekki fengið næg rök fyrir því að þetta sé verðug regla til að binda í lög. Á sama hátt, frú forseti, og ég hef leyft mér að gagnrýna aðeins undirbúninginn að frv., skortinn á samráði við þá sem málið varðar, vil ég þakka fyrir ágætt starf í allshn. og góða fundi með þeim gestum sem þangað komu og stuðning við nefndarálit frá meiri hluta allshn. sem ég stend að og breytingunni sem lögð er fram. Ég vil einnig lýsa ánægju minni með þær breytingar sem gerðar voru en ég hef fyrirvara við aldursmarkaákvæði í a-lið 2. gr. frv. í a-liðnum. Sjónarhorni mínu til þessa mætti kannski lýsa með því sem við öll þekkjum, að ástin spyr ekki um aldur og virðir heldur engin landamæri. Það eru ekki rök fyrir því að setja þetta ákvæði í lög, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í andsvari og ætlaði að spyrja hv. þm. um réttlætingu hennar fyrir 24 ára reglunni og 66 ára reglunni. Það gleður mig að heyra að hv. þm. sem hefur farið svo ítarlega yfir málið í nefnd skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu að sú regla væri ekki ásættanleg. Hún er með fyrirvara við ákvæðið og ég spyr hvort þessi fyrirvari þýði að hún muni ekki styðja slík aldursmörk. Mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á hv. þm. og tek undir það að farsælla er að hafa meira samráð. Það er sérstaklega mikilvægt að hafa samráð við hagsmunaaðila og þá sem málinu tengjast úti í þjóðfélaginu. Ég tel að stóru mistökin sem núverandi ríkisstjórn gerir aftur og aftur sé að hún er of upptekin af valdi sínu. Hún þarf ekki lengur að spyrja neinn og þarf ekki að hlusta á neinn. Það er ákveðið andrúmsloft óvirðingar í þessum lagasetningum, m.a. varðandi útlendinga. Ég bendi á að nú þegar þurfum við á útlendingum að halda í mjög veigamikil störf. Við leggjumst inn á sjúkrahús og hverjir eru þar í öllum grunnstörfunum? Það eru útlendingar. Svíar hafa reiknað út að þeir þurfi mjög á erlendu vinnuafli að halda og útlendingar komi og deili með þeim samfélaginu. Annars verður ekki um það að ræða að þeir fari á eftirlaun á þeim kjörum sem menn gera í dag og þykir eðlilegt á Vesturlöndum.

Frú forseti. Mig langar að grípa það síðasta sem hv. sagði, að Svíar væru að flytja inn ódýrt vinnuafl og þyrftu mikið á því að halda. Aldurssamsetning íslensku þjóðarinnar er þannig að við höfum ekki sömu þörf fyrir erlent vinnuafl. Ég vil helst geta tekið á móti útlendingum á Íslandi á annarri forsendu en vinnuaflsþörfinni. Ég ætla að fá að halda því til haga. Mér heyrðist hv. þm. hins vegar víkja að lögunum sem sett voru 2002. Ég ætla í því samhengi að benda á að það var mjög mikið gagnrýnt við þá lagasetningu hve margar reglugerðarheimildir voru gefnar. Svo kom í ljós að ein reglugerð var gefin út. Það vill svo til að áður en sú reglugerð var sett var hún send í drögum til allra þeirra sem málið varðaði, líka samtaka útlendinga, ættingja útlendinga og annarra sem því tengdust. Um hana náðist mjög góð sátt. Ég man ekki eftir ósætti um aðdragandann og vinnuna við það frv. áður en það kom fram. Frv. sem samþykkt var 2002 var sniðið að norsku löggjöfinni en einnig voru töluvert miklar breytingar gerðar á því í meðförum allshn. Ég held að það megi fullyrða að víðtæk sátt sé um þau lög, eftir að þau voru sett, sem ekki leit út fyrir þegar um málið var rætt á þinginu.

Virðulegi forseti. Mér finnst það miður að þegar maður kemur í ræðustól og spyr spurninga er málinu er drepið á dreif. Mér líkar heldur ekki þegar menn tala um innflutning. Það vill þannig til að ég var á fundi þar sem fjallað var um að við á Norðurlöndum þyrftum í raun að vonast eftir að fólk langaði að koma og búa með okkur, einmitt út af breytingum. Nú er allt annar barnafjöldi í fjölskyldum en var þegar ég var að alast upp. Þetta eru breytingar sem eiga sér stað. Ég er að tala fyrir því að fólk finni að það sé mjög jákvætt að koma til landsins og því sé tekið með virðingu og í sátt. Ég er einmitt ekki að tala um að flytja inn fólk. Það á einmitt ekki að sýna þessu fólki að það fái náðarsamlegast að fá að koma til landsins við tilteknar aðstæður. Það var inntakið í orðum mínum. Hins vegar spurði ég þingmanninn hvort lesa mætti fyrirvarann þannig að hún mundi ekki styðja 24 og 66 ára regluna. Ég fagnaði mjög ræðu hennar.

Frú forseti. Svo ég svari spurningu hv. þm. beint felst í fyrirvara mínum að ég get ekki stutt þetta tiltekna ákvæði í frv. En á heildina litið held ég að afstaða mín og hv. þm. til útlendinga sé nokkuð lík. Við deilum ýmsum sjónarmiðum varðandi útlendinga og hvernig eigi að taka á móti þeim. Mér finnst að við mættum gera meira af því að ræða annað en beinlínis verkefni Útlendingastofnunar í þinginu, ræða um annað en bara það sem varðar komu og brottför útlendinga og dvöl þeirra í landinu. Við hljótum að þurfa að ræða hvernig við ætlum að tryggja sem best aðlögun þeirra, hvernig við ætlum að veita börnum útlendinga sem mestan stuðning, ég tala nú ekki um þeirra sem koma frá öðrum löndum en EES-svæðinu og hafa átt erfitt uppdráttar í skóla og skila sér ekki einu sinni í framhaldsskóla. Það er svo ótal margt sem við getum rætt og gert betur á því sviði.

Frú forseti. Hv. þm. Jónína Bjartmarz hélt merkilega ræðu að mínu viti. Hún benti á samráðsleysi sem frumvarpshöfundar viðhöfðu við samningu frv. alveg eins og minni hlutinn hefur gert. Hún hafði einnig efasemdir um þær röksemdir sem eru í frv. um þörfina fyrir þeim breytingum sem hæstv. dómsmrh. vill keyra í gegn. Þetta undirstrikar einmitt þann málflutning sem við í minni hlutanum höfum bent á í allan dag. Hv. þm. er með fyrirvara á meirihlutaálitinu. Í rauninni má lesa alvarlegan ágreining milli ríkisstjórnarflokkanna í allshn. eftir ræðu hv. þm. Jónínu Bjartmarz að dæma um eitt af stærstu grundvallaratriðum og deilumálum í frv. og það er 24 ára reglan. Ég fagna því að hv. þm. Jónína Bjartmarz treystir sér ekki til að styðja þann óskapnað sem slík regla er. Mig langar að spyrja hana beint út: Mun hv. þm. Jónína Bjartmarz styðja brtt. minni hlutans um að fella 24 ára regluna og 66 ára regluna út? Mig langar einnig að spyrja hv. þm. Jónínu Bjartmarz, sem er talsmaður Framsfl. í allshn. og í málefnum allshn., hvort Framsfl. er á sömu skoðun og hún og hvort hann muni kjósa í samræmi við kosningu hennar á eftir.

Frú forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson fór mikinn í ræðustól og hélt því fram að mikill ágreiningur væri innan allshn. milli stjórnarflokkanna í málefnum útlendinga. Hv. þm. hefur ekki nokkra ástæðu til að gefa það í skyn og hefur ekki fundið nokkurn ágreining innan nefndarinnar. Það styðst því ekki við nein rök eða tilefni að gefa það í skyn. Það ríkir sátt og ég stend að áliti meiri hlutans með fyrirvara einungis um þetta eina atriði. Af því að talað var um að ég hafi gagnrýnt skort á samráði var það ekki lunginn í ræðu minni. Í þinginu og í allshn. eru fjölmörg vel unnin frv. sem unnin eru í fullu samráði. Það má ekki bara halda því á lofti sem miður fer. Við skulum horfast í augu við það að mörgum frv. er vert að hrósa, bæði aðdragandanum, undirbúningnum og samráðinu sem fram fer. Ágreiningurinn er ekki til staðar, frú forseti, um annað en þetta atriði. Ég veit ekki hvort það er ágreiningur í sjálfu sér, þetta er mitt persónulega mat. Ég fékk rök fyrir ýmsu öðru í frv. í meðförum nefndarinnar, en ég fann ekki rök fyrir því að þetta væri nauðsynlegt. Ég trúi því að maður eigi ekki að ganga lengra en þörf, aðstæður og nauðsyn sýna fram á í svona löggjöf og því treysti ég mér ekki til að styðja þetta atriði.

Frú forseti. Eina sem ég gerði í andsvari mínu var að vísa í ræðu hv. þm. þar sem hún dró upp ákveðna fleti sem hún var ósátt við, þar á meðal samráðsleysi og 24 ára regluna. Ég ítreka þær spurningar sem ég beindi til hennar í fyrra andsvari mínu. Mun hún, eftir að hafa sagt að hún treysti sér ekki til að styðja áætlun meiri hlutans um að lögfesta 24 ára regluna, styðja brtt. minni hlutans um að fella hana út í atkvæðagreiðslum á eftir? Hver telur hún að viðbrögð Framsfl. verði í atkvæðagreiðslum á eftir? Mun Framsfl. fylgja henni í því? Veit hún, upp á framtíð ákvæðisins þar sem Framsfl. er í oddastöðu í þessum málum eins og svo mörgum öðrum, hvort það verði inni eða ekki?

Frú forseti. Ég skil eiginlega ekki að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson ætlist til þess að ég svari fyrir afstöðu annarra þingmanna í flokknum og bendi á að í ágætum flokki hv. þm., Samf., fara atkvæði út og suður í ýmsum málum. Ég get ekki svarað hver afstaða samflokksmanna minna er í málinu og ekki eðlilegt einu sinni að þingmaðurinn spyrji. Þetta er ekki pólitískt mál að mínu mati.

Styðurðu brtt.?

Útlendingalöggjöfin er ekki flokkspólitískt mál.

Styðurðu brtt.?

Frú forseti. Það er ekkert skrýtið þó ræða hv. þm., varaformanns allshn., hafi vakið athygli okkar stjórnarandstöðuþingmanna því hún leiðir í ljós sem er svo sem vitað að það er ágreiningur milli stjórnarflokkanna í mjög afgerandi málum, t.d. þessu. Og alltaf skal það vera þannig að aumingja Framsfl. þarf að beygja sig undir vilja Sjálfstfl. Mér heyrist á ræðu hv. þm. að hún eigi miklu meira sameiginlegt með stjórnarandstöðunni í málinu en Sjálfstfl. Mér fannst það skína í gegn í máli hv. þm. og fagna því. Sú staðreynd að hún gefur ekki svör við því hvort hún muni styðja brtt. minni hlutans finnst mér gefa til kynna að hún á erfitt með að svara því. Ég skil það líka mætavel. Hv. þm. á því samúð mína alla að vera í þeirri aðstöðu sem raun ber vitni. Ástæðan fyrir því að ég kom í andsvar var sú að hv. þm. spurði um afstöðu okkar stjórnarandstöðuþingmanna til útlendingalöggjafarinnar sem er orðin tveggja ára gömul. Ég verð að segja að ég er ekki sátt við hana. Mér finnst enn þá að hún kveði miklu meira á um rétt stjórnvalda en réttindi útlendinganna. Það er sú hugsanavilla sem mér fannst allan tímann vera í löggjöfinni og er í henni enn þá. Mér finnst mjög erfitt að íslensk stjórnvöld ætla enn að herða tökin gagnvart útlendingum og reyna að þrengja enn frekar skilyrði þess að útlendingar geti komið hingað og búið hér. Það er engin rangtúlkun. Það er ekki misskilningur af okkar hálfu sem tölum gegn frv. að verið sé að þrengja heimildir. Það liggur algerlega á borðinu. Það er verið að þrengja heimildirnar á sama tíma og íslensk stjórnvöld reka atvinnustefnu sem gerir það að verkum að við þurfum að flytja inn þúsundir útlendinga til þess að vinna hér störf þar sem ekki eru Íslendingar til að vinna.

Frú forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafði orð á því að ég ætti jafnvel meira sameiginlegt með stjórnarandstöðunni. Mér finnst leiðinlegt að valda henni vonbrigðum og vísa í ágætar ræður bæði hv. þm. Bjarna Benediktssonar formanns allshn. og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem útskýrðu m.a. þann misskilning sem ég hafði á orði að hefði orðið í samfélaginu um málið. Ég get tekið undir margt í ræðum þeirra. Ég verð að halda því fram í þessum stól að ég á meira sameiginlegt með viðhorfum þeirra, enda stend ég að áliti meiri hlutans með allt annað en þetta eina ákvæði. Varðandi lögin frá 2002 sem hv. þm. hafði líka orð á og mér heyrðist hún segja að lögin hefðu valdið henni vonbrigðum af því að það væri ákveðin hugsanavilla í þeim. Það var sama upp á teningnum þegar við vorum að fjalla um það frv. Menn hengdu sig í ákveðið orðalag og fannst tónninn í lögunum ekki vinveittur. Ég held að fæstir útlendingar sem koma til Íslands lesi útlendingalögin. Ef mönnum finnst lögin ekki nógu vinsamleg eða lagatextinn geta þeir alveg forðast að mæta því viðhorfi, því þeir lesa ekki þessi lög. Það eru einstaka manneskjur sem sýsla með þessi lög. Það sem skiptir máli er hvernig lögin eru framkvæmd. Og það sem skiptir líka máli er að lögin eru að hluta til framkvæmd á grundvelli reglugerðarinnar sem var ekki svo lítið gagnrýnd í sölum hins háa Alþingis. Sú reglugerð var unnin í samráði við útlendingasamfélagið á Íslandi. Framkvæmdin er því góð með einhverjum hnökrum er ég alveg viss um, sem er m.a. tilefni þess að frv. kemur fram og því ber að fagna því frv. er það sem útlendingarnir finna á eigin skinni.

Frú forseti. Útlendingarnir lesa ekki útlendingalögin. Það er alveg rétt. En þeir sem starfa eftir útlendingalögunum á Íslandi kunna þau afturábak og áfram. Þeir skynja og lesa í þeim andann. Viðhorf þeirra mótast af lögunum, eðlilega. Þess vegna er hættulegt að hafa tóninn í löggjöf af þessu tagi annað en vinsamlegan. Ekki af því að útlendingarnir geti ekki lesið lögin og skilji þau ekki. Við erum ekki með fréttir af því á hverjum degi, en við fáum fréttir af því að það gangi ekki auðveldlega að komast inn í landið, jafnvel fyrir fólk sem af eðlilegum orsökum sækir um dvalarleyfi eða atvinnuleyfi hér á landi. Ég vil nefna eitt í því sambandi. Mér finnst algerlega forkastanlegt að úrskurðir Útlendingastofnunar skuli ekki vera opinberir. Það er eitt sem ég held að við hljótum að geta sameinast um að breyta.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að eðlilegt sé að birta úrskurðina. Þetta er eins og hvert annað skýringargagn um framkvæmd laganna og eitt af því sem kom fram á ágætum fundum í allshn. um málið. Það góða við þessa fundi er þegar sérfræðingar og sérþekking kemur inn og menn benda á ýmislegt sem betur má fara. Ég tek undir með hv. þm. að það er sjálfsagt að úrskurðirnir séu birtir. Varðandi anda laganna skynja þeir, ef ég skildi hv. þm. rétt, sem starfa við að framkvæma lögin neikvæðan anda laganna. Auðvitað fáum við af og til fréttir af einum og einum útlendingi sem hrasar einhvers staðar í kerfinu. En við fáum fyrst og fremst einhliða fréttir af því. Ég auglýsi eftir fréttum frá öllum fjöldanum sem hnökra- og erfiðleikalaust kemur til Íslands og finnur sig velkominn, bæði af þeim sem starfa við þetta og Íslendingum öllum.

Hæstv. forseti. Við nálgumst óðfluga lok 2. umr. um þetta mjög svo umdeilda lagafrumvarp sem ríkisstjórnin hefur lagt fyrir hið háa Alþingi. Mig langaði rétt í lokin til að viðra aðeins sjónarmið mín hvað þetta varðar. Eins og ég sagði áðan er enginn vafi á því að frv. er mjög umdeilt og merkilegt á vissan hátt að hafa t.d. orðið vitni að því að ungliðahreyfingar stjórnmálaflokkanna, sem sjaldnast eru sammála, skuli allar sem ein hafa talað einni röddu gegn málinu. Unga kynslóðin skilur hvað þetta er vitlaust að mörgu leyti og í því felst ákveðin von til framtíðar, þ.e. að komandi kynslóðir muni verða svolítið frjálslyndari í þessum efnum en þær kynslóðir sem nú sitja á valdastólum. Ég ætla ekki að hafa mörg orð. Félagar mínir í stjórnarandstöðunni eru búnir að segja það mesta. Ég er sammála þeim. Ég er sammála áliti minni hluta allshn. Mér finnast reglur eins og um 24 ára aldurinn, 66 ára aldurinn og lífsýnatökur og annað lykta af nokkurs konar nesjamennsku sem kannski má útskýra með einhverri landlægri hræðslu sem liggur í þjóðarsálinni sem sennilega var plantað þar inn þegar Tyrkjaránin stóðu sem hæst árið 1627 eða þar um bil. Mér brá svolítið í brún fyrr í dag þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þar sem hún greindi frá því að allshn. hefði fengið til skoðunar dönsku lögin um útlendinga. Hún sagði að núgildandi lög yrðu strangari, íslensku lögin um útlendinga, þ.e. þegar þær breytingar sem nú liggja fyrir þinginu verða komnar í gegn verði íslenska löggjöfin í rauninni strangari en sú danska. Mér varð svolítið bilt við að heyra það því danska löggjöfin hefur verið mjög umdeild, það dylst engum sem fylgist með dönskum stjórnmálum að einmitt útlendingalögin og stefna danskra stjórnvalda í málefnum innflytjenda hefur verið mjög umdeild. Í Danmörku eru allt aðrar aðstæður en á Íslandi. Danmörk liggur miklu nær þéttbýlum svæðum í Evrópu og samgöngur á milli Danmerkur og annarra staða í heiminum, þaðan sem kannski kemur mikið af innflytjendum t.d. frá Afríku, Asíu, fjarlægum heimsálfum, eru með allt öðrum hætti en á Íslandi. Ísland er eyja úti í miðju Atlantshafi, það er yfir stórt og mikið haf að fara fyrir fólk sem vill hugsanlega koma hingað og fá hér aðsetur. Það er dýrt að ferðast hingað. Það eitt virkar því bara sem mikill hemill,  Þá ber kannski að skilja löggjöfina núna sem svo að menn séu að reyna að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann. En mér finnst það í raun og veru óþarfi og mér finnst þá kannski óþarfi að ganga svona langt að setja inn reglu eins og t.d. þá um 24 árin. Mér finnst það óþarfi. En nóg um það. Það er eitt atriði sem mig langar aðeins til að hnýta í sem mér finnst ekki hafa verið mikið rætt í dag en það er 15. gr. í frv. Þar á að bæta við einni setningu við 1. mgr. 56. gr. útlendingalaganna frá árinu 2002, ef ég man rétt. Síðasta setning 1. mgr. 56. gr. hljóðar svona eins og lögin eru í dag: ,,Lögreglunni er heimilt að leggja hald á farseðla sem finnast í fórum útlendingsins til notkunar við brottför.`` Nú vilja ríkisstjórnarflokkarnir bæta við eftirfarandi setningu: ,,Sama gildir um fjármuni til greiðslu á kröfu vegna kostnaðar við brottför og gæslu samkvæmt ákvæði þessu.`` Mér finnst þetta vera afskaplega grimmdarleg setning svo vægt sé til orða tekið. Mér sýnist að hér vilji stjórnvöld gera sig að eins konar þjóðvegaræningja á krossgötum, því áður en útlendingum sem koma hingað til lands og eru kannski svo ógæfusamir að fá ekki dvalarleyfi og eru sendir aftur héðan af landi brott er skutlað um borð í flugvél eða skip eða hvað það nú annars er, á að hirða af þeim alla peninga. Sennilega. Það er oft og tíðum þannig að þetta fólk hefur ekki yfir miklum fjármunum að ráða. Mér finnst það afskaplega grimmdarlegt að ætla að rýja þetta fólk inn að skinninu og sparka því héðan úr landi. Ég get ekki ímyndað mér, frú forseti, að við séum að tala um svo háar fjárhæðir á ársgrundvelli að íslenska ríkið þurfi að vera svo smásmugulegt að snúa við öllum vösum á þessu ógæfusama fólki áður en við hendum því út úr landinu. Ég get hreinlega ekki ímyndað mér það. Ég vildi bara að þetta kæmi fram, frú forseti. Ég sé í nál. frá minni hluta allshn. að hún vill að þetta ákvæði falli brott og ég tek hjartanlega undir það. Ég minni enn og aftur á að þetta fólk er oft á tíðum fátækt, hefur ekki yfir miklum fjármunum að ráða og þeir litlu fjármunir sem það hefur kannski á sér við komuna til landsins eða þegar það er tekið og á að fara að vísa því úr landi, geta verið stórar fjárhæðir í þeirra huga og í þeirra heimi, en hreinir smáaurar fyrir okkur Íslendinga sem berjum okkur svo oft á brjóst og segjum að við séum ríkasta þjóð í heimi og að velmegun hér á landi hafi aldrei verið meiri en nú eftir 12 ára stjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, að þá skulum við miðað við þær forsendur vera svo smásmuguleg árið 2004 að við rænum fólk áður en við hendum því út úr landinu. Það er skömm að því, frú forseti.

Herra forseti. Komið hefur fram í ræðum manna í dag að varlega beri að halda á þeim málum sem snúa að útlendingum og ég get tekið undir það. Hitt er annað mál að það er því miður margur sauðurinn í stórum hóp og mörgu fé eins og hér hefur orðið reyndin á. Það er mér minnisstætt að búið er að liggja nokkuð lengi á skrifborðinu hjá mér á skrifstofu þingsins frétt úr Fréttablaðinu frá því 3. janúar 2003. Þar segir svo, með leyfi forseta, í fyrirsögn: ,,Giftist systur fyrrverandi sambýlismanns. Marókkósk systkini fengu dvalarleyfi eftir að hafa tekið upp sambúð við sama Íslendinginn.`` Hann var í staðfestri sambúð með bróður og trúlofaðist síðan systur. Bæði fengu dvalarleyfi á Íslandi. Þetta er náttúrlega alveg með ólíkindum. Við erum að verjast þessu og eðlilegt að gert sé. Það eru því miður allt of mörg dæmi um að menn komi hingað til lands á fölskum forsendum. Svo segja margir Íslendingar: Elsku vinir, komiði bara til landsins, við tökum ykkur opnum örmum hvernig svo sem þið komið til landsins. Á sama tíma er t.d. Atlanta að fljúga pílagrímsferðir með íslenskar flugfreyjur í áhöfn. Þar eru gerðar kröfur um að þessar íslensku konur, sem eru að sinna störfum sínum, gangi með andlitsdulur vegna þess að svo segir í trú þeirra þar. Það er sjálfsagt að erlendir aðilar komi til Íslands en mér finnst eðlilegt að þeir aðlagi sig að íslensku þjóðlífi. Þetta er náttúrlega alveg dæmigert fyrir þann vanda sem útlendingaeftirlitið hefur staðið frammi fyrir trekk í trekk og Íslendingar eru líka að taka þátt í þessu skúespili að giftast, trúlofast eða staðfesta sambúð. Og það tekur náttúrlega út yfir allan þjófabálk þessi dæmalausa frétt í Fréttablaðinu.

Frú forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson veifar hér blaðaúrklippu máli sínu til stuðnings og segir að íslenska lögreglan hafi þurft að standa í svona málum trekk í trekk. Ég er ekki viss um að svo sé. Ég held að þarna sé um eitthvert einstakt tilvik að ræða, en ef það er svo að íslenska lögreglan hefur þurft að standa í slíkum málum trekk í trekk, væri gaman að heyra hvort þingmaðurinn hafi undir höndum fleiri dæmi sem hann getur vísað til og jafnvel fá að heyra frá honum einhverjar tölur hvað það varðar. Ég get alveg tekið undir það að við eigum að gera kröfur til útlendinga sem koma hingað til Íslands. Ég get alveg tekið undir það að við eigum að gera t.d. þær kröfur að þeir læri íslensku og þeir aðlagist íslenskum aðstæðum. Ég get alveg tekið undir það. Mér finnst alveg sjálfsagt að gera slíka kröfu til fólks sem vill búa á Íslandi. Ég tel að við ættum líka að fara vel yfir og fylgjast mjög vel með og stúdera reynslu t.d. nágrannaþjóðanna af einmitt innflytjendamálum. Það er eflaust alveg rétt sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson benti á áðan að aðsókn útlendinga að Íslandi mun aukast. Heimurinn er alltaf að verða minni og minni. Maður hefur í sjálfu sér oft og tíðum furðað sig á því að það skuli ekki vera meiri aðsókn af útlendingum hingað til lands en verið hefur. Skýringin kann einmitt að vera sú að málið er erfitt. Það eru miklar vegalengdir eins og ég benti á í ræðu minni áðan. Það er dýrt að koma hingað. Við njótum þannig lagað á vissan hátt landfræðilegrar einangrunar Íslands. Það er önnur saga. En eins og ég sagði áðan, frú forseti, væri gaman að heyra hvort hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hafi fleiri dæmi og jafnvel einhverjar tölur á reiðum höndum.

Virðulegi forseti. Ég hef náttúrlega ekki verið í miklum samskiptum við útlendingaeftirlitið. En ég veit þó að í mörgum tilvikum hefur það komið upp að aðilar sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt hafa villt á sér heimildir og verið með ósannsögli til að afla sér ríkisborgararéttar. Það er náttúrlega grafalvarlegt mál. Við þekkjum dæmi sem var í fréttum ekki fyrir löngu af stúlku af erlendu bergi brotinni sem var heldur betur lamin og átti fótum fjör að launa vegna þess að ættingjar kröfðust þess að hún giftist föðurbróður sínum. Það voru trúarbrögð sem þar voru á bak við. Það er náttúrlega grafalvarlegt mál. En eins og ég sagði áðan er eðlilegt að erlendir aðilar sem hingað koma og vilja setjast að á Íslandi aðlagi sig að íslensku þjóðlífi en geri ekki kröfu um að við förum að aðlaga okkur að þeim, samanber dæmið með Austurbæjarskóla þar sem átti að aðlaga matseðilinn vegna þess að tvö eða þrjú múslimabörn voru komin þar inn. Þá átti að fara að breyta öllum matseðlinum til að hann væri þénanlegur, þóknanlegur þeim tveimur eða þremur erlendu börnum sem þar voru. Þar átti allur hópurinn að aðlaga sig að því. Það er auðvitað rangt. 

Hæstv. forseti. Ég fæ ekki séð að sú breyting sem nú er verið að ræða um á útlendingalögunum muni koma í veg fyrir að konur sem eru af erlendu bergi brotnar verði fyrir ofbeldi í framtíðinni. Það er líka framið ofbeldi gegn íslenskum konum af íslenskum karlmönnum. Ég get ekki séð að þessi lagabreyting muni breyta nokkru þar um, það eru aðrir og meiri hlutir sem þurfa að koma til en það. Varðandi mataræði í Austurbæjarskólanum. Þetta eru allt saman einhver einangruð tilfelli sem hægt er að ráða bót á án þess að breyta öllum útlendingalögunum og fara að setja inn einhver skilyrði um að fólk þurfi að vera orðið 24 ára gamalt þegar það verður ástfangið og vill koma til Íslands. Ég get ekki séð að slík einangruð tilvik sem eflaust má einmitt rekja til þess að við erum sem þjóðfélag að laga okkur að því að það eru breyttir tímar og flutningur fólks sem er af erlendu bergi brotið er smám saman að aukast hingað til Íslands. Þetta eru miklu frekar dæmi um það að við erum sjálf í aðlögun ekki síður en það fólk. Og einmitt í slíku ferli koma svona dæmi upp. En þetta eru ekki vandamál sem ekki er hægt að leysa. Þetta eru bara smámunir.

Ég vona það.

Að tilgreina einhverja slíka smámuni, svona einangruð tilvik í umræðu um 

Frú forseti. Ræða hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar var með algjörum ólíkindum. Ég veit ekki hvort hv. þm. var að tala um sama frv. og hér er til meðferðar vegna þess að rangfærslurnar voru slíkar. Hér var því t.d. haldið fram að lagafrv. sem við erum að fjalla um sé miklu strangara en dönsku lögin sem eru að hluta til fyrirmynd þessa frv. Það er algjör fjarstæða og á sér enga stoð í raunveruleikanum. Ég get t.d. nefnt það að samkvæmt dönskum lögum eiga aðstandendur engan sjálfstæðan rétt á grundvelli fjölskyldutengsla til þess að afla sér dvalarleyfis eins og við gerum ráð fyrir í þessu frv. Í sænsku lögunum er rétturinn aðeins rýmri, en þó ekki jafn vel skerptur og í dönsku lögunum. Svo er því haldið fram að þetta frv. sé miklu strangara en dönsku lögin. Hv. þm. lýsti sig síðan á móti nánast öllum þeim ákvæðum sem hafa verið til umræðu í dag, þar á meðal 24 ára reglunni. Ég skil ekki hvers vegna. Ekki rökstuddi hann það. Við flutningsmenn erum að reyna að sporna við málamynda- og nauðungarhjónaböndum. Ég mundi telja að allur þingheimur ætti að vera sammála því markmiði. Er hv. þm. sammála því að slíkt sé gert? Það væri ágætt að fá upplýsingar um það. Varðandi 15. gr. þá er hún ekkert sérstök í íslenskri löggjöf. Hér er einfaldlega um það að ræða að gerð sé aðför eða fjárnám eða lagt hald á fjármuni til þess að hafa upp í sakarkostnað eins og í öllum öðrum opinberum málum, sakamálum þar sem menn eru staðnir að því að brjóta lög. Eins og við meðferð opinberra mála þar hefur ríkisvaldið rétt til þess að gera eignir upptækar eða gera aðför að eignum til þess að mæta þeim kostnaði sem til fellur við rannsókn mála.

Hæstv. forseti. Sé lagafrv. þetta ekki eins strangt og dönsku lögin heldur mildara þá fagna ég því. En af hverju kemur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og mótmælir í andsvörum við mig? Af hverju kom hann ekki upp í andsvör þegar Kolbrún Halldórsdóttir sagði hið sama fyrr í dag? Ég hlustaði á hana. Hún er áheyrnarfulltrúi í allshn. og var þar á flestum fundum. Hún sagði eitthvað á þá leið að fyrir nefndina hafi danska frumvarpið verið lagt í enskri þýðingu og frv. sem hér er til umræðu væri mun strangara. Ég tók mark á þessum umræðum Kolbrúnar Halldórsdóttur og þeim var ekki mótmælt fyrr í dag. Hvar voruð þið þá?

Þeim var mótmælt.

Ég heyrði ekki þau mótmæli. Í sambandi við 24 ára regluna, gott og vel, hún á að koma í veg fyrir málamyndahjónabönd, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði. Af hverju ekki að draga þessa línu við 40 ár? Hver eru rökin fyrir því að velja þennan aldur, 24 ár? Það væri gaman að heyra nánari útlistun á því. Varðandi 15. gr. þá talar hv. þm. um að þetta sé venjulegur praxís í allri löggjöf. Það kann vel að vera en mér finnst þetta ómannúðlegt. Mér finnst þetta ósanngjarnt. Ég hlýt að mega koma upp og láta það í ljós ef ég sé lagaákvæði, einhverja setningu í lögum, sem mér finnast ósanngjörn. Ég hef fullan rétt til að segja það og ég taldi mig rökstyðja það ágætlega áðan. Ég sagði að mér fyndist þetta ósanngjarnt, burt séð frá því hvort menn beita hér einhverju ísköldu mati á því að jafnt skuli yfir alla ganga. Það breytir því ekki að þetta er óréttlátt, frú forseti.

Frú forseti. Ég hef setið í þingsal meira og minna í allan dag. Ég hef verið hér standandi og sitjandi og gapandi í andsvörum við nánast hvern þann sem hingað hefur komið upp  Það sem hv. þm. sagði er bara ekki rétt. Það er búið að mótmæla öllum þeim rangfærslum sem hv. þm. apar upp eftir öðrum þeim hv. þingmönnum sem hann miðar sig við og hefur þekkingu sína eftir. Gott og vel. Varðandi sakarkostnaðinn þá deilum við ekki sömu skoðun. Ég er þeirrar skoðunar að við rannsókn opinberra mála, þegar menn eru sakfelldir, beri þeim sjálfum að greiða þann kostnað sem til fellur. Okkur greinir þá á um það. Af hverju er ekki miðað við 40 ár? var spurt hér. Nú erum við búin að halda margar ræður um það. 

Virðulegi forseti. Getur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson þá upplýst mig um hve margar konur á aldrinum 18--24 ára hafi komið hingað á fölskum forsendum á undanförnum árum, t.d. í gegnum sýndarhjónabönd eða annað þess háttar? Það væri gaman að fá að sjá einhverjar tölur yfir það í staðinn fyrir að hlusta á útskýringar sem ganga út á að þannig sé háttað í öðrum löndum og útskýringar á borð við ,,af því bara``. 

Frú forseti. Við 1. umr. um málið sem hér liggur fyrir spunnust talsverðar umræður um nokkra þætti frumvarpsins. Það voru þrír þættir sem ég taldi á þeim punkti umræðunnar einkum þurfa að fara yfir. Það var í fyrsta lagi bráðabirgðaákvæði sem varðaði Norrænu eldfjallastöðina. Í öðru lagi undanþága sem háskólanum var veitt frá því að auglýsa allar stöður. Í þriðja lagi taldi ég þurfa að skoða ákvæði sem vörðuðu dómnefndir. Það kom í ljós á þeim morgni sem við ræddum þetta mál að hæstv. menntmrh. hafði lagt frv. fram í of miklum flýti. Við umræðuna var upplýst að háskólinn hefði sent hæstv. ráðherra bréf og óskað þess að tekið yrði út ákvæði sem varðaði dómnefndir vegna þess að það hafði ekki hlotið nægilega umræðu innan háskólans. Af því bréfi var ljóst að mjög hörð andstaða var gegn þessu tiltekna ákvæði innan skólans. Öll þessi þrjú atriði voru tekin til umræðu í nefndinni sem samþykkti að lokum ágreiningslaust þá niðurstöðu sem var síðan samþykkt við 2. umr. Ég átti þess ekki kost að ræða málið við 2. umr. og vil þess vegna leyfa mér, vegna þess að í sumum greinum er um að ræða grundvallaratriðið, að mínu viti, einkum að því er varðar sjálfstæði háskóla, að fara nokkrum orðum um þessa lokagerð. Ég vil taka fram að í öllum þeim greinum sem ég hef nefnt hefur frumvarpið tekið breytingum til bóta, í sumum gagngerum stakkaskiptum til bóta og það ber að þakka. Hitt er þess eðlis að ég vil samt sem áður ræða það, einkum og sér í lagi með hvaða hætti háskólinn kemur að frumvörpum sem varða hann sjálfan og hvort það eigi beinlínis að vera sjálfsafgreiðsla hér á óskum háskólans og þær afgreiddar. Ég er ekki alveg viss um að svo sé, frú forseti. Ég vil byrja á að segja það að ég er ánægður með þann skilning sem kemur fram á högum starfsmanna Norrænu eldfjallastöðvarinnar í frv. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. Það er verið að flytja Norrænu eldfjallastöðina inn fyrir mörk Háskóla Íslands og sameina hana Raunvísindastofnun. Um leið er búin til ný stofnun sem fjallar um jarðfræði. Ég fagna þessu. Þetta er eitt af því sem rætt var fyrst í ríkisstjórn sem ég og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir áttum sæti í árið 1995. Ég tel nauðsynlegt að rifja það upp, frú forseti, vegna þess að eitt það fyrsta sem hæstv. menntmrh. lét frá sér fara um vilja sinn til að efla sjálfstæði háskólans, sem ég ætla að gera lítillega að umræðuefni í þessari tölu minni, var að hún hefði tekið ákvörðun um að flytja Norrænu eldfjallastöðina og sameina hana stofnun háskólans til þess að styrkja skólann. Nú er enginn vafi á því í mínum huga að þessi ákvörðun er skynsamleg og hún verður til þess að styrkja báðar þessar stofnanir. Hún verður ekki síst til þess að styrkja Háskóla Íslands. Mér mislíkaði hins vegar, eins og ég sagði frá við 1. umr., að hæstv. menntmrh. skyldi opinberlega, utan þessara sala, eigna sér þetta. Staðreyndin er sú að það voru jafnaðarmenn innan ráðherranefndar Norðurlandaráðs sem á sínum tíma tóku upp málefni ýmissa stofnana, nokkurra tuga held ég, og könnuðu með hvaða hætti ætti að varða þeim braut til framtíðar. Þá fyrst var það rætt innan íslensku ríkisstjórnarinnar fyrir níu árum að breyta þyrfti stöðu Norrænu eldfjallastöðvarinnar. Mörgum sinnum síðan komu fram hugmyndir um að gera það með þessum hætti. Niðurstöðunni má fagna, en það er af og frá að það hafi verið að frumkvæði hæstv. menntmrh. Ég nefni þetta vegna þess að menn eiga ekki að skreyta sig með lánsfjöðrum. Ég gerði að umræðuefni við 1. umr. málsins að herða þyrfti frekar þau ákvæði sem tengjast afdrifum og framtíð starfsmanna Norrænu eldfjallastöðvarinnar. Það þarf að liggja alveg ljóst fyrir að þeir sem eru á annað borð taldir hæfir til þess að starfa þar núna haldi áfram störfum sínum við flutninginn. Mér sýnist að eins og greinin lítur út núna sé það tryggara. En ég vil að þetta sé algerlega skýrt og það orðalag sem upphaflega var á greininni hafi ekki verið sett inn til að skapa svigrúm til að segja einhverju af því ágæta fólki sem þar hefur starfað upp störfum. Þeir sem hafa verið nægilega góðir til þess að vinna innan stofnunarinnar meðan hún var utan háskólans eiga að starfa þar áfram. Breytingar af þessu tagi, og tala ég af nokkurri reynslu, ætti ekki að nota til að hreinsa til, ef svo má að orði komast. Ég vil að þetta komi alveg skýrt fram og ef einhver úr liði stjórnarinnar hefur aðra skoðun og túlkar þetta á annan hátt þá lýsi ég eftir því að þau viðhorf komi fram, ella tel ég að þetta beri að túlka með þessum hætti. Mér hefur líka orðið hugsað til þess sem hefur verið helsti akkur stofnunarinnar, þ.e. að fá hingað til lands erlenda vísindamenn sem hafa starfað um nokkurn tíma á styrkjum frá íslenska ríkinu og Norðurlandaráði. Mér sýndist, eins og greinin var upphaflega orðuð, breytingarnar geta falið í sér að þeir sem hafa ílenst hjá stofnuninni vegna þessa þyrftu að horfa fram á lok starfa sinna fyrir stofnunina. Ég lýsti því þá í ræðu minni að ég teldi það ekki við hæfi. Hins vegar sýnist mér að eins og greinin er núna þá taki hún af tvímæli um að menn ætli ekki að misnota sameininguna með þeim hætti. Ég ræddi líka annað mál, frú forseti, sem ég er ekki alveg nægilega ánægður með hvernig tekið er á af hálfu menntmn. Ég nefndi það sérstaklega að þó að hægt væri að fallast á við vissar aðstæður að háskólayfirvöld fengju undanþágu frá því að auglýsa störf sem þau hyggjast ráða í verða menn samt að gæta hófs varðandi slíkar undanþágur. Taldir voru upp sex þættir í frv. sem undanþágurnar áttu að ná til. Ég tel að í fimm tilvikum sé þetta alveg réttlætanlegt en tek mönnum vara við því að leyfa þetta í þeim tilvikum þar sem um er að ræða störf sem falla til vegna mjög stórra rannsóknarstyrkja sem háskólinn fær. Ég hef stýrt umfangsmiklum rannsóknum sem kostuðu tugi milljóna og byggðust m.a. á opinberum styrkjum hér á landi og voru styrktar af erlendum aðilum líka. Ég hef líka unnið við rannsóknir af þessu tagi við erlenda háskóla og þekki umhverfið sem skapast við slíkar aðstæður. Við Háskóla Íslands eru komnar upp öflugar brautir þar sem íslenskir námsmenn geta sinnt rannsóknum sem falla undir framhaldsnám. Það er mjög jákvætt og leiðir til þess að þekking skapast hér á landi. Námsfólk, sumt afburðahæft, sem velst í nám af þessu tagi hefði hugsanlega ella farið til útlanda og staðnæmst þar. Þetta er því að öllu leyti gott en fyrir vikið er úrval hæfs ungs starfsfólks miklu meira en áður. Þessu fólki þarf að skapa jöfn tækifæri. Af reynslu minni er það hins vegar jafnan svo að í rannsóknum af þessu tagi skapast ákveðin tengsl milli prófessora og ýmissa nemenda sem vinna rannsóknir fyrir þá. Ef verið er að auglýsa störf sem ráðið er tímabundið í vegna erlendu styrkjanna er alltaf sú hætta fyrir hendi að vildarnámsmennirnir njóti forgangs. Ég tel það ekki sanngjarnt gagnvart öðrum námsmönnum við svipaðar aðstæður að loka með þeim hætti fyrir leið þeirra inn í þetta. Oft á tíðum er þetta eina leiðin fyrir efnilega vísindamenn inn í háskóla. Þeir fara í tímabundnar stöður og ef þeir standa sig vel verður vist þeirra miklu lengri, þeir verða fastráðnir og hljóta frama innan háskólans. Það er auðvitað ágætt, en allir verða að standa jafnfætis. Ég þakka hv. menntmn. fyrir að hún gerði þetta að sérstöku umfjöllunarefni. Fram kom í ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur við 2. umr. að garnirnar hafi verið tryggilega raktar úr forráðamönnum háskólans sem komu til fundar við nefndina út af ýmsum álitamálum. Niðurstaðan varð sú að í nál. kvað nefndin einróma svo að orði að ákvæðinu ætti að beita þröngt. Það fer nokkurn veg til að setja byttu undir þann leka sem mér þykir á frv. en ekki alla leið. Ég er þeirrar skoðunar að nefndir þingsins eigi ekki að skilja svona mál eftir opin. Ég tel ljóst af ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur að nefndin virtist vera sammála því viðhorfi sem fram kom hjá mér og fleiri hv. þm. Samf. við 1. umr. Ég veit ekki hvað olli því að þetta var ekki sett betur og tryggilegar í ákvæði laganna, en ég vil taka okkur þingmönnum vara við því að skilja við hlutina á þennan hátt. Ég tel að það eigi að kveða fastar að orði. Ég er þeirrar skoðunar að ef þetta hefur verið einróma hugur nefndarmanna hefði þess átt að sjá stað í breytingartillögum. Ég get fellt mig við þetta að þessum orðum sögðum vegna þess að ég tel nauðsynlegt að það komi fram í þingsölunum að það er vilji okkar sem höfum tekið til máls og fjallað um þetta og þeim vilja hefur ekki verið mótmælt, að það á að beita ákvæðinu þannig að ekki sé verið að ráða vildarmenn einhverra tiltekinna stjórnenda innan háskólans. Þau rök sem beitt var gegn þessu við 1. umr. voru þau að þetta væri ósk háskólans. Að sjálfsögðu. Að sjálfsögðu vilja prófessorarnir og aðrir sem stýra rannsóknum og kostnaðarsömum tilraunum ráða því með hvaða hætti peningunum er eytt. En þróunin á vísindasviðinu hefur verið slík að styrkirnir koma ekki bara, a.m.k. ekki stóru alþjóðlegu styrkirnir, út á þrótt og atgervi einstakra vísindamanna heldur er það orðspor háskólans og viðkomandi deilda sem opnar farveg fyrir fjármagnið. Þess vegna verða allir námsmenn sem tengjast viðkomandi deildum að eiga kost á því að njóta þeirra með sama hætti. Ég vil líka gera að umræðuefni það sem ég drap á í upphafi ræðu minnar. Það er skipan dómnefnda. Mál sem háskólinn óskaði síðar bréflega með nokkrum flýti að yrði tekið út úr frv. og breytt. Það kom einfaldlega í ljós að innan háskólans var ekki samstaða um þetta tiltekna atriði. Í hinu upphaflega frv. var lagt til að menntmrh. ætti a.m.k. einn fulltrúa í öllum dómnefndum sem settar yrðu upp. Dómnefndirnar voru öðruvísi en fyrri dómnefndir sem fjalla um ráðningar innan háskólans að því leyti að gerð var tillaga um að þær störfuðu varanlega innan meginfræðasviða háskólans. Samkvæmt orðanna hljóðan hefði menntmrh. getað skipað einn og sama manninn í allar nefndirnar sem þá hefði ekki haft annan starfa væntanlega en véla um með hvaða hætti ætti að haga ráðningum innan Háskóla Íslands. Út af fyrir sig er hægt að færa rök að því að æskilegt sé frá sjónarhóli hæstv. ráðherra hverju sinni að koma að miðstýringu ráðninga innan Háskóla Íslands, en allir sem hafa tekið til máls um þetta, jafnt innan háskólans og í þessum sölum, hafa verið sammála um að andi tímans er slíkur að við viljum efla sjálfstæði háskólans. Enginn stjórnmálamaður síðustu mánuði hefur tekið sér jafnoft í munn orðin ,,sjálfstæði háskólans`` og hæstv. menntmrh. Það fellur einfaldlega ekki saman að segja að sjálfstæði þjóðskólans eigi að auka og hins vegar að leggja fram tillögur þar sem verið er að herða tök hæstv. menntmrh. á ráðningum. Sem betur fer kom í ljós að andstaða var við þetta innan öflugra háskóladeilda við HÍ. Í framhaldinu átti nefndin samræður við háskólarektor og fleiri mikilsverða menn innan Háskóla Íslands. Niðurstaðan var ákveðið samkomulag sem háskólarektor lagði til. Samkomulagið fól í sér að aðferðin yrði valkvæð, þ.e. ef deildir óskuðu eftir því að vera ekki seldar undir þær varanlegu föstu dómnefndir sem hæstv. menntmrh. hafði þessi sterku tök í gætu þær sett upp eigin dómnefndir. Gott og vel. Það er hægt að fallast á slíkt. Við 1. umr. kom hins vegar skýrt fram að þegar menn tala um hagsmuni Háskóla Íslands hafa allir rétt til þess að hafa sjálfstæðar skoðanir. Sjálfstæði háskólans felst ekki í því að fara eigi að öllu leyti eftir því sem yfirvöld háskólans vilja, sér í lagi ef um er að ræða ágreining innan háskólans eins og fram kom í þessu tiltekna dæmi. Við á hinu háa Alþingi hljótum að eiga og vera skyldug til þess að hafa sterkar skoðanir á því hvernig á að standa að ráðningum innan háskólans. Ég hef það, frú forseti, og ég hef efasemdir um þetta fyrirkomulag. Ég hef líka efasemdir um að rétt sé af háskólarektor að ganga með þessum hætti til einhvers konar samkomulags og málamiðlunar innan háskólans og bera það síðan í menntmn. þegar það er alveg ljóst að málið er ekki fullrætt innan Háskóla Íslands. Ég tel að þetta séu ekki lofsverð vinnubrögð og megintilgangurinn með því að koma hingað er að ítreka það. Ég tel að þingið hafi sjálfstæðan rétt til að hafa á þessu skoðanir og það eigi ekki endilega að taka allar tillögur sem koma frá háskólayfirvöldum og setja þær sjálfkrafa í lög, allra síst þegar ljóst er að málið hefur ekki verið brotið til mergjar innan háskólans og þar eru uppi mismunandi skoðanir á málinu. Sú samsuða sem að lokum var fallist á til málamiðlunar í menntmn. þykir mér ekki áferðarfalleg. Mér finnst ekki að Háskóli Íslands og enn síður Alþingi Íslendinga eigi að taka þátt í slíkri moðsuðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt ásamt félögum mínum, hv. þm. Samf., Einari Má Sigurðarsyni og Jóhönnu Sigurðardóttur og jafnframt hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Ögmundi Jónassyni, við frv. um vörugjald af ökutækjum. Efnislega er frv. ekkert annað en framlenging á ákvæði til bráðabirgða sem náði til síðustu áramóta og gerði hæstv. fjmrh. kleift að fella niður 120 þús. kr. af vörugjaldi ökutækja sem eru gjaldskyldar samkvæmt lögunum en eru ekki knúnar af hefðbundnu eldsneyti heldur af metangasi eða rafmagni að verulegu leyti. Sömuleiðis er í brtt. okkar að finna tillögu um að heimild ráðherrans gildi töluvert lengur en frv. hljóðaði um. Tillaga okkar er í beinu framhaldi af stefnumótun sem Samf. hefur lagt fram á hinu háa Alþingi þar sem gert er ráð fyrir að fjmrh. hafi heimild til að fella niður öll opinber gjöld af ökutækjum sem eru knúin af öðru eldsneyti en hefðbundnu bensíni og olíu. Tillaga okkar er fyrsta tillaga sem stjórnmálaflokkur leggur fram þar sem er að finna heildstæða áætlun í þessu efni. Hún nær ekki einungis til ökutækja heldur til alls búnaðar sem þarf til að dreifa slíku eldsneyti og sömuleiðis til þess að framleiða það innan lands. Við í Samf. og reyndar fleiri í stjórnarandstöðunni, frú forseti, teljum ákaflega mikilvægt að stjórnvöld marki sér heildstæða áætlun til að draga úr losun skaðlegra gróðurhúsalofttegunda. Það hafa íslensk stjórnvöld gert í orði en ekki á borði. Við höfum heyrt það, m.a. frá þeim fulltrúum sem við höfum kosið fyrir hið háa Alþingi til að sitja í Norðurskautsráðinu, að staðan varðandi hlýnun andrúmsloftsins er mun verri en við áður töldum. Fram eru komnar skýrslur, unnar af helstu sérfræðingum heims, á vegum Norðurskautsráðsins sem benda til þess að hlýnunin sé tvöfalt hraðari en menn hugðu áður. Þetta þýðir í fyrsta lagi að það er nauðsynlegt að fylgja eftir þeim ákvörðunum sem við Íslendingar höfum tekið um að draga úr losun þessara lofttegunda. Í öðru lagi sýnir þetta að það er nauðsynlegt að grípa til öflugri ráða en áður hafa verið samþykkt. Hlýnunin og þróunin er svo ör að við þurfum að grípa til harðari aðgerða. Nú er frá því að greina, frú forseti, að því miður hafa íslensk stjórnvöld ekki einu sinni staðið við þær áætlanir sem þau hafa þó gert. Ekkert bendir til þess að þau geri sér grein fyrir því að váin er alvarlegri en áður. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir á mikið hrós skilið fyrir það er hún tók til máls í umræðum um utanríkismál fyrr í vetur, sem einn þeirra fulltrúa sem við höfum kosið til setu í Norðurskautsráðinu, og greindi frá því að þar hefðu menn þungar áhyggjur af þessari þróun. Þeir teldu jafnframt að grípa þyrfti til afdrifaríkari aðgerða heldur en áður var ætlað. Hún sagði frá því opinskátt að nefndin hefði þurft að sæta því að fulltrúar Bandaríkjastjórnar hefðu reynt að beita þrýstingi til að koma í veg fyrir að tillögur um aðgerðir yrðu settar fram með þeim hætti sem áður hafði verið samþykkt. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir upplýsti jafnframt að formaður nefndarinnar hefði sent forustu Norðurskautsráðsins bréf um áhyggjur þingmannanefndarinnar af framferði Bandaríkjamanna. Við vitum auðvitað öll að þetta rennur saman við það að Bandaríkjastjórn og núverandi forseti Bandaríkjanna hafa hafnað því að um jafnalvarlegt vandamál sé að ræða og menn áður töldu. Kosningastjóri Bush hefur látið þau boð út ganga til allra starfsmanna kosningabaráttu Bandaríkjaforseta að beita ákveðnum rökum til að andmæla þessu. Það á klárlega að fresta þessu fram yfir bandarísku forsetakosningarnar vegna þess að málið er alvarlegt og er Bandaríkjaforseta erfitt. Bréfið sem sent var forustu Norðurskautsráðsins hafði ekki mikil áhrif. Mig langar að rifja upp fyrir hæstv. forseta hver er í forustu Norðurskautsráðsins. Það er Ísland. Hver ber ábyrgð á að reyna að verða við tilmælum þingmannanefndarinnar? Það er hæstv. ríkisstjórn Íslands, hæstv. utanrrh. Gagnvart Bandaríkjastjórn, alveg eins og gagnvart hæstv. forsrh., virðist því miður skorta styrk í leggi hæstv. utanrrh. Þetta bréf hafði engin áhrif. Það er ekkert að gerast af hálfu íslenskra stjórnvalda sem segja mætti að séu viðbrögð við þessari vaxandi vá. Einn stjórnmálaflokkur hefur lagt fram heildstæða stefnu um að bregðast hraðar við, það er Samf. Við lögðum fyrr í vetur fram þáltill. um heildstæða áætlun um að ýta undir notkun endurnýjanlegra innlendra orkugjafa í samgöngum. Samkvæmt hugmyndum okkar á að veita hæstv. fjmrh. opnar heimildir til að fella niður, eins lengi og hann telur þurfa, öll opinber gjöld á borð við þungaskatt, vörugjöld og virðisaukaskatt af þeim samgöngutækjum sem nýta endurnýjanlega orkugjafa og af þeim búnaði sem nýttur er til að framleiða slíka orkugjafa og jafnframt af orkugjöfunum sjálfum svo fremi þeir séu framleiddir innan lands. Frú forseti. Þetta er nokkuð óvenjuleg tillaga. Hún er óvenjuleg að því leyti að hún rímar ekki alveg við hefðbundin fyrirmæli sem löggjafi setur. Hún hefur í för með sér ákaflega opnar heimildir. Það er stundum ekki talið mjög æskilegt. Í þessu tilviki er það hins vegar verjanlegt vegna þess að þær eru ívilnandi. Hvert er meginmarkmið þessara tillagna? Jú, þær miða að því að auka samkeppnishæfni þeirra ökutækja sem ganga fyrir endurnýjanlegu eldsneyti. Ekkert eitt svið í þjóðlífinu er ábyrgt fyrir því að losa jafnmikið af skaðlegum gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið og einmitt samgöngur. Þess vegna er gleðilegt fyrir mig að hv. formaður samgn. skuli vera í salnum og fylgjast með af þrótti og hefðbundnu kappi eins og hans er von og vísa. Hann er vís til að koma aftur í umræðuna og styðja þá tillögu sem hér liggur fyrir. Sökum þess hversu stóran hlut samgöngur eiga í losun gróðurhúsalofttegunda skiptir miklu máli að breyta innviðum og eðli samgangna með þeim hætti að stærri hluti þeirra byggist á umhverfisvænni orkugjöfum. Ökutæki af þessu tagi kosta hins vegar miklu meira en ökutæki sem ganga fyrir hefðbundnum orkugjöfum. Þess vegna er tillagan sem við lögðum fram fyrr í vetur með það að höfuðmarkmiði að jafna þann mun. Við leggjum til að öll opinber gjöld verði tekin af slíkum ökutækjum. Þótt það yrði gert í dag mundi það samt sem áður að öllum líkindum ekki duga til að jafna muninn á kostnaði við innkaup á þeim tækjum. Sem betur fer er tækniþróun sem þessu tengist ör. Senn koma á markað, innan nokkurra missira, bifreiðar sem eru fjöldaframleiddar og ganga fyrir orkugjöfum af þessu tagi. Þær verða samt sem áður, þrátt fyrir fjöldaframleiðsluna, töluvert dýrari um nokkurt árabil en hefðbundnu ökutækin. Það liggur hins vegar fyrir, samkvæmt þeim upplýsingum sem þingmenn Samf. hafa aflað sér, að ef þessi leið yrði farin mundi innkaupsverð á óhefðbundnu ökutækjunum sem ganga fyrir vetni, metangasi eða rafmagni vera svipað og innkaupsverð á hefðbundnu ökutækjunum. Við í Samf. horfum til framtíðar og beitum framsýni til að leggja hér lagalegan grunn sem gera mundi hæstv. fjmrh. kleift að grípa til ákveðinna aðgerða sem líklegar væru til að auðvelda Íslendingum að nota ökutæki af þessu tagi. Þá framsýni skortir því miður hjá hæstv. ríkisstjórn. Auðvitað hangir fleira á spýtunni. Íslendingar eru í sérlega góðri aðstöðu til að notfæra sér þessa tækni. Örfáar aðrar þjóðir eiga kost á því að framleiða endurnýjanlegt eldsneyti með þeim hætti að ekkert falli til af skaðlegum lofttegundum. Í Evrópu flokka menn t.d. orkuframleiðslu með jarðgasi með þeim hætti að það sé græn framleiðsla. Þó er það svo að jafnvel þegar gasið er notað verða alltaf til einhverjar skaðlegar lofttegundir. Á Íslandi, þar sem hægt er að nota vatnsföll og hitaorku úr iðrum jarðar, falla ekki til neinar lofttegundir sem skilgreindar eru sem gróðurhúsalofttegundir. Þetta skiptir miklu máli fyrir framtíðarþróun samgangna á Íslandi og líka til að ýta Íslandi í fylkingarbrjóst hinnar nýju samgöngutækni. Frú forseti. Þegar við fjölluðum um þetta mál við 1. umr. vakti ég máls á því að Samf. hefði lagt fram þessa stefnumótun. Ég tók fram að í framhaldi af því mundum við gera brtt. við þetta litla frv. sem einungis tekur á smáum þætti. Með breytingartillögunni, eins og ég gat um í upphafi, er lagt til að ráðherra fái til ársins 2006 heimild til að fella niður allt vörugjald af bifreiðum sem knúnar eru af metangasi eða rafmagni. Ráðherrann hafði til síðustu áramóta heimild til að fella niður 120 þús. kr. af vörugjaldinu og upp á það hljóðar hið upphaflega frumvarp. Við leggjum sem sagt til að hann fái að fella það allt niður. Í tilviki þeirra bifreiða sem eru fyrst og fremst notaðar til hefðbundinna fólksflutninga, einkabíla, þá mundi til viðbótar, við þau 120 þús. sem ráðherra hefur heimild hjá þinginu frá 2. umr. til að fella niður, falla niður vörugjöld sem nema um 300--400 þús. kr. af bifreið. Það skiptir ákaflega miklu máli. Í því er mjög sterkur efnahagslegur hvati fyrir þá sem hafa áhuga á að taka upp þennan nýstárlega samgöngumáta. Ríkið þarf með einhverjum hætti að hvetja menn til þess að kaupa sér slíka bíla. Til þess væri einnig hægt að beita niðurgreiðslum en það er ekki leið sem við leggjum til. Við leggjum til að það verði gert með tímabundnum ívilnunum af þessu tagi. Frú forseti. Ég held að ef maður horfir til hinnar breiðu myndar í þessu dæmi, ef við skoðum hvað hæstv. ríkisstjórn þarf að gera til að standa við skuldbindingar sem hún hefur axlað samkvæmt alþjóðlegum samningum, þá ætti þingheimur að samþykkja þessa tillögu. Hún er skref í áttina, ekki mjög stórt, en þó nægilega langt til að eftir því yrði tekið. Sá vaxandi fjöldi Íslendinga sem íhugar að breyta samgöngumáta sínum til að vernda umhverfið mundi örugglega taka eftir þessu og fleiri láta af því verða.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði hér prýðilega fyrir brtt. sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Samf. standa sameiginlega að, fulltrúar þessara tveggja flokka í efh.- og viðskn. þingsins. En 1. flm. tillögunnar er hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Í rauninni er þessi brtt. sem frá okkur er komin í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. að nota skattkerfið til að stuðla að notkun á umhverfisvænum farartækjum. Samkvæmt tillögu ríkisstjórnarinnar er hugmyndin sú að vörugjöld af ökutækjum sem nota umhverfisvæna orku verði lægri en af öðrum farartækjum svo nemi 120 þús. kr. En samkvæmt þeirri tillögu sem við leggjum fram á heimild til handa hæstv. fjmrh. að ganga út á að þetta gjald verði fellt niður að fullu. Í athugasemdum sem fylgja lagafrv. ríkisstjórnarinnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Innflutningsverð tvíorkubifreiða er alla jafna nokkru hærra en hefðbundinna ökutækja og er heimildinni ætlað að gera þær samkeppnisfærari á almennum markaði. Markmiðið með framlengingunni er að styðja áfram við öra þróun í hönnun og framleiðslu ökutækja sem geta nýtt rafmagn og metangas, enda eru skaðleg áhrif þeirra orkugjafa á umhverfið mun minni en eldsneytis úr olíum. Einnig hefur verið bent á að notkun tvíorkubifreiða sé nauðsynlegt skref í frekari þróun í framleiðslu bifreiða sem eingöngu verða knúnar öðrum orkugjöfum en bensíni eða dísilolíu.`` Hér eru í raun færð fram ágæt rök fyrir þessum breytingum. Munurinn á stefnu okkar í stjórnarandstöðunni, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Samf. annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar er sá að við viljum ganga lengra í þá átt að lækka innflutningsverð bifreiða sem knúnar eru vistvænni orku en ríkisstjórnin vill gera.

Virðulegi forseti. Sú brtt. sem hér er til umræðu og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., hefur gert svo ágætlega grein fyrir er afskaplega þýðingarmikil í því umhverfi sem við erum að upplifa um þessar mundir. Í fyrradag vorum við að ræða samninga Íslands og Færeyja og þá notaði ég tækifærið og innti hæstv. utanrrh. eftir því þar sem hann var hér staddur og mælti fyrir málinu hvort ríkisstjórnin og löndin í kringum okkur væru yfirleitt eitthvað farin að búa sig undir þær breytingar sem gert var ráð fyrir að yrðu, ekki bara á loftslagi heldur líka á hitastigi sjávar og þar með hugsanlega á breytingum á gengi fiskstofnanna sem við erum núna að togast á um, Íslendingar, Færeyingar og Norðmenn. Hann upplýsti að vissulega væru menn aðeins farnir að ræða saman en það yrði eitthvað lengra í að farið yrði að ræða um hvernig yfirráðum ætti að verða háttað á slóðum sem núna eru ekki fiskislóðir. Af þessu tilefni leyfði ég mér að koma með þá yfirlýsingu að ég harmaði það að ekki væri oftar verið að ræða í sölum Alþingis þær breytingar sem sýnilega eru fram undan í loftslagi, sérstaklega á norðurslóð, og sem komnar væru áþreifanlegar ábendingar um. Það bar nefnilega við um síðustu helgi, og það er tilefni þessara athugasemda minna undir viðkomandi dagskrármáli, að hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson flutti ræðu í sambandi við rannsóknir á norðurslóð. Hér var líka staddur Robert Corell, Bandaríkjamaður sem er í forustu mikilla rannsókna og leiðir það vísindastarf sem vísbendingar hafa komið um, nefnilega að miklar breytingar séu að verða á norðurslóðum. Það kom líka fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og í máli hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur í utanríkisumræðu fyrr á árinu að tvöföld hröðun er á hlýnun hér, breytingar á loftslagi á norðurslóð eru tvöfalt hraðari en annars staðar í heiminum. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt fyrir okkur, íbúa norðurslóða, en þetta er líka mjög athyglisvert og til rannsóknar fallið fyrir fólk sem býr annars staðar. Þetta segir að það sem gerist hér og mun gerast hratt eigi allt eftir að ganga yfir annars staðar. Þess vegna eru rannsóknirnar svo mikilvægar. Það verður fróðlegt að sjá skýrsluna sem áætlað er að verði lögð fram í nóvember á sérstakri vísindaráðstefnu sem hér verður haldin og verður tekin til meðferðar í framhaldinu á ráðherrafundi ráðherraráðs norðurslóðar. Virðulegi forseti. Þetta eru engin smámál. Við þekkjum umræðuna um Kyoto-samninginn, við þekkjum viljann annars vegar hjá ákveðnum þjóðum heims til að bregðast við og undirgangast Kyoto-samninginn og við þekkjum t.d. hvað Bandaríkjamenn --- þeirra var getið í ræðu hv. formanns Samf. --- hafa verið tregir til að taka þátt í að bregðast við ógnvænlegum breytingum af völdum mannsins sjálfs. Við verðum að taka á þeim og bregðast við. Það er í ljósi þessa umhverfis, þessara breytinga og þeirra staðreynda sem við stöndum frammi fyrir sem brtt. af þeim toga sem hér um ræðir er afskaplega mikilvæg. Við getum ekki leyft okkur, íbúar norðurslóðar og sú þjóð í næsta nágrenni okkar sem kannski mestu eyðir og mesta orku nýtir af þeim toga sem veldur breytingum, þessi ríka þjóð, annað en að stíga stærri og meiri skref í þá átt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsti svo ágætlega. Því kem ég hér upp að ekki aðeins er þessi brtt. til orðin af þeim sökum heldur var líka flutt þingmál fyrr á árinu. Fyrsti flm. þess er Össur Skarphéðinsson sem ásamt allnokkrum þingmönnum Samf. hefur flutt þingmál um að vinna heildstæða áætlun um aðgerðir til að auka notkun farartækja sem nýta endurnýjanlega innlenda orkugjafa. Ætlunin er að miða við árið 2020, að þá verði fjórðungur nýrra bifreiða knúinn slíkum orkugjöfum. Áætlunin skal fela í sér tillögur um lagabreytingar sem veiti hæstv. fjmrh. heimild til að fella niður, svo lengi sem þurfa þykir, öll opinber gjöld, svo sem virðisaukaskatt, vörugjöld og þungaskatt af samgöngutækjum sem nýta endurnýjanlega orkugjafa og af búnaði sem nýttur er til að framleiða nýja, endurnýjanlega orkugjafa á Íslandi og af endurnýjanlegum orkugjöfum sem framleiddir eru hér á landi í því skyni að knýja samgöngutæki. Þessi stefnumörkun sem hér er til umræðu er þýðingarmikil sem og þingmálið sem Samf. hefur mælt fyrir og svo brtt. sem hér er flutt af því tilefni að verið er að vinna með þessi mál í efh.- og viðskn. og afgreiða þingmál sem gefur tilefni til að slík brtt. nái inn. Við verðum að fara að horfast í augu við það hvernig við eigum að bregðast við, og við eigum að taka á í þessum málum. Ég vildi óska að hægt væri að taka þessa umræðu um umhverfi á Alþingi þegar fleiri af fulltrúum stjórnarflokkanna, ég tala ekki um ráðherra, eru viðstaddir. Ég leyfði mér að segja við hæstv. utanrrh. að tími væri kominn til að þessi mál rötuðu inn í umræðu á Alþingi. Vissulega munu þau gera það, þau verða tekin upp þegar skýrslan kemur. Hingað til hafa komið áfangaskýrslur, það hafa komið vísbendingar, það eru staðreyndir sem hefur verið brugðist við af samtökum frumbyggja, af þeim sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi til sögu. Þetta eru mjög alvarlegir hlutir sem þarf og á að bregðast við. Þess vegna, frú forseti, vildi ég endilega koma hér og lýsa yfir, ekki bara stuðningi við brtt. heldur taka þátt í að hvetja til þess að tillagan nái fram að ganga og að við horfumst í augu við hvað það er sem blasir við a.m.k. börnunum okkar að óbreyttu.

Frú forseti. Þetta litla frv. verkar á mig eins og það sé ósköp munaðarlaust í umfjöllun á hinu háa Alþingi. Hæstv. ráðherra sem flytur málið er í útlöndum, í útlöndunum staddur eins og sagt er, og hér er enginn til að fylgja því úr hlaði af hálfu ríkisstjórnar, enda líta menn kannski svo á að málið sé ekki stórt í sniðum. Það kann að vera og má til sanns vegar færa að það hreyfi ekki miklum fjármunum eða varði ekki mjög umfangsmikið svið í þjóðfélaginu en það er ákaflega táknrænt, þetta mál. Það er ákaflega táknrænt fyrir metnaðarleysi og ódug hæstv. ríkisstjórnar í öllu sem lýtur að umhverfismálum og því að þoka þeim málum eitthvað fram á veginn en ekki aftur á bak. Langmest sláandi við málið er það að seint og um síðir, í lok apríl á því herrans ári 2004, er verið að fjalla um frv. sem loksins kom frá ríkisstjórninni um að setja aftur í gildi heimild sem féll úr gildi um síðustu áramót, til þess að lækka lítillega gjöld af umhverfisvænum bílum. Heimildin sem verið hafði í gildi um nokkurt árabil féll úr gildi um síðustu áramót og sofandahátturinn er slíkur hjá hæstv. ríkisstjórn að margir mánuðir líða þangað til menn loksins koma henni inn aftur. Að vísu á þetta að vera afturvirkt í þeim skilningi að það má endurgreiða þann innflutning sem kynni að hafa farið fram frá áramótum. Ekki er afturvirkni alltaf slæm, a.m.k. ekki þegar hún er ívilnandi eins og hér á við. Það er dapurlegt, herra forseti, að ekki skuli vera meira að gerast í þessum efnum og ekki vera meiri metnaður í gangi en raun ber vitni hjá hæstv. ríkisstjórn. Það ætti ekki að þurfa að þakka fyrir þessa heimild sem mætti vera rausnarlegri. Reyndar er lagt til að fella megi þessi gjöld alfarið niður þannig að þessi tegund bifreiða, tvíorkubílar eða umhverfisvænir bílar, komi inn án vörugjalda. Það finnst mér alveg sjálfsagður hlutur meðan verið er að ýta undir notkun þeirra sem er sáralítil hér. Því miður er bílaflotinn þannig saman settur á Íslandi að hann er langt á eftir því sem gerist í mörgum nálægum löndum hvað umhverfishliðina snertir. Það hefur því miður verið miklu minni hvati hér til þess að sparneytnir bílar væru notaðir og að tvíorkubílar, umhverfisvænir bílar, væru fluttir inn. Það hefur meira og minna vantað hjá okkur. Helst hefur verið hægt að benda á þessa litlu heimild til að lækka lítillega vörugjöld af umhverfisvænum bílum sem notuðu metangas, rafmagn eða annað sambærilegt, a.m.k. að verulegu leyti. Áherslur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði liggja alveg fyrir í þessu efni. Við höfum margflutt tillögur sem lúta að sjálfbærri þróun í þessum efnum eins og öðrum, bæði hvað varðar áherslur í samgöngumálum, sjálfbærri orkustefnu og sjálfbærri þróun samfélagsins almennt. Þar er gríðarlegt verk að vinna á Íslandi, eins og kunnugt er. Við höfum verið meira og minna sofandi í þessum málum og ríkisstjórnin ástundar þann kostulega tvískinnung að fara út í lönd og skrifa þar undir ýmsar góðar samþykktir en gerir svo, að því er séð verður, nánast ekkert með þær. Það þarf ekki að leita lengra en til Norðurlandanna. Ríkisstjórn Íslands hefur skrifað undir metnaðarfullar áherslur um sjálfbæra þróun á Norðurlöndum. Hvað er svo verið að gera hér heima? Eiginlega ekki neitt. Ríkisstjórnin sjálf...  Ríkisstjórnin sjálf hefur meira að segja sent í Gutenberg fallegar bækur um sjálfbæra stefnu hér, Velferð til framtíðar held ég að hún hafi heitið, hvíta bókin sem var gefin út í tengslum við ráðstefnuna í Jóhannesarborg 2002. Hvað er svo verið að gera? Hvar eru tillögur úr þeirri bók, úr Sjálfbærum Norðurlöndum o.s.frv. í framkvæmd hér á landi? Það fer ósköp lítið fyrir þeim. Hvar eru aðgerðir t.d. til að efla almenningssamgöngur, hvetja til notkunar sparneytinna bíla og reyna eftir atvikum að draga úr óhóflegum einkabílisma hér, orkusóun og öðru slíku? Þær eru hvergi. Það er ekki nóg að senda hv. þm. Hjálmar Árnason út um lönd og álfur að predika vetnissamfélög. Menn eru ekki búnir að leysa málin með því þótt það séu örugglega hin ágætustu ferðalög og fínir fyrirlestrar hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Umhverfismálin uppi á Íslandi breytast lítið við það þó að fagnaðarerindið sé boðað í útlöndum. Menn eru gjarnir á að boða ýmis fagnaðarerindi í útlöndum sem þykja kannski ekkert sérstaklega góð þegar komið er upp á skerið. Menn hafa verið í því að boða fagnaðarerindið um besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi en það þykir ekkert sérstaklega gott alls staðar á Íslandi.  Ég hef það pínulítið á tilfinningunni stundum um umhverfismálin hér að þau séu til sunnudagsbrúks og til þess að státa sig af í útlöndum en þegar á hólminn er komið er ósköp lítið verið að gera. Er ekki hægt að standa með aðeins metnaðarfyllri hætti að verki en raun ber vitni? Ég held það. Því má segja að það sé ákveðinn prófsteinn á vilja manna í þessum efnum hvaða afdrif brtt. á þskj. 1484 fær. Það er ekki ofrausn að gera tilraun í nokkur ár með að fella alfarið niður vörugjald af þessum tækjum ef það mætti verða til þess að notkun þeirra ykist nokkuð. Hún er sáralítil. Ég veit ekki hvort þau skipta bara tugum, því miður, kannski hundruðum, ökutæki af þessu tagi sem hér eru í notkun í landinu sem er auðvitað sáralítið, hverfandi lítið. Hér eru ekki almenningssamgöngur nýttar með sama hætti og annars staðar og því miður ekki heldur umhverfisvænar í þeim skilningi að notað sé rafmagn eða annað því um líkt. Mér finnst það stundum gleymast í umræðum um léttlesta- eða sporvagnakerfi að það er ekki bara það sem slíkt og almenningssamgöngutæki sem slíkt sem þar gæti komið, heldur líka umhverfisvænir orkugjafar sem þá fylgja nokkurn veginn sjálfkrafa með. Það er augljóst mál að menn mundu hanna slíkt kerfi þannig að það notaði rafmagn eða þá vetni eða aðra slíka vistvæna orkugjafa. En þetta er ekki mikið á dagskrá, því miður, herra forseti. Svo ranka menn við sér eins og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson. Auðvitað er gott þegar menn ranka við sér og halda ræður eða boða það á fundum að vá sé fyrir dyrum vegna loftslagsbreytinga, ekki síst hér á norðurslóðum. Ég segi bara: Það er vonum seinna að hæstv. utanrrh. vakni til lífsins í þessum efnum. Hvar var þessi afstaða hans þegar Ísland hamaðist við að fá undanþágur og sleppa hjá ákvæðum Kyoto-bókunarinnar? Ísland lagðist í víking til þess að fá að hafa hér opið hús fyrir stóriðju, alveg hreint árum saman, og þurfa ekki að uppfylla sömu kröfur og önnur iðnríki og velmegunarríki í þeim efnum. Fundin var út sérstök formúla til þess að við gætum verið undanþegin, öllu heldur ekki við, heldur þeir erlendu auðhringar sem kæmu hér til að gera út á náttúruna, að þeir þyrftu örugglega ekki að borga nein umhverfisgjöld. Svo er það sett inn í lög og samþykktir að það sé algjörlega bannað að leggja nokkur sértæk gjöld eða skatta af umhverfisástæðum á stóriðjuna nema það sé lagt á allan iðnað í landinu líka, alla notendur í landinu. Þetta er jafnréttið sem ríkisstjórnin sér nauðsynlegt að ástunda í þessu samhengi. Menn semja t.d. af sér réttinn til þess að vera með einhverja prógressíva skattapólitík, einhverja stýringu, einhverjar aðgerðir til að ná árangri í umhverfismálum og þróa samfélagið áfram í átt til meiri sjálfbærni. Á Íslandi eru möguleikarnir vissulega kannski meiri en víðast hvar annars staðar í heiminum. Ég sé ekki að við höfum mikið til að státa af í þessum efnum þótt menn gumi endalaust af tölfræðisamanburði og noti sér þar að við hitum húsin okkar með jarðvarma og framleiðum mest af raforku okkar með vatnsorku 

Er málþóf?

Hæstv. sjútvrh. mætti koma í ræðustólinn og fara aðeins yfir það með okkur hvernig kvótakerfið og stórútgerðarstefnan þjónar umhverfisvænum markmiðum sem Íslendingar eru þó skuldbundnir til að ástunda. Við skrifuðum undir Ríó-samninginn þar sem m.a. er kveðið sérstaklega á um það að hlúa að vistvænum veiðum, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson. Það er bara þannig. Síðan er algjörlega gagnstæð stefna rekin hér þegar til kastanna kemur. Svona er nú þetta, virðulegur forseti. Ég sá ástæðu til að blanda mér aðeins í umræður undir lokin um þetta munaðarlitla frv. sem hér er á ferðinni, að föður sínum fjarstöddum sem er í útlöndum, sjálfsagt að boða eitthvert fagnaðarerindi, og ber ekki miklum metnaði vitni í þessum málaflokki svo vægt sé til orða tekið.

Frú forseti. Þetta frv. sem við ræðum hér er á forræði þingsins, ekki ráðherrans lengur. Hv. efh.- og viðskn. hefur fjallað um málið þannig að það er á forræði þingsins og ef einhver á að vera faðir þess og móðir eru það væntanlega fulltrúar úr efh.- og viðskn. sem ég veiti forstöðu. Ég er sennilega pabbinn. Málið er ekki munaðarlausara en það. Hv. þm. sagði að við gerðum lítið í umhverfismálum. Ég er bara ekki sammála því. Ég veit ekki betur en að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi komið af stað mjög mikilli tilraun í vetnisvæðingu, tilraun sem hugsanlega getur haft áhrif um allan heim. Það vill svo til, frú forseti, að heimurinn er einn þannig að ef okkur tekst að finna upp nýja vél á Íslandi sem notar vetni og ef það skyldi minnka mengun minnkar það mengun um allan heim. Mengunin er einmitt án landamæra, frú forseti. Auk þess vil ég benda á að við höfum farið út í stórmiklar framkvæmdir í því að breyta íslenskum fallvötnum í ál sem sparar óhemjumikla mengun. Á sama tíma og við reisum álver á Íslandi er verið að reisa álver í Suður-Afríku sem notar heilu fjöllin af kolum á ári til að framleiða raforku til að búa til það ál. Það er aldeilis umhverfissparnaður fyrir heiminn allan að við skulum framleiða ál á Íslandi.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að stofna til faðernisdeilu um frv. Hv. þm. Pétur H. Blöndal má vel eiga á því faðerni núna, enda er það rétt hjá hv. þingmanni að málið er í höndum þingsins nú. Það breytir ekki hinu að það hefði verið  Mér varð það á að nefna að hv. þm. Hjálmar Árnason væri trúboði úti í löndum um vetnisvæðingu. Það er mikill misskilningur að hann sé upphafsmaður að þeim hugmyndum. Þar mundum við fyrstan frægan telja prófessor Braga Árnason, gamlan læriföður minn úr háskólanum, sem með þrotlausri elju kom þeim hugmyndum á framfæri á yfir 20 ára skeiði þangað til eyru ráðamanna fóru loksins að opnast. Háskóli Íslands, ýmsar rannsóknastofnanir og fleiri vísindamenn hafa lagt þar vel af mörkum en hv. þm. Hjálmar Árnason hefur síðan orðið einhvers konar pólitískur verkstjóri Framsfl. í þessu máli og fer mikinn í þeim efnum sem er ágætt. Þetta er geysilega áhugavert mál og spennandi að það skuli vera framtíðarmál. Það er enn langt í land að menn nái tökum á þeirri tækni, þ.e. að geyma orku í formi vetnis sem auðvitað er ekki uppspretta orku heldur eingöngu geymslumiðill. Menn verða líka að átta sig á því og misskilja ekki málið. Vetnið þjónar fyrst og fremst þeim tilgangi að geyma orku sem er framleidd með öðrum hætti og getur verið gagnlegt sem slíkt og það hefur þann mikla kost að þegar orkan er losuð og vetnið brennt fylgir því ekki mengun. Kemur svo enn gamla tuggan um það hversu umhverfisvænt það sé að við Íslendingar hrúgum niður álverum, að við breytum íslenskri náttúrugersemi í ál. 

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að eftir þessa prýðilegu umræðu er hjarta mitt slegið nokkru angri þegar ég sé að hv. þm. Hjálmar Árnason hefur gufað upp og er ekki lengur staddur hér. Ég sá að hann rak inn andlitið áðan, sólbrúnn og fagur, og mér fannst vel í veiði bera því að við höfum einmitt átt orðastað, ég og hv. þm. Hjálmar Árnason, í tilefni af nákvæmlega þessum málum sem við erum að ræða. Þegar ég reifaði stefnu Samf. við 1. umr. þessa máls vildi svo til að hv. þm. Hjálmar Árnason kvað enga þörf á að samþykkja þessa brtt. eða nokkrar breytingar í þessa veru. Svo vel stæði nefnilega á að fyrir hans góða tilstilli væri í gangi nefnd einhvers staðar utan þessara sala sem væri að búa til heildstæða stefnu fyrir ríkisstjórnina. Það var ekki í fyrsta skiptið sem hv. þm. Hjálmar Árnason sagði það. Þetta sagði hann líka fyrir jólin þegar málið barst í tal í tilefni af þeirri tillögu sem við lögðum fram í Samf. Þetta sagði líka hv. þm. í fyrra þannig að það virðist vera orðið hlutverk hv. þm. Hjálmars Árnasonar að koma í umræðu fyrir hönd stjórnarinnar þegar aðrir þingmenn koma með þingmál sem tengjast umhverfisvernd og -stefnu í þeim efnum, slá skildi fyrir stjórnina og segja að einhvers staðar víðs fjarri Alþingi séu menn á vegum ríkisstjórnarinnar að móta stefnu. Það bólar hins vegar aldrei á þeirri stefnu. Því miður er staðan í þessu tiltekna máli sem við erum að ræða, þ.e. skattalegum ívilnunum af ríkisins hálfu til þess að ýta undir notkun ökutækja sem ekki menga með svipuðum hætti og þessi hefðbundnu, ákaflega flausturskennd. Það er í reynd engin stefna uppi í þeim efnum. Á tveimur eða þremur stöðum á stangli er að finna einhvers konar undanþágur í lögum þar sem verið er að ívilna, að því er virðist, án nokkurs sérstaks markmiðs tilteknum tegundum af bifreiðum varðandi ákveðna skatta. Bráðabirgðaákvæðið sem við erum að ræða hér er t.d. að finna í lögum nr. 29/1993 og þar er sagt að fella megi niður tiltekna upphæð af vörugjaldi sem greitt er af bifreiðum sem nota metangas eða rafmagn. Þessi upphæð er 120 þús. kr. Ég hélt því fram, og ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi líka gert það í umræðu sem spannst fyrr í vetur, að þetta næði ekki til vetnisbifreiða. Ástæðan fyrir því að ég gerði það og taldi að það ætti að ráða bót á þeirri stöðu er auðvitað sú að við höfum heyrt ríkisstjórnarliðið fara mikinn þegar vetni er annars vegar. Það telur að þar sé komin sáluhjálp varðandi umhverfisvandann og við vitum að fyrir tilstilli Evrópusambandsins tókst að koma hér upp tilraunaverkefni, bæði varðandi dreifingu á vetni á einum stað og nokkra strætóa sem keyra á vetni. Þar af leiðandi var það fullkomlega skiljanlegt að ég héldi því fram að frv., eða ákvæði sem þá var enn í lögum, næði ekki yfir vetnið vegna þess að þar var einungis talað um metan og rafmagn. Þá kom hv. þm. Hjálmar Árnason í pontu og fór mikinn, sagði að það væri alveg bersýnilegt að formaður Samf. vissi ekki hvað hann væri að tala um, að hann skildi ekki málið rétt vegna þess að búnaðurinn sem þyrfti til þess að nýta vetnið sem orkugjafa byggðist að hluta til á rafmagni og þar af leiðandi fullyrti hann að vetnisbílar væru skilgreindir sem rafmagnsbílar að því er varðaði þetta ákvæði laganna. Ég tók það gott og gilt vegna þess að hv. þm. hefur slegið um sig, eins og formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs benti á áðan, og litið á sig sem guðs útvalinn þegar kemur að vetni. Af rælni spurðist ég fyrir um þetta hjá fyrirtækinu sem rekur vetnisstrætóana, því fyrirtæki sem hefur haft frumkvæði að því að byggja upp vetnisframleiðslu á Íslandi. Ég sendi fyrirspurn mína til Jóns Björns Skúlasonar hjá Nýorku og svar hans var alveg afdráttarlaust. Vetnisbílarnir falla ekki undir þetta ákvæði. Þó eru vetnisbílarnir það sem við erum að horfa á til framtíðar. Nú vill svo til að hér eru í salnum a.m.k. þrír sem hafa einhvern tíma komið nálægt borgarstjórnarmálum í Reykjavík. Reykjavíkurborg hefur sýnt ákaflega lofsvert frumkvæði við að reyna að nýta metan. Þegar lífrænn úrgangur gerjast fyrir tilstilli örvera framleiðist töluvert mikið af metangasi. 44 bílar á vegum borgarinnar ganga í dag fyrir metangasi. Þetta eru fyrst og fremst bílar sem borgin á en ég held að það séu ákaflega fáir ef nokkrir einstaklingar sem notfæra sér þetta. Skyldi það vera vegna þess að það er ekki til nógu mikið metan? Nei, það er ekki svo. Það metan sem fellur til eingöngu af hálfu Reykjavíkurborgar dugar til þess að knýja 5 þús. bifreiðar. Væri ekki munur ef við hefðum 5 þús. bifreiðar á götum Reykjavíkurborgar sem notuðu ekki hefðbundið eldsneyti heldur metan? Það mundi skipta töluvert miklu máli. Það mundi leiða til þess --- í snörpum hugarreikningi sem er byggður á upplýsingum frá veitustofnunum Reykjavíkurborgar --- að út í andrúmsloftið færu sem næmi 15 þús. tonnum minna af skaðlegum lofttegundum. En af hverju hefur enginn ráðist í það að kaupa sér metanbíl sem fjölskyldubifreið? Það er vegna þess að þær eru svo dýrar, kosta svo mikið. Ef um væri að ræða einhverja heildstæða stefnu af hálfu stjórnvalda til þess að nota þetta sem er þó í dag sannanlega endurnýjanlegur orkugjafi sem fellur til innan lands sem við erum að safna í dag hefðu menn að sjálfsögðu farið þá leið að efla enn frekar hvatann handa mönnum til að kaupa slíkar bifreiðar. Ég skal ekki segja undir hvaða flokk metanbílar mundu falla en ég ímynda mér að þeir hljóti að falla undir 30% vörugjaldsflokkinn. Ef farin yrði sú leið sem við þingmenn Samf. og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum til lækkaði vörugjaldið um 300--400 þús. kr. til viðbótar við þau 120 þús. sem það lækkar samkvæmt núverandi frv. sem samþykkt var við 2. umr. Það munar um minna. --- Og nú sé ég, frú forseti, mér til mikillar gleði að hv. þm. Hjálmar Árnason er kominn í grennd við þingsalinn og væntanlega til þess að leggja orð í belg. Ég kom þar niður í ræðu minni áðan, greindi frá því og rifjaði upp að í hvert einasta skipti sem við höfum rætt þessi mál sem hefur verið þrisvar á síðustu 12 mánuðum hefur hv. þm. Hjálmar Árnason komið hingað og sagt að það sé allsendis óþarft að samþykkja einhverja tillögu frá stjórnarandstöðunni sem lýtur að því að greiða leið ökutækja inn í samgöngur Íslendinga sem byggjast á öðru en hefðbundnu eldsneyti vegna þess að merkileg nefnd sem hann hafði ekki bara frumkvæði að með tillöguflutningi á Alþingi að því er mér skildist, heldur á líka sæti í væri önnum kafin við það að móta einmitt þessa stefnu. Það er ekki hægt, frú forseti, að í hvert einasta skipti sem þessi mál berast með þessum hætti inn í sali Alþingis komi hv. þm. og greini okkur frá því að einhvers staðar úti í bæ sé verið að móta þá stefnu. Hvenær kemur þessi stefna? Ég spyr hv. þm. Hjálmar Árnason: Hvenær kemur fram sú stefna sem á, svo ég rifji upp eftir rosknu minni, að vera heildstæð stefna varðandi skattalaga meðferð á ökutækjum og búnaði sem þarf til þess að nýta innlenda, endurnýjanlega orkugjafa inn í samgöngur Íslendinga? Það væri þarft held ég ef hv. þm. gæti sagt okkur frá því. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon drap á það áðan að sú grein sem við erum að véla um væri hugsanlega eina ákvæðið í gildandi lögum sem ívilnaði bifreiðum sem ganga fyrir óhefðbundnu eldsneyti. Það er ekki alveg svo. Ég sagði áðan að það virtist sem stefna ríkisstjórnarinnar væri næsta handahófskennd vegna þess að til eru fleiri ákvæði, t.d. bráðabirgðaákvæði eða ákvæði sem ganga mjög skammt. Fyrir utan þetta ákvæði sem hér er og er að finna í lögunum um vörugjald á ökutækjum og eldsneyti sem við samþykktum skömmu eftir að ég tók í fyrsta skipti sæti á hinu háa Alþingi, þ.e. árið 1993, er fleiri ákvæðum til að dreifa. Ég hélt því fram fyrr í vetur þegar ég átti svolitla orðræðu við hv. þm. Hjálmar Árnason að þetta ákvæði heimilaði ekki afslátt af vörugjaldi í tilviki bifreiða sem nýta vetni. Sérfræðingur Framsfl. og ríkisstjórnarinnar hélt hins vegar öðru fram. Hann taldi það bera vott um fáfræði mína og vanþekkingu á málinu að ég héldi þessu fram. Í allri þeirri hógværð sem mér er af guði gefin hafði ég þó manndóm í mér til að koma hingað eftir ræðu hv. þingmanns og segja ranglega að hann væri mér greinilega fremri um allt það sem að þessu lyti og að ég vildi ekki deila við hann. En eins og ég hef upplýst fyrr í ræðu minni skaut ég af mikilli rælni spurningu um þetta tiltekna atriði til forstöðumanna Nýorku og af enn meiri rælni leit ég í póstinn minn rétt áðan og sá að mér hafði borist svar. Samkvæmt því svari falla vetnisbílarnir ekki undir þetta ákvæði og þá vænti ég af þeirri hógværð og lítillæti sem framsóknarmanninum hv. þm. Hjálmari Árnasyni er gefið samkvæmt sínu góða Suðurnesjaeðli komi hann líka hér upp og viðurkenni að hann hafi farið hér rangt með staðreyndir um þetta tiltekna mál fyrr í vetur. Ég var kominn þar máli mínu þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gekk í salinn að ég hafði vísað til þeirra orða hans að hugsanlega væri þetta eina ákvæðið sem varðaði skattalegar ívilnanir til ökutækja af þessu tagi en það er ekki alveg svo. Það er ekki von að þingmenn geri sér almennt grein fyrir því enda er engin heildstæð stefna í þessum efnum. Það var bráðabirgðaákvæði í eldri lögum, lögum frá 1987 sem fjalla um fjáröflun til vegagerðar, sem kvað á um að bifreiðar sem notuðu í tilraunaskyni annan orkugjafa en hefðbundið eldsneyti skyldu vera undanþegnar greiðslu af þungaskatti. Það er mikilvægt ákvæði og þar er fortakslaust frá því greint samkvæmt hljóðan þeirra orða sem þar standa --- ég dreg þá ályktun að það nái yfir bæði tvinnbíla, þ.e. þá sem nota bæði óhefðbundið og hefðbundið eldsneyti, og sömuleiðis bíla sem nota bara óhefðbundinn orkugjafa --- a.m.k. túlka ég það svo að vetnisbílar þurfi ekki að greiða þungaskatt. En af því að við höfum þennan ágæta sérfræðing, hv. þm. Hjálmar Árnason, hérna hjá okkur langar mig til að spyrja hann: Er það rangt skilið hjá mér í þessum lögum að þetta ákvæði hafi líka runnið út fyrir skömmu? Ef það er svo, er þá ekki líka rétt hjá mér að væntanlega sé í ákaflega fá skjól að leita fyrir þá sem vilja einhvers konar varanlegan hvata til þess að ýta undir þetta? Ég sagði fá skjól því að það er þó a.m.k. eitt skjól sem er varanlegt. Til eru lög --- ég man nú ekki lengur hvaða lög það eru --- þar sem tekið er fram að ökutæki sem nota annað en hefðbundið eldsneyti með vissum skilyrðum hafi varanlega undanþágu og þurfi ekki sérstaka heimild hæstv. fjmrh. Þetta sýnir okkur hins vegar að þessi ákvæði hafa verið sett við aðstæður þar sem menn hafa vissulega verið að reyna að horfa fram á við og gera jákvæða hluti. Þessi ákvæði eru, svo ég noti ein frægustu ummæli allra síðustu vikna um stjórnmálin, barn síns tíma. Um það er hv. þm. Hjálmar Árnason mér sammála og þess vegna hefur hann reynt að beita sér fyrir því að sett verði heildstæð stefna í þessum efnum. Það bara bólar ekkert á henni. Af því að svo vel ber í veiði að hv. þm. er hér á meðal vor, fallegur og brúnn, og hefur þessa nánd við nefndina sem á að véla um þessi mál langar mig til að spyrja hann: Með hvaða hætti hefur sú nefnd tekið á þeim válegu tíðindum sem hingað hafa borist í gegnum fulltrúa Alþingis í Norðurskautsráðinu, þingmannanefndinni, að hin válega þróun sem birtist í hlýnun andrúmsloftsins gangi nú miklu hraðar fyrir sig en menn töldu áður? Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir greindi frá því fyrr í vetur að þróunin væri tvöfalt hraðari. Hún byggði það á áliti virtustu sérfræðinga veraldar sem Norðurskautsráðið fékk sér til ráðgjafar. Þetta þýðir, frú forseti, að sú aðgerðaáætlun sem við og umheimurinn áður töldum nauðsynlega og þarfa til að bregðast við þróun sem menn töldu að væri í gangi dugar ekki. Þetta þýðir í reynd að menn þurfa að vera djarftækari og taka fastar á til að koma böndum á þessa þróun. Þá hlýtur að koma til kasta nefndarinnar sem hv. þm. Hjálmar Árnason hefur svo oft notað sem skjöld til varnar gegn þeim röksemdum sem við stjórnarandstæðingar höfum teflt fram um nauðsyn aðgerða. Við Íslendingar erum lítil þjóð og það sem við látum frá oss fara út í umhverfið er kannski ekki nema örlítið brot af því sem heimurinn sameiginlega mengar. Við höfum samt siðferðilegar skyldur í þessum efnum en okkur stendur líka málið nær en mörgu öðrum. Ástæðan er sú að einfaldlega fáar þjóðir ef frá eru taldar nokkrar eyþjóðir í sunnanverðu Kyrrahafi eiga jafnmikið undir að geta stemmt þessa þróun. Þær þjóðir sem búa undir norðurheimskautinu eins og við verða þær sem hugsanlega verða fyrst og erfiðast úti í þessum efnum. Við gætum hugsanlega lent í því að hafstraumar mundu hægjast og jafnvel stöðvast og við vitum að það eru kaldir straumar norður úr hafinu sem skipta mjög miklu máli. Ef þungi þeirra eykst er mögulegt eins og fram hefur komið að Golfstraumurinn sem er sú náttúrufræðilega staðreynd sem gerir Ísland byggilegt mundi hætta að streyma norður undir Ísland og vestur með landinu. Það mundi ekki aðeins breyta hitafari á Íslandi og gera landið a.m.k. að lokum heldur þyngra --- miklu þyngra --- til íbúðar en núna heldur mundi það flytja burtu straumaskilin sem eru undirstaða gríðarlegrar frumframleiðni í hafinu sem aftur kveikir af sér átuna sem uppsjávarfiskarnir eta og síðan nærast botnfiskarnir aftur á þeim. Af því að ýmsir hv. þm. hafa áhuga á hvölum eru það þeir sem eru síðan efst í fæðukeðjunni og leggja sér að því er sagt er í allt of ríkum mæli botnfiskana til munns. Hér er alvarleg þróun í gangi. Það kom fram í umræðum um fiskveiðar fyrir örfáum vikum að við erum að sjá það í fyrsta skipti núna að mokveiði í hafi að því er botnfisk varðar er að færast fjær og norðar. Í fyrsta skipti frá því að sögur hófust hafa menn fengið mestan afla af þorski 30 mílur norður af Kolbeinsey. Ekki skal ég skýra þetta en hugsanlega mætti skýra þetta með því að hitaskilin færist, átan færir sig og þar af leiðandi þorskurinn. Ég ætla ekki, frú forseti, að tefja umræðuna með því að fara mjög djúpt út í fiskifræði en ég nota þetta til þess að skýra fyrir hv. þm. Hjálmari Árnasyni alvarleika málsins, að það sem atvinnulíf okkar nærist og grundast á er í hættu. Þess vegna höfum við tvöfaldar siðferðilegar skyldur í þessum efnum. Við þurfum að verja okkar eigin framtíð, ekki endilega okkar sem stöndum í þessum sal heldur þeirra niðja sem af okkur munu spretta. Við þurfum að gera allt sem við getum til að haga málum þannig að framtíðin verði þeim ekki bara bærileg heldur góð. Í annan stað er önnur siðferðileg skylda sem á okkur hvílir, sú að sérstakar náttúrulegar aðstæður gera það að verkum að við eigum að geta verið í fararbroddi í þessum efnum. Mig minnir að ég hafi heyrt hv. þm. Hjálmar Árnason segja þetta um það bil tíu sinnum. Þá er ég ekki bara að tala um þær ágætu ræður sem hv. þm. hefur haldið um þetta efni í þingsölum heldur í ýmsum góðum viðtölum sem tekin hafa verið við hann jafnt innan lands sem utan. Ákaflega fáar þjóðir geta búið til endurnýjanlegt eldsneyti án þess að sú framleiðsla í sjálfu sér leiði til einhverrar losunar á gróðurhúsalofttegundum. Í öðrum löndum þar sem menn hafa verið að nota það sem er að vísu enn þá flokkað sem grænt eldsneyti, græn orka eins og náttúrulegar gastegundir, til að búa til vetni eða annað sem við getum flokkað með þessum hætti fellur samt sem áður alltaf til við framleiðsluna eitthvað af slíkum lofttegundum. Hér á Íslandi þar sem við notum vatnsföllin og jarðhitann er nettóumhverfiskostnaðurinn miklu minni en annars staðar. Við getum þess vegna orðið útflytjendur slíkrar orku. Ég tel a.m.k. að það ætti að vera mögulegt. Sérstaklega vil ég rifja það upp hér af því að hv. þm. Hjálmar Árnason sýnir okkur þann heiður að hlusta á þessa umræðu að einn af þeim mönnum sem hann hefur mest leitað til og oftast vísað til, prófessor Bragi Árnason við Raunvísindastofnun Háskóla Íslands, hefur einmitt af einstakri hugkvæmni bent á möguleika þess að nota meira að segja þessa orku í bland við útstreymi frá tilteknum stóriðjuverum á Íslandi til að búa til vetni eða slíkt efni, metanól, slá þar tvær flugur í einu höggi, bæði að draga úr losun skaðlegra lofttegunda sem fara beint út í andrúmsloftið frá þessum orkuverum og jafnframt að nota hreinu orkuna í vatnsföllunum og jarðhitanum til að búa til eldsneyti sem ekki skaðar nokkurn einasta mann. Við höfum sýnt ákveðið frumkvæði á þessu sviði, ekki síst fyrir hugarafl prófessors Braga Árnasonar og þar í liggur líka siðferðileg skylda okkar til þess ekki bara að halda forskotinu gagnvart okkar eigin þjóð heldur líka varða leiðina inn í framtíðina fyrir umheiminn allan. Frú forseti. Ég tel þess vegna þegar allt er saman lagt það eiginlega skyldu þeirra þingmanna sem bera hag umhverfisins og vernd þess fyrir brjósti sér að samþykkja þessa litlu tillögu sem stjórnarandstaðan leggur fram. Ríkisstjórnin er þegar að framlengja bráðabirgðaákvæði sem gerir henni kleift að lækka vörugjald um 120 þús. kr. á þessu óhefðbundna ökutæki. Það eina sem við gerum er að segja: Göngum eilítið lengra, ýtum undir þennan hvata og fellum vörugjaldið alveg niður. Það er að sönnu partur af miklu stærri stefnumótun sem Samf. hefur lagt fram og hv. þm. Hjálmar Árnason telur óþarfa af því að hann á sæti í nefnd sem er líka að véla um það. Kostnaðurinn sem ríkið hefði af þessu næmi sem svaraði 300--400 þús. kr. á þeim ökutækjum sem falla undir 30% vörugjald og eftir þeim upplýsingum sem ég hef 4--70 þús. kr. á lægri flokkinn sem varðar ökutæki sem eru líka að einhverju leyti notuð til vöruflutninga. Það er ekki eins og að hér sé verið að ræða um gríðarlega mikið tekjutap fyrir ríkið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hér er líka staddur og situr í efh.- og viðskn.,  Auðvitað verður uppi allur annar óður þegar núverandi ríkisstjórn fer frá og Samf. og eftir atvikum aðrir stjórnmálaflokkar koma að völdum landsins því að þá setjum við þessi mál ekki bara í nefnd. Þá verður annarri stefnu í framkvæmd hrint.

Frú forseti. Ég vil ekki lengja umræðuna en vil byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samf., fyrir afskaplega fræðandi ræðu þrungna af fróðleik, framtíðarsýn og tilfinningum í þessu máli þó að mér fyndist hann kannski einum of persónugera ýmis mál sem þessu efni tengjast.

Það var viðurkennt af þér.

Það er reyndar svolítið merkilegt að hér er til umræðu frv. um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti en hv. þm. var farinn að ræða um göngur hvala og þorska, kominn norður fyrir Kolbeinsey og má sjá af því að þetta er afskaplega yfirgripsmikið mál. Hv. þm. beindi til mín nokkrum spurningum og skal ég reyna af virðingu fyrir hv. þingmanni að bregðast við þeim. Hv. þm. vitnaði í fulltrúa okkar í Norðurskautsráðinu, hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, sem hefur upplýst þá umræðu sem fram hefur farið í Norðurskautsráðinu og víðar, svo sem að útblástur og hækkun vegna gróðurhúsaáhrifa gerist með allt að tvöfalt meiri hraða nú en áður var. Þetta er mjög mikið álitamál og eins og hv. þm. veit greinir vísindamenn mikið á um það hvað valdi hinu hækkaða hitastigi á jörðu. Er það af manna völdum eða eru það náttúrulegar sveiflur sem þar eiga sér stað? Við því eru ekki til nein óyggjandi svör og vísindamenn greinir á um það. Besti rökstuðningur sem ég hef heyrt fyrir því er að það muni ekki vera nema 10--12 þús. ár síðan hér var ísöld. Þegar sú ísöld brast á og þegar síðan þar á undan var hlýviðrisskeið voru hvorki til sprengivélar, dísil-, bensín- né aðrar slíkar og ekki útblástur af manna völdum. Ísaldar- og hlýviðrisskeið benda auðvitað til þess að um náttúrulegar sveiflur sé að ræða. Hitt munu menn þó vera nokkuð sammála um, að eitt af meginvandamálum í byggðum heims sé útblástur af völdum bíla, þá fyrst og fremst staðbundið vandamál, eða a.m.k. líka svo að maður útiloki ekki þessi glóbaláhrif sem útblástur veldur. Þannig er ætlað að þúsundir manna deyi á ári hverju í Bretlandi einu, enn fleiri líklega í Bandaríkjunum og öðrum þéttbýlum stöðum, eingöngu vegna útblásturs frá bílum sem hafa notast við sprengivélina og eru knúnir áfram af jarðefnaeldsneyti. Þar er nýtingin aldrei meiri en um það bil 25%. Hitt gengur út í andrúmsloftið og veldur þessari skaðlegu mengun. Þess vegna hafa menn verið að bregðast við, rétt eins og gert var fyrir 100 árum áður en bílaöldin gekk í garð. Þá voru hestar eitt aðalsamgöngutækið í borgum heimsins og menn nutu þeirra svo sem ágætlega en þar kom að að íbúar stórborganna kvörtuðu og bentu á göturnar sem voru að fyllast af hrossaskít. Eitt aðalvandamál gatna New York borgar var hrossaskítur. Menn vildu fá nýja tækni hvað varðaði samgöngur, upp kom T-módelið af Ford og í kjölfarið bílaöldin sem hefur verið síðustu árin.  Þess vegna er því spáð að á 21. öldinni muni vetnisbílar knúnir efnarafölum verða ráðandi. Hv. þm. benti á þá hugmynd sem okkar ágæti prófessor Bragi Árnason hefur kynnt, að gera stóriðjuna hér algjörlega vistvæna með því að nýta metanið í útblæstrinum, skella því saman við vetni og búa þannig til metanól sem yrði notað á efnarafala. Nú hafa bílaframleiðendur almennt fallið frá þessu vegna þess að það er ekki alveg hrein umhverfisstefna í samgöngunum. Þar er einungis verið að færa útblásturinn frá stóriðjunni út í vetnið, búa til metanól sem er skellt á bíla og af því kemur mengun. Þess vegna eru bílaframleiðendur heimsins í dag að horfa á efnarafala og vetni. Það er þessi staðbundna mengun af útblæstri bíla sem menn eru að glíma við. Hvað höfum við Íslendingar verið að gera? Við höfum boðið Ísland sem tilraunavettvang á þessu sviði og einmitt af ástæðum sem hv. þm. hefur m.a. nefnt í sinni löngu og ágætu ræðu, að við höfum ýmsa góða kosti. Við erum lítið eyríki. Við höfum reynslu af því að skipta um eldsneyti, eins og þegar við fórum úr kolum og olíu yfir í heitt vatn og rafmagn frá vatnsorkuverum okkar. Það eru ekki margar þjóðir sem hafa reynslu af þessu. Þetta er einn af þeim kostum sem við getum boðið. Við erum lítið ríki, við höfum lítinn infrastrúktúr og erum kjörinn vettvangur til að keyra nýja tækni. Við þessu hafa bílaframleiðendur einfaldlega brugðist mjög vel. Ég verð hins vegar að leiðrétta örlítinn misskilning sem fram kom hjá hv. þm. Það var ekki örgrannt um að mér fyndist hv. þm. vera ögn sár að ég skyldi leiðrétta hann fyrir nokkrum vikum og hann heldur því enn fram að frv. nái ekki til vetnisbíla. Það er rangt. Ég fullyrði það við hv. þm. að það er rangt. Vetnisbílar eru skilgreindir sem rafmagnsbílar og eins og áður hefur komið fram er munurinn á vetnisbílum og hinum hefðbundnu rafmagnsbílum sá að hinir hefðbundnu rafmagnsbílar og batterísbílarnir sækja rafmagnið inn á línurnar, inn á hið almenna kerfi þar sem þeim er stungið í samband, og hlaða rafmagninu á batteríin og keyra síðan meðan það endist, á meðan vetnisbílarnir fá vetni og framleiða rafmagnið um borð í bílunum. Það er munurinn en hvorir tveggja eru knúnir áfram af rafmagni enda eru rafmagnsvélar í vetnisbílunum. Það eru rafmagnsvélar sem eru við hjólin á þeim, fjórar litlar rafmagnsvélar sem knýja bílana áfram. Frumvarpið gildir því að öllu leyti um vetnisbíla eins og venjulega rafmagnsbíla, enda hafa verið fluttir inn vetnisbílar, gamaldags rafmagnsbílar og metangasbílar. Ætli þeir séu ekki u.þ.b. 20 talsins sem aka um á götum höfuðborgarinnar. Þá verð ég líka að leiðrétta hv. þm. að sú nefnd sem ég stýrði fjallar ekki um stefnumörkun varðandi gjaldtökuna. Flutt var þáltill. og hin mjög svo framsýna iðnn. á síðasta kjörtímabili afgreiddi þá tillögu. Í henni felst að hvert þeirra ráðuneyta sem helst koma að málinu, það er ekki einungis iðnrn., það eru samgrn., fjmrn., umhvrn. og sjútvrn. vegna þess að þetta nær til skipaflotans líka, og líklega einhver önnur ráðuneyti, tilnefni sinn fulltrúa ásamt fulltrúum Íslenskrar NýOrku. Sú nefnd er núna að störfum. Hvað á hún að gera? Hún á einmitt að marka þá stefnu til framtíðar með hvaða hætti við eigum að standa að gjaldtöku þegar vetnisbílar verða orðnir almennir í innflutningi. Þá hættum við að fjármagna vegakerfið t.d. með skatti á bensín og þá þurfum við að svara þeirri grundvallarspurningu: Ætlum við að leggja skattinn á vetnið? Ég er þeirrar skoðunar og sé það til framtíðar að það muni ekki gerast en ríkissjóður muni einmitt ná í þær tekjur sem tapast við það að bensínskatturinn hverfur af því sem hv. þm. nefndi einmitt sjálfur, útflutningi á vetni þar sem við eigum gífurlega möguleika. Og þeir eru það raunhæfir að fyrir u.þ.b. tíu árum var stofnað í Þýskalandi sameignarfyrirtæki margra stórra og þekktra þýskra fyrirtækja sem heitir hvorki meira né minna en Die Isländische Wasserstoffvereinigung, eða Hið íslenska vetnisfélag. Hvert skyldi markmið þess félags vera? Það hélt mikinn blaðamannafund í Hamborg, ef ég man rétt, í hittiðfyrra, í október, þar sem það vígði vetnispumpur og þó voru ekki komnir neinir bílar á götur Hamborgar. Og hvers vegna var Die Isländische Wasserstoffvereinigung að gera þetta? Það var til þess að vekja athygli á því að þeir hafa aðeins eitt markmið, þ.e. að flytja vetni til Þýskalands frá Íslandi þegar vetnisöldin gengur í garð í Þýskalandi. Ég hygg, virðulegi forseti, að á milli mín og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sé ekki ágreiningur um málið, en ég kom þó fyrst og fremst til að leiðrétta misskilning, annars vegar um skilgreiningu á vetnisbílum sem rafmagnsbílum, sem þeir vissulega eru, og hins vegar að stefnumörkun til framtíðar, róttæk stefnumörkun sem nær yfir vegafé, yfir það hvernig skattleggja á þessa bíla, er núna í gangi þar sem er fjölskipuð nefnd frá hinum aðskiljanlegustu ráðuneytum ásamt fulltrúum Íslenskrar NýOrku, sem eru fróðastir Íslendinga í þessu máli, og ég vænti mikils af þeirri framtíðarsýn sem þeir skapa. Ég vona að með þessu sé ugg hv. þm. létt. Við erum sammála um málið og ég hygg að það sé í afskaplega góðum farvegi.

Frú forseti. Þetta eru auðvitað allt saman mál sem við hefðum getað rætt til þrautar í nefndinni ef tími hefði unnist til og vilji hjá þeim sem þar stýra verkum. Hvað varðar það sem hv. þm. sagði um þróunina þá verð ég að segja að það kom mér mjög spánskt fyrir sjónir að hv. þm. Hjálmar Árnason virðist draga í efa það sem flestir ef ekki allir virtustu fræðimenn á þessu sviði segja um þessar mundir. Hann telur að það sé rangt. Ég gat ekki betur heyrt en að hv. þm. Hjálmar Árnason væri í reynd að segja að vafi léki á því að hlýnun andrúmsloftsins stafaði af hinni skaðlegu losun gróðurhúsalofttegunda. Ég hef ekki heyrt það af munni nokkurs framsóknarmanns fyrr, ég hef ekki heyrt það af munni nokkurs þingmanns nema hv. þm. Péturs H. Blöndals, en það eru mörg ár síðan hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði það og a.m.k. að þessu leyti hefur mér stundum heyrst að hann hafi vitkast og hefði ég gjarnan viljað að það væri á fleiri sviðum líka. Reglulegar ísaldir hafa alltaf komið í sögunni og þær munu halda áfram að koma vegna þess að þær stafa af breytingum á gangi himintungla og möndulhalla jarðar sem breytist og þá koma ísaldir. Það sem við erum að reyna að forða núna er að það verði einhvers konar þróun sem geri það að verkum að ísöld bresti á núna eða með tiltölulega skömmum fyrirvara. Eitt af því sem menn hafa séð í rannsóknum á borkjörnum í Grænlandsjökli er einmitt það sem menn vissu ekki áður að það getur gerst á einum mannsaldri. Það er hættan. Varðandi það hvort hér sé um að ræða ákvæði sem nái yfir vetnisbíla þá segi ég bara að upplýsingar mínar um að ákvæðið nái ekki til vetnisbíla koma frá þeim sem hv. þm. sagði að væru fróðastir allra Íslendinga um þessi mál.

Frú forseti. Ég leyfi mér enn að draga það í efa og hygg að hv. þm., sem er skarpur mjög, hafi eitthvað misskilið svör frá fulltrúum Íslenskrar NýOrku og ég held að við þurfum ekkert að fjalla frekar um það. En ég vil þó leiðrétta það að ég var ekki að draga í efa skoðanir þeirra fræðimanna sem halda því fram að útblástur af manna völdum eigi sinn þátt í því að hér kunni að styttast í ísöld. Ég var hins vegar að benda á að það er ágreiningur meðal vísindamanna og ég minnist þess að hafa lesið í hinu virta tímariti Times Magazine þar sem var einmitt fjallað um hina almennu hækkun á hitastigi jarðar og voru dregin fram rök vísindamanna sem töldu það vera af mannavöldum og annarra vísindamanna sem drógu það í efa. Ég var í rauninni bara að vitna til þess. En ég deili með hv. þm. eins og allir aðrir áhyggjum af þeirri þróun sem á sér stað. Jafnframt er líka rétt í þessu samhengi að benda á að framlag okkar Íslendinga til álvera og álmarkaðarins í heiminum er sennilega eitt stærsta framlag nokkurrar þjóðar til umhverfismála með því að við hleypum alþjóðasamfélaginu að okkar vistvænu orkugjöfum í stað þess að láta framleiða ál með kolum, olíu eða öðrum slíkum mengandi þáttum. Hv. þm. veit það. Þrátt fyrir að við séum heimsmeistarar í því að nýta vistvæna orkugjafa, 67% af orku okkar er vistvæn orka, að meðaltali innan Evrópusambandsins, sem hv. þm. dáir mjög, er sama tala 5% og komast Evrópubúar sem aðrir ekki með tærnar þar sem við höfum hælana í þeim efnum, ætlum við samt að gera enn betur með vetnistækninni.

Frú forseti. Ég ætla bara að rifja það upp fyrir hv. þm. að það er einmitt fyrir tilstilli Evrópusambandsins sem tilraunaverkefnið sem er í gangi núna varðandi vetnisnýtingu á Íslandi var kleift. Evrópusambandið styrkti það með 40% af stofnkostnaði. Evrópusambandið er líka sú stofnun í heiminum sem mestu ver af fjármunum til að reyna að þróa aðra orkugjafa sem eru líka umhverfisvænir eins og það afl sem býr í brimi hafsins og ölduhreyfingum. Það sem ég gerði mér ekki grein fyrir áður en hv. þm. hélt ræðu sína áðan er að nefndin sem ég gerði að umræðuefni er að sinna allt öðru en ég réði af fyrri ræðum þingmannsins í þessum sal. Þar er við engan að sakast nema bara mitt eigið tornæmi. Hv. þm. sagði, að því er ég skildi hann, að nefndin væri fyrst og fremst að leggja grunn að stefnu um gjaldtöku ríkisins og fjáröflun til vegagerðar þegar umskiptin í einhverjum umtalsverðum mæli yfir í þessa nýju tegund bifreiða væri orðin. Ég taldi að nefndin ætti líka að reyna að leggja fram hugmyndir um það með hvaða hætti mætti nota skattalega hvata til þess að ýta mönnum út í þetta. Gott og vel, ég ætla ekki að deila frekar við hv. þm. um það. Ég ætla hins vegar að rifja það upp fyrir honum að nú þegar eru 44 bílar í Reykjavík sem ganga fyrir metani en þeir gætu verið 5 þúsund. Ég veit að þetta er ekki framtíðarlausn en þarna er um að ræða innlenda orkugjafa og ef hægt væri að nýta 5 þúsund bíla drægi það úr losun skaðlegra lofttegunda sem nemur 15 þús. tonnum af CO 2 . Það skiptir máli og hví ekki að samþykkja svona ákvæði til þess að ýta undir notkun slíkra bíla?

Frú forseti. Enn og aftur nefni ég það að sú nefnd sem hér hefur verið gerð að umtalsefni mun skila tillögum. Það er hlutverk hennar. Það var samþykkt Alþingis að láta skipa slíka nefnd til að gera tillögur til framtíðar og ég vænti mikils af þeirri nefnd. Ég nefndi áðan að við værum heimsmeistarar, að 67% af orkunotkun okkar byggði á vistvænni orku á móti u.þ.b. 5% í Evrópusambandinu. Eigi að síður erum við með töluvert mikinn útblástur. Þriðjungur þess útblásturs kemur frá bílum, annar þriðjungur kemur frá fiskiskipaflotanum og það er ekki nema u.þ.b. einn þriðjungur sem kemur frá iðnaði. Syndir okkar eru sem sagt mestar hvað varðar bíla og fiskiskipaflota. Á þær eigum við að ráðast og erum að bjóða Ísland sem tilraunavettvang til þess að hér sigli vetnisknúin skip og það er eitt af þeim verkefnum sem Íslensk NýOrka stendur að í samstarfi við erlenda aðila, þ.e. að byggja fyrsta vetnisknúna fiskiskipið í veröldinni sem mun sigla hér væntanlega innan 4--5 ára. Sama mun gerast með bíla eins og verkefnið með strætisvagnana. Ég vil líka nefna umhverfisskatta. Ég var skipaður í nefnd á vegum hins milda Evrópusambands, sem hv. þm. dáir svo mikið, og þar var einmitt verið að fjalla um til hvaða ráða Evrópusambandið ætlaði að grípa til þess að koma á vetnistækninni. Meginniðurstaða þeirrar nefndar, sem sjálfur Prodi, mikill guð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, greindi frá, var að gera það með mengunarsköttum til þess að knýja samfélagið, þá sem eru að valda mengun, þá sem eru að valda skaða, til þess að borga sjálfir fyrir þann skaða. En vetnistæknin er grundvöllur alls þessa og þar erum við og munum verða í fararbroddi og ég hygg að ég og hv. þm. munum ganga þar hönd í hönd

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks framsóknarmanna, Hjálmari Árnasyni, dags. 29. apríl 2004: ,,Þar sem Siv Friðleifsdóttir umhverfisráðherra, 5. þm. Suðvesturkjördæmis, er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að varamaður hennar á lista Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi, Páll Magnússon, taki sæti hennar á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Hjálmar Árnason, formaður þingflokks framsóknarmanna.`` Páll Magnússon hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Þá hefur borist svohljóðandi bréf frá þingflokksformanni Sjálfstfl., Einari K. Guðfinnssyni, dags. 29. apríl 2004: ,,Þar sem Sólveig Pétursdóttir, 5. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, Guðrún Inga Ingólfsdóttir hagfræðingur, Reykjavík, taki sæti hennar á Alþingi á meðan en 1. varamaður á listanum situr nú á Alþingi. Virðingarfyllst, Einar K. Guðfinnsson, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins.`` Kjörbréf Guðrúnar Ingu Ingólfsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Guðrún Inga Ingólfsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hún boðin velkomin til starfa.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá samgn. um frv. til laga um siglingavernd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila. Markmið frumvarpsins er að innleiða í íslenskan rétt alþjóðlegar reglur og skuldbindingar um siglingavernd en kröfur á þessu sviði hafa aukist hratt frá 11. september 2001. Frumvarpið er samið á grundvelli alþjóðasamþykktar Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar um öryggi mannslífa á hafinu (SOLAS) með breytingum sem samþykktar voru vegna siglingaverndar í desember 2002 auk viðauka við samþykktina sem nefndur er alþjóðakóði um skipa- og hafnavernd (ISPS Code). Aðildarríkjum SOLAS-samþykktarinnar hefur verið gefinn stuttur tími til að setja reglur um siglingavernd en reglur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar um þetta efni koma til framkvæmda 1. júlí 2004. Í maí 2003 setti samgönguráðherra saman stýrihóp sem fékk það hlutverk að vinna að innleiðingu siglingaverndar hér á landi og er frumvarpið samið í samgönguráðuneyti í samvinnu við stýrihópinn. Þess má vænta að aukin siglingavernd muni leiða til töluverðra breytinga á starfsemi hafna á næstu árum enda verður ekki annað séð en að kröfur á þessu sviði haldi áfram að aukast hratt. Samgöngunefnd telur mikilvægt að settar verði í lög skýrar en einfaldar reglur um siglingavernd sem allra fyrst svo að Ísland dragist ekki aftur úr á þessu sviði. Ekkert ríki og þá allra síst eyríki eins og Ísland hefur efni á að líta fram hjá auknum öryggiskröfum í siglingum. Í umfjöllun sinni um málið varð nefndin ekki vör við annað en að þeir sem það snertir helst séu reiðubúnir að taka á sig þær skyldur sem á þá verða lagðar. Að nokkru leyti er frumvarpinu ætlað að lögfesta reglur sem þegar er farið eftir til að tryggja öryggi í höfnum og skipum. Hvað hafnir þurfa að ráðast í miklar framkvæmdir til að geta fallið undir reglur frumvarpsins er breytilegt. Hafnir, skipafélög og aðrir sem siglingaverndin tekur til þurfa að huga að mannvirkjum, setja eða yfirfara verndaráætlanir, æfa mannskap o.fl. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lagt er til að bætt verði við tveimur skilgreiningum, þ.e. á orðunum vástig og verndaryfirlýsing. Orðin koma fyrir í frumvarpinu en eru ekki skilgreind og þykir rétt að bæta úr því. a. Vástig 1 er þegar viðhlítandi lágmarksverndarráðstöfunum er beitt öllum stundum, þ.e. eðlilegt ástand. Á þessu stigi grípur verndarfulltrúi til ráðstafana samkvæmt verndaráætlun, sbr. 6. gr. frumvarpsins, og tilkynnir ríkislögreglustjóra ef hætta steðjar að. b. Vástig 2 er þegar aukin hætta er talin vera á ferð og beita á tímabundið viðhlítandi ráðstöfunum á grundvelli viðeigandi verndaráætlunar eða verndaryfirlýsingar. c. Vástig 3 er þegar grípa skal tímabundið til sértækra verndar- og öryggisráðstafana af því að líkur eru taldar á váatviki eða ákveðin ógn er yfirvofandi, óháð því hvað nákvæmlega er í hættu. Verndaryfirlýsing skal staðfest af skipstjóra eða verndarfulltrúa skips og verndarfulltrúa hafnar eða öðrum til þess bærum aðila sem Siglingastofnun Íslands hefur staðfest. Í yfirlýsingunni skal koma fram með hvaða hætti vernd skips og hafnar er tryggð og kveðið á um ábyrgð hvors aðila um sig. Verndaryfirlýsingar væri þörf m.a. þegar lög um siglingavernd ættu við en skip uppfyllir ekki ákvæði skipaverndar, höfn uppfyllir ekki kröfur hafnaverndar, hvorki skip né höfn uppfylla kröfur um siglingavernd eða ef sérstakar ástæður krefjast verndaryfirlýsingar. 2. Að Landhelgisgæslu verði bætt inn í upptalningu 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins á því hverjir fara með sérstakt hlutverk samkvæmt lögunum og að bætt verði við greinina nýrri málsgrein þar sem Siglingastofnun er veitt heimild til að fela öðrum hæfum aðilum að annast einstaka þætti skipaverndar, t.d. að annast eftirlit og úttektir er varða skip eða hafnir. Hér gæti t.d. verið um að ræða flokkunarfélög sem viðurkennd eru á EES-svæðinu. 3. Lagt er til að orðalag 4. mgr. 4. gr. um ríkislögreglustjóra breytist í þá veru að honum verði falin ákvörðun um hvort hann tekur við stjórn þegar aukin hætta getur verið á ferð. Þannig mun stjórnin ekki færast til hans nema hann ákveði svo. Orðalag greinarinnar eins og það er í frumvarpinu þykir of fortakslaust. Því er lagt til að breyta því þannig að það sé metið í hverju tilfelli hvort þörf sé á að ríkislögreglustjóri taki við stjórn aðgerða. 4. Lagt er til að bætt verði nýjum málsgreinum við 5. og 6. gr. frumvarpsins svo fjallað verði um það í lögunum hvernig bregðast eigi við í þeim tilvikum þegar t.d. skip sem fellur undir lögin leggur að höfn sem ekki uppfyllir kröfur siglingaverndar eða skip sem ekki uppfyllir kröfur um siglingavernd leggst að hafnaraðstöðu sem fellur undir lögin. Þær aðstæður má leysa með útgáfu verndaryfirlýsingar sem gildir þann tíma sem ástandið varir. 5. Lagt er til breytt orðalag 8. gr. sem felur í sér nokkra efnisbreytingu. Ábyrgð og framkvæmd öryggisleitar samkvæmt þessari grein á einungis við á vástigi 1, þ.e. þegar engin ógn er yfirvofandi eða merki um hana. Um leið og ástand um borð í skipi eða á hafnaraðstöðu breytist eða grunur vaknar um ógn eða að einhvers konar ólögmætt athæfi eigi sér stað skal kalla til lögreglu og/eða tollayfirvöld. Það leiðir af eðli máls og lögum að þau yfirvöld taka þá við stjórn og framkvæmd aðgerða á grundvelli lögreglulaga, nr. 90/1996, og tollalaga, nr. 55/1987. 6. Lagt er til að orðalagi 9. gr. verði breytt í þá veru að höfnum verði gert skylt að innheimta gjöld fyrir þá þjónustu sem þær veita undir hafnaverndinni. Gert er ráð fyrir að hafnir geti ekki notað aðrar tekjur, svo sem tekjur af vörugjöldum eða skipagjöldum, til þess að greiða niður kostnað við siglingavernd í samkeppnisskyni. Því er sett inn í gjaldtökugreinina að hafnir ,,skuli`` innheimta gjöld vegna siglingaverndar. Áhersla er lögð á að miðað er við kostnaðarrétta gjaldskrá sem uppfyllir formkröfur til þjónustugjalda opinberra fyrirtækja. Verði hafnir ekki fyrir kostnaði við siglingavernd mega þær ekki innheimta siglingaverndargjöld. Lítils háttar aðrar lagfæringar hafa verið gerðar á gjaldtökuákvæðinu svo að það valdi ekki misskilningi. Gjaldtökuheimildirnar til hafna sem hér eru veittar eru vegna eigin starfsemi eingöngu. Miðað er við að hafnirnar beri ábyrgð á hafnavernd og sjái um að tilkynna hana til Siglingastofnunar fyrir alla hafnaraðstöðu sem ætlað er að uppfylla kröfur siglingaverndar, hvort sem hún er í rekstri hafnanna eða annarra rekstraraðila. Ef hafnaraðstaða nær til svæða á forræði annarra aðila með leigusamningi eða öðrum gjörningi er miðað við að viðkomandi sæki um siglingavernd til hafnarinnar. Það er svo rekstraraðilanna að uppfylla kröfur siglingaverndar á yfirráðasvæði sínu. Til einföldunar ber því stjórn hafnarinnar ábyrgð á hafnavernd á skilgreindu hafnarsvæði, sbr. hafnarreglugerð, og er eins konar regnhlíf fyrir siglingavernd allrar hafnaraðstöðu, hvort sem hún er í rekstri hafnarinnar, annarra aðila á hafnarsvæðinu eða blönduðum rekstri. Hver ber kostnað af siglingavernd fyrir sitt yfirráðasvæði. Hér gildir reglan að þeim sem veita þjónustuna er ætlað að afla tekna til þess að standa undir kostnaði hennar og sækja til þeirra sem njóta þjónustunnar. Kostnaðaraðhald ætti svo að koma frá þeim sem njóta þjónustunnar, t.d. útflytjendum. Miðað er við að framkvæmd siglingaverndar verði eins hagkvæm og unnt er. Margs konar fletir eru fyrir samvinnu til þess að draga úr kostnaði. Þess er vænst að framangreint fyrirkomulag hvetji hlutaðeigandi til að leita hagkvæmustu lausna. 7. Lagt er til að við 3. mgr. 11. gr. verði bætt ,,útgáfu skírteina fyrir hafnaraðstöðu`` til frekari fyllingar á hvað fellur undir hafnavernd. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þuríður Backman sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Guðjón Hjörleifsson, Birkir J. Jónsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Ásta R. Jóhannesdóttir og Einar Már Sigurðarson. Öll rita þau undir nefndarálitið án nokkurs fyrirvara. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni umræðu um málið verði því vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég beini tveimur spurningum til hv. formanns samgn. af þessu tilefni. Önnur varðar 3. og 4. lið þar sem gert er ráð fyrir að verndarfulltrúi skips og höfn geti komið sér saman um verndaráætlun sem leitað skuli eftir samþykki við til Siglingastofnunar. Ég átta mig ekki á því hvað er þarna á ferðinni og vil spyrja hvort verið sé að opna fyrir einhvers konar skemmri skírn, hvort hafnir sem ákveða að hafa ekki siglingavernd eigi með einhverjum hætti að geta brugðist við í einstökum tilfellum. Aðallega vildi ég, sem varaformaður stjórnar Reykjavíkurhafnar, fá að spyrja hv. þm. um þau atriði sem lúta að því að starfsmenn hafna skuli annast leit á farþegum, m.a. áhafnarmeðlimum og einkanlega í farþegaskipum, sem koma hér talsvert oft að landi. Ég get upplýst formanninn um að það hefur vakið undrun fulltrúa starfsmanna Reykjavíkurhafnar í stjórn þess ágæta fyrirtækis að slíkar skyldur eigi að leggja á hafnarstarfsmenn, að leita á farþegum og áhafnarmeðlimum. Í raun er það ekkert öðruvísi með hafnir en flugvelli, að starfsfólk flugvallanna annast reksturinn en tollgæsla, lögreglumenn eða annað slíkt sérþjálfað starfslið annast þessa þætti í landamæravörslunni. Ég vil spyrja formanninn hvort þetta hafi ekki komið til umfjöllunar í nefndinni.

Herra forseti. Hv. þm. spyr sem eðlilegt er um þessa liði. Þeir voru mikið ræddir í nefndinni, t.d. 3. liðurinn, þ.e. um gæslu í höfnum og kröfu um hafnavernd. Þar er gert ráð fyrir því að, eins og við vitum að gerist, þegar skemmtiferðaskip koma, t.d. til Grundarfjarðar, verði að setja upp sérstaka gæslu þar. Með þessu er ætlunin að bregðast við þeim aukna kostnaði sem það leiðir af sér, t.d. varðandi skemmtiferðaskip. Hvað varðar leit á fólki þegar það kemur um borð tala menn almennt um að áhafnir skemmtiferðaskipa megi annast það alveg sjálfar. Gert er ráð fyrir því að í tengslum við skemmtiferðaskip þurfi að setja upp sérstakt gæsluhús þar sem verðir verði til staðar. Hin eiginlega hafnavernd og gæsla mun fara fram af hálfu skipshafna skemmtiferðaskipanna. Hvort starfsmenn hafnanna muni hafa heimild til að leita á fólki þá er gert ráð fyrir því að annaðhvort sé kallað til sérstakt öryggisfyrirtæki, eins og hv. þm. kom inn á varðandi t.d. flughöfnina á Keflavíkurflugvelli, eða að hafnirnar komi sér upp sérstökum öryggisvörðum sem jafnframt væru starfsmenn hafnanna. Í því sambandi var rætt að þær mundu jafnvel leita leiða til að verða ekki fyrir miklum kostnaði vegna siglingaverndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir svörin svo langt sem þau ná. Ég ítreka þó spurninguna til formanns samgn.: Hvers vegna er ekki tollgæsluyfirvöldum eða lögregluyfirvöldum falið þetta hlutverk fremur en höfnunum? Ekki eru flugvöllunum faldar þessar skyldur þegar fólk kemur þá leiðina inn í landið. Það er einkennilegt að annað eigi að gilda um farþega skemmtiferðaskipa en farþegaflugvéla til að mynda.

Herra forseti. Um þessi atriði var einmitt mikið rætt í tengslum við kostnaðinn sem af þessu hlýst og öryggis\-ákvæði er varða hafnirnar. Þá kom greinilega í ljós, jafnvel þótt þessi nefnd hafi unnið mjög gott starf varðandi siglingaverndina þar sem komu að bæði lögregla, tollgæsla og fleiri aðilar, að það var eindregin afstaða tollgæslunnar að það væri ekki í hennar verkahring að leita á fólki á leið um borð í skip. Tollgæslan ætti að gæta tollverndar og gæta að tollmúrum og það gerðist ekki nema þegar skip kæmu frá útlöndum og t.d. áhöfn kæmi í land, áhöfn flutningaskips. Einnig var bent á að tollgæslan hefði engar sérstakar tekjur af þessari starfsemi. Því var talið eðlilegt þar sem hafnirnar gætu sjálfar lagt á öryggisgjald væri það í verkahring hafnanna að sjá um þá framkvæmd.

Herra forseti. Eins og fram hefur kom í máli síðasta hv. þm. stöndum við samfylkingarmenn í samgn. að þessu áliti. Með frv. á að innleiða í íslenskan rétt alþjóðlegar reglur og skuldbindingar um siglingavernd. Eins og menn þekkja hafa öryggiskröfur aukist mjög eftir 11. september 2001. Það er ekki bara í höfnum heldur á það náttúrlega líka við í flughöfnum og víðar. Öll þessi mál eru einmitt til umræðu í samgn. þessa dagana. Sá þáttur sem við erum hér að bæta við siglingaverndina eru reglur sem okkur ber að lögleiða fyrir 1. júlí 2004. Þess vegna er áríðandi að þessi lagasetning gangi í gegn. Við fórum mjög rækilega yfir þessi mál, kölluðum mjög marga til nefndarinnar, eins og kemur fram í nefndarálitinu, og ræddum þetta mál ítarlega. Í nefndinni kom m.a. fram að fyrirhugaðar eru ýmsar frekari breytingar í áttina að aukinni siglingavernd sem við þurfum að hafa í huga og fylgjast með á næstu árum. Reyndin er sú að við gætum lent í vandræðum ef við tökum ekki upp þessar öryggisreglur. Þar geta verið í húfi miklir viðskiptahagsmunir fyrir okkur. Hér komu til umræðu skemmtiferðaskipin og eftirlit með þeim. Það var eitt af því sem við höfðum áhyggjur af. Við vitum náttúrlega hvernig það er, að ef aukinn kostnaður leggst ofan á ferðaþjónustuna þá gæti það haft hamlandi áhrif. Eins og komið hefur fram í umræðunni er gert ráð fyrir því að skemmtiferðaskipin annist þetta eftirlit að miklu leyti sjálf. Nú þegar hafa skemmtiferðaskipin tekið upp mjög hert eftirlit, bæði þegar farþegar fara frá borði og um borð. Við ættum því ekki að þurfa að hafa miklar áhyggjur af því. Við ættum ekki að gera það. Jafnframt hefur verið skoðað hvernig málum verði háttað ef skemmtiferðaskip koma að höfnum sem ekki eru eins vel búnar og Reykjavíkurhöfn, t.d. Grundarfirði. Hv. formaður nefndarinnar hefur einmitt bent á það. Við fórum yfir orðalag og orðanotkun og komumst að þeirri niðurstöðu að skilgreina þyrfti betur orð eins og ,,vástig`` og ,,verndaryfirlýsing``. Ég tel að það hafi tekist ágætlega í þeim brtt. sem liggja fyrir um vástigið. Það er mjög mikilvægt að lög sem þessi séu skýr og komi greinilega fram hvað átt er við með vástigi 1, vástigi 2 og vástigi 3. Við fyrstu sýn gæti virst mikil hætta þegar vástig 1 er en það er skilgreining á eðlilegu ástandi. Ég tel að sú skýring komi vel fram í þessum brtt. Við höfum tekið á ýmsum þáttum í frv. sem farið er ítarlega í með þeim brtt. sem við leggjum til. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur farið yfir þær lagfæringar í framsögu sinni og tel ég ekki ástæðu til að lengja umræðuna með því að endurtaka það. Ég býst við að aðrir nefndarmenn muni koma inn á þætti sem voru mjög til umræðu í nefndinni. En eins og komið hefur fram var málið afgreitt í sátt allra úr nefndinni og skilar sér inn í þingið með þeim brtt. sem hér eru á sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið er nál. um frv. um siglingavernd afgreitt með sátt frá samgn. Þetta er viðamikið frv. og töluverðar breytingar sem felast í því, breytingar sem við verðum að taka upp vegna alþjóðlegra samninga. Undan því verður ekki komist. Ef við frestuðum gildistöku laganna sem við eigum að vera búin að innleiða fyrir 1. júlí 2004 --- nú styttist óðum í þá dagsetningu --- þá mundum við líklega verða fyrir skakkaföllum hvað varðar fólks- og vöruflutninga milli landa. Ljóst er að ýmis fyrirtæki mundu sniðganga okkur í viðskiptum ef við uppfylltum ekki þessa alþjóðlegu samninga. Þetta er nokkuð flókið mál. Skipavernd, hafnavernd og farmvernd og það að koma á yfirgripsmiklu eftirlits- og öryggiskerfi lendir á ýmsum aðilum, Siglingastofnun, toll\-yfirvöldum og ekki síst sveitarfélögunum. Þess vegna er mjög mikilvægt að til framkvæmdarinnar sé vandað og að ríkt tillit sé tekið til þess að sá kostnaður sem mun óhjákvæmilega lenda á sveitarfélögunum verði ekki meira íþyngjandi en nauðsyn krefur. Þó að sveitarfélögin hafi heimild til að taka sérstakt gjald fyrir útlögðum kostnaði, sem væri þá eyrnamerkt og skilgreint til þessara öryggisþátta, er samt sem áður mikilvægt varðandi samkeppnisaðstöðu hafnanna að ekki verði settar strangari kröfur um aðgerðir en umfang hafnanna gefur tilefni til. Það er mikill munur á Reykjavíkurhöfn og höfninni á Þórshöfn, svo ég taki dæmi. Í umfjöllun nefndarinnar var ítarlega farið yfir þetta atriði og er alveg ljóst að það er mikill vilji fyrir því að uppfylla þessa samninga en með sem minnstum kostnaði. Það er t.d. hægt að gera með því að hafa lausar girðingar sem hægt væri að setja upp þegar skip koma að höfnum. Jafnframt væri hægt að þjálfa starfsmenn hafnanna sem öryggisverði. En lögin eru eitt og framkvæmdin annað og ég treysti því að fullt samstarf og sátt verði um að útfæra slíkar aðgerðir.

Hæstv. forseti. Frumvarpið um siglingavernd á eins og menn vita upptök sín í þeim kröfum sem Bandaríkjamenn hafa reist eftir hryðjuverkaárásina 11. september. Því miður eiga menn ekki kost á öðru en að taka á því vegna þess að annars eru flutningar í hættu að og frá landinu. Það var ágætt samkomulag í nefndinni við alla vinnu við frv. og að mínu viti er verið að gera hlutina skynsamlega. Menn hljóta þó að þurfa að gera breytingar á framkvæmd hlutanna fljótlega því ýmislegt orkar tvímælis þegar menn setja á eftirlit sem þetta og það á eftir að koma í ljós hvernig allt reynist. Það er hálfdapurlegt að þurfa að horfa fram á það að með lagasetningunni erum við að eyða mjög miklum fjármunum í eftirlit með starfsemi hafna, siglingum, útflutningi á vörum og eftirliti með fólki og farmi sem kemur að og frá landinu. Ég hef áður sagt það í sölum Alþingis í umræðu um málið að það er rétt að menn hafi það á hreinu að málið er ekki neitt óskaplega mikið öryggismál fyrir Íslendinga, því öryggið sem verið er að sækjast eftir er fyrst og fremst fólgið í því að hægt sé að treysta því að í vörum sem koma frá Íslandi séu ekki sprengjur eða eiturefni eða annað slíkt. Þetta er útflutningsvernd að langmestu leyti. Þeir sem fá vörur frá Íslandi, sem hafa vottun um þá meðferð sem hér er lagt upp með að verði, eiga að geta treyst því að það eftirlit sé allt saman í lagi. Við eigum líka að geta treyst því að þær vörur sem koma til landsins frá löndum og höfnum þar sem vernd af þessu tagi er uppi séu öruggar, að við eigum ekki von á neinum eiturefnum, sprengjum eða öðru því um líku með þeim flutningum. Þar fyrir utan eru flutningar og siglingar í verulegu magni að og frá landinu. Öll skip undir 500 brúttólestum eru undanþegin þessu og í einfaldleika sínum snýr eftirlitið að flutningaskipum yfir 500 tonnum, farþegaskipum og borpöllum, eins og stendur í textanum. Aðrir flutningar, önnur skip og sjóför eru ekki undir lögunum. Framkvæmdin er orðin nokkurn veginn ljós með frv. Það er líka orðið nokkurn veginn ljóst hvaða hafnir hafa tekið ákvarðanir um að leggja í þann kostnað og gera þær ráðstafanir sem þarf til þess að geta uppfyllt skilyrðin og nokkuð stór hópur hafna í landinu sem mun ekki gera það. Það mun valda ákveðnum vandkvæðum og erfiðleikum að mínu viti og draga enn úr flutningum og siglingum til þeirra hafna sem ekki uppfylla hafnaverndina. Ekki var á það bætandi því að dregið hefur verulega úr útflutningi og siglingum á ýmsar hafnir í landinu á undanförnum árum. Vegna breyttra hátta þeirra sem í flutningum standa og hinna miklu flutninga á landi sem hafa verið teknir upp eru afar fáar hafnir sem annast þá þjónustu sem hér um ræðir. Skip sigla frá Reykjavík, Akureyri og eftir atvikum fáeinum höfnum í viðbót. Annar flutningur er fluttur á bílum að höfnunum til útflutnings og frá innflutningshöfnunum sem er nánast hægt að segja að séu Reykjavík og Akureyri, nema um einhverja sérstaka starfsemi eins og flutninga á fiskimjöli eða öðru slíku er að ræða. Ég verð að viðurkenna að ég hef dálitlar áhyggjur af því að rekstur hafnanna muni sums staðar fara á verri veg vegna þess sem hér er að gerast. Það mun bætast ofan á þá þróun sem verið hefur, eins og ég sagði áðan, og ekki á hana bætandi. Öryggi hér á landi eykst afar lítið við breytingarnar sem verið er að stofna til. Við getum, eins og ég sagði áðan, verið nokkuð örugg um það að skip sem koma frá höfnum sem hafnavernd er í hafi verið tekin út en allar hinar siglingarnar eru þar fyrir utan. Það vita þeir sem hyggjast koma hingað einhverjum eiturefnum, sprengjum eða öðru, að þeir þurfa að gera það á skipum undir 500 tonnum eða öðrum skipum en farþegaskipum og borpöllum.  Ég tel því að öryggið aukist ekki mikið vegna breytinganna því að hingað og héðan siglir mikill fjöldi skipa, fiskiskipa, skemmtiferðaskipa, skútur af ýmsu tagi og alls konar för sem fara að og frá eyjunni okkar. Menn skulu því ekki detta í þann pytt að halda að við höfum tryggt öryggi okkar gagnvart hryðjuverkaárásum eða öðru slíku með því sem hér er á ferðinni. Það er full ástæða til að ræða um þetta og velta þessu fyrir sér vegna þess að hryðjuverkaógnin í heiminum er orðin mikil og við getum engan veginn reiknað með því að mönnum geti ekki dottið það til hugar að gera Íslendingum einhvern óleik miðað við þau markmið sem hryðjuverkamenn hafa, en þau virðast vera að gera sem mestan skaða hjá vestrænum þjóðum. Um þessar mundir virðast hryðjuverkamenn beina skeytum sínum fyrst og fremst að vestrænum þjóðum sem vaða uppi í heiminum. Gæti þeim ekki dottið í hug að hér væri andvaralaust fólk og hægt að gera skaða sem vekti verulega athygli í heiminum? Ég hygg að það væri hægt að gera mjög fjölbreytilegan skaða á Íslandi ef menn gæta ekki að sér í framhaldinu. Þess vegna er full ástæða til að menn taki til umræðu hverju þurfi að bæta við --- og ég er ekki á þeirri skoðun að ég sé að fara út fyrir efnið --- siglingaverndina í því augnamiði að siglingar að og frá Íslandi hafi viðlíka öryggi og það öryggi sem við erum að tryggja með þeim ærna kostnaði sem við erum að leggja í þá siglingavernd sem verið er að koma á með lagasetningunni sem hér er til umræðu. Verkefnið er ekki einfalt og auðleyst. Það mundi þýða að koma þyrfti upp aðstöðu í fleiri höfnum í landinu til þess að uppfylla slíka siglingavernd og það þyrfti að sjá til þess að öll skip sem koma til landsins verði tekin út og líka öll skip sem fara frá landinu. Íslendingar gætu þá gefið það vottorð út að menn gætu treyst þeim siglingum sem héðan kæmu og tilkynningar um viðkomandi siglingar væru alltaf til staðar þannig að ef skip frá Íslandi kæmi til hafnar í öðru landi gætu menn skoðað í tölvukerfi hvort siglingin hafi verið tekin út og komist að niðurstöðu um það. Við ræddum ekki mikið um þetta í nefndinni þó að við höfum rætt málið í heild sinni og gerðum okkur grein fyrir að málið væri þannig í pottinn búið að það sem við erum að gera núna er fyrst og fremst rekið áfram af því að við þurfum að tryggja útflutning okkar og sjá til þess að hann verði hnökralaus og að menn geti treyst því að vörurnar sem koma frá okkur hafi verið teknar út. Ég reikna t.d. með því að Ameríkumenn sem gerðu að kröfu númer eitt að svona yrði tekið til hendinni hvað varðar alheimssiglingar hafi örugglega farið yfir þessi mál frá sinni hendi og muni sjá til þess að þangað komi engin skip öðruvísi en þau séu tekin út og meðhöndluð með þeim hætti sem þarf til þess að hryðjuverkamenn komist ekki til landsins né ógnarvopn þeirra. Þessir hlutir eru ekki í frv. en eru samt atriði sem ég álít að menn þurfi að fara vandlega yfir í framhaldinu. Það er ekkert gaman að benda á að skoða þurfi svona lagað í fullri alvöru, vegna þess að þetta er óskaplega mikill kostnaður sem um er að ræða. Það kom í ljós við yfirferð á málinu hjá nefndinni að þær hafnir sem þyrftu að bera mikinn kostnað af þessu bera verulega mikinn kostnað, jafnvel hundruð milljóna á ári eins og Reykjavíkurhöfn. Menn eru farnir að horfa til samstarfs um hafnamál ekki síst vegna þess að þeir hafa séð fram á allan kostnaðinn. Ég vildi fyrst og fremst koma þessu á framfæri í sambandi við málið sem hér er til umræðu og mun ljúka máli mínu með því að láta það koma fram af a.m.k. minni hálfu að mér finnst að stjórnvöld ættu að fara vandlega yfir hvert framhald málsins á að vera. Það er ekki nóg að mínu viti að taka ákvörðun um að sjá til þess að vörur sem koma héðan og fara til annarra landa séu vottaðar. Við hljótum að fara yfir það úr því við erum lögð af stað í þessa göngu að skoða allar siglingar að og frá landinu og fara a.m.k. yfir það áður en menn ákveða að setja ekki slíka vernd á hvað hún mundi kosta og hvaða öryggi við gætum fengið með því að setja hana á. Ég hef ekki meira um málið að segja, hæstv. forseti, og lýk máli mínu.

Herra forseti. Hér er í reynd á ferðinni enn eitt frv. hæstv. ríkisstjórnar sem leggur aukna skatta á landsmenn. Ljóst er, þótt það sé í sjálfu sér ekki hægt að sakast við hæstv. ríkisstjórn varðandi orsök þessa frv. og ástæður þess að það er lagt fram, að þegar upp er staðið mun frv. hafa í för með sér feikilega mikinn kostnað. Sá kostnaður leggst eftir atvikum á hafnarstjórnir sem eiga, til einföldunar, að innheimta kostnaðinn sem þær bera af þeim aðilum sem reka starfsemi á svæðinu. Við vitum að sjálfsögðu hver það er sem að lokum mun bera kostnaðinn. Hann fellur á axlir skattborgara og neytenda. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að hér er Sjálfstfl. að leggja fram enn eitt skattafrumvarpið á þessu þingi. Það er óhjákvæmilegt að skoða málið með hliðsjón af því að hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. hafa haft uppi stór orð um nauðsyn þess að lækka skatta. Reyndar var það svo að Sjálfstfl. fór í gegnum síðustu kosningar, fyrst og fremst drifinn af afli loforða um stórfelldar skattalækkanir. Við höfum ekki séð neitt til þeirra á þessu kjörtímabili. Þvert á móti hefur Sjálfstfl. beitt sér fyrir því að hér hafa þegar verið samþykkt fjögur frumvörp sem öll hafa í för með sér hækkanir á þeim gjöldum sem Íslendingar greiða til ríkisins. Í fyrsta lagi má nefna lög um sérstakan bensínskatt, þá lög um þungaskatt og lög sem í reynd hækkuðu tekjuskatt vegna þess að þau felldu niður ákveðna ívilnun til þeirra sem tóku þátt í sérstökum lífeyrissparnaði. Síðast en ekki síst má rifja upp að hæstv. ríkisstjórn lækkaði vaxtabætur. Hér kemur enn eitt frumvarpið sem hefur það í för með sér að Íslendingar greiða meira til ríkisins en áður. Breskir íhaldsmenn kalla þetta, ef ég má með leyfi forseta grípa til enskrar tungu: ,,tax by stealth``, þ.e. part af hinum hljóðlátu sköttum. Hér eru lögð á gjöld sem auka byrðar landsmanna en þau heita ekki skattar. Þau eru samt sem áður ekkert annað. Þetta vildi ég draga fram í upphafi, herra forseti. Hinir ágætu, ungu og vösku þingmenn Sjálfstfl. sem skattalækkunarkrafan skolaði, eins og hverjum öðrum góðum sprekum, ekki fúasprekum heldur gildum sprekum, inn á fjörur Alþingis, hafa jafnan talað um nauðsyn þess að lækka skatta, jafnvel hinir eldri úr hópi Sjálfstfl. hafa líka lagt fram harðar kröfur um það. Einn helsti þungavigtarmaðurinn í hópi Sjálfstfl., a.m.k. þegar að efnahagsmálum kemur, hv. þm. Gunnar I. Birgisson, tjaldar ekki til einnar nætur, sá ágæti maður. Hann hefur sagt að hann muni ekki fara úr þessu húsi fyrr en fram er komið frv. sem tímasetur skattalækkunaráform ríkisstjórnarinnar. Hvernig er hv. þm. Gunnari I. Birgissyni svarað? Jú, með enn einu frumvarpinu sem leggur aukinn kostnað á íbúa landsins. Til að allrar sanngirni sé gætt, herra forseti, vil ég auðvitað halda því til haga að hér er um að ræða alþjóðlegan samning. Við erum að ráðast í breytingar á öryggismálum sem tengjast siglingum til og frá landinu, sem tengjast höfnum okkar. Þessar breytingar eru afleiðingar af samþykkt Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. En hið opinbera hefur samt sem áður val um það með hvaða hætti það fjármagnar slíkar breytingar. Valkostirnir eru tveir. Annars vegar að leggja aukin gjöld á þá sem þurfa að nota þessa þjónustu og hins vegar að leggja til þess fé úr sameiginlegum sjóðum. Nú er það svo, af því hér eru í salnum helstu skattalækkunarpostular Sjálfstfl., að fyrst og fremst þeir hafa bent á að þegar fram koma frv. sem hafa aukinn kostnað í för með sér þá beri ríkinu siðferðileg skylda til að reyna frekar að draga saman í rekstri ríkisins og mæta þeim kostnaði. Herra forseti. Það er hægt að draga saman í rekstri ríkisins án þess að það bitni á þeim sem njóta velferðarþjónustu hins opinbera. Ég hef á þessum vetri ítrekað bent á nauðsyn þess að stokka upp í ríkisrekstri, stokka upp stofnanir ríkisins og leggja niður heil ráðuneyti. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að ef hæstv. ríkisstjórn, t.d. hæstv. sjútvrh. sem á ungum aldri var ákafur talsmaður þess að menn rækju skilvirkt ríkiskerfi, beitti sér fyrir því að ríkisstjórnin mundi hrinda í framkvæmd því ákvæði sem var að finna í stjórnarsáttmálanum, um gagngera uppstokkun á verkaskiptingu ráðuneyta og á stofnunum hins opinbera, þá væri að sjálfsögðu hægt að finna fjármagn til að koma á móti þeim kostnaði sem leggja þarf til þessa máls. Ég hef ítrekað bent á að með því að styrkja stofnanir hins opinbera, sameina þær og fækka þeim þá mundi það eitt í sjálfu sér leiða til aukins hagræðis. Kostnaðurinn við að stjórna þeim væri miklu minni. Hvað halda menn að það kosti að reka landbúnaðarráðuneytið, bara yfirstjórn landbúnaðarráðuneytisins? Ég er viss um að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson veit það betur en flestir aðrir í þessum sölum, ef frá er hugsanlega talinn hv. formaður efh.- og viðskn., Pétur H. Blöndal, sem einnig hefur verið ákafur talsmaður þessa. Ég get upplýst þessa tvo hv. þm. um að það er enginn liður í rekstri landbúnaðarráðuneytisins sem hefur aukist jafnmikið og umfram annað innan vébanda þess ráðuneytis og kostnaðurinn við skrifstofu ráðuneytisins, þ.e. skrifstofu ráðherra.

En rekstur Alþingis á kvöldin?

Þetta þýðir að ef ráðuneytum væri steypt saman í eitt atvinnuvegaráðuneyti, þeim atvinnuráðuneytum sem við höfum núna, muni sparast með því töluverður kostnaður. Hv. þm. Pétur H. Blöndal vill ekki að þingmenn sinni störfum sínum af því að hann telur bersýnilega að það auki kostnað hins opinbera. Hv. þm. getur trútt um talað. Hann er í efh.- og viðskn. og það var fyrst og fremst vegna verkstýringar hans þar sem menn hafa t.d. í dag þurft að tala um mál sem hefði verið hægt að afgreiða í efh.- og viðskn. Það er ekki langt síðan tími þingsins var tekinn í að breyta lögum sem hv. þm. hafði haft frumkvæði að því verkstýra og voru samþykkt fyrir páska, af því það var ekki lögð nógu skilvirk og mikil vinna í það tiltekna mál. 
             Það sem ég, herra forseti, er að benda á í þessu tilviki er þetta: Ríkisstjórnin hefur val þegar kemur að því að leggja álögur á fólk til að mæta nýjum og óvæntum kostnaði. Valkostirnir eru tveir. Hún getur reynt að hagræða í rekstri og draga úr útgjöldum hins opinbera. Eins og ég hef bent á er það hægt án þess að það komi niður á velferðarþjónustunni. Á hinn bóginn getur hún tekið þann kost að leggja á nýjar álögur. Það er sá kostur sem ríkisstjórnin hefur tekið með þessu frv. Við stöndum frammi fyrir því að það eru uppi viðsjár í alþjóðamálum. Það öryggi sem við bjuggum við áður þegar við fórum á milli landa eða fluttum varning á milli landa er horfið. Heimurinn er breyttur. Það er ákaflega miður. Menn reyna að bregðast við nýjum aðstæðum með því að setja upp alþjóðlegar áætlanir sem miða að því að draga úr möguleikum á hermdarverkum. Við því er ekkert að segja. En allt kostar þetta fjármagn. Ríkisstjórnin hefur hrint í framkvæmd þeirri samþykkt sem Alþjóðasiglingamálastofnunin gerði að ég hygg á síðasta ári, eða hvenær sem það var, ég veit það ekki. Hitt er ljóst að við erum að fjalla um mál sem er svipað öðrum málum sem hingað hafa komið. Fyrir þinginu liggja mál frá hæstv. dómsmrh., tvö eða þrjú, þar sem vissulega er verið að auka öryggi manna þótt í sumum tilvikum sé það umdeilanlegt. Í öllum tilvikum er óumdeilt að þau hafa aukinn kostnað í för með sér. Þetta er kostnaður sem er skyndilegur. Ég bendi á að á þessu þingi hafa komið fram a.m.k. tvö frumvörp á allra síðustu mánuðum eða yfirlýsingar frá ríkisstjórninni um aðgerðir til að draga úr þessari hættu sem kosta munu stórkostlega fjármuni. Þetta frv. kostar hugsanlega einhver hundruð milljóna. Herra forseti. Þetta er aðeins byrjunin. Það kemur fram að nauðsynlegt sé á næstu árum að ráðast í enn frekari framkvæmdir til að geta staðist þær kröfur sem til okkar verði gerðar. Við höfum engan kost annan en að grípa til þeirra vegna þess að ella rýrnar samkeppnishæfni atvinnulífsins og verður erfiðara fyrir okkur að flytja út varning til eins helsta viðskiptasvæðis okkar í Bandaríkjunum. Þetta kostar allt peninga. Ríkisstjórnin velur þann kost að velta útgjöldunum yfir á neytendur. Það er gert með þessu máli og það hefur verið gert með málum sem hafa komið frá hæstv. dómsmrh. Ég harma það og mér finnst einkennilegt að hv. þingmenn Sjálfstfl., sem helst hafa látið í sér heyra til að andæfa og mótmæla því þegar nýir skattar eru hljóðlega lagðir á landsmenn, skuli ekki taka þátt í þessari umræðu. Hvað segir hv. þm. Pétur H. Blöndal? Telur hann ekki að það væri æskilegra, til þess að mæta kostnaðinum sem af þessu hlýst, að reyna að draga skynsamlega saman í yfirstjórn ríkisins, hagræða málum og draga úr útgjöldum þar til að mæta þessu í stað þess að leggja enn einu sinni nýjar álögur á landsmenn?

Herra forseti. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að við höfum engin tök á ytri áhrifunum í sambandi við þær kröfur sem gerðar eru nú til öryggis í höfnum hvað áhrærir útflutning frá Íslandi. En að tengja gjörðina sem við komumst ekki hjá beint við skattahækkanir Sjálfstfl. er mjög óraunhæft skot út í loftið. Hv. þm. kom réttilega inn á að hægt væri að spara með margvíslegum hætti. Ég tek alveg undir það. Ef litið er t.d. til allra hafnanna sem við rekum á Íslandi væri vissulega hægt að fækka þeim mjög. Það yrði mikill sparnaður af því. Þá hlýtur hitt sjónarmiðið að koma fram: Er það rétt gagnvart hinni dreifðu byggð? Er það rétt í þeim anda sem við höfum hugsað okkur að halda byggð í landinu? Það er ekki alveg sama hvernig litið er á. Munurinn á stöðu íslenskra hafna og þeirra erlendu er sá að í áratugi hafa erlendar hafnir verið lokaðar. Við sem höfum siglt á kaupskipum höfum komið í erlendar hafnir. Þær hafa verið klosslokaðar svo menn komast þar ekki nema með mjög mikilli skoðun og athugun. Hv. þm. kvartaði meira að segja yfir því fyrir ekki mörgum árum að hann gæti ekki tekið sinn venjulega sunnudagsbíltúr eða göngutúr inn um alla olíutankana í Örfirisey og þótti það miður þegar því var lokað öryggisins vegna. En allt um það. Ég nefni sem dæmi að ekki er langt síðan þrír flóttamenn voru teknir í höfn í Kanada sem höfðu lætt sér um borð í íslenskt skip í Sundahöfn. Það gerist ekki þegar Reykjavíkurhöfn verður lokað. Það kostar auðvitað fjármagn að loka höfnunum. Það er ein greiðsla varðandi öryggisþáttinn, en síðan er talið að það kosti einhvers staðar á bilinu 60--80 millj. kr. á ári að reka öryggiskerfið.

Herra forseti. Íhaldsmönnum heimsins er ekki alls varnað. Þeir hafa margt gott látið frá sér fara.  Það sem ég sagði áðan í ræðu minni var að ég held að að þessu leyti sé formaður Íhaldsflokksins nær hinu rétta og hinni réttu aðferð en hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og þeir ágætu ráðherrar sem hafa lagt málið fram. Ég andæfi ekki málinu. Ég sagði það í máli mínu að þetta væri þungbær nauðsyn en við yrðum að ráðast í þetta því ella mundum við sæta viðurlögum af hálfu þess samfélags sem við eigum viðskipti við. En ríkisstjórnin á val. Hún á val um að leggja annaðhvort á auknar álögur sem að lokum enda á herðum neytenda eða mæta því með skynsamlegum aðgerðum í ríkisrekstri, með því t.d. að hagræða og draga saman yfirstjórn ríkisins. Valið liggur fyrir og hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að gera það þó hún hafi sett það í stjórnarsáttmálann. Nei, hún ætlar að auka álögur á neytendur. Það er algjörlega í takt við það sem hefur gerst á hinu háa Alþingi í vetur. Ríkisstjórnin lofar skattalækkunum en hefur sett fram fjögur frumvörp sem fela í sér skattahækkanir. Hér er um eina tegund skattheimtu að ræða, frú forseti. Mér þykir miður að hinir ágætu ungu þingmenn Sjálfstfl. sem hafa barist fyrir því harðar en allir aðrir að ríkisstjórnin lækki álögur á landsmenn skuli ekki koma hingað og láta í sér heyra, heldur flýja þeir salinn eins og mýflugur ljósaperu um leið og menn fara að tala um skattalækkanir, vegna þess að þeir þola það ekki.

Herra forseti. Ég segi við hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Mæltu heilt varðandi sparnað ríkisins. Ég minnist þess að hv. þm. hafði ekki mikið við það að athuga þegar umhvrn. var sett á stofn og er núna fjölmennara en sjútvrn. sem skiptir mestu máli í sambandi við undirstöðuatvinnu okkar Íslendinga. Nú vinna menn í umhvrn. við að búa til lög og reglur um að menn megi ekki orðið drepa fæti nema á mjög takmörkuðum svæðum á Íslandi. Eru þetta ekki hin ytri áhrif? Eru þetta ekki auknar skattálögur sem hv. þm. stóð að sem fyrrum umhvrh.? Það er alveg rétt eins og hann kom inn á að það blandast umhvrn. alveg eins og gjaldtökurnar sem nú eru að bresta á varðandi öryggi siglingaverndar og öryggi í höfnum. Ef við ætlum að ástunda útflutning til annarra landa, hvort sem er með sjávarafurðir eða ál, verða þeir öryggisþættir sem rætt hefur verið um varðandi siglingaverndina að vera til staðar til þess að útflutningur geti átt sér stað frá Íslandi. Hins vegar er það af hinu vonda eins og vopnaleitargjaldið á flugvöllum og öll sú öryggisgæsla sem þar er. Ef við hefðum það ekki á Keflavíkurflugvelli færi engin flugvél frá Íslandi. Hvort sem menn kalla þetta skatt, gjöld, vopnaleitargjald eða annað, þá er þetta gjaldtaka í einni eða annarri mynd sem við verðum að búa við. En það er rangt að kenna því um að það séu skattaglaðir sjálfstæðismenn eða ungir menn í Sjálfstfl. sem verji þetta eða ekki. Þetta er það sem við verðum að búa við, hvort sem okkur líkar betur eða verr.

Frú forseti. Það eru einmitt ekki ungir menn í Sjálfstfl. sem velja þetta kerfi, það eru eldri menn í Sjálfstfl. sem hafa valið þessa leið. Það sem ég var að reyna að brýna hina ,,ungu Tyrki`` Sjálfstfl. í að gera var að standa við það sem þeir lofuðu í kosningabaráttunni og koma eftir atvikum vitinu fyrir þá sem eldri eru. Frú forseti. Það gleður mig að undir umræðunni er kominn hv. þm. Gunnar Birgisson, félagi hv. formanns samgn., Guðmundar Hallvarðssonar. Hv. þm. Gunnar Birgisson hefur sagt að hann ætli ekki að fara út úr húsi fyrr en búið er að lögfesta tímasetningar á skattalækkunum. Hvernig er því svarað af félögum hans í Sjálfstfl.? Meira að segja hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sem hefur staðið sína plikt að mörgu leyti í þessum efnum í gegnum árin, kemur hingað sem fulltrúi ríkisstjórnarinnar og ver frv. sem í raun skopast að hv. þm. Gunnari Birgissyni, vegna þess að það felur í sér skattahækkun á íslenska neytendur sem sennilega má meta upp á 200 millj. kr. Ég spyr: Hvað ætlar hv. þm. Gunnar Birgisson að vera lengi fram eftir sumri til að reyna að hnekkja þessu? Frú forseti. Málið er einfaldlega þetta. Hér er um að ræða ákveðnar framkvæmdir sem kosta peninga. Framkvæmdirnar eru óhjákvæmilegar, ég fellst á það. Við verðum að ráðast í þær og höfum tvenns konar val til þess að mæta kostnaðinum. Búa til skatta upp á 200 millj. kr. sem eru látnir sytra út til sveitarfélaganna, til hafnarstjórnanna og enda að lokum á neytendum eða að hagræða með skynsamlegum hætti í yfirstjórn ríkisins og mæta kostnaðinum þannig. Sjálfstfl. hefur valið og hann hækkar skatta í fimmta skipti á þessum vetri.

Virðulegi forseti. Annað veifið þótti mér gott að heyra hvað hv. 1. þm. Reykv. n. sagði í ræðustól áðan þegar hann var að ræða um nauðsyn þess að lækka skatta. Ég sakna þess satt að segja að heyra ekki þennan tón oftar hjá hv. þm., því það er rétt sem hv. þm. sagði að við eigum að draga úr samneyslunni eins og við getum og lækka skatta. Þegar við göngum fram í því verðum við á hinn bóginn að velja hvar við viljum minnka álögurnar og þegar hv. þm. mun sjá þær tillögur sem lagðar verða fram hygg ég að hann verði okkur sammála um að betur verði að því staðið eins og við hugsum okkur að gera það en að leggja á íslenska skattgreiðendur að standa að öllu leyti undir þeim öryggisráðstöfunum sem nú er nauðsynlegt að leggja í vegna meiri hnattvæðingar. Það var ekki út af þessu sem ég stóð upp heldur hinu að mér leiddist að heyra þann tón sem hv. þm. hefur til landbrn., sérstaklega vegna þess að þegar við vorum saman í ríkisstjórn, ég og hann, stóðum við mjög vel saman. Við höfðum skilning á því að umhverfismál og landbúnaðarmál, ég veit ekki hvort ég má segja það, eru tvílembingar til að nota orðalag Þorsteins Erlingssonar. Ég man að oft ræddum við það á síðkvöldum félagarnir að okkur þætti heldur naumt skammtað bæði til skrifstofu ráðherra landbúnaðarmála og ráðherra umhverfismála. Þess vegna var ég svolítið hissa á því þegar hann fór að tala um það nú að hann sæi eftir þeim peningum sem fara í yfirstjórn landbúnaðarmála hjá hæstv. landbrh., Guðna Ágústssyni.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að ég og hv. þm. Halldór Blöndal áttum ákaflega gott samstarf í ríkisstjórn. Það er líka rétt að það kom fyrir að við sátum saman og ræddum landsins gagn og nauðsynjar og jafnvel hin hinstu rök langt fram eftir kvöldi og stöku sinnum inn í nóttina. En ekki minnist ég þess þegar þeim kvöldstundum var eytt í umhvrn. að það fyndist á hv. þm. Halldóri Blöndal að það skorti nokkuð á það fé sem umhvrn. hefði til þess að fjármagna þær stundir a.m.k. Ég vil líka segja að sem landbrh. flutti hv. þm. Halldór Blöndal ræður sem í minni mínu eru ódauðlegar og það er ekki lengra síðan en rösk vika að ég rifjaði upp eina af síðustu ræðum sem hv. þm. flutti hér sem landbrh. Það var síðla vors 1995 þegar hann lýsti yfir stuðningi við ákveðnar hugmyndir mínar sem vörðuðu eina af perlum íslenskrar náttúru, sem er Þingvallavatn. Ekki orð um það meir, aðeins um skattana. Ég og hv. þm. Halldór Blöndal erum sammála um að nauðsynlegt sé að lækka skatta og draga úr útgjöldum ríkisins. Munurinn á mér og hv. þm. er sá að eftir að kosningabaráttu slotaði hurfu tillögur hans og Sjálfstfl. Ég lagði fram fyrir hönd Samf. útfærðar hugmyndir á skattalækkunum sem kæmu öllum til góða og hefðu í för með sér hagræði fyrir skattgreiðendur í landinu upp á 6 til 7 milljarða. Ég spyr: Hvar var strollan úr Sjálfstfl. þá? Hvar var stuðningurinn frá Sjálfstfl. þá? Hv. þm. Halldór Blöndal mætti láta nokkur spök orð falla um það.

Virðulegi forseti. Nú man ég ekki glöggt hvernig það var á síðkvöldum þegar við töluðum saman, hvort matarskattinn hafi nokkru sinni borið á góma. Ég hygg að það sé eitthvert gleggsta dæmið um þær áherslur sem við sjálfstæðismenn höfum haft í skattamálum og má segja að merkilegt sé hversu vel okkur hefur gengið að ná fram þeirri stefnu okkar að lækka skatta á nauðsynjar. Matarskatturinn er frægasta dæmið um það. Ég verð að segja að einhver ömurlegustu skref sem ég hef séð þegar menn stíga feilspor voru þau spor Alþýðuflokksins þegar hann ákvað að slíta stjórnarsamstarfi við okkur sjálfstæðismenn vegna þess að við vildum lækka virðisaukaskatt á matvæli. Segja má að það sé kannski kjarninn í skattstefnu okkar sjálfstæðismanna að við höfum skilning á því að eftir því sem þjóðfélagið getur með einföldum hætti, beri okkur að reyna að lækka verð á nauðsynjum, þeim sem brýnastar eru fyrir barnafjölskyldur og mannmargar fjölskyldur. Þar kemur matarskatturinn auðvitað fyrst og fremst til. Við landbúnaðarráðherrar höfum auðvitað líka lagt mikla áherslu á nauðsyn þess að greiða niður mjólkurvörur og kindakjöt sem eru af hinu sama en einmitt á þeim punktum hefur Alþýðuflokkurinn staðið gegn tillögum okkar eins og sagan sannar. Að síðustu tókst okkur að vísu að draga þá inn á okkar línu, inn á okkar kant, og má segja að það sé kannski þess vegna sem þetta blíðubros færist nú yfir hv. þm. 

Frú forseti. Söguskýringar hv. þm. Halldórs Blöndals eru giska merkilegar svo ekki sé meira sagt. Hv. þm. rifjar það upp sem ég veit ekki hvaðan hann fær að Alþýðuflokkurinn á sínum tíma hafi slitið stjórnarsamstarfi við Sjálfstfl. út af matarskattinum. Má ég rifja það upp, frú forseti, að sumir úr Alþýðuflokknum, sem á þeim tíma sátu í ríkisstjórn með hv. þm., eru enn þá með skófarið á afturendanum eftir þau slit, því auðvitað var það með allt öðrum hætti sem sú ríkisstjórn fór frá völdum eins og hv. þm. man eftir. Matarskatturinn var ekki ástæða þess að hún fór og matarskatturinn kom nú á töluvert fyrir mína tíð. En hv. þm. verður alla vega að hafa þá reisn og sanngirni til að bera að viðurkenna, a.m.k. að því er þann þingmann varðar sem hér talar, að þá er batnandi mönnum best að lifa því það var eftir að ég kom inn á þing fyrir Alþýðuflokkinn sem hann breytti afstöðu sinni til matarskattsins.

Ég var nú einmitt að hrósa þingmanninum fyrir það.

Nú ætla ég að gefa hv. þm. tækifæri til þess að hrósa þeim þingmanni enn frekar vegna þess að það vill svo til að ég er nákvæmlega sömu skoðunar varðandi matarskattinn og hv. þm. Munurinn aftur á móti á mér og honum er þessi: Fyrsta málið sem Samf. lagði fram á þessum þingvetri var tillaga um að lækka matarskattinn um 6 milljarða. Það var tillaga um að hjálpa þeim sem hafa mest útgjöld vegna matarinnkaupa, með því að lækka lægra virðisaukaskattsþrepið úr 14% niður í 7%. Hvar var stuðningur hv. þm. Halldórs Blöndal við því? Hvar var stuðningur skattabaráttumannsins hv. þm. Gunnars Birgissonar? Og hvar voru allir hinir ,,ungu Tyrkir`` Sjálfstfl. þegar sú 

Virðulegi forseti. Ég veit eiginlega ekki í hvað umræðan stefnir. Hér ræða menn landbúnaðarmál og niðurgreiðslur á mjólk, stjórnmálasöguskýringar og skattahækkanir undir umræðu um þingmál sem ég ætla að minna menn á hvert er, þ.e. siglingavernd. Ég veit því ekki almennilega í hvað umræðurnar í þinginu eru að sigla. Aftur á móti vegna þeirrar umræðu sem farið hefur fram frá því ég tók síðast til máls langar mig aðeins að koma inn á nokkur atriði sem ég tel að eigi erindi inn í umræðuna. Menn hafa verið að tala um aukna skatta og álögur á almenning hjá ríkisstjórninni. Vissulega get ég tekið undir það að verið er að auka álögur á almenning með frv., það er alveg ljóst, en okkur er ekki stætt á öðru en að lögfesta þá siglingavernd sem hér er til umræðu. Mig langar til að minna á að það er annað frv. sem samþykkja þarf fyrir þinglok sem felur í sér verulega skattaaukningu á ferðamenn, alla þá sem fara inn og út úr landinu. Það er frv. sem er nýkomið inn í samgn. þar sem eru verulegar álögur á almenning sem fer eitthvað út fyrir landsteinana. Ég tel að við þyrftum, og við erum reyndar að skoða það í nefndinni, að taka á þeim þætti og við verðum að reyna að lágmarka þær álögur sem verið er að leggja á ferðaþjónustuna. Menn eru með miklar væntingar um aukningu í ferðaþjónustunni í sumar, en niðurstaða skýrslu sem hæstv. samgrh. lét Hagfræðistofnun Háskólans gera um farþegaskatta sýndi fram á að það mundi íþyngja ferðaþjónustunni verulega ef slíkir skattar yrðu auknir. Engu að síður er ríkisstjórnin að hækka þessa skatta verulega og taka hin ýmsu gjöld eins og t.d. öryggisgjaldið, það eru ýmis flugvallargjöld, verið er að hækka lendingargjöld o.s.frv. Ég gæti náttúrlega haft langt mál um hvaða skatta er verið að leggja á. Sem betur fer hefur umræðan í nefndinni aðeins færst út í það að skoða hvort við getum eitthvað minnkað þessar álögur. Ég ætla að vona að Samf. nái þeim árangri í nefndinni að það verði niðurstaðan að við náum að minnka þær álögur sem þau frv. fela í sér og snúa að fluginu.

Samf. lætur ekki ...

Ég hugsa það. Með góðu samstarfi við formann nefndarinnar munum við ná því að lækka þær álögur, þá skatta. En engu að síður eru þetta auknir skattar. Mig langaði aðeins vegna umræðunnar um skipin undir 500 tonnum sem ekkert eftirlit er með, allar skútur og öll minni skip sem hingað koma, að nefna að hingað geta komið hryðjuverkamenn með slíkum skipum og beitt hér öllum mögulegum aðferðum ef þeim sýnist. Þetta frv. tekur ekkert á því. Þeir geta komið inn á hvaða höfn sem er og landað hér eiturefnum og sprengiefni og hvað það er án þess að frv. taki nokkuð á því. Að sjálfsögðu er verið að taka á stærri skipunum eins og komið hefur fram en vissulega er þetta nokkuð sem við þurfum aðeins að huga að því þetta á náttúrlega ekki að veita okkur falskt öryggi, og þarna er öryggisþáttur sem alls ekki er verið að taka á í málinu. Vegna þess mikla kostnaðar sem hafnirnar þurfa að leggja út í vegna lagasetningarinnar og það verður ekkert hjá því komist að þær geri það, þá skulum við aðeins horfa til þess hvað er fram undan. Það kom fram í nefndinni að Bandaríkjamenn væru með mjög auknar kröfur um að það væri tryggt að allur farmur sem kæmi héðan væri öruggur og í ljósi þess þyrftum við að kaupa hingað til lands ákveðna gámaskanna sem gætu skannað innihald allra gáma sem fara héðan úr landi. Einn slíkur gámaskanni kostar 400 millj., 400--600 millj. Það eru náttúrlega veruleg útgjöld fyrir þær hafnir sem flytja t.d. fisk til annarra landa. Þetta gæti t.d. íþyngt verulega útflutningi á framleiðsluvörum okkar eins og fiski þegar við verðum neydd til að taka upp þessa gámaskanna því það er fram undan, eins og komið hefur fram í nefndinni, að Bandaríkjamenn munu krefjast þess að enginn farmur muni verða tekinn á land í Bandaríkjunum nema hann sé búinn að fara í gegnum slíka skoðun. Við verðum því að koma okkur upp slíkum skönnum þegar þeir verða búnir að setja þær reglur sem er yfirvofandi á næstunni. Mig langar líka til að nefna aðeins af því menn hafa verið að ræða um kostnaðinn við siglingaverndina að samkvæmt umsögn fjmrn. um frv. kemur fram að ríkislögreglustjóri gerir ráð fyrir að kostnaður embættis síns við innleiðingu siglingaverndar verði um 30 millj. kr., þar af eru 23 millj. kr. til kaupa á vopnum og búnaði fyrir lögregluna. Vopnum og búnaði. Það er eitt af því sem við höfum verulegar áhyggjur af, vopnakaupin sem eru yfirvofandi vegna lagasetningarinnar. Síðan gerir ríkislögreglustjóri ráð fyrir 7 millj. vegna þjálfunar og kynningar lögregluembætta og vinnu við vottun verndarfulltrúa hafnanna. Landhelgisgæslan metur kostnað sinn vegna innleiðingarinnar um 9 millj. kr. og þar af eru 4 millj. kr. vegna kaupa á vopnum og skotheldum vestum fyrir átta manns í áhöfn hvers varðskips. Það kom nokkuð til umræðu í nefndinni hvernig þessu yrði háttað og hvort innkaupin yrðu eitthvað samræmd hjá þessum embættum, en svo er ekki. Tollstjórinn í Reykjavík áætlar árlegan kostnað vegna siglingaverndar um 10 millj. kr. Siglingastofnun hefur haldið utan um vinnu hafnanna til þessa og gefið út handbók og haldið námskeið fyrir starfsmenn sem eiga að vinna við þessar verndarráðstafanir. Til þeirrar vinnu hefur stofnunin fengið 10 millj. kr. á aukafjárlögum 2003 og mun fá 11 millj. kr. á fjárlögum 2004. Siglingastofnun áætlar síðan að árlegur kostnaður vegna siglingaverndarinnar verði u.þ.b. 8 millj. kr. Það er því víða sem kostnaður kemur niður vegna lagasetningarinnar. Það er ekki aðeins að hann muni koma út í verðlagið sem hann vissulega mun gera, ég hef sérstakar áhyggjur af því þegar við þurfum að fara að kaupa gámaskannana sem munu kosta 400--600 milljónir en það mun auðvitað koma niður á útflutningsvörum okkar eins og fiskinum. Það er því sitthvað sem við þurfum að huga að í framtíðinni. Eins og við höfum talað um fyrr í umræðunni er ýmislegt í pípunum hvað varðar siglingaverndina og við þurfum að vera vel vakandi og fylgjast með því sem er að gerast. Það munu verða settar kröfur á útflutning okkar sem við þurfum að bregðast við og það mun örugglega kosta mun meira en það sem við höfum verið að tala um hér. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að taka aftur til máls en ég sá mig knúna til þess þegar þessi mikla umræða spannst um málið. Ég taldi að ákveðnar upplýsingar vantaði inn í umræðuna, ég held að þær séu nú allar komnar, enda hefur umræðan svolítið farið út um víðan völl og þó að ég telji mig náttúrlega hafa haldið mig alveg við efnið í báðum ræðum mínum hafa einhverjir hér verið að tala um önnur hugðarefni sín sem kannski áttu alveg erindi inn í þingsali en ég er ekki alveg viss hvort þau eru undir liðnum siglingavernd, sérstaklega kannski ekki landbúnaðarmálin, nema við förum út í einhvern víðtækan útflutning á landbúnaðarvörum sem muni lenda í íþyngjandi gjöldum vegna þessara laga sem snúa að þeim útbúnaði sem þarf að kosta til til að geta staðið við kröfur í öðrum löndum. Vegna gámaskannanna sem ég nefndi áðan var nokkuð rætt hvort það mundi duga til að keyptur yrði einn skanni en þá þyrftu allir þeir vöruflutningar, sem gætu e.t.v. farið um aðrar hafnir, að fara í gegnum eina höfn. Ef gámaskanni yrði keyptur t.d. fyrir Reykjavíkurhöfn þyrftu allir flutningar að fara um þá höfn. Mér dettur það bara í hug þegar ég sé hér hv. þm. Guðjón Hjörleifsson að það væri náttúrlega ansi íþyngjandi fyrir t.d. Vestmannaeyjar sem eru mikil fiskihöfn að þurfa að fara með allan útflutning sinn til Reykjavíkur og láta skanna gámana í Reykjavíkurhöfn. En það er auðvitað verulega íþyngjandi fyrir lítið bæjarfélag að þurfa að kaupa gámaskanna eða tækjabúnað upp á mörg hundruð milljónir eins og þarna er áætlað. Það getur vel verið að við munum fjárfesta í slíku í tveimur höfnum þegar að því kemur og þá sjáum við náttúrlega fram á hvaða flutningar þar verða á ferðinni. Auðvitað mun það líka íþyngja vegakerfinu. Við vitum hvernig það er, það er víst nóg samt, allir þeir þungaflutningar sem þar eru á ferðinni. En ég ætla ekki að lengja þetta spjall meira en orðið er og læt því máli mínu lokið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta sjútvn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson frá sjávarútvegsráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Hafrannsóknastofnuninni, Samtökum uppboðsmarkaða, Byggðastofnun, Félagi dagabátaeigenda, Alþýðusambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Landssambandi smábátaeigenda. Í frumvarpinu er lagt til að gjöld sem eigendur skipa hafa greitt í Þróunarsjóð sjávarútvegsins skv. 4. og 6. gr. gildandi laga verði felld niður frá 1. september nk. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara, Ísólfur Gylfi Pálmason og Guðjón Guðmundsson. Í athugasemdum við lagafrv. þetta segir, með leyfi forseta: ,,Breytingar þær sem hér eru lagðar til eiga rætur að rekja til þess að á árinu 2002 samþykkti Alþingi breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sem felur í sér að frá og með 1. september 2004 verður lagt sérstakt veiðigjald á eigendur skipa fyrir úthlutaðar veiðiheimildir eða landaðan afla þegar ekki er um úthlutun að ræða. Jafnframt var þess getið í greinargerð með frumvarpinu að þegar til greiðslu veiðigjalds kæmi væri við það miðað að niður féllu gjöld sem útgerðin greiddi og voru áætluð samkvæmt fjárlögum ársins 2002 um 850 millj. kr., þ.e. veiðieftirlitsgjald, 226,5 millj. kr., og þróunarsjóðsgjald, 621 millj. kr. Með frumvarpi þessu er lagt til að gjöld sem eigendur skipa hafa greitt í Þróunarsjóð sjávarútvegsins skv. 4. og 6. gr. laganna verði felld niður frá 1. september nk. Samkvæmt áætluðum efnahags- og rekstursreikningi þróunarsjóðs fyrir árið 2003 var hrein eign sjóðsins um 318 millj. kr. í árslok 2003 og var það í fyrsta skipti frá sjóðsstofnun sem sjóðurinn sýnir jákvæðan höfuðstól. Gangi áætlanir þróunarsjóðs fyrir árin 2003--2009 eftir má gera ráð fyrir að hrein eign sjóðsins verði um 370 millj. kr. í árslok 2009 er starfstíma hans lýkur samkvæmt lögunum.`` Frú forseti. Töluvert var rætt um það í nefndinni hvort hægt væri að nálgast útreikninga frá sjútvrn. um hve miklu veiðigjaldið mundi skila og hvort það yrði meira en þau gjöld sem verða felld niður, þ.e. veiðieftirlitsgjald og þróunarsjóðsgjald. Það liggja ekki fyrir útreikningar en svarið frá ráðuneytinu gaf til kynna að þar væru töluvert hærri tölur en innheimtar eru í dag. Þetta er náttúrlega líka tengt hagnaði fyrirtækja. Miðað við umræðuna mun ég reyna að nálgast þær tölur og við gætum fengið þær inn í sjútvn. á milli umræðna. Ég vona að það muni ganga eftir.

Hæstv. forseti. Í frv. sem hér er til umræðu kemur fram að 4. og 6. gr. laganna um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, þessar tvær greinar, eigi að falla brott. Þær varða tekjustofna Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Ég sé að í lögum um Þróunarsjóðinn er tekið fram að hann sé eign ríkisins. Það segir í einni af greinum þessa lagabálks. Í athugasemdum með lagafrv. sé ég jafnframt að samkvæmt áætluðum efnahags- og rekstursreikningi sjóðsins fyrir árið 2003 var hrein eign 318 millj. kr. í árslok á síðasta ári. Ef áætlanir ganga eftir er talið að hrein eign sjóðsins verði 370 millj. kr. í árslok 2009. Í lögunum um Þróunarsjóðinn kemur fram að hann hefur tekið á sig skuldbindingar, m.a. lán til að fjármagna kaup eða smíði á rannsóknaskipi fyrir Hafrannsóknastofnun. Mig langar til að fá að vita aðeins meira um þetta lán. Hvenær á sú skuld að vera að fullu greidd? Það er fyrri spurning mín. Ég reikna með að gert sé ráð fyrir borði fyrir báru í sjóðnum til að greiða af því láni. Síðan vildi ég spyrja hvort hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formaður sjútvn., viti til þess hvort hugsað hafi verið fyrir því hvað eigi eftir að verða um eftirstöðvar sjóðsins, sem samkvæmt lögum er fjárhæð sem er að fullu í eigu ríkisins en eru þó peningar sem útgerðarmenn hafa greitt í þennan sjóð á liðnum árum.

Virðulegi forseti. Ég þekki ekki þau lánamál sem hv. þm. nefndi en það kemur fram í frumvarpinu að um er að ræða hreina eign. Það virðist vera sú nettóeign sem stendur eftir. Það var rætt töluvert í sjútvn. að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og Guðjón Arnar Kristjánsson höfðu lagt það til á sínum tíma að ef eftirstöðvar yrðu í þessum sjóði færi hluti þeirra í að gera upp eldri skip. Sú umræða lenti inni á borði ríkisstjórnar og var síðan vísað til hæstv. menntmrh. Samkvæmt lögunum er tekið fram að ef hrein eign verði í sjóðnum þá eigi að verja honum í hafrannsóknir. Þetta er samkvæmt upplýsingum ráðherra sem ég fékk í dag.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Ég sé, frú forseti, að sjútvrh. er í húsinu. Hann gæti hugsanlega svarað einhverjum af spurningum mínum í ræðu á eftir. En ég læt þetta gott heita að sinni.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna því að hæstv. sjútvrh. skuli vera viðstaddur þessa umræðu. Hann getur kannski upplýst um ákveðin atriði sem okkur hefur þótt skorta á upplýsingar um við umfjöllun um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og annað sem fylgir á eftir varðandi veiðieftirlitsgjald. Frumvarp þetta ásamt frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 33/2000, um veiðieftirlitsgjald, sbr. 787. mál yfirstandandi löggjafarþings, þar sem lagt er til að veiðieftirlitsgjald falli niður frá 1. september nk. er hluti af þeirri ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna að taka upp veiðigjald. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að hæstv. sjútvrh. skuli vera hér staddur. Ákvörðun um veiðigjaldið var auðvitað hluti af svokallaðri sátt í sjávarútvegsmálum sem ríkisstjórnarflokkarnir stóðu fyrir fyrir síðustu kosningar. Við þurfum að fá að vita nánar um hvers virði sáttin er talin vera þegar reynir á hvað reikningar gefa upp. Ákvörðun stjórnarflokkanna um upptöku veiðigjalds var kynnt sem niðurstaða af sáttaleit þeirra í deilunum um stjórn fiskveiða. Þessar deilur hafa skekið þjóðina og þennan mikilvæga atvinnuveg árum saman. Umræður um sjávarútvegsmál í aðdraganda síðustu kosninga sýndu svo ekki varð um villst að þessi tilraun stjórnarflokkanna til að ná betri friði um málið hefur gersamlega mistekist. Foringjum stjórnarflokkanna er nú orðið vel ljóst að veiðigjaldsleiðin er ekki leið til sátta við þjóðina um málið. Meðhöndlun þeirra á þeim tveimur frumvörpum sem nú eru til meðferðar á Alþingi er til marks um þetta. Sjávarútvegsráðherra gerði við 1. umr. málanna í þinginu því engin skil hvaða fjárhæðir gætu komið í ríkissjóð í formi veiðigjalds í stað þeirra gjalda sem nú á að leggja af. Ekki tókst þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir minni hlutans við meðferð málsins í sjávarútvegsnefnd að fá fram upplýsingar um það atriði. Ég fagna hins vegar því sem hv. formaður nefndarinnar sagði áðan um að hann mundi hlutast til um að áður en 3. umr. fer fram verði þær upplýsingar til staðar. Kannski fáum við þessar upplýsingar í kvöld fyrst hæstv. sjútvrh. er mættur. Hann hefur kannski í farteskinu þær upplýsingar sem hér er beðið um. Nefndarmenn fengu engar upplýsingar um hvaða áhrif glataðar tekjur vegna Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og af veiðieftirlitsgjaldi hafa á heildargreiðslur sjávarútvegsins vegna þjónustu hins opinbera og þar með afkomu ríkissjóðs. Verði frumvarpið um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að lögum má gera ráð fyrir að innheimta á þróunarsjóðsgjaldi á aflamark lækki um 510 millj. kr. frá áætlun fjárlaga sem gerði ráð fyrir 650 millj. kr. innheimtu fyrir árið 2004. Einnig er gert ráð fyrir að tekjur sjóðsins vegna þróunarsjóðsgjalds á skip lækki um 2 millj. kr. frá áætlun fjárlaga sem gerði ráð fyrir 92 millj. kr. innheimtu. Verði frumvarpið um afnám veiðieftirlitsgjaldsins að lögum lækka tekjur ríkissjóðs af veiðieftirlitsgjaldi um 270 millj. kr. frá áætlun fjárlaga sem gerði ráð fyrir 335 millj. kr. fyrir árið 2004. Heildarniðurstaða niðurfelldra gjalda sjávarútvegsins til ríkissjóðs vegna þessara tveggja frumvarpa er þess vegna 782 millj. kr. á árinu 2004 en engar upplýsingar liggja fyrir um tekjur af veiðigjaldi fyrir þetta ár. Ljóst er þó að veiðigjaldið verður lagt á samkvæmt lögum þar um, sbr. lög nr. 85/2002, um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Þessi vinnubrögð eru forkastanleg og sérlega bagaleg í ljósi þess að stjórnarflokkarnir völdu leið sem gerir veiðigjaldið háð afkomu útgerða þannig að minni hlutinn hafði ekki forsendur til að meta hver fjárhæð þess gæti orðið. Minni hlutinn telur þess vegna að forsendur skorti til að Alþingi geti tekið afstöðu til frumvarpsins og leggur til að málinu verði vísað aftur til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. og að 3. umr. fari ekki fram fyrr en upplýsingar um heildarfjárhæð veiðigjalds á þessu ári liggja fyrir. Við teljum að í raun ætti atkvæðagreiðsla um þetta mál helst ekki að fara fram fyrr en upplýsingar um fjárhæð gjaldsins liggja fyrir. Ákvörðun Alþingis um að fella út Þróunarsjóðinn og líka veiðieftirlitsgjaldið ætti að taka út frá þeim upplýsingum þannig að menn viti hvaða áhrif það hafi á afkomu ríkissjóðs. Það er dálítið merkilegt að eftir allar stóru yfirlýsingarnar um sáttina í sjávarútvegsmálum sem gefnar voru í sölum Alþingis þegar veiðigjaldið var sett á sem niðurstaða stjórnarflokkanna, að eftir allt sem hafði gengið á á undan --- fyrst skipuð svokölluð sáttanefnd sem við, sem tókum þátt í henni, héldum í einfeldni okkar að ætti að leita pólitískra sátta í þessu máli --- reyndist sú sátt ekki vera nema á milli þeirra höfðingjanna, þ.e. forsætisráðherra og verðandi forsætisráðherra. Hún var fólgin í svokölluðu veiðigjaldi. Nú ber svo við að tekjur ríkissjóðs frá útgerðinni í landinu eru ekki ljósar vegna þess að upplýsingar um hvað eigi að koma í kassann í staðinn liggja ekki fyrir. Það er meiri óvissa í málinu en efni stóðu til vegna þess að í upphafi var tillagan sem var verið að fást við og svokölluð sáttanefnd, þ.e. meiri hluti hennar, lagði til að yrði farin fólgin í því að hluti af veiðigjaldinu væri fastar tekjur ríkissjóðs frá útgerðinni sem kæmu þá í staðinn fyrir þessi tvö gjöld sem við erum að tala hér um en hinn hlutinn væri tengdur afkomu ríkissjóðs. Hæstv. ríkisstjórn komst að þeirri niðurstöðu að láta bæri allt gjaldið sem yrði innheimt taka mið af afkomu útgerðarinnar. Það er merkileg niðurstaða. Þessi atvinnuvegur fær verulega þjónustu frá hendi ríkisins og þessi gjöld sem útgerðin hefur greitt eru ekki nema pínulítill hluti af þeim kostnaði sem fellur til vegna þeirrar þjónustu. Menn voru hins vegar með stóryrtar yfirlýsingar um að eðlilegt væri að sjávarútvegurinn greiddi þann kostnað sem félli á ríkið vegna þeirrar þjónustu sem ríkið veitir sjávarútveginum. Á meðan við vitum ekki hvernig sú aðferð sem var stofnað til með veiðigjaldinu reynist erum við í algerri óvissu um það hve mikil gjöld innheimtast með þeim hætti sem þarna er búið að ákveða að verði viðhafður. Ég held að kannski sé ástæða til að vangaveltur um skattamál fylgi í þessari umræðu öllu frekar en þeirri sem fór fram hér á undan. Sannarlega er um að ræða yfirlýsingar um að hér hafi átt að stofna til skatta á útgerðina og hátt hafa þeir kveinað, ýmsir útgerðarmennirnir, vegna þeirrar skattheimtu sem þeir hafa haldið fram að hér væri á ferðinni. Það er þess vegna ekki lítil ástæða til að fá að sjá hversu þungar byrðar útgerðin á að bera með þessu nýja gjaldi. Okkur fannst líka undarlegt að ekki væri hægt að upplýsa okkur um það í meðferð málsins hjá nefndinni. Mjög stutt var eftir af því tímabili sem á að hafa til viðmiðunar. Manni finnst aldeilis ótrúlegt að í ráðuneytinu leynist ekki svo talnaglöggir menn að þeir hafi getað getið sér til um það með nokkurri vissu hve háar skattgreiðslur gætu komið í ríkissjóð miðað við þau lög sem eru í gildi um veiðigjaldið. Það var sem sagt ekki fyrir hendi og hefur ekki verið fram að þessu. Okkur finnst þess vegna einsýnt að Alþingi geti ekki og eigi ekki að afgreiða þetta mál við 3. umr. fyrr en þessar upplýsingar liggja fyrir. Satt að segja trúi ég því ekki fyrr en ég tek á að þær verði ekki til staðar þegar þar að kemur. Málið er svona vaxið og það setur okkur í stjórnarandstöðunni í þann vanda að geta ekki tekið afstöðu til þess. Ekki getum við lagst gegn því sem mundi þá þýða að við værum að leggja til að það yrði fellt og að útgerðin sæti þá uppi með það að borga þessi gjöld, veiðieftirlitsgjaldið og líka þróunarsjóðsgjaldið, plús það sem útgerðin mun þá eiga að borga samkvæmt lögunum sem eru í gildi um veiðigjald. Ekki getum við samþykkt gjaldið vegna þess að við vitum ekki neitt hvað við erum að samþykkja fyrir hönd ríkissjóðs og útgerðarinnar. Þetta er aðstaða sem þingmenn eiga ekki að vera í og þurfa ekki að vera í. Það er hægt að hafa upplýsingar til staðar og eins og ég sagði áðan trúi ég því ekki fyrr en ég tek á að þær verði það ekki. Auðvitað væri ástæða til að ræða þetta mál vel og vendilega en þau mál sem ferðast hér saman í gegnum afgreiðslu þingsins af eðlilegum ástæðum eru tvö og ég mun ræða þau nánar þegar veiðieftirlitsgjaldið kemur til umræðu hér á eftir, ef ég sé ekki ástæðu til að fara aftur upp í umræðu um þetta mál um Þróunarsjóðinn. Ég ætla að segja að lokum að það er rétt að minna þá á sem hafa kannski ekki setið lengi á Alþingi að Þróunarsjóðurinn varð til vegna hremminga útgerðarinnar á sínum tíma  Það má segja að síðan þetta ólag reið yfir útgerðina á Íslandi hafi annað eins ólag ekki yfir hana riðið sem betur fer. Það uggir mig þó að þegar útgerð á Íslandi kemst aftur í hann krappan sem hún auðvitað gerir einhvern tímann --- sagan hefur sýnt okkur að það er ekki varlegt að gera ekki ráð fyrir verðfalli á mörkuðum eða olíukreppu aftur og þá getur reynt á stöðu útgerðar á Íslandi  Þetta er mikið umhugsunarefni og á þá skýringu að stofnkostnaður í útgerð á Íslandi hefur fimm- til sjöfaldast með því að ofan á hann hefur bæst sá kostnaður sem útgerðarmenn hafa af því að þurfa að kaupa framtíðarkvóta á markaðnum á því verði sem þar er. Þetta er ástand sem enginn hélt fram á sínum tíma að mundi koma upp. Allir sem ég a.m.k. heyrði í og sá skrif eftir um þetta fyrirkomulag sem hér er til staðar, einkavæðingu Íslandsmiða sem var í raun sett endanlega af stað 1990 með lögunum um stjórn fiskveiða sem þá voru sett, hefur valdið þessu sem ég er hér að ræða. Ýmislegt bendir til þess að útgerðin eigi erfiðara í bili en hún átti fyrir einu ári. Batamerkin eru ekkert óskaplega mikil eins og er þó að auðvitað verði menn að vonast til þess að úr rætist. Eftir því verða menn þó að muna að útgerðin á Íslandi hefur aldrei í gegnum tíðina búið við hærra fiskverð en hún hefur gert síðasta áratuginn eða svo. Það hefur aldrei gerst síðan ég fór að fylgjast með í sjávarútveginum að menn hafi sloppið svo vel frá lægðum í fiskverði sem nú þar til að lægðir komu í ýsu- og ufsaverð og einhverjar fleiri tegundir núna á síðasta ári. Kannski eru einhverjir hættuboðar í því og sumir hafa haldið því fram að við mættum búast við erfiðum tímum vegna nýrra keppinauta á mörkuðunum, t.d. Kínverjanna sem eru farnir að láta finna fyrir sér með útflutningi á fiski sem þeir hafa flutt inn til reynslu. Síðan er fiskeldi líka farið að hafa áhrif á framboð á þeim mörkuðum sem við seljum okkar fisk á. Það væri full ástæða til að fara mjög vandlega yfir allt það mál sem þessi frumvarpaafgreiðsla sem við stöndum nú frammi fyrir ól af sér, hvernig það varð til og í hvað virðist stefna. Það væri fróðlegt að hæstv. sjútvrh. talaði sig svolítið út um það hvernig honum líst á sáttina sína og hverjar þær upphæðir muni verða sem hann taldi, ásamt félögum sínum í ríkisstjórninni, að mundu færa þjóðinni sátt um sjávarútvegsmálin. Það var greinilegt að niðurstaða ríkisstjórnarinnar var sú að með þessum skatti á útgerðina sem þarna er stofnað til með veiðigjaldinu yrði þjóðin sátt við það að áfram ríkti einokunarfyrirbrigði í útgerð á Íslandi sem er fólgið í því að menn fá að kaupa og selja og eiga þjóðarauðlindina, geta farið með hana eins og hverja aðra eign. Þetta rættist ekki. Enginn er sáttur við að ekki skuli ríkja atvinnufrelsi í sjávarútvegi á Íslandi. Afleiðingarnar eru alltaf að verða skýrari og skýrari. Það er engin nýliðun í atvinnuveginum og á fjölmörgum stöðum hefur orðið brestur í trú manna á þeirri framtíð að búa í sjávarþorpum sem eiga allt sitt undir því að menn megi nýta fiskimiðin sem urðu til þess að byggð komst á þar sem fólkið býr. Það er mikið umhugsunarefni hvernig þetta er allt saman. Núna stöndum við frammi fyrir því að enn ein deilan stendur yfir um sjávarútveginn. Hæstv. sjútvrh. baslar við það þessa dagana að reyna að klára að loka þessu kvótakerfi. Hann baslar við það að reyna að ná samkomulagi við smábátaeigendur um þetta svokallaða dagakerfi. Því var lofað hér fyrir áramótin að niðurstaða næðist í það mál á þessu vori. Nú styttist í þinghaldinu þó að við vitum svo sem ekki hve lengi hv. þm. Gunnar Birgisson þarf að sitja í þessum sal. Samt hlýtur að vera kominn tími til að spyrja hvað líði fyrirætlunum hæstv. ráðherra að klára dagamálið og úr því að svo vel ber í veiði að hann er hér hlýtur hann að geta upplýst okkur um hvernig það gangi. Ég get ekki verið bjartsýnn á framhaldið í sjávarútveginum hvað varðar hinar smærri byggðir í kringum landið, vegna þess að þó svo að þar leysist með einhverjum hætti úr smábátamálinu, sem ég vona og trúi ekki öðru en menn klári úr því yfirlýsingar hafa verið gefnar um það, get ég samt ekki verið bjartsýnn á framtíð sjávarbyggðanna eins og málum er háttað. Mér finnst ástæða til þess að hæstv. sjútvrh. fjalli líka um hvað eigi að gera við þau 30 þús. tonn í viðbótarveiði á þorski sem að verulegum líkindum verða til ráðstöfunar þegar nýtt fiskveiðiár hefst í haust. Það var bætt við 30 þús. tonnum í þorskveiðinni í fyrra og þá viðbót fengu þeir sem hafa aflaheimildirnar í höndum sínum en aðrir ekki. Mér finnst þess vegna full ástæða til að spyrja hvort sú braut verði áfram haldin að menn ætli ekki að gera neitt til þess að leysa vandamál á landsbyggðinni með þeirri viðbót sem virðist stefna í að verði. Til viðbótar mætti hæstv. ráðherra fara yfir það, vegna þess að aðalröksemd hans og ýmissa félaga hans fyrir því að úthluta eigi veiðiheimildum með þeim hætti sem gert er hefur verið fólgin í því að menn hafi haft einhverja veiðireynslu á einhverjum tilteknum degi og að úthlutunin hafi byggst á því og rökstuðningurinn þangað sóttur að menn hafi verið að veiða. Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera þegar einhver fisktegund, og einhverjar munu nú þegar vera því marki brenndar, fer að gefa meira af sér en úthlutunin eða veiðireynslan gefur tilefni til? Varla eru rök fyrir því að þegar menn eru búnir að fá sem svarar veiðireynslunni að þeir fái meira en veiðireynslan gefur tilefni til. Hver eru rökin fyrir því að viðbótin sem kemur fram yfir falli líka í þeirra hlut? Er hægt að finna einhverja skynsamlega röksemd fyrir því? Ég hef leiðst út í að spjalla um ýmsa hluti sem oft hafa verið til umræðu í sölum Alþingis, en reyndar ekki upp á síðkastið og ástæða til að ræða þá oftar en gert hefur verið í vetur. Ég hlakka til að heyra svör hæstv. ráðherra við spurningum mínum.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom á fundi sjútvn. var ég látinn kanna hvort komnir væru útreikningar á veiðigjaldinu. Það var ekki búið að reikna það út, en svörin voru skýr, að tekjurnar verða töluvert hærri en veiðileyfagjaldið og þróunarsjóðsgjaldið. Þá erum við að tala um 850 millj. kr. á verðlagi 2002 eins og fram kemur í greinargerð. Ég vil einnig árétta að ef útreikningar verða tilbúnir fyrir 3. umr. mun sjútvn. verða kölluð saman og ráðuneytismenn munu gera grein fyrir þeim. Það verður bara að koma í ljós hvenær 3. umr. verður og hvort embættismönnum tekst að hafa útreikningana tilbúna þá.

Hæstv. forseti. Mér fundust yfirlýsingar hv. formanns sjútvn. ekki vera alveg tækar. Það dugir ekki að segja að menn hafi tilfinningu fyrir því að þetta verði töluvert hærra en það sem verið er að taka af, því á bak við það er ekki nokkur skapaður hlutur sem hægt er að byggja á þegar menn hafa ekki sýnt neina útreikninga á veiðigjaldinu. Ég er ekki ánægður með það sem hv. þm. sagði að við fengjum tölurnar ef þær verða tilbúnar áður en 3. umr. fer fram. Ég tel fráleitt að 3. umr. fari fram í sölum Alþingis á meðan eitthvað er eftir af þinghaldi. Ég sé ekki að það þurfi að ljúka 3. umr. fyrr en kemur að lokum þings og menn geti þá tekið sér þann tíma sem þarf, a.m.k. situr hv. þm. Gunnar Birgisson í Alþingi til þess að bíða með þetta mál og ágætisviðmiðun að ljúka því ekki fyrr en hann stendur upp. Það er tillaga mín að þannig verði það. Það ætti a.m.k. ekki að fara fram hjá neinum hvenær tímabilinu lýkur.

Virðulegi forseti. Viðmiðunartímabil við útreikninga á veiðigjaldinu er 30. apríl, í dag er 29. apríl. Það er því ekki möguleiki að komnar séu einhverjar tölur þó menn hafi beðið um einhverjar áætlaðar tölur. Það er líka ljóst að það er mjög erfitt að fara að reikna þetta beint út. Þetta er afkomutengt, þ.e. aflaverðmæti að frádregnum olíu-, launa- og rekstrarkostnaði, og það þarf að vinna töluvert í þessu og mjög misjafnt árferði hjá fyrirtækjum. Gengisþróun hefur ekki verið nógu hagstæð að mínu mati í dag og hefur áhrif á afurðasölu. Vaxtaþróun er misjöfn þannig að tekjur eru örugglega rokkandi á milli ára og því misjafnt hvernig gengur í atvinnugreininni. En viðmiðunartímabilið er ekki komið. Það gerist á morgun, 30. apríl, í dag er 29. apríl.

Hæstv. forseti. Á Alþingi hafa menn lengi búið við að þurfa að gera áætlanir. Hér vinna menn með fjárlög sem byggja á áætlunum. Ég tek það hreinlega ekki gilt að ekki sé hægt að gera áætlun um tekjur af gjaldinu. Mér finnst ekki hægt að skrifa upp á það. Þó svo að það hafi vantað fáeina daga upp á að tímabilinu væri lokið vil ég meina að það hefði verið fullkomlega hægt að afla sér það haldgóðra upplýsinga að menn kæmust mjög nærri sannleikanum. Ég trúi því ekki að í ráðuneytinu hafi menn ekki verið að vinna í málinu, þó menn hafi kosið af einhverjum ástæðum, sem ég veit ekki hverjar eru, að hafa ekki áætlun um tekjur af gjaldinu til staðar við umræðuna. Mér finnst svolítið sérkennilegt að þannig skuli haga til því við erum ekki að tala um neitt venjulegt mál. Við erum að tala um eitt af stærstu átakamálum í sölum Alþingis í gegnum mörg ár og niðurstöðuna sem ríkisstjórnin komst að í því að sætta þjóðina við stjórn fiskveiða. Þess vegna hefði ég talið að menn hefðu viljað koma til þjóðarinnar og segja: Sjáið hvað þetta er allt saman gott hjá okkur. Veiðigjaldið sem er látið á til þess að gera ykkur sátta við stjórn fiskveiða er svona mikið og allt gengur þetta upp eins og við héldum fram.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að mikill skjálfti er hlaupinn í ríkisstjórnarmeirihlutann og greinilega eru uppi efasemdir í þeim herbúðum um að ríkisstjórnin styðjist raunverulega við meiri hluta á Alþingi í ýmsum málum sem liggja nú fyrir þinginu, þar á meðal stjfrv. um útlendinga sem á að greiða atkvæði um á eftir. Hvað gerist þá? Nú undir kvöldið er Alþingi tilkynnt að kallaðir verði inn tveir nýir þingmenn, tveir varaþingmenn fyrir alþingismenn sem hafa verið erlendis en hefðu ella komið til þings eftir helgina. Ég veit ekki betur, herra forseti, en að hv. þm. Sólveig Pétursdóttir og hæstv. ráðherra Siv Friðleifsdóttir hafi verið fjarverandi frá þinginu með fjarvistarleyfi en það er á grundvelli þess tíma sem þegar er liðinn sem nýir þingmenn eru kallaðir inn og m.a. látnir undirrita eiðstaf eftir kvöldmat.

Bjóðum við þá ekki velkomna?

Við bjóðum að sjálfsögðu nýja þingmenn velkomna. Þetta mál snýst ekki um persónur þeirra. Þetta snýst um störf og virðingu Alþingis. Hér er um að ræða misbeitingu á pólitísku valdi og því er mótmælt.

Herra forseti. Það sem við höfum verið að upplifa í kvöld, frá og með að matarhléi lauk, sýnir vandræðagang stjórnarinnar sem kemur fram í því að á elleftu stundu eru þingmenn sem voru væntanlegir heim á morgun settir út af sakramentinu ef svo má að orði komast og varamenn kallaðir inn til þess að bjarga ríkisstjórn vegna þess að stjfrv. ríkisstjórnar hefði annars ekki haft meiri hluta á þingi í kvöld. Það liggur fyrir að tveir stjórnarþingmenn styðja ekki það frv. sem hér á að fara að greiða atkvæði um, þ.e. frv. um útlendinga. Í þessum vandræðagangi við þetta vonda mál stjórnarinnar er gripið til þessa undarlega úrræðis að núna um kvöldmatarleytið eru nýir þingmenn kallaðir inn --- sem að sjálfsögðu eru boðnir velkomnir --- í stað þeirra sem annars áttu að koma heim á morgun. Þetta er ótrúlegt en þetta er það sem við sjáum. Við finnum pirring sem er milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, milli stjórnarflokkanna, í ýmsum málum og þetta er rétt byrjunin á því sem á eftir að gerast á þeim dögum sem eftir lifa af þessu þingi. Þetta er byrjunin á þeim vandræðagangi hæstv. ríkisstjórnar sem hér kemur fram með því neyðarúrræði að kalla varamenn inn seint að kvöldi til. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir sem er á fundi Evrópuráðsins í Strassborg átti að koma heim á morgun. Varamaður er kallaður inn. Hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir er á fundi úti og er væntanleg heim til þingstarfa en verður áfram við störf erlendis og varamaður kallaður inn. Herra forseti. Vandræðagangurinn sem hér kemur fram er algjör. Hér er verið að bjarga á elleftu stundu og ég held, eins og ég segi, að þetta sé rétt byrjunin á því sem verður það sem eftir lifir af þingstörfum.

Herra forseti. Ég veit að ekki þarf að rifja það upp fyrir hæstv. forseta eða þingheimi að þingmenn eru þannig settir, líklega einir stétta í landinu, að um störf þeirra gilda sérstök lög og þeim ber að sinna starfsskyldum sínum, enda liggja landslög við, nema þeir hafi fullgildar ástæður til að vera fjarverandi. Ég vil því spyrja af þessu tilefni sem kemur óvænt upp á: Hafa þær, hv. þingmaður og hæstv. ráðherra, sem nú skyndilega hafa ákveðið að kalla inn fyrir sig varamenn ákveðið að taka sér launalaust leyfi frá störfum þingsins næstu 14 daga? Hafa skyndilega komið upp þær aðstæður í þeirra högum að þeim sé meinað að gegna þingskyldum sínum? Hafa orðið þær skyndilegu breytingar á högum þessa ágæta þingmanns og þessa hæstv. ráðherra nú undir kvöldið að þær komi því ekki við að sinna þingskyldum hér næstu 14 daga og hafi því beðið um launalaust leyfi? Ég spyr í fullri alvöru, herra forseti, og ég óska eftir svörum því að ef svo er er hér auðvitað um nýmæli að ræða nema skyndibreyting hafi orðið á þeim hefðbundnu og fastmótuðu reglum sem gilda um rétt til inntöku varamanna. Það stendur ekki á því, herra forseti, þegar stjórnarandstaðan á í hlut að fylgja reglunum út í æsar. Menn skulu vera hið minnsta fimm fullgilda þingdaga í burtu í lögmætum, opinberum erindagjörðum til að eiga rétt á því að taka inn varamenn. Undan þessum reglum hafa menn oft kvartað og fundist þær fullharkalegar, líka í ljósi þess að hæstv. ráðherrar hafa nánast sjálfdæmi um það að skilgreina embættisskyldur sínar erlendis sem innan lands þannig að þeir geti tekið inn varamenn. Nú ber nýrra við ef svo er líka komið með hv. þingmenn stjórnarliðsins. Hér verður eitt yfir alla að ganga, herra forseti. Það eru engir jónar og séra jónar í þessum efnum, hvorki samkvæmt landslögum né hefðum í þinginu. Mér finnst, herra forseti, að við eigum heimtingu á að fá skýringar á því hvað hér er á ferðinni. Hvað hefur breyst? Hafa umræddar, hv. þm. og hæstv. ráðherra, ákveðið að taka sér leyfi frá störfum, launalaust í tvær vikur, vegna persónulegra anna eða hvað annað hefur hér borið til?

Ég vil af þessu tilefni taka fram að fyrir þessu eru mörg fordæmi og ég átta mig ekki á því hvað kallar á þingmanninn að taka þetta mál upp með þessum hætti. 
            

Virðulegi forseti. Hér var spurt úr ræðustólnum hvort ríkisstjórnin styddist raunverulega við þingmeirihluta. Þetta vita allir. Ríkisstjórnin styðst við þingmeirihluta og það er einmitt um það sem málið snýst. Ríkisstjórnin hefur þingmeirihluta. Við þurfum að ná fram máli, það þarf að endurspegla þingviljann og til þess að svo megi vera við þær aðstæður sem núna eru eru kallaðir inn varaþingmenn. Það er bara eðlilegur hlutur. Þannig þarf það að vera í þessu tilviki til þess að þingviljinn komi sem skýrast fram. Ég spyr, virðulegi forseti: Telja menn óeðlilegt að ríkisstjórnarflokkarnir nýti þingstyrk sinn til þess að koma áfram máli sem sannarlega er stutt af meiri hluta Alþingis? Eða telja menn óeðlilegt fyrirkomulag að ríkisstjórnarmeirihlutinn geti kallað á varaþingmenn til að tryggja það að meirihlutavilji Alþingis nái fram að ganga? 
             Virðulegi forseti. Er það þetta sem hv. þm. telja vera hneyksli? Er það þetta sem þeir telja vera óeðlilegt?

Hver þarf að borga launin?

Hæstv. forseti. Það velkist enginn í vafa um það að stjórnarmeirihlutinn á þingi stendur mjög tæpt í ýmsum málum, t.d. með frv. um útlendinga sem hefur verið til umræðu í þinginu. Að auki eru mörg önnur mál sem miklar deilur standa um, t.d. fjölmiðlamálið og frv. um réttindi og skyldur þar sem á að hafa réttindi af starfsmönnum hins opinbera hjá ríki og sveitarfélögum. Það eru miklar deilur um það innan ríkisstjórnarflokkanna. Það er vitað mál og óljóst hvort það fer í gegnum þingið. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, þingflokksformaður Sjálfstfl., spyr hvort ekki sé eðlilegt að þingviljinn komi fram. Hann fullyrðir að það sé meiri hluti fyrir þessu frv. og þeim frv. sem ríkisstjórnin stendur að á Alþingi og það sé eðlilegt að sá vilji komi fram. Jú, en samkvæmt þeim reglum og þeim lögum sem við búum við. Annað er misbeiting á pólitísku valdi og það er það sem stjórnarandstaðan gagnrýnir.

Ég vil taka það skýrt fram að með launagreiðslur til þingmanna og varaþingmanna er farið samkvæmt lögum.

Herra forseti. Það þýðir ekki að afgreiða hlutina svona, að fara hér með sjálfsagða hluti, selvfölgeligheder, eins og Þórbergur hefði kallað það. Auðvitað er farið með launagreiðslur þingmanna samkvæmt lögum um þingfararkaup. Það er ekki verið að spyrja um það hér. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður þingflokks Sjálfstfl., virðist líta svo á að það sé til sjálfstæð regla um að ef stjórnarliðið vanti atkvæði geti það kippt inn varaþingmönnum í staðinn á skjön við þær reglur og hefðir sem um það gilda og eru alveg fastmótaðar og samþykktar. Ég spyr: Gildir þá ekki hið sama fyrir stjórnarandstöðuna? Er það þá þannig að ef við uppgötvum að kvöldi að okkur vanti einn mann í atkvæðagreiðslur vegna þess að hann er staddur erlendis, hafði hugsað sér að vera með fjarvist í 1--2 daga frá þinginu, að það stofni sjálfstæðan rétt til að kalla inn varaþingmann? Ég hef ekki orðið var við þá reglu. Ég veit ekki annað en að okkur sé haldið við það að það skuli stíft vera minnst fimm þingdaga í burtu í lögmætum, opinberum erindagjörðum til þess að kallaður sé inn varaþingmaður. Ég mótmæli því, herra forseti, að þessum tveim þingmönnum og önnur gegnir jafnframt störfum hæstv. ráðherra verði greidd laun af hinu opinbera ef svo á að fara fram sem horfir. Hv. þm. ákváðu að vera í burtu með fjarvistarleyfi frá störfum og ætluðu að koma til starfa eftir helgi til þess að ljúka þinghaldinu sem fullgildir þingmenn. Þær skulu að sjálfsögðu vera utan þings í 14 daga, það liggur fyrir, en þær skulu líka vera þar kauplaust. Sjálfstfl. og Framsfl. geta þá borgað þeim laun ef þær hafa ekki efni á því að missa hýruna þessa daga. Það gengur ekki að búa til sérreglur fyrir stjórnarmeirihlutann þegar hann er í vandræðum af þessu tagi. Það bara gengur ekki, herra forseti. Þá er verið að segja að hér séu einhverjir jónar og séra jónar á þinginu og ekki gildi sömu reglur í þessum efnum um meiri hlutann og minni hlutann. Getur nokkur heilvita maður haldið því fram að þannig eigi það að vera? Ég trúi því ekki að þingreyndur maður eins og virðulegur forseti vor sjái ekki að það er fullkomlega gilt og réttmætt að fara fram á skýringar á því hvað hér er að gerast áður en atkvæðagreiðslan fer fram. Auðvitað hefði hæstv. forseta borið að kalla til fundar að eigin frumkvæði og útskýra hvað þarna væri að gerast og gefa á því fullgildar og lögmætar skýringar. Ég endurtek að um alvörumál er að ræða. Það getur ekki dottið allt í einu upp í hendurnar á mönnum tilefni til þess að víkja sér undan þingskyldum sínum. Menn þurfa annaðhvort að vera í lögmætum, opinberum erindagjörðum og ákveða að af þeim sökum komi inn varaþingmaður eða að þeir séu af persónulegum ástæðum ekki færir um að gegna þingskyldum sínum. Má ég minna virðulegan forseta á að samkvæmt landslögum eiga menn að sækja fundi nema veikindi eða önnur lögmæt forföll hindri? Það getur bara ekki verið geðþóttaákvörðun eins eða neins, hvorki viðkomandi þingmanna né meiri hlutans eða forsetans, að ákveða svona hluti.

Hér er ekki um geðþóttaákvörðun að ræða. Eins og hv. þingmanni er kunnugt eru mörg fordæmi fyrir því að þingmenn séu kallaðir inn ef forföll hamla því að vilji þingsins komi fram. Get ég farið yfir þau dæmi 

Hvar stendur þetta í starfsreglum þingsins?

Það eru ekki starfsreglur þingsins sem ákveða laun þingmanna. Ég veit að hv. þm. vita það.

Herra forseti. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að breytingartillögur sem fram koma á þskj. 1203 hafa ekki fengið umfjöllun í allshn. enda er nokkur tímapressa á okkur í þeim efnum. En ég vil gera þingheimi sérstaka grein fyrir þeim tillögum sem eiga rætur að rekja til frv. sem 1. flm. að er hv. þm. Atli Gíslason sem sat sem varamaður fyrir mig í nokkrar vikur fyrr í vetur. Þetta er breytingartillaga sem varðar annars vegar 11. gr. laganna og hins vegar 15. gr. laganna. Í 11. gr. er fjallað um skilyrði dvalarleyfis útlendinga og lýtur breytingartillagan að unglingum sem náð hafa 18 ára aldri áður en þeir hafa öðlast búsetuleyfi, þar sem búsetuskilyrðum er ekki náð. Þessir unglingar þurfa samkvæmt núgildandi lögum að sýna fram á sjálfstæða framfærslu til að fá tímabundið dvalarleyfi sitt framlengt en slíkt gerir það að verkum að viðkomandi unglingur hefur litla möguleika t.d. á að stunda nám. Breytingartillagan gerir ráð fyrir því að veita megi dvalarleyfi gegn framvísun yfirlýsingar foreldra eða framfæranda um að framfærsla hans, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt. Í annan stað er um breytingartillögu að ræða sem heimilar útgáfu dvalarleyfis til útlendings jafnvel þótt viðkomandi hafi þurft að leita til hins opinbera um framfærslu vegna sérstakra aðstæðna. Í þriðja og síðasta lagi, virðulegi forseti, er breytingartillögunni ætlað að taka á vandamálum sem komið hafa upp í tengslum við það þegar útlendingar og þá fyrst og fremst konur hafa komið til landsins og fengið dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sambúðar eða samvistar við íslenska ríkisborgara, en allt of mörg dæmi eru um að þessar konur hafi sætt ofbeldi í hjónabandi og komi til skilnaðar eru þeim allar bjargir bannaðar. Dæmi eru jafnvel um að makar þeirra hafi skákað í því skjólinu í sambúðinni með því að gera þessum konum ljóst að sambúðarslit leiði sjálfkrafa af sér brottvísun úr landinu. Þessar aðstæður eru óviðunandi og ómannúðlegar og er breytingartillögunni ætlað að leiðrétta þennan órétt. Að öðru leyti munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs greiða atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu um útlendingalögin á þann hátt að við munum styðja breytingartillögur minni hluta allshn. Að öðru leyti stöndum við við sannfæringu okkar og málflutning sem hefur komið fram í þessu máli.

Herra forseti. Samfylkingin fordæmir það samráðsleysi sem hæstv. dómsmrh. viðhafði við samningu þessa frv. við nauðsynlega hagsmunaaðila. Samfylkingin fordæmir einnig þau vinnubrögð sem eru viðhöfð við þá lagasetningu sem hér um ræðir. Hér er verið að nýta tækifæri við nauðsynlega breytingu á þessum lögum vegna EES-stækkunarinnar til að gera alls kyns breytingar sem koma EES-stækkuninni ekkert við. Við í Samfylkingunni buðum meiri hlutanum í allshn. upp á það að greiða fyrir afgreiðslu þess ákvæðis sem lýtur að stækkun EES en geyma önnur ákvæði sem mörg hver eru mjög umdeild. Því tilboði var hafnað. Herra forseti. Nú stöndum við frammi fyrir frv. með mörg vond ákvæði sem Samfylkingin leggst eindregið gegn. Samfylkingin leggst gegn hinni svokölluðu 24 ára reglu sem skerðir rétt tuga Íslendinga á hverju ári til að sameinast maka sínum á grundvelli hjúskapar. Einnig má nefna hina svokölluðu 66 ára reglu sem kemur í veg fyrir eðlilega fjölskyldusameiningu. Samfylkingin er sömuleiðis á móti því ákvæði. Samfylkingin er einnig á móti því að sönnunarbyrði varðandi málamyndahjónabönd sé snúið á þá sem giftir eru útlendingum. Við leggjumst einnig gegn því að Útlendingastofnun fái heimild til þess að fara fram á lífsýnatöku úr útlendingum. Svona mætti lengi telja. Við gerum því alvarlegar athugasemdir við marga þætti þessa frv. en í því endurspeglast grundvallarmunur á hugmyndafræði þeirra stjórnmálaflokka sem hér sitja á þingi.

Herra forseti. Hér er um að ræða breytingartillögu við 2. gr. frá minni hluta allshn. sem gerir ráð fyrir því að greinarnar um 24 ára regluna og 66 ára regluna svokölluðu falli út. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs erum þeirrar skoðunar að hér sé verið að reyna að innleiða afskaplega mikið misrétti í lög. Hér er verið að leiða reglu í lög sem fer á svig við almennan rétt einstaklinga í landinu. Það er verið að þrengja um of allar dyr og gáttir fyrir útlendinga til að koma hingað til landsins, 24 ára reglan og 66 ára reglan eru verulega íþyngjandi fyrir fólk. Þær eru óréttlátar. Ég styð þessa breytingartillögu og segi já.

Herra forseti. Þingheimur er að gera alvarleg mistök með lögfestingu þessa ákvæðis um hina svokölluðu 24 ára reglu og hina svokölluðu 66 ára reglu. Þessar reglur lúta að skerðingu réttinda tuga Íslendinga á hverju einasta ári. Hér er verið að lögfesta mismunun og brjóta jafnræði á einstaklingum á aldursbilinu 18--24 ára og íslenskum mökum þeirra. Samfylkingin kýs með þessari breytingartillögu minni hlutans að fella þetta svokallaða 24 ára ákvæði út. Ég vil einnig hvetja aðra hv. þm. í stjórnarliðinu sem nú þegar hafa lýst andstöðu sinni við þetta ákvæði að kjósa eftir sannfæringu sinni og kjósa með þessari breytingartillögu. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Hér gerir stjórnarandstaðan tilraun til þess að fella út 24 ára regluna og snúa hæstv. ríkisstjórn frá villu síns vegar. Ákvæðið er óþarft vegna þess að það nægir að kveða á um refsinæmi nauðungahjónabanda í lögunum til að bregðast við framtíðarvanda ef upp kemur. Ákvæðið takmarkar friðhelgi einkalífs og persónufrelsi tuga fólks hér á landi árlega algjörlega að óþörfu. Samfylkingin vill fella þetta ákvæði brott og ég segi því já.

Herra forseti. Við leggjumst gegn því að sönnunarbyrðinni sé snúið við á einstaklinga sem eru giftir útlendingum en umrætt lagaákvæði snýst um það. Það er ekki rétt að einstaklingur þurfi að sanna að hann sé ekki í málamyndahjónabandi, það er stofnunarinnar sem setur fram þær ásakanir. Hún á að þurfa að sanna þær. Ég segi því nei.

Virðulegur forseti. Ákvæði sem verið er að greiða atkvæði um hér og nú er umdeildasta ákvæðið í frv. og það er um DNA-sýnin. Ungliðar allra stjórnmálaflokka hafa að sjálfsögðu mótmælt þessu. Hér er verið að gefa Útlendingastofnun allt of mikið vald. Þetta er einungis réttlætanlegt ef það er ósk viðkomandi að gefa slíkt sýni. Það verður fróðlegt að sjá hvernig atkvæðin falla hér nú. Ég segi nei.

Herra forseti. Í frv. þessu er gefið undir fótinn með að sveitarfélögin greiði 15% í byggingarkostnaði einkarekinna hjúkrunarheimila. Ákvæðið getur virkað íþyngjandi fyrir sveitarfélögin þó svo að ákvæðið hafi verið mildað í meðferð heilbr.- og trn. Ákvæði um útboð eru ekki skýr í frv. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði styðjum uppbyggingu hjúkrunarheimila og öldrunarþjónustu en vegna framangreindra atriða munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins.