Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út á s.l. sumri til þess að afla lántökuheimildar annars vegar til vega og flugvallargerða á Vestfjörðum og hins vegar til Keflavíkurvegar eða Reykjanesbrautar. Ástæðan til þess, að nauðsynlegt þótti að gefa út þessi brbl., var sú, að það kom í ljós við nánari athugun, að fyrir vegafé því, sem gert hafði þegar verið ráð fyrir í vegáætlun og átti að koma af láni því, sem tekið var hjá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins til samgöngubóta á Vestfjörðum, fyrir þessari lántöku skorti lántökuheimild. Framkvæmdabankinn tók lánið og hafði að sjálfsögðu heimild til þess samkv. sinum lögum og lánaheimildum, sem hann hefur. en hins vegar vantaði heimild fyrir ríkissjóð til þess að taka lánið aftur og hagnýta það á þennan hátt. Heimildin til hagnýtingarinnar var að vísu fyrir hendi, svo sem hv. þm. er kunnugt, í sambandi við vegáætlunina. Þar var búið að gera ráð fyrir, að heimilt væri að vinna fyrir þetta fé. En lántökuheimildina skorti. Það þótti rétt samhliða þessu að afla heimildar til þess að taka lán vegna Reykjanesbrautar. Það hafði verið gert ráð fyrir lagningu þess vegar, þannig að hér var ekki um að ræða, að væri verið að framkvæma neitt það, sem hv. Alþ. var ekki fullkunnugt um og þar hafði ekki verið samþ., en það hefur verið tekið allmikið af bráðabirgðalánum, sem vegagerðin hafði tekið hjá verktökum, og var að sjálfsögðu óumflýjanlegt að fá þessum lánum breytt í fast lán, svo sem þegar hefur verið gerð grein fyrir í umr. um það mál. En lántökuheimild skortir einnig til þess, að ríkissjóður gæti tekið slíkt lán. Nú skal það tekið fram til skýringar á þessu máli, að það kann að þykja einkennilegt, að þessi lántökuheimild hefur enn ekki verið notuð nema að því er varðar Vestfjarðalánin, og mætti þá segja sem svo, að það hafi þá ekki legið á að afla þessarar heimildar hér. En ástæðan fyrir því, að heimildin hefur ekki verið notuð enn þá, er eingöngu sú, að það hefur ekki enn þá tekizt að fá samkomulag um þann lánstíma á þessum lánum, sem nauðsynlegt er að fá, til þess að hægt sé að rísa undir þeim með eðlilegum hætti, og gert er ráð fyrir í sambandi við þá fjáröflun vegna Reykjanesbrautar, sem gerð hefur verið áætlun um. Þetta er orsök þess, að enn þá er ónotuð þessi heimild, sem varðar Reykjanesbraut. Ég sé ekki ástæðu til frekari umr. um málið. herra forseti, nema tilefni gefist til. Það er að sjálfsögðu hægt fyrir þá hv. n., sem fær málið til meðferðar, að fá sundurliðun á því, hvernig þetta fé hefur verið notað í sambandi við Vestfjarðaáætlunina, en það er í samræmi við þá ráðstöfun, sem er gert ráð fyrir í því efni í vegáætlun, hvað varðar vegina. Lánið í flugvellina er einnig hægt að fá að sjálfsögðu sundurliðað. En þeim hluta fjárins, sem á að fara til hafnargerða, er ekki nauðsynlegt að fá sérstaka lántökuheimild fyrir, vegna þess að það er hægt að nota þær heimildir, sem felast í hafnalögum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef verið á mælendaskrá og ætla að leyfa mér að bæta nokkrum orðum við þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál undanfarna daga. Á s.l. hausti reyndist ekki framkvæmanlegt að verðleggja íandbúnaðarafurðir eftir ákvæðum framleiðsluráðslaganna. Þetta hefur skeð einu sinni áður. Það skeði haustið 1959, og þá voru líka sett brbl. eins og nú. Það voru illræmd lög. Eftir að þau lög höfðu verið sett, upphófust samningar um lagabreytingar milli Stéttarsambands bænda annars vegar og núv. hæstv. landbrh. hins vegar. Skilja mátti orð hæstv. ráðh. fyrir nokkrum dögum á þá leið, að bændur hafi fyrir þann tíma ekki átt rétt til útflutningsuppbóta. En þeir áttu þennan rétt í l., þeir áttu rétt til uppbóta úr útflutningssjóði, eins og hv. l. þm. Norðurl. v. sagði í gær, og þeir áttu sérstakan rétt til útflutningsuppbóta af innanlandsverðinu, og heimilt var að ákveða verðið með tilliti til þess. Þegar sá réttur var vefengdur, gekk hæstaréttardómur í því máli, sem kunnugt er, en með þeim dómi var staðfest, að bændur ættu þennan lagarétt til útflutningsuppbóta. En hæstv. núv. landbrh. samdi þá um það við Stéttarsambandið, að þessi útflutningsuppbótaréttur félli niður og í staðinn kæmu útflutningsuppbætur úr ríkissjóði. Ég hef rætt við bændur, sem óttuðust, að tap yrði á þessum skiptum. Um það ætla ég ekki að dæma nú, en segi söguna eins og hún gekk. Bændur fengu líka nokkru hreyfanlegra verð á verðlagsárinu en áður var, og vék hæstv. ráðh. að því á dögunum, en á móti kom það, að dreifingarkostnaðurinn skyldi vera samkomulagsmál í 6 manna n. og óháður gerðardómi. Í heild orkaði það, sem ávannst og tapaðist, nokkurs tvímælis, hvort þyngra væri á metum frá sjónarmiði ýmissa bænda, og á næstu árum kom fram á fundum bænda allvíðtæk gagnrýni á efni og framkvæmd þessara I. Margir drógu í efa, að 6 manna n. og 6 manna nefndar verðlagningin væri til frambúðar og vildu fremur, að breytt yrði fyrirkomutaginu á þá leið, að samið yrði við ríkisstj. hverju sinni, svo sem tíðkast mun í öðrum löndum. Fram á það var þó ekki farið af hálfu stéttarsamtakanna, og þær breytingar, sem bændastéttin fór fram á, að gerðar yrðu á l. á sínum tíma, hafa ekki verið lagðar fyrir Alþ. Nú hefur framkvæmd verðlagningarákvæðanna bilað í annað sinn. Stjórn A.S.Í. ber ekki ábyrgð gagnvart Alþ., og ég ætla ekki að ræða þátt hennar í því, sem skeð hefur. En bændur hafa fengið yfir sig brbl. í annað sinn, samningsrétturinn í annað sinn verið af þeim tekinn. Í þessum brbl. var lögskipaðri dómnefnd fenginn nýr viðmiðunargrundvöllur til ákvörðunar á kaupi bóndans og öðrum vinnukostnaði við framleiðsluna. Og nú spyr ég, eins og hv. 3. þm. Vestfjarðakjördæmis: Hvers vegna mátti dómnefndin ekki nota þann viðmiðunargrundvöll, sem verið hefur í l., þ.e.a.s. tekjur annarra vinnandi stétta? Felst í þessari breytingu yfirlýsing ríkisstj. um það, að ekki megi taka tekjur síldveiðisjómanna inn í viðmiðunina eða að gamla viðmiðunin sé yfirleitt ónothæf? Hvers vegna í ósköpunum var fundið upp á því að gera ellilífeyri og örorkubætur að viðmiðunargrundvelli fyrir kauphækkun bóndans? Því þá ekki að miða við almenna kauphækkun í fiskvinnu. sem leiddi í bili til sömu niðurstöðu? Mörgum þykir þetta hlálegt, eins og hv. 2. þm. Sunnl. vék að um daginn, og gizka sumir á, að sálfræðingar ríkisstj. hafi fundið þetta upp af speki sinni og að í því hafi átt að felast laundrjúgur áróður. Í umr. um þetta mál hefur ýmsum orðið tíðrætt um útflutning landbúnaðarvaranna. Í því sambandi hefur verið um það rætt, að með tilliti til útflutnings sé heppilegra að auka framleiðslu sauðfjárafurða en mjólkurframleiðslu, og sýnist það raunar auðsætt, eins og á stendur. Sú stefna að stuðla að því með verðlagningu hefur þó átt örðugt uppdráttar, m.a. hjá ríkisstj., eins og nefnt hefur verið í þessum umr. Hitt á svo eftir að sýna sig, sem menn vona, hvort þeir 189 aurar, þ.e.a.s. 1. kr. 89 aurar, sem kjötkílóið hefur hækkað um samtals til bænda nú og í fyrra vegna tilfærslu frá mjólkurverðinu, hvort sú tilfærsla hefur hæfileg áhrif í þá átt að auka framleiðslu á sauðfjárafurðum. Það mun líka sýna sig, að fleira þarf til að koma en verðlagning búfjárafurða til að leysa á viðunandi hátt málefni bænda í þeim byggðarlögum, sem nú eru verst sett. Í umr. um þetta mál komst einn af hæstv. ráðh. svo að orði um daginn, að landbúnaðurinn væri um þessar mundir eitt af mestu vandamálum efnahagslífsins hér á landi. En þegar þetta er rætt, held ég, að menn þurfi eins og oftar að gæta þess að binda hugann ekki um of við líðandi stund og það ástand, sem nú er. Við verðum að horfa fram í tímann, því að það er framtíðin, sem mestu máli skiptir. Í árslok 1944 var fólkstalan hér á íandi um 128 þús., en í lok ársins sem leið um 190 þús. Íbúum landsins hefur á 20 árum fjölgað um 62–63 þús. eða nálega 49%. Ef þessi þróun heldur áfram, fjölgar þjóðinni um 94 þús. á næstu 20 árum. Þetta þýðir það, að árið 1984 verður risin hér á landi ný Reykjavík, nýr Kópavogur og nýr Hafnarfjörður eða önnur ný byggð, sem því svarar. Hætt er við, að íslenzk landbúnaðarframleiðsla, ef hún vex ekki frá því, sem nú er, hrökkvi skammt til að metta allan þann mannfjölda. Þetta verða menn að hafa í huga. Landbúnaðurinn þarf þjóðarinnar vegna að halda áfram að eflast, landbúnaðarframleiðslan að aukast. Þetta þarf að gerast jafnt og þétt, því að það tekur tíma að rækta t.d. 50 þús. ha af íslenzku mýrlendi og breyta því í tún, og það tekur líka tíma að koma upp 25 þús. nautgripum og 400 þús. fjár og mannvirkjum og vélum í samræmi við það, svo að einhverjar tölur séu nefndar. Menn mega ekki láta sér bregða í brún, þó að þessi nauðsynlega þróun hafi það í för með sér, að einhver offramleiðsla verði öðru hverju miðað við innanlandsmarkað, því að ef aldrei yrði offramleiðsla, yrði líka stundum skortur, því að árferði er misjafnt hér, eins og í öðrum löndum, og við það verður ekki ráðið. Það er ekki nýlunda hér á landi eða annars staðar, að bæta þurfi upp verð á útflutningsvörum. Jafnvel íslenzkur sjávarútvegur hefur stundum þurft og þarf nú á verðuppbótum að halda. Hitt er svo auðvitað sjálfsagt að reyna að stuðla að því, að helzt komi til útflutnings sú landbúnaðarframleiðsla, sem bezt verð fæst fyrir, en af ýmsum mætum mönnum er því stöðugt haldið fram, að sauðfjárafurðirnar eigi sér framtið sem útflutningsvara, sem um munar, án þess að tala þurfi um offramleiðslu í því sambandi. Vaxandi dýrtið innanlands skapar vaxandi þörf fyrir útflutningsuppbætur, og það er ekki aðeins í landbúnaði. Og vöxtur dýrtíðarinnar hefur verið mikill hin síðustu ár, hvort sem hann er reiknaður í prósentum frá ári til árs eða í stigum á vísitölugrundvelli fyrri tíma. En mestur er þessi dýrtíðarvöxtur og næst sanni, ef hinum óraunverulega húsnæðislið vísitölunnar væri breytt í staðreyndir, sem menn þekkja um land allt. Það er misráðið af hæstv. ráðh. að dylja sjálfan sig og aðra þess, sem er að gerast í þessum málum. Hitt er réttara fyrir hæstv. ríkisstj. að segja eins og er, að hana skortir úrræði eða mátt eða hvort tveggja til að hafa hemil á dýrtíðinni. En milli dýrtíðarvaxtarins og útflutningsuppbótanna er samhengi, sem nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir. Það ber vott um heldur fábreytta hugsun, finnst mér, sem hæstv. landbrh. var að gleðja okkur þm. með í gær, að ferðamenn gætu nú selt íslenzkar krónur erlendis fyrir eitthvert verð, sem mun þó vera um þessar mundir talsvert lægra en gengisskráning segir til um. En það er kaupmáttur krónunnar innanlands, sem mestu máli skiptir og núv. ríkisstj. kvaðst ætla að vernda, en fer nú hraðminnkandi. Ég hélt satt að segja og segi það í tilefni af orðum, sem féllu í gær, að það orkaði ekki tvímælis hjá þeim, sem til þekkja, að bændur landsins hafa ekki fengið út úr búrekstrinum undanfarið það kaup sér til handa og fólki sínu, sem verðlagsgrundvöllurinn hefur gert ráð fyrir. Nú gaf hæstv. landbrh. í skyn, að mismunur sá, sem hér kemur fram og hv. 3. þm. Vestf. drap á, stafaði af því einu, að verðlagsárið væri ekki hið sama og skattaárið. Það er ekki von, að vel fari, ef sjálfur landbrh. er þeirrar skoðunar, og ég trúi því ekki, að svo sé í raun og veru. Hann gerir sér án efa ljóst, að það er ekki nóg, að bændur fái verðlagsgrundvallarverð á pappírnum, ef rekstrarliðir eru of lágt áætlaðir. Vantaldir rekstrarliðir t.d. tilbúinn áburður, svo að eitthvað sé nefnt, hljóta í reyndinni að koma til frádráttar frá kaupi bóndans, eins og það er ákveðið í grundvellinum. Í því er eflaust fólgin meginástæðan til þess, að kaup bóndans í verðlagsgrundvelli og raunverulegar tekjur eru svo fjarri því að vera jafnt. Mér þótti hæstv. landbrh. líka verða á í messunni, þegar hann fór að tala um það í gær, að bændur hefðu ekki mótmælt brbl., sem við erum að ræða um hér. Fyrr má nú vera misminnið. Stjórn Stéttarsambands bænda mótmælti þessum brbl. með opinberri yfirlýsingu dags. 11. sept. s.l., sem birt var í útvarpi og blöðum þá. Þar segir svo m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Stéttarsambands bænda mótmælir þeirri réttarskerðingu, sem felst í brbl.“ Undir þessa yfirlýsingu rituðu allir 5 stjórnarnefndarmenn nöfn sín, og ætla ég, að tveir þeirra séu samflokksmenn hæstv. ráðh. Þar er það sérstaklega tekið fram, að þessir 5 menn gefi yfirlýsingu sem stjórn Stéttarsambandsins, og ekki hef ég tekið eftir því, að bændur hafi mótmælt því, sem þarna var gert í þeirra umboði, umboði stéttarinnar. Um þetta skal ég ekki ræða nánar og gerði það aðeins að gefnu tilefni, sem ég hef nefnt. Brbl., sem nú liggja fyrir í frv.-formi, munu, hvernig sem um þau fer, móta verðlagningu landbúnaðarvaranna á yfirstandandi verðlagsári. Mestu skiptir nú, hvaða verðlagningarfyrirkomulag verður upp tekið í þeirra stað. Þess er að vænta, að till. um það efni verði ekki fullmótaðar eða ekki gengið frá þeim að fullu fyrr en aukafundur sá hefur verið haldinn í Stéttarsambandi bænda, sem gert hefur verið ráð fyrir.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að reyna ekki mikið á þolinmæði hæstv. forseta, enda er búið að ræða þetta mál svo rækilega hér í hv. d., að óþarfi er að bæta miklu við að sinni. En það, sem mér finnst rétt að vekja athygli á að lokum, er það, hvernig hæstv. ráðh. reyna að hugga sig, þó að dýrtíðin fari sífellt vaxandi, og hvaða aðferðum þeir beita í því sambandi. Hæstv. menntmrh. heldur því fram, að þó að dýrtíðin vaxi og vísitölustigum fjölgi, geri það ekki svo mikið til, því að það sé hægt að sýna fram á, að þrátt fyrir þetta fari dýrtíðin eða dýrtíðarvöxturinn hlutfallslega minnkandi. Og hæstv. forsrh. hefur komizt að þeirri skemmtilegu niðurstöðu í blaði sínu, að gildi vísitölustiganna minnki, eftir því sem þeim fjölgi. það er ekki óeðlilegt, þó að þessir menn séu lítið hnuggnir yfir því, þó að dýrtíðin vaxi, þegar þeir finna aðrar eins afsakanir og þessar til þess að réttlæta gerðir sínar. Það er nú búið að sýna fram á það með svo ýmsum hætti, hvílík fjarstæða þessi útreikningur er, og mér hafa verið sögð af ýmsum mönnum fjölmörg dæmi um það, hvernig þessi útreikningur hæstv. ríkisstj. tekur sig út í reynd. Ég ætla aðeins að nefna eitt af þessum dæmum. Við skulum segja, að hjón eigi eitt barn. Svo gerist það, að konan á tvíbura, og samkv. útreikningi hæstv. viðskmrh. eykst ómegðin um 200%. Svo tekur konan upp á því að eiga þríbura, og þá mundu nú margir telja, að ómegðin þyngdist nokkuð mikið við það, en hæstv. viðskmrh. mundi finna annað út. Hann mundi samkv. sínum útreikningi segja það, að þegar þríburarnir kæmu, hefði ómegðin ekki aukizt nema um 100%, þó að hún hefði hins vegar aukizt um 200%, þegar tvíburarnir komu. Þetta sýnir nokkuð glöggt, hvernig þessar reikningsaðferðir eru, sem hæstv. ráðh. hafa hér með höndum. Og ég held, að það sé þess vegna óþarft og ekki heldur tími til þess að eyða fleiri orðum að þessu. Enda er það ekki þetta, sem er aðalatriðið, sem hér hefur verið deilt um. Aðalatriðið, sem hér hefur verið deilt um, er það, hvort dýrtíðin hafi vaxið meira seinustu 2–3 árin en hún hefur áður gert. Ég hef haldið því fram, að hún hafi vaxið meira á þessum tíma en nokkru sinni fyrr, og í þeim útreikningum, sem hæstv. viðskmrh. hefur komið hér með og aðrir ráðh., hefur ekki verið neitt reynt til þess að hnekkja þessu. Það hefur verið komið með útreikninga um allt önnur tímabil og hæstv. viðskmrh. hefur alltaf varazt að minnast nokkuð á það, hver dýrtíðaraukningin hefur orðið á þessum 2–3 síðustu árum, og að gera nokkurn samanburð á henni við önnur tímabil. Vegna hvers hefur hæstv. ráðh. forðazt að gera þetta? Vegna þess, að það er alveg sama, hvaða tími er tekinn, þá kemur það alltaf í ljós, alveg sama, hvaða aðferð er viðhöfð, þá kemur það alltaf í ljós, að dýrtíðaraukningin hefur aldrei verið meiri en nú seinustu missirin. Ég skal aðeins hér að lokum nefna eitt dæmi um þetta, sem ég hygg, að a.m.k. hæstv. forsrh. ætti vel að skilja. Hann hefur haldið því fram bæði í tíma og ótíma, og það hafa samherjar hans gert með honum, að aldrei hafi dýrtiðin vaxið meira en í tíð vinstri stjórnarinnar. Við skulum þess vegna bera saman dýrtíðaraukninguna í tíð vinstri stjórnarinnar og dýrtíðaraukninguna á jafnlöngum tíma seinustu mánuðina og sjá, hvað kemur út, og við skulum meira að segja gera þetta með þeirri aðferð, sem hæstv. ríkisstj. telur eina leyfilega, þ.e. með prósentureikningi. Á tímabili vinstri stjórnarinnar, sem stóð í 29 mánuði, eða frá því í júlí 1956 og þangað til í des. 1958, á þessum 29 mánuðum hækkaði vísitalan úr 185 stigum upp í 220 stig, eða um 35 stig á öllu tímabilinu. Þetta gerir samkv. þeirri reikningsaðferð, sem hæstv. viðskmrh. beitir, 19% dýrtíðaraukningu. Við skulum svo til samanburðar taka tímabilið, sem liðið er frá seinustu þingkosningum og er álíka langt, eða frá 1. júní 1963 til 1. okt. 1965. Á þessu tímabili hefur dýrtíðarvísitalan, þ.e. sambærileg vísitala, hækkað úr 265 stigum í 358 stig, eða um 93 stig, og samkv. útreikningi hæstv. viðskmrh. mundi þetta gera 35% aukningu dýrtíðarinnar, þannig að þó að þessari aðferð hæstv. ráðh. sé beitt, sem ég vil segja, að sé ekki rétt og gefi a.m.k. ekki rétta hugmynd um það, hve mikil aukningin er í raun og veru, kemur það eigi að síður í ljós, að á tímabili vinstri stjórnarinnar, sem hæstv. stjórn telur, að hafi verið verst af öllum, vex dýrtíðin ekki nema um 19%, en á þeim 29 mánuðum, sem síðan eru liðnir, verður aukningin 35% eða næstum því helmingi meiri. Það er þess vegna alveg sama, hvaða aðferðir eru viðhafðar í þessum efnum, jafnvel þó að gengið sé inn á þá aðferð, sem hæstv. ríkisstj. notar, hefur dýrtíðaraukningin orðið langsamlega mest núna seinustu missirin og þegar það er athugað, er það líka skiljanlegt, að hæstv. viðskmrh. og forsrh. skuli grípa til þeirra reikningsaðferða, sem ég hef minnt á hér á undan. En það bjargar að sjálfsögðu engu að reikna með slíkum reikningsaðferðum. Það, sem mestu máli skiptir, er það, að reynt sé að vinna bug á þeim ófögnuði, sem verðbólgan er, en það verður auðsjáanlega ekki gert af þeim mönnum, sem telja sér trú um það, að eftir því sem vísitölustigum fjölgi, minnki þau að verðgildi og þess vegna geri það ekkert til, þótt þau aukist, eða það verði reiknað út með prósentureikningi, eins og hæstv. viðskmrh. gerir, og reyni að sýna þannig fram á það, að raunverulega fari dýrtíðaraukningin minnkandi, þó að hún fari stórvaxandi.



Herra forseti. Mér er ómögulegt að hlusta á jafnfráleitan málflutning og hv. þm. beitti hér áðan, án þess að leiðrétta hann, og ég ætla að gera það einfaldlega með því að lesa upp fyrir öllum hv. þm., þannig að það verði öllum kunnugt, sem vilja hafa það, sem er satt í þessu máli, hvað satt er í því. Ég ætla að lesa upp tölur um aukningu framfærslukostnaðarvísitölunnar frá 1950, tölur, sem eru sóttar í þá heimild, sem hv. þm. Skúli Guðmundsson, l. þm. Norðurl. v., vitnaði í í gær, síðasta ágústblað Hagtíðinda. Hér er um einfalda talnaröð að ræða og auðvitað ekki tekin tilviljunarkennd tímabil eða valdir út einhverjir ákveðnir mánuðir á einu tímabili og aðrir mánuðir á öðru tímabili, eins og hv. þm. gerði áðan, en slíkt gefur auðvitað engan sanngjarnan eða engan réttan samanburð. Annaðhvort verða menn að miðá við hvert ár um sig eða sambærileg ár eða sambærilegan árafjölda og þá tímabil, sem hægt er að bera saman, en ekki mislöng tímabil valin ekki af handahófi, heldur viljandi valin til að sýna sem mesta hækkun á einu tímabilinu og svo lægsta aftur á öðru tímabilinu. Þetta er í hæsta máta óheiðarlegur málflutningur, sem er engum til sóma, heldur þvert á móti þeim, sem gera hann, til mikillar vanvirðu. Það eina, sem hægt er að gera og er skynsamlegt í þessu, er að athuga dýrtíðaraukninguna frá ári til árs, og skal ég gera grein fyrir henni frá 1950, og þá getur hver sem er dæmt um, hvað satt er og rétt í því máli, sem við höfum hér verið að deila um og aldrei hefði þurft eða átt að deila um. Á árinu 1950, - nú tek ég frá ársbyrjun til ársloka fyrir öll árin, - 1950 vex vísitalan um 42.2%, 1951 um 19.5%, 1952 2.6%, 1953 0.6%, 1954 1.9%, 1955 8.7%, 1956 6.3%, 1957 2.7%, 1958 11.0%, 1959 lækkar hún um 4.3%, 1960 hækkar hún um 3.4%, 1961 hækkar hún um 11.4%, 1962 um 10.3%, 1963 um 17.1%, 1964 11.9%, og það, sem af er árinu 1965, hefur hún hækkað um 5.8%.

Ekki mun þetta vera rétt á árinu 1964.

11.9%, úr 258 upp í 302. Hæsta vísitöluhækkun, sem orðið hefur síðan 1950, er því á árinu 1950 42.2%. Það ár var Framsfl. í stjórn.

Hvað segir ráðh., að hún hafi hækkað 1964?

1964 segir hér í skýrslunni, hún hefur hækkað um 11.9%. Þetta eru opinberar skýrslur, sem ég er hér með. Næsthæsta hækkunin er 1951 um 19.5%. Þriðja hæsta hækkunin er frá 1963 17.1%, og það er sú tala, sem hv. þm. gerir að uppistöðu í öllum sínum útreikningum, af því að vísitölustigin eru svo mörg, af því, hvað vísitalan hefur hækkað mikið. Árið 1963 er því á þessu tímabili frá 1950 þriðja hæsta árið, það eru tvö önnur ár, sem sýna hlutfallslega meiri hækkun á vísitölunni en árið 1963, sem er hæsta árið undanfarin ár, og bæði hin árin var Framsfl. í ríkisstj. Ég hef áður gert samanburð á tímabilinu annars vegar síðan Framsókn fór úr stjórn og hins vegar tímabilinu, meðan hún var í stjórn svipað skeið á undan, og skiptí þá við 1. jan. 1959. 9 árin þar á undan hafði vísitalan hækkað um 17% á ári með einföldu meðaltali, en síðan fyrst í jan. 1959 hefur hún hækkað um 10% á því 7 ára tímabili, og sama niðurstaða verður eða svipuð, ef tekin er vísitala byggingarkostnaðar. Hér hefur því hv. þm. farið með fádæma blekkingar, sem menn nú geta dæmt um, hver eftir sínu eigin hyggjuviti og eftir sínum góðvilja til rétts skilnings á málavöxtum.



Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, að ég greip fram í áðan, en ég gat ekki orða bundizt, því að hæstv. ráðh. fór með svo miklar blekkingar. Ég er hér með þessa hagstofuskýrslu, sem við höfum báðir verið að vitna til, og samkv. henni var meðalvísitala ársins 1963 272.5 stig, en ársins 1964 325.6 stig. 



Herra forseti. Ég er nú satt að segja alveg gáttaður á jafngömlum þm. og hv. þm. Skúla Guðmundssyni, að hann skuli gera sig sekan um jafnfáránlega firru og hann lét sér um munn fara í síðustu ræðu sinni, en raunar er ekki við öðru að búast í framhaldi af þeim framsóknarreikningi, sem hér hefur verið kynntur á Alþ. undanfarna daga. Hv. þm. ætlar að leiðrétta mig með því að bera saman meðalvísitölu tveggja ára, þegar ég hef verið að greina frá vísitölu 1. jan. og 1. jan. ársins á eftir. M.ö.o., ég var að ræða um hækkun vísitölu yfir 12 mánuði almanaksársins. Það er ein staðreynd, það er ein talnaröð. Hann fer að tala um hækkun meðalvísitölu frá einu ári til annars. Það sjá allir menn með heilbrigðri skynsemi, að hér er um tvennt að ræða og engin leiðrétting hjá mér, þó að hann nefni aðra tölu. Hv. þm. verður hér sér enn einu sinni til minnkunar.



Herra forseti. Þetta frv. um, að ríkið skuli auk landsspítalans í Reykjavík reka deildir landsspítala í öllum landsfjórðungum, er nú flutt á hv. Alþ. í fjórða sinn. Í fyrstu var ég einn flm. þess, en síðan hafa flm. þess verið þeir hv. 5. þm. Austf. og hv. 5. þm. Norðurl. e. auk mín. Í frv. er gert ráð fyrir því, að ríkið reki eina fjórðungsdeild landsspítala á Vestfjörðum, eina eða tvær fjórðungsdeildir landsspítala á Norðurlandi sökum fjölmennis í þeim landsfjórðungi, þá þriðju á Austurlandi og hina fjórðu á Suðurlandsundirlendinu, ef heilbrigðismálastjórnin teldi ástæðu til að staðsetja þar landsspítaladeild sökum nálægðar og góðra samgangna við aðalspítalann í Reykjavík. Í 2. gr. þessa frv. er það fram tekið, að þessar fjórðungsdeildir landsspítala skuli vera búnar fullkomnustu rannsóknar- og lækningatækjum og vera undir stjórn vel menntaðra sérfræðinga í skurðlækningum og lyflækningum. Í 3. gr. frv. er svo ráð fyrir gert, að auðvelda megi stofnun slíkra fjórðungsdeilda landsspítala með því að leita samninga um yfirtöku starfandi sjúkrahúss, ef sjúkrahús í einhverjum landsfjórðungi þykir þannig búið eða staðsett, að það sé vel fallið til að verða þar fjórðungsdeild landsspítala. Gera má ráð fyrir, að rekstri þessara fyrirhuguðu landsspítaladeilda í fjórðungunum verði hagað líkt og rekstri aðalspítalans í Reykjavík og sennilega vera undir sameiginlegri stjórn. Þó segir í 5. gr. frv., að stjórn ríkisspítalanna skuli heimilt að fela Tryggingastofnun ríkisins að sjá um rekstur fjórðungsdeilda, ef heilbrmrh. teldi það hagkvæmara. Þó að þetta frv. hafi vakið almenna athygli og fundið mikinn hljómgrunn víðs vegar um land, hefur það samt ekki fengið afgreiðslu á Alþ. Það er raunar engin ný saga, að þjóðþrifamál eigi stundum erfitt uppdráttar og flytja verði þau árum og jafnvel áratugum saman á Alþ., þangað til þau hafa fengið svo almennt fylgi almennings, að gegn þeim verði ekki lengur staðið. Venjulegasta viðnámsaðferð er þá jafnan sú að þegja þau í hel, svo lengi sem unnt reynist, og virðist sú aðferð vera nokkuð notuð gagnvart þessu máli, sem nú hefur, eins og ég áðan sagði, verið flutt í fjórða sinn. Hér er þó um jafnréttismál þegnanna í heilbrigðismálum að ræða. Menn segja með réttu, að ríkinu beri tvímælalaust skylda til að tryggja þegnum sínum sem jafnast öryggi í heilbrigðismálum án alls tillits til búsetu. Með vel búinni landsspítaladeild í hverjum landsfjórðungi væri stórt skref stigið í jafnréttisátt. Þetta er líka réttlætismál þegnanna. Það getur naumast talizt réttlátt, að ríkið reki stórt og fullkomið sjúkrahús í Reykjavík einnig og létti þannig miklum útgjöldum af hálfu skattborgara höfuðborgarinnar, en ætli hins vegar fámennum bæjarfélögum úti á landi að leggja á gjaldþegna sína þungar byrðar vegna rekstrarhalla sjúkrahúsa. Hér skapast auðsætt misrétti. Með þessu er freklega gert upp á milli þegnanna eftir því einu, hvort þeir hafa valið sér bólfestu í Reykjavik eða ekki. Samkv. fjárl. yfirstandandi árs er halli landsspítalans, sem gert er ráð fyrir að greiða úr sameiginlegum sjóði landsmanna, 58 805 958 kr., 58 millj. röskar, og á fjárl. ársins 1964 var þessi upphæð 44 157 585 kr. Á þessum tveimur árum eru teknar úr sameiginlegum sjóði landsmanna til þess að standa undir rekstrarhalla landsspítalans í Reykjavík rúmar 100 millj. kr. Hins vegar er það staðreynd, að t.d. fjórðungssjúkrahús á Vestfjörðum, Norðurlandi og á Austfjörðum eru rekin af Ísafjarðarkaupstað og Akureyrarkaupstað og Neskaupstað á þann veg, að þessi litlu bæjarfélög verða að taka á sig hundruð þús. kr., líklega er það nú í sumum tilfellum komið í milljónir, í halla og leggja þann halla á gjaldþegna sína. Hér er ójafnt skipt réttindum og skyldum, og þetta verður enn þungbærara fyrir viðkomandi bæjarfélög, þegar þess er gætt, að á þessum sjúkrahúsum fá heilbrigðisþjónustu meira en að helmingi utanbæjarmenn. Og í þriðja lagi sjá menn, hversu ranglátt er að leggja þessar byrðar á viðkomandi bæjarfélög, þegar á það er litið, að stjórnarvöld þessara bæjarfélaga fá ekki frjálsræði til að ákveða daggjöldin miðað við rekstrarkostnað sjúkrahúsanna, heldur verða að lúta þar fyrirmælum heilbrigðisstjórnar og taka síðan á sig hallann. Þetta, sem ég nú hef sagt, sýnir, að misrétti í þessum málum er tilfinnanlegt, þegar samanburður er gerður milli Reykjavíkur og stærstu kaupstaðanna í landinu. En þó má segja, að misréttið sé litlu minna, þegar samanburður er gerður milli Reykjavíkur annars vegar og hinna fámennari bæja og kauptúna, sem orðið hafa að taka á sig rekstur sjúkrahúsa, hins vegar. Annars vegar kostar ríkið algerlega rekstur fullkomins sjúkrahúss, hins vegar hvílir meginþungi sjúkrahúsrekstrar á íbúum fámennra byggðarlaga. Það skal játað, að ekki verður að fullu jafnrétti náð í heilbrigðismálum með neinu öðru móti en því, að ríkið reki öll sjúkrahús, og það væri vissulega eðlilegt, enda er það persónuleg skoðun mín, að að því beri að stefna, enda er slík skipan, þ.e.a.s. ókeypis læknisþjónusta og sjúkrahúsvist, svo og ríkisrekstur allra heilbrigðisstofnana, talin sjálfsögð og fyrir löngu upp tekin regla hjá fjölda menningarþjóða, sem lengst eru komnar á þessu sviði, og að því marki ættum við auðvitað að keppa hér á landi einnig. Með ákvæðum gildandi laga um fjórðungssjúkrahús er beinlínis viðurkennd nauðsyn þess að efla eitt tiltölulega fullkomið sjúkrahús í hverjum landsfjórðungi, og þetta var svo sannarlega spor í rétta átt. Reynslan hefur staðfest, að það var þörf á því að tryggja það, að eitt fullkomið sjúkrahús væri í hverjum landsfjórðungi. Eðlilegt og æskilegt næsta skref væri það að áliti okkar flm., að ríkið tæki að sér að öllu leyti rekstur fjórðungssjúkrahúsanna, eins og það nú ber uppi rekstur landsspítalans í Reykjavík, og það er einmitt það, sem lagt er til að gert verði samkv. ákvæðum þessa frv. Þó að réttlátast væri, að ríkið tæki öll sjúkrahús á sínar herðar, liggja þó allgild rök til þess, að fyrst séu tekin í ríkisrekstur stærstu og fullkomnustu sjúkrahúsin, sem mestar kröfur eru gerðar til og þannig langsamlega dýrust í rekstri. Sjúkrahús eru nefnilega tvenns konar í eðli sínu: þau, sem nánast mega teljast vísinda- og rannsóknarstofnanir, og svo hjúkrunar- og legusjúkrahúsin, sem nánast eru sjúkraskýli af mismunandi stærðum og eru auðvitað miklu ódýrari í öllum rekstri. Hin fyrrnefndu eru svo dýrar stofnanir, að rekstur þeirra er langsamlega ofviða einstökum bæjarfélögum. Á því er þannig full hætta, að slík sjúkrahús, sem árlega eru rekin með miklum halla, fái ekki fullnægjandi viðhald og verði ekki, þegar til lengdar lætur, eins vel búin rannsóknar- og lækningatækjum né heldur sérfræðilegu starfsliði og æskilegt væri. Það er því ekki á annarra færi en ríkisins að reka slík sjúkrahús, svo að vel sé fyrir þeim séð, að því er kostnað rekstrarins snertir. Þess vegna er mest aðkallandi, að ríkið taki að sér rekstur þessara sjúkrahúsa, þó að legusjúkrahúsin séu þá enn um sinn í rekstri einstakra sveitarfélaga. Það er skoðun okkar flm., að með deildaskiptingu landsspítala í öllum landsfjórðungum fái fólkið úti um byggðir landsins aukið öryggi í heilbrigðismálum og meira jafnrétti við íbúa höfuðborgarinnar. Þá ættu landsspítaladeildir vestanlands, norðan og austan líka að auðvelda það, að hin fullkomnasta læknisfræðilega sérþekking, sem völ er á í landinu á hverjum tíma, notist betur en með núverandi fyrirkomulagi. Við sjáum nefnilega ekkert því til fyrirstöðu, þegar aðalsjúkrahúsin í öllum landshlutum væru orðin deildir einnar og sömu stofnunar, að færustu sérfræðingar landsspítalans tækju sér ferð á hendur til fjórðungsdeildanna, þegar mikið þætti við liggja, eða jafnvel væri hægt að skáka sérfræðingum stofnunarinnar til eftir atvikum eða til tímabundinnar dvalar í fjórðungsdeildunum. Eða ætti það ekki að vera allt eins auðvelt að flytja sérfræðilega þekkingu til milli deilda sömu stofnunar og flytja fársjúkt fólk og dauðvona landshorna á milli. Og hvort finnst mönnum í rauninni skynsamlegra og sjálfsagðara? Að lokum þetta, herra forseti: Við flm. þessa frv. heitum enn einu sinni á heilbrigðisstjórnina að hugleiða vandlega, hvort væri ekki spor í jafnréttisátt og réttlætisátt og til aukins öryggis í heilbrigðismálum, ef Vestfirðingar fengju sína fjórðungsdeild landsspítala, eins og hér er lagt til, Norðlendingar með sama hætti sína landsspítaladeild, e.t.v. tvær, Austfirðingar sína og Sunnlendingar sína, ef heilbrigðisyfirvöld teldu, að með því móti yrði íbúum Suðurlandsundirlendisins veitt betri og öruggari heilbrigðisþjónusta en með núverandi skipan, þ.e.a.s. legu- og hjúkrunarsjúkrahúsi á Selfossi og að öðru leyti beinni þjónustu við landsspítalann í Reykjavík. Þá heitum við almennt á hv. alþm. að veita málinu brautargengi, svo að það geti orðið helzt að lögum á þessu þingi. Í fjórða sinn á að vera fullreynt. Alveg sérstaklega heitum við svo á alla þm. Vestfirðinga, Norðlendinga og Austfirðinga að gera allt, sem þeir megna utan þings og innan, til þess að frv. þetta geti orðið að lögum á þessu þingi. Við flm. leggjum svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.