Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ástæða sölunnar er margþætt. Í fyrstu var gert ráð fyrir að Kröfluvirkjun yrði byggð af Norðurlandsvirkjun og var ákvæði þess efnis í lögum frá 1974 sem heimilar byggingu virkjunarinnar. Norðurlandsvirkjun hefði að stofni orðið til við samruna Laxárvirkjunar og smærri virkjunarfyrirtækja á Norðurlandi. Af stofnun hennar varð ekki en Laxárvirkjun gekk í þess stað inn í Landsvirkjun og var heimild fyrir þessu í lögunum um Landsvirkjun frá upphafi vega. Þegar Laxárvirkjun var orðin hluti af Landsvirkjun og hlutverk Landsvirkjunar sem virkjunaraðila nær yfir það hlutverk sem upphaflega var ætlað Norðurlandsvirkjun er það í anda laganna frá 1974, laga nr. 21/1974, að Landsvirkjun taki við Kröfluvirkjun. Þetta er nánar rakið í grg. með frv. Kaupverðið og kaupskilmálar allir miðast við að raforkuverð til almennings þurfi ekki að breytast frá því sem verið hefði ef Landsvirkjun keypti ekki Kröfluvirkjun. Kaupverð þannig fundið er 1170 millj. kr. og greiðist með skuldabréfi til 25 ára. Ríkissjóður yfirtekur skuldir Kröfluvirkjunar sem voru alls 3207 millj. kr. eða 2037 millj. kr. umfram kaupverð. Það þarf ekki að tíunda fjárhagslegt tjón ríkissjóðs af framkvæmdum enda ástæðulaust að vekja upp þær deilur sem staðið hafa um Kröflu í meira en 10 ár. Á hitt ber að líta að jafnvel þótt hærra verð hefði fengist fyrir virkjunina er Landsvirkjun fyrirtæki allra landsmanna sem ekki getur greitt hærra verð fyrir einstakar virkjanir en orkuvinnslan stendur undir öðruvísi en með því að senda landsmönnum reikninginn fyrir það verð sem umfram er í formi hærra raforkuverðs. Strax í upphafi þessarar samningagerðar sem nú er lögð fyrir Alþingi var það meginforsenda að hækka ekki raforkuverð til almennings. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi framsöguorð fleiri, en legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Landsvirkjun Kröfluvirkjun. Söluverðið er 1171 millj. kr. Hins vegar er vitað að skuldir virkjunarinnar eru miklu hærri; þær eru þrefalt hærri. Og mismunurinn á að lenda á ríkissjóði. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að rifja upp að við alþm. höfum tvívegis fengið upplýsingar um möguleika Kröfluvirkjunar til að standa sjálf undir greiðslu þeirra lána sem tekin hafa verið henni til handa. Í skýrslu sem samin var í maí 1983 og dreift var til alþm. á því ári kom fram eins og segir í niðurstöðu þeirrar skýrslu, með leyfi forseta: "Ef miðað er við skuldastöðu í dag og núverandi samning um orkusölu ætti Kröfluvirkjun að geta greitt sjálf niður skuldir sínar u.þ.b. skömmu eftir aldamót og miðast niðurstaða þessi við að afl yrði aukið í 60 mw." Og á öðrum stað í niðurstöðunum sagði: "Orkukostnaður við að auka afl virkjunarinnar úr 20 mw. í 60 mw. virðist svipaður og framleiðslukostnaður frá hagkvæmustu vatnsaflsvirkjunum landsmanna." Þess var reyndar getið að ef virkjunin væri ekki stækkuð úr 30 mw. í 60 mw. gæti virkjunin eftir sem áður greitt niður allar sínar skuldir miðað við að hún fengi aðstöðu til að selja þessi 30 mw. en það tæki 5 eða 6 árum lengri tíma. Áður en ég held lengra áfram er rétt að rifja upp að það er ekki aðeins þessi skýrsla sem okkur hefur borist um skuldastöðu Kröfluvirkjunar heldur barst okkur skýrsla á s.l. hausti, í formi svars iðnrh. við fsp. frá Steingrími J. Sigfússyni, um sama efni. Í því svari var að vísu talið að möguleikar Kröfluvirkjunar til að greiða niður skuldir væru aðeins lakari en talið hafði verið árið áður, en þó var það niðurstaðan að miðað við 60 mw. framleiðslu gæti virkjunin greitt niður allar sínar skuldir, að vísu á mismunandi tíma, miðað við mismunandi forsendur. Þó er upplýst að eftir að sú skýrsla var gefin hafa möguleikar Kröfluvirkjunar til þessa aukist og batnað vegna þess að Landsvirkjun fékk verulega hækkun á töxtum sínum eftir að skýrslan var samin. Hvað veldur þá þessum gríðarlega mikla mismun þar sem annars vegar er talað um að hægt sé að láta virkjunina standa alla undir sínum skuldum og hins vegar að ríkið selur virkjunina fyrir þriðjung af þeim skuldum sem á henni hvíla? Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst umræður um þessa hlið málsins hafa verið einkennilega litlar og að landsmenn og alþingismenn hafi haft litla möguleika til að átta sig á hvar hnífurinn stendur í kunni og hvernig stendur á þessum gífurlega mun. Ég held að almennt sé viðurkennt af forráðamönnum Landsvirkjunar, það hefur t.d. komið skýrlega fram í samtölum mínum við ýmsa aðila sem tengdir eru Landsvirkjun, að þessi samningur er ákaflega hagstæður fyrir Landsvirkjun. Og ég veit að forráðamenn Reykjavíkurborgar eru mjög ánægðir með þennan samning vegna þess að Reykjavíkurborg er aðili að Landsvirkjun. Og ég veit að forráðamenn Akureyrar eru líka mjög ánægðir með þennan samning. En minna heyrist frá eigandanum sem er að selja eign sína, ríkissjóði, sem ætlar að taka á sig þessa stóru byrði. Það er eins og þar hafi málum ekki mikið verið velt fyrir sér, hvort þetta væri hagstæður samningur eða ekki, því að sjálfsögðu er sá útreikningur sem hér liggur fyrir og fylgir þessu frv. gerður af Landsvirkjun, af kaupandanum, án þess að nokkuð liggi fyrir um að samsvarandi útreikningar hafi verið gerðir af söluaðila, af stjórnendum Kröfluvirkjunar eða stjórnendum Rafmagnsveitna ríkisins. Ég vil leitast við að útskýra í hverju þessi gífurlegi munur er fólginn því ég vona að með þeim orðum mínum átti menn sig á því að ekki er verið að meta í þessu söluverði hvers virði Kröfluvirkjun raunverulega er heldur er eingöngu verið að svara þeirri spurningu hvers virði virkjunin er fyrir Landsvirkjun. Og staðreyndin er auðvitað sú að Landsvirkjun hefur enga þörf fyrir þessa virkjun. Landsvirkjun hefur orku langt umfram þörf. Það er veruleg umframorka í orkukerfinu eftir byggingu Hrauneyjafossvirkjunar, eftir framkvæmdir við Kvíslaveitur, framkvæmdir við Sultartangastíflu, og verður bersýnilega áframhaldandi offramboð á orku, enda kemur Blönduvirkjun bráðlega inn í myndina. Þegar Landsvirkjun telur sig ekki geta greitt meira fyrir þessa virkjun er hún að meta hverjar séu hennar þarfir. Hún miðar bara við ástandið eins og það er; hún miðar einungis við aðra vél virkjunarinnar, ekki báðar og virðist fá seinni vélina, sem þó er búið að kaupa, í kaupbæti án þess að nokkurn tíma sé reiknað með nokkrum ávinningi af henni. Til að útskýra þetta betur er rétt að rifja upp að núverandi afl Kröfluvirkjunar er 30 mw., þ.e. ein vél, en eftir að seinni vélin hefur verið tekin í notkun er grunnafl stöðvarinnar 60 mw., getur reyndar farið upp í 70 mw. á mesta álagspunkti. En í útreikningunum sem eru hér á bls. 11 er einungis miðað við 20 mw. til að byrja með sem smám saman er hækkað upp í 30 mw. og fer aldrei hærra á 25 ára tímabili. Sé talað í orkueiningum verður munurinn enn meiri vegna þess að skv. upplýsingum framkvæmdastjóra Kröfluvirkjunar gæti hún framleitt í dag 220 gwst. á ári. Það þýðir að tvær vélar gætu framleitt 440 gwst. En ef menn skoða þessa töflu um orkusölu frá Kröfluvirkjun á næstu 25 árum munu menn sjá í 4. dálki, orkusala gwst., að orkusalan verður aldrei meiri en 170 gwst. og til að byrja með er hún aðeins 125 gwst. eða rétt u.þ.b. 1/3 af orkuvinnslugetu stöðvarinnar. Ég er ekki hér að vefengja rétt Landsvirkjunar til að reikna þetta dæmi út frá sínum sjónarmiðum. Og ég vefengi ekki að rétt er reiknað. Forsendur þessara útreikninga eru þær að Landsvirkjunarmenn telja sig hafa sáralitla þörf fyrir þessa virkjun á næstu árum. Og þeir hugsa sér ekki að nýta hana nema að sáralitlu leyti eða, eins og ég hef þegar sagt, aðeins að 1/3 hluta miðað við orkuvinnslugetu virkjunarinnar til að byrja með, og aldrei meira en 170 gwst. af þeim 440 sem virkjunin gæti framleitt. Menn geta rétt ímyndað sér hvers virði einstakar virkjanir hér á landi yrðu taldar ef þær væru reiknaðar út frá samsvarandi forsendum. Við skulum t.d. hugsa okkur að Sigölduvirkjun hefði verið byggð af ríkinu en ekki af Landsvirkjun eða Rafmagnsveitum ríkisins, væri sem sagt eign annarra aðila en Landsvirkjunar, og svo hygðist Landsvirkjun kaupa þá virkjun núna. Hvað ætli kaupverðið yrði þá talið stór hluti af raunverulegu kostnaðarverði virkjunarinnar ef reiknað væri á svipaðan hátt og hér er gert? Öllum er kunnugt um að Sigölduvirkjun hefur reynst okkur afar dýr. Þar voru gerð mikil mistök og þau hafa kostað Landsvirkjun geysilegt fé. Það er alveg ljóst að á margan hátt væri afskaplega dýrt fyrir Landsvirkjun að eiga að reikna það dæmi og borga þá upphæð og einkum og sér í lagi að bera hana síðan saman við raunveruleg not af virkjuninni á næstu árum og hvað sá skuldabaggi hefur þá í för með sér fyrir reikningslega útkomu virkjunarinnar þegar vextir hlaðast upp og fjármagnskostnaður. Ég er sem sagt sannfærður um að þetta dæmi má reikna út á marga vegu aðra en gert er hér. Ég er sannfærður um að ef t.d. ríkið hefði sagt sem svo: Við erum hér með Rafmagnsveitur ríkisins; Rafmagnsveitur ríkisins eiga sér allstóran orkumarkað. Við byggjum Kröfluvirkjun upp, ætlum henni þann orkumarkað sem rafmagnsveiturnar m.a. hafa og nýtum Kröfluvirkjun til fulls - ja, þá kæmi dæmið vafalaust út á þann veg að virkjunin borgaði sínar skuldir upp að fullu. Auðvitað þýddi það að einhver annar aðili tapaði. Í þessu tilviki mundi sem sagt Landsvirkjun ekki fá jafnmiklar tekjur af orkusölu eins og hún ella mundi fá. Það er alveg rétt. En það vill nú einu sinni svo til að Landsvirkjun annars vegar og ríkissjóður hins vegar eru ekki alveg sami hluturinn. Á þessu tvennu er verulegur munur þar sem Landsvirkjun er sameignarfélag margra aðila. Og það er enginn vafi á því að dæmið hvað snertir Kröflu kæmi út á allt annan veg. Ég get upplýst til bráðabirgða að ef þetta dæmi væri reiknað á annan veg en hér er gert, t.d. bara með því að miða við fulla nýtingu þessarar einu vélar nú þegar og það væri ekki beðið allt til ársins 1992 að nýta þessa einu vél heldur væri byrjað að nýta hana strax, mundi það skila í tekjum og gera kaupverð Kröfluvirkjunar skv. þessum útreikningum 200 millj. kr. hærra, bara þetta eina atriði. Ef aftur á móti væri miðað við að virkjunin væri rekin með 220 gwst. afli fljótlega, t.d. frá árinu 1988, að nýtingin væri smám saman aukin allt til ársins 1988, að um fulla nýtingu væri að ræða á þessari einu vél, 220 gwst., yrði söluverð virkjunarinnar, reiknað á nákvæmlega sama hátt, einhvers staðar á milli 300 og 800 millj. kr. hærra eftir því hvernig orkan væri verðlögð. Ef hins vegar seinni vélin er tekin inn í myndina breytist auðvitað allt dæmið og mestar líkur væru á að þá gæti virkjunin staðið að fullu undir öllum sínum skuldbindingum með söluverði virkjunarinnar einu. Ég ætla ekki að fara nánar út í þessa sálma að sinni. Ég álít að nefndin sem fær þetta mál til athugunar verði að gefa sér ráðrúm til að kanna þessa hlið málsins. Þetta dæmi verði að reikna út frá öðrum forsendum en gert er í þessu dæmi hér á bls. 11 þar sem söluverðið er fundið. Og gjarnan mætti leita álits framkvæmdastjóra Kröfluvirkjunar eða Rafmagnsveitna ríkisins á þessari sölu. Því að menn hljóta auðvitað að spyrja sig: Hver er það sem óskar eftir þessari sölu? Er það Landsvirkjun sem óskar eftir að kaupa Kröfluvirkjun? Ég get alveg hiklaust svarað neitandi. Landsvirkjun kærir sig ekkert um að eignast þessa virkjun. Og það er einmitt þess vegna sem verðið er svona lágt að hún telur sig ekki vera í neinni þörf á að kaupa virkjunina. Er það þá Reykjavíkurborg eða Akureyrarbær sem hafa áhuga á því að kaupa þessa virkjun? Auðvitað ekki. Eru það þá Rafmagnsveitur ríkisins sem hafa svona mikinn áhuga á að láta virkjunina frá sér? Ég er sannfærður um að þessi sala á sér ekki stað að beiðni þeirra. Er það þá ríkissjóður sem vill selja og til hvers? Til þess að taka á sig þessa miklu skuld? Ég trúi því varlega. Ég trúi því helst að þeir sem skrifuðu undir þennan samning af hálfu ríkisvaldsins hafi í raun og veru ekki áttað sig til fulls á því hvað þeir voru að gera. Og þess vegna er þeim mun meiri ástæða fyrir alþm. til að átta sig á þessu dæmi og leita álits fleiri aðila en Landsvirkjunar á þessari sölu. Ég er ekki með þessum orðum mínum að áfellast Landsvirkjun fyrir að vilja ekki greiða hærra verð fyrir virkjunina. Ég skil þá afskaplega vel. Auðvitað reyna þeir að komast að sem allra hagkvæmustum samningum. Auðvitað reyna þeir að reikna sitt dæmi þannig að það komi sem allra best út fyrir þá. Það er skiljanleg afstaða. Og kannske geta menn sagt að þetta skipti ekki öllu máli þar sem Landsvirkjun er annars vegar og ríkið hins vegar og ríkið á langstærsta hlutinn í Landsvirkjun. Þó er þarna munur á því að það eru bara tvö sveitarfélög í landinu sem eiga í Landsvirkjun. Og þá er spurningin hvort þessi samningur er ekki í eðli sínu afskaplega óhagstæður fyrir önnur sveitarfélög í landinu en Reykjavíkurborg og Akureyrarbær. Það er spurningin. Fyrir svo utan hitt að ég hygg að heimaaðilar séu ekkert allt of hrifnir af þessum samningi. Það væri fróðlegt að leita álits heimaaðila á þessari sölu því að menn sjá af þessum útreikningum hver áform Landsvirkjunar eru. Það á sem sagt alls ekki að reka Kröfluvirkjun eins og venjulega virkjun. Það á ósköp einfaldlega að reka hana sem toppstöð sem er í gangi svona öðru hvoru og framleiðir ekki nema 1/3 af því afli sem hún getur framleitt. En það verða vatnsaflsvirkjanir Landsvirkjunar sem hafa allan forgang í þessu dæmi og Kröfluvirkjun er þá slík aukageta í kerfinu að ekki er talið taka því að gefa henni möguleika til að greiða niður sínar skuldir.



Virðulegi forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem um þetta fær væntanlega að fjalla en finnst þó ekki úr vegi að segja nokkur orð við 1. umræðu. Ég efast ekki um að nefndin vinni mjög vandað starf eins og hennar er von og vísa. En það eru auðvitað um þetta þó nokkuð skiptar skoðanir og hef ég ekki farið varhluta af því að heyra þær. Þar er fyrst til að taka að mér finnst það að staðsetja Kröfluvirkjun í Suður-Þingeyjarsýslu eilítið ónákvæmt. Það væri svipað og að staðsetja Austurvöll í Gullbringu og Kjósarsýslu en látum það vera. Sömuleiðis Bjarnarflag og Námaskarð í Suður-Þingeyjarsýslu. Þetta er sjálfsagt rétt en að sjálfsögðu mætti staðsetja það nákvæmar í Mývatnssveit. Ég segi fyrir mig að ég fagna því, og ég veit að ýmsir heimaaðilar sem voru nefndir áðan gera það líka, að þetta mál er til lykta leitt. Meðgöngutími er orðinn alllangur og menn hafa vitað eða gert sér grein fyrir því hvað til stæði, að þessi sala eða yfirtaka mundi eiga sér stað og það hefur verið illt fyrir starfsmenn og ýmsa íbúa að bíða eftir því. Auðvitað heyrast gagnrýnisraddir á það að verðið sé allt of lágt, að þetta sé gjöf. Það er nú oft svo að þegar um einn einasta kaupanda er að ræða fer þetta svona. Ég skal ekki segja um þessa útreikninga hv. þm. Ragnars Arnalds sem hann var með áðan. Ég hef að vísu heyrt að 220 gwst. sala væri möguleg ef ein vél væri keyrð á fullu eða rúmlega ein vél væri keyrð á rúmlega 30 megawatta afli í, að mig minnir, nærri 350 daga á ári. En það er nokkuð sem er rétt aðeins tæknilega mögulegt. Mér skilst að hún þurfi vissa yfirferð og það sé tæplega mögulegt. Hitt er svo annað mál að væri leitað eftir meiri gufu, væri farið út í boranir, sem kosta auðvitað ærið fé, þá getur hugsast - og rétt er að loka ekki augunum fyrir því - að þarna komi upp hagkvæmur virkjunarkostur ef vantar rafmagn til sölu. Ef þetta allt saman gengur eftir hlýtur það að koma landsmönnum öllum til góða að þarna fáist hagkvæmur virkjunarkostur með ódýru rafmagni og væntanlega þá í lækkuðu rafmagnsverði frá Landsvirkjun. Svo að ég vitni í núverandi aðstoðarmann iðnrh., sem nýlega tók við því starfi, minnist ég þess að hann flutti margar ræður fyrir svona 8-10 árum síðan sem enduðu flestar á þessu: "Auk þess legg ég til að Kröfluvirkjun verði lögð niður," eða hætt við Kröfluvirkjun. Sami maður, Jónas Elíasson verkfræðingur, sagði líka setningu, sem ég man eftir, einu sinni: "Hver segir að þótt borað sé við Kröflu þá komi endilega upp gufa?" Sannast að segja verðum við að viðurkenna að þar eru yfir tíu steindauðar holur. Þær eru ekki allar dauðar af jarðraski heldur vegna þess að menn vissu einfaldlega ekki hvað undir var. Mér dettur ekki í hug að álykta að með þessari yfirtöku eða sölu sé um aldur og ævi hætt við þess háttar virkjanir á Íslandi eða þessa virkjun yfirleitt. En menn þurfa að vita meira hvað undir er og það að menn bori þýði að upp komi gufa. Auðséð er á töflunni sem fylgir frv. að ekki er gert ráð fyrir stækkun eða öllu heldur ekki gert ráð fyrir að hin vélin verði tekin inn í myndina, sett niður. Að vísu er hvergi sagt að þarna sé 20 megawatta afl heldur er sölutíminn sennilega þeim mun styttri á ári hverju eins og reyndar hefur verið raunin á. Ég hef líka heyrt þær gagnrýnisraddir af heimaaðilum -og þekki það allvel - að reksturinn hefði getað verið betri og hagkvæmari. Auðvitað getur það hafa verið mælt af þekkingarleysi og ég skal ekkert um það dæma. En mér finnst að því leyti gott að fyrirtækið Landsvirkjun, sem þekkt er fyrir ráðdeild, skuli taka þetta yfir og færa til betri vegar. Ég tel sem sagt að með þessu sé engan veginn verið að slá striki undir það að Krafla verði lítið eða ekkert notuð. Mér finnst einmitt koma vel til greina að með þessu móti geti það orðið hagkvæmt fyrir hinn nýja eiganda, ef þarna er hagkvæmur virkjunarkostur, ef skyndilega vantar orku eða afl, að hefjast handa á nýjan leik. Minnst hefur verið á að hugsanlega mætti flytja túrbínuna annað. Ég held ekki. Ég held að þessar túrbínur séu hannaðar fyrir ákveðnar aðstæður, ákveðið mettunarstig af gufu, ákveðinn þrýsting og samsetningu gufunnar yfirleitt. Ég á von á því að það gæti verið hreint tap fólgið í því að fara að færa hana eitthvað annað og að hún mundi alls ekki henta aðstæðum á öðrum háhitasvæðum landsins. Ég skil það vel að móðureyra hv. þm. Ragnars Arnalds sé nokkuð þunnt þegar um þessa virkjun er rætt en ég tel að áhyggjur hans um afkomu þessa afkvæmis séu að miklu leyti ástæðulausar.



Herra forseti. Ég held að ég hafi áreiðanlega heyrt rétt hér áðan þegar hv. 5. þm. Norðurl. e., síðasti ræðumaður, lét svo um mælt að nú væri þessu fyrirtæki aldeilis borgið þegar það væri komið upp á arma ráðdeildarfyrirtækisins Landsvirkjunar. Það er alltaf gaman þegar menn eru skemmtilegir hér í ræðustól, hvort sem það er viljandi eða óviljandi. Ég veit ekki til þess að Landsvirkjun hafi verið talin neitt sérstakt ráðdeildarfyrirtæki í sínum rekstri, heldur kannske þvert á móti. Má því kannske segja að hæfi skel kjafti þegar Kröfluvirkjun er flutt yfir til Landsvirkjunar. En ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta mörg orð. Þetta er enn eitt dæmi þess að alþm. eru settir hér andspænis samningi sem gerður var um mitt s.l. sumar, þ.e. um yfirtöku Landsvirkjunar á Kröfluvirkjun. Nú skal það játað hispurslaust að ég er enginn sérfræðingur í þessum málum. Þetta eru flókin mál, flóknir útreikningar sem þarna liggja á bak við. En það sem við blasir og allir geta skilið er að að nafninu til yfirtekur Landsvirkjun þetta fyrirtæki fyrir 1170 millj. kr. en eftir standa hjá ríkissjóði skuldir að upphæð rúmlega 2000 millj. kr. Þetta eru kjarnaatriði málsins. Ég skil þó vel að hv. 3. þm. Norðurl. v. skuli hafa hér um þetta mál býsna mörg orð, enda honum málið skylt. Hann var einn í þeirri frægu nefnd sem bar ábyrgð á Kröfluævintýrinu frá upphafi til enda og ofur eðlilegt að hann skuli þurfa að hafa um þetta ýmis orð hér. Það var auðvitað fyrirsjáanlegt að þær skuldir sem til urðu vegna þessa gönuhlaups, sem að sumu leyti varð vegna óheppni, að sumu leyti vegna óforsjálni, að sumu leyti vegna náttúruhamfara, lentu á þjóðinni með einhverjum hætti fyrr eða síðar, þær skuldir sem Kröflunefnd stóð að því að stofna til með þeim endemum sem allir þekkja og þeirri frábæru fjármálastjórn sem einkenndi starf þeirrar ágætu nefndar og víða hafa verið gerð skil og ég ætla ekki að fara sérstaklega út í hér. Vitað var að allar þessar skuldir mundu lenda á skattþegnum þjóðarinnar fyrr eða síðar. Það má segja sem svo að það skipti kannske ekki höfuðmáli - þó að það skipti auðvitað nokkru - hvort þetta er tekið í hærra orkuverði eða hvort þetta er tekið bara úr hinum sameiginlega sjóði allrar þjóðarinnar eins og nú á að gera, 2000 millj. takk. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar að rétt sé að leggjast gegn þessu. Hér er ekki um raunverulega sölu að ræða eins og menn skilja það orð í daglegu lífi. Hér er eitt ríkisfyrirtæki, Landsvirkjun - sem að vísu er ekki hreint ríkisfyrirtæki heldur í eigu tveggja bæjarfélaga líka - að taka við þessu úr höndum ríkisins. Ég er ekkert frá því að það geti verið hagfelldara að ýmsu leyti - án þess að ég ætli sérstaklega að hrósa Landsvirkjun fyrir ráðdeild - að þetta sé á þessari sömu hendi frekar en að af hálfu ríkisins sé verið að reka þetta orkuver sér. Ljóst er að það verður ekkert hlaupið í að auka orkuframleiðsluna í Kröflu á næstunni. Það væri öldungis rangt eins og nú háttar. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna til þess sem stendur hér á bls. 9 í fskj. 2, "Fjárhagslegt mat Kröfluvirkjunar - reikniaðferðir og forsendur". Þar stendur: "Dálkur 4, orkusala. Á síðasta ári var aflgeta Kröfluvirkjunar aukin úr 20 í 30 MW og orkugeta þar með úr 125 í 170 gWh/ár. Fyrir þessari aukningu lágu engin markaðsrök, enda ekki þörf á meiri orku inn á landskerfið sem stendur. Það eru því engin rök til að Kröfluvirkjun fái í sinn hlut það af markaðnum sem nemur fullri orkugetu hennar fremur en aðrar framkvæmdir sem hafa verið gerðar á síðustu árum, en reikna má henni markaðshlutdeild frá 1986 skv. eftirfarandi reglum" - og síðan eru þær reglur taldar upp. Það er alveg rétt og ljóst að Kröfluvirkjun á ekki að hafa neinn forgang í þessu kerfi, það eru alveg hreinar línur. Það má segja sem svo að það sé viss hreinsun og samræming að færa Kröfluvirkjun til Landsvirkjunar ef menn líta á málin af sanngirni og láta ekki blandast inn í þau tilfinningahita frá fornu fari vegna allrar þeirrar gagnrýni sem þessi virkjun varð fyrir á sínum tíma, að langmestu leyti réttmætrar gagnrýni. En um það skal svo sem ekki fjölyrt hér. Ég ítreka að vitað var að bakreikningurinn, sem Kröflunefnd átti sinn þátt í að búa til, mundi lenda á þjóðinni og hann er að gera það. Hitt er svo annað mál, sem sagt hefur verið og sjálfsagt er rétt, að engin virkjun er svo vitlaus að hún borgi sig ekki einhvern tíma seint og um síðir. En það er ekkert útséð um það með Kröfluvirkjun hvort hún gerir það endanlega þó að hv. þm. Ragnar Arnalds hafi vitnað hér í tölur býsna langt fram í tímann. En við skulum vona að Kröfluvirkjun borgi sig einhvern tíma og sjálfsagt eru yfirgnæfandi líkur á því að hún geri það. En það er hins vegar engan veginn tryggt. Það eina sem var tryggt í þessu máli var að reikningnum yrði vísað til skattgreiðenda. Nú er komið að þeim skuldadögum þó að kannske sé þar aðeins um formbreytingu að ræða frá því sem áður hefur verið.



Virðulegi forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir deildinni, er fyrst og fremst til staðfestingar á orðnum hlut. Ég get þó ekki látið hjá líða að koma hér aðeins inn í umræðuna þar sem ég hef átt sæti í stjórn Rafmagnsveitna ríkisins undanfarin ár. Þar hefur þetta mál nokkuð komið til umfjöllunar, þó aðeins með þeim hætti að stjórn hefur verið gerð grein fyrir framvindu þess og stöðu án þess þó að ætlast væri til þess á nokkurn hátt að hún væri um það umsagnaraðili eða hefði af málinu afskipti hin minnstu. Það eru því fyrst og fremst stjórnvöld sem hafa mælt fyrir um það að þessi sala skuli eiga sér stað og á þeirra vegum hefur síðan verið ákveðið það söluverð sem einna helst hefur verið hér til umfjöllunar og staðið nokkuð í mönnum. Í því sambandi er rétt að ég láti þá skoðun í ljós að það hafi verið mat stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins og forsvarsmanna Rafmagnsveitna ríkisins að hér mundi vera um mjög góðan samning að ræða fyrir kaupaðila, þ.e. Landsvirkjun. Það var jafnvel haft í flimtingum hvort ekki væri ráð að bjóða eins og 100 millj. betur og vita hvort Rafmagnsveitunum stæði þá til boða að eiga þarna hlut að máli. En það varð aldrei að neinum veruleika heldur aðeins rætt manna á milli. En svo sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði hér grein fyrir í sinni ræðu átti sér stað á vegum Rafmagnsveitnanna á sínum tíma allítarleg athugun á því hvort fyrirsjáanlegt væri að Kröfluvirkjun gæti með tímanum skilað aftur þeirri fjárfestingu sem þar var til orðin. Sú niðurstaða fékkst að svo mundi vera þó að þar skipti nokkru máli hversu mikið afl væri sett á vélar virkjunarinnar og með hvaða hætti rekstrinum væri fyrir komið. Til þessa hefur aðeins önnur vél virkjunarinnar verið starfrækt og það er sennilega stór spurning hvort hin vélin verði nokkru sinni starfrækt. Það er m.a. vegna þess að hún hefur að nokkru leyti verið notuð til viðhalds og varahluta í þá vél sem starfrækt hefur verið. Hversu langt sú slátrun er komin veit ég ekki en vafalaust er það ekki svo að þar megi ekki úr bæta ef mönnum þykir ástæða til. En svona hefur alla vega verið að þessu staðið að mér er tjáð. Ég vil meina að allvel hafi verið að rekstri Kröfluvirkjunar staðið á þeim árum sem hún hefur verið starfrækt og ég efast um að það sé íbúum þess byggðarlags, sem hlut á að máli, nokkurt fagnaðarefni í sjálfu sér að þessir samningar hafi átt sér stað nú þar sem þeir munu tvímælalaust leiða til þess að draga mun úr rekstri og þeim rekstraráformum sem eitt sinn hafa verið uppi um þessa verksmiðju. Það mun þar af leiðandi leiða til þess að atvinnutækifærum þarna nyrðra mun fækka og þar af leiðandi að einhverju leyti draga úr afkomu og vaxtamöguleikum þess byggðarlags sem þar um ræðir. Þetta atriði kemur reyndar að nokkru leyti fram hér í samningnum sjálfum, þ.e. í 8. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: "Landsvirkjun mun gera þær breytingar á skipulagi og rekstri og starfsmannahaldi við Kröfluvirkjun sem hún telur nauðsynlegar til hagræðingar á starfrækslunni og samhæfingar við annan rekstur Landsvirkjunar. Starfsmönnum Kröfluvirkjunar verður gefinn kostur á endurráðningu í þær stöður, sem haldið verður áfram eftir 1. jan. 1986, og skal gengið frá þeim málum fyrir 1. sept. 1985." Það þýðir m.ö.o. að þessum málum hefur væntanlega nú þegar verið ráðið þó að ég viti annars ekki um niðurstöðu þess. Ég vil svo aðeins ítreka það sem ég sagði áðan, að Rafmagnsveitunum hefði ekki verið gefinn kostur á því að hafa nokkra aðild að þessu máli þó svo að þeim hefði á sínum tíma verið treyst fyrir rekstri þessa verkefnis sem er kannske meira umdeilt en nokkurt annað í nútímaframkvæmdasögu þjóðarinnar. Það má vel vera að það sé niðurstaða einhverra að þar hafi verið svo illa að staðið að ekki væri við hæfi að ræða við Rafmagnsveiturnar þar um. En ég dreg alla vega í efa að svo sé og vil fullyrða að Rafmagnsveiturnar og framkvæmdastjórn virkjunarinnar hafi verið vanda sínum vaxin og reynt að leysa þar sem best úr öllum málum. En vegna þessa og þeirrar umræðu, sem átti sér stað á vettvangi Rafmagnsveitnanna, held ég að vel væri við hæfi að þegar þetta mál kemur til umfjöllunar í iðnn. verði leitað eftir því t.d. að fá Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóra til viðræðna svo að hann geti þar gert grein fyrir viðhorfum þeim sem uppi voru innan veggja Rafmagnsveitnanna. Það má svo alltaf deila um það hvers virði Kröfluvirkjun er landskerfinu. Því var hér velt upp áðan hvort þessi virkjun, eins og allar virkjanir, mundi ekki borga sig er fram líða stundir. Vafalaust gerir hún það með einum eða öðrum hætti. Kannske sýndi þessi athugun, sem gerð var á sínum tíma, fyrst og fremst að hún borgi sig aftur vegna þess háa raforkuverðs sem er í landinu. Ef svo væri ekki væri augljóst mál að það tæki alla vega miklu lengri tíma fyrir virkjunina að borga sig ef hún þá gerði það nokkurn tíma. Það er aðeins það að raforkuverðið er svo hátt sem gerir það að verkum að þetta dæmi gengur upp. Rafmagnsveiturnar töldu og telja væntanlega að staðsetning Kröfluvirkjunar skipti miklu máli fyrir landskerfið í heild. Hún er þannig staðsett að hún skiptir miklu máli fyrir orkuflutning til Austur- og Norðurlands, dregur úr töpum á þeim löngu flutningsleiðum sem eru frá virkjunarsvæðunum við Þjórsá. Við höfum mjög nýlegt dæmi um þetta mikilvægi hennar þegar rafmagnstruflanir urðu á byggðalínuhringnum í óveðrinu sem gekk yfir nú fyrir síðustu helgi. Þegar loðnubræðslur eru víðast hvar í fullum gangi norður í landi sáust ljósin varla flökta á meðan sló þó út hér á suðvesturhorninu. Þar kom því til bæði staðsetning þessarar virkjunar og hringtengingin sem einnig hefur verið mjög umdeild í þeirri orkuumræðu allri sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Þetta sýnir okkur aðeins að mikilvægt er fyrir okkur að dreifa virkjununum sem mest um landið þannig að kerfið sé tilbúið til að mæta þeim áföllum sem hugsanlega verða á hverjum tíma og mæta þeirri orkuþörf sem er á hverjum stað á hverjum tíma án þess að truflanir verði óviðunandi í rekstri þeirra fyrirtækja sem þá eru í gangi hverju sinni. Ég hef svo ekki um þetta mál fleiri orð en vildi aðeins koma þessu að hér á þessari stundu þar sem ég á aðeins sæti hér um skamman tíma og hef ekki möguleika á því að hafa frekari áhrif á gang þessa máls. En eins og ég sagði í upphafi er hér aðeins um að ræða staðfestingu á orðnum hlut.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Það verður ekki annað sagt en hljótt hafi verið um Kröflumál síðustu misseri þar til nú, að þetta frv. er lagt á borð þm., frv. þess efnis að Kröfluvirkjun verði seld. Nokkuð hefur borið á því í allri umræðu um Kröfluvirkjun að ræðumenn hafa - og er ég nú ekki einvörðungu að tala um þessar umræður hér heldur almennt úti í samfélaginu - skellt skuldinni, ef ég má svo að orði komast, á svokallaða Kröflunefnd. Nú ætla ég ekki að fara í þessum ræðustóli að ganga erinda Kröflunefndar. Hins vegar vil ég minna á að þegar stofnað var til Kröfluævintýrisins upp úr 1974 var það í kjölfar mikillar olíuverðsprengingar og sannleikurinn er sá að það komst ekkert annað að með þessari þjóð en að virkja og virkja fljótt, auka við uppsett afl í landskerfinu. Með tilliti til þessa og ákvarðana stjórnvalda í þessum efnum, ákvarðana Alþingis, hlýtur maður að líta svo á, að vegna ákvarðana og ábyrgðar allra ráðamanna beri þjóðin öll sína ábyrgð. Fram hjá því verður ekki litið. Skuldinni verður því ekki skellt á Kröflunefnd að mínum dómi. Hitt er það að e.t.v. hefur sú ágæta nefnd með köflum sýnt af sér á sínum langa starfsferli, meðan hann var og hét, of mikinn dugnað. Nú er ég ekki að segja að hún hafi í ákvörðunum sínum gengið út á ystu nöf varðandi valdsvið sitt, ég vil ekkert fullyrða um það. Eins og hér hefur verið vikið að í umræðunni markast þetta mál af nokkrum þáttum fyrst og fremst. Það er auðvitað augljóst að það verð sem hér er nefnt og greitt skal fyrir Kröfluvirkjun er fundið út frá meðalorkuverði frá Landsvirkjun. Þá er miðað við forgangsorku. Ég skal út af fyrir sig ekki fetta fingur út í að svo er. Þegar talað er um ábyrgð, þegar talað er um að einhverjir hafi ekki sést fyrir í málafylgju eða ákvörðunum - Kröflunefnd og í víðari skilningi stjórnvöld stóðu að þeim málum - fer ekki hjá því að í sömu andránni verði manni litið til Landsvirkjunar. Það hefur verið hart deilt á Landsvirkjun. En hvernig hefur Landsvirkjun fengið í raun sínar heimildir? Ekkert gerir Landsvirkjun öðruvísi en að hafa heimildir til lántöku, fjáröflunar til framkvæmda. Hvar eru þær ákvarðanir teknar? Hvergi annars staðar en á þessum stað hér. Auðvitað berum við alþm. fulla ábyrgð á því sem stundum hefur verið kallað, og var nefnt síðast í gær, orkuveisla. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvað Landsvirkjun ætlast fyrir þrátt fyrir allt. Það er gert ráð fyrir að heimildir til orkuöflunar á svæðinu séu allt að 70 mw. af uppsettu afli. Hins vegar, eins og hér hefur komið fram og er að sjálfsögðu tíundað í samningnum, er gert ráð fyrir að uppsett afl verði ekki meira en 30 mw. allt til ársins 2010. Forvitnilegt væri að vita hvort einhverjar leynifyrirætlanir séu til um að auka uppsett afl frá því sem þarna segir. Við skulum gá að því að framsetningin með frv. varðar aðeins þennan kaupsamning. Landsvirkjun er því í lófa lagið að stofna til frekari orkuöflunar á svæðinu og frekari uppsetningar aukins afls. Hvort heppilegra er að landsmenn greiði orkuna, sem beisluð hefur verið, í formi skatta eða með orkureikningum getur verið matsatriði. Mín skoðun er þó sú að skynsamlegra sé að vera ekki að fela hið raunverulega orkuverð. Það sé þegar á allt er litið skynsamlegra. Að vísu eru skattgreiðendur heldur fleiri en þeir sem fá sendan orkureikning. En um þetta má deila. Ég viðurkenni það. Ég er frekar á því að það sé af því tagi að stinga höfðinu í sandinn, fremur óskynsamlegt sem sagt, að skattgreiðendur borgi meiri hlutann af kostnaði með þeim hætti sem hér er lagt til. Eitt finnst mér ekki hafa komið nægjanlega vel fram, hvorki í þessari umræðu né heldur í rökstuðningi með frv., og það er hversu mikill hluti af þeim liðlega 2 milljörðum sem út af standa er í raun rannsóknarkostnaður. Mér finnst vanta mikið á að það fylgi rökstuðningur og útlistun hvað snertir það fé sem út af stendur. Nú ætla ég að viðurkenna, með tilliti til þeirra vangaveltna minna hvort raforka á að greiðast af skattfé eða þegar almenningur borgar sína orkureikninga, að það er eðlilegra að greiða rannsóknir sem nýtast e.t.v. miklu víðar, eins og má til sanns vegar færa með ýmsar þær aðgerðir sem stofnað hefur verið til við Kröflu. Þær nýtast e.t.v. víðar. Þá er afsakanlegt að skattborgarar landsins greiði þær. Hitt má ljóst vera, og deili ég þá jafnt á alla sem báru og bera ábyrgð á Kröfluvirkjun, að auðvitað var ráðist allt of fljótt í virkjunina sjálfa. Auðvitað eru fleiri en færri sammála um að það hefði verið skynsamlegra og hefði raunar átt að rannsaka svæðið miklu betur. En allir æptu: Meiri orku! Því miður er hæstv. iðnrh. ekki viðlátinn þessa umræðu. Mér gefst að sjálfsögðu tækifæri til að ræða málið og spyrja í iðnn. Til viðbótar við að ekki liggur fyrir útlistun á því hver er raunverulegur rannsóknarkostnaður liggur ekkert fyrir um hvað kostar í raun að afla þeirrar orku sem þarf til að bæta við um 30 mw. í uppsettu afli. Ekkert liggur fyrir um það. Ekki hef ég séð það. Væntanlega kemur það fram í umræðum og þeim upplýsingum sem vonandi berast til nefndarinnar. Hv. 5. þm. Norðurl. e. taldi að nú væri þetta mál til lykta leitt. Ég ætla að vona að hann hafi fyrst og fremst átt við að þessi samningur, sem hann telur eftir atvikum góðan, sé í höfn. Við erum sáralitlu og líklega engu nær um heildarráðstafanir vegna okkar orkukerfis, vegna þess umframafls sem fyrir hendi er í landinu. Það er okkar mikli höfuððverkur. Það hefði svo sem verið fróðlegt, þegar verið er að ræða öðrum þræði um orkunýtingu, enda þótt það sé með tilliti til þessa frv., sem varðar ekki nema hluta af landskerfinu, að heyra frá hæstv. iðnrh. hvað liði hugsanlegum samningum við erlenda aðila um sölu raforku til stóriðju. Eftir því sem manni skilst standa samningaviðræður yfir, einhverjar þreifingar, einhverjar vonir eru uppi, en lítið hefur verið upplýst um þau mál. Það má vel vera að óhjákvæmilegt sé að yfir því hvíli einhver leyndarhjúpur. Mál kunna að vera á viðkvæmu stigi. En öll þessi umræða skarast. Hún hlýtur að gera það. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég mun fyrst og fremst leggja áherslu á það við umfjöllun í iðnn. að Landsvirkjun og aðrir aðilar, sem þarna hafa komið nálægt, gefi upplýsingar, ekki síst varðandi rannsóknarþáttinn, að hve miklu leyti má meta hann til verðs í fyrsta lagi og í annan stað hvort fyrirætlanir, enda þótt þær komi ekki fram hér, liggi fyrir um frekari orkuöflun á Kröflusvæðinu og frekari uppsetningu aukins afls.



Herra forseti. Aðeins örfá atriði. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög. Hv. þm. Ragnar Arnalds talaði um það mikið hér síðast að menn hefðu orðið vitrir eftir á. Satt er það að vísu. Hins vegar man ég mætavel hvenær þessi orð voru sögð sem ég hafði eftir aðstoðarmanni ráðherra, Jónasi Elíassyni. Þau voru sögð á fundi um sjávarútvegsmál í ársbyrjun 1976. Þá var Kröfluvirkjun ekki mjög langt komin og engar byggingar hafnar og sennilega hægt, að mér er sagt, að afturkalla kaup á túrbínum. En hvað um það.

Þá var stöðvarhúsið risið, hv. þm.

Stöðvarhúsið var ekki risið þá. Hér kom fram áðan að slátrun hefði átt sér stað á túrbínu 2. Svo er ekki að ég síðast vissi. Ég spurðist sérstaklega fyrir um það fyrir ekki mjög löngu og mér var sagt að það væri til í hana svo til allt sem með þyrfti. Ég hafði heyrt þetta líka og hafði áhyggjur af því, en það mun ekki vera ástæða til að hafa áhyggjur af því. Hún mun vera nokkurn veginn í lagi. Auðvitað er ljóst að það fækkar atvinnutækifærum á þessu svæði við þetta. Ég reikna með að það fækki þarna fólki. Mér skilst að nú sé búið að endurráða 11 manns af u.þ.b. 17 sem fyrir voru. Hitt er svo annað mál að heimamenn í Mývatnssveit eru svo sem ekkert að kæra sig um að haldið sé uppi þar atvinnubótavinnu fyrir einhvern ákveðinn mannfjölda ef það er hagkvæmt að reka þetta fyrirtæki með minni mannafla. Annað varðandi heimaaðila, Mývetninga. Þeim var sérstaklega tryggt að við alla samninga yrði staðið og það var þeim mikils virði, sérstaklega í sambandi við gufusölu til Hitaveitu Mývatnssveitar sem nú á haustdögum hefur verið stækkuð um þriðjung. Þá var það mjög mikils virði fyrir þá að við þá samninga yrði staðið. Varðandi eitt atriði enn sem hv. þm. Sveinn Jónsson nefndi áðan, að hvað snerti svokallaða leiðréttingu kósínus pí, sem er verkfræðilegt hugtak, sé Kröfluvirkjun ákaflega vel staðsett. Það er rétt eins og er, en þessi kostur við virkjunina mun minnka með tilkomu Blönduvirkjunar af eðlilegum orsökum. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson talaði um að ræðumenn hefðu skellt skuld á Kröflunefnd. Ég kannast ekki við að ég hafi gert það, en hann hefur sennilega tekið það svo. Ég veit ekki hvaða ræðumenn hann átti við að öðrum kosti í fleirtölu. Hann vildi fá að vita um rannsóknakostnað, hvað væri eiginlegur rannsóknakostnaður. Það er áreiðanlega mjög erfitt að meta það. Það verður sjálfsagt aldrei hægt að meta t.d. hvað snertir svokallað sjálfskaparvíti hversu mikið rannsóknargildi sú hola hafði, en hún kostaði milljón dollara eða meira. Eins og menn kannske muna sprakk hún í loft upp og myndaðist leirhver þar sem hún var. Eitt er þó öruggt, að Kröfluvirkjun hefði orðið dýrari og skuldirnar meiri ef eigendur hefðu gert jafnstrangar kröfur til jarðhitaréttinda og þeir hafa gert sums staðar annars staðar á landinu. Ég skildi ekki heldur eða öllu heldur fannst mér það ekki koma málinu beint við þegar hv. þm. fór að tala um hvernig stæði með sölu á orku til annarra hluta, til álvers og þar fram eftir götunum. Ég held að það hafi kannske ekki átt heima í þessari umræðu þó að það megi vel vera. Þetta var það sem ég vildi hafa tekið fram í þessari umræðu.



Herra forseti. Við hv. 3. þm. Norðurl. v. höfum áður átt hér nokkur orðaskipti einmitt um þessi mál og það verð ég að segja að ólíkt þótti mér sú ræða sem hann flutti nú þekkilegri en sumar þær sem ég hef heyrt hann flytja hér um sama mál í þessum ræðustól. Hann talaði um þá samfelldu keðju mistaka sem átti sér stað í sambandi við þessa stóru framkvæmd og rakti það mjög ítarlega, enda þekkir hann vel til þessa máls í hvívetna. Víst skal viðurkennt og hefur aldrei staðið á því að Kröflunefnd verður aldrei kennt um öll þau mistök sem þarna voru gerð. Það dettur engum lifandi heilvita manni í hug. En hitt er svo það, sem ekki verður breytt og er gagnrýni vert, að af hálfu Kröflunefndar og þó kannske einkum af hálfu formanns Kröflunefndar var þetta mál nær ævinlega rekið meira af kappi en forsjá. Ég ætla ekki að fara að tala um ávísanahefti Kröflunefndar, hætta mér út á þann hála ís. Ég hygg að við hv. 3. þm. Norðurl. v. getum verið sammála um að fjármálastjórn var þarna ekki alltaf sem skyldi, kostnaðargát eða eftirlit með eðlilegum hætti. Þetta var gagnrýnt. Að sumu leyti var þetta gagnrýnt eftir á einfaldlega vegna þess að upplýsingarnar lágu ekki fyrir og það var ekki auðhlaupið að þeirri nefnd sem rak þessar framkvæmdir. Það var fimm manna nefnd sem rak þessar framkvæmdir áfram af miklum þunga og hún var ekkert aðgengileg almenningi. Sumt var gagnrýnt eftir á og af eðlilegum ástæðum. Það er alltaf ágætt að geta verið vitur eftir á, en það á bara ekki við um allt það marga sem þarna var gagnrýnt. Hv. þm. sagði að ég hefði ekki hlustað á hans mál. Ég held að hann hafi kannske ekki heldur hlýtt nægilega vel á mitt mál. Hann vék að því að ég hefði talað um söluna. Ég hef kannske ekki látið það koma nægilega skýrt fram að ég veit ekki hversu rétt er að tala um sölu í tilviki sem þessu. Þetta er ekki eiginleg sala. Þarna er eitt fyrirtæki í almannaeigu, í eigu ríkisins og í eigu tveggja sveitarfélaga, að taka við eign frá ríkinu. Það er í rauninni verið að færa á milli mjög skyldra aðila. Þetta er í mínum huga ekki raunveruleg sala. Þarna eru gerðar tilfæringar með tölur þar sem talað er um kaupverð annars vegar og síðan eftirstandandi skuldir sem verða eftir hjá fyrri eiganda. Eins og hv. 5. þm. Vesturl. benti á áðan, að ég hygg, er auðvitað með þessum hætti verið að fela hið raunverulega orkuverð, hvað orkan raunverulega kostar. Þetta er ein leið til að niðurgreiða orku. Það mætti auðvitað fara þessa leið í miklu stærri mæli og kannske verður það einhvern tíma gert, láta bara ríkissjóð yfirtaka svo og svo mikið af skuldum Landsvirkjunar o.s.frv. til að greiða niður orkuverðið. Ég hygg líka að hann hafi kannske misskilið mín orð. Ég vitnaði til þeirra orða að svo hefði verið sagt að það væri engin virkjun svo vitlaus að hún borgaði sig ekki einhvern tíma í hinni óendanlegu framtíð sem vonandi blasir við okkur öllum.

Hver sagði þetta?

Þetta eru fleyg orð.

Voru þau mín?

Nei, það held ég ekki. Þó að hæstv. fyrrv. iðnrh. hafi látið mörg fleyg orð falla veit ég ekki hvort er hægt að eigna honum þessi. Það er rétt að við höfum öðlast verðmæta reynslu í sambandi við Kröfluvirkjun, en sú reynsla hefur líka orðið afar dýrkeypt. Það var vikið að því hér líka, hv. þm. Ragnar Arnalds gerði það, að þessi lög hefðu verið samþykkt samhljóða. Auðvitað er það rétt. En lögin eru eitt, framkvæmdin og framgangsmáti framkvæmdanna er annað. Þarna verða menn auðvitað að greina á milli. Það er líka svo að enginn talar um það hér að gera hv. þm. Ragnar Arnalds sérstaklega ábyrgan fyrir öllu því sem gerðist þar. Það dettur mér ekki í hug þó við höfum sitt hvað sagt um þetta í gegnum árin. En auðvitað ber Kröflunefnd þarna nokkra ábyrgð. Auðvitað ber formaður þeirrar nefndar og ýtustjóri þessa verks, sem ég hygg að hann hafi verið, Jón Sólnes, mikla ábyrgð. Auðvitað ber Alþingi líka allt ábyrgð. Það má sjálfsagt um það deila í það endalausa hvernig þessi ábyrgð á að skiptast, ef menn fara út í það, en ég hygg að það verði ekki aftur snúið með að ábyrgð Kröflunefndar og hennar formanns var í þessu máli býsna mikil. En ég skal líka fúslega viðurkenna að sumt af því sem þarna gerðist verður Kröflunefnd ekki með neinum rétti sökuð um, það sem kom í ljós seinna. Ég ítreka að þarna var ýmislegt ámælisvert, ýmislegt athugavert, málið var sótt og því ýtt áfram af feiknalegu kappi og kannske ekki alltaf, og alls ekki eftir á að hyggja, nægilegri forsjá. En frv. sem hér um ræðir sýnist mér ekki hafa neinar stórbreytingar í för með sér þó það nái fram að ganga. Það er kannske svolítið öðruvísi ástatt á því borði þar sem orkumálin liggja, ef þannig má taka til orða, en í grundvallaratriðum breytir þetta í rauninni engu.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Því miður er hv. 5. þm. Norðurl. e. ekki hér í salnum. Það var eitt, sem hann vék að, sem ég get ekki annað en haft örfá orð um. Hann undraðist það í minni ræðu þegar ég minntist á orkusölu til stóriðju og í sömu andránni minntist ég á erlenda aðila. Ég veit ekki betur en allverulegur hluti þessara umræðna byggist m.a. á því hversu stór hluti af orkuframleiðslu okkar er ekki nýttur og fjárhagur Landsvirkjunar mótast ekki síst af því. Lagt hefur verið í miklar fjárfestingar, eins og kunnugt er, sem ekki nýtast. Að mínum dómi er því augljóst að eftir því sem orkunýtingin er betri og meiri, þeim mun meiri líkur eru á því að byggt verði undir góðan fjárhag Landsvirkjunar og þar með landsmanna allra. Af þessum sökum ekki síst taldi ég eðlilegt, m.a.s. við þessa umræðu, að fram kæmu einhverjar upplýsingar um hvað næst stæði um frekari orkunýtingu, hvað væri fram undan. Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins drepa á þetta og tel fullkomlega eðlilegt að á það sé minnst við þessar umræður.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, en frv. um það efni hefur verið lagt fram á þskj. 140. Eins og þingheimi er kunnugt var þessi skattur fyrst á lagður á árinu 1979. Skatturinn hefur síðan verið við lýði í nær óbreyttri mynd þó svo honum hafi í fyrstu aðeins verið ætlað að greiða úr tímabundnum fjárhagsvanda ríkissjóðs. Í umræðum um fjárlagafrv. fyrir næsta ár hefur komið fram að nauðsynlegt er, með tilliti til þess vanda sem við blasir í efnahagsmálum þjóðarinnar, að seinka a.m.k. ýmsum fyrri áformum um lækkun skatta þar sem svigrúm til slíks er ekki fyrir hendi við þessar aðstæður. Með hliðsjón af þessu, svo og í samræmi við fyrri forsendur fjárlagafrumvarpsins, verður ekki hjá því komist að leggja til að framhald verði á sérstakri skattlagningu á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Samkvæmt fjárlagafrv. er áætlað að álagning skattsins nemi um 110 millj. kr.. en innheimta nemi um l00 millj. kr. á næsta ári. Frv. er efnislega eins og lög nr. 130/1984 er fjölluðu um álagningu og innheimtu skattsins á þessu ári. Lagt er til að skatthlutfallið verði óbreytt frá fyrri lögum eða 1,1% af skattstofni sem er fasteignamatsverð í árslok 1985. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, að fara frekari orðum hér um. Þetta mál liggur ljóst fyrir og hefur verið endurnýjað árlega síðan 1979. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2, umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar.



Virðulegi forseti. Ég kann ekki við annað en óska hæstv. fjmrh. til hamingju með það mál sem hann flytur hérna. Það er öllum kunnugt að Sjálfsttl. hefur barist af miklum þrótti gegn þessari skattlagningu og þegar ég var fjmrh. flutti ég aldrei framsöguræðu fyrir þessu máli svo að ekki stykki í stól nokkur stykki sjálfstæðismanna og hallmæltu þessum skatti og særu þess dýran eið að hann skyldi afnuminn þegar þeir kæmu til valda. Ég get því ekki látið hjá líða að óska hæstv. ráðh. til hamingju með sinnaskiptin, sem ég tel af hinu góða, þó vissulega hefði ég getað hugsað mér að skatturinn væri hærri en hann er því að fyrirrennari hans í embætti lækkaði þennan skatt verulega. Það er hins vegar skref í rétta átt að koma nú með skattinn óbreyttan frá því sem áður var þrátt fyrir allar fyrri yfirlýsingar og aldrei að vita nema ráðherrann fengist til að bæta einhverju ofan á. Að vísu mætti hugsa sér máltækið: Batnandi ráðherra er best að sitja. Ég vil þó ekki gera það að mínum orðum í þessu sambandi vegna þess að það er ýmislegt annað sem hæstv. ráðh. hefur á prjónunum og ég er ekki sérlega hrifinn af. En þetta er sem sagt merkur áfangi í störfum þessa ráðherra og sýnir í öllu falli að hann á það til að koma með góða hluti hér.



Herra forseti. Það er að sönnu rétt að það hefur verið stefnumið Sjálfstfl. að komast hjá því að leggja á þennan skatt. Í sjálfu sér er það auðvitað ósæskilegt að mismuna með skattheimtu, eins og í raun og veru er verið að gera með þessum skatti þar sem lagður er eignarskattur á eina tegund atvinnurekstrar með öðrum hætti en á aðrar. Það verður hins vegar ekki hjá því komist vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem uppi eru og þess mikla fjárhagsvanda sem við er að etja að framlengja þennan skatt í eitt ár til viðbótar og við erum reiðubúnir að axla þá ábyrgð í ljósi þeirrar þröngu stöðu. Vegna ummæla hv. þm. Ragnars Arnalds um lækkun þessa skatts, þá eru það nokkuð misvísandi ummæli vegna þess að þar var fyrst og fremst um það að ræða að lækka skattprósentu til samræmis við lækkandi verðbólgu þannig að greiðslubyrði skattsins yrði sem næst óbreytt þrátt fyrir lækkun verðbólgunnar á milli ára. Það var meginástæðan fyrir þeirri breytingu sem gerð var. Mér þykir rétt að þetta komi hér skýrt og skilmerkilega fram.