Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutn.m. Guðmundur Eggerz: Við flutningsmenn þessarar till. förum fram á það, að skipuð verði sérstök nefnd til þess að íhuga sjávarútveg landsins, þessa atvinnugrein, sem framleiðir mest allra og leggur drýgstan skerf í landssjóð, en samt sem áður hefir verið höfð á hakanum alt til þessa dags. Það er sannarlega ekki vanþörf á því að löggjafarvaldið beini athygli sinni að þessum aðal-atvinnuvegi okkar, einkum þegar þess er gætt, við hve mikla örðugleika hann á að stríða að mörgu leyti. Eg skal að eins leyfa mér að drepa á einstök atriði. Kemur mér þá fyrst til hugar hættan, sem þessum atvinnuvegi fylgir. Raunar vofir hún yfir sjómönnum allra landa, en þó sérstaklega yfir sjómönnum Íslands. Eg hefi lesið skýrslu, sem landlæknir hefir skrifað hér að lútandi. Getur hann þess þar, að á árunum 1881–1910 hafi druknað hér á landi 1991 karlmaður og 101 kona. Þetta er hlutfallslega miklu meira en í öllum öðrum löndum. Það er ferfalt meira en í Noregi og kveður þó meira að sjóðdauða þar en í öðrum nágrannalöndum. Þetta atriði eitt ætti að vera ærin nóg ástæða til þess að nefnd yrði skipuð til að athuga hvort ekki yrði bót hér ráðin á. Eg skal ekkert fullyrða um það, hvort fleiri druknanir hér á landi en annarstaðar eiga rót sína að rekja til náttúrunnar, eða Verri útbúnaðar. Eg gæti hugsað, að þetta hvort tveggja eigi sök hér á. Erfiðleikar af náttúrunnar völdum hljóta að vera hér miklu meiri, vegna veðurlagsins og hafnleysis. Líka get eg trúað því, að útbúnaður íslenzkra skipa sé ekki eins góður og annara þjóða, enda er það ofur eðlilegt. Við erum miklu fátækari en nágranna þjóðir okkar og því ekki ólíklegt, að ýmislegt sé hér frekar af vanefnum búið. Eg hefi veitt því eftirtekt, og það gladdi mig, að Fiskifélag Íslands hefir tekið til meðferðar eitt atriði, sem hér að lýtur, hirðing og viðhald á vélabátum. Það er eitt skilyrði til þess að sjómaðurinn geti verið nokkurn veginn öruggir á hafinu, að vélin sé í lagi, og er því gott og rétt, að Sjómenn fái tilsögn í meðferð véla. Þetta er líka fjárhagslegt atriði, því að ef vél er illa hirt, þá eyðilegst hún fyr. Sjávarútvegurinn er miklu stopulli en landbúnaðurinn. Bóndinn veit, að túnið og engjarnar grænka, og þó að töluverður mismunur geti orðið á afurðum landsins eftir árferði, þá getur landbúnaðurinn þó aldrei brugðist með öllu. En sjávarútvegurinn getur alveg brugðist. Og enn má benda á eitt, sem hnekkir sjómanninum mjög mikið. Hann hefir enga atvinnu marga mánuði ársins. Frá því seint í Nóvember til þess seint í Febrúar getur hann ekki stundað atvinnu sína sökum íllviðra, og þó að einstöku sinnum gefi á sjó, þá er engan flak að fá á þessum tíma. Fátækir menn verða þannig að eyða því að vetrinum, sem þeir hafa aflað að aumrinu. Þetta er mikilsvert atriði, sem þyrfti að bæta úr á einhvern hátt, ef annars nokkur ráð eru til. Þá er sjávarútvegurinn mjög margbrotinn. Hér er sjór stundaður bæði á opnum bátum og mótorbátum, seglskipum og gufuskipum, og veiðiaðferðirnar margvíslegar. Nú er svo komið með landbúnaðinn, eins og við vitum og betur fer, að hann fær árlegan, fastan styrk. Það er öflugt og gamalt félag, sem styrkir landbúnaðinn. Þessu er öðruvís farið um sjávarútveginn; þar er alt í molum enn þá. Úr þessu verður að bæta. Landssjóður hefir miklar tekjur af sjávarútveginum, og er því sjálfsagt, að eitthvað sé gert til stuðnings þessari atvinnugrein. Eg skal svo ekki orðlengja þetta meira. Eg býst við að hv. deild verði á einu máli um að skipa 7 manna nefnd, eins og farið er fram á hér í brt. Eg býst ekki við að nefndin geti tekið alt til athugunar eða kipt öllu í lag, sem lagfæra þarf, en eg ætlast til að meira samræmi verði komið á, ef öllum málum, sem koma fram í deildinni viðvíkjandi sjávarútveginum, verður vísað til þessarar nefndar.



Eins og háttv. deildarmönnum er kunnugt, voru hér í fyrra tvö frumv. um líftrygging sjómanna. Þeim var báðum skotið til sömu nefndar, en nefndin gat ekki komið sér saman um, vegna naumleika tímans, hvort frumv. skyldi taka, og ekki var hægt að gera eitt frumv. úr báðum, vegna þess hve þau voru sundurleit. Nefndin tók þá þann kostinn, að skora með þingsál.tillögu á landsstjórnina, að semja og leggja fyrir næsta Alþingi frumv. til laga um líftrygging sjómanna. Þessi þingsál. till. var samþykt, og skal eg með leyfi hæstv. forseta lesa þingsályktunina upp í heild sinni. Hún hljóðar svo: Neðri deild Alþingis ályktar að skora á landsstjórnina, að semja og leggja fyrir næsta reglulegt Alþingi frumv. til laga um líftrygging sjómanna, og að hún við samning slíks frumvarps taki til íhugunar: 1. hvort eigi sé unt að gera Iíftryggingarskylduna víðtækari en hún er nú; 2. hvort eigi sé tiltækilegt, að hækka iðgjöldin og þar af leiðandi útborgun úr sjóðnum að mun frá því sem nú er; 3. hvort eigi sé unt að taka upp í slíka löggjöf ákvæði um slysaábyrgð og uppbót fyrir atvinnutjón; 4. hvort eigi mundi réttara að ákveða að útborgun úr sjóðnum félli til þeirra einna, er hinum líftrygða var skylt að annast að lögum, þar með talin óskilgetin börn á ómagaaldri, en systkyni alls ekki; 5. hvort eigi væri tiltækilegt, að landssjóður styrkti sjóðinn með árlegu fjárframlagi, og 6. hvort eigi væri ástæða til að hafa sérstaka líftrygging handa þeim er stunda sjó eingöngu á róðrarbátum. Þegar eg kom hingað suður í sumar, brá mér í brún, þegar eg sá, að þetta frumv. Var ekki meðal stjórnarfrumvarpanna. En eg komst brátt að því, að stjórnin hafði þó gert nokkuð í þessu máli. Hún hafði leitað álits stjórnar vátryggingarsjóðsins, og fengið það svar, að engin ástæða væri til að flýta þessu máli. Mér kom þetta svar ekki á óvart, því að málið hafði áður mætt andmælum úr þeirri átt. Eg tel samt ver farið, að ekki hefir verið gert meira í þessu, því að nú hefir því aukist fylgi út um landið. Það var nýstárlegt í fyrra, en það sýndi sig þegar fiskiþingið kom saman, að það hafði vakið eftirtekt. Og það er mikið fyrir tilstilli fiskiþingsins, að þetta frumv. kemur nú fram í breyttri mynd. Eg skal ekki fara út í einstök atriði þess, en að eins leyfa mér að minna á, í hverju aðalbreytingarnar eru fólgnar. Í stærra frumv. í fyrra var ætlast til að sjómenn væru trygðir fyrir alt árið. Þetta þótti ekki aðgengilegt fyrir þá, sem ekki stunda sjó nema nokkurn tíma árs. Eg hafði lagt til, að líftryggingartímabilið væri einn ársfjórðungur, en það þótti nokkuð stutt, og var svo ákveðið að hafa þrjú líftryggingartímabil á árinu. Eg þarf ekki að taka það fram nú, hver nauðsyn er að breyta sem fyrst þeirri löggjöf, sem við eigum við að búa í þessu efni. Eins og allir vita, fá námenni þeirra manna, sem trygðir eru eftir núgildandi lögum og drukna í sjó, 400 kr., sem borgast með 100 kr. á ári í 4 ár. Í fyrra ætlaðist eg til að líftryggingarupphæðin yrði 100 kr., sem borgaðist með 200 kr. á ári í 4 ár. Nefndin var á sömu skoðun, en fiskiþingið færði upphæðina niður í 800 kr. Eg get nú felt mig við það, en eg held að við flutningamennirnir séum allir á einu máli um það, að lengra megi ekki fara. Það er öllum kunnugt, að þetta gjald, sem eftirlifandi námenni druknaðra manna fá, dregur þau sáralítið, og sjómennirnir vilja gjarnan leggja meira á sig til þess að tryggja betur hag eftirlifandi námenna sinna. Það er fögur dygð að vilja sjá sínum sem bezt borgið eftir sinn dag. Vitanlega hafa sjómennirnir okkar ekki svo góðar tekjur, að þeir geti trygt framtíð námenna sinna á annan hátt. Þeir geta ekki lagt neitt upp af tekjum sínum. Það eru fleiri hliðar á þessu máli og er ein þeirra fjárhagshliðin. Menn þurfa að vita, hve margir stunda sjó árlega og um hv e langan tíma. En skýrslur um þetta eru ekki til. Það þarf að gera líftryggingarskylduna sem víðtækasta, svo að allir þeir sem sjó stunda um lengri eða skemri tíma, styrki sjóðinn með tillögum sinum. Í Ísafjarðarsýslu fá menn sig ekki trygða fyrir skemri tíma en 10 vikur. En þrátt fyrir það þó fjöldi manna hafi gengið undan og ekki borgað í sjóðinn, hefir hann þó staðið í skilum til þessa. Það virðist því séð fyrir, að sjóðurinn geti ekki þrotið. En ef það kæmi fyrir, þá er hér gert ráð fyrir, að landasjóður standi á bak við, enda er honum álitið það skyldast. Eg álít svo ekki þörf að fara frekara orðum um málið í þetta sinn. Eg býst við að háttv. deildarmönnum þyki full ástæða til að það verði rækilega athugað í nefnd, og leyfi eg mér að stinga upp á 7 manna nefnd að þessari umræðu lokinni.



Eg Vil taka undir það með háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.), að mér brá í brún þegar eg kom suður og sá, að ekkert frumv. um líftrygging sjómanna lá fyrir frá stjórninni. Eg get ekki annað sagt, en að stjórnin hafi gengið slælega fram í þessu máli. Mér virtist háttv. seinasti ræðumaður vilja telja stjórninni það til afsökunar, að málið hefði komið of seint frá Fiskifélaginu. En það er engin afsökun fyrir stjórnina, og eg get ekki séð, að Fiskifélagið sé æðsti dómstóll í þessu máli. Það var búist við því af sjómannastéttinni, að málið yrði afgreitt á þessu þingi. Þetta frumv., sem nú er hér fram komið, bætir að vísu talsvert úr ástandinu, sem nú er, en eg þori að fullyrða, að það bætir hvergi nærri til fullnustu úr þeim göllum, sem mest er um vert. En eg vona, ef það verður sett í nefnd, að að það verði lagað svo, að það geti fullnægt jafnt sjómönnum á opnum bátum eins og á þilskipum. En eins og það er nú, snertir það miklu minna hag sjómanna á opnum bátum. Eg vil leyfa mér að styðja uppástungu háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) um 7 manna nefnd.



Eg Vildi að eina leiðrétta þann misskilning hjá háttv. þm. Snæf. (H. St.), að eg hafi sagt, að þetta mál hefði komið of seint til Fiskifélagsins frá stjórninni. Eg sagði ekkert um það. Og eg veit ekkert um, hvenær Fiskifélagið hefir fengið málið frá stjórninni. En eg held að stjórnin hafi leitað sér svo góðra upplýsinga, að hún sitji nú inni með allgóða þekkingu á málinu.



Eg þarf í rauninni ekki að svara neinu sérstöku, því að háttv. flutningsmaður (M.Ól.) hefir upplýst nægilega, hvernig á því stóð, að stjórnin kom ekki með frumv. um líftrygging sjómanna. Að vísu lá fyrir stjórninni þingsályktun um þetta efni, og stjórnin hefir gert sér að reglu, að taka til greina þær þingsályktanir, sem til hennar er beint. Það er engin skylda stjórnarinnar að taka til greina allar þingsályktanir, sem ef til vill eru samþyktar með eins eða tveggja atkvæða meirihluta í annarri hvorri deildinni, og áliti hún þingsályktunina ástæðulausa eða ótímabæra, þá er engin von að hún fari að sinna henni. Nú stendur svo á, að hér er um ung lög að ræða og að engin reynsla er fengin fyrir því, hvort þau séu heppileg eða ekki. Þar að auki eru skiftar skoðanir hjá sjómönnunum sjálfum um það, hvort heppilegt sé að breyta til nú þegar. Háttv. þm. Snæf. (H. St.) sagði að vísu, að það væri eindregin ósk sjómanna; það getur verið að svo sé í hans kjördæmi, en annarsstaðar er það ekki. Af þessum ástæðum, sem nú voru taldar, fann stjórnin ekki ástæðu til að koma fram með frumvarp, en nú er það komið fram, og mun það þá koma í ljós, hvort þörfin hefir verið svo brýn, sem háttv. þm. Snæf. hélt fram.



Eg skal ekki deila við háttv. umboðsm. ráðherra (Kl. J.) um lagaskyldu stjórnarinnar til þess að taka til greina þingsályktunartill., sem ekki eru samþyktar nema með 1–2 atkv. mun. Þessi þingsályktunartill., sem hér er um að ræða, var nú líka samþ. með miklum meiri hluta. En það hygg eg að sé þó siðferðisleg skylda stjórnar, að setja sig að minsta kosti svo vel inn í slík mál sem þetta, að hún geti á sínum tíma lagt eitthvað til þeirra. Hann sagði, að reynsluna skorti, en eg get ekki fallist á það. Það eina, sem ekki er reynt, er það, hv að vátryggingarsjóður mundi stoða, ef því meiri slys bæri að höndum. En vonandi er, að slíkt komi ekki fyrir, þar sem allur útbúnaður á þó fyrir sér að batna, - að minsta kosti ekki meiri slys, en á þessum síðustu tímum, sem einmitt hafa verið inir verstu slysatímar. Nú vilja sjómenn fá að borga hærra, en verið hefir, og þá líka að fá meira en þeir hafa fengið, því að þeir vilja, að eftirlifandi vandamönnum sínum geti liðið betur, en nú á sér stað, ef þeirra missir við. Og eg verð að efast um það, og jafn vel mótmæla því, að háttv. umboðsm. ráðherra (Kl. J.) sé því kunnugri en eg, hverju sjómenn landsins fylgja í þessu máli, enda kemur hvatningin til þessa ekki frá mér, heldur einmitt úr annari átt. Og þeir sem talað hafa hér í dag, hafa sýnt það, að þeir eru málinu hlyntir. Eg get búist við því, að gerðar verði breytingar við frumvarpið, en hinu treysti eg, að eigi verði raskað aðalgrundvelli þess. Vænti eg svo að það verði látið ganga til 2. umr.



Samkvæmt ósk háttv. flutningsm. (St. St.) er þetta mál tekið út af dagskrá. FRUMVARP til laga um ábyrgðarfélög; 1. umr.



Eg sting upp á 5 manna nefnd í málið.



Eg sting upp á 5 manna nefnd, að lokinni umr.



Það er að vísu orðin regla hér í þinginu, að setja nefnd í hvert einasta smámál, og má vera að hún sé góð að sumu leyti, en takmörk verða að vera fyrir öllu, og enginn efi er á því, að þessi regla er stundum til tafar, en ekki flýtis; að minsta kosti í þeim tveim tilfellum: að málin séu svo smá og liggi svo ljós fyrir, að þingmönnum sé engin vorkunn að mynda sér skoðun um þau strax, eða hitt, að málið hafi ekkert fylgi í neinum kringumstæðum. Og þegar litið er á öll þessi frv., sem nú liggja fyrir um launahækkanir og ný embætti, þá óska eg fyrir mitt leyti, að þeim yrði ekki einu sinni sá sómi sýndur, að komast í nefnd. Það þykir nú ef til vill ekki hlýða, að eg dæmi um þetta, til þess séu aðrir færari en eg. En þegar talað er um að stofna ný embætti, og stórkostlega hækkun á launum fjölda beztlaunaðra embættismanna í landinu, þá langar mig til að um leið sé sagt, hvar á að taka gjaldþolið til að bera þetta. Það vita allir, hve margt og mikið þarf að borga, og að altaf er verið að bæta á nýjum og nýjum sköttum og tollum,en ef á að leggja þá á til þess að stofna ný embætti, sem mörgum virðast óþörf, þá er eg ekki samferða lengur. Mér sýnist svo, að með þessu frumv. eigi að létta allmiklum störfum af stjórnarráðinu, sem það hefir með höndum nú. En þar sem mér er sagt, að margir starfsmenn þess vinni ekki nema stutta stund á dag, þá ætti þeim ekki. að vera ofvaxið að vinna að þessu áfram. Og laun hafa þeir mikið sæmileg, það vita menn, og verður þó betur, ef launahækkanirnar ná fram að ganga. Mér virðist því ekkert viðlit að samþ. þetta frumv., nema þá því að eins, að strykað verði út um leið eitthvað af öðrum embættum í stjórnarráðinu, og skal eg þá ekki draga dul á það, hvað eg álít að fyrst ætti fyrir að verða. Það er landritaraembættið sjálft. Það er varlega í það farandi, að fjölga embættum, meðan ekki er sannað, að við risum undir kostnaðinum við þau. Á það legg eg mesta áherzluna. Því að það má reiða sig á það, að landsmenn lifa fremur fyrir því, þótt slept sé að bæta við þá einhverju nýju embætti, en ef þeir eiga að búa við hungur og fátækt. Og það er engin þörf á að ganga út frá því, hvað embættismennirnir sjálfir telja sjálfsagt að til þeirra sé kostað. Þeir eru t. d. ekki ánægðir, þegar þeir byggja sér hús hér í bænum og víðar, nema , þau kosti þetta 20–30 þús. kr. En aftur á móti byggja bændur góð hús fyrir 5–10 þús. kr. langt upp í sveit. Það má nú nærri geta, hve nauðsynlegir þessir stóru salir eru fyrir fámennar fjölskyldur, og eg vil ekki láta taka tillit til þess, hvað slíkir menn kunna að heimta eða kvarta um. Eg sé, að í nefndarálitinu er sagt, að kostnaðurinn við hagstofuna verði að eins 4 þús. kr., sem er bygt á skýrslu stjórnarráðsins, og eins hitt, að hingað til hafi störfin, sem hún á að taka við, mest verið unnin sem aukavinna í stjórnarráðinu. En hvers vegna geta þeir ekki það, eins og aðrir menn, sem heilbrigðir eru, haft dálítið lengri skylduvinnutíma og unnið þá þetta sem hér ræðir um. Dagurinn ætti þó að vera jafn langur hjá þeim og öðrum, sem verða að sætta sig við að vinna 12 stundir og þar yfir. Og þeir ættu að gera sig ánægða með það, þegar þeir eru komnir inn í embættin, þó að þeir þyrftu að vinna lengur en svo sem 2–4 stundir á dag. Eg veit ekki, hvort þeir gera það, og bið afsökunar, ef ekki er rétt með farið, en þetta heyri eg sagt. Eg skal svo ekki þreyta menn með lengri ræðu, en eg mun hvorki ljá þessu frumvarp mitt atkv. til nefndar né 2. umr.