Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Nefndin hefur athugað þetta frv. gaumgæfilega á fimm fundum samtímis því sem til athugunar voru frumvörp um breytingar á tollalögum og söluskatti og vísa ég til nál. um frv. til l. um breytingu á tollalögum og framsöguræðu um þá sem komu til fundar við nefndina og það góða starf sem starfsmenn fjmrn. unnu í þessu máli. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta. Auðvitað er vörugjaldið fyrst og fremst til að afla tekna fyrir ríkissjóð og eins og við heyrðum á ræðum hæstv. fjmrh. áðan gerir hann sér vonir um að geta skilað ríkissjóði með greiðsluafgangi á næsta ári og verður að reyna að hjálpa honum til við það. Brtt. sem hér eru fram bornar og skýrast á þskj. 309 snerta annars vegar smyglgjarnar vörur. Mér þótti vænt um að mér fannst á undirtektum hv. 7. þm. Reykv. áðan í stólnum að hann væri smátt og smátt að fallast á orðið og er mjög ánægður yfir því. Hann er fljótur að finna hversu gott þetta orð er og ég veit að það verður honum tungutamt þegar frá liður og auðvitað til þess að verslunin færist inn í landið. Að hinu leytinu er horfið frá álagningu vörugjalds á kökur og fyrir því eru þær tvær meginástæður að  Vegna þess sem hv. 7. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni áðan, þar sem hann sagði að ég hefði ekki gert nema fyrstu blaðsíðu í erindi Landssambands iðnaðarmanna nægilega góð skil, vil ég vekja athygli hans á því að hér er minnisblað landssambandsins varðandi vörugjald í málmiðnaði prentað í heilu lagi sem fskj. og svar ráðuneytisins við því sem ég vona að sé fullnægjandi bæði hv. þm. og málmiðnaðinum. Það er þarna skjalfast hvernig ráðuneytið vill bregðast við þessu erindi og þarf þá ekki að vera í vafa um það. Ég vil aðeins út af brtt. minni hl. taka fram að 25% áætluð heildsöluálagning á innflutningi er nauðsynleg til þess að vörugjaldsstofninn sé sambærilegur við vörugjaldsstofn á íslenskum iðnaðarvörum sem bera vörugjaldið sömuleiðis. Við getum tekið t.d. súkkulaðiframleiðsluna í landinu, súkkulaðiiðnaðinn, og innflutt súkkulaði. Við verðum því annað tveggja að velja þá leið að áætla 25% heildsöluálagningu á innflutta súkkulaðið eða þá, ef við viljum hverfa frá þeirri álagningu, að lækka þá vörugjaldsstofn innlendu framleiðslunnar. Ég sem góður stuðningsmaður hæstv. fjmrh., sem vill hjálpa honum með sem flest, kýs auðvitað hærri álagningarstofninn og vil þess vegna velja þá leið að bæta 25% ofan á innflutninginn eins og gert er ráð fyrir í frv.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Á þskj. 311 birtist nál. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um vörugjald. Undir nál. ritar auk mín hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes og hv. 6. þm. Reykv. Guðrún Agnarsdóttir stendur að nál. minni hl. Í nál. segir: "Minni hl. leggur til að frv. þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að láta vinna frv. betur. Fari svo að meiri hl. Ed. vilji afgreiða málið engu að síður áskilur minni hl. sér rétt til þess að flytja brtt. við einstakar greinar frv. Með þeim kerfisbreytingum, sem hér er gert ráð fyrir, verður vafasamt að hafa vörugjaldið inni sem skattstofn fyrir ríkið. Þessi meðferð vekur upp spurningar um heildarendurskoðun. Hér er enn verið að dytta að í stað þess að gera róttækar breytingar. Það sýnir best hvað þetta mál er illa undirbúið og þessi mál í heild að meiri hl. nefndarinnar telur sig strax á byrjunarstigi nauðbeygðan til þess að flytja 40 brtt. við frv. um tollamál sem þó hefur ekki verið lengur en eina viku til meðferðar í þinginu. Minni hl. lagðist gegn því að mál þessi yrðu afgreidd úr nefndinni svo fljótt, eftir aðeins nokkurra sólarhringa vinnu. Minni hl. telur að í þeim viðtölum, sem nefndin hefur átt við alls konar aðila, hafi komið fram margt athyglisvert sem kalli á nánari skoðun. Eitt hið athyglisverðasta var það að ríkisstjórnin hefur gert sig seka um stórfellda mismunun gagnvart aðilum utan þings sem þurfa að fjalla um mál eins og þetta. Gleggsta dæmið er það að Félag ísl. stórkaupmanna, Kaupmannasamtökin, Verslunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda virðast hafa haft málið til meðferðar í þrjár vikur áður en Alþingi fékk að fjalla um það. Hefur fjmrn. staðið í viðræðum við fulltrúa verslunarinnar og iðnrekenda um málið. Aðrir augljósir hagsmunaaðilar, eins og Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Stéttarsamband bænda og Samband ísl. samvinnufélaga, fengu ekki tækifæri til þess að fylgjast með gangi mála fyrr en stjórnarandstaðan krafðist þess að fulltrúar þessara aðila yrðu kallaðir fyrir fjh.- og viðskn. Ed. Minni hl. telur að skoða beri þetta mál í tengslum við heildarálögur ríkisstjórnarinnar í skattamálum sem ákveðnar hafa verið á undanförnum mánuðum. Þessar álögur eru sem hér segir: 1. Við myndun ríkisstjórnarinnar 3700 millj. kr. á ári. 2. Við framlagningu fjárlagafrv. í október alls um 2000 millj. kr. 3. Við meðferð fjárlaga við 2. umr. þeirra 2050 millj. kr. 4. Auk þess gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að víðtækari söluskattsstofn skili 400 millj. kr. í heildartekjur og að veltubreytingar milli ára skili um 600 millj. kr. Samtals er hér um að ræða auknar tekjur sem nema 8750 millj. kr. Það er svo ein afleiðingin af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að gífurleg verðþensla hefur átt sér stað þannig að fasteignamat hækkar um 50 milljarða kr. umfram verðlagsforsendur sem þýðir auknar tekjur sveitarfélaga auk þess sem raungildi útsvara mun hækka á næsta ári. Heildarskattgreiðslur verða því stærra hlutfall af vergri landsframleiðslu en áður hefur verið um að ræða á síðustu 20 árum eða svo. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin fékk frá Þjóðhagsstofnun í síðustu viku verða skatttekjur ríkisins á næsta ári um 24,7% af landsframleiðslu sem er hæsta hlutfall á tveimur áratugum. Stjórnarandstaðan treystir sér ekki til þess að bera neina ábyrgð á hroðvirknislegri meðferð þessa máls þar sem Alþingi er sýnd einstök óvirðing og leggur því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Guðrún Agnarsdóttir hefur tekið þátt í störfum nefndarinnar og stendur að þessu áliti minni hl."



Herra forseti. Eins og hv. þingdeildarmenn hafa væntanlega veitt athygli hef ég skrifað undir meirihlutaálit með þessu frv. með fyrirvara. Sama er að segja um næsta mál á dagskrá, söluskatt. Ég vil geta þess að fyrirvari þessi er almennur. Ég hef enga afstöðu tekið til efnis málanna og fallist á að gera það ekki við 2. umr. heldur hina 3., enda ljóst af því sem fram hefur farið hér í kvöld að upplýsingar skortir til þess að menn geti tekið efnislega afstöðu til málsins. Ég vil að þetta liggi ljóst fyrir. Um almenna umræðu um peningamál, efnahagsmál, fjárlagagerð og annað slíkt, þá er þetta vissulega staður til að ræða þau mál, en það er ekki stund til þess.



Hæstv. forseti. Eins og kom fram í minnihlutaáliti hv. fjh.- og viðskn. Ed., sem ég á hlutdeild að, leggjum við til, minni hl., að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Fyrir því eru gild rök þar sem hafi tollskráin verið illa unnin, þá er frv. til l. um vörugjald enn þá hroðvirknislegra en nokkurn tíma tollskráin. Það er greinilegt þegar farið er yfir frv. að þar hefur nánast verið soðin saman einhver runa af tollnúmerum og síðan hefur verið verslað á milli hagsmunaaðila um hvaða vöruflokkar skulu undanþegnir vörugjaldi og hverjir ekki. Ég held að ekkert sýni betur en einmitt vörugjaldsfrv. hvernig hagsmunaaðilarnir, sem hafa fengið að taka þátt í þessum störfum, hafa getað mótað og haft áhrif á niðurstöðuna. Þessa gætir síður í tollskránni, sem við vorum að fjalla um hér áðan, en það er mjög bersýnilegt í þeim tillögum sem frv. til l. um vörugjald ber með sér, hvernig ákveðnir hagsmunahópar hafa getað stýrt því og mótað niðurstöðuna þannig að ákveðnir vöruflokkar eru undanþegnir vörugjöldum en aðrir vöruflokkar eru með vörugjöldum. Ég held að hvergi komi þetta betur í ljós en einmitt í þessu frv. Ég geri vart ráð fyrir því að till. minni hl. hv. fjh.og viðskn. verði samþykkt, þ.e. að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar til úrvinnslu og endurvinnslu, sem er þó líklega það skynsamlegasta sem við gætum gert í stöðunni. Síðan gætum við ætlað okkur að eyða drjúgum tíma eftir áramótin til að lagfæra þetta frv. og stefna að því að samþykkja nýja tollskrá og lög um vörugjald fyrir 1. mars. En við teljum samt öruggara að leggja fram strax við 2. umr. brtt. við frv. til þess þó að gera litla tilraun til að lagfæra frv. Ég vil þó áður en ég fer að mæla fyrir þessum brtt. lýsa þeirri skoðun minni að hér var kærkomið tækifæri til að losa okkur við vörugjaldið. Ef rifjuð eru upp einkunnarorð hæstv. fjmrh., sem ég held að ég sé nú farinn að læra, þ.e. rulluna, að það sé verið að vinna að því að gera skattkerfið einfaldara, réttlátara og skilvirkara. Ég held ég sé búinn að læra þetta alveg rétt. Hefði ekki verið langeinfaldast að losa okkur alveg við vörugjaldið. Sannleikurinn er sá að þegar við byrjuðum að vinna í þessum tveim frumvörpum, því að það fer auðvitað ekki á milli mála að menn verða að skoða þessi tvö frv. í samhengi, tollskrána og vörugjaldið, sáum við að það væri tiltölulega auðvelt að koma vörugjaldinu inn í tollskrána, þ.e. leggja örlítið hærri tolla á nokkur tollnúmer, á nokkra vöruflokka og fleygja vörugjaldinu algerlega í burtu. Það hefði verið langskynsamlegasta og besta lausnin og þá hefðu þessi háleitu markmið hæstv. fjmrh. vissulega náðst. Vörugjaldinu er ætlað að útvega ríkissjóði tekjur að upphæð 1,6 milljarðar kr. Þess vegna kann það að virka tortryggilegt að við flytjum brtt. um að fella vörugjöld niður af ýmsum vöruflokkum án þess að koma með neinar hugmyndir um með hvaða hætti við ætlum að leggja ríkissjóði til tekjur á móti. En þá vill svo einkennilega til, reyndar hefur það komið nokkrum sinnum fram í umræðunum í kvöld, að við það að ýmsar vörur verða ódýrari á markaði hér innan lands eykst sala þeirra og með hinum háa söluskatti, sem er á öllum sköpuðum hlutum, aukast tekjur ríkissjóðs við aukna sölu. Svo undarlega ber því við að með því að fella brott vörugjald af allmörgum vörutegundum er við búið að tekjur ríkissjóðs muni aukast. Þetta kann að virka mótsagnakennt, en þetta er engu að síður staðreynd sem væri mjög vert fyrir hæstv. fjmrh. og ráðgjafa hans að hugsa svolítið betur. Á þskj. 326 eru brtt. við frv. sem við flytjum, þm. Borgarafl. í Ed. 1. liður þessara brtt. er að úr 3. gr. frv. falli brott eftirtalin númer og mun ég reyna að gera grein fyrir hverju númeri fyrir sig svo að þingheimur megi skilja hvað vakir fyrir okkur með því að leggja til þessar breytingar. Við leggjum að sjálfsögðu til að eftirtalin númer verði án vörugjalds. Í fyrsta lagi er um að ræða tollnr. 3922.1000, en það eru baðker, sturtubaðker og handlaugar úr plasti. Við getum tekið næsta tollnúmer með, það eru 3922.2000, sem eru salerni og salernislok. Og síðan létum við fylgja með 3922.9001, sem eru plasthylki fyrir m.a. salernispappír og sápulög, og 3922.9009, sem er annað, væntanlega varahlutir í salerni og ýmislegt þar að lútandi. Það er augljóst hvað vakir fyrir okkur með þessu. Við teljum afar einkennilegt að allt sem lýtur að þrifnaði fólks, að hreinlæti, þ.e. vörur sem tengjast hreinlæti og þrifnaði á heimilum, skuli bera vörugjald. Við áttum okkur ekki almennilega á því hvers vegna það á að gera þessar vörur, sem eru í húsum og íbúðum almennings, dýrari en nauðsyn krefur. Nú veit ég vel að það að fella niður vörugjald af þessum vörutegundum mun e.t.v. ekki örva sölu þeirra því ég veit svo sem ekki hvað fólk skiptir oft um baðker, salerni, handlaugar og þess háttar. Því kann vel að vera að hér verði ekki um verulega tekjuaukningu með aukinni sölu á þessum hlutum að ræða þó við leggjum til að vörugjaldið verði fellt niður. En engu að síður teljum við óeðlilegt að það sé verið að leggja vörugjöld á þennan búnað sem er nauðsynlegur búnaður á öllum heimilum almennings og varðar þrifnað og hreinlæti. Það má segja að næstu tvö númer eru tengd þessu. Það eru 6910.1000 og 6910.9000, en hér er um að ræða vaska, baðker og salernisskálar úr postulíni. Í seinna númeri er um að ræða "annað" sem væntanlega geta verið varahlutir í þennan búnað. Þetta er af sömu rótum runnið. Við teljum óeðlilegt að leggja vörugjald á búnað til heimilanna, sem tengist þrifnaði og hreinlæti, að gera þessar vörur dýrari en nauðsynlegt er. Næsta númer er 7324.1000, en þar er um að ræða vaska og handlaugar úr ryðfríu stáli. Nú mun vera einhver framleiðsla á vöskum úr ryðfríu stáli hér innan lands þannig að það kann að vera að gera þurfi sérstakar breytingar á tollskránni á móti, en látum það liggja á milli hluta við þessa umræðu. Ég ætla að fara yfir í 7418.2000 og 7615.2000, en þetta eru hreinlætisvörur og hlutar til þeirra úr kopar og hreinlætisvörur og hlutar til þeirra úr áli. Við setjum aftur spurningarmerki við að setja vörugjald á hreinlætisvörur og hluta til þeirra, þann búnað heimilanna sem er tengdur þrifnaði og hreinlæti. Sérstaklega hvað snertir þessi tvö tollnúmer spyrjum við hvort það taki því að leggja vörugjald á þessi tvö númer. Heildarinnflutningur 1986 á koparvörum var um 1,3 millj. kr. og á hreinlætisvörum úr áli var heildarinnflutningurinn 1986 heilar 20 þús. kr. Þetta er nú aldeilis gjaldstofn að leggja vörugjald á. Þetta líklega réttir við halla ríkissjóðs þegar vörugjaldið fer að innheimtast af þessum 20 þús. kr. á hreinlætisvörum úr áli. Það er búin að fara fram töluverð umræða um varahluti í þvottavélar. Það kom fram við umræðuna um tollskrána að hæstv. fjmrh. og aðstoðarmenn hans telja mjög eðlilegt að það séu tollar og einnig vörugjald á varahlutum í þvottavélar. En hins vegar er ekki talið rétt að setja tolla eða vörugjald á varahluti í uppþvottavélar, þurrkara og kælitæki. Þetta er rökstutt með því að þvottavélar, sem er um að ræða undir þessu tollnúmeri, séu aðallega notaðar á heimilunum, en uppþvottavélar séu notaðar vítt og breitt í atvinnurekstri. Ég skal viðurkenna að ég hef séð allmargar uppþvottavélar í hinum ýmsu salarkynnum Alþingis. Það eru dæmi um að uppþvottavélar eru vissulega notaðar á fjölmörgum vinnustöðum, en þvottavélar síður, þó svo að það fari kannski að koma að því að nauðsynlegt reynist að koma upp þvottavél í Alþingishúsinu svo þm. gætu átt kost á því að þvo skyrtur sínar þegar þeir eru orðnir sveittir af því að standa í umræðum kannski 10, 12 jafnvel upp í 15 tíma samfellt. Það kynni að vera gott að geta skroppið frá og þvegið skyrtuna sína og komið upp aftur. Eins má líka benda á annað og það er að með því að hafa varahluti í þessar vélar mjög dýra er náttúrlega hætta á að þvottavélar verði ekki eins endingargóðar og ella. Þvottavélar eru allar innfluttar til landsins og kosta gjaldeyri. Það hlýtur að vera kappsmál fyrir okkur að reyna að nýta slíka hluti eins lengi og hægt er til þess að við séum ekki að eyða óþarfa gjaldeyri í að flytja þá inn til landsins. Ég hefði talið eðlilegt að hafa varahluti í þvottavélar án vörugjalds til þess að stuðla að því að þvottavélar entust lengur en annars. Sömu sögu er að segja um tollnúmer 8509.9000 sem eru varahlutir í ryksugur og hrærivélar. Ef ekki væri tekið vörugjald af varahlutum í ryksugur og hrærivélar væri kannski minna um það að það kæmu hingað 13 ryksugur með einni flugvél frá Glasgow eins og dæmi eru um á undanförnum vikum. Þá er það tollnúmer 8518.3000 og 8518.9000 en hér er um að ræða heyrnartól, eyrnatól og sambyggð hljóðnema- og hátalarasett og varahluti í það sama. Við leggjum til að vörugjald verði fellt niður af þessum hlutum, enda er hér um mjög "smyglna" vöru að ræða. Það hugtak kom ekki fram í fróðlegri umræðu sem fór hérna fram fyrr í kvöld, þ.e. hvaða orð skyldi notað yfir varning sem ferðamenn taka gjarnan með sér í töskunum og reyna að koma fram hjá tollgæslunni. Það var stungið upp á "smyglrænum" og "smyglnæmum" vörum og "smyglgjörnum". Einn hv. þm. í Ed. hvíslaði því að mér að það mætti líka hugsa sér að kalla þessar vörur smyglnar vörur. Ég sting upp á því að við höllumst helst að þessu síðasta orði og tölum um smyglnar vörur. Mikið af vörum sem eru fluttar inn undir þessu tollnúmeri eru með undanþágum fyrir stærstu notendurna, þ.e. Ríkisútvarpið, aðrar útvarps- og sjónvarpsstöðvar og upptökuiðnaðinn. Þeir sem þurfa því raunverulega að borga vörugjald og toll af þessum vörum eru að sjálfsögðu almenningur, sem kaupir slíkar vörur til heimilisnota, en stærstu aðilarnir, sem kaupa mest af þessum vörum, sleppa. Ég held aftur að aukin sala á þessum hlutum, ef vörugjaldið yrði fellt niður, mundi í raun og veru útvega ríkissjóði meiri tekjur vegna söluskatts en vörugjaldið gæfi. Alveg sömu sögu er að segja um tollnúmer 8519.2100 og tollnúmer 8519.2900, en það eru plötuspilarar og snælduspilarar og varahlutir í það sama. Hér er um mjög smyglna vöru að ræða því að það eru mörg dæmi um það að Íslendingar gera sér beinlínis ferð til Glasgow til þess að kaupa t.d. geislaspilara. Er talið að með því að kaupa einn til tvo geislaspilara í ferðinni sé ferðakostnaður, flugfar og hótelkostnaður í Glasgow að fullu greiddur með því sem sparast. Þannig er það alveg augljóst að með því að fella niður vörugjald af þessum tækjum mundi sala þeirra aukast mjög hér innan lands. Ríkissjóður mundi fá mun meiri tekjur af sölu þessara tækja í gegnum söluskattinn en hann mundi fá í gegnum vörugjaldið. Þá komum við að tollnúmeri 8520.2000 sem er símsvarar. Og skylt þessu er tollnúmerið 8520.3100 sem eru segulbandstæki fyrir snældur. Við viljum aðeins vekja athygli á því að símtækin sjálf, sem eru í tollflokki 8517.1000, eru komin í 0% toll. Og það er heldur ekkert vörugjald á símum. Við teljum því mjög eðlilegt að símsvararnir séu einnig án vörugjalds, sérstaklega þar sem á síðustu mánuðum er farið að flytja hingað inn símtæki með innbyggðum símsvara. Nú vandast málið hjá tollinum þegar á að fara að greiða tolla- og vörugjald af slíkum tækjum þar sem ekki er hægt að sundurliða hver er kostnaður símtækisins í þessum sambyggða hlut og hver er kostnaðurinn vegna segulbandsins sem er í símtækinu. Óska ég tollþjónustunni til hamingju með það þegar hún fer að ráða fram úr þeim vanda að taka á símum með innbyggðum segulbandstækjum, þ.e. þegar símsvarinn og síminn er eitt sambyggt tæki. Það verður mjög skrýtið að ráða fram úr því hvernig á að tolla það og leggja á vörugjald. Tollnúmer 8527.1100 og næsta númer við, 8527.2100. Um er að ræða sambyggð útvarps- og hljóðupptökutæki. Hér gilda alveg sömu rök og ég hef fjallað um hér á undan, þ.e. þetta eru mjög smyglin tæki. Þetta eru oft og tíðum lítil tæki, sem er auðvelt að taka með sér í töskunni, mjög vinsæl ferðamannavara ásamt mörgu öðru sem sóst er eftir að kaupa inn ódýrt í nágrannalöndunum og taka með sér heim til Íslands. Hér gilda sömu rök og ég hef komið inn á áður. Ef vörugjaldið væri fellt niður af þessum vörum, þessum útvarpstækjum, mundi sala þeirra innan lands aukast það mikið að söluskattstekjur mundu áreiðanlega verða meiri en það sem tapast vegna vörugjaldsins. Mig langar til að fjalla um erindi sem okkur barst frá Sambandi ísl. rafveitna til umfjöllunar í hv. fjh.og viðskn. Fulltrúar raforkuiðnaðarins í landinu og rafveitnanna komu á fund nefndarinnar og lögðu fram bréf, dags. 11. des. 1987, með umsögn um frv. til laga um vörugjald sem ég ætla að fá að lesa, með leyfi hæstv. forseta: "Samband ísl. rafveitna hefur fengið í hendur stjfrv. um vörugjald. Til að fara yfir frv. var efnt til fundar fulltrúa stærstu raforkufyrirtækja landsins, Landsvirkjunar, Rafmagnsveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitna ríkisins. Við athugun frv. kemur í ljós að stefna þess virðist sú að draga sem mest úr álögum á aðföng iðnaðarins í landinu nema þá helst þeirra vörutegunda sem af einhverjum ástæðum er talið nauðsynlegt að stýra kaupum frá, t.d. í hollustuskyni." Hér eiga fulltrúar raforkuiðnaðarins væntanlega við vörugjald á ýmsum vörum til gosdrykkja- og sælgætisgerðar. Þeim hefur hins vegar yfirsést sú stýring í frv. að stýra kaupum frá t.d. búnaði til þrifnaðar og hreinlætis sem af einhverjum ástæðum er talið nauðsynlegt eins og kemur fram í frv. Bréfið heldur svo áfram, virðulegi forseti: "Undantekningar frá þessu eru einna helst nokkur tollskrárnúmer sem ná yfir mikilvæg aðföng raforkuiðnaðarins í landinu, tollnúmerin 8535, raftækjabúnaður, rofar o.fl., yfir 1000 volt. 8536, raftækjabúnaður, rofar, vör, liðar o.fl. fyrir 1000 volt. 8537, töflur, stjórnborð, tæki til rafstýringar o.fl. 8544, vír, kaplar og aðrir rafleiðarar með tengihlutum o.fl. Þessu vill Samband ísl. rafveitna mótmæla. Með vísun til þeirrar stefnu að koma á samræmi í álagningu gjalda, þeirra almennu óska að halda raforkuverði sem lægstu og lækka með því útgjöld heimila og atvinnufyrirtækja, vill Samband ísl. rafveitna fara þess á leit við hæstv. fjh.- og viðskn. að hún hlutist til um úr ofangreindum misfellum á frv. verði bætt." Undir þetta rita fulltrúar Sambands ísl. rafveitna. Við gerðum ekki neinar tillögur um að breyta þessu í þeim brtt. sem við leggjum fram á þskj. 326. Við reiknuðum með því að meiri hl. fjh.- og viðskn. mundi taka þetta að sér en ég hef ekki séð að þeir hafi gert það. Vil ég vekja sérstaka athygli á þessu og benda á hvað hér er raunverulega um alvarlegan hlut að ræða, þ.e. að rafveiturnar í landinu þurfa að greiða vörugjald af ýmsum þeim tækjabúnaði sem þær þurfa á að halda. Þetta hlýtur af sjálfu sér að hækka raforkuverð til neytenda sem getur ekki verið stefna hæstv. fjmrh. Ég vona að svo sé ekki, að ástæðan fyrir þessu sé sú að þeir hafi eitthvað á móti því, hæstv. ráðherrann og aðstoðarmenn hans, að raforkuverð til almennings og fyrirtækja hér á Íslandi sé haft eins lágt og hægt er. Nógu hátt þykir það sumum. Ég mundi gjarnan vilja spyrja: Hvað væri því til fyrirstöðu að setja t.d. vörugjald á þessi númer, svo sem eins og á 3303, ilmvötn sem lækka úr 80% tolli niður í 0? Það er ekkert vörugjald á ilmvötnum. Margar konur sem ég hef spurt um þetta atriði núna undanfarna daga hafa sagt mér að þessi þungu ilmvötn, sem voru algeng áður fyrr, séu orðin úrelt. Ég minnist þess að þegar ég var drengur var ekki óalgengt ef maður nálgaðist virðulega eldri konu að hún væri umlukin skýi af þungu ilmvatni. Mér er tjáð að þetta sé eiginlega alveg orðið úrelt, konur noti ekki svo mjög þessi þungu ilmvötn nú, heldur sé um að ræða léttari efni úr einhvers konar úðunarbrúsum sem virka á allt annan hátt. Það væri því alveg óhætt að hafa smávegis vörugjald á ilmvötnum. Sömu sögu er að segja um 3304, varaliti og krem, ég held að það mundi alveg þola smávegis vörugjald. Númer 3605 eru eldspýtur, 3606 kveikjaragas, 3926 styttur og skrautvörur ýmiss konar, 4016 ýmsar skrautvörur úr gúmmí, 4205 ýmsar leðurvörur, 4206 eru vörur úr þörmum - þó er skýrt tekið fram í tollskránni að það séu ekki vörur úr silkiormaþörmum - og 4813 er vindlingapappír. Ég held að það hefði verið allt í lagi að hafa vörugjald á honum. A.m.k. væri mér sama þótt hækkaðir væru mjög tollar og álögur á tóbaki og tóbaksvörum. Ég er lítt hrifinn af slíku en ég þykist samt vita að margir hv. þm. séu ekki sammála mér um það. Svo er um að ræða 6406, legghlífar, 6505, annan höfuðfatnað, 6601, sólhlífar, 7013, skrautvörur úr gleri, 7326, skrautvörur úr járni, 8306, bjöllur og skrautmuni, 9504, myndbandsleiktæki og spil, 9505, hluti til jólahalds og töfrabragða, 9613, kveikjara, 9614, reykjarpípur. Ég tek aftur fram að ég er mjög sáttur við að leggja vörugjald á slíka hluti en það er einhverra hluta vegna ekki gert. Síðan er um að ræða 9616 en það eru ilmúðarar og duftpúðar, og tel ég að hv. þingkonur Kvennalistans séu mér sammála um að það gerði ekkert til þótt vörugjald væri á þessum liðum. Þeir eru tiltölulega ódýrir eftir þá breytingu sem verður gerð á tollskránni. Eins mætti hugsa sér að fyrirtækin í landinu gætu vel borið vörugjald á áprentuðum umslögum og bréfsefnum, 4817, á reiknivélarúllum, 4823, 8304, skjalakössum og skrifstofubúnaði, 8469, ritvélum, 8470, reiknivélum, 8472, fjölritunarvélum, 8476, sjálfsölum. Númer 8517 eru símar og telex- og telefaxtæki og þá skyldi ég alveg vera sáttur við það þó að það sé vörugjald á símsvörum. Ég held að fyrirtæki í landinu mundu ekkert kvarta óskaplega yfir því þó að væri vörugjald á þessum vörutegundum. Þær mundu aðeins hækka í verði, en ekki svo mikið. Þetta er nú sagt hér til þess að sýna fram á að hægt væri að leggja vörugjaldið á með allt öðrum hætti. Það er hins vegar mjög einkennilegt og athyglisvert þegar vörugjaldsfrv. er skoðað að nánast allar byggingarvörur, að einni undantekinni sem er steypustyrktarstál, eru án vörugjalds. Ég er mikið búinn að velta því fyrir mér hvernig stendur á því að nánast allar byggingarvörur, einkum byggingarvörur til hrábyggingarinnar, svo sem eins og timbur og annað, eru án vörugjalds, en steypustyrktarstál er með vörugjaldi. Ég er að velta því fyrir mér hvort embættismenn og hæstv. ráðherra kunni virkilega það mikið í burðarþolsfræði að þeir geri sér grein fyrir því að með því að gera steypustyrktarstál eilítið dýrara er notuð meiri steypa. Það þýðir það að með því að hafa steypustyrktarstálið dýrara er yfirleitt valin sú leið að stækka steypuþversniðið, að auka steypumagnið. Ég er að velta því fyrir mér hvort það liggi einhver dýpri hugsun þarna á bak við, að þetta muni auka steypusölu innan lands. Ég ætla ekki að nefna nein nöfn hverjum það mundi gagna, en þetta kom mér í hug þegar ég sá að sett var vörugjald á steypustyrktarstál. Það var afar einkennilegt. Það er vörugjald á vír og þar á meðal er vörugjald á vír fyrir rafleiðslur fyrir 1000 volt og meira. Þarna er aftur verið að íþyngja raforkuiðnaðinum í landinu og rafveitunum. Þeim er gert að borga vörugjald af rekstrarvöru sem er vír fyrir rafleiðslur. Það er einkennileg árátta að hafa áhuga á því að stuðla að því að raforkuverð hækki í landinu. Þetta minnir dálítið á það sem var mjög áberandi og er væntanlega enn að raforkuiðnaðurinn í landinu hefur þurft að beita alls konar hundakúnstum til að sleppa fram hjá ýmsum óþarfa aðflutningsgjöldum, bæði tollum og vörugjaldi og söluskatti, til þess að reyna að halda raforkuverði til landsmanna niðri. Þannig hafa Rafmagnsveitur ríkisins þurft að fara út í það að hafa stofnlínur 132 kílóvolt í stað 66 kílóvolta lína vegna þess að það er hægt að fá felld niður öll aðflutningsgjöld af línum sem eru fyrir 132 kílóvolt en ekki af línum fyrir 66 kílóvolt. Það er alveg dæmigert fyrir hvernig yfirvöld líta á þessi mál að það hefur ekki með nokkru móti tekist í gegnum áratugi að fá þessu breytt. Hér er enn reiknað með því að rafveitur þurfi að greiða vörugjald af rafmagnsleiðslum. Ég vil biðja hæstv. ráðherrann og embættismenn hans að skoða þessa hluti betur. Fulltrúar raforkuiðnaðarins greindu okkur einnig frá því að töflur og stýriskápar fyrir raforkuvirki eru með vörugjaldi en ekki hlutir í stjórnskápa og töfluskápa. Þetta veldur því, sögðu þeir okkur, að þeir neyðast til þess að biðja framleiðendur erlendis um að rífa þessa skápa alla í sundur því að svo ber undir að þegar þetta er flutt inn í lausum hlutum eru þessir hlutir án vörugjalds. Þegar á að flytja þessa flóknu skápa inn til Íslands, aðallega frá Frakklandi og Þýskalandi, til notkunar hjá rafveitum og raforkuverum er verið að bjástra við að rífa þetta allt í sundur í smáhluti, flytja þetta til Íslands og svo hnoða þessu saman hér aftur til þess að losa þessi fyrirtæki við að borga óþarfa vörugjald af þessum hlutum. Ég skal fara að stytta mál mitt, hæstv. forseti. Ég held að ég hafi nánast lokið upptalningunni. Ég vildi kannski enda á því að spyrja hvers vegna vörutegund eins og ljósleiðarar er með vörugjaldi. Mér er ekki kunnugt um neinn annan aðila á Íslandi sem notar ljósleiðarakapla en Póst- og símamálastofnun, þeir eru notaðir til þess að skipta út úreltum símaleiðslum, en eins og öllum er kunnugt er núna unnið markvisst að því að tengja allar símstöðvar landsins með ljósleiðurum. Það vekur mikla furðu mína að það skuli sett vörugjald á ljósleiðara. Spurt er hvort hæstv. fjmrh. amist eitthvað við þessari þróun og hvort hann vilji stuðla að því að henni seinki.



Herra forseti. Það er orðið áliðið nætur hér og enginn í salnum nema við tvö, forsetinn og ég, en ég ætla samt að segja nokkur orð um vörugjald. Eins og kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. stend ég að nál. minni hl. fjh.- og viðskn., en þar sat ég fundi sem áheyrnaraðili, eins og komið hefur fram, í því máli sem hér var áður rætt, frv. til laga um breyting á tollalögum. Satt að segja, varðandi vörugjaldið, eru orðnar svo fáar vörutegundir eftir sem vörugjaldið er tekið af að það vekur upp hugsun um það að raunverulega þyrfti að fara fram endurskoðun á tilvistarrétti þess sem skattstofni fyrir ríkið. Þetta voru upphaflega mun fleiri vöruflokkar sem ætlað var að væru felldir undir vörugjald, en síðan var hreinsað til í vinnslu frumvarpanna og þarna eru einungis örfáir flokkar inni. Það er spurningin hvort þetta er ekki orðinn svo mikill hortittur að það eigi raunverulega að fella þetta inn í eitthvert annað gjald eða jafnvel e.t.v. að lækka það og setja það á fleiri vörur. En þetta eru fyrst og fremst vangaveltur. Gerðar hafa verið breytingar af meiri hl. sem varða sumar þær vörutegundir sem áður voru með vörugjaldi. Á fundi nefndarinnar komu ýmsir aðilar sem m.a. vöktu athygli okkar á því hversu sumar vörutegundir lentu í því að vera smyglað. Menn hneigðust til að smygla smáum hlutum sem hefðu á sér mikla tolla. Okkur var t.d. sagt frá því þegar menn smygluðu rafmagnsrakvélum eftir að lagður var lúxustollur á slíkar vörur. Könnun var gerð á því í Evrópulöndum eða Efnahagsbandalagslöndunum hvernig velta smáhluta eins og t.d. rafmagnsrakvéla breyttist eða verslun virtist hreyfast eftir því hvers kyns tollur væri á tækjunum. Að sjálfsögðu koma kannski margir aðrir þættir inn í þetta. Sem dæmi má taka að talsvert almenn tala í Efnahagsbandalagslöndunum var um 40 rakvélar á hverja 1000 íbúa. Eftir að settur var lúxustollur á slíka muni í Danmörku datt notkun á þessari ákveðnu vörutegund niður í 23 rakvélar á hverja 1000 íbúa og það var talið að Danir hefðu misst um 3 milljarða kr. veltu úr landi, ekki einungis auðvitað vegna þessa ákveðna tækis heldur annarra sem heyrðu undir þennan lúxustoll á raftæki. Það kom líka fram að á Íslandi voru 12 slíkar vélar á hverja 1000 íbúa og þá eru meðtalin kaup í Fríhöfninni þar sem um það bil helmingur þessara tækja er seldur. Það leiðir hugann að því hvort mikið er af smygli á slíkum varningi hérlendis og það komu t.d. einmitt athugasemdir um það að nauðsyn væri að færa verslun inn í landið á varningi sem slíkum. Þetta er sem sé til umhugsunar. Og það leiðir einnig hugann að því að þeir sem fara til útlanda hafa meiri tök á því að fá sér hlutina ódýrt en þeir sem minna ferðast þannig að þarna er um verulega mismunun að ræða. Ég vil nefna líka það sem hefur komið hér fram að um er að ræða ákveðna hækkun sem verður á ýmsum raftækjum sem eru fyrst og fremst til heimilisnota og það vekur upp spurningar um það hvort ekki sé fullt eins gott að leggja svipað gjald á atvinnurekstur þar sem um er að ræða ýmis tæki eins og ritföng, ritvélar, alls kyns smávélar og hluti sem notaðir eru í skrifstofurekstur og fyrirtækjarekstur. Það má velta því fyrir sér hvort þessi atvinnurekstur geti ekki fullt eins vel greitt sinn skerf til samneyslunnar eins og t.d. heimilin í landinu sem þurfa að greiða talsvert meira en áður ef þessi þrjú frv. verða samþykkt. Að öðru leyti ætla ég ekki að orðlengja um þetta mál frekar þó að full ástæða væri til þess. Það hefur ýmislegt komið fram hér í umræðum sem ég ætla ekki að fara að endurtaka. Það er ástæðulaust. Ég ítreka það bara að ég stend að því nál. sem þegar hefur verið kynnt og mun ræða þessi mál enn frekar þegar kemur að því máli sem fylgir á eftir þessu, þriðja málinu í syrpunni, frv. til laga um breyt. á lögum um söluskatt.



Herra forseti. Hv. þm. Júlíus Sólnes hafði áhyggjur af því að breytingar á vörugjaldi kynnu að stuðla að hækkun orkuverðs. Hvernig hann fékk það út er mér óskiljanlegt. Raflagnaefni sem hér um ræðir, hvað gerist með það? Tollar lækka úr 35% í 0, vörugjald lækkar úr 24% í 14% verðlækkun á þessum aðföngum er 30%. Hv. þm. spurði einnig: Af hverju er verið að leggja vörugjald á hreinlætistæki? Það er undarlega spurt. Þessar vörur eru með 30% vörugjald í dag og þær bera 30% toll. Það er verið að lækka vörugjald um helming og það er verið að fella tollinn niður. Vöruverðið lækkar um 45%. Maður skyldi ætla að þetta væri nokkuð vel að verki staðið. Við fyrri umræðu spurði hv. þm.: Hvers vegna ekki að leggja vörugjald á alla hluti, á hinn breiða stofn? Hvað mætti lækka það við það? Því var svarað. Það mætti lækka það niður í 81/2%, en afleiðingarnar að öðru leyti yrðu á allt aðra lund en að er stefnt. Verðlagsáhrif yrðu mun óhagstæðari, möguleiki á raunhæfri innheimtu enginn, enda reynslan af núverandi vörugjaldi slæm. Nú er spurt: Af hverju ekki að fella gjaldið bara hreinlega niður? Svarið við því er mjög einfalt. Það er vegna þess að það hefur verið ákveðið þrátt fyrir allt að afla tekna til þess að halda vöruverði á helstu matvælum óbreyttu og hafa þannig áhrif á m.a. kaupmátt heimilanna. Þetta eru svona helstu atriðin sem stungu í augun við umfjöllun.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það er það sama að segja um þetta eins og það mál sem hér var síðast fjallað um að það var athugað í nefnd í tengslum við tvö hliðstæð frumvörp um vörugjald og tollalög og er einn liður í þeirri samræmingu á tekjuöflunarkerfinu sem nú er unnið að. Nefndinni bárust ýmsar ábendingar og það er rétt að það komi fram að fulltrúar launþegasamtakanna, bæði frá Alþýðusambandi Íslands og BSRB sérstaklega mótmæltu mjög harðlega þeim hugmyndum sem í þessu frv. felast um matarskatta. Sérstaklega hefur verið gagnrýndur sá skattur sem leggja á á fisk og grænmeti og skyldar vörur og gróft brauð o.s.frv., bæði út frá því almenna sjónarmiði að þessar vörur séu viðkvæmar neysluvörur og eins frá því sjónarmiði að þær séu hollar og mig minnir að sá hv. þm. sem best skynbragð ber á hollustu, hv. 6. þm. Reykv., hafi haft sérstakt orð á því að fiskmeti væri mjög gott fyrir efstu tasíuna á þm. og brosti með þeim hætti að maður gat vel skilið sem svo að ýmsum af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar veitti ekki af því að borða meiri fisk og eru það kannski bestu rökin sem ég hef heyrt fyrir því að hækka þá vöru ekki mjög í verði. Á hinn bóginn hefur verið bent á það að þegar framfærsluvísitalan er metin í heild, þær hækkanir sem þessum breytingum öllum fylgja, kemur í ljós að útgjöld vísitölufjölskyldu haldast í jafnvægi og byggingarvísitala lækkar um 1,5% eða svo sem auðvitað þýðir allt saman náttúrlega lækkun á lánskjaravísitölunni sem auðvitað hefur sína þýðingu. Í sambandi við þær brtt. sem hér eru lagðar fram vil ég segja í fyrsta lagi að fellt er inn í þær ákvæði þess efnis að hæstv. fjmrh. sé heimilt að fella niður söluskatt af vörum sem erlendir ferðamenn hafa keypt hér á landi um leið og þeir hverfa úr landi. Það fór tvennum sögum af því hvort hæstv. fjmrh. hefði heimild til þess arna. Til þess að taka af öll tvímæli var þessari heimild bætt inn í. Er heimildin í brtt. og leggur meiri hl. nefndarinnar áherslu á að þeirri heimild verði breytt. Ég tek sérstaklega fram að hagsmunir ullariðnaðarins eru taldir mjög miklir í þessu sambandi en sá rekstur er mjög viðkvæmur eins og þm. vita, hefur átt í miklum erfiðleikum og veitir sannarlega ekki af því að fá einhverja vítamínsprautu. Ég veit ekki hvort þetta ræður neinum úrslitum en þetta gæti kannski hjálpað til og skal ég ekki blanda mér inn í þær merkilegu umræður sem hér hafa annars farið fram í deildinni um það hvaða afleiðingar gengislækkun hafi en mér hefur skilist bæði á hv. 7. þm. Reykv. og hæstv. fjmrh. að menn verði bara að sætta sig við það ef gengið fer eitthvað úr skorðum því að það hefnir sín alltaf að hreyfa við genginu. Þá er tekið inn í frv. annar kafli brbl. um ráðstafanir í fjármálum og er hér gert ráð fyrir því að á margvíslegri þjónustu sérfræðinga sem hefur verið með 10% söluskatt verði hann hækkaður í 12%. Ég veit ekki hvort þarf að hafa um þetta mörg orð. Þessi skattlagning hefur auðvitað alla þá galla sem það hefur að leggja almennan skatt af þessu tagi á þjónustu sem erfitt er að skilgreina og raunar ómögulegt og það eru rökin fyrir því að skattprósentan er lægri, en auðvitað dregur úr þeim göllum sem fylgja þessari skattlagningu þegar virðisaukaskatturinn kemur sem ákveðið er að verði um áramótin 1988–1989, 1. janúar það ár. Var það raunar skilyrði ýmissa sem hafa fallist á þessa miklu breikkun söluskattsstofnsins að virðisaukaskatturinn yrði tekinn upp að ári. Í brtt. er gefin heimild til ráðherra til að setja fyllri ákvæði um skattskyldu samkvæmt þessum kafla og um önnur atriði sem lúta að framkvæmdinni. Ég þarf ekki að taka fram að manni er auðvitað óljúft að standa að lagaákvæði af þessu tagi en það réttlætist af þeim miklu framkvæmdaerfiðleikum sem eru við álagningu söluskattsins, þeirri miklu hættu á því að skatturinn komi ójafnt niður og að undanbrögð frá skattinum verði almenn. Ég tek líka fram að eftir megni ber fjmrn. skylda til að skattleggja innri vinnu þessara sérfræðinga, t.d. þannig að það dugi ekki að taka lögfræðing eða verkfræðing af launaskrá, með því falli söluskatturinn niður. Það gengur ekki, heldur hlýtur það að vera tilgangurinn að skattleggja vinnuna, þjónustuna sjálfa, hvernig sem hún er látin í té, hvort sem hún er látin öðrum í té eða þjónustan er hluti af innra starfi fyrirtækisins. Við getum tekið stórt fyrirtæki eins og t.d. Samband ísl. samvinnufélaga. Auðvitað hlýtur sambærileg vinna hjá SÍS, vinna verkfræðinga, bókhaldara, endurskoðenda, náttúrufræðinga, lögfræðinga o.s.frv. að vera skattskyld með sama hætti og ef smáfyrirtæki keypti þjónustu frá öðru smáfyrirtæki. Á fund okkar komu tveir menn, formaður og starfsmaður Félags ráðgjafarverkfræðinga, og lýstu áhyggjum sínum af þessu sem gefur tilefni til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort það sé ekki réttur skilningur hjá nefndinni að það sé ekki skilyrði fyrir skattlagningunni að þjónustan sé aðkeypt, heldur sé þjónustan skattskyld þó ekki komi bein greiðsla fyrir. Sama lögfræðiþjónustan sé m.ö.o. skattskyld hvort sem hún er látin í té af sérstöku lögfræðifyrirtæki eða látin í té af lögfræðingi sem er á launaskrá hjá viðkomandi fyrirtæki, m.ö.o. sé ekki um selda þjónustu að ræða í þeim skilningi orðsins heldur haldist skattstofninn. Um þetta eru mörg hliðstæð ákvæði. Ég er þeirrar skoðunar að skattlagningin hljóti að vera almenn, það sé óhugsandi að mismunandi fyrirtæki sitji þar við mismunandi borð eftir stærð. Það er ekki hlutverk söluskattsins að hafa áhrif á verkaskiptingu fyrirtækjanna heldur að skattleggja sömu þjónustuna hvar sem hún er látin í té. Ég veit að hæstv. fjmrh., sem hefur lagt mjög mikla áherslu á einmitt þetta atriði, að skattskyldan sé almenn, réttlát og skilvirk, er sammála mér um nauðsyn þessa sem ég hef nú sagt og vildi ég gjarnan fá að heyra álit hans á því. Þá vil ég sérstaklega taka fram varðandi 4. gr. að þar er talað um greiðslur samkvæmt samningum um fjármögnunar- eða kaupleigu véla, tækja og búnaðar til atvinnurekstrar. Þetta var látið inn til þess að koma í veg fyrir tvísköttun. Ég held að ég þurfi ekki, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta. Við leggjum sem sagt til að þetta frv. verði samþykkt sem er auðvitað einn liður í nauðsynlegri tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Ég legg áherslu á það að við í mínum flokki höfum fallist á þessa skattheimtu alla saman, fallist á að ríkissjóður verði rekinn með greiðsluafgangi í trausti þess að hæstv. fjmrh. haldi lántökum í hófi þannig að mikil eftirspurn hins opinbera eftir innlendu sparifé eða lánsfé verði ekki til þess að hækka almenna vexti eins og verið hefur sérstaklega upp á síðkastið, heldur geti raunvextir farið lækkandi á næsta ári, sem er auðvitað forsenda þess að hægt sé að fallast á alla þá skattheimtu sem við erum nú að greiða atkvæði með.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Júlíus Sólnes): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd minni hl. fjh.- og viðskn. Nál. minni hl. er á þskj. 333. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa nál.: "Minni hl. er andvígur tillögunum um matarskatt. Í samræmi við það eru fluttar brtt. við frv. um söluskatt. Minni hl. telur að matarskatturinn komi verst við láglaunafólkið eins og margoft hefur verið sýnt fram á. Meiri hl. telur að þrennt vinnist við matarskattinn: 1. Skilvirkni. 2. Réttlæti. 3. Einföldun. 1. Engin ástæða er til að ætla að tryggt sé að söluskattur skili sér betur af þúsundum smáfyrirtækja sem einkum selja þjónustu þó að söluskattur verði lagður á matvæli. Skatturinn á matvæli - 5750 millj. kr. - er að því leyti "skilvirkur" að fólk neyðist til að borða mat til þess að geta lifað - einnig fátækt fólk. 2. Skatturinn er bersýnilega ranglátur því að hann leggst þyngst á láglaunafólkið. Þannig fer skatturinn hlutfallslega hækkandi eftir því sem launin eru lægri. Það getur a.m.k. ekki talist jafnaðarstefna. 3. Það getur verið skynsamlegt markmið að einfalda skattakerfið. En þá átti ekki að byrja á því að leggja á matarskatt. Fremur hefði átt að byrja á því að tryggja betur að fyrirtæki og þeir tekjumeiri í þjóðfélaginu greiði réttlátan skatt af tekjum sínum. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og tók þátt í meðferð málsins og er samþykk nál. þessu." Undir þetta skrifa Svavar Gestsson og Júlíus Sólnes. Eins og sagt er frá í minnihlutaálitinu þá leggjumst við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna öll gegn matarskattinum og tökum þar undir með fjölmörgum öðrum aðilum utan þings sem innan, að matarskatturinn er væntanlega það sem þessi ríkisstjórn verður þekkt fyrir. Þegar Íslandssagan verður skrifuð þá mun það verða matarskatturinn sem verður auðkenni þessarar ríkisstjórnar. Með matarskattinn á herðunum mun hún festast á blöðum sögunnar þegar saga okkar á þessum seinni hluta 20. aldarinnar verður skráð. Ég öfunda ekki hæstv. ráðherrana af því að þurfa að sitja undir því það sem eftir verður Íslandssögunnar að hafa nánast komið öllum almenningi í landinu á kaldan klaka með matarskattinum. Einn þekktur leiðtogi jafnaðarmanna í Vestur-Þýskalandi, Willy Brandt, sagði eitt sinn að komist verðbólgan í 25% þá sé lýðræðið í hættu. Ég held að á sama hátt sé hægt að segja að þegar farið er að leggja 25% matarskatt á helstu nauðsynjavörur heimilanna, matvörurnar, þá er lýðræðið einnig í hættu. Það gerist að vísu ekki með sama hætti og í ríkjum t.d. Suður-Evrópu, þar sem fólk er örara, blóðið er heitara. Ef leggja ætti á það 25% matarskatt, eins og hér er verið að gera, ofan í þá staðreynd að verðlag matvara á Íslandi er með því hæsta sem þekkist í öllum heiminum, þá hygg ég að fólk í hinum suðlægari löndum mundi hreinlega streyma út á göturnar og gera uppreisn. Við Íslendingar erum ekki eins blóðheitir og Suður-Evrópubúar þannig að við látum okkur nægja að nöldra yfir þessu á öllum kaffistofum fyrirtækja landsins. Á öllum vinnustöðum landsins þar sem fólk kemur saman á morgnana til að fá sér kaffisopa, þar agnúast menn út í þetta og bölva hæstv. ríkisstjórninni og ráðherrum hennar fyrir þá ósvinnu að leggja matarskatt á fólkið. En ég hygg að almenningur í landinu muni láta þessa þraut yfir sig ganga eins og svartadauðann á 15. öld og móðuharðindin á 18. öld  Ég tel út af fyrir sig ekki nauðsynlegt að orðlengja frekar um matarskattinn. Við erum búin að hafa um hann miklar umræður nú þegar. Að vísu getum við sagt eitt og annað um matarskattinn alllengi enn. Í sjálfu sér væri hægt að tala í marga klukkutíma um matarskattinn, en ég ætla að vinda mér frekar í það að gera grein fyrir brtt. okkar þm. Borgarafl. í Ed. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum. Við leggjum til að eftirtaldar breytingar verði gerðar á frv. 1. Við 3. gr. Við 22. tölul. A-liðar 3. gr. - en þar er listi yfir þær vörur sem verða undanþegnar söluskatti - leggjum við til að við bætist nýr liður, sem verði þá 23. tölul. og orðist svo: "Fiskur og fiskmeti, kjöt og unnar kjötvörur, mjólk og mjólkurafurðir, egg, brauð, grænmeti og ávextir." - Þetta komi inn undir 23. tölul. og verði þannig án söluskatts. Mér varð á í messunni þegar ég var að leggja þessa brtt. inn til vinnslu hjá starfsfólki Alþingis. Ég hafði gleymt eggjunum. Ég kom eggjunum inn á síðasta augnabliki og er það vel því að mér þykir gott að borða egg og það hefði verið verra ef ég hefði gleymt þeim. En hins vegar láðist mér að taka með loðnuhrogn. Vonandi verða aðrir til að benda á það ásamt ýmsum fleiri liðum. Önnur brtt. á þskj. 325 er afar einföld. Við teljum að það eigi að fella niður undanþágu sem kemur fram í 7. tölul. 4. gr. þannig að síðasti málsliðurinn falli brott. Það hefur áður komið fram í umræðum hér að okkur þykir afar einkennilegt að meðan verið er að leggja matarskatt á helstu matvörur sem heimilin nota daglega, þá skuli verið að veita undanþágu frá því að leggja söluskatt á afruglara. Þetta er alveg með ólíkindum og sýnir best með hvaða hætti hér er staðið að verki. Þá leggjum við til að í 19. tölul. 4. gr. bætist við á eftir orðunum "eða líknarstarfsemi": og íþróttafélaga. Þá mundi 19. tölul. hljóða svo: "Gjafir til björgunarsveita, svo og til mannúðar- eða líknarstarfsemi og íþróttafélaga." Að þar sé hægt að fella niður söluskatt eða endurgreiða söluskatt. Að lokum langar mig svo til að fara aðeins inn á eitt atriði sem kemur fram í athugasemdum við þetta lagafrv., en þar er sagt að þessar breytingar muni fela í sér lækkun verðbólgu. Ég leyfi mér að stórefast um að þetta markmið muni nást, einfaldlega vegna þess að eftir áramótin eru fyrir dyrum kjarasamningar. Það er ekki nokkur vafi á því að verkalýðsfélögin og raunar allir launþegar, sem ganga til nýrra kjarasamninga, munu reyna að verjast þessari árás ríkisstjórnarinnar á launafólkið í landinu. Ég geri ráð fyrir því að verkalýðsfélögin og launþegasamtökin muni koma með mjög miklar kaupkröfur til þess að vega upp á móti matarskattinum ásamt þeim skattálögum sem er verið að demba yfir almenning með tekjustofnafrumvörpunum sem er verið að hella yfir þingið á síðustu dögum þinghaldsins fyrir hátíðirnar. Það er alveg ljóst að þær kaupkröfur sem verða settar fram í þessum kjarasamningum verða með þeim hætti að það er útilokað að kjarasamningar náist nema verulegar kauphækkanir komi til. Þetta ásamt hinum gífurlegu vöxtum sem eru við lýði í þjóðfélaginu. Þeir eru orðnir þannig að m.a.s. eitilharðir framsóknarmenn - ef ég man rétt þá hafði forstjóri stærsta fyrirtækis landsins, Sambands ísl. samvinnufélaga, eitt og annað um þetta að segja og var helst á honum að skilja að hæstv. ríkisstjórn væri nú óðum að setja allan atvinnurekstur í þessu landi á hausinn með peningastefnu sinni sem leiðir af sér þessa háu vexti - þetta samanlagt hlýtur að hleypa verðbólgunni á fullt þegar komið verður fram á útmánuði, þannig að ég geri ráð fyrir því að við nálgumst nú óðum gömlu góðu árin, svo sem eins og fyrir fimm, sjö til tíu árum þegar verðbólgan æddi hér áfram óstöðvandi.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. 7. þm. Reykn., þá stend ég að því nál. sem minni hl. hefur gefið út í þessu máli um söluskattinn. Það er ekki síst vegna þess að í þessum söluskatti er áætlað að leggja skatt á lífsnauðsynjar fólks, sem, eins og kom fram í nál., mun koma sér afskaplega illa fyrir marga og þá einkum þá sem minnstar tekjurnar hafa. Í sambandi við vinnubrögðin við þessi frv. sem hér hafa verið lögð fram þá hef ég þegar gagnrýnt þau. Það er í raun fáránlegt að við skulum standa hérna og fletta blöðum til þess að glöggva okkur á brtt. í þessum málum, hafa varla tök á því að kynna okkur þær. Og mér datt það í hug áðan hvort þeir menn, sem setja okkur í þessar aðstæður, mundu kæra sig um það að vera skornir upp af lækni sem væri með leiðbeiningabók í anatómíu í annarri hendinni þegar hann væri að reyna að skera þá upp með hinni. Málið er nefnilega það að það er afskaplega erfitt að átta sig á því og ég held að þeir stjórnarliðar, sem hér eru að flytja brtt. ráðherra og ráðuneytisins í raun, átti sig tæplega á því eins og hv. 8. þm. Reykv. sagði. Hér er staðurinn, en hér er ekki stundin, klukkan að verða 3, til þess að ræða þessi mál af neinni viðhlítandi skynsemi. Eins og ég hef áður minnst á þá erum við kvennalistakonur afskaplega mótfallnar matarskattinum og höfum verið síðan þeim hugmyndum var hreyft að leggja hann á. Það er ekki síst vegna þess að hann kemur sér afskaplega illa fyrir þá sem minnstar tekjurnar hafa og fyrir barnmargar fjölskyldur. Og mér er mjög til efs að þær bætur sem mæta eiga þessari skerðingu, einkum fyrir þær fjölskyldur, verði í raun nægar, enda hefur alls ekkert verið útfært í okkar eyru um það hvernig á að mæta þessari skerðingu sem vegur svona þungt hjá einungis hluta launþega í þjóðfélaginu, miklu þyngra en á öllum öðrum vegna þess að matvæli eru hjá láglaunafólki allt að 1/3 af neyslu þess. Í raun hafa hefðbundnar neysluvenjur breyst talsvert þannig að það er miklu minna vægi í þeirri matvöru sem ákveðið hefur verið að niðurgreiða, eins og kindakjöti. Og það kom líka fram hér um daginn að einmitt þetta fólk hefur tæpast talið sig hafa efni á því að neyta þessarar vöru vegna þess hversu dýr hún er orðin. Það er talið að matvöruliðurinn muni hækka um 7% en í raun verður þessi hækkun mun meiri hjá lágtekjufólkinu. Hún verður verulega meiri og má ætla að hún verði um 15% í raun miðað við þeirra neyslu og hlutfallið af matvælum í henni. Það kom reyndar fram á fundum okkar í nefndinni með fulltrúum launþegasamtakanna, bæði ASÍ og BSRB, að fulltrúar þeirra voru báðir mjög andvígir þessum matarskatti. Þeim fannst þetta mjög óréttlát dreifing á söluskatti og andmæltu reyndar kröftuglega í nafni samtaka sinna þessari álagningu á matvæli. Og okkur hafa verið send mótmæli frá t.d. ASÍ við þessum matarskatti, sem mig langar til að lesa upp ef ég kynni nú að finna það blað í öllu því pappírsfargani sem á okkur hefur dunið undanfarna daga. Ég vil lesa, með leyfi forseta: "Mótmæli við matarskatti. Sambandsstjórnarfundur ASÍ, haldinn dagana 30. nóv. og 1. des. 1987, ítrekar mótmæli miðstjórnar ASÍ vegna áforma stjórnvalda um skattlagningu matvara um næstu áramót. Skattlagning matvöru kemur óhjákvæmilega harðast niður á þeim sem tekjulágir eru og nota stóran hluta tekna sinna til matvörukaupa. Sambandsstjórn krefst þess að ríkisstjórnin hætti við öll áform um matarskatt og að felldar verði niður þær álögur sem þegar hafa tekið gildi. Nái áform ríkisstjórnarinnar fram að ganga munu þau spilla frekar en orðið er samkomulagsmöguleikum á vinnumarkaði." En það eru viðræður sem stjórnvöld eiga í vændum einmitt við launþegasamtökin. Það var líka talið, reyndar í viðræðum okkar við þessa fulltrúa í nefndinni, að þessar hækkanir á almenning mundu í raun valda alvarlegri þróun í þjóðfélaginu með tilliti til kjarasamninganna og mikil hætta væri á því einmitt að verðbólgan mundi æða af stað og sú skoðun kom fram að þessi skattheimta, sem þegar hefði gengið yfir, hefði í raun komið af stað verðbólguþróun og beinni þyngingu á framfærslukostnaði, einkum á þá lægst launuðu. Það var einnig rætt um það hve byrði stórra fjölskyldna yrði erfið og að hún yrði ekki leyst vegna þess að þeir sem hafa stórar fjölskyldur fá ekkert hærri laun en þeir sem eru einhleypir og eins og ég áður sagði langar mig að biðja hæstv. fjmrh. um að útfæra fyrir okkur hvernig hann ætlar að mæta þessum vanda þannig að vel sé og þannig að í raun mæti þeirri skerðingu sem verður hjá þessu fólki. Hv. 7. þm. Reykv. bað áðan um nánari útlistun og skýringu á því hverjar þær forsendur væru sem hefðu verið lagðar af reiknimeisturum og fjmrh. þegar þeir ákváðu þessar kerfisbreytingar og þessar miklu tilfærslur sem þeir hafa gert í skattheimtu og þá um leið á ráðstöfunartekjum fjölskyldnanna í landinu. Ég vil taka undir þær spurningar. Annað kom líka fram í máli þessara fulltrúa launþegasamtakanna og ég tek þessu miðilshlutverki sem ákveðnu málamiðlunarhlutverki. Ég tel að það sé ágætt að koma þessum skilaboðum áleiðis til hæstv. fjmrh. að þessar aðgerðir og áhrif þeirra á gerða samninga, sem ríkisvaldið gerði við launþegasamtökin, yrðu til þess að vekja eða endurvekja og viðhalda vantrausti launþegasamtakanna á ríkisvaldið sem slíkt þegar það gengi þannig á gerða samninga. Það að ríkisstjórnarskipti yrðu til þess að brotnir væru samningar væri ekki til annars en að vekja vantraust og viðhalda því á ríkisvaldið sem slíkt og það hlýtur að gera mönnum erfitt fyrir ef reyna á að ná samstöðu í þjóðfélaginu, hvað þá þjóðarsátt. Eins og ég sagði áður þá höfum við kvennalistakonur ítrekað mótmælt matarskattinum, og ég ætla ekki að hirða um það að fara að lesa upp mótmæli okkar eða yfirlýsingar, það hef ég þegar gert við 1. umr. um þetta mál og vitna til þess. En þó að við séum mótfallnar þessu frv. og munum greiða atkvæði gegn því þá ætlum við samt að freistast til þess að gera við það brtt. í þeirri von að tekið verði tillit til þeirra. Það væri að sjálfsögðu hægt að gera margar brtt. en við ákváðum að halda okkur á mottunni og gera einungis þær sem mestu varða, og mig langar að kynna þessar brtt. hér í umræðunni. Það eru þá brtt. á þskj. 329 frá þingkonum Kvennalistans í Ed., Guðrúnu Agnarsdóttur og Danfríði Skarphéðinsdóttur. Í fyrsta lagi er það við 1. mgr. 3. gr. frv. Þar við bætist nýr tölul, er verði 23. tölul. og hljóði svo: "Vörur sem um ræðir í 1. til IV. flokki viðauka I í tollalögum (tollskrá) og ætlaðar eru til manneldis." - Þetta þýðir í raun að við undanskiljum undan söluskatti allar matvörur. Og þessi brtt. er í fullu samræmi við undanþáguna sem er í gildandi reglugerð um söluskatt nú. Við viljum sem sé undanskilja matvæli algjörlega söluskatti. - "Undanþága samkvæmt þessum tölul. tekur þó ekki til hreinna eða blandaðra grænmetis- og ávaxasafa eða tilreiddra efna til slíkrar drykkjarvörugerðar, sælgætis, öls, gosdrykkja eða annarra vara sem skyldar eru samkvæmt lögum um vörugjald, sbr. reglugerðir sem settar eru samkvæmt þeim lögum. Undanþágan nær ekki heldur til tóbaks, drykkjarvara sem innihalda áfengi, tilbúinna efna til öl- eða víngerðar, poppkorns eða annars sælgætis þótt það sé ekki gjaldskylt samkvæmt lögum um vörugjald. Undanþága þessi nær ekki til sölu veitingahúsa, greiðasölustaða eða annarra á tilbúnum mat." Í öðru lagi er brtt. við 14. tölul. 2. mgr. 3. gr. frv. sem orðist svo: "Aðgangseyrir að íþróttasýningum, íþróttamótum, sundstöðum, heilsuræktarstöðvum og skíðalyftum." - Þetta er undanþáguheimild sem varðar fyrst og fremst heilsuræktarstöðvar. Til okkar hafa borist erindi víða að í sambandi við heilsuræktirnar sem áætlað er að setja söluskatt á. Þar hefur komið fram að mikill fjöldi þeirra sem sækir slíkar heilsuræktir eru einmitt konur. Konur sem stunda leikfimi. Og það hefur líka komið fram að margar þeirra telja sig þegar greiða fyrir þetta það sem þær geta og hætta talin á því að þær muni ekki treysta sér til þess að halda áfram þessari heilsurækt eða iðkun leikfimi muni söluskattur leggjast á. Að vísu eru þessar heilsuræktir jafnan blandaðar hvað snertir þá starfsemi sem þar fer fram. Þar er ekki endilega einungis leikfimistarfsemi heldur er þar líka um að ræða gufuböð og nudd og jafnvel sólböð o.fl. Sums staðar er um tækjanotkun að ræða. Það er mjög erfitt að greina þarna á milli og fyllsta ástæða til að taka söluskatt af einhverju af þessu, en þó allra síst tel ég af leikfiminni. Hins vegar tókum við þá ákvörðun að setja heilsuræktarstöðvar þarna í greinina eða töluliðinn með þeim íþróttaiðkunum sem þar eru sérstaklega tilgreindar af þeim ástæðum sem ég hef þegar talið upp. Ætti það raunar að samræmast þeim anda söluskattsfrv. sem hæstv. ráðherra tilgreindi og eiginlega státaði sig af hér um daginn að þarna væri tekið fullt tillit til íþróttaiðkana og heilsubætandi starfsemi. Í þriðja lagi er brtt. við 4. gr. Sú brtt. er flutt fyrst og fremst vegna þess að í brtt. okkar við frv. til breytingar á tollalögunum ákváðum við að fella niður tolI af innfluttu grænmeti í þágu neytenda. Hins vegar er oft erfitt þegar verið er að velja slíkt að það er alltaf einhverjum hagsmunaaðilum sem er mismunað. Þegar verið er að gæta eins þá kann að vera að gengið sé eitthvað á rétt annars. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir mikilvægi þess að vernda innlenda garðyrkju og garðrækt og teljum að tímabundið bann á innflutningi komi til móts við þarfir þessa iðnaðar til verndar. En við viljum gjarnan mæta þeirri skerðingu sem e.t.v. kann að vera í kjölfar þeirrar brtt. sem við gerðum við tollalögin og var gerð til þess að mæta þörfum neytenda almennt og þá manneldissjónarmiðum með því að gera þessa breytingu við 13. tölul. 4. gr. þannig að á undan orðinu "loðdýrarækt" komi: garðyrkju. Og þá hljóðar greinin svo: "Fjárfestingarvörum til nota við garðyrkju, loðdýrarækt, loðkanínurækt, fiskeldi, hafbeit og fiskirækt, þar með talið byggingarefni og jarðvinnu." Heimildin tekur þó ekki til ökutækja. Það er sem sé verið að koma til móts við þarfir þessa mikilvæga innlenda iðnaðar, garðyrkjunnar og garðræktarinnar, með því að gefa heimild til undanþágu fyrir fjárfestingarvörur til hans. Það væri ýmislegt fleira sem væri vert að athuga og gera brtt. um, en við höfum ekki gert það. Hins vegar hafa aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar, úr Alþb. og Borgarafl., komið með brtt. sem við munum gjarnan styðja ef okkar tillaga nær ekki fram að ganga, sem ég svo sannarlega vona að hún geri. Ég ætla ekki að lengja mál mitt því að tíminn líður og nóttin er ekki lengur ung en langur vinnudagur á morgun sem byrjar snemma og því mun ég ljúka máli mínu nú, herra forseti. En ég hlýt þó að undirstrika það, sem ég minntist á í máli mínu áðan þegar ég ræddi breytingar við tollalögin, að það er einkum í þessu þriðja máli, í þessu frv. til laga um breytingu á lögum um söluskatt, sem falski tónninn í þríþætta stefinu um einföldunina, skilvirknina og réttlætið hljómar hæst, þ.e. sá falski tónn sem syngur ranglæti í stað réttlæti.



Herra forseti. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu heldur aðeins að gera grein fyrir brtt. sem ég flyt á þskj. 312. Að öðru leyti ætla ég að geyma mér ræðuhöld þangað til 3. umr. fer fram um þetta mál, matarskattinn, þetta frv. til laga um matarskatt og auðvitað rangnefni á þessu frv. eins og það er. Þetta ætti að heita matarskattur og er alveg rétt sem hv. 7. þm.: Reykn. sagði hér fyrr í nótt að þetta frv. er það sem halda mun stjórnarþátttöku Alþfl. á lofti lengi. Þetta er svona flaggskip Alþfl. í málatilbúnaði þessarar hæstv. ríkisstjórnar.  Ég flyt hér brtt. í fyrsta lagi um það að matvörur verði undanþegnar söluskatti áfram, en til vara að fjmrh. eigi að endurgreiða innheimtan söluskatt af mjólk og mjólkurafurðum, kjötvörum og grænmeti sem framleitt er innan lands. Í öðru lagi flyt ég brtt. við 4. gr. um það að undanþiggja fjárfestingarvörur til garðyrkjustarfa söluskatti og jafnframt að hætta við þessar hugmyndir um að innheimta söluskatt af gufubaðstofum, nuddstofum og ljósastofum, heilsuræktarstofum, útisamkomum og íslenskum kvikmyndum. Ég er satt að segja alveg sannfærður um það að af þessum heilsuræktarstofum fær fjmrh. ekki neitt. Það tekur því satt að segja ekki fyrir hann að vera að gera sig óvinsælan út á þetta því að það hefst ekkert upp úr því. Það verða stofnuð íþróttafélög um allar þessar heilsuræktarstöðvar til þess að fá undanþágu frá þessum söluskatti. Þetta er því óþarfa vesen sem ráðherrann er að taka á sig með því að leggja þetta til þannig að ég skora á hann að strika þetta bara út. En til vara flyt ég í sambandi við kvikmyndirnar, ef þessar tillögur mínar verða felldar, tillögu um að söluskattur sem er tekinn af aðgangseyri að íslenskum kvikmyndum verði endurgreiddur í Kvikmyndasjóð. Þannig sýni ríkisstjórnin ræktarsemi við kvikmyndina og myndmálið, svo ég vitni nú í hæstv. forsrh.  Ég tel ekki ástæðu til þess á þessari nóttu að fjalla mikið ítarlegar um þetta mál. Ég ætla aðeins að segja það að sumt af brtt. meiri hl. eru heldur góðar tillögur, t.d. tillagan um fasteignasalana. Hún er hér enn. Það er skynsamlegt. Ég sé að vísu að í þessari brtt. meiri hl. er gert ráð fyrir því að fella út ljós- og nuddlækningar. En það er væntanlega sú starfsemi af þessu tagi sem stunduð er samkvæmt tilvísun lækna, þannig að þetta nær væntanlega ekki til almennrar þjónustu af þessu tagi sem talsvert er um í landinu og má margt um segja og þyrfti að passa mikið betur en gert er því að ég er ekki viss um að það séu mikil vísindi sem þar eru stunduð alltaf. En ég hygg að það mál leysist skammt með söluskatti. Ég mun, herra forseti, fjalla ítarlega um þetta mál við 3. umr. málsins þegar hún fer fram, ætlaði hér aðeins að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég flyt að sinni. Þó að það taki því nú varla að fara heim fyrir nefndarfundi, þá er það nú samt svo að menn geta náð sér í kríublund áður en þeir hefjast þannig að ég ætla ekki að tefja þingið lengur á ræðuhöldum í bili, en ætla að bæta nokkrum orðum við í 3. umr. málsins.