Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. þarf að athuga þetta mál betur í samráði við fjmrh. Ég vildi því fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá.

Forseti (BSt): Ég verð að sjálfsögðu við þessari ósk, og er því málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Með l. nr. 84 frá 1932 var svo ákveðið, að leggja skyldi 4 aura innflutningsgjald á hvern l af innfluttu benzíni. Fyrir nokkru var ákveðið að hækka þetta gjald upp í 9 aura, en þessi hækkun var þó tímabundin, þ.e.a.s. miðuð við eitt ár í senn. Síðan hefur þessi hækkun verið framkvæmd árlega, en 1947 gekk hún úr gildi. Í fjárlögum fyrir 1948 var gert ráð fyrir því, að ríkið hefði tekjur sem samsvaraði þessu 9 aura gjaldi, en það fórst fyrir að leggja fram frv. um þetta, og stj. varð því að gefa út bráðabirgðalög þau, sem nú hafa verið lögð fyrir d. Í nál. á þskj. 52 leggja 4 nm. það til, að frv. verði samþ. óbreytt. Álitinu til rökstuðnings skal á það bent, að ríkissjóður hefur haft þessar tekjur og má ekki af þeim missa. Einn af hv. nm. varð að hverfa af fundi, og kemur því ekki hans skoðun fram í nál. Á þskj. 48 ber hv. 8. landsk. fram tvær brtt. við frv., og gengur önnur út á það, að tekjur þær, sem fást samkv. ákvæðum þessara l., skuli renna til brúargerðar og að fyrst skuli byggð brú á Jökulsá í Lóni. Þessi brtt. kom ekki fram fyrr en n. hafði tekið sína afstöðu, og get ég því ekki sagt neitt um afstöðu n. til hennar. Ég vildi óska þess, að hún yrði tekin aftur til 3. umr., svo að n. geti tekið afstöðu til hennar.

Forseti (BSt): Hvað frestun till. á þskj. 48 viðvíkur er þess að geta, að þær liggja hér einnig fyrir til umr. og ákvörðunar. Þeim var útbýtt með nægilegum fyrirvara, og þarf því engin afbrigði. Að þeirra er ekki getið á dagskrá, stafar af vangá hjá prentsmiðjunni eða öðrum.



Eins og hv. 7. landsk. sagði, flyt ég tvær brtt. við þetta frv., og vil ég gera nokkra grein fyrir þeim. Fyrri till. gengur út á það, að hætt verði að framlengja þetta gjald árlega og að í stað þess verði ákveðið, að það skuli lagt á frá og með 1. jan. 1948. Í síðari till. er farið fram á, að brúasjóður verði endurreistur og að fyrst verði byggð brú á Jökulsá í Lóni. Með þessu ákvæði yrði í fyrsta sinn í sögu þingsins ákveðinn tekjustofn ætlaður til brúargerða og séð fyrir því, að framkvæmdir geti haldið áfram á þessu sviði. Ég tel það tvímælalaust afturför, spor í skakka átt, að halda ekki áfram eins og til var ætlazt með stofnun brúasjóðs 1941. Hins vegar er hér gengið nokkru lengra, en þar er gert ráð fyrir, þar sem hér er ætlazt til, að 5 aura gjaldið sé allt notað til að byggja brýr yfir stórár. Ég get tekið fram, að í áliti, sem vegamálastjóri sendi samgmn. á síðasta þingi vegna frv., sem hann var beðinn að segja álit sitt um, er hann meðmæltur því að endurreisa ákvæðið um brúasjóð, þ.e.a.s. láta 5 aura gjaldið fara til að byggja þessar stóru brýr. Hann telur, að ekki muni veita af því til að koma á næstu 3–4 árum brúm yfir 3 verstu stórvötn landsins, sem hann telur, að eigi að brúa á þessum tíma. Í þessari till. er gert ráð fyrir að lögfesta þetta í samræmi við álit vegamálastjóra um þetta efni. Hins vegar get ég tekið fram, að hann mun ekki vera því fyllilega samþ., að þessi brú verði sú fyrsta, enda mun hann hugsa sér, að Þjórsárbrú verði á undan. Hins vegar vil ég leyfa mér að gera grein fyrir, hvers vegna ég sæki svo fast, að Jökulsá í Lóni verði brúuð fyrir þetta fé. Í fyrsta lagi vil ég benda á, að það er þegar farið að byggja Þjórsárbrú. Það er búið að leggja mikið fé til hennar og búið að vinna þar að byggingu í sumar, búið að steypa stöplana. Það má telja, að það mannvirki sé komið næsta langt áleiðis. Því verður ekki neitað, að Jökulsá í Lóni er eitt versta stórfljót landsins, sem enn þá er óbrúað. Hún er erfiðasti farartálminn á leiðinni frá Hornafirði til Austurlandsins, því að þjóðvegurinn þar liggur yfir hana. Hins vegar er svo komið með samgöngumál Austurlands, að það má segja, að það sé í þann veginn að koma vegasamband að Jökulsá í Lóni austan frá, og er hún þá eftir sem aðalþröskuldurinn á leiðinni til Austfjarða. Þess vegna leggjum við Skaftfellingar mikið kapp á, að áður en langt um líður verði hafizt handa um að brúa þetta vatnsfall og koma þessu héraði í samband við aðalhéraðið austanlands. Þetta má telja mesta framfaramál héraðsins í heild sinni. Það er kunnugt, að á leiðinni frá A-Skaftafellssýslu til Vesturlandsins eru miklu stærri fljót óbrúuð og litlar líkur til, að það geti orðið í náinni framtíð. - Ég mun svo ekki orðlengja þetta meira. Út af þeirri fyrirspurn frsm. n., hvort ég mundi taka brtt. aftur til 3. umr. til þess að n. geti athugað hana, þá vil ég það mjög gjarnan.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs af tveimur ástæðum. Önnur er sú, að ég þarf að fá upplýsingar, en hin ástæðan er sú, að ég vil benda á ákveðið atriði í sambandi við þetta frv. til athugunar fyrir n. Upplýsingarnar, sem ég vil fá, eru þær, hvort hægt sé 16. júlí 1948 að ákveða toll af benzíni, sem er flutt inn í janúar og febrúar 1948, eða af hverri annarri vörutegund, sem inn er flutt, t.d. sykri eða nauðsynjavöru. Er þetta hægt? Stenzt þetta lög? Þegar engin l. eru í gildi frá 1. janúar til 16. júlí um annan toll en fjögurra aura, getur þá Alþingi komið og sagt mönnum að borga viðbótartoll af benzíni, sem þeir eru búnir að kaupa og nota? Það er ákaflega hæpið. Það hefur verið talið hæpið, hvort skattalöggjöfin, sem Alþ. setur, geti náð aftur fyrir sig, af tekjum frá árinu á undan. Það eru lögfræðingar í n., og ég geri ráð fyrir, að þeir geti úr því skorið, hvort þetta er hægt. Mér finnst það ákaflega hæpið, réttlætiskennd mín segir mér það, jafnvel þó að gleymzt hafi að framlengja lögin, bæði af stj. og fjvn. Alþ. Hitt atriðið, sem ég vildi leyfa mér að benda á í þessu sambandi, er það, að ég tel benzíntollinn allt of lágan hér á landi. Ríkið á sín strandferðaskip, og það er nú svo, að það er ódýrara að senda vörur með bílum héðan úr Reykjavík, bæði til Akureyrar, austur á land og til Breiðafjarðar og Stykkishólms, heldur en að senda þær með skipum. Skipin sigla hálftóm með allt, sem þarf til að láta þau ganga, meðan allir bílar eru uppteknir við að flytja vörur út um landið, af því að það er ódýrara að flytja með þeim. Ég er ekki að segja, að við eigum að hætta að láta skipin sigla. Ég held því fram, að til þess að fá meira samræmi í flutningana með bílum og skipum og til þess að ekki verði stórtap á útgerð ríkisskipanna, þá sé sjálfsagður hlutur að hækka benzíntollinn. Það mætti setja um það sérstök lög, þar sem hér er um að ræða brbl., sem ekki gilda nema til áramóta. Eins og áður er fram tekið, tel ég mjög hæpið, að hægt sé að samþ. þessa hækkun á benzíntolli svona löngu eftir á, því vildi ég skjóta til n. og enn fremur því, í sambandi við þær brtt., sem hér eru komnar fram, hvort ekki ætti um leið að hækka benzíntollinn verulega, a.m.k. um 10 til 20 aura. Um það, hvort um leið ætti að taka af benzíntollinum til að brúa stórár, sem ekki er veitt fé til í fjárl., þá var það gert áður, og ætti að vera mjög til athugunar, hvort ekki ætti að gera það aftur. Það er ekki venja, þó að það hafi verið gert, að binda það við sérstaka brú. Það var hverjum manni ljóst, að með því að byggja þá brú, sparaðist á fáum árum sá gjaldeyrir, sem þurfti að leggja fram fyrir efni í hana, í sparnaði á benzíni og viðhaldi bíla, því að vegurinn til Austurlands styttist um 82 km. Ég vil biðja hv. n. að taka það til athugunar, hvort ekki ætti að taka upp aftur þann sið að leggja til hliðar af benzíntollinum til að brúa stórár. - Ég vænti þess svo að endingu að geta fengið nú strax svör frá lögfræðingum n. um, hvort hægt sé að leggja þennan toll á aftur fyrir sig, og enn fremur að n. taki til athugunar, hvort ekki eigi að hækka benzíntollinn verulega og leggja af honum í brúasjóð.



Herra forseti. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til að þakka n. fyrir afgreiðslu á þessu máli, en eftir það kom sá hv. þm., sem síðast talaði, með fyrirspurnir, sem hann lagði fyrir lögfræðinga n., eins og hann orðaði það. Þess vegna er ég ekki í réttri röð til að svara því, og skal ég ekki þreyta lög við hv. þm. Það er alveg rétt, það þarf ekki að kenna fjhn. síðasta Alþ. um það, heldur fjmrn., að þessi skattur var ekki endurnýjaður löglega á réttum tíma. Frv. það, sem hér er fram komið, er gert til að leiðrétta þá niðurfellingu. Hins vegar var gert ráð fyrir því af Alþ. eða fjvn. að þessi skattur héldist. Þetta er ekki nýr skattur, sem um ræðir, heldur er hann hér innifalinn í þeirri benzínskattuppbót, sem í núverandi fjárl. stendur, en þótti, þegar ljóst varð, að láðst hafði að endurnýja hann, nauðsynlegt að fara fram á að fá þessa heimild lögfesta á þennan hátt, sem gert var með brbl., sem hér er leitað staðfestu Alþ. á. Ég vona eftir atvikum, að hv. d. fallist á að veita þetta samþykki. Ég skal hins vegar fúslega viðurkenna, að hér er um vanrækslu ráðun. að ræða, sem enginn ber ábyrgð á annar en ég, eins og sakir standa. Mér þykir það leitt, en ég var sjálfur óafvitandi um þetta fyrr en komið var langt fram á árið. Um hitt, sem hv. þm. minntist á, að taka ætti í sérstakan sjóð hluta af benzínskattinum, og eins það, að benzínskatturinn eigi að hækka, skal ég segja það, að yfirleitt finnst mér það leiðinleg aðferð, þó að það hafi átt sér stað, að vera að ákveða vissa skatta til vissra, ákveðinna hluta. Um hækkun á benzínskattinum yfir höfuð að tala mun ég ekki deila að þessu sinni. Það má vel vera, - ég hef heyrt það úr fleiri áttum - að það sé rétt, að hann sé allt of lágur. Það getur vel verið,. að nauðsynlegt reynist á síðara stigi málsins að bera fram einhverja lögheimilaða till. í því efni, en það liggur ekki fyrir eins og sakir standa. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar. Ég get því miður ekki tekið þátt í frekari umr. í hv. d. Ég kom til að vera við afgreiðslu á þessum tveimur málum, en af því að ég átti að vera mættur á öðrum fundi kl. 2, verð ég að hverfa burt og vona, að hv. d. sjái sér fært að láta málið ganga áfram til 3. umr.



Herra forseti. Að vísu er brtt. á þskj. 48 tekin aftur til 3. umr., en samt sem áður er það sú till., sem gaf mér tilefni til að kveðja mér hljóðs. Það er öðru nær en svo, að ég játi ekki nauðsyn þess, að gerð verði brú yfir Jökulsá í Lóni. Það er sjálfsagt mikil nauðsyn að brúa það fljót. En úr því að svo er ákveðið, að fresta skuli afgreiðslu till. og hún fari til 3. umr., svo að n. geti athugað og gert till. um hana, þá vil ég taka það fram, úr því að hv. flm. leggur svo mikið kapp á að flýta þessari brúargerð, til athugunar fyrir n., að það er önnur brú, sem Alþ. sjálft hefur ákveðið, að skuli verða fyrr gerð. Það er til alþingissamþykkt um það, að sú brú skuli reist 1948, síðastl. sumar. Sumarið er nú liðið hjá, en alþingissamþykktin stendur óhögguð. Þessi brú á að koma yfir Hvítá hjá Iðu í Biskupstungum. Það eru vitanleg atvik, sem liggja fyrir um það, að þessu var frestað. Það var gert af brýnni, sérstakri nauðsyn, þegar menn fóru að óttast um, að Þjórsárbrúin gamla þyldi ekki þann þunga, sem henni var boðinn. Menn fóru að óttast um, að eins færi fyrir þessari gömlu brú og gömlu Ölfusárbrúnni, og því þótti sjálfsagt, að Þjórsárbrúin gengi fyrir lögmætri framkvæmd hinnar brúarinnar. Það var þetta, sem ég vildi láta koma ljóst fram, og ég vona, þar sem samþykkt þingsins liggur fyrir um það, að það verði, eins og einn gamansamur hv. þm. orðaði það, látið ganga fyrir að „brúa þessa brú“. - Hv. n. vil ég segja þetta, að ég álít, að þ. eigi að standa við sínar ákvarðanir og láta byggja brúna yfir Hvítá hjá Iðu, þegar lokið er við að gera Þjórsárbrú, þó að ég viðurkenni hins vegar nauðsyn þess, að ekki verði endalaust frestað að gera brú yfir Jökulsá í Lóni. Hins vegar verður að gæta þess, hvernig málið liggur fyrir og hvernig búið er að binda röð þeirra framkvæmda, sem hér koma til greina.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð, vegna ræðu hv. 2. þm. Árn., þó að ég hafi ekki gert ráð fyrir að tala meira um þessa till. í þetta sinn. Ég vil benda á það í sambandi við ræðu hans, að það er svo fjarri því, að þ. hafi ákveðið að byggja þessa brú á Hvítá hjá Iðu á einhverjum ákveðnum tíma og ekki megi byggja aðrar brýr á undan henni. Ég get ekki fallizt á rök hv. þm. um það, að sjálfsagt sé að láta þessa brú verða á undan brúnni yfir Jökulsá í Lóni. Ég tel í hæsta máta vafasamt, að brúin yfir Hvítá hjá Iðu sé rétthærri eða nauðsynlegri, en brúin yfir Jökulsá í Lóni.



Enda þótt ég telji, að ekki sé hægt 16. júlí 1948 að tolla vöru, sem er flutt inn í jan.-maí og búið er að selja, og að þess vegna sé ekki hægt að samþ. þessi l. á öðrum forsendum en þeim, að með því sé verið að leiðrétta yfirsjón hjá Alþ. og ríkisstj., og það verði að líta þannig á, að lögin hafi verið löglega samþ. á Alþ. og að samþykkt þessara l. skapi ekkert fordæmi, alveg skilyrðislaust ekkert fordæmi um það, að þ. geti hvenær sem er komið aftan að mönnum og lagt tolla á innflutninginn svo og svo langt aftur í tímann, og aðeins til leiðréttingar á yfirsjón, sem orðið hefur í sambandi við þetta, segi ég já.



Ég vísa til grg. hv. 1. þm. N-M. og segi já. 2. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10 shlj. atkv.



Herra forseti. Efni þessa frv. er ekki alveg nýtt, því að það er flutt til áréttingar eldra frv., sem upphaflega er frá því árið 1936, en var endurbætt 1942. Frv. lætur lítið yfir sér, en hefur þó mikið að segja, því að efni þess er um að halda við varpi æðarfuglsins, en það er einhver ánægjulegasti, skemmtilegasti og ef til vill tiltölulega tekjudrýgsti atvinnuvegur landsmanna. Þar er ekki stefnt að því að drepa alidýrin, heldur nytja þau þannig, að sem allra bezt sé með þau farið og að þeim hlúð, og áherzla lögð á að eyða varginum, sem ásækir hann. Hefði meiri áherzla verið lögð á það undanfarið að vernda æðarfuglinn og hirða varplöndin með nákvæmni, þá væri æðarvarpið margfalt meira og arðbærara, en raun ber vitni, en það hefur oft ríkt misskilningur um þetta mál, og þess vegna er nú æðarvarpið að ganga úr sér. Annars hafa þessi lög, sem nú á að framlengja með þessu frv., sýnt sig að hafa nokkur áhrif til að eyða vargi úr varplöndunum, en þau hafa þó ekki orðið nægileg, því að ýmsir landeigendur, sem ekkert varp hafa, eru skeytingarlausir um að eyða svartbaknum, sem fær þá að ala upp unga sína í friði og kemur svo með þá niður í varplöndin. Ýmsir telja hættu á því, að varpið eyðileggist alveg, og víst er um það, að það hefur ískyggilega minnkað. Ég tel því, að landbrn. eigi að sjá um það, að samin verði og sett lög til verndar þessum atvinnuvegi, og ég ítreka það, sem ég minnist lauslega á í grg., að ég tel það ekki vansalaust að eyða 25 þús. kr. til þeirra, sem um varpið eiga að annast, en láta ekki nokkurn hlut eftir sig liggja til gagns fyrir þessa atvinnugrein, og verði ekki nú þegar hafizt handa um þetta atriði og ég fái um það skýr svör, þá get ég ekki rétt upp höndina til þess að samþ. fjárveitingu sem þessa, þar sem mönnum e greidd laun fyrir störf, sem þeir ekki vinna. Ég þarf svo ekki að orðlengja þetta frekar. Ég geri ráð fyrir, að hv. d. líti velviljuð á þetta frv. og greiði fyrir því eða að minnsta kosti vísi því til 2. umr. og hv. landbn. Ég hef ekki viljað koma fram með rækilegra frv., vegna þess að slíkt frv. hefur átt nokkurri mótstöðu að mæta, einkum í hv. Nd., og vildi ég þá heldur tryggja það, sem hægt var, þar sem ég tel líklegt, að þessi lög standi, þar til verulegar umbætur verða gerðar með nýjum lögum.



Herra forseti. Ég flutti þetta frv. á síðasta þingi skv. ósk meiri hl. bæjarstjórnar Vestmannaeyja og flyt það nú aftur, því að þá náði það ekki fram að ganga. Það komst til 2. umr. og allshn., og n. ræddi um það, en tími vannst ekki til að afgreiða það þá, þannig að nú flyt ég það aftur svo snemma þings til þess að hafa vaðið fyrir neðan mig. Á síðasta þingi gerði ég grein fyrir efni frv., og þar sem svo skammt er liðið síðan, þarf ég ekki að hafa um það mörg orð. En það er svo í Vestmannaeyjum eins og í mörgum bæjarfélögum, að þar er skortur á tekjustofnum og bæjarfélagið í fjárþröng. Þetta á við um marga bæi, en ekki sízt Vestmannaeyjar, þar sem ráðizt hefur verið í fjárfrek fyrirtæki, svo sem hafnargerðir og dýra rafveitu o. m. fl., og hefur reynzt erfitt að standa straum af þessu. Þá hefur bæjarfélagið keypt tvo nýja togara, sem er mikið átak til að byrja með. Það hefur löngum verið vandamál, hvernig sjá ætti fátækum bæjarfélögum fyrir tekjustofnum, en það virðist liggja beint við að hagnýta tekjustofn eins og þennan, sem nú rennur til einstaklinga, og hægt er að hagnýta hann án þess að leggja auknar byrðar á almenning eða ríki, en þann rekstur, sem um ræðir í frv., hefur bæjarstjórn Vestmannaeyja tjáð sig reiðubúna til að taka að sér, og skv. ósk hennar er þetta frv. flutt, sem ég að lokum leyfi mér að óska, að verði vísað til hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Sökum þess að hv. flm. virðist byggja þetta frv. á samþykkt í bæjarstjórn Vestmannaeyja, sem gerð var fyrir þrem árum, eða árið 1945, langar mig til að fá upplýst, hvort frv. er nú flutt fyrir beiðni bæjarstjórnarinnar, því að maður getur látið sér detta í hug, að breytingar geti orðið á samþykktum sem þessari á svo löngum tíma. Með því að hv. flm. gat þess, að með frv. væri bæjarfélaginu tryggður nýr tekjustofn, þá vil ég vekja athygli á því, að þeim mönnum, sem leggja til, að starfsemi sem sú, er um ræðir í frv., verði lögð undir bæjarfélög, gleymist oft, að bæjarfélögin hafa sínar tekjur af slíkri starfsemi með því að skattleggja þá einstaklinga, er hana framkvæma. Það er nú svo, að um það má deila, hvort þeir menn, sem tekið hafa að sér slíka starfsemi fyrir bæjarfélagið, hafi af því nokkurn gróða og hvort þeir séu ekki í raun og veru að vinna endurgjaldslaust fyrir bæjarfélagið. Og að lokum langar mig til að fá upplýst, hvort hér sé um nýja beiðni frá bæjarstjórn Vestmannaeyja að ræða.



Herra forseti: Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, vil ég taka þetta fram: Það er rétt, að þeir menn, sem reka skipaafgreiðslu eða aðra slíka starfsemi, eru að vísu skattlagðir, en ekki svo hátt, að allar tekjur þeirra af slíkri starfsemi fari í skatta, og er því hér vissulega um nýjan tekjustofn að ræða, enda hefur mikill meiri hluti bæjarstjórnar Vestmannaeyja óskað þess, að frv. þetta væri flutt. Það var samþykkt árið 1945 með 5 atkv. gegn 2, og stóðu að því fulltrúar allra flokka, en á síðasta þingi flutti ég frv. skv. ósk meiri hlutans, og hv. allshn. ræddi málið við bæjarstjóra og fékk að vita vilja bæjarstjórnar í þessu efni. Ég flyt nú frv. aftur, því að enn var það ósk meiri hl. bæjarstjórnar, að frv. yrði flutt.