Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Ingimundarson) Hæstv. forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft frv. þetta um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins til athugunar og orðið sammála um afgreiðslu þess. Ég tel ekki ástæðu til að rekja einstök atriði frv. eða gefa umsögn n. um þau sérstaklega. Frv. fylgir ýtarleg grg., og það hefur hlotið shlj. afgreiðslu hv. Ed. Ég skal aðeins víkja að meginefni þess. Í almannatryggingalögunum hefur verið gert ráð fyrir, að lífeyrissjóðir starfsstétta gætu að nokkru tekið að sér verkefni almannatrygginganna, þannig að meðlimir þeirra ættu ekki rétt á elli-, örorku-, ekkju- né barnalífeyri almannatrygginganna. Af þessari ástæðu hafa félagar þessara sjóða greitt lægra gjald til almannatrygginganna, eða um 30% af venjulegu árgjaldi, og ekki heldur notið þeirra réttinda, sem upp voru talin. Einn þeirra lífeyrissjóða, sem starfað hefur á þessum grundvelli, er lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins. Þótti þessi grundvöllur eðlilegur á sínum tíma, meðan í gildi voru skerðingarákvæði almannatryggingalaganna, en þau voru felld úr gildi 1, jan. 1961. Nokkrir lífeyrissjóðir annarra starfsstétta hafa starfað á sjálfstæðum grundvelli, þannig að meðlimir þeirra hafa greitt fullt gjald í eigin sjóð og fullt gjald til almannatrygginganna og notið fullra réttinda hjá báðum. Eftir að skerðingarákvæði almannatryggingalaganna voru felld úr gildi, þykir þessi starfsgrundvöllur eðlilegri og æskilegri fyrir meðlimina, enda eru þeim þá tryggð hærri eftirlaun, en iðgjald þeirra verður líka að sama skapi nokkru hærra. Í frv. til l. um almannatryggingar, sem afgr. var frá þessari hv. þd. í vikunni, er svo ráð fyrir gert, að öllum lífeyrissjóðum verði gert kleift að starfa með þessum nýja hætti, sem sjálfstæðir sjóðir eða viðbótarsjóðir, enda greiði meðlimir þeirra fullt gjald í báða og njóti fullra réttinda hjá þeim báðum. Þetta þýðir að sjálfsögðu það, að þeir lífeyrissjóðir, sem óska fullra réttinda hjá almannatryggingunum fyrir meðlimi sína, verða að kaupa þau réttindi fyrir liðinn tíma. Samtök starfsmanna ríkisins óska eftir því, að lífeyrissjóður þeirra verði gerður að viðbótarsjóði með þessum hætti, sem ég hef lýst, og fjmrn. kvaddi sérfræðinga til að semja þetta frv., m.a. til þess að þessar breytingar væru framkvæmanlegar, en jafnframt er breytt ýmsum ákvæðum, sem æskilegt var talið og eðlilegt að breyta. Fjhn. hv. d. hefur athugað frv, og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt, enda byggist það á fullkomnu samkomulagi ríkisins og starfsmanna þess. Ég legg því til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Fjhn. 3, hefur haft frv. til laga um tollskrá o. fl. til meðferðar og rætt eini þess á nokkrum fundum. Einn þessara funda sátu þeir sérfræðingar ríkisstj., sem frv. sömdu, og veittu þeir n. upplýsingar og skýringar á einstökum atriðum frv. Tollskráin er mikið verk og vandasamt og að því er séð verður í skjótri svipar vel unnið af þeim, sem til þess voru kvaddir. Hins vegar skal það játað, að afgreiðslutími fjhn. um svo viðamikið og flókið mál hefur verið helzt til of skammur. Það kann því vel að vera, að einhverjir hlutir séu í þessum frumvarpsbálki, sem betur mættu fara, og reynslan á eftir að sýna, hvort þar þurfi um að baeta. Það er því eðlilegt og trúlegt, að endurskoðun verði látin fara fram fljótlega, eftir að nokkur reynsla hefur fengizt af tollskrá þessari í heild. Með hliðsjón af því og til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins hefur meiri hl. fjhn. látið hjá líða að bera fram nokkrar brtt. Tollar varða alla þegna þjóðfélagsins bæði beint og óbeint, hvort heldur þeir eru neytendur, dreifendur vara eða framleiðendur. Samning heildartollalöggjafar, tollskrár, er því viðurhlutamikið mál, því að áhrifa þeirra gætir viða varðandi afkomu einstaklinga og í atvinnulífinu í heild og þá ekki hvað sízt í ríkisbúskapnum sjálfum. Á þetta sérstaklega við hér á landi, þar sem aðflutningsgjöld hafa, allt frá því að landið hlaut sína fjárhagslegu sjálfstjórn, verið aðaltekjustofn ríkisins, og enn í dag nema þeir 55% af heildartekjum ríkissjóðs, og er það hlutfallslega töluvert meira en almennt gerist í öðrum löndum. Það má segja, að flestir séu sammála um, að þessi tegund skattheimtu gangi of langt hér á landi og geti, er fram líða stundir, skapað íslenzkum atvinnuvegum, einkum útflutningsatvinnuvegunum, erfiðleika, sökum þess að torvelt kann að reynast að sækja á um tollalækkanir erlendis hjá viðskiptalöndum okkar fyrir þær vörur, sem við viljum selja þeim, en á sama tíma að halda uppi hátollakerfi hér á landi. Hitt er svo annað mál, að ef létt yrði á tollum, þyrfti að skapa ríkinu aðra tekjustofna í þeirra stað, ef athafnasvið ríkisins ætti ekki að þrengjast til verulegra muna. Meiri hl. n. hefur ekki talið það verkefni sitt að fjalla um þessa hlið málsins, enda staðreynd, að samkv, þessu frv. ætti tollabyrðin að lækka nokkuð, svo og að skv. frv. mun tollabyrði einstakra atvinnuvega haldast í svipuðu hlutfalli og lengi hefur verið og ákvarðað hefur verið af Alþ. og ríkisstjórnum, sem allir núv. þingflokkar hafa einhverju sinni átt aðild að. Tollskráin er bálkun á tollum á innfluttum vörum á mismunandi vinnslustigi. Upphaflega voru ákvæðin um tolla hér á landi sem annars staðar í ótal lögum og reglugerðum, sem erfitt var að henda reiður á. Síðar var farið að sameina slíka löggjöf í einn lagabálk, tollskrá. Það mun hafa verið árið 1928, sem Þjóðabandalagið átti frumkvæðið að því, að samin var slík alþjóðleg gerð af tollskrá, og mun fyrsta íslenzka tollskráin, sem samin var árið 1939, hafa verið svipuð henni. Síðan hafa verið sniðnar aðrar gerðir af tollskrám og einkum þó eln, sem hlaut nafnið Brüssel-tollskráin eða Brüsselnomenclaturinn. Árið 1950 var sú gerð af tollskrá samþ. af allmörgum þjónum, og skrifuðu Íslendingar undir þann samning, en fullgiltu hann ekki. Nú munu öll lönd í Vestur-Evrópu hafa fullgilt þennan samning nema Ísland, og auk þess er hún nú í notkun á meðal 50 þjóða. Það tollskrárfrv., sem hér liggur fyrir, er í samræmi við Brüssel-skrána, og þess má og geta, að það er einnig í samræmi við þá gerð af verzlunarskýrslum, sem Hagstofa Íslands semur og gefur út, og er það og til hægðarauka. Tildrög þessa tollskrárfrv. munu vera þau, að í desembermánuði árið 1959 fól fjmrh. nefnd embættismanna ríkisins að endurskoða núgildandi lög um tollskrá og önnur aðflutningsgjöld, og skv. ákvörðun ráðh. skyldi við það starf fylgja eftirfarandi meginreglum: 1. Að núverandi aðflutningsgjöld og viðaukar þeirra skyldu sameinuð í einn verðtoll á hverja vörutegund. 2. Að samræma tolla á skyldum vörum. 3. Að verðtollur skyldi ekki vera hærri en 125% á neinni vöru. 4. Að heildartekjur ríkissjóðs rýrnuðu þó ekki tilfinnanlega. 5. Að gerð tollskrárinnar og niðurröðun vara væri í samræmi við gerð Brüssel-nomenclatursins svonefnda. Fram að þessu hafa tíðkazt hér á landi einar tíu tegundir aðflutningsgjalda eða þessar: Vörumagnstollur, verðtollur, innflutningsgjald, söluskattur á innfluttum vörum, tollstöðvagjald, byggingarsjóðsgjald, rafmagnseftirlitsgjald, matvælaeftirlitsgjald og sérgjald af hjólbörðum, benzíni og bifreiðum. Hafa gjöld þessi numið í heild frá 0.1% upp í 270% af cif-verði aðfluttrar vöru. Sú breyting, sem verður á skv. þessu frv., ef að lögum verður, er, að sameinaðir verða í einn verðtoll núverandi vörumagnstollur, verðtollur ásamt álagi, söluskattur af innfluttum vörum, tollstöðvagjald og byggingarsjóðsgjald, en hins vegar rafmagnseftirlitsgjald og matvælaeftirlitsgjald verða felld niður. Skali tollprósentunnar mun yfirleitt standa á heilum og hálfum tug, frá 5% til 125%. Algengasta tollprósentan í þessari skrá mun vera 35%. Númerum tollskrárinnar er eilítið fjölgað, þ.e.a.s. úr um 1800 í 1900. Þetta er nú almennt um gerð tollskrárinnar að segja. Um efnahagslegu hlið málsins virðist vera ljóst, að fylgt hefur verið svipaðri stefnu og að undanförnu, reynt að lágtolla algengustu neyzluvörur og rekstrarvörur atvinnuveganna, en þó í flestum tilfellum hafðir sömu tolltaxtar og áður hafa tíðkazt og flestir um alllangt árabil. Meiri hl. fjhn. telur, að í heild sé tollskrárfrv. þetta merkt og þarft mál, og virðist, eftír því sem menn hafa kunnugleika á, að til þess hafi verið vandað. Með þessum hætti verður tollakerfi landsmanna einfaldara og ótvíræðara, enda undanþáguheimildum talsvert fækkað. Það kann hins vegar auðvitað að koma í ljós, að einhverjir vankantar séu á verkinu, og vissulega er tímabært, að staldrað sé við og leitað úrræða, sem leiða mættu til almennrar tollalækkunar, en að svo stöddu telur meiri hl. frv. þetta til bóta og mælir með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta mikla frv., sem hér liggur fyrir, hefur þegar hlotið afgreiðslu í hv. Ed. Þar voru gerðar á því nokkrar breytingar eftir till. meiri hl. fjhn. Hins vegar er það svo, að meiri hl. fjhn. í þessari hv. d. flytur engar brtt. við frv. Ekki mun það vera fyrir það, að þeir sjái ekki eða hefðu séð við nánari athugun ástæðu til þess, en það var bara enginn tími til að afgreiða málið á viðunandi hátt. Ég er ekki hér að ásaka mína meðnm. í fjhn. fyrir þetta. Sökin er hjá hæstv. ríkisstj., sem lagði þetta stóra mál svo seint fyrir, að ómögulegt er fyrir Alþingi að gera á því þá athugun, sem þurft hefði og þetta stóra mál verðskuldar. Höfuðbreytingin, sem þetta frv. felur í sér frá núv. fyrirkomulagi, er sú, að eldri tollar eru færðir saman í eitt gjald. Vörumagnstollur á að mestu að falla niður. Fyrst þegar farið var að innheimta tolla ríkissjóðs hér á landi, mun það eingöngu hafa verið vörumagnstollur, sem á var lagður, og stóð svo um marga tugi ára. Þessi vörumagnstollur á nú aðeins að haldast á örfáum vörutegundum. Mér skilst, að það eigi að vera áfram vörumagnstollur á salti, 1 kr. á smálest, og kolum; 2 kr. á smálest. Einnig 3 jarðolíu, gasolíu og brennsluolíu, 35 aurar á hver 100 kg. Vörumagnstollur á að haldast á kartöflum, 20 aurar á kg, og á kvikmyndafilmum, 50 kr. á kg. Ég held, að þetta séu einu dæmin um vörumagnstoll, sem finnast í frv. Tollur miðaður við vöruverð, eða svonefndur verðtollur, mun fyrst hafa verið upp tekinn hér á landi eftir fyrra stríðið. Verðtollur hefur farið ört hækkandi með hækkandi vöruverði. T.d. má nefna, að á valdatíma núv. ríkisstj., næstliðnum 4 árum, hafa verðtollar, þ.e. aðflutningsgjöld, sem miðast við vöruverð, en það eru verðtollurinn, söluskattar og innflutningsgjald, hækkað í heild um 203% eða því sem næst. Hluti jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er hér ekki meðtalinn. En vörumagnstollurinn hefur staðið í stað á þessu tímabili, vegna þess að hann miðast við magnið, en ekki verð vörunnar. Sameining aðflutningsgjaldanna í einn verðtoll þýðir, að framvegís taka þau öll breytingum með vöruverðinu alveg sjálfkrafa. Verðtollurinn hefur reynzt miklu betri mjólkurkýr fyrir ríkissjóðinn heldur en vörumagnstollurinn gamli. Þess vegna er sá síðarnefndi nú sleginn af, en hinn settur á. En það má búast við því, að miklar hækkanir á tollum komi innan skamms. eins og veríð hefur að undanförnu, ef haldið verður óbreyttri stefnu í efnahagsmálum, sem vel má nefna verðhækkunarstefnuna. Árið 1960 var lögfestur sérstakur söluskattur á innfluttar vörur til viðbótar þeim eldri, og var þessi nýi skattur 8.8% af innflutningnum. Hann var talinn eiga að gilda til bráðabirgða, hefur þó verið framlengdur siðan um eitt ár í senn, og nú er endanlega horfið frá að telja hann bráðabirgðaskatt. Um það bil 2/3 af þessum viðbótarsöluskatti eru nú innlimaðir í verðtollinn til frambúðar, aðeins um 1/3 felldur niður, og er það túlkað af hæstv. stjórn sem lækkun á tollum. Þegar á það er litið, að á valdaskeiði núv. stjórnar hafa verðtollar til ríkisins hækkað um 203%, má segja, að þessi tilslökun, að sleppa 1/3 af þeim viðbótarsöluskatti, sem upphaflega átti aðeins að gilda til bráðabirgða, sé svo lítil, að hún sé naumast umtalsverð. Í aths. er áætlað, að lækkanir séu samtals 97 millj. á ári eða um 8.3%. Þessi litla lækkun á tollabyrðinni nú í bili mun þó hafa átt að vera skrautfjöður í hatti ríkisstj. í komandi kosningum. En sú fjöður er ákaflega lítil, og verði stefnu núv. stjórnar í efnahags- og fjármálum fylgt áfram, mun sú litla fjöður endast aðeins örskamma stund. Tollalækkunin í heild er svo lítil, að það er ekki hægt að vega hana á reizlu framfærsluvísitölunnar. En þrátt fyrir það að breytingin á tollunum í heild samkv. frv. sé svona lítil, eru allmiklar breytingar á tollum á einstökum vörutegundum. Nefndin, sem samdi frv., fékk m.a. þau fyrirmæli frá ríkisstj., að hér eftir skyldi ekki reikna hærri toll en 125% af neinni vöru. Undanfarið hafa nokkrar vörur verið með hærra tollaálagi og þá fyrst og fremst þær, sem ekki teljast nauðsynjavörur, þó að þar hafi flotið með fáeinir gagnlegir hlutir. Í nál. mínu er birtur listi yfir slíkar vörur, sem áður báru hærri toll en 125%. Sá listi hefst á hömum og öðrum hlutum af fuglum og endar á tálflautum og mekaniskum söngfuglum. Þá birti ég einnig í nál, mínu lista yfir vörur, sem nú eru í lægri tollflokkum, en eiga að lækka í tolli, og annan yfir vörur; sem tollur hækkar á samkv. frv. í upptalningunni hef ég sleppt mörgum vörum, aðallega þeim, sem tollur breytist mjög lítið á, ýmist til lækkunar eða lækkunar. Við þá athugun á frv., sem unnt var að gera á þeim skamma tíma, sem bað var hjá fjhn., hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að brýn þörf sé að gera breyt. á því til lagfæringar. Ég hef því leyft mér að flytja nokkrar brtt. á þskj. 679. Mörgu fleira hefði verið ástæða til að breyta, þó að ekki séu fluttar till. um það að sinni. Ég vil þá, herra forseti, fara nokkrum orðum um brtt. mínar. Brtt. eru flestar við 1. gr. frv. og um lækkun tolla á einstökum vörum. A-liður 1.. brtt. er við IX, kafla. Það er um, að te verði gert tollfrjálst eins og kaffi. Mér finnst það sanngjarnt, að þeir, sem heldur kjósa að drekka te en kaffi, njóti sömu kjara að því er tollfrelsi snertir. Næst eru nokkrar brtt. við 59. kafla. Þar legg ég til, að nokkrar nauðsynjar til útgerðar, þ.e.a.s. færi og línur til fiskveiða, kaðlar, öngultaumar, fiskinet úr gerviefnum og fiskinet úr öðrum efnum, verði gerðar tollfrjálsar. Samkv. frv. á að greiða af þessu 4% toll. Næst flyt ég brtt. við 73. kafla. Í þeim kafla eru m.a. girðingarnet. Samkv. frv. á að greiða af þeim 20% toll, en hins vegar er tollur á gaddavír samkv. frv: aðeins 15%. Mér finnst alveg sjálfsagt, að þessar vörur séu í sama tollflokki. Það hefur verið mjög varandi notkun á vírnetum í sveitum, því að það eru traustart og varanlegri girðingar í netum heldur en eingöngu úr gaddavír; svo að bændur hafa tekið upp að nota meira af netum. En það er ósanngjarnt, að það sé hærri tollur af þeim en af vír. Þá er næst d-liður í brtt. minni. Þar eru till. um breyt. á 84. kafla. Fyrst er þar till. um dísilhreyfla, 200 hestöfl eða stærri. Samkv. frv. á að greiða af þeim 10% toll, en ég legg til, að þeir verði tollfrjálsir. Þetta eru svo nauðsynleg tæki, að mér finnst eðlilegt, að menn sleppi við að greiða toll af þeim. Næstu tvær till. undir þessum stafl. eru um kælitæki til heimilisnotkunar. Ég legg til, að þau lækki úr 80% í 40%. Til samanburðar má geta þess, að frystivélasamstæður eru í 35% tolli í frv., og ég sé ekki ástæðu til, að þessi kælitæki, sem heimilin nota, borgi meira en helmingi hærri toll en greiddur er af frystivélasamstæðu. Þá legg ég til, að mjólkurskilvindur verði tollfrjálsar. Næsti liður þarna eru uppþvottavélar til heimilisþarfa, sem eru í frv. í 80% tolli. Ég legg til, að þær færist niður í 50% toll, en í frv. eru einmitt aðrar slíkar uppþvottavélar en til heimilisnotkunar í 80% tolli, - og hvaða ástæða er til að gera þennan mun á vélunum eftir því, hvort þær eru notaðar á veitingahúsum t.d. eða á einstökum heimilum? Ég sé ekki ástæðu til að gera þann mun, legg til, að vélar til heimilisþarfa v erði færðar niður í 50%, svo að af þeim verði jafnhár tollur og af hinum. Þá koma næst ýmis nauðsynleg tæki til landbúnaðar. Það er áberandi í þessu frv., að yfirleitt er hærri tollur settur á rekstrarvörur og nauðsynleg tæki til landbúnaðar en til sjávarútvegs. Ekki er þó hlutur sjávarútvegsins gerður of góður að mínu áliti. En það er engin sanngirni að láta landbúnaðinn búa við verri hlut. Ég legg því til, að nokkur tæki og vélar til landbúnaðar, sem nú eru í 10% tollflokki, verði gerð tollfrjáls. Það eru plógar, herfi, áburðardreifarar, aðrar jarðræktarvélar, sláttuvélar, upptökuvélar fyrir kartöflur, rakstrar- og snúningsvélar, aðrar uppskeruvélar og mjaltavélar. Ég tel óhjákvæmilegt að gera þessa lagfæringu á frv. Um leið og ég legg til, að fleiri nauðsynjar sjávarútvegsins verði gerðar tollfrjálsar, flyt ég þessar till. um, að ýmis tæki til landbúnaðar verði einnig gerð tollfrjáls. Eins og ég sagði, er það yfirleitt þannig í frv., að tollur af vélum og tækjum til landbúnaðar er hærri en af nauðsynjum til sjávarútvegsins. Ég get nefnt um þetta þau dæmi, að margt af nauðsynlegum hlutum til sjávarútvegs er samkv. frv. í 2–4% tolli. Þannig eru netjakúlur, lóðarbelgir, fiskkassar, botnvörpuhlerar og bobbingar, nautshúðir í botnvörpur, staurar og spýtur í fisktrönur, síldartunnur, netja- og nótakork, fiskinet, færi og línur, kaðlar, öngultaumar, akkeri og drekar, sökkur og þess konar, skipsskrúfur, ratsjár, þetta er allt í 2–4% tolli. En hins vegar eru ýmis nauðsynleg tæki til landbúnaðar og rekstrarvörur til þess atvinnuvegar, eins og t.d. pappaumbúðir um mjólk, í 15% tolli, mjólkurbrúsar í 10% tolli, grafvélar og vélskóflur og jarðýtur í 25% tolli og þau tæki, sem ég var að nefna áðan, plógar, herfi, áburðardreifarar, sláttuvélar og aðrar heyvinnuvélar, mjaltavélar og upptökuvélar, í 10% tolli. Þarna er gert upp á milli atvinnugreinanna á þann hátt, að ég tel nauðsynlegt, að á því verði gerðar breytingar. Ég legg enn fremur til; að tollur af mjólkurvinnsluvélum og öðrum mjólkurbúsvélum, sem eru í þessum sama skala, verði lækkaður úr 35% í 15% og einnig af öðrum Landbúnaðarvélum. Loks er brtt. við þann kafla um lækkun tolls á prjónavélum, strokvélum og fataþvottavélum. Sú skekkja er nú í frv., að strokvélar, sem svo eru nefndar, og fataþvottavélar til heimilisnotkunar eru settar í 80% toll, en slíkar vélar til þvottahúsa eiga að bera aðeins 50% toll. Hvers eiga heimilin að gjalda? Ég legg til, að tollur af heimilisvélunum verði sá sami og af vélum til þvottahúsanna. Það er alveg sjálfsagt mál. Þá eru brtt. við 85. kafla, en í þeim kafla eru ýmis rafmagnstæki. Brtt. eru aðallega um tolllækkun á ýmsum heimilisvélum, svo sem ryksugum, hrærivélum, öðrum rafknúnum eldhúsvélum og rafmagnsknúnum búsáhöldum, rafmagnseldavélum, rafmagnsofnum, rafmagnshellum, rafmagnsstrokjárnum og rafmagnsvatnshitunartækjum. Þessar till. mínar eru í samræmi við till. í frv., sem flutt var á þessu þingi af tveim þm. Framsfl., hv. 7. þm. Reykv., Þórarni Þárarinssyni, og hv. 3. þm. Vesturl., Halldóri E. Sigurðssyni. Það frv. er á þskj. 55, en það hefur ekki fengizt afgr. í d. Í grg. með því frv. er vakin athygli á því, að ein stærsta stétt þjóðfélagsins, húsmæðurnar, hafi yfirleitt mjög langan vinnutíma. Nú sé miklu örðugra fyrir heimilin að fá vinnuhjálp en áður, en hins vegar hafi störf húsmæðranna orðið á ýmsan hátt fjölþættari en áður var, og afleiðing þessa sé sú, að húsmæðurnar gegni erfiðum störfum og vinnutími þeirra sé langur, en þeim sé hins vegar ætlað að annast þær stofnanir, sem þjóðfélaginu er mikilvægast að reynist vel og raunverulega eru þýðingarmesta undirstaða allra annarra stofnana þess, en það eru heimilin. Þá er á það bent í grg., að á síðustu árum hafi komið til sögu ýmsar heimilisvélar, sem bæði draga úr vinnu og erfiði. Hins vegar hafi löggjafinn litið svo furðulega á, að þessar vélar ætti að tollleggja sem lúxusvörur, og þess vegna séu nú mörg heimill alls ekki búin eða verr búin þessum vélum en vera skyldi, og það oft þau, sem hafa einna mesta þörf fyrir þær. Og að lokum segja þeir í sinni grg., að því beri að treysta, að Alþ. telji störf húsmæðra svo þýðingarmikil, að hætt verði að tollleggja sem lúxusvörur vélar og tæki, er létta þeim erfiðustu störfin og stytta hinn langa vinnutíma þeirra. Þetta tel ég allt rétt vera, sem fram kemur í grg. með frv. þeirra tveggja hv. þm. Ég vil vekja athygli á því, að samkv. frv. er til þess ætlazt, að 35–40% tollur verði greiddur af mörgum rafmagnstækjum, en hins vegar eru þessi nauðsynlegu heimilistæki og vélar tolllögð með 80%, og ég legg til í mínum brtt., að sá tollur verði lækkaður niður í 40% . Í þessum sama kafla eru ratsjár fyrir skip og radíómiðunartæki. Af þeim á að greiða 4% toll. Ég legg til, að þau verði tollfrjáls. Næst vil ég nefna brtt. mína við 87. kafla. Hún er um hjóladráttarvélar. Af þeim á samkv. frv. að greiða 10% toll. Ég legg til, að þær verði tollfrjálsar eins og skipin. Það er svo komið nú um atvinnuhætti hér, að dráttarvél er bóndanum jafnnauðsynleg og skipið útgerðarmanninum, en dráttarvélarnar hafa tvöfaldazt í verði á því kjörtímabili, sem nú er að enda. Fyrst og fremst er sú mikla verðhækkun vegna gengisbreytinganna 1960 og 1961. Um leið hækkaði verðtollur af sjálfu sér og söluskatturinn mjög mikið í krónutölu, og svo lagði núv. ríkisstj. á þær nýtt aðflutningsgjald, þ.e.a.s. viðbótarsöluskattinn, 8.8%, og þar að aukí smásöluskattinn 3%. Tollar og söluskattur á dráttarvélum hafa allt að því þrefaldazt að krónutölu siðan 1958, eða hækkað um nálægt 185%. Nú er lagt til í frv., að tollur á dráttarvélunum lækki niður í 10%. Það er út af fyrir sig veruleg tilslökun, en þó er hér of skammt gengið. Þrátt fyrir tollalækkunina samkv. frv. verða dráttarvélarnar nú um 66% dýrari en þær voru 1958. Þetta er miklu meiri hækkun en orðíð hefur á afurðaverði bændanna á sama tímabili. Bóndinn þarf nú eftir tollalækkunina, ef samþ. verður, að láta fast að 20% meira magn af sauðfjárafurðum og um 23% meira magn af mjólk til kaupa á dráttarvél heldur en hann þurfti að láta til kaupa á vélinni 1958. Og þó að brtt. mín um að gera dráttarvélarnar tollfrjálsar verði samþ., þurfa bændur að láta til muna meira af sínum afurðum til kaupa á dráttarvél nú en 1958. Næsta brtt. mín er við 90. kafla í 1. gr. frv. Ég legg þar til, að bergmálsdýptarmælar, asdictæki o.fl. verði tollfrjálst, en af því á að reikna 4% toll samkv. frv. Og loks er síðasta brtt. við þessa gr., 97. kafla, um, að fiskiönglar verði tollfrjálsir. 2. brtt. mín er við 3. gr. frv. og er í tveimur liðum. Sá fyrri, a-liðurinn, er um það, að 30. tölul. gr. breytist. Harm er þannig nú í frv., með leyfi hæstv. forseta, það er endurgreiðsluheimild: „Að endurgreiða gjöld af hreyflum minni en 200 hestöfl, sem settir eru i báta eða notaðir til raflýsingar á sveitabæjum, sem svari því, að af vélunum sé greiddur 10% verðtollur.“ - Ég legg til, að heimildin nái til endurgreiðslna á öllum tollinum. Það verður að teljast mjög sanngjarnt, að tollfrjálsir mótorar fáist til þessara nota. Ég vil segja það um bátana, útvegsmenn mega gjarnan fá tollfrjálsa mótora í þá, og ég vil vekja athygli á því, að hlutur þeirra manna í sveitum landsins, sem ekki hafa fengið rafmagnið frá samveitunum og e.t.v. hafa litla von um að fá það þaðan, er sízt of góður, þátt þeir þurfi ekki að borga tolla til ríkisins af mótorum til ljósastöðvanna. B-liður 2. brtt. minnar er um það, að á eftir 30. lið komi nýr liður, sem hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að endurgreiða hluta innflutningsgjalda af byggingarefni í íbúðarhús eftir stærð þeirra. Skal endurgreiðslan nema 110 kr. á hvern rúmmetra íbúðar. Endurgreiðsla nær þó ekki til þess hluta íbúðar, sem er umfram 360 rúmmetra. Ráðh. setur nánari ákv æði um endurgreiðslu þessa.“. Allir vita, hve kostnaðurinn við byggingar hefur aukizt stórkostlega síðustu árin, sem afleiðingar af gengisbreytingum núv. ríkisstj. og öðrum ráðstöfunum hennar, svo sem vartahækkuninni. Hámark láns frá húsnæðismálastjórn til byggingar íbúðarhúsa er nú 150 þús. kr. á íbúð. Láta mun nærri, að öll þessi lánsupphæð fari til að borga þá hækkun á kostnaði við að koma upp íbúð af meðalstærð, sem orðið hefur á valdatíma núv. ríkisstj. Það mun láta nærri, að allt lánið fari til þess að borga aðeins þessa verðhækkun. Svo kuldalega er nú búið að unga .tólkinu, sem er að erfa landið og þarf að byggja upp heimili sín, og að öðrum, sem þurfa að byggja yfir sig. Framsóknarmenn hafa undanfarið flutt till. á Alþ. um lækkun varta og auknar lánveitingar til íbúðarhúsabygginga. Við hefðum kosið að létta vandræði fólksins eftir þeim leiðum, en stjórnarflokkarnir hafa beitt sér á móti þessu. Því gerum við nú tilraun til þess að fá samþykkta endurgreiðslu á hluta af aðflutningsgjöldum af byggingarefni í íbúðarhús af hóflegri stærð. Það mun láta nærri, að þetta séu um 4/5 hlutar af tollinum af byggingarefninu, sem við viljum veita heimild til að endurgreiða. Enginn fær endurgreiðslu samkv. till. okkar fyrir þann hluta íbúðar, sem er umfram 360 rúmmetra, en þeir, sem byggja stærra, fá hins vegar endurgreiðsluna að því marki. En þetta stærðarmark mun ákveðið við lánveitingar frá húsnæðismálastjórn. Víst mundi þetta létta töluvert þær óheyrilegu byrðar, sem lagðar hafa verið á þá, sem þurfa að koma upp íbúðarhúsum, og þess er mjög brýn þörf. Síðasta brtt. mín á þskj. 679 er við 40. gr. frv. Þegar viðbótarsöluskatturinn var á lagður 1960, var ákveðið, að hluti af honum skyldi renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Síðar var fastákveðið í lögum, að hluti jöfnunarsjóðs skyldi vera 20% af skattinum. Nú er viðbótarsöluskatturinn innlimaður í verðtollinn, eins og áður segir. Í frv. þessu er ákveðið, að greiða skuli af innheimtum aðflutningsgjöldum til jöfnunarsjóðs á árinu 1963 það, sem á kann að vanta, að sjóðurinn fái alls 104 millj. á því ári samtals af bráðabirgðasöluskattinum, sem gildir til 1. maí þetta ár skv. frv., og af smásöluskattinum. Ég vek athygli á því, að engan veginn er víst, að jöfnunarsjóður fái á þessu ári skv. þessu ákvæði í frv. jafnmikið og hann hefði fengið að óbreyttum lögum, en skv. l. frá síðasta þingi átti hann að fá 20% af viðbótarsöluskattinum. Það er ekki trygging fyrir því, að hann fái þetta allt skv. þessu ákvæði frv. á þessu ári. Þó er hitt athugaverðara í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir, að jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái neitt af aðflutningsgjaldatekjum eftir næstu áramót. Eftír að frv. þetta kom fram og athygli var vakin á þessu, hefur þó hæstv. fjmrh. látið þess getið, að hann teldi, að jöfnunarsjóður þyrfti að fá þetta bætt á einhvern hátt. En engar tillögur hef ég séð frá hæstv. stjórn enn um það mál. Ég tel því rétt að ákveða hlut jöfnunarsjóðsins til frambúðar, um leið og þetta frv, er samþ., og flyt því brtt. við 40. gr. um þetta, en hún er þannig, með leyfi hæstv. forseta, að aftan við næstsíðustu málsgr., sem er einmitt um þessa greiðslu til sjóðsins á þessu ári, komi svo hljóðandi viðbót: „Greiða skal síðan, eftir 1963, árlega til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 5% af innheimtum aðflutningsgjöldum skv. tollskrá.“ Ég hef ekki; herra forseti, að svo stöddu lagt fram fleiri brtt. Margt hefði þó þurft að taka til nánari athugunar en mögulegt hefur verið á þeim allt of skamma tíma, sem þinginu hefur verið skammtaður til afgreiðslu á þessu stóra máli. Trúlega verður lögunum breytt innan skamms. Ég legg svo til, að frv, verði samþ. með þeim breyt., sem ég flyt till. um á þskj. 679.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr., hefur fjhn. d. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl, n., stuðningsmenn ríkisstj. í n., vill láta samþ. frv. í því formi, sem það kom frá Ed., og treysti sér ekki til þess að standa að því, að gerðar verði á frv. neinar breytingar. Ég tel nú þegar óhjákvæmilegt, að gerðar séu breyt. á frv., og kaus því þann háttinn að gefa út sérstakt nál. um afstöðu mína til málsins, og er það birt á þskj. 683. Undirbúningur þessa máls hefur verið með óeðlilegum hætti. Ríkisstj. kaus að hafa þann hátt á, að skipa starfsmenn sína til þess að fara yfir gildandi lög og reglur um tolla og aðflutningsgjlild og umsteypa fyrri lagaákvæðum í einn nýjan frv: bálk, en hún hefur varazt að leyfa stjórnarandstöðunni að koma nokkuð nærri þessum undirbúningi. Þó að ríkisstj. hafi haldið á undirbúningi málsins á þennan hátt, hefur hún eigi að síður farið þannig að, að hún leggur ekki þetta flókna og mikla mál hér fyrir til afgreiðslu, fyrr en komið er rétt undir þinglok. Það er því alveg augljóst mál, að stjórnarandstaðan hefur i rauninni enga aðstöðu til þess að geta staðið þannig að afgreiðslu þessa máls, sem eðlilegt ætti að telja. Ríkisstj. taldi þó rétt á undirbúningstíma málsins að leyfa ýmsum aðilum utan þings að fylgjast með því, sem verið var að gera. Það kom t.d. fram í blöðum verzlunarmanna, að verzlunarmannasamtökin höfðu fengið málið til athugunar nokkru fyrir áramót, þó að þm. stjórnarandstöðunnar fengju hins vegar ekki að sjá málið fyrr en komið var undir þinglok. Og hæstv. fjmrh., sem lagði frv. fram hér á Alþ., kaus að hafa þann hátt á að ræða efni frv. fyrst á almennum stjórnmálafundi á vegum síns flokksfélags, áður en hann mælti fyrir frv, hér á hv. Alþ. Ég tel, að slík vinnubrögð sem þessi, sem hér hafa verið viðhöfð um jafnstórt og viðamikið mál eins og tollskráin er, séu vítaverð. Hér eru í rauninni brotnar almennar lýðræðis- og þingræðisreglur, og þm. er ekki gefinn eðlilegur kostur á því að standa að afgreiðslu þýðingarmikilla mála á Alþ. Það er svo líka alveg augljóst, að það nær engri átt, að Nd. Alþ. skuli vera sett frammi fyrir þeim vanda að verða að afgreiða slíkan lagabálk eða slíkt frumvarpsbákn og hér liggur fyrir án þess að mega gera nokkrar breytingar á frv., þó að menn sjái, að augljóslega þyrfti að gera þar á ýmsar breytingar. Þeir, sem standa vilja að samþykkt frv. óbreytts, afsaka afstöðu sína með því, að það séu allar líkur til þess að vísu, að breyta verði frv., en þá verði bara að gera það t.d. á næsta þingi eða síðar. Ég tel, að slík vinnubrögð sem þessi séu fordæmanleg og það beri að varast þau í framtíðinni. Það er sagt, að höfuðbreytingarnar, sem þetta frv. felur í sér frá gildandi innflutningsgjaldaákvæðum, séu fólgnar í því að sameina margar tegundir af innflutningsgjöldum, sem áður giltu, í einn verðtoll á hverri vörutegund, og að auk þess sé hér um allmikla samræmingu að ræða á tollum hinna ýmsu vöruflokka. Það er auðvitað enginn vafi á því, að sú breyting að gera aðflutningsgjöldin einfaldari en þau hafa verið í formi, hún er gagnleg, og það var auðvelt að koma þeirri breytingu við án þess að viðhafa þau vinnubrögð, sem viðhöfð hafa verið við undirbúning þessa máls. Það er sagt, að frv. stefni að nokkurri lækkun á tollum frá því, sem verið hefur. Reiknað er með, að tollalækkunin geti numið um 97 millj. kr., miðað við það innflutningsmagn, sem var árið 1962. Það er þó ljóst, að þessi tiltölulega litla lækkun á heildartollinnheimtunni kemur að litlu eða engu leyti niður á almennum nauðsynjavörum. Lækkunin er mestmegnis á þeim vörum, sem yfirleitt hafa verið flokkaðar sem ónauðsynlegar vörur eða ekki almennar notavörur. Þannig virðist t.d. ein mesta lækkunin á tollum frá því, sem í gildi hefur verið, eiga að verða á varahlutum í alls konar bifreiðar. Og auk þess lækka svo tollar á öllum þeim vörum, sem hæst voru tollaðar áður, eins og alls konar glysvarningi og munaðarvörum. Ég tel, að þessi breyting sé mjög vafasöm. Það hefði verið miklu meiri þörf á því, að láta þá lækkun, sem fært þótti að gera á tekjustofnum ríkisins, koma niður á ýmsum öðrum vöruflokkum en gert er í þessu frv. Mér sýnist líka, að sú gífurlega tollvernd, sem verið hefur fyrir innlendan iðnað í mörgum greinum fram til þessa, eigi í öllum aðalatriðum að halda áfram. Afram á það að verða svo, að fjölmargar vörur, sem framleiddar eru hér í landinu, eiga í innflutningi að tollast um 100% og allt upp í 125% og þannig í ýmsum tilfellum að vera áfram útilokað að flytja þær vörur inn, nema þá með því, að þeim sé haldið í óeðlilega háu verði í landinu. Mér sýnist líka, að það sé ljóst, að áfram eigi að vera mikill mismunur á milli einstakra framleiðslugreina í þessari tollvernd. Það vandamál, sem auðvitað þarf að taka til athugunar tiltölulega fljótlega, er tollvernd íslenzka iðnaðarins og það mikla misræmi, sem þar er á milli einstakra iðngreina. Við því hefur að sáralitlu leyti verið hreyft í sambandi við þá endurskoðun, sem hér hefur farið fram á tollalöggjöfinni. Það hefur verið á það bent hér í þessum umr., að tollar muni vera orðnir miklu hærri hér á landi en í flestum eða öllum öðrum löndum, og enginn vafi er á því, að hinir raunverulegu tollar hafa hækkað til mikilla muna í tíð núverandi ríkisstj. Það hefur verið gert oftast nær með öðrum hætti en þeim að hækka tollskalana sjálfa. Það hefur veríð gert með endurteknum gengislækkunum, því að á þann hátt er vitanlega hægt að hækka verðtollinn í krónum talið á innflutningsvörum, og það hefur verið gert með því að leggja á nýja söluskatta. Alla þessa gífurlegu skattabyrði á nú að lögbinda til frambúðar í formi eins verðtollsgjalds. Það er enginn vafi á því, að þegar málunum hefur þannig verið komið fyrir, þá mun hin raunverulega hækkun, þegar um gengisbreytingu er að ræða, verða enn þá meiri og tilfinnanlegri á tollinnheimtu ríkisins heldur en hún nokkurn tíma hefur verið að undanförnu. En eins og ég hef sagt hér áður, þá er ljóst, að það er ætlun hæstv. ríkisstj. að koma í veg fyrir allar breyt. á frv. frá því, sem nú er orðið. Ég tel því í rauninni nú á síðustu dögum þingsins tilgangslítið að halda hér uppi löngum umr. um þetta mál, þó að það gefi vissulega tilefni til þess. Ég sé ekki heldur ástæðu til að flytja hér margar brtt., þegar þessi afstaða ríkisstj. liggur hér fyrir, að hún getur ekki fallizt á neinar breytingar, þar sem hún er komin í tímahrak með afgreiðslu málsins. Ég hef því kosið að hafa þann hátt á að flytja tiltölulega fáar brtt., og þær hef ég flutt hér á þskj. 684. Allar brtt. mínar, sem eru á því þskj., eru um að lækka nokkuð frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., tolla á almennum nauðsynjavarningi. Í till. mínum er gert ráð fyrir því, að tollar verði nokkuð lækkaðir á ýmsum tegundum af búsáhöldum. Ég geri þó ráð fyrir því, að tollar á þessum vörum verði áfram verulega háir, en i stað 80 og 100%, sem segir í ýmsum gr. frv. að tollur skuli vera á slíkum varningi, legg ég til að færa tollinn niður í 50% og í sumum tilfellum niður í 35%. Þá legg ég til, að tollur á ýmiss konar fatnaði, fatnaði karla og kvenna, nærfatnaði og ytri fatnaði, verði lækkaður nokkuð frá því, sem lagt er til í frv. Þar er um svipaða lækkun að ræða, í ýmsum tilfellum frá 90%, nokkrum frá 70% og niður í 50–60%. Þá legg ég til, að tollur á hreinlætistækjum verði einnig lækkaður úr 80% í 50%. Á þvottavélum og öðrum slíkum varningi verði líka um nokkra lækkun að ræða. Ef það hefði virkilega vakað fyrir að breyta tollunum til hagsbóta fyrir almenning, þá hygg ég, að tollalækkanir af því tagi, sem mínar till. fjalla um, hefðu verið bornar fram í frv. En mér sýnist, að allt annað hafi vakað fyrir hæstv. ríkisstj. með breyt. sínum á tollalöggjöfinni heldur en að koma fram tollalækkun á nauðsynjavarningi almennings. Þá flyt ég einnig till. um það, að ríkisstj. verið heimilað að endurgreiða þeim, sem byggja íbúðarhús, nokkurn hluta eða 75% af þeim aðflutningsgjöldum, sem hvíla á byggingarefninu. Þessi till. er í samræmi við till., sem við Alþýðubandalagsmenn höfum gert hér áður á Alþ. og rökstutt hér ýtarlega. Ég vil benda á í sambandi við þessa till., að fordæmi eru fyrir því, að slík endurgreiðsla fari fram. Nú eru alveg hliðstæð ákvæði í lögum um endurgreiðslu á tollum í sambandi við smíðar á fiskibátum innanlands, eins og þarna er gert ráð fyrir að taka upp í sambandi við íbúðarhúsabyggingar. Það væri því mjög auðvelt að koma þessari endurgreiðslu við. Hér er aðeins spurningin um það, hvort ríkisstj. vill láta fallast á að létta tollum nokkuð af byggingarefni til íbúðarhúsabygginga, þar sem um er að ræða byggingar íbúða af hóflegri stærð. Ég skal svo ekki eyða lengri tíma af takmörkuðum tíma þingsins í ræðuhöld um þetta mál, en vonast til þess, að brtt. mínar, þær sem ég hef nú gert grein fyrir, verði samþ.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Ég vil þakka meiri hl. hv. fjhn. fyrir skjóta afgreiðslu á þessu frv. Ég mun ekki fara hér út í umr. um tollskrána eða ræða um nál. og till. beggja minni hl. Það eru aðeins fullyrðingar hv. frsm. minni hl., bæði í ræðum og nál., varðandi sjálf vinnubrögðin, undirbúning og málsmeðferð, sem ég tel skylt og rétt að víkja að örfáum orðum. Hv. þm. hafa haft þau ummæli hér, að undirbúningur málsins, málsmeðferð og vinnubrögð séu vítaverð og fordæmanleg. Og rökin, sem þeir reyna að færa fyrir þessu, eru aðallega þessi: Í fyrsta lagi hafi sérfræðingar, en ekki stjórnmálamenn eða þingmenn, unnið að undirbúningi málsins. Í öðru lagi, að áður en málið var lagt fyrir Alþingi, hafi það verið sent kaupmönnum og iðnrekendum til athugunar. Í þriðja lagi, að ég hafi talað um málið í stjórnmálafélagi, áður en ég gerði Alþ. grein fyrir málinu. Að því er varðar fyrsta atriðið, þá eru að sjálfsögðu ýmsar aðferðir, sem má hafa um undirbúning slíkra stórmála sem tollskrár. Stundum er höfð sú aðferð, að skipuð er nefnd stjórnmálamanna, þingmanna, af hálfu ríkisstj., eða Alþingi sjálft kýs slíka nefnd pólitískri kosningu. Við höfum reynslu af ýmsum slíkum n. Stundum hafa þær gefizt vel, stundum. miður. Ég kann þess mörg dæmi, að slíkar pólitískar n. hafa verið skipaðar, einmitt til þess að athuga tolla- og skattamál. Þær hafa unnið árum saman, en uppskeran orðið harla lítil. Er þess skemmst að minnast, og þó ekki skemmst að minnast, því að það er nú kominn líklega rúmur áratugur síðan, að sett var á laggirnar n. undir forustu hv. 1. þm. Norðurl. v., frsm. 1. minni hl., Skúla Guðmundssonar, til þess skv. þál. að endurskoða allt skattakerfi landsins og tekjustofna sveitarfélaga sem og verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þessi skattamála- og tekjustofnanefnd starfaði undir forustu þessa ágæta þingmanns árum saman, en eftir allt það starf og alla þá fundi og öll þau ár, sem hún starfaði, varð eftirtekjan sorglega lítil, því að ég veit ekki til, að neinar heildartill. hafi frá þeirri nefnd komið, og að lokum sálaðist hún. Ég nefni þetta dæmi vegna þess, að það er nærtækt, af því að sá maður, sem hér hefur uppi ádeilur um þennan undirbúning og þessa starfsháttu, á einmitt þessa fortíð að baki sér í skattamálum. Ég vil taka það fram, að ýmsar n., sem skipaðar hafa verið þm. um ýmis mál, hafa að sjálfsögðu skilað ágætu starfi. En reynslan er misjöfn. Þegar ákveðið var að hefja endurskoðun á tollskránni í heild með það fyrir augum að bæta úr allri þeirri ringulreið, sem smám saman hefur verið að skapast um okkar aðflutningsgjöld, þá kom til greina, hvort ætti að ráða til þeirra starfa fyrst og fremst þm., stjórnmálamenn úr öllum flokkum, eða hvort ætti að velja til þess sérfræðinga og embættismenn. Ég taldi alveg einsætt, að til þess að vinna að svo flóknu og vandasömu máli sem þessu væri sú leiðin heppilegri að velja til þess 4 reynda og færa embættismenn, sem allir voru þaulkunnugir þessum málum. Það var gert, til þess valdir hagstofustjórinn, tollstjórinn í Reykjavík og ráðuneytisstjórarnir í fjármála- og viðskmrn. Síðar var bætt við sérfræðingi í iðnaðarmálum, sem einnig hafði sérstaklega fengizt við tollamál áður. Ég er sannfærður um, að þessi vinnubrögð eru heppilegri, og ég er sannfærður um það líka, að ef hin leiðin hefði verið farin, að skipa í þetta þm. frá öllum flokkum, þá lægi tollskráin ekki fyrir Alþ. nú og ætti vafalaust langt í land. Ég tel þess vegna, að því fari fjarri, að ríkisstj. sé ámælisverð eða vítaverð fyrir þessi vinnubrögð. Ég tel einmitt, að hún hafi valið hina hentugustu leið. Önnur ádeilan hjá þessum tveim hv. þm. er sú, að ég hafi, áður en málið var lagt fyrir Alþingi, sent frv. kaupmönnum og iðnrekendum. Í því sambandi vil ég taka fram, að hér er um tvær leiðir að ræða. Tollskráin snertir svo atvinnuvegina í landinu, að á einhverju stigi málsins verður að gefa samtökum þeirra og fyrirsvarsmönnum tækifæri til að fjalla um hana, og þá eru tvær leiðir til. Önnur er sú, að þeir sérfræðingar, sem undirbjuggu málið, hefðu samband við þessi samtök atvinnuveganna, áður en málið kæmi til Alþingis, til að heyra þeirra aths. og þeirra óskir. Sá veit bezt, hvar skórinn kreppir, sem ber hann, og ég býst við, að enginn vefengt, að á einhverju stigi máls sé rétt að hafa samband við þessi samtök. Þetta er önnur leiðin. En hin er sú, að tollskrárnefndinni hefði verið bannað að ræða við nokkurn sérfræðing eða fulltrúa frá þessum samtökum, leggja málið þannig fyrir og ætla þingnefndum að ræða við öll þessi samtök og fulltrúa þeirra. Ég býst við, að þá hefði heyrzt hljóð úr horni um, að málið væri illa undirbúið, þar sem ekki hefðu verið kannaðar óskir og sjónarmið atvinnuveganna. Ég ætla líka, að það hefði tekið ærið mikinn tíma hjá Alþ. og n., ef þessi vinnubrögð hefði átt að hafa. Ég taldi því og tel, að það hafi verið alveg sjálfsögð og eðlileg vinnubrögð, að tollskrárn. var falið, áður en málið kæmi til Alþ., að kanna sjónarmið og óskir atvinnuveganna. Og þessir fulltrúar og samtök atvinnuveganna, sem leitað var til, voru ekki fyrst og fremst kaupmenn og iðnrekendur, eins og hv. frsm. leyfa sér nú að hafa við orð hér, þó að þeir viti betur. Þessi samtök atvinnuveganna, sem leitað var til áður, voru þessi: Samband ísl. samvinnufélaga, framleiðsluráð landbúnaðarins, Landssamband Ísl. útvegsmanna, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Landssamband iðnaðarmanna, Félag ísl. iðnrekenda, Verzlunarráð Íslands, Kaupmannasamtök Íslands, Stórkaupmannafélagið, - 9 samtök, sem eru fulltrúar fyrir okkar aðalatvinnuvegi. Öll þessi samtök, ætla ég, að hafi fengið málið til athugunar nokkuð samtímis, og frá öllum þeirra komu aths., brtt. og óskir, sem farið var rækilega gegnum af tollskrárn., og það tekið til greina, sem unnt var. Þessi vinnubrögð hafa svo að sjálfsögðu sparað Alþ. og n. í þingi mjög mikinn tíma, og kemur það m.a. í ljós í því, hversu það eru tiltölulega fáar aths., sem borizt hafa til n. um breytingar. Út af þessari aths. held ég og er sannfærður um, að hér hafi verið rétt að farið, og hefði verið æskilegra, að þessir hv. þm. hefðu rætt málið á þessum grundvelli, en ekki lagt það fyrir með þeim blekkingum, að eingöngu hafi einhverjum kaupmönnum og iðnrekendum verið sýnt frv. Í þriðja lagi sé vítavert og fordæmanlegt, að ég hafi flutt ræðu í landsmálafélaginu Verði um málið, áður en ég flutti framsöguræðu í Alþingi. Nú er það vitanlega mikið álitamál, á hvaða stigi í undirbúningi stórmála eigi og megi ræða þau i stjórnmálafélögum. Vitanlega getur enginn ætlazt til þess, og það mun enginn maður í neinum flokki gera, að alveg sé það með öllu bannað að ræða eða hreyfa stórmálum í stjórnmálafélögum, fyrr en mál hefur verið lagt formlega með framsöguræðu fyrir Alþ. Enda ætla ég, að allir stjórnmálaleiðtogar á Íslandi hafi gert slíkt fyrr og síðar. Hins vegar má segja, að frv. eigi ekki að leggja fyrir og ræða nákvæmlega eða skýra í stjórnmálafélagi, áður en það hefur verið lagt fyrir Alþ. Þetta er auðvitað mikið álitamál, og ætla ég, að sumir leiðtogar andstöðuflokkanna á Alþ. hafi á sínum tíma orðið fyrir allhörðu ámæli út af þeirra vinnubrögðum í þessu. En hvað hefur gerzt hér? Þessi ræða, sem ég flyt í landsmálafélaginu Verði, er ekki haldin fyrr en eftir að tollskrárfrv. með öllum skýringum og grg. hefur verið útbýtt á Alþ. Fyrst er málið lagt fyrir Alþ. og gerð ýtarleg grein fyrir því í grg. og skýrslum þeim, sem frv. fylgja, áður en ég flyt þessa ræðu, sem hv. þm. telja fordæmanlegt framferði. Eða líta þessir hv. þm. svo á, að einn ráðh, eigi að vera gersamlega múlbundinn, frá því að hann lætur útbýta frv. og þangað til hann kann að flytja framsöguræðu við 1. umr. málsins? Ég skal nefna dæmi þessu til skýringar. Venjulega líða ein til tvær vikur frá því, að fjárlfrv. er útbýtt á Alþ. og þangað til 1. umr. fer fram. Ætla þessir hv. frsm. tveir að bera það á borð fyrir þingheim, að fjmrh. eigi þá alltaf að vera múlbundinn og megi ekki segja eitt einasta orð í nokkru félagi þennan tíma, þessa eina eða tvær vikur, frá því að fjárlfrv. er lagt fyrir Alþ. og gert öllum landslýð heyrinkunnugt og þangað til 1. umr. kann að fara fram? Þetta er fjarstæða einber. Í þessu tilfelli er enginn grundvöllur fyrir neins konar fordæmingu eða vitum. Þvert á móti, því að sú grg., sem ég flutti í þessu landsmálafélagi, er ekki flutt fyrr en eftir að allir alþm. hafa fengið tollskrána með öllum skýringum og grg. í hendur. Ég taldi rétt vegna síendurtekinna árása þm., frsm. og málsvara stjórnarandstöðunnar, og blekkinga í blöðum þeirra einmitt um vinnubrögðin, um undirbúninginn og um málsmeðferðina, að láta þetta koma fram.

Frsm. 8 minni hl. (Lúðvík Jósefsson) Hæstv. forseti. Það voru nokkur orð í sambandi við ræðu hæstv. fjmrh. Það hafði komið illa við hann, að bent var á staðreyndir málsins í sambandi við undirbúning hans að þessu máli, sem hér liggur fyrir. Hann reynir nú að afsaka það, hvernig hann hefur haldið á málinu, og drap hér á þrjú atriði, sem fundið hafði verið að, og taldi sig geta réttlætt þau. Það fyrsta var, eins og hann orðaði það, að fundið væri að því, að sérfræðingar hefðu unnið að undirbúningi málsins. Að þessu hefur enginn fundið, þvert á móti. Það hefur komið greinilega fram, að allir ætlast til þess, að sérfræðingar vinni að undirbúningi slíks máls eins og hér er um að ræða. En venjan hefur verið sú, að alþm. væri einnig gefinn kostur á því, þegar á að umsteypa slíkri löggjöf eins og hér um ræðir, að fylgjast með því. Það var sú venja, sem var brotin af hæstv. fjmrh. í þessu tilfelli og ekki einu sinni, heldur allan undirbúningstímann í gegn, því að það virtist vera sérstakt kappsmál hjá hæstv. ráðh: að halda þessu máli þannig á öllu undirbúningsskeiðinu, að alþm. úr stjórnarandstöðunni gætu þar ekki fylgzt með. Sá háttur hafði verið hafður hér á oftsinnis áður, að Alþingi kysi mþn., þegar tollskráin var tekin til endurskoðunar. Varðandi einstök dæmi um það, að kosnir hafi verið alþm. í nefndir og það hafi gefizt illa, þá held ég megi nefna mörg dæmi þess, að ríkisstj. hafi skipað nefndir, sem ekkert hefur komið frá. Slíkt eru ekki frambærileg rök fyrir þeim hætti, sem hæstv. ráðh. hefur haft á í þessum efnum. Þá segir hæstv. fjmrh., að það sé ekki rétt, að hann hafi leitað eingöngu ráða hjá samtökum kaupmanna og iðnrekenda um samningu hinnar nýju tollskrár. Ég a.m.k. hef ekki haldið því fram, að hæstv. ráðh. hafi ekki leitað til annarra. En mér var kunnugt um það, að í blöðum verzlunarmanna hafði það birzt fyrir jól, að þeir væru um tíma búnir að hafa málið til umsagnar og athugunar. En þá var mér einnig kunnugt um það, að við þm. úr stjórnarandstöðunni höfðum óskað eftir því að fá að sjá þessi sömu drög, sem þá lágu fyrir af tollskrármálinu, að við, sem áttum að vinna að afgreiðslu málsins í n. á Alþingi, fengjum þá þegar að fylgjast með þessum undirbúningi málsins, og okkur var neitað um það, okkur alþm, var neitað um þann rétt, sem verzlunarmönnum var boðið upp á og iðnrekendur máttu verða aðnjótandi. Það er þetta, sem er fundið að. Ég veit, að hæstv. fjmrh. veit mætavel, að óskir voru lagðar fram um það á þessum tíma, að stjórnarandstaðan fengi að fylgjast með undirbúningi málsins, m.a. til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins, þegar það yrði lagt fram á Alþ. En ríkisstj. var ekki á þeim buxunum að leyfa helmingi alþm. eða þar um bil að fylgjast með málinu, þó að kaupsýslumenn mættu fylgjast með því, hvernig setti að breyta tollalöggjöf landsins. En sá háttur hefur verið hafður á hingað til, að það væri nauðsynlegt einmitt að halda vissum upplýsingum frá slíkum aðilum, til þess að þeir gætu ekki notfært sér þær á óeðlilegan hátt. En nú var annar háttur hafður á. Og svo kemur þessi skýring frá hæstv. ráðh., að honum þótti alveg sjálfsagt að leita til samtaka iðnrekenda og verzlunarmanna og, eins og hann segir, fulltrúa atvinnuveganna, en það átti að varast að leyfa fulltrúum almennings í landinu að fylgjast með því, hvað var verið að gera. Þó að tollskrá varði vissulega mikið verzlunarmenn og iðnrekendur og atvinnurekendur, þá varðar fulltrúa almennings í landinu, þá menn, sem eru kjörnir af almenningi í landinu til þess að fjalla um þessa lagasmíð, ekkert minna um þessi mál heldur en atvinnurekendur og verzlunarmenn. Og það hefði hæstv. fjmrh. átt að vita. Svo segir hæstv. fjmrh., að það hafi ekki verið mikið saknæmt við það, þó að hann hafi fyrst gert grein fyrir tollskrárfrv. á almennum stjórnmálafundi í sínu stjórnmálafélagi, áður en hann mælti fyrir frv. á Alþingi, vegna þess að hann hafi þó verið búinn að leggja frv. hér fram. Jú, það er rétt. Málinu var útbýtt í skyndi hér á Alþ. þann daginn, sem fundurinn í sjálfstæðisfélaginu hér í Reykjavík var haldinn um málið. Það er auðvitað enginn að fara fram á það að múlbinda hæstv, ráðh., hvorki í þessum málum né öðrum. Hann hefur auðvitað fulla aðstöðu til þess að tala um málin eins og honum sýnist. En það er vægast sagt mjög óviðkunnanleg aðferð með tilliti til alls undirbúnings í þessu máli, þegar hann hefur þann hátt á að gera grein fyrir slíku máli sem tollskrárfrv. er, að fara fyrst á almennan stjórnmálafund og gera þar grein fyrir málinu, áður en honum vannst tími til þess að tala fyrir málinu á Alþ. Og hver hafði komið í veg fyrir það, að hæstv: ráðh, gæti talað fyrir málinu á Alþ., áður en hann talaði fyrir því á Varðarfundi? Var það kannske stjórnarandstaðan, sem hafði þvælzt þar fyrir? Ætli hæstv. ráðh. hefði ekki getað lagt fram frv. einum deginum fyrr og mælt þá fyrir málinu? Nei, það var bara vegna þess, að hann var svona síðbúinn með frv. og hafði lagt á það slíka ofsaáherslu allan tímann, að alþm. skyldu þó ekkert fá um að vita utan stjórnarliðsins, fyrr en þeim væri sagt, að nú setti að fara að bera málið upp á Alþ. og afgreiða það. Hæstv, ráðh. veit það mætavel, að sá tími, sem Alþ. hefur verið ætlaður til þess að afgreiða þetta stórmál, er allsendis ónógur. Það hefur engin aðstaða unnizt til þess í þeim nefndum, sem hafa fjallað um málið, ekki einu sinni að lesa frv. sameiginlega yfir. Ég held því, að það væri eðlilegast, að hæstv. ráðh. bæði afsökunar á því, hvernig til hefur tekizt, og að hann hefði ekki ætlað eins illt með þessum undirbúningi og undirbúningurinn bendir þó til. Nei, þegar slík lagasetning er undirbúin eins og ný tollskrá, þar sem fyrri reglan er gersamlega umsteypt og allt sett í alveg nýtt form frá því, sem áður hafði v erið, þurfti auðvitað á rúmum tíma að halda, til þess að þeir, sem eiga að bera ábyrgð á lagasetrúngunni, þeir sem eru til þess kosnir að standa að lagasetningu, hefðu einhverja möguleika á því að fylgjast með því, hvað um var að ræða. Þó að verzlunarmenn og iðnrekendur séu mikilsverðir, þá eru það ekki þeir út af fyrir sig, sem bera ábyrgð á setningu laga á Alþ. Til þess hafa ákveðnir menn verið kosnir, og þeir eiga að fá tækifæri til þess að fylgjast með því, hvað er verið að lögleiða á hverjum tíma. Ég álít því, að þær aths., sem ég hef gert viðvíkjandi undirbúningi málsins, hafi allar átt fullan rétt á sér, og ég get ekki séð, að þau orð, sem féllu hér frá hæstv. fjmrh., hafi afsakað hans gerðir viðvíkjandi ófullnægjandi undirbúningi og óeðlilegum undirbúningi málsins á nokkurn hátt.

Frsm. l. minni hl. (Skúli Guðmundsson): Hæstv. forseti. Það eru aðeins fá orð til viðbótar út af ræðu hæstv. fjmrh. Hann var að segja, að frsm. minni hl., eins og hann orðaði það, og ýmsir fleiri hefðu deilt á stjórnina fyrir undirbúning þessa máls, í fyrsta lagi fyrir það að skipa embættismenn til þess að undirbúa málið. Ég kannast alls ekki við þetta hvað mig snertir, að ég hafi deilt nokkurn hlut á ráðh, fyrir að velja þessa 4 embættismenn, sem hann valdi til þess að undirbúa málið. Ég minntist ekkert á það í minni framsöguræðu. En það, sem ég segi um þetta í nál., er þannig, með leyfi hæstv, forseta: „Tollskráin er búin að vera rúmlega 3 ár í smíðum. Það var 8. des. 1959, sem fjmrh. skrifaði fjórum embættismönnum og fól þeim að endurskoða tollalöggjöfina. Það er vel skiljanlegt, að þetta tæki langan tíma. Tollskráin er mikill smíðisgripur. Smiðirnir hafa unnið mikið verk og þeir hafa gengið vel frá gripnum að formi til.“ Hver getur fundið einhverja ádeilu í þessum ummælum, sem ég hef um þetta haft? Og ég skal lýsa yfir því, að ég tel, að þetta hafi verið mjög færir menn, þessir embættismenn, einmitt til að undirbúa tollskrá, sem ráðh. hitti á að velja til þess. Ég get því ekki tekið þessi ummæli hæstv. ráðh. til mín. Ég hef ekkert deilt á hann fyrir þetta. Þá segir hann í öðru lagi, að það hafi verið deilt á stjórnina fyrir það, að kaupmenn og iðnrekendur hafi fengið málið til athugunar. Um þetta segi ég í upphafi nál. míns á þskj. 662: „Loks er hún komin, tollskráin nýja, í frv. formi. Hún var lögð fyrir Alþingi 27. marz. Sagt er, að hún hafi áður verið til skoðunar hjá kaupsýslumönnum og iðnrekendum, til þess að þeir gætu kynnt sér málið og komið aths. á framfæri. En alþm. er ætlaður allt of skammur tími til að íhuga þetta stóra mál. Nú hefur einmitt hæstv. ráðh. í ræðu sinni staðfest, að þetta er rétt, sem ég hafði heyrt. Það væri réttur sá orðrómur, að hann hefði sent þessum aðilum o.fl. tollskrána til athugunar, meðan hún var á undirbúningsstigi. Ég hef ekkert deilt á hann fyrir þetta, ekki einu orði. Þarna er bara sagt frá því, sem ég hef heyrt og ráðh. hefur staðfest að er rétt, en engin ádeila í þessu. Svo er það í þriðja lagi þetta með ræðuna í stjórnmálafélaginu Verði. Ég hef nú ekkert nefnt hana, mér hefur ekki þótt taka því, þó að hún hafi sennilega verið merkileg. Það er ekkert að henni vikið, hvorki í mínu nál, né í framsöguræðu, - ekki með einu orði vikið að því. Það má náttúrlega um það tala og um það deila jafnvel, hvaða hátt ráðh. eigi að hafa á í þessum efnum, en ég hef látið það alveg kyrrt liggja. Það, sem ég hef fundið að í sambandi við þetta mál, er það, hvað Alþ., er skammtaður naumur tími til að íhuga það. Þetta er vítavert, og ég hef fundið að því, bæði í mínu nál. og minni framsöguræðu, og þetta er aðfinnsluvert. Það er það, sem ég hef fundið að í sambandi við málið, og þetta er viðurkennt alveg eins af stuðningsmönnum stjórnarinnar og öðrum, að hér hafi verið hafður á allt annar háttur en átti að vera. Þeir segja það, stuðningsmenn stjórnarinnar, hver um annan þveran, að þetta sé svo stórt mál, að þingið hefði þurft að hafa miklu lengri tíma til að íhuga það, til þess að afgreiðslan gæti verið forsvaranleg. Þetta er alveg rétt, og það er þetta sem hæstv. ríkisstj. er ámælisverð fyrir. Hér liggur hennar sök. Ég þarf í raun og veru ekki að hafa þessi orð fleiri. Það lítur út fyrir, að hæstv. ráðh. sé þannig orðinn, að honum finnist alltaf verið að deila á sig, jafnvel þó að ekki sé snefill af ádeilu í ummælum manna, hvorki í ræðu né riti. Það stendur einhvers staðar: „Illur á sér ills von.“ Ég veit ekki, hvort má heimfæra þetta undir það, ég skal ekki segja um það. En svo sagði hæstv. ráðh., að ég hefði einu sinni verið formaður í nefnd, sem hefði átt að undirbúa skattamál, skattalagabreytingar, og eftirtekjan hefði orðið lítil. Ég læt mig litlu skipta hans dóm um það, því að það eru aðrir, sem sögðu sitt álit um það á sínum tíma. Það er rétt, að ég var með öðrum mönnum á tímabili að undirbúa breyt. á skattalögum, og af þeirri vinnu spruttu ný skattalög, þar sem voru gerðar mikilsverðar lagfæringar á skattamálunum, bæði fyrir einstaklinga og félög. Það getur verið, að hæstv. ráðh. sé búinn að gleyma þessu. Það eru ýmsir aðrir, sem muna eftir því og kannast við það.



Herra forseti. Ég lét þess getið við 2. umr., um leið og ég bar fram þá ósk við hv. menntmn., að hún tæki till. sína á þskj. 649 aftur til 3. umr., að fram hefðu farið og fram mundu fara viðræður við samtök veitingamanna um það ákvæði frv., á hvaða tíma kvölds skyldi hefja innheimtu þess gjalds, sem gert er ráð fyrir að vínveitingahús taki að innheimta, ef þetta frv. nær fram að ganga. Síðdegis í gær og í morgun hafa farið fram áframhaldandi umr. við fulltrúa veitingamanna um framkvæmd þessa atriðis. Svo að ég rifji upp í örfáum orðum, hvað hér er um að ræða, þá er það ákvæði í frv., að umræddan 15 kr. inngangseyri að vínveitingastöðunum skuli byrja að innheimta kl. 6 að kvöldi. Samtök veitingamanna bentu á, að heimild til að hefja vínveitingar hæfist ekki fyrr en kl. 7 að kvöldi og þess vegna væri of snemmt að byrja að innheimta þetta gjald þegar kl. 6. Þess vegna var það, að hv. menntmn. bar fram þá brtt., að í stað „kl. 6“ kæmi: kl. 8. Á hinn bóginn bentu embættismenn, tollstjóri og lögreglustjórinn í Reykjavík, á, að það væri of seint að hefja innheimtu gjaldsins kl. 8 á kvöldin, því að fjölmargir gestir væru komnir inn í húsið fyrir kl. 8 og sætu þar úr því allt kvöldið, þannig að að réttu lagi settu þeir að greiða aðgangseyrinn, en mundu ekki greiða hann, ef ekki væri tekið innheimtugjaldið fyrr en kl. 8. Þess vegna var talsvert um það rætt síðdegis í gær og í morgun, hvort ekki væri rétt að hef ja innheimtu gjaldsins kl. 7, þ.e.a.s. á sama tíma og rétturinn til vínveitinga hefst. Veitingamenn eru þó ekki alls kostar ánægðir með það og benda í því sambandi á, að milli 7 og 8 komi ýmsir gestir í þessi vinveitingahús, sem jafnframt eru matsölustaðir, til þess eins að njóta kvöldverðar, en sitji þar ekki fram yfir kl. 8 eða kl. 9, eftir að dans hefst, þannig að óeðlilegt sé að krefjast skemmtanaskatts af þessum gestum, sem einungis njóta kvöldverðar. Þeirra ósk er því sú helzt, að ekki verði byrjað að innheimta gjaldið fyrr en kl. 9, en teljast geta fallizt á, að byrjað verði að innheimta gjaldið kl. 8. Þó fallast fulltrúar veitingamanna á þau sjónarmið lögreglustjóra og tollstjóra, að einkum á föstudögum og laugardögum sé mjög algengt, að gestir, sem koma á þessa staði til að vera þar allt kvöldið, m.a. til að dansa, komi þar fyrir kl. 8, hins vegar sé ekki algengt önnur kvöld vikunnar, að þeir, sem ætla að vera allt kvöldið á slíkum skemmtistað, komi þar fyrir kl. 8. Niðurstaðan af viðræðum um þetta síðdegis í gær og í morgun var sú, - og um það eru embættismennirnir, tollstjóri og lögreglustjóri, og stjórn félags veitingamanna á einu máli, - að heppilegast sé að kveða ekki á um það í lögunum sjálfum, á hvaða tíma hefja skuli innheimtu þessa gjalds, heldur hafa hér hliðstæðan hátt á og nú er um opnunar- og lokunartíma þessara skemmtistaða, sem hlut eiga að máli, vínveitingahúsanna, en hann er ákveðinn í reglugerð. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt, þess efnis við 1. gr., að fyrir orðin „eftir kl. 6 að kvöldi“ komi: að kvöldi á þeim tíma, sem ákveðinn veróur í reglugerð. - Eru þá sams konar ákvæði um það, hvenær vínveitingar megi hefjast, hvenær þessir skemmtistaðir skuli loka og frá hvaða tíma skuli krefjast aðgangseyris, skemmtanaskatts af þeim, sem þessa staði sækja. Hefur verið samkomulag um að láta fara fram nokkru nánari athugun á næstu dögum og sérstaklega um næstu helgi, hvenær menn byrji yfirleitt að sækja þessa skemmtístaði, vegna þess að allir eru sammála um, að eðlilegt sé að láta þá greiða þennan aðgangseyri, sem koma á skemmtistaðina og eru þar meginhluta kvöldsins. Hins vegar væri æskilegt að hlífa þeim við greiðslu þessa gjalds, sem eingöngu koma á þessa staði til að neyta kvöldverðar og hverfa af stöðunum aftur að kvöldverði loknum. Mundu ákvæði í reglugerð vera miðuð við þetta meginsjónarmið og leitazt við að ná um þau ákvæði samstöðu þeirra embættismanna, sem mest fjalla um þetta, tollstjóra og lögreglustjóra, og stjórnar samtaka veitingamanna, sem eiga og reka þau hús, sem hér eiga hlut að máli.