Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og mælir meiri hl. hennar með því, að það verði samþ. í þeim búningi sem það kom frá Nd., þar sem gerðar voru lagfæringar á framsetningu einstakra greina.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til umfjöllunar þetta mál og klofnaði n. í afstöðu sinni til málsins. Á þskj. 606 er nál. frá 2. minni hl. n. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Hér er um að ræða enn eina skattahækkun fyrrv. vinstri stjórnar sem núv. ríkisstj. hefur ákveðið að gilda skuli allt yfirstandandi ár. Á s. l. ári giltu þessi lög aðeins lítinn hluta ársins. Af þeim ástæðum þyngjast skattar verulega í ár vegna þessara laga. 2. minni hl. nefndarinnar er andstæður skattahækkunarflóði ríkisstj. og leggur til að frv. verði fellt.“ Ég þarf í sjálfu sér ekki að fara mörgum orðum um þetta mál, þó að ærin ástæða væri til að taka til ítarlegrar umr. skattahækkunaræði núv. og fyrrv. ríkisstj.  Þetta mál er þannig til komið, að það var fyrst ákveðið með brbl. í fyrrahaust að hækka vörugjald og söluskatt samtímis. Áætlað var að þessir skattar á almenning næmu í fyrra, ef ég man rétt, 2.7 milljörðum kr. samtals, vörugjaldshækkunin og söluskattshækkunin. En í ár er áætlað að komi inn fyrir þessa skatta 18 milljarðar kr. og er þá miðað við verðbólgu sem er ca. 30% frá ársbyrjun til ársloka. Nú er það ljóst samkv. nýjustu upplýsingum, að verðbólga verður miklu meiri en þetta og þá vinda þessir skattar, sem eru veltuskattar, miklu meira upp á sig og þessi hækkun verður miklu meiri en gert er ráð fyrir í fjárlögum vegna þess að verðbólgan verður meiri en par er ráð fyrir gert. Ég ætla ekki að fjölyrða nánar um þetta mál að sinni en ítreka það, að við í 2. minni hl. n. leggjum til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. þm. Lárus Jónsson talaði um skattaflóðið. Það er nú ýmsum gögnum útbýtt hér til þm. M. a. var ég að glugga í skýrslu frá OECD um það, hvað skattar væru háir í ýmsum ríkjum. Og ég held að það sé ekkert að því, að þær staðreyndir, sem þar er verið að rekja, komist inn í þingtíðindi.  Í Ástralíu eru skattar til ríkisins 29,9% af þjóðartekjum, í Austurríki 39,8%, í Belgíu 45.1%, í Kanada 37.8%, í Danmörku 42.8%, í Finnlandi 35.9%, í Frakklandi 42.1%, í Þýskalandi 41.3%, í Grikklandi 30%, á Íslandi 25%, stendur hér 1977 - það mun vera 28.1% núna samkv, fjárlögunum, á Írlandi 41,5%, á Ítalíu 42.5%, í Japan 23%, - það er eina landið sem er lægra, í Lúxemburg 45,2%, í Hollandi 53,1%, í Noregi 47.6%, í Portúgal 31.1%, á Spáni 23.9% - þeir eru lægri en við, það er annað landið, í Svíþjóð 57.1%, í Sviss 30.4%, í Tyrklandi 18% - þeir eru líka lægri, það er þriðja landið, í Bretlandi 40.5% og í Bandaríkjunum 32.1%. Þetta vildi ég aðeins gera í tilefni af þeim orðum hv. þm. þegar hann talaði um skattaflóð, og bera þetta saman við önnur lönd. Það er hollt fyrir menn að gera það öðru hverju. Hins vegar eru menn ekkert ánægðir með að greiða háa skatta. Það er allt annað mál. En það er ástæða til þess fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því, hvar við erum á vegi staddir í þessum efnum.



Herra forseti. Eins og hv. dm. heyrðu bauð hæstv. viðskrh. að þing stæði hér í allt sumar og nægur tími væri til umr. Ég vil í upphafi máls míns fjalla nokkuð um þessa hugmynd hæstv. ráðherra. Ég held að flestum sé um það kunnugt, að ég hef mjög barist gegn hinu lengda þinghaldi á undanförnum árum og oftar en einu sinni í hörðum umr. talið það alranga stefnu að vera sífellt að lengja þinghald og gera alla 60 þingmennina að atvinnustjórnmálamönnum, þeir sinntu ekki öðrum störfum í þjóðfélaginu. Það hef ég talið vera mjög uggvænlega þróun og óheillavænlega. Ég hefði haldið að best færi á því, að þinghald yrði svipað og það var hér fyrir einum 15–20 árum, að það stæði kannski í 2–21/2 mánuð að hausti og annað eins að vorlagi. Ég held að störfin hér yrðu öll miklu betur unnin ef svo væri. Mönnum myndi líða miklu betur og launakjör gætu auðvitað verið með öðrum hætti þá því að allir ynnu svo sem hálft árið að öðrum störfum, væru í tengslum við þjóðlífið. Einn væri t. d. á sjónum, annar væri bóndi, sumum leyfðist sjálfsagt að praktísera lög eða stunda fiskrækt eða eitthvað annað. Ég held að það sé út af fyrir sig mjög heppilegt að hæstv. ráðh. skuli vekja hér athygli á þessu og óska eftir umr. um það eða a. m. k. efna til þeirra, vegna þess að það er tímabært að við eyðum nokkrum klukkutímum í að ræða það mál, svo uggvænleg sem sú þróun er í þessu þjóðfélagi, bæði að því er varðar störf Alþingis og ýmissa stofnana annarra raunar líka. Það er að verða svo, að það má helst enginn gera neitt nema stunda einhver skrifstofustörf og þá auðvitað á vegum ríkisins, og helst á að greiða öllum laun úr ríkissjóði. Mér sýnist að það geti orðið þróunin. Ég minnist þess, að þetta mál, um lengd þingtímans og störf alþingismanna, var mikið hitamál áður en ég kom hingað á þing. Ég var þá ritstjóri og fylgdist með því af miklum áhuga. Þá ræddu þeir Bjarni Benediktsson og Eysteinn Jónsson aðallega um málið og hélt sá síðarnefndi því fram, að allir þingmenn ættu að vera í fullu starfi sem stjórnmálamenn og helst ekki að sinna mjög miklum störfum öðrum. Aftur á móti var það sjónarmið Bjarna Benediktssonar, að þing ætti að stytta og það ætti kannske að vinna lengri vinnudag. Honum datt jafnvel í hug að þó að þingið sæti ekki nema eins og fimm mánuði ársins, þá yrði ekki unnið endilega alla vikuna, en það yrði unnið t. d. þrjá daga frá morgni til kvölds. Síðan gætu menn þá með batnandi samgöngum verið í sínu kjördæmi líka, þegar vel viðraði, og sinnt öðrum störfum. Þannig þyrfti í rauninni enginn, þótt hann gerðist alþm., að slitna úr tengslum við það starf sem hann áður gegndi, eða það starf, sem hann vildi gegna. En með þeirri þróun, sem nú er að verða, er raunin sú, að þegar menn hafa kannske verið hér á þingi í 15–20 ár, - sem er ærinn tími og menn ættu helst ekki að vera öllu lengur, nema þá þeir sem einhverjir sérstakir afburðamenn eru, - þá er það svo, að þeir geta helst ekki komið sér að öðrum störfum. Og mér er sagt að menn hér í fyrirtækjum, einkafyrirtækjum t. d., vilji helst ekki ráða orðið alþingismenn til hlutastarfs eða sumarstarfs, vegna þess að þeir þurfi þá að vera á eilífum þönum og sinni ekki sínu starfi sem skyldi. Mér finnst alveg nauðsynlegt að halda áfram þessari umr. um störf Alþingis og er hæstv. ráðh. mjög þakklátur fyrir að hann skuli gefa sérstakt tilefni til þess. En ég vona að ekki komi til þess, að hæstv. ríkisstj., - þessi prýðisstjórn í landinu, einhver hin besta sem um getur, enda til hennar stofnað af drengskap og heilindum - (Gripið fram i.) beiti áhrifum sínum til þess, að við höldum áfram alla leið til hausts. Það finnst mér einum of langt gengið, ég verð að segja það, hæstv. ráðh.

Ertu þá á móti því að mál fái ítarlega meðferð?

Ég var að halda því fram hér áðan og leyfi mér að gera það, að ef störfum Alþingis væri hagað með öðrum hætti, t. d. að hér væri fastur vinnutími líka að morgunlagi, þá væri hægt að afkasta miklu meiru og fá ítarlegri athugun á málin. Ég er nú einu sinni þannig gerður - sem ég veit að hv. þm. Stefán Jónsson er ekki - að ég er gleyminn, og þegar margar víkur líða á milli umr. um mál verð ég að rifja upp aftur það sem ég áður var búinn að reyna að setja mig inn í. Og það þarf ekki að vera ýkjalangur tími stundum, sem líður þannig á milli umr., til að ég sé búinn að gleyma því öllu saman, vegna þess að margt af því, sem um er fjallað hér á hinu háa Alþingi, er ekkert skemmtilegt. Og það er ekki til neinna þjóðþrifa að vera að unga út öllum þessum frv. Ég held að eitt hið besta, sem hægt væri að gera fyrir þessa þjóð, væri það að nokkrir lögfróðir menn og fróðir um atvinnuhætti og ýmiss konar störf í þjóðfélaginu tækju sig til og gengju á lagasafnið og reyndu að strika út úr því svona eins og þriðjung eða kannske helming. Þá gæti jafnvel svo farið, að almenningur í þessu landi gæti svolítið áttað sig á lögum og rétti, en þyrfti ekki að leita til lögfræðinga, sem einnig eru misvitrir og botna kannske ekki sjálfir í allri flækjunni oft og tíðum. Allt er þetta því tilefni til langra og mikilla umræðna. En hæstv. forseti, sem ég virði mikils, hefur mælst til þess að við töluðum ekki mjög lengi um þetta mál. Og þessi umr., sem hæstv. viðskrh. efndi hér til, er kannske ekki alveg beint um það málefni sem hér er á dagskrá, en tengist því með þeim hætti sem hann gat um, og skal ég þá ræða það nokkuð, þ. e. skattheimtustefnu hæstv. núv. viðskrh. sem áður var fjmrh. og skattakóngur þessa lands þar til núv. ríkisstj. var mynduð. En þá fékk hann aðstoð ágætismanns, hæstv. forsrh., sem hefur nú tekið af honum þetta met með því að auka enn á skattana í þjóðfélaginu, skattaáþjánina, þannig að ekki verður öllu lengur við unað. Ég held að alþýða þessa lands muni ekki öllu lengur una þeirri verðbólgukyndingu sem stofnað hefur verið til og hæstv. ríkisstj. ber ábyrgð á. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að fyrrv. vinstri stjórn, sú sem hrökklaðist frá á s. l. hausti, hefði getað starfað eitthvað áfram ef ekki hefði verið gripið til þeirra kolvitlausu aðgerða síðsumars 1979 að kynda enn undir verðbólgunni með því að bæta á tveimur söluskattstigum og hækka þetta tímabundna vörugjald. Ég held að það hafi verið vitlausasta stjórnarathöfn sem hugsanleg var í þeirri miklu verðbólgu sem þá var orðin.  Alkunna er að mikið af þessum fjármunum fer fyrir lítið. Eins og ég var að tala um hér áðan varðandi störf Alþingis, þá fer þetta í það að auka skrifstofuveldið, skrifstofubáknið í þjóðfélaginu. Það fer í það að stofna til lagabálka eins og t. d. laganna um húsnæðismálalánin sem hafa nú verið hér til umr., þar sem nokkrir tugir manna verða væntanlega komnir á jötuna bráðlega. Ætli það gæti ekki stefnt í 1–2 hundruð manns til að sinna verkefni sem ég hygg að einn eða tveir menn gætu mjög vel sinnt, ef það væru bara fastar reglur um hvernig ætti að sinna verkefnunum? Það sama viðgengst í öllum hinum opinberu stofnunum, - ekki síst þeim sem ganga nú sjálfala og hafa eigin tekjustofna og þurfa ekki einu sinni að vera undir eftirliti fjárveitingavaldsins eða Alþingis, - að þar er auðvitað bætt við starfsfólki eins og hver vill hafa. Einn er gerður að deildarstjóra. Það þykir ekki alveg nógu fínt. Hann fær þá fulltrúa sér við hlið. Og það er ekki nógu fínt fyrir fulltrúann að vera fulltrúi svo að hann er gerður að deildarstjóra og deildarstjórinn að skrifstofustjóra. Síðan er bætt við hverri silkihúfunni upp af annarri þar til komnir eru 10–12 menn, sem eru að vinna, allir að vinna hver fyrir annan, hringjandi milli herbergja og í sendiferðum og öllu slíku. Það væri áreiðanlega miklu einfaldara fyrir einn mann að gera þetta. Hann mundi ljúka því á miklu skemmri tíma og þá fengju menn líka svör við fsp. sínum.  Þetta er sem sagt sú stefna sem hefur verið meira og minna að vefja upp á sig nú í áratug á Íslandi með fjögurra ára undantekningu. Það var reynt að spyrna við fótum, en sú tilraun var brotin á bak aftur af því að það þurfti að koma á nýrri vinstri stjórn, þeirri næst verstu vinstri stjórn sem Íslendingar hafa haft. Við höfum þá verstu núna, þá allra verstu, glórulausustu ríkisstj. sem um getur, sem að sjálfsögðu kemur verðbólgunni ekki bara í þessi 50%, sem búið er að reikna út, eða 55,- það er alveg augljóst mál að hún kemur henni a. m. k. í 70–80%. Svo átti að fara að bjarga þessu öllu saman með því að stela einu eða tveim vísitölustigum í viðbót. Það hefur sjálfsagt verið að undirlagi „gáfumannafélagsins“ sem stjórnar nú ferðinni í Alþb. En þeir kipptust svolítið við samt, hv. Alþb.-menn, fóru að verða ofurlítið uggandi um hag sinn - ekki þjóðarhag, heldur um eigin hag. M. a. hygg ég að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, sem þarna stendur í dyrunum, hafi gert þeim einhverja grein fyrir því, að það kynni að vera dálítið hæpið að byrja núna á vísitöluskerðingu. Kjör landsmanna, sérstaklega láglaunafólks, hafa verið skert um nálægt 1% á mánuði á öllum tíma vinstri stjórnanna tveggja, þeirrar næst verstu og þeirrar verstu, og líklega þó meira en 3% núna síðustu þrjá mánuðina - já, áreiðanlega meira. Hún er stórtækari, þessi vinstri stjórn, heldur en sú sem á undan henni var. En á tímum ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar voru kjör láglaunafólks örugglega ekki skert minna en um 1% á mánuði að jafnaði. Núna eru það líklega 2 eða 3%. Og svo á að bæta á með því að skerða vísitöluna og líklega að koma með einhverja nýja skatta, því að það verður að passa upp á fjmrh., alveg eins þann núv. eins og þann fyrrv. 
             Í fullri alvöru segi ég það við hæstv. núv. viðskrh.

Þið skuluð gjamma fram í í Nd.

Það er allt í lagi mín vegna að þeir gjammi fram í hér líka.

Þetta er bara leiðinlegt fyrir okkur. Við getum gjammað fram í sjálfir.

Ég held að ógæfa síðustu vinstri stjórnar - og þar með gæfa þjóðarinnar af því að við losnuðum fljótt við hana - hafi verið sú, að hún greip til þess óyndisúrræðis að auka enn á hraða verðbólgunnar með nýrri skattheimtu. Menn brostu hér á útmánuðum að leiftursókn okkar sjálfstæðismanna, og ekki skal ég mæla orðinu bót beint því að einmitt sömu dagana - og það er nú kannske undirrótin að því að einhverjum datt þetta blessaða orð í hug - kom hér út merkileg bók um heimsstyrjöldina.  En það er auðvitað margt fleira sem þarf að gera í leiðinni, og hæstv. ráðh. hefur sjálfur bent á eitt mjög mikilvægt atriði í því efni, þ. e. að koma á frjálsum viðskiptaháttum og frjálsri verðlagningu, og koma í veg fyrir að stöðugt sé verið að gera óhagkvæm innkaup í smáum stíl, þar sem innflytjendur taka að auki svo og svo miklar „kommisjónir“ erlendis og viðsemjendur þeirra bæta stórum upphæðum ofan á líka, vegna þess að þeir vita ofur vel að það er hagur þess, sem er að kaupa af þeim, að varan sé sem allra dýrust. Þetta er auðvitað búið að skaða þjóðarbúið um milljarða á milljarða ofan, hundruð milljarða. Lífskjör á Íslandi væru öll önnur ef verslunarhættir væru með einhverju viti í staðinn fyrir það glóruleysi sem hér hefur viðgengist. Þetta er eina frjálsa ríkið í veröldinni sem viðhefur slíka viðskiptahætti, svo að ég viti til. Það hafa allir aðrir afnumið þetta. Fyrst eftir styrjöldina, í vöruskortinum og vandræðunum, voru menn með þessi höft og íhlutun um verslunarmálefni. Mönnum finnst það kannske koma spánskt fyrir sjónir, en ég ætla að leyfa mér að halda því hér fram, að einn atvinnuvegur, a. m. k. einn atvinnuvegur, þ. e. verslunin, á að hafa ótakmarkaðan aðgang að fjármagni, algerlega ótakmarkaðan. Hún á að borga sín lán í jafngóðum peningum til baka og með einhverjum vöxtum, en verslunin á að geta fengið að taka erlend vörukaupalán þegar henni sýnist svo, á eigin ábyrgð. Viðkomandi kaupmaður eða verslunarfélag á að geta keypt í eins stórum stíl og honum sýnist, á sína ábyrgð, þannig að raunveruleg samkeppni komist á og vöruverð lækki með þessum hætti. Það er eitt gott við stefnu núv. hæstv. ríkisstj., kannske það eina, að hún ætlar að athuga með tollkrít, sem væri liður í aðgerðum sem þessum. Auðvitað hefur tollkrít enga þýðingu nema verðlag sé gefið frjálst um leið, og það var nú verið að vísa frv. um slíkt frá okkur sjálfstæðismönnum til ríkisstj. og formaður þingflokks Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, taldi að þar væri ekki í kot vísað, vegna þess að uppvíst væri að svo og svo margir ráðh. væru því hlynntir að koma á frjálsri verðlagningu. Þeir gera það kannske með brbl. Það væri vissulega mjög æskilegt að svo færi, og ég mundi gjarnan vilja að þeir settu þau brbl. strax eftir að þingi lyki. Það er áreiðanlegt, að það eru 3/4 hlutar þingliðsins hlynntir því að frjálsræði komist á hér á landi, vegna þess að allur Framsfl. og allur Sjálfstfl. og ég held allur Alþfl. greiddi atkv. með því hér vorið 1978 - eða kannske ekki allur Alþfl., en alla vega allur Sjálfstfl. og allur Framsfl. Og Alþfl.-menn studdu þetta frv. núna, þannig að það nálgast það a. m. k. að það séu 3/4. Það væri ekkert athugavert við að setja slík brbl., ef tími ynnist ekki til þess að afgreiða þetta hér í þinginu. Þannig gæti þessi stjórn kannske farið að marka einhverja stefnu sem einhver maður í landinu hefði trú á. Ég held að það finnist enginn maður lengur sem trúir nokkurn skapaðan hlut á þessa ríkisstj., nema þá ef það væru hæstv. ráðh. Ég heyri engan annan tala máli hennar af neinum sannfæringarkrafti. Hv. þm. Stefán Jónsson reynir að verja ríkisstj., ég skal játa það, en ég hef engan sannfæringarkraft heyrt í vörn hans fyrir þessa stjórn nú upp á síðkastið. Kannske getur hann æst sig upp í það að verja hana af einhverjum sannfæringarkrafti, en ég hef ekki heyrt það. Þess vegna er fullkomlega tímabært að ræða þetta mál, sérstaklega þetta tímabundna vörugjald, hækkunina á því, sem tengdist hækkun söluskatts á sínum tíma, og svo söluskattshækkunin núna, segi ég, í mjög löngu máli. Það væri eðlilegt kannske að taka 5–6 klukkutíma í að ræða það, vegna þess að þetta er mál sem er þannig vaxið að það gæti mjög skýrt myndina ef ég t. d. talaði í 3–4 tíma og svo hæstv. ráðh. annað eins, og svo gætum við borið saman bækurnar héðan úr ræðupúlti og kannske í bakherbergjum líka. En vegna tilmæla hæstv. forseta ætla ég ekki að fara lengra út í þessa sálma að sinni, en tel fullt tilefni til þess að það verði rætt í allmargar stundir, kannske í nokkra daga, sérstaklega ef þingið á að standa fram eftir sumri, þá gefst náttúrlega tími til þess.



Herra forseti. Í því frv., sem hér liggur fyrir um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar í landinu, eru sett ýmis ný ákvæði um ráðstafanir í þessu skyni og enn fremur víðtækari ákvæði en áður hafa verið í lögum um þetta efni. Núgildandi lög eru lög nr. 13 frá 1977. Í þessum lögum er auk ákvæða um olíustyrkinn sérstakur kafli um orkusparnað og annar um nýtingu innlendra orkugjafa. En frv. er ætlað að koma í stað þeirra laga sem ég tilgreindi, nr. 13 frá 1977. Frv. greinist í fjóra kafla. 1. kaflinn fjallarum markmið þess, 11. um olíustyrkinn, III. um orkusparnað, IV. um nýtingu innlendra orkugjafa og V. og seinasti kaflinn um gildistöku og reglugerðarsetningar. Ég mun víkja að efni einstakra kafla. Olíustyrkurinn er nú eða var 18 200 kr. á einstakling ársfjórðungslega, en frv. gerir ráð fyrir að hækka hann í 20 þús. kr. Hjá um 60% heimila í landinu mun olíustyrkur á ári hækka meira en þessu nemur. Á seinasta ári námu útgreiddir olíustyrkir samtals 2 milljörðum 71 millj. kr., en á þessu ári er gert ráð fyrir því í fjárl. að verja 4 500 millj. kr. til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar. 1. gr., sem fjallar um markmiðin, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Með lögum þessum er stefnt að jöfnun hitunarkostnaðar og lækkun á heildarkostnaði við upphitun húsnæðis í landinu, m. a. með eftirfarandi ráðstöfunum: a) Greiðslu olíustyrks vegna þeirra sem búa við olíukyndingu. b) Hagkvæmari orkunotkun og orkusparnaði. c) Aukinni notkun innlendra orkugjafa í stað olíu.“ Og í 2. gr. segir að kostnaður við framkvæmd laga þessara greiðist úr ríkissjóði. Í 3. gr. eru ákvæði um að heimili, sem eingöngu nota gasolíu sem orkugjafa til hitunar, eigi rétt á olíustyrk. Nokkuð hefur verið um það, að menn hafi notað bæði rafmagn og olíu til upphitunar, og hefur rn. þá heimilað greiðslu olíustyrks að hluta til. Gert er ráð fyrir að olíustyrkir falli alveg niður í slíkum tilvikum. Samkv. frv. verður fjárhæð olíustyrksins lögbundin með heimild til breytinga miðað við olíuverð. Gert er ráð fyrir að olíustyrkir verði greiddir húsráðanda ársfjórðungslega vegna íbúa sem hafa fasta búsetu í viðkomandi íbúð. Frá upphafi hefur olíustyrkur verið greiddur hverjum framteljanda til skatts og einnig vegna maka og barna sem hafa verið á framfæri hans og ekki hafa verið sjálfstæðir framteljendur. Í frv. er gert ráð fyrir að breyta útreikningi olíustyrksins fyrir hvert heimili. Áður hefur verið greiddur einn styrkur á mann, en í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að draga hlutfallslega úr greiðslum til fjölmennra heimila, en hækka greiðslur til fámennari. Þannig er gert ráð fyrir að greiða tvo olíustyrki fyrir einn íbúa í heimili, þrjá olíustyrki fyrir tvo í heimili o. s. frv., eins og greinir í 4. gr. Fyrir sjö íbúa og fleiri greiðist 51/2 olíustyrkur og er það hámarkið. Það, sem hér er verið að gera, er einfaldlega það, að verið er að taka meira tillit til stærðar húsnæðis en gert hefur verið áður. En sannleikurinn er sá, að framkvæmdin á þessum málum hefur komið þungt niður, sérstaklega á gömlu fólki sem býr í eigin húsum og eru ein eða tvær manneskjur í mörgum tilfellum, og það er verið að ganga til móts við þetta fólk m. a. með því að taka nokkurt tillit til stærðar húsnæðisins einnig, og það er gert með þeim hætti sem 4. gr. fjallar um. Í frv. er ákvæði um viðbót, sem nemur 1/2 olíustyrk vegna lífeyrisþega sem njóta tekjutryggingar almannatrygginga eða hafa svipaðar heildartekjur. Eins og verið hefur er ekki gert ráð fyrir að olíustyrkur verði talinn til tekna við álagningu tekjuskatts og eignarskatts. Í 5. gr. frv. eru nýmæli, þar sem heimilað er að greiða einn aukaolíustyrk árlega á hvert olíukynditæki sem hefur verið hreinsað og stillt. Ekki þótti fært að binda greiðslu olíustyrks því skilyrði að hreinsun og stilling hefði farið fram, m. a. vegna þess að ekki er alls staðar kostur á að fá þetta gert. Þykir rétt að veita þessa heimild, en notkun hennar ýtir undir menn að láta stilla tæki sín, og það er ótrúlega mikill olíusparnaður fólginn í því að gæta þess vel að tæki séu rétt stillt. Það eru ótrúlegar tölur sem maður hefur heyrt um samanburð vanstilltra tækja og hinna, sem eru reglulega stillt af kunnáttumönnum. Í 6. gr. frv. er ákvæði um að þeir, sem kost eiga á hitaveitu, fjarvarmaveitu eða rafhitun, eigi ekki rétt á olíustyrk. Áður náði samsvarandi ákvæði aðeins til þeirra sem kost áttu á hitaveitu. Þetta nýja ákvæði er sérstaklega sniðið til að stuðla að æskilegri þróun í nýtingu innlendra orkugjafa í stað olíunnar. Ákvæði 7. gr. eru óbreytt frá gildandi lögum að öðru leyti en því, að ákvæði um olíustyrk vegna skólahúsnæðis á við um allt skólahúsnæði sem kynt er með olíu, en ekki eingöngu heimavistarskóla á grunnskólastigi eins og verið hefur. Þá er viðmiðun varðandi styrkupphæðina nokkuð breytt. Í 8. gr. frv. felst ákvæði, sem er óbreytt frá gildandi lögum, um að sveitarfélög annist úthlutun olíustyrkja. Nýmæli er um ársfjórðungslega skilagrein, úthlutun olíustyrkja og skyldu orkusala til upplýsingagjafar. Í grg. frv. er kveðið á um að í reglugerð um framkvæmd laganna verði sett ákvæði um framkvæmd og eftirlit með greiðslu olíustyrkja. Ég tel nauðsynlegt að herða á öllu eftirliti til að koma í veg fyrir misnotkun og hafði raunar gert ráð fyrir því, áður en þetta frv. var útbúið, að það yrði gert sérstakt átak af hálfu viðskrn. til að herða allt eftirlit með framkvæmd þessara laga, m. a. með því að senda eftirlitsmann til þess að athuga hvernig framkvæmdinni væri háttað í hinum einstöku sveitarfélögum. Það er að sjálfsögðu með þessi lög eins og mörg fleiri hætta á misnotkun í framkvæmd og þess vegna þarf að hafa strangt eftirlit með framkvæmdinni. III. kafli fjallar um orkusparnað. Það mun hafa verið árið 1977 sem hafin var skipuleg áætlunargerð um fjarvarmaveitur á þeim þéttbýlissvæðum sem ekki höfðu von um jarðvarma. Sá kafli, sem hér er um að ræða, er í fimm greinum og fjallar um áætlunargerð í þessum málum, námskeiðahald um þætti sem varða hagkvæma orkunýtingu í húshitun, um að fræðslu- og upplýsingastarfsemi um orkusparnað verði haldið uppi og síðan um heimild til að veita sveitarfélögum, þar sem olía er notuð til húshitunar, styrki vegna tækniþjónustu á sviði orkusparnaðar og til að undirbúa aðgerðir sem stuðlað geta að hagkvæmari orkunotkun. Síðan er nýmæli í 13. gr., sem á kannske frekar heima í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Kann að vera að það sé komið þar inn, - ég hef satt að segja ekki athugað hvort það var þar þegar frv. var afgreitt frá þessari d., mig minnir að það hafi verið tekið þar inn, - en það fjallar um það að heimilt sé að veita einstaklingum lán til orkusparandi endurbóta á íbúðarhúsnæði sem hitað er með olíu. IV. kafli frv. fjallar um nýtingu innlendra orkugjafa. Í 14. gr, segir að Orkustofnun skuli í samráði við Rafmagnsveitur ríkisins gera húshitunaráætlun fyrir tímabilið 1981–1983 um nýtingu innlendra orkugjafa til húshitunar í stað olíu. Í 15. gr. er svo fjallað um það, að til að tryggja að innlendir orkugjafar séu samkeppnishæfir við olíukyndingu sé heimilt að veita varmaveitum framlag til að jafna þann mun sem orkuverð þeirra er metið hærra en sem nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Það mætti e. t. v. segja að í 15. gr. komi fram sú stefnumörkun sem þetta frv. byggir öðru fremur á, þ. e. að gæta þess í meginatriðum að kostnaður við upphitun með olíu að frádregnum olíustyrk verði ekki lægri en þar sem innlendir orkugjafar eru notaðir til upphitunar. Ég held að það sé ákaflega skynsamleg stefna til þess að tryggja að landsmenn hafi áhuga á því að nota í vaxandi mæli innlenda orku til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Það getur í einstaka undantekningartilfellum verið nauðsynlegt að víkja frá þessu, en þetta er skynsamleg stefnumörkun. Hún kann einnig að hafa þau áhrif í sumum tilfellum, að það sé ekki gengið eins langt og við sumir vildum gjarnan gera í að jafna þennan mun, því að munurinn á upphitun með innlendum orkugjöfum í landinu er vissulega verulega mikill, og fer það einkum eftir því, hve langt er síðan mannvirki hafa verið gerð til þeirra hluta, og einnig nokkuð eftir aðstæðum, þannig að það er auðvitað ljóst, að það er erfitt að jafna þetta að fullu. En stefna frv. er við það miðuð að reyna að tryggja það að menn fari ekki í vaxandi mæli að nota olíu til upphitunar vegna þess að það eru háir olíustyrkir. Í V. kafla eru svo ákvæði um gildistöku og reglugerðarsetningu samkv. lögunum. Ég skal að lokum víkja nokkuð að kostnaðarhlið þeirra aðgerða sem í frv. felast. Það er gert ráð fyrir að kostnaður árið 1980 verði sem hér segir, miðað við verðlag í marsmánuði s. l.: Olíustyrkur skv. 4. gr. frv. og núgildandi lögum vegna 1. ársfjórðungs þessa árs 3 760 millj. kr., aukaolíustyrkir skv. 5. gr. frv. 200 millj. kr., skólahúsnæði skv. a-lið 7. gr. frv. 140 millj., rafveitur skv. b-lið 7. gr. 80 millj., aðilar utan samveitu skv. c-lið 7. gr. 20 millj., fræðslu- og upplýsingastarfsemi skv. 11. gr. frv. 20 millj., styrkir vegna ráðgjafarþjónustu skv. 12. gr. 40 millj. og styrkir vegna varmaveitna skv. 15. gr. 200 millj., eða samtals 4 milljarðar 460 millj. kr., en á fjárl. eru 4 500 millj. til ráðstöfunar í þessu skyni. Í Nd. var samþ. ákvæði til bráðabirgða, sem hv. þm. Eggert Haukdal flutti, svo hljóðandi: „Í þeim tilvikum, sem hitunarkostnaður með raforku reynist hærri en hitunarkostnaður með olíu að frádregnum olíustyrk, er ríkisstj. heimilað að jafna þennan mismun með sérstökum styrk.“ Í þessum efnum verður að athuga málið vandlega, vegna þess að eins og ég sagði áður er meginstefna frv. fólgin í því, að upphitun húsnæðis með olíu að frádregnum olíustyrk verði yfirleitt ekki lægri en þegar hitað er upp með innlendum orkugjöfum, og það verður að framkvæma lögin í aðalatriðum með tilliti til þessarar meginstefnu þeirra, en þó geta vissulega komið til tilvik sem ástæða er til að taka tillit til. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt meira út af þessu máli að sinni, en mun að sjálfsögðu gefa upplýsingar ef þess er sérstaklega óskað.



Herra forseti. Loksins fáum við til l. umr. frv. sem fjallar um mál sem menn hafa verið að keppast um á öllu þessu þingi að halda fram að væri eitt hinna brýnustu mála og þyrfti sérstaklega að hraða. Nú fáum við að sjá það daginn eftir að átti að slíta þingi. Það dugar ekki að sakast um orðinn hlut, heldur skulum við snúa okkur að því, sem hér hefur verið lagt fyrir okkur, og sjá hvernig það lítur út. Þá á ég við að það þarf að skoða það betur en hæstv. viðskrh. greindi frá. Það þarf að líta á þetta mál frá allvíðari sjóndeildarhring. Ég held að það færi vel á því, að ég og hæstv. ráðh. myndum eftir ágætu frv. sem við tveir ásamt tveim öðrum heiðursmönnum hér í d. fluttum um þau efni sem þetta frv. fjallar um, þ. e. frv. um niðurgreiðslu olíu til upphitunar húsa, sem er 77. mál þessarar deildar. Ég verð að segja það, að mér finnst að þetta frv., sem nú er lagt fram, sé að ýmsu leyti verulega gallað og sýnu lakara en það frv. sem ég áður at um. Ég er ekki að segja hæstv. viðskrh. þetta til lasts. Ég bið menn að hafa í huga að hann var meðflm. að hinu góða frv. Það, sem var í hinu fyrra frv. eitt grundvallaratriði, var að það var sett fram viðmiðunarregla um hvernig skyldi ákveða upphæð olíustyrksins eða niðurgreiðslunnar á hverjum tíma. Þetta var talið ákaflega þýðingarmikið í fyrsta lagi til þess að í löggjöfinni væri séð fyrir því, að niðurgreiðslan væri eins mikil og nauðsynlegt væri á hverjum tíma til þess að ná markmiði laganna um jöfnun hitunarkostnaðarins. Í öðru lagi var slík regla mjög þarfleg með tilliti til þess að koma í veg fyrir að hér væri haldið uppi einhverri styrkjastarfsemi umfram það sem þörf væri á hverjum tíma. Í þriðja lagi var þessi viðmiðunarregla þess eðlis, að hún tengdi gjaldskrár hitaveitna verði olíu og niðurgreiðslu á olíu þannig að hreyfingar á gjaldskrám hitaveitna áttu að hafa bein áhrif á upphæð niðurgreiðslunnar á olíu. Þetta gat haft sérstaka þýðingu til að stuðla að betri skipan en nú er og kemur fram í því, að hitaveiturnar fá ekki að hækka sínar gjaldskrár eins og þær telja að þær þurfi. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur gengið svo langt í þessu efni, að nú er farið að tala um að á hitaveitusvæðunum verði að fara að koma til olíukyndingar í einhverjum mæli vegna þess að hitaveiturnar hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til frekari framkvæmda sem nauðsynlegar eru til þess að mæta fólksfjölguninni. Það er ákaflega alvarlegt mál, að þetta er látið gerast. Þetta er látið þróast svona vegna vísitölunnar, vegna þess að ef gjaldskrárnar verða hækkaðar hafi það í för með sér aukin gjöld fyrir ríkið, og því sé um að gera að falsa vísitöluna með óeðlilegum aðgerðum eins og þessum. Reglan í frv. okkar hæstv. viðskrh. og félaga gat stuðlað að því, að stjórnvöld kæmust frekar að réttri niðurstöðu í þessu efni vegna þess að hækkun á gjaldskrám hitaveitnanna leiddi sjálfkrafa til lækkunar á þeim ríkisútgjöldum sem lutu að olíuniðurgreiðslunni. Nú skal ég ekki ræða frekar um þetta. Ég aðeins minni á að þessu djásni, ef ég mætti segja svo, í frv. okkar hæstv. viðskrh. er kastað á glæ. Það er ekki tekið upp í þetta frv. sem við hér ræðum. Þess vegna verður ekki hægt í veigamiklum atriðum að bera þessi frv. saman þar sem í þeim er reynt að ná lausn á vandamálunum á svo mismunandi hátt. Í 4. gr. þess frv., sem hér er á dagskrá, eru reglur um hvernig olíustyrkinn eigi að greiða. Það eru að mínu viti bestu ákvæði þessa frv. Ég sé ekki og hef ekki á takteinum betri eða skynsamlegri ráð í þessum efnum heldur en frv. leggur til. Mér er sérstök ánægja að segja þetta og láta þessa getið og fara viðurkenningarorðum um það, að þeir, sem hafa búið til þetta frv., hafa farið að ráðum mínum og hæstv. viðskrh. og okkar annarra flm. fyrra frv., okkar frv., því að við lögðum til í grg. með því frv. að þessi leið yrði farin. Skal ég því ekki fjölyrða frekar um þetta. En ég legg áherslu á að það er ákaflega þýðingarmikið að hafa sem skynsamlegastar reglur um hvernig olíustyrkirnir eru ákveðnir. Það er í mínum huga enginn vafi á því, að hér er um framför að ræða frá því sem er í gildandi lögum. Þá kem ég að því sem mér þykir ábótavant við þetta frv. Ég veit að hæstv. viðskrh. verður mér ekki reiður þó að ég hafi til hliðsjónar hið fyrra frv. sem við stóðum að. Það er þá fyrst að geta þess, að í því frv. lögðum við til að olía til upphitunar atvinnuhúsnæðis yrði greidd niður. Við töldum að þetta væri ákaflega þýðingarmikið fyrir olíuhitunarsvæðin, þegar upphitunarkostnaðurinn er orðinn svo mikill sem raun ber vitni. Þá er það augljóst, að hér er um verulegan hluta í rekstrarkostnaðinum að ræða. Þegar við höfum í huga að ýmsar reglur og lagafyrirmæli segja fyrir um það, hvað hin ýmsu fyrirtæki megi taka fyrir sína framleiðslu, og að það gilda sömu reglur um allt land, þá er mjög þýðingarmikið að vissir stórir kostnaðarliðir, eins og t. d. upphitunin, geti verið sambærilegir hvar sem er á landinu. Þetta er einn þáttur í því að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Ég þarf ekki frekar að orðlengja það. En í frv., sem við nú ræðum, er þessu algjörlega sleppt, kastað á glæ, þessu sem stóð í hinu fyrra frv. En fleira má til taka sem eins er ástatt um. Í hinn fyrra frv. var gert ráð fyrir að olíustyrkur yrði greiddur skólum og öðrum menningarstofnunum, sjúkrahúsum og öðrum heilbrigðisstofnunum og dvalarheimilum fyrir aldraða og unga. Þessu er sleppt. Nú er gert ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir, að það verði greiddur tiltekinn styrkur vegna skólahúsnæðis. Þetta er bundið við skólahúsnæði, ekki aðrar stofnanir. Þetta er náttúrlega mikill galli og afturför frá hinu fyrra frv. En það er ekki nóg með að fækkað sé þeim aðilum sem geti fengið styrk, heldur er hér einungis um heimildarákvæði að ræða. Það verð ég að segja, að mér þykir hæstv. ríkisstj. ganga nokkuð langt þegar hún setur í heimildarákvæði sumt af því sem nú er í lögunum og er skylda að framkvæma, því að í núgildandi lögum er svo fyrir mælt, að það skuli styrkja skóla, þ. e. styrkja heimavistarskóla á grunnskólastigi. Það er nú enginn möguleiki að víkja sér undan þessari skyldu. Ég leyfi mér nú að spyrja: Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. skuli leyfa sér að setja ákvæði sem þetta í heimildarformi í staðinn fyrir að hafa það eins og það er núna í lögunum að það er skylda? En það er ekki nóg með þetta ákvæði. Í gildandi lögum er tekið fram að þeir, sem ekki eiga kost á raforku frá samveitu og verða að leysa raforkuþörf sína með rekstri dísilstöðva, eigi rétt á olíustyrk, - eigi rétt. Þetta er fólkið í sveitum landsins sem hefur ekki fengið rafmagn frá samveitum. En núv. ríkisstj. leggur til að þessi réttur sé tekinn af þessu fólki og þetta sé gert að heimildarákvæði. Ég spyr: Hvaða sjónarmið eru það sem valda því að þetta er gert? Hverjar eru ástæðurnar fyrir því að hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki að taka á sig þá skyldu að sinna þessu fólki eins og henni ber samkv. gildandi lögum? Ég vík að fleiri atriðum. Í gildandi lögum er ákveðið að skylt sé að styrkja rafveitur að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar húsa á sölusvæði sínu þannig að upphitun með rafmagni verði ekki að jafnaði óhagkvæmari en olíukynding. Hæstv. ríkisstj. vill ekki taka á sig skyldu til þess að styrkja þessa aðila eins og henni ber samkv. lögunum. Hún leggur til með hliðstæðu orðalagi að henni verði veitt heimild til þess að styrkja þessar rafveitur að því marki sem þær nota olíu. Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. vill fella niður skyldu í þessu efni og vill taka upp heimildarákvæði? Við þurfum að fá svör við því. Þetta er raunveruleikinn þegar við berum þetta frv. saman við gildandi lög. En við hæstv. viðskrh. og félagar okkar ætluðum með frv. okkar að gera betur en gert er í gildandi lögum. Við ætluðum að stíga spor áfram, en ekki aftur á bak. Það var okkar hugsun. Þess vegna gerðum við ráð fyrir að líta ekki einungis til rafveitna sem notuðu erlenda orkugjafa til framleiðslu rafmagns til húshitunar, heldur líka til hitaveitna sem notuðu erlenda orkugjafa, olíu, til upphitunar húsa. Þess vegna þótti okkur í hinu fyrra frv. alveg sjálfsagt og lögðum mikla áherslu á það, að verð olíu, sem hitaveitur notuðu sem orkugjafa og rafveitur notuðu til framleiðslu rafmagns til hitunar húsa, skyldi greitt niður. Og þetta var ekkert heimildarákvæði. Nei, við töldum að þetta ætti að vera skylda og væri óhjákvæmilegt að gera þetta. Í heimildagreininni, 7. gr. frv., sem við nú ræðum, er hitaveitunum meira að segja algjörlega sleppt. Þetta er ákaflega mikill galli á þessu frv. Ég vil ekki trúa því, að menn, sem ég veit að eru að leitast við að koma með tillögur til lausnar á vanda upphitunarmálanna, vanda þess fólks sem hitar upp íbúðir sínar með olíu, taki þetta ekki til endurskoðunar. Ég vil ekki trúa öðru fyrr en ég reyni. Ekki síst verðum við að hafa í huga hve það er þjóðhagslega þýðingarmikið að koma upp hitaveitum, þó að það séu ekki innlendir orkugjafar eða jarðvarmi. Hinar svokölluðu fjarvarmaveitur eru miklum mun hagkvæmari þjóðhagslega vegna betri nýtingar á olíunni og notkunar á ódýrari olíu heldur en hægt er að koma við þegar olía er notuð sem orkugjafi í hverju íbúðarhúsi um sig. Það er einmitt um þessar mundir og á síðustu misserum sem það hefur gerst, að sum byggðarlög eru einmitt að vinna að lausn sinna mála með því að koma upp hitaveitum sem nota m. a. olíuna sem orkugjafa. Gleggsta dæmið um það er hitaveitan, sem búið er að taka að nokkru leyti í notkun á Ísafirði, og hitaveiturnar, sem Orkubú Vestfjarða vildi hefja framkvæmdir við í Bolungarvík og á Patreksfirði, en stjórnvöld hafa staðið gegn með afstöðu sinni við afgreiðslu lánsfjáráætlunar. Ég nefni það sem hæstv. viðskrh. ætti að vera kunnugt um, þær framkvæmdir sem verið er að undirbúa og hefja á Austfjörðum, svo sem í Hornafirði. Ég þarf ekki að rekja það frekar. Hvernig sem við lítum á þetta mál, þá er það stórmál og það má ekki líta fram hjá því þegar þetta frv., sem við nú ræðum, verður afgreitt. Í þessu frv. er sérstakur kafli um orkusparnað, III. kafli frv. Það er nýjung að hafa ákvæði um slíkt í lögum sem varða niðurgreiðslu olíu og lækkun hitunarkostnaðar með olíustyrkjum. Ég skal ekki vera að gera mikið úr formsatriðum, og kannske er ekkert við það að athuga að þetta sé í sama frv. En ég segi „kannske“ vegna þess að það er merkileg árátta, sem mér hefur fundist grípa menn stundum, og allt of oft, þegar verið er að ræða um þessi mál, að þeir leitast þá við að klípa utan úr þeirri fjárhæð sem nauðsynlegt er að verja til niðurgreiðslu á olíu og sú fjárhæð hefur alltaf verið of lítil. Mönnum hættir stundum við að tala um þessi mál eins og orkusparnaður geti komið í staðinn fyrir myndarlegt átak í niðurgreiðslu olíunnar. En það er ekki - það er langtímaviðfangsefni. Hæstv. ríkisstj. hefur verið að tala um að verja hálfum milljarði á ári til þessara þarfa. Það er góðra gjalda vert svo langt sem það nær. En kunnáttumaður á þessu sviði hefur reiknað út að það mundi taka hundrað ár að leysa aðkallandi verkefni í þessu efni ef það væri gert með þeim hraða sem hæstv. ríkisstj. virðist hugsa sér í þessu máli. Ég kem þá að 14. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að Orkustofnun skuli í samráði við Rafmagnsveitur ríkisins gera húshitunaráætlun fyrir tímabilið 1981-1983 um nýtingu innlendra orkugjafa til húshitunar í stað olíu. Skal þar gera till. um árlegar framkvæmdir í orkumálum sem nauðsynlegar teljast til þess að sem flestir landsmenn búi við innlenda orkugjafa eða njóti orku frá olíukyntri fjarvarmaveitu í árslok 1983. Um þessa grein og efni hennar er raunar ekkert nema gott að segja, enda er hún vel ættuð og kynjuð. Hún er tekin upp úr þáltill. á þskj. 157 um framkvæmdaáætlun í orkumálum vegna húshitunar sem ég ásamt níu öðrum samflokksmönnum mínum hef borið fram á þessu þingi. En þrátt fyrir ágæti sitt hefur þessi þáltill. ekki hlotið meiri áhuga hjá stjórnarliðinu en svo, að hún hefur ekki enn þá fengið afgreiðslu. Ég vil aðeins segja - og ég held að við þurfum að taka það til athugunar hér í þessari ágætu deild - að það hefði verið hreinlegra að taka þáltill. alveg í heilu lagi, því þar er ítarlega greint frá því, hvað þetta er. Ég get ekki trúað öðru en að hæstv. ríkisstj. - og ég tala nú ekki um hæstv. viðskrh. - hafi ekkert við slíkt að athuga. Það er aðein5 til þess að bæta þetta frv. og gera það ítarlegra. Og af því að við virðumst vera sammála um þessi efni, þá skal ég ekki vera að fjölyrða um þau hér. En ég held að það væri samt til bóta að leggja frekari áherslu á þetta atriði og gera það á þann veg sem gert er í þessari þáltill., þar sem eru tilgreind sex eða níu tölusett atriði sem þarf að leggja sérstaka áherslu á. Ég kem þá að 15. gr. frv., og nú fer að hilla undir lokin.  Aðeins nokkur orð um 15. gr. frv. Hæstv. viðskrh. sagði að í þessari grein kæmi fram sú stefna sem þetta frv. legði sérstaka áherslu á. Orðin féllu þannig, eins og þetta væri eiginlega meginstefna frv. Þessi grein fjallar um það, að ekki verði gerðar ráðstafanir sem hindri að innlendir orkugjafar séu notaðir til hins ýtrasta. Um þetta erum við allir sammála. En það hlægir mig, að það skuli hafa verið gert svo mikið úr þessu atriði varðandi þær fyrirætlanir sem nú eru uppi samkv. þessu frv. um að greiða niður eða styrkja þá sem hita hús sín með olíu. Það hlægir mig vegna þess að það framlag, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er ekki stórbrotnara en svo, að ég held að það þurfi ekki að vera nein hætta á því að þessar aðgerðir, þó að frv. sé samþykkt, hafi í för með sér að innlendir orkugjafar verði ekki notaðir. Í þessu sambandi er gaman fyrir okkur, sem stóðum að hinu fyrra frv., bæði fyrir mig og hæstv. viðskrh. og aðra sem að því góða máli stóðu, að minnast þess, að við gerðum ráð fyrir því samkvæmt okkar útreikningum, sem voru mjög vandaðir í grg. frv., að olía væri greidd niður um 60%. En þá bið ég menn að hafa í huga viðmiðunarregluna sem ég minntist á hér í upphafi. Þetta gat orðið miklu minna ef gjaldskrár hitaveitu hækkuðu. En okkar útreikningar lögðu til grundvallar 60% niðurgreiðslu.

Miðað við verð eins og það var í vor?

Miðað við verð eins og var í ár, já. Þá kom í ljós að það voru aðeins þrjár hitaveitur á landinu sem voru með hærri gjaldskrá en nam kostnaðarverði við olíuupphitun eftir svo mikla niðurgreiðslu. Þetta var hitaveitan á Suðureyri, hitaveitan á Blönduósi og hitaveitan á Siglufirði. Hitaveitan á Siglufirði var með svo háa gjaldskrá vegna þess að hún þarf að hafa kyndistöð sem notar olíu. En við sáum við því í till. í okkar fyrra frv., því að ef það hefði verið samþ. hefði Hitaveita Siglufjarðar fengið niðurgreidda olíu í þessu skyni og var þá hólpin. Það var annað mál varðandi hinar tvær hitaveiturnar. Þar höfðum við hugsað okkur að þyrftu að koma sérstakar ráðstafanir til. En ég skal ekki fara að skýra það hér. Ég kem aðeins inn á þetta mál til þess að undirstrika þá skoðun mína, að við þurfum engar áhyggjur að hafa af því, þó að þetta frv. verði samþ., að það marki svo stór spor fram á við í jöfnun hitunarkostnaðar í landinu að það komi til þess að menn fari að hugsa sig um að nota jarðvarmann til upphitunar. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni. Mér fannst rétt að vekja athygli á þessum atriðum, sem ég hef gert að umtalsefni, og það geti haft þýðingu að það sé gert við 1. umr., áður en frv. þetta fer til nefndar. Mér þóttu það einkennileg vinnubrögð sem höfð hafa verið við þetta mál, að því var víst vísað í Nd. til fjh.- og viðskn. En ég tel að það sé augljóst, að svona máli eigi að vísa til iðnn., og svo hefur verið gert áður. Alveg sérstaklega eru ýmis ákvæði þarna sem geta ekki annað en heyrt undir iðnn. og iðnaðarmálin. Að þessu leyti tel ég að það sé fortakslausara að þetta frv. eigi að fara í iðnn. heldur en önnur frv. um niðurgreiðslu olíu, sem vísað hefur verið til iðnn., vegna þess að þar voru ekki ákvæði um orkusparnað og nýtingu innlendra orkugjafa og annað slíkt. Í þessu sambandi leyfi ég mér að minna á það, að í hinu ágæta frv. okkar hæstv. viðskrh. og félaga var gert ráð fyrir að þessi mál heyrðu undir iðnrh., eins og okkur þótti eðlilegt. Nú er ekki gert ráð fyrir því, en eitthvert samkrull er þó haft í huga. Menn hafa haft slæma samvisku út af þessu og það ber 16. gr. vitni um. En þetta er eitt af þeim atriðum sem vert væri að við litum frekar á. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu að sinni til að hafa fleiri orð um þetta og hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Vegna þess að ríkisstjórnarfundur hefur verið boðaður eftir 10 mínútur þarf ég að víkja af fundi. En mér láðist í framsöguræðu minni að gera till. um það, hvert ætti að vísa frv. Ég vil gera það að till. minni, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til fjh.- og viðskn. Það var svo í Nd. og ástæðan fyrir því er sú, að meginatriði frv. fjallar að sjálfsögðu um olíustyrkinn og framkvæmd á honum og af þeim 4500 millj. kr., sem eru til ráðstöfunar í þessu skyni eða til framkvæmda þessu máli á fjárlögum, er gert ráð fyrir 4000 millj. beinlínis til olíustyrksins, þannig að það er að mínu mati meginmál þessa frv. Hitt er annað, að það er eðlilegt, þar sem um er að ræða tækniatriði samkv. tveimur köflum frv., að framkvæmd á þeim heyri undir iðnrn. Þess vegna er gert ráð fyrir því, að reglugerð um þau efni verði sett af iðnrh., en að um framkvæmd olíustyrksins og greiðslur á honum og eftirlit með honum verði sett reglugerð af viðskrh. Það eru mörg fordæmi fyrir því, að svo sé farið að. Í lögum, sem voru samþykkt á Alþ. í fyrravetur, var t. d. gert ráð fyrir að fjöldamörg ráðuneyti eða ráðh. gæfu út reglugerð til framkvæmdar á einum og sama lagabálkinum. Herra forseti. Ég geri sem sagt að till. minni að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. upplýsti að hann væri að fara á ríkisstjórnarfund sem byrjaði nú eftir nokkrar mínútur. Hann hafði hafið máls hér á öðru dagskrármáli sem ég hefði gjarnan viljað ræða við hann um. Hefði ég viljað óska eftir því, að hann yrði viðstaddur þá umr. Þetta frv., sem hér er nú til umr., heyrir undir hæstv. ráðh., þannig að ég hefði viljað óska eftir því, að hæstv. forseti frestaði umr. tveggja þessara mála þar til hæstv. ráðh. getur verið viðstaddur. Það er eitt mál á dagskrá í viðbót, sjómannalög, og það væri að sjálfsögðu unnt að taka það til umr. Ég sé enga ástæðu til annars en að gera það. En ég óska eftir því, að umr. um þessi tvö dagskrármál, húsnæðismálin og vörugjaldið, verði frestað þar til hæstv. viðskrh. getur verið við umr.



Herra forseti. Sú umr., sem fór fram hér fyrr í dag um staðfestingu brbl. um tímabundið vörugjald snertir ekki mjög það frv., en sjálfsagt er að halda þeirri umr. eitthvað áfram. Hins vegar er það frv., sem nú er hér til umfjöllunar, þess eðlis, að um það hefur verið allvíðtæk samstaða. Ég vil beina því til hv. þm. deildarinnar, ef ekki eru fleiri á mælendaskrá, hvort ekki væri hægt að vísa málinu til nefndar.

Ég er á mælendaskrá

. Já 



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki ástæða til þess að vera með langar umr., að mér finnst, við þessa 1. umr. um frv. til l. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Í mínum huga þjónar þetta frv. tvennum tilgangi. Við erum að leitast við að taka af sárasta broddinn vegna þess kostnaðar, sem fylgir upphitun húsnæðis með olíu, og í annan stað felur frv. það í sér, að menn eru að leitast við að draga úr olíunotkuninni m. a. samkv. 5. gr., þ. e. að veita olíustyrk vegna stillingar kynditækjanna. En ég stend hér upp til þess eins að ýja að 4. gr. þessa frv., þar sem segir að olíustyrkir skuli greiddir húsráðanda ársfjórðungslega vegna þeirra íbúa sem hafa fasta búsetu (lögheimili) í viðkomandi íbúð meiri hluta styrkstímabils. Í skýringum við 4. gr. stendur, með leyfi forseta: „Hér er kveðið á um að olíustyrkir skuli greiddir húsráðanda, þ. e. eiganda eða leigjanda húsnæðis, en ekki hverjum framteljanda til skatts.“ Mér hefur dottið í hug hvort ekki gæti orðið um það að ræða, þar sem um er að ræða stórar fjölskyldur eða fleiri íbúa en einn, en um væri að ræða jafnframt einn húsráðanda, hvort sumir gætu skotið sér þarna undan og fjölgað húsráðendum. Í stórum fjölskyldum væri hugsanlega um það að ræða að gera fjölskyldumeðlimi að leigjendum. Ég varpa þessu hérna fram aðeins til skoðunar. Hugsanlega getur ráðh. skýrt þetta út ef hann stendur hér upp á eftir. Út af fyrir sig hef ég ekki fleiri athugasemdir við þetta frv. Það hefur komið fram í umr. hér á Alþ. í vetur, að þarna væri bráður vandi sem þyrfti að leysa, þ. e. að koma til móts við fólkið sem þarf að kynda hús sín með olíu. Í þeirri umfjöllun, sem þetta frv. fékk í Nd., var það skoðun flestra, að lengra væri ekki hægt að ganga í niðurgreiðslunni með tilliti til annarra orkugjafa við værum komnir þarna að ákveðnum efri mörkum. Ég er í þeim hópi sem hefur þá skoðun á þessum málum.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er margþætt mál og flókið að ýmsu leyti. En þó er meginefni þess skýrt og meginstefna þess skýr: að koma á jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar þannig að þeir, sem búa við olíukyndingu íbúða sinna, þurfi ekki að sæta þeim afarkostum að greiða fullt verð fyrir þá orku eftir þær gífurlegu hækkanir á olíu sem orðið hafa á síðustu mánuðum og árum. Ég hygg að allur þingheimur sé í raun sammála um þessa meginstefnu frv. Og þótt ég undirstriki það, að ég er algjörlega sammála því, þá held ég að það sé næstum óþarfi, því að svo margir hafa lýst sig stuðningsmenn þeirrar meginstefnu sem í þessu frv. felst. Það er dálítið athyglisvert í þessu sambandi að gera sér grein fyrir því, hvernig verðþróun hefur orðið á olíu undanfarna áratugi. Og af því að hæstv. viðskrh. er viðstaddur umr. og hann hefur gaman af tölum, bæði hér að heiman og úr útlöndum, þá vil ég upplýsa hann um það, að olía til húshitunar kostaði 1.08 kr. 1960, en hún kostaði 1. mars s. l. 155.20 kr. Hér er um að ræða á þessum 20 árum 143-földun á verði olíu í ísl. krónum 

Þú verður að fara nánar út í þetta ef þetta á að vera upplýsandi fyrir okkur.

Já, ég kem nánar inn á það, hv. þm. Stefán Jónsson. Ég mun fara mjög ítarlega í þetta mál.

Ég er feginn að heyra það.

Á þessum síðustu og alvarlegustu tímum er rétt að ræða mál ítarlega. Það er rétt að taka það fram, að hér er ekki um neitt málþóf að ræða. Þetta mál er þess eðlis, að þarf ítarlega umfjöllun á Alþ., og við hv. þm. í þessari deild höfum sýnt það og sannað, að við erum ekki hér í neinu málþófi. Áðan mælti ég hér fyrir minnihlutaáliti í öðru máli, mjög miklu ágreiningsmáli og máli sem tengist raunar öllum efnahagsmálum þjóðarinnar, og sagði hér aðeins nokkur orð og gerði grein fyrir afstöðu stjórnarandstöðunnar til þess máls, enda hefur það mjög verið rætt hér á hv. Alþingi. Þetta sýnir gjörla að við hv. þm. Sjálfstfl., þeir sem eru í stjórnarandstöðu, við erum hér ekki í neinu málþófi, en við viljum gjarnan hafa tækifæri til þess að ræða nokkuð nákvæmlega þau mál sem eru lítið rædd í þinginu og lítið rædd í þessari deild. Ég skal nú víkja aftur að þessu með verðið á olíu til húshitunar. Hún hefur sem sagt hækkað þetta mikið í verði á þessum tíma. 

Ýsuflök koma ekki í staðinn fyrir olíu.

Nei, ýsuflök eru ekki mjög eldfim, þannig að það er ekki hægt að nota þau í þeim skilningi til upphitunar, en hins vegar er hægt að neyta þeirra og þá eru þau orkugjafi. Var hv. þm. ánægður með þetta svar?

Já, svo langt sem það nær.

Með þessu dæmi, sem ég tek hér, er ég á engan hátt að sýna fram á að ekki sé nauðsyn að greiða niður olíu til húshitunar, en ég vildi upplýsa hæstv. viðskrh. um þetta af því að hann hefur svo gaman af svona tölum, samanburðartölum af öllu mögulegu tagi, og fór hér mörgum orðum um þær í öðru sambandi. Ég vil þá gera hér að umræðuefni dálítið sérkennilegt atriði í sambandi við þetta mál, og það eru vinnubrögð hæstv. núv. ríkisstj. í framlögum á fjárlögum til jöfnunar hitunarkostnaðar og hvernig hæstv. ríkisstj. fór að því að taka ýmsa liði, sem voru á fjárlögum á árinu 1979 voru áfram í frv. hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómasar Árnasonar, traustataki og eyða þeim í önnur útgjöld ríkissjóðs, en leggja í þess stað á 1.5% söluskatt sem hæstv. ríkisstj. vill verja með því, að það fé renni til þessara þarfa, sem allir eru sammála um að er réttlætismál. Í frv. hæstv. fyrrv. fjmrh. voru 2.3 milljarðar kr. sem verja átti í því skyni að greiða niður olíu til húshitunar. Þessi upphæð var máð út úr frv. hæstv. núv. fjmrh. Ragnars Arnalds og hæstv. fyrrv. fjmrh. máði út úr sínu fyrsta frv., þ. e. 1. útgáfu fjárlagafrv. fyrir þetta ár, tvær upphæðir, sem voru í fjárlögum 1979 til orkumála af því eina prósenti sem í eina tíð var tekið af söluskatti til þessara þarfa. Þar er um að ræða beina fjárveitingu til styrkingar dreifikerfis í sveitum. Þetta felldi hæstv. ráðh. niður og sú upphæð var í fyrra 220 millj. kr. Á fjárlagaverðlagi í ár yrði þessi upphæð eitthvað nálægt 300 millj. kr. Enn fremur var í fjárlögum fyrir árið 1979 330 millj. kr. upphæð af þessu olíuprósenti sem einu sinni var til þess að hraða framkvæmdum við hitaveituframkvæmdir. Þetta fé gekk til Orkusjóðs og Orkusjóður lánaði þetta fé til hitaveitna. Þarna er um að ræða 330 millj. kr. á verðlagi ársins 1979 og þá tæpar 500 millj. kr. á fjárlagaverðlagi í ár. Þarna er sem sagt um að ræða 800 millj. kr. sem þegar hafði verið fellt niður af framlögum úr ríkissjóði til orkumála, til þess að hraða því að taka í notkun innlenda orkugjafa í stað olíu, og síðan voru 2.3 milljarðar til þess að greiða niður húshitunarkostnað, olíukostnað, olíu til húshitunar. Því var um það að ræða, að hæstv. ríkisstj. hliðraði sér hjá að taka framlög til þessara þarfa, bæði til þess að hraða framkvæmdum við innlenda orkugjafa og eins til þess að greiða niður olíu til upphitunar húsa, sem námu 3–4 milljörðum kr. á verðlagi ársins í ár eða því verðlagi sem fjárlög eru gerð upp á. Það er því með ólíkindum þegar hæstv. ríkisstj. heldur því fram, þegar söluskatturinn var hækkaður um 1.5%, að það mætti réttlæta með því, að honum ætti að verja til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar. Því fer víðs fjarri, eins og ég hef hér rakið, auk þess sem ýmis önnur framlög til orkumála úr ríkissjóði hafa af samtíma skatttekjum lækkað á sama tíma, ef miðað er við fast verðlag. Sú viðbára hæstv. núv. fjmrh. fær ekki staðist, að ríkissjóður styrki Rafmagnsveitur ríkisins og Orkusjóð miklu meira á þessu ári en hann gerði í fyrra og því mætti segja að allri upphæðinni, sem 1.5% söluskattshækkunin gæfi, væri í raun varið til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar og þá með því fororði, að hluti af því gengi til Rafmagnsveitna ríkisins og þar fengist lægra orkuverð. Þessu er ekki til að dreifa og hér er algjörlega um staðlausa stafi að ræða. Hæstv. ríkisstj. hefur einfaldlega tekið fé, sem var í fjárlögum, til annarra þarfa og lagt á nýjan skatt að upphæð 1.5%, sem gefur ríkissjóði a. m. k. 6 milljarða kr. í nýjar skattálögur á þessu ári, undir því yfirskini að vera að afla fjár til þess frv. sem hér er til umr. Þetta er eitt af þeim brögðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp til þess að reyna að draga einhverja dul á þá miklu og gegndarlausu skattheimtu sem hún hefur staðið fyrir. Það er athyglisvert í sambandi við þetta frv., að því fylgir mjög góð grg. sem nefnd hefur samið sem sett var á laggir á sínum tíma. Mjög athyglisverðar upplýsingar er að finna í þessu nál. sem birt er sem fskj. með þessu frv. Þar kemur m. a. fram að olíustyrkurinn á að nema 3 milljörðum 760 millj. kr. samkv. 4. gr. og núgildandi lögum vegna 1. ársfjórðungs. En síðan koma aðrir styrkir, aukaolíustyrkir 200 millj. kr., skólahúsnæði 140 millj., framlag og styrkir til rafveitna og varmaveitna 280 millj. og aðilar utan samveitu fá 20 millj., fræðslu- og upplýsingastarfsemi er talin kosta 20 millj. og styrkir vegna ráðgjafaþjónustu 40 millj. Samtals er því verið að verja með þessu frv. 4460 millj. kr. Og síðan segir: „Ef samþykkt verður að veita lán til einstaklinga vegna olíusparandi endurbóta á íbúðarhúsnæði, sbr. 13. gr., þarf auk ofangreindrar upphæðar að útvega Byggingarsjóði allt að 750 millj. kr. í því skyni, en slíkar lánveitingar eru mjög mikilvægur þáttur í jöfnun hitunarkostnaðar. Samkv. þessu yrði heildarfjárþörf til jöfnunar á hitunarkostnaði 5210 millj. kr.“ Hér er um lán að ræða til húsbyggjenda, þessar 750 millj. sem ég gat um áðan, en ef við tökum aðeins fyrri töluna, 4460 millj. kr., þá er það athyglisvert, að reiknað á sama verðlagi var í rauninni um að ræða fé á fjárlögum, bæði árin 1979 og 1980, í fjárlagafrv., því fyrsta sem fram var lagt 1979, sem slagaði mjög upp í þetta, þannig að hér er sem sagt ekki um það að ræða að ganga öllu lengra en gert var miðað við verðlag á þessum tíma. Í þessu nál., sem ég sagði áðan að væri mjög fróðlegt, kemur það fram, að í árslok 1978 nutu 65% þjóðarinnar jarðvarma til upphitunar, 12% rafmagns, en 23% notuðu olíu. Það er mjög athyglisvert, að þessi 65% þjóðarinnar, sem notuðu heitt vatn, greiddu á þessu ári, 1978, 6 milljarða kr. fyrir upphitun sinna húsa, 65% þjóðarinnar greiddu 6 milljarða eða 24% af heildarupphitunarkostnaði allra íbúðarhúsa í landinu. 65% þjóðarinnar greiddu aðeins 24% af upphitunarkostnaðinum. Rafmagn höfðu, eins og ég sagði áðan, 12%. Þeir greiddu 4 milljarða til upphitunar í sínum húsum og það eru 16% af heildarkostnaðinum. Þeir, sem kynda hús sín með olíu, eru 23% þjóðarinnar á þessu ári, 1978, og þeir borga 15 milljarða til þess að hita hús sín upp eða 60% af heildarkostnaði við upphitun húsa í landinu. Samtals hafa landsmenn greitt 25 milljarða á þessu ári, 1978, og aðeins 23% af þjóðinni greiða 15 milljarða af því. Hér er því um að ræða augljóst misrétti sem þarf að lagfæra með einhverjum hætti. Í þessu nál. er lögð á það megináhersla - og ég er sammála því - að það sé höfuðatriði í þessu máli að hraða framkvæmdum við innlenda orkugjafa, bæði hitaveitur og upphitun með raforku. Á þessu sviði, þ. e. þegar verið er að koma til móts við þetta fólk sem þarf að greiða þessar miklu fjárhæðir til upphitunar húsa sinna, verður þó að gæta þess, að það sé ekki gert með þeim hætti að draga úr hvata manna til þess að fara út í slíkar framkvæmdir, bæði hitaveitur og rafveitur. Ég er sammála hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, að það er kannske ekki mikil ástæða til þess að óttast að þeir olíustyrkir, sem ætlunin er að greiða samkv. þessu frv., dragi mjög úr áhuga manna á þessum framkvæmdum. En þó er það athyglisvert, að í fskj, sem fylgir þessu frv. á bls. 13, er sýnt fram á að orka til húshitunar með innlendum orkugjöfum verður dýrari á nokkrum stöðum heldur en olía ef miðað er við fjögurra manna fjölskyldu. Þessir staðir eru Suðureyri og Blönduós. Og síðan er um það að ræða, að raforka frá Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins er nánast jafndýr eða ódýreins og um sé að ræða kyndingu með olíu að frádregnum olíustyrk. Ég held að á þessu þurfi að hafa nokkra gát. Það er alveg ljóst, að ef raforka frá Rafmagnsveitum ríkisins verður lengi á svipuðu verði og orka sem fæst með olíukyndingu að frádregnum olíustyrk, þá munu menn náttúrlega veigra sér við að leggja í miklar framkvæmdir, breyta húsum sínum, hitalögnum o. s. frv. Á þessu þarf að hafa nokkra gát, þó ég sé hins vegar sammála því sem fram kom hjá hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, að það sé kannske ekki mjög hætt við þessu. Mér sýnist að það sé tiltölulega auðvelt að meta það, þrátt fyrir slíka olíuniðurgreiðslu, hvaða hitaveitur eru hagkvæmar frá þjóðhagslegu sjónarmiði, og að unnt sé að ráðast í þær og greiða t. d. hluta stofnkostnaðarins niður með einhverjum hætti þannig að hitakostnaður frá þessum hitaveitum verði ekki meiri fyrir einstaklingana heldur en ef menn notuðu olíu til upphitunar að frádregnum olíustyrk. En mér finnst að það sé meira vandamál að gæta þess, að olíustyrkurinn verði ekki til að draga úr áhuga manna á að fá rafhitun. Og ástæðan fyrir því er einfaldlega sú, að raforka til upphitunar húsa er á tiltölulega háu verði. Komi ekki stuðningur frá ríkisvaldinu í formi óafturkræfra framlaga hafa Rafmagnsveitur ríkisins ekki bolmagn til þess að lækka sina taxta til húshitunar meira en orðið er og þess vegna tel ég enn óljósara hvaða áhrif greiðslur olíustyrkja hafa á framþróun í því að nota raforku til upphitunar heldur en þegar um er að ræða hitaveitur. Það er ætlunin að fylgjast með þessu hvoru tveggja, að mér skilst, hvaða áhrif olíustyrkirnir hafa á þá hvöt að ráðast í framkvæmdir við innlenda orkugjafa, bæði að því er varðar hitaveitur og rafmagnsveitur. En ég er ekki alveg viss um - og það vafðist fyrir hv. fjh.- og viðskn. þegar hún ræddi þetta mál á sameiginlegum fundum sínum - hvernig með þetta á að fara, hvernig best verður í þessari lagasetningu sett undir þann leka, að svo kynni að fara að þessi olíuniðurgreiðsla gerði innflutta olíu jafnvel hagkvæmari á stundum fyrir menn til upphitunar húsa heldur en kostnaðarverð orku frá innlendum orkugjöfum mundi vera. Nefndin hafði af þessu nokkrar áhyggjur og velti þessu máli einna lengst fyrir sér, og satt best að segja er ég ekki enn þá sannfærður um að þær breytingar, sem gerðar voru á þessu frv., setji nægjanlega undir þennan leka. Nefndin ræddi einnig ýmsa aðra þætti þessa máls, en ég skal ekki fjölyrða um það. Herra forseti. Ég hef fjallað hér nokkuð um þetta viðamikla mál og skal ekki lengja mál mitt úr hófi fram. En af því að ég hef hér gagnrýnt sérstaklega einn þátt þessa máls, að ekki sé nægjanlega mikill sveigjanleiki gagnvart því vandamáli, ef olíustyrkirnir gera innlenda orkugjafa ekki nógu hagkvæma fyrir menn, þá skal ég aðeins fara nokkrum orðum um þau ákvæði frv. sem mér sýnast vera til bóta. Það er þá fyrst um 4. gr. að segja, þar sem er kveðið á um greiðslu á olíustyrkjum, að ég held að hún sé í meginatriðum til bóta frá því sem nú er. Ég hef satt að segja alltaf verið heldur gagnrýninn á það, hvernig olíustyrkurinn hefur verið greiddur á undanförnum árum. Þó er það við hana að athuga, að hún er nokkuð flókin, og ég víl taka hér undir það sem kom fram hjá hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni, að framkvæmdina á henni þarf að skoða í ljósi reynslunnar þegar nokkrir mánuðir eru liðnir af framkvæmdatímanum á þessari grein. En svo að ég komi að því sem ég tel vera til bóta í þessu frv., þá sýnist mér að þær hugmyndir, sem hér eru settar fram um orkusparnað, séu allra góðra gjalda verðar og mjög mikils vert að þær komist til framkvæmda. Þessar till. eru, eins og hv. þm. vita, fólgnar í ýmsu, betri einangrun húsa, í því að styrkja menn til þess að stilla kynditæki sín og í ýmiss konar tækniþjónustu o. s. frv. Hér er sem sagt um merk nýmæli að ræða, sem að vísu eru ekki beint nýmæli í þessu frv., því að eins og hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson kom inn á er bryddað upp á þessum hugmyndum í frv. sem hann flutti hér fyrr á þessu þingi. Herra forseti. Ég sagði áðan að ég vildi ræða þetta mál nokkuð ítarlega. Ég nefndi það á hinn bóginn, að ekki væri ætlun mín né annarra þm. að tefja tíma Alþingis úr hófi fram eins og sakir standa. Þó að okkur skiljist nú hér sumum þm, að tíminn sé nægur og að þing muni e. t. v. standa fram að Jónsmessu, þá er kannske ekki ástæða til þess að tefja störf deildarinnar meira með því að ræða þetta mál. Skal ég því láta máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram í þessum umr., að það er sannarlega kominn tími til þess að þetta mál verði afgreitt hér frá Alþingi. Ég held að fá mál hafi verið áhugaverðari og það hafi jafnan á þessu þingi ríkt sú skoðun, að það bæri sannarlega að koma á bættri skipan og meiri jöfnuði í húshitunarmálum. Ég verð hins vegar að segja það, að þetta frv. veldur mér á ýmsan hátt - og reyndar margan hátt - vonbrigðum. Ég lagði fram í upphafi Alþingis ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal till. til þál. um það, að hér yrði innan Alþingis komið á samstarfi um leiðir til þess að jafna húshitun, bæði er varðaði tekjur og reglur til þeirra hluta. Í þeirri tillögugerð var gert ráð fyrir því, að þessu starfi yrði lokið fyrir afgreiðslu fjárlaga þannig að þá væri hægt að ganga þar frá þessu máli. Eins og menn vita voru þingstörf hægfara, og á það að sjálfsögðu sinn þátt í því, að af þessari tillögugerð varð ekki. Skoðun mín er að því leyti alveg óbreytt frá því fyrr í vetur, að það langmikilvægasta í þessu sambandi er fjármagnið. Það þarf að vísu að athuga vel hvernig því er skipt, en samt sem áður er þetta langmikilvægasti þátturinn. Og ég vil nú mega beina þeim tilmælum mjög ákveðið til þeirrar n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, sem væntanlega verður fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., að hún taki þetta mál til mjög rækilegrar athugunar, m. a. vegna þess að mér sýnist að hv. Nd. hafi ákaflega lítið fært þetta mál til betri vegar, sem þó hefði verið mikil þörf á. Grundvöllur að þessu frv. er það fjármagn sem á að fara í beinan húshitunarstyrk. Sú tala er ekki langt frá 4 milljörðum kr., og það má kannske ætla að miðað við verðlagsforsendur, sem gefnar eru í frv., megi ganga út frá þeirri tölu sem slíkri. Nú vill svo til, að í skýrslu Orkustofnunar, sem var gefin út í s. l. ágústmánuði, - og eins og menn vita hafa verðlagsforsendur ekki breyst svo mjög síðan, og það eru yngstu heimildir sem fyrir hendi eru um þessi mál, - er gert ráð fyrir að olíunotkun landsmanna á þessu ári nemi tæplega 57 millj. lítra. Og þá er talað um allt húsnæði, bæði íbúðarhúsnæði, iðnaðarhúsnæði og svo húsnæði sem tilheyrir ýmissi menningar- og heilsugæslustarfsemi. Ef gert væri ráð fyrir að greiða olíukostnaðinn niður um 60%, en þá værum við komin á sambærilegan flöt og gildir varðandi nýrri hitaveiturnar, Hitaveitu Akureyrar og Hitaveitu Suðurnesja, þá mundi kostnaðurinn við þessa niðurgreiðslu samkv. því nema um 5 milljörðum kr. Þarna væri búið að ná mjög ákjósanlegum árangri. Nú virðist mér að samkv. frv. sé gert ráð fyrir því, að niðurgreiðslan nemi um 40%, þ. e. að í staðinn fyrir 60%, eins og ég legg til grundvallar í þessum tölum, sé um 40% niðurgreiðsla. Þessar tölur eru þó ekki alveg sambærilegar vegna þess að í frv. er gert ráð fyrir nokkrum mismun á olíustyrkjum. En samt sem áður kemur út sú tala í frv., að kostnaðurinn verði um 4 milljarðar. Og þá er alls ekki tekið inn í þetta dæmi neitt húsnæði annað en skólahúsnæði. Þar er sleppt allri heilsugæslu og öllu iðnaðarhúsnæði. Hér ber æðimikið á milli, og það er ætlan mín, að í þeim forsendum, sem gefnar eru í frv., séu ýmsar skekkjur. M. a. er þar talað um olíustyrki, 47 þús. talsins. Þessi tala er miðuð við upphaf árs 1979, og það er hald manna, að á því ári hafi olíustyrkþegum fækkað um 5–6 þús. manns og þar af leiðandi sé þessi tala komin niður í 42 þús. Þetta gerir það að sjálfsögðu að verkum að verðlagsforsendur eru að því er varðar tölu styrkhafa óþarflega háar í frv. Þá má líka á það minna, að olíustyrkir varðandi heimavistarskóla eru einnig inni í þessari tölu, en í frv. koma þeir út sem sjálfstæð stærð. Af þessu leiðir að þarna er trúlega um að ræða forsendur sem a. m. k. er mjög mikil ástæða til þess að endurskoða og endurskoða gaumgæfilega og þá með tilliti til þess - ef gengið er út frá ákveðnu fjármagni í þetta - annað tveggja að bæta stöðu þeirra, sem kynda hús sín með olíu, eða með því að gera heimildirnar víðtækari en þær eru. Ég vænti þess alveg sérstaklega, að sú hv. n., sem tekur þetta mál til athugunar, sannfæri sig um það, að grundvöllurinn í þessari skiptingu verði leiðréttur og að komist verði til botns í því, hvað rétt sé í þessum efnum. Annar ákaflega mikilvægur þáttur þessara mála er það, hvað þessi aðstoð yrði gerð víðtæk. Það er hald manna og m. a. staðfest samkv. skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins, að íbúðarhúsnæði sé einhvers staðar rétt innan við 70% af heildarhúsrými sem upp þarf að hita, en að annað húsrými sé í kringum 30%. Ef þær forsendur, sem ég hef verið hér að leitast við að benda á að væru ekki réttar í frv., reynast ekki réttar, þá er fjárhagsgrundvöllur fyrir því - að óbreyttri styrkhæð - að gera þessar heimildir miklu víðtækari en þær eru í frv. Þess vegna er alveg sérlega mikilvægt, og á það vil ég leggja áherslu, að einmitt þessir þættir verði reiknaðir niður í kjölinn. Og það er einfalt mál og þarf ekki að taka langan tíma fyrir hv. n., vegna þess m. a. að í þessum málum er af mörgum aðilum mikið búið að vinna og því liggja fyrir víðtækar heimildir og gögn um þessi mál. Þá þykir mér vert að leggja á það áherslu, að skólaþátturinn verði tekinn til sérstakrar athugunar í þessum efnum. Einmitt í því tilviki ríkir eitt mesta óréttlæti í sambandi við félagslegan rétt og aðstöðu fólks á þessu landi. Ég get ekki látið hjá líða að minna á það og undirstrika alveg sérstaklega, að þessi mismunur og þessi óréttur hefur einmitt komið fram vegna breytinga á löggjöf sem afgreidd hefur verið frá hv. Alþ., m. a. í sambandi við verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Eins og menn muna og óþarft er að fara um mörgum orðum hér á hv. Alþ. var gerð mikilvæg breyting og samkomulag um verkaskiptingu ríkissjóðs og sveitarfélaganna og þá með tilliti til þess að gera þau verkefni öll einfaldari. Og því er ekki að leyna, að margt hefur færst til betri vegar og orðið skýrara af þessari ástæðu. En annað hefur líka úr lagi færst, eins og t. d. varðandi rekstur skóla og þá alveg sérstaklega heimavistarskóla. Og því miður fer það mikið saman, að heimavistarskólar, sem eins og við vitum eru fyrst og fremst í dreifbýlinu, einmitt þar sem ekki eru tök á heitu vatni til upphitunar, þeir einmitt gjalda þessarar fyrri reglu. Ég vil þess vegna beina því alveg sérstaklega til n., að hún taki þátt skólanna til sérstakrar athugunar og þá jafnvel með það fyrir augum að aðgreina þá í tvennt. Eins og menn vita hefur löggjafinn metið þátt sinn í skólabyggingum þannig að honum bæri að byggja upp heimavistarhúsrými algjörlega. Því er það, að þau sveitarfélög, sem þurfa að byggja heimavistarskóla til þess að annast almenna barna- og unglingafræðslu, njóta þeirra kjara af hendi ríkisvaldsins að fá heimavistarhluta skólahúsnæðisins algjörlega greiddan. Það er viðurkenning ríkisvaldsins á þeim mismun og þeirri miklu þörf sem af honum leiðir til að koma þessum málum í eðlilegt horf. Hinu sama gegnir bæði varðandi viðhald á skólahúsnæði, sem að vísu er ekki hér til umræðu nú og verður ekki leiðrétt við meðferð þessa máls á Alþingi. En það er mikil bót að leiðrétta eina skekkju þó að ekki sé hægt að bæta úr að fullu. Þess vegna þykir mér alveg sérstök ástæða til þess að benda á þetta hér og þá í trausti þess, að hv. n. taki einmitt þennan sérstaka þátt til nánari athugunar. Ég hef nú, herra forseti, vikið að nokkrum grundvallarþáttum í sambandi við þetta frv. Ég mun ræða hér í örfáum atriðum nokkrar greinar frv., sem ekki er þó kannske beinlínis ástæða til, því að ég verð að líta svo á að þetta sé í heild fremur gallað frv. og það þyrfti því að breyta því í mjög veigamiklum þáttum ef það ætti að ná verulega tilgangi sínum. Ég vil þá fyrst víkja að ákvæðum 4. gr., þar sem sérstaklega er fjallað um fyrirkomulag greiðslu á olíustyrk og þar sem menn telja að komið sé sérstaklega til móts við þær þarfir, sem óneitanlega eru fyrir hendi, og þann mismun sem felst í mismunandi stærð húsrýmis. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég er engan veginn sáttur við þessa aðferð. Það hefði verið miklu einfaldari og betri leið, og þó alveg sérstaklega miklu sanngjarnari, að tekið hefði verið mið af tvennu, þ. e. bæði stærð húsnæðis og þeim fjölda íbúa sem í húsrýminu býr. Það er engan veginn svo einfalt að hægt sé að meta stærð húsrýmis út frá íbúatölunni, eins og hér er lagt til. Menn mega ekki gleyma því, sem hér er ákaflega mikilvægt, að víða á þeim stöðum þar sem einmitt þarf að kynda með olíu er fólki ókleift að skipta um íbúðir eftir því hverjar breytingar verða á fjölskyldustærð. Af þessari ástæðu hefði verið miklu eðlilegri og betri lausn að hafa ákveðin stærðarmörk til viðmiðunar. Og ég vil benda á að það er miklu minni skriffinnska en menn almennt tala um og almennt álíta, því að í fórum sveitarfélagsstjórna eru einmitt skrár yfir stærð alls íbúðarhúsnæðis og þar af leiðandi hefði verið og er vandalaust að leggja slík stærðarmörk til grundvallar og hefði á engan hátt þurft að valda erfiðleikum. Ég hlýt líka að leggja á það mikla áherslu, þegar kemur að 7. gr. frv. þar sem er fjallað um skólahúsnæði, sem ég hef áður fjallað um, þ. e. þörfina, einmitt þá sérstöku þörf sem sveitarfélögin hafa fyrir stuðning við upphitun á því húsnæði. Hér er það ekki látið fylgja með 4. gr., heldur sett inn í sérstaka grein þar sem einvörðungu er um heimildir að ræða. Ég vil beina þeim tilmælum mjög eindregið til hv. fjh.- og viðskn., að hún breyti þessari niðurröðun þannig, að skólahúsnæðið verði tekið inn í 4. gr. og þannig verði jafnskýrt og nákvæmlega kveðið á um skyldur hins opinbera gagnvart því eins og öðru því húsnæði sem hér er ætlast til að njóti þessarar aðstoðar. Ég vil líka mjög eindregið beina því til n., að þótt hún sjái sér kannske ekki fært að láta þær heimildir, sem felast í þessu frv., ná til alls húsnæðis sem þarf að hita upp, - sem ég reyndar teldi langæskilegast og eðlilegast, - þá tel ég jafnmikilvægt að heilsugæslustöðvarnar njóti þessa stuðnings. Ég veit að það er óþarft að segja frá því hér á þessum stað, svo kunnugir sem hv. alþm. eru þeim málum, hve mikið misræmi er í rekstri heilsugæslustöðva. Á ég þá ekki fyrst og fremst við þær sem slíkar, heldur heilsugæsluna almennt, þar sem ríkið greiðir kostnað við rekstur á spítölum, m. a. upphitunarkostnað, sem gerir það að verkum að mikið misvægi er á milli þeirra sveitarfélaga, sem sjá heilsugæslu sinni farborða með heilsugæslustöðvum, og hinna, þar sem spítalar eru. Bæði varðandi skólana og heilsugæslustöðvarnar er þetta réttlætismál, og ég vænti þess, að hv. n. taki einmitt þessa þætti til sérstakrar athugunar. Ég hef nú rætt þau atriði, sem mér finnast mikilvægust í sambandi við afgreiðslu þessa máls, og þá þætti, sem ég tel eðlilegt og sanngjarnt að verði alveg sérstaklega skoðaðir við meðferð málsins í þessari hv. deild. Ég geri mér alveg ljóst að það verður ekki hægt að verða við þeim tilmælum, að þessu frv. verði bylt í eins veigamiklum atriðum og ég hefði helst kosið. Og m. a. verð ég að segja það, að ýmislegt í þessu frv. er nánast sagt sýndarmennska. Þar vil ég m. a. minna á III. kaflann, um orkusparnað, og þá sérstaklega 13. gr. Það kann að sjálfsögðu að hafa eitthvert gildi, en alls ekki er hægt að fara um það sterkari orðum. Þar er gert ráð fyrir heimild til handa Húsnæðismálastofnun til að veita lán til endurbóta á húsum vegna orkusparandi aðgerða. Hér er hins vegar ekki séð fyrir neinu fjármagni til þeirra þarfa, en auðvitað er það það sem skiptir meginmáli í þessu sambandi. Þá verð ég líka að segja það, að mér er fremur illa við það sem verið er að slíta út úr þessum fjárveitingum til fræðslu- og upplýsingastarfsemi og vegna ráðgjafaþjónustu. Þetta eru almenn verkefni sem eru að sjálfsögðu bundin við þær stofnanir sem hafa þessi mál með höndum. Í þetta er samkv. frv. varið alls 60 millj. kr. Ef við berum saman þær fjárveitingar, sem eru áformaðar til upphitunar á skólahúsnæði, sem eru 140 millj., þá sjáum við hvað tiltölulega mikill þáttur þessi kostnaðarliður er. Ég ætla ekki að draga dul á það, að ég hefði álitið að þessu fjármagni væri stórum betur varið til einhvers konar stuðnings við þau félagslegu verkefni sem ég hef hér minnt á. Það er í rauninni alveg af sama toga spunnið varðandi aukaolíustyrk. Mér finnst menn leggja allt of mikið upp úr þessum umbúðum. Ég minni á það líka í þessu sambandi, að hann verður tæpast greiddur með öðrum hætti en þeim, að til komi vottorð og úttektir sem væntanlega þurfa að fylgja til æðri staða svo að hægt sé að glöggva sig á því, hverjir hafi þarna átt hlut að máli. Og reynsla mín og skoðun er sú, að menn geri sér almennt ljósa þýðingu þess að hafa þessi tæki í lagi þó að það sé ekki sérstaklega verðlaunað. Ég er þannig frekar í andstöðu við þær ýmsu slaufur sem eru í þessu frv., og ég hefði talið miklu betri kost ef hér hefðu frekar verið farnar einfaldari leiðir í þessum efnum. Þá finnst mér ástæða til þess að víkja hér nokkuð að viðmiðun þessa frv., fara nokkrum orðum um það, hvað hér er raunverulega lagt til grundvallar til viðmiðunar. Í þeim efnum verð ég sannarlega að lýsa nokkrum vonbrigðum mínum frá því sem áður hefur verið talað um hér á hinu háa Alþingi í þessum málum. Ég minni í þeim efnum m. a. á frv. þeirra hv. félaga, sem lögðu fram frv. um húshitunarkostnað fyrr á þessu þingi, og mína tillögugerð þar að lútandi líka. Þar var miðað við þann grundvöll að bera saman kostnað við upphitun á húsnæði eins og hún væri almennust í þessu landi. Nú eru menn einkum farnir að tala um samanburð við taxta Rafmagnsveitna ríkisins, og það er einmitt það sem ég get engan veginn fallist á að sé eðlilegt til viðmiðunar, einfaldlega vegna þess að við erum að tala hér um kjör fólksins í þessu landi. Við erum ekki að þvinga hér fram einhverjar ákveðnar stefnur eða sjónarmið varðandi orkuuppbyggingu í landinu, heldur erum við að tala hér um kjör fólksins og aðstöðu þess. Og það er athyglisvert, að ef litið er á samanburð á milli kjördæma, þá eru það aðeins 9% af íbúum á Austurlandi sem hafa eða eru að fá hitaveitur. Aðeins eitt kjördæmi er verr sett að þessu leyti og það er Vestfjarðakjördæmi með 6%. Menn mega ekki gleyma þessum tölum þegar verið er að finna leiðir til viðmiðunar í þessum efnum. Nú sýnist mér að frv. byggi á ákveðnum taxta hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Og í rauninni virðist mér að sá taxti sé ákvarðandi um styrkupphæðina sem slíka. Nú liggur það raunar fyrir og hér er ég m. a. með í höndunum skýrslu sem gerð var fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins og unnin af þekktu verkfræðifyrirtæki hér í borg, þar sem m. a. segir frá því, að nánast sé útilokað að finna eðlilega viðmiðun í gegnum raforkutaxtana. Það er ákaflega fróðlegt að fara yfir þessa skýrslu. - Ég gæti nú orðið við tilmælum forseta um að gera hlé.

Já, þannig að umr. væri frestað.

Það er í lagi mín vegna, forseti. – Fundarhlé. Herra forseti. Ég var þar í ræðu minni sem ég fjallaði sérstaklega um nokkrar hugarfarsbreytingar frá því fyrr í vetur í sambandi við viðmiðun húshitunar. Ég var að benda á það, að nú væri lögð sérstök áhersla á það að miða húshitunarkostnað við raforkuverð, frekar en það sem almennast væri í þessu landi, hitaveitur í einhverri mynd, t. d. eins og Hitaveitu Suðurnesja og Akureyrar. En mér finnst alveg sérstök ástæða til þess að minnast á þetta vegna þess að raforkutaxtarnir eru óeðlilegir og við hljótum að verða að stefna að því að fá raforku til upphitunar með miklu hagkvæmara verði en nú er. Ég vil svo að lokum, herra forseti, taka fram í örfáum orðum það sem ég vil leggja sérstaka áherslu á við afgreiðslu þessa máls í nefnd. Ég trúi satt að segja ekki öðru en að hægt verði að verða við þeim ábendingum, því að þær eru langflestar með þeim hætti að ég get sannað að þar er um réttlætismál að ræða sem á sér fullkomlega stoð í veruleikanum. Ég legg þá áherslu á það, að miðað verði við kostnað við upphitun eins og almennast gerist í þessu landi, en ekki við óeðlilega raforkutaxta.

Miðað við hvað?

Ég legg áherslu á að eins og frv. gerir ráð fyrir, þá er ekki um verulegar breytingar að ræða til hagsbóta fyrir þá sem kynda hús sín með olíu. Mér er nær að halda að olíustyrkurinn nú í dag nemi liðlega þriðjungi af kostnaði við húshitun. Og það kemur fram í frv., að ef það verður að lögum verður þátttaka ríkissjóðs í þeim kostnaði í kringum 40%. Það er öll breytingin til hagsbóta fyrir þá sem kynda híbýli sín með olíu. Ég legg áherslu á það, að grundvöllur til mats á kostnaði við framkvæmd þessara mála verði endurreiknaður m. a. á grundvelli þeirra ábendinga sem ég hef hér komið með. Ég er sannfærður um það, að endurmat og endurreikningur á þeim kostnaði eiga eftir að leiða það í ljós, að sá tilkostnaður, sem gert er ráð fyrir upp á tæpa 4 milljarða við húshitun, lækkar. Ég geri því ekki skóna að menn vilji fara út í það að auka þátttöku hins opinbera eða hækka olíustyrkinn. Ég legg því enn frekari áherslu á það sem ég benti á fyrr í sambandi við skóla. Í því sambandi undirstrika ég alveg sérstaklega, að þær heimildir, sem eru í 7. gr. og fjalla um olíustyrk til rekstrar á skólahúsnæði, verði færðar yfir í 4. gr. og að tekið verði fullt tillit til þess kostnaðar sem af því leiðir að reka heimavistarskóla. Með sama hætti gæti ég fellt mig við að aðrar stofnanir, sem ekki eru tilgreindar í þessu frv., en ákaflega mikil þörf er að ganga til móts við, - að heimildir til að taka þátt í rekstri þeirra með því að létta á kostnaðinum við húshitun væru settar inn í 7. gr. Miðað við efni málsins og þann áhuga, sem hefur komið hér fram á hv. Alþingi frá miklum fjölda þm., er hér sannarlega ekki fram á mikið farið. Og það er nokkuð harður dómur um störf alþingismanna og Alþingis ef ekki er hægt að taka tillit til ábendinga sem þessara, jafnvel þótt hv. Nd. hafi sést yfir að koma þar betri skipan á þessi mál. Herra forseti. Ég lýk máli mínu. Ég ítreka enn einu sinni tilmæli mín til fjh- og viðskn. um að skoða þessi mál betur. Og ég ítreka það sem ég hef áður sagt, að það þarf ekki að tefja þingstörf því að það eru til heimildir á handbærum stöðum til að það verk geti gengið eðlilega fyrir sig.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hafa tekið til máls um þetta frv. Allir eru þeir í öllum aðalatriðum sammála um það frv. sem hér liggur fyrir, þó að þeir hefðu kannske kosið að hafa einstök atriði á annan veg, eða jafnvel að bæta öðru við. Hv. 4. þm. Vestf. flutti hér ágæta ræðu um þetta mál. Hann kallaði frv. sitt, sem hann flutti ásamt mér og fleiri hv. þm. hér í d., djásn, og get ég mjög vel tekið undir það. Það var frábært frv.

Já, borið saman við þetta.

Það voru ekki mín orð.

Ég vildi ekki taka meira upp í mig en svo.

Ég get vel tekið undir það. En það er ekki þar með sagt, að það sé eina djásnið í veröldinni. Þau geta verið fleiri.

Já, já.

Hv. þm. lýsti yfir stuðningi við þá stefnu sem kemur fram í þessu frv., sérstaklega varðandi 4. gr., sem er kannske mergurinn málsins, þar sem um er að ræða olíustyrkina og fyrirkomulag þeirra. En þar er um að ræða ákvæði sem ég held að séu samhljóða eða svipuð þeim sem voru í frv. sem hann minntist á og við fluttum hér í vetur. Þá minntist hann nokkuð á málefni sem komu fram í brtt. í Nd. varðandi olíustyrki til upphitunar atvinnuhúsnæðis, skóla og annarra menningarstofnana, sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana, enn fremur til hitaveitna, sem nota olíu sem orkugjafa, og rafveitna, sem nota olíu til framleiðslu rafmagns og upphitunar húsa. Þessi till. var ekki samþ. í Nd. Það er erfitt að vera á móti þessari till. í sjálfu sér, en það verður þó að líta á hana í samhengi við málið í heild. Og það verður að segja það eins og það er, að miðað við þá fjármuni, sem eru á þessu ári í fjárlögum, dreg ég í efa að þeir verði nægir til þess að bæta við útgjöldum í sambandi við frv. Ég lýsti því yfir í Nd. og skal endurtaka þá yfirlýsingu hér, að ég mun láta kanna þessi atriði sérstaklega í sumar og fylgjast jafnframt með því, hvernig reiðir af þeim fjármunum sem eru fyrir hendi, miðað við þær skyldur sem frv. leggur ríkissjóði á herðar. Þó að það fylgi allítarleg áætlun um þetta, þá er best að segja það eins og það er, að auðvitað verður ekki til fulls sagt um það, hversu mikil útgjöld verða samkv. þessu frv., fyrr en árið er liðið eða a. m. k. fyrr en menn sjá hvernig þetta kemur út eftir fyrsta ársfjórðunginn sem frv. gildir um. Hv. þm. Egill Jónsson gerði ráð fyrir því, að það yrði kannske eitthvað afgangs í þessum efnum. Ef svo færi yrði ég fyrir mína parta reiðubúinn til að athuga þau atriði sem hv. 4. þm. Vestf. fjallaði sérstaklega um og brtt. flutt í Nd. af hv. þm. Sverri Hermannssyni og Matthíasi Á. Mathiesen fjallaði um. Get ég fyrir mína parta lofað því að fylgjast náið með framvindu þessara mála með tilliti til þess arna. Síðan gerði hv. 4. þm. Vestf. að umræðuefni heimildir 7. gr. Ég get þegar sagt það, að ég geri ráð fyrir að heimildir þær til styrkveitingar, sem viðgengist hafa, verði nýttar. Í þeirri áætlun um útgjöld, sem fylgir frv. í grg., er einmitt gert ráð fyrir útgjöldum samkv. 7. gr. sérstaklega, öllum þremur liðunum. Meginstefnan í þessu frv., sem kemur náttúrlega fram í 4. gr. og síðan 15. gr., er sú að haga styrkveitingum þannig að upphitunarkostnaður með olíu að frádregnum olíustyrk verði að jafnaði ekki lægri en upphitun með innlendum orkugjöfum. Það eru mörkin sem menn eru að reyna að þræða í þessum efnum. Hinu er ekki að leyna, að með því að ákveða þetta viðgengst verulegur mismunur á kostnaði við upphitun í landinu þegar af þeirri ástæðu að mismunurinn er gífurlega mikill á milli einstakra hitaveitna, eins og kunnugt er og kemur fram hér í töflu sem fylgir frv. Hv. 4. þm. Vestf. minntist á lánsfjáráætlunina og vissar framkvæmdir í sambandi við hana, m. a. á Vestfjörðum, í hans kjördæmi. Ég skal taka undir það með honum, að mikil nauðsyn er á því að hraða orkuframkvæmdum, bæði hitaveitu- og fjarvarmaveituframkvæmdum og svo að sjálfsögðu byggingu orkuvera. En þó eru takmörk fyrir því, hvað menn geta tekið mikið fyrir á þessu ári, vegna þess að við höfum ekki fjármagn, nema þá erlent fjármagn, og verðum þá annaðhvort að bæta við fyrirhugaðar erlendar lántökur eða draga úr einhverju öðru. Og það er best að segja það eins og er, að þegar menn gerðu þetta dæmi upp við sig, hvað ætti að taka í lánsfjáráætluninni, þá voru nokkrar fjarvarmaveitur sem urðu að bíða, þ. á m. þær sem hv. þm. gerði að umræðuefni, en eru áreiðanlega hin þörfustu mál. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, 3. þm. Vesturl., gerði að umræðuefni m. a. 4. gr. um húsráðendur og skilgreiningu á því, hverjir ættu rétt á olíustyrk. Það er nokkur leiðbeining í grg., að ég hygg, um 4. gr., þar sem segir: „Hér er kveðið á um að olíustyrkir skuli greiddir húsráðanda, þ. e. eiganda eða leigjanda húsnæðis.“ Það segir hins vegar ekki: „eiganda og leigjanda húsnæðis“ heldur „eða leigjanda húsnæðis.“ Um þessi atriði má að sjálfsögðu kveða fastar að í reglugerð. Og skýra betur þannig að ekki verði um villst. Það verður tekið til athugunar. Hv. 3. þm. Norðurl. e. ræddi einnig um meginstefnuna og lýsti yfir stuðningi við hana, - meginstefnuna sem kemur fram í frv., ekki aðeins varðandi olíustyrkinn og það fyrirkomulag sem þar er gert ráð fyrir, heldur taldi hann einnig til bóta - og raunar allir þeir þm. sem tekið hafa til máls - ákvæði um orkusparnað og um nýtingu innlendra orkugjafa, þó að hv. 11. landsk. þm. hafi dregið í efa að kostnaður vegna upplýsingastarfsemi t. d. ætti að ganga fyrir olíustyrkjum, ef ég man rétt. Það er auðvitað álitamál. Þegar verið var að semja um þetta frv., - auðvitað er samið um alla hluti í samsteypustjórnum, eins og hv. þm. er kunnugt um, - taldi ég orka tvímælis í sambandi við 11. gr. hvort ástæða væri til þess að ákveða í lögum að viss hundraðshluti af áætlaðri heildarupphæð olíustyrkja yrði notaður til fræðslu- og upplýsingastarfsemi. Ég dreg í efa satt að segja að það sé ástæða til þess. Það mætti hafa það í heimildarformi. En það var lögð á þetta mikil áhersla, ekki síst af hæstv. iðnrh. sem á mikinn þátt í samningu þessa frv. Hann lagði mikla áherslu á að ekki yrði undan því vikist að halda uppi verulegri fræðslustarfsemi í sambandi við orkusparnað og orkunýtingu, og er það auðvitað alveg rétt sjónarmið. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt um þetta efni. Það er enginn pólitískur ágreiningur um þetta mál, þó að mönnum sýnist sitt hvað um einstök atriði. Ég vil endurtaka þakkir mínar til hv. þm. fyrir undirtektir þeirra við málið. Það er ástæða til þess að hraða þessu máli í gegnum þingið vegna þess að það þarf að semja reglugerð samkv. frv. þegar það hefur hlotið afgreiðslu. Og það fer að koma að því að framkvæma frv. og það er slæmt ef það dregst lengi úr þessu að það nái hér fullnaðarafgreiðslu.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. lauk ræðu sinni hér með því að undirstrika það, að ekki væri ágreiningur um þetta mál, þ. e. það væri ekki ágreiningur um að það eigi að gera átak í því að jafna betur hitunarkostnað en hefur verið. Ég hef líka gengið út frá því, að það væri ekki ágreiningur um þetta. Um þetta höfum við verið að tala allan tímann. Þegar við lögðum fram frv. okkar, sem ég og hæstv. ráðh. stöndum að og ég hef hér áður í umr. gert að umræðuefni, þá lögðum við áherslu á að ástandið væri svo slæmt að það yrði að gera verulegt átak í þessum efnum. Við héldum því fram, að þær búsifjar, sem verðhækkun olíunnar hefur valdið því fólki sem býr á olíuhitunarsvæðunum, væru svo miklar að jafna mætti við áföll vegna náttúruhamfara eða aðra óáran sem sjálfsagt þætti. að hið opinbera bætti úr þegar í stað. Við lögðum áherslu á það, að aðgerðaleysi í þessum efnum væri í hróplegri mótsögn við anda þeirrar samhjálpar og skilnings sem þjóðin væri vön að sýna þeim sem í nauðum væru staddir. Þetta var það sjónarmið sem við vorum að túlka. Og til þess að mæta þessum vanda lögðum við fram frv. okkar hér snemma á þinginu. Þegar talað er um að það sé samstaða um þetta mál, þá hef ég alltaf viljað leyfa mér að vona að það væri samstaða um að það þyrfti að taka það jafnalvarlegum tökum og þessi skoðun, sem ég hef hér minnt á, gerir ráð fyrir. Þetta þýðir það, að það var nauðsynlegt - og það máttum við allir vita - að auka stórlega það fé sem þyrfti að ganga til niðurgreiðslu olíu. En því miður hefur þetta ekki verið haft í huga. Hæstv. viðskrh. minnti á það, sem við vitum allir, að það er ekki gert ráð fyrir nema 4 milljörðum kr. í þessar þarfir á þessu ári. Í grg. með frv. því til fjárlaga, sem núv. hæstv. viðskrh. lagði fram, var gert ráð fyrir því, að til þessara þarfa þyrfti á þessu ári 3.6 milljarða kr. Þá var miðað við að ástandið væri óbreytt, olíustyrkurinn væri samkv. sömu reglum og giltu á síðasta ári, 3.6 milljarðar. En við vorum fyrr á þinginu að hugsa um miklu stærri upphæðir í þessu efni. Það var tómt mál að tala um einhverjar umtalsverðar umbætur á þessu sviði nema varið væri miklu meira fé til þess. Eftir allar þessar umr. og allt þetta samhljóða tal um að það yrði að gera stórt átak í þessum málum kemur það sem við stöndum núna frammi fyrir, að það á að auka þetta framlag aðeins um 400 millj. kr. Þetta er hið alvarlega atriði. Hv. 11. landsk. þm. sagði í upphafi sinnar ræðu, að það væri nú eins og raunar hefði alltaf verið, að aðalatriðið væri fjármögnun, þ. e. að fá fjármagn til þessa. Ég skil ósköp vel það sem hæstv. viðskrh. sagði í ræðu sinni áðan, að það væri erfitt um vik, úr því sem komið væri, að gera mikið umtalsvert í þessu efni fram yfir það sem gert hefur verið. Það sjáum við allir að hlýtur að vera erfitt. Þó sagði hæstv. ráðh. að það ætti að nota heimildir 7. gr. þessa frv., og er ánægjulegt að vita það, en skammt nær það. Ég vék að þessum heimildum í minni fyrri ræðu og skal ekki fara að tíunda það hér. En ég spyr nú: Ef á að nota þessar heimildir, hvers vegna í ósköpunum eru þá þessar aðgerðir settar í heimildarform og breytt um frá því sem er í gildandi lögum, að það skuli greiða niður verð olíu í þeim tilvikum sem þessar heimildir ná til? Hvers vegna? spyr ég. Hæstv. ráðh. er mér sammála í því eins og mörgu öðru, hversu nauðsynlegt er að stuðla að því að hitaveitum verði komið upp í þeim byggðarlögum, á þeim þéttbýlisstöðum í landinu þar sem ekki er jarðvarmi fyrir hendi. - Í frv. okkar beggja og félaga okkar, sem við lögðum áður fram, var þessi þörf undirstrikuð sérstaklega með því, að í því frv. er gert ráð fyrir að olía, sem notuð er sem orkugjafi í slíkum hitaveitum, sé greidd niður hliðstætt því sem er um aðra olíu til upphitunar húsa. Ákvæði um þetta er ekki að finna í þessu frv. Það er náttúrlega óskaplega mikill ágalli, vegna þess að ég held að við hljótum að vera sammála um það, að eitt af því, sem er mikilvægast í þessum málum nú, er að gera mögulegt að koma upp þessum hitaveitum einmitt á þeim stöðum sem eru ekki svo vel settir að það sé jarðvarmi fyrir hendi, a. m. k. ekki enn sem komið er. Og við sjáum afleiðingarnar af því að hafa ekki þessi sjónarmið í heiðri. Hæstv. ráðh. vék aðeins í þessu sambandi að Vestfjörðum. Ég aðeins impraði á því máli í minni fyrri ræðu, þó algjörlega óbeint og áreitnislaust, og ég ætla ekki að fara að ræða þau mál hér. En við sjáum hvað andkannalega það kemur út þegar menn hafa ekki hugfast hve mikilvægar þessar þarfir eru. Af því að Vestfirðir hafa verið nefndir, þá er þess að geta, að þar var farið fram á fjármagn til þess að koma upp fjarvarmaveitu eða hitaveitu með olíu eða öðrum orkugjöfum en jarðvarma í þremur stöðum sem hæstv. ráðh. minnti á. Það var veitt í þessu skyni eða gert ráð fyrir 500 millj. kr. En til þriggja staða á Austfjörðum: Hornafjarðar, Seyðisfjarðar og Egilsstaða - það voru líka þrír staðir þar sem þurftu á þessu að halda - eru veittar 1 800 millj. Ég hef ekki fengið skýringu á þessu. Mér finnst þetta ákaflega hliðstætt, nema að því leyti að það er nálægt helmingi fleira fólk á þessum stöðum á Vestfjörðum samanlagt heldur en er á Austfjarðastöðunum samanlagt. Ég ætla ekki a3 fara að metast á um þetta vegna þess að Austfjarðaframkvæmdirnar eru sjálfsagðar og ég er alveg með þeim. En þá ætti það ekki síður að hafa verið þjóðhagslega mikilvægt að aðstoða Vestfirðinga á hliðstæðan hátt og Austfirðinga á að aðstoða í þessu efni á þessu ári. En hvers vegna er ég að minnast á þetta? Ég hefði ekki minnst á þetta nema af því að hæstv. ráðh. kom inn á þetta mál í ræðu sinni áðan. En ég er að minnast á þetta vegna þess að þetta er dæmi um það, hve það er mikil skammsýni frá þjóðhagslegu sjónarmiði að leggja sig ekki meira fram um að styðja þessar framkvæmdir heldur en hæstv. núv. ríkisstj. gerir. Það tjóar ekki í þessu efni að segja að það vanti peninga, vegna þess að ef okkur er alvara með það að einhver sérstök mál hafi forgang, þá er svo ekki nema við framkvæmum það og ef með þarf með því að skera niður önnur útgjöld. Annars er ekkert mark á því takandi þegar við erum að tala um að sérstök mál eigi að hafa forgang. Ég hef hér vikið að nokkrum atriðum að gefnu tilefni í ræðu hæstv. viðskrh. Ég hef ekki verið stórorður eða með beinar ádeilur á einn eða neinn. Ég hef viljað ræða þessi mál í þeim anda að það gæti þrátt fyrir allt verið möguleiki á því, að samstaða næðist um að lagfæra þetta frv. Og mikið færi nú vel á því, að það tækist í þessari deild þegar við höfum fengið það svo ófullkomið úr Nd. En ef okkur á að takast að gera þetta, þá verðum við að gera okkur grein fyrir því, að það þarf að verja meira fjármagni til þessa, umtalsvert hærri upphæð en var á síðasta ári. Þó að núna sé gert ráð fyrir að það fari 400 millj. kr. meira fjármagn til þessara hluta á þessu ári en á síðasta ári, þá leyfi ég mér að efast um að það sé nema að forminu til, það verði ekki gert meira raunverulega heldur en þurfti að gera samkv. þeim reglum sem nú gilda. Við bíðum og sjáum til hverju fram vindur í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar. Ég vil leyfa mér að vona í lengstu lög, miðað við forsögu þessa máls, sögu þessa máls á þessu þingi og það ágæta frv. sem við hæstv. viðskrh. lögðum fram fyrr á þinginu ásamt félögum okkar. Þegar allt þetta er skoðað hlýtur maður að gera sér vonir um að nú verði eitthvað gert.



Herra forseti. Samgn. fékk til meðferðar frv. til l. um breyt. á sjómannalögum, 94. mál, sem komið er frá Nd. Nefndin fjallaði um frv. á fjórum fundum og fékk til viðræðu fulltrúa frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Aflatryggingasjóði. Samgn. Nd. gerði nokkrar breytingar á frv. og urðu nokkuð skiptar skoðanir í Nd. um þær breytingar. Málið var afgreitt þar með þeirri ábendingu, að samgn. Ed. tæki það til sérstakrar athugunar. Í 3. mgr. 1. gr. var gerð sú breyting, að sú regla, sem gilt hefur um stýrimann, vélstjóra, bryta og loftskeytamann um tveggja mánaða kaup ef hann yrði óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla, skyldi einnig gilda um aðra skipverja. Og í 4. mgr. segir, að hafi skipverji verið ráðinn á sama skip eða hjá sama útgerðarmanni í þrjú ár samfellt skuli hann halda föstu kaupi o. s. frv., en því var breytt í tvö ár og einnig samsvarandi að fimm árum var breytt í fjögur ár. Þeir fulltrúar, sem komu til nefndarinnar frá Alþýðusambandi Íslands, voru sérstaklega spurðir að því, hvort hægt væri að bera þessi ákvæði fyrir sjómenn saman við þær sambærilegu reglur sem gilda fyrir aðrar stéttir. Svar þeirra var á þá leið, að sérstaða sjómanna væri slík að alls ekki væri hægt að segja að þetta yrði hagstæðara fyrir sjómenn. Bentu þeir í því sambandi á 2. tölublað Fréttabréfs Alþýðusambands Íslands frá þessu ári þar sem segir í niðurlagi 12. liðar - í sameiginlegum kröfum á samningssviði ASÍ - að réttur sjómanna til launa í veikinda- og slysatilfellum verði aldrei minni en sá réttur sem landverkafólki er tryggður. Er þar með gefið í skyn að það telji að eðlilegt sé að hann sé nokkru rýmri. Í umr. í nefndinni var bent á að samkv. 3. gr. laga um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins beri hinni almennu deild sjóðsins að bæta aflahlut skips og áhafnar þegar brýna nauðsyn ber til að draga úr sókn til verndar mikilvægum nytjastofnum. Á þann hátt yrði leystur nokkur hluti þess vanda sem kann að skapast við þær breytingar sem felast í 2. mgr. frv., um að skipverji skuli taka kaup til þess dags og að honum meðtöldum er ráðningu hans lýkur samkv. ráðningar- eða kjarasamningi, og skiptir þá ekki máli þótt hann hafi verið áður afskráður, og enn fremur vegna breytingar sem gerð var í Nd., þar sem felld var niður setningin: „Laun er þó ekki skylt að greiða í hléum milli veiðitímabila, sem eru hefðbundin og þekkt fyrir fram.“ Fulltrúi Aflatryggingasjóðs tjáði nefndinni, að sjóðurinn hefði alls ekki bolmagn til að standa undir slíkum greiðslum, og nefndi sem dæmi, að stöðvun loðnuflotans í vetur hefði getað haft í för með sér 800 millj. kr. útgjöld fyrir sjóðinn. Nefndinni er því ljóst að þetta atriði ásamt ýmsum fleirum í sambandi við samþykkt frv. þarf að taka til nánari athugunar svo fljótt sem kostur er. Enn fremur er ljóst að þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir að verði á lögunum, kalla á að nánari ráðningarsamningar verði gerðir milli sjómanna og útgerðarmanna heldur en þeir sem tíðkast hafa fram að þessu, a. m. k. í mörgum tilfellum. En vegna þess, að nú er liðið hálft annað ár síðan gert var ráð fyrir og því lofað að kjarabætur eitthvað í þá átt sem felst í frv. yrðu veittar, taldi nefndin, að ekki væri hægt að fresta lengur að samþykkja þessi ákvæði, og leggur því til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. skrifa allir nefndarmenn, en Guðmundur Karlsson gerir það með fyrirvara.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. þetta með fyrirvara og vil gera í fáum orðum grein fyrir þessum fyrirvara mínum. Þetta lagafrv., sem hæstv. félmrh. Magnús H. Magnússon lagði fram í sinni ráðherratíð, er hluti af loforðum, sem ríkisstj. gaf sjómönnum haustið 1978, og er því einn af félagsmálapökkunum. Sjómenn hafa því greitt fyrir þetta frv. með því að gefa nokkuð eftir í kröfum sínum um hækkað fiskverð. Þetta frv. er því tilraun til þess að efna aðeins lítinn hluta af þeim loforðum sem þá voru sjómönnum gefin. Það var kynnt þegar frv. var lagt fram, að þetta væri gert í samráði við hagsmunaaðilana, bæði sjómenn og útvegsmenn, og reyndar að útvegsmenn gætu keypt sér jafnvel tryggingar gegn þeim álögum sem þarna voru á þá lagðar. En það kom fljótt í ljós, að þetta var alls ekki í samræmi við það sem sjómönnum hafði verið lofað. Þarna voru ýmis þau ákvæði sem sjómannasamtökin gátu ekki með nokkru móti sætt sig við. Eins tel ég að þarna sé um að ræða að blandað sé saman kjaramálum og réttindamálum og því á vissan hátt dæmi um þingmál sem hér á ekki að afgreiða. Síðan gerist það, að þetta er tekið til meðferðar í Nd. og þar verða miklar breytingar á frv. í meðferð samgn. og þannig að það verður í flestum atriðum sjómannasamtökunum þekkilegra, en þegar það er orðið verða útvegsmenn heldur óhressir. Þetta var afgreitt út út Nd. með yfirlýsingu frá hæstv. sjútvrh. þar sem hann segir að hann muni leggja áherslu á það við meðferð málsins í Ed. að samgn. í deildinni taki athugasemdir til meðferðar og geri tilraun til að ná samkomulagi með útvegsmönnum og sjómönnum. Mér finnst í sjálfu sér að þarna sé verið að fjalla um svo viðkvæmt mál, þar sem eru kjaramál, að til þess þurfi vel að vanda og því miður hafi ekki gefist sá tími sem til þurfti. Mig langar aðeins að minnast á fáein efnisatriði sem breytast í meðferð Nd. Þar er t. d. í 2. mgr. fellt út ákvæði sem segir: „Laun er þó ekki skylt að greiða í hléum milli veiðitímabila, sem eru hefðbundin og þekkt fyrir fram.“ Ég held að það sé óhætt að segja það, að á hinu gamla hefðbundna vertíðarsvæði hafi ríkt ákaflega skemmtilegur félagsandi. Ég býst við að maður finni hvergi nokkurs staðar jafnskemmtilega og heilbrigða félagsheild og eina skipshöfn, samstillta skipshöfn, og ég held að flestir sjómenn líti svo á að þeir séu miklu fremur ráðnir hjá skipstjóra heldur en útgerðarmanni, hafi alltaf litið svo á, - áhöfnin líti svo á að þeir séu ráðnir hjá skipstjóranum eða formanninum, svo lengi sem annar aðilinn gerir ekki hinum grein fyrir að þessum samningi sé slitið. Og sjómennirnir hafa ekki til þessa gert kröfur til þess að fá greitt fyrir tímabil sem liðið hefur milli veiðitímabilanna. Ég er satt að segja ekki viss um að við séum að gera rétt með því að rjúfa þessa gömlu hefð. Útgerðarmenn segja okkur að þessi breyting þýði það, að nú verði þeir, útgerðarmennirnir, að gera sérstakan ráðningarsamning við hvern skipverja fyrir hvert úthald eða hverja vertíð og þar með sé ráðningunni slitið eftir úthaldið. Það er önnur hefð sem alltaf hefur ríkt á vertíðarsvæðinu, og hún er sú, að ef maður á kost á hærri stöðu, ef háseti á kost á stýrimannsstöðu, ef stýrimaður á kost á skipstjórastöðu, þá getur hann farið úr skiprúminu samdægurs, bara látið skipstjóra vita um þá breytingu sem orðin er, og hann fer úr skiprúminu með - ég held í öllum tilvikum - velfarnaðaróskum skipstjóra síns og útvegsmanns um velgengni í nýju starfi. Ég er hræddur um að þessi breyting þýði það, að útvegsmenn muni jafnvel gera stífari og harðari kröfur til sjómanna um að samningur sé haldinn en til þessa hefur verið, og ég er ekki viss um að við séum að gera rétt í þessu. Við hefðum átt að leggja það betur niður fyrir okkur, hvað þessi breyting þýddi. Þá hefur verið látið í veðri vaka að útvegsmenn gætu jafnvel í þessum tilvikum, og einnig þegar veiðar eru stöðvaðar vegna fiskverndarsjónarmiða, leitað til Aflatryggingasjóðs eða jafnvel keypt sér tryggingar fyrir slíkum stöðvunum. En svo mun ekki vera, enda þyrfti Aflatryggingasjóður að hafa feikimiklar tekjur ef hann ætti að geta greitt skipshöfnum laun í öllum þeim hléum sem hljóta að verða. Í 3. gr. er því breytt, að þeir, sem á dekkinu vinna, fá sama rétt til greiðslu í veikinda- og slysatilfellum og þeir sem eru yfirmenn. Ég hef satt að segja ekkert við þetta að athuga. Mér finnst þetta heilbrigt og eðlilegt. Þessir menn eru í miklu meiri slysahættu en þeir, sem stjórna verkum, og því ekki nema eðlilegt að þessu sé breytt. Þá breyta menn því í 4. mgr., að staðgengisreglan kemur fyrr inn en ella og réttur manna verður meiri í slysa- og veikindatilfellum. Það er sagt að þetta muni ekki skapa fordæmi fyrir landverkafólk, og satt að segja gef ég ekkert fyrir það, enda er það ekki okkar mál, finnst mér, að fjalla um það sérstaklega í þessu tilviki. Þá kem ég að 6. mgr., og satt að segja verður mér á að spyrja þegar ég les þessa grein, hvort við séum virkilega staddir á árinu 1980. Þessi grein fjallar um það, að menn eigi ekki rétt á launum ef þeir af stórfelldu gáleysi eða jafnvel af ásetningi valdi sjálfum sér skaða og geti því ekki mætt til skips. Ég býst við því, að þetta sé táknrænt dæmi um það, þegar við Íslendingar þýðum greinar beint úr erlendum lögum og færum þær yfir til okkar. Ég get ekki séð að þessi grein eigi með nokkrum hætti við íslenska sjómenn eða hafi nokkru sinni átt. Ég býst við að þetta eigi miklu fremur við þar sem menn eru í langsiglingum. Ég býst við að frændur okkar Norðmenn þurfi kannske á einhverri grein sem þessari að halda, því að mér skilst að þeir sigli með ærið misjafnan mannskap á þilfari og hafi misjafnt vinnufólk. En ég vil ætla það, að slíkrar greinar sé ekki þörf í íslenskum sjómannalögum. Þá er þarna fellt niður ákvæði um vinnuskyldu þegar sjómenn komast ekki til skips í veikinda- eða slysatilviki og eru orðnir vinnufærir. Ég er ekki heldur sannfærður um ágæti þess að fella þetta niður, en tel að þar hefði þurft að fjalla nánar um. Þá komum við að síðustu greininni sem felld er þarna niður og breytt. Hún fjallar um tilkynningarskyldu í veikinda- og slysatilfellum. Þarna er felld niður tilkynningarskyldan og skylda manna til þess að skila veikindavottorði strax og veikindanna verður vart. Ég tel að það sé rangt og óheilbrigt að fella þetta niður. Ég tel að þarna sé um öryggisatriði að ræða í sjálfu sér fyrir skipshafnir lítilla skipa sem standa í dagróðrum. Það er mikils um vert fyrir skipstjóra að vita það, hvort hann getur farið á sjó með fulla skipshöfn eða hvort kannske einhver hluti áhafnarinnar kemur alls ekki til skips. Nú hafa þessir menn engar skyldur til þess einu sinni að tilkynna skipstjóra sínum um það, að þeir muni ekki koma í róðurinn, og hætt er við því, að vegna þessa muni jafnvel íslenskir skipstjórar fara í sjóróðra illa menntir þegar fram í sækir. Það getur vel verið að menn vilji gera lítið úr þessu, en ég var áðan að starfa með einum ágætum kunningja mínum, sem er skipstjóri í Vestmannaeyjum, og hann var einmitt að segja mér dæmi af því, hvernig þetta gæti verið misnotað. Hann var á báti sínum á síld s. l. haust og var búinn að segja mannskapnum hvenær ætti að koma til skips. Stuttu áður en hann fór að heiman hringdi einn af skipsmönnum til hans og tilkynnti honum, að hann væri orðinn veikur og gæti ekki komið í veiðiferðina. Hann bað hann þá að verða sér úti um veikindavottorð og koma því til sín og þá hefði hann ekkert við þetta að athuga, en piltur sagðist ekki geta skilað þessu veikindavottorði fyrr en að einhverjum dögum liðnum. Skipstjóri svarar því þá, að þar sem hann ætti ekki eftir nema 1/3 af veiðikvóta sínum, sem ekki voru nema 200 tonn, þá ætlaði hann bara að bíða eftir honum. Þá sagði piltur: „Jæja, það er best að ég sé ekkert að þessu. Ég kem þá.“ Hann var ekki veikari en svo. Þetta er gott dæmi um hvernig slík ákvæði eru notuð. Með flutningi þessa máls og afgreiðslu finnst mér að Alþ. taki að sér að verða afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdavaldið fremur en nokkuð annað, og við eigum ekki að láta reka svona á eftir okkur eins og við höfum oftlega látið gera. Við eigum að gefa okkur tíma til að skoða málin miklu betur en við höfum gert og ekki endilega hlaupa eftir yfirlýsingum ráðh., hvort sem þær eru gefnar við samningagerð eða einhvers staðar annars staðar. Ég vil sem sagt láta í ljós að ég efast um að sumar þessara breytinga, sem nú hafa verið gerðar í meðförum Alþingis, séu sjómönnum í hag. Við erum auðvitað með þessu að leggja aukinn kostnað á útgerðina. Við erum á sama tíma að fjalla um annað frv., um breytingu á lögskráningarlögunum og efni breytingarinnar er það, að útvegsmönnum er ekki gert að skyldu að greiða tryggingargjöld til þess að fá að lögskrá á skip sín. Og mér er spurn: Hvers vegna erum við að þessu? Jú, það er vegna þess að smáútgerðarmenn eru ekki betur haldnir sumir hverjir en það, að þeir hafa hreint ekki efni á í byrjun úthalds að greiða þessi tryggingargjöld. En á sama tíma erum við að hengja á þessa menn, sem eru að brasa við smáútgerðina allt í kringum landið, pinkla, sem þeir fá jafnvel ekki undir risið, og látum okkur ekkert um það muna. Mér finnst þetta frv. vera blanda eða grautur af kjaraatriðum og réttindaatriðum og þannig úr garði gert að Alþ. eigi ekki að fjalla um sumt af því. Og eins hitt, að mér finnst þetta frv. vera dæmi um þá meðferð sem við eigum ekki að viðhafa hér í Alþingi. Þetta eru vandmeðfarin mál og við eigum að fjalla um þau af miklu meiri kostgæfni og með vandaðri vinnubrögðum en hér hafa verið viðhöfð.