Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er mikið rætt um verðjöfnun á ýmsum vörum. Nýlega er búið að afgreiða þál. um að athuga verðjöfnun á flutningum um allt land. En þetta frv. snertir aðeins sement. Í 1. gr. segir: „Jöfnun flutningskostnaðar samkv. lögum þessum nær til allra verzlunarstaða á landinu, sem jafnframt eru aðaltollhafnir.“ Svo kemur viðbót: „Heimilt er viðskrh. að ákveða með reglugerð, að jöfnun þessi á flutningskostnaði skuli einnig ná til annarra tilgreindra verzlunarstaða!“ Það er út af fyrir sig ágætt að hafa heimild fyrir viðskrh. til þess að verðjafna flutninga á víðtækan hátt. En ég sé sérstaka ástæðu til þess að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hafi ákveðið, hvernig þetta heimildarákvæði verði notað eða hvort það verði yfirleitt notað. Sement er oft flutt langan veg á landi, t.d. hér frá Reykjavik austur í Skaftafellssýslu. Það er flutt 100, 200 og kannske 250 km á landi. Hingað til hafa þeir, sem flytja sementið langa leið, orðið að borga flutningskostnaðinn að öllu leyti sjálfir. Þau lög, sem hér á að setja, ná ekki tilgangi sínum, nema heimildarákvæðið verði notað og verðjöfnunin nái til sem flestra verzlunarstaða á landinu, þótt þeir séu langt frá innflutningshöfn. Mér þætti fróðlegt, áður en þetta frv. verður afgr. sem lög, ef hæstv. ráðh. vildi gefa einhverjar yfirlýsingar í sambandi við framkvæmd á þessari væntanlegu löggjöf.



Herra forseti. Ég get því miður ekki gefið neinar upplýsingar um þetta atriði, sem hér var spurt um. Engar ákvarðanir hafa að sjálfsögðu verið teknar um það, hvaða háttur verði hafður á um þessi efni, en ég tel sjálfsagt, að það verði leitazt við að koma við sem mestu jöfnunarverði sements á um allt land. Ég geri ráð fyrir því, að þetta verði aðallega í höndum þeirrar sjóðsstjórnar, sem gert er ráð fyrir í frv. En sem sagt, það hefur ekki verið tekin nein bindandi ákvörðun um þetta, en mér sýnist einsýnt, að það eigi að koma verðjöfnun sem víðast á.



Herra forseti. Ég tel eðlilegt, að hæstv. ráðh. geti ekki svarað þessu ákveðnara en þetta að sinni. En ég skil hæstv. ráðh. svo, að hann vilji, að heimildarákvæðið verði notað, og eins og hann sagði, að það verði stefnt að því að ná sem jöfnustu verði á sementi um allt land.



Herra forseti. Hv. frsm. landbn. lýsti nál. n. við 2. umr. hér rétt áðan. N. mælir með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Þegar hafa 2 nm., við hv. 2. þm. Norðurl. v., flutt tvær brtt. við frv. og kem ég að þeim síðar. Sú samstaða, sem náðist í n., á einvörðungu rætur sínar að rekja til þess, að frv. er nú mjög breytt frá því, sem það var fyrst lagt fram í hv. Ed. Hæstv. landbrh. og þingmeirihl. hefur fallizt á samkv. eindregnum óskum okkar sjálfstæðismanna að draga til baka þrjá síðustu kafla frv. og afgreiða einungis á þessu Alþingi 1. kafla þess. Ég mun því ekki á þessu stigi ræða þá kafla frv., sem nú hafa verið niður felldir, til þess mun nægur tími gefast síðar. Það meginatriði, sem felst í þessu frv., eins og það nú er orðið, er bundið fjármögnun stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það er höfuðatriði þessa frv. að afla deildinni aukinna tekna og það með því að leggja fram aukið fjármagn úr ríkissjóði, sem nemur 21 millj. kr. árlega, lögfesta til 1980 hið svokallaða stofnlánadeildargjald, sem lagt hefur verið á framleiðslu bænda, og hækka álagt gjald á útsöluverð landbúnaðarvara úr 0,75% í 1%, enn fremur, að ríkissjóður skuli greiða jafnvirði þess fjár, sem innheimt er af búvöruframleiðslunni og útsöluverði landbúnaðarvara. Hér er farið að nokkru eða mestu leyti í sömu slóð og gert hefur verið, frá því að þessi lög voru sett 1962, og þó gengið nokkru lengra í álögum en fyrri ríkisstj. hafði gert. Því þarf ekki að lýsa fremur en gert hefur verið fyrr í þessum umr., hver þörf það er fyrir stofnlánadeild landbúnaðarins að fá aukið fjármagn, aukið eigið ráðstöfunarfé. Að þessu hefur verið vikið af fyrri ræðumönnum, en ég vil þó vegna þeirra ummæla, sem hv. frsm. n., 4. þm. Norðurl. e., lét falla hér áðan, segja um þetta örfá orð. Hv. þm. sagði, að það hefði verið fullyrt, að fé mundi vanta til stofnlánadeildarinnar á þessu ári. Nú veit ég ekki til þess, að neinn hafi fullyrt um þetta út af fyrir sig. En eins og sakir standa, eru horfur á því, að stofnlánadeildin fái til ráðstöfunar á yfirstandandi ári um 420 millj. kr. Lánsumsóknir eru hins vegar eftir því sem að ég hef komizt næst, um 640 millj. kr. Þess vegna er ljóst, að miðað við þessar tölur vantar til þess að fullnægja lánsumsóknum um 220 millj. kr. Hér skal engu um það spáð hverjar verða framkvæmdir bænda á þessu ári, hvort tekst að framkvæma allt það, sem lánsumsóknir segja til um, að bændur hafi í hyggju. Það verður að koma á daginn. En ef svo færi, þá er ljóst, að þarna vantar mikið fé. Það eru einnig möguleikar á því, að hæstv. fjm-. og landbrh. kunni að útvega aukið fjármagn síðar á þessu ári. Um það hafa engar yfirlýsingar verið gefnar á þessu stigi, og um það skal ég ekkert fullyrða, en ástandið er sem sagt þannig, eins og nú standa sakir, að langt bil er á milli þeirra umsókna frá bændum og vinnslustöðvum landbúnaðarins, sem borizt hafa, og þess fjármagns, sem þegar er séð, að deildin hafi til ráðstöfunar. Það er því ekki undarlegt, þó að velt sé vöngum yfir því, hvort svo kynni að fara, að á þessu ári verði ekki hægt að fullnægja þeim lánsumsóknum, sem borizt hafa, ef framkvæmdir verða í samræmi við umsóknir. Um fjármögnun deildarinnar að öðru leyti vil ég segja það, að við fulltrúar Sjálfstfl. í landbn. Nd. höfum ákveðið að styðja þær till., sem felast í frv. um aukna fjármögnun, þótt það sé gefið í skyn, að verulegt átak sé gert til þess að bæta úr fjárskorti deildarinnar, þá er vert að vekja á því athygli, að þarna er ekki um neitt stökk að ræða. Ef litið er á það, hver hlutur eigin ráðstöfunarfjár var í útlánum á t.d. árinu 1968, þá var það 45,2%. Með því móti, að þetta frv. verði afgreitt eins og það liggur nú fyrir, má heita, að hlutur eigin ráðstöfunarfjár deildarinnar verði hinn sami í útlánum, ef svo fer, að framkvæmdir og lánsfjárþörf verða í samræmi við þær umsóknir, sem fyrir liggja. Þarna er því alls ekki um neitt stökk að ræða til þess að auka ráðstöfunarfé deildarinnar frá því, sem var fyrir fáum árum, en það hefur þó farið mjög niður á við nú hin síðustu ár, m.a. vegna þeirrar geigvænlegu verðbólguþróunar, sem geisað hefur, og vegna þess, hve byggingarvísitala hefur tekið stórkostleg stökk upp á við og það mun meira en almenn verðlagsþróun í landinu hefur gefið tilefni til. Einnig má vitaskuld benda á það, að fastaframlag ríkissjóðs hefur ekki farið hækkandi. Í framhaldi af þessum umræðum um fjármögnun deildarinnar vil ég aðeins ítreka það, að við fulltrúar sjálfstæðismanna í landbn. munum styðja þau ákvæði frv., sem að þessu lúta, og halda þannig við fyrri stefnu okkar sjálfstæðismanna, sem mörkuð var með lögunum 1962. Það er auðvitað nokkuð freistandi að ræða það, hvað núv. hæstv, stjórnarflokkar virðast leggja mikið kapp á að afsanna flest það, sem þeir hafa sagt, meðan þeir voru í stjórnarandstöðu. Verk núv. ríkisstj. í fjölmörgum málaflokkum virðast því marki brennd, að þau ganga í þveröfuga átt við það, sem oddvitar núv. ríkisstj. héldu fram, meðan þeir sjálfir voru í stjórnarandstöðu. Og ef þessi saga væri rakin; þá yrði það næsta brosleg saga. Hér skal ég ekki fara út í það að rekja þessa sögu, sem mætti segja um flesta málaflokka, sem á góma hefur borið í íslenzkum stjórnmálum, frá því að þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Ég get þó ekki á mér setið að minna á það, að þegar stofnlánadeildarlögin voru sett árið 1962, börðust talsmenn núv. stjórnarflokka og þá sérstaklega talsmenn Framsfl. harkalega gegn þeirri lagasetningu, og sú barátta var fyrst og fremst háð gegn þeirri fjármögnun, sem stofnlánadeildinni var séð fyrir með þeim lögum. Það má auðvitað vitna til þess, að við þær umr., sem fóru fram hér á hv. Alþ., þegar þessi lög voru sett, tóku fjölmargir þm. Framsfl. til máls og héldu langar ræður, þar sem þeir lýstu andstöðu flokksins við þessi ákvæði og töldu, að með þeim væri stefnt út í sérstakan voða fyrir landbúnaðinn. Ég ætla nú ekki að fara að rekja þessar umr., enda mundi það æra óstöðugan og væri hægt að sinna því nálega þangað til dagur rinni. En mig langar þó til þess að vitna til örfárra setninga, sem fram komu í þessum umr. Ég lít svo á, að hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, hafi um langt skeið verið einn galvaskasti málrófsmaður Framsfl., enda ekki að undra, þar sem að hann hefur verið meðal forustumanna þess flokks um áratugaskeið. Þessi hv. þm. komst m.a. svo að orði í umr. um stofnlánadeildarfrv. 1961 hér á Alþ., að með þessum aðförum, þ.e.a.s. að leggja stofnlánadeildargjaldið á búvöruframleiðsluna og þar með á bændastéttina, væri stefnunni í landbúnaðinum breytt stórkostlega. Hann sagði, að stefnan hlyti hreinlega að vera við það miðuð að draga stórkostlega úr uppbyggingu landbúnaðarins og beina uppbyggingunni í aðrar áttir. Hún væri við það miðuð að fækka bændum og brjóta niður sjálfstæða bændastétt. Hv. þm. sagði, að grátlegt væri að hugsa til þess, ef þessar aðfarir yrðu til þess, að jarðir legðust í eyði í stórvaxandi mæli. Hv. 1. þm. Austf. talaði vissulega þarna mjög í sama dúr og margir aðrir þm. flokksins. En það er næsta broslegt, að þegar Framsfl. og þessir sömu hv. talsmenn hans komast í valdastóla, þá skuli það vera meðal fyrstu verka þeirra við breytingu löggjafar um landbúnaðarmálefni að framlengja þetta stofnlánadeildargjald í lögum og fella niður þau skerðingarákvæði, sem búið var að lögfesta og voru á þann veg, að stofnlánadeildargjaldið skyldi frá og með árinu 1976 lækka í áföngum og mást út. Þar með hafa þessir talsmenn og forustumenn Framsfl. sannað það, svo að ekki verður um villzt, að þau ummæli, sem þeir viðhöfðu um þetta efni á árinu 1961 og æ síðan, hafa verið hreinræktaður skrípaleikur og marklaus áróður, sem engin meining hefur verið með. Þannig hefur farið fyrir þessum hv. þm., hæstv. ráðherrum og stuðningsmönnum þeirra í fjölmörgum öðrum greinum. Hv. þm. Eysteinn Jónsson, 1. þm. Austf., sagði einnig um 0,75% álagið á söluvörur landbúnaðarins, að það væri ósæmilegt að leggja tolla á mjólk og kjöt. Nú er það væntanlega meining þessa hv. þm. og hæstv. ríkisstj., hæstv. landbrh. og annarra þm. Framsfl., sem fyrr á árum töluðu harðast gegn þessum ákvæðum, ekki einasta að viðhalda þessu í lögunum, heldur hækka þennan toll, sem hv. þm. Eysteinn Jónsson kallaði svo, úr 0,95% upp í 1%. Þannig voru nú heilindin í þeim málflutningi. Það má og minna á það, að í þessum málflutningi hv. framsóknarmanna 1961 vitnuðu þeir títt til samþykkta búnaðarþings og ýmissa mótmælasamþykkta bændafunda úti á landi. Nú er svo komið, að þessir hv. þm. og hæstv. ríkisstj. hirða ekki um að leggja frv. sem þetta fyrir búnaðarþing eða skjóta því á nokkurn hátt til bændasamtakanna. Þrátt fyrir það hefur núv. hæstv. landbrh. margsinnis lýst því yfir í mín eyru, að hann vilji hafa sem nánast samstarf við bændasamtökin um stefnumörkun í landbúnaðarmálum og hann vilji fara að vilja þeirra helzt í einu og öllu. Nú er hins vegar ekki hirt um að bera þetta undir þessi sömu samtök. Hæstv. landbrh. sagði í ræðu sinni við 1. umr. að ekkert vopn væri eins sterkt í stefnumótun við uppbyggingu landbúnaðarins og lánveitingar. Ég hygg, að þetta sé nokkuð sannmæli. Þess vegna er það enn ein höfuðforsenda þess, að mikil uppbygging og framkvæmdir verði í landbúnaði, að þannig sé búið að lánasjóðum landbúnaðarins, að unnt sé að veita framkvæmdalán til að örva bændur til framfara. Þetta er þveröfugt við það, sem þessi hæstv. ráðh. og fleiri flokksbræður hans sögðu þegar stofnlánadeildarlögin voru sett 1962. Þá var, eins og ég þegar hef lýst, tónninn sá, að með þessu fyrirkomulagi, með fjáröflun til stofnlánadeildar landbúnaðarins og eflingu hennar, væri verið að grafa undan bændastéttinni, brjóta niður sjálfstæða bændastétt og fækka bændum. Þannig fór um sjóferð þá. Og þetta er sannarlega ekkert einsdæmi, eins og ég þegar hef að vikið, og það mun gefast tími til þess seinna að sýna fram á, að gerðir þessarar hæstv. ríkisstj. í fjölmörgum öðrum málaflokkum hafa verið algerlega í samræmi við þetta. Þeir hafa framkvæmt flest það, sem þeir fordæmdu harðast áður. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta atriði. Ég taldi nauðsynlegt að vekja nokkra athygli á þessari málsmeðferð og hversu núv. talsmenn þessa frv. og þingmeirihl. hefur gersamlega ómerkt öll sín fyrri ummæli um uppbyggingu stofnlánadeildarinnar og fjáröflun til hennar. Það var enda sagt í þeim umr. af hv. 1. þm. Sunnl., að framsóknarmenn hefðu snúizt gegn málinu á þeim tíma gegn betri vitund, gegn sannfæringu sinni, og þessi orð hv. 1. þm. Sunnl. hafa sannazt, eins og svo mörg önnur orð, sem sá hv. þm. hefur látið sér um munn fara. Ég vil aðeins í sambandi við önnur ákvæði þessa frv. eins og það liggur nú fyrir, víkja að þeim brtt., sem við hv. 2. þm. Norðurl. v. flytjum á þskj. 780. Þær till. miða að því að fella niður tvær breytingar, sem fyrirhugað er að lögleiða með þessu frv. nú á þessum síðasta degi Alþ. Í fyrsta lagi eru það breytingar, sem fyrirhugað er að lögfesta samkv. þessu frv. á útlánareglum stofnlánadeildarinnar. Þar segir svo í 6. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Lánareglur deildarinnar skulu miðaðar við það, að bændur, sem hafa minna en verðlagsgrundvallarbú, en hafa möguleika til að ná aukinni hagkvæmni með stækkun búanna, njóti hagkvæmustu lánakjara til umbóta á jörðum sínum að því marki, að náð sé bústærð, sem svarar 11/2 verðlagsgrundvallarbúi, eins og það er á hverjum tíma.“ Enn fremur segir í 4. málsgr.: „Nú hefur bóndi stærra bú en sem svarar 11/2 verðlagsgrundvallarbúi eða sækir um lán til framkvæmda, sem svara til stærra bús. og er þá heimilt að skipta lánum til viðkomandi framkvæmda þannig. að hluti þeirra sé með öðrum kjörum eða lægri hundraðshluti verði veittur út á framkvæmdina.“ Með þessum ákvæðum er stefnt að því. að bændur, sem vilja byggja stærri peningshús en sem svarar fyrir bústofn 11/2 verðl.grv.bús, fái verri lánskjör en þeir, sem byggja fyrir minni bústofn. Nú sagði hv. frsm. n., 4. þm. Norðurl. e., áðan, að það væri mun dýrara að byggja litlar byggingar en stórar og það svo, að í 24 kúa fjósi væri básinn 25% dýrari en í 48 kúa fjósi, og í 12 kúa fjósi væri básinn 40% dýrari en í 48 kúa fjósi. þetta sannar okkur, að ef stefnt er til aukinnar hagkvæmni í landb. og um leið fyrir þjóðarheildina, þá er hyggilegt að örva til þess að byggja fremur stærri byggingar en smáar. Það er enn fremur vitað með nokkurri vissu, enda þótt óyggjandi rannsóknir hafi ekki farið fram, að bú með einhliða búrekstri, sem byggja á einni búgrein að meginstofni, veita meiri hagkvæmni en blönduð bú. Þess vegna er hyggilegt að haga svo landbúnaðarstefnunni að örva til meiri verkaskiptingar í landbúnaðarframleiðslunni og forðast að beita lánareglum og ríkisframlögum, þannig, að með þeim myndist eins konar þröskuldur fyrir framfarir í landbúnaði. Það var reyndar svo, þegar stofnlánadeildarlögunum var síðast breytt og ný lög um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum voru sett 1971, að þá voru felld niður þau mörk, sem áður höfðu takmarkað styrkveitingar út á ræktun eftir stærð ræktunarlanda. Þetta var gert vegna þess, að þessar takmarkanir höfðu leitt til þess, að farið var í kringum ákvæðin, jörðum var skipt, svo að til óhagræðis leiddi. og það mátti líta svo á auk þess, að þetta verkaði sem hemill á eðlilegar framfarir. Ég lít svo á, að það sé mjög óhyggilegt að móta þannig lánareglur og binda í lögum, að það sé gert ráð fyrir því. að þeir, sem eru duglegustu bændurnir, og þeir, sem búi á beztu jörðunum, fái lakari kjör en aðrir. Ég viðurkenni hins vegar, að þörf kann að vera á því að spyrna nokkuð við fótum. að jarðir séu ekki um of yfirbyggðar, eins og kallað er, þannig að á kostarýrum jörðum, sem ekki veita möguleika til mikillar framleiðslu, verði ekki veitt lán til stærri bygginga en svo, að þær rúmi þann bústofn, er jörðin getur framleitt. Þetta mál er allt annað og er ekki bundið neinum mörkum, er ákvarðast af verðl.grundvallarbúi, heldur verður að ákvarðast af kostum hverrar jarðar fyrir sig. eins og hún er frá. náttúrunnar hendi, og því, hvernig unnt er að bæta búskaparaðstöðu hennar. Og það er sú stefna. sem mörkuð var með stofnlánadeildarlögunum 1971. að reyna að haga svo stefnunni í þessum málum, að kostir hverrar jarðar fengju notið sín og að reynt væri að örva bændur til framfara til samræmis við það. Í samræmi við þessa skoðun. sem ég hef hér lýst. hófum við hv. 2. þm. Norðurl. v.. flutt brtt. á þskj. 780 um það, að 2. og 4. málsgr. 6. gr. falli niður. Við 9. gr. frv. flytjum við brtt., sem lýtur að sama efni og er um það, að niður falli málsgr., sem kveður á um heimildir til mishárra vaxta af lánum til sömu framkvæmda eftir bústærð. Þá flytjum við tvær brtt. Í fyrsta lagi við 2. tölul. 5. gr., sem hljóðar svo í frv., með leyfi forseta: „Til nýbygginga og endurbyggingar íbúðarhúsa á lögbýlum.“ Brtt. felur í sér að breyta þessu í: „Til nýbygginga og endurbyggingar íbúðarhúsa á sveitabýlum.“ Nú kann einhver að ætla, að þarna sé ekki mikill munur á. en hann er þó nokkur. Það hefur tíðkazt nú hin síðari ár. að viðurkennd hafa verið af landnámi ríkisins svokölluð smábýli. þjónustubýli og jafnvel iðnaðarbýli í sveitum landsins, og þessi býli hafa fengið lán til íbúðarhúsa úr stofnlánadeild landbúnaðarins og hafa raunar ekki átt í annað hús að venda. Ef frv. er samþ. í því formi, sem það er, þá fer það þannig, að þeir menn. sem vilja byggja úti í sveit. t.d. ráðunautar eða menn, sem annast aðra þjónustu fyrir landbúnaðinn, t.d. reka vélaverkstæði, aka mjólkurbíl eða þess háttar, fá ekki lengur lán úr stofnlánadeild landbúnaðarins, vegna þess að þeir búa ekki á lögbýlum. Húsnæðismálastofnun ríkisins lánar ekki til íbúðarhúsa í sveitum, og þeir eru þess vegna knúðir til þess að byggja í þéttbýli. Við hv. 2. þm. Norðurl. v., Gunnar Gíslason, lítum svo á, að það sé rangt að útiloka með lagasetningu, að þessir menn geti áfram byggt í sveitum landsins. Þeir hafa styrkt sveitirnar og verið góðir gjaldþegnar sinna sveitarfélaga, og við þá staðreynd er miðuð sú brtt. að breyta orðinu „lögbýlum“ í „sveitabýlum“. Sömu sögu er að segja um síðustu brtt. á þskj. 780, við 12. gr. Þar leggjum við til, að breytt verði orðinu „lögbýlum“ einnig í orðið „sveitabýlum“. Þessar litlu brtt., sem við fulltrúar Sjálfstfl. í hv. landbn. Nd. flytjum, raska ekki í neinu uppbyggingu þessa frv., og stofnlánadeildinni kemur það á engan hátt illa, þó að þær verði samþykktar. Það liggur fyrir yfirlýsing um það frá hæstv. ráðh. að þess sé að vænta, að endurflutt verði frv. á næsta Alþ., sem hér hafa verið lögð fram sem fylgifrv. þessa frv., og ef hæstv. ráðh. óskar þess að endurflytja frv. til nýrra stofnlánadeildarlaga með þeim ákvæðum, sem við leggjum til, að nú verði felld niður, þá gefst vitaskuld nægur tími til þess að leggja þessi atriði undir dóm samtaka landbúnaðarins, leggja þau fyrir búnaðarþing og aðra fundi í samtökum bænda. Það væri í samræmi við yfirlýsta stefnu hæstv. ráðh. og það væri í samræmi við venju fyrirrennara hans í sæti lbrh. Enda þótt ekki hafi alltaf verið farið eftir þeim samþykktum, sem gerðar hafa verið á búnaðarþingi, hefur það verið venja við alla stefnumörkun í löggjöf um landbúnaðarmálefni, að málin væru lögð undir dóm samtaka bænda, áður en þau fengju afgreiðslu Alþ. Þess vegna vil ég vænta þess, að hæstv. ráðh. geti á það fallizt og meiri hl. Alþ., að þessar brtt. okkar fulltrúa Sjálfstfl. í landbn. verði nú samþ. Það gefst, eins og ég hef þegar sagt, nægur tími til þess að taka þær upp síðar, ef það þykir henta. Ég hygg, að ekki sé ástæða fyrir mig að hafa um þetta fleiri orð. Ég get aðeins sagt það út af þeirri brtt., sem hv. 12. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, hefur flutt, að í samræmi við þær yfirlýsingar, sem við fulltrúar Sjálfstfl. í landbn. höfum gefið um stuðning okkar við fjármögnun stofnlánadeildar, munum við ekki greiða þeirri till. atkv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér af flytja litla brtt. við þetta mikla mál, frv. til l. um stofnlánadeild landbúnaðarins. Mín till. varðar einn þátt í fjáröfluninni til stofnlánadeildar. Hún fjallar um það aðallega, að gjald á útsöluverð mjólkur og rjóma og heildsöluverð annarra landbúnaðarvara, sem nemur 1%, verði fellt niður. Varatill. mín fjallar um það, að hækkunin, sem núv. ríkisstj. leggur til að gerð verði á þessu gjaldi, þ.e.a.s. hækkunin um 25%, verði felld niður. Ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt., er í fyrsta lagi sú, að mér þykir það engan veginn óumdeilanleg fjáröflunarleið til stofnlánadeildar eða fjárfestingarsjóðs eins atvinnuvegar, að gjald sé lagt á útsöluverð vara frá þessum atvinnuvegi, vara, sem seldar eru hér innanlands. Þannig verða neytendur látnir bera kostnað af hinum margvíslegustu framkvæmdum, sem hægt er að segja að standi í sambandi við þennan grundvallaratvinnuveg. Þessi aðferð er ekki tíðkuð í öðrum fjárfestingarlánasjóðum. Þó var það svo, að þegar lögin um stofnlánadeild landbúnaðarins voru sett á Alþ. 1961, þá var þessi aðferð samþ., og þetta var látið gott heita af meiri hl. Alþ., sem þá var, enda stóð þá svo á, að mjólk og mjólkurvörur voru tiltölulega ódýrar. Sú var raunar tíðin þá, að hv. 2. þm. Sunnl., núv. sessunautur minn hér í d., Ágúst Þorvaldsson, flutti brtt. um, að þetta gjald yrði fellt niður, rétt eins og ég er að gera nú. Hann flutti m.a. till. um, að 1 % gjald bænda væri líka fellt niður og að samsvarandi upphæðir yrðu fremur teknar af almannafé. Ég leyfi mér því að vænta stuðnings hans við þessa till. svo og annarra flokksbræðra hans, sem sama sinnis voru. Það er enn þá minni ástæða til þess nú í dag, að þetta gjald sé látið halda sér, þegar þannig stendur á, að nú nýverið hafa landbúnaðarvörur og sérstaklega mjólkin hækkað svo mjög í verði, að einsdæmi er. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur því miður sýnt neytendum í landinu alveg einstakt tillitsleysi, þegar hún, um leið og almennar verðhækkanir urðu í landinu, sem allir vissu um að hlutu að koma 1. marz, stórminnkaði niðurgreiðslur á landbúnaðarvörur, þannig að mjólk hækkaði í verði um 44%. Það þarf engan að undra, að húsmóður á við skulum segja 5 manna heimili, sem kemur í mjólkurbúðina og kaupir sinn venjulega skammt þar, sem hún þurfti að borga 370 kr. fyrir í gær og þarf að borga 500 kr. fyrir í dag, verði á að mótmæla því, sem verið er að gera. Og konan við hliðina á henni, sem er kannske að kaupa mjólk til tveggja daga, borgaði fyrir það í gær um það bil 290 kr. og þarf að borga fyrir það í dag 440 kr. Það, sem gerðist, verður að segjast eins og er. er fyllsta tillitsleysi gagnvart neytendum í landinu. Slíkt og þvílíkt létu menn sér ekki detta í hug að gera, nema þeir byggjust við, að það fólk, sem slíkar hækkanir bitna á, væri vant því að taka því þegjandi, sem að því væri rétt. Og það voru þessar aðferðir, sem húsmæður í Reykjavik og víðar voru fyrst og fremst að mótmæla nú nýverið, er þær ályktuðu gegn hinum tíðu og miklu verðhækkunum í landinu. Það var fyrst og fremst verið að mótmæla þeim aðferðum og því tillitsleysi, sem neytendum í landinu er sýnt. Nú þegar til umr. eru hér þessi mál, sem varða einmitt verð á þessum vörur, legg ég til, að nú noti hæstv. ríkisstj. tækifærið og geri þarna bragarbót og felli niður þetta gjald, sem frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir að lagt sé á útsöluverð mjólkur og rjóma og heildsöluverð annarra landbúnaðarvara, þannig að verð þessara vara megi nú aftur nokkuð lækka. Það liggur í augum uppi, að það er ekki aðeins, að verðið muni hækka, vegna þessa frv., sem hér liggur fyrir. ef það verður samþykkt. Þá má sérstaklega benda á það, að vitanlega er þetta ákaflega þægilegur gjaldstofn að hafa, þegar svo stendur á, að gjaldið er lagt á útsöluverðið, sem nú nýverið hefur hækkað, og þess vegna er engu um það að treysta fyrir fólk, hvað eiginlega muni koma út úr þessu gjaldi, þegar litið er til þess, hversu hringlað hefur verið til og frá með niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum nú í vetur. Það veit enginn mjög lengi, hvaða verð á að vera á þessum vörum, þegar niðurgreiðslur geta skyndilega orðið lækkaðar eða jafnvel felldar niður, um leið og aðrar verðhækkanir verða á vörunni. Menn hafa oft sagt: Hækkaði ekki kaup almennt í landinu? Var þá ekki sjálfsagt, að fólk greiddi hærra verð fyrir þessar vörur eins og ýmsar aðrar? Jú, e.t.v., en ekki svona miklu hærra. Þar við bætist, að sú kauphækkun, sem almenningur fékk, kom ekki í hendur alls þorra fólks fyrr en í lok marzmánaðar, en hækkunin á mjólkurafurðunum varð í byrjun marzmánaðar. Það var því víða erfitt að láta enda ná saman þennan mánuð, þegar verðið var svo mjög á undan kauphækkuninni. Ég hygg, að ég þurfi ekki að leiða fleiri rök að því, að sú álagning sem þetta frv. felur í sér, sé ekki eðlileg í þessum tilgangi. Ég get ekki séð samhengið í því, að við þurfum að greiða hærra verð fyrir mjólk vegna þess, að það þurfi að reisa loðdýraræktarbú, gróðurhús eða klakstöð, viðgerðarverkstæði fyrir jeppa o.fl., sem ekki á neitt skylt við mjólkurverð annað en það, að allar þessar framkvæmdir eru úti í sveitum og mjólkin er í flestum tilvikum framleidd í sveitum. Þess vegna finnst mér þetta ekki vera eðlilegur gjaldstofn, það verður að segjast eins og er, þótt ég hafi vafalaust eins og fleiri stjórnarþingmenn 1961 látið þetta gott heita. En ég endurtek, að þá stóð ekki svona einstaklega illa á með mjólkurverð eins og nú, og stingur sérstaklega í augun, þegar sérstakt álag kemur á útsöluverð mjólkur, sem nú nýverið hefur stórhækkað öllum neytendum að óvörum. Ef hv. þm. geta ekki fellt sig við þá tilhögun að fella þetta gjald algerlega niður, leyfi ég mér þó að vænta þess, að þeir sýni neytendum í landinu þá tillitssemi að hækka álagið ekki frá því sem nú er, og samþykki varatill. mína ef aðaltill. nær ekki fram að ganga.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. eftir miðnætti, en hv. frsm. gaf mér tilefni til þess að segja hér aðeins örfáar setningar. Hann vitnaði í grein í Morgunblaðinu frá síðasta laugardegi og fannst eitthvað ekki rétt sagt þar. Í greininni er talað um, að fullyrt sé, að ekki verði unnt að fullnægja lánsfjárþörfinni, þótt þetta frv. verði samþ. En ég segi í greininni, að ef svo verður, þá verður að taka upp nýja stefnu. Ég hef aldrei fullyrt, að það verði ekki unnt að fullnægja lánsfjárþörfinni, en það hafa aðrir fullyrt. Síðar get ég sagt hv. þm. nafn eða nöfn, ef hann hefur aldrei heyrt neinn fullyrða um lánamöguleika stofnlánadeildarinnar. En ég vil taka það fram, að ég hef ekki fullyrt neitt um þetta. Ég sagði hér í gær, að e.t.v. muni hæstv. landbrh. útvega fjármagnið, enda þótt það hefði ekki verið gert í framkvæmdaáætluninni og enn hafi ekki sézt till. um, hvernig að því verði farið. En það hefur oft verið svo við landbúnaðarsjóðina, að fjármagn hefur verið útvegað eftir á, og þess vegna hef ég ekkert fullyrt. En það hafa aðrir gert, og ég er hér um bil viss um, að hv. þm., sem talaði hér áðan, hefur heyrt fullyrðingar í þessa átt, en það skiptir ekki máli. Annað var það í greininni, sem hv. þm. var ekki alveg sáttur við. Það var, að ef ekki væri hægt að fullnægja lánsfjárþörfinni á þessu ári, þá yrði að taka upp nýja stefnu, því að áður hafi bændur alltaf fengið lán, hafi þeir uppfyllt lánaskilyrði samkv. reglum bankans. Þannig hefur þetta alltaf verið, það veit hv. þm. Hitt er rétt, að sú regla var upp tekin að veita aðeins lán út á eina framkvæmd á ári. Þeim reglum hefur verið fylgt. Ég vildi óska þess, að hæstv. ráðh. gæti útvegað þær 220 millj. kr. sem virðist vanta, þegar miðað er við þá fjáröflun, sem núna er fyrir hendi, og þá áætlun á lánsfjárþörf, sem birt er á fskj. með því frv., sem við nú erum að ræða um. Ég sé ekki ástæðu til, að ég eyði hér lengri tíma í nótt til þess að ræða þetta frekar. Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning, sem mér virðist koma fram hjá hv. frsm. hér áðan.