Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í framhaldi af þeirri umr., sem varð hér í d. um frv. til l. um fjáröflun til vegagerðar, flytur fjh.- og viðskn. brtt. á þskj. 255 sem er aðallega þess efnis, að orðinu „dagsektum“ er breytt í „viðurlögum“. Síðan er í brtt. lagt til að þessi viðurlög skuli nema tilteknum fjárhæðum á dag frá lokum álesturstímabils í allt að 30 daga. Það kemur fram, að viðurlögin geta ekki verið nema í 30 daga og tiltekin fjárhæð á dag hvern þessa 30 daga. Fjh.- og viðskn. leggur shlj. til að þessi brtt. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. til laga, sem hér er á dagskrá, um breyt. á l. nr. 79 6. sept. 1974 um fjáröflun til vegagerðar o.s.frv. Þær eru á þskj. 238 og hljóða svo: „1. Við 2. gr. Á eftir orðunum „sem nota annan orkugjafa en bensín“ 1. efnismálsgr. komi: öðrum en strætisvögnum. 2. Við 3. gr. Á eftir orðunum „á kostnað eigenda í bifreiðar“ í 1. efnismálsgr. komi: aðrar en strætisvagna. 3. Við 4. gr. Síðari málsl. 2. efnismgr. orðist svo: Skal bifreiðin vera að veði fyrir gjöldum þessum og skal það veð ekki ganga fyrir öðrum veðum.“ Hvað snertir strætisvagna á ég ekki sérstaklega við Strætisvagna Reykjavíkur. Ég vil leyfa mér að benda á að strætisvagnar eru einungis notaðir innan borgartakmarka eða bæjartakmarka, eins og hér á höfuðborgarsvæðinu, í Kópavogi, Hafnarfirði og Reykjavík, á götum sem borgarar viðkomandi sveitarfélaga hafa lagt að öllu leyti sjálfir. Hér er um almenna þjónustu við borgarana að ræða til að auðvelda fólki að komast á milli staða til og frá vinnu með þessum vögnum, og er þjónusta þeirra bundin við þær götur sem ég áðan minntist á. Ég endurtek að lagning, viðhald o. fl. á þessum götum, sem vagnarnir aka eingöngu eftir, er ekki fjármagnað af Vegasjóði, a.m.k. ekki hvað snertir höfuðborgarsvæðið, og því tel ég ósanngjarnt að af þeim sé greitt þau gjöld sem hér um ræðir eða skylda almenningsvagna þessarar tegundar til að hafa kostnaðarsama mæla setta í bílana. Ég vil geta þess að mikill rekstrarhalli er hjá Strætisvögnum Reykjavíkur, hann er yfir millj. kr. á dag, sem er þungur baggi á Reykjavíkurborg, og er þessi rekstrarkostnaður fyrir utan allan þann fjármögnunarkostnað annan sem kemur beint úr borgarsjóði eða sveitarsjóðum, ef þeir eru með strætisvagna. Ég tel að það sé skylda ríkisstj. eða Alþ. að létta undir með starfrækslu almenningsvagna, en ekki auka skattbyrði þessara fyrirtækja. Því hef ég leyft mér að leggja þessar brtt. fram. Í 4. gr. segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þungaskattur, dagsektir og viðurlög hafa lögtaksrétt. Skal bifreiðin vera að veði fyrir gjöldum þessum og skal það veð ganga fyrir öðrum veðum.“ Nú er mér sagt, og kom það fram á nefndarfundum, að þetta sé hefð og standi í lögum, að innheimta opinberra gjalda gangi fyrir öðrum veðsetningum. Ég tel óréttlátt að ríkið skuli hér fótumtroða þann rétt sem þinglesinn er til einkaaðila, ef um veðsetningar er að ræða á viðkomandi tækjum, í þessu tilfelli bifreiðum.



Herra forseti. Við fyrri hluta þessarar 3. umr. málsins flutti ég brtt. á þskj. 228 og óskaði eftir því, að afgreiðslu málsins væri frestað, þar sem mér fannst að á frv. væru bersýnilegir hnökrar sem yrði að leiðrétta. Ég benti á það þá, að embættismennirnir í kerfinu hefðu ískyggilega mikla tilhneigingu til þess að koma með innheimtufyrirkomulag og láta lögskipa það sem einungis tæki tillit til þarfa kerfisins, en ekki til eðlilegra hagsmuna og sjónarmiða einstaklinganna sem ættu að bera þessi gjöld. Í fyrsta lagi taldi ég fráleitt að menn, sem yrðu að þola það að á þá væru lagðar dagsektir, fengju ekki að vita af því, að dagsektir væru byrjaðar að falla á þá. Í öðru lagi taldi ég fráleitt, að ekki væri ákveðið eitthvað um hámark dagsektanna. Og í þriðja lagi taldi ég mjög illt að ákveða ætti annað eðli dagsekta en verið hefði fram að þessu með því að tiltaka það sérstaklega, að innheimta dagsekta félli ekki niður jafnvel þótt sú skylda, sem væri verið að knýja menn til að uppfylla, væri innt af hendi. Ég er og var þeirrar skoðunar, að grundvallarmunur sé á dagsektum annars vegar og hins vegar refsingum og menn eigi ekki að fara að grauta þessu saman og þar með raunverulega stefna að því að breyta dagsektum í refsingar, sem þær eru ekki lögum samkvæmt. N. hefur fjallað um þetta og hefur tekið nokkurt tillit til þeirra sjónarmiða, sem ég setti fram, og er ég þakklátur fyrir það. Brtt. hennar gerir ráð fyrir því að hámark dagsekta sé miðað við 30 daga tímabil. Það tel ég strax vera mjög mikilvæga bót frá því sem áður var. Í öðru lagi fellst n. á að slá því föstu, að hér sé um refsingar að ræða, með því að ræða hér um viðurlög. Ég tel að það sé þó skárra en hafa þetta eins og það var, þar sem þessu var öllu grautað saman, þó að ég hefði auðvitað helst kosið að hetta hefði verið með hinu klassíska fyrirkomulagi dagsekta, sem falla niður ef skyldan er innt af hendi. Ef menn eru alveg ákveðnir í því, að hún skuli alls ekki falla niður, þá er eins gott að hafa það á hreinu að hér sé um refsingu að ræða, hér sé um sekt að ræða eða viðurlög, og það sé þá nefnt sínum réttu nöfnum. Það er þó skárra að nefna hlutina sinum réttu nöfnum heldur en vera að grauta þessu öllu saman. Þriðja atriðið, sem ég var með, hefur n. hins vegar ekki fallist á, þ.e.a.s. að hverjum og einum sé tilkynnt um að þessi viðurlög séu að falla á hann eða hafi fallið á hann, þannig að hann geti varað sig á þessu. Þegar hámarkið er komið inn í lögin, þá er nú kannske ekki alveg jafnslæmt að tilkynningarskylda skuli ekki vera fyrir hendi. Ég sætti mig því við þetta fyrirkomulag eins og n. hefur gert till. um og leyfi mér því að draga till. mína á þskj. 228 til baka.



Herra forseti. Ég átti þess ekki kost að vera viðstaddur 1. og 2. umr. þessa máls og vil þess vegna taka það fram varðandi það frv., sem hér er til umr., að ég mun við endanlega gerð þess frá okkur greiða því atkv. Ég hef tvívegis lýst því yfir við afgreiðslu vegáætlunar, að ég væri reiðubúinn til þess að fylgja aukinni tekjuöflun til að lyfta okkar vegamálum úr þeirri lægð sem þau hafa verið í á undanförnum árum. Ég hef að vísu verið með visst skilyrði, viljað hafa nokkuð tryggt að það aukna fé, sem þannig fengist, færi í þau verkefni sem ég tel brýnust á sviði okkar vegamála, þ.e.a.s. í okkar slæmu vegi úti á landi eða kannske vegleysurnar þar sumar. Nú hefur verið látið á það reyna hér í hv. d. og Nd. einnig, hvort menn væru tilbúnir að láta hinn stóra hluta, sem rennur beint til ríkisins með söluskatti, renna beint í Vegasjóð. Þetta atriði hefur verið reynt að leiðrétta, en það ekki fengist fram. Hlýt ég að telja það miður. Varðandi það skilyrði, sem ég talaði um, þá er það að vísu rétt að ekki liggur fyrir hvernig næsta vegáætlun verður afgreidd, hvaða verkefni hafa þar forgang. Sú hefur verið reynslan á undanförnum árum, að það forgangsverkefni hafa verið önnur en þau sem ég var hér að lýsa áðan og okkar landsbyggðarvegir, að ég tali nú ekki um sveitavegina t.d., hafa verið látnir sitja á hakanum, en hraðbrautarsjónarmiðið verði alls ráðandi. Hins vegar vona ég, að með þessari auknu tekjuöflun, sem hér er gert ráð fyrir, verði um önnur forgangsverkefni að ræða og einhver breyting verði þarna á. Í trausti þess, að vegáætlun verði afgreidd á þann hátt að meira fé fáist til þessara brýnu verkefna, þessara forgangsverkefna, þá mun ég greiða þessu frv. atkv.



Herra forseti. Það hefur að vísu gefist skammur tími til þess að athuga þá brtt., sem hér er borin undir atkv., en eftir því sem ég skil þá breytingu, sem hér er gerð á innheimtu þungaskatts, þá er sú breyting, sem felst í uppsetningu mælis, til hagsbóta fyrir strætisvagna með þeim rökum, sem hv. flm. till. tilgreindi áðan, og ég segi nei.



Herra forseti. Það hefði nú kannske verið óþarfi fyrir mig sem flm. að gera grein fyrir atkv. mínu, en mér fannst gæta slíks misskilnings í orðum ráðh., að hann sé að reyna að villa um fyrir kjósendum í Reykjavík, og segi já.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. það, sem hér er til umr. Samkomulag náðist ekki í n. um afgreiðslu málsins, en meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu, sem n. ber fram á þskj. 256 og er svo hljóðandi: „Við 2. gr. Í stað „1. jan. 1979“ í 2. málsl. 2. mgr. komi: 1. febr. 1979.“ Með þessari breytingu Leggur meiri hl. fjh.- og viðskn. til að frv. verði samþykkt. Einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., en hv. þm. Albert Guðmundsson mun skila séráliti. Áður en ég skilst við þetta mál vil ég, herra forseti, greina frá því, að ég leitaði undirtekta hv. fjh: og viðskn. við þær aths. mínar og ábendingar sem ég bar fram hér í d. þegar þetta mál var til 1. umr., en þá benti ég á að ég óskaði eftir að n. tæki til athugunar að gera þá breytingu á 1, gr. frv., að strikuð yrðu út orðin: „og ekki eru orðnir 67 ára fyrir 1. jan. 1978“. Þessi aths. mín eða öllu heldur ábending fékk ekki hljómgrunn meðal nm., og þar sem svo áliðið er þingsins og mikið annríki vil ég ekki tefja fyrir framgangi þessa máls með því að bera fram brtt., eins og ég hefði þó helst kosið. En ég vil leggja áherslu á að ég tel óeðlilegt, þegar um slíka þegnskyldu er að ræða sem ákveðið er í þessu frv., að þá séu slík ákvæði bundin við eitthvert sérstakt aldurstakmark. Ég held að þar eigi tekjutakmörk einstaklinganna að ráða stefnunni, en ekki aldurstakmark.



Herra forseti. Ég er á öndverðum meiði við hv. síðasta ræðumann, 5. þm. Norðurl. v., þegar hann segir að skyldusparnaður á hátekjur eigi rétt á sér, rétt eins og þeir, sem miklar tekjur hafa, hafi ekki hingað til sparað eða lagt inn í banka. Ég vil vara við þeim hugsunarhætti sem þarna kemur fram, og ég er alveg viss um, ef hv. þm. gerir sér far um að leita upplýsinga hjá bönkunum, að allir bankastjórarnir mundu vera sammála um það, að við skyldusparnað á borð við þennan minnkar spari og ráðstafanir í ríkisfjármálum. 1498 fjárinnlánsaukning í bönkunum og þar af leiðandi ráðstöfunarfé bankanna. En á sama tíma sem ríkisstj. er með þessa sparnaðarviðleitni í frv., sem nú liggur fyrir til umr., er 25% bindiskylda í bönkunum, þannig að á hinum frjálsa fjármagnsmarkaði er æ minna til ráðstöfunar. Þær till., sem fyrir liggja í frv. til l. um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum, eru till., sem ættu kannske rétt á sér við afar óeðlilegar ástæður, við skulum segja á styrjaldartímum eða eitthvað slíkt, þegar heil þjóð þarf að taka á og gera sameiginlegt átak til þess að ná ákveðnu marki. En ég held að ekki sé hægt að segja að það séu eðlilegar ráðstafanir þegar vel árar og afurðaverð okkar er á erlendum mörkuðum er í hámarki. Það er hryggileg staðreynd, að ríkissjóður skuli vera svo illa á sig kominn að hún þurfi að grípa til þessara neyðarúrræða. Hvað varðar frekari skattlagningu á fyrirtæki en nú er vil ég mótmæla og segja að það sé ekki heldur réttlætanlegt nema við alveg sérstakar ástæður, eins og ég gat um áðan. En eins og ástandið er nú á fjármagnsmarkaðinum og erfiðleikar fyrirtækja eru miklir í peningamálum, þá held ég að það væri mjög misráðið að höggva oftar í þann knérunn. Ég veit ekki hvað verður, ef fyrirtæki almennt verða fjárvana eða verr á vegi stödd en núna, en það er þó gerð krafa til þeirra, að þau veiti fólki atvinnu, og ríkisstj. hefur það á stefnuskrá sinni, að hér skall ríkja full atvinna fyrir alla. Ekki veit ég hver á að standa undir ríkisrekstrinum þegar þannig er komið, að athafnafrelsi fyrirtækja og einstaklinga er frekar heft en nú er. Það er hörmulega heft eins og er. Það er eins og það sé búið að girða ekki bara fyrir landið, heldur einstaklinginn líka, og athafnafrelsi hvers og eins og starfsvöllur takmarkaður við næsta nágrenni hvers og eins. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. við þetta frv. til I. um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum á þskj. 239, við 1. gr., 3. mgr., sem hefst á þessum orðum: „Hjá skattþegnum, sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, skal áður en ákvæðum 2. mgr. er beitt, hækka vergar tekjur til skatts um þá upphæð sem tekjur af þessum störfum eru lægri en ætla má að laun þessara aðila mið að við vinnuframlag þeirra hefðu orðið ef þeir hefðu unnið starfið í þágu óskylds aðila.“ Þessi óskapnaður, sem hér læðist inn, var í skattalagafrv. sem ekki náði fram að ganga á síðasta þingi og var þá afneitað af þeim innan Sjálfstfl. sem ræddu af ábyrgð um það frv., en er nú settur hér inn sem viðbót við það sem ég bjóst við í þessu frv. Ég leyfi mér því að gera till. um að þessi mgr. verði felld niður. Í annan stað segir í 1. málsl. 7. mgr. 1. gr. frv.: „Hið sparaða fé skal bundið vaxtalaust.“ Ég leyfi mér að gera till. um, að í staðinn fyrir „vaxtalaust“ í þessum 1. málsl. 7. mgr, komi: með almennum sparisjóðsvöxtum. - Ég tel að ríkisstj., sem tekur sér það vald að flytja frv. til l. um skyldusparnað og binda hluta, 10% af ráðstöfunartekjum einstaklingsins, eigi ekki aðeins að viðhalda verðgildi þeirra peninga, sem hún tekur með þessum þvingunarráðstöfunum, heldur beri ríkisstj. skylda til að ávaxta féð líka á sama tíma. Og í framhaldi af þessu er orðalagsbreyting: í staðinn fyrir orðið „en“ komi: og. Þá hljóðar gr. þannig: „Hið sparaða fé skal bundið með almennum sparisjóðsvöxtum á reikningum til 1. febr. 1984 og með verðtryggingu“ o.s.frv. Þá leyfi ég mér að flytja brtt. við 2. gr„ að síðari málsl. falli niður, en hann hljóðar svo: „Sé skyldusparnaður ekki greiddur að fullu fyrir 1. jan. 1979 reiknast viðbætur þó aðeins frá 1. jan. næsta ár á eftir fullnaðarskilum.“ Ég geri mér grein fyrir þeirri brtt., sem liggur hér frá hv. fjh.- og viðskn., en ég tel hana ekki ganga nógu langt og legg til að þessi málsl. falli niður. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég bjóst við sérstöku frv. um ýmislegt annað, sem er í þessu frv., þ. á m. sérstöku frv. um flugvallagjaldið. Ég tel að sjálfsögðu óeðlilegt að tekinn sé skattur af flugvallastarfsemi eða umferð um flugveili sem ekki rennur til flugmálanna á einn eða annan hátt, og mun því styðja þá till., sem lögð hefur verið fram af hv. þm. Ragnari Arnalds.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs sérstaklega vegna þess að það eru ýmis viðhorf, sem komu fram við umr., sem mig langar til að fara um nokkrum orðum. Það er þá í fyrsta lagi till. hv. 5, þm. Norðurl. v., þar sem hann leggur til að félög og atvinnurekstur yfirleitt skuli einnig greiða skyldusparnað svo sem einstaklingar. Þau rök, sem hann hefur fyrir þessu, eru að sjálfsögðu þau, að margvíslegur einkarekstur, rekstur sem er rekinn í eigin nafni, er skyldugur til þess að borga skyldusparnað samkv. þessum lögum, ef afraksturinn er slíkur, og getur að því leyti stutt mál sitt nokkrum rökum. Ég tel þau þó ekki fullnægjandi þar sem ég tel að atvinnurekstrinum yfirleitt sé íþyngt það mikið, að eitthvert hóf verði að vera þar á. Ég álít að afkoma hans í heild sé ekki það góð að ástæða sé til þessarar skattlagningar. Það má náttúrlega reyna að mótmæla þessu á þeim forsendum, að ef fyrirtæki sýni hreinan hagnað, þá sé ekki um það að ræða að sá rekstur eigi í erfiðleikum. Þessi rök eru þó ekki fullnægjandi, vegna þess að í verðbólguþjóðfélagi, eins og nú er, er rekstrarreikningur ekki einhlítur um afkomu fyrirtækis. Fyrirtækið getur sýnt hreinan rekstrarlegan hagnað, þó svo að fyrir liggi að tap sé á rekstrinum. Það er hægt að búa til slík dæmi. Ég álít að mjög nauðsynlegt sé að eigið fé fyrirtækja sé verulegt og það sé miklu fremur nauðsynlegt í mörgum tilvikum að reyna að rýmka þær reglur sem eru til eiginfjármyndunar í fyrirtækjum. Ég get ekki fallist á þetta, enda er markmiðið með þessu ákvæði um skyldusparnaðinn að sjálfsögðu að reyna að draga úr óþarfaneyslu í þjóðfélaginu, en ekki að sporna gegn því að fé sé látið í atvinnureksturinn í landinu. Það er fyrst og fremst markmiðið með þessari lagasetningu að reyna að koma í veg fyrir óþarfaeyðslu, „spandans“, eins og það heitir á vondu máli. Ég vil jafnframt láta þess getið, að mér þykir þessi skyldusparnaðarskuldbinding fullhá, en sætti mig við hana eins og sakir standa, m.a. vegna hins mikla launaskriðs sem orðið hefur í landinn og fyrirsjáanlegt er, en mundi ekki að öðrum kosti geta fellt mig við svona háan skyldusparnað. Ég vil að það komi skýrt fram. Ég sé ástæðu til að fjalla sérstaklega um eina till. hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds. Hann leggur til á þskj. 253 að söluskattur verði felldur niður af kjöti og kjötvörum og verðlag á þeim vörum lækkað samkv. því. Þetta eru náttúrlega frómar og fallegar óskir. En nú var sá ljóður á málflutningi þessa hv. þm„ að þótt hann í öðru orðinu reyndi að gera lítið úr framkvæmdarörðugleikum slíkrar lagasetningar, þá viðurkenndi hann erfiðleikana í hinu orðinu, þegar hann talaði um að það væri hægt að fella þennan söluskatt niður með því að auka niðurgreiðslur. Ef sú er hugmynd þessa hv. þm., ef ég hef þá ekki tekið rangt eftir, þá er þessi till. að sjálfsögðu flutt á vitlausum stað og við vitlaust frv., þá ætti þessi till. að koma fram við 3. umr. fjárl. og ræðast undir þeim lið. Þá er einungis stefnumörkun sem felst í þessari till., og má þá búast við því að þessi hv. þm. dragi till. til baka þannig að hún komi ekki til atkv. Þetta er að sjálfsögðu ekki nýtt mál, að fella niður söluskatt af kjöti og kjötvörum. Það var rætt í hæstv. síðustu ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, og þótt þessi hv. þm. efist að sjálfsögðu um einlægni sjálfstæðismanna í þessu máli, þá er ég í engum vafa um að vitnisburður hans mun verða sá, að sú ríkisstj. ættaði að fella þennan söluskatt niður. En það, sem olli því að það var ekki gert, voru framkvæmdarörðugleikar. Við skulum minnast þess, að sú ríkisstj. jók mjög margvíslegar undanþágur frá söluskatti, tók til margvíslegar vörur sem þar eru undanþegnar, þ. á m. er jafnvel innfluttur kexvarningur, fyrir utan náttúrlega margvíslegar mjólkurvörur, brauðvörur, nýja ávexti o.s.frv. Hins vegar er því ekki að neita, og einkanlega eftir að svo er nú farið að bregða við að á fundum Alþb. er farið að gera sérstakar ályktanir um landbúnaðarmál, þá er að sjálfsögðu ekki undarlegt þó að úr þeim hópi komi till. af þessu tagi, þar sem áskoranir bændasamtaka hafa verið mjög einarðlegar í þessum efnum, og skal ég ekki hafa frekari orð um það að sinni. Hv. 12. þm. Reykv. er með tvær brtt. á þskj. 239, og þar sem ég er kominn í ræðustól vil ég gera þær nokkuð að umtalsefni. Það er þá í fyrsta lagi sú brtt. hans, að 3. mgr. 1. gr. falli brott: „Hjá skattþegnum, sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, skal. áður en ákvæðum 2. mgr. er beitt, hækka vergar tekjur skatts“ o.s.frv. Ég er þessum hv. þm. algerlega sammála um það, að grein af þessu tagi er mjög vafasöm í lögum, þar sem talað er um að skattleggja tekjur sem ekki hefur verið sýnt fram á að hafa verði til. Við vitum ofurvel hvernig á þessu ákvæði stendur. Það er vegna þess að ýmsir, sem hafa mjög mikla einkaneyslu, hafa leikið þann leik að losna við opinber gjöld með því að nýta sér fyrningarreglur og annað því um líkt og þannig komist hjá því að greiða opinber gjöld, þótt einkaneysla þeirra hafi verið veruleg og kannske mjög mikil. Þetta er markmiðið á bak við þessa grein og aðrar slíkar, og er það mál út af fyrir sig, sérstakt mál, hvernig við lífá að snúast. Ég álít að það verði að taka til verulegrar endurskoðunar í sambandi við þessa lagasetningu og margvíslega lagasetningu aðra. Á hinn bóginn er það náttúrlega óþolandi, að menn, sem eru að reyna að halda áfram rekstri sem gengur illa, sem er kannske á mörkum þess að bera sig, og í sumum tilvikum stendur þannig á að slíkir aðilar beinlínis ganga á eignir sínar til þess að reyna að koma rekstrinum á réttan kjöl, slíkir aðilar séu skattlagðir með ákvæðum af þessu tagi. Ég vil þó vekja athygli á því, að samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, verður naumast um það að ræða að fólk þurfi að ganga á eignir sínar vegna þessara ákvæða, þar sem skyldusparnaðarmörkin eru svo há að þau taka ekki til slíkra skattþegna. Almennt séð er ég á móti ákvæðum af þessu tagi, en tel hins vegar að þarna þurfi að búa öðruvísi um hnútana til þess að ná lífmarkmiði sem er á bak við þessa lagagrein. Að lokum vil ég aðeins geta þess, að ég er ósammála um b-lið þessarar brtt. hv. 12, þm. Reykv., að almennir sparisjóðsvextir verði á skyldusparnaðarbréfum, vegna þess að mér þykir það ofrausn þegar um verðtryggingu er að ræða á þeim bréfum.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma hér fram, að ég er hlynntur því sem fram kemur í brtt. á þskj. 235, að flugvallagjald renni til uppbyggingar og endurbóta á íslenskum flugvöllum. Rannar hef ég tjáð mig fylgjandi slíkri breytingu á áður. Ég tel hins vegar að þetta þurfi að verða allmiklu víðtækara en svo, að það nái eingöngu til flugvallagjalds, tel skynsamlegt, að tekjur af flugvöllum og flugi, sem nú renna í ríkissjóð, renni til framkvæmda á íslenskum flugvöllum, og tel, að í þágu flugvallaframkvæmda ætti að setja á fót eins konar flugvallasjóð, svipað og Vegasjóð, og láta renna í þann sjóð ýmsar slíkar tekjur. Ég get hins vegar ekki fylgt þessari brtt. nú af þessari ástæðu sem komið hefur fram hjá mér, að ég tel að skoða eigi þetta mál á breiðara grundvelli. Því vildi ég gera grein fyrir þessu, að þótt ég sé fylgjandi þessari stefnu, þá mun ég greiða atkv, gegn brtt. nú, en vil gjarnan að þetta verði endurskoðað síðar á breiðara grundvelli. Raunar get ég sagt svipað um söluskatt á kjöti og kjötvörum. Ég hef lengi, eins og ýmsir aðrir þm. hér, verið fylgjandi því að kjötvörur lækki í verði, söluskattur verði felldur niður. Hins vegar höfum við fengið upplýsingar frá sérfróðum embættismönnum um erfiðleika á slíkri breytingu, og það er rétt, sem hér hefur komið fram, m.a. hjá síðasta hv. ræðumanni, að menn hafa ekki treyst sér til að ráðast í þessa breytingu þótt þeir kunni að vera fylgjandi henni. Það var athyglisvert, sem kom fram hjá hv. frsm, fyrir þessum brtt., að gera mætti þetta með frekari niðurgreiðslum. Reyndar hefur þetta heyrst áður. En þá er það rétt, sem síðasti hv. ræðumaður sagði, að þessi breyting á ekki heima hér. Ég tel að það sé mikið nauðsynjamál að leita allra leiða til þess að lækka verð á innlendri landbúnaðarframleiðslu, þannig að aukning geti orðið á neyslu slíkrar framleiðslu hér á landi. Mjög veigamikið skref í þessa átt væri niðurfelling á söluskatti eða aukin niðurgreiðsla sem því nemur. Ég get hins vegar ekki greitt þessari till. atkv., m.a. af þessum sökum, sem mér fannst koma fram hjá hv. frsm., að framkvæmdin er miklum vandkvæðum bundin og líklega skynsamlegast að leita að öðrum leiðum til að ná þessu sama marki.



Herra forseti. Þetta frv. felur í sér meiri háttar ráðstafanir til lagfæringar á efnahagsmálum okkar, eins og almennt er talað um. Ég harma því að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, því þó að þetta frv. nái fram að ganga, eins og till. bera með sér, þá hefur nú komið fram á síðustu dögum, bæði af hendi sjávarútvegs, landbúnaðar og einnig iðnaðar, að mjög mikið skortir á að þessar þrjár höfuðatvinnugreinar landsmanna telji sig geta starfað áfram. Þótt allt rætist, sem sagt er í aths. á bls. 3 um árangur af þessu frv. og löggjöf samkv. því, þá sé ég ekki hvernig atvinnulífið fær að ganga með eðlilegum hætti þegar í upphafi næsta árs. Ég hefði því óskað að hæstv. forsrh., ef hann er ekki önnum kafinn annars staðar, gæti verið hér viðstaddur og gæfi okkur skýringa.r á því, jafnvel þó að þetta frv. hafi verið flutt af hæstv. fjmrh.  Þetta frv, er eitt af meginstoðum undir því, að atvinnulíf hafi möguleika til að halda jafnt áfram, eins og skýrt hefur verið af hæstv. fjmrh., og grundvallast á því, að jafnvægi eigi að ríkja í fjármálabúskap þjóðarinnar. Ég geri ekki ágreining um hugmyndina um 10% skyldusparnað, tel að það sé réttlætanlegt við þau þensluskilyrði sem um er að ræða. Það kom fram hjá frsm., að orðaskipti hafa átt sér stað varðandi aldursmörk. Hann vildi gjarnan færa þau ofar. En ég var algerlega á móti því og tel, ef einhverjir hafa góða afkomu og hafa náð þessum aldursmörkum og meiru, að þá eigi þeir kost á því að spara frjálst, en ekki lögþvingað. Svo er annað atriði í þessu frv. sem er mikilvægt hvernig leyst verður. Það felst í 1. gr. þar sem segir: „Hjá skattþegnum, sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, skal, áður en ákvæðum 2. mgr. er beitt, hækka vergar tekjur til skatts um þá upphæð sem tekjur af þessum störfum eru lægri en ætla má að laun þessara aðila miðað við vinnuframlag þeirra hefðu orðið ef þeir hefðu unnið starfið í þágu óskylds aðila.“ Þetta er búið að vera mikið deiluatriði í fjh.- og viðskn. í sambandi við annað frv, sem var lagt fram á sínum tíma, þ.e.a.s. skattalagafrv., en á nú að renna hér í gegn. Hér skiptir mjög miklu máli hvernig lítið verður á aðstæður manna, því að þær eru afar misjafnar. Og ef þessu verður ekki beitt af nokkurri varfærni, þá kann þetta ákvæði að verða mjög erfitt og viðkvæmt í framkvæmd. Mér er fullljóst að þetta getur verið réttlætanlegt, en það þarf, jafnframt því að segja að þetta sé réttlætanlegt, að leggja á það áherslu, að menn verða að fá mörg gögn í sambandi við mat á aðstæðum manna, ef á að beita þessu bókstaflega eins og það stendur í frv. Miklar umr. urðu í n. um ákvæði 2, mgr., og ég er þakklátur form. n. fyrir það, að hann beitti sér fyrir að dagsetningunni 1. jan. yrði breytt og færð aftur um einn mánuð. Það er skynsamlegt og eðlilegt, því að svo getur staðið á fyrir mönnum að þeir hafi ekki að fullu lokið innborgun á þessum skyldusparnaði og kann að vera lítils háttar eftir, en þá hefðu mikilvæg ákvæði, sem greinin gerir ráð fyrir, fallið burt og þeir ekki notið þeirra kjara sem frv. annars gengur út frá. Ég er því fylgjandi þessu ákvæði, að við breytum, eins og fram kemur á sérstöku þskj., þskj. 256, að í staðinn fyrir 1. jan. 1979 komi 1. febr. 1979. Um þetta verður vonandi ekki ágreiningur í d. og vonandi að þetta fái samþykki og komist inn í lögin. Síðan er 3. gr. Ég veit ekki hvort menn hafa almennt gert sér grein fyrir því, að svo að gagni megi koma að verðbætur, sem koma á þennan sparnað, hafi það gildi að sleppa við að vera skattlagðar, þá megi ekki vera um visst skuldahlutfall að ræða hjá viðkomandi einstaklingi. Þegar lög eru sett svona skyndilega á menn er auðvitað mjög erfitt fyrir suma, þó að þeir hafi þannig stofnað til skulda, að geta losað sig við þessar skuldir og notið þeirra kjara sem 3. gr. gerir ráð fyrir. En það virðist hafa verið mjög erfitt mál að gera þetta á annan veg en greinin gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. það er vitnað í 21. gr. skattalaga nr. 68 1971, að maður má ekki skulda nein skammtímalán, ef hann á að njóta ávöxtunar og sleppa við skattlagningu. En þá tel ég megintilgang sparnaðarins úr sögunni, því að hér er um tvö ólík atriði að ræða að mínu mati, þ.e.a.s. skattlagningu í þágu ríkisvaldsins, sem er gerð samkv. stjskr., og kvöð til skyldusparnaðar, sem ríkið tekur í sína umsjá og notar um óákveðinn tíma og skilar mönnum aftur með ávöxtun samkv. vísitöluákvæði í þessu frv., en ekki beinni vaxtatölu. Ég vil gera hér mjög skarpan mun á, vegna þess að ég tel að 10% kvöðin sé ekki skattlagning samkv. stjskr., þar sem ríkisvaldið skilar þeim peningum aftur til viðkomandi manns. Ber því að lita á það með öðrum hætti en venjulega skattskyldu. Um þetta mætti deila lengi, og auðheyrt var á þeim fundi, sem ríkisskattsjóri mætti á hjá n., að þetta mál er mjög snúið, ef svo má segja, skattalega séð og ekki hægt að koma því við með stuttum fyrirvara að gera á því breytingar. En hér er mjög mikilvægt atriði er mun koma aftan að mörgum mönnum þegar þeir sætta sig við þennan sparnað, en fá ekki árangur af honum heldur neikvæða niðurstöðu þegar þeir sækja sín bréf eftir þessi ár. Þá verður höfuðstóllinn skattlagður, en aðrir sleppa og fá hreina eignaaukningu. Þetta tel ég auðvitað ekki æskilegt, heldur óréttmætt að öllu leyti. Það var upplýst um skyldusparnaðarárangur,et svo má segja, samkv. lögum 1975, að með viðmiðun 1000 kr. yrðu borgaðar út í byrjun næsta árs 1840 kr. og þá yrði það skattfrjáls stofn samkv. þessum ákvæðum skattalaga, 21. gr., ef menn hefðu ekki skammtímaskuldir á framtali sínu. Miðað við aðstæður, sem flestir áttu við að búa þá, mun hér ekki vera komið aftan að almenningi. Ég er þó ekki viss um að það sé eins almennt og talið er og margir muni verða fyrir vonbrigðum og verða að borga fullan skatt af þessari ímynduðu eignaaukningu sem þeir hafa fengið, og tel ég það miður. Þetta vil ég undirstrika hér til þess að benda á að það er ekki bein eignaupptaka, þegar ríkisvaldið er að taka ráðstöfunarfé af mönnum, heldur er laust fjármagn lagt til hliðar með valdboði, og þá á að gera öllum mönnum jafnt undir höfði í þessu tilliti og á ekki að blanda því saman við skattalöggjöf, þar sem skattur er innheimtur í þágu alþjóðar samkv. stjskr. Um önnur atriði frv. get ég verið sammála þeim sem hér hafa talað, um að hækkun á flugvallagjaldi ætti að renna í þágu flugmála beint. Það leiðir af sjálfu sér að þá má halda því fram, að ríkissjóður sé betur settur með framlög til flugvallamála, en þetta fari ekki beint í eyðsluhít. Það sama ætti einnig að gilda um aukinn skatt af gjaldeyrissölu. Æskilegt hefði verið að hafa það á hreinu, að ríkissjóður fengi hér 1.5% og bankarnir aðeins 0.5% af þessum auknu tekjum. Kannske hefði átt að koma fram sem skilningur nm. í nál., svo að það væri á hreinu, að við litum svo á að þessi aukna skattheimta ætti að renna óskipt til ríkissjóðs. Eins og málið stendur í frv. sé ég ekki að ríkissjóði séu tryggðar óskertar þessar viðbótartekjur, og tel ég það miður. Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað tala miklu meira um þetta mál, vegna þess að þótt þetta frv. eigi að leysa nokkuð úr vandræðum ríkissjóðs og eigi að gefa ríkissjóði um 3.7 milljarða, þá er alveg augljóst að forsrh, hefði átt að svara því, áður en þingfrestun verður nú fyrir jólin, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að bregðast við þeim vanda, sem framleiðslan á við að etja til lands og sjávar og íslenskur iðaður í dag. Ef maður raunverulega vildi standa fast á rétti sínum hefði átt að fást hlé á þessum umr. og biða þar til hæstv. forsrh. gæti svarað þessu, vegna þess að þetta frv. sem slíkt leysir þennan vanda engan veginn að mínu mati og minni skoðun - ekki með nokkru móti. Ég vildi einnig vita um það, hvort hæstv. ríkisstj. hugsar sér að nota þinghléið til útgáfu t.d. á brbl. eða ekki, því að það fer ekki milli mála, að vandi sjávarútvegsins er gífurlegur og hefur verið ályktað núna með upplýsingum frá opinberum stofnunum, að það vanti allt að 5 milljörðum kr. til þess að fiskvinnslan í landinu geti haldið áfram, ályktanir landbúnaðarmanna um allt land hníga í sama farveg, að þar vanti stórfé, og iðnaðurinn biður um frestun á EFTA-löggjöfinni. Þetta frv. sem slíkt er því aðeins lítill plástur á þann vanda sem fyrir er hjá hæstv. ríkisstj. Nú eigum við eftir einn vinnudag fyrir jól á Alþ. og við a.m.k. í stjórnarandstöðunni, fáum ekki að vita eitt eða neitt hvað til stendur. Ég vildi þess vegna vekja athygli á því, að hér er um miklu meiri vanda að ræða en þetta frv. felur í sér að leysa. Hæstv. forsrh. er nú genginn í salinn og vil ég í örstuttu máli undirstrika það, að ég var að óska eftir því, þar sem ég tel að þetta frv. leysi alls ekki aðsteðjandi vanda í efnahagsmálum, að fá upplýst hvað hæstv. ríkisstj, hugsar til lausnar á þeim vanda sem hagsmunasamtök sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar hafa tilkynnt þjóðinni undanfarið að þessar atvinnugreinar standi frammi fyrir. Sjávarútvegsmenn, þ.e.a.s. eingöngu fiskvinnslan og það bara frystihúsamenn, hafa lýst yfir, að það vanti 4.5–5 milljarða, landbúnaðarmenn hafa gert skarpar ályktanir um sin vandamál og haldið maraþonfundi, sem er afar óvenjulegt, og forsvarsmenn iðnaðarins hafa einnig gert mjög skarpar ályktanir, þannig að ég fullyrði að þetta frv. sem slíkt sé aðeins lítill plástur og ekkert annað á aðsteðjandi vanda. E.t.v. hugsar hæstv. forsrh. sér að gefa yfirlýsingu um þessi mál í Sþ. áður en þinglausnir fara fram. Ef svo er, þá sætti ég mig við það að vera ekki að tefja fund hér í d. En að öðrum kosti tel ég eðlilegt að við fáum að vita, hvað hæstv. ríkisstj. hugsar í þessum vanda, því að vandinn er svo langtum, langtum meiri en þetta frv. gerir ráð fyrir, að ég fullyrði að það leysi aðeins örlítið af þeim fjárhagsvanda sem efnahagslíf okkar stendur frammi fyrir nú á næstu vikum.



Herra forseti. Ég vil bæta við fáeinum orðum vegna þeirra aths. sem gerðar hafa verið við þær brtt. sem ég flyt á þskj. 253. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég sagði hér áðan um skyldusparnað félaga sem gerð er hér till. um. Ég held, að það sé fullkomlega eðlileg og raunhæf till., og get alls ekki á það fallist, að hugsanlega léleg afkoma fyrirtækja á næsta ári breyti þar einu eða neinu um, því að eins og ég tók fram áðan gildir þetta einungis um þau fyrirtæki sem eru það vel rekin og koma það vel út úr rekstrinum, að þau skili hagnaði, skili tekjum. Hin fyrirtækin, sem standa á sléttu eða eru jafnvel rekin með tapi, koma auðvitað aldrei til greina í sambandi við skyldusparnað. Ég tel að fyrirtækin hafi í dag óhóflegar heimildir til þess að taka frá fé áður en tekjuskattur er á lagður. Þar eru hinar fjöldamörgu ívilnunarreglur að verki, svo sem afskriftareglur, varasjóðsframlög og aðrar slíkar reglur, þannig að ég er ekki í minnsta vafa um það, að ef fyrirtæki á eitthvað aflögu, þegar að því kemur að leggja á tekjuskatt, þá hefur það áreiðanlega þegar tekið til hliðar það fé sem líklegt er að verði lagt til aukinnar uppbyggingar í rekstrinum. Ég er hræddur um að þau orð, sem hv. þm. Halldór Blöndal viðhafði um tilgang skyldusparnaðarins, að hann væri ætlaður til að taka til hliðar það fé sem annars færi í óhófseyðslu, eða svo að ég noti nú hans óbreyttu orð, „spandans“, þau eigi ekki síður við um stórfyrirtækin og það sé talsverð hætta á því og talsverð brögð að því, að miklar tekjur fyrirtækja lendi nú í ýmiss konar „spandans“ enda til þess refarnir skornir, að menn hafi eitthvað út úr rekstrinum og geti haft mikið fjármagn handa á milli. Í sambandi við 3. brtt. á þskj. 253 er það rétt, að hjá mér kom fram áðan tvenns konar hugsun varðandi innheimtu söluskatts af kjöti og kjötvörum. Annars vegar er sá möguleiki að innheimta söluskatt af kjöti og kjötvörum með venjulegum hætti. Hinn möguleikinn er að greiða niður heildsöluverð kjöts svo að það jafngildi afnámi söluskattsins. Báðar mundu þessar leiðir koma nokkuð í sama stað niður, og það er aðeins fyrirkomulagsatriði hvor leiðin yrði valin. Þetta yrði ríkissjóði nákvæmlega jafndýrt í báðum tilvikum. Ég var þeirrar skoðunar, að þetta væri einungis fyrirkomulagsatriði sem hægt væri að ákveða nánar um í reglugerð. En hér hafa komið fram ábendingar um að það kunni að vera erfitt að fara hina síðari leið á grundvelli þeirrar lagabreytingar sem hér er gerð till. um. Mér þykir því rétt að lagfæra till. í það form, að tekin séu af öll tvímæli að hægt sé að framkvæma þetta með hinum síðari hætti. Ég vil því leyfa mér, herra forseti, að flytja skrifl. brtt. við mína eigin till., eins og stundum kemur fyrir í slíkum tilvíkum, og hún er einfaldlega sú, að 3. brtt. á þskj. 253 orðist svo: „Á eftir 6. gr. komi ný gr., svo hljóðandi - síðan kemur þessi mgr. óbreytt: Frá 1. jan. 1978 skal fella niður söluskatt af kjöti og kjötvörum og verðlag á þeim vörum lækka samkv. því. Heimilt er að framkvæma efni 1. mgr. með því að greiða niður heildsöluverð kjöts að því marki að það jafngildi afnámi söluskatts.“ Hér er sem sagt ósköp einfaldlega veitt alveg ótvíræð heimild til þess að lækka verð á kjöti og kjötvörum sem nemur söluskattinum með því að fara svolítið annan hring að því marki heldur en einfaldlega með því að afnema söluskattinn í versluninni. Með þessu ættu að vera tekin af öll tvímæli um það, að þetta er hægt að framkvæma ef vilji er fyrir hendi. Spurningin er bara sú ein, hvort sá vilji er fyrir hendi, og því miður virðist mér á öllu að svo sé ekki hvað varðar ríkisstjórnarflokkana báða. Þeir virðast ætla að koma sér undan því með einhverjum afsökunum og einhverjum hæpnum útskýringum, með tilvísun til þess að þetta sé ekki hægt í framkvæmd. En það er rangt. Þetta er hægt, þó að e.t.v. þurfi að fara nokkra krókaleið að þessu nákvæmlega sama marki. Að því stefnir brtt. mín. Ég vil leyfa mér að leggja hana hér fram og óska eftir því að hún komi til afgreiðslu.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm. beindi til mín fsp. í ræðu hér áðan þess efnis, hvað ríkisstj. hygðist gera til þess að leysa vandamál atvinnuveganna, sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar, eins og hann nefndi, og taldi að efni þess frv., sem hér er á dagskrá, væri ekki fullnægjandi til að leysa þann vanda sem þar blasti við. Ég get verið alveg sammála hv. þm. um það. En ég vil leggja áherslu á að efni þessa frv. og þær aðgerðir, sem felast í þeim frv., sem hér hafa verið til meðferðar á hv. Alþ. undanfarið, eru nauðsynleg forsenda fyrir lausn á vandamálum atvinnuveganna. Þau vandamál verða auðvitað til meðferðar hjá ríkisstj. í þinghléi og verða úrræði og tillögur að svo miklu leyti sem atbeina þings er þörf, sem ég tel litinn vafa um, lögð fyrir Alþ. þegar það kemur aftur úr jólaleyfi. Að öðru leyti mun ég gera grein fyrir þessum málum í Sþ. og tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta efni að sinni.



Herra forseti. Ég sé nú ekki að brtt. hv. 5. þm. Norðurl. v. við brtt. hans sjálfs breyti neinu um það sem hér er um að ræða, að fella niður söluskatt af landbúnaðarvörum, þegar af þeirri ástæðu að þær niðurgreiðslur, sem nú eru á kjötvörum, eru rétt svipaðar þeim söluskatti sem er, þannig að þessi viðbót út af fyrir sig mundi ekki auka niðurgreiðslurnar. Ég vil jafnframt benda á það, að þó að heimildarákvæði séu sett í almenn lög fela slíkar heimildir hvorki í sér greiðsluskuldbindingu né greiðsluheimild utan við fjári. Þetta mál verður því að taka upp á fjárl., en ekki annars staðar, ef hugmyndin er að auka niðurgreiðslur úr ríkissjóði.



Herra forseti. Ég skil ekki hver ástæða er fyrir því, að hv. þm. Halldór Blöndal reynir að snúa út úr þessari tillögu til samkomulags. Hann ætti að geta lesið út úr þessari till. nákvæmlega sama og allir aðrir, ef allt væri með felldu. Það segir í 1. mgr. í till., sem ég hef flutt, að verðlag á kjötvörum skuli lækka sem nemur niðurfellingu söluskatts, - verðlag á þessum vörum skuli lækka frá því, sem nú er, sem nemur niðurfellingu söluskatts, og það sé heimilt að framkvæma þessa lækkun, segir svo aftur í 2. mgr., með niðurgreiðslum, að sjálfsögðu með auknum niðurgreiðslum. Þetta held ég að þurfi ekkert að fara á milli mála, því að þetta stendur svo skýrt sem verið getur í fyrri mgr. og þarf því ekki að vera neinum vafa undirorpið. Varðandi það atriði, að þetta beri að gera í fjárl., þá er það út af fyrir sig rétt, að auðvitað yrði að gera ráð fyrir því við endanlega afgreiðslu fjárl. og taka þetta með inn í dæmið. Ef þetta yrði samþykkt, þá tækju fjárl. breytingum sem því svaraði. Það er hins vegar alveg nauðsynlegt að taka skýrt fram, að þessi hugsanlega aukning niðurgreiðslna, ef sú leið yrði farin, ætti að beinast að þessu marki sérstaklega, að afnema söluskatt á kjöti.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna ummæla hv. 10. landsk. þm. og hv. 2. þm. Vestf. Hv. 10, landsk. þm., Halldór Blöndal, lýsti sig andvígan skyldusparnaði og var till. minni sammála, en hann mundi þó greiða atkv. gegn sannfæringu sinni vegna þess mikla launaskriðs sem væri í gangi í þjóðfélaginu í dag. Ég held að hv. 10. landsk. þm. átti sig ekki á því, hvað er að ske. Á bls. 4 í grg. með frv. er fjallað um fyrri álagningu skyldusparnaðar, 5% árin 1975 og 1976, en í lok þessarar grg. um 1. gr. kemur svo eftirfarandi: „Við fyrri álagningu skyldusparnaðar var kveðið á um útgáfu sérstakra skyldusparnaðarskírteina. Þetta fyrirkomulag hefur ekki gefið góða raun" Og svo heldur áfram. Hv. þm. geta lesið það sjálfir, ef þeir hafa áhuga á því. En mergurinn málsins er sá, að við erum að komast í sama vitahring með þennan skyldusparnað og verðtryggðu spariskírteinin sem gefin voru út, rétt áður en gjalddagi er hverju sinni þarf að gefa út fleiri og meiri og hærri upphæðir í skyldusparnaði. Nú eru þessi 5%, sem voru 1976 og 1975, orðin að 10% til þess að geta staðið í skilum m.a. með greiðslur, sem skulu að eiga sér stað 1. febr. 1978. Því til viðbótar hefur ríkisstj., samkv. því sem hér stendur í grg., hugsað sér að ná inn nærfellt einum milljarði til ráðstöfunar fyrir ríkisstj, Við erum því að komast hér með skyldusparnaðinn í sama vítahring og við vorum í með verðtryggðu spariskírteinin áður. Ég er að vara við þessu. Ég bjóst við því að hv. 2. þm. Vestf. féllist á þær brtt. sem hv. þm. Ragnar Arnalds hefur lagt fram varðandi flugmálin, enda lýsti hann sig honum sammála um þá till., en ætlar þó að greiða atkv. gegn henni vegna þess að honum finnst ekki nógu langt gengið, ekki farið nógu vítt í að gera till. sem gætu orðið til þess að fé rynni til flugmála. Mér finnst stangast þarna á - einhvers staðar verður að byrja. Það er ekki alltaf nauðsynlegt að byrja með því að gera heildartillögur. Hér er um að ræða einn lið af mörgu öðru. Ég er sammála hv. þm., en ég vona að hann fari frekar eftir sannfæringu sinni en því sem flokkurinn skipar honum.



Herra forseti. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég sagði áðan, enda höfum við hv. síðasti ræðumaður oft rætt þetta, og ég hygg að við séum báðir sammála um að þarna þarf að verða breyting á. En það þýðir ekki að hlaupa eftir stundarfyrirbærum eins og þessu. Við þurfum að skoða þetta á miklu breiðari grundvelli. Ég vil heita á hv. þm. að við, eins og við höfum rætt um, athugum hvort við getum ekki stuðlað að því að tekjuöflun til flugmála verði á annan máta en verið hefur. T.d. vil ég geta þess, að tekjur af Keflavíkurflugvelli umfram gjöld renna í ríkissjóð. Mér sýnist það vera óeðlilegt. Ég held að eðlilegra væri að það rynni í flugvallasjóð, sem líktist t.d. Vegasjóði, og þá þarf að setja um það mál sérstök lög. Ég sé ekki að mál flugvalla séu leyst með því að láta þetta renna til flugvalla út af fyrir sig, þegar í fjárl. er gert ráð fyrir ákveðinni fjárveitingu til flugvalla. Þegar hefur flugráð gert till. um ráðstöfun þess fjármagns í samræmi við það sem er í frv. til fjárl. Ég held því, að þessi breyting verði að bíða síðari tíma, og vil endurtaka það, að ég vil mjög gjarnan standa að breytingu á þessu á breiðari grundvelli.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forsrh. áðan eru vandamál landbúnaðarins eins og annarra atvinnuvega í athugun hjá ríkisstj. og verða það á næstu vikum og þá þetta atriði eins og önnur. Þar sem ég vænti þess, að það leiði til jákvæðs árangurs í þessu máli, þá segi ég nei við þessari till. nú.



Herra forseti. Hér er um mjög viðamikið mál að ræða sem að mínu mati þarf nánari athugunar við en tækifæri hefur unnist til í meðferð málsins nú hér í d. Ég vísa jafnframt til þess, sem hv. 4. þm. Suðurl. sagði hér áðan, og segi því nei.



Herra forseti. Í trausti þess að athugað verði mjög gaumgæfilega, hvort ekki sé rétt að auka niðurgreiðslu á kjöti og sú athugun fari fram mjög fljótt, og vísa ég þar til þess sem áður hefur verið sagt hér við atkvgr., þá segi ég nei.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 9 12. apríl 1977, sbr. I. nr. 95 31, des. 1975, um breyt. á l. um almannatryggingar, nr. 67/1971, um sjúkratryggingagjald. Frv. er liður í tekjuöflunaráætlun ríkisstj. og stendur í sambandi við afgreiðslu fjári. Nefndin varð ekki á eitt sátt um afgreiðslu frv. Meiri hl. n, leggur til að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur nú fyrir deildinni með þeim breytingum sem voru gerðar á því í Nd. Albert Guðmundsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Frv. fjallar um það, að á árinu 1978 skuli sjúkratryggingagjald nema 2% af gjaldstofni álagðra útsvara samkv. 1., 2, og 3. mgr. 23. gr, l. nr. 8 18, maí 1972, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum, en þó að frádregnum: a) bótum samkv. II. og IV. kafla l. nr. 67 20. apríl 1971 með síðari breytingum; b) námsfrádrætti er skattstjóri ákveður vegna þeirra er stunda nám í a.m.k. 6 mánuði á árinu; c) lækkunum skattgjaldstekna er skattstjóri ákveður samkv. 52, gr. l. nr. 68 15. júní 1971 með síðari breytingum; d) í viðbót við þær fjárhæðir elli- og örorkulífeyrisbóta, sem frá eru dregnar samkv. a-lið þessa töluliðs, skal draga frá hjá þeim einstaklingum, sem nutu elli- og örorkulífeyris á árinu 1977, 300 þús. kr. og hjá hjónum 500 þús. kr. Þetta er sú breyting, sem varð á frv. í Nd., þ.e.a.s. d-liður, bættist við, að hjá bótaþegum elli- og örorkulífeyris skuli þessi viðbót koma, d-liðurinn, að þessar 300 þús. kr, skuli draga frá einstaklingi og hjónum 500 þús. kr., áður en sjúkratryggingagjaldið er lagt á. Þetta er til mikilla hagsbóta fyrir bótaþega og léttir þeim mjög þessa skattbyrði.



Herra forseti. Eins og fram kom í áliti meiri hl., sem hv, þm. Oddur Ólafsson mælti fyrir áðan, varð heilbr.- og trn. ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Við í minni hl., hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson, 4. landsk, þm., skilum séráliti um þetta frv. Það verður að segjast eins og er, að hugvitssemi hæstv. ríkisstj. í skattheimtu er þó alla vega mikil og að mörgu leyti til fyrirmyndar hvað hugvitssemi snertir, þó að nærgætni sé kannske örlitlu minni. Sama er að segja um það, að mér þykja hæstv. ráðh, einnig vera býsna miklir snillingar í nafngiftum á skattheimtu sinni. Við erum enn þá að fjalla hér um tímabundið vörugjald, eins og það á að heita, þó að í raun og veru væri frekar um að ræða, eftir því sem manni skilst, óafturkallanlegt vörugjald.  Viðlagagjaldið hefur verið innbyrt í ríkissjóð. Olíugjaldið er nú horfið að 2/3 almennt inn í fjári. og kemur ekki nema að rétt 1/3 inn í það upphaflega verkefni sem því var ætlað að sinna. Og svo fáum við á ári hverju frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar og þar er mönnum komið nokkuð á óvart. Menn vita að hæstv. ráðh, hefur sett á fót endurskoðun almannatryggingalaganna, og í hvert skipti sem menn líta frv. um breytingu á almannatryggingalögunum, þá reikna þeir með að nú sé hinni langþráðu endurskoðun lokið, og menn setja það í samband við umbætur og lagfæringar, því að hvort tveggja á rétt á sér, bættar reglur um margt vegna misnotkunarhættu, en úrbætur á því, sem enn er ógert, þó enn brýnni. Þetta halda menn eðlilega að sé á döfinni þegar frv. um breytingu á lögum um almannatryggingar koma fram, en þá er aðeins um að ræða skattheimtu og hana af lakara taginu. Þó að hæstv. ráðh. séu þannig að koma fólki á óvart með nafngiftum sínum og öðru slíku, þá kemur þetta mál þó ekki með öllu á óvart. 1975 voru tryggingamál á dagskrá með þessum sérstæða hætti, en aðeins til bráðabirgða, eins og hæstv. ráðh. sagði þá í umr, í Ed., enda mundi þetta ekki gilda nema á árinu 1976, aðeins eitt ár. Þetta var gert með tilliti til þess ástands sem þá var. Síðan átti að koma góðæri, betri tímar og betri ráð. Góðærið kom, en annað ekki, og nú skal bætt um betur. Frv. um sjúkratryggingagjald var upphaflega sett eftir harðar deilur innan stjórnarflokkanna, harðar deilur um skattheimtu og aðferðir í skattheimtu. Okkur var þá sagt, að það hefði tekið breytingum dag frá degi, og niðurstaðan birtist fáum dögum fyrir þinglok. Þá var ekki aðeins um það að ræða, að skattheimtan sjálf væri gagnrýnd, heldur aðferðin einnig. Við bentum þá á það, að bæði álagningar- og innheimtuaðilinn væri rangur, Því var mótmælt harðlega að vonum. En þá var þetta gert til þess að sýna þó ekki væri nema á pappírnum - vissan samdrátt sem þessu næmi í ríkisumsvifum. Sem betur fer hefur verið horfið frá þessu ráði, enda mótmælti Samband ísl. sveitarfélaga kröftuglega þessari lagasetningu þá, en á það var ekki hlustað. Ég virði það, að að þessu leyti hefur verið tekið undir orð okkar stjórnarandstöðumanna, þó að ekki mætti hlusta á þau á sínum tíma. Nú er þó réttur aðili, sem leggur á og innheimtir. Það kemur þó ekki til af góðu, eins og kemur fram í aths. með þessu frv. Aðferðin reyndist sem sagt illa hvað skjót skil snerti og innheimtan var ekki eins árangursrík og fljótvirk og menn höfðu vonað. Þá var breytt til og skilst manni að þetta hafi mestu um ráðið. Á það var deilt á sínum tíma, hve ranglæti þessarar aðferðar, skattheimtunnar sem slíkrar, væri mikið. Nú er þetta ágreiningsefni og deiluefni viðurkennt að hluta í undatekningarákvæðum laganna, svo sem þau skulu nú vera. Ég man það greinilega frá afgreiðslu þessara laga um sjúkratryggingagjaldið á sínum tíma, að þá mátti ekki einu sinni samþykkja till. frá okkur hv. þm. Geir Gunnarssyni um það að undanþiggja tekjutryggingarfólkið þessu 1% gjaldi. Strax á næsta sumri varð þó nokkur lagfæring á þessu, enda í raun og veru ekki á öðru stætt. Ég skal reyna að hafa ekki um þetta mörg orð: Þetta mál var mjög umrætt á sínum tíma, og auk þess hefur veríð mjög um það fjallað í Nd. og þar haldnar langar og snjallar ræður bæði með og móti þessu frv. Við tökum það fram í okkar minnihlutaáliti, hvað við teljum helst ranglátt við þessa skattheimtu. Nú er ég ekki að segja að hér sé um verstu skattheimtu að ræða, ég tek það skýrt fram, vegna þess að að sumu leyti er brúttóskattur, ef við lítum á hann sem skatt einan út af fyrir sig, að mörgu leyti eðlilegur ef visst tillit er tekið til aðstæðna. Við álagningu þessa skatts er hins vegar ekkert tillit tekið til fjölskyldustærðar. Nú skal það viðurkenni, að það er í mjög smáum mæli gert varðandi útsvarið, í allt of smáum mæli, enda höfum við Alþb.menn flutt um það till., að sá frádráttur, fjölskyldufrádráttur til útsvars, verði færður til samræmis við það sem hann var í upphafi þegar tekjustofnalögin voru sett, en það hefur ekki fengist fram. Í öðru lagi hlýtur þessi skattur, þó ekki sé um nema 2% að ræða, að leggjast á mjög lágar tekjur, og það sannar það best, hve mikill fjöldi það er, umfram þá, sem greiða tekjuskatt, sem greiða sjúkratryggingagjald og á eftir að greiða þrátt fyrir þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. Þetta hefur líka orðið svo, að hv. stjórnarsinnum í Nd. hefur blöskrað svo þessi aðferð, að þeir hafa lagfært mjög undantekningarákvæðin varðandi aldraða og öryrkja. Ber að virða það þegar hv. þm. hafa vit fyrir ríkisstj. sinni. Ég bendi á það einnig, að sannleikurinn er sá, að mörg sveitarfélög leggja ekki útsvar á íbúa sem eru eldri en 70 ára, Það er æðilangt síðan sumir staðir tóku þetta upp. Ég man að Neskaupstaður var fyrstur staða eystra til að taka upp þetta fyrirkomulag, og ég man að erfitt var að ná þessu fram í mínu heimahéraði, en þykir reyndar sjálfsagt nú. Það þykir sem sagt sjálfsagt í sveitarfélögunum að þeir, sem hafa unnið í sveitarfélögunum langan og góðan vinnudag, séu ekki útsvarsskyldir eftir sjötugt, nema þá um alveg sérstaklega háar tekjur sé að ræða. Hins vegar veit ég að í Reykjavíkurborg er þetta framkvæmt með öðrum hætti, enn þá er lagt hér á fólk sem komið er yfir sjötugt, þó að það sé að vísu minna en á aðra. Þar hefur eitthvað verið slakað á hin allra síðustu ár. Og það er auðvitað skiljanlegt með þá hjá Reykjavíkurborg, að þeir geri þetta, vegna þess að þeir virðast þurfa að sýna öðrum tilhliðrunarsemi frekar, lifað ég sé ekki betur en aðstöðugjöld þeirra sýni að þeir veiti þar þeim mun ríflegri afslátt sem þeir leggja hastarlegar á útsvörin. Og ég hef talið, að úr því að hæstv. ríkisstj. tók upp þá snjöllu aðferð að leggja á gjaldstofn útsvara ákveðið sjúkratryggingagjald, þá hefði hún einnig átt að koma auga á hinn aðaltekjustofn sveitarfélaganna, aðstöðugjöldin, þannig að fyrirtækin hefðu líka tekið þarna einhvern þátt í, ekki síst þegar það er upplýst að þau eru mörg hver skattlaus með öllu hvað varðar tekjuskatt þótt velta þeirra skipti mörgum milljörðum. Við bendum á það í okkar nál. að hér sé um aukna skattheimtu að ræða, en einmitt í samningum við verkalýðshreyfinguna í vor var það skýrt fram tekið af hálfu ríkisstj., að verið væri að semja um lækkun á sköttum, enda var það framkvæmt varðandi tekjuskattinn. Nú er ég þeirrar skoðunar, að það sé ekki mikilvægasta réttarbótin á sviði skattheimtu sem verkalýðshreyfingin getur fengið, að fá lækkun á tekjuskatti, og get lýst mig ósammála þeim Alþýðusambandsmönnum, sem hafa alltaf lagt megináherslu á það. Það skal skýrt tekið fram. En það er ljóst, þar sem skattheimtan nú er aukin með þessu móti og auk þess með því að röng skattvísitala gildir bæði fyrir þetta ár og einnig það næsta, að þá hefur þessi skattalækkun, sem um var samið beint í samningunum, veríð tekin aftur að fullu og þetta bætist svo við. Mönnum hefur einnig orðið nokkuð tíðrætt um það, hvernig nú á að hækka gjaldskrá lyfja og gjaldtöku fyrir sérfræðiþjónustu. Ég veit að fyrir fjölmarga er þetta ekki stórt atriði fjárhagslega, en ég veit það einnig, að þrátt fyrir það að nokkur lyf t.d. séu þarna undanskilin, þá er þetta engu að síður tilfinnanlegt fyrir marga sem einmitt hafa litlar tekjur. Nú er það rétt, sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðh., að hér mun ekki hafa verið um hreytingu að ræða síðustu tvö ár, og ég fagna því, að það skuli ekki hafa verið gagnvart þessu fólki sem þarf mikið á lyfjum að halda, en ekki fellur þó undir þessar undantekningar. Um þetta þekki ég og auðvitað við allir mörg dæmi. En engu að síður verður þó að telja að hér sé um allstórt stökk að ræða, og þó að menn almennt finni ekki mikið fyrir þessu, þá eru það engu að síður allt of margir og allt of margir þeirra, sem eru verst staddir, sem áreiðanlega eiga eftir að finna fyrir þessari gjaldskrárhækkun. Ég var t.d. að hugsa um aldraða frænku mína sem ég tók einmitt dæmi af í umr. 1975. Miðað við þá lyfjanotkun, sem henni er ráðlagt af lækni, er áreiðanlegt að þarna er umtalsverð upphæð sem ég hef ekki reiknað saman, en mér sýnist í fljótu bragði að geti þó munað fyrir hana hátt í 20 þús. kr, Það er mikil upphæð fyrir þessa öldruðu konu, sem þarf að vísu að nota mikil og margvísleg lyf og þ. á m. að vísu eitt sem er undanþegið þessu. Ég held þess vegna að það verði staðreyndin, að fyrir flesta sé þetta ekki stórt atriði, en viðbót þó engu að síður við allt annað. En fyrir hina, sem þurfa verulega á lyfjum að halda og er ráðlagt það af læknum, verður hér um verulega viðbót að ræða, - viðbót, sem kemur nú í einu stökki, sem kemur nú í einni gusu ofan á annað, sem nú er verið að leggja á fólk, og verður þess vegna drjúgt til viðbótar. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta. Umr. í Nd, voru það ítarlegar og miklar að ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta. En með tilliti til þess, sem við segjum í okkar nál., og margra annarra atriða, sem ég hef hér rifjað upp, þá leggjum við hv, þm. Eggert G. Þorsteinsson til, að frv. verði fellt.