Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem frsm. málsins er fjarverandi, leyfi ég mér að skýra frá því, að þetta mál hefur verið athugað í iðnn. og n. mælir einróma með samþykkt þess.



Herra forseti. Á þskj. 667 er álit allshn. varðandi þetta mál. N. mælir með samþykkt frv., eins og það var afgreitt frá Erl., með einni breytingu. Hún er við 3. gr., að fyrri mgr. 3. gr. orðist þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði 1. gr. og 1, mgr. 2. gr. koma þó til framkvæmda 1. mars 1974.“ Þarna er skotið inn orðunum „og 1. mgr. 2. gr.“ Þetta er gert samkv. ábendingu frá dómsmrn. og er til samræmis gert. N. leggur til, að frv. verði þannig samþykkt.



Herra forseti. Ég átti dálítið eftir af ræðu minni, þegar umr. var frestað í dag. Ég lauk máli mínu, þar sem ég var að ræða um skatt af jeppabifreiðum, sem stundum hafa verið kallaðar landbúnaðarbifreiðar og voru skattfrjálsir þangað til núv. hæstv, ríkisstj. tók við völdum. Það var á hverju ári talað um að taka skatt af landbúnaðarbílum, en það dugði yfirleitt að mótmæla því, og það var ekki gert fyrr en núv. hæstv. ríkisstj. komst til valda. Nú er gert ráð fyrir því, að bændur geti fengið endurgreitt sem svarar helmingi gjaldsins. Í frv. þessu er gert ráð fyrir, að skattur af jeppabifreiðum verði 27500 kr., það eru bifreiðar allt að 2 tonn, og auk þess aukagjald 8600 kr. Það er ekki tekið neitt fram um það, hvort það verður endurgreitt að helmingi til eða ekki, en ég geri ráð fyrir því, og þá er skatturinn rúmar 18 þús. kr. Ég geri ráð fyrir því, að það verði engin hrifning af því og verði reynt að koma þessu í það horf, sem áður var, vegna þess að þetta munar Vegasjóðinn sama sem ekkert um, og þessir bílar eru, má segja, utan vegakerfisins meginhluta ársins. Þess vegna er ekki sanngjarnt, að þeir borgi þennan þungaskatt og veggjald. Það má sjá á fskj. með frv., hvernig tekjurnar verða og hvernig tekjurnar hafa verið. Bensíngjald samkv. 85. gr. l. nr. 80 1973 er nú 9.87 kr. á hvern lítra. Að óbreyttu þessu gjaldi hefur verið áætlað, að tekjur til ráðstöfunar til vegagerðar gæfu 954 millj. kr. árið 1974, en verði þetta frv. samþ., yrðu tekjurnar 1218 millj. kr., þannig að þótt þetta frv. yrði samþ., eru tekjurnar það litlar, sem bætast í Vegasjóðinn, að eftir verður að afla 1500–1600 millj. kr. til þess að geta staðið við áætlunina, sem samin var fyrir tveimur árum. Þungaskatturinn bætist að vísu þarna við, en það eru 287 millj. kr. að óbreyttum l., og við það bætast, ef þetta frv., verður samþ., 67 millj. kr. Ef þungaskatturinn verður samþykktur með þessu móti, er hann orðinn mjög tilfinnanlegur á nauðsynleg ökutæki eins og vörubifreiðar og hlýtur að leiða til þess, að allur flutningskostnaður á landi stórhækkar og gerir landbúnaði og þeim, sem nota samgöngur á landi, vitanlega miklu erfiðara fyrir en áður. Og eins og ég minntist á í dag, er ég hræddur um, að af þessari miklu hækkun á bensíninu, ef að lögum verður, leiði, að notkunin minnki frá því, sem verið hefur, og það sé mjög vafasamt, að tekjur Vegasjóðs aukist við þetta, Það er mjög alvarlegt mál, ef svo færi, að boginn væri svo spenntur með bensínverði, að notkunin minnkaði og tekjur Vegasjóðs jafnvel stæðu í stað þrátt fyrir mikla hækkun á bensínverði og þungaskatti: Þessi mikla hækkun á þungaskatti getur einnig leitt það í ljós, að menn láti afskrá bílana til þess að losna við að greiða gjald á vissum tímum ársins. Það yrði einnig til þess að minnka tekjurnar. Ég tók ekki eftir því, að hæstv. fjmrh. gæfi yfirlit yfir fjárþörf og fjáröflun til vegáætlunar 1974 og 1975, enda er engin till. fram komin til endurskoðunar á vegáætluninni fyrir þessi tvö ár og þess vegna mjög erfitt fyrir alþm. að gera sér grein fyrir því, hvernig myndin í rauninni er. Vegna þess að þessa mynd vantar, tel ég ástæðu til - með leyfi hæstv, forseta - að lesa hér upp nokkuð úr grg., sem fylgir frv. og menn hafa e.t.v. áttað sig á, en ég tel ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um og lesa hér upp úr þessari grg. Þar segir, að frá því að vegáætlun fyrir árin 1974–1975 var samin í ársbyrjun 1972 hafi orðið mjög miklar hækkanir á framkvæmdakostnaði, og þarf ekkert að efa það. Við höfum orð hæstv. fjmrh. frá því í dag fyrir því, að hann áætlar, að kostnaðurinn hafi aukist á þessum tveimur árum um 96% og má segja allt að 100%, og hækki vísitalan 1. júní n.k. eins og áætlað er, má gera ráð fyrir, að vega- og brúargerðarkostnaður verði allt að því 110% hærri á næsta sumri en var 1972, þegar vegáætlunin var samin. Þetta er skelfileg þróun, sem öllum hlýtur að bregða í brún að sjá og hugsa til. Þegar svo er komið, er eðlilegt, að erfitt sé að afla þess fjár, sem þarf til þess að standa við áætlunina, En verði það ekki gert, þá verður dregið úr þessum nauðsynlegu framkvæmdum, sem menn hafa gert sér vonir um, að yrðu fljótt gerðar. Gert er ráð fyrir, að heildarútgjöld vegna vegáætlunar 1974 muni nema 3500 millj. kr., ef staðið yrði við áætlunina. Ef hugsað er til þess að framkvæma áætlunina og þau verk, sem frestað var á s.l. ári, - á s.l. ári þótti nauðsynlegt að fresta framkvæmdum á því ári sem nam 300 millj. kr., verða það 3500 millj. kr., sem útgjöldin yrðu hjá Vegasjóði, með því að áætlunin væri óbreytt. En vitanlega hafa flestallir þm. reiknað með því, að við endurskoðun vegáætlunar eftir 2 ár væri hægt að fylla upp í eyður og bæta nýjum framkvæmdum við. En það lítur ekki út fyrir það, ef ekki standa vonir til, að hægt sé að afla þess fjár, sem þarf til þess, að staðið verði við áætlunina. Hér eru áætlaðar heildartekjur Vegasjóðs á árunum 1974 og 1975 af mörkuðum tekjum samkv. frv. til l. um fjáröflun til vegagerðar, fjáröflun í fjárl. og innheimtu veggjalds. Í tekjuáætluninni er innheimta veggjalds, sem er 31.2 millj. árið 1974 og 91.3 millj. 1975. Það má merkilegt heita, að þetta veggjald skuli hafa slæðst hérna með. Ég hafði gert ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. reyndi ekki að fá veggjald samþykkt að þessu sinni, vegna þess að það hefur áður verið fellt, og nú er þetta orðinn svo litill partur af heildarútgjöldum vegasjóðs, að það er því siður ástæða til að leggja áherslu á það nú en áður. Fyrst þegar veggjald var tekið af Reykjanesbraut, námu tekjur af veggjaldinu milli 5 og 6% af heildarútgjöldum Vegasjóðs, en samkv. þessum útreikningi verður þetta ekki nema 0.7% af heildarútgjöldum Vegasjóðs á árinu 1974. Samt telur hæstv. ríkisstj., að það svari kostnaði að flytja þetta deilumál inn í hv. Alþ., eins og málin þó standa. Það er gert ráð fyrir, að ríkisframlag á árinu 1974 verði 262 millj. kr., lánsfjáröflun 100 millj. og markaðar tekjur, þ.e. þungaskattur, bensíngjald og g5mmigjald, 1659 millj. kr. Þetta gerir samtals 2052.7 millj. kr. Þá virðist mér, að vöntunin sé, þegar veggjaldið er dregið frá, 1484 millj. kr., - það er ekki nema 1480 millj., vegna þess að lánsfjáröflun, 100 millj., er komin þarna inn í dæmið, - en það má segja, að heildarfjárvöntunin væri 1580 millj. kr., þótt þetta frv. yrði samþykkt, sem enginn veit enn um raunverulega. En það er rangt, sem segir á einum stað í skýrslunni, að það séu 1400 millj., sem vantar. Þótt reiknað væri með veggjaldinu, eru það 1450 millj., og ef ekki er reiknað með veggjaldinu, eru það 1480 millj. Það er rétt að reikna líka með þeim 100 millj., sem ætlað er að taka að láni, en ekki hefur verið gert enn. Þá má segja, að þetta séu nær 1600 millj. kr. Nú er vitanlega spurt: Hvernig ætlar ríkisstj. að útvega þetta fé? Hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. hafa báðir gefið í skyn, að fresta yrði framkvæmdum, vegna þess að það væri ekki unnt að útvega allt það fjármagn, sem þarf til þess að standa við áætlunina. Það er bagalegt, að till. til endurskoðunar á vegáætluninni skuli ekki hafa verið lögð fram, því að um leið og hún er lögð fram, hlýtur að koma yfirlit yfir það, hverju hæstv. ríkisstj. hugsar sér að fresta af framkvæmdum, ef það er ætlunin, og þá hlýtur einnig að koma fram, hvernig hæstv, ríkisstj. ætlar sér að útvega fé. Um þetta verður áreiðanlega spurt, þegar um - þessi frv., bæði þetta og það, sem rætt var í gær, verður fjallað, og engin ástæða til að ætlast til, að menn taki raunverulega afstöðu til þessara frv., fyrr en það liggur fyrir, fyrr en séð verður, hvernig heildarmyndin er. Hæstv. fjmrh. sagði í dag, að ríkissjóður hefði tekið á sig þungan bagga með því að greiða afborganir og vexti af lánum. Mér virtist, og ég skrifaði það, að hæstv. ráðh, teldi, að það, sem ríkissjóður greiðir með framlögum á fjárlögum, og það, sem hann hefur tekið að sér af lánum, væri á 9. hundrað millj. kr. Ég skrifaði þetta. Mér dettur ekki í hug, að hæstv. ráðh. fari viljandi rangt með. En vegna þess að þetta kemur ekki heim við þær hugmyndir, sem ég hef, vildi ég gjarnan fá nánari skýringar á þessu. Hæstv. ráðh, sagði, að greiðslur vaxta og afborgana næmu á árinu 1974 525 millj. kr., en ég hef hugmyndir um það, að þetta sé ekki nema 351.1 millj. kr. Afborganir og vextir af lánum, sem voru til komin í árslok 1972, eru 281.4 millj. kr. Lán frá Alþjóðabankanum, sem síðar komu til, eru 9.7 millj. kr. Lán vegna Kópavogsbrautar, sem gert er ráð fyrir að komi á þessu ári, er 60 millj. kr. Auk þess er það ríkisframlag, sem greitt er á fjárlögum beint, 262 millj. kr. 262 millj. + 351 millj. gera 613 millj. kr. Ég skal alls ekki halda því fram, að þetta sé 100% rétt hjá mér eða að það sé örugglega rangt, sem hæstv. ráðh, sagði hér í dag, en þetta eru þær tölur, sem ég hef fyrir framan mig, og hæstv. ráðh. leiðréttir þetta annaðhvort í kvöld eða seinna. Ef hann ekki hefur pappírana hjá sér í kvöld, þá vænti ég, að það verði gert við 2. umr. Það er áreiðanlegt, að þegar þetta frv. verður skoðað ofan í kjölinn, mun mönnum finnast ýmislegt fleira við það að athuga en það, sem ég hef hér til tínt bæði nú í kvöld og í dag. Það er sorglegt til þess að vita, að þótt þetta frv., sem felur í sér stórauknar álögur á umferðina, á landsmenn alla, verði lögfest, þá sér þess eiginlega engan stað í fjáröfluninni. Það eru ekki nema 300 millj. kr., af 1900 millj., sem vantar. Ég er alveg sannfærður um, að þm. allir, hvort sem þeir eru stuðningsmenn ríkisstj, eða ekki, hafa gert sér grein fyrir því, hversu illa við stöndum fjárhagslega, ekki aðeins í þessu máli, heldur yfirleitt. Það hlýtur að koma að því mjög fljótt, að sú mikla verðbólga, sem hefur verið nú tvö s.l. ár, fari að segja til sín. Það fer að koma að því, eins og maður sagði í dag, að botninn fer úr tunnunni. Verðbólgan hefur aukist um 110% á tveimur árum, ef reiknað er með júnívísitölunni. Byggingarkostnaður og allur framkvæmdakostnaður hefur hækkað um þetta, og það versta er, að samdráttur er á næsta stigi á mörgum sviðum og atvinnuöryggi er í hættu. Það er hætt við því, að þessi mikla verðbólga leiði til atvinnuleysis, og það er uggvænlegt til þess að hugsa. Ég er viss um, að flestallir alþm. spyrja sem svo: Hvað er til ráða? Og ég er alveg sannfærður um, að flestallir alþm. gera sér grein fyrir því, að við svo búið má ekki standa öllu lengur. Það getur ekki verið, að hæstv. ríkisstj. eða stuðningsmenn hennar hugsi sem svo: þetta flýtur einhvern veginn, látum skeika að sköpuðu, flýtur á meðan ekki sekkur. Hæstv. ríkisstj, hefur flotið á dýrtíðarflóðinu undanfarin ár. Það hefur verið mikið góðæri til lands og sjávar. Aflabrögð hafa verið í besta lagi, og verðlag útflutningsafurðanna hefur farið stöðugt hækkandi. Þess vegna hefur ríkisbúbúskapurinn gengið, og þess vegna hefur verið mikil atvinna í landinu þrátt fyrir verðbólguna. Ef áfram héldi, að aflabrögð yrðu meiri á árinu 1974 en 1972 og 1973 og áfram héldi verðhækkun á útflutningsafurðum, mætti vel vera, að hæstv. ríkisstj. gæti fleytt sér áfram eitt árið enn, þótt ekkert væri stjórnað og látið reka á reiðanum. En því miður lítur ekki út fyrir, að aflabrögð aukist á þessu ári frá fyrra ári, þótt þau verði vonandi góð á þessu ári. Það lítur ekki út fyrir, að þau aukist frá fyrra ári, og það litur ekki út fyrir, að verðlag afurðanna hækki frá því, sem það hefur verið, sem það þyrfti að gera, ef atvinnuvegirnir ættu að fljóta á verðbólgunni áfram, eins og gerst hefur tvö undanfarin ár. Hæstv. ríkisstj. nægir ekki toppverð á afurðunum, henni nægir ekki toppaflabrögð. Hún þarf að fá með hverju ári sem líður nýjan topp ofan á toppinn, bæði í aflabrögðum og verðlagi, til þess að atvinnuvegirnir geti gengið eða þrifist. Nú, þegar menn búast við því, að verðlagið hætti að stíga, fari jafnvel að síga og aflabrögðin hætti að vaxa frá því, sem var árið áður, þá fara menn að óttast, að það komi samdráttur og þá komi stöðvun á ýmsum sviðum. Það mun kannske einhver hugsa sem svo, að þetta komi ekki beinlínis vegamálunum við, en eigi að síður hlýtur það að gera það. Fjáröflun til vegaframkvæmdanna kemur þessu vitanlega við, en árferðið er gott enn þá, og árferðið hefur verið gott fram að þessu. Þess vegna er það endurspeglun á stjórnarfarinu, ef ekki er möguleiki á því að halda í horfinu og vinna að þeirri vegáætlun, sem samin var fyrir tveimur árum. Ég sé ekki ástæðu til við 1. umr. að hafa ræðu mína öllu lengri. Ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, enn árétta það og leggja áherslu á það, að hæstv, ríkisstj, komi sem fyrst með till. til endurskoðunar á vegáætluninni, sýni hv. Alþingi þær till., sem hún hefur að gera í þessu máli, um frestun framkvæmda, ef um það er að ræða, og nm fjáröflun. Þetta þarf að gerast, því að áður en það er lagt fram, er ekki við því að búast, að Alþingi geti afgr. þetta frv., sem við nú erum að ræða um. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri á þessu kvöldi, þar sem tækifæri gefst til við 2, umr. að' ræða þetta mál nánar. Hv. fjh: og viðskn. fær þetta frv. til meðferðar frekar en samgn., geri ég ráð fyrir, og áður en málið verður afgr., hlýtur hæstv. ríkisstj. að þurfa að svara mörgum spurningum og leggja öll gögn fram.



Herra forseti. Meginefni þess frv., sem hér er til umr., er um fjáröflun til vegagerðar. Ef það nær fram að ganga og verður að lögum, fylgja í kjölfarið gífurlegar verðhækkanir á bensíni. Gert er ráð fyrir, að gjöld af bensíni og þungaskattur dísilbifreiða hækki verulega miðað við 1. apríl 1974. Nemur hækkunin á bensíngjaldinu kr. 4.13 pr. lítra á þessu ári, og 1 króna á að koma til viðbótar um næstu áramót. Á síðarnefnda upphæðin að mæta niðurfellingu gjalda, sem lögð eru nú á bifreiðaeigendur og sögð eru 38 talsins í aths. með frv. Þar segir enn fremur, að með niðurfellingu áðurnefndra gjaldstofna skerðist tekjur ríkissjóðs og Tryggingastofnunar ríkisins um 150 millj. kr., þar af hafi 48 millj. komið inn í ríkissjóð sem þungaskattur af bensínbílum og verið samkvæmt ákvæðum vegalaga varið til vegagerðar. Í aths. er einnig talið, að um 72 millj. kr. renni til Tryggingastofnunar ríkisins sem tryggingaiðgjöld ökumanna og um 30 millj. kr. í ríkissjóð sem ómerktar tekjur. Út af fyrir sig er það góðra gjalda vert, að þeim fjölmörgu gjöldum, sem bifreiðaeigendum er gert að standa skil á, sé fækkað verulega. Í því felst augljóst hagræði fyrir alla, sem hlut eiga að máli. Ekki skal dregið í efa, að Vegasjóður sé fjárþurfi, ef ætlunin er að halda uppi þeim framkvæmdahraða í hvers konar vegagerð hér á landi, sem verið hefur undanfarin ár, jafnvel á þenslutímum eins og nú eru á öllum sviðum, þegar alvarlegur vinnuaflsskortur á sér stað við undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og alvarleg hætta er á, að bráðnauðsynlegar framkvæmdir, eins og t.d. hitaveituframkvæmdir, dragist á langinn vegna vinnuafls- og tækjaskorts. Það kann einnig að vera, að leita verði annarra ráða til tekjuöflunar til að mæta þeirri tekjuminnkun, sem niðurfellingu þessara 38 gjaldstofna er samfara, ef ekki á að draga úr vegaframkvæmdum. En það út af fyrir sig að draga úr vegaframkvæmdum er auðvitað sjónarmið, sem kann að geta átt rétt á sér á slíkum þenslutímum, sem við nú búum við. Ég vil þó taka skýrt fram til þess að fyrirbyggja misskilning, að ég er alls ekki talsmaður þess, að svo verði gert, a.m.k. ekki eins og sakir standa. En ég vil segja strax og umbúðalaust og áður en ég geri nánari grein fyrir afstöðu minni í þessu máli, að sú leið, sem hæstv. ríkisstj. leggur til í þessu frv., að farin verði til að fjármagna vegaframkvæmdir yfirleitt og til að mæta tekjutapi vegna niðurfellingar umræddra tekjustofna, er fráleit að mínum dómi. Að hækka bensíngjöld nú ofan á þær gífurlegu verðhækkanir, sem hafa orðið á bensínverði undanfarið, er algjörlega óforsvaranlegt að mínum dómi. Sú skattheimta, sem hér er á ferðinni, fer svo fram úr öllu hófi, eins og ég mun gera nánari grein fyrir hér á eftir, að ég undrast satt að segja stórlega, að hæstv, fjmrh, skuli leyfa sér að bera slíkt og þvílíkt fram hér í hv. þingdeild. Ég mun nú færa fram rök fyrir þessum staðhæfingum mínum. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, var bensínlítrinn 16 kr. 31. des. 1972 hækkar bensínlítrinn í 19 kr., 1. mars 1973 fer hann upp í 20 kr., 30. maí 1973 kemst hann í 21 kr., 16. ágúst 1973 í 23 kr., 17. des. s.á. er hann kominn upp í 26 kr., 1. mars þ.á. í 30 kr., og 25. mars í ár er hann kominn upp í 31 kr. Verð á bensíni hefur þannig hækkað í tíð núv, hæstv. ríkisstj. um tæp 94%. Vissulega hefur hækkun á fob.- verði bensíns erlendis átt drjúgan þátt í þessari þróun. En hafa ber þó í huga í því sambandi, að ríkissjóður hefur verulegan hag af þessari þróun, sökum þess, að á vöruna er lagður 50% innflutningstollur og síðan söluskattur, sem hefur hækkað úr 11% í 17% á þessu tímabili. Augljóst er því, að tekjur ríkissjóðs af bensíni hafa farið mjög vaxandi á þessu umrædda tímabili, einkum þó á síðustu 12 mán., þegar til hafa komið mjög verulegar hækkanir á bensíni erlendis. Lauslega áætlað er hlutur ríkissjóðs í núgildandi útsöluverði bensíns, þ.e. 50% tollur og 17% söluskattur, nálægt 8.30 pr. lítra, og við það bætist gjald til Vegasjóðs, kr. 9.87, þannig að opinber gjöld af einum lítra bensíns, sem kostar nú 31 kr. lítrinn, eru nú nálægt kr. 18.20 eða tæp 59% af útsöluverðinu. Þetta þýðir, að tekjur ríkissjóðs og Vegasjóðs af bensíni á ársgrundvelli verða á þessu ári miðað við svipaða söluaukningu og verið hefur á undanförnum tveimur árum, þ.e.a.s. 10%, ca. 1928 millj. kr. af heildarverðmæti 3290 millj. kr., miðað við núverandi útsöluverð. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, eins og ég sagði áðan, að gjöld til Vegasjóðs hækki um kr. 4.13 pr. lítra, og við það bætist 17% söluskattur, þannig að ríkissjóður fengi þar smáaukabita í leiðinni, 70 aura pr. litra, sem gerir líklega milli 70 og 80 millj. kr. sé miðað við ársgrundvöll. Viðbótin á veggjaldið eykur líklega tekjur vegasjóðs um 440 millj. kr. Þannig hækkar bensínlítrinn, þegar þetta frv. yrði að lögum, um 5 kr. pr. lítra eða úr 31 kr. í 36 kr. Heildarskattheimtan pr. bensínlítra yrði því, eftir að þessi fyrirhugaða hækkun tæki gildi, um kr. 23.20 af 36 kr. útsöluverði eða rúm 64% af útsöluverðinu. Er þá vandséð, að nokkur vara hérlendis sé jafnþrautsköttuð, nema ef vera skyldi einkasöluvörur, tóbak og áfengi. Það er athyglisvert að virða fyrir sér tekjur ríkissjóðs og Vegasjóðs af bensíni árið 1972 til samanburðar við það, sem áður er sagt. Þá var innflutningstollur hinn sami og nú, 50%, söluskattur 11% og gjald til Vegasjóðs 7.87 pr. litra. Opinber gjöld af bensíni árið 1972 námu samtals rúmlega 900 millj. kr. Sé miðað við 30 kr. pr. litra á ársgrundvelli, er samsvarandi tala 1927 millj. kr. eða 110% aukning frá því árið 1972. Sé aftur á móti miðað við 36 kr. verð pr. lítra, eins og lagt er til í þessu frv., er hækkunin tæplega 160% miðað við 1972. Það hlýtur hverjum manni að vera ljóst, hvílík skattaáþján á hendur bifreiðaeigendum hér er á ferðinni. Sjálfsagt munu einhverjir segja sem svo, að slíkt sé nú óhjákvæmilegt til að standa undir nauðsynlegum vegaframkvæmdum í landinu. En ég segi nei. Það er með engu móti réttlætanlegt að mínum dómi að fjármagna slíkar framkvæmdir með svo gróflegri skattpíningu á bifreiðaeigendur sem hæstv. ríkisstj, leggur hér til. Auk þess er ekki að vita nema verið sé að seilast lengra í vasa bifreiðaeigendanna en ætlað er að nota til vegaframkvæmda beinlínis vegna beinna þarfa ríkissjóðs undir yfirskini nauðsynlegra vegaframkvæmda. En um þetta er auðvitað ekkert hægt að vita, eins og sakir standa, þar sem endurskoðuð vegáætlun liggur enn ekki fyrir. En það er ekki nóg með það, að þeir, sem að þessu frv. standa, séu reiðubúnir til að leggja slíkar álögur á landsmenn, heldur virðast þeir vilja hafa sem frjálsastar hendur til að auka þær enn frekar. Í frv. er gert ráð fyrir, þ.e.a.s. í 8. gr. þess, að ráðh. fái heimild til að hækka bensíngjaldið og þungaskattinn enn meira, þ.e.a.s. í hlutfalli við þá hækkun, sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar. Þessu er ég algjörlega mótfallinn. Ráðh., hver sem bann er, á ekki að fá slíkt vald í hendur til að skattleggja bílaeigendur með þessum hætti, ekki a.m.k. eins og nú háttar til í landi voru. Auk þess er fráleitt að mínum dómi að tengja verðbreytingar á bensínverði við vísitölu byggingarkostnaðar. Mér finnst satt að segja, að það sé engu líkara en að þeir, sem að þessu frv. standa, séu þeirrar skoðunar, að bifreiðaeign og bifreiðarekstur nú til dags sé einhver lúxus eða ónauðsyn, sem auðvelt sé fyrir fjöldann að vera án, sé eitthvað svipað og tóbak og áfengi. Það má vel vera, að svo hafi verið fyrir nokkrum tugum ára, en þeir tímar eru auðvitað fyrir löngu liðnir. Bílaeign og rekstur bifreiða er nauðsyn stórs hluta þjóðarinnar við þær þjóðfélagsaðstæður, sem við nú búum við, Íslendingar. Þess vegna verður alls ekki við það unað, að allur almenningur verði svo þrautpíndur af skattáþján af hálfu hins opinbera, að það væri einungis á færi efnamanna að veita sér þau þægindi og fyrir marga þau bráðnauðsynlegu tæki, sem eigin bifreið nú er. Það er skoðun mín, að sú n., sem fær þetta mál til umsagnar og athugunar, þurfi og henni beri raunar skylda til að taka tekjuöflunarfyrirætlanir þær, sem þetta frv. byggist á, til rækilegrar endurskoðunar með það fyrir augum, að tryggt verði, að komið verði í veg fyrir þá skattpíningu sem bifeiðaeigendum er fyrirhuguð í frv.



Herra forseti. Ég kem hér upp sérstaklega til að vekja athygli á ákveðnu atriði í sambandi við þetta frv. og ætla ekki verulega að blanda mér inn í þær umr., sem hér hafa farið fram. Ég get þó ekki annað en vakið athygli á þeirri ræðu, sem hér var flutt siðast. Ræðumaður var mjög hneykslaður á því, að bensínskattur skyldi nú verða hækkaður til að standa undir auknum þörfum Vegasjóðs, og taldi þá aðferð alveg fráleita. Ég satt að segja hélt í upphafi, að hann ætlaði að benda á aðra aðferð, en það kom ekki snefill af því, ekki allra minnsti vottur. Það er ekki hægt að taka mikið mark á slíkum málflutningi, nema þá ef má skilja hann svo sem ég held nú kannske líka að hafi verið meining hv. þm., þó að hann segði það ekki beint, að hann ætlaðist til þess, að það yrði dregið verulega úr framkvæmdum frá því, sem áformað hefur verið, og alls ekki reynt að afla neinnar hækkunar á móti, eins og venja hefur verið að gera gegnum árin í hvert sinn sem vegáætlun er endurskoðuð. Ég er dálítið hissa á þessum málflutningi. Það var ákaflega dapurleg ræða, sem hv. 1. þm. Sunnl. flutti hér áðan. Hann lét að lokum í ljós mikinn ótta um, að atvinnuleysi og samdráttur væri í vændum. Þetta var reynslan á viðreisnarárunum, þegar að þrengdi, þá varð hér atvinnuleysi, og jafnvel bar á landflótta, sem ekki hafði átt sér stað frá dögum Ameríkuferðanna. En þó að nú séu ýmsar blikur á lofti og ýmsir erfiðleikar, er búið að gera nokkuð í atvinnumálum þjóðarinnar síðan þetta var. Það er búið að gera stórátak í því að endurnýja fiskiskipaflota landsmanna og að endurbæta vinnsluaðstöðuna í landi. Af þessu hefur það leitt, að atvinnuleysi er orðið óþekkt í þeim sjávarþorpum fjölmörgum, sem áður bjuggu við við árstíðabundið atvinnuleysi. Og í framhaldi af þessum aðgerðum og þessari þróun ætti að reynast grundvöllur fyrir úrræði, sem nægja til þess að koma í veg fyrir, að sagan frá 1967 um atvinnuleysi og landflótta endurtaki sig. Þessi ræða hv. 1. þm. Sunnl. var að mörgu leyti mjög merkileg. Hann setti út á nánast öll atriði í frv., jafnt þau, sem eru tekin upp svo að segja orðrétt úr fyrri lögum, sem hann sjálfur beitti sér fyrir að setja, þegar hann var samgrh., sem hin, sem einhver nýmæli felast í. Honum leist ekki á hækkun bensíngjaldsins og hélt, að bensínið mundi þá ekki verða keypt lengur. Honum leist ekki á ákvæðin um ökumælana, sem eru að miklu leyti gömul. Honum leist skelfilega á ákvæði um veggjaldið, sem er nákvæmlega eins og það var, þegar hann setti það í lög á sínum tíma - eða beitti sér fyrir því og Alþingi samþykkti það. En það er ekkert nýmæli í þessu frv., ákvæðið er tekið upp eins og fleiri beint úr kafla vegalaganna. Og honum leist ekki á, að það yrði nokkurt teljandi hagræði í því að fella niður 38 gjöld, því að það væri næstum alveg sama vinna við framkvæmdina á bifreiðaeftirlitinu, þótt svo yrði gert. Þá leist honum ekki á verðtrygginguna. Það var nýtt ákvæði. Og hv. síðasti ræðumaður var mjög andvígur því, að það mætti hækka gjöldin vísitölubundið. Þetta hefur þó verið gert með einn hluta vegamála í mörg ár og áratugi, þar sem eru sýsluvegirnir. Það hefur verið miðað við andvirði tiltekins fjölda vinnustunda, og af því hefur það leitt, að sýsluvegirnir, sem hafa mjög takmörkuð fjárráð, hafa þó ekki lent í því alltaf annað hvort ár, að fjármagnið detti niður vegna verðhækkana, heldur hefur það haldist nokkurn veginn í hendur við verðbreytingar. Menn kunna að vilja hafa aðra viðmiðun en vísitölu byggingarkostnaðar, en hluti af vegaframkvæmdum er þó byggingarvinna, þ.e.a.s. brúargerðin er það, og almenn verkamannavinna og vélavinna, sem er einnig í nokkru samræmi við byggingarvísitölu. En þó að menn kynnu að vilja hafa aðra viðmiðun á en þessa, þá er það í sjálfu sér ekkert athugavert. En það væri allt annað að fást við vegamálin, ef tekjuöflun væri ekki bundin við ákveðna krónutölu, heldur haft svipað form og í sýsluvegunum og svipað og er viða annars staðar, að gjöldin, sem álögð eru, eru tiltekin prósenta, ekki fastskorðuð krónutala. En þetta leist báðum þessum hv. þm., sem hafa talað hér á undan mér, skelfilega illa á, að einhverri slíkri verðtryggingu yrði á komið í sambandi við tekjuöflun til Vegasjóðs. Hv. 1. þm. Sunnl. leist einnig illa á það, að endurgreiðsla á skatti af jeppum er ekki lengur nema helmingur af skattinum, en áður var hann endurgreiddur að fullu. En ég held, að margir mæli, að sú breyting sé ekki óeðlileg í sjálfu sér. Hitt væri hins vegar óeðlilegt og ósamræmi í því, að jeppar og aðrir bílar, sem notaðir eru í sveitum og brenna bensíni, fái enga endurgreiðslu, en aftur full endurgreiðsla af þeim bílum, sem brenna olíu. Í þessu er ekki samræmi. Ég ætla ekki að fara að fjölyrða um ræðu hv. 1. þm. Sunnl., þó að ég gæti ekki látið hjá líða að benda á þetta, af því að ég kom hér í ræðustól rétt á eftir honum. Mér fannst eiginlega engin ákveðin niðurstaða í ræðunni, nema þá það, að það væri lítill vegur að afla tekna til Vegasjóðs og það svo um munaði, ef það væri alveg öruggt, að stjórnin færi frá. En ég vil segja út af þessum ummælum, að ólíkt höfumst við að, því að þegar þessi hv. þm. var samgrh., stóð ekki á mér eða mínum flokksbræðrum yfirleitt að standa að gerð vegáætlunar og engu að siður þeim hlutanum að afla tekna til framkvæmdanna en hinu að skipta upp fénu, alls ekki. Það má því segja, að ólíkt höfumst við að, miðað við ræðu hv. þm. En ég reikna með því og dreg það m.a. af ræðu hv. þm., að þessum fyrrv. samgrh. renni blóðið til skyldunnar, þegar vegáætlunin og vegirnir eru annars vegar, og hann standi að vegáætlun og fjáröflun til hennar á eðlilegan hátt. Ég reikna með því fastlega. Í þessu frv. er tekin upp heimildargr. um innheimtu veggjalds, alveg eins og hún er í núgildandi lögum. Þegar rætt var um þetta veggjald á síðasta þingi, hreyfðu fleiri en einn þm. ákveðnum hugmyndum um að innheimta gjald af þeim, sem njóta vega með bundnu slitlagi, með öðrum hætti en þeim að innheimta sérstakt veggjald. Ég veit ekki, hvort þessar ábendingar hafa verið teknar til athugunar, en mér finnst eðlilegt, að þetta sé skoðað. Ef menn eru á því að hafa áfram í l. heimild til töku veggjalds og ef mönnum sýnist, að það mætti taka hliðstætt gjald með öðrum hætti, þannig að betur færi á, þá ætti einnig að taka í lög heimild um slíkt. Mér finnst, að þetta ætti vel að skoða. Ég vænti, að það verði gert í n., og mun beita mér fyrir því, eftir því sem tími vinnst til, en málið fer til n., sem ég á sæti í. Ég hef hins vegar séð marga annmarka á þeim hugmyndum, sem hv. þm. hreyfðu hér á sínum tíma í þessa átt, og ég treysti mér þess vegna ekki til þess á þessari stundu að flytja ákveðnar till. um þetta efni. Álít ég, að það eigi að skoða mjög vandlega og varla rétt að bera fram slíkar till., nema þá að höfðu samráði við marga hv. þm. Það atriði í frv., sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á, eru ákvæði 13. gr. um happdrætti, eins og hér segir: „Eftir því sem ákveðið er í fjárlögum ár hvert, skal ríkissjóður gefa út happdrættisskuldabréf í því skyni að afla fjár til hringvegar um landið.“ Í fyrsta skipti, sem vegahappdrættið var tekið upp, var það í sambandi við opnun vegarins yfir Skeiðarársand, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt. Nú líður að lokum þeirra framkvæmda, og er þó enn eftir að selja töluvert af skuldabréfunum. Þessi aðferð, sem þá var upp tekin, hefur gefist vel, og menn hafa sýnt mikinn áhuga á því að kaupa þessi skuldabréf. Þau eru að vísu með góðum kjörum, en menn ætla þó, að áhuginn á því að kaupa þau sé öðrum þræði sprottinn af beinum áhuga fyrir málefninu sjálfu. Á þessu þingi hafa komið fram tvö frv. um sérstök vegahappdrætti. Annars vegar er frv. um happdrætti til þess að afla fjár til að ljúka byggingu vegarins fyrir Ísafjarðardjúp. Það frv. var flutt í Nd., og því var vísað til samgn. Samgn. afgreiddi þetta frv. fyrir nokkru og mælti með samþykkt þess, og það hefur þegar verið afgr. hér úr d. á jákvæðan hátt. Ég gerði þá grein fyrir afstöðu minni til þess frv. og skal ekki fara að endurtaka það hér. Hitt frv. um happdrætti vegna vegagerðar var einnig flutt í þessari hv. þd. Þar var gert ráð fyrir veghappdrætti vegna Norðurlandsvegar, þ.e.a.s. vegarins milli Reykjavíkur og Akureyrar. Þetta frv. fór til fjh.- og viðskn. þessarar d. Ég á sæti í þeirri n. Við sendum þetta frv. til umsagnar og höfum rætt það á mörgum fundum í fjh: og viðskn. Við voru ásáttir um það, að rétt væri að skoða þetta mál í heild og þá í sambandi við afgreiðslu vegamálanna, sem fram undan voru samkv. fyrirmælum um endurskoðun vegáætlunar á tveggja ára fresti. Nú hefur hæstv. ríkisstj. tekið inn í frv. sitt þetta ákvæði í 9. gr., sem ég áðan las upp að meginmáli. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé rétt og sjálfsagt að bæta hér við ákvæði á þessa leið, eins og segir í brtt., sem ég hef þegar lagt hér fram: „Kveða skal nánar á um það í vegáætlun á tveggja ára fresti, til hvaða framkvæmda verði varið þeim fjármunum, sem inn koma fyrir sölu skuldabréfa samkv. 2. málsgr. þessarar gr.“ Ég held, að það sé alveg sjálfsagt að hafa svona ákvæði í lagagr. og halda sig við þetta af þeim ástæðum, sem ég raunar greindi frá áðan, þegar ég minntist á happdrættislánið vegna Skeiðarársands. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé skynsamlegt að taka þetta inn sem almennt ákvæði, en ekki með sérlögum um hvert einstakt happdrætti fyrir sig. Ég heyrði, að hæstv. fjmrh. gat þess í ræðu sinni, að hann gæti vel fallist á þessar hugmyndir, að happdrættisféð yrði tengt ákveðnum verkum, og þykir mér vænt um að heyra það. - Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Það kemur fram af grg. þessa frv., að tilgangur þess er tvíþættur, annars vegar að afla fjár til vegagerðar og hins vegar að fella niður 38 gjöld, sem lögð eru á notendur bifreiða. Það liggur í augum uppi, að það er mikið fagnaðarefni að losna við allan þennan hóp gjalda, 38 að tölu. Þessi gjöld eru talin upp í grg., og hirði ég ekki að gera nánari grein fyrir þeim, en mér virðist það vera mikið þrifnaðarverk og þarfaverk að losna við öll þessi smágjöld, sem hirt eru af þeim mönnum, sem eiga bila eða bifhjól, þannig að þetta er skynsamlegt. Hvað varðar hinn þátt frv., þ.e. að afla fjár til vegagerðar, þá vandast nokkuð málið, og hefur það orðið þungamiðjan í ræðum þeirra manna, sem hér hafa talað. Það segir sig sjálft, að í staðinn fyrir þessi gjöld, 38 að tölu, þarf Vegasjóður á tekjum að halda, og þeirra er aflað með því að hækka bensín og þungaskatt af bifreiðum. En það er ekki aðeins látið haldast í hendur þessi nýju gjöld og þessir tekjustofnar, heldur er um leið ætlunin að afla aukinna tekna, og þarf engan að furða, eins og nú háttar í okkar efnahagslífi, að Vegasjóður þurfi auknar tekjur. Hér er um að ræða tekjur, að mér skilst, um 200 millj. kr. umfram þau gjöld, 38 að tölu, sem falla niður. Ef þetta væri öll sagan, mættu menn vel við una og væri þá ekki tiltökumál að styðja frv. af þessu tagi. En það, sem hér skiptir náttúrlega meginmáli, er, að þessar 200–300 millj. kr., sem Vegasjóður þarf á að halda eða ætlar að afla með þessu frv., eru ekki nema dropi í hafið, og ég verð að játa það, að ég hef sjaldan orðið jafnundrandi við lestur nokkurra gagna í frv. eins og einmitt þessu, því að það kemur í ljós, að það vantar hvorki meira né minna en 1400 milljónir kr., að Vegasjóður standi undir þeim áætlunum, sem þegar hefur verið gert ráð fyrir á árinu 1974, og það vantar 900 millj. kr. fyrir árið 1975. Ég verð að segja það, að ég hafði gert mér í hugarlund, að ástandið væri slæmt, en ekki eins og þessar tölur bera vitni um. Hér má svo því við bæta, að þessar tölur eiga sjálfsagt eftir að hækka, því að ef að líkum lætur og að óbreyttu ástandi má bæta við þessar tölur ekki allfáum millj. kr. M.ö.o.: ef ég reyni að leggja þetta eins skýrt fyrir og mér er unnt, er gerð vegáætlun 1972 til fjögurra ára, og þegar liðinn er hálfur tími þessa tímabils, kemur í ljós, að það vantar 2 300 millj. kr., til þess að unnt sé að framkvæma þá áætlun, sem gerð var á árinu 1972. Þetta er stórkostlegt undrunarefni. Verður ekki annað sagt en að hér sé komið að einum kjarna málsins í efnahagsstefnu ríkisstj. Ætlunin er síðan með till. til þál., sem á að endurskoða vegáætlun fyrir árin 1974–75, að gera nánari grein fyrir því, hvernig brúa má það bil, sem er milli áætlaðra útgjalda í vegáætlun og þeirra heildartekna, sem að ofan greinir. Það er algjörlega ofvaxið mínum skilningi, hvernig er unnt að taka af landsmönnum nú 1400 millj. kr. í nýjum álögum, eins og nú háttar hjá skattpíndri þjóð. Síðasti ræðumaður taldi, að þeir, sem væru að gagnrýna þennan mikla fjárskort og þessa vöntun og þessar miklu álögur, hefðu ekkert fram að færa, þeir vildu ekki benda á neinar leiðir, ekki vildu þeir draga úr vegagerðinni. En þetta er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er sá, hvernig stendur á því, að málin hafa þróast þannig, að það er vöntun á þessu gífurlega fjármagni. Þar liggur hundurinn grafinn. Það er ekki hægt að standa hér frammi fyrir þingheimi, ef það vantar 11/2 milljarð, og krefja svo einstaka þm, um að benda á tekjustofna. Ég og aðrir hafa nú í 11/2 ár bent á það, hvert stefndi, og þeir menn, sem hafa ráðið efnahagsmálum, hljóta þá að taka á sig annaðhvort að útvega þessar 1400 millj. kr., benda á leiðir eða draga úr framkvæmdum. Þetta er þeirra mál. Ég verð að segja það því miður, að þetta er fullkomin spegilmynd af ástandinu í efnahagsmálum, og var það þó í raun og veru verra en mér gat nokkurn tíma dottið í hug. Nú er það svo, að það fer ekki milli mála, að helsti styrkur núv, ríkisstj, hefur verið dreifbýlispólitíkin. Það hefur verið lagt mikið fjármagn í að afla atvinnutækja, byggja upp frystihús o.s.frv. Það held ég, að sé sá þáttur málsins, sem verður sagt um ríkisstj. mest til hróss. En nú eru málin komin á það stig, að dreifbýlispólitíkin er að hrynja, því að dreifbýlispólitík er fyrst og fremst vegagerð, vegagerð og aftur vegagerð út um dreifbýlið. Það er ekki til auðveldari leið og engin leið greiðfærari til að efla stöðu dreifbýlisins, atvinnuvegi þar og búsetu en góðir vegir. Vegagerð er undirstaða undir allri dreifbýlispólitík, hjá því verður ekki komist. Þess vegna verður að segja sem svo, að ef ekki verður unnt að halda áfram vegagerð eins og til var ætlast árið 1972, þá er sjálfur kjarninn í dreifbýlisstefnunni brostinn, og því miður hef ég enga getu til þess að koma með ábendingar um það, hvar eigi að bera niður hjá almenningi til þess að taka 1400 millj. kr. á þessu ári. Mér er ógerlegt að sjá það. Og þá hlýtur náttúrlega að vera eftir sú leið að ráðast að sjálfum vandanum, og það er efnahagsþróunin. Við komum alltaf að sama upphafspunkti, þ.e. verðlags- og efnahagsþróuninni. Það er bölvaldurinn. Mér er sagt, að það séu jafnvel horfur á því, að verðbólgan muni á þessu ári verða jafnvel allt að 60% að óbreyttu ástandi, og á meðan ekki er tekist á við þann vanda, stöndum við alltaf vanmegnugir gagnvart hlutum eins og þeim að afla fjár til Vegasjóðs. Kjarni vandans liggur ekki í sjálfum Vegasjóðnum, ekki að afla fjár til Vegasjóðs, heldur í sjálfri efnahagsstefnunni, í sjálfri verðlagsþróuninni. Að öðru leyti eru tvö atriði, sem ég vil benda á áður en ég hverf frá þessu. Það er í sambandi við það, eins og segir í 8. gr. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra er heimilt að hækka gjöld þessi,“ þ.e.a.s. bensíngjald og þungaskatt, „í réttu hlutfalli við þá hækkun, sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar.“ Ekki er ég hamingjusamur að lesa þetta. Í raun og veru, ef þetta væri tekið upp, mundi þetta líklega enn auka á verðbólguna. Þarna er komið sjálfvirkt verðbólgukerfi, og ég hygg, að það sé nauðsynlegt fyrir ríkisvaldið að reyna að sporna heldur gegn þessu en að reyna að hafa verðbólguna beinlínis sjálfvirka til hækkunar, fyrir utan það, að mér virðist eftir þær gífurlegu hækkanir, sem urðu á uppmælingartaxta byggingariðnaðarmanna, að það muni leiða til svo stórfelldrar hækkunar á byggingarvísitölu, að menn almennt geri sér ekki grein fyrir þeirri hækkun, þannig að ég dreg í efa, að þetta sé æskilegt heimildarákvæði. Síðan kemur hið klassíska veggjald í 12. gr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðh, er heimilt að ákveða með reglugerð, að greiða skuli sérstakt umferðargjald til ríkissjóðs af bifreiðum, sem fara um tiltekna vegi eða brýr.“ Þetta mál hefur nú komið tvívegis til nokkurrar umr. hér á þingi, og ég hef verið andvígur því, og liggja til þess margar ástæður, sem ég ætla ekki að fara út í að þessu sinni. En ég mundi horfa til þess með litilli tilhlökkun, ef Reykvíkingar væru girtir af hér með um ferðarskýlum og kæmust ekki út úr borginni nema greiða eitthvert lausnargjald. Hvað mundu Stokkhólmsbúar segja, ef þeir kæmust ekki suður á bóginn eða norður á bóginn án þess að greiða lausnargjald, eða Kaupmannahafnarbúar o.s.frv.? Svo er náttúrlega fyrir bændur austanfjalls, sem þurfa að koma til verslunarerinda og ýmiss konar erindagerða hingað til höfuðborgarinnar. Ég held líka, að í þessu þjóðfélagi okkar, þar sem við erum að reyna að koma upp félagslegri þjónustu á ýmsum sviðum, megum við varast það að íþyngja einstaklingum með alls konar endalausum smásköttum. Það er allt orðið skattað. Maður getur varla andað að sér lofti, án þess að það sé skattað. Hitt er svo alveg rétt, að það vantar fé til vegagerðar, en ég hygg, að það sé ekki ástæða til þess að hafa þennan háttinn á. Ég skal ekki orðlengja þetta meira að sinni. En ég verð að segja það, að ég hef sjaldan orðið meira undrandi við lestur á einni grg. í frv. og þessari, því að þetta frv. leysir ekki þann vanda, sem Vegasjóður á við að glíma, og mér er óljóst, hvernig á að afla þessara 1400 millj. kr. En mér er eitt ljóst, að svona getur þetta ekki haldið áfram. Það verður að takast á við kjarna málsins, þ.e. sjálf efnahagsmálin.



Herra forseti. Ég hyggst aðeins ræða hér einn þátt þess máls, sem á dagskrá er, þátt, sem að vísu bæði hæstv. fjmrh. og eins hv. 5. þm. Austf. hafa nokkuð rætt hér. En eins og hv. þdm. vita, var hér strax á öðrum eða þriðja degi þingsins lagt fram frv. til laga um happdrættislán ríkissjóðs vegna framkvæmda við uppbyggingu Norðurlandsvegar, þar sem gert var ráð fyrir að bjóða út skuldabréf, 800 millj. kr., á næstu árum til þess að gera stórátak við þessa vegaframkvæmd. Þetta frv. hefur enn ekki fengist afgreitt úr n. Það fór til fjhn., en form. þeirrar n., hv. 5. þm. Austf., gat þess hér áðan, að nm. hefðu verið þeirrar skoðunar að láta afgreiðslu þessa frv. úr n. fylgja með vegáætlun og því frv. um fjáröflun til vegamála, sem nú er hér til umr. Út af fyrir sig höfum við flm. að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, að málið sé leyst með einhverjum öðrum hætti en beinni samþykkt þessa frv. óbreytts. Það gladdi mig mjög að heyra báða þessa hv. þm., 5. þm. Austf. og hæstv. fjmrh., lýsa því yfir, að þeir teldu, að haga ætti fjáröflun með happdrættislánum einmitt á þann veg, að um einskorðaða framkvæmd væri að ræða, því að menn væru fúsari til að kaupa bréf, þegar þannig væri um hnútana búið, en vera mundi, ef þeir hefðu á tilfinningunni, að féð rynni í einhverja allsherjarhít, einhvern sjóð, sem þeir vissu síðan ekki, hvernig varið yrði. Þessi yfirlýsing var mjög mikils virði og ekki þó síður hitt, sem hæstv. fjmrh. lagði á áherslu, að einmitt Norðurlandsvegurinn, vegurinn milli Reykjavíkur og Akureyrar, yrði fyrsta verkefnið samkv. þeirri heimild, sem um getur í 5. gr. þessa frv. Ef svo fer, að hv. fjhn., sem væntanlega ræðir bæði þessi mál, frv. okkar um happdrættislán vegna norðurvegar og eins það mál, sem hér er til umr., gengur þannig frá hnútum, að féð verður tryggt og það verður fé, sem sérstaklega er ætlað til þessara framkvæmda, þá er auðvitað tilganginum náð og ekki ástæða til að fylgja fram samþykkt frv. okkar. En við munum auðvitað fylgjast með því, hver framvindan verður hjá n., enda er einn flm. þessa frv. okkar nm. Og svo kann að fara, að við teljum nauðsynlegt að bera fram brtt. við það mál, sem hér er til afgreiðslu og umr., og það mundu þá verða mun ítarlegri ákvæði í þeirri brtt. en eru nú í 13. gr. Ég er ekki sömu skoðunar og hv. 5. þm. Austf., að heppilegt sé að undirstrika, að slík happdrættislán eigi að vera þáttur í vegáætlun. Það má vera, að það skipti ekki meginmáli, en ég held samt, að það verði að leggja á það mjög ríka áherslu við fólk út í frá, að það sé verið að verja þessu fé nákvæmlega til ákveðinnar framkvæmdar, og það kynni að rugla menn nokkuð í ríminu, ef þetta væri þáttur í vegáætlun, gagnstætt því, sem var með vegaframkvæmdirnar á Skeiðarársandi. En vera má, að mér skjátlist í þessu. Það kemur þá á daginn, þegar málið verður ítarlegar rætt, bæði í n. og eins í þessari hv. deild. Ég ætlaði ekki að orðlengja um þetta mál. Ég ætlaði einungis að þakka hæstv. fjmrh. fyrir yfirlýsingar þær, sem hann hefur gefið og ég leyfi mér að skilja svo, að það mál muni ná heilt í höfn, sem við fluttum hér um stórátak við gerð Norðurlandsvegar. Við orðuðum 800 millj. kr. í okkar frv., en því miður er verðbólguþróun ör, og sjálfsagt þyrfti þessi upphæð að hækka, e.t.v. um 50% eða svo, á næstu árum, til þess að þetta átak yrði að fullu unnið. Auðvitað er það rétt, sem hér kom fram, að verulegt fjármagn fer í kjördæmi hæstv. fjmrh. Þar hefur raunar verið gert ráð fyrir mjög miklum framkvæmdum á næstu tveimur árum, og yfir því gleðst ég sannarlega. Ég get bætt því við, að sá vegarkafli á norðurveginum, sem einna verstur er, er einmitt Norðurárdalurinn. Ég vil, að mun meira fé fari einmitt í þetta ágæta kjördæmi, Vesturlandskjördæmi, vegna þess að það er til hagsbóta fyrir landslýð allan, kannske mest fyrir Norðlendinga, en auðvitað fyrir okkur öll. Ég endurtek þakkirnar.



Herra forseti. Ég skal ekki verða til þess að tefja þessar umr., en mér þótti það mjög athyglisvert áðan og vil taka undir það, sem hv. þm. Bjarni Guðnason sagði, að undirstaða undir allri dreifbýlispólitík sé einmitt vegaframkvæmdir, enda kom það í ljós, að þegar var verið að gera vegáætlunina fyrir tveimur árum, t.d. aukið viðhaldsféð, framkvæmdamáttur þess aukinn um 20% frá því, sem áður hafði verið. Ég heyri það, að sumir hv. þm, trúa þessu ekki, en það er bara fyrir það, að þessir hv. þm. fylgjast ekki nógu vel með. En annað var það, sem mér þótti líka undarlegt og táknrænt, að þegar hv. þm. Stefán Gunnlaugsson var að ræða hér áðan, þá talaði hann um bráðnauðsynlega framkvæmd í sambandi við hitaveituframkvæmdir, en það lá í orðum hans, að það væru ekki bráðnauðsynlegar framkvæmdir, þegar um vegagerð væri aftur á móti að ræða. Hér hefur verið lögð fram tillaga, að vísu í öðru máli, en náskyldu þessu, - það er í sambandi við breytingu á vegalögunum, - að í 10. gr. komi 30% í stað 20%. Það er auðvitað mjög æskilegt, ef það væri hægt að gera þetta. En hvað þýðir þessi tillöguflutningur annars? Hann þýðir, að það eigi að hækka þær tekjur, sem Vegasjóður hefur nú til þessara framkvæmda um 132 millj. kr. Þetta er auðvitað æskilegt, en þá verður líka að fá þetta fé einhvers staðar, en ekki taka það af hinu vegafénu. Og ef þetta frv. verður samþ., hækkar þessi þáttur, sem yrði að taka af hinu vegafénu, um 178 millj. kr. Þegar þetta er athugað svo og hitt, að hv. Alþ. hefur á undanförnum dögum og er að svipta sýsluvegina tekjum, þá held ég, að það þurfi að fara að bugleiða það í alvöru, hvernig eigi að fá tekjur á móti því. Ég verð að segja það, að mér finnst vera sanngirnismál. ef á að samþykkja þessa till., að þeir, sem í þéttbýlinu búa, borgi alveg sama veggjald og dreifbýlisfólkið, og það mundi gefa eitthvað á annað hundrað millj. kr. Til þeirrar n., sem hefur þetta til athugunar, vil ég skjóta því að athuga það. Mér þótti það mjög ánægjulegt, þegar hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, var að tala hér í dag og fór að tala um vörubifreiðarnar, sem eru undir 5 tonnum, að það þyrfti að breyta því í l., þannig að þeir fengju leyfi til þess að fá mæli í sína bíla, ef ég hef skilið hann rétt. Ég flutti nefnilega till. um þetta fyrir nokkrum árum, og þá barðist hann mjög á móti þessu. En þetta er réttlætismál, því að margir bændur t.d. eru með svona bíla, og þeir verða að borga líklega upp undir 50 þús. af þessum bílum. Þessir bílar eru fyrst og fremst til heyflutninga og til heimilisnota, og hví mega þeir ekki borga sinn þungaskatt samkv. mæli? Ég skal vera meðflm. 1. þm. Sunnl., ef hann vill bera slíka till. fram.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður um þetta mál við þessa 1. umr. Ég geymi mér það frekar til 2. umr. að ræða frv. ítarlega. En hér er eins og fyrri daginn hjá hæstv. ríkisstj. haldið áfram að leggja nýja skatta á þjóðina í einni eða annarri mynd. Við sjáum vart svo frv. orðið, að það hafi ekki í för með sér, ef ekki beinar skattaálögur, þá skuldbindingu um það, að svo og svo mikið skuli greitt úr ríkissjóði. Við vorum hér fyrr í dag að afgreiða við 2. umr. frv. um grunnskóla. Ég efast reyndar um, nokkur hv. þm. og ekki heldur hæstv. ráðh. hafi hugmynd um, hvað lögfesting þess frv. kemur til með að kosta. En það virðist ekki þvælast fyrir hæstv. ríkisstj. Strax í 1. gr. þessa frv. fáum við ákveðnar hækkanir. Enn á að bæta pinklum á umferðina, þar sem bensíngjaldið á að hækka úr 9.87 kr. í 15 kr. af hverjum lítra. 3. gr. frv. virðist vera til þess sett að réttlæta þetta allt saman, þar sem segir, að gjöld samkv. ákvæðum 1. og 2. gr. skuli innheimt til ríkissjóðs, en tekjum samkv. lögum þessum skuli einungis varið til vegagerðar samkv. vegáætlun. Ég spyr nú bara: Hvert annað ættu þessi gjöld að fara, eins og málum er nú komið? En hér er allt of langt gengið í álögum á umferðina, og það þýðir ekkert fyrir hæstv. ríkisstj. að bera því við, að ella verði að draga úr framkvæmdum. Það, sem þarf að gera, til þess að framkvæmdir dragist ekki saman, er, að ríkissjóður skili til vegamála einhverjum meiri hluta heldur en hann hefur gert að undanförnu af öllum þeim tekjum, sem hann hefur af umferðinni. Það hefur margsinnis verið sýnt fram á það, hve naumur hluti það raunverulega er, sem fer til vegamála, af öllum þeim miklu tekjum, sem ríkissjóður hefur af umferðinni. Ég hef hér í höndunum töflu, sem segir, að árið 1973 sé þessi hluti 47.1%, sem til vegamála fer. Það er sjálfsagt að viðurkenna, að þessi hluti hefur oft verið minni, en hæstur mun hann hafa orðið árið 1969 í tíð fyrrv. ríkisstj., 56.5%, en síðan hefur sigið á ógæfuhlið. Þetta hlutfall verður að breytast. Hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, að þm. hafi ætið verið áhugasamir um framkvæmdir í vegagerð og þess vegna treysti hana því, að þetta frv. verði samþ. Við höfum fyrr á þessu þingi heyrt hæstv. ráðh. setja traust sitt á þm. yfirleitt. Við heyrðum það, þegar frv. um skattkerfisbreytingu var hér til meðferðar. Við heyrðum það líka, þegar frv. um tollskrá var til meðferðar, þannig að þetta er ekkert nýtt. En ég hygg, að hæstv. ráðh. verði að sætta sig við eitthvað minna en ætlunin er að innheimta samkv. þessu frv. Það hefur verið minnst hér í umr. á 8. gr. frv., þar sem ráðh. er heimilað að hækka tiltekin gjöld í réttu hlutfalli við þá hækkun, sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar. Hér er á ferðinni nokkuð sérstæð regla, sem ég er reyndar ekkert viss um, að standist, en um það ætla ég ekki að ræða núna. Það er sjálfsagt að athuga það mál frekar, en í grg. segir, að gr. feli í sér heimild til handa ráðh. að breyta bensíngjaldinu og þungaskattinum, þó með þeim takmörkunum, að hækkun gjaldanna verði ekki meiri en svarar til breytinga á vísitölu byggingarkostnaðar. Ég segi nú bara: Merkilegt er það, að ekki eigi að veita ráðh. frekari heimildir en að hækka þetta eftir vísitölu byggingarkostnaðar. En það verður að teljast satt að segja dálítið vafasöm viðmiðun að miða þetta við vísitölu byggingarkostnaðar. Þetta er að vísu skiljanlegt, því að það vita allir, að sú vísitala hækkar hvað mest. Það, sem þarf að gera nú, er að koma í veg fyrir þessar sífelldu auknu álögur, sem alltaf eru að skella yfir þjóðina. Við búum nú við, að ég held ég megi fullyrða, hærra bensínverð en nokkur önnur þjóð, a.m.k. í nágrenni við okkur. Og eins og hv. þm. Stefán Gunnlaugsson sýndi fram á í ræðu sinni, hefur bensínverðið hækkað í tíð núv. ríkisstj, um 94%. Það hafa sjö sinnum orðið hækkanir, og sú áttunda er á leiðinni. Þá hefur ríkisstj. unnið það afrek, að á tæpum þremur árum hefur bensínverðið hækkað um meira en 100%. Annars er hér í grg. nokkuð athyglisverð setning, og er kannske dálítil glæta í þessu öllu saman. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ljóst má vera, að eigi eru efni til frekari hækkunar á bensíngjaldi og þungaskatti, eins og á stendur, en frv. þetta gerir ráð fyrir.“ Við megum sem sagt reikna með, að sjálfri ríkisstj. þyki nú sem mælirinn sé fullur, og er það vissulega góðs viti. Niðurfelling hinna 38 gjalda er sjálfsagt góðra gjalda verð. Ekki ætla ég að mæla á móti því. Í grg. segir á einum stað, að við niðurfellingu þeirra gjaldstofna sé talið, að tekjur ríkissjóðs og Tryggingastofnunar ríkisins skerðist um 150 millj. kr. Það er áætlað í ár, að um 72 millj. kr. renni til Tryggingastofnunar ríkisins sem tryggingaiðgjöld ökumanna og um 30 millj. komi í ríkissjóð sem ómerktar tekjur. Mér þætti mjög fróðlegt að vita, hvað Tryggingastofnun ríkisins hefur greitt út mikið fé vegna þessara mála á undanförnum árum, við skulum segja á 2–3 síðustu árum. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessari spurningu minni verði svarað hér í kvöld, en það væri mjög æskilegt að fá upplýsingar um þetta atriði. Þá langar mig að fara hér örfáum orðum um 12. gr. frv. Hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmur Hjálmarsson, gerði hana hér lítillega að umtalsefni og sagði, að þessi gr. væri tekin nákvæmlega upp úr gildandi vegalögum. Þetta er að vísu ekki alveg rétt hjá honum, það er bætt inn tveimur orðum, sem ég er ekki alveg viss um, hvað þýða, en mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. eða hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson vildi upplýsa það. Þessi orð eru „til ríkissjóðs“. Þar segir: „Ráðh. er heimilt að ákveða með reglugerð, að greiða skuli sérstakt umferðargjald til ríkissjóðs af bifreiðum.“ Þessi tvö orð voru ekki og eru ekki í gildandi lögum. Spurning mín er, hvort þetta veggjald, sem á nú að reyna enn einu sinni að koma á, eigi að fara beint í ríkissjóð. Eða á þetta að fara í Vegasjóð? Á því er nefnilega meginmunur, og þessi tvö orð, sem þarna er skotið inn í, gefa a.m.k. tilefni til vissra grunsemda. Annars þykir mér einkennilegt, að þessi gr. skuli tekin upp í þetta frv. Það hefur verið rakið hér þegar í umr., hver afskipti þingsins hafa verið af þessu máli á undanförnum árum. Það hefur tvisvar komið til kasta þingsins á þessu kjörtímabili. Árið 1972 var þetta fellt úr vegáætlun og 1973 var felld till. þess efnis, að veggjald skyldi tekið upp að nýju. Enn á að reyna, og ég spyr: Hvað á þetta að þýða? Núv. þing, það þing, sem kjörið var í síðustu kosningum, hefur tvisvar sinnum lýst yfir vilja sínum í þessu efni. En enn þá er verið að. Ég held, að skynsamlegast væri nú að fella þetta ákvæði einfaldlega úr frv., þannig að menn hætti þessum hugleiðingum um álagningu sérstaks veggjalds. En ef menn vilja endilega hafa þessa heimild í lögum, þarf þessi lagagr. að vera öðruvísi úr garði gerð. Eins og þetta hefur verið tíðkað eða var, meðan veggjaldið var á Reykjanesbraut, hafði það í för með sér ójöfnuð, og það er áfram gert ráð fyrir ójöfnuði með því að ætla að taka veggjald af Reykjanesbraut og af Suðurlandsvegi. Það þarf að bæta inn í þessa lagagr. ákvæðum þess efnis, að ekki verði tekin ákvörðun um álagningu slíks gjalds nema við afgreiðslu vegáætlunar og þá verði það tilgreint, hvar umferðargjaldið eigi að taka. Og við mat á því, hvar umferðargjald skuli lagt á, verður að gæta fyllsta samræmis, og það verður að líta til þeirra breytinga á vegakerfinu, sem hafa í för með sér sparnað eða bætta þjónustu fyrir notendur veganna frá því, sem áður var, og þar nefni ég styttingu vegalengda milli staða, lagningu bundins slitlags, gerð jarðganga, brúa o.fl. þess háttar. Það er ekki réttlætanlegt að leggja veggjald á eingöngu vegna þess, að bundið slitlag sé komið á veginn. En ég vildi gjarnan heyra rök fyrir því, hvers vegna er verið með þessa gr. enn þá inni í l. eða ætlunin sé að hafa hana enn þá inni í I. Það hefur verið bent á það áður, að fyrirkomulag eins og hér er hugsað og hér var er algerlega óþekkt í nokkru landi. Það er út í hött að vera að vísa til reglna, sem gilda í öðrum löndum, og vissulega er viða tekið veggjald. Það er algengt t.d. á Ítalíu. En þeir vegir, sem eru þannig skattaðir, eru ekki í eigu ríkisins. Þeir eru flestir í eigu Vatíkansins, það er páfinn, sem ræður yfir þeim. Og þó að hæstv. fjmrh. hafi hér mikil völd, þá held ég, að hann ráði ekki yfir vegakerfinu eins og páfinn gerir með sína vegi á Ítalíu. Alveg sama er með Bandaríkin. Þeir vegir, sem eru tollaðir, eru ekki ríkisvegir, og það er beinlínis skilyrði fyrir framlagi úr alríkissjóði, að vegirnir verði ekki tollaðir. Á þessu er meginmunur og að vera að tolla hér einstaka ríkisvegi. Ég sagði áðan, að í þessu veggjaldi fælist ójöfnuður. Það vita allir, að ekki er hægt að leggja á veggjald nema hér í næsta nágrenni við höfuðborgina, og þetta verður til þess, eins og hér hefur komið fram, að það kemst enginn út úr borginni nema borga fyrir það gjald eða þá, ef innheimtumönnunum skyldi nú verða snúið í hina áttina, þá kemst enginn inn í borgina nema borga fyrir það. Þetta er ekki réttlætanlegt á nokkurn hátt. Það hefur líka verið bent á það, hversu dýr innheimtan er á slíku veggjaldi. Ég hef satt að segja ekki trú á, að það verði fundin upp ódýrari leið í skattheimtunni en var hér, meðan hún var. Ég vil minna á, að ég flutti brtt. í vetur við tollskrárfrv., þegar það var hér til meðferðar. Sú brtt. var á þá leið, að það yrði lagður þungatollur á bensín í staðinn fyrir verðtoll. Rökstuðningurinn fyrir till. var sá, að með því yrði dregið úr áhrifum hinna miklu verðhækkana, sem orðið hafa erlendis á bensíni. Þessi till. var að sjálfsögðu felld af hv. stjórnarliðum einfaldlega vegna þess að auðvitað eygði ríkissjóður þarna möguleika á meiri tekjum, og þannig var þessi hækkun, sem orðið hafði á bensíni, beinlínis notuð til þess að auka tekjur ríkissjóðs, en vel að merkja ekki Vegasjóðs. Ríkissjóður á að skila til umferðarmála illa fengnum tekjum„ sem hann hefur fengið á undanförnum árum, og það á að hætta þessari stöðugu ásókn í skatta af umferðinni. Ég vil svo aðeins segja það að lokum í tilefni þess, sem hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson sagði hér áðan, að það er til lítils að vera að guma af því, að hæstv. ríkisstj. hafi gert mikið í atvinnumálum úti um landsbyggðina. Það hefur enga þýðingu að vera með slíkan málflutning, þegar við erum að ræða hér aukna skattlagningu á umferðina. Ég viðurkenni, að ríkisstj. hefur sjálfsagt margt vel gert, en fleira held ég, að hún hafi gert illa og þá sérstaklega í öllu, sem lýtur að efnahagsmálum. Hún hefur komið þeim í hreinan voða. fjárlögin hafa þrefaldast á þeim tíma, sem hún hefur verið við völd, og það á eftir að súpa seyðið af þessum athöfnum hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég mun reyna að haga orðum mínum þannig, að það, sem ég segi hér, gefi ekki tilefni til andsvara, heldur til upplýsinga um það, sem spurt hefur verið um, vegna þess að ég hef áhuga á því, að málið nái að ganga til n., atkvgr. fari fram á morgun, og svo að umr. ljúki nú þegar, mun ég ekki fara út í almennar umr. Hv. 1. þm. Sunnl., sem talaði hér fyrstur í dag, sagði, að ég hefði um greiðslu ríkissjóðs af skuldum nefnt 900 millj. kr. Ef svo hefur verið, hefur mér orðið þar á misnefni, því að hér er um að ræða tæpar 800 millj. kr., sem ríkissjóður þarf að greiða í skuldir og framlag á árinu 1974, eins og það liggur nú fyrir, en það var það, sem hv. þm, talaði um. Skal ég láta honum í té yfirlit yfir skuldirnar, sem þarf að greiða. Ég get það ekki núna, því að ég hef þetta bara í einriti, en ég skal láta hv. þm. það í té, svo að það liggi fyrir, á hvern hátt um það er að ræða. En til viðbótar því, sem hann ræddi um, er bráðabirgðalán m.a., sem tekið var á s.l. ári og þegar er búið að greiða, og svo er Kópavogsbraut inni í þessu líka. Út af því, sem hv. þm. sagði um veggjaldið, þá vil ég segja það, að að minni hyggju er gr. alveg óbreytt frá því, sem hún er í núgildandi vegal., að öðru leyti en því, sem hv. 11. landsk. þm. nefndi hér áðan, að þar er eingöngu um að ræða samræmi á milli 3. gr. frv. og þessarar gr., þar sem talað er um að innheimta til ríkissjóðs þessar tekjur, en jafnframt tekið fram, að þær skuli allar til vegasjóðs ganga, svo að þetta gjald færi sem önnur gjöld, ef innheimt yrði, til Vegasjóðs, en ekki til annarra þarfa. Ég vil svo taka það fram út af því, sem hv. 1. þm. Sunnl, sagði hér í dag, að ég mundi vera fús að beita mér fyrir samkomulagi um veggjaldið og eiga við hann samvinnu um vegamál þar um í sambandi við þetta frv., ef það mætti verða til þess að greiða fyrir öðru, eins og ég átti við hann margvíslega samvinnu um vegamál, meðan hann var ráðh. og ég stjórnarandstæðingur, og fylgdi þá jafnan fast eftir hans tekjuöflun til vegamála og sé sannarlega ekki eftir því og vildi jafnvel gjarnan, að við hefðum verið þar stærri í sniðum en við vorum, þó að sumum fyndist nóg um. Þá voru menn líka að óttast um það, að úr bensínsölunni mundi draga, en ljóst er, að vegagerðin er það mikils virði fyrir vegfarendur, að þeir hagnast alltaf á vegagerð, því að þeir bæði eyða minna bensíni og þeir fara betur með bílinn sinn, og það skiptir meginmáli. Ég vil svo í sambandi við tekjur af umferðinni segja, að eins og við höfum oft rætt um, þá held ég, að ég telji mig muna það rétt, að ég hef alltaf haldið því fram, að sérsköttun sú, sem lögð var á umferðina, ætti að ganga til hennar aftur, en með almenna tolla, almennar tolltekjur, væri ekki hægt að fara öðru vísi en með aðrar tekjur ríkissjóðs. Út í fleiri atriði sé ég ekki ástæðu til að fara út af ræðu hv. 1. þm. Sunnl., af því að ég ætla mér ekki út í almennar umr., og endurtek það, að ég er reiðubúinn til að beita mér fyrir því, að samkomulag náist um veggjaldið til þess að greiða fyrir samkomulagi um þetta mál. Út af spurningum þeim, sem hv. 11. landsk. bar fram, þá get ég ekki svarað því að þessu sinni, hvað Tryggingastofnun ríkisins hefur orðið að greiða vegna trygginga á bílstjórum. Ég skal reyna að ná í þessar upplýsingar, en ég hef þær ekki við höndina. Út af því, sem hann sagði um veggjaldið, af hverju væri verið með það, þá var það m.a. ein ástæðan til þess, að það er sýnt nú, að þegar það var afgreitt hér siðast frá fjvn., þá var till. á þann veg, að slíkt mál ætti að afgreiða með vegáætlun, eins og hann sjálfur talaði um, að gert yrði, ef veggjald væri á annað borð. Ég skal svo ekki fara frekar út í það eða þau önnur atriði, sem hann vék að í sambandi við skattheimtu. En ef um páfadóm er að ræða í sambandi við þetta ákvæði vegal. um, að innheimta megi sérstakt gjald af vegum, þá er það erfðagóss, sem tekið hefur verið í arf frá þeim, sem á undan sátu, en er ekki upp fundið. En ég held, að hvorki fyrirrennarar mínir né við, sem nú förum með þessi mál, hvorki ég né hæstv. samgrh., hafi páfavald til þess að fást við þessi mál, enda er það kannske ekki æskilegt. - Ég tel sem sagt út af því, sem hann sagði, að það sé öllu skilað aftur frá ríkissjóði og meira en það af þeim tekjum, sem ríkissjóður hefur í sérsköttun af vegunum, sem er leyfisgjaldið, en um almenna tolla tel ég, að annað sé að ræða. Út af ræðu hv. 3. landsk. vil ég segja það, sem ég vil nú segja um ræður þessara hv. þm., að yfirleitt hefur þetta frv. fengið góðar undirtektir hjá hv. þm., sem talað hafa. Það er alveg rétt, að minni hyggju, að það er til þrifnaðar í tekjuöflunarkerfinu að fækka sköttum, og ég lit svo á, að skattastefnan eigi að miðast við það, að tekjur eigi að vera af háum sköttum og stórum, en ekki af mörgum smásköttum eins og þeim, sem hér er lagt til að fella niður. Ég vil svo að öðru leyti segja það út af því, sem hv. þm. sagði, að í vegáætluninni fyrir 1974 er gert ráð fyrir 500 millj. kr. meiri lántökum en er gert í frv. þessu eða grg. þessa frv. Þar er aðeins gert ráð fyrir 100 millj. kr., ef við sleppum Skeiðarársandi í báðum tilfellum, en þar var gert ráð fyrir að taka lán til hraðbrauta og að verulegu leyti til Norðurlands- og Austurlandsáætlana, svo að lántaka í vegagerð til vegamála núna er 500 millj. kr. meiri en er í vegáætlun þeirri, sem afgreidd var fyrir árið 1974. Auk þess eru svo ný gjöld um 150 millj., svo að nóg er nú samt eftir, - það eru 700–800 millj. eftir, þó að þessu sé sleppt. Ég vildi upplýsa þetta út af því, sem hv. þm. sagði. Mér fannst gott að heyra það, að hann taldi, að þessi tekjuöflun væri ekki meiri en svo, að það væri hægt að standast hana, ef væri hægt að sjá fyrir málinu á annan veg - og það tel ég, að verði að vera með öðrum hætti en nýrri tekjuöflun. Ég tek undir það með honum, að vegamálin eru mál málanna fyrir dreifbýlið í landinu, því að góðar samgöngur eru undirstaðan undir góðri afkomu yfirleitt. Ég vil svo segja það út af ræðu hv. þm. Eyjólfs Konráðs, að ég er honum sammála um það, sem þar kom fram, og tel, að það megi breyta þessari gr. frv., eins og einnig kom fram hjá hv. 5. þm. Austf., til þess að ganga betur frá þessum málum, en að þetta eigi að verða í lögum ákveðinn tekjustofn til þess að byggja upp vegakerfið. Við getum ekki byggt upp vegakerfið með sæmilegum hætti nema með lántökum, sem framtíðin verður svo að annast um greiðslu á að einhverju leyti, og þess vegna er nauðsynlegt að koma inn í löggjöf um vegamál einmitt þessum þætti um, að spariskírteini eða happdrættisbréf af þessari gerð verði einn af þeim tekjustofnun, sem vegagerðin geti byggt á, þótt í lánsformi sé. Ég er ekkert bundinn við það, sem fram er tekið í þessari gr. um framkvæmdina, þannig að það megi ekki tryggja það betur. Aðalatriði málsins frá minni hendi er að tryggja, að þetta verði í löggjöf, svo að það þurfi ekki að setja lög um það á hverju ári, hvort heimildin sé notuð. Út af því, sem hv. þm. sagði um þátttöku þess í vegáætlun, þá mætti fara með það alveg eins og með Skeiðarársandinn. Hann er færður inn á vegáætlun til þess að reyna að fá heildaryfirlit yfir vegagerðina, en jafnframt er þessi tala sett inn, sem ákveðið er að afla með sölu á happdrættisbréfunum.



Herra forseti. Mér þykir rétt, áður en 1. umr. um þetta mál lýkur hér í þessari hv. d., að fara um það nokkrum orðum. Forseti hefur tjáð mér, að hann hafi gert ráðstöfun til þess, að hæstv. viðskrh. yrði hér við umr., og tel ég það nauðsynlegt, þar sem hann hefur lagt ríkt á við þm. að fá málið afgreitt til n, nú fyrir páskafrí. Ég vildi helst ekki þurfa að halda áfram, fyrr en hæstv. ráðh. er kominn í salinn því að framsöguræða hans gaf tilefni til ýmissa aths., sem ég tel, að þm. eigi rétt á að fá nokkra skýringu á.  Ég vil geta þess þegar í upphafi, að þó að ég teldi, að það væri mjög gott, ef hægt væri að greiða niður allt olíuverð, þá tel ég þó, að olía til húsahitunar eigi að hafa algeran forgang, þannig að hún verði að hafa þann forgang, að ég tel, að verð hennar verði að færast niður í það, sem var á s.l. hausti, áður en hinar miklu verðhækkanir skullu á, áður en komi til greina að greiða niður olíu til iðnaðar eða annarra þarfa. Ég byggi þetta á því, að olía til íbúðarhitunar er það stór liður í framfærslu hverrar fjölskyldu, að hún verði að hafa þar allan forgang og megi ekki skerða þá möguleika, sem fyrir hendi eru til að greiða fyrir húseigendum, hún verði að sitja þar í fyrirrúmi. Ég vil benda á það, að í sambandi við rekstrarútgjöld iðnfyrirtækja, sem olíu nota, er olían aðeins til þess að gera lítill hluti af þeirra rekstrarútgjöldum flestra. Hún sem önnur rekstrarútgjöld verður frádráttarbær við skattlagningu, og í sumum tilfellum hafa fyrirtæki aðstöðu til þess að haga því þannig, að hækkunin fer út í verðlagið og lendir ekki beint á fyrirtækinu. Ég undirstrika það, að mjög væri æskilegt, ef hægt væri að greiða niður olíu til þessara aðila einnig, en vil ekki láta það mæða á niðurgreiðslu á olíu til íbúðahitunar. Ég vil mjög taka undir þann þátt úr ræðu hv. 9. landsk. þm., Ellerts B. Schram, er hann ræddi um það uppbótakerfi eða það styrkjakerfi, sem í þessu frv. felst, þó að ég að öðru leyti væri honum ekki sammála um það, sem hann sagði um aðalefni frv. Ég tel, að Alþ. verði að fara að gá að sér og gæta þeirrar stefnu, sem nú virðist eiga að fara að marka hér á Alþ., að skattleggja þjóðina eftir ýmsum leiðum og taka síðan upp að endurgreiða aftur hluta af þessum sköttum í beinu styrkjaformi. Ég tel þetta mjög ranga stefnu og þetta skapi kerfi, sem hljóti að hlaða mikið utan á sig og verða ákaflega dýrt í allri framkvæmd. Ég vil benda á, að það er ekki nema örstutt síðan Alþ. samþykkti hér í sambandi við afgreiðslu á skattalögum nýtt form á uppbótakerfi, þar sem 4. gr. þeirra laga gerir ráð fyrir endurgreiðslu á skatti, bæði að nokkru til ýmissa skattgreiðenda og einnig til aðila, sem engan skatt greiða. Ég held, að það hljóti að líta nokkuð einkennilega út, þegar skrá verður lögð fram yfir þá, sem eiga að fá endurgreiðslu á skatti, þá verði án efa þar um stóran hóp manna að ræða, ekki hundruð manna, heldur jafnvel þúsundir manna, og þar í fararbroddi verða án efa menn eins og t.d. Einar ríki, sem ég hygg, að almenningur eigi nokkuð bágt með að átta sig á, að skuli ekki einungis vera skattfrír, heldur fá endurgreiddan tekjuskatt, en þannig er það form, sem búið var til, þegar skattal. voru samþykkt. Ég held, að þetta ætti að verða nokkurt víti til varnaðar, að það þýði ekki að fara í þessu frv., sem hér liggur fyrir, út í sams konar eða svipað form, en það verður ábyggilega ef 2. gr. þessa frv. verður samþ. eins og hún er. Þá kemur ábyggilega í ljós, að það verður mjög stór hópur, aðilar, sem enga olíu greiðir, en mun, þegar til - kemur, fá endurgreiddan kyndingarkostnað í styrkjaformi, eins og gr. gerir ráð fyrir. Ég held, að Alþ. verði að varast það að fara að búa til mikið af slíkum reglum eins og hér er gert ráð fyrir og reglum eins og ég benti á áðan í sambandi við skattkerfið. Í sambandi við skattkerfið eru það bæjarfógetar og lögreglustjórar, sem eiga að annast endurgreiðsluna til almennings. Í þessu kerfi eru það sveitarstjórnirnar, sem eiga að annast endurgreiðsluna. Ég tel, að það verði að finna annað og heppilegra form á þessum hlutum heldur en gert er ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir. Hæstv. viðskrh. taldi á því öll tormerki, að það væri hægt að koma við henni niðurgreiðslu í sambandi við lækkun olíuverðs, til hitunar íbúðarhúsnæðis. Ég satt að segja held, að hæstv. ráðh. hljóti að vera þarna með fullyrðingar, sem hann veit, að ekki fá staðist, því að sú staðreynd er fyrir hendi, að hann hefur sjálfur nú mjög nýlega, fyrir aðeins nokkrum vikum, komið á niðurgreiðslukerfi í sambandi við olíusöluna, þar sem er um að ræða sölu á olíu til fiskiskipa. Hann gerði þetta á mjög einfaldan hátt. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja frá olíufélögunum, gerist þetta á þann veg, að fiskiskipum er seld olían á því verði, sem var á henni í nóvembermánuði s.l. Olíufélögin gera síðan upp sölu með sundurliðaðri grg. um sölu sína til fiskiskipanna og fá endurgreitt hjá Seðlabanka Íslands mismun á olíuverðinu, eins og það raunverulega er viðurkennt af verðlagsyfirvöldum og miðað við það, sem það var í nóv. s.l. Hæstv. ráðh, fór ekki í þessu tilfelli a.m.k. inn á neitt beint styrkjakerfi, þar sem olían væri greidd til skipanna eftir einhverjum ákveðnum reglum um stærð véla, stærð skipa eða visst á tonn eða annað slíkt, heldur gerði þetta í því formi, að það yrði um beina verðlækkun til þessara aðila á olíunni að ræða, og er það að mínum dómi miklu einfaldara og heilbrigðara kerfi heldur en gert er ráð fyrir í 2. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég sé ekki annað en svipuðu kerfi væri mjög hægt að koma við í sölu á olíu til húsahitunar. Ég sé ekki það tormerki, sem hæstv. ráðh. vill vera láta, að séu á þessari leið, því að það er vitað, að olíufélögin annast alla útkeyrslu á olíu til hvers húseigenda í olíugeyma, sem þau yfirleitt eiga. Þau fylgjast alveg með og færa skýrslur um þá olíu, sem hver húseigandi kaupir hjá hverju olíufélagi. Þau gætu á nákvæmlega sama hátt og þau afgreiða olíu til fiskiskipa og halda yfir það nákvæmar skýrslur haldið skýrslur yfir olíuna til húsahitunar, og reyndar gera þau það, því að það er vitað, að olían er yfirleitt seld í mánaðarreikning eða gefinn á henni einhver gjaldfrestur. Það mun vera hin almennasta regla, og þarf því að bókfæra úttekt hvers aðila í viðskiptareikning, þannig að þetta er allt til hjá olíufélögunum, og er að mínum dómi ekki nokkuð verulegt aukið umstang fyrir þau að halda nákvæmari skýrslu yfir það, hve mikið hver kaupandi notaði af olíu til húsahitunar. Því hefur verið haldið fram, að þetta mundi e.t.v. verða misnotað. Ég tel það hreina fjarstæðu og ekki rök, sem muni fá staðist. Ég læt mér ekki detta í hug, að nokkur húseigandi mundi vilja láta það spyrjast um sig og láta það sjást til sín, að hann væri að dæla olíu upp úr olíugeyminum við hús sitt og setja það á önnur tæki eða flytja það burt. Ég tel það hreina fjarstæðu, að menn færu inn á þá braut að láta sér detta slíkt í hug. Ef það fær staðist, sem er að finna í grg. með því frv., sem hér var afgreitt fyrir nokkru um álagt sérstakt gjald til að draga úr áhrifum olíuverðhækkunar, að olía til kyndingar hækki úr 620 millj. árið 1973 í 1350 millj. árið 1974 og til rafveitna úr 120 millj. 1973 í 145 millj. 1974, þá er hér samanlagt um hækkun að ræða, sem nemur 755 millj. Ef þessar tölur fá staðist, sem ég hlýt að taka trúanlegar, meðan annað kemur ekki í ljós eða verður ekki leiðrétt, þá sýnist mér það liggja beint fyrir, að hægt sé að færa niður olíuverð til hitunar á íbúðarhúsnæði til samræmis við það, sem það var í nóv. 1973, þar sem þetta eina söluskattsprósent, sem búið er að samþykkja til þessara hluta, gefur um 800 millj. kr. Ég mundi telja það langsamlega eðlilegustu leiðina og um leið þá leið, sem væri langsamlega einföldust fyrir alla aðila, bæði fyrir neytendur og fyrir stjórnvöld, að þetta yrði gert, og ég vil fá að heyra rök hæstv. viðskrh. fyrir því, hvaða tormerki hann telur á því, að þetta sé ekki framkvæmanlegt gagnvart íbúðarhúsnæði, eins og hann telur það mjög framkvæmanlegt á allri sölu olíu til fiskiskipa. Ég skal viðurkenna, að þar er um nokkru færri aðila að ræða heldur en er í sambandi við húsakyndinguna, en ég held, að það hljóti að vera svo, og þykist reyndar vita, að það sé svo, að olíufélögin halda nákvæma reikninga yfir alla sína olíusölu og þau eigi að geta haldið um það mjög öruggar og nákvæmar skýrslur. Það væri þá hægt fyrir stjórnvöld að gera einhverjar ráðstafanir til þess, að treysta mætti þeim skýrslum, sem olíufélögin gæfu upp í sambandi við olíu til íbúðarhúsnæðis, eins og því er treyst af hæstv. viðskrh., að skýrslur olíufélaganna um sölu á olíu til fiskiskipa séu réttar. Meðan hann vefengir það ekki, tel ég ekki, að hann hafi ástæðu til að vefengja skýrslur olíufélaganna um aðra olíusölu. Ég var með í huga að bera fram brtt. við 2. gr., að gr. orðist eitthvað á þá leið, að olía til kyndingar íbúðarhúsnæðis yrði færð til samræmis við verðlag á olíu, sem var í nóv. s.l., og er það í samræmi við það, sem gert hefur verið við sölu á olíu til fiskiskipa. Ég skal ekki tefja umr, um þetta mál meira, en ég vildi mjög gjarnan fá að heyra rök hæstv. ráðh. fyrir því hvers vegna ekki er hægt að fara með olíu til íbúðarhitunar á sama veg og gert er með sölu á olíu til fiskiskipa, þar sem mér sýnist vera um mjög einfalt og handhægt kerfi að ræða, og það er kerfi, sem hæstv. viðskrh. hefur komið á, án þess að um það væru samþykkt nokkur sérstök lög.



Herra forseti. Það eru einkum þrjú atriði, sem ég ætla að víkja að í máli mínu hér á eftir. Hið fyrsta er varðandi dreifingu á olíunni eða öllu heldur, á hvern hátt hinni niðurgreiddu olíu skuli komið til skila til neytenda. Ég hygg, að það liggi alveg ljóst fyrir, að hvaða aðferð sem notuð verður, muni verða um nokkra misnotkun að ræða. Það er ekki um það að velja, að ein aðferð sé örugg og önnur ekki. Ég hygg, að menn verði að taka fyrst og fremst til greina í þessu sambandi, hvaða aðferð veldur mestri skriffinnsku og hvaða aðferð minnstri skriffinnsku. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé miklu heppilegra að greiða beint niður olíuverðíð, þannig að dreifing til hitunar verði verulega eða að öllu leyti á vegum olíufélaganna. Þetta er langheppilegasta og eðlilegasta leiðin. Að einhver misnotkun geti átt sér stað, liggur alveg í augum uppi. Hins vegar gildir það líka um þá aðferð, sem gert er ráð fyrir í frv., að olíustyrk skuli greiða hverjum framteljanda til skatts og einnig vegna maka og barna, sem eru á framfæri hans og eigi eru sjálfstæðir framteljendur. Eftirlitið á að fela bæjar- og sveitarstjórnum. Að sjálfsögðu kemur þarna líka upp einhver misnotkun. Þegar olía er seld á tvenns konar verði, verða alltaf til einhverjir einstaklingar, sem reyna að ná sér í olíu á lægra verði.. Maður þarf ekki annað en t.d. benda á það, að ef t.d. sveitarstjórnir ættu að annast þetta, er ekki ólíklegt, að olía sé sett á olíudunk til heimilisnotkunar, en það væri hugsanlegt, að einhverjir tækju þá olíu á lága verðinu og settu hana á jeppana sína og traktorana. Eitthvað yrði um slíkt, þannig að einhver misnotkun hlýtur alltaf að eiga sér stað, þegar verið er að greiða niður olíu til hitunar, eins og hér er gert ráð fyrir. Það, sem ég set einkum fyrir mig með framkvæmdina í frv., er, að þessu fylgir gífurleg skýrslugerð. Sveitarstjórnir þurfa þá að kanna stærð hverrar fjölskyldu, hversu mikil olía sé keypt, og síðan að fara að reikna út endurgreiðslur eftir því til hvers kaupanda olíu. Þetta eru að mínu viti fráleit vinnubrögð, og ég held, að það sé komið nóg af þessum eilífu skýrslugerðum og útreikningum, þannig að ég er þeirrar skoðunar, að þó að engin leið sé örugg í þessu sambandi, þá sé heppilegast að greiða niður strax olíuna, þannig að olíufélögin selji hana á því verði, sem niðurgreiðslan segir til um. Þá vil ég víkja að öðru atriðinu. Þetta frv. til 1. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða er, eins og menn vita, sprottið af því, að það var lagt til 1% söluskattsstig til þessara hluta, sem samþ. var síðasta dag febrúarmánaðar. Það var loforð hjá hæstv. viðskrh., þegar þetta var samþ., að láta stjórnarandstöðuna hafa áhrif á, hvernig þessu fé yrði ráðstafað. Ég tel mig stjórnarandstæðing í efnahagsmálum, og ég sat í hinni svokölluðu viðlagasjóðsnefnd, sem fjallaði um framhald viðlagasjóðsgjaldsins. Og ég verð að játa, að mér kemur það mjög spánskt fyrir sjónir, að hæstv. viðskrh. stóð ekki við það drengskaparloforð að kalla á mig, þegar þessi atriði voru rædd í rn. Mér virðist, að það hafi verið kallaður bæði fulltrúi frá Sjálfstfl. og Alþfl., en hann hafði ekki hug til þess að láta mig fylgja með. En ég þarf ekki að setja þetta mjög fyrir mig, því að hæstv. viðskrh. lætur semja frv. um sameiningu tveggja stórra ríkis banka án þess að tala eitt aukatekið orð við starfsfólkið, sem skiptir mörgum hundruðum, svo að ég get verið ánægður, þó að hann sjái ekki ástæðu til að ræða við míg. En það er nefnilega eitt, sem ég hef kynnst dálítið í pólitíkinni, að sanngirnin á oft erfitt uppdráttar, meðan menn hafa völdin. Valdið ræður yfir sanngirninni. Nóg um það. En það er eitt atriði, sem ég hafði til þessara mála að leggja, sem ég hefði talið vert að ræða, þegar þetta frv. var samið. Þetta frv. er frestun á ákveðnum vanda. Það er verið að greiða niður olíuverð til húshitunar, og óvíst er um olíuverðið framvegis. Þess vegna hefði þurft að reyna að ráðast á vandann sjálfan með því, að eitthvað af þessu fé yrði lagt beinlínis til hitaveituframkvæmda í þeim plássum, þar sem verið er að vinna að hitaveituframkvæmdum. Þegar þetta mál kom hér til umr., vakti ég máls á því, að einhver hluti af þessum tekjum, t.d. fjórðungur, sem er í þessu tilfelli 200–250 millj., yrði beinlínis lagður til sveitarfélaganna, sem gætu notað þetta beint í hitaveituframkvæmdir. Þá yrði a.m.k. öðrum þræði reynt að ráðast beint að vandanum, sem um var að ræða. Að vísu hefði þá niðurgreiðslan orðið minni á olíu, en engu að síður hygg ég, að það hefði verið ráðlegt að fara þá leið, að einhver hluti færi beinlínis til framkvæmda. En á það var náttúrlega ekki hlustað, enda fékk ég ekki tækifæri til þess að koma þessu frekar á framfæri. Ekki skal ég nú hafa frekari orð um þetta, en ég endurtek, að ég er ekki ánægður með þetta frv. og tel bæði heppilegri aðra aðferð, þ.e.a.s. að láta olíufélögin greiða þetta beint niður, heldur en sá háttur, sem hér er gert ráð fyrir, og einnig hefði ég talið, að fjórðungur eða 200 millj. hefðu átt að fara beint til sveitarfélaga, sem eru að vinna að hitaveituframkvæmdum. Og að lokum þetta: Hæstv. viðskrh. talaði hér fyrir 2–3 dögum um þetta mál drýgindalega og með hótun í röddinni. M.a. var hann að tala um, að stjórnarandstaðan væri að draga þetta mál á langinn o.s.frv. Ég vil bara benda á það, að söluskattsstigið var samþ. 28. febr., en frv. þetta er lagt fram mánuði síðar. Ekki merkilegra en þetta frv. er, hefði mátt vinna það á 2–3 dögum. Þetta hefði getað komið í þingið og verið búið að ganga frá því. En það tók viðskrh. heilan mánuð að semja þetta litla plagg, og hefur hann þannig tafið málið líklega í þrjár vikur og kemur svo hér inn í þingið, talar drýgindalega um, að hér séu ýmsir þm. að tefja málið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en ég vil strax við 1. umr. þessa máls segja örfá orð. Ég vil byrja á því að taka undir þau orð hæstv. viðskrh., sem hann sagði fyrr við umr. þessa máls, að það er af og frá að vera að draga þetta mál á langinn, það hefði fyrir allnokkru síðan þurft að vera búið að ganga frá þessu. Það er tími til þess kominn og þótt fyrr hefði verið, að þeir einstaklingar, sem hafa orðið fyrir þeim búsifjum, sem hækkun olíuverðs - hafði í för með sér, fái einhverja leiðréttingu sinna mála, þótt í litlu væri. Ég segi: þó að í litlu væri, vegna þess - og þar tek ég einnig undir orð hæstv. viðskrh. - að þeir fjármunir, sem hér er um að ræða og koma til með að renna til þessara einstaklinga, eru ekki nema lítill hluti af því, sem þeir hafa orðið á sig að taka vegna hækkunar á olíuverðinu. Það hefði þurft að hafa miklum mun meira fjármagn til umráða í þessu skyni, ef það hefði átt þótt ekki væri nema halda þeim mismun, sem var á kyndingu íbúðarhúsnæðis hjá þeim einstaklingum, sem þurfa að hita upp með olíu, annars vegar, og hinum, sem geta notfært sér hitaveitukyndingu. Ég er því út af fyrir sig sammála því, að fyrst ekki eru meiri fjármunir til umráða en raun ber vitni, sé vart um annað að ræða en nota þá eingöngu til þess að greiða niður kyndingarkostnað íbúðareigenda, sem nota olíukyndingu. En ég get jafnframt tekið undir það sjónarmið, sem fram hefur komið hér í umr., að vissulega hefði verið æskilegt að hafa það mikla fjármuni, að það hefði einnig getað náð til atvinnurekstrar úti á landsbyggðinni, því að a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð er nægilega mikill mismunur á því, sem atvinnufyrirtæki úti í dreifbýlinu þurfa að bera í tilkostnaði, miðað við þau, sem hér eru á þéttbýlissvæðinu. Þess vegna er það sjónarmið út af fyrir sig réttlætanlegt, að þetta hefði einnig náð til atvinnufyrirtækja. En þeir fjármunir, sem til þess eru ætlaðir, eins og mál standa nú, leyfa það ekki, og verður því fyrst og fremst og eingöngu að hugsa til þess, að þetta renni til þeirra, sem kynda upp íbúðarhúsnæði með olíu. Ég get því í stórum dráttum verið nokkuð samþykkur því frv., sem hér er til umr. Ég sé þó einn ágalla þar á, sem ég vildi vekja athygli hv. þm. á og að þeir hugleiddu. Það er, að með höfðatölureglunni, eins og hér er reiknað með að nota, mun þetta koma allharkalega við fjölda af eldra fólki, sem þarna á hlut að máli. Það gefur auga leið, að eldra fólk, sem er orðið kannske bara tvennt í heimili, en þarf eigi að siður að taka á sig þessa hækkun á olíuverði, verður hvað verst úti, að því er þessar niðurgreiðsluaðgerðir varðar. Ég tel því og vil koma því hér á framfæri og hreyfa því, að það þurfi að skoða það atriði, hvort ekki sé á einhvern hátt hægt að koma þessum aðilum betur til hjálpar en frv. gerir ráð fyrir. Ég tel, að það sé réttlætanlegt, að þessir einstaklingar njóti þarna einhvers umfram aðra einstaklinga vegna þess, hvernig þeirra málum er í raun og veru háttað. Ég vænti þess, að sú n., sem þetta mál fær til meðferðar, skoði það gaumgæfilega. Það á ekki að þurfa að taka langan tíma og á ekki að þurfa að tefja neitt fyrir framgangi málsins, þó að þetta væri skoðað gaumgæfilega, og ég trúi því, að það sé hægt að finna réttlátari leið, að því er þetta fólk varðar, þó að í höfuðatriðum sé höfðatölureglan notuð. Að sjálfsögðu yrðu skiptar skoðanir, hvaða leið sem valin væri til þessarar niðurgreiðslu. Það má segja, að út af fyrir sig hefði verið æskilegast að fara þá sömu leið og nú er gert, þ.e. að þetta yrði bara niðurgreitt á olíunni og færi þannig í gegnum olíufélögin. En mér sýnist, að það sé nokkuð erfitt og kannske útilokað að gera það, nema því aðeins að það nái til allra olíunotenda. Það hefur komið hér fram áður hjá hæstv. ráðh., að þeir menn, sem um þetta hafa fjallað, - og mér sýnist í fljótu bragði, að þeir hafi nokkuð til síns máls, - telja, að það muni vera nokkrum eða kannske miklum erfiðleikum bundið, að það sé hægt, ef við miðum við bara að greiða niður olíu til íbúðarhúsnæðis, að fara þá sömu leið og fyrir er núna í dreifingarkerfinu, þ.e. að greiða niður olíuna í gegnum olíufélögin. Ég tel það alveg fráleitt, það er mitt mat, að olíufélögunum væru afhentir þessir fjármunir og þau síðan látin um það að koma þeim til skila. Ég er hræddur um, að það gæti orðið æði mikill misbrestur þar á, að þessir fjármunir kæmu þá til þeirra réttu aðila, sem þeir eru ætlaðir. Þetta var í aðalatriðum það, sem ég vildi um þetta segja. En fyrst ég er kominn hér í ræðustól, get ég ekki stillt mig um að víkja aðeins örfáum orðum að þeirri ræðu, sem hv. 9. landsk. þm. hélt hér fyrr við þessar umr., því að mér fannst, að hún væri kannske að mörgu leyti allathyglisverð, ekki kannske eingöngu vegna þess, að hún var að meginstofni til ofanísetning við þá flokksbræður hans um það, hvernig þeir hefðu á þeim tíma, sem lög um þetta vora sett, beinlínis hjálpað ríkisstj., eins og mér skildist koma fram hjá honum, til þess að þetta gæti orðið að veruleika. Hjá þessum hv. þm. hefur náttúrlega ráðið það sjónarmið, að það ætti að nota hvert og eitt einasta mál, hversu réttlætanlegt og gott sem það mál í raun og veru væri, til þess eins að klekkja á ríkisstj. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Hans flokksbræður í Sjálfstfl. hafa a.m.k. að verulegu leyti verið á annarri skoðun. Ég trúi því a.m.k. og raunar veit, að þm. Sjálfstfl. úr dreifbýlinu hafa verið þeirrar skoðunar, að þetta skref og þótt stærra hefði verið til þess að létta byrði einstaklinga, sem þarna eiga hlut að máli, sé sannarlega réttlætanlegt. En það var ekki bara þetta sjónarmið hv. þm. um afstöðu hans til sinna eigin flokksbræðra, heldur og kannske öllu frekar hitt, að það varð ekki annað skilið á hans máli heldur en hann væri beinlínis andvígur málinu í heild, eins og það lá fyrir og kom fyrir. A.m.k. frá mínum bæjardyrum séð er það nokkurrar athygli vert, ef þessi hv. þm., yngsti þm. á Alþingi Íslendinga, hefur þau viðhorf til dreifbýlisfólksins eða landsbyggðarfólksins, þó að hann sé þm. Reykv., að hann telji, að það sé ekki á því stætt að gera þessa hluti, eins og málum er nú komið. Ég a.m.k. geri ráð fyrir því, að hans flokksbræður, flokksfólk víðs vegar um landið, sé á allt annarri skoðun í þessu máli og kannske mörgum öðrum, að því er varðar réttlætismál fyrir dreifbýlið, heldur en þessi hv. þm. er. Og ég hygg, að það verði eftir því tekið, hvaða afstöðu og hvaða túlkun þessi hv. þm. hefur haft í meðferð þessa máls hér á hv. Alþ. Ég skal ekki eyða frekari tíma í umr., ekki að þessu sinni a.m.k., nema ástæður gefist til. En ég vil að endingu ítreka það, að ég vænti þess, að sú n., sem málið fær til meðferðar, skoði það gaumgæfilega, hvort ekki er hægt á einhvern hátt að koma betur til móts við eldra fólkið í landinu en þetta frv. gefur tilefni til, eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr., en ég reikna með, að þetta frv. verði aldrei afgreitt úr n. fyrir páskafrí úr þessu, og þess vegna væri tími til þess að senda það til umsagnar, og ég óska eftir því, að n. sendi það til Stéttarsambands bænda og Sambands ísl. sveitarfélaga. Ástæðan fyrir því er sú, að ég er á því, að það væri hægt að finna aðrar leiðir heppilegri eða a.m.k. það væri hægt að greiða þetta af meira réttlæti en mundi fást út úr því að gera þetta eins og 2. gr. þessa frv. segir fyrir um. Það er vitað mál, að t.d. þeir, sem eru í dreifbýlinu, þurfa að hafa stærra húsnæði yfirleitt fyrir sinn rekstur heldur en þeir, sem eru í bæjunum. Þegar við byggjum okkar íbúðir í sveitum, verðum við að miða þær við þann búrekstur, sem við höfum, og við getum ekki skipt um íbúðir, eins og er t.d. möguleiki á í þéttbýlinu, sérstaklega á hinum stærri stöðum. Það er sannfæring mín, að ef þetta yrði borgað bara á þann hátt, að það væri viss upphæð á hvern íbúa, þá mundi þetta koma að þessu leyti mjög illa við þetta fólk. Ég viðurkenni, að það er ákaflega erfitt að greiða beint niður olíuna, vegna þess að það er hætt við því, að það verði farið í kringum það. En ég heyrði svo á hæstv. viðskrh., að hann vildi fara þá leið, sem mundi helst tryggja réttlæti í þessu efni. Og ég er alveg viss um, að þetta nær ekki því réttlæti, sem ég veit, að hæstv. ráðh. vill gjarnan ná með þessari niðurgreiðslu. Það er fleira, sem kemur til í sambandi við þetta mál. Það er sannað mál, að t.d. fyrir norðan og á Vestfjörðum og a.m.k. norðan til á Austfjörðum er miklu meiri hitunarkostnaður en hér sunnanlands, vegna þess að hitastigið er töluvert miklu lægra. Hvað þetta er mikið, vil ég ekki staðhæfa, en fróðir menn segja mér, að það geti munað 25% eða jafnvel meira, a.m.k. yfir háveturinn. Þegar þetta er líka tekið til greina og stærð íbúða, t.d. í sveitum og jafnvel á hinum smærri stöðum, t.d. þar sem þarf að hafa fólk vegna atvinnurekstrar, þá kemur þetta ekki rétt út. Ég endurtek aðeins, að ég óska eftir því, að þetta frv. verði sent til umsagnar þeirra aðila, sem ég áðan greindi og það verði reynt að skoða betur hvort ekki sé hægt að finna eitthvert frávik frá þessari reglu til þess að komast a.m.k. nær því en mundi nást að frv. óbreyttu, að fólki sé ekki eins mismunað og mundi verða með þessu frv. óbreyttu.



Herra forseti. Það verða aðeins örfá orð hjá mér við þessa umr. Ég er að sjálfsögðu stuðningsmaður 1, gr. frv. um, að það verði unnið að því að draga úr áhrifum verðhækkana á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis með ráðstöfun á tekjum af 1% gjaldi, sem lagt er á söluskattsstofn, enda greiddi ég atkv. með samþykkt þeirra laga. Varðandi 2. gr. höfum við heyrt hér efasemdir hjá ýmsum ræðumönnum um, að með henni verði réttlætinu náð, og það hafa komið fram óskir um, að allt verði þetta skoðað betur, Ég lýsi yfir andstöðu minni við gr., eins og hún er. Ég fullyrði, að það náist ekki það réttlæti, sem ég efast ekki um, að allir vilja ná. Og ég efast ekkert um, að hæstv. ráðh. vill ná réttlæti, En ég er sannfærður um, að það næst ekki með þeim hætti, sem hér er ráðgerður. Ég tek undir það, sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði varðandi eldra fólkið. Það liggur í augum uppi, að það verður harðar úti en ýmsir aðrir borgarar, ef farið er eftir þessari reglu. Ég tel, að eina ráðið til þess að ná réttlæti í þessu sé að greiða niður olíuna, og ég hef ekki sannfærst um, að á því séu svo miklir erfiðleikar sem sagt hefur verið. Vegna þess að hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, er ekki hér lengur á fundi vil ég leiðrétta það, sem kom fram í ræðu hæstv, ráðh. áður í umr., að hann hefði viljað afhenda olíufélögunum þetta fé. Það mun hann ekki hafa viljað, heldur átti hann við það, að auðvitað yrði þetta fé greitt olíufélögunum eftir á miðað við sölu. Ég held, að það hefði verið og sá ástæða til að gera nýja áætlun, athuga hvað raunverulega er mikið fé þarna til ráðstöfunar. Það hefur komið fram í máli manna, að ef þetta væru 750 millj., þá gerði það ekki betur en duga til þess að greiða niður hitunarkostnað við íbúðarhúsnæði. Ef þetta eru hærri upphæðir, 900 millj. t.d., ætti að vera hægt að taka iðnaðarhúsnæði með og jafnvel fleira og þar með verða auðveldara að greiða niður olíuna. Ég er einnig andvígur þeirri aðferð, sem hugsuð er til þess að afla þeirra upplýsinga, sem þarf, til þess að þessi niðurgreiðsla geti átt sér stað. Það er ætlast til, að sveitarstjórnir geri viðskrn, grein fyrir fjölda þeirra íbúa í viðkomandi sveitarfélagi, sem búa við olíuupphitun. Það er einnig gert ráð fyrir því, að tekjum af þessu gjaldi skuli úthlutað fyrir milligöngu sveitarfélaga í samræmi við ákvæði 2. gr. Ég dreg í efa, að menn geri sér grein fyrir, hvaða verk þarna er um að ræða fyrir sveitarfélögin. Þau hafa ekki þessar upplýsingar á reiðum höndum, hve margir íbúar búi við olíukyndingu, og ég satt að segja sé ekki í fljótu bragði, hvernig þau eiga að afla sér þessara upplýsinga, nema þá með mikilli fyrirhöfn. Og þessa fyrirhöfn á að leggja á sveitarfélögin einfaldlega með því að skikka þau til þess með lagaþvingunum. Þetta tel ég ámælisvert. Ég tek undir það með hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að þetta frv. verði sent til umsagnar Stéttarsambands bænda og Sambands ísl. sveitarfélaga. Slíkt er alger nauðsyn, að þessir aðilar fái að tjá sig um þetta mál. Ég vil aðeins, fyrst ég var að minnast á 3. gr. benda á, að það er talað þarna um „skal úthlutað fyrir milligöngu bæjar- og sveitarfélaga“. Mér finnst satt að segja, að svona lagað eigi Alþ. ekki að senda frá sér, vegna þess að það er til eitt orð yfir þetta, og það er orðið sveitarfélög. Þarf því ekkert að tala um bæjar- og sveitarfélög. Þetta eru nú sjálfsagt mistök, en engu að síður ástæða til að laga það. Ég vil einnig leiðrétta annað, sem mun hafa komið fram í máli hæstv, ráðh, varðandi það, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði. Það mun hafa komið fram í ræðu ráðh., að sjálfstæðismenn hafi verið að tefja þetta mál. Það er ekki rétt. Sjálfstæðismenn hafa ekkert tafið þetta, siður en svo. - Hins vegar munu hafa liðið 3 vikur, frá því að síðasti fundurinn var haldinn í rn, og þar til þetta frv. var lagt fram. Og ég get varla ímyndað mér, að slíkt hafi gerst fyrir áhrif frá sjálfstæðismönnum. Varðandi það annars, hvernig á að afla upplýsinga, ef þetta frv. verður að l. óbreytt, þá er til aðili í landinu, sem hefur talsvert af þessum upplýsingum undir höndum. Það er Fasteignamat ríkisins. Þær upplýsingar eru að vísu ekki nægilegar, vegna þess að að þeim málum hefur ekki verið unnið nægjanlega nú á allra síðustu árum. Það hefur staðið á því allt of lengi, að frv. um fasteignaskrá fengi afgreiðslu hér í þinginu. Það var ekki lagt fram fyrr en á þessu þingi, átti auðvitað að gerast löngu fyrr, og ef fasteignamatið hefði verið starfrækt eins og það eðlilega átti að gera, þá hefði verið auðvelt að fá allar þessar upplýsingar á örskömmum tíma og hefði ekki þurft að ætla sveitarfélögunum að afla þeirra. - Þetta vildi ég láta koma fram við þessa umr.



Herra forseti. Mig langar til að skýra ástæðuna fyrir því, að ég leyfi mér að taka til máls um það frv., sem hér liggur fyrir. Þannig er, að þegar frv. um 1% gjaldið, sem lagt var á söluskattsstofn til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana, var hér til umr, fyrir mánuði, sat ég hjá við afgreiðslu þess máls. Það var ekki vegna þess, að mér væri ekki ljós nauðsynin á því að gera sérstakar ráðstafanir til að draga úr þessum áhrifum verðhækkana á olíu. Ég var fyllilega sammála því erindi, sem Sjálfstfl. hafði ritað ríkisstj., um það, að hann væri til viðræðu um skynsamlegar ráðstafanir til þess að ráða bót á þessum vanda, sem skapaðist af óvæntum og utanaðkomandi orsökum. En hins vegar var ég ekki reiðubúin til þess að samþykkja heimild fyrir ríkisstj. til þess að leggja þetta skattgjald á landsmenn, án þess að ég sæi um leið, á hvern hátt ætti að verja því. Það er eitt að leggja á skatt og afla tekna í vissu skyni og annað að dreifa þeim tekjum réttlátlega. Í 1. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir, segir svo: „Tilgangur laga þessara er að draga úr áhrifum verðhækkunar á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis.“ Þessu er ég eins og hv. seinasti ræðumaður fyllilega sammála, en gallinn á þessu frv. er sá, sem greinilega kemur í ljós, þegar áfram er lesið, að það fjallar að mínu viti ekki um það að draga úr áhrifum olíuverðhækkana, heldur fjallar þetta frv. um nýja tegund fjölskyldubóta. Það er ekkert samband á milli þess, hve margt fólk er í fjölskyldu og hve hátt verð er á olíu. Ég get ekki séð það a.m.k. Ef leitað er skýringa á því, hvers vegna ríkisstj. leggur til, að nú verði farið inn á nýja braut í fyrirkomulagi á greiðslu fjölskyldubóta, þá mætti kannske láta sér detta í hug, að skýringuna gæti að einhverju leyti verið að finna í öðru frv., sem lagt hefur verið fram hér, um breyt. á almannatryggingalögum. Þar er lagt til, að dregið verði úr fjölskyldubótum frá því, sem verið hefur, en með þessu frv. er aftur á móti lagt til, að fjölskyldubætur verði stórauknar til handa þeim, sem búa í olíukyntu húsnæði. Fólkið, sem býr við hitaveitu, kemur til með að hlíta hinum nýju lögum ríkisstj., ef samþ. verða, þar sem dregið verður úr fjölskyldubótum. Með því er ég ekki að segja, að það megi ekki koma á nýju fyrirkomulagi fjölskyldubóta. En engu að síður er það svo, að einhverjir hljóta að bera skarðari hlut frá borði en áður hefur verið. Niðurstaða mín er sú, að ef bæði þessi frv. verða samþykkt, þá missa þeir, sem eiga börn innan við 16 ára aldur og búa á hitaveitusvæðum, nokkuð af tekjum sínum. En aftur á móti fær fjölskyldufólk, sem býr í olíukyntu húsnæði, stórauknar fjölskyldubætur og að auki fjölskyldubætur vegna aldraðra og yfir höfuð allra meðlima fjölskyldunnar. Þá er á það að líta, að það er tekið fram, að 1% söluskattsstigið, sem samþ. var hér á dögunum í því skyni að draga úr áhrifum olíuverðhækkana, á ekki að ganga inn í kaupgreiðsluvísitölu. Hins vegar stendur ekkert um það í þessu frv., hvort þetta gjald, sem nota á nú til þess að auka fjölskyldubætur, sem ég leyfi mér að kalla svo, verður á einhvern hátt til þess að lækka framfærsluvísitölu. Þetta vildi ég biðja hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, að skoða sérstaklega. Þótt ég sé ekki sérlega vel að mér í vísitölufræðum, þykist ég vita, að olíukostnaðurinn hljóti að einhverju leyti að ganga inn í framfærsluvísitöluna. E.t.v. vegur hann ekki eins þungt og hitunarkostnaður hjá vísitölufjölskyldunni í hitaveituhúsnæði, en engu að síður hlýtur þetta að einhverju leyti að koma inn í þetta dæmi. Og ég sé ekki, að það sé alveg samræmi, að fyrst sé fólk látið greiða söluskatt, sem ekki reiknist inn í kaupgreiðsluvísitölu, og síðan sé það fé notað til þess að greiða til fjölskyldufólks og verði e.t.v. til lækkunar á framfærsluvísitölu, því að þetta nær ekki til nema brots af öllum þjóðfélagsborgurunum. Þá er það skoðun mín, að þetta hljóti að koma ákaflega misjafnlega niður hjá því fólki, sem þarf að leggja í stóraukinn kostnað vegna verðhækkana á olíu til húsakyndingar. Við skulum bara hugsa okkur, hvernig þetta getur komið út fyrir stór svæði í dreifbýlinu. Þar háttar ákaflega viða svo til, að eftir eru á heimilunum hjón, sem eiga uppkomin börn, sem eru annaðhvort við nám eða störf í þéttbýlinu, og þau búa í sama húsnæði og öll fjölskyldan bjó í áður. Þetta fólk verður að bera þennan kostnað með mun meiri þunga heldur en aftur á móti stór fjölskylda, sem býr í lítilli íbúð í þéttbýlinu. Og hjá fólki í þéttbýlinu getur þetta víða komið mjög ranglátlega niður, þar sem um er að ræða fullorðin hjón, sem búa enn á sínu gamla heimili eða fullorðinn einstakling, sem býr einn í íbúð sinni og verður að standa einn straum af kyndingarkostnaðinum. Er greinilegt í þessum dæmum, að það er ekki olíuverðhækkunin, sem er bætt þessu fólki, heldur bíður það tjón vegna þess, að það hefur ekki fleira fólk í sinni fjölskyldu. Mér sýnist sem sagt augljóst, að þær ráðstafanir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að gripið verði til til þess að dreifa því fé, sem samþykkt hefur verið á Alþingi að afla, séu í mótsögn við 1. gr. þessa frv., við tilganginn í l., að draga úr áhrifum verðhækkunar á olíu til íbúðarhúsnæðis. Það er annað en þetta frv. fjallar um. Með því er ég ekki að segja, að það geti ekki vel verið ástæða til þess og hægt að færa að því rök, að fólk með stórar fjölskyldur þurfi að hafa meiri tekjur. Það er bara allt annað en verðhækkun á olíu og þarf að leysast eftir einhverjum öðrum leiðum. Ég held, að það verði langskynsamlegasta og eðlilegasta leiðin að greiða sjálfa olíuna niður með einhverjum hætti. Og ég kann illa þeim röksemdum, sem sumir hafa sett hér fram, að slíkt mundi skapa hættu á misnotkun á þeim reglum, sem um það giltu, fólk færi með einhverjum sérstökum tilfæringum og tækjum að reyna að verða sér úti um ódýrari olíu en það ella þyrfti að kaupa til ýmissa hluta eða þá jafnvel mundi bruðla með olíuna. Ég hef satt að segja ekki trú á því, að fólk færi að gamni sínu að bruðla með olíuna, jafnvel þótt verðið yrði ekki hærra en vera mundi, ef hún væri niðurgreidd. Hún er dýr samt. Mér finnst sú röksemd ekki sterkari en setja hefði mátt fram um ýmsar aðrar niðurgreiðslur, sem hafa oft og á mörgum sviðum tíðkast í þessu landi. Það má e.t.v. færa að því rök, að á tímabili hafi kannske fleiri kartöflur farið í ruslaföturnar hjá fólki vegna þess, hve mikið þær voru niðurgreiddar. En þó held ég, að varla hafi verið svo mikil brögð að því, að mönnum hafi ekki sýnst, að búa mætti við þá aðferð. En síður held ég, að slík röksemd gæti komið til greina í sambandi við svo dýran varning sem olía er. Virðist hún tæpast frambærileg, allra síst þegar litið er til þess, að nú þegar er olía niðurgreidd handa miklum fjölda fólks, sem hana notar við atvinnu sína á bátaflotanum. Ég held, að það sé ekkert meiri ástæða til þess að vantreysta fólki, sem stundar sín störf í landi, heldur en þeim, sem stunda sjóinn. Ég held, að það megi alveg eins búast við því, að sú aðferð geti komið að fullu gagni til þess að greiða niður olíu til húsahitunar. Það er miklu einfaldari og eðlilegri aðferð á allan hátt. Þar við bætist, að það er ákaflega furðuleg ráðstöfun að ætla sveitarfélögum að setja upp nýtt bákn til að framkvæma þetta kerfi, sem frv. gerir ráð fyrir og hlýtur að verða geysiflókið. Í því sambandi langar mig til að beina því til n., sem fær málið til meðferðar, ef nú mót vonum mínum verður að því ráði horfið að taka upp þetta flókna kerfi, þá sýnist mér alveg nauðsynlegt að afla frekari upplýsinga en lagðar hafa verið fram með þessu frv. Ég man ekki til þess, að nokkuð hafi komið fram um það, hversu margt fólk í landinu býr við olíukyndingu í húsum sínum, né heldur að lægi fyrir nákvæm áætlun um það, hve mikið þyrfti að greiða til þess að ná jöfnuði milli olíukynts húsnæðis og t.d. hitaveituhúsnæðis. Þess vegna vitum við ekki, hve mikið það er, sem á að greiða hverjum íbúa olíukynts húsnæðis eftir þessu frv. Varðandi þá umsagnaraðila, sem hér hefur verið bent á, að þyrfti að leita til, þá sýnist mér fyllilega ástæða til að taka undir það. Það er óhugsandi, sýnist mér, að fella þessa skyldu á sveitarstjórnirnar algerlega að þeim fornspurðum, og svo er satt að segja með ýmislegt í sambandi við þetta frv. Það er sannast sagna alls ekki nógu rækilega undirbúið að því leyti, að það liggja ekki fyrir nákvæmar áætlanir um þann kostnað, sem af framkvæmd þess mundi leiða, né heldur um það, til hve margs fólks þetta mundi ná og hve margar íbúðir um væri að ræða. Ekki liggur heldur fyrir samanburður á kostnaði af því að greiða olíuna niður beint annars vegar og hins vegar af því að taka upp það fyrirkomulag, sem hér er lagt til. Einnig þyrfti að liggja fyrir sérstakar upplýsingar um fjölda íbúða, þar sem aðeins býr fullorðið fólk, sem mundi verða mjög illa úti í samanburði við mannmörg heimili, sem byggju í tiltölulega litlum íbúðum. Að öllu samanlögðu held ég, að sá hópur, sem fær minnstar bætur út úr þessu frv., verði aldraða fólkið, sem oft er og að öðru jöfnu verr sett fjárhagslega en hinir, og held ég, að þeir biði skarðan hlut, sem síst skildu. Þessi atriði vil ég leyfa mér að óska, að hv. n., sem málið fær til athugunar, skoði.



Herra forseti. Aðeins fá orð. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. Ég sé ekki beina ásfæðu til þess. Það er í rauninni fyrst og fremst eitt atriði, sem ég sé ástæðu til að víkja hér að, af því, sem hér hefur komið fram, en það var það, sem hv. 3. landsk. þm., Bjarni Guðnason, sagði hér. Hann sagði beinlínis, að ég hefði svikið drengskaparloforð, sem ég hefði gefið við sig, þar sem ég hefði ekki haft samráð við þann merkilega þingflokk, sem hann er. Þetta er algerlega rangt. Ég hef ekki veitt honum neitt slíkt loforð, hef aldrei komið það til hugar. Sannleikur málsins er sá, að hann var á einum fundi, þar sem þetta mál var rætt, í sambandi við allt annað mál, og þá kom í ljós, að þeir fulltrúar, sem þar voru mættir frá Alþfl. og Sjálfstfl., vildu eiga samleið með ríkisstj. um að velja leið til þess að afla tekna í því skyni að draga úr kyndingarkostnaði, en hv. 3. landsk þm., Bjarni Guðnason, lýsti sig á móti því, hann væri á móti því eins og allri annarri skattheimtu. Ég sá því ekki neina ástæðu til þess að vera að eltast við hann eða snúast í kringum hann í sambandi við þetta mál, enda hefur það sýnt sig í þessum umr. bæði fyrr og síðar, að það tekur því ekki, því að hann er á móti málinu. Ég hef því ekki gefið honum neitt drengskaparloforð og ekki svikið neitt við hann, og hann getur verið á móti þessu máli áfram, eins og hann hefur verið. Hér hafa komið fram allmiklar aðfinnslur hjá ýmsum hv. þm. við þá till., sem gerð er í þessu frv. um það., hvernig greiða skuli þá fjármuni, sem hér er um að ræða, til þeirra, sem verða fyrir auknum útgjöldum vegna hækkaðs olíuverðs í sambandi við kyndingu íbúðarhúsa. Það er ekki hægt að finna það út úr því, sem hér hefur verið sagt, að menn sjái neina aðra leið til þess að koma þessum fjármunum til skila en að greiða niður olíuverðið beint. Aðrar till. hafa ekki komið hér fram. Það hefur t.d. enginn gerst talsmaður þess, sem hér hafði þó verið minnst á, m.a. af mér, að sú hugmynd hefði komið upp, að greiðslur fari fram til aðila, sem hér eiga hlut að máli, miðað við stærð þeirra íbúða, sem kyntar eru upp með olíu. Það hefur enginn tekið upp þessa hugmynd eða reynst talsmaður hennar. Ég hef bent á það í þessum umr., að á því eru gífurlega miklir annmarkar að greiða niður olíuverðið, einfaldlega af þeim ástæðum, að hér er um afhendingu á olíu að ræða til margra og óskyldra hluta, en það er ekki til fjármagn til þess að greiða niður olíunotkunina nema í einstöku tilfelli, þ.e.a.s. til upphitunar á íbúðarhúsnæði. Olíufélögin, sem selja olíu til kyndingar, eru að afgreiða olíu til margs konar annarra nota, og það er hægara sagt en gert fyrir þau að skilja þar á milli, hvort olía, sem þau keyra úf, fer til hitunar á íbúðarhúsnæði eða til margvíslegrar annarrar upphitunar í húsum. Þetta hefur komið mjög greinilega fram hjá fulltrúum olíufélaganna sjálfra, að þeir hafi hreinlega engin tök á því að greina þarna á milli, nema þá að setja upp heilmikið bákn til að líta þarna eftir. Við höfum verið á þeirri skoðun líka, að við gætum ekki trúað hinum fjölmörgu umboðsmönnum og afgreiðslumönnum olíufélaganna í landinu fyrir því að hafa með þessi mál að gera á þennan hátt. Ef hægt væri að greiða niður alla þá olíu, sem afhent er með þessum hætti, í eitt og sama verð, væri þetta orðið tiltölulega einfalt. Það hefur einnig verið bent á, að það er óheppilegt að láta menn ekki finna það alveg í reyndinni, hvert er hið raunverulega verð á þessari vöru. Niðurgreiðsla á verði olíunnar er því í rauninni líka óheppileg vegna samanburðar við ýmsa og möguleika, sem menn geta haft til upphitunar. Og olíuverðið á helst af öllu að koma fram gagnvart hverjum einstaklingi á réttan hátt, svo að hann greini þá á milli, hvort hann vill halda sig áfram við olíukyndingu eða hvort hann vill hverfa að einhverri annarri hitun, ef hann á þess kost. Þetta eru líka gallar á því að borga niður verðið á olíu, og á þetta hefur verið bent af þeim, sem hafa athugað málið. Þeir embættismenn, sem hafa gert þá till., sem hér liggur fyrir, og hafa mest unnið að undirbúningi þessa máls, því að í eðli sínu er þetta ekkert pólitískt mál, þetta ætti ekki að skipta mönnum í flokka, ekki er mér það neitt sérstakt kappsmál að fara frekar þessa leið en einhverja aðra, en ég hef sagt það hér í þessum umr.: embættismennirnir hafa sannfært mig um, að þetta er einfaldasta og sanngjarnasta leiðin. Sú leið, sem menn hafa helst talað hér um, ýmsir fulltrúar úr Sjálfstfl., að greiða niður olíuverðið, er ekki framkvæmanleg, nema hægt sé að greiða niður allt olíuverðið. En til þess eru ekki fjármunir, nema menn vilji hverfa að því ráði að bæta mönnum ekki þennan aukna kostnað við upphitun íbúðarhúsa nema að litlu leyti, af því að það eigi að nota annan hluta af þessum fjármunum til þess að verðlækka einnig upphitun á allt öðru húsnæði. Þetta liggur alveg fyrir, og ég hélt satt að segja, að hv. 3. þm. Sunnl. hefði heyrt mig tala um þetta fyrr í umr. Þetta eru þau sjónarmið, sem ég hef túlkað hér. Ég held, að það sé mjög erfitt að koma þessu við, þannig að maður sé ekki að fara út í augljósa misnotkun í sambandi við þessi mál. Þetta mál verður að sjálfsögðu athugað í n., og við þurfum ekki að ræða um það hér lengi á þessum stað við 1, umr, málsins. Málið fer í n., verður þar athugað af nm. Ég vil fara fram á það, að sú n., sem fær málið til athugunar, reyni þó að greiða fyrir málinu og afgreiða það fljótlega. Ég tel það vera vansæmd fyrir okkur hér á Alþ., hvað búið er að draga þetta mál mikið. Þetta vandamál var þegar komið upp fyrir áramót og var þá til umr, hér á Alþ., og ástæðurnar til þess, að það er búið að bíða allan þennan tíma, eru þær, að við höfum haldið marga fundi með stjórnarandstöðunni, fyrst til að ræða um það, hvernig ætti að afla tekna í þessu skyni, síðan til að ræða um það, hvernig ætti að koma greiðslunni til skila, og svo stinga menn upp á því nú, að nú verði farið að senda þetta út og suður, þetta verði sent til Stéttarsambands bænda, Sambands ísl. sveitarfélaga, við séum að fara illa með sveitarstjórnirnar í landinu, þær skuli eiga að taka svolítinn þátt í því að koma þessum fjármunum til íbúanna hjá sér. Ég vorkenni þeim ekkert í þessu efni, og ég trúi því ekki, að neinar sveitarstjórnir í landinu kvarti undan því, þótt þær þurfi að gera nokkuð í því að koma þessum fjármunum til íbúanna á sínum stað. En svo er enn annað. Það eru auðvitað miklu fleiri en Stéttarsamband bænda, það má auðvitað senda þetta til fjöldamargra. Ætli það gætu ekki komið öll húsmæðrafélögin í landinu o.s.frv. og viljað fá þetta til umsagnar? En við erum bara búnir að eyða öllum tíma og höfum ekki tíma til þess, nema það sé þá meiningin að afgreiða þetta ekki. Ég sé enga þörf á því. Ég verð að segja það, að ég er ekki sammála hv. 3. þm. Norðurl. e., að þær reglur, sem stungið er upp á í frv., komi illa við bændur. Það mætti segja mér, að það kæmi tiltölulega betur við bændur en flesta aðra, nema þegar menn fara að hugsa á þann hátt, sem kom hér fram hjá honum. Hann talaði um, að þetta t.d. taki ekki nægilega tillit til þess, þegar menn hafi fólk við atvinnureksturinn, þá séu menn komnir út af því meginplani, sem hér sé gengið út frá. Það er alveg rétt. Við gerum ráð fyrir því, bæði til sjávar og sveita, að það geti verið um það að ræða, að atvinnurekstur hafi á sínum vegum eitthvert starfsfólk, sem verði að sjá um upphitun húsanna hjá. Það er allt annað mál. Við erum að tala hér aðeins um upphitunarkostnað í sambandi við hið almenna íbúðarhúsnæði. En það get ég ekki séð, að það komi bændum almennt lakar að leggja til grundvallar við greiðsluna fjölda þeirra einstaklinga, sem eru í íbúðinni, heldur en þótt einhver önnur viðmiðun kæmi. Og svo dettur mér ekki í hug, að við getum í sambandi við þetta mál komið við slíkri óskaplegri nákvæmni, að af því að menn finna það út annaðhvort á Vestfjörðum eða Norðurlandi eða kannske einhverjum hluta á Norðurlandi eða hluta á Norðausturlandi, að það sé þó nokkuð dýrara að kynda upp hús þar heldur en annars staðar á landinu, þá þurfi einnig að taka tillit til þess. Auðvitað var það áður en olíuverðhækkun kom til greina, og við þurfum ekki að taka langan frest til þess að reyna að bjarga okkur út úr því í þessum efnum. Mér hefur aldrei dottið í hug, að við gætum fundið svo hárnákvæma reglu, að þetta vigtaði sig allt upp til agna. Það er alveg rétt, það væri vitanlega hægt að setja hér inn heimild í þessi lög um það, að þar sem svo stæði á, að íbúar væru t.d. færri en tveir eða færri en þrír, við skulum segja, að það væru tveir eða færri í íbúð, þ.e.a.s. maður væri að gera ráð fyrir gamalmennum, þá mætti greiða eitthvað aðeins meira en hið almenna. Vitanlega er hægt að gera það, og ekkert hef ég á móti því, því að vissulega getur komið til greina, að eftir séu gamalmenni í tiltölulega stórri íbúð og það halli nokkuð á þá í þessum efnum, Hitt er líka ekki síður þýðingarmikið, að það sé séð um það, þar sem eru margir í fjölskyldu, að þeir verði ekki hart úti í sambandi við aukakostnað eins og fellur á menn í sambandi við hækkunina á olíuverðinu. Hv. 12. þm. Reykv., sem hér var að tala næst á undan mér, taldi, að hér lægju ekki fyrir neinar upplýsingar um það, hvað þeir íbúar í landinu væru margir, sem byggju við olíukyndingu á íbúðum sínum, Þetta er mesti'misskilningur. Það liggja fyrir um þetta upplýsingar og hafa komið fram í sambandi við þetta mál. Hv. 12. þm. Reykv. minntist hér á fleiri atriði, sem skorti upplýsingar um, en þær upplýsingar liggja hér fyrir. Ég skal svo ekki ræða um þetta frekar, sé ekki ástæðu til þess við þessa umr., því að ég vænti þess, að sú n., sem fær málið til athugunar, greiði fyrir afgreiðslu málsins og komi þá með aðrar till., ef hún kemur auga á einhverja betri leið en hér hefur verið bent á. En ég verð að segja, að þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa ekki sannfært mig um það, að aðrar leiðir væru heppilegri en sú, sem bent er á í þessu frv., nema síður sé.