Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur haft til athugunar það frv., sem hér er til umr. og fjallar um breyt. á l. um útvarpsrekstur ríkisins. Með tilkomu íslenzks sjónvarps þykir rétt að kveða skýrt á um það í lögum, að sjónvarp sé þáttur útvarps og að ríkisútvarpið skuli annast bæði hljóðvarps- og sjónvarpsrekstur og innheimta skuli afnotagjald bæði af hljóðvarps- og sjónvarpsviðtækjum. Auk þess er með frv. lagt til, að gerðar verði nokkrar aðrar minni háttar breytingar á l., en við 1. umr. málsins hér í hv. þd. kom það fram hjá hæstv. menntmrh., að gagnger endurskoðun útvarpslaganna væri fyrirhuguð, er reynsla væri fengin meiri af íslenzku sjónvarpi. Menntmn. flytur á þskj. 106 eina brtt. við frv. 1 3. gr. frv. segir í 2. málsl., að ákveða megi í reglugerð, að afnotagjald skuli greiða af hverju viðtæki, þótt fleiri séu en eitt á heimili eða í stofnun. Eins og kunnugt er, er nú aðeins greitt eitt gjald, þótt fleiri en eitt hljóðvarpsviðtæki sé á heimili eða í stofnun, og það mun aldrei hafa verið ætlunin að breyta með þessu frv. þeirri tilhögun á gjaldheimtu af hljóðvarpsviðtækjum. N. þykir því rétt að kveða skýrt á um, að þetta heimildarákvæði frv. taki aðeins til sjónvarpsviðtækja. Menntmn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem n. flytur till. um og ég hef nú gert grein fyrir. En eins og fram kemur í nál. á þskj. 105, áskilja nm. sér þó rétt til þess að flytja brtt. við frv. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að fjölyrða frekar um málið að sinni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er, eins og lýst hefur verið, borið fram til þess, að veitt verði formleg heimild fyrir rekstri sjónvarpsins. Eins og hæstv. menntmrh. hefur áður lýst yfir, mætti segja, að þó að slík formleg heimild hafi ekki verið áður, hefur efnislega ekkert verið gert nema eftir beinu samþykki Alþingis. En það rís upp sú spurning, þegar frv. sem þetta kemur fram um breytingar á l. um útvarpsrekstur ríkisins, hvort ekki hefði verið rétt að gera ýmsar aðrar breytingar á þessum lögum. Þegar við 1. umr. var allmikið rætt um það af hv. 3. þm. Norðurl. v., og ég vil taka undir flest eða allt í meginatriðum, sem hv. þm. sagði í sambandi við þau atriði, sem hann fram taldi, að rétt væri að kæmu til athugunar við endurskoðun á þessum lögum. Það mætti að sjálfsögðu nefna ýmislegt fleira en þessi hv. þm. kom fram með, en ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara að fjölyrða um þá hlið þessa máls á þessu stigi málsins. Það mætti t.d. nefna, að það væri ástæða til þess að fella niður l. nr. 14 frá 1932 um opinbera greinargerð starfsmanna ríkisins. Í þessum l. er gert svo ráð fyrir, að embættismenn og sýslunarmenn ríkisins séu skyldir til þess að halda eitt eða tvö erindi á ári um störf þeirrar stofnunar eða starfsgreinar, sem maðurinn vinnur við. Eftir því sem ég bezt veit, held ég, að þetta hafi aldrei komið til framkvæmda, En þó að þetta hafi þótt geta komið til greina árið 1932, held ég, að allir geti verið sammála um, að það kemur ekki til greina að hafa lengur í lögum ákvæði sem þetta. Svona mætti nefna fleiri atriði, en ég skal ekki hverfa að því ráði nú. Það er ákaflega þýðingarmikið í sambandi við endurskoðun laga um, útvarpsrekstur ríkisins að huga alveg sérstaklega að því, að útvarpið njóti viss sjálfstæðis - viss fjárhagslegs sjálfstæðis og viss sjálfstæðis gagnvart ríkisvaldinu á hverjum tíma. Þessi stofnun er þess eðlis, að ég tel, að það sé mjög mikið atriði, að þetta sjónarmið sé haft í huga, eftir því sem við verður komið. En ekki sízt verður þó að athuga sérstaklega um sjónvarpið og rekstur þess, þegar þessi lög koma endanlega til endurskoðunar, eins og gert hefur verið ráð fyrir og hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir í umr. um þetta mál, að verði gert nú mjög bráðlega. Það þarf mjög að huga að ýmsu í því efni. Ég nefni aðeins eitt atriði, sem ég hef nokkuð hugsað um, án þess að ég hafi nú þegar myndað mér endanlega skoðun á því, en ég tel, að það sé eitt af grundvallaratriðum í sambandi við útvarpsreksturinn. Samkv. l. fer útvarpsráð nú með vald til þess að ákveða dagskrána og undirbúa dagskrána, bæði í sjónvarpinu og hljóðvarpinu. Þetta er geysimikið vald, sem einu ráði er fengið í hendur. Það er ekki komin mikil reynsla á störf útvarpsráðs, síðan það fór að fást við bæði þessi verkefni, og það er ekki ástæða til þess að halda því hér fram, að það starf hafi gefizt illa eða útvarpsráð hafi ekki staðið í stöðu sinni á þessum stutta tíma, sem liðinn er frá því, að sjónvarpið var stofnað. En hins vegar, þegar við ræðum endurskoðun á þessum l. til frambúðar, virðist mér það koma mjög til greina, hvort þarna eigi ekki að vera tvö ráð, annars vegar til þess að dreifa ábyrgðinni, dreifa valdinu og hins vegar til þess að skapa grundvöll fyrir heilbrigðri samkeppni milli þessara tveggja greina ríkisútvarpsins. Þetta frv. er til komið vegna sjónvarpsins. Og í sambandi við sjónvarpið skiptir það miklu máli og hefur verið margyfirlýst, hvenær sjónvarpið nær til landsbyggðarinnar í heild. Það eru allir sammála um, að það beri að verða svo fljótt sem nokkur kostur er. En ef við erum að ræða um þetta og viljum þetta, er okkur nauðugur sá kostur að gera okkur grein fyrir því, hvað það kostar að dreifa sjónvarpinu um landið allt. Sjónvarpsnefndin svokallaða gerði kostnaðaráætlun um þetta efni, tvær áætlanir, önnur miðuð við 5 ára framkvæmd, hin miðuð við 7 ára framkvæmd. En í báðum tilfellum var gert ráð fyrir, að kostnaðurinn væri 180 millj. Af þessum 180 millj. voru 30 millj., sem gert var ráð fyrir að kostaði að koma upp stöðinni í Reykjavík og til kaupa á nauðsynlegum tækjum. Samkv. upplýsingum, sem hæstv. menntmrh. hefur áður gefið Alþ., er þessi kostnaður í raun talinn vera um 80 millj. kr., þ.e. það, sem reiknað var með, að kostaði 30 millj. Það er rétt til skýringar í þessu sambandi að taka það fram, að í þessum 80 millj. eru 20 millj., sem eru rekstrarkostnaður á þessu ári, og stöðin, sem byggð var hér í Reykjavík, og húsakynni hennar eru miklu stærri en gert var ráð fyrir í áætlunum sjónvarpsnefndarinnar. En engu að síður má öllum vera ljóst, að það verður stórkostleg hækkun á kostnaði við það að dreifa sjónvarpinu um landið frá því, sem gert var ráð fyrir. Ég skal ekki fullyrða um það, hvað sá kostnaður verður að lokum, það getur í raun og veru enginn. Til þess eru þetta allt of miklar ágizkanir. En ég tel, að það hljóti að kosta a.m.k. 200 millj., sem gert var ráð fyrir í áætlun sjónvarpsnefndarinnar, að kostaði 150 millj. Ég held, að þessi fullyrðing mín sé ekki óvarkár, og þá geng ég út frá því, að flest í dreifingu sjónvarpsins fari eftir því, sem hinir tæknimenntuðu menn gerðu ráð fyrir, þegar þessi áætlun var gerð. En í dag er það ekki enn ljóst, hvort svo getur orðið í veigamiklum atriðum. Það liggur ekki enn þá fullkomlega ljóst fyrir, hvort það er hægt að senda mynd frá Skálafellsstöð að Bjargi í Hörgárdal eða um Vaðlaheiðarstöðina. Það er ekki enn þá víst. Ef það verður ekki hægt af tæknilegum ástæðum, raskast þessar áætlanir verulega til hækkunar. Nú er talið, að um 110 þús. manns búi á svæði, sem geti náð til sjónvarpsstöðvarinnar, en dreifingin, sem þarf að framkvæma, sé fyrir 80 þús. manns. Ef við gerum ráð fyrir því, að tíundi hver maður á næstu 4 árum af þessum 80 þús. kaupi sjónvarpstæki, eru tekjur af aðflutningsgjöldum af þessum tækjum, miðað við 7500 kr. meðaltolltekjur af hverju tæki, 60 millj. kr. Ég taldi, að þessi kostnaður yrði aldrei undir 200 millj., og tel mig tala varlega. Af þessu sést, að hér þarf eitthvað meira að koma til, ef við ætlum að fram fylgja þeirri áætlun sjónvarpsnefndarinnar að dreifa sjónvarpinu á 5 árum um allt landið, hvað þá heldur ef við ætlum að gera það á skemmri tíma. Það er líka áætlað núna, eins og hæstv. menntmrh. hefur skýrt Alþ. frá áður, að tekjur af aðflutningsgjöldum af sjónvarpstækjum verði á næsta ári 17.5 millj. kr. Það kann að vera, að þetta sé nokkuð varlega áætlað. Við skulum nú setja dæmið upp þannig, að í staðinn fyrir 17.5 millj., sem áætlað er, að tekjur af aðflutningsgjöldum séu næsta ár, verði þær 25 millj. og þær verði það næsta ár líka 25 millj. og þær verði þriðja árið líka 25 millj., sem er mjög vafasamt, og við skulum segja fjórða árið líka. Þá eru tekjurnar af aðflutningsgjöldum 100 millj. á næstu 4 árum. Þó að við værum svona bjartsýn á tekjurnar af aðflutningsgjöldum, sýnist mér, að það sé augljóst, að það verði að gera sérstakt átak, ef við ætlum að koma sjónvarpinu til alls landsins, - við skulum segja bara á 5 árum, hvað þá heldur á styttri tíma. Aðrar tekjur sjónvarpsins eiga að vera afnotagjöld af tækjum og auglýsingatekjur. Það hefur verið gert ráð fyrir því, að afnotagjöldin og auglýsingatekjurnar standi undir rekstrinum, en tekjur af aðflutningsgjöldum standi undir stofnkostnaðinum. Nú hefur hæstv. menntmrh. sagt á Alþ., að hann telji, að það geti komið til greina, að afnotagjöldin frá því fólki, sem í dag getur ekki séð sjónvarpið, standi undir stofnkostnaði ásamt með tekjum af aðflutningsgjöldum. Þetta mundi hjálpa til. En ef við reiknum aftur með 8 þús. kr. tekjum, væru tekjurnar á ári af þessu 16 millj., ef afnotagjald sjónvarps væru 2 þús., en ef það væri 3 þús., þá 24 millj. En þetta leysir ekki heldur málið. Auk þess hygg ég, að í framkvæmd verði það mjög erfitt að verja miklu af þeim tekjum, sem upphaflega var gert ráð fyrir að færu í reksturinn sjálfan, til stofnkostnaðar, vegna þess að það mun sýna sig, að það mun líklega ekki veita af því, að þessu sé varið til rekstrarins. Og við skulum gera okkur grein fyrir því, að aðalátakið fyrir okkur í þessu litla þjóðfélagi að halda sjónvarpsrekstri uppi liggur ekki í stofnkostnaðinum, heldur liggur það í rekstrarkostnaðinum. Mér sýnist því, að ef við viljum vera raunhæf í tali okkar um það að flýta dreifingu sjónvarpsins, verðum við að vera viðbúin því að þurfa að fá lán, þurfa að taka sérstakt lán til þess. Og þetta er líka þeim mun sjálfsagðara, þegar uppbyggingin er hugsuð þannig, að aðflutningsgjöldin standi undir stofnkostnaði. Við höldum því ekki nægilegum hraða á framkvæmdinni nema með því að skapa grundvöllinn fyrir því, að sjónvarpstækin séu keypt inn, og við sköpum ekki grundvöllinn nema með því að dreifa sjónvarpinu fyrst. Því láni, sem hér er um að ræða, mætti líkja við nokkurs konar útgerðarlán, eins og bátur þarf að taka til þess að fá aðstöðu til þess að skapa sér tekjugrundvöllinn með veiðunum á ver. tíðinni. Það er hliðstætt, sem við þurfum að gera í þessu efni. Nú vil ég ekki fullyrða, hvað þetta lán þarf að vera mikið né til hve langs tíma. Í áætlun sjónvarpsnefndarinnar með því verðlagi og þeirri viðmiðun, sem þar var, var gert ráð fyrir, að þyrfti 30 millj. kr. lán miðað við 5 ára áætlunina. Ég held, að við verðum að vera viðbúnir því, að það geti komið til þess, að við þurfum að taka verulega hærra lán. Með tilliti til þessa hef ég lagt fram till. á þskj. 114, brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir. Og sú till. er á þá leið, að ríkisstj. sé heimilað fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán allt að 100 millj. kr. eða tilsvarandi fjárhæð í erlendum gjaldeyri og endurlána þau lán ríkisútvarpinu til að koma upp sendistöðvum sjónvarps og ef hentara þykir geti útvarpsstjóri fyrir hönd ríkisútvarpsins tekið lán þau, sem hér um ræðir, og er þá ríkisstj. heimilað að ábyrgjast lánið fyrir hönd ríkissjóðs. Ég tel, að ég hafi nú þegar fært nokkur rök fyrir því, að það sé þörf á því að fá þessa heimild inn í l. og það sé rétt að gera það einmitt nú í sambandi við þessa breytingu, sem fyrirhuguð er á l. Ég vil ekki fullyrða um, hvað það þarf að nota þessa heimild mikið. Það verður að ráðast. .Ég hygg, að miðað við þær hugmyndir, sem hafa verið uppi um, hvað það á að ske á stuttum tíma, að sjónvarpið nái til allrar landsbyggðarinnar, geti a.m.k. á næstu missirum verið hætta á því, að málið tefjist nokkuð af tæknilegum ástæðum. Það er ekki hægt að bjóða allar sendistöðvar sjónvarps út í einu. Sendingarkerfið er þannig byggt upp, að það þarf í framkvæmd að þreifa sig áfram með framkvæmdirnar, og það verður að ganga úr skugga um það, að hver hlekkur í keðjunni sé í lagi. En ef okkur tekst að dreifa sjónvarpinu eitthvað í líkingu við það, sem flestir, sem ég hef heyrt ræða um þetta, virðast hugsa sér, á örfáum árum, verðum við samt að vera viðbúnir því, að við getum leyst þessa tækniörðugleika, þannig að framkvæmdirnar gangi það fljótt, að við þurfum á lánsfé að halda. Nú geri ég mér grein fyrir því, að þegar svona till. er borin fram, getur komið fram það sjónarmið, að það sé í mörg horn að líta með fjárútveganir fyrir það opinbera, og það skil ég vei. Auðvitað er í mörg horn að líta. Ég geri mér líka grein fyrir því, að það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að taka mikil lán, hvað hægt er að fá mikil lán. Ég geri mér alveg grein fyrir þessu. Og ég geri mér líka grein fyrir því eða tel mig gera mér nokkra grein fyrir því, hvað rétt sé að taka mikil lán, þó að þau væru fáanleg. Þegar svona mál sem þetta og svona till. er borin fram, viðurkenni ég réttmæti slíkra sjónarmiða sem þessara. Ég viðurkenni réttmæti þess, að þetta þarf að leggja niður fyrir sér. Við þurfum að leggja þetta mál niður fyrir okkur. Það er einu sinni svo, eins og einhver vitur maður hefur sagt, að að stjórna er að velja og hafna. Og þetta mál er þess eðlis, að mér finnst ekki koma til mála að útiloka það fyrir fram, þegar við athugum málið frá þessu sjónarmiði gaumgæfilega. Til þess er sjónvarpið allt of stór þáttur og verður allt of stór þáttur í menningar- og skemmtanalífi þjóðarinnar, að það sé bægt að ganga fram hjá því, þegar við viljum velja og hafna með tilliti til þess, hvað við höfum efni á. Ég ætla ekki hér að fara að þreyta hv. þdm. á því að fara að lýsa þýðingu sjónvarpsins. Um hana vitum við allir jafnvel. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég líta á þetta mál ekki einungis frá sanngirnissjónarmiði, sem oft er haldið fram í þessu efni. Og ég tek undir það, mér finnst það sanngirni, að við leitumst við og það verði okkar stefna, að allir landsmenn geti notið þessa menningartækis eins fljótt og auðið er. En ég vil líta á þetta mál líka út frá öðru sjónarmiði, og það er sjónarmið, sem kemur harla oft til athugunar hér á hv. Alþ. Það er spurningin um jafnvægi í byggð landsins. Nú er það, að allir eru sammála um, að það eigi að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Menn greinir kannske eitthvað á um framkvæmdina í því efni og greinir kannske eitthvað á, hverjir hafi gert mest í því efni, þó að ég sé hins vegar sannfærður um það og ég hygg flestir sanngjarnir menn, að það hefur aldrei verið gert meira í því efni en á síðustu árum. Á ég bæði við þá nýjung að taka upp sérstakar framkvæmdaáætlanir fyrir heila landshluta, eins og Vestfjarðaáætlun og Norðurlandsáætlun, og hina stórkostlegu eflingu atvinnujöfnunarsjóðs. Það verður ekki annað sagt og það verður ekki á móti mælt, að það hefur verið stefnan á undanförnum árum að gera stórátök til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. En hvers vegna minnist ég á þetta mál í sambandi við sjónvarpið? Það er vegna þess, sem ég hygg, að öllum sé augljóst, að meðan sjónvarpið er einungis fyrir þéttbýlið eða þau byggðarlög, sem eiga ekki í vök að verjast vegna fólksflutninga, verkar þessi menningarstarfsemi íslenzka ríkisins á móti þessari stefnu, sem við höfum leitazt við að framkvæma. En um leið og við höfum komið dreifingu sjónvarpsins til þeirra byggðarlaga, sem fyrst og fremst hafa átt í vök að verjast vegna fólksflutninga, er þetta að mínu viti í bráð ein sterkasta ráðstöfunin, sem við getum gert til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Nú eru gerðar margs konar ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð íandsins. Einna mest ber á ráðstöfunum til þess að efla atvinnuvegina, styðja við atvinnufyrirtæki eða stofnun nýrra atvinnufyrirtækja, bæta samgöngur, eins og í Vestfjarðaáætluninni og öðru þess háttar. Þetta er allt ákaflega þýðingarmikið. En það er komið í ljós, sem menn hafa að sjálfsögðu alla tíð vitað, og það hefur orðið verulega áþreifanlegt í meðferð þessara mála á undanförnum missirum, að það er fleira en atvinnumálin, sem skiptir máli til þess að rétta hlut þessara byggðarlaga. Og það er meira að segja þannig, að í sumum byggðarlögum, sem hafa átt í vök að verjast vegna fólksflutninga, hefur atvinna verið kappnóg og jafnvel tekjurnar jafnháar og í sumum tilfellum hærri en á þeim stöðum, sem fólkið fer til. Hvað er það þá, sem veldur? Það er ekki það í þessu tilfelli, að fólkið þurfi á auknum tekjum að halda? Það er, að það telur sig ekki hafa aðstöðu eins og það vill hafa til þess að eyða tekjunum. Og hvaða aðstaða er það, sem fólkið vill hafa? Það vill fyrst og fremst hafa aðstöðu til þess að geta notið þess menningarlífs, sem sérstaklega er bundið við þéttbýlið. Og það leggur svo mikið kapp á þetta, að það flyzt búferlum til þess að geta notið þessa. Það hefur komið í ljós, eins og ég sagði áðan, að það er mjög erfitt að ráða við þetta. Það getur haft þýðingu að byggja félagsheimili, byggja skóla og fleira þess háttar. En það er eins og það hafi stundum ekki nein úrslitaáhrif. Og manni verður þá í sumum tilvikum að halda, að fólkið leggi áherzlu á að geta notið þess menningarlífs, sem er þess eðlis, að það er ákaflega erfitt að halda því uppi nema í þéttbýlinu. Ef fólkið á að geta notið þess og ef það kemur ekki í þéttbýlið, verðum við að koma þessu til fólksins. Erfiðleikarnir hafa verið þeir, að við höfum ekki getað komið þessu til fólksins og getum aldrei komið því til þess að öllu leyti eftir venjulegum leiðum. En þá kemur þetta tæki, þetta mikla menningartæki, sjónvarpið, mér liggur við að segja upp í hendurnar á okkur til þess að aðstoða okkur í þessu mikilvæga máli. Og ég tel, að þetta verði þýðingarmeiri hjálp og ódýrari hjálp, ódýrari aðstoð, ódýrari aðgerðir en flest annað, sem völ er á í bili og þýðingu hefur. Ég vænti þess því, að það þyki rétt að taka upp í þetta frv. heimild til lántöku til að dreifa sjónvarpinu um landið.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 2. umr., hefur fengið athugun í menntmn. Við að athuga þetta frv. og bera það saman við gildandi lög kemur í ljós, að full ástæða væri til að taka til endurskoðunar fleiri atriði í l. um útvarpsrekstur ríkisins en þau, sem fjallað er um í þessu frv. Þessu sjónarmiði var hreyft í menntmn., en það fékk ekki nægar undirtektir, og höfum við því, sem stöndum að brtt. á þskj. 115, ekki miðað brtt. okkar við það að gera víðtækar breytingar á 1. um útvarpsrekstur ríkisins. En í umr. í n. lögðum við alveg sérstaka áherzlu á, að inn í þetta frv. kæmi ákvæði, þar sem löggjafinn setti ákveðið tímamark um það, hvenær lokið skyldi aðalframkvæmdum við dreifingu sjónvarps um landið. Það fékk ekki heldur samþykki í n., að hún sem heild stæði að ákvæði sem þessu, en í nál. er tekið fram, að einstakir nm. áskilji sér rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram koma, og í samræmi við það höfum við þrír, sem sæti eigum í menntmn., þ.e. ég ásamt hv. 5. þm. Reykn. og 1. þm. Norðurl. e., borið fram brtt. á þskj. 115. Aðalefni þeirrar brtt. er það, að ríkisútvarpið skuli koma upp endurvarpsstöðvum sjónvarps í öllum landshlutum og hraða framkvæmdum svo, að allar aðalendurvarpsstöðvar og millistöðvar, sem þörf er á, verði fullgerðar eigi síðar en á árinu 1969. Með þessu viljum við leggja höfuðáherzlu á, að löggjafinn setji tímamark í þessu efni, þannig að fólkið úti um land fái þegar nokkuð ljósa hugmynd um það, hvers það megi vænta í þessu efni, og við viljum, að þetta tímamark sé miðað við, hvað hægt er að framkvæma af tæknilegum ástæðum, en að fjármagnsskortur verði ekki látinn standa því í vegi, að framkvæmdum verði hraðað svo sem hægt er vegna tæknilegra ástæðna. Nú hefur það komið fram í umr. um sjónvarp hér á hv. Alþ., m.a. í Sþ. í sambandi við fyrirspurnir, að búið sé að ákveða að reisa á næsta ári endurvarpsstöðvar í Vestmannaeyjum, Grindavík og Borgarnesi og enn fremur aðalendurvarpsstöð á Skálafelli hér á Hellisheiði. En sagt er, að afgreiðslufrestur á þessum stöðum sé eigi styttri en 12 mánuðir, og það mun vera alveg nýverið, að það er búið að panta efni í þær, - ef það er þá búið að því nú í dag. Af því er ljóst, að þó að fyllsti hraði yrði hafður á, þá verður ekki unnt að hefja byggingu þessara aðalstöðva fyrr en seint á árinu 1967. Þær geta því ekki orðið fullgerðar fyrr en einhvern tíma á árinu 1968. Nú tekur till. okkar til miklu fleiri framkvæmda á þessu sviði en þeirra stöðva, sem þegar er ákveðið að byggja, og með tilliti til þess, á hvaða tíma þær munu verða fullgerðar, þá teljum við naumast hægt að gera ráð fyrir styttri tíma en þeim, að öllum þeim framkvæmdum, sem till. okkar tekur til, verði lokið á árinu 1969. Það er svo, að sjónvarpið er nýjung hér á landi, og þegar nýjungarnar ryðja sér til rúms, þá tekur það oft nokkurn tíma að mynda þau nýyrði, sem þar eiga við, og festa þau í málinu, og vel má vera, að þau orð, sem við notum í þessu falli, þ.e. aðalendurvarpsstöðvar og millistöðvar, séu ekki að allra dómi það, sem við á eða verður ríkjandi í málinu, þegar fram líða stundir. En ég hef veitt því eftirtekt í áliti sjónvarpsnefndar, að þar virðast orðatiltæki um þetta vera nokkuð á reiki, og í þessu áliti er ýmist notað orðið sendistöð eða endurvarpsstöð, að því er mér virðist, um sömu framkvæmdina eða sama verkið. En sjónvarpsnefndin skiptir framkvæmdum á þessu sviði greinilega í þrennt eða í þrjú stig. Það eru í fyrsta lagi stórar stöðvar, 5000 watta stöðvar, í öðru lagi allmargar 100 watta stöðvar og í þriðja lagi mjög margar smástöðvar, frá 1–10 wött. Það, sem felst raunverulega í brtt. okkar, eru stóru stöðvarnar samkv. áliti sjónvarpsnefndar, 5000 watta stöðvarnar og allar 100 watta stöðvarnar. Hins vegar gerum við ekki ráð fyrir því, að allar litlu stöðvarnar, frá 1–10 watta, verði komnar upp 1969, enda hygg ég, að reynslan ein verði að skera úr því, hve margar þessar litlu stöðvar þurfi að vera, til þess að full not sjónvarps verði í öllum byggðarlögum, og enn fremur á hvaða stöðum þær þurfi að koma. Þá vil ég leyfa mér að fara örfáum orðum um fjárhagshlið þessa máls. Í þessu efni eru sjálfsagt ýmsar óþekktar stærðir, ef svo mætti segja, svo að það er erfitt að reikna þetta dæmi til fullrar hlítar eða með öryggi nú á þessari stundu. En það, sem þm. og menn almennt, sem um þetta hugsa, hafa við að styðjast, er álit sjónvarpsnefndar eða skýrsla sjónvarpsnefndar samin í marz 1964, þar sem eru m.a. kostnaðaráætlanir um þær framkvæmdir, sem hér um ræðir. Í þessari áætlun sjónvarpsnefndar er gert ráð fyrir því, að heildarkostnaður við að dreifa sjónvarpinu um landið verði 180 millj. kr. Nú er það vitað, að sjónvarpið hefur allríflegar tekjur, og þær framkvæmdir, sem þegar hafa verið gerðar, hafa verið kostaðar fyrst og fremst af þeim teljum, sem sjónvarpið hefur yfir að ráða. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því, að við 1. umr. þessa máls hér í d. hafi hæstv. menntmrh. sagt, að það þyrfti ekki lánsfé til þess að standa straum af kostnaði við þær framkvæmdir, sem þegar eru ákveðnar, en það eru þær endurvarpsstöðvar, sem ég hef áður nefnt. Ég viðurkenni, að verðlag allt er mjög á reiki, og í þessu dæmi hljóta að koma fram ýmsir liðir, sem erfitt er að sjá fyrir fram, en ég vil mega treysta því, að þessi orð hæstv. ráðh. séu áreiðanleg, og sé svo, sem ekki er ástæða til að efast um, þá þarf ekki að miða lánsheimild við þær framkvæmdir, sem ákveðnar eru og nægar tekjur eru fyrir hendi til þess að standa straum af. Þá er á það að líta, hvað kostar samkv. áliti sjónvarpsnefndarinnar sá þáttur framkvæmdarinnar, sem till. okkar tekur til, en ekki eru þegar ákveðnar og ekki þegar fé fyrir hendi til að greiða þann stofnkostnað. Mér telst svo til, að ef það er allt talið saman, þ.e.a.s. aðalendurvarpsstöðvar og það, sem ég kalla millistöðvar, sem till. okkar tekur til. þá eigi það í heild samkv. áliti sjónvarpsnefndar að kosta 92.5 millj. kr. Nú er þess að gæta, að sjónvarpið hefur á ári hverju allríflegar tekjur, og þeim mun hraðari sem uppbygging sjónvarpsins verður, má gera ráð fyrir því, að þeim mun meira verði keypt af sjónvarpstækjum árlega, en því fleiri sjónvarpstæki sem flytjast inn í landið og kaupendur greiða, þeim mun meiri eru eigin tekjur sjónvarpsins, sem það getur varið til framkvæmda. Inn í þetta dæmi kemur svo aftur á móti það, hvað verðlagið er óstöðugt, því að þó að menn vilji treysta orðum hæstv. menntmrh., þá treysta menn ekki jafnvel stöðvunarstefnunni, sem nú er verið að boða, og þess vegna má vitanlega gera ráð fyrir því, að einhver hækkun verði á þessari áætlun, jafnvel á næstu tveim til þrem árum. Með tilliti til þessa höfum við bætt við aðalefni till. okkar svo hljóðandi ákvæði: „ Ríkisstj. er heimilt, ef með þarf til að ná þessu takmarki, að taka lán allt að 50 millj, kr. til að standa straum af kostnaði við framkvæmdirnar,“ þ.e.a.s. þær tilteknu framkvæmdir, sem fyrri mgr. till. er um. En ég endurtek, að hér er alls ekki miðað við þær framkvæmdir, sem hæstv. menntmrh. er búinn að segja þinginu að nægilegt fé sé fyrir hendi til þess að gera. Þetta er aðeins flutt í heimildarformi hæstv. ríkisstj. til handa. Og þó að við höfum miðað við þessa upphæð, og það má segja, að hún sé að nokkru leyti hliðstæð því, sem kemur fram hjá sjónvarpsnefndinni, þar sem hún miðaði við 30 millj. kr. lántöku, eins og ég ætla að hafi komið fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, og þar sem sjónvarpsnefndin áleit, að þyrfti 30 millj., þá teljum við, að ekki muni veita af 50 millj., - en þó að við höfum byggt þessa tölu á þeim sjónarmiðum, sem ég nú hef lýst, þá er ég reiðubúinn til þess að veita hæstv. ríkisstj. eins háa lánsheimild í þessu skyni og farið hefur verið fram á, því að aðalatriðið með okkar till. er, að það sé tryggt, að hraðað verði uppbyggingu sjónvarpsins og að fjárskortur verði ekki látinn standa því í vegi, að fyllsti hraði sé hafður á í þeim efnum. Af því leiðir það, að ég mun að sjálfsögðu vilja fylgja eins hárri lánsheimild í þessu skyni og við nánari athugun virðist vera þörf á. En ég endurtek það, að þær framkvæmdir, sem till. okkar fjallar um, eiga samkv. áliti sjónvarpsn. að kosta 92.5 millj. kr. alls. Enn fremur er þess að gæta, að þótt samþykkt yrði 50 millj. kr. lánsheimild nú á þingi 1966, þá er tími til þess á þingunum 1967 og 1968 og jafnvel 1969 að endurskoða þá tölu, ef reynslan sýndi, að þess þyrfti með. Hv. 4. þm. Vestf. hefur gert hér grein fyrir brtt., sem hann ber fram á þskj. 114. Sú brtt. er um 100 millj. kr. lánsheimild ríkisstj. til handa vegna ríkisútvarpsins. Mér þykir þó það á skorta í þeirri till., að þar er ekkert tímamark sett um þann hraða, sem hafa skal á um framkvæmdir, og ekkert tímamark sett um það, á hvaða árum þessi lánsheimild skuli notuð, en 100 millj. kr. lánsheimild, sem notuð yrði smátt og smátt á 10–15 árum, yrði kannske ekki öllu notadrýgri fyrir ríkisútvarpið en 50 millj. kr. lánsheimild, sem skilyrðislaust yrði notuð eftir þörfum fyrir árið 1969. Þetta er sem sagt allt óákveðið. En ég vil samt sem áður fyrir mitt leyti styðja það, að ríkisstj. fái 100 millj. kr. lánsheimild, þó að sú till. geti aldrei komið í stað þeirrar till., sem við flytjum, sem hefur að aðalefni tímatakmark um framkvæmdir. Nú sýnist mér mjög auðvelt að samræma þessi sjónarmið hér í sambandi við frv. Till. hv. 4. þm. Vestf. hlýtur að koma fyrr til atkv. en brtt. okkar, bæði vegna efnis hennar og vegna þess, að hún er stíluð inn í frv. á öðrum stað en okkar, og ef sú brtt. verður samþ., þá mun ég fyrir hönd okkar flm. taka brtt. á þskj. 115 aftur til 3. umr. og endurflytja hana þá fyrir 3. umr. með því orðalagi, sem á við frv., eins og það verður orðið eftir atkvgr. við 2. umr. hér í d., og með þessum hætti sýnist mér, að þessi atriði þurfi því ekki að rekast á, heldur sé hægt að samræma þessi sjónarmið með góðu móti. En þó að till. hv. 4. þm. Vestf. yrði samþykkt, sem einungis fjallar um hærri tölu, en þar er ekkert tímamark sett á neinn hátt, þá getur hún auðvitað aldrei komið í stað okkar till. og hún hlýtur því að koma hér til atkvgr. og ákvörðunar hv. d. í því formi, sem hún fellur eðlilega inn í frv., þegar séð er um fylgi við brtt. hv. 4. þm. Vestf.



Herra forseti. Eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, tel ég afar óráðlegt að taka inn í þetta frv. ákveðin fyrirmæli til ríkisvaldsins um að koma upp endurvarpsstöðvum um landið og setja því verkefni ákveðin tímatakmörk. Ég benti þá þegar á, að það er ekki regla í íslenzkri löggjöf, að framkvæmdavaldinu séu lagðar slíkar framkvæmdaskyldur á herðar. Það er ekki algengt, að í löggjöf séu gerðar framkvæmdaáætlanir um, hvernig haga skuli einstökum framkvæmdum og með hvaða hraða að því skuli unnið. Allra sízt væri það skynsamlegt hér, eða ég gæti kannske orðað það þannig, að það er sérstaklega óskynsamlegt á þessu sviði vegna þess, hve mörg tækniatriði eru enn þá órannsökuð og alveg óljós í sambandi við dreifingu sjónvarps um landið. Nákvæm fyrirmæli Alþingis um þetta efni gætu, eins og ég lét þar getið, beinlínis orðið til þess að tefja þær framkvæmdir í málinu, sem reynslan mundi sýna, að skynsamlegastar væru. Ég er því mjög mótfallinn, að ákvæði til bráðabirgða í brtt. á þskj. 115 verði samþykkt og tel það alls ekki mundi verða til framdráttar því máli, sem ég auðvitað veit, að vakir fyrir hv. flm. að styrkja, heldur jafnvel að það gæti orðið skynsamlegum framkvæmdum í málinu til trafala. Ég get fullyrt við flm. og raunar alla hv. dm., að ríkisstj. og ríkisútvarpið hafa fullan hug á því að hraða dreifingu sjónvarpsins um landið svo sem mest má verða og tækniaðstæður og fjárhagsskilyrði frekast leyfa. Í þessu sambandi er rétt að benda á og undirstrika það alveg sérstaklega, að ef það hefði ekki verið vilji ríkisvaldsins að tryggja landsmönnum yfirleitt sjónvarp eins fljótt og auðið er og með eins litlum fresti og frekast verður talinn hugsanlegur, þá væri sjónvarp fyrir löngu komið upp hér í Reykjavík. Það hefur aldrei verið neinn verulegur vandi að koma upp lítilli sjónvarpsstöð hér í Reykjavík. Það er tæknilega séð mjög auðleyst verkefni og alls ekki dýrt. Ástæðan til þess, að sjónvarp hófst ekki hér fyrir 5–10 árum, var beinlínis sú, að við, sem fjölluðum um þessi mál, vildum ekki láta við það sitja, að eingöngu Reykvíkingar fengju sjónvarpsstöð hjá sér. Við vildum undirbúa málið sem landssjónvarp. Við vildum undirbúa þetta fyrirtæki sem landssjónvarp og ekki hefja framkvæmdir hér í Reykjavík, fyrr en það gæti orðið upphaf á landskerfi fyrir sjónvarpið, og einmitt þess vegna hefur undirbúningi málsins og framkvæmd núna verið hagað eins og þeim hefur í raun og veru verið hagað. Það, sem fyrir okkur hefur vakað á undanförnum árum, er landssjónvarp, en ekki Reykjavíkursjónvarp. Það hefði verið unnt að framkvæma með auðveldum hætti fyrir 5 eða 10 árum. Ég lét í té þær upplýsingar við 1. umr. þessa máls, að athugun, nákvæm athugun, sem rétt áður hafði farið fram á fjárhagsgrundvelli sjónvarpsins, leiddi í ljós, að fjárhagslega séð væri hægt ekki aðeins að ljúka framkvæmdum hér við Reykjavíkurstöðina, sem gera má ráð fyrir, eins og ég tók þá fram, að kosti fullgerð um 80 millj. kr., heldur jafnvel að koma á fót tveimur aðalstöðvum dreifingarkerfisins um landið, þ.e.a.s. hornsteini alls landskerfisins, stöðinni á Skálafelli, og aðalendurvarpsstöðinni fyrir Norðurland, sem er mesta þéttbýlissvæðið utan Suðurlandsundirlendisins. Þessar tvær framkvæmdir virtust framkvæmanlegar á þeim fjárhagsgrundvelli, sem alltaf hefur verið gert ráð fyrir að byggja á, þ.e.a.s. fyrir tekjur af aðflutningsgjöldum af innfluttum sjónvarpstækjum. Og þess vegna sagði ég, að um leið og það var ljóst, að þetta var fært, þá hafi ríkisstj. ákveðið að hefjast handa um þessar framkvæmdir og ákveðið, að Skálafellsstöðin og Vaðlaheiðarstöðin skyldu byggðar samtímis, en með því væri því stóra takmarki náð, með því væri raunar því stórvirki hrundið fram að koma sjónvarpsmyndinni norður yfir jökla til Norðurlands, þ.e.a.s. til næststærsta þéttbýlissvæðis landsins. Mér fundust þetta sjálfum vera mjög ánægjuleg tíðindi, og ég varð þess var, að þetta vakti mikla ánægju á Norðurlandi, á Ákureyri, næststærsta bæ landsins, og í nærliggjandi héruðum. Það leið ekki heldur á löngu þangað til ríkisstj. og ríkisútvarpið og aðrir urðu þess mjög glögglega varir, að geysilegur áhugi er fyrir því, að sjónvarpsmyndin nái einnig sem allra fyrst bæði til Vestfjarða og til Austfjarða. En eins og fjárhagsgrundvöllur sjálfs sjónvarpsins virðist vera núna, virðast ekki vera tök á því að koma upp aðalendurvarpsstöðvunum fyrir Vesturland, sem á að vera á Stykkishólmi, og fyrir Austurland, sem á að vera á Fjarðarheiði, af tekjum af aðflutningsgjöldum. Ef þetta ætti að vera hægt, yrði því ekki um annað að ræða en ríkisstj. fengi heimild til þess að taka lán til þess að greiða kostnaðinn við þessar tvær seinni stöðvar dreifingarkerfisins, stöðina. fyrir Vesturland og stöðina fyrir Austurland. Vegna þess sérstaklega mikla áhuga, sem við höfum orðið varir á Vesturlandi og Austurlandi fyrir þessum aðalstöðvum endurvarpskerfisins í þessum tveimur landshlutum, finnst mér mjög koma til álita, að ríkisstj. fái lánsheimild til þess að byggja þessar stöðvar. Ég tók það fram við 1. umr. málsins og hef raunar tekið það fram áður, að ég tel vegna þess, hvers eðlis sjónvarpið er í sjálfu sér, það eiga að standa á eigin fótum, kostnaður þess eigi að greiðast af innlendum tekjum, af tekjum, sem innlendir menn greiða sjálfir, og það sé í sjálfu sér óeðlilegt að greiða stofnkostnað fyrirtækis eins og útvarps og sjónvarps með erlendu lánsfé. Hér hefur þó verið um svo sérstakar aðstæður að ræða og um svo einstæðan áhuga í þessum landshlutum báðum fyrir því að fá aðalstöðvarnar sem fyrst reistar, að ég vildi mæla með því við hv. n., að hún tæki þetta mál til athugunar, og ríkisstj. mundi styðja tillöguflutning um lánsheimild. til þess að hægt væri að koma þessum stöðvum á fót. En gert er ráð fyrir, að hvor um sig muni kosta um 12 millj. kr. samkv. þeim áætlunum, sem núna liggja fyrir. Hins vegar tel ég ástæðulaust á þessu stigi að ákveða nánar um framkvæmdir en gert mundi vera með þessu móti. Það er þegar búið að ákveða byggingu aðalstöðvarinnar og aðalstöðvarinnar fyrir Norðurland. Aðalstöðvar alls kerfisins eru 4. til viðbótar þessum 2 Stykkishólmsstöðin og svo Fjarðarheiðarstöðin, og ég tel á þessu stigi ekki ráðlegt að taka nánari ákvarðanir en þær að byggja þessar 4 stöðvar. Mér er nokkuð til efs, að hægt verði að byggja þær allar samtímis, vegna þess að gera þarf margvíslegar prófanir, margvíslegar mælingar á flutningi sjónvarpsgeislans við íslenzkar aðstæður í íslenzku landslagi, eins og raunar hv. 4. þm. Vestf. tók fram í ræðu sinni áðan. Og skilyrðislaust verður fyrst að byggja þessar 4 aðalstöðvar, áður en hægt er að taka til við að byggja þær litlu endurvarpsstöðvar, þær litlu sendistöðvar, sem eiga að senda sinn aðalgeisla frá þessum 4 meginstöðvum. En ef hægt verður að koma þessum 4 aðalstöðvum, þessum 4 hornsteinum dreifikerfisins um landið, upp á næstu 2 árum, á fyrstu 2 árum íslenzks sjónvarps, tel ég í raun og veru, að um stórvirki sé að ræða, svo mikið stórvirki, að enginn hefði fyrir fáum árum látið sér detta í hug, að annar eins hraði í framkvæmdum, að svo stórtækar framkvæmdir væru mögulegar. Ég vildi því leyfa mér að mælast til þess við hv. 4. þm. Vestf., sem hefur flutt til1. um mjög háa lánsheimild, og raunar einnig við flm, till. á þskj. 115, að þeir taki báðir þessar till. aftur til 3. umr., og beini hér með þeim tilmælum til hv. menntmn., að hún taki til athugunar flutning brtt. í staðinn fyrir þessar till. tvær, þar sem ríkisstj. sé gefin heimild til allt að 25 millj. kr. lántöku til þess að reisa þær tvær aðalstöðvar dreifikerfisins, sem þegar hefur ekki verið tekin ákvörðun um að reisa, þ.e.a.s. stöðvarnar í Stykkishólmi og á Fjarðarheiði.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Austf. vék nokkrum orðum að minni brtt. Mér fannst hann vilja gera nokkurn samanburð á gagnsemi brtt. okkar og fannst sinn fugl fagur. Að gefnu þessu tilefni vil ég rétt aðeins víkja að till. hans, sem ég gerði ekki í ræðu minni áðan. Ég vil taka það fram, að ég er andvígur því, sem er aðalefni till. hv. 4. þm. Austf., að það eigi að ákveða í l., hvenær skuli vera búið að reisa sendistöðvarnar. Ég er fullkomlega sammála hæstv. menntmrh. um, að það komi ekki til greina að hafa þau vinnubrögð í þessu máli. Hv. 4. þm. Austf. hafði tilhneigingu til þess að gera lítið úr minni till. og sagði, að það væri ekki mikið að fá heimild til þess að taka 100 millj. til þess að koma upp sendistöðvum sjónvarps, ef sú heimild yrði kannske notuð á næstu 10–15 árum. Það var algerlega ástæðulaust af þessum hv. þm. að viðhafa þessi orð. Ég hygg, að það hafi komið skýrt fram í mínum málflutningi, að það var ekki þetta, sem ég hafði í huga. Ég hef alltaf talað um þetta mál á þeim grundvelli, að við gerðum tilraun til þess að halda okkur við 5 ára áætlunina, sem sjónvarpsnefndin var með, og sjálfur átti ég sæti í sjónvarpsnefndinni. Ég tel, að það hafi verið nokkuð djarft teflt, en ég tel, að það sé svo mikið í húfi, að við eigum að leitast við að framkvæma þetta verk samkv. þeirri áætlun og vera viðbúnir að gera það, sem þarf, hvað sem það kostar. Og ef það tekst, leyfi ég mér að halda því fram, að við setjum heimsmet í hraða á slíkum framkvæmdum, miðað við það, sem gerist við hliðstæðar aðstæður annars staðar. Ég biðst því ekkert afsökunar á því, þó að ég miði minn málflutning við það og mína tillögugerð, að þetta megi takast. Ég hef ekki heldur sagt, að ég væri á móti því að gera þetta á skemmri tíma, ef það er hægt, og það kom líka fram í ræðu minni óbeint. Hv. 4. þm. Austf. stendur að till., þar sem gert er ráð fyrir, að verkinu sé lokið 1969, þ.e. einu ári skemur en 5 ára áætlunin gerði ráð fyrir. Eftir því sem við framkvæmum verkið á skemmri tíma, þurfum við hærri lánsfjárhæð. Ég hef sannfæringu fyrir því, að við þurfum meira en 50 millj. kr. að láni, ef við ætlum að ljúka þessu árið 1969. Við getum að vísu lokið meginhlutanum, en það eru þó ágæt byggðarlög, sem yrðu eftir, og þau yrðu ekki eftir af tilviljun, vegna þess að það verður að byrja á öðrum endanum og enda á hinum, þannig að það er ekki val nema að vissu leyti þarna. Ég tel, að ef það ætti að framkvæma till. þessa hv. þm., gætum við staðið fyrir því vandamáli, að fjármagn skorti fyrir sendistöðvum fyrir þessi byggðarlög, sem eru Vopnafjörður, Seyðisfjörður, mikill hluti Suður-Múlasýslu og Hornafjörður. Mér finnst engin ástæða til þess að hafa lánin svo knöpp, að þetta geti komið fyrir. Það má segja kannske, að það skaði ekki, það sé alltaf hægt að breyta þessu. En það er sama, ég sé enga ástæðu til þess að leggja málið þannig upp. Og mér finnst, að það megi gjarnan ganga það sama yfir fólkið í þessum landshlutum eystra og öðrum. Mín till. miðar við það, að dreifing sjónvarpsins um allt land sé framkvæmd eins fljótt og hægt er og þess sé gætt, að við getum fengið lánsfé eins og þarf til þess að halda eðlilegum hraða á verkinu. Hæstv. menntmrh. beindi þeim tilmælum til mín, að ég tæki brtt. mína aftur til 3. umr., og ég er að sjálfsögðu fús til að gera það og verð þess vegna við þeirri ósk.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, er ég meðflm. að brtt. á þskj. 115, sem hefur inni að halda tvö meginatriði, og hið fyrra og aðalatriði brtt. er það, eins og hv. 4. þm. Austf. hefur lagt áherzlu á, að það verði ákveðið með löggjöf, það verði lögfest áætlun um framkvæmdir í þessu máli, en jafnframt verði séð fyrir fjárveitingum, til þess að hægt verði að standa við slíka áætlun. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa brtt., þar sem það hefur verið gert rækilega af hv. 1. flm. hennar. En vegna þeirra umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, bæði hjá hv. 4. þm. Vestf. og hæstv. menntmrh., vildi ég fara um það nokkrum orðum frá mínu sjónarmiði og gera þá m.a. nokkra grein fyrir því, hvers vegna ég taldi eðlilegt og sjálfsagt að vera meðflm. að brtt. okkar á þskj. 115. Það er nú þannig með mig, að afstaða mín til sjónvarpsmála hefur mótazt eins og kannske fleiri manna af ýmsum atriðum, m.a. því algerlega óeðlilega ástandi, sem hér hafði þróazt og verið í allmörg ár, að erlent ríki, meira að segja herstjórn erlends ríkis, hafði komið sér upp sjónvarpsstöð, sem náði til verulegs hluta landsmanna, án þess að Íslendingar gætu haft þar eða hefðu þar hin minnstu áhrif á. Ég skal ekkert um það segja, hvort ég hefði verið tilbúinn að greiða því atkv. nú eða fyrir 1–2 árum, að við ættum að láta íslenzkt sjónvarp ganga fyrir ýmsum mjög mikilvægum og aðkallandi nauðsynjamálum, menningarmálum, sem liða stórlega við það, að fjárveitingar skortir til þeirra. Ég veit ekki, hvort ég hefði verið tilbúinn til þess að taka sjónvarp þá fram yfir það marga og mikilvæga í okkar menningarmálum, sem skortir stórlega fjárveitingar. En með tilliti til þessa sérstaka og óeðlilega ástands, sem hér var ríkjandi, sannfærðist ég um, að það mundi vera skynsamleg stefna að fylgja íslenzku sjónvarpi, þó að það yrði dýrt, þó að það kostaði mikið og þó að ég, eins og ég sagði, hefði ekki verið viss um, að ég hefði tekið það fram yfir allt annað, sem fé vantar til í menningarmálum, ef um það hefði verið að velja á eðlilegum grundvelli, hvað ætti að styrkja og hvað ætti að ganga fyrir. En vegna þessara sérstöku aðstæðna hef ég fylgt því, að íslenzkt sjónvarp kæmist upp og það gæti orðið sem myndarlegast. Nú er það orðin staðreynd, íslenzka sjónvarpið. Tilraunasjónvarpið er þegar tekið til starfa fyrir nokkru og hefur yfirleitt fengið góða dóma, að því er mér skilst. Stuðningur minn við þetta mál er ekki enn þá orðinn sá í verki, að ég hafi eignazt sjónvarp sjálfur, en að því rekur nú brátt sennilega, en mér skilst, að þetta tilraunasjónvarp fái yfirleitt góða dóma og sé talið vonum betra. Nú blasir það við, og raunar viðurkenna það allir, að þegar svo er komið, að um það bil helmingur landsmanna hér á þéttbýlissvæðinu nýtur þessa íslenzka sjónvarps, sé það orðið bæði sanngirnis- og fyllsta réttlætismál, að útbreiðslu sjónvarpsins verði hraðað svo sem föng eru á. Og það hefur verið margsinnis á það bent, að þetta tæki verði að ýmsu leyti mikilvægara og eigi meira erindi út í fámennið, þar sem lítið af skemmtunum og öðru til dægrastyttingar er um að ræða fyrir fólkið, það eigi meira erindi út á landsbyggðina en á þéttbýlissvæðin. Þess vegna er það óumdeilanlegt og hefur í rauninni enginn mælt gegn því, að það sé bæði sanngirnis- og réttlætismál, að útbreiðslu sjónvarpsins sé hraðað svo sem kostur er. Það liggur líka í augum uppi, að þetta er hagkvæmt. Annað sjónarmið er, að það er hagkvæmt að því er snertir allan sjónvarpsrekstur. Á það hefur verið bent í fyrsta lagi, að auknir tollar af sjónvarpstækjum mundu koma fyrr en ella með því móti að hraða útbreiðslu sjónvarpsins um landið. Það mundu fleiri aðilar og fyrr en ella greiða sín afnotagjöld, og það hlyti vitanlega að auðvelda allan rekstur sjónvarpsins. Í þriðja lagi, og á það vil ég benda sérstaklega, því að ég held, að það hafi ekki áður komið fram, mundi það auka tvímælalaust möguleika sjónvarpsins til þess að fá verulegt fjármagn með auknum auglýsingatekjum. Ég hygg, að það hafi enn sem komið er gengið heldur erfiðlega að fá auglýsingar í sjónvarp, og mér er fullkunnugt um, að það stafar vitanlega af því, að margir eru ekki tilbúnir að borga há gjöld til þess að auglýsa í sjónvarpi, meðan það nær aðeins til lítils hluta landsins og ekki nema til helmings landsbúa. Auglýsingatekjur sjónvarps mundu tvímælalaust stóraukast, strax og það væri komið eitthvað að ráði í flesta eða alla landshluta. Þá tel ég ástæðu til þess í fjórða lagi að benda á, að útbreiðsla sjónvarpsins um landið og það að gera áætlun og taka ákvörðun byggða á þeim upplýsingum, sem fyrir liggja í dag um það, hvaða framkvæmdahraði á að vera á dreifingu sjónvarpskerfisins, það mundi tvímælalaust gera mögulegt að ná miklu hagkvæmari samningum og betri kjörum um kaup á þeim endurvarpsstöðvum og þeim tækjum, sem við þurfum að kaupa til þessa dreifingarkerfis á næstu árum, hvort sem þau verða 3 eða 4 eða 5 eða fleiri. Það er enginn efi á því, að með því að gera sér grein fyrir því, hvaða framkvæmdahraði á að vera á þessum hlutum, og að gera heildarsamning um þessi efni, bjóða þau út sem sagt, fá tilboð um endurvarpsstöðvarnar sem allra flestar eða mjög margar í senn og afhentar á tilteknum tímum, mundi gera innkaupin hagkvæmari og sennilega mundi þá vera hægt að fá mjög hagkvæm lánskjör. Fyrirtækin mundu lána allverulega í þessu efni, sem síður væri fyrir hendi, ef ætlunin væri að kaupa eina eða fáar af þessum stöðvum í senn eða festa kaup á einni eða tveimur aðalstöðvum og kannske eingöngu litlum stöðvum nú til að byrja með og ákvarðanir um allt hitt eigi svo að bíða seinni tíma. Á þetta vildi ég benda. En það virðist nú svo, að allir telji sig vera sammála um þetta, allir, sem hér hafa talað, að það eigi að hafa, eins og hæstv. menntmrh. sagði, þann framkvæmdahraða, sem tæknilegir möguleikar og fjárhagsgeta framast leyfa. En sé þetta í rauninni ætlunin, hvers vegna er þá ekki ástæða til þess að taka undir till. okkar á þskj. 115, sem í fyrsta lagi vill byggja á þeirri áætlun, sem fyrir liggur um hina tæknilegu möguleika, að það sé mögulegt að koma upp, ef fjárhagsgeta leyfir, öllum aðalsendistöðvum og millistöðvum á næstu 3 árum, ef þegar er hafizt handa og gerð heildaráætlun um þetta verk, og í öðru lagi, að með lánsheimild hæfilega og nægilega hárri verði það tryggt, að hægt sé að standa við þessa áætlun? Ég skal ekkert fullyrða um, að þessi áætlun sé svo nákvæm, að það geti ekki eitthvað komið upp í sambandi við framkvæmdina, sem torveldi það, að hægt sé að standa við hana í hverju einstöku atriði. En það er ekki óvenjulegt, þó að það verði að endurskoða slíka hluti, og það verður vitanlega að beygja sig fyrir staðreyndum í þeim efnum, að því er varðar hin tæknilegu atriði. En ég tel það algerlega óviðunandi, ef menn á annað borð eru fylgjandi þeirri meginhugsun, að það eigi að dreifa sjónvarpi eins fljótt og tæknilegir möguleikar og fjárhagsleg geta framast leyfa, að hafa ekki um þetta áætlun, þannig að fólkið úti á landsbyggðinni hafi hugmynd um, hvað sé talið mögulegt og að hverju sé stefnt, hvort megi búast við á þessum stað að fá sjónvarpið eftir 1 ár, 2 ár, 3 ár, eða hvort það verði að bíða í 5 ár eða 10 ár, þar sem erfiðast er. Að sjálfsögðu verður ekki hægt að fullyrða um það í dag, þar sem þetta er mikið tæknilegt vandamál, að það sé hægt að tryggja fólki á tilteknum stað sjónvarp eftir ákveðinn mánaðafjölda eða 2–3 ár. Það kann að koma eitthvað tæknilegt fyrir, sem breytir öllum áætlunum og tefur. En mér sýnist, að það sé hægt og það sé sjálfsagt að gera slíka fasta áætlun og Alþ. hafi möguleika á því að taka slíka ákvörðun byggða á þeirri vitneskju, sem nú er bezt fyrir hendi, þannig að þetta svífi ekki allt of mikið í lausu lofti og það byggist ekki eingöngu á frómum óskum um það og yfirlýsingum, skulum við segja, að þetta skuli koma eins fljótt og fjárhagsgetan leyfir og þar fram eftir götunum, það eigi að gera hér um áætlun, vitanlega byggða á þeirri vitneskju um möguleika, sem nú er fyrir hendi. Mér þótti vænt um það, að hæstv. menntmrh. tekur nú jákvætt undir þá hugsun, sem bæði liggur að baki brtt. okkar á þskj. 115 og brtt. hv. 4. þm. Vestf., undir þá hugsun að flýta þessu máli með því að taka nokkurt fé að láni. Mér skildist á honum, þegar þessi mál voru til umr. hér í haust, að hann teldi nokkur tormerki á þessu eða a.m.k. sæi ekki sérstaka ástæðu til þess þá. Nú ræðir hann hins vegar um það og mælir raunar með því, að Alþ. veiti allt að 25 millj. kr. lánsheimild í þessu skyni, og ég fagna því og tel það gott, svo langt sem það nær. Mér skilst nú, að það dugi hins vegar ekki nema til þess að tryggja kaup og uppsetningu þessara tveggja aðalstöðva, sem þegar er búið að taka ákvörðun um, en ég vildi leggja áherzlu á, að það er engan veginn nóg. Það þarf að gera um þessi mál alveg ákveðna áætlun. Ég hygg, að þessi áætlun, þótt lausleg sé, sem við höfum sett í okkar brtt., að aðalstöðvar og millistöðvar geti komizt upp á næstu 3 árum, sé ekki alveg óraunhæf, það séu tæknilegir möguleikar á því, ef ekki strandar á fjárhagsgetunni, og ég legg á það mikla áherzlu, að áætlun um þetta verði gerð og Alþ. lýsi yfir vilja sínum ákveðnum um það, að framkvæmd sé hraðað svo mikið sem tæknilegir möguleikar leyfa.



Herra forseti. Ég þarf ekki að tala langt mál, til þess að gera aths. við síðari ræðu hv. 4. þm. Vestf., þó að hann minntist nokkuð á þau rök, sem ég hafði flutt fram í sambandi við brtt. þá, sem ég mælti fyrir. Ég þarf þess þeim mun síður, þar sem hv. 5. þm. Reykn. hefur nú gert grein fyrir sínum sjónarmiðum., en hann er meðflm. að till., sem ég mælti fyrir, og hefur tekið ýmislegt fram þessu máli í heild til skýringar. Aðalatriðið, sem vakir fyrir okkur, sem stöndum að till. á þskj. 115, er það, eins og ég hef áður tekið fram, að fyllsti hraði sé hafður á um að dreifa sjónvarpinu um landið, eftir því sem tækni gerir það kleift. Og við teljum, að það sé vel tæknilega kleift að koma upp þeim framkvæmdum, sem í okkar till. greinir frá, eigi síðar en á árinu 1969. Nú segir hv. 4. þm. Vestf., að fyrir sér vaki að miða við 5 ára áætlun sjónvarpsnefndar, og þá skilst mér, að það, sem fyrir honum vaki, sé það, að sjónvarpið verði komið til allra landshluta 1970, þannig að í þessu efni vill hann ganga nokkru skemmra eða hafa dálítið minni hraða á en við leggjum til, að miðað sé við. En ég tók það fram í ræðu minni, á hvaða sjónarmiðum sú till. um lánsheimild er byggð, sem við berum fram. Ég tók það jafnframt fram, að í þessu dæmi eru vissulega ýmsar óþekktar stærðir, svo að það er erfitt og jafnvel ókleift nú í dag að segja nákvæmlega til um, hvaða þörf kann að verða fyrir hendi í þessu efni. Sjónvarpsnefndin miðar við 30 millj. kr. lántöku. Við höfum stungið upp á 50 millj. kr., en hv. 4. þm. Vestf. stingur upp á 100 millj. kr. Ég tók eftir því, að í fyrri ræðu hans, hv. 4. þm. Vestf., þegar hann mælti fyrir þessari till., sagði hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil ekki fullyrða, hve þetta lán þarf að vera hátt eða til hve langs tíma.“ Þetta skrifaði ég, og ég vænti, að hv. þm. sjái, ef hann les handrit sitt síðar, að þannig tók hann til orða. Síðar í sömu ræðu segir þessi hv. þm.: „Ég vil ekki fullyrða, hvað þarf að nota þessa heimild mikið, sem hér er farið fram á.“ Þetta verður ekki misskilið, en þetta bendir ótvírætt til þess, að jafnvel hann, sem á sæti í útvarpsráði, hann, sem stóð meðal annarra að áliti sjónvarpsnefndar, sé ekki öruggur um, að það sé nákvæmlega það rétta, sem hann leggur til. Það er alger misskilningur hjá hv. 4. þm. Vestf., að ég vilji gera lítið úr till. hans. Ég skýri aðeins frá efni hennar, eins og hún liggur fyrir. Hún fjallar aðeins um lánsheimild, þar er ekkert tímatakmark sett, hvorki um hraða framkvæmda né á hve mörgum árum þessa lánsheimild á að nota. Og ég hef meira að segja gengið svo langt, að ég hef sagt, að ég mundi greiða þessari till. atkv., og bendir það ekki til þess, að út af fyrir sig sé ég að gera lítið úr henni. Út af orðum hæstv. menntmrh. vil ég segja það, að ég fagna því, að hann tekur að nokkru leyti undir það sjónarmið, sem fram kemur í till. okkar, þ.e.a.s. það sjónarmið, að þörf sé á að koma inn í þetta frv. lánsheimild hæstv. ríkisstj. til handa. Ég vil fyrir mitt leyti fagna því, að þetta kemur fram hjá hæstv. ráðh. Á hinn bóginn harma ég það, að hæstv. ráðh. skuli láta þau orð falla, að hann telji ekki þörf á eða jafnvel miður farið, að löggjafinn tiltaki tímamark framkvæmdanna, þ.e.a.s. mæli fyrir um, hve mikinn hraða skuli hafa á í þeim efnum. Þetta tel ég mjög miður farið, og ég vil vænta þess, ef þessi mál verða nánar athuguð í hv. menntmn. í samvinnu við hæstv. menntmrh., að hann endurskoði þessa afstöðu sína og gangi einnig í þessu efni til móts við okkur, sem flytjum till. á þskj. 115.



Herra forseti. Ég hef í rauninni litlar aths. að gera við ræðu hv. síðasta ræðumanns, en þó vil ég aðeins í örfáum orðum víkja að því, sem hann sagði. Hann sagði, að ég hefði miðað við 5 ára áætlun sjónvarpsnefndar. Þetta er rétt. Og ég sagði líka, að ég hefði ekki á móti því, að þetta sé gert á skemmri tíma. .Ég held, að það sé ákaflega litið, ef það er eitthvað, sem skilur á milli okkar hv. 4. þm. Austf. um, hvenær það eigi að vera búið að dreifa sjónvarpinu. Ég held, að við séum báðir sammála um, að það sé gert eins fljótt og hægt er. En ég lagði áherzlu á það, að eftir því sem meiri hraði er á framkvæmdum, eftir því þarf meira lánsfjármagn. Þess vegna tel ég mána till. raunhæfari en hans, þegar litið er á verkið í heild. En ég ætla ekkert að fara að deila við hann um það. En til þess að skýra, hvað það þýðir í þessu sambandi, ef farið er eftir áætlun sjónvarpsnefndar, þá yrði eftir að dreifa sjónvarpinu til ca. 5% af þjóðinni árið 1969. Ég hef, eins og ég hef áður sagt, ekki verið á móti því, að það sé á skemmri tíma hægt að ljúka dreifingu til þessara 5%, og ekki gefið neitt tilefni til, að menn haldi það. Hv. þm. fannst, að það væri einhver goðgá, að ég hefði sagt svo í minni ræðu, að ég gæti ekki fullyrt um það, hvað þyrfti að nota mikið af þessari 100 millj. kr. lánsheimild. Ég viðurkenni það alveg fúslega, að ég hef ekki fullvissu um það. En mér finnst, að það minnki ekki gildi minnar till. og ég hafði hana einmitt rúma vegna þess, að það er mjög erfitt að segja um þetta. Ég tel, að till. hv. 4. þm. Austf. sé of þröng. Og hverjar sem lyktir þessa máls verða á þessu þingi, hygg ég, að það þurfi ekki minni fjárhæðir að láni en ég hef látið mér til hugar koma og gert ráð fyrir í þessum umr. Það má kannske segja, að það sé ekki aðalatriðið, hvað lánsheimildin er samþ. há núna, því að það kemur þing eftir þetta þing, og það má að sjálfsögðu alltaf breyta þessum lögum.



Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu sem formaður menntmn. hlutast til um, að n. taki fljótlega til athugunar milli umr. þær brtt., sem fluttar hafa verið við frv. og hafa verið teknar aftur til 3. umr. Ég vil láta það koma hér fram, að eins og flm. brtt. á þskj. 115 hafa hér sagt, komu fram í n. raddir um að flytja till. um tímasetningu á framkvæmdum, brtt. í þá átt, en meiri hl. taldi þó ekki skynsamlegt vegna þeirrar óvissu, sem að dómi sérfróðra manna er um ýmis tæknileg atriði framkvæmda, að tímasetja framkvæmdirnar í lögum, og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Ég vil þá loks láta þess getið, að síðan n. afgreiddi frá sér málið og þar á meðal brtt. á þskj. 106, hafa komið í ljós viss atriði, reyndar ekki til minnar vitundar fyrr en eftir að þessi umr. hófst, sem gera það að verkum, að n. þarf að athuga þetta mál betur, þ.e.a.s. það, sem brtt. fjallar um, og ég lýsi því þá yfir í nafni n. og hef ráðfært mig við aðra nm. um það, að n. tekur þá brtt. einnig aftur til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er um breyt. á l. nr. 34 frá 1953, um verðjöfnun á olíu og benzíni, en tilgangur þeirra 1., sem þá voru sett, var að tryggja, að verð á olíum og benzíni yrði hið sama á öllum útsölustöðum á landinu. Til þess að afla fjár til tryggingar þessarar segir svo í 2. gr. nefndra laga, með leyfi hæstv. forseta: „Greiða skal verðjöfnunargjald af olíu og benzíni, sem keypt er til landsins. Gjald þetta ákveður viðskmrn. fyrir missiri í senn og sé upphæð þess við það miðuð, að gjaldið nægi til að greiða flutningskostnað á því magni af olíu og benzíni, sem þarf að flytja frá innflutningsstöðum til annarra útsölustaða, svo að fullnægt verði eftirspurn eftir þessum vörum hvar sem er á landinu. Verðjöfnunargjaldið reiknast af seldu magni á olíu og benzíni, og skulu olíufélögin (innflytjendur) greiða gjaldið til viðskmrn. ársfjórðungslega.“ Eins og kunnugt er, hefur togaraútgerð landsmanna átt við mikla fjárhagsörðugleika að stríða að undanförnu, og mun ekki ágreiningur um það meðal hv. þdm., að nauðsyn beri til að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir algera stöðvun togaraútgerðarinnar. Sem liður í slíkum ráðstöfunum gæti það verið, þótt það skipti ekki kannske út af fyrir sig verulegu máli, að létta byrðum af togurum, sem gerðir eru út héðan frá Reykjavík og nágrenni, með því að veita hæstv. ríkisstj. þá heimild, sem hér er fram á farið, til þess að endurgreiða verðjöfnunargjaldið. Ég vil vekja athygli á því, að hér er gert ráð fyrir því, að verðjöfnunargjaldið verði endurgreitt, þannig að þau hlunnindi, sem togarar, sem gerðir eru út frá stöðum úti á landi, hafa notið vegna þessa, mundu ekki raskast við þetta. Eins og nál. á þskj. 101 ber með sér, leggur fjhn. einróma til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.