Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um stofnun prófessorsembættis í lífeðlisfræði, en læknadeild háskólans er mikil nauðsyn að fá þetta embætti stofnað, þar sem kennsla í þessari grein hefur hvílt á herðum annars prófessors. Í framsögu fyrir þessu frv. skýrði hæstv. menntmrh. frá 10 ára áætlun háskólans um fjölgun kennaraembætta til samræmis við fyrirsjáanlega og mikla fjölgun nemenda. Afgreiðsla þess máls felur að sjálfsögðu ekki í sér neina umsögn um þá áætlun, en menntmn. telur æskilegt, að þingið fái, þegar tími er til, að kynnast þeirri áætlun frekar. Menntmn. er einróma um að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls óskaði hæstv. sjútvmrh. eftir því, að reynt yrði að flýta frv. gegnum þingið, og hefur sjútvn. d. reynt að verða við þeim tilmælum, og vil ég þakka meðnm. mínum fyrir þeirra þátt í því. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 183, mælir n. með því, að frv. verði samþ., þó þannig, að tveir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma, og einn nm. skrifar undir með fyrirvara, og hafði hann raunar við 1. umr. gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins og í hverju sá fyrirvari felst. En til viðbótar því, sem fram kemur í frv., hefur orðið samkomulag um það í sjútvn. að flytja eina brtt. við lögin um verðlagsráð sjávarútvegsins. Sú brtt. er á þskj. 184, og hún er un: það, að aftan við 11. gr. 1. bætist nýr málsl., svo hljóðandi: „Frá 1. janúar 1966 greiðist þessi kostnaður úr ríkissjóði.“ Þarna er átt við kostnað af störfum verðlagsráðs, sem samkv. núgildandi ákvæði í 11. gr. l. greiðist úr fiskimálasjóði. Till. um þessa breytingu var fram borin í sjútvn. af hv. 7. landsk. þm., og varð samkomulag um það í n. að flytja hana í því formi, sem hún liggur fyrir, með hliðsjón af því, að fjárlög fyrir árið 1965 eru nú komin á lokastig, þannig að till. felur það í sér, að kostnaðurinn við störf verðlagsráðs skuli frá ársbyrjun 1966 greiðast úr ríkissjóði í stað þess, sem nú er, að hann er greiddur úr fiskimálasjóði. Eins og fram kemur í nál., mætti herra framkvstj. Sveinn Finnsson á fundi n. og gaf upplýsingar um störf og starfsvenjur verðlagsráðs í sambandi við verðákvörðun á sjávarafurðum, og að gefnu tilefni upplýsti hann það, að þegar fjallað er um einstaka liði í kostnaðar- eða rekstraráætlun þeirra aðila, sem hlut eiga að máli, eru þeir liðir jafnan afgreiddir ýmist með meiri hl. atkv. eða þá með samkomulagi allra. Þess er einnig getið í nál., að sjútvn. bárust mótmæli gegn frv. Þau mótmæli eru í bréfi frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem dags. er 16. þ.m., og þar sem þau mótmæli eru fram komin, tel ég rétt að lesa þau upp, enda þótt það hafi verið fram tekið af hæstv. sjútvmrh. við 1. umr. þessa máls, að um frv. væri ekki samkomulag milli fiskkaupenda annars vegar og fiskseljenda hins vegar, en Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er í flokki þeirra fyrrnefndu. Bréfið er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af frv. til l. um breyt. á l. nr. 97 18. des. 1961, um verðlagsráð sjávarútvegsins, sem nú liggur fyrir Alþingi, samþykkir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eftirfarandi ályktun: Vér leyfum oss að mótmæla fyrirhugaðri breytingu og leggjum eindregið til, að l. standi áfram óbreytt. Við ákvarðanir verðlagsráðs og þegar komið hefur til kasta yfirnefndar við ákvörðun á lágmarksverði sjávarafurða að undanförnu hafa þessir aðilar reynt að starfa samkv. anda l. um verðlagsráð sjávarútvegsins og miða verðákvarðanir við markaðsverð og vinnslukostnað fiskkaupenda á hverjum tíma. Með tilliti til erfiðrar rekstrarafkomu bátaflotans. hefur þó verið teflt á tæpasta vað við verðlagsákvarðanir, þannig að greiðslugetu marga fiskkaupenda hefur verið ofboðið. Síendurteknar, stórfelldar kauphækkanir, sem leiða af sér hækkanir á öllum kostnaðarliðum framleiðslunnar, hafa síðan stórlega raskað umsömdum verðlagsgrundvelli, þannig að einungis þeir tiltölulega fáu, sem bezta aðstöðu hafa, fá undir risið. Fyrirsjáanlegt er, að þrátt fyrir það, þótt fiskverðið yrði óbreytt á næsta ári, þurfa fiskkaupendur að leita til stjórnvalda um aðstoð í einni eða annarri mynd, ef vinnsla sjávarafurða á að hefjast með eðlilegum hætti í byrjun næstu vertíðar. Við fáum ekki séð, að umrædd breyting í l. um verðlagsráð stuðli á nokkurn hátt að því að leysa þann vanda, sem sjávarútvegurinn er nú í vegna verðbólguþróunar hér innanlands. Þvert á móti teljum vér, að þessi mál yrðu öll vandleystari og fyrirhuguð breyting hefði óheppileg áhrif á þróun efnahagsmálanna, eins og ávallt, þegar vara og þjónusta á að greiðast með hærra verði en markaðurinn þolir. Virðingarfyllst, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Elías Þorsteinsson.“ Ég taldi rétt að lesa þetta bréf upp, úr því að það kom fram, meðan n. hafði málið til meðferðar, en eins og nál, ber með sér, hefur n. ekki fallizt á þau sjónarmið, sem fram koma í þessu bréfi, þar sem n. mælir með því, að breytingarnar á l. um verðlagsráð sjávarútvegsins nái fram að ganga. Eins og hv. þdm. hafa sjálfsagt kynnt sér, felst breytingin frá gildandi l. aðallega í því, að í 7. gr. 1. er tekið fram til viðbótar því, sem nú stendur þar, - þ.e. að höfð skuli hliðsjón af markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum við ákvarðanir verðlagsráðsins, - skuli einnig hafa hliðsjón af framleiðslukostnaði þeirra, þ.e.a.s. af útgerðarkostnaðinum. Um þessa aðalbreytingu er enginn ágreiningur í sjútvn. og ekki heldur um hina breytinguna, sem felst í 2. gr., sem er þess efnis, að í stað þess, að oddamaður í yfirnefnd skuli tilnefndur af hæstarétti, svo sem verið hefur, verði það ákveðinn embættismaður, þ.e.a.s. forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar eða fulltrúi hans. Þessum tveim meginbreytingum og þeirri brtt., sem sjútvn. flytur, mælum við með og leggjum til, að frv. verði samþ. þannig breytt og því verði síðan vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu síðasta hv. ræðumanns og eins og nál. það, sem hér liggur fyrir, ber með sér, mælum við fulltrúar Framsfl. í sjútvn. þessarar deildar með samþykkt þessa frv., en áskiljum okkur hins vegar rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Erindi mitt í ræðustólinn núna er að mæla fyrir einni brtt., sem við hv. 3. þm. Norðurl. e. flytjum við 2. umr. En þar sem brtt. er of seint fram komin og skriflega flutt, verður að leita fyrir henni afbrigða. Brtt. okkar tvímenninga er við 2, gr. frv. og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „a. Fyrir orðin „og oddamanni, sem er forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar eða fulltrúi hans“ í niðurlagi 1. efnismgr. komi: og oddamanni, sem verðlagsráð kemur sér saman um. b. Aftan við mgr. bætist ný mgr., svo hljóðandi: Nú nær verðlagsráð ekki einróma samkomulagi um skipan oddamanns í yfirnefndina innan tveggja sólarhringa, frá því að ákvörðun var tekin um vísun ágreinings til yfirnefndar, og tekur þá forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar eða fulltrúi hans sæti oddamanns.“ Eins og suma þm. rekur e.t.v. minni til frá umr., sem hér urðu í desembermánuði 1961, þegar frv. um verðlagsráð sjávarútvegsins var þá til fyrstu meðferðar í hv. d., kom það fram í ræðum, að ég held allflestra ræðumanna, og í þeim tóku þátt talsmenn allra flokka, að þeir töldu frv. þessu fyrst og fremst til gildis, að það væri byggt á mjög víðtæku samkomulagi, sem náðst hefði í umr. á milli fulltrúa fiskseljenda annars vegar og fiskkaupenda hins vegar. Voru allir ræðumenn á einu máli um það þá, að sjálfsagt væri, að Alþingi lögleiddi þá skipan, sem á þessu samkomulagi byggðist. Frv. um verðlagsráð sjávarútvegsins, sem þá var til meðferðar, var samið af 9 manna nefnd, sem skipuð var af hæstv. sjútvmrh. 9. nóv. 1961. Í n. þessari voru 4 menn tilnefndir af samtökum fiskkaupenda og 4 menn tilnefndir af samtökum fiskseljenda. N. þessi starfaði aðeins um rúman hálfan mánuð, en að þeim tíma liðnum skilaði hún í hendur hæstv. ráðh. fullbúnu frv., sem að meginstofni eru lög þau óbreytt um verðlagsráð sjávarútvegsins, sem nú eru í gildi. Einn af þessum 8 mönnum, sem undirbjuggu frv. um verðlagsráð sjávarútvegsins, hafði þó sérstöðu um tvö atriði, og vil ég litillega minnast á annað þeirra hér, af því að það skiptir máli í sambandi við það frv., sem nú er verið að ræða hér og væntanlega stendur til að samþykkja. Það var Tryggvi Helgason, fulltrúi Alþýðusambands Íslands, sem vildi hafa nokkuð annan hátt á um skipun yfirnefndar og störf yfirnefndar í sambandi við verðákvarðanir á fiski, ef ekki næðist um það samkomulag í sjálfu verðlagsráðinu. Lögin um verðlagsráð sjávarútvegsins byggjast á mjög víðtæku samkomulagi, sem m.a. var í því fólgið, að eðlilegt væri, að ef á annað borð starfaði yfirnefnd, skyldi reyna með samkomulagi aðila í verðlagsráðinu að koma sér saman um oddamann yfirnefndar. Frv. það, sem nú er verið að ræða, gerir hins vegar ráð fyrir því að fella þetta samkomulagsatriði niður og að fastur, lögskipaður oddamaður, sem á að vera forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar eða fulltrúi hans, skuli undir öllum kringumstæðum vera formaður yfirnefndarinnar. Við flm. þessarar brtt. teljum óheppilegt að girða fyrir þann möguleika, að tekizt geti samkomulag í verðlagsráðinu um skipan oddamanns, og viljum því taka inn í frv. þá breytingu, sem ég var áðan að mæla fyrir. Við erum þeirrar skoðunar, að eðlilegt sé að reyna eins lengi og frekast er unnt að byggja verðákvörðun um fiskverðið á sem víðtækustu samkomulagi þeirra manna, er að því starfa, og við höldum, að sá möguleiki sé fyrir hendi í verðlagsráðinu á hverjum tíma, að þar geti tekizt samkomulag um oddamann, og eigi að halda þeim möguleika opnum, en ekki loka fyrir hann, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessa brtt. Hún er ljós og gengur út á það, að það fyrirkomulag, sem er í l. um það, að oddamaður skuli skipaður samkv. samkomulagi fulltrúa í verðlagsráði, ef það er fyrir hendi, skuli haldast áfram.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. flm. þessarar till. um það, að æskilegt sé að hafa sem mesta viðleitni til samkomulags á milli þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, þ.e.a.s. að freista þess í lengstu lög, að um þessi atriði verði samið af aðilum, en reyna . að koma í veg fyrir, að málið gangi til yfirnefndar eða dóms. Hins vegar hefur reynslan orðið þannig, að þetta hefur stundum tekizt, en stundum ekki. En ég er ákaflega hræddur um, að þegar samkomulag tekst ekki um það að ganga til samninga um málið í verðlagsráðinu, náist ekki heldur samkomulag um oddamann í yfirdómnum, þannig að ég tel mjög litlar líkur til þess, að þegar á þessum manni þarf að halda, þá fáist samkomulag um þetta atriði á milli aðila. Og annað atriði hefur líka vegið nokkuð þungt í þessu sambandi, og það er, að á það var lögð áherzla af þeim, sem við mig hafa átt orðræður um þetta mál, að það verði reynt að skapa samhengi í þessum úrskurðum yfirdóms, ef til þeirra þarf að koma, þannig að það verði eins um þennan úrskurð og hjá verðlagsráði landbúnaðarins, að sami maðurinn gegni oddastörfum frá ári til árs, til þess að samhengi í sjónarmiðum geti ríkt. Þetta varð til þess, að það var horfið að því, að ráði allra fulltrúa útgerðarmanna og allra fulltrúa sjómanna, sem standa á bak við þetta frv., að oddamaðurinn í yfirdómi yrði fastur, hann yrði ekki ákveðinn einu sinni með samkomulagi af aðilum og í annað skipti, eins og hefur verið, af hæstarétti, þar sem eru kannske sín hvor sjónarmiðin, en nú er hér lagt til, að það verði fastur maður, þ.e.a.s. forstöðumaður Efnahagsstofnunar ríkisins, sem hafi þetta fasta hlutverk frá ári til árs, og væri á þann hátt unnt að ná samhengi í ákvörðunum yfirdómsins. Ég held þess vegna, að það sé ekkert unnið við það að samþykkja till. hv. þm., en kannske frekar stofnað til ósamræmis frá ári til árs, ef hún yrði samþykkt, og vildi ég því leyfa mér að leggjast á móti samþykkt hennar.



Herra forseti. Út af þeim ummælum; sem hæstv. sjútvmrh. lét hér falla út af brtt. þeim, er við 3. þm. Norðurl. e. flytjum við frv. til l. um verðlagsráð sjávarútvegsins, vil ég aðeins segja nokkur orð. Hæstv. ráðh. fann tillöguflutningi okkar það helzt til foráttu, að með því að halda opnum þeim möguleika, sem nú er í gildandi l., að oddamaður í yfirnefnd skuli, ef samkomulag fæst um hann í verðlagsráðinu, skipaður eftir tilnefningu verðlagsráðsins, þá fáist ekki samhengi í úrskurði hjá yfirnefndinni. Ég er sammála hæstv. ráðh. um, að það er talsvert atriði, að sem mest samhengi sé í úrskurðum yfirnefndar og þá væntanlega oddamanns, ef hann einn þarf að kveða upp gildandi verðlagsúrskurð frá ári til árs. Tillöguflutningur okkar gerir einnig ráð fyrir því, að forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar eða fulltrúi hans skuli ætíð vera til staðar sem oddamaður í yfirnefnd, ef ekki fáist um hann samkomulag. Hins vegar ef sá möguleiki er fyrir hendi í verðlagsráðinu, að það geti orðið samkomulag um oddamanninn, tel ég fyrir fram fyrir því miklar líkur, að það samkomulag geti gilt ár eftir ár og sami maðurinn verði með samkomulagi í verðlagsráðinu skipaður oddamaður þar í yfirnefndinni frá ári til árs. Enda finnst mér, að ef þeir aðilar, sem mest eiga undir verðákvörðuninni, þ.e.a.s. fulltrúar fiskseljenda og fulltrúar fiskkaupenda, geta komið sér saman um oddamann, þá sé ástæðulaust, að það sé gripið fram fyrir hendur þeirra af löggjafarvaldinu og þeim möguleika lokað, því að þessir menn hljóta væntanlega að gera sér bezta grein fyrir því, hvað í húfi er, þegar þeir eru að reyna að semja um þessi mál og m.a. um það, hvort þeir geti náð samstöðu um, hver skuli vera oddamaður í yfirnefnd.



Herra forseti. Það eru aðeins ein eða tvær setningar. Hv. 4. þm. Reykn. taldi miklar líkur á því, að ef fiskseljendur og fiskkaupendur kæmu sér saman um oddamann, mundi það samkomulag haldast þannig, að sami maðurinn mundi geta orðið starfandi sem oddamaður, ef þeir væru einu sinni búnir að koma sér saman. Þetta hefur ekki orðið raunin. Þeir komu sér saman til að byrja með um ágætismann, að ég tel, en þegar liðin voru 1-2 ár, komu þeir sér ekki saman um að hafa þennan sama mann áfram, og þannig varð hæstiréttur að tilnefna nýjan mann. Þessi möguleiki er alltaf fyrir hendi.