Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er á ný komið í hv. d. eftir afgreiðslu þess í Nd. og hefur tekið nokkrum breytingum, flestum minni háttar. En meginbreytingin, sem gerð var í d., var að bæta við skipum, er ekki hafa lögskráningarskyldu, og sömuleiðis opnum vélbátum, en þessi skip hafa hingað til ekki fengið neinar greiðslur úr sjóðnum. Ég tel, að þrátt fyrir þessar breytingar, sem að ýmsu leyti séu til bóta, sé ekki vert að tefja framgang málsins frekar en orðið er, heldur beri að samþykkja það eins og það er nú og má segja, að í þessu efni sé það aðalatriðið, að það er bætt fleiri bátum inn í en áður var. Annars er rétt að taka það fram, að stjórn sjóðsins er í dálitlum vanda með að setja reglur um, hvernig að þessu skuli staðið, en vonandi fæst niðurstaða um það, að hægt verði að uppfylla ákvæði frv. Mín till. er sem sagt sú, að það verði samþ. eins og það kom frá Nd.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fjórar brtt. við þetta frv., sem hér er til umr., ásamt hv. 3. þm. Vestf. og vil ég leyfa mér að fara um þær nokkrum orðum. Í 4. gr. frv. eru taldir upp þeir aðilar, sem sæti eiga á náttúruverndarþingi, og eru þeir 17 eða 18 talsins samkv. þeirri upptalningu, sem í sömu grein greinir. Með tilliti til þess, hvernig þarna er valið af ýmiss konar félagsmálasamtökum, hefur okkur flm. þessara tillagna, sem ég mæli hér fyrir, þótt hlýða, að þarna bættust við þrír aðilar, þ. e. Vinnuveitendasamband Íslands, Alþýðusamband Íslands og Félag ísl. arkitekta. Reyndar mun það vera rangnefnt félagið og vildi ég biðja leiðréttingar á því, þegar tillagan verður borin upp, að félagið heitir Arkitektafélag Íslands, en ekki Félag ísl. arkitekta. Það eru mistök hjá okkur flm., að það er ekki rétt nefnt, en skilst þó fullkomlega, hvað við er átt. Ég lagði áherzlu á það í þeirri ræðu, sem ég flutti hér við 1. umr. málsins, að ég teldi, að það bæri að leggja áherzlu á það í sambandi við lög um náttúruvernd, að sættir yrðu betri heldur en oft hefur viljað bregða við milli tæknimanna annars vegar og áhugamanna um náttúruvernd hins vegar. En ég tel líka, að það sé mjög æskilegt, að þeir, sem beinna og mikilla hagsmuna hafa að gæta í sambandi við framkvæmd náttúruverndarmála, komi einnig við sögu og geti sagt sínar skoðanir og komið þeim á framfæri þegar á frumstigum þeirra mála, sem náttúruverndin fjallar um. Og ég held, að það sé óhætt að segja, að ýmsir hafi þar ekki öllu ríkari hagsmuna að gæta heldur en aðilarnir á vinnumarkaðinum, þ. e. a. s. vinnuveitendur og fólkið, sem í atvinnuvegunum vinnur, og finnst mér því - og það er skoðun okkar flm. - að þessir höfuðfulltrúar vinnumarkaðsaðilanna, Vinnuveitendasambandið og Alþýðusambandið, ættu þarna einnig að vera með. Íslenzkir arkitektar hafa mjög mikilvægu hlutverki að gegna um alla gerð og útlit mannvirkja og þeirra störf eru ákaflega mikilvæg, þegar um það er að ræða, að mannvirki hæfi landslagi og öðru því umhverfi, þar sem þeim er ætlað að starfa. Ég tel þess vegna sjálfsagt, að þessi félagsskapur sé þarna einnig upp talinn sem eigandi fulltrúa á náttúruverndarþingi, ekkert síður heldur en t. d. Verkfræðingafélag Íslands, og læt ég þá útrætt um þessa fyrstu tillögu. Ég held, að menn ættu að athuguðu máli að geta verið sammála um, að þessi tillaga sé eðlileg og hún sé fremur til bóta heldur en hitt. Önnur tillaga okkar hv. 3. þm. Vestf. á þskj. 539 er við 6. gr., en þar er um að ræða tvær breytingar, í fyrsta lagi, að það sé fest í lögum, að náttúruverndarráð skuli skipað hið minnsta tveimur líffræðingum og tveimur verkfræðingum. Til að rökstyðja það vísa ég alveg til þess, sem ég hef áður sagt um nauðsynlegt samstarf tæknimanna og áhugamanna um náttúruvernd. Ég tel, að markmið og störf þessara manna eigi og muni geta farið saman, því að þeir vinna - eins og ég hef áður leitazt við að sannfæra hv. þdm. um, sem kannske þarf þó ekki, - þeir vinna raunverulega báðir að sama markmiði, þ. e. að búa okkur sem bezt lífsskilyrði í þessu landi og þannig, að við getum unað hag okkar í því umhverfi, sem það hefur skapað okkur. Önnur breytingin, sem þessi tillaga nr. 2 á þskj. 539 hefur að geyma, er sú, að kosningarrétt við kjör náttúruverndarráðs, þeirrar þýðingarmiklu stofnunar, skuli hafa allir þeir, sem náttúruverndarþing skipa, að undanskildum þeim, sem taldir eru í 5. og 6. lið 4. gr. Í frv., eins og það nú er, hafa embættismenn, sem sæti eiga á náttúruverndarþingi, ekki atkvæðisrétt til kosningar náttúruverndarráðs, en okkur flm. þykir þá ekki heldur við hæfi, að náttúruverndarráðið sjálft, - það, sem er fráfarandi á hverju náttúruverndarþingi - hafi atkvæðisrétt um sitt eigið kjör. Það er óeðlilegt og óvenjulegt, að sá háttur sé á hafður, þó að þetta sé kannske ekki mjög mikilsvert atriði. Þá er það 3. tillagan og fyrir henni mælti ég í rauninni að nokkru leyti við 1. umr. málsins. Hún er um það, að náttúruverndarráð skuli setja sérstakar reglur um akstur ökutækja og umgengni ferðamanna í óbyggðum, þ. á m. um merkingu bílaslóða. Ráðinu er skylt að banna allan óþarfaakstur utan vega og merktra slóða, þar sem náttúruspjöll geta af hlotizt. Þá skal og gera tillögur til réttra aðila um gerð bílaslóða á öræfum landsins og merkingu þeirra og setja bein fyrirmæli þar um. Þessi brtt. er við 13. gr. frv. og felur í sér nokkuð víðtækara vald náttúruverndarráðs um þau efni, sem þarna er fjallað um, sérstaklega að því er varðar umgengni á öræfunum. Og einnig eru þarna ákvæði, sem ættu að auðvelda bæði innlendum og útlendum ferðamönnum að ferðast um öræfin og njóta þeirra dásemda, sem þau hafa að bjóða. Til þess þarf fjármagn og því þarf að beita með skipulegum og vitlegum hætti og þess vegna fjallar tillagan um það, að náttúruverndarráð skuli gera tillögu til réttra aðila, þ. e. til stjórnar vegamála, um gerð bílaslóða á öræfum og merkingu þeirra eða setja fyrirmæli þar um, þannig að þessi tillaga felur í sér meira vald náttúruverndarráði til handa heldur en í frv. felast. Ég tel það ákaflega mikilsvert atriði fyrir okkur, ekki aðeins vegna nauðsynjar þess, að þjóðin kynnist þessum hluta landsins - en ég tel, að enginn Íslendingur hafi raunverulega kynnzt sínu landi og sínum uppruna fyrr en hann hefur kynnzt eitthvað öræfunum - heldur sé hér líka um beint fjárhagsatriði að ræða að opna öræfin fyrir hinum erlendu ferðamönnum, en það getur hins vegar aftur falið í sér nokkrar hættur, þegar umferð vex um öræfin, og mikil nauðsyn á því, að settar séu fastar umgengnisreglur, sem hindri náttúruspjöll, sem iðulega hafa átt sér stað, jafnvel með þeirri umferð, sem nú þegar er á öræfum landsins. Þá er svo loks brtt. við 24. gr., sem má segja, að sé bæði e. t. v. ofurlítil efnisbreyting, en kannske fyrst og fremst orðalagsbreyting til þess að móta að mati okkar flm. betur þá hugsun, sem við teljum almennt að eigi að búa á bak við náttúruvernd. Ég vil geta þess, að ég held, að ég ljóstri ekki neinu upp, þó ég segi það, að ég ræddi þessa tillögu sérstaklega við núverandi formann náttúruverndarráðs og hann taldi, að þessi setning, sem þarna er gerð tillaga um að breyta, væri töluvert betur orðuð með þeim hætti, sem við flm. leggjum til. Og met ég það að sjálfsögðu mikils, að sá maður vilji einnig líta svo á. Þessi málsliður í 24. gr. er nú svo hljóðandi: „Má þar“ - þ. e. á landsvæði, sem mikilvægt er að varðveita sakir sérstaks landslags, gróðurfars eða dýralífs og er friðað í heild - „má þar ekki spilla né breyta náttúrufari né gera mannvirki, sem raska svip landsins.“ Okkur flm. þykir alveg nægilegt að segja, að ekki megi raska náttúrufari, því að sé náttúrufari ekki raskað, þá er því vitanlega ekki heldur spillt, svoleiðis að það virðist um óþarfa tvítekningu þarna að ræða. Það megi ekki breyta náttúrufari né gera mannvirki, sem raski svip landsins. Nú er það svo, að um allt, sem mannshöndin gerir í náttúrunni, hvort sem það er til góðs eða ills, má segja, að það raski að einhverju leyti svip landsins. Jafnvel alveg nauðsynlegustu mannvirki, sem yrði að setja upp í almenningsgörðum og þjóðgörðum til þjónustu við þá, sem þeirra eiga að njóta, þau auðvitað raska svip landsins, en spurningin frá náttúruverndarsjónarmiði hlýtur að vera sú, hvort þau spilli svip landsins. Ég býst við, að flestir séu mér sammála um, að íslenzkar sveitir séu fegurð fyrir augað og við kunnum betur við að sjá þær með byggðum bólum, mannvirkjum og ræktun, en allt hefur þetta auðvitað raskað þeim upphaflega svip landsins, en það hefur ekki að okkar viti spillt honum. Ég ætla, að þetta nægi til skýringar þessum brtt. og ætla ekki að lengja mál mitt, enda kominn tími til kvöldverðar. Ég vil taka það fram, að ég tel eðlilegt og æskilegt, að hv. menntmn. athugi þessa tillögu ásamt öðrum, sem fram hafa komið og sem ég ætla hér ekki að fjölyrða um, annaðhvort áður en þessari umr. lýkur eða þá fyrir 3. umr. málsins, og ég vona sem sagt, að að athuguðu máli geti hún fallizt á flestar og helzt allar þær tillögur, sem við hv. 3. þm. Vestf. flytjum á þskj. 539.



Herra forseti. Þetta frv. kemur frá hv. Nd. og var samþ. þar við 3. umr. í gær með shlj. atkv. deildarmanna, eftir að mjög ítarleg athugun hafði farið fram á málinu í hv. menntmn. og eftir að ítarlegar umr. höfðu átt sér stað í d. um málið. Hv. menntmn. gerði nokkrar brtt. við upphaflega stjfrv., og að þeim samþykktum reyndist hv. Nd. á einu máli og samþykkti frv. með shlj. atkv., eins og ég gat um áðan. Hér er um mjög mikilvægan lagabálk að ræða. Í frv. er gert ráð fyrir, að gerbreyting verði á námi kennara á Íslandi. Meginbreytingin er fólgin í því, að frv. gerir ráð fyrir því, að kennaramenntun sé flutt á háskólastig og að stofnaður verði Kennaraháskóli Íslands. Inntökuskilyrði í skólann eiga að vera, eins og væntanlegt nafn hans bendir til, stúdentspróf eða annað jafngilt nám, og háskólanámið á að vera þriggja ára nám, til þess að nemendur öðlist kennarapróf. Þá eru sérstök ákvæði í frv. um verklega þjálfun væntanlegra kennara, og er gert ráð fyrir því, að hún verði ekki skemmri en 12 vikur, og er það mjög mikil aukning frá því, sem undanfarið hefur verið í reynd. Þá eru bein ákvæði um það í frv., að sérhæfing í kennaranámi skuli aukin stórlega frá því, sem verið hefur, bæði með hliðsjón af kennslugreinum, aldri nemenda og sérlegri gerð þeirra. Og jafnframt er í þessu frv. fylgt þeirri meginstefnu, sem nú er uppi í skólamálum hér á landi og annars staðar, að auka valfrelsi nemendanna stórlega frá því, sem verið hefur. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir því, að nýliðar, sem lokið hafa kennaraprófi frá Kennaraháskóla Íslands, skuli njóta tveggja ára leiðsagnar og starfsþjálfunar, áður en þeir verði skipaðir í kennarastarfið. Hv. Nd. breytti þessu ákvæði og gerir ráð fyrir því, að menn geti hlotið full starfsréttindi, þegar þeir hafa lokið háskólaprófinu frá kennaraháskólanum, en síðan skuli þeir eiga kost á starfsþjálfun, eftir að þeir hefja starf sitt. Gert er ráð fyrir því, að skólastjórinn hljóti starfsheitið rektor og verði kjörinn til fjögurra ára í senn, eins og á sér stað um rektor háskólans, en ekki skipaður, eins og aðrir rektorar eða skólastjórar við aðra skóla, af menntmrn. Þá er gert ráð fyrir aðild nemenda að stjórn skólans og skólaráði, og er þetta einnig í samræmi við þá almennu stefnu, sem höfð hefur verið uppi í þeim frv. um skólamál, sem flutt hafa verið nú undanfarið. En fastráðnir við kennaraháskólann eiga að vera prófessorar, dósentar og lektorar auk stundakennara. Þá er ákvæði í frv. um það, að komið skuli á fót rannsóknarstofnun uppeldismála. Það er augljóst, að náið samstarf þarf að verða á milli þessa væntanlega kennaraháskóla og Háskóla Íslands. Menntmn. Nd. þóttu ákvæðin, sem voru í upphaflega stjfrv. um þetta samstarf, ekki nógu ótviræð, og var ákvæðinu um það breytt í samræmi við einróma till. menntmn. í því skyni að auðvelda þetta samstarf, sem án efa verður nauðsynlegt, og er sjálfsagt að tryggja það, að um tvíverknað verði ekki að ræða. Ég vil taka það sérstaklega fram vegna umr., sem fram fóru í hv. Nd., að mér er algerlega ljóst, að það atriði hefur komið mjög til álita, hvort fela ætti Háskóla Íslands háskólamenntun kennara eða hvort stofna ætti sérstakan kennaraháskóla. Hefur þetta atriði verið rætt mjög ítarlega á undanförnum árum og kannað mjög ítarlega við undirbúning þessa máls. Mér er ljóst, að mjög margt hefði mælt með því, að stofnuð hefði verið ný deild við Háskóla Íslands og háskólanum þar með falin kennaramenntunin, fyrst hún er flutt á háskólastig. Hins vegar var það mjög eindregin till. forvígismanna kennaraháskólans og kennarasamtakanna, að hinum gamla kennaraskóla yrði breytt í kennaraháskóla og hann yrði sjálfstæð stofnun - óháð háskólanum, eins og tíðkast viða annars staðar. Og þó að ég hafi persónulega upphaflega verið þeirrar skoðunar, að ef sú ákvörðun yrði tekin að flytja kennaramenntunina á háskólastig, þá yrði eðlilegast að fela hana Háskóla Íslands og starfrækja þar sérstaka deild, sem annaðist menntun barnakennara eða væntanlegra grunnskólakennara, þá var afstaða forvígismanna kennaraskólans og kennarastéttarinnar í þessu máli svo eindregin, að ég taldi rétt að fara að svo að segja einróma till. þeirra í þessu efni. Hins vegar geri ég mér ljóst, að nauðsynlegt er að skipuleggja mjög vandlega náið samstarf þessara tveggja háskóla, ef af stofnun kennaraháskólans verður, og mun ég gera sérstakar ráðstafanir til þess. Þá yfirlýsingu vil ég gjarnan gefa hér við 1. umr. þessa máls í tilefni af umr., sem fram fóru í Nd. um málið. Ef þetta frv. verður að lögum, mun ég gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja þegar á næsta hausti vandlega undirbúið samstarf væntanlegs kennaraháskóla og Háskóla Íslands í þeim greinum, sem þegar eru kenndar í Háskóla Íslands og Háskóli Íslands hefur þjálfaða starfskrafta til að annast, en einnig er ætlunin að kenna í Kennaraháskóla Íslands. Háskólanum hefur þegar verið falið það hlutverk að mennta kennara fyrir framhaldsskólastigið í B.A.-námi sínu og hefur þegar öðlazt allmikla reynslu á því sviði. Ég tel engan hlut sjálfsagðari en þann, að náin samvinna og samstarf komist á milli B.A.-deildarinnar við háskólann, sem á að mennta framhaldsskólakennara, og væntanlegs kennaraháskóla, sem hefur það hlutverk að mennta barnakennara eða væntanlega grunnskólakennara. Hvort þetta samstarf leiðir til þess, að þessar tvær stofnanir verða sameinaðar með tíð og tíma, það er hlutur, sem ég skal engu spá um, en ég tel, að vandlega athuguðu máli, að það sé rétt að hafa í upphafi þessa stefnu, þ.e. að fela kennaramenntunina sérstakri stofnun, en tryggja með sérstakri hliðsjón af því, að kennarastéttin og núverandi kennaraskóli hefur lagt mikla áherzlu á að hafa þann hátt á, þegar í upphafi nána og skipulega samvinnu og fylgjast síðan vandlega með því, hvernig árangurinn verður og haga framtíðarráðstöfunum í samræmi við það. Þó að hér sé um að ræða mikla lagasetningu og gagngerðar breytingar frá núverandi ástandi, þá þarf enginn að ætla, að hér sé einhver endanlegur vísdómur fundinn á öllum sviðum, og sú skipun, sem hér er tekin upp, muni eða hljóti eða eigi að standa um aldur og ævi. Þegar um mál eins og þessi er að ræða, hygg ég, að skipulagsmálin eigi að koma til endurskoðunar að jafnaði á nokkurra ára fresti og hafa þá hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengizt hefur. Ég vildi leggja á það mikla áherzlu, að þetta frv. yrði að lögum á þessu þingi, þannig að kennaraháskólinn gæti tekið til starfa á næsta hausti. Starfræksla hans næsta haust hefur þegar verið undirbúin mjög rækilega, svo að algerlega vandalaust er að hefja starfsemi kennaraháskóla með fullkomnum hætti þegar á næsta hausti, ef Alþ. afgreiðir málið nú á þessu þingi. Þess vegna vildi ég mjög einlæglega mælast til þess af hv. menntmn., að hún hraði afgreiðslu málsins og geri hv. Ed. kleift að ljúka því á þessu þingi. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Einu sinni var ort um ráðh. sem mikinn svip setti á Alþ., kvæði, sem margir kunna, og í því voru þessar línur, sem áttu að lýsa framtakssemi hans: „Undirskriftirnar eru stundum ekki meira en svo þornaðar.“ Ýmsir munu kannast við, við hvern hér er átt. Mér dettur þetta í hug í sambandi við það, að nú hafi okkar hæstv. menntmrh. komizt spönn lengra, því að áður en undirskriftirnar verða til, er farið að undirbúa og það meira en með venjulegum undirbúningi, að því er ég bezt veit, stofnun kennaraháskóla á næsta ári. Ég ætla ekki að þreyta hv. d. með því að fara að rekja hér sögu íslenzkrar kennaramenntunar. Þar hefur oltið á ýmsu, eins og mönnum er kunnugt, og sú menntun hefur ekki alltaf verið hátt virt með þjóðinni. En með tilkomu hins nýja kennaraskólahúss breyttist nokkuð afstaða yfirvalda menntamála - og segja má almenningsálitsins - til þessa, og þegar því fylgdi - því að þetta stóð þannig af sér - mikil aukning á ungu fólki í langskólanámi, þá þróaðist þetta þannig með byltingarkenndum hraða, að það hús, sem upphaflega var ætlað á þriðja hundrað nemendum, yfirfylltist svo, að um undanfarin ár hefur þar verið vandræðaástand þrátt fyrir það, að stofnuninni veitti forstöðu valinkunnur og góður skólamaður. Það er ekki við neinn að sakast um þetta fortíðaratriði; því er lokið. Réttara sagt, því mun vera að ljúka. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hafi tryggt sér hér fylgi meiri hl. Alþ., og ég heyri það, að þetta frv. á líka fylgjendur ófáa í stjórnarandstöðuflokkunum, þannig að eflaust verður þetta að l. eftir nokkra daga. En eigi veldur sá, er varar, og þar sem ég er nú brátt á heimleið úr þessari d. og mun ekki þreyta hana meir, þá hefði mig langað til þess að minnast hér á nokkur atriði. Ég ætla þá fyrst að koma að 4. gr., sem Nd. hefur breytt frá því, sem var í hinu upprunalega frv. Þar sakna ég mjög meðal inntökuskilyrða framhaldsdeildar gagnfræðaprófs með uppeldiskjörsviði. Það er að vísu almennt ákvæði í 1. lið 4. gr. um annað nám, ef skólastjórn tekur það jafngilt og mælir með því, en menntmrn. fellst á það. Nú vitum við það hins vegar, að ekki lítill fjöldi nemenda hefur stundað nám á uppeldiskjörsviði, að því er ég bezt veit, og ég geri ráð fyrir því, að þetta fólk hafi m.a. miðað sitt val á sínum tíma við það að geta komizt í kennaraskólann. Ég hefði kosið, að þetta atriði væri alveg á hreinu; það þyrfti ekki neinar hliðarvendingar í því sambandi. Eins og ég minntist á hér áðan, hefði ég kosið, að þetta frv. hefði fengið hægari gang í gegnum þingið og þar af leiðandi þingræðislegri meðferð. En því er nú ekki að heilsa. Það á að reka það hér áfram með hraða, og ég er því miður hræddur um, að sjálft frv. gjaldi þess. Úr því að hæstv. ráðh. er farinn hér úr d., beini ég fyrst og fremst máli mínu til hv. menntmn., sem ég veit, að í sitja ágætir og rólegir menn, sem munu athuga þetta frv, eins vel og tími þeirra leyfir. En þegar við lítum hér á þá námsgreinaskrá, sem birtist hér í t.d. 7. gr., þá verð ég að segja það, að mér þykir þar verða harla lítil breyting á frá því, sem verið hefur. Það má e.t.v. segja, að þetta sé undirstaða kennaranáms, en þá komum við að öðru. Er sú stofnun, sem við erum hér að stofna, það, sem við köllum háskóla? Er hún „universitet“? Eftir því sem ég bezt fæ skilið, þá er þetta það, sem við gætum á erlendu máli kallað „seminarium“. Þetta er skóli, sem býr menn undir ákveðið starf í lífinu, en ekki hugsað til þess, að hann verði vísindaleg rannsóknastofnun nema að mjög litlu leyti. Til þess að sanna það mál mitt vildi ég aðeins benda á það, sem segir upphaflega í 11. gr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skipa skal allt að sjö prófessora, tvo í uppeldisgreinum, einn í íslenzkum fræðum, einn í erlendum málum, einn í raungreinum, einn í félagsgreinum og einn í listgreinum.“ Eftir mínum skilningi í þessu máli þá á einn prófessor í rauninni að vera prófessor á mörgum sviðum. Ég held nú, að þar sem hæstv. menntmrh. var talinn ágætur prófessor hér, áður en hann tók við menntmrh.-embætti, þá ætti hann manna bezt að skilja, að einum prófessor hlýtur að vera ætluð fyrst og fremst sú sérgrein, sem hann hefur menntun til að sinna. Prófessor í raungreinum á að sjá um eðlis- og efnafræði, stærðfræði og landafræði. Getur hann verið svo hámenntaður og fjölmenntaður á öllum þessum sviðum, að honum beri prófessorstitill og prófessorsskilyrði? Er hægt að rækja þetta starf með þeim hætti, sem við ætlumst til af prófessorum? Og nú kem ég að því, að mér finnst þess gæta nokkuð í þessu frv., að í rauninni sé breytingin á kennaranáminu sú, að með því að gera stúdentspróf að inntökuskilyrði fækkum við nemendum í húsinu, fáum betri starfsfrið og starfsmöguleika og höldum mikið til gömlu námsskránni, en til þess að gera þetta nú allt í samræmi við fínheit þjóðfélagsins þá köllum við þetta háskóla, þó að það sé ekki háskóli og köllum kennarana prófessora, dósenta, lektora og aðjúnkta. Ég get ekki að því gert, að mér finnst kenna eilítils hégómabragðs af þessu öllu saman, og ég hefði kosið, að sá skóli, sem hér áður var, hefði fengið að halda sér í sinni mynd, þó að e.t.v. hefði verið rétt að gera stúdentspróf og hliðstæðan undirbúning að inntökuskilyrði í samræmi við aðra þróun í menntamálum þjóðarinnar, þar sem stúdentsprófið er að verða álíka algengt og gagnfræðapróf var fyrir nokkrum áratugum síðan. Ég skal ekki þreyta d. öllu meir, en áður en þessu lýkur vildi ég aðeins minnast hér á tvö atriði, sem ég hefði óskað eftir, að hv. menntmn. hefði tekið til betri athugunar. Persónulega efast ég um það, að 12 vikur séu nægjanlegur, verklegur undirbúningur, þó að það sé rétt hjá hæstv. menntmrh., að þetta sé mikil breyting til batnaðar frá því, sem verið hefur. Og ég held, að það væri rétt að athuga þetta atriði nánar. Auk þessa held ég, að það væri rétt að athuga mun betur, á hvern hátt starfandi kennurum, sem ekki hafa undirbúning, sem heitir stúdentspróf eða annað því um líkt - en þurfa á því að halda hins vegar að koma úr sínu daglega starfi til þess að endurnýja sig og til þess að kynnast nýjungum - verði gert það kleift að komast í skólann; það þarf að hafa það ögn skýrara en nú er. Ég efast ekkert um það, að það væri ágætt fyrir þá að mega fara beint inn í skólann, eins og gert er ráð fyrir þarna í frv., en ég álít, að það gæti verið mun gagnlegra fyrir þá að fá deild, sem væri sérstaklega skipulögð við þeirra hæfi. Ég persónulega lít svo á, að frv. í megindráttum muni ekki taka miklum stakkaskiptum frá því, sem komið er. En ég álít, að enn séu á því nokkrir agnúar, sem gera muni framkvæmd þess erfiða eða réttara sagt væri full ástæða til þess að sníða af. Nokkra þeirra hef ég nefnt, og ég geri ráð fyrir því, að hv. menntmn. muni sjá bæði þá agnúa og aðra, og ég held, að það eigi að vera hægt með góðri athugun að ná þeim burtu. Úr því að hv. Nd. hefur nú sent okkur 3–4 mál aftur í höfuðið hér í Ed., þá held ég, að hún væri ekkert of góð til að fá þetta í hausinn til yfirferðar einu sinni.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér liggur fyrir, og eins og álit hennar á þskj. 594 ber með sér, leggur n. til, að frv. verði samþ., en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. og hafa tvær slíkar brtt. verið lagðar fram á þskj. 596 og 604. Varðandi efni frv. um þær framkvæmdir, sem þessi lán eiga að vera tekin til, og fjáröflunina að öðru leyti, leyfi ég mér að vísa til. framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins og mun ekki fjölyrða um það. En vegna þeirrar brtt., sem flutt er af tveimur hv. fjhnm. á þskj. 604, hún er flutt af þeim hv. 11. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Vestf., þá tel ég rétt að fara um þessa till. nokkrum orðum. En efni till. er það, að þau spariskírteini, sem frv. gerir ráð fyrir að út verði gefin, skuli skráð á nafn. Vissulega er hér ekki um stórmál að ræða í sjálfu sér, og þessi till. gengur í rauninni skemmra heldur en svipaðar till., sem fluttar hafa verið áður, þegar sams konar mál hefur verið hér á döfinni, að því leyti, að það er hvorki gert ráð fyrir skattskyldu þessa fjár né framtalsskyldu, heldur aðeins, að þau skuli skráð á nafn. Eins og ég áðan sagði tel ég þetta ekki stórmál, en þó ástæðu til að segja um það nokkur orð, m.a. vegna þess, að við sams konar tækifæri hér í hv. d. áður, þegar lántökumálið hefur verið til umr., þá hefur skýrt komið fram, að það, sem liggur hér að baki, er angi af þeim hugsunarhætti, að skattfrelsi sparifjár torveldi eftirlit með skattframtölum. En að mínu áliti skapar þetta hættu á því, að þessi mikilvægasti varnargarður okkar gegn óðaverðbólgu verði brotinn. Nú er rétt að taka það fram, að það kom fram bæði í ræðu hv. 11. þm. Reykv. við 1. umr. málsins og einnig í framsöguræðu hæstv. fjmrh., að þeir höfðu fullan skilning á nauðsyn þess að vernda sparifé og sparifjáreigendur, og gladdi það mig. En eins og ég sagði áðan, þá er það sennilega engin einstök ráðstöfun, sem það hefur verið meira að þakka en þeirri, sem gerð var nú fyrir 18 árum, af ríkisstj. þeirri, sem þá sat, en það var samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., að ákveða, að sparifé skyldi hvorki vera framtalsskylt né skattskylt. Sennilega er það engri einni ráðstöfun meira að þakka en þessari, að þrátt fyrir tíðar gengisfellingar og meira og minna stöðuga verðbólguþróun undanfarna þrjá áratugi, þá hefur þó hingað til tekizt að afstýra óviðráðanlegri verðbólgu. Oft hefur slíkt þó verið yfirvofandi, og eins og ég áður hef látið í ljós fyrr í vetur hér í hv. d. og síðast var vitnað til í gær, að vísu í umr. um annað mál, af hv. 11. þm. Reykv., þá tel ég yfirvofandi meiri hættu í þeim efnum en e.t.v. nokkru sinni áður, þegar verðstöðvunartímabilinu lýkur 1. sept. n.k. Út af þessum ummælum mínum fyrir rúmum mánuði hefur að vísu orðið allmikið fjaðrafok, en því niður, verð ég að segja, hefur ekkert það komið fram, sem gefi mér ástæðu til þess að taka eitt orð aftur af því, sem ég sagði þá. En einmitt ekki sízt með tilliti til þessa tel ég nauðsynlegt að grípa þetta tækifæri til þess að kveða niður, ef unnt má vera, þá meinloku, vil ég kalla það, að skattfrelsi sparifjár torveldi eftirlit með framtölum. Sú meinloka er vissulega ekki komin upp í höfðum hv. flm. þeirrar till., sem hér er um að ræða, heldur hjá þeim embættismönnum, sem annast um skattamál, og mér hefur skilizt, að ástæðan til þess, að þessi hugsunarháttur virðist svo útbreiddur og jafnvel ríkjandi hjá þeim embættismönnum, sem um skattamál fjalla, sé sú, að það muni vera ein leiðin til þess að lita eftir því, hvort skattaframtöl séu í sjálfu sér samkvæm, að bera saman eignaraukningu, sem orðið hefur samkv. skattframtölunum, og hins vegar tekjurnar, þannig að eignaaukningin er dregin frá framtöldum tekjum, og ef afgangurinn af því þykir grunsamlega lítill, þá er auðvitað eðlilegt, að spurt sé, á hverju viðkomandi hefur lifað. Nú er auðvitað sjálfsagt af skattyfirvöldum að gera þetta og ég skal ekki taka fyrir það, að einstöku sinnum hafi tekizt að góma þannig einstaklinga, sem kunna að hafa verið með tilburði til þess að koma tekjum sínum undan skatti, án þess að kunna þó til þeirra verka. En oftast held ég, að það sé nú samt þannig, þegar þetta hefur átt sér stað, að það þurfi ekki beinlínis að vera um það að ræða, að menn hafi svikið tekjur undan sköttum. Verið getur, að menn hafi viljað leiðrétta eignaframtal sitt frá því, sem áður var, og ekki þá gætt að því, að það kom í bág við tekjuframtalið, auk þess sem möguleiki er á því, að mönnum tæmist arfur eða eignaaukningin eigi sér stað með öðru móti, þannig að það þarf ekki að vera um það að ræða, að tekjur hafi verið sviknar undan skatti. En aðalatriðið er þó, að í rauninni er það að mínu áliti blindgata í þessum efnum að ætla sér að framkvæma eftirlit með tekjuframtölum með eftirliti með eignaraukningu. Þetta stafar nú fyrst og fremst af því, að eins og við vitum er það hvað allan almenning snertir aðeins litið brot af tekjunum, sem kemur fram sem eignaraukning. Mér er ekki kunnugt um það, að nein rannsókn hafi verið gerð á því hér á landi, hve stór hluti af tekjum einstaklinga sé sparaður. Hins vegar er mér kunnugt um, að athuganir hafi verið gerðar á þessu í nágrannalöndunum, löndum þar sem lífskjör fólks og tekjur eru mjög svipaðar og hér er, og niðurstaðan hefur orðið sú, að þetta væri í kringum 5%. Það er ekki ástæða til að ætla, að fólk sé yfirleitt sparsamara hér heldur en þessar nágrannaþjóðir okkar. Verðbólgan ætti að benda til hins gagnstæða, en af þessu má sjá, hvað afarlítill hluti það er af tekjunum, sem að jafnaði er sparaður. En jafnvel þó að menn spari eitthvað af tekjum, sem sviknar eru undan skatti, er engin ástæða til þess að ætla, að það sé stærri hluti af þeim heldur en af öðrum tekjum, sem er sparaður. Þá er auðsætt mál, að aðra leið væri hægt að fara heldur en þá að leggja peninga inn í banka, það væri tilvalið að kaupa þá innbú fyrir þetta, einhverja muni, sem skattyfirvöld geta ekki eftir neinum leiðum fengið upplýsingar um, að viðkomandi eigi. Og einmitt varðandi þetta, hættuna á því, að menn feli tekjur með því að leggja peninga inn á banka, þá vil ég nú leyfa mér að vekja athygli á því, að ég held, að þetta sé meira vegna þess, að núgildandi l. er ekki framfylgt, heldur en af því, að skattfrelsið út af fyrir sig skapi mönnum þarna möguleika. Vegna þess að skattyfirvöld hafa undan slíku kvartað, þá hefur einmitt verið lögð áherzla á það að setja undir þennan leka. Og þar má nefna fyrst og fremst, að það er ekki öllum heimilt að telja ekki fram sparifé. Menn mega ekki skulda nema að ákveðnu marki og aðeins veðskuldir í íbúðarhúsnæði. Það þýðir aftur á móti, að allir þeir, sem hafa einhver umsvif, það má telja víst, að þeir skuldi umfram þetta og þeim sé því skylt samkv. núgildandi l. að telja fram sparifé sitt. Þetta mundi þá fyrst og fremst ná til launþega, en tekjur launamanna teljast að jafnaði fram eins og kunnugt er, ekki vegna þess, að þeir þurfi að vera heiðarlegri skattgreiðendur upp og ofan heldur en þeir, sem hafa sjálfstæðan atvinnurekstur, heldur vegna þess, að atvinnurekandi þeirra verður að telja launagreiðslurnar fram, ef hann ekki vill borga skatta af þeim sjálfur. Stundum hefur það verið nefnt, að þetta skapaði mönnum möguleika á því að taka lán t.d. fyrir áramót, reikna sér vexti af slíkum skuldum, en njóta þess svo að hafa skattfrjálsa vexti af sparifé, en ef menn gera það, þá er samkvæmt þeim lögum, sem nú gilda, skylt að telja spariféð fram, því þá er þarna um skuld að ræða, sem ekki fellur undir þá undanþágu, sem lögin ákveða. Enn fremur má vekja athygli á því í þessu sambandi, ég man, að það bar einu sinni á góma í n., sem fjallaði um skattamál og ég átti sæti í, hvort nauðsyn bæri að gera sérstakar ráðstafanir, þannig að skattayfirvöld gætu fengið aðgang að bankareikningum manna, ef um rannsókn á skattframtölum væri að ræða. Þessi n. féll frá því, vegna þess að við litum þannig á, að slík heimild væri þegar í lögum, og eftir því sem ég bezt veit hefur beinlínis síðan verið skorið úr því með dómum, að bönkum og lánastofnunum er skylt að gefa slíkar upplýsingar. Þannig hefur á margvíslegan hátt einmitt verið sett undir þann leka, sem hér er um að ræða, og er einkennilegt, að menn skuli svo, þrátt fyrir þær ströngu hömlur, sem þarna hafa verið settar, einblína svo mjög á það, en hins vegar hafði enginn við það að athuga, þegar það var ákveðið hér á hv. Alþ. fyrir ekki löngu síðan, að innbú væri hvorki skattskylt né framtalsskylt, en ólikt auðveldara er auðvitað að fela eignaraukingu á þann hátt, heldur en þann, sem hér er um að ræða. Nei, en það versta við þetta er e.t.v., að mínu áliti, fyrir utari þá hættu, sem þetta skapar fyrir vernd sparifjárins, sem kannske hefur aldrei verið nauðsynlegri en nú, að það torveldar einmitt að mínu áliti mjög eftirlit með skattframtölum almennt, að keyrt er í þessari blindgötu, ef svo mætti segja. Í stað þess að reyna að hafa sem bezt eftirlitið með tekjunum þá er einblint á eignirnar og eignaaukningu, en það er annað atriði, sem benda má á í þessu sambandi, og ætli hundurinn liggi ekki frekar grafinn þar, ef maður vill gera sér grein fyrir orsökunum til ófullkominna skattframtala, að það var fyrir ekki löngu síðan, sem það var upplýst af skattyfirvöldum, að það væru aðeins 10% fyrirtækja, sem hefðu viðunanlegt bókhald, álíka stór prósenta hafði bókhald, sem e.t.v. uppfyllti að nokkru þær kröfur, sem gera bar, en 80% af bókhaldsskyldum fyrirtækjum væru talin hafa algerlega ófullnægjandi bókhald. Ætli það sé ekki þarna sem hundurinn er grafinn? En ég get ekki látið hjá líða að ræða þetta, og vegna hins almenna ástands í efnahagsmálum þá tel ég sérstaka ástæðu til þess að drepa á þetta. Eins og ég áðan sagði þá er þetta í rauninni smámál, en ég get ekki látið hjá líða, að minnast á annað, sem skotið hefur upp hér á hv. Alþ., sem að mínu áliti skapar ólíkt meiri hættu í þessum efnum heldur en hin tiltölulega meinlausa till., sem hér er um að ræða, og það er, að í skattafrv. því, sem nú liggur fyrir, er till. um það, að arður af hlutabréfum skuli að vissu marki verða skattfrjáls og látum það út af fyrir sig vera, en fyrir þessu eru þau meginrök færð fram, að þetta beri að gera til þess að skapa arði af hlutabréfum samsvarandi aðstöðu eins og vöxtum af sparifé. Hér er verið að blanda saman annars vegar vöxtum af sparifé, sem verðbólgan eyðir að jafnaði og meiru til, og það hljóta að vera aðalrökin fyrir skattfrelsi sparifjárins, og arði eða gróða af verðtryggðum eignum. Þetta hlyti, ef þessi hugsunarháttur er færður út í æsar, að leiða til þeirrar niðurstöðu, sem mér mundi finnast alveg fráleit, að það beri að leggja allt í þessu efni að jöfnu, afnema með öllu skattfrelsi sparifjárins. Þegar við erum öruggir um það, að hafa stöðvað verðbólguna, þá gæti slíkt komið til greina, en ég er nú hræddur um, að það eigi ákaflega langt í land. Ég er ekki að mæla gegn því, að fólk fái hvatningu til þess að leggja peninga sína í hlutabréf með skattalagaákvæðum eða á annan hátt. Ef það er, vel að merkja, þá hægt að koma því þannig fyrir, að þetta skattfrelsi arðs af hlutabréfum verði ekki til þess að einstaklingsrekstri verði í stórum stíl breytt í hlutafélagarekstur. Undir þann leka er nú e.t.v. hægt að setja og jafnvel þegar búið að því. Ég hef ekki enn þá getað kynnt mér brtt. við skattafrv., sem nú liggja fyrir, en þetta kemur auðvitað til umr. á sínum tíma, þegar það kemur til hv. d. í þeirri mynd, sem Nd. hefur afgreitt það. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta, að það er ekki umhyggja fyrir sparifjáreigendum, sem fyrir mér vakir. Auðvitað eiga þeir eins og aðrir borgarar þjóðfélagsins siðferðilegan rétt á því, að eignir þeirra séu verndaðar, en hvorki meiri eða minni rétt heldur en aðrir borgarar þjóðfélagsins. Og hvað mig snertir persónulega hef ég nú lengst af verið í þeirri aðstöðu að vera frekar skuldari en sparifjáreigandi og þannig persónulega átt hagsmuna að gæta, sem hafa verið andstæðir við þeirra, og alltaf verður það svo, ef menn verða hreinskilnir, að persónulegir hagsmunir hafa jafnan viss áhrif á afstöðu manna. Nei, það er hitt sem fyrir mér vakir, að eins og ég sagði tel ég þetta einhverja öruggustu vörnina, sem við til þessa höfum haft, gegn því, að verðbólgan leiddi til þess, að menn misstu alveg trúna á verðgildi peninganna og verðbólgan yrði þannig óviðráðanleg, og væri því mjög verr farið, ef þessu væri skipt upp. Þetta er nú ástæðan til þess, að ég geri þetta að umtalsefni. Um aðra brtt., sem hér liggur fyrir, um að taka neyzluvatnsleit upp sem einn lið í framkvæmdaáætluninni, hef ég ekki neitt sérstakt að segja. Hér er ekki um stóra fjárhæð að ræða, og ég dreg ekki í efa, að hér mundi vera um nytsamar framkvæmdir að ræða, en því vil ég nú að öðru leyti skjóta til hæstv. fjmrh., hvort hann mundi telja fært að breyta áætluninni þannig, án þess að séð væri þá sérstaklega fyrir aukinni tekjuöflun. Herra forseti. Fjhn. leggur að öðru leyti til, að þetta frv. verði samþ. og vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það er vitanlega svo, að um þetta mál og skiptingu þess fjármagns, sem talið er vera til ráðstöfunar, hefur verið ýtarlega fjallað af sérfræðingum hæstv. ríkisstj. Ég er ekki að efa, að þeir hafa gert það eftir beztu vitund. Engu að síður leyfum við okkur að flytja brtt. og gerum ráð fyrir því, að bætt verði við einum litlum lið, til neyzluvatnsleitar, 1 millj. kr., og komi það inn á eftir jarðhitaleit. Okkur flm. þessarar brtt. sýnist, að áætlun um fjáröflun sé þannig, að auðveldlega geti fjármagnið orðið 1 millj. kr. meira eins og 1 millj. kr. minna og því ekki ástæða til þess að óttast það. Ég hef áður flutt þáltill. hér í hv. d. um neyzluvatnsleit og þarf því ekki að fara mörgum orðum um þörfina, en þó vil ég aðeins draga fram fáein meginatriði. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá standa fyrir dyrum mjög viðtækar endurbætur á íslenzkum hraðfrystiiðnaði. Í því sambandi ber neyzluvatnið mjög á góma. Það er að vísu svo, að við Íslendingar beygjum okkur niður að næsta fjallalæk og fáum okkur sopa og okkur verður ekki meint al og þannig verður vonandi um langa framtíð. En neyzluvatnið er þarft til margra annarra hluta, eins og t.d. til matvælaframleiðslu. Í því sambandi hafa okkar viðskiptaþjóðir nú sett eða eru að setja hinar ströngustu kröfur og gera sér ekki að góðu það, sem við teljum jafnvel ágætt. Og við erum heldur ekkert að kvarta undan því, þó að kalda vatnið í krönum okkar verði einstöku sinnum eftir leysingar dálítið mórautt, en það mun ekki verða kallað gott í frystiiðnaðinum. Staðreyndin er þó sú, að svona er ástandið mjög víða, eins og komið hefur fram af athugunum fjölmargra sérfræðinga, sem um þetta mál hafa fjallað og við hefur verið rætt. Ég nefndi það síðast, að af 58 stöðum voru 16 taldir, þar sem mikil þörf er rannsókna til endurbóta á neyzluvatni. Þetta eru staðir, sem yfirleitt eru frá Suðvesturlandi um Vesturland og allt til Akureyrar og svo um Austfirði. Það eru staðir eins og Akranes, Hellissandur, Stykkishólmur, Patreksfjörður, Bíldudalur, Suðureyri, Ísafjörður, Súðavík, Skagaströnd, Sauðárkrókur, Siglufjörður, Akureyri, Seyðisfjörður, Norðfjörður, Eskifjörður, Djúpivogur, svo að þeir helztu séu nefndir. Við þetta má bæta ýmsum stöðum, þar sem engu að síður er jafnframt þörf rannsókna, þótt vatn sé viðunandi mestan hluta ársins. Stundum er það nefnt, að neyzluvatnið megi bæta með því að bæta klóri í það. Það er rétt gagnvart gerlum, en eins og ég sagði áðan er það víða svo, jafnvel hygg ég í kjördæmi hæstv. fjmrh. t.d. á Akureyri eftir leysingar, a.m.k. hef ég séð það þannig þar, að það verður þannig í krönum, að ónothæft er a.m.k. til matvælaframleiðslu. Þannig hef ég einnig séð það á Sauðárkróki og á fjölmörgum stöðum öðrum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þau vandræði, sem slíkt veldur. Það er einróma álit þeirra sérfræðinga, sem leitað hefur verið til í þessu sambandi, að illmögulegt sé að benda sveitarfélögum, sem eiga að sjá fyrir bættu neyzluvatni, á staði til að bora án þess að fram fari nokkur ýtarleg jarðfræðileg grundvallarrannsókn. Og ég hygg, að allir muni vera sammála um það, að slík rannsókn er í verkahring hins opinbera. Hún er það í sambandi við jarðhitaleit, en til jarðhitaleitar eru ætlaðar 10 millj. kr. í frv. þessu til framkvæmdaáætlunar. Hafa þeir menn, sem ég hef rætt við um þetta málefni síðan ég flutti þáltill. í þessari hv. d., allir tekið undir þau orð Jóns Jónssonar, sem ég vísaði til þá, að grundvallarjarðfræðirannsóknir eru nauðsynlegar. En því hef ég kosið að draga þetta mál sérstaklega fram, að grundvallarrannsóknir taka nokkurn tíma og það má engan tíma missa, því að frestur er skammur, þar til frystihúsin okkar verða að vera komin í viðunandi ástand. Legg ég því áherzlu á, að fjármagns verði aflað, jafnvel með lánsfé, þannig að rannsóknir geti hafizt á þessu ári, enda verði það að sjálfsögðu endurgreitt á fjárlögum næsta árs. Það er eðlilegt, að spurt sé, hverjir mundu framkvæma slíka athugun. Ég hef bent á jarðkönnunardeild Orkustofnunar í því sambandi. Jarðkönnunardeildin annaðist leit að jarðefnum á s.l. sumri og var stofnuð með samþykki iðnrh. upp úr því. Deildin mun fá í sínar hendur mikið af verðmætum tækjum á næstu vikum, sem fengizt hafa fyrir fjárstyrk frá Sameinuðu þjóðunum. Einnig hafa tveir ungir jarðfræðingar fengið styrki frá Sameinuðu þjóðunum og eru nú að leggja stund á nám í svokallaðri hagnýtri jarðefnaleit og jarðfræði og mundu þeir vinna að verkefni sem þessu í sumar ásamt öðrum sérfræðingum þeirrar stofnunar. Stofnunin er þannig vel búin, bæði að tækjakosti og mannafla, til þess að sinna þessu verkefni, sem hefur í samanburði við fjölmörg önnur mikilvæg verkefni þeirrar deildar verið talið, al þeim, sem til hefur verið leitað, einna mikilvægast. Eins og ég sagði áðan hef ég rætt það mikið um neyzluvatn, að ég ætla ekki að þreyta hv. d. með ýtarlegri ræðu hér um það mál, og vísa til þess, sem ég hef sagt áður, en ég vil að lokum þakka hv. frsm. fyrir þann stuðning, sem hann veitti þessari till. með sínum orðum hér áðan.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. að marki, þrátt fyrir það tilefni, sem hv. 10. þm. Reykv. raunar gaf. Ég held, að ég láti nægja að segja örfá orð um þáltill., sem ég er hér flm. að ásamt hv. 3. þm. Vestf. En brtt. er þannig, að aftan við 3. gr. bætist ný mgr.: „Skuldabréfin og spariskírteinin skulu skráð á nöfn eigenda.“ Hv. frsm. fjhn. taldi, að þessi till. gengi skemmra heldur en till., sem við framsóknarmenn hér höfum flutt við þetta frv. á fyrri þingum. Það er misminni hans. Við höfum lagt þessa till. svona fram. Við höfum aldrei lagt það til, eins og e.t.v. mátti skilja á hans máli, að skuldabréfin og spariskírteinin yrðu skattskyld. Hins vegar minntist ég á það hér við 1. umr., að mér fyndist ekki óeðlilegt, að spariskírteinin yrðu framtalsskyld. Till. hljóðar þó ekki um það, eins og hv. þm. sjá, heldur einungis um það, að skuldabréfin og spariskírteinin verði skráð á nöfn eigenda, og ástæðan til þess er kannske aðallega sú, að hæstv. fjmrh. tók því mjög fjarri, að rétt væri að hafa spariskírteinin framtalsskyld, þannig að sýnilegt er, að slík till. er þýðingarlaus. Aftur á móti vil ég freista þess og við flm. að láta reyna á, hvort meiri hl. þm. þessarar hv. d. vill ekki við athugun málsins fallast á, að skuldabréfin og spariskírteinin skuli skráð á nöfn eigenda. Hv. 10. þm. Reykv. hélt talsverða ræðu, mjög svo réttmæta að mínum dómi, um það, hvers virði sparifjársöfnun í landinu væri og hver aflgjafi hún væri fyrir framkvæmdir í þjóðfélaginu, og skal ég taka undir það, sem hann sagði um það. En hann gat þó alveg réttilega um það, að skattskylda sparifjárins er háð ýmsum takmörkunum, sem mönnum oft gleymist, miðað við gildandi lög. Hann gat m.a. um það alveg réttilega, að á síðari árum, eftir að skattaeftirlit hér var hert, hafa bankar í mörgum tilfellum verið dæmdir til þess að veita upplýsingar um þá leynd, sem almennt er talið, að yfir sparifénu hvíli. Nú er svo komið, að ég hygg, að bankar reyna ekki að neita skattayfirvöldum um þessar upplýsingar, vegna þess að dómsvenja er fyrir því, að þegar leitað er upplýsinga um tiltekinn mann og hans viðskipti við banka, þá er bankinn skyldugur til þess að veita þessar upplýsingar. Það er því að mínum dómi sambærilegt, það sem hér er lagt til um skuldabréfin og spariskírteinin, við það, sem gildir um spariféð í bönkum og peningastofnunum. Og ef ekkert ákvæði verður sett um þessi skírteini fremur nú heldur en gert hefur verið, þá eru þau meira vernduð heldur en spariféð og svo mjög, að ég hygg, að það sé nánast algerlega ómögulegt fyrir skattaeftirlitsmenn að fylgja þeim á þeirra ferðum. Þessi bréf ganga kaupum og sölum. Það er ekki einu sinni skráð, hver kaupir við fyrstu kaup, hvað þá heldur að þeim sé nokkuð fylgt, eftir að þau eru komin úr höndum ríkissjóðs eða Seðlabanka, sem sér um þetta fyrir ríkissjóðs hönd, þannig að að mínum dómi er hér verið að leggja til hliðstæð ákvæði við það, sem gildir um það skattfrjálsa sparifé, sem við allir og öll hér höfum verið að lýsa, að við viljum hafa. Þetta er ástæðan til flutnings þessarar till. og ég skal ekki þreyta hv. dm. á frekari umr. um það. Ég hygg, að málið liggi alveg ljóst fyrir. Ég skal ekki heldur fara að ræða hér, eins og hv. 10. þm. Reykv. gaf þó tilefni til, skattafrv., sem ekki er komið til d. Það munum við ræða, þegar þar að kemur. Það er vitað, að þetta skattafrv. hæstv. ríkisstj. er mjög gallað og það hefur mætt litlum vinsældum hjá þeim, sem það var þó ætlað að bæta haginn hjá, atvinnurekstrinum í landinu, og okkur er sagt eða ég hef það fyrir satt þangað til annað upplýsist þá, að þetta frv. sé í mjög mikilli umsköpun hjá sérfræðingum hæstv. ríkisstj., og ég læt algerlega bíða að ræða það, þangað til það birtist hér í sinni nýju mynd. Hv. 10. þm. Reykv. er nú ekki á fundi og þess vegna sé ég enga ástæðu til þess að fara að ræða nú á ný þá yfirlýsingu, sem hann gaf hérna þann 11. febrúar s.l. um það, sem hann áliti, að við tæki, þegar verðstöðvuninni lýkur. Hann áréttaði það hér, að hann sæi ekki ástæðu til þess að taka neitt aftur al því, og þá vitum við það. Ég vonast til þess, að hv. dm. geti við endurskoðun þessa máls fallizt á þá till., sem hér er fram borin, og legg hana þar með af minni hendi undir atkv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þessum tveimur brtt., sem hér liggja fyrir. Sú till., sem hv. 11. þm. Reykv. hér mælti fyrir þess efnis, að skuldabréfin eða spariskírteinin skyldu vera nafnskráð, hefur verið flutt á undanförnum þingum, að ég hygg nokkrum sinnum, í sambandi við þetta spariskírteinaútboð. Ég hef þá látið í ljós þá skoðun, að út af fyrir sig væri margt réttmætt við það að hafa framtalsskyldu á skuldabréfum eða spariskírteinum sem þessum á sama hátt og ég er þeirrar skoðunar, að vel gæti komið til álita að hafa almenna framtalsskyldu á sparifé. Það er rétt, sem hv. þm. sagði og hv. 10. þm. Reykv. einnig ræddi um í ræðu sinni hér áðan, að samkv. gildandi skattal. er sparifé framtalsskylt í mörgum tilfellum, en því miður mun reyndin hafa orðið sú vegna þessara undanþáguákvæða, sem eru þó í skattal., að sparifé hefur yfirleitt ekki verið talið fram. Og það mál, jafnhliða athugun á því, hvað gilda skuli um önnur sparnaðarform og þ. á m. spariskírteinin, er eitt af því, sem er með mörgu öðru í athugun í sambandi við framhaldsrannsókn skattamálanna, og ég gat um það í framsöguræðu minni hér fyrir þessu máli, að það væri lagt til, að óbreytt ástand yrði varðandi útgáfu spariskírteina í þetta sinn, þar eð þess mætti vænta, að á þessu sumri og fyrir næsta þing yrði gengið frá till. varðandi skipan þessara mála í framtíðinni, þ.e.a.s. almennar reglur settar varðandi bæði spariskírteini og önnur sparnaðarform. Af þessum ástæðum mundi ég telja það óheppilegt, að gerð væri breyting á þeim reglum, sem gilt hafa um þessi bréf. Það er gert ráð fyrir því, að meginhlutinn af spariskírteinunum, sem nú verða gefin út, séu endurútgáfa skírteina til þeirra, sem áður hafa átt þau, og ég teldi það vera óheppilegt og geta haft slæm áhrif varðandi sölu þeirra, ef ætti að fara að breyta þeim kjörum, sem á þeim bréfum eru. Það er aðeins reiknað með 75 millj. sem raunverulega nýjum spariskírteinum, hitt væri endursala og eins og ég segi, þó að ég geti fallizt á það, að það eigi að vera frambúðarskipan mála, að þessi bréf séu framtalsskyld, þá mundi ég samt telja það miður farið, að það yrði farið að breyta þessum skilmálum nú. Og mundi ég því mjög vilja óska eftir því, að hv. þd. féllist á það að breyta ekki frv. að þessu leyti. Varðandi 1 millj. kr. til neyzluvatnsleitar, þá er vissulega hægt að taka undir það, að það er mjög hófsamleg till. miðað við þær háu upphæðir, sem hér er um að ræða, og mundi vitanlega ekki skipta miklu máli til eða frá, hvort 1 millj. yrði veitt í þessu eða öðru skyni eða ekki. En hins vegar fylgir hér nokkur böggull skammrifi, sem veldur því, að ég teldi það óheppilegt að samþykkja þessa till. Og þessi galli er einfaldlega fólginn í því, að um vatnsleitarmálin eru enn þá ekki til neinar almennar reglur, hvernig að þeim skuli vinna. Um jarðhitaleitina gegnir allt öðru máli. Það eru sérstök lög, sem þar um gilda. Ýmist greiðir ríkið það að fullu eða það er lánað að hluta til sveitarfélögunum, þannig að sú 10 millj. kr. fjárveiting, sem gert er ráð fyrir til jarðhitaleitar, fellur alveg innan ramma löggjafar eða reglna, sem Alþ. hefur þegar sett um það, hvernig vinna skuli að þessum málum. Neyzluvatnsrannsóknunum, sem ég er hv. frsm. till. algerlega sammála um, að eru mjög þýðingarmiklar og þarf að sjálfsögðu að gefa vaxandi gaum ýmsum þeim rökum, sem hann tilgreindi, þeim er hins vegar þann veg háttað, að það er ekki um neina aðild ríkisins, eins og nú standa sakir, að slíkum rannsóknum að ræða, þannig að þó að það yrði veitt nú heimild til þess að afla 1 millj. kr. eða hver sem sú fjárhæð yrði til þeirra rannsókna, sé ég á því margvíslega annmarka að nota slíkt fé. Það eru til dæmi þess, að það hefur verið varið fé til neyzluvatnsrannsókna, þ.e.a.s. í fjárlögum hefur árlega um alllangt árabil verið veitt fé til leitar að neyzluvatni. Aðallega hefur það verið fyrir einstaka bæi eða byggðahverfi, þar sem hefur verið erfitt um neyzluvatnsöflun, og þá hefur jafnframt verið sett af hálfu fjvn. ákveðin regla um það, hvaða kröfur væru gerðar í því efni, þ.e.a.s. hvaða mótframlög kæmu til greina. Nú veit ég, að vakir fyrir hv. þm. það, sem hann sagði í sinni framsöguræðu, að hér verði um grundvallarrannsóknir að ræða svipað og í jarðhitamálum, en þó að sé reiknað með því, þá kemur það í einn stað niður, að það eru ekki fyrir hendi nein lög um það eða fyrirmæli, hvernig ríkið skuli standa að slíkum rannsóknum og hvaða bagga það tekur þá á sig í því efni. Þannig að ég teldi það með öllu útilokað að fara að hefja framkvæmdir á þessu sviði án þess að væru settar almennar reglur um það, hver á að vera hlutdeild ríkisins í því, hver hlutdeild sveitarfélaga eða einkaaðila, sem að þessu máli standa. Af þessum sökum einum saman, en alls ekki af því, að ég sé málefnalega á móti till. sem slíkri eða röksemdum hv. frsm. fyrir henni, þá mundi ég vilja mæla gegn því, að þetta mál yrði leyst með þessum hætti, í sambandi við framkvæmdaáætlun, heldur verði Alþ. fyrst að taka ákvörðun um það, hvort sem það verður með samþykkt hans þáltill., sem hann gat um, eða með einhverjum öðrum hætti, hvernig að þessum neyzluvatnsrannsóknum verði staðið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. málefnalegan stuðning við till. þessa. Hins vegar get ég ekki annað en lýst undrun minni yfir þeim upplýsingum, sem hann veitti um nauðsyn lagaheimildar til þess að framkvæma megi slíkar grundvallarrannsóknir. Mér er vel kunnugt um fjölmargar grundvallarrannsóknir, sem ég held að hljóti þá að vanta svipaðar lagaheimildir um, eins og t.d. jarðfræðilega leit að hagnýtum málmum. Mér er ekki kunnugt um neinar lagaheimildir, sem skylda ríkið til þess að taka slíkt að sér, enda hygg ég að þessi athugun, sem hér er um að ræða, sé ekkert annað en, ég vil segja, lítilfjörleg viðbót við þær grundvallarrannsóknir, sem fram fara á hverju ári hér á landi og eru vitanlega að vissu leyti undirstaðan fyrir vatnsleit og fjölmargt fleira. Ég vil einnig benda á það, að fjölmargar beiðnir um leiðbeiningar við vatnsleit hafa einnig komið til Orkustofnunar og þar hefur einn sérfræðingur, Jón Jónsson, jarðfræðingur, reynt af fremsta megni að veita leiðbeiningar, en hefur vitanlega sökum anna við önnur störf, fámennis og tækjaskorts og fleira álls ekki getað sinnt þeim rannsóknum eins og nauðsynlegt er til þess að veruleg not megi verða af. Mér er ekki kunnugt um það, að með þessari starfsemi Jóns Jónssonar hafi hið opinbera tekið á sínar herðar neinar skuldbindingar í þessu efni. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ef sérstök lög eru í raun og veru nauðsynleg til þess að hið opinbera megi framkvæma grundvallarrannsóknir af þessu tagi, þá vil ég eindregið leggja það til að hæstv. ríkisstj. leggi einn lagabálkinn enn fyrir þetta þing og fái það afgreitt. Ég tel, að hér sé um eins mikilvægt mál að ræða, eins og fjölmörg mál önnur, sem nú á að hraða í gegnum þessa þingsali. Ég þarf ekki að endurtaka það, að þetta er eitt af grundvallarmálunum víða um land til þess að frystihúsin, okkar stærsti og þýðingarmesti atvinnuvegur geti framleitt þá vöru, sem fullnægir þeim gæðakröfum, sem gerðar eru af okkar stærsta markaði, Bandaríkjunum, eða munu verða gerðar innan örfárra ára, líklega eins árs, og með aðeins eins til tveggja ára fresti. Það er alveg ljóst, að grundvallarrannsóknir verða að hefjast án tafar, ef að tilætluðum notum eiga að koma.



Herra forseti. Það situr nú ekki á mér að lýsa vantrausti á núv. ríkisstj., en ég held, að það mundi nú kannske vefjast fyrir henni og þykja snöggsoðið, ef ætti nú að fara að snúa sér í það að semja lagabálk til að leggja fyrir þetta þing. Það er vissulega svo, sem hv. 3. þm. Vestf. gat hér um, að Orkustofnun og ýmsir aðilar stunda ýmiss konar grundvallarrannsóknir, það er í sambandi við nám og leit að ýmsum jarðefnum, sbr. saltvatnsrannsóknirnar á Reykjanesi og annað þess konar. En þar er um að ræða yfirleitt rannsóknir, sem snerta ríkið sem slíkt og er eðlilegt, að það hafi með höndum. Hér er um að ræða, eins og mjög greinilega kom fram í hans máli, athuganir til þess að leysa þetta vandamál varðandi ýmis byggðarlög á landinu. Og það mundu að minni hyggju vera ákaflega svipuð lög, sem ættu um það að gilda, eins og um jarðhitarannsóknir. Það verður að setja einhverjar reglur um það, að hve miklu leyti þetta eigi að kosta af sveitarfélögunum hverju fyrir sig, sem hér eiga hlut að máli, - og hann hefur talið mörg þeirra upp og ég er ekki að efast um það, að það sé allt saman rétt og satt - og að hve miklu leyti ríkið eigi að kosta það. Þó að nú hafi einhver sérfræðingur Orkustofnunar haft með höndum athuganir á þessu máli, þá er það starfsemi, sem út af fyrir sig er hin ágætasta og gott og blessað er, ef stofnunin getur innt hana af höndum, en það er þá rekstrarkostnaðarliður, sem þar er um að ræða, en auðvitað er fjarri lagi að ætla að fara að afla til hans fjár með framkvæmdaáætlun. Ég get, og ég endurtek það, að ég get fúslega fallizt á rök hv. þm. fyrir nauðsyn þess að þessu máli verði þokað áleiðis, en það verður áreiðanlega engin bylting gerð með því að fara að hleypa því áleiðis nú, með því að taka inn á framkvæmdaáætlun 1 millj. kr. til að leggja grundvöll að neyzluvatnsrannsóknum þeim, sem varða alla landsbyggðina, og lýsi ég því alveg ákveðið yfir fyrir mitt leyti, að ég mundi ekki telja mér fært að ráðstafa þessu fé, án þess að mörkuð væri einhver stefna um það, hvað Alþ. vildi varðandi neyzluvatnsrannsóknir í framtíðinni og að hve miklu leyti ríkið ætti að standa að þeim rannsóknum og að hve miklu leyti frystihús og sveitarfélög og margir aðrir.

Frsm: (Ólafur Björnsson): Herra forseti. Þetta mál hefur verið endursent Ed. vegna breytinga, sem á því hafa verið gerðar í Nd., en þar sem ég var 1. flm. málsins hér í hv. d. og auk þess frsm. þeirrar n., sem um þetta fjallaði, þá tel ég mér skyldast með örfáum orðum að skýra hv. þd. frá þessum breytingum. Það eina, sem efnislega skiptir máli, er, að í fyrsta lagi var gerð sú breyting á, að það var tekið inn í þá upptalningu í 2. gr. frv., þar sem skýrt er frá hlutverki þeirrar stofnunar, sem er aðalefni þessa frv. að koma á fót, að hún skuli vinna að því, að því marki verði sem fyrst náð, að Íslendingar leggi fram 1% af þjóðartekjunum til þessarar aðstoðar. Í sambandi við þetta mál má geta þess, að í hv. Nd. kom fram till. um, að þetta yrði gert á ákveðnu árabili, en þó að ég virði þann stórhug, sem fram kom hjá hv. flm. þeirrar till., þá taldi ég hana nú á misskilningi byggða að því leyti, að þegar talað er um þetta 1%, þá eru í því falin öll framlög í þessu skyni bæði frá einkaaðilum og opinberum aðilum. Einu löndin, sem komast eitthvað nálægt því að ná þessu 1%, eru hin gömlu nýlenduveldi eins og t.d. Frakkland og Holland, en þar er um að ræða mjög veruleg framlög einkaaðila í gróðaskyni beinlínis til þessara landa. Ekkert land mun komast neitt nálægt því, enda er ekki til þess ætlazt í samþykkt Sameinuðu þjóðanna, að ríkið leggi fram 1% af þjóðartekjunum. Þess vegna hefði ég talið það óeðlilegt að samþykkja till. í þá átt. Hins vegar tel ég það beinlínis til bóta, að þetta skuli hafa verið tekið inn í frv. á þennan hátt. Hér eru ekki sett nein tímatakmörk, en það leiðir af því, sem ég hef þegar sagt, að þetta bindur ekki fjárveitingavaldið á nokkurn hátt, en það skapar þeirri stofnun og þeim, sem kjörnir eru til að stjórna henni visst aðhald, sem kannske er ekki vanþörf á, vegna þess að það sjónarmið hefur komið fram, að e.t.v. gerðu þessir menn lítið að gagni, en sinntu þá helzt því að fara í ferðalög til Afríku og fram eftir þeim götunum, og ég vil gjarnan vitna í það, sem hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, sagði í Nd., þegar ég hlustaði á umr. um málið þar, að þess beri að gæta, að þó að þetta 1% vaxi mönnum e.t.v. í augum, þá er ekki um það að ræða, að Íslendingar eigi að leggja þetta af mörkum af því, sem þeir hafa nú - 400 millj. kr. eða hvað það nú er. Það gerir enginn ráð fyrir öðru en þetta komi til framkvæmda á alllöngum tíma, en þá mundi það ekki vera tekið af því, sem við höfum nú, heldur af þeim hagvexti, sem átt hefur sér stað á þeim tíma, sem um er að ræða. Ég fjölyrði ekki meira um þetta. Hin brtt. er í rauninni fyrst og fremst formsatriði og mun hafa verið borin fram vegna ábendinga skrifstofustjóra Alþ., að það hefði láðst að ákveða tímamörk fyrir kosningu þeirra manna, sem gert er ráð fyrir, að sameinað Alþ. kjósi í stjórn þessarar stofnunar, en nú er það ákveðið.



Herra forseti. Íþróttakennaraskóli Íslands er nú eins árs skóli og námstíminn 9 mánuðir. Það hefur verið mikið áhugamál forsvarsmanna Íþróttakennaraskólans og íþróttahreyfingarinnar í landinu, að námsefni og námskröfur í Íþróttakennaraskólanum verði aukin og skólinn gerður að 2 ára skóla. Þetta frv. er samið af Þorsteini Einarssyni íþróttafulltrúa, Árna Guðmundssyni, skólastjóra Íþróttakennaraskólans, Hermanni Guðmundssyni, framkvæmdastjóra ÍSÍ, Skúla Þorsteinssyni námsstjóra og Þóri Þorgeirssyni íþróttakennara og það er meginefni þess að verða við þessari ósk forráðamanna Íþróttakennaraskólans og íþróttahreyfingarinnar að breyta skólanum úr eins árs skóla í tveggja ára skóla og skuli námstíminn ekki vera skemmri en átta og hálfur mánuður hvort ár. Þá gerir frv. enn fremur ráð fyrir því, að á sumrinu milli hinna tveggja vetra starfi nemendur skólans við íþróttakennslu í 70 kennslustundir. Nám íþróttakennara hefur tekið ýmsum breytingum undanfarna áratugi, þar sem um slíkt nám er að ræða. Yfirleitt hefur námsefni verið stóraukið og segja höfundar frv. að nám byggist nú meira og meira á staðreyndum, sem rannsóknir hafi leitt í ljós, auk þess sem íþróttakennarinn þurfi að búa við góða líkamsfærni, sem krefjist þjálfunar yfir lengri tíma. Þess vegna hafi þróunin í nálægum löndum orðið sú að lengja íþróttakennaranámið og sé það nú ekki eins árs nám í flestum nálægum löndum heldur lengra. Sé þessi breyting því gerð í samræmi við þá þróun, sem annars staðar hafi átt sér stað. Þá gerir frv. enn fremur ráð fyrir því, að skólinn geti efnt til námskeiða fyrir starfandi íþróttakennara, þar sem endurmenntun fari fram og nýjungar í kennsluháttum verði kynntar. Þetta er í samræmi við þá stefnu, sem er yfirleitt uppi í skólamálum, að fela einstökum skólastofnunum að annast endurmenntun þeirra, sem starfa á því sviði, sem skólanum er ætlað að veita fræðslu á. Jafnframt því sem skólinn er lengdur og gerður að tveggja ára skóla í stað eins árs skóla, er gert ráð fyrir því, að inntökuskilyrðum í skólann sé breytt frá því, sem er í gildandi lögum. Höfundar frv. telja og á það hefur menntmrh. fallizt, að miðskólapróf sé ekki lengur nægilegt, enda hafi þeim nemendum skólans fjölgað stórlega undanfarið, sem hafa meiri undirbúningsmenntun, þ.e.a.s. hafa áður verið í undirbúningsdeild sérnáms við Kennaraskóla Íslands, í menntaskóla eða hafa almennt kennarapróf. Í þessu frv. er lagt til, að nemendur skólans skuli hafa lokið prófi frá framhaldsdeildum gagnfræðaskóla með ákveðinni lágmarkseinkunn eða stundað nám í undirbúningsdeild sérnáms við kennaraskóla Íslands eða í þriðja lagi, að þeir hafi stúdentspróf, eða í fjórða og síðasta lagi, að þeir hafi almennt kennarapróf. Í núgildandi lögum er mjög ófullkomin upptalning á námsgreinum, sem kenna skal við skólann og er reynt að gera bragarbót þar á í þessu frv. Hins vegar er ekki of góð reynsla af því að gefa tæmandi upptalningu á námsgreinum í lögum, og þess vegna er hér sá varnagli sleginn, að heimilt sé að fjölga eða fækka þessum greinum við skólann með samþykki yfirstjórnar hans, án þess að lagabreytingu þurfi til, eða m.ö.o. með reglugerð. Í gildandi lögum er tala kennara við skólann takmörkuð, en það þykir ekki rétt að gera slíkt áfram, enda hefur reynslan af slíkum lagaákvæðum ekki verið góð. Því er ekki gert ráð fyrir slíkum takmörkunum í þessu frv., heldur ætlazt til þess, að starfsmannatala skólans fari eftir þeirri þörf, sem er á hverjum tíma, að mati menntmrn. og yfirstjórnar skólans. Rétt er að síðustu að vekja athygli á því nýmæli í þessu frv., að lagt er til, að Íþróttakennaraskóli Íslands annist alla íþróttakennslu við skólana á Laugarvatni. Þetta er gert, til þess að hægt sé að velja sérmenntaða kennara í hinum ýmsu greinum íþróttanna til kennslu við Íþróttakennaraskóla Íslands og ætti jafnframt að tryggja nemendum skólanna á Laugarvatni fjölbreytta íþróttakennslu. M.ö.o. hér er um tilraun að ræða til að auðvelda meiri verkaskiptingu en ætti sér stað, ef hver hinna mörgu skóla á Laugarvatni hefði sinn sér íþróttakennara og tryggja betri nýtingu þeirra, sem við íþróttakennslu fást á skólasetrinu á Laugarvatni. Þá er rétt að geta þeirra ákvæða, sem nú er lagt til að verði lögfest, en þau hafa hingað til aðeins verið venjubundin - að nokkrir þættir í starfi skólans eigi sér stað utan Laugarvatns, enda verður þetta auðveldara með bættum samgöngum. Skíðakennsla hefur farið fram við skíðaskálann á Hellisheiði og nú nokkur undanfarin ár á Seljalandsdal í Skutulsfirði eða í Hlíðarfjalli við Akureyri, auk þess sem um hefur verið að ræða skoðunar- og kynnisferðir til skóla í Reykjavík. Það hefur gefið mjög góða raun og þykir því rétt að lögfesta þetta í þessu frv. Með þessu móti vona ég, að mér hafi tekizt að gera grein fyrir aðalatriðum þessa frv. og leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði, að lokinni þessari 1. umr., vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál, en vil þó segja fáein orð. Í fyrsta lagi fagna ég hverju átaki, sem er gert til eflingar íþróttaiðkun í landinu, en þau hefðu raunar mátt vera fleiri á undanförnum árum. Ég tel þetta horfa til bóta með þessum skóla. En mig langar svona til fróðleiks að afla mér upplýsinga um 4. gr. þessa frv. Ef það mætti verða til eftirbreytni víðar þá væri gott að vita, hvaða leið hæstv. ríkisstj. hafi til þess að meta siðferði manna. Það er dálítið einkennilegt ákvæði í lögum, að nemandi skuli vera óspilltur að siðferði. Ég held, að það væri ástæða til þess, að hv. alþm. gerðu sér grein fyrir eftir hvaða formúlu verður farið við það mat. Í lið 6 er athyglisvert ákvæði; þ.e. að nemendur neyti hvorki áfengis, tóbaks né fíknilyfja. Út af fyrir sig fagna ég slíku, en þetta er gífurleg skerðing á einstaklingsfrelsi og væri fróðlegt að heyra nánari skýringar á því ákvæði. Einnig hvort það fær staðizt í lögum, að setja svo strangt ákvæði um inngöngu í þennan skóla. Ég vil svo endurtaka það, að ég fagna þessu frv.



Herra forseti. Ég get fúslega fallizt á, að ástæða sé til þess að athuga orðalag 4. gr. betur og mætti vel hugsa sér að ná því sama markmiði, sem ég veit, að öllum er ljóst, að stefnt er að með gr., með öðru og heppilegra orðalagi, en hér má finna og beini því til hv. menntmn. að taka þetta til athugunar.