Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrir nokkurri stundu gaf ríkissáttasemjari út svohljóðandi yfirlýsingu, með leyfi forseta: ,,Eftir að sáttafundi sl. nótt lauk þar sem slitnaði upp úr tilraunum til samkomulags um frestun verkfalls barst sáttasemjara bréf í dag, 11. febr. 1998, frá samninganefnd útvegsmanna þar sem hún fellst á erindi samninganefndar Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Alþýðusambands Vestfjarða frá 10. febr. 1998, enda frestist þá verkfall allra sjómannasamtaka með sama hætti. Á samningafundi í dag var staðfest að samkomulag hefur náðst á grundvelli erindis sjómannasamtakanna. Verkfalli er því frestað frá kl. 23.00 í dag, 11. febr. 1998, til kl. 23.00 þann 15. mars 1998 með samþykki samninganefnda Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Alþýðusambands Vestfjarða, Matsveinafélags Íslands, Vélstjórafélags Íslands, Vélstjórafélags Ísafjarðar, Vélstjórafélags Suðurnesja, Vélstjórafélags Vestmannaeyja, Vinnuveitendasambands Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna.`` Í ljósi þessara ánægjulegu tíðinda sem hér hafa verið birt lýsi ég því yfir að engar efnisástæður liggja lengur til grundvallar því frv. sem lagt hefur verið fram um stöðvun verkfalla á fiskiskipaflotanum á þskj. 784 og er það því hér með afturkallað. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka þeim forustumönnum samninganefndanna sem hér eiga hlut að máli fyrir að hafa stigið þetta skref. Þó að kjaradeila þeirra sé ekki leyst hefur verkfalli verið frestað og við hljótum að binda við það vonir að samninganefndarmenn noti þann tíma til þess að finna farsæla lausn á þeirri alvarlegu deilu sem hér hefur staðið.

Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hæstv. sjútvrh. að fagna þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir. Það munaði vissulega litlu, herra forseti, að gönuhlaup ríkisstjórnarinnar yrði til þess að eyðileggja möguleikana á að samningar tækjust í þessari alvarlegu kjaradeilu. En niðurstaðan sem nú liggur fyrir bendir til þess að niðurstaðan sem fékkst á mánudaginn var, þar sem stjórnarandstaðan stöðvaði framgang frv., hafi í raun leyst málið, skapað svigrúm til að sjómenn og aðilar deilunnar gætu tekið á því með eðlilegum hætti. Það er fagnaðarefni fyrir Alþingi og fyrir alla aðila þessa máls og ég tek undir þau orð hæstv. sjútvrh. Ég tel líka ástæðu til að ítreka í tilefni af þessum tíðindum og því sem fram fór hér fyrr í dag að stjórnarandstaðan var í sínum fulla rétti. Stjórnarandstaðan misbeitti ekki valdi að neinu leyti í þessu máli. Hún hafði sinn fulla rétt samkvæmt þingsköpum sem eru lög landsins. Við stjórnarandstöðuþingmenn mótmæltum ásökunum um það í umræðum um þessi mál í dag, að við hefðum misbeitt valdi okkar, og á fundi hjá hæstv. forseta fyrr í dag ítrekuðum við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar þau mótmæli og hæstv. forseti Alþingis ákvað að fara yfir þau mál sérstaklega og kvaðst mundu tilkynna mat sitt á stöðunni væntanlega í upphafi fundar á morgun. Það er mjög mikilvægt að þannig hefur verið komið til móts við þau sjónarmið sem við settum hér fram. Þetta vil ég láta koma fram um leið og ég fagna því að gönuhlaup ríkisstjórnarinnar varð ekki til þess að þjóðin yrði fyrir stórfelldu tjóni af þeirri vinnudeilu sem hefur staðið yfir.

Herra forseti. Ég fagna því að verkfalli hafi verið frestað á fiskiskipaflotanum og ég fagna því sömuleiðis að hæstv. ríkisstjórn hefur dregið frv. sitt til baka. Nú er málið komið í eðlilegan farveg og það er von mín að kjarasamningar náist. Það er hins vegar alveg ljóst að þetta hefði ekki náð fram að ganga ef vilja ríkisstjórnarinnar hefði verið fylgt að fullu eins og hann var kynntur hér á mánudaginn, því að það gekk út á að það frv. sem hér er verið að draga til baka, hefði verið lögfest í gær. Það sýnir að mínu mati, herra forseti, að afstaða okkar í stjórnarandstöðunni við þinglega meðferð málsins var rétt, formlega rétt, og hún var líka rétt mat á þeirri stöðu augnabliksins. Það fylgja góðar óskir til samningsaðila við það verkefni sem núna bíður þeirra. Þeir hafa ekki langan tíma til að ganga frá þessu máli. Ég vil ítreka að lokum, herra forseti, ábyrgð samningsaðila í þessu ferli. Nú er málið hjá þeim og þeim ber að reyna að leiða það til lykta með kjarasamningi þannig að þetta mál komi ekki aftur inn á Alþingi. Það er ósk mín, herra forseti, að svo takist til.

Herra forseti. Heimsbyggðin hefur fylgst með því undanfarna daga og vikur hvernig Bandaríkjamenn hafa hert á áróðursstríði sínu gegn Írak. Þeir hafa dregið ógrynni liðs saman á Persaflóa og bandarískir ráðamenn hafa farið eins og þeytispjöld um heiminn til að afla liðsmanna í þessar fyrirhuguðu árásir á Írak. Ekki þarf ýkja frjótt hugmyndaflug til að láta sér detta í hug að hin aukna harka Bandaríkjamanna undir forustu forsetans standi í samhengi við vandræði hans heima fyrir. Vel heppnað sjónvarpsstríð sem CNN og allar hinar stöðvarnar sæju um að koma inn í stofur vítt og breitt um heiminn mundi auðvitað draga athyglina frá öllum fíflaganginum í kringum meint kvennafar forsetans. Liðssafnaðurinn hefur gengið fremur illa og lengi vel voru það einungis Bretar sem fylgdu hinum stríðsáköfu Bandaríkjamönnum að málum. Nú hafa að vísu nokkrar aðrar þjóðir verið að láta undan þrýstingi enda ekkert til sparað. Mjög hörð andstaða er á hinn bóginn við þessar fyrirhuguðu árásir. Mörg Arabaríki sem studdu aðgerðirnar gegn Írak í kjölfar innrásarinnar í Kúveit hafa nú algerlega neitað stuðningi þrátt fyrir þrýsting og hótanir frá Bandaríkjamönnum. Rússland, Kína, Frakkland og fleiri stórþjóðir hafa sömuleiðis mismunandi ákveðið komið andstöðu sinni á framfæri. Andstaðan við þessar fyrirhuguðu árásir nú ofan í allar þjáningarnar sem almenningur í Írak hefur þolað undir sjö ára viðskiptabanni byggir m.a. á þessu: Í fyrsta lagi orkar það mjög tvímælis að hægt sé að túlka ályktanir Sameinuðu þjóðanna eða öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna þannig að í þeim felist að Bandaríkjamenn eða nokkrir aðrir þess vegna hafi rétt til að gera einhliða árás á Írak út af ágreiningi um vopnaeftirlit. Staðan er að þessu leyti gerólík því sem var í Flóabardaga. Aðgerðin verði því hrein og klár árás, ófriðaraðgerð og ofbeldisaðgerð og þar með margfalt brot á alþjóðalögum. Í öðru lagi er óhugsandi annað en að óbreyttir borgarar verði fórnarlömb í stórum stíl. Þannig er talið að 150 þúsund óbreyttir borgarar hafi fallið í loftárásunum sem tengdust Flóabardaga. Engar líkur eru á því í þriðja lagi nú frekar en í Flóabardaga að Saddam Hussein verði steypt af stóli, enda ekki yfirlýstur tilgangur aðgerðanna að sögn Bandaríkjamanna. Þvert á móti eru líkur til að aðgerðin auki enn á hatur almennings í Írak á Vesturlöndum og Bandaríkjamönnum sem Hussein hefur nýst vel til að viðhalda ógnarstjórn sinni. Í fjórða lagi munu tilraunir til að leysa deiluna um vopnaeftirlitið með friðsamlegum hætti og slaka í kjölfarið á viðskiptabanninu til að lina þjáningar og koma í veg fyrir áframhaldandi dauða barna og almennings í Írak fara út um þúfur. Þær tilraunir verða sprengdar í tætlur ef árásir hefjast. Það kom því, herra forseti, eins og þruma úr heiðskíru lofti þegar hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson bauð Bandaríkjamönnum stuðning óumbeðið nú í hádegisfréttunum. Þannig gerðist hæstv. ráðherra í raun og veru fyrsti sjálfboðaliðinn í þessari stuðningsmannasveit fyrirhugaðra hernaðaraðgerða sem vitað er um í heiminum. Hæstv. ráðherra sagði í viðtali við fréttamenn m.a.: ,,En ef hann [Saddam Hussein] fer ekki að tilmælum Sameinuðu þjóðanna þá tel ég að nauðsynlegt sé að íhuga það vandlega þegar þar að kemur hvort ekki verði að fylgja því fram með öðrum hætti og þá með þeim hætti sem Bandaríkjamenn eru að leita til.`` Halldór Ásgrímsson segir að ekki hafi borist sérstakar beiðnir frá Bandaríkjunum vegna aukinnar flugumferðar um Keflavíkurflugvöll vegna hugsanlegra átaka við Persaflóa --- eða svo vitnað sé beint: ,,Það hefur engin beiðni borist. Hins vegar geri ég ráð fyrir því að ef til þess kemur þá þurfum við að vera viðbúnir slíku eins og var í Flóabardaga á sínum tíma þannig að við erum viðbúnir því að slík beiðni berist.`` Fréttamaður spyr: ,,Og verður henni svarað jákvætt?`` Halldór Ásgrímsson svarar: ,,Það er að mínu mati ekkert annað að gera en að taka því jákvætt.`` Manni verður auðvitað, herra forseti, einnig hugsað til hæstv. menntmrh. Björns Bjarnasonar og herstyrksins sem hann hugðist koma á fót. En sá her er víst ekki kominn til sögunnar og verður ekki boðinn fram að þessu sinni. Ég mótmæli því, herra forseti, að Ísland verði dregið inn í þennan vitfirrta stríðsleik Bandaríkjamanna. Ég fer fram á að hæstv. utanrrh. lýsi andstöðu við þessi áform af Íslands hálfu. Ég spyr: Er það virkilega mótuð stefna af Íslands hálfu að styðja loftárásir á Írak e.t.v. á næstu sólarhringum sem geta kostað þúsundir óbreyttra borgara lífið? Hefur verið gerð ríkisstjórnarsamþykkt í því sambandi? Hefur utanrmn. Alþingis verið höfð með í ráðum eða verður það gert?

Herra forseti. Það er sjálfsögðu von okkar allra að friðsamleg lausn fáist á þeirri deilu sem stendur yfir. Margir koma að því og vinna þar mjög gott starf. Það er gert á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það er gert tvíhliða gagnvart Írak, bæði hafa Rússar komið þar að og Frakkar. Það er algjört lykilatriði í þessu máli að Saddam Hussein veiti eftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna óheftan aðgang að byggingum í Írak. Án þess að það sé gert er ekki um neina lausn að ræða. Það liggja því miður fyrir staðfestar upplýsingar um að til séu 25 eldflaugaoddar sem eru fullir af antraxbakteríum. Og Írakar höfðu fullyrt að þeir hefðu eyðilagt þessa eldflaugaodda í kjölfar Persaflóastríðsins. Þegar eftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna báðu Íraka um að sýna eyðileggingarvottorð eða þann stað þar sem eyðilegging þessara odda hefði farið fram gátu þeir hvorki né vildu orðið við slíkri beiðni. Jafnframt er annað dæmi um framleiðslu efnavopna í vökvakenndu formi. Írakar héldu því fyrst fram að þeir hefðu ekki framleitt slík vopn. Síðan breyttu þeir því og sögðust aðeins hafa framleitt um sex þúsund lítra af þessum eiturvökva en það liggur fyrir full vitneskja um að magnið sé ekki undir 200 þúsund lítrum. Þetta vandamál er dæmigert fyrir það hvernig eftirlitsverkið hefur gengið. Og það er ekki hægt að líða að Saddam Hussein komist upp með að brjóta það sem hann hefur undirgengist áður í þessu sambandi. Það eru því miður engar líkur á því að hann muni gera það nema fyrir þann þrýsting sem hann er nú beittur bæði af Bandaríkjamönnum og öðrum, því miður. Hann má ekki komast upp með það að virða að vettugi kröfur um eftirlit. Hann hefur sýnt það að hann getur framleitt og er tilbúinn til að beita ógnarvopnum. Og það gerir hann jafnvel gegn eigin borgurum, fyrir utan annað framferði sem hann viðhefur gagnvart þeim. Að mínu mati er valdbeiting síðasta úrræðið sem hægt er að hafa í frammi í þessu máli. En hann verður að skilja að hér er um raunverulega hótun að ræða og þetta mál verður að leysa. Það er sjálfsögðu Saddam Hussein sem hefur valdið varðandi það hvaða úrræði verði beitt. Eins og ég sagði í hádegisfréttum þá hafa ekki komið fram formleg tilmæli um að hér fari umferð í gegn vegna hugsanlegra átaka, enda hefur engin slík ákvörðun verið tekin. En það er rétt að við erum viðbúnir slíkri beiðni og það er mat mitt að ef slík beiðni kemur, þá eigum við að taka hana til umfjöllunar með jákvæðum hætti. En ég vona svo sannarlega að til þess komi ekki því ég vænti þess að Saddam Hussein láti undan þrýstingi heimsbyggðarinnar. Það eru ekki aðeins Bandaríkjamenn sem vilja stöðva þennan mann, það er öll heimsbyggðin því hann ógnar heimsöryggi. Og það er nauðsynlegt að þessi maður skilji hlutina eins og þeir eru fram settir. Ég hef ekki trú á því, samkvæmt þeirri reynslu sem heimsbyggðin hefur af glæpum hans, að hann skilji neitt annað en alvöruna. En við verðum að vænta þess og vona að hann láti undan áður en til einhvers slíks kemur.

Herra forseti. Vissulega eru alvarlegir hlutir að gerast við Persaflóa og eins og áður hefur komið fram í umræðum á Alþingi er vandinn enn á ný einræðisherrann og hinn miskunnarlausi harðstjóri sem ræður ríkjum í Írak og stjórn hans. Málið er ekki tvíhliða deila milli Íraks og Bandaríkjanna ef einhver skyldi halda það. Málið er deila milli Íraks og Sameinuðu þjóðanna, þ.e. Íraks og alþjóðasamfélagsins í heild sinni. Enginn ráðamaður, hvorki á Vesturlöndum né annars staðar, hefur neinn sérstakan áhuga á því að ráðast á Írak að tilefnislausu. Menn eru ekki að hugsa sér til landvinninga á þeim slóðum. Hins vegar er það svo að stjórnin í Írak liggur undir þeim rökstudda grun að hafa komið sér upp gríðarlegu magni af stórhættulegum sýklavopnum og efnavopnum og lá um tíma undir grun um að vera að koma sér upp kjarnorkuvopnum sem menn telja reyndar að ekki sé lengur hætta á. Stjórnin í Írak hefur gengist undir skuldbindingar gagnvart Sameinuðu þjóðunum um að Sameinuðu þjóðirnar megi leita af sér allan grun í þessu efni. Við þær skuldbindingar hefur hún ekki staðið og vopnaeftirlitsnefndin undir forustu Ástralíumannsins Butlers fær ekki að vinna sitt verk eins og ætlast er til. Þetta er vandamálið í hnotskurn, þetta er vandinn sem alþjóðasamfélagið stendur frammi fyrir. Á að taka áhættuna á því að einræðisherrann í Írak byrji að kasta vopnum sínum og sprengjum og noti eldflaugar sínar á nágrannaríki sín, til að mynda á Ísrael eða önnur Arabaríki þar í nágrenninu sem hafa verið honum andsnúin eða á að grípa í taumana fyrir fram? Á að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í hann eða ekki? Um það snýst málið. Íslendingar verða að standa með hinu alþjóðlega samfélagi sem við erum hluti af, í þessu máli, og ekkert annað kemur til greina að mínum dómi.

Herra forseti. Ég tel brýnt að þetta mál sé rætt á hinu háa Alþingi en tenging Íslands við hugsanleg hernaðarleg átök er mikið alvörumál. Af svörum hæstv. ráðherra mátti dæma að hann byggist jafnvel við að sérstök ósk kæmi um flugumferð um Keflavíkurflugvöll og þá yrði því svarað jákvætt. Í fyrsta lagi ítreka ég þá spurningu sem var borin fram hvort málið hafi verið rætt í utanrmn. Einnig tek ég fram að þetta er ekki alveg sambærilegt mál og aðdragandinn að Flóabardaga þar sem mun fleiri þjóðir voru aðilar að. Ég vildi gjarnan að upplýst væri hvort jákvætt svar, ef slík beiðni bærist, væri á grundvelli varnarsamningsins eða á grundvelli aðildar okkar að NATO sem svör yrðu gefin í þeim efnum. En afstaða okkar Íslendinga gagnvart Írak og deilunum við Persaflóa markast fyrst og fremst af afstöðu Sameinuðu þjóðanna. Að sjálfsögðu styðjum við ályktanir og stefnu Sameinuðu þjóðanna, þar með talinn þrýsting þeirra sem hefur komið fram í afstöðu Kofi Annans aðalritara og Bandaríkjanna við að framfylgja samþykktum Sameinuðu þjóðanna. Þar ber vitaskuld hæst að staðið verði við ákvæði sem lúta að vopnaeftirliti. Þar hafa Írakar alls ekki staðið við skuldbindingar sínar. Slíkt er algjörlega ólíðandi og ber að styðja aukinn þrýsting á því sviði. Vitaskuld kemur til álita að létta á viðskiptabanninu í áföngum, eins og m.a. Kofi Annan hefur lagt til enda áhrif þess á saklaust fólk óbærileg. Þetta hangir allt saman og við jafnaðarmenn vonumst til að friðsamleg lausn finnist á málinu en ekki má leika nokkur vafi á því að við ásamt öðrum þjóðum erum reiðubúin til að knýja á um að lögmætar samþykktir Sameinuðu þjóðanna nái fram að ganga. Við verðum hins vegar, herra forseti, að ræða markvisst afstöðu og þátttöku Íslendinga í málinu, ekki aðeins á hinu háa Alþingi heldur einnig innan utanrmn.

Herra forseti. Það þurfti að segja mér oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að hæstv. utanrrh. væri farinn að bjóða að fyrra bragði fram hernaðaraðstöðu hér á landi vegna yfirvofandi árásar á Írak. Það fer ekki milli mála þegar skoðuð eru orð hans í útvarpsfréttum í dag að þar er ekki um venjuleg viðbrögð að ræða heldur ótímabært frumkvæði. Hvaða nauðsyn bar til þessa frumkvæðis? Er hæstv. ráðherra einhver sérstakur áhugamaður um þátttöku Íslendinga í slíkum hernaðarátökum sem eru hugsanlega fram undan? Því miður má segja að þetta, ég vil segja frumhlaup hæstv. ráðherra, sé í stíl við það sem þjóðin hefur orðið vitni að á þeim langa tíma sem hún hefur mátt þola erlenda hersetu í landinu. Það er einu sinni svo að þrátt fyrir mikinn ágreining og átök um hersetuna var þó framan af hægt að skilja röksemdir þeirra sem vilja fyrir alla muni hafa samskipti við Bandaríkjamenn í þessu efni og alltaf var því haldið á lofti að um tímabundna aðgerð væri að ræða. En eftir gagngerar breytingar á heimsmyndinni og aðstæðum öllum hefur talsmönnum hersetunnar gengið æ verr að rökstyðja nauðsyn hennar og augljóst að þar ráða fyrst og fremst efnahagslegir hagsmunir. Þannig hafa íslenskir ráðamenn sótt fast við bandaríska ráðamenn að þeir dragi ekki úr starfsemi á Keflavíkurflugvelli eins og þeir hafa viljað gera. Frumhlaup hæstv. utanrrh. gæti bent til þess að hann sé á vissan hátt að grípa þetta tækifæri, svo geðfellt sem það er, til að reyna að sannfæra bandaríska ráðamenn um nauðsyn áframhaldandi hersetu og hernaðarumsvifa á Keflavíkurflugvelli. Herra forseti. Ég harma það og mótmæli því að Íslendingar taki þátt í þessum hildarleik eins og allt bendir til ef marka má ótímabær orð hæstv. utanrrh.

Virðulegi forseti. Tilefni umræðunnar eru ummæli hæstv. utanrrh. um notkun á Keflavíkurflugvelli ef til hernaðarátaka Bandaríkjanna gegn Írak kemur. Ummæli ráðherrans gefa til kynna að ef sóst verður eftir heimild til að nota flugvöllinn sem þjónustuflugvöll vegna hernaðaraðgerða sé ekkert annað að gera en svara því jákvætt. Íslendingar styðja stefnu Sameinuðu þjóðanna um vopnaeftirlit og vonandi kemst það friðsamlega á. Hótanir Bandaríkjamanna um hernaðaríhlutun eru mjög umdeildar í nágrannalöndum okkar, bæði innan og utan NATO. Nú spyr ég hæstv. utanrrh. hvort ég skildi hann rétt áðan að hann og íslenska ríkisstjórnin séu sammála stefnu Bandaríkjamanna um nauðsyn á hernaðarárás ef friðsamlegu vopnaeftirliti verður ekki komið við eins og Sameinuðu þjóðirnar óska. Vegna orða Geirs H. Haardes áðan um eðli deilunnar vil ég enn fremur spyrja hæstv. utanrrh. Það er skilningur minn að það séu Bandaríkjamenn sem eru að boða hernaðaraðgerðir en ekki Sameinuðu þjóðirnar og ekki NATO og því vil ég spyrja hvort utanrrh. sé sammála því og þá hvort þess vegna sé ekki mögulegt að neita því að Keflavíkurflugvöllur verði notaður í þessu skyni þótt við séum í NATO eða hvort vera okkar í NATO takmarkar möguleika íslensku ríkisstjórnarinnar til sjálfstæðrar afstöðu í málinu. Árás á Írak mun bitna á saklausum borgurum og því ber að leysa þessa deilu sem aðrar á friðsamlegan hátt án hernaðarátaka. Að nota Keflavíkurflugvöll sem hernaðarflugvöll skapar hættuástand sem ber að forðast með öllu.

Virðulegi forseti. Mjög margar spurningar koma upp þegar hæstv. utanrrh. Íslands gefur yfirlýsingar af því tagi sem komu fram í fjölmiðlum í hádeginu. Það er m.a. spurningin: Hefur hæstv. utanrrh. fullvissu fyrir því að sú hernaðaratlaga sem ráðgerð er af hálfu Bandaríkjanna hafi stuðning öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og um leið hinna Sameinuðu þjóða? Er hæstv. utanrrh. viss um að sú árás sem er í undirbúningi sé undirbúin eða yrði framkvæmd með skýru umboði Sameinuðu þjóðanna? Ég held að framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Kofi Annan, sé í miklum vafa um að hægt sé að teygja samþykktir sem tengdust Flóabardaga og því tímabili yfir á þær aðstæður sem nú ríkja. Þetta eru lykilspurningar í sambandi við frumhlaup hæstv. utanrrh. sem er ekki hægt að kalla annað. Ef það er svo að hæstv. utanrmn. hafi ekki einu sinni fjallað um málið áður en hæstv. ráðherra gefur yfirlýsingarnar finnst mér að hæstv. ráðherra sé kominn á ansi tæpt vað. Við lesum í málgögnum, í virtum blöðum Vestur-Evrópu, miklar og sterkar efasemdir við þær aðgerðir sem eru nú í undirbúningi. Þar eru bæði dregin fram almenn pólitísk rök en einnig hernaðarleg rök um leiðangra af þessum toga og hættuna á því að ef illa færi og árásarskeyti hittu t.d. meint sýklavopn og annað þess háttar til hvers það myndi leiða. 

Herra forseti. Ég tek undir þann málflutning sem hæstv. utanrrh. hafði um málið og tel að hann sé í fullu samræmi við afstöðu Íslands í málum af þessu tagi sem upp hafa komið á undanförnum árum og áratugum. Ísland hefur aldrei skorist úr leik að taka þátt í sameiginlegum aðgerðum á vegum Sameinuðu þjóðanna sem miða að því að stuðla að friði í heiminum og sporna við því að einræðisherrar færi út veldi sitt. Það liggur alveg ljóst fyrir í málinu hvað sem hv. stjórnarandstæðingar segja að heimsbyggðin öll stendur frammi fyrir því að einræðisherra við Persaflóa hefur komið sér upp sýklavopnum og eiturvopnum og menn vænta þess að hann muni jafnvel búa sig undir að beita þessum vopnum. Það er þetta sem menn standa frammi fyrir. Það er gagnvart slíkum hótunum sem menn standa frammi fyrir og eru að velta fyrir sér hvernig við á að bregðast. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að aðgerðirnar eru flóknar og ekki auðvelt að átta sig á því hvernig á að beita vopnavaldi til að koma í veg fyrir æðið í þessum manni en hitt er ljóst að hann hefur komið sér upp þessum vopnum og menn hafa kynnst því að hann er reiðubúinn til að beita þeim vopnum sem hann ræður yfir. Það er þessi hætta sem mannkynið stendur frammi fyrir og það er málstaðurinn gegn þessum manni sem Ísland er að leggja lið með þeim yfirlýsingum sem utanrrh. gaf í dag. Ef menn telja að með því snúist menn gegn hagsmunum Íslands held ég að þeir séu algerlega á röngu róli og átti sig í raun ekki á því um hvað málið snýst. Það alvarlega í málinu er að einræðisherra hefur náð að sölsa undir sig og koma sér upp eiturefnum, efnavopnum og virðist reiðubúinn að beita þeim fái hann tækifæri til þess.

Herra forseti. Hvað sem öllu öðru líður hefur komið í ljós að við eigum í ríkisstjórn Íslands einkar öfluga hermálaráðherra sem eru greinilega tilbúnir til að fara sjálfir í stríðið. Málflutningur hæstv. menntmrh. og hæstv. utanrrh. áðan í þessum efnum var satt að segja alveg ótrúlegur. Þeir tala alltaf eins og það búi bara einn maður í Írak. Hann heitir Saddam Hussein. Þar séu ekki konur, þar séu ekki börn, þar sé ekki annað fólk. Þar sé bara þessi eini vondi maður sem búi í þessu landi og auðvitað megi sýna honum hvaða hörku sem er. Veruleikinn er hins vegar ekki svona. Þess vegna vekur málflutningur þeirra upp fjölmargar mjög alvarlegar spurningar. Í fyrsta lagi þessa: Er utanrrh. Íslands tilbúinn að axla fyrir hönd íslensku þjóðarinnar þá meðábyrgð sem kynni að skapast vegna loftárása á íröksku þjóðina, þ.e. á enn frekari dauða og þjáningum saklausra borgara? Erum við tilbúin að axla þessa ábyrgð? Í öðru lagi: Telur utanrrh. rétt að hervaldi verði beitt gegn öllum ríkjum sem neita að framfylgja ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og búa yfir tortímingarvopnum? Í þriðja lagi: Er utanrrh. tilbúinn til að beita sér fyrir því að hann eða einhverjir á hans vegum heimsæki Írak til að sjá af eigin raun afleiðingar þeirra aðgerða gegn íröksku þjóðinni sem hann hótar nú fyrir hönd íslensku þjóðarinnar? Í fjórða lagi: Hvað er það sérstaklega sem ríkisstjórn Íslands vill sprengja í Írak, hve mikið, hversu lengi og hvað svo? Fimmta spurningin er: Getur Ísland ekki haft sjálfstæða afstöðu og neitað um aðgang að Keflavíkurflugvelli? Þessar spurningar og margar fleiri vakna. Það er líka umhugsunarefni að þegar svo alvarleg stríðsyfirlýsing birtist af hálfu Íslands, þá skuli menn ekki hafa svo mikið við að kalla saman utanrmn. til fundar.

Herra forseti. Menn hafa haldið því fram að skilin milli flokka hafi minnkað á undanförnum árum. Þó er athyglisvert að Alþb. virðist vera algerlega einangrað í umræðunni, í þeim gamla tíma sem þeir standa fyrir í þessari umræðu. Það vekur vissulega pólitíska athygli. Hér er því haldið fram að hæstv. utanrrh. hafi aðspurður sýnt frumhlaup með varfærnislegum yfirlýsingum sínum í útvarpi í dag. Það er auðvitað fjarri öllu lagi. Jafnvel er látið þannig í veðri vaka að þessar agaráðstafanir gagnvart Saddam Hussein hangi alfarið á afstöðu Íslands og íslenska utanrrh. Það er jafnvel gefið í skyn að árásir þær sem hugsanlega þurfa að fylgja sem liður í að halda þessum einræðisherra til aga eigi að fara fram héðan. Menn eru aðeins að tala um að umferð um Keflavíkurflugvöll geti aukist vegna uppbyggingar og umsvifa til að tryggja að þessum manni sé sýnt hver afstaða þjóða heimsins er til hans. Það er gefið til kynna að hæstv. utanrrh. hafi hvað fyrstur manna gefið slík svör. Portúgalar hafa þegar gefið yfirlýsingar varðandi Azor-eyjar. Spánn hefur gefið yfirlýsingar. Helmut Kohl, kanslari Þýskalands, hefur þegar gefið yfirlýsingar, ekki bara um að liðsflutningar geti átt sér stað um flugvelli í Þýskalandi, heldur að árásir á Írak megi fara fram þaðan. Það að gefa hér í skyn að hæstv. utanrrh. sé með flumbrugang og fari á undan öllum öðrum er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Hæstv. utanrrh. hefur tekið fullkomlega eðlilega á þessu máli í alla staði.

Herra forseti. Ég þakka svörin skv. venju, en ég hlýt um leið að lýsa yfir bæði furðu og vonbrigðum með það hvernig hæstv. ráðherrar og hv. formaður utanrmn. tala hér. Að heyra þá tala eins og hauka og nota sömu rök og Bandaríkjamenn hafa notað undanfarna daga til að réttlæta hugsanlegan dauða þúsunda eða tugþúsunda óbreyttra borgara í þessum árásum er með ólíkindum. Það er rangt sem haldið er fram um að hér sé um alþjóðaaðgerðir að þar sem Íslandi beri skylda til að axla nokkra ábyrgð. Við gætum að sjálfsögðu tekið til þessari deilu nú og stöðunni í henni með sjálfstæðri afstöðu eins og t.d. NATO-ríkið Frakkland. Hér er auðvitað ekkert annað á ferðinni en venjubundinn aftaníossagangur við Bandaríkjamenn. Þegar Madeleine Albright, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, var spurð að því hvernig Bandaríkjamenn hygðust að alþjóðalögum réttlæta hugsanlegan dauða þúsunda eða tugþúsunda óbreyttra borgara í væntanlegum loftárásum m.a. á Bagdad, þá svaraði ráðherrann að sjálfsögðu: ,,Það verður þá Saddam Hussein að kenna.`` Þannig var endir hennar ræðu. Hér eru hafðar uppi sambærilegar réttlætingar. Það er ömurlegt, herra forseti. Ég mótmæli því að Ísland sé dregið inn í þennan vitfirrta stríðsleik. Ég skammast mín fyrir það, herra forseti, að íslenskir ráðamenn skuli ekki hafa haft manndóm í sér til að hverfa frá stuðningi við viðskiptabannið. Þannig bera íslenskir ráðamenn, fyrir hönd þjóðarinnar, ábyrgð á harmleiknum í Írak. Það er ömurlegt að vita til að meira en ein og hálf milljón manna skuli fallin í þessum harmleik. Enn tala menn eins og þessar sjö ára hörmungar hafi ekkert kennt þeim. Enn þá ömurlegra verður það ef aukið verður á hörmungar almennings í Írak með þeim vitfirrtu árásum sem nú eru fyrirhugaðar.

Herra forseti. Hér hafa komið fram margar spurningar sem ég get því miður ekki svarað á þeim stutta tíma sem ég hef hér til umráða. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að enda við að segja að við hefðum ekki átt að standa að viðskiptabanninu. Hann sagði að við hefðum átt að draga okkur út úr því og brjóta þar með gegn samþykktum Sameinuðu þjóðanna og öryggisráðsins. Er þingmaðurinn að halda því fram að við eigum að segja okkur úr Sameinuðu þjóðunum eða hvað?

Nei.

Við höfum skyldur gagnvart Sameinuðu þjóðunum og við getum ekki dregið okkur einhliða út úr viðskiptabanninu. Það er ekkert hægt að hlusta á það daglega hér á Alþingi að við getum dregið okkur einhliða út úr þessu viðskiptabanni. Þingmenn stjórnarandstöðunnar, Alþb., hafa verið að halda því fram.

Nei.

Það er algerlega rangt. Nú segir hv. þm. nei.

Að beita sér fyrir því að...

Hann er að beita sér fyrir því. Það er dálítið annað og ekki það sem hv. þm. sagði hér áðan. Það liggur fyrir að Ísland verður ekki dregið inn í þessar hernaðaraðgerðir vegna þess að Ísland hefur engan her. Í mesta lagi yrði leyft, ef til þess kemur sem við skulum vona að verði ekki, að einhverjir flutningar gætu farið hér um, m.a. til að tryggja öryggi þeirra sem taka þátt í þessu. Það skiptir líka máli, því þar er um bandamenn okkar að ræða. Við verðum líka að huga að öryggi þeirra sem þrátt fyrir allt eru að reyna að tryggja heimsfriðinn. Ég ítreka að ég vona að til þessa komi ekki og ég er sannfærður um að Saddam Hussein lætur ekki undan í þessu sambandi nema hann horfi framan í alvöruna. Ég spyr þá þingmenn sem deila á okkur fyrir þá afstöðu sem við höfum tekið: Hvernig vilja þeir leysa þetta mál? Hafa þeir trú á því að þau vopn sem þeir vilja beita muni duga?