Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þm. Skagf. og hv. 2. þm. Eyf. flytjum brtt. við frv. á þskj. 529, sem mér þykir hlýða að gera grein fyrir. Hv. frsm. n. hefur gert grein fyrir málinu í heild, og mun ég ekki víkja mikið að því, enda er ég till. n. yfirleitt samþykkur. En í sambandi við till. okkar verð ég að gera nokkra grein fyrir aðdraganda þessa máls. Lögunum var breytt árið 1947, og síðan hefur verið unnið að fjárskiptum og fé lógað árlega samkvæmt l. Það var svo komið haustið 1948, að farið höfðu fram fjárskipti í Dalasýslu, Strandasýslu, Húnavatnssýslu og í Skagafirði að Héraðsvötnum. Sömuleiðis hafa fjárskipti farið fram austan frá, svo að búið er að lóga fé alla leið að Eyjafjarðargirðingu,. Svæðið milli Eyjafjarðargirðingar og Héraðsvatna er hins vegar eftir. Á þessu svæði er margt fé, og er uggur í mönnum, að óhöpp kunni að leiða af þessu sýkta svæði, þar sem hætta er á því, að sýkt fé brjótist yfir varnarlínurnar og sýki fjárstofninn á hinum heilbrigðu svæðum. Það var því mikið kapp lagt á það að fá bændur á þessu svæði til að samþykkja fjárskipti, svo að svæðið allt yrði hreinsað. Það fór fram atkvgr. um þetta, en sá meiri hl., sem tilskilinn er, náðist ekki. Þetta þóttu ill tíðindi, og var hafin mikil „agitation“ fyrir því, að atkvgr. færi fram aftur, til þess að reyna að fá lögmætan meiri hluta. Það fór líka svo við seinni atkvgr., að næg þátttaka varð til þess, að þetta mætti verða. Þetta var gert fyrir eindregin tilmæli hins opinbera og gengið var út frá því, að þessir menn, sem lóguðu fé sínu, fengju sömu bætur og þá voru ákveðnar í l. og greiddar höfðu verið undanfarin ár. Það þarf ekki að orðlengja um þetta. Þessir bændur lóguðu fé sínu samkvæmt löglega gerðum samþykktum, staðfestum af stjórnarráðinu, og það er því raunverulega samningur milli stjórnarráðsins og bænda, að þeir fái þessar bætur. Nú, er bændur þessir hafa fargað fé sínu, kemur hér fram frv. á Alþ. um, að gerðar verði ráðstafanir í þessum efnum, sem hafa það í för með sér, að þessir menn sitja við önnur og lakari kjör en áður. T.d. er ráðgert, að þeim verði greitt með skuldabréfum, en ekki peningum. Þessir menn hafa ekki alls kostar getað unað við þetta. Þeim finnst, að með þessu séu gerðir samningar brotnir og að hið opinbera gangi með þessu á gefin heit. Mér dettur ekki í hug að neita því, að með þessu frv. sé stefnt að auknu öryggi í þessum efnum, með því að flýta fyrir fjárskurði. Þetta viðurkenni ég og flestir menn, sem hugsa rólega um málið, og till. okkar er sniðin með það fyrir augum. Ég viðurkenni líka, að breyt., sem gerðar hafa verið, miða að því að greiða úr og gera málið aðgengilegra, en það var í upphafi. En ég vil spyrja hv. þm., hvað þeir hefðu gert, ef þeir hefðu samið við mann um ákveðinn verknað á sömu lund og gegn sömu greiðslu og venja hefði verið undanfarið, en það hefði að vísu ekki verið beint tekið fram, að greiðsla skyldi fara fram í peningum, en svo hefði ætíð verið. Hvað yrði sagt, ef ég eða einhver annar í stað þess að greiða í peningum, elns og venja hefði verið, innti greiðsluna af hendi í skuldabréfum, sem ekki ætti að borga fyrr en eftir fimm ár? Mér þykir ekki trúlegt, að verkamenn mundu fallast á slíkt, og ég tel það efasamt, að nokkur okkar vildi fremja slíkan verknað, við mundum ekki telja það sæmandi. Og ef það er ekki sæmandi prívatmönnum, er hæpið að það sé Alþ. sæmandi. Ég viðurkenni tilgang frv., og mér er það persónulegt áhugamál, að fjárskurður dragist ekki úr hömlu. Með frv. er stefnt að auknu öryggi fyrir málið í heild, en við flm. þessarar till. leggjum áherzlu á, að þeir, sem lógað hafa fé sínu samkvæmt ákvæðum eldri l., verði ekki skyldaðir til að taka við greiðslu í skuldabréfum. Í stað þess viljum við, að leitað verði frjálsra samninga um það, að þessir menn taki bréfin upp í þær greiðslur, sem þeim ber að fá vegna fjárskiptanna, og að búnaðarsamböndin vinni að því, að svo mætti verða. Ég teldi það skyldu mína að vinna að því, og þannig mun vera um fleiri. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja. Ég hef gert nokkra grein fyrir till. okkar þrímenninganna og vænti þess, að menn hafi áttað sig á, hvað fyrir okkur vakir.



Herra forseti. Ég vil með nokkrum orðum víkja að þeim ræðum, sem haldnar hafa verið siðan ég flutti framsöguræðu mína, og þeim brtt., sem fram hafa komið. Fyrst vil ég minnast á brtt. hv. 2. þm. Rang. (IngJ) um, að vextir af bréfunum verði 6% í stað 4%. Það má auðvitað halda um það hjartnæmar ræður, að það sé ósanngjarnt, að bændur fái ekki nema 4% í vexti af bréfunum. Ég mundi líka geta gert það, ef ég vildi fara í föt hv. 2. þm. Rang. Hv. þm. þarf ekki að halda, að ég eða aðrir, sem vitum, að þessi þungi kemur fyrst og fremst niður á umbjóðendum okkar, séum að skera niður okkur til gamans. Við værum ánægðir, ef við gætum lagt til, að vextirnir skyldu vera 6 eða 8%. En við höfum séð okkur tilneydda, til þess að sjá heildarmálinu farborða, að binda þá við 4%. Ef málið strandar, þá verður það erfiðara fyrir bændur, en að taka við bréfum, sem gefa 4% vexti. Hv. þm. sagði, að bændur væru með þessu að lána ríkinu gegn lægri vöxtum en það gæti fengið annars staðar. Þetta er orðaleikur hjá hv. þm. Hér er um frest á greiðslu að ræða, og vextirnir eru nærri sparisjóðsvöxtum. Við töldum þetta bót frá því, sem áður var, er gert var ráð fyrir því, að bréfin yrðu vaxtalaus. Ég mundi glaður greiða atkv, með till. hv. þm., ef ég teldi, að ríkið hefði fullar hendur fjár til framkvæmda, en við höfum litið svo á, að ástandið væri þannig, að ekki væri fært að íþyngja því fram yfir það, sem nauðsynlegt væri. Þá minntist hv. 1. þm. Árn. (JörB) á brtt. n. um að hækka hlutfall bréfanna frá því, sem upphaflega var ákveðið, og taldi, að með þessu væri þyngt á bændum fram yfir það, sem vert væri og æskilegt. Ég get sagt það sama við hann og hv. 2. þm. Rang. Það mundi gleðja mig, ef þess væri kostur að greiða allt í peningum, en eins og ég sagði áðan, verður að taka tillit til fjárhagsgetu ríkissjóðs, og það er hætta á því, að þessar framkvæmdir stöðvist, ef ekki er komið til móts við ríkið, og þess vegna höfum við mælt með skuldabréfunum. Ég vil ekki heldur viðurkenna, að till. n. feli í sér hækkun á bréfunum frá því, sem áður var. Við tókum allstóran hóp manna, sem fella má alveg frá skuldabréfaskyldunni. En til þess að mæta því, er lagt til, að bréfamóttakan verði þyngd á öðrum, sem betur eru færir um að taka á móti. Við vitum, að aðstaða manna er misjöfn á þessu svæði. Þetta er mjólkursvæði með stórum kúabúum og mjólkurframleiðslu, og margir búa mest að henni, þótt þeir eigi sauðfé. Það er enginn efi á því, að fjöldi manna á þessu svæði er fær um að taka allt í skuldabréfum, þó að þau verði ekki greidd fyrr, en eftir fimm ár. En þarna eru líka menn, sem aðeins hafa stundað sauðfjárrækt og hafa ekki neina möguleika á þessu. Það er því rétt að þoka til byrðunum, svo að þeir, sem bezt eru staddir, beri meira, en létt sé á þeim, sem erfiðara eiga. Ef litið er á heildina, verður þetta ekki hærra samkvæmt till. n., heldur er því skipt niður á annan hátt. Þá vil ég minnast á brtt. á þskj. 529, sem hv. 2. þm. Skagf. (JS) hefur gert grein fyrir. Hann flutti mál sitt einvörðungu á grundvelli laga og réttar og taldi, að samningur sá, sem ríkið hefði gert við viðkomandi aðila, væri svo heilagur, að honum mætti ekki hagga. Það væri ekki sæmandi að fara að baki mönnum á þennan hátt, að skylda þá til að taka á móti skuldabréfum í stað peninga. Ég skal eigi fara út í lagahliðina á þessu máli. Er ég ekki lögfræðingur og skal ekkert segja um, hvort hægt er að hnekkja þessum ákvæðum með málaferlum. En þó vil ég benda á, að til er nokkuð, sem heitir neyðarréttur, þar sem annar réttur er stundum látinn víkja. Það má deila um, hvort sá réttur sé hér fyrir hendi, en ég hygg svo vera. Ódæðið við að skylda menn til að taka við greiðslum í skuldabréfum er það, að margir mundu fyrr hafa þakkað fyrir að fá 4% skuldabréf upp í greiðslur, og ég held, að bæði bændur og aðrir mættu oft þakka fyrir að fá 5 ára ríkisskuldabréf upp í kröfur sínar. En mér er sama, þó að bændur þeir, sem hér eiga hlut að máli, gætu sótt meira og minna vafasaman rétt sinn í hendur ríkisins með málaferlum. Vil ég það heldur en þeir séu settir skör hærra en hinir, sem hafa enga fortíðarsamninga. Hér er einmitt um þau svæði að ræða, þar sem fara eiga nú fram fjárskipti, bændur hafa lógað fé sínu og leggja á á þá þessar kvaðir, þ.e. Mýrasýsla, Borgarfjarðarsýsla og Suðurland, sem lengst hafa stunið undir pestinni og legið undir þessari möru í 15 ár, hálfan annan áratug. Ég verð að segja, að ég tók mér nærri, þegar ég sat í sæti landbrh., að þurfa að samþykkja, að fjárskipti færu fram milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar, þar sem meginhluti fjárstofnsins var heilbrigt fé, á undan skiptum í eigin héraði mínu, þar sem veikin var mest og lengst. En það var af öryggisástæðum fyrir heildina, að sérfróðum mönnum fannst nauðsynlegt að taka þetta svæði fyrst. Beygði ég mig fyrir því, að skiptin færu þarna fram einu ári á undan. En nú eiga þeir, sem þar búa, að fá bæturnar á undan þeim, sem hafa orðið að bíða fyrir þjóðarheildina. Það eru þeir, sem hinar auknu byrðar eiga að lenda á. Ég get eigi þolað slíkt óréttlæti og vil heldur eiga undir því, að norðlenzkir bændur sæki ríkið með l. til að fá þennan ímyndaða rétt sinn. Ég vil benda á, að þessir bændur hafa nær engan þunga borið af fjárskiptum. Það var bara af öryggisástæðum, að féð var skorið niður. Þeir hafa haft fullar nytjar fjár síns. Og svo á að fara að gera þeim hærra undir höfði sökum einhvers lagakróks. Ég mæli því á móti þessari brtt. og tel, að bændur þessir geri sjálfum sér engan sóma með henni.



Herra forseti. Ég ætla eigi að gera að umtalsefni nema orð hv. síðasta ræðumanns. Það var eins og ríkissjóður stæði eða félli með því, hvort 6% vextir verða greiddir af bréfunum. Ég get eigi orðið sammála því, að ríkissjóður, þótt fjárhagur hans sé þröngur, standi eða falli með þessu. En bændur skiptir þetta miklu. Þessi hv. þm. var landbrh., þegar frv. var samið, og þá voru engir vextir af bréfunum. En nú getur hann í hv. landbn. fallizt á að hafa 4% vexti. Ég held, að þessi hv. þm. hefði átt að stiga sporið til fulls og leggja til, að greiddir verði fullir vextir. Svo mikið verður greitt í skuldabréfum, að víst má telja, að bændur verði að nota bréfin sem rekstrarfé og veðsetja þau fyrir lánum. Er þá eigi um annað að ræða en taka víxillán, er kosta 7% vexti, auk framlengingargjalds. Þótt einstaka maður finnist, sem eigi þyrfti að taka lán, þá eru hinir miklu fleiri, sem svo er ástatt um, að þess verður að gæta. Hv. þm. sagði, að á svæði, þar sem niðurskurður ætti að verða, hefðu bændur mjólkurframleiðslu sem aðalatvinnu og gætu þeir því fremur tekið þar við skuldabréfum. Kynni það svo að vera, skoðað í daufu ljósi og frá einni hlið. En þá er rétt að upplýsa, að bændur þeir, sem breytt hafa aðalatvinnurekstri sínum úr sauðfjárrækt í nautgriparækt, hafa orðið að leggja í meiri kostnað en þeir, sem eigi hafa breytt um. Þeir hafa orðið að byggja ný fjós, utan aukinnar ræktunar og meiri töðuframleiðslu en hjá hinum, sem enn búa aðallega við engjabúskap. Allt hefur orðið til þess, að þessir bændur hafa safnað skuldum vegna breyttra búnaðarhátta. Hinir, sem eiga það eftir að breyta um, og þeir eru e.t.v. fleiri, munu eiga erfiðara um þetta, nú en áður, þótt breytingin sé nauðsynleg. Mun það verða erfiðara vegna þess, að byggingarefni fer hækkandi og annar kostnaður við byggingar, áburð- arverð og kostnaðurinn við að vinna landið. Allt þetta hlýtur að kalla á aukið rekstrarfé. Því er það, að bændur þeir á mjólkursölusvæðunum, sem eru að breyta um, þurfa að nota skuldabréfin til rekstrarfjár á næstu 5 árum, og standa þeir því eigi undir því að lána ríkinu með svo lágum vöxtum sem í brtt. greinir. Hv. þm. sagði, að það væri orðaleikur, að bændur væru að lána ríkinu. Það er bara enginn orðaleikur, því að skv. l. um niðurskurð og fjárskipti er ríkissjóður skyldur að greiða bændum bætur í peningum og hefur gert það. Hefur ekkert staðið á ríkissjóði í því efni. Nú, þegar breyta á um í 5 ára skuldabréf, þá eru bændur að lána ríkinu féð, til þess að hægt verði að halda framkvæmdum áfram með sama hraða. Breytir það engu, þótt bændur geri sjálfir sín vegna ráðstafanir til að skapa öryggi í framleiðslunni. Þetta breytir eigi því, að skv. gildandi l. er ríkissjóður skyldur til að greiða bætur í peningum, þær er þar um ræðir. Annars eru þessi 2% eigi sú fjárhæð, sem getur komið ríkissjóði á hné. Ég veit eigi, hverju það kemur til með að nema á ári. Við getum hugsað okkur 3–5 millj. kr., og 2% af því vita allir, hvað er, 60–100 þús. kr. Bændur munar um það, hvort þeir þurfa að borga þennan vaxtamismun, þegar þeir fara í banka. Nú er hækkað hlutfall í bréfunum, en eigi hefur neitt verið séð að athuga við það, þótt horfið væri að því að greiða með ríkisskuldabréfum. Það er ill nauðsyn, því að ríkið þarf á þessu að halda. En það er deilt um hitt, hvort bændur skuli lána féð með betri kjörum, en þeir eiga kost á að fá annars staðar. Ég held, að séu vextirnir sæmilegir, 6%, þá muni bændur geta notfært sér þessi bréf, því að þau verða tekin gild. Mun þá eigi koma að sök, ef bændur verða eigi að gefa stóra fjárhæð með þeim í vaxtamismun. Þá var minnzt á till. þremenninganna, bæði af hv. 1. flm. og hv. frsm. landbn., og er ég mikið sammála hv. frsm. Ég hlustaði á ræðu hv. 2. þm. Skagf. (JS), það sem hann sagði um till., og verð ég að segja, að ég tel þann málflutning mjög vafasaman og þau rök hans, að vegna þess, að Skagfirðingar og aðrir norðanlands hafi samþykkt niðurskurð áður en þessi till. kom fram um breyt. á gildandi l., þá eigi þeir rétt á því að gera kröfur á ríkissjóð eftir gömlu l., eða m.ö.o. geti þeir krafizt að fá peningagreiðslur eingöngu. Það er vitað mál, að gengið var, um leið og byrjað var á niðurskurðinum, út frá því, að hann yrði framkvæmdur alls staðar þar, sem pestin hefði gert vart við sig, og ég get sagt, þótt atkvgr. hafi farið fram um það, að skorið yrði niður, að þá sé það aðeins pro forma, þ.e. fyrir siðasakir. Niðurskurðurinn var alls staðar samþykktur, því að bændur eiga eigi annars völ. Bændur vilja eigi ala þennan orm við brjóst sér. Þegar þeir svo missa þriðju hverja kind og niður í aðra hverja kind á ári úr pestinni, þá hljóta þeir að samþykkja niðurskurð. Þótt atkvgr. hafi eigi enn farið fram um niðurskurð í Mýrasýslu, Borgarfjarðarsýslu, Gullbringu- og Kjósarsýslu, Árnessýslu, Rangárvallasýslu og e.t.v. Vestur-Skaftafellssýslu, þá hlýtur það að verða gert, til þess líka að tryggja þau héruð, sem þegar hefur verið skorið niður í. Þegar málið er skoðað í réttu ljósi, kemur á daginn, að réttur þeirra, sem skáru niður á s.l. hausti, kröfur þeirra um greiðslur úr ríkissjóði geta eigi orðið hærri. Þessi till. á því engan rétt á sér, og er hún sprottin rétt af áhuga á velferð kjósenda, en er menn fara að athuga hana, þá hljóta þeir að sannfærast um, að hún er ekki réttlætismál. Tek ég undir með hv. þm. Mýr., að það getur eigi orðið hv. flm. hennar til sæmdar að halda henni fram til streitu. Ég get þá lokið máli mínu, en vil enn fara þess á leit við hið háa Alþ., að það sýni þá sanngirni að samþykkja brtt. mína á þskj. 543.



Herra forseti. Ég verð að svara nokkrum orðum og leiðrétta misskilning. Byrja ég þá á hv. síðasta ræðumanni, þar sem hann leggur mér þau orð í munn, að höfuðástæða okkar flm. þessarar brtt. væri sú, að fjárskipti hefðu verið framkvæmd áður en þetta frv. kom fram. En hún er eigi sú, heldur önnur. Ástæðan til, að ég tel, að þessum mönnum beri annar réttur en þeim, er síðar hafa samþykkt, er sú, að þeir hafa fengið samþykktir sínar staðfestar af stjórnarráðinu varðandi þær bætur, sem hafa gilt, og hljóta þeir að ganga út frá því, að þeir fái þær bætur, sem hafa gilt undanfarið. Þetta er ástæðan, nefnilega, að allt annað hefur gilt um þetta, þótt nú komi til með að gilda annað og allt aðrir aðilar komi til. Það er þetta, sem ég tel, að sé þungamiðjan í málinu og geri það vafasamt vegna samþykkta frá hinu opinbera, að l. eigi að verka aftur fyrir sig. Þá vil ég víkja að hv. þm. Mýr. (BÁ). Hann sagði, að þessir bændur, sem við sæktum þetta fyrir, væru settir skör hærra en hinir. En þetta er misskilningur. Fjöldi bænda er búinn að lóga fé sínu undanfarið. Allir hafa þeir fengið þær bætur, sem við förum fram á, að þeim verði ekki afsalað, og aðeins fram á það, er þeir eiga rétt á. Þeir hafa því sömu aðstöðu og Vestur-Húnvetningar, Dalamenn, Strandamenn og Þingeyingar og Eyfirðingar austan Eyjafjarðar. Þetta vildi ég leiðrétta. En svo vil ég bæta við. Allir, sem fjárskipti hafa farið fram hjá og sætt hafa þessum kjörum, hafa fengið fé sama haustið. En þar, sem nú á að taka þetta fé, sem við teljum, að sömu bætur eigi að koma fyrir, er mönnum gert að skyldu að vera sauðlausir í eitt ár. Það er munur, hvort menn eru framleiðslulausir í eitt ár eða þeir fá lömb sama haustið. Ég tel því ólíku hér saman að jafna, þegar borinn er saman hlutur þessara manna, Skagfirðinga og Eyfirðinga, sem eiga að fá skuldabréfin, og bænda, er fengið hafa þessar bætur og lömbin og allt í peningum. Ég er hræddur um, að þeim þyki þeir eigi hafa verið settir við háborðið, heldur hafi hér verið misskipt gæðum. Þá sagði hv. ræðumaður, að þessir menn hefðu engan þunga borið af veikinni. Ég tel sveitir, sem eigi hafa fengið veikina, en líka þær, þar sem búið er að skera niður tvisvar til þrisvar sinnum. Og hvernig mun búskapurinn vera orðinn þá? Þetta er staðreynd, sem fyrir liggur. Að lokum sagði hv. ræðumaður, að bændur mættu þakka fyrir að fá 5 ára 4% skuldabréf. Já, það getur verið, að svo sé, en ég hygg þó, að hafi prívatmaður gert samning, þá yrði honum haldið að honum og gert að skyldu að uppfylla hann. Hitt er annað mál, að sé um hálfgert gjaldþrot að ræða, þá neyðast menn til að gera ýmislegt, þ. á m. að taka við skuldabréfum. En annars skal ég ekki ræða það mál frekar. M.ö.o.: Það er svo langt frá því, að það sé einhver fjarstæða, er við flytjum, að þetta er sanngirnismál. Og ég endurtek, að ég efast um, að hv. þm., hefðu þeir gert slíkan samning, mundu telja sér sæmandi að færast undan að uppfylla hann.



Ég þarf ekki að fjölyrða mikið um þetta mál. Ég er í hópi þeirra bænda, sem undanfarna tvo áratugi hafa átt við fjárpestina að búa. Er eðlilegt, að þeir, sem á þeim svæðum búa, eigi um sárt að binda, og hefði verið eðlilegt, þegar snúið var að því að stofna til fjárskipta, sem hér er um að ræða, að byrjað hefði verið á þeim svæðum, sem lengst hafa búið við veikina. Þetta hefur nú ekki verið þannig. Það var hafizt handa á Norðurlandi um þessi fjárskipti og þeim haldið áfram suður á bóginn, og niðurstaðan af því verður sú, að síðast verður skorið niður hjá þeim, sem lengst hafa búið við veikina. Þess vegna er ákaflega einkennilegt, að till. skuli koma fram á Alþ. um að gera hlut þeirra manna í sambandi við fjárskiptin verri, en nokkurra annarra. Og ég verð að segja, að þessi till., sem þessir þremenningar standa að hér, kom mér ákaflega á óvart, frá þessu sjónarmiði séð, og þá ekki síður út frá sjónarmiði þess, sem á undan er gengið í meðferð þessa máls, því að ég hef haft aðstöðu til þess að fylgjast með gangi þessa máls frá því að það var borið fram í þinginu fyrst og til þessa tíma og þar með meðferð málsins í landbn., meðan ég átti þar sæti. Það var nú svo þar litið á þetta frv., sem hér liggur fyrir, eins og af hæstv. ríkisstj., sem bar þetta fram; og að frv. var borið fram af ríkisstj., var nokkurn veginn trygging fyrir því, að ekki væri verið að stofna til lögbrota með flutningi frv., eins og mér virðist þó vera haldið fram af þessum þremenningum, sem að brtt. á þskj. 529 standa, a.m.k. eins og hv. 2. þm. Skagf. hefur haldið fram hér, að mér virðist. Að þetta er stjfrv., ætti nokkurn veginn að öryggja það, að með flutningi þess væri ekki brotið í bága við stjórnarskrá landsins eða aðrar lagasamþykktir. Það er því óþarfi að ræða málið út frá því sjónarmiði. En hv. 2. þm. Skagf. heldur því fram, að eiginlega byggist þessi till. þeirra þremenninganna á því, að hér sé í frv. um eitthvert samningsbrot, ef ekki lögbrot að ræða gagnvart þeim mönnum, sem þeir vilja undanþiggja þeim ákvæðum, sem stofnað er til með frv. að taka í lög um greiðslu á þessum bótum. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að hér gegndi allt öðru máli um þá menn. Að hverju leyti gegnir hér allt öðru máli? Það gegnir þannig öðru máli í þessu, að nokkur hluti þeirra manna, sem þeir hv. flm. brtt. vilja, að bæturnar verði greiddar af hendi strax til, þeir hafa aldrei búið við neinar fjárpestir. Aðrir þeirra manna hafa gert það um skemmri tíma, en Sunnlendingar, og af því stafar vitanlega sú tregða, sem varð á því að koma á niðurskurði í t.d. nokkrum hluta Eyjafjarðarsýslu, að þeir, sem þar bjuggu, höfðu svo að segja ekkert af fjárpestum haft að segja. Þeir höfðu notið þess hagnaðar óskerts, sem af því var hægt að hafa að reka sauðfjárbúskap á stríðsárunum, meðan hinir, sem þrátt fyrir það að þeir settu á allan gimbrastofninn, höfðu ekki getað haldið fjárstofninum við, heldur urðu að horfa upp á, að alltaf hrakaði möguleikunum til sauðfjárbúskapar í þeirra byggðarlagi, sem hefur orðið til þess, að margir þeirra hafa orðið sauðlausir og búa ekki við sauðfjárbúskap og hafa ekki gert það um nokkur ár. Þarna koma fram mjög mismunandi aðstæður hjá þessum mönnum, sem ég talaði um nú síðast, og hjá hinum, sem hv. 2. þm. Skagf. ber fyrir brjósti og hans meðflm. að brtt. En þessari mismunandi aðstöðu vill hv. 2. þm. Skagf. mæta með því að gera, viðkomandi bótagreiðslum í sambandi við fjárskiptin, hlut Sunnlendinga lakari, en þeirra manna, sem sumir hafa aldrei borið neinn halla af fjárpestunum og aðrir um tiltölulega skamman tíma. Það felst því að þessu leyti til ranglæti í till. þeirra þremenninganna. - Og að hér sé um samningsbrot að ræða, því vil ég gersamlega mótmæla. Þessi lög eru þannig byggð upp, að það var ekki tilætlunin að þvinga menn með l. til þess að framkvæma hjá þeim niðurskurð á fé. Þess vegna felur löggjöfin í sér heimild til handa þessum mönnum um það, að þeir geri hjá sér samþykktir um það, hvort niðurskurður fari fram hjá þeim eða ekki. Nú hefur þetta gengið þannig til á öllum öðrum svæðum, en í Eyjafirði, - því að þar hafa fjárpestir lítinn usla gert -, þar sem brtt. tekur til, að þar hafa menn menn sótt um að fá fjárskipti, af því að það hefur verið grundvöllur þess, að nokkur tök væru á því að reka sauðfjárbúskap á þessum svæðum. Og ásóknin hefur verið svo mikil um að fá fjárskiptin, að fjárframlög þau, sem ríkinu er ætlað að greiða í þessu sambandi, hafa verið það mikil með svo örum fjárskiptum, að eins og komið var þegar fjárlagafrv. það, sem nú liggur fyrir, var samið, þótti ekki tiltækilegt að ætla svo stóra fjárfúlgu á fjárl. eins og verið hefur á undanförnum árum, nema með því að breyta löggjöfinni í það form, að greiðslufrestur alllangur yrði á þessum fjárframlögum ríkisins. Og landbn. fékk þetta mál til meðferðar og var sammála ríkisstj. um, að þessu yrði að mæta, það yrði að halda áfram fjárskiptunum, því að það er prinsipmál, ekki aðeins fyrir þá, sem fjárskipti eiga eftir að fara fram hjá, heldur líka fyrir hina, sem búnir eru að skipta um sauðfjárstofn hjá sér, til þess að öryggja það, að veikin berist ekki aftur inn á fjárskiptasvæði, þar sem búið er að skipta um fjárstofninn. Það eru sameiginlegir hagsmunir þessara manna, sem þarna er um að ræða. Og landbn. féllst einróma á að leggja til, að frv. þetta, eins og það er flutt af ríkisstj., yrði samþ., og afgreiddi málið þannig til hv. þd., að gert var ráð fyrir, að þessar bætur væru borgaðar í skuldabréfum, eins og í frv. er gert ráð fyrir, og að þessi bréf yrðu vaxtalaus. Og að málinu stóðu í landbn. einmitt tveir af þessum hv. þm., sem flytja þessa brtt: Það bar aðeins á góma í n., sem í þeirra till. felst. En það kom fullkomin viðurkenning fram í n. af hálfu beggja þessara manna á því, að það væri ekki sanngjarnt að gera þennan mun.  Ég vil fara nokkrum orðum um það, hvort hér sé um samningsbrot að ræða, ef frv. þetta yrði samþ. Ég get ekki litið þannig á, að svo sé. Lögin um fjárskipti eru byggð þannig upp, að frjálst val er um það, hvort menn láti fara fram fjárskipti hjá sér á ákveðnum svæðum, og þegar það er samþ. á vissu svæði, að svo skuli gert, tekur sauðfjársjúkdómanefnd málið til meðferðar og hefur um það atkvæðisrétt að staðfesta slíka samþykkt. En nú skulum við bara athuga það, hve algengt það er hér á Alþ. að gera lagabreyt., sem hafa margvísleg áhrif á efnahagsafkomu landsmanna og á þær fyrirætlanir, sem landsmenn eru búnir að gera, þegar þeir verða svo að mæta þessum lagabreyt. Slíkt er blátt áfram daglegt brauð hér á Alþ., að lögum sé breytt, þannig að lagabreytingarnar hafi nákvæmlega sams konar afleiðingar og þær, sem hér er um að ræða. Þess vegna er hér ekki um neitt samningsrof að ræða. Það er ekki um neina samninga að ræða og ekki heldur um brot á samningum að ræða í sambandi við samþykktir, sem gerðar hafa verið hér að lútandi. Og hver er aðstaða þeirra, sem eiga eftir, að fjárskipti fari fram hjá þeim, og lengst hafa búið við fjárpestirnar og beðið mest afhroð vegna þeirra? Eiga þeir eitthvert frjálst val í þessu efni? Hvað er fyrir þá annað að gera en að hlíta hverju því, sem sett er í lög í sambandi við þetta? Þó að löggjöfin væri svo sett þannig, að kippt væri í burt ákvæðunum um bætur, þannig að ekki væri um neinn stuðning að ræða frá því opinbera, þá verða þeir að framkvæma fjárskipti fyrir því, af því að óverjandi er að hafa það ástand, sem nú er í þessu efni. Sumir á þessum fjárpestarsvæðum hafa bjargað við hag sínum með því að auka kúabúin og hafa bjargað afkomu sinni með því. En á þessum svæðum, engu síður en á Norðurlandi, eru víða mjög góð skilyrði til sauðfjárræktar. Og þrátt fyrir það að kúabúin hafa verið aukin þar á undanförnum árum, er þar víða svo háttað um jarðir, að þar mundi sauðfjárrækt með heilbrigðum fjárstofni verða arðsamari atvinnurekstur, en það að reka kúabú, og reynslan hefur sýnt, að með þeim hætti mundi sauðfjárrækt gefa mun betri arð, en mjólkurframleiðsla. Og þess vegna er það svo á þessum svæðum, þar sem eftir er að skipta um fjárstofn, að ef ekki er hægt að reisa þar upp sauðfjárbúskap piltur, þá munu mjög grisjast fylkingar bænda, sem búa á þessum svæðum. Þess vegna eiga þeir menn, sem þarna vilja vera, einskis úrkostar annars, en að hafa fjárskipti, hvort sem þeir fá stuðning til þess eða ekki. Og hvaða sanngirni er það þá, þegar hag ríkissjóðs er þannig háttað, að það verður að gera ráðstafanir til þess að dreifa á fleiri ár, en verið hefur kostnaðinum við fjárskiptin, - er það þá sanngjarnt, að þessi dreifing á kostnaðinum til 8–10 ára eigi aðeins að bitna á þeim, sem eftir eru með fjárskipti, en ekki þeim, sem þegar hafa verið ákveðin fjárskipti hjá? Nei, þetta væri sú fyllsta ósanngirni, sem felst í till., og mig furðar á, að hún skuli koma fram, og því meir á því, frá hverjum hún kemur fram, því að fullkomin viðurkenning var á því komin fram hjá þeim, sem ræddu um þetta mál í n. og þegar rætt var við sendimenn frá Norðurlandi og líka þegar stjórnin ræddi við n. beggja d. um málið, að sanngjarnt væri, að það gengi það sama yfir þá, sem um er að ræða í þessari brtt., eins og hina, sem eiga alveg eftir að framkvæma fjárskipti hjá sér. Enda geri ég ráð fyrir því, að þessi brtt. þeirra hv. þremenninganna sé helzt borin fram sem einhver sýndartill., en að það sé ekki þannig, að hv. flm. detti í hug, að þessi till. verði samþ. á Alþ., því að ég legg ekkert upp úr því, sem í till. er og hv. 2. þm. Skagf. talaði um, að það ætti svo að vinna að því á bak við tjöldin eða eftir á, að þessir menn, sem ekki væru skyldaðir til þess að taka við bréfum frá ríkissjóði sem greiðslu á bótunum, tækju við þessum bréfum sem slíkum greiðslum, með því að fara að þeim bónarveginn, svo að þeir fengju sams konar greiðslur og þeir munu eiga að fá, sem búa á þeim svæðum, þar sem eftir er með öllu að gera ráðstafanir til þess, að fjárskipti fari þar fram, enda eru kröfurnar frá þeim mönnum, sem um ræðir í brtt., þannig, að þeir vilja fá þetta bótafé án tafar. Hv. 2. þm. Skagf. hneykslaðist á því, að hv. þm. Mýr. sagði, að þessir menn, sem um er að ræða í brtt., væru hærra settir, ef brtt. væri samþ., heldur en aðrir, og tók hv. 2. þm. Skagf. í því sambandi til þá menn, sem hafa framkvæmt fjárskipti hjá sér. Það var ekki heldur meiningin, að þeir væru neitt hærra settir ,en þeir menn, sem fjárskipti hafa ekki farið fram hjá. Og hv. 2. þm. Skagf. minntist í því sambandi á Dalasýslu. Það er búið að skipta í öllum hreppum þeirrar sýslu nema þremur. Og er það þá sanngjarnt, að þeir, sem búið er að framkvæma fjárskiptin hjá, eigi að fá allt bótaféð greitt undireins og hinir, sem eftir eiga að hafa. fjárskipti hjá sér, að fá þetta á tíu árum? Er aðstaða þeirra, sem eru í þessum. þremur hreppum, svo miklu betri, að rétt sé að gera þennan mun á þeim? Það var ágætt, að minnzt var á þetta, því að þarna er um aðstöðumun að ræða innan einnar ákveðinnar sýslu. Það er rétt að geta þess, að hv. 2. þm. Skagf. sagði, að ýmsir menn á þessum fjárskiptasvæðum yrðu að vera eitt ár sauðlausir og fengju ekki fé sama haustið sem niðurskurður færi fram. Þetta hefur nú víða verið svo. En þá fá menn bætur það árið, sem þeir hafa ekki sauðfjárafurðaframleiðslu. En þetta léttir ekki heldur samanburðinn fyrir hv. 2. þm. Skagf. viðkomandi þeim, sem eiga eftir að framkvæma niðurskurð og fjárskipti hjá sér. Því að ef svo fer sem nú er ráðgert, að fjárskipti fari fram í Mýra- og Borgarfjarðarsýslum og þremur hreppum í Dalasýslu og þremur hreppum í Snæfellsnessýslu, á næsta hausti, þá er vitað, að það verður svo eða svo mikill hluti bænda á þessum svæðum að vera sauðlaus í heilt ár, svo að í því efni hallast ekkert á gagnvart því, sem framkvæmt hefur verið í sambandi við fjárskipti á undanförnum árum. Og svo gæti einnig farið á þeim svæðum, þar sem fjárskipti fara fram eftirleiðis, t.d. í Árnessýslu og Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem yrðu þá sennilega sameiginlegt svæði í sambandi við fjárskiptin, þó að hins vegar vaxi líkurnar fyrir því, að hægt sé að fá ósjúkt fé inn á fjárskiptasvæði, eftir því sem fjárskipti fara fram á stærri svæðum á landinu. En það er vitað, að á næsta hausti er ekki hægt að fá á þetta fyrirhugaða fjárskiptasvæði nema nokkurn hluta þess lambastofns, sem lög gera ráð fyrir, að bændur fái stuðning til þess að kaupa. Það er vitað mál, og þeir, sem á þessum svæðum eru, ganga ekki að því gruflandi. Sauðfjársjúkdómanefnd, sem hefur alla þræði þessara mála í sínum höndum, hefur upplýst, að það er ekki hægt að láta í té á þessi svæði nema hluta af þessum fjárstofni, sem annars mundi koma styrkur á, á þessum svæðum, ef fyrir hendi væri til kaups. Svo að það er ekki neinn munur í þessu sambandi, sem hægt er að benda á til stuðnings frekari kröfum til handa þessum. mönnum, sem í till. er um að ræða, heldur en viðkomandi bótakröfum til hinna, sem eftir eiga að hefja framkvæmdir um fjárskipti hjá sér. - Annars er í frv. ekki gerður neinn munur á fríðindum til þeirra, sem hafa fjárskipti hjá sér. Þau eiga að falla jafnt í skaut þeirra manna, sem eiga eftir að framkvæma fjárskipti hjá sér, eins og hinna, sem búnir eru að því. Að þessu leyti eru till. í frv. byggðar á jafnréttisgrundvelli, eins og frv. ber með sér og hv. þm. Mýr. hefur þegar gert skýra grein. fyrir. Ég vildi nú láta koma hér fram mitt álit um þessa brtt., þó að ég félli upphaflega frá orðinu, eftir að hv. þm. Mýr. hafði gert þessari till. góð skil. En mér fannst rétt, þegar gerð var tilraun til þess að hnekkja því, sem hv. þm. Mýr. sagði, á nýjan leik, að segja það, sem mér býr í brjósti um þessa brtt., og það hef ég gert hér með.



Það er mikill misskilningur hjá hæstv. forsrh., að hér sé um nokkurt samningsbrot að ræða gagnvart þessum mönnum, frekar en þeim, sem fjárskipti hafa ekki farið fram hjá, enn þá. Á þessu er enginn minnsti munur. Hæstv. forsrh. líkti þessu við kaupsamning og tók ákveðið dæmi. Ef hann keypti af mér mína jörð, væri þarna um að ræða frjálsa samninga, og það er rétt, en þetta nær ekki til þessa. Hvar er þetta frjálsa val, sem við höfum, sem búum á þeim svæðum, þar sem fjárskipti hafa ekki farið fram? Nei, sannleikurinn er sá, að aðstaða okkar og þeirra fyrir norðan er alveg sú sama. Við verðum eins og þeir að beygja okkur undir þær kringumstæður, að hér verði að gera afbrigði frá löggjöfinni, og er því enginn fótur fyrir því hjá hæstv. forsrh., að hér sé nokkur munur á. Ég þarf svo ekki frekar um þetta að ræða. Slíkt hið sama tók hv. þm. Mýr. (BÁ) einnig mjög greinilega fram, og það er um þetta, sem atkvgr. snýst, hvort alþm. vilja gera þessum mönnum hærra undir höfði en hinum, sem fjárskipti eiga eftir að fara fram hjá. Hæstv. forsrh. hélt því fram, að ég hefði sagt, að Skagfirðingar hefðu ekki neitt orðið fyrir barðinu á þessari fjárpest. Ég sagði, að Skagfirðingar hefðu búið allskemmri tíma við þessa fjárpest, en Sunnlendingar, og það skipti mörgum árum frá því að fjárpestin kom á Suðurland og þar til hún barst til Norðurlands, og á þessum samanburði byggði ég þau ummæli mín, að hjá þeim á Suðurlandi, sem hefðu búið við þetta lengst allra manna, færu skiptin fram síðast. Hitt voru svo undantekningar, með ýmsa í Borgarfirði, sem höfðu ekkert af fjárpestinni að segja, enda hafa þeir kannske verið allra manna kröfuharðastir um það, að þeir þyrftu ekki að liða ríkissjóð um neitt af þessum greiðslum, og það voru þeir, sem voru búnir að standa á móti þeirri nauðsynlegu ráðstöfun allt árið eða lengur, að fjárskipti færu fram á þessu svæði. Þetta vildi ég hér með leiðrétta, því að hæstv. forsrh. lagði allt aðra meiningu í ummæli mín í þessum efnum, en í þeim fólst. Það getur engan veginn talizt sanngjarnt að fara að gera upp á milli manna í þessum efnum, hvort sem búið er að gera samþykktir og fá þær staðfestar eða eftir er að gera þessar samþykktir og fá þær staðfestar, af því að aðstöðumunur fyrir þessa aðila er enginn að þessu leyti. En ástæðurnar eru að því leyti erfiðari hjá þeim, sem búa á svæðum, þar sem fjárskipti hafa ekki farið fram, að þeir eru lengur þjakaðir af því að búa við veikan fjárstofn og sumir um nokkur ár við engan fjárstofn eða gersamlega fjárlausir, af því að það var ekki vinnandi vegur fyrir þá, eins og veikinni var háttað, að reka með þessu bústofn áfram. Og það er þess að vænta, að hv. d. standi við atkvgr. þessa máls á þessum réttlætisgrundvelli, jafnframt því sem hún ljær þeim till. lið, sem miða að því að létta aðstöðuna fyrir þá óhamingjusömu bændur, sem hafa orðið fyrir barðinu á fjárpestinni, og samþykki hinar sameiginlegu brtt. n., sem gera ekkert upp á milli manna í þessum efnum eða upp á milli þeirra, sem eiga eftir að fá greiddar bætur úr öryggissjóði.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki getað verið við þessar umr. og hef því ekki hlýtt á annað í þeim, en síðari hluta ræðu hv. þm. Borgf. (PO). En málið er þess eðlis, að það snertir mjög það kjördæmi, sem ég á að gæta réttar fyrir hér á Alþ. bæði fjárhagslega og ég vil segja réttarfarslega líka - og ég legg enn meiri áherzlu á það síðar talda -, og þess vegna er mér ómögulegt annað, en að fara um það nokkrum orðum. Ég verð að segja það, að mig undraði allmjög sumt af því, sem kom fram í ræðu hv. þm. Borgf., eins og ég skal koma að síðar. Annars vil ég leyfa mér að segja það almennt um málið, að frv., eins og það kom fyrst fram, var virðingarverð tilraun til þess að leysa stórt vandamál, og ég er sammála hv. þm. Borgf. og þeim, sem hér hafa aðrir talað, um nauðsynina á þessu. Það er nauðsyn á að hraða fjárskiptunum, eftir því sem unnt er. Og það getur verið nauðsyn á að gera breyt. á núgildandi l., til þess að flýta þeim fjárskiptum, eftir því sem ástæður eru fyrir hendi og unnt er að gera. En þetta getur hæstv. Alþ. aldrei gert með því að brjóta á móti rétti manna, með því að svíkja gerða samninga og koma aftan að mönnum, sem búið er að semja við, sem sagt, með því að svíkja gerða samninga við þá. Alþ. getur aldrei leyft sér að gera slíka hluti, þó að hægt væri að spara nokkurt fé með því. Þetta vil ég leyfa mér að taka fram almennt um þetta atriði, en mun koma að sérstökum atriðum málsins síðar. Ég vil þá fyrst fara nokkrum orðum um það, sem hv. þm. sagði um afskipti landbn. af málinu. Mér virtist, að hv. þm. Borgf. gerði hvað eftir annað tilraun til þess að gera afstöðu okkar þm. Skagf. tortryggilega gagnvart meðferð málsins í n. og gagnvart því, hvaða afstöðu við hefðum tekið til málsins þar. Þetta undrar mig, að hv. þm. skuli gera. Hann vissi, að samkomulag var um það að sleppa frv. í gegnum 2. umr. málsins með mjög litlum breyt., og það samkomulag gerði ég og hv. 2. þm. Skagf. með það fyrir augum að vera ekki að óþörfu að tefja málið. Hins vegar gerðum við það, sem þm. Skagf. bar að gera í þessu máli, því að Skagfirðingar eiga svo mikið undir því, hvernig málið verður afgreitt, og það var, að við gerðum heima fyrir í héraðinu ljóst, hvað hér var á ferðinni. Hefði fjárskiptafélagið fyrir norðan getað fallizt á frv. eins og það var og viljað sjálfviljuglega taka á sig þær byrðar, sem þar átti að leggja á þá, eða svipta þá þeim rétti, sem þar var um að ræða að svipta þá, þá ætluðum við þm. Skagf. ekki að vera Þrándur í Götu fyrir slíku. En það var þannig tekið á þessu máli um allt fjárskiptasvæðið fyrir norðan, að það var algerlega óstætt á þessu fyrir okkur sem þm. þess kjördæmis, sem hvað mest átti þarna í hlut. Og sama hygg ég, að hv. þm. Eyf. segi um þann hluta fjárskiptasvæðisins, sem liggur innan þeirra kjördæmis. Mér var ljóst frá því fyrsta, að hér var miðað að því að ganga á gerða samninga með frv., og að það var því raunverulega ekki nema ein leið til í málinu til þess að fá fram efnislega ákvæði frv., sem sé samkomulagsleiðin, þ. e. að ná samkomulagi við þessa menn, sem þarna er um að ræða og búið er að gera samninga við um fjárskipti hjá, og að þar var ekki um aðra leið að ræða. Það var á þennan hátt, sem málið lá fyrir landbn., en ekki annan. Ég var þá form. í landbn., og gerði ég það af ásettu ráði að draga málið, til þess að sjá, hvernig afstaða Skagfirðinga yrði gagnvart málinu. Og mér hefði aldrei dottið í hug að láta málið fara í gegnum d. án þess að vita áður vilja umbjóðenda minna. Og ég hefði talið, að ég hefði svikið mína umbjóðendur í fjárhagsmáli og viðkvæmu réttarmáli, ef ég hefði gengið inn á, að Alþ. sjálft bryti samning á þessum mönnum, á þann hátt, sem hér er lagt til nú í frv. En mér finnst það vera mjög óheppilegt af hv. þm. Borgf. að vera að bera okkur þm. Skagf. það á brýn, að við höfum verið með einhver sérstök óheilindi í þessu máli og ekki viljað starfa að því af fullum heilindum. Við höfum viljað ganga eins langt og mögulegt væri eftir því, að samkomulag næðist við fjárskiptasvæðin um lausn þessa máls, en ekki heldur feti lengra, því að það er ekki hægt að breyta gerðum samningum, eins og hér er um að ræða. Og það er ekkert annað en það, sem gert væri með því að samþ. frv., að ganga á gerða samninga. Hv. þm. Borgf. var að reyna að færa rök að því - en þau voru mjög veik, eins og málstaðurinn -, að hér væri ekki um samningsbrot að ræða með því að samþ. ákvæði frv. Segjum, að hér hafi verið um frjálst val að ræða. En hverju breytir það í þessu máli? Ef þm. kemur með samning til mín og spyr mig, hvort ég vilji ganga að honum, - samningurinn hljóðar um ákveðin atriði, það er sama, hvað það er -, jú, það er frjálst val, hvort ég undirskrifa samninginn eða ekki, það er rétt. En þegar búið er að undirskrifa samninginn, er ekki hægt að breyta honum, nema með því móti að fremja samningsbrot, og það hefur ríkið gert með því að viðurkenna samþykktir fjárskiptasvæðanna eins og hér er gert, því að það er ekkert annað en samningsbrot. Ég veit, að hv. þm. Borgf. (PO) mælir það af ókunnugleika, en ekki af því, að hann ætli sér að fara með rangt mál, þegar hann heldur því fram, að Skagfirðingar hafi ekki orðið fyrir barðinu á þessari veiki, heldur hafi yfirleitt haft hraustan fjárstofn og ekki orðið að gjalda afhroð vegna veikinnar. Mig undrar það, að þm., sem ætti að vera kunnugur svona hlutum, skuli láta sér svona ummæli um munn fara. Nei, þessar sveitir hafa goldið mikið afhroð af þessum ráðstöfunum og jafnvel nokkrir bændur, sem hefur verið drepið þrisvar sinnum niður fyrir, og ekki von, að þeir taki því vel, ef á að brjóta á þeim þá samninga, sem nú hafa verið við þá gerðir af hálfu ríkisins, þegar þessi síðasti niðurskurður fór fram. Hitt er rétt, að það eru vissar sveitir á þessu svæði, þar sem engin fjárpest hefur verið, en sem sagt aðrar, sem hafa goldið mjög mikið afhroð. Við þm. Skagf. gerum ekki að gamni okkar að halda á rétti þessara manna, en gerum það vegna þess, að við erum víssir um, að við stöndum hér föstum fótum og þörfin er mikil. Mér er ljós aðstaða þeirra, sem vilja flýta fjárskiptum, en get sagt hv. þm. Borgf., að það er sízt minni hætta með fátæka bændur norður í Skagafirði og Eyjafirði, sem ekkert hafa annað, en sauðfjárrækt, til að styðjast við, ef þeir eiga aðeins að fá bréf, sem óvíst er, hvort hægt sé að selja. Þá getur svo farið, að þeir kasti frá sér verkfærunum og gangi frá jörðunum, þegar þeir hafa ekki möguleika til þess að nota þessi bréf til kaupa á bústofni aftur. Já, hv. þm. Borgf. ætlaði að gera grín að okkur þm. Skagf. og sagði, að við kæmum fram með sýndartill. og sér dytti ekki í hug, að Alþ. samþykkti aðra eins fjarstæðu og þar væri um að ræða, að hans dómi. En fjarstæðan í þessari till. er þá ekki önnur en sú, að við ætlumst til þess, að Alþingi og ríkisstjórn standi við þá samninga, sem hún á sínum tíma gerði við fjárskiptafélögin þarna í Skagafirði og Eyjafirði. Hv. þm. Borgf. talaði töluvert um það, að engin sanngirni væri í því, að þessi - ja, við skulum segja kjaraskerðing, sem hér væri farið fram á að leggja á þau svæði, sem eftir er að hafa fjárskipti á, með því að greiða þeim að einhverju leyti lægri bætur, - það væri engin meining, að þetta bitnaði eingöngu á þeim, sem nú ættu eftir að gera fjárskiptasamþykktir, því að það væri algerlega ranglátt, og virtist þm. þá vera hægt að ná fullu réttlæti með því einu að taka þessi fjárskiptasvæði, sem ekki hafa fengið fullar bætur, inn í þetta. En hví þá ekki að láta lögin ná aftur fyrir sig til allra, þar sem fjárskipti hafa faríð fram? Ef á að ná þessu fulla réttlæti, á að gera það á þann hátt, og mig undrar, að þessi maður skuli þá ekki hafa komið fram með till. í þá átt. Þetta eru því engin rök í málinu. Ég sé ekki annað en það verði að skipta þessu í tvennt. Annars vegar þau fjárskiptasvæði, þar sem búið er að gera löglegar fjárskiptasamþykktir, og það skiptir engu máli, hvort búið er að greiða bæturnar að fullu. Ríkissjóður er búinn að gangast undir ákveðna kvöð í þessum efnum, en hitt er aukaatriði, hvort búið er að greiða það að fullu. Hins vegar eru svo þau svæði, sem eiga eftir að gera sínar samþykktir. Hitt er rangt, að ætla að flokka þetta á þann hátt, sem meiri hl. landbn. vill vera láta. Ég hef með þessum fáu orðum viljað leyfa mér að gera grein fyrir því, hvernig á því stendur, að við þm. Skagf. og hv. 2. þm. Eyf. (StSt) berum fram þessa brtt. á þskj. 529. Ég skal enn taka það fram, að það er á engan hátt af því, að ég skilji ekki mikilvægi þess, að fjárskiptum þessum sé flýtt, og afstöðu þeirra hv. þm., sem telja ríka nauðsyn fyrir því. En eins og ég tók fram í upphafi máls míns, álít ég, að Alþingi geti aldrei keypt það svo dýru verði, að það raunverulega brjóti gerða samninga á mönnum. Mér er ómögulegt að fylgja því. Ég er sannfærður um, að það, sem hv. þm. Borgf. sagði, að enginn þm. mundi fást til að fylgja till. okkar þremenninganna, mun ekki reynast svo. Þegar þm. hafa kynnt sér málið ofan í kjölinn og sjá, hvernig það liggur, finnst mér óhugsandi annað, en þeir fallist á þessa till. Ég skal svo bjóða fram aðstoð mína, og um hv. samþm. minn veit ég, að hann mun beita sér í þessu máli, hann er ekki gjarn á að bera fram meiri kröfur, en réttmætt er, hvorki í þessum efnum né öðrum, - til þess að hægt sé a.m.k. að ná nokkru samkomulagi um það, að fjárskiptasvæðin þarna taki eitthvað af bréfum. Ég skal nú ekki tefja þetta frekar og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vildi gera nokkrar aths. við það, sem fram hefur komið síðan ég talaði áðan. Ég ætla fyrst að víkja að hv. 2. þm. Rang. (IngJ). Hann ræddi og vildi telja mér til miska, að ég hefði lagt fram þetta frv. og viljað láta bréfin vera vaxtalaus. Frv. þetta var útbúið af þremur ágætum mönnum og var einn þeirra formaður fjarskiptafélags Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, og þótti mér sjálfsagt, að hann færi sjálfur í málið. Maður þessi lagði til, að málinu væri hraðað sem mest og að bréfin, sem bændur fengju, yrðu vaxtalaus. Ég skal ekki segja um það, hvort slíkt er rétt eða heppilegt, en ég vil taka þetta fram, til að hv. þm. sjái þegnskap og fórnfýsi þessara manna og áhuga á því, að fjárskiptin verði framkvæmd. Krafan um vextina kemur svo fyrst fram frá öðrum. Ég verð því að telja, að framkoma þessara bænda sé þeim til álíka mikils lofs og framkoma annarra bænda er þeim til lítils lofs í þessu máli. Þá talaði hv. þm. um ógurlega erfiðleika og kostnað hjá mjólkurframleiðendum á þessu svæði, og allur var málflutningur hans á þá leið, að mér skildist helzt, að hann vildi ívilna þeim, sem hafa mjólkurbú, og sleppa þeim við að taka við bréfum, en hrúga þeim í þá, sem enn hanga á rolluskjátunum. En ég legg ekki að jöfnu, hve aðstaða þeirra, sem búa hér í nágrenninu og aðstöðu hafa til mjólkurframleiðslu, er betri en hinna, sem aðeins geta haft sauðfé. Þá var hv. þm. að tala um, að það væri nánasarháttur af ríkinu að sýta í það að hafa vextina 2% hærri af bréfunum, og hélt, að ríkissjóður mundi standa jafnréttur eftir sem áður, en sannleikurinn er sá, að hlutir þeir, sem bændur eiga að fá í bréfum, munu nema 7–10 millj. kr., og 2% af því yfir allan tímann munu nema 3/4–1 millj. kr., og ég hélt satt að segja, að maður í fjvn., eins og hv. 2. þm. Rang., mundi sjá minni upphæð en þetta, og mundi ég þó ekki telja þetta eftir, ef það væri hægt. Hv. 2. þm. Skagf. (JS) hefur misskilið orð mín eða snúið viljandi út úr þeim, þegar ég var að bera saman þá, sem eiga að falla undir ákvæði þessara laga, og hina, sem á eftir koma, en ég held, að allur þorri þessara bænda búi við betri kjör en þeir, sem á eftir koma. Sama breytingin átti eingöngu við þessa aðila, sem hér um ræðir, og þá, sem eiga eftir að skipta um fé, og meginhlutinn af þeim bændum, sem till. fjallar um, hafa ekki sambærilega afkomu miðað við hina, sem eiga eftir að skipta. Það var hárrétt hjá hv. þm. Borgf. um mismunandi afstöðu manna í Dalasýslu, þar sem sumir voru svo lánsamir, að fjárskipti fóru fram hjá þeim á meðan ástandið hjá ríkissjóði var betra, en hinir, sem eftir eru, verða allir að sitja við sama borð og verða að taka á sig kvaðir, hvort sem gengið hefur verið frá skiptunum áður en þessi l. voru sett eða ekki. Hæstv. forsrh. sagði, að meginatriðið í þessu væri það, að hér væri verið að ganga á gerða samninga. En ég get ekki séð, að hér sé verið að ganga á neina samninga, og get ekki séð, að hér sé annað að gerast en það, að Alþ. setur l. og þegnarnir fara eftir þeim, en siðan koma lagabreyt., sem geta raskað ýmsu, sem gert var eða átti að gera eftir l., og er enginn munur á þessu og öðrum lögum. Hér var ekki um neina ákveðna samninga að ræða. Það eina, sem orkað getur tvímælis, er bótahámarkið, sem hér er numið úr gildi. Hitt er hvergi tekið fram í l., hvernig greiðslan fari fram, heldur aðeins, að hún fari fram, en ekkert um það, hvort það sé í peningum, skuldabréfum eða fárra ára ríkisláni. Þeir, sem eru með kröfur um sérréttindi á þessu sviði, styðjast því hvorki við siðferðíslegan né lagalegan rétt, og sé ég svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. (PO) talaði um, að ég hefði breytt um skoðun frá því, er ég var með fulltrúunum á fundi, því að þá hefði ég komið ákveðið fram, en nú kvæði við annan tón. Ég hef alltaf sagt, að norðanmenn teldu fjárskiptin nauðsyn, og ég taldi það skyldu mína að koma mönnum til að líta á þá hlið málsins, að hér væri um framkvæmdir að ræða, sem þyrfti að flýta, og taldi skyldu mína að draga þessa hlið fram og eigi ástæðu til að ýta undir menn um að koma með frekari kröfur en þetta, og það réð afstöðu minni. Ég tel fulla þörf á að hraða þessum aðgerðum og vil leggja minn skerf til að það geti orðið, þó að ég vilji ekki láta bregða gerðum samningum. Hv. þm. Mýr. (BÁ) sagðist ekki geta borið þá, sem búnir eru, að lóga fé sínu og fá fullar bætur, saman við hina, en ég vil benda honum á hina, sem eru búnir að lóga og eiga ekki að fá fulla greiðslu, en geta borið sig saman við nágranna sína, sem hafa sömu aðstöðu, en hafa fengið fullar bætur. Það, sem aðaltogstreitan stendur um, er það, hvort undirskrift ráðh., sem gerð er eftir gildandi l., hafi gildi eða ekki. Ég fyrir mitt leyti er ekki í vafa um, að hún hefur gildi. Hitt er annað mál, að verið getur, að aðrir komi á eftir og heimti hið sama, en mér finnst það engin ástæða til að rifta gerðum samningum, og tel ég það óeðlilegt og okkur algerlega ósæmandi.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að blanda mér í þau lögfræðilegu atriði, sem hér er deilt um. En ég vil taka það fram, sem ég sagði í vetur, að það má ekki eyðileggja þetta verk, sem búið er að verja tugum milljóna í, vegna þess, að ekki er hægt að halda áfram á núverandi braut, eins og allir eru sammála um. Það hefði verið bezt, ef ekki hefði þurft að breyta l., en öllum er ljóst, að ekki verður hjá því komizt. Þegar fjárskipti fóru fram í Dalasýslu 1947 og 48, var ekki hægt að standa við greiðslurnar fyrr en 1949, og það er ekki verra að greiða með skuldabréfum eftir nokkur ár, en að hafa hitt í l. og geta svo ekki staðið við það. Mér finnst mjög áríðandi, að þetta mál sé tekið þeim tökum, að aðgerðir þessar komi að fullu gagni. Ég gef lítið fyrir bændastéttina, ef þessi tilraun mistekst, og væri þá til lítils unnið. Ég vil því styðja brtt. n., ekki vegna þess, að ég telji þær ákjósanlegar, heldur vegna þess, að ég tel ekki á öðru betra völ, og þá tel ég, að frekast verði hægt að standa við það, sem gera þarf og lofað er.