Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um aðild að alþjóðasamningi um verndun túnfiska í Atlantshafi. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá utanrrn. og Hafrannsóknastofnun. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að Ísland gerist aðili að alþjóðasamningi um verndun túnfiska í Atlantshafi sem gerður var í Rio de Janeiro 14. maí 1966. Samningurinn tekur til verndunar um þrjátíu tegunda túnfisks og annarra áþekkra fisktegunda í Atlantshafi og aðliggjandi innhöfum en markmið samningsins er m.a. sjálfbær hámarksnýting fiskstofnanna. Samkvæmt 3. gr. samningsins fela samningsaðilar sérstöku ráði, Alþjóðaráði um verndun túnfiska í Atlantshafi, að vinna að þeim markmiðum sem samningurinn stefnir að en verkefni ráðsins eru m.a. athuganir á stofnstærð tegundanna, vistfræði þeirra og haffræðilegar rannsóknir á umhverfi þeirra auk annarra atriða sem geta haft áhrif á stærð stofnanna. Ráðið getur einnig sett reglur um nýtingu fiskstofna og fiskveiðistjórn án þess þó að fara með yfirþjóðlegt vald. Ísland hefur frá árinu 1995 haft áheyrnaraðild að ráðinu en hefur ekki notið veiðiréttar. Nefndin leggur áherslu á að tekið verði tillit til réttar strandríkja við úthlutun veiðiheimilda. Á ársfundi ráðsins sem nú stendur yfir og lýkur 4. nóvember nk. munu eiga sér stað viðræður um endurúthlutun aflaheimilda og er mjög mikilvægt að Ísland geti komið að viðræðunum sem fullgildur aðili að ráðinu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. skrifa hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Björn Bjarnason, Ögmundur Jónasson, Vilhjálmur Egilsson, Kristinn H. Gunnarsson, Jóhann Ársælsson, Kristján Pálsson og Magnús Stefánsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um umbætur í velferðarmálum og þróun velferðarsamfélagsins. Að þáltill. standa allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Hér er á ferðinni þingmál sem hefur verið flutt á undangengnum þremur þingum. Það er breytt og lagað að breyttum aðstæðum en að uppistöðu til er það hið sama. Þingmálið gengur út á að fela ríkisstjórninni að gera rammaáætlun um markvissar umbætur í velferðarmálum og framtíðarþróun velferðarsamfélags á Íslandi. Kannanir benda til þess að félagslegrar mismununar sé farið að gæta innan velferðarþjónustunnar hér á landi. Íslendingar eiga ekki að sætta sig við að slíkt gerist. Með þessari þingsályktunartillögu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er lagt til að hafin verði gagnsókn til að styrkja og bæta velferðarkerfið. Það mun gagnast öllu samfélaginu, gera það kröftugra og betur í stakk búið að takast á við verkefni í nútíð og framtíð. Mikilvægt er að horft sé til langs tíma og mörkuð uppbyggileg stefna til að skapa velferðarsamfélagi framtíðarinnar traustan grunn. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á að í allri stefnumótun verði kvenfrelsissjónarmið lögð til grundvallar og allar ákvarðanir stjórnvalda metnar með tilliti til þess hvaða áhrif þær hafa á stöðu kvenna. Sú áætlun sem við leggjum til að gerð verði á að taka til helstu þátta velferðarþjónustunnar og ég ætla að nefna nokkra þætti sem vikið er að í þáltill. Við leggjum til að gerð verði heildarendurskoðun á almannatryggingalögum með það að meginmarkmiði að tryggja öllum sem þurfa að reiða sig á almannatryggingar laun, samfélagslaun, sem duga til framfærslu og binda í lög að slík laun fylgi fortakslaust almennri launaþróun. Þetta er grundvallarbreyting sem við leggjum hér til á nálgun. Við teljum mikilvægt að horfið verði frá bóta- og ölmusuhugsunarhætti sem enn gætir allt of mikið í almannatryggingakerfinu og þess í stað tekið upp hugtakið samfélagslaun. Við segjum eins og ég nefndi að slík laun eigi fortakslaust að fylgja almennri launaþróun. Almannatryggingar eða greiðslur úr almannatryggingakerfinu fylgja almennri launaþróun. Reyndar er sú regla sem fest var í lög fyrir fáeinum árum ekki alvond vegna þess að almannatryggingar eða greiðslur úr almannatryggingakerfinu eiga að fylgja almennri launaþróun. Ef hins vegar um samdrátt er að ræða í kaupmætti, þá á neysluvísitala að gilda. Þetta er ekki alvond regla, því hún ver þá sem njóta slíkra greiðslna kaupmáttarskerðingu á samdráttartímum. Það sem hins vegar hefur verið gagnrýnt á undanförnum árum er að öryrkjar og atvinnulausir voru ekki látnir njóta þeirra kjarabóta sem áunnust á vinnumarkaði undir lok 10. áratugarins, því sú var tíðin að bæturnar voru tengdar tilteknum launaflokkum. Lægstu launaflokkarnir sem bæturnar voru bundnar við voru hækkaðir mest undir lok 10. áratugarins. Áður en þetta var gert var slitið á tengslin við almannatryggingakerfið og öryrkjar og atvinnulausir urðu þar af leiðandi af þeirri kaupmáttaraukningu sem láglaunafólk naut á þeim árum. Reyndar hefur það verið svo sum árin, jafnvel eftir að breytingin var gerð á lögunum í þá veru sem ég nefndi, a.m.k. var það eitt árið að bæturnar hækkuðu hvorki í takt við almenna launaþróun né neysluvísitölu. Við leggjum því til að það verði bundið í lög að slík samfélagslaun fylgi fortakslaust almennri launaþróun. Þá viljum við tryggja öryrkjum sjálfstæðan einstaklingsbundinn rétt til framfærslu án tillits til hjúskaparstöðu. Þetta er grundvallaratriði sem menn tókust m.a. á um hér í þingsal í tengslum við öryrkjadóminn margfræga. Ef einstaklingur er atvinnulaus er litið á hann sem sjálfstæðan einstakling og honum tryggðar atvinnuleysisbætur, en tekjur öryrkja hins vegar taka mið af tekjum maka. Að sjálfsögðu á hann að lifa sínu sjálfstæða lífi og fá tekjur óháð tekjum makans. Þetta er grundvallaratriði að okkar áliti. Við víkjum að hlutdeild almannatrygginga í tannlæknaþjónustu og viljum efla forvarnastarf. Nokkuð hefur áunnist á því sviði á undanförnum árum, m.a. hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt mikla áherslu á að bæta tannlæknaþjónustuna og auka hlutdeild almannatrygginga í þeim. Við höfum haft nokkurn árangur af því starfi þó að gera þurfi enn betur. Forvarnastarfið er hins vegar ekki í nógu góðum farvegi. Sú var tíðin á Reykjavíkursvæðinu, þéttbýlissvæðinu, að öllum börnum í grunnskólum var sinnt. Fylgst var með þeim öllum og reyndar voru tannlækningar inni í skólunum. Þetta á við um höfuðborgarsvæðið, ekki um landsbyggðina. Síðan hafa skólarnir hver á fætur öðrum verið að loka tannlæknastofunum. Þá er sú hætta að ekki sé fylgst með börnunum. Allar kannanir sem gerðar hafa verið sýna að rúmlega tíundi hluti barna er í hættu og þarf á góðu eftirliti að halda af hálfu skólans. Eftir að þessi þjónusta var færð úr skólunum hefur ekkert komið í staðinn. Það er núna verið að koma upp forvarnastöð og efla forvarnastarf, en það skortir enn fjárveitingar og við munum fylgjast mjög vel með því í tengslum við afgreiðslu fjárlaga að þarna verði veitt nægilegt fjármagn til að þetta verði í góðu lagi. Við viljum láta hraða endurskoðun á samspili almannatrygginga, lífeyrisréttinda og skattkerfis, endurskoða alla viðmiðun tekjutenginga og sameina meðferð almannatrygginga, atvinnuleysisbóta og lífeyrismála í einu ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands. Í tengslum við endurskoðun á þessu samspili lífeyrisgreiðslna, lífeyrisréttinda, almannatrygginga og skatta, kunna einhverjir langminnugir að hugsa til þess þegar ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var að taka til starfa á árinu 1995. Þá var skipuð nefnd sem átti að hafa þetta verkefni með höndum. Hún kom saman til tveggja eða þriggja funda, sennilega voru þeir ekki fleiri. Síðan fengu nefndarmenn virðulegt bréf fyrir fáeinum mánuðum um að þeir hefðu verið leystir frá störfum. Þetta hefur því aldrei verið gert. Þetta var í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar sem mynduð var 1995 og það loforð var endurnýjað þegar næsta ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var sett á laggirnar en ekki hefur verið staðið við þessi fyrirheit. Við leggjum til að atvinnuleysisbætur verði hækkaðar og stuðningur við endurmenntun og starfsendurhæfingu aukinn. Atvinnuleysisbætur eru mjög lágar, rúmlega 73 þús. kr., og ekki bætir úr skák að í fyrsta skipti er farið að skattleggja atvinnuleysisbætur. Atvinnuleysisbætur eru núna komnar yfir skattleysismörkin sem liggja í rúmum 70 þús. kr., þ.e. 70.279 kr. Það sem er umfram skattleysismörk er að sjálfsögðu skattlagt. Þarna teljum við að gera þurfi verulega bragarbót. Við víkjum að barnabótum og réttindum foreldra og aðstandenda langveikra barna. Barnabæturnar hafa rýrnað stórlega á undanförnum árum. Þótt Framsfl. hafi reynt að hreykja sér af því að hann hafi náð árangri núna þá eru barnabætur minni að verðgildi en þær voru fyrir 10 árum. Jafnvel þessi margfrægu barnakort Framsfl., upp á fasta greiðslu með börnum, eru ekki svipur hjá sjón borið saman við það sem var um miðjan tíunda áratuginn.  Verulegt átak þarf að gera til að auka framboð félagslegs leiguhúsnæðis. Við vitum hver staðan er þar. Hér á Reykjavíkursvæðinu eru 826 á biðlista, þar af 306 einstaklingar og fjölskyldur í bráðri neyð. Ástæðan er sú að stoðunum hefur verið kippt undan félagslega húsnæðiskerfinu. Það var gert með breytingum á húsnæðislöggjöfinni 1997. Síðan hefur ekkert komið í staðinn. Menn hafa talað um að fjölga þurfi úrræðum á leigumarkaði en þeir aðilar sem sjá sínum skjólstæðingum fyrir leiguhúshæði, Öryrkjabandalagið, námsmannahreyfingar og Félagsbústaðir í Reykjavíkurborg, svo einhverjir séu nefndir, eru orðnir það aðþrengdir að þeir eiga um tvennt að velja, að falla frá áformum um frekari byggingar eða hækka húsaleigu. Ástæðan er sú að þessir aðilar fengu áður fjármagn frá ríkinu á 1% vöxtum. Frá ársbyrjun 2001 voru þessar vaxtagreiðslur hækkaðar í 3,5%. Þessi vaxtahækkun ein veldur því að hækka þyrfti húsaleiguna um 25% að mati Félagsíbúða í Reykjavík. Öll loforð um raunverulegar úrbætur af hálfu ríkisstjórnarinnar hafa verið svikin. Á sínum tíma var talað um tvær leiðir, annars vegar að lækka þessa vexti eða halda þeim lágum, eða að koma með sérstaka stofnstyrki. Hæstv. félmrh. lýsti því yfir við utandagskrárumræðu fyrir fáeinum dögum að stofnstyrkirnir kæmu ekki, einfaldlega vegna þess að þeir væru dýrir. Til hvers áttu stofnstyrkirnir að koma? Þeir áttu að vega upp á móti vaxtahækkuninni. En ef þeir eru svo dýrir að samfélagið hefur ekki efni á því þá sjáum við hve mikið staða þeirra sem reisa félagslegt húsnæði hefur versnað. Nú segir ríkisstjórnin, sem talar væntanlega fyrir hönd samfélagsins, að það hafi ekki efni á að reiða fram þetta fé. Þetta er nokkuð sem þarf að taka til skoðunar. Við tölum um aukinn stuðning við tekjulága einstaklinga og fjölskyldur vegna húsnæðiskostnaðar og að sá stuðningur verði samræmdur. Við víkjum að áætlun um að auðvelda sveigjanleg starfslok. Reyndar hefur það ekki farið fram hjá neinum að nefnd sem hafði þetta verkefni með höndum var að skila áliti. Þar eru tillögur sem gera ráð fyrir sveigjanlegum starfslokum til 72 ára aldurs. Við leggjum til aðgerðir til að útrýma kynbundnum launamun sem verði sérstakt forgangsverkefni næstu árin. Því hefur verið haldið fram að þær breytingar sem gerðar hafa verið á launakerfunum hjá hinu opinbera stuðli fremur að auknum launamun en dragi ekki úr honum. Þetta þarf að taka til athugunar. Við víkjum að styttingu vinnuvikunnar. Við fjöllum um setningu laga sem varna því að fólki sé mismunað á vinnumarkaði vegna aldurs. Við höfum reyndar flutt sérstakt þingmál um þetta sem verður endurflutt núna í vetur. Við leggjum jafnframt til heildarlöggjöf um málefni innflytjenda. Ég mun koma nánar að öðrum þáttum í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um umbætur í velferðarmálum og þróun velferðarsamfélagsins. Það er vissulega þörf á að taka á þeim málum og gera þar markvissar umbætur, eins og lagt er til í þessari þáltill. Hægt er að víkja að mörgu í þessu máli og varla hægt að koma öllu því að á þeim tíma sem manni gefst til að ræða þessi mál. Vissulega þarf að taka á þeim þáttum sem hv. þm. nefndi í framsöguræðu sinni. Auðvitað þarf að tryggja að greiðslur frá velferðarkerfinu, hvort sem það eru almannatryggingar eða aðrar greiðslur, atvinnuleysis- eða lífeyrisgreiðslur, dugi til framfærslu. Það er alveg ljóst að þær gera það ekki í dag hjá þeim sem eru með lægstu greiðslurnar. Það er kannski hægt að skrimta af þessum greiðslum en það er ekki hægt að lifa af þeim. Það er alveg ljóst. Ég verð að segja að erindi sem flutt voru á ársfundi Tryggingastofnunar ríkisins nú á dögunum, bæði af félagsmálastjóranum í Reykjavík, Láru Björnsdóttur, og einnig Þórhalli Heimissyni presti, sýndu og sönnuðu að þarna er pottur brotinn í velferðarkerfinu. Þau nefndu ýmis dæmi um hvar möskvar öryggisnets velferðarkerfisins væru að gliðna og að fólk félli niður um þessa möskva, sem eiga auðvitað að vera það þéttir að fólk falli ekki þar niður. Ég verð að nefna það, vegna þess að við erum að ræða þessi mál, að það er nánast á hverjum degi sem einhver hefur samband við mann vegna þess hversu illa hann er staddur fjárhagslega, þ.e. öryrkjar og aldraðir. Ég er rétt í þessu að koma frá kosningamiðstöð minni úti í Pósthússtræti 13. Til mín kom kona sem er öryrki og hafði ekki efni á að leysa út lyf fyrir barnið sitt sem lá mjög veikt heima. Hún gat ekki leyft sér að kaupa lyfin. Ég sé að í þessari tillögu er lagt til að lyfjakostnaður verði endurskoðaður. Það er ekki bara að það þurfi að endurskoða greiðslurnar til fólks sem getur ekki séð sér farborða með því að vinna fyrir sér heldur þarf auðvitað að skoða lyfjakostnaðinn. Ég veit til þess að aldraðir hafi ekki getað leyst út lyf. Það verður til þess að fólk tekur ekki lyfin og verður veikara og getur endað sem mjög þungur baggi á heilbrigðiskerfinu, fyrir utan það hversu ömurlegt það er fyrir hinn sjúka og aldraða. Hér er komið inn á tannlæknaþjónustuna. Það var einmitt minnst á það í erindi á aðalfundi Tryggingastofnunarinnar og verið að bera saman hvernig þessir þættir eru hér á landi miðað við Norðurlöndin. Séra Þórhallur Heimisson benti á hve fólk væri illa statt og að beiðnum um mataraðstoð hefði fjölgað um 240 hjá Hjálparstofnun kirkjunnar á síðasta ári. Nú fjölgar þeim um 15% á mánuði. Hér á landi greiða menn t.d. tannréttingakostnað úr eigin vasa. Hann getur numið allt að 300 þús. kr., nefndi hann sem dæmi. Við vitum auðvitað að fólk borgar mjög háar upphæðir fyrir tannréttingar barna sinna. Ef við berum okkur saman við Norðurlönd þá er allur tannlæknakostnaður barna til 20 ára aldurs greiddur að fullu af hinu opinbera, bæði í Svíþjóð og Danmörku, og niðurgreiddur til 29 ára aldurs. Auðvitað þurfum við að líta til þess að það hafa ekki allir efni á að senda börnin sín til tannlæknis, sérstaklega þeir sem eru mjög illa staddir fjárhagslega. Þeir senda þau ekki til tannlæknis. Hér er minnst á samspil almannatrygginga, lífeyrisréttinda og skattkerfis. Vissulega hefur það verið svo hjá þessari ríkisstjórn, herra forseti, að menn hafa verið að setja öll þessi mál í nefndir sem engu hafa skilað. Nú eru t.d. málefni aldraðra í nefnd. Fjárlagafrv. kemur hér inn í þingið nánast algjörlega autt að þessu leyti, þar eru engar lausnir fyrir þessa hópa. Vonandi skilar þó nefndarstarf ríkisstjórnarinnar og aldraðra einhverju inni í fjárlagafrv. áður en það verður klárað. Vissulega þarf að taka á þessum þætti. Þróun bótagreiðslna frá almannatryggingunum miðað við launaþróun er þannig, gliðnunin hefur verið svo mikil, að það munar heilum mánaðargreiðslum á hverju ári, fyrir utan það að til viðbótar koma heil mánaðarlaun sem tekin eru til baka til ríkisins í sköttum. Í raun er verið að hafa af lífeyrisþegum, sem eru verst settir, bara á greiðslum frá almannatryggingunum, tvenn mánaðarlaun á ári, annars vegar sé litið á gliðnunina og hins vegar skatta. Þetta er mjög alvarlegt ástand og orðið verulega aðkallandi að gera endurbætur á þessum þætti velferðarkerfisins. Hér er talað um réttindi foreldra og aðstandenda langveikra barna. Vissulega er þar þörf á úrbótum, svo sannarlega. Einnig er talað hér um afnám sjúklingaskatta. Menn eru farnir að greiða fyrir nánast allt. Í fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir er hækkun á komugjöldum í heilbrigðisþjónustunni. Það má búast við mikilli hækkun lyfjakostnaðar eins og einnig kom fram á aðalfundi Tryggingastofnunar ríkisins einnig. Auðvitað bitnar þetta aðallega á þeim sem eru veikir. Við eigum ekki að hafa það þannig að fólk sé skattlagt þegar það er veikt. Menn greiða til samfélagsins meðan þeir hafa atvinnu og eru heilbrigðir en eiga síðan að njóta afraksturs þeirra greiðslna þegar þeir þurfa á velferðarkerfinu að halda. Einu er ég ekki alveg sammála í þessari tillögu þar sem lagt er til að afnema komugjöld á heilsugæslustöðvar. Ég tel að taka eigi lágt gjald á heilsugæslustöðvum, þjónustan eigi ekki að vera alveg ókeypis. Ég hef samanburð frá því að ég starfaði í Tryggingastofnun. Þá var ókeypis á heilsugæslustöðvar. Síðan var sett á mjög lágt gjald. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að fólk fari ekki inn á heilsugæslustöðvarnar við hvert einasta tilvik ef eitthvað bjátar á. Oft er það svo að hægt að lækna smákvef og annað með ódýrari hætti. Velferðarkerfið er auðvitað dýrt. Menn eiga að hafa greiðan aðgang að frumþjónustunni en það á að greiða smágjald. Ég tel það eðlilegt, en það á að vera lágt. Ég er því ekki alveg sammála þessum hluta málsins. Ég veit að menn hafa deilt nokkuð um hvort greiða eigi komugjöld en ég er hlynnt því að menn greiði lágt gjald. Hér er rætt um sveigjanleg starfslok. Ég fagna því að komnar skuli fram tillögur um sveigjanleg starfslok. Ég hef einmitt lagt fram hér á þingi, í tvígang að ég held, þingmál um sveigjanleg starfslok. Ég tel það mjög brýnt að mönnum verði gefinn kostur á að ráða því nokkuð sjálfir hvenær þeir hætta störfum og fara á lífeyrisgreiðslur. Herra forseti. Hægt væri að ræða um þetta mál lengi dags en tími minn er á þrotum að sinni. Ég vonast til að farið verði í þá vinnu sem lagt er til að hefja í þessu þingmáli. Það er mjög aðkallandi.

Herra forseti. Við erum hér að ræða till. til þál. um umbætur í velferðarmálum og þróun velferðarsamfélagsins sem hv. þm. Ögmundur Jónasson er 1. flm. að og gerði hér grein fyrir í ræðu sinni. Tillagan er í raun og veru mjög viðamikil. Hún tekur á mörgum flokkum ýmissa réttindamála, almannatrygginga og félagsmála, heilbrigðismála, menningarmála, uppeldis- og menntamála, mannvæns samfélags umhyggju og samhjálpar og fjármögnunar velferðarkerfisins. Það er auðvitað hægt að ræða um einstök atriði í þessari tillögu en ég ætla ekki að fara mjög djúpt í þau. Ég vil bara lýsa því yfir að ég tel að efni tillögunnar eins og það er uppsett um ,,að fela ríkisstjórninni að gera rammaáætlun um markvissar umbætur í velferðarmálum og framtíðarþróun velferðarsamfélags á Íslandi`` sé mjög þarft, og gott að leggja upp með þá stefnumótun sem gert er í þáltill. Þróunin almennt í þjóðfélagi okkar á undanförnum árum hefur verið sú að frekar hefur verið gengið á réttindi þjóðfélagsþegnanna varðandi velferðarkerfið, og ýmsar réttarbætur sem frekar hefur verið dregið úr ásamt því að auka kostnaðarþátttöku fólks í ýmsum þáttum þjónustunnar í þjóðfélaginu. Þess vegna tel ég að sú tillaga sem hér er lögð fram um að vinna að því að fela ríkisstjórninni að gera slíka rammaáætlun um markvissar umbætur í velferðarmálum sé virkilega þörf. Ég lýsi því yfir fyrir hönd Frjálslynda flokksins að við munum styðja tillöguna heils hugar og vonum svo sannarlega að ríkisstjórnarflokkarnir geti fallist á það að hún fái brautargengi og komi aftur inn til afgreiðslu í hv. Alþingi. Í þeim liðum sem hér eru nefndir eru talin upp ýmis ágreiningsmál stjórnar og stjórnarandstöðu. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið okkar allra sem störfum hér á Alþingi að lagfæra það sem miður hefur farið. Okkur kann að greina á um leiðir en ég tel að sú tillaga sem hér er flutt og svona upp sett geti verið grunnur að víðtækri sátt um velferðarþjónustuna. Þess vegna geri ég mér vonir um að hún fái eðlilega málsmeðferð í hv. Alþingi og í nefnd og síðan getum við þá sameinast um að afgreiða hana frá þinginu. Ég lýsi því yfir enn á ný að ég tel mjög mikla nauðsyn á að taka á fjölmörgu í þeim atriðum sem hér eru talin upp. Við höfum stutt ýmis sambærileg mál sem hafa verið lögð fyrir þingið, og fyrri ræðumenn hafa gert að umræðuefni. Eins og ég sagði ætla ég ekki að tala um einstök atriði í þessari tillögu þótt auðvitað væri hægt að tala langt mál um ýmis atriði sem hér eru upp talin. Herra forseti. Ég mæli með því að þessi tillaga verði samþykkt.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þessa ágætu tillögu sem hér er til umræðu. Ég tek undir það sem kom fram hjá flm. um að það er auðvitað ótækt að svo sé komið að atvinnuleysisbætur séu skattlagðar, skattleysismörkin ná ekki að verja þær. Það er enginn atvinnulaus að gamni sínu, ef svo má segja. Þetta er félagslegur vandi og það á að vera meginregla að ekki skuli skattleggja atvinnuleysisbætur. Að öðru leyti tek ég undir það sem kemur fram í þessari þáltill. og legg til að hún fái góða umfjöllun í nefnd.

Herra forseti. Þrír þingmenn hafa tjáð sig um þetta mál, hv. þm. Samfylkingarinnar, Örlygur Hnefill Jónsson og Ásta R. Jóhannesdóttir, og hv. þm. Frjálslynda flokksins, Guðjón A. Kristjánsson. Ég þakka þessum þingmönnum öllum fyrir stuðninginn við þetta mál. Í fyrri ræðu minni rakti ég efni tillögunnar og sagðist mundu botna ræðu mína í seinni umferð. Ég ætla ekki að telja upp alla þá mörgu þætti sem vísað er til í tillögunni en aðeins vekja máls á nokkrum þeirra, fyrst þeirri gagnrýni sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir setti fram varðandi sjúklingaskattana. Í rauninni er ekki rétt að nefna það gagnrýni. Hún var með ákveðnar efasemdir um að það bæri að öllu leyti að afnema komugjöld á heilsugæslustöðvar, lagði áherslu á að þau yrðu að vera mjög lág og fæla fólk ekki frá sem raunverulega þyrfti á aðstoð að halda. Ég er þessu ósammála. Ég tel að ekki eigi að vera nein komugjöld á heilsugæslustöðvar. Enginn leikur sér að því að leita þangað. Fólk situr ekki heima við í aðgerðaleysi og veltir því fyrir sér hvað það eigi að gera þann daginn, hvort það eigi að láta líta á eyrun í börnunum eða sjálfu sér. Fólk fer þegar það sér sig knúið til að leita læknis og það á ekki að setja neina þröskulda í veg fyrir fólk í því efni. Það er staðreynd og hefur verið bent á að kostnaðarþátttaka sjúklinga hafi orðið til þess að fæla fólk frá því að leita læknis. Þegar líða tók á 10. áratuginn var ljóst að aukin misskipting var farin að valda alvarlegri félagslegri mismunun. Í skýrslu sem landlæknisembættið gaf út í apríl árið 1997 undir heitinu ,,Heilbrigðisþjónustan --- árangur og skipulag í nútíð og framtíð`` segir m.a., með leyfi forseta: ,,Gjalda ber varhug við frekari hækkun gjalda eða verulegum þjónustugjöldum því að í óbirtri rannsókn landlæknisembættisins kemur í ljós að meðal barnafólks sem hefur lægstar ráðstöfunartekjur á mánuði er allstór hópur sem hefur frestað eða hætt við að leita læknismeðferðar og taka út lyf vegna fjárskorts.`` --- Í skýrslunni kemur fram að það er einkum á sviði tannlækninga sem fólk veigrar sér við að leita lækninga. Og enn vitna ég í skýrsluna, með leyfi forseta: ,,Hér hefur orðið grundvallarbreyting á því að fyrri rannsóknir benda ekki til misræmis í aðgengi fólks eftir stéttum og efnum.`` --- Gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu hefur valdið því að fólk er fælt frá því að leita til heilbrigðisþjónustunnar. Það var alls ekki þetta sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir var að tala um. Hún var að tala um mjög lág gjöld enda er hún einn af einörðustu baráttumönnum á Alþingi fyrir því að hafa aðgengi að velferðarþjónustunni og heilbrigðisþjónustunni opið öllum og enga mismunun þar innan. Ég er hins vegar ósammála því að það eigi að vera yfirleitt nokkur komugjöld á heilsugæslustöðvar. Við viljum láta endurskoða lyfjakostnað. Þetta er orðinn sá baggi sem reynist mörgum sjúklingum hvað þungbærastur. Við viljum réttarbætur fyrir langveik börn, við viljum auka rými á sjúkrastofnunum og afnema sumarlokanir þannig að fullnægjandi þjónusta sé í boði árið um kring. Ég minnist þess að hafa í sumar lesið bréf sem birtist í fjölmiðlum frá ungum manni sem átti við geðveiki að stríða og honum var úthýst af stofnun vegna sumarlokana. Þetta er náttúrlega nokkuð sem ekki gengur. Ég geri mér grein fyrir því að það er oft erfitt að manna sjúkrastofnanir en þær verða einfaldlega að taka sér tak og skipuleggja starfsemi sína þannig að þetta gerist ekki. Við viljum láta endurskoða reglur um þátttöku hins opinbera í greiðslu ferðakostnaðar sjúklinga sem lið í að tryggja jafnrétti í heilbrigðismálum. Við viljum umbætur í geðheilbrigðismálum, m.a. með stuðningi við fjölskyldur geðsjúkra, og aukið forvarnastarf á öllum sviðum heilbrigðisþjónustunnar. Áður en ég hverf frá þessum þætti, heilbrigðismálunum, vil ég víkja aðeins nánar að kostnaðarþátttöku sjúklinga. Fyrir u.þ.b. ári var því haldið fram að kostnaðarþátttaka sjúklinga hefði minnkað á síðustu 10 árum eða þar um bil og vísuðu menn þar í skýrslur sem komu frá OECD, Efnahags- og framfarastofnuninni. Þá höfðu ýmsir efasemdir um að þetta gæti verið rétt, staðreyndirnar virtust tala allt öðru máli. BSRB lét gera könnun í lok árs 2001 þar sem sjö sjúklingum sem áttu við mismunandi veikindi að stríða var fylgt eftir, og lagðir fram útreikningar á þróun kostnaðar þeirra á tímabilinu 1990--2001. Öllum þessum sjúklingum var fylgt í gegnum ráðlagða læknismeðferð í eitt ár og haldið til haga kostnaði þeirra yfir árið. Sama eða sambærileg meðferð var skoðuð á fimm ára fresti, árin 1990, 1996 og 2001. Niðurstaðan var mjög afgerandi. Í öllum tilvikum hafði kostnaður sjúklingsins stóraukist og í sumum hafði hann margfaldast. Samanburður af þessu tagi er alltaf erfiður og í sumum tilvikum kynni að vera um einhverja kostnaðaraukningu að ræða vegna aukinnar meðferðar. Það átti t.d. við í einu dæminu, lungnaþembu. Þá var á það að líta að í sumum tilfellum er kostnaðarhlutdeild sjúklinga meiri en í þeim dæmum sem notuð voru í könnuninni, í öðrum tilfellum minni. Og ég minnist þess að þegar þessi könnun var gerð opinber höfðu ýmsir samband við BSRB og sögðu að kostnaðaraukningin væri miklu meiri en þarna kæmi fram og tiltóku þá einhverja aðra sjúkdóma. Svo dæmi sé tekið úr þessari könnun þurfti sá gigtarsjúklingur sem fylgt var eftir að borga árið 1990 29.905 kr. en þegar komið var fram á árið 2001 var þessi kostnaður orðinn 48.563, þ.e. alls 62,39% aukning. Í sumum tilvikum var þessi kostnaðarsprenging miklu meiri. Ofnæmissjúklingur sem borgaði tæpar 19.500 árið 1990 greiddi rúmar 57.000 árið 2001. Þarna var kostnaðaraukningin tæplega 193%. Hjá barni með eyrnabólgu var kostnaðaraukningin 38,91%. Kransæðasjúkdómar 154,25%. Kostnaðarhlutdeild einstaklings með fjölbreytt vandamál hafði aukist um rúm 227% á þessu árabili. Þetta færir okkur heim sanninn um hve varhugavert það getur verið að skoða gagnrýnislaust prósentur og tölur sem fram eru reiddar. Það var alveg rétt sem menn sáu að samkvæmt því töfluverki sem OECD reiddi fram virtist kostnaðarhlutdeild sjúklinga hafa minnkað á síðustu árum. En útreikningurinn miðaðist við verga landsframleiðslu, miðaðist með öðrum orðum við umfang efnahagsstarfseminnar á hverjum tíma sem er breytileg og allar mælingar og viðmið við hana ekki mjög nákvæm. Þegar málið er skoðað svona og kostnaðurinn talinn í krónum og aurum fyrir einstaklinginn, fyrir þann einstakling sem í hlut á, þá er þetta staðreyndin. Þetta vita allir sem eru í snertingu við fólk sem á við sjúkdóma að stríða. Þetta er mjög alvarlegt. Við leggjum til að sest verði yfir þetta og kannað hvernig hægt verði að gera úrbætur. Við eigum að taka alvarlega varnaðarorð landlæknisembættisins frá 1997, sem ég vísaði í áðan, að kostnaðarhlutdeild sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni væri farin að valda því að fólk veigraði sér við að leita lækninga. Við víkjum að menningarmálum, uppeldis- og menntamálum í tillögunni. Opinber stuðningur við menningarmál, uppeldis- og menntamál verði endurskoðaður og tryggt að menntun og menningarstarfsemi verði aldrei séreign fáeinna einstaklinga eða hópa. Þannig er m.a. mikilvægt að fjárhagslegar aðstæður sveitarfélaga til rekstrar leikskóla og grunnskóla verði endurskoðaðar og bættar. Við þekkjum hvað gerðist við yfirfærslu skólans á sínum tíma. Hann hefur reynst mörgum sveitarfélögum og ekki síst fámennum sveitarfélögum mjög þungur baggi og mun erfiðari að bera en margir ætluðu á sínum tíma. Tryggt verði að opinbert fé til skólastarfs á öllum skólastigum skerðist ekki vegna stuðnings við einkaskóla og ákvæði sett í lög sem tryggja að einkaskólum verði ekki hyglað umfram opinbert skólastarf. Menn hefur rekið í rogastans þegar farið er að skoða framlag til skóla í landinu. Þá kemur á daginn að einkaskólarnir búa við mun betri hag en þeir sem eru reknir á vegum ríkis og sveitarfélaga, vegna þess að þeir fá sama framlag að því er virðist frá hinu opinbera, en einnig skólagjöld og stuðning úr atvinnulífinu eins og Verslunarskólinn svo dæmi sé tekið. Þegar fjárráð hans eru borin saman við fjárráð Háskóla Íslands, þá eru þau kjör sem Háskóla Íslands eru búin miklu lakari. Fjölgað verði tækifærum til framhaldsnáms og námsfólki á landsbyggðinni boðið samfellt nám í heimabyggð sinni til 18 ára aldurs. Grundvallaratriði er að þetta verði tryggt. Maður finnur það hvar sem farið er og þarf náttúrlega ekkert annað en spyrja sjálfan sig hvað maður vildi sjálfur. Auðvitað er mikilvægt að fólk geti haldið fjölskyldu sinni og börnum sínum hjá sér sem allra lengst, sérstaklega á því viðkvæma árabili þegar fólk er knúið til þess að senda börnin frá sér í skóla, auk þess sem þetta er geysilegur fjárhagsbaggi og verður þess náttúrlega valdandi að margir leita ekki í nám, fara ekki í nám, þannig að það er verið að mismuna fólki. Fjölgað verði námsleiðum á framhaldsskólastigi og komið á fót stuttum starfsmenntabrautum. Átak verði gert til að jafna aðstöðu til náms og hagnýta möguleika fjarkennslu til að bæta aðstöðu landsbyggðarfólks. Tryggt verði að þeir sem eiga í félagslegum erfiðleikum eða námserfiðleikum njóti ráðgjafar og stuðnings til að geta nýtt sér þær námsleiðir sem í boði eru. Síðan eru raktir fjölmargir aðrir þættir sem ég ætla ekki að telja upp. Við víkjum einnig að ýmsu sem lýtur að innflytjendum til landsins, aðgengismálum hreyfihamlaðra o.s.frv. Að lokum fjöllum við um fjármögnun velferðarþjónustunnar. Sá sem vill að samfélagið taki myndarlega á í velferðarmálum verður að sjálfsögðu að tryggja tekjustofna. Við viljum að tekjustofnar sveitarfélaga verði styrktir. Við viljum stighækkandi skatta í tekjuskattskerfinu. Við viljum að skattleysismörk fylgi launaþróun. Við viljum að skattur á fjármagnstekjur og arðgreiðslur verði endurskoðaður. Fram hefur komið í umræðunni á síðustu dögum að varnaðarorð sem komu frá stjórnarandstöðunni og verkalýðshreyfingunni, frá Alþýðusambandi Íslands og BSRB, ekki síst í tengslum við afgreiðslu fjárlaga síðasta haust, um að skattkerfisbreytingarnar sem þá voru framkvæmdar mundu leiða til aukinnar mismununar í þjóðfélaginu, hafa öll gengið eftir, enda segir það sig sjálft þegar sköttum er létt af fyrirtækjum en skattar auknir á þá sem hafa minnstu tekjurnar. Eins og hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson benti á áðan er atvinnulaust fólk núna í fyrsta skipti knúið til að greiða skatt af tekjum sínum, að hluta til að sjálfsögðu, þeim tekjum sem eru umfram skattleysismörkin. Herra forseti. Ég ætlaði að víkja nánar að útgjöldum til velferðarmála, muninum á útgjöldum hér á landi og þess sem gerist á Norðurlöndunum, en til þess vinnst ekki tími. Ég legg til að þessari till. til þál. verði vísað til félmn. að lokinni umræðu.