Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 729, um opinber störf utan höfuðborgarsvæðisins, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 384, um ráðherrabíla og bílstjóra, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Virðulegi forseti. Ég er að hugsa um börnin okkar. Það er kannski ekkert nýtt að sú kona sem hér stendur tali um börnin en ég bara get ekki annað því að þau eru mér svo mikið hjartans mál. Það sem er dapurlegt í stöðunni í dag er að mörg þeirra leiðast út í fíkn og eiga erfitt í samfélaginu okkar. Þau eru á löngum biðlista eftir því að geta fengið úrræði í sínum vímuefnavanda. Það sem meira er: Þau deyja á þessum biðlista. Mörg þeirra deyja á þessum biðlista. Ég er ekki að segja öll, virðulegi forseti, það er lán að svo er ekki, en hvert og eitt einasta þeirra er einu of mikið. Það sorglega er að ég tek það til mín, sem einn af fulltrúum löggjafans tek ég það til mín, að við skulum ekki grípa kröftuglegar inn, koma með forvarnir og eyða þessum biðlistum og taka utan um það einasta sem hefur virkað almennilega hér, sem heitir SÁÁ. Að við skulum ekki veita nægt fjármagn til að eyða þessum biðlistum, að við skulum ekki sýna viljann í verki og að nú ætlum við að ganga inn í sumarið, í sumarfrí, þingmenn á sólarströnd, væntanlega, á meðan unga fólkið okkar verður enn hér heima deyjandi á biðlistum. Ég kalla eftir því að við gerum eitthvað róttækt í máli unga fólksins, í máli fíklanna okkar, áður en við leggjumst á sólarströnd í sumarfrí.

Herra forseti. Á fyrstu dögum ríkisstjórnarinnar sagði hæstv. heilbrigðisráðherra að ríkisstjórnin væri mætt til að bjarga heilbrigðiskerfinu, hvorki meira né minna. Fyrstu verk ríkisstjórnarinnar benda til þess að ráðherra hafi verið fullborubrött og ég fullbjartsýnn. Við framlagningu fjármálaáætlunar gaf ríkisstjórnin eftir tugmilljarða króna. Þótt vissulega sé boðuð aukning í fjármálaáætlun er það engan veginn nægilegt. Viðbótarfé til sjúkrahúsþjónustu dugar rétt til að mæta fjölgun ferðamanna og öldrun þjóðarinnar. Víða er meira að segja farið að molna undan undirstöðunum og voru þær fúnar fyrir. Fjármálaráðherra segir ekki svigrúm til að mæta réttmætum kröfum ljósmæðra. Ríkisstjórnin virðist áhugalaus um að tryggja samninga við þær varðandi heimahjúkrun. Samningar við Krabbameinsfélagið sem sinnir skimun fyrir krabbameini í brjóstum og leghálsi rennur út í sumar. Fyrirtækið Karitas sem hefur sinnt hjúkrunarþjónustu fyrir fólk með langvinna og ólæknandi sjúkdóma mun þurfa að loka í haust. Hjúkrunarheimili hafa ekki nægt rekstrarfé og sjúkraflutningar eru í óvissu. Ungir fíklar eiga erfitt með að fá viðeigandi meðferðarúrræði og hundruð skjólstæðinga Hugarafls lifa í óvissu þar sem ekki tekst að öngla saman 55 millj. kr. til að tryggja þá þjónustu. Sömu sögu er að segja um Geðheilsu – eftirfylgd. Herra forseti. Ég veit að hæstv. ráðherra vill vel, en fer ekki að verða fullreynt að vera í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn um stórsókn í heilbrigðismálum? Gott opinbert heilbrigðiskerfi er ein dýrmætasta sameign sem nokkur þjóð getur eignast. Því biðla ég til hv. þingmanna að leggjast nú á árar með ráðherra og gera þær breytingar á tekju- og gjaldaliðum fjármálaáætlunar sem duga fyrir þessari boðuðu stórsókn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að vekja athygli á máli sem fyllti fréttatíma í síðustu viku, þ.e. strokumálið á Sogni í Ölfusi. Sannleikurinn í því máli er að gæsluvarðhald það sem sá maður sat í var útrunnið þegar hann strauk úr haldi og áttu því yfirvöld að leysa manninn úr haldi án nokkurra tafa. Um það eru skýr fyrirmæli í lögum og stjórnarskrá að engan megi svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum. Hæstiréttur fjallaði um svipað mál í mars 2013 þar sem manni var haldið eftir að gæsluvarðhald rann út á meðan beðið var eftir nýjum úrskurði dómara. Þar var eindregin niðurstaða Hæstaréttar að honum hefði verið haldið án lagaheimildar og brotið gegn skýrum fyrirmælum stjórnarskrár og taldi rétturinn það, eins og það var orðað, stórlega vítavert. Maðurinn átti því í raun kröfu um að vera frjáls ferða sinna þegar hann yfirgaf Sogn. Ég er ekki að mæla því bót almennt að menn láti sig hverfa úr haldi lögreglu þótt þeir telji sig vera þar að ófyrirsynju, en það eru nokkur atriði sem ég vil benda á til viðbótar. Fyrir liggur að maðurinn hefur ekki verið sakaður um ofbeldisbrot. Einnig liggur fyrir að mál á hendur honum er enn til rannsóknar og ákæra hefur ekki verið gefin út. Auglýst var eftir manninum í fjölmiðlum með mynd og í kjölfarið var hann eftirlýstur hjá öllum helstu alþjóðalöggæslustofnunum um allan heim. Slíkar aðgerðir eru auðvitað mjög íþyngjandi og í ljósi allra aðstæðna í málinu sem ég hef hér stuttlega reifað í hæsta máta óeðlileg framganga og meðalhófs klárlega ekki gætt. Viðkomandi maður mun ekki hafa verið álitinn hættulegur og því erfitt að sjá að þessi framgangur í málinu þjóni almannahagsmunum. Ég tel í ljósi hæstaréttardómsins sem fyrr var nefndur að skoða eigi vinnubrögð í slíkum málum, framsetningu kröfu um gæsluvarðhald og tímasetningu þess, tímanlega áður en úrskurður rennur út, form eftirlýsingar strokufanga eða grunaðra og almennt eftirfylgni mála af þessu tagi og síðast en ekki síst að læra af stórkostlegum ávítum af hálfu æðsta dómstól landsins. 
            

Herra forseti. Samgöngumál og endurbætur á því sviði eru eitt af þeim stóru viðfangsefnum sem við stöndum frammi fyrir og nauðsynlegt er að taka föstum tökum. Víða er ófremdarástand, ekki síst hér á suðvesturhorninu. Mikið er rætt um nauðsyn þess að ljúka tvöföldun Reykjanesbrautar og það er hárrétt. Að mínu mati er hins vegar tómt mál að tala um að ljúka henni áður en greitt er úr umferð um Hafnarfjörð og Garðabæ. Íbúar í Hafnarfirði og Garðabæ geta ekki lengur búið við óbreytt ástand. Framkvæmdir sem greiða varanlega fyrir umferð um þessi tvö sveitarfélög eru arðsamar en kannski ekki síst mikilvægar til að draga úr slysahættu og auka lífsgæði íbúanna. Ríkisstjórnin og hæstv. samgönguráðherra hafa vægast sagt ekki verið mjög skýr um áform sín í samgöngumálum. Það eina sem má lesa út úr því sem sagt hefur verið er að stórsókn sé fram undan. Um leið er erfitt að sjá merki um þá sókn í fjármálaáætluninni. Þá hefur það verið upplýst að samgönguáætlun verði ekki birt fyrr en í haust. Það þarf og á að horfa til varanlegra lausna. Á báðum stöðum á að horfa til þess að setja umferð í stokk. Umferðin um hringtorgið við Setberg í Hafnarfirði er að nálgast umferðarþungann í Ártúnsbrekku í Reykjavík. Hringtorgið er með tveimur akreinum og um það fara að meðaltali tæplega 50 þús. bílar á sólarhring. Íbúar eru í auknum mæli búnir að gefast upp á notkun hringtorgsins og hefur það leitt af sér aukinn og óæskilegan umferðarþunga og hraða innan íbúðahverfa. Hafnarfjarðarvegurinn klýfur umferðaræðar í Garðabæ. Þar hafa verið settar fram hugmyndir um að Hafnarfjarðarvegur verði settur í lokaðan stokk allt frá Hraunsholti að Litlatúni en að gamli Hafnarfjarðarvegurinn haldi sér sem innanbæjarvegur í Garðabæ. Þær lausnir sem virðast uppi á borðinu af hálfu stjórnvalda og Vegagerðarinnar eru ófullnægjandi miðað við stokkalausnirnar. Hér verður að hugsa í varanlegum lausnum í stað þess að vera í sífelldum  Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og hæstv. samgönguráðherra 

Herra forseti. „Ég hef þá teóríu“, segir séra Jón prímus við Umba í Kristnihaldi undir jökli, „að vatn sé gott.“ Við erum rík þjóð af auðlindum, Íslendingar, og vatnið er þar á meðal. Ég vil nota þetta tækifæri og vekja athygli á nokkrum fyrirspurnum sem ég hef beint til ráðherra um vatnsvernd á höfuðborgarsvæðinu. Svör eru tekin að berast og kennir þar ýmissa grasa. Fram hefur komið að ekki er vitað um það magn eiturefna sem ekið er um Suðurlandsveg, yfir Sandskeið og Hellisheiði, fram hjá og í grennd við vatnsverndarsvæði höfuðborgarsvæðisins í Heiðmörk. Eiturefnin sem hér um ræðir eru eldsneyti, tilbúinn áburður, ýmis eiturefni sem notuð eru í atvinnustarfsemi og annar hættulegur farmur. Ekki er vitað um árlegan fjölda ferða og hvað flutningatækin eru mörg. Þá hefur komið fram að ekki er vitað um magn eiturefna sem flutt eru um íbúðahverfi á höfuðborgarsvæðinu. Umferð bifreiða og í grennd við vatnsverndarsvæðin hefur vaxið hröðum skrefum. Ráðherra hefur í svari greint frá því að samkvæmt upplýsingum frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur hafi engar rannsóknir verið gerðar á áhrifum á gæði neysluvatns af gúmmíkurli frá hjólbörðum bifreiða og af öðrum mengandi efnum sem fylgja umferð bifreiða í nágrenni vatnsverndarsvæða höfuðborgarsvæðisins. Ég hlýt að spyrja: Hvaða skýringar eru á því að ekki eru gerðar viðeigandi rannsóknir á vatnsgæðum í ljósi ofangreindrar mengunarhættu? Eitt óhapp eða slys í nálægð við vatnsbólin gæti dregið langan slóða á eftir sér. Okkur ber rík skylda til að fara með fyllstu gát og tryggja fólki hreint vatn og heilnæmt.

Virðulegi forseti. Í gær var kynnt ný skýrsla sem Talnakönnun gerði fyrir Samtök sparifjáreigenda um kjör forstjóra, kaupaukakerfi þeirra, sem virðist verða sífellt hugvitsamlegra. Í þeirri skýrslu kemur m.a. fram að tíu launahæstu forstjórarnir eru með milli 7 og 8 millj. kr. á mánuði. Teljast verður vafasamt að það endurspegli síaukna verðmætasköpun viðkomandi einstaklinga, heldur er hér iðulega um að ræða fyrirtæki sem endurreist voru eftir hrun fyrir fé almennings úr bönkum og lífeyrissjóðum. Misskipting er alltaf slæm í sjálfu sér. Ranglætið er alltaf rangt. Þessi afkáralegu launakjör eru til marks um sóun. Það er slæmt fyrir atvinnulífið þegar svo stór hluti arðsins fer til fárra einstaklinga og það er slæmt þegar upp kemur sú freisting að fegra afkomu fyrirtækis til að auka greiðslur til sín. Það er slæmt fyrir mennina sjálfa þegar þeir mæla manngildi sitt í milljónum. Það er líka slæmt fyrir samfélagið í heild að misskipting sé þar fram úr hófi. Samkenndin hverfur og innviðirnir fúna. Brauðmolakenningin hefur aldrei staðist próf veruleikans. Forstjórastéttin talar af fyrirlitningu um höfrungahlaup þegar vinnandi fólk vill fá sanngjörn laun fyrir vinnu sína eða reynir að knýja fram betri almenn lífskjör. Forstjórarnir virðast telja sig í einhverju allt öðru landi, kannski sjálfu aflandinu, og í sínu sérstaka feitukattahlaupi. En það er ekki svo. Það eru þeir, forstjórarnir, helstu forkólfarnir í SA, sem knýja áfram kröfugerð annarra stétta með yfirgengilegri sjálftöku sinni. 
            

Virðulegi forseti. Síðastliðinn mánudag var haldin ráðstefna um lýðháskóla á Íslandi í Norræna húsinu. Að ráðstefnunni stóðu þrír aðilar, LungA skólinn sem nú hefur starfað í fimm ár á Seyðisfirði, Lýðháskólinn á Flateyri sem áætlar að hefja starfsemi næsta haust og Ungmennafélag Íslands sem hefur áform um stofnun lýðháskóla á Laugarvatni. Segja má að þarna séu að myndast samtök lýðháskóla á Íslandi. Á ráðstefnunni kom margt áhugavert fram. Þar fjallaði m.a. formaður dönsku samtakanna um lýðháskóla um reynslu af lýðháskólum annars staðar á Norðurlöndum og þýðingu skólanna fyrir einstaklinga og samfélag. Þar kom fram að rannsóknir sýna að nám í lýðháskóla dregur úr brottfalli nemenda úr formlegu námi og eykur líkur á að nemendur ljúki formlegri framhaldsmenntun. Lýðháskólar höfða þó ekki eingöngu til nemenda sem eru í brottfallshættu. Mikið er um að námsmenn, sem vegnar vel í hefðbundna skólakerfinu, nýti tækifærin til að víkka sjóndeildarhringinn og átta sig betur á eigin styrkleikum og áhugasviði í gegnum nám í lýðháskólum. Það er ákveðið tómarúm í íslensku menntakerfi hvað þetta varðar. Hér hafa lýðháskólar ekki verið starfræktir að staðaldri þrátt fyrir að umræðan um þá hafi hafist fyrir meira en hundrað árum. Samt er rétt að halda því til haga að starfsemi héraðsskólanna byggðist að einhverju leyti á hugmyndafræðinni um lýðháskóla og á meðan þeir störfuðu náðist í ýmsu sambærileg reynsla og þroski innan veggja þeirra. Eftir að þeir liðu undir lok er ákveðið tómarúm í náms- og þroskatækifærum ungs fólks á Íslandi sem lýðháskólar gætu fyllt upp í. Eins og kunnugt er samþykkti Alþingi á árinu 2016 að fela mennta- og menningarmálaráðuneytinu að vinna frumvarp 

Virðulegi forseti. Þann 9. apríl sl. spurði hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra, í óundirbúinni fyrirspurn, um töku hálfs lífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins. Ráðherra svaraði þeirri fyrirspurn með orðunum, með leyfi forseta: „Ég vil segja hér að á leiðinni er mál, ef það er ekki komið til þingsins er það á leiðinni, til að gera breytingar á þessu og koma í veg fyrir þá glufu sem þarna myndast og hv. þingmaður kom inn á.“ Mér fannst þetta áhugaverð fullyrðing og satt best að segja, miðað við framgang ríkisstjórnarmála á þeim tíma, trúði ég ekki að ráðherra væri að segja satt. Þess vegna sendi ég fyrirspurn um hvenær vinna við þetta mál hefði hafist í ráðuneytinu. Í gær barst mér svar, með leyfi forseta: „Ráðuneytið átti fund með fulltrúum í Landssamtökum eldri borgara, samtökum aðila á vinnumarkaði og Landssamtökum lífeyrissjóða hinn 9. apríl sl. þar sem málið var ítarlega rætt og miðast upphaf málsins við þá dagsetningu.“ Fundurinn með hagsmunaaðilum var kl. 14 þann 9. apríl. Fyrirspurn hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar var einum og hálfum klukkutíma seinna. Á þeim eina og hálfa klukkutíma var málið komið í „að vera á leiðinni“, ef ekki „komið til þingsins“ samkvæmt orðum ráðherra. Þetta er augljóslega ekki satt og þetta eru líka svo tilgangslaus ósannindi. Ráðherra stærir sig af því að vera búinn að leysa vandamálið sem hv. þingmaður bendir á þrátt fyrir að vita upp á hár að upplýsingarnar sem hann færir þinginu úr þessum ræðustól eru ekki réttar. Það hefði verið svo lítið mál að segja að fyrr um daginn hefði hafist vinna með hagsmunaaðilum að breytingum á nákvæmlega þessu máli. Ég verð því að spyrja, fyrst það er svona auðvelt að ljúga um svona tilgangslaust atriði: Hvar liggur lína heiðarleikans í öðrum málum hjá ráðherra?

Herra forseti. Í dag gáfu samtökin Fréttamenn án landamæra út skýrslu um vísitölu fjölmiðlafrelsis fyrir árið 2018 og niðurstöðurnar eru dapurlegar fyrir fjölmiðlafrelsi í heiminum enda eru árásir gegn fjölmiðlafólki, bæði líkamlegar og í formi kúgunar af hálfu stjórnvalda, bæði viðvarandi og alvarlegar. Staðan er líka dapurleg fyrir okkur því að Ísland færist niður um þrjú sæti, fer úr sæti 10 frá árinu 2016 í sæti 13 og situr þar neðst Norðurlanda. Þetta er áhyggjuefni fyrir okkur vegna þess að fjölmiðlar gegna lykilhlutverki í upplýsingagjöf til almennings og í því að veita okkur aðhald. Í janúar sl. afhenti nefnd um rekstrarumhverfi einkarekinna fjölmiðla hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra tillögur til að bæta rekstrarskilyrði þeirra. Þar kemur m.a. fram að stjórnvöld á hinum Norðurlöndunum telja það skyldu sína, á grundvelli tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskráa sinna, að stuðla að tjáningarfrelsi og frelsi með beinum og óbeinum stuðningi við frjálsa fjölmiðlun. Sömu sögu er því miður ekki að segja hér því að þótt fjölmiðlamarkaðurinn hafi gengið í gegnum miklar breytingar á undanförnum árum þá eru þær leiðir sem farnar eru til að styðja við fjölmiðla sambærilegar við þær leiðir sem farnar voru fyrir áratugum síðan. Rekstrargrundvöllur fjölmiðla hefur nefnilega breyst mikið og frjálsri og lýðræðislegri fjölmiðlaumfjöllun stafar hætta af þeim tekjumissi sem fjölmiðlar hafa þurft að þola. Á meðan við stöndum frammi fyrir brýnni þörf á umbótum í rekstrarumhverfi fjölmiðla, á meðan við föllum niður listann yfir frelsi fjölmiðla, þá hefur hæstv. menntamálaráðherra ekki brugðist við. Boðuð lækkun á virðisaukaskatti áskriftarfjölmiðla er ekki svarið, er ekki leiðin til að sýna lýðræðislegu hlutverki fjölmiðla stuðning. Ég kalla eftir alvöruaðgerðum og ég kalla eftir alvörustuðningi við fjölmiðla á Íslandi. 
            

Herra forseti. Á hvaða vegferð er samfélag okkar eiginlega? er spurning sem þjóð og þing eiga að vera að spyrja sig þessa dagana. Förum yfir sjö staðreyndir: 1. Einungis 26 bankamenn, sem vinna að stærstum hluta hjá ríkisbanka fá 1 milljarð króna í laun, sem er einn tíundi af því sem þessi ríkisstjórn tímir að setja í allar barnabætur landsmanna. 2. Forstjórar hefðbundinna íslenskra kauphallarfyrirtækja eru með 1–2 milljónir í laun á viku. - Á viku, herra forseti. 3. Forstjórar, þar með taldir forstjórar ríkisfyrirtækja, hafa verið að fá mánaðarlega hækkun launa sinna sem nemur heilum mánaðarlaunum ljósmóður. 4. Kjararáðshópurinn, þar á meðal þingmenn, hækkaði um tugi prósenta í launum á milli ára. 5. Útgerðarmaður gengur út í síðustu viku með 22 þús. millj. kr. í vasanum vegna nýtingar á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. 6. 1% landsmanna á meiri hreinar eignir en 80% Íslendinga. 7. Topp 10% landsmanna tóku til sín tæpan helming allra hreinna eigna sem urðu til árið 2016. Auðvitað á fólk að uppskera eins og það sáir. En ekki gera ljósmæður það og ekki gera kennarar, lögreglumenn og eldri borgarar það heldur. Því til viðbótar eiga þessar stjarnfræðilegu upphæðir ekkert sameiginlegt með því markmiði að gera vel við hæft starfsfólk sem hefur mikla ábyrgð. Herra forseti. Við erum ein þjóð í þessu landi. En hér er að myndast sjálftökustétt ofurlaunamanna sem með taumlausri  
            

Herra forseti. Á haustmánuðum árið 2016 var samþykkt á Alþingi að heimila ríkisstjórninni að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um fatlað fólk. Við sama tilefni ályktaði Alþingi að valkvæður viðauki við samninginn skyldi fullgiltur fyrir árslok árið 2017. Fullgildingin á þessum viðauka hefur ekki enn orðið nú í apríl 2018. Valkvæði viðaukinn mælir fyrir um kæruleiðir fyrir einstaklinga og hópa sem telja að íslensk stjórnvöld hafi ekki veitt þeim þann rétt sem þeim ber samkvæmt samningnum. Kæruleiðin er möguleg eftir að fólk hefur nýtt sér þau úrræði sem það hefur samkvæmt íslenskum lögum til að ná fram því sem það telur sig eiga rétt á samkvæmt samningnum. Með fullgildingu valkvæða viðaukans verður virkara aðhald með ríkjum um að framfylgja samningnum. Réttaröryggi fatlaðs fólks verður meira og mannréttindi þess betur varin. Auðvitað væri bestur bragur á því að Alþingi lögfesti einfaldlega samninginn um fatlað fólk líkt og gert var með samninginn um réttindi barna árið 2013. Með lögfestingu væru mannréttindi fatlaðs fólks best tryggð. Það fengi aukna vernd og réttaröryggi þess myndi aukast til muna. Lögfesting samningsins myndi senda skilaboð til almennings, stjórnsýslunnar og allra þeirra aðila sem fjalla um málefni fatlaðs fólks um virðingu sem ætlast sé til að fötluðu fólki sé sýnd í réttarríki.

Hæstv. forseti. EES-samningurinn sem ritað var undir 1. janúar 1994 er 24 ára á þessu ári og hefur haft mjög mikilvæg og jákvæð áhrif á íslenskt atvinnulíf. Kallað hefur verið eftir endurskoðun á honum frá vissum aðilum og ábyrgð alþingismanna er mikil, en eru alþingismenn alltaf nógu vel upplýstir þegar þeir greiða atkvæði um þessi mál? Í þinginu liggur fyrir frumvarp um stofnun lagaráðs frá hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur sem hugsað er til að tryggja rétta lagasetningu sem gagnast þjóðinni. Frumvarpið hefur nokkrum sinnum verið flutt áður en ekki fengið framgang hingað til. Ég hef fengið tölvupóst og símhringingar frá atvinnubílstjórum sem hafa verið á námskeiðum sem hafa verið haldin fimm helgar í röð. Hvert námskeið kostar um 20.000 kr. Þetta var gert að lögum fyrir nokkrum árum, innleitt frá EES. Í þeirri innleiðingu var tekið fram að þetta ætti ekki við um eyland en það varð engu að síður að lögum í trássi við greinina. Þeir vilja meina að í raun sé ekkert gagn að þessu því að þetta eigi ekki við íslenskar aðstæður. Mér koma líka í hug vegaframkvæmdir og afhendingaröryggi raforku. Þá er ég ekki að hugsa um EES, heldur kærur og kæruferli. Það er t.d. ekki gott að hugsa til vegarins um Teigsskóg sem ekki hefur enn komist á koppinn. 

Virðulegi forseti. Sumum finnst rosalega ósanngjarnt að borga tekjuskatt, að þeir vinni sér inn eitthvað og af því sé tekinn skattur. Það er sjónarmið sem ég skil. Ég er ósammála, en ég skil það. Það er til fólk í þessu landi sem vinnur sér inn og þarf að borga með því. Þetta eru öryrkjar sem verða fyrir svokallaðri krónu á móti krónu skerðingu þegar svo vill til að tekjurnar valda skerðingu á tveimur stöðum, annars vegar 100% skerðingu og síðan skerðingu á öðrum stofni líka. Það held ég að allir hljóti að geta verið sammála um að sé óréttlátt. Píratar hafa lagt fram frumvarp, að frumkvæði meðlims þess ágæta flokks, um að draga verulega úr þessari skerðingu. Fyrir liggur einnig einhvers konar kostnaðarmat sem reyndar mætti uppfæra en við erum að tala um tölur í kringum 10–11 milljarða. Flokkur fólksins, sá ágæti flokkur, og reyndar einnig Píratar, með breytingartillögu á sínum tíma, lögðu einnig til að ellilífeyrir almannatrygginga myndi ekki skerðast við það að aldraðir myndu hafa atvinnutekjur. Kostnaðurinn þar, aftur eru tölurnar svolítið á reiki eftir því hvenær maður mælir þær - sömuleiðis þarf að taka tillit til breytinga sem voru gerðar nýlega - en þá erum við að tala um sirka milljarð, einn og hálfan kannski. Það er skalinn sem við erum að tala um. Núna liggur fyrir í fjármálaáætlun að lækka eigi neðra þrep tekjuskattsins um 1%. Það eru 14 milljarðar. Mig langar til að spyrja um forgangsröðun. Hér er um verulegt óréttlæti að ræða. Við getum borið það saman við mjög smávægilegt óréttlæti að mínu mati sem er tekjuskattur; það er ekki hægt að segja okkur að það sé eitthvað ómögulegt fyrir okkur að laga það óréttlæti sem felst í almannatryggingakerfinu. Þvílíkan frumskóg af óréttlæti hef ég ekki séð í lagabókstaf og ef vilji væri til þess á Alþingi að laga þetta gætum við það léttilega miðað við núverandi fjármálaáætlun.

Herra forseti. Í fjármálaáætlun er verið að stórauka útgjöld til heilbrigðismála og er það vel. En það má ekki vera markmið í sjálfu sér að bæta eingöngu fjármagni í kerfið, kerfið verður að gera gagn fyrir alla sem þurfa aðstoð óháð efnahag, á sem skilvirkastan hátt. Enn eru samt sjúklingar sem fara til útlanda til að fá bót meina sinna þótt sömu aðgerðir séu í boði hér á landi sem eru jafnframt hagkvæmari. Sömuleiðis heyrum við af einstaklings- og einkaframtaki í til að mynda geðheilbrigðis- og heimahjúkrunaraðstoð sem virðist ekki fá náð fyrir augum kerfisins, kerfis sem er kannski of oft með fyrir fram gefna sýn. Einkaframtakið virðist því miður oft mæta tregðu og er jafnvel einhvers konar ótti í garð einkarekstrar sem þó hefur verið nauðsynlegur þáttur í heilbrigðiskerfi okkar í áratugi. En það hefur í opinberri umræðu liðið fyrir að vera ruglað við einkavæðingu. Forseti. Það eru forréttindi að búa í landi þar sem ríkir þverpólitísk samstaða um að vilja veita framúrskarandi heilbrigðisþjónustu fyrir alla óháð efnahag. Það eru mikil tækifæri í því. Nýlega kom ríkisstjórnin fram með þá ábendingu að það vantaði heildstæða heilbrigðisstefnu og hefur ráðuneyti heilbrigðismála boðað að slík stefna verði gerð. Það er óskandi að í þeirri vinnu verði hvers kyns pólitískar kreddur látnar eiga sig og það eitt haft að leiðarljósi að kerfið, sama hvernig það er samsett, geri gagn.

Forseti. Mig langar að gera að umræðuefni nokkuð sem tengist störfum þingsins, sem er sú tímaþröng sem þingið er að lenda í með þann mikla aragrúa mála sem eru að koma inn á færibandi frá ríkisstjórninni. Það er verið að afgreiða þau á miklum hraða í gegnum þingið, bæði með umræðum hér í þingsal og í nefndum. Þar er eitt risavaxið mál sem er sagt væntanlegt en ekki hefur komið fram mér vitandi enn þá. Það er ný löggjöf er varðar persónuvernd og innleiðing á Evróputilskipun þar að lútandi. Það er alveg ljóst að áhrifin á bæði einstaklinga og atvinnulíf eru veruleg. Og það er lágmarkskurteisi gagnvart þinginu að gefa þinginu tilhlýðilegan tíma til að ræða þetta mikilvæga mál og fara vandlega yfir alla anga þess og veita líka tilhlýðilegan tíma til umsagna um jafn umfangsmikið mál. Við höfum ákaflega lítið heyrt af því hér í þingsalnum annað en að í sífellu er boðað að þetta eigi að taka gildi 25. maí. Ég sé ekki alveg hvernig það á að geta gengið upp. Ég auglýsi eftir þessu ágæta frumvarpi frá dómsmálaráðherra. Ég held að þinginu muni ekki veita af þeim tíma sem við höfum fyrir höndum núna fram að áætluðum þinglokum til þess að fara yfir jafn umfangsmikið áhrifamál og hér er um að ræða. Það gefur augaleið að það skiptir miklu máli fyrir atvinnulífið sem starfar á sameiginlegum innri markaði Evrópu, að þessi löggjöf verði innleidd hér tímanlega og vel. Við þurfum að hafa tíma til að vanda til verka. Það er í raun algjörlega óboðlegt að málið sé að koma jafn seint fram og raun ber vitni þegar um jafn risavaxið mál er að ræða sem þingið verður einfaldlega að fá góðan tíma til að fara yfir.

Virðulegi forseti. Þörfin fyrir utanspítalaþjónustu og þörfin fyrir sérhæfða heilbrigðisþjónustu á vettvangi fer vaxandi. Því vil ég byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að taka vel í og samþykkja þessa sérstöku umræðu um utanspítalaþjónustu og sjúkraflutninga. Mikilvægi, hlutverk og áskoranir í utanspítalaþjónustu hafa aukist jafnt og þétt síðustu ár. Íbúum er að fjölga um allt land og mun fleiri ferðamenn sækja landið heim. Fólk er því mun dreifðara um okkar víðfeðma land að stunda fjölbreytta iðju í atvinnu eða afþreyingu. Að sjálfsögðu fjölgar þetta þeim atvikum þar sem eitthvað óvænt eins og slys og veikindi koma upp fjarri sjúkrahúsum. Sjúkrahúsin og heilsugæslan hafa ekki jafn fjölbreytta starfsemi og áður var og með vaxandi sérhæfingu í bráðameðferð verður getan til þess að takast á við slys og bráð veikindi víðs vegar um landið minni. Þessi þróun á sér ekki bara stað á Íslandi. Löndin allt í kringum okkur þekkja þessar áskoranir, að sinna heilbrigðisþjónustu í dreifðari byggðum. Því hefur átt sér stað mikil og hröð þróun við að veita sérhæfða heilbrigðisþjónustu strax á vettvangi sem fyrsta snerting sjúklinga við heilbrigðiskerfið. Hvernig og hversu fljótt sú þjónusta er veitt getur skipt sköpum fyrir lífslíkur og lífsgæði þeirra veiku og slösuðu. Það skiptir líka máli hversu fljótt viðkomandi kemst svo inn á sjúkrahús til frekari meðferðar. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þessi málaflokkur hafa fengið almennt litla athygli hjá stjórnvöldum og má jafnvel segja að hann hafi gleymst á köflum. Það er ekki í boði lengur. Kannski er ástæðan sú að okkar öfluga fólk sem sinnir þessum störfum, mætir alltaf boðið og búið á vettvang þegar hringt er í 112 með sína hugsjón að vopni, þess vegna finnst öllum þetta kerfi virka. Eins og staðan er í dag þá höfum við yfirlækni utanspítalaþjónustu einungis í 50% stöðugildi. Fagráð sjúkraflutninga hefur ekki burði til að sinna því hlutverki sem því er ætlað, það er án fjárheimilda og þar á enginn rekstraraðili úr dreifðum byggðum sæti. Sjúkraflutningaskólinn er eitt stöðugildi og svo er til fullt af skýrslum en engin stefna. Það vantar öfluga og heildstæða umgjörð. Virðulegi forseti. Það er hægt að gera svo miklu, miklu betur í þessum málaflokki hér á landi og það er það sem við ætlum að gera. Við verðum að setja utanspítalaþjónustuna á sama stall og aðra sérhæfða heilbrigðisþjónustu með gerð stefnumörkunar. Í þeirri stefnumörkun þarf að taka á skipulagi og utanumhaldi þessarar þjónustu, gæðamálum er varðar skráningar, menntun og þjálfun og öryggi starfsmanna, nýtingu nýjustu tækni og búnaðar. Við þá stefnumörkun höfum við fyrirmyndir í löndunum allt í kringum okkur sem rétt er að nýta. Einnig þarf að tryggja að hlustað sé á fjölbreyttar raddir þeirra sem sinna þessari þjónustu í dag. Hér væri hægt að halda sérstaka ræðu um hvert og eitt þessara atriða. Ég vil sérstaklega nefna tvennt sem gæti fleytt okkur langt áfram í átt að því að bæta þjónustuna og tryggja öllum landsmönnum bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu óháð búsetu. Annars vegar að setja á fót stofnun eða miðstöð til þess að halda utan um málaflokkinn og vinna að gæðamálum og samræmingu þjónustunnar um allt land, miðstöð utanspítalaþjónustu. Hitt er ekki minna mikilvægt en það er að taka upp notkun á sérhæfðri sjúkraþyrlu sem yrði mönnuð með sérhæfðum lækni og bráðatækni auk flugmanna. Öll þau lönd sem við viljum bera okkur saman við nýta sjúkraþyrlur til að koma sérhæfðri heilbrigðisþjónustu fljótt og örugglega á vettvang til að tryggja að sérhæfð meðferð hefjist sem fyrst. Stuttur viðbragðstími og sérhæfð meðferð á vettvangi skipta sköpum í alvarlegum slysum og þeim veikindum þar sem bráð truflun verður á starfsemi öndunarfæra, hjarta og blóðrásar eða heila eins og við kransæðastíflu og heilablóðfall. Sjúkraþyrla með sérhæfðri áhöfn myndi verða mikil styrking við það viðbragð sem við höfum í dag, þá myndi líka fækka þeim tilfellum þar sem viðbragðsaðilar færu úr héraði meðan flytja þyrfti sjúkling á sjúkrahús. Þyrlan mun ekki koma í staðinn fyrir neinn sjúkrabíl heldur styrkja þá starfsemi, draga úr álagi og tryggja betra viðbragð. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Er sérstefnumörkun um utanspítalaþjónustu í sjúkraflutningum væntanleg? Eru einhverjar breytingar fyrirhugaðar á skipulagi og utanumhaldi málaflokksins eins og breytingar á samsetningu fagráðs sjúkraflutninga, að auka við stöðugildi yfirlæknis í utanspítalaþjónustu eða að stofna sérstaka miðstöð um utanspítalaþjónustuna? Er verið að vinna eftir þeim skýrslum og úttektum sem gerðar hafa verið undanfarin ár á vettvangi utanspítalaþjónustu um skipulag málaflokksins, menntun starfsfólks og notkun sérhæfðrar sjúkraþyrlu? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að hefja þessa umræðu hér og vekja máls á þeim mikilvæga þætti heilbrigðisþjónustunnar sem utanspítalaþjónustan sannarlega er. Eins og fram kom hjá málshefjanda hefur þörfin fyrir utanspítalaþjónustu, þ.e. sjúkraflutninga, aukist jafnt og þétt á síðustu árum. Á undanförnum misserum hefur sérhæfð heilbrigðisþjónusta færst í ríkari mæli en áður til Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri og til einkarekinna læknastofa. Íbúar landsbyggðarinnar hafa því oft þurft að leita sér þjónustu fjarri heimabyggð með þeim kostnaði og oft óþægindum sem það getur valdið. Í október sl. skipaði forveri minn í embætti heilbrigðisráðherra starfshóp forstjóra heilbrigðisstofnananna sex, sjúkrahúsanna tveggja og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um sérfræðilæknaþjónustu á heilbrigðisstofnunum. Hlutverk hópsins var að greina hvaða sérfræðilæknaþjónusta er þegar veitt innan heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, á hvaða formi slík þjónusta er veitt og hvernig samstarfi stofnananna er háttað. Þá var hópnum falið að greina hvaða þjónustu væri æskilegt að veita á heilbrigðisstofnunum landsins og hvernig væri best að tryggja aðgengi sjúklinga að þeirri þjónustu. Á vinnustofu forstjóra og framkvæmdastjóra stofnananna fyrir skömmu var rætt um hvaða sérgreinaþjónustu ætti að veita á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og hvert hlutverk Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri ætti að vera í veitingu þeirrar þjónustu. Ég nefni þetta hér því að með þessari vinnu er hugmyndin að færa hluta sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu til íbúanna fremur en þeir fari til þjónustunnar. Með meiri heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni minnkar þörfin fyrir sjúkraflutninga. Ég vil í þessu sambandi einnig nefna þá áherslu mína að nýta betur en gert hefur verið þau sjúkrarými sem til staðar eru á heilbrigðisstofnunum um landið með því að íbúar klári sína legu í heimabyggð eftir aðgerð á Landspítala eða á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Með því móti er unnt að styrkja heilbrigðisstofnanir svo ekki sé talað um ávinninginn fyrir íbúana sem komast fyrr heim en ella. Árangur þessa er þegar sýnilegur í þeirri aukningu sem sjá má í sjúkraflugi frá Landspítala. Fjöldi sjúklinga sem fluttur hefur verið með sjúkraflugi frá Landspítalanum á sjúkrasvið heilbrigðisstofnana úti um land hefur nær tvöfaldast frá árinu 2014. Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi nefnir einnig aukið álag á utanspítalaþjónustuna samfara fjölgun ferðamanna hér á landi. Samkvæmt upplýsingum frá Neyðarlínunni voru um 4% sjúkraflutninga á árinu 2017 vegna erlendra ríkisborgara, auk þess sem óljóst var með ríkisfang 5% til viðbótar þar sem þeir höfðu ekki fullnægjandi tíu stafa kennitölu. Því er ljóst að umtalsverður hluti sjúkraflutninga kemur til vegna ferðamanna. Á Suðurlandi fjölgaði útköllum vegna sjúkraflutninga um 4,8% á milli áranna 2016 og 2017. Hlutfall erlendra ríkisborgara í sjúkraflutningum var 10,7% á árinu 2017 og eknir kílómetrar í sjúkraflutningum á Suðurlandi einu voru 600.000 á árinu 2017. Utanspítalaþjónustan er því vaxandi þáttur nú þegar í heilbrigðisþjónustu hér á landi. Virðulegur forseti. Hv. málshefjandi spurði sérstaklega um nokkra þætti sem tengjast utanspítalaþjónustu. Í fyrsta lagi var spurt um hvort stefnumörkun um þessa þjónustu væri væntanleg. Því er til að svara að undanfarnar vikur hefur starfshópur skoðað mögulegan ávinning, faglegan og fjárhagslegan, af aukinni aðkomu Landhelgisgæslu Íslands að sjúkraflugi hér á landi. Hópurinn hefur einnig metið aðra mögulega kosti varðandi sjúkraflug með þyrlum, m.a. með hliðsjón af tillögum þeim sem lagðar voru fram í skýrslu fagráðs sjúkraflutninga frá júní 2017. Ég vænti þess að fá skýrslu og tillögur starfshópsins mjög fljótlega. Ég hef þegar lýst því yfir að í kjölfarið muni ég setja af stað heildarendurskoðun á skipulagi sjúkraflutninga hér á landi. Hv. þingmaður spyr í öðru lagi hvort einhverjar breytingar séu fyrirhugaðar á skipulagi og utanumhaldi málaflokksins og nefndi þar breytingu á samsetningu fagráðs sjúkraflutninga og aukningu á stöðugildi yfirlæknis utanspítalaþjónustu. Þeir þættir sem þingmaðurinn nefnir verða hluti þeirrar heildarendurskoðunar sem ég nefndi hér áðan. Ég vil þó sérstaklega taka fram að fulltrúar Slysavarnafélagsins Landsbjargar hafa komið á minn fund og lýst áhuga sínum á að koma með virkari hætti að skipulagningu sjúkraflutninga. Björgunarsveitarmenn gegna mikilvægu hlutverki utanspítalaþjónustu hér á landi. Þeir eru oft fyrstir á vettvang slysa eða annarra útkalla, hvort sem er í hlutverki vettvangsliða eða vegna útkalla á hálendinu. Ég mun m.a. leggja áherslu á að virkja aðkomu Landsbjargar í þeirri endurskoðun sem fram undan er. Þingmaðurinn spyr í þriðja lagi hvort unnið sé eftir þeim skýrslum og úttektum sem gerðar hafa verið undanfarin ár á vettvangi utanspítalaþjónustu um skipulag málaflokksins, menntun starfsfólks og notkun sérhæfðrar sjúkraþyrlu. Í janúar 2008 skilaði nefnd um sjúkraflutninga á Íslandi tillögum til þáverandi heilbrigðisráðherra. Þær tillögur voru síðan endurmetnar á árinu 2012. Unnið hefur verið eftir þeim tillögum sem hóparnir lögðu fram, þó með tilliti til þeirra breytinga sem hafa orðið á undanförnum árum með sameiningu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Sjúkraflutningaskóli hefur verið rekinn sem eining innan Sjúkrahússins á Akureyri síðan árið 2002. Hlutverk og markmið skólans er að skipuleggja, stjórna og sjá um að mennta sjúkraflutningsmenn í grunnnámi, framhaldsnámi og símenntun. Undanfarin ár hefur verið unnið að heildarendurskoðun á námi sjúkraflutningamanna í góðu samráði við fagráð sjúkraflutninga. Umfang skólans hefur vaxið á síðustu misserum í takt við aukna þörf fyrir sjúkraflutninga. Sem dæmi má nefna að heildarfjöldi þátttakenda í námskeiðum Sjúkraflutningaskólans fóru úr 282 á árinu 2016 í 725 þátttakendur á árinu 2017. Síðasta spurning málshefjanda lýtur að því hvort fyrirhugað sé að taka upp tímabundið prufuverkefni um að starfrækja sérhæfða sjúkraþyrlu sem lið í að tryggja landsmönnum aðgengi að bestu fáanlegu heilbrigðisþjónustu óháð búsetu. Eins og ég nefndi hér fyrr í svari mínu mun ég á næstunni fá tillögu frá starfshópi sem m.a. hefur verið að skoða mögulegan ávinning af rekstri sérhæfðrar sjúkraþyrlu. Í umræðum um notkun slíkrar þyrlu hér á landi hefur einna helst verið horft til þess að stytta útkallstíma, að tryggja að veikur eða slasaður einstaklingur komist sem fyrst á sérhæft sjúkrahús eða að sérmenntað starfsfólk komist sem fyrst til hins slasaða eða sjúka. Okkur er öllum ljóst að viðbragðstími getur skipt sköpum varðandi afdrif einstaklinga sem hafa fengið heilaskaða eða hjartaáfall eða slasast alvarlega. Virðulegi forseti. Ég hef lagt áherslu á að jafna eins og kostur er aðgang allra landsmanna að sérhæfðri heilbrigðisþjónustu óháð búsetu. Þar skiptir utanspítalaþjónusta miklu máli. Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2019–2023 er sett fram það markmið að í 90% tilvika verði bráðaútköllum af flokki F1 og F2 í dreifbýli sinnt innan 20 mínútna frá útkalli. Þessum markmiðum vil ég ná með góðri samvinnu við alla þá aðila sem að sjúkraflutningum koma hér á landi.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda Vilhjálmi Árnasyni fyrir að setja þetta mikilvæga mál á dagskrá. Við verðum að geta treyst því að utanspítalaþjónusta sé öflug og örugg. Þannig verðum við að tryggja að bæði menntun þeirra sem starfa innan hennar og þjálfun sé eins góð og mögulegt er og að sama skapi tryggja að fullnægjandi aðstoð berist á sem stystum tíma ef alvarleg veikindi eða slys ber að höndum. Eitt af því mikilvægasta í því samhengi er þörfin fyrir að koma á rafrænni skráningu í sjúklingameðferð þannig að hægt sé að koma á miðlægri einingu eins og hv. málshefjandi kom inn á áðan og tryggja þannig læknisfræðilega umsjón utanspítalaþjónustu. Þá gæti sjúkraflutningafólk hvar sem er á landinu haft samband í tengslum við verkefni og fengið ráðgjöf við meðferð eða leiðbeiningar um framhaldsmeðferð og jafnvel tekið ákvörðun um að kalla út sjúkraflug eða þyrlu mun fyrr en tíðkast í dag. Herra forseti. Þessu tengt þá hefur Slökkvilið Akureyrar undanfarin ár þjónustað Sjúkrahúsið á Akureyri með svokölluðum millistofnanaflutningi samkvæmt samningi Akureyrarbæjar og Sjúkratrygginga Íslands um sjúkraflutninga. Nú er svo komið að samningur milli Sjúkratrygginga Íslands og Akureyrarkaupstaðar er runninn út og mun Slökkvilið Akureyrar hætta að veita þessa þjónustu frá og með 1. maí nk. ef ekki nást samningar um greiðslur. Að því er kemur fram í bréfi Eiríks Björns Björgvinssonar, bæjarstjóra á Akureyri, til framkvæmdastjóra Sjúkrahússins á Akureyri, dags. 22. febrúar sl., vill slökkviliðið á Akureyri gjarnan veita þessa þjónustu áfram. Þessir millistofnanaflutningar eru ekki síður mikilvægir en bráðaflutningar, en þeir koma sjúklingum suður á Landspítala í sérhæfðari meðferð, en létta einnig á Landspítala með flutningi sjúklinga norður. Mig langar að nýta þetta tækifæri þar sem við erum að ræða sjúkraflutninga og spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um stöðu þessa máls og hvort ekki eigi að leysa það og ganga frá samningum eða hvort hæstv. ráðherra sér fyrir sér að málið verði leyst á annan hátt.

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu gríðarlega mikilvæga máli, en hlutverk og áskoranir í utanspítalaþjónustu og sjúkraflutningum er eitthvað sem hefur ekki notið nægilegrar athygli þar sem heilbrigðisþjónusta hefur verið færð og dregin saman frá dreifðari byggðum til höfuðborgarsvæðisins. Ég hef starfað sem sjúkraflugmaður og þekki vel af eigin reynslu þá brýnu þörf sem er á þeirri þjónustu sem þar er veitt. Virðulegi forseti. Útköllum í sjúkraflugi hefur fjölgað gríðarlega á undanförnum árum. Það er svo að á síðustu tíu árum hefur þeim útköllum fjölgað um 25% og standa á síðasta ári í um 200 útköllum á ári og það sem af er ári núna hjá Landhelgisgæslunni í yfir 80 útköllum. Það er nauðsynlegt að byggja enn frekar upp sjúkraflugið á landsvísu vegna þess að hátæknisjúkrahús landsmanna er staðsett í Reykjavík. Það er nú einu sinni svo að helmingur þjóðarinnar, eða ríflega það, býr úti á hinu svokallaða landi. Það þarf að hafa aðgengi að þessari þjónustu. Við erum einfaldlega það fámenn að við getum ekki rekið fleiri en eitt hátæknisjúkrahús. Sjúkraflug er tvíþætt. Annars vegar er því sinnt á hraðfleygum flugvélum sem eru búnar jafnþrýstibúnaði, en hins vegar á þyrlum. Eiginleikar þessara tækja eru mjög ólíkir og kannski langt mál að fara í það hér. Það er mín skoðun að sjúkraflugið skuli vera á forræði Landhelgisgæslunnar. Þar er reynslan, þekkingin, þjálfunin, utanumhald og innviðir, ásamt því að þar væri hægt að tryggja rekstur slíkrar þjónustu. Það yrði mikil bót að sérhæfðri sjúkraþyrlu, eins og hér er nefnt, en það verður að hafa í huga að þar þarf reksturinn, þjálfunin og utanumhaldið að vera í höndum aðila sem er til þess bær. Í samhengi við það skulum við huga að staðsetningu hátæknisjúkrahússins, sem nú er verið að festa á umferðareyjunni í Vatnsmýri. Þar þarf að vera hægt að hafa aðflug og koma 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, þessa umræðu. Eins þakka ég hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. þingmanns, að það hefur verið að gerast á undanförnum misserum að þjónusta er veitt á færri stöðum í hinum dreifðu byggðum. Slíka stefnubreytingu má rekja aftur í tímann; þetta hefur verið að þróast og gerast í nokkrum áföngum, m.a. með sameiningu heilbrigðisstofnana. Þetta hefur verið að þróast í þá stöðu sem hv. þingmaður lýsir sem leiðir til aukinnar sérhæfingar og þjónustu á færri stöðum en áður. Ef prýðisríkisfjármálaáætlun er rýnd kemur fram að umtalsvert mikið fjármagn fer á málefnasviðið í heild sinni. Ef skoðuð er breyting frá ríkisreikningi 2016 til áætlunar 2019 er aukningin til þessa sviðs 28,4%. Málefnasviðið tekur til sín þó nokkuð mikla aukningu, verður að teljast. Sjúkraflutningar taka hins vegar til sín um 5,5% af heildarfjármagninu og það er væntanlega ekki sanngjarn samanburður þar sem veruleg heildaraukning er til málefnasviðsins og átaks í heilsugæslu. Ég fagna því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, um að færa sérhæfða þjónustu til íbúanna og draga þannig úr álagi á flutninga, ég held að það sé mjög vænleg leið, og jafnframt að fara í heildarendurskoðun á skipulagi sjúkraflutninga sem kemur jafnframt fram í ríkisfjármálaáætlun 2019–2023.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Við Íslendingar búum í einu strjálbýlasta landi heims. Af því leiðir annars vegar að það getur bæði verið erfitt og kostnaðarsamt að halda uppi sjúkraflutningaþjónustu í dreifðari byggðum. Hins vegar er ljóst af akkúrat sömu ástæðu að ef við ætlum að vera hér með heilbrigðiskerfi sem standa á undir nafni sem heilbrigðiskerfi allra landsmanna þurfum við að hafa hér öflugt og gott sjúkraflutningakerfi. Það er kunnara en frá þurfi að segja hversu mikilvægt það er að fagfólk komi að málum sem fyrst eftir að slys ber að höndum eða bráðaveikindi koma upp. Það getur skipt sköpum. Stuttur viðbragðstími og sérhæfð viðbrögð eru lykilatriði. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason fór hér vel yfir helstu atriði sem huga þarf að og hæstv. ráðherra svaraði og fór vel yfir þau mál sem í vinnslu eru. Mig langar til viðbótar að forvitnast um fyrirætlanir varðandi endurmenntun og þjálfun sjúkraflutningafólks. Þar hafa orðið verulegar breytingar á á ekki svo mörgum árum þannig að sjúkraflutningafólk er ekki eingöngu ábyrgt fyrir flutningunum, heldur er það orðið heilbrigðisstarfsfólk með þjálfun í fyrstu viðbrögðum við slysum og bráðum veikindum. Kröfur til þessara aðila hvað varðar færni og þekkingu í tengslum við fyrstu viðbrögð hafa aukist verulega undanfarin ár, m.a. með skipulagsbreytingum og síðan fjölgun ferðamanna, eins og farið hefur verið vel yfir hér. Ég spyr: Er að mati hæstv. ráðherra þörf á enn frekari áherslum í átt til aukinnar menntunar eða þjálfunar? Almennt er kvartað undan fáum tækifærum til endurmenntunar. Síðan er það gjarnan vandamál á smærri stöðum að fólk sinnir því starfi í hlutastarfi og þar gengur eiginlega ekki upp að krefja það um að fara fjarri heimabyggð í oft langt og strangt nám og jafnvel bera sjálft kostnað af því. Ég spyr því: Hvaða úrræði eru tæk að mati heilbrigðisráðherra til að nálgast þessa áskorun? Hvernig er hugað að þessum málum í áætluninni og stefnumótuninni? Væri mögulega hægt að nýta kosti fjarnáms hér eða annað slíkt? Mér þætti vænt um að fá svör við þeirri spurningu vegna þess að ég held að þetta eigi eftir að skipta sköpum jafnhliða aukinni fjárfestingu í úrræðunum.

Forseti. Undanfarin misseri hefur umræða farið fram um heilbrigðisþjónustu og sjúkraflutninga og fagna ég því að sú umræða sé komin inn í þingið. Meðal annars hefur verið rætt um þau áhrif sem mikill fjöldi ferðamanna kunni að hafa á heilbrigðiskerfið. Það eykur álag á heilbrigðiskerfið og fjölgun íbúa og ferðamanna er staðreynd sem við þurfum að bregðast við. Það er því miður algengt að erlendir ferðamenn á ferð um landið slasist eða þurfi á heilbrigðisþjónustu að halda. Það er afar mikilvægt að við tryggjum eftir fremsta megni að rétt og örugglega verði brugðist við þessum aukna þunga eins og hann leggst á heilbrigðisþjónustuna. Ferðamannastraumurinn er mestur hér á sumrin en það er einmitt tíminn þegar margir starfsmenn í heilbrigðisþjónustu eru í fríi. Því er ljóst að hér er verkefni sem krefst þess að brugðist sé skjótt og rétt við. Í fjármálaáætlun ríkisstjórnar, sem nú er til meðferðar hjá þinginu, er nokkuð fjallað um þessa þætti. Meðal annars er það tilgreint sem markmið í sjúkraflutningum að í 90% tilvika verði bráðaútköllum í dreifbýli sinnt innan 20 mínútna frá útkalli sem er mjög verðugt markmið. Þá er það einnig sett sem markmið að jafna aðgang sjúklinga um land allt að þjónustu sérfræðilækna. Aðgerðir sem grípa skal til til þess að svara þessum vandamálum eru m.a. endurskipulagning sjúkraflutninga og gerð heildstæðrar heilbrigðisstefnu. Þær aðgerðir eru klárlega hluti af því að ná þessum markmiðum. Forseti. Ég legg áherslu á þá von mína að ný stefnumótun í heilbrigðismálum komi til með að koma öllum þeim sem á henni þurfa að halda til góða, íbúum og ferðamönnum, bæði í dreifbýli og þéttbýli, því að öll eigum við rétt á góðri og skjótri heilbrigðisþjónustu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, fyrir að hefja máls á þessu brýna hagsmunamáli landsbyggðarinnar, myndi ég allra helst telja. Við þekkjum það sem höfum búið úti á landi hvað það er mikilvægt að geta leitað til læknis hratt og örugglega og að það komi hjálp skjótt, hún sé fagleg og fólki sé komið undir réttar hendur sem allra fyrst. Ég fagna því auðvitað að það eigi að endurnýja og fjölga þyrlum Landhelgisgæslunnar og tel það mjög mikilvægt, en varðandi sjúkraflutningana sjálfa hefur náttúrlega verið mjög mikið álag undanfarin ár á sjúkraflutningamenn í landinu eftir þessa gífurlegu aukningu ferðamanna. Það er mikilvægt að samið sé við þessa stétt manna, sjúkraflutningamenn, og það sé í samvinnu við stjórnvöld. Nú síðast voru í Húnavatnssýslum áhöld um það hvort þeir legðu niður störf. Það er náttúrlega ótækt og það verður að koma þessum málaflokki í almennilegt horf. Ég tek undir með hv. málshefjanda þegar hann kallar eftir heildstæðri umgjörð og stefnumörkun í málaflokknum. Ég tek undir með honum þar. Ég set spurningarmerki við það að Landsbjörg taki þátt í sjúkraflutningum og hvort eigi að fara að spara eitthvað með því að láta hana hlaupa í skarðið eins og oft vill verða. Ég set stórt spurningarmerki við það. Ég kalla eftir því að þetta verði faglega gert og ekki slakað neitt á kröfum um menntun eða þjálfun. Svo vil ég að lokum benda á að það þarf auðvitað að þétta net sjúkrabifreiða og sjúkrahjálpar um allt landið. Það er stundum mjög mikil bið eftir þessari þjónustu. Ef maður lendir t.d. í slysi á Skeiðarársandi 

Herra forseti. Mig langar að byrja á að þakka málshefjanda kærlega fyrir að taka upp þessa umræðu í dag. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Ég hef í mörg ár, hér á Alþingi og löngu áður en ég kom á þing, kallað eftir því hver stefna íslenskra stjórnvalda fyrir utanspítalaþjónustu og sjúkraflutninga hálfu ríkisins væri. Ég hef aldrei fundið neitt um hvernig menn ætli standa að því. Það er svo ótrúlegt þegar við erum að skipuleggja heilbrigðiskerfið á Íslandi, að það skuli ekki vera á hreinu hvernig menn ætla að standa að þessum hlutum sem eru svo gríðarlega mikilvægir fyrir landsbyggðina vítt og breitt og ferðamannalandið Ísland. 85% af sjúkraflutningum í lofti í dag eru með sjúkraflugvélum, 15% með þyrlum Landhelgisgæslunnar. Það eru hlutföllin. Þetta er þjóðaröryggismál. Þá vil ég benda á það sem ég hef óttast mest í öryggismálum Íslendinga mörg undanfarin ár, þ.e. þegar stórar rútuslysið verður. Stóra rútuslysið þar sem 50–70 manns geta slasast alvarlega á sama tíma. Við erum með Landspítalann, sem getur tekið við 25 alvarlega slösuðum, og Sjúkrahúsið á Akureyri, sem getur tekið við fimm slösuðuðum. Þetta er við bestu skilyrði, 30 manns sem hægt er að taka við á okkar sérhæfðu sjúkrahúsum. Eftir það verður farið að flytja fólk úr landi, til nágrannalandanna. Ég kemst greinilega ekki mjög langt á þessum stutta tíma yfir punktana mína, en ég vil bara benda á skýrslu sem Þorgeir Pálsson, fyrrverandi flugmálastjóri, skrifaði fyrir samgönguráðuneytið á síðasta ári, um öryggishlutverk Reykjavíkurflugvallar og það sem kemur fram varðandi öryggishlutverk vallarins í heilbrigðisþjónustu okkar. Það væri ánægjulegt að heyra einhver svör frá ráðherra við spurningum mínum. Er til stefna sem snýr að utanspítalaþjónustu og sjúkraflutningum af hálfu ríkisins í landinu og/eða stendur þá til að vinna slíka skýrslu ef ekki neitt er til?

Herra forseti. Ég vil í upphafi fagna þessari umræðu þar sem ég tel að öflug utanspítalaþjónusta sé mikilvægt skref til að tryggja öryggi okkar sem víðast um land. Ég tel það líka mikilvægt sem kom fram í svari hæstv. ráðherra að við verðum að efla menntun þeirra sem starfa við sjúkraflutninga, þ.e. fjölga menntuðum bráðaliðum. Það er best að sem flestir starfandi sjúkraflutningamenn séu lærðir bráðaliðar og séu staðsettir sem víðast um landið. Oft er um langan veg að fara á næstu sjúkrastofnun. Þó að þróunin hafi því miður verið sú á landinu að hefðbundin heilbrigðisþjónusta hafi farið minnkandi víða um land megum við ekki gefast upp. Því fagna ég sérstaklega því sem fram kom í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra að ráðuneytið vinni að því að efla heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni með því að nýta þau sjúkrarými sem þar eru til staðar og láta fólk klára legu sína í heimabyggð. Ég held að með því móti styrkjum við heilbrigðisstofnanir víða um land. Ég vil þó gjalda varhuga við einu, að horfa á sjúkraþyrlur sem einhverja allsherjarlausn. Þær geta vafalaust bætt öryggi til muna og stytt viðbragðstíma en ég held að það sé kannski fullmikil bjartsýni að þær geti leyst af hólmi sjúkrabifreiðar með fullnægjandi hætti þar sem oft er um langan veg að fara. Það fer dálítið eftir hvar sjúkraþyrlan er staðsett og það tekur dálítinn tíma að fara á staðinn. Svo verðum við náttúrlega líka að hugsa um kostnaðinn. Kostnaður við sjúkraþyrlu má ekki bitna á annarri nauðsynlegri starfsemi. Ég fagna svo sérstaklega því sem fram kemur í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2019–2023 þar sem sett er fram það markmið að bráðaútköllum í dreifbýli verði í 90% tilvika sinnt innan 20 mínútna. Ég held að ef okkur tekst það munum við bjarga mörgum mannslífum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu sem er mikilvæg og þörf. Meðal markmiða laga um heilbrigðisþjónustu er að allir landsmenn eigi kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem tök eru á að veita á hverjum tíma. Sjúkraflutningar snúa að öryggi íbúa og þar með búsetuskilyrðum um allt land. Níutíu ára saga rekstrar Rauða krossins á sjúkrabílum er senn á enda, samkvæmt ákvörðun hæstv. heilbrigðisráðherra, og ekkert plan virðist vera um framhaldið. Sanngjarnt uppgjör við Rauða krossinn er ekki í augsýn og er það áhyggjuefni. Fagráð um sjúkraflutninga tók saman í fyrra skýrslu um notkun á þyrlum hér á landi í þeim tilgangi að sinna flutningi á bráðveikum og slösuðum sjúklingum. Skýrslan var m.a. kynnt þingmönnum og sveitarstjórnarfólki á Suðurlandi. Mér þótti sú kynning mjög áhugaverð og mæli með því að sú leið verði skoðuð nánar. Norðmenn hafa góða reynslu af slíkum þyrlum þar sem vegir liggja í bröttum fjallshlíðum og skilyrði til lendingar eru slæm. Þyrlur til sjúkraflutninga henta betur við vissar aðstæður og eru ódýrari í innkaupum og rekstri en þyrlur Landhelgisgæslunnar, sem hafa aðra kosti eins og að geta flogið lengra og við slæm veðurskilyrði. Sérhæfð meðferð skilar bestum árangri við alvarleg slys og bráð veikindi, en til þess að hún skili besta mögulega árangri þarf að sjálfsögðu að veita hana eins fljótt og mögulegt er. Til þess að hægt sé að móta framtíðarstefnu sjúkraflutninga þarf að skoða möguleika á notkun sjúkraþyrlu í samvinnu við sjúkraflutninga á landi, Landhelgisgæslu og sjúkraflug. Ég tek undir með þeim sem benda á að Suðurlandið sé best til þess fallið að láta á það reyna í fyrstu atrennu.

Herra forseti. Fyrst vil ég víkja að því óhagræði sem ríkir í samningu ríkisins um kaup á sjúkraflutningum. Til þess að tryggja sem besta nýtingu fjármuna og sem besta þjónustu á þessu mikilvæga sviði er eðlilegt að þjónustan sé í höndum sveitarfélaganna eins og það var fyrir árið 1990. Um þetta meðal annars ályktaði fundur Félags slökkviliðsstjóra nýverið. Best er að slökkvilið landsins sinni sjúkraflutningum. Samlegðaráhrifin eru augljós og þegar litið er til mannafla, menntunar, starfsstöðva, búnaðar og styrks. Á Suðurlandi eru sjúkraflutningar í höndum Heilbrigðisstofnunar Suðurlands en á Suðurnesjum eru þeir í höndum Brunavarna Suðurnesja svo dæmi sé tekið. Þar sem sjúkraflutningar eru í höndum heilbrigðisstofnana má færa rök fyrir því að þjónustan sé dýrari þar sem samlegðaráhrifin við slökkviliðið eru ekki fyrir hendi. Það vantar stöðugleika í þessa samninga og fyrirsjáanleika. Samningar eru í mörgum tilvikum aðeins til eins árs í senn sem er allt of stuttur tími. Það vantar alla langtímahugsun í þetta mál, þessu verðum við að breyta. Þetta snýst um að nýta fjármuni sem best og veita sem besta þjónustu. Hvað sérstaka sjúkraþyrlu varðar vil ég segja: Ég fagna slíkum hugmyndum en við verðum að horfa raunhæft á málið. Rekstur slíkrar þyrlu er dýr. Ef við ætlum að fara þá leið á sá rekstur að vera í höndum Landhelgisgæslunnar svo hægt sé að styrkja hana um leið. Að lokum vil ég koma aðeins inn á reksturinn á sjúkrabifreiðum. Hann hefur verið í höndum Rauða kross Íslands en hugmyndir eru uppi um að breyta því. Eins og er á reksturinn einnig að fara undir slökkviliðin. Það verður að hafa fullt samráð við fagaðila í þessu máli. Þetta varðar ekki bara sjúkrabifreiðarnar sjálfar heldur allan búnaðinn sem þeim fylgja, viðhald o.s.frv. Þekkingin er hjá slökkviliðunum og þar á þessi rekstur að vera.

Hæstv. forseti. Sjúkraflutningar eru mikilvægur hluti af grundvallarheilbrigðisþjónustu og ég fagna því að hæstv. ráðherra hyggst fara í heildarendurskoðun á þeim málaflokki í ráðuneyti sínu. Einnig er ég ánægð með það sem ráðherra sagði áðan að nýta, og það hefur verið gert nú þegar og hún hyggst halda þeirri stefnu áfram, heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni enn betur en gert hefur verið. Eins og fram hefur komið í umræðunni er gríðarleg aukning á sjúkraflutningum víða um land og jafnvel um tugi prósenta á sumum svæðum. Ýmsar ástæður eru fyrir því. Ein ástæða er fjölgun ferðamanna. Það eru aðrar ástæður eins og t.d. bara hækkaður lífaldur íbúa. Þeir aðilar sem reka og stjórna sjúkraflutningum á Íslandi hafa lengi þurft að glíma við erfitt og óstöðugt rekstrarumhverfi. Oft hafa verið gerðir samningar til skamms tíma við íslenska ríkið sem gerir þeim erfiðara um vik að efla og þróa þjónustuna. Það á einkum við í dreifðari byggðum landsins þar sem sjúkraflutningamenn eru á bakvöktum, en á stærri stöðum eru sjúkraflutningar og slökkvilið rekin sem ein eining, eins og áður hefur komið fram, og eru sjúkraflutningar þar skilgreindir sem aukaverkefni þó að stærsti hluti verkefnanna séu sjúkraflutningar. Þetta þarf að endurskoða. Einnig er nauðsynlegt, eins og aðrir hafa nefnt í dag, að efla menntun sjúkraflutningamanna. Við höfum góð fordæmi frá nágrannalöndum okkar í þeim efnum og ættum að geta horft þangað. Mig langar til að undirstrika að við þurfum að endurnýja bifreiðar í samræmi við þörf á hverjum stað. - Ég þarf að hlaupa mjög hratt hérna yfir marga punkta. Að lokum langar mig til að nefna aðeins sjúkraflugið. Þetta þarf náttúrlega allt að skoðast í samhengi varðandi nýtingu á þyrlum Landhelgisgæslu og svo sérútbúna sjúkraþyrlu. En aðalatriðið hérna í blálokin er að við þurfum náttúrlega að skoða þetta heildstætt. Við þurfum að finna hagkvæmar útfærslur um hvernig við getum bætt þjónustuna og aukið öryggi landsmanna.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir hvert orð hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar. Hans greining var bæði rétt og nákvæm. Sjúkraflutningar þurfa að þróast í samhengi við allar samfélagsbreytingar og gagnrýnin sem hefur komið fram í þessari umræðu snýst fyrst og fremst um vöntun á þessari þróun. Staðreyndin er að í stóru og fámennu landi eru mörg vandamál sem verður alltaf dýrt að leysa en ef við leysum þau vel skilum við af okkur betra samfélagi. Tillagan um sérhæfðar sjúkraþyrlur er ein þeirra sem ég er mjög spenntur fyrir. Við höfum kannski almennt farið mjög dýrar leiðir í þyrlukaupum vegna mjög umfangsmikilla þarfa Landhelgisgæslunnar við björgunarstörf en sérhæfðar sjúkraþyrlur gætu verið umtalsvert ódýrari sé rétt að málum staðið og gætu jafnvel orðið til þess að búa til talsverðan sparnað víða annars staðar í heilbrigðiskerfinu. Rekstrarformið er kannski spurning seinni tíma, en þyrlurnar þurfa að geta verið í biðstöðu og verið komnar í loftið fljótt og helst vera með aðsetur utan höfuðborgarsvæðisins til að stytta tímann á slysstað. Það er auðvitað ýmislegt annað sem þarf að breytast. Við horfum fram á tæknibreytingar sem valda því að sjúkrahúsþjónusta verður dýrari og tilhneigingin er að hafa sjúkrahúsþjónustuna á færri stöðum. En það mun ekki ganga að hafa bara sjúkrahúsþjónustuna í Reykjavík, Akureyri og kannski fáeinum öðrum stöðum þannig að þangað til einhver ótrúlega flott tækni gerir það að verkum að við getum haft hvers kyns nútímatækni í sjúkrabílum, þyrlum og hvaðeina verður þörf á því að leggja í þann kostnað að hafa góða sjúkrahúsþjónustu í boði á stöðum þar sem það er kannski óhagkvæmt að öðru leyti að reka hana. Svo ætti íslenskt hugvit að fara í að smætta og gera ódýrari mörg þessara tækja sem geta ekki verið á minni 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. málshefjanda, Vilhjálmi Árnasyni, fyrir þessa góðu og gegnu umræðu. Ég hef áður komið í pontu Alþingis og talað um stöðu Ólafsfirðinga og sjúkrabifreiðarinnar sem tekin var af þeim í fyrrasumar. Enn þann dag í dag er ekkert viðbragðsteymi til staðar á Ólafsfirði. Enn þá er enginn sem hleypur til og veitir fyrstu hjálp á meðan Ólafsfirðingar bíða eftir því að sjúkrabíll komi frá Siglufirði eða Dalvík. Sjúkrabíllinn er áfram til staðar en þeir tveir sérfræðingar sem höfðu réttindi til þess að veita alla hjálp og neyðarhjálp um leið og til þeirra var leitað hafa ekki fengið að fara í endurmenntun. Nei, auðvitað ekki, þeim var sagt upp störfum. Við erum að tala um það að reyna að mismuna ekki fólkinu okkar eftir búsetu. Ég er orðin furðu lostin yfir því að það er eins og líf og limir Ólafsfirðinga séu bara miklu minna virði en annarra almennt. Ég átta mig ekki á því hvers vegna er byrjað á að fjarlægja sjúkrabílinn áður en viðbragðsteymið hefur a.m.k. verið sett á laggirnar. Er ekki verið að byrja á öfugum enda? Ég kalla þetta flumbrugang, fljótfærni og algjörlega á skjön við vilja bæjarbúa, algjörlega á skjön við vilja allra á Tröllaskaga sem kölluðu eftir því að þessi sjúkrabifreið fengi að halda áfram að veita Ólafsfirðingum það öryggi sem hún gerir í raun. Yfir þúsund undirskriftir söfnuðust. Við erum að tala um að það eru fleiri undirskriftir en byggja allan Ólafsfjörð. Það er eitt að tala um jafnræði úti á landsbyggðinni og að við eigum að sitja við sama borð, þarna er það t.d. alls ekki gert. Þetta virðist einkennast af, eins og ég segi, flumbrugangi og fljótfærni. Ég hvet til þess að hæstv. heilbrigðisráðherra taki alvarlega til athugunar þennan framkvæmdastjóra heilbrigðismála 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir góða umræðu og málefnalega í þessu mikilvæga máli. Ég vil fara yfir nokkur atriði sem hafa komið fram. Þessi umræða speglast algjörlega í því að þetta er heilbrigðismál og byggðamál. Þetta er stórt byggðamál og samlegðaráhrifin eru mörg í því sem er gert til að styrkja byggðirnar. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir um að reyna að styrkja heilbrigðisstofnanir úti á landi. Með aukinni menntun sjúkraflutningafólks getur það sinnt miklu af þeim störfum sem þarf að sinna á þessum heilbrigðisstofnunum við að hafa fleiri í þjónustu á spítölunum úti á landi og annað slíkt og það er líka mikið byggðamál að jafna aðgengi allra landsmanna að heilbrigðisþjónustu. Varðandi ferðamennina sem komust mikið til umræðu er það bara staðreynd að þau verkefni, þótt þau séu ekki hæsta prósentan, taka lengri tíma. Ferðamenn eða gestir okkar eru oftast á hálendinu, lengra inni í landinu og fjær sjúkrahúsunum og útstöðvum sjúkraflutninganna. Það eru tungumálavandamál o.fl. Maður hefur líka heyrt af allt að 90 manna rútum á ferð um vegina - og hvað gerist ef slík rúta lendir á annarri rútu eða eitthvað kemur upp á? Þá er líka óvíst með getuna á fámennum svæðum þar sem sjúkraflutningamaður, slökkviliðsmaður og björgunarsveitarmaður er einn og sami maðurinn. Mig langar að koma rétt í lokin inn á sjúkraþyrluna og þakka fyrir góðar undirtektir í því mikilvæga máli. Landhelgisgæslan hefur leitar- og björgunarhlutverk. Hér erum við að tala um heilbrigðisþjónustu sem á að veita, þetta eru tvö ólík hlutverk og kostnaðurinn við sjúkraþyrluna er minni en sú hagræðing sem hún skapar og hún er viðbót við það viðbragð sem við höfum í dag. Allt snýst þetta um öfluga heild mannafla, tækja eins og sjúkrabíla, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afar góða og gagnlega umræðu. Mig langar fyrst að óska hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni til hamingju með jómfrúrræðu hans. Að öðru leyti langar mig að nefna nokkur atriði sem komu fram. Hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir nefndi stöðu mála hvað varðar samspil við Slökkviliðið á Akureyri. Samkvæmt mínum upplýsingum standa núna yfir samningar við Sjúkratryggingar Íslands um það að ekki rofni sú samfella sem þar er fyrir hendi. Hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson spurði sérstaklega um endurmenntun og þjálfun. Sjúkraflutningaskólinn er mjög vakandi fyrir auknum kröfum með aukinni áherslu jafnframt á fjarnám í þessum efnum. Hv. þm. Oddný Harðardóttir spurði um uppgjör við Rauða kross Íslands varðandi breytingu á því fyrirkomulagi. Þau samskipti ganga vel. Fundur var síðastliðinn mánudag þar sem verið var að kortleggja þau viðfangsefni sem þar eru undir. Nokkrir þingmenn nefndu samstarf við slökkviliðin, hv. þm. Birgir Þórarinsson þar á meðal. Það er sannarlega þannig að mjög mikil samlegð er með slökkviliðunum og það samstarf á víða mjög vel við. Hins vegar er mikilvægt að halda því til haga að hér er um að ræða heilbrigðisþjónustu númer eitt. Sú starfsemi þarf að vera í forgrunni. Það á hins vegar víða við á þéttbýlissvæðum, bæði á Akureyri og ekki síður á höfuðborgarsvæðinu, að mikil samlegð er bæði í tækjakosti og mönnun í þeim efnum. Það ber að styðja við. Allmargir þingmenn töluðu um að hér skorti stefnumótun. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson talaði sérstaklega um að þetta væri brotakennt eins og það er núna, ég umorða það sem hann sagði. Ég er sammála því. Einmitt þess vegna þurfum við að ná utan um þennan mikilvæga þátt heilbrigðisþjónustunnar. Og lyfta því á þann stað sem því ber og líta á það sem þennan  Ég þakka annars fyrir afar góða umræðu og tek þessa punkta með mér áfram í stefnumótun.

Herra forseti. Allt frá árinu 2010 má segja að beðið hafi verið eftir lagaumgjörð um NPA. Með þessari lagasetningu er ekki bara sett umgjörð um það þjónustumódel heldur um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir yfirleitt. Við stígum mikilvægt skref inn í 21. öldina með þessari lagasetningu en við verðum jafnframt að gera okkur grein fyrir því að verkinu er ekki lokið. Réttindi fatlaðs fólks og staða þess í samfélaginu verður áfram verkefni sem samfélagið allt þarf að huga að. Endurskoðunarákvæði laganna er í því sambandi afar mikilvægt og þingið, fatlað fólk og hagsmunasamtök þeirra, aðrir hagsmunaaðilar og ráðuneytið þurfa að halda vöku sinni til að vel megi til takast. Ég þakka hv. velferðarnefnd og starfsfólki þingsins fyrir vinnuna við frumvarpið og einnig ráðuneytinu og umsagnaraðilum fyrir þeirra framlag. Með samstilltu verklagi hefur okkur tekist að koma málinu til lokaafgreiðslu og við skulum fagna þessum tímamótum. 
            

Herra forseti. Ég styð auðvitað þetta góða mál og fagna því hér að við höfum satt að segja loksins náð nokkurn veginn til lands. Það hefur verið gott samtal og samráð við fagaðila og við í Miðflokknum fögnum mjög í dag. Ég vil einnig taka fram að ákvæði til bráðabirgða tryggir að lögin verða endurskoðuð þegar reynsla er komin á þau því að tilgangurinn með þeim er að uppfylla samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er líka mikilvægt í framhaldinu að minna á að fatlað fólk á aðkomu að samráðsnefnd í málefnum þess sem gagnast þá samfélaginu öllu.

Hæstv. forseti. Hér eru merk tímamót þar sem við erum raunverulega að leiða í lög samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðs fólks og hann lagður til grundvallar í rýni og endurskoðun laganna við undirbúning frumvarpanna og þannig setjum við í lög þau mannréttindi sem í samningnum felast. Og við lögfestum að auki NPA. Lagafrumvarpið um málefni fatlaðs fólks með miklar stuðningsþarfir fellir úr gildi eldri lög og kemur sem viðbótarréttur við það frumvarp sem við greiðum atkvæði um á eftir og verður breyting við félagsþjónustulögin. Ég þakka fjölmörgum hagaðilum fyrir að leggja þessari vinnu lið frá skipan starfshóps um endurskoðun laganna og frumvarpssmíðina, mjög óeigingjarna vinnu og að fylgja henni eftir með umsögnum og samtali við þingið og hv. velferðarnefnd. Ég þakka afar vandaða vinnu.

Forseti. Ég kem hingað upp til að fagna því að við séum loksins að afgreiða þetta mál og þeirri góðu samstöðu sem við náðum í velferðarnefnd. Ég þakka kollegum mínum þar fyrir samvinnuna. Þetta er búið að vera stórkostlega lærdómsríkt ferli og skemmtilegt samráð sem átti sér stað. Ég vona að við höfum náð þeirri mikilvægu sátt sem við þurftum á að halda til að geta komið þessu máli í gegn. Þetta er mjög flott vinna sem er búin að eiga sér stað.

Herra forseti. Við fögnum í dag. Við erum að ná áfanga á langri leið en við erum ekki komin alla leið. Við erum að fást við krefjandi verkefni. Þetta er samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga og það reynir á þessi stjórnsýslustig að vinna vel saman og ná endum saman um mikilvæg mannréttindamál hins góða hóps fatlaðs fólks í landinu og vonandi tekst okkur að koma þessu alla leið.

Virðulegi forseti. Ég þakka velferðarnefnd fyrir þau störf sem við unnum í þessari nefnd. Þetta er mjög mikilvægt mál og var vel að því unnið. Þeir sem skipta þó mestu máli í þessu samhengi eru þeir sem eiga að nota þjónustuna. Verða þeir ánægðir? Ég held það. En ef eitthvað kemur upp á er ákvæði um endurskoðun eftir þrjú ár og það er mjög mikilvægt vegna þess að það er sama hvað við gerum, ef þeir sem eiga að nota þjónustuna eru ekki ánægðir er betur heima setið en að æða af stað og hafa einhvern á móti þessu. Ég fagna þessu mjög og síðan vona ég heitt og innilega að þetta verði til góðs fyrir þá sem þurfa á því að halda.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir hv. þingmenn fagna ég þeim tímamótum að við séum loks að greiða atkvæði um þetta mikilvæga mál. Þetta er í þriðja sinn sem ég hef notið þess heiðurs að fá að ræða það í hv. velferðarnefnd. Allan tímann hefur verið gott og mikið samstarf og samstaða um mikilvægi málsins. Ég vil meina að þingið hafi oft sýnt að það getur náð góðri samstöðu og góðum árangri í stórum málum eins og þessu. Það er að gerast hér í dag og því ber að fagna. Ég þakka einnig gott samstarf í hv. velferðarnefnd. Ég vona að samstarfið við hagsmunaaðilana, notendurna og þá sem eiga að veita þjónustuna haldi áfram alveg út reglugerðarvinnuna og regluvinnuna hjá sveitarfélögunum og framkvæmdarvaldinu. Það er mjög mikilvægt og ég fagna bara í lokin þessari góðu viðbót við val notendanna sem þurfa á þessari þjónustu að halda.

Virðulegi forseti. Þetta eru sannarlega tímamót og gleðistundir í dag. Ég vil byrja á að óska hv. velferðarnefnd innilega til hamingju með þennan frábæra árangur, þá góðu samvinnu og þá einurð sem hún hefur sýnt í þessu máli. Ég er stolt af því að vera á þinginu akkúrat núna og fá að vera þátttakandi í að greiða atkvæði um NPA, notendastýrða persónulega aðstoð, fyrir fólk sem þarf sérstaka aðstoð. Ég vonast líka til þess að hér eigi eftir að standa það sem við eigum eftir að taka jafn fallega utan um, samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og löggilda hann að fullu. Það verða líka önnur tímamót sem ég vona svo sannarlega að við séum öll tilbúin að stefna að.

Herra forseti. Ég tek undir fögnuð og árnaðaróskir hér. Þetta eru mikil tímamót í málefnum fatlaðra, sjálfsagt ein þau stærstu sem við höfum séð um árabil, ef ekki áratugaskeið. Að sönnu erum við bara í 2. umr. hér en ég treysti því að við ljúkum þessu máli alla leið. Þetta eru vissulega mikil tímamót, gríðarlega gott starf sem velferðarnefnd vann og auðvitað gríðarlega mikið og gott starf sem liggur að baki um langt árabil, allt frá því að starfshópur var settur af stað á vegum þáverandi félagsmálaráðherra Eyglóar Harðardóttur 2014 undir forystu Willums Þórs Þórssonar sem nú er í þingsalnum. Það ber að þakka allt það góða starf sem hér hefur verið unnið í gegnum þessi ár og ánægjulegt að sjá að þetta mál er að komast á leiðarenda núna.

Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingar á stjórn fiskveiða, varðandi strandveiðisumar. Þetta er tilraun sem náðst hefur þverpólitísk samstaða um að gera í sumar og meta svo að afloknu sumri hvernig til hefur tekist varðandi framtíðarskipulag í strandveiðum. Verið er að breyta kerfinu þannig að í stað þess að það séu ólympískar veiðar innan hvers mánaðar horfum við til þess að tryggja öryggi sjómanna, sveigjanleika í kerfinu og að bæta umtalsvert í strandveiðipottinn. 25% bætast við frá því sem lagt var upp með í fyrrasumar svo við teljum að hægt verði að gera þessa góðu tilraun í þágu öryggis sjómanna og að vinna með strandveiðimálin sem hafa verið lyftistöng fyrir mörg byggðarlög allt í kringum landið. Ég treysti því að þingheimur taki vel í að við gerum þessa tilraun. Við tökum svo stöðuna í haust. 

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um frumvarp sem ætlað er að auka öryggi við strandveiðar. Ég styð það heils hugar. Hins vegar hef ég áhyggjur af áhrifum þessara breytinga eða mismunandi áhrifum á strandveiðisvæðin. Ég styð það þó að frumvarpið gangi til 3. umr. og til nefndar á milli umræðna með það að markmiði að horft veðri sérstaklega til þeirra sjónarmiða hvernig mæta megi mismunandi áhrifum eftir strandveiðisvæðum.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við frumvarp um strandveiðar. Ég er á græna takkanum þar á milli 2. og 3. umr. og er líka í atvinnuveganefnd sem er öll á málinu. Í frumvarpinu er öryggissjónarmið og á það að auka fyrirsjáanleika fyrir sjómenn að fá það í gegn. Frumvarpið er ekki fullkomið. Í fullkomnum heimi hefði ég haft mínar efasemdir, en þetta er eins og formaður nefndarinnar kom inn á, tilraun sem tekin verður til skoðunar í haust. Ég er ekki hræddur um að sjálfbærni sé ógnað og það má alls ekki koma fyrir. Orðspor fyrir íslenskan sjávarútveg er viðurkennt með nýtingarreglum og aflareglum. Því verðum við að halda til haga. Öllu öðru er ég á móti, einhverju sem heitir sóknarmark eða einhverju slíku. Við erum með einn pott sem við veiðum úr og þar þarf að vinna eftir ráðgjöf vísindamanna.

Herra forseti. Þetta mál hefur þróast mjög mikið. En staðan er því miður sú að þó að það hafi breyst mikið til bóta í meðferð atvinnuveganefndar eru þar enn alvarlegir misbrestir sem gætu valdið vandræðum, einkum á svæði D, og hugsanlega víðar. Ég samþykki breytingartillögurnar enda eru þær mjög svo í rétta átt, en ég lít samt svo á að frumvarpið sem slíkt sé enn ófullnægjandi. Það vantar herslumuninn. Því mun ég sitja hjá í einstökum ákvæðum að sinni. Atvinnuveganefnd kemur saman að loknum þessum atkvæðagreiðslum. Þá vona ég að við náum að ná þeim herslumun sem upp á vantar til að þetta geti talist gott frumvarp sem virkar vel fyrir alla þá sem eru að reyna að stunda strandveiðar. Þetta er mjög gott. Þetta er í rétta átt, en það vantar enn herslumuninn.

Virðulegur forseti. Allir þeir sem eru áhugamenn um eflingu strandveiða við Ísland ættu í raun að fagna á þessum tímamótum þar sem stefnt er að því að heimila mesta magn á aflaheimildum inn í kerfið sem nokkru sinni hefur verið. Um er að ræða umtalsverða aukningu frá síðasta ári. Það er því í hróplegu ósamræmi við þá ákvörðun og þá samstöðu sem er um það mál að það skuli vera sá ágreiningur sem raun ber vitni um þetta mál. Það finnst mér ekki vera boðlegt. Það eru eðlilegar áhyggjur. Þær eru á rökum reistar. Það má reikna með því að verði ákvörðun tekin um óbreytt mál geti það leitt til deilna. Ég mun ekki styðja málið eins og það lítur út í dag, en ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðsluna í trausti þess að hv. þingmenn í atvinnuveganefnd þingsins taki sig til og leiti leiða sem geta leitt til meiri og breiðari sáttar um málið í lokin.

Virðulegi forseti. Já, hér er um tilraun að ræða, eins og hv. formaður atvinnuveganefndar sagði. Búið er að auka kvótann til strandveiðiflotans, en það er óverulegt. Þeir fá rúmlega 3% af heildarþorskkvótanum. Þó að það aukist örlítið, kannski um 0,5%, þá myndi ég ekki segja að himinn og jörð væru að farast þess vegna, alls ekki. Ég fagna auðvitað frumvarpinu og hugsuninni á bak við frumvarpið, en ég tel að aukningin á þessum kvóta og veiðin muni færast á svæði A, vestursvæðið. Ég held það. Og að hin svæðin muni bera skarðan hlut frá borði. Þessum ólympísku veiðum er ekki lokið með þessu frumvarpi. Ég tel stórhættu á því að kvótinn verði búinn í lok júlí þannig að veiðin á svæði B, C og sérstaklega D verði minni en nú er. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu frumvarpsins og vona innilega að atvinnuveganefnd komi með viðunandi breytingartillögur.

Herra forseti. Hér er um að ræða EES-mál sem kemur inn í gegnum samstarf okkar þar og er margt ágætt við það. Það gengur út á að reyna að skapa betri hvata fyrir þróun lyfja fyrir börn, sem er hið besta mál. Því miður er eitt í þessu sem er byggt á miklum misskilningi. Það er að gengið er út frá því, án þess að neinar raunverulegar sannanir séu fyrir því að það að lengja tíma einkaleyfis muni á einhvern hátt auka hvatana til að þróa lyf. Ég bað um upplýsingar um hvort einhver gæti rökstutt að það væri tryggt. Svörin sem ég fékk voru í formi rannsóknarritgerðar sem fjölluðu í rauninni um allt annað mál. Ég hef því enn ekki séð sannanir fyrir þessu. En engu að síður er þetta gott mál að öðru leyti. Við styðjum það.

Virðulegi forseti. Ég er með breytingartillögu við þetta mál þar sem í lögunum stendur: „Fjármálaeftirlitið skal, eftir því sem kostur er, fylgjast með vátryggingaskilmálum sem í boði eru hér á landi …“ Breytingartillaga mín snýst um það að fella brott „eftir því sem kostur er“ og í staðinn standi bara: „Fjármálaeftirlitið skal fylgjast með vátryggingaskilmálum“, þ.e. að Fjármálaeftirlitið geti ekki sleppt því að sinna því eftirliti sem því er gert að sinna samkvæmt þessum lögum. Með núverandi útgáfu getur það sleppt því og ekkert gerist, það er lögum samkvæmt. Við viljum að Fjármálaeftirlitið sinni þessu eftirliti. Þar af leiðandi er augljóst að fella þarf brott þessi orð sem gefa Fjármálaeftirlitinu smugu til að sleppa því að sinna þessu eftirliti.

Herra forseti. Ég trúi því einlæglega að samþykkt þessarar þingsályktunartillögu geti orðið upphafið að miklum samfélagslegum ávinningi ef rétt er haldið á spöðunum. Ég vil því brýna okkur þingmenn, hæstv. fjármálaráðherra og fjárlaganefnd, til að veita þessu verkefni þann fjárhagslega grundvöll sem nauðsynlegur er. Í greinargerð með tillögunni er m.a. vísað til þess árangurs sem Norðmenn hafa náð með aðferðafræði sinni á löngu árabili. Þar hefur t.d. verið tryggt að hliðstæður vettvangur rannsókna og þekkingaruppbyggingar sem þessi tillaga felur í sér hafi fjármuni til þess að sinna sínu verkefni undir verndarvæng norska fjármálaráðuneytisins. Gerðir eru samningar um verkefnið til þriggja ára í senn með skilgreindum markmiðum og verkefnum sem á að sinna. Það þarf líka að gera hér.

Herra forseti. Það er fundur í atvinnuveganefnd á eftir vegna strandveiðifrumvarpsins. Mér skilst að það liggi á því út af dagsetningu sem er 1. maí. Annað mál hefur verið tekið fyrir á umliðnum dögum í atvinnuveganefnd, þ.e. ákvæði innan búvörusamningsins, þar sem skýr og ríkur vilji Alþingis er til að tollfrjálsir innflutningskvótar verði samkvæmt tvíhliða samningnum sem við Íslendingar gerðum fyrir nokkrum árum við ESB. Nú hefur ráðuneytið auglýst þessa kvóta og er auglýsingin þvert gegn vilja þingsins. Hins vegar hefur komið skýrt fram af hálfu ráðuneytisins og þeirra þingmanna sem stóðu að meiri hluta við samþykkt búvörusamningsins á sínum tíma, að það eigi að laga. Við í nefndinni ætluðum að flytja málið en skilaboð komu úr ráðuneytinu um að ráðherra vildi gera það sjálfur. Nú er 1. maí á þriðjudaginn, það eru nefndadagar á föstudag og mánudag þannig að ég spyr hæstv. forseta: Hefur komið afbrigði við dagskrána á morgun til forseta þannig að við höfum daginn á morgun til að afgreiða þetta mál svo hægt verði að auglýsa það, þannig að ráðuneytið geti auglýst 

Forseti vill segja að enn sem komið er hefur þetta mál ekki verið tekið upp við hann. En forseti er að sjálfsögðu tilbúinn að skoða það og gera það strax í framhaldi af þessum orðaskiptum ef svo ber undir. Ég kannast ekki enn við að hafa fengið það á mitt borð, en forseti hefur reyndar verið fjarverandi í nokkra daga, svo það sé nú sagt.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa vinsemd og vilja því að þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Við erum að tala um mikla hagsmuni neytenda, að þetta mál verði afgreitt fyrir 1. maí. Það er ekki mikill tími en það er algjör samhljómur í nefndinni um að þetta mál verði afgreitt þannig að ekki verði eingöngu auglýst 37 tonn af sérostum sem framleiddir eru á sérstökum svæðum í Evrópu, en eru ekki framleiddir hér heima, að auglýsingin hljóði þá upp á í kringum 140 tonn. Ég þakka fyrir þennan ríka vilja og skilning hæstv. forseta í þessu efni og bind vonir við að þingmenn meiri hlutans, þeir sem eru í ráðuneytinu, komi hér strax með frumvarp þannig að við getum rætt það og afgreitt það strax á morgun. Það er skýr vilji í þinginu. Nýtum hann.

Herra forseti. Varðandi það mál sem hv. þingmaður tók hér upp get ég alveg tekið undir það varðandi innflutningskvóta á ostum sem við ræddum í atvinnuveganefnd að það var skilningur nefndarmanna þegar búvörusamningurinn var afgreiddur og kom fram í nefndaráliti að vilji væri til þess að heimila flýtingu á ákveðnu magni af sérmerktum ostum. Við í nefndinni höfðum hug á að taka það mál upp og fengum mann frá ráðuneytinu til að ræða það en fengum vissulega þau skilaboð að ráðherra ætlaði að flytja málið sjálfur. Ég er tilbúin að beita mér fyrir því að liðka fyrir þessu máli ef ég hef einhverja möguleika á því vegna þess að þetta er þannig mál að menn í atvinnuveganefnd voru sammála um það á sínum tíma að það væri hluti af samkomulagi með búvörusamningnum.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega koma hér upp til að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að taka mjög jákvætt í þetta mál og hjálpa til við að hraða því í gegnum þingið. Ég held að þetta sé eitt af þeim málum sem við eigum að taka saman höndum um. Það er skýr vilji, að því er ég best veit, í nefndinni og í þinginu. Ég held að við verðum að sameinast um að hvetja ráðherrann til dáða eða þá að nefndin sjálf klári málið á morgun. Ég er viss um að þingheimur mun hjálpa til við að koma málinu hratt og vel í gegn og með afbrigðum ef þess þarf.

Virðulegi forseti. Ég flyt nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli og lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr (eftirlit, upplýsingagjöf) frá atvinnuveganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Eggert Ólafsson og Sigurgeir Þorgeirsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Sigurð Eyþórsson frá Bændasamtökum Íslands, Halldór Runólfsson frá Dýralæknafélagi Íslands, Árnýju Sigurðardóttur og Jón Ragnar Gunnarsson frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur, Jón Gíslason og Viktor Stefán Pálsson frá Matvælastofnun, Lárus M.K. Ólafsson fyrir hönd Samtaka ferðaþjónustunnar og Samtaka verslunar og þjónustu, Ragnheiði Héðinsdóttur frá Samtökum iðnaðarins og Jón Kristin Sverrisson frá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Dýralæknafélagi Íslands, Félagi atvinnurekenda, Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur, Matvælastofnun, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og Samtökum iðnaðarins, Samtökum verslunar og þjónustu, Samtökum ferðaþjónustunnar og Samtökum atvinnulífsins. Áttum við góðan fund með öllum þessum aðilum. Samhliða frumvarpi þessu er lagt fram frumvarp til nýrra heildarlaga um Matvælastofnun, 331. mál, sem kemur hér á eftir. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um matvæli og lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr og er markmið þess að samræma eftirlit og upplýsingagjöf eftirlitsaðila. Tilefni þess að frumvörpin eru lögð fram eru ábendingar í skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis um Matvælastofnun frá árinu 2013 og sömuleiðis í skýrslu frá árinu 2017 sem var unnin af atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu. Samkvæmt gildandi lögum fara heilbrigðisnefndir sveitarfélaga, sem eru samtals tíu á landsvísu, og Matvælastofnun með eftirlit með framleiðslu og dreifingu matvæla. Samkvæmt 22. gr. laga um matvæli fer Matvælastofnun með yfirumsjón, þ.e. samræmingu matvælaeftirlits, og skal sjá um vöktun og rannsóknir. Í frumvarpi þessu er lagt til að heilbrigðisnefndir skrái og birti upplýsingar með sama hætti og Matvælastofnun. Helstu breytingar sem felast í frumvarpi þessu er að í a-lið 1. gr. er lagt til að eftirlitsaðilum verði heimilt að draga úr tíðni eftirlits hjá matvælafyrirtæki sem hefur vottun frá faggiltum aðila um að innra eftirlit þess uppfylli kröfur laga og reglna. Þá er í b-lið 1. gr. kveðið á um að eftirlitsaðilar flokki fyrirtæki eftir frammistöðu samkvæmt niðurstöðum úr eftirliti og setur ráðherra nánari ákvæði í reglugerð um slíka flokkun. Flokkun er ætlað að hafa áhrif á mat á eftirlitsþörf viðkomandi fyrirtækis og vera hvatning um vönduð vinnubrögð þar sem eftirlit mun dragast saman og eftirlitsgjöld lækka. Gert er ráð fyrir að heilbrigðisnefndir taki upp sams konar flokkun og birti upplýsingar um matvælaeftirlit með sama hætti og Matvælastofnun og opinberir eftirlitsaðilar vinni því eftir sama áhættu- og frammistöðuflokkunarkerfi. Samkvæmt c-lið 1. gr. skulu Matvælastofnun og heilbrigðisnefndir halda sameiginlega fundi minnst tvisvar á ári og er tilgangur ákvæðisins að tryggja aðkomu heilbrigðisnefnda, að samstarfsráði Matvælastofnunar samkvæmt frumvarpi til nýrra heildarlaga um stofnunina. Í frumvarpinu er lögð til breyting sem tekur gildi síðar en önnur ákvæði. Hún felst í því að birtar verði opinberlega upplýsingar um flokkun og frammistöðu fyrirtækja, auk þess sem heimilt verði að birta eftirlitsskýrslur sem flokkun byggir á. Nefndin leggur til breytingartillögu við frumvarpið þannig að það nái einnig til breytinga á lögum um lífræna landbúnaðarframleiðslu. Lagt er til að nýtt ákvæði bætist við frumvarpið þess efnis að kveðið verði á um að Matvælastofnun fari með stjórnsýslu og opinbert eftirlit samkvæmt þeim lögum. Breytingartillagan er lögð fram til að umsjónar- og eftirlitshlutverk stofnunarinnar verði skýrt en samkvæmt gildandi lögum sinnir stofnunin ákveðnum þáttum hvað stjórnsýslu varðar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við bætist nýr kafli, III. kafli, Breyting á lögum um lífræna landbúnaðarframleiðslu, nr. 162/1994, með síðari breytingum, með einni nýrri grein, 6. gr., svohljóðandi: Í stað 1. mgr. 3. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Matvælastofnun fer með stjórnsýslu og opinbert eftirlit samkvæmt lögum þessum. Matvælastofnun er heimilt að fela öðrum stofnunum, sjálfstæðum stofum eða einstaklingum að annast tiltekin verkefni sem eru á verksviði Matvælastofnunar samkvæmt lögum þessum að því tilskildu að þau hafi viðeigandi faggildingu. Ráðherra skal mæla nánar fyrir um skilyrði framsals með reglugerð. 2. Fyrirsögn frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli, lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr og lögum um lífræna landbúnaðarframleiðslu (eftirlit, upplýsingagjöf). Við afgreiðslu þessa máls í nefndinni var Inga Sæland fjarverandi, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu. Við undirrituð leggjum til að þetta nefndarálit verði samþykkt, formaður nefndarinnar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, framsögumaður Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Njáll Trausti Friðbertsson, Sigurður Páll Jónsson og Álfheiður Eymarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá atvinnuveganefnd um frumvarp til laga um Matvælastofnun. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Eggert Ólafsson og Sigurgeir Þorgeirsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Sigurð Eyþórsson frá Bændasamtökum Íslands, Halldór Runólfsson frá Dýralæknafélagi Íslands, Maríönnu Helgadóttur og Runólf Vigfússon frá Félagi íslenskra náttúrufræðinga, Árnýju Sigurðardóttur og Jón Ragnar Gunnarsson frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur, Jón Gíslason og Viktor Stefán Pálsson frá Matvælastofnun, Lárus M.K. Ólafsson fyrir hönd Samtaka ferðaþjónustunnar og Samtaka verslunar og þjónustu, Ragnheiði Héðinsdóttur frá Samtökum iðnaðarins og Jón Kristin Sverrisson frá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Dýralæknafélagi Íslands, Félagi atvinnurekenda, Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur, Matvælastofnun, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og Samtökum iðnaðarins, Samtökum verslunar og þjónustu, Samtökum ferðaþjónustunnar og Samtökum atvinnulífsins. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um Matvælastofnun. Samhliða því að þetta frumvarp er lagt fram er lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli og lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr, þ.e. 330. mál sem mælt var fyrir áðan. Tilefni þess að frumvörpin eru lögð fram eru ábendingar í skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis um Matvælastofnun frá árinu 2013 og sömuleiðis í skýrslu frá árinu 2017 sem var unnin fyrir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Matvælastofnun tók við af Landbúnaðarstofnun og varð til undir því heiti samkvæmt lögum nr. 167/2007. Á grundvelli þeirra laga voru matvælamál flutt til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Ýmis verkefni hafa á undanförnum árum verið færð undir stofnunina en í 2. gr. gildandi laga eru talin upp þau lög þar sem kveðið er á um eftirlit eða stjórnsýslu stofnunarinnar. Í frumvarpi þessu er kveðið á um stjórnarfarslega stöðu Matvælastofnunar og hlutverk hennar, þar með talið ráðgjafarhlutverk gagnvart ráðherra, fræðslu til almennings og fleira. Það er nýmæli að stofnunin skuli vinna að aðgengi fyrir íslenskar afurðir að erlendum mörkuðum auk þess sem skipað verði samstarfsráð þar sem reglubundið samstarf og miðlun upplýsinga fari fram. Með því er ætlunin að auka gagnkvæman skilning. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Inga Sæland var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu. Undir álitið rita formaður nefndarinnar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson framsögumaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Njáll Trausti Friðbertsson, Sigurður Páll Jónsson og Álfheiður Eymarsdóttir.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Samgöngustofu, stjórnsýslustofnun samgöngumála, nr. 119/2012. Frumvarpið fjallar um birtingu alþjóðlegra reglna á sviði siglinga. Frumvarpið sjálft er 109. mál á þskj. 178 og nefndarálitið á þskj. 830. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og frá dómsmálaráðuneyti. Nefndin óskaði eftir umsögnum frá helstu hagsmunaaðilum en engar umsagnir eða athugasemdir bárust. Með frumvarpinu er lagt til að Samgöngustofa birti á vef sínum viðauka og kóða við alþjóðasamninga á sviði siglinga sem Ísland er aðili að, ásamt dreifibréfum og leiðbeiningarreglum sem fylgja þessum samningum. Sambærilegt ákvæði var að finna í lögum nr. 6/1996, um Siglingastofnun Íslands, en það ákvæði féll brott úr lögum við stofnun Samgöngustofu. Þar virðist hafa verið um mistök að ræða. Fram kom að áætlað umfang textakóða og viðauka sem um ræðir sé um það bil 6.400 blaðsíður og við það bætist svo texti annarra gerninga, t.d. ályktana og dreifibréfa. Kostnaður við birtingu í C-deild Stjórnartíðinda er 5.000 kr. á blaðsíðu. Fram kom að birtingu framangreindra gerninga er mjög ábótavant hér á landi og hafa þeir fæstir verið birtir í Stjórnartíðindum eða þýddir. Frumvarpinu er ætlað að auðvelda aðgengi að alþjóðlegum reglum á sviði siglinga fyrir þá sem starfa á sviðinu. Ljóst er að birtingu af því tagi sem lögð er til í frumvarpinu er ætlað að koma í stað birtingar í Stjórnartíðindum og mun því gilda sem sérlög um birtingarháttu fyrirmæla sem felast í viðaukum, kóðum og öðrum gerningum við alþjóðasamninga á sviði siglinga. Fram kom á fundum nefndarinnar að seinvirkt og kostnaðarsamt er að þýða alla þessa viðauka auk þess sem efni þeirra varðar afmarkaðan hóp einstaklinga sem ætlast má til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar og annarrar sérhæfingar auk þess sem viðaukarnir varða flestir kaupskip en þau eru fá hérlendis. Fram kom einnig á fundum nefndarinnar að aðkallandi væri að bregðast við og birta umrædda viðauka þar sem stutt væri í úttekt Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar á innleiðingu alþjóðasamninga á sviði siglinga hér á landi en flestir þeir gerningar sem um ræðir eru óbirtir. Nefndin áréttar mikilvægi lagasamræmis hvað varðar birtingu laga og bindandi reglna og telur sérákvæði í lögum um þessi mál ekki til eftirbreytni. Þá leggur nefndin áherslu á að þingmálið er íslenska og er meginregla að allur texti Stjórnartíðinda sé á íslensku. Frávikum frá þeirri meginreglu beri að beita af varfærni og árétta þurfi mikilvægi þess að lög og reglur séu skýr og aðgengileg. Nefndin leggur áherslu á að um mjög afmarkað svið er að ræða og færa megi rök fyrir því að þeir gerningar sem um ræðir varði afmarkaðan hóp manna sem má með sanngirni ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar og annarrar sérhæfingar. Ákvæði 2. mgr. 4. gr. laga um Stjórnartíðindi og Lögbirtingarblað, nr. 15/2005, heimilar birtingu erlends texta í Stjórnartíðindum. Nokkuð hefur verið um að vilji hafi verið til að aflétta þeirri kvöð að birta alþjóðasamninga og Evrópugerðir í C-deild Stjórnartíðinda vegna þess kostnaðar sem því fylgir. Nefndir þingsins fá reglulega slíkar breytingartillögur eða ábendingar til umfjöllunar, samanber til að mynda nefndarálit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um vátryggingasamstæður sem urðu að lögum nr. 60/2017. Nefndin telur brýnt að ráða bót á birtingu þeirra gerninga sem um ræðir og telur fullnægjandi rök fyrir því að birting sé heimil á erlendu máli enda virðist efni þeirra einungis nýtast sérfræðingum sem eru vanir að nýta enskan texta þessara gerninga og íslensk útgáfa þeirra er ekki til. Hvað varðar birtingu þeirra á vef Samgöngustofu en ekki í Stjórnartíðindum telur nefndin slíkt ekki til eftirbreytni en leggur þó ekki til breytingu á ákvæðinu í ljósi þeirra hagsmuna sem undir eru í málinu. Nefndin áréttar þó mikilvægi þess að tekin verði til endurskoðunar lög um Stjórnartíðindi og Lögbirtingarblað til að tryggja samræmi og skýra stefnu í birtingarmálum. Nefndin varar enn fremur við því að sérákvæði sem þessi séu sett víða í lög þar sem það grefur undan skýrleika laga og lagasamræmi. Eðlilegt væri að endurskoða heildrænt birtingu viðamikilla gerninga, Evrópugerða og samninga og leita leiða til að koma í veg fyrir þann mikla kostnað sem henni fylgir en tryggja um leið samræmi og aðgengi að gildandi lögum og reglum. Beinir nefndin því til dómsmálaráðuneytis og forsætisráðuneytis að hafa forgöngu um slíka endurskoðun og tryggja aðkomu annarra ráðuneyta eftir því sem þurfa þykir. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita Jón Gunnarsson, 1. varaformaður nefndarinnar, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Ari Trausti Guðmundsson, Fjölnir Sæmundsson, Helga Vala Helgadóttir, Hanna Katrín Friðriksson, Jón Þór Þorvaldsson, Karl Gauti Hjaltason og Vilhjálmur Árnason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002 (skuldajöfnun, greiðslujöfnunarsamningar og ógildir löggerningar). Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki en kaflinn fjallar um endurskipulagningu fjárhags fjármálafyrirtækja, slit þeirra og samruna við önnur fjármálafyrirtæki. Nokkrar breytingar hafa orðið á kaflanum frá setningu laganna og með lögum nr. 130/2004 var meginhluti tilskipunar 2001/24/EB, um endurskipulagningu og slit lánastofnana, innleiddur í íslenskan rétt. Eins og segir í nefndaráliti er talið nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar í kjölfar dóma Hæstaréttar, að skýra nánar atriði sem reyndi á varðandi innleiðingu tilskipunarinnar í íslenskan rétt. Efnisreglur frumvarpsins gilda aðeins um fjármálafyrirtæki með höfuðstöðvar á Íslandi og starfsemi í öðru EES-ríki. Í áðurnefndri tilskipun er kveðið á um að við slitameðferð fjármálafyrirtækis skuli fara eftir lögum heimaríkis þess. Af þessu leiðir að ef fjármálafyrirtæki rekur útibú í öðrum löndum eða á í viðskiptum við fyrirtæki og einstaklinga utan heimaríkisins fer einungis fram ein slitameðferð en ekki margar. Þessi meginregla sætir þó undantekningum vegna eðlis fjármálastarfsemi. Við slit fjármálafyrirtækja hér á landi hefur reynt á samspil meginreglna og undanþága og að hvaða marki reglur íslenskra laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, samrýmast ákvæðum 23., 25. og 30. gr. tilskipunarinnar sem ég hef nefnt áður. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar til að skýra nánar þær undantekningar sem gilda frá þeirri meginreglu að lög heimaríkis fjármálafyrirtækis gildi um slit þess og útibúa þess. Annars vegar er lagt til að skýrt komi fram að undir ógildingarreglur í 30. gr. tilskipunarinnar falli einnig riftunarreglur XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti og sönnunarbyrði um að um löggerning eigi að gilda önnur lög en lög heimaríkis hvílir á herðum þess er hefur af því hag. Mat á því hvort sönnunin hafi tekist eða ekki fer eftir reglum heimaríkis um sönnun og sönnunarbyrði. Hins vegar er um að ræða reglur sem taka til skuldajöfnunar við slit fjármálafyrirtækis og greiðslujöfnunarsamninga en með þeim er brugðist við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA um innleiðingu undantekningarreglna 23. og 25. gr. tilskipunarinnar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita sá er hér stendur Óli Björn Kárason, Þorsteinn Víglundsson, Bryndís Haraldsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Hildur Sverrisdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Ólafur Ísleifsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur þessu áliti.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Önnu Valbjörgu Ólafsdóttur og Harald Steinþórsson frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Landssambandi lífeyrissjóða og Samtökum atvinnulífsins. Í frumvarpinu er annars vegar mælt fyrir um fækkun varamanna í stjórn Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda úr sjö í tvo og hins vegar um brottfall þeirra ákvæða í lögunum sem eru efnislega samhljóða ákvæðum í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, sem gilda þá jafnt um starfsemi Söfnunarsjóðsins. Í þeim umsögnum sem nefndinni hafa borist vegna málsins er tekið undir þau sjónarmið sem liggja að baki markmiðum frumvarpsins, að óþarft sé að gera kröfu um svo marga varamenn í stjórn sjóðsins og að óþarft sé að tvítaka í lögum þau ákvæði í lögum um Söfnunarsjóðinn sem lagt er til að falli brott. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur, Bryndís Haraldsdóttir, Óli Björn Kárason, formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar, Helgi Hrafn Gunnarsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Hildur Sverrisdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Þorsteinn Víglundsson, Oddný G. Harðardóttir og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Áheyrnarfulltrúi í nefndinni, Ólafur Ísleifsson, er samþykkur áliti þessu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, með síðari breytingum (hálfur lífeyrir). Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Önnu Valbjörgu Ólafsdóttur og Harald Steinþórsson frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, auk þess sem nefndinni barst umsögn frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins um málið. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, sem eru nauðsynlegar svo sjóðfélagar í B-deild sjóðsins geti nýtt sér heimild til töku hálfs lífeyris frá 65 ára aldri, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, sem innleidd var í lög um almannatryggingar, nr. 100/2007, með lögum nr. 116/2016, samanber 4. efnismgr. 2. gr. Breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru tvenns konar. Annars vegar er lagt til að ný málsgrein bætist við 24. gr. laganna um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem kveði á um að sjóðfélagi geti ákveðið að hefja töku hálfs ellilífeyris hvenær sem er eftir að 65 ára aldri er náð að því skilyrði uppfylltu að hann sé ekki í meira en hálfu starfi sem veitir aðild að sjóðnum eða hefði veitt rétt til aðildar að sjóðnum fyrir stofnun A-deildar hans. Hins vegar er lögð til sú breyting á 2. málslið 2. mgr. 27. gr. laganna að hlutfall viðbótarréttinda við makalífeyri samkvæmt ákvæðinu miði við starfshlutfall sjóðfélaga þegar taka á hálfum ellilífeyri hófst þegar við á en ekki við starfslok. Í umsögn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins um málið kemur fram að lagabreytingin sem frumvarpið kveður á um sé nauðsynleg svo þeir 22.400 einstaklingar sem eiga réttindi í sjóðnum geti nýtt sér rétt til töku hálfs lífeyris frá 65 ára aldri. Sjóðurinn styður því samþykkt frumvarpsins. Í umfjöllun nefndarinnar var þeirri spurningu velt upp hvort tryggt væri að hálft starfshlutfall á móti töku hálfs lífeyris veitti sjóðfélaga í B-deild LSR áframhaldandi ávinnslu í sjóðnum. Hefur nefndin fengið staðfest að svo sé og að 50% starfshlutfall sjóðfélaga í B-deild veiti 1% ávinnslu á ári en 100% starfshlutfall veitir 2% ávinnslu. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Virðulegur forseti. Það er rétt að taka fram að það að klára þetta mál er mikilvægt skref í þá veru sem hv. þingmenn og í rauninni þjóðin öll hafa verið sammála um á undanförnum árum, og kannski ekki síst samtök eldri borgara, að stuðla eins kostur er að sveigjanlegum starfslokum. Það er mikilvægt að við klárum þetta mál á þessu þingi, m.a. vegna þess. Undir nefndarálitið rita Óli Björn Kárason formaður, Ólafur Þór Gunnarsson framsögumaður, Þorsteinn Víglundsson, Bryndís Haraldsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Hildur Sverrisdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Áheyrnarfulltrúi í nefndinni, Ólafur Ísleifsson, er samþykkur þessu áliti.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allrar allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ættleiðingar, umsagnir nánustu fjölskyldu. Þetta frumvarp snýst umfram allt um réttindi barna og velferð þeirra. Það er liður í því að bæta réttarstöðu barna sem hafa misst annað foreldri eða bæði og er viðleitni til að styrkja tengsl þeirra við fjölskyldu hins látna foreldris svo ekki bætist sorg vegna rofinna fjölskyldutengsla ofan á þá sorg sem fylgir fráfalli ástvinar. Í lagatæknilegu samhengi er þetta smámál, en fyrir hvern einstakling sem gengur í gegnum missi og sorg getur þetta skipt miklu máli. Með frumvarpinu er lagt til að áður en afstaða er tekin til ættleiðingarumsókna vegna barns sem misst hefur misst annað foreldri eða bæði skuli leita umsagnar nánustu fjölskyldu látna foreldrisins eða þeirra beggja ef bæði eru látin. Þetta á við um hvort heldur sem er frumættleiðingar, stjúpættleiðingar eða fósturættleiðingar. Markmið frumvarpsins er eins og ég nefndi að tryggja að ekki verði rofin varanleg tengsl barnsins við fjölskyldu látins foreldris án nokkurrar aðkomu nánustu ættingja þess foreldris eða foreldra. Það skiptir mjög miklu máli að vel sé vandað til verka við ættleiðingu, enda er ættleiðing varanleg ákvörðun með gríðarlega mikil réttaráhrif. Þetta ræddi nefndin nokkuð í umfjöllun sinni, en við ættleiðingu öðlast kjörbarn sömu réttarstöðu gagnvart kjörforeldrum, ættmennum þeirra og þeim sem eru í kjörsifjum við þá eins og það væri eigið barn kjörforeldranna nema lög mæli á annan veg. Frá sama tíma falla niður lagatengsl barnsins við kynforeldra, önnur ættmenni og þá sem eru í sifjum við þá, nema lög kveði öðruvísi á. Þetta er óafturkræf ákvörðun sem leiðir til þess að öll lagaleg tengsl einstaklings við upprunafjölskyldu rofna og stofnað er til nýrra samsvarandi tengsla milli barnsins og þess eða þeirra sem ættleiða. Það að barn missi foreldri sitt hefur eðli málsins samkvæmt gríðarlega mikil áhrif á líðan þess til langframa. Þetta hefur jafnframt komið skýrt fram í ýmsum rannsóknum. Nefndin fjallaði m.a. aðeins um rannsóknir Sigrúnar Júlíusdóttur prófessors í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands. Sigrún hefur bent á að í kjölfar andláts foreldris séu börn oft afskipt og ein, sitja jafnvel með kvíða og erfiðar hugsanir og áhyggjur af framtíð sinni. Á sama tíma og aðrir í fjölskyldunni eru að takast á við sína sorg, þá séu þau í sama pakka ef svo má segja og þurfi jafnframt önnur verkfæri til að takast á við það en fullorðna fólkið í kring. Sigrún hefur bent á að í ofanálag geti börn lent í klemmu á milli fjölskyldna sinna líkt og þegar ágreiningur er um forsjá í fjölskyldum sem við þekkjum kannski oftar þar sem skilnaður á sér stað. Hluti af batanum hjá börnum í þessari stöðu, hluti af því að vinna úr sorginni við ástvinamissinn, er að eiga áfram í samskiptum við fjölskyldu látna foreldrisins, við fólkið sem stendur barninu nærri. Með því að búa barninu þannig umhverfi þar sem það upplifir sterkt tengsl við uppruna sinn og þar sem það upplifir öryggi, er hægt að milda sorgina og hjálpa til við það ferli. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Ég læt nefndarálitið sjá um að útskýra megnið af þeim, en langar að lesa hér megintillögu frumvarpsins sem nefndin umorðar þannig að hún verði kannski ögn skýrari en hún var upphaflega í frumvarpinu. Við leggjum til að hún verði svohljóðandi: „Nú er annað foreldri látið eða bæði og skal þá, ef unnt er, leita umsagnar foreldra þess foreldris sem látið er, systkina þess foreldris sem látið er og systkina þess sem ættleiða á áður en afstaða er tekin til ættleiðingarumsóknar, enda sé sá sem ættleiða á yngri en 18 ára. Heimilt er jafnframt að leita umsagnar annarra sem eru nákomnir barni, ef talin er þörf á, enda sé sá sem ættleiða á yngri en 18 ára.“ Svo maður útskýri þetta á mannamáli þá erum við að tala um ættartré þar sem búið er að klippa eina grein af, foreldri hefur dáið, barnið er eftir og við viljum tryggja að amma og afi og þeir sem eru allt í kringum þessa grein sem fellur frá hafi eitthvað um það að segja þegar tekin er varanlega ákvörðun um framtíð þessa einstaklings. Í umfjöllun nefndarinnar voru ýmis atriði sem við ræddum sem mig langar að koma aðeins inn á. Það eru sérstaklega þrjú sem mig langar hér að nefna, jafnvel álitamál, sum jafnvel heimspekileg. Þau eru í fyrsta lagi: Hvað er nánasta fjölskylda? Í öðru lagi: Hvaða áhrif hefur þessi aukni fjöldi umsagna sem við leggjum til að bætist inn í á ættleiðingarferlið? Í þriðja lagi: Kalla ólíkar tegundir ættleiðinga á ólíkt ferli? Í fyrsta lagi hin heimspekilega spurning um hvað sé nánasta fjölskylda og hverjir séu nákomnir barninu. Þarna toguðust á ólík sjónarmið hjá umsagnaraðilum. Ýmsir fögnuðu því að það væri gott að hafa sem víðasta skilgreiningu á því hverjum ætti að banka upp á hjá til að fá umsögn í ættleiðingarferlinu. Það endurspeglar líka margbreytileika mannlífsins þar sem fjölskyldur eru ýmiss konar að ekki sé niðurnjörvað nákvæmlega hvaða einstaklingar það eru í einhverri tæmandi úttekt. En á móti kemur að þeim sem kannski eru líklegastir til að starfa með þennan lagatexta óx nokkuð í augum tilhugsunin um snjóbolta sem gæti haldið áfram að velta upp á sig í eilífum umsagnarbeiðnum til endalausrar raðar af fólki sem gæti mögulega talist til ættmenna barna sem á að ættleiða. Nefndin telur nauðsynlegt að það sé alveg skýrt til hvaða aðila skuli leita umsagnar í þeim tilvikum sem frumvarpið tekur til, m.a. til þess að málsmeðferðin verði ekki of þung í vöfum við öflun umsagna. Við meðferð málsins kom fram að um geti verið að ræða margs konar fjölskyldumynstur og ólíkar aðstæður hverju sinni. Því geti verið nauðsynlegt þegar litið er til hagsmuna barnsins að afla umsagnar annarra en eru nákvæmlega taldir upp, t.d. ef það kemur hreinlega í ljós við athugun að þeir eru tengdir viðkomandi barni. Nefndin leggur áherslu á að við mat á ættleiðingarumsóknum sé ætíð tekið mið af hagsmunum og vilja barnsins og að hluti af því sé einmitt að öflun umsagna um nánustu fjölskyldu verði ekki til þess að óhóflegar tafir verði á undirbúningi og töku ákvörðunar um ættleiðinguna. Nefndin telur að við framkvæmdina verði alltaf að ætla ákveðið svigrúm eftir því hvernig hver og ein fjölskylda er samsett. Þess vegna leggjum við til þá breytingu sem ég las hér upp, að í ákvæðinu verði mælt fyrir um að það skuli leita umsagnar foreldra hins látna foreldris, systkina þess og systkina þess sem ættleiða á áður en afstaða er tekin til ættleiðingarumsóknar. Þetta er kjarninn. Þetta er fólkið sem á að leita umsagnar hjá. Síðan bætum við í nefndinni við að jafnframt verði heimilt að leita umsagnar annarra sem eru nákomnir barni ef talin er þörf á, enda sé sá sem ættleiða á yngri en 18 ára. Þetta er svigrúmið. Þarna þarf sýslumaður eða barnaverndaryfirvöld eða hver það er sem kemur að málinu að skoða mál þess barns sem er til umfjöllunar og skera úr um það hvort það séu t.d. stjúpforeldrar eða ættingjar með veruleg tilfinningatengsl við barnið sem eigi fullt erindi inn í umsagnarferlið. Í öðru lagi er það hvaða áhrif megi búast við að þessi aukni fjöldi umsagna hafi á ættleiðingarferlið. Þá er rétt að taka fram að að mati nefndarinnar er markmið frumvarpsins umfram allt að tryggja vandaðri meðferð ættleiðingarumsókna í þessum tilvikum með því að aflað verði fleiri gagna sem verði hægt að byggja á einhvers konar heildarmat á því hvar hagsmunum barnsins sé best borgið. Jafnframt er markmiðið að tryggja að ekki verði rofin varanleg tengsl við fjölskyldu látins foreldris eða foreldra án þess að fjölskylda þeirra komi að. Frekar en að taka fram einhverja skýra útfærslu á því hvaða ferli fer af stað ef umsagnir eru neikvæðar eða hvað annað þá leggur nefndin umfram allt áherslu á að það verði viðhaft eitthvert verklag innan þeirra stofnana sem fara með þessi mál sem tryggi að þessi vonandi haugur af umsögnum ástvina verði hluti af heildarmati við ættleiðingu. Þegar um er að ræða umsagnir nákominna verði að skoða sérstaklega í hverju máli fyrir sig hvort og með hvaða hætti efni þeirra hafi áhrif á niðurstöðu málsins og hvernig þær þjóni hagsmunum barnsins og kannski eitt sem við megum aldrei gleyma, hver sé afstaða barnsins sjálfs til ættleiðingar, á öllum aldri en sérstaklega þegar fram líður og það fer að nálgast fullorðinsár. Í þriðja lagi þurfti nefndin að skoða nokkuð vel hvort ólíkar tegundir ættleiðinga kölluðu á ólík ferli. Það eru ólíkar aðstæður uppi eftir því hvort um er að ræða frumættleiðingu, stjúpættleiðingu eða fósturættleiðingu. Það komu fram sjónarmið um að það þyrfti að taka tillit til réttarstöðu fósturbarna sérstaklega og gera greinarmun á frum- og stjúpættleiðingum annars vegar og fósturættleiðingum hins vegar í frumvarpinu. Þó að um sé að ræða eðlisólík mál þá telur nefndin að í þessu tilviki verði að líta til markmiða frumvarpsins sem eru m.a. að vernda réttindi barnsins og upprunatengsl og því sé ekki ástæða til að gera sérstakan greinarmun á þessum flokkum, auk þess sem það er spursmál hvort það sé yfir höfuð hægt. Hér erum við aftur komin að því hvað mannlífið er margbreytilegt og fjölskyldur ólíkar, það er mögulega sjaldnast hægt að finna hrein dæmi um aðra tegundina af ættleiðingu sem fellur mjög snyrtilega í annað hólfið frekar en hitt. Hvort heldur sem er þá þarf í öllum tilvikum að meta hver nauðsyn ættleiðingar er. Þar sem það er mat nefndarinnar að tilgangur frumvarpsins sé að varpa einfaldlega frekara ljósi á þá nauðsyn, svo sem hvort sem til staðar séu mikilvæg tengsl og hvort þau séu barni fyrir bestu, þá teljum við eðlilegt að allar tegundir ættleiðinga séu settar undir sama hatt, sérstaklega í ljósi þess að við ætlumst ekki til þess að þetta verði sérstaklega íþyngjandi eða til þess að lengja ferlið. Þessi hluti umfjöllunar nefndarinnar leiddi hins vegar í ljós að það er full ástæða til að hlusta á gagnrýni sem barst frá t.d. Félagi fósturforeldra í umsögn þess um samspil þessara ólíku kerfa, en með því væri í raun verið að taka upp þráðinn í starfi sem þegar hefur verið sett af stað innan stjórnsýslunnar en hefur legið í láginni. Í mars 2011 gaf Rannsóknarstofnun Ármanns Snævarr um fjölskyldumálefni út skýrslu um úttekt á löggjöf um ættleiðingar og framkvæmd ættleiðingarmála á Íslandi. Sú skýrsla var unnin fyrir innanríkisráðuneytið. Nefndin telur mikilvægt að lög um ættleiðingar verði rýnd og endurskoðuð með hliðsjón af þeirri vinnu og samspili löggjafarinnar við málefni barna og alþjóðasamninga um réttindi barna. Nefndin beinir því til dómsmálaráðuneytisins að þetta fyrirkomulag verði skoðað og þar verði skoðuð þessi álitamál, m.a. hvort tilefni sé til að gera greinarmun á ólíkum tegundum ættleiðinga og þá hvort önnur skilyrði eigi að gilda um fósturættleiðingar, svo sem hvort afmarkaður verði ákveðinn fósturtími áður en hægt er að sækja um ættleiðingu og hvort nánasta fjölskylda barns sem ættleitt hefur verið af fósturfjölskyldu geti sótt um umgengni við barnið. Það eru ótal mörg svona atriði sem mætti skoða. Aðalatriðið er það að hér er kerfi þar sem þarf margt að laga. Það frumvarp sem við erum að ræða hér í dag tekur bara á örlitlum hluta þess sem þarf að gera. Frumvarpið var lagt fram af fulltrúum allra flokka hér á þingi. Það nefndarálit sem ég er hér stuttlega búinn að gera grein fyrir er flutt af öllum fulltrúum í allsherjar- og menntamálanefnd, þannig að það ríkir mikill einhugur í málinu. Ég tel að nefndin hafi unnið gott starf og rannsakað þetta vel og vandlega. Þó að það megi, eins og ég segi, gera meira í þessum málaflokki þá er þetta mál bara ekki vettvangurinn til þess. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þess sem hér stendur Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Ármannsson, Guðmundur Andri Thorsson, Jón Steindór Valdimarsson, Páll Magnússon, Steinunn Þóra Árnadóttir, Willum Þór Þórsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Ég held að það sé ágætt líka þegar við erum með þetta mál í höndunum að hafa hugfast að við erum að ræða um fólk í afar viðkvæmri stöðu á erfiðum tíma í lífinu. Þetta eru fjölskyldur sem hafa upplifað missi og sorg og tilgangur þessarar lagabreytingar er að löggjafinn og samfélagið standi vörð um réttindi barnanna sem ganga í gegnum foreldramissi hvað varðar þennan eina afmarkaða þátt. Það getur skipt þau miklu máli. Það getur skipt miklu máli að þurfa ekki að upplifa tvöfaldan missi að óþörfu, þurfa ekki fyrst að upplifa það að missa foreldri, síðan að ganga í gegnum það að missa tengslin við stórfjölskylduna sem þau tengjast í gegnum það foreldri. Þess vegna mælist ég til þess, virðulegi forseti, að þetta mál fái jákvæða afgreiðslu sem fyrst.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir hans ágætu framsögu. Ég vil taka það fram í upphafi að ég tel að hér sé um mjög gott mál að ræða og fagna því að hv. þingmaður ásamt fyrsta flutningsmanni, Vilhjálmi Árnasyni, skuli hafa fylgt þessu mál vel eftir og komið því hingað inn í þingsal til 2. umr. Ég er aðeins að velta fyrir mér, það er kannski meira tæknilegt atriði í sambandi við lögin, hvort það hafi komið upp í umræðum nefndarinnar að það þyrftu að vera vísanir í breytingarákvæðinu, þ.e. 11. gr., í 17. gr. laga um ættleiðingar, um umsagnir og umsagnarferli. Það eru ekki millivísanir þarna á milli. Ég velti fyrir mér hvort nefndin hafi komið inn á það í sínum störfum að þess þyrfti.

Virðulegi forseti. Nú kemur vel á vondan, ég er ekki með lögin hjá mér. Frumvarpið eins og það var lagt fram sneri að tveimur greinum laganna, 7. gr. og 11. gr., af því að það eru nokkrar innkomur fyrir utanaðkomandi aðila í þetta ferli eins og lögin eru sett upp núna. Það sem við gerum í þessu nefndaráliti er að við fellum út vísun í 7. gr. vegna þess að við erum að þrengja þetta niður í mjög sérstök tilvik. En af því að ég er ekki með lögin og 17. gr. þeirra fyrir framan mig þá er þingmaðurinn búinn að reka mig dálítið á gat. Ég vona að við höfum á einum af þeim fundum sem við áttum um þetta mál farið rækilega yfir akkúrat þetta atriði.

Herra forseti. Það er alls ekki ætlun mín að vera með tilraunir til að reka hv. þingmann á gat, síður en svo, heldur var það fyrst og fremst af eðlislægri forvitni að sá sem hér stendur spurði og kemur til af því að það er oft þannig að til þess að lög eins og þessi geti virkað þá þurfa að vera vísanir og millivísanir. En ég vænti þess að hv. þingmaður fái tækifæri til þess, meðan ég stend hér í ræðustól og masa, að líta yfir lagatextann og sjá hvort þetta eigi við því að ég er kannski ekki alveg búinn að velta þessu eins mikið fyrir mér í smáatriðum eins og hv. þingmaður og hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég tel að með þessari lagasetningu og lagabreytingu séum við að stíga mikilvægt skref sem geti í rauninni stutt við þessi börn og þessi ungmenni, þessar fjölskyldur. Og einmitt eins og hv. þingmaður kom óbeint inn á í sinni framsögu áðan, þá getur þetta ef eitthvað er hjálpað fólki í þeirri erfiðu stöðu og því sorgarferli sem fylgir andláti foreldris.

Virðulegur forseti. Nú kem ég tvíefldur í pontu hafandi lesið 17. gr. laga um ættleiðingar og get fullvissað þingmanninn um að hún kemur ekki í raun inn í þetta. Sú grein snýst um umsögn ættleiðingarnefndar sem skilar sinni umsögn til sýslumanns sem fer með ættleiðingarmál. Sú umsögn fer í rauninni bara í sama pott og þær umsagnir sem við leggjum til hér að bætist við. Sú grein sem við erum bæta með þessu frumvarpi er 11. gr. laganna sem snýst um umsagnir foreldra. Við erum að víkka þá grein út þannig að hún nái til foreldra og aðstandenda látinna foreldra. Þær umsagnir verða einfaldlega hluti máls á nákvæmlega sama hátt og umsagnir sem koma inn í málið frá ættleiðingarnefnd, samkvæmt 17. gr., ásamt ýmsum öðrum pappírum sem er kveðið á um í öðrum greinum laganna eftir því sem við á.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. framsögumanni allsherjar- og menntamálanefndar, Andrési Inga Jónssyni, kærlega fyrir hans framsögu og vísa bara til hennar og hef ekki mikið meira um málið að segja þannig séð. Hann útskýrði málið vel og fór yfir efni þess og mikilvægi. Mig langar þó að koma á framfæri í ræðu minni kærum þökkum til hv. allsherjar- og menntamálanefndar fyrir góða og skelegga vinnu í þessu þarfa máli og fagna þeirri samstöðu sem um málið náðist þar og vona að slíkt hið sama gerist hér í þingsalnum við frekari meðferð þess. Þetta mál snýst fyrst og fremst um velferð barna og rétt barnsins. Þetta snýst um að vernda rétt barnsins til að þekkja uppruna sinn. Allt sem við gerum í því skyni, þau lög sem við setjum, fer eftir meginreglu barnalaga, alþjóðasamningum og barnasáttmálanum sem við vinnum eftir; að tryggja rétt barnsins og velferð barnsins, það sem er barninu fyrir bestu. Ég tel mjög mikilvægt, ef af þessari breytingu verður, að við vinnslu þessara ættleiðingarmála þegar sýslumaður eða eftir atvikum ættleiðingarnefnd, sem kom hér til umræðu áðan í andsvörum, fara yfir þessi mál þá sé alltaf haft að leiðarljósi og tekið mið af því hvað barninu er fyrir bestu, rétti barnsins og vilja barnsins. Það sé alltaf reynt eftir fremsta megni að athuga hver er vilji barnsins. Það fer náttúrlega eftir aldri og þroska þess hverju sinni hversu langt er hægt að ganga í þeim efnum. En hér er um að ræða rétt barnsins til þess að þekkja uppruna sinn. Það kemur fram í öllum samningum, í rannsóknum og öðru að það er best fyrir barnið að alast upp hjá foreldrum sínum og fjölskyldunni og vera í sem bestum tengslum við hana. Eins og hér hefur margoft komið fram er þetta mjög viðkvæmur atburður í lífi barns að missa foreldri, annað eða bæði, og við þurfum að gera allt til þess að tryggja velferð barnsins sem best þegar svoleiðis atvikast. Það var aðallega þetta sem ég vildi leggja mikla áherslu á um leið og ég þakka fyrir þá góðu vinnu sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd lagði í þetta mál. Ég vil líka minna á þau gríðarlegu réttaráhrif sem ættleiðing hefur. Réttaráhrifin eru óafturkræf. Á sama tíma og ættleiðing gengur í gegn þá falla niður öll lagatengsl barnsins við kynforeldra þess, önnur ættmenni og þá sem eru í sifjum við það nema lög kveði öðruvísi á. Það er stórt skref að fara fram á ættleiðingu og hefur mikil áhrif á líf barns. Þess vegna er mjög mikilvægt að þeir sem vinna að slíku máli og fjalla um umsóknir um ættleiðingu og taka afstöðu til þess rannsaki málið vel áður en þeir taka ákvörðun og hafi þá eins og hér hefur áður verið nefnt velferð barnsins að leiðarljósi, hvað er barninu fyrir bestu og virði rétt þess til samskipta við nánustu fjölskyldu og viti vilja barnsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögum um tillögu til þingsályktunar um samræmingu verklags um fjarfundi á vegum ráðuneyta. Þingsályktunartillagan liggur fyrir á þskj. 45 og er mál nr. 45. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá rekstrarfélagi Stjórnarráðsins og frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Samtökum sveitarfélaga á Suðurlandi. Umsagnir bárust fyrst og fremst frá sveitarfélögum og landshlutasamtökum sveitarfélaga. Með tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela forsætisráðherra að innleiða verklagsreglur fyrir ráðuneyti Stjórnarráðsins um fjarfundi til að auðvelda stofnunum, sveitarstjórnum og öðrum aðilum um allt land samskipti við ráðuneytin. Lagt er til að ráðherra skipi starfshóp sem geri tillögur að verklagsreglum og vinni áætlun um innleiðingu nýs verklags. Fram kemur að ráðherra skuli kynna Alþingi niðurstöður starfshópsins eigi síðar en í september 2018, segir í tillögunni. Nefndin leggur hins vegar til þá breytingu að það verði eigi síðar en 1. nóvember 2018 þannig að svigrúm gefist til að vinna að stefnu og verklagsreglum. Aðeins um fjarfundi: Það hefur verið ítrekuð krafa frá aðilum víða um land að auka aðgengi að fjarfundum. Lengi vel var þetta bundið við ákveðinn fjarfundabúnað en nú eru fjarfundirnir ekki lengur háðir því að hafa sérstakan fjarfundabúnað heldur er yfirleitt um að ræða að tengja saman góðar tölvur, réttan hugbúnað og hugsanlega sjónvarp eða skjávarpa. Á fundum nefndarinnar var rætt um mikilvægi þess að tryggja aðgengi að stjórnsýslunni, þ.e. ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands, sem öll hafa aðsetur í Reykjavík, auk fjölda annarra stofnana. Bent var á að fjöldi fólks þurfi reglulega að eiga í samskiptum við framkvæmdarvaldið, m.a. á fundum, og það geti verið bæði tímafrekt og kostnaðarsamt að þurfa að fara langar vegalengdir allt árið um kring vegna funda í höfuðborginni, hvort sem það eru einstaklingar, fyrirtæki, sveitarstjórnir eða stofnanir sem þurfa að sækja slíka fundi. Í ljósi mikilla tækniframfara á síðustu árum sé því nauðsynlegt að leggja frekari áherslu á fjarfundi. Rætt var um að algengt sé að boðið sé upp á símafundi en að æskilegt væri að hægt væri að eiga fjarfundi í mynd, þar sem það skipti máli að geta tjáð sig og átt samskipti augliti til auglitis. Myndfundir krefjast ekki lengur sérstaks búnaðar, heldur þarf að tryggja að sá vélbúnaður og hugbúnaður sem til staðar er á hefðbundnum skrifstofum og í fundarherbergjum vinni saman þannig að hann nýtist til myndfunda. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og telur mikilvægt að nýta tækni til að tryggja aðgengi að stjórnvöldum og samskipti við þau, óháð búsetu. Við meðferð málsins í nefndinni var rætt um stöðu mála að því er varðar nauðsynlegan búnað og þekkingu til að halda fjarfundi. Bent var á að hjá stjórnvöldum geti tæknibúnaður til að halda fjarfundi verið til staðar en þörf sé á að bæta kennslu og þjálfun starfsfólks í notkun búnaðarins til að hann nýtist sem skyldi. Bæði þarf að auka tæknilega þekkingu og þekkingu á vinnulagi við stjórnun og skipulag og þátttöku í fjarfundum. Fram kom að hjá rekstrarfélagi Stjórnarráðsins sé unnið að því að kanna hver staðan sé með búnað og lausnir til að halda fjarfundi. Þá komu fram sjónarmið um að gæta þurfi að öryggissjónarmiðum þegar um er að ræða samskipti í stjórnsýslunni á fjarfundum, einkum varðandi miðlun gagna og skjalavörslu í tengslum við fjarfundi. Á fundum nefndarinnar var einnig rætt um inntak samræmdra verklagsreglna fyrir ráðuneyti Stjórnarráðs Íslands, hvort setja ætti tiltekin skilyrði fyrir því að halda fjarfundi eða undanskilja tiltekna fundi. Fyrir nefndinni komu jafnframt fram sjónarmið um að til viðbótar við verklagsreglur sé mikilvægt að mótuð verði stefna um fjarfundi af hálfu Stjórnarráðs Íslands, sem gæti verið hluti af frekari stefnumótun um samskipti og aðgengi að stjórnsýslunni. Í ljósi þessa leggur nefndin til þá breytingu að auk þess að móta og innleiða verklagsreglur verði mótuð stefna. Nefndin telur mikilvægt að hugað verði að samræmdum kröfum til nýtingar tæknibúnaðar og eftir atvikum þekkingar og þjálfunar starfsfólks ráðuneyta til að fjarfundir verði raunhæfur kostur. Samkvæmt þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að forsætisráðherra skipi starfshóp sem geri tillögur að verklagsreglum og vinni áætlun um innleiðingu nýs verklags. Nefndin telur, eins og áður sagði, nauðsynlegt að mótuð verði stefna um fjarfundi sem taki til Stjórnarráðs Íslands og leggur því til breytingartillögu þess efnis. Í framhaldi af mótun stefnunnar geri starfshópurinn tillögur um inntak samræmdra verklagsreglna. Nefndin telur eðlilegt að starfshópurinn fari yfir verklag ráðuneytanna og hvaða kröfur þurfi að gera til öryggis fjarfunda og hafi svigrúm til að móta tillögur sínar. Ég hef nú rakið það sem snýr beint að þingsályktunartillögunni eins og hún lá fyrir og breytingartillögunni sem nefndin leggur til. Auk þess fjallaði nefndin um aðra viðburði á vegum stjórnvalda. Á fundum nefndarinnar komu fram sjónarmið um að æskilegt sé að notkun fjarfunda eða útsendinga hjá ráðuneytum og stofnunum nái til fleiri viðburða en hefðbundinna funda. Á vegum stjórnvalda eru oft skipulagðar ráðstefnur eða aðrir þekkingar- og samráðsviðburðir sem mikilvægt er að sem flestir geti fylgst með eða tekið þátt í, óháð staðsetningu. Hægt er að auðvelda fólki þátttöku í slíkum viðburðum með því til dæmis að senda dagskrá þeirra út í beinni útsendingu eða með því að gera upptökur slíkra viðburða aðgengilegar með rafrænum hætti. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og hvetur stjórnvöld til að huga að því að gera ráðstefnur og aðra viðburði aðgengilegri með aukinni tækni. Því til viðbótar ræddi nefndin nokkuð stöðu þessara mála á Alþingi en fyrir nefndinni var rætt um að þrátt fyrir að tillagan varðaði einkum Stjórnarráð Íslands og ráðuneytin þyrfti að auka notkun fjarfunda hjá öðrum stofnunum til að auðvelda aðgengi þeirra sem búa utan höfuðborgarsvæðisins að samskiptum og þjónustu við þær. Í því sambandi var meðal annars rætt um fundi þingnefnda Alþingis og hvernig megi auka og bæta notkun fjarfunda í samskiptum þingnefnda við fundargesti. Nefndin telur mikilvægt að stofnanir ríkisins leggi sig fram um að stuðla að góðum samskiptum, m.a. með því að bjóða upp á fjarfund þegar við á. Nefndin leggur sérstaka áherslu á að Alþingi taki til skoðunar verklag við fjarfundi þingnefnda þar sem sömu sjónarmið eiga við um samskipti þingnefnda við einstaklinga, fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög og rakin hafa verið um Stjórnarráðið. Þess má geta að hugbúnaður í tölvum þingmanna, Skype for business, er nýlega orðinn virkur. Nú hef ég sjálf upplifað það að halda fjarfund í gegnum þann búnað úr húsum Alþingis. Aftur að nefndarálitinu og breytingartillögunni. Ég ætlaði bara að lesa hér upp tillögugreinina eins og hún hljómar núna: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að innleiða verklagsreglur fyrir ráðuneyti Stjórnarráðsins um fjarfundi í því skyni að auðvelda stofnunum, sveitarstjórnum og öðrum aðilum um allt land samskipti við ráðuneytin. Ráðherra skipi starfshóp sem geri tillögur að verklagsreglum og vinni áætlun um innleiðingu nýs verklags þar að lútandi. Ráðherra kynni Alþingi niðurstöður starfshópsins eigi síðar en 1. nóvember 2018.“ Undir álitið rita Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Helga Vala Helgadóttir formaður, Jón Þór Ólafsson, Jón Steindór Valdimarsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Óli Björn Kárason. Þórunn Egilsdóttir ritar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda. Brynjar Níelsson og Þorsteinn Sæmundsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.