Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. eða þess hluta hennar, sem enn þá er eftir í landinu og er ekki floginn burtu, og þá fyrst til hæstv. forsrh., fyrst hann er staddur hér nú, hvort ríkisstj. hafi fengið í hendur uppkast að bandalagssáttmála fyrir Norður-Atlantshafsríkin, og ef hún hefur fengið slíkt uppkast og þó að hún hafi ekki fengið það, hvernig á því standi, að sú ákvörðun hefur verið tekin, að senda helming ríkisstj. til annarrar heimsálfu án þess að hafa um það samráð við Alþ. og utanrmn. þess, eins og l. mæla fyrir. Mér þætti mjög vænt um, ef hæstv. forsrh. gæti upplýst Alþ. um þetta. Ég hef áður komið með fyrirspurnir viðvíkjandi þessum málum, og þá hefur því verið svarað, að enn sem komið er lægi ekkert fyrir um þessi mál. Hins vegar fáum við nú tilkynningu um það í útvarpinu frá öðrum þjóðum, hvað sé fyrirhugað í þessum málum, hvað okkar eigin ráðh. segi. Mér finnst þess vegna ekki seinna vænna, að Alþ. fái a. m. k. að vita um, hvað fyrir liggur.



Herra forseti. Ég skal svara fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. út af Atlantshafssáttmálanum. Ríkisstj. hefur ekki fengið í sínar hendur neinn sáttmála, og þar af leiðir, að um það er ekkert frekar að ræða á þessu stigi málsins. Út af för hinna þriggja ráðh., sem tilkynnt hefur verið um, skal ég geta þess, að ríkisstj. þótti sjálfsagt og vera skylda sín, eins og oft er, að láta rannsaka málið, áður en það lægi fyrir til ákvörðunar þeim aðilum, sem um það eiga að fjalla. Það hefur verið gert víða annars staðar en á Íslandi, og þótti ríkisstj. það sjálfsagt og eðlilegt, að það væru fengnar upplýsingar um þetta mál þar, sem þeirra væri frekast að vænta.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði í svari sínu, að ríkisstj. hefði ekki fengið neinn sáttmála. Ég spurði um uppkast að sáttmála. Ég bjóst ekki við, að sáttmálinn yrði lagður fyrir ríkisstj. alveg tilbúinn, og hitt þykir mér mjög óeðlilegt, ef engin uppástunga hefur komið eða engar upplýsingar liggja fyrir, þegar ríkisstj. tekur slíkar ákvarðanir eins og þær að senda hvorki meira né minna en helming ríkisstj. utan. Og ég vil leggja áherzlu á það, að nú þegar á þessari stundu verði gefnar upplýsingar um þetta, svo framarlega sem þær eru fyrir hendi, upplýsingar um það, ef einhvert uppkast er þegar til eða tilmæli hafa komið um þátttöku Íslands í slíku bandalagi. Þá er ekki seinna vænna, að viðkomandi íslenzkir aðilar fjalli um málið. Ég vil minna á það í því sambandi, að það hefur komið fyrir áður, að það hafa komið plögg frá öðrum þjóðum til okkar, tilmæli um hernaðarbandalag, og sjálfur núverandi forsrh. var þá utanrrh., þegar slík tilmæli komu. Í þeirri tilkynningu um hernaðarbandalag fólst dulbúin tilkynning um yfirvofandi hernám landsins. Ríkisstj., núverandi forsrh. var þá utanrrh., leyndi Alþ. þessum tilmælum. Ég vil þess vegna, svo framarlega sem í nokkru formi liggja fyrir þær upplýsingar, sem nú hafa verið svo þungar á metunum, að ríkisstj. hefur allt í einu tekið ákvörðun um að senda helming ráðh. vestur um haf, mælast til, að þær verði lagðar nú þegar fyrir Alþ. og utanrmn. Alþ. Það eru skýlaus lagafyrirmæli, að utanríkismál skuli lögð fyrir utanrmn. Alþ. Það eru lögbrot, ef Alþ. og utanrmn. Alþ. eru leynd slíkum tilmælum, sem þá mundu liggja hér fyrir. Ég er hræddur um, að okkar þjóð verði til athlægis um allan heim fyrir að senda helming ríkisstj. til annarrar heimsálfu til að rannsaka málið. Það er siður, að utanrrh. fari í slíkar ferðir og þá með þeim mönnum, sem eru sérstaklega til þess fallnir, og venjulega í samráði við utanrmn. Alþ. Ég vil taka það fram, að ef það er rétt, að ríkisstj. væri engar ákvarðanir búin að taka í þessu máli, þá er undarleg sú yfirlýsing, sem nú hefur komið fram frá ríkisstj. Ég hlustaði á viðtal við utanrrh. okkar í íslenzka útvarpinu., sem fór fram í New York. Það virðist svo sem ríkisstj. fáist til að tala meira, þegar hún er komin vestur um haf. Þeir virðast þar hafa þá menn, sem þeim þyki ástæða til að segja frá hlutunum, en þeir hafa lítið við Alþ. Íslendinga að segja. Utanrrh. segir í fyrri hluta þessa viðtals, að ríkisstj. sé ekki búin að taka ákvörðun um, hvort hún muni verða með eða móti Atlantshafssáttmálanum, en þegar fram í viðtalið kemur, segir hann hins vegar, að einu mennirnir á Íslandi, sem séu á móti sáttmálanum, séu kommúnistar, sem hann segir, að séu um 10% af þjóðinni. Ef utanrrh. skyldi hafa átt við Sameiningarfl. alþýðu - Sósfl., þá mátti hann vita, að það er nær því að vera 20% þjóðarinnar, sem honum fylgir. Þar að auki er það svo með hans eigin flokk, að trúnaðarmenn flokksins segja sig úr honum vegna afstöðu flokksins til Atlantshafssáttmálans. Það var sérstaklega undarlegt í þessu sambandi, að í fyrri hluta viðtalsins lýsti utanrrh. því yfir, að verið væri að athuga, hvort Íslendingar yrðu með eða á móti Atlantshafssáttmálanum, en í síðari hlutanum, að það væru engir nema einn ákveðinn flokkur á Íslandi á móti sáttmálanum. Er ríkisstj. búin að komast að niðurstöðu, áður en hún framkvæmir rannsóknina? Ég vil aðeins vekja athygli á því, að þegar utanrrh. Íslands talar svona við útlenda menn, þá er tími til þess kominn, að ríkisstj. tali við Alþ. og segi því, hvernig þessi mál standi.



Herra forseti. Ég hjó eftir því, eins og hv. 2. þm. Reykv., að utanrrh. vor taldi, að vera mundi heldur minna af kommúnistum hér heima en er. Ég býst við, að utanrrh. álíti, að helmingur flokksins séu þegnlegir íslenzkir borgarar, en hreinir kommúnistar ekki nema 10%. - Út af fyrir sig get ég skilið, hve hv. 2. þm. Reykv. er óánægður með það, hvað fáir fundir eru haldnir í utanrmn., því að þeir munu hafa verið í fæsta lagi upp á síðkastið. Mér finnst alveg rétt að tala hér af hreinskilni, ekki sízt þegar form. þessa flokks finnur, að þetta er ekki eins og það á að vera. Þessu er líka þannig háttað, að það er sérstök ástæða, sem liggur til grundvallar því og er hv. þm. ljós. Í lýðræðisríkjunum eru til menn, sem ekki fylgja sínu landi, heldur eru á móti því. Þetta er orðið mjög áberandi, þannig að í mörgum löndum hafa helztu menn þess flokks, sem hv. 2. þm. Reykv. telst til, lýst því yfir, að þeir ætli að hjálpa óvinunum, ef á löndin verði ráðizt. Þetta er raunveruleg alvara, að hjá lýðræðisþjóðunum eru menn, sem vilja ljá óvinum landsins lið, ef það bara eru Rússar. Ástæðan til þess, að hér er ekki talað um þetta mál í utanrmn., eins og ætti að vera, er blátt áfram sú, að kommúnistar eru gagnvart þjóð sinni eins og þeir væru útlendingar, og þá er ekki hægt að treysta þeim eins og Íslendingum, og þess vegna er það, að mér skilst, að ekki er hægt að framkvæma þingstjórn að þessu leyti. Það eru til hér útlendir menn með útlendan hugsunarhátt. Ég vil benda hv. þm. á, að þetta er ekki ný bóla hér. Ég vil enn fremur benda hv. 2. þm. Reykv. á það, að þegar hans flokkur var í ríkisstj. og a. m. k. á yfirborðinu gott samkomulag á milli stjórnarflokkanna, sem stóðu saman að kosningunum 1946, þá kom eitt mál, flugvallarsamningurinn, sem flokkur hv. 2. þm. Reykv. tók óþjóðlega afstöðu til, en form. stj., sem kommúnistar höfðu talað vel um, sá hættuna og virtist ekki vilja ráðgast neitt við þennan hluta ríkisstj. um þetta mál. Þetta kom fram í umr. á Alþ., þar sem þessi þáverandi stjórnarflokkur var særður yfir því, að honum skyldi haldið utan við þær umr., sem formlega var rétt hjá þeim. Ég tek í sama streng í þessu máli. Hins vegar skilst mér, að betra hefði verið að taka þennan flokk aldrei inn í félagsskapinn. Kommúnistar eru á annarri línu, og þess vegna er ekki hægt að hafa þá með við afgreiðslu hinna stærstu mála.



Herra forseti. Út af þeim ummælum í ræðu hv. 2. þm. Reykv., þar sem hann talaði um, að ég hefði aðeins lýst því yfir, að ríkisstj. hefði ekki borizt Atlantshafssáttmálinn, þá innti hann eftir því, hvort íslenzka ríkisstj. hefði fengið sent frá þeim aðilum, sem þar um ræðir, uppkast að slíkum sáttmála. Ríkisstj. hefur ekki fengið slíkt uppkast í sínar hendur. Ég vil taka þetta skýrt fram. Í annan stað, út af orðum þessa hv. þm., vil ég taka það fram, að ég tel enga skyldu bera til þess, eftir ákvæðum, sem gilda í þingsköpum um utanrmn., að ræða við hana, þó að ríkisstj. óski eftir og vilji afla sér vissra upplýsinga með sendiferðum til erlendra ríkja. Það er ekkert í ákvæðum um utanrmn., sem bendir til þess, að ríkisstj. þurfi að bera slíkt undir hana. Hitt er annað mál, eins og að nokkru leyti kom fram í ræðu hv. þm. S-Þ., að ríkisstj. hefur ekki sérstaka tilhneigingu til að bera ráð sín saman við þá menn, sem tilheyra þeim alþjóðasamtökum, hvers forustumenn hafa lýst því yfir hver í kapp við annan, að þeir mundu berjast gegn sínum eigin þjóðum, ef annars vegar séu Rússar. Við slíka flokka er í rauninni lítið semjandi og lítið undir eigandi í utanríkismálum yfirleitt.

Forseti (BG) : Þess er vænzt, að utan dagskrár fari ekki fram mjög yfirgripsmiklar og langar umr.



Herra forseti. Það er ekki að ófyrirsynju, að umr. urðu um þetta mál, utan dagskrár. Viðvíkjandi því, sem hæstv. forsrh. sagði um utanrmn., er því að svara, að hún er sú eina n., sem sérstaklega er mælt fyrir um í l., að ekki skuli aðeins lögð öll utanríkismál fyrir meðan þing stendur yfir, heldur líka á milli þinga. Það er alveg sérstaklega til þess ætlazt og n. sérstaklega til þess stofnuð af Alþ., að Alþ. gegnum utanrmn. geti haft eftirlit með embættismönnum ríkisins - í þessu tilfelli ráðuneytinu - viðvíkjandi utanríkismálum. Viðvíkjandi yfirlýsingu, hæstv. forsrh. nú vil ég aðeins taka það fram við hann, að ég veit ekki til þess, að búið sé að lögleiða herskyldu á Íslandi. Ég veit ekki til þess, að Íslendingar eigi að fara að berjast, og ég veit ekki til þess, að íslenzka ríkið sé búið að upphefja sína hlutleysisyfirlýsingu eða hafi á nokkurn hátt hugsað sér að berjast með eða móti, ef til stríðs kæmi, eða að það hafi tekið á löglegan hátt nokkra ákvörðun um slíkt. Hins vegar þótti mér mjög vænt um, að hv. þm. S-Þ. skyldi koma hér fram sem sjálfboðaliði fyrir hönd ríkisstj. Mér finnst, að einmitt í þessu máli sé það eðlilegt og sjálfsagt, að í hvert skipti sem ríkisstj. þurfi eitthvað að segja viðvíkjandi því, sem hún hugsar, þurfi hún ekki annað en að skírskota til þess, sem hv. þm. S-Þ. segir, vegna þess að hann segir það miklu berar og ótvíræðar en ríkisstj. og venjulega nokkrum árum áður en hún þorir að segja það. Hv. þm. S-Þ. hefur frá því áður en lýðveldi var stofnað á Íslandi byrjað áróður fyrir því að útvega erlendu stórveldi herstöðvar á Íslandi. Hann hefur haldið uppi þessum áróðri árum saman til þess að reyna að undirbúa hugi manna hér undir það að gefa erlendu stórveldi íhlutun og fangastað á íslenzkri grund. Honum hefur verið hjálpað til þess af erlendu stórveldi, sem þvingaði Alþ. til þess að ganga að nauðungarsamningi og braut hann síðan. Ég á við Bandaríki Norður-Ameríku, sem settu. Íslendingum úrslitakosti þann 24. júní 1941 og þvinguðu þá til þess, með 24 stunda fyrirvara, að ganga að þeim úrslitakostum, rufu þann samning og frömdu pólitíska innrás í okkar land og þvinguðu meiri hl. Alþ. til að láta af hendi Keflavíkurflugvöllinn 1946 með hótun um að fara ekki á brott með herinn. Hv. þm. S-Þ. hefur dyggilega stutt þetta herveldi, sem er eina stórveldið, sem hefur beitt Íslendinga nauðung í seinni tíð, rofið á okkur samninga og skert yfirráð okkar yfir okkar eigin landi, og hv. þm. hefur öðru hvoru tekizt að fá meiri hl. Alþ. til að standa með sér í þessari árás á Ísland. Þm. má hins vegar eiga þökk fyrir þá hreinskilni, að hann segir venjulega frá því, sem hugsað er að gera, nokkrum árum áður en stj., sem fetar svo í fótspor hans, þorir að gera það opinbert. Hv. þm. S-Þ. vill hafa opinberar herstöðvar á friðartímum á Íslandi, en stj. er enn hrædd við að feta í fótspor meistara síns. Hv. þm. S-Þ. hefur enn fremur lýst því yfir, að hann álíti, að Íslendingar eigi að koma á herskyldu. Ríkisstj. er enn þá hrædd við að ganga inn á það mál. Ég býst við, að öll ríkisstj. verði að fljúga til Ameríku um það leyti, sem fyrirmæli koma um það atriði í samræmi við óskir hv. þm. S-Þ. Að síðustu viðvíkjandi því, sem hv. þm. S-Þ. minntist á útreikning hæstv. utanrrh. á styrkleika Sósfl. hér á Íslandi, má hann manna bezt vita, m. a. af sínum eigin skrifum, að það munu ekki aðeins vera hinir þjóðhollu borgarar,sem eru í Sósfl., sem eru á móti Atlantshafssáttmálanum, heldur líka drjúgur hluti þess flokks, sem hv. þm. telur sig til. Þar er mjög ákveðin andstaða gegn Atlantshafssáttmálanum, og jafnvel þó að hv. þm. hafi tilhneigingu til að kalla þá menn alla kommúnista, sem eru á móti sáttmálanum, þá býst ég ekki við, að hann vildi gefa þau atkv. við kosningar. Enn fremur veit ég ekki betur, hvað Alþfl. snertir, en að hæstv. forsrh. sé í miklum vandræðum, meira að segja með þá menn, sem eru í framboði fyrir Alþfl., og jafnvel með þm. flokksins, út af þessu máli. Ég veit ekki betur en flokksmenn utanrrh. séu einnig í þeirra hópi, og ætti hæstv. fjmrh. að geta gefið nánari upplýsingar um suma þeirra. Ef forsrh. vill fara út í pólitískar umræður um þetta mál, þá skal ekki standa á mér, en hann ætti að athuga, að það er þjóðin sjálf, sem mótmælir aðförum ríkisstj. og mótmælir þátttöku í hernaðarbandalagi. Víðs vegar að af landinu rignir yfir Alþingi mótmælum gegn þátttöku í hernaðarbandalagi, en ekki ein einasta samþykkt hefur Alþingi borizt því til stuðnings. Þegar um er að ræða jafnstórt mál sem hér er á ferðinni, þá er ríkisstj. skylt að leggja það fyrir utanrmn. Það er margt, sem þm. vilja vita um, áður en samningar eru hafnir við erlent stórveldi. Þess vegna mótmæli ég meðferð þessa máls í nafni Alþingis og íslenzku þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að lengja þessar umr., en vil aðeins taka fram vegna ummæla 2. þm. Reykv., að ríkisstj. hafi ekki fylgt þingsköpum í meðferð þessa máls, að það er ekkert ákvæði í þingsköpum, sem bendir á slíkt. Það er gert ráð fyrir, að utanríkismálum sé vísað til utanrmn., en það er hvergi tekið fram, að ríkisstj. megi ekki kynna sér málefnið fyrst, nema síður sé. Og um för hinna þriggja ráðh. til Washington er það að segja, að ríkisstj. þótti sjálfsagt og taldi sér skylt að láta rannsaka þetta mál, áður en það væri lagt fyrir þá aðila, sem ákvörðun eiga að taka. Hitt er svo annað mál, að það er ekkert æskilegt að leita ráða kommúnista, hvorki í utanrmn. né annars staðar, í máli eins og þessu, eftir að hafa heyrt yfirlýsingar flokksbræðra þeirra og leiðtoga erlendis. Í sambandi við fyrirspurn um það, hvort kommúnistar mundu berjast með erlendum her gegn þjóð sinni, ef til átaka kæmi, eins og leiðtogar kommúnista sumra ríkja hafa lýst yfir, þá svaraði 2. þm. Reykv. því, að hann vissi ekki til, að hér ætti að stofna til herskyldu. Þetta er rétt, en þm. veit líka, að það er hægt að aðstoða erlendan her með öðru en vopnaburði, og það þekkja allir glögg dæmi þess í sambandi við innrásir nazista í stríðinu. Íslenzkir kommúnistar svara ekki, þegar þeir eru spurðir um, hvort þeir mundu aðstoða erlendan her gegn sinni eigin þjóð, en þeim er vel trúandi til þess, því að þeir eru ekkert annað en meiður af sama stofni og þeir, er slíkar yfirlýsingar hafa gefið. Svo þykjast þeir tala í nafni íslenzku þjóðarinnar. Það er smán. Það er líka ógleymt, þegar einn þm. kommúnista lýsti yfir í sambandi við umræður um hervernd Bandaríkjanna 1941, að hér mætti „skjóta án miskunnar“, ef það yrði til þess að létta undir með Rússum á austurvígstöðvunum.

Hver sagði það?

Sá, sem greip fram í. (BrB: Það er lygi. - Forseti: Það er alveg ótækt, að utandeildarmenn séu að grípa hér fram í. - BrB: Ég skora á ráðh. að sanna þetta, - eða mega ráðh. ljúga í deildinni? - FJ: Út með dónann.) Við skulum lofa honum að sitja. Það er auðséð, að samvizkan sló hann, en þm. getur flett upp í alþingistíðindum frá 1941 og lesið þar orð sín.

Ef samvizkan hefur slegið einhvern illa, þá er það ráðherrann sjálfan, - eða er svo komið, að hún slái ekki lengur þess konar herra?

Í sambandi við hlutleysistal kommúnista er rétt að minnast þess, að það kvað við annan tón, þegar Þjóðviljinn barðist fyrir því, að Íslendingar tækju þátt í síðustu styrjöld „með öllum þeim ráðum og tækjum“, sem þeir hefðu yfir að ráða, en samkvæmt kröfu Rússa átti það að vera aðgöngumiði Íslendinga að stofnun Sameinuðu þjóðanna. Þetta hefur verið rifjað upp og er hægt að rifja betur upp, þegar betra tækifæri er til. En mönnum með slíka fortíð getur íslenzka ríkisstj. ekki treyst í utanríkismálum. Ég mun ekki fara frekar út í þetta mál, nema tilefni gefist til, þar sem málið er ekki á dagskrá. En að lokum get ég sagt þm., að ríkisstj. mun leggja fyrir Alþingi þau mál, sem varða öryggi landsins, og Alþingi mun taka sínar ákvarðanir samkvæmt stjórnskipunarháttum Íslendinga.



Herra forseti. Ég ætla að segja 2. þm. Reykv., að mín hreinskilni gagnvart því, hvers vegna hans flokkur er ekki hafður með í þessu máli, eru leifar af gömlum kunningsskap við þennan hv. þm. og hans flokk. Hitt, sem þessi þm. tók fram um afstöðu mína til málsins, þ. e. a. s. það að hafa nokkrar vopnaðar flugvélar á Keflavíkurvellinum, á eftir að verða vinsælt. Og þannig mun fara, að eftir því sem árásarhættan vex, þá skilur þjóðin betur, að það veitir ekki af að hafa nokkur þúsund manna her til að líta eftir fimmtu herdeildinni innanlands, þó að ekki væri annað.



Herra forseti. Mér skilst á ráðh., að hann sé að biðjast undan að ræða þetta mál. Hann óskar ef til vill eftir, að það verði fremur á dagskrá í fyrirspurnatíma, þar sem þm. hafa ekki nema 5 mín. til umráða, en ráðh. fær ótakmarkaðan tíma til andsvara. Það kemur líka glöggt fram, að forsrh. er mjög órór, en slíkt er venja, þegar menn vinna ill verk á bak við tjöldin. Hvar skyldi það þekkjast, annars staðar en hér, að hálf ríkisstj. sé send úr landi með leynd og án þess að það sé svo mikið sem minnzt á það við utanríkismálanefnd þingsins? Slíkt er áreiðanlega hvergi gert nema hér. Og það er ofur eðlilegt, að forsrh. sé órór yfir þessu baktjaldamakki sínu og pukri. Ég ætla annars ekki að lengja þessar umr., en langar samt til að bera fram tvær fyrirspurnir til forsrh. Sú fyrri er, hvort hann hugsi sér þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu sem einhverja ógnun við Rússa. Eftir orðum hans var ekki annað að skilja en að þátttaka Íslands í bandalaginu væri hernaðarleg ógnun við Rússa. Hin spurningin er sú, hver átt hafi frumkvæði að för ráðherranna þriggja til Bandaríkjanna. Var það ákvörðun íslenzku ríkisstj. eða fyrir frumkvæði Bandaríkjastjórnar?



Herra forseti. Það er sjálfsagt að svara þessum fyrirspurnum þm. Siglf. - Við fyrri spurningunni vil ég segja það, að ég fyrir mitt leyti tel slíkt fjarstæðu og svara því spurningunni neitandi, enda er það margyfirlýst, að þetta samband er fyrirhugað sem varnarbandalag, en ekki sem árásarbandalag. Það á að verjast árásum annarra þjóða, og slíkt ætti ekki að vera ógnun við Rússa, nema með einu móti, og því getur þm. svarað sjálfur. Við hinni spurningunni er það að segja, að íslenzka ríkisstj. taldi sér bæði rétt og skylt að afla upplýsinga um þennan fyrirhugaða sáttmála, að svo miklu leyti sem hann er ákveðinn. Og utanför ráðherranna var ákveðin af ríkisstj., en ekki eftir ósk annarra og allra sízt skipun.



Herra forseti. Ég heyri, að forsrh. fellur nú betur í rulluna, en í sinni fyrri ræðu, því að þá gleymdi hann í æsingnum að taka fram, að þetta væri aðeins varnarbandalag. - En í framhaldi af minni fyrri spurningu vil ég leyfa mér að bæta annarri við, og hún er þessi: Hefur ríkisstj. algerlega tekið þessa sendiferð upp hjá sjálfri sér, og hafa henni alls engar orðsendingar borizt, hvorki munnlegar eða skriflegar frá stjórn Bandaríkjanna?

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Út af því, sem þm. Siglf. sagði, þá hef ég aldrei minnzt á í mínum ræðum, að Atlantshafssáttmálinn ætti að þýða sama og árásarbandalag. En hitt vitum við, að það eru til þjóðir, sem ráðast inn í lönd annarra og leggja þau undir sig, og við þekkjum vel dæmi um slíkt frá síðustu árum. Við vitum, hvaða stórveldi hefur ráðizt inn í fjölda landa og lagt þau undir sig og kúgað milljónir manna.

Það eru Atlantshafsbandalagsþjóðir, sem það hafa gert.

Það vita allir, hverjir það eru.

Eru það Bretar? - ÁkJ: Og hvað um Hollendinga?

Herra forseti. Ég vil óska eftir, að þessir þm. séu ekki alltaf að grípa fram í. Þeir virðast ekki kunna neina mannasiði.

Ef stjórnin kynni einhverja siði. - Forseti: Það verður að hætta umræðum um þetta mál, ef þm. gefa ekki hljóð.

Það er von, að þessir þm. eigi bágt með sig, og þeir eiga sannarlega bágt. Út af síðustu ræðu þm. Siglf. og fyrirspurn hans, hvort nokkur munnleg eða bréfleg viðskipti hafi átt sér stað milli ríkisstj. og bandarísku stjórnarinnar, er því til að svara, að eins og gefur að skilja, þá fara ýmis bréfaskipti milli vinsamlegra þjóða, og meðal annars hafa Bandaríkin leitað eftir, hvort Íslendingar óskuðu eftir að koma einhverju á framfæri í sambandi við þessi mál, en að um boð eða skipun hafi verið að ræða af hálfu Bandaríkjanna í þessu máli, það er fjarstæða. Og þessi ákvörðun um för utanrrh. vestur ásamt fulltrúum hinna stjórnmálaflokkanna, sem þátt taka í ríkisstj., var tekin af íslenzku ríkisstj., eins og ég hef áður sagt, og þótti bæði rétt og skylt að kynna sér þessi mál, eftir að vitað var, að Íslandi yrði boðin þátttaka í Atlantshafsbandalagi, og áður en ákvörðun væri tekin í málinu.



Herra forseti. Ég fékk nú loks þær upplýsingar hjá forsrh., sem ég hef verið að leita eftir. Það er að segja upplýsingar um, að það hafa farið ýmis bréf og orðsendingar milli íslenzku ríkisstj. og Bandaríkjastjórnar, og þá einkum þess efnis, hvort ekki væri eitthvað, sem Íslendingar óskuðu að koma á framfæri, sem sagt, þessi ferð ráðherranna er utanstefna. Ríkisstj. sendir 3 ráðherra utan, án þess að minnzt sé á það við utanrmn., og við þm. stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, að hálf ríkisstj. er erlendis að semja um skilyrði, sem erlendir menn setja, og það án þess, að Alþingi hafi hugmynd um förina fyrr en eftir á. Þetta hefði forsrh. átt að upplýsa strax, en það er ósköp skiljanlegt, að hann hafi ekki kært sig um að upplýsa þetta baktjaldamakk stj. fyrr en í síðustu lög. En nú, úr því að tekizt hefur að fá þessar upplýsingar hjá ráðh., þá skora ég á hann að birta nú þegar öll þau bréf og orðsendingar, sem á milli hafa farið í þessu máli, og draga ekkert undan. Ríkisstj. hefur verið staðin að því að hafa farið á bak við utanrmn. og Alþingi í málinu og er sýnilega að reyna að draga þjóðina inn í hernaðarblakkir stórveldanna, en þjóðin á fullan rétt á að fá að fylgjast með þessum málum, og þess vegna vil ég endurtaka áskorun mína til forsrh., að hann láti nú þegar birta þau bréf og orðsendingar, sem á milli ríkisstj. og Bandaríkjastjórnar hafa farið í þessu máli.



Mér finnst einkennilegt, þegar þessi þm. og flokksmenn hans eru að tala um æsing og óstyrkleika. Ég held, að óstyrkleikurinn og æsingin sé mest í þeirra hópi, því að bæði eru ræður þeirra lengri en mínar og auk þess er erfitt að fá hljóð fyrir fúkyrðum þeirra og frammígripum. Það var líkt þm. Siglf. að álykta eins og hann gerði af orðum mínum. Hann segir þvert á móti því, sem ég tók fram, að utanrrh. hafi verið kvaddur utan af Bandaríkjunum. Ég hélt, að ég hefði þó tekið það skýrt fram og það oftar en einu sinni í mínum ræðum, að utanrrh., ásamt fulltrúum hinna flokkanna, sem standa að ríkisstj., hafi farið út vegna ákvörðunar stj. sjálfrar, en hvorki vegna kvaðningar og allra sízt skipunar erlendra aðila. En þm. má álykta öfugt við orð mín. Það eru rökin, sem hann telur sig þurfa að nota í sínum málflutningi og fyrir sínum málstað.



Herra forseti. Loksins er búið að fá forsrh. til að meðganga. En það er eftir að fá upplýsingar um það, hvers vegna hálf ríkisstj. var send og þar af tveir menn, sem hvorugur hefur komið nærri utanríkismálum, þeir Emil Jónsson og Eysteinn Jónsson, nema ef telja á ferð Eysteins til Englands forðum, sem af fáum mun nú talin nein frægðarför. Hins vegar hafði ríkisstj. á að skipa mönnum, sem eru þaulvanir utanríkismálum og eiga auk þess sæti í utanrmn., þeim Hermanni Jónassyni varaformanni utanrmn. og Ásgeiri Ásgeirssyni ritara nefndarinnar. Hvernig stendur á, að ekki var heldur leitað til þessara manna eða annarra, sem þekkingu hafa á utanríkismálum? Jú, sannleikurinn mun vera sá, að ríkisstj. kærði sig ekki um að fara út fyrir sinn þrönga hring, það gat orsakað óþægilegar spurningar, sem ríkisstj. kærði sig ekki um að svara.



Þessi síðasta ræða 2. þm. Reykv. gefur lítið tilefni til andsvars, því að hún er sama efnis og ræða þm. Siglf. Mig gildir einu, hvaða skýringar 2. þm. Reykv. gefur á utanferð ráðherranna, því að ályktanir og skýringar þessa þm. og flokksbræðra hans eru á þá leið, að það tekur enginn mark á þeim.



Herra forseti. Þetta frv. hefur að vísu legið nokkuð lengi fyrir þinginu. En það mun öllum hv. þm. ljóst, að málið er þess eðlis, að það eru litlar líkur fyrir, að það nái afgreiðslu. Sú stjórn, sem nú situr að völdum, lagði til, að kaupgjaldsvísitalan væri fest. Og eins og kunnugt er, var kaupgjaldsvísitalan bundin við 300 stig. Og það var gert ráð fyrir því, að framfærsluvísitalan gæti lækkað nokkuð. En framfærsluvísitalan mun nú vera nokkuð nálægt því, sem hún var, þegar lögin um þetta voru sett. En þrátt fyrir það að framkvæmd þessa hafi ekki tekizt til fulls eins og til var ætlazt í fyrstu, munu flestir vera sammála um það, að ekki muni vera hægt að afnema festingu kaupgjaldsvísitölunnar, nema gerðar séu aðrar ráðstafanir um leið, því að a. m. k. í stuðningsflokkum stjórnarinnar munu fæstir vera, sem vilja sleppa þessu lausu aftur. Ein aðalstíflan, sem nú er í verðbólgustraumnum, er einmitt þessi binding vísitölunnar. Og þó að ekki hafi allt gengið að óskum í sambandi við bindingu hennar, verður ekki annað sagt en að þessi ráðstöfun hafi unnið töluvert gagn. Og að framfærsluvísitalan hefur ekki farið hærra en nú er, á rót sína að rekja til þess, að kaupgjaldsvísitalan er föst. - Í meiri hl. fjhn. leggjum við því til, að engin breyt. verði gerð á þessu, nema aðrar ráðstafanir verði gerðar um leið, sem hindri verðbólguna í að vaxa. En ef vísitalan væri ekki bundin, mundi hefjast á ný sú hringrás, að kaupgjald og afurðaverð hækkaði á víxl og verðbólgan þannig ykist, og þetta tvennt mundi fara óðfluga upp á við. Þetta gat verið þolanlegt, meðan afurðirnar fóru hækkandi í verði, sem við fluttum til útlanda. En úr því að þær hætta að hækka í verði, er verra að þola þetta. Og úr því að okkar útflutningsafurðir eru á niðurleið um verð; ættu allir að geta verið sammála um, að brýn nauðsyn sé á að festa kaupgjaldið í landinu. Náttúrlega hvílir sú skylda á ríkisstj. að gera það, sem hún getur, til þess að framfærsluvísitalan festist og helzt lækki. Mun hæstv. ríkisstj. hafa gert það, sem í hennar valdi stóð, til þess, og mun hún halda slíkri viðleitni áfram. - Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta fyrir hönd meiri hl. n., og hæstv. ríkisstj. mun standa fyrir sinu máli, að því er þetta mál snertir. En meiri hl. fjhn. er á móti afnámi festingar vísitölunnar, nema eitthvað sé gert annað um leið, sem tryggi, að verðbólgan vaxi ekki stöðugt.



Herra forseti, Þetta frv. kom fram snemma á þessu þingi. Nú eru þrír mánuðir síðan ég lagði fram minnihlutaálit um þetta mál og það mjög ýtarlegt, þannig að ég geng út frá því, að hv. þm. hafi haft nægan tíma til þess að kynna sér þetta álit og sjá þau rök, sem þar koma fram, svo að ég ætla ekki að fara ýtarlega út í álitið eða þau fskj., sem með því eru. - Hv. frsm. meiri hl. fjhn. gat þess, að hæstv. ríkisstj. mundi nú standa fyrir sínu máli, hvað þetta mál snertir. Og ég vonast til þess, að sá helmingur ríkisstj., sem enn er eftir á Íslandi, muni nú reyna að standa þá í ístaðinu og færa fram þau rök, sem hann getur, fyrir því, að sú pólitík, sem ríkisstj. tók upp með bindingu vísitölunnar, hafi tekizt og þau loforð, sem ríkisstj. gaf, þegar hún festi vísitöluna, hafi verið haldin. Ég vona, að hæstv. ríkisstj. sé ljóst, að út af þessu máli, sem hér liggur fyrir, liggja nú ótal áskoranir fyrir Alþ. um að samþ. þetta frv. Ég er hér með bunka af áskorunum frá launasamtökum í landinu um að afnema þetta fyrirkomulag, sem hér í frv. er lagt til, að breytt verði, og ég veit ekki til þess, að nokkrar áskoranir mæli með því, að það fyrirkomulag haldist, sem ríkisstj. tók upp í þessu efni. Og hér rétt við hliðina á alþingishúsinu hafa stéttarsamtök haldið fundi, þar sem þess er sérstaklega krafizt af fundarmönnum að fá stórkostlegar uppbætur á sín laun vegna vísitölubindingarinnar. Þjóðarvilji hefur því komið fram í þessu máli, og þjóðin stendur með þessu, sem farið er fram á í þessu frv. Spurningin er, hvort hv. þm. vilja fara eftir þessum vilja. Ég býst við, að það, sem hv. þm. muni leggja til grundvallar, muni vera það, hvort sú stefna, sem ríkisstj. lýsti, að hún ætlaði að fylgja, þegar hún fékk vísitölubindinguna samþ., hafi borið árangur og hvort ríkisstj. treysti sér til þess að standa við þá stefnu. Það, sem ríkisstj. setti fram við þessa hv. d. sem forsendu fyrir því að fá hana til að samþ. vísitölubindinguna, kom fram í því, sem hæstv. forsrh. sagði. Vísitalan var 328 stig, þegar vísitölubindingin var samþ., og hæstv. forsrh. sagði í sinni ræðu, að samþykkt bindingar vísitölunnar mundi þýða raunverulega 5% lækkun á kaupgjaldi manna og þessi 5% mundu þar að auki hverfa mjög fljótt og þó að menn fórnuðu 5% af kaupi sínu í nokkra mánuði, þá væri það bara til þess að kaupa sér tryggingu gegn atvinnuleysinu, en svo framarlega að þessar ráðstafanir væru ekki gerðar, að binda vísitöluna, mundi atvinnuleysi skella yfir. Og sú setning, sem hæstv. forsrh. sagði í sinni framsöguræðu í þessu máli í þinginu, er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Það er að vísu ekki ánægjulegt að leggja fram frv. um það, að laun allra launamanna í landinu eigi að lækka um 5%, en þegar það er athugað, að ef ekkert er að gert og engar ráðstafanir gerðar, er víst og áreiðanlegt, að af því mundi leiða hrun og atvinnustöðvun. Slík atvinnustöðvun mundi fyrst og fremst lenda á launafólkinu í landinu, og álít ég því, að það megi skoða þessi 5% sem eins konar vátryggingarpremíu til þess að tryggja sér áframhaldandi örugga atvinnu í landinu. Ég tel, að þetta vátryggingariðgjald verði að greiða af höndum, ef áfram á að haldast örugg atvinna í landinu og fólk á ekki að þurfa að óttast atvinnuleysi.“ - Þetta voru orð hæstv. forsrh., þegar hann lagði frv. um vísitölubindinguna fyrir Alþ. Og nú væri ánægjulegt, ef hæstv. forsrh. væri hér í deildinni og gæti nú staðið við þessi orð sín. Við erum nú að ræða frv., sem liggur fyrir þinginu og hefur beðið í þrjá mánuði eftir því, að það komi til umr. - Og ef hæstv. forsrh., eftir þær umr., sem hér fóru fram áðan, er ekki floginn til Ameríku, væri æskilegt, að hann tæki þátt í umr. um þessi mál. - M. ö. o., hæstv. ríkisstj. lýsti yfir, að svo framarlega að hún fengi fram þessa 5% lækkun á launum almennings með vísitölubindingu við 300 stig, þá mundi verða komið í veg fyrir atvinnustöðvun og atvinnuleysi. Og það er ekki nóg með, að hæstv. forsrh. segði þetta. Hv. 4. þm. Reykv., sem er heldur ekki hér í salnum nú, þessi hagfræðingur og prófessor við háskólann, lýsti yfir því og lét sinn prófessorsvísdóm sem tryggingu fyrir því, að vísitalan mundi strax eftir 1. jan. 1948 fara niður í 315 stig og svo mundi hún brátt þar á eftir fara niður í 300 stig. Ég sagði þá, að vísitölubindingin mundi verða til þess eins að sýna, hvers virði prófessorsvísdómur hv. 4. þm. Reykv. yrði fyrir þing og þjóð. Það er þess vegna vissast fyrir hv. 4. þm. Reykv. að sýna sig ekki, þegar þessar umr. fara fram. Nú er það komið í ljós, meira en ári eftir að þessi vísitölubinding var gerð, hvernig komið er. Í fyrsta lagi er ríkisstj. ekki búin að eyða atvinnuleysi meðal þjóðarinnar, - þvert ofan í það, sem hæstv. forsrh. lofaði, þegar hann fékk þingið til þess að ganga inn á vísitölubindinguna. Í öðru lagi hefur sýnt sig, að hv. 4. þm. Reykv. og fleiri með honum hafa ekki haft hugmynd um, hvaða afleiðingar vísitölubindingin mundi hafa. Vísitalan komst aldrei niður í 315 stig: Hún var í 318 og 319 stigum, og fór svo hækkandi. Og nú síðustu mánuðina hefur ríkisstj. verið að rembast við, að vísitalan fari ekki yfir 328 stig, eins og hún var, þegar vísitölubindingin var samþ. Í síðasta mánuði var hún 328 stig, og í lok febrúarmánaðar var hún komin í 331 stig. Hvað gerði. þá ríkisstj., til þess að láta ekki koma í ljós, að vísitalan væri í marz 331 stig? Hún keypti niður verð á kartöflum og ákvað, að verðlag á þeim skyldi vera 80 aurar í staðinn fyrir ein kr. Og kartöflur voru það mikill hluti úr mat manna fyrir stríð, að vísitalan, sem þá var reiknuð út, var sérstaklega næm fyrir öllum breyt. á kartöfluverði. Þess vegna hefur ríkisstj. þá aðferð, þegar hún þarf að kaupa vísitöluna niður, að lækka verðið á þeim, þó að þær séu miklu minni hluti af fæðu manna nú heldur en fyrir stríð. Og þess vegna er ódýrast að taka þennan lið fyrir, þegar kaupa þarf niður vísitöluna. Ríkisstj. rembist eins og rjúpan við staurinn til þess að hafa vísitöluna 328 stig, eins og hún var, þegar vísitölubindingin var samþ. Og til þess leggur hún fram fé úr ríkissjóði, sem hún tekur af fólkinu á landinu. Dýrtíðarráðstafanir ríkisstj. hafa farið út um þúfur. Hvert það loforð, sem gefið var, þegar vísitalan var bundin, hefur verið svikið. Og sjálf stendur ríkisstj. frammi fyrir því, að öll þessi pólitík hennar hefur beðið skipbrot. Þess vegna er ekki undarlegt, þó að ríkisstj. gangi illa að verja þessar aðgerðir sínar. Og er leitt, að sá hluti af ríkisstj., sem eftir er á landinu, skuli ekki geta flogið til Ameríku líka til þess að geta fengið leiðbeiningar um vísitölubindingu. - Hvernig hefur ríkisstj. staðið í stykkinu um það, sem hún lofaði, að yrði, að ef menn vildu taka á sig 5% launalækkun, þá mundi það tryggja atvinnu í landinu? Ríkisstj. hefur beinlínis gert ráðstafanir til þess að koma á atvinnuleysi, skipað fjárhagsráð, sem bannað hefur í stórum stíl byggingar í landinu, t. d. íbúðarhúsabyggingar, og komið í veg fyrir, að menn geti byggt yfir höfuðið á sér. Ríkisstj. hefur þess vegna stórlega dregið úr framkvæmdum í landinu, ekki aðeins byggingum, heldur og iðnaði, með því að flytja ekki nóg hráefni inn í landið, en látið heildsalana fá nóg til þess að flytja inn og græða. Á þessum tíma, síðan vísitölubindingin var samþ., hefur þess vegna farið fram stórkostleg lífskjaraskerðing beinlínis fyrir aðgerðir ríkisstj. Í fyrsta lagi með fölsun á vísitölunni. Í öðru lagi hefur skerðingin orðið þannig, að eftirvinna, sem var mikill þáttur í grundvellinum undir lífskjörum manna, hún hefur að mestu fallið burt við það, að sú atvinna, sem gaf eftirvinnu, hefur af völdum ríkisstjórnarinnar og hennar fjárhagsráðs minnkað svona mikið. Og við þetta hafa tekjur manna í landinu, þar sem slík atvinna var stunduð, sem gaf eftirvinnu, minnkað stórkostlega. Ríkisstj, hefur þess vegna gert ráðstafanir í sinni atvinnupólitík, sem hafa verið þveröfugar við það, sem hæstv. forsrh. lofaði þinginu, þegar hann fékk vísitölubindinguna samþ. Því var þá lofað af honum, að ef þjóðin tæki þessa fórn á sig, gæti hún verið örugg um áframhaldandi atvinnu. En rétt eftir að þessar ráðstafanir eru gerðar, þá eru gerðar ráðstafanir til þess að minnka atvinnuna. Ríkisstj. hefur því brugðizt sínu loforði, sem hún gaf, þegar þessi lög, sem hér er lagt til að breyta, voru samþ. - Samtímis því, sem ríkisstj. hefur dregið úr vinnu almennings í landinu, hefur hún aukið vinnuna í ríkisbákninu. Hún hefur bætt ofan á ríkisbáknið meiru en nokkur önnur ríkisstj. hefur gert á Íslandi. Hún hefur bætt ofan á ríkisbáknið til þess að reyna að hefta sem mest framkvæmdir manna. Allar þær stofnanir, sem ríkisstj. hefur komið á í viðbót við þær, sem fyrir voru, hafa bannað mönnum að gera þetta og hitt, byggja, flytja inn hráefni til iðnaðar og koma af stað vinnu í landinu. Það hafa allt verið höft, en ekkert til að hjálpa í þessum efnum. Ríkisstj, hefur aukið þannig útgjöld ríkissjóðs, þyngt byrðarnar á almenningi, einmitt þeim almenningi, sem hafði minna til þess að geta staðið undir þeim byrðum en áður. Og hún hefur því verið beinlínis að vinna á móti þeirri stefnu, sem hún lofaði að framfylgja, þegar hún fékk vísitölubindinguna samþ. - Og ekki nóg með þetta. Ríkisstj. hefur samtímis öllu þessu, eða bankarnir í samráði við hana, gert ráðstafanir til þess að draga úr atvinnu í landinu. Það hefur verið sköpuð af hálfu bankavaldsins lánsfjárkreppa í landinu. Bankavaldið hefur dregið að sér höndina um öll lán til þess að gera mönnum almennt erfiðara fyrir með að leggja í framkvæmdir, til þess aftur að draga úr atvinnulífinu. Og jafnvel hefur þessi lánsfjárkreppa orðið til þess að gera þeim, sem rétt voru bjargálna, erfiðara fyrir með að halda sínum smáatvinnutækjum, íbúðum eða öðrum eignum og gert það að verkum, að nú fjölgar óðum þeim fyrirbærum, að millistéttamenn neyðast til þess að selja þessar eignir, en ríkir menn kaupa þær. M. ö. o., það eru samræmdar skaðræðisaðgerðir, sem unnar eru af hæstv. ríkisstj. annars vegar og bankavaldinu hins vegar til þess að draga úr atvinnu í landinu, auka höft í atvinnulífinu og banna mönnum að kaupa inn í landið hráefni til iðnaðarins, og heildsalar og aðrir þeir ríku græða svo á þessu. Þetta eru efndirnar á því, sem ríkisstj. lofaði árið 1947, þegar hún fékk þessa löggjöf, sem hér er lagt til að breyta, samþykkta. Þá sagði hæstv. forsrh., að ef þjóðin tæki á sig launaskerðingu um 5%, mundi hún vera örugg með að hafa atvinnu. Nú sjá menn efndirnar. Það er skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj., sem svona stendur við það, sem hún hefur lofað þingi og þjóð, vill koma sér hjá því að standa fyrir sínu máli. M. ö. o., sú vísitölubinding, sem í árslok 1947 var samþ. og var tilfinnanleg skerðing á launakjörum launþega í landinu, hefur orðið enn þá tilfinnanlegri síðan vegna þeirrar skerðingar á lífskjörum manna, sem hefur farið fram með því, að atvinnuleysi hefur komið til sögunnar. og með því, að eftirvinna hefur fallið burt og með því, að það er erfiðara og má telja ókleift nú orðið að komast að því að útvega sér aukavinnu, sem menn höfðu áður getað, sem voru á launum hjá ríkinu eða við atvinnurekstur einstaklinga eða hlutafélaga. Það er því vitanlegt, að það er fjarri því, að sú vísitölubinding og kjaraskerðing, sem með henni var gerð um áramótin 1947 og 1948, hafi orðið léttbærari vegna þess, að atvinna væri tryggð í landinu. eins og hæstv. ráðh. lofaði í sinni ræðu, heldur hefur þvert á móti þessi vísitöluskerðing orðið þungbærari fyrir þá atvinnurýrnun, sem átt hefur sér stað í landinu af völdum hæstv. ríkisstj. Það er þess vegna auðséð að allt, sem ríkisstj. hefur lofað þinginu og þjóðinni sem forsendu fyrir því að fá vísitölubindinguna samþ., hefur breytzt, það hefur ekki verið staðið við neitt af þessu. Ofan á þetta bætist svo það, að vísitalan er í þessi 2 ár síðan ríkisstj. tók við völdum fölsuð meira en nokkru sinni fyrr, þannig að raunveruleg vísitala nú er komin yfir 400, eins og sýnt er fram á í fylgiskjali, sem ég birti hér með mínu nál., sem er álit n., skipaðrar af Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja til að rannsaka áhrif dýrtíðarl. á afkomu launþega. Í þeirri n. voru þeir Ólafur Björnsson próf. og Jónas Haralz, sem er einn af beztu starfsmönnum fjárhagsráðs. Þessir menn eru báðir hagfræðingar, sem lögðu fram vísindalega útreikninga um þessa hluti, sem ég birti hér í heild, og er mér ekki kunnugt um, að nokkur hagfræðingur eða stjórnmálamaður hafi leyft sér að fullyrða, að þeir útreikningar væru rangir, heldur þvert á móti viðurkennt þá sem rétta. Ofan á þetta, sem ég hef lýst, bætist svo, að ríkisstj. hefur nú í uppundir mánuð horft upp á það, að stórvirkustu atvinnutækin - atvinnutækin, sem nýsköpunarstjórnin lét kaupa inn í landið á sínum tíma - togararnir eru bundnir við hafnargarðinn, og sú stórkostlega atvinnustöðvun, sem hér er orðin á síðustu árum, hefur átt sér stað án þess, að vitað sé, að ríkisstj. hafi geri nokkrar ráðstafanir til þess að tryggja, að þessi atvinnutæki færu í gang, og án þess, að nokkur maður hafi haldið því fram, að ekki væri stórgróði á því að reka þessi atvinnufyrirtæki, ekki aðeins fyrir þjóðina, heldur líka fyrir þá, sem eiga þau. Það er þess vegna komið svo nú, að sú atvinnuleysispólitík, sem ríkisstj. hefur rekið frá upphafi, allar þær ráðstafanir, sem hún hefur gert til að draga úr atvinnu landsmanna, allar þær ráðstafanir, sem bankarnir hafa gert í samræmi við þessar hernaðaraðgerðir gegn almenningi, þær náðu hámarki nú með því, að togararnir hafa verið stöðvaðir og ríkisstj. hefur engar ráðstafanir gert til þess, að togararnir væru í fullum gangi. Þess vegna er auðséð, að allt það, sem ríkisstj. hefur gert í þessu máli, hefur verið byggt annaðhvort á alveg ótrúlegu þekkingarleysi á afstöðu almennings í landinu og því, sem hann lætur bjóða sér, eða þá hins vegar á fyrirfram ákveðnum vilja um að framkalla atvinnuleysi í landinu í trausti þess að geta í skjóli þess atvinnuleysis lækkað kaupið. Einn af ráðh. ríkisstj., einn af þeim, sem nú eru flognir til Ameríku, hæstv. viðskmrh., lýsti því yfir, nokkru eftir að þessi l. voru samþ., sem hér er lagt til að breyta, að það væri glæpur, ef verkamenn færu fram á grunnkaupshækkun. Hvað hefur gerzt viðvíkjandi þessum l., sem hér er lagt til að breyta, og þessari umsögn og afstöðu hæstv. viðskmrh. og ríkisstj. um glæp? Það, sem hefur gerzt, er það, að verkamenn, allvíða á landinu, hafa knúið fram grunnkaupshækkanir. Þeir hafa bókstaflega svarað þessari árás ríkisstj. á þeirra launakjör með því að knýja fram hækkun á grunnkaupi, og meira að segja í samgmrn. hafa verið gerðir samningar um einhverjar með meiri grunnkaupshækkunum, sem fram hafa farið á þessu tímabili, þannig að hæstv. viðskmrh. sjálfur hefur orðið að viðurkenna það í reyndinni, að það var óhjákvæmilegt að drýgja þetta, sem hann kallaði glæp. Sem sé, hann hefur orðið að viðurkenna, að það er engin siðferðisleg forsenda fyrir því að ætla að þvinga þessum l. upp á þjóðina, og grundvöllurinn, sem hann sagði, að væri fyrir hendi, þegar dýrtíðarl. voru samþ., hefur hann orðið að viðurkenna, að ekki er lengur fyrir hendi. Svo langt hefur þetta gengið, að stjórnarflokkarnir, sem hafa verið að hæla sér af því að þeir hafi meiri hl. í stjórn Alþýðusambands Íslands, - að sú stjórn hefur orðið að láta svo mikið undan þrýstingi þjóðarinnar í þessum efnum, að hún hefur orðið að skora á verkamannafélögin að segja upp kaupsamningum til að knýja fram grunnkaupshækkun, og ekki nóg með það, að þeir, sem hafa verkfallsréttinn, vilji beita slíkum aðferðum, heldur hafa þar að auki starfsmenn ríkis og bæja haldið fund, þar sem fyrst og fremst komu fram menn úr stjórnarflokkunum og kröfðust einróma mjög mikillar launauppbótar, eða 36%, þannig að það liggur fyrir, að það er enginn maður, sem treystir sér lengur til að segja, að það sé til siðferðileg forsenda fyrir því, að þessi vísitölubinding sé látin standa áfram. Öll þau loforð, sem gefin voru, þegar dýrtíðarl. voru samþ. hér í d., hafa því verið svikin. Þann siðferðilega grundvöll, sem ríkisstj. ætlaði að leggja með því að segja, að það yrði engin hækkun, hefur hún neyðzt til að brjóta, vegna þess að þjóðin hefur þeytt burtu þessum grundvelli. Hér er því verið að reyna að laga lagaákvæði, sem sett var undir fölskum forsendum og enginn siðferðilegur kraftur fylgir. M. ö. o., það er auðséð, að Alþ., sem lét ríkisstj. hafa sig til þess að samþ. þessi l. fyrir rúmu ári í trausti þess, að það mætti trúa einhverju orði af því, sem hæstv. forsrh. sagði, - í trausti þess, að hann mundi reyna að sjá um að framkvæma það, sem ríkisstj. lofaði, að tryggja áframhaldandi atvinnu í landinu - það er auðséð, að það er tími til þess kominn fyrir þessa hv. d. að afnema þessi l. - það er kominn tími til þess að láta verkamenn fá fullkomna uppbót á sitt kaup, og ég vil leggja áherzlu á það, að hv. d. verður að gera sér ljóst, hvað það kostar, ef staðið er á móti því. Það þarf ekki annað en að líta hér niður á höfnina til þess að sjá, hvað það kostar að reikna skakkt í þessum efnum. Togaraeigendur hafa sagt upp samningum við sjómenn til þess að fá fram lækkun, m. a. á kjörum háseta. Það sýnir sig, þegar farið er að ræða þessa hluti, að það er auðvitað enginn grundvöllur fyrir neinni lækkun hjá hásetum á íslenzka togaraflotanum og að það er meiri þörf á kauphækkunum en kauplækkunum, að það eru menn, sem færa þjóðinni það mikinn auð, að þeir eiga kröfu á því að fá meira en hingað til, og að það eru menn, sem vinna þannig vinnu, að margir aðrir mundu ekki fara í fötin þeirra til þess að vinna þá vinnu, sem þeir gera fyrir þjóðina. En það sýnir sig, að auðmenn þessa lands ætla sér að knýja fram kauplækkun hjá þessum mönnum. Hverju er svarað hjá togarahásetum? Þessu er svarað með því, að þeir verði að fá kauphækkun, vegna þess að alþýðan þarf á því að halda og vegna þess að yfirstéttin er nógu rík til að borga og vegna þess að íslenzka ríkisbáknið er nógu dýrt til þess að alþýðan geti sagt við núverandi ríkisstj., að það skuli spara á skriffinnskubákninu, áður en sparað er á þurftarlaunum almennings. Þess vegna er tími til þess kominn fyrir hv. d. að grípa inn í og afnema þessi l., því ef þessi l. eru afnumin, þá er fullnægt réttlætiskröfu frá öllum almenningi í landinu, en ef þau eru ekki afnumin, - ef þetta frv. er ekki samþ., þá er viðbúið, að afleiðingin af því yrði mjög harðvítugar vinnudeilur í landinu - vinnudeilur, sem öll verklýðsfélögin færu út í. Eru hv. alþm. ekki búnir að fá nóg af því, að togaraflotinn er búinn að vera bundinn í heilan mánuð, og í sambandi við það spanderað 20 millj. af útlendum gjaldeyri, eða vilja þeir meiri vinnustöðvanir í landinu? Mér finnst rétt að gera ráðstafanir til þess, að almenningi í landinu sé sýnt það réttlæti að láta þá samninga, sem almenningur hefur við einstaka atvinnurekendur, koma í gildi aftur, því að vitanlega mundu samningar verklýðsfélaga við atvinnurekendur koma í gildi aftur, um leið og Alþ. felldi niður vísitölubindinguna. Hér er því aðeins um það að ræða að gefa atvinnurekendum og verkalýðsfélögum tækifæri til þess að láta þá samninga gilda, sem fyrir hendi voru, að það skuli greiða kaup eftir vísitölu, sem útreiknuð sé, og ég álít óhjákvæmilegt, að það komi greinilega í ljós, hverjir það eru, sem vilja bera ábyrgð á því að halda vísitölubindingunni áfram, eftir að ríkisstj. er búin að sýna, hvernig hún framkvæmir l. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. minntist á það, að það mundi vegna ástandsins í dýrtíðarmálunum ekki vera fært að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, um að afnema vísitölubindinguna. Ég vil, án þess að fara lengra út í það mál, leggja áherzlu á það, að ríkisstj. hefur engar þær aðgerðir sýnt í verki í dýrtíðarmálunum, sem gefi til kynna, að hún ætli sér að gera nokkuð raunverulegt í þeim málum, og þessar ráðstafanir hjá henni, að gera dýrtíðina tilfinnanlegri fyrir launafólk, eru ekki ráðstafanir á móti dýrtíðinni, það eru ráðstafanir til að velta dýrtíðinni meira yfir á herðar hinna fátækari. Ríkisstj. hefur mér vitanlega engar ráðstafanir gert í 2 ár til að minnka dýrtíðina, en hún hefur gert margar ráðstafanir til að auka hana. Ég veit ekki betur en að það sé búið að leggja tugi milljóna útgjöld á þjóðina síðan þessi stjórn kom til valda. Svo framarlega sem ríkisstj. er að hugsa um að gera einhverjar ráðstafanir á móti dýrtíðinni, þá þarf hún að snúa sínum geiri annað. Þá þyrfti hún að létta byrðunum af þjóðinni, en ekki þyngja þær, hún þyrfti að létta skriffinnskubákninu af þjóðinni, hún þyrfti að létta verzlunarokinu af þjóðinni og öllu farginu, sem er í sambandi við heildsalastéttina, og hún þyrfti að létta vaxtabyrðunum af þjóðinni, sem alltaf er verið að þyngja. Það er þarna, sem ætti að byrja á þessum hlutum, það er þarna, sem byrðarnar fyrst og fremst ættu að vera mestar, en þangað dettur ríkisstj. aldrei í hug að snúa sínum geiri. Hún er sammála um að láta þessar byrðar haldast og þyngja þær. Það á þess vegna ekkert skylt við dýrtíðarmál eða baráttu á móti dýrtíðinni, þetta, sem við erum hér að ræða um, nema að einu leyti. Það, að samþ. þetta frv., sem tveir þm. hafa flutt, hv. 8. þm. Reykv. og hv. 11. landsk., og ég einn úr fjhn. er meðmæltur, það er ráðstöfun gegn dýrtíðinni, þetta að afnema vísitölubindinguna, það er að létta dýrtíðinni af launamönnum í landinu - það þýðir, að gefa þeim fleiri peninga til að geta staðið á móti dýrtíðinni. Þetta frv. miðar að því að gera dýrtíðina léttbærari fyrir alþýðuheimilin í landinu. Við höfum oft sagt það, fulltrúar Sósfl., að það mundi ekki standa á alþýðu manna að taka á sig fórnir, þegar það væri sýnt, að verið væri að gera ráðstafanir, sem væru til að minnka dýrtíðina í landinu, þegar það væri sýnt, að það væri byrjað á þeim sem breiðust hefðu bökin, - þeir væru fyrst látnir fórna og komið síðast að þeim fátækustu. En það er svo fjarri því, að um nokkuð slíkt hafi verið að ræða. Þess vegna er það, að þetta mál á kröfu á því, að Alþ. samþ. það, svo framarlega sem þm. þessarar hv. d. hafa trúað því, sem hæstv. forsrh. sagði, þegar þessi l. voru samþ. í desember 1947, að með þeim væri verið að tryggja þjóðina gegn atvinnuleysi, - svo framarlega sem þeir hafa samþ. þetta í þeirri trú, að þeir væru að leggja augnabliksfórn á almenning til að tryggja honum betri framtíð, þá eiga þeir nú að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, um að afnema vísitölubindinguna. Ég býst ekki við, að neinn þeirra treysti sér til að halda öðru fram en því, að allt hafi brugðizt, sem hæstv. forsrh. sagði í þeirri ræðu. En hafi hæstv. forsrh. vitað það þá, að það mundi bregðast, þá hefur hann verið að blekkja þm. og þá hafa þeir aðstöðu til þess nú að leiðrétta það og bæta fyrir það, sem þeir gerðu þá. Vilji þeir ekki leiðrétta nú það, sem þá var rangt gert, ekki aðeins siðferðilega, af því að það var óréttlátt gagnvart almenningi, heldur var það einnig pólitískt rangt, af því að það var vitlaus ráðstöfun, sem sýndi sig, að ekki var hægt að standa við. Ef hv. þm., hefur verið ljóst, að það var rangt, sem þeir gerðu, þá hafa þeir nú tækifæri til að leiðrétta það, en svo framarlega sem þeir gera það ekki, þá gerast þeir samábyrgir þeirri pólitík, sem þessi ríkisstj. hefur verið að reka þessi tvö ár, sem hefur leitt til atvinnuleysis í landinu, hefur leitt til þyngstu álaga, sem nokkurn tíma hafa verið lagðar á almenning, og leitt til þess, að almenningur hefur síður þrek til að standa undir þeim álögum en nokkurn tíma áður. Ég álit þess vegna, að hv. þm. eigi að samþ. þetta frv. Það liggja fyrir áskoranir frá flestum kjördæmum landsins, sem lesnar hafa verið upp af hæstv. forseta, um að samþykkja þetta frv. Það liggja fyrir samþykktir frá öllum helztu landssamböndum launafólks í landinu, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og afgreiðslumannadeild Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, um að samþykkja þetta frv. Ég efast ekki um, að það sé í samræmi við vilja almennings í þessu landi, að vísitölubindingin sé afnumin, og það, sem liggur við, svo framarlega sem það er ekki gert, það er almenn barátta í landinu fyrir grunnkaupshækkunum, sem stjórnarflokkarnir treysta sér ekki til að taka siðferðilega afstöðu á móti, þannig að þeir þm., sem fella þetta frv., stofna til vinnudeilna í landinu og stofna til þess að, valda þjóðinni stórkostlegu tjóni, og með allan togaraflotann bundinn við hafnargarðinn og þann hluta ríkisstj., sem enn er á Íslandi, ófæran um að vinna nokkuð af viti í stjórnmálum þjóðarinnar væri það ábyrgðarhluti af hálfu þm. að vilja ekki taka þátt í því að afnema þessi l., sem aðeins hafa komið illu einu af stað og aðeins orðið til að auka óréttinn í landinu og munu nú stofna til illdeilna, svo framarlega sem þau eru látin haldast áfram. Ég vil þess vegna biðja hv. þm. um að athuga mjög alvarlega, hvað hér er í húfi. Við sögðum fyrir, þegar l. voru samþ. 1947, hverjar afleiðingarnar yrðu, og ekki veldur sá, er varar, og nú geta menn horfzt í augu við staðreyndirnar. En það er ekki nóg, menn verða að hafa kjark til að breyta þeim staðreyndum, sem þar eru fyrir. Það er hægt með því að samþ. þetta frv., eins og ég hef lagt til.



Herra forseti. Ég þarf ekki að halda langa ræðu, því að hv. 2. þm. Reykv. hefur sagt svo margt ágætt um þetta mál og margt af því, sem ég vildi segja. Ég vil einu sinni enn vekja athygli á því, sem ég sagði, ásamt hv. 8. þm. Reykv., þegar þessi l. voru samþ., að með því væri verið að vinna óskynsamlegt verk, sem mundi hefna sín í framtíðinni. Nú er meira en ár síðan l. voru sett, og hefur sannazt, að hér er ekki um einhlíta dýrtíðarráðstöfun að ræða, heldur einhliða árás á launþega. Það hefur líka sýnt sig, að á þessu tímabili hafa lífskjör verkamanna og annarra vinnandi manna versnað, og samkvæmt áliti sérfróðra manna er jafnvel vísitalan, sem verkamenn fengu laun sín greidd eftir áður, mjög röng og allt of lág, miðað við það, sem ætti að vera í samræmi við verðlagið. Tilgangurinn með því að flytja þetta frv. er sá, að gefa Alþ. tækifæri til þess að breyta óskynsamlegri afstöðu, sem það tók og laga þann skarða hlut, sem launþegar hafa orðið að þola. Ég vil benda á það, að það var eftir harða og langa baráttu, sem launþegum tókst að koma kaupgjaldi sínu í samræmi við verðlag á nauðsynjavöru með því að fá vísitöluuppbót greidda á laun sín, og það var talið af öllum ábyrgum mönnum, að slíkt væri eðlilegt og gæti verið blessunarríkt, því að það mundi hafa áhrif til að draga úr vinnudeilum, sem ella væru, þegar verkamenn segja upp samningum til hækkunar, vegna þess að dýrtíðin hefur vaxið, og afleiðingin af þessu hefur líka verið vinnufriður. En nú er svo komið, að stórkostlegt verkfall stendur yfir á togaraflotanum og alls staðar er verið að gera athuganir, sem ég býst við, að séu undanfari að samningauppsögnum, og meira að segja Alþýðusambandið er með viðræður við ríkisvaldið um lagfæringu á vísitölunni. Hvernig þetta gengur, vitum við ekki, en það er staðreynd að það kaupgjald, sem nú er greitt, nægir ekki til að framfleyta verkamönnum og þeirra fjölskyldum, og verkalýðsfélögin hafa því verið að segja upp samningum og ná samningum við atvinnurekendur. Hv. frsm. meiri hl., hv. þm. V-Ísf., gat um það í upphafi máls síns, að ekki hefði verið hægt að búast við afgreiðslu þessa máls. Ég skil ekki vel, hvað hv. þm. á við með slíku orðalagi, vegna þess að ég álít, að ég og hv. 8. þm. Reykv. höfum fyllsta rétt til að flytja frv. á Alþ. og getum vænzt þess, að það fái þinglega meðferð. Að vísu hefur þetta mál fengið lengri afgreiðslufrest en flest önnur mál, en meiri hl. hefur lagt fram sitt álit, eftir að búið var að reka á eftir því. Ef ég vildi lesa í málið, þá mundi ég ætla, að það, sem hv. þm. meinti, væri, að það væri vitað fyrir fram, hvernig deildin er stemmd í þessu máli, - að það, sem fyrir ári var samþ., sem l., mundu þm. standa við nú. Nú hafði ég reiknað með því, að hv. þm. væru ekki svo fastir við skoðun, sem þeir sæju, að væri röng, að þeir fengjust ekki til að breyta henni, þegar það er skynsamlegt. Tíminn hefur leitt í ljós, að þessar ráðstafanir voru óskynsamlegar, og þess vegna er fullkomin ástæða til að ætla, að þm. séu nú á annarri skoðun, en þeir voru þá. Hv. frsm. meiri hl. gat um það í sinni ræðu, að þetta ákvæði l. um að binda vísitöluna væri ráðstöfun gegn verðbólgunni. Þetta er aðeins fullyrðing og annað ekki, enda gerði hv. frsm. enga tilraun til að finna þeim orðum sínum stað. Hann kom að því, að það hefði ekki verið hægt að halda áfram á þeirri braut, sem gengin hefði verið, að kaupgjald og verðlag hækkaði til skiptis og togaði allt upp. Það er rétt, að þessu var haldið fram, þegar l. voru samþ., en reynslan hefur sýnt, að ríkisstj. og þau ráð, sem hún hefur sér til aðstoðar, hafa haldið áfram að hækka verðlag á afurðunum, þó að kaup launþega hafi ekki hækkað, svo að þessi staðhæfing stenzt ekki. Hv. þm. sagði að lokum, að ríkisstj. mundi halda áfram slíkri viðleitni sem hún hefði haft í þessum efnum. Við í stjórnarandstöðunni höfum haldið fram, að ríkisstj. hafi skoðað það sem meginatriði, sem hún þyrfti að gera, að halda niðri kjörum launþeganna. Þessu hefur verið borið á móti af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. En ég get fullvissað hv. frsm. meiri hl. um, að það er ekki víst, að langlundargeð verkalýðsins endist öllu lengur til að þola þær mótgerðir, sem verkalýðnum hafa verið sýndar fram að þessu.