Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Setning nýrra vatnalaga, heildarlaga, í stað þeirra sem gilt hafa frá 1923 var eitt allra umdeildasta mál á 132. löggjafarþingi, næstsíðasta þingi. Þáverandi stjórnarandstaða sameinaðist í andstöðu við það mál og lagði til að því yrði vísað frá. Meginrök stjórnarandstöðunnar voru þau að með frumvarpinu væri hróflað með óábyrgum og óvarlegum hætti við farsælli niðurstöðu Alþingis um nýtingarrétt á vatni frá 1923 og að einkaeignarrétti væri gert of hátt undir höfði. Við lokameðferð málsins eftir harðar deilur náðist sú málamiðlun að fresta gildistöku nýrra vatnalaga fram yfir kosningar á þessu vori og þar til nýtt þing hefði haft aðstöðu til að taka afstöðu til málsins. Gildistakan er því miðuð við 1. nóvember nk. Við þingmenn Vinstri grænna höfum flutt frumvarp um brottfall þessara umdeildu vatnalaga, laga nr. 20/2006, sem liggur fyrir þessu þingi en nú lítur því miður ekki út fyrir að tími vinnist til að taka það mál á dagskrá, hvað þá að það fái efnislega afgreiðslu. Í því ljósi er óumflýjanlegt að spyrja forustumenn ríkisstjórnarinnar og ég beini spurningum þá til hæstv. forsætisráðherra: Um hvað hafa stjórnarflokkarnir samið í þessum efnum? Gildir afstaða Samfylkingarinnar um að fella lögin úr gildi eða eitthvað annað og er þess að vænta að frumvarp verði flutt og þá ekki seinna en í upphafi næsta þings þannig að koma megi í veg fyrir að lögin taki gildi 1. nóvember nk. sem þau munu annars gera að óbreyttu? Ég held að það sé á sínum stað að hæstv. forsætisráðherra upplýsi Alþingi um þetta. Að sjálfsögðu getum við endurflutt mál af þessu tagi við upphaf næsta þings en það er alveg ljóst að það er ekki mikill tími til stefnu ef menn ætla að fella úr gildi eða endurskoða sérstaklega með einhverjum hætti þau lög.

Herra forseti. Um þetta mál hefur ekkert verið sérstaklega samið milli stjórnarflokkanna. Vatnalögin taka gildi 1. nóvember nk. nema aðrar ráðstafanir verði gerðar eins og blasir við. Núverandi stjórnarflokkar höfðu mismunandi afstöðu til þessa máls. Málaflokkurinn er á forræði núverandi iðnaðarráðherra. Ég geri ráð fyrir að hann muni fara yfir málið og meta hvort ástæða sé til að leggja fram einhverjar tillögur um breytingar á þeim lögum sem Alþingi samþykkti. Í millitíðinni munu stjórnarflokkarnir fara nánar yfir hvort ástæða sé til breytinga. Þannig stendur þetta mál en um það er ekki fjallað með neinum hætti í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þannig að að óbreyttu taka þessi lög gildi, eins og þingmaðurinn sagði, 1. nóvember nk. en stjórnarflokkarnir munu vafalaust ráða ráðum sínum um þetta mál fyrir þann tíma.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að inna eftir þessu málefni sem svo mjög brann á þinginu á síðasta kjörtímabili, enda lög nr. 15/1923 einhver þau gagnmerkustu sem sett hafa verið í þessari stofnun frá upphafi og er þá langt til jafnað. Það er út af fyrir sig óþarfi að bæta nokkru við það sem fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra. Það er viðbúið að iðnaðarráðherra fari yfir málið eins og fram kom hjá forsætisráðherra. Það hefur ekki verið samið um það í þessum stjórnarsáttmála með neinum hætti en er til umfjöllunar auðvitað eins og önnur mál, auk þess sem fyrir liggur að á kjörtímabilinu mun ríkisstjórnin þurfa að beita sér fyrir innleiðingu á vatnatilskipun Evrópusambandsins sem var eitt af stóru atriðunum sem við í stjórnarandstöðunni lögðum ríka áherslu á í málflutningum á síðasta kjörtímabili að mikilvægt væri að ná í höfn, einmitt til að tryggja almannahagsmuni og almannarétt í þessu málefni. Það er auðvitað þannig að yfirlýsingar fyrri stjórnarandstöðu um að afturkalla lögin fengi hún til þess þingmeirihluta í kosningum eiga ekki við lengur því að eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon veit fékk fyrrverandi stjórnarandstaða ekki þingmeirihluta í síðustu kosningum til að fylgja þeim yfirlýsingum eftir og þess vegna er sú staða uppi núna að við höfum aðra ríkisstjórn og nokkuð breytta stjórnarandstöðu.

Herra forseti. Það er athyglisvert að Samfylkingin setti ekki vatnalögin á oddinn í samningaviðræðum fyrir myndun þessarar ríkisstjórnar og því er enn óvissa um afdrif þeirra. Eins mikilvægt og það er að þetta komi fram er líka mjög mikilvægt að halda áfram þeirri umræðu sem hófst hér í gær um laun seðlabankastjóra og hækkun þeirra. Tvískinnungur samfylkingarmanna í þeim efnum gekk gjörsamlega fram af mér og væntanlega fleirum. Hingað komu tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar í gær og fordæmdu í rauninni þá ákvörðun sem tekin var með fullu samþykki fulltrúa Samfylkingarinnar í bankaráði Seðlabankans um að hækka laun bankastjóra þar um 200 þús. kr. á mánuði í tveimur áföngum á árinu. Þetta kölluðu samfylkingarmenn í þinginu óhæfuverk sinna manna í bankastjórn Seðlabankans. Það er nauðsynlegt, herra forseti, að það komi skýrt fram hér að um þessa hækkun launa til seðlabankastjóra var mikill ágreiningur í bankaráði Seðlabankans. Fulltrúi Vinstri grænna í bankaráðinu, Ragnar Arnalds, greiddi einn atkvæði gegn þessari hækkun. Þessi hækkun er pólitísk ákvörðun fyrst og fremst og hún verður ekki skrifuð á ábyrgð annarra en Samfylkingarinnar í bankaráði Seðlabankans ásamt með fulltrúum hinna flokkanna, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Einnig þá á ábyrgð Samfylkingarinnar í ríkisstjórn því þetta dregur athygli að því, herra forseti, að kjarasamningar eru á næsta leiti og á sama tíma og menn býsnast yfir þessum launahækkunum segja þeir að þær megi ekki ganga út til annarra. Ég spyr: Hvar eru áformin um hækkun launa hjá umönnunarstéttum? Eða veit hægri höndin ekki hvað sú vinstri gjörir 

Hæstv. forseti. Ég get ekki staðist freistinguna að tala aðeins um vatnalögin hérna fyrst það gefst tækifæri til. Ég á miklar minningar úr þessum ræðustóli frá síðasta kjörtímabili um þennan merkilega lagabálk frá 1923 sem breytt var. Sannleikurinn er sá að breytingin var eingöngu formlegs eðlis en ekki efnislegs. Þetta sagði ég ábyggilega 100 sinnum í umræðunni en stjórnarandstaðan sem þá var gat alls ekki verið sammála mér um það. Það er bara eins og lífið er. En auðvitað vissi ég að engin ríkisstjórn færi að breyta þessu aftur í gamla farið og það mun þessi ríkisstjórn ekki gera, það er ég 100% viss um. Þarna var bara verið að nútímavæða gömul lög með eins og ég segi formbreytingu en ekki efnisbreytingu. Nú geta hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sagt að yfirlýsingarnar eigi ekki við lengur, allar stóru yfirlýsingarnar sem komu á síðasta kjörtímabili í þessu máli og svo mörgum öðrum. Allt átti að gera og öllu átti að breyta en nú á þetta bara ekki við lengur. Þetta er svona einfalt. Ég skal segja það, hæstv. forseti, að lokum að ég get ekki annað en skemmt mér svolítið yfir þessu og auðvitað veit ég að það kemur engin breyting á þessum lögum fram hjá nýju ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að það var undarlegt að hlýða á þingmenn Samfylkingarinnar í gær hneykslast á launahækkun til seðlabankastjóra sem bankaráð Seðlabankans ákveður og ber ábyrgð á, en að þeirri ákvörðun stóðu tveir fulltrúar Samfylkingarinnar í bankaráði Seðlabankans. Það er svo sem þeirra mál í Samfylkingunni hvernig þeir greiða úr þessu en athyglisvert var þetta engu að síður. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýr svör hvað varðar vatnalögin. Þau eru alveg skýr. Það var ekkert um þetta samið milli stjórnarflokkanna og vatnalögin taka gildi að óbreyttu 1. nóvember nk. nema annað verði ákveðið. Þá liggur það fyrir. Þá er hér á ferðinni enn eitt málið þar sem Samfylkingin virðist engu hafa náð fram í samræmi við áherslur sínar á fyrra kjörtímabili og það í einu af heitasta og harðasta deilumáli þess kjörtímabils sem, ef ég man rétt, var rætt lengur en öll önnur mál til samans nema ef vera skyldi Ríkisútvarpið. Kannski hefur Samfylkingin alls ekki reynt að ná neinu fram. Það vitum við ekki um og það er skaði að hafa ekki hér hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson því nógu var sú kempa vígreif í umræðum um vatnafrumvarpið á sínum tíma. En þetta er sem sagt niðurstaðan, að því er virðist óbreytt stjórnarstefna með öllu þangað til annað kemur þá í ljós. Þetta er eins og með Írak, óbreytt stjórnarstefna nema eitthvað annað og óvænt komi í ljós á næstunni sem fátt bendir reyndar til. Það er athyglisvert að menn ákveða fyrst að mynda ríkisstjórn og síðan á eftir að fara að ræða um málin, þar á meðal deilumálin. Það er öfugt við það sem er t.d. að gerast á Írlandi núna þar sem flokkur græningja er að gerast aðili að ríkisstjórn eftir 14 daga harðar samningaviðræður um málefni, og umhverfismál ekki síst.

Virðulegi forseti. Hér heyrum við greint frá enn einu málinu sem er ófrágengið í ríkisstjórnarsamstarfinu. Það skýrist enn frekar með hverjum deginum að við búum við ríkisstjórn hins ófullgerða stjórnarsáttmála. Stjórnarflokkarnir eru ósammála um hækkun á launum seðlabankastjóra og eiga eftir að semja um niðurstöðu í því máli. Þeir eru ósammála um vatnalögin og eiga eftir að semja um niðurstöðu í því máli. Þeir eru ósammála um hvalveiðar í atvinnuskyni og eiga eftir að semja um niðurstöðu í því máli. Þeir eru ósammála um hversu langt eigi að ganga í friðun Þjórsárvera og eiga eftir að semja um niðurstöðu í því máli. Og þeir eru ósammála um niðurstöðu í starfsemi Íbúðalánasjóðs og eiga eftir að semja um niðurstöðu í því máli. Svo er eitt mál enn sem er að vísu ekki komið fram sem ágreiningsmál á milli flokkanna en var það og er það vonandi enn og það er Ríkisútvarpið ohf. sem stjórnarandstaðan þáverandi sameinaðist um að lýsa yfir að hún mundi afnema lög um og breyta Ríkisútvarpinu til hins fyrra horfs ef hún hefði til þess þingstyrk að afloknum kosningum. Nú er Samfylkingin komin í ríkisstjórn. Hún stendur með yfirlýsingu sína um Ríkisútvarpið á herðunum og þarf að leysa úr því hvernig unnið verði að því að ná fram efnisatriðum þeirrar yfirlýsingar og ég vænti þess að Samfylkingin standi við hana og beiti sér fyrir því að afnema þessi lög um opinbert hlutafélag Ríkisútvarpsins þannig að ég vil leyfa mér að bæta því við sem sjötta málinu í hinum ófullgerða stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Eftir því sem fleiri dagar þessa þings líða verð ég meira og meira undrandi. Ég vorkenni hinum meinlausa og hrekklausa hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde, hversu grandalaus hann er þegar hann gengur til þessa samstarfs og kemur hér upp og hefur samið um nánast ekki nokkurn hlut enn þá við samstarfsflokkinn. Veit hæstv. forsætisráðherra ekki að Samfylkingin er samfylking fólks úr svo gjörsamlega ólíkum áttum? Það hefur sýnt sig í þinghaldinu að þau koma í dag til að rífast við ráðherra samstarfsflokksins um þetta mál, um annað mál á morgun þannig að þetta er óvarleg ferð, hæstv. forsætisráðherra, sem mér sýnist að ríkisstjórnin sé í. Ég held að það væri mikilvægt fyrir hæstv. forsætisráðherra að fara sem fyrst aftur með hæstv. utanríkisráðherra á Þingvöll til að rifja upp þá sælu daga í þinginu þar sem kemur í ljós að ekki hefur verið samið um neitt. Samfylkingarþingmennirnir eru hver og einn með hina og þessa handsprengjuna í vösum sem þeir henda hiklaust á ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Ég hef samúð með hæstv. forsætisráðherra við þessar aðstæður og ég sé auðvitað hér í þingsalnum að undir öllum þessum skelfingarræðum samfylkingarmannanna rísa hárin á höfðum margra sjálfstæðismanna sem hafa hár til þess að bera. Þetta er margslungið mál og það verður vissulega gaman þegar 1. nóvember rennur upp. Þá munum við flytja allar sýndarmennskuræðurnar sem samfylkingarmennirnir fluttu í vatnalögunum. Það er einhver merkilegasta umræða sem ég hef heyrt í þinginu, stóð vikum saman eins og 

Virðulegi forseti. Það hefur verið ánægjulegt að hlýða á umræðurnar í morgun og þær útskýringar sem fram hafa komið hjá stjórnarandstöðunni um samstarf ríkisstjórnarflokkanna. Ég velti fyrir mér í þessari umræðu hvort einhver misskilningur kunni að vera á ferðinni, þ.e. að ríkisstjórnarsamstarf feli í sér að flokkar sameinist, að þeir verði einn, þetta verði einn og sami flokkurinn eins og kannski hefur verið undanfarin 12 ár. Ég held að menn gleymi því í þessari umræðu að hér er um tvo flokka að ræða sem hafa sameinast um verkefni. Það er einnig þannig að stjórnarsáttmálinn er ekki tæmandi hvað lýtur að öllum verkefnum sem upp kunna að koma á þessu kjörtímabili. Það er rétt að halda því til haga en þessir flokkar hafa ekki sameinast og þeir hafa áfram sína sterku skírskotun. Þannig verður það. Hins vegar eru þeir einhuga um þau verkefni sem þeir ætla að vinna. Mig langaði aðeins að nefna hér, vegna þess að það gladdi mig alveg sérstaklega, að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir er glöð í dag. Hún lýsti því yfir að í umræðu um vatnalögin hefði hún ekki verið sérlega kát og jafnvel talað um að yfirlýsingar um form og efni hefðu aldrei komist inn fyrir skel hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar á þeim tíma. Mig langaði aðeins að nefna að það er athyglisvert að nú er verið að vinna að doktorsverkefni um nákvæmlega þetta mál og það væri mjög fróðlegt innlegg fyrir þann sem er að vinna það verkefni að heyra umræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur um þetta mál því að það voru a.m.k. andstæð sjónarmið þeim sem hafa komið fram hjá okkar helstu spekingum.

Herra forseti. Það eru ekki allt stór mál sem stjórnarandstaðan hefur mestar áhyggjur af þessa dagana, hvort við notum gamlan eða nýjan texta í vatnalögunum, hvort það eru stafir fyrir aftan Ríkisútvarpið eða ekki. Það eru hins vegar tvö mál sem hafa verið nefnd í þessari umræðu sem eru stór og annað er Íbúðalánasjóður. Að því máli hefur verið unnið í þó nokkurn tíma til að leysa úr því, m.a. vegna kæru bankanna til ESA. Það var bara ekki komið að lokum þeirrar vinnu þegar komið var að kosningum og ég hef komið að þeirri vinnu með þremur félagsmálaráðherrum úr Framsóknarflokknum. Þeirri vinnu verður haldið áfram og á endanum mun komast góð og ásættanleg niðurstaða í það mál. Hitt málið sem var nefnt eru hvalveiðarnar. Ég var dálítið hissa á því hvernig hv. þingmenn tóku þær inn í þessa umræðu eins og þær væru eitthvað sem hefði átt að semja um á milli ríkisstjórnarflokkanna. Ég held að hv. þingmenn séu búnir að gleyma á hvaða forsendum hefur verið unnið í hvalveiðimálum á undanförnum árum. Það er unnið á forsendum þingsályktunar frá Alþingi frá 1999. Hún var þingmannamál og það voru svo margir þingmenn á þeirri tillögu að ég man eiginlega ekki hvað þeir voru margir. Þeir muna það sem eru í salnum og voru á tillögunni, en ég man að 1. flutningsmaður var núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég var einn af flutningsmönnum tillögunnar og það voru flutningsmenn úr öllum flokkum á þessari tillögu. Á grundvelli hennar hefur verið unnið og ég held að hv. þingmenn ættu að muna það að forsendurnar 

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 12. júní 2007 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til septemberloka.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Eins og menn vita er ástæðan fyrir því að flutt er þingsályktunartillaga og Alþingi samþykkir frestun sú að það er talið nauðsynlegt til að ríkisstjórnin hafi ótvíræða heimild til að gefa út bráðabirgðalög. Í ljósi þeirrar umræðu sem fór fram fyrr á fundinum og dró fram hversu mörg mál eru ófrágengin í samningum stjórnarflokkanna vil ég kanna hjá hæstv. forsætisráðherra hvort til standi af hálfu ríkisstjórnarinnar, þegar niðurstaða verður fengin í sum af þessum ágreiningsefnum, eins og t.d. um Íbúðalánasjóð, að framfylgja þeirri niðurstöðu með setningu bráðabirgðalaga. Ég er ekkert að segja, virðulegi forseti, eða halda því fram að það standi til en mér þykir ástæða til að kalla eftir svörum ráðherra við þessu til að taka af allan vafa í þeim efnum því að ég teldi afar óheppilegt ef ríkisstjórnin ætlaði sér að lögfesta slíka niðurstöðu með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Það er væntanlega öllum þingmönnum kunnugt að ríkisstjórnin er bráðabirgðalöggjafi þegar Alþingi er ekki að störfum og getur gefið út bráðabirgðalög þegar brýna nauðsyn ber til. Engin ríkisstjórn getur gefið frá sér það vald sem henni er falið að þessu leyti til í stjórnarskránni og hefur ekki leyfi til þess að afsala sér slíkum heimildum sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir. Þetta er auðvitað svarið við spurningu hv. þingmanns. Hitt er annað mál að ég get upplýst að það hefur ekki borið á góma að beita þessu valdi með neinum þeim hætti sem hv. þingmaður gaf í skyn.

Herra forseti. Ég vil ekki ætla hæstv. forsætisráðherra það fyrir fram að hafa áform um bráðabirgðalagasetningu. Ef ég man rétt hefur hæstv. ráðherra verið í hópi þeirra sem hafa heldur en hitt talað fyrir því að þrengja ef ekki afnema bráðabirgðalagaréttinn. Það er annað sem er kannski ástæða til að spyrja um úr því að umræður eru hafnar um þingfrestunartillögu á annað borð og það er hvort hæstv. ríkisstjórn hafi eitthvað hugleitt þann möguleika að breyta starfstilhögun Alþingis þannig að kveðja þing saman fyrr en 1. október nk. Það vill svo til að í ríkisstjórn er núna flokkur sem heitir Samfylkingin og hefur eins lengi og ég man flutt á þingi tillögur um að æskilegt væri t.d. að Alþingi kæmi saman fyrr að haustinu, gott ef fyrrverandi hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir var ekki aðalhvatamaður að þessum tillöguflutningi innan Samfylkingarinnar. Að mörgu leyti er ekki óskynsamleg hugmynd að Alþingi komi saman eitthvað fyrr að haustinu til að hafa meiri tíma varðandi fjárlagaundirbúning og afgreiðslu og annað í þeim dúr og þyrfti ekki endilega að kalla á að fjárlagafrumvarp lægi fyrir fyrr en á svipuðum tíma og verið hefur, þ.e. 1. október, en væntanlega gæti þingið nýtt tímann fram að því til að koma ýmsum málum af stað hér. Vegna þess skipulags sem enn er á um þingstörfin, að mál þarf að endurflytja í upphafi hvers þings hafi þau ekki náð fullnaðarafgreiðslu á því sem á undan er gengið, hefur þessi hugmynd oft komið upp. Það væri kannski ekki galið að gera þá slíka breytingu í upphafi kjörtímabils ef menn eru að velta henni fyrir sér á annað borð. Þess vegna held ég að ef þetta kæmi til greina væri ágætt að það lægi fyrir nú áður en Alþingi lýkur störfum í vor.

Herra forseti. Núverandi löggjafarþing sem er hið 134. í röðinni situr að störfum til 1. október nk. Það eru engin sérstök áform um að kalla það saman fyrir þann tíma. Í stjórnarskránni er hins vegar gert ráð fyrir því að hægt sé að ákveða með lögum sérstakan samkomudag Alþingis og það hefur vissulega komið til tals eins og hv. þingmaður benti á að kalla þingið saman árlega eitthvað fyrr en gert hefur verið, þ.e. fyrir 1. október. Um það er hins vegar engin niðurstaða fengin og a.m.k. ekki að þessu sinni hvað varðar komandi haust enda hafa engin slík lög verið samþykkt. Þeir sem sátu hér á síðasta þingi muna kannski að þetta bar á góma á vettvangi þingflokksformanna og formanna stjórnmálaflokkanna en það varð engin niðurstaða að því leyti til að ekkert frumvarp kom fram og málið er þess vegna eins og það hefur ævinlega verið. Ef þingið verður ekki kallað saman sérstaklega, það 134. í röðinni, kemur nýtt þing saman 1. október nk. og verður þá nr. 135 í röðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir atkvæðum okkar framsóknarmanna í þessu máli. Afstaða okkar er sú að með þessum breytingum sé í rauninni stigið mikið óheillaskref í tryggingamálum þjóðarinnar. Hér er stefnt að ákveðnum ójöfnuði þar sem öldruðum er skipt upp í tvo hópa, 67–70 ára og svo hina eldri. Auk þess, sem er kannski alvarlegra, skiljum við líka eftir fjöldamarga aðra bótaþega þessa lands, öryrkja einkanlega, sem margir hverjir eiga mun erfiðara með að lifa af bótum sínum en fólk sem náð hefur 70 ára aldri og haft ævina til að safna nokkru fé. Við teljum að þessi leið sé þá aðeins fær að tekjutengingar verði afnumdar hjá öllum þessum hópum í framhaldinu og munum í samræmi við það sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Það er rétt að vekja athygli á því að hér hefur tillaga landsfundar Sjálfstæðisflokksins fengið að fara óbreytt inn í ríkisstjórnarsamstarfið. Það er mjög miður að í samstjórn krata og sjálfstæðismanna skuli það vera Sjálfstæðisflokkurinn sem ræður í velferðarmálunum. Svo illa var þó aldrei komið fyrir Framsóknarflokknum í samstarfi með Sjálfstæðisflokki að hann þyrfti að láta Sjálfstæðisflokkinn ráða í þessum -  Þessi tillaga mun ekki gagnast fátæku erfiðisvinnufólki sem er útslitið um 70 ára aldur, hún mun fyrst og fremst gagnast hinum sem halda fullri starfsorku og vinna auk þess léttari vinnu. Það vita allir að það rær enginn til fiskjar og afgreiðir enginn á lager í búð 70 ára gamall. Það getur samt vel verið að ýmsir sem vinna rólegri kyrrsetustörf og hafa einmitt haft hærri laun geti nýtt sér þessi ákvæði eins og þau eru núna. 

Það er skurðgröfumaður fyrir austan á níræðisaldri.


             Þeir eru til. Það er rétt sem hefur komið fram hjá hv. alþingismanni Pétri Blöndal að hér er verið að stíga það skref að skattpeningar þjóðarinnar séu notaðir til þess að hinn fátækari borgi með hinum ríkari og viðbárur eða rökstuðningur hv. þm. Péturs Blöndals fyrir því að þetta sé gagnlegt fyrir atvinnulífið vegna þess að atvinnulífið þurfi  
            

Hæstv. forseti. Það ætti öllum að vera ljóst að bæta þarf kjör aldraðra, sérstaklega þeirra sem hafa eingöngu lífeyri frá almannatryggingum. Stór hópur aldraðra, einkum konur, hefur lágar greiðslur úr almennum lífeyrissjóðum eða lágar atvinnutekjur og eru þessir einstaklingar í raun í fátæktargildru í dag vegna skerðingarreglna og tekjutenginga almannatrygginga. Þetta er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Eftir langa stjórnarsetu Sjálfstæðisflokksins og áralanga réttindabaráttu allra lífeyrisþega, aldraðra sem öryrkja, hefur Sjálfstæðisflokkurinn nú viðurkennt að kjör lífeyrisþega verði að bæta og sett inn í stjórnarsáttmála kafla um bættan hag aldraðra og öryrkja. Nú á stuttu sumarþingi vill ríkisstjórnin sýna á spilin og láta verkin tala með því að byrja á því að rétta hag þeirra sem eru 70 ára og eldri. Þeir einstaklingar eiga vissulega skilið að fá tækifæri til að vinna eftir því sem heilsan leyfir og án þess að skerða að miklum hluta lífeyrisgreiðslur almannatrygginga, en að leggja til að afnema að fullu frítekjumarkið hjá þessum hópi er stefna Sjálfstæðisflokksins. Hún leiðir ekki til meiri jöfnuðar eða til að bæta kjör þeirra sem verst eru settir, ellilífeyrisþega frá 67 ára aldri og öryrkja. Sú leið sem ríkisstjórnin leggur til býr til nýjan hóp ellilífeyrisþega, lífeyrisþega sem verða á sérkjörum og gefur hinum efnuðustu í þessum hópi fullan rétt á óskertum lífeyrisgreiðslum almannatrygginga allt að 1,5 millj. kr. á ári. Um þessa leið sem fyrsta skref til að bæta kjör lífeyrisþega hefði þurft náið samráð Landssambands eldri borgara, Samtaka atvinnulífsins, Öryrkjabandalagsins og launþega. Það samráð fór ekki fram og er það miður. Sú leið sem við í stjórnarandstöðunni hefðum valið er að hækka frítekjumark allra lífeyrisþega, þ.e. aldraðra og öryrkja, upp í 80 þús. kr. og draga úr skerðingum svo að rauntekjur lífeyrisþega hækki. Hæstv. forseti. Það er vissulega tímabært og mikilvægt að ríkisstjórnin haldi áfram að vinna að bættum kjörum og horfi þá til allra lífeyrisþega, öryrkja og aldraðra, og hafi jafnræðisregluna að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Hér er komin til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. frumvarp til breytinga á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra þar sem lagt er til að atvinnutekjur þeirra sem eru 70 ára og eldri hafi hvorki áhrif á rétt lífeyrisþegans né maka hans til greiðslna frá almannatryggingum. Hér er verið að koma til móts við kröfur eldri borgara um að geta tekið virkan þátt í samfélaginu og bæta hag sinn félagslega, heilsufarslega og ekki síst fjárhagslega með því að stunda atvinnu án þess að það leiði til skerðingar á lífeyri almannatrygginga. Hér er tekið stórt og mikilvægt skref til hagsbóta fyrir eldri borgara og samfélagið allt. Þetta hefur verið mikið baráttumál fyrir samtök eldri borgara á ýmsum vettvangi. Aðstæður eldri borgara eru afar mismunandi og hafa breytingar á lögum um almannatryggingar sem gerðar hafa verið á síðustu árum því mismunandi áhrif á kjör þeirra eftir því hvers eðlis þær eru. Verði þær breytingar sem hér eru til umræðu að lögum er gengið enn lengra en áður í að minnka tekjutengingar milli maka. Eftir 70 ára aldur munu atvinnutekjur maka ekki hafa áhrif á lífeyri almannatrygginga hins makans. Þessi breyting er til viðbótar minnkun á tekjutengingum milli maka sem samþykktar voru í desember sl. og taka að fullu gildi um næstu áramót, en frá næstu áramótum munu tekjur maka úr lífeyrissjóði ekki hafa nein áhrif á lífeyri hins makans úr almannatryggingum. Stór skref hafa verið tekin til þess að bæta fjárhagslega stöðu eldri borgara á síðustu árum og missirum. Á síðasta ári var m.a. grunnlífeyrir almannatrygginga hækkaður. Þá var eignarskattur aflagður, tekjuskattur lækkaður og skattleysismörk hækkuð á síðasta kjörtímabili sem kemur þeim best sem eru með lægstar tekjur og ekki síst þeim sem eru eldri borgarar. Frá árinu 2003 hefur skerðingarhlutfall lífeyris almannatrygginga vegna annarra tekna verið lækkað úr 67% í 39,95% um síðustu áramót og verður 38,5% um næstu áramót. Samkvæmt stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar verður þetta hlutfall lækkað í 35% á kjörtímabilinu. Virðulegi forseti. Það frumvarp sem nú er til afgreiðslu er fyrsti liður af þremur er varða bættan hag eldri borgara sem stjórnarsáttmálinn segir til um. Horfa verður á öll þessi þrjú atriði sem eina heild. Í haust verður lagt fram frumvarp sem á að tryggja öllum lífeyrisþegum að lágmarki 25 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Sú ráðstöfun varðar um þriðjung ellilífeyrisþega og beinist sérstaklega að því að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Virðulegi forseti. Hér er um mikið framfaramál að ræða sem mikilvægt er að styðja.

Hæstv. forseti. Við í Frjálslynda flokknum höfum í gegnum árin verið miklir stuðningsmenn þess að bæta stöðu eldri borgara og öryrkja í tryggingakerfinu, enda flutt um það margar tillögur. Við höfum lagt upp úr því að það væri gert til aukins jöfnuðar og einkanlega til að hífa upp kjör þeirra sem lakasta hafa stöðuna í tryggingakerfinu, bæði aldraðra og öryrkja. Breytingartillaga okkar í minni hlutanum gengur út á það að fylgja þeirri hugsjón að það eigi fyrst og fremst að jafna til þeirra og bæta stöðu þeirra sem lakast eru settir í tryggingakerfinu. Hér er verið að leggja til af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara allt aðra leið, þá leið að taka upp algjört frítekjumark eftir 70 ára aldur óháð tekjum, algjörlega óháð tekjum. Þetta er alveg ný leið í tryggingamálum okkar Íslendinga. Dæmið sem ég tók í gær um manninn sem hefur e.t.v. 10 millj. í laun stendur þannig að hann á líka rétt á greiðslum frá Tryggingastofnun ef þetta verður hér lögfest sem stefnir í af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans. Þannig hefur tryggingakerfið ekki verið uppbyggt á undanförnum árum. Það hefur verið þannig byggt upp að reyna að hífa þá upp í rauntekjum sem lakast eru settir. Í stefnu ríkisstjórnarinnar er líka talað um að lagfæra stöðu þeirra sem lakast eru settir í lífeyrissjóðum með því að ríkissjóður leggi peninga inn í lífeyrissjóðinn svo allir geti fengið 25 þús. kr. þaðan greiddar út. Þá má spyrja, hæstv. forseti: Ætla menn þá að setja frítekjumark á lífeyristekjur upp á 25 þús. kr. svo það muni eitthvað um þetta sem á að leggja inn af hálfu ríkisins ella taki það fullum skerðingum? Af hverjum 10 þús. kalli sem ríkisstjórnin mun leggja inn í lífeyrissjóðinn til að greiða lífeyrisþega sem á svona lítil réttindi fær ríkissjóður til baka 6.200 kr. Þannig er það, hæstv. forseti. Við í Frjálslynda flokknum munum ekki styðja tillögu ríkisstjórnarinnar vegna þess að hún tekur ekki tillit til þeirra grunnsjónarmiða að halda áfram að reyna að bæta hag þeirra sem lakast eru settir heldur er það svo að hinn nýi lífeyrisþegi sem er yfir sjötugt 

Herra forseti. Það er hvorki staður né stund lengur til að fara að rökræða ítarlega efnisinnihald þessarar tillögu eða skiptast á skoðunum frekar en við erum búin að gera í umræðunni. Ég stend hér upp til þess að minna á það sem áður hefur komið fram að hér er um að ræða einn þátt og eitt atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem samið var um og hefur verið lögð fram. Í krafti þess samkomulags sem gert hefur verið milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar um þessa stjórnarmyndun mun ég og væntanlega þingmenn Samfylkingarinnar að sjálfsögðu greiða atkvæði með þessari tillögu og styðja framgang hennar. Hér er efnislega um að ræða mál sem snýr að því að möguleikar 70 ára og eldri eru auknir til þess að afla sér atvinnutekna án skerðinga og ég held að það sé skref í rétta átt. Þetta er fyrsta skrefið. Málefni eldri borgara hafa forgang í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og ég hef fulla trú á því og fulla vissu fyrir því að unnið verði ötullega að þessum málefnum í sumar og haust, á komandi mánuðum, og þar fylgir hugur máli. Af þeim sökum vil ég segja það um tillöguna sem flutt er af stjórnarandstöðunni að hún er ágæt út af fyrir sig en hún snýr öfugt við það sem frumvarpið sjálft sem hér er til meðferðar kveður á um. Með samþykki tillögu stjórnarandstöðunnar er verið að fella frumvarpið sjálft. Það gefur því augaleið að við sem styðjum frumvarpið munum greiða atkvæði gegn tillögu stjórnarandstöðunnar. Eftir að hafa hlustað á umræður undanfarinna daga um þetta mál vil ég aðeins segja það að mér finnst vera góður andi, góður vilji, af hálfu allra þingflokkanna að vinna af heilindum að málefnum eldri borgara og ná fram bættum kjörum í þágu þeirra. Það finnst mér vera góð vísbending og góður vitnisburður um það að allir þingflokkarnir og allir þingmenn væntanlega eru sama sinnis um að miklu betur þurfi að gera fyrir hag eldri borgara.

Hæstv. forseti. Með þeirri breytingartillögu sem við erum að greiða atkvæði um leggur minni hlutinn, stjórnarandstaðan, til að ellilífeyrisþegar og örorkuþegar hafi 80 þús. kr. í frítekjumark á mánuði og það verði jafnt fyrir þennan hóp allan, 67 ára og eldri og alla öryrkja. Við leggjum áherslu á að eitt skuli yfir alla ganga meðal aldraðra og bendum á að einstaklingar á aldrinum 67–69 ára eru að jafnaði betur í stakk búnir til að afla sér atvinnutekna en þeir sem eru 70 ára og eldri. Framangreind hækkun frítekjumarksins mun auka möguleika lífeyrisþega til þátttöku á vinnumarkaðnum en slíkt mun skila sér bæði til einstaklinganna sjálfra og samfélagsins. Það er staðreynd að því meiri sem atvinnuþátttakan er, þeim mun meiri eru lífsgæðin og það mun skila sér í skatttekjum til ríkisins. Því kemur þetta sér vel fyrir alla.

Virðulegur forseti. Þessi tillögugrein gengur út á að tryggja jöfnuð í hópi aldraðra. Með tillögu okkar eiga allir aldraðir, 67 ára og eldri, og örorkulífeyrisþegar að fá hærra frítekjumark, upp í 960 þús. kr. á ári. Þetta er einmitt það sem Samfylkingin gerði sérstaklega að umtalsefni, bæði fyrir kosningar og í kosningabaráttunni á síðasta þingi og því er ég mjög hissa á að Samfylkingin skuli nú fella tillögu sem hún flutti sjálf. Þetta vekur mikla furðu. Af hverju í ósköpunum eru Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin að skilja hópinn 67 til 70 ára eftir? Það er sprækasta fólkið og ef gera ætti eitthvað fyrir eldri borgara þá er það sá hópur sem ætti að koma fyrst hvað varðar hækkun á frítekjumarki. En við viljum að frítekjumarkið hækki á allan hópinn, 67 ára og upp úr, en hér er verið að kljúfa hóp aldraðra tvennt, skilja stærsta hópinn eftir sem er 67 til 70 ára. Þetta vekur geysilega furðu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að koma hér upp fyrir atkvæðagreiðsluna og fagna því að þetta góða og vandaða mál sem unnist hefur á ótrúlega skömmum tíma, sem er aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna, skuli vera komið til atkvæðagreiðslu og ég treysti á að sú samstaða sem ríkt hefur um málið skili sér í samstöðu allra flokka í atkvæðagreiðslunni. Þetta er nýtt, stórt og merkilegt skref í málefnum barna og færir okkur framar í röðinni hvað varðar þennan málaflokk í heiminum. Við höfum sett okkur það markmið að vera í fremstu röð í menntamálum, heilbrigðismálum og málefnum barna og ungmenna og ég fagna því að við stígum hér mjög stórt skref í þá átt.

Virðulegur forseti. Þetta mál getur verið gott og vandað en það getur líka verið lítið og ekki neitt. Talað er um að þetta sé aðgerðaáætlun en ég vek athygli á að það er ekki eitt einasta tímasett markmið í áætluninni, það er ekki settur tímafrestur á neitt og ekki fjármagn í neitt. Þetta eru falleg orð á blaði og Framsóknarflokkurinn styður þessi fallegu áform. Við munum því greiða atkvæði með þessari svokölluðu áætlun þó að ekkert sé tímasett eða tölusett varðandi fjármagn. Ég vek líka athygli á að það er sagt í þingsályktunartillögunni að gera eigi þessi fallegu áform að veruleika ef efnahagsaðstæður leyfa. Við erum því ekki að samþykkja raunverulega áætlun, við erum að samþykkja stefnu, fallega stefnu. Við munum styðja málið en vekjum athygli á því að ekkert af þessu er komið til aðgerða, það er ekki búið að gera neitt af þessu og hugsanlega verður mjög lítið úr þessum aðgerðum en við vonum það besta.

Herra forseti. Við Vinstri græn munum styðja þessa þingsályktunartillögu þó að okkur sé fyllilega ljóst að það mun mikið vatn renna til sjávar áður en öll þau góðu áform sem þar er lýst geta orðið að veruleika, ekki síst vegna þeirrar andstöðu sem fram hefur komið í þingsölum, m.a. frá einum hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Einari Oddi Kristjánssyni. Við munum hér eftir sem hingað til hvetja félagsmálaráðherra, úr hvaða flokki sem hann er, til dáða í málefnum barna, ungmenna og fjölskyldna þeirra því að það skiptir miklu fyrir okkar samfélag að þar sé vel að verki staðið. En þessari áætlun þurfa að fylgja peningar, ekki síst til sveitarfélaganna, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það telst til pólitískra stórtíðinda að þessi tillaga skuli hafa náð fram að ganga og það er frækilegt verk hjá hæstv. félagsmálaráðherra að koma þessari tillögu svo hratt og vel til þings og nefndinni inn í þingið aftur. Hér er um að ræða mörg af mikilvægustu og brýnustu verkefnum okkar samfélags og okkar stjórnmálamanna. Hér er um að ræða hækkun barnabóta, að námsgögn í framhaldsskólum verði nemendum að hluta til að kostnaðarlausu, lengingu á fæðingarorlofi, sérstakar aðgerðir vegna barna með þroskafrávik og geðraskanir sem er eitt mikilsverðasta atriði þessarar tillögu, þ.e. að börn með geðraskanir fái greiningu og meðferð strax og að biðlistarnir skammarlegu á BUGL heyra sögunni til. Hér er um að ræða gagngerar breytingar á aðstæðum þessara barna sem lakast standa í samfélaginu, barna með þroskafrávik og geðraskanir, og því ber sérstaklega að fagna.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að styðja þessa tillögu og í því felst tvíþættur stuðningur. Í fyrsta lagi við aðferðafræðina sem slíka, að það sé unnið samkvæmt framkvæmdaáætlun af þessu tagi, eða „handlingsplani“ eins og alsiða er annars staðar á Norðurlöndunum, og það er ágætis verklag, og í öðru lagi er innihald þessarar áætlunar ágætt. Þarna er mikið um falleg fyrirheit. Það er að vísu misskilningur hjá hæstv. viðskiptaráðherra að þetta sé allt saman komið til framkvæmda, að það sé orðin sú gerbreyting á högum barna og ungmenna sem hann talaði um áðan. Það vantar sem við á að éta, það vantar peningana. Og vonbrigðin eru auðvitað þau að ekkert hefur fengist upp gefið um hvaða fjármunir verða settir til þessara verkefna, þar á meðal ekki, sem er sérstakt áhyggjuefni, á hvern hátt eigi að gera sveitarfélögunum með fjármunum kleift að standa við sinn hlut málsins. Ábyrgð þeirra sem flytja tillöguna er þar með fólgin í því að hér eru gefin mikil fyrirheit og vaktar miklar væntingar án þess að neitt sé í hendi um það í hvaða mæli menn reynast menn til að standa við þau. Það getur framtíðin ein skorið úr um.

Herra forseti. 3. gr. er algerlega óviðkomandi þeim breytingum á Stjórnarráðinu sem hér eru til umræðu. Greinin er runnin undan rifjum hæstv. forsætisráðherra og sett inn í frumvarpið algerlega án samráðs við stéttarfélög starfsmanna. Bæði BHM og BSRB eru algerlega mótfallin greininni, telja hana alvarlegt skref aftur á bak í jafnréttismálum og hvað varðar gegnsæi í stjórnsýslu og þróun réttindamála starfsmanna stjórnsýslunnar. Ég vil líka halda því til haga að greinin gengur þvert á stefnu Samfylkingarinnar í þessum málum sem birtist skýrast í Borgarnesræðu hv. formanns Samfylkingarinnar. Ég vil enn fremur halda því til haga að það er áratuga reynsla kvenna að leynd um stöðuveitingar og leynd um laun er ein helsta hindrun í vegi þeirra til starfsframa og jafnréttis. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Framsóknarmenn geta ekki fallist á þessa breytingu. Við teljum eðlilegt að áfram sé skylt að auglýsa, það sé aðalreglan að skylt sé að auglýsa störf innan Stjórnarráðsins. Þessi leið býður upp á ógagnsæi. Hún býður líka upp á að hinn hæfasti sé ekki valinn af því að ekki verður skylda að auglýsa úti á hinum almenna markaði, Stjórnarráðið er því að vissu leyti að loka sig af. Og það vekur furðu hve meiri hlutinn, sjálfstæðismenn og samfylkingarmenn, rekur þetta mál hart í gegnum þingið af því að það hefur ekkert með breytingar á Stjórnarráðinu að gera. Þetta er laumufarþegi eins og hér hefur verið sagt úr pontu og þetta er í algerri andstöðu við bæði BSRB og BHM. Það vekur því furðu hve hart meiri hlutinn gengur fram á sumarþingi við að koma þessu máli í gegn sem tengist á engan hátt breytingum á Stjórnarráðinu. Það er rétt sem komið hefur fram að þetta er ekki konum í hag og það kemur mjög skýrt fram í umsögn BSRB. Við höfnum því þessari breytingu.

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að ekki skuli vera hægt að afgreiða þetta frumvarp til laga um breytingar á Stjórnarráði Íslands með samþykki þingmanna og þeirra þingflokka sem hér sitja. Það hefði verið hægt ef ekki hefði komið til þessi svokallaði laumufarþegi sem minnst var á áðan úr ræðustól, þ.e. 3. gr. frumvarpsins, sem er algerlega óviðkomandi öðrum breytingum á frumvarpinu þar sem verið er að afnema auglýsingaskylduna sem verkalýðsfélögin sem um þetta mál hafa fjallað, bæði BHM og BSRB, telja óviðunandi að sé gert. Það eru þessi atriði sem valda því að við í Frjálslynda flokknum greiðum atkvæði gegn þeim breytingum sem verið er að leggja til varðandi 3. gr. og getum ekki stutt frumvarpið í heild.

Herra forseti. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til breytingu á 3. gr. frumvarpsins sem verið er að greiða atkvæði um. Upphaflega greinin fól í sér að svigrúm starfsmanna Stjórnarráðsins til að færast á milli ráðuneyta er aukið. Gert er ráð fyrir að með því móti verði bæði hægt að auka sveigjanleika á þeim vinnustað, gefa mönnum betri kost á að þróast í starfi og öðlast hugsanlega framgang með skilvirkari hætti en verið hefur. Breytingartillagan sem meiri hlutinn leggur til gengur út á að forsætisráðherra skuli setja reglur um hvernig greinin er framkvæmd. Það er til að svara athugasemdum sem fram hafa komið um að gagnsæi væri ekki fyrir hendi varðandi ákvarðanir sem eru teknar á þeim grundvelli 

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mikilsvert mál sem lengi hefur verið unnið að í viðskiptaráðuneytinu og er ástæða til að þakka starfsfólki þar fyrir sérstaklega vel unnin störf. Eins og fram kom í meðferð nefndarinnar á dögunum hefur víðtækt samráð verið haft við þá sem að þessu máli koma. Hér er um að ræða inntak þeirra frumvarpa þriggja sem greidd eru atkvæði um núna í röð og eru um breytingar á lagaákvæðum um fjármálafyrirtæki, verðbréfaviðskipti og kauphallir. Þetta er hluti af sérstakri aðgerðaáætlun Evrópusambandsins sem miðar að því að skapa skilvirkan innri markað um fjármálaþjónustu, svo sem styttri viðbragðstíma, skilvirkara eftirlit og öflugri neytendavernd. Markmiðið með tilskipuninni er að skapa skilvirkari innri markað fjármálafyrirtækja en verið hefur um fjármálaþjónustu og samræmdar reglur um fjármálafyrirtæki. Því fylgir margt afar jákvætt eins og sérstaklega öflugt hlutverk fjármálaeftirlits og slíkra eftirlitsstofnana. Þessi mál hafa því mjög margt jákvætt í för með sér og fagna ég því að þau nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings Switzerland Ltd. um álbræðslu við Straumsvík. Nefndin hefur fjallað mjög ítarlega um málið og fengið á sinn fund Guðrúnu Þorleifsdóttur, lögfræðing hjá iðnaðarráðuneytinu, og Guðjón Axel Guðjónsson, skrifstofustjóra hjá sama ráðuneyti. Auk þeirra komu líka á fund nefndarinnar Lúðvík Geirsson, bæjarstjóri Hafnarfjarðarbæjar, og Már Sveinbjörnsson, hafnarstjóri þar í bæ, vegna þess að þessi samningur hefur að sjálfsögðu talsverð áhrif á Hafnarfjarðarbæ og Hafnarfjarðarhafnir. Með frumvarpinu er lagt til að lögfestur verði samningur milli ríkisstjórnar Íslands og Alcans um álbræðslu í Straumsvík. Sú meginbreyting sem í samningnum felst er að frá og með 1. janúar 2005 lýtur Alcan íslenskum skattalögum eins og aðrir lögaðilar sem bera ótakmarkaða skattskyldu hér á landi. Breytingarnar eru settar fram í sjötta viðauka samningsins sem var undirritaður þann 5. mars sl. Iðnaðarráðherra undirritaði samninginn fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og að sjálfsögðu með fyrirvara um samþykki Alþingis og um það snýst málið hér. Með bréfi, dagsettu 28. maí 2003, tilkynnti Alcan íslenska ríkinu að félagið kysi að lúta íslenskum lögum og reglum hvað varðar skattlagningu og greiðslu opinberra gjalda. Samkvæmt ákvæðum í aðalsamningnum hefði þessi breyting átt að öðlast gildi rúmum sex mánuðum síðar eða 1. janúar 2004 en þar sem viðræður milli aðila drógust á langinn og endanlegt samkomulag náðist ekki fyrr en í byrjun marsmánaðar 2007 náðist samkomulag um að miða við framangreint tímamark, þ.e. 1. janúar 2005. Fram til þessa hefur Alcan greitt svonefnt framleiðslugjald sem hefur komið í stað tekjuskatts, eignarskatts, fasteignaskatts og fleiri skatta og gjalda en það verður nú afnumið með samþykkt frumvarpsins. Þann 16. nóvember 1995 var gerður samningur á milli ríkisins og Hafnarfjarðarbæjar frá 16. nóvember 1995 þar sem Hafnarfjarðarbær fær hlutdeild í framleiðslugjaldinu í stað fasteignaskatta frá Alcan beint. Sú breyting verður nú að um gjöld til Hafnarfjarðarbæjar fer að íslenskum lögum eins og segir í 5. gr. þess samnings. Hafnarfjarðarbær vakti athygli nefndarinnar á því að bæjarfélagið hefði gert ráð fyrir því að samið yrði frá 1. janúar 2004. Við upphaf samningsgerðar milli Alcans og ríkisins réðst Hafnarfjarðarbær í umfangsmikið mat á fasteignum á svæðinu til að mæta þeirri dagsetningu. Fulltrúar Hafnarfjarðarbæjar og bæjarstjóri Hafnarfjarðar sem komu fyrir nefndina greindu frá því að þeir mundu reyna að leita samninga við ríkið beint vegna greiðslna fyrir árið 2004 þó að samningsaðilar, Alcan og ríkið, hafi náð því samkomulagi að láta samninginn gilda frá 1. janúar árið 2005. Virðulegi forseti. Það kom einnig upp ákveðið mál varðandi hafnirnar og það sem snýr að höfnunum í Hafnarfirði. Ræddi nefndin töluvert um þær breytingar sem gerðar verða með samningnum er lúta að gjaldi fyrir höfn og hafnarmannvirki. Um er að ræða 3. gr. samningsins sem er fylgiskjal með þessu frumvarpi. Nefndin fékk þær upplýsingar frá fulltrúum Hafnarfjarðarbæjar að skort hafi samráð við þá um gerð þessa samnings en samningurinn er eins og fyrr segir milli Alcans og ríkisins en hefur töluverð áhrif á Hafnarfjarðarbæ og Hafnarfjarðarhafnir. Ákvæði 3. gr. samningsins sem lögfestur verður með frumvarpinu felur í sér breytingu á 8. gr. aðalsamningsins, sem síðan er nánar útfært í 11. gr. hafnar- og lóðarsamningsins. Í þeim samningi er tekið fram að Alcan skuli greiða Hafnarfjarðarbæ sérstakt vörugjald fyrir allt ál sem flutt er út með skipi frá höfninni og skuli það jafngilda 0,1% af útflutningsverðmæti afurða sem tekur síðan mið af heimsmarkaðsverði áls. Þó sé ekki greitt af því sem er á milli 105 þús. og 175 þús. tonna af útflutningsverðmæti afurða þar sem sá hluti telst samkvæmt þessum hafnar- og lóðarsamningi vera greiddur fyrir fram. Það þýðir, virðulegi forseti, að verið er að greiða 0,1% af því sem er frá 0–105 þús. tonn og síðan aftur af því sem fer yfir 175 þús. tonn. Þessi samningur gildir til ársins 2014, hann var gerður árið 1997 og átti þá að gilda í 17 ár, þ.e. fyrirframgreiðslan. Samningurinn er í gildi til ársins 2014 og um þetta var talsvert rætt, virðulegi forseti, vegna þess að það var álitamál hvort þessi 0,1% regla ætti að falla niður árið 2014 eða ekki. Nefndin fór talsvert ítarlega yfir það mál og hún skilur það svo að árið 2014 falli 0,1% reglan niður, þ.e. þegar samningurinn um viðbótarhafnarbakkann frá árinu 1997 fellur úr gildi. Það er skilningur nefndarinnar eftir samráð við iðnaðarráðuneytið að staðan árið 2014 verði þannig að búið verði að breyta aðalsamningnum og áðurnefndur hafnar- og lóðasamningur falli úr gildi það ár. Eftir standa þá í fyrsta lagi lögin eins og þau eru á þeim tíma og það sem stendur þá í aðalsamningi og í öðru lagi réttur Hafnarfjarðarbæjar til að semja um málið. Virðulegi forseti. Í samningnum felst að við gildistöku hans munu allar sérreglur og undanþágur um skatta, tolla og gjöld sem gilda um starfsemi álversins falla niður. Frá og með gildistökunni ber Alcan að greiða tekjuskatt og önnur opinber gjöld sem almennt eru lögð á hér á landi, eftir þeim reglum sem um það munu gilda samkvæmt lögum á hverjum tíma. Þar með er Alcan að ganga inn í almennt skatta- og gjaldaumhverfi sem gildir hér á landi. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita ásamt þeirri sem hér stendur Kristján Þór Júlíusson, Bjarni Benediktsson, Guðni Ágústsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Grétar Mar Jónsson. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir skilaði séráliti en að öðru leyti stóð nefndin saman að afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að gera grein fyrir því að í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar á þskj. 36 var prentvilla og er verið að prenta nefndarálitið upp. Þar var í 4. mgr. vísað til 16. gr. þar sem átti að vera 5. gr. Nefndarálitið verður sem sagt prentað upp. Ég skila minnihlutaáliti um frumvarp til laga um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings Switzerland Ltd. um álbræðslu við Straumsvík. Í lok þess álits kemur fram að ég tek ekki afstöðu til frumvarpsins. Afstaða mín byggist á því, herra forseti, að málið er að mínu mati vanbúið þrátt fyrir mjög langan aðdraganda, allt frá 28. maí 2003 þegar Alcan óskaði eftir því að skattaumhverfinu yrði breytt með tilvísun í ákvæði 33.03 í aðalsamningi. Ríkið hefur samið um gildistíma þessa samkomulags við Alcan fyrir sitt leyti, um að hann taki gildi frá 1. janúar 2005. En jafnframt hefur ríkið samið um gildistímann gagnvart Hafnarfjarðarbæ, greinilega í óþökk Hafnfirðinga og að því mér virðist þvert á þau ákvæði sem ég nefndi áður, þ.e. ákvæði 33.03 í aðalsamningi. En einnig hefur ekki verið uppfyllt nægilega vel sú ráðslagsskylda sem greint er frá í 5. gr. samnings milli ríkisins og Hafnarfjarðarbæjar um framleiðslugjaldið frá 16. nóvember 1995. Af þessu leiðir að uppi er veruleg óvissa varðandi stöðu og fjárhag Hafnarfjarðarbæjar í viðskiptum og samningum fram í tímann við álbræðsluna í Straumsvík, við Alcan Holdings Switzerland Ltd., eins og það heitir nú. Ég vil herra forseti, að það komi skýrt fram, að ég geri ekki athugasemdir við breytingarnar sem slíkar. Það er að Alcan, eða álbræðslan í Straumsvík fari með öllu inn í íslenskt skattaumhverfi. Það er óumdeild heimild fyrir slíku í aðalsamningnum að við því skuli verða ef óskað er eftir slíku af hálfu Alcan. Það hefur verið gert og ég geri ekki athugasemdir við það. Hins vegar hlýt ég að gera vinnubrögðin, að því er lýtur að Hafnarfjarðarbæ og hagsmunum sveitarfélagsins sem ég hlýt að gera verulegar athugasemdir við. Því þar eru gríðarlegir hagsmunir í húfi. Þetta eru tvö atriði, virðulegi forseti, sem þetta snýst um. Það er annars vegar hvað varðar gildistímann. Þannig er að samkvæmt því ákvæði sem ég áður nefndi, 33.03, í aðalsamningi milli Íslands og álbræðslunnar í Straumsvík, er ljóst að geri Alcan kröfu um að fara inn í almenn íslensk skattalög að þá skuli fyrir 1. júní ár hvert sú breyting taka gildi frá og með 1. janúar á næsta almanaksári. Það er óvefengt að beiðnin barst frá Alcan 23. maí, sem sagt fyrir tilskilinn frest skal því samkvæmt þessu ákvæði breytingin taka gildi frá 1. janúar 2004. Nú stöndum við frammi fyrir því að í þessum samningum hefur verið samið um að láta breytinguna taka gildi ári síðar. Eins og ég sagði áðan er ríkið ekki aðeins að semja fyrir sig, heldur einnig fyrir Hafnarfjarðarbæ. Ég leyfi mér að efast um, hæstv. forseti, að það sé gerlegt, að það standist í raun lög. Ég hef a.m.k. ekki fengið tæk rök fyrir því að þetta rétt vinnubrögð þannig að ég treysti mér til að styðja þau. Við skulum athuga að munurinn á gildistíma upp á eitt ár skiptir Hafnarfjarðarbæ hátt í 100 millj. kr. Það eru milli 90 og 100 millj. kr. sem Hafnarfjarðarbær tapar beint vegna ákvörðunar ríkisins um að semja við Alcan um breyttan gildistíma frá því er segir í samningnum sem slíkum. Hafnfirðingar hafa mótmælt þessu kröftuglega. Ítrekað hafa þeir bæði sent bréf til iðnaðarráðuneytis, ein þrjú á þessu ári, en einnig kom fram á fundi hv. iðnaðarnefndar mikil andstaða og jafnframt, eins og kemur fram í báðum álitunum, kom fram að Hafnfirðingar munu reyna að leita samninga við ríkið beint vegna greiðslna fyrir árið 2004. Það er sem sagt viðbúið, tel ég, að ríkið þurfi að bæta Hafnfirðingum þá tekjuskerðingu upp á tæpar 100 millj. kr. sem í þessum samningi felst. Herra forseti. Þar með er ekki allt upp talið. Með því að taka inn í 3. gr. samningsins, án samráðs við Hafnarfjarðarbæ, ákvæði um hafnargjöld, virðist sýnt að Hafnfirðingar geti orðið af um 40 millj. kr. á ári beint í hafnargjöld eftir árið 2014, með samningnum sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, formaður iðnaðarnefndar, gerði grein fyrir áðan. Í nefndaráliti mínu bendi ég á að hagsmunir Straumsvíkurhafnar, sem er hluti af Hafnarfjarðarhöfn og hagsmunir Hafnarfjarðarhafnar þar með, geti verið í verulegri óvissu og jafnvel uppnámi vegna þessa, þótt í meirihlutaálitinu segi að skilningur nefndarinnar, eftir samráð við iðnaðarráðuneytið, sé að staðan árið 2014 verði þannig að búið verði að breyta aðalsamningnum og áðurnefndur hafnar- og lóðarsamningur verði fallinn úr gildi. Þá standa í fyrsta lagi eftir lögin eins og þau þá verða á þeim tíma og í öðru lagi réttur Hafnarfjarðarbæjar og Alcans til að semja. Það er minn skilningur að skilningur nefndarinnar á þessu hafi ekkert lögformlegt gildi. Það er mikill munur á lögum og því að lýsa skilningi nefndarinnar. Það lýsir í rauninni því að það er ekki vissa, engin staðfesting, að við höfum ekki fengið tóm til þess að leita endanlegrar niðurstöðu í þessu efni. Ég ítreka, herra forseti, að málið er vanbúið að þessu leyti. Þarna hefur greinilega orðið ágreiningur milli iðnaðarráðuneytis og Alcans um gildistímann. Hafnfirðingar líta svo á að drátturinn á samningsgerðinni, sem átti að hefjast eftir 23. maí 2003 en lauk ekki fyrr en mörgum árum síðar, sé alfarið á ábyrgð ráðuneytisins og Alcans og eigi þess vegna ekki að bitna á Hafnarfjarðarbæ. Ég verð að taka undir það sjónarmið, herra forseti. Í gögnum frá Hafnarfjarðarbæ kemur fram að þar vísar hvor á annan, Alcan og ráðuneytið, um hver beri þar ábyrgð. En það er sem sagt skoðun Hafnarfjarðarbæjar að samkvæmt aðalsamningi hafi Alcan átt að greiða lóðarleiguna og fasteignagjöld til Hafnarfjarðar frá 1. janúar 2004. Það kann vel að rætast, sem er skilningur nefndarinnar, að Hafnarfjarðarbær verði í stöðu til að semja aftur um hafnargjöld eftir árið 2014. En þá spyr maður sig: Hver verður samningsstaðan, herra forseti? Það læðist svolítill grunur að manni um að hún verði kannski ekki jafngóð og jafnvel verri en hún er í dag. Eins og við vitum hafa heyrst fréttir um yfirtöku á Alcan. Það er ekki víst að samningsaðilinn til 40 ára verði sá sami. Það glittir ekki aðeins í Alcoa í gegnum þá gátt heldur er Rio Tinto þar líka á biðilsbuxum. Ég verð að segja, herra forseti, að ég hefði talið rétt, eins og segir í nefndarálitinu, að ríkið leysti úr þessum ágreiningi áður en samningurinn yrði lagður fyrir þingið. Ég sé ekki að neinir þeir hagsmunir séu fyrir borð bornir, hvorki ríkisins, Alcans né Hafnarfjarðarbæjar, með því að vinna þetta mál betur og taka aftur upp á næsta þingi. Ástæðan fyrir því að ekki tókst að ná samkomulagi á milli þessara aðila var einfaldlega tímaskortur og sú staðreynd að nú er hásumar og bæði starfsmenn iðnaðarráðuneytis og starfsmenn Alcans fjarverandi. Það er ekki gott fordæmi, herra forseti, miðað við gerða samninga eins og gert hefur verið við bæjarfélagið Hafnarfjörð, á milli ríkis og Hafnarfjarðarbæjar allt frá árinu 1995 þar sem í 5. gr. segir skýrt að óski Ísal og Alcan eftir endurskoðun á þessum samningum og að flytjast inn í íslenskt skattaumhverfi þá skuli Hafnarfjarðarbær eiga fulla aðild að þeim samningaviðræðum. Þótt einhver samskipti hafi verið á milli Hafnarfjarðarbæjar og ríkisins í þessu efni þá er langt í frá að þetta ákvæði hafi verið uppfyllt. Því er það, virðulegi forseti, að við teljum málið vanbúið og munum ekki geta stutt það.

Virðulegi forseti. Miðað við ræðu hv. þingmanns er ég nokkuð undrandi yfir því að hún hefur ekki getað verið á nefndaráliti því sem meiri hlutinn skilaði. Hún lýsti þar mjög svipuðum áherslum og eru í nefndaráliti meiri hlutans. Ég er undrandi á því að hv. þingmaður skuli reyna að búa til ágreining um þann þátt sem snýr að gildistíma hafnar- og lóðasamningsins, þ.e. að samningurinn sé í gildi til ársins 2014. Ég fór yfir það í máli mínu áðan. Hún heldur því fram að málið sé vanbúið þegar það er staðreynd að nefndin fór vel yfir málið. Um það snerust fjölmargir fundir hennar. Virðulegi forseti. Eftir þá yfirferð er skýrt í huga meiri hluta nefndarinnar, þ.e. allra nefndarmanna nema hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, að þessi 0,1% regla muni falla úr gildi árið 2014 þegar samningstímanum lýkur. Það er skilningur nefndarinnar. Það að hv. þingmaður skuli gera jafnlítið úr því og hún gerði í sinni ræðu þykir mér leitt. Ég er undrandi yfir því og mér þykir það alger óþarfi. Það er skilningur okkar og niðurstaða nefndarinnar eftir ítarlega yfirferð og samráð við iðnaðarráðuneytið, að staðan árið 2014 verði þannig, alveg skýrt, að búið verður að breyta þessum aðalsamningi og þessi hafnar- og lóðasamningur falli úr gildi. Þá standa eftir lögin eins og þau verða og sömuleiðis auðvitað réttur Hafnarfjarðarbæjar og Alcans til að semja vilji menn fara aðrar leiðir en lögin segja til um.

Herra forseti. Það kann að vera rétt hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að ekki sé ágreiningur um staðreyndir. Málið bar einfaldlega ekki þannig að. Misvísandi gögn voru lögð fyrir nefndina trekk í trekk á þeim mörgu fundum sem voru haldnir vegna málsins. Það gafst í raun ekki tóm til að fá endanlega og skriflega eina niðurstöðu í málið. Þess vegna er notað orðalagið álit meiri hlutans, um skilning nefndarinnar að höfðu samráði við iðnaðarráðuneytið. Á sama fundi var dreift plaggi sem er undirritað af hafnarstjóra Hafnarfjarðarbæjar, Má Sveinbjörnssyni, dagsettu 12. júní, þar sem fram kemur sá skilningur að bæjarstjórn Hafnarfjarðar hafi ekki fjallað um málið. En sá skilningur er þar skriflegur að munað geti um 40 millj. kr., hér segir 39 millj. kr., eftir því hver afdrifin verða eftir árið 2014 á þessu 0,1% vörugjaldsákvæði. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan. Að sjálfsögðu hefði ríkið átt að leysa úr þessum ágreiningsefnum gagnvart sveitarfélaginu. Þetta eru annars vegar 100 millj. kr. en hins vegar getur munað 40 millj. á ári eftir árið 2014. Það leyfi ég mér, herra forseti, að kalla vanbúið, að koma með málið svona inn. Ég sé ekki, eftir allan þann drátt sem orðinn er, að það hefði skipt sköpum eða skaðað hagsmuni nokkurs aðila að málinu að geyma það fram til haustsins.

Virðulegi forseti. Við tökum fram í nefndaráliti meiri hlutans að skort hafi á samráð í öllu ferlinu. Um það er ekki deilt á milli okkar nefndarmanna og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður dregur fram, sem er hárrétt, bréf frá hafnarstjóra, Má Sveinbjörnssyni. Þar er deilumál sem við í nefndinni ræddum ítarlega um, þ.e. túlkun á hafnar- og lóðasamningnum og því hvað gerist eftir 2014. Það er akkúrat kjarni málsins. Þegar þetta álitamál kom upp fór nefndin af stað og reyndi að skoða hvað mundi gerast eftir 2014. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni. Þetta kom upp í nefndinni. Eftir yfirferð og eftir að hafa fengið að heyra frá Hafnarfjarðarbæ að það væri álitamál hvað gerðist eftir 2014 komumst við að þeirri niðurstöðu að þessi samningur mundi þá fallinn úr gildi og þar með 0,1% reglan.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður telur mig vera að búa til ágreining. Ég held að öllum megi vera ljóst að málið ber þannig að að á fundi nefndarinnar er kynnt það samráð sem haft var við iðnaðarráðuneytið, símleiðis vegna þess að starfsmenn þar voru erlendis, eins og ég segi, um hásumartímann, annars vegar um að það sé óhætt að trúa því að þetta falli niður á árinu 2014 og hins vegar lá þar fyrir það mat hafnarstjórans sem ég vil leyfa mér að lesa upp, með leyfi forseti: „Það lítur þannig út að eftir að samningstíminn rennur út 2014 muni 0,1% reglan halda gildi sínu um ókomin ár.“ Þetta stendur í þessu bréfi og lái mér hver sem vill þótt ég segi að málið beri ekki rétt að. Það hefði verið hægt að vinna það betur og spara málaþras fyrir Hafnarfjarðarbæ sem þarf núna væntanlega að sækja rétt sinn með tilraunum til áframhaldandi samninga og jafnvel fyrir dómi varðandi gildistímann og síðan aftur til Alcans og jafnvel þeirra sem það kunna að eiga á árinu 2014 að breyta þessum samningi. Ég tel að það eigi ekki að láta mál bera að með þessum hætti, allra síst þegar það er upplýst að beiðnin kom fram 23. maí 2003 og 2–3 mánuðir í viðbót, fram til haustþings, hefðu ekki skipt sköpum fyrir afgreiðslu málsins en hefði getað létt þessari óvissu. Í nefndarálitinu hefði getað staðið að nefndin „væri þess fullviss“ og að nefndin „hefði fengið staðfest“ í stað þess að hér stendur að það sé „skilningur nefndarinnar“. Í þessu er afstaða mín fólgin, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs í umræðunni um frumvarp til laga um lagagildi viðaukasamnings milli íslenska ríkisins og Alcans sem snýr að skattalegri meðferð fyrirtækisins. Eins og fram hefur komið í umræðunni hafa skattamál fyrirtækisins verið sérstök að því leytinu til að um þau hefur verið fjallað í sérstökum samningi sem upprunalega var gerður fyrir rúmum 40 árum þegar fyrirtækið eða forveri þess hóf starfsemi hér á landi. Í stað þess að greiða gjöld samkvæmt almennum íslenskum skattalögum hefur fyrirtækið greitt sérstakt framleiðslugjald. Í samningum þess við íslenska ríkið hefur frá upphafi verið ákvæði þess efnis að fyrirtækið geti, ef það svo kýs, óskað eftir því að breyta þessu fyrirkomulagi þannig að um það gildi almenn íslensk skattalög. Fyrirtækið ákvað eins og kunnugt er árið 2003 að nýta sér þetta ákvæði og hófu samningsaðilar þá viðræður sem lauk með viðaukasamningi þeim sem við munum væntanlega lögfesta síðar í dag. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu og tel að öll meginefnisatriði hennar séu komin fram. Ég vek samt athygli á því sem ég tel vera stóru fréttina í þessu máli, og er mjög gleðileg að mínum dómi, þá að fyrirtæki eins og Alcan sem getur rekið fyrirtæki sitt hvar sem er í heiminum sjái sér hag í því að láta af hendi sérsamninga til 40 ára til að fara yfir í almennt íslenskt skattaumhverfi. Fyrirtækið tekur ekki þá ákvörðun nema vegna þess að íslenskt skattaumhverfi er á heimsmælikvarða eftir þær gagngeru breytingar sem gerðar hafa verið á því á undanförnum árum. Þær breytingar urðu hins vegar ekki af sjálfu sér, heldur voru þær afrakstur pólitískrar hugmyndafræði og markvissrar stefnumótunar sem oft hefur verið tekist á um, sérstaklega í þessum sal. Stefna um lækkun skatta á einstaklinga og fyrirtæki og einföldun kerfisins alls hefur skilað ótvíræðum árangri og verið sannkölluð innspýting fyrir íslenskt atvinnulíf. Það sést vel á því hvernig skatttekjur ríkisins hafa stóraukist frá því að skatthlutfallið var lækkað á sínum tíma úr 30% niður í 18%. Hæstv. forsætisráðherra sagði eftirfarandi í ræðu á viðskiptaþingi Viðskiptaráðs Íslands í vor, með leyfi forseta: „Jákvæð reynsla okkar af skattbreytingum á undanförnum árum styrkir mig í þeirri trú að ef við göngum enn lengra í þessum efnum munum við ná meiri árangri við að byggja hér upp öflug fyrirtæki sem aftur skila miklum skatttekjum. Við eigum ekki að vera í samkeppni við skattaparadísir um illa fengið fé. En íslensk stjórnvöld eiga að setja sér það markmið að vera með eitt samkeppnishæfasta skattaumhverfi í heimi og ganga helst aldrei skemur en samkeppnisþjóðir okkar í umbótum. Ef við náum árangri í að laða hingað fjármagn skjótum við sterkari stoðum undir hinn opinbera rekstur og tryggjum öflugt velferðarkerfi þjóðarinnar.“ Ég tek heils hugar undir þessi orð hæstv. forsætisráðherra og hvet okkur öll sem hér erum til að halda áfram á þessari braut og tryggja að hér verði áfram samkeppnisfært umhverfi fyrir fyrirtækin í landinu til að starfa í. Þannig náum við að halda í góð og öflug fyrirtæki eins og það sem hér er til umfjöllunar í dag en náum vonandi einnig fleiri slíkum hingað til lands til hagsbóta fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi þess skrefs að létta af öllum sérreglum og sérákvæðum í fyrirtækjarekstri þannig að eitt megi yfir alla ganga. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi þess. Ástæðan fyrir því að Alcan kýs að fara inn í þetta umhverfi núna eða fór fram á það fyrir fjórum árum er væntanlega sú að fyrirtækið sér sér hag í því enda kemur fram í fylgiskjali frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að ríkið þarf að endurgreiða að því er mér sýnist í fljótu bragði um 200 millj. kr. til Alcans fyrir hvert það ár sem liðið er frá því að þetta kom fram. Ég nefndi við 1. umr. að það er fleira en skattskil fyrirtækis af þessum toga sem skiptir máli. Það sem skiptir höfuðmáli er raforkuverðið og raforkusamningurinn og ég spyr hv. þingmann eins og ég spurði við 1. umr.: Er hún mér sammála um að þar eigi líka að vera skýrar og ljósar reglur og allt uppi á borði? Í fyrsta samningi ríkisins við Alusuisse frá 1967 hvíldi engin leynd yfir raforkuverðinu. Hún var fyrst tekin upp 1995 eða 1996. Ég hvet hv. þingmann til að styðja viðleitni okkar vinstri grænna í að létta hulunni af raforkuverði til stóriðju á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég er afar ánægð með það að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir skuli vera mér sammála um það að afnám sérreglna fyrir fyrirtæki sé til bóta og fagna því að við séum sammála um það. Varðandi afnám leyndar á orkusamningi er ég ekki alveg eins sammála hv. þingmanni. Ég tel þau rök að þarna sé um að ræða viðskiptasamninga fyrirtækja sem eru í samkeppni hvert við annað vega þyngra en þau rök sem þingmaðurinn nefndi.

Virðulegi forseti. Ég ætla örlítið að blanda mér í umræðuna og lengja hana því að hér er búið að segja ýmislegt í framhaldi af viðamikilli umræðu sem við áttum sl. fimmtudag, í 1. umr. um þetta mál. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég er ánægður með hvað hv. 11. þm. Reykv. s., Álfheiður Ingadóttir, er orðinn mikill talsmaður Hafnarfjarðarbæjar í málunum og hvernig hún í raun ber mál sitt fram í þessum efnum. Ég hef bent á að menn þurfi að gæta þess á Alþingi að tala vel til sveitarfélaganna og horfa á að tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga sé mál sem þurfi að taka upp. Ég geri mér grein fyrir að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er væntanlega að vísa til þess í umfjöllun sinni að þetta mál sé þannig vaxið að það tengist tekjuauka eða tekjubreytingu sveitarfélagsins Hafnarfjarðarbæjar. Þar af leiðandi get ég tekið undir ýmislegt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur sagt í ræðu sinni en ég ætla hins vegar ekki að fara yfir þá hluti heldur vísa til nokkurra atriða sem ég benti á síðasta fimmtudag. Að vísu var umræðan þá mjög víðfeðm, eins og kom kannski fram í andsvörum áðan, að farið var að tala um orkusamninga og umhverfismál, orkufyrirtæki og stóriðju vítt og breitt um landið. Það er skemmtilegt til þess að hugsa að dagsetningin, þ.e. árið 2014, er nákvæmlega sú sama og gildistaka á núverandi samningum sem álverið í Straumsvík hefur við Landsvirkjun varðandi núverandi framleiðslu. Það má því kannski segja að öll sú umræða sem verið hefur í morgun segir okkur að menn horfi til þess að álverið í Straumsvík verði með starfsemi sína í Hafnarfirði ekki bara fyrir 2014 heldur líka eftir 2014 þar sem áherslan er á að búið sé að semja um ákveðin atriði er lúta að hafnarstjórn og hafnarmannvirkjunum eftir þann tíma, enda hef ég fulla trú á að álverið í Straumsvík muni ganga inn í það fyrirkomulag sem nefndarálit meiri hluta iðnaðarnefndar gerir ráð fyrir, þ.e. að eftir 2014 verði hægt að taka upp nýjan samning og/eða þá að menn gangi einfaldlega inn í gjaldskrárákvæði Hafnarfjarðarhafnar á þeim tíma. Vandamálið kannski við þetta mál frá því að það birtist fyrst - og er rétt að geta þess að það voru forsvarsmenn álversins í Straumsvík sem vöktu á því athygli í kjölfarið af skattbreytingum sem urðu á meðal fyrirtækja í landinu og ýttu af stað öðru máli sem tengist sveitarfélögunum, svo ég víki að því og hef vikið að því, en það er fjölgun einkahlutafélaga hér á landi sem er mjög af hinu góða. Sveitarfélögin hafa hins vegar talið að í þeirri gríðarlegu fjölgun hafi þau borið svolítið skarðan hlut frá borði má segja í sköttum þannig að útsvar sem þó hefur hækkað á milli ára líkt og skattar af fyrirtækjum, útsvarsgreiðslur frá einstaka aðilum, séu lægri en ella ef við hefðum verið í hinu gamla umhverfi. Ég held að þetta sé atriði og ég finn fyrir því á þinginu að þetta eru atriði sem menn vilja skoða í alvöru og hætta í sjálfu sér að ræða um það heldur að líta frekar á það þannig að tekjustofnar sveitarfélaganna styrkist. Ég tek alveg undir að það var má segja gleðiefni og þjóðþrifamál að fara fram með umræddar skattbreytingar á sínum tíma gagnvart íslenskum fyrirtækjum. Ég fann fyrir því á þeim tíma hversu mikið það skipti máli. Það skipti miklu máli að búa það umhverfi til fyrir fyrirtæki hér á landi að þau gætu starfað til jafns við aðra því að við erum þó að horfa á þetta í alþjóðlegu samhengi. Þetta hefur þýtt að ýmis fyrirtæki sem voru að hugsa um að flytja starfsemi sína úr landi hafa haldið henni uppi hér á landi og það hefur orðið þó nokkuð mikill vöxtur í atvinnulífinu á undanförnum árum og þarf enginn að deila um slíkt. Það sem hins vegar gerðist var að forsvarsmenn álversins í Straumsvík settust niður við reiknilíkanið sitt og sáu einfaldlega að sú samkeppni sem þeir voru komnir í við önnur álfyrirtæki hér á landi, miðað við það skattaumhverfi sem þeim var boðið, leiddi til þess að þeir voru bundnir við það í samningnum að bera skarðan hlut frá borði. Þess vegna lýstu þeir því yfir strax þegar umræddar skattbreytingar fóru í gegn, að þeir mundu sækjast eftir því að taka upp samninginn. Það var gert strax 2001–2002. Þá hófst vinna hjá Hafnarfjarðarbæ að meta allar fasteignir álversins í Straumsvík. Það var gríðarlega mikil vinna því það var eitt af lykilatriðunum að ef álverið færi inn í íslenskt skattaumhverfi mundi það um leið fara að borga fasteignaskatta til Hafnarfjarðarbæjar og hætta að greiða svokallað framleiðslugjald. Þessi vinna var á endapunkti á haustdögum árið 2002 og álverið var ekki sátt við niðurstöðu fasteignamatsins og kærði það til yfirfasteignamatsnefndar en á vordögum 2003 sættist álverið á niðurstöðuna, enda í raun ekki annað hægt. Og eins og komið hefur fram í umræðum óskuðu þeir eftir því formlega í maí 2003 að fara inn í nýtt íslenskt skattaumhverfi - eða ekki nýtt, í raun og veru það umhverfi sem önnur álfyrirtæki og önnur fyrirtæki eru í. Síðan má segja að sá tími sem hefur liðið frá maí 2003 til dagsins í dag sé allt of langur miðað við þetta verkefni og það hefur auðvitað ýmislegt þvælst þarna inn á milli. Það urðu m.a. eigendaskipti í álverinu á sama tíma og önnur stór verkefni sem álverið vann að sem voru sett á forgangslistann. Hafnarfjarðarbær stóð í þeirri meiningu að hann mundi koma að þessari samningsgerð á einn eða annan hátt. Taka má undir ýmislegt sem sagt hefur verið í umræðunni, t.d. að samningstæknin gekk út á það að halda Hafnarfjarðarbæ upplýstum um það sem var að gerast en ekki það að vera beinn samningsaðili, enda er frumvarpið sem hér er til umræðu um viðaukasamninginn, þetta er tvíhliða samningur. Hafnarfjarðarbær á ekki beina aðild að samningnum. Niðurstaða mín í málinu er því einfaldlega sú að það hefði mátt vera víðtækara samráð. Eins og kom fram hjá hæstv. viðskiptaráðherra í morgun var viðamikið samráð þegar verið var að vinna lög um verðbréfaviðskipti, kauphallir og fjármálafyrirtæki, en víðtækara samráð hefði mátt vera í þessum efnum. Hins vegar eins og ég sagði áðan verðum við að horfa til þess að umræddur viðaukasamningur er á milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings Switzerland um álbræðsluna í Straumsvík. Hafnarfjarðarbær er ekki beinn aðili að þeim samningi. Ég geri því fastlega ráð fyrir að þegar umrædd lög hafa tekið gildi muni sveitarfélagið Hafnarfjörður óska eftir, eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta, þar sem segir: „Fulltrúar Hafnarfjarðarbæjar sem komu fyrir nefndina greindu frá því að þeir mundu reyna að leita samninga við ríkið beint vegna greiðslna fyrir árið 2004.“ Þetta er í raun annað atriði sem ég vík að. Ég er einfaldlega að segja að ég hafi minni áhyggjur af þessu varðandi hafnarmálin en ég hef meiri áhyggjur af því sem ég nefndi og geri því fastlega ráð fyrir að Hafnarfjarðarbær muni, líkt eins og önnur sveitarfélög á Íslandi mundu líklegast gera, fara þess á leit við ríkið að endurgreiða þær tekjur sem sveitarfélagið hefur á beinan og óbeinan hátt misst vegna þess að gildistakan er ekki þann 1. janúar 2004 eins og bæjarfélagið stóð í trú um. Við skulum ekki gleyma því í umræðunni að ríkið er þá kannski ekki að missa neinn spón úr aski sínum að því leytinu til að við það, hv. þingmenn, að Alcan tekur ákvörðun um að semja um það 1. janúar 2005 hefur ríkið fengið vegna ársins 2004 hátt í 350 millj. kr. meira en ella. Þó að ríkið mundi ganga fram og ná samningum við Hafnarfjarðarbæ um greiðslu á vangoldnum fasteignagjöldum vegna 2004 eða einhvers konar mismununar, þá mun ríkið alltaf halda eftir um 200–250 milljónum. Það er trú mín að þeir aðilar af hálfu ríkisins sem munu fara fram með þetta verkefni og leita samninga við Hafnarfjarðarbæ munu gera það á sanngjarnan hátt og ég held að þetta mál endi farsællega. Ég vék örlítið að því í ræðu minni á fimmtudaginn, þriðja atriðinu í þessu máli, sem tengist má segja mengun og mengunarvörnum og er samningurinn um það frá 1966, þ.e. grunnsamningurinn. Mengunarvarnir álversins í Straumsvík hafa gerbreyst á þeim tíma og auðvitað batnað bæði varðandi flúor- og brennisteinstvíoxíð en á þeim tíma, árið 1966, var sett í lög svokallað svæði takmarkaðrar ábyrgðar. Það svæði takmarkaðrar ábyrgðar er lögfest eins og ég sagði í þessum samningi og það tryggir í raun og veru að álverið og starfsemi þess hefur takmarkaða ábyrgð gagnvart mengun á svæði sem umlykur álverið. Þetta svæði er nokkuð stærra en svokallað þynningarsvæði álversins en þynningarsvæðið er síðan fest í aðalskipulag Hafnarfjarðarbæjar. Hafnarfjarðarbær hefur lagt til við álverið og aðra að þessi tvö svæði séu sett í sömu línu, séu jafnstór að stærð þannig að þau kyssist í rauninni, og þar af leiðandi þarf á einhverjum tímapunkti, og ég vona að iðnaðarnefnd skoði það mál, að taka það upp á þingi að minnka þetta svæði takmarkaðrar ábyrgðar. Nú lá líka ljóst fyrir í deiliskipulagi sem nokkuð var til umræðu á vormánuðum og hv. þingmenn muna eftir enda kom það fram í umræðum á fimmtudaginn í síðustu viku, að umrætt deiliskipulag sem gerði ráð fyrir stækkuðu álveri í Straumsvík gerði ráð fyrir enn minna þynningarsvæði en nú er sýnt í aðalskipulagi Hafnarfjarðarbæjar. Ef það deiliskipulag hefði verið samþykkt eða farið til auglýsingar hefði komið enn ríkari krafa frá Hafnarfjarðarbæ gagnvart álverinu og ríkisstjórninni að svæði takmarkaðrar ábyrgðar mundi minnka sem því næmi. En ljóst er að umrætt þynningarsvæði verður a.m.k. ekki minnkað á næstunni vegna þess að deiliskipulagið náði ekki fram að ganga á þeim tíma, en þetta er þá líka verkefni sem við horfum fram á og við verðum að horfa á það að þegar umrætt svæði takmarkaðrar ábyrgðrar var sett í lög 1966 var viðhorf okkar til umhverfismála allt annað, auk þess sem tæknin við mengunarvarnir var allt önnur. Það skiptir því miklu máli fyrir sveitarfélagið að umrætt svæði verði minnkað en vissulega verðum við líka að horfa á það að fyrirtækið hefur ákveðinna hagsmuna að gæta og er auðvitað með þetta svæði lagabundið og þar af leiðandi þyrfti að taka þann samning upp líkt eins og hér er verið að gera. Ég mun greiða þessum lögum síðar í dag atkvæði mitt á jákvæðan hátt. Ég mun hins vegar gera grein fyrir atkvæði mínu en ég verð að gera það líklegast í styttra máli en ég hef gert núna. Ég vil sérstaklega taka undir ýmislegt sem hér hefur verið sagt, t.d. það sem hv. 9. þm. Suðvest., Ragnheiður E. Árnadóttir, nefndi, að vissulega er fagnaðarefni að Alcan, álverið í Straumsvík, sé að fara inn í íslenskt skattaumhverfi, sé að lækka í raun tekjuskattsprósentu sína úr 30% í 18%. Það er fagnaðarefni að fyrirtækið sækist eftir því að fara inn í sama umhverfi og önnur fyrirtæki því ef umhverfið væri ekki með þeim hætti þá hefði fyrirtækið líklegast ekki viljað taka samninginn upp. Á sama hátt má segja að hv. iðnaðarnefnd sé búin að ná niðurstöðu varðandi hafnarmálin og hvað verður um þau eftir 2014. Í þriðja lagi er nokkuð ljóst að Hafnarfjarðarbær hefur gert grein fyrir því að hann mun sækja um endurgreiðslu vegna ársins 2004 og ég hef farið yfir það að ég geri ekki ráð fyrir öðru en að þeir aðilar sem koma að því af hálfu ríkisins muni taka því jákvætt. Í fjórða lagi hef ég minnst á að næsta verkefni varðandi þessa samningsgerð sem á rætur að rekja til ársins 1966, er að taka upp svæði takmarkaðrar ábyrgðar og ná að minnka það til jafns við svokallað þynningarsvæði eins og það er sýnt í aðalskipulagi Hafnarfjarðar.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er líkast til síðasta jómfrúin á þessu sumarþingi,  Það hefur mikið farið fyrir því í umræðunni hér að hún kristallast í kringum sveitarfélagið Hafnarfjörð en hins vegar minna þeim orðum og áherslum sem í frumvarpinu eru sem lúta að því sem m.a. kom fram við 1. umr. málsins hjá hv. þingmönnum Sigurði Kára Kristjánssyni og Pétri H. Blöndal, sem hældu þessu frumvarpi í hástert, ekki síst fyrir það hversu skemmtileg staðfesting felst í frumvarpinu á því að íslenskum stjórnvöldum hefur á síðustu árum tekist að skapa fyrirtækjunum í landinu gott skattalegt umhverfi. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gekk jafnvel svo langt í gleði sinni að líta á frumvarp þetta sem vottorð um það að íslenskt atvinnulíf byggi við samkeppnisfærar skatta- og eftirlitsreglur líkt og best gerðist í veröldinni og ég tek heils hugar undir þau orð hans. Í áratugi hefur álbræðslan í Straumsvík verið undanþegin íslenskum lögum varðandi ýmis ákvæði sem á sama tíma hafa íþyngt íslenskum hlutafélögum. Nú ber svo við að Alcan óskar eftir því að losna undan samningsbundnum ívilnunum vegna álversins í Straumsvík og vill fá að starfa í sama skattalega umhverfi og önnur fyrirtæki á Íslandi. Því ber að fagna að hið almenna skattalega umhverfi sé orðið eftirsóttara en skattlagning á sérkjörum. Á síðustu árum hafa íslensk fyrirtæki verið í harðnandi samkeppni við erlend fyrirtæki, bæði hér heima og heiman, og því er brýn þörf á að skattaumhverfi okkar sé hvort tveggja í senn stöðugt og örvi jafnframt atvinnulífið til frekari sóknar. Frumvarpið mun vissulega létta útgjöldum sem áður gengu til ríkissjóðs af álverinu í Straumsvík en að sama skapi fær fyrirtækið þá aukið svigrúm til athafna. Sömuleiðis má gera ráð fyrir því að vinir Hafnarfjarðar um allt land muni einnig kætast við samþykkt og afgreiðslu þessa frumvarps. Fasteignaskattar af húseignum álverksmiðjunnar verða lagðir á og innheimtir og í bæjarsjóð þeirra Hafnfirðinga munu greiðslur vegna þessa aukast um u.þ.b. 100 millj. kr. á ári. Mér segir svo hugur að væntanlega verði bæjarfulltrúar í Hafnarfirði ekki í vandræðum með ráðstöfun á þessum viðbótartekjum til hagsbóta fyrir umbjóðendur sína. Hitt er svo aftur annað mál hvernig þeir samningar sem eru grunnur þessa frumvarps hafa gengið. Eitt atriði vil ég þó nefna sérstaklega hér. Það er ljóst af viðtölum við gesti sem mættu á fund hv. iðnaðarnefndar við yfirferð málsins að bæjarstjórn Hafnarfjarðar þykir samráð við sveitarstjórnina hafa verið í lágmarki og er ástæða til að beina þeim eindregnu tilmælum til þeirra ríkisstofnana sem koma að vinnslu mála sem þessara að virða rétt sveitarstjórna til samningsgerðar varðandi verkefni og tekjustofna þeirra. Í máli sem þessu er bæði eðlilegt og sjálfsagt að sveitarfélagið sé frá upphafi samningaviðræðna fullgildur þátttakandi í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem í húfi eru fyrir Hafnarfjarðarbæ. Að lokum, virðulegi forseti, get ég ekki látið hjá líða að nefna áður en ég geng út í sumarið, ekki lengur jómfrú á hinu háa Alþingi, að upplifun mín á störfum þingsins á þessu sumarþingi hefur verið nokkuð einkennileg. Mér hefur þótt með ólíkindum oft og tíðum hversu þingmenn fara vítt um völl í umræðum um einstök mál. Af þessum stuttu kynnum hef ég sannfærst um gildi þeirra orða sem hæstv. forseti flutti þingheimi við upphaf sumarþings og lutu að því að koma betri skipan á störf og skipulag þingstarfa.

Virðulegi forseti. Ég óska hv. 1. þm. Norðaust., Kristjáni Þór Júlíussyni, til hamingju með jómfrúrræðu sína og fagna því sem kom fram í orðum hans um þann stuðning sem Hafnarfjarðarbær og þeir sem þar búa mega eiga von á varðandi það að klára þetta mál allt til enda. Enda hef ég fundið fyrir því í umræðunni að það er ríkur stuðningur við það mál líkt og ég kom hér að áðan. Ég vil hins vegar víkja að þeim orðum hans í ræðunni sem lúta að skattaumhverfi íslenskra fyrirtækja og þeim tímamótum sem urðu í því rétt upp úr síðustu aldamótum. Ég skildi það svo, og vil þá fá það staðfest, að hv. þingmaður hafi verið sammála mér í því að það væri líka stórt verkefni sem biði okkar á hinu háa Alþingi við að taka upp umræður um tekjustofna sveitarfélaga og verkefnaflutning og að tekjustofnar sveitarfélaga eða tekjur þeirra hefðu á óbeinan hátt rýrnað þó að þær hafi aukist á umliðnum árum í kjölfar breytinganna. Ég hjó eftir þessu í ræðu hans sem var um margt góð, og líklega sú besta sem hann hefur flutt hingað til á þinginu, en ég vildi fá það staðfest að það væri fullur skilningur okkar á milli í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka þann heiður sem hv. þm. Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar, sýnir þeim sem hér stendur að kalla eftir andsvari við það sem ég hafði fram að færa. Hann vekur hér að sjálfsögðu máls á ágætu og mjög mikilvægu umræðuefni í málefnum sveitarfélaga og samstarfi þeirra við ríkið. Á sama hátt og ég geri ráð fyrir að forseti bæjarstjórnar Hafnarfjarðar, Gunnar Svavarsson, vilji eiga þessar viðræður við forseta bæjarstjórnar Akureyrar, sem heitir Kristján Þór Júlíusson, þá dreg ég ekki í efa að varaformaður og formaður í hv. fjárlaganefnd muni eiga góða viðræðu og mjög efnismikla og árangursríka á komandi vetri um álitaefni í tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir sjónarmið mín í þessu máli, bæði á fimmtudaginn og í morgun. Ég ítreka að umræddur samningur er tvíhliða samningur, annars vegar á milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings, en Hafnarfjarðarbær á eftir að sækja ákveðin atriði til ríkisins eins og kemur fram í nefndaráliti. Ég styð þetta frumvarp og vísa að öðru leyti til þess sem ég sagt í umræðu um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að ég telji þetta mál vanbúið. Ég tel mjög mikilvægt að standa fast á rétti sveitarfélaga í stóru og smáu til þess að halda utan um tekjustofna sína gagnvart ríkinu og ég tel að þess hafi ekki verið nógsamlega gætt í þessu máli. Ég sit því hjá við atkvæðagreiðsluna.