Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan fjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Vefritið Pressan greinir frá því að til hafi staðið í nóvember árið 2008 af hálfu nýja Kaupþings, sem nú heitir Arion banki, að ráðast í almennar aðgerðir til að taka á skuldavanda heimila sem menn töldu þá þegar vera mjög aðkallandi. Hins vegar hafi borist skilaboð frá stjórnvöldum á þeim tíma til stjórnar bankans um að það væri pólitískt óæskilegt að ráðist yrði í slíkar aðgerðir. Þekkir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra til þessa máls eða sér hann ástæðu til að grafast fyrir um það og hver er afstaða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra til almennra aðgerða í skuldamálum núna? Tekur hann undir það með þingflokki framsóknarmanna að það sé löngu orðið tímabært að menn fari að huga að skuldamálum heimilanna á almennum nótum eða með almennum aðgerðum, enda hafi sýnt sig nú þegar, eins og reyndar var bent á fyrir tveimur árum, að þær sértæku aðgerðir sem lagt var upp með hafi ekki gengið upp. Meðal annars hefur hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir lýst því yfir í viðtali að hluti af þeim lögum sem hæstv. ráðherra setti til að taka á þessum vanda hafi ekki dugað til. Getur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tekið undir það að við sjáum nú þegar að almennar aðgerðir í skuldamálum heimila og raunar fyrirtækja líka séu óhjákvæmilegar?

Virðulegi forseti. Ég las þessa frétt á vefritinu Pressunni í dag og get ekki skilið hana þannig að starfsmenn Kaupþings á þeim tíma hafi verið að stinga upp á almennum aðgerðum til skuldaleiðréttinga öðrum en þeim að færa skuldabyrði niður í 80–110% af verðmæti eigna og að þeir sem hefðu orðið fyrir miklu tekjufalli gætu greitt eins og þeir gætu komist af með með því að greiða í samræmi við getu í tvö ár. Við lögfestum í mars 2008 þá meginreglu að skuldir bæri að skrifa niður í 80–110% af verðmæti eigna með því að lögfesta greiðsluaðlögunarlögin þá og við lögfestum líka lög um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðlána sem fólu í sér að fólk gæti greitt í allt að fimm ár í samræmi við getu ef það hefði orðið fyrir tekjufalli. Haustið 2009 styrktum við lagagrundvöllinn enn frekar að þessu leyti og mæltum fyrir um við fjármálakerfið að laga ætti greiðslubyrði fólks að greiðslugetu og veðrými eigna þannig að það hafa verið alveg skýr skilaboð frá löggjafanum að þessu leyti. Það er hins vegar áhyggjuefni hversu seint hefur gengið í bankakerfinu að vinna í samræmi við þessi skýru fyrirmæli. Við munum auðvitað reyna að leita leiða til að ryðja þeim hindrunum úr vegi og erum í samræðum við bankana um það akkúrat núna. Ég get því ekki lesið að í þessu felist einhver yfirlýsing um almennar niðurfellingar skulda á þessum tíma. Að því er varðar almenna niðurfellingu skulda hef ég lengi verið þeirrar skoðunar að ef menn geta sýnt fram á leiðir til að láta það gerast án stórfelldra eignatilfærslna í landinu, án þess að við séum að flytja byrði frá einum hópi þjóðfélagsþegna á annan og án þess að ríkissjóður þurfi að bera af því miklar byrðar, þá er ég alveg til viðræðu um það ef um það getur orðið samfélagsleg sátt.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. ráðherra skuli vera reiðubúinn til að ræða þessi mál ef hægt er að sýna fram á að þetta sé efnahagslega framkvæmanlegt, en það var einmitt gert fyrir hátt í tveimur árum síðan þegar þetta var allt útlistað með hætti sem síðan hefur sannað gildi sitt. Það hefur komið á daginn eitt atriðið af öðru sem bent var á, til að mynda hversu miklar afskriftir voru færðar þegar lán voru flutt milli gömlu bankanna og þeirra nýju. Þessar afskriftir hafa ekki verið látnar ganga áfram til þeirra sem skulda heldur notaðar til að ná fram alveg ótrúlega miklum hagnaði hinna nýju banka eftir hrunið svo leiðirnar eru til staðar. Vandamálið hefur hins vegar verið það að ríkisstjórnin hefur ekki verið tilbúin til að skoða þær. Ráðherrar tóku sér t.d. ekki langan tíma til að skoða tillögur um almenna skuldaleiðréttingu þegar þær komu frá Framsóknarflokki í febrúar í fyrra en voru tilbúnir strax daginn eftir til að fordæma þær tillögur. Er hæstv. ráðherra sem sé tilbúinn til að skoða málið upp á nýtt?

Virðulegi forseti. Það er efnahagslega afskaplega brýnt að bankakerfið skili því svigrúmi sem það hefur til fyrirtækja í landinu og til heimila í landinu með því að lækka skuldir sem er óraunsætt að innheimta. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir að það er vissulega hætta á því að bankakerfið geri það ekki heldur sitji einfaldlega og skili þessum ávinningi ekki til efnahagslífsins. Við eigum allt undir því í efnahagslegri endurreisn að fyrirtækin fái fast land undir fætur og heimilin líka. Það er grundvallaratriði að bankakerfið skili öllu því svigrúmi sem bankakerfið hefur til fyrirtækja og heimila. Það verður að gerast hratt og að því vinnum við nú. Ég legg á það áherslu að ef menn finna eitthvert annað svigrúm, frekara svigrúm til að mæta heimilum í landinu með öðrum og ríkari hætti með almennum niðurfellingum 

Hæstv. forseti. Hér ræddu þingmenn og hæstv. ráðherra um almenna skuldaniðurfellingu eða skuldaaðlögun. Ég vildi spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um sértæku skuldaaðlögunina í ljósi skýrslu sem nú hefur verið greint frá að komin er frá sérstakri eftirlitsnefnd um það efni. Það er ýmislegt forvitnilegt og athyglisvert í niðurstöðum hennar. Fyrst ber að nefna það sem komið var inn á áðan um hversu fáir einstaklingar hafa nýtt sér þau úrræði sem í boði eru að þessu leyti. Kunna að vera fyrir því ýmsar skýringar sem að sumu leyti er greint frá í skýrslunni. Hins vegar vekur líka athygli það sem snýr að fyrirtækjunum þar sem augljóslega er um að ræða mjög miklar afskriftir til tiltölulega fárra fyrirtækja. Af því tilefni vildi ég spyrja ráðherra hvort hann telji það fyrirkomulag sem sett var upp varðandi fyrrnefnda eftirlitsnefnd og skýrslugjöf hennar nægilegt eða fullnægjandi til að draga úr þeirri miklu tortryggni sem er í samfélaginu, bæði í viðskiptalífinu og líka úti í þjóðfélaginu, varðandi meðhöndlun bankanna á skuldamálum einstakra fyrirtækja, vegna þess að bæði hafa sjónarmið heyrst frá almenningi og eins frá samkeppnisaðilum þeirra fyrirtækja sem farið hafa í gegnum ferli af þessu tagi að jafnræðis sé ekki gætt og gagnsæi skorti að þessu leyti. Ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvert viðhorf hans er, hvort hugsanlega þurfi að breyta fyrirkomulaginu að einhverju leyti og hvort umrædd skýrsla gefi tilefni til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Vissulega er það svo að skýrslan bendir til þess að það sé áhyggjuefni hversu fá fyrirtæki og einstaklingar hafa farið í gegnum sértæka skuldaaðlögun. Það eru skýringar á báðum endum og við þurfum að vinna á þeim hindrunum sem þar eru í vegi. Við sjáum að geta aðila til að takast á við þetta verkefni hefur verið misjöfn en síðan verðum við líka að horfast í augu við að það er rótgróinn þankagangur sem er vandamál í bankakerfinu og í dómskerfinu að það sé á einhvern hátt ámælisvert að lækka skuldastöðu þegar fólk og fyrirtæki geta ekki staðið undir henni. Við höfum þá hefð að setja fyrirtæki og fólk í þrot en ekki að horfast í augu við staðreyndir og lækka skuldir áður en kemur að þrotameðferð. Það er hugmyndafræðileg breyting sem þarf að eiga sér stað. Hún er mjög mikilvæg fyrir okkur vegna þess að við eigum mikið undir því að það takist að ýta atvinnulífinu af stað og heimilin fái fast land undir fætur án þess að allir þurfi að fara í þrot. Ég er með í vinnslu núna breytingar á samkomulaginu hvað varðar minni fyrirtækin sérstaklega þannig að þau fari hraðar í gegn því að það skiptir mjög miklu máli að þau komist hratt og örugglega í gegn. Ég held að það hafi verið nokkuð skökk áhersla að byrja á stóru fyrirtækjunum. Ég held að það skipti miklu máli að hleypa í gegn hinum mikla fjölda lítilla og meðalstórra fyrirtækja þannig að þau fái fast land undir fætur, ég held að það sé afskaplega mikilvægt. Við verðum síðan að sjá eftirlitsnefndinni fyrir aðstæðum til að starfa. Ég er ánægður með skýrsluna, mér finnst hún gefa raunsæja og heildstæða mynd af því sem er á seyði. Auðvitað vildi ég að það hefðu verið fleiri fréttir og meiri fréttir að segja en við erum að vinna í því að taka á þeim vandamálum sem hafa komið upp í meðferð 

Hæstv. forseti. Í framhaldi af þessu vildi ég spyrja hæstv. ráðherra aðeins nánar út í það sem ég vék að í lok minnar fyrri ræðu, um sjónarmið um jafnræði, samkeppni og gagnsæi vegna þess að þegar maður les þessa skýrslu eða fréttir af henni - ég hef nú ekki komist til að lesa hana spjaldanna á milli - finnst manni skorta nokkuð á að upplýsingar séu uppi á borði og aðgengilegar. Bæði virðist nefndin ekki hafa fengið allar þær upplýsingar sem hún óskaði eftir frá fjármálafyrirtækjunum og eins eru ekki birtar nákvæmar upplýsingar um t.d. afskriftir eða skuldaaðlögun í einstökum tilvikum. Það kunna að vera fyrir því ákveðin rök en ég velti samt fyrir mér hvort hægt sé að gera betur í því að draga úr réttmætri tortryggni sem er í samfélaginu, bæði í atvinnulífinu og eins 

Virðulegi forseti. Stærsta hagsmunamál okkar allra, stærsta hagsmunamál samkeppnisaðila í atvinnulífinu er að þetta gerist hratt. Löggjafinn samþykkti í október í fyrra, það er ár síðan, að það ætti að fella niður skuldir umfram greiðslugetu og verðmæti fyrirtækja. Það hefur ekki verið gert og þar stendur hnífurinn í kúnni. Við verðum líka að tryggja samkeppnisaðstæður með því að gera þær kröfur til bankanna að þeir lúri ekki á fyrirtækjum, hangi ekki á þeim heldur taki þau inn, umbreyti þeim og komi þeim aftur út á markaðinn. Fyrirtæki sem starfa beint eða óbeint í skjóli banka og njóta beint eða óbeint fyrirgreiðslu þeirra eru hættuleg á samkeppnismarkaði. Þau geta gert hluti sem aðrir geta ekki sem vinna á markaðsforsendum. Þess vegna eigum við öll alveg afskaplega mikið undir því að þetta gerist hratt. Ég tek vel í það sem hv. þingmaður nefnir hér, um hvort styrkja þurfi heimildir eftirlitsnefndarinnar. Ég á von á því að vera með á frumvarpi um gengislánin, ákvæði sem styrkja 

Frú forseti. Fyrir allnokkru, nánar tiltekið þann 26. maí 2010, sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum svokallað áminningarbréf vegna Icesave-málsins. Þessu áminningarbréfi hefur ekki verið svarað af hálfu ríkisstjórnarinnar svo vitað sé. Þingið hefur ekki verið upplýst um það hvort stofnuninni verði svarað, hvenær og þá hvernig. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvernig ríkisstjórnin hyggist bregðast við þessu áminningarbréfi. Það er þó annað mál sem vekur líka athygli og í rauninni sérstaka athygli í tengslum við Icesave-málið. Ríkisstjórnin hefur undirritað viljayfirlýsingu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og eins og menn vita hafa ráðherrar í þessari ríkisstjórn ekki haft mikla trú á því að það gagnist hagsmunum Íslendinga að fara með Icesave-málið fyrir dómstóla. Þegar viljayfirlýsingin er hins vegar lesin og sérstaklega svokallað „Staff Report“ kemur fram á bls. 4 að Icesave-málið sé sannarlega til meðferðar hjá Eftirlitsstofnun EFTA en gert sé ráð fyrir því að ágreiningurinn í Icesave-málinu verði til lykta leiddur fyrir EFTA-dómstólnum. Þetta eru töluverð tíðindi, a.m.k. í mínum huga, vegna þess að ég kannast ekki við það að Alþingi Íslendinga hafi verið gert kunnugt um þessi áform ríkisstjórnarinnar og þau eru í rauninni í töluverðu ósamræmi við fyrri yfirlýsingar í þessum málum. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra 

Frú forseti. Samskiptin við ESA á þessu sviði eru reyndar undir efnahags- og viðskiptaráðherra, það verður hann sem svarar, en fjármálaráðuneytið fylgist eðli málsins samkvæmt vel með þeirri vinnu og leggur sitt af mörkum í hana vegna tengslanna við að sjálfsögðu Icesave-málið. Tíminn hefur verið notaður vel til að undirbúa svör og málsvörn Íslands. Síðsumars var óskað eftir lengri fresti til ESA og hann fékkst. Hann er reyndar liðinn nú en það er í góðu samráði við ESA engu að síður að svör hafa ekki enn verið send. Tíminn er notaður til að fullbúa eftir atvikum svörin og málsvörn Íslands. Orðalag það sem hv. þingmaður vitnar til úr starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er ekki nákvæmt í þessum efnum og beinlínis í mótsögn ef það er betur skoðað. Það hafa verið samskipti í gangi milli aðila í svonefndri Icesave-deilu eins og hv. þingmönnum er kunnugt og þeim dyrum hefur ekki verið lokað að lausn finnist á því máli með samkomulagi þannig að stjórnvöld hafa enga ákvörðun tekið um að vísa þessu máli til ESA-dómstólsins heldur er beðið eftir að niðurstaða fáist í það hvort samningslausn finnist á málinu. Þetta er bæði ESA og öðrum aðilum kunnugt þannig að sú staða sem uppi er í málinu er í fullu samráði milli aðila að þessu leyti. Haft var samband við formann utanríkismálanefndar og boðað að svörin yrðu kynnt þar áður en þau yrðu send, að sjálfsögðu, og það mun verða gert komi til þess að þau verði send einhvern tíma á næstunni. Það verður ekki gert án einhvers undangengins fyrirvara þannig að þá verður farið að því vinnulagi sem ákveðið var. Í stóru utanríkispólitísku máli af þessu tagi verða að sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Ástæðan fyrir því að ég spyr hann þeirra spurninga sem ég varpaði hér fram er einfaldlega sú að hann undirritar sem fjármálaráðherra, ásamt reyndar fleiri hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni, viljayfirlýsinguna við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er því eðlilegt að ræða þessi mál við hæstv. ráðherra. Ég get ekki verið sammála hæstv. ráðherra um að orðalag það sem fram kemur í þessari skýrslu, „Staff Report“, sé óskýrt og í einhverri mótsögn. Því er þar bara lýst hreint og klárt að málið sé til meðferðar hjá Eftirlitsstofnun EFTA en að ráð sé gert fyrir því að deilan verði leidd til lykta fyrir EFTA-dómstólnum. Þetta getur ekki verið skýrara. Þegar maður fær þessi gögn í hendurnar er eðlilegt að maður spyrji hvort ríkisstjórnin hafi skipt um skoðun og vilji fara með málið fyrir dómstóla. 

Frú forseti. Í sambandi við þær yfirlýsingar eða þá texta sem er að finna í samstarfsyfirlýsingunum  Það sem ég á við um að gögn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum séu misvísandi í þessum efnum er alveg rétt að það mætti ráða af orðalagi í starfsmannaskýrslunni að einhver niðurstaða lægi fyrir um að málið fari fyrir EFTA-dómstólinn en það er enn ekki svo. Annars staðar í sömu gögnum 

Virðulegi forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. umhverfisráðherra og ræða tengsl skipulagsmála, stöðvun og seinkun framkvæmda sem verða til vegna þess að skipulagsmál dragast um of og hafa gjarnan gert í ráðuneyti hæstv. ráðherra. Mig langar að ræða sem sagt tengsl þessarar seinkunar og stöðvunar á framkvæmdum við fjárlög sem mun náttúrlega þýða að minni tekjur verða til í samfélaginu og þar af leiðandi minni skatttekjur og það mun þýða aukinn niðurskurð. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort ráðherrann átti sig á þessu samhengi og hvort ráðherrann mundi við þær ígrundanir tengja það við athafnir sínar til að mynda í seinkun á staðfestingu á aðalskipulagi Flóahrepps sem hefur beðið staðfestingar í eitt og hálft ár, hefur farið til héraðsdóms og er nú áfrýjað til Hæstaréttar þrátt fyrir að við séum búin að breyta skipulagslögum og tryggja að búið er að ganga frá því í þingsal sem var ágreiningsefnið satt best að segja, þ.e. hver greiði kostnaðinn af skipulaginu. Þá langar mig einnig að spyrja hæstv. ráðherra hverju það sæti að aðalskipulag Mýrdalshrepps skuli sitja inni síðan í byrjun maí í ráðuneytinu, þar með aðgerðir er tengjast sjóvarnargarði. Til eru fjármunir sem ríkið hefur sett til verksins, aðilar heima fyrir bíða, sumir í ofvæni eftir að fara í framkvæmdir, aðrir í talsverðum ótta um að veðurfar breytist og að byggðinni geti verið ógnað í Mýrdalnum af sandfoki og sjógangi. Þess vegna langar mig að spyrja hvort 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda ágæta fyrirspurn. Fyrst um áfrýjun málsins vegna Flóahrepps, það er mitt mat og ráðuneytisins að leiðsögn héraðsdóms hafi ekki verið nægilega skýr að því er varðar kostnaðarþátttöku við skipulag almennt milli sveitarfélaga og framkvæmdaraðila og þá þarf að fá úr því skorið fyrir stjórnvöld og ekki síður fyrir sveitarfélög. Þetta er auðvitað í samræmi við núgildandi lög og eins og þingmaðurinn bendir réttilega á samþykktum við nýverið lög þar sem mælt er fyrir um kostnaðarákvæði í þeim lögum með talsvert öðrum hætti. Þar er gefinn möguleiki á gerð samninga að því er varðar þessa kostnaðarhlutdeild en það er mikilvægt að þessar meginreglur komi fram af hálfu Hæstaréttar og kunna þá að hafa yfirfærslugildi á ný lög. Varðandi skipulag Mýrdalshrepps sem þingmaðurinn spurði um er rétt að það skipulag kom til umhverfisráðuneytisins samkvæmt mínum upplýsingum í maí eins og þingmaðurinn tekur hér fram. Það var ekki fullbúið til afgreiðslu frá umhverfisráðuneytinu fyrr en töluvert síðar vegna spurninga um vanhæfi sveitarstjórnarmanna sem ég vænti þess að þingmaðurinn þekki. Nú er það verkefni umhverfisráðuneytisins að ákveða með hvaða hætti eigi að afgreiða skipulagið vegna þeirra formlegu annmarka sem eru á afgreiðslu málsins af hálfu sveitarfélagsins og ég vænti þess að þess sé að vænta alveg á næstu dögum. Ég hef sett þetta mál í forgang og sveitarstjórnarmenn í Mýrdalshreppi hafa verið upplýstir um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin og hvet hæstv. ráðherra til að drífa í því að afgreiða aðalskipulag Mýrdals. Eins og fyrir liggur eru til fjármunir til að fara í þennan sjóvarnargarð og ég held að það væri mjög æskilegt að af því gæti orðið af öllum augljósum ástæðum. Varðandi umfjöllunina um aðalskipulag Flóahrepps og áfrýjunina til Hæstaréttar þá get ég ekki sagt að ég sé mjög sáttur við það svar sem ráðherra gaf hér. Mér sýnist að ráðherra ætli að láta reyna á dóm meira til að kanna hvort hún hafi haft rétt fyrir sér. Núverandi lög leyfa þetta en mér sýnist í raun og veru að ráðherra ætli að halda áfram að leggja stein í götu framkvæmda. Aðalskipulag Flóahrepps er útrunnið og sækja þarf um undanþágu fyrir hvern hundakofa sem þar er byggður til ráðherra. Það er ráðherra sem stendur fyrir því að málið kemst ekki lengra. Þetta gengur auðvitað ekki.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum áhuga hans á bættri stjórnsýslu og utanumhaldi að því er varðar umhverfis- og skipulagsmál. Það er sannarlega þörf á liðsmönnum í því. Ég hef sérstaklega sett af stað vinnu í umhverfisráðuneytinu við að kanna og rýna þar betur verkferla til að tryggja öruggari og skýrari og hraðari framgang mála þar og ég vænti þess að þess muni sjást staður fyrr en síðar. Hvað varðar ábendingar þingmannsins um áfrýjun þá er það svo að þegar héraðsdómur leiðbeinir ekki aðilum hvort sem er sveitarstjórnum eða skipulagsyfirvöldum betur en hér er gert er afar mikilvægt að fá úr því skorið fyrir Hæstarétti hvaða réttaröryggissjónarmið eigi að hafa að leiðarljósi, hvort sem það er samkvæmt 34. gr. núgildandi laga eða 20. gr. nýrra laga sem ganga í gildi um áramótin.

Virðulegi forseti. Enn einu sinni siglir hæstv. umhverfisráðherra gegn sveitarfélögum í landinu, sýnir þeim vanvirðingu, lítilsvirðingu og ofbeldi. Ég er að tala um mál sem ráðherra vék eilítið að áðan, afgreiðslu gagnvart Flóahreppi. Það er dónaskapur af hæstv. ráðherra að ganga til verka eins og hún gerir. Það er rík ástæða til þess að treysta sveitarfélögum landsins, treysta sveitarstjórnarmönnum, treysta þeirri reynslu og hefð sem verið hefur í uppbyggingu landsins um langt skeið en ganga ekki gegn verkum sem eiga að vera landi og þjóð til framfara og hamingjuauka, síst af öllu á þeim stundum sem nú eru. Það er því spurning hvort þessi aðför hæstv. umhverfisráðherra kunni að byggjast á mannvonsku eða mannhatri, er það svo alvarlegt? Hvað liggur að baki þessum blaðurtilfinningum, þessum orðflækingshætti sem er ástundaður í ráðuneyti hæstv. ráðherra? Byggist vinnan þar undir stjórn hæstv. ráðherra á því að spila borðspil, matador og ýmis kunn borðspil, og láta síðan reka á reiðanum hvaða ákvörðun er tekin? Ráðherra brosir í kampinn. Fólkið í landinu brosir ekki í kampinn. Það þolir ekki þessi vinnubrögð. Það þolir ekki að ráðherra sýni ekkert sem heitir verkvit, reynsla eða þor.

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta orða sinna í þingsal.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrirspurnina en verð að viðurkenna að mér er ekki alveg ljóst út á hvað hún gekk nema þá ef hún væri tilraun til skapandi málnotkunar og nýyrðasmíðar. Orðið „orðflækingsháttur“ er t.d. nýtt í minni orðabók  Hér voru notuð og flækt saman hvílík orð sem voru aðför, mannvonska, mannhatur, dónaskapur, ofbeldi, lítilsvirðing, blaðurtilfinning og orðflækingsháttur allt á tveimur mínútum og er bara töluvert. En ég verð að segja við hv. þingmann og þingheim allan: Ég á minn pólitíska bakgrunn í sveitarfélagi og er sveitarstjórnarmaður að upplagi og ég leyfi mér að vera það líka sem umhverfisráðherra. Ég legg mikla áherslu á samstarf við sveitarfélögin en ég legg ekki áherslu á samskipti með þeim hætti sem þingmaðurinn viðhefur hér í ræðustóli og eru honum til skammar, þinginu til lítilsvirðingar og ekki það sem íslensk þjóð vill heyra núna.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég nota nýyrði um hæstv. umhverfisráðherra og það stenst öll rök íslenskrar tungu, öll rök, líka reynslan á bak við það, viðmiðunin í því, orðflækingsháttur. Þetta snýst um það, virðulegi forseti, af því að hæstv. ráðherra sagðist ekki skilja spurninguna, spurningin snýst um það að það gengur ekki að draga endalaust lappirnar, draga endalaust lappirnar, draga endalaust lappirnar og ganga ekki til verka. Þetta snýst um það, virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagðist eiga sinn pólitíska bakgrunn í sveitarfélagi. Ekki er svo að sjá nema að sá pólitíski bakgrunnur byggi á því að hennar sveitarfélag hefur forgang að svo mörgu í þjóðfélaginu, forgang að fjármagni, öryggi og slíku 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum enn áframhaldandi tilraun til handleiðslu þeirrar sem hér stendur og afþakka 

Virðulegur forseti. Ég vil koma með ábendingu til virðulegs forseta um að það verði sérstaklega tekið upp í forsætisnefnd - og ég mun sjálf beita mér fyrir því þar sem ég sit í forsætisnefnd - að þingheimur láti af tali eins og við urðum vitni að áðan.  Ég vil sérstaklega koma þessari ábendingu á framfæri til forseta og þingsins. Þetta verðum við að taka upp í forsætisnefnd  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að nota tækifærið til að fara í umvandanir hér. Ég held að það sé mjög viðkvæmt að fara út í slíkt og ég held að þeir sem það praktísera ættu líka að hugsa sinn gang. Látum það liggja á milli hluta, virðulegi forseti. Við erum öll sammála um það hér inni að við viljum vinna hratt að þeim málum sem brenna hvað helst á þjóðinni og til þess höfum við mörg tæki. Þar á meðal höfum við fastanefndir sem eiga að taka hver sitt mál fyrir. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að nú eru þrjár vikur, virðulegi forseti, þrjár vikur síðan ég fór fram á fund í hv. viðskiptanefnd vegna gengislána út af dómi sem féll í Hæstarétti og við erum ekki enn búin að halda þennan fund. Ég veit að við erum öll sammála um það og höfum rætt það að við þurfum að ganga hratt til verka. Þar af leiðandi verðum við að setja þetta mál í forgang og ég bið virðulegan forseta að hlutast 

Eins og tilkynnt var í lok fundar í gær hefur borist bréf frá Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, 4. þm. Reykv. s. og 3. varaforseta Alþingis, um að hún segi af sér sem 3. varaforseti Alþingis. Samkvæmt þessu er á dagskrá þessa fundar kosning 3. varaforseta. Mér hefur borist ein tilnefning, um 3. þm. Norðaust., Kristján L. Möller. Þar sem ekki eru fleiri tilnefndir en kjósa skal lýsi ég Kristján L. Möller réttkjörinn sem 3. varaforseta Alþingis. Ég óska honum til hamingju með kosninguna og jafnframt allra heilla í starfi.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram venju samkvæmt og samkvæmt stjórnarskrá við upphaf hvers þings, frumvarp sem hæstv. ráðherra hefur gefið nafnið hin raunverulegu hrunfjárlög. Ég held að um þetta fjárlagafrumvarp megi hafa mörg orð. Það verður í sjálfu sér eðli málsins samkvæmt ekki hægt að komast yfir öll þau atriði sem maður vildi gjarnan ræða. Ég vil byrja á því að taka það fram í upphafi þessarar umræðu, ef hún getur haldið áfram fyrir fundahöldum annars staðar í salnum, að þegar forsendur þessa frumvarps eru skoðaðar, sá grunnur sem frumvarpið byggir á, hlýt ég að komast að þeirri niðurstöðu að lítið sem ekkert sé að marka fjárlagafrumvarpið. Þar skiptir auðvitað máli að sú hagvaxtarspá sem er ein af meginforsendum þessa frumvarps gengur að mínu mati ekki upp. Hvernig í ósköpunum stendur á því að í hagvaxtarforsendum frumvarpsins er gert ráð fyrir því að farið verði í Helguvíkurverkefnið? Mér finnst býsna merkilegt að hæstv. forsætisráðherra leggi fram frumvarp til fjárlaga á slíkum forsendum þegar hann veit að innan hans eigin flokks og innan ríkisstjórnarinnar eru aðilar sem gera allt til þess að stöðva það verkefni og önnur atvinnuuppbyggingarverkefni í stóriðju og á öðrum sviðum þar sem orkuöflun og orkunýting er nauðsynleg. Hæstv. ráðherra verður að svara því hvernig á því stendur að sú hagvaxtarspá sem frumvarpið gerir ráð fyrir er í svo miklu ósamræmi við aðrar spár sem komið hafa frá öðrum greiningaraðilum. Ég nefni t.d. Arion banka, þar er gert ráð fyrir miklu minni hagvexti en hæstv. fjármálaráðherra miðar við í tengslum við þetta frumvarp. Þetta eitt nægir til að komast að þeirri niðurstöðu að ekkert er að marka það sem í þessu frumvarpi segir. Jú, auðvitað er eitthvað að marka það, en meginlínurnar sem þar eru lagðar standast ekki. Ég held því fram að það sé viðbúið að reikningsdæmið sem liggur fyrir gangi aldrei upp. Það eru auðvitað mörg atriði sem maður vildi ræða í tengslum við fjárlagafrumvarpið og efnahagsmálin almennt. Það sem skortir í alla stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og efnahagsmálum er viljaleysi hennar hvað varðar framkvæmdir og framleiðslu í landinu. Það er alveg ljóst að hagkerfinu verður ekki komið af stað og í gang fyrr en við nýtum þau tækifæri sem landið okkar býður upp á til atvinnuuppbyggingar. Það er það sem fólkið í landinu talar um og óskar eftir. Fólk þarf að hafa vinnu til að geta greitt af lánunum sínum og geta veitt sjálfu sér og fjölskyldum sínum lífskjör sem við viljum að fólk búi við í landinu. Í stað þess að ýta undir framleiðslu og framleiðni í landinu með því að fara í þær aðgerðir sem við sjálfstæðismenn höfum margoft barist fyrir og ítrekað lagt fram hér á þinginu, eins og Helguvíkurverkefnið, álver á Bakka, virkjun í Neðri-Þjórsá, Búðarhálsvirkjun, verkefni suður á Keflavíkurflugvelli o.s.frv., eru öll þessi verkefni til atvinnuuppbyggingar fyrir þá 15–20 þúsund einstaklinga sem eru atvinnulausir eða verða atvinnulausir ef ekkert verður að gert á næstu árum þá er farin hin leiðin. Farin er sú leið að stöðva verklegar framkvæmdir, draga úr þeim eða bregða fæti fyrir þá sem vilja gera eitthvað í landinu og farið í að hegna þeim sem fyrir eru með skattlagningu, með því að skattleggja atvinnulífið og heimilin í landinu. Góður maður sagði eitt sinn í umræðu um skattamál að það væri skynsamlegra og betra að taka lítið af miklu en mikið af engu. Það er akkúrat það sem núverandi ríkisstjórn ætlar að gera. Hún ætlar að leggja háa skatta á það sem fyrir er þar til ekkert er eftir, þar til ekkert verður til skiptanna til að standa undir þeirri þjónustu sem ríkið þarf að standa undir. Þessi ríkisstjórn er að kæfa og drepa allt atvinnulíf í landinu. Á því verður að verða breyting. Ég veit að hæstv. ráðherra þarf að skera niður í ríkisbúskapnum og ég styð það. Ég held að fólk sé almennt reiðubúið í niðurskurð. Ég held að venjulegt fólk sé reiðubúið til að taka á sig alls kyns högg hvað varðar þjónustu ríkisins ef það fær að halda heimilum sínum og er öruggt þrátt fyrir að hafa ekki jafnmikið umleikis og áður. Slíkt öryggi getur ríkisstjórnin ekki boðið upp á. Við höfum orðið vitni að því í viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem því er lýst yfir að ekki verði farið í frekari frystingar á lánum fólks sem er í skuldavandræðum og enn síður verði ráðist í almennar aðgerðir gagnvart skuldugum heimilum. Það eru auðvitað gríðarleg vonbrigði fyrir það fólk í landinu sem á um sárt að binda. Eins og farið hefur verið yfir, virðulegi forseti, teljum við sjálfstæðismenn að þrátt fyrir að eðlilegt sé að skera niður sé forgangsröðin í niðurskurðinum röng. Mikið hefur verið talað um heilbrigðismálin. Við heyrum víðs vegar íbúa af öllu landinu mótmæla þeim niðurskurðaráformum sem uppi eru og fram koma í fjárlagafrumvarpinu og eru blóðug. Það eru fleiri málaflokkar sem þurfa að þola niðurskurð. Þegar Finnar gengu í gegnum sína kreppu ákváðu þeir að forgangsraða í þágu menntunar. Fyrir því höfum við sjálfstæðismenn talað. Þó að menn grípi til niðurskurðar verða þeir að forgangsraða þannig að þrátt fyrir niðurskurðinn byggi menn upp til framtíðar. Þess vegna hefði ég viljað sjá hæstv. ráðherra fara nánar yfir þær tillögur sem snúa að niðurskurði í menntamálum og reyna að hlífa því kerfi. Það er líka athyglisvert hvernig komið er fram við ungt fólk í fjárlagafrumvarpinu. Þá á ég ekki bara við skerðingu á barnabótum sem eins og kunnugt er kemur langverst niður á því fólki sem lægstar hefur tekjurnar. Það verður fyrir mestu skerðingunni. Mig langar nefnilega að nefna fæðingarorlofið. Fæðingarorlofið eins og við þekktum það áður er í rauninni að engu orðið. Það er búið að skerða það verulega, það er búið að skera það svo við nögl að maður veltir því fyrir sér hvort ekki hefði verið heiðarlegra af hæstv. fjármálaráðherra að leggja bara til að Fæðingarorlofssjóður yrði lagður niður. Í rauninni er staðan á Fæðingarorlofssjóði orðin þannig að fólk hefur ekki lengur efni á því að taka fæðingarorlof, eins sárt og það er. Það þekki ég t.d., nýbakaður faðir, að það er ekki eftirsóknarvert fyrir fjölskyldur peningalega séð að fara þá leið, svo að ég tali nú ekki um stöðu einstæðra mæðra sem þurfa að treysta á greiðslur úr sjóðnum. Ég held að menn hljóti að velta því fyrir sér hvort þeir séu á réttri leið að því leyti og öðru sem ég hef nefnt og mun eflaust ræða nánar í 

Frú forseti. Það er með ólíkindum hvað þessar 10 mínútur líða hratt. Við ræðum frumvarp til fjárlaga. Það er nú margt um það að segja, en tíminn er afar stuttur í fyrstu umferð þannig að ég hef hug á því að einbeita mér að málefnum sem snerta heilbrigðisstofnanir og þann niðurskurð sem boðaður er og hefur mikið verið til umfjöllunar hér. Ég sakna þess reyndar að sjá ekki hæstv. heilbrigðisráðherra sem ég var búin að láta vita að ég vildi sérstaklega að hlýddi á, ég treysti því að hann yrði …

Forseti getur upplýst hv. þingmann um að hæstv. heilbrigðisráðherra er í húsi …

Hann er hér, flott. Kærar þakkir fyrir það, virðulegi forseti. Ég hef verið svo hugsi eftir að þetta frumvarp kom fram og þær gríðarlegu niðurskurðartillögur hvað varðar heilbrigðisstofnanirnar á landsbyggðinni. Það er skýrt og klárt að í fjárlagafrumvarpinu birtist pólitísk stefnumótun. Sú pólitíska stefnumótun felst greinilega í að færa vissa tegund af heilbrigðisþjónustu, sjúkrahúsþjónustuna, frá landsbyggðinni til Reykjavíkur og Akureyrar og reyndar á að færa stóran hluta af henni af einhverjum ástæðum til Akraness. Þetta er skýr og klár pólitísk stefnumörkun. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa svo sem ekkert borið á móti því. Þegar svona dramatísk stefnumótun er sett fram, svona mikil breyting frá því sem fyrir er, skyldi maður ætla að hún sé vandlega undirbúin, að að baki þeirri stefnumörkun sem birtist í frumvarpi til fjárlaga liggi undirbúningsvinna sem rökstyðji og útskýri hvernig framkvæma eigi þá pólitísku stefnumörkun. Maður mundi t.d. halda að að baki lægju kostnaðargreiningar. Hversu mikið sparast af þessu? Hversu mikið sparast af að færa sjúkrahúsþjónustu frá Vestmannaeyjum, Selfossi, Suðurnesjum, Þingeyjarsýslunum, Vestfjörðum, Höfn í Hornafirði og svo mætti lengi telja, til Akureyrar, Reykjavíkur og Akraness? Hversu mikið af fjármunum færist á milli frá þessum stofnunum og til hinna stofnananna? Ég held að allir geri sér grein fyrir því að þrátt fyrir breytingu á pólitískri stefnu hættir fólk því miður ekki að verða lasið og ekki ætla ég hæstv. heilbrigðisráðherra eða fjármálaráðherra það að hafa fundið lækningu við ýmsum kvillum og séu því að draga fjárveitingar til lækninga þeirra til baka. Ég hefði líka haldið að þarna lægi að baki greining á þeim áhrifum sem boðaður niðurskurður hefði á þau samfélög sem um ræðir vegna þess að svona stórfelldar breytingar hafa í för með sér miklar félagslegar breytingar á þessum stöðum. Það er uggur í mörgum samfélögum. Mér var hálfbrugðið. Í fyrsta lagi þegar maður hefur talað við forsvarsmenn þessara stofnana, marga hverja, hlustað á þá í fjölmiðlum og les svo Morgunblaðið í morgun þar sem kemur skýrt fram að það hafi ekki verið neitt samráð. Í ljóst hefur komið að ekki hefur verið haft neitt samráð við þær stofnanir sem skera á niður og ekki heldur við þær sem eiga að taka við. Ég leyfi mér að vitna í Morgunblaðið í morgun. Þar segir Halldór Jónsson, forstjóri Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, með leyfi forseta: „… ekki hafi verið rætt um hvernig bregðast eigi við auknum verkefnum og að ekki hafi verið haft samráð við sjúkrahúsið varðandi gerð frumvarpsins.“ - Hann segir enn fremur: - „Tíminn sem gefinn er til að bregðast við þessum breytingum er allt of skammur …“ Ég ætla að bæta við frá Halldóri Jónssyni: „Ég sé ekki fyrir mér hvernig þetta á að geta orðið að veruleika á næsta ári.“ Björn Zoëga, forstjóri Landspítalans, með leyfi forseta: „… segist telja líklegt að verkefni spítalans aukist.“ Það hlýtur að vera, ekki verður fólkið bara úti að aka einhvers staðar lasið. Það hlýtur að þurfa að leita sér lækninga einhvers staðar annars staðar. Hann segir, með leyfi forseta: „En það hefur ekki verið rætt sérstaklega við okkur.“ Björn segir enn fremur - nú erum við öll þess minnug að Björn Zoëga, forstjóri Landspítalans, er búinn að fara í gríðarlega hagræðingu á Landspítalanum og ég held að enginn velkist í vafra um að hann og hans starfsfólk eru búin að ná ákaflega miklum árangri og velta hverjum einasta steini og hverri krónu - að það komi svo sem ekki á óvart hvað varðar niðurskurð á Landspítalanum en það gegni öðru máli um niðurskurð á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Birna Jónsdóttir, formaður Læknafélags Íslands, kvartar undan samráðsleysi. Mér finnst það sem hún segir mjög alvarlegt og vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra að því hvort það sé satt, hvort þetta geti verið rétt. Hún segir, með leyfi forseta: „Birna segist ekki vita til þess að kostnaðargreining liggi að baki frumvarpinu og telur að pólitísk sjónarmið hafi haft mikið að segja um hvernig skorið er niður í einstökum landshlutum. „Ríkisstjórnin sest niður með reglustiku eins og stríðsherrar og strikar út.“ Birna segir að við gerð frumvarpsins hefði átt að skoða hvort einkareknar læknastofur gætu framkvæmt læknisverk á ódýrari hátt en hið opinbera. Henni þykir miður að ekki hafi verið skoðaðir fleiri möguleikar. „Hvers vegna má hækka orkureikninga upp úr öllu valdi en svo má ekki einu sinni ræða það að breyta greiðsluhlutdeild sjúklinga þannig að hægt sé að halda þjónustustiginu?““ Ég vil gera þessa spurningu að minni til hæstv. heilbrigðisráðherra: Hefur verið leitað leiða til að ná auknum fjármunum inn í heilbrigðiskerfið, t.d. með þessum hætti? Ég tek enn fremur undir það sem Birna segir í greininni, að ekki er verið að tala um að auka álögur á þá sem mest þurfa á heilbrigðiskerfinu að halda heldur á fólk eins og t.d. sjálfa mig sem blessunarlega þarf sjaldan að leita til læknis og er aflögufær þegar ég þarf að gera það einu sinni, tvisvar á ári að borga fyrir. Er verið að skoða einhverjar svoleiðis leiðir til að tryggja grunnþjónustuna út um landið með einhverjum öðrum leiðum en gert er? Síðan segir Birna í lokin að Læknafélagið hafi ítrekað leitað skýringa hjá ráðherra heilbrigðismála en ekki fengið. Annað sem ég mundi líka vilja spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um: Við vitum að á undanförnum árum hafa sjúkrahús víða um land, t.d. á Suðurnesjum þar sem ég þekki vel til, leitað eftir öðrum leiðum til að draga starfsemi að. Þá nefni ég sérstaklega skurðstofurnar á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, fullbúnar skurðstofur, þar sem leitað var eftir því að fá einkaaðila þar inn, ekki til að skapa tvöfalt heilbrigðiskerfi heldur til að forða því að það gerðist sem er einmitt núna að gerast - það er engin starfsemi þarna. Nú á að skera enn þá meira niður þannig að þar verður engin þjónusta. Hugsunin var alltaf sú að fá inn skurðstofuteymi sem nýtti hluta þess tíma sem væri hvort sem er vannýttur. Með því væri verið að draga starfsemi að og tryggja starfsfólk, viðveru og tekjur þannig að hægt væri að skaffa grunnþjónustuna. Hefur hæstv. heilbrigðisráðherra hug á að endurskoða þá ákvörðun sem forveri hans, Ögmundur Jónasson, tók og leyfa sjúkrahúsinu að leita leiða til að afla sér tekna? Ég sagði áðan að uggur væri í mörgum samfélögum. Það er ekki ofsagt. Ég hef heyrt það frá mörgum stöðum. Það eru hljóðlát mótmæli í Reykjanesbæ á morgun, annað kvöld, til að mótmæla niðurskurði þar. Ég veit af borgarafundi á Húsavík á morgun. Ég veit af borgarafundi á Ísafirði sem er boðaður einhvern tímann seinna í vikunni. Borgarafundur er á Selfossi á laugardaginn. Ég er handviss um að Vestmannaeyingar, Hornfirðingar og fleiri munu gera slíkt hið sama vegna þess, eins og haft er eftir bæjarstjóranum í Vestmannaeyjum í dag í Morgunblaðinu , að verið er að leggja heilbrigðisþjónustuna í Eyjum niður. Það er ekki hægt að gera þetta, sérstaklega ekki þegar í ljós kemur að það er gert án þess að búið sé að reikna neitt út. Það er ekki búið að undirbúa 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er uggur í fólki. Víða er verið að halda borgarafundi og menn hafa áhyggjur af því hvernig sé farið með heilbrigðisþjónustuna. Ég hef þó aldrei heyrt þá útgáfu að leggja eigi niður heilbrigðisþjónustu í Vestmannaeyjum, eins og hér var orðað. Sem betur fer stendur ekki til að leggja niður þjónustu á stöðum eins og þar né annars staðar í landinu. Aftur á móti er verið að forgangsraða og reyna að stokka upp á nýtt. Talað er um að hér ráði einhver pólitísk stefnumótun. Ég veit ekki við hvað er átt með því. Hún er pólitísk að því leyti að það er heilbrigðispólitísk stefnumótun fólgin í því að verja heilsugæsluna, reyna að verja grunnþjónustuna og reyna að koma hlutum þannig fyrir að fólk fái góða og örugga heilbrigðisþjónustu en aftur á móti er skurðstofuþjónusta færð á betur búin sjúkrahús. Ég hef auðvitað ekki tíma í stuttu andsvari til að fara ítarlega yfir málin. Ég fékk nokkrar spurningar um kostnaðargreiningu og hvort aðrar leiðir hefðu komið til greina. Nú hef ég náttúrlega ekki verið nema stuttan tíma í ráðuneyti og get ekki svarað fyrir það sem á undan er gengið en þessi tillaga var unnin og skýrð út fyrir forstöðumönnum út frá ákveðnum reiknireglum. Reiknaður var ákveðinn legutími og ákveðið hlutfall þjónustu í tengslum við lyfjadeildir og hjúkrunarsvið. Þar á bak við lá ákveðið einingaverð og síðan var þetta sett í samhengi við íbúafjölda á hinum ýmsu svæðum. Ákveðið var að verja stóru spítalana, taka Ísafjörð með utan við og það er rétt að Akranes var þar inni, þ.e. nýsameinuð heilsustofnunin á Vesturlandi. Síðan var það Neskaupstaður og að hluta til átti að reyna að verja Vestmannaeyjar líka. Ég hef komið því að að allir þessir aðilar hafa verið beðnir um að fara yfir það hvernig þetta getur litið út á hverjum stað. Ég hef gefið fyrirheit um að farið verði yfir þetta aftur og skoðað að nýju 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að gefa a.m.k. einhver fyrirheit um að þetta verði endurskoðað. En ég verð að mótmæla því sem hann segir hér, í nokkrum atriðum. Hann segir að ákvörðun hafi verið tekin um að verja stóru spítalana. Ég fór yfir það í ræðu minni og það kemur fram í greininni í Morgunblaðinu sem ég vitnaði til áðan, að bæði forstjóri Landspítalans og forstjóri FSA á Akureyri telja sig ekki í stakk búna til að taka við meiru að óbreyttu. Þar sé búið að skera inn að beini og ekki hægt að taka við meiru án þess að einhverjar breytingar komi til. Alvarlegast er að ekki hefur verið haft samráð við þessar stofnanir um hvernig bregðast eigi við. Ekki hefur verið haft samráð við þær stofnanir þar sem skera á niður og þar er fólk sem hefur starfað þar árum saman. Ég talaði við forstjóra Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja, sem ég hef gert oft og ítrekað, og ég hef fylgst með því hvernig sú stofnun hefur reynt að sníða sér alltaf æ minni stakk eftir vexti en þrátt fyrir það kemur fyrirskipun núna um 24% ofan á allt hitt, án þess að búið sé að ræða það við einn eða neinn. Og hæstv. ráðherra sagði að það ætti að verja Vestmannaeyjar - af hverju skilur þá bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum þetta svona, með leyfi forseta? „Verði þetta niðurstaðan er einfaldlega verið að leggja niður heilbrigðisþjónustu í Vestmannaeyjum í þeirri mynd sem við höfum þekkt“ hingað til. Og það er málið, þó svo að verið sé að tala um að taka heilsugæsluna fram fyrir. Ég verð líka að mótmæla því sem sagt var um að færa skurðþjónustu til betur búinna spítala. Skurðstofurnar í Reykjanesbæ eru með þeim best búnu á landinu. Því vil ég ítreka spurningu mína til ráðherrans sem ég setti fram í ræðu minni: 

Hæstv. forseti. Ég þakka traustið að gefa mér tvær mínútur til að útskýra hvernig við eigum að ná þessari hagræðingu á öllu landinu. Ég held að það sé ofætlun og ég muni því miður ekki geta svarað því þannig. Ég skal reyna að svara því sem hefur nú komið fram. Ég þakka fyrir að útskýrt var að ekki ætti að leggja niður heilbrigðisþjónustu, aðeins í þeirri mynd sem hún hefur verið. Það segir sig sjálft að þegar við skerum niður 4,8 milljarða kr. í heilbrigðisþjónustu af 97, verður þjónustan ekki óbreytt yfir landið allt. Þannig er það, svo það sé nú sagt. Varðandi samráðið kallaði ég til allar heilbrigðisstofnanir. Talað hafði verið við heilbrigðisstofnanir á Akureyri og eins Landspítalann um að þessar stofnanir mundu fá á sig minni skerðingu ásamt heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Þeim var því kunnugt um það og vissu þar með hvað var í vændum annars staðar. En ég ætla ekki að fara frekar út í það sem rætt var á þeim fundum enda var ég ekki á þeim. Ég kallaði til fulltrúa frá öllum þessum heilbrigðisstofnunum eins fljótt og ég var búinn að setja mig inn í málin og gerði þeim grein fyrir hvaða reglum væri unnið eftir. Ég áskildi mér þar með rétt, og hef gert það formlega og það hefur komið fram hér áður, til að fara yfir þetta og endurskoða eftir þeim upplýsingum sem ég fæ eftir þá yfirferð. Varðandi skurðstofurnar á Suðurnesjum get ég upplýst að ég hefði verið alveg til í að skoða þann möguleika að nýju. Þar er verið að undirbúa byggingu á nýju sjúkrahúsi og ég held að það væri nú vit ef menn á Suðurnesjum færu a.m.k. yfir það og skoðuðu þau framkvæmdaáform sem uppi eru á Keflavíkurflugvelli þar sem er verið að breyta sjúkrahúsi í dótturfélag í Kadeco. Sú vinna er hafin og okkur sem voru í fjárlaganefnd var kunnugt um það. Það er ekki okkar að stoppa það en aftur á móti getur Alþingi gert það. Ég tel eðlilegra að nýta skurðstofurnar á spítalanum á Suðurnesjum og hef tjáð mig um það. Varðandi önnur atriði sem komu fram í ræðunni og eru mjög athyglisverð og þarf að ræða er hvernig greiðsluþátttaka sjúklinga er. Hún er afar mismunandi og tilviljunarkennd. Þar er fyrst og fremst verið að vinna með lyfjakostnaðinn í augnablikinu og búa til eitthvert kerfi í kringum það til að verja fólk gegn því að vera með himinháan lyfjakostnað 

Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra, hann lýsti því yfir að hann væri tilbúinn til að skoða að skurðstofurnar í Reykjanesbæ mætti hugsanlega leigja til einkaaðila svo þær gætu aflað sjúkrahúsinu tekna. Verið er að byggja annað sjúkrahús vegna þess að tekið var fyrir það í tíð forvera hæstv. ráðherra að skurðstofurnar í Keflavík væru notaðar. Ég vona að því verði forðað að þetta verkefni verði sett í enn meira uppnám, ég vona að ekki sé verið að boða að rugga þeim bát. Ég segi þetta vegna þess að hægt væri að koma inn fleiri verkefnum. Við skulum taka hitt út fyrir sviga og rugga ekki fleiri bátum varðandi atvinnuverkefni á Suðurnesjum, nóg er nú samt. Já, það á að leggja niður heilbrigðisþjónustu í Vestmannaeyjum í þeirri mynd sem hún er, það er alveg rétt. Sú mynd er m.a. að fæðingar munu leggjast af vegna þess að skurðstofunni verður lokað. Það sama verður upp á teningnum á Selfossi, í Reykjanesbæ og á fleiri stöðum. Þá spyr ég, með tilliti til þess sem hæstv. ráðherra sagði - nú er ég reyndar frekar ósanngjörn vegna þess að hæstv. ráðherra á ekki annað andsvar en hann getur hvenær sem er komið inn í ræðu og það væri gott að fá þetta fram: Hvernig á fæðingardeildin á Landspítalanum að geta tekið við öllum þessum fæðandi konum þegar skýrt hefur komið fram að ekki er meira fé til umráða? Og það er ekki hægt að bæta við að óbreyttu segja forstjórar bæði á Akureyri og í Reykjavík. Það er alveg rétt að þeir vissu þetta og það kom fram í máli mínu að forstjóri Landspítalans vissi hvað að honum mundi snúa en hann sagði það sérstaklega 

Forseti. Það vekur athygli mína við þá umræðu sem hér hefur verið í gær og í dag um fjárlögin hversu lítið við vitum um það hvaða áhrif þetta kann að hafa á þá þjónustu sem veitt er á vegum ríkisins vítt um land. Þar vil ég helst ræða tvo meginþætti. Annars vegar vil ég fylgja eftir umræðu um heilbrigðisþjónustuna og þær breytingar sem fyrirhugaðar eru ef fjárlögin verða samþykkt. Hins vegar vil ég ræða opinber fjármál, þ.e. samspil ríkisfjármála og fjármála sveitarfélaga. Varðandi þá umræðu sem orðið hefur um heilbrigðismálin er óhjákvæmilegt að tengja þær tillögur sem hér liggja fyrir því ráðslagi sem verið hefur á ríkisstjórn Íslands varðandi skipan Stjórnarráðsins. Í mínum huga eru miklar spurningar uppi um það hversu heppilegur hringlandahátturinn hefur verið í ráðherraskiptum hjá ríkisstjórninni. Þetta er ekki sagt með neinum hnjóðsyrðum í garð núverandi hæstv. ráðherra, alls ekki, þó svo að hann hafi látið þau orð falla fyrst eftir að viðbrögðin við frumvarpinu komu fram að hann hefði ekki haft tækifæri til að kynna sér þær tölur sem í því væru. Það er hins vegar umhugsunarefni hvers vegna ekki er hægt að leggja fram frumvarp í þessum efnum, þetta svokallaða hrunfrumvarp, án þess að strax við framlagninguna sé komið hik á mannskapinn. Hér er á ferðinni alvörumál. Við ræðum gríðarlegan niðurskurð í grunnþjónustu um allt land. Enginn ætti að stunda það verklag að leggja fram slíkar tillögur nema að vel athuguðu máli og að höfðu miklu samráði við alla hlutaðeigandi. Þetta er ekki til sóma. Eins og komið hefur fram í umræðum stendur til að halda borgarafundi vítt um land. Ég veit til þess að á Húsavík verður haldinn fundur á morgun. Það er greinilega mjög sár kvika þar í bæ því að ég fékk upplýsingar um það áðan að þeir yrðu að skipta um húsnæði og fara í stærsta húsnæðið á staðnum. Fundurinn verður haldinn í íþróttahúsinu á Húsavík á morgun klukkan fjögur. Ég skora á hæstv. ráðherra heilbrigðismála og hæstv. fjármálaráðherra að mæta til þessara funda sem þeim er boðið á, þó ekki væri til annars en að hlýða á þær raddir sem þar eru uppi. Mér finnst það eðlilegt. Mér finnst það sjálfsagt í ljósi þeirra alvörumála sem um er að ræða. Ég gerði stöðuna á Húsavík að umtalsefni í gær. Það er önnur stofnun í því kjördæmi sem ég var kjörinn á þing fyrir, sem er Heilbrigðisstofnun Austurlands, sem fer ekki síður illa út úr því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Þar á bæ gerðu menn ráð fyrir því, eins og raunar innan fleiri ríkisstofnana á þessu sviði, að vinna að hagræðingu upp á 5–6%, höfðu áður unnið á síðasta ári að niðurskurði upp á 11% og þar á undan upp á 4–5%. Þá fá þeir þetta í hausinn. Til marks um það hversu illa grundað þetta dæmi allt er vil ég nefna tvö atriði. Í fyrsta lagi er heilsugæslusviði á Heilbrigðisstofnun Austurlands gert að spara 43 milljónir. Hverjar eru forsendurnar fyrir því? Jú, að það sé ein heilsugæslustöð á svæðinu. Það eru óvart reknar þrjár heilsugæslustöðvar þar. Ef þessi hagræðing ætti að nást verður að byggja við þessa einu sem ætti að taka við þessu öllu saman og selja þá hinar ef menn vilja fá eitthvað fyrir féð. Í annan stað er sjúkrasviðið skorið niður um tæpar 430 milljónir þrátt fyrir að búið sé, og það liggi fyrir í útreikningum, að sýna fram á þjóðhagslega hagkvæmni þess að reka sjúkrahúsið með álíka hætti og gert er fyrir austan. Hin athugasemdin sem ég geri efnislega við þetta mál er sú að þrátt fyrir allan þennan niðurskurð á Heilbrigðisstofnun Austurlands, allt upp í 52% niðurskurð, er samt sem áður gert ráð fyrir því að þessi sama stofnun nái að innheimta sömu sértekjur og áður var. Það er gjörsamlega fráleitt að þetta náist og þá er grunnurinn undir öllu því sem lagt er fram í þessu fjárlagafrumvarpi farinn. Ég vil taka undir þau orð sem hér hafa fallið um það að á þeirri stofnun sem hér um ræðir ræða menn það einnig hversu sláandi samráðsleysið við stofnanirnar er og hefur verið. Hitt atriðið sem ég vil gera að umtalsefni eru hin opinberu fjármál, samskipti ríkis og sveitarfélaga í þeim efnum. Ég átti orðastað við hæstv. dómsmála-, mannréttinda-, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, skammstafað dmss., hér áðan fyrir þingfund. Okkur samdist um að taka upp utandagskrárumræðu um þetta mál svo fljótt sem auðið er þannig að ég virði fjarveru hans á þessum fundi. Þegar maður lítur yfir rekstraryfirlit frumvarpsins sér maður að það eru fyrst og fremst fjórir málaflokkar sem taka á sig höfuðþungann í þessum tillögum; það eru mennta- og menningarmálaráðuneytið, félags- og tryggingamálaráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið og síðan samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið. Þetta eru þeir þættir sem hafa mjög mikið að segja um afkomu sveitarfélaga og þau viðfangsefni og verkefni sem þeim er ætlað að sinna að lögum. Þegar maður horfir á tilfærsluhlutann í fjárlagafrumvarpinu, hina hagrænu skiptingu gjaldanna, er burðurinn í niðurskurðinum í rekstrar- og neyslutilfærslunum í Atvinnuleysistryggingasjóði, í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og í bótum samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Það er óhjákvæmilegt að staldra örlítið við þessi dæmi í ljósi þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað á síðustu mánuðum um fjárhagslega afkomu sveitarfélaga. Það eru allir sammála um það að fjárhagsleg staða þeirra margra er gríðarlega veik og með þeim tillögum sem hér liggja fyrir, meðal annars um jöfnunarsjóðinn, mun þeim ekki verða gert auðveldara um vik að vinna sig út úr þeim vanda sem við er að glíma. Ég man í svipinn ekki hversu mörg sveitarfélög eru komin undir eftirlit eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga en þau eru ærið mörg. Ég geri ráð fyrir að viðfangsefni þeirrar nefndar muni verða risavaxið að vöxtum þegar áhrifin af óbreyttu fjárlagafrumvarpi munu koma fram á næsta ári. Ég hef upplýsingar um að að óbreyttu megi ætla að framlög sveitarfélaganna til að standa undir afskriftum, fjármagnskostnaði og framkvæmdum verði um 6% af tekjum en lækki í 2% á næsta ári, og þá sjá allir hvert stefnir. Það liggur hér fyrir að niðurskurðurinn í jöfnunarsjóðinn, 1,5 milljarðar, bitnar að sjálfsögðu á þeim sveitarfélögum sem erfiðast áttu um vik fjárhagslega. Aukaframlagið, sem hér er gerð tillaga um að skera niður, mun bitna á þeim sveitarfélögum sérstaklega. Ég hef því miklar efasemdir um það hvernig þetta er unnið og spyr hvort fyrir liggi einhver greining á því hvernig viðbrögðin við þessu eiga að vera. Ég hef miklar efasemdir um að rétt sé staðið að verki með undirbúning að svona grundvallarbreytingum á þjónustuþáttum sem snúa að grunnþörfum íbúa sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Í þeirri stuttu ræðu sem ég held hér ætla ég ekki að fara í alla þætti fjárlagafrumvarpsins. Ég hef mjög miklar áhyggjur af þeim forsendum sem liggja til grundvallar frumvarpinu og þeirri áráttu ríkisstjórnarinnar að gera hvað hún getur til að koma í veg fyrir atvinnusköpun. Það mun gera okkur þetta verkefni enn erfiðara en raun ber vitni. Ég hef rætt það úr þessum stól, Reykjanesið er kannski skýrt dæmi þar um. Þrátt fyrir að orð hæstv. fjármálaráðherra hafi verið mildilegri í umræðu hér um daginn en oft áður í tengslum við það svæði, sem gefur okkur von um að menn séu að sjá að sér, er ekkert fast í hendi hvað það varðar. Ég ætla hins vegar, og það kemur kannski ekki neinum á óvart, að ræða sérstaklega heilbrigðismálin í frumvarpinu. Af því að hæstv. fjármálaráðherra er hér held ég að það væri ágætt að lesa úr viðtali við hann þegar hann var í stjórnarandstöðu og menn fóru af stað með þetta erfiða verkefni sem öllum var ljóst í október 2008 að yrði að leysa. Það var öllum ljóst, hverjum einasta stjórnmálamanni, hverjum einasta landsmanni, að spara þyrfti í ríkisfjármálum. Ég var þá heilbrigðisráðherra og fór í það verkefni og kallaði saman allt það besta fólk sem hægt var að ná í með skömmum fyrirvara. Það fólk vann mikið verk sem hafði það að markmiði að halda úti þjónustu með minni fjármunum. Þá sagði, virðulegi forseti, núverandi hæstv. fjármálaráðherra í viðtali við Ríkisútvarpið: „Ég held að það sé alveg augljóst mál að ef heilbrigðisráðuneytið kæmi í okkar hendur yrði eitt af því fyrsta sem ráðherra þar yrði líklegur til að gera að endurskoða það …“ - þ.e. þær tillögur sem þáverandi ríkisstjórn var með - „einfaldlega vegna þess að þær breytingar voru unnar svo ákaflega flausturslega, ætlaðar allt of skammur tími til að hrinda þeim í framkvæmd án samráðs við fagfólk. Þannig að þó ekki væri nema til þess að gefa eðlilegar kringumstæður í því máli væri nú, held ég, skynsamlegt að byrja á því að fresta gildistöku þeirra og skoða breyttar áherslur á því sviði sem eru fullt eins vænlegar. Því að flestir sem ég hef hitt hafa nú reiknað með því að skipulagsbreytingar heilbrigðisráðherra mundu kosta peninga á þessu ári en ekki spara þá.“ Virðulegi forseti. Þetta var tónninn sem var gefinn og þegar hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, var sestur í ráðherrastólinn og einnig félagi hans í hinni fylkingunni í Vinstri grænum, þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, fóru menn um landið og lofuðu því að ekki yrði nokkur skapaður hlutur gerður og menn þyrftu nú ekki að hafa áhyggjur af þessum niðurskurði eða að það þyrfti að taka á þessum málum. Menn ákváðu með öðrum orðum að fresta vandanum. Nú sitjum við uppi með efndirnar hjá Vinstri grænum þegar kemur að heilbrigðismálum. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að gera neitt annað en að reyna að hjálpa ríkisstjórninni og þeim sem vinna það erfiða verkefni til að ná sem bestri niðurstöðu. Það er það sem ég ætla að gera. Ég held hins vegar að það sé hollt og gott fyrir aðila að rifja þetta aðeins upp því að þetta er skólabókardæmi um populisma sem á sér enga innstæðu. Því miður blésu menn af alla þá undirbúningsvinnu sem búið var að vinna. Menn frestuðu nokkurn veginn öllum aðgerðum ef sameining á Vesturlandi er undan skilin. Að vísu tóku menn engar ákvarðanir til baka sem teknar höfðu verið í minni tíð. Þó að menn hafi mótmælt því á sínum tíma held ég að þeir finni hve gott er að hafa t.d. faglega stjórn á Landspítalanum. Því var ekki vel tekið í þessum sal þegar farið var út í þær aðgerðir að koma faglegri stjórn almennt á heilbrigðisstofnanir í landinu. Ég vona að hæstv. heilbrigðisráðherra leiðrétti mig ef ég hef misskilið hann en mér fannst heyrast nýr tónn hjá hæstv. heilbrigðisráðherra þegar kom að því að nýta þá aðstöðu, þá glænýju aðstöðu, sem er ónotuð eins og t.d. á Reykjanesi og var búið að gefa heimild til að leigja út til að skapa gjaldeyristekjur, en fyrirmaður núverandi heilbrigðisráðherra, eftirmaður minn, stöðvaði. Hæstv. heilbrigðisráðherra fór yfir það að þess í stað er verið að byggja nýjan spítala við hliðina á glænýja spítalanum sem er ónotaður á Reykjanesi. Við sitjum þá uppi með tvo glænýja spítala á Reykjanesi hlið við hlið, annar ónotaður, hinn væntanlega í nýtingu. Nú getur hver og einn dæmt um það hvort þetta sé skynsamleg ráðstöfun fjármuna. Virðulegi forseti. Þegar ég fór frá þessu verki voru verkefnisstjórnir um allt land að vinna með fólki sem best þekkti til sem var starfandi í viðkomandi stofnun. Ég ætla aðeins að fara hér yfir það hvað þetta var. Þetta var vinnuhópur um skurðstofur. Þetta var vinnuhópur um flutning meltinga- og lyflækningadeildar St. Jósefsspítala, vinnuhópur um öldrunarlækningar í Hafnarfirði, vinnuhópur um fæðingarþjónustu á Suðurlandi og Suðurnesjum og stuðningshópur ráðuneytisins. Á Norðurlandi var vinnuhópur um heilsugæslu, vinnuhópur um skipulag sérhæfðra þjónustu- og hjúkrunardeilda, vinnuhópur um sjúkraflutninga, vinnuhópur um rannsóknir og myndgreiningu, vinnuhópur um stoðdeildaþjónustu. Á Suðurlandi var vinnuhópur um heilsugæslu, vinnuhópur um sérhæfða starfsemi sjúkradeilda, vinnuhópur um sjúkraflutninga, röntgen-, rannsókna- og stoðdeilda. Á Vesturlandi var vinnuhópur um sjúkraflutninga, vinnuhópur um rannsóknir og myndgreiningu, vinnuhópur um heilsugæslu, vinnuhópur um sérhæfða þjónustu sjúkra- og hjúkrunardeilda. Hópavinna á Vestfjörðum var ekki farin á stað vegna þess að veðurfar var þannig að ekki var hægt að koma saman fundum, en það var í undirbúningi. Ég er með örlítið af niðurstöðum hér í skýrslum sem allar voru unnar af fólki sem var að vinna á viðkomandi stað, af fólki sem var að vinna á viðkomandi stofnunum. Virðulegi forseti. Við tölum um mikilvægi þess að vinna saman. Menn nefna það iðulega varðandi virðingu Alþingis að við eigum að láta dægurþras og ríg þagna og vinna saman að einhverju sem við erum öll sammála um. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann viti, því að ekki ber hann ábyrgð á því, nýtekinn við - því miður fór ríkisstjórnin í það, virðulegi forseti, einhverra hluta vegna að sameina tvö erfiðustu velferðarráðuneytin í eitt við þær aðstæður sem uppi eru. Guð einn veit af hverju það var gert. En ég vil spyrja - því að nú var það ekki ég sem var að semja þetta, þetta er ekki flokksályktun Sjálfstæðisflokksins, þetta er fagfólkið á viðkomandi stöðum sem var að vinna að því, fyrir tveimur árum tæplega, að ná hagræðingu á þessum svæðum, halda uppi þjónustunni á þessum svæðum, því það vissu allir að það yrðu minni fjármunir - af hverju þessu var öllu hætt? Af hverju fólkið var bara sent heim og sagt að hætta að vinna að þessu? Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra - vegna þess að hann hefur lýst því yfir að hann hafi áhuga á að taka á hinu mikla böli sem við lögðum mikla vinnu í að vinna gegn, þ.e. offitu og hreyfingarleysi, sérstaklega hjá ungmennum - hvað hafi orðið um heilsustefnuna sem búið var að vinna að í tæplega tvö ár og tugir ef ekki hundruð manna komu að, allt sérfræðingar. Af hverju var hún bara sett einhvers staðar neðst niður í skúffu? Ég get nefnt fleira, virðulegi forseti, en í þessu fjárlagafrumvarpi horfum við fram á að ekkert samráð hefur verið haft við stjórnendur þessara stofnana sem eiga að fara með þetta. Þetta kemur gersamlega á óvart því að þeir eru búnir að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra og helstu forustumenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar fara yfir það að þeir þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur. Og nú fá þeir þetta fjárlagafrumvarp. Ég er búinn að lesa það og skoða og þykist þekkja málaflokkinn ágætlega og ég átta mig ekki á því hvernig á að framkvæma þetta, hvernig menn ætla að fara í þessa hluti. Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra mundi upplýsa okkur um það í andsvari af hverju menn hættu þessari vinnu allri saman sem er augljóslega nauðsynlegt að vinna? 
            

Hæstv. forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég get ekki svarað nákvæmlega af hverju þeirri vinnu sem hv. þingmaður vitnar í hafi verið hætt. Það var löngu fyrir minn tíma. Aftur á móti staðfestist það með ágætri ræðu hv. þingmanns að öllum mátti vera ljóst að hér yrði að fara í breytingar og hagræðingu. Það hafði einmitt verið unnið að því að skipta landinu upp í heilbrigðissvæði. Þar hafa menn verið í samstarfi innan svæðanna og þeim aðilum hefur öllum mátt vera ljóst að um yrði að ræða verulega hagræðingu. Þó ætla ég ekki að draga dul á það að margir áttu þó von á því að hún yrði hóflegri á ákveðnum svæðum og þess vegna höfum við auðvitað áskilið okkur rétt til þess að fara yfir það og skoða það betur. Full ástæða er til að þessi vinna haldi áfram og það verði einmitt mótuð áfram sú stefna að reyna að skilgreina betur og ljúka þeirri vinnu hvaða þjónusta eigi að vera á hverju svæði, hversu langt eigi að vera í hana, innan hvers tíma eigi að vera hægt að veita þá þjónustu og hvaða þjónustu verði að veita miðlægt. Þetta er auðvitað það sem er verið að fást við og er í raun byggt á grunni sem kemur frá eldri heilbrigðisráðherrum. Ég þakka þau orð fyrrverandi heilbrigðisráðherra að hann bjóði fram aðstoð sína við þá vinnu sem fram undan er. Hv. þingmaður nefnir skýrslu sem gerð var af honum um offitu og hreyfingu. Hún er ekki lengur ofan í skúffu, heldur hef ég dregið hana fram. Það er stutt síðan ég var á mjög ánægjulegum viðburði í Flensborg þar sem verið var að vinna með heilsueflandi framhaldsskóla og ég skrifaði undir áframhaldandi samning um verkefni sem hófst einmitt árið 2007. Þar var líka verið að skrifa undir HOFF-verkefnið, heilbrigði og forvarnir í framhaldsskólum, sem er afar mikilvægt verk og akkúrat í þeim anda og frá viðkomandi hv. þingmanni, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er ánægður með að heyra viðbrögð hans varðandi heilsustefnuna. Það plagg er með mælanleg markmið og afskaplega mikilvægt að koma þeirri stefnu í framkvæmd og ég mun styðja hæstv. ráðherra í því með ráðum og dáð. En við höfum tækifæri til að ræða það betur seinna. Hæstv. ráðherra kom hér heiðarlega fram og sagði, og það kemur ekkert á óvart, að hann viti ekki af hverju þessu var hætt. Ég geri ekki athugasemd við það að þegar nýr aðili kemur í ráðuneytið hafi hann aðrar áherslur og vilji gera hlutina öðruvísi, en það sem ég geri athugasemd við er þegar menn gera ekki neitt, þegar menn fresta og skrökva, því það er það sem gerðist. Menn frestuðu og sögðu við fólkið að það þyrfti ekki að hafa áhyggjur. Ég veit það, vegna þess að ég hef talað við fjölmarga aðila, bæði á heilbrigðisstofnunum, í bæjarfélögunum og annars staðar. Þetta var sagt fyrir kosningar. Og allan þennan tíma þegar var vitað að það þyrfti að fara út í þetta, var tíminn ekki nýttur til að undirbúa okkur undir hið óhjákvæmilega. Það eru mjög sérstakar aðstæður á ýmsum stöðum. Þess vegna þurfum við að vanda vel til verka. Ég var í gær á mjög góðum fundi í Vestmannaeyjum. Það bæjarfélag hefur t.d. þá sérstöðu að það er á eyju. Það gilda ekki sömu lögmál þegar við erum að skoða heilbrigðisþjónustuna þar og annars staðar. Af hverju? Vegna þess að það er erfiðara að komast frá Eyjum en öðrum stöðum á landinu. Þar vorum við í ákveðinni vinnu, ég og núverandi bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum, og búnir að leggja drög að því að skoða það sérstaklega þegar við fórum frá þessu máli. Þannig þarf að vinna þetta á öllum stöðum. Hættan núna er að við erum hér með plagg, einhverja stefnu, sem á sér í raun engan talsmann og við höfum ekki notað það 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í 1. umr. um fjárlagafrumvarpið sem ber nafn með rentu, hrunfjárlögin, en þar koma fram með alvarlegustum hætti afleiðingar af kreppunni og er kannski við hæfi að við ræðum þetta nú á tveggja ára afmæli neyðarlaganna, þar sem við teljum kreppuna hafa hafist á þeim degi, þótt kannski hafi hún hafist dálítið fyrr. Mig langar kannski, virðulegi forseti, áður en ég fer í frumvarpið sjálft að fjalla dálítið um inngang svokallaðrar skýrslu um efnahagsstefnu eða þjóðhagsáætlun 2011 sem var lögð fram af efnahags- og viðskiptaráðherra 4. október samhliða því sem er grunnplagg í fjárlagagerðinni. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Við breytingar á skipan Stjórnarráðsins 1. október 2009 var hagspárgerð fyrir forsendur fjárlagafrumvarpsins flutt frá fjármálaráðuneytinu til sérstakrar skrifstofu á vegum Hagstofunnar. Afleiðing þessa fyrirkomulags er m.a. sú að ekki liggur fyrir ný þjóðhagsspá að hausti heldur miðast fjárlagafrumvarpið við hagspá sem unnin var í júní.“ Forsendur eru þess vegna allar í raun og veru að miklu leyti brostnar eða alla vega að talsverðu leyti og tillögur kannski þar af leiðandi. Ég veit að hér hefur aðeins farið fram umræða um það og heyrði ég í hæstv. fjármálaráðherra með hvaða hætti þetta ætti að vera til framtíðar og vildi minna á það hér að við sem sátum í þingmannanefndinni lögðum til að nýrri þjóðhagsstofnun eða sambærilegri stofnun yrði falið þetta verkefni. Æskilegt væri að við skoðuðum það til framtíðar þótt kannski sé nú sérkennilegt að ræða um nýjar ríkisstofnanir á tímum þessa mikla niðurskurðar. En það hefur nú svo sem ýmislegt verið sett á laggirnar og verið meiningin að setja á laggirnar hér af ríkisstjórninni. Má þá nefna Bankasýsluna, Fjölmiðlastofu, svo fátt eitt sé nefnt. Í innganginum að þessari efnahagsskýrslu er m.a. sagt að unnið sé að því að endurbyggja stöndugt fjármálakerfi með fjármögnun fjármálastofnana sem geta sinnt þörfum íslenskra heimila og fyrirtækja. Í því sambandi er kannski rétt að minnast á það hvort bankakerfið og fjármálakerfið séu ekki enn of stór, við hefðum frekar átt að miða stærð þeirra við innlán og þörf á innlendum markaði en þau útlán sem fyrir voru og við þurfum kannski að eiga eitthvað við það verkefni. Í öðru lagi er sagt að verið sé að tryggja fjárhagslega stöðu ríkissjóðs og hins opinbera til framtíðar með ýmsum hætti, betri skuldastýringu o.s.frv. Í þriðja lagi hefur peningastefnan verið nýtt til að tryggja stöðugleika krónunnar. Er þá rétt að minnast þess að verulegur árangur hefur náðst í styrkingu krónunnar. Ég veit ekki hvort við getum þakkað ríkisstjórninni það, en gjaldeyrishöftin spila þar auðvitað stóra rullu. Staða krónunnar í samkeppni, eins veik og hún nú er, styrkir auðvitað útflutningsgreinarnar. Við munum kannski á næstu mánuðum, árum, jafnvel áratugum, búa við það að krónan verði mun veikari en hún var þegar hún var sem sterkust, enda var hún orðin allt of sterk og við munum væntanlega geta byggt upp atvinnulíf okkar á þeim útflutningsgreinum sem við þurfum að nýta. Það þyrfti kannski að setja meiri kraft í það. Í fjórða lagi er fjallað um það að tryggja aðlögun skulda fyrirtækja og heimila. Þar er fjallað um að flöt niðurfelling skulda sé ekki skynsamleg. Síðar í því plaggi kemur líka fram, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að aðlögun skulda heimila sé mikilvæg er ljóst að flöt niðurfærsla skulda er ekki skynsamleg leið til þess að bæta fjárhagsstöðu almennings. Annars vegar vegna þess að langstærstur hluti skulda almennings er í eigu ríkissjóðs í gegnum Íbúðalánasjóð en lækkun á eignum Íbúðalánasjóðs þyrfti að fjármagna með eiginfjárframlagi ríkissjóðs.“ Hér er stöðugt haldið áfram því tali ríkisstjórnarinnar að neita í raun og veru að taka þátt í einhverjum almennum aðgerðum til þess að koma skuldsettum heimilum og fyrirtækjum til aðstoðar. Ef við líkjum því við að verið sé að reka fólk fram af bjargbrún, þá er kerfi ríkisstjórnarinnar það að reyna að tryggja að einhver grípi þá sem falla og treysta því að þeir verði ekki of margir í einu. En því miður hefur það gerst að allt of margir falla og kerfið grípur þá ekki alla. Við, sem höfum aðhyllst það að menn færu í einhverjar almennar aðgerðir, höfum hins vegar reynt að snúa því þannig að hópnum verði snúið frá bjargbrúninni til að færri detti þar fram af. Við þessa umræðu hefur ríkisstjórnin því miður þverskallast við að ræða við okkur um það sem ég held nú reyndar að sé að verða þverpólitískt í öllum flokkum. Ég held að þeir stjórnarþingmenn sem hafa viljað fara þá leið að fara í einhverjar almennar aðgerðir þurfi að hunsa ráðherra sína og við verðum að setjast hér niður og reyna að finna þær leiðir sem eru færar. Auðvitað eru margar almennar aðgerðir færar sem við gætum tekið hér upp og rætt um. Við gætum t.d. sett þak á verðbólguna. Við gætum velt fyrir okkur að setjast yfir allar þær leiðir sem menn hafa nefnt, t.d. hvort hægt sé að kaupa upp þær skuldir sem verða ógreiðanlegar og setja í sérstakan sjóð – það er vissulega félagsleg aðgerð – og taka þær þannig út úr kerfinu, þá erum við að tala um lífeyrissjóðina og Íbúðalánasjóð. Alla vega þyrftum við að tryggja að þær afskriftir sem bankarnir fengu sannanlega á sínum tíma gangi til lántakendanna en safnist ekki upp sem verulegur hagnaður hjá bönkunum. Við getum auðvitað nefnt það og minnst þess hér að við sex mánaða uppgjör stóru bankanna þriggja skiluðu þeir um 27 milljörðum í hagnað, sem liggur fyrst og fremst í því að þær afskriftir sem þeir fengu við það að flytja lánin úr gömlu bönkunum í nýja eru taldar þeim til tekna og hagnaðar vegna þess að þeir færa ekki hagnaðinn til raunverulegra eigenda afskriftanna. Þetta var gert með almennum hætti, ekki var hvert lán tekið fyrir sig heldur stabbinn í heilu lagi, svo það sé nú minnst á það hér. Það hefur líka talsvert verið rætt um og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur orðið fyrir talsverðri gagnrýni vegna þess að ekki á að skera mikið niður í hans eigin heimabæ og kjördæmi, en víðast hvar annars staðar á landsbyggðinni er skorið mjög gróflega og gengið nokkur gróflega til verks. Hæstv. ráðherra hefur réttilega sagt frá því að hann hafi nýlega verið kominn inn í ráðuneytið þegar þetta lá allt fyrir, en hins vegar hefur farið minna fyrir því að hæstv. ráðherra var jú formaður fjárlaganefndar og formaður og varaformaður fjárlaganefndar ásamt fulltrúum ríkisstofnana voru í svokallaðri ríkisfjármálanefnd og undirbjuggu þessi fjárlög. Þar hefur hæstv. ráðherra væntanlega komið nokkuð að máli og gæti því trúlega svarað fyrir sumt af því sem hér kemur fram þótt hann hafi ekki verið ráðherra heilbrigðismála á þeim tíma. Virðulegi forseti. Aðalatriðið er auðvitað, eins og við höfum margoft rætt, bæði við framsóknarmenn allir, ég hér í stól, og margir aðrir þingmenn, að auka tekjurnar. Það er því sláandi og sérkennilegt að velta því fyrir sér að menn átta sig ekki á því að öll mál eru atvinnumál, ég átti orðastað við hæstv. umhverfisráðherra fyrr í dag og þegar menn leggja steina í götu framkvæmda og uppbyggingar, t.d. með því að tefja afgreiðslu skipulagsmála, þá eru menn að koma í veg fyrir uppbyggingu atvinnumála og auknar tekjur. Virðulegi forseti. Ég býst við að ég eigi að hafa lengri tíma þar sem þetta er fyrsta ræða mín í þessari umferð, en ég held að 10 mínútur séu liðnar.

Hv. þingmaður. Það eru einungis 10 mínútur til ráðstöfunar á hvern þingmann.

Til ráðstöfunar? Þá hef ég misskilið það. Ég mun geyma frekari umræðu til seinni tíma, en ætlaði hér auðvitað að fjalla um þann geigvænlega niðurskurð sem er áætlaður í heilbrigðisgeiranum, ekki síst á landsbyggðinni, og þá aðför sem ég tel að þar sé verið að gera að þekkingu 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í 1. umr. fjárlagafrumvarp fyrir árið 2011. Ég tel að margt sem hefur komið fram í umræðunni hafi verið afar gagnlegt. Ég ætla ekki að fara í gegnum frumvarpið í smáatriðum en get ekki annað en lýst áhyggjum af þeim niðurskurði sem fyrirhugaður er í heilbrigðiskerfinu og þá sérstaklega heilbrigðisstofnunum víða um land. Með þessu má ekki skilja orð mín svo að ég átti mig ekki á mikilvægi þess að ná jöfnuði í ríkisrekstrinum og átti mig ekki á því að við þurfum að sýna aðhald eins víða og á eins mörgum sviðum og kostur er. Þarna eru gríðarlega mörg störf í húfi úti á landi, mörg kvennastörf. Ég held að við eigum að leita allra mögulegra leiða til að milda þær aðgerðir ef þess er nokkur kostur. Ég treysti því að fjárlaganefnd muni gera það í vinnu sinni á milli umræðna og líta, eins og stundum er sagt, í allar matarholur til að finna leiðir til að bæta úr. Þrátt fyrir þetta tel ég að það hafi verið og sé tímabært að gera strúktúrbreytingar í heilbrigðisþjónustu á landinu öllu. Tækni í heilbrigðisþjónustu hefur fleygt fram á undanförnum áratugum og framfarir orðið miklar eins og mönnum er vel kunnugt og það gerir að verkum að suma tegund þjónustu sem áður var hægt að veita á mörgum stöðum er ekki lengur hægt að veita hvar sem er, hreinlega vegna tæknilegra atriða, faglegra krafna og annars. Við verðum að horfast í augu við það. Við eigum þó jafnframt, og það er kannski tilgangurinn með því að ég kveð mér hljóðs við 1. umr., að finna leiðir til að nýta bæði þau mannvirki og þann mannafla sem er í heilbrigðisþjónustunni út um allt land til annarra og kannski kostnaðarminni verka sem tryggja áfram þessa grunnþætti. Í fyrsta lagi að þeir starfsmenn sem búa og vilja búa úti á landi og eiga þar jafnvel eignir o.s.frv., hafi áfram tök á því, en geti þá jafnframt unnið að verkefnum sem er hægt að vinna bæði faglega og fjárhagslega á þeim stöðum sem um ræðir. Ég mun í 2. umr. fylgjast grannt með því hvernig fjárveitingunum til heilbrigðiskerfisins reiðir af. Ég ítreka að auðvitað er mikilvægt að sýna aðhald og reyna að milda niðurskurðinn eins og kostur er en við verðum að reyna hvað við getum til að láta stofnanirnar njóta þess mannafla og þess vits sem er á stöðunum til að sinna góðum verkum. Ég treysti fjárlaganefnd til að vinna það verk á milli umræðna.

Frú forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu segja örfá orð og fyrst og fremst þakka fyrir umræðuna sem hefur verið málefnaleg og hófstillt þó vissulega mætti segja að boðskapur frumvarpsins gæfi mönnum tilefni til að láta dálítið gamminn geysa. Ég leyfi mér að líta svo á að það sé einfaldlega vegna þess að meðal allra þingmanna sé mikill skilningur á því við hvað er að glíma og mikilvægi þess að tekist sé á við þessi verkefni, erfið sem þau eru - að ná böndum á hallarekstri ríkisins og gera ríkisfjármálin aftur sjálfbær. Ég hef brugðist við í andsvörum eftir því sem ég hef séð ástæðu til að svara beint jafnóðum og vísa til þess. Að öðru leyti vil ég tæpa á fáeinum atriðum sem hafa meira en önnur svifið yfir vötnum umræðunnar. Í fyrsta lagi það sem margir hafa gert að umtalsefni; hinn þjóðhagslegi grunnur sem frumvarpið byggir á, horfurnar í þeim efnum og hvort það sé byggt á of bjartsýnum spám, t.d. frá vorinu. Ég hef áður útskýrt hvers vegna fjárlagafrumvarpið verður að byggja á einni tiltekinni þjóðhagsspá. Ekki er hægt að tína út úr henni einstakar breytur, jafnvel þó vísbendingar hafi síðar komið fram um að eitt og annað sé að stefna í aðrar áttir. Ekki er hægt að notast við spár úr einni átt um minna atvinnuleysi, spár úr annarri átt um meiri styrkingu gengisins og spár úr þriðju áttinni um meiri samdrátt landsframleiðslu eða eitthvað í þeim dúr. Byggja verður á einni heildstæðri spá. Niðurstaðan varð sú, eins og verklagið er í þeim efnum núna, að það yrði að vera þjóðhagsspá Hagstofunnar frá því í júní, að því einu frátöldu að ákveðnar upplýsingar úr ríkisbókhaldinu sjálfu eru auðvitað hafðar til hliðsjónar og hafa viss áhrif á mat á einstökum tekjustofnum o.s.frv. Ég hlýt að endurtaka það sem ég hef áður sagt að í það heila tekið er ekki tilefni til að gera ráð fyrir miklum frávikum, jafnvel þótt horft sé til þess hvað aðrir aðilar hafa spáð upp á síðkastið. Seðlabankinn spáir nokkru lægri hagvexti á næsta ári, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn svipuðum. Vísbendingar sem við höfum til að styðjast við ganga í báðar áttir. Í öðru lagi hafa menn nokkuð rætt um mikilvægi þess að koma hagkerfinu í gang og á snúning og að hér verði fjárfesting og uppbygging. Sýnist nú kannski sitt hverjum um hvað reynt hefur verið að gera í þeim efnum. Ég bendi mönnum fyrst og fremst á 6. kafla fyrra heftisins þar sem farið er nokkuð yfir þau mál og m.a raktar ýmsar aðgerðir sem gripið hefur verið til á síðustu tveimur árum sem lúta að því að reyna að styðja við atvinnulífið í gegnum erfiðleikana. Sumar þeirra hafa verið tímabundnar ívilnanir til að auðvelda mönnum að gera upp, dreifa gjalddögum og annað í þeim dúr, aðrar varanlegri. Þrátt fyrir erfiðar aðstæður hefur ríkið lagt þó nokkuð af mörkum þegar saman er talið. Þar má nefna auknar fjárveitingar til viðhalds opinberra mannvirkja sem bætt var sérstaklega í 500 milljónum á þessu ári sem leiddi til þess að unnið verður í ár fyrir um 3,2 milljarða í slíkum viðhalds- og endurbótaverkefnum. Það er með því mesta sem gert hefur verið þrátt fyrir þetta erfiða árferði. Ríkið lagði fram helminginn af 700 millj. kr. markaðsátaki í ferðaþjónustunni til að bregðast við þeim blikum sem þar drógust upp á himinn í kjölfar náttúruhamfaranna í vor. Umtalsverðir fjármunir hafa verið lagðir í að skapa sumarstörf fyrir námsmenn. Búið er að setja ívilnanir fyrir nýsköpunar- og sprotafyrirtæki. Endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna endurbóta á íbúðarhúsnæði og sumarhúsum og reyndar að hluta til á fasteignum sveitarfélaga var hækkuð úr 60% í 100%. Nú var bætt við með lögum sérstökum skattaívilnunum fyrir einstaklinga sem ráðast í slíkar fjárfestingar  Ég vísa mönnum, frú forseti, og er alveg að ljúka máli mínu, á 6. kafla. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið við umræðuna og brugðist við spurningum sem bornar hafa verið upp og vissulega hafa heilbrigðismálin verið mikið rædd. Mér sýnist vera víðtæk samstaða meðal þingmanna um að þann þátt þurfi að skoða mjög vandlega í vinnu fjárlaganefndar. Ég er að sjálfsögðu sammála því. Að öðru leyti vil ég fyrst og fremst þakka fyrir málefnalega umræðu og þann vilja sem talsmenn flokka, forustumenn í fjárlaganefnd og aðrir hafa sýnt og lýst sig reiðubúna til að vinna að þessum vandasömu verkefnum saman inni í fjárlaganefnd.

Frú forseti. Að undanförnu hefur ákaflega mikið verið rætt um hin ýmsu mistök í aðdraganda efnahagshrunsins og oft talað um skattstefnu. Því er haldið fram af sumum að skattar hafi verið lækkaðir of mikið á fjölskyldur og fyrirtæki í aðdraganda hrunsins, í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, og svo sérstaklega í tíð stjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks á hápunkti þenslunnar. Sagt er að í þenslu sé ekki rétt að lækka skatta og oft má það til sanns vegar færa. Hin hliðin á þeim peningi hlýtur að vera sú, og er sú samkvæmt öllum kunnari hagfræðikenningum, að í kreppu hækka menn ekki skatta þannig að því skýtur svolítið skökku við að hæstv. fjármálaráðherra skuli nú hafa staðið fyrir verulegum skattahækkunum og boðað að það yrði rétt upphafið að því sem koma skyldi. Hæstv. ráðherra hlýtur að sjá að það er óráð að lækka skatta í þenslu, eins og hann heldur fram, ef sú er raunin hlýtur að líka vera óráð að hækka skatta í kreppu. Hins vegar hefur þessi ríkisstjórn fyrst og fremst lagt áherslu á skattahækkanir og miklu meira en boðað var í upphafi. Þannig fór til að mynda stöðugleikasáttmálinn svokallaði í uppnám, ekki hvað síst vegna þess að hlutfall skattahækkana í tekjuöflun ríkissjóðs og niðurskurði var miklu meiri en ráð var fyrir gert og eins lægra hlutfall sparnaðaraðgerða. En hugkvæmnin í skattahækkunum hefur líka verið alveg ótrúlega mikil og nú ræða menn jafnvel um að leggja á sérstakan fríhafnarskatt sem er náttúrlega þversögn í sjálfu sér og felur í sér að menn leggja þá niður fríhafnarstarfsemina. Menn geta svo sem tekið þá ákvörðun en þetta sýnir að þeim eru engin takmörk sett þegar kemur að skattlagningu. En það leiðir hins vegar alltaf sömu hlutina af sér, það leiðir til aukins samdráttar. Um það eru ótal dæmi frá ótal löndum frá ýmsum tímum og við erum þegar farin að sjá það á Íslandi vegna þess að skattarnir skila sér ekki eins og ríkisstjórnin hefur gert ráð fyrir. Við síðustu áramót voru 112 milljarðar kr. í áföllnum ógreiddum sköttum, 112 milljarðar kr. sem menn áttu að vera búnir að greiða í skatta en höfðu ekki verið greiddir. Það sýnir einfaldlega að almenningur og fyrirtækin standa ekki undir þessum miklu skattahækkunum, enda eru álögurnar orðnar hlutfallslega miklu meiri en áður var. Með því á ég við að jafnvel óbreytt skatthlutfall væri þyngri byrði nú en áður var vegna þess að svo stór hluti tekna heimila og fyrirtækja rennur í afborganir af skuldum. Á sama tíma hefur verðbólga aukist verulega og allar vörur og aðföng hafa hækkað í verði þannig að það er miklu minna eftir til þess að standa undir jafnvel bara sömu skattprósentu og lögð var á hér áður fyrr, hvað þá hækkuðum sköttum. Afleiðingin er sú sem við sjáum nú þegar blasa við á ýmsum sviðum, aukin undanskot frá skatti, aukin svört atvinnustarfsemi, og það birtist jafnvel í því að nú hefur bruggstarfsemi náð nýjum hæðum, að því er virðist, vegna þess að menn höfðu gengið of langt í því að skattleggja vöruna. Og til hvers leiddi það? Tekjur ríkisins af sölu áfengis hafa minnkað. Neyslan hefur líklega ekki minnkað sérlega mikið, því miður, en tekjurnar hafa minnkað vegna þess að menn fara einfaldlega í neðanjarðarhagkerfið. Skattstefna ríkisstjórnarinnar er því til þess fallin að ýta undir neðanjarðarhagkerfið og halda hinu hagkerfinu niðri, koma í veg fyrir að það fái notið sín og skapi þau verðmæti sem við þurfum til þess að standa undir fjárlögum. Ástæðan fyrir því að það þarf að skera svo mikið niður sem raun ber vitni í fjárlögum ríkisins er að ekki hefur orðið sú verðmætaaukning sem hefði átt að verða og hefði getað orðið vegna þess að á Íslandi hafa á margan hátt verið kjöraðstæður fyrir nýja fjárfestingu, ekki hvað síst í útflutningsgreinum. Ótalmörg fyrirtæki, tugir fyrirtækja hafa lýst yfir áhuga á því að fjárfesta hér og lýst sig reiðubúin til þess. En það vantar tvennt, það vantar orku og ekki síður vantar stöðugleika. Það vantar pólitískan stöðugleika og það er ekkert jafnvel til þess fallið, ef svo má að orði komast, að ýta undir óstöðugleikann og óljós skattstefna og endalaus boð um skattahækkanir.

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu. Það er þarft og skylt að við ræðum aðeins um skattamál og það hefði verið gott við hentugt tækifæri að fá rýmri tíma til þess að fara yfir þau mál og segja frá þeirri vinnu sem þar er í gangi. Hv. þingmaður spyr hverjar séu skattaáherslur ríkisstjórnarinnar og það er kærkomið að fara yfir það. Í fyrsta lagi má vitna í samstarfsyfirlýsingu flokkanna þar sem meginleiðarljós eru lögð upp í kafla þar um ríkisfjármál. Þar er að sjálfsögðu gengið út frá því lykilatriði sem við vorum að ræða varðandi fjárlög, að það er mikill lykill að endurreisn íslensks efnahagslífs að ráðast í víðtækar aðgerðir á sviði ríkisfjármála til að vinna bug á hallarekstri ríkissjóðs og koma þeim hlutum aftur í jafnvægi. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin styðst við blandaða leið tekjuöflunar og sparnaðar og að því marki sem að tekjuöfluninni snýr er lögð áhersla á að skattheimta leggist á þá sem betur eru í stakk búnir til að taka á sig auknar byrðar en, eins og segir í textanum, með leyfi forseta: „verði þó ekki til þess að draga úr möguleikum fólks til að vinna sig út úr þeim erfiðleikum sem fram undan eru. Áfram verði unnið markvisst að því starfi sem hófst með samstarfi stjórnarflokkanna að koma í veg fyrir skattaundandrátt.“ Ég tel að farið sé að þessu í öllum greinum. Settur var af stað starfshópur strax að loknum fyrstu skattbreytingunum sem urðu á miðju ári 2009 og í árslok þess árs til að fara í víðtæka endurskoðun og kortlagningu á skattkerfinu í heild. Sá hópur hefur nú skilað áfangaskýrslu eins og gert var ráð fyrir og við hana var stuðst í lokafrágangi skattatillagna í fjárlagafrumvarpið en það starf mun halda áfram. Með verkefnisstjórninni eða starfshópnum sjálfum starfar breiður samráðshópur með fulltrúum þingflokka og aðilum vinnumarkaðarins. Í þessari skýrslu, sem ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér, má lesa um verkefnið sem þar er undir. Þar er ítarlegt erindisbréf þar sem hópnum er falið að fara rækilega yfir skattkerfið í heild, horfa til framtíðar og taka mið af ráðgjöf og skýrslum frá öðrum aðilum eins og OECD, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hvernig þessi mál hafa þróast annars staðar á Norðurlöndunum o.s.frv. Um skattkerfisbreytingarnar sem urðu hér í tveimur áföngum á árinu 2009 hvet ég menn til að styðjast enn við fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins. Þar er farið yfir þær allar í rækilegu máli á bls. 35–39 og raktar lið fyrir lið þær skattkerfisbreytingarnar sem gerðar hafa verið, þar á meðal upptaka nýrra skatta á sviði umhverfis- og auðlindamála, upptaka auðlegðarskatts og gjaldskrárhækkanir almennt og annað í þeim dúr. Það er rækilega fram komið að hlutföll tekjuöflunar annars vegar og sparnaðar og niðurskurðaraðgerða hins vegar hafa heldur þróast í þá veru að meiri þungi aðgerðanna er á gjaldahlið en tekjuhlið en lagt var upp með. Menn settu sér viðmið um að það yrði innan 45–55% marka en frá og með árinu 2011, gangi fjárlagafrumvarpið í grófum dráttum eftir með þeim samdrætti ríkisútgjalda og þeirri takmörkuðu tekjuöflun sem þar er að finna, verða þessi hlutföll orðin verulega skekkt á gjaldahliðina, þ.e. það lætur þá nærri að a.m.k. tveir þriðju og jafnvel nær þrem fjórðu aðgerðanna verði þá komnir fram á þeirri hlið. Staðreyndin er sú, eins og gögn sýna, að þær skattkerfisbreytingar sem ráðist hefur verið í, í tveimur áföngum fram að þessu, og það takmarkaða sem gert verður á næsta ári dugar rétt til að halda skatttekjum óbreyttu hlutfalli af vergri landsframleiðslu, tæp 26%. Þær takmörkuðu aðgerðir sem ráðast á í á næsta ári eru sömuleiðis listaðar upp og fór ég yfir þær í framsögu minni. Þar er um að ræða hækkun á fjármagnstekjuskatti og tekjuskatti lögaðila. Þar er um að ræða hækkun á erfðafjárskatti, hækkun á auðlegðarskatti, breytingar á áfengis- og tóbaksgjaldi, nokkra hækkun á kolefnisgjaldi, smávægilegar breytingar á bifreiðagjöldum í tekjuáhrifum mælt en meiri kerfisbreytingar sem miða að því að færa andlag skattlagningarinnar yfir í losun og loks áform um gjald á fjármálastofnanir, svonefndan bankaskatt. Verðlagsáhrif þessara breytinga eru hverfandi og heildarsamsetning þessara aðgerða þegar þær verða allar fram komnar teikna sig klárlega þannig að þungi aðgerðanna er á gjaldahlið. Að lokum vil ég nefna að niðurstöður úr álagningu skattsins nú í sumar sýna með óhrekjandi hætti að markmið ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Það er þekkt í skattafræðunum að skattstefna stjórnvalda hefur nær allt að segja um hvata í hagkerfum. Þannig er hægt að hanna skattkerfi sem hámarkar hagvöxt og þar með efnahagslega velferð íbúanna. En það er einnig hægt að hanna kerfi sem virkar sem dragbítur á efnahag og það er sú leið sem ríkisstjórnin virðist hafa valið. Ríkisstjórnin virðist ekki leggja trúnað á þau augljósu sannindi að til að styrkja stöðu ríkissjóðs þarf að breikka skattstofnana, ekki að höggva í þá með ofursköttum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur tekið undir málflutning okkar sjálfstæðismanna um að það skattkerfi sem valdhafarnir eru nú óðum að hverfa frá hafi fallið í fyrri flokkinn, þ.e. að það sé hagkvæmt skattkerfi með tilliti til hagvaxtar. Það er hagvaxtarhvetjandi og það leiddi til efnahagslegrar velferðar. Af hverju er hagvöxtur eftirsóknarverður? Það er af þeirri einföldu ástæðu að við viljum efnahagslegar framfarir til handa íbúunum. Ef við til að mynda viljum bæta kjör öryrkja eykst samneyslan og hagvöxtur mælist en það verður að afla peninga sem á að ráðstafa í örorkubæturnar og til þess þurfum við að framleiða. Ef framleiðslan vex ekki getum við ekki bætt kjör öryrkjans nema taka frá einhverju öðru. Þess vegna þurfum við að framleiða meira í dag en í gær. Þannig bætum við lífskjörin en stækkum um leið skattstofnana, ekki með því að skipta tekjunum upp á nýtt með endurdreifingu um skattkerfið, eins og sumir virðast halda. En það algjörlega ljóst að sú leið sem núverandi ríkisstjórn er á hvað varðar skattlagningu leiðir til minni hagvaxtar og minni efnahagslegrar velferðar fyrir íbúana. Og það er m.a. það sem fólk hefur verið að mótmæla, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni Framsóknarflokksins, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, fyrir að taka upp þessa umræðu. Það er eðlilegt og þarft að spyrja hvort það sé ekki röng leið í kreppu að hækka skatta. Auðvitað er það til þess fallið að draga úr eftirspurn en hér er ekki margra góðra kosta völ, því að á góðærisárunum lögðum við ekki fé til hliðar, héldum við ekki sköttunum uppi heldur lækkuðum þá og eigum þess vegna ekki í þann forða að grípa til nú í erfiðleikum okkar.

Hvað með 170 milljarðana sem nú er verið að nota?

Það sem mestu máli skiptir í þessum erfiðustu fjárlögum allra tíma er hins vegar að í þeim er almennum tekjuskatti hlíft og verðlagsáhrif skattbreytinga á næsta ári eru í algjöru lágmarki. Þannig er bæði launaumslagi fólks og lánum þess hlíft á næsta ári og þess er sannarlega þörf vegna þess að í skattaaðgerðunum á síðasta ári voru skattar hækkaðir á almenning. Við verðum um leið að minnast þess að þær hækkanir voru í raun ekki annað en afturköllun á lækkunum allra síðustu ára, óraunsæjum skattalækkunum sem við vildum gjarnan ráðast í en höfðum bara því miður ekki efni á. Þeir skattar sem við núna búum við eru í aðalatriðum þeir skattar sem voru hér í landinu áður en Framsóknarflokkurinn, Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn réðust í óraunsæjar skattalækkanir á góðæristímum sem óhjákvæmilegt var að kalla aftur. Það er ánægjuefni að þrátt fyrir þá hækkun sem hér varð á prósentum og þrátt fyrir hrakspár stjórnarandstöðunnar, hafa á þessu ári lengst framan af skattstofnarnir 

Hvernig stendur á því að ...?

Frú forseti. Við ræðum hér skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem tekur mið af ýmsu. Hún byggir hins vegar á þeirri staðreynd að ríkisstjórnin hefur kosið að velta kostnaðinum af bankahruninu yfir á almenning í landinu og gerir það með þeim hætti að hækka skatta og skera niður þjónustu. Við svoleiðis hrun sem átti sér stað hér hefði að okkar mati í Hreyfingunni þurft að hugsa málin róttækt upp á nýtt. Það gerðum við og lögðum fram þá hugmynd að þeir sem bera ábyrgð á þessu hruni verði einfaldlega látnir borga það og að hér hefði verið sett í gang róttæk löggjöf þar sem ríkisstjórnin í öllu sínu veldi hefði leitast einarðlega við það að ná þessum peningum aftur af þeim sem bera ábyrgð á hruninu. Stór hluti þessa fólks á eignir um allt land og í útlöndum. Okkur finnst alveg fráleitt að í stað þess að gera nokkuð til að reyna að nálgast þær eignir sé þessu bara velt yfir á almenning með hærri sköttum og niðurskurði. Þetta eru fordæmalausar aðstæður og þær kalla á fordæmalausar aðgerðir. Það er einfaldlega þannig. Og að því leytinu til höfnum við alfarið þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur nú verið framkvæmd tvö ár í röð. Annað sem ég vildi tæpa á sem ég tel mjög mikilvægt og þarf að koma að þótt tíminn sé naumur er hugmynd ríkisstjórnarinnar um það sem hún kallar auðlindaskatta. Það sem ríkisstjórnin kallar auðlindaskatta eru neysluskattar. Auðlindaskattar eru skattar á þá auðlind sem verið er að nýta og eiga að skila arði til þjóðarinnar. Hér hefur ríkisstjórn og fjármálaráðherra Vinstri grænna snúið hugtakinu auðlindaskattur upp í neysluskatt þar sem menn borga fyrir heita vatnið sem þeir nota úr krananum í baðherberginu heima hjá sér. Með sama hætti mætti leggja auðlindaskatt á fiskbollurnar í fiskbúðinni og kalla það skatt á kvóta. Þetta eru öfugmæli og þetta er röng nálgun. 

Virðulegi forseti. Málflutningur ríkisstjórnarflokkanna er slíkur að það mætti halda að þeir telji sér trú um að svo lengi sé hægt að segja ósatt að allir fari að trúa þeim. Það liggur við að þeir telji okkur trú um að hér sé ekki einu sinni kreppa. Það á ekki að hækka skatta í kreppu, það vita allir. En hér er þessi ríkisstjórn eins og oft hefur verið talað um í helför sinni, með leyfi forseta, að ég noti þetta orð, að hækka skatta og keyra efnahagslífið niður. Það er búið að hækka skatta og stendur til að hækka skatta. Fjármagnstekjuskattur hækkar úr 18 í 20%, skattur á hagnað lögaðila hækkar í 18–20%, það eru þeir sem við ætlumst til að haldi uppi hagkerfi okkar. Það á að hækka erfðafjárskatt úr 5 í 10%. Ég vona að látið fólk fái að hvíla í friði eftir aðgerðir núverandi ríkisstjórnar. Kolefnisgjald verður hækkað. Við búum á eyju og þurfum að notast við samgöngur á landi, lofti og sjó. Til skoðunar hefur verið að taka upp bankaskatt en það er ekki búið að taka ákvörðun um það. Hver er nýjungin í þessu frumvarpi? Hvers vegna er ekki verið að tala um að taka upp ríkisábyrgðargjald? Af hverju er ríkið endalaust að gangast í ábyrgðir fyrir einhverja aðila úti í bæ ókeypis? Það vantar nýja hugsun í þessari ríkisstjórn nú sem oft áður og ég er orðin hálfvonlaus um að það verði nokkurn tímann hægt að koma hér inn nýjum hugmyndum. Óstöðugleiki skattkerfa eins og við upplifum í þessu fjárlagafrumvarpi og fjárlagafrumvarpinu frá í fyrra virka fráhrindandi fyrir erlenda fjárfesta eins og fram hefur komið auk óstöðugleika stjórnvalda sem hér ríkir fyrir sig. Virðulegi forseti. Ég tel að þessi ríkisstjórn taki sjálfa sig niður um leið og efnahagslífið verður tekið niður af skattpíningu.

Virðulegi forseti. Skattstefna þessarar ríkisstjórnar er skýr, alveg hvellskýr. Hún stuðlar að því að jafnræðis sé gætt í skattlagningu. Hún stuðlar að því að skattbyrðin dreifist á skattborgarana með sanngjarnari hætti en hingað til hefur verið. Skattstefnan felur það í sér að það eigi að jafna tekjudreifingu í þjóðfélaginu betur en gert hefur verið hingað til, hún eigi að stuðla að félagslegum markmiðum og tryggja félagslegt öryggi íbúa landsins og hún eigi að tryggja það að þjóðin fái sem mestan hluta af arði sínum hverju sinni. Þetta er skattstefna ríkisstjórnarinnar m.a. Hún er ekki dragbítur á efnahagslífið eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi hér áðan. Það var sú skattstefna hins vegar sem var við lýði árum og áratugum saman. Skattkerfi sem reyndist ónýtt, gjörsamlega ónýtt við að taka á því áfalli sem hér varð, gjörsamlega útflatt og óréttlátt eins og það mögulega gat verið, hlífði eignafólki og efnameira fólki og tekjuháu fólki langt um fram það sem lágtekjufólk hafði. Skattstefna ríkisstjórnarinnar felst m.a. í þeim breytingum sem voru gerðar á skattkerfinu á síðasta ári og hafa skilað sér - hafa skilað sér í því, virðulegi forseti, sem sjá má í fylgigögnum fjárlagafrumvarpsins í ár og sjá má á álagningu síðasta árs, skattálagningunni, þar sem tekist hefur að lækka skattbyrði á fólk með lægri tekjur og flytja það yfir á þá sem hærri tekjurnar hafa. Um það vitna gögn skattstofunnar, um það vitna gögn Hagstofunnar og um það vitna gögn frá álagningu síðasta árs sem birt var á þessu ári. Þetta er skattstefna ríkisstjórnarinnar, að búa til skattkerfi sem stuðlar að jöfnuði og er fært til að takast á við að afla ríkinu tekna 

Frú forseti. Ég gæti sagt með mikilli vissu og festu: Skattstefna ríkisstjórnarinnar er vond, hún er mjög vond. Ég gæti líka sagt: Hún er algjört glapræði, hún er glapræði fyrir fólk. Og ég gæti líka sagt: Hún er algert glapræði fyrir fjölskyldurnar og hún er algjört glapræði fyrir fyrirtækin í landinu sem hún er. Ég var á fundi áðan úti í Iðnó þar sem Margrét Guðmundsdóttir, forstjóri Icepharma, sagði m.a. að skattstefna ríkisstjórnarinnar lamaði heimilin og lamaði fyrirtækin. Ef fram heldur sem horfir í atvinnumálum og skuldavanda heimilanna verða vinstri flokkarnir hér á þingi holdgervingar lífskjarastöðnunar. En ég tel að það sé ekki tími fyrir svona belging. Ég tel að það sé ekki tími núna fyrir svona skylmingar á Alþingi. Forustumenn flokkanna á Alþingi verða ekki bara að tala saman, heldur verða þeir að fara saman í þau gríðarlega miklu verkefni sem fram undan eru. Með því að reisa heimilin við sem fyrst, með því að ýta atvinnulífinu af stað af krafti sem hefur tilheyrandi jákvæðar afleiðingar m.a. fyrir skatttekjur ríkissjóðs. Hið margfræga verkstjórnarhlutverk á Alþingi en líka ekki síður meðal stjórnmálaflokkanna liggur hjá forsætisráðherra. Það er forsætisráðherra sem á að leiða ólík öfl saman svo veröldin verði betri fyrir íslenskar fjölskyldur og íslenska þjóð. Ef forsætisráðherra gerir það hins vegar ekki verða aðrir að taka að sér það hlutverk. Það vita allir sem hér eru og eru eldri en tvævetur. Þess vegna vonast ég til að við þingmenn á Alþingi getum sýnt hversu megnugt þetta elsta löggjafarþing í heimi er með því að fara í það verkefni sem bíður okkar, þ.e. að vinna saman þannig að við getum endurreist samfélagið.

Virðulegi forseti. Það er ákveðinn doði yfir íslensku atvinnulífi vegna óvissu um framtíðina. Fyrirtæki ráðast ekki í fjárfestingar, kaupa húsnæði eða fara í nýráðningar á starfsfólki. Hvaða hlutverki getur Alþingi eða ríkisvaldið gegnt í þessari stöðu? Mig langar að gera að umtalsefni hér og nú hvort við getum í gegnum skattstefnu okkar hjálpað atvinnulífinu af stað á nýjan leik og beitt til þess skattalegum hvötum. Fjárlög ríkisins í dag sýna vel að rýmið fyrir kostnaðarsamar aðgerðir er ekki mikið en hins vegar tel ég að við getum sett í gang hvata sem nýtast fyrirtækjunum í dag en leiðir ekki til kostnaðar fyrir ríkið fyrr en þá síðar. Þannig getum við sett af stað hvata sem ýta undir fjárfestingar, koma fjármunum út úr bankakerfinu og til vinnu í atvinnulífinu þannig að fyrirtækin geta gert ráð fyrir skattalegu hagræði í viðskiptaáætlunum sínum. En þetta hagræði, þessir hvatar leiða ekki til kostnaðar fyrir ríkið fyrr en síðar. Við þingmenn afgreiddum á síðasta ári frumvarp sem ýtir undir fjárfestingar í rannsóknum og þróun og til að ýta undir fjárfestingar í nýsköpunarfyrirtækjum. Ég tel að við getum gengið lengra og vil beina því til þingheims að við sameinumst núna um að hugsa hvernig við getum beitt skattalegum verkfærum til að hjálpa atvinnulífinu af stað á nýjan leik. Væri t.d. hægt að opna fyrir skattafslátt árið 2011 eða 2012 ef fyrirtæki ráðast í nýráðningar á þessu ári? Einn aðili út af atvinnuleysisskrá sparar ríkinu um 150 þús. kr. á mánuði og sú upphæð gefur ýmislegt ef ekki bara mjög gott rými til þess að gefa afslátt af launatengdum gjöldum vegna nýráðningar t.d. í gegnum tryggingagjald. Það mætti ganga lengra og ímynda sér að fyrirtæki geti ráðist í annars konar fjárfestingar og fái til þess skattalegt hagræði. Lykilatriðið er þetta: Við eigum að nýta skattstefnuna til að hjálpa atvinnulífinu í gang á nýjan leik. Ég óska eftir samstarfi þingmanna úr öllum flokkum um það hvernig hægt er að framkvæma hugmyndir sem þessar. Það getum við gert á vettvangi þingnefnda því að hagsmunamál okkar allra er að nýta skattstefnuna til að koma atvinnulífinu í gang á nýjan leik.

Frú forseti. Það er mér mjög til efs að til sé eitthvert þekkt tilvik í heiminum þar sem ríki hefur tekist að skattleggja sig út úr kreppu a.m.k. án mjög ósjálfbærrar nýtingar auðlinda landsins. Reynslan hefur þegar sýnt okkur á Íslandi að lækkun skatta á lögaðila skilaði ríkissjóði mjög auknum tekjum og þó að það hafi vissulega verið gert á óheppilegum tíma í miðri þenslu hérna er þetta engu að síður hugmyndafræði sem þegar hefur sýnt sig að skilaði sér í auknum tekjum. Með núverandi efnahagsáætlun og skattstefnu ríkisins í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er verið að þurrka út millistéttina á Íslandi. Það er sú stétt sem skilar samfélaginu mestum tekjum hlutfallslega. Við munum ekki geta skattlagt þetta fólk frá Noregi eða öðrum nágrannalöndum okkar. Það er hlutverk okkar að búa þeim vettvang til að þrífast vel á Íslandi. Ég tek heils hugar undir ýmsar hugmyndir hv. þm. Magnúsar Orra Schram sem hann nefndi hér áðan og þakka gott hljóð.

Frú forseti. Ég þakka þeim sem tóku þátt í umræðunni. Ekki síst hv. þingmanni Magnúsi Orra Schram sem ég held að mér sé óhætt að segja að gegni mikilvægu hlutverki í Samfylkingunni sem kratinn í Samfylkingunni. Það er ekki illa meint. Hvað varðar orð hæstv. fjármálaráðherra um skatthlutfall á Íslandi að það sé ekki nema 25–26% af landsframleiðslu, kemur það illa heim og saman við tölur OECD  Í nýútkomnu riti samtaka atvinnulífsins segir að skatttekjur hins opinbera í hlutfalli við landsframleiðslu séu meðal þeirra hæstu í OECD-ríkjunum, þetta var miðað við 2007 og hefur varla batnað síðan, „þegar lögbundin iðgjöld í lífeyrissjóði eru talin með. Það er eðlilegt að telja þau með þar sem sambærileg gjöld eru víðast annars staðar í formi skatta. Hlutfallið þannig reiknað var 48,6% á Íslandi en hæst 48,7% í Danmörku.“ Má telja öruggt að Ísland hafi náð fram úr Danmörku hvað þetta varðar og sé orðið það land í heiminum, alla vega af þróuðum eyríkjum, með hæst hlutfall skatta af landsframleiðslu. Það hlýtur að vera áhyggjuefni að menn séu enn þá á þeirri braut að hækka skatta. Ég tala nú ekki um eftir að við komumst í verulega kreppu. Eins og hv. þingmaður Tryggvi Þór Herbertsson benti á er það ekki rétt að skattstofnarnir hafi varðveist og hrakspár þar um séu rangar. Verulegur neikvæður hagvöxtur að undanförnu sýnir okkur það og sannar að verið er að eyðileggja skattstofnana með skattkerfinu.

Frú forseti. Það er því miður þannig að afleiðingar kreppunnar þýða að þessar hlutfallstölur sem hv. málshefjandi nefndi hafa lækkað. M.a. vegna þess að stórir skattgreiðendur sem héldu uppi tekjunum eins og bankar, ofþanin mannvirkjagerð, fasteignamarkaður og annað í þeim dúr eru horfnir. Ég kom því ekki að í fyrri ræðu minni að eitt af því fyrsta sem þessi ríkisstjórn gerði í skattamálum var að fara í kerfisbreytingar á því sviði. Við gerðum landið allt að einu skattumdæmi til stórkostlegs hagræðis og hefur sú breyting gengið vel. Við erum sömuleiðis að stórefla bæði skattrannsóknir og skatteftirlit. Það er eitt af örfáum sviðum þar sem ríkið leggur til aukna fjármuni milli ára. Að sjálfsögðu viljum við öll hvetja til hagvaxtar og verðmætasköpunar. Ef við ættum frjálst val í þessum efnum mundum við örugglega fara aðrar leiðir en við neyðumst til að gera vegna þeirra aðstæðna sem við búum við. Engu að síður er það nú svo að þessi ríkisstjórn hefur hrint í framkvæmd ívilnunum til að hvetja til nýsköpunar sem fyrri ríkisstjórn gerði ekki. Var þó búið að ræða um það í mörg ár. Það var þessi ríkisstjórn sem setti lög um skattaívilnanir í þágu sprota- og nýsköpunarfyrirtækja. Það var þessi ríkisstjórn sem setti almenn rammalög um skattaívilnanir til stærri fjárfestinga þannig að ekki þurfi að klæðskerasauma fjárfestingarsamning utan um hvert stórt verkefni sem kom til landsins. Það er ekki hægt að halda því fram að þær takmörkuðu breytingar sem hafa orðið á skatthlutföllum eyðileggi samkeppnisstöðu Íslands í skattalegu tilliti. Eftir sem áður, hv. þingmaður, eru skatthlutföll hér með því lægsta sem gerist, t.d. tekjuskattur af hagnaði af lögaðilum. Þó hann fari úr 18 í 20% er hann áfram með því lægsta sem finnst innan OECD. Það eru fyrst og fremst frændur okkar Írar sem enn sitja eftir með mun lægra hlutfall. En hvað er verið að ræða þar þessa dagana? Að hækka það. Við höfum lagt auknar skattbyrðar t.d. á þá sem hafa miklar fjármagnstekjur og eiga miklar eignir. Hverjir eru það sem borga? Það eru þeir sem fengu allar innstæður sínar fluttar yfir í nýju bankana við hrunið og fólk sem er svo heppið að komast í gegnum þessar þrengingar með umtalsverðar fjármagnstekjur eða aðrar eignir. Er ekki sanngjarnt  
            

Virðulegi forseti. Ég stend hérna fyrir hönd viðskiptanefndar allrar, en hún leggur til breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum. 1. gr. mun breytast með þeim hætti að í stað orðanna „31. desember 2009“ í ákvæði til bráðabirgða VII í lögunum, kemur: 31. desember 2010. Með lögum nr. 74/2009 var gerð breyting á ákvæði til bráðabirgða VII í lögum um fjármálafyrirtæki. Breytingin fólst í því að bætt var við ákvæðið heimild fyrir slitastjórn fjármálafyrirtækis, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, að greiða skuldir vegna launa, þar með talið laun í uppsagnarfresti. Heimildin gilti til 31. desember 2009 en tilefni hennar var að slitastjórn SPRON taldi sig ekki hafa lagaheimild til að greiða skuldir vegna launa. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, sem kveðinn var upp 14. júlí 2010, var Askar Capital hf. tekið til slitameðferðar og var félaginu skipuð slitastjórn. Meðal verka slitastjórnar er að annast meðferð krafna meðan á slitum stendur. Slitastjórn Askar Capital hf. telur fyrrgreint bráðabirgðaákvæði girða fyrir að henni sé heimilt að greiða starfsmönnum laun í uppsagnarfresti enda heimildin fallin úr gildi. Með frumvarpi þessu, frá viðskiptanefnd allri, er lagt til að gildistími í síðari málslið ákvæðis til bráðabirgða VII í lögum um fjármálafyrirtæki verði framlengdur til 31. desember 2010. Sá tímafrestur á að duga slitastjórn Askar Capital þar sem kröfulýsingarfresti lýkur í október sama ár og boðað hefur verið til hluthafafundar 14. desember nk. Það er skilyrði samkvæmt ákvæðinu að víst sé að nægilegt fé sé til að greiða að fullu eða að jöfnu hlutfalli kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð. Frumvarp þetta varðar aðeins fjármálafyrirtæki. Hugmyndir hafa komið fram um hvort ekki væri eðlilegt að heimild í þessa veru gilti almennt um fyrirtæki sem hafa verið tekin til gjaldþrotaskipta, þ.e. að skiptastjóri geti greitt skuldir vegna launa að því skilyrði uppfylltu að nægt fé sé til að greiða að fullu eða í jöfnu hlutfalli kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð. Viðskiptanefnd er sammála um að hvetja allsherjarnefnd til að skoða hið fyrsta hvort rétt væri að gera slíka breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. frá árinu 1991 nr. 21.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á embættisfærslum og ákvörðunum íslenskra stjórnvalda og samskiptum þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Evrópska efnahagssvæðinu. Ásamt mér eru flutningsmenn þessarar tillögu allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þingsályktunartillagan var lögð fram á 138. löggjafarþingi en fékkst ekki afgreidd og er því endurflutt. Með henni er lagt til að Alþingi skipi sérstaka rannsóknarnefnd þriggja sérfræðinga sem falið verður það hlutverk að rannsaka embættisfærslur og ákvarðanir íslenskra stjórnvalda og samskipti þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Evrópska efnahagssvæðinu. Er þar átt við samskipti íslenskra stjórnvalda við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innlánsreikninga Landsbanka Íslands í löndunum tveimur, svokallaða Icesave-reikninga. Er nefndinni ætlað það hlutverk að leggja mat á hvort einstakir ráðherrar eða embættismenn á þeirra vegum hafi fylgt þeim lagareglum sem um störf þeirra gilda, brotið starfsskyldur sínar eða gerst sekir um mistök eða vanrækslu í hagsmunagæslu fyrir íslenska ríkið og íslensku þjóðina og eftir atvikum leggja mat á hverjir beri á þeim ábyrgð. Í tillögunni er gert ráð fyrir að rannsóknarnefndin fái í hendur allar þær rannsóknarheimildir sem henni eru nauðsynlegar til þess að geta varpað skýru ljósi á rannsóknarefnið. Er lagt til að þær rannsóknarheimildir skuli verða hinar sömu og rannsóknarnefnd Alþingis, sem skipuð var á grundvelli laga nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða, voru tryggðar í lögum. Tillagan mælir fyrir um að nefndin skili Alþingi sambærilegri skýrslu og rannsóknarnefnd Alþingis, undir formennsku Páls Hreinssonar, skilaði þinginu hinn 12. apríl 2010 og að Alþingi taki efni hennar og niðurstöður til sambærilegrar meðferðar á sínum vettvangi. Jafnframt að Alþingi kjósi níu manna þingnefnd sem fjalla skuli um hana og móta tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum hennar. Óumdeilt er að Icesave-málið varðar einhverja mestu þjóðarhagsmuni sem stjórnvöld hér á landi hafa þurft að takast á við og telja flutningsmenn tillögunnar fullt tilefni til að framganga íslenskra stjórnvalda og ákvarðanir þeirra sem lúta að Icesave-málinu verði rannsökuð af hálfu þeirrar nefndar sem lagt er til að skipuð verði. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis gefur að líta vandaða og ítarlega umfjöllun um það rannsóknarefni sem þeirri nefnd sem tillaga þessi mælir fyrir um að verði komið á fót er ætlað að fjalla um. Er þar meðal annars að finna umfjöllun um löggjöf um fjármálamarkaðinn og áhrif aðildar Íslands að EES, Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og ábyrgð á innlánum almennt og innlán fjármálastofnana í útibúum erlendis. Þótt sú umfjöllun muni án efa nýtast hinni nýju rannsóknarnefnd vel í störfum sínum þá snýr hún ekki nema að hluta að þeim atriðum sem sú rannsókn sem þessari tillögu er ætlað að hrinda í framkvæmd lýtur að, þ.e. embættisfærslum, ákvörðunum og samskiptum íslenskra stjórnvalda við bresk og hollensk stjórnvöld eftir hrun bankakerfisins. Helstu ástæður þess að þessi tillaga er nú lögð fram eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi telja flutningsmenn tillögunnar ljóst að lánasamningar þeir sem íslensk stjórnvöld undirrituðu hinn 5. júní 2009 og viðaukasamningarnir frá 19. október 2009 hafi strítt svo freklega gegn hagsmunum íslenska ríkisins að með undirritun sinni á þá hafi stjórnvöld gerst sek um mistök eða vanrækslu í hagsmunagæslu sinni fyrir íslenska ríkið og íslenska skattgreiðendur. Í öðru lagi telja flutningsmenn að með undirritun sinni á áðurnefnda samninga hafi ríkisstjórn Íslands farið út fyrir það samningsumboð sem Alþingi veitti henni með samþykkt þingsályktunar hinn 5. desember 2008 þar sem ríkisstjórnin hafi með því ekki gætt hagsmuna íslenska ríkisins með þeim hætti sem henni bar, né hafi hún í þeim samningum virt hin sameiginlegu viðmið sem ályktunin mælti fyrir um að skyldu vera forsenda og grundvöllur samningsniðurstöðu. Í þriðja lagi telja flutningsmenn mikilvægt að rannsakað verði hvort íslensk stjórnvöld hafi í samningaviðræðum við Breta og Hollendinga fallið frá lagalegum rétti íslenska ríkisins gagnvart viðsemjendum sínum og þeim kröfum sem fram komnar eru á hendur því og þar með skaðað hagsmuni íslenska ríkisins. Í fjórða lagi vísa flutningsmenn tillögu sinni til stuðnings til 17. kafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar fjallar nefndin um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og ábyrgð á innlánum almennt. Nefndin fjallar um efnislegt inntak og þýðingu tilskipunar Evrópusambandsins nr. 94/14/EB, um innstæðutryggingarkerfi, og túlkun fræðimanna á lagalegri þýðingu hennar. Sú umfjöllun sem þar birtist er að mati flutningsmanna samfelldur og kerfisbundinn lögfræðilegur rökstuðningur rannsóknarnefndarinnar fyrir því að samkvæmt tilskipuninni beri íslenska ríkinu engin lagaleg skylda til þess að ábyrgjast skuldir einkarekinna banka eða kröfur breskra og hollenskra stjórnvalda á hendur Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta í Icesave-málinu. Í fimmta lagi telja flutningsmenn tillögunnar umfjöllun rannsóknarnefndar Alþingis sérstaklega athyglisverða í ljósi þess að þrátt fyrir þau skýru sjónarmið sem nefndin teflir fram hafi íslensk stjórnvöld, ekki síst núverandi ríkisstjórn, engu að síður fallist á kröfur breskra og hollenskra stjórnvalda í Icesave-málinu. Það hafi núverandi ríkisstjórn gert í tvígang með undirritun sinni á lánasamninga og viðbótarsamninga. Það hafi hún jafnframt gert með því að leggja fram tvö frumvörp til laga á Alþingi sem mæltu fyrir um að ríkisábyrgð vegna lánasamninganna yrði veitt, án þess að hún hvíldi á lagalegri skuldbindingu íslenska ríkisins. Að mati flutningsmanna leiða ákvarðanir stjórnvalda, um að undirrita lána- og viðbótarsamninga við Breta og Hollendinga, og tilraunir þeirra til að fá ríkisábyrgð vegna þeirra lögfesta á Alþingi til þess að rannsókn á þeim sé óumflýjanleg. Í sjötta lagi benda flutningsmenn tillögunnar á að fram hafa komið opinberar yfirlýsingar sem benda til þess að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands eða embættismenn á þeirra vegum hafi tekið ákvörðun um að undirrita Icesave-samningana við bresk og hollensk stjórnvöld, um skuldbindingar sem allt bendir til að hafi verið íslenska ríkinu fjárhagslega ofviða, þrátt fyrir að hafa haft vitneskju um það á þeim tíma að slíkar ákvarðanir hafi ekki notið stuðnings meiri hluta alþingismanna. Þær yfirlýsingar veiti sterkar vísbendingar um að ríkisstjórnina hafi skort umboð til að undirrita samningana, en gert það engu að síður. Slíkt brjóti gegn þeim grundvallarreglum sem gilda um stjórnskipan landsins og ákvæðum íslenskra laga um fjárskuldbindingar á hendur ríkinu. Í sjöunda lagi má nefna það að gefnar hafa verið sérstakar yfirlýsingar hér á Alþingi sem krefjast rannsóknar. Þar vil ég nefna að hinn 3. júní 2009 spurði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hæstv. fjármálaráðherra að því hvort til stæði að undirrita samninga um Icesave-málið við Breta og Hollendinga. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði þeirri spurningu neitandi og sagði að ekkert slíkt stæði til. Tveimur dögum síðar höfðu þessir samningar verið undirritaðir. Í áttunda lagi bendi ég á að nú hefur landsdómur verið kvaddur saman. Meiri hluti Alþingis hefur ákveðið að ákæra Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, vegna aðkomu sinnar að Icesave-málinu. Sú ákæra byggir á sjónarmiðum, aðgerðum og embættisfærslum sem áttu sér stað fyrir bankahrun. Ég tel, og flutningsmenn tillögunnar telja, að fyrst ákveðið var að ganga þann veg verði að ganga hann til enda og rannsaka allt það sem gerst hefur eftir bankahrun, allar þær ákvarðanir og embættisfærslur sem fyrir liggja eftir hrun bankanna og eftir ríkisstjórnarskipti. Eitt skuli yfir alla ganga, og því skuli þessi rannsókn fara fram. Sú afstaða flutningsmanna að sýnt hafi verið fram á með lögfræðilegum rökum að samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar beri íslenska ríkinu engin lagaleg skylda til að ábyrgjast kröfur breskra og hollenskra stjórnvalda á hendur Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta í Icesave-málinu felur ekki í sér að stjórnvöldum sé óheimilt að semja um lyktir Icesave-málsins. Hins vegar telja flutningsmenn, eins og áður segir, að með þeim samningum sem gerðir voru hafi íslensk stjórnvöld hvorki gætt hagsmuna íslenska ríkisins með þeim hætti sem þeim bar né hafi þau virt hin sameiginlegu viðmið sem þingsályktunin sem samþykkt var á Alþingi hinn 5. desember 2008 mælti fyrir um að skyldu vera forsenda og grundvöllur samningsniðurstöðu og þar með farið út fyrir það samningsumboð sem Alþingi veitti þeim með samþykkt þingsályktunartillögunnar. Þegar af þessum ástæðum sem ég hef nú gert grein fyrir telja flutningsmenn mikilvægt að fram fari rannsókn á því hvort einstakir ráðherrar eða embættismenn á þeirra vegum hafi fylgt þeim lagareglum sem um störf þeirra gilda, brotið starfsskyldur sínar en ekki síst hvort þeir hafi gerst sekir um mistök eða vanrækslu í hagsmunagæslu sinni fyrir íslenska ríkið. Þingsályktunartillögunni fylgir gríðarlega ítarleg greinargerð þar sem flestir þættir Icesave-málsins eru raktir. Þar er vikið að ályktun Alþingis hinn 5. desember 2008, farið yfir hin sameiginlegu viðmið sem samið var um. Gerð er grein fyrir áliti meiri hluta utanríkismálanefndar Alþingis þann 5. desember 2008. Farið er yfir samningana við bresk og hollensk stjórnvöld og komist að þeirri niðurstöðu að niðurstaða þeirra samninga hafi verið í andstöðu við hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Fram kemur það álit flutningsmanna tillögunnar að Íslendingar eigi ekki að bera hallann af löggjöf Evrópusambandsins. Þó að íslenska ríkið vilji ávallt standa við sínar skuldbindingar felst kjarni Icesave-málsins í því að uppi er ágreiningur um það í hverju þær skuldbindingar felast. Það er rakið í greinargerðinni hvaða sjónarmið fræðimenn hafa sett fram í því sambandi. Þar er meðal annars vísað til skrifa Lárusar Blöndals hæstaréttarlögmanns og Stefáns Más Stefánssonar, prófessors við lagadeild Háskóla Íslands, álits breskra lögfræðinga, skýrslu seðlabanka Frakklands sem unnin var af hálfu Jean Claude Trichet. Þar er vísað til álits framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2008, afstöðu fjármálaráðherra Hollands og vikið að ýmsum öðrum álitamálum eins og t.d. því hvort það samræmist 40. gr. stjórnarskrárinnar og sé yfirleitt heimilt að samþykkja að óbreyttu lög um ríkisábyrgð á skuldum einkafyrirtækis, í þessu tilviki Landsbanka Íslands hf. Í tillögunni er það rakið hvernig Icesave-lögin voru samþykkt hér á Alþingi hinn 2. september 2009 ásamt viðaukasamningunum og farið yfir synjun forseta Íslands og örlög þessara laga í þjóðaratkvæðagreiðslu sem boðað var til í framhaldinu. Ég vil líka nefna það að í greinargerð með frumvarpinu er ítarlega farið yfir það hvernig rannsóknarnefnd Páls Hreinssonar fjallar um Icesave-málið. Sú umfjöllun er eins og áður segir meginástæða þess að þessi tillaga er lögð fram. Hún kallar á það að fram fari sérstök rannsókn á málinu. Ég vek líka athygli á 17. kafla greinargerðarinnar þar sem fram kemur, og er leitt fram, að ríkisstjórnina skorti umboð á sínum tíma til þess að undirrita Icesave-samningana og þess bera meðal annars merki ummæli sem hv. þingmaður Lilja Mósesdóttir lét falla í ræðu hér á Alþingi og sömuleiðis í fjölmiðlum. Að lokum vil ég segja það, frú forseti, að hinn 28. september sl. samþykkti meiri hluti alþingismanna þingsályktun með 33 atkvæðum gegn 30 að höfða skyldi sakamál á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir landsdómi. Landsdómur verður kallaður saman núna í fyrsta skipti í sögunni. Þar verður réttað yfir fyrrverandi forsætisráðherra lýðveldisins. Sú ákvörðun meiri hluta alþingismanna að draga fyrrverandi forsætisráðherra fyrir landsdóm og krefjast refsingar yfir honum þar vegna embættisfærslna hans í tengslum við Icesave-málið fyrir hrun bankakerfisins leiðir til þess, að mati flutningsmanna, að nauðsynlegt sé að ganga þá leið sem nú hefur verið mörkuð á enda þannig að tryggt verði að eitt verði látið yfir alla ganga. Það verður að okkar mati einungis gert með því að efnt verði til rannsóknar á embættisfærslum og ákvörðunum og samskiptum íslenskra stjórnvalda við bresk og hollensk stjórnvöld eftir hrun bankakerfisins þannig að hægt verði að leggja mat á það hvort einstakir ráðherrar eða embættismenn á þeirra vegum hafi fylgt þeim lagareglum sem um störf þeirra gilda, brotið starfsskyldur sínar eða gerst sekir um mistök eða vanrækslu í hagsmunagæslu sinni fyrir íslenska ríkið og íslensku þjóðina. 
             Virðulegi forseti. Ég legg til að að umræðu þessari lokinni gangi málið eða tillagan til síðari umr. og allsherjarnefndar.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um að rannsókn á tildrögum þess að Icesave-samkomulagið var gert, það fyrra og reyndar það seinna líka. Ég er meðflutningsmaður á þessu máli. Það er brýnt að þetta sé upplýst til þess að búa til gagnsæi og traust meðal þjóðarinnar eins og margt annað sem hefur verið geymt í þoku og undir mikilli leyndarhyggju. Málið var að samningarnir voru undirritaðir 5. júní 2009. Ríkisstjórnin afgreiddi málið hratt frá því að samningurinn var gerður og þar til hún hafði samþykkt að fela fjármálaráðherra að skrifa undir samningana. Það er hægt að sýna fram á að tíminn sé frekar talinn í klukkutímum en dögum, hvað þá vikum. Þetta eru mjög viðamiklir og stórir samningar, þeir eru á ensku og falla undir bresk lög. Þess vegna undrar maður sig á því hversu fljót ríkisstjórnin var að átta sig á þessu öllu saman. Að lesa samningana í gegn. Átta sig á því hvernig bresk lög virka sem ég átta mig ekki enn á eftir óskaplega miklar umræður um málið og sjá hvernig þetta kæmi allt saman út fyrir þjóðina. Þetta sem sagt gerði ríkisstjórnin og sumir hæstv. ráðherrar eru ekki mjög sleipir í ensku. Samningarnir voru ekki þýddir yfir á íslensku. En þarna var tekin ákvörðun af ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum að fela fjármálaráðherra að undirrita þetta. Samt var vitað að innan ríkisstjórnarinnar væri andstaða við samningana, þ.e. þáverandi hæstv. ráðherra, Ögmundur Jónasson. Það var andstaða við samningana hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna. Þessi embættisfærsla er því mjög skrýtin. Þó að menn hafi ekki talað um það beint, því miður, þá voru Íslendingar beittir kúgun og allt að því viðskiptastríði. Bretar og Hollendingar beittu ýmsum ráðum, öllum mögulegum og ómögulegum, til þess að kúga íslenska þjóð. Því miður hafa íslenskir ráðamenn ekki sagt þetta fyrir utan það sem forsetinn sagði nýverið. Þetta hefðum við náttúrlega átt að segja strax: Við erum beittir kúgun. Þess vegna samþykktum við þingsályktunartillöguna haustið 2008. Hún ber öll merki kúgunar. Á þeim tíma lýsti ég þessu þannig að mér liði eins og manni sem hittir ræningja úti í skógi um nótt. Sá beindi að manni byssu, maður er ekkert að velta fyrir sér lögum og rétti heldur afhendir honum veskið. Maður er ekkert að velta fyrir sér hvort ræninginn eigi siðferðilegan, móralskan eða lagalegan rétt á því að fá veskið. Maður afhendir bara veskið. Í þessari stöðu var íslensk þjóð á þessum tíma. Síðar slaknaði á þessari miklu ógn og kúgun. Þegar frá leið sáu margir hugsandi menn og vinir Íslendinga að Íslendingar áttu ekkert að borga þetta. Það var fráleit hugsun. En það voru margir innan lands sem hlíttu þessari kúgun lengi á eftir. Ég man eftir því að eftir að samningurinn var undirritaður myndaðist nýr meiri hluti á Alþingi. Það myndaðist nýr meiri hluti um þetta sérstaka mál. Það voru nokkrir hv. þingmenn frá Vinstri grænum, Ögmundur Jónasson, Lilja Mósesdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og fleiri ágætir þingmenn sem sáu að þetta var stórhættulegt og mynduðu bandalag við aðra þingmenn um að knýja fram breytingar. Það náðist fram en baráttan var undarleg þar sem við börðumst við ýmsa stjórnarliða. Það var eins og við værum að semja beint við Breta og Hollendinga. Það sem lá að baki hjá þingmönnunum var hugsunin að Íslendingar væru kúgaðir. Okkur var hótað afarkostum ef við samþykktum ekki Icesave. Það er enn, frú forseti, verið að hóta Íslendingum afarkostum ef við samþykkjum ekki Icesave. Það voru samþykkt lög sem margir áttu þátt í. Ég átti t.d. þátt í efnahagslegu fyrirvörunum sem voru þar. Þetta voru lagalegir fyrirvarar sem ég tel að hafi verið ágæt lög í stöðunni þegar Íslendingar voru í kúgunar ferlinu. Svo var gert nýtt samkomulag af einhverjum undarlegum ástæðum. Það var engin heimild til þess. Lögin voru samþykkt í ágúst fyrir ári. Ríkisstjórnin tók það upp á sitt eindæmi að semja aftur við Breta og Hollendinga. Það varð sem sagt niðurstaðan og þeir samningar voru samþykktir sem lög frá Alþingi 30. desember sl., þann dapra dag. Sem betur fer sá forseti Íslands til þess að því var vísað til þjóðarinnar sem kolfelldi málið. Hún var ekki tilbúin að gefast upp fyrir þessari kúgun og þessu viðskiptastríði sem við vorum beitt. Því var hótað að það skylli á frostavetur, ég man ekki hvaða orð hafa verið notuð í þessu samhengi, það áttu að taka við miklar hremmingar og hörmungar en ekkert af því gekk eftir. Við erum ekki enn búin að skrifa undir Icesave. Ég hef sagt að sérhver dagur sem við skrifum ekki undir Icesave sé góður dagur. Ég óska Íslendingum góðs dags og góðra daga, þannig að menn skrifi ekki undir þessa samninga. Svo gerist það í sambandi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem beitt var hömlulaust og grímulaust gegn Íslendingum sem og Evrópusambandinu, allt var notað í þessu stríði, að fram kemur stór þjóð í austri sem heitir Kína og hefur væntanlega sagt við hina aðilana í klúbbnum að svona geri maður ekki. Ég veit ekki alveg hvað þeir sögðu en alla vega hefur sljákkað á þessu og núna fáum við hverja yfirferðina frá AGS á fætur annarri og það mál gengur allt rólega. Samt eru menn enn þá að ýja að því að það þurfi að ganga frá Icesave en allar efnahagsáætlanirnar ganga eftir. Uppgjöf fyrir kúgunartilraunum Breta og Hollendinga í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Evrópusambandið er að mistakast. Nú kemur í ljós að við Íslendingar eigum ekkert að borga þetta og það er mikið happ fyrir íslenska þjóð. Ég tel brýnt að allt þetta ferli verði skoðað. Af hverju voru menn svona? Af hverju skrifuðum við undir þetta samkomulag? Ég hef heyrt, ég bara trúi því ekki, að svo stutt sé frá því að sjálfstæðismenn sáu um þennan málaflokk að þeim var ætlað að bera ábyrgð á þessu og þess vegna hafi verið svo auðvelt að skrifa undir? Í slíkum tilgangi var bitinn allt of stór. Ég trúi því ekki. Auðvitað hafa menn óttast kúgunaraðgerðir stórveldanna. Maður skilur ferlið í því ljósi. Ég er ánægður með að þessi tillaga sé komin fram. Því miður óttast ég að það verði með þessa tillögu eins og margar aðrar, að eftir umræðu verði henni vísað í nefnd og svo gerist ekki neitt meir. Það er venjan þegar menn vilja ekki horfast í augu við sannleikann. Slík rannsókn mundi leiða ýmislegt í ljós sem kallaði fram umræður. Mér þykir miður að ég skuli þekkja það af langri reynslu minni hér, kannski of löngum tíma á Alþingi, að tillagan muni daga uppi og hvorki verða rannsökuð né könnuð. Það verða því miður örlög þessarar þingsályktunartillögu. Auðvitað vonast ég til þess að Alþingi, í ljósi skýrslu þingmannanefndar og skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, taki sér tak og fari að samþykkja svona mál þó að þau geti verið óþægileg fyrir einhverja.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er fyrsti flutningsmaður að. Hún fjallar um, eins og fram hefur komið, að skipa sérstaka rannsóknarnefnd á vegum Alþingis til þess að rannsaka hið svokallaða Icesave-mál frá upphafi til enda. Mér fannst ekki hægt annað en að koma upp og lýsa yfir stuðningi við málið þar sem ég kom ansi oft í pontu í umræðunni um Icesave-málið sl. ár. Ég taldi að það yrði nauðsynlegt fyrr en síðar að rannsaka ferilinn frá upphafi til enda. Ég gæti þess vegna verið meðflutningsmaður að tillögunni. Hér liggur fyrir tillaga og ítarleg greinargerð upp á 31 síðu þar sem fjallað er um málið. Ég tel æskilegt að menn kynni sér það. Eins og fram hefur komið héldum við vel á spöðunum á síðasta ári og komum í veg fyrir að samningur og viðaukasamningar sem gerðir voru, væntanlega með tilstyrk minni hluta þingmanna, af ríkisstjórninni og þvældist í gegnum þingið í langan tíma. Að lokum voru þeir blessunarlega felldir af þjóðinni í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við sem stóðum vaktina og töluðum gegn samningnum getum verið stolt að hafa tekið þátt í því að koma í veg fyrir að óskapnaðurinn sem samningur var hefði orðið að veruleika. Þess vegna tel ég nauðsyn á því að rannsaka tilurð samningsins og allt það ferli. Ég vil nefna að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þar sem margt kemur fram, og í þingmannanefndarskýrslunni sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og lærdóminn sem draga mátti af henni, er rætt um nauðsyn þess að breyta m.a. þingsköpum. Uppi hafa verið hugmyndir frá forsætisnefnd eða hæstv. forseta Alþingis að setja á laggirnar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins. Ég mundi eindregið styðja það. Það er til samræmis við sambærilegar nefndir á Norðurlöndunum, til að mynda í Noregi og víðar. Slík nefnd getur tekið svona mál til skoðunar að eigin frumkvæði eða tekið við tillögum frá þingmönnum eða þingmannahópum. Síðan yrði farið yfir það og menn tækju inn alla þætti sem þeir teldu að skoða þyrfti. Í kjölfarið á því þyrfti jafnframt að setja lög um opinberar rannsóknarnefndir sem einnig er meiningin að verði gert. Frumvarpsdrögum var dreift hér í sumar af hæstv. forseta þingsins þess efnis. Ég held að það sé æskilegt. Það mundi líka koma í veg fyrir það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal minntist á í ræðu sinni um reynslu hans af málum sem meiri hlutanum þættu óþægileg, þau sofnuðu í nefnd. Ég held að ef við værum með kerfi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins gætu menn farið yfir mál með minna pólitískum hætti. Sett fleiri þætti í rannsóknirnar og komið þeim af stað ef meiri hluti í nefndinni næði saman. Þannig færu þau af stað en við værum ekki á flokkspólitískum línum sem hv. þm. Pétur Blöndal óttast að málið lendi í. Ég vona svo sannarlega að það verði ekki. Hér er fjallað um og við ræddum það í þingmannanefndinni þegar málin voru dregin til baka og flutt sér, ekki sem breytingartillögur við skýrslu þingmannanefndarinnar heldur sér, að þeim yrði hleypt greiðlega til umræðu. Til umræðu komu kostir og gallar þess að setja rannsóknina af stað áður en samningurinn um Icesave eða það mál yrði til lykta leitt. Mín skoðun er sú að það sé eðlilegt að setja þetta af stað. Ég held að það geti hjálpað til við samningsgerðina. Þá átti menn sig á því innan hvaða ramma þeir starfa og að yfir axlir þeirra sé horft. Þá geri sér allir ljóst að samningsvinnan verður að þola dagsljósið þegar samningurinn verður gerður, enda verða þingmenn að setja sig inn í hann. Ég tek undir orð hv. þm. Péturs Blöndals að hver dagur sem líður án þess að við göngum frá samningnum hlýtur að hafa verið okkur til góða miðað við upphaflegu hugmyndirnar um vexti frá 1. janúar 2009, ef ég man rétt. Í þingsályktunartillögunni er lagt til að nefndin ljúki störfum eigi síðar en 1. janúar 2012. Nú veit ég ekkert hvort búið verði að ganga frá samningnum þá. Það ætti að halda því opnu að rannsóknin standi yfir þar til samningurinn sé tilbúinn, hvenær sem það nú verður. Við vitum að það er talsvert eftir af málaferlum varðandi kröfur í gamla Landsbankann og þar af leiðandi óljóst hvenær málinu lýkur. Ég vildi koma upp og lýsa yfir að við sem stóðum vaktina í fyrra og komum í veg fyrir að ólánssamningurinn færi í gegn, hljótum að styðja þessa rannsókn.

Frú forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir umræðu um tillögu um rannsókn á Icesave-málinu. Ég vil þakka hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir innlegg þeirra í þessa umræðu. Ég vil bregðast við nokkrum atriðum sem komu fram í máli þeirra. Ég er þakklátur fyrir stuðninginn sem hefur komið fram við tillöguna. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að innan þingsins eru uppi áform um að koma á fót stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins sem á að fjalla um ýmis mál sem þingið telur rétt að kafa ofan í og rannsaka. Sú nefnd hefur hins vegar ekki verið skipuð. Í ljósi þess er lagt til að rannsóknin fari fram með nákvæmlega sama hætti og hafður var á þegar rannsóknarnefnd Alþingis var komið á fót undir forustu Páls Hreinssonar. Hvað mig varðar skiptir formið ekki öllu. Það skiptir mig ekki máli hvort rannsókninni sé hagað með þessum hættinum eða hinum. Mestu máli skiptir að rannsóknin fari fram. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það er engin ástæða til að draga rannsóknina þrátt fyrir að Icesave-málið sem slíkt hafi ekki enn verið til lykta leitt. Ég bendi á að þetta mál er komið í allt annan farveg en það var í fyrir nokkru síðan þegar pólitískar samninganefndir leiddu málið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Nú er kominn erlendur sérfræðingur og fagmenn sem fara með málið fyrir Íslands hönd. Aðalmálið er að teknar hafa verið ákvarðanir og verða ekki aftur teknar. Það er engin ástæða til þess að slá rannsókninni á frest. Það er hægt að fara yfir það hvort fyrir þeim ákvörðunum sem teknar voru hafi verið efnislegar ástæður. Hvort þær ákvarðanir og embættisfærslur sem hæstv. ráðherrar bera ábyrgð á séu í samræmi við lögin sem gilda í landinu og hvort íslensk stjórnvöld hafi með þeim brugðist í hagsmunagæslu sinni fyrir hönd íslenska ríkisins og íslensku þjóðarinnar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði undir lok ræðu sinnar að hann óttaðist að að lokinni vísun til nefndar yrði málið svæft. Það eru oft örlög mála sem þingmenn leggja fram á Alþingi. Ég vona að svo verði ekki. Ég sé ekki hvers vegna hv. allsherjarnefnd ætti að svæfa þetta mál og af hverju það þyrfti að gerast. Ég bendi á að þeir sem hafa ekkert að fela í embættisfærslum sínum, þeir sem telja sig hafa haft efnislegar ástæður fyrir ákvörðunum sínum og telja sig hafa gert rétt í embættisfærslum sínum þurfa ekkert að óttast. Þar við bætist að Alþingi hefur sagt A og þegar menn hafa sagt A verða menn líka að segja B. Gleymum því ekki að í síðustu viku ákvað meiri hluti alþingismanna að draga fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra fyrir landsdóm. Ákæra hann og krefjast refsingar yfir honum vegna embættis færslna sinna í tengslum við Icesave-málið. Aðkoma Geirs H. Haardes að Icesave-málinu er einn af ákæruliðunum í málinu sem höfðað verður fyrir landsdómi. Þegar menn segja A verði þeir líka að segja B. Það er ekkert jafnræði í því að embættisfærslur þeirra ráðherra sem þar voru undir séu einungis rannsakaðar og þingið taki afstöðu til þeirra. Við verðum að fara leiðina á enda og rannsaka málið frá upphafi til enda. Varðandi þær ákvarðanir og embættisfærslur sem áttu sér stað eftir hrun eru þær miklu skýrari en þær ávirðingar sem fram eru komnar gagnvart Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Þessi þingsályktunartillaga er ekki lögð fram í kjölfar ákvörðunar Alþingis um að ákæra fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Tillagan var fyrst lögð fram hinn 11. júní á þessu ári. Þá hafði ekki verið tekin ákvörðun um málshöfðun gegn fyrrverandi ráðherra. Þá lá ekkert fyrir um að slíkt væri í farvatninu þó svo að þingmannanefnd Alþingis fjallaði um rannsóknarskýrsluna. Það hafa oft og iðulega komið fram kröfur hér á Alþingi um að hin og þessi mál verði rannsökuð. Innrásin í Írak er eitt dæmi um það og nú eru menn að krefjast rannsóknar á málefnum sem varða sparisjóði landsins, lífeyrissjóðina, einkavæðingu bankanna og fleiri atriði. Hvernig sem á þau mál er litið verður ekki horft fram hjá því að Icesave-málið varðar einhverja mestu þjóðarhagsmuni sem Alþingi Íslendinga hefur þurft að takast á við. Ég tel að alþingismenn hafi áður óskað eftir rannsókn eins og þeirri sem hér er mælt fyrir af minna tilefni. Ég held að tilefnið til þess að kafa ofan í ákvarðanir og embættisfærslur íslenskra stjórnvalda hafi aldrei verið betra og meira til að krefjast rannsóknar en einmitt nú. Það eru margir þættir í þessu máli sem ekki er hægt að fara yfir í stuttri ræðu. Ég vil benda hv. þingmönnum á að með þessari þingsályktunartillögu fylgir 27 blaðsíðna greinargerð. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að meginástæða þess að tillagan er lögð fram eru þær miklu upplýsingar og sú nákvæma yfirferð sem rannsóknarnefnd Alþingis, undir forustu Páls Hreinssonar, lagði í varðandi Icesave-málið og túlkun á tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar, skrif fræðimanna, yfirferð yfir lögskýringargögn með tilskipunum og samanburður á eldri og nýrri tilskipunum um innstæðutryggingar. Þegar þetta er lesið og niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis hljóta menn að komast að þeirri niðurstöðu þegar fyrir liggja ákvarðanir íslenskra stjórnvalda, að menn verða að kafa ofan í það hvers vegna íslensk stjórnvöld gerðu það sem þau gerðu þrátt fyrir það sem fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Það eru fjölmörg önnur álitamál sem væri freistandi að fara yfir eins og yfirlýsingar þingmanna stjórnarflokkanna um að hæstv. fjármálaráðherra hafi vitað að hann naut ekki stuðnings meiri hluta Alþingis við undirritun Icesave-samninganna en gerði það samt. Það leiðir til þess að menn hljóta að vilja fara í þessa rannsókn. Verði það gert yrði það til að hreinsa andrúmsloftið hér á hinu háa Alþingi. Það hefur verið mikil tortryggni og togstreita milli flokka og innan einstaka flokka vegna þessa máls. Ég ítreka það að ég fæ ekki séð að það þurfi að svæfa málið í nefnd. Þeir sem telja sig örugga um að hafa breytt rétt og gætt hagsmuna íslensku þjóðarinnar eins vel og þeir gátu þurfa ekki að óttast að slík rannsókn fari fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins. Sú er hér stendur er 1. flutningsmaður en aðrir flutningsmenn eru hv. þm. Pétur H. Blöndal, Höskuldur Þórhallsson, Eygló Harðardóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Þetta frumvarp er ekki mikið í sniðum hvað textann varðar, þetta eru einungis tvær greinar. 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Síðari málsl. 51. gr. stjórnarskrárinnar orðast svo: Sé þingmaður skipaður ráðherra skal hann víkja úr þingsæti á meðan hann gegnir ráðherradómi og tekur varamaður hans sætið á meðan.“ Þetta er 1. gr. og 2. gr. er einungis um að lögin öðlist þegar gildi. Í greinargerðinni kemur fram forsaga þessa máls en hún er æðilöng að mínu mati. Það var fyrir 12 árum sem sú er hér stendur flutti þetta mál í fyrsta sinn á 123. þingi og var þá ein flutningsmaður. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og æ fleiri hafa snúist á sveif með mér í þessu máli. Nú eru flutningsmenn fleiri og öll umræðan í samfélaginu er á þeim nótum að stíga eigi þetta skref, þ.e. að aðskilja algerlega löggjafarvald og framkvæmdarvald með því að ráðherrar geti ekki verið þingmenn á sama tíma, með báða hattana á, framkvæmdarvaldshattinn og löggjafarvaldshattinn. Búið er að flytja málið í sex skipti, þetta er í sjöunda sinn sem sú er hér stendur flytur málið fram. Ég vil líka nefna að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti frumvarp á 130. löggjafarþingi sem var svipaðs eðlis en þetta mál flutti sú er hér stendur, 1. flutningsmaður, á 123. löggjafarþingi, síðan á 131., 132., 135., 136. og 138. þingi og núna loks á 139. löggjafarþingi, þannig að þetta er orðin mikil saga. Núna eru miklar umræður um stjórnlagaþing og það fer að bresta á að við fáum afurð stjórnlagaþings þegar það hefur unnið vinnu sína. Stjórnlagaþing á einmitt að skoða stjórnarskrána og koma með tillögur um hvernig hana má bæta. Þá verða þessi mál örugglega tekin fyrir, þ.e. aðskilnaður meginþátta valds, löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds. Íslenskt réttarríki byggir á hugmyndum franskra umbótasinna á 17. og 18. öld um greiningu ríkisvaldsins í þessa þrjá þætti, dómsvald, löggjafarvald og framkvæmdarvald og það endurspeglast í stjórnarskrá okkar í 2. gr. Hugsunin að baki þeirri skiptingu er að hver valdhafi um sig takmarki vald hins en hver hluti ríkisvaldsins fyrir sig á þó að vera sem sjálfstæðastur. Þó að stjórnarskráin byggist á þessum hugmyndum gerir hún samt ráð fyrir því að ráðherrar geti jafnframt verið alþingismenn og það er galli. Aðskilnaður löggjafarvalds og framkvæmdarvalds er því í raun ekki eins mikill og 2. gr. stjórnarskrárinnar áskilur. Ég vil líka draga það fram að oft er talað um að meginhluti vinnunnar á Alþingi fari fram í nefndum. Það er rétt en sú hefð hefur skapast að ráðherrar eigi ekki sæti í nefndum þingsins enda mundu þeir aldrei komast yfir það verk sökum anna þannig að fyrirkomulagið sem við höfum núna leiðir til þess, svo framarlega sem allir ráðherrarnir eru líka þingmenn, að um sjötti hluti þings er ekki virkur nema að litlu leyti í þingstarfinu. Ég vil líka benda á að við umræður um hvort ráðherrar eigi líka að vera þingmenn hefur oft verið sagt hvort það ætti ekki að hafa fyrirkomulagið þannig að sitjandi ráðherrar geti sagt sig frá þingmennsku og varamaður tekið við eins og lögin eru í dag. En það er mjög ólíklegt að sitjandi ráðherrar geri það vegna þess að ef þeir missa ráðherrastólinn eiga þeir ekki afturkvæmt þegar þeir hafa afsalað sér þingmennsku. Það færi líklega engin skynsamur sitjandi ráðherra sem einnig er þingmaður að afsala sér þeim möguleika að koma til baka ef hann missir ráðherradóm af einhverjum sökum. Sú er hér stendur hefur einmitt verið í þeim sporum að fara úr þeirri stöðu að vera sitjandi ráðherra í það að þurfa að víkja vegna stólaskipta við annan flokk. Ef sú er hér stendur hefði líka sagt af sér þingmennsku hefði hún ekki átt afturkvæmt á þing fyrr en eftir kosningar eftir að hafa þá náð að endurheimta þingsætið, sem menn vita ekki alltaf hvort gengur upp. Núverandi ráðherrar eru í erfiðri stöðu að þessu leyti. Samkvæmt núgildandi lögum er ekki hægt að krefja þá um að afsala sér þingmennsku ef þeir eru jafnframt þingmenn. Því þyrfti að breyta þannig að ráðherrar sem eru jafnframt þingmenn eigi afturkvæmt ef þeir missa ráðherrasæti eða þurfa að víkja úr ráðherrasætum. Breytingin sem hér er lögð til endurspeglar löggjöfina eins og hún er í Noregi og Svíþjóð en þar hefur þetta fyrirkomulag reynst vel. Þingmenn frá þessum ríkjum eru hissa því að við höfum núverandi kerfi, að þingmenn geti verið ráðherrar á sama tíma, og skilja lítið í því. Þeir eru svo vanir öðru kerfi og algerum aðskilnaði. Við höfum stundum notað orðið ráðherraræði. Ráðherraræði er ansi sterkt þegar ráðherrarnir eru flestir ef ekki allir jafnframt sitjandi þingmenn. Ég vil nefna sem dæmi að þegar Alþýðuflokknum og Framsóknarflokknum voru í ríkisstjórn ásamt Sjálfstæðisflokknum, hvor á sínum tíma, voru þeir í þessari stöðu. Svo ég tali bara fyrir hönd Framsóknarflokksins vorum við í þeirri stöðu að af 12 ráðherrum átti Framsóknarflokkurinn sex ráðherra og þingflokkurinn samanstóð af 12 þingmönnum hjá Framsókn þannig að helmingur þingmannanna voru líka ráðherrar á sama tíma. Þegar ríkisstjórnarfundir voru yfirstaðnir og ráðherrar fengu kynningar á frumvörpum annarra ráðherra og höfðu ekki sett niður fótinn og stoppað þau, ef svo á að orði komast, heldur hleypt þeim í gegn án athugasemda, var mjög mikil tilhneiging hjá sitjandi þeim til að reyna að ná málunum einnig í gegnum þingflokka sína af því að þeir höfðu komið að málunum á fyrri stigum í ríkisstjórn þó að þeir bæru ekki beinlínis ábyrgð á þeim. Eins og menn þekkja erum við ekki með fjölskipað vald innan ríkisstjórnarinnar. Það má því segja að ráðherrarnir hafi haft mikla tilhneigingu til að reyna að koma frumvörpunum fram innan þingflokkanna og að það hafi verið nokkuð erfitt fyrir hina þingmennina að stöðva málin eða ná fram verulegum breytingum. Ráðherraræði er því að þessu leytinu sterkt í því fyrirkomulagi sem við höfum núna. Ég vil taka það fram að frumvarpið er í anda stefnu Framsóknarflokksins. Á flokksþingi flokksins í mars 2007 og á flokksþinginu í janúar 2009 voru samþykktar ályktanir sem gerðu ráð fyrir því að þingmenn væru ekki ráðherrar á sama tíma og sumir aðrir flokkar hafa líka ályktað á þessum nótum, þó ekki allir. Einnig náðist þverpólitísk sátt um málið meðal ungra stjórnmálamanna. Þeir samþykktu ályktun um þrískiptingu ríkisvaldsins á þingi unga fólksins árið 2007 þar sem m.a. kom fram að til að styrkja stöðu löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu væri rétt að styrkja nefndasvið Alþingis. Þing unga fólksins taldi að enginn skyldi gegna þingmennsku og embætti ráðherra á sama tíma. Unga fólkið hefur verið sammála um það þverpólitískt, á milli flokka. Ég vil líka nefna að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur flutt frumvarp um breytingar á þingsköpum og sú er hér stendur er meðflutningsmaður ásamt fleirum. Þar var farin önnur leið, það var gert ráð fyrir breytingum á þingsköpum þannig að ráðherrarnir gætu kallað inn varamenn án þess að tapa sæti sínu síðar. Það er því önnur aðferðafræði. Ég tel það vera mjög gott mál og vonandi verður það samþykkt en ég tel að það þurfi líka að breyta stjórnarskránni að þessu leyti. Það þarf að ganga alla leið og hafa aðskilnaðinn alveg skýran í stjórnarskránni þannig að ég vona að málið fái góðar viðtökur hér. Ég vona líka að stjórnlagaþingið muni skila tillögum á þessum nótum til okkar hingað í þingið á seinni stigum. Síðan er vert að geta þess að svokölluð Atlanefnd, þ.e. þingmannanefndin sem vann tillögur um hvernig taka ætti á rannsóknarskýrslunni við bankahrunið, skilaði hingað þingsályktunartillögu um hvernig bæta mætti stjórnsýsluna. Þar var mjög undirstrikað að efla þyrfti sjálfstæði löggjafarvaldsins. Þeir flutningsmenn sem flytja það mál sem mælt er fyrir í dag fluttu breytingartillögu við þingsályktunartillögu Atlanefndarinnar svokölluðu og var það eiginlega tillaga sem spratt upp úr andsvari þeirrar er hér stendur. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom upp í andsvari og stakk þeirri hugmynd að þingmönnum að hægt væri að flytja breytingartillögu við þingsályktunartillögu Atlanefndarinnar. Við gerðum það, þingmennirnir sem flytjum þetta frumvarp, en kusum síðan að draga breytingartillöguna til baka vegna þess að samkomulag náðist milli allra flokka um að draga allar breytingartillögur við skýrslu Atlanefndarinnar til baka. Í staðinn var ákveðið að flytja þau mál sem fólust í breytingartillögunum í upphafi yfirstandandi þings og líka að lögð yrði áhersla á að koma þeim hugmyndum sem þar voru á ferðinni hratt og örugglega í nefndir þingsins til þess annaðhvort að samþykkja þær eða fella þær á þessu þingi. Sú tillaga var dregin til baka. Ef hún hefði ekki verið dregin til baka hefði sjálfsagt verið búið að samþykkja hana í dag af því að ég á von á því að þingheimur styðji þá hugmyndafræði nú og andrúmsloftið hér hefur breyst verulega mikið hin síðari missiri gagnvart þessu máli. Þá hefðum við líklega samþykkt tillöguna og þá hefði þingið verið búið að álykta um að það vildi algeran aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds þannig að ráðherrar væru ekki líka þingmenn. En síðan hefði þurft að vinna úr því áfram bæði innan þings og á stjórnlagaþingi af því að það þarf að breyta stjórnarskránni að þessu leyti. Þegar maður kemur að því að ræða um breytingar á stjórnarskrá þarf ansi mikið tilhlaup. Það þarf í fyrsta lagi að samþykkja breytinguna á þingi og síðan þarf að rjúfa þing, fara í almennar þingkosningar og svo þarf nýja þingið að samþykkja aftur sömu breytingu. Þannig er hægt að gera breytingar á stjórnarskrá í dag. Það er mikið og þungt ferli og á að vera það. Þó að það sé að vissu leyti þyngra en æskilegt er þarf stjórnarskráin líka að vera varin að því leyti að ekki sé hægt að gera miklar breytingar á henni of auðveldlega. En við höfum haft fjögur tækifæri til að samþykkja það frumvarp sem við mælum fyrir. Það var flutt fyrst 6. október 1998, fyrir 12 árum. Síðan voru kosningar 1999 þannig að þingið hefði getað samþykkt þessa breytingu í aðdraganda þeirra kosninga 1999 og síðan samþykkt breytinguna aftur á nýju þingi eftir kosningarnar 1999. Það var ekki gert. Það var líka hægt að taka breytinguna og afgreiða hana í þinginu í tengslum við kosningarnar 2003. Það var ekki gert. Síðan aftur 2007, það var ekki gert og svo núna 2009, það var ekki gert, þannig að þingið hefur haft fjögur góð færi á að afgreiða þetta mál. Ég vil ekki trúa því að við nýtum ekki næsta tækifæri. Hvenær sem næstu kosningar verða vona ég að við verðum búin að breyta stjórnarskránni í þinginu, þ.e. samþykkja tillögur þess efnis, síðan verði haldnar almennar þingkosningar og tillögurnar svo staðfestar aftur á næsta þingi þar á eftir. Þótt ég segi þetta, virðulegi forseti, er ég ekki að kalla eftir þingkosningum vegna þess að það er mikill óróleiki í samfélaginu núna og ég sé ekki að neinn sé bættari með því að fara í almennar þingkosningar núna. Það var kosið 2007, það urðu að sjálfsögðu mikil átök í samfélaginu vegna bankahrunsins, það var mjög eðlilegt. Þess vegna fórum við í kosningar 2009, tveimur árum of snemma, vegna bankahrunsins og þess óróleika sem var í samfélaginu. Það var kosið í fyrra og hér situr þing með alveg glænýtt umboð og það er okkar að vinna úr þessari stöðu. Það verðum við að gera og ég sé ekki að samfélagið verði bættara þó að gengið yrði til kosninga núna. Það segi ég beint frá hjartanu, ég held Ísland þurfi ekki meiri óstöðugleika nú. Ég held að það yrði meiri óstöðugleiki ef farið yrði í kosningar núna. Það var farið í sveitarstjórnarkosningar í vor þannig að sveitarstjórnarmenn um land allt eru líka með glænýtt umboð og vonandi tekst okkur að snúa bökum saman á þinginu og taka á skuldavanda heimilanna og atvinnumálunum þannig að fólk sjái von og finni að verið sé að vinna í málunum. Ég tel að þingið sem situr núna eigi að geta tekið á því ásamt miklu fleiri stofnunum í samfélaginu. Lausnin á stöðu Íslands í dag er ekki einungis í höndunum á Alþingi. Það er mjög mikill misskilningur ef einhver heldur að þingið eitt geti tekið á því. Það eru miklu fleiri sem þurfa að koma að því. Varðandi það mál vil ég líka draga fram að verði það samþykkt þarf samhliða að huga að stöðu stjórnarandstöðunnar. Ef fjölmargir varaþingmenn frá stjórnarflokkunum koma á þing vegna þess að þingmenn þeirra setjast í ráðherrastóla og taka að sér verkefni í framkvæmdarvaldinu verður mun stærri floti að störfum frá stjórnarflokkunum hlutfallslega miðað við það sem nú er. Því væri eðlilegt að stjórnarandstaðan væri styrkt með einhverjum hætti samhliða þessari breytingu, annars verður valdajafnvægið skakkt miðað við það sem nú er. En þessi mál hafa menn leyst í öðrum ríkjum og ég tel að við getum líka leyst þau. Ég ítreka, virðulegi forseti, að ég tel að það sé mjög brýnt að við förum í þessa breytingu. Hún er veruleg og ég held að það yrði til mikilla bóta að alger aðskilnaður verði milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Ég tel að þingið og sjálfstæði þess muni eflast við þessa breytingu og finna að andrúmsloftið hefur gerbreyst gagnvart þessu máli. Það voru ekki mjög margir á þeirri skoðun í upphafi og ýmsir töluðu mjög hart gegn henni, en ég hef ekki heyrt neinn tala gegn þessari hugmynd hin síðari missiri. Ég held að við séum að verða tilbúin að afgreiða svona mál og ég held líka að samfélagið kalli eftir þessari breytingu.

Virðulegi forseti. Ég vil segja í upphafi að það er mér ánægja að vera meðflutningsmaður að því máli sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flytur nú í sjöunda sinn. Ég ætla ekki að endurtaka ræðuna sem ég flutti um sama mál á síðasta þingi en ég vil þó minnast þess að það þurfti mann á hjóli og Mannréttindadómstólinn í Strassborg til að hér yrði fullkominn aðskilnaður dómsvalds og framkvæmdarvalds og enn er aðskilnaður framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins óskýr þrátt fyrir að hér eigi að vera í gildi þrískipting ríkisvaldsins. Þingmenn gegna ráðherraembætti og þess vegna hljóta þessir valdþættir, framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið að þvælast stundum hvor fyrir öðrum. Það er hlutverk Alþingis að setja leikreglurnar og hlutverk ríkisstjórnarinnar að framkvæma það sem henni er falið innan þess lagaramma sem Alþingi hefur sett. Hér er því oft alveg öfugt farið, ríkisstjórnin ákveður dagskrána og við þingmenn erum á harðahlaupum á eftir þeim. Sú skoðun mín um nauðsyn þess að skerpa skilin á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds hefur styrkst á því rúma ári sem ég hef setið í þingflokki þar sem fimmtungur þingmannanna eru ráðherrar. Vald ráðherranna er mikið í þingflokknum og ég get rétt ímyndað mér áhrif framkvæmdarvaldsins þar sem hlutfall ráðherranna er hærra í þingflokki. Það er ekki vegna þess að ráðherrarnir séu bullur sem vaða yfir okkur hin óbreyttu, eins og við þingmenn sem ekki gegnum háum embættum erum kölluð. Það er ekki nema eðlilegt að ráðherrar leggi mikla áherslu á að ná fram sem mestu í þeim málaflokki sem þeir eru ábyrgir fyrir en það er kannski einmitt þess vegna sem er nauðsynlegt að fjarlægðin milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins verði meiri en hún er. Löggjafarvaldið á ekki að sitja undir stöðugum þrýstingi frá ráðherrum sem liggur mikið á að bæta við afrekaskrá sína. Því er gjarnan haldið fram að völd stjórnarflokka - og nú kem ég inn á það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir minntist á - muni aukast ef ráðherrar láta af þingstörfum vegna þess að stjórnarliðið svokallaða verði fjölmennara. Ég deili ekki þeirri skoðun, virðulegi forseti. Ég tel að völd á Alþingi ráðist af fjölda atkvæða og atkvæðavægið á þinginu mun ekki breytast þótt þessi breyting verði gerð. Það verður heldur ekki svo að stjórnarliðið svokallaða muni hafa mun meiri mannafla í umræðum því að ef ráðherrar hætta þingmennsku munu þeir auðvitað einungis taka þátt í þeim umræðum á Alþingi sem snertir þá málaflokka sem þeir bera ábyrgð á. Ég tel þetta sem sagt hið besta og brýnasta mál og hvet okkur til að samþykkja þetta frumvarp því að það er, eins og komið hefur fram, nauðsynlegt að setja þetta inn í stjórnarskrána. Þó að hægt sé með einhverjum hætti að koma því á að það sé val ráðherra tel ég það vera grundvallaratriði að ákvæðið komi inn í stjórnarskrána. Ég hvet okkur til að samþykkja frumvarpið og senda það áfram til stjórnlagaþingsins með ósk frá Alþingi Íslendinga um að þetta ákvæði fari inn í tillögur þess að nýrri stjórnarskrá.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, þetta mál hefur verið rætt mörgum sinnum og ég hef flutt ræðu mína nokkrum sinnum. Það er að sjálfsögðu heimspeki frekar en lögfræði hvernig menn byggja upp valdakerfi þjóðar. Það voru franskir heimspekingar sem komu með þá hugsun að skipta valdinu í þrennt til að vernda borgarana fyrir of sterku valdi. Það höfum við haft að leiðarljósi síðan. Það sem við erum að gera hér er að stíga þetta skref enn lengra. Það er reyndar eitt atriði enn sem er í stjórnarskránni sem brýtur þessa reglu, það er forseti lýðveldisins sem er bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald því að hann þarf að skrifa undir lög og hann hefur heilmikið með ríkisstjórnina að gera þannig að formlega séð skipar hann ríkisstjórnina. Ég hef lagt til að það embætti verði lagt af en við ætlum ekki að ræða það í dag. Það sem mér finnst vanta inn í frumvarpið, sem ég styð að sjálfsögðu sem flutningsmaður, er að það ætti að fækka þingmönnum niður í 51 í leiðinni. Þá mundi ekkert breytast á þingi, 51 þingmaður yrði starfandi í nefndum eins og nú er þegar ráðherrar eru 12. Það eina sem mundi breytast er að ráðherrarnir þyrftu ekki að mæta í atkvæðagreiðslur. Þeir þyrftu bara að mæta til að svara spurningum þingmanna og ég vona að sú breyting verði með tímanum að þeir þurfi heldur ekki að mæta til að mæla fyrir frumvörpum, að það fyrirbæri hverfi líka. Staðan í dag er mjög undarleg. Það þarf 32 þingmenn til að samþykkja mál á Alþingi. Ráðherrarnir hafa stundum verið 12, þ.e. þeir eru 37% af þeim sem þurfa að samþykkja frumvörp. Þeir fjalla oft um sín eigin frumvörp þannig að vald þeirra verður mjög sterkt í þingflokkunum, eins og nefnt hefur verið, og líka á Alþingi þar sem þeir ráða nærri 40% af atkvæðum þeirra sem þurfa að samþykkja frumvarp. Vald þeirra er því mjög sterkt. Af því að við erum að stofna til stjórnlagaþings vil ég koma því að að það vantar illilega ákvæði um dómsvaldið í stjórnarskrána. Til er ákvæði um dómsvaldið en það er veikt, t.d. er ekki minnst á Hæstarétt, hvað þá á stjórnlagadómstól, sem ég tel mjög brýnt að verði komið á. Ég ætla ekki að tefja þetta mál frekar. Þessi rök hafa öll komið fram áður. Ég vona að sú verði breyting núna að þetta frumvarp verði tekið til alvarlegrar og raunverulegrar skoðunar í þeirri nefnd sem fjallar um það, en hún er sérnefnd. Í ljósi rannsóknarskýrslu Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar sem ég tel vera afskaplega góðar, þ.e. skýrslurnar, ekki ákærurnar, bara til að hafa það alveg á tæru, þarf að styrkja Alþingi. Það er niðurstaðan í báðum þessum skýrslum, að nauðsyn sé að styrkja Alþingi og þess vegna eiga menn að taka svona mál virkilega til skoðunar og ef þeir vilja ekki samþykkja það þurfa þeir að færa rök fyrir því en ekki að svæfa málið í nefnd.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu bankanna sem ég flyt ásamt þingmönnum Samfylkingarinnar. Hér stendur í þingskjali, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að gerð verði sjálfstæð og óháð rannsókn á einkavæðingu og sölu hlutabréfa í Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands og tengdum málefnum. Til verksins verði fengnir sjálfstæðir aðilar sem hafi sömu heimildir til skýrslutöku og gagnaöflunar og rannsóknarnefnd Alþingis hafði. Ef nauðsyn krefur setur Alþingi lög til að tryggja aðgengi rannsóknarnefndar að nauðsynlegum gögnum og upplýsingum. Forseti Alþingis skipar þriggja manna nefnd til að vinna rannsóknina og skila um hana skýrslu til Alþingis innan sex mánaða frá skipun nefndarinnar.“ Síðan eru talin upp, frú forseti, 15 spurningar og atriði í stafliðum sem nefndin á að leitast við að svara í rannsókn sinni. Ég ætla ekki að lesa það upp, þingmenn geta glöggvað sig á því í þskj. 16, 16. máli, en augljóslega er verið að vísa til niðurstaðna skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þeirrar beittu gagnrýni sem þar kom fram á einkavæðinguna sem fram fór árið 2002. Telja flutningsmenn nauðsynlegt að fara ofan í saumana á þeim atburðum. Vissulega hefur margt komið fram og margt kom fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar en ekki er þar með sagt, og alla vega eru flutningsmenn þeirrar skoðunar, að öllum spurningum hafi verið svarað og fullt tilefni sé til að rannsaka þessa þætti betur og upplýsa um framangreind atriði og fá svör við þeim spurningum sem lesa má í tillögunni. Flutningsmenn vilja líka árétta að hafa þurfi í huga að þeir sem gera rannsóknina svari öðrum spurningum sem fram geta komið við hana. Markmið rannsóknar af þessu tagi er, eins og áður segir, að varpa ljósi á rás atburða við sölu Landsbankans og Búnaðarbankans árið 2002 svo að ljóst sé hvar í stjórnkerfinu, hvenær og hvers vegna hver einasta veigamikla ákvörðun í því ferli var tekin. Aðeins þannig má draga réttan lærdóm af þessu umdeilda söluferli og byggja á þeim lærdómi við setningu laga og reglna um einkavæðingu ríkisfyrirtækja í framtíðinni. Eins og hv. þingmenn vita var þessi tillaga fyrst flutt sem breytingartillaga við skýrslu þingmannanefndar Alþingis sem var afgreidd í lok síðasta þings. En það varð að samkomulagi á milli þingflokka að breytingartillögur yrðu ekki afgreiddar í heild með skýrslunni heldur teknar fyrir sem sérstök þingmál í upphafi 139. þings og því stend ég hér og mæli fyrir þessari þingsályktunartillögu, sem áður var breytingartillaga, og vonast að sjálfsögðu til þess að hv. þingmenn allra flokka, sem sæti eiga á hinu háa Alþingi, sjái sér fært að styðja efni hennar og framgang.

Frú forseti. Á dagskrá í dag eru nokkur mál sem snúa að rannsóknum á ýmsum atriðum sem deilur hafa verið um hvernig voru framkvæmd. Það má segja að það sé meira skoðun aftur í tímann, skoðun á því sem gerðist. Við settum í gang þessa miklu rannsóknarnefnd Alþingis sem skilaði frábærri skýrslu þó svo að eitt og annað vanti í þá skýrslu. Ég hef getið um það áður en kannski er tækifæri til að koma að því örstutt að það vantar að kanna hlut matsfyrirtækja sem mátu þessa banka, gáfu þeim eiginlega besta mat sem til er árið fyrir hrun. Það er líka spurningin um að skoða hlut lánveitenda bankanna sem dældu til Íslands gífurlegum fjármunum, 12 þúsund milljörðum á einhverju gengi sem ég man ekki hvað var eða hvaða dag það var, þetta voru 40 millj. kr. á hvern einasta íbúa, 160 millj. kr. á fjögurra manna fjölskyldu. Það vantar líka inn í þetta veilu í hlutabréfaforminu sjálfu, sem þó hefur verið bent á. Og þessi atriði sem vantar eru dálítið veigamikil. Við ræðum hér rannsókn á einkavæðingu bankanna. Reyndar hefur, að mér skilst, farið fram skoðun hjá Ríkisendurskoðun á þeirri einkavæðingu. Ýmsar upplýsingar komu fram en mér finnst samt nokkrum spurningum enn ósvarað, t.d. um aðkomu erlends banka, sem var ætlað að koma með erlenda þekkingu og annað slíkt inn í dæmið. Ég held að brýnt sé að fá úr þessu skorið vegna þess að þetta hefur mikið verið rætt. Það sem mér finnst vanta inn í greinargerðina, og vildi kannski bæta við, er að það sé skoðað hvað gerist þegar hlutafélög fjárfesta í hlutafélögum, sem aftur fjárfesta í hlutafélögum, sem aftur fjárfesta í hlutafélögum, sem hugsanlega fjárfesta aftur í fyrsta hlutafélaginu. Þannig búa menn nefnilega til peninga. Þetta er ég búinn að benda á í frumvarpi um gegnsæ hlutafélög, sem er breyting á hlutafélagalögum, að koma þurfi í veg fyrir að svona lagað gerist, að peningar fari í hring, og hring eftir hring, eins og gerðist á Íslandi. Svo þegar allt hrynur kemur í ljós að það er ekkert inni í þessu. Þetta held ég að hafi líka spilað heilmikið hlutverk í sambandi við einkavæðingu bankanna. En þetta hafa menn lítið hugsað um, horfa bara hissa á og spyrja: Hvaðan koma peningarnir og hvert fóru þeir? Og átta sig ekkert á hvað gerðist. Eins og ég benti á um daginn spurði danskur bankamaður: Hvaðan koma peningarnir sem Íslendingar eru með? Ég þykist hafa svarað honum á þann veg að þessir peningar hafi bara ekki verið til. Þeir voru sýndir með reglum endurskoðenda sem eru í gildi um allan heim og það er ákveðin veila í þessu kerfi, hlutabréfakerfinu, sem við þurfum að skoða. Ég er á margan hátt alveg sammála því að fara í þessa skoðun. Það er náttúrlega alltaf spurning um hvað við megum eyða miklum peningum í fortíðina. Við þurfum að mínu mati mest að horfa til framtíðar. En ef reynslan af fortíðinni getur kennt okkar um framtíðina finnst mér þeim peningum vel varið. Það er mikilvægt að menn hafi þekkingu á fortíðinni þannig að menn geti í framtíðinni lært af því við einkavæðingu annarra banka. Nú er búið að einkavæða tvo af bönkunum, kannski á eftir að einkavæða þann þriðja.

Frú forseti. Ég kem upp til að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir undirtektirnar við þessa þingsályktunartillögu. Ég vil að það komi fram að ég tel bæði sjálfsagt og eðlilegt að þau atriði sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni verði skoðuð í nefndinni sem fjallar um tillöguna, sem væntanlega verður hv. allsherjarnefnd. Ég tel fulla ástæðu til að bæta þá þeim spurningum, eða þeim atriðum sem þurfa skoðunar við, við tillöguna í umfjöllun þingsins enda ekki nema eðlilegt. Ég vil þá bara nota tækifærið aftur til að þakka þingmanninum fyrir undirtektirnar. Ég tek einnig undir það að að sjálfsögðu eigum við ekki endalausa peninga til að verja í rannsóknir en í þessu máli eru ekki öll kurl komin til grafar og við gerum þetta til að draga af því lærdóm fyrir framtíðina. Við vonum vissulega að í framtíðinni verði fleiri fyrirtæki ríkisins einkavædd og þá með réttum og eðlilegum hætti.

Frú forseti. Þetta var eiginlega meðsvar en ekki andsvar þannig að ég á kannski erfitt með að svara því. En ég tel mjög brýnt, af því að það er vonandi á stefnuskrá að einkavæða allan þann fjölda fyrirtækja sem hafa lent í höndum ríkisins eða í höndum bankanna, sem enn eru undir stjórn skilanefnda. Ef þau fyrirtæki eru ekki seld hið fyrsta getur það skert mjög mikið samkeppnisstöðu á öllum markaðnum. Það er mikið kvartað undan því að fyrirtæki sem ekki fóru í þrot eru að keppa við önnur sem njóta mikillar hjálpar þrátt fyrir að hafa lent í vandræðum og standa þar af leiðandi betur. En ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta.

Virðulegi forseti. Við ræðum, eins og áður hefur komið fram, tillögu til þingsályktunar um að fara í rannsókn á einkavæðingu bankanna eins og þar stendur. En væntanlega er, eins og fram kemur, verið að tala um sölu ríkisbankanna, Búnaðarbanka og Landsbanka, á árunum 2002–2003. Svo að ég vitni í greinargerð, þar sem fjallað er um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, er tekið fram að ekki sé um að ræða heildarúttekt á einkavæðingu bankanna og tengdum málefnum. Engu að síður er í þeim kafla, í 1. bindi 6. kafla, fjallað umtalsvert mikið um þessa einkavæðingu og sölu ríkisbanka á þessum tíma. Ég hef verið talsmaður þess að menn velti því fyrir sér til hvers eigi að rannsaka, hverju menn ætli að ná fram í ljósi þeirra upplýsinga sem liggja fyrir í rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem góðu ljósi er varpað á að málið var klúður frá mörgum hliðum og þingið veitti heimild sína til aðgerða sem gerðu það að verkum að framkvæmdarvaldið gat gert það sem það vildi. Ég held að við getum klárlega dregið af því þann lærdóm að svona munum við ekki standa að málum í framtíðinni. Í þingmannanefndinni, sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis, leggjum við beinlínis til að sett sé sérstök löggjöf, rammalöggjöf, um það hvernig eigi að fara fram þegar menn ætla að selja ríkisfyrirtæki, hvort sem það er að einkavæða þau eða selja til annarra opinberra aðila. Við leggjum til að slík rammalöggjöf sé sett og menn fari eftir henni og það sé sá lærdómur sem draga megi af þeim mistökum sem gerð voru á þessum tíma, að við höfum þegar lært það. Þingmannanefndin leggur jafnframt til að stjórnvöld á hverjum tíma marki sér stefnu og hún sé opinber, með hvaða hætti, hvaða fyrirtæki, og hvernig það ætli að standa að slíkri sölu en þeir verði þá að fara eftir þeirri rammalöggjöf sem sett hafi verið. Ef við lítum til baka til þessa tíma þá eru þetta orðin sjö til níu ár. Ef menn hafa ætlað sér að rannsaka þetta mál með tilliti til laga um ráðherraábyrgð þá er ábyrgðin fyrnd, hún nær til þriggja ára. Ekki náum við neinum sérstökum ávinningi af því eða ég veit ekki hverju menn ætla að ná. Brot einkaaðila, ef það eru refsiverð brot, eru fyrnd líka. Þá stöndum við enn og aftur frammi fyrir þeirri spurningu hvaða lærdóm við ætlum að draga af frekari rannsókn á málinu og málatilbúnaði öllum. Ég hef fjallað um það hér að við getum þegar dregið þann lærdóm að við þurfum að setja rammalöggjöf um hvernig við ætlum að standa að sölu og einkavæðingu slíkra fyrirtækja, hvort sem það eru bankar eða fjármálafyrirtæki eða önnur fyrirtæki, og að það séu miklu skýrari reglur en menn höfðu á þessum tíma. Annar þáttur í þessu máli er sá að við verðum að kunna að ljúka pólitískum ágreiningsefnum sem þetta mál sannarlega er og hefur verið um langt skeið. Við verðum að tileinka okkur einhverjar þær leiðir til að þetta haldi ekki áfram endalaust, að við höldum endalaust áfram að rífast um sömu málin. Við verðum að geta horft fram á við. Í þingmannanefndarskýrslunni - og var reyndar komið fram hjá forseta þingsins og forsætisnefnd - voru menn með hugmyndir um að breyta þingsköpum og setja á laggirnar sérstaka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins, sem mundi þá geta tekið slík mál upp að eigin frumkvæði eða tekið við tillögum frá þingmönnum eða þingmannahópum eins og hér kemur fram. Hún gæti fjallað um hvort skynsamlegt sé að fara í slíka rannsókn og yrði þá litið til fleiri þátta en einungis pólitískra þátta sem sá þingmannahópur sem fyrir því stæði mundi leggja fram. Í flestum tilvikum þyrfti það síðan að verða niðurstaða meiri hluta þeirrar nefndar, eða helst allrar nefndarinnar, að æskilegt sé að fara í slíka rannsókn. Þá mundu menn taka til öll þau álitaefni sem menn vildu láta rannsaka. Nú eru listuð upp í þó nokkrum liðum í greinargerð, í stafliðum frá a og upp í o, álitaefni sem mætti rannsaka. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var með hugmyndir, á svipuðum tíma og þessi þingsályktunartillaga var rædd sem breytingartillaga við þingmannaskýrsluna, um frekari rannsókn, um víðtækari rannsókn á einkavæðingunni. Ekki væri óeðlilegt að taka þá tillit til þeirrar tillögu við þessa meðhöndlun - ef sett yrði á laggirnar sérstök rannsóknarnefnd og sérstök lög um hana er eðlilegt að tekið yrði tillit til þeirrar tillögu jafnframt. Þar var fjallað um að menn mundu þá í leiðinni taka til skoðunar seinni einkavæðingu bankanna sem varð nú þegar slitastjórnirnar tóku gömlu bankana yfir og stofnaðir voru nýir bankar með mismiklu eignarhaldi ríkisins. Landsbankinn er að stærstum hluta í eigu ríkisins en ekki Búnaðarbankinn og þá er Íslandsbanki eða Glitnir kominn í þennan hóp, sem ekki var áður, því að hann var hvorki einkavæddur né seldur á sínum tíma frá ríkinu. Ég held að við ættum aðeins að velta því fyrir okkur hvort við séum helst til fljót með þennan feril, hvort við hefðum átt að bíða eftir þessari stjórnskipuðu eftirlitsnefnd eða hvort við skoðum þetta með opnum huga. En ég minni á að við verðum líka að fara að læra að ljúka málum og vita til hvers við erum að skoða hlutina, hvaða ávinningi við ætlum að ná með þeirri skoðun.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar sem er lögð fram af sjö þingmönnum úr þremur flokkum. Þetta er ein af þeim breytingartillögum sem fengu ekki brautargengi hjá þingmannanefndinni og var samkomulag um að þær yrðu lagðar fram sem sjálfstæð mál og óháð þingsályktunartillögu þingmannanefndarinnar á grundvelli skýrslu sinnar. Tillagan gengur út á að á vegum Alþingis fari fram sjálfstæð og óháð rannsókn á starfsemi Íbúðalánasjóðs frá aðdraganda breytinganna á fjármögnun og lánareglum Íbúðalánasjóðs sem hrint var í framkvæmd á árinu 2004. Í kjölfar þess fari fram heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi Íbúðalánasjóðs. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson ræddi í málinu hér á undan um að mikilvægt væri að hafa skýr markmið með þeim rannsóknum sem við færum út í og það væri jafnframt mjög mikilvægt að þingið gæti klárað mál pólitískt, gæti lokið málum og sett endapunkt við þau. Ég ætla að vera algjörlega sammála þingmanninum og tel að við eigum að vara okkur á að gera rannsóknir í pólitískum tilgangi. Ástæðan fyrir því að við leggjum tillöguna fram er sú að Íbúðalánasjóður er húsnæðislánasjóður á vegum ríkisins og hefur sem slíkur mikilvægt hagstjórnarhlutverk. Hinn mikilvægi þáttur húsnæðismála er að þau eru grundvallarvelferðarmál fyrir fjölskyldurnar í landinu en jafnframt eru þetta einu fjárfestingar heimilanna og húsnæðislánamarkaðurinn hefur þar af leiðandi áhrif á hagstjórnina í landinu. Árið 2003 var tilkynnt um breyttar útlánareglur Íbúðalánasjóðs og leitað álits hjá þar til bærum aðilum. Tillögur voru gerðar um að auka lánshlutfall lána og einnig um að hækka hámarkslán. Á móti átti að stytta lánstíma í 30 ár og gera það að skyldu að lán Íbúðalánasjóðs væru á 1. veðrétti. Þessir tveir síðari punktar áttu að draga úr þensluáhrifum aðgerðarinnar. Það er skemmst frá því að segja að ekki var farið út í seinni punktana tvo heldur aðeins gerðar breytingar varðandi þensluvekjandi þættina. Í kjölfarið fóru viðskiptabankarnir þrír og sparisjóðirnir inn á íbúðalánamarkaðinn með ákaflega miklu kappi en mun minni forsjá og hafa einhverjir þeirra viðurkennt það. Kaupþing reið á vaðið og hinir bankarnir hafa viðurkennt að þeir hafi fylgt í blindni af samkeppnisástæðum án þess að vera í raun í stakk búnir til þess. Það er sannarlega ekki á ábyrgð Íbúðalánasjóðs þegar einkafyrirtæki haga sér óskynsamlega. Það er tvennt sem ég held að skipti mjög miklu máli að þingið fái skýra mynd af. Hvernig gerist það að ákvarðanir eru teknar sem vitað er að hafi þensluhvetjandi áhrif og aðilar sem hefur verið óskað álits hjá hafa staðfest það? Þetta gerist á miklum uppgangstíma í hagkerfinu en þó er látið hjá líða að fara í aðgerðir sem draga úr þenslunni. Þarna má læra af mistökunum. Í öðru lagi það sem gerðist í kjölfarið og enginn sá svo sem fyrir þegar þessar fyrirætlanir voru á teikniborðinu. Þegar bankarnir komu inn á húsnæðislánamarkaðinn með svona miklu offorsi fór fólk að greiða upp lán sín hjá Íbúðalánasjóði. Upp safnaðist fé sem sjóðurinn þurfti náttúrlega að ávaxta því að hann gat ekki vegna breyttrar fjármögnunar greitt upp skuldir sínar á móti. En í staðinn fyrir að setja féð inn í Seðlabanka, þar sem vissulega hefði getað orðið neikvæður vaxtamunur því veitt áfram út í bankakerfið til að fjármagna þá óábyrgu útlánastarfsemi sem þar átti sér stað og það án, að því er ég best veit, nokkurra sérstakra skilyrða um útlánareglur. Ástæðan fyrir því að við sem flytjum tillöguna teljum þetta skipta miklu máli er sú að langflestar fjölskyldur á Íslandi búa í eigin húsnæði. Aðgengi að öruggu húsnæði skiptir miklu máli og þar hefur Íbúðalánasjóður spilað mikilvægt hlutverk, sérstaklega fyrir landsbyggðina en ætti líka að gera það fyrir þá sem eru í þeim aðstæðum, vegna lágra launa, að eiga erfitt með að útvega sér húsnæði eða eru að kaupa fyrstu íbúð. Svo við tölum nú ekki um ef hér væri húsnæðiskerfi sem gerði fólki kleift að búa í öruggu húsnæði án þess að þurfa að fjárfesta í því. En það er önnur saga. Ég held að það skipti miklu máli að við rannsökum þetta mál til að fá fullan skilning á því hvers konar hlutverk við viljum að ríkið leiki á húsnæðislánamarkaði og komum því hlutverki ríkisins svo fyrir að það vinni ekki gegn hagstjórninni. Eins er fyrirséð að ríkissjóður mun þurfa að leggja sjóðnum til umtalsvert fé á komandi missirum. Þá hlýtur að vera krafa okkar þingmanna sem berum ábyrgð á fjárlögum að við vitum hvernig þessi vandi kom til og getum tryggt að hann gerist ekki aftur. Í þessu sambandi vil ég segja að mér fannst það ákaflega mikilvægur punktur í skýrslu þingmannanefndarinnar varðandi vangaveltur þeirra um hvort ekki væri eðlilegt að Seðlabankinn fengi völd og heimildir til þess, í miklu þensluástandi, að lækka leyfilegt veðhlutfall á húsnæðislánum, sama hvar þau eru veitt á markaðnum, hvort það er af hálfu hins opinbera eða einkafyrirtækja á fjármálamarkaði. Hann gæti kannski beitt sér líka með öðru móti á húsnæðislánamarkaði þannig að dregið væri úr líkunum á því að við lendum aftur í viðlíka eignabólu í húsnæði og á árunum 2004–2008. Það er annað verkefni en þessari rannsókn er ætlað. Ég vil þó koma inn á þetta því ég tel ákaflega mikilvægt að ríkið sé meðvitað um mikilvægi hagstjórnarþáttar húsnæðislána en að sjálfsögðu ekki síður um mikilvægi þess að tryggja að fjölskyldur í landinu hafi aðgengi að öruggu húsnæði, óháð því hvort við eigum húsnæðið sem við búum í, leigjum það eða höfum á kaupleigu eða í búsetufélögum og slíku. Mér skilst að eðlilegt sé talið að tillögurnar um rannsóknir fari í allsherjarnefnd og sem einn af flutningsmönnum þessarar tillögu tel ég það vera gott fyrirkomulag.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið ræðum við tillögu til þingsályktunar um rannsókn á Íbúðalánasjóði. Ég vil segja það strax svo að enginn misskilningur verði að ég held að æskilegt væri að slík rannsókn færi fram til að eyða öllum misskilningi, ranghugmyndum og útúrsnúningum á því sem sagt hefur verið um Íbúðalánasjóð og þensluna sem hér varð á íbúðalánamarkaði. Í því sambandi var alveg rétt hjá hv. þingmanni, fyrsta flutningsmanni þessarar þingsályktunartillögu, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, að menn hefðu breytt lánshlutföllum úr 70% í 90% sem þeir ætluðu reyndar að gera á heilu kjörtímabili en vegna innkomu bankanna á sínum tíma neyddist Íbúðalánasjóður til að taka þátt í þeirri samkeppni eins og bankarnir gerðu. Ég held að stærðargráðan á lánum á þessum tíma, fari ég rétt með, hafi verið þannig að Íbúðalánasjóður hafi lánað um 50 milljarða meðan bankarnir lánuðu um 500 milljarða. Það hélst hér á suðvesturhorninu þar sem þenslan var mest og svo geta menn bara spurt sig hvor hafi valdið meiri þenslu, Íbúðalánasjóður eða bankarnir. Það breytir því hins vegar ekki, eins og fjallað var um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að menn töldu þá ákvörðun að hækka lánshlutfall hafa verið mistök í hagstjórn og það er sjálfsagt að skoða það, sérstaklega í ljósi þess að síðan settu menn engar skorður við útlánum annarra aðila, lífeyrissjóða eða fjármálafyrirtækja, banka eða annarra, sem hefði kannski þurft að gera. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. flutningsmanni um vald Seðlabankans, til að mynda gæti hann sett reglur um veðhlutföll og stjórnað þar með og vonandi komið í veg fyrir bóluhagkerfi. Ég held því að á margan hátt væri æskilegt að þetta yrði skoðað í eitt skipti fyrir öll af hlutlausum aðilum og þeim pólitíska áróðri eytt sem hefur verið gegn Íbúðalánasjóði og áhrifum hans á þensluna á þessum tíma. Ég vil líka nefna að kannski hefði verið æskilegt, vegna þess að við erum að velta fyrir okkur hvaða framtíðarfyrirkomulag við eigum að hafa á íbúðalánamarkaði, að hér hefði legið undir skoðun hvernig lífeyrissjóðirnir og bankarnir komu að markaðnum og önnur fjármálafyrirtæki á þeim tíma svo að við gætum myndað heildarskoðun á því í kjölfarið. Í því sambandi nefndi ég reyndar í umræðu um fyrri rannsóknarmálin að þingmannanefndin sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, forseti þingsins og forsætisnefnd hefðu lagt til að sett yrði á laggirnar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem slíkum málum yrði vísað til eða hún skoðaði að eigin frumkvæði. Þá mundu menn gæta þess að taka inn alla þá þætti sem ólíkir þingmannahópar vildu að yrðu skoðaðir og gættu þess við rannsókn að nýta fjármuni vel og þær rannsóknarskýrslur. Þegar við setjum á laggirnar opinberar rannsóknarnefndir, eins og er hugmynd að gera, frumvarpið verði lagt fram til breytingar á þingsköpum, setjum við bæði einstaklinga og stofnanir í óþægilegt ljós algjörlega án nokkurrar réttarstöðu, svo það sé nú sagt skýrt, vegna þess að við höfum verið að fjalla hér um ráðherraábyrgð og landsdóm. Það yrði óþægilegt að sitja undir slíkri rannsókn að ósekju. Þess vegna eigum við að fara sparlega með slíkar rannsóknir, gera þær þegar við teljum að samfélagið njóti góðs af þeim og við getum dregið einhvern skynsamlegan lærdóm af. Eitt atriði sem fellur undir þær rangfærslur sem ég tel æskilegt að yrðu skoðaðar - sem kom fram hjá flutningsmanni, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur - er þegar bankarnir réðust inn á markaðinn og borguðu upp útlán Seðlabankans. Íbúðalánasjóður sat þá uppi með mikið af fé sem hann kom ekki út í samkeppni við bankana sem gengu mjög langt í að lækka vexti og voru tilbúnir að lána háar fjárhæðir og var ekkert þak þar á, engar 18 milljónir eða 22, heldur gátu þær þess vegna verið 100 eða jafnvel fleiri og sitja nú margir í súpunni fyrir að hafa tekið slík lán hjá bönkunum. Þá hafði Íbúðalánasjóður í það minnsta tvo valkosti: Annar var sá að setja fjármunina í Seðlabankann á lágum nokkuð öruggum vöxtum með kannski minni hættu á tapi en hinn var að kaupa skuldabréf á markaði. Gallinn við að setja peninga inn í Seðlabankann var að peningarnir fóru beint út úr Seðlabankanum inn í bankana aftur og fjármögnuðu þar með áfram vitleysuna. En Íbúðalánasjóður gerði hið gagnstæða, hann keypti skuldabréf af áðurútgefnum útlánum. Dálítill munur er á hvort hann tók þátt í að hella olíu á eldinn eða hvort hann reyndi að taka við eldtungunum. Ég tel æskilegt að þetta verði skoðað. Reyndar má nefna að ef Íbúðalánasjóður hefði lagt alla fjármuni inn í Seðlabankann hefðu vaxtatekjur Íbúðalánasjóðs verið 10 milljörðum lægri upphæð en hann þó fékk. Ég tek undir með flutningsmönnum að æskilegt væri að staðreyndir lægju fyrir þar sem Íbúðalánasjóður er ákaflega mikilvægur og nauðsynlegur á íbúðalánamarkaði okkar og hefur eðlilega talsverð áhrif vegna stærðar sinnar.

Frú forseti. Við ræðum enn eina rannsóknina aftur í tímann. Eins og ég gat um áður þurfum við að velta því fyrir okkur hvað þetta kostar. Ég er flutningsmaður að þessari tillögu af því að ég held að ýmislegt í slíkri rannsókn gæti varpað ljósi á það sem gerðist síðar í hruninu. Eins og kom fram í framsöguræðu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur fóru bankarnir inn á svið Íbúðalánasjóðs. Ég vil segja að Íbúðalánasjóður hafi á vissan hátt ögrað þeim til þess af því að áður var 70% þak á lánsupphæð og bankarnir lánuðu þá viðbótina með sínum vöxtum sem voru töluvert hærri og fullnægðu þannig þeirri þörf sem markaðurinn hafði. Bankarnir lánuðu oft með 6–7% vöxtum þegar Íbúðalánasjóður var með töluvert lægri vexti. Það sem gerðist á sama tíma var að bankarnir fengu gífurlega gott mat hjá matsfyrirtækjum úti í heimi, sem mér er enn þá algjörlega óskiljanlegt, þannig að þeir gátu farið að keppa við Íbúðalánasjóð sem var með svipað mat í gegnum ríkissjóð. Bankarnir voru eiginlega með svipuð lánskjör úti í heimi og ríkissjóður sjálfur. Það er ástæðan fyrir því að þeir fóru í hörkusamkeppni við Íbúðalánasjóð og buðu jafnvel lægri vexti, Kaupþing bauð fasta 4,15% vexti allan lánstímann og margir Íslendingar njóta þess í dag. Þetta eru lægstu vextir sem hafa boðist, reyndar verðtryggðir. Margir notuðu tækifærið, maður sem borgaði 100 þús. kr. á mánuði, miðað við 5–6% vexti sem voru á gömlum lánum, sá sér leik á borði að borga gamla lánið upp og taka lán með 4,15% vöxtum til jafnlangs tíma og jafnvel með sömu greiðslubyrði og gat hann fengið töluvert mikla fjármuni í milligjöf. Ég náði ekki að reikna það en það gat hæglega náðst heilt bílverð út úr því, kannski ekki fyrir stóran bíl, en hann gat borgað nákvæmlega það sama eftir sem áður og breytt láninu yfir í lægri vexti og fengið þannig bílverð í mismun. Þetta er ein ástæðan fyrir þeirri þenslu sem varð hér og ég tel vera meginástæðuna; það var þessi innrás bankanna inn á markaðinn sem buðu allt upp í 100% lán sem menn vöruðu sig ekki á að hugsanlega væru þeir að reisa sér hurðarás um öxl. Þetta hafði meiri áhrif. Eins og kom líka fram sat Íbúðalánasjóður uppi með gífurlega fjármuni vegna uppgreiðslna sem hann fann ekki ávöxtum fyrir. Ég held að hann hafi ekki haft möguleika á að setja þá inn í Seðlabankann á verðtryggðum kjörum þannig að hann varð að koma þessum peningum einhvern veginn út. Hann gerði samkomulag við einhverja sparisjóði, alla vega SPRON og einhverja banka, ég veit ekki nákvæmlega hverja, þar sem hann keypti fasteignatryggð skuldabréf með sambærilegum kjörum á lágum vöxtum. Ekki voru gerðar kröfur um hámarkslán eða í hvað peningarnir fóru, hvort þeir fóru í bíla, ferðalög eða fasteignir, en lánin þurftu að vera með veði í fasteignum. Þannig fóru ríkistryggðir peningar úr Íbúðalánasjóði, sem eru hugsaðir sem félagsleg lán til íbúðakaupa upp að ákveðinni stærð o.s.frv., í eitthvað allt annað. Það gerðist af því að hann keypti upp skuldabréf og færði þau rök fyrir því að það hefði verið neyðarbrauð vegna þess að hann sat uppi með alla þessa peninga. Engu að síður fóru peningar með ríkisábyrgð sem ætlaðir voru til félagslegra þarfa í kaup á bílum, sumarbústöðum og öðru því sem Íbúðalánasjóði er ekki ætlað að fjármagna. Ég held því að aðalvandinn hafi verið mat á bönkunum. Þess vegna finnst mér svo undarlegt, sem ég benti á í umræðu um annað mál rétt áðan, og skoða þurfi hvernig stóð á því að matsfyrirtækin úti í heimi gáfu bönkunum svona óskaplega gott mat. Ég tel mig hafa svar við því. Það er veila í hlutabréfaforminu sem menn notuðu hér, og sú veila er um allan heim, og menn notfærðu sér það til að búa til mjög hátt eigið fé í fyrirtækjunum sem ekki var til. Við að lána starfsmönnum til kaupa á hlutabréfum jókst eigið fé bankanna, merkilegt nokk, því að skuldabréf sem gefið var út til kaupa á hlutabréfum var talið til eignar en hlutaféð sem kom inn í bankann var ekki talið til skuldar, þannig að eigið fé bankanna batnaði við það að þeir lánuðu starfsmönnum óhemjufé. Með því og ýmsum tilfæringum gátu þeir fengið mjög hátt eigið fé, mikinn hagnað líka, kynntu þeir, og það varð til þess að þeir fengu svona gott lánshæfismat úti í heimi, sambærilegt og íslenska ríkið. Það þýddi að þeir gátu farið í samkeppni við Íbúðalánasjóð sem er kannski ástæðan fyrir þenslunni og kannski líka hruninu.