Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 45 frá 16. apríl 1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, með síðari breytingum. Þetta frv. er komið hingað frá hv. Nd. og hefur þar fengið allnokkra umfjöllun. Það var lagt fram þar fyrir jólahlé og fór til hv. landbn. sem hafði það til umfjöllunar nú fram yfir áramótin. Frv. gerir ráð fyrir því að stofnaður verði sérstakur tryggingasjóður fiskeldislána sem hafi sjálfstæðan fjárhag og lúti stjórn sérstakrar nefndar, en sjóðurinn verði í vörslu og umsjón Stofnlánadeildar landbúnaðarins sem jafnframt sjái um rekstur hans samkvæmt nánari reglum þar um. Hlutverk þessa sjóðs er að veita greiðslutryggingu og tryggja greiðslur afurðalána sem bankar og aðrar lánastofnanir veita fiskeldisfyrirtækjum þannig að afurða- og rekstrarlánahlutfall til þessara fyrirtækja geti orðið fullnægjandi. Þessi trygging verði því aðeins veitt að viðkomandi fyrirtæki hafi þegar tryggt afurðir sínar með svonefndri umframskaðatryggingu eða hliðstæðri tryggingu og að banki eða lánastofnun hafi viðkomandi fyrirtæki í viðskiptum. Síðan er vikið að því í b-lið 1. gr. að hámark skuldbindinga sjóðsins á hverjum tíma megi nema samtals 1800 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Í c-lið er vikið að þeirri nefnd sem ég áðan nefndi og skal fara með forræði fyrir sjóðnum. Nefndin skal fjalla um hverja einstaka umsókn og ákveða með hvaða kjörum sjóðurinn veiti greiðslutryggingar hverju sinni. Nefndin verði þannig skipuð að einn fulltrúi verði tilnefndur af stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins, tveir samkvæmt tilnefningu Landssambands fiskeldisstöðva, fjórði maðurinn samkvæmt tilnefningu fjmrh. og fimmti maðurinn samkvæmt tilnefningu landbrh. og verði hann jafnframt formaður nefndarinnar. Þá er í d-lið (22. gr.) vikið að iðgjöldum og sérstöku áhættuiðgjaldi sem standa eiga undir starfsemi sjóðsins og tryggja þegar til lengri tíma er litið að starfsemi hans verði ríkinu að kostnaðarlausu og fjárhag sjóðsins þannig borgið, í fyrra lagi með því að ákvarða iðgjöld sem miðist við að standa undir venjulegri starfsemi sjóðsins og enn fremur að ákvarða sérstök áhættuiðgjöld sem grípa má til ef þörf krefur og rétta þannig við fjárhag sjóðsins. Gert er ráð fyrir því að þurfi tryggingasjóður að taka tímabundið lán vegna starfsemi sinnar, þ.e. komi til þess að iðgjöldin nægi ekki á einhverjum tíma til að fjármagna starfsemi sjóðsins, verði tekin sérstök lán með ríkisábyrgð til að leysa þann tímabundna vanda sjóðsins sem síðan er reiknað með að greidd verði aftur upp af iðgjöldum eða áhættuiðgjöldum. Síðan er að lokum í e-lið (23. gr.) ákvæði um að landbrh. skuli að fengnum tillögum stjórnarnefndar tryggingasjóðsins setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessa kafla laganna um Stofnlánadeild þar sem kveðið verði m.a. á um efni og eðli trygginga, hversu hátt hlutfall afurðalána er tryggt, röð ábyrgða, rekstur sjóðsins o.fl. af því tagi. Að lokum er í 2. gr. sjóðsins lagt til að lög þessi öðlist þegar gildi og skuli endurskoðuð fyrir árslok 1992. Ég held að ég láti nægja, herra forseti, að rekja í stuttu máli aðalefni frv. þar sem það hefur fengið nokkra umfjöllun í hv. Nd. og landbn. þeirrar deildar og reyndar beggja deildanna sem að hluta til unnu sameiginlega að þessu máli, hafa farið yfir málið. Það er ljóst að vegferð þess í gegnum þingið hefur verið hraðað og er í raun rétt og skylt að viðurkenna það. En þannig hagar til að brýna nauðsyn ber til að unnt sé að auka fyrirgreiðslu til fiskeldisfyrirtækjanna hvað varðar afurða- og rekstrarlán. Þar hefur skapast mikill vandi og liggur við stöðvun rekstrar hjá fjölmörgum aðilum af ástæðum sem óþarfi ætti að vera að fara hér um mörgum orðum. Ég held að eftir þær breytingar sem hv. landbn. Nd. hefur gert á frv. í samráði við hagsmunaaðila málsins eigi það að vera komið í þann búning að vel sé viðunandi. Til viðbótar vil ég svo nefna, herra forseti, að nauðsynlegt er að setja allítarlega reglugerð þar sem útfærð verða nánar ýmis atriði sem varða starfrækslu sjóðsins, hlutverk hans og hvernig með skuli farið. Vegna þess að mikla nauðsyn ber til að afgreiða málið og reynt hefur verið að hafa um það samstöðu og samkomulag vil ég lýsa því yfir hér, eins og ég gerði í hv. Nd., að ég mun beita mér fyrir því að kynna þá reglugerð bæði stjórn og stjórnarandstöðu og reyna að ná sem bestu samkomulagi um setningu hennar. Einnig er nauðsynlegt að efni reglugerðarinnar verði unnið í nánu samráði við viðskiptabanka og tryggingafélög sem hér eiga hlut að máli þannig að allir aðilar sem þessu máli tengjast geti komið sínum sjónarmiðum á framfæri og sætt sig við útfærslu málsins. Þá held ég að ég hafi ekki fleiru við þetta að bæta, herra forseti, og legg til að málinu verði síðan vísað til hv. landbn. þessarar deildar sem ég geri ráð fyrir að vilji skoða frv. þó hún hafi að nokkru leyti unnið það, eins og ég sagði, með hv. landbn. Nd.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hér er fjallað um frv. sem er allviðamikið og kemur til umræðu í hv. deild og til afgreiðslu á síðasta starfsdegi hennar fyrir það hlé sem nú hefur verið ákveðið. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. landbrh. að það hefur farið um þetta frv. fram ofurlítil umfjöllun sem landbn. Ed. hefur verið þátttakandi í og ég þarf ekkert að leyna því að ég var satt að segja afar ánægður með þá málefnalegu umfjöllun að þeim hluta sem nefndarmenn landbn. Ed. tóku þátt í því starfi. Hinu er aftur ekki að leyna að það hefur ekki farið fram nákvæm umfjöllun um málið hér í deildinni og satt að segja virtist mér vera hálfgerður hlaupagangur á mönnum í gær við að fella þær tillögur saman sem nú hafa verið samþykktar í Nd. til breytingar á þessu frv. Það skal að sjálfsögðu skýrt tekið fram að þær eru til bóta og skýra málið sem slíkt nokkuð frekar, en eigi að síður liggur enn þá ljóst fyrir að þetta frv. eins og það er nú úr garði gert hefur ekki víðtæk áhrif til stuðnings við fiskeldið í landinu. Það eru ýmsar athugasemdir sem ég hef við frv. að gera. Ég geri mér hins vegar ljóst hvernig staða málsins er og að ekki verður miklu um þokað. En í þessum efnum ætla ég nú við umræðuna að drepa á örfá atriði og kannski mættu þau þá á einhverju stigi málsins verða til varnaðar. Í fyrsta lagi tel ég fullkomlega óeðlilegt að þessi tryggingasjóður sé vistaður hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins. Stofnlánadeildinni, eins og nafnið ber með sér, er fyrst og fremst ætlað það hlutverk að veita lán til uppbyggingar í landbúnaði og greinum sem reyndar eru landbúnaði tengdar, eins og vinnslustöðvar landbúnaðarins, en Stofnlánadeildin er hins vegar ekki aðili að rekstrarlánum á einn eða annan hátt. Þar af leiðandi á þessi atvinnugrein erindi inn í Stofnlánadeildina með tilliti til uppbyggingar en ekki með tilliti til rekstrar. Ég óttast alveg sérstaklega í þessum efnum, og þá vil ég vona að hæstv. landbrh. fái næði til að hlýða á orð mín, að sjóðir Stofnlánadeildarinnar verði notaðir til að fjármagna þann rekstur sem hér er verið um að tala. Það er ekki neitt sjálfgefið, þó að það séu veittar heimildir til lántöku, jafnvel þó að þær séu ríkistryggðar, að það fjármagn sé gripið upp úr hvaða banka sem er. Sem betur fer er Stofnlánadeildin vel efnum búin. Um áramótin 1987--1988 hygg ég að varasjóður Stofnlánadeildarinnar hafi talið hér um bil 1 milljarð kr. Auðvitað er þessi góði hagur Stofnlánadeildarinnar fyrst og fremst til kominn vegna þess að hún á í viðskiptum við skilvísa stétt, bændastéttina í landinu. Alveg burtséð frá því hvað hæstv. landbrh. kann að hugsa í þessum efnum hef ég mikinn beyg af því að það verði farið í sjóði Stofnlánadeildarinnar þegar þörf krefur til að leysa þær skuldbindingar sem nú hefur verið ákveðið að vista innan stofnunarinnar. Það er af þessari ástæðu sem mér þykir hlýða að bera fram þessi varnaðarorð. Þá er það ýmislegt í frv., m.a.s. eftir breytinguna, sem hlýtur að orka tvímælis. Hér finnst mér fyrst rétt að minna á hverjir það eru sem kunna að eiga ábyrgðarréttindi í þessum nýja tryggingasjóði. Það er í rauninni alls ekki nákvæmlega skilgreint. Lögfróðir menn hafa skýrt þau hugtök fyrir mér þannig að þeir einir eigi þar lánsréttindi eða ábyrgðarréttindi sem fengið hafa afurðalán sem nemur 37% af þeim verðmætum sem þau eru tryggð með. Þetta þýðir að þeir sem eru fyrir neðan þetta hlutfall, eins og t.d. allir viðskiptaaðilar Búnaðarbankans, hafa þarna ekki réttindi. Þá liggur það nú fyrir og er algerlega óumdeilanlegt, enda beinlínis tekið fram í frv., að þeir sem ekki hafa enn fengið afurðalán hafa ekki réttindi til að fá viðbótarfé eins og reyndar er skýrt tekið fram í frv. Í því kjördæmi sem ég er kunnugastur, Austurlandskjördæmi, hygg ég að fyrirtæki sem eru að hefja rekstur eða hafa hafið hann nú þegar séu tíu talsins. Þar af hefur einn þessara aðila fengið afurðalán. Hinir níu hafa ekki fengið nein afurðalán enn þá og eru þess vegna réttindalausir í þessum sjóði. Þetta er að sjálfsögðu afar þýðingarmikið að menn athugi í þessum efnum. Þá þykir mér vert að minna sérstaklega á og vekja athygli á því ákvæði sem kveður á um hversu ábyrgðir tryggingasjóðsins mega mestar verða. Það held ég að sé mikil ástæða til að grandskoða, m.a. vegna þess að sú heimild er veitt í innlendri og erlendri mynt, þ.e. 1,8 milljarðar íslenskra kr. eða jafnvirði þeirrar tölu í erlendri mynt. Hvernig fer þegar genginu er breytt og krónurnar eru allt í einu orðnar fleiri en 1,8 milljarðar? Þar með ná ekki lögin þeirri tryggingarupphæð sem sjóðurinn hefur þegar gengist í ábyrgð fyrir. Þetta hlýtur líka að verða að vera mjög til athugunar í hverju tilviki þegar bankar eða lánastofnanir veita viðbótarlán. Þannig virðist sú afgreiðsla í öllum tilvikum þurfa að ganga til sjóðsins svo að ekki verði farið þar yfir þau mörk sem heimildir veita. Þetta hygg ég að geti orðið nokkuð þungt í vöfum. Til viðbótar við þetta geðjast mér ekki að því stjórnarfyrirkomulagi sem þessi sjóður á að lúta og ýmislegt hefur komið fram í viðræðum við þá sem á sameiginlegan fund landbúnaðarnefnda Alþingis hafa verið kvaddir sem staðfestir ótta minn í þeim efnum. Hér er verið að setja á stofn eina stjórnina enn sem mun með einum eða öðrum hætti veita þessa fyrirgreiðslu að eigin geðþótta. Ég skal ekki meta hér hvaða skoðun fyrrv. hæstv. landbrh. hefur í þessum efnum. En loðdýrabændur fengu á sl. ári og hafa kannski fengið enn að ganga í gegnum harðan skóla í viðskiptum sínum við Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þar var alls ekki fjallað um mál með eðlilegum hætti eða á hlutlausan hátt. Það væri hægt að fletta því upp. Sum vinnubrögð við ákvarðanatöku þar --- m.a. sérstakar einkunnagjafir sem loðdýrabændur fengu fyrir árangur í störfum og jafnvel var seilst svo langt að taka án þeirrar vitundar skilríki sem voru þeim persónulega bundin --- sýna að sjálfsögðu hvað menn geta gengið langt eða tekið sér mikinn rétt í þessum efnum. Hér er um það að ræða að hagsmunaaðilar eiga m.a. að taka þátt í þessari umfjöllun og það tel ég sérstaklega óviðeigandi þar sem gætir enn frekari persónulegra sjónarmiða en ef þarna er fyrst og fremst beitt faglegum vinnubrögðum. Efnislega eru það þessi tvö atriði sem mér er langsamlega verst við í þessum efnum og reyndar leiða hvort af öðru, þ.e. að þessi sjóður skuli vera vistaður hjá Stofnlánadeildinni og að hagsmunaaðilar skuli eiga að fjalla um þær ábyrgðir sem teknar verða og þá að sjálfsögðu þrúgaðir af miklum persónulegum viðhorfum. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja þetta frekar. Hér á eftir fer fram umfjöllun um málið í nefnd og er augljóst að það er lagt á það mikið kapp að koma þessu máli hér til afgreiðslu. Ekki ætla ég að verða til þess að svo geti ekki orðið, enda er ákveðinn meiri hluti í Alþingi sem hefur þann rétt að vilji hans gangi fram. Ég vek hins vegar athygli á því að það hefði ekki þurft að tefja lánveitingar til eins einasta fiskeldisbónda þótt Alþingi hefði gefið sér betri tíma til umfjöllunar um þetta mál. Hæstv. landbrh. hefur nú lýst því að hann ætli að vanda sérstaklega til þeirrar reglugerðar sem fylgja mun þessari lagasetningu og það er mjög af hinu góða, ekki dreg ég í efa vilja hans í þeim efnum. En þá reglugerð hefði verið hægt að byrja að vinna strax á morgun þótt lögin hefðu ekki verið samþykkt. Að sumu leyti hefði það auðveldað umfjöllun um málið ef drög að reglugerð hefðu legið fyrir þegar umræðan og afgreiðslan fer fram í Alþingi. Ég vona að þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð núna verði ekki til að gefa fordæmi um að með sama hætti verði unnið að afgreiðslum í þessari deild og í landbn. Ed. Alþingis því að þar hafa menn lagt metnað sinn í að skila vandaðri vinnu. Þessi afgreiðsla sem slík er fráhvarf frá þeirri vinnutilhögun og auðvitað hlýtur það að valda vonbrigðum. Ég tek hins vegar skýrt fram að hér er ekki verið að beita ofríki né neinum þjösnaskap við afgreiðslu þessa máls þótt slæmt fordæmi sé gefið.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Eftir að frv. það sem sagt var fyrir Nd. hafði legið átta vikur í fjmrn. og ríkisstjórnin gat ekki komið sér saman um hvernig ætti að leggja plaggið fyrir Alþingi var því loks hent inn í Nd. tveim eða þrem dögum áður en þingmenn fóru heim í jólaleyfi og farið var fram á af meiri hlutanum að því yrði þá kastað á milli deildanna án undirbúnings, án þess að þingmenn gætu kynnt sér málið eins og raunar var gert með fleiri mál hér í deildinni einmitt á þeim tíma og fer mjög vaxandi. Ég hygg að það hljóti að vera fyrir okkur alþingismenn mikið umhugsunarefni hvort það sé af tilviljun sem til þess er ætlast í þingsköpum að ákveðinn tími líði á milli umræðna og að ákveðinn tími líði áður en mál sem samþykkt eru í Nd. megi takast fyrir í hinni efri eða öfugt. Eins og þessi mál hafa þróast er tilhneiging ráðherra sú og ríkisstjórnar að draga það í síðustu lög að leggja málin fyrir Alþingi og ætlast svo til þess að þingmenn loki öllum skilningarvitum og afgreiði frumvörpin eins og á færibandi en engin málefnaleg vinna megi eiga sér stað í þinginu. Ég held þess vegna að óbreyttir þingmenn verði að fara að athuga sinn gang, verði sjálfir að taka það upp og ræða saman um það hvernig hægt sé að hafa stjórn á ríkisstjórnum, hvernig Alþingi getur aftur náð þeim sjálfsagða rétti, sem það hlýtur að verða að standa á, að það geti fengið að skoða mál og kynna sér mál, hugsa um þau áður en þau eru afgreidd sem lög frá hinu háa Alþingi. Ég held að það mikið sé í húfi að þetta sé óhjákvæmilegt. Núna fyrir jólin voru tvö frumvörp afgreidd úr nefndum og í báðum tilvikum loksins rankaði meiri hlutinn við sér við 2. eða 3. umr. í deildinni. Eins er um þetta frv. Það var loksins þegar stjórnarandstaðan sagði að hún mundi ekki líða það að frv. yrði afgreitt núna fyrir helgina sem stjórnarmeirihlutinn fékkst til að horfa á einstakar greinar þessa frv. gagnrýnisaugum. Ég vil taka það fram að ég vil síður en svo koma í veg fyrir að þetta frv. verði afgreitt frá Alþingi í dag. Ég hefði auðvitað kosið að þingið hefði tekið sér tíma fram á mánudag, við hefðum fengið að hugsa um frv. til mánudags og ríkisstjórnin hefði beðið þangað til á mánudaginn með að senda okkur heim. Mér hefði liðið betur með það. En úr því að minni hluti Alþingis ætlar á eftir að senda enn meiri minni hluta Alþingis heim með þál. er að taka því, en ég vil undir engum kringumstæðum að það bitni á fiskeldinu í landinu. Af þeim sökum mun ég aðeins víkja nokkrum orðum til viðbótar að frv., en að öðru leyti ekki taka þátt í þessum umræðum. Ég vil í fyrsta lagi segja að eins og frv. lítur út núna er það allt annað og betra en eins og það var lagt fyrir þingið í upphafi sem veldur því að maður getur verið þekktur fyrir að láta það ganga í gegnum þingið í dag. Að öðrum kosti hefði það verið óhugsandi með öllu. Ég bendi á að hér er auðvitað ekki um tryggingasjóð að ræða í eiginlegri merkingu. Þetta er ábyrgðarsjóður og við hljótum að velta því fyrir okkur í tengslum við þetta mál hvort ekki sé eðlilegra að stofnaður verði sérstakur ábyrgðar- og verðjöfnunarsjóður fiskeldis og hvort ekki verði að vekja þá spurningu hvert eðlilegt sé að eignarhaldið verði á sjóðnum, hverjir verði að eiga þennan sjóð. Ég held að Alþingi verði að velta því fyrir sér og kannski fyrst og fremst vegna þess að frv. er þannig samið að ekki virðist annað hafa vakað fyrir ríkisstjórn og ráðherrum en að reyna að tryggja að þessi baktrygging fiskeldisins í landinu yrði ríkissjóði með öllu áhættu- og kostnaðarlaus. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að í 2. mgr. d-liðar 22. gr., þar sem talað er um ríkisábyrgðina, eru öll orð mjög loðin og ógreinileg og ógerningur að átta sig á því hvað við er átt. Það væri t.d. fróðlegt að spyrja ráðherrann hvort hann telji að sú ríkisábyrgð sem þar er veitt sé sjálfskuldarábyrgð eða einföld ábyrgð, hvort ráðherrann telji að þessi orð um ríkisábyrgðina séu fullnægjandi þannig að lánastofnun mundi treysta sér á grundvelli þessara orða til að veita lán án þess að nýrrar ríkisábyrgðar sé aflað hjá Alþingi. Það er deginum ljósara að Stofnlánadeild landbúnaðarins er með sérstakan fjárhag og sú ríkisábyrgð sem er á bak við Stofnlánadeild landbúnaðarins tekur ekki til þess sjóðs sem hér er verið að fjalla um og þess vegna er nauðsynlegt að íhuga þetta mál. Það þarf hins vegar ekki að tefja frv. vegna þess að á ábyrgðina mun ekki reyna á næstu 3--4 vikum þannig að þingið getur þá tekið það til skoðunar þegar það kemur aftur saman í febrúarmánuði, eins og ég tel raunar að nauðsynlegt sé að gera um ýmsa aðra þætti þessa frv., að íhuga hvort það sé nauðsynlegt. Ég vek athygli á því í öðru lagi eða raunar þakka fyrir það að hæstv. ráðherra skuli hafa gefið þá yfirlýsingu að stjórnarandstaðan, mér hefði kannski þótt fullnægjandi landbúnaðarnefndir en ég er ekki á móti því að það sé stjórnarandstaðan í heild, fái að fylgjast með því starfi sem unnið er í ráðuneytinu í sambandi við reglugerðir á grundvelli þessara laga og ýmislegt annað sem ákvörðun þarf að taka um og vil sannarlega vona að vilji Alþingis til þess að þessi sjóður geti tekið til starfa, áþreifanlegur vilji þingmanna til þess að bakábyrgðin standi ekki í vegi fyrir því að fiskeldið geti þróast með eðlilegum hætti í landinu verði til þess að reglugerðarvinnan gangi vel og það verði þá búið að ganga frá öllum formsatriðum, reglugerð og öðru slíku, þegar þingið kemur saman á nýjan leik. Ég vona það sannarlega. En eins og ég sagði í ræðu minni, herra forseti, hygg ég að óhjákvæmilegt sé að bæði þingmenn og ég tala nú ekki um ríkisstjórnin velti þessu frv. fyrir sér í hléinu, hvort nauðsynlegt sé kannski að bæta eitthvað upp á sakirnar þegar þing kemur saman á nýjan leik í febrúarmánuði.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég mun hafa örfá orð um þetta mál þó að sannarlega væri rík ástæða til að taka betur á því í umræðum. En ég sé ekki ástæðu til að tefja afgreiðslu þess eða umfjöllun, enda langt liðið á þennan síðasta dag þingsins fyrir hlé. Það er enginn vafi á því að vandi fiskeldisfyrirtækja er mjög mikill og á honum verður að grípa á einhvern hátt og það án mikillar tafar. Hins vegar ber að harma að þetta mál skuli bera svo fyrirvaralítið að og án þess að okkur gefist nægilegur tími til að fjalla vandlega um það. Hér er um mikinn áhætturekstur að ræða, afar fjármagnsfrekan og það skiptir auðvitað meginmáli hvernig stjórnvöld standa að því að styðja þennan rekstur þegar hann er nú að byrja hér á landi og hefði kannski betur verið að því hugað fyrr. Mér gefst kostur á að fjalla um þetta mál áfram í nefnd á eftir og hef tækifæri þar til að láta skoðanir mínar frekar í ljós og jafnvel láta þær koma fram í nál. Fulltrúi Kvennalistans í Nd. lýsti í nokkuð ítarlegu máli efasemdum sínum um málið og bar fram spurningar til hæstv. ráðherra sem því miður fengust ekki nógu góð svör við og sýnir það eitt að undirbúningur þessa máls hefur ekki verið eins og skyldi. En hins vegar, eins og ég sagði áðan, skil ég að það verður að grípa á vandanum og ég er reiðubúin að gera mitt besta á nefndarfundi á eftir til að hraða afgreiðslu málsins.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég skal svo sannarlega ekki lengja umræður hér, en mér finnst að mér sé bæði rétt og skylt að tala í örstutta stund og eyða kannski einhverjum af þeim mikla misskilningi sem fram kemur, eins og t.d. sá sem síðasti ræðumaður nefndi, að hér væri í fiskiræktinni um afar fjárfrekan rekstur að ræða. Því er nú öðru nær miðað við til t.d. útgerðarmál o.s.frv. Ég fagna því, sem hefur komið fram t.d. hjá ákveðnum hv. þm., Agli Jónssyni og Halldóri Blöndal, að þeir gera sér grein fyrir því eins og ég að þetta frv. er aðeins spor í áttina. Það þarf miklu meira að gera. En ástæðan til þess að ég tel mér líka rétt og skylt að tala hér er sú að ég hygg að það fyrirtæki, sem ég er stjórnarformaður í og heitir Ísnó og starfar á þrem stöðum á landinu, í Kelduhverfi, Vestmannaeyjum og Ölfusi, mundi ekkert þurfa á þessari hjálp að halda. Það eru 20 ár síðan við byrjuðum nokkrir félagar í fiskirækt og núna áratugur síðan við sömdum við Norðmenn um þátttöku, fengum hjá þeim alla tækniþekkingu sem þá var til og höfum fengið síðan og reksturinn, þó hann væri í fimm ár tilraunarekstur, mjög dýr og erfiður þar af leiðandi, er farinn að skila svo góðum árangri að við erum t.d. um þessar mundir að slátra um 400 tonnum af úrvalslaxi, mest á Bandaríkjamarkað, fyrir 150 millj. eða svo. Við vonum að það tvöfaldist núna á þessu ári og síðan áfram. Við höfum fengið afurðalán upp á 37,5% og það nægir okkur og þetta eru allt erlend lán. Við skuldum ekkert í lánum innan lands. Við erum rétt að komast fyrir hornið eftir tíu ár og þeir sem hafa byrjað síðustu 3--4 árin hafa nánast engar tekjur fengið. Það er rétt að reksturinn er fjármagnsfrekur, en fjárfestingin er sáralítil miðað við það sem er t.d. í fiskveiðum sem allir vita, en togari kostar kannski 400 millj. í dag. Það er hægt að byggja ansi stóra stöð fyrir það og arðvænlega. Þess vegna get ég með mjög góðri samvisku barist fyrir þessum atvinnuvegi af því að við þurfum ekki á þeirri fyrirgreiðslu að halda sem nú er talað um og höfum í raun og veru aldrei fengið krónu í nokkurn styrk og ég held að við höfum nánast aldrei fengið nein innlend lán. Það litla sem við höfum fengið hjá lánastofnunum hefur verið verðtryggt eða gengistryggt. Hlutafé er auðvitað meira í þessu félagi en öðrum þó að hægt væri af stað farið. En það sem hefur gerst er hörmungarsaga þegar bæði ég og aðrir hafa hvatt menn mjög til að leggja út í þennan rekstur í von um að lánafyrirgreiðsla, svo að það orð sé notað, yrði eitthvað svipuð og hjá öðrum atvinnuvegum. Ég vil helst kalla þetta lántökur og vexti í staðinn fyrir neikvæða raunvexti eða þá vaxtafót eins og í gamla daga og rétt til að vera á alþjóðlegum markaði og taka þau lán sem menn þurfa. En hjá öðrum fyrirtækjum er það svo að þau hafa engar tekjur haft og þau voru hvött til þess, eins og ég sagði, af mér og öðrum og ég minnist þess að okkar hæstv. forseti og þáv. og núv. forsrh. við hittumst einmitt inni í þessu herbergi og sömdum um það þrír að reyna að beita okkur fyrir því að forsrn. skipaði nefnd á þeim tíma vegna átaka sem voru um hvort hér væri um landbúnaðarmál að ræða eða sjávarútvegsmál til að leysa þann ágreining, koma í veg fyrir að sá ágreiningur yrði. Við bjuggumst við því að þessi rekstur fengi eitthvað ámóta og t.d. iðnaður og engum datt í hug að hann þyrfti jafnmikla peninga og t.d. sjávarútvegur. Þess vegna fóru menn í gang, sumir auðvitað með allt of lítið eigið fé og mjög margir, en það er misskilningur að það hafi allir sem út í þennan rekstur hafa farið gert það af vanþekkingu. Það er mjög mikið af hámenntuðum mönnum og reyndum ungum mönnum og konum í landinu sem hafa alla sömu þekkingu og það fyrirtæki sem lengst er komið í Noregi, sem er Norsk Hydro og Mowi, félagar okkar, sem eiga 43% í okkar félagi. Sú þekking er öll komin inn í landið. Hún er öll á boðstólum. Og auðvitað gengur hún út frá okkar stöðvum til allra sem það vilja vita og sjá. En menn sem eru að berjast í þessu eru að verða gjaldþrota af því að þeir hafa engin lán fengið sem hægt er að nefna því nafni. Það er alveg rétt að þarna hafa orðið mistök í kerfinu, mjög mikil tregða. Og ég verð að segja það eins og það er að mér finnst að landbrn. hafi gengið of langt í eins konar tilraunum til að setja nýjar reglur og flóknar mjög svo. Þess vegna held ég að það sem hafi bjargað þessu fyrirtæki sem ég leyfi mér að nefna, ekki til þess að hæla mér heldur til þess að menn viti að þetta er hægt, sé að við höfum aldrei þurft að sækja neitt undir neinn nema það að við fengum leyfi til að flytja inn norsk hrogn fyrir fjórum árum og það vill svo til að núna er verið að kreista þennan norska fisk, sem er núna milli 50 og 60 punda, sem mönnum finnst nú voðalega stórt og eru skíthræddir við að eitthvað af því veiðist á stöng, veiðimennirnir mundu líklega bara henda honum, ekki vilja sjá svoleiðis fisk, og það eru um þúsund lítrar eða 5 millj. hrogn. Það þykir illa á haldið ef ekki helmingurinn af 5 millj. hrognum verður að stórfiski. Við höfum á boðstólum núna hrogn úr fiski sem er kannski eini alheilbrigði norski stofninn sem til er í veröldinni því að eftir að við fengum þessi hrogn og þau hafa verið auðvitað í sóttkví hafa komið upp mjög alvarlegir sjúkdómar í Noregi sem ekki þekkjast hér. Ef það ætti að drepa þennan atvinnurekstur núna með því að gera ekkert fyrir hann nálgast það landráð, finnst mér. Hitt er rétt að þetta frv. nær mjög skammt og ég held og vil leggja á það megináherslu að við þurfum að breyta þeim lögum, sem væntanlega verða samþykkt núna á eftir, á þessu þingi. Það er hægt að breyta þessum lögum á morgun ef þing sæti. Ég held að það séu svo miklar ágallar á þeim og ég er ekki að ásaka einn eða neinn fyrir það. Þeir eru svo margir að ég held að það verði að láta breyta þessum lögum. Hæstv. ráðherra ætlar að lofa okkur að fylgjast með reglugerðabreytingum og öðru slíku. En það sem ég er að leggja áherslu á er að vera ekki með of mikið af slíkum reglum, ekki of flókna hluti, leyfa einföldum hlutum að vera einfaldir. Þá er borgið kannski bara helmingnum af þeim stöðvum sem fyrir eru. Við höfum líka lært af mistökunum. Það er það einkennilega að menn læra líka af mistökum. Og það voru auðvitað mistök hjá sumum að fara af stað með of lítið eigið fjármagn.  (K P: Menn læra mest af mistökum.)  Já, já, menn læra mest af mistökum. Við vorum nánast þekkingarlausir fyrir tíu árum þegar við fengum alla þessa þekkingu frá Norðmönnunum sem voru tíu árum á undan okkur og eru jafnfætis okkur út af fyrir sig núna í þessu fyrirtæki. Norsk Hydro er með stöðvar í Noregi, þær stærstu, með stöðvar á Írlandi og í Skotlandi og á Íslandi. Þessi hópur hittist alltaf öðru hverju, skiptist á öllum upplýsingum. Þær eru allar komnar í landið. En það sem hefur háð öðrum er fjármagnsskortur, fjármagnssvelti hreint. Það má vel vera að það yrðu að vera þau mörk að allt yrði að vera 50% lán, 50% eigið fé eins og hefur verið í okkar fyrirtækjum. En það er bara ekki venja á Íslandi. Iðnaðurinn fær bæði rekstrarfé og góð iðnfyrirtæki fá svona 50% í Iðnlánasjóði eða Iðnþróunarsjóði.

Útflutningslánasjóði.

Útflutningslánasjóði o.fl. Það má ekki drepa hugsjónamenn sem eru að byrja núna, hafa byrjað fyrir 3--4 árum, niður þannig að þeir sjái enga glætu. Það sem segir mér að það verði að samþykkja þetta frv. núna er að annars mundi svartsýnin verða alger og það vita bæði núv. hæstv. landbrh. og fyrrv., sem vissulega eru áhugamenn um þetta. Og hvað með alla þá erfiðleika sem fyrrv. landbrh. þurfti að glíma við, baráttuna við kerfið, þessa peningaskömmtum, vitleysingapeningaskömmtun? Auðvitað eiga peningar að vera frjálsir. Það er það eina sem á að vera frjálst. Menn geti tekið óháð lán ef þeir geta ábyrgst þau sjálfir. Þessu verður að linna. Og menn eru að fara á taugum vegna þess að þeirra starf í fimm ár, sumra lengur, er allt að hrynja fyrir þröngsýni stjórnvalda, ekki pólitíkusa heldur kerfiskarla sem öllu vilja ráða og allt þykjast vita þó að þeir viti kannski ekki neitt. En þetta er ekki aðalatriðið, laxinn og það. Það er smápeningur. Við getum vel farið í 40 þús. tonn af laxi á næstu 6--7 árum sem eru að útflutningsverðmæti --- hvað haldið þið? --- 15 milljarðar kr. Það eru sömu spor og Norðmenn voru í fyrir þremur árum. Það eru 15 milljarðar kr. Allt hreinn gjaldeyrir. Það er engin gjaldeyrisnotkun í fiskirækt þegar búið er að byggja stöðvarnar nema kannski vítamín í fóðrið. Það er hreinn gjaldeyrir. Menn sjá að það er ekkert verið að tala í gríni í þessu efni. En það er aukaatriði. Það sem er að gerast núna er að sjávarfiskarnir verða dýrari. Lúðan er dýrari fiskur í fínustu búðunum í Bandaríkjunum, það hef ég skoðað með eigin augum, en úrvalslax og selst hærra verði. Ísnó, mitt fyrirtæki, fyrirgefið að ég nefni það enn þá, er búið að ákveða í samvinnu við Norðmennina, sem eiga sandhverfustöðvar, þær fyrstu, keyptu tilraunastöðvar í Noregi fyrir tíu árum, að fara út í sandhverfu. Hún selst á helmingi hærra verði en laxinn. Hún selst á 1000 kr. á mörkuðum jafnvel. Þegar fást 10 dollarar kannski fyrir laxinn sem við erum að flytja út núna, 400--500 kr., nálgast sandhverfan 1000 kr. í heildsölu, bara á markaði. Og þetta eru staðreyndir. Þetta tekur allt tíma. Sandhverfuseiðin sem við erum að fá núna eru ekki orðin söluvara fyrr en eftir 3--4 ár. Auðvitað verður að fjármagna þetta eitthvað í millitíðinni. Það segir sig sjálft. Það tekur líka tíma að smíða veiðiskip og koma því í gagnið o.s.frv. Þetta eru bara tvær tegundir af fiski. Síðan er allur skelfiskurinn eftir, allt það sem hægt er að rækta hér. Það er staðreynd t.d. með sandhverfuna að hún þarf 12--17 gráðu hita sem jafnastan árið um kring. Það getur enginn annar gert þetta í stórum stíl en sá sem hefur jarðhita. Önnur hitaorka er of dýr. Þess vegna hljótum við núna að afgreiða þetta mál til þess að við sjáum að Alþingi sé í alvöru að tala um hlutina, það sé ekki bara þykjustuleikur eins og þetta hefur verið. Þrátt fyrir það tal sem stjórnmálamenn hafa reynt er alltaf einhver fyrirstaða, alls staðar verið lok lok og læs, hvort heldur er hafbeit eða eldi í kvíum eða á landi.

Best væri að stjórnmálamenn kæmu ekki nálægt þessu. Það væri best.

Best væri auðvitað að hvorki stjórnmálamenn né kerfiskarlar kæmu nálægt þessu, hér væri hreint frjálsræði og sá sem gæti tryggt peningana mætti taka þá að láni hvar sem væri.

Er ekki best að þjóðnýta þetta bara?

Það eina sem aldrei má gera, það hef ég sagt margsinnis, það eina sem aldrei má gera er að styrkja fiskeldið. Þá fer það á hausinn. Það má aldrei styrkja fiskeldið um einseyring. Það á að borga fulla vexti af sínum lánum og má aldrei lána meira en svo að það sé nokkurn veginn öruggt að það tapist ekki. Þó þetta frv. sé samþykkt á það ekkert að hjálpa öllum. Sumir eru auðvitað gjaldþrota. Við því er ekkert að segja. En obbinn hefur það þó hann fengi ekki nema helminginn af þeim lánum sem sjávarútvegurinn hefur. Ég sagði áðan: 37,5% eru afurðalánin af tryggingaverði sem eru 2 / 3 af söluverði. Það eru sem sagt 20--24% af okkar söluverði. Það nægir okkar fyrirtæki. Það nægir líka öðrum fyrirtækjum eftir 2--3 ár þegar þau hafa rétt úr kútnum. Mér fannst mér vera skylt að segja þetta til þess að menn sjái að frv. á að afgreiða núna bara til að fiskeldismennirnir, sem eru að berjast árum saman, og okkar hæstv. forseti veit manna best hvað hefur verið erfitt að koma þessu í gegnum kerfið, missi ekki algerlega móðinn og segi: Já, já, Alþingi, einn ganginn í viðbót, sinnir ekki mikilvægasta atvinnuveginum. Þess vegna á að gera það og svo breytum við því sem við þurfum í næsta mánuði í samráði við ráðherra og alla réttsýna og velviljaða menn og gerum þetta. Og svo skal ég ekki segja orð meira. Við skulum bara sameinast um að gera þessa hluti og gera þá skynsamlega og aldrei að styrkja fiskirækt, aldrei um einseyring.

Karvel Pálmason Herra forseti. Auðvitað ætlar enginn hv. þm. hér í deild að stöðva þetta mál. Þetta er ekki spurning um það. Þetta er ekki spurning um að Alþingi ætli að stöðva eitt eða neitt. Þetta mál hefur verið stöðvað annars staðar í langan tíma, ekki á þinginu. Og það hvarflar ekki að mér að leggja neinn stein í götu þessa máls þó að ég viti hins vegar að það er mörgum spurningum ósvarað að því er þetta mál varðar. Það kom berlega í ljós á fundi beggja nefnda deildanna í gær að það er ýmsum mikilvægum spurningum ósvarað. Hvað þetta frv. kann að leiða af sér í framkvæmd er ég ekki dómbær um að segja nú. En það var ekki endilega það sem ég ætlaði að tala um. Ég ætlaði að taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á meðferð þessa máls og meðferð margra mála í þinginu. Þetta er út af fyrir sig ekkert nýtt og ég er ekki með þessu að gagnrýna hæstv. núv. landbrh. sérstaklega. Það er auðvitað ótækt að þingmönnum sé stillt nánast upp við vegg í hvert skipti á fætur öðru og þeir verði að afgreiða mál án þess að hafa getað skoðað þau nægilega til að geta myndað sér skoðun á þeim. Þetta á ekki bara við núv. hæstv. landbrh. Kannski á hann minnst af þessu. Þetta á auðvitað við alla ráðherra mismunandi mikið og allar ríkisstjórnir undangengin ár og áratugi. Það er spurning hvað við hinir óbreyttu þingmenn látum hæstv. ráðherrum líðast það lengi að haga sér með þessum hætti. Það hlýtur að koma að því fyrr en seinna að menn segja: Hingað og ekki lengra. Menn eiga ekki að láta stilla sér þannig endalaust upp við vegg í mikilvægum málum að menn gefi sér ekki tíma til að líta á þau, fá um það upplýsingar og gaumgæfa hvað hér er í raun og veru á ferðum. Undir þessa gagnrýni tek ég heils hugar og hef gert það áður og raunar margoft, að það er óþolandi að þingmönnum sé boðið upp á svona vinnubrögð. En að því er þetta mál varðar skal ég ekki spyrna við fótum í málsmeðferðinni og enn síður að því er málið sem slíkt varðar því að auðvitað er þörf á að bæta hér um. Spurningin er með hvaða hætti. Ég tek líka undir að það kann vel svo að fara að þetta mál þurfi að taka upp aftur fljótlega. Ég hygg að hæstv. landbrh. muni líka sýna landbúnaðarnefndum þann heiður að þær fái reglugerðirnar eins og stjórnarandstaðan, eins og hann er búinn að lofa, hæstv. ráðherra, þannig að við sitjum við sama borð og stjórnarandstaðan, nefndarmenn.

Það er engin stjórnarandstaða til í landbúnaðarnefndum.

Ég var ekki að tala um stjórnarandstöðu þar. Ég var að tala um stjórnarandstöðu í þinginu og hæstv. ráðherra átti við það.  En hvað sem því líður er þetta mál nauðsynlegt, en það verður að taka tillit til þess að a.m.k. einstaka þingmenn vilja fá að hafa sjálfstæða skoðun og skoða mál. Það veit ég að hæstv. menntmrh. tekur undir og hefur gert undangengin ár. Hann hefði ekki látið bjóða sér slíkt lengi sem stjórnarandstæðingur og óbreyttur þingmaður. 

Það er ekki svoleiðis í A-flokkunum.

Á rauðu ljósi.

Ef menn vilja halda áfram umræðum í þessum dúr er það hægt, ekkert skorast ég undan því að tala um þessa hluti, sem eru hjartfólgnir fyrrv. formanni Alþb. þessa dagana, og hugsa til liðinna ára í þessum efnum.

Ætli þeir mætist á miðri leið, formennirnir?

Ekki skal ég segja um það. Það er ekki á mína ábyrgð sem sú ferð kann að verða farin.

Amen.

Út af þessu dagskrármáli skal ég ekki hafa fleiri orð, en ég bið hæstv. landbrh., sem er með þetta mál, og einnig hæstv. menntmrh. að reyna að koma því til leiðar að ráðherrar fari að haga sér með þeim hætti að þeir séu að umgangast venjulega þingmenn og ryðji ekki inn málum á síðustu stundu án þess að menn fái aðstöðu til að kynna sér þau. Það er lágmarkskrafa að slíkt verði gert. En ég ítreka enn: Þessu er ekki beint gegn núv. hæstv. landbrh. Þetta höfum við öll orðið að láta yfir okkur ganga hér allt of lengi. En við hljótum einhvern tímann að segja: Nei. Hingað og ekki lengra.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég skal ekki vera langorður, en hér er um mjög mikið mál að ræða þannig að mér finnst eðlilegt að alla vega þeir þingmenn sem hafa fengist eitthvað við þetta láti eitthvað í sér heyra eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerði áðan. Ég vil einnig taka undir þær athugasemdir þingmanna sem hér hafa talað á undan að það er í sjálfu sér forkastanlegt hvernig þetta mál ber að. Þar á ég sérstaklega við þann drátt sem hefur orðið á því að koma málinu inn í þingið. Ég er ekki að gagnrýna hæstv. landbrh., ég tel ekki að hann eigi neina sérstaka sök á því, en æskilegra hefði verið að þetta mál hefði komið fyrr inn í þingið því það má segja að það er ekki seinna vænna að hið háa Alþingi fjalli um fiskeldismál. Ég lít þannig á að þetta frv. sé spor í rétta átt, en það leysir í sjálfu sér ekki þann mikla vanda sem við er að etja. Það mun samt hjálpa til í sambandi við uppbyggingu fiskeldis. Í því eru atriði sem geta stutt mjög við bakið á heilbrigðum, vel reknum fiskeldisstöðvum. Því verður hins vegar ekki neitað að sumir sem hafa farið út í þessa atvinnugrein hafa ekki gert það af þeirri fyrirhyggju sem æskilegt er og þeim verður auðvitað ekki bjargað og frv. ekki hugsað þannig.  En mér fannst rétt að vekja athygli á því í þessu máli, þar sem hér hefur verið rætt nokkuð um fiskeldi almennt, að fiskeldi er fjölbreytilegt og það er mikið talað um, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerði áðan, að Norðmenn hafi flutt alla þekkingu inn í landið eða réttara sagt Íslendingar sem eru í samstarfi við Norðmenn. Ég er ekki alveg sammála þessu sjónarmiði þótt ég ætli ekki að draga úr því að Norðmenn hafa veitt okkur veigamikla aðstoð í uppbyggingu mjög góðra fyrirtækja eins og þeirra fyrirtækja sem hv. þm. Eyjólfur Konráð minntist á áðan. Íslendingar hafa sjálfir tekið þátt í þessu. Þeir hafa sjálfir aflað sér þekkingar og komið við sögu, auk þess sem við höfum einnig notið sérþekkingar annars staðar frá og vil ég sérstaklega nefna það í sambandi við hafbeit. Það er einu sinni þannig að fiskeldi er meira en bara kvíaeldi eða strandeldi. Það er einnig hafbeit. Ég undirstrika það í sambandi við afgreiðslu þessa frv. að í frv. er gert ráð fyrir og tekin afstaða til hafbeitar. Ég tel það mjög mikilvægt og þýðingarmikið atriði með það í huga að þeir sem hafa fengist við að reyna að byggja upp hafbeitarstöðvar hérlendis hafa yfirleitt ekki fengið neina fyrirgreiðslu, jafnvel ekki viðskipti í þeim bönkum sem ættu að veita slíkum fyrirtækjum viðskipti. Ég nefni sem dæmi að það fyrirtæki sem hefur gengið lengst í því að byggja upp hafbeitarstöð á Íslandi, Vogalax hf., hefur ekki komist í viðskipti við ríkisbankana með sama hætti og ýmsar minni stöðvar og minni fyrirtæki. Er það í sjálfu sér forkastanlegt að fyrirtæki sem hafa verið að þróa sig á lengri tíma eins og það fyrirtæki, en það hóf sínar tilraunir fyrir tíu árum, skuli ekki hafa komist í eðlileg viðskipti eins og mörg önnur fyrirtæki. Ég tek undir það sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði áðan um að fjárfesting er ekki mikil í þessari atvinnugrein. Það er mikill misskilningur að halda það þegar það er borið saman við þá miklu fjárfestingu sem er t.d. í íslenskri togaraútgerð eða íslenskum fiskvinnslustöðvum. Sem dæmi vil ég nefna um hafbeitarstöðina sem Vogalax rekur í Vogum að fjárfesting í því fyrirtæki er ekki meiri en 3 / 4 af skuttogaraverði, en það er áætlað að þegar stöðin er komin í full afköst geti hún skilað helmingi meiri tekjum en skuttogari. Ég nefni sem dæmi, þar sem hér var talað um áðan að sumar stöðvar væru að framleiða hrogn, að bara í þeirri stöð er hrognataka mjög mikil og stöðin er sjálfri sér nóg í því að framleiða úr þeim hrognum sem sá fiskur skapar skilyrði til sem kemur af hafi á hverju sumri. Okkar framleiðsla mun verða 5--6 milljónir seiða á þessu ári sem mun gefa möguleika á sleppingu upp á ca. 2 1 / 2 milljón seiða næsta sumar. Það er álit mitt að í uppbyggingu fiskeldisstöðva eigi að reyna að dreifa áhættunni þannig að fyrirtækin séu með bæði seiðaeldi, strandeldi og hafbeit og eftir atvikum kvíaeldi. Að lokum vil ég segja, virðulegi forseti, að ég tel að frv. sé spor í rétta átt og hefði átt að vera fyrr búið að huga betur að þessum málum á hinu háa Alþingi varðandi þau atriði sem hið opinbera getur komið inn á í sambandi við þessa atvinnugrein. Þetta er ný atvinnugrein á Íslandi og því miður hafa Íslendingar tapað að vissu leyti á tíma í þessum efnum. Norðmenn byrjuðu á fiskeldi fyrir rúmlega 20 árum, en það má segja að Íslendingar hafi ekki hafið þetta starf með skipulögðum hætti fyrr en fyrir um tíu árum þegar fyrirtækið Ísnó og Fjárfestingarfélag Íslands fóru út í þetta skipulega með það í huga að gera þetta að stórri atvinnugrein. Hér áðan greindi hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson frá því að fyrirtækið Ísnó, sem hefur verið um tíu ár í þróun hérlendis ef rétt er með farið, er núna komið á það stig að það er farið að framleiða 400--500 tonn af eldislaxi á ári. Það fyrirtæki hefur aldrei notið neinnar fyrirgreiðslu af hálfu hins opinbera að öðru leyti en því að ég geri ráð fyrir að það hafi fengið lán eins og aðrir, en það eru örugglega lán með afarkjörum. Sama má segja um Vogalax. Það fyrirtæki hefur aldrei fengið neinn opinberan stuðning. Það hefur fengið að taka lán eins og aðrir með afarkjörum. Hins vegar hefur það, eins og aðrir aðilar sem hafa ráðist í þetta af eigin rammleik, mætt mikilli andstöðu og ég vil segja óvilja víða hjá hinu opinbera. Ég nefni sem dæmi að jafnvel ríkisbankar landsins hafa neitað að opna viðskipti við fyrirtæki eins og Vogalax. Eiginfjárstaða þess fyrirtækis hefur þar af leiðandi sem betur fer orðið með þeim hætti að eigendur hafa lagt til mjög mikið eigið fé á móti þeim lánum sem tekin hafa verið þannig að eiginfjárhlutfall er mjög hátt. Ef þessir tveir aðilar hefðu ekki ráðist í þessar framkvæmdir með þeim hætti sem gert var fyrir tíu árum og aflað þeirrar þekkingar erlendis frá, annað fyrirtækið í Noregi og hitt í Bandaríkjunum, væru Íslendingar ekki komnir þar sem þeir eru í dag á sviði fiskeldismála. Ég gat um það áðan að Íslendingar hefðu tapað tíma. Norðmenn munu á þessu ári væntanlega framleiða 120 þús. tonn af laxi í sínum fiskeldisstöðvum. Á sl. ári var framleiðsla þeirra um 80 þús. tonn. Þeirra forskot er orðið mikið, ekki bara í framleiðslumálum heldur einnig í markaðsmálum. Við Íslendingar erum rétt á byrjunarstigi. Ég tek undir það sem sagt hefur verið hér fyrr í umræðunni af sumum þingmanna að ég treysti þingmönnum til þess að leggjast ekki gegn þessari nýju atvinnugrein með úrtölum. Þeir ættu frekar að leggjast á sveif með þeim mönnum sem hafa staðið að þeirri uppbyggingu með þeim hætti sem eðlilegt er að hið opinbera geri.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að vera langorður. Ég ætlaði einungis að fagna frv. og lýsa yfir ánægju minni yfir því að hæstv. landbrh. skuli leggja það fram. Það má deila um margt í frv., en ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að gera það. Það er skoðun þeirra sem við fiskeldismál vinna að frv. geti leitt til góðs og þeir standa heils hugar á bak við þetta hefur mér skilist. Ég tel það eitt nægja til þess að ég muni ekki greiða atkvæði á móti frv. Ég vildi rétt koma hér upp til að lýsa þeirri skoðun minni og fagna þessu frv., en mun vonandi fá tækifæri til að ræða þetta nánar í nefnd sem áheyrnarfulltrúi, þó ég eigi ekki þar sæti.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Aðeins fáein orð. Ég þakka hv. þm. sem hér hafa talað þann skilning sem þeir hafa allir sýnt á þeim aðstæðum sem uppi eru í fiskeldinu og gera það að verkum að lögð er mikil áhersla á að þetta mál verði afgreitt. Vegna þeirra orða sem einnig hafa fallið um málsmeðferðina og hvernig þessu máli hefur verið hraðað í gegnum þingið endurtek ég að ég hef margsagt að mér þykir miður að ekki hafi gefist meiri tími til að skoða málið rækilegar í þinginu og í þingnefndum, en færi það fram mér til málsbóta að það er ekki ég sem vel mér þetta verklag heldur eru það aðstæður í fiskeldinu sem gera það að verkum að málið er svo brýnt sem raun ber vitni og ég tel það skyldu mína sem umsjónarmaður þessa máls að leggja til að því verði hraðað eftir föngum. Þess vegna hefur svona rík áhersla verið lögð á málið og það veit ég að hv. alþm. skilja og kom reyndar fram í máli allra þeirra sem töluðu. Það er enn fremur ljóst og rétt að hér eru fjölmörg álitamál á ferðinni sem út af fyrir sig væri hægt að ræða ítarlega. En þá vísa ég til þess sem ég hef sagt um þá reglugerð sem setja þarf á grundvelli laganna ef af verður, að ég býðst til þess að reyna að vinna hana í samráði við hv. þm., bæði stjórn og stjórnarandstöðu, ekki síst landbn. hv. deilda, og enn fremur er það rétt, sem bent hefur verið á, að komi í ljós við nánari skoðun málsins að þar séu enn hlutir sem betur megi fara er auðvitað hægt að breyta þeim þó síðar verði, en það er mjög mikilvægt fyrir framgang málsins að þetta frv. verði að lögum þannig að á grundvelli þeirra laga sé hægt að hefja undirbúning að framkvæmdum og setningu reglugerðar. Það er, eins og hv. alþm. vita, auðveldara að vinna að slíku þegar lög eru í höfn, ella geta þau tekið breytingum sem reglugerðin þyrfti að taka mið af o.s.frv. Varðandi eitt atriði sérstaklega sem spurt var um og kom fram í máli fleiri en eins aðila, það varðar ábyrgðarrétt og hlutföll lána frá bönkunum, þá hef ég lítillega rætt það mál við aðila úr viðskiptabönkum og tryggingafélögum og við höfum orðið ásáttir um að það sé eitt af þeim atriðum sem sérstaklega þurfi að ganga frá í samstarfi þessara aðila og setja í reglugerð. Hvort það hlutfall verður miðað við það sem einhver ein tiltekin bankastofnun hefur viðhaft upp á síðkastið í fyrirgreiðslu til fyrirtækjanna skal ég ekki segja. Fyrst og fremst væri heppilegt ef næðist samkomulag um það milli fulltrúa frá viðskiptabönkum, tryggingafélögum og hagsmunaaðilum málsins hvað væri eðlilegt afurðalánahlutfall frá viðskiptabönkunum á grundvelli eða á bak við svonefnda umframskaðatryggingu, en ég tel þó líklegt að það yrði nálægt þeim 37,5% sem flest fiskeldisfyrirtækin hafa fengið frá sínum viðskiptabönkum. Ég vil svo endurtaka þakkir mínar, herra forseti, fyrir þann skilning sem menn hafa sýnt á aðstæðum í þessu máli og vona að frv. megi verða að lögum innan tíðar.

Frsm. meiri hl. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Landbn. deildarinnar hefur fjallað um frv. á stuttum fundi. Áður hafði nefndin unnið með landbn. Nd. og rætt málið þar. Við höfðum óskað eftir því að á þennan fund, sem haldinn var núna, kæmi fulltrúi frá Landsbankanum. Það tókst ekki að fá þann fulltrúa, en ég átti samt símtal við Sverri Hermannsson bankastjóra og gerði honum grein fyrir okkar ósk og um hvað væri verið að fjalla. Það breytti ekki því að bankinn sendi ekki fulltrúa, en ég upplýsti hann sem sagt um þessa hluti þannig að hlutur okkar gagnvart bankanum, ef einhver upplýsingaskylda hefur átt að vera þangað, ætti að vera í lagi út frá því samtali sem við áttum saman. Á fundi nefndarinnar kom það fram, sem reyndar hafði komið fram í ræðum manna hér, að vinnubrögð svipuð og þau sem hafa átt sér stað í kringum þetta mál, sá þrýstingur ríkisstjórnar að koma máli í gegnum hv. Alþingi á svo skömmum tíma og í svo miklum önnum sem í þinginu eru núna væri hlutur sem ekki mætti endurtaka sig og væri allur af hinu verra. Hv. þm. Egill Jónsson ítrekaði enn á nefndarfundinum að hann vildi benda á að ákvæðið um gengisviðmiðun, ábyrgðartölurnar, gæti gert að verkum að þar féllu hlutir ekki saman, það yrði með einni gengisfellingu hærri tala en lögin gerðu ráð fyrir. Þetta væri nauðsynlegt að taka til ítarlegrar athugunar í sambandi við reglugerð. Einnig benti sami þingmaður á að hann teldi að sú umræða, sem hér hefði átt sér stað á þann veg að það væri allt í lagi að sum fyrirtæki færu á hausinn, væri ekki það sem við ættum að huga að heldur hitt, að styrkja þennan rekstur svo sem unnt væri þannig að hann mætti halda velli. Það voru margir nefndarmenn sem tóku undir þetta. 

Það hefur verið mikil eining í nefndinni.

Mjög mikil eining var í nefndinni og einnig var þar ítrekuð og reyndar þökkuð sú yfirlýsing frá hæstv. landbrh. að nefndin og þingmenn fengju að fylgjast með undirbúningi og gerð reglugerðar. Ég þakka nefndinni fyrir gott starf og að hún skyldi hafa skilað þessu máli á þessum kvöldfundi frá sér þannig að við ættum að geta gengið frá frv. nú sem lögum frá Alþingi. Meiri hl. nefndarinnar leggur til . . . 

Málsmeðferðinni.

Ja, ég hafði nefnt hana í upphafi. Ég nefndi það einmitt í upphafi. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt. Guðrún Agnarsdóttir skilar séráliti.

Frsm. minni hl. landbn. (Guðrún Agnarsdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. við 206. mál þessa þings, frv. til l. um breytingu á lögum nr. 45 frá 16. apríl 1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, með síðari breytingum, og þetta er minnihlutaálit landbn. Stjórnvöldum ber skylda til að skapa hagkvæmar aðstæður fyrir útflutningsgreinar. Það er einnig eðlilegt að efla fjölbreytni þeirra og hvetja til nýrra atvinnugreina. Miklu varðar þó að vanda til undirbúnings og líta til lengri tíma. Það er eðlilegt að styðja við bakið á nýjum atvinnugreinum meðan þær fóta sig, en sjálfsagt er einnig að krefjast ákveðinna lágmarksskilyrða áður en stjórnvöld veita fé eða styrki til framkvæmda og það hlýtur að vera grundvallaratriði að útflutningsgreinar beri sig. Alltaf geta þó komið upp óviðráðanlegar aðstæður sem gera kröfu til þess að stjórnvöld hlaupi undir bagga. Þetta frv. er flutt til að taka á langvinnum og vaxandi vanda fiskeldisfyrirtækja, en þar hefur víða gætt meira kapps en forsjár. Bæði er að stjórnvöld hafa óspart hvatt menn til framkvæmda, en einnig hafa margir eygt skjótfenginn gróða í þessari atvinnugrein. Vandi fiskeldisfyrirtækja var viðurkenndur af stjórnvöldum í maí sl. þegar þau veittu þeim stuðning að nokkrum hluta. Sá stuðningur hvatti menn til að halda áfram rekstri. Síðan hefur orðið óskiljanleg töf á frekari aðgerðum stjórnvalda sem hefur aukið mjög á skuldabagga og annan vanda fiskeldisfyrirtækja. Það er því enn óskiljanlegra að þessu máli skuli nú skellt næsta fyrirvaralítið inn á Alþingi og þess krafist að það sé afgreitt næstum umyrðalaust án þess að nægilegur tími gefist fyrir þingmenn til að athuga það. Ýmsir aðilar hafa sótt tvo sameiginlega fundi landbn. beggja deilda. Ég harma reyndar að fulltrúar frá Landsbanka Íslands hafa ekki látið sjá sig. Ég bað sérstaklega um að þeir mættu á fundinn, ekki síst vegna þess að þær reglur sem þar gilda um lán hafa verið fordæmisskapandi og við þær er miðað þegar talað er um eðlilegt lánshlutfall. Það er því mjög miður að þau hafa ekki séð sér, ekki einn einasti fulltrúi, fært að mæta á fund okkar. Hins vegar var ljóst af upplýsingum þeirra sem á fund okkar mættu að vandinn er mikill og nauðsyn að grípa á honum án mikillar tafar og tek ég fúslega undir það. Það er hins vegar einnig ljóst að á þessu máli eru margir lausir endar og margt óljóst um framkvæmd þess, jafnvel fyrir þá aðila sem ætlað er að sjá um lánveitingar og þá vitna ég til aðila frá Búnaðarbankanum sem var alls ekki ljóst hvernig ætti að framkvæma þetta mál. Ekki liggur fyrir mat á áhættu sem stjórnvöld hljóta að taka á sig með þessum aðgerðum, en hún hlýtur að vera töluverð þar sem hér er um mjög fjármagnsfrekan atvinnurekstur að ræða. Skilyrði fyrir lánveitingu eru einnig mjög óljós, svo og þáttur erlendra aðila, t.d. raunverulegur eignarhluti þeirra. Það er til að mynda undarlegt að hvergi skuli minnst á í frv. mikilvæg skilyrði eins og t.d. staðsetningu fiskeldisstöðva, aðbúnað mengunarvarna, hollustuhætti og kröfur um menntun og þekkingu þeirra sem að greininni starfa, en það verða að teljast eðlilegar kröfur þegar um slíkan áhætturekstur er að ræða og af þessu tagi. Lengri tíma þarf til að athuga málið betur án þess þó að á því verði töf, og ég vil taka mjög skýrt fram að við höfum fyllsta hug á því að afgreiða þetta mál og standa vel að afgreiðslu þess og tefja það alls ekki. En það þarf lengri tíma og það kom fram í umfjöllun nefndarinnar að hægt væri að fresta þessu máli fram í næstu viku og hefði ég og aðrar kvennalistakonur verið mjög fúsar til þess að taka á því þá til þess að vanda afgreiðslu þess. Án þess að það sé gert telja þingkonur Kvennalistans ekki óhætt fyrir stjórnvöld að styðja við þessa mikilvægu atvinnugrein á þann hátt sem hér er til lagt. Við viljum þó ekki standa gegn málinu og munum því sitja hjá við afgreiðslu þess í þinginu.