Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er spursmál, hvort ég var á mælendaskrá, þegar fundi var frestað hér síðast, af því að ég gaf þá forseta í vald, hvort hann vildi fresta umræðu,m þá í minni ræðu. Ég hafði tekið þann kostinn að fara ekki efnislega út í málið, því að þá voru komnar fram skriflegar brtt., ekki allfáar, frá hv. þm. Barð. (GJ), sem þó voru hálfkaraðar að sumu leyti, og þess vegna taldi ég rétt, til þess að allt færi sæmilega úr hendi, að doka dálítið við, og tel ég, að forseti vor hafi gert alveg rétt í því máli. N. hefur síðan athugað þessar brtt., þar sem við áttum kost á því meira að segja strax og þær voru lagðar fram hreinskrifaðar til skjalavarðar, því að flm. lét okkur hafa eintak af þeim, svo að við gætum athugað málið. Þessar till. eru kannske ekki eins miklar breyt. frá okkar till. eins og frá frv. eins og það er. Ég vil segja það í sambandi við 1. brtt., að okkur í n. virtist í fljótu bragði, að þetta væri það sama að efni til og er í frv. sjálfu. Nú hefur flm. brtt. talað við mig um þetta atriði, og skal ég játa það og hygg, að n. sé á þeirri skoðun, að megi túlka það þannig, - og ég held það sé jafnvel réttast að túlka það þannig, að það breyti ekki neinu að efni til, - sé það a.m.k. hæpið að greiða a-lið brtt. atkvæði, með það fyrir augum, að það raski ekki því, sem stendur í sjálfu frv. Því tel ég miklu varlegra fyrir þá, sem vilja halda þeirri stefnu, sem er í frv. um fjárskiptatímann, að halda sig við frv. eins og það er. - Um 2. málsl. er það að segja, að eftir því, sem áður hefur orðið ofan á í þessu máli, finnst mér ekki ástæða til að fara að hvarfla frá því, frekar en frá fyrna atriðinu. Þá ætti bótaskyldan ekki að ná lengra aftur en til ársins 1948, en hv. flm. vill, að mér skilst, að það verði aðeins fyrir árið 1949, en það finnst mér of langt gengið. Ég hugsa samt, að ýmsir okkar nm. yrðu með þessu, ef hann felldi ekki liðinn alveg niður, en breytti því í þá átt, að bótaskyldan næði aðeins til niðurskurðar tveggja ára áður, en alls ekki til þriggja ára. Þá er það 2. till., og er 1. liður hennar við 4. gr., að í stað orðanna „tveggja næstu ára á undan“ komi: þess árs, er niðurskurðurinn fer fram. - Þetta hefur alltaf verið áður, og því viljum við halda, og get ég ekki mælt með því, að sú till. verði samþykkt. Þá er það b-liður till., um hámarkið, og ég verð að segja frá mínu sjónarmiði, að mér fannst sú till. að mörgu leyti mjög góð. N. velti því fyrir sér að hafa einmitt þetta hámark, sem þarna er talað um, og virtist vera að mestu sammála um það, og sauðfjárveikivarnanefnd var ekki því mótfallin. En þá var það form. landbn. Nd., sem gerði ráð fyrir því, að væri farið að setja ákveðið hámark hér í þetta frv., þá mundi það verða til þess að splundra því samkomulagi, sem þó náðist í Nd., og jafnvel verða til þess að eyðileggja framgang frv., og á það vildu menn ekki hætta, eftir það átak, sem nú er búið að gera í mæðiveikivörnunum, því að það væri ógurlegt fyrir landið að verða að hætta núna í miðjum kliðum vegna ósamkomulags hér á Alþingi og ekkert verði úr framhaldi. Þá er það c-liður 2. brtt., sem ég verð að telja, að engin ástæða sé til að fráfælast, og mun ég greiða atkv. með þeirri brtt. Þá er það 3. brtt. frá hv. þm. Verð ég að lýsa því yfir, að bæði ég og þeir nm., sem þá voru á fundi, voru sammála um að greiða henni atkvæði, því að ég sé ekki annað, en það geti verið öllu hagkvæmara fyrir mann, en peningabætur, að koma fótum undir hann með því að styrkja hann þá í annan atvinnuveg, sem honum væri betri í framtíðinni. Þá er það 4. brtt. Um hana er það að segja, að ég held, að við séum allir sammála um það, að henni getum við ekki fylgt, því að liðir hennar eru þannig, sumir hverjir, að ég tel, að ekki sé skylt að hlýða þeim, t.d. 1. og 3. liðnum. Það tel ég, að við höfum ekki vald til að skipa hér fyrir um, og getum við ekki greitt þessu atkv. þegar af þeim ástæðum. - Í 2. lið brtt. felst, að þessi skuldabréf gildi sem greiðsla á öllum opinberum gjöldum til ríkissjóðs. Það er nú að vísu hægt fyrir Alþ. að valdbjóða það, en skringilegt er það fyrirkomulag, að ríkissjóður gefi út skuldabréf, sem hann eftir mánaðartíma tekur aftur af einstaklingnum upp í gjöld hans í staðinn fyrir peninga, og væri þá brotaminna að ganga hreint að verki og borga strax í peningum. Um 4. lið brtt. er það að segja, að það fer eftir því, hvað þingið vill ganga fast að Landsbankanum með að kaupa bréf, ýmist með ríkissjóðsábyrgð eða ríkissjóðsskuldabréf. Þetta getur maður gert ráð fyrir að verði, þegar búið er að hreinsa sig af pestinni, svona 15–20 millj. króna lágmark, og ég þekki ekki svo greiðslugetu þessa banka, að ég geti dæmt um það. En mér finnst þetta viðsjárvert, og eftir því, sem mér hafa borizt fregnir frá bankastjóra þar í banka, sem form. n. hefur átt tal við og borið í eyru okkar, virðist bankastjórinn ekki vera allfús á að taka þessi bréf og spyrnir fast fótum við. En um þetta getur form. n. vitnað hér, þar sem hann hefur betri aðstöðu til þess en ég. Af þessum ástæðum tel ég ekki rétt að samþykkja 4. lið þessarar brtt. hv. þm. Að því er snertir brtt. hv. 2. þm. Árn. (EE), höfum við athugað hana. Ég skal ekki segja, hvað mikið gagn er að henni, en hún a.m.k. spillir ekki, og sauðfjársjúkdómanefnd telur hana ekki til neins skaða og hefur ekki á móti því, að hún verði samþ., svo að ég tel rétt að bæta henni við, því að ég sé ekki annað en það sé a.m.k. alveg skaðlaust og kannske frekar til bóta að samþykkja hana. Þá er það brtt. 1. þm. Eyf. (BSt). Svipað þessu var verið að elta ólar við í Nd., og náttúrlega er það frá sjónarmiði þeirra, sem vilja vernda ríkissjóð fyrir of miklum greiðslum, engin ástæða til að samþykkja þessa brtt., en mikil ástæða til að hafna henni, því að gert er ráð fyrir svona á aðra milljón króna tjóni fyrir ríkissjóð, ef hún verður samþykkt. Virðist mér enn síður ástæða til að samþykkja hana, þegar tekið er tillit til þess, að margir fyrir norðan hafa sloppið langbezt úr pestinni og sérstaklega eitt kjördæmi, hv. þm., þar sem pestar hefur ekki orðið vart. Og yfirleitt má segja, að þessi héruð hafi sloppið vel út úr fjárpestinni, a.m.k. samanborið við aðrar sveitir, þar sem hún hefur gengið yfir í tugi ára eða lengur. Ég hef gert grein fyrir þessu að nokkru leyti fyrir hönd n. Ég tala náttúrlega ekki fyrir munn hv. 4. landsk. (HG), sem hefur heldur haldið sig utan við n. og jafnvel er frekar litið um frv. gefið, en afgreiðslan var á sömu lund og ég hef nú lýst.



Ég átti hér brtt. við frv., á þskj. 619, sem hefur nú verið minnzt á af hv. frsm. og þó að öðru leyti rædd hér áður. Ég sé, að hún má ekki standa alveg óröskuð, eins og hún er hér prentuð á þskj., því að þar er hún stíluð sem brtt. við brtt. á þskj. 603, sem nú er gengin inn í frv. Ég hef því kosið að breyta yfirskriftinni og bers þessa brtt. fram sem brtt. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 44 frá 9. maí 1947, um varnir gegn útbreiðslu næmra sauðfjársjúkdóma og útrýmingu þeirra. Á eftir orðunum „að dómi nefndarinnar“ í síðustu málsgr. 6. gr. bætist: og sauðfjárpestirnar hafa lengi mætt á og valdið miklum skaða. - Það er eingöngu leiðrétting. Ég leyfi mér að bera hér fram þessa brtt. skriflega, í von um, að hún verði samþykkt.

Forseti (BSt): Það er vitað mál, að brtt. á þskj. 619 getur ekki orðið borin hér upp, því að hún er stíluð við brtt., sem ekki liggur hér fyrir. En flm. till. hefur nú borið fram brtt. við sjálft frv., þess efnis, að á eftir orðunum „að dómi nefndarinnar“ í síðustu málsgrein 6. gr. bætist: og sauðfjárpestirnar hafa lengi mætt á og valdið miklum skaða. Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég vil nú fyrst leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa frestað hér umr. um daginn og gefið mér tækifæri til að ganga að fullu frá brtt. mínum og tekið til greina þær ástæður, sem lágu til þess við 2. umr., en eðlilegast hefði verið, að þessar brtt. hefðu þá allar komið fram. Ég sé einnig ástæðu til að þakka hv. landbn. þann tíma, sem hún hefur varið til þess að ræða um þessar till., þó að hún hafi ekki orðið mér að öllu leyti sammála. Skal ég nú gera nokkru nánari grein fyrir þessum till., sumpart vegna þess, að ég hef nú að fullu gengið frá þeim, og sumpart vegna þess, að þær liggja nú fyrir þm. til athugunar. Ég hef á þskj. 647 borið fram nokkrar brtt. við þetta frv. Fyrsta brtt. er við 3. gr. og er í tveim liðum, a og b. Um a-liðinn er það að segja, að hv. frsm. landbn. hélt því fram, að það mundi bera að sama brunni, hvort heldur þessi till. væri samþ. eða ekki. En þetta er hreinasti misskilningur. Ef till. er lesin, en hún hljóðar svo: „Framlag ríkisins vegna fjárskipta skal miða við fjártölu samkvæmt skattaframtali fyrir árið áður, en fjárskipti hefjast á þeim svæðum, sem bótaskyld eru á hverjum tíma,“ þá er það sýnilegt, að ef fjárskipti eiga að fara fram á árinu 1950, þá á að miða við skattaframtalið 1949, þ.e.a.s. það, sem gert er í ársbyrjun 1950 og gildir fyrir árið 1949. Hér styttist því tímabilið um eitt ár, og vil ég, að hv. þm. geri sér það vel ljóst. Það getur ekki gilt fyrir 1948. Skattaframtal, sem gert er á árinu 1950, getur ekki gilt fyrir annað en árið 1949, og þykir mér það alleinkennilegt af hv. 1. þm. N-M. (PZ), ef hann heldur öðru fram, þar sem - hann hefur nú átt sæti í ríkisskattanefnd um nokkurt skeið. B-liður till. er um það, að 2. málsl. 3. gr. falli niður, en hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hjá þeim fjáreigendum, sem lógað hafa öllu fé sínu haustin 1947 og 1948 vegna fyrirhugaðra fjárskipta 1950 og 1951, skal þó miða fjártöluna við skattaframtal þeirra tæpum þremur árum áður en fjárskipti hefjast, enda haldi þeir áfram búskap á hlutaðeigandi fjárskiptasvæði.“ Hér er þetta tímabil talið ná yfir 3 ár, sem ég tel hvorki rétt né eðlilegt, að þannig sé skipt. Nú hefur hv. frsm. n. lýst því yfir, að n. geti ekki fallizt á þessa till., en hefði ef til vill getað fallizt á hana, ef tímabilið hefði verið stytt um eitt ár. Ég vil því leyfa mér að bera fram skriflega brtt., sem verður varatill., ef þessi verður ekki samþ. eins og hún liggur fyrir. Till. er svohljóðandi: „Hjá þeim fjáreigendum, sem lógað hafa öllu, fé sínu haustið 1948 vegna fyrirhugaðra fjárskipta 1950 og 1951, skal þó miða við skattaframtal þeirra 1948“, - það er að segja, það er fellt úr þriðja árið, - og svo áfram: „enda haldi þeir áfram sauðfjárbúskap á hlutaðeigandi fjárskiptasvæði.“ Enda finnst mér það líka sanngjarnt skilyrði, að þeir haldi áfram sauðfjárbúskap, en ekki aðeins búskap í einhverri mynd, t.d. ekki kúabúi eða hænsnabúi. Ég mun því bera þessa till. fram sem varatill. við hina. Þá eru brtt. við 4. gr. frv., og ér a-liður till. svona: „Í stað orðanna „tveggja ára á undan“ í 2. málsl. 1. mgr. komi: þess árs, er niðurskurðurinn fer fram.“ - Ég lýsti þessu nokkuð við umr. um daginn, og sé því ekki ástæðu til þess að fara að ræða það atriði efnislega að svo stöddu. það styttir um eitt ár það tímabil, sem bæturnar eru miðaðar við. Enn fremur er tekin upp í b-liðinn till., sem framkvæmdastjóri sauðfjársjúkdómanefndar hefur gert um hámarksbótaskyldu, þó með þeirri breyt., að hér er gert ráð fyrir 10 króna hærri bótaskyldu fyrir hverja kind. Hann fullyrti það við fjvn., að það væri óhjákvæmilegt að setja eitthvert hámark um bótaskyldu, og lagði til, að það væri 75 kr., en það væri betra að hafa 85 kr. hámark en ekki, og þess vegna flyt ég þessa till. En nú hefur mér verið tjáð það, að þetta ákvæði eigi að taka út úr, eftir að hv. landbn. hefur fengið um það umsögn lögfræðinga, sem segja, að þetta ákvæði geti ekki staðizt, og skal ég ekkert um það segja að svo stöddu. Hæstv. landbrh. er nú sjálfur lögfræðingur, og það væri því gott að fá að heyra álit hans. Ég skal ekki segja um, hvort ugglaust er að þetta fái staðizt, en eftir er að fá úrskurð um þetta. Ég taldi samt rétt að taka þetta ákvæði upp, vegna áhuga framkvæmdastjóra sauðfjársjúkdóman. á þessu atriði. Verði 1. tölul. þessarar till. felldur, er 2. tölul. tekinn aftur sem afleiðing af því. Þá hef ég enn borið fram eina brtt. við þessa gr., c-lið, sem er svo hljóðandi: „2. málsl. 5. mgr. orðist svo: Sauðfjársjúkdómanefnd er heimilt að gera sérstakar ráðstafanir, ef nauðsynlegt þykir, til þess að tryggja, að fjáreigendur fái keypt 50% af bótaskyldri lambatölu ár hvert, og heimilast í því skyni eignarnám, enda komi fullt verð fyrir.“ Ég tel sjálfsagt að setja þetta ákvæði inn í frv., því að ég tel það óverjandi, ef hægt á að vera að krefja ríkissjóð um sérstakt gjald, ef bændur geta ekki keypt líflömb. Það er nauðsynlegt, að til sé heimild til eignarnáms á þeim, ef þau eru á annað borð til í landinu. Það er því nauðsynlegt að samþ. þessa gr., og ég fæ ekki séð, að með henni sé gengið á rétt nokkurs manns, nema síður sé, því að með því er það tryggt, að þeir, sem eignarnámið er gert fyrir, fái líflömb, ef þau eru á annað borð til í landinu. Réttur þeirra, sem eignarnámið er gert hjá, er tryggður með því, að fullt verð á að koma fyrir, og í þriðja lagi er réttur ríkissjóðs með því tryggður, að ríkissjóður er ekki krafinn, nema bændur hafi fengið þessi líflömb, enda sagði líka hv. frsm. landbn., að hann væri því fylgjandi, að þessi liður yrði samþ. Enn fremur er 3. brtt. við 5. gr. um það, að við 1. málsl. bætist: „eða styrkja þá til að breyta yfir í aðra framleiðslu, er veiti þeim eigi minni bætur, enda sé það hagkvæmara fyrir ríkissjóð að dómi nefndarinnar.“ Ég vil leyfa mér að þakka hv. landbn. fyrir það að vilja fylgja þessari till., því að ég tel það sjálfsagt, og auk þess kann það að kosta ríkissjóð minna fé. Ef það hefur farið saman kúa- og sauðfjárbúskapur, þá kann það að vera svo, að það verði álitið hagkvæmara að breyta þessu yfir í kúabúskap eingöngu, og þyrfti þá kannske ekki að bæta við nema einni til tveimur kúm, til þess að reksturinn verði eins arðbær og áður. En með því að hv. landbn. hefur fallizt á þessa till. mína, gerist ekki þörf að ræða hana nánar. Þá er að síðustu sú till., sem mest hefur verið deilt um. Ekki af því, að þeir hv. þm., sem mest hafa um þetta rætt, séu ekki sammála mér, heldur er það af því, að það þykir ef til vill erfitt eða ósanngjarnt að ákveða, að skuldabréfin skuli gilda sem svo víðtækur gjaldmiðill. Ég hef lagt það til, að skuldabréf þessi skuli gilda sem fullgild greiðsla fyrir, í fyrsta lagi: „Á skuldum vegna vaxta og afborgana fasteignalána, er þeir aðilar skulda, sem tekið hafa bréfin upp í bótagreiðslur samkvæmt lögum þessum.“ Þetta er raunverulega sama og er í till. hv. n., en þó hefur hv. frsm. n. sagt, að þessi liður geti ekki verið samþ.

Í till. n. er aðeins átt við fasteignalán í bönkum.

Yfirleitt er það líka svo, að fasteignalán eru ekki tekin nema í bönkum, og ef það er hægt að bjóða það í lögum, að þetta skuli vera fullgildur gjaldmiðill til banka, þá er það líka hægt um sparisjóði, því að það er enginn eðlismunur á því. Þegar þetta er orðinn fullgildur gjaldmiðill í öllum bönkum, og sérstaklega ef 4. liður verður einnig samþ., þá gerbreytist málið allt. Ég vil í því sambandi benda á það, að á þessu þingi hafa verið samþykkt lög um, að önnur skuldabréf skuli vera fullgildur gjaldmiðill og tekin af Landsbankanum sem greiðsla á lausaskuldum ríkissjóðs, og fæ ég ekki séð, að neinn eðlismunur sé á þessu tvennu. Lagalega hlýtur annaðhvort hvort tveggja að vera rétt eða hvort tveggja rangt. Þá er og rétt að athuga það, að hér er um mjög mikið fjárhagslegt atriði að ræða fyrir Landsbankann, því að hér er um að ræða 3 millj. kr. árlega, svo að mismunurinn á vöxtum, sem Landsbankinn fengi árlega frá ríkissjóði, sem er 2%, mundi gera 60 þús. kr. á ári, svo að mér finnst það síður en svo, að verið sé að leggja neinar byrðar á Landsbankann. Landsbankinn er betur settur, þó að hann þurfi að eyða 200 þús. kr. í þennan atvinnuveg til þess að styrkja hann.

Er þetta þá einhvers konar hjálparstarfsemi við Landsbankann?

Landsbankinn er ekki rekinn bara sem gróðafyrirtæki, heldur til þess að styrkja atvinnuvegina. Ég tel þá skoðun vera mjög einkennilega hjá hv. nm. og þm., ef þeir álíta, að þetta komi til með að vera einhver stórkostleg byrði fyrir Landsbankann. Sannleikurinn er sá, að það er mjög vafasamt, hvort Landsbankinn eigi að reikna ríkissjóði 6% í vexti af lausaskuldum hans, og úr því að teknir eru 4% vextir af þessum bréfum, þá er ekki nema sjálfsagt að samþ. þessa till., því að með þeim er ekkert verið að ganga á rétt Landsbankans. Þá fellur líka fullyrðing hv. frsm. um, að bréfin séu gefin út í dag og leyst inn á morgun, um sjálfa sig. Þá hef ég einnig lagt það til, að þetta verði gjaldgengur miðill til allra opinberra stofnana og sjóða, og er ég tilbúinn að ræða það atriði nánar við hv. n., til þess að tryggja þetta nánar. Einnig legg ég það til, að þessi bréf skuli vera fullgild til greiðslu á skuldum við verzlanir þær, sem viðkomandi aðilar skipta við. Mér er kunnugt um það, að margir af þessum mönnum hafa haft viðskipti undanfarið við verzlun sína eða kaupfélag, en mér er ekki kunnugt um, að þeir hafi fengið meira en 4% í vexti af því að hafa fé sitt í veltunni, ef þeir hafa þá fengið nokkuð, svo að það er engin goðgá, þó að þessar verzlanir yrðu að taka þessi bréf upp í skuldir, auk þess sem þær geta greitt með þeim opinber gjöld. Það er ljóst, að þessi bréf koma ekki fram núna fyrstu vikurnar eða mánuðina. Ég mælist til þess, að atkvgr. um þetta verði nú frestað og d. taki þetta til gaumgæfilegrar athugunar og það verði rætt af flokkunum á meðan, því að hér er um mjög stórt mál að ræða, svo stórt, að allir verða að taka höndum saman um að leysa það, og ég trúi ekki, að þjóðbankinn skorist undan því að taka á sig sína byrði. Ég átti nýlega tal við hv. þm. Mýr. (BÁ), og hann sagði, að hann teldi margt rétt í þessum till., en það kæmi bara svo seint fram. En það er ekki ástæða til þess að drepa það vegna þess, og af því starfi, sem ég hef haft í fjvn., er mér kunnugt, að það eru miklir erðiðleikar, sem þetta mál kann að valda, en það er óráð að fara ekki þá leið, sem í till. er, ef það er talin bezta leiðin, af því, að svo langt er liðið á þingið. Þetta starf, sem hér þarf að gera, tekur 5–6 ár, og það er reynsla mín, að ekki sé betra að fresta erfiðleikunum, en ég get fullvissað menn um það, að erfiðleikarnir verða ekki minni, ef þessi till., sem hér um ræðir, verður ekki samþ.



Virðulegi forseti. Ég þarf nú ekki margt fram að taka, því að aths. hv. frsm. n. út af till. minni á þskj. 612 voru þess eðlis, að þær þurfa ekki mikilla svara við, það á við um annað atriðið sérstaklega. - Hv. frsm. sagði, að það mundi skaða ríkissjóð um milljónir, ef þessi till. yrði samþ. Ég get ekki skilið, að það þurfi að skaða ríkissjóð neitt, nema ef vera skyldi meiningin að svíkjast um að innleysa skuldabréfin og þau verði verðlaus, því að mér skilst, að það sé sama upphæðin, sem ríkissjóður á að greiða, hvort heldur sem till. mín er samþ. eða ekki, en það virðist hv. þm. ekki geta skilizt. Hér er aðeins verið að fana fram á greiðslufrest. En ef till. mín verður samþ., þá getur það ekki skaðað ríkissjóð neitt nema um vaxtamismuninn, ef það þarf að taka lán til þess að standa við bótaskuldbindingarnar. Hitt er annað mál, að með því móti að mín till. verði samþ., þá þarf ríkisstj. að ráða fram úr vandanum um fjárútvegun, sem að hinu leytinu er slegið á frest, ef hún er ekki samþ. og þeirri ríkisstj., sem þá situr, ætlað að ráða fram úr vandanum. Þessi ástæða hv. frsm. er því hrein fjarstæða, og þykist ég hafa gert henni full skil. En hvað það snertir, að það geti verið til þæginda fyrir ríkissjóð, að skuldabréfin séu tekin til víðtækari bóta en ég legg til, skal ég koma að síðar í sambandi við tili. hv. þm. Barð. Þá var það önnur ástæða hv. frsm., að sumir af þeim mönnum, sem hér er um að ræða, hafi raunverulega beðið lítið tjón af sauðfjárveikinni. Það kann að vera rétt og eiga við um ýmis svæði, en þó er það ekki svo alls staðar. Mér dettur t.d. í hug hluti af Skagafirði, þar sem fjárskipti hafa farið tvisvar sinnum fram, í Viðvíkursveitinni, og hygg ég, að bændur þar hafi beðið allmikið tjón af því. En hér er ekki aðeins um það að ræða, heldur tel ég, að þeir bændur, sem eru búnir að lóga fé sínu samkv. samþykktum þar um, staðfestum af landbrh., meðan eldri lög voru í gildi, eigi kröfurétt á þessari greiðslu eins og hverri annarri fjárkröfu, og ég sé ekki meiri ástæðu til þess að synja þessum mönnum um greiðslu á kröfum sínum en öðrum um t.d. laun. Ég fæ ekki séð það, að þessi krafa sé ekki eins rétthá og hver önnur. Um hitt efast ég ekki, að ef till. mín verður samþ., þá verður hægt að fá marga af þessum mönnum til þess að taka við bréfunum upp í greiðslu skv. till. minni. En ef 4. till. hv. þm. Barð. verður samþ., þá skal ég játa það, að mín till. hefur litla þýðingu, því að þá er svo komið, að þessi skuldabréf væru orðin eins og peningar. En ég held nú bara, að annað væri einfaldara en að samþ. till. hv. þm. Barð. við 6. gr., en mundi að flestu leyti koma í sama stað niður. Það væri að skylda Landsbankann til að lána ríkissjóði ákveðna fjárhæð til að greiða bæturnar. En ég geri tæplega ráð fyrir, að það þyrfti að setja um það l. Ég hygg, að það yrði hægt að gera um það samning við Landsbankann. Það fyndist mér leið, úr því að ríkissjóður þarf að skulda þetta hvort sem er, og miklu beinni leið, áður en farið er að lögákveða það, að allir bændur, sem bætur eiga að fá, skuli skyldaðir að eiga þær hjá ríkissjóði. Ég er hv. frsm. sammála um það, að sumir liðir í 4. brtt. hv. þm. Barð. geti varla staðizt, jafnvel samkv. stjskr. Mundi það þó sérstaklega vera 3. liður. Ég held, að það sé tæplega hægt að skylda einstaklinga til að taka þessi bréf upp í skuldir. ríkið getur ákveðið, að þau skuli mega láta í opinber gjöld, og sennilega líka, að þau skuli gilda sem greiðsla í lausaskuldir Landsbankans. En hvað einstaklingana snertir þá sýnist mér það tæplega vera hægt. En hvað sem um það er, held ég, að hv. þm. Barð. hljóti að sjá, að eins og hann hefur útbúið þessa till., þá kemur í sama stað niður, en væri miklu einfaldara, að Landsbankinn væri skyldaður til að lána ríkissjóði fyrir bótunum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en þó langar mig til að minnast á nokkur atriði. Það, sem hefur komið þessu máli nú af stað í þinginu, er það, að nauðsyn er að láta fjárskiptin ganga sem hraðast. Sú nauðsyn stafar sérstaklega af því, að því lengur sem þau standa yfir, því meiri hætta er á, að veikin komist aftur fyrir þær varðlínur, sem gerðar eru, svo að stofninn sýkist aftur. Það var sérstaklega brtt. á þskj. 647,4, sem gaf mér tilefni til að segja nokkur orð, því að mér virtist hv. þm. Barð. ekki gera sér alveg ljóst, hvernig þetta verður samkv. hans till. Hann talaði um, að þetta verkaði sérstaklega á Landsbankann. Það má segja það að nokkru leyti, en þó er það ekki fyrst og fremst þar. Það, sem um er að ræða, ef till. 647,4 er samþ., er það, að þá eru þessi bréf sett á frjálsan markað. Þá getur hver keypt þau sem vill. Nú eru ástæður þeirra manna, sem fá þessi bréf, þannig, að þótt nokkrir þeirra geti geymt þau, þá er flestum þeirra það ómögulegt, heldur verða flestir þeirra að fá peninga. Þeir þurfa að losa sig við bréfin. Þau mundu því lenda hjá peningamönnum, með 5–10% afföllum. Þessir menn þurfa að greiða ríkissjóði gjöld, og þeir mundu láta þessi bréf í þau. ríkissjóður gæti að vísu borgað lausaskuldir hjá Landsbankanum með þessum bréfum, en ef greiðsluhalli væri á fjárl., þá mundi hann verða að stofna til annarra lausaskulda í staðinn. Það er því ríkissjóður, sem þetta bitnaði á, bændurnir mundu verða að selja bréfin með afslætti, en peningamenn, sem hefðu einhver auraráð, hvort sem það væri hv. þm. Barð. eða einhver annar, mundu græða á að kaupa þau og láta þau síðan í gjöld til ríkissjóðs. Þannig mundi þetta verða, ef þessi brtt. hv. þm. yrði samþ. Ég vil með hvorugu þessu verða. Ég vil hvorki, að ríkissjóður lendi í fjárþröng af þessum sökum, né heldur að peningamenn geti grætt á þessum bréfum. Ég er því af hjartans grunni á móti þessari brtt. Að öðru leyti skal ég ekki láta málið til mín taka. Hv. frsm. hefur gert grein fyrir málinu. Ég legg í hans vald, hvort atkvgr. er frestað, til þess að málið verði rætt í flokkunum, hvort menn vilja vera með því að láta þessi bréf ganga upp í lausaskuldir á þann hátt, sem hv. þm. Barð. leggur til. Ég er alveg viss um, að ef þetta mál er krufið, þá verða svo að segja engir þm. með því og ég hugsa hv. þm. Barð. ekki heldur, ef hann athugar málið vel.



Ég er í vafa um, hvort ég er ekki í andarslitrunum. Ég mun vera búinn að tala þrisvar og verð því að vera stuttorður.

Hv. þm. er frsm. og hefur talað tvisvar.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir, en ég skal samt stytta mál mitt. Ég verð að byrja á því að svana hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Það er alveg rétt, sem hann sagði, að það er ekki 1 millj. kr. skaði hjá ríkissjóði, þó að hans till. yrði samþ., en ég meinti, að till. hans mundi verða til að auka útgjöld ríkissjóðs um 1 millj. kr. á þessu ári, því að þá er ekki hægt að koma við þeirri skuldabréfagreiðslu, sem hér er gert ráð fyrir. Afleiðingin verður þá sú, að annaðhvort verður að hækka útgjöld fjárl. um 11/2 millj. kr. til útrýmingar sauðfjársjúkdómanna eða þá, að það verða takmarkaðir möguleikar til útrýmingar sauðfjársjúkdóma á því svæði, sem hagkvæmast og kostnaðarminnst þótti að taka fyrir að þessu. sinni. En ég er hræddur um, að það verði dálítið erfiður baggi fyrir ríkissjóð að bæta þessu á fjárl. og að það verði kannske þyngri skattur fyrir landsmenn yfirleitt, sérstaklega þau svæði, sem eru enn þá ekki búin að reka fjanda þennan af höndum sér og verða að búa við hann ári lengur eða meira vegna þess. Það hefði því verið manndómur af Eyfirðingum, sem hafa þó haft minnst af þessum vágesti að segja, ef þeir hefðu viljað gera hér sitt til, að unnt hefði verið að hraða þessu sem mest, og slakað hér til, en það verður mörgum að hugsa mest um eigin hag og kæra sig þá síður um, hvernig fer og gengur fyrir hinum. Ef Eyfirðingar vilja ekki taka við bréfunum, þá held ég, að sé ekki heldur hægt að gera ráð fyrir, að stofnanir þar verði fúsar til að taka þau eða það megi koma á frjálsum samtökum um að taka þessi bréf. Og hví má ekki ákveða beinlínis, að þeir taki við þessum bréfum, ef hv. þm. treystir sér til að koma á frjálsum samtökum um að koma bréfunum þar út? Ef þetta ákvæði hverfur, en brtt. hv. þm. verður samþ., þá hygg ég, að ekki verði gott að koma á frjálsum samtökum um að koma þar út bréfum frá Borgfirðingum eða Mýramönnum. Ég held því, að öllum væri fyrir beztu, að till. hv. þm. yrði felld. Ég þarf ekki að taka það aftur upp, sem ég hef svarað hv. þm. Barð., en ég vil segja nokkur orð út af hinni skriflegu brtt. hans. Frá mínum bæjardyrum séð virðist mér ekki neitt til fyrirstöðu að samþ. hana, því að hún raskar ekki því, sem áður var. Ég hef þó ekki kannað, hvað mikinn kostnað gæti af þessari till. leitt, en því aðeins mun hún borin fram, að einhverjir munu nota sér hana, og getur verið, að þeir séu ekki mjög fáir. En það hygg ég, að 1947 hafi ekki verið gert ráð fyrir, að fjárskipti yrðu sunnan Hvítár á árinu 1950. Þess vegna hygg ég, að ekki hafi margir farið í niðurskurð í því trausti, að það mundi verða, og þess vegna er síður ástæða til að koma þessu að. Ég held, að það sé búið að tala svo mikið um þetta mál, að við munum hvorugur sannfæra annan, en hvað mig snertir þá get ég vel fallizt á, að atkvgr. um málið sé nú frestað, þangað til síðar. Það tefur ekki málið mjög mikið, enda er það nú til síðustu umr. hér, og vona ég, að það þyrfti þá ekki nema eina umr. í Nd., og a.m.k. yrði það þá ekki nema ein atkvgr. hér, ef það kæmi aftur til einnar umr., því að ég trúi ekki, að það verði farið að hrekja það í Sþ. Ég get því fallizt á, að atkvgr. verði látin bíða til næsta fundar.



Ég þakka hv. frsm. fyrir að taka undir að fresta atkvgr. Það er ekki til að tefja málið á neinn hátt, heldur til að reyna að fá samkomulag, hvernig málið verði bezt afgr. út úr þinginu, svo að ekki þurfi að senda það milli deilda eftir að samkomulag væri fengið um það, einnig við Nd. Ég sé ekki ástæðu til að ljúka ekki umr., því að þótt það kæmi hingað til umr. til að samþ. það, sem breytt kynni að vera í Nd., þá breytir það ekki neinu, því að ég geri ráð fyrir, að ekki verði hægt að komast að samkomulagi, nema einhverju verði breytt. Ég óska því ekki eftir, að umr. verði frestað, en þetta er svo mikið mál, að ég álít rétt, að reynt verði að ná samkomulagi, áður en atkvgr. fer fram. Út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði, þá er ég ekki sammála honum, að menn eigi lagalega heimtingu á að fá fullar bætur eftir þeim l., sem giltu þá. Mér sýnist ýmislegt annað hafa verið gert hér á undanförnum árum, sem taki eins mikinn rétt af mönnum og þessi ákvæði, ekki sízt það, sem gert hefur verið á þessu þingi. Sama er að segja um aths. hans um gjaldmiðilinn. Ég sé ekki meiri goðgá að ætla mönnum að taka bætur í þessum gjaldmiðil en að fella gjaldmiðilinn um svo og svo mörg prósent sem gert hefur verið á þessu þingi með okkar beggja samþykki, og ég sé ekki annað en þjóðin hafi orðið að sætta sig við það. Mér skilst, að Alþingi leyfi sér að gera ýmsar slíkar ráðstafanir, þegar það er nauðsyn fyrir almannaheill. Hér er um stórkostlegt nauðsynjamál að ræða fyrir landsmenn. Hér er eitt af allra alvarlegustu málum annars aðalatvinnuvegar þjóðarinnar. Ég álít, að það sé því ekki nein goðgá að gera sérstök fyrirmæli, sem miða að því að tryggja framtið þessa atvinnuvegar og framtíð landsins. Ég tel það ákaflega mikla þröngsýni, ef menn halda, að það sé ekki hægt að ákveða það vegna stjórnarskrárinnar. Það hefur verið gengið nær henni áður á Alþingi með öðrum ráðstöfunum og till. Út af því, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) sagði, þá er ég fús til viðræðna um að tryggja á allan hátt, hvort sem það væri með brtt. í Nd. eða með reglugerð, ef það nægði til að tryggja, að þessi bréf færu ekki á opinn markað. Ég hef enga löngun til, að peningamenn, hvorki hv. þm. Barð. eða aðrir auðmenn landsins, auðgist á þennan hátt. Ef ég get ekki haft ofan í mig að éta nema með því að auðgast á fjársjúkdómum, þá tel ég mig of illa farinn. Till. er ekki borin fram af þeirri ástæðu. Ég tel, að það hafi áður verið gengið inn á þessa braut í tveimur stórmálum, annars vegar í sambandi við gengisfellinguna. Þá var ákveðið í l., að Landsbankinn tæki upp í lausaskuldir bréf, sem ekki voru eins vel tryggð. Með öðrum l. var Landsbankinn skyldaður til að lána 100 milljónir kr. með 21/2% vöxtum. Það hefði eins mátt segja, að honum væri fyrirskipað að lána allt, sem ríkissjóður þyrfti með, svo að ekki þyrfti að leita með það í aðra staði. Ég tel því sjálfsagðan hlut að bæta úr þessu eða gera þessa erfiðleika minni með því að ákveða með l. eða reglugerð, að greiða megi lausaskuldir í Landsbankanum með þessum gjaldmiðil með einhverjum fyrirvara, sem hægt er að setja með reglugerð eða l., um lausaskuldir, sem bankinn er alltaf að kvarta undan, að hann fái ekki greiddar.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hæstv. fjmrh.: [Sjá þskj. 667.] Þessi brtt. er of seint komin og auk þess skrifleg. Þarf því tvöföld afbrigði, og leita ég þeirra hér með.



Herra forseti. Ég fór fram á það, síðast er málið var á dagskrá, að umr. væri frestað vegna 2. gr., og hef ég nú fyrir hönd ríkisstj. leyft mér að bera fram þá brtt., sem hæstv. forseti hefur nú lesið. Eins og nú er í frv., þá hafa bæjar- og sveitarfélög forkaupsrétt að togurunum, en ríkisstj. þykir réttast að breyta gr. þannig, að enginn sérstakur forkaupsréttur sé ákveðinn. Þá leggur ríkisstj. til, að henni sé heimilt að lána allt að 75% af andvirði skipanna, ef hún getur aflað fjár í því skyni, og skal heimilt að lána þetta hvaða kaupanda sem er.

Forseti (BSt): Með því að hv. frsm. er ekki viðstaddur og ekki heldur annar hv. þm.. sem ætlaði að taka til máls, er umr. frestað um stund. Síðar á fundinum var umr. fram haldið.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á þskj. 601 2 brtt. við frv., við 2. gr., og eru þær á þá leið, að fyrir 75% lánsheimild til bæjarfélaga komi 85%, og í öðru lagi, að vextir verði helmingi lægri en vextir þeir, sem ríkisstjórnin greiðir. Þessir togarar eru alldýrir samkvæmt upplýsingum hæstv. ríkisstjórnar, eða tæpar 8 millj. kr. hver, en það er meira en tvöfalt verð gömlu nýsköpunartogaranna. Fáum mun hafa dottið í hug, er þeir voru keyptir, að þeir mundu verða svo dýrir, en þetta eru syndagjöld fyrir, hve seint þeir voru pantaðir, og svo vegna gengislækkunarinnar. Það er nú uggur í ýmsum, að erfitt muni verða að fá kaupendur að togurunum, og hann mun ekki vera ástæðulaus. En hins vegar mun vera'full þörf fyrir okkur að eignast þessa togara. þó að þeir séu dýrir. Þetta munu vera fullkomnustu fiskiskip, sem þjóðin hefur eignazt, sérstaklega vegna þess, að í þeim eru fiskimjölsverksmiðjur, og er slíkt höfuðskilyrði til, að þeir geti borið sig. Þetta eru ,tæki, sem gefa möguleika á að hverfa frá hinni frumstæðu rányrkju og nýta aflann betur. Ef svo illa skyldi til takast, að togararnir yrðu ekki keyptir og þeir yrðu svo seldir útlendingum, sem síðan mundu gera þá út á okkar mið, mundu þeir frekar verða okkur til tjóns en gagns, og telja sumir, að heppilegra væri fyrir okkur að sökkva þeim en að svo yrði. Þetta frv. er lagt fram til að gera landsmönnum kleift að kaupa skipin, en þá þarf það að vera þannig úr garði gert, að það tryggi slíkt. Það er kunnugt, að mörg bæjarfélög hafa fullan hug á að eignast þessa togara, en það eru ekki mörg bæjarfélög, sem hafa efni á slíku með þeim skilmálum, sem þeim eru hér sett. Það eru ekki mörg bæjarfélög í landinu, sem geta snarað út 25% verðsins, eða nær 2 millj. kr., og er ekki kunnugt um neitt bæjarfélag, sem er ákveðið í því að taka skipin með þessum kjörum. Það hafa borizt allmargar umsóknir um togarana, en þær eru allar með fyrirvara. Þær sýna mikinn áhuga í þessum efnum, og eru flestar þessara umsókna frá bæjar- og sveitarfélögum. Ég hef því borið fram þessar till. til að tryggja, að kaupendur fáist að togurunum. Út frá því, sem ég hef sagt, þá skýrir fyrri till. sig sjálf. Um síðari till., er fjallar um það, að vextir skuli verða 2,5%. er það að segja, að verði hún samþ., þá lætur nærri, að upphæð vaxtanna verði sú sama og fyrir gengislækkunina. Ég held, að slík kjör séu nauðsynleg, eftir að verð skipanna til kaupenda hefur hækkað um helming, og þykir mér rétt, að ríkissjóður taki á sig þennan bagga. Hér hefur verið lögð fram brtt. frá hæstv. fjmrh., sem er á þá leið, að forgangsréttur bæjarfélaga til kaupanna er afnuminn, en ákveðið, að heimilt sé að lána allt að 75% af andvirðinu til kaupenda, einnig til einstaklinga. Ég er því andvígur, að forgangsrétturinn falli niður, því að hann er eina tryggingin fyrir því, að togararnir verði reknir, en ekki stöðvaðir allt í einu eða seldir burtu. Um hitt er ekki nema gott að segja, að ríkið skuli treysta sér til að lána einstaklingum líka, en hjá þessu verður ekki komizt. Það er staðreynd, að Reykjavíkurbær hefur sett það skilyrði fyrir umsókn sinni, að skilmálarnir fyrir forgangsréttinum, að togararnir verði keyptir til eigin rekstrar, falli niður, og ég tel rétt að koma í veg fyrir, að nota megi slíkt sem átyllu til að falla frá kaupunum, og ber því fram till. um að fella þetta skilyrði niður, þó að ég sé annars með því.



Herra forseti. Ég er ósamþykkur því, að 2. gr. verði samþ. óbreytt eins og hún er nú í frv. á þskj. 346, og er ég þar á gagnstæðri skoðun við hv. 1. landsk. þm. Ef gefa á bæjarfélögum forréttindi, þá er nauðsynlegt að tryggja, að togararnir verði gerðir þaðan út, þó að bæjarfélögin geri þá ekki sjálf út. Reykjavíkurbær getur ef til vill tryggt, að svo sé um þá togara, sem hann fær, og er því ekki rétt að binda í l., að hann verði sjálfur að gera skipin út. Út af brtt. hæstv. fjmrh. vil ég segja það, að mér finnst dálítið undarlegt, að hann skuli setja 75% takmark, því að ég held, að tekið hafi verið allt að 75% enskt lán á skipin, eða 125 þús. sterlingspund á hvert skip, og telst mér svo til, að það muni vera um 73,5%. Ég veit, að í auglýsingunni um skipin er sagt, að þeim fylgi enskt lán, sem nemi a.m.k. 70% kaupverðsins. og þar er gert ráð fyrir því, að 10% verðsins verði greitt við undirskrift kaupsamningsins og 20% við afhendingu skipanna. Ríkið tekur þá 5% af því, sem þar er á milli, og finnst mér það harla undarlegt. Það er útilokað að greiða minna en 10% við undirskrift samninganna, en það er um 800 þús. kr. En mér finnst vel koma til mála að gera eitthvað fyrir hvaða kaupanda sem er við þau 20%, sem greiða skal við afhendingu, að sú upphæð verði ekki greidd út, heldur gefin full trygging fyrir henni. Upphæð þessi nemur um 1,6 millj. kr. og auk þess leggst á kostnaður við veiðarfæri og að sækja skipið, og ég tel, að það sé þetta, sem ræða þarf um hér. Hins vegar er svo enska lánið afborgunarlaust næstu 5 árin og síðan eru jafnir vextir og afborganir, þar til lánið er fullgreitt. Gegn þessu stendur svo 1. veðréttur í skipunum, og fylgir skuldin til kaupendanna. Það sem þarf að gera, er að brúa djúpið milli 10% og enska lánsins, sem hvílir á skipinu. Í sambandi við aðra erfiðleika, svo sem vátryggingu, þá er sanngjarnt að veita aðstoð frá því opinbera, hver sem á í hlut, því að 4–5% af 8 millj. kr., ef kaskotryggt er, er svo mikil upphæð, að fáir hefðu efni á því. Það væri því eðlilegast að tryggja á kasko-interessu á gamla genginu. Og mætti gera það, ef það væri gert með afskiptum hins opinbera, og hygg ég, að hæstv. ríkisstj. muni athuga þetta. Hv.1. landsk. sagði, að engum hefði dottið í hug að kaupa skipin, ef þeir hefðu vitað, að þau mundu verða svona dýr. Hvaðan hefur hv. þm. það, að engum hefði dottið í hug að kaupa skipin? Ég get fullvissað hv. þm. um það, að allir þeir aðilar, sem lögðu inn umsókn um skipin, vissu, að þau áttu að kosta þetta í erlendri mynt. Þegar samið var um skipin, lá fyrir, hver verðhækkunin yrði, og hún nam 10%. Það er ekki verðhækkun, þó að keypt séu stærri skip, en verðhækkunin frá fyrri togurunum nam aðeins 10%. Þegar fyrst var samið, gerði ríkisstj. kaup á skipunum, en ekki ýmsum tækjum, sem til þeirra þarf, svo sem radar-miðunarstöð, dýptarmæli o.fl. Verðið hækkaði aðeins um 8.000 £, en síðar varð verðhækkun, sem stafaði af stækkun skipanna og radar-miðunartækjum, lýsisbræðslutækjum, kælitækjum o.fl. Óskað var, að þetta yrði tekið inn í samningana, og samið var á sama grundvelli og 1945. Þá var gert ráð fyrir að stækka skipin úr 175 fetum í 183 fet og að grunnverðið yrði 133 þús. £ vegna hækkunar, sem orðið hefði. Síðar var ákveðið að semja sérstaklega um kælitæki, lifrarbræðslu og fiskimjölsverksmiðju, og hleypti þetta verðinu fram. Það hafði ekki verið gert ráð fyrir, að ríkisstj. semdi um þetta, en það var álitið nauðsynlegt, til að þetta yrði eins í öllum skipunum og hægt yrði að fá hagkvæmari samninga, og hækkaði verðið því í um 170 þús. £. Hækkun af beinum verðhækkunum á vinnu og efni er því um 13 þús. £, en hitt stafar af nýjum hlutum, svo að þeim, sem pöntuðu skipin, var þetta fullljóst, og var þetta gert í samráði við þá, en þeir vissu eðlilega ekki um gengisbreytinguna, en ég held. að þetta sé betra fyrir þá heldur en að gera út skipin undir skökku gengi, og eina ráðið til að reka þau er að skrá gengið réttara. Hv. 1. landsk. sagðist vera á móti afnámi forréttindanna, því að þau væru til að tryggja, að skipin yrðu keypt og gerð út. Ég skil þetta ekki. Ég skil ekki, að það, að öllum sé gert jafnt undir höfði og enginn órétti beittur í því sambandi, hafi slíkt í för með sér, og virðist slíkt vera alger hugsunarvilla. Það er erfitt að gera skip út núna vegna markaðsvandræða, en með því að skipin eru með fiskimjölsverksmiðju, sem að vísu hækkar verð skipanna um 12 þús. £, en hefur um leið í för með sér, að miklu líklegra er, að skipin geti borið sig, þar sem möguleikar eru til að fá 1.200–1.500 þús. kr. auknar tekjur á ári með núverandi verðlagi og 500–600 þús. kr., ef reiknað er með fiskimjölsverði á s.l. ári, er ég ekki í vafa um, að útgerðarmenn vilja heldur fá þessi skip, jafnvel þó að þeir verði að selja eitthvað af eldri nýsköpunartogurunum, því að þessi útbúnaður getur bjargað útgerðinni; ef ekki þýðir að sigla á markaði, þá mætti salta fiskinn í skipunum og taka allan úrganginn í mjöl, hirða bara bezta fiskinn og setja afganginn í mjöl, og mundi slíkt mjög tryggja afkomuna.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað frv. þetta og sent það Búnaðarfélagi Íslands til umsagnar. Búnaðarfélagið hefur sent n. umsögn og bendir á, að svo gæti farið, að það sá meira virði fyrir jörð að fá að halda ítaki, en fyrir jörðina, sem það er úr, að kaupa það aftur, og gæti því verið rangt að selja ítakið. N. hefur fallizt á þetta og flutt um það brtt. á þskj. 637. - Þá leggur n. til, að framan við frv. komi ný grein, þar sem skilgreint er, hvað ítak sé. Ekki er þessi skilgreining þó tæmandi, en nærri mun láta, að svo sé. Þó munu vera einhver ítök, sem þar eru ekki talin. - Þá þótti réttara að breyta niðurlagi 3. gr., svo að ekki leiki á því vafi, hvernig fara á með ítök skv. 2. gr. Það á að fara með þau mál eins og landamerkjamál, og kemur það skýrt fram í brtt. n. - Loks leggur n. til eftir ábendingum Búnaðarfélags Íslands, að inn í frv. komi ný gr. um það, að þegar ítakseigandi lítur svo á, að missir ítaksins skerði verulega aðstöðu til búrekstrar á jörðinni og hann mótmælir sölunni, þá sé ekki skylt að selja það, nema tveir dómkvaddir menn telji, að ítakið komi að betri notum með því heldur, en liggja áfram undir jörðina, sem hefur nýtt það. Kostnaður við það mat skal greiðast af þeim aðila, sem matsins óskar. Með þessum breytingum vænti ég að frv. verði samþ. hér í hv. d., þótt ég geri ekki ráð fyrir, að það verði að l. á þessu þingi.



Herra forseti. Út af brtt. um nýja 1. gr. vildi ég segja það, að ég hjó eftir því hjá hv. frsm., að upptalningin á ítökum væri ekki tæmandi. Beini ég því til hv. n., hvort henni þyki rétt að hafa nokkra upptalningu, ef hún er ekki tæmandi. Það eru til ákveðnar reglur um það, hvað teljist til ítaka, og á að vera auðvelt að telja það upp. Ég vildi beina því til n. að rannsaka þetta til fulls, því að ef þessi skilgreining á að vera á annað borð, þá er það aðeins til hins verra, ef hún er ekki tæmandi.



Mér er nú allmjög markaður bás af hæstv. forseta, þar sem hann var búinn að slíta umr., áður en ég kvaddi mér hljóðs, en vildi gera stutta grein fyrir atkv. mínu. Ég tel, að þetta frv. miði í rétta átt, en það er margbrotið og þarf lengri undirbúning, en hér hefur verið gerður. Frv. mun ekki ná fram á þessu þingi, og er rétt að athuga það rækilega fyrir næsta þing. Ég hef áskilið mér rétt til að bera fram brtt. og mun koma með þær síðar, en yfirleitt held ég að frv. miði til góðs, en tel, að það þurfi að betrumbæta það.

Gísli Jónsson Hv. frsm. landbn. hefur viðurkennt gagnrýni hæstv. ráðh. á þessari brtt. og talað sjálfur um að breyta henni allverulega. Hann hefur hins vegar ekki getað fallizt á að taka till. aftur, og sé ég því ekki ástæðu til að greiða henni atkvæði og segi því nei. 1. gr. (verður 2. gr.) samþ. með 10 shlj. atkv. 2. gr. (verður 3. gr.) samþ. með 10 shlj. atkv. Brtt.637,2 samþ. með 9 shlj. atkv. 3. gr. (verður 4. gr.), svo breytt, samþ. með 11 shlj. atkv. 4. gr. (verður 5. gr.) samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt.637,3 (ný gr., verður 6. gr.) samþ. með 9 shlj. atkv. 5. gr. (verður 7. gr.) samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10 shlj. atkv.