Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Jósefsson Ég hefi að undanförnu ekki tekið neinn þátt í þeim háværu umr., sem farið hafa hér fram í þessari hv.þd. um afnám bannlaganna, þing eftir þing. Ég var eins og margir aðrir á sínum tíma hlynntur því, að bannlögin voru sett, þó að ég væri þá að vísu svo ungur, að ég hefði lítil áhrif á löggjafarmálefni. En ég var banninu hlynntur, eins og sennilega margir aðrir, í þeirri góðu trú, að með því mætti takast að útrýma víninu úr landinu; þá trú hafa líklega allir haft, sem stóðu að samþykkt bannlaganna. En ég dreg það mjög í efa, að nokkur maður með opnum augum og snefil af reynslu hafi þessa trú nú orðið í raun og veru. Og þegar verið er að deila á þá, sem vilja afnema bannlögin, þá er mest talað um skaðsemi vínnautnarinnar. En reynslan hefir einmitt sýnt, að takmark bannlaganna um útrýmingu vínsins hefir ekki náðst. Og þau hafa meira að segja haft öfug áhrif við þann upphaflega tilgang. Bindindisstarfsemin hefir sljóvgazt í landinu, af því að bindindisvinirnir reiddu sig á bannlögin, og drógu þau þannig mjög úr hinni heilbrigðu viðleitni bindindismanna. Bannlögin hafa orðið einskonar pólitískt vígi fyrir suma stjórnmálamenn hér, en á hinn bóginn eru þau aðeins til ills og óhamingju fyrir mikinn hluta þjóðfélagsins, einkum unglinganna, sem mest þarf að varðveita fyrir óhollri vínnautn. Ég þarf ekki að gefa neina persónulega játningu um sjálfan mig sem bindindismann, enda þótt því hafi verið haldið fram í málgagni því, sem stórstúkan stendur að, að ég sé víndrykkjumaður. Ég þekki vel til vínnautnarinnar, þó ég hafi verið mörg ár bindindismaður, og get því dæmt um hana af eigin reynslu. Og þess vegna verð ég að segja það, að þegar hv.þm. Str. og þm. Borgf. eru að tala um þetta mál, þá geta þeir ekki gert sér grein fyrir ástandinu í landinu, sjálfir hafa þeir engin persónuleg kynni af vínnautninni. Það er allt öðru máli að gegna um þá, sem þekkja til vínnautnarinnar, hafa neytt áfengis og umgengizt aðra, sem hafa vín um hönd, þeir eru miklu betur færir til þess að dæma um áfengismálin heldur en hinir. Þegar ég hlustaði á hina háværu og hvössu ræðu hv.þm. Borgf., sem hann flutti í þessu máli fyrir nokkrum dögum, þá datt mér í hug gamla sagan af fuglinum, sem stingur höfðinu ofan í sandinn, til þess að þurfa ekki að horfa á staðreyndirnar.

Er það fuglinn Felix?

. - Þegar bannlögunum var breytt og undanþága veitt um innflutning á hinum svokölluðu Spánarvínum til landsins, þá var vínbannið í raun og veru upphafið. Okkur, sem eldri erum og munum eftir, þegar brennivínið var selt í verzlunarbúðunum hverjum sem hafa vildi, mun enn í fersku minni, hver áhrif brennivínssalan við búðarborðið hafði á okkur. Það, sem þar bar fyrir augu unglinganna, var ekki sérstaklega heillandi freistingarefni fyrir þá. Karlarnir stóðu við búðarborðið, þar sem hinum gráhvíta vökva var hellt á flöskurnar, og grettu sig, þegar þeir voru búnir að dreypa á þeim. Það var ekkert erfitt fyrir óspillta unglinga að forðast þessa freistingu. En eftir að Spánarvínin komu, var farið að gylla vínnautnina á allan hátt fyrir unglingunum með fallegum miðum og auglýsingum. Þessi vín eru gómsæt á bragðið, og þykir fínt að hafa þau um hönd. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að afleiðingar bannlaganna hafa ruglað huganyndum manna um það, hvað sé bindindi. Tilætlun þeirra, er börðust fyrir banninu upphaflega, var sú, að saman færi bindindi og bann. Reynslan sýnir, að þessi hugtök fjarlægjast hvort annað með ári hverju. Þegar því er hreyft að breyta áfengislöggjöfinni, vegna þess að hún nær ekki tilgangi sínum, heldur verkar jafnvel í gagnstæða átt, þá verða sumir bannmennirnir fast að því hamstola og kalla þá fjandmenn bindindis, sem benda á, að nú er svo komið, að það er hvergi nærri hið sama að vera með banninu og það að vera í vínbindindi eða með bindindisstarfsemi. Meðal bannmanna er líka stór hópur af hræsnurum, mönnum, sem á mannfundum kalla sig bann- og bindindismenn, en snapa eftir víni hvar sem þeir geta þess á milli. Það er þetta ástand, sem hv.þm. Str. og hv.þm. Borgf. virðast vilja láta haldast. Upp á þetta horfir hin unga kynslóð; hún horfir upp á alla hræsnina, ósómann og lygina í þessu efni. Við, sem setjum okkur á öndverðan meið við þessi bannl., sem hv.þm. Str. sagði, að væru ekki orðin annað en slitur, viljum hafa hreinar línur í þessu máli. Ég fullyrði, að bæði hér og í öðrum löndum hafi reynslan sýnt, að það duga engin bannlög til þess að útrýma lönguninni í áfengi, bannlögin ná þar of skammt. Sú siðferðiskennd, sem ein getur útrýmt því, að menn séu á röndum að leita að áfengissopa í tíma og ótíma, kemur ekki frá lögunum, hún kemur innan frá. Meðan bindindisstarfsemin hneig í þá átt, að útbreiða þekkingu á því, hvað ofnautn áfengra drykkja hafi skaðleg áhrif á líkamlega líðan manna, þá var rétt stefnt, en þegar bindindisstarfsemin gengur út á það að lifa á lagaboði, sem vitaskuld er fyrirfram vitað, að ekki verður haldið, þá er rangt stefnt og þá er stefnt til full ósigurs fyrir þetta málefni. Sá ósigur, sem íslenzk bindindisstarfsemi hefir beðið við það að fara út á bannlagabrautina, er þegar að koma svo glöggt í ljós, að ekki er um að villast. Þeir, sem ekki vilja viðurkenna þennan ósigur í dag, þeir eiga eftir að viðurkenna hann, þó seinna verði. Ég vil ekki skipa mér í hóp þeirra manna, sem ætla að láta þetta þjóðfélag búa við hræsnislöggjöf. Þegar unglingarnir horfa á Pétur og Pál brjóta bannlögin, svo að segja leynt og ljóst, og heyra með fyrirlitningu talað um þessa löggjöf, það leiðir til þess, að sú kynslóð, sem upp vex í slíku andrúmslofti, lærir líka að fyrirlíta önnur lög, sem sett eru í þessu þjóðfélagi. - Við skulum líta rólega á þetta mál og koma okkur saman um, að það verði hollast fyrir löggjöfina að takmarka afskipti sín af nautnum manna við það, sem unnt er að láta fram fylgja, en það er vitanlegt, að á sér ekki stað með bannl. eða áfengislöggjöfina, sem við nú eigum við að búa. Hv. þm. Str. taldi það mjög ósæmilegt, ef það væri höfð sem ástæða fyrir því að bera fram breyt. á áfengislögunum, að ríkið þyrfti að hafa tekjur af áfengisnautn, og í því sambandi sagði hann, að búið væri að sýna fram á með tölum, að hér á landi væri minni áfengisnautn en í öðrum löndum. Það má kannske sýna fram á með tölum, hvað áfengisnautnin sé mikil í útlöndum, en hver getur sýnt fram á, hve mikið sé drukkið hér á landi? Það má kannske vita, hvað Áfengisverzlunin selur mikið áfengi, en hver telur alla landabrúsana, sem seldir eru hér á landi? Og hver telur það, sem flutt er inn ólöglega? Fyrst mikið er brúkað af áfengi í landinu, áfengi, sem gefur engar tekjur í ríkissjóð, heldur þvert á móti, en menn vilja samt vinna það til að brjóta lögin til að ná í það, er þá nokkuð ósæmilegt að stinga upp á því, að ríkissjóður fái tekjur af því áfengi, sem brúkað er í landinu? Ég sé ekki þann ósóma vera frekar í sambandi við víninnflutning samkv. þessu frv. en nú er t. d. hvað Spánarvínin snertir. Á það má benda í þessu sambandi, að þrátt fyrir takmarkanir ríkisstj. á þörfum og óþörfum vöruinnflutningi flytur Áfengisverzlunin inn Spánarvín eins og ekkert hafi í skorizt. Munu það ekki vera tekjur ríkissjóðs af Áfengisverzluninni, sem hér ráða mestu um? Ég ætla, að svo sé, a. m. k. þangað til háttv.þm. Str. hefir bent á aðra líklegri ástæðu fyrir þessum aðförum ríkisstj. í sambandi við takmörkun á innflutningi óþarfavarnings. Hv. þm. Str. drap réttilega á þá bindindishreyfingu, sem ungmennafélögin á sínum tíma komu af stað. Það er alveg rétt, að ungmennafélagsskapurinn hratt af stað mikilli hreyfingu í þá átt, að gera menn bindindissama, og í þessu sambandi skildist mér á hv.þm., að nú væri einhver hreyfing að vakna hjá hinni ungu kynslóð í bindindisáttina. Það kann að vera, að svo sé, ég veit ekki, hve margir geta borið hv.þm. vitni um það, að sérstakur bindindisáhugi sé nú vaknaður hjá unglingunum í landinu. Ég verð að segja það, að ég hefi ekki komið auga á þessa vakningu, því miður. Ég hefi hinsvegar komið auga á hina mestu afturför í því, að unglingarnir yfirleitt hafi áhuga fyrir bindindi og forðist áfengisnautn. Einstakar undantekningar eru og verða auðvitað alltaf til í þessu sem öðru. Ég hefi komið auga á það, að fjöldi af unglingum og m. a. s. á mjög ungum aldri eru sólgnir í áfengi, eitthvert áfengi, fengið með einhverju móti. Þetta gerist vitaskuld að mestu leyti í skúmaskotunum að því er snertir sumar drykkjarvörurnar. Allt áfengi, sem ekki er Spánarvín, verður að hafa um hönd eins og ófrjálsan hlut, vegna bannlaganna, en það er haft um hönd eigi að síður. Ég er bindindissinnaðri í dag en ég hefi verið nokkru sinni áður, en þó geng ég að því með glöðu geði að rífa niður þann svikahjúp, sem menn nefna bannlög hér á landi, vegna þess, að ég veit, að hin einasta frelsun í þessu efni fyrir unglingana, frelsun frá því að lenda á refilstigum ofdrykkjunnar, er sú, að það skapist hreinar línur í þessu máli, en þær skapast ekki með bannlögunum og með þeirri breytni, sem af hálfu þjóðarinnar fer fram gagnvart bannlögunum. Meðan unga kynslóðin vex upp undir þeim skilyrðum, sem skapazt hafa við bannlögin, þá er engin von til þess, að hjá henni risi upp heilbrigð bindindissannfæring. Þá fyrst, þegar búið er að skapa hreinar línur í þessu efni, þá fyrst, þegar unglingarnir þurfa ekki að horfa upp á það, að hinir eldri brjóti lögin til þess eins að fá sér í staupinu, þá fyrst þegar þeir hætta að heyra talað með lítilsvirðingu um bannlög og bindindi þá fyrst er von til þess, að hægt sé að innræta ungdóminum í landinu sanna virðingu fyrir bindindi og bindindisstarfsemi. Ég staðhæfi, að hinn einasti rétti grundvöllur fyrir bindindisstarfsemina í landinu sé sá, að við getum innrætt unglingunum þessa virðingu fyrir bindindi, virðingu, sem er sprottin af þekkingu og bindindisáhuga, og sem er framknúin af manndómi þeirra yngri og eldri, sem af frjálsum vilja sneiða hjá því að neyta skaðlegra drykkja. Það er sá rétti grundvöllur fyrir holla bindindisstarfsemi í landinu. Að vísu eru enn til einlægir bindindisvinir, sem þrátt fyrir alla annmarka bannlaganna vilja enn halda í bannlagaslitrið, eins og hv.þm. Str. nefndi það, af ótta við það, að ástandið kunni að versna, ef við þessu er hróflað. Þessum mönnum mun þó óðum fara fækkandi, eftir því sem augu manna opnast fyrir því hyldýpi spillingarinnar í opinberu lífi, sem leiðir af því að hafa bannlög, sem allur fjöldinn brýtur og þverbrýtur kinnroðalaust. En þetta ástand, sem nú er, og bannlagahræsnin, er sá akur, sem er bezt til þess fallinn að rækta í illgresi og pólitísk dusilmenni, sem reyna að „slá sér upp“ í augum fólksins, með því að berja sér á brjóst á strætum og gatnamótum, þakkandi fyrir það, að þeir séu ekki af sama sauðahúsi og við hinir „ölkæru“ menn, sem þeir kalla svo, sem ekki vilji hafa bannlög eða bindindi í landinu. Má vel vera, að það fari svo, að þingið láti undan fallast að gera skyldu sína í þessu máli í þetta skipti. Það virðist svo sem menn séu hræddir við að hreyfa við þessari löggjöf, en þeir, sem nú standa í vegi fyrir framgangi þessa máls, þeir gera það - ég vil ekki segja vísvitandi -, en þeir gera það til hagsmuna fyrir lögbrotastefnuna í landinu, þeir gera það til hagsmuna eiturdrykkjunni í landinu og þeir gera það til hagsmuna fyrir hræsni og yfirdrepskap í opinberum málum yfirleitt. En sá dagur kemur, þegar þjóðarþing Íslendinga varpar allri þessari hræsni fyrir borð og byggir meira á hinu rétta hugarfari þjóðarinnar en lagabókstaf, sem allir brjóta. Þungamiðjan í afstöðu minni til þessa máls er sú, að vegna þess að ég er hlynntur bindindi og andstæður ofnautn áfengis, vil ég afnema það ástand, sem gerir allt bindindisstarf vonlaust, en það tel ég vera, meðan bannlagahræsnin situr í öndvegi hjá þjóð og þingi. Ég álít eins og nú er komið afnám bannlaganna vera nauðsynlegt skilyrði fyrir því, að sönn bindindisstarfsemi, sprottin af innri hvötum, geti þrifizt hjá þjóðinni.

Guðbrandur Ísberg Ég hafði hugsað mér að gera stutta grein fyrir mínu atkv. í þessu máli, eins og fleiri þm. hafa gert, en ég get að mestu leyti sparað mér það, eftir ræðu hv.þm. G.-K., sem tók fram margt af því, sem ég hafði viljað benda á. Það er eðlilegt, að menn tali um í þessu sambandi bindindismenn og vínneytendur, en mér finnst næstum óeðlilegt, að menn séu að tala um bannmenn og andbanninga. Því hér er í raun og veru ekki bann. Það er aðeins um nautn mismunandi víns að ræða. Það er öllum vitanlegt, að leyfður er innflutningur á hinum svokölluðu Spánarvínum, sem eru létt vín eða vínblanda. Jafnframt er það vitað, að menn geta fengið eins mikið af þessum vínum og þeir vilja. Eins geta menn með nokkurri fyrirhöfn fengið innlent vín, sem almennt er kallað „landi“. Hver er nú breyt., þó að leyfður yrði líka innflutningur á sterkum vínum? Það er vitað, að síðaðir menn drekka yfirleitt ekki sterk vín óblönduð. Og það er með öllu ósannað, að nautn sterkra vína sér skaðlegri eða á nokkurn hátt óheppilegri en nautn léttra vína, svo ég ekki tali um landabrugg og annan óþverra. Þvert á móti má leiða sterkar líkur að hinu gagnstæða. Hv. þm. Str. vildi miða við það, hvers væri skaðlegt að neyta. Ég vil skora á hann að sanna, að skaðlegra sé fyrir þjóðina að neyta sterkra drykkja, eins og siðaðir menn gera, en þess óþverra, sem nú er almennt drukkinn hér. Þá hélt hv.þm. því fram, að vínnautn myndi aukast í landinu, ef inn væru flutt sterk vín. Hann vitnaði í Kanada, eins og hv.þm. Ísaf. En hv.þm. Ísaf. komst að þeirri niðurstöðu, að mig minnir, að vínnautn í Kanada væri svo mikil, að hver fullorðinn maður neytti upp undir 100 gallóna af sterkum drykkjum á ári, en það er sem næst 1 lítra á dag. Mér þykir nú ótrúlegt, að ekki séu til bannmenn í Kanada, og eins þykir mér líklegt, að kvenfólk neyti yfirleitt ekki jafnmikils víns og karlmenn; mætti því sennilega undanskilja helming kvenfólksins og gera ráð fyrir því, að bannmenn neyttu ekki nema hálfs skammts. Yrði þá meðalskammtur sennilega eitthvað nálægt 2 l. á mann á dag. Held ég, að slíkt nái ekki nokkurri átt. Hljóta að liggja hér aðrar orsakir á bak við. Ég ætla að leyfa mér að benda á nokkuð hliðstætt dæmi til skýringar. Fyrir fáum árum var mjólkurframleiðslan í Mosfellssveit ca. 1. l. á mann á dag eða svo. Nú er hún komin upp í ca. 20 l. á mann eða meira. Geta nú bændur torgað allri þessari mjólk? Nei, það vita allir, hvernig þessu víkur við. Mjólkurframleiðslan hefir aukizt af því, að markaður hefir skapazt fyrir hana. Mjólkin er sem sagt seld til Rvíkur. Mun vera svipað háttað um vínið í Kanada. Það er ekki drukkið þar í landi nema að litlu leyti; hinu er smyglað til Bandaríkjanna. Þar er markaðurinn. Þetta er svo almennt viðurkennt og vitað, að óþarfi er að eyða orðum að því frekar. Þetta dæmi frá Kanada sannar því ekki annað en það, að þessum hv.þm. er ekki hægt um hönd að finna dæmi, máli sínu til sönnunar.

Hvað er sérstaklega bogið við dæmið frá Kanada?

. Það, að þessi mikla vínneyzla getur ekki staðizt, 1 lítri á hvern fullorðinn mann á dag. Mér skildist á hv.þm., að vínneyzlan á hvern fulltíða mann væri upp undir 100 gallónur á ári, enda benti hann á það, að vínneyzlan þar í landi væri svipuð og hæfilegt væri talið, að menn neyttu af mjólk. Hv. þm. Str. hélt því fram, að hvötin til óleyfilegrar bruggunar héldist nærri því sú sama, þótt leyfður yrði innflutningur sterkra vína. Ég er þar ekki á sama máli. Mín afstaða í þessu máli miðast við það eitt, að ég er sannfærður um, að bruggið leggst að mestu leyti niður, ef sá innflutningur er gefinn frjáls. Menn brugga meira af hagnaðarvon en til þess að afla sér víns til neyzlu. Nokkrir gera það auðvitað af síðari ástæðunni, en langflestir þó af því að það er gróðavænlegt að selja vínið í kaupstöðum og þorpum. Ef þar væri hægt að fá sterk vín á löglegan hátt, er ég sannfærður um, að menn myndu velja þá leið, og almenningsálitið myndi stimpla þá menn sem hreinar bullur, sem ættu kost á að fá sér forsvaranlegt vín, en færu samt að leita eftir kaupum á bruggi, hálfeitruðu, óaðgengilegu og ólöglegu.

Má ég spyrja, ef það er rétt hjá hv.þm. G.-K., að hér sé alstaðar hægt að fá whisky, hví kaupa menn þá ekki whisky?

Hér hefir því verið haldið fram, að við værum nú einhver hin minnsta víndrykkjuþjóð. Ég vil engan dóm á þá fullyrðingu leggja, en ég skil ekki, hvernig menn geta vitað það, hve mikið drukkið er hér á landi af áfengum drykkjum, Spánarvínum, smygluðum vínum og heimabruggi. Að bruggarar eru teknir svo ört, sem raun ber vitni um, bendir á það, að þeir séu ótrúlega margir. Salan og hagnaðurinn hljóta að vera mjög mikil, er menn leggja svo margir í þá áhættu, sem því fylgir að brugga hér á landi. Eftir aldamótin, áður en vínbannið komst á, var ekki drukkið meira hér á landi en sem svaraði 1 l. á mann árlega. Voru þá fáar þjóðir svo hófsamar sem Íslendingar. En eftir setningu bannlaganna hafa menn risið upp gegn þeim og ekki skoðað brot á þeim l. sem almenn lögbrot. Þar sem ræðumenn hafa talað um vakningu yngri kynslóðarinnar, þá er allmjög skotið fram hjá markinu, því að allt bendir til þess, að vínnautn hennar sé alltaf að aukast. Menn um allt land hafa nú vín um hönd, sem áður hefðu ekki látið sér detta slíkt í hug. Er þetta fordæmi fyrir ungu kynslóðina, sem hún lærir af. Afstaða mín í þessu máli er ekki sú, að ég vilji auka vínnautnina í landinu, heldur miðast hún við það, að ég trúi því og treysti, að okkur geti aftur lærzt að neyta víns í hófi. Við verðum sjálfsagt aftur hófsöm þjóð, ef við afnemum bannlögin. Ég vil benda á það, að erlendis þykir það ósvinna að láta sjá sig ölvaðan á almannafæri eða að drekka sterk vín óblönduð. Þetta myndi áreiðanlega verða eins hér.

Frsm. (Jón Þorláksson) Ástæðan til þess, að silfurbergsnáman hjá Helgustöðum er tæmd, er náttúrlega ekki sú, að það hafi verið einstaklingsrekstur á henni, en ekki ríkisrekstur, heldur blátt áfram, að búið er að taka úr henni allt það silfurberg, sem þar hefir verið finnanlegt. Og það hefir gengið til þurrðar jafnt þegar ríkið hefir verið að verki sem einstaklingar. Þessi náma er því miður þess eðlis, að silfurbergsmyndunin er ákaflega staðbundin, og hún hefir nú ekki reynzt vera víðáttumeiri en þetta, að það er búið að taka allt, sem þar þykir vera finnanlegt af nothæfu silfurbergi.

Flm. (Jónas Jónsson) Þetta frv. er mjög skylt hinu frv., sem ég mælti fyrir rétt áðan (um stóríbúðaskatt). Það lá líka fyrir hv.Nd. í fyrra, en náði ekki afgreiðslu. Það gerir ráð fyrir að gera að skattstofni happ þeirra manna, sem hafa byggt hús meðan ódýrt var, en njóta nú hárrar leigu, eða hafa keypt hús meðan þau voru að hækka og hafa fengið óeðlilega verðhækkun. Af því að við vorum hér í gær að gera ráð fyrir, að ríkissjóður kynni að skaðast um 40-50 þús. króna á niðurfellingu útflutningsgjalda af landbúnaðarafurðum, þá kemur sér vel, að þetta frv. kemur í kjölfarið, því að hér er gert ráð fyrir tekjum ríkissjóði til handa, sem nema áreiðanlega meiru en sem svarar þessari niðurfellingu. Ég geri fastlega ráð fyrir, að frv. þessu verði vel tekið. Vart getur hugsazt réttlátari gjaldstofn en hér er um að ræða, og allir þekkja þörf ríkissjóðs. Ég geri að till. minni, að frv. verði vísað í fjhn.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Það er eins um þetta mál og næsta mál á undan, að n. leggur til, að það verði samþ. með dálítilli breyt. Það er svo, að af mörgum hefir verið látið undan falla að þinglesa eignaskipti, sem fara fram, þegar skipt er búi, vegna þess að stimpilgjaldið er æðihátt. Hinsvegar er ósanngjarnt, að t. d. kona, sem á óskiptan fjárhag með manni sínum og á þess vegna hálft búið - í sumum tilfellum hálfar jarðirnar, sem skipt er -, þurfi að greiða stimpilgjald af yfirfærsluupphæð síns hluta félagsbúsins, af því að nálega í öllum tilfellum er það svo, að maðurinn er talinn fyrir eigninni í veðmálabókunum. Það er í slíkum tilfellum hin mesta ósanngirni, að greiða þurfi stimpilgjald fyrir slíka yfirfærslu á eigninni, þar sem hér er ekki um eignaafsal að ræða, heldur yfirtekur konan einungis sinn hluta. Sama má segja, þegar erfingjar fá útlagt í arfshlut og þurfa að láta þinglesa eignarheimildina, þar sem þeir hafa greitt erfðafjárskatt, að einnig skuli þurfa að greiða stimpilgjald. N. er sammála flm. um, að rétt sé að leiðrétta þetta og að slík yfirfærsla, þegar ekki er um afsal að ræða, skuli vera stimpilgjaldsfrjáls. Í mörgum tilfellum er það svo, að einn erfingjanna kaupir eignina og þarf að fá eignarafsal fyrir því, sem hann ekki fær upp í sinn arfshlut. Verður hann þá að sjálfsögðu að greiða stimpilgjald af því, sem hann kaupir af samörfum sínum. Til þess að koma á samræmi í þessu að því er snertir opinber skipti og erfingjaskipti, þá flytur n.brtt. um, að á eftir orðunum „úr skiptabók“ komi: og önnur skjöl. Með þessu er átt við útdrátt úr erfingjaskiptum. því að það væri ekki samræmi í að stimpilskylda öll slík skjöl, þar sem eignayfirfærsla hefir farið fram við erfingjaskipti. Þetta er gert til þess að samræma svo erfingjaskipti, að þau hlíti sömu reglum sem opinher skipti hjá valdsmönnum. Vænti ég svo, að d. sjái sér fært að samþ. frv. með brtt.n.

Guðbrandur Ísberg Það er aðeins stutt aths. Hv. þm. Str. var nærgætinn um það, að ég líti svo á, að mikið af því víni, sem talið er á skýrslum í Kanada, færi til Bandaríkjanna. Þessu vildi hv.þm. andmæla og taldi það reginfjarstæðu að láta sér detta í hug, að það, sem gengi í gegnum hendur smyglaranna, kæmi á hagskýrslur. Ég verð að halda því fram, að þetta séu veik rök hjá hv.þm., og ég veit, að honum sjálfum er það ljóst, og þess vegna er auðdregin af því sú ályktun, sem mér þykir leitt að þurfa að bera fram, að hann segir þetta á móti betri vitund. Hvernig fara smyglararnir í Bandaríkjunum að? Hvar fá þeir vínið? Þeir geta sótt það bæði til Mexíkó og til Kanada, en það er bara miklu auðveldara fyrir þá að smygla því frá Kanada. Þeir kaupa vínið vitanlega í Kanada og þar kemur það á hagskýrslum sem selt til neytenda. Það er ekkert því til fyrirstöðu, að Bandaríkjamenn geti keypt svo og svo mikið sem þeir vilja af víni í Kanada. Og þá er aðeins eftir að smygla því til Bandaríkjanna. Hv. þm. talaði mikið um það, að áður hefði drykkjuskapur verið mjög mikill hér á landi. Það er vitanlega rétt. En hvað olli svo straumhvörfum hér að því er vínnautn snerti? Ég held, að það hafi verið einkum tvennt. Fyrst það, að menn vöndust smám saman vínum og lærðu flestir að neyta þeirra í hófi, og í annan stað, að allöflug bindindisstarfsemi var hafin hér á landi. Átti bindindisstarfsemin áreiðanlega mikinn þátt í að minnka drykkjuskapinn. Við vorum auk heldur komnir það langt, um það bil er bannið var sett, að almenningsálitið dæmdi það ósvinnu, að láta sjá sig ölvaðan á almannafæri. Þá naut bindindisstarfsemin fullkominnar velvildar og samúðar þjóðarinnar. Ég vil nú spyrja hv.þm. Str. og aðra, sem eru á móti þessu frv., hvort þeir geti nú sagt það sama? Hvort templarar landsins njóti nú óskiptrar velvildar og samúðar þjóðarinnar? Ég held, að það sé mjög langt frá því. Ég er þess fullviss, að mikill meiri hluti þjóðarinnar lítur svo á, að þeirra starfsemi sé sem stendur meira til ógagns en gagns, á meðan þeir standa í veginum fyrir því, að við getum aftur lært að drekka vín eins og síðaðir menn. Vínneytendur spyrja nú templara: Hvers vegna megum við ekki fá sterk vín, eins og við nú getum fengið létt, áfeng vín og landa? Hvers vegna á að neyða menn áfram til að drekka landa, brennsluspritt, glycerínspíritus, hárvatn o. s. frv. Ég held, að templarar séu komnir í þá aðstöðu fyrir andstöðu sína gegn því, að hið svokallaða vínbann verði afnumið, að þeir séu búnir að tapa velvilja þjóðarinnar. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að þeirrar samúðar, sem templarar áður nutu, geti þeir ekki aflað aftur fyrr en bannlögin eru afnumin. Þá fyrst geta templarar aftur hafið starfsemi sína á réttum grundvelli og unnið af nýju viðurkenningu og traust þjóðarinnar, og þá getum við Íslendingar aftur náð því að verða minnsta vínneyzluþjóð heimsins.

Steingrímur Steinþórsson Frv. þetta, sem hér liggur fyrir til umr., hefir verið borið hér fram bæði í fyrra og nú aftur, og umr., sem fara fram um málið á þessu þingi, virðast vera alger endurtekning á því, sem fram fór í fyrra. Lítur úr fyrir, að þessar bannlagaumr. eigi að verða föst venja á hverju þingi framvegis. Þær eigi að verða einskonar „bíó“ fyrir þm. og áheyrendur, að hlusta á, hvernig um þetta mál er bitizt. Það er einkennileg ofstækiskennd, sem grípur hv.þm., þegar þeir ræða þetta mál. Lýsir það sér í því, að ekki þykir viðeigandi að tala minna en eina klukkustund í einu í þessu máli, og sumir láta sér ekki nægja minna en tala hvíldarlaust 2-3 stundir. Ég býst við því, að ég þyki lélegur og lítt hlutgengur í þessari orrahríð, því að ég ætla ekki að nota nema 10 mínútur til að ræða það. - Ofstækiskenndin í máli þessu lýsir sér á ýmsan hátt. Það er t. d. einkennilegt að heyra hv.þm. Borgf. halda því fram, að meðhaldsmenn frv. hugsuðu sér með því að færa ógnar áfengisflóð yfir landið og þeir séu gengnir í þjónustu Bacchusar til þess að troða áfengi inn á menn. Hv. þm. talar sem svo, að meðhaldsmenn frv. séu fortapaðir sauðir og að þeir muni hafna í því neðsta víti, sem til sé. Hliðstætt er það, þegar hv.þm.N.-Ísf., foringi þessarar 11 manna sveitar, sem flytur frv., hélt því fram, að andmælendur frv. hefðu sálufélag við smyglara og bruggara og óskaði þeim til hamingju með hjálpina, sem þeir veittu bruggurunum í landinu til þess að halda áfram sinni iðju. Þetta er lítið sýnishorn af því, hvílíkt ofstæki grípur hv.þm. þegar áfengismálin eru rædd. Nokkuð svipað má segja, þegar hv.þm. Ísaf. og hv.flm. sitt á hvað ausa yfir menn óskaplegu talnaflóði, ekki einungis hérlendis, heldur fara þeir allan hnöttinn í kring og ausa tölum, sem enginn botnar í og ekki einu sinni þeir sjálfir, því að með allri virðingu fyrir þessum hv.þm., þá efast ég um, að þeir hafi nokkra hugmynd um þessar tölur, sem eiga að sýna notkun áfengis einhversstaðar úti í heimi, því að tölur og tölur geta verið sitt hvað og verða að notast með varkárni. Þetta er aðeins lítið sýnishorn af þeim málflutningi, sem hér er notaður. Minnir það mjög á ýmsa ofstækisfulla trúarflokka, þar sem á trúarsamkomum menn rísa upp hver á fætur öðrum og vitna um, að þeirra trú sé hin eina rétta, en hinir, sem ekki trúa, séu glataðir og muni lenda í neðsta helvíti. Nú mun sjálfsagt ekki orka tvímælis, að enginn er ánægður með það ástand, sem er í áfengismálum okkar. Kemur það fram bæði hjá meðhaldsmönnum og andmælendum frv. En þótt þetta sé viðurkennt, og hv.þm. Ísaf. þar á meðal viðurkenni, að ástandið sé vont, þótt hann hinsvegar telji, að það gæti versnað, þá vill hann ekki einu sinni láta athuga málið í n. Það má ekki athuga, hvort ástæða sé til að fara inn á aðrar leiðir. Það er sjálfsagt að hans dómi, að halda í þessa gömlu biblíu bannmannanna íslenzku -bannlögin, eða öllu heldur bannlagaslitrin. Nú er eins og hv.þm. Ísaf. benti á, að hér er ekki um bannlög að ræða, hér er ekki um að ræða afnám bannlaga - hér er í raun og veru ekki um annað að ræða en hvort breyta eigi núverandi áfengislöggjöf eða ekki. Það frv. til áfengislöggjafar, sem flutt er af hv.þm.N.-Ísf. og 10 öðrum þm., er önnur leið í málinu. Ég get ekki sagt, að ég aðhyllist þetta frv. eða að það stefni rétt, en sú löggjöf, sem við búum við, er svo gölluð, að sjálfsagt er að athuga með stillingu, þegar bent er á nýjar leiðir. Ég vil benda á þetta viðvíkjandi því, að hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Borgf., sem báðir eru kröftugir andófsmenn frv., tala þó ekki um bann eins og nú sé, heldur takmörkun áfengis. Nú er víst, að allir eru óánægðir, og ég held, að ég þori að ábyrgjast, að enginn af hv.þm. hér í d. geti hrósað sér af því að vera ekki sekur við áfengislöggjöf þá, sem nú gildir. Ég hygg, að þeir hafi allir brotið þessa löggjöf. Þar með segi ég ekki, að þeir hafi allir neytt áfengis ólöglega. Það er hægt að brjóta áfengislögin með því að drekka vín, en það má líka brjóta þau með því að hylma yfir með lögbrjótum, og það er ég viss um, að hver einasti þm. í d. hefir gert. Þegar löggjöf nýtur svo almenns virðingarleysis og nú er orðið um bannlögin, er alvarleg hætta á ferðum og full ástæða til þess að líta eftir nýjum leiðum. Það geta ekki nema ofstækismenn litið þannig á, að ekki megi einu sinni athuga mál í n. eins og það, sem hér er fram borið, hvað þá meira. Ég skal geta þess, að ég álít, að þeir menn, sem vilja breyta til um áfengislöggjöfina og afnema hin svo nefndu bannlög, hafi farið ranga leið og alls ekki hafið sókn á réttum vettvangi. Hið eina rétta er að þjóðin sjálf sé látin úr því skera með þjóðaratkvæði, hvort hún vill halda núverandi áfengislöggjöf eða taka upp nýja skipan þeirra mála að meira eða minna leyti. Sú leið, sem ég vil, að farin sé í þessu máli, er, að víkja þessu til þjóðarinnar sjálfrar. Ég tel, að menn hafi vakið málið upp á röngum grundvelli. En það, sem þó kom mér aðallega til að standa upp, var dagskrá sú, sem hv.þm. Ísaf. bar fram í lok sinnar ræðu hér í gær. Ég fyrir mitt leyti vil gera grein fyrir atkv. mínu um hina rökstuddu dagskrá, og mun ég greiða atkv. á móti henni, ekki af því, að ég sé ekki samþykkur mörgum hinum einstöku liðum í henni, sérstaklega seinasta liðnum um þjóðaratkvæði, að ekki sé rétt að afnema bannlögin nema samkv. þjóðaratkvæði. En þrátt fyrir það get ég ekki fallizt á að vísa málinu frá samkv. þeim rökstuðningi, sem í dagskránni felst. Ég óska eftir, að málið gangi til n., og að því verði beint þar inn á þá braut, að þjóðin verði sjálf látin skera úr um, hvað hún vill í þessu máli. - Ég ætla ekki að rökræða við hv.þm. um, hvaða afleiðingar samþykkt þessa frv., sem hér liggur fyrir, mundi hafa á áfengisnotkun í landinu. Ég er persónulega hræddur um, að það mundi auka drykkjuskapinn í fyrstu, þótt það séu getgátur einar og annað ekki. Hinsvegar er það ástand, sem nú er, svo rotið og fúið, að nauðsynlegt er að athuga það, og ósæmilegt fyrir löggjöfina að gera ekki eitthvað í málinu, og það er aðeins ein leið - að skjóta því til þjóðarinnar sjálfrar, og það mun vera almenn skoðun, að hún eigi að ráða því til lykta, þar sem bannið var sett á með þjóðaratkvæði. Vildi ég því með þessum fáu orðum gera grein fyrir afstöðu minni til málsins og þó einkum í sambandi við dagskrána, sem ég tel, að eigi að fella eins og nú stendur.

Forseti (JörB): Hin rökstudda dagskrá, sem mér hefir borizt í hendur, frá hv.þm. Ísaf., hljóðar þannig: Neðri deild Alþingis skírskotar til þess: 1. að meðan áfengisbannið var fullkomnast var drykkjuskapur áreiðanlega minnstur í landinu, 2. að með hverri tilslökun hefir drykkjuskapur aukizt, 3. að þrátt fyrir allt er drykkjuskapur minni á Íslandi en í nokkru landi, þar sem ekki er bann, 4. að ef það, sem eftir er af banninu, væri að fullu afnumið, mundi mikil hætta á, að drykkjuskapur margfaldaðist, 5. að ósæmilegt er að afla ríkissjóði tekna með innflutningi sterkra drykkja, sem leiðir til aukinnar áfengisnautnar og meðfylgjandi hörmunga fyrir land og lýð, 6. að óverjandi er að afnema bannið að fullu, án þess að bera það undir þjóðaratkvæði og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.

Jón Baldvinsson Ástæðan til þess, að allt er þrotið í silfurbergsnámunni, eða a. m. k. að hætt er að vinna þar, mun hafa verið sú, að á sínum tíma var einstökum mönnum veittur einkaréttur til að vinna í námunni. Þeir munu aðallega hafa haft fyrir augum að hafa sem mest tipp úr vinnslunni í svipinn; án þess að taka tillit til, hvernig unnið væri. Þó að ég sé ekki nógu kunnugur til að geta sagt, hvort nokkuð er eftir af silfurbergi þarna, sem vinnandi sé, þá mun ég sýna með atkv. mínu, að ég vil ekki láta fella úr gildi l. frá 1922.

Jón Baldvinsson Þessi tvö frv., háleiguskattur og stóríbúða, sem hér er um að ræða, eru komin sameiginlega fram í frv. í Nd. Ég læt þess vegna vera að greiða atkv. með frv., því ég tel heppilegra að hafa þessi mál í einu lagi en í tveimur frv.

Jón Baldvinsson Það væri náttúrlega góð og gild ástæða til að hætta við rekstur námunnar í Helgustaðafjalli, ef búið er að taka þaðan allt silfurberg. Að vísu bætti hv. 1. landsk. við „allt, sem finnanlegt er“, svo að ekki er loku fyrir skotið, eftir hans dómi, að það kunni að finnast meira. En það, sem ég átti við áðan með því, að náman myndi hafa skemmzt, var það, að þegar einstakir menn höfðu námuvinnsluna fyrir sig, fóru þeir fram með slíkum hrottaskap, sprengdu í stórum stíl, eyðilögðu kannske miklu meira en þeir unnu. Ég er hræddur um, að aðfarir þeirra hafi verið eitthvað svipaðar aðferð fyrstu kolanemanna í Ameríku. Þeir tóku það, sem auðunnast var fyrst, og náðu á þann hátt miklum auðæfum með litlum kostnaði. En seinna sýndi það sig, að þetta var óhæfilegur námurekstur. Sama sagan var upphaflega um enskar námur. Sennilega hafa einstaklingarnir, sem unnu í Helgustaðanámu, markað svipuð spor.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég ætla ekki að flytja langa ræðu í þessu máli, og þó mætti segja, að málið sé svo mikilsvert, að rétt væri að gera ýtarlega grein fyrir afstöðu sinni til þess. En það er nú hvorttveggja, að þegar er búið að ræða málið undanfarið, og mikið á þessu þingi, og eins hitt, að flestir þdm. munu þegar fyrirfram hafa markað afstöðu sína til málsins. Ég ætla ekki að rökstyðja þau fáu orð, sem ég læt fylgja mínu atkv., með löngum skýrslum eða talnagerðum, heldur með örfáum staðreyndum, sem eru öllum vitanlegar, og vil skjóta máli mínu til heilbrigðrar skynsemi. Ég hygg, að menn verði að vera ásáttir um það, að hér liggi í raun og veru ekki fyrir að ræða um, hvort heppilegt sé að útrýma nautn áfengra drykkja eða ekki. Ef lægi fyrir að ræða um það, væri ekki víst, að menn mundu skiptast í flokka um það frv., sem hér liggur fyrir. Ég verð hinsvegar að segja, að ef um það væri að ræða, þá hygg ég, að skemmtilegra væri að ræða það við einhverja aðra en hv.þm. Borgf., Ísaf. og Str. Þessir menn tala um þetta mál eins og „fullir fylliraftar“. Enginn þeirra hefir hugmynd um, hvað þetta er notalegur hlutur, sem þeir eru að lasta. Ég er ekki sá hræsnari, þar sem ég stend hér í sölum þingsins, að ég tali eingöngu um aðra hliðina, skaðsemi áfengra drykkja. Ég þekki ágætlega hina hliðina, og þetta er einhver sá notalegasti drukkur, sem kemur að þyrstum vörum. Ég ætla þó ekki að hvetja menn til þess að drekka og ég játa það í hreinskilni, að áfengi gerir tvímælalaust meiri bölvun en það gerir gagn, þ. e. a. s. ánægju.

Mikið var!

. Það er mín skoðun, en ég segi: Það liggur ekki hér fyrir að ræða um það, hvort við getum útrýmt áfenginu. Það er búið að reyna að útrýma því, og sú tilraun hefir tekizt þannig, að enginn maður getur sagt, án þess að mæla gegn betri vitund, að hún hafi lukkazt. Hvernig er bannið á Íslandi, sem haldið er fram, að sé effektívasta bannið í heiminum? Hér eru nóg Spánarvín, og vita allir, að það er hægt að vera svínfullur af þeim. Þetta getur maður fengið með því að snúa sér til ríkisvaldsins og keypt það þar fyrir ærna peninga. Þegar ríkisvaldið telur ekki nauðsynlegt sér til framdráttar að halda sínum búðum opnum, þá tekur annað við. Þeim, sem þykir ekki þetta gutl hæfilegt, snúa sér að landanum. - Hv. þm. Str. var að tala um það, að minna væri bruggað í ár en í fyrra og hitteðfyrra. Hvernig veit hann það? Jú - hann hafði farið um sína sýslu, og þar hefði ekkert verið bruggað; en þegar hv.þm.N.-Ísf. segir, að hafi verið bruggað þar, verður hv.þm. Str. æfur út af því. Það, sem hv.þm. Str. var að gefa í skyn, var það, að hann hefði orðið var við bruggun í sinni sýslu, en nú hefði það minnkað. Ég fullyrði, að sé mikið bruggað þar, en menn eru ekki að veifa brennivíninu framan í mjólkurbörnin! Það er svo mikið bruggað í landinu, að það er á einskis manns færi að segja um, hve mikið það er. Ef menn vilja ekki Spánargutlið og ef þeim þykir bruggið rammt og langar í eitthvað sterkara, þá er ekkert annað en að ná í 20 kr. og fá sér svo whiskyflösku. Svona er ástandið. Það er einhver bezti skólinn, sem ríkið heldur uppi, þar sem kennt er að drekka Spánarvín. Svo fara menn í landann, og þeir, sem betur eru efnum búnir, kaupa eitthvað sterkara. Þetta vita allir hv.þdm., og að svona er komið er ekki hægt að mæla á móti, nema gegn betri vitund, og að fullyrða svo, að hvergi sé minna drukkið en á Íslandi, er viðlíka skynsamlegt og að fullyrða, að hvergi sé meira drukkið en hér á landi. Um þetta veit enginn maður, því að það eru engar skýrslur til um það, hvað mikið sé bruggað hér á landi og hve miklu sé smyglað inn í landið, en geri það einhver að gamni sínu að reyna að reikna út, hvað mikið sódavatn er bruggað hér á landi, og þá veit hann, hvað margir sjússar eru drukknir, því að enginn drekkur sódavatnið eintómt. Það er ekki aðalatriðið í þessu sambandi og ekki eina atriðið, hvort drukkið verði eilítið meira eða minna, þegar búið er að létta af þessum bannlögum. Afleiðingar bannsins eru þess eðlis, að það er talsvert mikið tilvinnandi að losna við það. Þau eru ekkert skemmtileg, þessi eilífu klögumál, sektir og fangelsanir. Það er þjóðarskömm að viðhalda lögum, sem í meðvitund hinna löghlýðnustu borgara eru þannig, að hópur manna brýtur þau og hinir láta það átölulaust líðast. Þetta er staðreynd um bannlögin. Ég hefi ekki mikla trú á því, að einhver von sé til þess, að bindindisstarfseminni sé að vaxa fylgi hér á landi, á meðan þeir af innlendum bann- og bindindismönnum, sem eru bezt menntaðir og bezt gáfaðir, eru jafn hlédrægir og þeir nú eru; og á meðan forustan er í höndum þeirra manna, sem hv.þm. Vestm. kallaði dusilmenni, hefi ég ekki trú á, að bindindisstarfseminni vaxi fylgi. Ég er hræddur um, að menn fái óbeit á slíku máli, af því að þeir eru ógeðslegir, sem standa í fararbroddi. Ég sagði í upphafi þessara fáu orða, að ég mundi ekki tala um þetta mál út frá sjónarmiði talnanna, því að þær má eins og hv. 1. þm. Skagf. sagði, alltaf vefengja. Ég hefi nefnt nokkrar staðreyndir, sem allir vita, að eru sannar. Ég hefi sagt söguna ljóta, eins og hún er, og skal að lokum segja það, að ég met hina virðingarverðu hreinskilni, sem kom fram í umsögn eins elzta, bezta og mesta bannmannsins hér á landi, þegar hann sagði: „Aðflutningsbannið er búið að gera okkur öllum þá skömm, lítilsvirðingu og böl, sem þeir svartsýnustu óttuðust í upphafi, og langt umfram þetta“. Þetta er rétt lýsing á reynslunni, sem íslenzka þjóðin hefir fengið af bannlögunum, og það er óviðunandi, að Alþ. láti lengur undir höfuð leggjast að viðurkenna, að svo er komið sem komið er, og taki afleiðingunum af því. Ég skal ekki halda því fram, að það eigi að taka afleiðingunum af þessum staðreyndum með því að lögfesta þann lagabálk, sem hér liggur fyrir. Ég er persónulega mótfallinn ýmsu í honum. Vill Alþ. sýna þann manndóm að rísa undir skyldu sinni og lögfesta þau ákvæði, sem útrými þeirri svívirðu, sem nú þrífst í skjóli bannlaganna, og sem ég er sannfærður um, að aflétti að mestu, ef bannlögunum létti af, þó að ég sé enginn maður til að fullyrða, að ekki verði meira drukkið í bili, en jafnvel þó að það verði, þá er það tilvinnandi. Ég vil veita aðstoð mína til þess, að bindindishreyfingin megi eflast, en skilyrðið til þess er, að hinir betri og skynsamari menn meðal bannmanna taki forustuna úr höndum dusilmennanna.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Nefndin er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Lægsta aflýsingargjald er nú 2 kr., en hæsta 12 kr. Menn vita ekki, hve mikið þeir eiga að senda og láta því niður falla að aflýsa skjölum. Nefndin vill þó ekki samþ. ákvæði frv. óbreytt, að allar aflýsingar kosti 3 kr., heldur hafa tvo gjalddaga, svo að ríkissjóður tapi ekki á breytingunni, en þó sé þetta þægilegra en áður fyrir þá, sem þurfa að láta aflýsa skjölum, svo að menn láti það síður undir höfuð leggjast. En það hefir verið eitt af mestu vandkvæðum hjá bæjarfógetum og sýslumönnum að hafa veðmálaskrárnar í lagi, af því að menn hafa trassað að aflýsa skjölum.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Engin andmæli hafa komið fram gegn þessu frv., og verð ég því að álíta, að allur þingheimur telji málið gott og þarflegt. Ég þarf ekki að taka neitt nýtt fram, en vil þó geta þess, að umsækjandi einkaleyfisins hefir þegar gert viðbúnað til þess að hin nýja fiskverkun verði hafin á næstunni. Hann mun byrja verkunina og kenna aðferðir sínar hér í Reykjavík, en fara síðan austur og norður um land, og býst hann við að geta komið upp fjórum eða fleiri verkunarstöðvum á næsta sumri. Gæti því orðið nokkur árangur af starfi hans þegar á þessu ári, ef frv. verður að lögum, eins og ég þykist hafa góðar vonir um, að verði.

Flm. (Jónas Jónsson) Þetta mál lá fyrir hv.Nd. í fyrravetur, og hafa nálega engar breyt. verið gerðar á frv., nema 5. gr., sem minnzt er á hér í grg. Frv. skýrir sig sjálft. Það miðar að því að draga nokkuð úr því, að auður þjóðarinnar sé lagður í óhæfilega stórar íbúðir, en þeir, sem þær byggja, skuli leggja á sig nokkra aukahúsaleigu, til þess að það sé hægara að koma upp húsum fyrir það unga, starfandi fólk í landinn, sem vantar hús. Eins og breyt. ber með sér, þá er þessi hækkun ekki tilfinnanleg fyrir þá, sem á annað borð hafa efni á að búa í slíkum húsum. Má þess vænta, að frv. verði vel tekið hér í hv. deild. Að lokinni umr. vildi ég óska, að frv. verði vísað til fjhn.

Tryggvi Þórhallsson Hv. þm. Ak. ræðir þetta mál á þeim eina grundvelli, sem hægt er fyrir alvarlega hugsandi mann að ræða það á. Hann kvaðst ekki vilja hjálpa til þess, að meira yrði drukkið hér á landi og er einn af flm. þessa frv. í trausti þess, að það myndi ekki verða til að auka vínnautn. Þetta er eina röksemdin, sem hægt er að viðurkenna fyrir því að breyta áfengislöggjöfinni. Er ekki forsvaranlegt af nokkrum þm. að bera þetta fram á öðrum grundvelli. Er ég ánægður yfir því, að hv.þm. gengur hér út frá sama atriði og ég. Við drögum aðeins ólíkar ályktanir af því, sem fyrir liggur. Hv. þm. sagði, að mér bæri að sanna, að meira yrði drukkið, ef frv. næði framgangi. Þetta höfum við viljað gefa með því að draga dæmi frá öðrum þjóðum. En hv.þm. vill vefengja skýrslur þær, sem við höfum í höndum, skýrslurnar frá Kanada, sem hv.þm. Ísaf. bar fram. Hann sagði, að tölurnar frá Kanada svikju okkur og tók það sem hliðstætt dæmi, að mjólkurframleiðsla hefði aukizt í Mosfellssveit, af því að markaður hefði skapazt fyrir mjólkina. Kvað hann vera til markað annarsstaðar fyrir það áfengi, sem framleitt væri í Kanada. Skilur hann ekki annað en að þetta áfengi sé flutt til Bandaríkjanna. Heldur þá hv.þm., að það áfengi, sem smyglað er frá Kanada til Bandaríkjanna, komi á opinberar skýrslur? Heldur hann, að smyglararnir í Kanada séu að gefa út skýrslur um verzlun sína? Er ég hissa á þeim barnaskap, sem kemur fram í þessu hjá hv.þm., að hann skuli ímynda sér, að smyglararnir, sem reka svona áhættusaman atvinnuveg, séu að gefa út opinberar skýrslur um þetta. Er það auðvitað, að þessar opinberu tölur ná ekki til annars en þess, sem landsmenn nota handa sjálfum sér. Þetta var höfuðröksemd hv.þm., og liggur í augum uppi, að hún getur ekki verið rétt. Af því, að mér fannst nú á ræðu hv.þm. Ak., að hann væri samvizkusamur í afstöðu sinni, þá geri ég mér vonir um, að þegar hann athugar þetta, lítur á alla þætti málsins og sér, að þessi breyt. á áfengislöggjöfinni muni hafa aukinn drykkjuskap í för með sér, - þá muni hann hjálpa okkur til að bæta áfengislöggjöfina þannig, að áfengisnautnin verði í raun og veru minni. Hv. þm. hefði líka getað dregið þessa ályktun af ræðu hv.þm. G.-K., því að hann sagði hreinskilnislega, að meira myndi verða drukkið.

Ég sagði það aldrei, heldur sagði ég, að ég væri ekki maður til að fullyrða nokkuð um það, hvort meira eða minna yrði drukkið, en að ég væri á móti bannl. vegna þeirra glæpa, sem sigla í kjölfar þeirra

. Hv. þm. G.-K. stendur á öðrum grundvelli en við hv.þm. Ak. En hv.þm. G.-K. kvað nú samt ríkara að orði í ræðu sinni en hann gerir nú. Og hann kom m. a. s. inn á þá hlið málsins, sem ekki kom fyrir hjá hv.þm. Ak. og hv.þm.N.-Ísf., er hann fór að túlka það, hve gott áfengið væri og hvílík gleði væri að því að hafa það. Þetta var aðalatriðið hjá honum. Þarna er allt annar grundvöllur. Virði ég þessa hreinskilni hv.þm., úr því að hann hefir þessa skoðun. En ef hv.flm. frv. vilja koma með slík rök fram fyrir þjóðina, þá fá þeir áreiðanlega ekki 1/10 hennar til fylgis við sig.

Ég hefi ekki haldið þessu fram

. Hv. þm. ók sér öllum og hældi víninu á hvert reipi og gerði grín að mér, sem drykki ekki annað en mjólk. Ég geri mér þær vonir um hv.þm. Ak., að þegar hann skoðar þetta mál niður í kjölinn út frá sínu alvarlega sjónarmiði, þá muni hann falla frá frv. En hv.þm. G.-K. er ekki hættulegur mótstöðumaður, því að hann fær ekki nema lítinn hluta þjóðarinnar með sér, slík rök sem hann ber fram. En ég kvaddi mér aftur hljóðs aðallega vegna ræðu hv.þm. Vestm. Bar hann fram enn önnur rök. Þungamiðjan í ræðu hans var sú, að ástandið væri svo ógurlegt, að voði væri á ferðum. Hér væðu uppi dusilmenni og ýmislegt andstyggilegt fólk, hræsnin væri svo mikil kringum þessa áfengislöggjöf, að til vandræða horfði, og yrði því umfram allt að breyta til. Ein höfuðástæðan með þessu frv. er að reyna að láta líta svo út sem ástandið sé nú svo illt hér á landi að því er snertir áfengismálin, að það hafi aldrei verra verið. Þessi agitation held ég, að sé ákaflega fölsk, enda þótt ástandið hjá okkur sé engan veginn fullkomið. Það er hægt að sýna það ótvírætt, hversu miklu betra ástandið er nú en áður var. Áberandi gott dæmi um þetta er hegðun þingfulltrúa þjóðarinnar fyrir svo sem hálfri annari öld. Við vitum, hvernig ástandið var á 18. öld, hvernig embættismenn, eins og lögmaðurinn og biskupinn, flugust á eins og verstu áflogahundar og fyllisvín nú á dögum. Einn af prófessorum háskólans, sem hefir verið að kynna sér dóma og gjörningar Alþingis frá síðustu öldum, hefir sagt mér, að oft séu lagatilvitnanir í lögbækurnar o. s. frv. alrangar og stundum alls ekki til. Þó að þarna sé verið að ráðstafa eignum og jafnvel lífi manna, er þetta allt rammvitlaust og stundum jafnvel tómur uppspuni, þegar vitnað er í lögin. Er aðeins til ein skýring á þessu, sem sé sú, að þm. hafi allir eða flestir verið dauðadrukknir við störf sín á þinginu. Svona var ástandið í áfengismálunum í þá daga. Hugsum okkur ástand þjóðarinnar á þeim tíma. Hvernig haldið þið, að þetta gæti komið fyrir nú? Haldið þið, að þegar prófessorar eftir hálfa aðra öld fara að rannsaka þetta, að þeir munu finna nokkuð svipað þessu í störfum okkar? Nei, það er eitthvað annað. Ef við förum svolítið nær, þá er mér í minni saga, sem Klemenz Jónsson, tengdafaðir minn, sagði mér um ástandið hér í bænum fyrir 2 til 3 mannsöldrum, þegar hann var að alast upp, en hann hefir sem kunnugt er skrifað sögu Reykjavíkur. Þá datt engum skrifstofumanni í hug að fara á skrifstofu án þess að fá sér minnst hálfpela áður en hann færi af stað, og það kom ekki fyrir, að nokkur maður í búðum hér væri minna en hálffullur, úr því að kom að nóni. Karl einn, sem lengi hafði verið í búð hér, hafði þá það eitt að atvinnu að sníkja sér „snaps“ með hæfilegu millibili. Þá var allt meira og minna syndandi í brennivíni. Svo getur maður tekið dæmi af miklum heiðursmanni, sem var í einni virðulegustu stöðu þessa lands um lengri tíma en nokkur annar á öldinni sem leið og átti sæti í þessum forsetastól hvað eftir annað. Hann reið milli búðanna hér í bænum og heimtaði snapsana út til sín. Þetta þótti sjálfsagt í þá daga. Sem sagt, þegar menn eru að láta sér það um munn fara, hvað ástandið sé hræðilegt og voðalegt, samanborið við það, sem áður var, þá eru þeir að taka upp, gagnrýnislaust, ummæli úr agitation, sem andbanningar hafa látið klingja í eyrum manna ár eftir ár, en vilja ekki leggja það á sig að kynna sér ofurlítið, hvernig ástandið var áður í þessum efnum. Mætti sýna þetta ennþá skýrar með tölum.

Hefir ástandið ekki verið að breytast um öll lönd?

. Bannaldan og fræðslan um skaðsemi áfengis er farin að gera vart við sig í öllum siðuðum löndum, en þó hygg ég, að áhrifin séu sterkari hér á landi en annarsstaðar. Það er vitanlega rétt, sem hv.þm. Vestm. hefir sagt, að hér er engin paradís, enda hefir lífið í heiminum aldrei verið nein paradís. Það er skökk skoðun, sem menn hafa um þetta, að yfirstandandi tímar séu verri en aðrir tímar. Ég held, að þeir séu betri. En ástandið er ekki nein paradís, og það er ekki að gera ráð fyrir því, að það verði það, en það er virðingarvert þegar miðar til bóta. Ég fullyrði það, að ástandið er betra en áður, og yfirleitt betra en annarsstaðar, og út frá því eigum við að miða. Það er viðurkennt af hv.flm., að það sé minna drukkið hér en annarsstaðar.

Ég sagði það ekki

. Hv. þm. á ekki að ganga frá því, sem hann sagði.

Ég sagði það með öðrum orðum

. Fyrst hann hefir sagt það með öðrum orðum, hefir hann þó sagt það. Ég vil halda því fram, að hv.þm. G.-K. hafi vottað þetta óvart í ræðu sinni, þegar hann var að fræða okkur um það, að maður þyrfti 20 „kall“ upp á vasann til þess að ná í eina flösku af brennivíni. Nú er það vitanlegt, að flaskan kostaði áður sennilega eitthvað innan við krónu, sem nú kostar 20 kr. Er þetta ekki talandi vottur þess, hve erfitt er að ná í það, að það skuli kosta 20 kr. ein flaska eftir frásögn hv.þm. G.-K., sem gera má ráð fyrir, að viti þetta vel, og sitji ekki fyrir lakari kaupum en aðrir, stórútgerðarmaður og þar að auki mikill „forretningsmaður“; þá er það gefinn hlutur, að þetta er það bezta verð, sem fáanlegt er. En hvað það er dýrt, sannar það, hvað erfitt er að ná í það. Ástandið er m. ö. o. þetta: að minna er drukkið hér en annarsstaðar, og við vitum það, að vaxandi alda hreyfir sér hjá ungu kynslóðinni um að útrýma áfengisbölinu. Það þýðir ekkert að draga það í efa, ég veit vel um það. Eitt með því ánægjulegasta, sem fyrir mig hefir komið á þessum vetri, er það, að ég var kallaður til þess að halda tölu hjá félagi ungra skólanemenda hér í bænum. Ég hafði ekki komið upp í latínuskólann þangað til í þetta skipti, síðan ég útskrifaðist þaðan fyrir 25 árum. Þarna voru áheyrendur mínir um 80 ungir sveinar og stúlkur. Að hugsa sér það, að maður skuli geta gert ráð fyrir þeirri staðreynd, 80 nemendur í skóla hafi með sér bindindisfélagsskap og hlusti á gamla karla með mestu ánægju tala um bindindi, að því er mér virtist. Mér var sönn ánægja að því að sjá þennan unga hóp, sem þarna var saman kominn til þess að prótestera á móti drykkjuskapnum og því almenningsáliti, sem er ríkjandi meðal sumra manna á bindindisstarfseminni. Ég er sannfærður um það, að þarna er að rísa sterk alda, sem á eftir að vaxa að mun. Andbanningar segja: „Það er stór ósigur, sem bannmenn hafa orðið fyrir, og þeir viðurkenna þennan ósigur“. Ég skal játa það, að ef menn hafa búizt við, að með banninu væri hægt að fá eitthvert paradísarástand hjá okkur, þá er það ósigur. Hann er ekkert óeðlilegur, sá ósigur, því að það er ómögulegt að hugsa sér, að meðal okkar mannanna geti á mjög stuttum tíma skapazt paradísarástand í þessum efnum. Það er ávallt svo, að þeir, sem vilja koma einhverjum góðum hlutum í framkvæmd, fá að reyna það, að það er ekki nema eitthvert brot af því, sem kemst í framkvæmd. Ég skal viðurkenna þann ósigur okkar, sem höfðum trú á skjótari verkanir bannsins, að okkur hefir ekki tekizt að þurrka út drykkjuskapinn. En það er ekki það, sem við eigum að taka afstöðu til nú við þessa atkvgr. Við eigum að taka afstöðu til þess, hvort sú áfengislöggjöf, sem nú er, miði frekar að því að gera ástandið betra en það er, heldur en það, sem hér er gert ráð fyrir að komi í staðinn. Ég fullyrði, jafnframt og ég játa, að bannmenn hafa beðið ósigur, að því leyti, að þeim hefir ekki tekizt að þurrka út drykkjuskapinn, að þó hefir þessi viðleitni borið þann árangur, sem hv.flm. viðurkenndi, að minna er drukkið hér en annarsstaðar, og hér er að rísa ný alda í þessu efni. Og hvort sem við lítum til okkar fyrri sögu eða til annara þjóða, þá er þó ástandið betra hjá okkur en annarsstaðar, og betra en áður var. Þetta er það, sem við verðum að sætta okkur við, hvort sem það er í heilbrigðis- eða siðferðismálum, að við náum ekki nema smátt og smátt því marki, sem stefnt er að. En þó að okkur hafi ekki tekizt að ná því, sem sumir, er bezta von höfðu, gerðu sér vonir um, þá getum við þó verið ánægðir með það, sem okkur hefir tekizt að ná, og við megum aldrei hvarfla frá því, sem við höfum, nema vera alveg vissir um að fá eitthvað betra í staðinn. Við höfum reynslu frá öðrum þjóðum, sem hafa stigið það spor að rýmka um áfengislöggjöf sína, og afleiðingarnar hafa orðið aukinn drykkjuskapur. Þegar tekið er tillit til þessa, þá vil ég heldur halda mér við það, sem er, og reyna að finna leiðir til að bæta það, heldur en að kasta mér út í annað, sem reynslan og skynsemin segja, að sé verra en það, sem er.