Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svohljóðandi bréf hefur borist, dags. 22. maí 1996: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Alþfl. í Reykjavík, Ásta B. Þorsteinsdóttir hjúkrunarfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Jón Baldvin Hannibalsson, 9. þm. Reykv.`` Ásta B. Þorsteinsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.


             Hæstv. forseti. Það er kallað utan úr sal að forseti ætti að sjá sóma sinn í að fresta þessu máli og ég tek undir það. En ef forseti tekur ekki þá ákvörðun, þá mun ég að sjálfsögðu halda ræðu mína. Hér hefur átt sér stað allmikil umræða um þetta mál svo sem við mátti búast, enda er það afar stórt og þó einkum mjög umdeilt. Við urðum vitni að því í efh.- og viðskn. í gærkvöldi að umræðan hvort sem hún á sér stað hér í sölum eða úti í þjóðfélaginu hefur áhrif. Þegar menn fara að skoða hlutina betur og hlusta á það sem sagt er og skoða þær athugasemdir sem koma fram, þá eru gerðar breytingar á þessum stóru frv. En þær breytingar sem voru gerðar á frv. um stéttarfélög og vinnudeilur og jafnframt breytingarnar á frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, hafa vakið hjá mér miklar og stórar spurningar um vinnubrögð og þá ekki síst vinnubrögð í ráðuneytunum. Maður spyr sig hvernig stendur á því að það koma fram frv. sem greinilega brjóta í bága við alþjóðasamninga og jaðra við brot á íslensku stjórnarskránni. Hvernig stendur á því að ráðuneytin senda frá sér svona illa unnin frv.? Þetta kallar á mikla skoðun á þessum málum á Alþingi, en það á að keyra þetta allt í gegn og átti að keyra þetta allt í gegn án þess að skoða nánar. Ég veit ekki hvar ljósið kviknaði og menn áttuðu sig loksins á því að t.d. frv. um réttindi og skyldur var þverbrot á bæði stjórnarskrá og alþjóðasáttmálum, enda er búið að breyta því allverulega þó að sjálf hugamyndafræðin, hugmyndafræði valdsins sé eftir í því máli.

Það er spurning hvort þetta er fullnægjandi árangur í starfi.

Það þurfa ráðherrarnir að meta þegar og ef þessi lög verða samþykkt þá þurfa embættismenn held ég að fara að vanda sig betur. Það er mjög umhugsunarvert að frumvörp skuli koma með þessum hætti inn á þing og það væri gaman að vita hvort þetta hafi gerst oft á árum áður að frumvörp kæmu svona. Eða hvað er hér eiginlega á ferð? Hæstv. forseti. Meginástæðan fyrir því að ég kýs að koma aftur í ræðustólinn er að mig langar til þess að beina sjónum aftur og betur að þeirri grunnumræðu sem liggur á bak við þetta frv. og reyndar frv. líka um réttindi og skyldur því að þessi tvö mál eru nátengd og það eru hugmyndir og sú stefna sem menn vilja taka á vinnumarkaði í vinnumarkaðshagfræði, stjórn vinnumarkaðarins, starfsmannamálum og slíku, hver sé stefnan. Hvað eru menn að gera með þessum málum? Eins og ég kom að í andsvari í gær, þá rakst ég á mjög athyglisverða grein í tímaritinu Foreign Affairs, glænýja grein eftir Ethan B. Kapstein sem ég veit nú svo sem engin deili á en það kemur fram að hann er eins og segir hér Director of Studies at the Council on Foreign Relations í Bandaríkjunum. Hann hefur skrifað bækur og er væntanlega þekktur á þessu sviði fyrst það birtist grein eftir hann í þessu tímariti. Í þessari grein er hann að setja ýmis félagsleg vandamál og stöðu á vinnumarkaði í samhengi við pólitíkina á vinnumarkaði. Hann segir svo sem að það sé tvennt sem einkum --- Herra forseti. Mér þykir vera mikill kliður í salnum.

Ég bið hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Þessi ágæti hagfræðingur bendir á að það sé einkum tvennt sem einkennir vinnumarkaðinn í hinum vestrænu löndum. Það er annars vegar gífurlegt atvinnuleysi í Evrópu sem fer stöðugt vaxandi og menn virðast alls ekki hafa náð tökum á. Það rifjar upp fyrir mér að í Tímanum í morgun er bent á að þrátt fyrir þann uppgang sem hér virðist kominn í efnahagslífið þá fækkar atvinnulausum ekki. Þarna er verið að benda á að það eru einfaldlega aðrar orsakir fyrir þessu. Það er ekki bara samdráttur í efnahagslífinu sem veldur atvinnuleysinu heldur eru þar ýmsar aðrar skýringar, m.a. miklar tæknibreytingar. Það er annars vegar atvinnuleysið í Evrópu og hins vegar það að launafólk í Bandaríkjunum hefur upplifað mikla lækkun launa og vaxandi launabil. Þessi tvö einkenni sér hann á vinnumarkaðinum. Hann rifjar upp að eftir síðari heimsstyrjöldina var gerður eins konar félagsmálasáttmáli milli stjórnvalda annars vegar og vinnandi fólks hins vegar. Menn þurftu að taka á alveg gífurlegum félagslegum vandamálum bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Menn stóðu uppi með mikinn fjölda ekkna. Hermenn voru margir limlestir og fatlaðir og mikið var af munaðarlausum börnum. Annars vegar voru það þau vandamál. Hins vegar veltu menn því fyrir sér af mikilli alvöru hvernig væri hægt að koma í veg fyrir hugmyndaþróun og pólitíska þróun af því tagi sem menn horfðu upp á á millistríðsárunum þegar milljónir manna gengu fasisma og nasisma á vald. Sem svar við þessu var tekin stefna sem m.a. byggðist á kenningum Bretans Beveridge sem oft hefur verið vitnað til í þessum ræðustóli. Okkar félagslega kerfi byggir að miklu leyti á hans hugmyndum eða byggði áður en byrjað var að hræra í því öllu saman. Menn fóru í það að byggja upp gott félagslegt velferðarkerfi og tryggingakerfi. Þá var reynt að skapa vinnu til þess að koma í veg fyrir það að atvinnuleysi færi aftur af stað og það var komið upp alþjóðastofnunum til þess að tryggja samskipti milli þjóða, til þess að auðvelda viðskipti og til þess að menn hefðu yfirsýn yfir efnahagslíf heimsins. Það má t.d. nefna Alþjóðagjaldeyrisstofnunina, Alþjóðabankann og síðan samkomulagið um GATT. Allt var þetta hluti af því kerfi sem menn byggðu upp eftir síðari heimsstyrjöldina. Kapstein bendir á að á undanförnum 15--20 árum hefur orðið mikil breyting á þessu. Hann segir: ,,Menn eru að rjúfa félagsmálasáttmálann.`` Það er verið að rjúfa þann sáttmála sem gerður var. Það lýsir sér í því að menn hafa verið að ráðast á félagsleg réttindi. Menn hafa verið að ráðast á verkalýðshreyfinguna. Menn hafa ekki hlustað á verkalýðshreyfinguna og hann segir einfaldlega: ,,Hin pólitíska rödd verkalýðsins eða vinnandi fólks hefur verið þögguð niður.`` Það er ekki hlustað á þennan hluta samfélagsins. Þetta gerist allt samfara því að störfum hefur fækkað gífurlega. Það hefur verið fjárfest geysilega mikið í tækni og tæknin hefur tekið við störfunum og orðið til þess að fækka þeim. Það er ekki tekið á félagslegum vandamálum sem eru alveg gífurleg. Hann bendir m.a. á að 2% vinnandi karlmanna í Bandaríkjunum eru á bak við lás og slá, 2% vinnandi karlmanna. En það er ekki tekið á þessum vandamálum.  Hann bendir á að þetta sé allt saman að valda mikilli og vaxandi félagslegri óánægju, félagslegu róti og það sé verið að grafa undan samfélaginu. Menn taka ekki á þessum vandamálum. Hagsmunum vinnandi fólks er ýtt til hliðar og hann telur að ef menn ekki snúa við blaðinu, þá geti orðið mikil hætta á vaxandi einangrunarstefnu. Stjórnmálamenn í Bandaríkjunum, m.a. Buchanan sem var frambjóðandi repúblikana á tímabili eða ætlaði sér í forsetaframboð, predikaði þessa einangrunarstefnu. Hann bendir á að það sé vaxandi hætta á fasisma og útlendingahatri sem m.a. hefur mikið orðið vart við í Þýskalandi og að hin félagslegu vandamál fari vaxandi og geti orðið þessum þjóðfélögum okkar stórhættuleg ef menn ekki taka á þeim. Hann tengir þetta reyndar líka þeirri þróun sem hefur átt sér stað í efnahagsmálum sem hefur gengið út á það að opna heimsmarkaðinn, að auðvelda flæði milli landa og að menn leggja áherslu á útflutning. En breytingin sem hefur átt sér stað varðandi útflutning er sú að fyrir aðeins nokkrum árum voru Vesturlönd ráðandi í allri framleiðslu en núna er þetta að snúast við. Samkeppnin frá Asíulöndum eykst alveg gífurlega og Vesturlönd hafa brugðist við með því að lækka laun og með því að draga úr áhrifum verkalýðsfélaga. Hann bendir á að fólki sem stendur utan verkalýðsfélaga hefur fjölgað gífurlega. Það er ekki bara Nýja-Sjáland og sú stefna sem þar hefur verið rekin, heldur í Evrópu og jafnvel í Bandaríkjunum þar sem þátttaka fólks í verkalýðsmálum hefur nú aldrei verið mikil. Öll þessi þróun hefur verið að eiga sér stað jafnframt því að félagsleg vandamál hafa vaxið svona gríðarlega. Niðurstaða hans er sú að ætli menn ekki að sigla inn í ástand eða hugsanlega geta lent inni í ástandi líku því sem menn stóðu frammi fyrir á tímabilinu milli 1920--1940, þá verði menn einfaldlega að snúa við blaðinu og að ríki heims verði að gera eins og gert var í lok síðari heimsstyrjaldarinnar, að sameinast um aðgerðir til þess að draga úr félagslegum vandamálum og að bæta stöðu launafólks, það sé algert grundvallaratriði að bæta stöðu launafólks, draga úr launamismun og tryggja réttindi vinnandi fólks. Ég vildi vekja athygli á þessari grein, þessari umfjöllun hérna og benda þingmönnum á að það er hægt að fá þessa grein úti á bókasafni Alþingis. Mér finnst þetta mjög athyglisvert sjónarmið og þarna er verið að benda á þróun sem hefur átt sér stað. Ég minnist þess að fyrir nokkrum vikum var sagt frá því að ríki Evrópusambandsins væru að reyna að koma sér saman um aðgerðir gegn atvinnuleysi þar vegna þess að menn eru smátt og smátt að gera sér grein fyrir því að þarna er um gífurlegan vanda að ræða. Í Evrópu eru atvinnulausir á milli 30 og 40 millj. Þar af er ungt fólk í meiri hluta. Ríki eins og Spánn eru með atvinnuleysi upp á hátt í 20%. Það er fyrst og fremst ungt fólk á aldrinum 17--25 ára. Við höfum heyrt hrollvekjur frá Finnlandi og fleiri ríkjum sem eru að glíma við þennan gífurlega vanda. Það verður ekki fram hjá því horft að þetta er vandamál sem menn verða að taka á og við stöndum frammi fyrir þessu líka. Hér er atvinnuleysi. Þó að það sé ekki mikið á mælikvarða Evrópusambandsins, þá er það töluvert og 4--5% atvinnuleysi í jafnfámennu landi og okkar verður miklu áþreifanlegra en annars staðar og á þessum málum verður að taka. Þau leysast ekki af sjálfu sér. Það er kannski mergurinn málsins að þessi mál verða ekki leyst af sjálfu sér vegna þess að orsakirnar eru ekki bara samdráttur. Þó að efnahagslífið taki við sér, þá munu þessi vandamál ekki leysast af sjálfu sér. Ráðin sem menn hafa verið að grípa til jafnt hér sem annars staðar eru fyrst og fremst að reyna að bæta menntun og bjóða upp á starfsþjálfun. En þessi hagfræðingur sem ég hef verið að benda á nefnir leið sem er vel þekkt hér á landi, þ.e. að beita sköttum til jöfnunar. Hann víkur að þeirri miklu umræðu sem hefur átt sér stað í Bandaríkjunum um skatta. Þeir eru með öðruvísi kerfi en við. Hann nefnir líka að það þurfi að bæta stöðu atvinnulífsins. Það er kannski mál sem menn hafa mikið hamrað á hér og það hefur auðvitað verið gert. En það verður að samhæfa þessar aðgerðir. Ef við reynum að horfa til framtíðar og skoða hver er staðan í okkar samfélagi, hver er staðan á vinnumarkaði, þá er ljóst að vandi okkar er af sama toga og í öðrum iðnríkjum. En hvað er verið að gera? Það er verið að feta í þessi spor sem ýmis ríki, England, Nýja-Sjáland og fleiri ríki stigu fyrir 10--15 árum, þ.e. að skerða réttindi, að auka launabilið, að draga úr lýðræði, að draga úr áhrifum verkalýðshreyfingarinnar og hreyfinga launþega yfirleitt. Það er nákvæmlega umfjöllunin sem er í þessu frv. sem við erum að ræða. Hæstv. félmrh. segist aftur og aftur í sínum ræðum vilja draga úr launabilinu og auka lýðræðið, en það er auðvitað verið að gera þvert á móti. Það sem hefur gerst í vinnunni við þetta frv. er að þó að menn hafi tekið þar út þau atriði sem eins og hv. þm. Gísli Einarsson nefndi voru verstu eiturbroddarnir, þá eru samt ýmsar pöddur þarna skríðandi um sem ekki gefa frá sér beinlínis hollnæma safa. Þarna eru mjög alvarleg atriði. Það er verið að draga úr lýðræði. Það er verið að svipta verkalýðsfélögin þeim rétti að fela trúnaðarmannaráðum að fara með umboð fyrir félögin. Það er verið að eyðileggja þetta ágæta tæki sem vinnustaðarsamningar hafa verið. Þeim hefur verið beitt svo áratugum skiptir í ýmsum fyrirtækjum, en það þarf endilega að eyðileggja þá í þessu frv. Það er nákvæmlega það sem er verið að gera. Eins og hugmyndin var í upphafi --- menn ganga að þessu verki með ákveðnar hugmyndir --- það er sú hugmynd að reyna að ýta undir samflot, reyna að styrkja hina stóru samningsaðila, þá sem hafa verið leiðandi í samningum. Það má auðvitað setja stórt spurningarmerki við þá stefnu. Það var meiningin að styrkja vald sáttasemjara ríkisins þannig að hann gæti tekið minni hópa undir samninga og séð til þess að það mundi draga úr verkföllum. En niðurstaðan verður þveröfug. Hún lendir á allt öðrum enda og upp í loft miðað við það sem upphaflega var hugmyndin. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu alla aftur. Að hæstv. félmrh. skuli geta komið upp í stólinn aftur og aftur og haldið því fram að það sé verið að auka lýðræði í verkalýðshreyfingunni þegar einmitt er verið að setja skorður, það er verið að setja þröskulda og skorður. Hvaða rannsókn gerði hæstv. félmrh. á þátttöku í atkvæðagreiðslum í verkalýðsfélögunum? Hvaða niðurstöður hefur hæstv. félmrh. um það hvernig hefur verið staðið að atkvæðagreiðslum? Hefur félmrh. og ráðuneytið þær upplýsingar að geta fullyrt að það þurfi að setja þröskulda varðandi atkvæðagreiðslur í stéttarfélögum? Svo að ég nefni það enn og einu sinni sem er svo furðulegt í þessu máli öllu, á hvað er hlustað og á hverjum er tekið mark. Það var margbent á það í umsögnum frá samtökum opinberra starfsmanna að það fyrirkomulag sem þar er við lýði og gerir reyndar ráð fyrir miklu meiri þátttöku í atkvæðagreiðslum en þetta frv. gerir, hefur gefist illa, enda hafa verkföll opinberra starfsmanna verið miklu tíðari en á almennum vinnumarkaði. Þetta er þungt í vöfum, það er erfitt að hætta við verkfall þegar einu sinni er búið að boða það og það kallar á ákveðið ferli að greiða atkvæði um samninga. Þetta er þungt í vöfum og hefur ekki gefið góða raun fyrir utan það að Alþjóðavinnumálastofnunin hefur gert athugasemdir við það hversu þröngar skorður lögin setja opinberum starfsmönnum. Nei, það er ekki hlustað á þetta. Þröskuldar skulu koma. Það er reyndar rétt að Alþjóðavinnumálastofnunin hefur sagt í sínum yfirlýsingum að hún geri ekki athugasemdir við að það séu atkvæðaþröskuldar í félögum. En að Alþjóðavinnumálastofnunin leggi blessun sína yfir að það séu stjórnvöld sem ákveða hvernig verkalýðsfélög greiða atkvæði um annaðhvort samninga eða verkfallsboðun, ég kannast ekki við slík. Ég kannast ekki við að það sé viðurkennt hlutverk stjórnvalda að setja slíkar reglur þannig að það er afar sérkennilegt í þessu máli til hvaða atriða er tekið tillit. Eins og ég hef margnefnt er þetta náttúrlega orðinn einn allsherjarhrærigrautur í stað þess að það sé einhver stefna í málinu. Ég vil ítreka þá skoðun mína enn og aftur, fyrir nú utan það að málið fari til skoðunar hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni og jafnframt fyrir mannréttindadómstóla, að stóra spurningin alþingismenn þurfa að svara er: Ætla menn að taka þá áhættu að setja þetta frv. hér í gegn, láta það renna í gegn og verða að lögum og taka þar með þá áhættu að hér fari allt í bál og brand á vinnumarkaði næsta vetur? Ætla menn virkilega að taka þá áhættu? Það er alveg ljóst að með þessari lagasetningu er búið að storka samtökum launafólks svo hrikalega að þau geta ekki annað en svarað þessu. Þau hljóta að bregðast við og reyna að verja lýðræðislegan rétt sinn sem hefur verið að mótast í 100 ár, ekki bara í þau 80 ár sem Alþýðusambandið hefur lifað, heldur í 100 ár því að elstu verkalýðsfélög hér á landi eru í þann mund að verða 100 ára gömul. Menn voru ekkert að taka það upp að gamni sínu. Þær reglur sem menn settu sér í upphafi byggðu líka á hefðum, hefðum sem reyndar voru komnar frá bindindishreyfingunni þar sem margir verkalýðsleiðtogar og forkólfar, karlar og konur, fengu sína fyrstu félagslegu þjálfun. Þetta byggir allt á lýðræðislegum hefðum og ákvörðunum sem fólk hefur tekið sjálft og þannig á það að vera. Það á ekki að vera með þeim hætti að stjórnvöld séu að setja reglur um það hvernig frjáls félagasamtök eigi að starfa. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst þessi hugsun svo hættuleg sem hér er verið að ganga fram með, bæði í frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og í þessu frv., þ.e. að stjórnvöld skuli líta á það sem sálfsagðan hlut að gripa inn í innra starf frjálsra félagasamtaka, frjálsra stéttarfélaga eða stéttarfélaga sem eiga að vera frjáls, eiga auðvitað að lúta lögmálum lýðræðislegum samfélagsins, stjórnarskránni og öðru slíku. En á hvaða leið eru stjórnvöld? Hvaða hugmyndafræði er þetta, hæstv. félmrh.? Ég veit reyndar að ég fæ lítil svör því að ráðherrann kemur upp aftur og aftur og segist vera að auka lýðræðið og draga úr launamun. Hvað er það í þessum lögum, hvað er það í þessu frv. sem mun verða til þess að draga úr launamun? Það hefði hugsanlega stefnt í þá átt ef frv. hefði verið innan þess ramma að einhvers konar tengiregla hefði staðist alþjóðasáttmála, sem ekki var. Ef menn hefðu komist að samkomulagi, staðið frammi fyrir því að vera með samkomulag um að setja nýjar leikreglur í samskiptum á vinnumarkaði, þá hefði hugsanlega verið hægt að stefna í einhverja slíka átt. En það er ekkert í þessu frv. sem tryggir neina slíka þróun, ekkert. Þó að menn sitji vikum saman og ræði samkvæmt einhverjum viðræðu\-áætlunum, hundruðum eða þúsundum viðræðuáætlana og þó að menn þurfi að standa í miklu stríði hugsanlega til að tryggja þátttöku í atkvæðagreiðslum sem ég hygg að muni yfirleitt ekki þurfa og þó að menn muni hætta við að fara út í vinnustaðarsamninga vegna þess að litlu félögin munu ekki treysta því að þeirra hagsmuna verði gætt og ekki taka þá áhættu, þá er ekkert sem mun stuðla að því að draga úr launamun, ekkert. Þar kannski tengi ég að lokum, hæstv. forseti, aftur inn á þessa grein sem ég nefndi í upphafi vegna þess að öll þróun í vinnumarkaðsmálum er að breytast. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr þá er að eiga sér stað gífurleg breyting sem felst í því að vinnumarkaðurinn er að verða svo alþjóðlegur. Það er búið að opna vinnumarkaðinn innan Evrópu og við Íslendingar erum hluti af honum. Fyrirtæki eru ekki bara í samkeppni á innanlandsmarkaði. Þau eru í samkeppni við fyrirtæki í öðrum löndum og menn verða að taka mið af þeirri þróun og menn verða að standa sig í samkeppninni. Eins og ég nefndi áðan hafa fyrirtækin brugðist við með því að lækka laun. Ekki hækka þau, heldur lækka þau. En þau borga líka sérmenntuðu fólki vel. Þeir sem eru virkilega vel menntaðir og standa sig í samkeppninni eru fengur fyrir fyrirtækin í samkeppni við önnur fyrirtæki, þeim er borgað vel. Þróunin virðist því sú að þeir sem hafa minnstu menntunina hafa áfram lægstu launin og þau fara lækkandi miðað við aðra á meðan það sérmenntaða vinnuafl sem fyrirtækin eru að keppa um virðist stöðugt bæta stöðu sína. Þetta er allt spurning um pólitík. Hættan er sú að samfélögin haldi áfram að gliðna og félagsleg vandamál að aukast. Við ræddum eitt þeirra hér fyrir tveimur dögum, vaxandi fíkniefnanotkun sem auðvitað á sér félagslegar skýringar. Ef við tökum ekki á þessum málum heldur þessi gliðnun áfram, launabilið heldur áfram að vaxa og við getum spurt okkur hverjir verða fórnarlömb þeirrar þróunar. Það verða þeir sem hafa minnsta menntun, það verða konurnar sem ekki hafa tækifæri til að afla sér meiri menntunar og sitja eilíflega uppi með margfalda ábyrgð. Þetta, hæstv. forseti, er þróun sem ég vil ekki sjá í okkar samfélagi. Hér þarf að grípa í taumana og það gerist ekki nema um það náist breið samstaða og samvinna. Þar kemur auðvitað enn og aftur að því grundvallaratriði sem snertir þetta frv. að það gengur ekki að ganga fram með þeim hætti sem hér er gert og storka vinnandi fólki, storka þeim samtökum sem vinnandi fólk hefur stofnað og draga úr þeirra valdi. Þetta gengur ekki. Samráð og samvinna eins og tíðkast í nágrannalöndum okkar hlýtur að vera það sem við stefnum að. Ég skora enn og aftur á hæstv. félmrh. að hleypa nú skynseminni að og hugsa um hagsmuni samfélagsins og það sem fram undan er en víkja til hliðar þeirri bjargföstu sannfæringu sinni að það sé ekkert að þessu frv., hann er því nær einn um þá skoðun þótt hann og Vinnuveitendasambandið séu að vísu saman um þá skoðun. 

Hvar er Guðmundur Hallvarðsson?

Já, enn hafa ekki allir tekið þátt í þessari umræðu. En þessu, hæstv. forseti, ber að víkja til hliðar. Það er samfélaginu og framtíðinni fyrir bestu að við stefnum að auknu samráði og það sé ekki verið að traðka á vinnandi fólki og réttindum þess með þeim hætti sem hér er verið að gera. Þetta hlýtur að kalla á átök. Ég vona svo sannarlega að verði þetta að lögum, verði stjórnarflokkarnir látnir gjalda þess síðar meir.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir til 2. umr. frv. um stéttarfélög og vinnudeildur sem er eitt þeirra frv. sem hæstv. ríkisstjórn leggur fyrir Alþingi á þessu vori sem lið í leiftursókn sinni gegn möguleikum stéttarfélaga til að skipuleggja vinnustöðvanir. Það lá nefnilega í loftinu að launþegasamtökin hygðust um næstu áramót freista þess við samningaborðið að ná til baka einhverju af þeirri kaupmáttarrýrnun sem launþegar hafa tekið á sig á undanförnum árum til að ná fram svonefndum stöðugleika í verðlagi. Það lá ljóst fyrir að nú væri búið að bjarga því sem á annað borð væri hægt að bjarga hjá atvinnuvegum landsins og lengur gætu launamenn í landinu ekki hert sultarólina og hygðu nú á harðar aðgerðir til að nálgast aftur þau lífskjör sem almenningur býr við í nálægum löndum. Þetta frv. sem hér liggur fyrir og er að vísu vart orðið svipur hjá sjón miðað við upphaflega frv. felur í sér dæmalaus afskipti af innri málum stéttarfélaga og liggja fyrir umsagnir fjölmargra stéttarfélaga sem skora á félmrh. að leggja frv. til hliðar. Eru það einkum þau vinnubrögð að leggja frv. fram í trássi við verkalýðshreyfinguna sem fordæmd eru í umsögnum. Þótt frv. sé flutt í óþökk stéttarfélaganna í landinu eru þau ekki þar með að segja að þau séu andsnúin öllum breytingum á núverandi vinnulöggjöf. En þau hafa alltaf litið svo á að hér, eins og reyndin er annars staðar á Norðurlöndum, yrði ekki sett löggjöf um samskiptareglur á vinnumarkaði nema um hana næðist samstaða í þríhliða viðræðum atvinnurekenda, stéttarfélaga og ráðuneytis. Það er reyndar svo að þótt þetta frv. verði samþykkt liggja fyrir fjölmörg mál sem þarf að leysa bæði milli einstakra verkalýðsfélaga og í þríhliða viðræðum. Eitt af því sem við sem berum hag launþegahreyfingarinnar fyrir brjósti óttumst er að þetta lagafrv. sem hér liggur fyrir muni heldur verða til að seinka þeirri þróun sem þó var hafin og er virkilega brýnt að hafi sinn gang. Það hefur verið vitnað hér í að það hafi verið haldnir of margir fundir um málið í vinnuhópi sem fyrrv. félmrh. skipaði og skilaði áfangaskýrslu að mig minnir í september sl. og málinu ekki miðað nógu hratt. Ég tel að þeir sem þannig tala tali ekki af mikilli þekkingu um það hversu flókið og umfangsmikið málið er í reynd og hversu óendanlega mikilvægt er að ná sátt um þær breytingar sem gera á. Slíkt tekur tíma og það er ekki óeðlilegt. Lögin frá 1938 eru í fullu gildi og það hefur hingað til verið hægt að vinna samkvæmt þeim og hefði vel verið hægt enn um stund á meðan verið var að ná sátt um annað. Þetta frv. sem hér liggur fyrir dregur hins vegar taum atvinnurekenda á kostnað stéttarfélaga enda eru umsagnir Vinnuveitendasambandsins hagstæðar og sýnir það kannski best hver ber skarðan hlut frá borði í þessu máli. Að áliti margra lögfræðinga sem hafa sérhæft sig í vinnurétti stangast frv. í mörgum greinum á við stjórnarskrá, alþjóðasáttmála og alþjóðasamþykktir um félagafrelsi þótt ýmsar þær breytingar sem gerðar voru á frv. milli 1. og 2. umr. hafi dregið úr verstu hnökrunum sem voru á upphaflegu frv. Það hefur verið talið þessu frv. mjög til tekna að í því væri gert ráð fyrir að einstök verkalýðsfélög yrðu skyld til að gera viðræðuáætlun og leggja hana fram tíu vikum áður en samningar væru lausir. Viðræðuáætlun gæti í sjálfu sér verið af hinu góða ef um hana væri samið með eðlilegum hætti. En þegar slíkt er lögbundið án samráðs er hætt við að það verði aðeins formleg skylda sem verður uppfyllt til málamynda og hefur ekki það efnislega innihald eða þann alvöruþunga sem slíkar viðræður þyrftu að hafa. Í frv. er gert ráð fyrir að samninganefndum sé veitt vald langt umfram það sem þær hafa haft til þessa. Virðist það vera á kostnað trúnaðarmannaráða sem stéttarfélögin hafa hingað til á lýðræðislegan hátt getað falið ákveðið vald við samningagerð. Verður ekki betur séð en þar sé strax fallinn um sjálfan sig sá yfirlýsti tilgangur frv. að auka vald hins almenna launamanns til að hafa áhrif á samninga. Ég tel mig tala af reynslu þegar ég segi að slíkt vald samninganefnar muni valda óþarfa tortryggni og úlfúð meðal félaganna. Enda kemur það fram í fjölmörgum umsögnum sem samtök launþega sendu um þetta frv. að þetta atriði telja þeir ólýðræðislegt, þarna sé verið að vega að innri málum stéttarfélaga auk þess sem hér sé á ferðinni skerðing á rétti félagsmanna til að hafa áhrif á samningagerðina. Hér virðist vera verið að keyra launþegahreyfinguna inn í mjög miðstýrt fyrirkomulag svipað og gildir í samningagerð hjá Vinnuveitendasambandinu. En þar á bæ virðist engum ráðum mega ráða nema á rúmstokknum hjá Þórarni Viðari. Meira að segja vinnustaðarsamninga gera menn nú ekki aldeilis hér eftir við vinnuveitanda sinn. Hann gæti hugsanlega verið launþegum of hagstæður og gæti eyðilagt heildarsvipinn á kjarasamningunum. Slíka samninga á að gera í Garðastrætinu undir stjórn Þórarins Viðars og gæti þá viðkomandi vinnuveitandi hugsanlega fengið að vera þar fluga á vegg. Svona er nú lýðræðisástin á þeim bæ. Eitt er það ákvæði í lögum varðandi kjarasamningagerð opinberra starfsmanna sem hefur verið sérstaklega til óþurftar síðan það var sett. Það er að þegar greidd eru atkvæði um verkfallsboðun skal greiða atkvæði um hvort vinnustöðvun eigi að hefjast ákveðinn dag í stað þess að veita heimild til að boða verkfall. Er þá, ef samþykkt er, ekki hægt að fresta vinnustöðvun nema efna til annarrar atkvæðagreiðslu. Þetta ákvæði sem ég hélt að yrði lagað þegar næst yrði hugað að lögum um kjarasamningagerð opinberra starfsmanna birtist nú hér í þessu lýðræðisfrv. ríkisstjórnarinnar. Ég get fullvissað hæstv. ríkisstjórn um að þetta ákvæði á ekki eftir að fækka verkfallsdögum hér á landi ef að lögum verður. Það er að vísu gert ráð fyrir því í þessu frv. að hægt verði að fresta verkfalli mest þrisvar í alls 28 daga en það gefur auga leið að verkfalli verður ekki frestað við þessar aðstæður nema á borðinu liggi drög að nánast fullbúnum kjarasamningi sem rík ástæða er til að ætla að verði samþykktur. Við slíkar aðstæður hefur verkfalli ævinlega verið frestað hingað til. Það þarf ekki nýja lagasetningu á Alþingi þess vegna. Tilgangurinn með þessu ákvæði er sennilega að koma í veg fyrir samúðarverkföll eða skyndiverkföll en samkvæmt minni reynslu hefur ekki verið það mikið um slíkt hér á landi á undanförnum árum að það réttlæti að verið sé að knýja fram nýja lagasetningu á hinu háa Alþingi þvert gegn vilja launþegahreyfingarinnar í landinu þess vegna. Það er raunar svo, hæstv. forseti, að hér á Íslandi hefur ekki verið mikið um verkföll á undanförnum árum þvert á það sem vinnuveitendur hafa haldið fram. Meira að segja ekki þó við miðum okkur við aðrar nágrannaþjóðir og hafa þó lífskjör almennings gefið næg tilefni til að hér væri nánast allt í báli og brandi. En verkalýðshreyfingin hefur farið mjög varlega og haft það í fyrirrúmi að reyna að leysa málið með friðsamlegum hætti og þetta eru þakkirnar sem hér eru á borð bornar í formi frumvarpa sem stórskerða möguleika launafólks til að ná fram kjarabótum. Það kæmi mér ekki á óvart þótt þetta frv., ef að lögum verður, ætti eftir að fjölga mjög hörðum vinnudeilum hér á landinu á næstunni. Í upphaflegu frv. var gert ráð fyrir að svokölluð dönsk tengiregla gilti um miðlunartillögur en ríkið hörfaði frá þeirri ætlun sinni vegna álits Lagastofnunar og gildir þar með í staðinn núverandi regla um miðlunartillögur. Þó er kveðið á um nýjar reglur um hvernig afgreiða skuli miðlunartillögu og er þar kveðið á um að meiri hluti þeirra er greiða atkvæði þurfi að vera á móti og nei-atkvæðin fleiri en fjórðungur þeirra sem eru á félagaskrá til að tillagan verði felld. Þetta gerir það að verkum að mjög torvelt getur reynst að fella miðlunartillögu jafnvel þótt mjög mikil óánægja sé með hana innan sterkra hópa sem hún tekur til. Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í þessari umræðu að þetta frv. hafi tekið miklum breytingum til hins betra í meðförum Alþingis. Úr því hafi verið dregnar verstu vígtennurnar. Eftir stendur þó að hér er um að ræða íhlutun um innri mál launþegahreyfingarinnar. Þarna er verið að setja lög um mál sem voru óútrædd innan hreyfingarinnar, að ég tali nú ekki um í þríhliða viðræðum sem áttu auðvitað að eiga sér stað áður en nokkurt frv. var lagt fram. Þarna er verið að auka miðstýringu í kjarasamningum þvert ofan í það sem er yfirlýstur tilgangur frv. Frv. er lagt fram í óþökk allra launþegasamtaka í landinu sem hafa sum gengið svo langt að kalla það skemmdarverk á íslenskum vinnumarkaði. Þau hafa í hundruðum umsagna svo og með mótmælaaðgerðum hér við Alþingishúsið í gær ítrekað þá kröfu sína að þetta mál verði hér með tekið út af þinginu. Ég vil í einlægni ráðleggja hæstv. félmrh. að verða við þeim kröfum og vinna áfram að gerð skynsamlegrar vinnulöggjafar í landinu í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins, eins og raunar átti að gera frá upphafi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ráð nú á lokaspretti þessarar 2. umr. um það vægast sagt umdeilda frv. sem hæstv. félmrh. og hans fylgifiskar í röðum stjórnarliða eru hér að knýja í gegnum þingið, að fara til upphafsins og rifja upp þær tilraunir sem gerðar voru þann 4. okt. 1994. Þá sat sá sem hér stendur í sæti félmrh. og vildi freista þess að kalla aðila vinnumarkaðarins að viðræðuborði og freista þess þannig að þessir hópar tækju tal saman. Og eins og segir í skipunarbréfi þeirrar nefndar sem þá var skipuð: ,,... kynna sér þróun samskiptareglna samtaka atvinnurekenda og launafólks í öðrum löndum og bera þróunina saman við stöðuna hérlendis.`` Einnig var ráð fyrir því gert að þessi hópur tæki saman skýrslu um niðurstöðuna af þessum athugunum sínum og ef í ljós kæmi að breyta þyrfti íslenskri löggjöf var hópnum falið að setja fram tillögur um það efni. Þetta voru markmiðin í upphafi, virðulegi forseti. Undir lá sá sannarlega almenni vilji að ég hygg allra þeirra aðila sem þarna komu að máli til þess að yfirfara þessi mál, til að freista þess að ná gagnkvæmu trúnaðartrausti um meðferð mála í viðkvæmum vinnudeilum. Ég rifjaði það hins vegar upp við 1. umr. þessa máls að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar voru að sumu leyti tregir til. Það þurfti að eiga við þá orðastað oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Hver var ástæðan? Hún var ekki sú að þeir vildu ekki ræða þessi mál. Nei, hún var sú að þeir höfðu ótta af því að ríkisvaldið á einhverju stigi málsins mundi rjúka til með liðstyrk vinnuveitenda, nýta einhvern hluta af þeirri vinnu sem viðræðuhópurinn hefði þá unnið og fara af stað með málið inn í löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Ég átti af þeim sökum sem félmrh. orðastað við núv. og þáv. formann BSRB, núv. og þáv. formann Alþýðusambands Íslands til að fullvissa þá um að ríkisstjórnin og félmrh. mundi ekki undir nokkrum kringumstæðum taka einn punkt eða prik út úr þessu nefndarstarfi nema í fullri sátt og í fullu samráði og samkomulagi við alla aðila í þessum hópi. Enda var það grundvöllur þessarar vinnu að efla skilning milli þessara aðila en ekki stefna til ófriðar. Það var einmitt á þessum grundvelli sem aðilar alþýðusamtakanna hér á landi gengu til þessa leiks. Er það furða, virðulegi forseti, að þeim þyki komið í bak sér. Sá sem hér stendur neitar því ekki að hann hefur eilítið samviskubit yfir því að hafa kallað þessa aðila að þessu borði. En hann átti satt að segja ekki von á því að við fengjum annað eins í hið æruverðuga ráðuneyti og hæstv. félmrh. og í slíkum ham sem hann hefur verið frá því að hann settist þar inn. Það átti satt að segja enginn von á því. Enda hefur hann með sínum vinnubrögðum og með fulltingi stjórnarliðsins gjörsamlega snúið á hvolf upphaflegum markmiðum þeirrar vinnu sem ég lýsti áðan. Virðulegi forseti. Það er meira í þessu sem ástæða er til að vekja sérstaka athygli á því hópurinn sjálfur, allur þessi hópur, þar með taldir fulltrúar Alþýðusambandsins og sérlegra vina hæstv. ráðherra í Vinnumálasambandinu, komst að þeirri niðurstöðu í sinni áfangaskýrslu sem hér hefur verið umrædd að það væri mikilvægt að breytingar á samskiptareglum væru gerðar í sem mestri sátt. Orðrétt segir í þessari áfangaskýrslu, með leyfi forseta: ,,Með þessari áfangaskýrslu vill vinnuhópurinn greina ráðherra frá umfjöllun hópsins og athugunum fram til dagsetningar þessarar áfangaskýrslu. Engar endanlegar niðurstöður liggja fyrir en stefnt er að því að kynna málið á vettvangi þeirra samtaka sem að málinu koma.`` Og svo þetta: ,,Hópurinn telur mikilvægt að breytingar á samskiptareglum séu gerðar í sem mestri sátt.`` Annaðhvort hefur hæstv. ráðherra ekki lesið niðurstöður hópsins eða verið staðráðinn í því allt frá byrjun að láta þær sig engu varða og fara sínu fram. En auðvitað er ráðherrann með þessu ekki síður að ganga á skítugum skónum yfir fulltrúa sína í þessari nefnd, t.d. ágætan starfsmann félmrn. og formann þessarar nefndar, Gylfa Kristinsson. Ég þekki það vel til innviða þessa ráðuneytis að ég veit að það hefur ekki verið að tillögu hæfra og góðra manna sem þekkja til vinnumarkaðsmála að svona skuli farið fram og allra síst formanns nefndarinnar. Ábyrgðin er ein og sér í upphafinu á hendi ráðherra og síðar með liðstyrk Framsfl. og Sjálfstfl. Það er líka rétt að undirstrika að í þessari áfangaskýrslu sem hæstv. ráðherra hefur tínt úr eftir hendinni eins og honum hefur sýnst, eins og krækiber á hausti, er sagt að lyktum: ,,Það er áréttað að hugmyndir í áfangaskýrslu vinnuhópsins þarf að ræða frekar áður en þær eru útfærðar nánar enda þarf víðtæk umræða að eiga sér stað um þetta efni. Ýmis atriði sem tengjast þessum hugmyndum hafa auk þess enn ekki verið rædd til hlítar og má þar nefna miðlun sáttasemjara og fyrirkomulag atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara í vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` Getur þetta verið sagt nokkuð skýrar? Er þetta ekki eins kristaltært og frekast getur verið? En hvernig í veröldinni getur hæstv. ráðherra í fararbroddi hæstv. ríkisstjórnar dregið þær ályktanir af andanum í upphafinu í vinnu hópsins sem verða til þess að hann kemur hér askvaðandi og æðandi liggur mér við að segja með það frv. sem við í þinginu höfum verið að fjalla um á umliðnum vikum og mánuðum? Mér er spurn og það eru fleiri sem spyrja. Svörin eru mörg en vafalaust ekkert þeirra alveg hárrétt. Menn hafa haldið því fram að hæstv. ráðherra hafi talið það mjög brýnt og mikilvægt að setja mark sitt á pólitíkina strax á fyrstu mánuðum ráðherratíðar sinnar. Það kann að vera ein skýringin. Önnur tilgáta er að hann hafi ekki viljað vera minni maður en hæstv. fjmrh. í því að láta til sín taka í vinnumarkaðsmálum. Auðvitað hefur hann fylgst gaumgæfilega með því hvernig hæstv. fjmrh. ætlaði fram með sín mál gagnvart opinberum starfsmönnum með skerðingu á lífeyrisréttindum þeirra, með skerðingu á réttindum þeirra sem við höfum einnig verið að fjalla um í þinginu á umliðnum dögum, vikum og mánuðum. Það hefur kannski verið eins konar minnimáttarkennd af þessum toga, að litli stjórnarflokkurinn vildi ekki verða minni en sá stóri þegar kæmi að því að ráðast að verkalýðshreyfingunni. Ekki skal ég fullyrða um það. En það er hins vegar algjörlega ljóst að hæstv. ráðherra hefur náð því markmiði sínu að láta taka eftir sér í hinu háa ráðuneyti. Það fer enginn í grafgötur með hver situr þar á bekk. Það er hæstv. félmrh. Páll Pétursson sem þar lætur til sín taka. Það er sami hæstv. ráðherra og þingmaður sem gjarnan hefur farið hér mikinn í ræðustóli, þá oftast í stjórnarandstöðu og talað hátt og stundum snjallt um mikilvægi lýðræðisins og mikilvægi sterkrar verkalýðsforustu og þar með talið bændasamtakanna. Stundum hefur þessi sami þingmaður einnig haft áhyggjur af friði í heiminum. Það er að vísu ekki hluti af þessari umræðu hér en hluti af þessari heildarmynd, þessari umpólun á ráðherranum sem nauðsynlegt er að nefna hér í framhjáhlaupi. Þessi sérstaki áhugi hans á friðarmálunum sem hefur verið mjög áberandi á umliðnum árum hefur nú skyndilega fölnað og dvínað svo um munar. Þá er ég auðvitað að vísa til þess að með nýjum foringja Framsfl., Halldóri Ásgrímssyni eru friðarmálin eitthvert rassvasadæmi. Hæstv. ráðherra, Páll Pétursson, þá hv. þm. var flutningsmaður að tillögu um kjarnorkuafvopnun fyrir örfáum árum í tíð síðustu ríkisstjórnar situr nú undir því þegjandi að Halldór Ásgrímsson, nýi foringinn komi og rasskelli nánast þá aðila sem láta sér til hugar koma þann barnaskap sem hæstv. félmrh. varð uppvís að fyrir tveimur árum, þ.e. að hægt sé að kjarnorkuafvopna heimsálfuna. Þetta stríðir hreinlega gegn tilgangi og markmiðum Atlantshafsbandalagsins og undir þessu situr hinn vaski ráðherra, hinn kraftmikli ráðherra sem æðir áfram og lætur ekkert koma sér úr jafnvægi þegar verkalýðshreyfingin er annars vegar, en situr kyrr og prúður sem fermingardrengur undir þessum lestri foringja síns. Umpólunin á sér því stað á ýmsum sviðum, virðulegi forseti. Það er ekki eingöngu í þessu máli hér. Það er líka eftirtektarvert að fylgjast með því sérstaklega hvernig stuðningsmenn hans í þingmannaliði Framsfl. fara fram í þessu máli. Það rifjast upp fyrir mér, virðulegi forseti, að hv. varaformaður félmn. sem hefur farið fram með þetta mál í 2. umr., þetta vinnulöggjafarfrv. --- ég er auðvitað að ræða um hv. þm. Siv Friðleifsdóttur sem vann glæstan sigur fyrir réttu ári síðan í sínu kjördæmi þá á grundvelli nýrra hugmynda og nýrra loforða jafnvel --- ég hins vegar minnist þess ekki eitt andartak, virðulegi forseti, að þessi sami þingmaður hafi sérstaklega lofað þingmönnum Reykjaneskjördæmis því að hún ætlaði sér að vera í fararbroddi fyrir því að rústa innviði verkalýðshreyfingarinnar, að það þyrfti nú eitthvað að taka á þessu liði í verkalýðshreyfingunni. Ég hef farið í gegn um plögg í mínum huga og einnig ýmsar yfirlýsingar hennar sem voru býsna margar þannig að það kann að vera að þær hafi farið fram hjá mér í öllum vaðlinum. En ég man það ekki. Ég bið hv. þm. að leiðrétta mig þá og að hún rifji það upp með mér á hvaða fundi það var eða í hvaða blaði það var eða í hvaða sjónvarpsþætti það var sem hún lofaði því sérstaklega að vera í fararbroddi um það að rústa innviði verkalýðshreyfingarinnar, að gjörbreyta vinnulöggjöfinni í þessu landi. Á hvaða loforðalista var það og númer hvað var það loforð? Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir ætlar að rifja það upp með mér hér á eftir. Framsfl. er skrýtinn flokkur og hefur verið það lengi. Hann er gjarnan talinn opinn í báða enda. Það varð opnun aldeilis skyndilega í annan endann í gær. Hún birtist í ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar. Margir höfðu beðið eftir þeirri ræðu. Þá opnaðist nefnilega hinn endinn, þessi endi sem segir nei. Það er þessi já, já, nei, nei, flokkur. Guðni Ágústsson lýsti því nefnilega yfir að honum fyndist hér óskynsamlega staðið að verki. Með mildilegum hætti eins og honum einum er lagið rassskellti hann ráðherra sinn. Hann sagði hér eins og honum er einum lagið og ekki er hægt að hafa eftir að auðvitað hefðu menn átt að standa öðruvísi að þessu verki. Auðvitað væri það þannig að fjölmargt efnislegt í þessu frv. væri fullkomlega óásættanlegt. Síðan kom framsóknarmennskan upp í honum, já, já, nei, nei. Þrátt fyrir það ætla ég nú að styðja þetta. Hann varð nefnilega undir að hans eigin sögn í atkvæðagreiðslu innan þingflokks Framsfl. Þegar hann var þaulspurður rifjaði hann upp að hér ætti hann við samvisku sína í þessum sal en ekki við flokksræði félaga síns hæstv. ráðherra, Páls Péturssonar. Hann svaraði því til að hann ætti hér við sína samvisku. Við bíðum spennt eftir því hér á morgun hvort ræður, svört samviska hæstv. ráðherra eða hrein og tær samviska hv. þm. Guðna Ágústssonar sem ætlar að láta eigin sannfæringu ráða ferð en ekki meint flokksræði. Það er hins vegar í þessu sambandi mjög mikilvægt að fá það upplýst og ég kalla hér eftir því sérstaklega hverjir aðrir voru í liðsveit Guðna Ágústssonar í þingflokki Framsfl. Hann orðaði það einhvern veginn þannig efnislega að hann hefði orðið undir og hans sjónarmið. Mér fannst það gefa til kynna að það hefði verið einhver sveit í þessum 14 eða 16 manna þingflokki Framsfl. sem hefði fylgt honum að máli. Ég kalla sérstaklega eftir þeim þingmönnum Framsfl. sem eru með óbragð í munninum eins og hv. þm. Guðni Ágústsson þegar þessi mál ber á góma. Hefur hann einn efasemdir um ágæti verka hæstv. ráðherra og framgang hans í þessu máli? Er hann aleinn eða á hann sér hugsanlega einhverja stuðningsmenn sem hafa skilning á hans viðhorfum? Ég trúi að svo sé. En á meðan það kemur ekki fram hlýt ég að ætla að hann sé einríðandi í þessu máli, hann vaði þennan elg aleinn gegn öllum hinum sem vilja ganga í björg með íhaldinu og rústa innviðum verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Að minnsta kosti er það alveg kýrskýrt að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur gengið í björg með ráðherranum. Um það þarf ekki að deila. Aðrir hv. þm. Framsfl. hafa látið sig málið tiltölulega lítið varða hér. Kannski er það vegna þess að þeir hafa sama óbragðið í munninum og hv. þm. Guðni Ágústsson en vilja ekki láta á því bera neitt sérstaklega hér að þeir séu aðilar að þessu máli og ætla hér í kyrrþey að ýta á græna takkann þegar kemur að endanlegri afgreiðslu þessa máls. Ég skal ekkert um það fullyrða en mér býður í grun að svo sé.

Það verður fylgst með því.

Það verður fylgst mjög gaumgæfilega með því, virðulegi forseti, hverjir verða í liðssveit hv. þm. Guðna Ágústssonar og hverjir í liðssveit hæstv. ráðherra, Páls Péturssonar. Svo verður fylgst með samviskunni mjög gaumgæfilega.  Virðulegi forseti. Ég hef af eðlilegum orsökum staldrað örlítið við þessar flokkspólitísku kringumstæður og velt dálítið vöngum yfir því hvað hér sé í raun á ferð og hvaða skýringar kunni að vera á þessum sinnaskiptum hæstv. ráðherra og Framsfl. Ég hef ekki nennu til þess hér á þessum vettvangi og ekki tíma til að fara yfir allar þær umpólanir sem átt hafa sér stað í þessum flokki, já, já, nei, nei, flokki opnum í báða enda í hverju málinu á fætur öðru. Verkin sýna merkin í þeim efnum og óþarfi að vera að rekja það. En hér eru þeir í fararbroddi, hér eru þeir ekki taglhnýtingar íhaldsins eins og í árásinni gegn opinberum starfsmönnum. Hér eru þeir í fararbroddi, hér ryðja þeir brautina og íhaldið tifar léttstígt á eftir og lætur sér vel líka, brosir út að báðum eyrum og draumurinn gamli hefur hér ræst. Hæstv. ráðherra Páll Pétursson leiðir liðið. Virðulegi forseti. Ég fór orðum um það í upphafi hver tilgangurinn var með því að setja af stað þá vinnu sem hófst á haustdögum 1994. Hér hefur því verið haldið fram að ekki hefði verið unnt að bíða lengur og ljóst hafi verið eftir 35 eða 40 fundi að þessi viðræðuhópur hefði ekki komist að niðurstöðu. Það er búið að afsanna hér margsinnis og yfirlýsingar einstaklinga í þessum sama hópi segja einfaldlega hið gagnstæða. Hópurinn var langt í frá kominn á leiðarenda og tilraun var langt í frá ólokið með að ná einhvers konar niðurstöðu um einstök atriði í þessum efnum sem til gagns mættu verða í framtíðarsamskiptum aðila vinnumarkaðarins. Ég spyr og hlýt að ganga eftir því: Hvers vegna lá svona lífið á, hæstv. ráðherra? Hvað var það í tímanum nákvæmlega sem gerði það að verkum að ekki seinna en nú þurfti að rífa þetta mál úr höndum þessa vinnuhóps og fara með það fram með þeim hætti sem hér um ræðir? Hvað er það nákvæmlega í augnablikinu sem kallar á að það þurfi að rífa upp alla vinnulöggjöfina frá 1938, rúmlega 50 ára gamla löggjöf? Það hafa engin svör fengist við þessu. Ekki af neinum toga. Það er auðvitað ekkert í augnablikinu sem gerir það að verkum að það þurfi að fara fram með þeim hætti sem hér um ræðir. En mér er til efs að hæstv. ráðherra, hvað þá hans lið í Framsfl., átti sig í raun á því hvaða verk hér er verið að vinna. Hér er ekki um neitt venjubundið löggjafarstarf að ræða. Það er engin tilviljun að við búum við vinnulöggjöf frá 1938. Það er vegna þess að hér er um eins konar gullið plagg að ræða fyrir verkalýðshreyfinguna í þessu landi, fyrir þessi samskipti sem eru jafnmikilvæg og þau eru viðkvæm. Menn hafa áttað sig á því allar götur síðan 1938 að menn vaða ekkert í verk af þessum toga. Menn ráðast ekkert fram með ofboðslegum látum. Auðvitað hafa ýmsir ráðherrar látið sér það til hugar koma að gera gangskör að því og fara fram í þá veruna. Ég hef rifjað það upp að fyrrv. félmrh., Gunnar heitinn Thoroddsen, bar fram hugmyndir af þeim toga árið 1975, ef ég man rétt. Hann hvarf frá því ráði og áttaði sig á því mjög fljótlega að svona gengju menn ekki um dyr í jafnmikilvægu og viðkvæmu máli og hér um ræðir. Mikil lifandis skelfing held ég að það hefði verið hyggilegt fyrir Framsfl. að lesa sér til um sögu þessara mála. Ekki síst held ég að það sé þörf á því að hæstv. ráðherra geri það því hér hefur hann ítrekað í þessum sama ræðustóli farið fram með ósannindi eða a.m.k. misskilning. Hann hefur haldið því fram að vinnulöggjöfin frá 1938, sem stundum með rangnefni hefur verið nefnd þrælalög, hafi verði samin á nákvæmlega sama hátt og hér. Það er bara alrangt. Vinnulöggjöfin frá 1938 var nefnilega samin í fullu samráði við verkalýðshreyfinguna í landinu. Raunar var það sérstök nefnd tveggja flokka, þáv. stjórnarflokka, flokka vinnandi stétta, míns flokks og flokks hæstv. ráðherra sem samdi það frv. Og fékk það raunar frá kommúnistum þeirrar tíðar þá einkunn að það væru þrælalög. En Alþýðusamband Íslands, við skulum bara hafa það eins og það var, lýsti yfir sérstakri ánægju sinni með það frv. í kjölfarið.  Nei, virðulegi forseti, þetta er ekki eingöngu mikilvæg löggjöf fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu þetta er líka mikilvæg löggjöf sem lýtur að rótum okkar samfélagskerfis, lýðræðinu í þessu landi. Halda menn til að mynda að deilurnar í Póllandi á sínum tíma, frelsi verkalýðshreyfingarinnar, Solidarnost, hafi eingöngu snúist um einhver tæknileg atriði? Nei, þau snerust um grundvöll mannréttinda og urðu til þess að hægt var að koma bévítans kommunum af höndum pólskrar alþýðu. Halda menn að það sé einhver tilviljun að lýðræðisbarátta flestra þjóða sem hafa orðið að búa við ofríki hvort heldur er frá ... Ég skil ósköp vel, virðulegi forseti, að ráðherra skuli rjúka á dyr. Það er erfitt að sitja undir þessari lýsingu en ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt að hann heyri hana engu að síður. Telur ráðherrann það virkilega hafa verið einhverja tilviljun að frelsisbarátta þjóða á sér gjarnan stað einmitt í gegnum þennan kanal? Þurfi þær að koma af höndum sér ofríki hvort heldur er til vinstri frá kommúnistum eða slíkum eða frá hægri, frá fasistum eða herstjórnum þá fer það í gegnum alþýðusamtök viðkomandi ríkja. Þar er grasrótin í viðkomandi ríkjum, sú lýðræðisást sem þar er er hið mikilvæga hreyfiafl. Mér er snarlega til efs að nokkrar ríkisstjórnir aðrar en þær sem hafa þessi öfgasjónarmið í heiðri til vinstri eða hægri láti sér til hugar koma að fara fram með ámóta hætti og hér er gert. Að ráðast hér fram með heildstæða löggjöf sem er meira en 50 ára gömul, umpóla henni og gjörbreyta eftir eigin geðþótta gegn vilja 60 þús. vinnandi fólks í þessu landi. Ég veit ekki hvar þetta mundi gerast nema einhvers staðar í Suður-Ameríku hjá herstjórnunum þar. Eða í einhverjum kommúnistaríkjum sem eru nú flest liðin undir lok. Það yrði nú tímanna tákn hér á árinu 1996 ef verkalýðshreyfingin í landinu þyrfti að stofna hér Solidarnost, frjálsa verkalýðshreyfingu á Íslandi, til að verjast ofríki þessarar ríkisstjórnar sem við búum við. Það yrði aldeilis sending frá lýðræðisríkinu Íslandi út til Evrópu og út um heim allan. Það er auðvitað það í grófum dráttum, virðulegi forseti, sem hér blasir við. Það er ekkert minna en það. Og ég held að það sé nauðsynlegt og mikilvægt að menn átti sig á því hvers konar fjöregg við erum hér með í höndum. Ég nefndi hér áðan einhvers konar leyniatkvæðagreiðslur í Framsfl. Mér kom til hugar hvort það sé ekki mikilvægara verk fyrir þessa löggjafarsamkundu að setja lög á Framsfl. og setja einhverjar reglur um það hvernig hann hagar sinni atkvæðagreiðslu innan þings eða utan. Að minnsta kosti þannig að við fáum að vita hvernig þessi kaup gerast á eyrinni hér á neðri hæðinni í þingflokksherbergi Framsfl. Ég held að það væri brýnna og mikilvægara mál að setja einhverjar leikreglur lýðræðis um það. Ég er handviss um að þessar tugþúsundir kjósenda sem létu ginnast til að kjósa Framsfl. í apríl sl. og eru bara býsna margir í hópi þeirra 66 þúsunda sem eru innan verkalýðssamtaka hefðu ekki greitt atkvæði með því að fara svona fram í þingflokksherbergi Framsfl. Þeir hefðu hugsanlega verið í liði með hv. þm. Guðna Ágústsyni. En öndvert við hann munu þeir ekki láta plata sig tvisvar. Þeir munu láta samviskuna ráða en ekki flokksræðið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja ræðu mína mikið meira. Forseti hefur kannski tekið eftir því að ég hef hér með vilja varla vikið aukateknu orði að innihaldi þessa frv. Það er vegna þess að ég ætla ekki að láta hafa mig til þeirra verka hér að ræða efnislega það mál sem kemur inn með þeim hætti sem hér liggur fyrir. Þetta frv. á ekki að vera á borðum okkar þingmanna. Málið er ekki flóknara en það. Þetta frv. átti aldrei að koma inn í þing og enn þá er möguleiki til þess að hæstv. ráðherra, með liðstyrk hv. þm. Guðna Ágústssonar, stefni til nýs fundar í þingflokksherbergi Framsfl. og sjái að sér og hætti við allt saman, setjist aftur að þessu samningaborði sem er enn til staðar og taki upp þráðinn, ekki frá núverandi frv. eða breyttu frv. heldur frá þeim stað sem hópurinn lauk einhvern tíma í upphafi þessa árs. Það er enn þá möguleiki en tíminn líður. Auðvitað er undarlegt í ljósi pólitískrar umræðu hér á landi og sérstaklega er það undarlegt þegar horft er á hæstv. ráðherra Pál Pétursson sem hefur farið mikinn í þessum ræðustóli gegn aðild okkar að hverjum alþjóðasamtökunum á fætur öðrum. Allir þekkja baráttu hans gegn ESB, EES. Hann vill bara ekkert útlönd, í mesta lagi kannski Norðurlönd. Nú skuli það vera einasta bjargráðið gegn þessum sama manni að við höfum skuldbindingar gagnvart þessum alþjóðlegu stofnunum, EES, Alþjóðavinnumálastofnuninni og fleiri aðilum. Og guði sé lof. Hvar stæðum við annars ef hæstv. ráðherra hefði lausan tauminn og við værum ekki bundin af þessum samningum? En hann greiddi vissulega atkvæði gegn þeim sumum hverjum. En nú eru einustu böndin sem lýðræðiselskandi Íslendingar hafa til þess að stöðva hæstv. ráðherra í frumhlaupi hans í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég hef ekki vilja til þess að fara efnislega í umræðuna. Hér er búið að gera það mjög rækilega. Ég segi það eitt að það segir í raun alla sögu um það hversu þessi mál eru illa ígrunduð og hugsuð, bæði formlega og efnislega, að hér skuli vera á ferðinni til 2. umr. allt annað frv. en ráðherra kom glaðhlakkalegur inn með í upphafi og er enn þá býsna glaður að því er sýnist vegna þess eins að alþjóðlegir samningar stöðvuðu það, vegna þess eins að lögfræðilegir ráðunautar bentu á að svona gerðu menn ekki. Hæstv. ráðherra hefur sagt oftar en einu sinni að hann tæki mark á lögfræðilegum ráðunautum en hann tekur ekkert mark á fólkinu í landinu, tekur ekkert mark á þeim efnislegu og siðferðilegu viðhorfum sem fólkið í landinu vill koma á framfæri við hann en hann tekur mark á lögfræðingum. Hann verður að taka mark á EES og hann verður að taka mark á vinnumálalöggjöfinni í alþjóðlegum samningum sem við höfum undirgengist þannig að það er ekki alveg sama hver á í hlut þegar hæstv. ráðherra tekur mark á sjónarmiðum og viðhorfum manna og samtaka. Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka ræðu minni. Það er ekki undarlegt að íhaldið brosi breitt, Garðastrætið brosir breitt og Framsókn setur undir sig hausinn og vinnur skítverkin. Ég er hins vegar sannfærður um það að þessir aðilar eiga eftir að komast að því fullkeyptu áður en varir að hér er verið að vinna vond verk og vond verk koma í bakið á mönnum fyrr en síðar. Ég held að það líði ekki margir mánuðir þar til hæstv. ráðherra félagsmála og hæstv. ríkisstjórn átti sig á því hvers konar frumhlaup hér er á ferð og hvers konar arfavitleysa það er í raun sem menn eru að fremja verði þetta skelfilega frv. nokkru sinni að lögum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni sérstaklega fyrir það að gera svo glögglega grein fyrir því hvernig farið var upphaflega af stað í hinum svokallaða samráðshópi aðila vinnumarkaðarins og félmrn. vegna þess að það skipti grundvallarmáli fyrir allt starf þessa hóps og fyrir allt málið eins og það liggur fyrir í dag, hvernig af stað var farið. Þó að þetta hafi verið margítrekað í ræðum virðist því miður sem hæstv. félmrh. hafi ekki enn áttað sig á þessu. Ég ætla a.m.k. ekki að trúa því að hann hafi vísvitandi misnotað það góða traust sem hæstv. fyrrv. félmrh. tókst að byggja upp með því að fá þennan hóp saman til starfa. Eins og hv. þm. minntist á áðan, þá var það aldrei meiningin að setja lög, breyta vinnulöggjöfinni í andstöðu við einhvern þann aðila sem hlut á að máli. Það sem hæstv. félmrh. hefur nú afrekað hins vegar er að klúðra málinu svo gersamlega að hann hefur fengið gervalla verkalýðshreyfinguna upp á móti sér og ekki aðeins það heldur hefur hann með því ógnað algerlega þeim friði, hann hefur ógnað mjög því umhverfi sem við búum við á vinnumarkaði í dag. Hann verður að fara að átta sig á því að það er ekki aðeins einkamál hans. Við erum að tala um mikla hagsmuni sem varða alla íslensku þjóðina. Herra forseti. Ég harma að þetta góða starf sem hæstv. fyrrv. félmrh. fór af stað með í góðri trú allra aðila skuli nú vera komið í það stand sem það er í dag og ég tek undir með hv. þm. sem talaði áðan að ég geri mér enn vonir um að hæstv. félmrh. eða a.m.k. einhverjir af flokksfélögum hans átti sig á því hversu alvarlegt þetta mál er og dragi frv. til baka.

Herra forseti. Frá því árið 1990 hefur miðstýring kjarasamninga og samflot undir forustu ASÍ og VSÍ ráðið ríkjum, reyndar í náinni samvinnu við ríkisstjórnir á hverjum tíma. Reynt hefur verið að halda launahækkunum innan ákveðinna marka og yfirlýstur tilgangur hefur allan tímann verið sá að hér þyrfti að ná ákveðnum stöðugleika í atvinnu- og efnahagslífi og einnig að varðveita þyrfti þann stöðugleika sem náðst hefði. Þetta hefur tekist. Þetta hefur tekist vegna þess að menn hafa náð saman með frjálsum hætti, með ákveðið markmið í huga og unnið að því af heilindum. Þegar hinir svokölluðu þjóðarsáttasamningar voru gerðir árið 1990 náðust þeir vegna þess að menn höfðu verulegar áhyggjur af því ástandi sem skapast hafði í efnahagslífi þjóðarinnar, í atvinnulífinu, og voru þess vegna tilbúnir til að fara nýjar leiðir. Menn voru meira að segja tilbúnir til þess að frysta það óréttlæti sem vissulega var til staðar hvað varðaði þau skipti sem orðið höfðu á vinnumarkaðnum í kjölfar óðaverðbólgu og launaskriðs. Þess vegna er ekki óeðlilegt að nú, þegar menn sjá að hagur fyrirtækjanna fer batnandi og ráðamenn mæra uppgang efnahags- og atvinnulífs og tala um batnandi hag, skuli menn vilja sækja til baka eitthvað af því sem þeir töldu sig eiga, eitthvað af því sem þeir brunnu inni með þegar ákveðið var að fara í hina svokölluðu þjóðarsáttasamninga. Það er yfirlýst markmið og hefur margoft komið fram í umræðunni, síðast í gærkvöldi af hálfu hæstv. ráðherra, að þetta frv. sem við fjöllum um nú sé fram komið ekki hvað síst vegna óánægju með niðurstöðu kjarasamninga undanfarinna ára. Þegar við horfðum á það ástand sem verið hefur og það ástand sem hefur skapast andspænis þessari yfirlýsingu eru mótsagnirnar svo merkilegar að okkur finnst í rauninni að ráðherrann lifi í ákveðnum sýndarveruleika sem hefur sáralitla snertingu við þann veruleika sem almennt launafólk í landinu býr við. Við erum alveg klár á því að stóra verkefnið í dag er að bæta lífskjörin, ekki einungis vegna þess að lífskjör alþýðu hér á landi eru mun lakari en annars staðar og þess vegna hneisa út af fyrir sig fyrir okkur, heldur líka vegna þess að við höfum verið að horfa upp á vaxandi fólksflótta úr landinu. Við höfum þurft að fylgjast með því að fólk sem er með sérþekkingu, fólk sem hefur ekki fundið kröftum sínum viðnám heima hefur farið til útlanda þar sem aðstæður hafa verið betri. Það er stóra verkefnið að bæta lífskjörin. Auðvitað eru menn óánægðir með niðurstöður kjarasamninga undanfarinna ára og menn verða æ óánægðari, þeim mun frekar sem ráðamenn lýsa því hvað allt sé að verða gott og hve uppgangurinn sé mikill í efnahags- og atvinnulífinu. En það er þeim mun merkilegra að frv. stefnir fyrst og fremst til þess að viðhalda óbreyttu ástandi, að lögfesta samflot, að lögfesta að hér verði ekki um breytingar að ræða hvað varðar aðkomuna að samningum um kaup og kjör. Það er vilji atvinnurekendasamtakanna að málum sé skipað þannig að unnt sé að ná einni samræmdri stefnu, að allir semji á sama tíma um það sama. Ríkisvaldið tekur undir þessa stefnu með því að koma fram með það frv. sem við ræðum um og þannig á að reyna að lögþvinga samflotin og það á þeirri forsendu eða með þeirri réttlætingu að launamenn hafi verið svo óánægðir með niðurstöðu kjarasamninga undanfarinna ára. Það verður að segjast rétt eins og er, herra forseti, að þessi röksemd hæstv. ráðherra andspænis veruleikanum er eiginlega fyrir ofan skilning minn og okkar flestra hygg ég. Menn vita það almennt að heildarkaupmátturinn ræðst ekki við samningaborðið. Þar eru hins vegar teknar ákvarðanir um ákveðin innbyrðis skipti. Menn vita að sú frysting óréttlætisins sem fólst í þjóðarsáttarsamningunum hafði ekkert að gera með hið almenna kaupmáttarstig, sem verið hefur á undanförnum árum, nema að því leyti sem það er í samhengi við þann efnahagslega stöðugleika sem þjóðarsáttarsamningarnir sköpuðu. Það er auðvitað afkoma fyrirtækjanna eða atvinnulífsins í landinu sem mestu ræður hér um. Það er því þangað sem menn eiga að beina sjónum sínum vilji þeir að launafólk verði sáttara við hlut sinn, bæði hvað varðar skiptin og kaupmáttinn. Herra forseti. Atvinnurekendasamtökin eru andsnúin því að samið sé á grundvelli afkomu eða möguleika einstakra fyrirtækja eða atvinnugreina. Hvernig á þá verkalýðshreyfingin að sækja aukna hagsæld til handa sínum félagsmönnum í greipar atvinnurekenda? Hver eru skilaboðin til fyrirtækjanna í landinu þegar ríkisvaldið tekur undir þennan vilja atvinnurekendasamtakanna, þann vilja að málum sé skipað þannig að hægt sé að ná einni samræmdri stefnu, að allir semji um það sama á sama tíma og óréttlætið sé þannig fryst til eilífðar? Hver eru skilaboðin? Hvert er aðhaldið að atvinnurekstrinum í landinu þegar hugsanagangurinn er sá að semja beri eins fyrir alla á grundvelli meðaltalsafkomu fyrirtækjanna, þó öllu heldur slakri meðaltalsafkomu því ryðkláfar atvinnulífsins þola ekki nema þriðja heims launagreiðslur. Þessi fyrirtæki njóta verndar Vinnuveitendasambandsins og ríkisvaldsins. Ríkisvaldið og atvinnurekendasamtökin sameinast í þeirri yfirlýstu stefnu að það beri að semja á grundvelli hinnar slöku meðaltalsafkomu fyrirtækjanna í landinu fyrir alla. Herra forseti. Í Morgunblaðinu síðasta laugardag birtist tafla um meðaltímakaup í nokkrum löndum. Það er ýmislegt sem gerir það að verkum að maður hrekkur við þessa dagana og það er ýmislegt sem heldur fyrir fólki vöku, en ég verð að segja að þessi tafla er eiginlega það svartasta sem ég hef séð nú um hríð. Ég er alin upp við það eins og við kannski flest að lífskjör á Ítalíu, ekki síst þegar við komum suður fyrir Pósléttuna, séu svo sem ekkert sérstök. Mannkynssagan segir okkur miklar sögur af fólksflutningum þaðan til Ameríku eða norður á bóginn í Evrópu. Samt er Ítalía er næsta land við Ísland, reyndar fyrir neðan en næsta land við Ísland. Hún er okkar granni þegar við tölum um meðaltímakaup í nokkrum löndum. Mér hefur líka skilist eins og okkur líklega flestum að lífskjörin í hinum kaþólska hluta Írlands væru svo sem ekkert eftirsóknarverð eða sérstök. Einnig þaðan hefur fólksflóttinn verið mikill. Írland, herra forseti, er samt sem áður fyrir ofan Ísland í þessari töflu. En þetta eru grannarnir, Írland og Ítalía. Þau lönd sem við viljum bera okkur saman við hvað varðar velferð, hvað varðar lífskjör eru svo óralangt í burtu. Þau eru á allt öðrum stað. Þetta eru grannarnir í þessum efnum, Írland og Ítalía. Við skulum hafa þetta hugfast þegar við erum að fjalla um frv. sem á að setja ramma um samskipti á vinnumarkaði. Við skulum hafa það í huga vegna þess að í raun stefnir frv., og þess vegna er ánægja Vinnuveitendasambandsins svona mikil með það, þá stefnir að því að viðhalda óbreyttu ástandi. Það stefnir ekki að þeim breytingum sem þurfa að verða til þess að lífskjör á Íslandi geti batnað. Ég vil, herra forseti, vitna örlítið í það sem fram kemur í greininni sem fylgdi með þessari töflu. Þar kemur fram að að sumu leyti tengist þessi staða hagvexti, þjóðartekjum, viðskiptajöfnuði og verðbólgu. Allt eru þetta hugtök sem við þekkjum úr umræðunni. Það er líka tekið fram að sumt tengist ákveðnum starfsgreinum. Það er nefnilega ekki sama hvaða starfsgreinar við leggjum alúð við. Við vitum það vel að það er misjafnt hversu góð kjör hinar mismunandi starfsgreinar geta skapað okkur. Líka ættum við að hafa í huga hvaða starfsramma við höfum skapað ýmsum starfsgreinum sem hér eru undirstaðan. En það kemur líka fram að sá munur sem hér er um að ræða getur stafað af öðru eins og ákvæðisvinnukerfum, bónuskerfum í fiskvinnslu og ýmsu fleiru. Síðan verður verulegur hluti launasvigrúmsins til í einstaka fyrirtækjum af því eins og hér segir og margoft hefur komið fram í umræðu um kjaramál í vetur, að framleiðnin er ekki sú sama. Menn hafa talað hver upp í annan um það að framleiðni íslenskra fyrirtækja sé hreint ekki nógu góð. Ég kem betur að því síðar. Vegna þessa er talið mikilvægt að trúnaðarmenn í fyrirtækjunum geti gert vinnustaðarsamninga, að þeir geti átt aðgang að sínum vinnuveitanda. Það er hins vegar svo á Íslandi að menn semja bara við einn aðila. Hér semja menn ekki við sinn vinnuveitanda nema þá í prívatsamningum þannig að það er ekki möguleiki á því að gera samninga sem byggja á því að eitt fyrirtæki geti gert betur við starfsmenn sína en önnur og að þannig sé sköpuð ákveðin samkeppni á milli fyrirtækjanna í landinu. Þá má ekki. Það kemur hins vegar fram í þessari grein að það er ekki einungis leiðin að semja beint innan fyrirtækjanna um það launasvigrúm sem fyrir hendi er, heldur væri einnig mögulegt að finna ýmsar leiðir til hagræðingar og til framleiðni sem gæti skilað sér í ábataskiptum milli fyrirtækis og starfsmanna. Ég tek það fram að þannig hefur aukinn kaupmáttur orðið að veruleika, t.d. í Danmörku sem allir vilja bera sig saman við. Það kemur líka fram að skipulag Vinnuveitendasambandsins er þrándur í götu, ekki skipulag verkalýðshreyfingarinnar. Þess vegna hljótum við að spyrja enn og aftur: Hvernig stendur á því þegar verkefnið er að bæta lífskjörin í þessu landi að hæstv. félmrh. beinir sjónum sínum eingöngu að skipulagi verkalýðshreyfingarinnar en lætur vinnuveitendur vera? Nei, herra forseti, það má ekki efna til samkeppni á milli fyrirtækja eða atvinnugreina um það hver séu best rekin eða geti gert best við sína starfsmenn. Ekki fyrir löngu kom út skýrsla sem unnin var á vegum fjmrn. um samkeppni í íslensku atvinnulífi eða öllu heldur um skort á samkeppni í íslensku atvinnulífi. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvernig unnið verður úr þeirri skýrslu, ekki síst af þeirri ríkisstjórn sem nú situr og hefur það helst að leiðarljósi að vernda sérhagsmuni ákveðinna hópa. Það kom líka fram þegar var verið að kynna þessa skýrslu að mest virtist vera lagt upp úr því að samkeppnin ætti að fara fram annars staðar en á milli fyrirtækjanna. Þau mega ekki keppa, nei. Samkeppnin þarf að fara fram á milli nemenda í skólum. Hún þarf að fara fram á milli barnanna okkar og samkeppnin á að fara fram á milli einstakra starfsmanna sjúkrahúsanna. Hún á að fara fram við sjúkrabeðin. Á ýmsum sviðum velferðarinnar má samkeppnin fara fram en hún má ekki fara fram á milli fyrirtækja eða atvinnugreina. Um það sér þessi ríkisstjórn í góðu samstarfi við vinnuveitendasamtökin. Svo er það nú svo, herra forseti, að fyrirtækin eru misvel rekin, framleiðni þeirra er mismikil og þegar einlægt eru gerðir svokallaðir skítasamningar þá geta auðvitað mjög mörg fyrirtækið gert mun betur við sitt starfsfólk en lágmarkssamningarnir gefa til kynna og þau gera það. En það eru þá samningar sem við höfum stundum kallað samninga undir borðið. Þar eru mismunandi greiðslur. Og hverjir njóta þeirra? Það hafa ýmsar kannanir farið fram á því. Launamunur kynjanna í landinu er mikill og nákvæmlega þetta fyrirkomulag ýtir undir þann launamun, nákvæmlega þetta fyrirkomulag er andstætt konum sérstaklega. En þetta er það fyrirkomulag sem menn vilja vernda. Eitt af því sem hæstv. ráðherra hefur veifað í kringum sig sem rökum fyrir því að farið væri fram með þetta frv. er að það þyrfti að auka vald launamanna til að hafa áhrif. Það er hins vegar ekkert í þessu frv. um atvinnulýðræði. Það er ekkert í frv. um það hvernig launamenn geta haft áhrif innan sinna fyrirtækja, hvernig þeir geti sótt rétt sinn þar. Það er ekkert í frv. sem snýr að því að möguleikar launamanna séu bættir til þess að sækja aukinn kaupmátt. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna í greinargerð sem Atli Gíslason lögmaður vann fyrir Dagsbrún og Sjómannafélag Reykjavíkur af því tilefni að þetta frv. var lagt fram. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Vilji ríkisvaldið af umhyggju fyrir starfsmönnum stærri fyrirtækja í raun gera þeim kleift að hafa áhrif á og bæta afkomu sína er ríkisvaldinu rétt að tryggja þeim aðild að stjórnum fyrirtækjanna. Það er unnt að lögbinda jafnræði starfsmanna og eigenda og koma á jafnræði með starfsfólki og fjármagni með lögbundnum jöfnum áhrifum á stjórnun hvers fyrirtækis. Það er brýnna að huga að setningu laga um atvinnulýðræði en hafa afskipti af innri málum stéttarfélaga.`` Það væri fróðlegt, herra forseti, að hæstv. ráðherrann segði okkur örlítið um hug sinn gagnvart því sem kallað hefur verið atvinnulýðræði, ekki síst þar sem hann hefur eins og ég gat um áðan sérstaklega nefnt aukið vald launamanna sem rök fyrir því að verið væri að breyta um eða lögfesta samskipti á vinnumarkaði. Þær voru býsna margar og yfirgripsmiklar, umsagnirnar sem bárust um þetta frv. Það var samt sem áður sorglega rétt sem fram kom hjá einum ágætum forustumanni í stéttarfélagi að það var sáralítið eða er sáralítið með það gert sem þar kemur fram eða þær ábendingar sem fram hafa komið. Menn eru látnir skilja það þannig að það sé mikilvægt að fá fram skoðanir þeirra eða viðhorf. Þegar á hólminn er komið, virtist nokkuð ljóst að ekki stóð til að taka mark á nokkrum manni. En loks kom álit sem hreyfði við hæstv. ráðherranum. Það var álit Lagastofnunar. Reyndar voru fyrstu viðbrögð hæstv. ráðherra þau að hann var afar ánægður með álit Lagastofnunar af því að hann taldi að það breytti í sjálfu sér engu um þann vilja sinn að fara fram með þær breytingar sem hann hafði kynnt. En það kom síðan í ljós að þetta álit hreyfði við ýmsu fleiru og opnaði e.t.v. augu ýmissa nefndarmanna fyrir því að eitt og annað af því sem stéttarfélögin höfðu verið að gagnrýna var á rökum reist og það gildum rökum að fram hjá þeim varð ekki horft. Enda er það niðurstaðan, herra forseti, að það frv. sem hér liggur fyrir er í stórum dráttum allt annar pappír en sá sem upphaflega var kynntur. Það er athyglisvert að fara yfir nefndarálit meiri hlutans og skoða hvernig þar er rakið í rauninni það undanhald sem hófst með áliti Lagastofnunar. Á 1. gr. er gerð tillaga um breytingar af eftirfarandi ástæðu: ,,Fjöldi starfandi stéttarfélaga lýsti mikilli andstöðu við þetta ákvæði og taldi það til þess fallið að veikja skipulag verkalýðshreyfingarinnar.`` Lagastofnun gagnrýndi þetta einnig. Út með það. Varðandi 2. gr. frv. eru líka gerðar breytingar og skýringin er, með leyfi herra forseta: Það er gert til einföldunar og samræmingar vegna gagnrýni stéttarfélaga og fleiri á fjölbreyttar reglur um atkvæðagreiðslur sem fram koma í frumvarpinu. Á 4. gr. frv. eru líka gerðar breytingar: ,,Einnig er verið að koma til móts við gagnrýni sem hefur beinst að því að of strangar kröfur séu gerðar um skilgreiningu á því til hverra vinnustöðvun sé ætlað að taka.`` Og enn varðandi 4. gr.: ,,Þá er lagt til að komið verði til móts við þá gagnrýni...`` o.s.frv. Síðan er það 6. gr. frv. Þar er lagt til að gerðar verði breytingar og það rökstutt með þeirri gagnrýni sem fram hefur komið. Og í 5. gr. frv. eru lagðar til breytingar. Meiri hlutinn tíundar ekki gagnrýnina sem fram hefur komið, en það kemur hins vegar fram í áliti minni hlutans samandregið að í umsögnum og umræðum hafi margsinnis verið bent á ákvæði 5. gr. frv. þar sem fjöldauppsögnum var líkt við vinnustöðvun. Að sjálfsögðu geta verið gildar ástæður fyrir því að hópur starfsmanna ákveður að segja upp störfum aðrar en þær að hægt sé að líkja því við vinnustöðvun. Loks er einnig vikið að frekari breytingum sem gerðar eru vegna athugasemda frá Lagastofnun og þess getið að skilningur sé þessi eða hinn vegna þeirrar gagnrýni sem þar kemur fram. Þannig má segja, herra forseti, að það hafi hafist allmikið undanhald eftir að Lagastofnun opnaði augu hæstv. ráðherra og nefndarmanna meiri hluta félmn. fyrir því að það kynni sitthvað að eiga sér raunverulegar stoðir í þeirri gagnrýni sem fram hafði verið borin. En eins og ég rakti hér er hún í áliti meiri hlutans látin heita eitt og annað en allt ber þó að sama brunni. Frv. heitir áfram: Frumvarp um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. En innihaldið er að stórum hluta annað og það var í samræmi við þær spár manna að ráðherrann ætlaði sér fram með breytingar, það væri aðalatriðið. Aukaatriði væri hverjar þessar breytingar væru. Það er samt alveg ljóst að aldrei hefur verið hvikað það langt frá því sem upphaflega var lagt upp með að Vinnuveitendasambandið er áfram ánægt og verkalýðshreyfingin er áfram óánægð. Herra forseti. Stéttarfélögin hafa eytt miklum tíma í að gagnrýna málefnalega það frv. sem verið hefur á borðum nefndarmanna hv. félmn. og á borðum þingmanna. Verkalýðshreyfingin hefur ítrekað bent á þær hættur sem í frv. leynast. Það hefur verið gert af fullum heilindum. Það hefur verið gert ekki síst af ótta við það ástand sem kann að skapast á vinnumarkaðnum vegna ákvæða frv. og þau áhrif sem frv. kann að hafa, beint og óbeint. Menn hafa auðvitað áhyggjur af því þegar verið er að hræra í hlutum með þessum hætti og hindra þannig e.t.v. möguleika félaganna til þess að sækja aukinn kaupmátt og bætt lífskjör fyrir hönd sinna félagsmanna. Ég fjallaði áðan um að það hefðu ýmsar breytingar verið gerðar á frv. og þótt hæstv. ráðherrann hafi í sumum tilvikum hrakist undan áliti Lagastofnunar eru breytingarnar ekki allar til bóta. Það verður seint um of ítrekað að inni í frv. eru enn ýmis vafasöm ákvæði og hættulegir hortittir. Vinnustaðarsamningar hafa verið að þróast. Og í áður nefndri Morgunblaðsgrein voru þeir m.a. taldir fram sem ein mikilvæg forsenda þess að hægt væri að bæta lífskjörin. Vinnustaðarsamningar hafa verið að þróast, jafnvel sameiginlegar atkvæðagreiðslur. En nú á með því frv. sem hér liggur fyrir að lögþvinga þátttöku í slíkri atkvæðagreiðslu og það er alveg ljóst að slík lögþvingun mun fæla minni félögin frá þátttöku. Þau munu óttast það alræði sem með slíkri lögþvingun er fært stærri félögunum. Það er verið að hoppa yfir það tímabil þróunar á þessu fyrirkomulagi sem var að fara í gang, það er verið að hoppa yfir það tímabil sem félögin hafa þurft til þess að byggja upp með sér traust og þróa með sér samskiptareglur. Þannig er málið allt sett í hættu og það er eitt af því sem er í þessu frv. Af hverju ætli Vinnuveitendasambandið sé ánægt með þetta frv.? Það skyldi þó ekki vera að það væri vegna þess að í raun er verið að eyðileggja vinnustaðarsamningaákvæði? Það eru líka enn inni í frv., herra forseti, þau ákvæði um boðun verkfalls sem nánast eru spegluð úr lögunum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Reyndar hafa átt sér stað örlitlar breytingar hvað varðar fresti og daga, en efnislega stendur greinin óbreytt þrátt fyrir allar þær aðvaranir sem fram hafa komið varðandi það hvernig lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna hafa reynst. Og jafnvel þrátt fyrir það að allir sem hafa tekið þátt í þessari umræðu hvort sem er á vettvangi nefndarinnar, í þingsölum eða annars staðar hafa samþykkt það og viðurkennt að lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna eru ónýt. Samt er áfram ákvæði inni í þessu frv. sem er speglun úr þeim lögum, speglun á því hvernig skuli boðað til verkfalla. En það eru einmitt hin erfiðu verkföll opinberra starfsmanna á undanförnum árum sem hafa fært mönnum heim sanninn um það að þetta ákvæði í kjarasamningum opinberra starfsmanna er ónýtt. Það vekur því furðu að það skuli enn vera hér inni og ég satt að segja skil það ekki. Það hefur enn ekki verið útskýrt þannig að nokkurt okkar sem hér er inni geti skilið það, enda eru hér ekki stjórnarliðar. Þeir hafa hins vegar á þessu einhvern þann skilning sem mér er hulinn og þeir hafa satt að segja ekki fjölmennt í stólinn til að útskýra hann. Herra forseti. Það eru líka enn þá inni í frv. ákvæðin um viðræðuáætlanir eins og þau voru orðin þegar frv. var fyrst lagt fram, þ.e. þess efnis að það má gera ráð fyrir því að sáttasemjari þurfi að taka þátt í að semja á eigin spýtur hundruð ef ekki þúsund viðræðuáætlana nú strax í haust. Það er alveg ljóst að þegar um nýjan lagaramma er að ræða munu stéttarfélögin láta reyna á rétt sinn í þessum efnum. Það eru býsna mörg stéttarfélög á Íslandi og þau gera hvert um sig mörg hver marga samninga. Viðræðuáætlanir gætu því skipt nokkrum þúsundum verði þær gerðar af hverju félagi við alla þá viðsemjendur sem hvert félag semur við. Þannig er ákvæðið um viðræðuáætlanir inni í þessu frv. Það er enn þarna inni jafnvel þótt bent hafi verið á þær hættur sem af því kunni að leiða. Það er því svo, herra forseti, að þrátt fyrir þær breytingar sem lagðar hafa verið til eru enn inni ýmis ákvæði sem eru mjög hættuleg og til þess fallin að skapa óróa á vinnumarkaði og auka á óréttlæti frekar en hitt. Það er þó ekki gagnrýni á þessi atriði eða önnur efnisatriði sem hefur verið þungi þeirrar gagnrýni sem fram hefur verið borin á þetta frv. Megingagnrýni verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunnar hefur beinst að því að lög skuli sett um innri málefni stéttarfélaga og um samskipti á vinnumarkaði í fullri andstöðu við þá sem við eiga að búa. Það er hið stóra, alvarlega í málinu. Víst er það stóralvarlegt að lögin skuli sett og að ekki skuli hlustað á aðvaranir þeirra sem til þekkja og benda á að ekki aðeins beinar og óbeinar verkanir þeirra ákvæða sem ég var að rekja áðan eru slæmar, svo sem eins og eyðileggingin á vinnustaðarsamningunum, verkfallsboðun eins og hjá opinberum starfsmönnum eða ákvæðin um viðræðuáætlanirnar að ég tali ekki um lögverndað vald samninganefnda. Verri eru þó almennt þær afleiðingar sem það hefur í för með sér að reglur séu lögfestar sem aðilar eru ekki sammála um túlkun á og sem verulegur ágreiningur er um. Það er alveg ljóst, herra forseti, að á meðan réttaróvissa ríkir, á meðan ekki er ljóst hvar ramminn raunverulega er, sá rammi sem stéttarfélögin eiga að starfa innan, verður óróleiki á vinnumarkaði, jafnvel óeirðir. Eftir að lögin voru sett um kjarasamninga opinberra starfsmanna árið 1986 upphófst mikill órói á þeim vinnumarkaði. Það tók stéttarfélögin innan sambanda opinberra starfsmanna mörg ár að eyða þeirri réttaróvissu sem þau lög sköpuðu jafnvel þótt þau væru sett í fullu samráði og með samþykki aðila. Menn þurftu samt sem áður að láta á það reyna hver hinn raunverulegi réttur var. Hvernig halda menn þá að ástandið verði núna þegar ekki er einu sinni samkomulag um lagasetninguna, hvað þá innihaldið? Það er svo merkilegt að horfa á þessa staðreynd vegna þess að hinn yfirlýsti tilgangur þessarar lagasetningar var ekki beinlínis að efna til ófriðar, eða hvað? Í inngangi að athugasemdum við lagafrv. þar sem fjallað er um tilganginn kemur fyrst í áhersluröð, með leyfi forseta: ,,Þannig yrði stuðlað að friðsamlegum samningum og dregið úr átökum á vinnumarkaði og oft langvinnum vinnustöðvunum.`` Þetta er hið fyrsta sem talið er upp í inngangi að greinargerð með frv. sem markmið þessarar lagasetningar, að stuðla að friðsamlegum samningum, að draga úr átökum á vinnumarkaði og oft langvinnum vinnustöðvunum. Það hyggjast menn gera með því að efna til þess ófriðar sem sannarlega er verið að efna til með því að setja lög um þær reglur sem eiga að gilda, lög sem eru í fullkominni andstöðu við þá sem við eiga að búa, lög sem á eftir að finna alla túlkun á og sem munu valda óróa á næstu missirum og árum langt umfram það sem við mátti búast vegna þess að menn ætla sér að sækja bætt kjör í kjarasamningum. Herra forseti. Það stóð ekki til í upphafi að fara fram með löggjöf sem stefndi öllu í bál og brand, ekki ef við lesum það sem stendur í greinargerð frv. Það hefur líka komið fram að efnisinnihald þessa frv. hefur breyst býsna mikið á þeirri vegferð sem það hefur átt frá því að það varð til í ráðuneyti félagsmála og þar til það kemur hér með breytingartillögum á borð hæstv. Alþingis. Við hljótum þess vegna að spyrja okkur enn einu sinni: Til hvers er farið fram með þessum hætti? Hver er hinn raunverulegi tilgangur? Er hann ekki löngu gleymdur? Er ekki einungis um þráhyggju að ræða, þráhyggju ráðherra sem ætlar sér að berja í gegn frv. um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur og er fyrir löngu orðið sama um bæði innihald og afleiðingar? Ég óttast, herra forseti, að svo sé og þess vegna verður sú löggjöf sem hér á að fara fram og afleiðingar hennar enn hættulegri en ella hefði verið.

Herra forseti. Í þingsögu síðustu ára eru nokkur mál sem standa upp úr eða málaflokkar sem hafa vakið meiri deilur en annað í þessari stofnun. Eitt af þeim málum þekkir t.d. hæstv. félmrh. mjög vel. Það er spurningin um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Það voru mjög miklar umræður í þessari stofnun og menn ræddu það mjög ítarlega og þáv. stjórnarflokkar kölluðu það málþóf eins og gengur. Nú hef ég látið kanna það á skrifstofu Alþingis hvernig umræðan hefur þróast um þau mál sem hér eru til meðferðar. Ég tel að þau séu samferða. Það er annars vegar frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og hins vegar frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Það kemur í ljós að umræðan um þessi mál samtals er einhver sú mesta sem sögur fara af um langt árabil í þessari stofnun. Það er kannski sérstaklega umhugsunarvert í samanburði við EES-málið að stjórnarandstaðan núna er mikið fáliðaðri en hún var á síðasta kjörtímabili. Það munaði um Framsfl. í stjórnarandstöðunni, því verður ekki neitað. Núna liggur þetta hins vegar þannig að umræðan um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, tvær umræður, hefur staðið í 46 klukkustundir og umræðan um stéttarfélög og vinnudeilur hefur núna staðið í um það bil 33 klukkustundir. Samtals er um að ræða umræðu sem hefur staðið í um 80 klukkustundir um þessi mál. Þetta sýnir ekkert annað en það að þingmönnum stjórnarandstöðunnar er mikið niðri fyrir og þeir telja ástæðu til að gera allt sem þeir geta og í þeirra valdi stendur til þess að breyta frumvörpunum og til þess að koma þeim út úr þinginu. Ég veit að hæstv. félmrh. hefur gert það upp við sig að taka ekki mark á neinu. Hann hefur gert það upp við sig að hlusta ekki á stjórnarandstöðuna. Hann hefur gert það upp við sig að hlusta ekki á verkalýðshreyfinguna. Hann hefur gert það upp við sig að hlusta ekki á útifundi eða samþykktir sem gerðar eru og svarar þeim eins og hann gerði í gær með orðunum: ,,Það verður að hafa það.`` Með leyfi forseta, þetta er orðrétt tilvitnun í síðustu útifundarræðu hæstv. félmrh. ,,Það verður að hafa það.`` Samt höfum við sagt í þessum umræðum, það hefur verið sagt aftur og aftur og aftur: Það frv. sem hér liggur fyrir þýðir ekki aukna launajöfnun. Hæstv. félmrh. segir: ,,Það verður að hafa það.`` Og við höfum sagt aftur og aftur eins og síðasti hv. ræðumaður: Þetta þýðir ekki frið á vinnumarkaði heldur ófrið á vinnumarkaði. Hæstv. félmrh. segir: ,,Það verður að hafa það.`` Við höfum bent á að þessi frv. eins og þau eru og framkvæmd þeirra muni ekki hafa það í för með sér að menn sæki batnandi lífskjör eins fljótt og ella væri, þ.e. ef við stilltum saman strengi þjóðarinnar til að ná þeim. Hæstv. félmrh. hlustar ekki á það. Og hæstv. félmrh. hlustar ekki á þá ábendingu sem fram kom t.d. hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem er í raun og veru mjög alvarlegt umhugsunarefni, að aðferð ríkisstjórnarinnar í sambandi við þessi mál, stéttarfélög og vinnudeilur og réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, stíflar eðlilega umræðu um mál af þessu tagi, umræðu sem þarf að fara fram, málefnalega umræðu, díalóg þar sem tveir eða þrír jafnréttháir aðilar takast á og bera sig saman um málið. Það er því alveg sama hvernig þetta mál er skoðað. Það eru mistök. Það hefur verið sýnt fram á það í meðferð málsins að í því voru í upphafi alveg ótal beinar villur. Það var sýnt fram á það að frv. bryti í bága við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Það var sýnt fram á það að frv. bryti í bága við sex alþjóðasáttmála sem Íslendingar hafa verið aðilar að um langan tíma. En hæstv. félmrh. gerir ekkert með það. Það er greinilegt að hæstv. ríkisstjórn ætlar að halda áfram á þessari braut. Við sögðum í upphafi þegar þessar umræður hófust utan dagskrár 20. mars, fyrir réttum tveimur mánuðum: Með þessum vinnubrögðum er verið að slíta sundur friðinn á Alþingi og í þjóðfélaginu líka. Ég held að það liggi alveg fyrir að það var rétt. Það var þannig að með þessu var ríkisstjórnin að slíta sundur friðinn. Hún var að taka í gegnum þingið á aðeins tveimur mánuðum grundvallarlöggjöf um verkalýðshreyfinguna í landinu og burt séð frá öllu öðru er það fráleitt. Með því er Alþingi ofboðið. Löggjöf af þessu tagi hefur oft verið fyrir Alþingi í tvö þing þar sem að menn hafa rækilega farið yfir hlutina. Hér er ákveðið að keyra í gegn þessa grundvallarlöggjöf aðeins á tveimur mánuðum en ekki á tveimur þingum. Þannig kemur líka fram í þessu ekki bara tillitsleysi við stjórnarandstöðuna og verkalýðshreyfinguna heldur tillitsleysi og virðingarleysi við Alþingi. Það er kannski ekki að undra þó að sumum forsetanna a.m.k. sé ofboðið, t.d. þeim sem situr ekki fjarri mér. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa gert allt sem þeir geta til þess að benda ríkisstjórninni á það hvað hún er að gera í þessu máli og það er athyglisvert hve sterk samstaða þeirra hefur verið og viðnám. Atkvæðagreiðsla um þetta mál fer væntanlega fram eftir 2. umr. á fimmtudaginn kemur að óbreyttu, á morgun. Þá geri ég ráð fyrir því að stjórnarflokkarnir dragi þingmennina á atkvæðabásinn, þetta blessað fólk sem hefur ekki látið sjá sig hér í þingsölum. Þá kemur það, atkvæðapeningurinn er það stundum kallað þegar fólk streymir inn samanber orðið búpeningur. Þetta heitir á dönsku stemmekvæg. Það kemur hér inn og greiðir atkvæði og gegnir, stemmekvæg. Það er ömurlegt að sjá þetta góða fólk lenda í þessum ósköpum, en svona er hinn pólitíski veruleiki sem þetta fólk hefur því miður búið sér. Eftir umræðuna sem hér fer fram núna við 2. umr. og svo 3. umr. um bæði málin, sem er eftir, þá náttúrlega lýkur ekki umræðu um þessi mál. Henni verður vísað út í þjóðfélagið. Hún mun fara fram annars staðar og eins og síðasti ræðumaður og allir sem hér hafa talað hafa bent á þá verða þessi mál á dagskrá í tengslum við næstu kjarasamninga eins og aftur og aftur hefur komið fram af hálfu verkalýðshreyfingarinnar líka, m.a. í því ávarpi sem forseti Alþýðusambandsins flutti við Austurvöll í gær þegar hann sagði: ,,Afgreiðsla þessara mála ef hún verður svona yrði stórslys.`` Það er móðgun við verkalýðshreyfinguna og móðgun við þjóðina að fara með málin eins og hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera. En hún virðist ætla að gera þessa hluti svona og þá hefur það sinn gang á grundvelli úrslita síðustu kosninga. Það hefur sinn gang. En það þýðir ekki það að umræðunni verði lokið. Henni verður bersýnilega haldið áfram úti í þjóðfélaginu þangað til ríkisstjórnin kemst að því fullkeyptu að þetta eru mistök.

Virðulegi forseti. Vegna þess samkomulags um að ljúka þessari umræðu á tilteknum tíma ætla ég aðeins að segja örfá orð. Eins og fram kom í ræðu minni við 1. umr. þá er ég sannfærð um að þetta frv. er mikið óheillaspor og mikil mistök og er það fyrst og fremst vegna þess að hér er einhliða verið að skipta sér af því hvernig verkalýðshreyfingin í landinu skipuleggur sig og hvernig samskipti á vinnumarkaði eiga að vera. Að mínu mati og flestra í stjórnarandstöðu, sem hér hafa talað, á að semja um þetta og hafa samráð eins og margoft hefur komið fram. Ég ætla því ekki að ræða þetta mál efnislega að sinni því ég tel að öll efnisatriði málsins hafi í raun komið fram. Ég vil þó nota tækifærið og ítreka þá afstöðu mína sem kom fram í 1. umr. að ég tel að núverandi skipan og áherslur verkalýðshreyfingarinnar hafi ekki verið konum til framdráttar. Í ritinu Konur og karlar frá árinu 1994 kemur fram m.a. að tímakaup kvenna sem hlutfall af tímakaupi karla hefur farið lækkandi á tímabilinu 1982--1995. Afgreiðslukonur fengu t.d. 79% af tímakaupi afgreiðslukarla að meðaltali árið 1982 en það hlutfall er komið niður í 70% árið 1993. Hvernig stendur á því að verkalýðshreyfingin horfir upp á þetta gerast? Þetta er þó munur sem er uppi á yfirborðinu og flestir vita af og er aðgengilegt að fá upplýsingar um í andstöðu við allar duldu sporslugreiðslurnar sem vitað er að fara mun meira til karla en kvenna, samanber t.d. könnunina á kynbundnum launamun sem hér var kynnt fyrir ári. Ég hef því verið þeirrar skoðunar að verkalýðshreyfingin þurfi að taka þessi mál um kynbundinn launamun mun fastari tökum en hún hefur gert hingað til. Til að það gerist þarf staða kvenna innan verkalýðshreyfingarinnar að styrkjast og það svo um munar, ekki síst í forustu samtakana. Ég vil í því sambandi enn og aftur láta í ljós ánægju mína með þá þróun sem átt hefur sér stað innan BHM þar sem forusta þeirra samtaka er farin að endurspegla þá staðreynd að konur eru mjög fjölmennar innan BHM. Í þessum sama bæklingi kemur einnig fram að konur eru mun fjölmennari en karlar í sumum verkalýðsfélögum. Ég nefni t.d. Samband ísl. bankamanna en þær eru aftur á móti mun færri í stjórn félagsins. Innan ASÍ og BSRB eru konur einnig hlutfallslega færri í stjórn en félagafjöldi þeirra segir til um. Ég tel því að þarna verði að eiga sér stað breyting en hún hlýtur að gerast á lýðræðislegan hátt innan verkalýðshreyfingarinnar en ekki með því að veikja þessi samtök launafólks með lögum eins og hér er lagt til. Um leið og ég ítreka þá afstöðu mína og stjórnarandstöðunnar í heild að rétt sé að vísa þessu frv. til ríkisstjórnarinnar þannig að hún setjist að samningaborði við verkalýðshreyfinguna vil ég láta í ljós þá ósk að verkalýðshreyfingin starfi á lýðræðislegan hátt þannig að staða kvenna í stjórn og forustunni styrkist almennt og verkalýðshreyfingin leggist á eitt um að útrýma launamisrétti kynjanna. Þá vil ég taka undir orð hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur áðan í ræðu hennar um að það sé verulegt áhyggjuefni hvert stefni í þjóðfélaginu og á ég þá ekki síst við andvaraleysi fólks sem virðist taka félagsleg réttindi sem sjálfgefin. Margt bendir til að nú ríki sá tíðarandi að fólk sé tilbúið að horfa fram hjá þessum félagslegu réttindum fyrir hærri laun sem er þó skiljanlegt því að ekki eru laun launafólks í landinu eitthvað sem hægt er að hrópa húrra fyrir. Auðvitað þarf að hækka laun launafólks í landinu til samræmis við það sem þekkist í löndum við sambærilega þjóðarframleiðslu en það má ekki gerast á kostnað þess að fólk standi uppi án félagslegra réttinda því þá er verr af stað farið en heima setið. Því þurfum við á sterkri, jafnréttissynjaðri verkalýðshreyfingu að halda sem starfar í takt við tímann eftir þeim leiðum sem hún ákveður sjálf. Þetta frv. stuðlar ekki að því og þetta frv. brýtur fjölmarga alþjóðasáttmála og mannréttindaákvæði eins og hér hefur margítrekað komið fram og því ber að vísa því aftur til föðurhúsanna.

Herra forseti. Utanrmn. leggur samhljóða til að þeir samningar sem hér um ræðir verði staðfestir, þ.e. Evrópusamningur um viðurkenningu og fullnustu ákvarðana varðandi forsjá barna og endurheimt forsjár barna og samningur um einkaréttarleg áhrif af brottnámi barna til flutnings milli landa. Hér er um að ræða samninga sem eru nokkurra ára gamlir en hafa ekki enn hlotið fullgildingu af Íslands hálfu. Það er skoðun nefndarinnar að það sé meira en tímabært að svo verði gert. Nefndin leggur til að fullgildingarheimildin verði veitt með því að samþykkja þessa þáltill.

Herra forseti. Það gegnir sama máli um þessa tillögu og hina fyrri. Utanrmn. hefur fjallað um þetta mál sem varðar fullgildingu samnings gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Nefndin leggur samhljóða til að málið verði samþykkt og samningurinn fullgiltur. Í nefndaráliti eru smávægilegar athugasemdir að því er varðar þýðingu á einu tilteknu orði í heiti tillögunnar og samningsins sem ég hyggst ekki nefna í umræðum hér en vek athygli þingheims á. Það er nauðsynlegt að samræma þýðingu enska orðsins ,,inhuman`` annars vegar í þessum samningi og hins vegar í íslenskri þýðingu á mannréttindasáttmála Evrópu. Að öðru leyti er ekki ástæða til að fjölyrða um þetta mál og við leggjum til í utanrmn. að það verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Utanrmn. hefur fjallað um þáltill. sem til er komin vegna inngöngu Svíþjóðar, Finnlands og Austurríkis í Evrópusambandið. Hér er um að ræða aðlögun að breyttum veruleika gagnvart samningi Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu sem var upphaflega gerður 1972. Hér er um að ræða eðlilegar og sjálfsagðar breytingar og nefndin leggur til að tillaga þessi verði samþykkt.

Herra forseti. Hér liggur fyrir til 2. umr. frv. til laga um að heimila ríkisstjórninni að staðfesta breytingar á Norðurlandasamningnum um félagslega aðstoð og félagslega þjónustu. Þessar breytingar eru kenndar við Arendal í Noregi þar sem þær voru staðfestar af ráðherrum landanna 14. júní 1994. Nefndin hefur kynnt sér málið og fengið til fundar við sig meðal annarra sérfræðinga úr félmrn. Það er skoðun nefndarmanna að eðlilegt sé að staðfesta þær breytingar sem hér er gerð tillaga um. Hér er um að ræða einn af grundvallarsáttmálunum í hinu norræna samstarfi, félagsmálasáttmála Norðurlandanna og verið að aðlaga hann breyttum tímum. Við í utanrmn. teljum að eðlilegt sé og sjálfsagt að staðfesta samninginn og leggjum til að frv. verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég styð heils hugar það mál sem hér um ræðir. Hér er eins og hv. frsm. gerði grein fyrir um að ræða einn hornsteininn í virku og góðu samstarfi Norðurlandaþjóðanna. Ástæður þess að ég kveð mér hljóðs eru þær að fyrir liggur að samningur þessi var gerður í Arendal 14. júní 1994. Núna þann 22. maí 1996 erum við að staðfesta þennan samning. Ég hlýt að gera mjög alvarlegar athugasemdir við það að gangverkið hjá framkvæmdarvaldinu sé ekki skilvirkara en hér um ræðir. Ég hef aðeins kynnt mér þetta mál og veit að viðkomandi fagráðuneyti, félmrn., hefur ítrekað sent erindi þess efnis í utanrrn. sem er hinn formlegi aðili málsins en eftir sem áður erum við tveimur árum síðar að staðfesta samninginn. Mér er einnig kunnugt um að þetta hefur valdið nokkrum vandkvæðum í einstaka tilvikum því að hér er um réttarbót að ræða og það liggur fyrir að aðrar Norðurlandaþjóðir hafa fyrir alllöngu staðfest samninginn fyrir sitt leyti. Ég vil því árétta það, virðulegur forseti, að við lærum af þessum mistökum og gætum okkur á því að það gerist ekki aftur heldur göngum röskar til verks en hefur verið gert.

Herra forseti. Ég tel að þetta sé þörf ábending hjá hv. þm. Reyndar er það svo að við í utanrmn. höfum nokkuð rætt þetta hversu mjög það dregst iðulega að samningar sem hafa verið undirritaðir af Íslands hálfu berist til þingsins. Við gerum okkur grein fyrir því að það er mikið vinnuálag í utanrrn. Eigi að síður er það svo að oft hefur dregist úr hömlu að leita eftir staðfestingu Alþingis og þetta dæmi sem hv. þm. tekur er ekki eina dæmið sem við erum að afgreiða í dag því að fyrr á fundinum lauk umræðu um samning sem var samþykktur 1984 og næsta mál á dagskrá eru samningar frá 1980. Það er því nokkuð vel að verki staðið við það mál sem er einmitt núna til umræðu miðað við ýmislegt annað. Aðalatriðið er að sjálfsögðu að þingið og framkvæmdarvaldið bæti sig í þessum efnum og ekki séu undirritaðir samningar sem ekki er ætlunin að leggja fyrir þingið en ef þeir eru undirritaðir þá séu þeir lagðir fyrir þingið til umfjöllunar svo fljótt sem verða má þannig að efni þeirra geti komið íslenskum ríkisborgurum að gagni svo fljótt sem hægt er.

Virðulegi forseti. Það er kannski ástæðulaust að orðlengja það en vegna þess að hv. þm. Geir Haarde nefndi að þetta væri ekki versta dæmið er hins vegar ástæða til þess að vekja athygli á því sérstaklega að þessi samningur, án þess að ég sé að fara í neinn samjöfnuð í því sambandi, tekur til fjölmargra íslenskra einstaklinga. Þeir eru ófáir sem þurfa nánast daglega að leita réttar síns á grundvelli samkomulags af þessum toga. Nú veit ég vel að kerfið hefur verið býsna liðlegt. Enda þótt Alþingi hafi ekki staðfest þetta nýja fyrirkomulag og við byggjum á gömlum samningum sem eru ábót eru engu að síður ákvæði á þessum nýja samningi sem eru umtalsverð réttarbót í ljósi þess að hér er um að ræða samkomulag sem íslenskir þegnar í útlöndum og norrænir þegnar heima á Íslandi þurfa að hafa gagn af, nánast á daglegum grundvelli. Þess vegna er málið kannski sýnu alvarlegra. Ég ætla ekki að orðlengja það, virðulegi forseti. Ég skil hv. þm. Geir H. Haarde, formann utanrmn., þannig að það sé vilji nefndarinnar og væntanlega framkvæmdarvaldsins að gera bragarbót á.

Virðulegur forseti. Það er góð samstaða í utanrmn. um afgreiðslu þessara mála sem mörg hver hafa vissulega legið allt of lengi hjá stjórnvöldum eftir að þau voru undirrituð þangað til þau berast til þingsins og svo mun vera um fleiri mál. Það hefur verið rætt um það í nefndinni að fá yfirlit yfir slíka samninga til nefndarinnar þannig að hægt sé af hennar hálfu að ýta á eftir málum sem þörf er á að staðfesta og áhugi er á að staðfesta. Auðvitað verður maður að gera ráð fyrir því sem reglu að framkvæmdarvaldið kynni þinginu þá samninga sem verið er að skuldbinda Ísland með og leiti staðfestingar á þeim þannig að þetta safnist ekki upp. Auðvitað geta verið þær aðstæður sem kalla á það að mál séu í skoðun um einhvern tíma. Það er ljóst að það tekur tíma að fara yfir mál, þýða mál o.s.frv. Við höfum lagt áherslu á að líka verði vandað til þeirra verka eins og hefur m.a. komið fram í sambandi við eitt tiltekið efni en vonandi verður á þessu bót. Það er hins vegar í rauninni ekkert nýtt að dráttur verði á. Það hefur iðulega verið minnst á þetta á fyrri þingum og gengið eftir því varðandi alþjóðasamninga, m.a. í umhverfismálum, svo að þetta er því miður ekki einsdæmi. Hitt væri einnig til bóta að svona samningar kæmu til þingsins með fyrra fallinu á hverju þingi þannig að tími gæfist til að fjalla eðlilega um þá og þannig að ekki sé um tímaþröng að ræða en þetta eru fyrirkomulagsatriði sem með góðri samvinnu við utanrmn. verður væntanlega ráðin bót á.

Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem ætlað er að veita lagagildi alþjóðlegum samningi um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum. Við höfum rætt þetta mál í utanrmn. og orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. enda teljum við að í því geti falist auknir möguleikar fyrir íslensk stjórnvöld til þess að hafa eðlilegt eftirlit á vettvangi skattamála út fyrir landsteinana. Óskað var eftir áliti efh.- og viðskn. um málið en engar athugasemdir bárust. Frv. gerði ráð fyrir því að ákvæði samningsins um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum öðlist lagagildi en slíkt fyrirkomulag hefur færst í vöxt með auknu samstarfi milli þjóða. Í fskj. með frv. er ákvæði samningsins sett upp á íslensku og ensku á greinargóðan hátt. Hins vegar telur nefndin nægjanlegt og eðlilegt með tilliti til íslenskra laga og meðferðar mála á Alþingi, samanber nefndarálit allshn. á þskj. 715, um frv. til laga um mannréttindasáttmála Evrópu á 117. löggjafarþingi, að alþjóðasamningar séu lögfestir á íslensku eingöngu. Hin enska gerð samningsins er birt í frv. og er eðlilegt skýringargagn en að mati nefndarinnar á hún ekki erindi í Stjórnartíðindi eða lagasafn. Nefndin vill þó leggja áherslu á að opinber tungumál samningsins, sem eru enska og franska, og enda þótt einungis íslenski textinn verði lögtekinn geta enski og franski textinn verið mikilvægir, m.a. til túlkunar á vafaatriðum um merkingu orða samningsins. Þess vegna er mikilvægt að sérfræðingar og allur almenningur eigi greiðan aðgang að samningnum á frummálum hans jafnt sem íslensku þótt einungis hin íslenska þýðing birtist í Stjórnartíðindum og lagasafni. Með þessum skýringum leggur nefndin til að frv. verði samþykkt, herra forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd heilbr.- og trn. fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, með síðari breytingum. Í 1. gr. kemur fram að breytingin að veita styrk til kaupa á næringarefnum og sérfæði sem lífsnauðsynlegt er vegna hamlaðrar líkamsstarfsemi. Eins og fram kemur í greinargerðinni er frv. þetta flutt þar sem nauðsynlegt er talið að lögfesta heimild Tryggingastofnunar ríkisins til að veita styrki til að kaupa næringarefni og sérfæði. Í lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, er ekki að finna heimild til slíkra greiðslna og hafa Tryggingastofnun ríkisins og tryggingaráð óskað eftir því við heilbr.- og trmrh. að hann beiti sér fyrir lagabreytingu þessa efnis. Heilbr.- og trn. hefur að ósk ráðherra ákveðið að flytja slíkt frv. Það er fullt samkomulag í nefndinni um að flytja þetta mál og þarfnast þetta ekki fleiri skýringa við.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 9/1970, um Iðnþróunarsjóð, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á fund sinn Þorkel Helgason, ráðuneytisstjóra iðnrn., og Jón Steindór Valdimarsson frá Samtökum iðnaðarins. Auk þess barst erindi frá Iðnþróunarsjóði. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt án breytinga. Árni R. Árnason var fjarstaddur afgreiðslu málsins en undir þetta nefndarálit rita Stefán Guðmundsson, Guðjón Guðmundsson, Svavar Gestsson, Sigríður Anna Þórðardóttir, Jóhanna Sigurðardóttir, Hjálmar Árnason, Guðmundur Árni Stefánsson og Pétur H. Blöndal.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Umhvn. hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund allmarga gesti, en nefndinni barst þar að auki erindi frá Sambandi ísl. sveitarfelaga varðandi kostnaðarhlutdeild sveitarfélaga. Í frv. er í fyrsta lagi lagt til að ofanflóðasjóði verði heimiluð lántaka, að upphæð 800 milljónir króna, til að standa straum af kostnaði við framkvæmdir sumarsins. Í öðru lagi er lagt til að ofanflóðasjóði verði skapaður sjálfstæður tekjustofn með álagningu sérstaks gjalds á brunatryggðar fasteignir í landinu. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir því að nafni sjóðsins verði breytt í Forvarnasjóð og er stefnt að því að hann gegni víðtækara hlutverki í framtíðinni. Umhverfisnefnd mælir með samþykki frumvarpsins með þeim breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Fela þær í sér að horfið verði frá nafnbreytingu á ofanflóðasjóði en nefndin telur að breytingar á hlutverki og nafni sjóðsins eigi að bíða heildarendurskoðunar laganna sem nú er unnið að. Þó er nauðsynlegt að sjóðurinn hafi heimild til lántöku. Nefndin vill benda á að við heildarendurskoðun laganna þarf að huga sérstaklega að kostnaðarhlutdeild sveitarfélaga í gerð og viðhaldi varnarvirkja en samkvæmt gildandi lögum eiga viðkomandi sveitarfélög að greiða a.m.k. 10% kostnaðar við gerð varnarvirkja og 40% kostnaðar við viðhald þeirra. Þá leggur nefndin áherslu á að mótaðar verði hið fyrsta skýrar starfsreglur um framtíðarúthlutanir úr ofanflóðasjóði og þær felldar að áætluðum framkvæmdatíma til að ljúka gerð varnarvirkja og öðrum öryggisráðstöfunum. Ásta R. Jóhannesdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk því sem fram kemur í áliti þessu. Undir nál. rita allir nefndarmenn umhvn.

Herra forseti. Vegna fram komins frv. um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum tek ég fram að ég er hlynntur því að þjóðin taki sameiginlega á þeim gríðarlega vanda sem einstök byggðarlög standa frammi fyrir vegna náttúruhamfara. Það er samfélagsleg skylda þótt ljóst sé að hér er um verulega skattlagningu að ræða á húseigendur hvar sem er á landinu. Það sem rekur mig aftur á móti upp í ræðustól er hvernig þessum fjármunum er ráðstafað. Þegar lögin um ofanflóðasjóð voru tekin til umræðu í vetur varaði ég við því að hættumat á byggðarlögum gengi of langt og útfærslur þess gætu leitt til þess að byggðir, sem hafa aldrei verið taldar í hættu, væru flokkaðar innan hættusvæða. Mér sýnist því miður að hér hafi farið á versta veg eins og í byggðarlagi vestur við Djúp sem heitir Hnífsdalur. Samkvæmt því mati sem þar er búið að gera er allt byggðarlagið nú undirlagt og á hættusvæði að mati Veðurstofu og Almannavarna ríkisins. Mér sýnist að með þessu áframhaldi verði að kaupa upp öll hús á þessum stað því það er búið að skjóta rótum efans hjá öllum íbúum svæðisins sem eiga í raun samkvæmt þessu mati það undir ákvörðunum Veðurstofu og Almannavarna hvort það er í húsunum sínum á vetrum eða hvort það þarf í tíma og ótíma að fara úr þeim. Það er ekki eitt einasta hús í þessu byggðarlagi undanþegið þessu mati. Með þessu er verið að leggja í eyði byggð sem hefur staðið í hundruð ára. Ég vek sérstaka athygli á þessu hér og beini þeim varnaðarorðum til hæstv. umhvrh. og ríkisstjórnar. Með sama áframhaldi verður vart byggilegt undir fjallshlíðum á Íslandi að mínu mati. Ég tel að miklu frekar eigi að leita af hálfu Veðurstofu og annarra aðila eftir leiðum sem geta verndað byggðirnar, fundið leiðir til þess að beina snjóflóðum í ákveðnar áttir en gera hættumat sem leiða til þess að fólk getur ekki sjálfs sín vegna og fjölskyldu sinnar haldist við á þessum svæðum þrátt fyrir það að engar sögur fari af því að þar hafi nokkru sinni fallið snjóflóð þrátt fyrir árhundruða samfellda byggð á viðkomandi stöðum.

Virðulegur forseti. Ég stend að þeirri afgreiðslu sem mælt hefur verið fyrir fyrir hönd umhvn., brtt. við frv. og nefndaráliti. Það voru örfá orð sem ég vildi koma að um vissa þætti málsins við 2. umr. og af tilefni þeirra orða sem fellu áðan hjá hv. síðasta ræðumanni segja það að hér er sannarlega um vandasamt mál að ræða í mörgum greinum og gæti það verið tilefni allmikillar umræðu ef út í það væri farið. Hjá því verður hins vegar ekki komist að mínu mati að á þessum málum verði tekið með samræmdum og mjög ákveðnum hætti og með tilliti til öryggis íbúa alveg án tillits til þess hvað það þýðir varðandi stöðu byggða og byggðarlaga. Fyrst og fremst verða menn að setja öryggi fólks í öndvegi og hafa það í huga út frá bestu þekkingu mála. Hitt er svo rétt að það má ekki ganga of langt í þeim efnum að skapa ugg og ótta fólks umfram efni. Það er jafnnauðsynlegt og sjálfur hef ég slegið varnagla varðandi þá stefnu sem kennd er við uppkaup húsa að þar hafi menn kannski verið helst til fljótir á sér að setja það fram áður en athuganir lægju fyrir um það við hvaða efni var að fást í því máli, hversu stórt málið var og hvaða kostir aðrir væru uppi. Hins vegar er reynt að vega þetta og meta samkvæmt gildandi lögum eins og ákvæði eru um þar sem afgreidd hafa verið á Alþingi og það verður auðvitað að koma í ljós hvernig úr þeim málum verður unnið. Í sambandi við framhald málsins er afar þýðingarmikið að sú nefnd sem vinnur á vegum stjórnvalda að því að fara yfir snjóflóðavarnir leggi alúð við störf sín og ég ætla nefndinni ekki annað en gera það. Við erum líklega að fá þriðja frv. á skömmum tíma sem varðar breytingu á lögum um snjóflóðavarnir og það er auðvitað ekki æskilegt að þurfa að vera að grípa inn í löggjöf með stuttu millibili. Fyrir þessu eru ákveðin rök og þess vegna er samstaða um að breyta lögunum eins og tillaga er um af hálfu umhvn. Heildarendurskoðun laganna er afar brýn og þýðingarmikil og ætlunin eins og fram hefur komið að tillaga um það liggi fyrir í haust eða á haustþingi um það mál. Þegar litið er á samsetningu nefndarinnar neita ég því ekki að mér finnst kannski að það skorti dálítið á að tryggð séu tengsl t.d. við þingið í sambandi við það. Ég vil af því tilefni hvetja hæstv. umhvrh. til þess að hafa samband við þingflokkana um málið með einhverjum hætti á mótunarstigi áður en kemur fullbúið frv. inn í þingið. Ég held að það væri skynsamlegt vegna þess hve stórt málið er og mikilvægt að rækta samstöðu meðal þingsins um úrlausnir en þessi tengsl eru ekki fyrir hendi innan nefndarinnar sem slíkrar. Þarna er um mjög stór álitaefni að ræða sem koma upp í umræðu núna af tilefni þessa frv. á mjög knöppum tíma, sem við höfðum til umráða til að ræða málið í nefndinni, en fengum þó nokkra viðmælendur á okkar fund. Minnt er á nokkur álitaefni í nefndaráliti umhvn., þar á meðal spurninguna um kostnaðarhlut sveitarfélaga en eins og kemur fram í nefndaráliti barst mjög eindregið álit frá Sambandi ísl. sveitarfélaga að innihaldi til þess efnis að sveitarfélögin verði leyst undan því að taka beinan þátt í kostnaði vegna þessara mála að því er varðar stofnkostnað varnarvirkja og e.t.v. einnig viðhald. Segja má að hér sé vissulega um um prinsippmál að ræða en jafnframt mál sem tengist þessum efnum og afar þýðingarmikið að þar finnist eðlileg lausn í því efni. Ég held að það blasi alveg við að það skiptihlutfall sem þar liggur fyrir er a.m.k. mjög mörgum sveitarfélögunum ofviða sem í hlut eiga. Þarna þarf auðvitað að draga líka rökréttar línur og finna botn í málið. Annað sem ég vil nefna í þessu sambandi er umhverfisþáttur þeirra varnarvirkja sem er ráðgert að reisa og koma til með að verða reist víða þar sem snjóflóðahætta er til staðar. Til þess þarf auðvitað að vanda þó að menn séu ekki að vefengja að ráðist verði í aðgerðir og mannvirki. Ég hefði talið skynsamlegt og beini því til hæstv. umhvrh. að meginregla um þau efni verði að umhverfismat fari fram, hugsanlega með einhverjum takmörkunum eðli samkvæmt vegna þess að menn eru væntanlega ekki að fjalla um umhverfismat í þeim tilgangi að útiloka varnarvirki heldur að leita leiða til að gera þau sem best úr garði með tilliti til umhverfissjónarmiða og skiptir auðvitað byggðarlögin sem í hlut eiga mjög miklu að vel takist til. Í sambandi við umhverfismat og vinnu af því tagi koma oft mörg atriði upp á yfirborðið sem ella vilja gleymast sem nauðsynlegt er að taka tillit til, m.a. samræming á aðgerðum sem varða ýmsar stofnanir sem tengjast þessu máli ekki beint en verða knúnar til þess að koma fram með sjónarmið sín í slíku ferli sem umhverfismatið er og síðan hitt að reyna að gera þetta sem best úr garði. Lögum samkvæmt þarf að fara fram umhverfismat í ýmsum tilvikum vegna efnisnáms sem tengist slíkum varnarvirkjum. Það er eðlilegt að fella þetta í heild sinni undir ákvæði 6. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum þar sem er heimild fyrir ráðherra til þess að láta fara fram slíkt mat. Ég vildi koma þeirri hvatningu í tilefni þessa máls á framfæri við hæstv. ráðherra og aðra sem eiga í hlut.