Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Í gær var haldið viðskiptaþing og það var glæsileg samkoma, 450 manns, uppselt á þingið. Umfjöllunarefnið var uppbygging alþjóðageirans í íslensku efnahagslífi. Þar voru menn sammála og erlendur sérfræðingur lagði ríkt á um að mikilvægasta forsenda þess að sú uppbygging tækist væri að menn hefðu plan um umgjörð efnahagslífsins og sóknarstefnu fram undan. Hann spurði alla viðstadda hvort þeir teldu að Ísland hefði plan og af 450 manns í salnum rétti enginn upp hönd, ekki einu sinni hæstv. fjármálaráðherra sem sat þó á fremsta bekk. Í máli formanns Viðskiptaráðs í setningarræðu lýsti hann því ágætlega að síðasta ríkisstjórn hefði haft plan með aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Í þeirri aðildarumsókn felst ákveðin skuldbinding um efnahagsstefnu sem byggir á aga og því að menn uppfylli Maastricht-skilyrði til upptöku evru. Ný ríkisstjórn hefur hins vegar enga nýja stefnu markað og það liggur ekkert fyrir hvert plan nýrrar ríkisstjórnar er. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvert er planið sem ný ríkisstjórn hefur? Það er mjög alvarlegt fyrir íslenskt efnahagslíf ef menn sitja á viðskiptaþingi og enginn í salnum hefur tilfinningu fyrir því að það sé einhver stefna um það hvert haldið skuli. Sérstaklega vil ég inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort hann geti tekið undir með formanni Viðskiptaráðs er hvatti til þess að ríkisstjórnin mundi að minnsta kosti heita því að uppfylla Maastricht-skilyrðin, t.d. fyrir lok þessa kjörtímabils, þannig að stefnan væri sett í einhverja þá átt sem muni tryggja efnahagslegan stöðugleika og gera okkur auðveldara að takast á við verkefnin fram undan og gefa fyrirtækjunum fyrirheit um þann stöðugleika sem er nauðsynlegur til að þau geti vaxið á erlendum markaði.

Virðulegi forseti. Ég sat þetta þing og ég lyfti einmitt upp hönd til að gefa merki um það að ég teldi okkur hafa skýrt plan.

Mér yfirsást það.

Þegar rætt er um hvort plan er til staðar eða ekki er spurningin þessi: Plan við hverju? Samfylkingin telur að Evrópusambandið sé einhvers konar heildarlausn, Planið með stóru péi og greini, á öllum okkar vandamálum. Okkar áherslur birtast annars vegar í stjórnarsáttmálanum, hins vegar í ríkisfjármálaáherslum í fjárlagafrumvarpinu. Þar er planið að stöðva skuldasöfnun. Okkar nýja plan byggir á því að hætta að reka ríkið með halla. Það er bara mjög einföld hagfræði sem býr þar að baki. Hún er sú að ef þú eyðir ekki um efni fram heldur leggur áherslu á að eiga fyrir útgjöldum mun þetta smám saman fara að lagast. Þá fáum við alvöruviðspyrnu. Það er grundvallarplan sem við störfum eftir í dag. Við leggjum líka áherslu á að eiga gott samstarf með atvinnulífinu til að störfum fjölgi í landinu vegna þess að plan okkar gengur út á það að ef störfum fjölgar á Íslandi fáum við meiri getu, frekari burði til að rísa undir rekstri velferðarkerfisins, til að standa okkur betur í heilbrigðismálum, menntamálum og á öðrum sviðum, samgöngum og annars staðar þar sem máli skiptir, þar sem kallað er eftir því að við færumst framar eftir framabrautinni. Það er plan að gera það ekki á grundvelli þess að taka lán. Við höfum líka trú á framtíð Íslands vegna þess að hér eru gæði, auðlindir, mannauður sem við viljum nýta til að auka samkeppnishæfni landsins í samkeppni þjóðanna. Það er hægt að gera með öðrum hætti en þeim að ganga í Evrópusambandið. Ég tók reyndar eftir því að hv. þingmaður, formaður Samfylkingarinnar, spurði sérstaklega þennan fyrirlesara á fundinum hvort það væri ekki nokkuð ljóst að eina leiðin út úr vandanum væri sú 

Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni að fundist hafi þrír menn í þessum 450 manna sal, þ.e. ráðherrarnir sem voru viðstaddir, sem könnuðust við að það væri til plan. Í svari hins erlenda sérfræðings við fyrirspurn minni kom fram að það þyrfti alþjóðlega viðurkennt plan. Ég spyr enn og aftur: Af hverju er fjármálaráðherra ekki tilbúinn til þess að skuldbinda sig til að fara að einhverjum alþjóðlega viðurkenndum viðmiðum í þessu efni? Ég spyr sérstaklega vegna þess að í ræðu forsætisráðherra í gær sást glitta í annað plan. Það sást glitta í það plan að ganga gegn sjálfstæði Seðlabankans, að úthúða forsvarsmönnum í atvinnulífinu af því að þeir eru ekki sammála forsætisráðherranum, að úthúða lífeyrissjóðum almennings vegna þess að þeir keppa við forréttindaklíkur forsætisráðherrans um yfirráð í atvinnulífinu. Ég segi því: Þetta er auðvitað alþjóðlega viðurkennt plan. Þetta er plan sem allir þekkja, plan ofstjórnar og ófrelsis í viðskiptalífi og plan efnahagslegrar einangrunar. Þess vegna er sérstaklega mikilvægt að fjármálaráðherra afneiti þessu ofstjórnarplani héðan úr ræðustól Alþingis.

Heyr, heyr!

Herra forseti. Þau tíðindi urðu á viðskiptaþingi í gær að forsætisráðherra mætti. Planið hjá fyrrverandi forsætisráðherra var að hunsa þingið, eiga engin samskipti við atvinnulífið þannig að þau miklu tímamót urðu í gær að tekið var upp samtal við atvinnurekendur  Kallað er eftir því að við störfum eftir alþjóðlega viðurkenndu plani. Höfum við ekki verið í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn með efnahagsáætlun? Er það ekki svo að alþjóðleg matsfyrirtæki segi okkur á réttri braut? Er það ekki svo að lánshæfismat hafi verið stöðugt og horfur bara nokkuð góðar? Er það ekki svo að Seðlabankinn segi nú hagvöxt fara vaxandi? Atvinnuleysi er á leiðinni niður. Er ekki hægt að segja að það séu bara býsna margir hagvísar að vísa í rétta átt í augnablikinu? Vonandi tekst að leysa farsællega úr því sem er að gerast á vinnumarkaði. Það er því engin ástæða 

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hefur ríkissaksóknari óskað eftir því að lögregla rannsaki leka á viðkvæmum persónuupplýsingum um einstakling sem leitað hefur hælis hér á landi. Málið beinist að innanríkisráðuneytinu þar sem málefni hælisleitenda eru á forræði þess og grunur leikur á að hinar viðkvæmu persónuupplýsingar sem um ræðir séu þaðan komnar. Enn fremur hefur einstaklingur lagt fram kæru á hendur innanríkisráðherranum vegna þess trúnaðarbrests sem orðið hefur. Af þeim sökum hafa verið uppi vangaveltur um það hvort innanríkisráðherra sé sætt í embætti meðan sakamálarannsókn fer fram á athöfnum ráðuneytis og ráðherra. Fjármálaráðherra sem einnig er formaður Sjálfstæðisflokksins hefur látið svo um mælt í fjölmiðlum að honum þyki eðlilegt að innanríkisráðherra sitji áfram þrátt fyrir sakamálarannsóknina enda væri það til þess fallið að skapa upplausn í störfum ráðuneytanna ef ráðherra væri gert að víkja í hvert sinn sem kæra beindist að þeim, og tók fjármálaráðherrann dæmi af dómsmálaráðuneytinu í því samhengi. Þessi tilraun til röksemdafærslu og réttlætingar sætir furðu og er eiginlega dæmd til að mistakast þar sem fróðir menn og langminnugir geta ekki fundið dæmi þess að ráðherrar hafi sætt sakamálarannsókn síðan Magnús Guðmundsson dómsmálaráðherra stóð í þeim sporum haustið 1932 og vék úr embætti uns dómur var fallinn sem sýknaði hann af þeim ávirðingum sem á hann voru bornar. Það eru liðin yfir 80 ár frá þeim atburði og í ljósi þess getur tíðni slíkra atvika vart talist há. Eða getur hæstv. fjármálaráðherra rakið nokkur dæmi um sambærilegar ákærur sem okkur hinum hefur yfirsést? Það mundi hjálpa okkur til að skilja áhyggjur hans af þeirri upplausn sem hann telur yfirvofandi vegna kærumála á borð við þau sem nú beinast að innanríkisráðuneytinu.

Herra forseti. Þegar ríkissaksóknari tekur ákvörðun um að óska eftir viðeigandi meðferð lögreglunnar á kærunni byggir það væntanlega á því, en um það höfum við ekki nákvæmar upplýsingar frá ríkissaksóknara, að ríkissaksóknari hefur engar rannsóknarheimildir sem skipta máli í þessu máli. Það eina sem gerst hefur er að lögð hefur verið fram kæra. Nú sýnist mér að málið sé á þeim stað að verið sé að velta fyrir sér hvort og eftir atvikum hvernig ætti að rannsaka málið. Það eitt og sér getur ekki gefið ráðherranum tilefni til að stíga til hliðar, enda hef ég bent á að það eitt að kæra ráðherra sem situr í embætti fyrir hvaðeina sem hann kann að hafa gert eða látið ógert getur ekki eitt og sér orðið til þess að ráðherrann stígi til hliðar. Við hljótum að vera sammála um það. Í þessu máli virðist sem allir liggi undir grun, allir sem starfa í ráðuneytinu en líka aðrir þar sem ekki hefur verið útilokað að skjalinu hafi verið lekið af einhverjum öðrum vettvangi. Að minnsta kosti hef ég ekki séð neinar vísbendingar um það. Á meðan málið er að skýrast, á meðan viðeigandi aðilar vinna einfaldlega með kæruna og leggja mat á hvernig eigi að rannsaka málið, hvort eitthvað sé yfir höfuð að finna einhvers staðar í kerfinu eða annars staðar til að taka efnislega afstöðu til kærunnar, er svo sannarlega í mínum huga engin minnsta ástæða fyrir ráðherrann til að stíga til hliðar.

Virðulegi forseti. Það eru augljóslega skiptar skoðanir á því hvenær teljist við hæfi að ráðherra víki úr embætti eftir því hvað við á. Þá veltir maður fyrir sér: Hvað má og þarf að ganga á til að ráðherra segi af sér? Það er ágætt að velta því upp því að hér hefur málið verið bendlað við dóma sem féllu á síðasta kjörtímabili. Það hefur ekkert með sakamál að gera. Hins vegar er ástæða til að velta því upp að í tíð fyrri ríkisstjórnar sætti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, þá sem þingmaður, rannsókn sérstaks saksóknara. Hann ákvað að víkja af þingi, þótti það tilhlýðilegt. Það eru augljóslega ekki alveg sömu viðmið hjá formanni Sjálfstæðisflokksins og öðrum þingmönnum hans eða ráðherrum. Hins vegar datt engum í hug að biðja núverandi mennta- og menningarmálaráðherra að víkja þegar dómur féll með Lánasjóði íslenskra námsmanna gegn íslenska ríkinu vegna ólöglegra breytinga á úthlutunarreglum enda var þar um stjórnsýsluatriði að ræða. Það er auðvitað stigsmunur á því hvort um sakamálarannsókn er að ræða eða stjórnsýslukæru. 

Herra forseti. Mér finnst vera farið fullfrjálslega með hugtakið sakamálarannsókn af hv. þingmanni. Í fyrsta lagi, hver liggur undir grun? Er rökstuddur grunur um eitthvert brot? Er yfir höfuð verið að rannsaka brot? Ríkissaksóknari hefur ekki rannsóknarheimildir sem skipta máli hér. Hann hefur eingöngu sent málið til lögreglunnar til „viðeigandi meðferðar“ eins og segir í fréttatilkynningu frá embættinu. Er lögreglan búin að hefja sakamálarannsókn? Er það eitthvað sem hv. þingmaður er upplýstur um? Mér er ekki kunnugt um það. Ég veit ekki til þess að nokkur einasti aðili hafi t.d. stöðu grunaðs eða hvað þá heldur að ég hafi heyrt einhvern sem tengist þessu máli, kærandann eða annan, segja: Það var þessi eða þessi. Ég hef grun um að það hafi verið hún eða hann. Hér er bara lögð fram kæra til að reyna að komast til botns í máli sem hefur verið mikið í fjölmiðlaumræðunni og það er skiljanlegt og kannski við því að búast að stjórnarandstaðan vilji gera sér mat úr því en menn verða að halda sig 

Virðulegi forseti. Árið 2011 sendu Neytendasamtökin erindi til þáverandi landbúnaðarráðherra og hvöttu hann til að fella niður tolla á landbúnaðarvörum sem ekki væru framleiddar hér á landi. Óréttlátt væri að refsa neytendum fyrir að kaupa slíka vöru með ofurtolli. Svar barst tveimur árum síðar og var vísað til þess að til þess þyrfti að breyta tollalögum en að öðru leyti var ekki tekin afstaða til erindisins. Það kom svo sem ekkert á óvart enda hefur afstaða stjórnvalda ætíð verið sú að verndartollar séu af hinu góða og ríkið eigi beinlínis að hlutast til um það hvers konar landbúnaðarafurðir Íslendingar borða. Okkur neytendum stafi ógn af innfluttum vörum og þar er gjarnan vísað til matvælaöryggis. Innfluttu landbúnaðarafurðirnar virðast þó fullgóðar ofan í okkur þegar innlendir framleiðendur flytja þær inn. Við höfum nú fengið staðfest að írskt smjör er gæðasmjör og stendur því íslenska ekkert að baki, annars hefði það væntanlega ekki verið notað í íslenska gæðaframleiðslu. Ég hef undanfarinn áratug starfað á vettvangi þar sem innflutningstollar og landbúnaðarstefna út frá hagsmunum neytenda hefur verið á dagskrá. En nú finnst mér eins og þessi mál séu loksins að komast almennilega á dagskrá hjá þjóðinni og ég held að smjörmálið hafi kannski verið kornið sem fyllti mælinn. Mér finnst eins og neytendur sætti sig ekki lengur við núverandi ástand og krafan er að losað verði um núverandi hafta- og tollakerfi.  Staðreyndin er nefnilega sú að margir vilja sökkva tönnunum í ost úr buffaló-, geita- og ærmjólk, svo ég vitni í skemmtilegt orðalag héðan úr þinginu, og það án þess að ríkið sé að skipta sér af því. Neytendur eiga að hafa val, þeir eiga helst að hafa mikið val og markaður þar sem vali neytenda er stýrt með tollum er ekki heilbrigður markaður. Nú vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra sömu spurningar og forveri hans fékk í starfi fyrir þremur árum: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að tollar á landbúnaðarvörum sem ekki eru framleiddar hér á landi verði felldir niður? Væri það ekki eðlilegt og sanngjarnt fyrsta skref?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugaverða fyrirspurn og gott tækifæri til að koma inn í þá fjölmiðlaumræðu sem hefur verið afspyrnusérkennileg á síðustu dögum, hv. þingmaður notaði reyndar hugtakið ofurtollar einnig. Ég veit að það hljómar sérkennilega í eyrum þeirra sem trúa þeim áróðri sem kemur upp árlega að hér séu ofurtollar og einhver sérstök vernd á Íslandi, en staðreyndin er nefnilega sú að Ísland er frekar frjálslynt land í innflutningi á matvælum og í tollalöggjöf. Þannig er það satt að segja. Til að kalla tollana ofurtolla þurfa menn að bera þá saman við hvað aðrir gera. Það er einfaldlega þannig. Þess vegna stunda menn viðskiptasamninga, fríverslunarsamninga og þess vegna búa menn til tollabandalög eins og ESB, til að verja framleiðslu sína gagnvart öðrum, og fara í samninga hver við annan um gagnkvæma niðurfellingu á tollum þar sem annar aðilinn fær eitthvað gegn því að hinn fái eitthvað annað. Þannig virkar þetta kerfi í heiminum. Það gæti út af fyrir sig verið áhugavert ef menn tækju allan stuðning brott frá öllum atvinnugreinum og þær þyrftu bara að standa undir því sem þær gerðu. Þá yrði staðan hins vegar sú að verð á matvælum yrði miklu hærra, eins og það var fyrir 50–60 árum þegar um 50% af tekjum fólks fór í að kaupa matvöru og sumir fengu jafnvel ekki nóg eða fyrir 70 árum hér á Íslandi og víða um heiminn. Það er markviss stefna allra ríkja að halda matarverði eins lágu á almennum matvörum og hægt er. Það er m.a. gert með vörugjöldum og tollum hér á landi og ríkisstuðningi, til að tryggja lágt matarverð, það er staðreyndin. Ætli það fari ekki 14–16% af tekjum fólks til matvælainnkaupa og þar af 7–8% til innlendrar matvælaframleiðslu samkvæmt vísitölunni? Það hefur aldrei verið lægra og matur hefur sennilega aldrei verið ódýrari á Íslandi hlutfallslega, svo að það sé nú sagt. Ég næ því miður ekki að svara spurningu þingmannsins 

Já, ég þakka fyrir svarið. Við verðum kannski seint sammála um þennan málaflokk. Það er allt í lagi. Mig langar til að ítreka að eitt eru ríkisstyrkir og annað er tollvernd. Ég er ekki að tala um ríkisstyrkina. Það er pólitísk ákvörðun hvort við viljum styrkja landbúnað á Íslandi um 5 milljarða, 10 milljarða eða 20 milljarða. Það sem ég er að tala um er tollverndin en hér hafa verið við lýði ofurtollar. Ég man ekki betur en að þáverandi ráðherra hafi t.d. sett tolla á innflutta osta árið 2009 sem voru svo háir að innflytjendur hættu meira og minna að flytja inn osta. Það finnst mér vera aðför að neytendum svo að ég segi það hreint út. Ég spyr því aftur og vil fá aðeins skýrara svar: Er ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að tollar af vörum sem ekki eru framleiddar á Íslandi, eins og staðgengisvara mjólkur, verði afnumdir? Ég er með eitt slíkt frumvarp sem er í ferli í þinginu.

Varðandi fyrirspurn þingmannsins og spurningu finnst mér sjálfsagt að skoða það með hvaða hætti við eigum að breyta þessu kerfi. Það gerum við hins vegar ekki einhliða. Skyr er til að mynda ekki framleitt í Evrópusambandinu. Eigum við þá ekki að fara fram á á sama hátt að Evrópusambandið felli bara niður alla tolla á skyri svo að við getum flutt út óendanlegt magn af því?  Við þurfum að skoða þetta. Við erum …  Ég er búinn að setja af stað tollahóp sem á að skoða núverandi vernd á tollum og hvaða sóknarfæri eru þar. Við erum að setja af stað hóp til þess að kanna hvernig við getum sótt fram í matvælaframleiðslu á skynsamlegan hátt. Þetta er eitt af því sem við þurfum að skoða 

Forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur lagt fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um nokkur atriði í svokölluðu lekamáli um tilvist minnisblaðs og dreifingu þess, um önnur gögn sem til væru um þetta tiltekna mál, um meinta innanhússrannsókn á málinu, um rannsókn hins svokallaða rekstrarfélags Stjórnarráðsins og um afstöðu ráðherrans til óháðrar rannsóknar á málinu. Fyrirspurninni var útbýtt miðvikudaginn 29. janúar og skriflegt svar berst væntanlega í síðasta lagi um miðja næstu viku og við bíðum auðvitað eftir því. Síðan hafa hins vegar orðið þau tíðindi, eins og hér kom fram í fyrri ræðu, að ríkissaksóknari hefur óskað eftir lögreglurannsókn í málinu, rannsókn sem beinist að ráðuneyti ráðherrans, að ráðherranum sjálfum og að helstu samstarfsmönnum hans, embættismönnum og pólitískum aðstoðarmönnum, og að undirstofnunum þeim sem hér gætu komið við sögu. Rétt er að árétta að þetta er ekki eins og hver önnur kvörtun eða stjórnsýslukæra, sem er hluti af daglegu starfi ráðuneytis og ráðherra, heldur er þetta rannsókn sem ríkissaksóknari hefur óskað eftir vegna dreifingar persónuupplýsinga og ósannaðrar og óviðeigandi tengingar við sakamál. Þetta varðar þrjá einstaklinga, tvo hælisleitendur og einn íslenskan ríkisborgara að auki. Það er einstakt á lýðveldistíma a.m.k. að lögreglurannsóknin beinist að skrifstofu ráðherrans sem fer með lögreglumálin, að dómsmálaráðuneytinu. Lögreglan er þess vegna að rannsaka yfirmann sinn og nánustu samstarfsmenn hans. Ég fer fram á að hæstv. innanríkisráðherra geri hér grein fyrir því hvernig ráðherrann hyggst bregðast við þessari stöðu, sem á sér nánast ekki fordæmi, í þágu rannsóknarinnar, í þágu siðlegrar stjórnsýslu, í þágu heiðarlegra stjórnmála, í þágu sjálfs sín sem ráðherra, stjórnmálamanns og persónu.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina þrátt fyrir að búið sé að ræða þetta. Þingmaðurinn situr reyndar ekki hér að jafnaði, en við erum búin að ræða þetta mál í viðeigandi þingnefnd, við erum búin að ræða þetta mál í nokkrum fyrirspurnatímum, við erum búin að ræða þetta mál í sérstakri umræðu þannig að það að reyna að halda því fram - nú hristir hv. þingmaður höfuðið, það breytir engu um að það hefur verið gert þó að þingmaðurinn hafi ekki verið viðstaddur. Ég hef ítrekað svarað þessu máli og mér finnst með hreinum ólíkindum að menn skuli leyfa sér hér á hinu háa Alþingi að halda því til dæmis fram eins og gert var áðan að einhver sæti sakamálarannsókn. Ég hvet þá þingmenn til að líta aðeins betur á lögin í landinu og leyfa sér ekki að segja slíka hluti. Ég gæti gengið ansi langt í því að hafa yfirlýsingar um hvernig hægt er að bregðast við slíku. Að menn skuli leyfa sér slíkar ávirðingar er með algjörum eindæmum og ber þess merki að málið er löngu komið út fyrir það að snúast um einstaka hælisleitendur eða málsmeðferð, heldur er það orðið rammpólitískt mál sem lýtur að allt öðrum þáttum. Við skulum sannarlega fara yfir það. Hv. þm. Mörður Árnason hefur upplýst hér að hann hafi minnisblað. Ég hvet hann bara til að láta rekja það. Ég hef ítrekað sagt hér að ég viti ekki til þess að nein gögn hafi farið úr innanríkisráðuneytinu. Ég hef látið skoða það í ráðuneytinu, þ.e. embættismenn hafa skoðað það, það hefur verið skoðað af hálfu Stjórnarráðsins, síðast óskaði þessi hv. þingmaður eftir því að fram færi rannsókn. Nú hefur ríkissaksóknari óskað eftir viðeigandi málsmeðferð og þá hlýtur þingmaðurinn að gleðjast yfir því, eins og við hin, að málið verði skoðað. Ég get ekkert upplýst frekar um það. Málið fer í viðeigandi farveg, ég get ekki útskýrt það og búin að segja það margsinnis. Þá verður einhver annar að útskýra það. Það kemur í ljós og ég hvet þingmanninn til að bíða eftir því sem hann hefur sagst vilja bíða eftir og fella ekki stóra dóma um menn og málefni áður en því lýkur. Svo hvet ég þingheim líka til að átta sig á því að það að leyfa sér að standa hér upp og halda því fram að þingmenn eða ráðherrar eða almennir borgarar - því að kæran lýtur að öllum starfsmönnum innanríkisráðuneytisins - sæti sakamálarannsókn 

Forseti. Hæstv. innanríkisráðherra er því miður við sama heygarðshornið í þessu máli og áður. Þá er rétt að taka fram að það sem við ræðum hér er nýtt og hefur ekki verið rætt áður og það er sú rannsókn sem er að fara fram í ráðuneyti lögreglumála og lögreglan á að sjá um. Rannsóknin beinist meðal annars og ekki síst að ráðherranum sjálfum og nánustu samstarfsmönnum hans. Það er alveg sama hvað hann skammar mig og reyndar aðra þingmenn sem ráðherrann tók sér aðallega tíma í að skamma hér og hvernig ráðherrann reynir að dreifa í kringum sig skömmum, ávirðingum, ásökunum - ég segi nú ekki rógi en það liggur við vegna þess að menn hafa einmitt passað sig hér í þinginu að fara ekki yfir þau mörk sem siðleg geta talist 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Með mikilli virðingu fyrir hv. þingmanni frábið ég mér umhyggju hans gagnvart mér. Ég er með algjörlega hreina samvisku í þessu máli, ég hef ekki brotið af mér og það væri algjört ábyrgðarleysi af mér að víkja þegar mál eins og þessi, sem lúta að hælisleitendum og innflytjendum, erfið persónuleg, viðkvæm mál sem reyna á ráðuneytið og starfsfólk þess og hafa gert það á undanförnum mánuðum og munu gera það áfram, eru til umræðu og þegar lögmenn hælisleitenda kjósa að óska eftir því að málið verði skoðað frekar. Ef ég hefði eitthvað að fela, hv. þingmaður, eða ef ég hefði brotið af mér, eins og menn leyfa sér að halda fram hér og leyfa sér að halda fram að rannsóknin beinist sérstaklega að ráðherra - hún beinist að öllum starfsmönnum innanríkisráðuneytisins, öllum starfsmönnum, þannig að þingmaðurinn hv. hafi það nú á hreinu.

… skrifstofu Alþingis.

Ég er að tala, hv. þm. Mörður Árnason, og ég hvet þig til þess að hlusta. Málið er bara að hv. þm. Mörður Árnason vill ekki hlusta á staðreyndirnar í málinu. Hann kýs að gera málið pólitískt, er búinn að gera það allan tímann, og ég held að hann hafi meira að segja núna í setu sinni hér sem varaþingmaður varla komið upp út neinu einasta öðru máli en þessu. Svo reynir hann að halda því fram að það geri hann af umhyggju fyrir mér. Ég biðst undan slíkri umhyggju, 

Hæstv. forseti. Spurning mín snýr að einkavæðingu og samgöngumálum. Hæstv. innanríkisráðherra hefur margoft lýst því yfir á undanförnum vikum og mánuðum að hún hafi áhuga á því að greiða götu þess að einkafjármagn komi að innviðum samgöngukerfisins. Hún hefur nefnt vegi, hún hefur nefnt hafnir, hún hefur nefnt flugvelli. Fyrirspurn mín núna snýr sérstaklega að flugvöllum og Leifsstöð. Á undanförnum dögum hefur ráðherrann sagt að æskilegt væri að kanna hvort einkafjármagn ætti ekki að koma að uppbyggingu í Leifsstöð. Það hefur verið talað um að þar sé þörf á 20 milljarða uppbyggingu. Nú er það svo að Isavia á flugbrautirnar, Isavia á flugstöðvarbyggingarnar. Isavia hefur hins vegar boðið út ýmsa starfsemi innan flugstöðvarinnar og verður væntanlega framhald á slíku. En hér er hæstv. ráðherra að brydda upp á nýju. Að einkaaðilar komi að fjármögnun og ég spyr: Flugbrauta, flugbygginga? Þá væri það breyting á því fyrirkomulagi sem verið hefur. Nú er það Isavia sem hefur tekið lánin til uppbyggingar, greitt af lánunum og síðan tekið arðinn í sinn hlut, sem hefur verið umtalsverður. Nú spyr ég hæstv. innanríkisráðherra: Hvað er það nákvæmlega sem ráðherrann á við þegar hún talar um að einkafjármagn komi í uppbyggingu og einkavæðingu, samkvæmt málskilningi flestra Íslendinga, í Leifsstöð? Hvað nákvæmlega er á borðinu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það sem ráðherra á við er að við erum að varpa fram, setja á flot hugmynd sem við teljum mikilvægt að ræða frekar. Við erum ekki búin í ráðuneytinu að útfæra nákvæmlega hvernig við sjáum það fyrir okkur. Hins vegar er alveg ljóst, og fyrrverandi innanríkisráðherra þekkir það vel, að varðandi meiri háttar framkvæmdir, hvort sem það er í vegaframkvæmdum, framkvæmdum á flugvöllum eða við hafnir, er ríkissjóður í þeirri stöðu að við ráðum ekki við að hraða þeim framkvæmdum eða koma þeim á góðan og öruggan stað nema við leitum nýrra leiða. Við erum fyrst og síðast að ávarpa nýjar leiðir og ég geri mér alveg grein fyrir því að hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, er ekki sammála mér um þær leiðir. Ég vil skoða blandaða leið, aðkomu einkaaðila, lífeyrissjóða, fjárfesta og annarra sem kunna að hafa áhuga á því að koma inn í uppbyggingu innviða ásamt ríkisvaldinu. Þetta eru svokölluð PPP-verkefni, „Public Private Partnership“, sem hafa verið reynd víða í löndum í kringum okkur. Það eru fá lönd sem ekki hafa farið þá leið. Það eru leiðir sem ég vil skoða. Hv. þingmaður hefur meðal annars haldið því fram að ég vilji selja Leifsstöð. Það er enginn að fara að selja Leifsstöð. Hv. þingmaður getur sofið alveg rólegur yfir því. Við erum að skoða þær framkvæmdir sem þurfa að fara í gang á næstu árum og eru framkvæmdir upp á 15–20 milljarða við Keflavíkurflugvöll til að tryggja að við getum annað þeirri eftirspurn sem er eftir aðkomu og aðgengi þar. Við erum að skoða hvort við getum í samstarfi við þá aðila, eins og ég segi, komið og hraðað þeim framkvæmdum. Sú vinna er að hefjast í innanríkisráðuneytinu og mun verða farið yfir málið undir forustu Helgu Valfells. Tíminn mun að leiða í ljós hvernig það vinnst en ég get ekki svarað hv. þingmanni núna hvað nákvæmlega verður gert. Það verður skoðað hvort við getum fengið fjármagn frá öðrum en hinu opinbera til að koma inn í framtíðaruppbyggingu að því er varðar Keflavíkurflugvöll.

Hæstv. forseti. Gerumst svolítið nákvæm núna. Ef einkaaðilar setja fjármagn í flugbrautir eða byggja viðbyggingar við flughöfnina verður það hluti af Leifsstöð sem verður þá í eigu einkaaðila. Ráðherrann segir að verið sé að kanna nýjar leiðir. Þetta er engin ný leið. Hún vísaði reyndar til þess að víða erlendis hefði verið farið inn í þessa fjármögnun, aðkomu einkaaðila að innviðum samfélagsins, samgöngukerfisins. Nú er það svo að einhver þarf að greiða fyrir uppbygginguna, notandinn og samfélagið. Það verður ekkert ódýrara með aðkomu einkaaðila. Þvert á móti verður samfélagið á endanum af arðinum af starfseminni. Í tilviki Leifsstöðvar er um að ræða umtalsverðan arð af þeirri starfsemi. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað nákvæmlega er það sem hún er að hugsa núna í framhaldinu? Það dugar ekki 

Virðulegur forseti. Mér þykir auðvitað afar miður að hv. þingmaður geti ekki sofið rólegur yfir þessu en ég hvet hann samt til að gera það. Það á ekki að koma honum á óvart að sú sem hér stendur hafi aðrar pólitískar skoðanir og aðra pólitíska sýn en hann. Það hefur legið fyrir mjög lengi að við séum á öndverðum meiði í stjórnmálum. Ég vona að þingmaðurinn hv. sofi betur ef ég segi honum að ég muni bara standa við mína pólitísku sannfæringu í þessu. Ég tel að …  Þetta liggur alveg fyrir. Þegar hv. þingmaður segir að hér sé ekki um að ræða neinar nýjar leiðir þá sagði ég ekkert að þetta væri heimspekileg uppfinning sem við hefðum verið að finna upp á Íslandi. Ég sagði að þetta væri ný leið, og er sannarlega ný leið, sem við höfum ekki farið nema þegar um er að ræða Hvalfjarðargöngin. Að mínu mati höfum við ekki skoðað nægilega að fara nýjar leiðir í uppbyggingu innviða. Ég er þeirrar skoðunar. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ég þurfi að koma hér og útfæra nákvæmlega hvernig á að gera þetta. Ég er að lýsa pólitískum áherslum og ég mun fara í gegnum það með embættismönnum og öðrum fagaðilum hvernig þetta er best útfært. Ég þarf ekki að útfæra það nákvæmlega á þinginu þegar 

Forseti. Vegna þeirra orða hæstv. innanríkisráðherra áðan að sá aumingjans varaþingmaður sem nú stendur í þessum stól hafi nánast komið inn á þingið í þeim eina tilgangi að atyrða ráðherrann og þvælast í þessu leiðindamáli sem hann er lentur í, þá bið ég forseta að staðfesta mitt minni um það að eitthvað fleira hefur nú verið gert. Varaþingmaðurinn hefur lagt fram fyrirspurn um hvalabjór, um póstverslun, um eftirlit í heilbrigðisstofnunum og er meðflutningsmaður á máli um léttlestir. Hann hefur rætt um lekamálið vissulega, en hann hefur líka rætt um hvalamjöl, um ferðamannastaði, um skipulagsmál í Reykjavík og hyggst taka á eftir þátt í umræðu um landvörslu. Ég spyr forseta: Er þetta rangminni mitt, er mig að dreyma þetta, eða er það þannig að ég sé hingað kominn eingöngu til þess að sinna vissulega hátíðlegri og virðulegri eftirlitsskyldu þingmanns með athöfnum ráðherra og með þeim málum sem þeir flækja sig í?

Forseti treystir sér ekki til þess að staðfesta upptalningu hv. þingmanns nema að hafa gengið úr skugga um það á vef Alþingis. Forseti mun hugsanlega gera það síðar í dag.

Hæstv. forseti. Nú hefur það komið fram hér í þingstörfunum og í fjölmiðlum að hv. þm. Mörður Árnason telur sig vera með minnisblað undir höndum sem inniheldur persónuupplýsingar. Mig langar að beina því til forseta að hann aðstoði hv. þingmann við að finna leið til þess að upplýsa okkur, þingheim, um það hvernig minnisblaðið rataði til þingmannsins. Hér er um að ræða upplýsingar, eftir því sem þingmaðurinn segir, sem eru persónuupplýsingar sem hann á ekki að vera með. Hvernig barst þingmanninum þetta minnisblað? Er þetta eitthvað sem þingmaðurinn ætlar sér, í ljósi þeirra göfugu markmiða sem hann taldi upp fyrr í fyrirspurnatíma um upplýst samfélag og að allt eigi að vera uppi á borðunum, að upplýsa okkur um? Hvar fékk þingmaðurinn þetta minnisblað? Ætlar hann að upplýsa okkur um það? Ætlar hann að snúa sér til lögreglunnar til þess að greina frá því hvernig þessar upplýsingar komust á hans borð? Er þetta ekki atriði, herra forseti, sem forseti getur beitt sér fyrir að upplýsa okkur um?

Forseti. Það er furðulegt ráðslag hjá hv. þingmanni sem hér talaði áðan og hjá hæstv. ráðherra sem talaði á undan honum að reyna að beina sjónum að einhverju allt, allt öðru þegar um er að ræða hið góða lekamál.  Þetta er hins vegar viðkvæmt mál vegna þess að það eru ákveðnar persónuupplýsingar, ákveðnar dylgjur, ákveðnar ósannaðar tengingar við sakamál sem í þessu minnisblaði er að finna, því minnisblaði sem Morgunblaðið og Fréttablaðið fengu sent að sögn þeirra úr innanríkisráðuneytinu á sínum tíma. Þau  
            

Hæstv. forseti. Fram kom hjá hv. þingmanni að hann telji sig vera með sama minnisblað og ákveðnir fjölmiðlar sem hann taldi upp. Er það staðreynd? Er það rétt? Er þetta hið sama minnisblað og hv. þingmaður beindi hér fyrirspurn út af til hæstv. innanríkisráðherra? Hvernig eigum við að vita það? Hv. þingmaður segir að mér sé ekki heimilt að koma hér upp og sjá einhvern annan vinkil á ákveðnu máli en ég frábið mér slíkan málflutning. Hefur hv. þm. Mörður Árnason eitthvert ritstjórnarvald yfir öðrum þingmönnum hér? Telur hann svo vera? 
             Ef hv. þingmaður telur sig vita að þetta sé það minnisblað sem verið hefur mest til umfjöllunar hér, af hverju upplýsir hann okkur ekki um það hér hvaðan hann fékk það? Og ég spyr aftur, af því að hann sagðist geta upplýst rétta aðila um það: Mun hv. þingmaður nú snúa sér til lögreglunnar og upplýsa um hvaðan hann fékk þetta minnisblað?

Hv. þm. Mörður Árnason hefur talað tvisvar í þessari umræðu og getur því ekki talað oftar.

Virðulegi forseti. Málefni Farice hafa lengi verið til umræðu þingsins. Í bankahruninu var það verkefni fært í fang ríkisins, ríkisábyrgð sett á það og svo gekk það í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu á árinu 2010. Þeir sem deila hlut ríkisins í Farice eru Landsvirkjun og Arion banki og vil ég minna á að ríkisábyrgð á strengnum er nú tæpir 8 milljarðar. Það sem veldur mér ugg eins og staðan er núna er að Arion banki hefur sett hlut sinn í söluferli vegna þess að ríkið og Landsvirkjun eru móteigendur Arion banka. Tíminn verður að leiða í ljós hvort markaður er fyrir þetta hlutabréf Arion banka, en það sem málið snýst um nú eru þær ábendingar sem ríkisendurskoðandi hefur ítrekað komið fram með í skýrslum sínum um fjárhagsstöðu félagsins. Þegar félagið fór í gegnum fjárhagsskipulagningu var gerður samningur við ríkið til fimm ára þar sem ríkissjóður var skikkaður til að leggja félaginu til fé. Ríkissjóður hefur nú þegar lagt fram 2,2 milljarða í hlutafé og greiðslurnar vegna þjónustusamningsins voru 225 millj. kr. árið 2012, 426 millj. kr. 2013, 397 millj. kr. fóru inn í fjárlög ársins 2014 og talið er að fjárþörfin frá ríkinu sé 400 millj. kr. árin 2015 og 2016. Hér er því um gríðarlega háar upphæðir að ræða sem fara þarna inn. Reksturinn er mjög dýr og hagnaðurinn lætur á sér standa. Því miður virðast vonir um gagnaversuppbyggingu hér í landi ekki ætla að ganga eftir á þessu tímabili samningsins. Þar sem mjög var efast um að þetta væri ríkisframlag til strengsins tók ESA málið til umfjöllunar og taldi að um dulið ríkisfé væri að ræða. ESA lagði því til að þjónustusamningur yrði gerður við ríkið til að fara fram hjá þeim reglum. Við vitum að nú eru uppi áform um að leggja hér annan sæstreng, Emerald-sæstrenginn. Þá hlýtur þjónustusamningur við ríkið að lenda í uppnámi vegna þess að þá verður hér virk samkeppni á milli aðila og þá mun ESA að ekki líta fram hjá því að þetta sé beinn ríkisstyrkur. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: 1. Óttast hann að þjónustusamningurinn muni lenda í uppnámi verði hugmyndir um nýjan streng hér til landsins að veruleika? 2. Skuldir félagsins eru bundnar þessum skilmálum og lánaskilmálarnir eru raunverulega á þann hátt að hægt er að gjaldfella lánið einhliða standi félagið ekki í skilum við sína lánardrottna. Hefur verið samið við þá ár frá ári og nú standa einmitt yfir samningar við lánardrottna um að framlengja lánin eða líta fram hjá því að lánin eru í raun gjaldfallin. Óttast hæstv. fjármálaráðherra að lánin gjaldfalli og að ríkissjóður þurfi þá að leggja út fyrir þeim 8 milljörðum sem ríkið er í ábyrgð fyrir? Eins og staðan er nú lítur þetta ekki nægilega vel út. Fjárlaganefnd hefur fengið aðila frá fyrirtækinu á sinn fund. Þeir komu fyrir fjárlaganefnd síðasta mánudag þar sem var farið yfir þessi mál. Þar sem fjárlaganefnd hefur eftirlitshlutverk með fjárreiðum ríkisins og þetta verkefni kemur sífellt inn á borð fjárlaganefndar í skýrslum Ríkisendurskoðunar vegna áhyggna ríkisendurskoðanda af framgangi verkefnisins hljótum við að beina athyglinni í þessa átt og vekja athygli á þessu í umræðu í þinginu, því að verkefnið er risastórt. Sér hæstv. fjármálaráðherra til lands í þessu máli ef ekki kemur til aukin sala inn á strenginn?

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu upp á þinginu, umræðu um Farice-strenginn sem gegnir afar mikilvægu hlutverk fyrir íslenskt samfélag. Það er ekkert öðruvísi en svo að ef umferð um þennan streng mundi lokast lægju niðri bæði símasamskipti og netsamskipti við umheiminn. Þetta félag rekur tvo sæstrengi frá Íslandi, Farice- og Danice-strengina, en þeir eru þessar lífæðar fjarskipta. Farice var lagður 2003, tekinn í notkun ári síðar. Í fjarskiptaáætlun 2005–2010 var gerð sú lágmarkskrafa að ávallt væru tveir sæstrengir tengdir við landið. Því var farið út í miklar fjárfestingar á árinu 2008 við lagningu á nýjum streng, Danice. Var þátttaka ríkissjóðs í verkefninu liður í því að tryggja öryggi fjarskipta Íslands en að því komu í upphafi einnig færeysk stjórnvöld, auk símafélaga í báðum löndum. Síðar bættust þrjú íslensk orkufyrirtæki við í hóp hluthafa. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hversu mikið allar efnahagslegar forsendur breyttust árið 2008, eins og hv. þingmaður vék að, en samningar um uppbyggingu í gagnarversiðnaði hafa ekki gengið eftir og langtímafjármögnun reyndist á þeim tíma mjög erfið. Viðræður höfðu farið fram bæði við Kaupþing og Norræna fjárfestingarbankann um endanlega fjármögnun en við hrunið sigldu þær viðræður í strand. Á fyrri hluta ársins 2008 veitti Landsvirkjun félaginu brúarlán ásamt Kaupþingi á meðan leitað var allra leiða til að fjármagna verkefnið á upphaflegum forsendum. Á endanum var leitað heimildar Alþingis fyrir ríkisábyrgð sem veitti hana í fjárlögum ársins 2009. Á grundvelli hennar var í apríl 2009 tekin ákvörðun um að bjóða út 5 milljarða kr. skuldabréfaflokk í íslenskum krónum til 25 ára á kjörum sem við í dag mundum telja óhagstæð. Á seinni hluta árs 2009 varð ljóst að félagið gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart lánardrottnum og í fjáraukalögum ársins 2010 veitti Alþingi fjármálaráðherra heimild til að auka hlut ríkissjóðs í Farice og taka ásamt öðrum eigendum félagsins þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu. Allt hlutafé félagsins var fært niður sem nam uppsöfnuðu tapi félagsins. Ríkissjóður og Landsvirkjun juku hlut sinn með innborgun á nýju hlutafé og var samið við aðra kröfuhafa um að í stað þess að krafa Ríkisábyrgðasjóðs um ríkisábyrgðagjald yrði afskrifuð til jafns við aðrar almennar kröfur yrði henni breytt í hlutafé, svo að nokkrir liðir endurskipulagningarinnar séu hér nefndir. Þá féllust kröfuhafar enn fremur á að greiðslur sem ríkissjóður mundi inna af hendi á kyrrstöðutímabilinu vegna lána með ríkisábyrgð yrðu ekki færðar meðal almennra krafna heldur yrði þeim skuldajafnað á móti greiðslu aukningar hlutafjár. Í lok árs 2011 var enn ljóst að áætlanir gengu ekki eftir. Hv. þingmaður vék að því að ESA hefur haft skoðun á þessu máli og hvernig það leiddi til þess að gerður var þjónustusamningur. Hann var gerður á grundvelli almannahagsmuna um örugga fjarskiptatengingu við umheiminn. Farice var þá í þeirri stöðu að geta ekki staðið við skuldbindingar sínar. Til að gera langa sögu stutta er eignarhald á félaginu þannig núna að ríkissjóður fer með rúm 30%, Landsvirkjun á tæp 30% og Arion banki 40%. Ríkissjóður hefur samtals lagt 14,3 milljónir evra í nýtt hlutafé, þ.e. 2,23 milljarða, og 4,8 milljónir evra, þ.e. 749 milljónir, í gegnum þjónustusamning auk þess sem kröfu Ríkisábyrgðasjóðs var breytt í hlutafé sem nemur 2,3 milljónum evra, þ.e. 359 millj. kr. Komið hefur fjármagn frá meðeigendum og í gildi hefur verið eigendaábyrgð. Landsvirkjun hefur lagt fram 735 milljónir í nýtt hlutafé til viðbótar við eldra hlutafé upp á 1,1 milljarð kr. Þá veitti Landsvirkjun félaginu brúarlán upp á 2,34 milljarða á árinu 2008 sem breytt var í hlutafé. Arion banki veitti félaginu slík brúarlán á árinu 2008 sem breytt var í hlutafé, samtals 5,1 milljarð kr. Áfram er lögð mikil áhersla á að koma stoðum undir rekstur félagsins þannig að ekki sé þörf fyrir framlag í gegnum þjónustusamning en samhliða þarf að sjálfsögðu að koma í veg fyrir að skuldbindingar falli á ríkissjóð í gegnum ríkisábyrgðir. Til að félagið geti orðið arðbært til framtíðar þarf uppbyggingu á öflugum gagnaversiðnaði eða öðrum iðnaði sem mundi nýta strenginn á Íslandi og að því er nú unnið af hálfu félagsins. Strengurinn hefur gríðarlega mikla afkastagetu og einungis takmarkað rými er nýtt í dag. Ef til þess kæmi að nýr strengur kæmi til landsins er ljóst að samkeppnin mundi enn aukast, en það verður þá fyrir félagið að glíma við það þegar að því kemur. Það sem við verðum að vona er að okkur auðnist að auka gagnamagnið um strenginn og þær breytingar sem eru að verða í tækniheiminum gefa ákveðna von um það. Betur má þó ef duga skal til að ríkið verði ekki með mikla byrði af þessu 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir að þetta málefni skuli vera tekið til sérstakrar umræðu af hv. þingmanni og þakka sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans og hvernig hann fór yfir þetta mál. Í stuttri ræðu gefst ekki tími til að fara yfir alla þessa sögu en það verður auðvitað að segjast eins og er að þáverandi ríkisstjórn í október 2007 samþykkti að leggja nýjan streng, sem seinna var kallaður Danice, frá Íslandi. Það var talið nauðsynlegt og við skulum hafa í huga að strengirnir sem sáu um þetta mikilvæga samband við umheiminn frá okkur voru stundum að bila. Einhvern tíma var sagt, ég veit ekki hvort það var í gríni eða alvöru, að rottur hefðu nagað strenginn í sundur eða skemmt hann í Skotlandi og þar með urðum við sambandslaus við umheiminn. Það var því tekin ákvörðun, metnaðarfull og stór og mikil ákvörðun um að leggja nýjan streng milli Íslands og meginlands Evrópu og inntökustaðurinn í Evrópu var Danmörk. Síðan verður auðvitað að segjast eins og er að áhrif hinnar alþjóðlegu efnahagskreppu á þjónustuna og allt það sem átti að ganga eftir, eins og gagnaverin, sem voru auðvitað forsenda fyrir þessari lagningu, voru slík að þetta breyttist mikið. Það er það sem við erum að glíma við með þetta fyrirtæki og þau áform eða þessar lagningar sem voru gerðar. Í allri þeirri umræðu sem hefur farið fram hefur nú margt verið vitlaust sagt en ég tel að af hálfu ríkisins alla tíð síðan, og skiptir þá engu hvaða flokkar sátu í stjórn, hafi verið staðið faglega að því að bjarga því sem þurfti að bjarga í framhaldi af efnahagskreppunni, og alveg sérstaklega því að áform um uppbyggingu gagnavera gengu ekki eins mikið eftir og vonir stóðu til 2007. Þar spilar efnahagshrunið líka inn í.

Herra forseti. Það hefur verið skýrt ágætlega í þessari umræðu við hvaða vanda er að eiga og hver rót hans er. Hún er auðvitað sú að menn tóku þá ákvörðun á síðari hluta árs 2007 að ráðast í lagningu nýs strengs og mikla fjárfestingu. Þeir sem gagnrýna það, það er auðvelt að vera vitur eftir á, ættu aðeins að velta því fyrir sér hvernig fjarskiptaástand hefði verið á Íslandi ef við hefðum ekki gert það. Það var vaxandi óöryggi í þessum lífsnauðsynlegu samgöngum fyrir landið og bilanir. Það er auðvitað líka ljóst að við vorum með þessu ekki einungis að tryggja betur öryggi og gæði netsambanda og símasambanda við útlönd heldur líka að skapa grunn fyrir það að hér gæti þróast upp sá iðnaður sem menn bundu miklar vonir við og gera enn. Hann hefur þrátt fyrir allt komist aðeins á legg en uppbyggingin verið hægari og þar með flutningarnir og tekjurnar minni en menn gerðu sér vonir um, enda hefur ýmislegt gengið á á Íslandi frá því í október 2007 eins og kunnugt er og ætti ekki að þurfa að rifja upp fyrir málshefjanda eða öðrum. Ég tel að ríkið, Landsvirkjun og þá Arion banki, þ.e. stærstu aðilarnir sem eftir stóðu, hafi sýnt að menn hafa trú á þessu verkefni og vilji tryggja að samböndin séu til staðar og séu góð, enda var ekkert annað í boði fyrir Ísland. Það var ekkert annað í boði. Eða hvað hefði hv. þm. Vigdís Hauksdóttir viljað að við hefðum gert? Áttum við að fara í morsið aftur? Og flöskuskeyti? Það er ekki hægt að ræða þessi mál í einhverjum hneykslunartón öðruvísi en að horfast í augu við þær aðstæður sem hér komu upp og vinna varð úr. Þetta er ekkert skemmtilegt, það er ekkert gaman að fá svona hrunvandamál í hausinn en menn verða ekkert meiri menn af því að hneykslast og óskapast og finna þessu allt til foráttu. Það var ekki um annað að ræða en að tryggja áfram sambönd Íslands við umheiminn og það er það ekki enn. Þó að hér kunni að koma einhverjir 

Virðulegur forseti. Þegar sú ákvörðun var tekin að leggja Danice árið 2007 studdi landið sig við einn streng, Farice, sem var góður fyrir sitt leyti og hafði til vara Cantat-strenginn gamla sem hafði verið um árabil helsta tenging okkar við önnur lönd. Það sem lá kannski fyrst og fremst til grundvallar ákvörðuninni var að til að tryggja gagnaflutninga til og frá landinu þarf svokallaða hringtengingu, þ.e. þegar ein leið rofnar þarf gagnamagnið að geta farið aðra leið. Þess vegna var þetta nauðsynlegt. Lagt var í mjög dýran streng og það held ég að hafi verið skynsamlegt vegna þess að við erum að tala um fjárfestingar í samgöngumannvirkjum nútímans. Geta samfélagsins til að laða að okkur erlend fyrirtæki, ekki bara gagnaver heldur margs konar fyrirtæki sem vinna og styðja sig við margvíslegan flutning gagna, ræðst algerlega af getu landsins til að flytja gögn til og frá landinu. Það er alveg nákvæmlega eins með fyrirtæki og fólk í þessum efnum, þegar fólk flytur eitthvert og ætlar að koma sér upp heimili eða vinnuaðstöðu veltir það fyrir sér slíkum tengingum, hvort það hafi möguleika á því að vinna heima hjá sér. Fjölmargir geta gert það, það er nákvæmlega sama spurning sem blasir við, og á ekki bara við um fyrirtæki eins og gagnaver. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að hafa upp á að bjóða góðar og öflugar tengingar til og frá landinu og samhliða því er nauðsynlegt fyrir okkur að vera með áætlanir um að laða til okkar fyrirtæki, ekki bara gagnaver heldur margs konar tæknifyrirtæki, hugbúnaðarfyrirtæki, sem horfa til þessara þátta þegar þau setja niður staðsetningu sína.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka heils hugar undir allt sem hv. þingmaður sagði hér á undan mér. Ég óttast pínulítið að í þessari umræðu leiðumst við út í einhverjar pælingar um það hvað sé hverjum að kenna og hvað hefði átt að gera og hver beri ábyrgð á hruninu og þessu öllu saman, sem margt er gott og satt, þetta er ábyggilega öllum að kenna o.s.frv., en mér finnst ofboðslega mikilvægt að við höldum því til haga að við þurfum að passa að allir séu sannfærðir um að við munum hafa nettengingamál í lagi. Það er afskaplega mikilvægt gagnvart erlendum aðilum. Eins og sá hv. þingmaður sem hér talaði sagði eru það ekki bara fjárfestar, en líka þeir. Það er ofboðslega mikilvægt erlendis að íslenskir stjórnmálamenn sýni að við munum passa að nettengingar til landsins séu í lagi. Við verðum að halda því til haga og fara ekki bara út í umræðuna um hverjum þetta sé að kenna eða hvað þetta sé allt slæmt heldur líka hvernig við ætlum að tryggja að netsambandið á Íslandi sé í lagi. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta fái sinn þátt í umræðunni þótt ég geri mér reyndar grein fyrir því að hér sé aðallega rætt um fjármálin á þeim forsendum 

Virðulegi forseti. Þetta hefur óneitanlega verið undarleg umræða um margt vegna þess að hér erum við fyrst og fremst að ræða um ríkisábyrgðir. Auðvitað eru allir sammála um að hér þurfa að vera góðar og öflugar tengingar til landsins og ég veit ekki um nokkurn mann sem hefur mótmælt því á nokkurn hátt. En þegar Ríkisendurskoðun stígur fram og bendir á að við þurfum að skoða þessi atriði eigum við þá ekki að ræða þau hér á Alþingi, eigum við ekki að fara aðeins yfir það hver staða ríkissjóðs er og hvert vandamálið raunverulega er? Við getum komið hér upp og spurt hvert annað hvort við eigum ekki að setja alla heimsins peninga í öll þau góðu mál sem lúta að hugðarefnum einstakra þingmanna. En þegar allt kemur til alls þurfum við að reka ríkissjóð og við þurfum að reka hallalausan ríkissjóð. Það er markmiðið til að hægt verði að treysta undirstöðu velferðar, internettenginga, sem allir eru sammála um alveg sama um hvað er rætt. Ábendingar Ríkisendurskoðunar eru einfaldlega það alvarlegar að það er mjög mikilsvert að taka það upp hér á Alþingi. Ég vil þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að hefja þessa umræðu og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni fyrir að svara hér skýrt og skilmerkilega. Það sem upp úr stendur er að við þurfum að virða skilyrði laga um ríkisábyrgð. Við verðum að tryggja að allar fullnægjandi skýringar komi fram í frumvörpum til laga og að þær takmarkanir sem eiga við um ríkisábyrgðir séu í umsömdum skuldbindingum ríkisins. Að sjálfsögðu þarf að tryggja fjarskiptasjóði nægilegt fjármagn til þess svo að hann geti sinnt öllu því eftirliti sem honum ber. 

Herra forseti. Ég vil sem aðrir þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Ég segi jafnframt að í störfum okkar í fjárlaganefnd hafa málefni Farice verið talsvert fyrirferðarmikil og kveikt margar spurningar sem að hluta til hefur verið svarað hér og forsaga málsins ágætlega rakin. Ég vil kannski fá að snúa mér að öðrum þáttum þessa máls þar sem mér finnst mikilvægara að horfa til framtíðar. Ég skora þar með á hæstv. fjármálaráðherra að taka nokkur atriði til skoðunar því að ákaflega nauðsynlegt er fyrir fjárlagagerð næstu ára að við förum að fá sólarlag í þetta blæðandi ríkisgreiðslusár sem þarna hefur verið opnað og að farið verði yfir það í fyrirtækinu hvenær mögulegt er að við förum að sjá lækkandi greiðslur þarna inn. Eins og kemur fram í fjárlagagerðinni og undirbúningi mála fyrir þetta ár var beðið um heilmikla peninga og það er algerlega óásættanlegt að við sjáum ekki til lands í því. Í öðru lagi vil ég gera sérstaka athugasemd við að þetta verkefni sé núna vistað hjá fjarskiptasjóði. Í sjálfu sér tengist löggjöf um fjarskiptasjóð algerlega verkefninu en ég vil Farice-samninginn þar út vegna þess að við ætluðum fjarskiptasjóðinn til annarra verkefna en að standa undir því hlutverki sem honum hefur verið ætlað í þessu máli. Raunveruleikinn er að sá Farice-samningur sogar núna upp tekjur fjarskiptasjóðs sem við ætluðum til þeirra hluta að byggja upp öflugt fjarskiptakerfi á Íslandi. Ég legg tvennt til í þessari umræðu: Að við vinnum í því á árinu að fá sólarlag og ná utan um þær greiðslur sem við þurfum að inna af hendi inn í þennan samning, og að koma Farice-samningnum út úr fjarskiptasjóði og setja þá utan um hann viðeigandi ramma.

Hæstv. forseti. Ég er svolítið hugsi yfir því hvað umræðan gefur af sér. Eins og ég hef sagt eru vandamál hvað varðar rekstur á þessum strengjum hluti af áhrifum efnahagskreppunnar sem riðið hefur hér yfir. Hér er umræða um 8 milljarða ríkisábyrgð á þessu fyrirtæki. Ég vil taka annað dæmi. Ríkið fjármagnar innviðabyggingu eins og vegi, þar með talin jarðgöng. Þessi upphæð er lægri en að byggja t.d. ein jarðgöng sem eru borguð beint úr ríkissjóði. Hvers vegna segi ég það? Ég segi það vegna þess að ef við hefðum haft góða stöðu 2007 og bara borgað Danice-strenginn beint úr ríkissjóði eins og aðrar vegaframkvæmdir, vegna þess að þetta er ákveðinn vegur, þetta er fjarskiptavegur, nauðsynlegur vegur fyrir allar þjóðir. Það er rétt sem hv. þm. Róbert Marshall sagði hér áðan varðandi gamla strenginn. Gamli Cantat-3 sæstrengurinn var að verða ónýtur og hafði ekki nægjanlega flutningsgetu. Danice-strengurinn var talinn nauðsynleg viðbót til hringtengingar og sem varaafl vegna komu gagnavera, en þó ekki bara vegna þess, við skulum líka hafa það í huga; það var bara vegna reksturs samfélagsins á Íslandi. Við værum ekkert að ræða þetta núna ef við hefðum fjármagnað kaupin beint úr ríkissjóði eins og aðrar vegaframkvæmdir. Við borguðum beint úr ríkissjóði fjarskiptavæðingu Íslands, að koma netsambandi til allra byggða. 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka upp þetta mál. Mér hafa fundist umræðurnar ágætar og ég ætla að taka undir að minnsta kosti aðra tillögu sem hér kom fram um að Farice yrði, ef það væri möguleiki, tekinn út úr fjarskiptasjóði. Við ræddum það heilmikið við gerð fjárlaga að hann væri að éta upp alla þá fjármuni sem þar væru inni. Hvort hægt er að koma honum fyrir annars staðar veit ég ekki en það er kannski eitthvað sem vert er að skoða. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt er gott og blessað að fara yfir alla þessa hluti en það er samt ekki hægt að horfa fram hjá því að staðan vegna þessa máls er til komin út af hruninu. Við þurfum bara að horfast í augu við það að staðan, þegar við þurftum að gera þennan samning, var slík að ekki voru til miklir fjármunir og ekki kannski heldur mikil tiltrú, en við þurftum að tryggja þetta verkefni. Hér var aðeins farið ofan í nokkra þætti þessa reksturs og eins og kom fram hefur þetta verið rætt í fjárlaganefnd og þá er sagt að sú staða sé ekki uppi nú að ríkissjóður þurfi að veita aukið fé til félagsins, t.d. af fjáraukalögum. Það kom að minnsta kosti fram á þeim fundi sem við vorum á um daginn. Það sem vakti þó athygli mína var sá mikli kostnaður sem fer í þjónustuskipið sem þarf að halda úti. Hann er tæpar 4 milljónir evra af tæpum 5 milljónum. Það hlýst af því að varahlutir í strenginn sem verða að vera til þess að hægt sé að bregðast við eru geymdir bæði í landi og um borð. Við megum líka teljast ansi heppin með það að þessi strengur hefur aldrei klikkað og það er mikilsvert meðan aðrir sambærilegir strengir 

Virðulegur forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar þá er þetta auðvitað mikill kostnaður sem um ræðir og há ábyrgð sem hvílir á ríkinu. Það er enginn að bera á móti því. Það sem ég sagði hins vegar í fyrri ræðu var að þetta væri óhjákvæmilegur kostnaður. Þetta eru nútímasamgöngumannvirki sem við erum að tala um. Einhvern tímann upp úr 1890 tóku menn þá ákvörðun á Alþingi að ráðast í smíði brúar yfir Þjórsá og fóru ábyggilega með nánast allan ríkissjóð í þá framkvæmd. Menn mátu það þannig að óhjákvæmilegt væri að tengja á milli byggða. Að sama skapi höfum við séð allan hringinn í kringum heiminn að þar sem menn hafa sett niður samgöngumannvirki, hvort sem það eru brýr og hafnir og upp á síðkastið flugvellir, verða til gríðarlega mikil vaxtarsvæði. Það eru virðisaukandi framkvæmdir. Það sem þarf að fara samhliða því að menn leggja í jafn mikla fjárfestingu og sæstrengir eru og jafn mikla flutningsgetu er einhvers konar áætlun til að láta mannvirkin standa undir sér. Ég er sannfærður um að þeir strengir sem við styðjumst núna við og erum í ábyrgð fyrir munu gera það á endanum. Það þarf samt sem áður að fara meðvitað í að reyna að laða til landsins fyrirtæki sem skapa hér verðmæti. Það eru ekki eingöngu gagnaver sem hægt er að horfa til í þeim efnum, enda skapa þau í sjálfu sér ekki mjög mörg störf og ekki neitt sérstaklega mörg hátekjustörf. Hins vegar eru margvísleg önnur fyrirtæki, ef menn mundu einbeita sér að hugbúnaðarfyrirtækjum til dæmis, sem gera það og horfa mjög til þess að geta flutt mikið magn gagna til og frá landinu.

Forseti. Hv. þm. Kristján Möller hittir naglann á höfuðið þegar hann ber saman vegaframkvæmdir og aðgengi að internetinu og öryggi í þessum sæstrengjum. Það má segja að sæstrengirnir séu einhvers konar lífæð. Það hefur verið þannig að aðgengi að internetinu hefur verið skilgreint sem grundvallarmannréttindi í fjöldamörgum löndum og átti að vera ein af aukagreinunum í nýrri stjórnarskrá. Það er mjög mikilvægt að horfa til þess að til þess að Farice hætti að vera blæðandi sár, eins og einn hv. þingmaður kallaði þennan rekstur, þurfum við að tryggja lagalegan grundvöll hérlendis. Við þurfum að tryggja lagalegan grundvöll til að fyrirtæki vilji koma og reka starfsemi sína hér og nýta sér þjónustu Farice. Alveg eins og hv. þm. Róbert Marshall benti á eru það ekki einungis gagnaversfyrirtæki. Gagnaversfyrirtæki eru reyndar mjög ólík í eðli sínu og ef við mundum fara í samkeppni við lönd eins og Finnland varðandi aðbúnað fyrir fyrirtæki eins og þessi stóru samskiptafyrirtæki værum við á nokkuð grænni grein af því að þá gætum við orðið einhvers konar sílikondalur norðursins. Það væri ekki amaleg framtíðarsýn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin áðan og hv. þingmönnum fyrir þátttöku í þessari umræðu. Eins og oft vill verða fer umræðan út um víðan völl því að hér er fyrst og fremst verið að tala um ábyrgð ríkisins varðandi þennan streng. Það er búið að fara hér yfir söguna og við áttum streng sem hét Farice en Danice var einkaframtak. Þegar efnahagshrunið varð var tekin meðvituð ákvörðun hjá þeirri ríkisstjórn sem þá sat að sameina þessa strengi og taka skuldbindingar einkafyrirtækisins í fang ríkisins. Við skulum ekkert vera að deila um það hér. Staðan er svona núna árið 2014. Við sjáum fram á það að leggja þurfi 400 milljónir af ríkisfé inn í þetta fyrirtæki árin 2014, 2015 og 2016, samtals 1.200 milljónir. Það er það sem ég er að benda á fyrst og fremst í þessari umræðu, við verðum að vera meðvituð um í hvað skattarnir okkar fara. Verkefnið er hýst núna í tveimur ráðuneytum, innanríkisráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu. Hv. þm. Haraldur Benediktsson kom hér með tillögu að lausn, að Farice fari út úr fjarskiptasjóði þannig að sjóðurinn geti sinnt því hlutverki sínu að byggja upp fjarskiptakerfi innan lands þar sem allir hafa aðgang jafnt að neti, ljósleiðurum, símkerfum og öðru. Þau mál eru ekki í góðu standi hér á landi. Þetta er það sem við erum fyrst og fremst að benda á með þessari umræðu. Hér er haft í flimtingum og hv. þm. Kristján Möller benti á að þetta sé svipað og að leggja jarðgöng. Því miður er umferðin um þennan risastóra, allt of stóra, streng, Farice-strenginn, jafn mikil og umferðin á Melrakkasléttu, verð ég að segja. Það er ekki nema 3–5% notkun á strengnum þannig að hann er allt of stór  Virðulegi forseti. Mikið vildi ég óska þess að við gætum séð það í framtíðinni að hér aukist umferð um strenginn og við getum farið að hafa hagnað af honum en málið er ekki í nógu góðum farvegi nú.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem skiptir miklu máli í margvíslegu samhengi. Hún skiptir máli í því samhengi sem málshefjandi kemur inn á og varðar ríkisfjármálin, framlög á næstu árum til strengsins. Ég get tekið undir með hv. þm. Haraldi Benediktssyni að vel gæti farið á því að við léttum því af fjarskiptasjóði og gerðum honum þannig betur kleift að rísa undir grunnhlutverki sínu varðandi innviðauppbyggingu á Íslandi, að létta verkefninu af sjóðnum til þess. Það gæti verið gott ráð. Maður hefur að sjálfsögðu brotið heilann um hvað sé til ráða hér. Eitt er að velta fyrir sér hvort hægt sé að fá léttari fjármögnun fyrir félagið. Fjármögnun félagsins er nokkuð dýr. Þá kemur í ljós að ef greiða ætti upp skuldir félagsins fylgir því nokkuð dýrt uppgreiðslugjald þannig að það virðist ekki vera auðveld eða auðsótt leið. Í öðru lagi: Er ekki hægt að rukka meira fyrir umferðina um strenginn? Nei, það er ekki heldur auðvelt vegna þess að það er bundið í samninga frá því fyrir nokkrum árum. Þessu gati verður því ekki lokað með gjaldskrárhækkunum. Við hljótum í grunninn að vera sammála um að við rekum þetta til að það standi undir sér. Þá er það þriðja leiðin, og hún hefur mikið verið til umræðu hér, sem er að reyna að auka umferðina um strenginn. Það er svo skrýtið með umferðina á internetinu að magn gagna getur verið ofar manns venjulega skilningi þegar kemur að nýrri tækni. Þannig er til dæmis einn viðskiptavinur um þennan streng, einn viðskiptavinur, suma daga með meiri umferð um strenginn en allt Ísland að öðru leyti. Það segir okkur talsvert mikla sögu um það hvaða möguleikar eru í boði ef okkur tekst að laða til landsins eða í viðskipti við félagið fleiri slíka viðskiptavini sem mundu margfalda alla Íslandsumferðina 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir áliti atvinnuveganefndar um skýrslu ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu sem lögð var fram af iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Róbert Farestveit frá Alþýðusambandi Íslands, Elías Blöndal Guðjónsson frá Bændasamtökum Íslands, Guðmund Inga Ásmundsson frá Landsneti, Guðmund Inga Guðbrandsson frá Landvernd, Björgvin Skúla Sigurðsson og Hörð Arnarson frá Landsvirkjun, Kristin Einarsson og Skúla Thoroddsen frá Orkustofnun, Bjarna Jónsson frá Sambandi garðyrkjubænda, Gústaf A. Skúlason og Sigurð Ágústsson frá Samorku, Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins, Bjarna Má Gylfason frá Samtökum iðnaðarins, Aðalbjörgu Birnu Guttormsdóttur og Björn Stefánsson frá Umhverfisstofnun og Harald Inga Birgisson frá Viðskiptaráði Íslands. Nefndin hefur einnig haft til umfjöllunar tillögu til þingsályktunar um að hrinda án tafar í framkvæmd tillögum ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu, það er 106. mál, og hefur hún unnið málið samhliða þar sem það er af sama meiði. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Alþýðusambandi Íslands, Bændasamtökum Íslands, HS Orku – HS Veitum, Landsneti ehf., Landsvirkjun, Orkustofnun, Orkuveitu Reykjavíkur, Ríkisábyrgðasjóði, Sambandi garðyrkjubænda, Samorku, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Sif Konráðsdóttur, Umhverfisstofnun og Viðskiptaráði Íslands. Einnig bárust nefndinni umsagnir frá efnahags- og viðskiptanefnd og umhverfis- og samgöngunefnd sem eru fylgiskjöl með áliti þessu. Ráðgjafarhóp um raforkustreng til Evrópu sem var skipaður af þáverandi iðnaðarráðherra í júní 2012 var falið að kanna möguleikann á að leggja raforkustreng milli Íslands og Evrópu. Hópurinn var samdóma um að frekari upplýsingar þyrftu að liggja fyrir áður en unnt væri að fullyrða um þjóðhagslega hagkvæmni þess að leggja streng sem þennan. Fram kemur í skýrslu hópsins að margir óvissuþættir fylgi framkvæmd af þessu tagi. Í skýrslunni gerir ráðgjafarhópurinn tillögur til ráðherra í sjö liðum sem eru í stuttu máli eftirfarandi: Í fyrsta lagi að áfram verði unnið að greiningu á þjóðhagslegri hagkvæmni verkefnisins, þar með talið að meta áhrif á raforkuverð hér á landi og áhrif á rekstrarskilyrði atvinnugreina. Í öðru lagi að greindar verði sviðsmyndir orkuöflunar og virkjanaraðar. Í þriðja lagi að Landsneti í samstarfi við Landsvirkjun, og ef til vill fleiri, verði veitt heimild til að hefja viðræður við rekstraraðila flutningskerfis í Bretlandi og eftir atvikum bresku orkustofnunina. Jafnframt að kannaðar verði leiðir til fjármögnunar á undirbúningsrannsóknum. Í fjórða lagi að ráðuneytið leiti leiða til að afla upplýsinga með það að markmiði að kanna með hvaða hætti sala á íslenskri orku gæti fallið undir breska löggjöf um ívilnanir fyrir endurnýjanlega orku. Í fimmta lagi að skilgreind verði skilaleið auðlindarentu sem myndast kann af raforkusölu um sæstreng. Í sjötta lagi að metin verði áhrif eignarhalds á sæstrengnum með tilliti til afhendingaröryggis raforku innan lands. Í sjöunda lagi að ráðuneytið kanni hvaða lögum og reglugerðum þurfi að breyta komi til þess að ráðist verði í lagningu raforkustrengs til Evrópu. Eftirfarandi atriði eru þau sem helst var fjallað um í umsögnum og á fundum nefndarinnar með gestum: Allir sem skiluðu umsögn og komu fyrir nefndina voru sammála um að enn væri fjölmörgum spurningum ósvarað og að mikil óvissa ríkti um til að mynda útreikninga á mögulegum ábata af verkefninu fyrir íslenskt samfélag. Því væri heilmikil stefnumörkun og áætlanagerð fyrir höndum ef ákveðið verður að halda áfram að kanna möguleikann á því að verkefnið verði að veruleika. Meðal annars var rætt um að móta þyrfti stefnu um hvernig unnt væri að koma til móts við möguleg neikvæð áhrif framkvæmdarinnar. Kanna þyrfti áhrif á vinnumarkað og ólíkar atvinnugreinar, hvaða störf mundu skapast og hve mörg. Fullyrt var fyrir nefndinni að líkur væru á að áhugaverð störf mundu skapast við rekstur og viðhald strengsins. Bent var á að veikleikar séu í dreifikerfi landsins sem nauðsynlegt væri að bæta hvort sem hugmynd um lagningu raforkustrengs yrði að veruleika eða ekki. Úrbætur væru nauðsynlegar til að tryggja öryggi í afhendingu og auka möguleika fyrirtækja, t.d. í sjávarútvegi, til að rafvæða verksmiðjur sínar. Þá var einnig nefnt mikilvægi þess að hraða uppbyggingu þriggja fasa rafmagns í sveitum landsins. Að sama skapi var því sjónarmiði hreyft að annars vegar uppbygging innan lands og hins vegar lagning sæstrengs til Evrópu væru ekki endilega andstæður. Betri nýting á þeim raforkuverum sem fyrir eru í landinu, möguleiki á byggingu raforkumannvirkja svo sem nýting á vindorku og bygging smærri virkjana til sveita geta samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu þjónað raforkusölu um sæstreng að nokkuð stórum hluta. Mat nefndarinnar er að þennan þátt þurfi að skoða mjög vel þannig að fyrir liggi að lagning sæstrengs hafi ekki afgerandi neikvæð áhrif á samhliða uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Talsvert var rætt um áhrif verkefnisins á raforkuverð innan lands. Flestir voru sammála um að raforkuverð kunni að hækka verði verkefnið að veruleika. Einnig var bent á að ekki hefði nægilega verið hugað að áhrifum á íslenskan iðnað og atvinnulíf heldur hefði kastljósið fremur beinst að áhrifum á heimilin, til að mynda í sambandi við raforkuverð. Hvað varðar verð á raforku var ítrekað að einnig þyrfti að meta áhrif hækkandi raforkuverðs á atvinnulíf og iðnað og kanna hvers konar mótvægisaðgerðir væru mögulegar, ekki síst í ljósi skuldbindinga landsins á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Þá var vísað til þess að Norðmenn hefðu lagt sæstreng til Hollands en ekki hefði verið nægjanlega litið til reynslu þeirra. Nefndin leggur til að reynsla Norðmanna verði skoðuð sérstaklega og þá með tilliti til hækkunar á raforkuverði til almennra notenda og samkeppnisstöðu gagnvart stórnotendum. Bent var á að kostur verkefnisins væri sá að það mundi auka fjölbreytni kaupenda raforku og styrkja samkeppnisstöðu söluaðila gagnvart t.d. kaupendum í orkufrekum iðnaði. Bent var á að tryggja þyrfti að stærri sem smærri aðilar ættu að hafa möguleika til að selja raforku inn á strenginn. Þá getur sæstrengur verið liður í því að hámarka þann afrakstur sem verður af auðlindanýtingu við raforkuframleiðslu, þ.e. nýta þá umframorku sem sé til staðar í kerfinu og augljóst er að verði alltaf til staðar af öryggisástæðum meðan landið er með lokað raforkukerfi. Hvað varðar stöðu Landsnets var bent á að samkvæmt lögum hafi félagið ekki það hlutverk að vinna að þessu verkefni en hlutverk þess samkvæmt lögum felst í því að annast flutning raforku og kerfisstjórnun samkvæmt ákvæðum raforkulaga og annarra laga. Huga þarf að stöðu félagsins í þessu sambandi ef haldið verður áfram með verkefnið. Nefndin leggur áherslu á að mögulegar viðræður við rekstraraðila flutningskerfis í Bretlandi og eftir atvikum bresku orkustofnunina verði á forræði stjórnvalda. Því verði einstök fyrirtæki ekki með forræði málsins en stjórnvöld verði í samstarfi við viðeigandi fagaðila. Þá kom fram við umfjöllun um málið að brýnt væri að meta umhverfisáhrif verkefnisins á Íslandi og einnig var bent á áhrif á t.d. ferðaþjónustu enda algengt að ferðamenn komi hingað til lands einkum til að upplifa íslenska náttúru. Jafnframt væri mikilvægt að gera svokallaða kostnaðar- og nytjagreiningu, þ.e. kanna þann umhverfiskostnað sem verkefnið hefði í för með sér og láta fara fram umhverfismat samkvæmt lögum um umhverfismat áætlana, nr. 105/2006. Markmið þeirra er að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum og jafnframt að stuðla að því að við áætlanagerð sé tekið tillit til umhverfissjónarmiða. Það skal gert með umhverfismati tiltekinna skipulags- og framkvæmdaáætlana stjórnvalda sem líklegt er að hafi í för með sér veruleg áhrif á umhverfið. Nefndin telur að það þurfi ítarlegri vinnu til að unnt verði að fá skýrari mynd af áhrifum og afleiðingum verkefnisins á íslenskan raforkumarkað. Nefndin leggur áherslu á að frekar verði unnið með eftirfarandi atriði, ásamt fleiri þeim þáttum er snerta framhald verkefnisins: 1. Áhrif af sölu á raforku í gegnum sæstreng á innlenda orkukaupendur. Í umsögnum til nefndarinnar er vakin athygli á hugsanlegum ruðningsáhrifum á innlendan iðnað. Þar má nefna orkufreka starfsemi svo sem garðyrkju, bakarí o.fl. sem má telja til stórkaupenda raforku. Hver verður samkeppnisstaða framangreindra aðila ef verkefnið verður að veruleika og hver verða áhrifin á vöruverð? Þá má nefna áhrif á stöðu þeirra sem hita hús sín með rafmagni. Nefndin telur mikilvægt að sátt náist um að jafna stöðu þeirra orkunotenda sem hita hús sín með rafmagni og þeirra sem nota jarðvarma við húshitun. Þá er nauðsynlegt að meta önnur áhrif á afkomu fyrirtækja og heimila vegna breytinga á raforkumarkaði. 2. Nefndin telur nauðsynlegt að kannað verði hvað innlend fyrirtæki, stóriðja og ný atvinnutækifæri þurfi mikið rafmagn á næstu árum. Sjálfbær raforkuframleiðsla er þjóðarauður sem mikilvægt er að nýtist þjóðinni sem best um ókomin ár. Virðisauki raforkuframleiðslunnar verði að gjaldeyrisskapandi atvinnulífi í landinu þar sem meginmarkmiðið er að hámarka afrakstur auðlindarinnar með því að skapa fjölbreytt vel launuð störf í landinu. Stýranleg afgangsorka og jafnvel nýjar virkjanir eru leiðir til að framleiða rafmagn fyrir erlendan markað. 3. Meta þarf hvað þurfi að byggja af virkjunum og einnig er nauðsynlegt að gera nákvæma úttekt á mögulegri bættri nýtingu virkjana, sem og til hvaða virkjunarkosta kæmi vegna sölu á raforku um sæstreng. 4. Meta þarf áhrif innan lands á virði auðlinda landsins og tækifæri eigenda bújarða til að auka virði eigna sinna með stofnun og rekstri smærri virkjana. 5. Gera þarf úttekt á nokkrum sviðsmyndum um þróun orkumarkaðar í Evrópu. 6. Varpa þarf mun skýrara ljósi á lagningu sæstrengs, kostnað og áhættu. Ræða verður um eignarhald hans, ábyrgð og rekstraráhættu af bilun og öðrum mögulegum áföllum. Einnig verði rætt við mögulega kaupendur raforku og þátttöku þeirra í uppbyggingu og rekstri strengsins. Við umfjöllun um málið var ekki rætt ítarlega um áhrif mögulegs sæstrengs á samninga núverandi orkukaupenda. Fram kom hjá gestum og umsagnaraðilum að ekki hefði verið fjallað sérstaklega um það. Mikilvægt er að greina og fjalla um áhrif útflutnings á raforku um sæstreng á núverandi virðisaukandi nýtingu raforku og áhrif til lengri tíma. Nefndin telur að til að takast megi að mynda góða samstöðu um raforkusölu um sæstreng þurfi þegar að huga að uppbyggingu innviða hér á landi líkt og getið var um framar, svo sem varðandi húshitunarkostnað og dreifingu raforku innan lands. Þá er ekki síður lögð áhersla á að efla og bæta dreifikerfi raforku, auka gæði hennar og afhendingaröryggi. Með vísan til þeirrar miklu óvissu sem er til staðar er ljóst að taka þarf góðan tíma til að kortleggja verkefnið og möguleg hagræn og félagsleg áhrif þess. Ljóst er að um langtímamál er að ræða. Í formála iðnaðar- og viðskiptaráðherra að skýrslunni er bent á að næstu skref í málinu, á eftir umfjöllun þingsins, væru til að mynda í fyrsta lagi að fela starfshópi eða starfshópum að kanna ítarlegar einhverja afmarkaða þætti, í öðru lagi að stjórnvöld hæfu formlegar könnunarviðræður við mögulega samningsaðila eða í þriðja lagi að hægt yrði frekar á könnun verkefnisins. Nefndin öll, þeir sem undir þetta álit skrifa og þeir sem voru á þessum fundi, er sammála um að vegna þeirrar óvissu sem er um málið á þessu stigi sé nauðsynlegt að hefja sem fyrst vinnu við nánari greiningu á verkefninu á grundvelli þeirra atriða sem fram komu hjá ráðgjafarhópnum. Lagning sæstrengs verður eitt stærsta verkefni sem þjóðin hefur tekist á við í orkufrekum iðnaði ef af verður. Mjög mikilvægt er því að öll vinna sé vönduð og gagnsæ þannig að sem víðtækust sátt geti náðst um niðurstöðu málsins. Því telur nefndin mikilvægt að sú vinna sem þarf að fara fram verði ekki unnin eingöngu af þeim fyrirtækjum sem annast orkusölu og orkudreifingu heldur þurfi að tryggja að hún verði á forræði stjórnvalda og í samráði við þau. Nefndin áréttar að hún leggst hvorki gegn né mælir með því að lagður verði sæstrengur til Evrópu. Nefndin leggur hins vegar til að ráðherra vinni áfram að málinu enda eru, eins og áður er lýst, margir óvissuþættir sem þarf að huga að. Undir þetta skrifa allir þeir er voru á fundi atvinnuveganefndar þennan dag, Jón Gunnarsson formaður, Björt Ólafsdóttir framsögumaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Haraldur Benediktsson og Kristján L. Möller voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það ákaflega linkuleg afstaða sem kemur fram í nefndarálitinu. Ég tek skýrt fram, eins og komið hefur fram í umræðum áður, að ég er mikill stuðningsmaður þess að þetta mál sé skoðað til þrautar og hratt. Mér finnst það ekki þinginu til framdráttar þegar svona stórmál kemur til kasta þess - hæstv. ráðherra hefur beint því til þingsins að fá leiðsögn, það gerði hún í umræðum sem við áttum um ágæta skýrslu sem hér kom og bað beinlínis um að fá leiðbeiningu um hvað hún ætti að gera - að nefndin taki enga raunverulega afstöðu. Eins og framsögumaður gerði grein fyrir í lokum yfirferðar sinnar er það skýr afstaða nefndarinnar að hún hefur ekki afstöðu, mælir hvorki með né á móti. Tæknilega vil ég nefna þrennt. Í fyrsta lagi finnst mér skorta á það þegar menn ræða þetta mál að sá möguleiki sé með, sem ég tel vera gild rök til jákvæðniáttar, að hingað verði um streng hægt að flytja rafmagn og geyma í lónum þegar það er á ódýru verði erlendis og það gerist mjög oft. Í öðru lagi tel ég að það sem kannski mælir helst gegn málinu séu þau rök að hugsanlega leiði þetta til þess að rafmagn til heimila í landinu hækki. Þess vegna finnst mér að ráðherrann eigi að fá algerlega skýra leiðsögn um það að eitt af áhersluatriðunum eigi að vera að finna mótvægisaðgerðir. Það hjálpar henni til að velja og hafna leiðum. Í þriðja lagi er það sem mér finnst verst, sem fyrrverandi iðnaðarráðherra og sat í almannavarnaráði sem fjallaði meðal annars um orkuöryggi, að ekki er bent á að þetta stóreykur öryggi í afhendingu orku á Íslandi, ekki síst ef upp koma alvarlegir atburðir eins og náttúruhamfarir. Þetta vildi ég segja alveg skýrt í upphafi umræðunnar.

Frú forseti. Ég verð að vera ósammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að nefndin hafi ekki afstöðu, hún hefur það einmitt og skýrir hana ágætlega. Afstaðan er að okkur vantar meiri upplýsingar. Afstaðan hefði alveg getað orðið sú hjá einhverjum að hætta bara algerlega en það er öll atvinnuveganefnd sem skrifar undir þetta álit og vill að hæstv. ráðherra vinni áfram með málið. Það er góð afstaða finnst mér og það er vel af sér vikið. Ég er mjög ánægð með vinnu nefndarinnar í þessu máli og við skrifum öll undir og færum ráðherra skýr skilaboð til að vinna áfram með málið þannig að við getum stuðst við betri upplýsingar svo ríkja megi sátt um þá niðurstöðu sem verður í framhaldinu.

Frú forseti. Sjálfsagt er að reyna að búa til sátt um öll mál en við vitum það af umræðum um málið að heill stjórnmálaflokkur leggst alfarið gegn þessu. Í fyrri umræðu kom það mjög skýrt fram að þannig eru línurnar skiptar. En það skiptir nú ekki meginmáli vegna þess að menn mega vera annarrar stjórnmálaafstöðu en ég. Það er bara partur af lýðræðinu og það er fínt. En mér finnst sem sagt að í leiðsögn nefndarinnar skorti tvennt: Í fyrsta lagi afgerandi afstöðu. Þegar nefndin er búin að vinna svona mál sem hæstv. ráðherra biður um að verði unnið hratt þá finnst mér það ekki vera málinu til framdráttar að fá afstöðu sem er hálfgert „me-he“.  Það kom skýrt fram í umræðunum á sínum tíma að menn færðu rök fyrir því að það væri hugsanlegt að ef menn ætluðu að ráðast í svona þá þyrfti niðurstaða að liggja fljótt fyrir. Ástæðan er sú að aukið framboð er að verða á endurnýjanlegri orku í Evrópu. Við vitum það hins vegar, bæði við sem vorum í fyrri ríkisstjórn og líka núverandi ríkisstjórn, að fyrir liggur vilji af hálfu hugsanlegra kaupenda til að tryggja samning á verði sem getur borgað upp þennan streng á 20 árum, sem er afskriftartími, en það er ekki víst að það gildi mjög lengi. Ástæðan er, eins og ég sagði, sú að öðruvísi tækni er að koma fram í Evrópu sem leiðir til þess að það er að koma fram ódýr endurnýjanleg orka. Ef þetta er tækifæri þá verðum við að komast hratt að niðurstöðu. Þá leiðbeiningu finnst mér skorta í þetta. Í þessu nefndaráliti eru engar vangaveltur um það hvaða áhrif aukið framlag á endurnýjanlegri orku í Evrópu kann að hafa á þetta. Það sem liggur fyrir í þessu nefndaráliti að mínu áliti er einfaldlega gamalkunn leið, sem ég þekki auðvitað vel úr starfi mínu hér örfá ár, til að svæfa málið.

Frú forseti. Ég get sagt það hér að við hv. þm. Össur Skarphéðinsson eigum það sameiginlegt að vera forvitin um og áfjáð um að kanna þennan möguleika til hlítar. Þau rök sem ég hef heyrt t.d. um það verð sem við getum hugsanlega fengið fyrir þessa umframorku eða stýranlegu orku finnst mér mjög forvitnileg og ég vil að við skoðum þetta betur. En það sem við erum ósammála um, ég og hv. þingmaður, er hvernig beri að vinna svona mál. Ég tel að því sé best farið með svona stórt mál að vinna það í sátt og samvinnu. Annars ströndum við því bara. Þess vegna er þessi leið farin og ég er ánægð með hana.

Hæstv. forseti. Þetta er löng og áhugaverð umræða um sæstreng til Evrópu sem hefur farið fram í atvinnuveganefnd. Það var virkilega gaman að taka þátt í henni með nefndarfólkinu og öllum þeim sem komu og deildu með okkur þekkingu sinni. Hún var upplýsandi og í verkefninu felast klárlega mörg tækifæri. Ég var ánægður að heyra eldmóð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, eins og hans er von og vísa, en við förum kannski heldur rólegar í sakirnar en hann hefði kosið. Ég held að mjög góð sátt hafi verið í nefndinni einmitt um þessa niðurstöðu. Við viljum skoða málið áfram og fela það í hendur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að halda áfram með málið eins og hún mun gera best. Mér finnst þó mikilvægast þegar við ræðum þessi mál að við tölum um þjóðarhag en ekki hag einnar stofnunar í sambandi við verkefnið. Það er gríðarlega stórt og við þurfum að fá miklu frekari upplýsingar, eins og komið hefur fram hjá hv. framsögumanni Björt Ólafsdóttur. Ég hef lagt áherslu á það í þessari umræðu að við þurfum líka, eins og fram kemur í álitinu, að huga mjög að því hvað atvinnulíf okkar, hvað landið sjálft þarf af orku á næstu árum og ganga frá því áður en lengra verður haldið hvað við ætlum að nýta í okkar þágu. Við þurfum að skapa hér á næstu árum fjölbreytt atvinnulíf sem skapar góð störf, fjölbreytt störf og góð laun. Það er verkefni okkar. Við þurfum að nýta raforkuna hérna heima eins og við getum og nýta virðisaukinn af framleiðslu raforkunnar til verðmætasköpunar og útflutnings til að borga niður skuldir okkar. Við höfum oft rætt í þessum sal, og ég ekki síst, um verkefnin sem bíða, eins og álver í Helguvík og þá gríðarlegu tekjumöguleika sem íslenska ríkið fær út úr því. Ég ræddi það síðast hér í fyrradag þegar ég var að tala um kjör öryrkja og ellilífeyrisþega að eins og staðan væri í dag ættum við ekki mikil tækifæri til þess að bæta kjörin nema við aukum framleiðslu í landinu. Það er verkefni okkar sem erum í þessum sal að standa saman um að auka verðmætasköpun í landinu og ekki síst með nýtingu raforkunnar. Ég held að það sé afar mikilvægt. Ég skil hins vegar að þau tækifæri sem felast í þessu, sem kemur fram í álitinu á frumvarpinu, með til dæmis bændavirkjunum og smærri virkjunum séu tækifæri sem við þurfum vissulega að skoða. Það er auðvitað verðmætaaukandi fyrir bændur og landið okkar að geta nýtt fallorku í smærri ám og lækjum jafnvel. Ég hef heyrt það og þekki til þess að þeir sem standa að gagnaveri sem staðsett er í Ásbrú og hefur tekið til starfa vilja nýta græna orku til uppbyggingar á fyrirtæki sínu. Þeir hafa sagt að ef þeir hefðu haft kost á því að fá þessa grænu orku hinum megin við Atlantsála í Englandi væri þetta gagnaver þar, nær markaðnum. Við þurfum því að huga að mjög mörgum málum í þessu. Mér finnst að við sem skipum atvinnuveganefnd höfum góða burði til þess að vinna málið saman og komast að bestu niðurstöðunni. Við náðum góða samkomulagi um greinargerðina og ég held að við munum halda áfram að vinna að málinu þegar það kemur aftur til okkar kasta. Það kemur þarna fram að við eigum að auka og hámarka afköst og verðmæti auðlindarinnar, það er okkar verkefni, að fara vel með hana, fara gætilega að henni, gera þetta í góðri sátt við hana en umfram allt að skapa á Íslandi aukin verðmæti og búa til gott samfélag þar sem undirstaðan er orkan og fiskurinn í sjónum og þau góðu hráefni sem við getum unnið úr og erum þekkt fyrir. Ég er því sáttur við vinnuna svo langt sem hún er komin. Þetta er aðeins fyrsta skrefið á langri leið málsins og ég veit að næstu skref verða tekin af öryggi og ábyrgð. Þannig skulum við vinna málið, í sátt og samlyndi. Við getum auðvitað rifist eða deilt um hraðann á því. Ég er oft sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, við þurfum svolítið að gefa í í mörgum málum og ekki síst núna, það liggur á. Ég held að í þessu máli sé hraðinn ágætur og ég vona að næstu skref verði tekin af hæstv. iðnaðarráðherra áður en langt um líður. Ég þekki hana ekki af öðru.

Frú forseti. Það er prýðilegt að vita að hv. þm. Ásmundur Friðriksson þekkir hæstv. iðnaðarráðherra og treystir henni til að hraða sér í þessu verki. En þá finnst mér að nefndin hefði þurft að veita dálítið skýrari leiðsögn um það að þörf er á hraða og það á ekki að láta það silast áfram. Ég er oft sammála hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni og hann kemur stundum gustmikill í ræðustól og jafnan drepur hann í máli sínu á þeim hlutum sem horfa til framfara í atvinnulífinu. Ég er alveg sammála honum um þá framtíðarsýn sem honum tókst í örfáum orðum undir lok ræðu sinnar að draga fram um íslenskt samfélag. Ég hef líka lesið bók eftir hv. þingmann og komist að því að hann er skeleggur rithöfundur og er ekkert að skafa utan af hlutunum, a.m.k. ekki þegar hann er að skrifa sögur af Vestmannaeyingum. Mér fannst svolítið skorta á það í ræðu hv. þingmanns að hann segði skýrt hver afstaða hans væri í málinu. Ég tel að maður sem hefur talað eins og hv. þingmaður um orku og mikilvægi orkunnar og það að skapa verðmæti úr henni mætti alveg hafa dálítið afdráttarlausari viðhorf til þessa. Nú ætla ég, frú forseti, bara til að greiða fyrir skoðanamyndun af hálfu hv. þingmanns og umræðunni hérna, að segja það sem mína skoðun að ég tel að hægt sé, ef menn vilja, að fara í stóriðju á Suðurnesjum og líka að hafa orku til þess að selja um streng ef við komumst að þeirri niðurstöðu. Þetta útilokar ekki hvort annað. Ég velti því nefnilega fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem jafnan er skeleggur og harður í afstöðu sinni, láti það villa sér sýn og það dragi kannski úr þrótti hans í málinu að hann óttast að þetta hefði neikvæð áhrif á stóriðju í hans ágæta kjördæmi.

Hæstv. forseti. Mér er heiður að því að svara hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í þessu máli. Ég er ekkert endilega hræddur um að álver í Helguvík beri einhvern skaða af því þó að við séum að ræða sæstreng til Evrópu, ég er alls ekki hræddur um það. Ég held að við höfum það mikla orku í landinu okkar að við höfum full tækifæri á því að koma að því góða verkefni og ég ítreka líka mörgum, mörgum öðrum, það er ekki eina verkefnið sem við þurfum að hugsa um. Það er auðvitað verkefni sem er klárt og mikilvægt að við komum í gang. Ég er heldur ekki hræddur um að við getum ekki bæði komið góðum verkefnum af stað á Íslandi og í Evrópu, með sæstreng til Evrópu. Ég hef aftur á móti sagt að við þurfum þá líka að átta okkur á því hvað það þýðir. Við rekum orkuver okkar á u.þ.b. 95% afköstum í dag. Þau eru vel nýtt, sem er annað en t.d. orkuver Norðmanna, á þeim er að jafnaði 30–40% nýting. Þeir eiga þess vegna auðveldara með að selja umframorku, t.d. til Hollands. Við þurfum því að skoða þetta: Erum við tilbúin í það að fara í sérstakar virkjanir til að framleiða á bilinu 600–900 megavött til að flytja út til Englands? Það er bara umræða sem við þurfum að taka og við þurfum að vera klár í þá umræðu. Mér finnst að við höfum náð nokkuð vel sáttum í nefndinni um þetta. Ég skil reyndar hv. þingmann afar vel að vilja fá þetta skorinorðara en þetta var niðurstaðan. Ég hlakka til að eiga áframhaldandi samræður við hann og nefndina um þetta mál. Þetta er, þrátt fyrir að ég hafi auðvitað ákveðnar efasemdir, spennandi kostur, ég viðurkenni að þetta er spennandi mál og afar fróðlegt að hafa kynnt sér það. En númer eitt, tvö og þrjú legg ég áherslu á að við klárum þau verkefni sem bíða, eru í startholunum núna, og svo förum við í þetta á fullu gasi.

Frú forseti. Ég var mjög sáttur við þetta svar hjá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, er sammála honum um það að þetta er spennandi verkefni. Sömuleiðis fannst mér hann líka segja að við ættum að sjálfsögðu að reyna að ljúka þeim verkefnum sem eru kannski komin af teikniborði og bíða framkvæmda. Við megum aldrei gleyma því að til þess að ekki verði verkefnaþurrð í framtíðinni og til þess að við höldum áfram að skapa verðmæti og nýta möguleika þarf líka að setja í pípurnar og hafa tilbúið, vinna sig inn í framtíðina. Allt tekur þetta mjög langan tíma. Ég er sem sagt sáttur við þetta. Nú vek ég eftirtekt hv. þingmanns á því að hvað sem mönnum finnst um rammaáætlun um vernd og nýtingu, þá liggur hún fyrir. Og það liggur fyrir a.m.k. sátt um tiltekin verkefni sem á næstu árum eða áratugum væri hægt að ráðast í. En það er líka annað. Við búum í landi mikilla jökla og horfum fram á hlýnun andrúmsloftsins. Menn hafa sýnt fram á það að á næstu áratugum mun orkuframleiðslugeta þeirra vatnsaflsvirkjana sem nú þegar eru til staðar aukast allnokkuð. Í mörgum þeirra væri hægt að framleiða meira með því að bæta við. Sums staðar er það hægt, sums staðar ekki. Ég er sem sagt að draga fram þá staðreynd að það er líklegt að völ verði á meiri orku í framtíðinni en áður. Svo má hv. þingmaður ekki fremur en ég gleyma því að núna eru til staðar í kerfinu fast að 300 megavött sem þurfa að vera til reiðu ef til einhvers konar áfalla kemur eða lónastaða er óhagkvæm. Þetta losnar með streng af þessu tagi. Þarna eru verðmæti sem í dag eru öryggistrygging en við getum komið í beinhörð verðmæti með því að setja upp streng af þessu tagi. 

Hæstv. forseti. Ég vil enn og aftur þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessa orðræðu, þetta er mjög áhugavert og spennandi eins og ég er búinn að segja áður. Ég er líka sammála honum í því að það er til mikil orka sem við þurfum að nýta með hófsemd og í sátt við náttúruna eins og hægt er. Þrátt fyrir allt er ég náttúrusinni, ég er fagurkeri eins og hv. þingmaður  Ég hef lagt áherslu á það að við nýtum þá orku sem núna er til til þess að koma þeim atvinnutækifærum sem við eigum í gang. Þar erum við sammála, og það er í seinasta lagi að við drífum í því á þessu ári að koma þeim í gang, vinna að því af miklum krafti. Til þess að geta skapað meiri framleiðslu í landinu þurfum við að fara í fleiri virkjanir, það er bara þannig. Neðri hluti Þjórsár bíður og það er svakalega mikið mál að það fari í gang. Við þurfum, og það er okkar verkefni hér í þessum sal, að flytja fólkið okkar, iðnaðarmennina sem búa í Noregi og starfa í Evrópu, heim til þess að skapa verðmæti fyrir samfélagið hér. Um það snýst málið. Við þurfum að ná að koma þessu öllu saman í gang og horfa síðan til framtíðar og finna leiðirnar til þess að virkja. Ég er svo sem ekki hræddur við framtíðina þrátt fyrir að jöklarnir minnki, sem er náttúrlega stórskaði, ekki bara fyrir augað heldur fyrir náttúruna. En því mun fylgja aukið rennsli í ám þannig að vatnsmagnið verður ekki minna í framtíðinni, held ég. Það mun rigna yfir réttláta og rangláta í framtíðinni á Íslandi eins og hingað til, kannski bara í meira mæli en áður. Þannig er nú staðan. En enn og aftur, ég ætla að þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst ánægjulegt að fá að taka þátt í henni. Ég held að það sé ekki langt bil á milli okkar. Þetta er kannski aðeins spurning um gönguhraðann eða hlaupið. Við skulum skoða þetta á næstu dögum og vikum með hæstv. ráðherra, hvernig hún vill taka á því, og ég mun fylgja henni í því eins og við öll greinilega.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns byrja á að færa hv. atvinnuveganefnd mínar bestu þakkir fyrir góða vinnu og vönduð vinnubrögð í þessu máli, sem og einnig hv. umhverfis- og samgöngunefnd og efnahags- og viðskiptanefnd sem skila í fylgiskjölum umsögn um málið. Ég verð að segja að ég er ánægð með þessa vinnu. Ég er ánægð með að þingið hafi gert einmitt það sem ég óskaði eftir og bað um og vonaðist til að yrði gert, þ.e. að skoða málið sjálfstætt, fá gesti og ræða það. Það er afar ánægjulegt að sjá að hér er samhljóða niðurstaða, en ég verð að segja að ég er ekki sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni þegar hann segir að leiðbeiningu skorti. Mér finnst hún ágætlega skýr. Hún kemur mér kannski ekki mikið á óvart en afstaðan er skýr eins og kom fram í máli hv. framsögumanns nefndarálitsins. Hv. atvinnuveganefnd, og þingið þar með, beinir þeim tilmælum til mín sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra að halda málinu áfram, að skoða málið áfram. Einnig er verið að segja mjög skýrt, að ég tel, að nefndin vilji, hún segir það beint, að málið verði skoðað og vandað verði til þeirrar vinnu og það skoðað frá öllum hliðum. Skýr leiðsögn er um það hvaða atriði nefndin leggur áherslu á að verði skoðuð. Það er líka skýrt að nefndin telur, og þingið, að sú vinna eigi að fara fram á forræði stjórnvalda, að stjórnvöld eigi að hafa forgöngu um það hvernig málinu verði fram haldið. Þingið vill hefja þá vinnu sem fyrst en það er enginn að biðja um að málinu verði hraðað eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson var kannski að óska eftir í ræðu sinni áðan. Ég vil nú segja að það var heldur ekki það sem ég óskaði eftir að þingið gerði á sínum tíma. Ég óskaði einfaldlega eftir því að vandað yrði til verka og að þingið ræddi einmitt þau fjölmörgu atriði sem þarna eru undir, vegna þess að þetta er ekki einfalt mál. Ég held að gott sé að við ákveðum næstu skref í málinu með afstöðu þingsins á þessum tímapunkti. Ég held að það sé mjög mikilvægt í svona stóru máli að þingið hafi tækifæri til að skoða málið á þessum tímapunkti áður en ákvarðanir eru teknar. Ég held að það sé afar mikilvægt í svona risavöxnu máli. Eins og hér kom fram eru skiptar skoðanir og hv. þingmaður kallaði áðan í andsvari eftir afstöðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar. Ég held að erfitt sé að taka afstöðu af eða á akkúrat á þessu augnabliki vegna þess, eins og nefndin bendir á og nefndin sem skilaði þeirri skýrslu sem lögð var fyrir þingið benti líka á, að það eru ótal atriði sem þarf að taka afstöðu til. Nú höfum við það í nefndaráliti þingsins að þingið vill að þetta verði skoðað áfram. Mér finnst það vera afstaða. Þá gerum við það. Við fylgjum leiðsögn þingsins. Varðandi næstu skref þarf að kortleggja það hvernig þau verða tekin í framhaldinu. Það er líka margt í þessu sem við þurfum að skoða hvort sem af sæstreng verður eða ekki. Það er mikilvægt. Hv. atvinnuveganefnd er með til umfjöllunar aðra skýrslu sem ég vona að fái jafngóða umfjöllun, það er skýrsla um raflínur í jörð, um hvort löggjafinn vilji gefa flutningsaðilanum, Landsneti, því fyrirtæki, aðra leiðsögn en fyrirtækið hefur í dag samkvæmt lögum þegar kemur að línulögnum. Nú er leiðbeiningin sem löggjafinn hefur gefið fyrirtækinu sú að ávallt skuli leita hagkvæmasta kostsins. Ég vona að hv. atvinnuveganefnd taki þetta til skoðunar líka og að við þá í framhaldinu veltum fyrir okkur hvort við eigum að gefa aðrar leiðbeiningar út frá þinginu. Viljum við að önnur atriði verði tekin til skoðunar jafnhliða? Það geta verið umhverfissjónarmið, það geta verið margs konar sjónarmið sem þar koma til greina. Ég verð að segja - og nú kemur hv. formaður nefndarinnar inn í salinn og heyrði ekki þakkir mínar til nefndarinnar áðan fyrir vel unnin störf - að umræða, þetta álit og sú umræða sem hér fer fram er vissulega leiðbeining og hún mun vissulega verða það og hefur orðið til bóta í þessari vinnu þannig að ég þakka hana og vil taka sérstaklega fram að mér finnst leiðbeiningin ljómandi ágæt. Takk fyrir það.

Frú forseti. Ég á ekki sæti í atvinnuveganefnd. Ég hef lýst hér þrenns konar ágöllum á þessu nefndaráliti sem ég hef fært rök fyrir. Þar sem ég á ekki sæti í nefndinni vona ég að hæstv. iðnaðarráðherra taki það ekki óstinnt upp þó að ég sendi henni bréf þar sem ég vek sérstaklega eftirtekt á þeim þremur atriðum sem ég tel að þurfi að koma til álita þegar áfram verður unnið að málinu af hennar hálfu. Frú forseti. Ég ætlaði að hætta mér út á ystu nöf þingskapa með því að vísa hér til frammíkalls sem hæstv. ráðherra hafði uppi fyrr í umræðunni en ég þarf þess ekki. Hæstv. ráðherra endurtók það sem hún kallaði fram í. Hún leggur sérstaka áherslu á að ekki þurfi að hraða þessu máli. Það er algjörlega með ólíkindum að einn einstakur ráðherra skuli tala á þann veg um mál sem henni er falið. Hún segir beinlínis að engin ástæða sé til að hraða málinu. Hér var á sínum tíma ráðherra sem hrósaði sér af því að vinna á hraða snigilsins en ég taldi ekki að það væru eiginleikar sem þessi tiltekni hæstv. ráðherra, sem hefur nú verið heldur skjót í förum, vildi taka sér til eftirdæmis. Ég held því fram að hæstv. iðnaðarráðherra skilji ekki þær breytingar sem eru að verða í umhverfi orkuframleiðslu í Evrópu ef hún telur að Íslendingar hafi mikinn tíma til að velta því fyrir sér hvernig eigi að komast að niðurstöðu í þessu máli. Ég harma það að hæstv. ráðherra virðist ekki hafa meiri áhuga á málinu en svo að hún lýsir því sérstaklega yfir að ekki þurfi að hraða því. Hvað veldur því, frú forseti? Við áttum hreinskilna umræðu, ég og hv. þm. Ásmundur Friðriksson, hér áðan og ræddum það úr þessum stóli hvort sæstrengur mundi hafa áhrif á mögulega stóriðju á Suðurnesjum. Hann og ég vorum þeirrar skoðunar að svo væri ekki. En ég óttast að það sé álverið í Helguvík sem sé að þvælast fyrir hæstv. iðnaðarráðherra í þessum málum.

Virðulegur forseti. Nú verð ég að viðurkenna að hv. þm. Össur Skarphéðinsson veldur mér verulegum vonbrigðum. Við ræðum hér nefndarálit hv. atvinnuveganefndar sem í eiga sæti þingmenn úr öllum flokkum, en vissulega ekki sá ágæti hv. þingmaður sjálfur. Reyndar var fulltrúi Samfylkingarinnar fjarverandi en  Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemur hér því miður með eintóma útúrsnúninga. Það sem ég var að kalla fram í og það sem ég vildi ítreka laut að því að leiðrétta þann misskilning sem hv. þingmaður fór með hér úr ræðustól, þ.e. að ég hefði lagt á það áherslu, þegar ég lagði skýrsluna fram, að nefndin ætti að hraða vinnu sinni. Ég gerði það ekki vegna þess að ég tel að mest sé um vert og mikilvægast í þessu máli að við vöndum til verka. Það er alveg rétt að það eru að verða breytingar og það er alveg rétt - það er eitthvað sem ég hef kynnt í ríkisstjórn og bíður umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd, sem ég veit að hv. þingmaður á sæti í - að í janúar kom fram hvítbók frá Evrópusambandinu um stefnumótun á sviði orku- og loftslagsmála til 2030. Samkvæmt þeirri hvítbók frá framkæmdarstjórninni eru að verða breytingar á og þar með talið á umhverfi, styrkjaumhverfi, sem arðsemisútreikningur sæstrengsins byggir meðal annars á. Þá mundi ég gjarnan vilja, þegar við erum að fara að vinna með þetta, vera með allar þær upplýsingar undir höndum. Á hvaða leið er Evrópusambandið, sem hv. þingmanni er annars svo kært, í þessum efnum? Hvaða afleiðingar hefur það fyrir þetta verkefni? Ég segi því: Leiðbeining hv. nefndar er algjörlega skýr. Nefndin er að segja: Skoðum málið en vöndum okkur.

Frú forseti. Ég tel mér það til tekna ef ráðherra sem hrósar sér af því að vilja ekki vinna hratt að þessu máli telur sömuleiðis að ég valdi henni vonbrigðum. Það er alveg klárt að ég hef allt aðra skoðun á hraða málsins en hún. Það er ekkert sem segir að ekki sé hægt að vinna málið á vandaðan hátt en vinna það hratt. Það sem kemur fram hjá hæstv. ráðherra og er í samræmi við álit nefndarinnar, sem ég hef sagt að mér finnst hálfgert „me-he“ hvað afstöðu varðar, að mjög einbeittur vilji virðist vera til þess að fara sér hægt í málinu. Ég hef fært rök að því í dag og í fyrri umræðum um málið að breytingar eru að verða á umhverfi orkuframleiðslu í Evrópu, þær sömu og við höfum séð í Bandaríkjunum sem hafa gjörbreytt bæði efnahagslegri stöðu Bandaríkjanna og stöðu orkuframleiðslu þar. Það er að gerast í Evrópu núna sem fór af stað í Bandaríkjunum fyrir sjö árum og er undirstaðan að hagvexti Bandaríkjanna í dag. Þetta getur gjörbreytt möguleikum okkar á því að koma orku af þessu tagi í verð í Evrópu. Ástæðan er sú að í Evrópu er mikil eftirspurn eftir endurnýjanlegri orku og menn eru reiðubúnir til að greiða háar premíur; Evrópusambandið, líka einstök lönd og eins í Þýskalandi, einstök fylki innan þess. Þetta ástand er ekki líklegt til að vara mjög lengi. Um leið og menn fara að koma fram með mikið magn af hinu óhefðbundna gasi með nýjum aðferðum, gas er jú samkvæmt Evrópusambandinu flokkað sem endurnýjanleg orka, þá breytast þessir möguleikar. Það sem ég hef verið að halda fram er að við höfum kannski glugga í nokkur ár til að gera samninga af því tagi sem gerir svona verkefni mögulegt. Ég er sammála hæstv. ráðherra að mörg álitaefni eru í þessum málum, við þurfum að skoða þau öll vandlega, sérstaklega hvað varðar hag heimilanna, en ég hafna því sem hæstv. ráðherra segir 

Virðulegur forseti. Nú veldur hv. þingmaður mér aftur vonbrigðum með útúrsnúningum vegna þess að ég hef aldrei sagt að þetta eigi að fara fram á hraða snigilsins, ég hef aldrei sagt það. Það sem ég legg áherslu á er að menn vandi til verka og skoði málin frá öllum hliðum, ég hef aldrei sagt að það eigi að gera á hraða snigilsins. Ég ætla þá að biðja hv. þingmann um að koma með okkur hinum í málefnalega umræðu vegna þess að þetta er ekki málinu til framdráttar. Við erum einmitt með öll þau atriði sem hv. þingmaður rakti ágætlega, ljómandi vel. Evrópusambandið og lönd innan þess eru tilbúin til að greiða háar premíur akkúrat í augnablikinu. Ég benti á að það umhverfi, og sú umræða leiddi til þess að hér er að koma mögulega breyting á stefnu Evrópusambandsins. Þá vill hv. þingmaður vera búinn að gera samninga fyrir þann tíma. Allt í lagi. Hv. þingmaður getur - nú getum við farið að fabúlera um þetta - gert samninga til ákveðins tíma. Í millitíðinni breytist stefnan, og hvað þá? Hvað gerist þá þegar búið er að koma þessari stóru framkvæmd á laggirnar? Það er eitt af þeim atriðum sem við þurfum að skoða. Það er hlutur sem verður að skoða vel og ítarlega, einmitt í ljósi þeirrar þróunar sem er að verða þarna. Ég vil því endilega biðja hv. þingmann um að senda mér bréf, sem hann boðaði, ég hlakka til að lesa það. Hv. þingmaður er afar góður penni og mun örugglega skrifa það með skemmtilegum stíl. Ég get alveg lofað honum að ég mun taka tillit til athugasemda hans og leiðsagnar nákvæmlega eins og ég hyggst gera með leiðsögn og þær athugasemdir sem hv. atvinnuveganefnd færir hér fram. Ég ítreka þakkir mínar fyrir góða vinnu og góða leiðsögn í málinu.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða komst á dagskrá. Eins og væntanlega mörgum öðrum brá mér í brún þegar fréttir komu af því hvernig landvörslu yrði hagað í sumar í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum þegar þeir sem fyrir henni standa hafa núna stillt upp áætlunum sínum í kjölfar afgreiðslu fjárlaga. Þá kemur í ljós að veruleg afturför verður í þeim efnum hvað varðar umfang landvörslu og jafnvel svo að á ákveðnum svæðum verður alls ekki haldið uppi neinni landvörslu á svæðum þar sem það hefur verið gert undanfarin sumur, var að minnsta kosti gert í fyrra. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef dregið saman er staðan trúlega skást í Þingvallaþjóðgarði þar sem þjóðgarðurinn getur haldið uppi eða hyggst reyna að halda uppi nokkurn veginn óbreyttri landvörslu frá fyrra ári, samkvæmt upplýsingum stjórnenda þar. Að sjálfsögðu væri þörf á að auka hana verulega og jafnvel verður það eitthvað reynt, annaðhvort með lausráðnum eða fastráðnum starfsmönnum þjóðgarðsins. Þar er þó ekki hægt að segja að um afturför verði að ræða og er það vel. Þegar kemur að Vatnajökulsþjóðgarði er horfið það viðbótarfjármagn sem sett var til garðsins á síðasta ári og gerði Vatnajökulsþjóðgarði kleift að bæta við 56 vikum í landvörslu á síðasta ári, sem kom sér auðvitað ákaflega vel þannig að samdráttur verður í landvörslu þar sem því nemur. Hann verður svipaður eða kannski ívið meiri en hann var á árinu 2012. Langalvarlegast er staðan hjá Umhverfisstofnun og varðar þann þjóðgarð og þau friðlýstu svæði sem Umhverfisstofnun sér um. Þar er um að ræða mjög stóran hluta landvörslunnar í landinu. Þar verður verulegur samdráttur og vikur í landvörslu verða færri en þær hafa verið um mjög langt árabil, dragast saman úr 234 á síðasta ári, 2013, þegar um 26 landverðir voru við störf í 125 vikur og er ekki víst að ráðnir verði nema 13 landverðir. Þar er því um helmingssamdrátt að ræða. Það þarf reyndar að fara aftur til ársins 2007 til að finna færri vikur í landvörslu á vegum Umhverfisstofnunar í þjóðgörðum á hennar vegum og á friðlýstum svæðum. Þess ber þó að geta í þessu sambandi að vissulega hefur Umhverfisstofnun fastráðið starfsmenn á nokkrum stöðum sem sinna að sjálfsögðu landvörslu eftir því sem þeir geta áfram með öðrum verkum. Það ber að hafa í huga svo sanngirni sé gætt gagnvart þessum samanburði. Þannig má nefna að þeir starfsmenn sem ráðnir hafa verið á Ísafirði, í Vestmannaeyjum, á Patreksfirði og Hellu fyrir suðursvæðið leggja að sjálfsögðu sitt af mörkum í þessum efnum. Engu að síður er hér um að ræða mjög tilfinnanlegan samdrátt og mikinn niðurskurð auk þess sem mun færri störf verða þá í þessari starfsemi á þessu ári og bætist það þá við þær fórnir sem Umhverfisstofnun hefur þegar fært til dæmis með beinni uppsögn sex starfsmanna á dögunum. Það eru alvarlegar fréttir, ekki síst í ljósi þess að fjöldi ferðamanna hefur vaxið gríðarlega og mun að líkindum vaxa enn á næsta ári. Það er upplýst að 781 þús. erlendur ferðamaður hafi yfirgefið landið í Leifsstöð á síðasta ári og hafa menn síðan fundið út að ef teknir eru út þeir sem fóru um aðra flugvelli, Reykjavíkur-, Akureyrar- og Egilsstaðaflugvöll, og farþegar sem koma af skemmtiferðaskipum og með Norrænu hafi um 914 þús. erlendir ferðamenn heimsótt landið í fyrra. Hin fræga milljón erlendra ferðamanna er því í sjónmáli og er það í hrópandi ósamræmi við þetta og ástandið á fjölmörgum stöðum sem við þekkjum að þessi mikli niðurskurður er. Ég nefni þar sérstaklega Friðlandið að Fjallabaki og ástandið í Landmannalaugum. Ég hygg að þau okkar sem hafa komið þangað um hásumarið og rætt þar við skálaverði og landverði viti hvers konar gríðarlegt ástand er til dæmis á því svæði um háannatímann. Ég vil ósköp einfaldlega skora á hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að berjast fyrir því að hér verði gerð bragarbót á og reyna að sækja 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er mjög tímabært í sjálfu sér á hverjum tíma og nauðsynlegt að taka umræðu um þessi mál. Í upphafi vil ég segja að það er mjög mikilvægt að efla og styrkja landvörslu svo og alla innviði í þágu ferðaþjónustunnar til verndar íslenskri náttúru. Eins og við vitum höfum við þurft á síðustu árum að hagræða alls staðar og gerðum það á síðasta ári, meðal annars í þágu heilbrigðiskerfisins, velferðar- og menntamála. Á sviði landvörslu eins og almennrar verndar og uppbyggingar innviða íslenskrar náttúru þarf að taka mjög myndarlega og verulega til hendinni, ég tek undir með hv. þingmanni í því. Í ljósi hinnar miklu fjölgunar ferðamanna er ljóst að þessi mál eru almennt ekki og hafa ekki verið í nægilega góðum farvegi. Á þessari stundu er ekki hægt að segja nákvæmlega hvaða viðbrögð séu möguleg, en það er ríkur vilji ráðherra - ég vil koma því fram hér - að leita leiða til að leysa bráðasta vanda sumarsins. Þannig er til að mynda nýlega búið að úthluta verkefnastyrk á vegum ráðuneytisins sem stuðlar að uppbyggingu á sviði umhverfismála til Teigarhorns, en það svæði var friðlýst í fyrra og mjög mikilvægt að þar sé landvarsla. Eins og menn þekkja ber Umhverfisstofnun ábyrgð á hita og þunga í þessum málaflokki fyrir utan þá þjóðgarða sem hv. þingmaður nefndi hér líka og í forgangsröðun Umhverfisstofnunar var sem sagt ekki ætlað fé til Teigarhorns og niðurskurður allnokkur eins og fram hefur komið. Í sambærilegum upplýsingum, sem ég hef og væntanlega hv. þingmaður, þá er það rétt að fjöldi vikna er sambærilegur við það sem var 2007 og svona nálgast 2008. Það er rétt að geta þess að það hefur líka átt sér stað ákveðin uppbygging eins og fram kom hjá hv. þingmanni. Ég hef töflu frá Umhverfisstofnun, en þar vantar þjóðgarðinn á Þingvöllum, og það er alveg rétt að þar standa menn býsna vel, og eins vantar þar Vatnajökulsþjóðgarð, þar standa menn líka býsna vel. Niðurskurðurinn sneri fyrst og fremst að framkvæmdafé en að einhverju leyti hefur þá líka orðið að draga þar eitthvað saman. Þá vantar auðvitað upplýsingar um þá aukningu sem hefur orðið á einstökum svæðum þar sem sveitarfélög eða einkaaðilar koma að. Hér vil ég nefna Geysi sem dæmi. Þó að ég hafi fullan skilning á þeim sjónarmiðum sem koma fram hjá því fólki, að nauðsynlegt sé að taka þar upp gjaldtöku og setja þar sex eða átta starfsmenn á daglega vakt, er ég ekki sammála aðferðafræðinni. Ég teldi mikilvægara að þeir biðu eftir heildarniðurstöðu, að útkljá nákvæmlega hver á landið og ganga þannig frá að það sé alveg tryggt. Mér finnst mikilvægt að það komi hér fram. En Umhverfisstofnun leggur vel að merkja niður landvörð á Gullfossi, Geysi og Hveravöllum, einn starfsmann sem sinnti þessu öllu saman, einn starfsmann sem hafði enga aðstöðu á neinum stað og gat ekki verið með neina landvörslu á þessum þremur mikilvægu stöðum. Fólkið sem stendur að Geysi er að tala um að setja upp sex til átta starfsmenn og ef það verður niðurstaðan að þá í stað þeirra 230 vikna í landvörslu bætist við enginn smáfjöldi af vikum sem munu þá snúa að Geysi, til að mynda ef það verða átta starfsmenn erum við að tala um að bætt verði við 320 vikum og þá fer landvarsla í landinu yfir 400 í þeim samanburði sem hv. þingmaður var með hér áðan, ef þeir væru fimm erum við komin yfir þá tölu sem var í fyrra. Ég nefni þetta sem dæmi af því að ég ætla að koma inn á það í framhaldinu að ég sé fyrir mér að nauðsynlegt sé að endurskipuleggja þessa starfsemi þannig að hún geti til framtíðar mætt þessum gríðarlega aukna ferðamannastraumi til landsins og þannig komið í veg fyrir spjöll á íslenskri náttúru. Þetta er eitt af stærstu náttúruverndarmálum dagsins og jafnframt undirstaða þess mikilvæga atvinnuvegar sem ferðaþjónustan sannarlega er. Í umhverfisráðuneytinu, í samstarfi við atvinnuvegaráðuneytið, er í undirbúningi að leita leiða við að finna hentugasta fyrirkomulag fjármögnunar. Svo á að setja saman heildstæða framkvæmdaáætlun um vernd náttúru og uppbyggingu innviða á náttúruperlum landsins. Ég hef í huga að leggja fram tillögur í því hið allra fyrsta, vonandi hér á vorþinginu, drög að heildstæðri áætlun um skipulag og uppbyggingu í þágu ferðaþjónustu til verndar og uppbyggingar innviða í náttúrunni. Það skiptir gríðarlega miklu máli að gera umbætur á þessu kerfi til framtíðar. Það þarf að skoða hver hin eiginlega fjárþörf er. Hvernig er best að koma landvörslunni fyrir? Er það skynsamlegast að hún sé hjá Umhverfisstofnun eða er skynsamlegra að hún verði hjá þjóðgörðunum, þeim þremur sem við erum komin með og hugsanlega fleirum í framtíðinni? Og þau friðlýstu svæði sem nauðsynlegt er að sinna - er skynsamlegt að fela það sveitarfélögunum eða öðrum slíkum aðilum? Þetta er allt nauðsynlegt að skoða og 

Forseti. Við hljótum að fagna því að hæstv. ráðherra ætli sér nú að skoða framtíðarskipulag í þessum efnum. Það sem hv. frummælandi, sem ég þakka fyrir að hafi stofnað til þessarar umræðu, benti á er að hér er um bráðavanda að ræða. Það eru engin smátíðindi sem orðið hafa; 232 vikur er mín tala, 234 hjá frummælanda, ég hef mína tölu frá landvörðum, eru skornar niður í 125 á þessu ári. Það er um 40% niðurskurður og það gerist á sama tíma og ferðamönnum fjölgar. Álagið eykst. Við höfum myndir í sjónvarpinu af drullusvaði í kringum dýrmætustu og okkur hjartfólgnustu ferðamannastaði á Íslandi. Það er ekki glæsileg frammistaða ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra hingað til í umhverfis- og náttúruverndarmálum á þeim tíma sem liðinn er síðan hún tók við völdum. Það er ekki glæsileg frammistaða að ætla sér að rústa nýsettum náttúruverndarlögum sem mikil vinna var lögð í og margir komu að, ekki glæsileg frammistaða totustefnan í Þjórsárverum, ekki glæsileg frammistaða að skera niður Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, ekki glæsileg frammistaða að hætta friðlýsingum hjá Umhverfisstofnun. En hvað óglæsilegast er þó að þegar bráðavandi er á ferðinni, þegar náttúran er ofnýtt, er arðrænd, skuli hæstv. ráðherra hafa það eitt svar að hann ætli að veita fé til Teigarhorns og rannsaka málin í nefnd í sumar.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu, hún er brýn. Þetta er alvarleg staða sem upp er komin. Því miður er frammistaða ríkisstjórnarinnar í náttúru- og umhverfisvernd þannig að veruleg hætta er á því í mínum huga að af hljótist varanlegur og óafturkræfur skaði á náttúru Íslands og orðspori okkar. Því miður er það þannig á mörgum sviðum að hlutirnir ganga of hægt. Þegar kemur að náttúrupassanum, sem hefði getað verið mikilvægur tekjuauki fyrir ríkissjóð til að gefa almennilega í í þessum efnum, hefur það tekið of langan tíma. Því miður er það þannig, þegar kemur að virðisaukaskatti á ferðaþjónustuna, að þar hafa menn horfið frá áformum sem hefðu getað tryggt 1,5 milljarða í ríkissjóð til að taka meðal annars á þessum málum. Þess vegna dugar það ekki sem rökstuðningur frá hæstv. ráðherra, þegar hann kemur hérna og talar í þessu máli, að menn hafi þurft að hagræða og menn hafi horft framan í hagræðingu á síðustu árum. Það stenst einfaldlega ekki skoðun vegna þess að ef menn á annað borð viðurkenna vandann, sem ég veit að hæstv. ráðherra gerir og gerði hér í ræðu sinni, verður auðvitað að bregðast við honum og finna til þess pening. Þá geta menn ekki á sama tíma afsalað sér tekjum til að taka á þeim vanda sem blasir við. Þess vegna er það óhjákvæmilegt að sú spurning vakni hvort ríkisstjórnin sé með framgöngu sinni að kalla yfir okkur óafturkræfan skaða á náttúru og orðspori Íslands í umhverfis- og náttúruverndarmálum. Það er mjög alvarlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem er þörf og brýn og vissulega eru mörg sjónarmið uppi. Það er rétt að það var forgangsraðað hér við gerð fjárlaga síðastliðið haust, fyrir áramótin, og það var nauðsynlegt. Það er mjög mikilvægt að forgangsraða en við verðum líka að horfast í augu við breytta tíma í þessu öllu saman, hvernig ferðaþjónustan hefur breyst. Ferðamönnum fjölgar eins og hér er rætt um og því er mjög mikilvægt að við búum okkur undir hvernig við tökum á því. Hvort rétta lausnin sé að margfalda fjölda landvarða er ég ekki alveg viss um. Það er nokkuð ljóst að þeir landverðir sem hafa starfað núna hafa ekki náð að taka á móti öllum ferðamönnum sem koma og sinna því hlutverki sem er listað upp fyrir landverðina. Það kerfi hefur ekki verið fullkomið. Inn á mörg þessara svæða eru komnir ferðaþjónustuaðilar, ferðaklúbbar farnir að fara meira um með sitt fólk og svo vorum við líka að auka fjármagn til löggæslunnar á landsbyggðinni sem sinnir mörgu af því sem landverðir eiga að gera og getur vonandi sinnt betur núna. Einnig er Landsbjörg farin að fara um þessi svæði og veita hálendiseftirlit til dæmis og er mikið á ferðinni og fær fjármagn fyrir því hjá Umhverfisstofnun og fleirum. Í nýlegum tillögum um aukna löggæslu voru meðal annars settir meiri fjármunir til að auka hálendiseftirlit lögreglunnar. Er hægt að koma þessum málum fyrir á einhvern annan hátt til þess að ná markmiðunum betur? Ég held að það sé nokkuð sem við verðum að skoða.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Ég heyri það hjá þeim sem hér hafa tekið til máls, hv. þingmönnum og líka hæstv. ráðherra, að ekki er ágreiningur um það að hér þarf að bæta úr, hér erum við að tala um gríðarlega mikilvæga starfsemi. Það er að vísu einn þingmaður sem telur að þetta megi leysa með aukinni löggæslu en ég held að almennt séu menn á þeirri skoðun að þetta snúist um bætta landvörslu, skipulag, aðstöðu, stígagerð og gerð innviða á okkar mikilvægu náttúrusvæðum. Hæstv. ráðherra vísar í almennan niðurskurð og hagræðingarkröfu í ríkisrekstrinum. Við höfum stundum verið að ræða hvort það þurfi ráðherra í umhverfis- og auðlindaráðuneytið eða ekki og þess vegna hef ég verið að velta því fyrir mér í fullri einlægni hvort hæstv. ráðherra hafi setið við borðið við fjárlagagerðina í umhverfisráðuneytinu og lagt til 40% niðurskurð á almennri landvörslu. Það er ekki hagræðingarkrafan á málaflokkinn í heild. Mat ráðherrann það svo að þetta væri það sem gæti tekið á sig meiri niðurskurð en önnur málefni sem heyra undir ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála? Var það á grundvelli einhverrar úttektar, einhverrar yfirsýnar o.s.frv.? Ég get ekki neitað því að mér virðist, þegar ráðherrann kemur hér og gerir grein fyrir málunum, að ekki liggi fyrir nein stefna, engin sýn, heldur er bara sagt að það þurfi að skoða þetta vítt og breitt, hvernig eigum við að koma þessu fyrir o.s.frv. Virðulegur forseti. Það er bráðavandi sem blasir við og það verður að halda utan um þessi svæði, ekki einhvern tímann í framtíðinni heldur í sumar. Við erum að tala um heilu svæðin þar sem landvörður er farinn heim klukkan fjögur, heim klukkan fimm og meira að segja svæði þar sem verður enginn landvörður. Ég velti því fyrir mér 

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál hér upp og einnig vil ég lýsa því yfir að ég er honum hjartanlega sammála um að það er mjög alvarlegur hlutur sem við fengum að heyra, að verið væri að skera niður í landvörslu og brá í brún rétt eins og hv. þingmanni. Jafnframt vil ég segja að það er ánægjulegt að við skulum eiga þessa stofnun sem er að sigla hér inn í annan áratug með starfsemi og hefur sannarlega vaxið fiskur um hrygg. Þessi stofnun, burt séð frá því hversu vel okkur er við hana og hversu mikilvægu hlutverki hún sinnir, þarf eins og aðrar stofnanir þessa lands, að taka á sig hagræðingarkröfu. Henni var þó hlíft meira en mörgum öðrum. Mér finnst, og stend við það, að þær 30 milljónir sem stofnunin fær á sig í niðurskurð, ef ég hef talið rétt, af rúmum 1.100 millj. kr. séu ekkert rosalega mikið til að geta hagrætt. Ég trúi ekki öðru en að hægt hafi verið að forgangsraða innan stofnunarinnar með allt öðrum hætti en þarna var gert. Málshefjandi, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fór yfir þessa flokka og landverðina og vikurnar. Það verður að segjast að á síðasta ári, árið 2013, var þeim fjölgað umtalsvert og þess vegna er það náttúrlega sárara núna þegar maður sér þessar samanburðartölur. En ég trúi ekki, fremur en málshefjandi og aðrir ræðumenn sem hér hafa talað, að það séu landverðir sem helst megi missa sín þegar verkefnum er forgangsraðað hjá Umhverfisstofnun. Ég trúi ekki öðru en að hægt sé að finna þar aðrar leiðir.

Forseti. Hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir er hissa. Ég verð að segja að sjálfur er ég hissa á að hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir sé hissa því að hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir  Ég lýsi eftir því að menn taki ábyrgð á þeim tillögum sem þeir samþykktu í fjárlögum og annars staðar og viti fyrir fram á hverjum niðurskurðurinn bitnar og hvernig hann kemur til og komi ekki einum og hálfum mánuði síðar og séu hissa á því sem þeir sjálfir hafa komið til leiðar með atkvæði sínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, hún er framhald af umræðu sem var hér í vikunni um málefni ferðaþjónustunnar og ágang ferðamanna á landið. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri stöðu sem er komin upp. Ég hef í sjálfu sér enga skoðun á því hvort landverðir eiga að heyra undir Umhverfisstofnun eða aðra stofnun, sveitarfélögin eða hvernig það er. Það mikilvægasta er að þessi gæsla sé til staðar, þessi þjónusta í rauninni. Þetta er líka þjónusta við ferðamenn. Mér finnst líka eitt mikilvægt við þessa umræðu og það er að nú er ekki verið að skattleggja þessa grein eins og við gætum gert. Fyrsta verk ríkisstjórnarinnar á sumarþingi var að falla frá fyrirhugaðri hækkun á virðisauka á gistingu. Sum sveitarfélög þar sem þessar náttúruperlur eru verða fyrir áganginum og kostnaðinum á meðan þéttbýlisstaðir eins og til dæmis Reykjavík og Akureyri njóta í rauninni virðisaukans af ferðamanninum. Ég veit alveg hvernig það er í Þingeyjarsýslu, þar eru margar náttúruperlur og sveitarfélagið er ekki í stakk búið til að standa undir þeirri uppbyggingu sem er nauðsynleg við Goðafoss og í Mývatnssveit. Þá er ekkert óeðlilegt að ferðamennirnir séu skattlagðir og við beinum því fé síðan í uppbyggingu. Hæstv. ráðherra boðar að hann vilji leggja fram frumvarp á vorþingi þar sem eitthvað er þá bætt úr framtíðarskipulagi í þessum málaflokki. Ég hvet hann til að gera það og koma þessu máli inn í þingið því að við erum öll sammála um að við þurfum að ganga í þessi mál og það verður að finna pening í þau. Það er alveg ljóst.

Virðulegur forseti. Ég held að við séum öll sammála um það, allir landsmenn, að öllum þykir okkur vænt um náttúruna. Markmiðið er að vernda hana og ganga vel um hana. Þess vegna segi ég, eins og komið hefur fram hérna, að við verðum að nýta fjármunina betur til að markmiðið náist. Þess vegna legg ég til að nýta það skipulag sem við höfum nú þegar, eins og löggæsluna og björgunarsveitirnar, ekki til að auka löggæsluna heldur nýta hana skipulega í landvörsluverkefni. Lögreglan hefur til dæmis eftirlit með utanvegaakstri þegar hún er uppi á hálendinu og á ferð um landið og hún tekur þátt í björgun þannig að ef hún getur verið meira á ferðinni gæti hún tekið að sér verkefni sem eru hluti af verkum landvarða. Björgunarsveitirnar fara um landið til þess að veita ferðamönnum aðstoð. Björgunarsveitir eru líka með umhverfisstefnu og gera oft göngustíga og annað slíkt. Ef þær fengju hluta af fjármagni landvarða til að gera göngustíga væri margfalt fjölmennara lið í að búa til göngustíga. Við verðum að hugsa út fyrir rammann um hvernig við getum komið þessum málum í góðan farveg þannig að við getum aukið og nýtt það sem fyrir er. Ferðaklúbbarnir eru líka í stígagerð og þegar þeir eru á ferð um landið hafa þeir eftirlit með þeim og passa að vel sé gengið um náttúruna, eins og allir aðrir sem fara um landið. Ferðaþjónustuaðilar upplýsa fólk, þeir selja þá þjónustu að segja fólki frá sögu og menningu landsins, þeir fara um landið og koma upp gönguleiðum, kynna þær og fræða fólk. Það eru allt hlutverk landvarða. Sveitarfélögin hafa eftirlit með skipulagi sínu og skipulagssvæðum þannig að allt eru þetta verk sem landverðir sinna sem eru mikilvæg. Við þurfum einhvern veginn að ná að auka þetta því að ferðamannastraumurinn hefur aukist. Þess vegna spyr ég: Getum við nýtt fjármuni fyrir landvörslu betur með því að nýta það skipulag og þann mannafla sem við höfum nú þegar í landinu?

Herra forseti. Mér sýnist þörf á, vegna umræðunnar, að rifja aðeins upp hvað landverðir gera. Þarna er um að ræða fólk með þjálfun og fræðslu sem hefur búið sig undir þessi störf. Margir hafa unnið þau mörg undangengin ár. Þetta er fagfólk sem tekur á móti gestum, veitir upplýsingar og fræðslu. Það gætir  Ég vil segja fyrir mitt leyti til dæmis að ef á að draga úr landvörslu næsta sumar í Mývatnssveit um einn þriðja, fara úr 67 vikum niður í 43, þá er það katastrófa. Þar er mikið álag, gríðarlegur fjöldi og ég veit alveg hvers konar annríki hefur verið hjá landvörðunum eða að fjallabaki þar sem skálaverðir og landverðir urðu einhvern veginn að reyna að leysa málin saman í sumar og ganga hver í annars verk. Svona er ástandið. Að fara aftur á bak í þessum efnum í ljósi þess að við megum búa okkur undir enn meiri fjölda ferðamanna sem ferðast í auknum mæli á eigin vegum, ekki í skipulögðum ferðum heldur taka bílaleigubíl og koma inn á svæðin þannig að ekki er hægt að sjá fyrir hvernig álagið verður, er að stefna í hreint óefni. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra verður að taka á sig rögg og fara inn í ríkisstjórn með beiðni um aukafjárveitingu upp á að minnsta kosti 30 millj. kr. þannig að hægt sé að halda sjó í þessum efnum. Við gátum leyst þetta á undanförnum árum með ýmsum æfingum, fært þetta sem atvinnuátak eða tekið af óskiptum liðum úr atvinnuverkefnum eða umhverfisverkefnum. Ef ekkert slíkt er hægt hjá ríkisstjórninni núna verður ósköp einfaldlega að fá aukafjárveitingu í þetta verk. Það er ágætt að eitthvað skýrist með tekjustofna 

Virðulegur forseti. Ég þakka umræðuna sem er að mestu málefnaleg og mjög góð og þörf. Landvörsluvikur Umhverfisstofnunar segja ekki allt. Það er því fráleitt að tala um 40% niðurskurð í landvörslu á Íslandi. Það hefur víða verið bætt í, forgangsröðun Vatnajökulsþjóðgarðs er með öðrum hætti en Umhverfisstofnunar. Forgangsröðun Þingvallaþjóðgarðs er með öðrum hætti og svo eru ýmsir aðrir aðilar sem hafa aukið í bæði fræðslu og landvörslu á sínum svæðum. Stofnun sem er með rúmar 1.100 milljónir og þarf að sæta niðurskurði upp á 30 milljónir metur hvaða forgangsröðun hún telur eðlilegasta. Hún mat að þessi forgangsröðun gengi. Að sjálfsögðu var það ekki ráðherra sem fyrirskipaði 40% niðurskurð.  
             Í græna hagkerfinu eru fjármunir sem munu nýtast meðal annars Umhverfisstofnun í verkefni sem munu að einhverju leyti fara til innviðauppbyggingar sem er jafn nauðsynleg og landvarslan sjálf, ef ekki mikilvægari. Hvernig því fjármagni verður úthlutað af hálfu Umhverfisstofnunar er einfaldlega í vinnslu. Þess vegna sagði ég að ég gæti ekki sagt nákvæmlega á þessu stigi hver viðbrögðin yrðu. Ráðherra og ráðuneyti hefur komið til móts við Teigarhorn og það eru önnur mjög mikilvæg svæði sem þarf að skoða. Það sem við horfum annars vegar á er bráðavandi sem við þurfum að taka á og hins vegar með hvaða hætti við gerum þetta til framtíðar. Þar horfi ég mjög björtum augum á náttúrupassafjármögnun, og tek undir með þeim þingmönnum sem um hana hafa fjallað, og þá framkvæmdaáætlun sem ég kynnti hér sem er ekkert ósvipuð samgönguáætlun, kæmi fyrir þingið til tólf ára með uppbyggingu,  
             Til framtíðar horfi ég björtum augum en við þurfum að bregðast við bráðavanda í sumar með öllum tiltækum ráðum. Ég tek undir með þingmanninum hvað það varðar.

Herra forseti. Við ræddum hér í morgun um skýrslu sem gerð var um hugsanlegan raforkustreng til útlanda. Hæstv. iðnaðarráðherra gerði okkur þann greiða og sýndi okkur þann heiður að taka þátt í umræðunni. Af hennar hálfu snerist það um að kasta hér klasa af smásprengjum inn í umræðuna og það er auðvitað hennar réttur. En mig langar þess vegna, í ljósi þess að ég hafði ekki haldið hér ræður en var partur af þeim sem urðu fyrir sprengjukastinu, og á eftir að skýra minn málstað, til að inna hæstv. forseta eftir því hvort hann gæti gert uppskátt um það hvort hæstv. ráðherra er í húsinu eða hvort hún hyggst vera hér við umræðuna.

Forseti vill taka fram að hæstv. ráðherra er ekki í húsi en forseti mun gera ráðstafanir til að hún verði kölluð á vettvang.

Herra forseti. Við höldum áfram umræðu um álit atvinnuveganefndar um skýrslu ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu. Það kom margt gott fram í umræðunni fyrir hádegi um það mál. Ég ætla að drepa niður á nokkur atriði í nefndarálitinu og líka í þeim umsögnum sem komu fyrir atvinnuveganefnd. Ráðgjafarhópur um raforkustreng til Evrópu var skipaður af þáverandi iðnaðarráðherra í júní 2012 og honum falið að kanna möguleikann á að leggja raforkustreng milli Íslands og Evrópu. Hópurinn var samdóma um að frekari upplýsingar þyrftu að liggja fyrir áður en unnt væri að fullyrða um þjóðhagslega hagkvæmni þess að leggja streng sem þennan. Fram kemur í skýrslu hópsins að margir óvissuþættir fylgi framkvæmd af þessu tagi. Allir sem skiluðu umsögn og komu fyrir nefndina voru sammála um að enn væri mörgum spurningum ósvarað og að mikil óvissa ríkti um til að mynda útreikninga á mögulegum ábata af verkefninu fyrir íslenskt samfélag. Því væri heilmikil stefnumörkun og áætlanagerð fyrir höndum ef ákveðið væri að halda áfram að kanna möguleikann á því að verkefnið yrði að veruleika. Einnig var bent á að veikleikar séu í dreifikerfi landsins sem nauðsynlegt sé að bæta hvort sem hugmyndin um lagningu raforkustrengs verður að veruleika eða ekki. Úrbætur væru nauðsynlegar til að tryggja öryggi afhendingu og auka möguleika fyrirtækja til dæmis í sjávarútvegi til að rafvæða verksmiðjur sínar. Þá var einnig nefnt mikilvægi þess að hraða uppbyggingu þriggja fasa rafmagns í sveitum landsins. Auk þess var talsvert rætt um áhrif verkefnisins á raforkuverðs innan lands en flestir voru sammála um að raforkuverð kunni að hækka verði verkefnið að veruleika. Með vísan til þeirrar miklu óvissu sem er til staðar er ljóst að taka þarf góðan tíma í að kortleggja þetta verkefni og möguleg hagræn og félagsleg áhrif þess. Við teljum að þarna sé á ferðinni langtímamál sem þurfi að skoða ítarlega. Þær umsagnir sem komu fyrir nefndina voru margar mjög góðar og ítarlegar. Ég ætla að stikla á stóru í umsögn Landverndar því að mínar skoðanir falla mjög að því áliti. Ég tel rétt að undirstrika nokkur álitamál sem komu fram þar eins og þjóðhagslega hagkvæmni sæstrengs til Evrópu, áhrif á raforkuverð innan lands, umhverfis- og félagsleg áhrif og að útreikningar Hagfræðistofnunar miðist ekki við uppbyggingu á raforkuflutningskerfinu innan lands. Með leyfi forseta ætla ég að nefna nokkur atriði í umsögn Landverndar. Þar segir um þjóðhagslega hagkvæmni sæstrengs og skort á forsendum útreikninga: „Í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um þjóðhagslega hagkvæmni á lagningu sæstrengs til Evrópu er skýrt tekið fram að mikil óvissa ríki um þær forsendur sem notast er við og því beri að líta á niðurstöðurnar eingöngu sem vísbendingar um áhrif verkefnisins og að taka verði niðurstöðum útreikninga með varúð.“ Talað er um að raforkuverð erlendis í framtíðinni sé ein meginforsenda í útreikningum þeim sem Hagfræðistofnun lagði fram. Einnig kemur fram að mikil óvissa ríki um raforkuverð á árinu 2030 í Evrópu. Umhverfiskostnaður er ekki tekinn inn í útreikninga Hagfræðistofnunar, sem er umhugsunarvert. Stjórn Landverndar bendir á að til að meta þjóðhagslega hagkvæmni þurfi að meta umhverfiskostnað, þann kostnað sem lagning sæstrengs mundi hafa á umhverfið út frá fjárhagslegum mælikvarða. Í tilfelli sæstrengs á það meðal annars við um áhrif af nýjum virkjunum og lagningu nýrra háspennulína á umhverfið, þar með talin sjónræn áhrif. Erfitt er að meta slíkan kostnað, m.a. vegna þess að útsýni, útivist og tilvist náttúrunnar er ekki markaðsvara og því erfitt að setja verðmiða á slíkt. Það eru þó til aðferðir til að meta umhverfiskostnað en hérlendis hafa afar fáar og takmarkaðar rannsóknir farið fram á fjárhagslegu verðmæti náttúrunnar sem útreikningar á umhverfiskostnaði þyrftu að byggja á, enda er það sennilega stærsta ástæða þess að umhverfiskostnaður er ekki tekinn inn í útreikninga um mat á þjóðhagslegri hagkvæmni. Bent er á að ráðgjafarhópurinn telur að ekki sé hægt að fullyrða um þjóðhagslega hagkvæmni þess að leggja sæstreng milli Íslands og Bretlands að svo komnu máli. Fram kemur í umsögninni að mikilvægt sé að hafa í huga hvaða áhrif sæstrengurinn hefur á framkvæmdir í raforkuflutningskerfinu innan lands. Landsnet hefur greint frá því hvernig þyrfti að styrkja flutningsnetið á Íslandi til að anna orkuþörfinni um 800 megavatta stöðugan útflutning á sæstreng, ef af honum yrði, en virkjunarkostir og landtökustaðir ráða miklu um styrkingarþörf sem þá mundi einnig nýtast til að anna auknu álagi innan lands að mati Landsnets. Þá kemur fram að talsverð styrkingarþörf sé í öllum áætlunum Landsnets vegna sæstrengs. Hagfræðistofnun gerir hins vegar ekki ráð fyrir neinum kostnaði vegna undirbúnings framkvæmda við flutningskerfi raforku í skýrslu sinni. Þetta krefst því nánari skýringa. Við vitum að orkuauðlindir landsins eru takmarkaðar og miða verður við það mat á sæstrengnum að þær séu takmörkunum háðar. Það ber að hafa í huga þegar verið er að tala um að flýtt verði uppbyggingu á lagningu innanlandsflutningskerfis - þurfum við ekki líka að leggja háspennulínu yfir hálendið svo sæstrengur sé talinn hagkvæmur? Það má spyrja þess. Varðandi umhverfis- og félagslegu áhrifin af sæstreng leggur Landvernd mikla áherslu á að kanna það vel og vandlega og bendir á að helstu umhverfisáhrif felist í auknum þrýstingi á byggingu virkjana og stórra háspennulína á Íslandi. Ég held að það sé eitthvað sem menn þurfi að taka vel inn í þessar forsendur allar, hversu mikill þrýstingur skapast á auknar virkjunarframkvæmdir í landinu og stóra háspennulínu á Íslandi sem þyrfti ekki á að halda annars, þótt innanlandsflutningskerfið yrði styrkt. Þá er einnig bent á að óvissa ríki um hugsanlegt orkutap á jafn langri leið og sæstrengurinn mundi fara um og að ef orkutap yrði meira en búist var við mundi það auka enn þrýstinginn á nýjar virkjanir umfram það sem annars væri. Mér finnst að gaumgæfa þurfi öll þessi atriði vel og vandlega. Umsagnir frá fyrirtækjum eins og Samorku hljóða á þann veg að þetta verkefni væri vissulega mjög spennandi og stórt orkutækifæri. Samtök iðnaðarins telja að virkja þurfi meira og byggja upp flutningskerfi ef af lagningu sæstrengs verður og athuga og rannsaka áhrif á atvinnustarfsemi í landinu. Umhverfisstofnun benti á að rannsaka þyrfti þann mikla umhverfis- og fórnarkostnað sem hugsanlega fylgir lagningu sæstrengs. Það er margt sem þarf að gaumgæfa vel. Þetta mál er ekki einfalt. Nefndin leggur fram sex ítarlega punkta. Ég ítreka mikilvægi þess að við áframhaldandi vinnu verði tryggð aðkoma annarra hagsmunaaðila eins og umhverfissamtaka og annarra sem málið varða, eins og málið var unnið þegar áfangaskýrslan um hugsanlegan sæstreng til Evrópu var unnin.

Forseti. Ég ætla að þakka að í andsvörum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og framsögumanns málsins, hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur, kom skýrt fram hvað nefndin væri að fara, þ.e. að hún vildi að áfram yrði unnið með málið. Ég skildi nefndarálitið ekki á þann veg þegar ég las það og ég hugsaði eiginlega - og ég bið forseta velvirðingar á því að segja það: „What else is new?“ - Það þarf að svara fullt af spurningum, það er alveg ljóst. Ráðgjafarhópurinn, sem var skipaður fyrir meira en ári, ætli það sé ekki orðið það langt síðan, og skilaði í júní sl., sagði líka að svara þyrfti fullt af spurningum og lagði fyrir hvernig mætti svara þeim. Þá segi ég alveg hreinskilnislega, virðulegi forseti, að það kom mér á óvart í haust þegar hæstv. iðnaðarráðherra vísaði málinu til þingsins. Ég hef alltaf haft þá skoðun að hæstv. iðnaðarráðherra sé verkmikil kona og kona framkvæmdanna, hún vandar sig en er ekki kona vangaveltna heldur frekar kona framkvæmda. Þess vegna kom það mér mjög á óvart þegar ljóst varð í haust, þó að það geti vissulega kallast góð vinnubrögð og um að gera að hafa þingið með og efna til samráðs, að hún ætlaði að vísa málinu til nefndarinnar. Mér fannst eins og verið væri að tefja málið, að koma í veg fyrir að haldið yrði áfram með það. En ég hafði rangt fyrir mér að því leyti til að atvinnuveganefnd hefur staðið rösklega að verki og skilar þessu áliti í febrúar. Því var vísað til hennar um miðjan nóvember, ef ég man rétt, svo að það ber að þakka. Það kemur vissulega fram að mörgum spurningum er ósvarað og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fór yfir ýmis þau atriði sem þarf að svara. Ég er sammála því en það breytir því ekki að ráðast þarf í það verk og ég er þeirrar skoðunar að ekki eigi að gera það í haust eða næsta vetur. Ég hefði viljað óska þess að hæstv. ráðherra, þegar hún kom hér í ræðustól áðan, hefði sagst ætla að standa rösklega að verki og einhenda sér í málið eins og sagt er, ég skildi hana hins vegar þannig að hún ætlaði ekki að gera það. Mér finnst málsmeðferðin og viðbrögð hæstv. ráðherra í morgun benda til þess að þetta sé síður en svo mál á forgangslista ríkisstjórnarinnar. Það kemur mér nokkuð á óvart vegna þess að ríkisstjórnin talar mikið um atvinnu í landinu og segir á hverjum degi að sú ríkisstjórn sem verið hafi við völd þar á undan hafi dregið lappirnar í öllum málum og ekki gert neitt að gagni og jafnvel þó að komið sé í ljós að hagvöxtur hér á landi var 3%, held ég að ég hafi heyrt, á síðasta ári. Ýmislegt hefur tekist betur en menn hafa viljað halda fram. Það kemur mér þess vegna mjög á óvart að ríkisstjórnin ætli ekki að bretta upp ermar og fá svör við þeim spurningum sem vissulega þarf að gaumgæfa. Það er líka rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrr í dag, að ekki þarf að vera mótsögn fólgin í því að vinna verk með hraði og vanda til hlutanna. Það er hægt að vinna hratt og vanda sig og gaumgæfa þá hluti sem þarf að gera. Nú hefur ráðgjafarhópurinn nefnt sjö atriði sem hann leggur til hvað varðar framvindu málsins og síðan leggur nefndin til sex atriði sem skoða þarf og gaumgæfa, og ég er sammála því öllu. En ég tel að ráðast eigi í þetta sem fyrst og að við eigum að standa frammi fyrir því ekki seinna en næsta haust hvort þetta sé raunhæfur möguleiki eða ekki. Við eigum ekki að vera að velta þessu fyrir okkur í marga mánuði eða jafnvel mörg ár sem mér heyrðist standa upp úr hjá hæstv. ráðherra hér í dag, að henni lægi ekkert á í þessum efnum. Þessu vildi ég koma á framfæri við umræðuna á þessu stigi málsins.

Herra forseti. Ég vildi aðeins hnykkja á því sem ég sagði í ræðu minni áðan þegar ég mælti fyrir nefndarálitinu, og kannski skýra þá mismunandi afstöðu sem ég skynjaði þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór í andsvör og það sem hv. þingmaður nefndi hér. Við í Bjartri framtíð lögðum fram þingsályktunartillögu sem við í atvinnuveganefnd fórum í gegnum samhliða þessu máli. Það var þegar skýrslan frá ráðgjafarhópnum kom fram. Hún hljóðaði upp á það að fela ráðherra að fara strax að vinna að þeim sjö tillögum sem fram komu þar. Ráðherra valdi að senda skýrsluna inn í þingið, fannst það vera betri leið og það er svo sem bara skiljanlegt. Henni fannst það vera lýðræðislegra. Ég er ánægð með að við í atvinnuveganefnd skyldum vinna það mál mjög hratt og vel. Ég er ánægðust með að samhljómur var í áliti okkar þó svo að sumum þingmönnum sem áður hafa talað hér heyrðist sá samhljómur ekki vera nógu sterkur eða nógu mikið í samræmi við skoðanir sínar. Ég held að mestu máli skipti að við séum sammála um þetta og þau skilaboð koma mjög skýrt fram til ráðherra að hún haldi málinu áfram. Önnur leið hefði verið að hætta og draga úr þessu verkefni en það varð ekki niðurstaðan. Niðurstaðan varð sú að hvetja ráðherra til að halda áfram og hefur hún móttekið þau skilaboð.

Herra forseti. Ég þykist viss um að hæstv. ráðherra hafi meðtekið skilaboðin en ég held líka að það sé vegna þess að komið hefur mjög skýrt fram í máli framsögumanns við umræðurnar í dag að þetta eru skilaboðin. Ég endurtek að þegar ég las nefndarálitið fyrst þá voru það ekki þau skilaboð sem blöstu við mér, en nú hefur það hins vegar verið staðfest. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að auðvitað er best að vinna að máli í sátt og samlyndi,  Ég var sátt að sjá svo hvernig hæstv. ráðherra ákvað að hraða málinu og hún mun þá vinna það. Mér er auðvitað líka kunnugt um að Björt framtíð lagði fram þingsályktunartillögu um þetta mál. Við höfum kannski svolítið ólíkar skoðanir á því hvað á að kveða fast að orði, ég og hv. þm. Björt Ólafsdóttir, en ég held að við séum alveg sammála í þessu máli. Ég hefði kosið að kveðið hefði verið fastar að orði í nefndarálitinu.

Herra forseti. Bara svo ég hnykki á því sem stendur í nefndarálitinu um málið þá segir þar að nefndin sé sammála um að vegna þeirrar óvissu sem sé um málið á þessu stigi sé nauðsynlegt að hefja sem fyrst vinnu við nánari greiningu á verkefninu á grundvelli þeirra atriða sem fram komu hjá ráðgjafarhópnum. Það er mjög skýrt. Eins og ég sagði hefði alveg verið hægt að gera eitthvað annað. Fram kom í formála ráðherra að þarna væru í rauninni þrjár sviðsmyndir: Það er að hægja á verkefninu, fara strax í könnunarviðræður eða halda áfram að safna þessum upplýsingum, eins og ráðgjafarhópurinn gerir grein fyrir í skýrslunni, og sú varð niðurstaðan.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hljóma eins og biluð plata en nú er alveg orðið ljóst með hverju nefndin mælir. Ég vona að hæstv. ráðherra fari að þessum ráðum og haldi áfram, ekki í haust og ekki næsta vetur heldur strax og ráðist í þau verkefni sem ráðgjafarhópurinn lagði til og atvinnuveganefnd hefur síðan ítrekað núna. Hún leggur fram ágæta punkta um hvað skoða þarf. Enginn efast um að það er fullt af hlutum sem þarf að skoða, það efast enginn um það.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að þakka nefndinni fyrir ágætisvinnu. Það var gott að sjá nefndina komast að sameiginlegri niðurstöðu í þessu áliti og er rétt að ítreka þakkir mínar til ráðherrans fyrir að leyfa þinginu að taka einn snúning á málinu áður en lengra er haldið. Það er til fyrirmyndar og er gott að þessi umræða fari hér fram. Auðvitað er það þannig þegar maður sér fram á tækifæri og sér fram á miklar framfarir og hugsanlega mikil efnahagsleg áhrif af aðgerðum sem geta skapað vöxt og vinnu að maður er oft óþolinmóður. Þá má ekki gleyma því að líka er mikilvægt að vinna saman að málum, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á. Ég er þeirrar skoðunar, svo það fari ekkert á milli mála, að við eigum að skoða ofan í kjölinn hvernig við getum unnið að framgangi þessa máls á sem bestan hátt á sem skemmstum tíma. Við Íslendingar erum afskaplega rík að auðlindum og það er okkar helsti styrkur. Við höfum yfir ákveðinni hæfni að ráða til að skapa verðmæti úr auðlindum okkar og það er eftirsóknarvert. Það hvernig við höldum utan um öll þau mál mun skipta sköpum varðandi efnahag okkar til framtíðar. Ef maður kíkir aðeins á það sem er að gerast í pólitíkinni í Bretlandi, en umræðan hefur snúist um að við séum að fara að leggja sæstreng til Bretlands til að selja þar rafmagn, þá standa pólitíkusar þar frammi fyrir kjósendum sínum sem spyrja þá hvernig í ósköpunum þeir ætli að tryggja þeim orku á skárra og viðráðanlegra verði en mönnum stendur til boða akkúrat í dag. Þess vegna er mikill áhugi á því hjá Bretum að skoða þennan möguleika ofan í kjölinn og ráðast í að leggja sæstreng til Íslands. Það er bakgrunnurinn í þessu, menn eru einfaldlega í vanda. Fyrir þá sem eru miklir áhugamenn um umhverfið þá megum við Íslendingar aldrei gleyma ábyrgð okkar í umhverfismálum. Við eigum hér kost á því að skaffa umhverfisvæna orku til heimsins. Það er sjónarmið sem við verðum að halda á lofti í umræðunni. Það hlýtur að hugnast okkur öllum sem tölum fyrir því að menga minna að nýta frekar þá umhverfisvænu orkugjafa sem við eigum kost á á Íslandi frekar en aðra sem menga meira. Það verður að vera sjónarmið í umræðunni. Mér hefur stundum fundist í umhverfisverndarumræðu á Íslandi að við skoðum aðeins eigin nafla þegar við erum að horfa á þau sjónarmið hvaða áhrif einstakar virkjanir hafa á umhverfið í kringum þá virkjun. Við verðum að horfa á okkur sjálf í aðeins stærra samhengi en það. Það er að minnsta kosti það sem umhverfisverndarsinnar um allan heim gera, reyna að horfa á heildina. Það sem við þurfum að gera á næstu missirum er að fara í frekari greiningu vegna þess að þó að skýrslan frá ráðgjafarhópnum sé mjög góð sýnir hún okkur að ekki er hægt að hefja framkvæmdir við sæstrenginn á morgun eins og nefndin kemst réttilega að niðurstöðu um. Það kemur enda fram í skýrslunni að þeir meti arðsemi verkefnisins á bilinu 4–76 milljarðar. Það er svolítið mikill munur á 4 milljörðum og 76 milljörðum. Áhættuþættirnir, þeir þættir sem er kannski stærstir og viðamestir í dag, sem við þurfum að nýta tímann í að kortleggja aðeins frekar eru svo sem hvaða áhrif bilanir á strengnum hefðu, hvernig við mundum bregðast við því o.s.frv., hvað gerist þegar flutningsgeta fellur niður af einhverjum ástæðum. Á meðan tíminn líður fleygir tækninni líka fram þannig að hugsanlega verður einfaldara að eiga við þau úrlausnarefni eftir nokkur missiri en það er í dag. Við þurfum jafnframt að vera meðvituð um hverjir helstu samkeppnisaðilar okkur yrðu. Náttúrulegt gas er kannski sá orkugjafi sem við þurfum helst að fylgjast með, því sem er að gerast í þróuninni þar. Háværast í umræðunni og sterkustu viðbrögðin við þeirri hugmynd að leggja sæstreng og selja út rafmagn frá Íslandi eru í rauninni hvað varðar áhrif sem það mun hafa á raforkuverð til íslenskra heimila. Það er algengasta fyrsta hugsun hjá venjulegum Íslendingi sem er að velta málinu fyrir sér. Það er sjálfsögðu þannig að íslensk heimili kaupa raforku en íslensk heimili kaupa um 5% af þeirri raforku sem er framleidd á Íslandi. Við horfum til þess. Auk þess þurfum við að halda til haga þeirri staðreynd að íslensk stjórnvöld geta haft áhrif á raforkuverð til heimila með því að stjórna því til dæmis hvaða opinberu álögur eru á orkuna. Það er einn þáttur sem hægt er að horfa til. Ég er þess fullviss að verði af því að við ráðumst í þetta verkefni verður hægt að tryggja að Íslendingar hafi áfram á heimilum sínum aðgengi að orku og að við getum komið til móts við áhyggjur landsmanna. Ég trúi því. Herra forseti. Ég er fylgismaður þess að við vinnum verkefnið áfram af krafti en skoðum betur þau atriði sem ég hef talað um og sem nefndin bendir réttilega á í áliti sínu og svo að sjálfsögðu stóru skýrsluna frá ráðgjafarhópnum. Ég fagna því ef allir í þessum þingsal eru, sem mér heyrist, á sömu blaðsíðu og vilja halda áfram með málið. Sumum liggur meira á en öðrum og við sem erum óþolinmóð verðum einfaldlega að fylgjast vel með og átta okkur á mikilvægi þess að allir séu með. Þetta er svo stórt mál, gríðarlegt hagsmunamál fyrir framtíðina. Ég fagna því að við séum komin á þennan stað. Bráðum afgreiðum við málið áfram. Ráðherrann tekur það þá upp og mun eflaust, eins og hún gerði fyrr í dag, fara yfir hvernig það verður gert og hvernig haldið verður utan um málið. Ég hlakka til að fylgjast með framgangi málsins og er þess fullviss að við munum lifa þann dag að fá þá niðurstöðu að við verðum einn af þeim aðilum sem selja orku á hinum stóra alheimsmarkaði.

Herra forseti. Síst vil ég skaka skellum að þeim sem nú stýrir þinginu, en það er hins vegar rangt hjá hæstv. forseta að ég hafi óskað eftir nærveru hæstv. ráðherra. Það hef ég aldrei gert á mínum ferli. Ég hef aldrei krafist þess að ráðherra komi í salinn. Ég hef hins vegar spurt mörgum sinnum, eins og ég gerði hér áðan, hvort hæstv. forseti vissi til þess að hæstv. ráðherra hygðist vera hér. Ég tel að það sé nægilegt til þess að gefa viðkomandi ráðherra tækifæri til þess að taka afstöðu til þess hvort hún eða hann eigi að heiðra þingið með viðveru sinni. Hitt er svo annað mál að ég fór fleiðraður upp á herðablöð úr ræðustóli í morgun eftir klasasprengjur hennar gagnvart mér, svo mér finnst það bara sæmandi að hún sé hérna. Eins og hæstv. forseti veit er ég nú þeirrar eðlisgerðar að ég rétti bara hinn vangann jafnan og þakka samt hæstv. ráðherra fyrir að vera hér. Ég er ánægður með þessa umræðu. Mér finnst hún hafa verið málefnaleg og góð. Ég get í öllum efnum tekið undir það sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði hérna áðan, ég tek mark á þeim varnaðarorðum sem hún mælti til okkar sem viljum fara hratt. Það er auðvitað margt sem þarf að skoða í þessum efnum. Ég er algjörlega sammála því. Það var hins vegar ein staðhæfing í máli hennar sem ég var ekki alls kostar sáttur við. Hún sagði að það væri gott í lok þessarar umræðu, a.m.k. á þessum tímapunkti, að allir hér væru sammála um að halda málinu áfram. Ég er ekki alveg viss um að svo sé í þessum sal. Ég er ekki viss um að allir vilji það. Ég á t.d. enn þá eftir að heyra fulltrúa Framsóknarflokksins lýsa því yfir fyrir Alþingi að hann vilji halda þessu máli áfram. Ég hef sagt að mikilvægt sé að nota þann tíma sem við höfum vegna þess að ég held að hann sé ekki endalaus. Ég held að það séu að verða ákveðnar breytingar á orkuumhverfinu í Evrópu þangað sem við mundum hugsanlega selja raforkuna, sem gera það að verkum að ekki sé víst að þetta tækifæri standi svo lengi. Mér fannst hæstv. iðnaðarráðherra misskilja í morgun og hugsanlega ekki vera nægilega vel upplýst um það að orðið hafa miklar breytingar á orkuframleiðslu bæði í Evrópu og vestan hafs. Menn hafa náð tökum á tækni, mjög umdeildri, sem felst í því að ryðja úr jarðlögum þunnum lögum af gasi sem þar er að finna á mismunandi dýpi. Það hefur leitt til þess að t.d. í Bandaríkjunum er allt annað umhverfi varðandi orkuframleiðslu. Það hefur aftur leitt til þess að sá efnahagsbati sem minn ágæti flokksbróðir, Barack Obama Bandaríkjaforseti, hefur hrósað sér af og stefnu sinni, liggur að öllu leyti í þessu. Það er undirrót þess að Bandaríkin hafa rétt svo úr kútnum. Eðlilega hefur það skekkt samkeppnisstöðu millum Bandaríkjanna og Evrópu. Það hefur aftur leitt til þess að Evrópuþjóðirnar hver um aðra þvera eru nú að búa sig undir að framleiða svona orku. Þessi orka flokkast sem endurnýjanleg orka, þetta er náttúrulegt gas sem framleitt er með óhefðbundnum efnum. Þær þjóðir sem liggja næst Rússlandi og eru háðar Rússlandi um orkuöflun eru þar í fararbroddi. Og þrátt fyrir mikil mótmæli í Evrópu er alveg ljóst að mjög víðs vegar um Evrópu munu menn núna á næsta áratug, hugsanlega á næstu fjórum, fimm árum, fjárfesta alveg gríðarlega í þessari nýju tækni. Það mun aftur hugsanlega a.m.k. þoka til hálfrar gáttar þeim glugga sem nú er opinn. Þegar ég segi að þess vegna sé mikilvægt að vanda sig en hraða eigi að síður könnuninni er það til þess að við missum ekki af því tækifæri sem býðst. Það býðst núna eins og hæstv. ríkisstjórn veit jafn vel og fyrri ríkisstjórn og það felst í því að það eru aðilar sem eru reiðubúnir til þess að koma að gerð þessa strengs og fjármagna hann. Það kom fram tilboð um það opinberlega síðast í síðustu viku. Sömuleiðis er á næstu árum tækifæri til þess að gera samning til langs tíma um kaup á orku á því verði sem gerir meira en í blóð slíks strengs. Það er það sem við þurfum. Ég er því miður ekki viss um að það tækifæri verði fyrir hendi eftir tíu ár. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst hæstv. iðnaðarráðherra ekki vera að flýta sér. Fram kom fram í máli hennar í morgun, hún gerði sérstaka athugasemd við það úr sæti sínu og áréttaði það síðan í ræðu sinni, að hún hefði ekki óskað eftir því að þessu máli væri hraðað í gegnum þingið. Ég verð að segja það alveg hreinskilnislega að ég hef nú þegar sett fram þær athugasemdir sem ég hef um nefndarálitið, að þeim frátöldum er þetta prýðilegt nefndarálit en það bætir nákvæmlega engu við það sem þegar var vitað úr hinni fyrri skýrslu sem álitið er um. Ég verð að segja að það hefur bara tafið tímann. Það er ekki við nefndina að sakast eða framsögumenn eða formann nefndarinnar, það er bara við ráðherra að sakast í þeim efnum. Það eina sem það hefur leitt til er að við höfum tapað hálfu ári, það er ekkert annað. Það er ekkert nýtt sem hér kemur fram. Það er ekkert sem ég hef séð hérna sem breytir með einhverjum hætti því sem var að finna í ábendingum skýrslunnar. Umhverfið sem þessi hugmynd leikur í er að breytast svo hratt. Það er eins og nefndin og þess vegna hæstv. ráðherra, miðað við ræðu hennar í morgun, hafi ekki gert sér grein fyrir því. Ég tala hérna sem stuðningsmaður þessarar hugmyndar. Ákveðin atriði þarf að skoða ákaflega vel. Það sem ég tel að sé hugsanlega það neikvæðasta gagnvart möguleika á sæstreng er möguleikinn á því að það leiði til hækkunar á þeim 5% raforkunnar sem framleidd eru hér á landi og fer til heimilanna. Það má ekki verða. Ég vil ekki að þetta rafmagn verði selt til útlanda um streng ef það leiðir til þess að það hækki með stórfelldum hætti verð á raforku til heimilanna. Það sem ég sakna, og það var eitt af þessum þremur atriðum sem ég gerði ágreining við um nefndina í fyrri ræðum mínum í dag, er að í þessu áliti, í þeim sex eða sjö punktum sem sérstaklega er beint til ráðherrans sé það gert að forgangsatriði að til þess að búa í haginn fyrir framtíðina verði henni í rannsókn málsins og framkvæmd sérstaklega falið að leita að mótvægisaðgerðum gegn því. Ég hef þær ekki á reiðum höndum en vísir menn í stjórnarliðinu hafa sagt mér að það sé auðveldur leikur. Það er gott. Þeir eru mér fróðari. Til þess að slá þetta í gadda í mínum huga þarf ég slíkt. Mér finnst að það eigi að vera forgangsmál hjá hæstv. ráðherra. Sömuleiðis tek ég undir þau varúðarorð sem menn hafa nefnt varðandi ruðningsáhrifin á ýmiss konar aðra iðju, eins og t.d. landbúnað sem þarf á mikilli raforku að halda, eins og t.d. grænmetisframleiðslu. Ég er bara sammála því. Við þurfum að skoða það. Ég er algjörlega sannfærður um að þeir sérfræðingar í atvinnumálum sem bæði er að finna hér í þinginu og í ráðuneytunum og við eigum kost á, geta fundið þessar leiðir. Ef þeir geta það ekki er ég í sjálfu sér alveg til í að fara í það verk sjálfur, hef ekki gert það hingað til, ég treysti mönnum eins og hv. formanni atvinnuveganefndar til þess að finna lausn á því máli. Ég held að það sé bara tæknilegt úrlausnaratriði. Það eru sex atriði sem mér finnst mæla með því að þetta sé skoðað algjörlega í botn. Í fyrsta lagi, þar sem ég komst að raun um sem iðnaðarráðherra er að í þessu felst mikilvæg öryggistrygging fyrir atvinnulíf í landinu við þær aðstæður, sem yrðu auðvitað einstakar, að hér yrði mikil vá, náttúruhamfarir t.d. Það skiptir máli að hafa aðgang að rafmagni að utan. Í öðru lagi gerir þetta okkur kleift að kaupa orku hingað á þeim tímum þegar hún er á lágu verði í Evrópu og geyma hana hér, í lónum til dæmis. Í þriðja lagi leysir þetta upp, að ég hygg, fast að 300 megavött sem við höfum í kerfinu í dag og þurfum að hafa til þess að geta brugðist við einhvers konar hörmungum sem kynnu að dynja yfir þótt ekki væri nema það sem mætti skilgreina sem léttvægar hörmungar, eins og t.d. þegar stóriðjuver fær vegna truflana í raforkuframleiðslu ekki aðgang að því orkumagni sem það þarf. Það getur leitt til mikilla truflana. Í fimmta lagi finnst mér að núna, að samþykktri rammaáætlun, liggi fyrir kostir sem sátt er um að eigi að vernda og sem sátt er um að eigi að nýta. Það þykir mér leiðarvísir inn í framtíðina um að hægt sé að gera áætlun um hveravirkjanir og vatnsaflsvirkjanir sem ekki stendur styr um. Það er mikilvægt að notfæra sér það. Í sjötta lagi blasir það við að vegna hlýnunar mun afrennsli af jöklum aukast verulega og auka framleiðslugetu núverandi virkjana. Til þess að ljúka máli mínu vil ég segja að ég er þeirrar skoðunar að ráðherrann eigi að vanda sig, en hún eigi að vinna hratt og hún eigi ekki að gera neitt sem gefur það til kynna að hún dragi lappirnar í þessu máli, en það er sú tilfinning sem ég hef eftir þátttökuna í umræðum í dag.

Herra forseti. Mér þykir ákaflega leitt að heyra að hv. þingmaður hafi upplifað það þannig að hann hafi farið héðan úr ræðustól fleiðraður eftir klasasprengjur. Mér fannst við eiga í ágætasta samtali hér í morgun og vissi ekki að hv. þingmaður væri orðinn svona viðkvæmur. Ég bið hann forláts ef ég hef fleiðrað hann með orðum mínum. Það er ýmislegt í ræðu hv. þingmanns - og ég þakka honum fyrir þátttöku hans í þessu og þá efnispunkta sem hann kom með hér inn í umræðuna sem eru allir góðra gjalda verðir og fínt innlegg í umræðuna. Mig langar að gera athugasemd við nokkur atriði. Hv. þingmaður sagði að það eina sem hefði áunnist með skoðun þingsins væri að við hefðum tapað sex mánuðum í þessu máli. Þar er ég allsendis ósammála. Ég get ekki fengið mig til þess að skilja hvernig hv. þingmaður, sem kemur úr stjórnmálaflokki sem talar stundum mikið, á tyllidögum að minnsta kosti, um umræðustjórnmál, getur sagt að lýðræðisleg umræða - lýðræðisleg skoðun á risastóru álitamáli sem skiptar skoðanir eru um og mörg sjónarmið eru um á sjálfu þinginu, í þingnefnd þar sem þingnefnd fær málið til sín, skoðar það frá þeim hliðum sem hún hefur áhuga á og kallar til gesti og fær þau sjónarmið - sé sóun á tíma og að við höfum tapað hálfu ári. Ég gæti ekki verið meira ósammála. Mér finnst þvert á móti hafa komið út úr þessari skoðun, og ég deili þeirri skoðun með hv. framsögumanni nefndar, samstaða í nefndinni, komið í ljós að fulltrúar allra flokka, sem tóku þátt í þessari vinnu, vilja að málið verði skoðað áfram. Fyrir mig sem ráðherra þessa málaflokks finnast mér það sterk skilaboð frá þinginu og ég held að þessum sex mánuðum hafi verið mjög vel varið.

Herra forseti. Það er auðvitað ekki svo að hæstv. ráðherra þurfi að biðja forláts á þeim tökum sem hún hefur tekið mig. Ég er vanur þeim. En hitt er það, eins og þingheimur veit, að ég er viðkvæm sál sem ber að umgangast af mikilli nærgætni. Varðandi umræðustjórnmálin vísa ég bara til hæstv. forseta, hann getur borið vitni um að ég er kannski ekki upphafsmaður þeirra og hef ekki alltaf hagað þátttöku minni í stjórnmálum þannig að hægt sé að kalla mig umræðustjórnmálamann. En það er nú hægt að kenna gömlum hundi að sitja, hver veit nema ég á seinni árum taki það upp. Að öðru leyti er skoðanamunur á milli mín og ráðherra. Ég hef tekið þátt í þessari umræðu, gerði það líka meðan ég gegndi parti af framkvæmdarvaldinu og var iðnaðarráðherra. Ég tel að það sé ákaflega margt sem mæli með lagningu strengs. Það var prýðileg skýrsla sem kom hér inn fyrir sex mánuðum eða svo, sem ég las. Ég tók þátt í umræðum um hana, þekki hana vel. Ég hafði líka lesið skýrslu sem gefin var út á vegum Landsvirkjunar. Ég átti, bæði á meðan ég var ráðherra og eftir, fundi með Landsvirkjun um þetta mál því að ég er áhugamaður um það. Ég sé ákaflega fátt í áliti nefndarinnar, hvað sem mönnum finnst um það, sem bætir einhverju við niðurlagsorð og samantektina í skýrslunni og ábendingarnar þar. Hugsanlega hefur orðið einhver meiri sátt um málið. Rifja ég upp hina fyrri umræðu. Þar voru menn með tiltölulega skýrar skoðanir. VG hefur fyrir sitt leyti lýst sínum dálítið vel hér í dag. Þá var einn flokkar algjörlega á móti, hver einasti maður sem tók þátt í umræðunni, það var Framsóknarflokkurinn. Hann hefur ekki lýst skoðun sinni hér í dag enn þá  Að öðru leyti er ég þeirrar skoðunar að  
            

Virðulegur forseti. Hin viðkvæma sál, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ætti kannski að kíkja á þá sem skrifa undir nefndarálitið. Ég vek athygli á því að þar eru bæði fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins. Það er raunar þannig að sá eini sem ekki skrifar undir þetta álit er samflokksmaður hv. þingmanns; mér skilst að hann sé sammála álitinu en hann var fjarverandi þegar undir það var skrifað. Þannig að ég get nú ekki alveg séð ágreininginn sem hv. þingmaður er að reyna að búa hér til. Hafa verður í huga að þetta mál er þannig vaxið að það er algjörlega eðlilegt að menn hafi skiptar skoðanir á því. Það er algjörlega eðlilegt vegna þess að það eru ótal sjónarmið sem þarf að skoða og hafa í huga. Það er nákvæmlega sú leiðsögn sem þingið er að gefa. Hv. þingmanni kann að þykja sex mánuðir vera úrslitatími í þessu máli. Ég er því ekki sammála. Ef þetta er skynsamlegt, ef sú rannsókn sem við setjum í gang og skoðun á þessu máli sýnir að þetta er skynsamlegt, að þetta er hagkvæmt til lengri tíma, trúi ég því, og lýsi því hér yfir, að það hlýtur að þurfa að vera skynsamlegt til lengri tíma en til sex mánaða þegar við lítum í baksýnisspegilinn eða fram á veginn. Þetta er risamál, hv. þingmaður. Þetta er mál sem hefur komið upp einu sinni á tíu ára fresti frá 1960 að minnsta kosti. Það hefur verið skoðað. Nú ætlum við að skoða það. Tæknin hefur breyst. Aðstæður í orkuumhverfinu hafa breyst. Og hv. þingmaður rakti það ágætlega. Ég fór yfir það, það eru að verða breytingar á stefnu Evrópusambandsins. En ef glugginn er að lokast núna á sex mánuðum finnst mér ekki verið að byggja á traustum grunni heldur frekar á sandi. Ég held að þessi gluggi sé ekkert að lokast. Ég held að sú niðurstaða sem hér er fengin, þ.e. að menn eru sammála um að halda málinu áfram, 

Herra forseti. Um það bil það síðasta sem ég ætla að deila um við hæstv. iðnaðarráðherra er stefna hins góða fyrrum samstarfsflokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í þessum efnum. Ég þekki hana af löngu samstarfi. Hv. þingmaður vísaði til þess að fulltrúar þess flokks hefðu skrifað undir álitið sem felur í sér að halda vinnunni áfram. Það er alveg hárrétt. Ég þekki það af góðu samstarfi að það fólk er alltaf til sátta fallið. Ég minnist hins vegar samþykktar flokksráðsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þetta efni sem var næsta afdráttarlaus. Að því er varðar minn eigin góða félaga hv. þm. Kristján L. Möller veit ég ekkert um það, ég var ekki í þessari nefnd. Ég sé bara að hann skrifar ekki þarna undir. Ég hef ekkert haldið því fram að hann sé með eða á móti, en hæstv. ráðherra getur ekki byggt á einhverju frammíkalli frá því í morgun um afstöðu hans, hann er best fallinn til þess að skýra það sjálfur. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að þessi umræða hefur komið fram mörgum sinnum, möguleikinn á því að flytja rafmagn til útlanda. Alltaf fallið á sama atriðinu, orkutapinu. Þegar við ræddum þetta hér fyrst í kringum 1990 var orkutapið 50%. Slógum það út af borðinu. Fyrir tíu árum var orkutapið 9%. Nú skilst mér að það sé komið milli 5 og 6%, það kemur að vísu ekki fram í álitinu, en það er lykilatriði. Fræðilega er hægt að ná því niður í 2%. Það verður auðvitað gert innan skamms og menn yrðu kannski komnir með þá tækni ef í þetta yrði ráðist. Ég sagði heldur aldrei að þetta mál ylti á sex mánuðum. Ég sagði það hér í ræðu minni áðan og líka í morgun í andsvörum að á næstu tveimur til þremur árum gæti komið í ljós hvort þetta gangi eða ekki. Ég held að á næstu tveimur til þremur árum komi fram með hvaða hætti Evrópulöndin munu ryðjast í að framleiða með óhefðbundnum hætti gas. Það gæti breytt þessu, ekki á næstu sex mánuðum.

Hæstv. forseti. Það gleður mig ætíð þegar eftirspurn er eftir framsóknarmönnum og skoðunum þeirra  Mig langar í stuttu andsvari - ég mun gera grein fyrir skoðunum mínum og flokksins á eftir í ræðu - að spyrja hv. þingmann: Hvað liggur honum svona lífið á að hann telji að sex mánaða umfjöllun Alþingis um þetta stóra mál sé að verða til þess að við missum af einhverju stórkostlegu tækifæri? Veit þingmaðurinn um einhverja stóra orkukosti sem endast Evrópumönnum og mannkyni langt fram í aldir sem við erum að missa af núna af því við viljum ekki hlaupa í það að leggja sæstreng til Evrópu? Ég tók eftir því að hv. þingmaður minntist á gasvinnslu úr jarðlögum eða „fracking“ svokallað. Af því sem ég hef kynnt mér það mál, sem er nú ekki mjög mikið, skilst mér að það sé ekki nema tímabundin auðlind. Því velti ég fyrir mér af hverju þessum virta vísindamanni, sem hv. þingmaður er, er svona brátt að taka ákvörðun í málinu í stað þess að taka yfirvegaða og vandaða ákvörðun. Mig fýsir mjög að heyra hvað hv. þingmaður hefur um þetta að segja.

Herra forseti. Það er kannski af því hv. þingmaður er búinn að vera svo skamman tíma hér í þessum þingsölum að honum var ekki kunnugt um það að í mínu hjarta er stöðug og varanleg eftirspurn eftir framsóknarmönnum. Hv. þingmaður þarf ekki annað en að lesa bók sem kom út skömmu fyrir síðustu jól eða líta yfir feril minn síðustu fjögur árin til að skilja það að mestan part af þeim tíma var ég á hnjánum á biðilsbrókum gagnvart Framsókn. En förum ekki nánar út í það, við getum rætt það síðar. Að því er varðar þá sex mánuði sem hv. þingmaður spyr mig um og hví mér sé svo brátt til farar útskýrði ég það bæði í ræðu minni og andsvari áðan að það eru ekki neinir sérstakir sex mánuðir, en ég útskýrði það af hverju það gætu verið tvö, þrjú ár. Kannski er það vitleysa hjá mér. Það er hins vegar þannig að ég sit fyrir Alþingi í alþjóðlegum þingmannasamtökum þar sem þessi mál hafa verið rædd aftur og aftur og aftur. Gjörbreytt afstaða til orkuöryggis, til dæmis Atlantshafsbandalagsríkjanna til Evrópu, gjörbreytt afstaða varðandi orkuöflun innan Bandaríkjanna sem í staðinn fyrir að leggja pípur til að kaupa gas frá Asíu munu núna innan skamms leggja leiðslu til að selja það til Asíu. Þannig eru málin breytt. Ég hygg að það sé rétt hjá hv. þingmanni að um náttúrulegt gas, sem er unnið með þessum óhefðbundnu aðferðum, gildi eins og um allt jarðefnaeldsneyti að það er endanleg auðlind. Ef tekst til með svipuðum hætti og í Bandaríkjunum er líklegt að þar kunni að vera um að ræða auðlind sem dugir áratugum saman, kannski fram eftir öldinni, það fer allt eftir því hvernig borgarar í ýmsum þéttbýlli ríkjum Evrópu taka á því máli. Það er klárt að partar af Evrópu, syðst í Evrópu og líka austast í Evrópu, munu ráðast í þetta af miklum þunga, eru þegar byrjaðir á því. Það getur breytt eftirspurninni 

Ég bið nú hv. þingmann fyrst af öllu að taka tillit til bernsku minnar. Ég er ungur þingmaður eins og á grönum má sjá, en mér er svo sem kunnugt um hlýhug hv. þingmanns til framsóknarmanna og hef fylgst með því með mikilli ánægju jafn lengi og ég hef verið í pólitík, þannig að ég veit að það slær í hv. þingmanni framsóknarhjarta að nokkru leyti, efast ég ekki um. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að eftirspurn hefur verið eftir framsóknarmönnum. Sú eftirspurn kom glögglega fram í síðustu kosningum þar sem fjórðungur landsmanna veitti flokknum atkvæði sitt landinu til gæfu. Ég undrast enn asa þann sem hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra vill hafa í þessu máli vegna þess að helstu sjónarmiðin í því efni að fara hægt í því snúast öll um umhverfisáhrif eða allflest, alla vega í mínum huga. Ég geri betur grein fyrir því á eftir í ræðu minni. En mig undrar nokkuð að hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra skuli vilja flýta sér með þessum hætti. Það er alveg rétt hjá honum sem hann sagði áðan að Bandaríkjamenn munu verða færir um að flytja út gas eftir þá jarðlagavinnslu sem þeir stunda núna, sem hefur að vísu alveg gríðarleg umhverfisáhrif og er einn mesti orkusóðaskapur sem maður hefur lengi séð. Það er nú önnur saga. Ég undrast það enn og þess vegna spyr ég: Finnst hv. þingmanni að þessi sex mánaða umfjöllun þingsins hafi verið allt of langur tími? Finnst honum tímanum hafa verið illa varið?

Frú forseti. Fram að þessum punkti umræðunnar hef ég talið það já, að þeim tíma hafi verið illa varið. Það er eitt sem getur breytt þeirri afstöðu minni, það er ræða hv. þingmanns hér á eftir ef í ljós kemur eins og gefið var til kynna með frammíköllum áðan að umræðan í nefndinni hafi leitt til þess að Framsóknarflokkurinn hafi skipt um skoðun. Þá fellst ég á að þeim sex mánuðum hafi verið vel varið. Munurinn á mér og framsóknarmönnum er töluverður. Einn fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins gat sér helst orð fyrir það þegar hann lýsti framkvæmdahraðanum á sjálfum sér í sínu eigin ráðuneyti og sagði að hann væri stoltur af því að ferðast á hraða snigilsins. Sú regla gildir ekki í mínum flokki. Ég vil vinna vel en hratt. Annar grundvallarmunur er líka á mér og kjósendum Framsóknarflokksins. Hann er sá að ástúðin sem býr í mínu hjarta gagnvart Framsóknarflokknum er löng og varanleg, en kjósendur voru ákaflega fljótir að hopa frá Framsóknarflokknum að loknum kosningum.

Virðulegi forseti. Það liggja mikil auðæfi og tækifæri í orkuauðlindum landsins og það á eftir að skipta þessa þjóð og samfélag okkar gríðarlega miklu á komandi árum. Það hvílir því sú ábyrgð á bæði þinginu og ráðherra sem um þau mál fjalla að gera það af heilindum og skynsemi. Það hefur ekki alltaf verið þannig þegar við horfum til nýtingar orkuauðlindanna að við höfum getað nálgast málið á þeim forsendum. Ég tel að starfið í nefndinni við vinnslu málsins og sú ákvörðun ráðherra að senda það til þingsins og umfjöllunar í nefndum þingsins hafi verið mjög skynsamleg og vinnan hafi verið góð. Það hversu mikil ábyrgð okkar er og hversu mikið við þurfum að leggja á okkur til þess að standa saman að svona mikilvægum ákvörðunum endurspeglast í raun í niðurstöðunni í nefndarstarfinu þar sem fulltrúar allra flokka skrifa undir nefndarálitið. Það sama á við um umsagnir frá efnahags- og viðskiptanefnd og umhverfisnefnd, þar eru fulltrúar allra flokka. Það er auðvitað mjög mikill áfangi í þessu mikilvæga máli. Eins og kemur fram bæði hjá ráðgjafarhópnum sem skilaði skýrslu í júní á síðasta ári og við vinnu nefndarinnar núna er mörgum spurningum um málið ósvarað. Það á eftir að meta mjög marga þætti, svo sem félagsleg áhrif, umhverfisleg áhrif og efnahagsleg áhrif. Það var samdóma niðurstaða allra sem komu fyrir atvinnuveganefnd í málinu, allra umsagnaraðila, að mörgum spurningum væri ósvarað og að mikil óvissa ríkti um til að mynda útreikning á mögulegum ábata af verkefninu fyrir íslenskt samfélag. Því væri heilmikil stefnumörkun og áætlanagerð fyrir höndum ef ákveðið yrði að halda áfram með að kanna möguleikann á því að verkefnið yrði að veruleika. Tillögur okkar eru alveg skýrar í þeim efnum og skilaboð til hæstv. ráðherra: Það á að gera. Eins og forstjóri Landsvirkjunar komst að orði í ræðu sinni á opnum fundi Landsvirkjunar í fyrra gæti þetta verið eitthvert mesta viðskiptatækifæri sem við höfum staðið frammi fyrir. Auðvitað ber okkur sem alþingismönnum að hlusta á slíkt, að hægt sé að hámarka afrakstur þessarar mikilvægu auðlindar með því að fara þá leið. Ég tek það fram og legg áherslu á að hann var fyrst og fremst að tala um þetta sem möguleika, vegna þess að ítrekað hefur komið fram hjá Landsvirkjun sem og öðrum sem hafa fjallað um málið og aflað sér þekkingar á því að allt of mörgum spurningum sé ósvarað til þess að hægt sé leggjast gegn því eða mæla með því. Ég fullyrði að þeir sem hafa mótað sér afstöðu í þessu máli í dag gera það ekki með nægjanlegar upplýsingar í farteskinu. Það þarf að huga að atvinnusköpun í kringum verkefnið og bera saman við möguleikana á atvinnu- og verðmætasköpun í því að nota orkuna í eitthvað annað, í uppbyggingu á orkufrekum iðnaði. Það þarf að taka allt þar inn í myndina. Það þarf að taka inn í þá mynd öll margfeldisáhrifin af því að hafa starfsemi í landinu og verðmætasköpun í landinu miðað við að selja orkuna út. Það þarf auðvitað að skoða áhrif á orkuverð á bæði heimili og fyrirtæki sem fyrir eru. Það gleymist oft í umræðu um orkuöflun okkar Íslendinga að einhver mesti ábati samfélagsins, almennings í landinu í dag er einmitt af því hvað við erum með ódýra orku. Í öllum samanburði við önnur lönd njóta íslensk heimili þess gríðarlega að tekin var og mótuð hér sú stefna á sjöunda áratugnum að fara í stóriðju. Bjarni Benediktsson heitinn sagði í grein sem ég las eftir hann frá þessum árum að nú væri komið inn í tungumálið orðið stóriðja og sitt sýndist hverjum um það orð. En það var mikið gæfuspor og leiddi af sér lágt orkuverð vegna þess að það voru stóru orkukaupendurnir sem byggðu upp allt innviðakerfið í þessu stóra strjálbýla landi. Það gleymist oft í þessari umræðu, gríðarlegur ávinningur íslenskra fyrirtækja og heimila. Það þarf að skoða. Er möguleiki á því, eins og komið hefur fram hér, að við yrðum að hækka orkuverð til heimila og fyrirtækja? Hvernig ætlum við að bregðast við því? Það er auðvitað grundvallaratriði í þessu vegna þess að við eigum áfram að stefna að því að vera með lægsta orkuverðið. Við eigum að leyfa okkur að vera með hátt í hundrað opnar sundlaugar í landinu allt árið eða hvað það er. Við eigum að leyfa okkur að bræða snjóinn af göngustígum og plönum hjá okkur og við við eigum að leyfa okkur að láta ljósin lifa, vegna þess að við höfum efni á því. Þetta er ein af þeim auðlindum sem við höfum til að bæta lífsgæðin í landinu. Það er mjög mikilvægt í málinu að stíga varlega til jarðar, einmitt vegna þess hve miklir hagsmunirnir undir. Þótt við gætum verið að horfa á mikil tækifæri fyrir íslenska þjóð er auðvitað fullt af atriðum sem ber að varast og þarf að skoða mjög vel. Ég hef ekki svo miklar áhyggjur af því að við séum hér fyrir framan einhvern glugga sem fer að lokast, að þetta tækifæri sé að fara fram hjá okkur. Ég hef haft miklu meiri áhyggjur af því þegar fólk talar hér fullum fetum um það í nýtingu orkuauðlindanna að við eigum að geyma þetta allt fyrir komandi kynslóðir. Ég hef haldið því fram að það sé miklu betra fyrir komandi kynslóðir að við komum orkuauðlindum okkar í vinnu jafnt og þétt, ekki of hratt vegna þess að áhrifin á íslenskt efnahagslíf mega ekki verða of brött, að við stígum þau skref jafnt og þétt og hikum ekki við að nýta auðlindirnar í þágu þjóðarinnar. Það er miklu betra fyrir komandi kynslóðir að koma að öflugu samfélagi sem er með traust heilbrigðiskerfi, félagskerfi og menntakerfi byggt á því að við nýtum afrakstur auðlinda okkar. Ég held ekki að þessi gluggi sé að fara að lokast vegna þess að orka sem framleidd verður með eins grænum hætti og við gerum hér, með endurnýjanlegum orkugjöfum, mun alltaf verða samkeppnisfær við gas þótt aukin gasframleiðsla í heiminum geti vissulega haft áhrif á orkuverðið. Það mun vera þörf fyrir græna orku, hún mun vera áfram til staðar í Evrópu á næstu áratugum vegna þess að tækifæri þeirra til að fara í slíka orkuvinnslu eru fá og smá í samanburði við fjölmennið sem þar er. Það er annað sem ber að hafa í huga í þessu máli og það eru öryggissjónarmið. Það er auðvitað mikil umframorka sem flæðir um kerfið okkar vegna þess að við erum með lokað kerfi. Það er einn stóri ábatinn við þetta verkefni, að við fáum mögulega verð fyrir þá orku, getum farið að selja hana út. Hitt er líka að í lokaða kerfinu felast ógnir og kannski sérstaklega með aukinni raforkuframleiðslu og aukinni starfsemi orkufreks iðnaðar. Þá er auðvitað öryggi í því að vera tengd við annað net ef eitthvað kemur upp á. Við búum í landi sem er þekkt fyrir náttúru sem getur sýnt á sér sínar verstu hliðar ef svo ber undir, og þá er auðvitað öryggi að vera tengdur einhvers staðar inn og geta dælt rafmagni til baka. Virðulegi forseti. Nefndin leggur áherslu á hvað eigi að gera. Mín niðurstaða er að við eigum að vinna í þessu af mikilli festu. Við eigum að fá til liðs við okkur okkar besta fólk í þessa vinnu og mikilvægt er að vandað verði til verka. Við eigum ekki að flýta okkur um of, ég tel að okkur liggi ekki þannig á. Við megum ekki láta þetta tefja aðra uppbyggingu orkufrekrar framleiðslu í landinu. Við þurfum að horfa til þess líka að stíga ákveðin skref þar, en vinna samt hratt og vel í málinu. Látum það ekki tefjast vegna þess að það geta verið miklir hagsmunir undir sem okkur ber skylda til að gera grein fyrir og skoða í þaula.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka iðnaðar- og viðskiptaráðherra sérstaklega fyrir að taka þetta mál fyrir í þinginu, skýrslu ráðgjafarhóps um raforkustreng til Evrópu. Ég held að málið sé einmitt með þessum hætti að komast í mjög góðan farveg og ekki í neinum hægagangi nema síður sé, samkvæmt mínum skilningi að minnsta kosti. Ég hef fylgst vel með þessu máli, ég er mikill áhugamaður um það og ég vil að það verði kannað ofan í kjölinn, hvað mælir með því og hvað mælir gegn því. Það er algjörlega eðlilegt að skiptar skoðanir séu um þetta mál í þjóðfélaginu. Mér finnst að á þeim stutta tíma frá því að skýrslan kom hingað inn í þingið hafi mjög mörg áhugaverð sjónarmið komið fram sem bæði styðja þetta mál og vekja upp ýmsar spurningar sem við þurfum að fá svör við áður en við höldum lengra. Undanfarna daga hafa breskir fjölmiðlar fjallað um áhuga breska fjárfestingarfélagsins Atlantic Supergrid Corporation á sæstreng til Íslands. Þar er málið greinilega komið á ansi mikinn snúning og kannski meiri snúning en hér heima. Forsvarsmaður þessa félags heitir Edmund Truell og hann er sagður hafa áratuga reynslu í fjármálaheiminum og er m.a. stjórnarformaður London Pensions Fund Authority. Í viðtali við dagblöðin The Sunday Times og City A.M. er haft eftir Truell að hann sé í sambandi við stóra alþjóðlega fjárfesta og þeir séu reiðubúnir til að leggja fjármagn í þetta verkefni. Sú fjárfesting sé áætluð 4 milljarðar sterlingspunda eða sem samsvarar 750 milljörðum íslenskra króna samkvæmt bresku pressunni. Hér er því um gríðarlega stóra fjárfestingu að ræða og í raun og veru mjög athyglisvert að þessi áhugi fyrir verkefninu virðist vera til staðar, því að við erum að tala þarna um lengsta sæstreng í heimi til raforkuflutnings og vafalaust hlýtur þetta að vera mikil áhættufjárfesting. Samkvæmt mínum upplýsingum sem ég fékk frá Landsvirkjun hefur hún átt einmitt nokkra fundi með Truell og ráðgjöfum hans. Meðal ráðgjafa hans er fyrrverandi orkumálaráðherra Bretlands. Landsvirkjun hefur eftir því sem ég kemst næst hitt fulltrúa lífeyrissjóða í Bretlandi, Bandaríkjunum og Kanada sem Truell vinnur með og það hafa borist fregnir af því að fulltrúar Atlantic Supergrid hafa fundað með framkvæmdarstjórn Evrópusambandsins á undanförnum mánuðum til þess að kynna þeim hugmyndir sínar um sæstreng milli Íslands og Bretlands. Sæstrengur sem flytur raforku frá Íslandi til Skotlands hefur í mínum huga ekkert með Evrópusambandsaðild Íslendinga, já eða nei, að gera og afstöðu manna til þeirra mála. Íslendingar eiga að sjálfsögðu, burt séð frá því þrætumáli, að skoða öll viðskiptatækifæri sem geta verið þjóðinni til heilla á hverjum tíma. Við ætlum ekki að loka okkur inni á þessari eyju í Norður-Atlantshafi. Mig langar að bæta því við að stór hluti þeirrar orku sem við mundum selja um þennan streng, líklega 30–40%, er umframorka sem nú þegar er til staðar og fer til spillis núna á meðan við erum að tala hér í þessum sal. Landsvirkjun hefur þurft að byggja virkjanir eftir því sem ég kemst næst sem eru nægilega stórar til þess að geta annað orkuþörf álveranna, jafnvel á versta tíma í afleitu vatnsári, en öll hin árin þegar vatnsbúskapur Landsvirkjunar er góður flæðir vatnið fram hjá virkjununum óbeislað og verðmæti sem þannig fara forgörðum skipta tugum milljarða króna. Þetta er mál sem okkur Íslendingum er skylt að skoða af fullri alvöru og það er stórt, svo stórt að mikil vinna verður að fara fram áður en Íslendingar taka ákvörðun. Ég tel að við eigum að nota tímann vel fram undan til þess. Ég er alls ekki svo ósammála og jafnvel bara sammála því sem hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sagði í ræðu hér áðan að hraði og vandað verk þurfi ekki endilega að vera mótsagnir. Þessu vildi ég koma á framfæri í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Sú skýrsla sem nefndarálitið sem við fjöllum um hér byggist á var mjög vel gerð og hefur hlotið mjög vandaða meðferð í meðförum þingsins. Atvinnuveganefnd fékk góðan tíma til þess að gaumgæfa skýrsluna, kallaði til sín fjölda gesta og í raun og veru voru þessi vinnubrögð til fyrirmyndar vegna þess að í þeim felst mikið samráð við þingið. Skýrslan hefur komið tvisvar til umræðu á Alþingi og er það mjög vel vegna þess að málið er stærra en blasir við í skjótu bragði. Okkur Íslendingum hættir stundum til að halda að við getum leyst vanda allra manna í heiminum, að við getum framleitt mat fyrir allan heiminn og nú höfum við einhver í huga að við getum framleitt rafmagn fyrir alla Evrópu. En auðvitað er það ekki svo. Við búum við takmarkaðar auðlindir sem við þurfum að vanda okkur við að nýta og þess vegna þurfum við að hugsa vel um hvernig við tökum þá kosti til virkjana sem nauðsynlegt er að taka í notkun. Ef rafstrengur yrði lagður til Evrópu í náinni framtíð þyrftum við að taka til virkjunar jafn stóran virkjunarkost og Kárahnjúkavirkjun. Það er ekki vegna þess að rafmagnsflutningurinn sé að staðaldri jafn mikill og framleitt er í slíkri virkjun heldur þarf strengurinn á þessari framleiðslugetu að halda við mestu afköst. En áður en við tökum svo stóra ákvörðun sem felst í því að leggja slíkan sæstreng þurfum við náttúrlega að stíga varlega til jarðar og aðgæta alla þætti, því að enn þá er málið óþroskað og þarfnast miklu meiri skoðunar. Það kemur reyndar fram í því nefndaráliti sem lagt er hérna fram og allir voru sammála um. Þar er ekkert útilokað en þar taka menn hins vegar ekki neina flýtiákvörðun. Það sem ég hef haft einna stærstar áhyggjur af eða það sem vefst kannski mest fyrir mér í málinu er hvort rétt sé að taka ákvörðun um þetta með tilliti til þeirra umhverfisáhrifa sem strengurinn hefur. Umhverfisáhrifin eru mjög margþætt. Í fyrsta lagi eins og áður kom fram þurfum við að taka svo stóran virkjunarkost sem ég nefndi undir. Þetta kallar á mikla línulögn með tilheyrandi umhverfisáhrifum og ekki síst hefur lagning strengs mikil áhrif á hafið, bæði þar sem strengurinn tekur land á grunnsævi og það kemur fram í skýrslunni sem lögð var fram að hætta er á að botndýralíf skaðist og jafnvel að lífríkið verði fyrir meiri röskun út af hita og öðru. Það hefur líka verið nefnt að lagningin geti haft slæm áhrif á sjávarbotninn, en þetta vitum við ekki, þetta hefur ekki verið rannsakað. Og við erum jú að tala um 1.200 kílómetra langan streng og slíkur strengur hefur ekki enn þá verið lagður. Síðan er náttúrlega gríðarleg óvissa í tekjumöguleikum af sölu raforku um strenginn. Það segir mjög framarlega í skýrslunni að útflutningstekjur Íslendinga gætu numið á milli 4 og 76 milljörðum. Ég viðurkenni fúslega að þetta þykir mér of mikil óvissa til að hlaupa til og fara í þetta mál að lítt athuguðu máli. Það er reyndar annað sem ber að taka tillit til í þessu efni. Það er hversu mörg framtíðarstörf strengurinn sem slíkur skapar þegar hann hefur verið lagður, þegar og ef. Ég spurði allmarga gesti sem komu fyrir nefndina ítrekað að þessu. Það sem fyrir mér vakti var að hrekja þá hugmynd sem ég hafði að að strengnum lögðum yrðu til fjögur til fimm framtíðarstörf á Íslandi, þ.e. störf nokkurra vélgæslumanna í virkjunum og eins rukkara sem væru við innheimtustörf vegna strengsins. Og með mikilli virðingu fyrir þessum starfsstéttum báðum þykir mér nokkuð í lagt að taka virkjunarkost eins og ég lýsti áðan til þess að skapa hér örfá framtíðarstörf í stað þess að nota þá orku sem slíkur virkjunarkostur mundi afla til þess að efla innlenda starfsemi af öllum gerðum og stærðum. Ég er ekki að tala endilega um stóriðju þó að slíkir kostir séu vissulega áhugaverðir. Þar á meðal er mjög brýnt að reisa áburðarverksmiðju á Íslandi sem notar 200 megavatta orku, sem skapar 200 störf til framtíðar, sem skapar gríðarlegar útflutningstekjur. Áburður er hráefni sem mun ekki gera neitt annað en að hækka í verði á næstu áratugum. Það kemur fram t.d. í OECD-skýrslu að það þurfi að auka matvælaframleiðslu í heiminum um 50% á næstu 20 árum. Hvernig gera menn það? Þeir gera það ekki öðruvísi en með aukinni notkun tilbúins áburðar. Allt þetta þurfum við að hafa í huga þegar við tökum ákvörðun í þessu efni. Með þessu er ég ekki að útiloka neitt, ég er einfaldlega að halda því fram að við þurfum að vanda okkur mjög við ákvörðunartöku, við eigum ekki að hlaupa að henni. Það bíða okkar mjög brýn verkefni í raforkumálum innan lands sem við þurfum líka að huga að. Ég viðurkenni fúslega að mér finnst brýnna verkefni að koma upp þriggja fasa rafmagni t.d. í Skaftárhreppi og víðar um land á Íslandi en að skaffa Bretum ódýrt rafmagn til húshitunar og til þess að steikja beikon og egg. Ég viðurkenni fúslega að það er framar í minni forgangsröðun að efla dreifikerfið innan lands þannig að raforkuafhending til Íslendinga sjálfra verði sómasamleg. Að þessu sögðu legg ég áherslu á að við þurfum að vanda okkur. Við skulum halda áfram að gera það. Þetta mál hefur hingað til fengið mjög vandaða meðferð, skýrslan er mjög góð þó að óvissuþættirnir séu miklir, hún tekur á mjög mörgu. Og það er hygginna manna háttur að skipta um skoðun, Winston Churchill sagði það einhvern tíma að það væri hreinn heimskingi sem aldrei skipti um skoðun, þannig að auðvitað skiptir maður um skoðun þegar rökin bjóða upp á það. En rökin verða að vera býsna góð vegna þess að þessi framkvæmd er stór og hún kallar á mjög mikið af óafturkræfum áhrifum. Hæstv. forseti. Ég segi: Við skulum halda áfram að kanna þetta mál. Okkur liggur ekki lífið á. Orkuverð í heiminum, þar á meðal í Evrópu, mun halda áfram að hækka, það lækkar ekki úr þessu þó að menn hafi fundið aðferðir vestur í Ameríku til að vinna gas með tröllkarlalegum aðferðum. Við skulum fara okkur hægt í þessu máli og taka okkur endilega taka þann tíma í meðförum Alþingis sem þarf til þess að komast að góðri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni sem talaði á undan um að við þurfum að vanda til verka í þessu máli. Við þurfum að leita allra bestu upplýsinganna og setja upp líkön sem eru raunsönn þannig að við getum á endanum tekið upplýsta ákvörðun. Ég var samt ekki sammála hv. þingmanni, og mörgum þeim sem hafa talað á svipuðum nótum, af því að mér fannst hún fullneikvæð. Kannski er ástæðan fyrir því að menn hafa áhyggjur af því hversu hægt málið gengur sú að þegar málið og skýrslan voru kynnt í þinginu á haustdögum var ráðherrann líka býsna neikvæður, að mínu mati. Mér finnst það ekki gott og ég vona að upplýsing geti hjálpað okkur öllum við að koma okkur af einhverjum fyrir fram ákveðnum stað í málinu svo að við getum á endanum tekið þá ákvörðun sem kemur þjóðinni best. Ég er til dæmis ekki sammála því að þarna sé að baki að við ætlum að fara að selja ódýrt rafmagn til Bretlands, alls ekki. Módelið er að hugsanlega reyna að vera á svokölluðum „spot“-markaði þar sem við fáum alltaf hæsta mögulega verð. Þetta verður ekki ódýrasta rafmagnið sem Evrópubúar munu kaupa, græna orkan. Við eigum hins vegar ekki ótakmarkað magn af henni. Það er enginn að segja að við séum í þessu verkefni eða séum að skoða það til að gera eitthvað fyrir einhverja aðra en okkur sjálf, þvert á móti. Menn sjá í því gríðarleg tækifæri fyrir Ísland og fyrir Íslendinga. Af hverju og hvaða tækifæri eru það? Ég verð fyrst að nefna að eitt tækifærið er að rjúfa einangrun raforkukerfisins. Við erum með einangrað raforkukerfi sem þýðir að við höfum töluvert af varaafli í kerfinu sem er ónýtt og við getum ekki komið í verð eins og staðan er í dag. Þarna væri möguleiki á því að koma varaorkunni í verð. Það hlýtur að vera einn kostur og ein ástæðan til að horfa með jákvæðum augum til þessarar athugunar. Annað sem ég vil líka nefna er langþráður sveigjanleiki í orkufrekri eða orkufrekari uppbyggingu, í orkufrekari iðnaði, að við fáum langþráðan sveigjanleika. Það er þannig sem raforkustrengur getur náð því markmiði sem hv. þingmaður sem talaði á undan mér gerði að umtalsefni, varðandi að nýta orkuna til uppbyggingar á innlendri starfsemi. Við höfum hingað til í raun og veru þurft að virkja, fara alltaf í nýjar virkjanir fyrir þá sem hafa áhuga á því að koma hingað með starfsemi sína. Það þýðir að við höfum oft misst af lestinni með því að vera ekki með afl til reiðu hér á landi, af því að strengur gengur í báðar áttir. Sá sveigjanleiki sem við höfum hingað til þurft gæti skapast. Ég ætla með engu að fullyrða um eitt né neitt hér en sá möguleiki að sveigjanleikinn skapaðist með því að við færum þessa leið gerir það að verkum að ég vil að við höldum áfram að skoða málið. Við erum býsna langt komin. Ég held að við séum öll sammála um að við erum býsna langt komin með vatnsaflið okkar og líka jarðvarmann, sem er náttúrlega dyntóttur eins og við höfum svo sannarlega fengið að kynnast í gegnum tíðina og við nýtinguna á honum. Þriðji kosturinn við málið sem ég vil nefna er að þetta gefur okkur færi á því að fara að nýta til dæmis vindorkuna, nýta aðra orkukosti sem hafa svokallaða toppa og eru óstöðugri en til að mynda vatnsaflið. Það þýðir að þá höfum við möguleika á því að selja orkuna sem hingað til hefur kannski þótt óstöðug fyrir lokað raforkukerfi en væri góð orka og vænleg orka inn í raforkukerfi sem er tengt stærri markaði. Það er ýmislegt í þessu sem mér finnst að við eigum að horfa á jákvæðum augum, m.a. út af þessu þrennu og líka hinni þjóðhagslegu hagkvæmni. Þetta gæti í ofanálag skilað miklum tekjum í þjóðarbúið. Því finnst mér það þess virði að fara í þann leiðangur að skoða málið ofan í kjölinn, án þess þó að ég sé búin að gera upp hug minn. Síðan eru auðvitað gallar sem hafa komið upp og hafa verið ræddir og eru verðið til notenda innan lands, sem er eitthvað sem við eigum að skoða mjög vel. Ég er ekki tilbúin að fara í leiðangur sem endar síðan sem baggi á heimilum, en það er ekki víst að það verði þannig og þurfi að vera þannig þótt við gerum þetta. Við skulum skoða það. Ég er þeirrar skoðunar hvað varðar skýrsluna sem starfshópurinn skilaði hingað og ráðherra mælti fyrir á þinginu í haust og atvinnuveganefnd hefur fjallað um að tillögur nefndarinnar séu býsna skynsamlegar. Ég held að nefndin taki rétta stefnu með því að taka undir það að loka ekki á málið að svo stöddu heldur fela ráðuneytinu að halda áfram skoðun á þeim forsendum sem lagðar eru til grundvallar í skýrslunni. Ég held að ég skilji tillögur atvinnuveganefndar rétt þegar ég lýsi þeim svona. Þetta er sú leið sem ég hefði kosið að fara líka og ég vona að við eigum eftir að geta unnið málið þannig að við náum bærilegri sátt um það. Saga umræðunnar um sæstreng á Íslandi dálítið skemmtileg. Hún er miklu lengri en maður gerir sér grein fyrir. Ef farið er inn á vef Landsvirkjunar má finna ýmsan fróðleik. Það voru fyrst settar fram hugmyndir fyrir 60 árum um að tengja Ísland og Skotland saman á þennan hátt en það var aldrei arðbært. Það er ekki fyrr en Landsnet og Landsvirkjun gera á því hagkvæma athugun árið 2009 eða 2010, ég man það ekki alveg, sem menn fara loksins að sjá eitthvað í þessu sem gæti skilað sér inn til þjóðarbúsins, að þetta gæti verið þjóðhagslega hagkvæmt, og þá fer skoðunin að fara fram af alvöru. Saga umræðunnar er því orðin býsna löng en eins og ég segi er jákvæða hliðin yngri, það er styttra síðan þetta varð möguleiki og þess vegna erum við kannski ekki lengra komin í umræðunni en raun ber vitni. Svo hafa auðvitað tækniþróun og markaðsaðstæður í Evrópu og annað breytt stöðu okkar. Einnig er það eftirspurnin eftir grænni orku vegna loftslagsmarkmiða og annað slíkt sem lönd eru að reyna að standa við. Umræðan er spennandi en hún hefur líka oft verið mjög undarleg og ekki síst í kjölfar hrunsins. Ég man eftir því að þegar ég var í iðnaðarráðuneytinu voru ýmsir sem komu þangað á minn fund og voru með mjög undarlegar hugmyndir um svona sæstreng. Það verður að segjast með sanni að mér leist ekkert á þær hugmyndir. Þær gengu meira og minna út á að raforka færi eina leið út. Einhver var með þá hugmynd, og hún komst í fjölmiðla, að menn greiddu Icesave með raforku frá Íslandi aðra leiðina í gegnum sæstreng. Umræðan hefur farið út um víðan völl en það skiptir máli að við lokum eyrunum fyrir því og horfum á málið út frá hörðum staðreyndum en ekki brjáluðum hugmyndum ævintýramanna úti í heimi. Mér hefur þótt Landsvirkjun nálgast málið skynsamlega og ég held að málið sé í ágætisfarvegi í þeirra höndum en þá með þessari þverpólitísku aðkomu áfram, vegna þess að ég held að hún sé skynsamleg. Þetta er þannig mál að við eigum að vinna það þvert á pólitíkina svo það fari ekki á ofsahraða á einu kjörtímabili og sé svo stoppað af á því næsta, að við séum við nokkuð samstiga, eða reynum það a.m.k., í málinu í pólitíkinni. Ég er bærilega sátt við að nefndin hafi náð saman um þá niðurstöðu að taka undir með ráðgjafarhópnum um að fara frekar þá leið að halda áfram með málið en að stoppa það.

Hæstv. forseti. Í grunninn erum við, ég og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, sammála í þessu máli, þ.e. að í sameiginlegri niðurstöðu nefndarinnar komi fram að engum dyrum sé lokað. Ég vil nú ekki taka undir það með hv. þingmanni að ég hafi verið neikvæður, ég vil orða það þannig að ég hafi verið varkár; og varúð hefur aldrei, svo að ég viti til, drepið nokkurn mann. Ég tel rétt að hafa hér uppi mikla varúð, meðal annars út af þeim umhverfisáhrifum sem ég nefndi áðan í ræðu minni. Jú, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að sveigjanleiki í þessari sölu er mikill og verð á kílóvattstund er hátt miðað við það sem við höfum verið að selja. Þess vegna liggur okkur heldur ekkert á vegna þess að ég er sammála hv. þingmanni um að orku sem selst við þessu verði er mjög auðveldlega hægt að framleiða sem vindorku. Þar sem við erum svo mikil lúxusdýr, búum við rennslisvirkjanir sem eru stabílar og stöðugar, hefur okkur ekki legið á að virkja vind. Það er hins vegar annað sem veldur mér nokkrum áhyggjum í þessu máli, af því að nú snýst þetta um að selja rafmagn til Evrópu. Ísland er þegar allt of háð Evrópu um utanríkisviðskipti. Við erum að selja 80% af útflutningi okkar til Evrópusambandslanda, sem er allt of hátt hlutfall eins og sést best á því að þegar héraðsbrestur verður í syðri helmingi álfunnar erum við í stórum vanda. Þess vegna eigum við að leita viðskiptatækifæra um allan heim. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að þessi tenging við Evrópu hvað þetta varðar sé enn meiri áhætta fyrir okkur inn í framtíðina.

Já, ég túlkaði kannski varúðarsjónarmið hv. þingmanns of neikvætt, það má vel vera. En það sem ég átti frekar við er það að mér finnst að þegar við erum að ræða þetta mál eigum við að ræða kostina og gallana. Það er á þeim forsendum sem við erum að skoða málið, ekki satt? Og kannski ekki síst á grundvelli kostanna, það er ástæðan fyrir því að við erum að halda áfram með þessa athugun. Við höfum ekki komist að þeirri niðurstöðu fyrir fram að gallarnir vegi svo þungt að ekki sé vert að skoða kostina. Ég held að það sé langskynsamlegast, og það er stysta leiðin, að tengjast Evrópu með svona sæstreng. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að við séum að flytja of mikið út til Evrópu - EFTA-löndin eru inni í þessum 80%, geri ég ráð fyrir, Noregur. Ef ég man rétt var einhvern tíma talað um að við værum með heil 12% þangað. Ég veit ekki hvernig það er í dag, það var á einhverju tímabili. Það er nú líka stór viðskiptaaðili okkar þannig að ég hef engar sérstakar áhyggjur af því. Evrópa er það fjölbreytt og kaupendahópurinn fjölbreyttur. Við erum að flytja út fisk - og er ekki álið inni í þessu líka að einhverjum hluta, sem fer til Hollands? - þannig að ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að við séum að stofna okkur í einhverja hættu eða setja of mörg egg í eina körfu. Bæði er útflutningurinn fjölbreyttur og til fjölbreyttra markaðssvæða innan Evrópusambandsins. Evrópusambandið er ekki eitt ríki, við höfum séð það í gegnum hrunið. Þó að syðri ríkin hafi komið illa út úr kreppu síðustu ára hafa Norðurlöndin ekki gert það. Þau eru enn með hátt lánshæfismat og eru í mjög sterkri stöðu. Við erum með viðskipti við alla þessa ólíku aðila þannig að ég hef engar áhyggjur af því eins og staðan er í dag.

Hæstv. forseti. Svo að ég verði virkilega neikvæður langar mig að benda á að nú í ár eru einmitt 100 ár liðin frá upphafi fyrri heimsstyrjaldarinnar þar sem Evrópa var lögð í rúst hið fyrra skipti af tveimur á 50 ára tímabili. Það sem einu sinni hefur gerst getur alltaf gerst aftur þannig að það er ekki af engu sem manni finnst að við eigum ekki setja allt okkar traust á Evrópu eina, við vitum ekki hvað getur gerst þar. Hitt er svo annað að þetta mál hefur hingað til borið dálítinn keim af því að vera á forræði Landsvirkjunar. Landsvirkjunarmenn hafa verið mjög stórhuga, þeir fara með himinskautum og sjá sér miklar tekjur og hafa á stundum talað eins og þeir séu ekki alveg í tengslum við annað hér á landi. Þeir hafa vegið og metið, að mér finnst, kosti þessa sæstrengs með hagsmuni Landsvirkjunar fyrir augum. Vissulega kemur arðurinn af starfsemi Landsvirkjunar þjóðarbúinu að gagni og mér hefur fundist umræðan hingað til bera þess dálítið vitni. Þess vegna fagna ég því að nú er sameiginleg niðurstaða á Alþingi að loka engum dyrum, halda áfram, en taka kannski málið úr þessum himinskautaleiðangri, færa það niður á jörðina og að menn taki sér þann tíma sem nauðsynlegur er til þess að taka góða og rétta ákvörðun. Ég vona að hv. þingmaður sé mér sammála um það.

Jú, ég er sammála hv. þingmanni um það og ég vona að við getum haldið þessu máli áfram með þessum hætti og á þessum skynsamlegu nótum, þverpólitískt. Ég er sammála því. Ég er býsna ánægð með aðkomu Landsvirkjunar hingað til í málinu. Þeir leiddu þetta raunverulega áfram, höfðu fjármagn og burði og sambönd til þess. Það breytir því ekki að málið er orðið enn betra með þverpólitískri aðkomu. Þannig að ég held að þurfi að vera eitthvert jafnvægi þarna á milli. Ég er ekki alveg sammála því að þeir hafi farið með himinskautum vegna þess að við höfum fengið megnið af upplýsingunum hingað í gegnum þeirra vinnu. Þó að við séum kannski ekki sammála um markmiðin erum við engu að síður að fá upplýsingarnar í gegnum vinnu Landsvirkjunar. Yfirlýst markmið þeirra er að hámarka arðsemi af auðlindum þjóðarinnar og skila því til þjóðarinnar til baka. Á þeirri forsendu geri ég ráð fyrir að þeir séu að vinna málið. Það er svo sem ekki umræðan hér, vegna þess að Landsvirkjun er auðvitað fyrirtæki okkar. Þegar svona stór breyting á raforkunýtingu á Íslandi á sér stað skiptir máli að um hana ríki sátt í samfélaginu. Upphafið að þeirri sátt er að við náum saman um þetta þvert á pólitíkina. Ég fagna því mjög þeirri vegferð sem hér er hafin. Ég vona, þrátt fyrir að mér hafi þótt ráðherrann nálgast þetta býsna neikvætt í kynningu sinni á skýrslunni hér í haust, að hún taki þessum skýru skilaboðum héðan um að kosturinn sem Alþingi er að velja er sá kostur sem ráðgjafarnefndin kallaði eftir, að halda áfram með málið með því að skoða betur ákveðna þætti þannig að við getum tekið upplýsta ákvörðun af eða á þegar að þeim tímapunkti er komið.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni innlegg hennar og sömuleiðis fyrir alla umræðuna í dag, hún hefur verið góð. Ég vildi bara hnykkja á því að skilningur hennar á vinnu og á áliti atvinnuveganefndar er réttur. Hæstv. ráðherra bað um leiðbeiningar frá þinginu um hvað skyldi gera næst. Nú hefur hún fengið þær, ekki bara frá atvinnuveganefnd heldur eru þarna fylgiskjöl frá fleiri þingmönnum sem sitja í öðrum nefndum, umhverfis- og samgöngunefnd og svo efnahags- og viðskiptanefnd. Þar sýnist mér fólk allt vera á sama máli. Það er kallað eftir meiri upplýsingum. Þingið felur hæstv. ráðherra að vinna málið áfram, vinna þessar upplýsingar á grundvelli þeirra atriða sem fram komu í skýrslu ráðgjafarhópsins um lagningu sæstrengs. Margir vildu ef til vill að þetta mál ynnist hraðar. Við í Bjartri framtíð lögðum fram þingsályktunartillögu sem laut að því að ráðherra færi strax í þessa vinnu á grundvelli tillagnanna í skýrslunni. Ég var ekkert endilega á því fyrst að við ættum að vera að tefja tímann, ef svo má segja, og ræða þetta hér, en ég held að það hafi verið mjög gott fyrir okkur. Ég hef lært að það er miklu betra að við förum í gegnum þetta og það tók ekkert langan tíma í sjálfu sér. Því nú erum við á sama stað og getum haldið áfram.

Frú forseti. Takk fyrir þetta. Ég held að hv. þingmanni sé að verða að ósk sinni vegna þess að ég les þetta þannig að héðan í frá eigi hæstv. ráðherra að hefja strax áframhaldandi vinnu. Þótt það séu engar tímasetningar í þessu eru ekki lagðir til neinir biðleikir, bara að menn vinni þetta áfram á skynsamlegum nótum og á skynsamlegum hraða. Það hljóta að vera skilaboðin hér. Ég held líka að það sé ekki gott fyrir samfélag að láta svona stórmál hanga yfir okkur lengur en þarf, þótt ég viti að ákvörðun um svona verður aldrei tekin fyrr en eftir einhver ár. Við erum ekkert að tala um einhverja mánuði. Það eru enn þá ár í það. Við gætum kannski klárað þetta á innan við hálfum áratug, fimm árum eða eitthvað slíkt og menn gætu kannski tekið ákvörðun hér eftir tvö ár, eitthvað slíkt. Engu að síður túlka ég þetta þannig að þarna séu engir biðleikir í boði í raun og veru heldur eigi að halda áfram á sama tempói, vinna málið skynsamlega og koma svo með það aftur fyrir þingið þegar það er tilbúið. Ég hlakka til að sjá þá niðurstöðu vegna þess að þetta er stórt mál. Þetta yrði gríðarleg breyting fyrir okkur. Það eru varasamir þættir í því, en það eru líka gríðarlega spennandi þættir. Ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr áframhaldandi vinnu í þessu máli. Ég sat í umhverfis- og samgöngunefnd sem fjallaði um málið. Við horfðum auðvitað aðallega á það sem að okkur snýr sem eru umhverfisþættirnir og fengum umsagnir. Þar voru margar réttmætar ábendingar um að skoða þyrfti betur umhverfisþátt mála. Það vantaði ákveðnar upplýsingar þar. Ég hef tröllatrú á því að það verði gert. Við höfum reynslu af því. Við erum með sæstrengi á sviði fjarskipta þannig að það þarf ekki 

Virðulegi forseti. Ég verð að játa það að í hvert skipti sem talað er um rafmagn á Alþingi fer um mig straumur  En hvað um það, í því máli sem hér er fjallað um, raforkustreng til Evrópu, er líka fjallað um stærri tölur en við höfum áður fjallað um í fjárfestingum. Með fyrirvara um útreikninga reiknast mér til að fjárfesting í sæstreng og virkjunum gæti numið allt að landsframleiðslu eins árs. Það er margföld sú fjárfesting sem hér hefur átt sér stað á liðnum árum. Í því er náttúrlega fólgin mikil áhætta. Það er mikil áhætta sem fylgir strengnum, rekstraráhætta í strengnum, því þetta er með lengri sæstrengjum fyrir rafmagn. Sömuleiðis er rekstraráhætta í virkjunum. Við búum hér á landi við þá „dílemmu“, þá samloku ef svo má segja að hér má enginn virkja nema Landsvirkjun en Landsvirkjun má ekki taka áhættu. Þannig að ef því er fylgt eftir er ekkert hægt að gera. Þetta er eitt af því sem skýrslan fjallar í raun um. Ég segi ósköp einfaldlega að ég tel að þetta sé einn af þeim kostum sem fyrir hendi eru í raforkumálum. Ég tel líka að Landsvirkjun sé í raun eini aðilinn sem er fær um að hafa þarna forustu vegna þeirrar reynslu og sambanda sem fyrirtækið hefur. Ég ætla ekki að taka undir með hv. 10. þm. Suðvesturkjördæmis að Landsvirkjun hafi farið með himinskautum. Þetta er stórt mál. Skýrslan sem ég held á hér með þessu þunna nefndaráliti getur náttúrlega ekki svarað til um fjárfestingu upp á 2 þús. milljarða, með fyrirvara um reikninga. Álitaefnin eru mörg fyrir utan áhættuna, m.a. raforkuverðið í Evrópu og hverjar eru skuldbindingar kaupenda í Evrópu og sömuleiðis ýmis reglugerðaráhætta sem ég átta mig kannski ekki á. Það er náttúrlega algjörlega óásættanlegt ef þetta hefur einungis þau áhrif að hækka verð til neytenda á Íslandi. Þá er nú kannski betra að hugsa smærra og virkja til heimabrúks. En hins vegar ef verð til notenda hækkar og þeirri verðhækkun fylgir ávísun vegna ábata af virkjuninni má halda áfram. Hér hafa margir talað og ég ætla að ítreka að þegar hér á landi hefur verið virkjað hafa yfirleitt sprottið upp miklar deilur, ekki kannski út af virkjuninni heldur deilur út af því sem tengt er við, deilur út af notkuninni. Virkjanir voru hér lengi vel byggðar til að rafvæða byggðir landsins, fyrir þéttbýli og iðnaðaruppbyggingu. Síðan komu stórvirkjanir. Fyrsta var Búrfell, síðan nokkrar Þjórsárvirkjanir aðrar, síðan Blönduvirkjun. Menn verða að hugsa stórt og hugsa í heilum hlutum. Ég samþykkti hér þingsályktunartillögu um atvinnuuppbyggingu í Austur-Húnavatnssýslu. Svo þegar hv. 1. flutningsmaður þeirrar þingsályktunartillögu fjallaði um hana skildist mér að hún gengi aðallega út á það að rafmagn frá Blönduvirkjun yrði einungis notað í Húnavatnssýslum. Ég taldi mig ekki hafa samþykkt það. Menn hugsa þetta dálítið á skjön og smátt ef einungis má virkja til heimabrúks hverju sinni. Þá virkjum við náttúrlega ekki neitt frekar. Það er ósköp einfaldlega fylgifiskur allra virkjana að það þarf að flytja raforkuna í háspennustrengjum. Ég ætla að hafa það mín lokaorð að ég er allsáttur við þessa skýrslu. Hún er ekki neinn skemmtilestur. Ég er allsáttur við hana eins og ég hef reynt að skilja hana. Ég er allsáttur við álit atvinnuveganefndar og tel að iðnaðarráðherra og Landsvirkjun geti haldið áfram en þó með þeim fyrirvara að áhætta í fjárfestingum verði viðunandi. Evrópa verður okkar næsti nágranni og þangað munum við flytja út. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Oddný Harðardóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Willum Þór Þórsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Það stendur svo í frumvarpinu, með leyfi forseta: „1. gr. Á eftir 9. mgr. 42. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Endurgreiða skal virðisaukaskatt af sérhæfðum íþróttabúnaði fyrir fatlaða íþróttamenn. 2. gr. Lög þessi taka gildi 1. janúar 2015.“ Um nokkurra ára skeið, eða frá árinu 2009, hefur verið í fjárlögum svokölluð heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt af sérhæfðum íþróttabúnaði fyrir fatlaða íþróttamenn og hefur hún verið nýtt í því skyni af þeim sem í hlut eiga. Fjárhagsleg áhrif endurgreiðslunnar á afkomu ríkissjóðs eru óveruleg sökum þess hve lág heildarupphæð endurgreiðslunnar er ár hvert, en hins vegar getur hún skipt miklu fyrir fatlað íþróttafólk sem losnar þá við virðisaukaskattsgreiðslur af sérhæfðum búnaði sem íþróttaiðkun þeirra krefst. Íþróttir er hugtak sem nær yfirleitt yfir starfsemi skipulagðra íþróttafélaga. Íþróttir eru skilgreindar sem hreyfing sem stunduð er við þjálfun og/eða keppni á vegum íþróttasamtaka. Innan Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands eru 28 sérsambönd. Þessi sérsambönd eru regnhlífarsambönd þeirra íþróttagreina sem eru aðilar að ÍSÍ og sjá um skipulagningu móta í öllum greinum m.a. í samvinnu við íþróttafélögin á hverju svæði. Íþróttafélögin bjóða síðan upp á íþróttastarf í sveitarfélögum og þau styðja líka flest íþróttastarfið í nærumhverfi sínu þannig að sem flestir geti stundað íþróttir við sitt hæfi. Það vitum við og þannig er íþróttastarfið líka skipulagt á landsvísu. Það er ekki sjálfsagt að allir geti stundað íþróttir eða hreyft sig vel. Fjölmargir einstaklingar í samfélaginu búa við ýmiss konar fötlun sem getur dregið úr hæfi til íþróttaiðkunar. Fyrir þá er ekki síður mikilvægt að fá góða hreyfingu og halda sér í formi og ekki má gleyma félagslega þættinum. Eitt af markmiðum Íþróttasambands fatlaðra, sem er innan Ólympíusambands Íslands, er að gera fötluðum einstaklingum kleift að stunda íþróttir og taka þátt í keppnum hér heima. Einnig er sambandið aðili að fjölmörgum erlendum íþróttasamtökum fatlaðra sem gerir einstaklingunum mögulegt að taka þátt í mjög mörgum keppnum erlendis. Virðulegi forseti. Til þess að geta verið virkur aðili og tekið þátt í daglegu lífi til að efla heilsu og færni, njóta útivistar með vinum og fjölskyldu, fara í sumarbúðir eða taka þátt í alþjóðlegu starfi á jafnréttisgrundvelli, þarf fatlaður einstaklingur oft að leggja fram mikla peninga til að kaupa sér viðeigandi búnað. Það getur orðið mjög íþyngjandi þannig að viðkomandi getur jafnvel þurft að hætta við að fjárfesta í þessum búnaði. Það er því mikils virði fyrir þá einstaklinga sem þurfa að kaupa þessi tæki, þennan sérhannaða og oft dýra búnað, að þeir geti gengið að því vísu að fá endurgreiddan virðisaukaskatt af honum. Í dag eru akkúrat 22 dagar þangað til vetrarólympíumót fatlaðra verður sett í Sochi í Rússlandi. Íslenski hópurinn dvelur í Mountain Village meðan á mótinu stendur, en það er á Krasnaya Polyana-svæðinu. Fyrir okkar hönd keppa þar í alpagreinum Erna Friðriksdóttir frá Egilsstöðum og Jóhann Þór Hólmgrímsson frá Akureyri. Þau eru bæði hreyfihömluð og keppa í sérhönnuðum skíðabúnaði, monoski. Undanfarin ár hafa þau æft og keppt í Winter Park í Colorado, m.a. undir handleiðslu þjálfara bandaríska ólympíuliðsins. Við vitum líka að ýmsar aðrar þarfir eru til staðar í íþróttum fatlaðra og afreksstarfið kostar líklega meira fyrir fatlaða íþróttamenn en aðra, til að mynda hvað varðar undirbúning og þátttöku á Ólympíuleikum fatlaðra m.a. vegna þess að það þarf gjarnan fleiri aðstoðarmenn. Íþróttasamband fatlaðra hefur áætlað að æfingar, undirbúningsmót og þátttökukostnaður vegna þessara vetrarólympíuleika kosti u.þ.b. sex og hálfa milljón fyrir sambandið. Fulltrúar okkar í þessum hópi verða á ferðinni víða þetta árið. Meðal annars er Evrópumeistaramót fatlaðra í frjálsum íþróttum í Bretlandi og Evrópuleikar, Special Olympics í Belgíu, þar sem gert er ráð fyrir að 35 einstaklingar með þroskahömlun taki þátt. Ég er sannfærð um að við eigum mikla möguleika á þeim vettvangi. Það sýndum við m.a. með þátttöku á síðustu Ólympíuleikum þar sem einstaklingar unnu gullverðlaun. Íþróttasamband fatlaðra hefur sýnt í verki að það hefur mikinn metnað í þessum málum og einnig í því að fylgja eftir því máli sem við ræðum hér fyrir skjólstæðinga sína. Við getum öll verið þakklát fyrir þann mikla metnað sem sambandið hefur sýnt. Ég held að það séu líka miklir möguleikar og tækifæri fram undan. Ég hvet þingmenn til að fylgjast með okkar ágætu fulltrúum í sjónvarpinu þegar keppnin fer fram eftir 22 daga. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þessi mál. Með þessu frumvarpi er lagt til að endurgreiðsla virðisaukaskatts af sérhæfðum búnaði fyrir fatlaða íþróttamenn verði fest í sessi í lögum um virðisaukaskatt þannig að fatlað íþróttafólk geti gengið að henni vísri í framtíðinni í stað þess að búa við það fyrirkomulag sem nú er, að setja þurfi inn heimildir við hver fjárlög. Að lokinni þeirri umræðu sem hér fer fram legg ég til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir flutninginn á þessu máli. Eins og hv. þingmaður vísaði til afgreiddum við þetta mál í fjárlaganefnd á þessu kjörtímabili með þeim rökum sem hv. þingmaður nefndi og um það var góð samstaða í nefndinni, en það var ekki á fjárlögum og ef ég man rétt var það ekki á fjárlögum fyrir árið 2013. Hv. þm. Elín Hirst tók málið fyrst upp í haust og var dugleg að halda því á lofti. Ég held að við séum öll sammála um markmið frumvarpsins, þ.e. að gefa þeim íþróttamönnum sem þurfa á þessum tækjum að halda tækifæri til að sinna íþróttagrein sinni því að þá munar virkilega um virðisaukaskattinn á þeim búnaði sem þeir þurfa á að halda. Virðulegi forseti. Ég held að það sé skynsamlegt að fara vel yfir þetta mál og á meðan við erum með virðisaukaskattskerfi er mikilvægt að sjá til þess að þetta snúist ekki um það hvort menn muni eftir að ganga frá þessu máli í fjárlaganefnd á hverju hausti heldur að málinu sé komið í einhvern farveg. Síðan er annað mál. Ég held að það sé mjög skynsamlegt að fara yfir allt virðisaukaskattskerfið og endurskoða það frá grunni eins og við værum með autt blað. Það er annað mál sem við ræðum seinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir að samstaða er um málið í öllum flokkum, held ég, enda flutningsmenn þess frá allflestum flokkum. Ástæðan fyrir því að ég legg það fram er akkúrat sú að þetta gleymist. Við þurftum að ganga frá því á lokametrunum við fjáraukalögin 2013 og svo aftur fyrir þetta ár. Þetta er nokkuð sem ég lít svo á að verði hugsanlega eyðublað í virðisaukaskattskerfinu eða eitthvað slíkt sem fólk getur fyllt út og þarf ekki að vera flókið í mínum huga. Við vitum að það er von á holskeflu af málum frá stjórninni, en ég vona að við náum að afgreiða þetta mál því að gildistíminn er jú á næsta ári þannig að við getum gengið út frá því að þetta verði, sérstaklega af því að það virðist ríkja mikill einhugur um málið enda er kannski verið að tala um milljón eða eitthvað slíkt í virðisaukaskattsendurgreiðslu, það eru ekki stærri fjárhæðir þegar allt er tekið.

Virðulegi forseti. Í þau fáu skipti sem ég ætla ekki að segja neitt segir hæstv. forseti mér að fara í ræðustólinn og tala. Ég er afskaplega hlýðinn þingmaður eins og virðulegi forseti veit þannig að ég geri það auðvitað. Ég hef samt sem áður ekkert miklu við þetta að bæta. Ég held að það sé ekki neinn málefnalegur ágreiningur um þetta mál. Það var góð samstaða um það í hv. fjárlaganefnd fyrir jólin. Það er því mikilvægt að málið fái efnislega og góða umfjöllun.

Herra forseti. Já, það háttar þannig til að þetta var eiginlega fyrsta málið sem var í raun og veru tekið upp við mig eftir að ég kom hingað inn á Alþingi, þ.e. hvort ekki væri hægt að beita sér fyrir því að virðisaukaskattur á búnað fyrir fatlaða íþróttamenn yrði felldur niður. Ég eins og margir nýir þingmenn snerist í marga hringi og vissi eiginlega ekki alveg hvernig ég átti að snúa mér í málinu og vann ekkert sérstaklega hratt í því, en ég var alltaf einhvern veginn að láta í mér heyra varðandi það en kannski ekki á réttum stöðum. Þess vegna fagnaði ég því mjög að sjá þetta frumvarp og þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur og öðrum meðflutningsmönnum hennar kærlega fyrir að koma þessu í þennan fína farveg. Þetta er mál sem án vafa á að vera í föstum skorðum. Þetta hefur þýtt mikil óþægindi fyrir fatlaða íþróttamenn. Þessi tæki gefa börnum, unglingum og fullorðnu fólki með hreyfihömlun sömu tækifæri eða hjálpar til þess að gefa þeim sömu tækifæri og öðrum til íþrótta og útivistar til að stuðla að bættri heilsu, bættum lífsgæðum og auknu sjálfstæði. Það er því mjög mótsagnakennt að á sama tíma og íslenska þjóðin er hvött til aukinnar hreyfingar skuli þetta mál ekki vera í ákveðnum farvegi. Því er mjög gott að það verður það. Ég mun fyrir mitt leyti - mér sýnist vera mikil og góð samstaða um málið í öllum flokkum á þingi - halda áfram að snúa mér í hringi og reyna að koma því til leiðar að þetta verði til framtíðar inni í okkar fjárlögum þannig að við þurfum ekki á hverju hausti að fara í gegnum það að passa að þetta sé örugglega inni.

Virðulegi forseti. Þetta er mikill samstöðudagur í dag. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðir í þágu lækningar við mænuskaða. Það er ánægjulegt að sjá að í þessu máli virðist vera mjög breið pólitísk samstaða, því ásamt mér eru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Elín Hirst, Katrín Júlíusdóttir, Ásmundur Friðriksson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Valgerður Gunnarsdóttir, Þórunn Egilsdóttir, Össur Skarphéðinsson, Ögmundur Jónasson, Guðbjartur Hannesson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Ingibjörg Óðinsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Willum Þór Þórsson, Páll Jóhann Pálsson, Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Vilhjálmur Árnason og Valgerður Bjarnadóttir meðflutningsmenn á þessari þingsályktunartillögu. Það er ekki þannig, virðulegi forseti, að það hafi verið gengið á alla þingmenn heldur er bæði mikill skilningur og vilji hjá þeim hv. þingmönnum sem hér eru til þess að þetta mál nái fram að ganga og ég veit það að þannig er það um fleiri og kannski flesta, ef ekki alla þingmenn á hv. Alþingi. Þingsályktunartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að fylgja eftir vitundarvakningu um málefni mænuskaða á alþjóðavettvangi, jafnhliða stuðningi við átak Sameinuðu þjóðanna um bætt umferðaröryggi. Í þeim tilgangi verði leitað stuðnings við það að eitt af þróunarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna sem sett verða árið 2015 beinist að framförum í lækningu sjúkdóma og skaða á taugakerfinu. Samtímis stuðli stjórnvöld að því að komið verði á laggirnar alþjóðlegri hugmyndasamkeppni um þróun vísindalegra aðferða og mótun lækningastefnu fyrir mænuskaða. Þá beiti stjórnvöld sér á formennskuári Íslands í Norrænu ráðherranefndinni þannig að áherslu á mænuskaða á formennskuárinu verði fylgt eftir á næstu árum í norrænu samstarfi.“ Í stuttu máli gengur tillagan út á það að við beitum okkur á alþjóðavettvangi til að gefa rannsóknum á mænuskaða þann sess sem þær eiga að fá. Þrátt fyrir gríðarlegar framfarir í læknavísindum frá tímum seinni heimsstyrjaldarinnar hefur ekki náðst sá árangur á vettvangi mænuskaða sem menn hefðu viljað sjá. Þar eigum við enn langt í að ná sama árangri og við höfum náð varðandi ýmsa aðra sjúkdóma og slys. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því af hverju það er. Margir hafa bent á það að mænuskaði tengist kannski ekki lyfjaframleiðslu og þar af leiðandi sé ekki jafn mikill fjárhagslegur ábati eins og er í rannsóknum á sjúkdómum sem tengjast slíku, það má vera. En aðalatriðið er að það gerist ekkert af sjálfu sér. Við eigum að leita allra leiða til þess að ýta undir það að við náum þeim árangri sem við viljum sjá á þessu sviði. Það er ekkert leyndarmál, virðulegi forseti, að á Íslandi hafa mjög öflugir einstaklingar barist fyrir þessu máli og sett á fót stofnun sem heitir Mænuskaðastofnun Íslands. Þar fer fremst meðal jafningja Auður Guðjónsdóttir. Hún hefur lyft grettistaki á þessu sviði þannig að eftir hefur verið tekið, ekki bara á Íslandi heldur í öðrum löndum. Hér erum við hv. þingmenn að ýta á að það frumkvæði sem hefur verið hér á Íslandi birtist ekki bara á Íslandi heldur sem víðast og við nýtum þá krafta sem við höfum, þau tæki sem við Íslendingar höfum á alþjóðavettvangi til þess að vinna að því að lækning finnist við mænuskaða. Það yrði stórkostleg breyting á lífi margra, bæði þeirra sem eru veikir núna og ég tala nú ekki um í framtíðinni, ef við næðum betri árangri og slík lækning mundi fást. Þetta fer líka mjög vel saman við áherslur um umferðaröryggi því flestir þeirra sem verða fyrir mænuskaða, og eru flestir hverjir bundnir hjólastól sem eftir er ævinnar, slasast í umferðarslysum þótt mænuskaði eigi sér auðvitað fleiri orsakir. Virðulegi forseti. Hér fylgir greinargerð þar sem er farið yfir ýmsa þætti þessa máls og hvað hefur verið unnið í því, hvað við höfum gert og hvað við getum gert. Ég ætla ekki að lesa í gegnum hana núna en ég hvet þá sem eru áhugasamir um málið að kynna sér hana. Ég vil bara nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum fyrir það að vilja vera með á þessu máli. Ég finn fyrir afskaplega miklum velvilja og góðvilja innan þingsins gagnvart þessu máli. Við eigum öfluga hæstv. ráðherra sem geta sömuleiðis fylgt því eftir, ég vísa hér sérstaklega til hæstv. utanríkisráðherra. Ég vonast til að tillagan geti fengið góða umfjöllun og afgreiðslu og við náum því markmiði sem lagt er upp með og þá ekki síður, þó að það sé ekki markmið, að hér verði miðstöð mænuskaðarannsókna í heiminum. Það er raunhæft út af þeim krafti og því frumkvæði sem hefur verið hjá þeim einstaklingum sem halda utan um Mænuskaðastofnun Íslands. Ég segi fyrir sjálfan mig að ég þekki þetta mál frá mörgum hliðum, m.a. frá mínu fyrra starfi þegar ég var heilbrigðisráðherra, og það er alltaf jafn gaman að sjá það hvað einstaklingar geta skipt máli, einstaklingar með eldmóð geta lyft grettistökum. Það hefur svo sannarlega verið gert í þessu tilfelli. Nú er komið að okkur, hv. Alþingi, að leggja okkar af mörkum og hæstv. ríkisstjórn ef við samþykkjum þetta. Ég brýni okkur öll til góðra verka og við eigum að fylgja þessu mikilvæga máli eftir. Ef við náum árangri á þessu sviði væri það stórkostlegt, ekki bara fyrir Íslendinga heldur alla heimsbyggðina.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir framsöguna að þessari tillögu. Ég er ein af þeim fjölmörgu sem standa að þingsályktunartillögunni. Af því hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór ekki nákvæmlega í gegnum sjálfa greinargerðina langar mig að benda á þá staðreynd að þingmenn á þessu þingi, sem sátu í Íslandsdeild Norðurlandaráðs, lögðu fram tillögu árið 2010 eins og fram kemur í greininni á bls. 2, með leyfi forseta: „Árið 2010 lagði Íslandsdeild Norðurlandaráðs fram tillögu á þingi ráðsins þess efnis að Norðurlandaráð setti á fót sérfræðingahóp með það hlutverk að skoða norrænar og aðrar rannsóknir og tilraunameðferðir á mænuskaða og skila tillögum til úrbóta.“ Að þessu stóð öll þáverandi Íslandsdeild. Framsögumaður fyrir okkar hönd var þáverandi hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Síðan samþykkti Norðurlandaráðsþingið tillöguna og í dag hefur norrænum verkefnahópi verið komi á fót á St. Ólafssjúkrahúsinu í Þrándheimi. Frumkvöðlastarfi Auðar Guðjónsdóttur á Íslandi hefur því verið fylgt eftir af hálfu velferðarráðuneytis, því hefur verið fylgt eftir af hálfu þingmanna í Íslandsdeild Norðurlandaráðs og nú liggur fyrir þingsályktunartillaga frá þingmönnum úr öllum flokkum er sitja á þingi. Okkur ætti því ekki að vera neitt að vanbúnaði, virðulegur forseti, að fylgja þessari tillögu úr hlaði sem fyrst svo að hægt sé að hefjast handa við það sem stendur í henni. Ég tek undir það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér áðan að það yrði ekki bara okkur á þessu landi heldur öllum heiminum til framdráttar ef slíkt næði fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um svokallaða markaða tekjustofna sem er flutt af meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Ástæðan fyrir því hvað þetta kemur seint, svo það sé bara sagt, er sú að þetta mál er ekki nýtt af nálinni. Þetta var ekki samið af þessari hv. fjárlaganefnd heldur fyrri hv. fjárlaganefnd og hefur verið í umræðu innan hv. fjárlaganefndar og í þinginu um mjög langt skeið og ég verð að taka það á mig hvað þetta kemur seint fram. Það var talið að öll hv. fjárlaganefnd yrði á málinu og þess vegna var komið til móts við allar þær óskir sem hv. stjórnarandstaða hafði í málinu sem vildi fara sér hægt hvað þetta varðaði. Auðvitað er alla jafna reynt að koma til móts við hv. stjórnarandstöðu en í þessu tilfelli var það sérstaklega gert vegna þess að menn töldu að hér yrði um algjöra samstöðu að ræða varðandi flutning á þessu. Það höfðu nefnilega ekki komið fram neinar efnislegar athugasemdir í hv. fjárlaganefnd um málið. Svo fór þó ekki. Það skal tekið alveg skýrt fram að þetta er ekki þannig mál að það eigi að keyra það í gegn með hraði. Það stendur ekki til. Það er hins vegar afskaplega mikilvægt fyrir umræðuna að það komi fram að það var leitað umsagna og við ræddum við þá fjölmörgu aðila sem tengjast þessu. Ég hef nú þegar fengið allra handa ábendingar um leið og þessu var dreift og varð ljóst að ég væri 1. flutningsmaður. Það er vel en það er afskaplega mikilvægt að fjárlögin og opinber fjármál verði til umræðu, ekki bara á hv. Alþingi heldur líka í þjóðfélaginu. Á þriðjudaginn flutti ég fyrir hönd hv. fjárlaganefndar skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjárlög á Íslandi og við tókum umræðu um hana. Í örstuttu máli má segja að við fáum algjöra falleinkunn. Agaleysi í opinberum fjárlögum er fyrir neðan allar hellur. Í þeirri skýrslu sem vísað er í hjá Ríkisendurskoðun kom í ljós að nærri 40% fjárlagaliða fara fram úr. Það þýðir fullkomið agaleysi. Ég tók eftir því að ekki einn einasti fjölmiðill tók upp neitt af umræðunni og ég veit ekki hvort það sama verði upp á teningnum hér en við verðum að fá almenna umræðu um þessi mál, þ.e. aga í ríkisfjármálum og hvernig við ætlum að taka á þeim þáttum. Þar gegnir fjórða valdið lykilhlutverki vegna þess að það er best til þess fallið að koma upplýsingum til almennings. Ég mun taka þetta mál upp, aga í ríkisfjármálum, allt þetta kjörtímabil og ég mun ekki hætta því fyrr en við höfum náð árangri. Hér er minnisblað frá síðustu hv. fjárlaganefnd sem fór til Svíþjóðar. Hún fór yfir það af hverju Svíar hafa náð þeim árangri sem þeir hafa náð. Þeir voru í svipuðum sporum og við en þeir tóku sig á og ég ætla að lesa helstu niðurstöðurnar úr þessari Svíþjóðarferð. Þetta er stutt og einfalt og ef við förum eftir þessu náum við þeim árangri sem við viljum. Þetta eru minnispunktar frá 30. mars 2012 og innihalda helstu niðurstöður úr Svíþjóðarferðinni hjá hv. fyrrverandi fjárlaganefnd. 1. Það var samstaða allra stjórnmálaflokka og embættismanna um að koma í veg fyrir að bankakreppa eins og fyrir 20 árum endurtæki sig í Svíþjóð. 2. Til staðar eru laga- og verklagsreglur sem taka heildstætt á öllum þáttum opinberra fjármála og fjármálastöðugleika. 3. Fjárlagafrumvarp er heildstætt og gegnsætt, þ.e. allar laga- og reglugerðarbreytingar sem nauðsynlegar eru til að forsendur frumvarps nái fram að ganga eru birtar samhliða frumvarpinu. Stefnan er sett af ríkisstjórn, ekki einstökum ráðuneytum eða stofnunum heldur svokölluð „top-down-aðferð“ við fjárlagagerð. 4. Einfaldar fjármálareglur eru einkenni á umfjöllun öryggisfjármála. Þær eru: Markmið um afgang af ríkisfjármálum sem nemur ákveðnu hlutfalli af landsframleiðslu miðað við hagsveiflu. Nú í nokkur ár hefur markmiðið verið 1% afgangur. Útgjaldaþak til þriggja ára skipar 27 málaflokka ríkissjóðs. Undantekning er vaxtagjöldin sem eru ekki með þaki enda er bókhald á greiðslugrunni. Þakið er sett hærra en sjálf fjárlögin og skapar þannig varasjóð ef hagrænar aðstæður valda hækkun útgjalda. Sveitarfélögin verða að vera rekin með afgangi óháð hagsveiflu. Ef uppgjör eru með halla eru gefin þrjú ár til að ná rekstrarafgangi sem nemur hallanum. 5. Lagaramminn leggur áherslu á langtímahugsun þrátt fyrir að fjárlög séu aðeins til eins árs í senn. Á vorþingi er lagt fram frumvarp um ríkisfjármálastefnu. Þar er meðal annars að finna útgjaldaþak á málaflokki til þriggja, fjögurra ára. Þar er einnig að finna tekjuáætlun til jafn langs tíma. Með reglulegum hætti eru gefnar út skýrslur um sjálfbærni ríkisfjármála til margra ára og áratuga. Ríkisendurskoðun og óháðar nefndir hagfræðinga gefa út álit á forsendu ríkisfjármálastefnu og fjármálastöðugleika. Síðan er eitt hér að lokum mjög áhugavert: 6. Fjárreiðulög takmarka mjög allar breytingar á frumvarpi til fjár- og fjáraukalaga. Stjórnarandstaðan getur ekki lagt til breytingar nema þá komi alveg nýtt fjárlagafrumvarp sem væri innan fjármálareglna. Ef við komumst á þennan stað erum við í góðum málum, en til þess að komast á þennan stað þá þurfum við að breyta því sem snýr að mörkuðum tekjum, það er alveg ljóst. Ég ætla aðeins að renna í gegnum greinargerðina þar sem farið er yfir helstu þætti þessa máls. Ég hef þá lesturinn, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta á sér nokkurn aðdraganda, en á undanförnum árum hefur oft komið til umræðu að æskilegt væri að draga úr þeirri víðtæku mörkun ríkistekna sem lengi hefur tíðkast, bæði til að einfalda og styrkja fjárstjórnarvald Alþingis og fjármálastjórn stjórnsýslunnar og til að draga úr ógagnsæi og sveiflum sem þetta fyrirkomulag veldur í fjárreiðum þeirra aðila sem tekjurnar renna til. Það sjónarmið hefur einnig komið fram að mikilvægt sé að allar stofnanir ríkisins sitji við sama borð þegar kemur að ákvörðun fjárheimilda og aðhaldsráðstafana. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur tekið undir þessi sjónarmið og fjárlaganefnd Alþingis hefur margoft tekið undir gagnrýni Ríkisendurskoðunar á núverandi fyrirkomulag vegna markaðra tekna.“ Ég vek athygli á því að hér er verið að fara yfir það að stofnanir sitji við sama borð. Sumar stofnanir fá núna markaðar tekjur sem eru alla jafna ekki í tengslum við hina raunverulegu þörf þeirra og sömuleiðis er það þannig að þegar kemur að sparnaði og aðhaldi eru þær stofnanir sem eru beint á fjárlögum, eru ekki með markaðar tekjur, í verri stöðu en hinar sem eru með mörkuðu tekjurnar. Það er óháð því hvernig við forgangsröðum. Ég held að flestir séu sammála því, a.m.k. í orði þó að það hafi ekki verið í verki, að leggja áherslu á að halda utan um og styrkja sérstaklega og standa vörð um heilbrigðisþjónustuna. Samt er heilbrigðisþjónustan ekki fjármögnuð með mörkuðum tekjum. Þegar menn skoða þróun í ríkisfjármálum sjá þeir að þar hefur verið mikill niðurskurður en á móti kemur að við sjáum hinar ýmsu stofnanir, t.d. eftirlitsstofnanir, sem hafa stóraukið tekjur sínar og hafa vaxið jafnt og þétt þrátt fyrir að mér vitanlega hafi enginn lagt á það áherslu að það ætti sérstaklega að standa vörð um þær en taka niður heilbrigðis- og löggæslumál svo dæmi séu tekin. „Með mörkuðum tekjum er átt við lögþvingaðar ríkistekjur sem samkvæmt sérlögum eru sérstaklega eyrnamerktar til þess að standa undir kostnaði við tiltekna málaflokka, verkefni eða stofnanarekstur. Markaðar tekjur skiptast í tvo meginflokka. Annars vegar er um að ræða skatttekjur sem ráðstafað er til tiltekinna verkefna, án þess að veitt sé þjónusta á móti tekjunum, og hins vegar aðrar rekstrartekjur ríkissjóðs sem eru einnig lögþvingaðar en þá er skilyrt að á móti komi þjónusta stofnunar. Þó að hætt yrði að færa markaðar tekjur og aðrar rekstrartekjur í reikninga stofnana yrðu þessar tekjur eftir sem áður færðar í reikningshaldi ríkissjóðs og þar tiltækar til samanburðar við útgjöld viðkomandi stofnana og málaflokka. Markaðar tekjur eru af margvíslegum toga og eru tilgreindar í fjölda sérlaga. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á mörgum lögum í því skyni að leggja af markaðar tekjur. Þær renni því ávallt í ríkissjóð og séu ekki færðar í bókhaldi stofnana eða fjárlagaliða á gjaldahlið ríkisins. Jafnframt er gert ráð fyrir að viðkomandi fjárlagaliðir fái beint framlag úr ríkissjóði jafn hátt áætluðum tekjum. Þannig felur frumvarpið ekki í sér skerðingu á framlögum til stofnana heldur eingöngu breytingu á framsetningu reikningsskila þeirra. Ekki er gert ráð fyrir breytingum á reikningshaldi eða öðru fyrirkomulagi vegna sértekna stofnana. Ávinning af þessum breytingum má draga saman í eftirfarandi þætti: Ákvarðanir um ráðstöfun á ríkistekjum verða einungis teknar í fjárlögum og fjáraukalögum. Eftiráheimildir í lokafjárlögum leggjast af. Óvissu eytt um það hverjar séu fjárheimildir stofnana á fjárlagaárinu. Útgjaldavöxtur í gegnum sjálfvirkt streymi ríkistekna til stofnana leggst af. Einfaldar fjárlagagerð og reikningsskil stofnana, gerð ríkisreiknings og lokafjárlaga. Styrkir og einfaldar fjármálastjórn ríkisstofnana og ríkisins í heild. Styður við útgjaldamarkmið rammafjárlagagerðar. Styður við fjárveitingar- og fjárstjórnarvald Alþingis.“ Hér er bara verið að lýsa stöðunni eins og hún er, að það er ekki sjálfgefið að þær áherslur sem menn hafa varðandi fjárlögin - og við getum bara sagt það sem menn eru kosnir til - gangi eftir í vinnu í fjárlögum út af þessari skekkju. Við erum með 17% af tekjunum sem fara í gegnum markaðar tekjur og fara í mörgum tilfellum beint til viðkomandi stofnana þrátt fyrir að ekki sé sýnt fram á þörfina. Það eru því miður mörg dæmi um það. Það hefur bara með allt aðra hluti að gera. Stærsti hluti stofnana þarf að færa rök fyrir því af hverju hann þarf viðkomandi fjármuni og sækja þá og síðan er það stjórnmálamanna að forgangsraða hluta af skatttekjum. Við skulum ekki gleyma því að engin stofnun fær einhverjar tekjur af himni ofan. Allar stofnanir fá tekjur vegna þess að Alþingi er búið að ákveða einhvern skattstofn sem í sumum tilfellum rennur til viðkomandi stofnunar. Eins og hér kemur fram erum við með sérstöðu hvað þetta varðar, við erum með svo hátt hlutfall af mörkuðum tekjum á Íslandi. Ég tel afskaplega mikilvægt að við förum yfir þessa þætti og skoðum hvernig við getum minnkað þetta hlutfall. Ég held því ekki fram að það sé algerlega hægt að hætta við markaðar tekjur en svo sannarlega er þetta mál sem við þurfum að fara yfir og alla þá liði sem hér eru. Ég vek athygli á því að til dæmis á miðri síðu 15 er talað sérstaklega um Vegagerðina. Þar segir, með leyfi forseta: „Í fjárlögum eru öll framlög til vegamála talin vera fjármögnuð með mörkuðum skatttekjum nema annað hafi sérstaklega verið ákveðið. Nægi tekjur viðkomandi árs ekki til að fjármagna fjárveitingar hefur í reynd verið gert ráð fyrir að ríkissjóður veiti stofnuninni vaxtalaust lán fyrir því sem upp á vantar og að það verði endurgreitt af framtíðartekjum sem markaðar eru vegamálum og Vegagerðinni. Uppsöfnuð áhrif þessa fyrirkomulags eru m.a. þau að samkvæmt ríkisreikningi 2012 er höfuðstóll Vegagerðarinnar í árslok jákvæður um rúmar 400 millj. kr. en bundið eigið fé neikvætt um 16,1 milljarð kr. Þetta þýðir að reikningsfærð útgjöld hafa verið 400 millj. kr. innan fjárheimilda en fjárveitingar fjármagnaðar með mörkuðum tekjum 16,1 milljarði kr. umfram tekjurnar. Vandséð er að þetta fyrirkomulag markaðra tekna í vegamálum þjóni nokkrum tilgangi lengur. Mun gagnsærra og einfaldara fyrirkomulag væri að láta þessa tekjustofna renna í ríkissjóð og veita í þess stað bein framlög til reksturs og framkvæmda í vegamálum í samræmi við ákvarðanir og forgangsröð stjórnvalda um umsvifin á hverju fjárlagaári.“ Samkvæmt ríkisreikningi skuldar Vegagerðin ríkissjóði 16,1 milljarð af því að alþingismenn tóku ákvörðun um að fara í vegaframkvæmdir umfram það sem nemur mörkuðu tekjunum - nema hvað? Það er bara eðlilegt. En hverjum gagnast þessi leikur að Vegagerðin skuldi ríkissjóði 16,1 milljarð? Það ætti auðvitað að grípa til mjög harkalegra aðgerða gagnvart þessari Vegagerð sem skuldar 16,1 milljarð en það hefur bara ekkert með Vegagerðina að gera. Það er forgangsröðun stjórnvalda. Þetta eru bókhaldskúnstir sem enginn græðir á. „Annað dæmi er ráðstöfun á mörkuðum tekjum af tryggingagjaldi til lífeyristrygginga. Tilgangurinn hefur upphaflega verið að mörkuðu tekjurnar fjármögnuðu að fullu útgjöld lífeyristrygginga. Sú hefur þó ekki verið raunin þar sem ríkissjóði ber að greiða fyrir þau lífeyrisréttindi sem ákvörðuð eru í lögum óháð því hvort tryggingagjaldsstofninn hækki eða lækki milli ára. Á undanförnum árum hefur fjármögnun útgjalda lífeyristrygginga með tryggingagjaldinu farið stöðugt minnkandi. Það skýrist m.a. af ákvörðunum stjórnvalda um aukin réttindi án þess að tryggingagjaldið hafi verið hækkað til samræmis og kemur glögglega fram í eftirfarandi línuriti þar sem sést að árið 2006 námu mörkuðu tekjurnar tæpum 26 milljörðum kr. eða 77% af útgjöldunum en það hlutfall lækkaði niður í rúmlega 50% árið 2012.“ Síðar á bls. 16 er þetta dregið fram sérstaklega í línuriti. Allt á sér sögu og á sínum tíma var tryggingagjaldinu ætlað að uppfylla þessi útgjöld og gerði það örugglega á þeim tíma þegar það var. Síðan þá hafa stjórnmálamenn ákveðið allra handa aukin útgjöld. Tryggingagjaldið hefur ekki fylgt eftir og ég held að það væri varasamt ef því yrði falið að fylgja því eftir, nógu hátt er tryggingagjaldið sem kemur beint niður á bæði launþegum og atvinnulífinu í heild sinni. Þetta er mál sem við þurfum að endurskoða. Mér finnst alveg koma til greina að við skoðum það að færa í það minnsta það sem snýr að atvinnuleysistryggingunum með sambærilegum hætti og við erum með lífeyrissjóðina sem eru að stórum hluta undir forræði Samtaka atvinnulífsins, þ.e. launþega og aðila á vinnumarkaði. Hvað sem öðru líður er þetta nokkuð sem við þurfum að fara yfir og það er mjög mikilvægt að fá aðila vinnumarkaðarins að þessari umræðu og fara yfir þetta með þeim því að þeir hafa sínar hugmyndir hvað þetta varðar. Kerfið eins og það er núna er komið langt frá uppruna sínum. Ég nefndi hérna tvö dæmi, annars vegar lífeyristryggingarnar þar sem það er algjörlega ljóst og búið að vera til langs tíma að tekjuhliðin nær ekki í gjaldahliðina og engar líkur á því að öllu óbreyttu að það verði. Það hefur samt örugglega neikvæð og heftandi áhrif á það að lækka til dæmis tryggingagjaldið og á sama hátt og færa má full rök fyrir því að það sé ekki nægt aðhald þegar kemur að útgjöldunum hvað þetta varðar. Þetta er annað dæmið. Hitt dæmið er Vegagerðin og ég veit að það muni koma mörgum á óvart að hún skuldi ríkissjóði 16,1 milljarð. Ef menn trúa því og telja að þetta sé raunin og eðlilegt má setja verulega ofan í við ríkisvaldið fyrir að hafa ekki farið í harðari innheimtuaðgerðir til að ná í þennan 16,1 milljarð. En það er ekki gert vegna þess að hér er komið kerfi sem er komið langt frá því sem lagt var upp með fyrir einhverjum áratugum. Við fórum nokkuð nákvæmlega yfir ýmsa þætti. Það er ýmislegt sem er ekki gert ráð fyrir að leggja niður, þ.e. að hætti sem markaðar tekjur. Eitt af því er afnotagjöld Ríkisútvarpsins og það var gert til að ná sem bestri sátt um þetta. Það er fyrir utan, það er gert ráð fyrir að það verði áfram sem sérstakt afnotagjald. Bara hluti af afnotagjaldinu hefur farið til Ríkisútvarpsins, 77% af því 2009, 95% 2010, 79% 2011, 75% 2012, 77% 2013 og núna fyrir þessi fjárlög er hækkun upp á 83% sem fer af þessu svokallaða afnotagjaldi eða nefskatti inn í Ríkisútvarpið. Það munar 925 milljónum árið 2013. Við erum með afnotagjöld af Ríkisútvarpinu sem flestir telja að fari í Ríkisútvarpið eða að sé hugmyndin á bak við það, en um 700 milljónir eru teknar í annað núna sem er veruleg lækkun milli ára. Það er mín skoðun að ekki sé forsvaranlegt að forgangsraða með þeim hætti að setja allt það sem við tökum í þessum nefskatti til Ríkisútvarpsins. Ég tel að þetta ætti frekar að heita einhvers konar menningarskattur og gæti hugsanlega þá skipst á milli innlendrar dagskrárgerðar og innlendrar framleiðslu á til dæmis kvikmyndaefni og það væri ekki óeðlilegt að mínu áliti. Ég tek fram að þetta eru bara mínar skoðanir og mínar hugrenningar og er hvorki í þessu frumvarpi né stefna meiri hluta fjárlaganefndar, hvað þá hv. fjárlaganefndar. Bara af því að við erum að ræða þessi mál og ég leyfi mér að fara svolítið vítt um og tala um fleira en snýr beint að þessu frumvarpi tek ég fram þá skoðun mína að það væri til dæmis hugmynd að skipta þessu á milli kvikmyndagerðarinnar og Ríkisútvarpsins. Þar værum við að innheimta gjald sem hefði það að markmiði að styrkja innlenda dagskrárgerð í sjónvarpi og sömuleiðis í kvikmyndum. Ég tel, sérstaklega miðað við núverandi aðstæður, ekki forsvaranlegt að setja allt þetta gjald inn í Ríkisútvarpið. Síðan hafa heyrst aðrar hugmyndir, t.d. að byggja nýjan spítala. Það er áhugavert og vel þess virði að skoða. Ég tel að það þurfi í það minnsta að fara yfir þessi mál en ég tek fram að það sem snýr að afnotagjaldinu er ekki í þessu frumvarpi. Samkvæmt frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að sú mörkun verði lögð af í þessari umferð í það minnsta en auðvitað eigum við eftir að fara yfir þetta í hv. fjárlaganefnd. Ég hef aðeins orðið var við það, svo það sé alveg sagt um þetta mál, að ýmsir hafa brugðist við eftir að þessu frumvarpi var dreift og haft samband við mig, og í það minnsta einn fjölmiðill. Mörgum bregður svolítið við og telja að þarna sé um það að ræða að verið sé að taka stofnanir sem eru í rekstri, sjóði sem eru í rekstri og annað slíkt og þeir séu þá ekki lengur með neina fjármuni. Það er misskilningur. Það hefur ekkert með þetta að gera. Þótt við samþykktum þetta á eftir hefur það ekki nein áhrif á útgjaldahlið fjárlaga. Menn verða að vera meðvitaðir um að öll útgjöld ríkisins, og það er bara samkvæmt íslensku stjórnarskránni, eiga að vera samþykkt af þinginu en hins vegar er fjárstjórnarvaldið ekki nógu sterkt. Það er ein af ástæðunum fyrir agaleysinu. Þótt markaðar tekjur væru teknar af einhverjum lið, sama hvaða liður það væri, gætum við alveg aukið útgjöldin til þess málaflokks sem mörkuðu tekjurnar eiga að fjármagna. Þegar menn skoða þetta er þetta fyrirkomulag í mjög mörgum tilfellum í orði en ekki á borði. Ég nefndi hérna lífeyristryggingarnar en það má nefna ýmislegt annað í því sambandi. Það er í báðar áttir. Stundum eru einhverjar markaðar tekjur sem eiga að fara í ákveðinn málaflokk og menn sækja þá fjármuni og setja í annað eða láta viðkomandi stofnun, sjóð og annað slíkt sinna einhverju hlutverki sem það á ekki að sinna miðað við þær hugmyndir sem lagt var upp með. Það er annars vegar það og síðan hafa menn líka verið að ákveða útgjöld sem mörkuðu tekjurnar eru ekki nægjanlegar til að standa undir og þá kemur það auðvitað allt beint úr ríkissjóði. Reyndar er þetta allt saman ríkissjóður. Þetta snýst bara um að þetta eru mismunandi vasar á flíkinni. Samkvæmt íslensku stjórnarskránni og í samræmi við stjórnarskrár annarra þjóða má ekki samþykkja nein útgjöld nema þing ákveði þau. Eins og ég rakti hér og er rakið í greinargerðinni er erfitt að stýra þessum málum meðan við erum með jafn hátt hlutfall og raun ber vitni sem markaðar tekjur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég vona að þetta mál fái góða og málefnalega umfjöllun. Ef einhver velkist í vafa með það erum við að fara af stað í vegferð, við erum að fara í samráð og samræðu við þá aðila sem tengjast þessu máli. Það hefði verið betra að málið hefði komið fram fyrr því að þetta þarf góða yfirlegu en það stendur ekki til að keyra þetta í gegn á miklum hraða. Loksins er málið komið fram í þinginu þannig að við getum fengið umsagnir frá þeim ýmsu aðilum í þjóðfélaginu sem munu láta sig málið varða. Ég vona að umræðan, auðvitað um öll mál en sérstaklega þetta mál, verði málefnaleg og byggð á staðreyndum því að það er hagur okkar allra og grundvallaratriði til að Íslendingar geti náð árangri að við séum með styrka og örugga fjármálastjórn. Við vitum hvernig þetta getur gengið vel. Við erum með forskriftina fyrir framan okkur. Það eru þær þjóðir sem við berum okkur saman við og viljum líkjast og ég vona svo sannarlega að eftir þetta kjörtímabil náum við þeim árangri sem við viljum. Það er hagur allra, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, að allir landsmenn verði meðvitaðir um mikilvægi þess að hafa ábyrga fjármálastjórn.

Hæstv. forseti. Það hefur lengi tíðkast að ríkisstofnanir hafi til ráðstöfunar svonefndar markaðar tekjur, sem eru samkvæmt sérlögum ýmsum eyrnamerktar til að standa undir kostnaði við sérstök verkefni, málaflokka eða rekstur stofnana. Eins og fram hefur komið, í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, er um að ræða sérstakar skatttekjur og rekstrartekjur úr ríkissjóði. Þó að markaðar tekjur yrðu lagðar af og ígildi þeirra rynni beint í ríkissjóð en ekki til stofnananna er gert ráð fyrir að viðkomandi fjárlagaliðir fái jafn hátt framlag og áætlaðar markaðar tekjur hefðu orðið. Því yrði ekki um skerðingu á framlögum til stofnana að ræða, breytingin yrði í framsetningu reikningsskila. Fram er komið að ýmsar alþjóðastofnanir, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og OECD, hafa bent á að hér á landi sé umfang markaðra tekna verulega meira en tíðkast í öðrum löndum. Írland eitt er með meira umfang af mörkuðum tekjum en við Íslendingar. Í íslenskum lögum er kveðið á um gjaldtöku ýmissa stofnana og ríkisfyrirtækja sem eru markaðar tekjur. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að þær tekjur renni beint í ríkissjóð og rekstrarframlög komi í staðinn til stofnana ríkisins. Það sem vinnst við þessa breytingu er meðal annars það að fjárhagsstjórnin verður skilvirkari og styrkari og fjárveitinga- og fjárstjórnunarvald Alþingis verður skýrara. Eftiráheimildir í lokafjárlögum leggjast af og fjárlagagerð verður einfaldari, reikningsskil einfaldari sem og lokafjárlögin. Færsla markaðra skatttekna án tillits til fjárheimilda stofnana hefur valdið vandkvæðum og flækjum í reikningsuppgjöri stofnana og jafnvel tafið lokauppgjör. Það er markmið þessa frumvarps að einfalda og skýra reikningshald og fjárstjórn ríkisins, gera betur kleift að útgjaldamarkmið rammafjárlaga haldi, að auka gagnsæi reikningshalds ríkisins og stuðla að skilvirkari meðferð ríkisfjármuna. Fjárlaganefnd fór þess á leit við fjármála- og efnahagsráðuneytið að vinna þetta frumvarp. Öðrum ráðuneytum hefur verið kynnt það og þau hafa komið athugasemdum sínum á framfæri. Helstu athugasemdir sem fram komu af þeirra hálfu voru að markaðar tekjur byggðust á áralangri hefð og að almenn sátt ríki um núverandi fyrirkomulag, að tengsl væru milli tekjuöflunar og kostnaðar stofnana og að samkomulag um mörkun tekna sé við aðila vinnumarkaðar. Fjárlaganefnd telur að þeim athugasemdum sé svarað með rökstuðningi í þessu frumvarpi. Rétt er að benda á að skattar eða gjöld sem ríkið leggur á og innheimtir fyrir aðra, svo sem höfundarréttargjöld, falla ekki hér undir og eru ekki lagðar til breytingar þar á. Gera má ráð fyrir að markaðar tekjur lækki úr 106 milljörðum í tæpa 5 milljarða verði frumvarpið samþykkt óbreytt. Og ekki er gert ráð fyrir að skerðing verði á rekstrarumfangi stofnana með þessari breytingu. Hér er fyrst og fremst um breytingu á reikningsskilum að ræða, bókhaldsleg breyting til bóta en ekki breyting á ráðstöfunarfé samkvæmt fjárheimildum.

Virðulegur forseti. Ég fagna framlagningu frumvarps til laga um breytingar á ýmsum lagaákvæðum um markaðar tekjur ríkissjóðs. Það eru óhugnanlegar staðreyndir sem fram komu í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson minntist á í ræðu sinni áðan um að algjört agaleysi væri í ríkisfjármálum á Íslandi, það er ekkert minna en það. Að mínu mati er mjög brýnt að ríkisstjórnin fylgi fast eftir þeirri stefnu sinni að reka ríkissjóð án halla og það er einmitt meginboðskapur fjárlaga fyrir árið 2014. Þetta mun að sjálfsögðu reyna mjög á, því að það dugar ekki að kalla eingöngu eftir flötum niðurskurði í ríkisfjármálunum, sem er auðvitað þægilegast, það skilar oftast litlu nema til skamms tíma, ekki til lengri tíma. Mikilvægt er að ráðast í breytingar á rekstri þannig að þær séu til þess fallnar að skila hagræðingu og sparnaði til framtíðar. Rekstur ríkissjóðs er miklu mikilvægari fyrir fólkið í landinu en svo að hægt sé að halda á málum eins og nú er gert. Við verðum að forgangsraða vandlega hvert útgjöldin fara til að ná nú um stundir hallalausum fjárlögum. Við verðum að einblína á hvert ríkisútgjöldin fara þar til efnahagur Íslendinga batnar og hér skapast aðstæður til raunverulegrar kaupmáttaraukningar, auk þess sem hægt verði að lækka skatta til að auka ráðstöfunarfé almennings á sama tíma og hægt væri að tryggja grunnstoðir samfélagsins, heilbrigðiskerfi, menntakerfi, öryggismál, löggæslu o.s.frv. og styrkja stöðu þeirra sem minnst mega sín vegna örorku, sjúkdóma eða aldurs, svo eitthvað sé tiltekið. Allt hangir þetta saman í einni keðju, virðulegur forseti. Ríkisbókhaldið er í raun og veru ekkert öðruvísi en venjulegt heimilisbókhald. Hugsum okkur til dæmis fjölskyldu sem eyðir um efni fram, alveg eins og ríkissjóður gerir. Hún þarf að taka bankalán á hverju ári til að endar nái saman og slíkur snjóbolti stækkar bara og stækkar og stöðugt fer meira af heimilistekjunum á hverju ári í vexti og afborganir. Undir forustu núverandi ríkisstjórnar og mjög öflugrar forustu innan fjárlaganefndar, vil ég kalla það, hefur verið ákveðið að stokka spilin upp og losna úr þeim vítahring, en það er ekki sársaukalaust. Þá langar mig aðeins til að víkja að hinu góða starfi hagræðingarnefndarinnar. Skýrsla þeirrar nefndar var svo sannarlega merkilegt plagg. Ýmislegt af hugmyndum nefndarinnar er þegar komið fram en það liggur þó fyrir að margt er í skoðun og mun örugglega leiða til betri stjórnarhátta á meðferð á almannafé. Frumvarp þetta, sem hér er lagt fram, bendir á einn af mörgum veikleikum í fjárlögum ríkisins og er af mörgu að taka. Þegar kemur að útdeilingu ríkisfjár sitja stofnanir og fyrirtæki á vegum ríkisins ekki við sama borð þegar kemur að útdeilingu á ríkisfé. Þetta sýnir málið í hnotskurn hvað varðar markaða tekjustofna. Þessu verður að breyta þannig að menn sitji við sama borð og það mun einnig stuðla að því að mun auðveldara verður að halda utan um rekstur stofnana hvað varðar gagnsæi o.s.frv. Ríkisendurskoðun hefur margoft bent á að núverandi fyrirkomulag, þ.e. að stofnanirnar og fyrirtæki í eigu ríkisins séu með markaðar tekjur, sé mjög gallað. Hún hefur einmitt bent á að þetta hafi í för með sér mikið ógagnsæi og að gert sé upp á milli stofnana ríkisins sitji þær ekki við sama borð. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á mörgum þeim lögum sem að þessu snúa í því skyni að afleggja þetta kerfi og það er vel. Í staðinn renni markaðar tekjur inn í ríkissjóð en ekki færðar í bókhald stofnana eða þeim til sérstakra tekna. Hér er nota bene ekki verið að tala um skerðingu á tekjum til þeirra stofnana sem við á heldur er verið að breyta fyrirkomulagi sem notað er við reikningsskil og gera það mun betra, gagnsærra og skilvirkara. Það styrkir mjög fjárveitingavald Alþingis og gerir alla fjármálastjórn ríkisins einfaldari og gagnsærri og þar með yrðu ákvarðanir um ráðstöfun á ríkistekjum einungis teknar í fjárlögum og fjáraukalögum, virðulegur forseti. Útgjöld stofnana ríkisins eru ýmist fjármögnuð með framlagi úr ríkissjóði eða tekjum sem þær afla sjálfar. Þar erum við að tala um svokallaðar rekstrartekjur. Þær eru innheimtar samkvæmt lögum, svo sem ýmis leyfisgjöld, skrásetningargjöld og þess háttar. Sértekjur eru tekjur af þjónustu og þeim vörum sem seldar eru á markaðsforsendum. Þá eru innbyrðis viðskipti A-hluta stofnana hluti af sértekjum. Ríkisendurskoðun gerði skýrslu um sértekjur A-hluta ríkissjóðs árið 2012 og mig langar að vitna í þá skýrslu stuttlega, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að áætlun fjárlaga gefi sem réttasta mynd af sértekjum. Öflun sértekna hefur alla jafna ekki neikvæð áhrif á rekstrarniðurstöðu stofnunar. Hins vegar eru gjarnan bein tengsl milli sértekna og kostnaðar við að afla þeirra. Þetta þýðir að hækki sértekjur stofnunar gera gjöld hennar það einnig. Að sama skapi eru gjöld vanáætluð í fjárlögum ef sértekjur er vanáætlaðar. Fjármála- og efnahagsráðuneyti hefur almennt eftirlit með framkvæmd fjárlaga og veitir leiðbeiningar þar um. Það fylgist með því hvernig eftirliti annarra ráðuneyta með fjárreiðum stofnana er háttað og að heildarútgjöld stofnana séu í samræmi við fjárheimildir.“ Virðulegur forseti. Hér þarf samstillt átak og í því sambandi langar mig að vitna stuttlega í greinargerð með frumvarpinu. Þar segir með leyfi forseta: „Þótt tekna til að standa undir útgjöldum tiltekinna málaflokka eða verkefna sé aflað samkvæmt sérlögum hlýtur það jafnan að vera sjálfstæð ákvörðun Alþingis fyrir fram við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni hvort og þá hversu mikið fé er veitt til viðkomandi verkefna á fjárlagaárinu. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.““ Kjarni málsins er auðvitað sá að markaðar tekjur gera tvennt í senn. Þær takmarka sveigjanleika ríkisvaldsins til að ráðstafa til útgjalda og slíks og lenda í nauðsynlegu mati á hlutverki og umfangi. Það gengur náttúrlega ekki að sum útgjöld til stofnana og verkefna séu seld undir niðurskurð og endurmat en ekki önnur. Fylgifiskur þessa er sá að ekki er nægjanleg rýni á hvaða þjónusta er veitt fyrir hina mörkuðu tekjustofna. Af því leiðir að menn komast ekki að verkefninu til að meta hagkvæmni og á vissan hátt má segja að með svona fyrirkomulagi séu góðar líkur á að óhagkvæmnin sé hreinlega lokuð inni, það er enginn til þess að rýna. Af þeim ástæðum og ýmsum öðrum styð ég þetta þarfa frumvarp. Ég tel afar mikilvægt að Alþingi samþykki breytingar á lögum um markaðar tekjur svo hægt sé að standa betur að rekstri ríkissjóðs sem síðan yrði sameiginlegur ávinningur okkar allra.

Hæstv. forseti. Loksins, loksins, mundi einhver segja sem hefur tekið þátt í fjárlagavinnu á Alþingi á undanförnum árum. Ég veit að margir þingmenn hafa komið upp í þennan ræðustól í gegnum tíðina og talað um nauðsyn þess að breyta löggjöf okkar á þann hátt sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til hér. Ég þakka þeim ágætu þingmönnum sem starfa í ágætum meiri hluta fjárlaganefndar fyrir þetta frumkvæði. Jafnframt langar mig að lýsa undrun minni á því að frumvarpið sé ekki flutt af nefndinni í heild vegna þess að það var það sem ég hélt að mundi líta dagsins ljós. Það er í takt við þá umræðu sem hefur verið í þinginu í gegnum árin og við þann anda sem ég upplifði í fjárlaganefnd þegar ég átti sæti þar sem varamaður í haust. Ég vonast þá til að stjórnarandstaðan standi við það eftir að hafa farið yfir málið að styðja þessar breytingar. Ég tel að þetta sé grundvallaratriði sem við eigum öll að geta verið sammála um, og taldi það vera. Það er auðvitað mikilvægt þegar við höldum utan um budduna, þ.e. skattfé almennings, að við höldum rétt á spilunum, áttum okkur á því sem er að gerast og vinnum í takt við löggjöfina og stjórnarskrána. Það er einmitt þannig að í 41. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram að ekkert gjald megi greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það er ágætlega gerð grein fyrir því í greinargerðinni með frumvarpinu að það er akkúrat þetta ákvæði stjórnarskrárinnar sem er til skoðunar þegar þessar breytingar eru lagðar til, fjárveitingavaldið á að vera hjá Alþingi og er hjá Alþingi og það á ekki að vera heimilt að greiða gjöld úr ríkissjóði nema getið sé um það í fjárlögum. Þess vegna er þetta rétt skref og verður mjög til bóta. Til þess að hafa betri yfirsýn yfir fjárlagavinnuna og utanumhald um hvernig okkur gengur að vinna eftir fjárlögunum er nauðsynlegt að þeir sem eiga að hafa fjárveitingavaldið hafi það í raun en það sé ekki ákvarðað með sérlögum hverju sinni hvernig stórum hluta af skattfé almennings og þjónustugjöldum er varið. Það kemur fram í greinargerðinni að samkvæmt skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins séu 17% af ríkisútgjöldum fjármögnuð með sértekjum eða mörkuðum tekjum. Það er næsthæsta hlutfallið meðal þeirra ríkja sem voru í könnun sjóðsins og kemur fram að það sé aðeins Írland sem taki fram úr okkur þar. Þegar við sinnum okkar eigin bókhaldi og heimilisins viljum við hafa yfirsýn yfir reksturinn. Við viljum hafa hlutina tiltölulega einfalda og ráða þeim ákvörðunum sem við tökum, taka þær sjálf en ekki láta einhvern annan marka allar línur fyrir okkur. Það er í rauninni nákvæmlega sami hluturinn á ferðinni hérna. Ef við förum aðeins í skilgreininguna á því hvað er átt við með mörkuðum tekjum - ég átta mig alveg á því að það hoppa ekki allir upp úr sætum sínum þegar þeir heyra um þetta frumvarp vegna þess að „markaðar tekjur“ er ekki hugtak sem við tölum um á hverjum degi en þetta er mjög spennandi, ég er að reyna að sannfæra ykkur um það,  Ef við höfum kjark, sem ég trúi, til þess að breyta þessu fyrirkomulagi kemst fjárstjórnarvaldið þangað sem það á að vera. Þetta er rétt skref, þetta er sjálfsagt skref að taka og það ætti að vera um það pólitísk samstaða. Það er líka mjög vel gerð grein fyrir því í greinargerðinni hver ávinningurinn er af breytingunum. Ég hvet alla sem hafa áhuga á því - sem hafa áhuga á því núna - að lesa meira um markaðar tekjur og kíkja á bls. 13 í greinargerðinni. Þar kemur fram að ávinninginn af breytingunum megi draga saman í þau atriði að ákvarðanir um ráðstöfun á ríkistekjum verði einungis teknar í fjárlögum og fjáraukalögum og eftiráheimildir í lokafjárlögum leggist af. Hingað til hefur verið afskaplega tímafrekt og mikil pappírsvinna að reyna að koma lokafjárlögunum saman vegna þess að þetta er alltaf á huldu. Síðan verði óvissu eytt um hverjar séu fjárheimildir stofnana á fjárlagaárinu. Núna er þetta þannig að stór hluti margra stofnanna ræðst af því hvað kemur inn í mörkuðum tekjum. Menn vita ekki fyrir fram þegar þeir gera rekstraráætlun fyrir árið hvað það er sem þeir hafa úr að spila. Það er stundum farið yfir, það er örugglega farið yfir í mörgum tilvikum eins og kemur fram í greinargerðinni. Síðan er það atriðið að útgjaldavöxtur í gegnum sjálfvirkt streymi ríkistekna til stofnana leggst af. Þetta einfaldar fjárlagagerðina, eins og ég kom inn á, og reikningsskil stofnana, gerð ríkisreiknings og lokafjárlaga. Þetta styrkir og einfaldar fjármálastjórn ríkisstofnana og ríkisins í heild. Er það ekki stóra markmiðið okkar allra? Ríkissjóður hefur verið rekinn með halla. Við ætlum okkur að ná tökum á því. Við lögðum fram og samþykktum hallalaus fjárlög. Við verðum þess vegna að halda í taumana og það er augljóst að þetta er sterkt vopn í þá áttina. Svo styður þetta við útgjaldamarkmið rammafjárlagagerðar og við fjárveitinga- og fjárstjórnarvald Alþingis. Frú forseti. Ég get ekki annað en fagnað frumvarpinu. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til þess að vinna það hratt og vel. Það er eiginlega ekki annað hægt en að minnast á viðbrögð ráðuneytanna við áætlunum nefndarinnar sem koma fram í greinargerðinni á bls. 16. Þar segir að frumvarpið hafi verið samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu að beiðni nefndarinnar. Nefndin fór svo í það að kynna ráðuneytunum áformin en í mörgum tilvikum lögðust ráðuneytin gegn frumvarpinu. Það er mjög athyglivert. Það segir hér að athugasemdirnar sem komu frá ráðuneytunum, og nefndin þarf þá að fara yfir, lúti í fyrsta lagi að því að oft séu tengsl á milli kostnaðar stofnunar og tekjuöflunar. Já, það er örugglega svo í einhverjum tilvikum. Í öðru lagi að aukin tekjuöflun markaðra tekna eða rekstrartekna kalli jafnframt á aukin útgjöld. Ég er ekki viss um, ef við förum yfir söguna, að þetta sé staðreynd í meiri hluta tilfella. Auðvitað er það svo í einhverjum tilfellum en í stjórnsýslufræðunum er stundum talað um hagkvæmni stærðarinnar, að meira sé alltaf hagkvæmara og miðað við þau fræði held ég að þetta geti ekki verið rétt í öllum tilvikum. Í þriðja lagi er vísað til þess að bent hafi verið á að mörkun tekna byggist á samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins eða samræmt evrópskt regluverk. Nefndin mun örugglega fara yfir þetta, sérstaklega varðandi samræmda evrópska regluverkið, en það stingur í stúf að við erum með miklu hærri prósentu í mörkuðum tekjum en aðrar þjóðir. Við erum þá eitthvað samræmdari með okkar samræmda evrópska regluverk en aðrar evrópskar þjóðir. Svo hefur verið bent á að þetta sé áralöng hefð og það ríki sátt um núverandi fyrirkomulag. Ég er ekki sátt við núverandi fyrirkomulag. Ég sé að meiri hluti fjárlaganefndar er ekki sáttur við núverandi fyrirkomulag. Ég hélt að minni hluti fjárlaganefndar væri líka ósáttur við núverandi fyrirkomulag, og er það kannski en á öðrum forsendum. Ég tek alla vega ekki undir þau sjónarmið að það megi ekki breyta hlutunum af því að þeir hafi alltaf verið á einhvern hátt. Við eigum að leyfa okkur það, þegar við erum að reyna að ná tökum á rekstri ríkissjóðs, að hugsa hlutina upp á nýtt og það er það sem þetta frumvarp ber með sér. Til hamingju með það.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lagaákvæðum um markaðar tekjur ríkissjóðs. Ég segi eins og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa tekið til máls, virðulegur forseti, ég fagna þessu frumvarpi. Í fjárlaganefnd Alþingis á síðasta kjörtímabili var um það rætt að frumvarp þessa efnis væri á lokametrunum og ætti að leggja fram á síðasta vetri síðasta kjörtímabils. Einhverjir guggnuðu þá. En það er alveg ljóst, virðulegur forseti, það vorum ekki við sjálfstæðismenn sem sátum í þeirri nefnd, það voru aðrir, og þeir guggna enn, virðulegur forseti. Þeirra nöfn og þeirra flokka er ekki að sjá hér á þessu frumvarpi. Það segir kannski, virðulegur forseti, meira en mörg orð  
             Þess vegna er ljóst að þetta frumvarp á sér allnokkurn aðdraganda vegna þess að til er fólk sem telur æskilegt að draga úr þeirri víðtæku mörkun ríkistekna sem lengi hefur viðgengist. Og hvers vegna er það svo, virðulegur forseti? Í fyrsta lagi til að einfalda og styrkja fjárstjórnarvald Alþingis og fjármálastjórn stjórnsýslunnar. Getur einhver lagst gegn því? Í öðru lagi til að draga úr ógagnsæi og sveiflum sem þetta fyrirkomulag veldur í fjárreiðum þeirra aðila sem tekjurnar renna til. Getur einhver lagst gegn því? Í þriðja lagi til að allar stofnanir ríkissjóðs sitji við sama borð þegar kemur að ákvörðun fjárheimilda og aðhaldsráðstafana. Getur einhver lagst gegn því? Það verður fróðlegt að sjá, virðulegur forseti, þá þingmenn sem geta lagst gegn meginmarkmiðunum sem frumvarpinu er ætlað að ná. Virðulegur forseti. Markaðar tekjur er kannski hugtak sem fæstum er kunnugt og kannski ekki því fólki sem borgar og greiðir þessar mörkuðu tekjur, almenningi í landinu. Þetta eru lögþvingaðar ríkistekjur sem samkvæmt sérlögum eru sérstaklega eyrnamerktar til að standa undir kostnaði við tiltekna málaflokka, verkefni eða rekstur stofnana. Markaðar tekjur skiptast í tvo meginflokka. Annars vegar er um að ræða skatttekjur sem ráðstafað er til tiltekinna verkefna án þess, og ég legg á það áherslu, að veitt sé þjónusta á móti tekjum. Í öðru lagi eru þetta rekstrartekjur ríkissjóðs sem einnig eru lögþvingaðar en þá er skilyrt að á móti komi þjónusta stofnunar. Markaðar tekjur eru af margvíslegum toga og eru tilgreindar í fjölda sérlaga. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á mörgum lögum til þess að ná yfir allan hóp markaðra tekna í því skyni að leggja þær af. En það ber þó að leggja á það áherslu að þó að hætt verði að færa markaðar tekjur með þeim hætti sem gert er í dag detta þær hvergi dauðar niður, þær renna í ríkissjóð og yrði úthlutað þaðan á fjárlögum hvers árs. Virðulegur forseti. Við höfum undanfarin ár og áratugi unnið að fjárlögum hvers ár. Þau hafa að jafnaði verið afgreidd í desember og ríkisstofnanir hafa fengið fjármuni til þess að inna sína þjónustu af hendi. Síðan höfum við búið við þann ósóma, ef svo mætti kalla, að á hverju ári í október, nóvember komum við hér með fjáraukalög til þess að bæta í þau fjárlög sem afgreidd voru í desember á fyrra ári til þess að koma til móts við þá sem hafa eytt um efni fram. Ekki alltaf til að standa undir, eins og fjáraukalögum var ætlað að gera hér einu sinni, óvæntum atvikum, aldeilis ekki. Oft bara vegna þess að stofnanir hafa keyrt fram úr fjárlögum, sem er óheimilt í raun en aldrei tekið á því. Í þriðja lagi afgreiðum við svo lokafjárlög hvers árs. Þá erum við búin að samþykkja fjárlögin, búin að samþykkja fjáraukalögin. Síðan koma lokafjárlög og hvernig líta þau út? Ekki eins og fjárlögin og fjáraukalögin heldur hugsanlega einhvern veginn allt öðruvísi. Virðulegur forseti. Þau vinnubrögð sem tíðkast hafa hjá okkur eru ekki boðleg. Þau hafa aldrei verið það og eru það ekki frekar nú. Þau sýna agaleysi í ríkisfjármálum, þau sýna agaleysi í rekstri stofnana og þau sýna fullkomið virðingarleysi við skattfé almennings. Við verðum að breyta þessu. Og það er ekki nóg, virðulegur forseti, að tala um það hverju sinni að þessu þurfi að breyta en hafa sjaldnast kjark til þess að ganga í verkið. Af hverju skyldu Svíar vera á þeim stað í dag að fjáraukalög eru ekki til? Þau eru ekki til. Vegna þess að þeir fóru í gegnum verklagið og verkferla og breyttu því og sýna aga í fjármálum. Það er ekki alltaf sem ég er sammála öllu því sem gerist í Svíþjóð eða hefur gerst þar í gegnum tíðina en þessu, virðulegur forseti, er ég hjartanlega sammála og tel að þarna gætum við leitað í smiðju þeirrar ágætu þjóðar. Virðulegur forseti. Það fer sjálfsagt ekkert á milli mála að sú sem hér stendur talar fyrir því að þetta frumvarp fái framgöngu og því verði lokið fyrir fjárlagagerð næsta árs. Það er grunnurinn. Veltum þá fyrir okkur: Hver gæti orðið ávinningurinn af þessum breytingum? Af hverju er verið að fara í þennan leiðangur? Og ég minni enn á að það guggnuðu sumir, höfðu ekki kjark til þess að fylgja því eftir sem þeir vildu á síðasta kjörtímabili og réðu þá för. Þá guggnuðu þeir á síðustu mínútunum og metrunum og þeir guggna enn. Ávinninginn, virðulegur forseti, fyrir íslenska þjóð má draga saman í nokkrum setningum. Ákvarðanir um ráðstöfun á ríkistekjum yrðu eingöngu teknar á fjárlögum og hugsanlega í fjáraukalögum, kannski fyrstu árin á eftir en vonandi síðar aldrei í fjáraukalögum. Óvissu yrði eytt um það hverjar séu fjárheimildir stofnana á fjárlagaárinu. Ég horfi hér á hægri hönd á ungviðið sem á að erfa landið, sem skilur kannski ekki margt af því sem hér er sagt en hagurinn verður þess. Útgjaldavöxtur í gegnum sjálfvirkt streymi ríkistekna stofnana leggst af. Hugsanlega gætu eftiráheimildir í lokafjárlögum lagst af. Það er alveg ljóst að þetta einfaldar fjárlagagerð og reikningsskil stofnana, gerð ríkisreiknings og lokafjárlaga. Þetta styrkir og einfaldar fjármálastjórn ríkisstofnana og ríkisins í heild. Þetta styður við útgjaldamarkmið rammafjárlagagerðar, virðulegur forseti, og síðast en ekki síst styður við fjárveitinga- og fjárstjórnarvald Alþingis. Hver getur lagst gegn þessu?

Hæstv. forseti. Ég vil koma hér upp til að styðja þá umræðu sem hefur farið fram um að draga úr mörkuðum ríkistekjum og hverfa frá því fyrirkomulagi. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór mjög vel yfir í framsögu sinni ástæður þess og tildrög og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sem síðast talaði, kom inn á að aðdragandinn hefði verið þó nokkur. Ég verð satt að segja að játa að ég hef lengst af staðið utan veggja Alþingis og verið mikill áhugamaður um það að í umræðu, bæði í fjölmiðlum og í pólitískri umræðu, sé gerður greinarmunur á peningamálastefnu og fjármálastefnu. Það er mjög mikilvægt þegar við tölum, og sér í lagi þegar við ræðum um skattfé almennings og hvernig við ráðstöfum því, að skýr greinarmunur sé gerður þar á. Þá vil ég tengja í umræðuna sem var fyrr í dag þar sem kallað var eftir plani ríkisstjórnar og farið í fundinn sem var í gær á viðskiptaþingi, sem var reyndar mjög vel sóttur fundur og í raun og veru alveg til fyrirmyndar. Þar var kallað úti í sal eftir plani og hverjir væru með plan. Planið kom alveg skýrt fram í dag, þ.e. stefna ríkisstjórnarinnar - og nú erum við að tala um fjármálastefnu - þar sem megingrundvöllur fjármálastefnu birtist í fjárlögum. Þar er stefnan skýr og hún er sú að hætta að safna skuldum. Ég ætla að hrósa hv. fjárlaganefnd fyrir að hafa náð því fram á fjárlögum sem samþykkt voru í desember að skila hallalausum fjárlögum í fyrsta skipti í sex ár. Það er afrek en fjárlögin eru í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar og hún er skýr og þess vegna eru fjárlögin sett fram hallalaus. Það er síðan hægt að setja þá stefnu í samhengi við þann áfellisdóm sem Ríkisendurskoðun gefur um að aga skorti í fjármál ríkisins. Gott og vel, við þurfum að horfast í augu við það. Ef við skilgreinum agann er agi ekkert annað en að hafa taumhald á hlutunum. Ef við tölum um sjálfsaga er það spurning um að hafa taumhald á sjálfum sér, hópaga, að hafa taumhald á hópnum. Það er okkar hlutverk, og býsna alvarlegt og mikilvægt og ábyrgðarmikið hlutverk, að hafa taumhald á sameiginlegum fjármunum okkar. Hv. þingmaður og framsögumaður, Guðlaugur Þór Þórðarson, fór mjög vel inn á það áðan að í því efni, þegar kemur að aganum, er mikilvægt þegar við söfnum saman skattfé borgaranna að við ráðstöfum þeim frá toppi og niður. Þannig eflum við skilvirkni og getum unnið með útgjaldaþak og sett fram langtímahugsun í samræmi við stefnuna. Ég vil taka undir með öllum hv. þingmönnum sem hafa talað hér. Þeir hafa komið inn á að það muni auka skilvirkni, gagnsæi og einfalda bæði reikningsskil ríkisstofnana og fjármálaráðuneytis og samvinnu þar á milli. Þetta mun jafnframt auka jafnræði stofnana þar sem allir sitja við sama borð. Ég átta mig hreinlega ekki á því, eins og kom fram í máli hv. þingmanns sem á undan talaði, Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, að einhverjir hafi guggnað á þessu hingað til. Mér þætti gaman að fá að vita af hverju við höfum guggnað. Mér finnst það allt að því augljóst að við þurfum að breyta út af og leggja þetta fyrirkomulag af. Það kemur mjög skýrt fram hver ávinningurinn af breytingunum getur orðið og verður. Ég vil fyrst og fremst vitna til þess ávinnings sem lýtur að því að eftiráheimildir í lokafjárlögum leggist af og óvissu verði eytt um hverjar séu fjárheimildir stofnana á fjárlagaárinu. Þá fáum við meira samræmi í lokaniðurstöðu ríkisreiknings og fjárlaga. Á endanum hlýtur það að vera það sem skiptir máli. Ég hlakka til að sjá umsagnir um málið. Það gengur væntanlega til hv. nefndar í kjölfarið. Ég trúi ekki öðru en að við stefnum að auknum aga og aukinni skilvirkni á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Ég vil láta nokkur orð falla um það mál sem hér er til 1. umr. Oft hefur verið kallað eftir því og talað um að skynsamlegt sé að draga úr mörkuðum tekjustofnum og auka með því hagstjórnar- og fjárstjórnarvald Alþingis. Fyrir því hafa oft verið færð skynsamleg rök. Ég held að margt megi færa fram sem sé skynsamlegt á þeim grunni. Ég hef hins vegar efasemdir um að búa mál út með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu því að hér sýnist mér menn túlka hugtakið „markaðir tekjustofnar“ með alveg gríðarlega víðtækum hætti og fella undir það mjög ólíka hluti sem lúta að sumu leyti t.d. að samningsbundnum verkefnum sem byggja á kjarasamningum, í öðru lagi verkefnum sem eru tímabundin í eðli sínu og er þar af leiðandi ýmislegt sem mælir með því að þau séu fjármögnuð utan hins almenna fjárstjórnarvalds, og svo í þriðja lagi verkefnum sem lúta sérstökum alþjóðlegum reglum. Ég á t.d. erfitt með að tala um Atvinnuleysistryggingasjóð sem markaðar tekjur ríkisins svona almennt séð út frá sögu atvinnuleysistrygginga og út frá séreðli þeirra, og hvað þá gjald í Ábyrgðasjóð launa, sem er í reynd tryggingagjald sem allir greiða í og stendur til tryggingar launagreiðslum. Ég spyr í því samhengi hvernig menn sjái þá fyrir sér samhengið að þessu leyti vegna þess að það er ýmislegt sem mælir með sjóðsöfnun t.d. í Atvinnuleysistryggingasjóð. Flest mælir með því að hún eigi sér stað með jöfnum hætti vegna þess að ríkissjóður er almennt ekki aflögufær á tímum mikils atvinnuleysis, það er hin almenna efnahagslega staðreynd ef horft er 100 ár aftur í tímann. Ég skoðaði frumvarpið í drögum og mig minnir að þar sé líka fjallað um Fjármálaeftirlitið og að gjöld fjármálafyrirtækjanna, eftirlitsgjöldin, renni í ríkissjóð. Ef ég man rétt var málum stillt upp þannig við setningu þeirra laga að fyrirkomulag gjaldtökunnar með þeim hætti sem þar var lagt upp með byggði á alþjóðlega viðurkenndum stöðlum um fyrirkomulag fjármögnunar fjármálaeftirlits og bæri að láta gjaldendur sjálfa bera kostnað af eftirlitinu. Það væri þar af leiðandi ekki skattur, það væri kostnaður við eftirlit með starfseminni. Ég bendi líka á umboðsmann skuldara og fjárveitingar til þess verkefnis, þar sem við erum t.d. með verkefni sem er tímabundið í eðli sínu, kostar gríðarleg tímabundin útgjöld og á sama tíma skila aðilarnir sem gjaldið er lagt á gríðarlegum hagnaði tímabundið vegna endurmats eigna. Það er því gríðarlega margt sem mælir með því að leggja kostnaðinn af starfseminni, sem nýtist aðilunum sjálfum beint tímabundið. Ég held þess vegna að skoða þurfi ýmislegt varðandi víðari umgjörð þessara mála. Ég held að ýmsir þeir þættir sem þarna eru og eru samningsbundnir, t.d. milli aðila vinnumarkaðarins, séu ekki þannig að menn séu tilbúnir að sleppa samningsbundinni umgjörð, til að mynda varðandi greiðslur í Atvinnuleysistryggingasjóð. Og ef það á að vera með þeim hætti að ekki verði greitt í Atvinnuleysistryggingasjóð og engin sjóðsöfnun þar munu menn búa til sjálfstæðan atvinnuleysistryggingasjóð utan ramma ríkisreiknings með einhverjum hætti, því að það þarf með einhverjum hætti að spara til mögru áranna. Ríkissjóður er bara ekki í færum til að greiða þegar kemur til mögru áranna. Það er ágætis hugsun í þessu máli. Fæðingar- og foreldraorlofssjóður er annað dæmi. Ég held einfaldlega að það þurfi að passa hér embættislega vanahugsun. Auðvitað er það almennt viðhorf að í stjórnkerfinu finnist mönnum bara gott að losna við markaða tekjustofna því að það gerir málið allt einfaldara og þægilegra og það er meiri yfirsýn. Það er meiri yfirsýn í fjármálaráðuneytinu, það er meiri yfirsýn af hálfu fjárlaganefndar. Það er ekki endilega þannig að það sé pólitískt rétt að gera það eða að það sé pólitískt kleift að gera það, og ólíkt á við um ólíka gjaldstofna og ólík verkefni að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég skildi hann svo að hann væri í sjálfu sér ekki á móti frumvarpinu efnislega heldur mundi hann vilja minnka umfang þess og takmarka það við ákveðna liði sem ekki færu þá á skjön við þá hugmyndafræði sem þingmaðurinn var að reyna að koma hérna á framfæri. Hvaða liðir eru það þá sem hv. þingmaður telur rétt að fari hérna í gegn? Hvar eru mörkin? Eins og ég upplifi það hefur verið talað um þetta í þinginu í áraraðir, það er bara aldrei rétti tíminn til að gera þetta, bara aldrei. Og eins og virðist koma fram í umsögnum ráðuneytanna þá sé það áralöng hefð að hafa þetta svona, og þá sé bara miklu betra að hafa þetta svona. Ég hafna þeirri hugsun. Ég vil að við leyfum okkur að skoða hlutina upp á nýtt. Síðan er það með stjórnarskrána, sem er auðvitað eitthvað sem við þurfum að skoða þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er ekki pólitískt þægilegt að gera og eitthvað þess háttar, þá stendur einfaldlega í stjórnarskránni að fjárveitingavaldið liggi hjá Alþingi og við eigum að hafa þá ábyrgð hjá okkur hvort sem okkur finnst það pólitískt þægilegt eða ekki. Getur hv. þingmaður rétt súmmerað upp fyrir mig, svo maður átti sig á hvar ágreiningurinn verður þegar málið heldur áfram, hvaða liðir það eru sem þingmaðurinn telur rétt að verði samþykktir í frumvarpinu?

Virðulegi forseti. Ég hef enga efnislega afstöðu tekið til frumvarpsins, ég er einfaldlega að velta upp ágöllum sem ég sé á því. Það eru nokkur atriði sem mér finnst orka tvímælis. Ég geri mikinn greinarmun á því hvort um er að ræða markaða tekjustofna eins og að peningar eigi að renna í Fiskræktarsjóð, sem er bara eitthvert verkefni sem er ákveðið á Alþingi, eða hvort um er að ræða framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð, sem er hluti af grundvallarmannréttindum fólks í landinu, kjarasamningsbundum réttindum sem hafa verið við lýði í meira en 100 ár - það hefur verið barist fyrir því í meira en 100 ár, þau hafa nú ekki verið við lýði í meira en 100 ár. Grundvallaratriðið er að ríkissjóður er ekki í stakk búinn til að borga atvinnuleysisbætur í 10% atvinnuleysi í kjölfar efnahagsáfalls, hann er það ekki. Það verður að verða til sjóðsöfnun. Þess vegna er rangt, held ég, að hugsa um alla, eða sem sagt nálgast hugtakið markaðir tekjustofnar svona vítt. Annað dæmi, bara af því að ég hef persónulega reynslu af því, að vera í kreppu og geta nýtt efnahagsástandið til að byggja hjúkrunarheimili úti um allt land vegna þess að markaðir tekjustofnar eru í Framkvæmdasjóði aldraðra. Það var mjög mikilvægt fyrir íslenskt samfélag og fyrir þau sveitarfélög sem hafa notið þess. - Ég sé hér hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir framan mig, það var til dæmis hægt að byggja langþráð hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ vegna þessara mörkuðu tekjustofna. Það hefði ekki verið mögulegt annars. Ég nefni Fjármálaeftirlitið, ég bið nefndarmenn að velta því upp hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að þetta gjaldtökufyrirkomulag byggi á alþjóðlegum stöðlum um fjármálaeftirlit. Ég nefni umboðsmann skuldara sérstaklega sem ég held að hefði aldrei orðið að veruleika nema af því að hægt var að leggja gjald með sérstökum hætti 

Hæstv. forseti. Af því að þingmaðurinn orðar það svo að þetta séu bara vangaveltur í 1. umr. málsins tel ég rétt að við séum þá ekki að negla okkur í einhverjar línur eða skotgrafir. Það er athyglisvert að hv. þingmaður kemur hingað og tekur þátt í umræðunni, því ber að fagna. Það er gott vegna þess að ég undraði mig á því af hverju þetta mál stafaði ekki frá allri fjárlaganefndinni miðað við hvernig ég upplifi andann og hef upplifað andann í þinginu á undanförnum árum. Ég hvet því hv. þingmann til að horfa til frumvarpsins í heild sinni með opnum huga. Það er auðvitað rétt að þetta er svolítið ný hugsun fyrir marga, en engu að síður hef ég sannfæringu fyrir því að rétt sé að samþykkja frumvarpið og að það fari í gegnum þingið í þeirri mynd sem það liggur fyrir. Ég tel að það sé mjög vel rökstutt í greinargerðinni hvers vegna skilgreining á mörkuðum tekjum er með þeim hætti sem hún kemur fram og er meðal annars vísað í stjórnarskrána í þeim rökstuðningi.

Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum að forðast líka embættislega hugsun í þessu máli. Ég hef margoft heyrt rökin fyrir því að afnema markaða tekjustofna, en mér hefur alltaf fundist það frekar byggjast á embættislegri hreintrúarstefnu en nauðsynlega úthugsaðri pólitískri stefnumörkun. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég get séð fyrir mér og veit mörg dæmi þess að menn hafa til að verja tiltekin verkefni og koma þeim fyrir með ákveðnum hætti búið þeim markaða tekjustofna á fyrri tíð og sjálfsagt er að fara með krítískum hætti í gegnum það. En fyrirkomulag greiðslu í Atvinnuleysistryggingasjóð verður ekki afnumið í landinu öðruvísi en með samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins og með því að því fyrirkomulagi verði komið fyrir með öðrum hætti. Ef ríkið vill ekki reka atvinnuleysistryggingasjóð verður þá að verða til atvinnuleysistryggingasjóður annars staðar. Þær tekjur verða ekki teknar í ríkissjóð og ríkið lofar síðan mönnum að inna þær af hendi á síðari stigum. Alveg sama með Ábyrgðasjóð launa. Það eru grundvallarmannréttindi sem felast í því að fá laun greidd þrátt fyrir gjaldþrot fyrirtækja, og það er forsenda fyrir tilteknum félagslegum réttindum í landinu. Þess vegna segi ég að kannski er í lagi að kasta netunum svona vítt hér við 1. umr. í málinu, en ég tel engin efnisrök til þess að fella niður alla þá mörkuðu tekjustofna sem hér eru greindir og líta svo á að í reynd felist í greiðslu þeirra bara ígildi skatts. Ríkið tók á sínum tíma Atvinnuleysistryggingasjóð yfir - hann var rekinn með öðrum hætti - og það var vegna þess að ríkið ætlaði að halda honum sérgreindum og tryggja tiltekin réttindi á grundvelli þess. Ef ríkið vill ekki taka það verkefni að sér áfram verður ríkið að afhenda það einhverjum öðrum.

Frú forseti. Ég kem aðallega hér í þessa umræðu vegna þess að ég hef fylgst með henni og mér leiddust orð sem uppi voru höfð um það, t.d. af hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, hálfgerðar ásakanir í garð þeirra sem ekki kusu að vera flutningsmenn að frumvarpinu með þeim meiri hluta fjárlaganefndarmanna sem það gerir. Mér finnst þau ummæli ekki makleg auk þess sem ég hef svolitlar áhyggjur af því að mikil oftrú sé í gangi hér á því að breytingar af þessu tagi einar og sér mundu leysa allan vanda okkar í sambandi við aga í ríkisfjármálum og að aldrei þyrftu til að koma fjáraukalög eða annað því um líkt ef þetta yrði gert. Því miður held ég að það sé ekki svo.

Hver sagði það?

Það lá nú svona dálítið í umræðunni og farið er mjög fögrum orðum um það í greinargerð frumvarpsins hve mikið áynnist og yrði nú ekkert smáræði ef það gengi allt eftir; allar þarfir fyrir eftiráheimildir í lokafjárlögum mundu hverfa o.s.frv. Það stendur á einni blaðsíðu greinargerðar frumvarpsins, hv. flutningsmaður og framsögumaður. Frú forseti. Ég ætlaði bara að tjá mín viðhorf til þessa máls og þau eru á þann veg að ég er sammála því markmiði - og það hefur lengi verið rætt og menn hafa lengi verið sér þess meðvitaðir að við höfum misst dálítið böndin af þessari víðtæku mörkun tekna. Það tel ég að eigi sérstaklega við þegar um er að ræða tiltölulega smáa fjárlagaliði sem úir og grúir af hér eins og frumvarpið ber með sér og geta vissulega skapað vandræði, t.d. eins og það ef tekjur einhverra aðila sem eru með markaðar tekjur vaxa skyndilega og viðkomandi gæti þar af leiðandi þanið mjög út sína starfsemi. Fjárstjórnarvaldið er kannski ekki alveg sátt við það en af því að um markaðar tekjur er að ræða hafa menn bögglast með það þannig að munurinn milli fjárheimilda og tekna hefur verið færður á einhvers konar innstæðureikning viðkomandi stofnunar og menn líta þá svo á að þeir eigi þá peninga og gera kröfu til þeirra. Algerlega hin hliðin á þessu máli skaut mjög upp kollinum í kjölfar kreppunnar. Það sköpuðust vandamál gagnvart því að tryggja að starfsemi ríkisins af þessum toga tæki á sig aðhald eins og aðrir því að menn vildu meina að þeir þyrftu þess ekki af því að þeir byggðu á mörkuðum tekjum og ættu jafnvel ónotaðar fjárheimildir o.s.frv. Þannig að ég geri ekki lítið úr því að þetta skapar ákveðin vandamál. En ekki er þar með sagt að það sé einfalt mál að fara í þetta með einu áhlaupi og stúta þessu í einu lagi auk þess sem hér er um mjög eðlisólíka hluti að ræða ef betur er að gáð, mjög eðlisólíka; allt frá aragrúa af smáliðum af þessu tagi yfir í mjög stór grundvallarpólitísk mál sem menn þurfa að þekkja bæði bakgrunn á og sögu, held ég, ef þeir ætla að átta sig á því hvað er undir, ef menn ætla að breyta því fyrirkomulagi. Þar vil ég auðvitað nefna, og hefur sumt af því nú þegar verið nefnt hér, að á liðinni tíð náðist kannski við einhverjar aðstæður um það pólitísk samstaða og/eða samstaða við hagsmunaaðila, aðila vinnumarkaðarins, að til þess að koma ákveðnum framfaramálum áfram yrðu menn að tryggja sér tekjur og menn féllust á tiltekna tekjuöflun gagngert í því skyni að standa fyrir viðkomandi verkefnum og úrbótum. Þetta gildir um Framkvæmdasjóð aldraðra. Eða halda menn að mikil samstaða hefði orðið um að leggja á nefskatt af því tagi ef það hefði ekki verið til að fjármagna mikilvægar aðgerðir í þágu aldraðra? Svipað má segja um útvarpsgjaldið að það er að breyttu breytanda, eftir því sem samstaða er um, nú er ég ekki að halda því fram að það sé svo, að einhvers konar gjaldtaka sé til staðar til að reka almenningsútvarp í landinu. Það er nefskattur. Ég held að menn hljóti að átta sig á því að það getur orkað mjög tvímælis að vilji og stuðningur sé við það að viðhalda slíkri skattheimtu ef hún er ekki lengur merkt viðkomandi viðfangsefnum. Enn stærra er atvinnuleysistryggingagjaldið eða atvinnuleysistryggingaþáttur tryggingagjaldsins sem byggir á samstarfi við aðila vinnumarkaðarins um að atvinnulífið taki sjálft á sig beint kostnaðinn við að greiða atvinnuleysisbætur. Þeim er það nú nokkuð fast í hendi geri ég ráð fyrir, aðilum vinnumarkaðarins. Þeir hafa stutt það fyrirkomulag og þeir hafa gert meira en það, þeir hafa tekið á sig mikla hækkun atvinnutryggingagjaldsins á tímum erfiðleika og aukins atvinnuleysis eins og í kreppunni sem við höfum verið að fara í gegnum, auðvitað gegn vilyrði um að þegar svo drægi úr atvinnuleysinu þá fengju þeir þetta til baka. Þá mundi atvinnuleysistryggingaþáttur tryggingagjaldsins lækka í samræmi við lækkandi atvinnuleysis. Það er hins vegar ekki verið að standa við það en það er önnur saga. Sama gildir um Ábyrgðasjóð launa og sama gildir um þann þátt tryggingagjaldsins sem samstaða tókst um á sínum tíma að hækka í þágu fæðingarorlofs á Íslandi. Þá var tryggingagjaldið hækkað sérstaklega til að fjármagna átak í að koma á betra fæðingarorlofskerfi á Íslandi - og veitti nú ekki af og erum við þó enn langt á eftir því sem við vildum vera í þeim efnum, eða hvað, með níu mánaða fæðingarorlof í staðinn fyrir ár eða meira í flestum nágrannalöndum. Þetta er allt þarna hvað sem menn nú segja og þarf að takast á við. Stærsta mörkun tekna hefur í gegnum tíðina verið sá hluti skatttekna af umferð sem runnið hefur til uppbyggingar samgöngukerfisins. Ég held að það sé sömuleiðis býsna viðkvæmt að hverfa algerlega frá því að greiðendurnir, umferðin, hafi einhverjar tryggingar fyrir því að að minnsta kosti talsverður hluti þeirrar skattlagningar renni þá í þágu hennar aftur í þágu betri samgöngukerfis, betri vega o.s.frv. Ég tel líka að það sé viss misskilningur að stilla þessu máli þannig upp að þetta snúist um að fjárveitingavaldið sé fært í burtu frá Alþingi þó að um mörkun tekna sé að ræða. Það er auðvitað Alþingi sjálft, það er löggjafinn og fjárstjórnarvaldið sjálft, sem hefur ákveðið slíkt í lögum og ákveðið að það skuli vera þannig. Frumvarpið eins og það er úr garði gert, að mér virðist, gerir nánast í öllum tilvikum ráð fyrir því, eða á mjög mörgum stöðum kemur það fram í textanum, að viðkomandi skattur verði lagður á áfram með hliðsjón af útgjöldum stofnunar eða viðfangsefnis en renni í ríkissjóð í stað þess að vera markaður. Þá verður sú breyting á, sem vissulega er ein möguleg leið í þessum efnum, að um svokallaðar ríkistekjur verður að ræða en ekki markaðar tekjur og þannig er það til dæmis með útvarpsgjaldið í dag eða eins og það var. Það var þannig frá því gengið að það eru ekki markaðar tekjur, það eru ríkistekjur. Á þessu er sá munur að ef mismunur er milli þeirra fjárheimilda sem Alþingi samþykkir og teknanna af gjaldinu þá þarf ekki að standa í þessum æfingum að setja það á einhvern geymslureikning merktan viðkomandi málaflokki því að það er þá ríkið sem fær þær tekjur, fær kúfinn, fær afganginn. Á þetta var bent og talsvert tekist á um þetta á síðasta kjörtímabili þegar hluti útvarpsgjaldsins var tekinn í ríkissjóð og reyndar fleiri gjöld af öðrum toga. Alþingi hefur alltaf bæði fjárstjórnarvaldið og löggjafarvaldið í sínum höndum á hverju einasta ári og mörkunin er nú ekki heilagri en það að ef farið væri yfir þetta í gegnum tíðina þá væri býsna algengt að svokölluð „þrátt fyrir“-ákvæði væru sett í lög sem aftengdu þetta að einhverjum hluta ef aðstæður voru þannig. Það er held ég ekki alveg rétt nálgun að segja að þarna sé Alþingi með beinum hætti að endurheimta eitthvað sem það hafi misst frá sér í sjálfu sér þó að þessi mörkun hafi átt sér stað víða í löggjöf. Ég held líka að það sé eiginlega óumflýjanlegt, það er vissulega mikið beðið, að fara þá yfir það í tengslum við aðgerð af þessu tagi hvort við ætlum í öllum tilvikum að byggja á áframhaldandi og sams konar tekjuöflun. Ég hefði þá viljað sjá að menn færu yfir það ef gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, nefskatturinn sem þar er, verður ekki áfram beint merkt þeim málaflokki; á þá að leggja það á? Þetta er nefskattur og þeir þykja almennt ekki sanngjarnir eða góðir og ég gæti þá alveg eins hugsað mér að hann yrði einfaldlega látinn hverfa og almennt tekjuöflunarkerfi ríkisins verði tryggt með viðhlítandi ráðstöfunum svo að almennt tekjuöflunarkerfi ríkisins skilaði því sem til þyrfti. Það gæti átt við fleiri nefskatta eða gjöld af þessu tagi. Kannski ætti þá bara að taka til í því líka, einfalda tekjuöflunarkerfi ríkisins umtalsvert, byggja á færri en breiðari tekjustofnum og sleppa innheimtu á ýmsum gjöldum af þessu tagi. Það er auðvitað risavaxið verkefni og mjög viðamikið að fara í slíka heildstæða endurskoðun en mér finnst að það þurfi að minnsta kosti að fara yfir það. Áður en menn ákveða að slá af alla afmörkun tekna er spurningin: erum við samt að tala um í aðalatriðum óbreytt innheimtukerfi í kjölfarið? Auðvitað geta menn sagt að það megi þá fara yfir það í kjölfarið, í framhaldinu o.s.frv. en það er álitamál hvað á að koma á undan. Eins spyr ég nefndarmenn í fjárlaganefnd að því hvað líði samhenginu við ný og væntanleg lög um opinber fjármál eða frumvarp sem væntanlega er á leiðinni og - herra forseti, það er betra ef menn þurfa að kalla fram í að þá komi þeir inn í salinn svo að maður heyri hvað þeir eru að segja eins og hv. formaður fjárlaganefndar.  Það eru sjónarmið eins og þau hvort gjaldið sem lagt er á til að fjármagna opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi eigi að breytast í ríkistekjur eins og hér er lagt til en ekki vera merkt beint eftirlitinu með fjármálastarfseminni. Þar þarf að skoða evrópskar skuldbindingar því að eitt af því sem er tilskilið í þeim efnum er að eftirlitsaðilarnir borgi eftirlitskostnaðinn og það eigi að vera hrein gjaldtaka á þá og mæta raunkostnaði og auðvitað er það tryggt með mörkun teknanna. Ef oftekið er eitt ár er hægt að veita afslátt af eftirlitsgjaldinu næsta ár o.s.frv., engar grunsemdir um að ríkið sé að ásælast eitt eða neitt en þær geta vaknað ef um ríkistekjur er að ræða í staðinn fyrir markaðar tekjur o.s.frv. Þannig að það er auðvitað að býsna mörgu að hyggja í þessum efnum. Ég mæli svo bara að lokum þau varnaðarorð, eða sem mér finnast vera skynsemisorð, að það sé ágætt að halda þessari vinnu áfram. Ég gef mér að hv. nefnd taki svo málið aftur til sín og það verði sent til umsagnar o.s.frv. í framhaldi af 1. umr. en það sé líka skynsamlegt að flýta sér hægt og meta af raunsæi hvaða áfanga væri kannski hægt að taka í þessu í sæmilegri sátt. Þá segi ég fyrir mitt leyti að ég er alveg tilbúinn til að fara í gegnum þetta og skoða það að fækka til mikilla muna mörkuðum tekjustofnum og mörkuðum liðum en áskil mér rétt til að hafa fyrirvara um þá stærstu og þá pólitískustu og þá sem að mörgu leyti kann að orka mest tvímælis að taka út.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum fyrir þátttöku í þessari umræðu. Ég hef tiltölulega stuttan tíma. Ég ætla að nota tækifærið og taka undir flest það sem kom fram hjá hv. þingmönnum, bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það kemur kannski ekki á óvart. En um leið fagna ég þátttöku hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar og Steingríms J. Sigfússonar. Þrátt fyrir að þeir hafi væntanlega ekki haft tækifæri til að fylgjast með umræðunni, og þess vegna kom ýmislegt fram í máli þeirra sem hafði komið fram áður, þá finnst mér góður bragur á því að hv. þingmenn taki þátt í umræðunni. Mér fannst flestar athugasemdir þeirra og ummæli í ræðu vera málefnaleg og þess virði að fara sérstaklega yfir. Ég ætla að fara yfir þær athugasemdir sem hv. þingmenn komu með. Fyrst, svo ég byrji á því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon endaði á, að það skipti máli að flýta sér hægt. Það getur enginn haldið því fram að í þessu máli hafi verið gengið mjög hratt fram. Það er búið að vera í vinnslu hjá hv. fjárlaganefnd allt sl. ár. Eins og menn vita, og hefur komið fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og öðrum, var málið á lokametrunum hjá síðustu fjárlaganefnd og hafði þá verið lengi til umræðu. Hérna er ákveðinn misskilningur í gangi. Hingað kom t.d. hv. þm. Árni Páll Árnason, sem er vonandi að fylgjast með þessari umræðu, og talaði um að mikilvægt væri að hafa Atvinnuleysistryggingasjóð með sérstakar markaðar tekjur til að hafa sjóðsöfnun. Vandinn er sá að það hefur ekki verið sjóðsöfnun hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það eru engir peningar í honum. Það sama á við um Ábyrgðasjóð launa og flesta hina svokölluðu sjóði sem þarna eru, það eru ekki neinir peningar í þeim. Það þurfti t.d. að hækka tryggingagjaldið úr 5,3% í 8,65% eftir bankahrunið. Ef við komumst að þeirri niðurstöðu - ég ræddi það að vísu alveg sérstaklega í framsöguræðu minni, þá fór ég yfir þennan þátt - að það sem við viljum hafa og skiptir máli sé að hafa sjóð sem snúi t.d. að aðilum vinnumarkaðarins þá skulum við bara gera það. Ég nefndi það sérstaklega að ég væri, alla vega fyrir mitt leyti, tilbúinn að skoða það og að það væri þá gert með svipuðum hætti og við gerum með lífeyrissjóðina sem eru að stærstum hluta á hendi aðila vinnumarkaðarins til að koma í veg fyrir, af því að hv. þm. Árni Páll Árnason vitnaði í það, að ríkissjóður tæki það á sig þegar kæmi að mögru árunum. Það er einmitt málið, það er ekkert í þessum sjóðum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi Fæðingarorlofssjóð og Framkvæmdasjóð aldraðra og ég veit ekki til að það séu einhverjir peningar í þeim sjóðum. Reyndar hef ég áhyggjur af því að í Framkvæmdasjóð aldraðra séu menn að taka lán. Ég held að flestir sem hafa lesið þetta, þ.e. nöfnin, telji að þarna sé um sjóði að ræða sem séu að ávaxta fé, ég veit ekki til þess að svo sé. Það er afskaplega mikilvægt að fara yfir það. Þess vegna er málið lagt fram og fara þarf gaumgæfilega yfir það. Aldrei var sagt að þetta mundi leysa allan vanda. Þetta er hins vegar án nokkurs vafa liður í því að ná aga í ríkisfjármálum. Rétt eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði þá er fjárstjórnarvaldið hjá Alþingi. Hann talaði svolítið fyrir málinu þegar hann gagnrýndi það vegna þess að menn hafa miskunnarlaust, þegar svo ber undir, gengið í markaða tekjustofna. Hv. þingmaður nefndi t.d. útvarpsgjaldið sem er að vísu ekki í þessu frumvarpi. Ég nefndi það í framsöguræðu minni að 77% af útvarpsgjaldinu hafi farið í Ríkisútvarpið 2009, 95% 2010, 79% 2011, 75% 2012, 77% 2013 og núna 2014 var það hækkað upp í 83% þannig að menn hafa sótt fjármagn þangað, Alþingi hefur gert það þegar svo ber undir. Það er ekki um það að ræða, nema menn vilji blekkja almenning og ég ætla engum hv. þingmanni það, að fólk sé algerlega sátt við að greiða í einhvern sjóð eða eitthvert ákveðið verkefni sem miskunnarlaust sé gengið í ef svo ber undir. Það sama á við um samgöngukerfið. Ég fór sérstaklega yfir það í framsögu minni. Það kemur fram í greinargerðinni að samkvæmt bókun í ríkisreikningi skuldar Vegagerðin ríkissjóði 16,1 milljarð vegna þess að Alþingi ákvað að fara í vegaframkvæmdir sem markaðar tekjur hafa ekki náð að dekka og þá varð til skuld á einhverja opinbera stofnun. Þetta er auðvitað ekkert vit og engin skynsemi. Í þessu er ekkert gagnsæi. Þetta er ekki leið til að ná þeim markmiðum sem við viljum vonandi öll í ríkisfjármálum - ég ætla öllum að vilja það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði einnig um að við þyrftum að einfalda skattkerfið og breyta tekjuöflunarkerfinu. Ég man ekki eftir því í seinni tíð að hafa verið svo sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í nokkru einasta máli. Ef við getum farið í þetta verkefni saman þá hlakka ég til þess því að það er sannarlega markmið í sjálfu sér. Menn geta deilt um hvar eigi að byrja en við verðum að byrja. Menn hafa verið með þetta mál hangandi yfir sér í mörg ár. Ég ætla ekki að benda á einn eða neinn í því, við berum öll ábyrgð hvað það varðar. Aðalatriðið er að við verðum að byrja. Menn geta ekki alltaf setið og sagt: Ja, þetta er svo ofsalega erfitt, þetta er svo stórt og svo mikið mál. Við höfum sérstöðu meðal þeirra þjóða sem við berum okkur saman við. Á það hafa báðar skammstafanirnar AGS og OECD bent. Það er engin spurning að við förum ekki eftir kerfinu eins og það er núna. Við getum sagt að við svindlum á skattgreiðendum þegar svo ber undir. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór nákvæmlega yfir það. Ég man ekki hvaða hugtak hann notaði en við getum alveg eins sagt að við séum að svindla svolítið á þessu kerfi. Það er svo sannarlega ekkert unnið með því að hafa færa skuld á Vegagerðina vegna þess að menn ákveða það í pólitískri sátt að fara í meiri vegaframkvæmdir en þær mörkuðu tekjur sem eru til staðar duga fyrir. Á sama hátt er það þannig varðandi tryggingagjaldið að alltaf er að aukast munurinn á útgjöldunum sem tryggingagjaldinu er ætlað að dekka og tekjunum sem af því eru. Það er rekið sérstaklega í greinargerð með frumvarpinu. Við erum því alltaf á sama stað því að það fyrirkomulag sem er til staðar er úr sér gengið. Við höfum gert nákvæmlega allt sem hver einasti þingmaður, hvort sem hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu, hefur beðið um í hv. fjárlaganefnd hvað þetta mál varðar. Það hefur ekki verið hægt að troða þessu máli ofan í kokið á einum eða neinum og það stendur ekki til að gera það. Hér var Fjármálaeftirlitið nefnt af hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Fjármálaeftirlitið stækkaði um 198% á árunum 2007–2012. Þá var meðalaukning ríkisútgjalda um 30%. Það má færa full rök fyrir því að ekki hafi verið gott eftirlit með eftirlitinu af hálfu þeirra sem áttu að halda utan um þá stjórnartauma. Það er mikil sorgarsaga, sérstaklega á undanförnum árum, ýmislegt sem hefur snúið að Fjármálaeftirlitinu. Við höfum rætt það oft í þessum þingsal. Það er þyngra en tárum taki og hefur haft alvarlegar afleiðingar. Það er alveg ljóst að þau mál eru ekki búin. Þangað var alveg gríðarleg aukning í fjárveitingum. Hér tókust t.d. á hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, og hv. þm. Árni Páll Árnason, þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, um þau mál. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins kom með efnismikla og vel rökstudda gagnrýni á hvernig haldið væri um fjármál hjá Fjármálaeftirlitinu og aukningunni hvað þau varðar og ef ég man rétt, og ég held að ég fari alveg rétt með, þá tók hæstv. fjármálaráðherra frekar undir þau sjónarmið en hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra sagði bara að það væri skylda að gera þetta svona. Samt sem áður horfum við, sem áttum og eigum heimsmet í fjármálaeftirliti, upp á að ekki verður hægt að halda því fram með neinum hætti að þar hafi náðst einhver fullkomnun heldur þvert á móti. Um það eru mörg sorgleg dæmi. Ég hef oft tekið málið upp á þessum vettvangi og mun halda því áfram og ætla ekki að fara sérstaklega yfir það núna nema einhver biðji mig um það og þá er alveg sjálfsagt að fara yfir það í miklum smáatriðum. Umboðsmaður skuldara er kannski sama marki brenndur. Nokkrir milljarðar eru búnir að fara í það ágæta embætti. Það er svo sannarlega ekki yfir gagnrýni hafið. Það sem mér finnst vera stærsta einstaka málið í þessu sambandi er að þegar við útdeilum fjármunum, eins og við gerum alltaf hvort sem það er í svokölluðu góðæri eða á samdráttartímum, og ég ætla engum á hv. Alþingi annað en vilja gera það með sem bestum hætti, þá höfum við forgangsraðað, en það sitja ekki allar stofnanir við sama borð. Þegar við skoðun þróun útgjalda á undanförnum árum sjáum við að þróunin er ekki sú sama og menn tala um. Ég held að flestir hv. alþingismenn í öllum flokkum hafi talað um að það eigi að vernda sérstaklega grunnstoðirnar en þær hafa þurft að sæta hlutfallslega mun meiri niðurskurði en ýmsar aðrar stofnanir sem ég man ekki til að nokkur hafi mælst sérstaklega til að ætti að efla eða veita meiri fjármuni í. Gagnsæi er markmið í sjálfu sér. Ef við ætlum að ná árangri í ríkisfjármálum og betri skilningi og fara betur með opinbert fé þá er gagnsæi afskaplega mikilvægt. Það er enginn vafi á því að ef við förum þessa leið þá mun það aukast og vonandi mun aðhalds- og eftirlitshlutverk hv. Alþingis styrkjast. Ég held hins vegar akkúrat núna, af því að menn segja að þetta sé svo stórt og mikið, að við getum ekki beðið. Hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi það sérstaklega að mjög mikilvægt væri að hugsa til mögru áranna, að leggja til hliðar í Atvinnuleysistryggingasjóð þannig að þegar atvinnuleysi kæmi og erfiðara yrði fyrir atvinnulífið og þjóðlífið, ef þannig má að orði komast, að fjármagna atvinnuleysi þjóðarinnar þá ættum við eitthvað í handraðanum. Við þurfum að huga að því. Núverandi kerfi gerir það ekki. Núverandi kerfi er gegnumstreymiskerfi. Það þýðir að þegar atvinnulífið er í mestum erfiðleikum með tilheyrandi atvinnuleysi, það helst alla jafna í hendur, þá leggjum við aukin gjöld á atvinnulífið sem verður til þess að ýta enn frekar undir atvinnuleysi. Ég vonast til þess, virðulegi forseti, að sá tónn sem hér var gefinn af hv. stjórnarandstöðuþingmönnum sé merki þess að við munum fara vel og málefnalega yfir þetta mál. Við munum að sjálfsögðu kalla eftir sjónarmiðum þeirra aðila sem málið varða og þeir eru fjölmargir. Ég held að í þessu felist mikil sóknarfæri til að bæta fjármálastjórn í landinu eins og hv. þingmenn fóru yfir, margir hverjir. Ég vonast til að við berum gæfu til þess bæði í stjórn og stjórnarandstöðu að nýta tækifærið. Það er alveg ljóst að við munum ekki ná varanlegum árangri í breyttri fjármálastjórn á Íslandi nema stjórn og stjórnarandstaða geri það í sátt. Ég vil því nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sérstaklega, þó að ég sé einnig ánægður að heyra áhuga fjölmargra þingmanna Sjálfstæðisflokksins og sumra þingmanna Framsóknarflokksins sem tóku þátt í þessari umræðu. Það sýnir að þingmenn eru meðvitaðir um mikilvægi þessa málaflokks og meðvitaðir um þetta stóra verkefni og tilbúnir að leggja hönd á plóg, tilbúnir að taka þátt í umræðunni því að það er grunnurinn að þessu, að við ræðum þessa hluti, förum yfir þá til að vanda vel til verka. Virðulegi forseti. Ég er bjartsýnn á að þetta mál muni verða til góðs. Ég efast svo sem ekkert um að innihaldið verði til góðs en það skiptir líka máli að allir séu með í þessari umræðu, taki þátt í henni og komi að henni. Við lögðum upp með að hafa alla þingmenn í hv. fjárlaganefnd með á þessu máli. Ég leyni því ekki að það urðu mér vonbrigði að ekki voru allir hv. þingmenn á þessu máli. Það var ekkert sem benti til þess að við yrðum ekki öll sammála. Úr því varð ekki og það er ekkert meira um það að segja. Núna reynir hins vegar á hvernig við vinnum málið. Ég hlakka til að takast á við það verkefni með hv. þingmönnum sem og öðrum þeim aðilum í þjóðfélaginu sem vilja láta sig málið varða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skilgreiningu auðlinda. Flutningsmenn með mér eru hv. þingmenn Jóhanna María Sigmundsdóttir, Sigrún Magnúsdóttir, Haraldur Einarsson, Karl Garðarsson, Þórunn Egilsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir og Ásmundur Friðriksson. Þetta er í annað sinn sem þessi þingsályktunartillaga er lögð fram efnislega í þinginu. Á síðasta löggjafarþingi var ég einnig 1. flutningsmaður en meðflutningsmenn mínir þá voru þáverandi hv. þingmenn Sigurður Ingi Jóhannsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Tillögugreinin fjallar um að Alþingi álykti að fela forsætisráðherra að fá færustu sérfræðinga á sviði auðlindaréttar til að semja frumvarp sem skilgreinir með tæmandi hætti hvað flokkast til auðlinda hér á landi og hverjar auðlindir Íslands eru. Það er mjög mikilvægt að þessi vinna fari af stað vegna þess að nefndasvið Alþingis og þingmenn hafa lítinn aðgang að sérfræðingum í samfélaginu, að færustu auðlindaréttarsérfræðingunum. Þess vegna er tillagan flutt undir þeim formerkjum að forsætisráðherra kalli saman þá aðila til að semja lagafrumvarp sem snýr að þessum málum. Auðlindaréttur er ný fræðigrein í íslenskri lögfræði og hann er nátengdur umhverfisrétti. Eðli málsins samkvæmt fjallar auðlindaréttur um þær réttarreglur sem varða stjórnun, nýtingu og meðferð auðlinda. Heildstæð stefna um nýtingu auðlinda hefur ekki verið mótuð að neinu marki hérlendis. Eitt af því sem stuðlar að ábyrgri umhverfishegðun er að líta svo á að náttúruauðlindir og réttur til þess að nýta þær hafi verðgildi þó að í sumum tilfellum kunni að vera erfitt að meta slíkt til fjár. Auðlindaréttur er nátengdur nýtingu náttúruauðlindanna. Réttur þjóða til að njóta auðlinda sinna nýtur verndar í þjóðarétti. Á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 14. desember árið 1962 var samþykkt yfirlýsing sem fjallar um sjálfstæði þjóða til að ráðstafa náttúruauðlindum sínum. Segir þar meðal annars að nýting náttúruauðlinda eigi að þjóna hagsmunum og auka velmegun fólks í viðkomandi ríki. Hefur þessi regla verið staðfest í alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningnum um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem voru fullgiltir af Alþingi 28. ágúst 1979. Megininntak beggja samninga er að allar þjóðir megi, í sínu eigin markmiði, ráðstafa óhindrað náttúruauðæfum og auðlindum sínum brjóti það ekki í bága við neinar skuldbindingar sem leiða af alþjóðlegri efnahagssamvinnu, byggðri á grundvallarreglunni um gagnkvæman ábata og þjóðarétti. Það var síðan árið 2000 sem svokölluð auðlindanefnd sem var kosin var af Alþingi skilaði af sér álitsgerð, mjög gott og þarft verk sem sú nefnd vann. Hlutverk nefndarinnar var að fjalla um auðlindir sem eru eða kynnu að verða þjóðareign. Það eru meðal annars öll verðmæti í sjó og á hafsbotni innan efnahagslögsögu, svo og í almenningum, afréttum og öðrum óbyggðum löndum utan heimalanda, námur í jörð, orka í rennandi vatni og jarðhiti. Taldi nefndin brýnt að mótuð yrði samræmd stefna og stjórn á nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi sem skapaði heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda. Virðulegi forseti. Síðan þessari skýrslu var skilað eru liðin 14 ár og enn hefur ekkert gerst. Ég tel að málið sé enn brýnna nú en það var í kringum árið 2000 því að öllu fleygir fram hér á landi. Við verðum að standa sem sjálfstæð þjóð með náttúruauðlindum okkar og nýtingu þeirra. Hér á landi hefur eignarhald náttúruauðlinda verið með ýmsum hætti og oft og tíðum hafa komið upp deilur í þjóðfélaginu um hvernig þeim málum skuli skipað. Í títtnefndri skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000 var lagt til að tekið yrði upp nýtt ákvæði í stjórnarskrá þar sem náttúruauðlindir sem ekki væru háðar eignarrétti yrðu lýstar þjóðareign. Ákvæðið sem nefndin lagði til var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi, að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign ber að nýta á sem hagkvæmastan hátt og á grundvelli sjálfbærrar þróunar og skal arði af þeim varið til þess að vernda auðlindirnar, rannsaka þær og viðhalda þeim, svo og til hagsældar fyrir þjóðina að öðru leyti.“ Á þeim 14 árum síðan þetta auðlindaákvæði var skrifað sem tillaga að auðlindaákvæði í stjórnarskrá hefur ekkert gerst í því máli að binda auðlindir þjóðarinnar í stjórnarskrá. Við munum þann tíma sem við upplifðum í þinginu sl. fjögur ár þegar reynt var að umbylta allri stjórnarskránni í stað þess að setja nokkur atriði í núgildandi stjórnarskrá, sem hefur staðið sig vel, en það varð ekki samkomulag um það. Við framsóknarmenn lögðum ofuráherslu á að náttúruauðlindaákvæðið færi inn í stjórnarskrána en þrákelkni þáverandi ríkisstjórnar var það mikil að því var ekki við komið að fara með nokkur ákvæði að breyttri stjórnarskrá, heldur átti að skrifa nýja. Staðan er því eins og hún var árið 2000 þegar þetta var lagt til. Virðulegi forseti. Ég fagna því að nú þegar hefur tekið til starfa nefnd sem hefur það hlutverk að gera tillögur að breytingarákvæðum í stjórnarskránni. Það verður vonandi í síðasta lagi í næstu alþingiskosningum eftir rúm þrjú ár sem þetta ákvæði fer þar inn og þá snýr þetta öðruvísi við. Það er þannig með þetta mál að tilgangur þess er raunverulega að setja sérlög áður en auðlindaákvæðið kemur inn í stjórnarskrána til þess að standa vörð um auðlindir okkar. Málið var sett fram og ég hugsaði það fyrst á sínum tíma eftir sumarið 2009 þegar naumur meiri hluti Alþingis samþykkti að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þá var ein auðlind íslensku þjóðarinnar tryggð með lögum og það var fiskveiðistjórnarkerfið, fiskurinn í sjónum, sú auðlind. Aðrar auðlindir voru opnar og ekki skilgreint hverjar þeir væru og hvernig ætti að nýta þær. Það er nauðsynlegt fyrir okkur sem sjálfstæð, fullvalda þjóð að þessi lagasetning fari fram til að verja hagsmuni okkar í alþjóðlegu samhengi. Þáverandi hæstv. utanríkisráðherra hafði það í flimtingum að ekki þyrfti að binda auðlindir þjóðarinnar í lög vegna þess að Evrópusambandið mundi ekki ásælast eignarréttinn á auðlindunum. Ég get alveg fallist á það en það sem Evrópusambandið sækist eftir er nýtingarrétturinn, það að nota auðlindina. Þess vegna ber að setja þessi lög, til að skilgreina auðlindirnar og hvernig á að nýta þær. Ég ætla að taka dæmi um eina auðlind vegna þess að hún er heitt mál í dag. Auðlind sem Evrópusambandið ásældist mjög hér þegar samningaviðræðurnar voru í gangi - það er nú sem betur fer búið að slíta þeim - var fallvatn og jarðhitaorka sem við notum til þess að búa til rafmagn. Það var komið svo langt í orkumálakaflanum að búið var að opna hann og loka honum og það var ákvæði í þeim kafla um að skorti ríki Evrópusambandsins orku bæri því ríki sem ætti nægilega mikla orku að flytja orku þangað. Þarna er komin hugmyndin um sæstrenginn sem sífellt er verið að tala um að við eigum að leggja til Bretlands. Undarlegar fréttir berast um að hann sé fullfjármagnaður í Bretlandi á meðan umræðan á Íslandi er nánast að fara af stað um það hvort við séum yfir höfuð tilbúin til að fórna þessu mikla landi og jarðhitaréttindum til þess eins að flytja orku til Evrópusambandsins. Það var umræða um þetta í þinginu í dag. Það vita allir mína skoðun, ég leggst alfarið gegn sæstrengnum vegna þess að við eigum að nýta afurðirnar og nýta orkuna sjálf hér heima til uppbyggingar, til hagsbóta fyrir land og þjóð. Það liggur alveg fyrir. Hv. fjárlaganefnd fór á Suðurnesin á vinnufund í gær þar sem við heimsóttum ný fyrirtæki sem verið er að byggja upp á fyrrum varnarsvæðinu og kölluð eru Kadeco. Þar komum við inn í þörungaframleiðslufyrirtæki sem hefur nýtekið til starfa hér á landi. Það var spurning hjá eigendum þess fyrirtækis hvort þeir ættu að setjast að í Noregi eða á Íslandi en svo varð Ísland fyrir valinu, sem betur fer því að okkur vantar atvinnuuppbyggingu. Ástæðan var sú að þótt Ísland og Noregur væru samkeppnishæf með svipað verð á rafmagni yfir sumartímann var það svo að þegar fór að hausta og vetur gekk í garð hækkaði rafmagnsverð svo mikið í Noregi að Noregur varð ekki samkeppnishæfur við Ísland í verði á raforku. Það er ástæðan fyrir því að við eigum ekki að fara í sæstrenginn. Norðmenn hafa lagt sæstreng og þegar kólnar í Evrópu á veturna og á haustin rýkur rafmagnsverð upp því að þar gilda að sjálfsögðu markaðslögmálin. Þetta eitt á að hafa það mikinn fælingarmátt fyrir okkur Íslendinga að við ættum yfir höfð ekki að vera að hugsa um þessi mál. Það sýnir sig þarna hvernig þetta virkar á ríki sem hafa farið í slíkar aðgerðir. Á það hefur verið bent að í sumum tilvikum sé mögulegt að verðleggja náttúruauðlindir og þá sérstaklega réttinn til að nota þær. Löggjafinn getur ákveðið að láta þá sem nýta auðlind greiða með einum eða öðrum hætti gjald til samfélagsins fyrir afnot auðlindarinnar, hvort sem um er að ræða gjaldtöku í formi skatta eða þjónustugjalda. Slík gjaldtaka þarf að vera almenn og við framkvæmd hennar skal gæta málefnalegra sjónarmiða og jafnræðis. Leiðsögn markaðshagkerfisins, eða „ósýnilega höndin“ svonefnda, nær aðeins til þeirra gæða sem unnt er að kaupa og selja á markaði og til þess að úrræði eins og gjaldtaka verði tekin upp í einhverri mynd verða pólitískar og efnahagslegar forsendur að vera til staðar. Það var ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem tók upp auðlindagjald af sjávarútvegsauðlindinni. Þrátt fyrir að vinstri menn vilji lítið við það kannast var það nú samt svo. Á þeim tíma sýndu þessir flokkar skilning á því hvað auðlindagjald væri og hvernig ætti raunverulega að innheimta það í ríkissjóð til hagsbóta fyrir þjóðina. Það er leiðin sem við þurfum að fara með allar okkar auðlindir, nýti einhver auðlindina tökum við hóflegt auðlindagjald af viðkomandi nýtingu. Þannig verður farið fram í sátt, bæði við þjóðina og náttúruna sjálfa. Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga fer að umræðum loknum til hv. umhverfis- og samgöngunefndar til umfjöllunar og í venjulegt ferli. Kallaðir verða til færir lögmenn og álitsgjafar á sviði auðlindaréttar til þess að fara yfir málið. Ég hef væntingar um að í framhaldinu verði búið til frumvarp sem lýtur að því að skilgreina með tæmandi hætti hvað flokkast sem auðlind hér á landi og hverjar auðlindir Íslands eru til að við getum varið þann mikla fjársjóð sem landið og miðin bjóða upp á.