Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv. það, sem hér er til umr., og leggur til, að frv. verði samþ. Í athugasemdum við frv. er tekið fram, að ef Framkvæmdabankinn taki lán í því skyni að láta féð til sementsverksmiðjunnar, þá falli niður sú lánsheimild, sem þegar er fyrir hendi í lögum um hana, að upphæð 46 millj. kr. Þetta ákvæði hefur n. þótt réttara að kæmi inn í frv. sem sérstök grein og gerir till. um, að svo verði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, sem liggur alveg ljóst fyrir.



Herra forseti. Þegar lögin um Framkvæmdabanka Íslands voru til umr. á þinginu 1952, þótti ýmsum það ærið nýstárlegt ákvæði, að fjmrh. var þar heimilað að veita ríkisábyrgð fyrir erlendum stórlánum, sem Framkvæmdabankinn tekur, án þess að samþykki Alþingis komi til hverju sinni. Í frv. ríkisstjórnarinnar, sem þá var lagt fram um Framkvæmdabankann, var þessi upphæð upphaflega takmörkuð við 100 millj. kr. Ýmsum fannst nú mjög varhugavert að fara inn á slíka braut, og ég var einn þeirra, en loks varð þó að samkomulagi í liði stjórnarflokkanna að lækka upphæðina, sem till. var gerð um í frv. eins og það kom frá ríkisstj., úr 100 millj. í 80 millj. kr. Nú er farið fram á að hækka þessa upphæð, sem heimilt er að ganga í ábyrgð fyrir án samþykkis Alþingis, upp í 175 millj., eða um 95 millj. kr. Þetta er rökstutt með því í grg., að nauðsynlegt sé að taka stór erlend lán til sementsverksmiðju, til raforkuframkvæmda o.fl. Nú er það svo, að það er til lántökuheimild til þess að koma á fót sementsverksmiðju, og er því ærið kynlegt að biðja um nýja heimild í því skyni. Þurfi hins vegar að útvega lánsfé til annarra framkvæmda, þá er spurningin: Hvers vegna er þá ekki farið fram á lántökuheimild til þessara framkvæmda eins ag venja er til? Það er auðvitað meginmunur á því að fara fram á 95 millj. kr. lánsheimild til ákveðinna framkvæmda og hinu, að festa það í lögum, að fjmrh. sé heimilt að ganga í ábyrgð fyrir lánum fyrir hönd ríkissjóðs, án þess að samþykki Alþingis komi til, fyrir upphæð, sem nú skal nema 175 millj. kr. á hverjum tíma um alla framtíð, svo lengi sem lögin eru í gildi. Það hefði verið hægt að láta Framkvæmdabankann annast lántökuna, enda þótt þessi leið væri ekki farin. En um leið hlýtur þó að vakna sú spurning: Hvers vegna er nauðsynlegt, að Framkvæmdabankinn annist lántökuna? Hver mun þóknun bankans fyrir slíka lántöku vera? Það hafa ekki verið gefnar um það upplýsingar, en ég hygg, að hún sé ekki minni en 1%, eða 1 millj. 750 þús. kr. fyrir 175 millj. kr. lántöku. Það er engin smáræðis upphæð. Þarf það virkilega að kosta slíka óhemju upphæð að útvega slík lán? Það hefði einhvern tíma þótt efni í langar blaðagreinar. Sogsvirkjunin hefur þurft að greiða Framkvæmdabankanum 1% í þóknun fyrir sín lán, enda þótt þau lán séu tekin úr mótvirðissjóði eða úr sjóði, sem er eign ríkisins, svo að það er dýrt að færa fé úr einum reikningi yfir á annan, og varla verður það minna fyrir að útvega erlent lánsfé. Enda þótt ég að sjálfsögðu sé samþykkur því, að veitt sé heimild til þeirrar lántöku, sem hér er farið fram á, fram yfir það, sem þegar er til heimíld fyrir í lögum, þá er ég algerlega andvígur þessu frv., sem fer fram á allt annað og meira, og ég legg þess vegna til, að þetta frv. verði fellt og jafnframt verði lagt fram frv. um lántökuheimild með venjulegum hætti.



Herra forseti. Samkvæmt frv. þessu er gert ráð fyrir, að Framkvæmdabanki Íslands taki lán, en fjmrh. talaði fyrir þessu máli í Nd., þar sem lántökur heyra undir hann. Ég heyrði lítið af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þar sem ég var ekki hér inni í deildinni, en það heyrði ég, að hann vildi andmæla frv. og leggja til, að það væri fellt. Ég held, að hv. þm. hafi tæplega gert sér grein fyrir því, að með því að hafa Framkvæmdabanka Íslands fyrir millilið og láta hann annast erlendar lántökur, þá sé veríð að auðvelda framkvæmdir í landinu fram yfir það, sem áður hefur verið, þegar lán hafa verið tekin með öðrum og óheppilegri hætti. Það, sem farið er fram á með þessu frv.„ er það, að í stað „80 millj.“ í 2. málsgr. 9. gr. l. komi „175 millj.“ og eins og segir hér í grg., þá er fram tekið, til hvers á að nota þetta lán, en það er til hinna nauðsynlegustu framkvæmda, sem ekki þola bið, t.d. eins og sementsverksmiðjan og ýmsar raforkuframkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að koma í framkvæmd samkvæmt stjórnarsamningnum. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frv., en legg áherzlu á, að frv. verði samþykkt. Það væri sem sagt æskilegt að heyra einhver rök frá hv. þm. fyrir því, hvers vegna hann telur rétt að fella frv. og hafa lántökur til nauðsynlegra framkvæmda með öðrum hætti. Það þarf önnur rök en fram hafa komið hjá hans flokksbræðrum, en þau eru ekki önnur en að Framkvæmdabankinn sé amerískt fyrirtæki, sem þjóni ekki íslenzkum hagsmunum, en það út af fyrir sig er gömul plata. Hafi hv. þm. ekki annað hér fram að bera í deildinni í sambandi við þetta frv., þá er ástæðulaust fyrir hann að koma hér upp aftur til þess að ræða um þetta mál.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs áðan, þá hafði ég ekki veitt því athygli, að hæstv. viðskmrh. var hér í deildinni. Nú hefur hann flutt sitt mál síðan og tekið ýmislegt fram af því, sem ég vildi sagt hafa, og get ég því vel stytt mál mitt. Hv. 2. landsk. þm. (BrB) vék að því, að áður hefði það verið venja jafnan, þegar ríkið hefði þurft að taka lán til eins eða annars, að leita sérstakrar heimildar hjá Alþingi til hverrar lántöku, og er rétt, að þetta er sú gamla regla. Hún mun þó ekki vera í samræmi við það, sem venja er hjá öðrum þjóðum um þess háttar, nema um eitthvað stórkostlegt sé að ræða. En þetta atriði málsins var nægilega rætt og skýrt, þegar frv. um Framkvæmdabankann, sem varð að lögum, var rætt á sínum tíma, að tilgangurinn með Framkvæmdabankanum var m.a. og ekki hvað sízt sá, að hann tæki við því verkefni að ganga á milli með erlendar lántökur, þannig að hann tæki lánin og lánaði aftur ríkinu eftir atvikum. Það er rétt, að í frv. um Framkvæmdabankann var í fyrstu ákvæði um það, að ríkið ábyrgðist fyrir hann 100 millj. kr. sem fasta ábyrgð. Þetta mætti nokkrum andróðri og var lækkað ofan í 80 millj. kr. Nú þykir hv. 2. landsk. þm. hér vera stigið stórt skref að hækka þetta upp í 175 millj. kr. En eins og hæstv. viðskmrh. benti á, þá er vitað, að þetta er ætlað til ákveðinna framkvæmda samkvæmt þeim fyrirheitum, sem núverandi ríkisstj. hefur gefið. Það er því ákaflega skylt, hvað þetta snertir, að samþykkja þetta frv. og að samþykkja sérstaka ábyrgð fyrir hvert af þessum fyrirtækjum, þannig að það eru ekki líkur til þess, að ríkið taki neitt þyngri ábyrgð á sig, þó að þetta frv. verði samþ., heldur en þó að það samþykkti fleiri lög um ábyrgðir til ákveðinna framkvæmda. En þá var önnur röksemd hv. þm. sú, að Framkvæmdabankinn tæki eðlilega „provision“ af þeim lánum, sem hann útvegaði, og þannig leiddi af þessu nokkurn aukakostnað fram yfir það, sem vera þyrfti. Ég skal ekki alveg fullyrða um það, nema kostnaður eða „provision“ sú, sem Framkvæmdabankinn tekur, kynni að verða nokkru meiri en sá kostnaður, sem mundi leiða af því, að ríkisstj. væri að leita eftir hverju láni fyrir sig í útlöndum, en sannanir eru engar fyrir um það. Og það býst ég við að hv. 2. landsk. þm. viti, að þess konar verður ekki gert og hefur aldrei verið gert kostnaðarlaust, og þar af leiðandi mun hér ekki miklu muna. En miklu virðist það eðlilegra, að stofnun í landinu, sem er ekki beinlínis ríkisstjórnin, annist slíkt og ríkisstjórn Íslands geti þannig snúið sér til þessarar stofnunar, heldur en að hún sé úti um öll lönd, ríkisstj. sjálf eða hennar sendimenn, að leita fyrir sér um lán til eins og annars. Ég er auðvitað ekki kunnugur um heiminn utan Íslands, en þó hygg ég, að þetta sé hvergi síður. Ég held, að þess konar þyki ekki vera verksvið ríkisstjórna, nema þegar um mjög stórvægilegar framkvæmdir er að ræða ellegar það snertir að öðru leyti samband fleiri ríkja, t.d. eins og hernaðaraðstoð og annað slíkt. Mér þótti rétt að koma með þessar athugasemdir nú, sökum þess að ég stóð nokkuð fyrir svörum hér í hv. d., þegar lögin um Framkvæmdabankann voru sett, og ég var út af fyrir sig á móti því að lækka þá almennu ábyrgðarheimild úr 100 millj. í 80 millj., þó að ég ynni það til sætta í málinu að samþykkja það að lokum.



Af hálfu hæstv. ráðh. kom aðeins fram ein röksemd fyrir því, að nauðsynlegt væri að fela Framkvæmdabankanum að annast þessa lántöku, sem hér um ræðir, og hún er sú, að hér væri um að ræða langsamlega hæfasta mann, sem til væri í þessu landi, til þess að annast lántökurnar, þ.e.a.s. herra Benjamín Eiríksson. Já, mikið hlýtur nú þessi maður að vera fær, þegar það þarf að greiða honum hátt í 2 millj. kr. fyrir að útvega 175 millj. kr. lán. Ég er ekki þessarar sömu skoðunar og hæstv. ráðherra. Ég hef allt aðra skoðun á þessum manni. Og ef rök hæstv. ríkisstj. eru ekki önnur en þessi, þá er það ekki annað en undirstrikun á því, hversu réttmætar þær athugasemdir vorn, sem ég gerði hér áðan. Hæstv. ráðh. svaraði ekki, hvort væri rétt hjá mér sú tilgáta mín, að bankinn mundi ekki taka minni þóknun en 1% fyrir þessa lántöku. Ég veit heldur ekki, hvort hann hefur heyrt það. Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði ekki heyrt önnur rök frá mér en þau, að Framkvæmdabankinn væri amerískur banki. Ég minntist nú ekkert á það í þessari ræðu, að bankinn væri amerískur, þó að ég haldi, að það sé nú raunar réttnefni, og tel ekki neina ástæðu til þess að fara út í það núna. Það urðu talsverðar umræður um þessa stofnun, þegar frv. um Framkvæmdabankann var lagt fram hér 1952. En aðalatriðið er það, að ég, eins og fleiri þm. gerðu 1952, tel mjög varhugavert, að hæstv. fjmrh. sé veitt heimild til þess að ganga í ábyrgð fyrir hönd ríkissjóðs til þess að taka slík stórlán, án þess að samþykki Alþ. komi til. Ég tel beinlínis háskalegt, að hæstv. ráðh. hafi slíkt vald til þess að binda ríkissjóði slíka bagga, án þess að það sé athugað af Alþ. hverju sinni. Alþ. þótti ekki hæfilegt 1952, þegar lögin um Framkvæmdabankann voru sett, að þessi ábyrgðarheimild væri meiri en 80 millj. kr. Ef þetta frv. verður samþ., þá er Alþ. án minnsta rökstuðnings - því að hann hefur alls ekki komið hér fram hjá hvorugum þeirra ræðumanna, sem talað hafa, og ekki heldur af hálfu frsm. - að hörfa burt frá þessari skoðun sinni, að sú hæsta upphæð, sem komið gæti til mála að heimilt væri að ganga í ábyrgð fyrir hönd ríkissjóðs fyrir að því er snertir lán, sem Framkvæmdabankinn tekur, væri 80 millj. kr. Nú er ætlazt til þess, að það sé hækkað um meira en helming. Hv. 1. þm. Eyf. taldi það eðlilegt og sjálfsagt, að til væri stofnun eins og Framkvæmdabankinn, sem annaðist lántökur fyrir ríkissjóð, þannig að ríkisstj. sjálf þyrfti ekki að vera að flækjast úti um öll lönd til þess að útvega lán. Það var undarlegt, að hv. þm. skyldi ekki hafa séð þetta fyrr en 1952. En má ég spyrja: Þarf að stofna sérstakan banka á Íslandi, 5. bankann, í því skyni eingöngu að útvega erlend lán? Höfum við ekki Landsbankann? Er það ekki mögulegt, að Landsbankinn taki að sér þetta verkefni fyrir ríkisstj.? Ég man ekki betur en að bankastjóri Landsbankans, Jón Árnason, hafi harðlega mótmælt þessu frv. og talið þessa bankastofnun með öllu óþarfa og fært að því mjög skýr rök, sem aldrei hafa verið hrakin, og það hefur ekki staðið á því, að Landsbankinn vildi taka að sér útveganir slíkra lána f.h. ríkissjóðs. Hv. þm. sagði, að það kynni að vera, að þetta yrði nú eitthvað dýrara með þessum hætti. Hvers vegna þarf það þá að vera dýrara? Hvers vegna þarf að vera að leggja í slíkan kostnað gersamlega að óþörfu? Rök fyrir því, að með þessu móti sé eitthvað betur séð fyrir lántökunni, hafa alls ekki verið færð fram, nema þetta, hvað Benjamín Eiríksson væri óskaplega fær maður, færari en allir aðrir menn í þessu landi, sem er náttúrlega ekki annað en fullyrðingar og það meira að segja hlægilegar fullyrðingar algerlega út í bláinn. Og ég spyr enn einu sinni: Þarf það virkilega að kosta upp undir 2 millj. kr. að útvega lán upp á 175 millj. kr.?



Herra forseti. Það verður nú ekki langt mál, sem ég ætla að segja, en það er dálítið einkennilegt, þegar hv. síðasti ræðumaður var að vitna í Jón Árnason, að hann hefði mótmælt frv. um Framkvæmdabankann á sínum tíma, að hann skuli færa það fram sem sérstök rök í þessu máli. Það hefur ekki verið þannig, þótt margt gott megi segja um Jón Árnason og flest ágætt, að þessi hv. þm. eða hans flokksbræður hafi talið þá fjármálapólitík, sem sá hv. bankastjóri vill reka, þá réttu. Það er þá fyrst núna, sem það kemur fram, að hann og hans flokksbræður vilja taka til greina það, sem sá mæti maður vill í fjármálum þjóðarinnar. Hv. ræðumaður endaði með því að spyrja, hvernig stæði á því, að það þyrfti að kosta upp undir 2 millj. kr. að taka 175 millj. kr. lán. Þá er það meira en 1%, því að væri um 1% að ræða, þá er það 1 millj. 750 þús. kr.  Ég er alveg sannfærður um, að það getur ekki kostað 1% að taka þetta lán. Það kostar ekki 1/2%. Það mundi sennilega ekki kosta meira en 1/4%. Ég tel eigi að síður engan skaða vera fyrir hendi, þótt Framkvæmdabankinn taki 1% lántökugjald, vegna þess að þeir peningar, sem bankinn fær þannig til ráðstöfunar í varasjóð, verða notaðir til hinna gagnlegustu hluta í landinu. Hv. þm. sagði, að ég hefði haldið því fram áðan, að dr. Benjamín Eiríksson væri einn af hæfustu mönnum landsins til þess áð útvega lán og fara með fjármál á þessu sviði. Ég býst við, að ég hafi sagt þetta hér áðan, og ef einhver vafi leikur á því, þá gæti ég til þægðar við þennan ræðumann endurtekið það, og það er vitanlega nauðsynlegt fyrir stofnun eins og Framkvæmdabankann að hafa nýtan fjármálamann í starfi, sem hefur ekki aðeins það hlutverk að útvega lán erlendis, heldur einnig að gera tillögur um það, á hvern hátt sé skynsamlegast að nota það fjármagn, sem bankinn hefur yfir að ráða. Ég vil spyrja þennan hv. þm., um leið og hann mælir gegn þessu frv. og talar um, að það sé óvarlegt fyrir Alþingi að samþ. svona háa lánsheimild, hvort hann eða hans flokkur sé á móti þeim framkvæmdum, sem ætlað er að hrinda í framkvæmd með því fé, sem á að taka að láni samkv. þessum lögum. Ef þessum hv. þm. vex í augum sú fjárhæð, sem hér er talað um, þá hlýtur hann og hans flokkur að vera á móti þessum fyrirhuguðu framkvæmdum, því að hann veit, að það er ekki til hér í landinu fjármagn til þess að koma þessum framkvæmdum af stað og ljúka þeim nema með lántökum. Hann veit, að sementsverksmiðja af þeirri stærð, sem hér er fyrirhuguð, kostar 70–80 millj. og að það er útilokað, að við getum byggt hana nema taka erlendis 40–50 millj. kr. að láni. Hann veit líka, að við getum ekki uppfyllt þau loforð, sem gefin hafa verið í raforkumálunum, nema taka að einhverju leyti lán erlendis fyrir vélum og efni, eins og tíðkazt hefur áður, þegar ráðizt hefur verið í miklar og fjárfrekar raforkuframkvæmdir hér. Ef hv. þm. er á móti því að gefa ríkisstj. heimild til lántöku á þessari upphæð, þá er hann á móti þessum framkvæmdum, og það er ágætt að fá að heyra það hér í dag, að hv. þm. er á móti sementsverksmiðjunni, að hann er á móti því, að rafmagn komi út um sveitir og byggðir landsins, að hann er á móti því að virkja ýmis fallvötn í landinu. En það er nú ekki þetta, sem ég hef haldið um þennan hv. þm., en það kom svo greinilega fram hér í ræðu hans áðan, að það verður ekki um villzt. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta meira.



Herra forseti. Það var aðallega í tilefni af ræðu hv. 2. landsk., þar sem hann setti svo mjög fyrir sig þessa 1% þóknun. sem hann kvað Framkvæmdabankann taka í sambandi við lántökur, að ég kvaddi mér hljóðs, því að ég legg ekki nokkurn skapaðan hlut upp úr því. 1% þóknun, sem þar að auki rennur til ríkisstofnunar, skiptir alls engu máli í sambandi við 175 millj. kr. lántöku. Það, sem máli skiptir, eru lánskjörin, og það þarf ekki nema brot úr prósentu á ári til langs tíma, að það borgi sig að borga þeim, sem bezt lánskjör býður, góða „provision“, hver svo sem það er. Annars er það svoleiðis hjá okkur, að við höfum stofnað þennan banka af því, að við álítum okkur hafa hag af því, af því að við álitum, að hann hafi betri aðstöðu gagnvart erlendum lánveitendum heldur en við höfum 'haft hingað til. Það er skylda okkar að gera hann sterkan og að ryðja hans braut, og við vitum það, að á erlendum markaði getur hann fengið aðstöðu til að fá miklu ódýrari lán heldur en ríkisstj. getur tekið, annaðhvort beint eða fyrir milligöngu ýmissa aðila, sins í hvert skipti. Því sterkari sem bankinn verður og fær meira fé til umráða, því vísari eru skilyrðin fyrir því, að hann geti fengið betri lánskjör heldur en aðrir geta útvegað, og það er höfuðatriði málsins. Ég býst við, að enginn dragi í efa, að þeir erlendu peningar, sem á að taka, séu til mjög nauðsynlegra framkvæmda, og er því engin hætta á því að leyfa þessa lántöku af ótta við, að peningunum verði sóað í óþarfa.



Ég vil aðeins fyrst segja það, að mér finnst furðulegt, að hæstv. viðskmrh. skuli láta annað eins út úr sér og það, að ég sé andvígur því, að tekið sé lán til þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir, enda þótt ég hefði um það alllangt mál þegar í upphafi, að ég væri samþykkur því, að veitt væri lánsheimild til þessara framkvæmda, og mundi að sjálfsögðu greiða því atkvæði. Ég var aðeins andvígur aðferðinni við töku þessara lána, svo að þessi ummæli hæstv. ráðh. eru blátt áfram furðuleg. Það, sem var sérstaklega athyglisvert af því, sem ráðh. sagði, var það, að hann svaraði nú loks þeirri fsp. minni, hvort bankinn mundi taka 1% fyrir útvegun slíkra lána, og hann sagði, að hann gerði ráð fyrir því, að þóknunin mundi ekki verða svo há, að hún mundi ekki verða meiri en 1/2% og kannske talsvert minni. Það er alltaf gott að heyra það, ef svo er. En þá vil ég spyrja: Hvers vegna tekur bankinn þá 1% fyrir að útvega lán til Sogsvirkjunarinnar og það aðeins úr mótvirðissjóði? Hvers vegna þarf það að kosta 1% að færa fé úr einum reikningi yfir á annan? Það var að sjálfsögðu eðlilegt, að ég gerði ráð fyrir því, að það mundi ekki kosta minna að útvega erlend lán en að færa fé úr einum reikningi yfir á annan, og bankinn hefur tekið 1% fyrir það. Ég vil aðeins svara því, sem hv. þm. Seyðf. sagði hér áðan. Hann sagði, að það væri vitað, að Framkvæmdabankinn hefði miklu betri aðstöðu en ríkisstj. til þess að taka lán erlendis. Það væri gott að fá þetta skýrt. Ég veit ekki betur en að Framkvæmdabankinn sé ríkisstofnun og að hann hafi ekki annað stofnfé en honum er lagt til af ríkinu. Hvernig stendur þá á því, að þessi banki hefur svona miklu betri aðstöðu? Það væri fróðlegt að fá skýringar á því.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls í gær var vakin athygli á því af hv. þm. Mýr., að tímatakmark í ákvæði til bráðabirgða í frv., sem hér liggur fyrir, væri ekki hentugt fyrir sveitarstjórnir; það væri æskilegra, að skýrslur þær, sem það gerir ráð fyrir að sveitarstjórnir fái frá fyrrverandi innheimtumönnum ríkisins á þessum skatti, komi þeim fyrr í hendur eða um það leyti, sem þær hafa til meðferðar niðurjöfnun útsvara og ganga frá áætlun sveitarsjóðanna fyrir árið til fulls. Fjhn. hefur talið rétt að taka þessa bendingu til greina, og ég vil nú hér með fyrir hennar hönd leggja fram skriflega brtt. á þá leið, að í stað orðanna „1. júní“ komi : 1. maí, og afhendi hér með hæstv. forseta till.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hv. n. fyrir að hafa tekið svona vel undir athugasemd mína frá því í gær. Eins og ég sagði þá, eiga sveitarstjórnir í sveitum landsins samkvæmt lögum að vera búnar að ljúka útsvarsálagningu fyrir maímánaðarlok. Þeim er því miklu hagfelldara að vera búnar að fá þessar skýrslur í hendur, áður en þær gera áætlanir um tekjur og gjöld hreppsins og einnig áður en þær leggja útsvörin á hvern einstakan mann. Hef ég svo ekki fleira um þetta að segja; óska aðeins, að brtt. hv. n. verði samþ.



Herra forseti. Ég vildi hreyfa því hér og beina því til hv. flm. þessa frv., sem mig minnir að hafi verið hv. 4. þm. Reykv. (HG), að í nokkrum tilfellum hafa orðið örðugleikar út úr því, þegar starfsmaður Reykjavíkurbæjar, sem hefur goldið þar - eða fengið þar goldið, réttara sagt - framlag í lífeyrissjóð bæjarins og mundi hafa öðlazt greiðslurétt, ef hann hyrfi úr starfi samkvæmt þeim skilyrðum, sem sett eru í þeim reglum, - þegar slíkur maður hverfur t. d. á miðjum aldri yfir í ríkisþjónustu, þá vantar fyrirmæli um það, hvernig fara skuli, þannig að hann geti áfram notið þeirra hlunninda, sem hann var búinn að öðlast með greiðslunum, sem hans vegna voru inntar af hálfu Reykjavíkurbæjar. Þetta hefur átt sér stað í nokkrum tilfellum, sem ég veit beint um, og ekki enn fengizt lausn á. Ég vildi hreyfa því, að við þá endurskoðun l., sem á að fara fram, verði þetta atriði sérstaklega haft í huga. Það hlýtur að vera hægt að finna þá lausn t. d., að greiðslurnar hjá Reykjavíkurbæ renni yfir til lífeyrissjóðsins. Það kunna að vera fleiri möguleikar fyrir hendi, en þarna er um að ræða raunverulegt vandamál, sem ég hygg að stjórn sjóðanna, hvors um sig, hafi ekki enn þá fundið lausn á, en ef svo er, þá er það alveg nýlega. 



Herra forseti. Mér virðist þessi ábending hæstv. ráðh. fullkomlega réttmæt og eðlileg. Að vísu man ég ekki neitt dæmi þess, að það hafi komið að sök, að ekki eru lagaákvæði til um þetta efni. Menn hafa flutzt úr þjónustu Reykjavíkurbæjar og í þjónustu ríkisins, og þá hefur lífeyrissjóður starfsmanna tekið við þeim gegn ákveðinni greiðslu frá þeim sjóði, sem hann áður var tryggður í, í þessu tilfelli eftirlaunasjóði Reykjavíkurbæjar. Það eru fleiri sjóðir en eftirlaunasjóður Reykjavíkurbæjar, sem koma til greina í þessu efni. Það eru allir viðurkenndir sérstakir eftirlaunasjóðir, þ. á m. lífeyrissjóðir bankanna og nokkrir fleiri, sem hafa fengið viðurkenningu. Því má vel vera, að það sé eðlilegt að setja bein ákvæði um þetta í lögin sjálf, en hingað til hefur þeirri reglu verið fylgt, að sá maður, sem um er að ræða, eða sá sjóður, sem hann hefur verið tryggður hjá, hefur greitt til lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins upphæð, sem svarar til þess, sem honum hefði borið að borga þangað, ef hann hefði verið í þjónustu í stofnun ríkisins allan sinn starfstíma. Hins vegar eru ákvæði hinna ýmsu sérsjóða um iðgjaldagreiðslur og réttindi dálítið mismunandi, þannig að ekki mundi vera hægt að slá þeirri reglu einnig fastri, að það, sem viðkomandi maður hefði greitt í þann sjóð, skyldi yfirfærast í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem er auðvitað einfaldast. Í ýmsum tilfellum yrði að reikna út mismuninn á því tryggingargjaldi, sem hann hefur greitt í fyrri sjóðinn, og því, sem honum hefði borið að greiða í lífeyrissjóð starfsmanna. Um þetta hefur jafnan samizt til þessa á milli hlutaðeigandi sjóða, en ég er sammála hæstv. ráðh. um, að ef fært þætti, þá væri betra að setja um þetta ákveðin fyrirmæli í l. sjálfum, og það er því meira aðkallandi sem fleira er myndað af sérstökum lífeyrissjóðum, sem fá viðurkenningu.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er lagt fram, hefur verið fyrir Alþ. tvisvar sinnum áður í nokkuð breyttri mynd, en er nú borið enn fram í þeirri von, að það geti náð fram að ganga, þó að áliðið sé orðið þingtíma. Af þeirri ýtarlegu grg., sem frv. fylgir, er óumdeilanlegt, að óviðunandi er núverandi aðstaða til kennslu í þeim greinum víð háskólann, sem frv. fjallar um, og skal ég ekki rekja það frekar. Það er á sannfærandi hátt gerð grein fyrir því í umsögn eða grg. prófessorsins í lífæra- og lífeðlisfræði. Til viðbótar því, sem áður hefur fylgt þessu máli, er nú gert ráð fyrir, að sett verði lög um starfrækslu rannsóknarstofu í líffæra- og lífeðlisfræði við háskólann. Slík stofa hefur verið starfrækt undanfarin ár, en a. m. k. um skeið að nokkru leyti fyrir reikning prófessorsins sjálfs, og varð árangurinn um fyrirkomulag stofunnar og tekjur af henni til þess, að þetta frv. var ekki flutt eins fljótt á þessu þingi og ella hefði orðið. Nú er hins vegar búið að finna, að því er talið er, viðunandi lausn í því máli, og þykir þá rétt, að um það séu sett bein lög, til þess að ekki geti vafi leikið á, hvernig þessu skuli fyrir komið, og er þá enn brýnni ástæða en ella til þess að fá frv. samþykkt einmitt nú. Annars er ekki ætlazt til, að maðurinn taki við starfi fyrr en eftir rúm tvö ár, þ. e. 15. sept. 1956, en þá hefji hinn nýi prófessor starf sitt, en það er talið, að svo langan tíma muni taka fyrir mann að afla sér sérfræðimenntunar í þessum greinum, að ef þetta á að verða mögulegt, sé nauðsynlegt að fá lögin nú í vor.



Herra forseti. Eins og segir í grg. fyrir þessu frv., hefur málið legið fyrir þessari hv. d. og raunar fyrir Alþ. öllu fyrr. Ég held, að það hafi verið á árinu 1951, sem flutt var í fyrra sinni frv. til l. um stofnun prófessorsembættis í líffæra- og lífeðlisfræði. Þessi hv. d. samþ. þá eftir till. frá mér, að prófessorsembætti skyldi stofna samtímis í röntgenfræðum, og fór frv. þannig frá þessari hv. d. til Nd., en í það sinn reyndist það ekki verða útrætt þar. Ég hef því hugsað mér að bera fram brtt. við frv., sams konar og þá, sem hv. Ed. samþ. á árinu 1951, en get bætt því við, að hvað röntgenfræði snertir, þá er ekki lengur, eftir því sem mér er hermt, um það að ræða, að nokkur kostnaðarauki verði af stofnun þess embættis umfram það, sem er af þeirri kennslu, sem nú er haldið uppi í röntgenfræðunum. Sá yfirlæknir, sem hefur með þá kennslu að gera, er líklegur til þess að verða skipaður prófessor, ef þetta yrði fært í l. Og mér finnst, að þar sem prófessorsnafnbót er tengd við aðra lækna, sem stunda kennslu í háskólanum og hafa sérgreinar, ýmist skurðlækningar eða meðalalækningar, með höndum að öðru leyti á landsspítalanum, þá sé ekki nema rétt og sanngjarnt, að röntgendeildin og röntgenfræðin og sá, sem stendur fyrir þeim fræðum, njóti sömu aðstöðu og sömu virðingar og þeir, sem eru ýmist orðnir prófessorar eða lagt er til að verði það. - Ég mun því flytja þessa brtt. og vonast til, að hv. n., sem fær þetta mál athugi það með vinsemd og kynni sér þá málavexti, sem að því liggja, að farið er fram á, að yfirlæknirinn, sem kennir röntgenfræðina, hljóti og prófessorsnafnbót.



Herra forseti. Auðvitað get ég ekki meinað hv. þm. Vestm. að flytja slíka brtt., en ég mundi telja það mjög miður farið. Hér er um sérstakt vandamál að ræða. og það er, að kennslan í þeim efnum, sem þetta frv. fjallar um, virðist vera orðin og enn þá frekar verða á allra næstu árum einum manni ofvaxin, svo að brýn þörf er á að bæta úr því og gera nú þegar ráðstafanir til þess, að hæfur maður taki að sér að nema þessi fræði, þannig að hann geti tekið við kennslunni áður en langt um líður. Enn fremur þarf að setja lög um þessa rannsóknarstofnun, sem í frv. greinir og heppilegt er fyrir alla aðila, að ákveðnar reglur gildi um. Þarna er um raunveruleg vandamál varðandi kennsluna að ræða, sem ekki er ástæða til að blanda saman við annað, er mönnum kann að koma miður saman um. Varðandi það atriði, sem hv. þm. Vestm. gat um, þá er það svo, að þó að prófessorsembætti yrði stofnað í þeirri grein, sem hann gat um, þá mundi það ekki auka kennslukrafta við háskólann og ekki leggja meiri kennsluskyldu á þann mann, sem nú gegnir kennslunni, heldur en hann hefur þegar. Hv. þm. Vestm. skýrði okkur einnig frá, að það mundi ekki verða til þess að auka kostnað, og í því felst, að þá á maðurinn ekki að fá hærri laun fyrir starf sitt en hann fær nú þegar. Það, sem um er að ræða, hlýtur því að vera annars vegar það, sem hv. þm. raunar gat um, að hann vill útvega þessum ágæta lækni vegtyllu, - og sízt skyldi ég hafa á móti því, að hann fengi titilinn prófessor, ef hann langar til. En það er ekki eingöngu um það að ræða, heldur einnig um réttarstöðu þessa manns innan háskólans, og ég sé heldur ekkert athugavert við það í raun og veru, að hann fengi þar fullkomið jafnrétti við aðra kennara í læknadeild. En þar komum við að miklu víðtækara máli. Það eru sem sagt miklu fleiri menn en þessi kennari einn, sem eru fyrst og fremst forstöðumenn ýmiss konar læknisfræðilegra stofnana og kenna við háskólann án þess að bera prófessorstitil og hafa prófessorsréttindi innan háskólans, og ég efast mjög um, að það sé frekar ástæða til þess að taka þennan mann þar út úr heldur en ýmsa aðra. Mér koma þegar í stað í hug a. m. k. tveir, ef ekki þrír læknar, sem munu gegna ámóta miklu kennslustarfi og væri þá jafnrík ástæða til þess að láta fá þessa prófessorsaðstöðu eins og þann ágæta mann, sem hv. þm. Vestm. talaði um. Þetta er einmitt atriði, sem ég hef lítillega hugleitt og mun athuga betur, áður en langt um líður, en ég er ekki reiðubúinn til þess að gera tillögu um það nú þegar, að allir þessir menn fái prófessorsréttindi fullkomin. Það er hins vegar ekki séð, að það sé ástæða til eða verjandi að taka þennan mann einan út úr. Undir öllum kringumstæðum er aðstaða þessara - ef svo má kalla - aukakennara við læknadeildina allt annars eðlis en það, hvort menn vilja bæta við nýjum kennara til þess að kenna fræðigreinar, sem nú þegar eru orðnar svo yfirgripsmiklar, að hinn gamli kennari kemst ekki einn yfir, þannig að þarf að fá til viðbótar mann, sem gerir að sínu höfuðstarfi að verða kennari. Þarna er um tvö ólík atriði að ræða, og hv. þm. mundi gera þessu máli bjarnargreiða og ekki leysa vandamál síns skjólstæðings með því að reyna að blanda því inn í þetta tiltölulega einfalda mál, sem hér liggur fyrir. Ég vildi þess vegna mælast til þess við hann, að hann léti kyrrt liggja á þessu stigi að flytja þessa brtt., en ef hv. n. óskar að taka það mál allt upp til athugunar, þá verði það gert á breiðari grundvelli en varðandi aðeins einn mann, þá verði tekið upp að athuga í heild aðstöðu allra aukakennaranna við læknadeild háskólans.



Ég sé nú ekki, að það sé neinn skaði skeður, þó að deildinni sé gefið tækifæri til þess að halda sinni fyrri stefnu í þessum málum, og treysti því fyrir mitt leyti, að hv. n., sem fær málið, muni hlusta á öll rök í því, ásamt því, að hún hefur haft tækifæri til þess að heyra ræðu hæstv. ráðh. um þetta mál. Ég mun fyrir mitt leyti gera ráðstafanir til þess, að fram komi meiri rök og kannske betri en ég hef fram að færa í þessu, vegna þess að ég hef ekki neina sérþekkingu á þessum málum. En ég veit, hvað skeð hefur í máli þeirrar greinar, sem ég hef hér talað fyrir, og sé þess vegna ekki ástæðu til þess að láta kyrrt liggja að leggja fram þessa brtt. Það fer þá um hana sem verða vill, en ég treysti hv. n. til þess að líta á málið jafnt frá þeirri hliðinni, þó að málfærslan sé hér í hv. d. nokkuð einhliða í málinu.



Frv., að nokkru leyti um sama efni og þetta, hefur legið fyrir tveim undanförnum þingum og ekki náð afgreiðslu. Það fjallar um stofnun prófessorsembættis í læknadeild Háskóla Íslands í lífeðlis- og lífefnafræði. Það var í bæði skiptin samþykkt hér í þessari hv. d., en fékk ekki afgreiðslu í Nd. Þegar rætt var um stofnun prófessorsembættis við lagadeildina í þessari d. hér fyrr á þinginu, þá hafði ég orð á því í sambandi við það mál, að ég teldi ekki síður nauðsynlegt að fjölga prófessorum í læknadeildinni. Nú er komið fram frv. um þetta efni, og hefur n. fallizt á einróma að mæla með frv. í þeirri mynd, sem það er. Í frv. eru nú þau ákvæði, sem voru í fyrra frv., um að bæta við einum prófessor í læknadeildina í þeim greinum, sem ég hef nú skýrt frá. En til viðbótar því er lagt til í 2. gr. frv., að við Háskóla Íslands skuli starfrækja rannsóknarstofu, sem vinni að rannsóknum í líffæra- og lífeðlisfræði og öðrum skyldum verkefnum. Skal hún heita Rannsóknarstofa háskólans í líffæra- og lífeðlisfræði og lúta læknadeildinni. Þetta er veruleg breyting frá því, sem verið hefur. Það hefur verið talið nauðsynlegt og er það sjálfsagt í sambandi við kennslu stúdenta í þessum fræðum, að rannsóknarstofa væri til, sem starfaði í sambandi við háskólann. Þessi rannsóknarstofa hefur verið rekin af próf. Jóni Steffensen, sem hefur séð um rekstur hennar og forstöðu á eigin ábyrgð. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að horfið verði frá þessu fyrirkomulagi og deildin sjálf taki nú að sér rekstur rannsóknarstofunnar. N. er sammála um, að það sé eðlilegra, að þessi háttur sé á hafður, og ég veit ekki annað en að fullkomið samkomulag sé um það milli þeirra, sem starfa við deildina, og hjá háskólaráði í heild sinni, að þessi breyting sé gerð. Og eins og áður er sagt, mælir n. með því, að frv. verði samþykkt. Í bréfi frá próf. Steffensen, sem hefur rekið rannsóknarstofuna til þessa, er þess getið, að megintekjur rannsóknarstofunnar hafi til þessa komið frá Tryggingastofnun ríkisins og sjúkrasamlögum á landinu, en mjög litlar aðrar tekjur af þessu orðið. Þetta er rétt, og það er sjálfsagt eðlilegt, að samið verði framvegis um þessi störf milli læknadeildarinnar annars vegar, sem nú annast reksturinn, og trygginganna og samlaganna hins vegar. Hér stendur í bréfi prófessorsins um þetta efni, sem fylgir sem greinargerð með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Eðlilegast finnst mér, að sjúkrarannsóknirnar greiddu allan kostnað utan húsnæðis, ljóss og ræstingar, nýrra áhalda og viðhalds en væntanlega yrði þetta reglugerðaratriði.“ Ég vil taka það fram, að ég er ekki alls kostar samþykkur því, sem þarna er sagt. Það fer eftir því, hvert verkefni rannsóknarstofunnar verður og að hve miklu leyti hún vinnur fyrir tryggingarnar, og hlýtur að sjálfsögðu að fara eftir samningum milli þessara aðila, en verður ekki ákveðið einhlíða með reglugerð. Mér þótti rétt að taka þetta fram, vegna þess að þetta stendur í bréfi prófessorsins.