Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil enn leyfa mér að bera fram brtt. við frv., samhljóða þeirri, sem ég flutti í gær. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta mál, svo mikið sem um það hefur verið talað, en ég vil þó segja þetta, um leið og ég legg brtt. fram: Ég hélt því fram í gær, að með því að taka ábyrgð á lifrinni þá ynnist það, að sá hagnaður, sem útvegsmönnum yrði að opinberum aðgerðum í sambandi við lifrarverð, kæmi jafnar niður og útvegsmenn og hlutarsjómenn úti um land nytu nokkurs í. Þetta atriði hefur mér vitanlega ekki verið hrakið. Meginrök andstöðumanna till. hafa verið, að hún sé óframkvæmanleg, og að þessu hafa hnigið ummæli þeirra hv. þm., sem á móti henni hafa staðið. Ég hef reynt eftir megni að gera mér grein fyrir rökum þessara hv. þm., en finnst þau að verulegu leyti vera sýndarrök. Framkvæmdin á þessu hefði að vísu orðið allerfið með viðaukatill., sem samþ. var í gær, frá hv. þm. Barð. (GJ), en ég er sömu skoðunar og þá, að slíkur viðauki sé alls ekki nauðsynlegur. Það eru alveg sérstaklega rök í mínum huga, að mér skilst, að ekki sé reiknað með breytilegu lifrarverði á vertíðinni hjá lifrarbræðslunum. - Þá er því haldið fram, að ógerlegt verði að vita nokkuð um lifrarmagnið, en ég hefði haldið, að styðjast mætti við innvegið lifrarmagn frá bræðslunum. - Þá er því einnig haldið fram, að ógerlegt sé að komast fyrir uppruna og gæði lifrarinnar. Það getur vel verið, að þetta sé erfitt, en ekki er það ógerlegt. Það hefur ekki verið talið ógerlegt að finna uppruna fisks, og ætti þá ekki að vera stórum erfiðara að greina uppruna lifrarinnar úr sama fiski. Ég tók eftir því, að hæstv. atvmrh. mælti með því í hv. Nd. í gær, að lifrin yrði tekin á frílista og að þannig yrði bætt úr því misræmi, sem ýmsir telja, að sé á milli landshluta viðvíkjandi frílistanum. En ég hygg, að hér sé um vafasama leiðréttingu að ræða. Vitað er, að meginhluti lifrarmagnsins er í þeim landshluta, sem situr sólarmegin í sambandi við hinn svo nefnda frílista. Nú eru að vísu margir bátar utan af landi, sem stunda hér veiðar á vertíðum, en hætt er við því, að hagnaðurinn af lifrinni, ef hún væri á frílista, rynni til þeirra, sem lifrina kaupa, en síður til þeirra báta, sem hennar afla. Þetta sýnist því vera hæpin leið til að bæta úr því misræmi, sem er í sambandi við frílistann. Þar að auki er það mín skoðun, að ekki eigi að auka frílistann og mjög vandséð, hvar takmörkin ættu að vera, ef þessi allstóri þáttur útflutningsframleiðslunnar, lýsið, yrði tekinn upp á þann lista. Nú var vikið að því í gær, að þótt það yrði ekki samþ. í hv. Alþingi að taka lýsið á frílista, þá mundi hæstv. ríkisstj. gera það, og það jafnvel þótt ábyrgðarverðið yrði samþ. Jafnvel þótt svo yrði gert, þá tryggir ábyrgðarverðið á lifrinni bæði útvegsmönnum og sjómönnum ákveðið verð fyrir lifrina, og er það mikið öryggi. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar, en vil segja að lokum, að hæstv. ríkisstj. verður að sjálfsögðu að setja nánari ákvæði um lifrarábyrgðina, eins og raunar margt fleira í sambandi við fiskábyrgðina. Og það verð ég einnig að láta í ljós, að þótt ég beri ekkert sérstakt traust til hæstv. ríkisstj., þá treysti ég hæstv. atvmrh. til að framkvæma hina umtöluðu lifrarábyrgð, eins og hann er gagnkunnugur þeim málum.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. lengi, en vil benda á, að það kemur sér vel, að hæstv. Alþingi hefur ekki mikið að starfa, því að þessi leikaraskapur er nú að verða allspaugilegur, því að skipzt er á að samþykkja og fella þessa till. eftir því, hvernig styrkleikahlutföll framsóknarmanna og kommúnista eru í deildum. Ég hef áður lýst óskum og kröfum útvegsmanna, og ber það einkennilega við, að hv. þm. keppast við að taka inn á ábyrgð annað, en útvegsmenn hafa sjálfir óskað. Ég verð að segja, að þessi vinnubrögð eru alveg ný hér á Alþingi. Hvað því viðvíkur, að ábyrgðarverð á lifrinni tryggi hlutarsjómönnum betri hagnað, er úr lausu lofti tekið og eitt af því, sem hv. flm. hefur fundið upp í hugskoti sínu. Hlutur sjómanna fer alveg eftir því, hvað útvegsmönnum verður úr lifrinni, en ekki úr ábyrgðinni. Fæstir útvegsmanna hafa heldur óskað eftir ábyrgð á lifrinni, og það hefur einnig komið fram í umr., að hv. þm. vilja ekki fara ábyrgðarleiðina lengur. Mér finnst því fara fyrir Framsókn eins og Danskurinn segir „at indhente det førsemte“. Það er eins og hv. Framsfl. sé kominn í kapphlaup við sjálfan sig og fleygir þess vegna inn nú á elleftu stundu þessari till., sem engir eða a.m.k. mjög fáir viðkomandi aðilar hafa óskað eftir. Ég vil segja, að þetta er ekki rausn, heldur ofrausn. Ég ætla svo ekki að segja fleiri orð, nema tilefni gefist, en ég er á móti því, að þetta ákvæði verði sett inn í frv. Það er ekki eingöngu hæstv. ríkisstj. sjálf, sem telur vafasamt, að hægt sé að framkvæma þetta, því að t.d. hv. þm. Ísaf. (FJ), sem mjög er þessum málum kunnugur, sagði í hv. Nd., að ef þetta atriði væri ekki óframkvæmanlegt, þá væri það að minnsta kosti illframkvæmanlegt, og skal ég ekki fara frekar út í það atriði, svo mjög sem ég hef rætt það. Þessi till. verður nú samþ., ef að líkum lætur, og er ekki við því neitt að segja, því að hæstv. Alþingi ræður auðvitað þessum málum. En ég hef bent á, að heimildir, sem ekki er hægt að nota og sýnilega hafa neikvæða kosti í för með sér, er ekki rétt að gefa ríkisstj.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að tala í þessu máli og skal reyna að draga þessi mál ekki inn á almennari umr. en tilefni er til. En ég vil þó að nokkru svara orðum, sem hæstv. atvmrh. lét falla í þessu sambandi. Hæstv. ráðh. var að víta þingið fyrir drátt á þessu máli. En hvað eru margir dagar síðan málið kom fyrir Alþingi? Ég tala nú ekki um, hvað langt er liðið síðan það kom fyrir Ed., dagurinn í dag og í gær. Og hér er um mál að ræða, sem veltur á milljónatugum fyrir ríkissjóð. Ég kann ekki við þetta. Er nokkuð undarlegt, þótt við viljum ræða málið örlítið í tvo eða þrjá daga, þegar það hefur tekið hæstv. ríkisstj. 40 daga að koma frv. saman? Og svo þegar hæstv. stj. loksins kemur með það, þá er það alveg samhljóða gamla frv. um sama efni, aðeins breytt nokkrum tölum og ein grein felld úr og þremur greinum bætt við. Það er það minnsta, að hv. alþm. fái að athuga frv., og mér finnst alveg óþarfi að ráðast að hv. þm. fyrir drátt á málinu, alveg án tilefnis. - Í annan stað er talað um það eins og einhverja goðgá að samþykkja ábyrgðarverð á eina vörutegund til viðbótar. Ég get ekki séð, að það sé nein goðgá, því að þetta er allt neyðarúrræði, og yfirlýst, að ábyrgðin eigi ekki að standa nema í tvo mánuði. Með þessu eru hv. þm. raunverulega að velja milli þess, hvort útgerðin eigi að stöðvast eða halda áfram. Svo er talað um þetta eins og hv. þm. haldi, að peningarnir fyrir ábyrgðinni séu teknir úr loftinu. En hvar eru þeir peningar teknir, ef ekki með álögum á þjóðina? Þeir eru teknir nákvæmlega eins, ef ríkisábyrgðarleiðin er höfð, að öðru leyti en því, að þingið hefur vald til þess að ákveða, hvar peningarnir eru teknir til ábyrgðanna, en hins vegar hefur þingið ekki vald á því, hvað ríkisstj. leggur mikið álag á gjaldeyrinn, sem hún gerir, ef þetta er á frílista, því að þá ákveður ríkisstj., hvað er lagt á gjaldeyrinn, sem fæst fyrir vörurnar, sem eru á frílista. Það er ekki svo sem menn losni við álögur á þjóðina, þó að sett sé vara á frílista. Þess vegna er hér í raun og veru með ríkisábyrgð verið að gera nákvæmlega það sama og gert er, þegar vörur eru settar á frílista. Það er verið að leggja þetta á bak þjóðarinnar, stuðninginn við bátaútveginn, því að annars staðar er ekki hægt að koma byrðunum niður. En í öðru tilfellinu segir þingið: Ég ræð, hvar byrðarnar leggjast á, en í hinu tilfellinu á ríkisstj. að ákveða, hvar byrðarnar koma niður. Það hefur verið sagt í sambandi við þessar umr., að sjómenn viti ekki, hvaða verð þeir fái fyrir lifrina, ef farin er sú leið að bæta hana upp með því að láta lýsið á svo kallaðan frílista, þ.e.a.s. selja lýsið með gjaldeyrisálagi. Hvað vita þeir um það verð í janúar eða febrúar? Þeir vita ekkert um það. Ef menn ættu að geta vitað um þetta álag, þá þyrfti ríkisstj. að gefa út tilkynningu um þetta og líka gagnvart aðkomubátum, er selja hér lifur og þyrftu þá að geta vitað um þetta, ef sú leið væri farin. En með ábyrgðinni vita sjómenn nákvæmlega, að hverju er að ganga. Þeir vita þá um verðið. - Það er talað um hér í þingsölunum, að ríkisstj. muni setja lýsið á frílista, jafnvel þó að samþ. verði brtt. um ábyrgð á lifrarverðinu. En yrði sú leið farin mundu aðkomubátar ekki geta vitað t.d., að hverju er að ganga um lifrarverðið, þegar þeir selja lifrina, sem væri miklu gleggra og hreinna, að þeir vissu, en að setja lýsið á frílista. Annars teldi ég ekki leyfilegt að láta lýsið á frílista, ef brtt. þessi væri samþ. Það er meir en lítið vafasamt, að nokkur hluti at frílistanum sé leyfilegur. Mér dettur ekki í hug að tala með lítilsvirðingartón um sjónarmið, sem koma fram hjá flokki hæstv. atvmrh. eða frá þeim jafnaðarmönnum, sem fylgja sjónarmiði þess hæstv. ráðh. að málum. En það er ekki ástæða heldur til þess að tala í þessari tóntegund um það, sem við hinir viljum í málinu, því að við þykjumst líka hafa rök að mæla. Ég hef ekki talað um málið í þessari tóntegund, heldur hef ég lítils háttar bent á þau rök, sem við teljum okkur hafa fyrir því að samþykkja þessa till. hv. 2. þm. S-M. Og ég hef reynt að binda mig aðeins við þau rök, en ekki farið inn á að deila sérstaklega á þá, sem hafa hin sjónarmiðin. Og ég vil segja, út frá almennri hugleiðingu um það, hvað eru rök, að þá sé ekki hægt að neita því, að rök séu eins til staðar fyrir þeim málstað, sem við, sem fylgjum brtt. hv. 2. þm. S-M., teljum okkur rétt að verja, eins og fyrir hinum málstaðnum, sem aðrir fylgja, því að það kemur óbeint til viðbótar þessum atriðum, sem hér hafa verið rædd, að ýmsir vilja mikið til þess vinna, að á þessu tveggja mánaða tímabili, sem ábyrgðin á að gilda fyrir, verði ekki farið lengra inn á frílistafarganið, en komið er. Og það kynni svo að fara, án þess að tími sé til þess að ræða það hér, að þegar fara á að gera frambúðarráðstafanir fyrir atvinnulífið og fjármálaástandið í landinu, þá verði því verra að fást við að gera þær ráðstafanir, eftir því sem fleira er komið inn á þennan frílista, því að þegar menn eru komnir inn á frílistann með vörur, getur verið erfiðara að kippa þessu í liðinn aftur. Ég ætlaði alls ekki að ræða um þetta mál nú, en ég taldi mig til knúinn að láta þessi orð mín falla, að gefnu tilefni.



Herra forseti. Frv. þetta er nú aftur komið til þd., og hefur í hv. Nd. verið fellt niður ákvæðið, sem hér var samþ. sem brtt. við frv. í gærkvöld. Og þannig sýnist, að í raun og veru vilji meiri hl. hæstv. Alþ. ekki hafa afgreiðslu þessa máls á þann veg, sem hér urðu úrslitin þá. Ég sýndi þá fram á það með rökum, hvaða erfiðleikar yrðu á framkvæmd málsins, ef brtt. hv. 2. þm. S-M. yrði endanlega samþ. Nú hefur sú brtt. verið aftur tekin upp hér í hv. d., og því hefur verið haldið fram, að samþykkt hennar mundi enga erfiðleika skapa í sambandi við framkvæmd málsins. Hins vegar hefur því verið haldið fram, að mjög miklir erfiðleikar yrðu á framkvæmd málsins eftir þeirri brtt., ef henni væri breytt á þann veg, að samþ. væri við hana á ný brtt. sú frá mér, sem samþ. var við hana í gærkvöld, og er á þskj. 211. Nú hef ég ekki hugsað mér að bera fram þessa brtt. hér við þessa umr., þó að ég hafi haldið fram, að ekki hafi verið hrakið það, sem ég sagði um hana í gær, því að það stendur fast, að það er óverjandi að veita verðábyrgð með sama hætti fyrir slæma vöru eins og fyrir aðra miklu betri vöru. Ég hef tekið þessa ákvörðun, að bera brtt. ekki fram nú, m.a. til þess, að þeir menn, sem stofna til þessara erfiðleika hér, geti ekki kennt öðrum um framkvæmdarörðugleikana, sem verða í sambandi við það, ef brtt. hv. 2. þm. S-M. verður samþ., eins og sá hv. þm. taldi í þessu sambandi, að samþykkt minnar brtt. mundi skapa einhverja framkvæmdarörðugleika í sambandi við ábyrgðina á lifrarverðinu. Hann er ungur þm., og það er bezt, að hans brtt. verði samþ. hér, til þess að hann sjái, hvernig hún verkar í framkvæmd og hvaða örðugleikum hún veldur. - Mun ég ekki skipta mér frekar af þessu atriði málsins.



Herra forseti. Ég satt að segja veit ekki, hvort mér tekst nú að tala í þeim tón, sem fellur í geð hv. þm. Str., sem virðist vera eitthvað óánægður yfir því, hvernig talað var. En það var ekki svo sérlega margt, sem ég sagði, og ekki ástæða til að fara að skella á hrókaræðu þess vegna. En ég tel það veigamestu rökin í þessu máli, að útvegsmenn hafa alls ekki óskað eftir þeirri ábyrgð, sem hv. Framsfl. vill nú fyrir hvern mun láta þá fá, til þess að forða því, að þeir fái sinn vilja. Það eru rök í mínum augum, að óskir útvegsmanna, sem voru bornar fram við umr., sem fram fóru í þinghléinu, þær nái að því leyti fram að ganga sem vert er, og það sé ekki verið að gera sér leik að því að samþykkja annað, sem er á móti þeirra óskum. Ef hv. þdm. muna, hvaða verðhugmyndir fram konu settar af fulltrúafundi L.Í.Ú., og líta svo á þá ábyrgð, sem í frv. er lagt til, að höfð verði á fiskinum, þá geta allir hv. þdm. skilið það, að það muni ekki hafa verið að öllu leyti geðfellt útvegsmönnum, að ríkisstj. fór svo langt sem raun bar vitni með ábyrgðina frá þeirra óskum, úr kr. 1,04, sem voru þeirra kröfur, niður í 75 aura. Þegar nú svo var gengið á þeirra rétt, eða hvað maður nú á að kalla það, a.m.k. á móti þeirra vilja, í þessu atriði, þá er það að vissu leyti nokkur skylda, sem hvílir á mér, sem hafði nokkuð með að gera þessi viðtöl og samningaumleitanir, að reyna að fá þá hinar minni háttar óskir þeirra frekar í gegn og að forðast það, að þvert ofan í þeirra vilja sé verið að fara aðrar leiðir. - Ég hélt satt að segja, að hv. þm. Str. mundi segja allt annað en hann var að segja hér. Ég var alls ekki að ámæla hv. þd. fyrir óhæfilegan drátt á málinu. Hitt sagði ég, og segi það af fullum rökum, að þegar við erum að fleygja svona till,. á milli deilda, hvað eftir annað má heita, þá er það gott, að það er ekki sérlega mikið að gera, eða það gerir þá minna til, þó að tímanum sé í það eytt, ef annars lítið er að gera. því að það mundi kannske vera kallaður þrái af einhverjum að vera að halda þessu, fram æ ofan í æ á svona skinrökum, eins og fram hefur komið. En hv. till.-menn vilja nú endilega hafa það svona. Náttúrlega verða atkv. úr þessu að skera. - Ég hefði vel getað trúað hv. þm. Str. til þess að segja sem svo, en ekki það, sem hann sagði, - að hann hefði alltaf séð það fyrir allan tímann, sem fiskábyrgðin hefði staðið, að það vantaði ákaflega vigtuga hluti inn í fiskábyrgðina. Það hefði hann séð fyrir, og það hefði verið stefna hans flokks að hafa þetta öðruvísi, en ekki fengizt fram fyrir öðrum miður vitrum mönnum. En ég var ekki að ámæla hv. d. fyrir meðferð málsins. Ég var bara að benda á, að við hefðum nógan tíma, og það var gott



Herra forseti. Þessi ræða hæstv. atvmrh. gefur ekki tilefni til langrar svarræðu. Hann sagðist ekki hafa fundið að því, að þessum tíma væri eytt í að láta málið fara á milli deilda, sem hann talaði um í sinni fyrri ræðu. Það er sjálfsagt rétt, að þetta, sem fram er boríð í brtt. hv. 2. þm. S-M., er ekki að vilja allra útvegsmanna. Okkur, sem flytjum þetta mál, sem brtt. er um, virðist þeir vera vel tryggðir, og við viljum láta þá vera vel tryggða á þann veg, sem þeir eru með þessari brtt. En sjómenn eru líka vel tryggðir með þessari till., og ég er ekki viss um, að þeir, sjómennirnir, hafi verið spurðir jafngreinilega og hæstv. atvmrh. vill, að þeir útvegsmenn, sem hlut eiga að máli, séu spurðir, eða útvegsmenn, sem koma hingað og eiga að koma sínum verðmætum í peninga. Ég er ekki viss um, að sjómennirnir hafi verið spurðir mjög af hæstv. atvmrh. í þessu efni. - Mínir allra beztu umbjóðendur og sterkustu umbjóðendur í mínu kjördæmi eru sjómenn og formenn, og ég vildi, að einhver gæti sagt mér um þau hlunnindi, sem þeir hafa fengið fyrir setningu frílistans. Þeir eru ekki komnir upp á það lag að geta notað sér hlunnindi frílistans, hvorki að því er viðkemur hrognum né öðru. Þess vegna eru þar útgerðarmenn og sjómenn, sem vilja heldur hafa þetta á hreinu með verðábyrgðina. Þeir hafa ekki aðstöðu til að nota sér frílistann eins og aðrir. Þess vegna viljum við, að sjómennirnir og þessir menn allir séu tryggðir. Við viljum líka, að þeir, sem eru hér syðra, séu tryggðir. Og ég hef um þetta mál fullt samráð við þá útgerðarmenn og sjómenn, sem hlut eiga að máli, en eru ekki hér á næstu grösum. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta mál.

Forseti (BSt): Það er gleðilegt að sjá d. svona fjölskipaða nú, og vildi ég óska, að svo yrði framvegis, þegar hér þarf að halda fundi og afgreiða mál, og vil ég geta þess, að það er nú skylda hv. alþm. að mæta á fundum, nema þeir hafi forföll og tilkynni þau forseta, og hafa hv. þdm. vel rækt þá skyldu nú á þessum fundi, sem gleður mig.



Ég hef engin rök heyrt nú á þessum fundi, sem sannfæri mig um það, að þessari hv. d. beri að beygja sig fyrir hv. Nd. sérstaklega í þessu máli. Út af ummælum, sem hér hafa fallið við þessa umr., vil ég minna á það, að deildir Alþingis eru gersamlega jafnréttháar og jafngilt það, sem hvor þd. samþykkir fyrir sig, og ef þeim ber á milli, þá verður að útkljá það í Sþ. Ég tel það því ekki nokkurn leik, þó að þessi hv. þd. haldi við það, sem hún hefur samþ. og talið rétt, og víki ekki frá því. Ég segi því já. Frv., svo breytt, samþ. með 14 shlj. atkv. og afgreitt til Sþ.