Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Afgreiðsla þessa frv. í fjhn. hefur dregizt nokkuð. Ástæðan til þess dráttar er þó ekki sú, að neinn ágreiningur væri í n. um það, að nauðsyn bæri til að útvega stofnlánadeildum Búnaðarbankans, Byggingarsjóði og Ræktunarsjóði, nýtt fjármagn. Um það eru allir nm. sammála. En n. var í töluverðum vafa um það, hvernig það ákvæði 1. gr. frv., að sjóðirnir skyldu greiða vexti af láninu með sömu kjörum og það er fengið, gæti staðizt, þar sem alveg er vitað fyrir fram, að þegar um lántöku verður að ræða, þá verður það með verulega hærri vöxtum en sjóðirnir mega taka af lánum sínum samkv. lögum. Út af þessu atriði alveg sérstaklega óskaði n. umsagnar Búnaðarbanka Íslands, og er svar bankastjórans við bréfi n. birt sem fskj. með nál. á þskj. 317. Kemur það að sjálfsögðu fram í því svari, að bankastjórinn sér ekki heldur, hvernig þetta megi verða. Í niðurlagi bréfs bankastjórans er sagt, að nánari upplýsingar verði gefnar í skýrslu á sérstöku blaði. N. hefur nú ekki séð ástæðu til að láta prenta þá skýrslu, sem ég hef hér. Ég held einnig, að það yrði vafasamt gagn af því, þó að ég færi að lesa þessa skýrslu upp, en hún er um það, að gert er ráð fyrir, að Ræktunarsjóður taki 1 millj. kr. lán til 20 ára með 41/2% vöxtum og láni það aftur út til sama tíma með 21/2 % vöxtum, og er sundurliðað hvert ár fyrir sig hallinn af þessu, sem kemur fram 14 fyrstu árin, en snýst svo ofur lítið við eftir því sem greiðist inn af lánunum. Ég held að um þetta nægi að lesa niðurstöðutölurnar. Greiðslur Ræktunarsjóðs verða samtals 1.472.500 kr. og árgjöld til sjóðsins verða 1.282.940 kr., og halli á þessu láni er talinn munu nema 417.303 kr. Það er nú auðsætt, að á sínum tíma muni þurfa að gera einhverjar ráðstafanir út af þessu, því að það mundi enda með því, að þessir sjóðir yrðu ekki til, ef það ætti að útvega þeim lán með miklu hærri vöxtum, en þeir taka og þeir ættu algerlega að standa undir því sjálfir. En n. tók þó enga ákvörðun um till. í þessu efni, og er auðvitað mál, að það getur hér komið fleira en eitt til. Ég nefni það aðeins, án þess að ég sé að gera það að minni till., að meðan vextir eru jafnháir og þeir eru nú yfirleitt, þá væri ef til vill ekki endilega sjálfsagt, að sjóðirnir lánuðu út með jafnlágum vöxtum og nú er. Það er vitanlega töluvert vafasamt, að útlánsvextir, jafnvel í þessum stofnlánadeildum, eigi að vera mjög miklu lægri, en innlánsvextir sparisjóðsdeilda og sparisjóða. Ég slæ nú þessu aðeins fram, að það gæti verið um fleiri leiðir að ræða en aðeins þær, að framlög úr ríkissjóði þyrftu að koma til - og þá sízt að öllu leyti. En sem sagt, n. hefur ekki gert neinar till. um þetta og segir ekkert um það í sínu nál., hvernig með þetta skuli fara í framtíðinni, en leggur til, að frv. verði samþ. Það verður svo sennilega einhvern tíma til sérstakrar athugunar, hvernig með þetta atriði verður farið.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd., og mun ekki hafa verið neinn ágreiningur um það þar. Frv. er borið fram til staðfestingar á brbl. frá 20. marz 1952, og eru það ný ákvæði um laun forseta Íslands, um það, að í stað 50.000 kr. komi 85.000 kr. Ég man það, að þegar þessi brbl. voru gefin út af þáverandi handhöfum forsetavaldsins, þá voru ýmsir, sem skildu það svo, að þessir heiðursmenn væru að hækka sín eigin laun fyrst og fremst með setningu þessara brbl. En þetta frv. og brbl. eru ekki um neina hækkun á launum þessa æðsta embættismanns þjóðarinnar, heldur um allverulega lækkun, og eru þau gefin út á þeim tíma, þegar enginn vissi, hver yrði næsti forseti Íslands, og þar af leiðandi getur ekki verið að ræða um, að þar sé miðað á nokkurn hátt við sérstaka persónu. Að öðru leyti tel ég, að í forsendum brbl. sé alveg nægilega tekið fram, hvaða ástæður liggja til þess, að brbl. voru gefin út. N. hefur athugað málið og leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. d. hefur athugað þetta frv. og hefur lagt með því, að það væri samþ. Einn nm. hefur þó skrifað undir með fyrirvara. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um að innheimta ýmis gjöld með viðauka nú á n.k. ári. Frv. sjálft er nákvæmlega og eiginlega stafrétt samhljóða l. þeim, sem staðfest voru hér á síðasta þingi um sams konar efni, aðeins þessi eina breyt., sem ég sé á frv., er það, að í 3. gr. er hér 1953 í staðinn fyrir 1952. Ég tel það - og við í nefndinni, að engin ástæða sé nú að fella niður þennan viðauka við gjöldin, því að frekar sækir það í þá áttina, að hækka heldur en að lækka, þessi gjöld. Þótti rétt nú að leggja til, að samþ. væri þetta frv., enda þótt núna liggi fyrir hér í d. ný frv., sem þessi sama n., fjhn., hefur flutt að beiðni stjórnarinnar um breyt. á aukatekjugjöldum og stimpilgjöldum. Þar sem nú eru engar líkur til að þessi frv. muni vera búin að öðlast gildi fyrir áramót, þá er sjálfsagt að taka þetta frv. og samþ. það. Má þá, ef svo skyldi fara, að frv. þessi yrðu samþ. hér á þinginu eftir áramót, fella frá þeim tíma úr gildi það frv., sem hér er farið fram á að verði að lögum, svo að það er ekki nein hætta við það að samþ. það nú, enda þótt það kunni að breytast á næsta ári, sem ég tel þó ólíklegt. Að svo mæltu vil ég fyrir n. hönd, eða meiri hl. hennar, leggja það til, að hv. d. samþykki frv. þetta.



Herra forseti. Eins og kom hér fram við 1. umr. um þetta frv., þá litu ýmsir svo á, þ. á m. ég, að það þyrfti að gera á l. meiri breytingar en hæstv. stjórn gerði með því frv., sem hún lagði hér fram. N. fór svo að athuga þetta nánar og komst að þeirri niðurstöðu, að réttast mundi að semja frv. í raun og veru alveg að nýju og breyta lögunum, sem nú gilda um bæjanöfn hér á landi. Þetta varð til þess, að n. samdi - ja, við skulum kalla það bara nýtt frv. að lögunum eða endursamdi lögin og eftir að hún hafði gert það, þá sendi hún það til örnefnanefndarinnar, sem hefur haft með þessi lög að gera frá fyrstu tíð. Í örnefnanefndinni sitja Geir Zoëga vegamálastjóri, sem er formaður n., próf. Ólafur Lárusson, Pálmi Hannesson, Hilmar Stefánsson og Matthías Þórðarson. Þessir menn höfðu svo þessar tillögur okkar til meðferðar, hafa verið nokkuð lengi með þær, og loksins fengum við þeirra umsögn, munnlega þó. Þá gerðu þeir fáeinar brtt. við okkar uppkast, sem við tókum allar upp og lögðum svo hér fram. Breytingarnar, sem hér eru gerðar frá eldri lögum, eru fyrst og fremst þær, að það er tekið upp alveg nýtt ákvæði um, að heimilt sé að gefa nafn - og örnefnanefndin skuli ákveða það - þorpum, sem rísa upp í landinu. Það er nú svo, að það hafa breytzt staðhættir hér á landi ákaflega mikið síðustu árin. Það hafa skapazt þorp, sem sum þeirra má segja að séu búin að fá fast og jafnvel löglegt nafn, eins og t.d. Selfoss, þar sem búið er löglega að skíra hreppinn, sem þorpið myndar, Selfosshrepp. Þó er það nú svo enn, að þetta nafn er það laust í reipunum, að maður heyrir kauptúnið jöfnum höndum kallað Selfoss, Tryggvaskála eða Ölfusá. En ég verð nú að telja, að nafnið Selfoss sé orðið löglegt nafn á þorpinu. Austur við Stórólfshvol er að myndast þorp, sem hefur manna milli fengið nafnið Hvolsvöllur og ekki annað, en hefur ekki heldur verið staðfest. Austur á Egilsstöðum er að myndast þorp, sem gengur undir ýmsum nöfnum. Norður í Miðfirði er að myndast þorp, sem líka gengur undir ýmsum nöfnum og hefur ekkert löglegt nafn enn. Norður í Skagafirði, hjá Steinsstöðum, Reykjum og þeim bæjunum, er enn að myndast þorp o.s.frv. Við ætlumst til þess í þessu frv., að sýslunefndin skuli stinga upp á því við örnefnanefndina að gefa svona þorpum ákveðið nafn og benda á, hvað henni þyki hæfilegt nafn á þorpið. og þá skuli það lögfest. Einnig tökum við fyllra fram en áður var, hvernig að eigi að fara, þegar menn sækja um ný nöfn, og hvaða gögn menn þurfa þá að láta fylgja, ef þeir vilja kenna það við staðhætti, landslag eða eitthvað annað, þannig að örnefnanefnd geti frekar áttað sig á, hversu réttmætt það er að lögfesta það á viðkomandi býli. Í lögunum, eins og þau voru áður, var ekkert um það, hvernig með skyldi fara, ef örnefnanefnd og jarðareigandinn yrðu ekki sammála um nafnið, og af því leiðir, að yfir 40 nöfn, sem eru í fasteignamatsbókinni frá 1942, hafa aldrei verið staðfest af örnefnanefnd. Nú gerum við ráð fyrir því, að þegar svona komi fyrir, að örnefnanefnd vilji ekki staðfesta nafn, sem maðurinn vill fá á sitt býli, þá skuli, eftir að það er búið að fara á milli örnefnanefndar og hans og ekki hefur náðst samkomulag, örnefnanefnd benda honum á þrjú nöfn og segja: Eitthvað af þessum nöfnum gelur þú fengið á þitt býli - og vilji maðurinn ekki taka neitt af þeim, þá gangi málið til ráðherra, sem þá úrskurðar - vafalaust í flestum tilfellum eftir till. örnefnanefndar, en gæti líka hugsazt, að hann færi eftir tillögum mannsins - ákveðið nafn á býlið. Enn fremur höfum við gert það í samræmi við það, sem áður var í lögunum að vísu, en það á við eldri tíma, að láta þau býli, sem búin eru að fá nöfn í fasteignabók, sem örnefnanefndin hefur aldrei samþykkt, - þau munu vera nálægt 40, sem voru byggð milli 1930 og 1940, - halda þeim sem löglegum. Við verðum að lita svo á, að þessi nöfn séu þegar staðfest af stjórnarráðinu. Stjórnarráðið er búið að löggilda bókina og löggilda þessi býli þar með. Þess vegna látum við þessi nöfn falla undan því að þurfa að sækja um leyfi. Við skoðum þau lögfest. Það má kannske deila um það. Stjórnarráðið hefur löggilt bókina og þar með nafnið og matið á þessum býlum með þessu nafni, en örnefnanefnd hefur aldrei fengizt til að viðurkenna þau og samþykkja. Hin, sem eru heldur fleiri, sem ágreiningur hefur verið um milli örnefnanefndarinnar og eigendanna og til hafa orðið eftir að sú bók kom út, verða áfram í deiglunni og verða að komast út úr henni á þann hátt, að örnefnanefndin taki sig til og búi til þrjú nöfn og sendi hverjum manni, og svo verður hann að velja á milli og ráðherra að úrskurða. Með því fá þau löglegt nafn, ef lögin yrðu samþykkt elns og hér er lagt til. Þetta held ég að séu nú aðalbreytingarnar, sem í þessu frv. felast. Við höfum eins og áður látið hús í kauptúnum ekki þurfa að ganga til örnefnanefndarinnar, heldur bara til viðkomandi sýslumanns. Á því eru engar breytingar. Við höfum tekið af skarið og bannað örnefnanefnd að láta taka upp nöfn, sem fyrir eru í viðkomandi sýslufélagi, til þess að forðast hér brjál á milli á bréfum og öðru, misgrip á fasteignunum, sem oft verða, þegar svo stendur á. Og við höfum gengið lengra. Við ætlumst til, að örnefnanefnd taki upp hjá sér að reyna að útrýma þeim nöfnum, sem eru mörg í sömu sýslunni, þar sem eru fimm Brekkukot í sömu sýslu og tvö í sama hreppnum, eins og er á einum stað, o.s.frv. Við ætlumst til, að þar eigi hún frumkvæðið að því að reyna að koma þessum samnefnum burt, þannig að ekki sé nema ein jörð í hverri sýslu með sama heiti. Ég geri ráð fyrir, að þetta verði sums staðar ákaflega létt verk, á öðrum stöðum verði það nokkuð erfitt. Ég geri t.d. ráð fyrir því, svona án þess að ég viti nú neitt um það, að í t.d. Suður-Þingeyjarsýslu, þar sem Nesin eru þrjú, sem ég man nú eftir, án þess að hafa neitt krufið það til mergjar, - það getur vel verið, að þau séu fleiri, en ég man eftir þremur, - ég geri ráð fyrir því, af því að það eru svo gömul nöfn og þar hafa búið þekktir menn, að mönnum sé illa við að skipta um þau, en það á nefndin þó að reyna að gera eftir þessu frv., hún á að reyna að láta ekki vera nema eitt Nes eftir í Suður-Þingeyjarsýslu, þegar hún er búin að laga þetta. Þetta er líka nýtt í lögunum og enn fremur það samhliða, að sums staðar er nú ekki um samnefni að ræða beint, heldur ákaflega náið, þótt það sé kannske ekki alveg samnefni. Í því sambandi vildi ég nú gjarnan leiðrétta það, sem ég sagði hér við fyrri umr., - það sá ég, þegar ég fór að setja mig inn í málið, að ekki var rétt, - ég sagði, að nefndin hefði leyft tvo Ásgarða í Skagafjarðarsýslu. Það hefur hún ekki gert. Hún hefur látið annað býlið heita Ásgarður og hitt Ásgarðar, en það er nú anzi nálægt, að það sé sama nafn, og spurning, hvort það er heppilegt að hafa svo náið. Við að minnsta kosti bendum á það og ætlumst til, að hún sneiði fram hjá því að taka upp svo náin nöfn á tveimur jörðum í sama sýslufélaginu. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fara nánar út í þetta. Ég hef hérna lista yfir öll þau býli, sem ekki var búið að samþykkja nöfn á fyrir skömmu. Eitthvað hefur komið síðan. Ég fékk í morgun tilkynningu um sex nýbýli með nöfnum, og ég sé, að þar koma tvö af þessum, sem lengi er búin að standa deila um. Það hafa verið samþykkt núna alveg nýlega, og þetta getur vel verið með fleiri, svo að það sé ekki alveg eins margt eins og ég sagði áðan, sem núna er eftir að samþykkja nöfn á, af býlum, sem eru orðin til og menn setztir á. En þau eru þó nokkur áreiðanlega, þó að eitthvað af þeim hafi fallið burt. N. er held ég öll sammála um að leggja til, að frv. verði samþykkt eins og hún nú leggur til á þskj. 324. Að vísu var einn nm. ekki við, þegar við gengum frá þessu, en við vorum áður búnir að tala um þá stefnu, sem um er að ræða, og mér virtist hann þá vera með því, en náði ekki í hann, þegar nál. var sett út, og þess vegna er ekki nafn hans hér undir. Það var hv. 1. landsk. þm. (BrB), en ég veit ekki annað en að hann sé með því líka, en það kemur þá í ljós núna, ef það ekki er.



Herra forseti. Hér í brtt. hv. menntmn. er gert ráð fyrir því, að skipuð sé 5 manna nefnd, er nefnist örnefnanefnd og eigi að hafa ákveðið verkefni. Eftir því sem hv. frsm. upplýsir, mun þessi n. hafa verið til alllangan tíma og vera enn starfandi, enda minntist hann á þá aðila, sem eiga í henni sæti. Nú vildi ég gjarnan fá upplýst hjá hv. frsm., hver er kostnaður við þessa n. Ég hef ekki getað rekið mig á, að lagt sé til þessara starfa neitt framlag á fjárlögum. Eins vildi ég spyrja, hvort ekki væri eðlilegra, að þetta verkefni væri falið norrænudeild háskólans og það væri þá framkvæmt af þeim mönnum, sem þar starfa, án þess að nokkuð væri greitt fyrir það úr ríkissjóði, hvort það gæti ekki samrýmzt þeirra störfum. 



Herra forseti. Ég spurði hæstv. menntmrh. um þetta sama við 1. umr. og fékk ekki svar hjá honum. Síðan hef ég rannsakað þetta hjá ríkisféhirði, og síðan n. varð til, 1937, hefur henni aldrei verið borgaður einn eyrir úr ríkissjóði, enda eru mennirnir, sem í henni hafa unnið, fastir, sæmilega vel launaðir starfsmenn ríkissjóðs.

Hverjir eru það?

Það er Geir Zoëga vegamálastjóri, svo var það Björn Guðfinnsson, Ólafur Lárusson, Pálmi Hannesson og Matthías Þórðarson. En í staðinn fyrir Björn Guðfinnsson kom Hilmar Stefánsson inn í nefndina.



Herra forseti. Þetta frv. er nú að vísu óvanalegt að formi, þar sem það er ætlazt til, að í staðinn fyrir litla breyt. komi heill lagabálkur, og má raunar nokkuð efast um, hvort það sé rétt þinglegt form. Ég skal ekki ræða um það. Það er undir úrskurði hæstv. forseta komið. En það var út af ummælum hv. frsm. og seinni málsgr. væntanlegrar 5. gr., þ.e. e-liðar brtt. Ég verð að segja, að það sé dálítið klaufalegt orðalag, þar sem segir: „Nú þykir örnefnanefnd rétt að breyta nafni á býll“ o.s.frv. „og er þá rétt, að hún hlutist til um.“ Er dálítið klaufalegt að tvítaka orðið „rétt“ þarna. Ég vil benda hv. n. á, hvort ekki er betra að hafa á seinni staðnum: „og er henni þá heimilt“. Sérstaklega vil ég víkja að því, þar sem það er nauðsynlegt að ljóst sé, hvort það á að vera skylda n. að hefjast handa um þessi efni eða hvort þarna er einungis um heimild að ræða. Ég skildi nú orð hv. frsm. og skil raunar greinina einnig þannig, að einungis sé um heimild að ræða, af því að nokkuð getur það orkað tvímælis, hvort rétt sé að breyta nöfnum á fornum býlum, jafnvel þótt þau séu samnefnd í sömu sýslu, býlum, sem eru alþekkt, kunnir menn hafa búið á og ýmsir rekja ættir sínar til fólks, sem þar hefur verið. Ég vil vekja athygli á því, að þetta getur verið nokkuð viðkvæmt mál, ef á að breyta fornþekktum nöfnum, og þarf töluverðrar íhugunar við. Það er allt annað, hvort menn vilja hafa vissa skipun á nýnefnum, þannig að ekki séu tekin upp ný nöfn, sem eru hin sömu eins og á öðrum stöðum þar í nágrenninu. Hitt þarf að fara mjög varlega í. En ef það er alveg ljóst, að einungis sé um heimild að ræða, og ekki ætlazt til þess, að þetta sé skoðað neitt í átt við skyldu, þá sé ég ekkert að athuga við þetta efnislega.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það, sem hæstv. dómsmrh. sagði um þetta mál eða um síðari málsgr. e-liðar brtt. Og mér finnst það ekki einhlítt, þó að skilja beri málsgr. svo, að þetta sé aðeins heimíld fyrir örnefnanefnd, því að niðurlag þessarar málsgr. er þannig, að ef n. finnur upp á því að vilja breyta nafni, t.d. á gömlu býli, þá ber fasteignareiganda að hlíta úrskurði hennar. Ég held, að það geti, eins og hæstv. ráðh. tók fram, verið á ýmsum stöðum og undir ýmsum atvikum mjög viðkvæmt að fara að breyta t.d. nafni á jörð, sem hefur heitið svo frá landnámstíð, bara vegna þess, að í sömu sýslu kann að vera önnur jörð með sama nafni. Og satt að segja, þá held ég að sé alls engin þörf á því, að það megi ekki vera tvær eða fleiri samnefndar jarðir í sömu sýslu. Hér hefur verið minnzt á tvö Nes í Þingeyjarsýslu, Nes í Fnjóskadal og Nes í Höfðahverfi. 



Herra forseti. Ég skal nú lofa því fyrir n. hönd að athuga þetta, sem hér hefur komið fram hvort tveggja, bæði það, hvort heppilegra þykir að láta aðra en örnefnanefnd fjalla um þetta, eins og hv. þm. Barð. minntist á, og eins hitt, sem reyndar hefur vakað fyrir n., að n. ætti að vinna að þessu, en ekki að það væri skylda, en ég skal athuga, hvort það er ekki hægt að hafa orðalagið þannig, að það sé ótvírætt. Ég get sagt frá því, til þess að mönnum sé ljósara, að það sé þörf á þessu, að ég hef tvivegis fengið skökk veðbókarvottorð vegna þess, að jarðir hafa heitið sömu nöfnum, þegar ég var að taka lán fyrir bændur. Þannig er það ekki alveg víst, að það komi ekki að sök. Ég áttaði mig undireins á því, og það kom ekki að sök, en bankinn, sem hlut átti að máli, hefði ekki áttað sig á því. Það var bara af því að ég vissi, hvað átti að hvíla á jörðinni, sem ég átti að taka lán út á fyrir viðkomandi bónda, og sá, að veðbókarvottorðið gat ekki átt við þá jörð, af því að það voru allt aðrar tölur, svo að ég símaði til viðkomandi sýslumanns, sem áttaði sig þá á því. Jú, það var önnur jörð, sem hét sama nafni, sem hann hafði tekið í misgripum. Enn fremur get ég sagt frá því, að það kemur fyrir, - ég vil ekki segja vikulega, en mánaðarlega, að mennirnir á pósthúsinu hringja í mig og segja: Á hvaða Hóli á nú þessi maður heima? Geturðu sagt mér, á hvaða Hóli það er, sem hann býr, maður, sem heitir Jón Pétursson eða eitthvað annað? - Og oftast nær get ég leyst úr því, en ekki ævinlega. Þannig koma samnefnin líka þar að sök. Enn fremur er það á hverju hausti nokkrum sinnum, sem hringt er til mín, bæði frá Keldum og eins frá prófessor Dungal, og sagt: Hvaðan heldur þú, að hann sé, maðurinn, sem á heima á einhverjum bæ, Gili eða einhvers staðar, sem heitir þetta eða hitt og biður mig að senda sér bóluefni í svona margar kindur? Á hvaða Gili heldur þú, að hann búi? Hvert heldur þú, að ég eigi að senda það? - Þetta kemur líka fyrir. Það er auðvitað af því, að mennirnir hafa ekki sjálfir nógu greinilega sagt, hverjir þeir væru, þegar þeir skrifuðu bréfið. En þetta kemur fyrir á hverju einasta hausti, þegar verið er að senda út bóluefni, bæði bráðapestarbóluefni og eins bóluefnið núna frá Keldum, svo að það er ekki alveg einskis virði að hafa nöfnin sem greinilegust. En ég get verið sammála þeim, sem hér hafa rætt um það, að það var ekki meining okkar að gefa nefndinni hér óskorað vald, einmitt af því, að við vitum nú, hvað nöfnin eru mönnum viðkvæm. Það var ekki meining okkar að gera það að skyldu, og það er fyrir klaufalegt orðalag hjá okkur, sjálfsagt mér að kenna, að það er komið inn, því eins og ég veit, að létt er að afnema sumar samnefnurnar, eins erfitt verður að afnema aðrar. Þó er ég ekki viss um það. Ég tel t.d., að það muni verða tiltölulega auðvelt að þurfa ekki að hafa tvær Þverár í Svarfaðardal, það muni vera tiltölulega mjög auðvelt að fá breytt nafni á annarri. En ég býst við með Þverá í Öxnadal og Þverá í Öngulsstaðahreppnum, að þar vilji hvorugur eigandi sleppa nafninu af sinni Þverá. Þess vegna verður þetta dálítið misjafnt, og þess vegna skal ég sem sagt lofa að athuga þetta og geri ráð fyrir, að d. geti orðið sammála um það atriði. - Að öðru leyti held ég ekki að ég þurfi að segja neitt frekar. Það getur nú vel verið, að hæstv. ráðh. finnist ekki við eiga, að þingið sé að koma með svona miklar breyt. við lög, sem hæstv. ríkisstj. sá ekki ástæðu til að koma með nema sáralitlar breyt. við. En ég vil nú halda, að það hafi ekki komið þannig frá ríkisstj. af því, að hún sé því mótfallin, að það sé fleiru breytt í lögunum og tekin upp þessi ákvæði, sem hér eru, heldur bara af því, að hún hafi ekki lagt eða látið leggja neina vinnu í frv. Og ég býst bara við, að ef stjórnin hefði spurt örnefnanefnd, hvort hún vildi ekki breyta því meira, þá hefði hún komið sjálf með miklu ýtarlegri breyt. heldur en stjórnin kom með. Ég geri ráð fyrir þessu, án þess að ég þó viti þetta. Og þess vegna held ég, að ríkisstj. sem slík þurfi ekkert að fyrtast við það á nokkurn hátt, þó að við tökum upp meiri breyt. á frv. heldur en hún lagði til. Það er ekkert vantraust á henni frá okkar hálfu á nokkurn hátt, þó að við tökum upp fleiri breyt. þarna við frv., breyt., sem þeir menn, sem unnið hafa að þessu, eru sammála um að séu til bóta.

Forseti (BSt): Það er nú rétt, sem hér hefur verið bent á, að þetta er nú dálítið óvenjulegt, að brtt. við 1. gr. er heilt lagafrv. Samt sem áður sé ég ekki, að það sé neitt að formi til við það að athuga að bera þetta upp. Hv. þd. sker úr því með atkvgr., hvort þessar breyt. fá fylgi eða ekki. 



Herra forseti. Mér finnst nú hæstv. forseti fara nokkuð fljótt yfir sögu í þessum úrskurði sínum, því að málið er auðvitað engan veginn jafneinfalt og hann vill vera láta. Eins og hv. þm. Barð. skaut inn í, mundi það varla talið heimilt, ef borin væri fram ein lítil breyt. við eitt ákvæði skattalaga og svo væri sett inn t.d. við 3. umr. í seinni d. alveg nýtt skattalagafrv., gerbreyt. á eldri skattalögum, og mundi þá varla heimilt að afgreiða það mál í þinginu aðeins við eina umr. í seinni d. og láta það siðan fara til einnar umr. í þeirri fyrri aftur. Þá væri hægt að afgreiða slíkt mál við tvær umr. Við getum haldið áfram að taka dæmi. Hegningarlögin eru viðamikill bálkur. Mundi vera heimilt, ef það kæmi breyt. við eitt ákvæði, við skulum segja að breyta sektarákvæði í hegningarlögum eða lengja fangelsisrefsingu við einhverju tilteknu afbroti, að setja inn allar hegningarlagagr., nokkuð hundruð að tölu, og telja, að það væri bara breyt. á því upphaflega frv.? Ég efast mjög um, að þetta fái staðizt, og er raunar sannfærður um, að það fær ekki staðizt. - Ég tel, að hv. n. hefði hér átt að flytja nýtt frv. Það er ekki af neinni þykkju fyrir hönd ríkisstj. Það stendur alveg á sama, hver málið hefði flutt. Og ég held, að efnislega séu flestar breyt. hv. n. til bóta, og ég þakka henni sem deildarmaður hér fyrir að hafa lagt þá vinnu í þetta mál, sem hún hefur gert. En mér finnst formið vera ákaflega varhugavert, og ég vildi skora á hæstv. forseta að láta athuga það mál nokkru betur, áður en hann úrskurðar, hvort þetta er heimilt.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. kom dálitið flatt upp á mig þarna, svo að ég man ekki nákvæmlega um það atriði, sem ég vil hérna minna á, en þdm. munu sennilega kannast við. Hann tók dæmi af skattalögunum, hæstv. dómsmrh., og mig minnir það væri flutt einhver breyt. á skattalögunum hér nýverið, og þá var skotið inn bara brtt. frá hv. vandlætara þessarar aðferðar okkar, hv. þm. Barð., - bara svona smávegis breyt., að afnema alveg tekjuskattinn með öllu saman. Og þetta var, að mig minnir, látið ganga fram í gegnum d. þá. Ég vil bara skjóta þessu fram. Ég man ekki nákvæmlega, en mig minnir, að þetta væri svona. En sá, sem veit betur, hann leiðréttir þetta. 

Forseti (BSt): Þetta, sem hér hefur verið rætt um, er auðvitað álitamál, og fer eftir atvikum, hvernig á það ber að líta. Það er algengt, eins og allir vita, þótt borið sé fram lagafrv. um tiltekna breyt. á lögum, að þá eru bornar fram brtt. við það frv. um frekari breyt. á þeim lögum heldur en frv. fjallar um. Hafa slíkar breyt. oft og tíðum verið samþ. og gerðar að lögum. En hér er um margar breyt. að ræða, þ.e.a.s., hér er um till. að ræða, sem gerir ráð fyrir, að allmargar lagagr. komi í staðinn fyrir 1. gr. frv. En þær eru um sama efni eins og þau lög eru, sem frv. fjallar um að breyta. Ég sé því ekki annað en að þessar till. megi bera upp. Ég skal sem hliðstæðu nefna, að hér var borið fram lagafrv. um breyt. á þingsköpum. Það fjallar aðeins um þá nauðsynlegu breyt., sem þurfti að gera vegna þess, að nú er hafin vélræn upptaka á þingræðum. Ég tel alveg fráleitt, að í sambandi við þetta lagafrv. megi ekki breyta fleiri atriðum þingskapa. Og svo er einmitt um þetta. Minn úrskurð skal ég gjarnan bera undir d. og beygja mig fyrir henni. En hann er sá, að þessar till. eða þessi brtt., þótt í mörgum liðum sé, verði borin upp, og tel ég, að slíkt hafi oft skeð. 



Herra forseti. Vegna þess að það var minnzt hér áðan á hliðstætt mál, brtt., sem ég flutti þá í sambandi við breyt. á skattamálum, og herra forseti úrskurðaði þá eins og nú, að sú brtt. skyldi borin upp, en gat þess um leið, að ef brtt. yrði samþ., þá mundi hann síðar úrskurða, hvort málið ætti að teljast sem nýtt mál eða ekki, þá vil ég benda á, að hæstv. forseti hefur hér haft á sama hátt, að bera þetta undir d., þótt hann hins vegar hafi engu lýst yfir um það, hvort þetta skuli teljast nýtt mál vegna þeirra breyt., sem á yrðu gerðar, ef till. verður samþ.

Forseti (Bst): Ég hef þegar lýst því yfir, að ég mun ekki skoða þetta sem nýtt mál, vegna þess að þótt tillagan verði samþ. eða tillögurnar, þá er það breyt. á lögunum um bæjanöfn, jafnvel þó að þau komi sem heild, eða um alveg sama efni. En ef þess er óskað, að minn úrskurður sé borinn undir d., þá er það heimilt.



Með því að hæstv. forseti hefur lýst því yfir, að hann muni ekki skoða þetta sem nýtt mál, ef till. verður samþ., en ég tel, að aðra meðferð hefði átt að hafa á þessu máli, þá segi ég nei.



Já, til 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Nd. og tók þar frá því, sem það var í upphafi, smábreytingu, en hingað barst það, og menntmn. tók það til athugunar og var sammála um það að mæla með því, að það væri samþ. eins og það kom frá Nd. án breytinga. N. leit svo á, að þannig væri háttað í húsmæðraskólunum, að ef skólanefndum væri ekki gefið meira olnbogarúm um kennsluna, en þó með þeim takmörkunum, að fræðslumálastjórn liti eftir því, að gætt væri hófs í þeim hlutum, þá væri vafasamt, hvernig skólarnir væru sóttir. Það horfir þannig, að vegna kostnaðar við skólasetu eru húsmæðraskólarnir nú miklu minna sóttir, en áður hefur verið. Þrátt fyrir það þótt tveir húsmæðraskólar liggi nú niðri alveg, þá er ekki full aðsókn í suma aðra húsmæðraskóla. En einmitt með því, ef styttur er skólatími, þá kemur, að því er mig minnir og ég held að rétt sé, í launalögunum nokkur breyting á laun kennara, svo að það er í raun og veru sparnaður fyrir ríkissjóð, fyrir utan það, sem það gerir hægara stúlkum að sækja skólann til náms, og með því jafnvel að hafa skólann styttri og geta tekið hann e.t.v. í tveimur áföngum gæti verið hjálpað margri fátækri stúlkunni að komast í gegnum skóla, þannig að hún nyti nægilegrar kennslu sem húsmóðir í námsgreinum, sem þær þurfa að læra. Annars ætla ég ekki að teygja neitt lopann um þetta frv. Ég tel, að það sé langt frá því, að það geti verið á nokkurn hátt skaðlegt, en að mörgu leyti gagnlegt og horfa til sparnaðar bæði fyrir almenning og ríkissjóð, ef sæmilega er á haldið. Þess vegna leggjum við nefndarmenn til og erum sammála um það, að deildin samþykki frv. eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Nd. og hefur gengið þar í gegnum landbn. hendur, þannig að n. hefur flutt það fyrir landbrn. Við nm. vorum sammála um það, að frv. þetta væri nauðsynlegt eins og nú er málum komið, þar sem það líka hefur sýnt sig, að sektir þær, sem ákveðnar voru áður í l. um lax- og silungsveiði, voru svo lágar um mörg atriði, að veiðiþjófar og aðrir veiðispillendur töldu það leik einn að brjóta þau og ganga þar með á rétt annarra. Það hefur verið í frv. gengið hart að um þessar sektir og meira en ég hygg að sé nærri dæmi til. Við nm. töldum það mundi vera í hófi að hækka hámark sektanna um níu hundruð prósent, eða réttara sagt tífalda sektirnar. Og það höfum við gert um hámark þeirra. Við höfum hækkað það sem því svarar og gætt um það samræmis við það, sem áður er í þessum l., sem þarna er verið að breyta. En aftur var það um lágmark sektanna, sem þeir menn verða að greiða, sem staðnir eru að því að eyðileggja þar, sem þeir koma að, annaðhvort með sprengingum eða eiturefnum eða öðru þess háttar, að það töldum við svo ljótan leik, að við vorum alveg sammála Nd. um það að sextánfalda lágmarkið að sektum þeirra manna og láta það hækka úr 500 upp í 8 þús. kr. Og með því móti er það tryggt, að menn fari ekki í veiðiár annarra sér til ágóða. En aftur á móti þótti okkur nm. fullhátt lágmark það, sem ákveðið var í 2. gr., því að sannast að segja er það ekki svo ógurlegt afbrot, þó að maður leggi formlega og á réttum stað í veiðivatn silunganet eftir veiðitíma, og ef hann fær smálax í netið, sem gæti komið fyrir, og hann er dauður í netinu, þó að hann hirði þá veiði, sem engum yrði auðvitað til gagns framar, verði sú minnsta sekt, sem hann getur fengið fyrir það, 1.500 kr. Það þótti okkur úr hófi fara og lækkuðum það niður í 500 kr., enda er því þannig farið, eins og við höfum reynt hér af ýmissi löggjöf, þegar sektir eru ákveðnar við afbroti það háar og refsingar það miklar, að úr hófi keyrir, þá verður það til þess, að þeir, sem kost eiga á að kæra þann seka, hika við það vegna þess, hvað þeim ofbýður refsing mannsins. Enn fremur töldum við rétt að hafa fast ákvæði um það, hvenær l. öðluðust gildi, og settum það 1. maí, því að ég hygg, að það verði ekki neitt til skaða, þó að þau gangi ekki fyrr í gildi, því að slíkt fólk sem hér er átt við og ætlazt er til að verði að refsa hefur ekki tækifæri til afbrotanna yfirleitt fyrr, en að þeim tíma liðnum. Það má segja, að það hefði ýmislegt mátt meira gera í þessu máli, eins og hv. þm. Barð. minntist hér á, en eins og nú er háttað töldum við því þannig farið um þetta frv., að ef hér væri farið að bæta inn í breytingum, sem ekki eru nauðsynlegar fyrir þessi atriði, sem frv. er stefnt að, refsingunum einum, þá mundi það geta orðið til þess og allar líkur til þess, að frv. þetta tefjist það mikið, að það komist ekki í gegn á þessu þingi, og þá er það einn flokkur manna, sem getur glaðzt yfir því, þ.e. afbrotamennirnir, sem fá að leika lausum hala, þ.e.a.s. þurfa ekki að taka á sig meiri sektir heldur en núgildandi l. leggja á þá. En til þess að byggja fyrir það, að sú hætta ætti sér stað, að þeir á næsta sumri, þessir náungar, léku sér að því að skemma atvinnuvegi þjóðarinnar, þá vildum við ekki taka að svo komnu fleiri atriði inn í frv., en það stæði þá opið fyrir þá, sem áhuga hafa, að taka önnur atriði - þá með sérstöku frv., ef svo sýnist. Við leggjum til, að frv. þetta með breytingum, sem við nm. leggjum til, verði samþykkt. Teljum við það hóflegt, en þó svo hart, að afbrotamönnum finnist ekki þeim vera mikil linkind sýnd í þessu atriði.



Herra forseti. Ég hef hlustað á rök hv. frsm. fyrir því, að hann vill ekki taka inn nein ný ákvæði í sambandi við tekjur af laxveiði til að standa undir kostnaði, og mun ég ekki gera það að neinu ágreiningsatriði og fylgja frv., þó að n. hafi ekki séð sér fært að fallast á það. Ég ætla hins vegar að koma fram með brtt. við 3. umr. sem bráðabirgðaákvæði um að fyrirskipa, að ríkisstj. láti endurskoða l. fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþ., og geri ráð fyrir því, að hv. n. geti fallizt á slíka breytingu, sem ætti ekki að valda neinum ágreiningi í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Þar sem mér er kunnugt um það, að hæstv. dómsmrh. hefur hugsað sér að koma fram hér með brtt. við þetta frv. og að minnsta kosti ræða eitthvað um það, þá teldi ég það rétt og er ósk mín. þar sem hann er ekki kominn í d., að umr. væri frestað um stundarsakir.

Forseti (BSt): Hæstv. dómsmrh. hefur fengið að sjálfsögðu dagskrá eins og aðrir þdm. og er kunnugt um, að þetta mál er á dagskrá. Samt get ég orðið við þeim tilmælum að fresta umr. um stundarsakir. Er það hér með gert, málið ekki tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Það var mikið rætt um þetta mál við 2. umr., og það kom greinilega fram, að hér í d. er meiri hluti fyrir því að breyta frv. í veigamiklum atriðum. Ég er því að láta hreinrita brtt., sem ég tel að hljóti að ná samþykki, eftir því sem umr. og atkv. féllu hér siðast. Sú brtt. er í þá átt að bæta aftan við 1. gr. sams konar till. og var felld á dögunum, en þó á þann veg, að þau réttindi, sem þar átti að veita hverjum aðila á staðnum, sem ríkisstj. teldi hæfan til útgerðar, ættu að veitast sveitarfélaginu eða félagi, sem það væri þátttakandi í. Það má segja að þetta sé ekki veruleg breyting frá þeirri till., sem hv. 1. landsk. flutti hér síðast og ég lýsti þá yfir að ég mundi verða með að minni till. fallinni. Nú féll hún, og þó að ég telji þennan hátt lakari en mína till., þá tel ég hana þó mun betri en sjálft frv. og vil því leggja til, að slík brtt. verði samþykkt, og vonast til, að hæstv. forseti veiti mér færi á því að ljúka hreinritun á henni.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. við frv. frá Bjarna Benediktssyni: „Aftan við 1. gr. frv. bætist ný mgr., svo hljóðandi: Ef ábyrgð samkv. 1. mgr. á að veita til kaupa á skipi, sem skrásett er á öðrum stað innlendum, og það hefur verið gert út þaðan, þá skal ríkisstj. leita eftir því, hvort sveitarfélag eða félag, sem það er þátttakandi í, er fúst til að gera skipið þaðan út, og gefa því þá kost á sams konar ábyrgð til kaupanna. Skal á þann hátt tryggja, að íbúar þess staðar, sem skipið hefur verið gert út frá, verði ekki sviptir atvinnumöguleikum með því, að meiri hlunnindi séu veitt af hálfu ríkisins til hagnýtingar atvinnutækjanna annars staðar.“ Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því afbrigði.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur nú skotið fyrir þetta mál öðru fótakefli. Menn minnast fótakeflisins frá 2. umr. Og viðinn í þetta kefli virðist hann nú hafa sótt í austurátt, þangað sem hann er annars ekki talinn vanur að leita efnis. En till. ber þetta glöggt með sér, því þó að málað hafi verið yfir viðinn, þá grisjar í vindinn. Það, sem ég hef fyrst og fremst við þessa till. að athuga, miðað við tilgang minn með að bera fram það frv., sem hér er til umr., er það, að í till. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé skyld að leita uppi kaupanda á útgerðarstað skips, sem á að selja, leita uppi vilja bæjarstjórnar eða félags, sem bæjarstjórn á að taka þátt í, og um leið skyldug að veita slíkum aðilum sams konar ábyrgð og farið er fram á í frv. að tilteknum bæjum sé veitt. Nú er það vafalaust tilgangur með ríkisábyrgð jafnan, slíkri sem hér um ræðir, að veittur sé stuðningur til sjálfsbjargar. Og nauðsynin á að veita slíkan stuðning hlýtur að fara eftir því, hversu erfitt þeir aðilar eiga með sjálfsbjörgina, sem fara fram á stuðninginn. Það hefur líka orðið sú reyndin um togaraábyrgðir hjá ríkinu, að þær hafa verið mjög veittar eftir efnum og ástæðum. Mér skilst eftir ábyggilegum heimildum, að t. d. hafi sumir aðilar ekki af eigin rammleik lagt fram öllu meira en 300 þús. kr. af ca. 10 millj. kr. kaupverði, en fengið aðstoð ríkisins með ábyrgðum til að standast straum af ca. 97%. Ég segi ekki, að þetta hafi ekki verið nauðsynlegt - ég segi það alls ekki. Ég segi einmitt, að það sé nauðsynlegt, að þær heimildir, sem ríkisstj. eru veittar, séu miðaðar við það, að hún megi fara eftir efnum og ástæðum, nauðsyn og sanngirni. Ég hef litið svo á, að Húsavík þyrfti 90% ábyrgð, en ég þykist viss um það, að ýmis bæjarfélög og félög, sem mynduðust með þátttöku þeirra bæjarfélaga, mundu ekki þurfa jafnmikla ábyrgð. Og það er alls ekki rétt, að ríkið veiti svo háa ábyrgð, nema nauðsyn beri til. En brtt. sú, sem hér liggur fyrir, skyldar ríkisstj. til þess að veita þá ábyrgð, sem í frv. ræðir um, hverju bæjarfélagi og hverju því félagi öðru, sem slíkt bæjarfélag er þátttakandi í, án tillits til þarfar. Í henni gætir ekki þess grundvallar, sem á að gæta um ríkisábyrgðir. En þar sem þessi till. er hreinlega afturgengin till., sem hér var felld við 2. umr., þá vænti ég, að hv. d. sé sjálfri sér svo samkvæm, að hún felli afturgönguna líka og samþ. frv. eins og það liggur fyrir óbreytt.



Herra forseti. Það voru í rauninni tvær athugasemdir, sem komu fram við þessa till. frá hv. þm. S-Þ. Önnur var sú, að till. væri smíðuð úr austrænum viði. Við því er því til að svara, að við höfum lengi fengið rekadrumba á fjörur Íslands, og menn hafa talið, að margir þeirra kæmu alla leið frá Síberíu, og engum hefur til hugar komið, að það ætti að kasta viðnum í sjóinn aftur, jafnvel þótt upprunninn væri þaðan, heldur talið sjálfsagt að hagnýta viðinn, eftir því sem þörf væri fyrir hann. Annars lýsti ég því strax yfir þegar till. hv. 1. landsk. kom fram, að þó að ég teldi hana lakari en mína, þá mundi ég verða með henni að minni till. felldri. Og í raun réttri hefði verið rökvísast, að hún hefði verið flutt sem varatill. við mína till., en ekki sem brtt., og þá er ég viss um, að hún hefði verið samþ., en ekki felld. Og það er í öruggri vissu um það, sem ég ber till. fram nú í þessari mynd. Annars er á henni nokkur munur frá því, sem hv. 1. landsk. flutti hana. Hann vildi takmarka þetta við hlutafélög, en í minni till. er þessi heimild veitt öllum félögum, sem sveitarfélög eru þátttakendur í. Kemur þar fram sá efnismunur, sem gerir það að verkum, að enginn vafi er á því, að það er fjarstæða að tala um, að þessari till. ætti að vísa frá. Þetta er till. um annað. Að öðru leyti vil ég segja það, að hv. þm. S-Þ. staðfesti enn þann mun, sem er á milli minnar skoðunar og hans í þessu máli, að ég vil láta þetta vera almenna heimild, þannig að allir njóti jafnréttis, en hann vill gera upp á milli borgaranna. Það er það sjónarmið, sem ég get ekki fallizt á.