Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ráðning í stöður bankastjóra er mál sem varðar alla. Það er ekki aðeins að bankastjórar fjalli um lán og lánveitingar heldur geta störf þeirra haft víðtæk áhrif á atvinnu- og fjármálaþróun í landinu. Það að með þessar stöður skuli ráðskast eins og ýjað hefur verið að í fjölmiðlum er óhæfa. Í nútímaþjóðfélagi er mikilvægt að svo veigamiklar stöður séu auglýstar svo öllum sem telja sig hafa getu til að gegna þeim gefist kostur á að sækja um þær. Bankamenn eru fjölmenn stétt og þar eru fjölmargir hæfir menn sem hafa þann metnað að sækjast eftir æðstu stöðum innan bankakerfisins. Þá eru einnig til ágætir fjármála- og athafnamenn sem hafa vafalaust áhuga á og mundu leysa þessi störf vel af hendi. Það er því áríðandi að þessar stöður séu auglýstar og afstaða tekin til umsækjenda eftir þeim umsóknum sem berast. Sú aðferð sem nú er höfð við að ákveða ráðningu bankastjóra er ekki sæmandi í nútímaþjóðfélagi. Það er því mjög slæmt þegar verið er að ráðskast með þessar stöður mörg ár fram í tímann að því er virðist og ekki hægt að verja það. Í fyrsta lagi stríðir þetta fyrirkomulag, að skipta bankastjórum á milli gömlu stjórnmálaflokkanna eftir kvótafyrirkomulagi, gegn lýðræði í landinu og er enn þá eins staðfesting á eðli þessara flokka sem er að deila, drottna og skammta. Fólkið í landinu er þreytt á þessari stefnu sem birtist í því að stjórnarflokkarnir eru búnir að bindast órjúfandi og eilífu samkomulagi um að framfylgja þessari skömmtunarstefnu. Bönkunum og útibúum þeirra hefur fjölgað geysilega síðustu árin. Það skiptir því miklu hverjir veljast til starfa sem aðalbankastjórar ríkisbankanna. Við í Borgarafl. höfum ályktað um þessi mál og verður ekki fjölyrt um það hér frekar. Í umræðum um þetta mál hefur komið fram að þeir sem komu hér upp og töluðu um málið voru mjög samþykkir þessari breytingu á lögunum sem felst í því að auglýsa bankastjórastöðurnar og að umsækjendur geti þá um starfsferil sinn og menntun. Við í Borgarafl. leggjum áherslu á að þessi brtt. nái fram að ganga og teljum að það geti ekki skaðað eða verið í móti neinum sem hugsar um þessi mál. Ég vil því sérstaklega spyrja hæstv. viðskrh. hvaða skoðun hann hefur á málinu.



Hæstv. forseti. Breytingin sem tillaga er gerð um í þessu frv. er eingöngu fólgin í því að inn í 11. gr. laganna um viðskiptabanka verði skotið setningu um það að skylt sé að auglýsa lausar stöður bankastjóra í Lögbirtingablaði og dagblöðum með minnst fjögurra vikna fyrirvara og að með umsókn skuli fylgja rækilegar upplýsingar um menntun og störf umsækjenda. Skv. 11. gr. laga um viðskiptabanka skal bankaráðið ráða bankastjóra til sex ára í senn og frv. felur eingöngu í sér að bankaráðsmönnum sé sett verklagsregla um það hvernig leita skuli uppi bankastjóraefni. Eins og lögin bera með sér eru það bankaráðin sem eru ábyrg fyrir vali á bankastjórum. Margt mælir með því að þau eigi sjálf að ráða með hvaða hætti þau leiti uppi vænleg bankastjóraefni. Ég bendi á að í vaxandi mæli leita fyrirtæki hér á landi og annars staðar eftir hæfum stjórnendum fyrir milligöngu sérstakra ráðningar- og ráðgjafarfyrirtækja, svokallaðra "hausaveiðara", sem kanna beinlínis með samtölum og fyrirspurnum hvar sé nú best að bera niður og reyna að telja menn á að leita eftir störfum. Þetta kemur ekki í staðinn fyrir auglýsingar, en það sýnir kannski hvers eðlis þetta mál er. Yfirlýstur tilgangur frv. er sá að sporna gegn misnotkun valds og aðstöðu við veitingu bankastjórastarfa og það er að sjálfsögðu lofsvert, en ég held blátt áfram talað að auglýsingaskylda breyti litlu um ákvarðanir þær sem hér er um að tefla. Reyndar eru ýmsir lögfræðingar þeirrar skoðunar að með hliðsjón af ákvæðum laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna eigi að auglýsa slíkar stöður nokkurn veginn með þeim hætti sem flm. frv. leggja til að bætt verði inn í viðskiptabankalögin. Ég tel ástæðu til að nefndin sem fjallar um frv. líti á þessi ákvæði og leiti álits lögfróðra manna. En þó er rétt að benda á að það hefur sjaldan farið leynt þegar lausar eru bankastjórastöður og lysthafendur hafa yfirleitt fljótt gefið sig fram og röggsamlega þegar slíkar stöðubreytingar hafa verið í vændum, jafnvel með miklu lengri fyrirvara en fjögurra vikna eins og hér er verið að tala um. Þannig held ég að það sé ekki brestur á auglýsingum sem hér sé um að tefla heldur þurfi að líta til annarra málþátta ef menn eru ósáttir við valið á bankastjórum. En ég vildi taka það skýrt fram að ég tel ekkert mæla gegn því að auglýsa slíkar stöður. En ég sé hins vegar ekki brýna þörf að bæta slíkum ákvæðum í lögin og held að bankaráðunum sé jafnvel treystandi fyrir þessu og öðru í stjórn bankanna.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum fóstra sem er á þskj. 171 og er 158. mál þingsins. Flm. ásamt mér eru hv. alþm. Guðrún Helgadóttir, Ingi Björn Albertsson og Kristín Einarsdóttir. Frv. þetta er flutt í samráði við stjórn Fóstrufélags Íslands. Tilgangurinn með því er að tryggja að í framtíðinni verði starfandi á dagvistarheimilum starfsfólk sem hefur aflað sér sérfræðilegrar þekkingar á uppeldisstörfum fyrir börn. Foreldrar treysta dagvistarheimilunum að vissu marki fyrir barnauppeldi. Uppeldisstörfin eru því í reynd falin fóstrunum og því er mjög treyst á menntun þeirra. Ég lít svo á að dagvistarheimilin eigi að vera fjölskyldum og foreldrum til stuðnings og ættu því að vera sjálfsögð viðbót við foreldrauppeldið. Foreldrar verða því að geta treyst að þar starfi sérmenntað fólk, fólk sem hefur þekkingu á því hversu mikilvæg bernskan er barninu fyrir framtíðina. Með þessu er ég ekki að kasta rýrð á störf ófaglærðs fólks, sem hefur í gegnum tíðina aflað sér mikillar reynslu við uppeldi, en það verður að viðurkenna, hversu mikil sem sú reynsla er, að hún kemur aldrei í staðinn fyrir þá bóklegu þekkingu sem fóstrur afla sér með sínu námi. Það er einnig útilokað fyrir starfsstétt eins og fóstrur að búa við það af hálfu opinberra aðila að ef stéttinni dettur til hugar að berjast fyrir bættum kjörum séu yfirvofandi hótanir um að ef þær haldi slíkri baráttu áfram verði í staðinn fyrir þetta sérmenntaða fólk ráðið ófaglært fólk inn á dagvistarstofnanirnar til að sinna þeim störfum sem nú er sinnt af fóstrum. Slíkum afarkostum getur engin stétt setið undir og kannski er af þeirri ástæðu einni full ástæða til að lögvernda starfsréttindi fóstra. Eftir að rannsóknir hafa leitt í ljós hversu víðtæk og flókin sú færni og frammistaða er sem börn hafa aflað sér og þroskað með sér á fyrstu bernskuárunum hefur foreldrum, skólamönnum og ráðamönnum um uppeldis- og menntamál skilist betur gildi þess að hlúa að þessu viðkvæma þroskaskeiði. Fræðilegar rannsóknir hafa einnig leitt í ljós að ýmsir þættir í félagslegu umhverfi barna geta ýmist dregið úr getu þeirra í skólanámi eða auðveldað þeim það. Langtímaathuganir hafa bent til fylgni milli heimilisaðstæðna og frammistöðu í skóla og gefa til kynna að gæði þess uppeldisumhverfis sem börn vaxa upp í við eigin aðstæður og á barnaheimilunum gegna mjög mikilvægu hlutverki við þroska barnanna. Túlkun á slíkum rannsóknum er að vísu oft umdeilanleg. Engu að síður benda niðurstöður ýmissa vönduðustu rannsókna til þess svo að varla verður um það deilt að markvisst forskólauppeldi getur haft afdrifarík áhrif á alhliða þroska bágstaddra barna, ekki aðeins skammtímaáhrif heldur einnig varanleg áhrif. Vaxandi áhugi á forskólauppeldi og auknar kröfur um dagvistarheimili eru þó fyrst og fremst nátengd margháttaðri félagslegri þróun og breytingum sem hafa orðið á uppeldisskilyrðum barna og gæðum þeirra skilyrða. Mikilvægt er því að gefa því gaum að fjölskyldan sem tilfinningalegt og félagsmótandi afl í uppeldi barna hefur verið að breytast mjög á undanförnum árum. Óstöðugleiki kjarnafjölskyldunnar er meiri en svo að unnt sé að loka augunum fyrir honum. Hjónaskilnuðum fjölgar hröðum skrefum. Barnsfæðingum utan hjónabands eða utan sambúðar foreldra fjölgar. Einstæðir foreldrar verða hlutfallslega fleiri. Fleira kemur til sem raskað hefur hefðbundnu mynstri fjölskyldunnar. Konan hefur til skamms tíma borið meginábyrgð á uppeldi barnanna innan vébanda heimilisins, en breyttar aðstæður konunnar í nútímaþjóðfélagi og aukin þátttaka hennar í atvinnulífinu hafa bein áhrif á stöðu móðurinnar sem foreldris. Raskar það hefðbundinni fjölskyldugerð og hefur afdrifarík áhrif á þau uppeldisskilyrði sem börnum eru sköpuð. Á tiltölulega skömmum tíma hafa orðið örar og miklar breytingar á lífsháttum manna í hinum vestræna heimi sem hafa geigvænleg og afdrifarík áhrif á uppeldisaðstæður barna. Bitnar þessi þróun mest á ungum börnum ef ekkert er að gert. Fjölskyldan sem griðastaður og uppeldisathvarf barna stendur mjög höllum fæti. Staða fjölskyldunnar er mjög alvarleg og gefur fullt tilefni til aðgerða hennar til að styrkja og vernda börnin. Meðal raunhæfra og viðeigandi aðgerða er fjölgun dagvistarheimila sem veiti börnum markvisst uppeldi í samræmi við þroska þeirra og þarfir. Ég ætla ekki að lesa einstakar greinar þessa frv. Þó vil ég fara nokkrum orðum um þær athugasemdir sem fylgja einstökum greinum frv. 1. gr. felur í sér lögverndun á starfsheiti fóstra sem starfa við uppeldisstörf á dagheimilum og öðrum þeim stofnunum fyrir börn þar sem uppeldi fer fram utan heimilis. Tilgangurinn með lögverndun starfsheitisins er að stuðla að aukinni viðurkenningu á menntun og starfi fóstra. Jafnframt er verið að girða fyrir að aðrir en þeir sem hlotið hafa viðhlítandi menntun og starfa utan heimilis þar sem uppeldi fer fram geti notað þetta starfsheiti. Starfsheitið eiga bæði karlmenn og kvenmenn að geta notað. Í raun og veru er gert ráð fyrir því í lögunum um Fósturskóla Íslands að þann skóla geti bæði sótt karlmenn og kvenfólk. Fóstrufélag Íslands hefur leitað til Íslenskrar málnefndar og spurst fyrir um hvort það sé andstætt íslenskri málhefð að karlar geti borið starfsheitið fóstra. Nefndin hefur svarað því til að svo sé ekki. Fólk sem tekur börn í fóstur hefur eftir sem áður heimild til að kalla sig fóstru eða fóstra, en auðvitað ekkí rétt til að starfa sem slíkt á stofnun fyrir börn þar sem uppeldi fer fram. Í 2. gr. er fjallað um skilyrði fyrir því að fá leyfi til að nota starfsheitið fóstra. Öllum þeim sem lokið hafa námi við Fósturskóla Íslands skal veitt leyfi, einnig þeim sem hafa lokið sambærilegu námi erlendis, en áður en slíkt leyfi er veitt skal leita umsagnar um leyfisveitinguna hjá Fóstrufélagi Íslands og skólanefnd Fósturskólans. 3. gr. gerir ráð fyrir því að menntmrh. skuli ávallt leita þessara umsagna. Þetta er til að tryggja að ekki komi inn í fóstrustéttina fólk sem ekki hefur hlotið viðhlítandi menntun. Í 4. gr. er vitnað í lögin um byggingu og rekstur dagvistarheimila nr. 40/1981 og í uppeldisáætlun fyrir dagvistarheimili frá 1985. Í þessum lögum og uppeldisáætluninni er fóstrum gert skylt að vinna og bera ábyrgð á að unnið sé að settum uppeldismarkmiðum. Þessar skyldur sínar ber hverri fóstru að þekkja þegar henni er veitt starfsleyfi. Markmiðið með 6. gr. er að stemma stigu við að aðrir en þeir sem hlotið hafi viðhlítandi menntum verði ráðnir til fóstrustarfa. Tilgangurinn er sá að bæta það uppeldislega starf sem fram fer á dagvistarheimilum og taka af öll tvímæli um að hægt sé að ráða í störf fóstra ófaglært fólk þó það hafi öðlast mikla reynslu af barnauppeldi innan heimilis. Þó er gert ráð fyrir að frá þessari meginreglu sé hægt að víkja fáist fóstrur ekki til starfa þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar í fjölmiðlum. Í lögum um rekstur og byggingu dagvistarheimila, í 16. gr., er gert ráð fyrir hvernig farið skuli með slíkar undanþágur og í þessari grein er gert ráð fyrir að eins sé farið að. Það kunna einhverjir að halda því fram að eftir að lögverndun á starfsheiti fóstra hefur verið veitt muni verða mjög erfitt fyrir minni sveitarfélögin að ráða fóstrur til starfa. Fyrir þessu er séð. Það er gert ráð fyrir því í lögunum um byggingu og rekstur dagvistarheimila, í 16. gr., að hægt sé að sækja um undanþáguheimildir til menntmrn. til að ráða ófaglært fólk í störf á dagvistarstofnunum. Það skuli þó ekki gert án undangenginnar auglýsingar og starfsmaður sem ráðinn er skuli ekki geta borið starfsheitið fóstra. Þann starfsmann má heldur ekki endurráða án undangenginna auglýsinga og það skal aldrei ráða þann starfsmann lengur en til eins árs í senn. Einhver kann að spyrja hvort ekki sé komið nóg af þessum múrum sem hinar ýmsu starfsstéttir hafi verið að byggja í kringum sig. Það kann vel að vera að svo sé, en þá hafa menn í upphafi stigið röng skref í þessa veru því það er ekkert sem réttlætir að fóstrustarfið skuli vera eitt af sárafáum störfum í opinberri þjónustu sem ekki nýtur lögverndar á starfsheiti og starfsréttindum. Á undanförnum árum hafa ýmsar starfsstéttir í opinberri þjónustu fengið lögverndun á starfsheitum sínum og starfsréttindum. Kennarastarfið hlaut slíka lögverndun árið 1986. Störf kennara og fóstra er um margt mjög skyld og gegna báðar starfsstéttirnar afar mikilvægu hlutverki í uppeldi barna og unglinga. Hæstv. forseti. Að aflokinni þessari umræðu legg ég til að frv. þessu verði vísað til hv. menntmn. Nd.



Hæstv. forseti. Að undanförnu hafa farið fram miklar umræður um lífeyrissjóðsmál landsmanna. Ljóst er að lífeyrisréttindi einstakra stétta og starfshópa eru um margt mismunandi og fer það bæði eftir aldri og reglum lífeyrissjóðanna. Í þessari umræðu hafa flestir verið sammála um að brýn nauðsyn væri að gera úrbætur á lífeyrissjóðsmálum þeirra sem starfa við heimilis- og umönnunarstörf og hafa til þessa margir hverjir notið lítilla sem engra lífeyrisréttinda. Hér er fyrst og fremst um þá að ræða sem bundnir eru við heimilisstörf vegna barna eða geta ekki af öðrum ástæðum sótt út á vinnumarkaðinn, t.d. vegna veikinda. Þá eru það ætíð allmargir sem annast þurfa á heimilum aldraða og sjúka og eiga þess ekki kost af þeim sökum að leita út á vinnumarkaðinn og ávinna sér þar lífeyrisréttindi. Þessi störf eru að sjálfsögðu mjög dýrmæt fyrir þjóðfélagið, en hafa oft ekki notið þeirrar viðurkenningar sem þeim ber. Á 27. landsfundi Sjálfstfl., sem haldinn var í byrjun mars á þessu ári, var sérstaklega ályktað um þessi efni. Í ályktun landsfundarins um jafnréttis- og fjölskyldumál segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: "Meta þarf heimilisstörf sem reynslu í störfum á almennum vinnumarkaði. Heimavinnandi fólk njóti bóta frá Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrisréttinda til jafns við aðra vinnandi þjóðfélagsþegna. Kannað verði hvernig við verði komið greiðslum til fólks sem annast aldraða, sjúka eða öryrkja á eigin heimilum." Einnig kom fram ályktun þess efnis að lífeyrisréttindi verði sameign hjóna. Þetta er að sjálfsögðu afar mikilvægt atriði þegar litið er til þess hvernig húsnæðislánakerfið er fjármagnað með framlögum úr lífeyrissjóðum. Enn fremur ályktaði flokksráðs- og formannafundur Sjálfstfl. um þetta efni þann 21. nóv. sl., en þar segir í annars ítarlegum kafla um fjölskyldu- og jafnréttismál, með leyfi forseta: "Heimavinnandi njóti lífeyrisbóta í sama mæli og aðrir starfandi þjóðfélagsþegnar." Ég get því verið fyllilega sammála hv. flm. þessa frv. um þá réttlætishugsun sem þar býr að baki. Ekki verður þó komist hjá því að gera nokkrar athugasemdir. Í fyrsta lagi verður að hafa hugfast að lífeyrissjóðsréttindi eru eign viðkomandi rétthafa vegna þeirra iðgjalda sem hann hefur greitt í sjóðinn. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að hið opinbera sjái alfarið um iðgjaldagreiðslur. Hér er því farið fram á skattlagningu og fyrir slíku þurfa einatt að vera góð og gild rök. Það þarf hugleiðingar við hverjir muni njóta þessara réttinda, sérstaklega með það í huga að um eða yfir 80% íslenskra kvenna eru nú útivinnandi. Er það markmið þessa frv., ef það verður að lögum, að hafa þau áhrif að fleiri verði heimavinnandi? Ef markmiðið er t.d. að styðja við bakið á barnafjölskyldum, má þá ekki velta því fyrir sér hvort önnur úrræði, t.d. hækkun á barnabótum, kæmu þeim betur? Í öðru lagi er í 1. gr. frv. og í grg. gert ráð fyrir að iðgjaldsgreiðslan sé miðuð við laun skv. 9. launaflokki Verkamannasambands Íslands, efsta starfsaldursþrepi, eins og þau eru á hverjum tíma. Þessi viðmiðun er alls ekki raunhæf því að þetta flokkakerfi var lagt niður í síðustu desembersamningum eða fyrir rétt tæpu ári og ekki er mér kunnugt um að neitt mat liggi fyrir á störfum húsmæðra, eins og í grg. er miðað að, þannig að þetta atriði þarf að sjálfsögðu leiðréttingar við. Í þriðja lagi er það heldur ekki ljóst af frv. hvort þessi lífeyrisréttindi verði sameign hjóna eða ekki. Eiga t.d. þessi réttindi að koma til skipta á milli hjóna við skilnað? Í fjórða lagi verður að spyrja hvort frv. er ætlað að gilda um fólk í óvígðri sambúð sem jafna má til hjúskapar. Þessi atriði og önnur verður að taka til nánari athugunar. Í lok grg. segir, með leyfi virðulegs forseta: "Stofnun sameiginlegs lífeyriskerfis allra landsmanna er nú í undirbúningi. Það er mikið þjóðþrifamál og má ætla að lífeyrismál heimavinnandi fólks verði best leyst innan þess ramma. En svo brýnt er að koma þessu máli í betra horf að ekki verður beðið eftir annarri skipan lífeyrismála þar sem búast má við að nokkur ár líði áður en sú breyting kemst á." Eins og hv. þm. er kunnugt um hefur verið unnið að endurskoðun lífeyriskerfisins á vegum svonefndrar sautjánmannanefndar. Aðilar þeirrar nefndar voru aðilar vinnumarkaðarins og hins opinbera. Á sl. vori skiluðu þeir niðurstöðu sinni í formi frv. til laga um starfsemi lífeyrissjóða, þann 29. maí 1987. Í þessu frv. koma fram mörg merkileg nýmæli. T.d. segir í 6. mgr. 13. gr., með leyfi virðulegs forseta: "Ellilífeyrisréttindi hjóna, sem áunnist hafa á meðan á hjónabandinu stóð, skulu teljast hjúskapareign þeirra. Við slit á fjárfélagi hjóna við skilnað skulu þau ellilífeyrisréttindi sem áunnust á meðan hjónabandið stóð skiptast jafnt á milli þeirra." Þetta frv. mun nú liggja fyrir hjá hæstv. fjmrh. og er því full ástæða til að beina þeim eindregnu tilmælum til hans að frv. þetta verði lagt fram hið fyrsta til að hið háa Alþingi fái um það fjallað. Þannig má ætla að þau ummæli grg. sem áður er í vitnað nái best fram að ganga, þ.e. að lífeyrismál heimavinnandi fólks verði best leyst innan þess ramma sem heildarendurskoðun lífeyriskerfisins gerir ráð fyrir. Ég vil hins vegar þakka hv. flm. fyrir að vekja athygli á þessu þarfa máli. Hæstv. forseti. Það er enn fremur yfirlýstur vilji ríkisstjórnarinnar og hæstv. heilbr.- og trmrh. að fram fari endurskoðun almannatryggingakerfisins hið skjótasta. Tel ég það mikið réttlætismál og vafalaust má einmitt á því sviði lagfæra margt sem betur mætti fara varðandi réttindi heimavinnandi fólks í samræmi við þá meginhugsun sem fram kemur í því frv. sem hér liggur fyrir.



Hæstv. forseti. Það er búið að fresta þessu svo oft að ég var eiginlega búin að gleyma því að ég átti að taka til máls. En ég stend hér til að taka undir þessa tillögu. Mér finnst þetta þarft mál og gott og hefði mátt koma fram fyrir löngu. Það er mála sannast að í allri þeirri umræðu sem hefur orðið um jafnrétti og kjaramál á síðustu árum hefur hlutur húsmóðurinnar mjög verið borinn fyrir borð, hefur mér fundist. Mér finnst að það sé of ríkjandi sjónarmið að meta ekki heimavinnu til vinnuframlags. Þetta hefur komið glöggt í ljós t.d. við gerð kjarasamninga. Eftir að ég kom aftur eftir langt hlé í verkalýðshreyfinguna og leiddi fyrst kjarasamninga 1976 hef ég oft rekist á þetta. Árið 1976 voru konur að streyma út á vinnumarkaðinn og höfðu reyndar gert það nokkur ár þar á undan. Þær gátu byrjað á mörgum stofnunum og vinnustöðum í vinnu sem var mjög hliðstæð þeirri vinnu sem þær höfðu unnið á heimilunum og gátu þá byrjað sem algerir byrjendur. Þær voru jafnvel nokkur ár að vinna sig upp í full laun. Í þessum kjarasamningum fengum við viðurkennda húsmóðurreynslu sem eins árs starfsaldur. Það voru kannski konur sem fengu þessi réttindi sem voru búnar að vera húsmæður í áratugi. Samt olli miklu fjaðrafoki þetta eina ár. Árið 1979 komum við þessu upp í fjögur ár. Ég fullyrði að við hefðum ekki komið svo mörgum árum fram nema af því að við áttum í raun og veru góðan stuðningsmann hinum megin við borðið, en það var þáv. vinnumálastjóri Reykjavíkurborgar, Magnús Óskarsson. En þetta samkomulagsatriði á milli Sóknar og atvinnurekenda olli allt að því taugaáfalli á sumum launaskrifstofum. Svo afleitt var það. Mér finnst nú ekki að þetta hafi verið mikið mál eða gert launaútreikninga mjög erfiða, enda held ég að það hafi ekki verið það sem raunverulega var að. Það var hitt, að hér var verið að fara inn á hættulega braut. Það er verið að meta vinnu sem hingað til hafði verið svo lítils metin. Það var hættan. Sem betur fer hefur þetta þokast nokkuð áfram á seinni árum þannig að í síðustu kjarasamningum mun vinna á heimilum hafa verið metin til sex ára a.m.k. og kannski meira í þeim samningum sem síðast hafa verið gerðir. Ég er alveg viss um að það verður andstaða gegn þessu frv. hjá sveitarstjórnarmönnum og reyndar ríkinu líka, en ég held að við munum ná merkum áfanga í réttindamálum kvenna ef frv. verður samþykkt vegna þess að þá verður rutt úr vegi þeirri hindrun sem felst í því hugarfari að hugsa sem svo: Þessi kona er heima. Hún gerir ekkert. Hún er bara húsmóðir. Þegar ég lít til baka yfir mína ævi finnst mér að ég hafi ekki sofnað þreyttari í annan tíma en þegar ég var bara húsmóðir og sveitakona og mér finnst meira en mál til komið að fara að meta þetta. Hvað snertir lífeyrissjóðsfrv. er ekki full samstaða um það enn þá þó vonandi takist að koma því á réttari grundvöll. Endurskoðun á lögum um almannatryggingar veit ég ekki hve lengi hefur staðið yfir. Síðast var verið að segja mér í morgun að þau hefðu átt að vera í endurskoðun síðasta kjörtímabil og það hefði aldrei verið haldinn fundur í þeirri endurskoðunarnefnd. Þetta kunna að vera einhverjar ýkjur, en þessi lög hafa afskaplega lengi verið í endurskoðun og ég held að við bíðum ekki eftir því. Ég þakka flm. frv. og lýsi aftur yfir að ég styð það eindregið.



Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að taka undir það mál sem hér er á dagskrá og gerð var glögg grein fyrir af 3. þm. Norðurl. e. þegar flutt var framsaga. Hv. 3. þm. Reykv. gerði einnig grein fyrir sjónarmiðum Sjálfstfl. í fjölskyldu- og jafnréttismálum og kom þar mikið fram af því sem ég hafði viljað sagt hafa þegar ég bað um orðið fyrr. En ég vil þó ítreka að þessi stétt, húsmæður, hefur ekki notið þeirrar virðingar hvað varðar laun og réttindi sem aðrar stéttir í þessu þjóðfélagi. Það má glöggt meta það af því að á síðari árum kemur þetta enn þá betur í ljós þegar lífeyrisréttindi fólks eru farin að vega þungt. Ég hef orðið vitni að því, bæði í minni fjölskyldu og annars staðar, að fólk hefur eftir miðjan aldur slitið samvistum eftir að það er búið að búa saman í 20–30 ár, risaheimili, ala upp börn og verkaskipting hefur verið með þeim hætti að konan hefur sinnt heimilisstörfum og barnauppeldi en karlmaðurinn hefur sinnt launaðri vinnu og þar af leiðandi um leið öðlast lífeyrisréttindi. Þegar svo hefur farið á síðari hluta ævinnar að þetta fólk hefur slitið samvistum hefur lífeyrisrétturinn orðið eign karlmannsins. Hann hefur ekki við búskipti komið til skipta. Þó er ljóst að bæði hafa lagt skerf af mörkum á árunum þegar unnið var fyrir þessum réttindum úr sameiginlegum sjóði sem voru tekjur heimilisins. Það er ekki með neinni öfund sagt, en þó hef ég vitað til þess að þegar fólk hefur skilið og karlmaðurinn fengið sér aðra konu þegar liðið hefur á ævina, en orðið stuttra lífdaga auðið þar á eftir, að síðari konan hefur erft allan lífeyrisréttinn en ekki sú fyrri þó stutt hafi verið til unnið af þeirri síðari. Nú er ég ekki að öfundast yfir því að sú sem síðar eignaðist réttinn hafi náð honum, en það gefur auga leið að þarna er um verulegt misrétti að ræða sem við þurfum að taka á. Það var hárrétt ábending hjá hv. 3. þm. Reykv. að í 1. gr. er lagt til að það skuli miða við ákveðinn launataxta, 9. flokk í taxta Verkamannasambands Íslands, sem er ekki lengur til staðar. En það má vekja athygli á því í framhaldi af því sem sagt var fyrr í dag, þegar flutt var frv. um löggildingu á starfsheitinu "fóstra", hvort þar sé ekki komin viðmiðun, ef af því verður að greidd verði lífeyrisréttindi, og miða greiðslur í lífeyrissjóð við laun fóstra. Það er ekkert óeðlilegt þar sem fóstri eða fóstra vinna við barnauppeldi, vinna við hvers konar önnur störf sem ekki eru óskyld í eðli sínu starfi húsmóður við barnauppeldi, að þar sé frekar notað til viðmiðunar starfsheiti og launakjör hjá viðkomandi stétt sem þarna væru sambærileg en einhver taxti í kauptöxtum sem síðan verður úreltur eins og kemur fram. Ég varpa þessu fram til hv. flm. til frekari skoðunar. Herra forseti. Mér fannst rétt að þetta kæmi fram. En í viðbót við þetta og að lokum þar sem ég tala líka sem sveitarstjórnarmaður og þá hugsanlega sem greiðandi: Hv. síðasti ræðumaður sagði að þetta mundi hugsanlega mæta andstöðu af hálfu sveitarstjórnarmanna og þeirra sem fara með vörslu ríkissjóðs. Það er sjálfsagt rétt að það verða deildar meiningar á þeim vígstöðvum, en ég get alveg fullvissað aðila um að í sveitarstjórnum eiga húsmæður sína stuðningsmenn jafnt og á Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að gera örstutta athugasemd við það frv. sem hér liggur fyrir og þá einkum grg. þess. Ég hef margsinnis lagt á það áherslu, þegar grg. með þingmáli er samin, að fram komi það sem áður hefur verið lagt til í sama máli þannig að þm., bæði þeir sem gleymnir kunna að vera og ekki síður þeir sem nýir koma til þings, hafi einhverja hugmynd um þróun málsins hér á þingi. Hér segir í grg. hv. flm. að frv. þetta hafi verið lagt fram á síðasta þingi en ekki orðið útrætt og allt er það satt og rétt, en þar er ekki saga þessa máls öll. Árið 1983–1984, á 106. löggjafarþingi, lagði hv. 1. þm. Norðurl. v., Páll Pétursson, fram till. til þál. um lífeyrisréttindi húsmæðra sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta semja frv. til l. um lífeyrissjóð fyrir þær húsmæður sem ekki hafa þegar öðlast rétt til aðildar að lífeyrissjóði," Síðan flutti hæstv. núv. félmrh. þingmál sama efnis og oftar en einu sinni og á síðasta þingi, svo að ég fari fljótt yfir sögu, var hún 1. flm., hv. þáv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að till. til þál. um lífeyrisréttindi heimavinnandi húsmæðra. Síðan kom fram till. frá hv. þáv. þm. Gunnari G. Schram, sem var einnig till. til þál., um lífeyrisréttindi þeirra sem annast hjúkrunar- og líknarstörf, minnir mig að það hafi heitið. Báðum þessum málum var vísað til nefndar á síðasta þingi, til hv. félmn. Sþ., og frá nefndinni kom till. til þál. sem var samþykkt 19. mars 1987. Það var málamiðlun sem allir gátu sætt sig við, og var samþykkt sem þál. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa tillögur um lífeyrisréttindi þeirra sem eingöngu sinna heimilis- og umönnunarstörfum og leggja þær fyrir Alþingi eigi síðar en 1. nóv. 1987." Þar með hefur Alþingi Íslendinga falið ríkisstjórninni að undirbúa frv. til l. um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks. Mér þykir þess vegna það að þeirri vinnuaðferð sem hér er höfð í frammi, sem er að leggja fram frv., að eðlilegra hefði verið að spyrja hæstv. félmrh., sem er því miður ekki viðstödd í dag, hvort þessi vinna sé í undirbúningi, ekki síst með tilliti til þess að hún hefur marglagt fram tillögur í þessa átt. g held að það sé töluvert mikilvægt að þingið reyni að gera sér ekki erfiði umfram ástæðu. Sé félmrn. með þetta mál í undirbúningi tel ég að eðlilegast sé að fá við því svör frá hæstv. félmrh. fremur en að koma fram með frv. sem í raun og veru er þegar búið að samþykkja að verði samið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég bendi á þetta vegna þess að við ræðuhöld í sambandi við þetta frv. hafa menn talað eins og Alþingi hafi hreint ekki komið nálægt þessum málum fyrr. Ég vil þess vegna benda mönnum á þál. síðasta þings og skora hér með á hæstv. félmrh. að vinda að því bráðan bug að undirbúa tillögur um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks. Hún getur það að vísu ekki, eins og ályktað var, fyrir 1. nóv. 1987, en því fyrr því betra sem hún gerir það. Má ætla að þær tillögur hljóti að sjá dagsins ljós. Efnislega skal ég ekki fara út í frv., en vildi einungis benda á þetta.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv, til l. um breytingu á lögum nr. 45 frá 1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda. Lög um staðgreiðslu opinberra gjalda voru samþykkt á Alþingi fyrr á þessu ári ásamt breytingum á lögum um tekjuskatt einstaklinga sem lögðu grundvöll að upptöku staðgreiðslu tekjuskatta hér á landi. Þegar við afgreiðslu laganna var ljóst að mikið verk væri fyrir höndum við undirbúning þeirra miklu breytinga sem lög þessi boðuðu. M.a. af þeim ástæðum voru á síðasta þingi mótuð þau vinnubrögð að nefnd skipuð fulltrúum þingflokkanna, fjmrn. og hagsmunasamtaka sem aðild áttu að málinu frá upphafi skyldi milli þinga fylgjast með undirbúningi framkvæmdar og gera tillögur um þær breytingar á löggjöfinni sem æskilegar þættu. Nefndin átti jafnframt að meta það á grundvelli nýjustu tiltækra upplýsinga hverjir skattstuðlar þyrftu að vera í hinu nýja kerfi til þess að náð yrði þeim markmiðum varðandi skattlagningu, skattbyrði og skatttekjur sem sett voru þegar málið var flutt á síðasta þingi. Af ýmsum ástæðum dróst skipan þessarar nefndar. Kom þar m.a. til að skammt var til þingloka þegar lögin voru afgreidd, kosningar í nánd og kosningaundirbúningur hafinn. Að kosningum loknum fór langur tími í stjórnarmyndunarviðræður, en þegar að þeim loknum var óskað eftir tilnefningu í nefnd þessa. Af ýmsum ástæðum leið nokkur tími þar til tilnefningar allra aðila höfðu borist og var komið fram í september þegar nefndin hóf störf. Hluti af verkefnum nefndarinnar var þess eðlis að ekki var unnt að sinna honum að ráði fyrr en með hausti. Var þar um að ræða þá þætti sem tengdust úrvinnslu skattframtala frá sl. ári. Sú vinna gat ekki hafist fyrr en að lokinni álagningu opinberra gjalda á þessu ári og eftir að skattgögn og tilheyrandi skrár höfðu verið færðar í úrvinnsluhæft ástand sem var ekki fyrr en um mánaðamótin ágúst-september. Þótt milliþinganefnd væri ekki tekin til starfa hófst undirbúningur að framkvæmd staðgreiðslu í fjmrn. og á vegum þess strax sl. vor. Ráðuneytið fól embætti ríkisskattstjóra að annast tæknilegan undirbúning framkvæmdarinnar og að stýra henni. Hjá því embætti var stofnuð sérstök staðgreiðsludeild og til hennar var ráðið starfsfólk sem unnið hefur að þessum málum síðan. Þegar í apríl sl. var skipuð nefnd til þess að annast samræmingu við undirbúning staðgreiðslunnar. Sú nefnd var skipuð fulltrúum frá fjmrn. og embætti ríkisskattstjóra, frá Ríkisbókhaldi, Sambandi ísl. sveitarfélaga og Skattstjórafélagi Íslands. Nefnd þessi fylgdist með undirbúningsstarfinu, gerði tillögur um ýmis atriði framkvæmdarinnar og beitti sér fyrir því að þeir aðilar sem málið varðar ynnu saman að undirbúningnum. Að tillögu þessarar nefndar var ákveðið að greina móttöku staðgreiðslufjár og skil þess til rétthafa nokkuð frá öðrum undirbúningsþáttum og hefur sérstökum starfshópi verið falið a8 undirbúa þann þátt. Í þeim starfshópi eru aðilar frá fjmrn., Sambandi ísl. sveitarfélaga, Gjaldheimtu, Ríkisbókhaldi og embætti innheimtumanns. Þessi starfshópur hefur lagt fram tillögur um nokkur af þeim verkefnum sem honum var falið og vinnur enn að öðru. Þótt tími milliþinganefndar til að ljúka störfum hafi verið knappur hefur hún unnið mikið og að mínu mati afar gott starf. Nefndin skilaði fyrir alllöngu álitsgerð með ítarlegum upplýsingum og tillögum um breytingar á þeim lögum sem henni var falið að fjalla um. Hluta þessara tillagna hafði nefndin kynnt fjmrh. fyrr á starfstíma sínum og er það frv. sem hér er mælt fyrir fyrst og fremst á þeim byggt. Eins og sjá má af álitsgerð nefndarinnar sem gefin hefur verið út sérstaklega og dreift til allra þm., álitsgerð um staðgreiðslu skatta frá milliþinganefnd um staðgreiðslu skatta 15. nóv., hefur nefndin grandskoðað flest þau atriði sem snerta framkvæmd staðgreiðslu og það álagningarkerfi sem hún byggir á. Það er ánægjulegt að samstaða var í nefndinni um öll meginatriði í staðgreiðslukerfinu þó að að sjálfsögðu hafi komið fram skiptar skoðanir um einstök atriði. Tillögur nefndarinnar lúta flestar að því að styrkja og treysta þau lagaákvæði sem samþykkt voru á seinasta þingi, ásamt því að leitast við að gera framkvæmd staðgreiðslunnar sem einfaldasta og hagkvæmasta fyrir gjaldendur sem og fyrir þá sem að framkvæmdinni starfa. Nefndin leggur fram tvíþættar tillögur. Annars vegar tillögur um breytingu á lögum um staðgreiðslu og hins vegar um breytingar á tekjuskattslögunum. Frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt byggt í stórum dráttum á þeim tillögum hefur verið afgreitt af ríkisstjórn og þingflokkum stjórnarliða og verður eftir því sem ég best veit lagt fram á hinu háa Alþingi annaðhvort í dag eða snemma á morgun. Það frv. sem hér liggur fyrir byggir á fyrrnefndum tillögum, þ.e. fyrri þætti tillagna milliþinganefndar um breytingar á lögum um staðgreiðslu. Enn fremur tengjast afgreiðslu þessara mála lagafrv. um gildistöku staðgreiðslulaganna, frv. um húsnæðissparnaðarreikninga, frv. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og frv. um sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld. Síðastnefndu frv. þrjú flytja þeir ráðherrar sem fara með tilsvarandi málaflokka. Í frv. því sem hér liggur fyrir er fyrst og fremst að finna breytingar á framkvæmdaatriðum sem varða staðgreiðslu. Þar sem ítarlega er fjallað um einstakar breytingar í álitsgerð milliþinganefndarinnar sem og í athugasemdum með frv. læt ég nægja að drepa á helstu efnisþætti í stuttu máli. Í fyrsta lagi fjallar frv. um breytingar sem snerta útgáfu skattkorta. Helstu efnisatriðin eru: Breytt er tímaviðmiðun til útgáfu skattkorta. Lagt er til að Tryggingastofnun ríkisins taki á móti skattkortum fyrir bótaþega þeirrar stofnunar, að gefin verði út sérstök námsmannaskattkort og sérstök kort með uppsöfnuðum afslætti þegar skattþegnar hafa lítt eða ekki stundað launuð störf fyrri hluta árs og rýmkuð eru ákvæði um hvenær færa má persónuafslátt milli hjóna. Breytingar þessar miða að því að gera kerfið þjálla í framkvæmd og að því að draga úr misræmi milli staðgreiðslu og endanlegrar álagningar. Í annan stað fjallar frv. um skil á staðgreiðslufé. Þar er höfð hliðsjón af áliti gjaldheimtunefndar þannig að tillögur hennar geti komist í framkvæmd án þess að lögum um staðgreiðslu verði breytt. Enn fremur er sett ákvæði um skilatíma að loknu hverju greiðslutímabili og ákvæði þess efnis að sjómannaafsláttur hjá lögskráðum sjómönnum verði dreginn frá staðgreiðslu hjá launagreiðanda í stað þess að vera gerður upp sérstaklega eins og ætlunin var og lögin hljóðuðu upp á sl. vor. Þá er lagt til að í lögin verði tekið ákvæði um hvar skuli skipta vanskilafé, álagi og sektum í skuldaröð í þrotabúum. Hér er gert ráð fyrir að vanskilafé og álag verði forgangskröfur, enda er um að ræða vörslufé sem dregið hefur verið af launum starfsmanna og haldið er með ólögmætum hætti hjá launagreiðanda. Er ekki talið rétt að aðrir kröfuhafar hagnist vegna ólögmætra athafna skuldara sem yrði ef vanskilafé hefði ekki þann forgang sem hér er lagt til. Þá er í frv. þessu gerð tillaga um að breyta því ákvæði laganna að sektarúrskurðir verði í höndum ríkisskattstjóra. Í frv. er gerð tillaga um að sektarúrskurðir þessir verði í höndum sérstakrar nefndar en ekki eingöngu á vegum þess aðila sem sér um að stjórna framkvæmd laganna. Með þessu fyrirkomulagi er vonast til að sektarákvörðun geti gengið fljótt fyrir sig og verið með eðlilegum hætti. Herra forseti. Ég hef hér gert stuttlega grein fyrir meginefni þess frv. sem fyrir liggur og aðdraganda þess. Afgreiðsla frv. og þeirra annarra sem því tengjast er nauðsynleg forsenda þess að náð verði um næstkomandi áramót þeim merka áfanga í skattasögu hér á landi að hafin verði staðgreiðsla skatta. Við Íslendingar höfum stigið það skref seinna en flestar eða allar grannþjóðir okkar. Hins vegar er einnig á það að líta að samfara staðgreiðslunni tökum við upp skattkerfi sem um flest verður einfaldara í sniðum en þekkist með öðrum þjóðum. Sú staðreynd á að gera okkur kleift að koma á einfaldri skattheimtu, draga úr skriffinnsku og gera skattakerfi okkar skiljanlegt þeim sem við eiga að búa. Slíkir eiginleikar eru jafnframt mikilvægar forsendur þess að skattakerfið sé skilvirkt og að það mismuni þegnum ekki eftir því hvaða aðstöðu þeir hafa til að nýta sér hin ýmsu tilbrigði flókinna skattalaga. Herra forseti. Ég lýk máli mínu og legg til að frv. þessu verði vísað til fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Þetta er raunar aðeins eitt af þeim frv. sem við höfum beðið eftir og nauðsynleg eru til umfjöllunar vegna þeirra skattkerfisbreytinga sem eiga að taka gildi um áramót. Um þetta tiltekna frv. er e.t.v. ekki þörf á löngu máli. Hér er fyrst og fremst um að ræða nauðsynlegar breytingar á lögunum til þess að framkvæmd kerfisbreytingarinnar geti gengið eðlilega fyrir sig og ég hygg að um þetta frv. hafi lítill ágreiningur verið í þeirri nefnd sem fjallaði um undirbúning staðgreiðslunnar, enda var það með því fyrsta sem afgreitt var af hálfu nefndarinnar. Það er e.t.v. rétt að koma því að strax að það kemur fram á fleiri en einum stað í álitsgerð milliþinganefndarinnar að henni hafi verið naumt skammtaður tíminn til sinna verkefna og er ekki örgrannt um að menn virðist vilja hafa þetta tímaleysi sér til afsökunar. Ég vil þá aðeins geta þess að beiðni um tilnefningu barst okkur kvennalistakonum dags. 10. júlí sl. og við skipuðum okkar fulltrúa mjög fljótlega og vorum þess tilbúnar að hefja þessa vinnu þá þegar og töldum það raunar nauðsynlegt. Ég veit svo sem ekki af hvaða sökum þessi vinna tafðist alveg fram í september og vænti að þar hafi kannski ráðið seinagangur annarra aðila sem áttu að skipa fulltrúa í þessa nefnd. En okkar fulltrúi, Kristín Sigurðardóttir, var orðin góðkunningi símastúlkna í Stjórnarráðinu og fulltrúa þar, svo oft hringdi hún til að spyrja um hvenær hefja ætti þetta starf. Það er því sannarlega við aðra að sakast um það hvað þessi vinna dróst. Um þetta frv. er svo aðeins það að segja að flest ákvæði þess munu vera til bóta og nauðsynleg til þess að framkvæmd þessarar kerfisbreytingar geti orðið með eðlilegum hætti og ekki ástæða til þess að mínu mati að fjölyrða um hvert atriði fyrir sig. Ég vil þó nefna örfáa punkta. Hérna í 7. gr. er m.a. ákvæði sem snerta það sem kalla má samsköttun hjóna, þ.e. millifærslu á persónuafslætti milli hjóna og sambúðaraðila. Eins og hv. þm. er e.t.v. kunnugt um höfum við kvennalistakonur talað gegn því að þannig væri staðið að því að jafna þann mun sem verður á skattbyrði heimila eftir því hvort einn eða fleiri afla teknanna. Um það gæti ég haldið langa tölu hér til að skýra það rétt einu sinni hvers vegna við höfum þá afstöðu, en ég held að til þess sé varla tími núna en þó rétt að geta þess að okkur finnst réttara að verja meira fé til barnabóta til að auka valfrelsi foreldra um hvernig þeir vilja haga umönnun barna sinna. Réttlátast væri þó að sjálfsögðu að greiða ónýttan persónuafslátt beint til viðkomandi einstaklinga og það væri í rauninni það eina rétta. Á því hafa alltaf fundist slíkir annmarkar þegar um hefur verið rætt að menn hafa ekki treyst sér til að fara út í þá aðgerð þótt oft hafi komið til tals. Um 7. gr. þessa frv. vil ég því aðeins segja það nú að úr því að millifærsluleiðin er farin á annað borð er með þessu ákvæði í 1. málsgr. um bót að ræða. Síðari málsgreinarnar tvær í 7. gr. eru tvímælalaust til mikilla hagsbóta og ber að fagna þeim sérstaklega. Með þeim er sérstaklega tekið tillit til námsmanna og annarra sem geta aðeins stundað tímabundna vinnu eða hluta úr ári. Ég held að ég hafi svo ekki fleiri orð um þetta frv. að sinni, en hjá því verður ekki komist að átelja þann seinagang sem hefur verið og er enn þá á öllu því sem þarf að gera vegna upptöku staðgreiðslukerfis skatta, a.m.k. á því sem að Alþingi snýr. Það er harla einkennilegt að vera farin að fá heimsenda bæklinga um það hvernig framkvæmdin verður áður en Alþingi er búið að fjalla um málið, en hjá því mun hafa verið erfitt að komast þar sem varð að skýra það á einhvern hátt fyrir skattgreiðendum hvernig þetta yrði framkvæmt og er vonandi að það verði í samræmi við þær ákvarðanir sem teknar verða á Alþingi. Hér stöndum við 2. desember með aðeins eitt frv. í höndum af þeim sem nauðsynlegt er að afgreiða fyrir þinghlé og aðeins örfáir vinnudagar eftir. Þetta væri kannski í lagi ef það lægi ekkert annað fyrir þinginu, en það er nú eitthvað annað og þarf ekki að nefna fleiri mál en kvótafrv. og fjárlögin. Stjórnarflokkarnir hafa þæft þessi skattafrv. á milli sín vikum saman eins og svo margt annað sem þeim kemur illa ásamt um. Síðan er þessu hent inn á borð þm. sem fá örfáa daga til að fjalla um öll þessi stórmál á þinglegan hátt. Svona vinnulag er vissulega gamalkunnugt í þinginu en auðvitað gjörsamlega óþolandi. Menn sjá af þessu hversu nauðsynlegt er þó að gera fulltrúum stjórnarandstöðunnar kleift að fylgjast með undirbúningi mála svo sem var í þessu tilviki. Ef svo hefði ekki verið, bæði hvað varðar fiskveiðistjórnunina eins og ég minntist á áðan svo og skattamálin, hefði þetta vinnulag hér í þinginu bókstaflega ekki getað gengið. Nógu erfitt er það samt. Með þessu er ég ekki að segja að þetta sleifarlag sé afsakanlegt, aðeins það að þátttaka fulltrúa stjórnarandstöðunnar í undirbúningi mála tryggir það þó að við fáum ekki gjörsamlega ókunnuglega pappíra á borðin og stöndum ekki algerlega klumsa þegar við eigum að fara að fjalla um þetta hér á örfáum dögum. Hæstv. ráðherra upplýsti áðan að fleiri frv. væri von í þessari viku og er ekki seinna vænna. Ég vil aðeins segja að lokum að ég er hrædd um að hæstv. fjmrh. hefði talið svona vinnulag kjörið tilefni til nokkuð margbrotinna og háværra athugasemda úr þessum ræðustól væri hann óbreyttur þm.



Herra forseti. Það er ekki viðeigandi að hafa ýkja mörg orð um frv. á þessu stigi málsins, ekki síst í ljósi þess að það er ástæða til að gagnrýna þann seinagang og drátt sem orðið hefur á því að þessi mál kæmu inn í þingið og til meðferðar, ekki síst miðað við bæði forsögu málsins og eins hitt að þessar viðamiklu kerfisbreytingar í skattamálum eiga að taka gildi um næstu áramót, innan örfárra vikna. Ég mun því hafa mínar athugasemdir eins stuttar og mögulegt er. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér var sett fram áðan á það að bagalegt er að störf milliþinganefndarinnar fóru svo seint af stað sem raun ber vitni og í raun næsta illskiljanlegt því að í umræðum á hinu háa Alþingi sl. vetur, nánar tiltekið fyrstu og aðra viku marsmánaðar, þegar verið var að ganga frá lögum um staðgreiðslu skatta og breytingu á tekjuskattafrv. og gildistökufrv. sem þessu tengdust, var einmitt um það rætt að á þeirri afgreiðslu væri nokkur fljótaskrift. Í framhaldi af því bar hv. þm. Svavar Gestsson fram þá tillögu að sett yrði á fót milliþinganefnd til að vinna að málinu í sumar. Undir þá till. var tekið af hæstv. þáv. fjmrh. og skömmu síðar lýsti hann því yfir, nánar tiltekið 10. mars, að hann mundi beita sér fyrir því að slík nefnd yrði skipuð. Það er því næsta illskiljanlegt að það skyldi þurfa að líða fram á haust, fram í september áður en nefndin tók til starfa. Það er bagalegt, eins og t.a.m. þetta frv. upp á 20 gr. ber með sér, vegna þess að það var í raun augljóst mál að gera þyrfti umtalsverðar lagfæringar á lögunum um staðgreiðslu skatta þegar áður en þau kæmu til með að gilda í fyrsta sinn. Það hefði því verið betra ef menn hefðu haft sumarið til að vinna að málinu. Og ég held að röksemdir af því tagi að þurft hafi að bíða eftir álagningu skatta á yfirstandandi ári séu tæpast gildar vegna þess að stór hluti af lagfæringum þeim sem hér eru til umræðu lúta að öðrum tæknilegum atriðum sem auðveldlega hefði mátt byrja að vinna að strax á sl. vori. Það er enn fremur mjög óheppilegt að tíminn til umfjöllunar á Alþingi sjálfu sé svo stuttur þrátt fyrir að margir hverjir hv. þm. séu nokkuð kunnugir málunum af fyrri afskiptum. Það hefði verið betra ef nefndum þingsins hefði gefist rýmri tími til að skoða málin því ugglaust er það svo að enn má betur fara ýmislegt sem þar er um fjallað. Það segir í grg. og kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. að í meginatriðum sé frv. í samræmi við niðurstöður og álit milliþinganefndarinnar og það er vel, en það hefði verið æskilegt að það kæmi þá fram sundurliðað í hverjum greinum það er ekki í samræmi við ábendingar og álit milliþinganefndarinnar. Ég held að reyndar séu flestar brtt. til bóta og ég tek undir það sérstaklega að ég fagna þeim rýmkunarákvæðum sem 7. gr. frv. felur í sér. Hér er ýmislegt óafgreitt engu að síður og ekki bólar enn á öðrum fylgifiskum þessarar kerfisbreytingar, þ.e. frv. um tekjuskatta og öðrum sem hér eru boðuð og eru ófá. Vissulega væri æskilegast að þau kæmu nú inn hið allra fyrsta og til meðferðar í nefndum þannig að hægt væri að vinna að þessum málum öllum í samhengi. Varðandi einstök efnisatriði geymi ég umfjöllun um alla þá liði sem lúta beint að sjálfum tekjuskattalögunum, en vil þó nefna að ég tel að sú afgreiðsla sem hér er á höfð um gjaldheimtufyrirkomulagið hljóti að verða alger bráðabirgðaniðurstaða, enda er það tekið fram í frv. Þar er vandasamt verkefni eftir óleyst þar sem ég tel að hafa verði gott samráð við sveitarfélögin. Það er eitt af mörgu sem tíminn eins og hann hefur verið nýttur hefur ekki leyft að tekið yrði til nógu rækilegrar skoðunar. Það er ljóst að eftir sem áður mun ýmislegt verða á huldu um nákvæma verkan þessara breytinga. Það er næsta víst að einhverjir hópar munu telja sig bera skarðan hlut frá borði. Einhverjir munu telja að þessar kerfisbreytingar hafi í för með sér röskun á þeirra högum og versnandi afkomu. Væntanlega hagnast þá einhverjir aðilar í staðinn. En það hlýtur að vera hlutverk okkar á löggjafarsamkomunni og er reyndar yfirlýst að reyna að koma þessari breytingu á þannig að hún hafi sem minnsta slíka röskun í för með sér. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að ræða strax í upphafi þá hugmynd að komið verði á fót í tengslum við þessa kerfisbreytingu sérstakri áfrýjunarnefnd, sérstakri nefnd sem skipuð verði til að taka fyrir deilumál sem rísa vegna hins nýja fyrirkomulags, og í tengslum við slíka áfrýjunarnefnd þyrfti þá að starfa sérstakur sjóður, leiðréttingar- eða neyðarsjóður sem hægt væri að sækja í fjármagn til að leiðrétta ýmiss konar skakkaföll, ef svo má að orði komast, sem einstaklingar yrðu fyrir vegna þessara kerfisbreytinga, þeir einstaklingar sem sannanlega yrðu hart úti. Það er ekki meiningin að breyta í raun skattbyrðinni með þessari kerfisbreytingu og þar af leiðandi, vegna þess hversu lítill tími hefur unnist til að fara ofan í saumana á því hvernig þetta kemur út fyrir einstaka hópa þrátt fyrir nokkur dæmi sem tekin eru og reiknuð eru út, held ég að það væri mjög af hinu góða ef samstaða gæti náðst um það á hinu háa Alþingi að einhver slík ráðstöfun yrði upp tekin til að tryggja hag þeirra sem kynnu að verða fyrir barðinu á þessum breytingum. Mér hefði þótt æskilegt ef hæstv. fjmrh. hefði tjáð sig eitthvað um þetta mál við 1. umr. Enn fremur ítreka ég að það væri æskilegt að hann gerði, ef hann hefur það sundurliðað, aðeins betur grein fyrir því hvaða tillögur milliþinganefndarinnar standa út af, eru ekki teknar inn í leiðréttingu í frv.



Herra forseti. Mig langar til að fagna frv. sem hæstv. fjmrh. talaði fyrir áðan. Það hafa allir beðið eftir frv. og við skulum vona að það reynist vel. Hæstv. fjmrh. sagði í upphafi að hér væri merkt skref stigið og vil ég taka undir að hér er viðamikil breyting á skattkerfinu að eiga sér stað. Ég held að henni þurfi að fylgja hugarfarsbreyting hjá fólki, sérstaklega gagnvart skattsvikum sem mig langaði aðeins að koma hérna inn á vegna þess að í raun og veru minntist fjmrh. á það einnig í sinni ræðu að frv. væri sett fram m.a. með það að markmiði að mismuna ekki þegnunum. Þessari skattkerfisbreytingu má að mörgu leyti líkja við myntbreytinguna sem var um áramótin 1980–1981. Þá var ætlast til að hún hefði mikil og góð áhrif og vera má að hún hafi haft það, en hins vegar segir manni svo hugur um eftir á að þar hafi þurft fleira að koma til til þess að hún næði tilætluðum árangri. Þá á ég við að nú þurfa líka að fylgja aðgerðir í kjölfarið gegn skattsvikum. Skattsvik hafa verið mikið til umræðu og ekki síst í flokki hæstv. fjmrh. og þeim umræðum hef ég verið samþykkur að öllu leyti. Í skýrslu sem lögð var fyrir Alþingi 18. apríl 1986 frá þáv. fjmrh. um umfang skattsvika koma fram ógnvænlegar tölur, m.a. að á árinu 1985 hafi tap hins opinbera vegna vangoldinna beinna skatta og söluskatts mátt áætla um 21/2–3 milljarða kr. sem gæti verið núna 4–6 milljarðar. Þarna eru ekki á ferð litlar tölur. Þessi skattsvik, eins og ég sagði áðan, eru með öllu óþolandi í þjóðfélaginu. Þegar skattskráin kemur fram er það ekki svo að fólkið sé endilega að rífast um að skattarnir séu háir heldur miklu frekar að það ber sig saman við náungann og finnur þar að samanjöfnuðurinn er oft og tíðum alveg út í hreinan hött. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, óttast ég að hliðarráðstafanir séu ekki tilbúnar til að mæta þessu og vil ég þá alls ekki átelja núv. hæstv. fjmrh. um að hann hafi ekki staðið í stykkinu einn og sér. Það hafa fleiri þurft að koma að. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í skýrslu þá sem ég minntist á fyrr frá fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika á árinu 1984 og lagði fyrir Alþingi í apríl 1986, en þar segir svo um skattaeftirlit, með leyfi forseta: "Starfshópurinn er þeirrar skoðunar að lélegt skattaeftirlit sé ein alvarlegasta brotalömin í íslenskum skattamálum. Skattaeftirlitið þarf því að styrkja og telur starfshópurinn í því skyni nauðsynlegt að breyta bæði skipulagi, starfsháttum og stjórnun skattkerfisins þannig að starfsemi þess verði markvissari og eftirlit skilvissara." Ég leyfi mér að koma með aðra tilvitnun, með leyfi forseta: "Í stórum dráttum má fullyrða að skattstofurnar séu eins og málum er háttað nú allsendis ófærar um að sinna eftirlitsskyldu sinni. Áhættan af skattsvikunum er mjög lítil, refsing nánast engin en hagnaðurinn verulegur. Yfirstjórn skattamála er ábótavant og þarf að bæta. Það skortir á markvissa heildarstjórn og nútímaleg vinnubrögð og þjálfað og menntað starfsfólk." Þetta leiðir hugann að því hver aðstaða skattstofa og skatteftirlitsmanna sé nú til að fylgjast með bókhaldsuppgjöri og skattskilum fyrirtækja með tilliti til aukinnar tæknivæðingar þeirra og margbreytilegs hugbúnaðar þeim samfara við bókhaldsfærslur og reikningsskil. Það hefur orðið gífurleg þróun í þessum málum, skulum við segja, á síðustu árum þegar menn eru farnir að taka mikið í notkun tölvur og hvers konar forrit, þá læðist að mér sá grunur að margar skattstofurnar séu engan veginn færar til að mæta þessum vígbúnaði fyrirtækja og stofnana. Ég á við að þar er oft og tíðum kannski mannskapur sem er ekki launanna vegna jafnhæfur, skulum við segja, og þeir sem eru að útbúa skattaframtöl og annað fyrir fyrirtæki eða þá aðra sem skattstofurnar eru að fást við. Við verðum að gá að því að öðrum megin við borðið eru hæfustu menn, en hinum megin eru oft og tíðum jafnvel skólakrakkar í einhverjum tilvikum, eins og ég hef fengið upplýsingar um, eða námsfólk sem við getum engan veginn líkt saman um getu eða kunnáttu til að fara ofan í öll þau gögn sem lögð eru fyrir þau. Ég vil líka, með leyfi forseta, vitna í fyrrnefnda skýrslu, en þar segir um bókhaldslög og framkvæmd: "Eitthvert mikilvægasta úrræði til að herða skattaeftirlit og draga úr skattsvikum er hert bókhaldseftirlit og viðurlög við brotum bókhaldsskyldra aðila." Í þessari umræðu langaði mig til, af því að ég hef tækifæri á því á hv. Alþingi að ræða um þessi mál, að minnast á þetta við hæstv. fjmrh. í trausti þess að hann athugi þetta líka vegna þess að ég veit að hjá honum og hans mönnum hefur þetta oft verið til umræðu. Ég er alveg sannfærður um að þessa er beðið þegar þessi kerfisbreyting á sér stað og það hefur verulega mikið að segja að þá strax verði skattsvikin upprætt að svo miklu leyti sem það er mögulegt. Það verður hugarfarsbreyting í kjölfar þessara nýju laga og við skulum vona að það takist allt vel, en einn liðurinn í því að fólk fái traust á því kerfi sem við erum að taka upp; að skattsvikin verði upprætt alveg á sama hátt og ég nefndi varðandi myntbreytinguna. Þá vonuðust menn eftir að hún mundi takast á annan máta en gerðist. Fólkið var tilbúið, en það þurfti fleira að koma til en lögin ein. Ég endurtek það sem hæstv. fjmrh. nefndi hér, að þessu frv. og þessum nýju lögum væri ætlað að mismuna ekki þegnum þessa lands. Ég treysti hæstv. fjmrh. mjög vel til að standa þar í stykkinu og vonast til að svo geti orðið. Ég vil að endingu lýsa yfir fullum stuðningi við frv. og vænti þess að það fái hraða afgreiðslu í þinginu.



Hæstv. forseti. Það mál sem hér er á dagskrá, frv. til l. um breytingu á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, er eins og hefur fram komið eitt af mörgum málum sem þurfa afgreiðslu þingsins fyrir jólaleyfið nú í desember. Það hefur komið fram að frv. er hér tiltölulega seint fram komið. Ég vil fyrir minn hlut taka undir þá gagnrýni sem á það hefur komið fram. Það er talað víða um að tíminn hafi verið naumur til þessara starfa og það er rétt að milliþinganefndin, sem undirbjó að verulegu leyti þetta frv., hóf ekki störf fyrr en í byrjun september, en ég vil þó benda á að það var þó 28. september sem nefndin hafði lokið þeim þætti starfa sinna sem er grundvöllurinn að frv. þannig að allan októbermánuð og allan nóvembermánuð hefur þetta mál verið annars staðar til umfjöllunar, en þingið er nú fyrst að taka málið til umræðu 2. desember þegar mikill annatími fer í hönd. Þetta er auðvitað gagnrýni vert. Önnur mál þessu tengd, um sóknargjöld og kirkjugarða, eru þau fyrstu sem hér hafa verið tekin á dagskrá, en aðalmálin í rauninni eru eftir og þingið á síðan eftir að vinna alla grunnvinnu af sinni hálfu þegar þetta mál er afgreitt. Ég vil þó almennt séð lýsa þeirri skoðun minni að þau atriði sem þetta frv. tekur til, sem eru að langmestu leyti tæknilegs eðlis, eru að minni hyggju nánast öll til bóta miðað við löggjöfina sem samþykkt var á sl. vori. Ég vil þó sérstaklega leggja áherslu á 7. gr. eins og raunar fleiri aðilar hafa hér gert. Í henni segir þetta, með leyfi hæstv. forseta: "Nýti launamaður, sem er annað hjóna eða aðili í sambúð, sbr. Í. mgr. 13. gr., að jafnaði ekki persónuafslátt sinn að fullu hefur þann rétt til þess að krefjast útgáfu aukaskattkorts frá skattstjóra. Reynist krafa launamanns réttmæt ber skattstjóra að gefa út til hans aukaskattkort þar sem tilgreina skal þann persónuafslátt sem fyrirsjáanlegt er að launamaðurinn nýtir ekki." Þetta atriði er að minni hyggju ákaflega mikilsvert. Það undirstrikar í leiðinni hve persónuafslátturinn er mikilsverður þáttur í öllu þessu máli. Ég legg á þetta sérstaka áherslu vegna þess að ég býst við því að á síðari stigum þessa máls komi hér til umfjöllunar persónuafslátturinn sérstaklega og hvernig persónuafslátturinn er ákvarðaður. Það mun vera ætlunin að ákvarða persónuafsláttinn einungis tvisvar á ári, í byrjun árs og á miðju ári. Þetta atriði er þýðingarmikið að menn geri sér ljóst. Ég hef áður gagnrýnt þessa ætlan vegna þess að ég tel að persónuafsláttinn eigi að ákvarða eigi sjaldnar en mánaðarlega. Þetta skiptir þá aðila langmestu máli sem eru neðst í stiganum, sem verða næst því að vera skattlausir, þeim mun meir sem þeir eru neðar í stiganum og bera gjöld. Það er vegna þess að í verðbólgutíð eins og við erum vönust skiptir persónuafslátturinn ákaflega miklu máli og þróun dýrtíðarinnar. Síðan eru tvö atriði önnur í þessari grein sem ég tel að séu mjög mikilsverð líka. Það er varðandi námsmannaskattkortin sérstaklega. Þetta er atriði sem er til bóta og einnig seinasti liðurinn þar sem segir: "Ef launamaður hefur eigi nýtt meira en 10% af persónuafslætti sínum þegar komið er fram yfir mitt staðgreiðsluár eða flutt hann yfir til maka er honum heimilt að sækja um útgáfu skattkorts sem hefur uppsafnaðan persónuafslátt frá ársbyrjun staðgreiðsluárs til næsta mánaðar á undan útgáfudegi. Ríkisskattstjóri annast útgáfu skattkorts með uppsöfnuðum persónuafslætti." Það var vikið hér fyrr í umræðunni nokkuð að skattsvikum og er sjálfsagt ekki að ófyrirsynju. Ég vil þó af því tilefni láta í ljós þá skoðun mína að mest verkefni á vegum ríkisins til að uppræta skattsvik er að minni hyggju varðandi innheimtu óbeinna skatta. Enda þótt beinir skattar skipti auðvitað miklu máli og hvarvetna skipti máli að skil séu sem best og án allra undanbragða er það í óbeinu sköttunum sem skattskilin skipta mestu. Hér er aðeins um að ræða á þessum vettvangi, eins og ég hef raunar áður tekið fram, 8% af tekjum ríkisins, en það er gert ráð fyrir því í fyrirliggjandi fjárlagafrv. að óbeinu skattarnir verði hins vegar um 40%. Það er þar sem menn þurfa að taka til hendi til að uppræta skattsvik svo að verulegum árangri sé náð. En af því tilefni sem hér var gefið áðan vildi ég enn láta í ljós þá skoðun mína að sú ætlun stjórnvalda, sem mér heyrist helst á fjölmiðlum að uppi sé í dag, að bæta söluskattskerfið með því að taka upp virðisaukaskatt, er þess eðlis að ég er mjög efins um að menn nái þar settum markmiðum, að komast fyrir þau skattsvik sem uppi eru í landinu eins og menn ætlast til. Ég held að leiðin sé fyrst og fremst sú að taka söluskatt á fyrsta stigi. Ef það væri gert væri hægt að ná inn miklu fé því að það er áreiðanlegt að þar er auðveldast að fá sem best skil og góða innheimtu. Fyrr í umræðunni var aðeins minnst á skattsvikanefndina sem starfaði í fyrra. Ef söluskatturinn yrði tekinn á fyrsta stigi og sá árangur næðist sem skattsvikanefndin talaði um í fyrra næðust um 2 milljarðar kr. af þeim 25 sem ætlað er að innheimta á þessum vettvangi á næsta ári, 1988, og það er ekki lítið fé. Að endingu þetta, hæstv. forseti: Ég er í flestri grein meðmæltur þeim atriðum sem um er að ræða í frv. sem hér er sérstaklega til umræðu.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. þdm. fyrir jákvæðar málefnalegar undirtektir við þetta mál en jafnframt nota tækifærið til að svara nokkrum orðum þeirri gagnrýni sem beint hefur verið að málsmeðferðinni, nefnilega þeirri gagnrýni að mál séu síðbúin og þingstörf einkennist af seinagangi sem rekja megi til þess að mál ríkisstjórnarinnar koma hér seint og um síðir og sum eru ókomin enn, mörg og stór. Fyrst var spurt: Hvernig stendur á því að milliþinganefndin tók ekki til starfa fyrr í sumar? Þær upplýsingar sem ég hef um það eru þessar: Fljótlega eftir að ég tók við verkstjórn í fjmrn. spurðist ég fyrir um það hvað liði svörum við útsendum bréfum til þingflokka og aðila vinnumarkaðar og voru þá sýnd bæði útsend bréf og eins svör frá einum aðila. Þannig leið júlímánuður að ég stóð í þeirri trú að það stæði einfaldlega á því að aðilar, sem þarna hefði verið boðið til starfa, hefðu ekki svarað. Það leiðréttist ekki fyrr en í samtali sem var af hendingu við einn þingflokksformanninn að bréf höfðu ekki borist þingflokkum, þannig að þegar málið var kannað hafði það fyrir hrein tæknileg mistök gerst að aðeins einum aðila hafði verið sent hið upphaflega bréf. Þetta leiddi til þess að erindi mitt, sem var þá endurtekning, varð ekki fyrr en einhvern tíma í ágústmánuði, dagsetningarnar hef ég ekki við hendina. Síðan varð niðurstaðan sú að þrátt fyrir þetta voru sumarleyfi og annir margra þingflokka slíkar að svör bárust ekki fyrr en í byrjun september frá öllum aðilum. Þetta er skýringin að því er varðar það að milliþinganefndin tók ekki fyrr til starfa, andhælisleg sem hún kann að vera. Annað: Þetta frv. sem er til umræðu og er í öllum aðalatriðum ef ekki í öllum atriðum - ég hef þær ekki alveg við hendina, svara því ekki svo óyggjandi sé - byggt á tillögum milliþinganefndarinnar, þ.e. þeim þætti hennar sem varðaði framkvæmdaatriðin. Því var útbýtt hér á hv. Alþingi hinn 23. nóv. og ég átti von á að geta mælt fyrir því þá þegar. Það hefur dregist úr hömlu af margvíslegum ástæðum sem ekki voru á mínu valdi. Þess er að geta að tvö önnur mál eru komin fram í tengslum við staðgreiðslu, þ.e. frv. til laga um sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld. Þann 23. nóv. lagði ég fram í ríkisstjórn frv. um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt vegna staðgreiðslu skatta og það frv. hefur verið síðan til umfjöllunar í þingflokkum. En eftir því sem ég best veit verður það lagt fram hér á hinu háa Alþingi annaðhvort í dag eða á morgun. Frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem er undirbúið á vettvangi félmrn., er þannig statt að það frv. verður kynnt og lagt fram á fundi ríkisstjórnar á morgun eftir því sem ég best veit. Að öðru leyti er þess að geta um það mikla starf sem unnið hefur verið eftir að ráðrúm gafst til, eftir að lokið var undirbúningi og vinnu við fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv., við stærstu tekjustofnalög ríkisins, þ.e. um tolla, vörugjald og söluskatt. Þau eru þannig á vegi stödd að frv. um nýjan samræmdan söluskatt var lagt fyrir í ríkisstjórn fyrir um það bil 10 dögum. Frv. um endurskoðun tollskrár, sem er eins og kunnugt er mjög viðamikið mál, tæknilega, eitthvað um 350–400 síður, hefur verið kynnt í þingflokkum stjórnarliða. Vinnubrögðum hefur verið hagað á þann veg, einmitt í ljósi þess að þau eru seint fram komin og ekki á mannlegu valdi nánast að koma þeim fram fyrr, að fulltrúum þeirra aðila sem eru þolendur þessara lagaákvæða, og þá á ég fyrst og fremst við samtök iðnaðarins og samtök verslunar og viðskipta, hefur verið gefinn kostur á að skoða þetta mál vandlega á tæknilegu undirbúningsstigi þeirra, þannig að þeim hefur þegar gefist ráðrúm til að skila ábendingum og tillögum um margt sem betur mátti fara. En auðvitað er niðurstaðan sú að sá dráttur sem orðinn er á því að frv. nái hingað inn á Alþingi hefur auðvitað orðið vegna þess að málin hafa verið kannski helst til lengi í skoðun og umfjöllun þingflokka sem að ríkisstjórninni standa. Ég geri mér alveg grein fyrir því að gagnrýnin um það að þessi mál eru seint fram komin er réttmæt og ég hefði svo sannarlega sem stjórnarandstöðu þm. ekki látið það liggja í þagnargildi, enda eru það efnisleg rök sem ekki er annað um að segja en að þau eru réttmæt. Til þess að draga þetta saman geri ég ráð fyrir að fylgifrv. staðgreiðslumálsins komi hér til framlagningar á morgun og ég geri mér vonir um það að hinir stóru og viðamiklu frumvarpabálkar um tollskrá og söluskatt og búvörugjald verði lagðir hér fram á hinu háa Alþingi í upphafi næstu viku. Önnur mál sem varða tekjuhlið fjárlaga næsta ár hafa líka verið lögð fram í hv. Ed. og vísa ég til umræðu sem þar hófst áðan um frv. til laga um launaskatt. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að þessu sinni að leggja frekar orð í belg vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram um skattsvik, nefni þó að gefnu tilefni eitt atriði. Nái þau frumvörp, sem nú eru í smíðum, fram að ganga um einföldun tollakerfis er það m.a. tilefni til endurskipulagningar að því er varðar framkvæmd skattalaga. Þessi mikla endurskipulagning á tollamálum felur í sér að niður verði felldir með öllu tollar á öllum aðföngum, vélum, tækjum og hráefnum til íslensks iðnaðar sem og á öllum matvælum. Þetta er tekjutap fyrir ríkissjóð áætlað á næsta ári upp á 41/2 milljarð. Þetta tekjutap er síðan bætt upp með samræmdu vörugjaldi sem lagt verður á tiltölulega trausta skattstofna, þ.e. tiltölulega fáa gjaldendur hér innan lands, en í öllum höfuðatriðum á innfluttan varning. Því næst kæmi söluskattur sem væri endurskipulagður með breiðari skattstofn en lægri álagningarprósentu. Nái þetta mál fram að ganga eins og að er stefnt felur það í sér að verkefni tollþjónustunnar og tollkerfisins minnka til mikilla muna, þannig að þá gæfist tækifæri til að létta mjög á störfum framkvæmdaaðila að því er varðar hina beinu skatta með því að fela tollþjónustunni einfaldlega að annast framkvæmd innheimtu og eftirlit með innheimtu á vörugjaldinu. Um tollana, sem þá verða orðnir tiltölulega lítill hluti í tekjustofni ríkisins, er það að segja að þeir eru að sjálfsögðu afgreiddir við innflutning. Þetta gæti verið þýðingarmikið skref í þá átt að bæta framkvæmd innheimtu á óbeinum sköttum og má reyndar geta þess að þessa sömu leið fóru Danir þegar þeir tóku upp sitt virðisaukaskattskerfi, en það er mat margra sem það hafa kynnt sér að skipulag þess og innheimtuárangur sé langsamlega bestur af þeim löndum sem tekin hafa verið til samanburðar. Að lokum, herra forseti, að gefnu tilefni ein stutt athugasemd. Hv. 6. þm. Suðurl., Óli Þ. Guðbjartsson, orðaði nú þá hugmynd sína sem hann hefur hreyft áður í ræðum á hinu háa Alþingi að hann hafi uppi efasemdir um virðisaukaskatt og telji að betri árangur mundi nást með því að innheimta söluskatt við tollafgreiðslu á innfluttum varningi. Ég legg til að hv. þm. kynni sér þetta mál ögn betur. Ég vil rifja upp að við þm. Alþfl. ræddum þessa hugmynd mjög rækilega á árunum 1983–1984 og komumst að þeirri niðurstöðu að virðisaukaskatturinn fullnægir einmitt þessu skilyrði. Hann er einmitt óbeinn skattur sem leggst á afgreiðslu á innfluttum varningi þegar við tollafgreiðslu án þess að valda uppsöfnunaráhrifum síðar í framleiðslukeðjunni sem leiði til þess að upp hlaðist afleiðingar söluskatts og að innlend framleiðsla verði síður samkeppnishæf við innfluttan varning. Virðisaukaskatturinn er því einmitt það skattform sem fullnægir best af öllum hugsanlegum formum óbeinnar skattlagningar þessari forsendu sem hv. þm. gerði að umtalsefni. Að öðru leyti væri gallinn við framkvæmd þess að taka söluskattskerfið til innheimtu í tolli einmitt þessi að gífurleg uppsöfnunaráhrif sem af því mundu hljótast á innlenda framleiðslu og samkeppnishæfni hennar útiloka því miður þann kost. Þetta er niðurstaða af allrækilegri athugun sem við á sínum tíma gerðum og ég tek það fram að ég fékk sérfróða menn í fjmrn. til þess að fara yfir þessar hugmyndir mjög rækilega snemma á þessu sumri og þær niðurstöður staðfestu einnig þetta álit. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.