Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur rætt þessa till. á fundum sínum og enn fremur sent hana til umsagnar landlæknis. Fjvn. telur heilbrigðismálin svo mikilvæg og kosti þjóðina árlega svo mikið fé, að hún álítur réttmætt að mæla með því, að þessi þáltill. verði samþ., sbr. nál. á þskj. 580.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós nokkra undrun mína yfir meðferð þessa máls og hvernig það er lagt fyrir hæstv. þing. Það segir í nál. frá fjvn., að n. hafi athugað þáltill. þessa og sent hana heilbrigðisstjórninni til umsagnar. Ekki þykir n. ástæða til þess að láta þm. vita um umsögn heilbrigðisstjórnarinnar í nál., en hins vegar er lagt til, án þess að menn fái að sjá það eða meta það, að till. verði samþ. Ég hafði búizt við, að í framsögu yrði gerð grein fyrir þessu og þm. fengju að heyra, hvaða till. væru uppi hjá heilbrigðisstj., því að sannast að segja finnst mér till. þessi öll með nokkrum eindæmum og ekki sízt þegar athuguð er niður í kjölinn sú grg., sem henni fylgir. Það er að vísu svo, að Framsfl. eða ráðherrar úr hans flokki hafa farið með heilbrigðismálin að undanförnu, og skyldi maður ætla, að for m. Framsfl. hefði haft á þeim tíma aðstöðu til þess að koma á framfæri umbótum í heilbrigðismálum án þess að þurfa að leggja til, að mþn. yrði skipuð til þeirra verka, eftir að ráðherra úr Framsfl. fer ekki lengur með heilbrigðismálin. Finnst mér þess vegna, að till. þessi sé nokkuð mikið vantraust í garð, ja, fyrst og fremst þá líklega í garð þess manns í Framsfl., sem með stjórn heilbrigðismálanna hefur farið í ráðherrastóli að undanförnu. Það get ég ekki út af fyrir sig haft neitt við að athuga, og þar verða þeir að sakast hvor við annan, form. Framsfl. og þessi fyrrv. heilbrmrh. En það segir hv. flm. í grg., að flestir, sem hugleiða efni heilbrigðislöggjafarinnar eða athuga till., geri sér ljóst, að þeirrar athugunar, sem till. stefnir að, sé hin fyllsta þörf. Það koma svo fram í grg. fleiri atriði, eins og t. d. það, að miklu skipti, að þeim stórfelldu fjármunum, sem til þessara bygginga er varið, til heilbrigðisstofnana, sé ekki að verulegu leyti á glæ kastað. Hér hefur verið varið milljónatugum til heilbrigðismála á undanförnum árum og það undir forustu Framsfl., sem hefur haft stjórn heilbrigðismálanna, eða ráðh. úr þeim flokki, og þá heyrir maður það, að það þurfi að gera einhverjar ráðstafanir, svo að þessum milljónatugum sé ekki á glæ kastað. „Það er komið alveg nóg af því í þjóðfélagi okkar,“ segir hv. flm., „og mætti nefna þess mörg dæmi, að byggt er svo skipulags- og fyrirhyggjulítið, að við vöknum skyndilega upp við þann vonda draum, að opinberar eða hálfopinberar byggingar eru settar niður á alröngum stöðum. Hafa þessi mistök kostað stórfé, sem er á glæ kastað.“ Ég held, að það væri meira tilefni til þess að skipa rannsóknarnefnd til athugunar á því, hvernig heilbrigðismálastjórninni hafi farið þessi mál úr hendi á undanförnum árum, þegar það er upplýst og gefið í skyn, að það hafi verið kastað á glæ stórfé í meðferð þessara mála og á þeim tíma, sem ráðh. úr Framsfl. hefur farið með þessi mál. Ég skil ekki í því, hvernig stendur á því, að hæstv. fjvn. hefur ekki tekið þetta mál fastari tökum og látið sér til hugar koma að rannsaka nokkuð þetta mál af tilefni þeirra stórfelldu getsaka, sem fram koma í grg. um stórkostlegar misfellur í meðferð þessara mála. Ég hef enga trú á því, eins og hv. flm. kemst að orði, að samþykkt þessarar till. mundi koma í veg fyrir slík mistök og óþörf fjárútlát eins og hann kemst að orði að átt hafi sér stað í þessum efnum. Sannast að segja verða svo nokkuð endasleppar niðurstöðurnar, því að efni þessarar till., eins og hún er orðuð, er að gera till. um fjölda, stærð og staðsetningu sjúkrahúsa og hjúkrunarheimila í landinu og að gera till. um almennar ráðstafanir til eflingar heilsuvernd og heilbrigði með þjóðinni, en helztu rökin í grg. eru, að það þurfi að fræða þjóðina um heilsuvernd og heilbrigði miklu meira en verið hefur og það sé einmitt verkefni þessarar nefndar að gera ákveðnar till. um það atriði, sem er alls ekki vikið sérstaklega að í efni till. Þó að það segi í grg. fyrir einhverri till., að nefnd eigi að gera eitthvað annað en efni till. stendur til, þá efast ég um, að það verði álitið verkefni nefndarinnar. Ég held, að fá mál hafi borið að á þessu þingi með undarlegri hætti og undarlegri afgreiðslu en þetta, og mér finnst skörin vera farin að færast upp í bekkinn, þegar hv. þingnefndir leita umsagna heilbrigðismálastjórnarinnar og láta ekki svo lítið að gera grein fyrir því í nál. eða á annan hátt fyrir þm., svo að þeir geti á grundvelli þeirra rannsókna, sem þar liggja fyrir, gert sér grein fyrir a. m. k. þeim álitsgerðum, sem úr þeirri átt hafa komið. Að öllu athuguðu verð ég að segja, að ég hef enga trú á því, að neinn gróður vaxi upp af þessari till., sem til umbóta megi verða í heilbrigðismálunum, þegar athugað er, hvernig hún er til komin, heldur sé hún fyrst og fremst flaustursverk og einhvers konar sýndartill., sem þm. er mjög erfitt að gera sér grein fyrir eiginlega vegna hvers og til hvers er fram komin. Það er mikil gæzka hjá hv. fjvn. að fara svo léttum höndum um þetta mál að leggja til, að þessi till. hv. þm. Str. (HermJ) verði samþ., eins og í nál. greinir. Ég tel óverjandi annað en að mönnum gefist kostur á því að kynnast áliti heilbrigðismálastjórnarinnar og vil beinlínis fara fram á það við hæstv. forseta, að umr. um þetta mál verði frestað og þm. fái tækifæri til þess að kynna sér þessi gögn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það væri æskilegt, að umsögn landlæknis lægi hér fyrir prentuð á þskj., til þess að hv. alþm. sæju, hvað hann hefur lagt til málanna í sambandi við þessa till., og það gæti vitanlega orðið fyrir næsta fund. Ég er í miklum vafa um það, þótt skipuð væri mþn. í heilbrigðismálum til þess að gera till. til úrbóta um það, sem aflaga fer, að það geti orðið að miklu gagni. Ég get tekið undir það með flm. þessarar till., að það hafa verið stigin mörg víxlspor hér áður í sambandi við heilbrigðismálin, staðsetningu sjúkrahúsa og annarra stofnana. Það hafa áreiðanlega verið stigin þar mörg víxlspor. En það vill nú þannig til, að staðsetning sjúkrahúsanna hefur nú þegar verið ákveðin, og liggur ekki fyrir að byggja nýtt sjúkrahús alveg að nýju, mér vitanlega, nema á Suðurlandsundirlendinu. Og það verður vitanlega gert, hvort sem skipuð verður mþn. í heilbrigðismálum eða ekki, svo augljóst sem það hlýtur að vera, að í þeirri byggð skuli vera a. m. k. eitt sjúkrahús. Sýslurnar fyrir austan hafa komið sér saman um að byggja eitt myndarlegt sjúkrahús fyrir þetta svæði. Á öðrum stöðum á landinu er aðeins um endurbyggingu að ræða. Ég býst við því, að þar sem sjúkrahús hefur áður verið, þá verði miklum annmörkum bundið að rífa það niður og byggja ekkert annað í staðinn. Ég býst við, að það verði ekki vel liðið. Hins vegar hlýtur þróunin að verða sú í sjúkrahúsmálunum, að sjúkrahúsin víða um land verði, eins og þau hafa verið, frekar lítil, en hér í Reykjavík og á Akureyri verði sjúkrahús með hinum fullkomnustu tækjum og sérfræðingum eftir því, sem völ er á. Og eftir því, sem samgöngurnar hafa batnað, því minni nauðsyn er á því að hafa stór og fullkomin sjúkrahús í hverjum landsfjórðungi eða í hverjum kaupstað eða kauptúni. Sem sagt, ég geri lítið úr því, þótt kosin verði nefnd, að þá komi hún að miklu gagni. En ég vil hins vegar segja það, að ef hv. Alþ. telur ástæðu til þess að kjósa mþn. í heilbrigðismálum, þá vildi ég heldur leggja til, að nefndin yrði skipuð aðeins þremur mönnum, og er ég sannfærður um, að hún starfar ekki verr en fimm manna nefnd, og leyfi ég mér að flytja brtt. um það. Ég vil einnig leyfa mér að leggja til, að við till. bætist, að nefndin ljúki störfum fyrir 1. okt. 1954. Hef ég þá sérstaklega í huga það, að ég hef ákveðið, að frv. það til læknaskipunarlaga, sem nú liggur fyrir Ed., verði endurskoðað og athugað gaumgæfilega fyrir haustið og það verði þá lagt fyrir Alþingi til lögfestingar, og væri þá eðlilegt, ef mþn. í heilbrigðismálum væri starfandi, að hún hefði samstarf og samráð við þann mann, sem tekur að sér að endurskoða þetta frv. ásamt landlækni. Þess vegna væri heppilegt, ef til þess kemur, að nefnd yrði kosin í þessu skyni, að hún hefði lokið störfum fyrir 1. okt. Ég hef vægast sagt takmarkaða trú á því, að mikið kæmi að gagni frá þeirri nefnd, en sé það hins vegar meining Alþ., að það sé til bóta, þá er betra, að nefndin sé skipuð þremur mönnum heldur en fimm, og hún vinnur betur, ef hún hefur tiltölulega stuttan starfstíma og verður þá að leggja sig fram við störfin og láta þau ekki dragast úr hömlu.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau ummæli, sem hér hafa fallið, að mér virðist undarlegt, að hv. nefnd skuli mæla í svo stuttu máli með till, sem gert er og ekki gera neina grein fyrir því, hverjar till. hafi borizt frá landlækni, sem mun hafa fengið till. til umsagnar. Till. er í tveimur meginliðum. Hinn fyrri er sá að gera till. um fjölda, stærð og staðsetningu sjúkrahúsa og hjúkrunarheimila í landinu. Ég hygg, að verkefni á þessu sviði sé ákaflega lítið og takmarkað og fjarri öllum sanni að ætla, að það sé ástæða til þess að setja sérstaka nefnd fimm eða þriggja manna til þess að gera till. um þetta atriði. Ég hygg, að það sé rétt, sem hæstv. heilbrmrh. sagði hér áðan, að ákvarðanir hafi þegar verið teknar um staðsetningu og byggingu þeirra sjúkrahúsa, sem til greina kemur að byggja að nýju. Núna á síðari árum hafa verið byggð fjögur ný sjúkrahús: á Akureyri, í Hafnarfirði, í Keflavík og á Akranesi, og eru öll fullgerð og tekin til starfa. Enn fremur hefur verið byggt fyrir skömmu sjúkrahús á Patreksfirði, sem einnig er tekið til starfa. Í byggingu er nú eða hafinn undirbúningur að byggingu sjúkrahúss í Neskaupstað, sjúkrahúss hér í Reykjavík og sjúkrahúss á Blönduósi. Þegar svo litið er til þess, hvaða sjúkrahús eru á öðrum stöðum, þá kemur í ljós, að þegar hafa verið teknar ákvarðanir um eða byggð sjúkrahús í öllum kaupstöðum landsins, og engar minnstu líkur eru til þess, að hér verði breytt um, hvort sem mönnum sýnist nú að hér hafi verið ráðið hyggilegs í hvert skipti það, sem gert hefur verið. Ég hygg, að þessi sjúkrahús, sem upp eru komin, séu öll fullnotuð, nema sjúkrahúsið á Patreksfirði, sem virðist enn þá vera við vöxt, óþarflega stórt fyrir það hérað, og sjúkrahúsið, sem St. Jósepssystur hafa byggt í Stykkishólmi og ekki kemur neitt heilbrigðisstjórninni við að því er fjárútlát eða rekstur snertir. Ég held, að þá hafi einnig verið sett ákveðin lög um, hverra kjara skuli njóta, þ. e., hvaða styrks úr ríkissjóði og undir hvaða rekstur fellur sjúkrahús, sem væntanlega verður byggt á Suðurlandsundirlendinu, og mun því mega líta svo á, að ákvörðun hafi verið tekin um byggingu sjúkrahúss þar. Á þessu get ég ekki látið mér detta í hug að verði gerðar neinar breytingar. Sumpart er búið að reisa þessar byggingar, sumpart er hafinn undirbúningur og sumpart eru þær í smíðum, eins og t. d. á Blönduósi. Ég veit það vel, að ýmsir mæla, að sjúkrahúsið á Blönduósi muni vera byggt óþarflega stórt fyrir það hérað. Um það skal ég ekki fullyrða, en ég vil bara benda á, að þar eins og reyndar víðar þar, sem nýju sjúkrahúsin eru á leiðinni, er gert ráð fyrir því, að sérstök deild sé fyrir lasburða gamalmenni, sem þurfa sérstakrar umönnunar og hjúkrunar við, þó að ekki þurfi beinar læknisaðgerðir, og það er margt, að minni hyggju, sem mælir með því að sameina þetta hjá einni og sömu stofnun með spítalarekstri. Ég hygg, þó að ég hafí ekki hér við höndina umsögn landlæknis, sem í þessu tilfelli mun hafa verið Sigurður Sigurðsson berklayfirlæknir, sem jafnframt er heilbrigðiseftirlitsstjóri trygginganna, að umsögn hans hafi hnigið að því, að ekki væri sérstök þörf nefndarskipunar í þessu efni, og ég er honum alveg sammála um það. Ég hygg líka, að hann hafi bent á, að í almannatryggingalögunum eru ýmis ákvæði um heilsuvernd, sem að vísu vegna frestunar á framkvæmd þess kafla laganna eru ekki enn komin í framkvæmd, en að minni hyggju eru fullkomlega réttmæt og engin minnsta ástæða er til þess að breyta. Nú liggur fyrir á þessu ári endurskoðun tryggingalaganna, m. a. með það fyrir augum að taka ákvörðun um, hvort heilsugæzlukaflinn skuli ekki koma til framkvæmdar. Í þessum kafla er gert ráð fyrir því, að heilsuverndarstöðvar komist upp í öllum kaupstöðum landsins. Heilsuverndarstöðin hér í Reykjavík er nú að verða fullbúin, og hún á að verða eins og aðrar heilsuverndarstöðvar miðstöð almennra heilsuverndarráðstafana í bæjarfélaginu og jafnframt miðstöð til fræðslu fyrir almenning um þau efni, sem varða heilbrigðismál almennt. Og hið sama verkefni er öðrum heilsuverndarstöðvum úti um landið ætlað. Þá er gert ráð fyrir því í þessum kafla tryggingalaganna, að heilsuverndin sé úti um land, þar sem ekki eru heilsuverndarstöðvar, hjá héraðslæknunum, að svo miklu leyti sem þau einstöku læknishéruð geta ekki notað heilsuverndarstöðvar bæjanna, og að læknishéruðum, sem liggja fjarri slíkum stöðvum, sé veitt aðstoð í þessu starfi með því, að lærðar hjúkrunarkonur séu tengdar við héraðið. Ég hygg, að þetta sé langlíklegasta leiðin til þess að fá heilsuverndarstarfsemina í lag einnig úti um byggðir landsins. Komið hefur til athugunar í því sambandi, hvort ekki muni unnt að sameina það starf að einhverju leyti við störf ljósmóður, ekki sízt með tilliti til þess, að alltaf fjölgar þeim meira og meira, sem leita til sjúkrahúsa eða fæðingarstofnana í kaupstöðum til að ala þar börn sín og að starf ljósmæðranna yrði þá í mörgum tilfellum að fylgjast með heilsufari þungaðra kvenna og annað slíkt, auk þess sem þær að sjálfsögðu þyrftu að taka á móti börnum öðru hverju. Ég held, að þær meginreglur, sem lagðar eru í kaflanum um heilsuvernd í tryggingalögunum, séu þær, sem líklegastar séu til að bera árangur í því efni að koma fram og fræða almenning um ráðstafanir til þess að efla almenna heilbrigði og heilsuvernd í landinu, en ekki sé ástæða til þess, sízt samtímis því sem endurskoðun tryggingalaganna fer fram, að setja sérstaka n. til þess að fjalla um þessi málefni. Ég játa það fullkomlega með hv. flm., að það er mikilsvert og þýðingarmikið, að þessi mál séu bæði í sem beztu lagi á hverjum tíma hjá okkur og að almenningur sé gerður meðstarfandi, ef svo mætti segja, í þeim ráðstöfunum, sem lúta að almennri heilsuvernd og heilbrigðisstarfsemi í landinu. Niðurstaða mín af þessum hugleiðingum er nánast sú, að eðlilegasta afgreiðsla þessa máls væri sú að vísa till. til afgreiðslu hjá hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég sé nú satt að segja enga ástæðu til þess að svara skætingi út af flutningi þessarar till., eins og hún væri eitthvert undravert plagg, svo sem hv. 5. þm. Reykv. hefur haldið fram, og því er jafnframt af honum lýst yfir, að það hljóti að búa eitthvað undir þessu, einhver voðalega annarleg sjónarmið, m. a. bent á það, að þetta sé vantraust á fyrrv. heilbrmrh., sem hafi tilheyrt Framsfl., og með því valdi, sem hann hafði í höndum, hefði verið hægt að gera þetta á undanförnum árum. Það ætti nú a. m. k. að vera fyrir hv. 5. þm. Reykv. trygging fyrir því, að ég er ekki með þessari till. að beina skeytum að neinum flokki eða neinum manni, að hann telur sig einmitt geta haldið því fram, að ef skeytinu væri beint gegn einhverjum, þá væri það, að ég væri að beina því gegn sjálfum mér. Tilgangur till. er sá, hvað sem allri fortíð í þessum málum líður, að athuga, hvort ekki sé ýmislegt í þessum málum, sem þarf að taka til endurbóta og leiðréttinga. Ég skal játa það, að mín þekking á þessum málum er ákaflega lítil, og það kemur sjálfsagt fram í þessum umr. eða því, sem ég segi hér, en ég get satt að segja ekki séð, að við þurfum í þessu máli að vera sérstaklega hræddir við það hér á Alþ. að skipa nefnd í mál, sem nú er talið - einmitt seinustu árin - eitt allra stærsta mál meðal allra þjóða. Við erum alltaf að skipa nefndir, en þó hálfhræddir við að skipa nefndir. En er það nú til of mikils mælzt, þegar það kemur nú fram, eins og ég mun benda á í þessum umræðum, að það sé búið að gera mistök, það sé búið að ákveða ýmsa hluti, sem kannske hefði ekki átt að ákveða, þó að við stöldrum við núna frá vordögunum til 1. okt., eins og hæstv. heilbrmrh. hefur gert brtt. um, að skipuð verði n. þriggja manna og að hún starfi í sumar til 1. okt., - er það nú til of mikils mælzt, að þingið vilji tilnefna þrjá menn til þess að láta gefa sér skýrslu 1. okt. um það, hvernig þessi mál standi á Íslandi? Og ég spyr hv. alþm., með allri virðingu fyrir sérfræðingum, sem ég hef áreiðanlega engu minni en nokkur af þeim, sem hér eru í þessum sal, hvort það komi oft fyrir, að sérfræðingarnir, í þessu tilfelli læknar, haldi því fram, að rannsaka þurfi ástandið í þeirra eigin sérgrein. Ég hygg, að það séu fá dæmi til þess, að sérfræðingar hafi svarað þannig. En ég hygg, að hitt sé jafnvíst, og það er mjög útbreidd skoðun meðal stjórnenda í fjöldamörgum löndum veraldar, að með sérfræðingum þurfi menn, sem ekki eru sérfræðingar, til þess að líta yfir málin. Sú skoðun er að verða það útbreidd, að hún er að verða næsta almenn. Ég sé, að doktorinn þarna úti í horninu brosir að því, - því er ekki sveigt að læknum sérstaklega, það er talað til allra sérfræðinga. Það var í þessu sambandi minnzt á það, að ég hafi slegið fram staðhæfingum um það, að hér hafi verið byggt með öðrum hætti heldur en vera ætti, og um það hafi ég látið falla stór orð í grg. Orðin eru nú ekki stór, en þau eru sönn, og ég hygg, að við þurfum nú ekki að fara lengra heldur en að líta á staðreyndir, hverjum sem það er að kenna, þar eiga allir líkt eða óskipt mál. Ef við tökum t. d. húsmæðraskólana, þarf ekki að orðlengja um þá; við vitum allir, í hvaða vandræði þar er komið. Það má líka nefna héraðsskólana. Það eru byggðir héraðsskólar, en síðan eru stofnaðir smáskólar víðs vegar um landið í minnstu þorpum, t. d. hér uppi á Álafossi með 6 nemendum í öðrum bekknum og 5 í hinum, og annað svipað því, og skipulagsleysið er komið út í það, að nemendurnir eru komnir úr héraðsskólunum í þessa smáskóla, og héraðsskólarnir standa sumir algerlega eða næstum algerlega tómir. Þannig eru gerðar ráðstafanir með fræðslulöggjöfinni, sem koma þvert ofan í það, sem búið er að gera áður. Það eru engir smápeningar, sem eru komnir í þetta tvennt, og ég hygg, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um það til þess, að því sé fundinn staður, sem sagt er í grg., þó að ekki sé nefnt fleira. Það, sem ég álít að í fyrsta lagi þurfi að athuga, er það, hvort við eigum að halda áfram að byggja upp sjúkrahús aðallega í samræmi við það, hvort einhvers staðar kemur upp á landinu duglegur skurðlæknir nú eða þá. Það er vitað mál t. d., að sjúkrahúsið á Ísafirði stóð með geysilega miklum blóma í sambandi við ágætan skurðlækni, núverandi landlækni. Það er jafnvitað mál, að núna eru a. m. k. - svo að ekki sé meira sagt - fullkomin vandræði og fullkomlega ósýnt, hvort Ísfirðingar fái mann að sjúkrahúsinu, sem þeir geta fellt sig við. Að minnsta kosti hef ég það eftir einum þekktasta lækni hér í bænum, að bæjarstjórinn hefur verið að leita á náðir læknastéttarinnar hér til þess að reyna að leita að manni til þess að taka sjúkrahúsið, en ekki fengið enn. Það getur vel verið - ég ætla ekkert að fullyrða um það - að sjúkrahúsið á Blönduósi sé sett niður á réttum stað; það er órannsakað mál. En reynslan er þessi annars staðar, og það er að sækja í sama horfið hér, að „centrum“ eða kjarni hvers sjúkrahúss er að verða svo margbrotinn, með svo margháttuðum tækjum, með svo margháttuðum sérfræðingum, að hann er aðalkostnaðurinn í sjúkrahúsinu, hitt eru almennar byggingar. Og reynslan er að verða sú eins og kemur núna fram á Ísafirði, að þeir læknar, sem eru búnir að fá fullkomna menntun, fást ekki í þessi sjúkrahús. Þeir segja: Við verðum aftur úr, ef við förum í þessi sjúkrahús. - Og ég hef það jafnframt eftir læknum, að það sé furða, hvað sé hægt að gera á þessum sjúkrahúsum og hvað er gert þar. Ég er ekki að fullyrða það, að samfærsla sé leiðin, því að ég er langt frá því að vera hæfur til þess að slá fram slíkum fullyrðingum og því síður að rökstyðja það. En að það þurfi a. m. k. athugun, það þori ég að fullyrða. Hvort á að leggja meiri áherzlu á það að fá t. d. tvo fullkomna kjarna, betri samgöngur og auðveldar samgöngur milli þeirra og minni sjúkrahúsanna, sem annast minni aðgerðir, eða á að velja þá leið, sem núna virðist vera valin, að reyna að byggja upp stór sjúkrahús víða, og svo stöndum við frammi fyrir þeim vandræðum, að ekkert af þessum sjúkrahúsum sé það fullkomið sem það þarf að vera til þess að geta fullnægt kröfum nútímans? Því er að vísu haldið fram, að þetta sé þegar ákveðið. Það sé búið að ákveða, hvernig sjúkrahúsunum eigi að vera fyrir komið, en jafnframt viðurkennt, enda vita það allir, að margt sé enn í þessum greinum heilbrigðismálanna ógert, sem ætti þá að mega athuga. Það er dálítið einkennilegt, að menn láta í ljós undrun sína yfir flutningi tillögunnar. Því svara ég ekki. Ég ætla ekki að fara út í neinn skæting út af þessari till., hún er ekki flutt til þess að standa í neinum skætingi hér á Alþ. Hún er flutt í þeim tilgangi að reyna að fá endurbót á máli, sem ég álít að þurfi að endurbæta, athugun á því máli, sem ég álít að þurfi að athuga. Hún er ekki flutt í öðrum tilgangi, og ég veit, að hv. þm. vita, að svo er. En það er dálítið einkennilegt, þegar það kemur fram hér á Alþ., að það sé búið að gera yfirsjónir í þessum málum. Það má ómögulega rannsaka ástandið, hvað við eigum að gera fyrir framtíðina, og það er vegna þess, að það sé búið að gera hitt og það sé búið að staðsetja þetta, en jafnframt eru yfirsjónirnar viðurkenndar. Ég er þessu algerlega ósammála. Ýmislegt, meira að segja margt, er ógert viðkomandi staðsetningu og fyrirkomulagi sjúkrahúsa. Þetta þarf að athuga. En það er og ýmislegt, sem við þurfum að læra og höfum gott af að læra í þessu landi viðkomandi almennri heilbrigði. Það er t. d. ákaflega leitt, að við skyldum þurfa erlendan her inn í landið til þess að læra að búa okkur til skjólfötin, sem við höfum alltaf getað búið okkur í, a. m. k. seinustu ár. Og ég er alls ekki viss um það, hvort það verður nokkurn tíma reiknað í fjármunum, hvað það þýðir, að við höfum lært að klæða okkur við það að sjá erlendan her á Íslandi, sem kunni að búa sig. Þetta er staðreynd. Stefnan, sem kemur fram í bréfi heilbrigðisstjórnarinnar, er þessi, með leyfi forseta: „Mikillar varúðar verður ætíð að gæta um alþýðleg skrif og ræðuhöld fyrir almenning um heilbrigðismál.“ Og svo er sagt: „Fjölgun lækna þeirra og hjúkrunarkvenna, er að virkri heilsuvernd vinna í landinu, mun bezt gagna til þess að breiða út meðal almennings þá þekkingu um heilbrigðismál, sem honum er notadrýgst.“ Hér er ég algerlega þveröfugrar skoðunar. Ég held, að þessi skoðun á heilbrigðismálum sé alls ekki ríkjandi í nálægum löndum. Það er alls ekki skoðun í nálægum löndum, að það sé varasamt að tala um það við almenning, hvernig hann eigi að lifa og hvers hann eigi að neyta o. s. frv. Það er alls ekki skoðun meðal nálægra þjóða, heldur alveg þvert á móti. Og það er alls ekki skoðun hjá þjóðum, sem lengst eru komnar í þessum málum, að þessi fræðsla komi fyrst og fremst gegnum hjúkrunarkonur, að það séu hjúkrunarkonur, sem breiða út þekkingu á þessum málum, og fjölgun lækna. Niðurstaðan annars staðar er sú, eftir því sem ég bezt veit, að það séu ekki sízt húsmæðurnar í hverju landi, sem eigi að sjá fyrir þessari þekkingu. Það er vitað mál, að það starfa núna á Norðurlöndum slíkar fræðslustofnanir, og í sambandi við þær er haldið uppi slíkri fræðslu í sambandi við húsmæðrafræðsluna. Við höfum núna hér á landi sýnishorn af því, hvernig þetta er, þar sem læknarnir vilja ekki taka afstöðu um almenna fræðslu. Ef þið gangið hérna upp á Óðinstorgið, þá getið þið séð nokkuð oft biðraðir, sem enn þá eru til í Reykjavík, og þessar biðraðir eru utan um búð, sem selur vörur fyrir Náttúrulækningafélagið á Íslandi. Nú hef ég enga þekkingu til þess, að ég hér reyni að halda því fram, að þær kenningar, sem Náttúrulækningafélagið og þess forsvarsmenn halda að þjóðinni, séu ekki réttar. En hér eru þetta þær einu kenningar um mataræði, sem fólkið heyrir - eða svo til. Annars staðar er starfað þannig, að það er reynt að kenna fólkinu, hverjar eru þær staðreyndir, sem læknavísindin hafa komizt að viðvíkjandi lifnaðarháttum, fæðu og öðru þess háttar. Ég skal nefna dæmi í þessu sambandi. Mér er sagt, að hér sé nú gefið út að vísu tímarit af einum lækni, tímarit, sem ég hef því miður ekki séð, en er sjálfsagt gott á sínu sviði, en sá læknir, sem mestan áhuga hafði fyrir þessum málum, sá læknir, sem hafði þá skoðun, sem er útbreidd hér í nálægum löndum um vinnubrögðin á þessu sviði, sá læknir, sem sýndi það í verki, að hann vildi vinna fyrir þetta mál, sá læknir, sem skrifaði í þá átt, sem ég er að tala um hér að eigi að vinna, var dr. Gunnlaugur Claessen. Hann skar sig úr læknastétt, og hann var á móti skoðunum læknastéttarinnar almennt í þessum málum. Hann gaf hér út tímaritið „Heilbrigt líf“, og það er vitað mál, að það skar upp úr um margt og gaf merkilega fræðslu um margt. Það er jafnvitað mál, að það er skoðun a. m. k. kannske þeirra æðstu manna í læknastétt, sem eru í heilbrigðisstjórninni, að þessi leið sé algerlega röng, það eigi yfirleitt ekkert að prédika fyrir almenningi, það eigi ekkert að segja honum um þetta mál, þetta komi af sjálfu sér. Og það er það einkennilega við það, að það er talið, að í læknastétt skeri það sig nokkuð úr, að þeir, sem hafa verið miklir skurðlæknar, hafa yfirleitt ekki mikla trú á þessari stefnu í læknamálum, sem dr. Gunnlaugur heitinn Claessen var einn af fyrstu brautryðjendum fyrir hér á landi. Þetta tímarit hans var smátt og smátt að sálgast og hefur ekki komið út núna í heilt ár, tímaritið Heilbrigt líf. Þannig er þessu háttað. Þessi tilraun, sem hefur verið gerð, er að deyja út. Þó að annar læknir hafi að einhverju leyti tekið upp merkið, þá er hann samt sem áður ekki manneldisfræðingur. Það er t. d. eitt út af fyrir sig, þó að þetta sé kannske smátt og lítið dæmi, en menn hafa gott af að heyra, að Gunnlaugur Claessen beitti sér fyrir því, sagði okkur, að við hefðum ávexti í þessu landi, sem væru eins góðir og þeir ávextir, sem við flytjum inn, og líklega betri. Fyrir hans tilverknað og fyrir hans skrif fer nú fjöldi bifreiða með fjölda fólks hér upp um hálendið til þess að tína ber á hverju einasta ári, og þeim er safnað í þúsund tonna tali. Fyrir hans tilstilli var þetta mál rannsakað, og hann komst að þeirri niðurstöðu, að í berjunum væri gnægð e-vítamína. Þetta þykir kannske ekki stórt, en það hefði einhvern tíma þótt stórt, þegar var verið að tala um það opinberlega, að við værum svo soltnir af c-vítamínefnum, Íslendingar, að það væru líkur til þess, að helmingurinn af Íslendingum fengi skyrbjúg. Það þykir kannske ekki stórt atriði að rannsaka það, eins og Norðmenn og Danir sérstaklega gera, hvort það eigi að leyfa að flytja inn kornmat, mjöl, sem er malað fyrir löngu og búið að tapa miklu af sumum beztu efnum. Það er áreiðanlega fjöldamargt, sem við þurfum að athuga í þessum efnum, og vegna þess, að ég hef nú talað alllangt mál um þessi efni, þá vil ég nú ekki þreyta hv. Alþ. með lengra máli, en það er a. m. k. brennandi sannfæring mín, sem að vísu byggist ekki á mikilli þekkingu, að það sé full ástæða fyrir okkur að athuga þessi mál, athuga þetta, hvort tveggja, sem ég hef hér minnzt á, og það er engu minni ástæða til þess að rannsaka síðara atriðið heldur en hið fyrra, vegna þess að það er staðreynd, að í þessari grein heilbrigðismálanna er stefna okkar önnur en hún er meðal nálægra þjóða, sem eru komnar lengst í manneldismálum. Og það er staðreynd, að heilbrigðisstjórnin hér er mótfallin þessari fræðslu, sem haldið er uppi víða meðal nálægra þjóða, eins og kemur beinlínis fram hér í þessu bréfi. Sjálfsagt ber að gæta varúðar, en athugið, að af opinberri hálfu er enn þá ekkert gert til þess að halda uppi þessari fræðslu. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð mín fleiri. En ég ætla að staðhæfa það, að það hafa oft hér á Alþ. verið fluttar till., sem hefur verið ástæðuminna að flytja en þessa till. Og hvort sem hún verður felld eða samþ. þá er ég alveg sannfærður um það, að hér er þó bent á rannsókn á þeim leiðum, sem við þurfum að rannsaka, því að í þessum málum er mörgu ábótavant, sem þarf að leiðrétta, og það mun seinni tíminn leiða í ljós, hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki.

Forseti (JörB): Það var að því vikið í ræðu hér áðan, hvort ekki mundi vera ástæða til að fresta umr. Nú hefur það komið fram, að álit heilbrigðisstjórnarinnar liggur hér fyrir og n. mun hafa haft það með höndum. Þar að auki sé ég, að hv. fjvn. mælir með samþykkt till. Ég hef áður tekið málið út af dagskrá og frestað umr., svo ég sé ekki ástæðu til þess að gera það að þessu sinni.



Herra forseti. Mér virðist það ætli að verða nokkur goluþytur í hv. Alþ. út af þessari meinlausu till., ef dæma má eftir ræðu hv. 5. þm. Reykv. (JóhH). Hann undraðist, að fjvn. skyldi leggja til, að tillagan yrði samþykkt, og enn fremur, að nefndin skyldi ekki hafa birt umsögn landlæknis. Til þess bar vitanlega enga nauðsyn, og ég held, að mér sé óhætt að segja það fyrir hönd n., að hún hafi litið svo á, að hin langa álitsgerð landlæknis hafi verið þess eðlis, að ekki hafi verið ástæða til að birta hana. Hún var mest sögulegt yfirlit yfir þróun heilbrigðismálanna og niðurstaðan sú sem hv. flm. gat um, að nokkur vafi væri á því, að mþn. í þessu máli væri nauðsynleg. Ef svo hefði verið sem hv. 5. þm. Reykv. virtist ætlast til, að hv. Alþ. færi í þessu efni algerlega eftir því áliti, sem kynni að koma frá landlækni, þá hefði það auðvitað skipt máli að birta álit hans. En ég ætla, að flestum hv. alþm. sé ljóst, eins og ég sagði áðan í mínum fáu framsöguorðum, að heilbrigðismálin eru það mikilvæg og kosta þjóðina árlega svo mikið fé, að full ástæða er til að skipa n. til að íhuga, hvort ekki mætti eitthvað betur fara í þeim málum og hvort við getum ekki eitthvað lært af þeim mistökum, sem þar hafa þegar átt sér stað, o. s. frv. Hæstv. viðskmrh. vék að því, að því er mér skildist, að honum væri ekki svo mjög ljós nauðsyn á þessari nefndarskipun, en kom þó með brtt. við hana, þ. e., að nm. skuli vera þrír og n. hafi lokið störfum fyrir 1. okt. n. k. Mér finnst þessi till. frambærileg, enda færði hæstv. ráðh. rök fyrir því, að n. hefði lokið a. m. k. einhverjum störfum í haust. Ég hef haft tækifæri til að bera brtt. undir nokkra meðnm. mína, og eru þeir mér sammála um að mæla með henni. En með ræðu sinni færði hæstv. ráðh. fram nýjar ástæður og meðmæli með því, að mþn. verði skipuð í þessum málum, því að hann gat þess, að fyrir Alþ. liggur nú frv. til laga um nýja læknaskipun, og taldi ástæðu til þess og vinning, að þessi fyrirhugaða n. fjallaði þar um til haustsins. Ég vil því álíta, að hv. 5. þm. Reykv. telji málið ekki eins alvarlegt, eftir að hann hefur heyrt skoðun hæstv. ráðh., auk þess sem hann ætti ekki að telja málið svo hættulegt, þar sem hlutaðeigandi ráðh. er flokksbróðir hans og mun enn fremur einhverju ráða um nefndarskipunina. Hv. 4. þm. Reykv. (HG) taldi, að í heilbrigðismálunum yrði ekki miklu um þokað frá því. sem þau eru nú, og að flest sjúkrahús, sem byggja ætti, væru þegar byggð, og það sama sagði hæstv. ráðh., nema hann talaði um óbyggt sjúkrahús á Suðurlandsundirlendi. Yfirleitt var tónninn í ræðu hv. 4. þm. Reykv. sá, að í heilbrigðismálunum væri allt í föstum skorðum og harla góðum og að nefnd mundi ekki hafa mikið til málanna að leggja, sem vinningur væri að. Þetta er auðvitað fullmikil bjartsýni á ástandinu eins og það er. Hæstv. ráðh. minntist á, að aðeins væri ein sjúkrahúsbygging eftir, þ. e. fyrir Suðurland, og tel ég, að mþn. mætti gjarnan athuga það mál. En ég vil leyfa mér að minna hæstv. ráðh. á, að það hefur líka verið ráðgert fjórðungssjúkrahús fyrir Austurland. Þar eru nú þegar tvö sjúkrahús, þótt ekki sé nema annað starfandi sem stendur, þ. e. sjúkrahúsið á Seyðisfirði, en hitt, vænt sjúkrahús, er í smíðum á Norðfirði. Spurningin þar er þá sú, sem þessi mþn. mætti gjarnan íhuga: Á að byggja þriðja sjúkrahúsið eystra, t. d. að Egilsstöðum, eða eiga tvö að nægja? Sýnist þar vera nokkurt verkefni fyrir n. til að athuga og það ekki ómerkilegt. Eru svo ekki raddir uppi nyrðra um, að þar þurfi enn að bæta við sjúkrahúsin? Hið mikla og glæsilega sjúkrahús á Akureyri er nú að taka til starfa. Samt þótti nauðsynlegt að byggja stórt sjúkrahús á Blönduósi, sem ýmsir efast um að sé við hæfi, og í þriðja lagi hefur heyrzt, að uppi væru raddir um að byggja sjúkrahús á Sauðárkróki. Er ekki nokkurt verkefni fyrir væntanlega nefnd að meta þessa nauðsyn og íhuga, hvort hér sem kannske víðar sé ekki stefnt út í byggingu og rekstur sjúkrahúsa, sem reynist ofviða? Svona má halda áfram að spyrja og telja upp atriði, sem verða ekki gefin svör við nema eftir ýtarlega athugun. Og ég fullyrði, að þær ræður, sem hér hafa verið fluttar gegn nefndarskipun, hafi ekki innihaldið nein frambærileg rök gegn þessu máli. Það er ekki nægilegt að byggja mikil og góð sjúkrahús. Eins og hv. flm. þessarar till. vék að, þarf líka að hugsa fyrir rekstri þeirra, og ekki eingöngu það, heldur líka, að til þeirra fáist læknar við hæfi, þ. e. læknar, sem færir eru um að vinna öll þau störf, sem ætlazt er til að unnin séu í nútíma sjúkrahúsum með fullkomnum tækjum. Þetta þarf m. a. að hafa í huga, og því tel ég nokkurn vafa leika á, hvort að hóflegu marki sé stefnt nyrðra í þessum málum. Eins þarf á sama hátt að meta, hvað er við hæfi okkar Austfirðinga í þessum efnum sem og Sunnlendinga. Ég hef ekki fleira að segja um málið að svo komnu, en vil að lokum endurtaka það, að n. mælir með brtt. hæstv. viðskmrh.



Herra forseti. Mér þykir á skorta þessa tillögu, að sú nefnd, sem skipuð verður eftir henni, eigi líka að athuga læknaskipunina. Hæstv. ráðh. tók fram, að hann hygðist láta landlækni og einhvern annan mann athuga það frv., sem nú liggur fyrir Alþ., og ég vildi mega treysta því, að milli þeirra manna og þessarar nefndar megi verða samvinna um endurskoðun læknaskipunar í heild, og verði það, get ég fyrir mitt leyti fellt mig við það en að öðrum kosti hefði ég óskað, að það kæmi beint fram í sjálfri till. Það er nú svo, að það var skipuð hér nefnd, mþn. í læknamálum, fyrir löngu síðan, það eru bráðum 10 ár síðan, og hún hefur aldrei skilað áliti. Það hefur verið gengið eftir því mörgum sinnum, það hefur aldrei fengizt. En síðan sú nefnd var skipuð, hefur verið sitt á hvað unnið á þeim grundvelli, sem nokkur hluti þm. þá vildi vera láta, að fjölga læknishéruðum og hafa þau lítil og ekki spítala við þau, en líka unnið jöfnum höndum og stundum í sömu kjördæmunum að því að stækka læknisumdæmin og hafa spítala í þeim og hafa tvo lækna í hverju umdæmi. Hefur ekki fengizt enn úr skorið, hvort heppilegra væri, og þetta hefur leitt til þess, að í læknaskipuninni hefur verið glundroði nú síðustu árin og Alþ. hoppað sitt á hvað inn á þessar tvær ólíku stefnur. Þess vegna vildi ég mjög ákveðið óska eftir því, að ráðh. sæi um það, að sú nefnd, sem hér verður skipuð eftir þessari till. væntanlega, vinni að þessu með þeim mönnum, sem hann kann að láta vinna að því að ganga endanlega frá þessu frv., sem liggur fyrir þessu þingi um læknaskipun landsins.



Herra forseti. Ég stend hér ekki upp til þess að tala mikið um þessa nefndarskipun, heldur aðallega til þess að leiðrétta nokkurn misskilning, sem mér fannst gæta í ræðu þeirri, sem hv. flm., þm. Str. (HermJ), flutti hér áðan. Það hefur verið móðins nú undanfarin ár að tala mikið um heilsuvernd. Kemur þar í ljós, að menn virðast halda, að þetta sé einhver ný bóla, jafnvel að heilsuvernd sé alveg nýuppfundin. Hv. flm. sagði t. d. í þessu sambandi, að nú á seinustu árum væri mikið um þetta rætt meðal allra þjóða. En það er miklu lengur búið að ræða um heilsuvernd en nú allra síðustu ár, og jafnvel hér hjá oss í fásinninu á Íslandi er þetta engin ný bóla. Þetta er miklu eldra. Það er þegar um aldamótin - og þó raunar miklu fyrr, ef aftur í aldir er farið sem hér er hafin mjög merkileg barátta einmitt í heilsuvernd. Á ég þar við baráttuna við holdsveikina. Það var ákaflega merkilegt mál. Það var hér mikið um holdsveiki og líðan og öll aðbúð þessara sjúklinga var ákaflega slæm. Það var fyrir forgöngu lækna, bæði íslenzkra og danskra, sem hafizt var handa um útrýmingu holdsveikinnar. Og það var danskur læknir, dr. Petrus Beyer, sem átti sinn mikla þátt í því og hófst handa um fjársöfnun til stofnunar holdsveikisspítalans í Laugarnesi, sem gefinn var Íslendingum af dönskum Oddfellowum, að ég hygg. Við vorum svo heppnir, að til starfa við þennan spítala sem fyrsti læknir hans og raunar yfirlæknir hans lengstan tímann, sem hann starfaði, valdist ágætur íslenzkur læknir, sem flestum framar ber að þakka það, hve við erum langt komnir með að útrýma holdsveikinni algerlega af Íslandi. Það er ekki, að því er fróðir menn telja, nema tímaspursmál, þangað til við erum algerlega búnir að útrýma holdsveikinni hér á landi. Og á því sviði stöndum við framarlega, Íslendingar, því að það er allt annað en það sé verið að útrýma holdsveikinni yfirleitt í heiminum. Alveg sama má segja um sullaveikina. Þar voru íslenzkir læknar líka vakandi og þar hefur áunnizt geysilega mikið verk, eins og kom fram núna nýlega í skýrslu, sem prófessorinn í meinafræði hér víð háskólann flutti n.n þetta mál. Ég man nú ekki nákvæmlega, hvað langt er síðan hann byrjaði á rannsóknum dauðameina hér á landi, en það er alllangt síðan, og í stuttu máli, þá held ég hann hafi skýrt frá því í þessari skýrslu sinni, að það mætti heita, að meginþorri þeirra líka, sem hann rannsakaði fyrstu ár sín hér, hefði tekið í sig sullaveiki einhvern tíma á ævinni. Og fyrir svona 30 árum líklega, það er ekki lengra síðan, var skurðaðgerð við sullaveiki einhver algengasta skurðaðgerð, sem hér á landi var framkvæmd þá. En nú er það svo, að jafnvel í allra stærstu sjúkrahúsunum hér á landi þykir það hreinn viðburður, ef sullur finnst í sjúklingi. Og skurðaðgerðir við sullaveiki eru mjög fátíðar orðnar. En annars var það svo fyrir ekki allmörgum árum, að þá var það fyrsta sem maður var spurður að erlendis, um sullaveikina á Íslandi og aðgerðir við henni, þegar maður kom á sjúkrahús erlendis. Þá var þetta hér á Norðurlöndunum a. m. k. orðið fátítt, enda þau lönd, eða a. m. k. Danmörk, ekki sauðfjárræktarlönd, og sullaveikin er, eins og við vitum, aðallega algeng í sauðfjárræktarlöndunum. En bæði í Bretlandi og í Danmörku var eitt af því fyrsta, sem um var spurt, hvernig gengi með sullaveikina á Íslandi. En fyrir baráttu íslenzkra lækna hefur svona vel orðið ágengt í því efni. Á líkan hátt er þessu farið með berklaveikina, og það er ekki alveg nýtilkomið. Þó að það sé ekki mjög langt síðan embætti berklayfirlæknis var stofnað, þá er það, að ég hygg, skömmu eftir aldamótin, sem heilsuhælisfélagið var stofnað fyrir forgöngu Sigurðar Magnússonar og Guðmundar Björnsonar landlæknis, að ég hygg. A. m. k. komu þeir mjög við sögu þessa félags og stofnun fyrsta heilsuhælisins hér á landi, Vífilsstaðahælisins, sem var fyrsta skrefið. Það var það, sem mest kallaði að á þeim tíma, að sjá sjúklingunum, sem þá voru mjög margir, fyrir hælisvist til að auka batahorfur þeirra, og um leið var í því nokkur heilsuvernd, að þeim var bjargað frá heimilum sinum, þar sem af þeim stafaði smithætta. Síðan hefur þessu starfi verið haldið áfram, teknar upp hér berkla varnir, sem standast samanburð við það bezta, sem þekkist nú á tímum í heiminum á því sviði. Það bendir a. m. k. til þess, að svo sé, að núverandi yfirmaður berklavarnanna hér hjá okkur, dr. Sigurður Sigurðsson berklayfirlæknir, fékk einmitt á sínum tíma nú fyrir allskömmu tilmæli frá Sameinuðu þjóðunum um að starfa á þeirra vegum að berklavörnum. Það er ábyggilega vegna þess, að þetta starf í berklavörnunum hér á landi hefur vakið athygli langt út fyrir landssteinana, enda er það svo, að á sumum sjúkrahúsum, þar sem ég þekki til, þá stafaði um helmingur legudaganna frá berklasjúklingum, sem þar dvöldust. Og það voru sjúkrahús, sem voru ekki í rauninni berklahæli. En nú má heita, að berklasjúklingarnir séu alveg horfnir af þessum sjúkrahúsum öllum nema berklahælunum, nema rétt í svip, ef þessir sjúklingar þurfa einhverra aðgerða við eða því um líks, sem ekki er hægt að framkvæma á hælunum sjálfum. Þá minntist hv. flm. nokkuð á eitt sérstakt sjúkrahús, sjúkrahús Ísafjarðar, sem hefði staðið með miklum blóma, skömmu eftir að það var reist, vegna þess að þá hefði starfað þar ágætur skurðlæknir. Ég ætla nú ekkert að draga úr því með þennan ágæta skurðlækni, það hafa fleiri ágætir læknar starfað við það sjúkrahús. En það sem hann drap á í sambandi við það sjúkrahús, er á nokkrum misskilningi byggt. Aðsókn að þessu sjúkrahúsi hefur minnkað allverulega frá því sem hún var mest, en það var nú ekki þegar þessi ágæti skurðlæknir, sem flm. nefndi, veitti því forstöðu, heldur nokkru síðar. En það er nú samt ekki í sambandi við það og kastar engri rýrð á þann lækni, heldur var það og er með þetta sjúkrahús eins og mörg önnur, að aðsóknin er komin undir fjölda þeirra manna, sem þangað eiga sókn, hvað þeir eru margir, og einnig samgöngumálum og samgönguháttum. Það er alkunna, að á starfssviði þessa sjúkrahúss hafa lagzt niður heilir hreppar. Og að öðru leyti hafa samgöngurnar breytzt þannig, að aðrir heilir hreppar, sem að vísu eru ekki alveg komnir í eyði enn þá að minnsta kosti, eiga nú betri sókn á annan veg. Á ég þar einmitt við hreppa, sem hv. flm. eru vel kunnir, norður á Ströndum. Strandamenn sóttu yfirleitt mjög mikið á sjúkrahús Ísafjarðar, en nú er það a. m. k. að sumarlagi orðið miklu hægara fyrir þá að sækja suður á bóginn eða til sjúkrahúsa á Norðurlandi. Þar að auki orsakast fækkun sjúklinga á þessu sjúkrahúsi af þessu, sem ég drap á áðan, að berklasjúklingarnir eru algerlega horfnir, en þeir lögðu til helminginn af legudagafjöldanum og tóku upp hálft sjúkrahúsið lengst af. Þá virtist mér einnig gæta nokkurs misskilnings í ræðu hv. flm., þegar hann talaði um fræðslu um heilbrigðismál. Það er náttúrlega miklu víðtækara fræðsla um heilbrigðismál heldur en bara um manneldi, sem hann virtist eiginlega telja að væri það sama. Hann tók það upp með sérstakri vanþóknun, að landlæknir hefði getið um í sinu bréfi, að það væri varúðar að gæta í fræðslu um heilbrigðismál. Og flm. virtist halda fram, að læknarnir teldu, að það ætti að varast að fræða almenning um hollustuhætti. Það er hin mesta firra. En hitt er rétt, að það ber að gæta varúðar, og á ég þá sérstaklega við það, að nauðsynlegt er, þegar erindi eru flutt um heilbrigðismál, t. d. í útvarpið, að þau séu svo góð, þau séu svo skýr og greinileg, að ekki sé hætta á misskilningi, og alveg sérstaklega, að ekki sé hætta á, að af þeim leiði óþarfa sjúkdómahræðslu. Þetta er atriði, sem við læknar a. m. k. verðum iðulega varir við, þegar erindi eru flutt í útvarpið, ef þeir, sem þau hafa flutt, hvort sem það eru læknar eða aðrir, tala ekki nógu skýrt og greinilega. Það er dálítið erfitt stundum fyrir lækna að tala fyrir allan almenning, læknanámið er langt og víðtækt og nokkuð sérgreint. Það er alltaf dálítið erfitt fyrir slíka menn að gera sér fulla grein fyrir því, að sumt af því, sem þeim finnst alveg sjálfsagt og liggja í augum uppi, sé ekki jafnsjálfsagt fyrir allan almenning. Það er sérstaklega þetta, sem fyrir læknunum vakir, þegar þeir eru að tala um, að það beri að gæta varúðar, þegar opinber fræðsla fer fram um heilbrigðismál, en alls ekki hitt, að við höfum trú á því, að það sé skaðlegt að fræða almenning um hollustuhætti. Það er síður en svo, að það sé, enda hafa margir ágætir íslenzkir læknar gert mikið að því bæði fyrr og síðar, hér áður fyrr t. d. Guðmundur Björnson landlæknir og Guðmundur Hannesson prófessor. Sæmundur Bjarnhéðinsson prófessor skrifaði allmikið á sínum tíma um heilbrigðismál, og þá muna allir eftir dr. Gunnlaugi Claessen, sem lengst af sínum starfstíma hér á landi var sískrifandi um heilbrigðismál og hollustuhætti. Hann var nú svo sérstakur áhugamaður um þetta mál, eins og kom fram í ræðu hv. flm. hér áðan, að hann var aðalhvatamaður og um langt skeið ritstjóri tímaritsins Heilbrigt líf, sem þá átti sitt blómaskeið. Enn fremur má telja lækna, sem nú vinna að þessum málum. Þá er þar til að nefna t. d. prófessor Niels Dungal, sem heldur úti riti um heilbrigðismál. Dr. Sigurður Sigurðsson hefur líka allmikið skrifað um heilbrigðismál fyrir almenning. Ég held, að ég hafi nú leiðrétt það helzta, sem mér fannst þörf á í ræðu hv. flm. Að öðru leyti hefur verið svo mikið um þetta mál rætt í deildinni, að ég ætla ekki að hafa þetta lengra.



Herra forseti. Hér er lagt til, að kosin verði mþn. í heilbrigðismálum, og var fjvn. öll sammála um að mæla með samþykkt þessarar till. Það er ekkert undarlegt við það, þó að skoðanir séu skiptar um, hvort árangur muni verða af nefndarskipun eða ekki, og kemur okkur það ekkert ókunnuglega fyrir, fjvn.-mönnum, þó að menn séu misjafnlega trúaðir á árangur slíks nefndarstarfs, en hitt er hægt að rökræða, hvort það verkefni sé fyrir hendi, sem nefndinni er ætlað að vinna. Nú er verkefnið hér fram sett í tveim liðum till. og nefndinni þar ætlað að gera í fyrsta lagi till. um fjölda og stærð og staðsetningu sjúkrahúsa og hjúkrunarheimila og í öðru lagi að gera tillögur um almennar ráðstafanir til eflingar heilsuvernd og heilbrigði með þjóðinni. Sumir halda því fram, að fyrri liðurinn í till. gefi ekkert verkefni fyrir þessa hugsuðu nefnd. Þó hefur verið sýnt fram á það, að ekki sé búið að ákveða stærð og staðsetningu þeirra sjúkrahúsa, sem fyrirsjáanlega sé þörf fyrir í náinni framtíð, og m. a. má fyllilega um það deila, hvort þörf sé á að byggja það sjúkrahús, sem rætt hefur verið um að byggja á Sauðárkróki, eftir að hið stóra sjúkrahús Akureyrarkaupstaðar er komið upp og hið stóra sjúkrahús á Blönduósi hinum megin Skagafjarðarbyggða einnig komið það langt á veg, að ekki verður snúið aftur með það. Það er sem sé óráðið og mjög óvíst, hvort það er rétt að bæta þarna þriðja allstóru sjúkrahúsi við á þessu svæði norðanlands. Frsm. fjvn. benti á, að enn þá væru óteknar ákvarðanir um, hvort rétt væri að reisa héraðssjúkrahús fyrir Austurland og héraðssjúkrahús fyrir Suðurlandsundirlendi. Það er því langt frá, að það sé búið að taka endanlegar ákvarðanir um það, sem n. er ætlað samkvæmt fyrri tölul. till. að athuga og gera till. um. Hitt vita svo allir, að það verður aldrei ráðið í eitt skipti fyrir öll, hvaða sjúkrahús skuli byggð í landinu, fremur en því verður ráðið í eitt skipti fyrir öll, hvaða skóla skuli byggja í landinu. Um það geta verið skiptar skoðanir, og er fyllilega ástæða til, að sérfræðileg athugun fari fram á slíku, áður en í framkvæmdirnar er ráðizt. En menn hafa ekki minnzt á síðari tölul. í umr. verulega. Það er vitað, að það er ekki farið að framkvæma heilsuverndarkafla tryggingarlaganna enn þá að neinu ráði, og það er því fyllilega tímabært, að það sé vel athugað, með hvaða hætti skuli gera ráðstafanir til eflingar heilsuvernd og heilbrigði almennt með þjóðinni. Hæstv. heilbrmrh. hefur tekið þátt í þessum umr., og skilst mér, að hann geri ráð fyrir, að till. verði samþ. með tveimur breyt., sem hann telur vera til bóta. Önnur er um það, að nefndin hafi lokið svo snemma störfum, að niðurstöður hennar geti legið fyrir, þegar hann tilnefni mann ásamt landlækni til þess að endurskoða heilbrigðismálalöggjöfina í heild. Í öðru lagi verði nefndin ekki fimm manna nefnd, heldur þriggja manna nefnd. Fyrir liggja meðmæli frá fjvn. um það, að þessar brtt. hæstv. heilbrmrh. verði teknar til greina. Það er þó fleira, sem er óráðið enn þá í heilbrigðismálunum og hægt er vissulega að deila um, hvort réttilega sé búið að ráða fram úr. Það lágu tvö frv. fyrir þessu þingi um rekstur sjúkrahúsa, annað frá heilbrigðismálastjórninni um það, að rekstur sjúkrahúsa utan Reykjavíkur skyldi styrktur með 5 kr. styrk úr ríkissjóði á legudag í þeim smæstu, miðlungsstór sjúkrahús með 10 kr. styrk úr ríkissjóði á legudag og stærstu sjúkrahús utan Reykjavíkur, þ. e. eitt einasta sjúkrahús, Akureyrarsjúkrahúsið nýja, með 20 kr. styrk úr ríkissjóði á legudag. Ég verð að segja, að það er mjög svo vafasamt, að þarna sé fundin hin eina sanna og rétta leið til þess að tryggja góðan rekstur fullkominna heilbrigðisstofnana í landinu. Og það er vissulega hægt að deila um það, hvort ekki sé réttmætari hin hugsunin, sem einnig hefur verið borin fram í frv.-formi á þessu þingi, að Landsspítali Íslands sé starfræktur - aðalspítalinn í Reykjavík og síðan útbú frá honum sitt í hverjum landsfjórðungi, Vestfirðingafjórðungi, Norðlendingafjórðungi, Austfirðingafjórðungi og Sunnlendingafjórðungi. Til hvers á að hafa þessi útbú frá landsspítalanum? Til þess að tryggja a. m. k. eitt fullkomið sjúkrahús í hverjum landsfjórðungi, þar sem sé öruggt, að færasti sérfræðingur í skurðaðgerðum sé í hverju þeirra og hin fullkomnustu lækningatæki. Það er mín sannfæring, að heilbrigðismálunum á Íslandi sé ekki á sómasamlegan hátt borgið, nema því aðeins að ríkið tryggi, að hægt sé að launa einn hæfan sérfræðing að einu vel útbúnu sjúkrahúsi í hverjum landsfjórðungi. Ég tel, að jafnframt því, sem hugsuð nefnd ætti að athuga um staðsetningu og stærð sjúkrahúsa, ætti hún fyllilega að hugleiða það, hvort ekki sé nauðsynlegt að tryggja rekstur fullkomins sjúkrahúss, eins a. m. k., í hverjum landsfjórðungi. Það eru að vísu til þeir, sem telja, að í heilbrigðismálum og menntamálum og yfirleitt í öllum málum eigi bara að búa vel að hlutunum í Reykjavík og svo eigi landsbyggðin að fá alla sína þjónustu hér. En ég er alveg á öndverðri skoðun, og það þýðir a. m. k. ekkert að vera að hjala um jafnvægi í byggð landsins, ef menn ætla að halda hinni fyrrnefndu stefnunni fram í menntamálum, heilbrigðismálum, samgöngumálum og yfirleitt öllum þeim málum, sem skipta mestu fyrir líf og líðan fólksins úti um byggðir landsins. Ég tel það ekki nema óframbærilegt kák í heilbrigðismálum að ætla landsbyggðinni að reka sjúkrahús sums staðar með 5 kr. styrk á legudag, en á öðrum stöðum með 20 kr. styrk á legudag, og hróplegt ranglæti í því. En það, að landsspítalinn skiptist í deildir og sjái um, að eitt sjúkrahús í landsfjórðungi sé búið hinum fullkomnustu tækjum og hafi fullkomna sérfræðinga til starfa og að þessir aðalmenn fjórðungssjúkrahúsanna væru á sömu launum og yfirlæknar við landsspítalann að öðru leyti, - það eitt tel ég vera leiðina til þess að tryggja fullkomna heilbrigðisþjónustu fyrir fólkið úti um landið. Það er ekkert vafamál, að fullkomið sjúkrahús er svo dýr stofnun í rekstri, að jafnvel stærstu kaupstaðirnir utan Reykjavíkur rísa ekki undir rekstri slíkra húsa. Það er reynslan búin að sýna og sanna. Viðhald húsanna verður þess vegna vanrækt, viðhald lækningatækja verður vanrækt, og þegar svo er komið, þá er ekki unnt að fá hæfustu sérfræðinga til þess að starfa við þessi sjúkrahús. Það er ástæðan til þess, sem hv. flm. till., hv. þm. Str., vék hér að, erfiðleikanna á því að fá sérfræðinga að sjúkrahúsum eins og t. d. sjúkrahúsi Ísafjarðar nú. Auk þess er efnahag bæjarfélaganna þannig komið, að þau hafa ekki efni á að bjóða sjúkrahúslækni, sem er starfsmaður bæjanna, slík laun, að það samsvari þeim tekjum, sem sérfræðingar geta haft hér í Reykjavík. Verður það eitt með öðru til þess að útiloka, að hinir hæfustu menn fáist að jafnvel hinum stærstu sjúkrahúsum kaupstaðanna. Ég verð því að segja, að þeir menn hafa rangt fyrir sér, sem telja, að ekki sé ástæða til að feia þriggja manna nefnd - skulum við segja - að gera tillögur um skipun heilbrigðismálanna í nánustu framtíð, og einkanlega þegar ætlazt væri þá til, að niðurstaða þeirrar n. gæti að einhverju leytí orðið grundvöllur fyrir þeirri endurskoðun, sem hæstv. heilbrmrh. hefur hér boðað. Verkefnin eru vissulega ærin, og hitt fer svo eftir atvikum, eftir því, hvernig menn veljast til og hvernig þeir vinna, hver árangurinn verður, og það getur enginn okkar sagt um það neitt fyrir fram, hvort hann verður mikill eða lítill. En ég tel ástæðu til nefndarskipunar og nefndarstarfs í þessu þýðingarmikla máli.



Herra forseti. Svo sem kunnugt er, hefur nýsmíði fiskibáta hér innanlands verið næsta lítil nú um nokkurt árabil. Fiskibátaflotinn hefur farið rýrnandi af þeim sökum ár frá ári, allt frá 1947. Af þessu leiðir, að skipasmíðastöðvar í landinu hafa dregizt nokkuð aftur úr tæknilega og skipasmiðir hverfa unnvörpum frá iðn sinni. Nú er svo komið, að yfir fiskibátaflotanum vofir sú hætta, að skipasmiðastöðvarnar verði þess ómegnugar að annast nauðsynlegustu viðgerðir vegna skorts á skipasmiðum á vissum tímabilum ársins, einkum á meðan vertíð stendur yfir fyrir Suðurlandi. Skipasmiðir þeir, sem að undanförnu hafa unnið að undirbúningi flotans til veiða fyrir vertíð, standa uppi nær verkefnalausir, þegar þeim undirbúningi er lokið. Viðgerðir á daglegum skakkaföllum bátanna eru þá þeirra eina atvinna, en sökum þess. hve það er óvíst verkefni, horfir nú svo, að á vertíð verði skipasmíðastöðvarnar svo mannlausar, að tiltölulega lítið brot eða skemmd á bát fáist ekki við gert í tæka tíð, svo sem hina brýnustu nauðsyn ber þó til. Í álitsgerð, sem skipasmiðir í Eyjum hafa gert um vandamál útvegsins og þá um leið sín eigin vandamál, segir m. a., með leyfi forseta: „Vegna þess, hversu langt er um liðið frá síðustu nýbyggingaframkvæmdum, hafa skipasmíðastöðvarnar tapað miklu af þeim vönu mönnum, lærðum og ólærðum, sem þær höfðu yfir að ráða, og ungir menn hafa nú um skeið ekki ráðizt til náms í þessari iðngrein. Á árunum 1941–47 munu að staðaldri hafa unnið að skipasmíði hér nær 50 manns, en frá 1946 hefur enginn nemandi ráðizt hér til náms í skipasmiði. Sumir þeirra ungu manna, sem á þessum árum námu skipasmíði hér, hafa flutzt burt eða snúið sér að öðrum verkefnum, svo að hér á staðnum eru nú einungis 18 menn með réttindi skipasmíða og þó einungis 15 þeirra, sem vinna við skipaviðgerðir, þegar þeirra þykir þörf. Þegar þess er gætt, að héðan ganga 70–80 bátar til veiða, liggur í augum uppi, að í undirbúningi vertíða er þetta engan veginn nóg vinnuafl til þess að annast viðgerðir og endurbætur þær, sem svo stór floti útheimtir. Þegar svo þar við bætist, að flestir draga í lengstu lög að hefja framkvæmdir, er óhjákvæmilegt að fjölga mönnum til muna við smíðarnar, ef verða mætti til að öllum nauðsynlegustu lagfæringum yrði lokið í tæka tíð. Sumir þeirra hlaupamanna eru einatt lítt eða ekki vanir smíðum. Af þeim 18 mönnum hér er réttindi hafa í skipasmíði, eru 9 komnir yfir fimmtugt og þar af 5 yfir sextugt. Hinir eru 29–45 ára gamlir. Haldi nú fram sem horfir, má fullyrða, að ýmsir þeirra manna og þá sérstaklega hinir yngri, er réttindi hafa og kunnáttu í skipasmíði, leiti fyrir sér um aðra atvinnu og stöðugri, ef fáanleg væri, en óhugsanlegt er, að ungir menn ráðist til náms. Af framansögðu er fullljóst, að nú brennur þessi kveikur frá báðum endum. Liggur því í augum uppi, í hvert óefni stefnir fyrir skipasmíðastöðvunum og þar með bátaútvegi staðarins í heild, en um þörf útvegsins fyrir skipasmíði verður ekki deilt. Fyrir utan öll önnur veigamikil rök, sem fram hafa verið færð og öll sanna nauðsyn þess, að Íslendingar byggi sín fiskiskip sjálfir, væru þau fáu atriði, sem bent hefur verið á hér að framan, fullnóg ástæða til, að hið opinbera gerði nú þegar raunhæfar úrbætur í þessum efnum, svo að tryggt verði, að nýsmíði fiskiskipa innanlands geti hafizt svo fljótt sem verða má.“ Undir þessa álitsgerð skrifa nær allir skipasmiðir í Eyjum. Þessi álitsgerð er í fullu samræmi við þær niðurstöður, sem Iðnaðarmálastofnunin hefur komizt að í sinni merku álitsgerð um athugun á samkeppnishæfni og starfsskilyrðum íslenzks tréskipaiðnaðar, sem birt hefur verið sem opinber skýrsla nú fyrir skömmu, en þar segir í annarri aðalniðurstöðunni: „Íslenzkum skipasmiðastöðvum er nauðsynlegt að stunda jöfnum höndum viðgerðarvinnu og nýbyggingar til þess að hafa næg verkefni allt árið.“ Það virðist líka vera, að innan ríkisstj. sé nokkur skilningur á þessum hlutum, a. m. k. verður það ráðið af samtali, sem Morgunblaðið átti við hæstv. viðskmrh. og birt er þann 13. okt. s. l., en þar segir ráðh. m. a., með leyfi forseta: „ Ríkisstj. telur sjálfsagt, að unnið verði að því, að innlendar skipasmíðastöðvar annist framvegis byggingar fiskibáta fyrir íslenzka útgerð. Er eðlilegt, að iðnaðarmenn og þá ekki sízt Iðnaðarmálastofnunin verði ríkisstj. til leiðbeiningar um það, á hvern hátt skipasmiðastöðvarnar geti unnið þessi verk, án þess að útgerðin sæti mun verri kjörum.“ Þar mun vera átt við: mun verri kjörum en með því að kaupa fiskiskip erlendis frá. Með tilvitnun til þessa þykir mér nokkuð hafa dregizt, að ríkisstj. legði fram sínar raunverulegu till. til úrbóta í þessu máli. Þess má geta, að frv. það, sem hér liggur fyrir í þinginu til afgreiðslu um breytingar á tollskrá, miðar nokkuð í þessa átt, en er hins vegar ófullnægjandi til þess að hrinda af stað skipasmíðunum. Fyrir því hef ég freistað þess að fá nokkra grg. frá hæstv. ríkisstj. um þessa hluti með því að bera fram þá fsp., sem hér liggur nú fyrir til umr. og er í tveim liðum, þannig, með leyfi forseta: „Hefur ríkisstj. undirbúið eða hafizt handa um nokkrar þær ráðstafanir, sem verða mættu til þess, að eðlileg nýsmíði fiskibáta geti farið fram hér innanlands? Ef svo er, hverjar eru þá fyrirætlanir ríkisstj.?“ Og í öðru lagi: „Hefur ríkisstj. í hyggju að leyfa innflutning; fiskibáta á yfirstandandi ári?“



Herra forseti. Fsp. þær á þskj. 609 frá hv. landsk. þm. (KGuðj), sem hér eru til umr., eru ef til vill eðlilegar í sambandi við það, sem fram hefur farið áður um bátasmíði og innflutning báta. Eins og kunnugt er, hafa bátasmíðar legið niðri undanfarin 3–4 ár hérlendis, engir bátar smíðaðir á árunum 1950–52, en á seinni hluta s. l. árs var nokkuð hafizt handa í þessu efni, og eru nú í smíðum 9 fiskibátar í 8 skipasmíðastöðvum. Má þess vegna segja, að þetta sé nokkur framför frá því, sem var, á meðan ekkert var byggt, og hygg ég, að flestir geri sér ljóst, að þessu verður ekki kippt í lag öllu í einu, m. a. vegna þess, að það er rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að skipasmíðastöðvarnar hafa vegna verkefnaleysis misst marga af sínum föstu starfsmönnum og fagmönnum og eru sumar hverjar í dag, þótt þær hefðu öll önnur skilyrði, ekki starfshæfar, vegna þess að þær hafa ekki menn. Þess vegna þarf engan að undra það, þótt ekki sé enn kominn sérstakur fjörkippur í bátasmíðar innanlands, það hlýtur að eiga nokkurn aðdraganda. Hv. ræðumaður vitnaði í ummæli mín 13. okt., sem birtust í Morgunblaðinu, þar sem ég hélt því fram, að ríkisstj. mundi vinna að því, að bátar verði hér eftir byggðir innanlands. En ég segi það sama nú. Ríkisstj. hefur unnið að því frá því í haust að koma þessum málum á það stig, að þetta geti orðið, og hún mun halda áfram að gera það, þannig að stefnir að því, að innan tiltölulega lítils tíma verði unnt að byggja bátana innanlands, en hætt kaupum erlendis frá. S. l. haust var gefið leyfi fyrir 21 fiskibát til landsins, og ég man ekki, hvort hv. fyrirspyrjandi fjandskapaðist út í þetta, en ég man, að hans flokkur og Þjóðviljinn gerðu það. En innflutningur þessara báta var alveg nauðsynlegur vegna þess, að bátafloti landsmanna hafði rýrnað úr hófi fram og við stóðum frammi fyrir þeirri staðreynd, að ef ekki væri strax bætt úr þessu með því að leyfa innflutning á bátum, þá hlyti framleiðslan að dragast saman, því að bátasmíði innanlands hlaut að hafa nokkurn aðdraganda, og mér hafa sagt bátasmiðir, að það taki a. m. k. eitt ár að smíða hvern bát. Jafnvel þótt unnið hefði verið að því strax á s. l. hausti að smíða 20 eða 30 báta innanlands, þá hefði enginn af þeim bátum verið til nota á yfirstandandi vertíð. Nú vil ég upplýsa hv. fyrirspyrjanda um það, að 10 af þessum bátum hafa farið til Vestmannaeyja, og það eru líkur til, að þessir bátar afli á yfirstandandi vertíð ekki aðeins fyrir þeirri upphæð, sem látin var í erlendum gjaldeyri fyrir bátana, heldur kannske tvöfalt þeirri upphæð. Hefði nú verið nokkur búmennska í því að neita Vestmanneyingum og öðrum á s. l. hausti um þessa báta og láta þá vera í landi og halda að sér höndum og hætta að afla þjóðinni gjaldeyris? Ég held ekki. Og ég er alveg sannfærður um það, að Vestmanneyingar eru ekki þakklátir kommúnistum og öðrum þröngsýnum mönnum, sem skömmuðust út í stjórnarvöldin á s. l. hausti fyrir leyfisveitingar á þessum bátum. Hitt er svo allt annað mál, að það ber að stuðla að því, að bátarnir verði byggðir innanlands, og sú skýrsla, sem hv. þm. las hér upp úr áðan frá Iðnaðarmálastofnun Íslands, er til orðin vegna þess, að ég lagði fyrir, að Iðnaðarmálastofnunin gerði þessa athugun. Þessi skýrsla hefur töluverðan fróðleik að geyma og talsverðar upplýsingar að færa, og má töluvert af þessari skýrslu læra. Ríkisstj. mun byggja á þessari skýrslu sínar athuganir og það, sem hún nú hugsar sér að gera, til þess að bátasmíðar geti orðið innanlands meira en verið hefur. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til að þreyta hv. þm. á því að fara að lesa hér upp skýrslur og sízt vegna þess, að það er hægt að ganga að þeirri skýrslu. sem nú liggur fyrir frá Iðnaðarmálastofnuninni. En sé miðað við vissa stærð báta, sem byggðir eru innanlands, en það eru bátar 60–70 tonn og kannske allt upp í 100 tonn, þá má reikna með, að 29% af bátaflotanum séu innanlandsbyggðir bátar. Mest var byggt á árunum 1945 og 1946. En eins og ég sagði áðan, þá var ekkert byggt á árunum 1950–52. Byggingarkostnaður innanlands er nokkuð hár, eins og kunnugt er, eða allt upp í 20 þús. kr. á tonn. Sé reiknað með, að dregnir séu frá tollar, söluskattur og bátagjaldeyrir, þá kostar samt báturinn með vél og öllu saman um 20 þús. kr. á tonn, ef hann er byggður innanlands. Ég veit um einn mann, sem er að láta byggja innanlands, og hann gengur ekki að því gruflandi, að báturinn verður dýrari fyrir það. En hann segir: Ég vil heldur þennan bát, vegna þess að ég fylgist með byggingunni og þessi bátur verður vandaðri og betri en innfluttur bátur. - Hann vill það heldur, þótt hann verði nokkru dýrari en útlendur bátur. Eigi að síður verður að keppa að því, að innlendir bátar verði að verði til ekki miklu hærri en útlendir bátar. En hvernig á að fara að því? Einn liðurinn eru tollarnir, bátagjaldeyririnn og söluskatturinn. Mér finnst sjálfsagt, að það verði endurgreitt af bátum, sem eru smíðaðir innanlands. En samkvæmt skýrslu Iðnaðarmálastofnunarinnar er það ekki nóg. Samkvæmt þeirri skýrslu munar samt á heimabyggðum bát og innfluttum bát 2300 kr. á tonn eða á 50 tonna bát 135 þús. kr. Og það er nokkuð mikill munur. Það hafa komið fram till. um það, að þennan verðmun ætti að greiða beint úr ríkissjóði. Það eru vitanlega ýmis tormerki á því að gera það, þótt ýmsum muni ekki blöskra sú upphæð, sem árlega færi í það. Ef gert væri ráð fyrir, að byggðir væru innanlands árlega 20 bátar og að það þyrfti að gefa með hverjum bát auk tolla og söluskatts og bátagjaldeyris 135 þús. kr., þá eru það 2.7 millj. kr. Ég veit, að ýmsir mundu segja: Þetta er ekki sú upphæð, að menn þurfi að láta sig sundla yfir því. - En spurningin er, hvort þetta er hin rétta braut, sem ber að stefna að. Það eru þessar meðgjafir, sem oftast nær lenda í vandræðum og hlaða utan á sig, og nauðsynlegt er, ef hægt væri að finna einhverja aðra leið en þessa. Til þess að auðvelda bátasmíðar innanlands þyrftu bátasmíðastöðvarnar að hafa meira verksvið en þær hafa nú. Og ríkisstj. er með það í athugun, hvernig á að leysa þá þörf. Hv. fyrirspyrjandi undrast yfir þeim seinagangi, sem hefur verið hjá ríkisstj., að hún skuli ekki hafa nú á borðinu öll ráð til þess, að þetta mál sé leyst. En ef þetta væri svona auðvelt eins og hv. fyrirspyrjandi hyggur, þá væri það alveg óafsakanlegt að hafa nokkurn tíma látið skipasmíðastöðvarnar hætta. Þær hættu skipasmíðum vegna hinna margháttuðu erfiðleika, sem þær gátu ekki yfirstigið. Og ef nú er verið að vinna að því að brúa þetta bil og yfirvinna þessa erfiðleika, þá held ég, að það sé ósanngjarnt af fyrirspyrjanda og öðrum að lýsa óánægju sinni yfir, að eftir tiltölulega fáa mánuði skuli ekki hnúturinn vera algerlega leystur. Þeir, sem kaupa fiskibáta, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir, hafa fengið lán úr fiskveiðasjóði. Þeir hafa fengið 50% af kostnaðarverði bátsins með 4% vöxtum til 20 ára. Þeir hafa fengið 25% vaxta- og afborgunarlaust í 5 ár, síðan hafa þeir greitt afborganir í 5 ár, en enga vexti, en svo vexti og afborganir í næstu 5 ár, eins og af 1. veðréttar láni. Þetta eru góð kjör, sem fiskveiðasjóður hefur gefið, en það, sem fiskveiðasjóð vantar, er aukið fé, til þess að hann geti innt þessar greiðslur af hendi. Og ef menn eru sammála um það að létta eitthvað undir með nýsmiði báta, þá fyndist mér það engin fjarstæða, að lánskjörin úr fiskveiðasjóði til innlendra báta væru betri en til þeirra báta, sem væru keyptir erlendis frá. Á þann hátt væri hægt að brúa bilið a. m. k. að nokkru, eða þessar 2300 kr. á tonn, sem ég nefndi áðan. Þetta er sem sagt til athugunar, og fyndist mér það vera eðlilegt, að bátar, sem væru byggðir innanlands, fengju þannig betri lánskjör en þeir bátar, sem væru fluttir inn. Við vitum, að það hafa margir áhuga á því að efla fiskveiðasjóðinn af þessari brýnu nauðsyn, og er það í undirbúningi og athugun, hvernig það megi gerast, svo að lánaþörfinni verði fullnægt. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til þess að fara öllu fleiri orðum um þennan lið till. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi sé eftir atvikum ánægður með þær upplýsingar, sem ég nú hef gefið, að ríkisstj. er að vinna að þessu máli, hefur hug á því að leysa þetta, hefur fullan skilning á því, að það er nauðsynlegt, að bátasmíðastöðvarnar séu starfandi, ekki sízt vegna þess, að það þarf þó alltaf að láta viðgerðir báta fara hér fram, en viðgerðir á bátum hljóta að verða dýrari og jafnvel óframkvæmanlegar hér, ef ekki eru bátasmiðir og bátasmíðastöðvar starfandi. Þetta er öllum ljóst. Um annan lið till., hvort ríkisstj. hafi í hyggju að leyfa innflutning á bátum á yfirstandandi ári, þá get ég upplýst hv. fyrirspyrjanda um það, að innflutningur á bátum hefur ekki verið leyfður síðan í haust, að undanteknum einum bát til Vestmannaeyja, - ég held, að skipstjórinn heiti Þorvaldur Guðjónsson. Hann missti bátinn í fárviðri, og til þess að hann gæti nú farið á vertíð í Vestmannaeyjum og notað þann mannskap, sem hann var búinn að ráða til sín, þá var honum veitt leyfi til þess að nota vátryggingarféð til kaupa á nýjum bát, en hann gat fengið ágætan bát fyrirvaralaust í Þýzkalandi. Sá bátur er nú að veiðum í Vestmannaeyjum, og ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi sé ekki óánægður með þessa ráðstöfun. Önnur leyfi hafa ekki verið veitt síðan á s. l. hausti, og það er mjög til athugunar hjá ríkisstj. að veita ekki leyfi fyrir útlendum bátum, heldur gera mögulegt að byggja bátana innanland,s og uppfylla þá rýrnun og þá eðlilegu aukningu á bátaflotanum, sem nauðsynleg er, með því að byggja þá innanlands. Hitt getur vitanlega alltaf átt sér stað. að það sé nauðsynlegt, t. d. ef bátur ferst, að veita einhverjar undanþágur frá þessu, en það er óhætt að fullyrða og upplýsa það, að enn hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um að flytja inn báta á þessu ári.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. fyrir þau svör, sem hann hefur hér gefið við fsp. mínum. Hins vegar verð ég að láta í ljós, að mér finnst að verulegu leyti svör hans hafa byggzt á þeim misskilningi, að fyrirspurnirnar væru fram komnar sem einhver sérstök árás á ríkisstj., og því miður gætir þess alloft í ummælum hæstv. ráðh. hér, að þeir leggja sig ekki fyrst og fremst fram um að svara efnislega því, sem um er spurt. heldur taka fsp. eins og árásir, sem þurfi að hrinda. Það er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ég eða minn flokkur höfum fjandskapazt við það, að fiskiskipafloti landsmanna hafi verið aukinn. Við höfum deilt um þjóðhagsleg vandamál og möguleikana í sambandi við að smíða skip í landinu og flytja þau inn. En, ég vil taka það greinilega fram, að þegar svo er komið, að fiskiskipaflotinn fer rýrnandi og skipasmíðar fara ekki fram nema mjög litlar í landinu, þá er hvorki ég né minn flokkur á móti því, að flutt séu inn skip. Og þegar það er upplýst, að í það byggðarlag, sem er mín heimbyggð, hafi farið mest af þeim skipum, sem innflutt hafa verið, og aflað þar mikilla gjaldeyristekna, þá er það reyndar ekkert fram yfir það, sem ég áður vissi, hefði ég talíð það ákaflega illa farið, ef engin aukning hefði fengizt á fiskiskipaflotanum þar. Ég tel þess vegna eftir atvikum alls ekki hafa verið fráleitt að leyfa innflutning fiskiskipa á s. l. ári og tel það reyndar ekki enn, og fsp. er alls ekki gerð til ríkisstj. af þeim ástæðum. Sú er ástæða fyrir því, að síðari liður fyrirspurnarinnar er fram kominn, að ýmsir menn í minni heimbyggð hafa mikinn áhuga á því að fá sér ný fiskiskip og hafa m. a. beðið mig um að grennslast eftir því, hvort það muni nokkuð þýða að sækja til ríkisstj. um innflutning á slíkum skipum. Ég vil svo ítreka það, að æskilegast væri, ef ríkisstj. gæti sem hraðast undirbúið það, að skipasmíðar færu fram að sem mestu leyti í landinu sjálfu, og alveg skilyrðislaust að svo miklu leyti, að hægt væri að halda gangandi skipasmíðastöðvum allt árið, þannig að þær væru hvenær sem væri reiðubúnar til viðgerða á flota landsmanna, og sömuleiðis væri það ósk mín, að ríkisstj. sæi sér fært að standa ekki í vegi fyrir eðlilegri þróun og aukningu fiskiskipaflotans í landinu og gripi þá til innflutnings á skipum, eftir því sem til kynni að þurfa, að því leyti sem innlendar skipasmíðastöðvar gætu ekki annað eðlilegri aukningu flotans.



Herra forseti. Það er sýnt af upplýsingum þeim, sem hv. 9. landsk. gaf hér áðan, að það er komið í mjög mikið óefni í sumum stærstu verstöðvum landsins, þegar skipasmíðastöðvar eru búnar að missa lærða skipasmíði svo mjög, að um hávertíðina er ekki hægt að fá framkvæmdar viðgerðir á fiskiskipaflotanum. En þetta var upplýst hér á Alþ., að að þessu stefndi fyrir meir en ári, í byrjun síðasta þings, þegar ég og hv. 5. landsk. þm. (EmJ) fluttum frv. á Alþ. um innlendar skipasmíðar. Í því frv. var lagt til, að niður yrðu felldir allir tollar og söluskattur af efni og vélum í innlend fiskiskip, sem smíðuð væru í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Í sambandi við flutning þessa frv. var það upplýst eftir rannsókn Fiskifélags Íslands, að skipasmiðastöðvarnar væru að verða óstarfhæfar, vegna þess að þær hefðu ekki tekið neinn nemanda í skipasmiðum og þær gætu ekki haldið í stöðugri vinnu hjá sér þeim skipasmíðum, sem þær hefðu haft, þegar ekkert væri verkefnið annað en stopular viðgerðir á fiskiflotanum. Þetta frv. fékk nú góðar undirtektir. Ég man, að hv. form. Sjálfstfl., núverandi hæstv. forsrh., sagði, að þetta væri mjög þarft og gott frv. og hann og hans flokkur mæltu sterklega með því, að það væri samþ. En það var nú samt ekki samþ., samkvæmt þeirri föstu reglu, í þessu okkar ágæta lýðræðislandi, að ekkert mál, hversu gott sem það sé, ef það kemur frá stjórnarandstöðunni, skuli ná fram að ganga. En það var gert dálítið í þessa átt, því að hæstv. ríkisstj. fékk sér heimild á fjárl. til þess að feila niður alla tolla og skatta af efni í íslenzk skip, sem smíðuð væru í íslenzkum skipasmíðastöðvum, og mætti endurgreiða það, þegar sönnur hefðu verið færðar á, að slíkur bátur hefði verið smíðaður. Þessi niðurfelling virðist nú hafa borið nokkurn árangur til lausnar þessu máli, þar sem núna er upplýst, að það hafi nokkrir bátar verið byggðir í íslenzkum skipasmíðastöðvum og 9 séu í byggingu. En samt er eftir að ganga þannig frá málinu, að íslenzk skipasmíði sé samkeppnisfær við erlendar skipasmíðastöðvar, þar sem verðmismunur er talinn á meðalfiskibátum um 135 þús. kr. Til þess að tryggja smíði 10 íslenzkra báta hér innanlands þyrfti sem sé að verja 1350 þús. kr., og mundi nú einhverjum sýnast, að það væri tilvinnandi til þess a. m. k. að geta haldið svo við kunnáttu í að smíða fiskibáta, að við séum ekki alveg upp á útlendinga komnir með það allt saman og þurfum að fara að flytja inn útlenda skipasmíði til þess að annast viðhaldið á bátunum okkar, en þá væri sannarlega í óefni komið, líkt og þegar við erum farnir að flytja inn íslenzka sjómenn til þess að starfa á bátunum. Mér finnst, að það þurfi að ganga þannig frá þessu máli, að málið sé að fullu leyst, svo að íslenzkar skipasmíðastöðvar geti fengið unga menn til að læra skipasmíði og haft verkefni og viti það, að þær hafi verkefni fram undan til þess að hafa einhverja fasta skipasmíði í sinni þjónustu, því að annars lendum við í þessu, sem nú blasir við í Vestmannaeyjum og kannske víðar, að ekki sé hægt að fá viðgerðir á bátunum um hávertíðina, af því að lærðir skipasmiðir eru ekki fyrir hendi; eru komnir í aðra atvinnu, vegna þess að þeir hafa ekki átt kost á atvinnunni nema 2–4 mánuði ársins. Það er alveg augljóst mál, að við verðum annaðhvort að fá fiskibátaflotann okkar endurnýjaðan með smíði innanlands eða með því að flytja báta frá útlöndum. Það var gert á s. l. ári vegna þeirrar margra ára vanrækslu, sem hafði verið í þessum efnum, að halda flotanum við, að kaupa inn 21 bát. En þá kom í ljós, að það vantaði 20 skipshafnir, og varð að flytja þá 300 útlendinga inn í landið til þess að manna þessa báta eða aðra í þeirra stað. Og það virðist þess vegna hafa verið mjög vafasöm ráðstöfun, og a. m. k. deili ég ekki um það, að þessi ráðstöfun hefur ekki verið spor í þá átt að tryggja íslenzkan skipasmíðaiðnað innanlands. Það var spor í öfuga átt með tilliti til þess. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það, að það þarf að gera skipasmíðastöðvunum mögulegt að hafa faglærða menn í sinni þjónustu, og það verður ekki gert með öðru en að gera það öruggt, að skipasmíðastöðvarnar hafi verkefni við nýsmíði auk viðhaldsins, sem til fellur á vissum tímum ársins. Og ég fellst einnig á það, að það muni vera langlíklegasta leiðin að hafa betri lánakjör á vélbátum, sem smíðaðir eru innanlands, heldur en til vélbáta, sem keyptir eru frá útlöndum. En mér finnst bara, að svo alvarlegt sé útlitið orðið, að hæstv. ríkisstj. megi ekki lengi draga að gera skipasmíðastöðvunum ljóst, að þær megi treysta því, að íslenzkur skipasmiðaiðnaður verði gerður lífvænn með t. d. ráðstöfunum í þá átt að tryggja betri lán til innlendra skipa, sem smíðuð eru af Íslendingum sjálfum.