Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller): Hv. þdm. rekur sennilega minni til þess, að á haustþinginu var borið fram frv., sem var að efni til mjög samhljóða því frv., er hér hefur verið lagt fyrir. En með því að það náði ekki fram að ganga á því þingi, sá ríkisstj. sér ekki annað fært en að gefa út brbl. í samræmi við það. Ástæðurnar fyrir þessu eru í rauninni svo nákvæmlega greindar í grg. frv., að það er í sjálfu sér óþarft að viðhafa langa framsögu um málið, og hv. þdm. hafa að sjálfsögðu kynnt sér grg. frv. Það er því að eyða tímanum til ónýtis að lesa það upp hér. Aðeins tel ég rétt að taka það fram, vegna setningar þessara brbl., að ríkisstj. sá ekki betur en nauður einn ræki til þess, því að eins og á stóð hefði niðurjöfnunarnefndin í Reykjavík verið óstarfhæf, þegar átti að jafna niður útsvörum hér í bænum. Núverandi skattstjóri var eindregið búinn að biðjast lausnar frá þessu starfi, en starfið er orðið svo umfangsmikið, að hann telur sér alls ekki fært að gegna því vegna annarra forgangsstarfa. Ríkisstj. sá því ekki annað úrræði en að gefa út brbl., eins og ég hef nú þegar greint. Eins og hv. þdm. sjá af grg., er þetta að efni til ekki annað en að færa fyrirkomulagið á niðurjöfnun útsvara í Reykjavík til samræmis við það, sem er í öðrum kaupstöðum landsins. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til hv. allshn. og 2. umr. Og ef n. teldi sig þurfa að fá eitthvað nánari upplýsingar frá ríkisstj., mun ég að sjálfsögðu veita allar slíkar upplýsingar.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Það er nú um þetta mál að segja, að það lá fyrir hv. Ed. á síðasta þingi og var þá vísað til hv. allshn. N. þá var mjög í vafa um, hvort rétt væri að gera þær breyt., sem nú hafa verið gerðar með útgáfu þessara brbl. Það, sem virðist vera fært sem aðalröksemd fyrir þessari breyt., er, að skattstjóri sé nú orðinn svo störfum hlaðinn. Við athugun á málinu hjá allshn. í fyrra var það viðurkennt, að þessi rök væru takandi til greina á árinu 1941 í byrjun ársins, en það stafaði m.a. af þeim miklu breyt., sem Alþingi gerði þá á skattal., og hve seint sú ráðstöfun var gerð. Það var því skiljanlegt, að það hlaut að vera erfitt fyrir skattstjórann, eins og á stóð, að sinna þessu starfi. Nefndin hafði þá samband við skattstjórann og bar þetta mál undir hann, og hún fékk þau svör þá, að á venjulegum tímum væri þetta ekki meira verk en svo, að hann gæti annað því, ef ekki væri um stórfelldar breyt. að ræða. Nú sé ég, að í grg. frv. eru færð önnur rök, sem eru þau, að í Reykjavík sé skipun niðurjöfnunarnefndar með öðrum hætti en tíðkast í öðrum bæjum. En svona hefur það nú verið síðan 1936 og virðist ekki hafa valdið neinum árekstrum. Og eitt af því, sem allshn. í fyrra lagði mikla áherzlu á, er hið nána samband, sem hún taldi að þyrfti að vera á milli skattstjórans hér í bænum og nefndarmannanna um niðurjöfnun útsvara. En það er vitanlegt, að eins og nú er háttað með niðurjöfnun útsvara, er aðalgrundvöllurinn undir álagningu útsvara skattskýrslurnar, sem segja eiga til um efnahag manna. Hér í Reykjavík er það svo, að enginn maður getur þekkt allan þann fjölda bæjarmanna, sem jafnað er niður á. Það gefur því að skilja, að útsvörin verða að byggjast á framlögðum skýrslum. Í kaupstöðum eru það bæjarstjórnirnar, sem skipa oddamenn niðurjöfnunarnefnda, en þeir fylgjast oft mjög vel með skattaframtölum manna. Þess vegna tel ég einmitt hliðstætt að hafa skattstjóra hér sem oddamann. Og ég vil einnig benda á það, að skattstjóri á að vera algerlega hlutlaus embættismaður, og ég legg áherzlu á þetta, hluttaus embættismaður, án þess að ég sé á nokkurn hátt að væna niðurjöfnunarnefnd, sem nú er kosin pólitískt, en þá ræður atkvæðamagn flokkanna. En eins og hún hefur verið skipuð, hafa oftast verið tveir og tveir, sem flokkarnir hafa eignað sér, Framsfl. 1, Alþfl. 1, Sjálfstfl. 2 og oddamaður hinn hlutlausi embættismaður, og ég hef ekki orðið var við í þessum bæ, að þetta hafi verið talinn neinn ljóður, nema síður sé. En með þessu fyrirkomulagi er meiri hlutinn orðinn pólítískur meiri hluti. Og ég er ekki alveg viss um, að borgarnir í þessum bæ telji það á nokkurn hátt betra fyrirkomulag en það, sem hefur verið.

Þeim er víst ekki vandara en öðrum kaupstöðum.

Það er nú sagt, að hér í Reykjavík séu átökin hörðust um, hvernig jafna eigi niður útsvörum, og sú var tíðin, að í Reykjavík þurft í að leggja mikið á borgarana. Það var því að sjálfsögðu oft mikið matsatriði, hvernig byrðarnar ætti að leggja á, kannske öllu frekar í þeim mannfjölda, sem hér er, heldur en í minni bæjum, þar sem miklu meiri kunnugleiki ríkir um ástæður og efnahag. Ég skal á þessu stigi málsins ekki fjölyrða um þetta frekar. Málið fer til nefndar, og það má vera, að einhver skoðanamunur komi þar fram um þá ráðstöfun, sem nú hefur verið gerð, en eftir því sem ég bezt veit er búið að kjósa þennan mann, í staðinn fyrir að kjósa nefndina í heild. En það upplýsist síðar, hvað hæstv. ráðh. meinti, hvort ætti að kjósa einn mann eða nefndina að nýju.

*Magnús Gíslason: Herra forseti ! Ég kannast ekki við það, sem ég hlaut að skilja á orðum hv. 3. landsk., að allshn., sem hafði frv. líkt þessu til meðferðar í fyrra, hafi látið uppi nokkurt álit um þetta mál. Hinu man ég eftir, að form. n., hv. 2. landsk., var mjög tregur til þess að taka þetta mál fyrir í n., og það fór þannig, að það fékk enga afgreiðslu hjá honum. Ég vil þess vegna, hvað mig snertir, taka það fram, að ég vil ekki skrifa undir þau orð hv. 2. landsk., að það hafi verið álit n., að það væri varhugavert að samþ. frv. það, sem þá lá fyrir. Þvert á móti var það álit mitt, og ég lét það uppi þá, ef ég man rétt, að það væri í sjálfu sér nokkuð einkennilegt að setja sérstakar reglur hvað snertir niðurjöfnun útsvara í Reykjavík, í stað þess að láta sömu reglur gilda þar og í öðrum kaupstöðum landsins. Og ég hygg, að meðnm. mínir muni, að ég taldi, að eins og skattstjóri væri nú störfum hlaðinn væri það fullmikið á hann lagt að eiga líka að starfa sem formaður niðurjöfnunarn. Hitt er annað mál, að það er sjálfsagt, að nefndin hafi sem fullkomnast samstarf við skattstofuna, því að þar liggja öll gögn, sem fara verður eftir. Mér finnst það vera fremur léttvæg ástæða til að vera á móti þessu að segja, að nefndin sé skipuð pólitískt í Reykjavík, þannig er það alls staðar á landinu, það er búið að koma því fyrirkomulagi á, og það er því ekkert sérstakt fyrir Reykjavík.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Í raun og veru hefur hv. 11. landsk. að mestu leyti tekið af mér ómakið, og sé ég því ekki ástæðu til að tefja þessar umr. Ég vil aðeins undirstrika þetta um pólitískan meiri hluta, sem hv. 2. landsk. virtist frekar líta hornauga til. Mér skilst, að honum gleymist, að allt okkar stjórnarfar byggist á því, að það sé pólitískur meiri hluti, sem ræður. En það er eins og sumum vilji gleymast þessi meginregla stundum, en fyrir mér er þetta, eins og raunar kemur fram í grg., meginatriði, að réttur kjósendanna komi þannig fram, að sá meiri hluti, sem er meðal þeirra, ráði í meðferð opinberra mála. Þannig er það í öllum öðrum kaupstöðum á landinu, og þannig á það þess vegna að vera í Reykjavík. Hvað viðvíkur samstarfinu á skattstofunni, sem ég viðurkenni að sé fullkomin nauðsyn, þá er fyrir því séð í frv., að það haldist eins og nauðsynlegt er, þ.e., að n. hafi not af öllum gögnum skattstofunnar til að byggja niðurjöfnun á.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég ætla að segja örfá orð út af ræðu hv. 11. landsk. Það var rétt hjá honum, að það var ekki gefið út opinbert álit af hálfu allshn. í málinu, og það, sem ég hef þá túlkað í minni fyrri ræðu, er það, sem við röbbuðum saman innan n. En ég held, að ég fari í öllum aðalatriðum rétt með, þegar ég segi, að skoðun n. þá hafi verið sú, að hún teldi þessa breyt ekki tímabæra. Um önnur rök hirði ég ekki að ræða. Ég hygg, að það sé svo í þessu máli sem öðrum, að erfitt muni að snúa mönnum frá sinni fyrri stefnu. Ég skal þá víkja örfáum orðum að því, sem hæstv. fjmrh. sagði. Hann kom í raun og veru ekki með neitt nýtt, sem ekki er þegar vitanlegt, að með þessu væri verið að berjast fyrir að koma á sama skipulagi hér sem annars staðar, að það sé pólitískur meiri hluti, sem ræður um álagningu útsvara. Ég tel það alveg sérstakan kost fyrir Reykjavík, að sú regla hefur gilt, að hlutlaus maður sé oddamaður. Og ef ég hef skilið allshn. rétt í fyrra, þá hygg ég, að hún sé ekki fráleit þessari skoðun. Og þó að það sé útséð um það, hvernig um þetta mál fer, þar sem nú er næstum búið að framkvæma l., þá á það jafnan rétt á sér að láta koma fram skoðanir, hversu ólíkar sem þær kunna að vera. Ég tæpti á því í ræðu minni áðan og lagði enga spurningu fyrir hæstv. fjmrh. um það, hvort bæri að leggja þann skilning í l. eins og þau eru nú, að kjósa ætti einn mann. Mér finnst eftir orðalagi 1. gr. frv., að full ástæða hefði verið til, þegar farið væri að framkvæma l., að kjósa n. á ný, og ég vildi þá spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta sé hans skilningur á þessum l., eins og þau liggja fyrir. Um hitt skal ég ekki þrátta meira, hvort þetta sé heppilegra eða ekki.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég get einnig sagt það, að það er minn skilningur á þessum l., að það ætti að kjósa eins og kosið var. Ég skildi það einnig svo, að lögfræðingarnir í stjórnarráðinu hefðu skilið l. þannig. Hins vegar var það orðað þannig á bæjarstjórnarfundi, þar sem þessi skoðun kom fram, að þessu máli yrði skotið til úrskurðar, og tel ég þess vegna ektei rétt að tilkynna neitt fyrirfram um þann úrskurð.