Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 3.30 í dag, að loknum liðnum óundirbúinn fyrirspurnatími, fer fram umræða utan dagskrár um skatta og fjárlagagerð 2011. Málshefjandi er hv. þm. Ólöf Nordal. Fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, er til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Við höfum fylgst með því núna síðustu sólarhringana að fram fer einhvers konar áframhald á stjórnarmyndunarviðræðum milli Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og nú eru menn staddir í dagskrárliðnum skipting ráðuneyta. Þetta gerist þrátt fyrir að fyrir liggi klár og afdráttarlaus yfirlýsing frá öðrum stjórnarflokknum, Vinstri grænum, þar sem því er mótmælt að farið skuli í þessa uppstokkun ráðuneytanna. Þá er ég sérstaklega að tala um þær hugmyndir sem uppi eru um að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið. Á flokksráðsfundi Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs 15. og 16. janúar þar sem sátu um 130 manns var samþykkt ályktun þar sem skorað var á þingflokk VG að endurskoða og yfirfara áform um endurskipulagningu Stjórnarráðsins í ljósi breyttra aðstæðna áður en frekari skref yrðu stigin. Síðan voru flutt rök fyrir því að það væri mjög háskalegt og mundi veikja bæði sjávarútveginn og landbúnaðinn ef þetta skref yrði stigið. Það liggur fyrir að hagsmunaaðilar sem koma að þessum málum með einhverjum hætti eru mjög andsnúnir þessum hugmyndum. Það hefur komið fram hjá mönnum í sjávarútveginum og á búnaðarþingi var gerð samþykkt 3. mars sl., fyrir rúmum tveimur mánuðum síðan, þar sem mótmælt er fyrirhugaðri sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis við iðnaðarráðuneytið. Þess vegna er mjög undarlegt að öll þessi uppákoma skuli þrátt fyrir þetta eiga sér stað gegn vilja annars stjórnarflokksins. Þetta er líka mjög sérkennilegt í ljósi þess að hugmyndin gengur í rauninni út á að kasta út úr sjávarútvegsráðuneytinu málefnum sjávarútvegsins og veikja um leið stjórnskipulega stöðu landbúnaðarins eins og bændurnir og búnaðarþing hafa vakið athygli á. Þess vegna er mjög mikilvægt að við fáum viðbrögð og svör hæstv. fjármálaráðherra, formanns VG, 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að flokksráð Vinstri grænna fjallaði um þetta og mörg önnur mál á sínum fundi. Þar var hvatt til þess að þessi áform yrðu yfirfarin og endurskoðuð í ljósi breyttra aðstæðna og það er einmitt það sem hefur verið gert. Þetta hefur síðan verið í skoðun og er enn í ferli þar sem menn horfa á möguleikana á því að endurskipuleggja Stjórnarráðið ásamt svo mörgu öðru sem við þurfum að takast á við núna, sameiningu stofnana, skilvirkari stjórnsýslu og samrekstri í málaflokkum sem vonandi geta lagt okkur lið í erfiðri glímu við ríkisfjármálin á komandi missirum og árum. Það væri reyndar mjög undarlegt ef menn skoruðust undan því að takast á við þann þátt málsins eins og alla aðra sem hljóta að vera uppi á borðum núna þegar við stöndum frammi fyrir því risavaxna verkefni sem við Íslendingar gerum, að hafa okkur út úr kreppunni. Við erum líka með ábendingar um að ýmislegt í okkar stjórnsýslu líður fyrir smáar og dreifðar einingar og það koma mjög skýr skilaboð úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem og skýrslu sérstakrar nefndar sem unnið hefur úr henni um að það sé vænlegur kostur til að takast á við erfið viðfangsefni og ráða bót á aðstæðum sem koma upp, þó að það sé nú kannski ekki eitt stykki efnahagshrun í boði Sjálfstæðisflokksins á hverju ári sem betur fer, að styrkja innviðina, stækka ráðuneyti og sameina stofnanir. Það er mat manna að samlegðaráhrif af þessu þegar frá líður geti verið umtalsverð og hjálpað okkur í glímunni við ríkisfjármálin en ekki síður er þó mikilsvert að við fáum betri og skilvirkari stjórnsýslu út úr þessu. Þetta er allt saman undir. Áformin voru boðuð í stjórnarsáttmála eða samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Það er ekki eitthvað sem á að koma einum eða neinum á óvart og fyrstu skrefin hafa þegar verið tekin eins og hv. þingmönnum er kunnugt með stofnun efnahags- og viðskiptaráðuneytis og fleiri breytingum.

Virðulegi forseti. Oft hefur hæstv. fjármálaráðherra verið bæði skýrmæltari og afdráttarlausari í svörum sínum. Ég get satt að segja ekki áttað mig neitt á því hver er líkleg niðurstaða í þessu máli, hvort hæstv. ráðherra ætlar að framfylgja stefnumótun síns eigin flokks sem hann tók sjálfur þátt í að móta í byrjun þessa árs eða hvort hann ætlar að leggjast flatur fyrir hugmyndum Samfylkingarinnar. Þetta mál snýst um að annars vegar er verið að takast á um hvort sameina eigi þessi ráðuneyti eða falla frá því. VG hvatti til þess á fundi sínum í byrjun ársins að fallið yrði frá þessu, með kurteislegum orðum að vísu, en það fór ekkert á milli mála hver tónninn var. Það liggur líka fyrir að bæði sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn eru á móti þessu. Hér er verið að boða uppstokkun sem m.a. mun hafa það í för með sér að veikja stjórnskipulega stöðu landbúnaðarins og jafnframt að kasta út 

Frú forseti. Já, ég heyri að það liggur vel á sjálfstæðismönnum í dag. Það er nú gott, 10. maí á 70 ára afmæli innrásar Breta og eins árs afmæli ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var sjávarútvegsráðherra. Var hann ekki einmitt sjávarútvegsráðherra þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytin voru sameinuð? Lítur hv. þingmaður þá svo á að hann hafi verið að leggja annaðhvort ráðuneyti niður? Hvers konar tal er þetta?

Þið voruð á móti þessu.

Við vorum á móti því hvernig að því var staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar þá, enda var það hroðvirknislega unnið. Nú er ætlunin að gera þetta í anda vandaðrar stjórnsýslu.

… stjórnsýslu.

Í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eru núna um 50 starfsmenn en í iðnaðarráðuneytinu 18. Dettur einhverjum í hug að verið sé að leggja sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið niður þó að miklu minna ráðuneyti bættist þar við og væntanlega í því húsi? Ef þetta er sett í sitt rétta samhengi er ekki ástæða til að vera uppi með hræðsluáróður af þessu tagi. Hitt er alveg rétt að það skiptir mjög miklu máli hvernig tekst að vinna þetta og fá menn til að vera jákvæða í þeim breytingum sem þarna eru þá í farvatninu. 

Heyrirðu það, Jón Bjarnason?

Frú forseti. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson benti á var haldinn allmerkilegur ríkisstjórnarfundur í skyndi í gærkvöldi, á sunnudagskvöldi, m.a. til að ræða hugmyndir sem Samfylkingin hefur svo sem verið spennt fyrir frá því fyrir kosningar, þ.e. að breyta ráðuneytum og gera út af við landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytin.

Síðustu 12 árin.

Síðustu 12 árin, segir hæstv. utanríkisráðherra. Það kann vel að vera. En þetta var rætt fyrir kosningar og kom þá í ljós að ætlunin var ekki að spara svo mikið með þessu vegna þess að það átti ekki að fækka starfsmönnum með sameiningu ráðuneyta. Hugmyndin virðist sem sagt vera sú að búa bara til nýtt og stórt bákn úr ráðuneytunum sem fyrir eru, sem skýtur svolítið skökku við. Ég hefði haldið að við þyrftum á því að halda að efla sérfræðiþekkingu og sérhæfingu, sérstaklega ef fer svo að Ísland fari í viðræður við Evrópusambandið á næstu árum. Þetta er mjög undarleg uppákoma og væri mjög fróðlegt að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra hverju þetta sætir, hvers vegna verið er að fara í þetta núna. Þau rök að einhverjar tilteknar stofnanir hafi verið of veikar eða of litlar fyrir bankahrun virðast ekki halda í þessu eins og það eitt að búa til nógu stórar stofnanir dugi. Við förum ekki að sameina Fjármálaeftirlitið og Matvælaeftirlitið til að búa til öflugri eftirlitsstofnun. Á sama hátt er fráleitt að ætla að sameina landbúnaðarráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti og iðnaðarráðuneyti í eitt risastórt bákn og gera ráð fyrir að það sé þá betur í stakk búið til að fást við sérhæfð verkefni. Nú væri gott að fá skýr svör frá hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að þessi ríkisstjórn fari loksins að vinna að því að eyða óvissu í stað þess að auka á hana. Getur hæstv. fjármálaráðherra staðfest að stofnað verði nýtt ráðuneyti úr sameinuðum ráðuneytum iðnaðar, sjávarútvegs og landbúnaðar á þessu ári?

Frú forseti. Það er áfram klappaður sami steinninn í þessum efnum. Það var ágætur vinnufundur í gær í ríkisstjórninni, sem var löngu ákveðinn, um ríkisfjármálin og undirbúning fjárlagagerðar sem og um breytingar í stjórnsýslunni og Stjórnarráðinu. Þar hafa verið að koma fram skýrslur með ábendingum, eins og ég vék að áður. Það sem menn hafa rætt og lesa má úr stjórnarsáttmálanum er að áform eru um að fækka ráðuneytum úr 12 í níu og að þar yrði til atvinnuvegaráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti, velferðarráðuneyti og innanríkisráðuneyti. Ef við skoðum aðeins þessi ráðuneyti yrðu þarna sex ráðherrar, sex aðstoðarmenn ráðherra, sex bílstjórar, sex ráðuneytisstjórar og yfir 40 skrifstofustjóra og má ætla að bara út úr sameiningunni kæmi að það yrðu þrír ráðherrar í staðinn fyrir sex, þrír aðstoðarmenn í staðinn fyrir sex, þrír bílstjórar í staðinn fyrir sex, þrír ráðuneytisstjórar í staðinn fyrir sex og um það bil 20 skrifstofustjórar í staðinn fyrir 40. Eitt af því sem gerðist á undanförnum árum undir verndarvæng Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins var að menn hlóðu inn skrifstofustjóratitlum jafnvel í mjög litlar einingar í ráðuneytinu 

Frú forseti. Einu sinni sem oftar tókst hæstv. fjármálaráðherra að tala um allt annað en hann var spurður um. Það var reyndar áhugavert að heyra fyrirlestur hæstv. fjármálaráðherra um bætta stjórnsýslu frá ráðherra sem situr í ríkisstjórn sem tók upp á því að láta rannsaka eigin ráðningar í embætti í ráðuneytunum án auglýsingar. Sem sagt ríkisstjórnin virðist vera svo undrandi á eigin gjörðum að hún ætlar að láta menn um að rannsaka hvað hún er eiginlega að gera. Vonandi kemur eitthvað út úr því. En nú mundi ég vilja gera aðra tilraun til að fá svar frá hæstv. fjármálaráðherra varðandi þessi áform um sameiningu ráðuneyta og spyrja: Verður lagt fram frumvarp á þinginu fyrir sumarið um einhverja sameiningu ráðuneyta? Ef hæstv. ráðherra nær að svara þessu væri ekki verra ef hann gæti líka útlistað hvaða sameiningar það verða.

Frú forseti. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er meginbreytingarhugmyndunum lýst en það eru ekki tímasetningar inni í þeim umfram það sem strax var gefið upp, að hafist yrði handa við að stofna efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Ég á frekar von á því að Alþingi verði gert með einhverjum hætti grein fyrir stöðu þessara mála áður en það lýkur störfum í vor. Hvort það verður með því að frumvarp komi fram eða að með öðrum hætti verði gerð grein fyrir því á hvaða vegi og vegferð þessi vinna er stödd, get ég ekki nákvæmlega svarað núna. En ég vona að hv. þingmaður þoli að hafa þá biðlund að þetta klárist á þeim vettvangi þar sem það er til umfjöllunar núna og síðan sjáum við hvað verður með framhaldið. Ég get ekki gefið upp endanlegar tímasetningar í þessum efnum einfaldlega vegna þess að þær hafa ekki verið ákveðnar. Það er hið heiðarlega og rétta svar í þessum efnum.

Það er nógur tími til stefnu.

Frú forseti. Síðan skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var lögð fram á Alþingi hefur mönnum verið tíðrætt um ný vinnubrögð og gagnsæi og að það sé nauðsynlegt að efla þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við höfum séð að á síðustu dögum hefur nefnd um bætta stjórnsýsluhætti verið að kynna alls kyns tillögur um það sem betur mætti fara bæði innan þings sem utan. Á sama tíma þurfum við alþingismenn að búa við það hér á þingi að geta ekki fengið svör við einföldum spurningum sem við beinum að hæstv. ráðherrum. Ég hef núna í tvígang á Alþingi óskað eftir því að fá upplýsingar um það hver það var sem lofaði seðlabankastjóra 400 þús. kr. launahækkun, en tillaga um það var lögð fram í bankaráði Seðlabankans. Ég hef ekki fengið svör við þessum spurningum og málið er orðið að býsna miklu vandræðamáli fyrir ríkisstjórnina. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því hér yfir að hún vissi ekkert um málið og hefði rætt við starfsmenn í forsætisráðuneytinu sem kæmu algjörlega af fjöllum hvað málið varðar. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir varpaði allri ábyrgð yfir á formann bankaráðsins og sagði hér í ræðustól Alþingis að hún þyrfti að skýra mál sitt. Ragnar Árnason, sem á sæti í bankaráðinu, lýsti því hins vegar að tillagan hefði verið lögð fram að höfðu samráði við hæstv. forsætisráðherra eða forsætisráðuneytið, sem er í algjörri andstöðu við það sem Lára V. Júlíusdóttir segir í Fréttablaðinu. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra er ekki fæddur í gær og það blasir við mér eins og væntanlega honum hvað er satt í þessu og hvað ekki. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. fjármálaráðherra 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.

Frú forseti. Mér finnst nú að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson eigi bara að fá allan þann tíma sem hann þarf í sínar Heimdallaræfingar hér. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður nefndi að við höfum fengið margvísleg gögn, ekki síst rannsóknarskýrslu Alþingis sem og tillögur sérstakrar nefndar undir forustu Gunnars Helga Kristinssonar. Reyndar er önnur nefnd að störfum sem fjallar um lögin um Stjórnarráðið sérstaklega, sem er heldur betur ástæða til að taka til rækilegrar skoðunar og úrvinnslu, enda er það veruleikinn að mjög mörgu var og er sumpart enn þá áfátt í stjórnkerfi okkar, stjórnmálalífi og stjórnsýslu. Það hlýtur Sjálfstæðisflokkurinn að vera að skoða ekki síður en aðrir um þessar mundir, þær miklu brotalamir sem leiddar eru í ljós þegar þetta er greint og rakið eins og gert er í tímamótaskýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það væri áhugavert að ræða það og verður auðvitað gert og Alþingi hefur mikilvægt hlutverk með höndum,  Varðandi launamál seðlabankastjóra og ráðningu hef ég enga aðra aðkomu að því máli en þá að lögin um kjararáð heyra undir fjármálaráðherra. Annað heyrir ekki undir mig og ég hef þegar útskýrt það sem að því snýr í þessum efnum og hef engu við það að bæta. Hv. þingmaður hefur þegar átt orðastað við og spurt hæstv. forsætisráðherra út hvað þetta varðar, forsætisráðherra hefur svarað og ég get engu við það bætt. 
            

Frú forseti. Það er greinilegt að hæstv. fjármálaráðherra er ekki í góðu skapi á ársafmæli ríkisstjórnarinnar. Hér berum við þingmenn fram spurningar sem eru fullkomlega málefnalegar til hæstv. ráðherra og hann svarar því þannig að hér sé um einhverjar Heimdallaræfingar að ræða. Ég spurði bara hæstv. ráðherra að því hvort hann gæti upplýst mig um hver það var sem veitti seðlabankastjóra loforð um 400 þús. kr. launahækkun og hvort sú launahækkun eða sú tillaga hefði verið borin undir hann áður en hún var lögð fram í bankaráði. Ég fékk engin svör við fyrri spurningunni. Það er alveg ótrúlegt að við þurfum að sitja undir því hér, þingmenn, eftir allt sem sagt hefur verið um aukið gagnsæi og opnari og betri stjórnsýslu að þegar menn vilja fá upplýsingar um 

Frú forseti. Ég svaraði því sem að mér snýr í þessu máli og varð þar með við beiðni hv. þingmanns en hann ræður ekki svörum annarra manna. Hv. þingmaður hlýtur að vera orðinn það þingvanur að hann veit að menn ráða orðum sínum sjálfir hér í ræðustóli og bera ábyrgð á þeim. Svo að það sé líka á hreinu er ég í frekar góðu skapi. Vorið er komið 

Frú forseti. Með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hefur ýmislegt komið fram í dagsljósið, þar á meðal fundargerðir frá þingflokksfundum Samfylkingarinnar frá 11. febrúar og 18. febrúar 2008 þar sem alvarlegt ástand í bankamálum er reifað eftir fund oddvita ríkisstjórnarinnar með stjórn Seðlabankans þann 7. febrúar. Með leyfi forseta, vil ég grípa hér ofan í fyrri fundargerðina. Þar er texti merktur ISG, sem ég held að hljóti að standi fyrir Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur: „Staðan á fjármálamörkuðum er alvarleg vegna ástandsins á alþjóðlegum mörkuðum og skuldsetningar íslensku bankanna. Við þurfum að senda út þau skilaboð að við getum ráðið við vandann. Bankarnir munu standa af sér a.m.k. næstu níu mánuði en spurningin er hvað ríkið getur gert hafi markaðir ekki opnast þá. Því þarf að svara. Moody's mat stöðu ríkisins neikvæða og lausnin á því gæti verið aukið aðhald og að Íbúðalánasjóður starfi í samræmi við stefnu Seðlabankans. Nýtt mat er væntanlegt þar sem lánshæfismat ríkis og banka lækkar enn frekar.“ Nú geri ég ráð fyrir að hæstv. iðnaðarráðherra, þá hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, hafi setið þessa fundi. Mig langar að spyrja hana hvernig hún brást við þessum tíðindum.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að hv. þingmaður sé að spyrja mig persónulega um hvernig ég sjálf hafi brugðist við, hver mín skoðun hafi verið á ástandinu, hver mín sýn hafi verið á ástandið. Þá nægir hv. þingmanni að fara í þingræður mínar þar sem ég hef talað fyrir því á undanförnum árum frá því að ég settist inn á þing að það væri mikil vá í loftinu vegna stöðu íslensku krónunnar sem aldrei hafði haft réttan verðmiða á sér. Það taldi ég vera mikil hættumerki um hvernig staðan gæti orðið hér ef illa færi. Þess vegna hef ég talað fyrir því og geri það enn að við þyrftum að fara inn í stöðugra efnahagsumhverfi sem fylgir aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru. Það er eitt atriði sem ég get nefnt hér og ég hef verið samkvæm sjálfri mér í þeim málflutningi. Á það var ekki hlýtt og það er alveg klárt að sá flokkur sem við störfuðum með í ríkisstjórn þá, Sjálfstæðisflokkurinn, hafði ekki áhuga á þessu umræðuefni, sem sýndi sig líka í þingræðum þingmanna þess ágæta flokks á þeim tíma. Eftir að fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar bar okkur þessi tíðindi inn á þingflokksfund óskaði ríkisstjórnin heimildar Alþingis, sem hún og fékk og ég tók þátt í að veita, til að taka stórt lán fyrir ríkið til að styrkja stöðu ríkissjóðs, að styrkja stöðu gjaldeyrisvaraforðans. Við skulum hafa það í huga að þetta var ekki í fyrsta sinn sem blikur voru á lofti vegna þess að það var svokölluð „míníkrísa“ á árinu 2006 þannig að menn höfðu tekið ástandið mjög alvarlega síðan þá. Ég vona að þetta hafi svarað spurningu hv. þingmanns að einhverju leyti en ég held að við þurfum miklu lengri umræðu til þess að geta farið yfir það frá A til Ö hvað ég 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar að spyrja hana hvort hún, hæstv. ráðherra, hefði getað gert eitthvað fleira.

Virðulegi forseti. Á þessum tíma var ég formaður iðnaðarnefndar. Ég var líka formaður þingmannanefndar Íslandsdeildar EFTA og EES. Í gegnum þær nefndir tel ég að við sem þar sátum höfum lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að bæta það ástand sem uppi var. Bein aðkoma okkar að ákvörðunum í efnahagsmálum var í gegnum þingsalinn, í gegnum atkvæðagreiðslur sem hér fóru fram og ákvarðanatökur. Ég tel að hugsanlega hefði maður átt að ganga harðar fram gegn samstarfsflokknum varðandi það að knýja fram umræðu um hvert við værum að stefna hér, ekki bara í efnahagsmálum heldur í víðu samhengi. Við sitjum uppi með bullandi gjaldeyriskreppu, einhverja þá verstu sem nokkurt ríki hefur lent í á síðari tímum. En samstarfsflokkur okkar þá, Sjálfstæðisflokkurinn, var ekki tilbúinn í þau 18 ár sem hann sat í ríkisstjórn, ekki heldur þegar hann sat í ríkisstjórn með okkur, að ræða það að skipta um gjaldmiðil þó að við reyndum að taka upp þá umræðu  
            

Frú forseti. Hér hefur aðeins verið drepið á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og er ljóst að hún kallar á margvíslegt endurmat í okkar samfélagi. Eitt af því sem gjarnan er spurt um í umræðu um skýrslu rannsóknarnefndarinnar er hvaða lærdóm við getum dregið af henni til framtíðar. Að mínu mati eru skólakerfið og uppeldisstofnanir ekki undanskilin í því efni. Ég tel mikilvægt að skólakerfið allt, í skólum og uppeldisstofnunum, vinni með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis í raun á öllum skólastigum og reyni að draga lærdóm af því sem þar kemur fram. Mig langar að inna hæstv. menntamálaráðherra eftir því hvort einhver vinna hafi nú þegar farið fram innan menntamálaráðuneytisins í því efni að skoða rannsóknarskýrsluna og athugað hvernig hún getur nýst í því starfi sem heyrir undir það ráðuneyti, hvernig ráðherrann sér fyrir sér skólakerfið takast á við skýrsluna, á við efnahagshrunið, og kannski ekki síst siðferðisbindi rannsóknarskýrslunnar. Mig langaði að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hún telji koma til álita að kennsla verði innleidd í skólakerfið í ríkari mæli en er í dag í hlutum eins og siðfræði, lýðræðisvitund eða heimspeki á fyrstu skólastigum, og jafnvel hvort unnt sé að mati ráðherrans að vinna að kennsluefni fyrir mismunandi skólastig úr þeim efnivið sem skýrslan gefur.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um viðbrögð skólakerfisins við rannsóknarskýrslunni. Er því til að svara að við höfum raunar allt sl. ár verið að vinna að nýjum námskrám sem byggja á þeim grunnstoðum þar sem er tekið sérstaklega til læsis í víðum skilningi þess orðs, menntun til sjálfbærni, menntun til skapandi hugsunar og svo lýðræðis- og jafnréttisfræðslu, þannig að segja má að sú vinna hafi í raun verið komin af stað strax í vor. Ég held að það sé full ástæða til að taka skilaboð skýrslunnar alvarlega og velta því fyrir sér hvort við ætlum að fylgja til að mynda fordæmi Breta sem hafa farið þá leið að hafa ákveðna þegnskaparmenntun sem skyldu á bæði grunn- og framhaldsskólastigi. Það rímar mjög vel við þessar stoðir þar sem er farið yfir grunnatriði gagnrýninnar hugsunar, siðfræði og heimspekilegrar hugsunar. Þetta eru í raun skilaboð ekki bara úr rannsóknarskýrslunni heldur líka frá þjóðfundi um menntamál sem grasrótarsamtök stóðu fyrir. Í kjölfar stóra þjóðfundarins í nóvember var staðið fyrir sérstökum þjóðfundi um mennta- og skólamál þar sem sérstaklega var kallað eftir aukinni gagnrýnni hugsun og rökfræði inn í skólakerfið. Nú hafa skólar ákveðið sjálfdæmi en ég hef mikið velt því fyrir mér hvort hægt væri að setja þetta inn sem skyldunám bæði á grunn- og framhaldsskólastigi í samráði þá við skólastjórnendur. Þeir hafa í raun tekið því mjög vel, a.m.k. þeir sem ég hef rætt við nú þegar, og ég mun ræða þetta á næsta skólameistarafundi við framhaldsskólameistara. Mér finnst líka ástæða til að ræða samskipti nemendafélaga í framhaldsskólum við styrkveitendur en skýrslan tekur fram að nemendafélög fái jafnvel háa styrki gegn ákveðinni sölumennsku inni í skólunum, sem er auðvitað eitthvað sem er eðlilegt að skólarnir velti fyrir sér og setji sínar reglur um. Síðan höfum við rætt skýrsluna á vettvangi okkar með háskólarektorum og hvernig háskólasamfélagið geti brugðist við af því að það er tekið til sérstakrar 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir viðbrögð hennar og svör. Ég tel sjálfur afskaplega þýðingarmikið og mikilvægt fyrir samfélag okkar að skólakerfið og uppeldisstofnanir taki rannsóknarskýrsluna alvarlega vegna þess að í starfinu sem bíður okkar á næstu missirum og árum við að byggja upp og endurreisa samfélag okkar skiptir ekki síður máli hvernig ungt fólk, hvort sem það er í grunnskóla-, framhaldsskóla- eða á háskólastigi, tekst á við og stúderar það sem lesa má í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og láta það verða lærdóm til framtíðar. Það er kannski eitt atriði sem ég vil ítreka sem ekki kom svar við frá hæstv. ráðherra við fyrirspurnum mínum, það er spurningin um hvort það er möguleiki að mati ráðherrans að setja einhverja vinnu í að vinna einhvers konar kennsluefni fyrir mismunandi skólastig upp úr skýrslu 

Virðulegi forseti. Já, að sjálfsögðu er það möguleiki. Í raun og veru má segja að í rannsóknarskýrslunni sé verið að takast á við mjög hefðbundnar siðferðilegar spurningar sem eru ekkert einsdæmi í þessari rannsóknarskýrslu. Til að mynda vangaveltur um hvort reglur eru settar af einhverjum ástæðum eða hvort þær eru bara út í bláinn. Það kemur t.d. fram að það var mjög mikil vanvirðing gagnvart regluverkinu almennt. Að sjálfsögðu er hægt að nota ýmiss konar dæmi úr rannsóknarskýrslunni en í raun og veru held ég að hún fáist við mjög sígildar spurningar. En ég held að það sé mjög mikilvægt ef við ætlum okkur, sem ég vil að við gerum, að innleiða í ríkari mæli siðfræðikennslu og gagnrýna hugsun í skólakerfið, að við skoðum bæði það námsefni sem fyrir er, hvort þörf er á nýju námsefni og líka hvernig hægt er að fylgja því eftir með símenntun og endurmenntun kennara. Það er kannski ekki það sem minnst er um vert, að virkja þá sem starfa í skólunum til að skoða þessar hugmyndir. Ég hef fundið fyrir miklum áhuga á þessu og þetta er sem sagt í skoðun í tengslum við hina nýju námskrá.

Frú forseti. Ég kem upp til að gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Það hefur reyndar komið fyrir áður í þingsal að við þingmenn höfum gert athugasemdir við fundarstjórn forseta þegar liðurinn óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra er á dagskrá. Ég held að þetta sé í þriðja sinn sem ég kemst ekki að vegna þess hvernig frú forseti ákveður að raða upp fyrirspurnum. Við höfum áður bent á að það sé að mörgu leyti óeðlilegt þegar samflokksmenn stjórnarflokkanna spyrja ráðherra spurninga  Ég hafði í hyggju að minnast á að þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi átt langan fund um stjórnsýslu og ráðherrastóla í gær séu enn þá náttúruhamfarir í landinu. Ég ætlaði að spyrja ráðherra, af því að það er orðið mjög brýnt að taka ákvarðanir um einstaka hluti, hvað þeim málum líður 

Forseti vill geta þess að þingflokksformenn forgangsraða fyrirspurnum frá hverjum þingflokki.

Frú forseti. Ég ætla að gera athugasemd við þá fundarstjórn sem hér er viðhöfð. Við höfum komið upp á undangengnum vikum og gert athugasemd við þann stutta tíma sem við höfum hér í stjórnarandstöðunni til að spyrja ráðherra út í störf þeirra. Þingmenn eiga að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og frú þingforseti er forseti okkar allra. Ef rannsóknarskýrsla Alþingis á að hafa kennt okkur eitthvað er það að það var skortur á aðhaldi frá þinginu. Það er einn grundvallarmunur á því að vera í stjórn eða í stjórnarandstöðu: Stjórnarþingmenn sitja þingflokksfundi með hæstv. ráðherrum og geta spurt spurninga þar. Við erum ekki í sömu aðstöðunni hér í stjórnarandstöðunni og þess vegna fer ég fram á það við frú forseta að hún stuðli að því að við þingmenn getum sinnt okkar aðhaldshlutverki gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þá verðum við að geta fengið að spyrja hæstv. ráðherra spurninga. Það er nú annað eins í gangi í íslensku þjóðfélagi í dag.

Forseti vill geta þess að lengd fyrirspurnatíma fer samkvæmt þingsköpum Alþingis. 
            

Frú forseti. Það er rétt, nokkrum sinnum áður hefur verið tekin upp umræðan um hvort þingmenn sem koma úr stjórnarflokkum hverju sinni hafi sama málfrelsi og þingmenn sem koma úr stjórnarandstöðuflokkum, þ.e. hvort þeir hafi leyfi til að spyrja ráðherra ýmist úr hinum stjórnarflokknum eða sínum eigin flokki. Ég mótmæli því kröftuglega enn einu sinni eins og ég hef áður gert úr þessum ræðustól að þingmenn úr stjórnarflokkum eigi ekki að hafa sama rétt til að leggja fram spurningar undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir. Forseti hefur vissulega iðulega hagað málum þannig að taka þingmenn stjórnarandstöðunnar fram fyrir í röðina. En þegar verið er að tala um eftirlitshlutverk Alþingis hafa þingmenn stjórnarflokkanna líka eftirlitshlutverki að gegna 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða það hvort stjórnarþingmenn hafi þann rétt að spyrja sína ráðherra. Þeir hafa það svo sannarlega. Hins vegar vil ég koma hingað og benda á það sem við höfum ítrekað rætt, að þessir fyrirspurnatímar eru of fáir og of stuttir. Ég held að við ættum að taka okkur saman núna, þingmenn, og breyta þingsköpunum, fjölga fyrirspurnatímum vegna þess að það er mjög mikilvægt að allir komist að til að spyrja ráðherra, hvort sem það eru stjórnarþingmenn eða stjórnarandstöðuþingmenn. Næsti óundirbúni fyrirspurnatími er ekki fyrr en næsta mánudag, eftir viku, og við vitum að það er margt sem gerist á einni viku. Það er ekki fyrirspurnatími á miðvikudaginn eftir því sem ég best veit vegna þess að það er búið að breyta miðvikudeginum í nefndadag, sem er líka ákveðið umhugsunarefni. Ég vil rétt benda á í lokin, frú forseti, að annað tæki sem við þingmenn höfum er að leggja fram skriflegar og munnlegar fyrirspurnir til ráðherra. 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk. 
            

Frú forseti. Ég vil fá að taka undir orð hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur um að það eru ýmsar aðrar leiðir til að koma á framfæri fyrirspurnum, það er hægt að hafa þær munnlegar og það er hægt að hafa þær skriflegar. Ég vil líka benda á eitt sem getur verið ágæt leið til að fá allar upplýsingar sem hér var verið að spyrja eftir, að tala hreinlega við nefndarmenn sem eru í þeirri nefnd sem varðar viðkomandi málaflokk, eins og t.d. menntamálanefnd sem ég sit í. Við höfum einmitt verið að ræða um nákvæmlega þetta málefni innan menntamálanefndar og óskuðum eftir því að fulltrúar viðskipta- og hagfræðideilda háskólanna kæmu á okkar fund og færu í gegnum hvernig þeir hefðu breytt námskrám sínum í framhaldi af hruninu og hvort t.d. námsefni eða kennsluefni í siðfræði og því sem hv. þingmaður nefndi hefði að einhverju leyti aukist. Ég vil líka benda á að það gæti verið gott að ræða við þingmenn um nákvæmlega þessa þætti og jafnvel að við gætum þá oftar 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að taka undir með stjórnarandstöðunni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fjölga þessum fyrirspurnatímum og hafa þá jafnvel lengri vegna þess að ef það er eitthvað sem við getum lært af hinni miklu rannsóknarskýrslu Alþingis, sem er vitaskuld fyrst og fremst lærdómsrit sem við eigum að taka mark á, er það að þingið, bæði stjórn og stjórnarandstaða, þarf að veita framkvæmdarvaldinu meira aðhald, málefnalegt aðhald. Ég held að það væri vel til fundið að fjölga þessum tímum og lengja þá til þess eins að auka aðhald löggjafarvaldsins. 
            

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að við þingflokksformenn forgangsröðum eða mælumst til hvernig röðin á ræðumönnum okkar er. En það er líka að skapast sú venja að formenn flokkanna tali fyrst í þessum fyrirspurnatímum. Það er einfaldlega þannig að forsetinn stjórnar þingfundunum og það er að sjálfsögðu forsetinn sem ræður hvaða umræður fara fram eða hverju er hleypt að. Það hefur gerst að ákveðnir flokkar hafa fengið jafnvel þrjár fyrirspurnir meðan aðrir hafa fengið eina og slíkt. Ég vil því beina því til hæstv. forseta að skoða efni fyrirspurnanna sem koma fram ekki síður en í hvaða röð þær koma inn því að sú fyrirspurn sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson var með áðan sneri að náttúruhamförum. Svo kunna menn að spyrja hvort einhver sú umræða sem hér hefur farið fram í dag skipti meira máli en umræða um þær miklu hamfarir  Frú forseti. Það er vitanlega forsetinn sem stjórnar og ræður eins og hæstv. forseti hefur oft og tíðum bent okkur þingmönnum á.

Frú forseti. Ég verð að minna á að það er að starfi þingmannanefnd sem er að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Allir eru þingmenn sammála um að það þurfi að breyta starfsháttum þingsins og skerpa eftirlitshlutverkið. Forsætisnefnd Alþingis hefur verið einhuga í því að skapa þingmannanefndinni skilyrði, fagleg skilyrði, bestu skilyrði, til að vinna að þessu verkefni, þ.e. að starfsháttum Alþingis, eftirlitshlutverki Alþingis. Það er verið að vinna einbeitt að þeim málum og við skulum bíða og sjá hvað kemur út úr starfi þingmannanefndarinnar sem vinnur þétt saman og af mikilli samstöðu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni sem benti réttilega á að við fáum ekki svör við fyrirspurnum í fyrirspurnatímum sem eru í hálftíma tvisvar í viku. Við það verður ekki unað. Við verðum að gera bragarbót á þessu. Ég vek athygli á því að það er ekki nóg að lengja tímann og láta fleiri komast að, það verður líka að fá svör  Virðulegi forseti. Nú er rúmlega vika síðan hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson byrjaði að spyrjast fyrir um það hver hefði lofað seðlabankastjóra 400.000 kr. kauphækkun. Ég held að hv. þingmaður sé búinn að spyrja alla ráðherra sem honum dettur í hug og hann fær aldrei svör. 
             Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra vill fá þessa spurningu, ég heyri það á honum, þannig að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er með verkefni 

Frú forseti. Ég get við heiður minn sem gamals skáta sagt að ég hef engum manni lofað launahækkun, en ég væri til í að hækka launin við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson því að hann er svo skemmtilegur hér. 

Virðulegur forseti. Ég tek undir margt það sem hér hefur verið sagt um þann dagskrárlið sem við erum að fjalla um, hann er ónógur til þess að fá svör við spurningum og taka efnislega umræðu. En nú eru menn farnir að ganga nokkuð langt þegar þeir vilja að hæstv. forseti hafi áhrif á svörin. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, það er hægt að rýna í þær spurningar sem þingmenn ætla að koma fram með vegna þess að í mörgum tilfellum eru menn farnir að haga sér eins og rafhlöðukanínur þegar kemur að því að flytja sömu spurninguna aftur og aftur þegar búið er að svara spurningunum svo oft að það er alveg ljóst að þær fara ekki lengra.

Frú forseti. Það sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson gerði athugasemd við áðan er að hann hefur í þrígang ætlað að spyrja hæstv. ráðherra um málefni er tengjast miklum náttúruhamförum sem eiga sér stað á Suðurlandi. Það er eðlilegt, og eðlilegt að hv. þingmaður, þingmaður þess kjördæmis, vilji inna hæstv. ráðherra eftir svörum við spurningum sínum. Nú hefur það komið fram í þessari fínu umræðu um fundarstjórn forseta að það er þverpólitískur vilji á Alþingi fyrir því að breyta þingsköpum þannig að við getum veitt framkvæmdarvaldinu meira aðhald. Fyrir nokkrum vikum kom fram í þingsal þessi sami vilji til að breyta þingsköpum Alþingis. Þá er eðlilegt að við spyrjum hæstv. forseta: Hvenær hyggst hæstv. forseti sem forustumaður þingsins beita sér fyrir því að við breytum fundarsköpum þannig að við þingmenn getum sýnt framkvæmdarvaldinu meira aðhald en við höfum gert?

Virðulegi forseti. Þessi fundur hérna hefur þróast afskaplega vel og er um margt merkilegur. Hér er komin krafa frá þingmönnum, held ég úr öllum flokkum, þar með talið hæstv. ráðherrum, um að þessum fundum verði fjölgað og þeir lengdir. Ég held að okkur sé ekki til setunnar boðið, við þurfum að ganga í að breyta þessu. Það er bara einn hv. þingmaður sem gerði lítið úr þessu sem allir aðrir þingmenn eru sammála um, þ.e. að það sé mikilvægt að við veitum framkvæmdarvaldinu aðhald og fáum skýr svör. Ég lít svo á að hv. þm. Róbert Marshall hafi bara verið í einstaklega góðu skapi út af vorinu og verið að gera að gamni sínu því að við skulum ekki setja ofan í við þá þingmenn sem sýna hér dugnað við að fá upplýsingar sem varða alla þjóðina. En aðalatriðið, virðulegi forseti, er þetta: Hér er komin krafa frá öllum þingmönnum og ráðherrum 

Forseti vill geta þess, eins og áður hefur komið fram í máli forseta, að endurskoðun á þingsköpum Alþingis stendur yfir og vænti ég þess að þessi skilaboð frá þingmönnum berist til þeirrar endurskoðunarnefndar.

Allt í góðu með það.

Hæstv. forseti. Fram undan er án efa ein alsnúnasta fjárlagagerð sem við Íslendingar höfum staðið frammi fyrir. Halli ríkissjóðs er um 100 milljarðar kr. þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi gripið til stórfelldra skattahækkana fyrir árið 2010 og þrátt fyrir þær aðhaldsaðgerðir sem ríkisstjórnin greip til sem eru reyndar að langmestu leyti einskiptisaðgerðir. Þessar skattahækkanir hafa komið sér afar illa fyrir heimili og fyrirtæki enda er um að ræða verulegar hækkanir á tekjuskatti einstaklinga, auk þess sem tryggingagjaldið er nú komið hátt í 9% fyrir utan þær stórhækkuðu álögur sem eru t.d. á bensín og hafa þær hliðarafleiðingar að hækka vísitölu sem skilar sér í enn hærri greiðslubyrði á fjölskyldurnar í landinu. Miðað við samkomulagið við AGS og stöðugleikasáttmálann eða það sem eftir er af honum sýnist mér fullvíst að ófært sé fyrir ríkisstjórnina að hækka þessa skattstofna frekar og ég er eindregið þeirrar skoðunar að fjölskyldurnar geti ekki staðið undir frekari álögum af hálfu hins opinbera í formi skattahækkana. Reyndar væri fróðlegt ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst um það hvort hækkun tekjuskatts hafi skilað því sem áætlað var, t.d. hvort hann hafi í raun og veru skilað þeim tekjum sem ráð var fyrir gert, að ég tali nú ekki um að hækkun skatta á krepputímum hlýtur að vera arfaröng hagfræði þegar meginverkefnið er að auka slátt í hagkerfinu. Þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar gera ekkert annað en að dýpka kreppuna. Það er bráðnauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina að grípa til aðgerða til að auka umsvifin í þjóðfélaginu. Aðilar vinnumarkaðarins, hvort sem litið er til SA eða ASÍ, eru sammála um að meginverkefni þessarar ríkisstjórnar eigi að vera akkúrat það. Raunar kemur það áreiðanlega mörgum fylgismönnum þessarar ríkisstjórnar á óvart hversu harkalega ASÍ hefur gagnrýnt athafnaleysi hennar þegar litið er til þess að auka sláttinn í hagkerfinu. Það sýnir hins vegar þann ótta sem hefur gripið um sig hjá launþegahreyfingunni, enda hafa forustumenn þeirrar hreyfingar puttann á púlsinum og skynja áreiðanlega vel þá hræðslu sem hefur gripið um sig hjá umbjóðendum þeirra. Virðulegur forseti. Verkefnið er í sjálfu sér einfalt. Við stöndum frammi fyrir 100 milljarða halla og tvær leiðir eru færar til að mæta honum. Annars vegar er nauðsynlegt að grípa til verulegra aðhaldsaðgerða og hins vegar þarf að auka tekjur ríkissjóðs. Tímans vegna er ekki efni til að fara í umræður um aðhaldsaðgerðir og mögulegan niðurskurð, það er alveg sérstök umræða. Hér er fókusinn á tekjuhliðina. Til að mæta þessum halla þarf að fara báðar leiðir. Í dag er 10. maí, og 1. október þarf fjárlagafrumvarpið að vera klárt. Ég geri ráð fyrir að undirbúningur sé kominn mjög langt á veg í fjármálaráðuneytinu og nú þegar hafi verið ákveðið hvernig mæta eigi þessum halla. Reyndar vantar enn þá nýja þjóðhagsspá svo það er úr nokkuð vöndu að ráða í þessari umræðu. Ég ætla að nota þetta tækifæri og lýsa eftir þjóðhagsspánni sem átti að birta í apríl sl. Allt að einu, ef við gefum okkur það að mæta eigi fjárlagahallanum með sama hætti og lagt var upp með í stöðugleikasáttmálanum, þarf ríkisstjórnin að skera niður um 55 milljarða nú í haust. Ef ríkisstjórnin er enn að velta fyrir sér hækkun skatta er spurningin hvar eigi að taka þær skatttekjur. Ekki getur það verið meiningin að herja frekar á hinn almenna launamann. Er verið að velta fyrir sér hækkunum á óbeinum sköttum? Eða á að skattleggja atvinnulífið um þessa peninga? Hvernig á venjulegt fyrirtæki að geta greitt hærra tryggingagjald en þegar er til komið? Það er nauðsynlegt að ríkisstjórnin fari að sýna á spilin í þessu efni. Nú er að störfum nefnd á vegum hæstv. fjármálaráðherra sem eftir því sem mér skilst á að koma með tillögur um breytingar á skattkerfinu. Getur hæstv. fjármálaráðherra upplýst hvert sú vinna stefnir? Og af því tilefni: Er það rétt skilið að aðilar vinnumarkaðarins sem þó hafa reynt að leggja ýmislegt til málanna, m.a. með þessari stöðugleikatilraun, hafi ekki aðkomu að þessari nefnd? Nú gætir vaxandi áhyggna vegna þess atvinnuleysis sem hér hefur verið og ekkert okkar má láta það gerast að atvinnuleysið verði viðvarandi. Því hlýtur það að vera velferðarmál númer 1, 2 og 3 að draga úr atvinnuleysi og skapa vinnu. Það sem meira er, ef okkur tekst að koma aftur slætti í hagkerfið sláum við tvær flugur í einu höggi, okkur tekst að auka skattheimtu og skapa atvinnutækifæri fyrir atvinnulaust fólk. Því vil ég leita eftir svari hjá hæstv. fjármálaráðherra við spurningunni um til hvaða aðgerða ríkisstjórnin hyggist grípa til þess að auka umsvif í hagkerfinu. Ég dreg þetta saman: Hyggst ríkisstjórnin hækka skatta enn frekar vegna fjárlagaársins 2011 og á hvaða sviði telur ráðherra svigrúm til slíkra hækkana? Er það réttur skilningur að þótt skattstofnar, t.d. bensíngjald, hafi ekki skilað þeim tekjum sem ráð var fyrir gert sé ekki möguleiki til frekari hækkana þeirra stofna? Hvernig er útlitið varðandi tekjur ríkissjóðs? Eru skattahækkanir að skila sér, t.d. tekjuskattur einstaklinga? 

Frú forseti. Einfalda svarið við þeirri spurningu er að koma Íslandi í gegnum efnahagserfiðleikana og koma hjólum atvinnulífsins og hagkerfisins aftur í gang. Það er nákvæmlega það sem verið er að reyna að gera. Ég held að rétt sé að fara örfáum orðum almennt um aðstæðurnar eins og þær blasa við á þessu stigi mála gagnvart fjárlagagerðinni. Þar er sem betur fer hægt að tína til ýmislegt sem hefur lagst með okkur og þróast með jákvæðum hætti að undanförnu, sérstaklega eftir að við fengum aðra endurskoðun samstarfsáætlunar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þannig hefur skuldatryggingarálag á Ísland farið lækkandi og Ísland hvarf í síðustu viku út af listanum yfir þau 10 ríki sem eru í mestri hættu á að komast í þrot. Skuldatryggingarálagið nálgast nú það sem er í þeim löndum sem við viljum gjarnan bera okkur saman við, fremur en hin sem við vorum í félagsskap við áður. Endurfjármögnun bankakerfisins reyndist því ríkinu mun ódýrari og þess sér stað í lægri vaxtakostnaði sem hjálpar til við heildarjöfnuðinn. Landsframleiðsla dróst að lokum talsvert minna saman en jafnvel síðustu spár gerðu ráð fyrir. Þannig spáði Seðlabankinn í janúar að trúlega hefði orðið um 7,7% samdráttur landsframleiðslu en bráðabirgðatölur Hagstofunnar nú benda til þess að hann hafi aðeins orðið 6,5%. Sömuleiðis gefa nýjustu hagvísar einnig tilefni til að ætla að samdrátturinn á fyrsta fjórðungi þessa árs hafi verið heldur minni en spáð var í janúar þannig að árssamdráttur landsframleiðslunnar á fyrsta fjórðungi verður þá kominn niður í 5,5%, en hann náði hámarki á síðasta fjórðungi síðasta árs og var þá 9,1%. Halli ríkissjóðs var ekki eins mikill og ráð var fyrir gert á síðasta ári. Munar þar að vísu hvort tekið er mið af hallatölum eins og þær voru settar upp miðað við vaxtakostnað af Icesave. Þá var gert ráð fyrir um 13,5% halla á ríkissjóði miðað við landsframleiðslu en raunin virðist hafa orðið 9,1%. Ef við bætum þar við þeim 2 prósentustigum sem áætlað var vegna vaxtaskuldbindinga Icesave standa samt eftir um 2 prósentustig sem hallinn var minni sökum meiri tekna á árinu og um 0,3 prósentustig sem hallinn var minni vegna minni útgjalda. Skuldastaða hins opinbera er heldur betri en flestar fyrri spár höfðu gert ráð fyrir og nú er gert ráð fyrir því að skuldirnar verði í hámarki á þessu ári, hreinar skuldir í nágrenni við 45% af landsframleiðslu sem þrátt fyrir allt er ekki slæm staða í flestum alþjóðlegum samanburði. Atvinnuleysi varð minna á síðasta ári og mun minna en fyrstu spár ársins í fyrra gerðu ráð fyrir, endar nálægt 7,8% á sama tíma og meðaltalið innan OECD er 8,7% svo dæmi sé tekið. Einkaneysla er meiri. Samkvæmt bráðabirgðatölum Hagstofunnar tók árstíðaleiðrétt einkaneysla að vaxa á þriðja ársfjórðungi síðasta árs. Hún hélt áfram að vaxa á þeim fjórða og nú er spáð minni samdrætti einkaneyslu og reyndar frekar aukningu einkaneyslu í ár, í staðinn fyrir samdrátt upp á 1 prósentustig. Þessar tölur allar benda til þess að þrátt fyrir allt sé íslenska hagkerfið á réttri leið, við séum að komast í gegnum dýfuna með öllu sársaukaminni hætti en flestar spár framan af gerðu ráð fyrir. Gengi krónunnar hefur þróast jákvætt nú um margra vikna skeið og hefur styrkst miðað við janúarlok um ein 3,5%, og um 6% gagnvart evru. Þessi styrking gengisins er án nokkurra inngripa Seðlabankans á markaði allt frá því í nóvember á síðasta ári. Vextir hafa lækkað, stýrivextir eru nú 8,5% og raunverulegir virkir stýrivextir Seðlabankans um 7,5%. Allt eru þetta frekar jákvæðar fréttir þó að óvissuþættirnir séu líka margir. Þar má nefna efnahagsvandræðin í Evrópu. Þar má nefna Icesave-málið óleysta og þar má nefna áhrif eldgossins á efnahag okkar og jafnvel annarra. Af fjárlagagerðinni er það að segja að við vitum hver staðan er. Við reiknum með um 90–100 milljarða halla á þessu ári. Það bætist við 140–150 milljarða halla í fyrra og 214 milljarða halla á árinu 2008. Það stefnir sem sagt í um 450 milljarða halla á ríkissjóði á þremur árum. Verkefnið er að ná þessu niður. Þar höfum við gert ráð fyrir um 50 milljarða aðgerðapakka fyrir árið 2011. Við erum að reikna það nákvæmlega núna hver aðhaldsþörfin verði nákvæmlega þannig að við höldum okkur innan markmiða um heildarjöfnuð á árinu 2013. Við gerum okkur vissar vonir um að þessi tala geti orðið eitthvað lægri en 50 milljarðar, en nákvæma tölu get ég ekki nefnt. Ég get heldur ekki gefið mönnum vonir um að hún verði neitt verulega miklu lægri. Áætlunin að öðru leyti er nokkurn veginn algerlega eins og til stóð. Útgjaldamarkmið fyrstu fjóra mánuði ársins eru vel innan áætlunar og tekjumarkmið að mestu leyti einnig. Við höfðum vissar áhyggjur af tekjuforsendunum á fyrstu mánuðum ársins, en það hefur rétt sig af aftur og bráðabirgðatölur fyrir aprílmánuð eru jákvæðar þannig að við virðumst sömuleiðis nokkurn veginn vera að vera á áætlun, bæði hvað útgjaldamarkmið og tekjumarkmið varðar það sem af er fjárlagaárinu. Það eru góðar fréttir. Varðandi aðgerðirnar og skattana er því til að svara 

Frú forseti. Nú þegar má vera ljóst að skattstefna ríkisstjórnarinnar gengur ekki upp við núverandi aðstæður eins og margir urðu reyndar til að benda á strax og hugmyndirnar voru kynntar, enda er held ég einsdæmi á Vesturlöndum nú um stundir að ríkisstjórn nálgist baráttuna við kreppu á þann hátt sem ríkisstjórn Íslands gerir, m.a. með því að hækka skatta, og hækka þá skatta sem eru hvað líklegastir til að draga úr nýfjárfestingu og uppbyggingu í atvinnulífinu. Það er þó ágætt að ríkisstjórnin sé byrjuð að huga að fjárlögum næsta árs, a.m.k. er sú vinna hafin í fjármálaráðuneytinu. Vefsíðan Eyjan birtir frétt í dag um að þar sé búið að ráða enn einn starfsmanninn án auglýsingar, ráða pólitískan samherja, að þessu sinni til að setja upp leikreglur kynjaðrar fjárlagagerðar, eins og það er orðað. Vinnan er þá hafin en spurningin er hvort ríkisstjórnin muni eitthvað læra af fyrstu tilraun sinni í nálgun við fjárlög og gera breytingar þannig að við komumst í að auka tekjur ríkisins frekar en að horfa upp á viðvarandi samdrátt sem birtist ekki hvað síst í því hvað heimtur á virðisaukaskatti dragast nú saman og benda til að neysla í samfélaginu, sú neysla sem þarf að halda ríkinu uppi með skattheimtu, dragist saman nánast dag frá degi. Þarf ekki í fyrsta lagi að eyða óvissunni í stað þess að auka stöðugt á hana eins og ríkisstjórnin gerir með sífellt nýjum og illa útfærðum hugmyndum og ráðast í aðgerðir sem ýta undir fjárfestingu og neyslu í samfélaginu fremur en að gera þveröfugt? Nýjustu tölur um heimtur á skatttekjum sýna að í fyrsta lagi eru skattstofnarnir ekki til staðar, en ekki nóg með það, fyrirtækin eiga ekki peninga til að borga skattana, jafnvel ekki vörsluskattana. Um síðustu áramót 

Virðulegur forseti. Við stöndum hér á Alþingi frammi fyrir stærsta verkefni í ríkisfjármálum í sögu íslenska lýðveldisins og það er ánægjulegt og fagnaðarefni að hæstv. fjármálaráðherra getur upplýst okkur um það að þær áætlanir sem lagðar voru niður um útgjöld ríkissjóðs hafi gengið vel eftir framan af árinu. Það er sérstakt fagnaðarefni vegna þess að það er sannarlega nýlunda, og fyrsta verkefnið sem við þurfum að taka á er viðvarandi agaleysi í framkvæmd fjárlaga sem hér hefur verið liðin ár eftir ár og áratug eftir áratug. Fyrst þarf að takast á við framúrkeyrslurnar við það að áætlunum og lögum sé ekki fylgt. Síðan er hægt að taka næstu skref, og það er ánægjulegt að heyra að þessi þáttur málsins gengur vel eftir. Þetta gríðarstóra verkefni höfum við nú að hálfu lagt að baki, annars vegar með skattahækkunum og hins vegar með niðurskurði. Erfiðari helmingur leiðarinnar í því að minnka halla ríkissjóðs er þó eftir, vegna þess að búið er að taka bara auðveldustu ákvarðanirnar, að innleiða á ný gamla skatta sem höfðu verið lækkaðir, skera mesta kúfinn af útgjaldaaukningu síðustu ára. Á næsta ári og hinu þarnæsta mun fyrst reyna á okkur í þessum sal vegna þess að þá þurfum við að taka raunverulegar ákvarðanir um virkilega erfiðar aðgerðir í niðurskurði ríkisútgjalda vegna þess að það er, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur greint frá, nauðsynlegt að þunginn í aðhaldsaðgerðunum héðan í frá liggi niðurskurðarmegin því að það er búið að taka það út mest sem taka má út skattamegin.

Frú forseti. Ég held að við hæstv. fjármálaráðherra séum sammála um að meginverkefnið sé að koma Íslandi í gegnum erfiðleikana og koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað. Okkur greinir hins vegar á um leiðirnar. Af þessu tilefni held ég að það sé vert að vitna í ræðu sem John F. Kennedy hélt árið 1962 þar sem hann sagði m.a., með leyfi forseta: „Efnahagskerfi sem er þrúgað af háum sköttum mun aldrei skila nægilegum tekjum til að jafnvægi náist í ríkisfjármálum alveg eins og það mun aldrei búa til nægilegan hagvöxt eða nægilega mörg störf.“ Núna 48 árum síðar er ljóst að þessi einföldu sannindi vefjast fyrir hæstv. ríkisstjórn. Ég spyr hæstv. ráðherra fjármála hvort hann geti svarað eftirfarandi spurningum: Getur hann gefið landsmönnum, almenningi, fyrirheit um það fyrir komandi ár að ekki verði gengið lengra í álögum á almenning? Getur hæstv. ráðherra sagt við atvinnulífið að það hafi þrátt fyrir allt séð það versta og þurfi ekki að óttast skattstefnu sem byggir á „You ain't seen nothing yet“? Getur hæstv. ráðherra upplýst hvað hann telur ásættanlegt fyrir afkomu ríkissjóðs á komandi ári? Eru það 10 milljarðar í halla eða 50 milljarðar? Að hverju stefnir hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Verkefnin í ríkisfjármálum eru ærin eftir efnahagshrunið og gjaldþrot hagstjórnarstefnu fyrri ríkisstjórnar. Að sjálfsögðu er spurt hvaða leiðir séu færar til að takast á við þann vanda sem við vitum öll að þarf að takast á við. Í grófum dráttum má segja að leiðirnar séu einkum þrjár, þ.e. að auka tekjur, lækka útgjöld eða auka skuldsetningu. Að sjálfsögðu er tekist á um hlutföllin þarna á milli og samhengið milli þeirra og það er þekktur skoðanaágreiningur milli stjórnmálafylkinga um skattamál hve stór hluti ríkissjóðs við viljum að séu tekjur teknar inn í almennum sköttum. Við þekkjum líka umræðuna um það að hægri menn vilja gjarnan lækka skatta en frekar auka tekjur ríkissjóðs með þjónustugjöldum ýmiss konar og líta ekki svo á að það séu skattar. Á hinn bóginn hafa vinstri menn lagt meiri áherslu á að taka inn tekjur til samneyslunnar með almennum skattálögum frekar en þjónustugjöldum. En skattkerfið er líka mikilvægt tekjujöfnunartæki og það er í anda góðrar norrænnar velferðar að nýta skattkerfið sem slíkt. Að mínu viti er ekki hægt að bera stöðuna á ríkisfjármálum okkar í dag saman við hefðbundnar efnahagssveiflur. Það sem við horfum fram á í dag er miklu meira en hefðbundnar efnahagssveiflur. Vitaskuld er mikilvægt við þessar aðstæður að tryggja að hjól atvinnulífsins komist á góða ferð áfram og sem betur fer eru margvísleg teikn á lofti þrátt fyrir allt, þrátt fyrir erfiðar aðstæður í þjóðarbúskapnum. Margt hefur tekist betur en spár gerðu ráð fyrir og vinnan við fjárlagagerð ársins 2011 mun að sjálfsögðu halda áfram á næstunni eins og lög gera ráð fyrir. Hér hefur komið fram að meginþunginn í skattbreytingum hefur þegar komið fram þannig að ekki er við því að búast að ráðist verði í margvíslegar nýjar aðgerðir í því efni 

Frú forseti. Nú rétt fyrir áramótin, áður en breytingar á skattkerfinu og þær skattahækkanir gengu í garð, spurðum við framsóknarmenn ítrekað í þingsal hvort búið væri að gera úttekt á því hvort almenningur gæti staðið undir þessum auknu álögum í ljósi þess að skuldir meginþorra almennings hafa stökkbreyst og að í framhaldinu ætti að hækka skatta verulega. Nú hafa tölur frá Seðlabankanum leitt í ljós að eitt af hverjum fjórum heimilum í landinu nær í dag ekki endum saman. Í útreikningum sem Hagsmunasamtök heimilanna hafa gert með Marinó G. Njálsson í broddi fylkingar þar sem gert er ráð fyrir eðlilegri neyslu hjá venjulegu fólki má færa rök fyrir því að annað hvert heimili í landinu nái í dag ekki endum saman. Við þurfum að hugsa það verulega hvort við höfum gengið of langt í að hækka skatta á heimilin í landinu, ekki bara tekjuskattinn heldur hafa m.a. skattar á eldsneyti hækkað gríðarlega og hækkanir á aðrar neysluvörur heimilanna. Þessar hækkanir hafa leitt til þess að stökkbreytt lán heimilanna hafa hækkað enn frekar þannig að ég held að hlutverk okkar allra sem hér erum sé að leggjast yfir þetta verkefni. Höfum við ekki gengið fullgreitt fram í skattahækkunum á heimilin sem mörg hver eiga í miklum erfiðleikum í dag? Ég hvet til samstöðu okkar hér í því að fara fordómalaust yfir það hver staða íslenskra heimila er í dag. Ef við horfum á þessar hækkanir, m.a. á eldsneyti, hafa þær leitt af sér að eftirspurn minnkar, sem og framleiðni og framleiðsla í samfélaginu. Þess vegna minnka skattar ríkissjóðs, störfum fækkar, gjaldþrotum fjölgar og þetta sýnir allt að á endanum bitnar þetta á ríkissjóði og sameiginlegum tekjum okkar allra. 

Virðulegi forseti. Traust á stjórnvöldum byggist ekki síst á því að þau hafi styrk tök á ríkisfjármálunum. Í skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum sem rædd var hér í þessum ræðustól fyrir tæpu ári er skýrt farið yfir stöðuna, áætlun sett fram um að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og að afgangur verði á rekstri hans á árinu 2013. Nú hefur komið í ljós að staðan er betri en gert var ráð fyrir þegar skýrslan var samin og er það vel, en verkefnið er stórt eigi að síður og forsendur að mestu óbreyttar. Verkið er bæði einfalt og flókið í senn. Það er einfalt að því leyti að það er augljós staðreynd að ekki eru nægar tekjur til að standa undir óbreyttum útgjöldum. Ákveðið var að leggja megináherslu á breytt skattkerfi við síðustu fjárlagagerð en minni áherslu fyrir árið í ár og því verði að lækka útgjöldin árið 2011 umtalsvert svo dæmið gangi upp. Það verður gert með aðgerðum sem duga til langs tíma og einnig með tímabundnum aðgerðum og sumar þeirra geta orðið töluvert flóknar. Allir útgjaldaliðir eru í skoðun og kerfið í heild, einnig samspil bóta og skatta. Langtímaaðgerðir felast í skipulagsbreytingum, svo sem sameiningu ráðuneyta og stofnana. Þar verður að hafa í huga hagræðingu en ekki síður að eftir standi styrkari stjórnsýsla. Einfalda verður ráðuneytisskipunina og stofnanagerðina og auka samstarf þvert á ráðuneyti og stofnanir. Bættur rekstrargrundvöllur og góð stjórnsýsla fari þannig saman. Setja þarf sem fyrst tímalínur um þessi verk þannig að vinna megi markvisst að breytingunni. Þegar ákvarðanir verða teknar um tímabundinn niðurskurð verður að hafa skjólstæðinga ríkisstofnana í forgrunni, hvort sem um er að ræða nemendur, sjúklinga eða aðra viðkvæma hópa, og þannig vinni stjórnvöld og fagmenn stofnananna að lausnum á rekstrarvanda. Þannig verða grunnþættir velferðarkerfisins tryggðir. Virðulegi forseti. Það er Íslandi nauðsynlegt að niðurstaða fjárlagagerðar fyrir árið 2011 veki traust manna bæði innan lands og utan.

Frú forseti. Í máli hæstv. fjármálaráðherra kom fram að stefnt sé að 50 milljarða aðlögun fyrir árið 2011 og eins og ég skildi hæstv. ráðherra er gert ráð fyrir að að meginstefnu til verði gripið til aðhaldsaðgerða en þó var ekki útilokað að hækkun skatta kæmi til. Af því tilefni langar mig að benda á að þær skattahækkanir sem þegar hafa komið til framkvæmda vegna áranna 2009 og 2010 námu 72 milljörðum kr. sem er 18 milljörðum kr. meira en stöðugleikasáttmálinn gerði ráð fyrir. Það er úr nokkuð vöndu að ráða fyrir ríkisstjórnina að efna til frekari skattahækkana miðað við þá aðstöðu sem þar er uppi, enda kom það glögglega fram í máli hv. þm. Helga Hjörvars að a.m.k. af hálfu Samfylkingarinnar virðist ekki vera mikill spenningur fyrir því að fara í frekari skattahækkanir. Allt að einu hlýtur meginmarkmið okkar í ríkisfjármálum núna að vera að auka tekjur ríkissjóðs, skapa svigrúm til þess að tekjur í landinu aukist, skapa svigrúm til þess að auka sláttinn í hagkerfinu. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaðan hann telji að þær tekjur muni koma. Hvað hyggst ríkisstjórnin gera til þess að hvetja til fjárfestinga og slíkra hluta til þess að efla þennan nauðsynlega slátt í hagkerfinu? Mig langar líka til að spyrja í tilefni af þessari nefnd sem skipuð hefur verið á vettvangi fjármálaráðuneytisins, til að endurskoða skattkerfið eftir því sem mér skilst, hvert markmið hennar sé. Hvaða breytingar var nefndinni uppálagt að skoða? Jafnframt spyr ég: Hvenær eigum við von á að þessi nefnd skili af sér? Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að hann stefndi ekki á að hér yrðu gerðar meiri háttar skattbreytingar, en í ljósi þess að ekki var loku fyrir það skotið að einhver skattur mundi samt sem áður hækka spyr ég: Verður það á grundvelli þessarar nefndar? Og hvenær eigum við von á því að þær niðurstöður líti dagsins ljós?

Frú forseti. Ég vona að hv. þingmenn hafi glaðst yfir því sem ég tel mig geta upplýst, að í öllum aðalatriðum erum við á áætlun hvað varðar markmið okkar í ríkisfjármálum. Þar skiptir að mínu mati ekki síður miklu að útgjaldamarkmið, þ.e. miklar aðgerðir til að ná niður kostnaði og spara, eru að nást. Flestar stofnanir og ríkisreksturinn í heild eru á áætlun og jafnvel gott betur. Það er mikið gleðiefni því að það er stórt trúverðugleikaatriði að þannig haldi það áfram. Það er sömuleiðis ánægjulegt að við erum bjartsýnni á tekjuforsendurnar núna eftir tölur fyrstu fjögurra mánaðanna en við vorum kannski í byrjun. Það er misskilningur ef menn halda það, hvort sem það er hv. formaður Framsóknarflokksins eða aðrir, að þar sé einhver meiri háttar brestur á ferðinni. Það er sem betur fer ekki svo. Í aðalatriðum er tekjuáætlunin líka eins og við var búist. Ríkisstjórnin hefur gripið til fjölmargra ívilnandi aðgerða, t.d. gagnvart vinnumarkaði. Það er samtals búið að safna kröftum saman í um 1.300 sumarstörf. Það er verið að leggja 500 milljónir kr. í viðbót í viðhald á vegum ríkisins, samtals verður ríkið með viðhaldsframkvæmdir á árinu fyrir 3,2 milljarða kr. sem er meira en í venjulegu ári. Það er verið að setja stóra fjármuni í markaðsátak í ferðaþjónustu, 100% endurgreiðsla virðisaukaskatts að viðbættum skattaívilnunum sem hér eru til meðferðar á að örva þá starfsemi o.s.frv. Lægri vextir, lægri verðbólga og eðlileg tengsl við alþjóðlega fjármálamarkaði eru það sem við þurfum núna til að koma hlutunum betur í gang. Vissulega bíður okkar erfitt verkefni, ég dreg enga dul á það, en þegar hv. þingmenn tala hér gegn tekjuöflun hlýtur þeim að vera ljóst að hinn kosturinn er fyrst og fremst enn þá meiri og sársaukafyllri niðurskurður. Svarið stendur sem hér var gefið, við gerum ekki ráð fyrir umtalsverðum tekjuskattsbreytingum í ár. Nefndin sem er að störfum á að horfa langt inn í framtíðina og skoða skattkerfi okkar og hvernig við viljum að það þróist. Breiður samráðshópur aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa þingflokka verður kvaddur til samstarfs í þeim efnum. Varðandi spurningu hv. þm. Óla Björns Kárasonar um það hve mikill halli 

Hæstv. forseti. Hér afgreiðum við eftir 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um dómstóla sem einkum snýr að breyttum reglum um skipan dómara, fyrirkomulagi dómnefndar og aðkomu Alþingis þar að. Það má margt um einstök atriði frumvarpsins segja, sumt getur verið þar til bóta, annað tel ég að þyrfti betri íhugun. Hins vegar vildi ég lýsa þeirri afstöðu minni og afstöðu sjálfstæðismanna í allsherjarnefnd að við teljum ekki ástæðu til að styðja þetta mál en munum ekki greiða atkvæði gegn því þar sem við teljum að það sé eðlilegra að grundvallarbreytingar sem snerta skipan dómstóla fari inn í feril varðandi stjórnarskrárbreytingar og að reglur af þessu tagi séu í stjórnarskrá en ekki almennum lögum. Við teljum að framtíðarfyrirkomulag þessara mála eigi fyrst og fremst að ákveða í tengslum við fyrirhugaða 

Virðulegi forseti. Í maí á síðasta ári skipaði ég nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi auk fulltrúa Frjálslynda flokksins til þess að endurskoða lög nr. 162/2006, um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Var það mat mitt að brýnt væri að flýta þeirri endurskoðun á lögunum sem mælt er fyrir um í bráðabirgðaákvæði þeirra m.a. í ljósi þeirrar umræðu sem þá hafði skapast um fjármál stjórnmálaflokkanna í kjölfar efnahagshrunsins og í aðdraganda alþingiskosninganna vorið 2009. Jafnframt lá fyrir matsskýrsla GRECO, samtaka ríkja gegn spillingu, sem starfa innan vébanda Evrópuráðsins, en í skýrslunni er tilteknum tilmælum beint til íslenskra stjórnvalda um umbætur í gildandi löggjöf. Verkefni það sem ég fól nefndinni var í meginatriðum tvíþætt. Í fyrsta lagi að kanna grundvöll þess að gerð yrði úttekt aftur í tímann á fjárreiðum frambjóðenda og þeirra stjórnmálaflokka sem átt höfðu fulltrúa á Alþingi á árunum fyrir gildistöku laga 162/2006. Var það mat mitt að samræmd birting upplýsinga um þessi mál væri nauðsynlegur hluti af því uppgjöri og endurmati sem þyrfti að eiga sér stað hjá íslenskum stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum í kjölfar efnahagshrunsins og að slíkt uppgjör væri ein af forsendum þess að unnt væri að endurskapa það traust sem nauðsynlegt er að ríki um starfsemi stjórnmálaflokka í landinu. Afrakstur af skoðun nefndarinnar hvað þetta varðar birtist í sameiginlegri viljayfirlýsingu stjórnmálaflokkanna sem undirrituð var 14. júlí 2009. Með þeirri yfirlýsingu skuldbundu flokkarnir sig til þess að upplýsa um öll fjárframlög sem þeir hefðu þegið umfram 200 þúsund á árunum 2002 til 2006. Með viljayfirlýsingunni skoruðu Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn jafnframt á alla frambjóðendur sína á umræddu tímabili til að veita Ríkisendurskoðun samkvæmt bestu vitneskju allar fyrirliggjandi upplýsingar um framlög til þeirra á tímabilinu frá 1. janúar 2005 til 31. maí 2007, en þá fóru víða fram stór prófkjör á vegum flokkanna, bæði vegna sveitarstjórnarkosninga og alþingiskosninga. Á grundvelli þessara viljayfirlýsinga lögðu forustumenn allra flokka á Alþingi fram frumvarp þar sem Ríkisendurskoðun var falið að taka við og birta með samræmdum hætti upplýsingar um styrkveitingar til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda. Var frumvarpið samþykkt samhljóða sem lög frá Alþingi á sumarþinginu 2009. Í samræmi við lögin hefur Ríkisendurskoðun nú birt upplýsingar um framlög til flokkanna á umræddu tímabili og jafnframt upplýsingar um framlög til þeirra frambjóðenda sem kusu að verða við áskorun flokka sinna um að veita Ríkisendurskoðun þessar upplýsingar. Í öðru lagi fól ég nefndinni að taka lögin um fjármál flokkanna til heildarendurskoðunar með hliðsjón af þeirri reynslu sem fengist hefði af framkvæmd þeirra og til að bregðast við tilmælum GRECO. Afrakstur þeirrar vinnu liggur fyrir í því frumvarpi sem ég mæli fyrir. Frumvarpið er eins og áður segir flutt sameiginlega af forustumönnum þeirra stjórnmálasamtaka sem fulltrúa eiga á Alþingi að Hreyfingunni frátalinni. Er það miður enda var það skýr útgangspunktur í vinnu endurskoðunarnefndarinnar að reyna að ná samstöðu allra hlutaðeigandi stjórnmálasamtaka um breytingar á lögunum með sama hætti og raunin varð á við setningu þeirra árið 2006. Voru ófrávíkjanlegur kröfur Hreyfingarinnar í málinu þess eðlis að ljóst þótti að ekki var raunhæfur grundvöllur til samkomulags. Var það til að mynda krafa Hreyfingarinnar að alfarið yrði lagt bann við framlögum frá lögaðilum og jafnframt að stjórnmálasamtök skyldu eiga jafnan rétt til ríkisframlaga óháð þeim stuðningi sem þau hefðu meðal þjóðarinnar. Í allri umræðu um fjármál stjórnmálaflokka hér á landi verður að gera skýran greinarmun á því ástandi sem ríkjandi var fyrir setningu núgildandi laga og þess ástands sem ríkti þar áður. Óhætt er að fullyrða að með setningu laganna hafi orðið gjörbylting á fjármálalegri starfsumgjörð stjórnmálaflokka hér á landi og frambjóðenda þeirra, en fyrir þann tíma giltu í raun engar reglur um það hversu háa styrki stjórnmálasamtök gátu þegið af einstaka aðilum eða reglur sem skylduðu þá til að upplýsa eftirlitsaðila og almenning um það hverjir væru styrktaraðilar þeirra. Var þetta staðan í íslenskum stjórnmálum þótt ítrekað hefði verið vakin athygli á nauðsyn þess að settar yrðu reglur um þessi svið. Er það eftir á að hyggja sorglegt að stjórnmálaflokkar skyldu almennt ekki átta sig fyrr á þeirri staðreynd að það var algjörlega nauðsynlegt að til staðar væru skýrar reglur á þessu sviði. Hefur nauðsyn þessa nú orðið öllum ljós eftir að upplýst hefur verið um há framlög til flokka og frambjóðenda frá einstökum aðilum. Eru þetta svo há framlög í einstaka tilvikum að erfitt er að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að þau hafi verið óeðlileg og óhófleg. Virðulegi forseti. Lög um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra tóku gildi 1. janúar 2007. Þau tóku þó ekki gildi gagnvart frambjóðendum fyrr en eftir alþingiskosningar sem fram fóru vorið 2007. Við samningu laganna á sínum tíma var sérstaklega litið til tilmæla sem ráðherranefnd Evrópuráðsins hefur samþykkt að beina til aðildarríkjanna um sameiginlegar reglur gegn spillingu í tengslum við fjármögnun stjórnmálaflokka og kosningabaráttu. Af samanburði gildandi laga og umræddra tilmæla er ljóst að Ísland hefur með setningu laganna nú þegar í öllum meginatriðum innleitt í löggjöf sína efni tilmælanna með fullnægjandi hætti. Er í samræmi við það unnt að draga þá ályktun að lögin setji fjármálum stjórnmálasamtaka og frambjóðenda hér á landi trausta umgjörð sem veiti nauðsynlegt aðhald, tryggi gegnsæi og séu til þess fallin að þjóna því meginmarkmiði sínu að takmarka hættu á spillingu í tengslum við fjármögnun stjórnmálastarfs. GRECO tekur undir þetta í áðurnefndri matsskýrslu sinni um Ísland en þar kemur fram það mat að gildistaka laga nr. 162/2006 og þær reglur sem Ríkisendurskoðun setur á grundvelli þeirra hafi verið mikilvægur liður í því að auka gegnsæi og ábyrgðarskyldu varðandi fjármögnun stjórnmálasamtaka og frambjóðenda hér á landi og fyrir það beri að hrósa íslenskum stjórnvöldum. Er í skýrslunni jafnframt staðfest að löggjöfin endurspegli í stórum dráttum kröfur ráðherranefndar Evrópuráðsins eins og þær eru settar fram í umræddum tilmælum ráðherranefndarinnar um sameiginlegar reglur gegn spillingu í fjármögnun stjórnmálaflokka á kosningabaráttu sem GRECO byggir sitt starf á. Þetta endurspeglast aftur í þeim nýju tilmælum sem GRECO sér ástæðu til að beina til íslenskra stjórnvalda nú í matsskýrslu sinni en þau lúta fyrst og fremst að tilteknum lagfæringum og nánari útfærslu á ákvæðum gildandi laga, með ákveðnum undantekningum þó. Um öll þessi tilmæli er fjallað sérstaklega í greinargerð með frumvarpinu. Afstaða er tekin til þeirra og gerð grein fyrir viðbrögðum vegna þeirra. Í grófum dráttum má segja að orðið sé við öllum tilmælum GRECO að einu frátöldu. Lúta þau tilmæli að ábendingu um að leitað verði leiða til að miðla upplýsingum til almennings um fjármögnun kosningabaráttu áður en kosningar fara fram, t.d. með bráðabirgðaskýrslum. Var það mat endurskoðunarnefndarinnar að erfitt gæti reynst að tryggja að bráðabirgðaskýrsla gæfi í raun rétta mynd af stöðu mála. Þannig gæti reynst erfitt að koma í veg fyrir að stjórnmálasamtök og einstakir frambjóðendur reyndu að hagræða stöðunni hjá sér, t.d. með því að leita fremur framlaga að loknum kosningum. Þótti ljóst að almenningur hefði fyrst og fremst áhuga eða hagsmuni af því að fá upplýsingar um framlög þegar um háar og óeðlilega háar upphæðir væri að ræða. Ákvæði íslenskra laga um hámarksframlög lögaðila og einstaklinga fyrirbyggja í raun að um slík framlög geti verið að ræða. Með hliðsjón af þessu þótti ekki tilefni að svo stöddu a.m.k. til að kveða á um upplýsingaskyldu af því tagi sem rætt er um í þessum tilmælum. Virðulegi forseti. Af samanburði við önnur lönd má sjá að Ísland er nú í fremstu röð á sviði reglusetningar um fjármál stjórnmálaflokka og frambjóðenda. Þannig setja íslensk lög t.d. verulegar skorður við einkafjármögnun stjórnmálastarfsemi hér á landi og ef þær reglur eru bornar saman við gildandi reglur á hinum Norðurlöndunum er ljóst að Ísland sker sig nokkuð úr hvað þetta varðar. Er Ísland í reynd eina landið í hópi Norðurlanda þar sem settar eru skorður við fjárhæð framlaga, bæði frá lögaðilum og einstaklingum. Auk þess að vera eina landið sem setur slíkar skorður er ljóst að það hámark sem leyft er verður að teljast hóflegt á alla eðlilega mælikvarða. Ísland gengur jafnframt lengst í því að setja skorður við framlögum að öðru leyti, svo sem með banni við framlögum frá opinberum aðilum, erlendum aðilum og óþekktum gefendum. Á bls. 5 í fyrirliggjandi frumvarpi er að finna upptalningu á þeim helstu breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Er þar bæði um að ræða breytingar sem lagðar eru til með hliðsjón af tilmælum GRECO, sem ég hef rakið hér, og einnig breytingar og lagfæringar sem talið er rétt að gera með hliðsjón af þeirri reynslu sem fengist hefur af framkvæmd laganna. Ég vil hér vekja sérstaka athygli á þremur breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu: Í fyrsta lagi vek ég athygli á þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu um að reglur laganna um framlög til frambjóðenda frá einstaklingum og lögaðilum og um upplýsingaskyldu þeirra taki einnig til frambjóðenda í forsetakosningum. Með þessari breytingu er m.a. brugðist við tilmælum GRECO um þetta efni en þar er réttilega bent á ákveðna gloppu í lögunum að þessu leyti. Þá er einnig ljóst að nauðsyn þess að skýrar reglur gildi um fjárreiður forsetaframbjóðenda eins og annarra frambjóðenda, hefur einungis farið vaxandi samhliða þeirri þróun sem orðið hefur á undanförnum árum við beitingu þess valds sem forseta er falið í stjórnarskránni og því aukna vægi sem forsetaembættið hefur þar með fengið í stjórnskipun landsins. Í frumvarpinu er gerð tillaga um að heildarkostnaður frambjóðenda í forsetakosningum af kosningabaráttu megi ekki vera hærri en sem nemur 35 millj. kr. að hámarki. Þykir eðlilegt að setja tilteknar skorður við kostnað frambjóðenda af kosningabaráttu í forsetakosningum, bæði til að sporna við því að frambjóðendur eyði óhóflega miklum fjármunum í kosningabaráttu og eins til þess að ekki skapist óeðlilegt ójafnræði á milli frambjóðenda vegna mismunandi fjárhagsstöðu þeirra. Við ákvörðun á leyfilegum hámarkskostnaði í þessu sambandi er þó mikilvægt að gæta þess að frambjóðendur hafi í öllum tilvikum nægilegt svigrúm til að kynna sig og sjónarmið sín fyrir kjósendum á landsvísu. Það kann hins vegar að vera álitaefni við hvað sé rétt að miða í þessu efni, en í frumvarpinu er lagt til að miðað verði við 35 millj. kr. Var það mat meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar að slík upphæð ætti í öllum tilvikum að duga vel til kynningar á frambjóðanda í forsetakosningum, jafnvel þótt frambjóðandinn væri lítt þekktur. Ekki er lagt til að forsetaframbjóðendur eigi kost á ríkisframlögum. Í öðru lagi vek ég athygli á þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu um að nöfn þeirra einstaklinga sem styrkja stjórnmálaflokka eða frambjóðendur um meira en 200 þús. kr. verði gerð opinber. Er með öðrum orðum lagt til að svonefnt nafnleyndargólf verði lækkað úr 300 þús. kr. í 200 þús. kr. hvað einstaklinga varðar. Með þessari breytingu er einnig brugðist við tilmælum GRECO um að nafnleynd einstaklinga sem styrkja stjórnmálastarf verði sett hófleg mörk. Þessi tilmæli GRECO varða það álitaefni hvenær fjárhæð framlags er orðið það há að ætla megi að almennt séð að það geti skapað hættu á óeðlilegum hagsmunatengslum á milli styrkveitenda og viðkomandi frambjóðenda, stjórnmálasamtaka eða þeirra sem styrkurinn rennur til þannig að eðlilegt og réttmætt sé að almenningur sé upplýstur um þau tengsl. Var það álit meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar að jafnvel þótt 300 þús. kr. framlag væri í sjálfu sér ekki há fjárhæð yrði hún að teljast rífleg þegar um einstakling væri að ræða og almennt umfram það sem einstaklingar væru tilbúnir að láta af hendi til stjórnmálasamtaka eða einstakra frambjóðenda til styrktar þeim málstað sem viðkomandi flokkur eða frambjóðandi stendur fyrir. Verði tillagan samþykkt munu einstaklingar sem veita framlög upp að 200 þús. kr. eða minna áfram njóta nafnleyndar en upplýst verður um nöfn einstaklinga sem veita styrki umfram það. Með þessu er reynt að taka tillit til beggja sjónarmiða, annars vegar um fullnægjandi gagnsæi fjárframlaga til stjórnmálaflokka og frambjóðenda með tilliti til þeirrar hættu að einstaklingar hafi óeðlileg áhrif með framlagi sínu og hins vegar þeirra sjónarmiða að einstaklingar eigi að hafa frelsi til að styðja við starfsemi stjórnmálasamtaka og frambjóðenda með framlögum upp að tilteknu hóflegu marki án þess að slíkt sé gert opinbert. Reglur núgildandi laga um að öll framlög lögaðila séu gerð opinber, stendur hins vegar óbreytt. Í þriðja lagi vek ég sérstaka athygli á ákvæði 3. gr. frumvarpsins en þar er gerð tillaga um nýtt styrkjakerfi til hliðar við það sem fyrir er sem ætlað er að auka jafnræði milli stjórnmálasamtaka og greiða fyrir því að ný stjórnmálasamtök geti boðið fram í kosningu til Alþingis án þess að taka fjárhagslega áhættu. Er þar lagt til að stjórnmálasamtök sem bjóða fram í öllum kjördæmum geti án tillits til niðurstöðu kosninganna sótt um fjárstyrk úr ríkissjóði til að standa straum af útlögðum kostnaði vegna kosningabaráttunnar allt að 3 millj. kr. Skýrt skal tekið fram að ekki er gert ráð fyrir því að styrkveitingar samkvæmt þessu ákvæði auki útgjöld ríkissjóðs heldur verði fjárveitingar til stjórnmálasamtaka samkvæmt núverandi styrkjakerfi lækkað sem nemur kostnaði vegna hins nýja kerfis. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir forsögu og efni fyrirliggjandi frumvarps um breytingar á lögum um fjármál stjórnmálaflokkanna. Eins og fram hefur komið urðu straumhvörf í þessu máli hér á landi við setningu laganna árið 2006. Með þessu frumvarpi eru lagaleg umgjörð um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þeirra styrkt enn frekar. Engu að síður tel ég að við eigum enn verk óunnið á þessu sviði. Nefni ég þar t.d. álitaefni sem komu til umræðu í endurskoðunarnefndinni varðandi aðgengi stjórnmálasamtaka að fjölmiðlum, einkum í aðdraganda kosninga, sem og álitaefni sem varða auglýsingar stjórnmálasamtaka í kosningabaráttu. Ljóst er að umrædd álitaefni eru nátengd umræðu um fjármál stjórnmálasamtaka í víðum skilningi. Hugsanleg lagaákvæði á þessu sviði eiga þó e.t.v. fremur heima t.d. í lögum um fjölmiðla, samanber frumvarp til laga um fjölmiðla sem nú liggur fyrir Alþingi, en í þeim lögum sem hér eru til endurskoðunar. Á ríkisstjórnarfundi á föstudaginn kynnti ég ríkisstjórninni skýrslu starfshóps um viðbrögð stjórnsýslunnar við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar eru settar fram margvíslegar tillögur til úrbóta í stjórnsýslu landsins og er það verkefni stjórnvalda á næstu missirum að vinna úr þeim tillögum með vönduðum hætti. Í skýrslu starfshópsins er þó jafnframt vikið að starfsemi stjórnmálaflokka í landinu og hlutverki þeirra í pólitískri stefnumörkun. Er þar sett fram það sjónarmið að flokkarnir þurfi að búa við ákveðið aðhald þegar kemur að ráðstöfun þess fjár sem þeir fá frá ríkinu og að hugsanlega væri ástæða til að binda opinberan stuðning við stjórnmálaflokka skilyrðum um að það væri nýtt til að stuðla að vandaðri stefnumótun og félagastarfi á vettvangi flokkanna, fremur en það sé notað í auglýsingar og kosningaherferðir. Þessar ábendingar starfshópsins þarf að skoða sérstaklega í tengslum við framlög ríkisins til stjórnmálaflokkanna að mínu mati. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp um fjármál stjórnmálaflokka. Ég vil byrja á að taka það fram að þótt okkur í Hreyfingunni finnist ekki nægilega langt gengið finnst okkur frumvarpið skref í rétta átt. Það sem situr mjög í mér er að framlög fyrirtækja eru enn heimil. Í 8. bindi rannsóknarskýrslu Alþingis, sem heitir „Siðferði og starfshættir í tengslum við fall íslensku bankanna“, segir, með leyfi forseta: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til þess að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna.“ Nú langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða rök hún telur gild fyrir því að lögaðilar geti enn stutt stjórnmálaflokka og stjórnmálamenn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvaða rök ég telji fyrir því að lögaðilar geti enn styrkt stjórnmálaflokka og stjórnmálamenn. Ég vil svara því til, sem fram kom í framsöguræðu minni, að ég hygg að við séum í fremstu röð landa um það að hafa gegnsæi og upplýsingaskyldu að því er varðar fjármál stjórnmálaflokka. Ég tel að þær skorður sem þarna eru settar, bæði varðandi lögaðila og einstaklinga, séu hóflegar eins og kom fram í mati mínu. Ég held að stjórnmálaflokkar séu partur af lýðræðinu í samfélaginu og þegar búið er að setja hóflegar skorður við þessu framlagi tel ég réttlætanlegt að þetta sé heimilað og bendi á það sem fram kom í mínu máli hér áðan að hvergi annars staðar á Norðurlöndunum eru sett hámörk að því er varðar framlög lögaðila til stjórnmálaflokka.

Frú forseti. Næstkomandi fimmtudag munu kvenframbjóðendur Samfylkingarinnar til borgarstjórnar í Reykjavík taka á móti gestum í húsnæði fyrirtækisins CCP. Stærstu eigendur CCP eru Novator og General Catalyst, einmitt þau tvö fyrirtæki sem iðnaðarráðherra hyggst gera stóran fjárfestingarsamning við vegna gagnavers í Reykjanesbæ. Mig langar að spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra telur lán á húsnæði, eins og í þessu tilfelli, vera ígildi fjárframlags til stjórnmálasamtaka og eiga að falla undir þau lög sem við ræðum hér. Eins langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji við hæfi, á meðan frumvarp um skattaívilnanir upp á hundruð milljóna til Verne Holdings er hér í þinginu, að flokkur hennar nýti sér aðstöðu annars fyrirtækis í eigu sömu aðila.

Virðulegi forseti. Varðandi Verne Holdings, sem hér var spurt um, þá var ítarlega um það fjallað hér í þinginu. Menn höfðu vissar áhyggjur af því að einn eigandi þess væri einn af þeim sem voru í útrásinni og menn vildu setja skorður við því. Sumum finnst það réttmætt og sumum finnst það ekki réttmætt að gera það. Um þetta var skipst á skoðunum í nefndinni og m.a. settar skorður við því, ef ég man rétt, að þessi umræddi aðili fengi arðgreiðslur og á það hefur minn flokkur, og reyndar fleiri hér á þinginu, fallist. Af sjálfu leiðir að ég studdi það ákvæði og þess vegna tel ég ekkert óeðlilegt við það miðað við þær skorður sem þarna voru settar. Varðandi kvenframbjóðendur sem mæta eiga í einhverju tilteknu fyrirtæki, ég hef nú ekki heyrt um þetta áður, og fengið fundaraðstöðu, er það það sem háttvirtur þingmaður er að tala um? 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa framsögu og þær skýringar sem hæstv. forsætisráðherra hefur nú gefið eftir að hafa lagt þetta frumvarp fram í samstarfi við undirritaðan og aðra formenn flokka utan Hreyfingarinnar. Ég vil láta þess getið í upphafi þessarar umræðu að augljóslega er um að ræða niðurstöðu nefndar sem flokkarnir komu sér saman um að mundi starfa að því að gera frumvarp til laga. Þetta mál mun síðan eftir 1. umr. fara áfram til nefndar og verða þar til umfjöllunar. Mig langar til að láta þess getið hér að ég tel fullt tilefni til þess fyrir nefndina að skoða málið mjög vandlega og hafa m.a. í huga þær athugasemdir sem ég ætla að minnast hér stuttlega á við 1. umr. málsins. Í fyrsta lagi er ástæða til að láta þetta mál og almennt lögin um fjármál stjórnmálaflokka, stjórnmálasamtaka og frambjóðenda, vera sér til áminningar um að það var strax á árinu 2006 sem við hér á þinginu settum mjög ákveðna löggjöf, ákveðinn ramma, utan um þessi efni. Að undanförnu hafa fjármál stjórnmálaflokkanna, fjárhagsleg samskipti þeirra við fyrirtækin í landinu og ekki síður frambjóðenda við fyrirtækin í landinu, eins og hæstv. forsætisráðherra kom inn á í máli sínu, verið mjög til umfjöllunar og mörgum þótt sem menn hafi farið of geyst. Ég get tekið undir það. Við erum með dæmi um styrki, bæði til frambjóðenda, heildarstyrki, og einnig erum við með dæmi um styrki til stjórnmálasamtaka sem eru langt umfram þau viðmið sem við viljum að séu notuð í slíkum samskiptum. Þá skiptir öllu að við skyldum hafa gripið inn í það mál strax á árinu 2006 og lögin sem hér hafa gilt frá árinu 2007, sem sagt frá upphafi árs 2007, eru svarið. Þau eru svar okkar stjórnmálamannanna við þessari umræðu. Það svar kom fram fyrir rúmlega þremur árum. Í frumvarpinu má finna stutta samantekt í greinargerðinni á því hvernig þessum málum er háttað hér á landi annars vegar og á Norðurlöndunum hins vegar. Það er mjög fróðlegt að renna aðeins yfir þá samantekt vegna þess að í henni birtist mjög skýr mynd hvað þetta snertir. Þar kemur t.d. fram, undir lið VI á bls. 18, að í Danmörku eru engar lagalegar takmarkanir í gildi hvað snertir upphæð framlaga frá lögaðilum og einstaklingum, engar takmarkanir í gildi. Á árinu 2006 urðum við sammála um það hér að setja viðmið við 300 þús. kr. eins og segir í frumvarpinu. Sömu sögu er að segja frá Svíþjóð. Þar er ekki einu sinni lagt bann við því að stjórnmálasamtök taki við nafnlausum framlögum. Sama sagan í Finnlandi. Engin hámörk. Það eru helst Norðmenn sem hafa sett takmarkanir við einkaframlögum til stjórnmálastarfsemi. Þar er í fyrsta lagi, eins og segir í frumvarpinu, lagt bann við nafnlausum framlögum til stjórnmálasamtaka og síðan er tekið fram að þeim beri að skila í ríkissjóð nafnlausum framlögum eins og er reyndar verið að leggja til að við látum gilda hér á landi með þessu frumvarpi. Þessu vildi ég koma að hér í upphafi sem mjög mikilvægu innleggi inn í umræðuna um fjármál stjórnmálaflokka og frambjóðenda. Við höfum sett reglur. Þær hafa gilt hér á landi í mörg ár og þær eru miklu strangari en nokkurs staðar annars staðar, a.m.k. ef við lítum til þeirra landa þangað sem við erum vön að horfa. Það er síðan ákveðið umhugsunarefni að við skyldum hafa valið að fara þá leið að binda hámarksframlögin við 300 þús. kr. og leggja framlagsskyldu á ríkið, á hið opinbera. Í millitíðinni höfum við ákveðið að það framlag sem stjórnmálasamtökin taka við frá ríkinu, frá hinu opinbera, skuli ekki verðbætt. Við ákváðum að gera það núna í fjárlögum þessa árs. Ég held að það hafi ekki verið nokkrar forsendur til þess að láta stjórnmálasamtökin í landinu fá verðbætt framlag miðað við fyrri fjárlög frekar en svo marga aðra sem treysta á framlög af opinberu fé. Engu að síður ætti þetta að verða okkur visst umhugsunarefni þegar við höfum sett skýr mörk og þröng við framlögum frá lögaðilum og einkaaðilum, að þessi byrði skuli núna hvíla á hinu opinbera og við síðan mögulega ár eftir ár treystum okkur ekki til að verðbæta þá upphæð sem við komumst að samkomulagi um í upphafi. Erum við sammála um það, t.d. hér á þinginu, að það sé eitthvert markmið að þrengja mjög að starfsemi stjórnmálasamtaka? Er það eitthvert sérstakt markmið? Ég hefði ekki haldið að við ættum að hafa það sem markmið. Þvert á móti eigum við að leyfa stjórnmálasamtökunum að þróast og vera sem frjálsust en það þarf að tryggja gegnsæi. Mér leist ekki vel á þær hugmyndir sem forsætisráðherra viðraði hér í framsögu sinni, um að við ættum að fara að ganga lengra í því að ákveða hvernig stjórnmálasamtökin verja því fé sem þau hafa fengið frá ríkinu. Ef við ætlum að feta þá braut vil ég frekar hverfa frá því að skattfé sé notað til að standa undir starfsemi stjórnmálaflokkanna og veita þeim aðeins rýmra svigrúm til að afla sér fjár til starfsemi sinnar að öðru leyti. Það fer ekki fram hjá neinum sem kynnir sér efni þessa máls að það er megintilefnið til breytinga á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda að það skorti reglur um embætti forseta Íslands. Ég ætla ekki að fara með langt mál um þann þátt frumvarpsins, ég held að við hljótum að geta verið sammála um að mikilvægt sé að skýrar reglur gildi um þau efni eins og um stjórnmálasamtökin og frambjóðendur aðra. Ég fagna því einfaldlega að við séum að ljúka þessum þætti málsins með frumvarpinu. En mig langar til að koma inn á nokkur önnur atriði sem snúa að stjórnmálasamtökunum og reyndar frambjóðendum og láta vera að fara mjög djúpt inn í kaflann um forsetann þó að sá kafli sé það sem var kannski fyrst og fremst tilefni til þess að opna þessa löggjöf. Ég ætla ekki að gera lítið úr öllu hinu sem tínt er til í frumvarpinu og stafar af ábendingum frá GRECO. Ég vil fyrst nefna það, af þessum fáu atriðum sem ég ætla að minnast á til viðbótar, eins og segir hér í greinargerðinni, að þegar fyrri lögin voru samþykkt var haldið mjög í það grundvallarmarkmið tilmæla Evrópuráðsins 2003 að einstaklingar hefðu möguleika á að styrkja stjórnmálastarfsemi upp að ákveðnu marki. Ég lít á þetta sem mikilvægan þátt þessa regluumhverfis sem við fjöllum hér um. Þetta er hluti af tjáningarfrelsinu, rétturinn til þess að styðja við þann málstað sem hver og einn vill, rétturinn til þess að styðja við stjórnmálasamtök, vegna þess að þau tala fyrir máli sem viðkomandi er ánægður með. Menn voru mjög meðvitaðir um að mikilvægt væri að halda í þennan rétt þegar við samþykktum lögin 2006. Á þeim tímapunkti ákváðum við að hæfilegt væri að sama viðmið í þessu gilti fyrir stjórnmálasamtök og einstaklinga, 300 þúsund. Nú er ákveðið að lækka nafnleyndargólfið hvað einstaklingana snertir. Ef við horfum til þess hvernig nafnleyndargólfið var ákveðið 2007, um 300 þús. kr., verðum við að hafa í huga að sú upphæð hefur rýrnað talsvert að verðgildi í millitíðinni, þó ekki væri nema fyrir verðbólguna. En hér er lagt til að nafnleyndargólfið verði lækkað niður í 200 þús. kr. og öll framlög yfir nafnleyndargólfinu skuli gerð opinber. Ég held að þetta sé eitt af því sem nefndin hljóti að þurfa að skoða nokkuð nákvæmlega. Hvert er tilefnið? Jú, tilefnið er það að GRECO vekur athygli á því að skynsamlegt sé að hafa nafnleyndargólfið lægra en hámarksframlagið. En við höfum búið til löggjöf sem setur svo lágt viðmið um hámarksframlag að þess þekkjast engin dæmi á Norðurlöndunum. Ef við skoðum það sem GRECO ætti einkum að vera að einbeita sér að held ég að þeir ættu að hætta að hafa miklar áhyggjur af Íslandi í ljósi þess sem við höfum gert og fara að einbeita sér að þeim löndum þar sem engar reglur eru í gildi, ekki nokkrar einustu reglur hvað hámarksframlög snertir. Við settum mjög lágt þak á hámarksframlagið og mér finnst það mikið umhugsunarefni hvort eitthvert sérstakt tilefni er til þess að fara að setja nafnleyndargólfið miklu lægra. Ég hef ekki djúpa sannfæringu fyrir því að 300 þús. kr. framlagið, sem á reyndar að hækka upp í 400 þús. kr., sé svo hátt að að það séu ríkir almannahagsmunir að opinbera nöfn þeirra einstaklinga sem hafa ákveðið að styrkja stjórnmálasamtök um þá fjárhæð. Ég verð að segja að mér finnst sem rökin sem tínd eru til í greinargerðinni, um að 300 þús. kr. framlag sé almennt umfram það sem einstaklingar séu tilbúnir til að láta af hendi til stjórnmálasamtaka eða einstakra frambjóðenda, til styrktar þeim málstað sem viðkomandi flokkur eða frambjóðandi stendur fyrir - þau rök finnst mér ekki ein og sér réttlæta það að setja gólf á þetta. Þá verður að hafa í huga að í fyrsta lagi verður þetta ávallt afar einstaklingsbundið en í öðru lagi ætti viðmiðið sem við erum að horfa til að vera út frá sjónarhorni stjórnmálaflokksins, ekki út frá sjónarhorni einstaklingsins. Við getum að sjálfsögðu fundið dæmi þar sem 100 þús. kr. framlag væri langt umfram það sem viðkomandi einstaklingur gæti réttlætt fyrir öðrum fjölskyldumeðlimum að leggja einhverjum málstað til fjárhagslega til að styðja við þau sjónarmið sem hann vill að haldið sé á lofti. En út frá sjónarhorni stjórnmálasamtakanna verða 100 þúsund krónurnar kannski afskaplega lítilvægar. Það hlýtur að vera viðmið sem við verðum að horfa til. Hversu miklu máli skiptir framlagið fyrir stjórnmálasamtökin vegna þess að við erum að setja skorður við því að menn geti fengið framlög sem eru líkleg til þess að hafa áhrif á þá. Eins og ég vék að áðan eru það sjónarmið, m.a. um tjáningarfrelsi, sem við hljótum að þurfa að hafa til hliðsjónar hér. Að öðru leyti vil ég nota þetta tækifæri til að þakka nefndinni sem hefur unnið að þessu máli fyrir ágætlega unnin störf. Það er greinilegt á málinu í heild sinni að vandað hefur verið til verka þó að maður geti gert athugasemdir við einstaka áherslur í málinu. Það hefur ekki verið kastað til hendinni heldur verið unnið töluvert mikið starf og fyrir það ber að þakka hér á þinginu. Að öðru leyti vil ég ítreka óskir mínar um að nefndin sem fær málið til meðhöndlunar taki það til skoðunar, velti fyrir sér þessum ólíku þáttum. Við þurfum að vanda mjög til verka og það er ekkert sjálfgefið, þegar kemur að fjármálum frambjóðenda og stjórnmálaflokka, að við eigum sífellt að feta okkur lengra eftir þeirri braut að þrengja meira að stjórnmálasamtökum og gera mönnum erfiðara fyrir. Höfum í huga að við höfum ákveðið að fara þá leið að setja mjög þröngar girðingar við framlögum en velta byrðinni yfir á skattgreiðendur. Þeir borga á þessu ári 370 milljónir til stjórnmálasamtaka.

Frú forseti. Hér er lagt fram frumvarp formanna allra flokka á Alþingi utan Hreyfingarinnar. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Frumvarpið eins og það liggur fyrir er afrakstur starfa nefndar sem forsætisráðherra skipaði í maí 2009 til að endurskoða umrædd lög. Þingmenn Hreyfingarinnar styðja ekki frumvarpið þar sem framlög fyrirtækja eru áfram heimil og einstaklingar geta áfram styrkt stjórnmálasamtök og stjórnmálamenn í skjóli nafnleyndar. Ekki er dregið úr fjárþörf stjórnmálasamtaka, jafnræðissjónarmiða við úthlutun opinbers fjár er ekki gætt og botnlaus sjálftaka úr almannasjóðum heldur áfram. Áttunda bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis ber heitið Siðferði og starfshættir í tengslum við fall íslensku bankanna 2008. Þar má finna eftirfarandi málsgrein, með leyfi forseta: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna.“ Enn fremur segir í niðurlagi kaflans þar sem ályktanir eru dregnar og komið inn á þá lærdóma sem draga þarf af fortíðinni, með leyfi forseta: „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Þingmenn Hreyfingarinnar lýsa yfir fullum stuðningi við niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis í þeim efnum og skora á þingheim allan að gera slíkt hið sama. Framlög lögaðila ættu að vera bönnuð með öllu enda er hér um hreina og klára fjárhagslega hagsmunagæslu að ræða. Lögaðili getur aldrei haft hugmyndafræðilegan áhuga á framgangi mála heldur einungis fjárhagslega hagsmuni, þ.e. gróðasjónarmið. Lögaðilar hafa ekki kosningarrétt og í stjórnarskránni er ekki gert ráð fyrir aðkomu þeirra sem þátttakenda að stjórnmálalífi. Á fundi nefndarinnar þann 22. mars 2010 lagði fulltrúi Hreyfingarinnar fram bókun þar sem nefndin hafði í hyggju að hunsa allflestar áherslur Hreyfingarinnar í málinu. Áherslur Hreyfingarinnar voru samandregnar í bókun ásamt fylgiskjali. Nokkru áður hafði Svanur Kristjánsson, prófessor í stjórnmálafræði, komið fyrir nefndina að beiðni fulltrúa Hreyfingarinnar. Á þeim fundi kom Svanur afar mikilvægum og skynsamlegum ábendingum á framfæri við nefndina. Þær ábendingar fólust m.a. í því að nauðsynlegt væri að gera framlög lögaðila til stjórnmálasamtaka óheimil. Frú forseti. Hreyfingin lagði fram eftirfarandi bókun á fundi nefndar um endurskoðun laga nr. 162/2006, um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, þann 22. mars 2010, með leyfi forseta: „Í 1. gr. laganna sem nefndin hefur til endurskoðunar er kveðið á um markmið þeirra: „Tilgangur laga þessara er að kveða á um fjárframlög til stjórnmálasamtaka og stjórnmálastarfsemi, draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gagnsæi í fjármálum. Markmið laganna er að auka traust á stjórnmálastarfsemi og efla lýðræðið.“ Hreyfingin hefur í störfum nefndarinnar viðrað ákveðin sjónarmið. Á grundvelli þeirra sjónarmiða hafa tillögur verið lagðar fyrir nefndina. […] Helstu áherslur Hreyfingarinnar eru: Dregið verði úr fjárþörf stjórnmálasamtaka. Framlög lögaðila verði óheimil. Framlög einstaklinga verði hámörkuð við 200 þús. kr. og upplýsingaskylda verði á öllum framlögum sem eru hærri en 20 þús. kr. Jafnræðis milli stjórnmálasamtaka verði gætt við úthlutun opinberra framlaga. Framlög miðist við kostnað vegna reksturs á skrifstofu og fundaraðstöðu af hóflegri stærð í hverju kjördæmi. Jafnframt dugi framlög til greiðslu launa fyrir eitt stöðugildi framkvæmdastjóra (á landsvísu) og hálft stöðugildi í hverju kjördæmi fyrir sig. Framlög til þingflokka frá Alþingi verði þau sömu fyrir alla flokka. Hóflegt framlag að upphæð 12 millj. kr. til hvers stjórnmálaafls sem býður fram á landsvísu vegna reksturs framboðsins. Hlutfallslegt framlag til þeirra sem bjóða fram í færri kjördæmum. Að nefndin beiti sér fyrir því að sambærilegar reglur verði teknar upp á Íslandi og tíðkast víðast hvar í Evrópu um auglýsingar stjórnmálasamtaka, þar sem auglýsingar í ljósvakamiðlum eru ýmist bannaðar eða mjög takmarkaðar. Ísland er frávik í þeim efnum. Að nefndin beiti sér fyrir því að aðgengi framboða að ljósvakamiðlum í aðdraganda kosninga verði tryggt með skylduákvæði í lögum sem geri ráð fyrir endurgjaldslausum kynningum framboða með svipuðum hætti og „Party Political Broadcast“ í Bretlandi. Af ofangreindu fæst ekki annað ráðið en að tillögur Hreyfingarinnar séu í fullu samræmi við markmið laganna og stuðli að framgangi tilgangs þeirra. […] Á tímum þegar traust almennings á stjórnmálastarfsemi mælist í lágmarki í kjölfar samfélagshruns þar sem samkrull fyrirtækja, fjölmiðla og stjórnmálasamtaka hafði víðtæk áhrif eiga stjórnmálasamtök að axla ábyrgð og gera breytingar á því fyrirkomulagi sem illa hefur reynst. Því lýsir Hreyfingin yfir vonbrigðum með áform annarra stjórnmálasamtaka um áframhaldandi samráð um sjálftöku úr almannasjóðum til eigin þarfa. Hreyfingin styður málið ekki í núverandi mynd.“ Með sanni er ánægjulegt að samstaða hafi náðst um það að takast á við lýðræðishallann og hefur ríkisstjórnin tekið tillit til þeirra sjónarmiða Hreyfingarinnar að styrkja ný framboð þegar þau leggja fram lista til framboðs til yfirkjörstjórnar. Þá hefur verið lagt til að „Party Political Broadcast“-hugmyndin verði tekin fyrir á vettvangi menntamálanefndar og er það vel. Í þessu frumvarpi er lagt til að fyrirtæki geti stutt flokka um 400 þús. kr. en sú upphæð var upprunalega 300 þús. kr. Þá er sú nýbreytni að öll fyrirtæki verða að gefa upp styrki til flokka án nafnleyndar. Einstaklingar þurfa aftur á móti ekki að gera slíkt hið sama og geta lagt fram fjárhæðir í skjóli nafnleyndar. Þá er ekki tekið fyrir það að einstaklingar geti tekið við fjárframlögum bæði frá fyrirtækjum og einstaklingum en samkvæmt því sem hefur komið fram í kjölfar rannsóknarskýrslunnar er ljóst að taka verður fyrir að einstaklingar þiggi styrki. Það er best að draga línuna þar frekar en að reyna að búa til excel-skjal um það frá hverjum megi þiggja peninga. Betra vinnulag væri t.d. að allir þeir sem fara í prófkjör fái sömu upphæð sem flokkurinn útdeilir úr einhvers konar prófkjörspotti. Það er ljóst miðað við það sem fram hefur komið í skýrslu rannsóknarnefndarinnar að þær upphæðir sem hér tíðkuðust voru handan við allt það sem hægt er að skilgreina sem eðlilegar upphæðir til einstaklinga og flokka. Það er gott að verið sé að draga enn skarpari línur um fjármál flokkanna en eins og fram hefur komið finnst okkur í Hreyfingunni flokkarnir taka sér allt of háar upphæðir úr almannasjóðum. Ef flokkar eru stórir fá þeir væntanlega vænan skerf frá félögum í þeim í formi félagsgjalda. Mér er alla vega alveg fyrirmunað að skilja af hverju það er svona dýrt að halda utan um það grasrótarstarf sem flokkarnir halda úti. Frú forseti. Nú kreppir að þjóðinni. Formenn flokkanna ættu að setja gott fordæmi með því að skera verulega niður í framlögum til sinna eigin flokka. Ég verð að segja að mér finnast þær háu upphæðir sem renna úr ríkissjóði til flokkanna hreinlega ekki réttlætanlegar miðað við það árferði sem við búum við. Svo er það ekki nóg, það á líka að hvetja til þess að fyrirtæki og einstaklingar styðji flokkana þannig að í raun og veru hefur ekki orðið nein eðlisbreyting eða hugarfarsbreyting gagnvart tengslum á milli þingheims og fjármálaheims. Það er stefna Hreyfingarinnar að rjúfa þau tengsl og því getum við ekki stutt þetta frumvarp þrátt fyrir að gott sé að reglurnar hafi verið skerptar. Hreyfingin tekur jafnframt enn og aftur undir álit siðfræðinga um að einstaklingar eigi aldrei að þiggja styrki. Siðferðisþrek stjórnmálamanna virðist ekki hafa tekið stakkaskiptum þrátt fyrir áfellisdóm skýrslunnar og enn skýlir fólk sér á bak við lagahyggju í stað siðferðisþreks. Því treysti ég því miður ekki að við getum tekið okkur Svía til fyrirmyndar en þar er einstaklingum heimilt að þiggja peninga en þrátt fyrir þá lagaheimild er hefð hjá þeim að einstakir stjórnmálamenn þiggja ekki peninga. Frú forseti. Nú er lag fyrir stjórnmálamenn úr öllum flokkum að setja sér siðareglur og fjármál ættu að vera þungamiðja þeirrar umræðu sem slík sjálfsskoðun mundi kalla eftir. Ef til vill eigum við heimsmet miðað við höfðatölu í siðferðisþreki og þurfum því engin lög sem banna tengingar á milli fjármálaheims og þingheims. Ekki ætla ég að dæma um það en hefði talið farsælast í ljósi nýfenginnar skýrslu að horfast í augu við það sem kemur þar svo skýrt fram.

Frú forseti. Hv. þingmaður er á móti því að fyrirtæki veiti styrki. Ég fellst alveg á rökin því að fyrirtæki hafa ekki skoðanir umfram þær sem forstöðumennirnir hafa. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað gerist ef stjórn fyrirtækis ákveður að hækka laun framkvæmdastjórans um 500 þús. kr. með því skilyrði, eða hann veit af því að hann eigi að setja 300 þús. kr. í einhvern flokk, t.d. Hreyfinguna. Þá er það ekki fyrirtækið sem styrkir flokkinn heldur framkvæmdastjórinn eða einhver starfsmaður. Svo er annað. Hvað gerist ef ASÍ gerir samning við mann um að kynna nýjar reglur, t.d. um hlutaatvinnuleysi eða fæðingarorlof, með ítarlegu kynningarefni og auglýstir eru fyrirlestrar þar sem Jón Jónsson frambjóðandi fjallar um nýjar reglur um fæðingarorlofið. Það vill svo til að þetta er einmitt sömu vikuna og prófkjör fer fram. Hvað ætlar hv. þingmaður að gera í því? Ríkisfyrirtæki kynnir með sama hætti starfsmenn sína, það á að halda um það fyrirlestra og þessi umræddi Jón Jónsson er ráðinn tveimur vikum fyrir kosningar til þess að kynna þessa starfsemi fyrirtækisins. Hvað ætlar hv. þingmaður að gera í því? Þetta eru ekki styrkir fyrirtækja en í raun styrkir til viðkomandi einstaklings sem er frambjóðandi. Síðan langar mig til að vita hvort Hreyfingin hafi þegið einhverja styrki frá ríkinu þrátt fyrir andstöðu sína og að vera sjálftökulið sem ákveður sjálft styrkina.

Frú forseti. Til að svara seinni spurningunni fyrst þá höfum við ekki fengið styrki heldur fær Borgarahreyfingin styrki til pólitískra hreyfinga. Við fáum aftur á móti styrk til þingflokksins til að fá ráðgjöf frá lögfræðingum og sérfræðingum sem er að ég held í kringum 1,5 millj. kr. á ári. Varðandi hinar spurningarnar held ég að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé búinn að huga að þessum málum og sé miklu betur til þess fallinn að svara spurningunum. Ég er ekki búin að hugleiða hvað ég ætla að gera í þessu í smáatriðum en þætti vænt um að heyra hvernig hann sér fyrir sér að hægt sé að takast á við þessi dæmi sem hann nefndi.

Frú forseti. Ég tel einmitt af þessu svari hv. þingmanns að það sé mjög auðveldlega hægt að fara fram hjá því ef fyrirtækjum er bannað að styrkja stjórnmálaflokka eða frambjóðendur. Það er bara mjög auðvelt. Ég er kominn með forskriftina og nú geta menn bara farið að stunda þetta. Hv. þingmaður nær þessu í gegn og fellst á að banna fyrirtækjum að styrkja stjórnmálaflokka og þá er bara næsta skref að gera þetta. Allt er þetta því mjög vandmeðfarið og ég ætla að koma inn á það í ræðu minni á eftir.

Frú forseti. Það er einmitt út af þessu sem ég kalla eftir því að stjórnmálaflokkar setji sér almennar siðareglur og fylgi þeim. Ef það er alveg sama hvaða lög og reglur við setjum í samfélaginu þá er hv. þm. Pétur H. Blöndal að leggja til að stjórnmálaflokkarnir fari strax að huga að því hvernig þeir geti svindlað á kerfinu ef fyrirtækin mega ekki styrkja þá. Mér þykir miður að heyra það miðað við hvaða áfellisdóm stjórnmálaflokkarnir fengu á sig í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Ég held að nú sé kominn tími til þess í okkar samfélagi á öllum stigum, ekki síst hjá okkur í þessum sölum, að sýna siðferðisþrek. Við þurfum að sýna að við séum gott fordæmi fyrir þjóðina með því t.d. að skera niður hve miklir peningar eru notaðir í kringum flokkana. Það er engin þörf á svona miklum peningum, það er bara mjög einfalt reikningsdæmi. Á meðan fólk telur sér trú um að það þurfi að hafa svona mikla umgjörð og svona mikið skraut er hægt að réttlæta allar þessar ótrúlegu upphæðir sem fara í að reka stjórnmálaflokka. Þetta er alveg með ólíkindum. Ég skora því á stjórnmálaflokkana að skera niður hjá sér, þótt það væri ekki nema um 50%.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og mér finnst umræðan vera afskaplega dauf. Það er eins og menn hafi engan áhuga á þessu en það er eins og með margt annað þessa dagana á Alþingi að verið er að ræða mjög stóra og þunga málaflokka, eins og barnaverndarlög, en það er engin umræða. Frú forseti, ég veit ekki alveg hvað veldur þessu mikla áhugaleysi. Nú er komið fullt af nýju fólki inn á þing og ég hélt að menn hefðu þá áhuga á ýmsum málum en hér renna málin í gegn hvert á fætur öðru nánast án málefnalegrar umræðu. Ég ætla að ræða um það hvernig við ætlum að hafa pólitíkina. Hvernig ætlum við að raða fólki á lista eða í framboð? Viljum við hafa þetta litla klíku, tíu manns, bara flokkseigendafélagið sem velur inn? Þessi hérna, mér líkar vel við hann, hann hefur stutt mig vel og dyggilega hingað til og ég er búinn að lofa honum því að hann fái gott sæti að launum. Viljum við hafa það þannig eða viljum við að það séu kjörnir kjörmenn, stærri hópur, kannski 200 manns sem velji þá frambjóðendur á lista? Viljum við hafa prófkjör þar sem eru bara þeir sem hafa greitt félagsgjöld í viðkomandi flokk? Eða viljum hafa það eins og stundum hefur verið gert í Sjálfstæðisflokknum að þeir sem eru skráðir flokksmenn eða lýsa yfir stuðningi við flokkinn taka þátt í prófkjöri? Þá erum við allt í einu komin með kannski 10.000–20.000 manns. Það er nefnilega dálítill munur á því, frú forseti, að hafa samband við 200 manns eða 20.000. Það er töluvert meira umleikis að ná í 20.000 manns. Viljum við kannski hafa alla með? Það hefur verið reynt líka. Ég man að á Siglufirði voru nokkur prófkjör og það voru 110% sem kusu. Það lýsir miklum áhuga, sérstaklega á öðrum flokkum en sínum eigin. Þetta er mjög erfitt. Vilja menn stunda auglýsingar eða úthringingar? Vilja menn hafa fræðsluerindi eða hvernig vilja menn hafa þetta? Á að leyfa smölun þar sem heilu bekkjunum er smalað úr menntaskólunum til að kjósa og svo veit fólk ekki einu sinni hvaða flokk það er að kjósa, hvað þá frambjóðendur, það fær bara upplýsingar um það. Hvernig viljum við hafa þetta yfirleitt? Ég benti áðan á möguleika á því að fara í kringum reglurnar. Þeir eru alveg endalausir. Hvað gerist ef einhver ræður mig til að halda fræðsluerindi, nákvæmlega eins og ég hélt í prófkjörinu, og borgar mér meira að segja laun fyrir, borgar auglýsingar, salinn og allt saman? Hvernig ætla menn að halda því aðgreindu hvort ég sé að halda erindi sjálfur og borgi sjálfur fyrir það eða hvort einhver styrki mig og borgi mér laun á meðan? Hvernig ætla menn að fara með það t.d. ef stofnað yrði sögufélag Jóns Baldvins Hannibalssonar, svo ég nefni einhvern ágætan mann, hæstv. fyrrverandi ráðherra, sem sérhæfir sig í rannsóknum á arfleifð vinstri manna? Það sögufélag kæmi iðulega með mikla og vandaða úttekt á gerðum vinstri manna rétt fyrir kosningar og fengi náttúrlega styrki frá velunnurum sem vildu styrkja sögufélag viðkomandi. Það var þetta sem gerðist í Þýskalandi. Þar voru styrkir til stjórnmála mjög takmarkaðir og þá fóru menn þessa leið. Hvernig ætla menn að koma í veg fyrir þetta? Hvað ætla menn gera við fjölmiðla? Nú eru fjölmiðlamenn mjög stórtækir í pólitík og móta hana nánast. Hvað ætla menn að gera við það? Hvernig ætla menn að banna eða koma í veg fyrir að fjölmiðlamenn hampi sínum vini sem einhvern tímann studdi þá í stúdentapólitíkinni? Hann er indæll maður og hefur staðið sig alveg ljómandi vel alls staðar, er þáttur sem gæti komið inn. Síðan segir hér að hámark til eins fyrirtækis sé einhver ákveðin upphæð, 400 þús. kr. eða hvað það nú er. Hvað gerist ef menn eiga mörg fyrirtæki, eitt um stóðhestinn, annað um bestu kúna á býlinu, svo ég tali bara sem bóndi, og svo eru menn með hlutafélag um jörðina? Þessi þrjú félög geta styrkt hvert sinn mann. Þá þarf að fara að kanna tengsl o.s.frv. Ég get hugsað upp mörg dæmi, frú forseti. Sumir eru með fléttulista, þá eru á listanum karl, kona, karl, kona, karl, kona, eða kona, karl sem er sjaldnar. Það brýtur allt lýðræði. Ef það eru eintómar konur í fjórum efstu sætunum, á þá að ryðja einni út bara til að koma að karlmanni eða tveimur. Hvers lags lýðræði er það? Á einhver maður að missa sæti sitt bara af því að hann er kona, eða af því að hann er karlmaður sem er yfirleitt? Það er alls ekki einfalt hvernig á að velja fólk. Segja má að það sé kannski ágætt að hafa það þannig að menn borgi bara prófkjörin sín sjálfir. Þá komast bara ríkir menn á þing og kannski vilja menn hafa það þannig. Ég held þó að menn vilji það ekki heldur. Mér finnst umræðan vera svo skrýtin að þetta er alveg með ólíkindum. Vilja menn að bara þekkt fólk, fjölmiðlafólk og slíkt, komist á þing ef það má ekki kynna sig? Hvað á ungt og hæfileikaríkt fólk að gera sem vill koma sér á framfæri og taka þátt í stjórnmálum en enginn þekkir af því að það er nýkomið úr háskóla, löngu háskólanámi erlendis? Hvað á það að gera? Hvernig á það að láta til sín taka? Menn þurfa að svara þessu áður en þeir koma með öll þessi boð og bönn um styrki. Það kostar nefnilega að koma sér á framfæri. Ég hef í sjálfu sér enga einfalda lausn á þessu af því að við allar lausnir sem ég kem með sé ég einhverja leið til að komast fram hjá þeim. Ég ætla samt að stinga upp á einni lausn en hún er þó afskaplega lituð af forsjárhyggju sem mér líkar heldur ekki vel við. Það er að allir flokkar hefðu sameiginlegt prófkjör, sem sagt ákveðinn dag þremur mánuðum fyrir kosningar yrði sameiginlegt framboð allra flokka og kosningabaráttan mætti standa í nákvæmlega fjórar vikur. Nefnd allra frambjóðenda í viðkomandi kjördæmi færi síðan yfir öll útgjöldin. Það er nefnilega svo erfitt. Segjum að eitthvert fyrirtæki borgi fyrir mig bækling, eins og einu sinni gerðist - ég hef annars aldrei tekið við styrkjum en fyrirtæki borgaði fyrir mig bækling - þá væri það bara fært hjá fyrirtækinu sem kostnaður. Hvað ætla menn að gera við því? Þá þarf að fylgjast með því hver virkni viðkomandi frambjóðanda var og fylgjast með því nákvæmlega hvort þeir voru með pítsupartí eða auglýsingar í útvarpi eða sjónvarpi. Einhver þarf að fara í gegnum þetta allt saman og fá staðfest hvað þetta kostaði. Það yrði sett eitthvert hámark á framboðin eða jafnvel yrðu framboðin greidd úr sameiginlegum sjóðum. Þá kemur að því að þingmenn geta notað þennan ágæta stól sem ég stend í sem markaðssetningu í prófkjöri. Þess vegna ættu í rauninni þingmenn, sérstaklega ráðherrar, að mega eyða miklu minna en aðrir sem þurfa að kynna sig nýja til sögunnar. Ég vildi að menn skoðuðu svona leiðir líka í stað þess að vera með þessi miklu boð og bönn með styrkina. Það er nefnilega þannig, eins og áður hefur komið fram í umræðunni, að menn vilja kannski styrkja ákveðinn málstað. Þeir vilja kannski ganga í Evrópusambandið og þar af leiðandi styrkja þá frambjóðendur sem vilja ganga í Evrópusambandið, eða öfugt og kannski styrkja þá sem eru harðastir á móti því að ganga í Evrópusambandið af því að þeir sjálfir hafa þá sannfæringu að við eigum ekkert erindi þangað. Ég held að menn þurfi að skoða þessi mál miklu málefnalegar og reyna að sjá kosti og galla og leiðir fram hjá í stað þeirrar umræðu sem hefur farið fram hingað til, að styrkir séu af hinu illa og það þurfi að banna þá eins og mögulegt er. Ég held að það sé góð leið sem menn fara yfirleitt og það er að upplýsa um styrkina þannig að menn viti hverra hagsmuna viðkomandi gengur. Ég er þó alveg sammála því að mjög miklir styrkir frá einstökum aðilum geta gert það að verkum að viðkomandi er mjög háður styrkveitandanum. Enn þá verra verður það ef einhverjum er lánað mjög mikið til að halda uppi ákveðnum lífsstíl. Segjum að einhverjum manni sé lánað fyrir tveimur húsum og jeppa sem hann hefur ekki efni á að borga af, þá er hann náttúrlega mjög háður þeim sem lánaði honum. Það eru kannski hættulegustu tengslin en þau hafa mjög lítið verið skoðuð, hvernig er að skulda mikið og hvernig maður er tengdur þeim aðila. Menn hafa horft mikið á eignatengsl, sem ég held að séu mikið veikari, en skuldatengsl eru mjög hörð og föst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir hans ræðu og vangaveltur. En ég var satt að segja engu nær um álit hans eða skoðun á því máli sem hér um ræðir, þ.e. framlög til stjórnmálaflokka eða samtaka, hvað það er sem hann vill í þeim efnum ef hann vill yfir höfuð gera einhverjar breytingar frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Hv. þingmaður gefur í skyn, að mér fannst, að það gæti jafnvel skipt máli hvers konar aðdragandi væri að því að fólk færi í framboð, hvort það væri prófkjör, forval eða uppröðun. Þær mismunandi leiðir sem fólk færi kosta mismikið, það er vissulega rétt. En má skilja hv. þingmann á þann veg að styrkir eigi þá að fara samkvæmt því hvers konar leiðir fólk velur að fara? Það kostar vissulega meira að ná til fleira fólks en færra eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Mig langar því að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort skilja megi hann á þann veg að líta eigi á þetta frá þeim sjónarhóli, hverjar leikreglurnar eru, hvort um er að ræða prófkjör, forval, uppröðun eða eitthvað annað, og þá megi upphæðirnar vera með mismunandi hætti. Hv. þingmaður nefndi mörg dæmi um hvað mundi gerast ef eigandi eða styrkveitandi ætti mörg fyrirtæki, gæti hvert fyrirtæki fyrir sig veitt styrk, eins og hann kom með dæmi um áðan, eða með óbeinum hætti, bensínkostnaði, pítsupartíum, auglýsingum eða hverju því sem þingmaðurinn nefndi. Hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér og hvaða leiðir leggur hv. þingmaður til í þessum málum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir andsvarið og spurningarnar. Það er rétt að ég benti ekki endilega á leið nema ég gat um að ágætt væri að hafa gagnsæi, að upplýst væri um styrki, þá vissu menn hvaða hagsmuni viðkomandi er að fara með. En ég var aðallega að benda á að þetta frumvarp er engin allsherjarlausn vegna þess að það er heilmargar leiðir fram hjá þessu. Það tekur t.d. ekki til þess, sem ég gat um, hvernig ungt og hæfileikaríkt fólk ætlar að koma sér á framfæri í baráttu við sitjandi þingmenn sem sitja og nota þennan ræðustól alveg fram að kosningum, núna t.d., og sérstaklega ráðherra sem hafa ráðuneytin og ríkisbáknið til að gefa út hvítbækur og annað slíkt rétt fyrir kosningar. Ég benti einmitt á að á þessu eru veilur og frumvarpið er engin allsherjarlausn, alls ekki, langt í frá - ef menn halda það er það mikil draumsýn sem ég held að muni ekki rætast. Ég taldi mig því hafa farið í gegnum kosti og galla þessa alls en ég er, eins og ég gat um áðan, með á því að menn hafi gagnsæi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Vissulega er það rétt, sem hv. þingmaður nefnir, að gagnsæi þarf að vera til staðar, þ.e. að það liggi fyrir hverjir styrkja stjórnmálaflokkana og með hvaða upphæðum hverju sinni. Það er algerlega nauðsynlegt. En þannig hefur það ekki verið undanfarin ár og áratugi. Ekki er nema rétt liðlega ár síðan upp komst um einhverja mestu styrki sem nokkur stjórnmálaflokkur hefur fengið á Íslandi. Það var ekki vegna þess að það lægi fyrir heldur komst hreinlega upp um það að Sjálfstæðisflokkurinn þáði tugi milljóna í styrki frá nokkrum stórum fyrirtækjum. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ekki enn gengist við þeim styrkjum, þ.e. viljað viðurkenna hverjir hafa verið að styrkja þá persónulega, sitjandi þingmenn á Alþingi enn þann dag í dag. Þess vegna m.a. er þetta mál komið fram og ég geri mér grein fyrir því, eins og við öll hér inni, held ég, að þetta er engin allsherjarlausn. Þetta er ekki endanleg lausn á málinu og mun ekki leysa það til framtíðar. En hér er verið að bregðast við áfellisdómi yfir stjórnmálaflokkunum - sumir stjórnmálaflokkar voru að vísu fyrir löngu búnir að setja sér siðareglur og vinnureglur varðandi styrki og framlög fyrirtækja og einstaklinga og hvernig frambjóðendur þeirra mættu haga sér í aðdraganda kosninga, og það var ekkert því til fyrirstöðu að aðrir stjórnmálaflokkar gætu gert það. Það vantaði bara viljann til verksins. Þess vegna er þetta mál komið fram. Jafnsammála og ég er hv þingmanni um að í frumvarpinu eru ákveðnar veilur, eins og hann benti réttilega á, ætla ég að vona að hann, og það er mín lokaspurning til hv. þingmanns, styðji frumvarpið eins og það liggur fyrir og telji það til bóta jafnvel þó að gera megi betur.

Frú forseti. Ég hef ekki lýst yfir neinni andstöðu við frumvarpið, alls ekki, og ég mun að sjálfsögðu styðja það. Mér finnst það mikið til bóta að upplýsa um styrkina, upplýsa um hagsmunina, þannig að ég er ekkert á móti því. En það sem ég er að benda á er að það er fjöldinn allur af leiðum til að fara fram hjá þessu, því miður. Ég nefndi sögufélag sem hægt er að stofna af reynslu minni erlendis. Ég nefndi líka að fyrirtæki geta farið í þetta á tvennan hátt, tvö fyrirtæki geta gert samkomulag - þú styrkir þennan ef ég styrki þennan, og hvor fái 300 þúsund kall. Þetta er því engin lokalausn á þessum vanda og menn þurfa að vera vakandi áfram yfir því að það séu ekki hagsmunir sem tengjast þessu. Mest um vert finnst mér að vitað sé um þá styrki sem veittir voru og menn viti þá af hagsmununum, hvort menn séu þá í fjölmiðlum eða eitthvað slíkt. Hv. þingmaður gat ekki stillt sig um að nefna - mér finnst það afskaplega lítið málefnalegt - tvo styrki sem Sjálfstæðisflokkurinn fékk og voru náttúrlega allt of háir og algerlega úr takti við allt annað. Þeim var skilað. Það er mjög erfitt að fara aftur í söguna og segja að menn hafi fyrir tveimur árum átt að breyta eftir því sem reglurnar eru í dag. Það er eiginlega ekki hægt. Ég held því að menn þurfi að horfa til framtíðar með þessi mál, að þetta sé komið í skikkanlegt horf. En ég vara við því að það er fullt af opnum möguleikum í þessu og því miður er reynsla mín sú að þeir verði nýttir.

Frú forseti. Ég hef rætt þetta mál áður og sit í nefndinni sem um það hefur fjallað. Ég hef varað við því að menn eru að framselja löggjafarvaldið eða framkvæmdarvaldið til Samtaka atvinnulífsins og það er á tvennan hátt sem ég vara við því. Í fyrsta lagi er verið að stofnanagera eða ríkisvæða stéttarfélögin, ASÍ og SA, Samtök atvinnulífsins, með því að fela þeim verkefni sem í reynd eru verkefni ríkisins og afhenda þeim völd sem yfirleitt eru eingöngu veitt aðilum ríkisins. Það er sem sagt talað um að þeir geti úrskurðað hverjir eigi að bera þessi vinnustaðaskírteini, hvaða stéttir það verða, og þar með er búið að framselja löggjafarvaldið, sem ríkið hefur, til aðila sem standa utan við ríkiskerfið. Þeim er líka heimilað að kveðja til lögreglu til að framfylgja eftirliti sínu, sem er afskaplega óvenjulegt, frú forseti, þannig að það er mjög margt í þessu. Ég hef nefnt það áður og ætla ekki að fara að endurtaka það allt saman. Eftir því sem ég hugleiði það betur tel ég að þetta gangi ekki upp. Það gengur ekki upp að hafa þetta svona. Menn ganga allt of langt í því að framselja ríkisvaldið og ég tel að menn þurfi að finna á þessu aðra lausn. Það er þannig. Það að fela einhverjum samtökum úti í bæ vald, samtökum sem verða þá einhvers konar opinber samtök því að hvað gerist ef menn stofna nýtt verkalýðsfélag sem svo aftur myndar ný samtök verkalýðsfélaga - segjum að það myndist síðan fullt af nýjum verkalýðsfélögum og þau myndi samtök sem yrði þá ASÍ 2 eða eitthvað slíkt. Hvað ætla menn að gera með það? Hafa þeir sömu völd? Geta þeir skuldbundið hina til að bera vinnustaðaskírteini? Hvernig ætla menn að fara að því þegar þetta gerist? Ég tel að með frumvarpinu sé enn frekar verið að negla niður þau félagasamtök sem starfa á Íslandi og að enn erfiðara verði að stofna ný stéttarfélög eða stofna ný samtök atvinnulífsins og þetta sé gróf atlaga að félagafrelsinu. Mannréttindadómstóllinn felldi þann dóm um daginn að iðnaðarmálagjaldið bryti mannréttindi og ég tel að með þessu frumvarp, eftir því sem ég hugleiði það betur, er á sama hátt verið að brjóta mannréttindi. Ég lýsi því yfir að ég er á móti frumvarpinu og mun greiða atkvæði gegn því við lokaafgreiðslu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa tölu langa en frumvarpið sem hér er til umræðu, um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum, er með þeim hætti að ótrúlegt er ef þessi hv. samkoma ætlar að samþykkja það. Hér er um ótrúlegt framsal á löggjafarvaldi að ræða og einnig framkvæmd laganna og þegar og ef hv. þingmenn samþykkja þetta frumvarp vita þeir ekki til hvaða atvinnugreina eða stétta lögin ná til né hafa þeir hugmynd um það hvernig framkvæmd laganna verður háttað. Það er ekki aðeins að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sé heimilt að setja reglugerð um framkvæmd laganna ef frumvarpið nær fram að ganga heldur er aðilum vinnumarkaðarins í raun í sjálfsvald sett hvernig lögunum verður framfylgt og hverjir falla undir þau og eftir því sem best verður séð verður það einnig breytilegt frá einum tíma til annars til hvaða aðila, atvinnugreina og starfsmanna lögin ná. Þetta er einmitt dæmi um það hvernig ekki á að hátta lagasetningu á Alþingi. Það er ekki hægt að veita samtökum vinnumarkaðarins þau völd sem hér er lagt til að verði gert. Að það verði í höndum örfárra manna að leggja þær kvaðir á atvinnurekendur og starfsmenn að hafa á sér vinnustaðaskírteini alla daga við öll sín störf vekur furðu og er, eins og hv. þm. Pétur Blöndal vék að áðan, í raun atlaga að atvinnufrelsi og félagafrelsi sem tryggð eru í stjórnarskrá og því má draga í efa að frumvarpið standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég hefði haldið að hyggilegra væri fyrir Alþingi að setja þetta frumvarp til hliðar og athuga alvarlega hvort það brjóti gegn stjórnarskrárvörðum réttindum einstaklinga. Samtökum aðila vinnumarkaðarins verður heimilt að semja um nánari útfærslu vinnustaðaskírteina í samningum sín á milli. Hvorki löggjafinn né framkvæmdarvaldið hafa neitt um það að segja hvernig lögunum verður framfylgt heldur eiga aðilar úti í bæ að hafa eftirlit með og fylgja því eftir að böndum sé komið á þær atvinnugreinar og þau fyrirtæki sem viðkomandi sérhagsmunaaðilar telja með einhverjum hætti og af einhverjum ástæðum nauðsynlegt að koma böndum á. Eftirlitsfulltrúar þessara aðila eiga síðan að senda upplýsingar sem koma fram á vinnustaðaskírteinum til skattyfirvalda, Vinnumálastofnunar, Tryggingastofnunar ríkisins, lögreglustjóra og þegar við á Útlendingastofnunar og Þjóðskrár þannig að unnt sé að kanna hvort atvinnurekandi eða starfsmaður starfi í samræmi við hlutaðeigandi lög og hlutaðeigandi kjarasamninga. Þá er eftirlitsfulltrúum þeirrar lögreglu sem verður komið á fót nái frumvarpið fram að ganga heimilt að leita aðstoðar hinnar formlegu lögreglu eftir því sem við á. Verst er þó að samtökum aðila vinnumarkaðarins er heimilt að semja nánar sín á milli um málsmeðferð í málum þar sem grunur leikur á að brotið hafi verið gegn ákvæðum hlutaðeigandi kjarasamninga. Ég hygg að við hæfi væri að Alþingi legði þetta frumvarp í salt. Það kann vel að vera að tilgangurinn sé góður og göfugur en ég held að ljóst sé að hér sé gengið allt of langt og gengið gegn öllum grunnhugmyndum okkar um atvinnufrelsi og félagafrelsi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um rannsókn á starfsemi fjármálafyrirtækja frá október 2008 til ársloka 2009. Við ræðum nú, virðulegi forseti, og munum ræða á næstu mánuðum og missirum um svokallaða rannsóknarskýrslu Alþingis, sem er eitt viðamesta verkefni sem farið verið hefur í á þessu sviði og einsdæmi í íslenskri sögu. Ef ég man rétt, virðulegi forseti, er hún 3.800 síður af upplýsingum um hluti sem gerðust á ákveðnu tímabili fyrir bankahrunið. Nú geta menn haft margvíslegar skoðanir á því hvort umræða okkar um þessi mál sé um niðurstöðu rannsóknarskýrslunnar, hvort hún sé málefnaleg eða uppbyggileg og sýnist örugglega hverjum sitt um það en allir eru sammála um að hér erum við með mikið af upplýsingum sem eru góður grundvöllur fyrir slíka umræðu og mikið af upplýsingum sem munu nýtast okkur í framtíðinni ef við notum skýrsluna eins og til er ætlast. Það er ekki þannig að það tímabil sem um ræðir í skýrslunni hafi verið endir á einhverri þróun, frá hruninu og fram til dagsins í dag hefur mikil fjárhagsleg endurskipulagning staðið yfir hjá íslenskum fyrirtækjum og heimilum. Til að setja þetta í eitthvert samhengi, virðulegi forseti, þá er talið að um 6.000 milljarðar hafi tapast við bankahrunið og erlendir kröfuhafar töpuðu stórum hluta af þeim. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur kallað mjög eftir því að fá upplýsingar um hversu mikið hefur verið afskrifað frá gömlu bönkunum til nýju bankanna og þó svo að við höfum ekki fengið nánari upplýsingar um það - ég vona að við fáum þær - þá er alveg ljóst að þar er um hundruð milljarða að ræða, jafnvel hærri upphæðir. Hvað þýðir það að verið sé að afskrifa til nýju bankanna? Það þýðir að nýju bankarnir taka við lánum sem er búið að gera ráð fyrir að þurfi að afskrifa verulega, sum að fullu, önnur minna. Frá bankahruninu hafa fyrirtæki og eigendur þeirra fengið afskriftir á gríðarlegum fjárhæðum. Þegar við skoðum rannsóknarskýrsluna sjáum við að víða var pottur brotinn og full ástæða fyrir okkur að hafa allan varann á þegar kemur að málum sem þessum, sérstaklega þegar eftirlit er ónógt eins og verið hefur frá bankahruninu. Það hefur oft verið nefnt að frá bankahruninu og fram til þess að eftirlitsnefndin tók til starfa um síðustu áramót hafi verið hér gósenland spillingar. Gríðarlega miklir möguleikar eru til að misfara með hluti ef svo ber undir. Nú vona ég, virðulegi forseti, að það hafi ekki verið niðurstaðan. Ég vona að hlutirnir hafi verið unnir eins vel og mögulegt er. En ég veit hins vegar að ef við skoðum þetta ekki með skipulegum hætti munum við áfram vera í því umhverfi sem við erum í núna sem er mjög óþægilegt og byggir ekki á trausti heldur tortryggni. Vikum og mánuðum saman höfum við daglega séð umfjöllun fjölmiðla um ósamræmi í afskriftarmálum og meðferð á skuldurum. Ég þarf ekki að nefna þau dæmi. Ég hef reynt eins og hægt er að nefna ekki einstök dæmi eða einstaklinga í þessari umræðu vegna þess að mjög mikilvægt er að við setjum almennar reglur, skoðum þetta með skipulegum hætti en dettum ekki í skotgrafir eins og við gerum allt of oft þegar við ræðum ákveðna einstaklinga eða fyrirtæki. Ég veit hins vegar, virðulegi forseti, að ef eitthvað er að marka þær blaðafregnir og fjölmiðlafregnir sem hafa verið í gangi er alveg ljóst að ekki er gegnsæi í þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið og ekki fullt samræmi þar á milli. Virðulegi forseti, það er eitthvað sem fólk mun aldrei sætta sig við. Það er að vísu afskaplega dapurlegt að enginn fulltrúi stjórnarliðsins sé í þingsalnum þegar við ræðum þetta mál og ég vona að það sé ekki merki um að þeir hafi ekki áhuga á málinu. Ég verð að leiðrétta mig, virðulegi forseti, því ég sá þarna glitta í hv. þm. Björn Val Gíslason og ég vona að það þýði að hann hafi áhuga á málinu því það er afskaplega mikilvægt að þetta mál verði afgreitt hratt og vel alveg eins og rannsóknarnefndarmálið var afgreitt á sínum tíma með breiðri pólitískri samstöðu undir forustu okkar sjálfstæðismanna. Í nefndinni er lagt upp með að setja nefnd af stað sem hefur það hlutverk að rannsaka starfsemi fjármálafyrirtækjanna í þessu millibilsástandi en frumvarpið er að nokkru leyti byggt á lögum nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Eins og ég nefndi hafa ýmsar sögusagnir gengið um ósamræmd og ógagnsæ vinnubrögð og margir leitt að því líkur að fjármálafyrirtæki hafi mismunað viðskiptavinum sínum og hvorki hugað að samkeppnis- né jafnræðissjónarmiðum. Þessu hafa fjármálafyrirtæki vísað á bug og haldið því fram að allar ákvarðanir hafi verið teknar á grundvelli almenns mats og í þeim eina tilgangi að hámarka verðmæti og tryggja hagsmuni bankanna. Flutningsmenn þessa frumvarps telja mikilvægt að nefndin taki í skýrslu sinni afstöðu til þess á hvaða hátt skuli birta upplýsingar um afskriftir skulda til handa fyrirtækjum og eigendum þeirra. Sérstaklega skuli nefndin huga að því með almannahagsmuni að leiðarljósi að birta í skýrslunni upplýsingar um hvaða aðilar hafi fengið felldar niður skuldir sínar við fjármálafyrirtæki. Í ljósi þeirrar óvissu sem ríkir um meðferð mála sem tengjast afskriftum og endurskipulagningu fjármálafyrirtækja telja flutningsmenn mikilvægt að sett verði á fót sú nefnd sem frumvarp þetta fjallar um enda telja þeir afar mikilvægt og til hagsbóta fyrir alla aðila, bæði almenning og fjármálafyrirtæki, að grunsemdum sé eytt svo traust skapist aftur á bankastarfsemi í landinu. Það er kjarni málsins, virðulegi forseti, að traust skapist og því miður höfum við afskaplega lítið fjallað um hvernig við ætlum að skapa það. Það umhverfi sem við búum við í dag er erfitt fyrir mjög marga, tortryggni ríkir á milli þeirra sem eru til meðferðar í bankakerfinu. Þetta umhverfi og þessar aðstæður eru gríðarlega erfiðar fyrir fólk sem starfar í bankakerfinu og maður finnur það þegar maður heyrir í því fólki, hvort sem það kemur sem gestir á fund hv. viðskiptanefndar þar sem ég sit eða annars staðar. Það sem verður erfitt í þessu er hvernig við ætlum t.d. að upplýsa um afskriftir til handa fyrirtækjum. Eins og ég nefndi áðan verða afskrifaðar upphæðir sem nema hundruðum milljarða kr. og ljóst er að þær upplýsingar munu liggja frammi á einhverjum tímapunkti. Eftir eitt til eitt og hálft ár héðan í frá munu menn geta skoðað það í ársreikningum þeirra fyrirtækja sem hafa fengið meðferð hversu mikið hefur verið afskrifað. Ég held að við, þessi nefnd og þær þingnefndir sem að þessu koma, ættum að velta því fyrir okkur og meta það hvernig best sé að haga upplýsingagjöfinni þannig að við værum að ná því markmiði að skapa aðhald hjá þeim sem með þetta fara og einnig tryggja að traust skapist og menn sjái að farið hafi verið eftir settum leikreglum þegar afskriftirnar voru framkvæmdar. Virðulegi forseti. Ég held að útilokað sé að við náum einhverri sátt, einhverju trausti á meðan við látum eins og ekkert sé að gerast og lokum augunum fyrir því að nú er mikil fjárhagsleg endurskipulagning í gangi. Það er mikið um afskriftir í bankakerfinu og þær ákvarðanir verður að taka, það er alveg hreint og því fyrr sem það er gert því betra. En við verðum líka að vita að við getum verið örugg um að þau mál séu framkvæmd með ábyrgum og réttum hætti og að eftirlit sé með þeim. Við settum upp sérstaka eftirlitsnefnd sem tók til starfa um áramótin en margar ákvarðanir voru teknar frá hruninu í október 2008 til loka árs 2009, m.a. hjá mjög stórum og valdamiklum fyrirtækjum á Íslandi og það er öllum fyrir bestu að það liggi alveg klippt og skorið fyrir að þar hafi verið farið að settum reglum og ekki pottur brotinn. Þess vegna leggjum við þetta mál fram, virðulegi forseti, og af því að við höfum ágætan tíma fram á vorið og höfum reynslu af því hvernig við höndlum mál eins og þetta, það er lifandi fyrir framan okkur, treysti ég að við afgreiðum þetta mál hratt og vel. Nú er góð samstaða um þetta meðal stjórnarandstöðunnar en það reynir á hvernig stjórnarliðar taka á þessu máli. Það er auðvitað ákveðinn prófsteinn. Flestir ef ekki allir tala um að skynsamlegt hafi verið að fara í þá rannsóknarnefndarvinnu sem Alþingi ákvað að fara í í tengslum við bankahrunið. Hér erum við með mál sem hefur ekki verið skoðað en augljóst er að þarf að skoða sérstaklega og ef við setjum það ekki í þennan farveg verður það ekki skoðað og mun alltaf vera uppspretta tortryggni í þjóðfélaginu. Þetta er í mínum huga algert forgangsmál og ég vonast til þess og legg til að hv. viðskiptanefnd fái þetta til umfjöllunar og vinni þetta sem forgangsmál. Ef við gerum það þá erum við að skapa grundvöll fyrir trausti á bankakerfinu, trausti sem við virkilega þurfum á að halda.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir framsögu fyrir frumvarpi um rannsóknarstarfsemi eftirlitsskyldra fjármálafyrirtækja. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, er sammála mörgu því sem kemur fram, og m.a. og ekki síst því að mikil tortryggni hefur ríkt í samfélaginu öllu hvað varðar afgreiðslu fjármálafyrirtækja á meðferð skulda, uppgjör fyrirtækja og allt það sem hér hefur verið rætt og þarf ekki að fara dýpra í það. Þeirri tortryggni þyrfti að eyða og það getur vel verið að það náist að gera það með frumvarpi sem hér liggur fyrir, ég ætla að vona það. Nái það fram að ganga mun það verða til að eyða þeirri tortryggni og í það minnsta upplýsa hvernig farið var að málum. Það umhverfi sem við búum við byggir vissulega ekki á trausti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði áðan hvað það varðar. Það byggir ekki á trausti vegna þess sem hér gerðist, vegna þess efnahagshruns sem hér varð og vegna þeirrar sögu sem það felur í sér og ekki síst vegna þess sem rannsóknarskýrslan, sem birt var hér á dögunum, felur í sér, ekki síst vegna þess sem þar kemur fram. Það er ósköp skiljanlegt - og væri eiginlega óskiljanlegt ef almenningur ætlaði að byggja upp traust á viðskiptum, fjármálastofnunum eða Alþingi á því sem þar kemur fram. Vissulega þarf að efla það traust og gegnsæi er lykilþátturinn í því. Fólk á aldrei að sætta sig við annað en gegnsæi í málum af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir málefnalegt og gott innlegg. Ég var búinn að velta þessu máli mjög mikið fyrir mér, hvernig best væri að nálgast þetta. Niðurstaðan er í mínum huga sú að best sé að gera þetta með þessum hætti. Við erum með vinnubrögð sem við þekkjum, sem er rannsóknarnefnd Alþingis - við getum alveg verið þeirrar skoðunar að fleira hefði mátt vera í þeirri skýrslu og við getum jafnvel verið þeirrar skoðunar að umræðan megi fara að komast á uppbyggilegri braut hvað þá skýrslu varðar, þ.e. að við förum að nýta þau tækifæri sem skýrslan býður okkur til að byggja upp betra umhverfi, hvort sem það er í fjármálageiranum eða annars staðar. En við getum öll verið sammála um að það er mjög mikilvægt að fá þessar upplýsingar fram. Ég lít svo á að það sé jafnvel mikilvægara að fá fram þær upplýsingar sem sú nefnd, sem frumvarp mitt gerir ráð fyrir, ætti að fjalla um, a.m.k. ekki minna mikilvægt. Ég lít svo á að við séum með góðan bandamann í hv. þm. Birni Val Gíslasyni og það er afskaplega mikilvægt því að það er brýnt að við séum með breiða pólitíska samstöðu hvað þetta varðar. Þetta er mál sem er þess eðlis að þinginu væri sómi að því ef við mundum vinna að því saman að ganga frá þessari nefndaskipan og reyna að vinna þetta eins hratt og mögulegt er. Þetta er miklu minna og afmarkaðra verkefni en rannsóknarnefnd þingsins en ekki síður mikilvægt. Og ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir stuðninginn í þessu máli.

Forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta en það er vissulega rétt, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi áðan, að tækifæri eru fólgin í skýrslunni góðu sem kom fram fyrir nokkrum dögum, hálfum mánuði eða svo. Það eru mörg tækifæri fólgin í henni og þar er víða að finna viðspyrnu til að koma okkur úr þeim farvegi sem við vorum í og erum að reyna að spóla okkur upp úr, viðspyrnu inn í annað og betra umhverfi, bæði í stjórnmálum og viðskiptalífinu, og við eigum að nýta öll tækifæri til þess. Rannsókn á hruninu, eða því sem gerðist eftir hrunið, sem hér er fjallað um, rannsókn á eftirlitsskyldum fjármálafyrirtækjum, gæti verið einn liður í því. Ég nefni rannsókn, sem væntanlega fer af stað, eða ég ætla að vona það a.m.k., á starfsemi sparisjóða fyrir hrun og þá væntanlega eftir hrun líka. Allt mjög brýnt hvað þetta varðar. Það mætti jafnvel bæta þarna inn einum banka eða svo, sem heitir Seðlabanki, hvað þar gerðist fljótlega eftir hrunið og hvernig málum var háttað þar. Þar voru samskipti á milli Seðlabanka og annarra viðskiptabanka og fjárfestingarbanka hér á landi þannig að jafnvel mætti fara inn í þá hluti. Ég lít á þetta mál sem einn hlut af mörgum. Ég nefndi hugsanlega rannsókn á sparisjóðunum, rannsókn á fjármálafyrirtækjum. Við vorum að ræða áðan mál um styrki til stjórnmálasamtaka o.s.frv. Mér finnst það allt vera af sama meiði, þ.e. við erum að finna okkur hugsanlega viðspyrnu í skýrslunni, og kannski þar helst, til að fara inn í annað og betra umhverfi en það sem við erum að koma úr þar sem fólk hefur þá meira traust á stjórnmálum og viðskiptalífinu og gegnsæi verður meira. Ég held að full nauðsyn sé á því.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Birni Val Gíslasyni um það að við eigum að fara í þau verkefni og rannsaka sem mikilvægt er að fara í og ég veit að hv. þingmenn Vinstri grænna og einhverjir fleiri eru með frumvarp um rannsókn á sparisjóðum. Ég er sammála því, virðulegi forseti, að mér fannst vanta í rannsóknarskýrsluna þann þáttinn. Ég styð hv. þingmenn í því og ég held að það sé eitt af því sem við eigum líka að gera, þ.e. að taka sparisjóðina. Síðan eigum við að taka annað það sem okkur finnst vera mikilvægt. Ég leit að vísu svo á að rannsóknarskýrslan hefði sérstaklega tekið Seðlabankann fyrir og skoðað þann þáttinn mjög vel en hins vegar er aðalatriðið að við förum vel yfir þessi mál. Það er mjög mikilvægt að skoða sparisjóðina, þann þátt vantar inn í rannsóknarskýrsluna, þeir voru orðnir mjög stórir. En þetta er líka mjög mikilvægt fyrir okkur af því að við eigum eftir að móta, svo að við tökum bara sparisjóðina, það hvers konar sparisjóðaumhverfi við viljum sjá í landinu. Við gerðum það því miður ekki síðasta sumar þegar við gengum frá lögum um sparisjóðina og það er afskaplega fróðlegt að fara yfir þá sögu, hvernig sparisjóðirnir þróuðust, og reyna að læra af þeim mistökum sem þar urðu. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Birni Val Gíslasyni, það er mjög mikilvægt að taka sparisjóðina fyrir. Þetta tímabil er svolítið týnda tímabilið í þessu en er samt sem áður gríðarlega áhrifaríkt því að stundum hefur verið gengið frá málum, fjárhagslegri endurskipulagningu, á miklum hraða, hjá mjög mörgum fyrirtækjum á þessu tímabili frá hruni og fram að síðustu áramótum. Margar afgreiðslur þar hafa vakið upp spurningar, eins og við þekkjum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál en ég kem þó ekki upp til að endurtaka það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði. Ég er einn af flutningsmönnum þessa frumvarps og vil fyrst og fremst árétta nokkur atriði sem ég tel mjög mikilvæg. Ég tek að sjálfsögðu undir það sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, og er honum sammála um flest, ef ekki allt, í því. Ég er dálítið hugsi varðandi rannsóknarskýrsluna. Það sem ég tel mikilvægast er lærdómurinn sem við drögum af henni. Að sjálfsögðu erum við ekki búin að fara yfir rannsóknarskýrsluna á þann hátt að hægt sé að segja að við höfum ekki dregið þann lærdóm af henni sem okkur er ætlað að gera. Það sem ég hef verið hugsi yfir, í kjölfar þess að skýrslan kom fram og eftir umræður og vinnu í þinginu og ekki síst í nefndum þingsins, er hvort við séum að læra af því sem miður fór. Ég held að eitt af markmiðum frumvarpsins sé að læra af því sem fór svo illa, til að koma í veg fyrir að við gerum þessi mistök aftur. Það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns, að á því tímabili sem um ræðir voru margar mikilvægar ákvarðanir teknar. Það er rétt og skylt að fara yfir þær ákvarðanir og kanna hvort þær voru réttar. Það vakir ekki fyrir mér að hengja mann og annan í kjölfarið, það er ekki refsingin sem vakir fyrir mér. Ég vil vita hvort allar þær ákvarðanir sem teknar voru á þessum tíma voru réttu ákvarðanirnar. Eru þær málefnalega rökstuddar og er farið eftir öllum lögum og reglum sem við viljum að farið sé eftir? Þetta snýst um traust, þetta snýst um hvort við séum að byggja samfélagið upp með réttum aðferðum en þetta skiptir líka máli í ótal mörgu öðru tilliti, t.d. varðandi samkeppnisstöðu fyrirtækja. Ég veit að hv. þingmaður, 1. flutningsmaður þessa máls, hefur skoðað það mikið og við saman í viðskiptanefndinni, þar sem ég átti sæti þar til fyrir skömmu síðan. Auðvitað heyrir maður alls konar sögur og hringt er í mann og kvartað um eitthvert athæfi. Bankarnir hafa ekki alltaf verið í þeirri stöðu að geta svarað fyrir sig. Þess vegna held ég að það sé líka gott fyrir bankana, og þá sem hafa tekið þessar ákvarðanir, að þetta sé skoðað. Þá er hægt að hreinsa mannorð þeirra, ef svo mætti segja, ef í ljós kemur, sem vonandi verður, að menn hafi farið eftir lögum og reglum. Ég vildi nefna þetta því lærdómurinn er sá að koma í veg fyrir mistökin, tryggja að samkeppni og samkeppnisreglur séu virtar í uppbyggingunni. Það skiptir afskaplega miklu máli að það sé ekki einhver aðili út í bæ sem getur ákveðið af handahófi hvaða fyrirtæki lifir og hvaða fyrirtæki deyr. Við verðum að tryggja að rekstrarumhverfi fyrirtækja sé eins gott og það mögulega getur verið. Varðandi sparisjóðina, sem nefndir voru í andsvari áðan, þá tel ég mjög mikilvægt að farið sé ofan í þá sauma. Ég tek kannski þar við boltanum frá hv. þm. Guðlaugi Þ. Þórðarsyni, ekki síst hvað varðar stefnumótun varðandi sparisjóðina. Það tel ég að þurfi virkilega að skoða og ég sakna þess í þingsályktunartillögu þingmanna Vinstri grænna sem var lögð fram. Ég hefði viljað sjá frekari áréttingu á því. Í tillögunni sagði að rannsóknin ætti að standa til dagsins í dag, en mér fannst ekki nóg talað um ferilinn eftir hrun. Það voru heimildir í neyðarlögunum til að grípa inn í og koma með stofnfé, það voru settar reglur, en samt sem áður dróst þessi ferill. Ég vil fá að vita hvernig samningaviðræðum ríkisins við kröfuhafa og sparisjóðina vatt fram. Ég hefði viljað sjá ítarlegri umfjöllun um það í þessari tillögu. En það var ekki og þá stendur það væntanlega upp á sjálfa mig að gera eitthvað í því og óska eftir að farið verði ofan í saumana á því máli. Virðulegur forseti. Ég vil að endingu árétta stuðning minn við þetta góða mál. Andsvar hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan vakti hjá mér ákveðnar vonir um að hægt sé að ná þverpólitískri samstöðu um að koma því í gang hið fyrsta. Ég held að fátt sé því til fyrirstöðu að þessi nefnd verði sett á laggirnar í góðu samstarfi allra flokka.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um rannsókn á starfsemi fjármálafyrirtækja eftir hrun. Ég er meðflutningsmaður þess og mjög fylgjandi málinu og tel mjög brýnt að það nái fram að ganga. Við höfum fjallað ítarlega um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og hún er mjög góð, virkilega góð, þótt á henni séu nokkrir hnökrar. Hún nær þó eiginlega bara fram að hruni. Þótt það hafi verið heimild í lögum um að rannsóknarnefnd tæki líka stöðuna eftir hrun, þá fjallaði hún um stöðuna fyrir hrun og var mjög lærdómsrík og skörp að því leyti. Hins vegar vantar það sem er að gerast núna. Þá sem eru að vinna núna vantar vitneskju um að þetta verði skoðað. Ég held að það væri mjög gott til að auka aðhald í kerfinu. Það hvílir mjög mikil dulúð yfir þessum málum. Menn veifa bankaleyndinni stöðugt og eru mjög uppteknir af því að gefa sem minnstar upplýsingar. Það er sagt eitthvað um samkeppnisstöðu og slíkt og að ekki megi upplýsa um mjög marga þætti. Það er hins vegar staðreynd að talið er að skuldir íslenska bankakerfisins eða fyrirtækja hafi verið um 12.000 milljarðar þegar hrunið varð. Helminginn þarf að afskrifa, þ.e. það eru um 6.000 milljarðar, sem erlendir aðilar aðallega tapa á íslensku atvinnulífi. Þetta eru óskaplegar tölur. Aðeins 1% af því er um 50 milljarðar. Í fyrirtækjum er ekki óalgengt að fjallað sé um 50 milljarða. Þegar menn tala um 50 milljarða þá er 1% af því skekkjumörk. Það eru hvorki meira né minna en 500 millj. kr. Þegar einstaklingar fjalla um svona atriði og eru kannski með þetta í ævilaun - þetta eru ágætislaun, 10 millj. kr. á ári í 50 ár, 500 millj. kr., þetta eru ævilaun eins manns sem fjallar um þetta - þá er náttúrlega töluvert mikil freisting að láta þessi skekkjumörk, 500 millj. kr., fara eitthvað annað. Því er svo mikilvægt, frú forseti, að sterkt eftirlit sé viðhaft, vegna þeirra gífurlegu fjármunasveiflna sem þarna eru í gangi. Rannsaka þarf mjög vel eftir á hvað átti sér stað og hvað var að gerast og menn látnir réttlæta það. Svo er það spurningin um samkeppni milli fyrirtækja. Sum fyrirtæki kvarta undan því að þurfa að keppa við önnur fyrirtæki sem eru undir handleiðslu banka sem hefur ótakmarkað fé, og hyglar þeim jafnvel til að efla sinn hagnað þegar fyrirtækin eru seld. Þetta er líka spurning um jafnræði milli tveggja fyrirtækja. Maður heyrir mikið kvartað undan því að ekki sé jafnræði eða jöfn staða milli fyrirtækja og síðast en ekki síst að ekki sé gætt réttlætis í einhverjum skilningi. Menn gefa einum kjör sem annar fær ekki. Hér er um mjög stórar tölur að ræða, sem við stöndum frammi fyrir og það þarf að afskrifa þetta sem allra fyrst. Ég tek undir það með hv. 1. flutningsmanni Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að þessi staða gæti verið jarðvegur fyrir spillingu. Við skulum vona að það gerist ekki. Þess vegna er svona skýrsla mjög mikilvæg, svo menn viti að þetta verði rannsakað. Þá vita menn að ekki er óhætt að gera eitthvað sem gæti fallið undir skekkjumörk, eins og ég gat um, 500 millj. kr. Þetta eru svo stórar upphæðir. Ég vil ekki hafa þetta mikið lengra, ég vildi bara að taka undir þetta. Ég vil líka taka undir það að sparisjóðirnir verði kannaðir sérstaklega. Þeir falla undir þetta. Það gerðust eiginlega mjög slæmir hlutir í sparisjóðunum, svo sem í bönkunum líka, það vantar ekki. Margir höfðu kannski meiri trú á sparisjóðunum sem félagslegu fyrirbæri en það kom í ljós að þeir voru eiginlega nákvæmlega eins. Ég hafði reyndar varað við því árið 1994 minnir mig, í grein sem hét „Fé án hirðis“, þar sem ég varaði við fé sem enginn ætti. Það urðu akkúrat örlögin.

Virðulegi forseti. Mig langar að fagna þessu frumvarpi til laga um rannsókn á starfsemi fjármálafyrirtækja á tímabilinu frá október 2008 til ársloka 2009. Frumvarpið tekur á brotalöm sem varð við lagasetningu í október á síðasta ári þegar við settum lög nr. 107 þess efnis að eftirlitsnefnd skyldi fylgjast með fjárhagslegri endurskipulagningu fjármálafyrirtækja á fyrirtækjum. Því miður varð okkur á í messunni og þessari sérstöku nefnd sem átti að hafa eftirlit með því hvernig bankar tækju ákvarðanir, m.a. um afskriftir lána fyrirtækja, var aðeins falið að skoða tímabilið frá setningu laganna en ekki frá því að neyðarlögin voru sett. Það uppgötvaðist ekki að við höfðum skilið eftir u.þ.b. heilt ár sem enginn átti að skoða. Það er því alveg ljóst að það þarf að gefa, hvort sem er þeirri nefnd sem við erum þegar búin að skipa á grundvelli laganna frá því í haust, eða einhverri annarri nefnd, vald til afla upplýsinga frá lánastofnunum. Upplýsinga þarf að afla um ákvarðanir og verklagsferla sem lánastofnanir hafa notað til að ákveða hvaða fyrirtæki á að taka yfir, á hvaða forsendum, hversu mikið á að skrifa lán niður og hvaða hluta af starfseminni á að selja öðrum fyrirtækjum eða jafnvel að setja í opið söluferli. Það sem ég velti fyrir mér, frú forseti, þegar ég las þetta frumvarp, er hvers vegna það felur ekki í sér breytingartillögu við lög nr. 107/2009. Þar væri eftirlitsnefndinni falið að skoða, ekki aðeins tímabilið frá því í lok október á síðasta ári fram til þess að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja lýkur, heldur líka tímabilið frá setningu neyðarlaganna. Það hefði líka verið hægt að fara þá leið, að gefa nefndinni heimild til að skoða þetta ár sem féll utan verksviðs nefndarinnar. Ég vil þá enn og aftur fagna þessu frumvarpi og geri ráð fyrir því að það fari til viðskiptanefndar og fái þar umsögn aðila sem þekkja til málsins, bæði innan bankakerfisins og meðal eftirlitsstofnana. Ég hlakka til þess sem formaður viðskiptanefndar, að heyra þær umsagnir og ekki síst athugasemdir sem þessir aðilar gera við frumvarpið. Ég vænti þess að því verði tekið á jákvæðan hátt hjá flestum sem til þekkja.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur kærlega fyrir viðbrögðin. Þau gera það að verkum að maður hlýtur að vera mjög vongóður um að frumvarpið verði að lögum sem fyrst. Hv. þingmaður er þungavigtarþingmaður hér í þinginu og formaður hv. viðskiptanefndar og þangað fer málið og ég er sammála flestu ef ekki öllu því sem kom fram í máli hv. þingmanns. Hv. þingmaður spurði mig af hverju ekki væri gert ráð fyrir breytingartillögu í lögunum sem við afgreiddum síðasta haust. Því er til að svara að fyrirmyndin er úr rannsóknarnefndarfrumvarpinu, það er ekkert leyndarmál og kemur hér fram. Það er form sem við höfum reynslu af. Við sáum hvernig það gekk fyrir sig. Ég held að reynslan af því sé að stærstum hluta góð og það verði mikið af upplýsingum sem við getum nýtt. Þetta er liðinn tími eins og sá tími sem rannsóknarnefndin kannaði og þó svo að þetta verkefni sé minna og afmarkaðra er það samt sem áður sérstakt verkefni sem mikilvægt er að ljúka eins og hv. þingmaður nefndi. Svarið við spurningunni er því einfalt: Ég horfði sérstaklega til reynslunnar af rannsóknarnefndinni og rannsóknarskýrslunni. Sú eftirlitsnefnd sem nú er að störfum er, eftir því sem ég best veit, með fangið fullt af mjög stórum verkefnum. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að þetta verkefni vinnist sem hraðast, ég held að það sé ekki gott að hafa svona mál hangandi yfir neinum. Því fyrr sem við náum að klára þetta mál því betra og fyrirmyndin er komin úr rannsóknarnefnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið, ég vil bara þakka kærlega þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls undir þessum lið. Þrátt fyrir að ég sé afskaplega ánægður með ræður hv. þingmanna Ragnheiðar E. Árnadóttur og Péturs H. Blöndals vil ég nota tækifærið og þakka sérstaklega hv. þm. Lilju Mósesdóttur og hv. þm. Birni Val Gíslasyni. Það vekur vonir um það, og ég er alveg sannfærður um það eftir að hafa hlustað á þessar ræður stjórnarliða, að við getum náð breiðri og góðri sátt og samstöðu um að klára þetta mál sem fyrst. Við erum öll sammála um það hve mikilvægt þetta er - ef ég nefndi ekki nógu skýrt mikilvægi þess þá kom það allt fram í ræðum hv. þingmanna sem töluðu hér á eftir mér. Eins og hér kom fram erum við að tala um gríðarlegar upphæðir sem búið er að afskrifa og voru afskrifaðar á þessu tímabili og verða afskrifaðar í nánustu framtíð. Það hefur því aldrei verið mikilvægara að gæta jafnræðis- og sanngirnissjónarmiða og ég fullyrði að það er ekki tilfinning manna þegar menn sjá hvernig gengið hefur verið frá fyrirtækjum oft til fyrri eigenda þeirra, ef þannig má að orði komast, án að því er virðist mjög skýrs og góðs rökstuðnings. Það er umhverfi sem vekur upp fleiri spurningar en svör. Þess vegna verðum við að fara í þetta verkefni, því fyrr sem við gerum það því betra, og ég hlakka til að vinna þetta mál í hv. viðskiptanefnd með stjórnarliðum þar. Viðskiptanefnd er nú búin að ganga frá ansi mörgu síðan hún tók til starfa eftir kosningar og er að taka yfir stór og mikilvæg mál. Þetta er eitt af þeim málum sem við verðum að hafa í forgangi. Ef við dveljum við þetta mál munum við auka vandann og auka tortryggnina. Tvennt er alveg lykilatriði fyrir okkur, annars vegar að gengið sé hratt og örugglega í þessa fjárhagslegu endurskipulagningu og hins vegar að það sé traust á þeim vinnubrögðum og því verklagi sem þar er. Við munum ekki ná því fyrr en við erum búin að fara sérstaklega yfir þetta tímabil sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir nefndi réttilega að hefði misfarist að skoða sérstaklega. Þegar við erum búin að því erum við að skapa grundvöll fyrir trausti á fjármálamarkaðnum og við þurfum síðan að finna flöt á því hvernig við upplýsum almenning um það, hvernig við upplýsum til að mynda um afskriftir sem munu ekki skipta hundruðum milljarða heldur hærri upphæðum en það. Virðulegi forseti. Við sjáum hér afskriftir upp á margföld íslensk fjárlög og það er lykilatriði að við vöndum til verka og að sérstaklega sé fylgst með því hvernig það er gert. Þess vegna er þetta mál lagt fram og ég þakka, virðulegi forseti, kærlega fyrir góð viðbrögð af hálfu stjórnarliða.