Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá þingflokksformanni Frjálslynda flokksins, Magnúsi Þór Hafsteinssyni, dagsett 19. febrúar sl.: „Þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur ákveðið, í samræmi við 16. gr. þingskapa, að Kristinn H. Gunnarsson taki sæti Sigurjóns Þórðarsonar í iðnaðarnefnd.“ Ef engar athugasemdir eru verður þessi breyting á skipan iðnaðarnefndar.

Forseti vill láta þess getið að tvær utandagskrárumræður verða í dag. Hin fyrri hefst strax á eftir, áður en gengið er til dagskrár, og er um skýrslu Hagstofunnar um lágtekjumörk og tekjudreifingu 2003–2004. Málshefjandi er hv. þm. Sigurjón Þórðarson. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde verður til andsvara. Hin síðari hefst um klukkan hálftvö, að loknu hádegishléi, og er um virkjunarframkvæmdir í neðri Þjórsá. Málshefjandi er hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hæstv. umhverfisráðherra Jónína Bjartmarz verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 1. mgr. 50 gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Frú forseti. Nú fer víða í vestrænum löndum fram endurmat á stöðu mála í Írak og þannig hafa tvær af hinum staðföstu þjóðum sem lengi voru meðal allra dyggustu stuðningsmanna Bandaríkjamanna og innrásar þeirra í Írak, Bretar og Danir, ákveðið að fækka eða kalla heim hermenn sína á næstu mánuðum. Nýlega hefur Bandaríkjaþing lýst andstöðu við áform Bush um að fjölga hermönnum í Írak og því má segja að það fækki mjög í vinahópnum og á lista hinna staðföstu sem til varð á sínum tíma í aðdraganda þess að Bandaríkjamenn hófu ásamt Bretum hið ólögmæta innrásarstríð í landið. Undirbúningur Bandaríkjamanna um innrás eða árás á Íran bætir svo ekki úr skák og nýlegar fréttir BBC staðfesta t.d. svo að nokkurn veginn er hafið yfir vafa að verulegur stríðsundirbúningur á sér stað hvort sem til árásar kemur eða ekki. Nú er komið að því, virðulegi forseti, í ljósi þess endurmats sem greinilega fer fram á stöðu mála þarna, þrátt fyrir að landið rambi á barmi borgarastyrjaldar og jafnvel ófriðlegar horfi þar innan lands en nokkru sinni fyrr, að spyrja enn hvort ríkisstjórn Íslands og hæstv. forsætisráðherra fyrir hennar hönd hafi eitthvað velt því fyrir sér að endurmeta afstöðu Íslands til málsins. Kemur til greina að falla þótt seint sé frá stuðningi við þetta stríð? Kemur til greina að viðurkenna mistökin og biðjast afsökunar á því sem þarna átti sér stað og, síðast en ekki síst, kemur til greina þótt seint sé að afturkalla heimildir Bandaríkjamanna til að hafa afnot af íslensku landi og landsvæði í þessu sambandi? Gjarnan hefði maður viljað heyra líka afdráttarlausa yfirlýsingu frá hæstv. forsætisráðherra um að ekki kæmi til greina að styðja á nokkurn hátt árásir 

Virðulegi forseti. Það eru ánægjulegar fregnir sem berast nú frá Írak. Svo virðist sem þær þjóðir sem ábyrgð hafa borið á öryggisástandinu í suðurhluta landsins, í kringum Basra, telji nú að öryggisástandið á þeim slóðum sé orðið þannig að óhætt sé að fækka eða afturkalla lið sín frá þessum svæðum. Bretar hafa ákveðið að fækka þarna um 1.600 hermenn, að manni skilst, verða þó áfram með 5.500 manna herafla, og Danir ætla í ágústmánuði að kalla heim sína hersveit upp á nokkur hundruð manns en þó munu þeir í staðinn senda 55 manna þyrlusveit og auka stuðning sinn við Írak með ýmsum öðrum hætti eins og kemur fram í yfirlýsingu danska forsætisráðherrans frá því í gær. Þeir munu t.d. fjölga ráðgjöfum í ráðuneytunum í Bagdad, auka stuðning sinn við írakska flóttamenn, bæði innan Íraks og í nálægum löndum, veita stuðning til að þjálfa írakska lögreglu o.s.frv. Markmiðið með aðgerðum Dana, svo að ég haldi mig við þá, var að sjálfsögðu að stuðla að því að öryggisástandið í landinu yrði þannig að heimamenn gætu yfirtekið alla starfsemi, öryggisgæsluna, lögregluþjónustuna og annað í landinu. Í öðru lagi var markmið Dana að leggja sitt af mörkum til enduruppbyggingar í landinu. Við Íslendingar lögðum fram, eins og menn muna, 300 millj. kr. til stuðnings við enduruppbyggingu í Írak. Sú ákvörðun var tekin af Alþingi. Er hv. þingmaður að ætlast til þess eða mælast til þess að sú ákvörðun verði afturkölluð? Hvað er þingmaðurinn að fara? Það er full ástæða til að fagna þeirri þróun sem orðið hefur og birtist núna í þessum ákvörðunum Breta og Dana sem eru teknar í fullu samráði við Bandaríkjamenn. Þær sýna að þrátt fyrir ástandið í Írak fer þar eitt og annað á betri veg.

Frú forseti. Forherðing hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar er ótrúleg í þessu máli. Hér kemur hæstv. forsætisráðherra og neitar hreinlega að svara þeirri spurningu sem stjórnarandstaðan beinir til hans. Við erum ekki að krefjast þess að hætt verði við þann stuðning sem þingið samþykkti á sínum tíma, það var gert með löglegum hætti. Hins vegar var stuðningur ríkisstjórnarinnar við innrásina í Írak löglaus og siðlaus og hann var ekki tekinn á Alþingi. Hann var tekinn í reykfylltum bakherbergjum og hefur engan lagalegan stuðning. Þess vegna ætti hæstv. forsætisráðherra að skammast sín fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og hann ætti að lýsa því yfir að sá stuðningur gildi ekki lengur. Mig langar að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformann Framsóknarflokksins: Ætlar hann að sitja hér þegjandi undir þessu? Framsóknarflokkurinn er rúinn fylgi og trúverðugleika einmitt út af því að hann tók þátt í þessu. Ætlar Framsóknarflokkurinn í aðdraganda kosninga ekki að koma hingað og segja fyrir framan alþjóð: Okkur urðu á mistök? Ég skora á Framsóknarflokkinn að biðjast afsökunar á mistökum sínum. Þetta var löglaust af hans hálfu og það var siðlaust. Ætlar Guðni Ágústsson varaformaður að sitja þegjandi undir þessu?

Virðulegi forseti. Það er vert að rifja upp að því hefur verið lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar að stuðningur Íslands við innrásina hafi verið mistök vegna þess að menn höfðu rangar upplýsingar, forsendur sem ákvörðunin á sínum tíma byggðist á hefðu verið rangar. Við skulum rifja upp þessar helstu forsendur. Þær voru í fyrsta lagi að stjórnvöld í Írak væru tengd við hryðjuverkasamtökin al Kaída því að engar trúverðugar upplýsingar lágu fyrir um það á þessum tíma til að styðja þær fullyrðingar. Þær hafa fyrir löngu síðan verið hraktar. Í öðru lagi voru forsendur fyrir stuðningi við innrásina að þáverandi stjórnvöld í Írak réðu yfir gereyðingarvopnum. Engar trúverðugar upplýsingar lágu fyrir á þeim tíma fyrir sannleiksgildi þeirrar fullyrðingar og hún hefur fyrir löngu síðan verið hrakin fram og til baka, virðulegi forseti. Í þriðja lagi er rétt að minna á að Íslendingar eru aðilar að Sameinuðu þjóðunum, hafa undirgengist stofnsáttmála þeirra og það lá fyrir þá, og liggur fyrir enn, að það er andstætt ákvæðum stofnsáttmálans að styðja þetta stríð. Menn vissu það, hæstv. ríkisstjórn vissi að hún var að ganga gegn eigin samþykkt sem hún hafði skuldbundið sig til að virða. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Hvaða forsendur voru það sem lágu til grundvallar pólitískri stuðningsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem síðar hafa reynst rangar? Ég held að það sé nauðsynlegt að ríkisstjórnin upplýsi okkur um hvað það var sem hún lagði til grundvallar og leiddi til þessarar ákvörðunar. Virðulegi forseti. Þetta er ein allra versta ákvörðun sem tekin hefur verið hér af ríkisstjórn vegna þess að hér á að ríkja 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða þá skoðun hæstv. forsætisráðherra að öryggisástand fari batnandi í Írak. Það er hans skoðun. Ég ætla hins vegar að ræða þær fréttir sem komu í morgun og þá gífurlega þungu umræðu sem er búin að vera í þeim löndum sem nú eru að kalla sveitir sínar heim. Það er búinn að vera mikill þrýstingur almennings í þessum löndum á stjórnvöld að draga úr og hætta stríðsþátttökunni í Írak. Það er staðreynd sem blasir við og nú er verið að bregðast við því. Það sem vekur líka athygli í fréttum morgunsins er að forustumenn vestan hafs lýsa því yfir að samstaða hinna svokölluðu viljugu landa eða ríkja sé ekkert að bresta. Hvað á að lesa úr þeirri yfirlýsingu? Þetta þýðir einfaldlega að Bandaríkjamenn líta svo á að þessi hópur viljugra sé enn þá bandamenn þeirra í stríðinu í Írak. Um þetta hefur endalaust verið togast á í umræðu á Alþingi. Bandaríkjamenn líta svo á að hópur viljugra landa frá því að innrásin var gerð sé enn þá bandamenn þeirra í stríðinu. Það er fullkomlega ósæmilegt sem stjórnarflokkarnir hafa iðkað, að blanda alltaf saman 300 millj. í stuðning við uppbyggingu í stríðshrjáðu landi og því að við skyldum styðja innrásina í Írak. Höfum við ekki stutt lönd þar sem við höfum ekki komið nálægt aðgerðunum sem urðu til þess að ástandið skapaðist? Þetta er bara aðskilið þó að ríkisstjórnin hengi það endalaust saman.

Frú forseti. Ég verð að segja að svör hæstv. forsætisráðherra og forherðing hans vekja undrun mína. Það er merkilegt að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki a.m.k. geta rætt um þessi mál og tjáð sig um þau með einhverjum skilningi á því hvernig viðhorf eru að breytast. Það er furðulegt að heyra talað um ánægjulegar fréttir frá Írak. Það er lapinn upp áróðurinn frá Tony Blair þegar hann hrökklast undan þinginu og almenningsálitinu í Bretlandi. Ég held að hæstv. forsætisráðherra væri nær að taka t.d. mark á leiðtoga Frjálslynda flokksins þar sem var andvígur stríðinu frá byrjun, Campbell, og hann sagði á breska þinginu í gær að hin óhugnanlega staðreynd væri að Bretar væru að hrökklast frá landi sem væri á barmi borgarastyrjaldar. Það er ekki þannig að menn séu að draga heri sína til baka, þeir sem þangað ösnuðust með þá, Danir og Bretar, vegna þess að ástandið sé að skána. Það er að sjálfsögðu útúrsnúningur hjá hæstv. forsætisráðherra að tala um hvort við séum að fara fram á að þeir fjármunir sem væru til reiðu til uppbyggingar í Írak ef þar væri eitthvað hægt að byggja upp fyrir ástandinu væru kallaðir til baka. Að sjálfsögðu ekki. Það sem við viljum, frú forseti, er að smánarbletturinn verði þveginn af nafni Íslands sem á það féll þegar formenn stjórnarflokkanna, Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, misfóru með nafn og orðstír landsins og settu okkur á lista yfir hinar staðföstu þjóðir sem stóðu fyrir ólögmætu árásarstríði gegn Írak sem var brot á alþjóðalögum og einhver allra hraklegasti atburður sem gerst hefur í seinni áratuga stjórnmálasögu. Það er alveg til skammar finnst mér að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki geta horfst í augu við veruleikann eins og hann er og endurmetið afstöðu sína og síns flokks. Hann væri maður að meiri 

Hæstv. forseti. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde er vel að sér um gang heimsmála og fylgist vel með. Þess vegna komu mér ummæli hans áðan um ástandið í Írak mjög á óvart. Í besta falli er hér á ferðinni óskhyggja, mjög mikil óskhyggja, svo mikil að hún ætti sennilega erindi í heimsmetabók Guinness. Staðreyndin er sú að ástandið í Írak hefur aldrei verið verra en nú. Þar geisar borgarastyrjöld og tugir mann falla í valinn á hverjum degi. Við erum hér ekki að ræða framlag Íslendinga til uppbyggingar í Írak en þó vil ég minna á að ég var þeirrar skoðunar að þeim peningum væri betur varið annars staðar, í neyðarhjálp annars staðar. Það er af nógu að taka. Írakar væru ein ríkasta þjóð í heimi ef ekki hefði verið herjað á þá, ef þeir hefðu ekki verið beittir viðbjóðslegu viðskiptabanni sem Íslendingar áttu meðal annarra þjóða aðild að og ef ekki væri stolið af þeim auðlindum. Núna er verið að taka auðlindirnar af Írökum, olíuna, í einkavæðingu og þar gína fjölþjóðaauðhringarnir yfir. Þetta er staðreynd málsins. Síðan er hitt að nú er í undirbúningi, að því er fregnir herma, árásarstríð á Íran. Við eigum að sjálfsögðu að láta til okkar taka og í okkur heyra. Við erum ekki hernaðarþjóð, við erum engu að síður bundin öðrum þjóðum í hernaðarbandalaginu NATO og þar höfum við verið bundin fastari böndum á undanförnum árum með breyttum áherslum innan NATO. 

Hæstv. forseti. Formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, hefur í skýru máli lýst að ákvörðunin um stuðning við innrásina í Írak hafi verið tekin á forsendum rangra upplýsinga.  
             Við höfum aldrei verið beinir aðilar að stríði, og verðum það vonandi aldrei. Íslendingar eru friðarþjóð. Ég bið um frið meðan ég tala hér. 

Þú verður að fara með rétt mál.

Það er náttúrlega undarlegt hvernig stjórnarandstaðan reynir í hverri viku að hræra í þessu blóði og hún heldur þessari umræðu látlaust áfram hér í þinginu.  
             Ég ætlast til þess að hv. stjórnarandstöðuþingmenn svari því hvort þeir vilja að horfið verði frá þeim stuðningi. 

Framsókn er að reyna að fiska í gruggugu vatni.

Ég vil segja að það liggur fyrir að Bandaríkjamenn misnotuðu einnig þann vilja okkar sem við höfum oft látið í té þegar ástandið er þess eðlis með því að lýsa yfir að við værum í hópi viljugra og staðfastra þjóða. Það var þeirra einhliða ákvörðun. Ég held að það sé best fyrir okkur Íslendinga að halda áfram á þeirri braut sem er, að styðja þessa blessuðu þjóð sem á í erfiðleikum með því að byggja hana upp á ný og ná þar friði.

Það verður að fylgja eftir …

Frú forseti. Ég hélt að maður með hjartalag hæstv. landbúnaðarráðherra segði það undanbragðalaust að hann iðraðist þess að eiga aðild að ákvörðun sem hefði leitt til þess að miklar hörmungar voru kallaðar yfir þessa saklausu þjóð. En hann kemur hingað, að vísu ekki eins forhertur og hæstv. forsætisráðherra, en Guðni Ágústsson, varaformaður Framsóknarflokksins, neitar að biðjast afsökunar á því fyrir hönd flokks síns að hafa stutt innrásina í Írak. Samt kemur það fram  Þá hlýtur ákvörðunin að hafa verið röng. Er þá ekki sjálfsagt að segja það og biðjast afsökunar á því? Er þá ekki sjálfsagt að segja: Við gerðum mistök. Framsóknarflokkurinn tók þátt í verknaði sem voru mistök af hans hálfu? En hann gerir það ekki og þess vegna ber Framsóknarflokkurinn ekki minni ábyrgð, jafnvel meiri, en Sjálfstæðisflokkurinn. Af hverju? Vegna þess að Framsóknarflokkurinn hafði verið andsnúinn innrásinni þangað til formaður hans snerist á einni nóttu. Það gerðist á bak við luktar dyr í reykfylltum bakherbergjum þar sem menn véluðu um völd í íslenskri ríkisstjórn.  
             Frú forseti. Alþjóðlegar stofnanir hafa metið hverjar afleiðingarnar voru, 700.000 borgarar hafa látið lífið. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel ánægjulegt að þróunin í suðurhluta Íraks skuli vera með þeim hætti að bæði Danir og Bretar telji nú óhætt að flytja heim verulegan hluta af þeim mannskap og herafla sem þeir hafa þar haft. Þetta kemur allt saman fram og er útskýrt í yfirlýsingu danska forsætisráðherrans í gær sem hafði þá haft samband við forseta Bandaríkjanna og kollega sína í Bretlandi, Írak og víðar. Forsætisráðherra Íraks lýsti ánægju sinni við Anders Fogh Rasmussen, minn danska kollega, yfir því að staðan væri núna sú að í Suður-Írak gætu Írakar sjálfir tekið að sér að annast öryggismálin. Þess vegna ætla Danir að breyta áherslum sínum. Þeir ætla núna að kalla heim þá hersveit sem þar hefur verið og nýta betur liðsafla sinn, t.d. í Afganistan. Þeir ætla að senda fjórar þyrlur og 55 manna sveit með þeim og svo eru þeir með ráðgjafa og margt fleira eins og ég gat um áðan til að fylgja eftir framlagi sínu til uppbyggingar í landinu. Þetta er staðan ef menn vilja kynna sér þetta. Það er auðvitað ánægjulegt, ítreka ég, að þarna í Suður-Írak skuli staðan vera þessi. Auðvitað er hún misjöfn í landinu. Írak er stórt ríki, þar eru mörg héruð og staðan er misjöfn eftir héruðum. Víða í landinu er búið að koma á sæmilegri kyrrð og hefur öryggisstaðan breyst mjög til hins betra víða í landinu, en því miður ekki alls staðar. Hvað varðar þau réttindi sem Bandaríkjamönnum voru veitt í íslenskri lofthelgi og á íslenskum flugvelli í sambandi við átökin hér árið 2003, fyrir fjórum árum, hefur það áður komið fram af minni hálfu að þær heimildir eiga ekki við lengur vegna þess að staðan er gjörbreytt.

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um skýrslu Hagstofunnar um lágtekjumörk og tekjudreifingu 2003–2004. Málshefjandi er hv. þm. Sigurjón Þórðarson. Hæstv. forsætisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50 gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund

Frú forseti. Þann 5. febrúar sl. rak forvitnin hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í skýrslu sem hann fól Hagstofu Íslands að gera um tekjudreifingu á árunum 2003–2004. Í ræðu sem hv. þingmaður flutti þegar hann var að svala forvitni sinni sakaði hann nafngreindan prófessor við Háskóla Íslands um stöðugar rangfærslur í umfjöllun sinni um stóraukna misskiptingu á Íslandi. Þarna fór þingmaðurinn troðnar slóðir læriföður síns, hæstv. dómsmálaráðherra, sem hefur beitt fyrir sig furðulegum samsæriskenningum og sagt viðkomandi prófessor vera í slagtogi með hagsmunasamtökum á borð við Öryrkjabandalagið og síðan stjórnarandstöðuna í að koma pólitísku höggi á stjórnarflokkana, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokk. Ég verð að segja það að þessar árásir hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, á viðkomandi fræðimann eru mjög ómaklegar þar sem staðreyndir sýna að ef einhver hefur dregið fram tölulegar staðreyndir um aukinn ójöfnuð í samfélaginu er það sjálfur hæstv. forsætisráðherra í fyrri störfum sínum sem fjármálaráðherra. Hann hefur einmitt dregið fram að ójöfnuðurinn hefur aukist gífurlega í stjórnartíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Það hefur hann gert í svörum til undirritaðs þar sem hann hefur birt alþjóðlegan mælikvarða á ójöfnuð sem er Gini-stuðullinn sem liggur á bilinu 0 til 1. Eftir því sem stuðullinn er hærri, fjær núllinu, er ójöfnuðurinn meiri í samfélaginu. Fyrir árið 1995 mældist ójöfnuðurinn 0,2 á Gini-stuðlinum en samkvæmt nákvæmari útreikningum hæstv. fjármálaráðherra frá því í nóvember sl., það er ekki lengra síðan, mældist ójöfnuðurinn miklum mun meiri, þ.e. 0,312 fyrir árið 2004. Það sem er stórmerkilegt við þessa umræðu er að enginn hefur dregið í efa þessa útreikninga hæstv. forsætisráðherra um að ójöfnuðurinn hafi aukist í samfélaginu, ekki einu sinni hugmyndafræðingar Sjálfstæðisflokksins, prófessorarnir Hannes Hólmsteinn Gissurarson og Ragnar Árnason. Ragnar hefur hins vegar bent á að aukinn ójöfnuður í samfélaginu hafi ekki orðið vegna mikilla breytinga á atvinnutekjum, heldur miklu frekar vegna aukinna fjármagnstekna þeirra sem hafa allra hæstu tekjurnar. Skýringin á nýjum útreikningum Hagstofunnar virðist vera sú að Hagstofan sleppi hreinlega að taka með í reikninginn tekjur af fjármagni eða a.m.k. stóran hluta þeirra tekna. 
             Hagstofan er ekki langt frá því að sýna svipað gildi og var reiknað út fyrir ójöfnuð - ég sé að hv. þingmanni verður órótt við þetta - 2003  Þetta hefur umtalsverð áhrif, sérstaklega í ljósi þess að um 17% af heildartekjum eru af fjármagni. Þegar þessu er sleppt eða stórum hluta kemur það auðvitað við útreikningana. 
             Það gefur kolranga mynd af stöðu mála að taka ekki með í reikninginn þann þátt sem hefur orðið valdur að hvað mestum ójöfnuði í samfélaginu, ef á annað borð á að reikna ójöfnuðinn.  Þessi munur verður sexfaldur þegar allar tekjur heimilanna eru teknar með í reikninginn, þ.e. einnig tekjur af fjármagni. Þá sést hinn raunverulegi ójöfnuður í samfélaginu. Síðan bætist annað við og það er skattastefna stjórnarflokkanna, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks,  En þetta er ekki sá hópur sem hefur aflað sér mikilla launa vegna þess að hann leggi mikið á sig í störfum eða með langri skólagöngu. Nei, þetta eru tekjur sem þessi hópur aflar 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri hér til að ræða efni þessarar skýrslu. Það er rangt sem hv. þingmaður hélt fram í upphafi máls síns að ég hafi falið Hagstofunni að vinna þetta verk. Þetta verk, sú skýrsla sem hér er, er hluti af sameiginlegu verkefni sem Hagstofa Íslands tekur þátt í með sambærilegum stofnunum í Evrópusambandslöndunum. Þetta er allt gert á grundvelli alþjóðlegs samanburðar og alþjóðlegra staðla um meðferð þess talnaefnis sem hér er um að ræða. Það er ekkert um það að ræða að eitthvert eitt land noti einhverjar sérstakar aðferðir umfram önnur. Það er gott að fá tækifæri til að vekja athygli á þessari skýrslu vegna þess að í henni felast merkar niðurstöður. Óvíða er meiri tekjujöfnuður í Evrópu en hér á landi. Niðurstöðurnar og skýrslan staðfesta að hin mikla kaupmáttaraukning sem hér hefur orðið á undanförnum árum hefur skilað sér til allra tekjuhópa en ekki orðið til að auka ójöfnuð eins og sumir hafa haldið fram, jafnt stjórnarandstaðan sem tilteknir fræðimenn. Hér koma tölur sem byggja á alþjóðlega viðurkenndum mælikvörðum. Það er stuðst við upplýsingar úr samræmdri lífskjarakönnun Evrópusambandsins sem einnig nær til Íslands, Noregs og Sviss. Það tryggir að tölurnar eru sambærilegar milli landa. Í skýrslunni eru birtir þrír mismunandi mælikvarðar á jöfnuð og þeir sýna allir sömu mynd, að Ísland er í hópi þeirra landa þar sem jöfnuðurinn er hvað mestur. Þeir sýna einnig svo ekki verður um villst að ójöfnuður hefur ekki aukist hér á landi á undanförnum árum. Förum aðeins yfir þessa mælikvarða. Ég veit að hv. fyrirspyrjandi er mikill áhugamaður um hinn svokallaða Gini-stuðul. Gini-stuðullinn er tiltekinn stærðfræðilegur mælikvarði sem fundinn er með því að reikna ákveðið hlutfall út frá svokallaðri algjörri jöfnun í tekjuskiptingu þar sem tekjur í einu þjóðfélagi skiptast nákvæmlega jafnt á milli þegnanna. Fyrsti mælikvarðinn er sem sé þessi svokallaði Gini-stuðull. Samkvæmt skýrslunni eru einungis þrjár Evrópuþjóðir með lægri Gini-stuðul og þar með meiri tekjujöfnuð en Ísland á árinu 2004. Þetta eru Svíþjóð, Danmörk og Slóvenía. Samanburðurinn er enn hagstæðari þegar annar mælikvarði er notaður, svokölluð lágtekjumörk sem kalla mætti einnig fátæktarmörk en þar reynist aðeins Svíþjóð vera með lægra lágtekjuhlutfall. Ísland er þar í öðru sæti á undan hinum Norðurlandaþjóðunum sem hlýtur að gleðja ýmsa sem líta til Norðurlandaþjóðanna sem fyrirmyndarríkja. Þriðji mælikvarðinn í þessari skýrslu er síðan svokallaður fimmtungastuðull sem mælir efsta fimmtung tekjuhæstu einstaklinganna á móti þeim fimmtungi sem minnstar hefur tekjurnar. Þessi mælikvarði gefur sömu niðurstöðu, þ.e. aðeins Svíþjóð og Slóvenía mælast með lægri stuðul. Ég vek sérstaka athygli á því að hér er gengið út frá ráðstöfunartekjum einstaklinga, þ.e. heildartekjum að teknu tilliti til skatta. Í því felst jafnframt að allar fjármagnstekjur aðrar en söluhagnaður af hlutabréfum eru teknar með í reikninginn. Ástæðan fyrir því að söluhagnaður af hlutabréfum er undanskilinn er m.a. sú að þær tekjur eru óreglulegar, geta verið miklar eitt árið en hverfandi og jafnvel neikvæðar næsta ár. Niðurstöðurnar sýna að það er falskenning hjá stjórnarandstöðunni, og reyndar ýmsum fleirum, að þær skattkerfisbreytingar sem hér hafa verið gerðar á undanförnum árum hafi orðið til að auka stórlega ójöfnuð í landinu og orðið til að færa Ísland í hóp þeirra ríkja þar sem ójöfnuðurinn er hvað mestur. Sú falskenning er afsönnuð með þessari skýrslu. Þetta er einfaldlega rangt eins og skýrslan sýnir skýrt og skilmerkilega. Niðurstöðurnar eru reyndar svo skýrar og afdráttarlausar að jafnvel stjórnarandstaðan getur ekki snúið út úr þeim eða túlkað á annan hátt en hér hefur verið gert. Skýringin á því að Gini-stuðull er samkvæmt Hagstofunni lægri en tölur ríkisskattstjóra sem fjármálaráðuneytið hefur stuðst við og hv. fyrirspyrjandi vitnaði til er sú að ríkisskattstjóri og fjármálaráðuneytið studdust í sínu svari við allar fjármagnstekjur og töldu þær með. En Hagstofan undanskilur, eins og ég sagði, söluhagnað af hlutabréfum í samræmi við þá alþjóðlegu staðla sem notaðir eru í þessu máli. Ég vil þess vegna lýsa mikilli ánægju með skýrsluna og við hljótum öll að fagna því að nú er fengin niðurstaða í þessu máli þar sem rangfærslur hafa verið allt of miklar og allt of lengi í þessari umræðu.

Frú forseti. Talsmenn ríkisstjórnarflokkanna óttast ekkert jafnmikið í aðdraganda kosninga og að kjósendur átti sig á því hvernig ríkisstjórnin hefur misskipt ávöxtum þess góðæris sem ríkt hefur á Íslandi milli einstakra tekjuhópa. Ríkisstjórnin virðist muna það nú í aðdraganda kosninga að atkvæði kjósenda eru jafnverðmæt burt séð frá því hvaða tekjuhópi kjósendur tilheyra og leggur mikið á sig til að reyna að slá ryki í augu kjósenda um að ójöfnuður hafi ekki aukist á Íslandi og að allir sitji við sama borð þegar við tölum um aukningu kaupmáttar og lífskjör almennings. Þegar við berum saman þær tölur sem verið er að tala um í þessari nýju Evrópukönnun Hagstofunnar um lágtekjumörk og tekjugreiningu verðum við að hafa í huga það sem fram hefur komið, að einungis helmingur fjármagnstekna er tekinn inn í þann samanburð. Ef allar fjármagnstekjur væru teknar inn, bæði hér og í samanburðarlöndunum, ykist ójöfnuðurinn mikið á Íslandi vegna þess að það virðist vera meira um fjármagnstekjur á Íslandi og minna skattlagðar en í samanburðarlöndunum. Þegar við tölum um aukningu kaupmáttar og betri lífskjör verðum við að líta á hvað liggur á bak við þau meðaltöl sem ríkisstjórnarflokkarnir flagga svo mjög. Meðaltölin segja ekki neitt um misskiptingu og ef við lítum á 12 ára tímabilið frá 1993–2005 hefur kaupmáttur 20% tekjulægstu heimilanna aukist um 31,5% á föstu verðlagi en hjá þeim sem 10% hæstu tekjurnar hafa er aukningin orðin 118%. Meðaltalið segir ekki neitt. Að nota meðaltöl í þessu skyni væri svipað og að taka stjórnarflokkana báða, Framsókn og Sjálfstæðisflokk, þar sem annar er með lágt fylgi og hinn með hátt fylgi og reikna af því meðaltal, eins og að það segi okkur eitthvað um fylgi Framsóknarflokksins. Það segir okkur ekki neitt um fylgi Framsóknarflokksins og því ljúga þessi meðaltöl. Það er falsið sem ríkisstjórnin notar.

Hæstv. forseti. Enginn vafi leikur á því að misskipting og misrétti hefur aukist í íslensku samfélagi á undanförnum árum. Misréttið birtist í ýmsum myndum. Það birtist í þeirri mynd að tekjulítið fólk á ekki lengur kost á því að festa kaup á húsnæði. Misréttið birtist í þeirri mynd að tekjulítið fólk á erfitt með að leita sér lækninga vegna tilkostnaðar. Misréttið birtist í þeirri mynd að tekjulitlir foreldrar geta ekki gefið börnum sínum kost á að stunda frístundastarf á borð við önnur börn sem koma frá fjölskyldum sem hafa rýmri fjárráð. Efst í pýramídanum tróna þeir sem hafa tekjur sínar af fjármagni og það eru miklar tekjur. Það er þetta fólk sem ríkisstjórn Íslands hefur sýnt mesta umhyggju. Hún hefur lagt þetta fólk í bómull. Þetta fólk er skattlagt upp á 10% en launamaðurinn upp á 35 eða 36%. Í þessu birtist okkur pólitískt misrétti. Neðst eru hinir tekjulágu, þeir sem hafa 114 þús. kr. í tekjur. Hverjir eru það? Það er atvinnulaust fólk. Atvinnuleysi er lítið á Íslandi núna, 1,3%, en á bak við þá tölu eru 2 þús. einstaklingar. Þeim eru búin þessi kjör. Síðan er það láglaunafólkið sem er með um 120 þús. kr. í tekjur. Þriðjungur lífeyrisþega er með undir 130 þús. kr. áður en þeir greiða skatta. Þetta er sú staðreynd sem blasir við í íslensku þjóðfélagi, 

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að vekja aftur máls á þeim rannsóknum sem ég talaði um í umræðum utan dagskrár í gær. Hefði verið betra að hv. þingmaður hefði verið viðstaddur þá umræðu. Í umræðunum í gær vísaði ég bæði til rannsóknar Ragnars Árnasonar, prófessors við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands,  Eins og fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra voru þrjár Evrópuþjóðir með lægri Gini-stuðul sem fáir þekkja betur en hv. þm. Sigurjón Þórðarson, en 27 þjóðir í Evrópu voru með hærri Gini-stuðul en Íslendingar. Síðan tala menn um fjármagnstekjur og vilja miða við árið 1993. Hvað hefur gerst frá árinu 1993? Hefur ekki byggst upp hlutabréfamarkaður og fjármagnsmarkaður af þvílíkum myndarskap 

Hvaða sparifé?

Það er sama hvernig hv. þm. Jón Gunnarsson reynir að snúa út úr því. Það er auðvitað það sem skiptir máli, að hlutabréfamarkaðurinn á Íslandi er orðinn stærri atvinnugrein 

Virðulegi forseti. Þetta mál er ákaflega skýrt ef menn draga fram þær staðreyndir sem skipta máli í þessu. Á síðustu átta árum hafa framtaldar launatekjur Íslendinga vaxið tvöfalt, tvöfaldast, en fjármagnstekjurnar hafa á sama tíma tífaldast. Fyrir átta árum voru fjármagnstekjur um 4% af heildartekjum framteljenda en eru núna um 17%. 

Af hverju er það?

Þess vegna skiptir máli, virðulegi forseti, hvernig þessi hlutur skiptist. Skiptist hann eins og launatekjurnar eða skiptist hann öðruvísi en launatekjurnar? Hv. stjórnarliðar vilja taka þennan hluta teknanna frá vegna þess að þeir vita, sem satt er, 

Viltu þá hækka skattana?

Hér eru 30 þús. einkahlutafélög, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, og hvað eru menn að gera í þeim einkahlutafélögum? Menn eru að nota þau sem leið fram hjá skattlagningu launatekna. Skipting fjármagnstekna er þannig að af þessum 120 milljörðum rennur langstærstur hluti þeirra til aðeins um 1% framteljenda. Um 82% af söluhagnaði af hlutabréfum rennur til 1% tekjuhæstu framteljenda landsins. Liðlega 2 þús. manns hafa yfir 22 millj. í tekjur, hver og einn. Vegna skattkerfisins og með einkahlutafélögunum komast menn hjá því að borga sinn skerf til samfélagsins og sá skerfur 

Frú forseti. Ég held að þessi umræða sanni að því verði seint haldið fram um stjórnarandstöðuna að henni þyki sérstaklega vænt um sannleikann eða gefi eitthvað fyrir vísindalegar rannsóknir vegna þess að því er enn haldið fram fyrirvaralaust að hér á landi hafi misskipting og ójöfnuður stóraukist og því er líka fyrirvaralaust haldið fram að hann sé meiri hér á landi annars staðar en í hinum vestræna heimi. Auðvitað er þetta rangt. Þetta er rangt vegna þess að vitnisburðurinn kemur fram í nýlegri skýrslu Hagstofu Íslands um lágtekjumörk og tekjudreifingu fyrir árið 2004. Þær niðurstöður eru gerólíkar þeim niðurstöðum sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa haldið fram í dag og ýmsir fræðimenn sem hafa fjallað um þetta mál, þar á meðal Stefán Ólafsson, af því að á hann var minnst. 
             Í skýrslunni kemur m.a. fram að hlutfall íslenskra heimila sem eru fyrir neðan lágtekjumörk er með því lægsta sem gerist í Evrópu og það kemur líka fram að misskipting tekna er minni hér á landi en víðast hvar í samanburðarlöndunum.  Ég tel, frú forseti, að kominn sé tími til að stjórnarandstaðan fari að skipta um gír, sjái ekki bara allt svart og neiti að horfast í augu við raunveruleikann vegna þess að stjórnarandstaðan virðist fá eitthvað út úr því að slá ryki í augu almennings.  Fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur er um þessar mundir rekið umfangsmikið dómsmál og dómarinn í því máli hefur sagt við málsaðilana að vera ekki að deila við dómarann. Ég held að stjórnarandstaðan ætti heldur ekki að gera það í þessu máli.  
            

Virðulegi forseti. Þetta eru alveg ævintýralegar aðferðir sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir eru að beita 

Sama mæling um alla Evrópu.

Skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands árið 2001 sýndi að frá árinu 1994 til ársins 2000 tekur að aukast allmikill ójöfnuður hér á landi. Fjármálaráðuneytið skilaði svari árið 2004 til hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar sem sýndi að Gini-stuðullinn, þ.e. ójöfnuðurinn hefði verið að aukast um eitt stig á ári á árunum 1995–2003, eitt stig á ári. Það sem gerist síðan í þessari úttekt Hagstofunnar er einmitt eitt stig milli áranna 2003 og 2004. Þetta ber því allt að sama brunni: Jöfn og þétt aukning á misskiptingu og ójöfnuði hér á landi. Virðulegi forseti. Í mjög góðri grein eftir Þorvald Gylfason, prófessor við Háskóla Íslands, sem er birt í dag í Fréttablaðinu nefnir hann líka að Joakim Palme, prófessor í Stokkhólmi, hafi rannsakað þróun tekjuskiptingar í Svíþjóð og hann hafi einmitt tekið allar tekjur heimilanna með í reikninginn og fjármagnstekjurnar líka og þær tölur sýna að Gini-stuðullinn í Svíþjóð árið 1993 var 22 á móti 21 hér.  
             Virðulegi forseti. Óróleikinn hér inni sýnir það að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir eru logandi hræddir við að afleiðingar þeirrar hörðu hægri stefnu sem hefur verið rekin í landinu sé að koma í ljós og útlitið er ekki fallegt. 

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvernig almenningi í landinu og þeim sem búa við kröpp kjör líki umræða sem snýst upp í þrætur og ásakanir á víxl um alls konar samanburðarmælingar og það hvort þessi eða hinn fræðimaðurinn hafi rétt fyrir sér, hvort þetta eigi að bera saman svona eða hinsegin. Ætli það sé ekki veruleiki fólks sem segi því sjálfu mest um það hvað er að gerast?  Ég held að það sé óskaplega misheppnuð umræða, satt best að segja, sem gengur út á ásakanir á báða bóga af því tagi sem við höfum orðið vitni að í umræðum um samanburð og mælingar á undanförnum vikum og mánuðum. Ég held að tilfinning almennings sé sú og hún er studd mjög mörgum vísbendingum, að það dregur hratt í sundur á Íslandi milli þeirra sem mest hafa og þeirra sem minnst hafa. Það eru til ótal aðferðir til að bera það saman. Hvort við tökum þau 5% sem lakast eru sett og þau 5% sem mest hafa eða 20 prósentin á báðum endum, getur t.d. alveg skipt sköpum um hvar við stöndum í þessum efnum. En veruleikinn, það sem snýr að fólki sjálfu, er það sem við ættum aðallega að vera að ræða um hér.

Frú forseti. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti að hafa miklar áhyggjur af trúverðugleika sínum. Við erum einfaldlega að ræða svör hans, en þá eru þau svör og þær tölur sem hann gaf upp í tíð sinni sem hæstv. fjármálaráðherra jafnvel orðnar rangfærslur í umræðunni nú, þegar verið er að ræða þær. Við skulum huga að því að þó svo við slepptum fjármagnstekjum og skoðum svör hæstv. ráðherra kemur fram að ójöfnuðurinn á því tímabili sem hann tiltók hefur aukist meira en á tímabili Reagan-stjórnarinnar í Bandaríkjunum. Ég held að við þurfum ekkert að ræða það neitt frekar, ójöfnuðurinn hefur aukist gríðarlega. Og að taka eina mælingu og ætla að setja hana inn í samanburð við mælingar sem voru gerðar með allt öðrum hætti er af og frá að hægt sé gera. Einnig dreg ég í efa niðurstöður Hagstofunnar, eftir að hafa kynnt mér þessi gögn gaumgæfilega, og spurning hvort ekki hafi í rauninni átt að sleppa einfaldlega öllum fjármagnstekjum vegna þess að gildi sem Hagstofan sýnir er ekki langt frá því sem útreikningar hæstv. forsætisráðherra sýndu þegar öllum fjármagnstekjum var sleppt fyrir árið 2003. Yfir þessa útreikninga þarf að fara og við eigum ekki að þurfa að rífast um einhverjar staðreyndir og tölur heldur hvernig við ætlum að leysa úr þessu máli. Fram kemur að fjármagnstekjur hafa gríðarleg áhrif á ójöfnuðinn í landinu og ef þeim er sleppt breytist kúrfan gríðarlega mikið. Þetta þarf að fara yfir og hvort sanngirni sé í því að rúmur helmingur fjármagnstekna renni til 1% þeirra sem hæstar hafa tekjurnar í landinu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil eindregið taka undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að mönnum ber að sýna hófstillingu og virðingu í þingsal Alþingis. Ég vona að hann taki það sjálfur til eftirbreytni framvegis. En málið er varðandi þá skýrslu sem við erum að ræða, að það hafa ekki allir farið með rétt mál um efni hennar. Það virðist vera eins og sumt fólk í þessum sal hafi einfaldlega ekki kynnt sér hana. Því er haldið fram að fjármagnstekjur séu ekki teknar með í þennan útreikning, því er haldið fram fullum fetum. Það er rangt. Ég sagði það sérstaklega og greindi frá því áðan. Það eru allar fjármagnstekjur hafðar með, nema söluhagnaður af hlutabréfum. Af hverju eru þær tekjur ekki með? Það er vegna þess að þetta er gert eftir alþjóðastöðlum  Ég útskýrði það líka hver munurinn væri á þessari skýrslu og því svari sem fjármálaráðuneytið sendi frá sér áður þar sem allar fjármagnstekjur voru hafðar með. Af hverju þurfa menn að vera að togast á um staðreyndirnar í málinu? Er ekki í lagi að leggja þær niður fyrir sér og ræða síðan málið á slíkum grundvelli? Því þurfa menn að vera að hártoga þetta í bak og fyrir? Sem betur fer sýnir þessi skýrsla að við Íslendingar stöndum betur að vígi hvað varðar tekjujöfnun og jöfnuð í þjóðfélaginu en haldið hefur verið fram og við stöndum mun betur að vígi en flestöll þau lönd í Evrópu sem við kærum okkur um að bera okkur saman við, öll nema þau lönd sem ég gat um áðan miðað við þessa mismunandi mælikvarða, Svíþjóð, Danmörk og Slóvenía. Er það ekki góður árangur? Ég tel að svo sé. En ég vil ekki gera lítið úr því vandamáli sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat um. Því miður eru tekjuhópar í þjóðfélaginu sem ekki hafa það nægilega gott. Verkefnið er að koma þeim til aðstoðar og gera þeim lífið betra en verið hefur. Samt hefur fækkað í þeim hópi, samt hafa þeir hópar það hlutfallslega betra núna en áður og samt hafa slíkir hópar það miklu betra en í öðrum löndum ef þeir væru á sams konar stigi í tekjudreifingunni þar. Það er kjarni málsins.

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um að mælt verði fyrir fyrstu fjórum dagskrármálunum og síðan fari fram umræða um þau sameiginlega. Andsvör verða þó heimiluð við framsöguræður svo sem venja er til.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu samstarfsráðherra um störf norrænu ráðherranefndarinnar árið 2006. Árið var viðburðaríkt á norrænum vettvangi en Norðmenn gegndu þá formennsku í ráðherranefndinni. Enda þótt ekki sé gert ráð fyrir neinum kúvendingum í megináherslum samstarfsins við formannsskipti getur formennskulandið þó lyft undir ýmis mál og sett í forgang. Norðmenn settu norðursvæði Evrópu í öndvegi ásamt norræna velferðarkerfinu og nokkrum lykilhugtökum eins og þekkingu, endurnýjun og verðmætasköpun í hnattvæddum heimi. Fimm ára rannsóknarverkefni um norræna velferðarkerfið lauk á árinu. Framhald velferðarrannsókna er þó tryggt þar sem ákvörðun var tekin í norræna rannsóknarráðinu NordForsk um að verja allt að 75 milljónum norskra króna til slíkra rannsókna á næstu fimm árum. NordForsk hóf starfsemi sína í upphafi árs 2005 þegar nokkrar norrænar rannsóknarstofnanir voru sameinaðar í eina öfluga og fjársterka stofnun. Fyrir Íslands hönd sitja formaður vísindanefndar Vísinda- og tækniráðs og formaður rannsóknarsjóðs í stjórn NordForsk en Rannís hefur með höndum starfræn tengsl við stofnunina. Í fyrstu starfsáætlun NordForsk fyrir 2006–2009 er lögð sérstök áhersla á að byggja samstarf landanna á innri styrk Norðurlanda og á þeim þjóðfélagslegu gildum sem einkenna löndin fimm. Áhersla er og lögð á að beita samstarfinu í hnattrænu samhengi. Markmiðið með styrkveitingu NordForsk er fyrst og fremst að tengja áherslusvið landanna sem best og skapa þannig samlegðaráhrif. Auk þess að veita fjármagni til velferðarrannsókna var á árinu ákveðið að verja allt að 90 milljónum norskra króna á næstu fimm árum til rannsóknarverkefnis sem ber heitið: Matur, næring, heilsa. Segja má að sú stefnumörkun sem kemur fram í fyrstu starfsáætlun NordForsk sé mjög í anda skýrslunnar „Norðurlönd – sigursvæði á heimsvísu“, sem var mikið í norrænni umræðu á árinu. Það er lagt út frá þeirri staðhæfingu að Norðurlönd hafi allar forsendur til að vera fremst í flokki sem aðlaðandi markaðssvæði í stöðugt vaxandi alþjóðlegri samkeppni. Með því að nýta sér það forskot sem felist í grunnþáttum norrænnar þjóðfélagsgerðar í sameiginlegum menningararfi, mannauði og náttúruauðlindum geti Norðurlönd í samvinnu aukið mjög aðdráttarafl sitt. Skýrslan hefur þegar haft talsverð áhrif á áherslur samstarfsins og má reikna með að norræna ráðherranefndin muni á næstu árum beita sér í auknum mæli fyrir verkefnum þar sem Norðurlönd kynna sig sem eitt svæði á alþjóðavettvangi. Eitt slíkra verkefna ber yfirskriftina Ný norræn matvæli og því verkefni var formlega ýtt úr vör á þingi Norðurlandaráðs sem haldið var í Kaupmannahöfn síðla hausts. Verkefnið hefur það hlutverk að varpa ljósi á þá fjölbreyttu möguleika til verðmætasköpunar sem felast í matvælaframleiðslu Norðurlanda. Þegar Norðurlönd koma fram sem ein heild í heimi rannsókna og nýsköpunar eru þau öflugri en þegar hvert land um sig vill gera sig gildandi. Í alþjóðlegri samkeppni eru Norðurlönd ekki stórt svæði, þar búa einungis rétt tæplega 25 milljónir manna og þá skiptir samtakamátturinn miklu máli og að menn geri sér grein fyrir bæði styrkleikum sínum og veikleikum. Ein mikilvægasta breytingin sem orðið hefur á norrænu samstarfi á undanförnum árum er að það beinist í æ ríkari mæli út á við. Samstarfið snýst nú ekki einvörðungu um samvinnu þjóðanna innbyrðis heldur ekki síður um samstarf þeirra við aðrar fjölþjóðlegar stofnanir og grannsvæði þar sem hagsmunir aðila fara saman. Það má velta því fyrir sér hvort aðkoma norrænu ráðherranefndarinnar sé nauðsynleg þar sem löndin hvert í sínu lagi eiga í umfangsmiklu samstarfi við aðrar þjóðir um hin margvíslegustu málefni, bæði með milliríkjasamningum, á vettvangi ESB og annarra stofnana. Því er til að svara að ráðherranefndin vinnur beint að málum þar sem löndin sjálf, aðrar alþjóðlegar stofnanir eða aðrir aðilar geta ekki náð eins góðum árangri. Ráðherranefndinni er ætlað að tryggja að norræn samvinna eigi sér stað á þeim sviðum þar sem hún gagnast best en öðrum látið eftir að starfa þar sem líkur benda til að þeir hafi forskot. Samvinna við nágranna Norðurlanda er mikilvægt verkefni og sama gildir um allt samstarf sem eflir áhrif landanna í Evrópu. En þó svo að við getum verið sammála um að í norrænu samstarfi þurfi að beina sjónum út á við og laga sig að því sem er að gerast í umheiminum má ekki láta hjá líða að rækta það sem norrænt er. Í því er sérstaða Norðurlanda fólgin og þar liggur einmitt einn mikilvægasti styrkleiki svæðisins. Með samstarfinu eigum við að hvetja til dáða, sérstakar norrænar viðurkenningar eins og verðlaun Norðurlandaráðs á sviði bókmennta og tónlistar eru gott dæmi þar um. Og þó svo að enska sé alltumlykjandi í alþjóðlegum samskiptum breytir það ekki því að norræna málsamfélagið er límið í samheldni Norðurlanda. Samstarf ráðherranefndarinnar við ESB hefur aukist jafnt og þétt á undanförnum árum. Markmið þess er að treysta öryggi og stuðla að sjálfbærri þróun í Norður-Evrópu auk þess að ýta undir lýðræðisþróun á svæðinu. Slíkar sameiginlegar aðgerðir snúa einkum að þeim grannríkjum Norðurlanda og ESB sem standa utan við samstarf Evrópuríkja en þar eru Rússland og Hvíta-Rússland ef til vill mikilvægust. Meðal samstarfsverkefna ESB og ráðherranefndarinnar er rekstur hvítrússneska útlagaháskólans, European Humanities University, sem hafði áður aðsetur í Minsk í Hvíta-Rússlandi. Hann hefur verið starfræktur í Vilníus í Litháen frá haustinu 2005 með fjárframlögum m.a. frá ESB, Finnlandi, Svíþjóð og norrænu ráðherranefndinni. Þar leggja 350 hvítrússneskir námsmenn stund á nám í samfélagsgreinum og húmanískum fræðum. Á árinu var tekin ákvörðun um nýtt samstarfsverkefni ráðherranefndarinnar og ESB til stuðnings hvítrússnesku námsfólki. Í kjölfar þess að hvítrússneskir námsmenn skipulögðu mótmæli í tengslum við forsetakosningar þar í landi í mars á síðasta ári var mörgum þeirra vikið frá námi. Ráðherranefndin og ESB hafa tekið höndum saman um að styrkja þennan hóp með því að gefa honum kost á að sækja um námsstyrk til að ljúka námi annaðhvort við EHU eða háskólum í nágrannaríkinu Úkraínu. Gert er ráð fyrir að unnt verði að styrkja um 100 hvítrússneska námsmenn með þeim hætti. Í framhaldi af þessu má einnig nefna að mikilvægur vettvangur samstarfs ESB og norrænu ráðherranefndarinnar er áætlun sambandsins um Norðlægu víddina en í lok nóvember sl. færðust Ísland, Noregur og Rússland formlega inn í samstarfið á þessu sviði þegar samkomulag þar að lútandi var undirritað á utanríkisráðherrafundi í Helsingfors. Norræna ráðherranefndin hefur á undaförnum árum tekið virkan þátt í framkvæmd áætlunarinnar, einkum með því að fella áherslur hennar inn í norrænu málefnadagskrána. Þannig hefur Norðlæga víddin verið vettvangur fyrir samstarf ráðherranefndarinnar og ESB um umhverfismál, félags- og heilbrigðismál og upplýsingatækni. Staða sjálfstjórnarlandanna Færeyja, Grænlands og Álands var til umfjöllunar í hópi samstarfsráðherranna á árinu. Upphafið má rekja til þess þegar Færeyingar tilkynntu árið 2002 að þeir sæktust eftir fullri aðild að norrænu ráðherranefndinni og að Norðurlandaráði. Á miðju ári skilaði norræn nefnd sérfræðinga á sviði lögfræði og þjóðréttarfræði úttekt um málið þar sem farið er yfir raunverulega stöðu sjálfstjórnarlandanna gagnvart móðurlöndunum og þeim norrænu samningum sem starfsemi Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar byggir á. Samstarfsráðherrarnir hafa fjallað um úttektina og telja að þörf sé á að kanna frekar þær hindranir sem standa í vegi fyrir fullri aðild sjálfstjórnarlandanna. Þetta mál er bæði viðkvæmt og flókið viðureignar í þjóðréttarlegum skilningi og á því eru margar mismunandi hliðar sem taka verður tillit til. Má þar nefna spurninguna um hugsanlegar breytingar á Helsingfors-samningnum en Svíar hafa lýst því yfir að þeir vilji ekki fara inn á þá braut. Þá er bæði mismunur á stjórnarskrárbundinni stöðu sjálfstjórnarlandanna heima fyrir og á óskum þeirra um aukna aðild. Þrátt fyrir þetta er stefnt að því að máli þessu ljúki á þingi Norðurlandaráðs í haust með því að samstarfsráðherrarnir leggi fram tillögur um hvernig megi bæta stöðu sjálfstjórnarlandanna í norrænu samstarfi. Samstarf ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs var sem endranær ágætt á árinu. Það samráð varðaði einkum fjárlögin, bæði undirbúning þeirra en einnig nýskipan í norrænni fjárlagagerð sem unnið var að á árinu. Ráðherranefndin telur mikilvægt að Norðurlandaráð komi að fjárlagagerðinni á sem flestum stigum þannig að unnt sé að taka tillit til sjónarmiða og óska og tryggja þannig pólitískar áherslur að þær endurspeglist í fjárlögunum. Samstarfsráðherra leggur nú fram fyrir Alþingi ársskýrslu sína í 20. sinn. Markmiðið er annars vegar að gefa glöggt yfirlit yfir það hvernig fjármunum til samstarfsins var varið á liðnu ári og hins vegar að gefa alþingismönnum færi á að ræða á Alþingi þá stefnu sem fylgt er í samstarfinu og ekki síður að leggja fram sjónarmið sín um hvaða breytingar þeir vilja sjá og ræða hugmyndir um breytingar. Ég legg sérstaka áherslu á síðastnefnda atriðið því allt of oft er tíminn til umræðu um skýrsluna á Alþingi of knappur og menn ekki tilbúnir til að beina sjónum að hinni pólitísku stefnumótun. Það umhverfi sem norrænir stjórnmálamenn lifa í er orðið svo kröfuhart á tíma og athygli þeirra og baráttan um fjármagnið svo hörð að norrænt samstarf mun gjalda þess ef þessum þáttum er ekki gefinn gaumur. Menn verða því að vera tilbúnir á allra næstu árum til að draga skarpari línur í samstarfinu og færa þær fórnir sem því fylgir. Við verðum að ganga harðar fram í því að forgangsraða og það getur þýtt að á tímabilum muni einhver samstarfsmálefni færast neðar á verkefnalistanum en nú er. En það sem er kannski mikilvægast nú fyrir norrænt samstarf er að það þarf að fá meiri pólitíska skírskotun. Norrænir stjórnmálamenn og leiðtogar verða að senda frá sér skýrari skilaboð um hvað það er sem þeir vilja með samstarfinu á næstu árum. Eftir að hafa nú setið sem samstarfsráðherra í hálft ár er ég sannfærð um þetta. Jafnframt er ég sannfærð um að ef við náum þessu munum við geta beitt norrænu samstarfi sem tæki til að láta til okkar taka í ört vaxandi samkeppni á alþjóðlegum vettvangi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs fyrir starfsárið 2006. Í henni er fjallað um störf deildarinnar, starfsemi nefnda Norðurlandaráðs, fundi þess og Norðurlandaráðsþings sem að þessu sinni var haldið í Kaupmannahöfn. Skýrslan liggur fyrir og ég sé ekki ástæðu til að fara nákvæmlega í efnisatriði hennar hér. Ég mun hins vegar hnykkja á ýmsum þáttum í norrænu samstarfi á árinu sem mér þykja mikilvægir. Að öðru leyti vísa ég til skýrslunnar í heild sem liggur fyrir í prentuðu þingskjali. Norrænt samstarf stendur traustum fótum og nýtur mikils stuðnings meðal almennings á Norðurlöndum. Í skoðanakönnun sem Norðurlandaráð lét gera á öllum Norðurlöndunum í október sl. í aðdraganda Norðurlandaráðsþings kom í ljós að almenningur þekkir vel til og hefur jákvætt viðhorf til norræns samstarfs. Á Íslandi þekkja 90% til Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar og 69% telja Norðurlöndin mikilvægan samstarfsaðila fyrir Ísland á alþjóðavettvangi. Til samanburðar má geta þess að 52% nefndu ríki Evrópusambandsins, 23% Bandaríkin og 22% Kína. Þetta eru ánægjulegar og merkilegar niðurstöður. Ef borið er saman við sambærilega könnun sem gerð var fyrir 14 árum telja mun fleiri Íslendingar nú en þá að starf Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar hafi gildi fyrir almenning á Norðurlöndum. En hvað finnst þá fólki að norrænt samstarf eigi að snúast um? Samkvæmt skoðanakönnuninni telja Íslendingar þrjá málaflokka mikilvægasta. Í fyrsta lagi möguleikann til náms og rannsókna í öðrum norrænum ríkjum. Í öðru lagi baráttuna gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Í þriðja lagi umhverfismál. Þegar þessar áherslur eru bornar saman við störf Norðurlandaráðs á árinu kemur í ljós að einmitt þessir málaflokkar voru mjög til umfjöllunar þar á síðasta ári og einnig á Norðurlandaráðsþinginu í Kaupmannahöfn í vetur. Þarna er samhljómur sem rennir enn frekari stoðum undir það erindi sem norrænt samstarf á til þjóða Norðurlanda. Norðurlöndin eru eitt atvinnu-, menntunar- og búsetusvæði. Norræna samstarfið er ekki síður mikilvægt í dag en þegar til þess var stofnað fyrir rúmri hálfri öld. Það hefur sannarlega haft burði til að aðlagast breyttum heimi og eflast á þeim sviðum sem íbúar landanna telja mikilvæg. Það sem einkennir Norðurlöndin sérstaklega er sterk lýðræðishefð, sameiginlegur menningararfur, velferðarkerfi samhliða markaðshagkerfi, langur lífaldur, há fæðingartíðni, fjárfestingar og gott umhverfi fyrir einkarekin fyrirtæki ásamt afar góðri stöðu jafnréttismála. Raunar þeirri bestu í heimi, enda má segja að Norðurlöndin tróni oftast á toppnum í hvers kyns alþjóðlegum samanburði. Á undanförnum árum hefur verið unnið markvisst að því að gera fólki og fyrirtækjum sem auðveldast að lifa og starfa í fleiru en einu landi. Landamærahindranir og leiðir til að ryðja þeim úr vegi fyrir fyrirtæki og einstaklinga, þar með talið námsmenn, voru til umfjöllunar á Norðurlandaráðsþinginu. Það hefur mikið áunnist nú þegar í þessum efnum og á síðasta ári voru um 16 þúsund Íslendingar búsettir annars staðar á Norðurlöndum við nám og störf. En stöðugrar árvekni er þörf því að það koma alltaf í ljós fleiri stjórnsýsluhindranir sem þarf að yfirstíga. Um leið og búið er að laga vandamál á einum stað kemur upp vandamál einhvers staðar annars staðar. Það er okkar viðfangsefni að leysa úr þessum málum. Á þinginu í Kaupmannahöfn samþykkti Norðurlandaráð tvenn tilmæli í þessum efnum. Annars vegar tilmæli til ríkisstjórna norrænu landanna um að sameinast um áherslur í eftirfylgni ákvarðana um afnám landamærahindrana svo að þær öðlist lagagildi og verði framkvæmanlegar. Hins vegar tilmæli til norrænu ráðherranefndarinnar um að sjá til þess að í framtíðinni verði sett ákveðin tímamörk eða tímanleg markmið um aðgerðir til að draga úr landamærahindrunum. Norræna ráðherranefndin hefur nú þegar brugðist vel við og útnefnt sérstaka fulltrúa til að knýja á um að hindrunum sé rutt úr vegi hvað varðar viðskipta- og atvinnulíf og félags- og heilbrigðismál. Vegna mikilvægis málsins heldur þó umræðan stöðugt áfram innan Norðurlandaráðs og við þurfum að vera þar á verði. Meðal annars hefur verið rætt um að stofna skrifstofu sem norrænir borgarar og fyrirtæki gætu leitað til sem hefðu það verksvið að koma úrlausnarefnum á framfæri við Norðurlandaráð og norræn þjóðþing, benda á úrbætur í lögum landanna og koma með tillögur um gerð nýrra norrænna samninga sem stuðla að sveigjanleika í þessum efnum á Norðurlöndunum. Augljóst er að málefnið er mikilvægt og nauðsynlegt að halda áfram umræðunni um hvernig yfirstíga má stjórnsýsluhindranir hvort sem það verður með slíkri skrifstofu eða ekki og gera það að sjálfsögðu í mjög góðu samráði við norrænu ráðherranefndina. Baráttan gegn skipulagðri glæpastarfsemi var einnig ofarlega á dagskrá Norðurlandaráðs, einkanlega baráttan gegn mansali. Samþykkt voru tilmæli til norrænu ráðherranefndarinnar um átak á Norðurlöndum gegn miðlun kynlífsviðskipta, athvörf fyrir fórnarlömb mansals á Norðurlöndum, Norðvestur-Rússlandi og Eystrasaltsríkjunum og baráttu gegn mansali til kynlífsþrælkunar. Mansal er ört vaxandi skipulögð glæpastarfsemi sem þrífst á grófum mannréttindabrotum og nauðsynlegt er að berjast gegn því í alþjóðlegu samstarfi. Því ber sérstaklega að vekja athygli á þeim tilmælum Norðurlandaráðsþingsins til ráðherranefndarinnar að semja í samráði við Norðurlandaráð sameiginlega norræna framkvæmdaáætlun um baráttu gegn mansali til kynlífsþrælkunar. Það mál þarf að komast á dagskrá með afgerandi hætti á næstunni. Þá vík ég að umhverfismálum sem lengi hafa verið í brennidepli í samstarfinu. Í því sambandi er vert að vekja athygli á umfjöllun um loftslagsbreytingar sem svo mjög hafa verið í umræðunni á Íslandi upp á síðkastið. Loftslagsbreytingar og afleiðingar þeirra eru æ áleitnari viðfangsefni einkum fyrir norðlægustu löndin. Bráðnun norðurskautsíssins opnar að öllum líkindum nýjar siglingaleiðir og auðveldar aðgang að náttúruauðlindum en mikilvægt og brýnt er að huga að umhverfissjónarmiðum við nýtingu á þeim möguleikum sem breytingarnar hafa í för með sér ásamt mengunar- og slysahættu sem gæti stafað af auknum siglingum. Loftslagsbreytingar og viðbrögð við þeim eru í eðli sínu alþjóðlegt verkefni. Norðurlöndin eru þekkt fyrir þekkingu sína á umhverfismálum. Því er mikilvægt að þau taki virkan þátt í alþjóðlegri umfjöllun um takmörkun á gróðurhúsalofttegundum enda hafa þau lengi verið í forustusveit í umhverfismálum og njóta virðingar í alþjóðlegri samvinnu fyrir áherslur sínar og stefnu og þann árangur sem þau hafa náð í þeim málum. Ég get ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um stöðu sjálfstjórnarsvæðanna. Þá vil ég sérstaklega nefna að Færeyingar hafa sótt um fullgilda aðild að samstarfinu, bæði hvað varðar Norðurlandaráð og norrænu ráðherranefndina. Málið er flókið þar sem um þrjú svæði er að ræða með ólíka stöðu gagnvart þeim ríkjum sem þau tilheyra. Þá er ekki enn nógu ljóst hver afstaða þeirra landa sem í hlut eiga raunverulega er. Aðeins sjálfstæð ríki eiga aðild að Helsinki-sáttmálanum sem er grundvöllur norræns samstarfs. Ef sjálfstjórnarsvæðin eiga að eiga fullgilda aðild að opinberu norrænu samstarfi þyrfti að breyta honum. Það gæti því reynst farsælt við núverandi aðstæður að láta á það reyna að leita allra leiða til að styrkja stöðu sjálfstjórnarsvæðanna innan ramma þess samstarfs sem er fyrir hendi áður en tímabært er að ræða breytingar á Helsinki-sáttmálanum. Ég veit að þessi vinna er í fullum gangi hjá ráðherranefndinni hjá samstarfsráðherrunum. Til þess að ræða slíkar grundvallarbreytingar þarf að ríkja fullur einhugur meðal landanna um að ráðast í þær. Þá er ég að tala um að ef niðurstaðan á einhverjum tímapunkti yrði sú að fara þyrfti í breytingar á Helsinki-sáttmálanum. Þá yrði það líka að vera ljóst að sjálfstjórnarsvæðin öll væru að fullu reiðubúin að gangast undir allar skyldur því samfara. Ég tel að innan Norðurlandaráðs sé mikill vilji til að ráða málum til lykta í fullri sátt. Að síðustu vík ég sérstaklega að samkeppnishæfni Norðurlanda á alþjóðlegum vettvangi. Í framhaldi af greiningarvinnu um styrk Norðurlanda er það viðhorf sífellt meira áberandi í norrænu samstarfi að Norðurlöndin, sem eru svæði í fararbroddi á heimsvísu, eigi sérstaka möguleika og sóknarfæri til framtíðar. Þau eiga ákveðin sameiginleg gildi en einnig mismunandi styrkleikaþætti sem nýta má til að einkenna þau á alþjóðavísu. Með öðrum orðum svæðasamstarf á borð við það norræna sem hefur áratugahefð að baki getur verið lykilatriði til að styrkja bæði samkeppnishæfni svæðisins í heild og einstakra landa innan þess. Sú áhersla verður áfram áberandi í norrænu samstarfi á næstunni og settur hefur verið á fót starfshópur til að fylgja þessum hugmyndum eftir. Einnig er hugsanlegt að komið verði á fót eins konar norrænu alþjóðaráði í þessu sambandi en of snemmt er að segja til um störf þess fyrr en að því kemur. Ljóst er að fram undan eru spennandi tímar í norrænu samstarfi með aukinni áherslu á alþjóðamál. Ég hef reifað í stuttu máli þær meginlínur í starfi Norðurlandaráðs á síðasta starfsári sem mér hefur þótt sérstök ástæða til að vekja athygli á. Ég vil að lokum nota tækifærið og þakka þingmönnum Íslandsdeildarinnar og samstarfsráðherrum okkar í Norðurlandaráði fyrir gott og árangursríkt samstarf á árinu.

Frú forseti. Á þskj. 628 liggur fyrir skýrsla Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir síðastliðið ár og vil ég í ræðu minni geta nokkurra atriða sem þar standa. Meginmarkmið Vestnorræna ráðsins er að vinna að hagsmunum grannríkjanna þriggja, Færeyja, Grænlands og Íslands, en þessar smáþjóðir ganga undir nafninu Vestur-Norðurlönd. Samskipti þeirra eiga sér langa og merkilega sögu. Þar gegnir Vestnorræna ráðið mikilvægu hlutverki. Ráðinu er ætlað að gæta auðlindar, velferðar og menningar þjóðanna á sem víðtækastan hátt og skrifstofa þess er alþjóðasvið Alþingis. Í starfi sínu í Vestnorræna ráðinu leitast þingmenn við að ná fram markmiðum sínum með ályktunum og tilmælum til ríkisstjórna og landstjórna með virkri þátttöku í norrænu samstarfi, samstarfi við aðra aðila og samtök á Vestur-Norðurlöndum og skipulagningu á ráðstefnum og öðrum verkefnum. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins var mjög virk í störfum sínum á síðastliðnu ári. Þar ber að nefna að meðlimir hennar tóku virkan þátt í undirbúningi þemaráðstefnu um ferðamál sem haldin var á Grænlandi og á ársfundi ráðsins sem að þessu sinni var haldinn í Færeyjum. Mikil og góð umræða var á fundum Íslandsdeildar og var ákveðið að hún legði fram þrjár tillögur til ályktana á ársfundi ráðsins og voru þær allar samþykktar. Vestur-Norðurlönd og samstarf þeirra nutu nokkurrar athygli á Norðurlandaráðsþingi í Kaupmannahöfn. Sem dæmi um það má nefna að fríverslunarsamningur Færeyja og Íslands, Hoyvíkursamningurinn, tók gildi 1. nóvember og utanríkisráðherra Íslands tilkynnti um fyrirhugaða opnun aðalræðismannsskrifstofu í Færeyjum. Auk þess lýstu ráðherrar Íslands, Danmerkur og Noregs áhuga á að auka samstarf á sviði leitar- og björgunarmála. Formaður forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins hafði lagt áherslu á mikilvægi slíks samstarfs á fundum nefndarinnar á þinginu með ráðherrum. Í desember 2005 voru tilkynntar tilnefningar til Barna- og unglingabókaverðlauna Vestnorræna ráðsins árið 2006. Verðlaunin eru veitt annað hvert ár og var þetta í þriðja skipti sem slíkar tilnefningar voru veittar. Dómnefndir landanna tilnefna eina bók frá hverju landi. Vestnorræna dómnefndin veitti bókinni Hundur, köttur og mús eftir færeyska rithöfundinn Bárð Oskarsson verðlaunin 2006 og voru þau afhent við hátíðlega athöfn í tengslum við ársfund ráðsins í ágúst. Verðlaunin verða næst veitt árið 2008. Markmiðið með barnabókaverðlaununum er að hvetja vestnorræna barna- og unglingabókahöfunda til dáða. Auk þess er vonast til að með verðlaununum verði ungmennum Vestur-Norðurlanda gert betur kleift að kynna sér vestnorrænar bókmenntir og menningu en þær bækur sem hljóta tilnefningu eru þýddar á vegum menntamálaráðuneyta landanna á vestnorrænu málin og á dönsku. Dagana 6.–9. júní var þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um ferðaþjónustu haldin í bænum Maniitsoq á vesturströnd Grænlands. Rúmlega 40 fulltrúar frá Íslandi, Færeyjum og Grænlandi sóttu ráðstefnuna. Meginmarkmið hennar var að efla upplýsingaflæði milli landanna í þessum málaflokki og finna fleti á frekara samstarfi. Þingmenn báru saman bækur sínar um ástand og framtíð ferðaþjónustunnar. Leitað var leiða til að auka samvinnu landanna á milli og gera þá samvinnu sem fyrir er markvissari. Einnig var horft til samkeppnishæfni svæðisins og markaðssetningar þess í heild. Alþjóðlegir sérfræðingar fluttu erindi um margvíslega þætti ferðaþjónustunnar og hugsanlegt nánara samstarf og markaðssetningu landanna þriggja. Á ráðstefnunni kom fram að löndin þrjú þyrftu að gera sér grein fyrir styrkleikum sínum og leggja í því sambandi áherslu á náttúru, menningu og mat sem mikilvæga þætti í þeirri einstöku reynslu sem ferðalög um vestnorrænu löndin getur verið. Ekki sé mögulegt né eftirsóknarvert að keppa við suðlægari láglaunalönd um fjölda ferðamanna. Í erindum frá löndunum þremur komu fram óskir um náið samstarf, sérstök áhersla var lögð á menntun starfsmanna í ferðaþjónustu. Löndin þrjú kynntu auk þess stöðu ferðamála hvert í sínu landi. Flestir ferðamenn koma til Íslands og er unnið að því að reyna að fjölga þeim sem fljúga áfram til hinna landanna tveggja, Færeyja og sérstaklega Grænlands. Þó nokkur bjartsýni ríkir um framtíð ferðaþjónustu í löndunum. Á Grænlandi eru t.d. bundnar miklar vonir við beint flug til Baltimore í Bandaríkjunum. Í tengslum við þróun ferðamannaþjónustu var rætt um mikilvægi góðra samgangna. Árni Gunnarsson, framkvæmdastjóri Flugfélags Íslands, lagði áherslu á mikilvægi frjálsra flugsamgangna milli landanna þriggja og að gerður yrði samningur milli þeirra, Open Sky sem kallað er, til þess að flugfélögin hafi algjörlega frjálsar hendur, sem ég tel að sé nauðsynlegt fyrir svo smáar þjóðir. Hann sagði einnig mikilvægt að flugbrautir yrðu lengdar og aðstaða á flugvöllum bætt auk þess sem mikilvægt væri fyrir Grænlendinga að hafa flugvelli sína opna á sunnudögum. Dagana 18.–22. ágúst 2006 var ársfundur Vestnorræna ráðsins haldinn í Þórshöfn í Færeyjum. Meginmálefni fundarins voru ferðaþjónusta, loftslagsbreytingar og fríverslun. Í ræðu Ole Stavads, forseta Norðurlandaráðs, kom fram að forsætisnefndir Norðurlandaráðs og Vestnorræna ráðsins væru sammála um að gerð yrðu drög að formlegum samstarfssamningi þessara tveggja ráða. Mér er það ánægjuefni að upplýsa að það hefur gengið eftir og hefur samningurinn verið undirritaður. Ole Stavad lagði áherslu á að nauðsynlegt væri að færa athygli Norðurlandaráðs aftur til vesturs, en frá lokum kalda stríðsins hefði athygli þess beinst í síauknum mæli að Eystrasaltinu, Rússlandi og Austur-Evrópu almennt. Hann fjallaði einnig um hugsanlega aðild Færeyja og Grænlands og raunar Álandseyja að Norðurlandaráði. Sagði hann að málið væri pólitískt úrlausnarefni frekar en lagalegt deilumál. Mikil umræða spannst um ferðamál í ljósi þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins og umhverfismál, m.a. um framtíð endurnýjanlegra orkugjafa í vestnorrænu löndunum. Hugmyndir eru um frekari nýtingu vetnis á Íslandi og í Færeyjum auk þess sem Grænlendingar stefna að aukinni nýtingu vatnsorku. Þó nokkur umræða spannst einnig um jafnréttismál á Vestur-Norðurlöndum. Sérstaklega var rætt um hversu fáar konur sitja á færeyska þinginu. Ársfundurinn samþykkti að þessu sinni fimm ályktanir sem verða lagðar fram sem þingsályktunartillögur á þjóðþingunum þremur. Í fyrsta lagi samþykkti ársfundurinn að leggja til við ríkisstjórnirnar að löndin opni ræðismannsskrifstofur með sendifulltrúastöðu hvert hjá öðru. Í öðru lagi skal ræða möguleika á stækkun fríverslunarbandalags Íslands og Færeyja (Hoyvíkursamkomulagið) með þátttöku Grænlands. Ráðið benti á að vestnorrænu þjóðirnar ættu langa samstarfshefð að baki og að fríverslunarsvæði milli eyjanna í Norður-Atlantshafi væri hagfellt íbúum, stjórnvöldum og atvinnulífi landanna þriggja, en í Hoyvíkursamkomulaginu er gert ráð fyrir að það geti tekið til Grænlands. Í þriðja lagi leggur ársfundurinn til við ríkisstjórnirnar að mörkuð verði stefna í ferðamálum fyrir löndin í heild sinni. Þar verði gerðar áætlanir um styrkingu sameiginlegrar markaðssetningar landanna sem ferðamannasvæðis og lögð áhersla á frekari fræðslu og kennslu í ferðamálafræðum. Í fjórða lagi var lagt til við ríkisstjórnirnar að í grunnskólum landanna yrði með skipulögðum hætti lögð áhersla á kennslu í sögu, samfélagsgerð, menningu og tungumálum grannlanda á Vestur-Norðurlöndum. Í fimmta lagi var samþykkt að styrkja samstarf og upplýsingagjöf um skaðsemi reykinga. Vestnorræna ráðið fagnar tíu ára afmæli í vor. Því var ákveðið að standa að sameiginlegri Vestnorrænni frímerkjaútgáfu að tillögu Vestnorræna ráðsins og er það í fyrsta sinn sem löndin gefa út sameiginlegt frímerki. Frímerkin eru komin út í löndunum þrem og mér þykja þau falleg og vel gerð. Herra forseti. Það er ljóst að margvísleg málefni eru á döfinni hjá Vestnorræna ráðinu sem varða auðlindir, velferð og menningu Vestnorrænu landanna þriggja og er það von Íslandsdeildar að þessum málum verði áfram sýndur áhugi hér á Alþingi sem vert er. Að þeim orðum sögðum lýk ég máli mínu um störf Vestnorræna ráðsins.

Herra forseti. Á þingskjali 934 liggur fyrir ársskýrsla Íslandsdeildar þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál og mun ég í stuttu máli gefa þingheimi kynningu á helstu málum í brennidepli innan norðurskautssamstarfsins á liðnu ári. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2006 gerir störfum þingmannanefndar um norðurskautsmál ítarleg skil auk skipanar Íslandsdeildar. Ég mun því aðeins stikla á stóru en vísa að öðru leyti í skýrsluna sem mælt er fyrir. Fyrsta ráðstefna þingmanna og fulltrúa norðurskautssvæða var haldin í Reykjavík árið 1993, en nokkur samvinna norðurskautsríkja hófst þegar samþykkt var áætlun um umhverfisvernd á norðurslóðum í Rovaniemi í Finnlandi árið 1991. Ráðstefnan í Reykjavík árið 1993 markaði hins vegar upphafið að stofnun þingmannanefndar um norðurskautsmál sem sett var á laggirnar árið 1994. Nefndin er stjórnarnefnd þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin er á tveggja ára fresti. Á ráðstefnunni kemur saman stór hópur þingmanna frá ríkjunum við norðurskaut, sem og sérfræðingar frá ríkisstjórnum, háskólastofnunum og félagasamtökum er láta sig málefni norðursins varða. Eitt meginviðfangsefni þingmannanefndarinnar er að fylgja eftir samþykktum ráðstefnunnar sem og að fylgjast grannt með störfum Norðurskautsráðsins. Þingmannanefndin fundar að jafnaði þrisvar á ári og einn þingmaður frá hverju aðildarríki situr í nefndinni. Þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlanda eiga fulltrúa í nefndinni og auk þess á Evrópuþingið fastan fulltrúa. Almennt má segja að helstu verkefni í norðurskautssamstarfi lúti að sjálfbærri þróun og umhverfismálum. Undanfarin ár hefur sérstök áhersla einnig verið lögð á varðveislu menningararfleifðar og lífshátta þeirra þjóðflokka er byggja landsvæðin við norðurskaut, sem og aukna efnahagslega og félagslega velferð og velmegun íbúa norðursins. Herra forseti. Árið 2006 var áfram lögð mikil áhersla á umhverfismál og sérstaklega loftslagsbreytingar. Það hefur verið mjög áberandi í norðurskautssamstarfinu. Undir lok formennskutíðar Íslands árið 2004 var gefin út skýrsla um áhrif loftslagsbreytinga á norðurskautssvæðinu, Arctic Climate Impact Assessment, skammstafað ACIA. Skýrslan er fyrsta svæðisbundna allsherjarrannsóknin á loftslagsbreytingum sem birt hefur verið eftir að samningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar var gerður. Skýrslan vakti mikla athygli og hefur verið notuð sem eins konar grunnur að alþjóðlegri umræðu um loftslagsbreytingar á norðurslóðum. Í skýrslunni kemur fram að gríðarlega hraðar loftslagsbreytingar hafa átt sér stað á norðurskautssvæðinu síðustu áratugi og loftslag fer ört hlýnandi. Ekki sér fyrir endann á þessum breytingum og spáð er enn örari þróun í þessa átt á næstu áratugum. Norðurslóðir einkennast af sérlega viðkvæmum vistkerfum og ljóst þykir að þróunin við norðurskaut sé eins konar fyrirboði þess sem verður annars staðar í heiminum. Áætlað er að þær loftslagsbreytingar sem eiga sér stað á 10 ára tímabili á norðurslóðum gerist á 25 ára tímabili annars staðar. Hitastig á norðurslóðum hækkar að jafnaði tvisvar sinnum hraðar en loftslag annars staðar í heiminum. Þótt hitastig sé að jafnaði að hækka á norðurslóðum sem og á jörðinni allri sýnir skýrslan hins vegar að loftslagsbreytingar hafa mismunandi og ójöfn áhrif á ólík svæði jarðar. Umræða um siglingaleiðir var áberandi á árinu. Með minnkandi hafís á norðurskautssvæðinu og auknum þrýstingi alþjóðavæðingar um sífellt stærri flutningaskip má búast við að siglingaleiðir milli Asíu annars vegar og Evrópu og austurstrandar Norður-Ameríku hins vegar opnist á næstu árum. Þar með styttast siglingaleiðirnar verulega, eða um allt að helming. Auknar siglingar um norðurskautið munu hafa veruleg áhrif á Ísland sem gæti legið vel við sem umskipunarhöfn fyrir þessa miklu flutninga. Þeim tækifærum sem í þessu felast fylgir einnig nokkur áhætta, m.a. vegna meiri hættu á umhverfisslysum, og verulega aukin verkefni fyrir landhelgisgæsluna. Einnig hafa Norðmenn hafið mikla olíu- og gasvinnslu í Barentshafi og þykir líklegt að Rússar fylgi í kjölfarið á komandi árum. Stór hluti þessarar orku verður fluttur með skipum til Norður-Ameríku um íslenska landhelgi. Norðurskautsráðið er að vinna að mati á siglingum á svæðinu í ljósi hlýnunar jarðar sem taka mun mið af þessum þáttum og verður kynnt síðar. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að í þessum málaflokki, varðandi siglingaleiðir um norðurhöf, hefur íslandsdeildin haft algjöra forustu og sett málið á dagskrá. Alþjóðaár heimskautasvæðanna, á ensku International Polar Year, var undirbúið á árinu en það hefst í þriðja sinn í mars 2007. Vísindamenn frá yfir 60 löndum munu taka þátt í rannsóknum alþjóðaársins. Því er ætlað að leiða til stórátaks í rannsóknum og athugunum á heimskautasvæðum jarðar. Rannsóknir á loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra á umhverfi, lífríki og samfélag verða í brennidepli á rannsóknarárinu en lögð er sérstök áhersla á þverfaglegar rannsóknir. Þingmennirnir lögðu áherslu á að litið yrði til félagsvísinda í rannsóknum á alþjóðaárinu. Við það mundi skýrsla Norðurskautsráðsins um sjálfbæra mannlífsþróun á norðurslóðum nýtast vel. Vonast er til að alþjóðaárið geti virkað sem hvati til frekari áherslu á heimskautarannsóknir í framtíðinni. Sem formaður Íslandsdeildar þingmannaráðstefnunnar fjallaði ég um þróun mála á Íslandi. Ég lagði áherslu á mikilvægi norðurskautsins fyrir Ísland, sem m.a. má sjá í fjölda verkefna sem íslensk stjórnvöld hafa unnið að í kjölfar formennskuárs Íslands í Norðurskautsráðinu frá 2002 til 2004. Íslendingar hafa sérstaklega unnið að eftirfylgni með skýrslu um sjálfbæra mannslífsþróun á norðurslóðum. Einnig vakti ég athygli á einhliða ákvörðun Bandaríkjanna um brotthvarf varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og því að með auknum loftslagsbreytingum og minnkandi hafís mætti búast við enn frekari siglingum um norðurhöf, bæði vegna flutninga frá Asíu til Evrópu en einnig vegna aukinnar olíu- og gasvinnslu á svæðinu. Ég kynnti stöðu björgunarmála á Íslandi og þær breytingar sem yrðu við brotthvarf Bandaríkjamanna, þ.e. að eftir brotthvarf þyrlubjörgunarsveitar varnarliðsins væru ekki lengur til staðar við Norður-Atlantshafið þyrlur sem gætu tekið eldsneyti á lofti. Sú staðreynd drægi stórlega úr öryggi siglinga og flugumferðar á svæðinu. Ég lagði því til að í ályktun þingmannaráðstefnunnar í Kiruna yrði sérstaklega hvatt til aukinnar samvinnu aðildarríkja Norðurskautsráðsins á sviði siglingaöryggis, sérstaklega varðandi leitar- og björgunarmál. Hill-Marta Solberg, formaður stjórnarnefndarinnar, studdi tillöguna. Herra forseti. Sjöunda þingmannaráðstefnan um norðurskautsmál var haldin í Kiruna í Svíþjóð 2.–4. ágúst 2006. Fulltrúar ellefu þinga sóttu ráðstefnuna, ásamt öðrum gestum. Hluti ráðstefnunnar var tileinkaður alþjóðlegum lagaramma norðurskautssvæðisins og hugsanlegum alþjóðasamningi um norðurskautssvæðið í anda alþjóðasamnings um nýtingu suðurskautssvæðisins. Ég var, sem formaður Íslandsdeildar, annar stjórnenda umræðnanna. Ólíklegt verður þó að teljast að sams konar samningur náist um norðurskautið þar sem ríki á borð við Kanada og Rússland gera tilkall til stærsta hluta svæðisins samkvæmt hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þau hafa því lítinn áhuga á að láta binda hendur sínar varðandi nýtingu svæðisins. Hins vegar er mögulega hægt að skýra og bæta þá alþjóðaumhverfissamninga sem ná til norðurskautssvæðisins og nýtingar náttúruauðlinda þess. Þingmannanefndin hefur fjallað ítarlega um skýrslur um áhrif loftslagsbreytinga á norðurslóðum og sjálfbæra mannlífsþróun þar. Auk þess minntist hún á stuðning þingmannanefndarinnar við Háskóla norðurslóða sem er mikilvægt tæki til þess að auka þekkingu á norðurskautssvæðinu. Fjöldi nemenda við skólann tífaldaðist frá árinu 2002 til 2005 og stunda nú um 730 manns nám við skólann. Að lokum var flutt skýrsla um þróun upplýsingatækni á norðurskautssvæðinu. Þingmannanefndin hefur lagt ríka áherslu á frekari nýtingu upplýsingatækni fyrir íbúa norðurskautssvæðisins, m.a. við kennslu og fjarlækningar. Áhersla nefndarinnar á þessi mál varð til þess að Norðurskautsráðið stendur nú að gerð matsskýrslu um þróun upplýsingatækni fyrir strjálar byggðir norðursins. Niðurstöður úr könnuninni eiga að liggja fyrir í lok árs 2008. Íslendingar hafa verið leiðandi í þessu starfi og m.a. unnið vefgátt fyrir norðurskautið á veraldarvefnum. Undir lok ráðstefnunnar var samþykkt yfirlýsing þar sem m.a. var kallað eftir auknum fjárframlögum til rannsókna og samstarfs norðurskautsríkja um öryggi á hafinu, sérstaklega leitar og björgunarmál. Þingmenn frá Noregi, Kanada og Rússlandi fögnuðu yfirlýsingunni sérstaklega en íslenskir þingmenn lögðu mikla áherslu á aukið samstarf þjóðanna á þessu sviði. Herra forseti. Eins og áður sagði er gerð nákvæmari grein fyrir því sem fram fór á fundum nefndarinnar í skýrslu þeirri sem ég hef mælt fyrir og vísa ég til hennar varðandi frekari upplýsingar um störf nefndarinnar. Að svo mælti læt ég lokið umfjöllun minni um skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2006. Um leið langar mig fyrir hönd Íslandsdeildarinnar færa þakkir mínar til þeirra sem hafa starfað með nefndinni, einkum til Tómasar Brynjólfssonar, ritara nefndarinnar, sem vann frábært starf í hennar þágu og hins nýja ritara, Örnu Bang.

Herra forseti. Mér finnst við hæfi að segja hér nokkur orð um norrænt samstarf. Ég fagna því og tel það að mörgu leyti eðlilegt að þetta sé rætt í því samhengi sem hér er gert, þannig að manni leyfist þá og gefist kostur á að tjá sig um alla anga þess, þ.e. bæði ráðherraráðshliðina, starfsemi Norðurlandaráðs, Vestnorrænt samstarf o.fl. en allt tengist þetta á ýmsan hátt eins og kunnugt er. Ég hef sýslað við þetta um hríð, hef setið í Norðurlandaráði í bráðum tólf ár og lengst af mínum stjórnmálaferli verið í einhverjum verkefnum á sviði vestnorræns eða norræns samstarfs og það er orðið mér ákaflega tamt að líta á það sem inngróinn hluta af mínu pólitíska starfi að sinna því. Þó að vissulega taki það sinn tíma og kosti ferðalög þá held ég þegar upp er staðið að menn eigi ekki að þurfa að sjá eftir því að leggja þessu samstarfi krafta sína því að án efa gefur það og veitir miklu meira en það tekur frá manni. Ég vil í fyrsta lagi fagna því að norrænt samstarf er að mörgu leyti komið á beinni braut að mínu mati nú en það hefur kannski verið um tíu ára skeið. Það fór ekkert hjá því að ýmsar hræringar sem urðu í heimsmálum, og ekki síst í okkar heimshluta á tíunda áratug síðustu aldar, settu sitt mark á norrænt samstarf og um tíma voru býsna miklar efasemdir um að það kæmi til með að eiga sér framtíð nema þá í einhverju gjörbreyttu og skertu formi frá því sem verið hafði. Menn fóru í skipulagsbreytingar og ýmsar æfingar sem áttu sér stað á árunum sem sigldu í kjölfarið leiddu til breytinga á starfsskipulagi Norðurlandaráðs 1995 sem síðan hafa að mestu leyti gengið til baka. Þegar upp er staðið held ég að segja megi að norrænt samstarf sé að flestu leyti á beinni braut og að efasemdarröddum um framtíðarréttmæti þess og gagnsemi hafi á nýjan leik farið mjög fækkandi. Það passar reyndar ágætlega við kenningar sem ýmsir hafa sett fram um að á tímum aukins alþjóðasamstarfs og hnattvæðingar og stærri samstarfseininga eins og t.d. á meginlandi Evrópu vaxi á nýjan leik þörfin fyrir svæðisbundið samstarf og menn leiti jafnvel róta sinna og vinni að því að þétta samstarf við næstu nágranna sína einmitt til að standa fastari fótum úti í hinum stóra heimi og tilheyra einhverri nærfjölskyldu. Það má að mörgu leyti segja að þetta heppnist ágætlega í norrænu samstarfi þrátt fyrir ólík tengsl landanna við Evrópusambandið, mismunandi öryggistengsl þeirra og þar fram eftir götunum. Það sem mig langar að nefna í fyrsta lagi af efnisþáttum málsins og vinnunnar á undanförnum missirum er skýrsla um Norðurlönd sem sigursvæði á heimsvísu eins og það er nú kallað og er þýðing úr skandinavískunni „Norden som global vinderregion“. Það má deila um ágæti þessa hugtaks, að menn séu endilega að merkja sig einhverjum stórum sigrum, því að það vísar þá til þess að aðrir séu að tapa, enda ekki hugsunin. Hitt er ljóst að það hefur sýnt sig í margs konar alþjóðlegum samanburði og kortlagningu að Norðurlöndin standa ótrúlega sterkt að vígi, sumir mundu segja þrátt fyrir öflug velferðarkerfi sín og hátt skatthlutfall, en skýrslurnar leiða í raun og veru fram hið gagnstæða, að Norðurlöndin standa sterkt að vígi einmitt vegna þess að þau eru öflug velferðarsamfélög, þau eru með öflug opinber mennta- og heilbrigðiskerfi, þau búa íbúum sínum afkomuöryggi og tryggt umhverfi sem er eftirsótt í heimi nútímans þegar margt er á hverfanda hveli. Það er helsti styrkur Norðurlandanna, t.d. í samkeppni um vinnuafl og staðsetningu fyrirtækja á tímum þegar úthýsing er mjög í tísku, og þess gætir jafnvel að fyrirtæki sem flutt voru frá Norðurlöndunum til að sækja í lægri vinnulaun eða aðra slíka hluti í fjarlægum löndum séu farin að snúa heim á nýjan leik í þetta sama trygga, góða umhverfi sem velferðarsamfélög Norðurlandanna bjóða upp á. Það hefur verið mikilvægur hluti vinnunnar á vettvangi Norðurlandaráðs og í þeirri nefnd sem ég hef setið í að undanförnu, efnahagsnefnd, að fylgja eftir þessari vinnu um „Norðurlönd sem sigursvæði“ og verður áfram. Það góða við þá vinnu er að mínu mati að hún lyftir fram, dregur fram í dagsljósið styrkleika Norðurlandanna, þeirrar samfélagsgerðar sem þar er, og um leið er hún auðvitað hvatning til norræns samstarfs því að það er ljóst að saman standa Norðurlöndin miklu sterkar að vígi til að gæta séreinkenna sinna og standa vörð um gildi sín og samfélagsgerð í hnattvæddum heimi. Í öðru lagi langar mig að nefna umsókn Færeyinga um sjálfstæða og fullgilda aðild að Norðurlandaráði. Umsókn þeirra hefur leitt til þess að staða sjálfstjórnarsvæðanna þriggja, Færeyja, Grænlands og Álandseyja, hefur verið talsvert á dagskrá. Því máli hefur því miður miðað hægar en skyldi, í reynd hefði ekkert átt að vera því til fyrirstöðu að Færeyingar, og eftir atvikum síðan Grænlendingar og Álandseyingar eftir því sem þeir þá óskuðu, öðluðust þegar í stað fullgilda aðild að Norðurlandaráði og eftir atvikum sjálfstæða og fullgilda aðild að norræna ráðherraráðinu eftir því sem þeir hafa yfirtekið að fullu stjórn og umsjón mála í sínar hendur. Það er að vísu ljóst að aðild að ráðherraráðinu er flóknari að þessu leyti, í þeim tilvikum að viss sameiginleg málefni danska ríkisins gera það að verkum að aðild Færeyinga og í enn ríkari mæli Grænlendinga getur ekki orðið með alveg sama hætti að öllu leyti að ráðherrasamstarfinu, en fullgild aðild að Norðurlandaráði sjálfu er í raun ekkert vandamál og eingöngu spurning um pólitískan vilja. Það eru engar lagalegar hindranir í vegi þar og þó svo væri ætti það ekki að vefjast fyrir mönnum að gera nauðsynlegar breytingar á Helsinki-sáttmálanum þannig að Færeyingar fengju þessa ósk sína uppfyllta. Ég vek athygli á því að hér er aldrei þessu vant, liggur við að verði að segja, um sameiginlega ósk færeyska þingsins að ræða þar sem allir Færeyingar standa saman um þennan áfanga í átt til aukins sjálfstæðis Færeyja á alþjóðavettvangi, því að það er það auðvitað, og hluti af sókn þeirra til aukins og vonandi bráðum fulls sjálfstæðis. Mér finnst tæpast þurfa að ræða það hversu sjálfgefið er að við Íslendingar styðjum frændur okkar og vini, Færeyinga, í þessu tilviki. Það væri undarlegt ef svo væri ekki, ef eitthvað annað væri upp á teningnum í ljósi okkar eigin sögu og í ljósi þess að við viljum gjarnan leggja þessum næstu nágrönnum okkar og frændum lið og beita okkur í tilvikum sem þessum þegar þeir hafa sameinast um tilteknar óskir. Ég vil svo líka nefna örlítið hvers eðlis Norðurlandaráð er og nefna það sem kannski of sjaldan er haft með í umræðunni að hið norræna samstarf er um margt einstakt á sviði alþjóðasamvinnu. Það er oft nefnt sem dæmi um mikinn árangur, glæsilegan árangur í frjálsu samstarfi ríkjahóps án þess að byggðar hafi verið upp yfirþjóðlegar stofnanir eða án þess að valdi hafi verið afsalað frá stofnunum, þjóðþingum og ríkisstjórnum viðkomandi ríkja. Það er í raun sönnun þess að hægt er að ná miklum árangri með slíkri frjálsri stjórnmálalegri og lýðræðislegri alþjóðasamvinnu án þess að um miðstýrt ákvörðunarvald eða valdaframsal frá einstökum þátttakendum sé að ræða. Norðurlandaráð er að þessu leyti um margt einstakur vettvangur. Það eru t.d. fá dæmi ef nokkur í heiminum um að þingmenn og ráðherrar mismunandi þjóðríkja geti á einum vettvangi átt orðaskipti og spurt hverjir aðra. Þannig geta þingmenn hvaða lands sem er innan norræna samstarfsins lagt spurningar fyrir ráðherra þótt frá öðrum löndum séu og það var reyndar bætt við þeirri nýbreytni á Norðurlandaráðsþingi síðastliðið haust að búinn var til í rauninni sérstakur norrænn leiðtogafundur þar sem ráðherrar og forustumenn ríkisstjórna og forustumenn stjórnarandstöðu komu saman og ræddu um stöðu Norðurlandanna og menn gátu skipst á skoðunum, gert athugasemdir við ræður þvert á landamæri og þvert á víglínur stjórnar og stjórnarandstöðu í þessum tilvikum. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hafði gaman af því að geta átt orðastað við frú Siv Jensen, formann norska Framfaraflokksins, sem hefur gjörólík viðhorf til velferðarkerfisins og áhrifa þess í samfélaginu frá þeim sem ég hef, og það er dæmi um hvernig menn að þessu leyti geta rætt málin á hinum norræna vettvangi, skipst á skoðunum og eftir atvikum haft viss áhrif þó að það sé eingöngu í formi skoðanaskipta. Ég leyfi mér að nefna annað dæmi og það er það deilumál sem uppi var í færeyskum stjórnmálum og varðaði stöðu samkynhneigðra þar í landi. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að það átti sinn þátt í því að Færeyingar tóku af skarið og samþykktu réttarbót samkynhneigðum til handa á lögþingi sínu fljótlega eftir heimkomuna frá Norðurlandaráðsþingi þar sem þessi mál bar mjög á góma og verulegur þrýstingur, auðvitað vel meintur og jákvæður, kom á færeysk stjórnvöld að taka sér tak í málinu frá bræðraþjóðum þeirra á hinum Norðurlöndunum. Það snýst að sjálfsögðu ekki um það að ein þjóð segi öðrum fyrir verkum heldur að menn skiptist á skoðunum og rökræði um hlutina og ég efast ekkert um að Færeyingar fundu fyrir þeim þrýstingi sem þarna var á ferðinni úr hinni norrænu fjölskyldu í þessu tilviki. Þetta er gott dæmi um það hversu einstakt og í raun merkilegt þetta samstarf er að einmitt svoleiðis hlutir geti farið þarna fram. Ég held að það sé enginn minnsti vafi á því að fyrir Ísland, og kannski má segja sérstaklega að ýmsu leyti fyrir Ísland og Noreg, er hið norræna samstarf ákaflega mikilvægt. Það er náttúrlega ákveðin brú yfir í Evrópusamstarfið gegnum samskipti við hinar Norðurlandaþjóðirnar þrjár sem eru aðilar að Evrópusambandinu. Sömuleiðis er það ákaflega mikilvægur aðgangur fyrir sjálfstjórnarsvæðin að alþjóðasamvinnu af þessum toga og það er að mínu mati góður áfangi á leið þeirra til meira sjálfstæðis og sjálfstæðari þátttöku í alþjóðasamstarfi að öðlast eftir því sem þau óska fullgilda aðild að Norðurlandaráði. Í tengslum við þetta mætti nefna þann gleðilega atburð að samskipti Íslands og Færeyja hafa á allra síðustu árum þroskast enn og nú er komið á fríverslunarsvæði með Hoyvíkur-samningnum, sem reyndar var til umræðu fyrir skömmu hér á þinginu, og sömuleiðis sú ákvörðun landanna að opna aðalræðismannsskrifstofur í hvoru landi um sig, íslenska aðalræðismannsskrifstofu í Færeyjum væntanlega í aprílmánuði nk. og færeysk skrifstofa lítur væntanlega dagsins ljós á Íslandi skömmu síðar. Allt eru þetta jákvæðir og gleðilegir atburðir að mínu mati af vettvangi hins norræna samstarfs og engin ástæða til annars en að horfa björtum augum til framtíðar hvað það snertir.

Herra forseti. Ég vil þakka formanni Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, fyrir að draga fram meginlínur í starfi Norðurlandaráðs á síðasta ári. Sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs vil ég víkja nánar að starfi þeirrar nefndar á starfsárinu en í henni áttu einnig sæti af Íslands hálfu Steingrímur J. Sigfússon, sem jafnframt var varaformaður hennar. Efnahags- og viðskiptanefnd Norðurlandaráðs annast málefni sem varða efnahags- og framleiðsluskilyrði, atvinnulíf, innri markað Norðurlanda, frjálsa fólksflutninga, afnám landamærahindrana, viðskipti, byggðastefnu, atvinnumál og vinnumarkað, vinnuvernd, innra skipulag, samgöngur og upplýsingatækni. Nefndin kom saman til fundar fjórum sinnum á árinu. Auk hefðbundinna nefndarfunda heimsótti efnahags- og viðskiptanefnd norrænu nýsköpunarmiðstöðina Nordisk InnovationsCenter, NICe, og átti þar fund með Odd Eriksen, viðskiptaráðherra Noregs, auk þess kynnti Kjetil Storvik, forstjóri NICe, starfsemi og framkvæmdaáætlanir stofnunarinnar. Einnig hélt efnahags- og viðskiptanefnd sameiginlegan fund með fulltrúum frá efnahags- og viðskiptanefndum norrænu þjóðþinganna þar sem fram fór gagnkvæm upplýsingagjöf um framgang og stöðu mála. Efnahags- og viðskiptanefnd átti á starfsárinu 2006 frumkvæði að eftirfylgni innan Norðurlandaráðs við skýrsluna „Norðurlönd – sigursvæði á heimsvísu“, eða Norden som global vinderregion. Skýrslan fjallaði um sameiginlega einkennisþætti í samfélögum Norðurlanda sem styrkja þau sem eitt svæði við markaðssetningu á alþjóðavettvangi. Meðal þessara þátta má nefna umhverfismál, lýðræðishefð, stöðu jafnréttismála, velferðarmál, og stuttar boðleiðir milli almennings og valdhafa. Skipaður var vinnuhópur fjögurra nefnda í málinu og í þeim vinnuhópi áttu fulltrúa menningar- og menntamálanefnd, velferðarnefnd og umhverfis- og náttúruauðlindanefnd. Fulltrúi Íslandsdeildar í hópnum var Arnbjörg Sveinsdóttir. Vinnuhópurinn skilaði árangursríku starfi undir góðri forustu Marion Pedersen frá Danmörku. Það starf leiddi af sér að frekari skriður komst á málið og það varð víðtækara og er hugsanlegt, eins og hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir kom inn á áðan, að á starfsárinu 2007 verði komið á fót sameiginlegu alþjóðavæðingarráði fyrir Norðurlöndin til að treysta stöðu Norðurlandanna í alþjóðlegri samkeppni. Á Norðurlandaráðsþinginu í Kaupmannahöfn voru samþykkt þrenn tilmæli sem lögð voru fram af efnahags- og viðskiptanefnd. Tvenn þeirra fjölluðu, eins og formaður Íslandsdeildar greindi frá í framsögu sinni, um afnám landamærahindrana. Sú vinna er ákaflega mikilvæg einnig hvað fyrirtæki varðar. Því eins og dæmin sanna eflir útrásin sameiginlegan markað norrænna fyrirtækja og samkeppnishæfni þeirra um leið. Þriðju tilmælin sem hlutu samþykki var beint til norrænu ráðherranefndarinnar um að láta gera samanburðarúttekt á frumkvöðlum á Norðurlöndum. Á þeim grundvelli gætu Norðurlöndin lært hvert af öðru auk þess sem það gæti orðið liður í aðgerðum í tengslum við Norðurlönd sem sigursvæði á heimsvísu. Ég er sannfærð um að varðandi frumkvöðlastarfsemi þá getum við Íslendingar bæði lært af öðrum og aðrir lært af okkur og það mundi styrkja bæði samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og Norðurlanda sem svæðis. Sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs hafði sú sem hér stendur einnig skyldum að gegna á árinu sem fulltrúi Norðurlandaráðs út á við. Í júní sat ég sameiginlegan fund Norðurlandaráðs og Eystrasaltsþingsins í Tallinn um frjálsa för vinnuafls á Eystrasaltssvæðinu og í september tók ég þátt í ráðstefnunni Copenhagen Lab of Co-existence í Kaupmannahöfn. Á henni var fjallað um leiðir til minnka togstreitu í sambúð menningarheima. En sú ráðstefna var sett upp og starf á vegum Norðurlandaráðs eftir að Múhameðsteikningarnar birtust í blaði í Danmörku og úr urðu mikil mótmæli og órói, ekki bara á Norðurlöndunum, heldur um allan heim. Á þeirri ráðstefnu var fjallað um leiðir til að minnka togstreitu við sambúð menningarheima. Í framhaldi af því tók ég síðan þátt í umræðum á Norðurlandaráðsþinginu og lýsti yfir stuðningi við tilmæli til norrænu ráðherranefndarinnar um að setja á fót stýrihóp varðandi menningarlegan margbreytileika og stuðning við sambúð í fjölmenningarlegu samfélagi. Herra forseti. Ég hef nú tæpt í stuttu máli á því góða starfi sem unnið var á vegum efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs á síðasta starfsári. Ég vil taka undir það sem þingmenn hafa rætt hér á undan mér um mikilvægi norræns samstarfs. Ég hef starfað í Norðurlandaráði í sex ár og ég verð æ sannfærðari um að þetta samstarf gefi Íslendingum afar mikið. Eins og kom fram áðan þá eru 16.000 Íslendingar ýmist við vinnu eða nám á Norðurlöndunum og þetta samstarf gefur okkur gríðarlega mikið og við Íslendingar höfum líka margt fram að færa. Ég vil við þetta tækifæri þakka Steingrími J. Sigfússyni fyrir samstarfið í nefndinni en þar hefur hann verið varaformaður minn. Ég vil einnig þakka Jesper Schwarz sem var starfsmaður nefndarinnar en hefur nú látið af störfum fyrir Norðurlandaráð. Eins vil ég þakka öllum meðlimum Íslandsdeildar Norðurlandaráðs fyrir afskaplega gott og skemmtilegt samstarf og síðast en ekki síst starfsmanni okkar, Lárusi Valgarðssyni.

Virðulegi forseti. Mig langar að grípa boltann á lofti þar sem síðasti ræðumaður hv. þm. Drífa Hjartardóttir endaði og tala um þýðingu þessa alþjóðasamstarfs og ég tek undir með henni. Ég hef átt þess kost að starfa á menningarsviði Norðurlandasamstarfsins sem formaður menningarmálanefndar og eins sem fulltrúi í stjórn Norræna menningarsjóðsins. Ég hef verið í þessu samstarfi meira eða minna síðan árið 1991 og hin síðari ár þátttakandi í forsætisnefnd og þar með í alþjóðlegum samskiptum. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að hrakspárnar sem voru uppi um þróun samstarfsins á þeim árum þegar Svíþjóð og Finnland voru að undirbúa inngöngu sína í Evrópusambandið, gengu ekki eftir. Menn óttuðust að þetta samstarf væri víkjandi, að það yrði víkjandi þegar svo mörg Norðurlandanna yrðu orðin þátttakendur í evrópsku samstarfi. Þau voru það fyrir í gegnum Evrópska efnahagssvæðið en nú voru þrjú þeirra orðin þátttakendur í Evrópusambandinu og að sjálfsögðu mikill áhugi á að beina sjónum inn í það samstarf. Hins vegar hefur það gerst sem mörg okkar vonuðu, að norræna samstarfið varð mjög mikilvægur samráðsvettvangur fyrir löndin sem voru innan EES en utan Evrópusambandsins. Það eru Ísland og Noregur. Og ég hika ekki við að halda því fram að þetta sé þýðingarmesta alþjóðasamstarfið sem Ísland tekur þátt í. Það er oft talað um það og oft er skrifað um að norræna samstarfið sé ekki nógu árangursríkt, það sé ekkert að gerast og menn eru þá að bera sig saman við þegar stóru samþykktirnar voru gerðar, þ.e. um velferðarsáttmálann, um vegabréfasáttmálann, sameiginlegan vinnumarkað o.s.frv. En vissulega hefur verið tekið á á öllum sviðum samfélagsins í gegnum þetta samstarf. Það er líka oft talað um að þetta samstarf sé dýrt. Ísland greiðir 1,1% af kostnaði við samstarfið. En á vegum norræna samstarfsins eru mjög margar merkilegar stofnanir starfræktar. Sú stærsta og umfangsmesta er eflaust Norræni fjárfestingarbankinn sem hefur aðsetur í Helsingfors og það er hægt að undirstrika og segja frá því að árangur eða afrakstur þess banka er svo mikill að hann er miklu meiri en kostnaðurinn við allt norræna samstarfið eins og það leggur sig, bæði á ráðherravæng og á vegum ráðsins. Það er gott fyrir menn að hafa það til hliðsjónar þegar rætt er um þetta samstarf hve þýðingarmikil sú stofnun er innan norræna samstarfsins og hefur skilað miklum afrakstri eða gróða. Við verðum samt að horfast í augu við að það er mikil áhersla á að draga úr almennum útgjöldum. Það er alltaf verið að yfirfara þetta samstarf. Það er alltaf verið að endurskoða hvort hlutirnir megi betur fara og það hefur gerst að það er búið að draga úr stofnanavæðingu, það er búið að leggja niður stofnanir eins og t.d. á menningarsviðinu. Þar voru lagðar niður allmargar stofnanir sem voru gildandi fyrir þróun mála og stofnanir þar sem fjármagni var veitt til verkefna. Það er mjög áhugavert að fylgjast með því hvernig þessi mál munu þróast. Það er búið að setja mjög margar menntastofnanir undir stofnun sem hefur verið sett á laggirnar í Finnlandi og verður til húsa í Sveaborg og mun heita Kulturkontakt Nord. Þarna er hugsuð sú samræming sem áður var í mörgum nefndum og stofnunum. Það er mjög horft til Norðurlandanna frá öðrum löndum í Evrópu og frá löndum sem fjær standa vegna þeirrar sterku lýðræðishefðar sem ríkir á Norðurlöndunum, vegna jafnréttis- og jafnaðarsjónarmiða sem eru samofin í samfélögum og samfélagsuppbyggingu Norðurlandanna og það er horft til þess með aðdáun hvernig í þessum samfélögum Norðurlandanna hefur tekist að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf með tilteknum hætti sem ekki þekkist í neinu öðru landi eða á neinum öðrum svæðum fjær okkur. Á Norðurlöndunum eru flestar konur á barneignaraldri á vinnumarkaði, þ.e. 85–90% kvenna, og þær fæða af sér flest börn. Þetta er samhengi sem þykir mjög ótrúlegt hvort sem maður lendir í því að ræða þessi mál í Þýskalandi eða Japan, en hvoru tveggja hef ég lent í og vekur furðu og aðdáun og hvernig til hafi tekist. Okkur ber auðvitað í hverju landi fyrir sig að vinna stöðugt að því að gera þessi samfélög betri og það er munur á löndunum. Það er munur á samfélagsuppbyggingu þótt öll aðhyllist þau sömu grunngildi. Það má segja að í hnotskurn séu stóru málin í norrænu samfélögunum jafnframt stóru málin í þingmannasamstarfinu á hverjum tíma. Ef við lítum á t.d. þær þemaráðstefnur sem hafa verið haldnar síðustu ár þá höfum við á Norðurlandavettvangi verið að taka fyrir vændi og mansal. Við höfum verið að taka fyrir loftslagsbreytingarnar, öryggi borgaranna og að afnema landamærahindranir og nú síðast sambúð menningarheima, en þetta eru málefni sem íbúarnir, m.a. íbúar hér á Íslandi setja á oddinn þegar gerð er könnun á því hvað fólk líti á sem þýðingarmestu verkefni samtímans. Eins og félagar mínir hafa komið inn á eru Norðurlönd sem sigursvæði mjög sérstakt. Það er eitt af því sem við höfum verið að vinna með síðan í fyrra. Það sem er merkilegt við að Norðurlöndin standi sig svo vel í alþjóðlegum samanburði er að í raunveruleikanum ættu lönd með háa skattheimtu, stóran opinberan geira, hátt þjónustustig og almennt góð lífskjör og mikil gæði, lönd þar sem eru settir miklir fjármunir til slíkra þátta, þau ættu að hafa slakari samkeppnisgetu í samkeppni þjóðanna, þau væru fyrir fram álitin standa sig verr eða hafa slakari samkeppnisgetu. Það hefur hins vegar sýnt sig í öllum rannsóknum sem á þessu hafa verið gerðar og í öllum samanburði sem við höfum kynnt okkur og sífellt er verið að setja fram á alþjóðavísu, að Norðurlöndin toppa alla röðun í öllum skýrslum um samkeppnishæfni á alþjóðavísu. Þetta er mjög merkilegt fyrir þær sakir sem ég hef hér rakið. Landamærahindranir, það að reyna að koma í veg fyrir að einhver vandamál komi upp þegar fólk flytur á milli landa, eða sest að í einum af hinum Norðurlöndunum, er verkefni sem Norðurlönd hafa ákveðið að verði stöðugt í gangi. Fyrrverandi forsætisráðherra Dana, Poul Schlüter, tók að sér þetta verkefni og skilaði skýrslum sem voru mjög góðar og voru okkur til mikils gagns í að vinda ofan af þeim vandamálum sem höfðu verið að myndast og það er mjög mikils virði þegar við fáum starfsmann af þessu tagi inn í verkefnin. Síminn, Halló Norðurlönd, er líka tæki sem er notað í Norðurlandasamstarfinu til að kortleggja þau vandamál sem upp koma. Þetta er mjög mikilvægt og nú er Norðurlandaráð að skoða hvort ef til vill eigi að setja upp embætti umboðsmanns Norðurlanda, hvort sem það verður nú látið heita það, en verkefnið verði að hafa stöðugt í gangi þessa skoðun sem Poul Schlüter byrjaði á og vinna úr málunum jafnóðum. Þetta er eitt af mikilvægustu málum í norrænu samstarfi vegna þess að markmiðið er að fólk hreyfi sig innan Norðurlandanna, hafi búsetumöguleika og lífsskilyrði alveg eins og það væri heima, með þau réttindi sem eru í hverju landi fyrir sig. Hér hefur verið getið um það starf sem hefur verið í gangi á Norðurlöndunum með ólíka menningarheima og mér finnst að við eigum að vera stolt af því að hafa tekið til hendinni þar og tekið höndum saman við frjáls samtök sem hafa unnið með þau mál og það var mjög merkilegt þegar prins Hassan frá Jórdaníu tók við keflinu á þingi Norðurlandaráðs, nokkurs konar boðkefli sem á að ganga á milli ólíkra menningarheima, og flutti með sér heim á sitt svæði markmið um að taka upp umræðu í sínum menningarheimi um hvernig við getum gert betur. Ég get ekki lokið við umfjöllun um norræna samstarfið öðruvísi en að nefna norðurskautssamstarfið. Við hv. þm. Jón Kristjánsson, sem bæði áttum sæti í forsætisnefnd Norðurlandaráðs síðastliðið haust, höfum borið fram nokkrar spurningar til utanríkisráðherra um málefni svæðisins og ég hvet þingmenn til að skoða svörin við þeim. Við höfum spurt hvaða aðgerðum ríkisstjórnin hafi beitt sér fyrir varðandi stefnumálið um loftslagsbreytingar sem var kynnt í Reykjavík árið 2004 og við höfum spurt um ýmislegt varðandi mengunaráhrif og mat á siglingum á norðurheimskautssvæðinu og framlag Íslands til alþjóðaheimskautaársins og fleiri spurninga sem eru mikilvægar fyrir þróun mála á þessu svæði. Það er mín skoðun, virðulegi forseti, að þetta samstarf eigi eftir að verða afar mikilvægt á komandi árum. Miðjan í norðurskautssamstarfinu sem nær frá Alaska og Kanada og yfir til Rússlands eru Norðurlöndin. Það kom fram í skýrslunni sem ég nefndi, loftslagsskýrslunni sem er kölluð ACIA-skýrslan, að hlýnunin á norðurslóð er að minnsta kosti tvisvar og hálfu sinni hraðari en annars staðar í heiminum. Vísindamenn um allan heim hafa verið að rannsaka loftslagsbreytingar en þarna kom alveg nýr vinkill inn í þá umræðu þegar allt að 400 vísindamenn með bandaríska vísindamenn í fararbroddi rannsökuðu ástandið hér í hánorðri og komust að þeirri niðurstöðu að hraði hlýnunar var miklu meiri hér en annars staðar. Þetta hefur opnað augu annarra vísindamanna og komið af stað samstarfi við þá. Það verður líka mjög mikil þátttaka af Íslands hálfu og Norðurlandanna í fjölmörgum verkefnum á svokölluðu heimskautaári sem verður á árinu 2007 og yfir á árið 2008. Heimskautaár hefur verið tvisvar áður, síðast 1959 ef ég man rétt. Og í fyrsta sinn enn fyrr á öldinni þannig að þetta var tímabært. Við horfum auðvitað mest á ástandið hér heima hjá okkur. Afleiðingar af hlýnuninni eru mjög miklar, ekki síst fyrir frumbyggja þar sem búsetuskilyrði versna og dýralíf flytur sig um set. Þetta á við um þiðnun íss og þetta á við um þiðnun frerans. Þetta varðar það að enginn veit hvaða gastegundir eiga eftir að leysast úr læðingi þegar frerinn þiðnar. Þetta á við um siglingaleiðina á sumrin yfir norðurskautið og vinnslu gass og olíu inni á þessum viðkvæmu svæðum sem þegar er farið að huga að. Þetta eru stór umhverfismál og þetta varðar jafnframt öryggismál. Það er mjög mikilvægt að Norðurlöndin verði í fararbroddi og á næstu þremur árum verða þrjú Norðurlandanna með formennsku í norðurskautssamstarfinu, árið 2007–2008 er það Noregur og síðan taka Svíþjóð og Finnland við. Þessi lönd hafa þegar ákveðið að þau muni vinna eins og ein heild, vinna í samfellu að þessum þýðingarmiklu málum. Það hefur verið sett upp sérstök skrifstofa í Tromsö sem á fyrst og fremst að vera starfrækt til halda utan um þessi stóru mál sem ég hef nefnt og þróun þeirra og þátttöku Norðurlandanna í þeim. Það er búist við því að sú skrifstofa verði starfrækt áfram af hinum Norðurlöndunum. Það má segja að þarna endurspeglist enn á ný inntakið í samvinnu Norðurlandanna, að þau fari saman í verkefnið, þau eru að gera sömu hlutina, þau eru að vinna eins og ein fjölskylda af því þau eru ein fjölskylda.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð inn í umræðuna til þess m.a. að kvitta fyrir þátttöku mína í sendinefnd Norðurlandaráðs. Sú þátttaka hefur ekki staðið lengi að þessu sinni en ég hef átt þess kost að kynnast þá fleiri þáttum starfseminnar og kynnast samstarfinu á ráðherravettvanginum. Hvort tveggja er afar mikilvægt, afar fróðlegt og ég tek undir það sem félagar mínir í sendinefndinni hafa sagt, að norrænt samstarf er á beinni braut, að mér finnst, mér finnst umræðan vera þannig núna. Ég endurtek það sem ég sagði í umræðunni um utanríkismál. Ég var í Norðurlandaráði í upphafi síðasta áratugar síðustu aldar, svo maður orði það þannig, og þá var stanslaus umræða um hvort þetta ráð og slíkt samstarf ætti nokkra framtíð fyrir sér. Ég held að menn velkist ekkert í vafa um það núna að samstarfið á framtíð fyrir sér. Það er til komið vegna þess að við höfum sameiginlegan grunn, sameiginlegan menningararf, grasrótarsamskipti og við ætlum okkur að halda þeirri stöðu sem við höfum í umhverfinu sem velferðarþjóðfélög og ein af bestu velferðarþjóðfélögum í veröldinni. Það er það mikilvæga markmið sem norræna samstarfið hefur. Það er gríðarlega umfangsmikið, það þekki ég, bæði af starfinu í Norðurlandaráði. Þar að auki er Vestnorræna ráðið og heimskautaráðið og síðan samstarfið á ráðherravettvanginum. Þetta spannar gríðarlega mikið svið. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur gert grein fyrir setu okkar í forsætisnefnd Norðurlandaráðs. Ég sit ekki þar lengur heldur hef ég tekið að mér formennsku í velferðarnefnd Norðurlandaráðs og þar eru mikilvæg verkefni sem verið er að vinna að í þeirri nefnd. Þau eru mjög ólík, eins og fósturskimun á meðgöngutíma, genarannsóknir, tollar á áfengi, landamærahindranir og skatta- og lífeyrismál. Þetta eru allt saman gríðarlega mikilvæg málefni og það er auðvitað tímanna tákn að landamærahindranir og að sporna við þeim eru vaxandi þáttur í starfsemi Norðurlandaráðs. Það er einfaldlega til komið vegna þess að í vöxt færist að fólk vinnur í öðru landi en það býr í, það er svo einfalt mál. Bættar samgöngur og bætt samskipti hafa orðið til þess að þetta er auðvelt. Ekki þarf annað en að nefna Eyrarsundsbrúna í þessu sambandi en mjög mikið er um að Danir flytji yfir til Svíþjóðar og vinni í Danmörku áfram. Þetta er kannski ekki mál sem er mjög aktúelt fyrir okkur, staðsetning okkar er þannig að við sækjum ekki daglega vinnu til annarra landa en þó er þetta í útrás okkar ekki óalgengt, að þeir sem eru heimilisfastir hér vinna meira og minna erlendis. Þetta er dæmi um að Norðurlandaráð er að takast á við verkefni dagsins. Ef ég minnist aðeins á hvað fram undan er í Norðurlandaráði þá eru það risavaxin verkefni. Arktíska ráðið hefur reyndar verið með heimskautamálin á sinni könnu en þau mál koma óhjákvæmilega inn á vettvang Norðurlandaráðs. Það eru gríðarlega umfangsmikil verkefni fram undan á rannsóknarsviðinu eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi á undan mér. Þar á hlutur okkar Íslendinga vissulega að vera stór. Þetta er óskaplega mikilvægt mál fyrir okkur að fylgjast vel með og taka þátt í og rannsaka þær breytingar sem verða vegna hlýnunar á norðurslóðum. Við erum í samstarfi við baltísku löndin. Ég sat í desember fund baltíska ráðsins í Vilníus. Þar eru risavaxin verkefni og ég vil nefna m.a. verkefni á heilbrigðissviðinu sem blasa við hjá þeim þjóðum, að berjast á móti berklum, þeim vágesti, svo maður nefni eitthvað. Þar ber okkur á Norðurlöndunum að veita okkar fulltingi. Stórt mál sem hefur verið til umræðu og verður til umræðu er aðild sjálfstjórnarsvæðanna og m.a. hinar miklu áherslur Færeyinga að fá fulla aðild. Ég tel hiklaust að við eigum að hjálpa þeim til að svo geti orðið en vissulega þurfum við að gera það í samkomulagi og sem mestum friði og ég á von á að það takist, en skyldur okkar við Færeyinga, nágranna okkar og vini eru miklar í þessu sambandi. Ég sagði að ég ætlaði ekki að halda langa ræðu. Dvöl mín í Norðurlandaráði að þessu sinni hefur ekki verið löng og verður ekki löng því að ég lýk þátttöku þar í vor. Hins vegar er þetta samstarf, og ég vil láta það koma fram í lok þessara orða, afskaplega mikilvægt fyrir okkur og hefur skilað íslenskri þjóð og mun skila henni og ekki síst ungu fólki miklu og mun gera það áfram.

Nú verður gert matarhlé í hálfa klukkustund en þegar fundi verður fram haldið verður utandagskrárumræða um virkjunarframkvæmdir í neðri hluta Þjórsár en að henni lokinni, um klukkan tvö, er gert ráð fyrir að halda áfram umræðu um dagskrármálin, skýrslur alþjóðanefnda.

Nú hefst áður boðuð utandagskrárumræða um virkjunarframkvæmdir í neðri Þjórsá. Málshefjandi er hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hæstv. umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50 gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Landsvirkjun stefnir nú að því að byggja þrjár virkjanir í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun. Samanlagt verða inntakslónin þrjú og um 21 ferkílómetri að stærð. Af því eru yfir 4 ferkílómetrar gróið land með bökkum árinnar utan farvegsins sem sökkva í lónin og snertir það yfir 30 jarðir í fjórum sveitarfélögum. Fyrirhugaðar framkvæmdir hafa valdið miklum deilum á meðal heimamanna, landeigenda, sumarhúsaeigenda og margra annarra Íslendinga sem láta sig virkjanir og stóriðjuframkvæmdir varða. Til dæmis var haldinn fjölmennur baráttufundur í félagsheimilinu Árnesi í Gnúpverjahreppi fyrir rúmri viku þar sem andstæðingar framkvæmdanna kynntu sjónarmið sín. Að mínu mati er kominn tími til að staldra við, fresta stóriðjuframkvæmdum og þar með virkjunum í neðri hluta Þjórsár og freista þess að vinna sátt á milli sjónarmiða nýtingar og náttúruverndar. Hér er um að ræða virkjanir í byggð og vakna því eðlilega spurningar um pólitískt og siðlegt réttmæti þess að taka lönd fólks eignarnámi vegna virkjana fyrir stóriðju. Þar blasir stærsta spurningin við: Rúmar eignarnámsheimild laganna um eignarnám í almannaþágu slíkan gjörning? Ég held að hún geri það ekki. Því hlýtur að vera spurt hvort það sé ekki óeðlileg valdbeiting að taka eignarlönd og heimili fólks eignarnámi til að ríkisfyrirtæki geti framleitt rafmagn fyrir stóriðju. Eignarnám er nauðvörn yfirvalda gegn einstaklingum sem vilja standa í vegi fyrir almannahagsmunum en varla verður séð að brýnir almannahagsmunir krefjist þess að slíkri hörku og pólitísku ofbeldi sé beitt gegn íbúum við Þjórsá. Jafnvel mætti leiða að því rök að það séu brýnir almannahagsmunir að ekki verði ráðist í þessar framkvæmdir í núverandi efnahagsumhverfi. Ekkert liggur á, orkuforðabúrið er ekkert að fara. Efnahagsleg rök eru andstæð nýtingu Þjórsárvirkjana eins og staðan er í dag. Það þarf að kæla hagkerfið, t.d. til að skapa rými fyrir stórátak í samgöngu- og fjarskiptamálum. Eitt af helstu stefnumiðum Samfylkingarinnar er að styrkja stöðu náttúruverndar á Íslandi og leiða nýja sátt um verndun íslenskrar náttúru sem er okkar verðmætasta eign sem þjóðar. Eitt af því sem við leggjum til er að Alþingi taki aftur til sín ákvörðunarvaldið um hverja einustu virkjunaráætlun í stað þess að tefla sveitarfélögunum saman í stóriðjustríð um einstakar framkvæmdir. Ábyrgðin er og á að vera Alþingis. Náttúra Íslands er ekki aðeins rík af auðlindum í hefðbundnum skilningi heldur eru öræfi landsins, fljót, fossar, jöklar, hverir og dalir í öllum sínum litbrigðum og fjölbreytileika verðmæt auðlind í sjálfu sér. Samfylkingin leggur til að frekari stóriðjuáformum verði slegið á frest. Nú eigum við sem þjóð að leggja áherslu á nýja atvinnulífið og verndun náttúruverðmæta, hátækni- og þekkingariðnað ásamt nýsköpun í ferðaþjónustu og hefðbundnu atvinnugreinunum, sjávarútvegi og landbúnaði. Af þessu tilefni óskaði ég eftir umræðu utan dagskrár um fyrirhugaðar framkvæmdir Landsvirkjunar í neðri hluta Þjórsár við umhverfisráðherra og beini eftirfarandi spurningum til ráðherrans: 1. Telur ráðherra það eðlilega valdbeitingu og réttlætanlega út frá sjónarmiðum mannréttinda og náttúruverndar að taka eignarlönd og heimili eignarnámi til að ríkisfyrirtæki geti framleitt rafmagn til stóriðju eins og fyrirhugað er með virkjunum í neðri hluta Þjórsár? 2. Nær eignarnámsákvæði laganna að mati ráðherra yfir eignarnám í þágu stóriðju? 3. Telur ráðherra ekki í þágu þjóðarsáttar um virkjanir og náttúruvernd eðlilegast að slá öllum stóriðjuframkvæmdum á frest og þar með virkjunum í þágu stóriðju á borð við virkjanir í neðri hluta Þjórsár? 4. Mun ráðherra beita sér fyrir því að haldin verði íbúakosning um virkjanirnar á meðal íbúa sveitarfélaganna allra sem þær taka til?

Frú forseti. Ég vil geta þess í upphafi að hv. málshefjandi beinir til mín afar huglægum spurningum um afstöðu mína til eignarnáms á grundvelli raforkulaga sem eru ekki á mínu forræði sem umhverfisráðherra. Ég áskil mér því rétt til þess, frú forseti, að svör mín verði jafnframt huglæg. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að talsverðar deilur hafa staðið að undanförnu um það hvort vatnsafl í neðri Þjórsá verði virkjað yfir höfuð eða ekki. Á hinum endanum er síðan Landsvirkjun og fyrirhugaður kaupandi orkunnar sem er stækkað álver Alcans í Hafnarfirði. Það er deilt í Hafnarfirði um stækkun álversins og fyrirhugaðar kosningar íbúa um skipulag sem gerir ráð fyrir stækkuðu álveri. Í ljósi þeirra deilna er rétt að skoða bráðabirgðaákvæði III í frumvarpi um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu sem gerir ráð fyrir að lögfesta til ársins 2011 niðurstöður verkefnisstjórnar í 1. áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Í því mun eingöngu felast heimild til að veita leyfi til að nýta virkjunarkosti í flokki a í rammaáætlun og þá í flokki b sem ekki eru gerðar sérstakar athugasemdir við vegna umhverfisverðmæta. Hér er verið að fjalla sérstaklega um virkjun vatnsafls í neðri hluta Þjórsár sem fellur að hluta í flokk a en Urriðafossvirkjun fellur í flokk b. Á meðan ekki liggur fyrir verndaráætlun Alþingis og hin áætlunin um nýtingu auðlinda er ákvörðun um virkjun og nýtingu orku alfarið í höndum sveitarfélaganna sem fara með skipulagsvaldið og landeigenda sem geta kosið að selja eða selja ekki land sitt vegna þessara áforma. Þetta hlýtur að eiga við um alla þá kosti sem metnir hafa verið í 1. áfanga rammaáætlunarinnar í flokk a eða b. Samkvæmt því fellur Urriðafossvirkjun um sjálfa sig á þessu stigi málsins meðan ríkja um hana deilur og standi vilji landeigenda og sveitarstjórna Skeiða- og Gnúpverjahrepps og hins vegar Ásahrepps gegn skipulagi sem gerir ráð fyrir Hvamms- og Holtavirkjunum á það sama við um þær. Af virkjunarframkvæmdum verður þá ekki. Þetta er alveg skýrt, frú forseti, í mínum huga. Málshefjandi spyr sérstaklega um eignarnám á grundvelli raforkulaga. Um eignarnám vil ég segja að ég fæ ekki séð hvaða samfélagsleg nauðsyn eða almannahagsmunir liggi til grundvallar slíku eignarnámi og ég tala nú ekki um þegar ekki liggur fyrir ótvíræður vilji Alþingis með áðurnefndri áætlun og stefnu um náttúruvernd og auðlindanýtingu. Auk þess gerir skipulagsvald sveitarfélaga og sveitarstjórna ráð fyrir vilyrði þeirra fyrir framkvæmdinni en ólíklegt verður að telja að sveitarstjórnir færu í bága við vilja bænda sem eiga nytjaland með Þjórsá. Að mínu mati nær þetta eignarnámstal engri átt og ég get ekki séð annan tilgang hv. málshefjanda með umræðu um eignarnám en að skapa tortryggni í garð stjórnvalda og skaða gagnsemi mikilvægrar umræðu sem þarf að fara fram um virkjanir, stóriðju og umhverfismál. Háttvirtum málshefjanda verður tíðrætt um stóriðjustefnu. Stóriðjustefna ríkisvaldsins var aflögð 2003. Eftir sem áður er mikill áhugi á stóriðju í nokkrum sveitarfélögum og sveitarstjórnum og sá áhugi er hjá fulltrúum allra flokka á Alþingi. Á hinu háa Alþingi er málshefjandi meðal þeirra þingmanna sem oftast ræða stóriðju og stóriðjustefnu og eru ýmist með eða á móti virkjunum og álverum eða vilja slá ákvörðunum á frest, a.m.k. fram yfir kosningar í maí eins og niðurstaða varð um á fundi Samfylkingarinnar í gærkvöldi ef marka má fréttir í morgun, allt eftir því hvernig vindurinn blæs í umhverfisumræðunni. Öfugt við Hafnarfjörð virðist meiri friður ríkja um mögulega stóriðju á Húsavík meðal íbúa og sveitarstjórnarmanna. Sama á við um orkuöflunina með háhitavirkjunum í seilingarfjarlægð á Þeistareykjum. Út frá þjóðhagslegum forsendum er frekari uppbygging stóriðju vænlegri í umhverfi þar sem mikils hagvaxtar hefur minna gætt og orkuöflunin er í þokkalegri sátt við umhverfi sitt.

Frú forseti. Það dylst ekki að mikil almenn og enn vaxandi andstaða er við stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Sú stefna er engu að síður keyrð áfram af fullri hörku og allt tal framsóknarmanna um þjóðarsátt eru hrein öfugmæli og eiga góða möguleika á því að verða öfugmæli 21. aldarinnar númer eitt. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur alveg hreina afstöðu í þessu máli. Við höfnum öllum frekari stóriðju- og virkjunarframkvæmdum og viljum að náttúran fái nú grið og að efnahagslífið og vinnumarkaðurinn fái tíma til að jafna sig. Varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár til að framleiða rafmagn fyrir stækkun álvers í Straumsvík í útjaðri höfuðborgarsvæðisins þá er það fráleit framkvæmd í alla staði, fráleit framkvæmd bæði hvað virkjanirnar og stækkun iðjuversins á þeim stað snertir. Þegar hönnun virkjananna þriggja í stað tveggja í neðri hluta Þjórsár liggur nú fyrir með þremur stórum uppistöðulónum er ljóst að umhverfisáhrif þeirra eru miklum mun tilfinnanlegri en mönnum voru áður ljós. Þess vegna eflist nú andstaða dag frá degi heima í héraði gegn þessum virkjunum þegar við blasir að fjölmargar bújarðir skerðast verulega eða verða ónýtar og öll ásýnd svæðisins versnar til mikilla muna. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum heimamenn alfarið í baráttu þeirra við að fá þessar virkjanir stöðvaðar eins og við styðjum þá íbúa Hafnarfjarðar sem vilja fella stækkun álversins í Straumsvík. Framganga Landsvirkjunar í þessu máli, í skjóli ríkisvaldsins og fjármálaráðherra, er svo sérkapítuli. Ég hef lagt fram um það sérstaka fyrirspurn hvort hæstv. ráðherra hyggist ekki gefa Landsvirkjun fyrirmæli um að hætta þessum undirbúningi við þessar aðstæður. Það er alger ósvinna og ég tek undir það með hv. málshefjanda að það á auðvitað ekki að líða það að opinbert fyrirtæki þjösnist á mönnum með þeim hætti sem Landsvirkjun er nú að gera á landeigendum og heimamönnum á Suðurlandi.

Frú forseti. Mig langar í upphafi að fara aðeins yfir forsögu þessa máls. Það er ekki nýtt af nálinni að rætt sé um virkjanir í neðri Þjórsá eða allt frá því að Titan-félagið fór að huga að virkjunarframkvæmdum á öndverðri tuttugustu öldinni. Árið 1952 keypti ríkið vatnsréttindin af Titan-félaginu og á 95% af vatnsréttindunum í neðri Þjórsá. Þetta mál er því ekki nýtt af nálinni og ekki ástæða til að gera það að einhverju kosningamáli nú. Þessar virkjanir eru þess eðlis að þær byggjast á miðluðu vatni, þetta eru rennslisvirkjanir sem byggjast á þeirri miðlun sem er í virkjununum fyrir ofan á Þjórsártungnasvæðinu. Samkvæmt rammaáætlun koma þessar virkjanir út í góðum flokki. Þær eru mjög hagkvæmar og þær eru kannski líkar því sem við þekkjum, heimamenn, með Sogsvirkjanirnar sem eru hliðstæðar, þær mynda uppistöðulón sem eru Úlfljótsvatn og Álftavatn sem eru í hjarta sumarbústaðabyggðar. Það er stundaður veiðibúskapur og tómstundastarf við þessi vötn og ekkert að því umhverfislega séð hvað varðar þessar virkjanir og þessi vötn. Þetta yrði mjög hliðstætt við Þjórsá. Við þurfum að huga að því hvernig reynslu við höfum af virkjunum sem þessum. Þá má og benda á að ekki verða lagðar neinar nýjar línur, raflínur að þessum virkjunum. Rarik hefur uppi loforð um það að þrífasa í sveitunum sem eru næst virkjununum. Svo vil ég jafnframt benda á að það er mikill hugur í heimamönnum, sveitarfélögum, Samtökum sveitarfélaga á Suðurlandi, að byggja upp orkufrekan iðnað á Suðurlandi og eru menn þá að tala um Þorlákshöfn hvað það varðar. Ég vil benda 

Virðulegi forseti. Huga þarf að ýmsu þegar ákveðið er að ráðast í stórfelldar framkvæmdir eins og áform eru uppi um um þessar mundir af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Það liggur fyrir að hún áformar að ráðast í stóriðjuframkvæmdir sem nema um 400–450 milljörðum kr. á næstu árum. Slíkar framkvæmdir rúmast engan veginn í íslensku efnahagslífi eins og dæmin sýna frá yfirstandandi kjörtímabili þar sem of miklar framkvæmdir leiddu til þenslu í þjóðfélaginu. Það leiddi til verðbólgu sem leiðir til þess að skuldir heimilanna eru hærri en ella hefði orðið sem nemur verðmæti einnar Kárahnjúkavirkjunar. Ég spyr: Ætlar núverandi ríkisstjórn að stuðla að því að skuldir heimilanna hækki á næsta kjörtímabili um aðra Kárahnjúkavirkjun vegna of mikilla framkvæmda á of skömmum tíma sem leiða af sér verðbólgu og erfiðan hag almennings á Íslandi? Í öðru lagi þarf að huga að því að orkuverðið sem raforkan er seld á sé viðunandi. Það gengur ekki lengur, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin hafi forgöngu um að selja raforku frá íslenskum virkjunum á lægsta verði í Evrópu. Það er ekki boðlegt að undirbjóða eins og gert hefur verið af íslenskum stjórnvöldum á undanförnum árum. Við þurfum að nýta íslensku auðlindirnar almenningi til heilla en það gerum við ekki með niðursettu verði til stórfyrirtækja erlendis. Ég held að menn eigi að ganga hægt um gleðinnar dyr í stóriðjuáformum á næstu árum og tek undir áhyggjur málshefjanda í þeim efnum. Það þarf að huga að arðinum sem sannarlega er hægt að hafa út úr nýtingu auðlindanna og tryggja réttláta skiptingu hans milli lands og þjóðar.

Frú forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir að færa þetta mál til umræðu á hinu háa Alþingi. Staðreyndin er sú, frú forseti, að í stóriðjumálum á Íslandi ríkir alveg séríslenskt sambland af stjórnleysi, hreinræktuðu anarkíi og miklu kapphlaupi. Hvernig skyldi standa á því? Það er vegna þess að hér voru sett ný orkulög árið 2003, orkulög sem sjálfstæðismenn eru reyndar nýbúnir að uppgötva að eru ekki alveg nógu góð, þótt þeir hafi verið hrifnir af þeim þá. Hvað gerðist? Þá hófst þvílíkt kapphlaup orkufyrirtækjanna í auðlindir landsins, vatnsaflið og jarðvarmann. Síðan var sköpuð sú staða sem við þekkjum öll, að sveitarfélögin hafa úrslitavaldið um ákvarðanirnar. Allt annað er í lausu lofti, frú forseti. Hingað kemur hæstv. umhverfisráðherra og talar um verndaráætlunina sem er ekki til. En hvað ætlar hæstv. umhverfisráðherra að gera? Hvað ætlar Framsóknarflokkurinn að gera? Hvar er rammaáætlunin? Hvar er verndaráætlunin? Á þetta að halda svona áfram? Landsvirkjun er á grænu ljósi. Hún má gera það sem henni sýnist með stjórnleysislegri blessun Framsóknarflokksins að mér virðist og Sjálfstæðisflokksins. Það er ekkert annað í augsýn og á bara að halda áfram, dæla niður álverum hvort sem er í Þorlákshöfn eða annars staðar. Það ber enginn ábyrgð í þessu máli. Hvað varðar Samfylkinguna í Hafnarfirði, af því að ég varð ekki vör við það á fundinum í gærkvöldi að Jónína Bjartmarz væri þar, þá stendur það sem þar á að gera. Íbúar Hafnarfjarðar munu greiða atkvæði um deiliskipulag 31. mars næstkomandi og sú niðurstaða verður niðurstaðan um deiliskipulagið.

Hæstv. forseti. Hentistefnufræði stjórnarandstöðunnar færist sífellt á nýrri og flóknari stig. Á þriðjudag í síðustu viku sagði Steingrímur Jóhann Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hinn sami og mætti í morgun með geislabaug, með leyfi hæstv. forseta: „Svo hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafi það alveg á hreinu er ég algerlega andvígur því að ráðist verði nú í virkjanirnar í neðri Þjórsá, …“ Það eru ekki nema svona þrír, fjórir mánuðir síðan sami hv. þingmaður sagði á Alþingi, með leyfi hæstv. forseta: „Neðri virkjanirnar í Þjórsá eru mjög hagkvæmar vegna þess að þær nýta alla miðlunina sem fyrir er ofar í Þjórsársvæðinu. Núpavirkjun og síðan Urriðafossvirkjun eru að vísu ekki án umhverfisfórna. Það þarf vissulega að fara vel yfir það, en að breyttu breytanda eru þær mjög eðlilegur virkjunarkostur áður en menn ráðast í ný og óröskuð svæði.“ Nú er hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigurðsson á harðahlaupum undan afstöðu sinni í málinu en því miður kemst hann ekki langt á flóttanum vegna þess að hann er með buxurnar niður um sig. Hann er með brækurnar niður um sig í þessu máli, hæstv. forseti. 
             Ég átta mig ekki alveg á þessari bjölluhringingu, hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni þegar hann segir í grein í Blaðinu í apríl í fyrra að vinstri stjórn með sósíalistum sem nú eru undir merkjum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sé fráleitur kostur í ljósi flestra hluta, „til að mynda ofstækis VG í stóriðjumálum og ríkisrekstri á öllum sviðum. Þar skortir allt frjálslyndi til vitræns samstarfs.“ Þetta er köld kveðja hv. þingmanns til félaga sinna í gamla Alþýðubandalaginu. En það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að það er full ástæða til að forða okkur Íslendingum frá gamla Alþýðubandalaginu, sama undir hvaða nafni og eða kennitölu þeir kjósa að starfa í dag. 
            

Hæstv. forseti. Ég kýs að halda mig við efni þessarar umræðu ólíkt því sem hv. ræðumaður sem talaði á undan mér gerði. Virkjanir í neðri Þjórsá og áform um þær helgast af stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Það er misskilningur hjá hæstv. umhverfisráðherra að hún hafi verið blásin af árið 2003. Hins vegar reynir stjórnarmeirihlutinn að koma þeim skilningi yfir til þjóðarinnar og kjósenda að svo sé, að nú sé þetta allt í höndum sveitarfélaganna. Auðvitað hafa stjórnvöld reynt að koma því þannig fyrir að velta ábyrgðinni af ákvarðanatöku sinni frá því fyrir löngu yfir á sveitarfélög sem í gríð og erg undirbúa baráttu gegn fyrirætlunum þessarar ríkisstjórnar. Í Hafnarfirði undirbúa menn atkvæðagreiðslu vegna deiliskipulagstillögu álverslóðarinnar í Straumsvík og nú er það sama uppi á teningnum austur í sveitum vegna skipulagstillagna í kringum hugmyndir um Þjórsárvirkjanir. Sannleikurinn er sá að efnahagsstjórn þessarar ríkisstjórnar gerir ráð fyrir því að farið verði í þessar stóriðjuvirkjanir. Ef við værum skynsöm, þjóðin og þingið, mundum við kannski fara að tillögu sem einn ágætur fjölmiðlamaður kom með í sjónvarpsþætti í síðustu helgi, að leggja niður álverið í Straumsvík því þá losnar um rafmagn sem framleitt er í Þjórsá. Þá getum við stækkað almannaveiturnar okkar og raforkusölu til almennra iðnfyrirtækja umtalsvert án þess að fara út í frekari náttúruspjöll. Þjóðin krefst þess að óráðsían verði stoppuð. Orkufyrirtækin hafa því miður reynt að koma öllu sínu á þurrt í þessum efnum. Þau eru búin að skjóta stjórnvöldum ref fyrir rass og ég er hrædd um að nýtingaráætlunin sem stjórnvöld hafa lagt til í frumvarpi sé marklaus vegna þess að orkufyrirtækin eru þegar komin langt fram úr stjórnvöldum og ætla sér að koma þessum virkjunum öllum í framkvæmd. Við getum hins vegar stoppað það.

Virðulegi forseti. Þessar þrjár rennslisvirkjanir, neðarlega í Þjórsá, eru án efa hagkvæmar og ágætar virkjanir hver fyrir sig. Hins vegar er þessi umræða um heimildir til að taka land eignarnámi fráleit, að nokkur stjórnvöld, hvað þá heldur ríkisfyrirtæki eins og Landsvirkjun geti beitt því. Það eru engin almannaheill sem kallar á það þótt einhvern tímann hafi menn talið það í upphafi rafvæðingar á Íslandi. Þá er það bara þannig að menn verða að semja. Það eru ekki möguleikar á neinni virkjun nema menn semji við landeigendur. Ef þeir vilja ekki semja þá verða engir samningar. Ef þeir vilja hátt verð þá verður að endurmeta arðsemi Landsvirkjunar, endurmeta rafmagnsverðið. Ef enginn vill kaupa þá verður ekkert virkjað. Þetta getur ekki byggst á neinu öðru. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir sagði fyrir nokkrum dögum. Við skulum bara vera róleg. Það liggur ekkert á. Sannleikurinn í íslenskum efnahagsmálum er sá í dag að ekkert liggur á. Það liggur ekkert á að virkja. Það verður bara að meta á hverjum tíma hvort grundvöllur er fyrir því efnahagslega eða ekki. Það eina sem liggur á í íslenskum efnahagsmálum í dag er að ná þessum vöxtum niður, þessum himinháu ruglvöxtum. Það er höfuðnauðsyn. Að því verðum við að vinna og það verðum við að gera. Það er aðalatriðið. Þannig getum við komist út úr þessari gríðarlegu spennu sem er að rugla allt hjá öllum.

Hver er ástæðan fyrir henni?

Það er stefnan í Seðlabankanum í peningamálum sem aðilar vinnumarkaðarins, bæði atvinnurekendur og launþegar, gerðu kröfu um að yrði horfið frá ásamt stuðningi ríkisstjórnarinnar á síðasta sumri. En því miður báru þeir ekki gæfu til þess þá hvorki að þiggja ráð né þýðast viðvaranir.

En Kárahnjúkavirkjun?

Frú forseti. Þetta ósætti um þessa virkjun, eða fyrirhugaðar virkjanir sem fóru í gegnum umhverfismat fyrir þremur árum, er umhugsunarefni, að þessi mikla umræða skuli gjósa upp núna. En hvers vegna ætli það sé? Ætli það sé ekki vegna ósættis um verðlagningu á þessari orku sem á að koma frá virkjununum? Það er leynd í kringum það. Í öðru lagi má ætla að ein rót vandans sé að fara eigi í eignarnám fyrir ríkisfyrirtæki sem til stendur að ráðstafa síðar, örugglega til velunnara stjórnarflokkanna, ef farið verður að eins og gert var með Búnaðarbankann. Við höfum haft fleiri dæmi um slíkt, svo sem fiskimiðin sem stjórnarflokkarnir reyna að festa í kerfi þar sem ráðstafa megi fiskimiðunum. Fólk er farið að tortryggja mjög þessa ríkisstjórn. Síðan má eflaust nefna fleiri ástæður, svo sem þensluna sem er rétt að slá á. Við erum með verðbólgu sem slagar hátt í 8% og samt sem áður eru boðaðar stórframkvæmdir á svæði þar sem þensla ríkir, hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er auðvitað ekkert vit í því að boða framkvæmdir upp á mörg hundruð milljónir. Það væri miklu nær að horfa til landshluta þar sem engin þensla ríkir, svo sem á norðausturhorninu og ræða vistvænar virkjanir, svo sem í tengslum við stóriðjuframkvæmdir á Húsavík, orkufrekan iðnað þar. En það er ekki gert. Í staðinn skal áfram rekin sú stefna að fara í framkvæmdir þar sem þensla ríkir. Hér ríkir stórundarlegt ástand í stjórn efnahagsmála. Við í Frjálslynda flokknum teljum að horfa eigi á hlutina af meira raunsæi en ríkisstjórnin gerir þessa dagana.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir merkilega umræðu. Það er ljóst, samkvæmt því sem mátti skilja á hæstv. umhverfisráðherra, að gömlu rökin um eignarnám vegna stóriðju eiga ekki við lengur. Þar kemur fram mikilvæg afstaða hjá hæstv. ráðherra, að breytingin á raforkulögunum hafi haft í för með sér að það sé alvarlegum vafa undirorpið eða úr sögunni að fara í eignarnám í þágu virkjana, stóriðjufyrirtækja sem koma hingað af því að hér er orkan á tombóluprís. Það eru merkilegar yfirlýsingar og þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar hlýtur að þýða að náttúruverndarsinnar og samtök geti boðið í jarðir á móti Landsvirkjun þannig að verðgildið komi þannig fram og jafnvel komið í veg fyrir virkjanir, þ.e. eigi að virkja fyrir stóriðju með því hreinlega að kaupa upp jarðirnar. Þessar yfirlýsingar hæstv. ráðherra og hv. þingmanns hljóta að sjálfsögðu að þýða það. Það er merkileg pólitísk yfirlýsing. Það var merkilegt að hlusta á hæstv. ráðherra og hv. þingmann lýsa því svo afdráttarlaust yfir að eignarnám á þessum stað og á þessum jörðum fyrir þessa stóriðjuframkvæmd eigi alls ekki við og komi ekki til greina. Það er stórmerkileg yfirlýsing og breytir að sjálfsögðu verulega gangi málsins. Landsvirkjun verður að ná samningum eigi nokkur möguleiki að vera um þessar virkjanir. Eftir stendur að það gengur hreinlega ekki lengur, um það virðist þverpólitískur vilji á Alþingi, að eignarnámi sé beitt í þessu máli af þeirri hörku og því pólitíska ofbeldi sem eignarnám alltaf er, sama hvert markmiðið er. Það virðist alls ekki eiga við í þessu máli og þess vegna hljótum við að ítreka kröfuna um að stóriðjuframkvæmdum í landinu verði slegið á frest þangað til búið er að koma skikki á þessi mál og áætlun um bæði verndun og nýtingu liggi fyrir.

Frú forseti. Ég vil almennt segja um virkjanir bæði vatnsafls og jarðvarma að við eigum að ganga varlega um. Við eigum að fara okkur hægt. Við þurfum að ná sátt um það hvernig við skiptum arðinum til þjóðarinnar. Eins og hér hefur verið sagt og ég ætla að endurtaka þá getur verðið ekki annað en hækkað. Ég tel að við séum ekki að missa af neinum tækifærum. Ég vil halda því til haga að í allri umræðunni um auðlindanýtingu, náttúruvernd og áætlanir þar um þá eigum við að huga sérstaklega vel að annarri nýtingu lands en virkjunum. Við verðum sérstaklega að huga að því að náttúruverndin og friðlýsingin er ein tegund landnýtingar sem líka getur skilað okkur arði í þjóðarbúið. Ég tel að málefnaleg og ábyrg umræða um náttúruvernd, stóriðju og umhverfismál sé af hinu góða og bráðnauðsynleg en umræðan þarf að vera ábyrg. Hún þarf að vera málefnaleg en ég tel hins vegar að með því að blanda í þessa umræðu afstöðu einhvers til eignarnáms, sem ekkert hefur verið í þessari umræðu heldur þvert á móti samningar eða ekki samningar við landeigendur, þá geti það orðið til þess að skaða umræðuna og gera hana síður málefnalega. Að lokum, forseti. Við verðum að gæta þess að stóriðja verði ekki eitt allsherjarskammaryrði því hún getur verið miklu meira og annað heldur en álver. Ég vil í þessu tilviki sérstaklega nefna áhuga minn á stóriðju sem felst í framleiðslu eldsneytis á fiskiskipaflotanum úr korni ræktuðu í Kanada, eins og áform eru um í Eyjafirði og menn hafa kynnt, m.a. umhverfisráðuneytinu. Þetta getur orðið að veruleika, dregið úr gróðurhúsavanda og framleiðsla á bíódísil í stórum stíl væri sannkölluð græn stóriðja.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér norrænt samstarf og höfum gert síðan í morgun. Í kjölfar ræðu formanns Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, og annarra hv. alþingismanna sem eiga sæti í Íslandsdeildinni ásamt mér og hafa gert hér góða grein fyrir því starfi sem þeir koma að í þeim nefndum sem þeir eiga sæti í í Norðurlandasamstarfinu ætla ég að gera í stuttu máli grein fyrir því starfi sem ég hef komið að í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs en samstarf á sviði umhverfismála er málaflokkur sem verður æ mikilvægari og umfangsmeiri. Umhverfis- og auðlindanefnd fæst við málefni sem heyra undir umhverfismál, landbúnað, skógrækt, sjávarútveg, sjálfbæra þróun og orkumál. Í störfum umhverfis- og náttúruauðlindanefndar á starfsárinu 2006 hafa verið þrjár megináherslur: mengun í Eystrasalti, loftslagsbreytingar á norðurskautssvæðinu og orkumál. Í málefnum Eystrasaltsins hefur nefndin einkum beint sjónum sínum að tveimur málum, annars vegar losun landbúnaðarúrgangs í Eystrasaltið sem veldur m.a. óhóflegum vexti þörunga og hins vegar losun skolpúrgangs skipa í Eystrasaltið. Skipaður var starfshópur til að fjalla um losun landbúnaðarúrgangs og í honum eiga sæti fulltrúar frá Norðurlöndunum sem liggja að Eystrasalti ásamt öðrum löndum kringum Eystrasaltið, og hjá Norðurlandaráði voru samþykkt tilmæli til ríkisstjórna norrænu landanna um að gera úttekt á möguleikum til að gera strangari kröfur um skolplosun stærri farþegaskipa og flutningaskipa og leggja bann við skolplosun þeirra í Eystrasaltið. Ég vil geta þess að á árinu 2005 var einnig lögð mikil áhersla á vistkerfi Eystrasaltsins og var tekið á skipaumferð um það með olíufarma. Mjög stór hluti af olíuflutningi Rússa fer einmitt um Eystrasaltið. Þar höfðu menn áhyggjur af því að ekki væri fylgst nógu vel með því að ekki færi eitthvað úrskeiðis sem mengað gæti Eystrasaltið meira en nú er. Það er mjög mikilvægt að fylgst sé með öllum skipaferðum um Eystrasaltið en Rússarnir hafa verið nokkuð tregir við að upplýsa um ferðir sinna skipa. Ég sat ráðstefnu í Pétursborg um þessi mál og þar komu fram áhyggjuefni um auknar skipaferðir um Barentshafið og líkur á því að skipaumferð muni aukast á næstu árum með hlýnandi loftslagi sem ég mun koma inn á hér á eftir. Mengun vegna slíkra skipaflutninga gæti haft alvarleg áhrif á Ísland og hafsvæðin norður af landinu. Þess má geta í tengslum við málefni hafsins að sú sem hér stendur tók fyrir hönd umhverfis- og náttúruauðlindanefndar þátt í annarri ráðstefnu sem var í nóvember sl., ráðstefnunni Baltic Sea Conference um umhverfismál Eystrasaltsins og var hún haldin í Helsinki. Þar komu fram mjög merkilegar niðurstöður ýmissa rannsókna um ýmsa þætti lífs við Eystrasaltið, bæði í hafinu og umhverfis það, og áhrif mengunar í Eystrasaltinu á líf fólks, einnig þá fæðu sem fólk sækir í hafið sem er náttúrlega fiskurinn. Það væri of langt mál að fara yfir þær niðurstöður og þá umræðu alla hér en þar var ýmislegt sem væri full ástæða til að gera frekar að umræðuefni. Eins og aðrir þingmenn úr Norðurlandaráði sem hafa talað hér á undan mér, m.a. formaður Íslandsdeildarinnar og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, komu inn á í morgun hafa loftslagsbreytingar mikil áhrif á norðurslóðum samfara hækkandi meðalhita, bráðnun íss og hækkun sjávarmáls. Ég vil í þessu sambandi minnast á orð Boga Hansens, færeyska prófessorsins sem hlaut umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs í nóvember 2006, en hann segir að losun gróðurhúsalofttegunda sé stærsta tilraun sem gerð hefur verið og hún sé auk þess stjórnlaus, loftslagsbreytingarnar verði ekki stöðvaðar en það sé hægt að draga úr þeim og tíminn til athafna sé núna strax. Á þetta höfum við bent, þingmenn í Norðurlandaráði, og ég vil minna á ítarlega grein sem sú sem hér stendur ásamt hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur birti nýverið í Morgunblaðinu um þessi mál og áherslur Norðurlandaráðs í þessum efnum. Við vitum að ef við tökum á þessu síðar verða vandamálin stærri og kostnaðurinn við þau verður meiri. Umhverfis- og náttúruauðlindanefnd lagði á árinu fram tilmæli sem samþykkt voru hjá Norðurlandaráði um að sporna við loftslagsbreytingum af mannavöldum. Í nefndinni hefur m.a. verið fjallað um ACIA-skýrsluna sem hefur aðeins verið minnst á í þessari norrænu umfjöllun hér í morgun og hefur hún einmitt verið tekin til umræðu bæði á fundum og ráðstefnum sem umhverfis- og náttúruauðlindanefndin hefur staðið fyrir. Auk þessa málefnis, þ.e. loftslagsbreytinganna og hlýnunarinnar, hafa orkumálin verið til umfjöllunar hjá nefndinni og þá hefur sérstaklega verið fjallað um vistvænt eldsneyti, lífeldsneyti, fyrir samgöngutæki. Umhverfis- og náttúruauðlindanefndinni hefur verð umhugað um að Norðurlönd verði í fararbroddi við notkun á þeirri tækni vegna þess að hún eykur ekki á loftslagsbreytingar af völdum gróðurhúsalofttegunda. Hún hefur atvinnuskapandi áhrif á nærsvæðum á Norðurlöndum við framleiðslu þess konar orku. Þarna koma gróðurhúsalofttegundirnar aftur til umfjöllunar varðandi orkumálin og mig langar til að nefna það að á síðasta fundi Norðurlandaráðs, núna í janúar, voru þessi mál einnig til umræðu og þar bentu ungliðarnir á að við ættum einnig að skoða aðra leið sem væri orkusparnaður því að hann væri áhrifaríkasta leiðin til að draga úr gróðurhúsaáhrifum. Það er full ástæða til að huga að því. Bogi Hansen nefndi það einnig að við Íslendingar ættum að huga að því að nýta bíla með tvígengisvélar, tvinnbíla, og sagði að það væri leið sem við ættum að geta notað því að þeir eyða helmingi minna bensíni og búa til rafmagn um leið og maður keyrir þá og það getur maður síðan notað í akstri. Hann hvatti okkur Íslendinga til að nýta okkur þessa tækni mun meira en við gerum. Þó er ótrúlega mikið um að við notum þessa bíla hér á landi. Varðandi vistvæna eldsneytið lagði umhverfis- og auðlindanefndin fram tillögu að tilmælum til ríkisstjórna Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar sem samþykkt var á Norðurlandaráðsþinginu í Kaupmannahöfn, en þau tilmæli fela í sér að samin verði norræn framtíðarstefna um eldsneytisdreifingu innan samgöngugeirans 2020 og samstarf um hraðari útbreiðslu lífeldsneytis, vistvæns eldsneytis, á Norðurlöndunum. Norðurlöndin gætu þannig verið aflvaki í breiðara svæðisbundnu og evrópsku samstarfi. Í umræðunni um þessa tillögu var bent á það að margir þeirra sem eru komnir með vistvæna bíla í dag, t.d. Svíarnir, eiga í erfiðleikum með að kaupa sér eldsneyti í nágrannalöndunum vegna þess að það er ekki búið að samræma notkun, útbreiðslu og sölustaði vistvæns eldsneytis á samgöngutæki. Virðulegi forseti. Ég hef í stuttu máli gefið þingheimi yfirlit og ágrip af helstu málum sem voru til umfjöllunar hjá umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs á starfsárinu 2006. Mikilvægi þess góða starfs sem fer fram innan þeirrar nefndar og Norðurlandaráðs sem vettvangs fyrir alþjóðlegt samstarf á sviði umhverfismála mun síst minnka á næstu árum og áratugum með hliðsjón af loftslagsbreytingum af mannavöldum og þeim miklu áhrifum sem þau munu hafa á norðurslóðum. Við höfum komið inn á það hér og þeir hv. þingmenn sem hafa talað á undan mér hafa einmitt bent á það og þeir sem eiga sæti í Norðurskautsráðinu hafa líka verið með heilmikla umfjöllun um þann þátt mála. Ég ætla að lokum, virðulegi forseti, að þakka hv. þingmönnum sem hafa starfað með þeirri sem hér stendur í Íslandsdeild Norðurlandaráðs fyrir mjög gott og mikilvægt samstarf. Ekki síst vil ég þakka þeim starfsmönnum sem hafa liðsinnt okkur í Íslandsdeildinni. Fyrst var það Stígur Stefánsson sem starfaði með okkur og var mjög duglegur, og ómetanlegur stuðningur af störfum hans í nefndinni. Við þeim störfum tók á síðasta ári Lárus Valgarðsson sem einnig hefur verið okkur mikil hjálparhella og er fyrirrennara sínum enginn eftirbátur hvað það varðar. Þeir eru báðir tveir alveg einstaklega hæfir og góðir starfsmenn. Virðulegi forseti. Ég sé að tíma mínum er nánast lokið þannig að ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Formaður Íslandsdeildarinnar hefur farið yfir skýrsluna sem liggur fyrir og ætla ég því ekki að gera hana að neinu sérstöku umræðuefni hér.

Frú forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um það mál sem ég hef tekið þátt í á vettvangi Norðurlandaráðs. Ég hef átt sæti í tveimur nefndum, annars vegar nefnd sem við köllum borgara- og neytendanefnd og hins vegar nefnd sem kölluð er eftirlitsnefnd á vegum Norðurlandaráðs. Ég vil fara örfáum orðum um það starf þó að ég ætli ekki að endurtaka það sem hér hefur verið flutt í mjög góðum skýrslum í morgun en mér finnst að mörgu leyti að við hv. þingmenn og Alþingi gerum ekki alveg nóg úr því mikla og góða starfi sem unnið er á vettvangi Norðurlandaráðs. Við náum kannski ekki að kynna það nægilega vel á Alþingi og þess vegna langar mig að nefna það að rétt áður en ég tók til máls hélt hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir ágæta ræðu og fór yfir sín mál og hún var að fara eins og við öll yfir síðastliðið starfsár. Ég vil koma því á framfæri, frú forseti, hvort ekki væri rétt að athuga það að við gerðum þetta með öðrum hætti en nú er gert, þ.e. við eyðum 4–5 klukkutímum í þessa umræðu einu sinni á ári, og við tækjum slíka umræðu í hvert skipti sem fulltrúar Alþingis hafa sótt fundi á vegum Norðurlandaráðs og þá gæfist þeim jafnframt tækifæri til að segja frá því starfi sem þeir hafa unnið að jafnóðum. Þessu vil ég koma að. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir nefndi áðan ráðstefnur sem hún hefði setið á, sem hafa eflaust verið mjög áhugaverðar, en gat því miður ekki gefið sér tíma til að fara yfir efni ráðstefnanna. Með því að við tækjum það upp í hvert sinn sem við og fulltrúar Alþingis hefðum verið á fundum Norðurlandaráðs mundi þetta verða meira lifandi og vakandi umræða og fylgja tímanum hverju sinni varðandi einstaka málaflokka. Eins og ég sagði í upphafi máls míns hef ég starfað í borgara- og neytendanefnd en sú nefnd annast málefni sem varða lýðræði, mannréttindi, borgararéttindi, jafnrétti, neytendamál, hollustu matvæla, baráttu gegn glæpastarfsemi, löggjöf, innflytjendur, flóttafólk og baráttu gegn kynþáttafordómum. Þetta eru meginatriði sem nefnd þessi fjallar um. Hún er ekki ólík þeirri nefnd sem við höfum á Alþingi sem er allsherjarnefnd en ég á jafnframt sæti í allsherjarnefnd Alþingis. Þessi mál eru okkur því kunn og fara oft saman sem við það sem við erum að ræða í þeirri nefnd Alþingis. Þau mál sem hafa verið mjög ofarlega á baugi í borgara- og neytendanefnd Norðurlandaráðs varða mansal, kynlífsþjónustu og kynlífsþrælkun. Þessa málaflokka höfum við verið að taka nokkuð upp hér á þinginu og fara yfir með hvaða hætti við Íslendingar getum komið að þeim og breytt löggjöf okkar hvað þá varðar. Mér finnst við vera að feta okkur í átt að því sem við þurfum að gera og eftir því sem bæði samfélag okkar og samfélagið hnattrænt er að þróast. Það er ýmis starfsemi á vegum Norðurlandaráðs sem vert væri að kynna eins og t.d. norræn rannsóknarstofa sem rekin er frá Ósló og heitir NIKK og hefur einmitt með þennan málaflokk að gera. Væri í rauninni full ástæða til að kynna hann betur, bæði fyrir hv. Alþingi og allsherjarnefnd sem er að vinna mikið að slíkum málum. Á þeim fundum sem við höfum setið hafa málefni innflytjenda jafnframt verið mjög uppi á borði og ýmis mál sem þeim tengjast. Hvar sem þá ber að landi á Norðurlöndunum leggja þeir yfirleitt og oftast fram mikið vinnuframlag og hjálpa okkur Norðurlandabúum en þar eru vandamál eins við þekkjum í samfélagi okkar, eins og tungumálavandamál, sem vinna þarf að. Á hinu háa Alþingi er einmitt verið að vinna að löggjöf í allsherjarnefnd sem tekur á málefnum innflytjenda og vonandi gerum við vel hvað það varðar. Þær nefndir sem starfa á vegum Norðurlandaráðs fara gjarnan í kynnis- og fræðsluferðir, hér eru þær nefndar sumarferðir. Síðastliðið sumar fór einmitt þessi borgara- og neytendanefnd til Grænlands til að kynna sér þá málaflokka sem varða þessa nefnd. Þar var farið yfir mál er varða réttarkerfið, ofbeldismál, afbrotamál, fangelsismál. Það er mjög sérstakt að koma í annað samfélag þó að það sé mjög nærri okkur og sjá hvernig málin standa þar og er auðvitað mjög lærdómsríkt fyrir okkur og það er alveg augljóst að við getum líka miðlað af okkar eigin reynslu og þekkingu til annarra nágrannaþjóða okkar. Mig langar rétt aðeins að nefna hina nefndina sem ég á sæti í sem er eftirlitsnefnd á vegum Norðurlandaráðs en ég er eini fulltrúinn frá Íslandsdeildinni í þeirri nefnd. Henni er ætlað að fylgjast með fyrir hönd Norðurlandaráðsþingsins starfsemi sem fjármögnuð er úr sameiginlegum sjóðum Norðurlandanna. Þessi nefnd hittist gjarnan þegar fundir Norðurlandaráðs standa en samt var það nýmæli tekið upp að nú mun nefndin hittast utan hinna hefðbundnu funda. Á síðastliðnu sumri kom þessi nefnd í heimsókn hingað til Íslands og kynnti sér, skoðaði og fór yfir þau verkefni sem unnin eru hér á landi á vegum Norðurlandaráðs. Það var mjög ánægjulegt að vera þátttakandi þar og fá að fylgjast með og fá jafngreinargóða yfirsýn yfir þau fjölþættu störf sem unnin eru á Íslandi á vegum Norðurlandaráðs og fjármögnuð af því ásamt okkur Íslendingum hvað þennan vettvang varðar. Ég get fullyrt að þeir fulltrúar sem komu frá hinum Norðurlöndunum voru mjög ánægðir og sáttir við þau störf sem við innum af hendi hér hvað þetta varðar. Í desembermánuði kynnti eftirlitsnefndin sér skrifstofur sem reknar eru á vegum Norðurlandaráðs í Eistlandi, Lettlandi og Litháen. Í höfuðborgum þessara landa eru reknar þrjár skrifstofur sem kostaðar eru að miklu leyti af Norðurlandaráði. Á þessum þremur starfsstöðvum starfa u.þ.b. 30 starfsmenn. Það sem kemur kannski mjög á óvart er að þau fjárframlög sem koma frá Norðurlandaráði margfaldast með styrkjum sem þessar skrifstofur fá sérstaklega frá Evrópusambandinu til hinna ýmsu sérverkefna sem þær eru að vinna á þessu starfssvæði og svo í Evrópu. Þeir fjármunir sem Norðurlöndin leggja þarna til margfaldast því og nýtast bæði þessum löndum og Norðurlöndunum mjög vel. Það var jafnframt mjög ánægjulegt og sérkennilegt að sjá og átta sig á hve starfsemi þessara þriggja skrifstofa frá Norðurlöndum er mismunandi í þessum þremur höfuðborgum, gríðarlega mismunandi. Skrifstofan í Vilníus er t.d. á menningarsviðinu og tengist þannig niður til Evrópu en aftur á móti hefur skrifstofan í Litháen verið að þjónusta íslensk fyrirtæki sem hafa starfsemi sína þar og starfar þá meira sem þjónustuaðili gagnvart þeim íslensku fyrirtækjum sem þar eru ásamt fyrirtækjum frá öðrum Norðurlöndum. Frú forseti. Ég ítreka aftur það sem ég vil leggja áherslu á hér að mér finnst þetta starf vera gagnlegt okkur Íslendingum og ég er sannfærður um að við lærum margt af nágrönnum okkar og við getum deilt ýmsum fróðleik og þekkingu, ekki síst hvað varðar umhverfismálin þar sem við stöndum langfremst af Norðurlöndunum og við eigum að vera stolt af því að vera með yfir 70% af endurnýjanlegri orku hér á landi. Það er mikil umræða í samfélaginu og nú rétt áðan á hinu háa Alþingi um virkjanir en það er styrkur okkar til frambúðar hversu vel við búum hvað orkumálin varðar. Það er því sérkennilegt að taka þátt í umræðu eins og var áðan á Alþingi og fylgjast svo með þeirri umræðu sem er á Norðurlöndunum hvað varðar vandamál þeirra sem snúa fyrst og fremst að brennslu á olíu, gasi og kolum og sáralítilli endurnýjanlegri orku nema helst kannski í Noregi þar sem þeir hafa vatnsaflið. Eins og ég sagði áðan vildi ég gjarnan sjá að svona skýrsla væri flutt oftar og að farið væri jafnharðan yfir þau mál sem við erum að vinna að á þessum vettvangi. Ég tek undir þakkir þeirra þingmanna sem hafa flutt sitt mál um að samstaða innan íslenska hópsins er mjög góð og við höfum góða þjónustu frá þeim starfsmönnum sem vinna með okkur.

Virðulegi forseti. Ég hef setið í Vestnorræna ráðinu í bráðum fjögur ár mér til mikillar ánægju og upplýsingar. Ég þekkti þessi tvö samstarfslönd okkar, Færeyjar og Grænland, ekki vel áður en ég tók sæti í ráðinu og hafði t.d. aldrei komið til Færeyja. Það er mjög gaman að kynnast því hvað þessar þjóðir eru á ýmsan máta gjörólíkar en hvað við eigum samt sem áður margt sameiginlegt og hvað við erum svo líkar í hina röndina. Við eigum mjög mikla sameiginlega hagsmuni og þess gætir auðvitað í störfum Vestnorræna ráðsins. Í dag hefur komið fram í máli manna sem hafa fjallað um norrænu skýrslurnar að umhverfismál eru mikið á döfinni þar. Hið sama er að segja um Vestnorræna ráðið, enda gætir umhverfisbreytinga, hitnunar í andrúmsloftinu og mengunar, ekki síst nyrst á jörðinni. Eru afleiðingarnar þar afar alvarlegar, t.d. hvað varðar bráðnun íss á Grænlandi. Áhrifin á höfin í kringum þessi þrjú lönd eru sennilega mjög ógnvænleg. Margt bendir til þess að þar gæti verið afar mikil hætta á ferðum. Vestnorræna ráðið hélt í fyrsta sinn þemadag á ársfundi sínum í Færeyjum og sá þemadagur fjallaði einmitt um umhverfismál. Þar hélt erindi m.a. títtnefndur Bogi Hansen sem minnst var á áðan, ásamt fleiri vísindamönnum færeyskum og annarra þjóða. Þeir sýndu okkur í máli og myndum hverjar afleiðingar verða sennilega af hlýnun andrúmsloftsins á hafið, hafstraumana, fiskstofnana, hækkun sjávarborðs og allt okkar líf. Það er auðvitað ábending til okkar um að við þurfum strax að grípa til varna og breyta lífsháttum okkar ef við ætlum ekki að kalla yfir okkur allar þær afleiðingar í mjög miklum mæli sem við vorum vöruð við á þessari þemaráðstefnu. Við getum gert ýmislegt í þeim málum og byrjað heima hjá okkur eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir benti á áðan, t.d. með því hvernig við nýtum einkabílinn okkar og yfirleitt hvers konar einkabíla við veljum. Bogi Hansen vísindamaður benti okkur einnig á að fara vel með rafmagnið heima hjá okkur, ef ég man rétt. Það er nokkuð sem allir geta passað, hver um sig.

Orkusparnaður.

Það er orkusparnaður almennt, við megum þó flest brenna orkuna sem safnast í miklum mæli utan á okkur. Á þemaráðstefnunni á Grænlandi í vor var fjallað um ferðamál. Það er annar vettvangur þar sem Ísland, Grænland og Færeyjar eiga margt sameiginlegt og geta stutt hvert annað. Það gerum við að vissu leyti, t.d. með samvinnu í samgöngumálum, en þó ekki eins og hægt væri. Ýmsar hindranir eru í veginum, t.d. einkaleyfi dönsku flugfélaganna á ákveðnum flugleiðum. Þó var það boðað í sumar í Maniitsoq að Flugfélag Íslands væri að hefja flug til tveggja nýrra áfangastaða á Grænlandi, Maniitsoqs og Illulisats sem eru tveir mestu ferðamannastaðir Grænlendinga á vesturströndinni. Sú hugmynd kom út úr þessari ráðstefnu á Grænlandi að koma á samstarfi um menntamál, þ.e. menntun í ferðaþjónustugeiranum, á milli Íslands, Grænlands og Færeyja. Skrifað var bréf í sumar til ferðamálafulltrúanna á Grænlandi og í Færeyjum. Það er gaman að geta sagt frá því að undirbúningur er hafinn að samstarfi í þessu efni á milli þessara þriggja landa. Aðili hefur komið frá Grænlandi að Háskólanum á Hólum í Hjaltadal til að skipuleggja nám í ferðamálafræðum sem yrði að mestu leyti fjarkennt til a.m.k. Grænlands og væntanlega Færeyja sem að vísu hefur ekki komið að undirbúningi enn þá en ég geri mér góðar vonir um að þeir komi til. Þar er einnig áhugi og þörf sem við getum uppfyllt með kennslu héðan. Svo getur verið stór hagur fyrir Íslendinga að efla streymi til þessara tveggja landa í gegnum Ísland. Það er aukakostur sem ferðamönnum býðst ef hér verður hægt að koma á framhaldi ferða ýmist til Grænlands eða Færeyja. Það hefur verið hægt á einn áfangastað á Grænlandi þó nokkuð lengi, til Kulusuks mjög lengi, en nú eru staðir að bætast við sem er ákaflega ánægjulegt. Í þeim ályktunum sem Vestnorræna ráðið samþykkti á ársfundinum í Þórshöfn má sjá hvaða mál hafa verið til umræðu, ræðisskrifstofur sem á að fara að opna, þá fyrri af Íslands hálfu í Færeyjum þann 1. apríl væntanlega. Samningur verður um útvíkkun fríverslunarsamnings til Grænlands en slíkur er nú þegar í gildi milli Íslands og Færeyja. Ferðamálastefnan sem ég ræddi áðan hefur líka verið til umræðu. Síðan er tillaga um kennslu vestnorrænnar menningar í grunnskólum og það er einmitt ágætt dæmi um mismunandi viðtökur sem ályktanir frá ráðinu fá. Sú tiltekna ályktun virðist vekja allnokkrar spurningar meðal nágranna okkar. Þeir halda að ef hún kemst í gagnið muni hún e.t.v. taka of mikið frá annarri tungumálakennslu í löndunum. Ég held að kannski sé ekki aðalatriðið að við förum að kenna hvert öðru tungumálið en ég held að það sé mjög gott að fræða börn og unglinga í nágrannalöndum okkar um menningu þessara þriggja landa og hvetja þau til að kynnast nágrönnum sínum. Síðasta tillagan er líka afrakstur þemaráðstefnu um heilbrigðismál sem haldin var í Illulisat árið 2003, en þar kom fram að reykingar eru rótin að mesta heilbrigðisvanda Dana. Rekja má hjartasjúkdóma til reykinga, krabbamein líka og ég þarf ekki að telja meira upp, þingmenn vita það.

Hvaðeina.

Hvaðeina, já. Þarna kom fram tillaga um að við sameinuðumst um fræðslu í tóbaksvörnum. Við Íslendingar höfum staðið okkur vel í þeim efnum og getum miðlað af góðri reynslu. Margar ályktanir Vestnorræna ráðsins hafa verið afskrifaðar vegna þess að þær komast ekki í framkvæmd. Ég vona að þær tillögur sem við samþykktum árið 2006 komist í framkvæmd enda held ég að á því séu frekar góðar líkur þar sem ýmsar þeirra eru að komast í framkvæmd eða eru þegar komnar í framkvæmd. Þar má t.d. nefna samstarf um kennslu í ferðaþjónustunni, og opnun ræðismannsskrifstofu stendur fyrir dyrum eins og ég sagði áðan. Barnabókaverðlaunin vestnorrænu eru afhent annað hvert ár. Nú komu þau í hlut Færeyinga sem var ákaflega ánægjulegt. Þessi verðlaun hafa komið í hlut Íslendinga hingað til og manni fannst það orðið hálfpínlegt að þau kæmu alltaf í okkar hlut. Nú fékk sem sagt Færeyingur verðlaunin. Stefnan hefur verið, og vonin, að bækurnar yrðu þýddar á hin tungumálin tvö, þá yfir á færeysku og grænlensku vegna þess að Ísland hefur fengið þessi verðlaun, en það hefur því miður ekki orðið. Vonandi verður það einhvern tímann siður að þessar bækur komi út á öllum tungumálunum þrem. Það er ekki síður mikilvægt en annað að kynna börnunum menningu hinna þjóðanna með þeim hætti að gefa þeim færi á að lesa bókmenntir þjóðanna á sínu eigin tungumáli. Ég sé í skýrslunni að mikil umræða hefur verið í Norðurlandaráði um aðild vestnorrænu ráðanna í Færeyjum og Grænlandi að Norðurlandaráði. Þau hafa aðeins haft þar áheyrnarseturétt til þessa en hafa óskað eftir því árum saman að fá þar fullan rétt á borð við hinar þjóðirnar. Það hefur ekki komist í gegn og ég held að umræðan hafi ekki hafist af alvöru fyrr en í tíð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem forseta Norðurlandaráðs. Það virðist því vera alvarleg hreyfing á því máli að þessu sinni og það er gleðiefni. Ég tek undir með öðrum þingmönnum sem hafa þakkað starfsmönnum sem hafa aðstoðað okkur þingmenn í þessum ferðum okkar. Ekki verður á betra kosið í því efni og ferðafélagarnir eru allir af bestu gerð.

Frú forseti. Mig langaði í fáum orðum undir lokin á umræðunni að þakka úr þessum ræðustól sérstaklega fyrir umræðuna. Fulltrúar í Íslandsdeild Norðurlandaráðs hafa komið í ræðustól og flutt margar og góðar ræður, hafa m.a. dregið fram þau mörgu og mikilsverðu verkefni sem unnið er að í norrænu samstarfi undir hatti Norðurlandaráðsins. Eins og ég kom að í ræðu minni hefur samstarfið verið gott milli norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs. Það var ágætt á þessu ári eins og endranær. Ég gat þess jafnframt að þetta samráð varðar einkum fjárlögin, bæði undirbúning árlegra fjárlaga og jafnframt endurskipulag eða nýskipan í norrænni fjárlagagerð, sem var unnið sérstaklega að á þessu ári. Af hálfu ráðherranefndarinnar er talið mjög mikilsvert að Norðurlandaráð komi að fjárlagagerðinni á sem flestum sviðum, bæði þannig að hægt sé að taka tillit til sjónarmiða og óska þingmanna og jafnframt, sem er nú markmiðið, að pólitískar áherslur endurspeglist í fjárlögunum. Frú forseti. Í þessari umræðu hafa fleiri en einn og fleiri en tveir nefnt sérstaklega stöðu sjálfsstjórnarsvæðanna, sjálfsstjórnarlandanna eins og ég kýs frekar að kalla Færeyjar, Grænland og Álandseyjar. Það hefur m.a. verið rifjað upp að Færeyingar tilkynntu árið 2002 að þeir sæktust eftir fullri aðild að Norðurlandaráði. Síðan hefur þetta verið heilmikið í umræðunni og á árinu 2006 var skilað úttekt nefndar sem skipuð var lögfræðingum og þjóðréttarfræðingum. Þeirri úttekt var m.a. ætlað að fjalla um raunverulega stöðu sjálfsstjórnarsvæðanna gagnvart Norðurlöndum, norræna samstarfinu og þeim samningum sem norræna samstarfið byggir á. Samstarfsráðherrar Norðurlandanna hafa oft fjallað um þessa úttekt og talið þörf á að kanna frekar þær hindranir sem standa í vegi fyrir fullri aðild sjálfsstjórnarlandanna. Þá er fyrst og fremst horft til frænda okkar, Færeyinga, sem hafa öðrum fremur lýst yfir þessum áhuga sínum og sótt það fastar en Grænlendingar og Álandseyingar að fá sterkari stöðu eða fulla aðild að Norðurlandaráði. Að frumkvæði Grænlendinga en með mjög öflugum stuðningi Færeyinga var ákveðið í desember sl. í hópi samstarfsráðherra að skipa vinnuhóp til að gera úttekt á því í hvaða norrænu nefndum og stjórnum sjálfsstjórnarlöndin hefðu sömu aðild og norrænu ríkin fimm, og í hvaða nefndum og stjórnum þau hefðu ekki sömu aðild. Þá var gert ráð fyrir því að gerð yrði grein fyrir því í hverju tilviki fyrir sig hver ástæða þess væri að sjálfsstjórnarlöndin hefðu ekki þessa sömu aðild. Ákvörðun um umboð fyrir þennan hóp verður væntanlega tekin á samstarfsráðherrafundi eftir helgi, og að tillögu forsætisráðherranna eru Finnland og Danmörk að skoða hvaða möguleikar eru á því að bæta stöðu sjálfsstjórnarlandanna í norrænu samstarfi með einhliða aðgerðum þessara ríkja, Finnlands og Danmerkur. Ég sé það ekki beinlínis fyrir mér að þessum væntanlega vinnuhóp verði gert að koma með tillögur, hvorki um breytingar á Helsinki-samningnum né um annað. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þegar þar að kemur muni norræna samstarfsnefndin móta tillögurnar og leggja þær fyrir samstarfsráðherrana áður en þær verða sendar til forsætisráðherra. Eins og ég hef þegar sagt er stefnt að því að þessu máli ljúki á þingi Norðurlandaráðs í haust með því að samstarfsráðherrarnir leggi fram tillögur um hvernig megi bæta stöðu sjálfsstjórnarlandanna í norrænu samstarfi. Kannski hefði verið vert, frú forseti, að fara aðeins yfir endurskipulagningu á norræna menningarsamstarfinu en af því að ég er hér að ræða sérstaklega stöðu sjálfsstjórnarlandanna vil ég láta þess getið að í tengslum við mikla endurskipulagningu á norrænu menningarsamstarfi fólu menningarráðherrar Norðurlandanna vinnunefnd embættismanna það verkefni að skila skýrslu um hvernig þátttaka sjálfsstjórnarlandanna og smærri málsamfélaga á Norðurlöndum yrði tryggð sem best í þessu nýja skipulagi menningarmála í framtíðinni. Megintillögur þessarar nefndar snúa að því að tryggja sjálfsstjórnarlöndunum þátttöku í nefndum ráðherranefndarinnar á jafnréttisgrundvelli, efla starfsemi norrænu húsanna og að tryggt verði að upplýsingar um starfsemi Kulturkontakt Nord séu ávallt fyrirliggjandi á öllum norrænu tungumálunum. Þessa vildi ég nú láta getið sem lýtur að stöðu sjálfsstjórnarlandanna í norrænu samstarfi en það hefur ekki farið á milli mála í þeirri umræðu sem farið hefur fram á vettvangi norræns samstarfs, bæði innan ráðherranefndarinnar og eins Norðurlandaráðsins, að Færeyingar sem hafa sótt þetta fastast eiga hauk í horni þar sem við Íslendingar erum.

Frú forseti. Óhætt er að segja að starfsemi Íslandsdeildar NATO-þingsins á liðnu ári hafi markast af þeim miklu kaflaskilum sem urðu í öryggissögu Íslands. Á þessum vetri gerðist það að ameríski herinn sem hér hafði verið í krafti tvíhliða varnarsamningsins frá 1961 hvarf af landi brott samkvæmt einhliða ákvörðun Bandaríkjastjórnar. Einnig er óhætt að segja að þetta olli því, að öllum líkindum, að Íslandsdeildin var virkari en hún hefur sennilega nokkru sinni verið áður í sögu þátttöku Íslands í NATO-þinginu. Sömuleiðis vil ég að það komi alveg skýrt fram að mikil eindrægni ríkti meðal fulltrúa Alþingis á NATO-þinginu í þessu máli. Þannig á það líka að vera, það skiptir miklu máli að fullkomin samstaða sé hjá þeim sem koma fram fyrir Íslands hönd í burðarmálum sem líta má á að séu partur af undirstöðu fullveldis okkar sem þjóðar. Af því tilefni, frú forseti, vil ég undirstrika að ég hef verið valinn til þess trúnaðar að vera formaður í þeirri nefnd þrátt fyrir það að ég er ekki í liði stjórnarinnar heldur vonandi með öflugri andstæðingum hennar á þeim velli þar sem hún á það skilið. En ég vil taka alveg skýrt fram að við höfum komið fram sem einn maður og talað einni röddu um hið mikilvæga mál, öryggishagsmuni Íslands. Óhætt er að segja að það er reynsla mín af þátttökunni í NATO-þinginu og Þingmannasambandi Atlantshafsbandalagsins að það er kjörinn vettvangur fyrir smáþjóð eins og okkar til að koma með öflugum hætti fram sjónarmiðum okkar á því mikilvæga máli sem öryggishagsmunirnir eru. Það gerðum við líka öll svikalaust á öllum þeim fundum sem við sóttum af hálfu Alþingis. Við lögðum kapp á það á þessu ári að sækja alla þá fundi þar sem við máttum upp röddu koma og á öllum þeim fundum tókum við til máls oftar en einu sinni og notuðum hvert tækifæri á meðan samningar okkar og Bandaríkjamanna stóðu yfir til að koma á framfæri þeim viðhorfum sem samstaða hefur ríkt um meðal meginhluta alþingismanna varðandi þennan málaflokk. Strax þegar Bandaríkjamenn tilkynntu einhliða 15. mars sl. að þeir hygðust láta varnarliðið hverfa héðan í burtu fyrir lok september 2006 hófst Íslandsdeildin handa við að nýta þau sambönd sem hún hafði í gegnum veru sína og þátttöku í þingi Atlantshafsbandalagsins til að kynna málstað Íslendinga. Við tókum málið upp í bréfaskriftum, við sendum m.a. öllum formönnum landsdeilda NATO-deildanna bréf þar sem við kynntum málstað Íslendinga og óskuðum eftir stuðningi þeirra ef á þyrfti að halda til þess að tryggja að nægilega viðunandi samningar tækjust. Við notuðum sömuleiðis alla fundi til að koma málstað okkar á framfæri í ræðum, og þegar við áttum þess kost að leggja fyrirspurnir fyrir æðstu ráðamenn, bæði ráðherra og framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins gerðum við það. Við óskuðum sömuleiðis eftir því að þegar hinn árlegi vorfundur var haldinn, að þessu sinni í París, yrði sérstök umræða utan dagskrár í þinginu í einni mikilvægustu nefnd þingsins um varnarmál Íslendinga. Rétt er frá því að greina að hvarvetna birtist mikill skilningur á málum okkar og fráfarandi forseti þingmannasambandsins, Pierre Lellouche, frakkneskur maður, gerði það sem hann gat til að hægt væri fyrir Íslendingana að koma málstað sínum fram í þeirri utandagskrárumræðu sem ég nefndi áðan. Þar bar það til tíðinda að allir þeir sem tóku þátt í umræðunni tóku undir málstað Íslendinga, ekki síst þeir vinir sem við eigum að mæta í Eystrasaltslöndunum og reyndar líka í þeim löndum Atlantshafsbandalagsins þar sem ekki er að finna hefðbundnar loftvarnir, eins og t.d. Lúxemborg og nokkrum öðrum. Í máli þeirra þingmanna sem tóku til máls í umræðunum um öryggishagsmuni Íslands kom fram sú sterka skoðun, sem ég tel vert að komi fram hér, að nauðsynlegt væri að Atlantshafsbandalagið kæmi því í fastar og stjórnskipaðar skorður með hvaða hætti bandalagið tryggði loftvarnir þeirra ríkja innan bandalagsins sem ekki ráða sjálf fyrir hefðbundnum loftvörnum. Sérstaklega kom það fram af hálfu þeirra sem komu frá Eystrasaltsríkjunum að þeir voru mjög fýsandi þess að slíkt fyrirkomulag væri tekið upp. Það helgast auðvitað af því, frú forseti, að þau ríki sem eru nú nýgengin í Atlantshafsbandalagið hafa ekki komið sér upp flugflota sem nægir til þess að verja lofthelgi þeirra en hafa hins vegar með ákaflega hugvitsamlegum hætti náð samkomulagi við ýmis lönd innan Atlantshafsbandalagsins sem taka að sér hvert um sig tímabundið að verja lofthelgi þeirra. Þetta er fyrirkomulag sem við Íslendingar ættum að skoða nánar í framtíðinni og gæti vel verið að væri hægt að nýta þá aðstöðu sem við höfum á Keflavíkurflugvelli þar sem varnarliðið var áður til húsa og æfingaþörf flugflota hinna ýmsu ríkja Atlantshafsbandalagsins til þess að tryggja hér nægilega þéttar loftvarnir. Ég vil segja það, frú forseti, alveg fullum fetum að slíkar varnir eru hluti af því að verja fullveldi. Okkur tókst að gera það áður með samningum við Bandaríkin. Í kjölfar þess að herinn fór náðist varnarsamkomulag við Bandaríkin og ég hef áður lýst skoðun minni á því samkomulagi og ágöllum þess og ætla ekki nota þessa umræðu til að fara frekar út í þá afstöðu. Ég er ekki sammála ríkisstjórninni í því máli en ég hef gætt þess eigi að síður þegar ég hef talað sem fulltrúi Íslands á þingum Þingmannasambands Atlantshafsbandalagsins, að ég hef komið á framfæri því sem er skoðun meiri hlutans hér í því máli, þó að ég hafi á stundum getið þess að gjarnan hefði ég viljað sjá það mál með öðrum hætti. Á fundum þingmannasambandsins gefst gott tækifæri, ekki aðeins fyrir Alþingi, að öðlast mikilvæg tengsl sem í þessu máli koma okkur mjög til góða, heldur líka til að fylgjast með þróun sérstaklega í hinum viðkvæmari hlutum heims. Þessi þingmannasamtök hafa eins og mörg önnur þróast í þá veru að þar hafa menn tekið upp harðar varnir fyrir mannréttindi og lýðræðisþróun og NATO-þingið hefur hvað eftir annað látið til sín taka með harðorðum ályktunum ef einstök ríki sem eru á jaðri bandalagsins, jafnvel innan þess, eða önnur ríki hafa orðið uppvís að mannréttindabrotum. Ég nefni sem dæmi að á þingum sambandsins voru samþykktar harðorðar ályktanir einmitt um ákveðin brot sem komust upp í Hvíta-Rússlandi og í ýmsum öðrum ríkjum. Við höfum sömuleiðis á þessum þingum fjallað um mögulega stækkun Atlantshafsbandalagsins. Ég tek þetta sérstaklega hér upp, frú forseti, vegna þess að Íslendingar voru á sínum tíma með vissum hætti brautryðjendur fyrir Eystrasaltsríkin, ekki aðeins að því er varðaði frelsun þeirra undan ægivaldi hinna föllnu Sovétríkja heldur mæltum við líka fyrir því í þessum sölum og á alþjóðlegum samkomum að þau ríki fengju aðild að Atlantshafsbandalaginu. Á þeim tíma þegar Íslendingar, við jafnaðarmenn og reyndar líka sjálfstæðismenn tókum upp þennan málstað hér á Alþingi og t.d. á Norðurlöndum átti sá málflutningur ekki alltaf miklu fylgi að fagna. Nú hins vegar blasir við að sennilega á næstu árum stendur fyrir dyrum önnur stækkunarhrina hjá Atlantshafsbandalaginu. Þó er það svo að nýlokið er stórum leiðtogafundi NATO í Ríga og ólíkt síðustu stóru leiðtogafundunum var þar hvorki tekið á móti nýjum bandalagsríkjum né var nokkrum umsóknarlöndum formlega boðið til aðildarviðræðna á fundinum í Ríga. Hins vegar var það gert uppskátt og raunar boðað að Balkanríkjunum Albaníu, Króatíu og Makedóníu yrði formlega boðið til aðildarviðræðna á næsta leiðtogafundi sem er ráðgerður vorið 2008. Ég hef látið það koma fram, frú forseti, á fundunum fyrir hönd hins íslenska Alþingis að það sé vilji okkar sem smáþjóðar og þingmanna þessarar þjóðar að það sé hlustað vel og tekið vel á móti þeim smáþjóðum ef þær kjósa sjálfar að leita skjóls í viðsjálum heimi innan þessa bandalags. Það er málflutningur sem er algjörlega í þeim anda sem við höfðum áður uppi varðandi Eystrasaltsríkin. Sömuleiðis var á Ríga-fundunum ákveðið að bjóða þremur öðrum Balkanríkjum, Bosníu-Hersegóvínu, Serbíu og Svartfjallalandi, aðild að samstarfsáætlun í þágu friðar. Þessi áætlun sem er í þágu friðar er eins konar rammaáætlun um tvíhliða samstarf milli annars vegar NATO og hins vegar einstakra samstarfsríkja. Í rammaáætluninni er lýst ýmsum víðtækum skuldbindingum sem þau ríki sem vilja gerast aðilar að rammaáætluninni verða að hlíta. Þar ber að sjálfsögðu hæst að þau verða að gangast undir það að viðhalda lýðræðislegum stjórnarháttum, virða alþjóðalög og efna skyldur sínar samkvæmt stofnskrá Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingunni og öðrum alþjóðlegum samningum um afvopnun og takmörkun vopna. Á móti skuldbindur Atlantshafsbandalagið sig til þess að eiga samstarf við þau ríki um öryggis- og varnarmál. Þetta er eins konar aðfari að aðildarumsókn sem síðar er líklegt að komi upp í tilviki þessara ríkja. Tekið var sérstaklega fram, af því að ég nefni þessi þrjú ríki af því tilefni, að í yfirlýsingu fundarins var það auðvitað forsenda þess að ríki eins og Serbía og Bosnía-Hersegóvína eigi möguleika á því að tengjast Atlantshafsbandalaginu nánari böndum að þau sýni fullan samstarfsvilja við Alþjóða sakamáladómstólinn í Haag og því lýst yfir að Atlantshafsbandalagið mundi fylgjast mjög nákvæmlega með aðgerðum ríkjanna í því sambandi. Ég vil líka geta þess að á fundi sem við erum nýlega komin af, fulltrúar Alþingis, bar á góma hugsanlega aðild Georgíu. NATO-þingið hefur áður lýst því yfir með ályktun að það styðji aðild Georgíu að sambandinu. Ég tók sem formaður nefndarinnar ákaflega sterklega undir það. Georgía er eitt af þeim ríkjum sem hafa fulla ástæðu til að ugga um framtíð sína. Landfræðilega situr það í skugga stórs og öflugs nágranna sem á síðustu árum hefur verið að láta skína heldur meira í tennurnar en í lok kalda stríðsins, þ.e. Rússland. Það er nauðsynlegt að draga fram í þessu sambandi að innan Georgíu eru tvö svæði, Suður-Ossetía og Abkazía, þar sem eru sterkar sjálfstæðishreyfingar og í Abkazíu sérstaklega hafa verið langvarandi átök hreyfingar sem hefur verið studd mjög dyggilega og vædd vopnum af Rússlandi. Þetta gerir það að verkum að það er hugsanlega erfitt að fara jafnjákvæðum höndum um umsókn Georgíu og ég tel sjálfur æskilegt. Ég tel að það skipti miklu máli að smáþjóðir eins og Ísland sem eiga allt sitt undir stuðningi annarra smáþjóða og velvild stórþjóða bregðist ekki smáþjóð eins og Georgíu á svona tímum. Ég tel að það skipti miklu máli að við styðjum óskir þeirra um að gerast fullgildir aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Ég tel að reynsla Eystrasaltsríkjanna af því skjóli sem þau fundu þar sýni alveg svart á hvítu að það er þjóð í þeirri stöðu sem Georgíumenn eru ákaflega nauðsynlegt. Ég vil geta þess að við, allir þingmennirnir sem höfum verið virk í þessu samstarfi fyrir hönd hins íslenska Alþingis, höfum hvað eftir annað, sérstaklega hv. þm. Magnús Stefánsson sem þá var venjulegur þingmaður en er nú orðinn hæstv. félagsmálaráðherra, vonandi vegna þess að allir sem fara í gegnum þessa nefnd verði fljótlega ráðherrar á eftir, við skulum vona það, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, og líka hv. þm. Dagný Jónsdóttir, lagt ríka áherslu á það sérstaklega áður en gengið var frá varnarsamkomulaginu við Bandaríkin að nauðsynlegt væri fyrir okkur Íslendinga að hafa fulla tryggingu fyrir því að eftirlit og björgunarstörf á hafinu umhverfis Ísland væru fullkomlega tryggð. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir flutti prýðilega ræðu um þetta mál á fundi í Quebec í Kanada þar sem hún einmitt benti á þá staðreynd að hér við Ísland er líklegt að umferð um höfin norðanvert og suður úr aukist stórkostlega vegna þeirrar áherslu sem Evrópa, Evrópusambandið og einstök Evrópuríki og má segja Vesturlönd öll, leggur á það að verða sem næst því sjálfri sér næg hvað varðar öflun orku. Auðvitað er það svo, eins og fram kom í umræðum á síðasta fundi sem við sóttum um daginn út í Brussel, að við getum ekki gert ráð fyrir að Evrópa verði nokkru sinni fullkomlega sjálfri sér næg. Hins vegar, vegna þess ástands og óöryggis sem hefur komið upp í orkumálum heimsins á síðustu árum, hafa Evrópuríkin og Evrópusambandið lagt ríka áherslu á að gengið yrði til þess að fullnýta orkulindir innan Evrópu sem menn höfðu áður annaðhvort horfið frá eða talið fullnýttar. Staðreyndin er sú að gríðarlegar hækkanir á olíuverði hafa leitt til þess að svæði sem áður var horfið frá og menn töldu að ekki svaraði kostnaði að nýta eru nú nýtanleg þannig að menn geti sótt hagnað til þess. Sömuleiðis og af sömu orsökum er það nú svo að olíusvæði sem eru á miklu dýpi og á hafsvæðum fjarri meginlöndum, mjög norðarlega, þar sem veður eru vond og válynd og öryggi þar af leiðandi lítið og hættulegt og erfitt var að sækja til áður, eru nú talin vinnanleg. Þetta eru svæði sem eru norður undir heimskauti, fyrir norðan Noreg. Á þessum svæðum er líklegt að á næsta áratug og örugglega næstu áratugum muni verða mikil olíuvinnsla. Þetta eru mestu óunnu olíulindirnar sem þekktar eru á norðurhveli jarðar í dag. Af þeim ástæðum er líklegt að umferð með olíu og gas muni stóraukast í gríðarlega stórum tankskipum um norðanvert, vestanvert og austanvert Ísland. Það skapar ákveðna hættu fyrir þjóð eins og okkar sem enn hefur miklar tekjur og hvílir á traustum stoðum í sjávarútvegi. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir, eins og flokksbróðir hennar, núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, lögðu sterka áherslu á að nauðsynlegt væri að þetta yrði tekið inn í þann reikning þegar menn véluðu um öryggismál á norðurhveli. Þetta er mjög í þeim anda sem menn hafa talað í þinginu og rétt að rifja það upp að þegar varnarsamkomulagið við Bandaríkin var gert var það einmitt lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að efnt skyldi til þess að Ísland gæti gengið inn í sérstakan samstarfssamning þjóða eins og Kanada, Ameríkumanna, Breta og reyndar fleiri um slíkt björgunar- og eftirlitsstarf í norðurhöfum. Þetta er það sem við höfum lagt mikla áherslu á og skiptir gríðarlega miklu máli þegar menn huga að öryggi Íslands í framtíðinni. Í samstarfi af þessu tagi opnast augu þeirra sem koma frá smáþjóðum eins og okkur þar sem ekki eru hefðbundnir herir fyrir því hversu flókin öryggismálin geta verið í ýmsum þeim heimshlutum þar sem viðsjár eru. Við Íslendingar höfum á síðustu árum með nokkurri ánægju, flest okkar að ég held, tekið þátt í uppbyggingarstarfi í Afganistan. Eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði hér í umræðu um friðargæslu um daginn þá höfum lært af reynslunni og reynslan af starfi okkar í Afganistan hefur leitt til þess að við höfum, Íslendingar, lagt ríkari áherslu á borgaraleg mannúðarstörf en kannski minni á þess konar störf sem krefjast þess að menn séu væddir vopnum og jafnvel gráir fyrir þeim á stundum. Það er athyglisvert að fylgjast með umræðum á þingum Atlantshafsbandalagsþingmannasamtakanna þar sem menn eru komnir beint frá þessum átakasvæðum og greina frá því með hvaða hætti hlutirnir eru að þróast. Við Íslendingar höfum t.d. heyrt það í fjölmiðlum allra síðustu daga og um langt skeið að Íranir séu þjóð sem bjóði mjög hættu og öryggi ýmissa annarra þjóða heim. Vísast má færa sterk rök fyrir því og vísa ég þá til meintrar kjarnorkuvopnavæðingar Írana en það er athyglisvert að t.d. í landi eins og Afganistan gegna Íranir veigamiklu hlutverki við það að stilla til friðar. Fyrir nokkrum dögum hlustaði ég á yfirmann Sameinuðu þjóðanna í Afganistan lýsa því að líkast til væru Íranir sú þjóð sem næst gengi, eins og hann orðaði það, Bandaríkjunum í því að koma á friði í landinu. Þetta þótti Íslendingi, sem er vanur fréttaflutningi hinna vestrænu miðla af Íran, töluvert önnur latína en sú sem tuggin er hér jafnan. Þetta á sér líka ákveðnar ástæður, það eru mismunandi trúarbrögð sem valda þessu. Sömuleiðis var fróðlegt að heyra menn sem hafa verið á blóðvellinum miðjum lýsa því að sú þjóð sem harðast virðist ganga gegn því að hægt sé að afvopna ýmiss konar skæruliðasamtök í Afganistan er sú þjóð sem a.m.k. Bandaríkjamenn líta mjög oft á sem eina af sínum helstu vinaþjóðum, þ.e. Pakistan. Í ljós kemur þegar menn skoða þessi mál að t.d. bara á síðasta ári, eins og við höfum heyrt í fréttum, voru gerðar 157 sjálfsmorðsárásir í Afganistan sem leiddu til gríðarlegs mannfalls. Þetta voru nýmæli því að sjálfsmorðsárásir hafa ekki verið hluti af átakahefðinni á þessu svæði. Hver sjálfsmorðsárás er nákvæmlega undirbúin og skipulögð og er gríðarlega kostnaðarfrek, er talin kosta 150–200 þús. dollara. Árásirnar sem þarna hafa verið kortlagðar hafa kostað á bilinu 30–50 millj. dollara. Þær eru skipulagðar og fjármagnaðar handan landamæranna í Pakistan, í Suður-Vasiristan, þar sem pakistönsk stjórnvöld hafa a.m.k. á ekki borði gripið til nægilegra gagnráðstafana til þess að kveða þessa gerninga niður þó að þau hafi gert það í orði. Ég nefni þetta í lok ræðu minnar til að upplýsa aðeins um það hvað það getur verið fróðlegt og veitt nýja og merkilega innsýn í gang heimsmálanna í hinum fjarlægari hlutum þar sem viðsjár eru miklar fyrir fólk eins og okkur sem komum langt að. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar og skýrsluflutnings, frú forseti, hefur ríkt mikil eindrægni meðal þeirra þingmanna, hvort sem er í stjórn eða stjórnarandstöðu, sem setið hafa á palli fyrir hið íslenska Alþingi innan þessara samtaka. Ég vil sérstaklega þakka félögum mínum í nefndinni fyrir gott samstarf, hv. þingmönnum Dagnýju Jónsdóttur og Einari Oddi Kristjánssyni, varaformanni nefndarinnar, og sömuleiðis hæstv. núverandi félagsmálaráðherra, Magnúsi Stefánssyni, sem tók mjög virkan þátt í nefndinni áður en hann upphófst til þeirrar fremdar sem yfir honum hvílir nú. Sömuleiðis vil ég þakka starfsmanni nefndarinnar, Stíg Stefánssyni, fyrir ákaflega góðan undirbúning og mikla hjálp og liðsinni við starf nefndarinnar. Hann tók við af Andra Lútherssyni sem nú er fjarri góðu gamni og syrgður mjög en má þar segja að ekki hafi mátt á milli sjá hvor væri öflugri.

Hæstv. forseti. Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins hefur í 28. sinn lagt skýrslu fyrir Alþingi. Skýrslan er viðamikil og fjallar um störf Íslandsdeildarinnar og Evrópuráðsþingsins á starfsárinu 2006 og hana er að finna á þskj. 822. Ég vil fylgja þessari skýrslu úr hlaði með nokkrum orðum. Í fyrsta lagi vil ég geta þess, hv. þingmönnum til upprifjunar, að hlutverk Evrópuráðsins er að standa vörð um hugsjónir aðildarríkjanna um mannréttindi og lýðræði og stuðla að efnahagslegum og félagslegum framförum í öllum aðildarríkjum. Til þess beitir ráðið fyrir sig samningum og bindandi fjölþjóðasáttmálum á ýmsum sviðum. Ályktanir Evrópuráðsins og fjölþjóðasáttmálar sem samþykktir hafa verið hafa haft víðtæk áhrif í allri álfunni. Fjölmargir sáttmálar á ýmsum sviðum þjóðlífsins eru taldir mikilvægar mælistikur fyrir þjóðir sem eru að koma á lýðræðisfyrirkomulagi og réttarríki, en mælistikur Evrópuráðsins gilda einnig fyrir aðrar fjölþjóðastofnanir og -samtök. Þar ber auðvitað hæst mannréttindasáttmála Evrópu. Aðildarríkjum Evrópuráðsins hefur fjölgað mjög á síðustu árum í kjölfar þeirra umbrota sem hafa átt sér stað í austurhluta álfunnar og hefur ráðið beitt sér mjög í því skyni að efla lýðræðisþróun og virðingu fyrir mannréttindum innan hinna nýju ríkja. Evrópuráðsþingið er nú vettvangur fulltrúa þjóðþinga 46 aðildarríkja og gegnir veigamiklu hlutverki í starfsemi ráðsins enda er þingið nokkurs konar hugmyndabanki stofnunarinnar. Á þinginu koma saman fjórum sinnum á ári 315 fulltrúar og jafnmargir til vara. Ólíkt ráðherranefnd Evrópuráðsins þar sem hvert ríki hefur eitt atkvæði fer fjöldi fulltrúa á þinginu eftir stærð þjóðar. Á þinginu starfa fimm flokkahópar og mikilvægi þingsins felst einkum í þrem þáttum, í fyrsta lagi að eiga frumkvæði að aðgerðum og beina tillögum og tilmælum til ráðherranefndarinnar, í öðru lagi að hafa eftirlit með efndum fjölþjóðlegra skuldbindinga og þrýsta á um skjótar aðgerðir og loks að vera samráðsvettvangur þingmanna aðildarríkjanna og efla þannig tengsl þjóðþinganna. Starfsemi Evrópuráðsþingsins var víðfeðm á árinu 2006 og málaflokkarnir sem til umræðu voru á þinginu sjálfu og í nefndum þess fjölmargir. Hér er ekki tóm til að fjalla ítarlega um einstaka fundi Evrópuráðsþingsins og öll þau mál sem þar var um fjallað. Vil ég í því sambandi fyrst og fremst vísa til umfjöllunar í skýrslunni sem lögð hefur verið fyrir þingið. Það eru þó nokkur mál sem ég vil nefna sem komu til kasta Evrópuráðsþingsins á síðasta ári, einkum þrjú málefni sem hafa vakið athygli og verið með nokkrum hætti í brennidepli fjölmiðla. Þau tengjast öll, hvert með sínum hætti, því grundvallarhlutverki Evrópuráðsþingsins að standa vörð um hugsjónir aðildarríkjanna um lýðræði, mannréttindi og réttarríki. Í fyrsta lagi er rétt að geta þess að á vettvangi Evrópuráðsþingsins var ítarlega fjallað um fangaflutninga og leynileg fangelsi í Evrópu sem bandaríska leyniþjónustan CIA bar ábyrgð á. Það er óhætt að segja að það hafi vakið mesta athygli af þeim málum sem komu til kasta Evrópuráðsþingsins á árinu. Það var Evrópuráðsþingið sem brást fyrst alþjóðastofnana við fréttum í fjölmiðlum af ólöglegum fangaflutningum og leynifangelsum í lögsögu Evrópuríkja og hóf eigin rannsókn á málinu í desember 2005. Svissneski öldungadeildarþingmaðurinn Dick Marty stjórnaði rannsókninni, þ.e. þeirri nefnd sem hafði rannsóknina með höndum, en samkvæmt niðurstöðum hennar höfðu einstaklingar verið handteknir innan Evrópu að frumkvæði bandarísku leyniþjónustunnar án dóms og laga og verið fluttir með borgaralegum flugvélum milli Evrópulanda eða til ríkja utan álfunnar. Fram kom að föngunum hefði verið haldið í leynilegum fangelsum, jafnvel í einhverjum ríkjum þar sem vitað er að pyndingar hafa viðgengist. Þessar handtökur og fangaflutningar virtust hafa farið fram með vitund eða samvinnu einhverra öryggisstofnana í aðildarríkjum Evrópuráðsins. Tilgangur þessarar rannsóknar var hvorki að fordæma né sakfella aðila í málinu, heldur upplýsa með það fyrir augum að koma í veg fyrir að svipuð starfsemi gæti átt sér stað í framtíðinni. Fangaflugsmálið og rannsókn þess er skýrt dæmi um það hvers Evrópuráðsþingið getur verið megnugt þótt möguleikar þess fjárhagslegir og varðandi starfsafla séu auðvitað takmarkaðir. En þarna tók Evrópuráðsþingið frumkvæði í erfiðu máli og aðrar alþjóðlegar stofnanir hafa svo fylgt á eftir. Í því sambandi má benda á að Evrópuþingið, þ.e. þing Evrópusambandsins, samþykkti í síðustu viku skýrslu um fangaflugið þar sem ríkisstjórnir 14 ESB-ríkja eru gagnrýndar fyrir að hafa haft samstarf eða vitund um þessa fangaflutninga. Annað mál sem sérstaklega var í brennidepli á starfsárinu voru hinar miklu deilur og átök sem brutust út í kjölfar birtingar danska dagblaðsins Jótlandspóstsins á skopmyndum af Múhameð spámanni. Kjarni deilunnar snerist um mörk tjáningarfrelsis og virðingu fyrir trúarbrögðum en þessar myndbirtingar ollu sem kunnugt er mjög hörðum viðbrögðum í ríkjum múslima og meðal múslima í Evrópu. Evrópuráðsþingið hvatti til umburðarlyndis og virðingar gagnvart trúarbrögðum en áréttaði að ekki mætti setja hömlur á tjáningarfrelsi, enda væri það óvefengjanlegur grundvallarréttur. Evrópuráðið hefur áður lagt til vettvang og efnt til funda trúarleiðtoga frá ólíkum trúarbrögðum til að ýta undir samræður og skilning milli menningarheima. Í ljósi skopmyndadeilunnar og þróunar að öðru leyti má ætla að þessi þáttur í starfseminni muni aukast. Þriðja málið sem ég ætla að nefna frá árinu 2006 sem kom ítrekað til umræðu á vettvangi Evrópuráðsþingsins er ný stofnun Evrópusambandsins á sviði mannréttindamála, svokölluð Stofnun ESB um grundvallarréttindi sem á enskri tungu er nefnd „Agency of Fundamental Rights“, sem mun hafa tekið til starfa í Vín í byrjun þessa árs. Þessi stofnun er reist á grunni miðstöðvar ESB gegn kynþáttahatri sem starfað hefur í Vín um árabil. Þingmenn á Evrópuráðsþinginu hafa lýst áhyggjum sínum af því að ESB sé með stofnuninni að seilast inn á kjarnastarfssvið Evrópuráðsins, þ.e. svið mannréttindamála. Margir hafa ekki séð tilganginn í því að hafa tvær stórar evrópskar stofnanir starfandi á þessu sviði og bent á að það kynni að hafa í för með sér óhagræði í formi tvíverknaðar og hugsanlega samkeppni milli þessara stofnana. Því er ekki að leyna að á vettvangi Evrópuráðsþingsins hafa ýmsir þingmenn haft áhyggjur fyrir hönd Evrópuráðsins og telja að að því kunni að verða þrengt með þessari stofnanauppbyggingu ESB. Þess má geta að á vettvangi ESB er ekkert, eða virðist lítið, til þessarar starfsemi sparað. Hin nýja stofnun á að fá hærri fjárveitingar en öll starfsemi Evrópuráðsins á hverju ári þannig að áhersla aðildarríkja ESB sem jafnframt eiga aðild að Evrópuráðinu hefur auðvitað verið umdeild, að ríkisstjórnir þessara landa skuli vera tilbúnar að leggja verulega fjármuni í þessa nýju stofnun en hafi hins vegar haldið að sér höndum varðandi framlög til Evrópuráðsins og stofnana þess. Þetta atriði hefur verið umdeilt og um það hafa verið skiptar skoðanir. Niðurstaðan má segja að sé á þá leið að allir málsaðilar hafi lagt á það áherslu að það sé mikilvægt að á milli stofnananna verði skýr verkaskipting, einkum með þeim hætti að hin nýja stofnun ESB einbeiti sér að þeim sviðum mannréttindamála sem falla undir sameiginlega löggjöf Evrópusambandsins, en Evrópuráðið hafi aðra þætti með höndum. Það er nauðsynlegt að hafa í huga í þessu sambandi að Evrópuráðið hefur allt frá stofnun sinni verið sameiginlegur vettvangur Evrópuríkja til þess að standa vörð um mannréttindi og lýðræði og á þannig áratuga sögu á þessu sviði, hefur með höndum margvíslegt starf sem lýtur að þessu, ekki síst starf mannréttindadómstólsins sem þegar hefur fyrir löngu sannað gildi sitt. Það má líka nefna að aðildarríki ráðsins eru talsvert fleiri en aðildarríki Evrópusambandsins, og Evrópuráðið hefur þannig mun víðari skírskotun í álfunni en ESB. Fleiri þætti mætti nefna sem komið hafa til umræðu á vettvangi Evrópuráðsins en ég læt nægja að öðru leyti að vísa til þeirrar skýrslu sem hér hefur verið lögð fram. Varðandi starf Íslandsdeildarinnar vil ég geta þess að hún tók að venju virkan þátt í störfum Evrópuráðsþingsins og þingmenn sóttu héðan nefndafundi í þeim nefndum sem þeir eiga aðild að. Í skýrslunni er að finna greinargóða lýsingu á þinginu og þátttöku Íslandsdeildar en mér finnst samt ástæða til að nefna sérstaklega hér að í tengslum við janúarfund Evrópuráðsþingsins í fyrra efndi Íslandsdeildin ásamt heilbrigðisráðuneytinu og í samstarfi við Auði Guðjónsdóttur hjúkrunarfræðing til kynningar á mænuskaðaverkefni sem unnið hefur verið á vegum íslenskra heilbrigðisyfirvalda og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Þessi kynning fór fram í Evrópuhöllinni í Strassborg meðan á þingfundum stóð. Fjöldi evrópskra þingmanna, embættismanna og stjórnarerindreka sótti þessa kynningu, hlustaði á ávörp og horfði á heimildarmyndina „Hvert örstutt spor“ þar sem m.a. er lýst eftir þekkingu fagfólks um allan heim og upplýsingum um meðhöndlun á fólki sem hlotið hefur mænuskaða. Fram kom að alþjóðlegur gagnabanki á þessu sviði er í undirbúningi og þar stendur til að safna saman margvíslegum upplýsingum um mænuskaða sem verða öllum aðgengilegar, bæði fagfólki og almenningi. Auður Guðjónsdóttir hefur um árabil verið hvatamaður að því að kynna málefni þeirra sem hlotið hafa mænuskaða og barist fyrir stofnun alþjóðlegs gagnabanka á þessu sviði. Mat mitt er að kynningin hafi heppnast afar vel og vakið mikla athygli og jákvæð viðbrögð þeirra sem hana sóttu. Á undanförnum árum hefur verið lögð ríkari áhersla á alþjóðlegt samstarf af hálfu okkar Íslendinga en áður og segja má að öllum megi vera ljóst að það skiptir verulegu máli vegna þeirra breytinga sem átt hafa sér stað á alþjóðlegum vettvangi og í samfélagi þjóðanna. Fundir nefnda Evrópuráðsþingsins eru fjölmargir á hverju ári. Á þinginu starfa alls 10 málefnanefndir og 24 undirnefndir þeirra. Nefndirnar koma saman til funda í tengslum við þessi ársfjórðungslegu þing Evrópuráðsþingsins í Strassborg en auk þess efna nefndirnar reglulega til funda utan þess tíma sem þingið sjálft er að störfum. Það liggur í augum uppi að þingmenn í Íslandsdeildinni eiga þess ekki kost að sækja alla þá nefndafundi sem boðið er upp á vegna tíma og hugsanlegra fjarvista. Ég rifja það upp að fjöldi í einstökum landsdeildum ræðst að nokkru leyti af stærð ríkja þannig að við Íslendingar erum fáliðuð á þessum vettvangi og verðum að dreifa okkur víða. Það má segja að í dag skipti þingmenn Íslandsdeildarinnar með sér verkum í mjög góðri sátt. Starfar hver í nokkrum nefndum þingsins en eðli málsins samkvæmt einbeita menn sér að mismunandi málaflokkum og leggja mismikla áherslu á störf í þeim nefndum sem þeir eiga sæti í. Af hálfu Íslandsdeildarinnar voru á árinu 2006 sóttir fjórir nefndafundir utan hefðbundinna þingfunda Evrópuráðsins en að jafnaði má segja að Íslandsdeildarmenn hafi sótt fundi í flestum nefndum þingsins meðan á þingfundum stóð. Aðalmenn í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins voru mestan hluta síðasta árs þau Margrét Frímannsdóttir Samfylkingunni og Kristinn H. Gunnarsson Framsóknarflokki auk þess sem hér stendur. Nokkrar breytingar urðu innan ársins á skipan aðal- og varamanna í Íslandsdeildinni og eins varðandi skipan Íslandsdeildarmanna í nefndir Evrópuráðsþingsins en ég vísa til skýrslunnar nánar um það efni. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, þakka Íslandsdeildarmönnum gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi sem og starfsfólki fastanefndar Íslands hjá Evrópuráðinu sem hefur verið þingmannanefndinni innan handar um margvíslega hluti og eins starfsmönnum alþjóðasviðs Alþingis sem aðstoðað hafa okkur í þessu starfi. Einkum vil ég geta Stígs Stefánssonar sem nú gegnir starfi ritara Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ítarlega framsöguræðu um starfsemi Evrópuráðsþingsins og störf okkar þar og jafnframt fyrir góða og styrka forustu hópsins á síðasta ári. Eins og fram kom í ræðu hans erum við bara þrjú sem erum aðalmenn í sendinefnd þingsins á Evrópuráðsþingum. Við skiptum með okkur verkum og þar verðum við að takast á við nokkuð margar nefndir. Ég hef verið í jafnréttisnefnd, félags- og heilbrigðisnefnd og flóttamannanefnd. Vegna þess fjármagns sem veitt er í þennan þátt í erlendu samstarfi hjá þinginu höfum við ekki tök á því að sækja alla þá nefndafundi sem við þyrftum sem er auðvitað slæmt en við höfum hins vegar valið okkur þá málaflokka sem við leggjum mesta áherslu á. Þar hef ég lagt meiri áherslu á jafnréttismálin og félags- og heilbrigðismálin en að starfa með nefndinni um málefni flóttamanna. Ég verð þó að segja að störf þessara þriggja nefnda tengjast mjög og fjalla oft og tíðum um nánast sömu málin. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sagði þegar skýrslan var flutt hér á síðasta ári, að á Alþingi mætti leggja meiri áherslu á störfin innan Evrópuráðsins og að í raun þyrfti að endurskoða þessa starfsemi þingsins, þ.e. alþjóðleg samskipti, og það vægi sem hefur verið í þeim störfum. Það er auðvitað ekki réttlátt að koma inn á það hér þegar lokið er umræðu um starfsemi Norðurlandaráðs og samstarf okkar við Norðurlöndin en ég er þeirrar skoðunar að það mætti að ósekju draga aðeins úr vægi Norðurlandaráðs en auka vægi í annarri starfsemi, eða jafna frekar ef ég má orða það svo. Er ég þó ekki að kasta rýrð á þetta norræna samstarf sem er auðvitað mjög mikilvægt, en í breyttu samfélagi þjóðanna eru orðnir fleiri þættir, og aðrir, sem þyrfti að leggja meiri áherslu á í starfsemi þingsins og í alþjóðlegum samskiptum. Við þurfum alltaf að vera tilbúin til að takast á við þær breytingar. Það er ekkert sem segir að þó að vægið hafi verið mest á Norðurlandasamstarfi á árum áður eigi það að vera svo um aldur og ævi í störfum þingsins. Ég tel mjög mikilvægt að menn íhugi það að fara í endurskoðun á starfinu og skoða vægi hverrar nefndar því að vafalaust er einhvers staðar líka hægt að draga úr. Mig langaði, virðulegi forseti, til að gera aðeins grein fyrir starfi jafnréttisnefndar Evrópuráðsþingsins sem ég hef starfað í. Eins og fram hefur komið höfum við ekki færi á að taka fullan þátt í öllu nefndastarfinu, en í nefndunum er mjög gott samstarf meðal þingmanna hvaðan sem þeir koma. Ég hef verið svo heppin í mínum störfum í jafnréttisnefndinni að á þeim fundum sem ég hef ekki getað setið hefur einn fulltrúi finnska þingsins tekið niður punkta og sent okkur sem höfum færri fulltrúa og minna fjármagn úr að spila en þau. Jafnréttisnefndin er yngsta nefnd Evrópuþingsins. Hún var stofnuð 1998. Ég hef verið þar nánast frá byrjun, þó með hléum. Nefndin hefur fjallað um jafnréttismál í víðum skilningi og berst fyrir aukinni þátttöku kvenna á öllum sviðum samfélagsins. Á síðustu tveimur árum hefur nefndin beitt sér af krafti í málefnum sem lúta að þeim ógeðfelldasta vanda sem jafnréttisbaráttan hefur tekist á við, þ.e. mansali, vændi og ofbeldi gegn konum. Nú er svo komið að tveimur stórum herferðum hefur verið ýtt úr vör hjá Evrópuráðinu gegn þessum vandamálum. Annars vegar hafa þingmenn Evrópuráðsins hafið herferð gegn mansali sem beinist einkum að því að þrýsta á ríkisstjórnina til að undirrita og fullgilda samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali. Hins vegar hafa þingmenn ráðsins hrundið af stað herferð gegn heimilisofbeldi gegn konum. Í haust lagði ég ásamt hópi hv. þingmanna úr Samfylkingunni fram tillögu til þingsályktunar um að fela ríkisstjórninni að fullgilda samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali. Tillagan kom loks til umræðu í fyrradag þó að hún hafi legið hér síðan í október. Mig langar til að fara örfáum orðum um herferðina gegn mansali sem um getur í tillögunni og ástæður þess að samningurinn var gerður innan Evrópuráðsins. Mansal er gríðarlegt vandamál í Evrópu, og árlega eru hundruð þúsunda manna, aðallega ungar konur og börn, seld mansali og neydd út í kynlífsþrælkun, vændi eða aðra nauðungarvinnu. Þekktasta birtingarmynd þessa vanda er innflutningur á ungum stúlkum frá Austur-Evrópu til ríkari landa vestar í álfunni. Oftar en ekki eru þessar stúlkur lokkaðar frá heimalöndum sínum með loforðum um starf og betra líf en eru svo hnepptar í kynlífsánauð og þvingaðar út í vændi. Fyrir örfáum árum heimsótti ég með jafnréttisnefnd flóttamannabúðir í Bari þar sem eingöngu voru stúlkur sem höfðu verið seldar mansali. Kaþólska kirkjan rekur flóttamannabúðirnar og hafði tekist að bjarga nokkrum stúlknanna úr slíkri ánauð með því að lögreglan réðist inn á staði þar sem vitað var að fram fór vændi og kynlífsþrælkun. Í kjölfar þess tók kaþólska kirkjan við þessum ungu stúlkum. Þær voru á aldrinum 14 til 16 ára. Ég held að ég gleymi því seint á ævinni að fá tækifæri til að ræða við þær og sjá með eigin augum hvílík morð eru í raun og veru framin á þessum ungu börnum. Baráttan gegn mansali er nú háð af auknum þunga á alþjóðavettvangi og hér er um að ræða einhverja verstu skuggahlið hnattvæðingarinnar og opinna landamæra sem ógnar mannréttindum og öðrum grunngildum lýðræðislegra samfélaga. Til þess að baráttan skili árangri þarf að leggja áherslu á verndun mannréttinda fórnarlamba, sækja skipuleggjendur til saka og jafnframt samþætta löggjöf um mansal. Samningur Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali var samþykktur og lagður fram til undirritunar á þriðja leiðtogafundi ráðsins í Varsjá 16. maí 2005. Bakgrunnur hans er sá að ráðið taldi nauðsynlegt að gera bindandi samning sem tæki einkum til verndunar fórnarlamba mansals og tryggði mannréttindi þeirra, jafnframt því sem gerendur yrðu saksóttir. Í samanburði við Palermo-bókunina og aðra alþjóðlega alþjóðasamninga til höfuðs mansali gengur sáttmáli Evrópuráðsins skrefi lengra í ákvæðinu um vernd fórnarlamba. Tekið er fram að samningnum er ekki ætlað að keppa við að leysa af hólmi fyrri alþjóðlega samninga á þessu sviði, heldur auka og þróa þá verndun sem þeir veita fórnarlömbum mansals. Vægi og nýbreytni samninga Evrópuráðsins felast í fyrsta lagi í staðfestingu þess að mansal er brot á mannréttindum og ógn við mannlega reisn og því að fórnarlömb mansals þurfa aukna lagalega vernd. Í öðru lagi nær samningurinn til hvers konar mansals, hvort sem það er innan lands eða milli landa og hvort sem það tengist skipulagðri glæpastarfsemi eða ekki, og tekur til hvers konar misnotkunar, svo sem kynlífsþrælkunar og nauðungarvinnu. Í þriðja lagi er með samningnum komið á fót eftirlitskerfi til að tryggja að aðilar sáttmálans framfylgi ákvæðum hans á skilvirkari hátt. Í fjórða lagi er í samningnum lögð áhersla á að jafnrétti kynja sé ætíð í forgrunni. Að öðru leyti vísa ég til greinargerðar með þingsályktunartillögu á þskj. 80 þar sem gefið er yfirlit yfir samninginn. Samningur Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali var samþykktur, eins og áður hefur komið fram, 16. maí 2005. Ísland var í hópi þeirra ríkja sem undirrituðu sáttmálann þann dag en samningurinn öðlast gildi þegar 10 ríki hafa fullgilt hann. Það hafa aðeins þrjú ríki gert enn þann dag í dag, Moldóva, Austurríki og Rúmenía. Við leggjum auðvitað mikla áherslu á að Ísland taki sig til og fullgildi samninginn. Það væri mjög mikilsvert að það gerðist fyrir þinglok núna þótt tíminn sé stuttur. Hin herferð Evrópuráðsins sem ég nefndi beinist gegn heimilisofbeldi. Heimilisofbeldi gegn konum er skilgreint sem kynbundið ofbeldi þar sem konur verða fyrir líkamlegum, kynferðislegum og andlegum skaða af völdum heimilismanns, yfirleitt maka eða fyrrverandi maka. Auk líkamlegs, kynferðislegs og andlegs ofbeldis fylgja hótanir, kúgun og frelsissvipting oft heimilisofbeldi. Heimilisofbeldi gegn konum á sér stað í öllum ríkjum Evrópuráðsins og í öllum lögum samfélagsins óháð aldri, efnahagsstöðu, félagslegu umhverfi, kynþætti eða fjölskyldumunstri. Ofbeldið fer fram innan fjögurra veggja heimilisins og í skjóli friðhelgi þess, oft við þögn og afskiptaleysi samfélagsins. Það er því eðli málsins samkvæmt erfitt að meta umfang vandans. Ofbeldið á sér oft stað árum eða áratugum saman án þess að það sé kært svo að þær tölur sem er að finna í málaskrám lögreglu gefa einungis mjög takmarkaða mynd af umfangi kúgunarinnar. Með því að bera saman lögregluskýrslur, komur í kvennaathvörf eða til annarra stuðningssamtaka sem aðstoða fórnarlömb heimilisofbeldis og viðamiklar kannanir sem hafa verið gerðar um þetta víða í Evrópulöndunum kemur í ljós að heimilisofbeldi er ekki einungis víðfeðmt vandamál í ríkjunum, heldur líka vaxandi. Tölur yfir komur í Kvennaathvarfið hér á landi styðja þá fullyrðingu. Samkvæmt könnunum sem nú er verið að gera í mörgum ríkjum Evrópuráðsins má ætla að 12–15% kvenna hafi verið í samböndum þar sem þær hafa verið beittar heimilisofbeldi. Heimilisofbeldi gegn konum er árás á mannlega reisn. Ofbeldið fer fram inni á heimilum kvennanna sem eiga að vera friðhelg skjól. Það brýtur fórnarlömbin og sjálfsmynd þeirra niður og er gróft brot á mannréttindum. Sérlegur fulltrúi Sameinuðu þjóðanna gegn ofbeldi á konum, Yakin Ertürk, heldur því fram að umfang þess sé slíkt að að líkindum sé um að ræða heimsins útbreiddustu mannréttindabrot. Herferð Evrópuráðsins hvetur þingmenn til að taka þessi mál upp á sínum þjóðþingum og beita sér fyrir opinni umræðu um vandann. Jafnframt er hvatt til þess að með lagaramma um vandamálið sé tryggt að heimilisofbeldi sé óásættanlegt með öllu, tryggi fórnarlömbum þess vernd og stuðning, refsi gerendum og komi á þeim forvörnum og fræðslu sem nauðsynleg er til að ná fram hugarfarsbreytingu varðandi þessi mál. Þetta er gert á margvíslegan hátt með opinni umræðu til þess að þrýsta á stjórnvöld, lagabreytingartillögum og þingsályktunum auk þess að tryggja fjárveitingar til sérmenntunar starfsmanna í löggæslu, félagsmálayfirvalda, heilbrigðisgeirans og kvennaathvarfa sem koma að stuðningi við fórnarlömbin. Ég hef farið stuttlega yfir tvær helstu herferðirnar á sviði jafnréttismála sem Evrópuráðsþingið stendur fyrir og beinast að ógeðfelldustu hliðum misréttis kynjanna, ofbeldi gegn konum annars vegar í formi mansals og hins vegar inni á heimilum. Við Íslendingar höfum ekki minni skyldur en aðrir til að bregðast hart við þessari ógn og vá sem árlega eyðileggur og eitrar líf þúsunda saklausra kvenna. Ég ítreka þá von mína, virðulegi forseti, að íslensk stjórnvöld fullgildi samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali og vona jafnframt að við gerum allt sem mögulegt er til að uppræta heimilisofbeldi. Evrópuráðið hefur sett verndun mannréttinda sem einkunnarorð sín og hefur staðið mjög vel að verki. Ég tel þó að þar sé hægt að gera meira. Á vissan hátt hefur Evrópuráðið veikst þótt sterkt sé. Þegar Evrópuráðið tekur ekki nógu hart á þeim þjóðum sem brjóta mannréttindasáttmálann og bregðast jafnframt ekki við því ákalli Evrópuráðsins að taka á mansali og ofbeldi gegn konum sýna þeir sem stýra Evrópuráðinu ekki nógu mikla ákveðni gagnvart þeim þjóðum innan ráðsins sem brjóta þessi mannréttindi og þeim stjórnvöldum sem gera ekki allt sem í þeirra valdi stendur til að koma í veg fyrir slík brot. Innan ráðsins eru auðvitað þjóðir þar sem mannréttindi eru brotin á mjög grófan hátt. Ég tel þess vegna mikilvægt að Alþingi og þingmenn hér taki virkan þátt í starfsemi Evrópuráðsins. Þar sem þetta er alveg örugglega í síðasta sinn sem ég fjalla sérstaklega um starfsemi Evrópuráðsins þakka ég öllum þeim hv. þingmönnum sem ég hef starfað með frá 1996 með hléum. Þetta hefur verið frábært fólk, hv. þingmenn allra flokka, sem ég tel að hafi staðið sig vel og verið þingi og þjóð til sóma. Við erum í sjálfu sér engum bundin, þingmenn sem starfa í Evrópuráðinu, nema okkar eigin sannfæringu, en við höfum starfað saman þvert á allar flokkspólitískar línur. Jafnframt hefur fastanefnd Íslands og sendiherrar og starfsfólk sem þarna hefur starfað verið okkur innan handar. Ég færi þeim þakklæti mitt og öllum starfsmönnum þingsins sem hafa starfað með mér þennan tíma. Án þess að lasta nokkurn vil ég auðvitað nefna Stíg Stefánsson, starfsmann nefndarinnar, og einnig Andra Lúthersson sem starfaði lengi með nefndinni. Virðulegi forseti. Ég tel að þarna sé um afar mikilvægt starf að ræða og að endingu þakka ég aftur formanni okkar, sem talaði áðan og flutti skýrsluna, fyrir mjög góða forustu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir hlý orð í minn garð og endurgeld þau með því að þakka henni sérstaklega fyrir starf hennar á þessum vettvangi á undanförnum árum. Fram kom í ræðu hennar að hún hóf fyrst störf að málefnum Evrópuráðsins á vettvangi Alþingis 1996 og hefur sinnt því síðan með hléum. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að Margrét hefur verið afar öflugur fulltrúi okkar á þessum vettvangi og lagt mjög margt gott þar til málanna. Persónulega vil ég þakka henni fyrir afar ánægjulegt samstarf á þessu sviði. Í tilefni af nokkrum atriðum sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir nefndi tek ég að nokkru leyti undir vangaveltur hennar um vægi Evrópuráðsþingsins í alþjóðastarfi þingsins. Án þess að ég vilji fara út í beinan samanburð við hið norræna samstarf tel ég alveg ótvírætt að samstarfið á vettvangi Evrópuráðsþingsins sé afar mikilvægt fyrir okkur. Gagnið sem við höfum af því er margvíslegt. Þarna er um að ræða stóran vettvang 46 Evrópuþjóða sem á margan hátt búa við mjög ólíkar aðstæður, ólík vandamál og ólíka stöðu að ýmsu leyti. Þingið og nefndir þess eru mjög góður vettvangur til að kynnast sjónarmiðum fólks frá þessum ríkjum og ánægjulegt að fylgjast með því hve oft tekst að leiða ágreiningsmál til lykta með góðri samvinnu og sáttfýsi á þessum vettvangi, sem er afar mikilvægt. Allir starfa að því markmiði að efla mannréttindi, lýðræði og framfarir í þessum löndum. Menn geta vissulega haft mismunandi skoðanir um leiðirnar en allir þeir sem taka þátt í starfinu starfa undir þeim formerkjum. Þess vegna er oftar en ekki ágæt sátt um meginmarkmiðin og meginverkefnin þó að skiptar skoðanir kunni að vera um útfærsluna í einstökum tilvikum. Niðurstöður Evrópuráðsþingsins eru mikilvægar. Þær eru oft, eins og ég gat um áðan, í formi tilmæla til ríkisstjórna aðildarlandanna. Niðurstöður Evrópuráðsþingsins eru ekki bindandi fyrir aðildarríkin. Hins vegar er ljóst að þar með er búið að marka ákveðna stefnu sem má segja að ríkisstjórnum aðildarríkjanna sé falið að vinna eftir. Það er auðvitað rétt sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir nefndi, það kemur í hlut okkar þingmanna að fylgja því eftir, hver á sínum vettvangi í sínu þjóðþingi, að ályktununum sé hrint í framkvæmd, komið í lög eða þær framkvæmdar með öðrum hætti eftir því sem við á hverju sinni. Þannig má segja að innan Evrópuráðsins og á vettvangi Evrópuráðsþingsins verði til vísir að ýmsu sem síðar verður lagasetning í aðildarlöndunum, t.d. hér hjá okkur. Mikilvægt er að eiga aðild að þeim vettvangi þar sem þær umræður fara fram sem síðan hugsanlega leiða til tilmæla eða ályktana sem með tímanum verða færðar í lög. Það er mikilvægt fyrir okkur að leggja okkar fram í þessu og jafnframt að kynnast sjónarmiðum annarra. Hagsmunirnir sem við höfum af þessu eru skýrir að þessu leyti. Hins vegar legg ég ekki síður áherslu á að þjóð eins og okkar sem býr við það lán að hér hafa lýðræði, mannréttindi og meginreglur réttarríkisins trausta stöðu getur auðvitað líka lagt mikið af mörkum í alþjóðlegu samstarfi af þessu tagi. Ég gat þess áðan að fjöldi aðildarríkja Evrópuráðsins hefur vaxið mjög mikið á síðustu árum. Ný ríki í austanverðri álfunni og Mið-Evrópu hafa verið að bætast við, sum hafa nýlega fengið sjálfstæði eða hafa nýlega gengið í gegnum mjög miklar stjórnskipulegar breytingar. Lýðræðishefð er mjög takmörkuð þar víða. Sannast sagna er víða í þessum löndum skilningur á mannréttindum og mannréttindahugtökum ekki sá sami og okkar. Það hefur verið verkefni Evrópuráðsins að aðstoða þær þjóðir við að þróa sig áfram á þessu sviði. Það kallar stundum á ákveðna árekstra. Það er rétt að taka undir það sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði, stundum finnst manni að Evrópuráðið mætti hvessa sig aðeins meira við aðildarríki sem láta undir höfuð leggjast að fylgja þeim reglum sem þau hafa undirgengist á þessum vettvangi. Engu að síður er í ráðinu að finna mjög mikilvægan vettvang til þess að aðstoða þau við að stíga skref í framfaraátt á þessu sviði. Við Íslendingar getum lagt mikið af mörkum á því sviði, auðvitað eftir stærð og getu, en það má segja að fyrir okkur sé líka mikilvægt að kynnast því sem er að gerast í þeim löndum sem við höfum kannski ekki haft svo mikil kynni af, hvort sem um er að ræða fyrrum lýðveldi Sovétríkjanna, fyrrum lýðveldi Júgóslavíu, önnur ríki Balkanskagans eða lönd á því svæði sem við höfum fram að þessu haft takmörkuð samskipti við en getum auðvitað byggt og eflt samskipti við til framtíðar. Samstarf á vettvangi eins og þessum, þó að það leiði ekki til lagalega bindandi niðurstöðu eða einhvers slíks, getur með mörgum hætti nýst okkur vel. Þess vegna tek ég eindregið undir orð hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur um það að af hálfu Alþingis sé mikilvægt að leggja rækt við þessa starfsemi, þátttökuna í Evrópuráðsþinginu. Það verður síðan að ráðast af bæði fjármunum, eins og hv. þingmaður nefndi, en líka auðvitað tíma þingmanna. Starfið innan Evrópuráðsins krefst mikils tíma. Við þurfum að leggja á okkur lengri ferðalög en kollegar okkar frá flestum Evrópulöndum til að taka þátt í störfum nefnda og þingsins. Engu að síður vil ég hafa lokaorð mín þau að við á hinu háa Alþingi leggjum raunverulega rækt við starfsemina og sinnum henni. Við höfum gagn af því en við höfum líka mikið fram að færa og getum lagt gott af mörkum í samstarfinu.

Frú forseti. Ég ætla að fylgja úr hlaði skýrslu deildarinnar um starfsemi þingmannanefndar EFTA og þingmannanefndar EES á starfsárinu 2006 en skýrslan liggur fyrir á þskj. 823. Það þarf ekki að orðlengja það að utanríkisviðskipti verða sífellt mikilvægari fyrir íslenska hagkerfið nú á tímum hraðrar hnattvæðingar og aukins viðskiptafrelsis. Mesta góðæristímabil Íslandssögunnar er til vitnis um hvernig viðskiptafrelsi og opnun gagnvart umheiminum hefur aukið hagsæld og lífsgæði hér á landi og í raun gerbylt efnahagslífinu. Í þessu sambandi gegna Fríverslunarsamtök Evrópu, EFTA, og Evrópska efnahagssvæðið, EES, lykilhlutverki sem grundvallarstoðir íslenskrar utanríkisverslunar og eykst mikilvægi þeirra með hverju ári. Af þeim fjöldamörgu málum sem komu til kasta þingmannanefndar EFTA á starfsárinu má segja að tvö mikilvæg málefni hafi sérstaklega verið í brennidepli sem beindust bæði að því að tryggja markaðsaðgang og viðskiptafrelsi fyrir aðildarríkin. Annars vegar fjallaði þingmannanefndin um fyrirhugaða stækkun Evrópusambandsins sem tók gildi 1. janúar sl. og hins vegar um gerð fríverslunarsamninga á milli EFTA og ríkja utan ESB. Bæði þessi mál komu ítrekað til umræðu á fundum þingmannanefndarinnar á árinu. Eins og kunnugt er var gengið frá áframhaldandi stækkun ESB til austurs þegar framkvæmdastjórn ESB samþykkti í nóvember inngöngu Búlgaríu og Rúmeníu sem tæki gildi 1. janúar sl. Samningaviðræður EFTA og ESB um samhliða stækkun EES voru því eðlilega veigamikið mál á dagskrá þingmannanefnda EFTA og EES. Nefndirnar fengu reglulega upplýsingar um gang samningamála í viðræðum sínum við ráðherra, embættismenn og sérfræðinga. Helsta bitbeinið í samningaviðræðunum var kröfur framkvæmdastjórnar ESB um þróunarstyrki EFTA til nýju aðildarríkjanna tveggja. Þar er fyrirmyndin þeir þróunarsjóðir sem EFTA-ríkin komu á fót við síðustu stækkun þegar 10 ný ríki gengu í ESB árið 2004. Það fór svo að ekki náðist samkomulag á árinu og því varð ekki af samhliða stækkun ESB og EES líkt og gerðist við stækkunina árið 2004. Enn hefur ekki náðst samkomulag um stækkun EES en von aðila er að það gerist sem fyrst, og vil ég ekki dvelja lengur við það mál hér. Í hugum flestra tengist EFTA fyrst og fremst EES-samningnum sem önnur stoð hans á móti ESB. Hin hliðin á EFTA sem fallið hefur í skuggann af EES-samstarfinu er aukin sókn EFTA á sviði fríverslunar og uppbygging nets fríverslunarsamninga við ríki utan Evrópusambandsins. Fríverslunarsamningum í heiminum hefur fjölgað ört á undanförnum árum. Markmið þeirra er að auka frelsi í viðskiptum með vörur og þjónustu og skapa ný tækifæri í alþjóðlegum viðskiptum með því að opna aðgang að nýjum markaðssvæðum. Með aukinni svartsýni á að árangur náist í Doha-samningalotu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar hafa fleiri samtök ríkja og einstök lönd beint sjónum sínum að gerð tvíhliða fríverslunarsamninga og ljóst er að samkeppni fer harðnandi á því sviði. Í því sambandi er mest um verð stefnubreyting Evrópusambandsins frá síðasta hausti um að leggja aukna áherslu á tvíhliða fríverslunarsamninga. EFTA-ríkin eru tiltölulega smá hagkerfi sem eru mjög háð utanríkisviðskiptum og greiðum aðgangi að erlendum mörkuðum. Í sameiningu teljast EFTA-ríkin þó tólfta stærsta hagkerfi heims og í krafti þeirrar stærðar og samflots hefur verið álitlegur kostur fyrir ríki að semja við EFTA sem eina heild. Ávinningurinn er meiri og samningur því eftirsóknarverðari en ef boðið væri upp á fríverslunarsamninga við einstök EFTA-ríki. Gildir fríverslunarsamningar EFTA eru nú 15 talsins og hafa engin ríkjasamtök náð meiri árangri í gerð fríverslunarsamninga að Evrópusambandinu undanskildu. Þingmannanefnd EFTA hefur lagt mikla áherslu á fríverslun og stutt dyggilega við bakið á samningagerð EFTA á þessu sviði. Mikið var lagt upp úr umræðum um fríverslun á fundum með ráðherrum á árinu og áhersla lögð á að EFTA verði leiðandi afl í gerð fríverslunarsamninga á heimsvísu. Á árinu tók fríverslunarsamningur EFTA og Suður-Kóreu gildi, gengið var frá samkomulagi um fríverslun við Egyptaland sem undirritað var í janúar sl. og áfram var unnið að fríverslunarsamningum við Kanada og fleiri ríki. Þingmannanefndin hefur lagt mikla áherslu á samningagerð við Kanadamenn og hélt sérstök sendinefnd þingmanna til Kanada nú í febrúarmánuði til að þrýsta á um jákvæða niðurstöðu í yfirstandandi viðræðum og tryggja stuðning kanadískra þingmanna við slíkan samning. Þetta liggur þó utan efni skýrslunnar sem hér er til umræðu og mun ég því ekki fjalla nánar um þær góðu viðræður sem við EFTA-þingmenn áttum við kollega okkar í kanadíska þinginu. Þessi tvö málefni, stækkun ESB og EES annars vegar og fríverslunarsamningar EFTA hins vegar, komu eins og fyrr sagði ítrekað til umfjöllunar á fundum þingmannanefndar EFTA og EES á árinu. Af öðrum stórum málum sem komu til umræðu hjá þingmannanefndunum árið 2006 má nefna Lissabon-áætlunina um vöxt, framtíð og samkeppnishæfni hagkerfis Evrópusambandsins, þjónustutilskipun ESB, innflytjendastefnu ESB, bann ESB við notkun fiskimjöls til dýrafóðurs og framtíðarstefnu sambandsins í siglingamálum en unnið er að sjálfbærri heildarstefnu hvað varðar siglingar, hafnamál, strandlengjur og ýmis önnur hagsmunamál tengd hafinu. Hér er ekki tóm til að fara yfir þessi viðamiklu mál eða einstaka fundi þingmannanefnda EFTA og EES. Vísa ég í ítarlega umfjöllun í fyrirliggjandi skýrslu Íslandsdeildar hvað það varðar. Frú forseti. Ég vík nú máli mínu að starfsemi Íslandsdeildar. Hvað varðar skipan hennar og breytingar innan ársins vísa ég í fyrirliggjandi skýrslu. Íslandsdeildin var venju samkvæmt mjög virk í starfi þingmannanefnda EFTA og EES á árinu og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem til umræðu komu í nefndunum. Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður Íslandsdeildar, var skýrsluhöfundur einnar af fjórum skýrslum þingmannanefndar EES ásamt breska Evrópuþingmanninum Díönu Wallis. Skýrslan fjallaði um innleiðingu EES-löggjafar en í henni var skoðað hvort munur væri á EFTA-ríkjunum annars vegar og ESB-ríkjunum hins vegar hvað varðar tímamörk við innleiðingu EES-gerða í innlenda löggjöf. Þá tók Íslandsdeildin bann ESB við fiskimjöli til dýrafóðurs ítrekað upp á fundum þingmannanefndar EES en banninu var komið á árið 2001 þegar óttinn við kúariðu var hvað mestur. Bjarni Benediktsson lagði fram greinargerð um málið á fundi þingmannanefndar EES þar sem fram kom að engin vísindaleg rök væru gegn fiskimjölsfóðri. Bannið kom á sínum tíma til af ótta við að það yrði drýgt með ólöglegu kjöt- og beinamjöli en þegar árið 2003 var búið að finna örugga aðferð til að greina slíka blöndun. Þá lagði framkvæmdastjórn ESB til að banninu yrði aflétt en Evrópuþingið hefur staðið á móti því. Þingmannanefndin hefur átt í viðræðum og bréfaskriftum við Evrópuþingið vegna málsins og mun halda áfram að vinna að lausn þess. Þá tók Guðlaugur Þór Þórðarson upp innan þingmannanefndar EES sjóræningjaveiðar á Norður-Atlantshafi og aðgerðir til að sporna við þeim. Dæmi eru um að skip sem stunda veiðarnar og sigla undir hentifána hafi fengið þjónustu í evrópskum höfnum. Málið var tekið upp á fundi þingmannanefndarinnar og í bréfi þar sem þau Evrópulönd voru talin upp sem veitt hafa skipum sem stunda sjóræningjaveiðar þjónustu í höfnum sínum. Venja er að Íslandsdeildin haldi fund með Evrópunefnd þjóðþings þess ríkis sem stendur næst í röðinni til þess að taka við formennsku í ESB, en nýtt formennskuríki tekur við á sex mánaða fresti. Finnar tóku við formennsku á miðju ári og Þjóðverjar í ársbyrjun 2007. Slíkir fundir gera Íslandsdeildinni kleift að kynna aðkomu Íslands að Evrópusamstarfinu og EES-samninginn jafnframt því að fá kynningu á helstu áherslum í formennskuáætlun hins komandi formennskuríkis ESB. Fundur Íslandsdeildar með fulltrúum stórunefndar finnska þingsins sem hefur Evrópumál á sínu starfssviði fór fram í Helsinki 28. mars. Fulltrúar stórunefndar gerðu grein fyrir helstu áherslumálum Finna á síðari árshelmingi 2006, svo sem styrkingu hinnar norðlægu víddar ESB, vinnu við stækkun sambandsins og stjórnarskrármálinu. Íslandsdeildin gerði m.a. grein fyrir aðkomu Íslands að Evrópusamstarfi með EES-samningnum, greiðslum í þróunarsjóði fyrir fátækari aðildarríki ESB og þátttöku í Schengen. Fundur Íslandsdeildar með fulltrúum Evrópunefndar þýska þingsins fór fram í Berlín 30. nóvember. Evrópunefndarmenn greindu frá helstu áherslumálum Þjóðverja á fyrri árshelmingi 2007, svo sem áframhaldandi vinnu í stjórnarskrármálum ESB þar sem leitað verður leiða til að bjarga stjórnarskrárdrögum sem hafnað var í þjóðaratkvæðagreiðslum í Frakklandi og Hollandi árið 2005. Áhersla verður jafnframt lögð á að vinna áfram að markmiðum Lissabon-áætlunarinnar um að auka samkeppnishæfni ESB en gæta um leið að félagslegum réttindum borgara sambandsins. Virðulegi forseti. EFTA hefur tekið miklum breytingum í gegnum tíðina en ég held að það skipti gríðarlega miklu máli fyrir okkur að nýta þetta tæki sem við höfum og þetta góða samstarf sem við eigum með þjóðum til að auka viðskiptafrelsi okkar. Það gerum við eðli málsins samkvæmt með fríverslunarsamningum og það er mikilvægt að ná samningum við sem flesta aðila, þá sérstaklega hin stóru markaðssvæði. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, þakka meðlimum Íslandsdeildar fyrir gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi sem og starfsfólki skrifstofu EFTA. Jafnframt þakka ég sérstaklega ritara Íslandsdeildar, Stíg Stefánssyni, fyrir afar gott starf í þágu nefndarinnar og vandaðan undirbúning fyrir þá fundi sem við höfum sótt á þessum vettvangi. Við eigum, frú forseti, að róa að því öllum árum að auka viðskiptafrelsi og EFTA er mikilvægt tæki til þess.

Virðulegi forseti. Ég flyt skýrslu Íslandsdeildar VES-þingsins fyrir árið 2006. Skýrslan liggur fyrir á þskj. 915 en ég mun stikla á því helsta sem fram kemur í skýrslunni. Vestur-Evrópusambandið VES er varnarbandalag Vestur-Evrópuríkja og var stofnað með Brussel-sáttmálanum árið 1948. Stofnun Atlantshafsbandalagsins NATO árið 1949 skyggði nokkuð á starfsemi VES en með breyttri skipan öryggis- og varnarmála í kjölfar endaloka kalda stríðsins jókst mikilvægi stofnunarinnar til muna. Með Maastricht-sáttmálanum árið 1991 var VES falin útfærsla á framkvæmd varnarmála og hluta sameiginlegrar utanríkis- og öryggismálastefnu Evrópusambandsins. Næstu ár efldist VES verulega og gegndi æ stærra hlutverki í öryggismálum Evrópu auk þess sem sambandinu var ætlað að annast framkvæmd á fyrirhuguðum varnarmálahluta ESB sem átti að gegna hlutverki Evrópustoða NATO. Af þessum sökum var litið á VES sem hlekkinn á milli NATO og utanríkis- og varnarmála. Árið 2000 staðfestu leiðtogar ESB að NATO yrði áfram grundvöllur sameiginlegra varna ríkja sambandsins en jafnframt væri nauðsynlegt bæði að koma á nýjum pólitískum og hernaðarlegum stofnunum er gerðu Evrópuríkjunum kleift að efna til hernaðaraðgerða undir forustu ESB þegar bregðast þurfti við alþjóðlegum vanda. Samkvæmt ákvörðunum leiðtoga aðildarríkja ESB hefur nauðsynlegum stofnunum þegar verið komið á fót innan annarra stoða ESB. Þróunin í átt að sjálfstæðum hernaðarmætti ESB hefur gert það að verkum að hlutverk VES í öryggis- og varnarmálum álfunnar hefur minnkað verulega. Virðulegi forseti. VES-þingið var stofnað árið 1954 og kom fyrst saman ári síðar þegar verulegar breytingar voru gerðar á stofnsáttmála VES, m.a. til að veita Ítalíu og Þýskalandi aðild að sambandinu. Á VES-þinginu koma saman alls 370 þjóðkjörnir þingmenn. VES-þingið hefur aðsetur í París. Tveir þingfundir eru haldnir árlega, oftast í júní og desember. Hlutverk þingsins er að fjalla um málefni er falla undir starfssvið VES, þ.e. öryggis- og varnarmál álfunnar. Þingið fjallar auk þess um ársskýrslur VES og fjárhagsáætlun. Það fjallar um málefni sem eru efst á baugi í nefndum þingsins, ályktar um skýrslu nefnda, gerir tillögur til ráðherraráðs VES og beinir fyrirspurnum til þess. Skjöl þingsins eru gefin út á ensku og frönsku en umræður fara fram á tungumálum aðildarríkjanna. Starfsemi og umræður á VES-þinginu má greina í þrjá meginflokka. Í fyrsta lagi er þingið vettvangur þingmannavíddar Vestur-Evrópusambandsins og samkvæmt 9. gr. endurskoðaða Brussel-sáttmálans frá 1954 er VES-þingið ráðherraráði VES innan handar og ráðgefandi. VES-þingið hefur eftirlit með framkvæmd sameiginlegra varnarskuldbindinga sem kveðið er á um í 5. gr. sáttmálans. Í 9. gr. sáttmálans kemur fram að ráðherraráð Vestur-Evrópusambandsins skuli birta árlega skýrslu um starfsemi sína til þingmannasamkundunnar sem samanstendur af fulltrúum aðildarríkja Brussel-sáttmálans. Starfsemi VES er þannig bundin í milliríkjasáttmála og er það því ein þriggja evrópskra þingmannasamkundna sem slíkt á við um. Hinar tvær eru Evrópuráðsþingið og Evrópuþingið. Í öðru lagi hefur VES-þingið haft það hlutverk í kjölfar yfirtöku Evrópusambandsins á verkefnum VES árið 2000 að vera tímabundið öryggis- og varnarmálaþing Evrópu og vettvangur þinglegrar meðferðar á sameiginlegri stefnu ESB í öryggis- og varnarmálum. Í þriðja lagi hefur VES-þingið eftirlit með milliríkjasamstarfi á sviði hergagnaframleiðslu og rannsókna- og þróunarstarfs í hergögnum sem sinnt er af WEAG og WEAO, tveimur fjölþjóðastofnunum sem starfa undir væng Vestur-Evrópusambandsins. VES-þingið hefur verið afgerandi þátttakandi í umræðunni um hvernig staðið verði að evrópsku þingi er hafi öryggis- og varnarmál til umfjöllunar. VES-þingið hefur lagt til að komið verði á fót öryggis- og varnarmálaþingi Evrópu þar sem þjóðkjörnir þingmenn hefðu eftirlit með starfsemi stofnana ESB á sviði öryggis- og varnarmála. Annað væri ótækt þar eð mál er lúti að beitingu herafla og útgjalda til öryggis- og varnarmála væru bundin við þjóðríkin. Þau þyrftu að njóta samþykkis þjóðþinga og þar af leiðandi væri það hlutverk fjölþjóðlegrar þingmannasamkundu sem í sætu fulltrúar þjóðþinganna að ræða slík mál. Hin sameiginlega öryggis- og varnarmálastefna ESB lýtur ekki stefnu framkvæmdastjórnar bandalagsins sem slíks heldur er um milliríkjamálefni að ræða. Í allri slíkri vinnu er það grundvallaratriði og hafa fulltrúar VES-þingsins því lagt ofuráherslu á að það séu þjóðþing aðildarríkjanna sem hafi eftirlit með þessum málaflokki en ekki Evrópuþingið. Það sé grundvallaratriði að fjölþjóðlegar þingmannasamkundur sem hafa bein tengsl við umbjóðendur, þ.e. kjósendur í aðildarríkjunum, endurspegli mikilvæg milliríkjamálefni. Reynslan af slíkum þingmannasamkundum hafi verið afar farsæl og nægi þar að nefna auk VES-þingsins NATO-þingið, Evrópuráðsþingið og þingmannasamkundu Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir umfangsmiklar stofnana- og skipulagsbreytingar í Evrópu á undanförnum árum er VES-þingið enn sem komið er eina evrópska þingmannasamkundan sem gefur þjóðkjörnum þingmönnum færi á að fylgjast með og ræða sameiginleg öryggis- og varnarmál álfunnar. Þingið er vettvangur sem leiðtogar Evrópuríkja nýta til að skýra frá stefnumiðum sínum. Á árinu 2005 varð áframhald á lífseigri umræðu um framtíðarhorfur VES-þingsins og um stofnanatengsl Vestur-Evrópusambandsins við Evrópusambandið og Atlantshafsbandalagið en sem kunnugt er hafa miklar og örar breytingar átt sér stað á sviði öryggis- og varnarmála í Evrópu síðustu ár. Þessi umræða var sérstaklega hávær í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðslu Frakka og Hollendinga um nýja stjórnarskrá ESB sem báðar þjóðirnar höfnuðu. Virðulegi forseti. Stjórnarskráin hafði haft þó nokkur áhrif á stöðu varnar- og öryggismála innan ESB en samkvæmt stjórnarskrárdrögum var staða þjóðþinganna veik, t.d. á sviði öryggis- og varnarmála. Eftir að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Frakklandi og Hollandi lá fyrir ákváðu leiðtogar Evrópusambandsins að fresta frekari ákvarðanatöku varðandi stjórnarskrána og taka sér umhugsunartíma um framtíð sambandsins. Austurríkismenn lýstu því yfir við upphaf forsetatíðar sinnar í ESB í ársbyrjun 2006 að þeir hefðu áhuga á að endurvekja stjórnarskrárferlið en lítill áhugi virðist vera á því innan sambandsins. Ljóst er að ESB taldi útkomuna vera mikið áfall fyrir pólitíska þróun sambandsins og á fundinum kom glögglega fram að framhaldið væri að mestu óráðið. Á hinn bóginn mátti einnig greina að menn töldu að þessi nýja staða væri til þess fallin að greiða fyrir því að niðurstaða í helstu baráttumálum VES-þingsins undanfarin ár og missiri, þ.e. aukin þátttaka og hlutur þjóðþinga í lýðræðislegu eftirliti með öryggis- og varnarmálastefnu ESB, yrði farsælli en ella. Samkvæmt starfsreglum VES-þingsins á Alþingi í krafti aukaaðildar sinnar rétt á að senda þrjá fulltrúa á fundi VES-þingsins. Aukaaðilar geta samkvæmt núverandi reglum þingsins tekið ríkan þátt í störfum þess og hafa málfrelsi á þingfundum. Þeir njóta þó ekki fullra réttinda og hafa ekki atkvæða- eða tillögurétt á þingfundum. Sú hefð hefur hins vegar skapast að fulltrúar aukaaðildarríkja geta lagt fram tillögur og breytingartillögur í þinginu að því gefnu að fulltrúar aðildarríkja skrifi einnig undir þær. Fulltrúar aukaaðildarríkja hafa ekki heldur rétt til að tala á móðurmáli sínu á fundum þingsins. Á hinn bóginn hafa aukaaðilar rétt til að taka til máls og greiða atkvæði í nefndum og gera breytingartillögur. Þannig geta aukaaðilar haft áhrif á þær tillögur og skýrslur sem ræddar eru á þingfundum þegar þær eru í mótun. Aukaaðilar geta einnig beint fyrirspurn til ráðherraráðs. VES-þingið kemur sem fyrr segir saman tvisvar á ári til reglulegs þingfundar. Nefndir þingsins halda auk þess fundi nokkrum sinnum á ári. Á árinu tók Íslandsdeildin þátt í báðum hlutum þingfundarins. Fundurinn einkenndist af umræðunni um framtíð VES-þingsins og auknum áhrifum Evrópuþingsins á evrópsku öryggis- og varnarmálastefnuna. Vandamál tengd stjórnarsáttmála Evrópusambandsins voru einnig til umræðu. Ýmsir þingmenn töldu að höfnun Frakka og Hollendinga á sáttmálanum hefði framlengt líf VES-þingsins og gefið því tækifæri til að styrkja stöðu sína í framtíðarstofnanaverki Evrópusambandsins. Þingfundur hófst með því að Karel De Gucht, utanríkisráðherra Belgíu, sem tók við formennsku í VES 1. júlí, ávarpaði þingheim. Hann lagði áherslu á að nauðsynlegt væri fyrir aðildarríki ESB að horfa á jákvæðan árangur sambandsins undanfarna áratugi í stað þess að einblína á vandamál þess. Hann lagði í því sambandi áherslu á þann mikla árangur sem náðst hefur í samstarfi ESB-ríkja á sviði öryggis- og varnarmála á mjög stuttum tíma. Seppo Kääriäinen, varnarmálaráðherra Finnlands, sem tók við formennsku í ESB í júlí, flutti því næst ávarp. Hann fjallaði um þrjú meginefni. Í fyrsta lagi áherslu Finna í formennskutíð sinni varðandi pólitískt öryggi sambandsins. Í öðru lagi kynnti hann nokkra þætti í varnarstefnu Finna og í þriðja lagi fjallaði hann um það bil sem myndast hefur milli Evrópusambandsins og íbúa í aðildarríkjunum. Hann sagði að Finnar mundu leitast eftir því að gera Evrópusambandið trúverðugan og samstiga þátttakanda í alþjóðastjórnmálum. Varnarmálaráðherrann lagði áherslu á samstarf ESB-ríkja við vopna- og tækjakaup auk þess sem hann sagði að samstarf sambandsins við þriðja aðila, sérstaklega NATO, þyrfti að styrkja. Hann lagði einnig áherslu á að Finnar mundu áfram standa utan hernaðarbandalaga þótt þeir tækju virkan þátt í öryggis- og varnarsamstarfi ESB og í friðargæsluaðgerðum á vegum bandalaga á borð við NATO. Hann lagði að síðustu áherslu á nauðsyn þess að kynna fyrir íbúum ESB-ríkja þau jákvæðu áhrif sem sambandið hefur haft á líf þeirra. Í því sambandi lagði hann áherslu á hlutverk Evrópusambandsins við að tryggja frið og öryggi í álfunni á undanförnum áratugum. Utanríkisráðherra Grikklands, Dora Bakoyianni, flutti einnig ávarp á þingfundi. Hún fór yfir stöðu Grikklands í öryggis- og varnarsamstarfi Evrópu og áherslu í varnarsamstarfi innan álfunnar. Æðsti borgaralegi fulltrúi NATO í Afganistan, Hikmet Çetin, fór yfir stöðu mála í landinu og lagði áherslu á þau fjölmörgu vandamál sem alþjóðasamfélagið stæði enn frammi fyrir. Hann sagði frá auknu hlutverki NATO í suður- og austurhluta Afganistan og því mati sínu að ef alþjóðasamfélagið næði ekki að bæta ástandið í Afganistan mundu vandamál landsins flæða yfir til Evrópu. Virðulegi forseti. Seinni hluti 52. fundar VES-þingsins fór fram í París 18.–20. desember 2006. Fundinn sóttu fyrir hönd Alþingis Guðjón Hjörleifsson, formaður Íslandsdeildar, Gunnar Örlygsson varaformaður og Einar Már Sigurðarson, auk Tómasar Brynjólfssonar, ritara deildarinnar. Óvissa um framtíð stjórnarskrársáttmála Evrópusambandsins hafði mikil áhrif á umræður á desemberfundum VES-þingsins líkt og verið hefur undanfarið eitt og hálft ár. VES-þingið verður áfram eini samráðs- og eftirlitsvettvangur þingmanna ESB vegna varnar- og öryggissamstarfs aðildarríkja Evrópusambandsins þangað til stjórnarskrársáttmáli verður samþykktur af öllum aðildarríkjum sambandsins. Þingmenn lögðu áherslu á að hver sem niðurstaðan yrði varðandi framtíð stjórnarskrársáttmálans yrði að tryggja lýðræðislegt eftirlit með samstarfi Evrópusambandsríkja á sviði öryggis- og varnarmála. Þróun evrópsku varnar- og öryggisstefnunnar, samskipti Evrópusambandsins og NATO auk stöðu hergagnaframleiðslu í Evrópu voru meðal annarra málefna sem voru fyrirferðarmikil í umræðum á þingfundum í desember. Málefni Miðausturlanda voru þingmönnum einnig hugleikin. Átökin í Líbanon sumarið 2006 voru ítarlega rædd, sérstaklega ásakanir um skort á samstarfi og samstöðu aðildarríkja ESB við brottflutning Evrópubúa frá átakasvæðinu og við mönnun friðargæsluliðs á landamærum Ísraels og Líbanons. Þingfundunum í desember má í raun skipta í þrennt. Í fyrsta lagi má nefna undirbúning fyrir starf VES-þingsins fyrir árið 2007, með kosningu yfirmanna þess og umræðum um fjármál þingsins og ráðherrahliðarinnar. Í öðru lagi ávörp ráðherra, fulltrúa þeirra og boðsgesta. Í þriðja lagi kynningar, umræður og kosningar um skýrslur og tillögur sem lagðar eru fram á þinginu Endurkjör Jean-Pierre Masserets sem forseta VES-þingsins bar hæst vegna undirbúnings fyrir 53. VES-þingið sem fram fer árið 2007. Auk þess voru tíu varaforsetar kjörnir fyrir sama tímabil. Forsetinn og varaforsetarnir nutu einróma stuðnings þingheims. Günter Gloser, Evrópuráðherra Þýskalands, ávarpaði þingið fyrir hönd Þýskalands sem fer með formennsku í Evrópusambandinu og Vestur-Evrópusambandinu frá ársbyrjun 2007. Ráðherrann lýsti stefnu Þýskalands gagnvart evrópsku öryggis- og varnarstefnunni, auk afstöðu Þýskalands til næstu skrefa varðandi stjórnarskrá Evrópusambandsins. Gloser sagði evrópska varnar- og öryggisstefnu standa frammi fyrir fjölmörgum áskorunum vegna styrkingar og breikkunar stefnunnar. Til að bregðast við þessum áskorunum hyggjast stjórnvöld í Þýskalandi beina spjótum sínum að fjórum meginþáttum. Í fyrsta lagi verður lögð áhersla á verkefni og aðgerðir í nafni sambandsins. Í öðru lagi verður litið til styrkingargetu ESB til að ná stjórn á hættuástandi. Í þriðja lagi mun Þýskaland leggja áherslu á styrkingu hernaðarlegs samstarfs við þriðja aðila og í fjórða lagi á þróun hugmyndafræði stefnunnar. Gloser lagði í ræðu sinni áherslu á mikilvægi borgaralegra viðbragða ESB til að takast á við hættuástand. Hann sagði að næsta verkefni evrópsku varnar- og öryggisstefnunnar yrði í Kosovo eftir að samkomulag hefði náðst um framtíðarstöðu héraðsins. Hann sagði að einnig mætti vænta aukinna verkefna fyrir evrópskar sveitir í Afganistan. Gloser lýsti því yfir að herfylki ESB yrðu reiðubúin til aðgerða frá 1. janúar 2007. Hann sagði þó einnig að enn vantaði ríki til þess að taka að sér verkefni á því sviði eftir árið 2008 og að enn skorti upp á getu stuðningssveita herfylkjanna, t.d. varðandi sjó- og loftflutninga. Auk þess þyrfti að auka enn samhæfingu borgaralegra og hernaðarlegra þátta í viðbragðsgetu ESB við hættuástandi. Einnig þyrfti að styrkja samskipti við aðra áhrifavalda í alþjóðakerfinu, sérstaklega Bandaríkin, NATO og Sameinuðu þjóðirnar. Þá þyrfti að bæta þekkingu og skilning rússneskra stjórnvalda á evrópsku öryggis- og varnarstefnunni. Að lokum lagði ráðherrann áherslu á mikilvægi orkuöryggis fyrir orkustefnu og utanríkisstefnu sambandsins. Í því samhengi þyrfti að líta til aukins samstarfs við ríki sem hafa olíu- og gasleiðslur til Evrópu á landsvæði sínu. Pertti Torstila, ráðuneytisstjóri í finnska varnarmálaráðuneytinu, sagði getu sambandsins til aðgerða hafa aukist verulega á undanförnum missirum. Auk þess hefði aðgerðum fjölgað til muna og væntingar um aðkomu ESB að krefjandi alþjóðlegum verkefnum aukist verulega. Ráðuneytisstjórinn fjallaði um núverandi verkefni evrópsku öryggis- og varnarstefnunnar og lagði áherslu á mikilvægi borgaralegra viðbragða við hættuástandi. Hann sagði auk þess að ESB væri að líta til nýrra verkefna í ljósi þess að aðgerðum þess í Aceh-héraði í Indónesíu og í Kongó væri lokið. Virðulegi forseti. Ég hef stiklað á því stærsta sem fram kemur í skýrslunni en eins og áður sagði liggur hún í heild sinni fyrir á Alþingi sem þskj. 915. Ég vil að lokum þakka starfsmönnum alþjóðasviðs Alþingis og samnefndarmönnum mínum í Íslandsdeild VES fyrir gott samstarf. Undir þetta rita Guðjón Hjörleifsson, Gunnar Örlygsson og Einar Már Sigurðarson.

Virðulegi forseti. Ég flyt skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2006. Skýrslan liggur fyrir sem þingskjal og mun ég tæpa á nokkrum þáttum hennar. Íslandsdeild var í upphafi ársins 2006 skipuð þeim sem hér talar, formanni nefndarinnar, hv. þingmönnum Kristjáni L. Möller, frá þingflokki Samfylkingarinnar, og frá Framsóknarflokki Hjálmari Árnasyni, sem er varaformaður Íslandsdeildarinnar. Varamenn voru Bjarni Benediktsson, þingflokki sjálfstæðismanna, Jóhann Ársælsson, þingflokki Samfylkingarinnar, og Magnús Stefánsson, þingflokki framsóknarmanna. Ný Íslandsdeild var kjörin í upphafi 133. þings, þann 2. október sl., en eina breytingin sem varð á skipan hennar var að Guðjón Ólafur Jónsson tók við sem varamaður fyrir hönd þingflokks framsóknarmanna í stað Magnúsar Stefánssonar. Ritari Íslandsdeildar var Belinda Theriault, forstöðumaður alþjóðasviðs. Íslandsdeildin hélt fjóra fundi á árinu, en á þeim fór aðallega fram undirbúningur undir þátttöku í þingum IPU sem er erlend skammstöfun fyrir Alþjóðaþingmannasambandið. Fyrir hönd Íslandsdeildarinnar vil ég þakka Belindu frábær störf í þágu nefndarinnar og ánægjulegt samstarf. Starfsemi Alþjóðaþingmannasambandsins (IPU) er margþætt og vil ég draga fram þá þætti sem að mati okkar, fulltrúa Íslands á þessum vettvangi, eru mikilvægastir í starfi sambandsins. Fyrst ber að nefna að sjaldan hefur verið meiri þörf á umræðum og skoðanaskiptum á milli menningarheima. Alþjóðaþingmannasambandið er eini vettvangurinn þar sem þingmenn frá nær öllum ríkjum heims geta rætt saman, skipst á skoðunum og reynt að ná sameiginlegri niðurstöðu. Á slíkum fundum takast kynni með fólki frá ólíkum þingum og mikilvægt er að nýta vel þau tækifæri sem þar bjóðast og vinna markvisst að því að efla tengslin við þing frá fjarlægum menningarsvæðum. Ályktanir IPU eru ekki bindandi fyrir þjóðþing aðildarríkjanna. Þær endurspegla hins vegar umræðu um mikilvæg málefni sem hinar ýmsu þjóðir glíma við. Vegna virkrar þátttöku þingmanna í umræðum á þingum IPU og ólíkra sjónarmiða þeirra hafa m.a. alþjóðastofnanir lagt áherslu á að fylgjast vel með ályktunum IPU, enda hafa þær iðulega bent á nýjar leiðir og nýjar hugmyndir að lausn mála. Næst ber að nefna starf IPU til að efla lýðræði. Ljóst er að mörg aðildarþing sambandsins eru ekki lýðræðislega kjörin og í sumum fer ekkert eiginlegt löggjafarstarf fram. Þingmenn frá slíkum þingum kynnast lýðræðislegum vinnubrögðum á þingum IPU, en jafnframt vinnur sambandið mjög þarft starf á milli þinga. Námskeið eru haldin fyrir þing sem eru að feta sig áfram á lýðræðisbraut um ýmsa þætti þingstarfsins, stundum í samvinnu við viðeigandi stofnun Sameinuðu þjóðanna eða aðra alþjóðastofnun. Sem dæmi um námskeið sem haldin voru árið 2006 má nefna námsstefnu í Víetnam fyrir þjóðþing í Asíu og á Kyrrahafssvæðinu um úrræði þinga á sviði barnaverndar, ráðstefnu fyrir kvenkyns þingmenn í Flóaríkjunum sem haldin var í Barein og námsstefnu fyrir þingmenn sem sitja í mannréttindanefndum sem haldin var í Genf. IPU veitir jafnframt einstökum þingum tæknilega aðstoð og þjálfun. Þá gefur Alþjóðaþingmannasambandið út handbækur fyrir þingmenn til að hjálpa þeim að hafa áhrif í ólíkum málaflokkum. Þar get ég m.a. nefnt málefni eins og ofbeldi gagnvart konum. Rétt er að nefna það þar sem í næstu viku fer fram kvennaþing Sameinuðu þjóðanna í New York þar sem ofbeldi gagnvart stúlkubörnum er til umræðu. Það er mjög mikilvægt fyrir lýðræðisríki að styðja vel við þá starfsemi alla sem IPU stendur fyrir. Í þriðja lagi vill Íslandsdeildin benda á nefnd sem starfar innan IPU um mannréttindi þingmanna. Nefndin vinnur mikið starf á milli þinga og gefur út skýrslu fyrir hvert þing IPU þar sem hún fer yfir mál þingmanna sem mannréttindi hafa verið brotin á, hvort sem um er að ræða fangelsun, hótanir, barsmíðar, mannshvarf eða dauðsfall. Nefndin heimsækir viðkomandi lönd, ræðir við málsaðila og aflar gagna. Málum er fylgt eftir, oft árum saman, þar til einhver niðurstaða fæst. Sem dæmi má nefna mál Victors Gonchar, þingmanns frá Hvíta-Rússlandi, sem hvarf sporlaust fyrir sjö árum, en rannsókn málsins þykir mjög ábótavant. Ráð IPU samþykkir á hverju þingi ályktanir sem grundvallast á skýrslu nefndarinnar. Þessi vettvangur er afar mikilvægur til verndar mannréttindum kjörinna þingmanna þjóðþinga sem eru í ýmsum ríkjum heims útsettir fyrir mannréttindabrotum og ómannúðlegri meðferð sökum framgöngu sinnar, oft gegn ríkjandi öflum. Alþjóðaþingmannasambandið tekur á þingum sínum hverju sinni fyrir mál sem eru á dagskrá alþjóðasamfélagsins, oft mál sem eru efst á baugi hjá Sameinuðu þjóðunum. Að venju tók hver fastanefnd þingsins fyrir eitt mál á hvoru þingi ársins 2006, þannig að ekkert eitt mál var efst á baugi. Þó má segja að hjá Íslandsdeildinni hafi eitt mál verið fyrirferðarmest. Formaður Íslandsdeildarinnar, sú sem hér talar, var valin til að skrifa skýrslu og ályktunardrög fyrir fyrstu nefndina um orkuöryggi og baráttuna gegn hryðjuverkum sem var lögð fram á haustþinginu. Meðhöfundur var þingmaður frá Suður-Afríku. Verkefnið var vandasamt og fyrir fram talið að erfitt gæti verið að ná samstöðu um þessi mál, en ég fjalla nánar um skýrsluna í nokkrum orðum á eftir. Íslandsdeild IPU tekur þátt í samstarfi Norðurlanda á vettvangi IPU. Tveir norrænir samráðsfundir eru haldnir árlega til að fara yfir málefni komandi þings og samræma afstöðu Norðurlanda eins og hægt er. Norðurlönd skiptast á að fara með stjórn norræna hópsins og voru Finnar í forustu á síðasta ári en í ár er Ísland með formennsku. Á fundum IPU tekur Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins þátt í starfi Tólfplús-hópsins svokallaða sem er samstarfsvettvangur vestrænna lýðræðisríkja. Hópurinn hittist á fundum flesta morgna meðan þing stendur til að fara yfir öll helstu mál þingsins og samræma afstöðu eins og hægt er. Á þeim fundum eru jafnframt fulltrúar hópsins í embætti og störf á vegum IPU valdir, m.a. í framkvæmdastjórn, stjórn IPU, kvennaráð IPU og formenn nefnda. Tveir þingmenn frá aðildarríkjum hópsins hafa seturétt á fundunum. Þá hefur sá vettvangur fengið á sinn fund sérfræðinga um ýmis málefni, m.a. mætti fulltrúi Sameinuðu þjóðanna á fund hjá Tólfplús-hópnum síðastliðið vor til að ræða fuglaflensuna og viðbrögð ríkja við henni. Vildi hann heyra álit þingmanna á starfi Sameinuðu þjóðanna á þessu sviði og hvernig einstök ríki hefðu brugðist við hættunni. 114. þing var haldið í Naíróbí í Kenía 6.–12. maí 2006. Það þing sóttu þingmennirnir Ásta Möller, Kristján L. Möller, Hjálmar Árnason og Belinda Theriault, ritari Íslandsdeildar. 115. þing IPU var haldið í Genf 15.–18. október 2006. Í forföllum þingmanna Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins sóttu þingið Jón Kristjánsson og Rannveig Guðmundsdóttir, auk Belindu Theriault, ritara Íslandsdeildar. Í fyrstu nefnd um frið og alþjóðleg öryggismál var rætt um samstarf Sameinuðu þjóðanna og þjóðþinga í baráttunni gegn hryðjuverkum og fyrir orkuöryggi. Umræðan byggði m.a. á skýrslu sem sú sem hér talar hafði unnið ásamt þingmanni frá Suður-Afríku ásamt ályktunardrögum, eins og ég gat um á undan. Hún þótti vönduð og til þess fallin að gera þingmönnum auðveldara að ná samstöðu um þessi umdeildu mál. Í lokaályktun eru hryðjuverk í öllum myndum fordæmd og hryðjuverkamenn fordæmdir sem ótíndir glæpamenn. Þjóðþing eru hvött til að styðja undirbúning sáttmála Sameinuðu þjóðanna gegn alþjóðlegum hryðjuverkum og að þrýsta á stjórnvöld til að ná samstöðu innan alþjóðasamfélagsins á skilgreiningu hryðjuverka. Bent er á að orkulindir og mannvirki á sviði orkumála séu í mörgum tilfellum freistandi skotmörk hryðjuverkamanna og jafnframt að orkuþörfin fari enn vaxandi í fyrirsjáanlegri framtíð. Farið er fram á frekari umfjöllun alþjóðasamfélagsins um orkumál í alþjóðlegu samhengi og tengsl orkuöryggis og hryðjuverkaógnarinnar og lögð er áhersla á aðkomu þjóðþinga að þeirri umræðu. Þjóðþing eru hvött til að setja lög sem hygla endurnýjanlegri og umhverfisvænni orku og jafnframt er hvatt til aðstoðar við þróunarríki á sviði endurnýjanlegrar orku og aðgangs að nútímalegri orkuþjónustu. Á þingum IPU er sérstaklega haldið til haga fjölda kvenna sem tekur þátt í störfum þingsins og jafnframt er haldin nákvæm tölfræði um hlutfall karla og kvenna í þjóðþingum. Á 115. þingi IPU voru konur 30,5% þingfulltrúa, sem er betri árangur en náðist á 114. þingi sem var 28,4%. Hin síðari ár hefur hlutfallið verið tæplega þriðjungur. Í tengslum við 50. fund kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna sem haldinn var í New York í mars á síðasta ári stóð Alþjóðaþingmannasambandið fyrir þingmannafundi sem bar heitið „Jafnrétti kynjanna: framlag þjóðþinga“. Sú sem hér talar og Jóhanna Sigurðardóttir sátu fundinn fyrir hönd Íslandsdeildar IPU, ásamt Belindu Theriault, ritara Íslandsdeildar. Jafnframt sat forseti Alþingis, Sólveig Pétursdóttir, fundinn, en hún sótti jafnframt fund kvenþingforseta sem skipulagður var af IPU. Í umræðum um leiðir til að auka þátttöku kvenna í stjórnmálum ræddi sú er hér talar hvernig kvennasamtök innan stjórnmálaflokka gætu hjálpað konum til áhrifa. Ég tók jafnframt þátt í umræðum um kynjakvóta og sagði frá umræðum í þeim efnum á Íslandi. Í umræðum um samstarf karla og kvenna í jafnréttisbaráttunni sagði sendinefnd Alþingis frá fæðingarorlofslögum á Íslandi. Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins (IPU) heimsótti breska þingið dagana 6.–9. júní í boði Bretlandsdeildar IPU. Í sendinefndinni voru sú sem hér talar, Kristján Möller og Arnbjörg Sveinsdóttir, auk Belindu Theriault, ritara Íslandsdeildar. Tilgangur heimsóknarinnar var að styrkja samskipti þinganna, eiga viðræður við breska þingmenn um margvísleg mál og kynna sér starfsemi breska þingsins. Sendinefndin átti viðræður við fjölda breskra þingmanna sem sýndu Íslandi mikinn áhuga. Sérstaklega höfðu breskir þingmenn áhuga á stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, útrás íslenskra fyrirtækja og fjárfestingum í Bretlandi, afstöðu Íslands til ESB, sjávarútvegsmála og umhverfismála. Auk þess kynntu íslensku þingmennirnir framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, stöðu varnarmála á Íslandi og þátttöku Íslands í friðargæslustarfi. Þau ræddu jafnframt sameiginlega hagsmuni við að koma í veg fyrir sjóræningjaveiðar á Reykjaneshrygg. Enn fremur var stjórnmálaástandið í báðum löndunum til umræðu, sem og starfshættir þinganna og starfsemi Alþjóðaþingmannasambandsins. Á fundum hitti sendinefndin meðal annarra Austin Mitchell sem spilaði stórt hlutverk í farsælum endi þorskastríðsins á sínum tíma, og var sérstaklega ánægjulegt að hitta þann mann sem hefur í gegnum tíðina haldið miklum tengslum við Ísland. Jafnframt átti sendinefndin fund Jim Dowd sem hefur staðið fyrir áhugaverðum rannsóknum á samkeppnisstöðu á breskum matvælamarkaði og sagði hann okkur m.a. frá vinnu sinni í þeim efnum og hvað væri fram undan. Að lokum átti nefndin fund með Sylviu Heal, varaforseta breska þingsins, en hún hafði nokkru áður heimsótt Alþingi Íslendinga. Auk þess áttum við fundi með fjölda annarra þingmanna úr báðum deildum breska þingsins. Með þessum orðum lýk ég skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins en hún er undirrituð af þingmönnunum, auk mín sem er formaður, Hjálmari Árnasyni og Kristjáni L. Möller.

Frú forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2006 á þskj. 935. Vil ég fylgja skýrslunni úr hlaði með örfáum orðum í fjarveru formanns Íslandsdeildar, hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem nú er einmitt staddur á vetrarfundi ÖSE-þingsins í Vín. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2006 gerir störfum þingmannanefndar ÖSE-þingsins ítarleg skil auk skipan Íslandsdeildarinnar. Ég mun því aðeins stikla á stóru en vísa að öðru leyti í skýrsluna sem mælt er fyrir. Íslandsdeild ÖSE-þingsins var að venju afar virk í störfum sínum á árinu. Ber þar að nefna að meðlimir Íslandsdeildar tóku virkan þátt í nefndastörfum og almennum þingumræðum á ársfundi þingsins í Brussel. Umræða um eftirlit nefndar á vegum ÖSE-þingsins með fjármálum ÖSE hélt áfram og hélt hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður Íslandsdeildarinnar, merki hennar á lofti. Í kjölfar þess var formaðurinn skipaður sérstakur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins varðandi fjármál ÖSE. Aðildarríkjum ÖSE og ÖSE-þingsins fjölgaði um eitt árið 2006. Svartfjallaland varð sjálfstætt ríki þegar það sleit ríkjasambandi við Serbíu. Þrátt fyrir fjölgun aðildarríkja á ÖSE enn í nokkrum erfiðleikum með að finna sér skýrt skilgreindan stað í stofnanaskógi evrópsks milliríkjasamstarfs. Enn er verið að vinna úr niðurstöðum nefndar vísra manna um framtíðarhlutverk ÖSE sem skilaði niðurstöðum sínum árið 2005. Ekki er útlit fyrir að tillögur nefndarinnar nái allar fram að ganga og að grundvallarbreytingar verði á skipulagi og starfi ÖSE á næstu missirum. Skýran greinarmun verður að gera á ÖSE annars vegar og ÖSE-þinginu hins vegar þótt stofnanirnar séu að sjálfsögðu tengdar. Starfsemi ÖSE fer fram í umboði stjórnvalda aðildarríkjanna 56 líkt og gildir um aðrar alþjóða- og milliríkjastofnanir. Stofnunin er samráðsvettvangur ríkisstjórna aðildarríkjanna. Fulltrúar þeirra sitja því fundi ÖSE og taka ákvarðanir fyrir hönd þeirra. ÖSE-þingið starfar hins vegar í umboði þjóðþinga aðildarríkjanna en þing allra aðildarríkja ÖSE eiga fulltrúa á þinginu. Fulltrúar þjóðþinga sitja því fundi ÖSE-þingsins og greiða atkvæði eftir eigin sannfæringu en ekki afstöðu eigin ríkisstjórnar. Frú forseti. ÖSE-þingið er samkunda 320 þingmanna frá öllum 56 aðildarríkjum ÖSE og hefur starfað í núverandi mynd frá árinu 1992 er fyrsti ársfundurinn fór fram í Búkarest. Á þeim fundi var ákveðið að stofna skrifstofu ÖSE-þingsins sem var staðsett í Kaupmannahöfn. Samskipti ÖSE og ÖSE-þingsins eru helst í því formenn að helstu forsvarsmenn ÖSE ávarpa þingfundi og nefndarfundi og svara spurningum þingmanna. Þá eru ályktanir ársfundar ÖSE-þingsins lagðar fyrir stofnunina og þeim svarað af hálfu framkvæmdarvaldsins. Þá er vonast til að með stofnun áðurnefndrar sérnefndar um fjármál ÖSE að eftirlitshlutverk ÖSE-þingsins muni aukast til muna. Í ársskýrslunni er greinargóð lýsing á uppbyggingu ÖSE og verður því ekki farið nánar út í það hér. Ég vil þó nefna mikilvægustu atriðin í starfi stofnunarinnar. Einn mikilvægasti og sýnilegasti hluti starfsemi ÖSE á sér stað hjá vettvangsskrifstofum stofnunarinnar og hefur hann náð að skila afar miklum árangri, ekki síst á síðustu árum. Fulltrúar ÖSE sem starfa á vettvangsskrifstofum stofnunarinnar starfa náið með valdhöfum í þeim ríkjum eða héruðum þar sem starfið fer fram og veita m.a. liðsinni við að efla innviði lýðræðis og mannréttinda auk annarra þátta. Átökin á Balkanskaga á tíunda áratug síðustu aldar urðu til þess að ÖSE hlaut viðamikið hlutverk við uppbyggingarstarf. Vegur og virðing stofnunarinnar jókst í kjölfarið og umsvifin jukust í hlutfalli við það. Kákasuslýðveldin og Mið-Asíuríkin hafa notið samstarfsins við ÖSE í ríkum mæli á síðustu árum og missirum og ljóst er að mun meiri pólitísk vigt hefur verið lögð í að aðstoða ríkin í þessum heimshlutum. Af öðrum verkefnum má nefna kosningaeftirlit og baráttuna gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi, t.d. með alþjóðlegri samvinnu á sviði löggæslumála. Þá hefur ÖSE reynst afar mikilvægur samráðsvettvangur fyrir mörg önnur knýjandi málefni líkt og baráttuna gegn mansali, eiturlyfjasmygli og vopnasmygli. Helsti styrkur ÖSE felst í fjölda aðildarríkjanna og tengingunni yfir Atlantshafið og austur til Mið-Asíu. Er stofnunin því breiður samráðs- og samvinnuvettvangur ólíkra ríkja sem hafa sett sér sömu markmið. ÖSE hefur mikilvægu hlutverki að gegna í því að efla samfélagslegt öryggi borgaranna á grunni forsendna um lýðræði, mannréttindi og réttarríkið og nýtist það starf einkar vel í baráttunni gegn hryðjuverkum, mansali og þjóðernisofstæki. Hæstv. forseti. Lýðræðislegt eftirlit með alþjóða- og milliríkjastofnunum er eitt mikilvægasta verkefni alþjóðlegra þingmannasamtaka. ÖSE-þingið hefur um árabil stefnt að auknu eftirliti með ÖSE og sérstaklega fjármálum stofnunarinnar. Nýr forseti ÖSE-þingsins, sænski þingmaðurinn Göran Lennmarker, hefur lýst því yfir að hann telji þetta eitt mikilvægasta verkefni þingsins. Í viðleitni til þess að styrkja eftirlitshlutverk þingsins skipaði forseti þess hv. þm. Pétur H. Blöndal, formann Íslandsdeildar, sérstakan fulltrúa sinn varðandi fjármál ÖSE í október 2006. Skipun Péturs sem sérstaks fulltrúa þingforsetans kom í kjölfar þess að árið 2004 var stofnuð á vegum ÖSE- þingsins sérnefnd um fjármál ÖSE. Formaður Íslandsdeildar átti frumkvæði að stofnun nefndarinnar og sat í henni. Nefndinni var umfram allt ætlað að auka gagnsæi í starfsemi ÖSE og eftirlit með þeim fjármunum sem aðildarríkin veita til stofnunarinnar. Líkt og með flestar aðrar alþjóðastofnanir er lýðræðislegt eftirlit með fjárveitingum til ÖSE ekkert eftir að framlög aðildarríkjanna hafa verið greidd. Þingið er að eigin mati eini vettvangurinn fyrir slíkt lýðræðislegt eftirlit og hefur formaður Íslandsdeildarinnar um árabil hvatt þingið til þess að styrkja starfsemi sína á þessu sviði. Framkvæmdarvaldið telur hins vegar að ÖSE-þingið hafi hvorki stofnanalega né lagalega stöðu til þess að sinna þessu eftirliti. Það telur þvert á móti að hvert þjóðþing sé ábyrgt fyrir eftirliti með eigin fjárframlögum til stofnunarinnar. Á ársfundi ÖSE-þingsins í Brussel vakti hv. þm. Pétur H. Blöndal á ný athygli þingsins á skorti á lýðræðislegu eftirliti þess með starfsemi ÖSE og takmörkuðu starfi sérnefndarinnar um fjármál ÖSE fram að því. Hann lagði einnig fram spurningu til framkvæmdastjóra ÖSE um upplýsingagjöf stofnunarinnar til þingsins varðandi fjármál hennar. Í kjölfar ársfundarins skrifaði formaður Íslandsdeildar nýjum forseta ÖSE-þingsins bréf þar sem hann ítrekaði afstöðu sína um mikilvægi lýðræðislegs eftirlits með fjármunum ÖSE. Í svari forseta ÖSE-þingsins við bréfinu kvaðst hann sammála formanni Íslandsdeildarinnar og að sér væri umhugað um eftirlitshlutverk þingsins. Í kjölfar þess ákvað forseti ÖSE-þingsins að besta leiðin til þess að styrkja lýðræðislegt eftirlit með ÖSE og fjármunum stofnunarinnar væri að leysa sérnefndina upp og skipa í hennar stað hv. þm. Pétur H. Blöndal sem sérstakan fulltrúa sinn varðandi fjármál ÖSE. Mun formaður Íslandsdeildar skila reglulegum skýrslum um starf sitt til forseta ÖSE-þingsins. Áhugi þingmanna á fjármálum ÖSE og þrýstingur þingsins um úrbætur hefur vafalítið átt þátt í því að á undanförnum árum hefur fjárveitingaferli stofnunarinnar verið einfaldað, framsetning fjárlaga þess batnað og upplýsingagjöf til ÖSE-þingsins aukist. Framkvæmdarvaldið hefur þó hafnað því að þingið hafi hlutverki að gegna við eftirlit með fjármunum stofnunarinnar. Þrátt fyrir það hafa ríkisstjórnir aðildarríkjanna og flest formennskuríkin lagt áherslu á vilja sinn til aukins samstarfs við þingið. Frú forseti. Mikið og merkt starf fer fram hjá ÖSE-þinginu og í nefndum þess. Ætla ég ekki að tíunda hér allt það sem fram hefur farið á þeim fundum heldur vísa til ársskýrslunnar sem liggur fyrir þinginu í því samhengi. Undir skýrsluna rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður nefndarinnar, hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir, varaformaður nefndarinnar, og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir.