Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg hafði búist við að háttv. skrifari og framsögumaður nefndarinnar, sem var sett til að íhuga frumvarpið um mannskaðaskýrslur og rannsókn á fundnum líkum, mundi taka til máls. En eg sé, að það ætlar ekki að verða. Eg get ekki fallist á, að þessi nefnd verði skipuð. Það er reyndar vitanlegt, að gott væri að hafa góðar skýrslur um þetta mál, en mér er óskiljanlegt. hvers vegna lands stjórnin getur ekki eins haft tök á að Safna þeim eins og nefnd, sem skipuð yrði í málið. Kostnaðurinn við þessa nefndarskipun yrði líka töluverður; því leyfi eg mér að bera fram svo hljóðandi rökstudda dagskrá: Í því trausti, að landstjórnin afli sér þeirra skýrslna og gagna í þessu máli, sem ætlast er til að milliþinga. nefnd safni, og leggi þau í samráði við Fiskifélag Íslands fyrir næsta reglulegt Alþingi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Ráðherrann (H: H.): Eg held það sé ekki rétt að fella þessa tillögu. Það er nauðsynlegt að taka eitt til tvö ár og rannsaka slysfarir, þær sem verða á því tímabili. Það dugir ekki að fela landsstjórninni þá rannsókn; hún þarf að vera framkvæmd af mönnum, sem sérstakan áhuga og sérstaka þekkingu hefðu á þessu máli. Eg býst ekki við, að aðalstarf þessarar nefndar yrði að að sitja á fundum, svo að kostnaðurinn setti ekki að verða ýkjamikill. Hennar aðalstarf yrði að rannsaka, hvernig á þessu og þessu alysi stæði, hverju það hefði verið að kenna og gera tillögur um, hvernig slíkum slysum yrði afstýrt í framtíðinni. Druknanir hér á landi eru alveg óvanalega miklar. Hvergi í heiminum eru druknanir eins miklar í tiltölu við fólksfjölda. Eg er hræddur um, að þeim mönnum sem hún eru á móti þessu máli og ef til vill leiða það til fals, komi það einhvern tíma í hug í vetur og vor, þegar þeir fara að heyra um skipskaða og druknanir, að það hafi þó kannske ekki verið rétt af þeim, að vera þessari nefndarskipun mótfallnir. Enda er eg viss um, að grundvöllurinn undir þessari tillögu er réttur.



Herra forseti.: Það er látið í veðri vaka, að milliþinganefndin eigi að ráða fram úr því, hvernig varna eigi slysförum. Eg held, að ekki yrði mikið úr því. Það er auðvitað, að það væri gott að hafa skýrslur um þetta efni; en eg held, að nefndinni mundi ekki ganga betur að safna þeim og finna ráð við slysförum, heldur en öðrum. Vér getum fengið nefndarlaust góðar tillögur um málið. Eg heyrði í Ed. um daginn háttv. 6. kgkj. bera fram góða tillögu til varnar slysförum; það var þegar að ritsímamálið var þar til umræðu. Tillaga hans var á þessa leið: að láta setja upp Símastöðvar báðum megin við hvern slæman fjallgarð á, landinu. Það ber oft við, að menn farast, eða eins og komist er að orði: »verða úti« á fjallvegum hér á landi. Ef nú stöð væri reist báðum megin við fjallgarðinn, þá gæti sú stöð, sem maðurinn færi frá, símað til stöðvarinnar hinum megin við fjallgarðinn og spurst fyrir um, hvort maðurinn hefði komið fram, ef menn væru hræddir um, að eitthvað hefði orðið að honum. Eg gæti hugsað mér, að með hentugra fyrirkomulagi á rannsókninni, væri hægt að finna, hverjar orsakir lægu til slysfaranna og ráðin, sem yrðu fundin til þess að varna slysförum, mundu þá verða fult eina heillavænleg eins og þótt milliþinganefnd ætti að finna þau. Yfir höfuð er varhugavert að setja milliþinganefndir að óþörfu; það verður þá helzt tekjudúsa fyrir nefndarmenn.



Eg get ekki skilið annað, en hægt væri að safna þessum skýrslum með öðru móti en setja niður milliþinganefnd til þess að safna þeim. Hagstofan ætti að geta safnað einhverju af þeim. Við höfum nú líka nýsamin lög um mannskaða skýrslur og rannsókn á fundnum líkum. Þau ættu að koma að einhverju haldi. Fiskifélag Íslands hefir umboðsmenn út um alt land; það ætti að vinna að því, að upplýsingar væri hægt að fá um mannskaða; auðvitað yrði slík rannsókn miklu ódýrari en nefndarrannsóknin, sem stæði yfir í 2 ár. En eg get ekki skilið, að hún komi að minna gagni. Og svo er enn eitt, sem mælir móti þessari nefndarskipun, og það er það, að ekkert fé er veitt til hennar á fjárlögunum.



Nefndinni er ætlað, ekki einungis að safna skýrslum um, hve mörg slys koma fyrir, heldur líka að grafast fyrir, hvernig á slysum stendur. Það er kunnugt, að oft ganga ýmislegar sögur, sem fara meira og minna dult, um það, hvernig standi á því og því slysi, sem til hefir viljað, án þess þó að tilefni þyki til að taka til neinna rannsókna út af því. Nefnd eins og sú sem hér um ræðir, er ein. mitt skipuð í því skyni að komast fyrir orsakir slysfara og meintra slysfara, getur fengið ýmsar upplýsingar, sem á annan hátt er ómögulegt að fá, og það um atvik, sem prívatmenn ótilkvaddir ekki vilja hreyfa. Háttv. þingm. V.-Ísf. gat þess, að ekkert fé væri fyrir hendi til þess að launa þessari nefnd. Slíkar nefndarskipanir sem þessar, eru oft gerðar án þess að fé sé veitt til þess fyrirfram á fjárlögunum; það er venjulega látið nægja, að fá fjárveitinguna eftir á á fjáraukalögum, þegar nefndir eru settar eftir þingsályktunum.

Matthías Ólafsson; Mér er ekkert kappsmál um þessa nefnd. En eg hygg, að ekki mundi til mikils gagns, þótt hún færi að safna skýrslum um, hvort þetta eða þetta slys hefði verið að kenna stýrimanninum, eða ekki. Þeir menn, sem um það ættu að bera, mundu aldrei verða á. eitt sáttir, sumir segðu rangt það sem aðrir segðu rétt. Eg efast um, að hægt. væri að skipa fyrir um nokkra vissa aðferð við að stýra, þótt svo kynni til að vilja, að slys yrði af því eitt skifti eða svo, að stýrt væri glannalega. Annars eru slys hér við land ekkert ótíðari hjá útlendum sjómönnum en Íslendingum.



Eg er á móti því, að þessi nefnd verði skipuð, og get ekki hugsað mér, að nefndin forði neinum frá slysum. Hún yrði aldrei annað en einskis nýt. Spurningin yrði alt af: hvernig stóð á þessu slysi, og svarið yrði: ef maðurinn hefði ekki gert þetta, þá hefði slysið ekki orðið. En fari nú svo, að þessi nefnd verði sett á stofn, þá vildi eg æskja, að henni yrði skipað að rannsaka, hvernig á því stendur, að sumir háttvirtir þingmenn hér í deildinni mannskemma sig á því, að »fornerma« samþingismenn sína með því að gera þeim allra handa getsakir, svo sem að þeir hringli með atkvæði sitt og þar fram eftir götunum Að þessu verkefni sleptu, get eg ekki annað séð, en nefndarskipunin sé alveg gagnslaus.



Eg skil ekki, að ráðgerð milliþinganefnd yrði til annara en að útvega nefndarmiinnum aukatekjur. Áður en til mála geti komið að finna ráð við því sem miður fer, þarf að safna skýrslum um öll þar að lútandi atvik. Því næst er að vinna úr skýrslunum og síðast að leita uppi ráðin. Það er fyrst nú á þessu þingi, að stofnað er til brúklegra skýrslna um mannakaða, og er því þegar af þeirri ástæðu nokkuð snemmbært að setja nefnd til að safna og vinna úr skýrslum, sem ekki eru orðnar til. Eigi nokkuð að vera byggjandi á slíkum skýrslum, Verða þær að ná til margra ára. Hitt getur heldur ekki komið til mála, svo sem hv. ráðherra ætlast til, að fela slíkri nefnd að rannsaka, hvort druknanir og slys hefðu verið að kenna vítaverðu atferli yfirmanna skips eða skipshafna. Slíka rannsókn getur enginn framkvæmt nema hann hafi dómsvsald. Nefndin gæti ekki gert annað þar að lútandi, en að biðja stjórnarráð eða dómara að taka grunsaman atburð til rannsóknar. Og væri það nokkuð dýrt áhald, ekki sízt nú, er milliþinganefndir eru farnar að taka 8 kr. á dag fyrir hvert nefndarmannsnef. Eg held því, að bezt sé að draga sem fyrst um á þessari nefnd.



Í sjálfu sér gæti eg nú fallið frá orðinu. En úr því að mér hefir verið leyft orðið, get eg tekið það fram, að eftir þeim upplýsingum, sem fram hafa komið við umræðuna, þá geti naumast verið ástæða til þess að samþykkja þessa tillögu um skipun milliþinganefndar. Reynslan hefir sýnt, að lítið vinst við þessar milliþinganefndir, er skipaðar hafa verið að undanförnu, og svo mundi fara um þetta mál. Þær hafa ætíð mikinn kostnað í för með sér og valda landasjóði útgjöldum, jafnvel úr hófi fram, og þau útgjöld hafa stöðugt farið hækkandi. Í fyrstu höfðu milliþinganefndarmenn 6 kr. á dag; siðan 8 kr., og eg þykist ekki geta rangt til, þótt eg segi, að þeir muni næst heimta 10 krónur. Og það er ekki nóg með þessa kauphækkun, heldur má búast við því, að milliþinganefndir muni ekki fara sparlegar með tímann en féð. Hæstv. ráðherra hélt, að þessi nefnd, ef til þess kæmi að hún yrði skipuð, mundi ekki sitja lengi, en fyrir því er engin trygging. Þvert á móti. Reynslan frá þeim milliþinganefndum, sem skipaðar hafa verið áður, hefir einnig sýnt það, að þær hafa ekki einasta tekið kaup fyrir þann tíma, er þær hafa setið að störfum, heldur einnig hinn tímann, er liðið hefir milli fandarhalda þeirra. Og eg gæti hugsað mér, að líkt yrði tilfellið með þessa. En aðalatriðið er þó það, að með þessu vinst ekki meira en með því að leita blátt áfram upplýsinga til þeirra manna, sem eru jafnkunnugir þessum efnum eina og þeir, sem líkindi eru til að yrðu skipaðir í nefndina. Skal eg svo ekki fjölyrða meira um þetta, en get þess, að eg mun greiða atkvæði með dagskránni.



Eg get ekki sagt, að það þurfi bráðnauðsynlega að ganga frá þessu nú, þótt vér séum nú þegar orðnir á eftir Norðmönnum og öðrum í þessu efni. En ástæða væri til þess hins vegar að lúka þinginu með öðru í dag, en drepa að nauðsynjalausu nauðsynjamál. Eg hefi nú hlýtt á þær umræður, sem hér hafa orðið um þetta mál, alveg út í loftið. Þær sýna ekkert annað en það, hve lítið vit þeir hafa á því, sem um það tala. Og segi eg þetta ekki af því, að eg þykist hafa meira vit á því en þeir, en ef eg vissi, að eg ætti að setjast niður og rannsaka þetta mál, þá þyrði eg að ábyrgjast, að eg fyndi ýmislegt, sem nú er bæði hulið mér og öðrum.  (Sigurður Sigurðsson: Vill háttv. þm. komast sjálfur í nefndina?)  . Ekki álít eg mig hæfar,i til þess en aðra; eg gæti jafnvel hugsað mér, að háttv. 1. þingm. Árnesinga kynni að geta gert eitthvað gagn í nefndinni. Það væri fróðlegt t. d. að vita, hvort það er rétt, að meira sé um slys hér en nokkurstaðar annarstaðar.  Þá hefir því verið haldið fram, að hagstofan gæti framkvæmt slíka rannsókn. Það gæti í sjálfu sér verið gott, en ef ætti að skella þessu á hana, þá er eg hræddur um, að ekki þyrfti lengur að bíða en til næsta þings, til þess að henni yrðu ætlaðir ótal aðrir hlutir að fást við, sem ekki væri nokkurt vit í að, ætla henni. Það hjálpar ekki að hlaða á hana störfum í vitleysu, eina og úttektarmenn eða stjórnarráð - því að það virðist svo sem að það sé þetta tvent, sem Íslendingar bera mest traust til - sízt fyrstu árin, meðan hún er svo að segja í vöggunni. Að milliþinganefndin sé dýr, legg eg ekki svo sérlega milla áherzlu á, að minsta kosti ekki meðan kaup nefndarmanna fer ekki fram úr 10 kr. á dag. Mig minnir sem sé að Alþingi hafi fyrir skemstu ákveðið þingm. utan Reykjavíkur það kaup, og að sumir þeirra hv. þm., sem nú sitja hér, hafi verið því fylgjandi og þeir menn þurfa ekki að tala margt um þetta kaupgjald.  (Sigurður Sigurðsson: Það voru ekki allir)  . Ekki eg að minsta kosti, og hverir sem það voru, þá voru þeir í meiri hluta og það sýnir, að þetta er ekki álitið nema sómasamlegt í kaup og kostnað slíkra manna, og ekki horfandi í að veita það, ef nokkur gagnsvon er í aðra hönd. Eg veit það, að reynsla einstakra manna í því efni, sem hér er um að ræða, er töluvert mikil, en þá reynslu hafa þeir alls ekki lagt niður fyrir sér svo skipulega sem þarf, og þótt lagðar væru fyrir þá spurningar bréflega, mundi málið ekki liggja svo ljóst fyrir þeim, að þeir gætu þegar í stað svarað þeim svo að fullnægjandi væri. Heldur mundi þurfa stöðug bréfaakifti. Auk þess yrði mjög að byggja mikið á reynslu annara þjóða. Það kann að vera, að það muni ekki miklu, hvort þetta mál kemst fram: nú eða á næsta þingi, en úr því að háttv. Ed. er nú í þetta sinn búin að hafa fyrir því og samþykkja það, hvers vegna á þá að fara að drepa það? Þótt þingið hafi nú setið og þráttað um þetta með 10 króna kaupi á dag, er þá nokkur ástæða til þess að næsta þing eigi að halda áfram að þrátta um, hvort eyðandi sé 10 krónum á dag til milliþinganefndarmanna í þessu máli? Það held eg ekki og þess vegna er eg á móti þessari dagskrá.



Eg vil að eins taka það fram, að það er ekki meiningin, að þessi milliþinganefnd eigi að safna þeim skýrslum eða upplýsingum um slysfarir, sem orðið hafa og allir geta náð til, heldur einmitt að útvega þær upplýsingar; sem ekki sjást af venjulegum skýrslum. Og þá ekki síður hitt, að reyna að koma því til vegar að lögreglustjórar reyni að upplýsa slík tilfelli betur framvegis en hingað til hefir átt sér stað, t. d. hvort alt það er nú í rauninni »slysfarir«, sem látið er ganga undir því nafni. Reyna að koma á nýju sniði í þessu efni; skaga nýtt almenningsálit, opna augu þjóðarinnar fyrir því, að hér er um alvarlegt mál að ræða; þar sem oss er sjálfrátt að bæta að nokkru úr ágöllunum. Það er sannað að hér við land drukna fleiri menn tiltölulega en nokkurstaðar annarstaðar af þeim sem fiskveiðar stunda. Jafnvel fleiri landið [sic] druknar tilltölulega fleiri Íslendingar en Færeyingar og Norðmenn, er hér stunda veiði af sams konar skipum og í sama veðri. Og það er auk skaðans leiðinlegt til afspurnanr að þar sem Íslendingar eru skipstjórar skuli verða svo miklu fleiri slys en ella. Þetta er slyðruorð, sem vér þurfum að reka af oss.



Þessi milli þinganefnd mætti vera dýr til þess að eg væri ekki með henni, ef eg væri sannfærður um það, að hún gæti orðið til þess að frelsa, þó ekki væri nema eitt einasta mannslif. En það er ein mitt það sem eg er í vafa um Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að vér hefðum gert minna en t. d. Norðmenn í þessu efni. Það er upplýst; að vér höfum einmitt gert meira en þeir og stöndum vér þó ekki eins vel að vígi eins og þeir, því að vér höfum þó ekki skerjagarð fyrir framan öll fiskimiðin til þess að hlífa oss. Að einu leyti er um vér þó eftirbátar þeirra: vér höfum enga björgunarbáta. En ekki þarf milliþinganefnd til þess að benda á það. Það er fjarri öllum sanni, að milliþingan. fái aflað betri upplýsinga um þetta efni, en dómarar. Framburður sjómannna um slíkt er oft á reiki, sem von er, en helzt mundu þeir þó segja dómaranum það sem þeir vita sannast. Hv. þm. Dal. gæti reynst það, að fara að spyrja þá um orsakirnar til einhverra slysfara og eg gæti hugsað að það færi eitthvað á þessa leið Milliþinganefndarmaður spyr: »Hver var við stýrið:«? Sjómaður svarar: »Það var Jón«. »Var það honum að kenna?« »Ónei, það held eg ekki«. En hins vegar kynni sami maður að segja við Bjarna Jónsson við annað tækifæri: »Þetta var alt því að kenna, að þessi bölvaður klaufi stýrði eins og fjósamaður«. Eg er viss um það, að tiltölulega ferst meira af útlendingum en Íslendingum hér við land, t. d. Frökkum og Englendingum. Slys, þau er Íslendinga henda, eru mest að kenna ofurkappi þeirra. Íslendingar eru siglingaþjóð og mesta fiskiþjóð heimsins. Ekki af því, að þeir séu fisknari en aðrar þjóðir, heldur af því að þeir eru kappsamari. Það kveður svo ramt að þessu, að það er að orðtaki haft, þegar einhverjir sjást sigla glannalega: »Annað hvort eru þetta vitlausir menn, eða Íslendingar«. Mörg af slysunum munu orsakast af því, að Íslendingar hafa þann sið, að sigla, en ekki að láta reka, sem er hættuminna. Eg geri nú ráð fyrir því, að þessi milliþinganefnd myndi nú leggja einhverjar tillögur fyrir þingið. En alveg eins má búast við því, að þingið geri sig ekki ánægt með þær. Vér höfum dæmin fyrir oss, eins og var um síðustu milliþinganefnd, þar sem tillögur hennar eru virtar að vettugi, rétt eins og það væru saman tekin ráð þingmanna að hafa þær að engu. Þegar -nú þess er gætt, að vér höfum einmitt á, þessu þingi sett lög um mannskaðaskýrslur, siglingalög og sjódómalög, þá er því minni þörf til þess að skipa sérstaka milliþinganefnd í þessu skyni, því að eins og eg tók fram í upphafi, er eg sannfærður um, að hún verður ekki til þess að bjarga lifi nokkurs manns, eða koma því til vegar, að sjóferðir verði nokkru öruggari eftir en áður. Með þessum orðum hefi eg ekki ætlað mér að hafa áhrif á annara manna atkvæði, heldur að eins skýra málið frá mínu sjónarmiði.



Það er öllum kunnugt, hve slysfarir eru tíðar á þessu landi. Eg ætla mér ekki að romsa neinar tölur upp til að sýna það. Það er enn fremur öllum ljóst, að mannslífið er dýrt og sjálfsagt ekki ódýrara hér en víða annarstaðar. Eg ætla mér ekki að verðleggja það, enda yrði slíkt mat ónákvæmt og komið undir, í hvaða landi og jafnvel hvaða héraði, maðurinn á heima. En það er víst, að mannsífið er dýrt. Þess vegna er fylsta þörf á að reyna að draga úr slysförum, ef nokkur tök eru á því. Og verð eg að álíta þessa tillögu spor í þá átt. Menn munu ef til vill segja, að þessi nefnd sé óþörf, að mönnum séu þegar kunnar orsakir til slysfara hér á landi og við land, en það er mesti misskilningur. Mönnum er að vísu kunnugt um flestar drukknanir hér við land, en gera sér að jafnaði ekki glögga grein fyrir, hvernig druknanirnar ber að höndum. Hér er verkefni nefndarinnar. T. d. væri mikils vert að fá Skýrslur um, hve margir eru syndir af þeim sem drukka. Ef sú yrði nú niðurstaða nefndarinnar, að þeir kunni fæstir sund, sem drukka, eins og eg er sannfærður um, þá er verkefni nefndarinnar að koma með tillögur um sundkenslu, en sú íþrótt hefir verið vanrækt alt of mikið hjá oss til þessa. Eg hefi séð báta farast í lendingu, og menn drukna á svipstundu, beinlínis af því að menn hafa ekki kunnað sundtökin. Þetta er svo mikilsvert atriði, að sjálfsagt er að taka það til rækilegrar íhugunar. Fyrir fermingu er lögskipað, að börn kunni svo og svo mikið í ýmsum námsgreinum. Ætli það væri ekki eins holt að þau kynnu að synda og sleptu einhverri námsgreininni, eða mundi ekki kleift að binda það skilyrði fyrir lögskráningu háseta, að þeir kynnu sund? Þetta er eitt verkefnið. Þó að nú nefndin gerði ekki ráðstafanir til að fyrirbyggja meira en 3–4 druknanir á ári, verð eg að álíta þeim peningum vel varið, sem til hennar ganga. Þess vegna vil eg styðja þingsályktunartill. og greiða atkvæði á móti dagskránni.

Bjarni Jónsson Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) gat alla ekki sannfært mig um það, sem hann Vildi, að rannsóknardómari ætti jafnhægt með að komast að réttri niðurstöðu um orsakir til slysfara eins og milliþinganefnd. Hvaða dæmi sem hann hugsaði sér, gæti eg þó alt af komist að réttari niðuratöðu, ef eg sæti í nefndinni, heldur en rannsóknardómarinn.  (Matthías Ólafsson: Þetta er nú grobb)  . Nei, það er alls ekkert grobb. Menn geta oft haft ástæðu til að fela ýmislegt fyrir dómaranum, en hafa aftur á móti enga ástæðu til að fela neitt fyrir mér. Milliþinganefndin mundi vinna úr þeim skýrslum, sem þegar eru fengnar,og safna nýjum skýrslum viðvíkjandi þessum hlutum. Mönnum ber ergin skylda til að svara einstökum mönnum eða einstökum félögum, svo sem fiskveiðafélaginu, þó að það tæki sér þessar rannsóknir fyrir hendur. Menn mundu verða miklu ófúsari á að gefa því upplýsingar, heldur en milliþinganefnd, ef málinu væri sýndur sá sómi, að hún væri skipuð. Ef þessi tillaga verður samþykt, þá kemst hreyfing á þetta mikilsverða mál, sem hefir legið hirðulaust niðri og enginn gefið sig við því þar til nú, að einstakur maður tók það upp hjá sjálfum sér að hefja rannsóknirnar. Sá maður á miklar þakkir skilið. Það var rétt hjá háttv. þm. Snæf. (H. St.), að mannslífið verður aldrei metið til peninga. Eg veit enga þá stofnun, er skili aftur mannslífum, og þess vegna má með sanni Segja, að þau séu óbætanleg. Það er ekki gott að segja, hvað mikið er mist með mannalífinu, því að um þann mann gæti verið að ræða, að jafnoki hans sé ekki til. Það er hastarlegt, að þetta þing, sem telur sér skylt að skipa bændum að þvo rollunum sínum til þrifnaðar, skuli setja sig upp á móti því, að nefnd verði skipuð til þess að rannsaka orsakir til alysfara og koma fram með tillögur um, hvað gera megi til þess að að draga úr þeim, þar sem allir eru ófróðir um þá hluti. Þakklætið, sem þjóðin lætur í té þeim mönnum, er móti þessu leggjast, verður nokkurs konar þrifabað, þó að það sé ekki lögskipað.



Frumv. þetta hefir áður verið samþykt hér í þd. Nú hefir það gengið í gegnum hv. Ed. og var þar gerð á því lítils háttar breyting, sem eg vona, að háttv. þdm. líti Svo á, að sé fremur til bóta og að hún geri þeim enn aðgengilegra en áður að samþykkja frumv. Breytingin er fólgin í því, að nú er tekið beint fram í frv., að það sé ekki fyr en dvalarsveitin hafi öðlast rétt til að flytja sjúklinginn, að hún losni við að greiða 1/3 legukostnaðarins. Nefndin hér skildi frumv. að vísu ætið svo, að það kæmi ekki til nokkurra mála að flytja Sjúklinginn fyr en hann hefði þegið 100 kr. af dvalarsveitinni. En sem sagt, nú er þetta tekið afdráttarlaust fram í frumv. og getur það ekki talist til annars en bóta. Það fyrirbyggir að nokkrar skýringakúnstir þurfi til að skilja lögin eins og nefndin ætlaðist til að þau væru skilin. Eg leyfi mér að vonast til, að frumv., þannig breytt, nái samþykki hv. deildar.



Dagskrá er nú lokið og þar með störfum deildarinnar að þessu sinni. Hvernig sem dæmt verður um störf þessa þings, þá hygg eg, að enginn geti neitað því með sanngirni, að þau hafi verið bæði mikil að vöxtunum og mörg mjög merkileg. Eg býst við, að í dag verði af öðrum minst á störf þingsins yfir höfuð, og skal eg því ekki eyða orðum að því. En mig langar til, um leið og við skiljum, að votta háttv. Samdeildarmönnum mínum innilegt þakklæti fyrir samvinnuna. Sérstaklega þakka eg hæstv. ráðherra og háttv. varaforsetum og skrifurum deildarinnar fyrir þá ómetanlegu aðstoð, sem þeir hafa veitt mér við starf mitt, svo og öllum öðrum háttv. þingdeildarmönnum fyrir ástúðlega viðkynningu. Eg veit, að verki mínu, sem eg að vísu hefi viljað leysa svo vel af hendi sem mér var unt, hefir verið ábótavant. Þar hefir hlotið að bera á ófullkomleika mínum, ekki síður en annarstaðar. En því þakklátari er eg samdeildarmönnum mínum fyrir það, að eg hefi ekki orðið var við annað, en að þeir hafi viljað taka viljann fyrir verkið. Það er jafnan svo við skilnað þingmanna í þinglok, að þar eiga þessi orð við: óvíst er hvort aftur hittumst önnur jól«. En sérstaklega tek eg undir þessi orð nú, með því að það er óvíst að eg stofni til þess aftur, að eg gangi hér um þennan sal sem alþingismaður að þessari þingsetu minni lokinni. Því fremur kveð eg háttv. samþingismenn mína með hrærðum huga og innilegu þakklæti fyrir mannúðlega framkomu gagnvart mér og óska þeim alls góðs. Bið eg svo guð að gefa góðan árangur af störfum þingsins og að gefa þjóðinni jafnan vitra, góða og atorkusama þingmenn og blessa störf þeirra þjóðinni til heilla í öllum greinum.



Við þakkarorð hv. forseta til deildarinnar vildi eg mega hnýta nokkrum þakkarorðum og árnaðaróskum þessarar deildar til forseta. Vér þökkum forseta fyrir, hve alúðlega, samvizkusamlega og fast, en þó lipurlega, hann hefir stýrt fundum deildarinnar. En jafnframt þökkinni viljum vér óska honum þess, að hann hitti nú vandamenn sina og vini heilbrigða og glaða. Og loks fullvissa eg forseta um það, að honum fylgir velvild og virðing allra þeirra þingmanna, sem honum hafa kynst. (Allir deildarmenn stóðu upp).



Eg þakka þessi mjög vinsamlegu orð og alla vinsemd mér til handa.