Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessarar till., sem hér liggur fyrir á þskj. 26, er að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um ráðstafanir til varnar gegn skaðlegri mengun í lofti og vatni. Eins og segir í grg. till., er það nú svo, að mengun lofts og vatns er orðin eitt af mestu vandamálum í þéttbýlum iðnaðarlöndum. Hér á landi hefur þegar orðið vart nokkurrar mengunar; sem má þó teljast smámunir hjá því, sem annars staðar er við að stríða. Hér er loft enn þá yfirleitt tært og landið tiltölulega hreint og vötn og sjór að mestu ómenguð. En hættan er hér augljós og vaxandi, þegar verksmiðjum fjölgar og iðnvæðing færist í aukana. Flestir munu sammála um það, að koma verði í veg fyrir, að mengun spilli sjávarlífi við strendurnar eða andrúmsloftinu og dýrmætum ám eða fiskivötnum. Allshn. hefur athugað þessa till., sem fyrir liggur á þskj. 26, og leggur til, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Till. þessi til þál. um athugun á framkvæmd skoðanakannana lá fyrir Alþ. í fyrravetur og var þá afgreidd frá allshn. með tilmælum um samþykkt, en sökum tímaskorts var hún þá ekki afgreidd. Nú hefur hún verið endurflutt og afgreidd á sama hátt frá allshn. Meiri hl. hennar leggur til, að till. verði samþ. Flm. till. gerði ítarlega grein fyrir því, hvað að baki till. lá, þegar hún var lögð fram, og sé ég ekki ástæðu til þess að ræða málið frekar, hygg, að öllum þingheimi sé innihald till. full ljóst og sú hugsun, sem að baki þessu liggur. En sem sagt, eins og ég gat um áðan, leggur allshn. til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Till. þessi um vetrarorlof var flutt hér á Alþ. í fyrravetur, og var þá mælt fyrir henni, en hún komst ekki til afgreiðslu í þn. í grg. er gerð allítarleg grein fyrir, hvað fyrir flm. vakir, en það er, að hægt sé að nota lengri tíma ársins en verið hefur, til þess að fólk geti notið hvíldar og orlofs, og líka hugleitt út frá því, að vinnutíminn nýtist betur. En svo sem kunnugt er, munar miklu, a.m.k. með alla útivinnu, hvað erfiðara er að framkvæma hana um vetur en um sumar. Til þess að þessi till. eða sú hugmynd, sem liggur að baki henni, nái fram að ganga og verði að fullum notum, mun þurfa að breyta orlofslögum, því að í þeim er gert ráð fyrir, að a.m.k. verkamenn taki frí sitt frá því um miðjan maí og fram á haustdaga, en ekki er gert ráð fyrir því, að þeir taki það um veturinn. Þetta hefur náttúrlega af löggjafans hálfu verið hugsað þannig, að verkamenn yrðu ekki knúðir til þess að taka frí sitt að vetri til og gætu ekki haft upp úr því svipaða hvíld og ánægju eins og að sumri til, en nú teljum við flm. þessa frv., að ýmislegt hafi breytzt síðan orlofslögin voru sett og þetta þurfi endurskoðunar við. Ég vil geta dæma eins og t.d. þeirra, að það er að verða erfitt fyrir margar opinberar stofnanir að láta starfsfólk sitt taka orlof yfir sumartímann, því að það raskar svo mjög vinnutilhögun. En ef hægt væri að dreifa þessu á allt árið og fólkið, sem vinnur að þessu, væri jafnánægt með að taka frí á vetrum sem sumrum, þá mundi viðhorfið breytast verulega, hvort sem menn vildu fara utan til Suðurlanda, eins og hér er nefnt, eða njóta orlofsins heima við ýmiss konar íþróttaiðkanir eða eitthvað því um líkt. Að sjálfsögðu tækju ekki allir vetrarfrí. Það væri hægt að víxla þessu alla vega til. Einn gæti tekið fríið að vetrinum og svo aftur næsta ár að sumri og svo koll af kolli. Menn tækju það ekki alltaf á veturna eða alltaf á sumrin, en til þess að þetta geti orðið ódýrt og almenningseign, þurfa samtök stórra stofnana að koma þarna við sögu, eins og hér er drepið á, Alþýðusamband Íslands og önnur stéttarsambönd í landinu, en hagkvæmt er, að ríkið hafi þarna hönd í bagga, eins og hér er lagt til. Mig langar að segja þingheimi frá því, að í raun og veru hefur verið gerð eins konar frumtilraun með framkvæmd þessarar hugmyndar, þannig að ein stofnun hér í Reykjavík eða atvinnufyrirtæki, Gamla kompaníið, hafði þann hátt á nú í haust í samráði við sitt starfslið, að það frestaði öllu orlofi þangað til í október og þá fór starfsfólkið á vegum ákveðinnar ferðaskrifstofu suður í lönd og naut þar hálfs mánaðar orlofs. Munu allir hafa verið ánægðir með það. Það gefur auga leið, að til þess að þetta verði hagkvæmt, eins og ég tók fram áóan, þarf að vera á þessu gott skipulag og mikil samtök, og fleira mætti koma til. M.a. hafa nágrannar okkar á Norðurlöndum, í Svíþjóð og Noregi og ég hygg Danmörku einnig, tekið það til bragðs að koma sér upp hvíldarheimilum eða jafnvel endurhæfingarheimilum suður í löndum, sem þeir senda sjúklinga til, sem þurfa hvíldar og hressingar við. Þeir hafa tekið þarna hús á leigu eða jafnvel keypt og reka þarna, eins og ég segi, hvíldar- eða endurhæfingarheimili. Möguleikarnir eru margir, ef menn vilja sameinast um að nota þá, en fyrst og fremst er þál. flutt til þess að auðvelda almenningi að nota lengri tíma til orlofs og hvíldar og hressingar en nú, en einnig til þess að gera atvinnuvegunum hægara fyrir um framkvæmd þessara mála. Ég ætla svo ekki að orðlengja meira um þetta, en leyfi mér að leggja til, að þessu verði vísað til allshn. að frestaðri þessari umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 2. og 4. þm. Vesturl. að flytja till. til þál. á þskj. 45 um rannsókn og skipulag skelfisk- og rækjuveiða á Breiðafirði. Tillgr. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á sjútvrh. að beita sér fyrir því, að settar verði nú þegar reglur um skelfiskveiðar á Breiðafirði. Jafnframt verði áherzla lögð á aukna leit að rækju, skelfiski og öðrum slíkum verðmætum á þessum slóðum með skynsamlega hagnýtingu fyrir augum.“ Skelfisksveiðar er nýr atvinnuvegur á Íslandi. Það eru aðeins tvö ár síðan hafin var hörpudiskaveiði í Jökulfjörðum, og það var gert frá Bolungarvík af þeim feðgum Einari Guðfinnssyni og sonum. Í sumar fundust mjög mikil hörpudiskamið í Breiðafirði, og nýting þeirra var hafin nú í haust. Það byrjuðu nokkrir bátar mjög nálægt Stykkishólmi, en fljótlega voru komnir þarna 12–13 bátar af ýmsum stærðum, allt frá 30 og upp í 70 tonn. Þegar maður lítur á eðli skelfisksveiðanna, þá er hér um náttúruauðlind að ræða, sem mjög auðvelt er að eyða. Skelfiskurinn vex upp á tiltölulega takmörkuðum svæðum, og hann hreyfir sig lítið eða ekki. Kúfiskurinn grefur sig mjög niður í sandbotninn, en hörpudiskurinn er hins vegar meira á yfirborðinu og hreyfir sig, að vísu aðeins örfáa faðma. En ef á að nýta þessi svæði á skynsamlegan hátt, verður að taka þau fyrir samkv. skipulagi. Það er talið, að hörpudiskur vaxi upp í fulla stærð á um 8 árum. Þannig verður að fyrirbyggja það, að þessi mikla auðlind verði rányrkt með því að taka ákveðin svæði fyrir og gefa þeim tóm til þess að vaxa upp að nýju. En eins og veiðin er stunduð í dag af mjög mörgum bátum, sem fara í svæðin þvers og kruss, þá á sér stað gífurleg eyðilegging á skelfiskinum, og þessi svæði verða meira og minna óvirk og ónýt í framtíðinni. Þetta má ekki eiga sér stað. Það verður að komast á fast skipulag, að taka ákveðið svæði fyrir, taka það fyrir helzt þannig, að sneiða þetta eins og rúgbrauð og tæma það og hvíla það síðan í 7–8 ár. Þá má gera ráð fyrir, að nýr stofn sé kominn upp. Það er líka dálítið slæmt að veiða hörpudiskinn alveg uppi í landsteinum fyrir framan íbúa fátækra byggðarlaga og keyra hann síðan burt langar leiðir, vegna þess m.a., að geymsluþol skelfisks er mjög takmarkað. Víða erlendis eru gífurleg mið hörpudisks, t.d. við Bretlandseyjar, við Nýfundnaland, Flórída og núna síðast við Ástralíu, þannig að út af fyrir sig er markaðurinn stór. En það er erfitt að vera að fiska þetta af aðkomubátum uppi við landsteina, eins og gert var við Stykkishólm, og það var raunar ástæóan til þess, að við hreyfðum þessu máli. Eins og vinnslunni er hagað í dag, nýtum við aðeins vöðvann sjálfan, en það er ekki nema lítill hluti af öllum fiskinum. Auk þess er mikið af hrognum í hörpudiskinum, og þau geta verið allt upp í 5–8% af heildarþunganum, en vöðvinn sjálfur 10–12%. Nú er aðeins vöðvinn hirtur, en öllum hrognunum hefur verið hent, vegna þess að það er gengið að þessu með ofurkappi. Það hefur komið fram brtt. frá hv. þm. Sigurvin Einarssyni, viðbótargrein, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Jafnframt ályktar Alþingi, að leyfi til þessara veiða á Breiðafirði beri eingöngu að veita þeim útgerðarmönnum, sem búsettir eru við Breiðafjörð og landa aflanum þar til vinnslu.“ Ég er samþykkur þessari viðbótartillögu og tel, að þessar veiðar séu fyrst og fremst fyrir þá, sem búa næst þessum veiðisvæðum. Þetta er eins og með skógrækt, það verður að standa þannig að henni að höggva ekki meira en sáð er til. Þessar veiðar eru alveg við landsteina fólks, sem lifir á sjávarútvegi, og reglurnar hljóta að verða þannig, að bátafjöldinn verði takmarkaður, og þeir, sem búa næst svæðunum og þekkja bezt til þeirra, hljóta að hafa forgangsrétt til þessarar atvinnu. En ég vil vara við, að staðið sé að þessum veiðum eins og gert hefur verið, að leyfa hverjum sem er og hvaðan sem hann er að koma á þessi mið. Ég vil líka vara við því að henda kannske upp undir helmingnum af þessum verðmæta fiski, af því að við höfum ekki tíma til þess í óðagotinu að nýta hann. Ég er sannfærður um það, að hrogn hörpudisksins, þó að þau séu kannske ekki nema 50–60% af þunga vöðvans, eru eins mikils eða meira virði en vöðvinn sjálfur, en það er aðeins hann, sem hirtur hefur verið. Við flm. treystum því, að ráðh. setji reglur um þetta nú í vetur. Þegar vertíð byrjar, mun ásóknin í hörpudiskinn minnka. Reglurnar þurfa að vera tilbúnar að vori, þegar um hægist eftir vetrarvertíð og hörpudiskaveiði hefst að nýju.



Herra forseti. Það var snemma á s.l. sumri, sem sýslunefnd Austur-Barðastrandarsýslu sótti um fjárframlag úr Fiskimálasjóði til að leita að rækju- og hörpudisksmiðum á Breiðafirði. Ólafur Ólafsson kaupfélagsstjóri í Króksfjarðarnesi hafði forgöngu um þetta mál við sýslunefndina þar. Stjórn Fiskimálasjóðs varð við þessari beiðni og veitti verulega fjárhæð í þessu skyni, enda færi leitin fram undir yfirstjórn Hafrannsóknastofnunarinnar. Stjórn Fiskimálasjóós hefur mjög oft á undanförnum árum veitt fé til skelfisksleitar, þar sem fjárveitingar á fjárlögum til þessara rannsókna hafa náð allt of skammt. Ég get nefnt sem dæmi, að Fiskimálasjóður hefur veitt Hafrannsóknastofnuninni styrk í þessu skyni. Sjóðurinn hefur veitt styrk til leitar að skelfiski, hörpudisk og rækjum í Ísafjarðardjúpi, við Arnarfjörð, við Húnaflóa, við Vesturland og Norðvesturland, við Norðausturland, við Faxaflóa, á Breiðafirði og við Austurland. Skelfisksleitin á Breiðafirði fór fram 23. júlí til 21. ágúst s.l. sumar, en ég lít svo á, að henni sé ekki lokið, því að stjórn Fiskimálasjóðs gerði það að skilyrði fyrir fjárveitingunni, að leitin stæði í tvo mánuði. En hún stóð, eins og áður er getið, í einn mánuð. Þessi leit á Breiðafirði mun aðallega hafa beinzt að hörpudiski á þessum eina mánuði, sem hún stóð yfir. Henni var stjórnað af sérfræðingnum Hrafnkatli Eiríkssyni frá Hafrannsóknastofnuninni, en hann hafði sér til aðstoðar tvo menn af Breiðafirði nákunnuga á öllum þessum slóðum. Árangurinn af þessari rannsókn má teljast góður, því að hörpudiskur fannst á 23 leitarsvæðum víðs vegar á Breiðafirði, bæði sunnanverðum og norðanverðum. Að vísu var magnið mismunandi á þessum slóðum. En þá fannst einnig verulegt magn af öðuskel, einkum á grunnu vatni, og auk þess kúskel og báruskel á nokkrum stöðum, en lítið magn af þeim. Það virðist ekki hafa liðið langur tími frá því, að þessum leiðangri lauk, sem ekki var nein fullnaðarrannsókn á þessum skelfiskmiðum, þar til sjútvrn. fór að veita veiðileyfi á skelfisk á Breiðafirði og þar á meðal allstórum fiskiskipum frá Faxaflóa. Og það er svo að sjá, að ásóknin í hörpudiskinn hafi verið úr hófi fram, þegar þess er gætt, að rannsóknir á hörpudisksmiðunum voru nánast á byrjunarstigi og því mjög ókunnugt um, hvað þessi mið mundu þola. Aflinn var svo að mestu fluttur til Reykjavíkur til vinnslu. Þetta hefur eðlilega valdið mikilli óánægju þar vestra, og það hefur eðlilega valdið ótta við það, að þessi nýfundnu og lítt rannsökuðu mið yrðu eyðilögð á skömmum tíma. Nú hafa þrír hv. þm. flutt till. til þál., þá, sem hér er til umr., á þskj. 45, þar sem skorað er á hæstv. ríkisstj. að setja reglur um skelfisksveiðar á Breiðafirði og auka þar skelfisksleit. Ég vil lýsa ánægju minni með þessa till., er henni algerlega sammála, og ég tel mikla nauðsyn á, að þetta verði gert hið allra fyrsta, því að það er hægt að vinna þarna mikið tjón, ef látið er dragast að setja slíkar reglur. Eins og hv. frsm. till. nefndi réttilega hér áðan, þá getur verið mikið í húfi, að hér séu ekki eyðilögð mikilsverð mið. Ég hef leyft mér að flytja viðbótartillögu á þskj. 55 við þessa þáltill. Hún er þess efnis, að leyfi til skelfisksveiða á Breiðafirði eigi að veita eingöngu þeim mönnum, sem eru búsettir við Breiðafjörð og landa aflanum þar til vinnslu. Hv. frsm. þessarar till. lýsti fylgi sínu við þessa brtt., og þykir mér vænt um það, enda er honum ljóst, eins og mér, hvað það getur haft í för með sér, ef ekki eru settar hér reglur, eins og bæði aðaltillagan og viðbótartillaga mín miða að. Það hefur verið föst venja fram á þennan dag, eftir því sem ég veit bezt, að leyfi til rækjuveiða og skelfisksveiða í fjörðum og flóum hafa aðeins verið veitt þeim, sem búsettir eru í nágrenni við þessi veiðisvæði. Nefna má það sem dæmi, að á Arnarfirði, þar sem mjög lengi hefur verið stunduð rækjuveiði, hefur enginn leyfi til þess að veiða nema útgerðarmenn á Bíldudal, í þessu eina sjávarplássi við Arnarfjörð. Í Ísafjarðardjúpi mega engir veiða nema útgerðarmenn frá Bolungarvík, Hnífsdal, Ísafirði og Súðavík, þ.e. útgerðarbæjunum við Ísafjarðardjúp. Á Ingólfsfirði á Ströndum eru rækjumið, og þar má enginn veiða nema útgerðarmennirnir tveir, sem eru búsettir á Eyri við Ingólfsfjörð. Við vestanverðan Húnaflóa hafa fundizt rækjumið, og þar hafa verið stundaðar rækjuveiðar allmörg ár. Þar mega engir veiða nema útgerðarmenn frá Hólmavík, Drangsnesi og Skagaströnd, og svona ætla ég, að þetta sé allt í kringum landið. Mér kom það því mjög á óvart, að á Breiðafirði skyldi vera farið allt öðruvísi að. Auk þess að takmarka þannig veiðarnar við næsta nágrenni veiðisvæðanna, þá hefur leyfilegt aflamagn verið takmarkað, og svo var einnig um bátafjölda til skamms tíma og er kannske víða enn, að bátafjöldinn er líka takmarkaður. Í Ísafjarðardjúpi er hann þó ekki, að ég ætla, takmarkaður samkv. síðustu ákvörðun, en veiðimagnið er takmarkað. Þetta hefur allt saman verið gert til þess að vernda miðin fyrir ofveiði, en á Breiðafirði skeður það, að um leið og þar finnast hörpudisksmið, þá er allt í einu kominn þangað hópur báta sunnan úr Reykjavík og margir þeirra stórir og farnir að plægja upp hörpudiskinn, án þess að nokkur viti, hvað þessi mið þola. Þarna gerist þess vegna tvennt í senn. Annars vegar, að lítil aðgæzla er höfð í því að ofbjóða ekki þessum nýfundnu og lítt rannsökuðu skelfisksmiðum, hins vegar er ekkert hirt um atvinnuöryggi þeirra byggðarlaga, sem eru þarna í nágrenni við Breiðafjörð, þvert á móti því, sem alls staðar annars staðar hefur verið gert. Ég vona því, að hv. þd. fallist bæði á aðaltillöguna og á brtt. mína, eins og hv. frsm. hefur líka gert grein fyrir í framsöguræðu sinni, því að hér er verið að vernda mikilsverð skelfisksmið, sem enginn veit enn, hvað þola, og því getur tjón hlotizt af, ef ekki verða settar þessar reglur. Ég sé eftir, að hæstv. sjútvrh. er ekki hér staddur í dag, þar sem þetta mál var á dagskrá og að ég held í þriðja sinn. En það er ekki hægt að gera við því. Ég vildi minna á það, að á síðasta þingi var samþ. þáltill., sem við Þorsteinn Gíslason fluttum, en Þorsteinn Gíslason var þá hér varaþm., sat hér um stund á þinginu, en hann er auk þess varafiskimálastjóri. Þessi þáltill., sem við fluttum og var samþ. svo að segja óbreytt, hljóðar svo, eins og hún var samþ. frá þinginu: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að ráðinn verði til reynslu á vegum Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar vel hæfur erindreki, sem ferðist um landið til að glæða áhuga og kynna mönnum nýjungar við leit, útbúnað báta, veiðar og vinnslu á rækju og þá sérstaklega eins og það gerist meðal þeirra þjóða, sem lengst eru komnar á þessu sviði.“ Mér hefur verið tjáð, að það hafi ekkert verið gert í þessu máli, enginn erindreki ráðinn. En því miður er hæstv. ráðh. ekki við, svo að ég verð að láta það niður falla að ræða frekar um þetta eða fá svar við því, hvernig því víkur við, að ekkert hefur verið aðhafzt í málinu, en það kann að vera, að ég geti komið því að síðar eða þá flutt formlega fsp. um þetta í þinginu.



Herra forseti. Efni þessarar till. er að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands, er m.a. tryggi henni öruggan fjárhagsgrundvöll og kveði á um hljómleikaferðir hennar um landið. Stefnt skal að því, að frv. um þetta efni verði lagt fyrir næsta þing. Eins og kemur fram í grg. till., er Sinfóníuhljómsveit Íslands 20 ára gömul um þessar mundir. Hún var á sínum tíma stofnuð af fjórum aðilum, þ.e. ríkinu, Reykjavíkurbæ, Ríkisútvarpinu og Þjóðleikhúsinu, og starfaði um 10 ára skeið sem sjálfstætt fyrirtæki undir stjórn sérstaks hljómlistarráðs, sem áðurnefndir aðilar munu hafa tilnefnt. Árið 1961 varð sú breyting á stjórn hennar og rekstri, að þetta hvort tveggja var falið Ríkisútvarpinu, en hins vegar héldu sömu aðilar og áður áfram að skipta kostnaði á milli sín eftir ákveðnu hlutfalli. En enginn skriflegur samningur er til um þessa skiptingu, og þess vegna getur hvaða aðili sem er dregið sig til baka, hvenær sem honum þóknast. Það er því óhætt að segja, að Sinfóníuhljómsveitin byggi á mjög ótraustum fjárhagslegum grundvelli. Hún er hins vegar orðin stórt og dýrt fyrirtæki, eins og sést á því, að á þessu ári mun rekstrarkostnaður hennar ekki verða minni en 25–26 millj. kr. og á næsta ári má reikna með því, að rekstrarkostnaður hennar geti orðið um 30 millj. kr. sökum þeirra launahækkana, sem hafa orðið á þessu ári og verða þó líklega meiri á næstunni, ef það verður almenn hækkun hjá opinberum starfsmönnum, því að laun hljóðfæraleikaranna miðast við það. Ég held, að allir geti orðið sammála um, að það sé fjarri öllu lagi, að menningarstofnun, eins og Sinfóníuhljómsveitin er, hvíli á jafnótraustum grunni og hér er rakið og það séu ekki til nein lagafyrirmæli um starfsemi hennar. Það er einnig mikilvægt, að unnið sé að því, að það séu fleiri en þeir, sem búa hér í þéttbýlinu við Faxaflóa, sem geti notið hljómleika hennar, og það sé því tryggt, að hún geti farið a.m.k. öðru hverju í hljómleikaferðir um landið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri að sinni, en legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að láta í ljós ánægju yfir því, að fundartími Sþ. hefur verið færður yfir á dag, þar sem rýmra er um fundartíma en verið hefur. Ég veit, að það er gert til þess að greiða fyrir því, að mál ljúkist hér í Sþ., og ef hv. alþm. og hæstv. ráðh. ekki síður mættu nú þessari viðleitni hæstv. forseta með því að stytta nokkuð mál sitt í fsp.-tímanum, þá ætla ég, að af þessu yrði mikill árangur. Ég hef flutt fsp. á þskj. 20 um vöruflutninga innanlands. Í 1. lið er spurt: „Hvað hefur verið gert til þess að bæta aðstöðu Skipaútgerðar ríkisins til vöruafgreiðslu í Reykjavík?“ Í fyrravetur bar þessi mál á góma. Þá minnir mig, að hæstv. ráðh. hafi gefið það í skyn, að þessi mál væru í athugun, og mér finnst æskilegt að fá vitneskju um það, hvað þarna er að gerast. Í öðrum lið er svo spurt: „Hvað hyggst ríkisstj. gera til þess að greiða fyrir hagkvæmum framflutningi innfluttrar vöru með strandferðaskipunum?“ Þessi liður fsp. er borinn fram m.a. af því tilefni, að skipafélögin hafa nú ekki alls fyrir löngu þrengt kosti landsbyggðarinnar í sambandi við innfluttu vöruna. Eimskipafélag Íslands hefur fækkað umhleðsluhöfnum sínum, og skipadeild Sambands ísl. samvinnufélaga krefst stærri vörusendinga en áður, til þess að viðkomur fáist með þær á höfnum úti á landi. Og mér finnst full ástæða til þess, að þetta mál - því að það er stórmálverði athugað af hálfu hins opinbera. Í þriðja lagi er svo spurt: „Eru nokkrar sérstakar ráðstafanir fyrirhugaðar til þess að stuðla að sem fyllstri nýtingu á flutningagetu nýju strandferðaskipanna, t.d. með samræmingu á hafnargjöldum og breytingu á farmgjöldum eða á annan hátt?“ Það er öllum ljóst, að þarna eru komin eða koma til sögu mjög dýr tæki, og það skiptir mjög miklu máli, að þau notist sem allra bezt. Mönnum er það vafalaust einnig ljóst, að samkeppnisaðstaða skipanna er töluvert erfið, m.a. vegna þeirrar þróunar, sem orðið hefur á undanförnum árum, meðan Skipaútgerðin hafði ekki hentugum skipastóli yfir að ráða til vöruflutninganna. Þessi liður fsp. er borinn fram til þess að vekja athygli á nauðsyn þess að gera ráðstafanir til að auðvelda hagnýtingu eða fullnýtingu þessara ágætu flutningatækja.



Herra forseti. Fyrsti liður fsp. er: „Hvað hefur verið gert til þess að bæta aðstöðu Skipaútgerðar ríkisins til vöruafgreiðslu í Reykjavík?“ Því er til að svara, að það hefur ýmislegt verið gert til athugunar á því, og hafnarstjórinn í Reykjavík hefur bent stjórnarnefnd Skipaútgerðarinnar á það, að hann hefði helzt hugsað sér framtíðarbækistöð Skipaútgerðarinnar á sömu stöðvum og áður, en e.t.v. með því að yfirtaka vöruhús SÍS, sem líklega fengjust til kaups. En við byggingu hábrautar í framhaldi af nyrzta hluta tollhússins mundi fást aukið skemmurúm í grennd við Grófarbryggju, þar sem nú er Geirsgata. Þá benti hafnarstjóri á hugsanlega uppfyllingu vestan við Grófarbryggju með möguleika til byggingar vöruskemmu. Hafnarstjóri kvaðst helzt hafa hugsað sér nefnda framtíðarstöð fyrir Skipaútgerðina í miðri gömlu höfninni m.a. með tilliti til farþegaflutnings með strandferðaskipunum. Á þessu ári var Efnahagsstofnuninni falið að gera nokkra undirbúningskönnun í þessu sambandi, og hefur hún alveg nýlega skilað grg. um málið og virðist helzt hallast að því að mynda framtíðaraðstöðu fyrir Skipaútgerðina við Sundahöfn. Hefur nefnd álitsgerð Efnahagsstofnunarinnar ekki enn verið nánar athuguð af stjórnarnefnd Skipaútgerðarinnar. En það verður vitanlega gert innan skamms. Þessir möguleikar tveir verða athuganir, hvort flytja skal afgreiðsluna inn í Sundahöfn eða reyna að fá bætta aðstöðu við gömlu höfnina, t.d. þá með því að fá þarna hugsanlega uppfyllingu við Grófarbryggju með möguleikum til byggingar vöruskemmu eða þá að yfirtaka vöruhús SÍS, ef það væri falt, sem ekki hefur enn verið kannað til fulls. En þessir möguleikar eru í athugun. Hvaða möguleiki sem valinn verður mun verða kostnaðarsamur, en öllum ber saman um það, að nauðsyn beri til að athuga afgreiðsluaðstöðuna og bæta úr henni frá því, sem verið hefur. En menn skulu ekki láta sér bregða við það, þótt það taki nokkurn tíma, því að nauðsynlegt er að vanda það, sem gera á, og taka þann kostinn, sem beztur reynist eftir nákvæma athugun. Annar liður fsp. er svo: „Hvað hyggst ríkisstj. gera til þess að greiða fyrir hagkvæmum framflutningi innfluttrar vöru með strandferðaskipunum?“ Það getur nú orðið erfitt að gera mikið í þessu sambandi, en það, sem helzt er hugsanlegt að gera, er það að reyna að taka upp samninga við skipafélögin um það, að þau flytji vöruna eða annist vöruflutningana til viðkomandi hafna með þeim hætti, sem gert var áður, en fyrir nokkrum árum var því hætt, og hefur það vitanlega orðið til þess, að allir flutningar út á land hafa orðið mun dýrari. Það er ekki gott að bæta úr þessu, ef ekki nást samningar við skipafélögin um þetta, en það verður að sjálfsögðu reynt. Þriðji liður fsp.: „Eru nokkrar sérstakar ráðstafanir fyrirhugaðar til þess að stuðla að sem fyllstri nýtingu á flutningagetu nýju strandferðaskipanna, t.d. með samræmingu á hafnargjöldum og breytingu á farmgjöldum eða á annan hátt?“ Jú, jú, þetta er fyrirhugað. Og ég hygg, að hv. fyrirspyrjandi, hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, telji, að það hafi verið stigið þýðingarmikið spor, þegar settir voru gjaldmælar í vörubifreiðar, þannig að það verður allt önnur og betri samkeppnisaðstaða hjá Skipaútgerðinni með vöruflutningana eftir að gjaldmælarnir eru komnir í en áður var. En það út af fyrir sig er ekki nóg til þess að tryggja Skipaútgerðinni nægilegan flutning geri ég ráð fyrir. Það verður vitanlega einnig að taka til athugunar farmgjöldin og hafnargjöldin, hvort hægt er að samræma þau og breyta þeim, þannig að samkeppnisaðstaða Skipaútgerðarinnar verði betri. Þetta er allt í athugun, en það tekur einnig tíma, og er ekki hægt að flaustra því af, án þess að það sé vel undirbúið. Seinna strandferðaskipið kemur nú ekki í not fyrr en í febrúar, og það er þá fyrst, sem hægt er að skipuleggja flutningana eins og bezt má verða, en það er unnið að því núna af stjórnarnefnd Skipaútgerðarinnar að skipuleggja þetta og gera till., sem hníga í þá átt að gera aðstöðu Skipaútgerðarinnar betri.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Því er ekki að leyna, að mér finnst vera nokkuð mikill seinagangur á þessu öllu saman, og t.d. varðandi 2. liðinn, þá hefur verið sýnt nokkuð mikið tómlæti um að fylgjast með því, sem þar hefur verið að gerast. Varðandi aðstöðuna við höfnina í Reykjavík verð ég að segja, að mér finnst allt of seint við brugðið í þeim efnum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að aðstaðan eins og hún hefur verið við höfnina hér í Reykjavík til afgreiðslu á vörum hjá Skipaútgerð ríkisins hefur verið ákaflega niðurbrjótandi fyrir starfsemi Skipaútgerðarinnar og átt sinn stóra þátt í hinni óheppilegu þróun, að vöruflutningar hafa færzt mikið frá sjónum, óeðlilega mikið vil ég segja, og yfir á bílana og þar með yfir á vegakerfið, sem er ákaflega veikt. Og eins og ég hef þegar tekið fram, þá er núna með tilkomu nýju skipanna tvöföld ástæða til þess að gefa þessum málum gaum. Mér þykir ákaflega vænt um að heyra það, að nú eiga að fara fram ítarlegar athuganir á því, hvernig bezt sé að leysa þetta mál, þó að það sé nokkuð seint á ferðinni. Og ég skal ekkert segja um það, hvað heppilegast er í því tilfelli, hvort það er að flytja ríkisskip að Sundahöfn eða nota gömlu höfnina. Ég vil þó láta það koma fram, að mér finnst það muni vera nokkurt atriði, vegna þess hvað starfsemi Skipaútgerðarinnar er fjölþætt, að hún geti fengið aðstöðu nærri miðbænum, í gömlu höfninni, en auðvitað verður það allt að skoðast og metast. Varðandi 2. liðinn, um framflutning erlendrar vöru, þá vil ég aðeins leggja áherzlu á það, hversu gífurlegur sá baggi er, sem leggst á þá vöru, sem þarf að umhlaðast í Reykjavík og flytjast héðan án framhaldsfraktar en með fullum viðbótarkostnaði út á land. Ég ætla, að það láti nærri, að með út- og uppskipun, flutningsgjöldum og hafnargjöldum séu það um 2300 kr., sem þarna koma til viðbótar á tonnið, svona á almennri vöru, matvöru og almennri stykkjavöru. Þetta er gífurlegur baggi, og ég held, að það væri í senn eðlilegt og æskilegt, að þessi mál yrðu tekin til athugunar af hálfu ríkisvaldsins, bæði með því að leita eftir samningum við skipafélögin og þrýsta á þau um að veita betri þjónustu og landsetja meira úti á landi en þau nú gera og eins á hinn veginn, að Skipaútgerðinni verði gert mögulegt að bjóða sérstaklega góð kjör í sambandi við framflutning þessarar erlendu vöru. Það er ekki óforsvaranlegt að mínum dómi, að Skipaútgerðin bjóði sérstaklega góð kjör í sambandi við stærri vörusendingar, þegar það er haft í huga, að með því er verið að hlífa vegakerfinu við álag, sem það ekki þolir. Ég hygg líka, að það sé óhjákvæmilegt að gera ýmsar aðrar ráðstafanir til þess að nýta nýju skipin, m.a. í sambandi við flutningsgjöldin og hafnargjöldin. Ég veit, að það er ekki hægt að setja alveg sömu hafnargjöld alls staðar vegna mismunandi tilkostnaðar við hafnirnar, en ég ætla þó, að það megi samræma þau nokkuð, og ég held, að það þurfi að hagræða flutningsgjöldum frá því, sem verið hefur, og hafa nokkuð meiri sveigju í þeim. Það koma auðvitað ýmsar fleiri aðgerðir til greina, og ráðh. minnti á eina í sambandi við gjaldmæla, en ég skal ekki fara nánar út í það.



Herra forseti. Hinn 27. marz 1968 var hér á hinu háa Alþingi samþ. svo hljóðandi þáltill. um strandferðir norðanlands og útgerð strandferðaskips frá Akureyri: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga möguleika á því, að Skipaútgerð ríkisins, í samráði við hlutaðeigandi bæjar- og sýslufélög, komi á fót á Akureyri útgerð strandferðaskips, er annist strandferðir norðanlands og til Austfjarða og Vestfjarða, enda séu ferðir þess í samræmi við ferðir strandferðaskipa úr Reykjavík. Niðurstöður athugunarinnar verði lagðar fyrir Alþ., svo fljótt sem unnt er.“ Sú skoðun hefur komið fram og hefur mikið til síns máls, að hringferðir strandferðaskipa frá Reykjavík, og er þá átt. við vöruflutningaskip, séu óhentugar fyrir Norðurland, enda margt breytt síðan þær voru upp teknar. Það má gera ráð fyrir, að þetta gamla fyrirkomulag eigi sinn þátt í því, að Norðlendingar eða norðlenzk fyrirtæki nota strandferðaskip minna til vöruflutninga en æskilegt væri og álag á þjóðvegi hafi einnig af þessari ástæðu aukizt um of. Akureyri er langmesti iðnaðarbær landsins utan Reykjavíkur, og þar er nú hægt að framleiða flestar þær iðnaðarvörur, sem framleiddar eru hér á landi og fluttar með strandferðaskipum. Hún er miðstöð Norðurlands á ýmsum sviðum. Á sumum öðrum norðlenzkum hafnarstöðum er einnig um verulegan iðnað að ræða. Það er æskilegt, að erlendum vörum til Norðurlands sé skipað upp á Akureyri úr millilandaskipum, ef þær fara ekki beint til annarra norðlenzkra hafna. Þá ætti norðlenzkt strandferðaskip að taka við þeim þar og flytja til ákvörðunarstaðar án aukakostnaðar fyrir viðtakendur. Eðlilegt mætti telja, að strandferðaskip norðanlands, sem hefði aðsetur á Akureyri, hefði endastöðvar á Austfjörðum og Vestfjörðum og kæmi þannig þeim landshlutum að nokkru gagni og að strandferðaskip á Akureyri og strandferðaskip úr Reykjavík skiptust á vörum og póstflutningi á Austfjörðum og Vestfjörðum. Þannig mundi farmrúm skipanna nýtast betur. Þessu mætti koma í kring þannig, að Skipaútgerð ríkisins hefði útibú á Akureyri og gerði þaðan út skipið, sem væri í strandferðunum austur og vestur frá Akureyri og til baka þangað. Einnig væri t.d. hægt að hugsa sér, að bæjar- og sýslufélög ættu skipin og gerðu þau út og fengju til þess strandferðaframlög úr ríkissjóði. En um þetta mál get ég ekki rætt nánar að þessu sinni. Þetta, sem ég hef nú sagt, er byggt á hugleiðingum ýmissa þeirra, sem áhuga hafa haft á þessu máli. En till., sem ég hef gert grein fyrir og var að lesa upp, var á sínum tíma flutt af þm. úr Norðurl. e., og með þeirra vitund hef ég nú leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til samgrh.: „Hvað líður framkvæmd þál. 27. marz 1968 um strandferðir norðanlands og útgerð strandferðaskips frá Akureyri?“



Herra forseti. Till. um sérstakt strandferðaskip gert út frá Akureyri til strandferða til Austfjarða og Vestfjarða er m.a. til komin af því, að meðan farþegaskipin Esja og Hekla voru í förum, var þeim oft að vetrinum, m.a. vegna nýtingar farþegarýmis, beitt meira á Vestfirði og Austfirði frá Reykjavík en til Norðurlandsins, þar sem farþegarýmið var mjög lítið notað, og urðu þannig fleiri strandferðir milli Reykjavíkur og Austfjarða og Vestfjarða en milli Akureyrar og nefndra landshluta, en þetta töldu verzlunar-, og iðnfyrirtæki á Akureyri sér mjög óhagstætt í samkeppni við Reykjavík. Eftir sölu Heklu og Esju, þ.e. gömlu Heklu og Esju náttúrlega, er búizt við álíka mörgum ferðum strandferðaskipa frá Reykjavík og Akureyri til Austfjarða og Vestfjarða, og ætti því mismunandi samkeppnisaðstaða að hverfa að mestu úr sögunni að þessu leyti. Verður fróðlegt að fylgjast með því, hvort þetta eykur vörusendingar með strandferðaskipunum frá Akureyri á ný, en þær hafa á undanförnum árum farið minnkandi, án þess að beinlínis verði um kennt breytingu á ferðaáætlun strandferðaskipanna. Samkv. skýrslu um flutninga strandferðaskipa ríkisins til og frá Akureyri á árunum 1960, 1965, 1968 og 1969 má sjá, hversu miklir flutningar hafa verið í hverri ferð. Árið 1960 voru 75 viðkomur á Akureyri og flutningsmagnið í ferð 19 tonn. Árið 1965 voru 64 ferðir og flutningsmagnið í ferð 25 tonn. Árið 1968 voru viðkomurnar 59 og flutningar í ferð 15 tonn. Árið 1969 voru viðkomurnar 44 og 15 tonn af vörum í hverri ferð. Athygli skal vakin á því, að í tölunum um meðalþunga varnings frá Akureyri á hverja ferð eru allar vörur frá Akureyri, m.a. til Hornafjarðar, Vestmannaeyja og Reykjavíkur, en í þeim flutningi hefði strandferðaskip gert út frá Akureyri varla tekið þátt. Þyrfti því að verða mikil aukning á markaði fyrir Akureyrarvörur á Austfjörðum og Vestfjörðum við tilkomu umrædds skips, ef nokkur grundvöllur ætti að vera fyrir útgerð þess. Hv. fyrirspyrjandi sagði áðan, að eðlilegt væri, að erlendum vörum væri skipað út frá Akureyri í Norðurlandsskipið, og má segja, að það væri, ef erlendu vörurnar væru þar fyrir hendi. En áður en það getur orðið, þarf að breyta flutningafyrirkomulaginu þannig, að skipafélögin fáist til þess að sigla með vörurnar beint til Akureyrar og hafa þar birgðastöð. Og þegar það væri orðið, skal ég viðurkenna, að það gæti orðið breyting á með flutningsmagn frá Akureyri til Vestfjarða og Austfjarða. En það má auðvitað velta því fyrir sér, hvaða mismun það gerir á markaðsmöguleikum fyrir þær vörur, sem hér eru helzt til umr., hvort skipaferðir eru t.d. að meðaltali á 10–12 eða 16–17 daga fresti í hvora átt. En auðvitað æskja þess allir að hafa sem örastar samgöngur. Alkunnugt er, að á Akureyri er heimahöfn myndarlegs flóabáts, Drangs, nærri 200 tonna að brúttólestatölu, sem smíðaður var 1959 til strandferða á Eyjafirði og grennd, og hefur báturinn notið ríkisstyrks samsvarandi því, að útgerðarmaðurinn, Steindór Jónsson, viðurkenndur dugnaðarmaður, gæti greitt afborganir og vexti af erlendu smíðaláni. En verkefni þessa flóabáts hafa minnkað svo, að þrátt fyrir rekstrarstyrk að upphæð 2 millj. kr. á ári 1969–1970, en þjónustuskyldu aðeins 5–6 mánuði á ári yfir veturinn, þá vill útgerðarmaðurinn losna við umrædda þjónustuskyldu og hefur í undanfarin tvö ár með leyfi rn. verið að reyna að selja bátinn. Nú hafa á undanförnum vetrum vegna fæðar skipa og viðgerða þeirra eða af öðrum óviðráðanlegum ástæðum orðið óeðlileg skörð í tíðni strandferða á vegum Skipaútgerðarinnar út frá Akureyri, og taldi forstjóri Skipaútgerðarinnar í þessu sambandi sjálfsagt að gefa hinum verkefnalitla Drangi tækifæri til að fylla upp í nefnd skörð með fyrir fram ákveðnum og auglýstum ferðum, enda ætti þetta heldur að bæta rekstrarafkomu flóabátsins. Fór Drangur á þessum forsendum fjórar auglýstar ferðir til Austfjarða veturinn 1968–1969 og eina ferð s.l. vetur, 1969–1970, en eigandi bátsins taldi útkomuna úr þessum ferðum svo slæma, að hann gerði aukakröfu á Skipaútgerðina um 100 þús. kr. greiðslu vegna hinna fjögurra ferða 1968 og 1969 og 50 þús. kr. kröfu vegna hinnar einu ferðar 1970. Voru ferðir þessar þó farnar á þeim tíma vetrar, þegar bílar áttu ekki að geta keppt nema að mjög takmörkuðu leyti, og einnig á þeim tíma, þegar flóabáturinn hafði þjónustuskyldu út á áðurnefndan rekstrarstyrk frá ríkinu. Þær upplýsingar, sem fyrir liggja, benda því ekki til þess, að nægjanlegur grundvöllur sé enn fyrir útgerð allstórs strandferðaskips frá Akureyri til takmarkaðra skiptiferða til Austfjarða og Vestfjarða, sem fallið gætu með eðlilegum hætti inn í kerfi annarra vöruflutninga strandferða, þar sem ætlunin er að auka á ýmsan hátt vélræna tækni með nokkuð kostnaðarsömum búnaði, sem lítt mundi henta að hafa á smáskipi. Það er svo sjálfsagt að hafa þetta mál áfram til athugunar og fylgjast með framvindu mála og einnig því, hvort sú breyting verður á aðstæðum, að eðlilegt væri að gera út strandferðaskip frá Akureyri, eins og gert er ráð fyrir í umræddri þáltill. En að svo stöddu virðist ekki vera rekstrargrundvöllur fyrir slíku skipi, og yrði þá að leggja mikinn aukastyrk með því, til þess að það gæti annað þeirri þjónustu, sem því er ætluð.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og mun athuga þau nánar og þær staðreyndir, sem þar komu fram, en skal ekki ræða þær nánar að þessu sinni. Ég held, eða mér virtist á svari hæstv. ráðh., - ég bið afsökunar á því, ef það er misskilningur, - en mér virtist á svari hæstv. ráðh., að ekki mundi mjög ítarleg athugun hafa farið fram samkv. þál. M.a. gat hann ekkert um það, hvaða undirtektir þetta hefði fengið hjá hlutaðeigandi bæjar- og sýslufélögum á Norðurlandi, sem nefnd eru í till. og gert er ráð fyrir, að yrðu í samráði við Skipaútgerð ríkisins um það að koma á strandferðamiðstöð á Akureyri. Hins vegar þótti mér gott að heyra, að hæstv. ráðh. er reiðubúinn til þess að hafa þessi mál í athugun áfram, en vera má, að þau verði þá einnig, úr því að þetta gengur heldur treglega, að því er virðist, tekin upp á öðrum vettvangi. Ég vil leyfa mér að benda á það í sambandi við tölur, sem hæstv. ráðh. hafði yfir hér áðan og verða athugaðar nánar síðar, að þær tölur, sem lesnar voru, eru aðeins vitnisburður um flutninga að og frá Akureyri með núverandi fyrirkomulagi, en enginn vitnisburður um það verkefni, sem skip staðsett á Akureyri mundi hafa. Þar er að margra dómi mjög mikill munur á. Í raun og veru finnst mér það nú gefa auga leið, að það sé að ýmsu leyti heppilegra að haga ferðum strandferðaskipa þannig, að þau hafi vissan hluta af ströndinni hvert, og á þann hátt má gera ráð fyrir, að farmrými þeirra nýttist betur en ella. Það vakir ekki fyrir mér og ekki heldur fyrir öðrum, sem stóðu að þessari þáltill. á sínum tíma, að þarna yrði um eitthvert smáskip að ræða, einhvern flóabát á stærð við Drang, sem nefndur var hér áðan, heldur venjulegt strandferðaskip eins og strandferðaskip gerast hér á landi, og að hér væri um þá skipulagsbreytingu að ræða, að þetta strandferðaskip væri gert út frá Akureyri og færi með ströndum á Norðurlandi og til Vestfjarða og Austfjarða og til baka aftur í staðinn fyrir það, sem nú tíðkast, þ.e. hringferðir. Eins og ég sagði, ætla ég ekki að ræða þetta mál nánar, enda hef ég ekki tíma til þess, en þær upplýsingar, sem ráðh. gaf, munu verða athugaðar.



Herra forseti. Þegar sett voru ný lög um námslán og námsstyrki 1967, var því fagnað mjög hér á hinu háa Alþingi, og lögin voru samþykkt einróma. Ástæðan var sú, að í þeim fólst bæði skynsamleg skipulagsbreyting á þessum málum og auk þess stórauknar fjárveitingar. Hins vegar var á það bent í meðförum málsins, að ástæða væri til að gera ýmsar breytingar á frv. eins og það lá fyrir, og t.d. var á það bent af hálfu námsmanna, að ástæða væri til, að Alþ. setti sér tiltekin mörk. Í frv. eins og það lá fyrir óg í þeim lögum, sem nú gilda, er það tiltekið í 2. gr., að að því skuli stefnt, að opinber aðstoð samkv. lögum nægi hverjum námsmanni til að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu hans til fjáröflunar. Þetta er markmið, sem er mjög eðlilegt og nauðsynlegt, en til þess að ná þessu marki,. þarf að hafa uppi skipulegar aðgerðir um visst árabil, og námsmenn lögðu til 1967, að Alþ. tæki slíka ákvörðun, setti sér það að ná þessu marki á tilteknum árafjölda. Og í samræmi við það voru fluttar brtt. frá þm. Alþb. í báðum deildum, þar sem lagt var til, að Alþ. setti sér það mark að ná þessum áfanga árið 1971. Þessar brtt. fengu í sjálfu sér góðar undirtektir hjá mönnum. Menn töluðu um það, að það væri eðlilegt, að um þetta væri spurt og að þessu yrði stefnt, en samt töldu stjórnarflokkarnir sig ekki reiðubúna til þess að taka slíka ákvörðun, sem legði á Alþ. allstórar fjárhagslegar skuldbindingar nokkur ár fram í tímann. Þessi málatilbúnaður leiddi til þess, að þessi merku lög náðu tilgangi sínum mun verr en ætlað var næstu árin á eftir. Ástæðan var tvær gengislækkanir, sem dundu yfir á árunum 1967 og 1968, sem breyttu mjög stórlega högum lánasjóðsins og þar með högum námsmanna, sem viðskipti eiga við sjóðinn. Það er alkunna, hversu miklir erfiðleikar hafa orðið hjá námsmönnum hér á undanförnum árum, og aðstoð hins opinbera við námsmenn hefur gengið allt of seint og verið allt of lítil. Þetta leiddi til þess, að á síðasta ári, eins og menn muna, hófu námsmenn mjög harðvítuga baráttu fyrir réttindamálum sínum. Þessi barátta kom um skeið næsta illa við hæstv. ráðh. Ég minnist þess, að á síðasta ári stóðu bæði hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh. hér í þessum ræðustól og fóru mjög hörðum orðum um námsmenn og stúdenta og höfðu jafnvel í hótunum við þá. Engu að síður varð sá árangur af þessari baráttu námsmannanna, að hæstv. ríkisstj. sá að sér og lagði fram mjög aukið fjármagn til lánasjóðsins, þannig að aðstæður þessa sjóðs eru nú miklu betri en þær hafa verið. Ég get nefnt það sem dæmi, að á síðasta ári fengu námsmenn á fyrsta ári hér innanlands um 30% af umframkostnaði sínum og námsmenn erlendis um 40%, en nú fá námsmenn bæði innanlands og erlendis 60%. Það er tvöföldun hjá námsmönnum innanlands og 50% hækkun hjá námsmönnum erlendis. Þetta er vissulega mjög mikill árangur, sem ástæða er til að fagna. En við þurfum að gæta okkar á því, að ekki sökkvi aftur í sama farið. Námsmenn lögðu á það áherzlu í fyrra, að Alþ. setti sér nú það mark að ná því, að opinber aðstoð nægði námsmönnum til að standa straum af árlegum námskostnaði, þ.e. umframfjárþörf, á einhverjum tilteknum árafjölda, og námsmenn nefndu árið 1974. Við fluttum þá tveir alþm., ég og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, till. hér á þinginu í fyrra. Það var brtt. við svolítið frv. um breytingu á lögum um námslán og námsstyrki. Þessi brtt. okkar varð til þess, að það mál var aldrei tekið á dagskrá framar. Þarna virtist vera um að ræða feimnismál hjá hæstv. ríkisstj., en ég held, að þetta sé svo mikilvægt mál til þess að tryggja jafna eða jafnari aðstöðu til menntunar en núna er í þjóðfélaginu, að við megum ekki hafa það að neinu feimnismáli, og ég held, að það þurfi að vera sameiginlegt áhugamál stjórnarflokka og stjórnarandstöðu að vinna að því að koma þessu máli í höfn. Þess vegna vildi ég, áður en ég tæki aftur upp þá till., sem hér var flutt í fyrra, fá vitneskju um það, hverjar eru ráðagerðir hæstv. ríkisstj. á þessu sviði, því að ef hæstv. ríkisstj. er með áform um það að leysa þetta mál á tiltölulega skömmum tíma, þá mun stjórnarandstaðan vafalaust veita henni fulla aðstoð í því, en komi það í ljós, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki slík áform, þá verður að vekja þetta mál á annan hátt.



Herra forseti. Án þess að ég telji nokkra ástæðu til þess að hefja nokkra deilu eða karp við hv. þm. um þá atburði, sem urðu á erlendri grund á s.l. ári, þegar námsmenn sumpart gerðu innrás í íslenzk sendiráð erlendis og sumpart efndu til mótmælafunda við önnur erlend sendiráð, þá get ég þó ekki látið hjá líða að leiðrétta þá skoðun, sem fram kom hjá honum, að sú stórfellda aukning, sem gert er ráð fyrir að framkvæma á fjárveitingu til Lánasjóðs íslenzkra námsmanna á næsta ári í framhaldi af stórfelldum aukningum á undanförnum árum, standi í minnsta sambandi við þessar aðgerðir. Ég endurtek það. Ég skal við þetta tækifæri ekki ræða neitt frekar um skoðanir mínar á þessum aðgerðum eða uppruna þeirra eða eðli eða tilgangi, heldur einungis benda á, að ákvarðanir ríkisstj. um till. sínar fyrir fjárlagafrv. 1971 standa í engu sambandi við þessar aðgerðir. Það sést þegar af því, eins og ég raunar lét oft koma í ljós í umr. um málið, að ríkisstj. þurfti og hlaut að bíða eftir till. stjórnar lánasjóðsins um fjárráð sjóðsins á árinu 1971. Þegar þessi ólæti stóðu sem hæst eða þau áttu sér stað, höfðu till. stjórnar lánasjóðsins alls ekki borizt og því alls ekki von, að ríkisstj. hefði getað verið búin að taka neina endanlega ákvörðun um afstöðu sína til þeirra. Þær bárust, - ég er hér með ljósrit af bréfi frá stjórn lánasjóðsins, - endanlegar till. bárust 12. júní 1970. Þá tók ríkisstj. fyrir sérstaka beiðni mína strax afstöðu til efnis málsins og samþykkti þessar till. í einu og öllu eins og þær komu frá stjórn lánasjóðsins, enda voru till. gerðar samhljóða með atkvæðum allra fulltrúa í stjórninni, bæði fulltrúa opinberra aðila, Háskóla og stúdenta heima og erlendis. Stjórn sjóðsins vissi það vel, að ég og við í ríkisstj. höfðum fullan hug á að taka tillit til óska lánasjóðsins, ef þær væru skynsamlega rökstuddar, sem þær síðar reyndust vera. Þetta lá alltaf fyrir og þess vegna alger óþarfi að efna til nokkurra mótmælafunda í því sambandi. Þá má einnig á það benda, að af hálfu stúdenta hér heima hafði ekki verið efnt til neinna slíkra aðgerða. En niðurstaðan varð sú, till. stjórnar lánasjóðsins, sem ríkisstj. samþykkti, var sú að bæta hag stúdentanna heima meir en stúdentanna erlendis. Ef einhver mundi vilja þakka mótmælaaðgerðunum erlendis þær auknu fjárveitingar, sem stúdentarnir erlendis fá, þá gætu menn alveg með sama rétti hér heima þakkað mótmælaleysinu hér heima fyrir það, að stúdentar við Háskóla Íslands skyldu fá enn þá meira heldur en stúdentarnir erlendis. En hvort tveggja er algerlega rangt. M.ö.o., stefna ríkisstj. í þessu máli hefur legið ljós fyrir undanfarin ár. Við höfum viljað gera eins vel við námsmenn og fjárhagsaðstæður frekast hafa leyft. Okkur urðu algerlega ljósir þeir miklu erfiðleikar, sem gengisbreytingarnar hafa haft í för með sér, sérstaklega fyrir námsmennina erlendis, og það hefur verið fullur skilningur á aðstöðu námsmannanna, mikilvægi starfs þeirra fyrir þjóðina og fullur vilji á því að ganga eins langt í aðstoð við þá og fjárhagsaðstæður frekast leyfa hverju sinni, eins og ég vona, að allir sanngjarnir menn sjái, ef menn athuga þær breytingar, sem hafa orðið á félagsaðstæðum námsmanna á undanförnum árum, og er þó verið að stíga stærsta sporið núna. Þetta er inngangur, sem ég vona, að ekki þurfi að leiða til neinna frekari umr. um þetta mál, sem er liðin saga, og ég held, að bezt sé fyrir alla, að sem minnst sé um talað framvegis. En svar mitt við fsp. er þannig: Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1971 er gert ráð fyrir, að ríkisframlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna verði 90 millj. 625 þús. kr. En það er hækkun um 32 millj. 635 þús. miðað við fjárlög 1970 eða hækkun um 56.3%, og hefur í einu aldrei átt sér stað jafnmikil hækkun á þessari fjárveitingu. Fjárhæðin er í samræmi við till. þær, sem stjórn lánasjóðsins gerði við undirbúning fjárlagafrv., og þó nokkru ríflegri, þar sem bætt var við framlagi til að fjölga hinum svo kölluðu 5 ára styrkjum úr 7 í 10 á ári. Um fjárveitingatillögurnar var alger samstaða í stjórn lánasjóðsins, en þar eiga m.a. sæti fulltrúar námsmanna. Till. og þar með ríkisframlagið samkv. fjárlagafrv. voru við það miðaðar, að veruleg hækkun gæti orðið á hlutfalli námsaðstoðarinnar af svo kallaðri umframfjárþörf, en með henni er átt við mismun heildarnámskostnaðar og eigin tekjuöflunar námsmanna bæði atvinnutekna og styrkja. Þetta hlutfall hefur verið mismunandi eftir því, hvort nám var stundað hér heima eða erlendis, svo og eftir námsárum. Nú er gert ráð fyrir, að mismunur að þessu leyti milli námsmanna heima og erlendis hverfi, og enn fremur, að námsaðstoðin á fyrstu námsárunum verði aukin að mun. Samkv. áætlun lánasjóðsins um dreifingu lána má áætla, að lán sjóðsins hafi numið 53–54% af umframfjárþörf að meðaltali samkv. reglum þeim, sem giltu við síðustu úthlutun. En gera má ráð fyrir, að þetta hlutfall hækki við næstu úthlutun upp í 65–66%. Hefur þannig með samþykkt tillagna stjórnar lánasjóðsins verið stigið stórt skref í átt að því markmiði laga um námslán og námsstyrki, sem um getur í fsp. Með sama áframhaldi mundi ekki taka nema um þrjú ár til viðbótar að ná þessu markmiði að fullu, en svo sem jafnan hefur verið lögð áherzla á af hálfu ríkisstj., er það að sjálfsögðu undir Alþ. komið með ákvörðun fjárveitinga, hversu hratt þeirri sókn miðar, en ég tel, að að þessu marki eigi að stefna, þ.e. að halda þeim vaxtarhraða á fjárveitingum til sjóðsins, sem markaður hefur verið í fjárlagafrv. fyrir 1971. Auk framangreindrar hækkunar á hlutfalli námsaðstoðarinnar í heildarnámskostnaði gerðu tillögur stjórnar lánasjóðsins, sem ríkisstj. féllst á, ráð fyrir ýmsum öðrum breytingum, sem horfðu til aukningar á útgjöldum sjóðsins, m.a. inntöku nýrra hópa námsmanna í lánakerfið og aukningu ferðastyrkja. Alls var gert ráð fyrir, að ráðstöfunarfé sjóðsins þyrfti að aukast úr 86 millj. kr. 1970 í um 135 millj. kr. árið 1971 eða um 49 millj. kr. Auk hækkunar á ríkisframlaginu var því gert ráð fyrir, að bankalán til lánasjóðsins yrðu aukin, og hefur ríkisstj. beitt sér fyrir því við bankana, að sú aukning næði fram að ganga, þannig að ráðstöfunarfé sjóðsins verði á næsta ári 135 millj. kr. Með þessu móti vona ég, að fsp. geti talizt svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Það var nú dálítið stórt upp í sig tekið, fannst mér, þegar hæstv. ráðh. sagði í upphafi ræðu sinnar, að stórauknar fjárveitingar í þessu skyni hafi ekki staðið í neinu sambandi við baráttu námsmanna á síðasta ári. A.m.k. er dálítið erfitt fyrir okkur Alþb.-menn að draga aðrar ályktanir, vegna þess að við höfum á undanförnum árum á hverju einasta þingi flutt till. um óhjákvæmilegar hækkanir á framlögum í lánasjóðinn. En þessar till. okkar hafa ævinlega verið felldar. Þetta hafa ekki verið óraunsæjar till. Þetta hafa verið þær till., sem nauðsynlegar voru til þess að rétta hlut námsmanna, en eðlilegur málflutningur hér á þingi bar ekki þann árangur, sem ástæða hefur verið til að ætla. Þessi árangur fékkst ekki fyrr en eftir þá atburði, sem hæstv. ráðh. var að tala um. Það getur vel skeð, að menn leggi á mismunandi hátt saman tvo og tvo. En ég vil benda á, að það eru fleiri en ég, sem draga þessar ályktanir. Ég las fyrir ekki ýkja löngu frásögn í Morgunblaðinu af ræðu, sem einn af forustumönnum Sjálfstfl., Gunnar Thoroddsen, hafði haldið á Varðarfundi. Þar gerði hann einnig þessa atburði að umtalsefni og taldi, að atburðarásin leiddi til þess, að menn drægju óhjákvæmilega þá ályktun, að hæstv. ríkisstj. léti einmitt undan, ef baráttan væri háð á þennan hátt utan þingsalanna. Þetta var mat Gunnars Thoroddsens, en ekki mitt, þannig að ég held, að hæstv. ráðh. þurfi ekki að undrast neitt þessa niðurstöðu. Hæstv. ráðh. viðhafði hér áðan ummæli, sem ég tel ástæðu til að leggja áherslu á. Hann benti á það, að með þeirri hækkun á fjárveitingum, sem kemur í næstu fjárlögum, mundi það ekki taka nema þrjú ár með sama áframhaldi að ná því marki, sem sett var í lögum um námslán og námsstyrki. Og hann sagðist lýsa því yfir, að hann teldi, að það ætti að stefna að þessu marki. Þessu fagna ég mjög, en ég mundi þá einnig vilja gera það að till. minni á óformlegan hátt hér núna, sem hægt væri þá að gera á formlegan hátt síðar, að Alþ. tæki þessa formlegu ákvörðun. Það er ekki eftir að ná nema 1/3, að því er hæstv. ráðh. taldi. Hann taldi, að nú væri fullnægt um 2/3 af umframfjárþörfinni, þannig að nú er þetta verkefni ekki svo stórt, að menn eigi að óttast að taka það á sig. Ég held, að það færi mjög vel á því, að þetta þing breytti sjálfum lögunum, t.d. þannig, að það yrði ákveðið, að á árinu 1974 skyldi þessu marki náð. Fyrst ég er að ræða við hæstv. menntmrh. um þetta mál, langar mig til þess að beina til hans örlítilli fsp. í viðbót, um smærra atriði að vísu. Það hefur verið rætt um það í nokkur ár, og hæstv. ráðh. hefur gefið vilyrði um það, að stofnað yrði sérstakt starf í tengslum við lánasjóðinn, ráðinn yrði maður, sem hefði það verkefni að aðstoða menn við val á námsgreinum og skólum erlendis. Þarna er um ákaflega mikilvægt verkefni að ræða. Það þarf að safna vitneskju um skóla víða um lönd. Íslendingar fara víða. Þessi maður þyrfti að geta leiðbeint námsmönnum um, hvaða námsgreinar væri skynsamlegt að velja sér og við hvaða skóla væri skynsamlegt að nema. Samband íslenzkra námsmanna erlendis hefur unnið myndarlega að þessum málum á undanförnum árum, en mér er kunnugt um það, að sambandið telur sig ekki hafa bolmagn til þess lengur. Og einmitt þess vegna hefur verið rætt um það í nokkur ár að ráða mann til þess verkefnis, og hæstv. ráðh. hefur tekið vel í það, að það skuli gert, enda hefur verið gert ráð fyrir fjárveitingum í þessu skyni. Ég vildi spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort ekki megi vænta þess, að það verði ráðinn maður í þetta verkefni fljótlega.



Herra forseti. Varðandi það, að þeir Alþb.-menn hafi flutt till. hér á hinu háa Alþingi um meiri fjárveitingar til lánasjóðsins en endanlega hafi verið samþykktar, er það að segja, að það er öllum þm. kunnara en frá þurfi að segja, að mjög algengt er, að stjórnarandstaða flytji till., sem ganga lengra í útgjaldaátt heldur en meiri hl. Alþ. hefur talið eðlilegt eða hefur talið fært. Þessi tillöguflutningur er einn liður í slíkum tillöguflutningi, sem ég er síður en svo að gagnrýna, en auðvitað ber ekki að líta á það sem skilningsleysi á tiltekinni fjárþörf, þeirri, sem hér er um að ræða, þó að slíkar till. ásamt tugum eða hundruðum annarra séu felldar við afgreiðslu hverra einustu fjárlaga. Þetta er engin ný saga og öllum hv. þm. algerlega kunn. En hitt er staðreynd, sem rétt er áð benda á og vekja athygli á, að á undanförnum árum hefur yfirleitt verið farið eftir tillögum stjórnar lánasjóðsins varðandi fjárveitingar til sjóðsins, og ég vona, að allir telji það eðlilegt, að ríkisstj. hafi nánara samráð a.m.k. við stjórn lánasjóðsins en hv. stjórnarandstöðu, að henni þó algerlega ólastaðri. Hv. þm. spurði, hvað liði ráðningu í starf námsráðgjafa, sem menntmrn. hefur heimild til að ráða. Mér er mikil ánægja að geta hér sagt frá því, að einmitt fyrir nokkrum dögum tókst samkomulag við ágætan ungan menntamann um það, að hann tæki þetta starf að sér og yrði starfsmaður menntmrn. Hér er um að ræða Þorvald Búason eðlisfræðing, sem áður var starfsmaður í Raunvísindastofnun Háskólans. Hann er nákunnugur málefnum námsmanna, hefur sjálfur stundað langt nám erlendis og var mjög lengi í stjórn Sambands ísl. námsmanna erlendis. Hann hefur nú um nokkur ár starfað við Háskóla Íslands, og ég hygg, að segja megi, að fáa menn hefði verið hægt að velja, sem gjörkunnugri væru. Auk þess er hann núna í stjórn eða jafnvel formaður Félagsstofnunar stúdenta eða a.m.k. einn af helztu ráðamönnum þar, þannig að ég hygg, að óhætt sé að segja, að fáa menn hefði verið hægt að finna, sem væru jafn gjörkunnugir högum námsmanna heima og erlendis, háskólum erlendis og háskólanum hér eins og einmitt þessi ungi vísindamaður, sem nú hefur fallizt á að taka þetta starf að sér og er í þann veginn eða mun alveg á næstunni hefja þetta mjög nauðsynlega og mikilvæga starf.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. fluttum við hv. 11. þm. Reykv: og 3. þm. Vestf. till. til þál. um fjárhagsaðstoð við íþróttastarfsemina í landinu. Þessari þáltill. var í lok þingsins vísað til hæstv. ríkisstj. til frekari athugunar á þessu máli, og var til þess mælzt af hálfu fjvn., sem lagði málið þá fyrir á hv. Alþ., að unnið yrði að meginefni till. fyrir fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1971. Nú höfum við flm. leyft okkur á þskj. 86 að flytja fsp. til hæstv. menntmrh. til þess að spyrjast fyrir um það, hvað líði þeirri framkvæmd, sem þar var stefnt að, og leyfi ég mér að vænta svars hæstv. ráðh. við því.



Herra forseti. Umræddri till. var vísað til ríkisstj. 29. apríl s.l. og menntmrn. skýrt frá því í bréfi frá Alþ. 6. maí. Hinn 21. maí skrifaði rn. forseta Íþróttasambands Íslands, formanni Ungmennafélags Íslands og íþróttafulltrúa ríkisins svofellt bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðasta Alþ. var borin fram í Sþ. till. á þskj. 67 til þál. um áætlunargerð vegna fjárhagsaðstoðar ríkisins við íþróttastarfsemina í landinu. Samkv. till. fjvn. á þskj. 728 var till. þessari vísað til ríkisstj. með ummælum um, að forseta ÍSÍ, formanni UMFÍ og íþróttafulltrúa ríkisins verði falið að gera umrædda fjárhagsáætlun til eins árs. Skulu þessir aðilar leggja áætlun sína fyrir fjvn. við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir árið 1971. Með tilvísun til framanritaðs er þess hér með beiðzt, að forseti ÍSÍ, formaður UMFÍ og íþróttafulltrúi ríkisins geri framangreinda fjárhagsáætlun sem allra fyrst og. eigi síðar en svo, að fjvn. Alþ. geti fengið áætlunina í hendur í byrjun næsta Alþ. og sé menntmrn. sent samrit áætlunarinnar.“ Þessi áætlun barst menntmrn. 10. þ.m. og var þegar í stað send fjvn. Hér er um að ræða heila bók. Hún er þegar komin í hendur fjvn., en þeir þm. aðrir, sem kunna að hafa áhuga á að kynna sér það mál, sem hér er um að ræða, geta átt aðgang að eintaki af þessari álitsgerð í menntmrn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir svarið og þá ekki síður fyrir það, að að þessu máli hefur verið unnið. Það er mér og okkur flm. mikil ánægja, að það skuli hafa verið gert, því að hér er um stórt og mikið vandamál að ræða, og ég treysti því, að þegar að þessu máli verður unnið við fjárlagaafgreiðslu fyrir 1971, þá verði tekið tillit til þessarar vinnu, sem þarna liggur frammi, og þeirra gagna, sem í álitsgerðinni mun vera að finna. Ég endurtek þakkir mínar til hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt öðrum þm. úr Framsfl. að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh. um raforkuframkvæmdir í Norðurl. v.: „1. Er þess að vænta, að frv. frá ríkisstj. um virkjun Reykjafoss í Skagafirði verði flutt á yfirstandandi Alþingi? 2. Hafa farið fram athuganir á frekari orkuöflun fyrir Norðurl. v., og ef svo er, þá hverjar?“ Ég vil með fáeinum orðum fylgja þessum tveim fsp. úr hlaði og þá minna á, að samkv. viðtali, sem Ríkisútvarpið flutti seint í sumar við yfirverkfræðing frá Orkustofnuninni, kom fram, að verja þyrfti um 250 millj. kr. á næstu fimm árum til svo kallaðra forrannsókna á fallvötnum, og var þá miðað við verðlag á s.l. ári. Með þessum forrannsóknum virðist vera stefnt að áframhaldandi röð stórvirkjana á Þjórsársvæðinu syðra, flutningi stórvatna milli landshluta og Austurlandsvirkjun. Þær rannsóknir, sem framkvæmdar hafa verið í sumar, hafa, að ég tel, staðið í sambandi við þessar stórvirkjanir, og svo er að sjá, að stórvirkjanir í Þjórsá og Tungnaá séu á næsta leiti. Því er nú spurt: En hvað um Norðurland v.? Mikill áhugi ríkir á Norðurl. v. fyrir virkjun Reykjafoss í Svartá í Skagafirði, og munu samtök mynduð um svæðið allt til þess að knýja hana fram. Kapp er og á það lagt, að heimamenn gerist eignaraðilar að virkjuninni. Rannsóknum mun lokið eða a.m.k. munu þær vera á lokastigi. Rafmagnsskortur er þegar orðinn á svæðinu. Menn hafa vænzt þess, að frv. um virkjun yrði lagt fram og afgr. á yfirstandandi þingi. Ég vil minna á, að þótt af Reykjafossvirkjun verði, leysir hún ekki til langframa úr orkuþörf svæðisins, því að hún verður að teljast smávirkjun á nútímamælikvarða. Því er spurt: Hvað tekur þá við? Hafa athuganir farið fram á virkjunarmöguleikum annarra fallvatna á svæðinu og þá hverra, eða hvað hafa þær athuganir leitt í ljós?



Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. vil ég taka fram eftirfarandi: Á undanförnum mánuðum hefur farið fram athugun á því, með hverjum hætti mætti bezt leysa raforkuþörf á Norðurl. v. Hafa þessar athuganir annars vegar verið gerðar að forgöngu Rafveitu Sauðárkróks og hins vegar á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Á þessu orkuveitusvæði, Skagafjarðar- og Húnavatnssýslum, eru nú tvær vatnsaflsstöðvar með alls 1544 kw afli og dísilstöðvar á þrem stöðum með alls 2900 kw afli. Hlutdeild dísilstöðvanna á orkuveitusvæðinu hefur farið mjög vaxandi hin síðari árin, og er þörfin fyrir vatnsaflsorku orðin mjög knýjandi. Til þess að bæta úr þessu hefur aðallega verið um tvo valkosti að ræða, annars vegar tengingu við Laxársvæðið með háspennulínu milli Akureyrar og Sauðárkróks, en hins vegar nýja vatnsaflsvirkjun í héraði eða nánar tiltekið Svartár- eða Reykjafossvirkjun. Samanburður, sem gerður hefur verið hjá Rafmagnsveitum ríkisins, sýnir, að sem næst sama orkuverð mundi fást, hvor valkosturinn sem tekinn væri. Þegar á það er svo litið, að héraðsbúar hafa eindregið látið þá ósk í ljósi, að fremur yrði virkjað vatnsafl í héraði en tengt við Laxársvæðið, hefur ríkisstj. fyrir sitt leyti hneigzt að því fremur að kanna þessa leið nánar og til hlítar. Í iðnrn. hefur því verið í undirbúningi frv. til l. um að afla heimildar til Svartárvirkjunar eða Reykjafossvirkjunar. Ég geri mér vonir um að geta lagt þetta frv. fyrir Alþ. það, sem nú situr, innan skamms, til þess að það fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég vil aðeins hafa þann fyrirvara, að málið þarf nokkru ítarlegri athugun, áður en að því kemur, en ég vona, að þess verði ekki lengi að bíða. Ég vil taka sérstaklega fram í þessu sambandi, að ég hef með höndum endurrit úr fundargerðabók raforkunefndar Norðurl. v., þar sem saman voru komnir fyrirsvarsmenn í þessum málum, sýslumennirnir í Skagafjarðarsýslu og Húnavatnssýslu, Helgi Rafn Traustason fulltrúi og Adolf Björnsson rafveitustjóri fyrir hönd rafveitunefndar Norðvesturlands og bændurnir Pétur Pálmason á Reykjavöllum og Indriði og Kristján Jóhannessynir á Reykjum ásamt Sigmundi Magnússyni, Vindheimum. Á þessum fundi var rætt um virkjun Svartár og mannvirki í þágu þessarar virkjunar, og það kom fram hjá bændunum, að þeir lýstu yfir, að þeir væru virkjun hlynntir og mundu leyfa virkjun, þ.e. nýtingu fallsins, sem og alla mannvirkjagerð og yfirferð yfir lönd þeirra, enda kæmu fullar bætur fyrir allt beint tjón og greiðsla fyrir nýtingu fossaflsins, eins og lög gera reyndar ráð fyrir. Ég tel það mikils virði, að gott samkomulag virðist vera hvað þetta áhrærir. Bætur verða að sjálfsögðu ákveðnar með samkomulagi, en ef það næst ekki, þá hins vegar af dómkvöddum mönnum, þegar til á að taka. Bændurnir hafa sérstaklega tekið fram, að eigendur Svartár hafi gert leigusamning við Veiðivötn h.f. um að gera Svartá að veiðiá og vilja þeir standa við þann samning í einu og öllu, og verður í öllum samningum um væntanlega virkjun að hafa þetta sjónarmið í huga. Þetta kemur fram í bréfi eða réttara sagt endurriti úr fundabók raforkunefndar Norðurlands vestra. Ég vil leyfa mér að vona, að með þessu sé fram kominni fsp. svarað.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir svarið. Ég tel það jákvætt og vona, að umrætt frv. verði lagt fyrir Alþ. sem allra fyrst og fáist samþ. á þessu þingi.