Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og hefur verið afgr. þaðan, að ég ætla shlj. Efni þess er það að tryggja, að verði eigendaskipti á þeim íbúðum, sem eru byggðar af framkvæmdanefnd byggingaáætlunar, þá öðlist kaupendur íbúðanna möguleika til þess að eignast þær á kostnaðarverði. Þetta ákvæði var í l. nr. 8 frá 1968, og það gildir nú um sölu verkamannabústaða sbr. 26. gr. l. nr. 30 frá 1970, en ákvæðin eru í því fólgin, að ekki megi selja þessar íbúðir, nema því aðeins að samþykki sé fengið frá húsnæðismálastjórn. Og söluverð íbúðanna má ekki vera hærra en kaupverð þeirra að viðbættri verðhækkun, sem samkv. vísitölu byggingarkostnaðar hefur orðið á þeim hluta kostnaðarverðs íbúðarinnar, sem fallið hefur í gjalddaga og verið greitt, þegar forkaupsréttar er neytt. Enn fremur skal bæta við virðingarverði þeirra endurbóta, sem á sama tíma hafa verið gerðar og draga frá hæfilega fyrningu. Síðan eru sömu ákvæðin, eins og eru í lögum um verkamannabústaði, að eftir 10 ár má seljandinn njóta verðhækkunar sem svarar helmingi af eftirstöðvum byggingarlánsins og eftir 20 ár má hann njóta verðhækkunarinnar að fullu. Það féll niður í lagasetningunni um þetta efni frá því í vetur í l. nr. 30 frá 12. maí 1970 að taka upp þetta ákvæði og var enda ekki talið eiga þar heima, heldur þótti eðlilegast að setja um þetta sérstök lög. Þá hefur líka þótt eðlilegt og sjálfsagt, að um íbúðir, sem byggðar eru til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, gildi sömu ákvæði og um þær íbúðir, þannig að frv.-ákvæðin ná bæði til íbúða, sem byggðar eru af framkvæmdanefnd byggingaáætlunar og sem byggðar eru til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Þetta hefur verið svo í mörg ár bæði í lögunum um verkamannabústaði og eins í lögum um byggingar fyrir láglaunafólk, þ. e. á vegum bygginganefndar Reykjavíkurbæjar og ríkisins, sem standa að byggingu þessara íbúða, þá hefur þetta verið í gildi líka. En eins og ég sagði, þá féll það niður úr lögunum um húsnæðismálastjórn frá í vetur. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. það um Lífeyrissjóð bænda, sem hér liggur fyrir, var lagt fram í lok síðasta Alþ., en hlaut þá ekki endanlega afgreiðslu, enda var ekki til þess ætlazt, þar sem málið kom seint fram, en hins vegar um að ræða mál, sem var þess eðlis, að það var talið æskilegt, að hv. þm. gætu kynnt sér efni þess og þau grundvallarsjónarmið, sem liggja hér að baki, þar sem hér er um nokkuð breytt form að ræða á uppbyggingu lífeyrissjóðs frá því, sem varðar lífeyrissjóði í landinu almennt. Frv. sem slíkt á sér ekki langan aðdraganda, en hugmyndin um Lífeyrissjóð bænda á sér þó lengri aðdraganda. Fyrir nokkrum árum var skipuð sérstök n. til þess að kanna, hvernig hægt væri að tryggja lífeyrissjóð fyrir bændur, og varð þá ekki endanleg niðurstaða úr starfi þeirrar n., sem um það fjallaði, þar sem á því þóttu vera ýmsir annmarkar að finna form fyrir því, hvernig hægt væri að byggja slíkan lífeyrissjóð upp. Síðan hefur það gerzt, að í byrjun árs 1970 skipaði hæstv. landbrh. n. manna til þess að semja frv. til l. um Lífeyrissjóð bænda, en þar áður hafði málið verið til sérstakrar meðferðar hjá bændasamtökunum, og höfðu þau raunar gengið frá frv., sem hafði bæði verið rætt og fengið afgreiðslu hjá Stéttarsambandi bænda og Búnaðarþingi. Og það varð niðurstaðan varðandi undirbúning þessa frv. hér, að sérstök hliðsjón skyldi höfð af því frv., sem undirbúið var af mþn. Búnaðarþings, en till. þeirra höfðu verið afhentar landbrh. rétt fyrir árslok 1969. Áður en endanlega var gengið frá þessu frv. í vor, þá var það rætt við forystumenn stéttarsambandsins, og það varð um það samkomulag efnislega, að rétt væri að leita eftir lögfestingu á lífeyrissjóði bænda á þann veg, sem segir í þessu frv. Frv. hefur nú gengið í gegnum hv. Ed. og hlotið þar almennan stuðning, og vildi ég leyfa mér að vænta þess, að svo gæti einnig orðið í hv. d., og sérstaklega leggja á það áherzlu, áður en ég vík að nokkrum meginatriðum í efni málsins, að það ber brýna nauðsyn til þess, að frv. verði afgr. nú í desember, ef það á að geta tekið gildi um næstu áramót, svo sem gert er ráð fyrir í frv., og vildi ég leyfa mér að beina þeim tilmælum til þeirrar hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hún hagi störfum sínum í samræmi við þessa nauðsyn. Það má segja, að meginhluti frv. þurfi ekki sérstakrar skýringar við, vegna þess að hann er í samræmi við hefðbundin form í uppbyggingu lífeyrissjóða, þar sem settar eru reglur um það, hvernig sjóðir skuli starfa, hverjir eigi rétt til að taka lífeyri úr honum og ýmis önnur atriði, sem eru nánast meira og minna formlegs eðlis. En það, sem var sérstakt vandamál í sambandi við uppbyggingu þessa sjóðs umfram aðra lífeyrissjóði, er það, að allir þeir lífeyrissjóðir, sem hingað til hafa verið settir á laggirnar, hafa það sameiginlegt, að þeir eru fjármagnaðir annars vegar með gjöldum frá lífeyrissjóðsþegum eða meðlimum lífeyrissjóðanna - oftast nær 4%, þó að til séu stærri sjóðir, og síðan er mótframlag greitt - oftast 6% - frá viðkomandi launagreiðanda. Varðandi bændur er þessu hér ekki til að dreifa með venjulegum hætti. Þar er enginn vinnuveitandi, þeir eru sjálfstæðir vinnuveitendur eða atvinnurekendur, og það er því ekki um neinn mótframlagsaðila í þessum skilningi að ræða. Það, sem hér hefur því verið gert og er nýtt í þessu frv. um þennan fyrirhugaða lífeyrissjóð, er það, að mótframlagsaðilinn er í þessu tilfelli talinn neytandi landbúnaðarvaranna, og gert ráð fyrir því, að mótframlagið greiðist með sérstöku álagi á landbúnaðarvörur, en bændur greiði aftur af sínum launum, sem svari þá því framlagi, sem aðrir launþegar verða að greiða til síns lífeyrissjóðs. Það er því í rauninni verið að marka stefnu, sem ræður úrslitum um það, hvernig til tekst með að byggja upp lífeyrissjóði fyrir þær stéttir aðrar, sem eftir eiga að fá sinn lífeyrissjóð. Svo sem hv. þdm. er kunnugt, þá var fyrir nokkru sett á laggirnar n. til þess að undirbúa löggjöf eða till. um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Eftir að verkalýðsfélögin með samningum fengu því framgengt fyrir ári síðan, að lífeyrissjóður var settur á laggirnar fyrir verkalýðsfélögin öll, þá var sýnilegt, að grundvöllurinn undir því að setja á laggirnar nú sameiginlegan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn var ekki fyrir hendi eða var að verulegu leyti brostinn. Þess vegna hefur verið gripið til þess ráðs að leggja á það áherslu að koma á fót lífeyrissjóði fyrir hinar ýmsu stéttir, sem enn eiga eftir að fá lífeyrissjóð, og hefur rn. á s. l. vori skipað sérstaka n. til þess að kanna annars vegar hvaða starfshópar eru eftir utan lífeyriskerfisins og hins vegar með hverjum hætti hægt sé að byggja upp lífeyrissjóðinn fyrir þessa aðila. Það er mismunandi aðstaða þessara starfshópa, sem flestir eru þannig settir eins og bændur, að þeir hafa ekki launagreiðanda annars vegar til þess að greiða fyrir sig launin og verða þá með einhverjum hætti að fá mótframlagið greitt á annan veg, en þetta spor, sem hér er stigið með Lífeyrissjóði bænda, er fyrsta sporið í þá átt að marka nýja stefnu varðandi uppbyggingu lífeyrissjóðanna að þessu leyti, og það þótti rétt að fá viðbrögð hins háa Alþ. við þessari hugmynd, sem hér er mörkuð eða sett fram, áður en hafizt yrði handa um að leggja fram frv. um lífeyrissjóði fyrir fleiri stéttir, sem nokkuð svipað er ástatt með. En að því er sem sé unnið og verður stefnt að því, að lífeyrissjóðir fyrir einstaka starfshópa aðra, sem eru töluvert fjölmennir, geti sem fyrst tekið til starfa eða fengið lögfestingu og þá sé skoðað hverju sinni, hvernig hægt er að byggja sjóðina upp með framlögum aðila og mótframlögum. Með þessu vil ég taka það fram að það er ekki horfin sú hugmynd að setja upp lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, þegar tímar líða fram, en á því eru miklir annmarkar vegna mjög mismunandi aðstöðu lífeyrissjóðanna, styrkleika þeirra og margvíslegra sérstakra viðhorfa, þannig að ég held, að það sé engum efa bundið, að eftir tilkomu hinna sérstöku lífeyrissjóða verkalýðsfélaganna og nú Lífeyrissjóðs bænda verði að fara þessa leið, sem ég gat um, þ. e. að reyna fyrst að stofna sérstaka lífeyrissjóði fyrir alla starfshópa strax og tímabært verður að koma þessu í fastara form og mynda heilsteypt kerfi lífeyrissjóða og ellitrygginga, sem er vitanlega annar veigamikill þáttur þessa sama máls. Ég hef viljað fara um þetta nokkrum orðum, vegna þess að þetta er aðalnýmæli þessa frv. Varðandi frv. að öðru leyti vildi ég geta þess, að það er gert ráð fyrir því, að lífeyrissjóðurinn taki til starfa nú þegar um næstu áramót og það gerist með svipuðum hætti og með lífeyrissjóð verkalýðsfélaganna. Það verður sjáanlega ekkert fjármagn komið til sjóðsins, enda eiga iðgjöld til sjóðsins að taka gildi í áföngum, eins og segir í bráðabirgðaákvæði með frv., og verða ekki komin í fulla upphæð fyrr en árið 1974, og verður því að brúa þetta bil. Gert er ráð fyrir, að það verði gert með þeim hætti, að ríkissjóður leggi fram nokkurt fé af sinni hálfu, eins og gert er ráð fyrir í l. um lífeyrissjóð stéttarfélaganna, en að hinu leytinu verði það Stofnlánadeild landbúnaðarins, sem leggi fram fé á móti til að standa undir þessum lífeyrisgreiðslum. Er þá jafnframt gert ráð fyrir því, að létt verði kvöðum á stofnlánadeildinni með því að breyta því framlagi stofnlánadeildarinnar, sem verið hefur, og auka tekjur hennar að nokkru leyti í bili, en síðan á það framlag að breytast aftur eftir ákveðnum reglum, sem ég ræði ekki hér, en um það er fjallað í öðru frv., sem liggur hér fyrir þinginu og nú er í hv. Ed. til meðferðar um breytingu á stofnlánadeildarlögunum. En stofnlánadeildinni er sem sé ætlað að leggja fram 62.5% af þessum upphaflegu lífeyrisgreiðslum, sem hefjast á næsta ári, og ríkissjóði 37.5%, og gildir það til ársloka 1985, en þá taki lífeyrissjóðurinn að öllu leyti við þessum greiðslum. Á þessu varð svolítil breyting í Ed. í þessa átt, sem ekki skiptir meginmáli, en það stafar af því, að það var ekki fullt samræmi á milli þessa frv. og frv. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, vegna þess að á því hafði orðið nokkur breyting frá því, að annað frv. var undirbúið og þetta var samræmt í Ed. á þennan hátt og hefur ekki neina grundvallarþýðingu, en er nauðsynlegt, að sé samhljóða í báðum frv. Þegar lífeyrissjóðurinn er farinn að taka fullar greiðslur eða fá fullar greiðslur, þá er gert ráð fyrir því - og er þá miðað að vísu við núverandi verðlagsgrundvöll - að það muni nema rúmum 100 millj. kr. á ári, sem að sjálfsögðu fer hækkandi eftir því, sem verðlagsgrundvöllur hækkar, þannig að hér er um allverulegan sjóð að ræða. Það er gert ráð fyrir því, að hluti hans verði bundinn, þannig að Stofnlánadeild landbúnaðarins eigi rétt á lánum, sem nemi 25% af árlegum iðgjöldum fyrstu 15 starfsár sjóðsins, og er það m. a. gert til þess að bæta fjárhagsaðstöðu stofnlánadeildarinnar vegna þeirra kvaða, sem á deildina eru lagðar í sambandi við lífeyrissjóðinn fyrstu árin. Ég held, herra forseti, að það sé ekki ástæða til, að ég sé að lengja mál mitt meira. Með frv., eins og það var lagt hér fram á síðasta þingi, fylgdi mjög ítarleg grg., og ég teldi jafnframt mjög æskilegt, að hv. n., sem fengi málið til meðferðar, fengi Guðjón Hansen tryggingafræðing til viðtals, ef hún óskar sérstakra upplýsinga varðandi frv. og tæknileg atriði þess, en að öðru leyti er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að gefa n. þær upplýsingar eða afla þeirra upplýsinga, sem hún telur þörf á en endurtek aðeins að lokum hina brýnu nauðsyn þess, að frv. verði afgr. sem skjótast til þess, að hægt verði að haga gildistöku þess, svo sem gert er ráð fyrir í frv. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað að þessari umr. lokinni til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég mun ekki tala langt mál nú, þar sem ég á sæti í þeirri hv. n., sem þetta mál mun fara til. En hins vegar vil ég ekki láta það hjá líða að fagna því, að þetta mál skuli vera þó komið á það stig, að við eygjum það, bændur, að þetta verði lögfest á þessu þingi. Þetta er gamalt baráttumál bændastéttarinnar, sem hefur staðið yfir í rúman áratug. Hins vegar vil ég líka taka það fram í þessu sambandi, að það er ýmislegt, sem ég tel þó, að þurfi að athuga. Jafnvel þó að þetta frv. verði lögfest nú í því formi, sem það liggur fyrir, þá mun ekki verða hægt að komast hjá því að taka það upp strax á næsta þingi til athugunar, og þar á ég fyrst og fremst við það, að frv. gerir ráð fyrir því, að bændur greiði 4% af hinum tryggðu tekjum, sem eru langt fram yfir það, sem þeirra tekjur í raun og veru eru. Þannig að ef við miðum við það, sem hefur verið, þá er þetta ekki 4%, sem þeir mundu borga, heldur miklu fremur 8% af hinum raunverulegu nettótekjum. Og þar sem hér er einnig um að ræða annað frv., sem er nokkurs konar fylgifrv., um stofnlánasjóðsgjaldið og þar sem það gjald á ekki að lækka fyrr en á árinu 1976, þá mundu bæði gjöldin hvíla af fullum þunga á bændum í tvö ár, þ. e. 1974 og 1975 -lífeyrissjóðsgreiðslan er komin alveg á af fullum þunga 1974. Og ef þetta verður þannig, að munurinn verður jafnmikill á hinum raunverulegu tekjum bændastéttarinnar og þeim tekjum, sem þeim er ætlað að hafa eða aðrir hafa, þá sjá allir, að þetta verður það mikil byrði, að það verður að finna einhverja leið til þess að losa þá við eitthvað af þessum greiðslum. Þá komum við að öðru atriði í þessu sambandi, sem bændurnir hafa lagt áherzlu á, og það er það, að stofnlánasjóðsgjaldið sé fellt niður á þessu tímabili, þ. e. á þessum fjórum árum, og það væri náttúrlega annað mál. En ef við förum að athuga aftur hvernig Stofnlánasjóður landbúnaðarins stendur og hvernig þróunin hefur verið, þá sjáum við það, að með þeim greiðslum, sem honum er nú ætlað að inna af hendi, eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan á þessum næstu 15 árum, þá lítur þetta dæmi ekki nógu vel út. Ég vil bara minna á það, að þegar hæstv. ríkisstj. komst til valda, þá var það þannig, að í árslok 1958 átti Ræktunarsjóður 61.7 millj. kr. og Byggingarsjóður 43.4 millj. kr. eða samtals rúmar 105 millj. kr. En í árslok 1969 á Stofnlánasjóður landbúnaðarins, sem er nú samsettur af þessum tveimur sjóðum, tæpar 125 millj. kr. En á þessu tímabili hafa bændurnir með sínu stofnlánasjóðsgjaldi greitt um 100 millj. kr., þannig að staða stofnlánadeildarinnar í krónutölu er nú ekki nema tæpum 20 millj. kr. skárri en hún var, þegar stjórnin kom til valda, og ég sé ekki betur en efnahagslíf okkar sé nú þannig, að ekki sé annað líklegt en komið geti nýir skellir á stofnlánadeildina, vegna þess að enn þá eru erlend lán, sem hvíla á henni, 38% af heildarlánum deildarinnar. En þegar maður athugar þetta allt saman, þá er ekki hægt að sjá það, að það verði svo gott við þetta mál að eiga, en hins vegar er það ljóst, að bændur geta ekki innt þessar greiðslur af hendi, nema það verði séð til þess, að þeir fái meiri tekjur en þeir hafa haft á undanförnum árum miðað við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Og því segi ég það, að ég geri ekki ráð fyrir því, að ég muni koma fram með brtt. í þetta sinn, vegna þess að ég vil ekki hefta framgang þessa máls, en hins vegar er mér ljóst, að ef ekki verður stefnubreyting í þessu máli, þá verður ekki um flúið að taka þetta mál til meðferðar strax á næsta þingi, hvaða leiðir sem verða þá farnar. Ég mun að sjálfsögðu ræða þetta mál betur við 2. umr., en ég taldi rétt, að þetta kæmi fram nú, og það væri gott, ef hæstv. fjmrh., sem leggur þetta mál nú fyrir, athugaði það, hvort hann sæi einhverjar leiðir til þess að breyta þessu, því að það verður ekki gert öðruvísi en í samráði við hæstv. ríkisstj. Ég mun standa að lögfestingu þessa frv. eins og ég sagði áður, þó að mér sé ljóst, að það getur ekki staðið lengi óbreytt, í von um það, að á næsta ári eða næsta þingi verði meiri hl. Alþ. þannig skipaður, að það hafi meiri skilning á þessum málum en er í dag.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á máli, sem snertir þetta mál, og það er í sambandi við greiðslur til aldraðra bænda, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Þegar þetta mál var í undirbúningi var einnig á döfinni framkvæmd laganna um eftirlaun til aldraðra í verkalýðsfélögunum, og þá kom í ljós - og var raunar vitað vegna þeirra reglna, sem þar gilda - að nokkrir falla niður á milli, ef svo mætti orða það, þ. e. fá hvorki rétt samkv. þeim lögum né heldur þessum lögum, nema sérstakt tillit sé tekið til þess arna. Ég á hér við bændur, sem hafa hætt búskap fyrir lok ársins 1967 og eru komnir á mölina, en eru búnir að vinna í kaupstöðum eða kauptúnum svo skamman tíma, að þeir fá heldur ekki réttindi samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra í öðrum stéttarfélögum. Ég átti nokkrar viðræður við menn, sem unnu að undirbúningi þessarar lagasetningar og lögðu áherzlu á, að reynt yrði að byggja einhverja. brú þarna á milli. Ég sé ekki, að það hafi enn orðið, en legg áherzlu á, að það sé gert. Hér yrði í raun og veru um óréttlæti að ræða, þegar bændur almennt væru búnir að fá þennan rétt og einnig fólk almennt í verkalýðsfélögunum. Ég held, að það væri einfaldast að smíða þessa brú á þann hátt að breyta lögunum um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum, en þá verður með einhverjum hætti að sjá fyrir þeim fjármunum, sem til þess þarf. Ég vil leggja áherzlu á, að jafnframt því, sem þetta mál yrði afgreitt, þá yrði þetta atriði grandskoðað og vildi gjarnan mælast til þess, að ríkisstj. gæfi einhverjar yfirlýsingar þar um.



Herra forseti. Ætlunin er ekki að gera aths. við neitt af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Það er vafalaust rétt, að það muni koma að því, að það muni þurfa að endurskoða þetta frv. eða þessi l. seinna. Það eru ýmis atriði þar, eins og ég gat um, sem eru með nýjum hætti, og ég tek undir það með honum, að vandamál Stofnlánadeildar landbúnaðarins er vissulega mikið. Það má þá jafnframt að vísu segja sem svo, að það mun verða erfitt um vik að afnema gjald, sem fer til hennar núna nema þá með því að sjá fyrir því með einhverjum öðrum hætti. Það mál er hér ekki beint á dagskrá, svo að ég skal ekki út í þá sálma fara. En það, sem er eiginlega ástæðan til þess, að ég kom hér upp, var það að breyta till. minni frá því, sem ég gerði áðan varðandi n. Ástæðan til þess, að ég lagði til, að málinu yrði vísað til fjhn., var sú, að frv. var flutt hér á síðasta þingi af hv. fjhn., en það hefur verið til meðferðar í Ed. í hv. landbn. Lífeyrissjóðamálið er að vísu fjhn.-mál út af fyrir sig, en hér er mál, sem snertir líka Stofnlánadeild landbúnaðarins, og það frv. mun koma til landbn., og er því æskilegt, að bæði málin séu í sömu n. Þess vegna vildi ég leggja til, að frv. verði vísað til hv. landbn.

Forseti (MÁM): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf : „Reykjavík, 27. nóv. 1970. Þar sem ég að læknisráði mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að I. varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Eyjólfur Konráð Jónsson ritstjóri, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum. Bjartmar Guðmundsson, 11. landsk. þm. Til forseta neðri deildar.“ Kjörbréf Eyjólfs Konráðs Jónssonar ritstjóra hefur áður verið skoðað og tekur hann sæti í hv. þd. sem 11. landsk. þm. og er boðinn velkominn til starfa.



Herra forseti. Þess gerist ekki þörf, að ég fylgi þessu frv. eftir með langri ræðu. Vandamál námsmanna hafa verið rædd hér á hverju þingi að undanförnu og allar staðreyndir um þau mál ættu að vera mönnum augljósar. Hér hafa legið fyrir hverju þingi seinustu árin till. um aukna aðstoð til námsmanna og einnig utan þings hefur þetta orðið að miklu hitamáli, eins og alkunnugt er. Meginefni þessa vandamáls er það, hvernig hægt sé að styrkja Lánasjóð námsmanna, þannig að hann gegni hlutverki sínu að fullu og ég tel, að það sé brýnasta verkefnið, sem hægt er að ráðast í nú þegar á þessu sviði á að tryggja það, að þessi sjóður gegni hlutverki sínu. Það sé brýnasta verkefnið til að tryggja raunverulegt jafnrétti til menntunar á Íslandi. Að vísu nægir þetta kerfi engan veginn til að tryggja það, en engu að síður er þetta sú leið, sem er nærtækust og mikilvirkust, eins og sakir standa. Ég spurðist fyrir um það hér á þingi fyrir nokkrum dögum, hvenær hæstv. ríkisstj. ráðgerði, að sjóðurinn yrði orðinn það öflugur, að hann gæti fullnægt því markmiði, sem ráð er gert fyrir í lögum, þ.e. að lána námsmönnum það fé, sem þeir þurfa á að halda umfram þær tekjur, sem þeir hafa sjálfir árlega. Hæstv. menntmrh. gerði þar grein fyrir allverulegri hækkun, sem nú hefur verið ákveðin á fjármagni til sjóðsins og sagði í framhaldi af því: „Með sama áframhaldi mundi ekki taka nema um þrjú ár til viðbótar að ná þessu markmiði að fullu. Svo sem jafnan hefur verið lögð áherzla á af hálfu ríkisstj., er það að sjálfsögðu undir Alþ. komið með ákvörðun fjárveitinga, hversu hratt þeirri sókn miðar, en ég tel, að, að þessu marki eigi að stefna, þ.e.a.s. að halda þeim vaxtarhraða í fjárveitingu til sjóðsins, sem markaður hefur verið í fjárlagafrv. fyrir 1971.“ Ég tel þetta vera ákaflega mikilvæga yfirlýsingu hjá hæstv. ráðh. Hann lýsir þarna yfir því og væntanlega þá í samráði við ríkisstj. í heild, að það væri eðlilegt, að fjárveitingar til sjóðsins væru auknar svo mjög, að hann næði upphaflegu markmiði sínu á næstu þremur árum. Hæstv. ráðh. bendir á það, að það sé undir Alþ. komið með ákvörðun fjárveitinga, hvort unnt verði að ná þessu marki. Að sjálfsögðu er það formlega rétt hjá hæstv. ráðh., fjárveitingar verða að vera ákveðnar hér á þingi. En það er kannske svolítið auðvelt að segja svona, því að eins og við vitum allir þm., þá er afstaða okkar til fjárlagafrv. ekki alltaf frjáls. Fjárlagafrv. er til komið með ákveðnum samningum milli þeirra flokka, sem eru í stjórn hverju sinni og reynslan sýnir, að meiri hl. þm. telur sig vera æði mikið bundinn af fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir. Það er mjög erfitt fyrir einstaka þm. að fá fram meiri háttar breyt. á fjárlagafrv., jafnvel í málum, þar sem meiri hl. þm. kann í sjálfu sér að vera samþ. breytingum. Þess vegna held ég, að það væri forsenda fyrir því að tryggja það, að fjárlagafrv. næstu árin verði þannig, að þau geri ráð fyrir þessari aukningu sjóðsins og að Alþ. lýsi því nú yfir sem stefnu sinni, að þessu marki beri að ná. Það er tilgangurinn með frv. okkar hv. þm., Þórarins Þórarinssonar, að það verði fest í lögum sem vilji Alþ., að tekjur Lánasjóðsins verði auknar í áföngum að því marki, að frá og með námsárinu 1974-1975 verði unnt að fullnægja allri fjárþörf námsmanna umfram eigin tekjur þeirra. Hér er sem sagt lagt til, að það verði sett í lög, sem hæstv. menntmrh. taldi fyrir nokkrum dögum, að væri stefna hæstv. ríkisstj., svo að ég vil vænta þess, að um þetta mál geti tekizt góð samstaða hér á þingi og þá einnig tryggt, að framkvæmdin verði á þessa leið, svo að deilur um þetta mál þurfi ekki að valda örðugleikum, hvorki innan þings né utan. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir nokkrum breytingum á lögum um almannatryggingar. Það hefur, allt frá því að almannatryggingarnar hófu starfsemi sína hér á landi, verið ákveðið, að menn öðluðust rétt til ellilífeyris við 67 ára aldursmarkið. Á þessu hafa engar breytingar verið gerðar síðan og ég minnist ekki, að nokkrar tillögur hafi komið fram í þá átt. En þó er það náatúrlega þannig, að það er engan veginn sjálfgefið, að þetta sé eina sjálfsagða aldursmarkið, sem þarna eigi við. Menn gætu alveg eins hugsað sér, að menn öðluðust ellilífeyrisrétt við 65 ára aldurinn eða almennt við 60 ára aldurinn, ef menn teldu, að þjóðfélagið risi undir svo fullkomnum tryggingum gagnvart svo öldruðu fólki. Ég hef ekki með þessu frv. lagt til að færa almenna aldursmarkið niður úr 67 árum, t.d. niður í 65 ár, sem hefði þó staðið huga mínum nær, ég hefði talið það mjög æskilegt boð að geta gert það. En ég býst við, að það hefði þurft kannske nokkurrar efnahagslegrar könnunar við, hvort við teldumst geta risið undir slíkri almennri breytingu. Hins vegar ber ég fram í þessu frv. tvær breytingar við almannatryggingarnar varðandi ellilífeyrinn og þær eru í þessu fólgnar, að þeir menn, sem hafa gert sjómennsku að ævistarfi sínu og hafa stundað sjómennsku lengur en í 35 ár, þeir öðlist ellilífeyrisrétt sem eins konar viðurkenningu frá þjóðfélaginu, þegar þeir verða 60 ára. Til þess að ná þessu aldursmarki þurfa þeir í raun og veru að hafa byrjað sjómennsku um 20 ára aldurinn og eru það vissulega nokkuð margir, sem það hafa gert, en hafi þeir verið samfellt við sjómennsku 35 ára tímabil, þá er það svo um allan þorra þeirra, - það er reynsla okkar, því miður, - að þetta eru meira og minna útslitnir menn um 50-55 ára aldur. Og þá þarf þjóðfélagið að koma til móts við þá með einhverjum hætti, þessa menn, sem staðið hafa í framleiðslustarfi fyrir þjóðina við hættusöm störf og erfið, fjarri heimilum sínum hálfan fjórða áratug. Ég sé ekki, að það verði betur eða eðlilegar gert með öðru, en að veita þeim nokkru fyrr rétt til ellilífeyris heldur en öðru fólki. Ég hef grennslazt eftir því hjá Sjómannafélagi Reykjavíkur, hvort þarna muni vera um mjög mikinn fjölda að ræða. Þó að Sjómannafélag Reykjavíkur hafi ekki heildaryfirsýn yfir þetta fyrir landið allt, þá hefur það þó yfirsýn yfir svo mikinn hluta af sjómannastéttinni, að ég legg nokkuð upp úr því, sem framámenn Sjómannafélags Reykjavíkur segja um þetta. Þeir segja, að þetta sé ekki mjög há tala, en hitt sé rétt, að það séu til menn, sem hafi verið samfellt við sjómennsku í yfir 50 ár, upp undir 60 ár, en það séu hinar einstöku undantekningar, þrekskrokkar, sem aldrei geta bilað og séu örfáir. En hins vegar sé það nokkur fjöldi, sem komi undir þessi mörk, 35–40 ár á sjónum, en ekki mjög há tala. Ég veit ekki, hvað hv. þm. sýnist um þetta, en mér fannst ekki önnur leið líklegri til þess, að þjóðfélagið bætti þeirra hag, en einmitt sú að koma þannig til móts við þá varðandi réttinn til ellilífeyris. Ég veit sannast að segja ekki nein ömurlegri tilfelli um fólk á vinnumarkaðinum heldur, en þegar sjómaður, sem alla ævina hefur stundað sjómennsku, t.d. verið lengstum á togurum, þegar hann horfist í augu við það að eiga að fara að afla sér vinnu á landi. Ég hef talað við slíka menn og þeir hafa litið til þessarar stundar, þegar þeir eiga að ganga í síðasta sinn í land af skipinu sínu, þeir hafa horft til þeirrar stundar með kvíða. Þeir hafa sagt sem svo: Við erum og verðum þá eins og fiskar á þurru landi. Og það er ekki öfundsvert hlutskipti. Þetta er kannske meginatriði frv., að veita þeim mönnum, sem verið hafa 35 ár á sjónum eða lengur fullan lífeyrisrétt, þegar þeir verði 60 ára. En svo segir ennfremur í frv., að þeim, sem verið hafi á sjónum í 40 ár, verði ekki boðið upp á það að draga fram lífið á einföldum ellilífeyri, heldur verði þeim heimilaðar tvöfaldur ellilífeyrir. Það mætti segjast vera eins konar heiðurslaun og held ég þó, að við gætum ekki sagt, að það hafi verið neitt ofgert við þá, miðað við það ævistarf, sem þeir hafa skilað. Þá er þriðja atriðið. Þetta tel ég nú vera eina breytingu hvort tveggja, þetta varðandi sjómennina, en svo er annað atriði í þessu, það er önnur undantekningin frá 67 ára markinu, orðuð á þann veg, að fullan ellilífeyri beri einnig að greiða ekkjum, er þær verða 60 ára. Ég tel, að ekkjur eigi svo fárra kosta völ, þegar þær eru komnar á þetta aldursstig, varðandi atvinnumöguleika, að það sé ástæða til að láta undantekninguna, sem ég vil láta gilda um sjómennina, taka einnig með líkum hætti til þeirra. Það má segja, að það sé út frá allt annarri röksemdafærslu, máske í flestum tilfellum, en það er þó út frá því sjónarmiði, að þær eigi sannarlega í flestum tilfellum svo fárra kosta völ, að þarna sé ástæða til þess, að þjóðfélagið komi til móts við þær. Hafi þær t.d. innt af hendi sitt móður- og húsmóðurhlutverk innan dyra og verða svo ekkjur um þetta leyti, þá eru þær sannarlega vankunnandi að notfæra sér möguleika hins almenna vinnumarkaðar og illa við því búnar að fara út á hinn almenna vinnumarkað utan heimilisins og tel ég þeirra hlutskipti ekki vera eins gott og vera skyldi á árabilinu frá 60-67 ára aldursins. Ég held, að því verði ekki fram haldið með rökum, að þetta frv. leggi svo þungar byrðar á herðar þjóðfélagsins, að ekki megi undir því rísa og hins vegar held ég, að því verði ekki á móti mælt með rökum, að það sé eðlilegt og æskilegt, að þetta fólk verði tekið út úr hópnum og látið öðlast rétt til ellilífeyris fyrr, heldur en samkvæmt almennu reglunni. Ég læt svo útrætt um málið, tel að það skýri sig sjálft og allir hafi hlotið skilning á því, hvað hér er verið um að fjalla og af hvaða tilefni og legg til, herra forseti, að málinu verði, þegar umr. lýkur, vísað til hv. heilbr–: og félmn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þessu frv. Ég vil nota tækifærið til þess að lýsa stuðningi mínum við þetta frv., sem ég tel í alla staði mjög sanngjarnt og eðlilegt. Í því sambandi vil ég aðeins upplýsa það, að ég hef séð það í norskum blöðum, að þar hafa orðið umr. í norska þinginu um það að lækka einmitt aldursmark vegna ellilífeyris til sjómanna. Norsk þingnefnd, „fiskerikomité“ eða sjútvn. hefur lagt það til, að ellilífeyrisaldur norskra sjómanna verði miðaður við 60 ár. Ég hef líka séð það í norskum blöðum, að sjútvrh. Noregs, Monksnes, hefur talið viðmiðun við 62 ár vera eðlilega og sanngjarna. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram til upplýsingar fyrir n. þá, sem mál þetta fær til meðferðar.