Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í Morgunblaðinu í gær rita tveir hv. þingmenn, Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson, langa og ítarlega grein undir yfirskriftinni „Til mikils að vinna“. Í greininni lýsa hv. þingmenn áhyggjum sínum af stöðu fjármálamarkaðarins, hagkerfinu og íslensku bönkunum, háu skuldatryggingarálagi bankanna og þeim afleiðingum sem hugsanlega gætu skapast ef bönkum muni ganga illa að afla þess fjár sem þeir þurfa á næsta ári. Ég deili vissulega áhyggjum mínum með hv. þingmönnum af þessu ástandi og lít það grafalvarlegum augum. Ég get einnig tekið undir nokkrar af þeim hugmyndum að aðgerðum sem þeir lýsa. En á engan hátt get ég verið hv. þingmönnum sammála þar sem þeir lýsa þeirri skoðun sinni að alla almenna hluta Íbúðalánasjóðs ætti að færa út á markaðinn til viðskiptabankanna við fyrsta tækifæri og breyta þar með hlutverki Íbúðalánasjóðs. Það hefur margoft komið fram í umræðum að bankarnir séu vægast sagt tregir til að lána til íbúðakaupa í dreifðum byggðum landsins. Nú hefur sú staða komið upp, eins og kom fram í fréttum Stöðvar 2 í gærkvöldi, að einn viðskiptabankanna hafi vísað á Íbúðalánasjóð vegna viðbótaríbúðaláns þar sem peningar bankanna væru orðnir svo dýrir og vextir þar af leiðandi svo háir. Við framsóknarmenn viljum nú sem endranær standa vörð um hið mikilvæga hlutverk Íbúðalánasjóðs í því ástandi sem nú er þar sem vextir viðskiptabankanna eru allt of háir í dag af áðurnefndum ástæðum og engin lausn að færa það hlutverk til bankanna. Það er því spurning mín til hv. þm. Bjarna Benediktssonar hvort það sé stefna ríkisstjórnarinnar að breyta hlutverki Íbúðalánasjóðs í þá veru sem hv. þingmenn setja fram hugmyndir um í áðurnefndri blaðagrein.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa kynnt sér efni greinarinnar og fyrir undirtektir hans hvað varðar þær tillögur sem þar er að finna. Ég held að ekki sé ástæða fyrir hv. þingmann að hafa neinar sérstakar áhyggjur af hugmyndinni um að breyta hlutverki Íbúðalánasjóðs. Tilfellið er að fyrrverandi félagsmálaráðherra og samflokksmaður hv. þingmanns var sjálfur að vinna að ákveðnum skipulagsbreytingum á Íbúðalánasjóði á síðasta kjörtímabili. Þær fólust einmitt í því að reyna að færa stóran hluta af starfseminni yfir til hins almenna markaðar og um það snúast tillögur okkar í tilvitnaðri grein. Við vekjum líka athygli á því í greininni að Íbúðalánasjóður hefur gegnt afar mikilvægu félagslegu hlutverki og við tölum um að því þurfi að finna sérstakan farveg. Það breytir ekki hinu að alla almenna starfsemi Íbúðalánasjóðs, þ.e. þátttöku hans í að tryggja almennan aðgang að lánsfé til íbúðakaupa, er hægt að færa yfir til markaðarins. Það mundum við að sjálfsögðu ekki vilja gera að óbreyttu ástandi. Það þarf að tryggja bönkunum aðgang að langtímafjármögnun. Það þarf skipulagsbreytingar. Menn þurfa að hafa kjark og þor til þess að hugsa upp nýjar leiðir. Skoðum það sem er að gerast alls staðar í kringum okkur. Hvort sem er í Noregi, Svíþjóð, Þýskalandi, Bandaríkjunum, eða hvar sem er, eru menn ekki með þetta fyrirkomulag. Ofan á þetta allt saman bætist að mjög sterkar vísbendingar eru um, og reyndar til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA, hvort kerfið eins og það er í dag standist ákvæði EES-samningsins. Rannsóknarmiðstöð í fjármálafræðum við Háskólann í Reykjavík hefur komist að þeirri niðurstöðu að það fái ekki staðist meginmarkmið samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Við kynnum því brátt að vera í þeirri stöðu að verða einfaldlega þvinguð til að taka þessi mál til endurskoðunar. 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þessa máls hrósa hv. þingmönnum Bjarna Benediktssyni og Illuga Gunnarssyni fyrir góða grein í Morgunblaðinu sem vakið hefur verðskuldaða umræðu um efnahagsmál og efnahagsstefnu í landinu. Ég er alveg sammála þeim þar sem þeir rekja mikilvægi þess að koma á auknu samráði um þróun mála í efnahagsmálum og auknar rannsóknir í efnahagsmálum í landinu. Ég held satt að segja að við þær aðstæður sem við búum við í dag finnum við sárlega fyrir því að okkur vantar sjálfstæða rannsóknarstofnun í efnahagsmálum í ætt við það sem Þjóðhagsstofnun var, sem var agavald bæði fyrir aðila vinnumarkaðarins, fyrir ríkisvald, fyrir sveitarfélög og fyrir alla aðila. Ég held að það sé mikilvægt að við horfum til þess að auka opna og fordómalausa umræðu um efnahagsmál á öllum þessum vettvangi. 
             Hins vegar vil ég gera annað atriði í grein þeirra góðu félaga að umtalsefni og það er hugmyndin um að víkja að einhverju leyti frá verðbólgumarkmiði Seðlabankans á þessu stigi. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því hvernig það er til komið og hvernig tekist hefur til með efnahagsstjórnun undanfarinna ára. Ég held hins vegar að það sé stórhættulegt þegar á bjátar að skipta um hest í miðri á og það sé mikilvægt að við höldum sjó og stöndum við verðbólgumarkmiðið við þessar aðstæður. Á því hangir trúverðugleiki íslensks efnahagslífs og á því hangir líka lánshæfismat ríkisins. Ég held að það væri mjög varhugavert að fara að breyta um viðmið í þessu efni. Það á að fjölga þeim stoðum sem trúverðugleiki íslensks efnahagslífs og fjármálalífs hvílir á. Við getum nefnt nýlega skýrslu Dresdner Kleinwort sem bendir á það, sem rétt er, að stefnumörkun um aðild að Evrópusambandinu yrði t.d. til þess fallin að styðja frekar við trúverðugleika íslensks fjármálalífs til lengri tíma litið. Ég held að við eigum ekki að fækka stoðunum sem trúverðugleiki 

Herra forseti. Það er ágætt framtak hjá þeim félögum Bjarna Benediktssyni og Illuga Gunnarssyni, hv. þingmönnum, að skrifa blaðagrein og vekja athygli á því ófremdarástandi í efnahagsmálum sem hagstjórnarmistök og óstjórn hafa komið okkur í. Það er líka myndarlegt hjá Morgunblaðinu að leggja miðopnuna undir. Það er að vísu óþarfi að láta eins og þetta sé í fyrsta skipti sem skrifað sé eða talað um þessi mál og hvað þá að staðan nú eigi að koma nokkrum manni á óvart. Undanfarin þrjú þing hefur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flutt hér á Alþingi tillögu til þingsályktunar um aðgerðir í efnahagsmálum til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Þar höfum við verið að leggja til sumt af því sama og hv. þm. Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson fjalla nú um eða leggja til. Einnig hefur sá sem hér stendur iðulega á undanförnum missirum hvatt til þess að Seðlabankinn yrði styrktur og gjaldeyrisvaraforðinn aukinn. Inn á það koma hv. þingmenn einnig í grein sinni. Það verðmætasta við umrædda grein er að sjálfsögðu það að hún er til marks um að óbreyttir liðsmenn í stjórnarherbúðunum eru ekki ónæmir fyrir ástandinu og hafa hafist handa um að vekja forustumenn sína, forustumenn ríkisstjórnarinnar, af dvalanum. Það eru merkilegustu skilaboðin, það er merkilegasti tilgangur þessarar greinar. Hvað varðar Íbúðalánasjóð held ég að menn ættu að kynna sér afstöðu Félags fasteignasala og eindreginn stuðning þeirra við Íbúðalánasjóð. Af hverju skyldi það nú vera? Jú, það er af því að Íbúðalánasjóður heldur fasteignamarkaðnum gangandi þegar bankarnir eru hættir að lána, það er af því að húsbyggjendur og húskaupendur eiga í eitthvert hús að venda sem þeir ættu ekki annars. Ég segi nú bara: Guði sé lof fyrir Íbúðalánasjóð einmitt núna. Ætli fólkið á landsbyggðinni kunni ekki að meta það að geta fengið lán óháð búsetu sinni eða hvernig ætli mönnum gengi að draga peninga undan nöglum bankanna til íbúðakaupa eða nýbygginga 

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka hv. þingmönnum Bjarna Benediktssyni og Illuga Gunnarssyni fyrir góða og yfirgripsmikla grein sem birtist á dögunum í Morgunblaðinu. Ég vil hins vegar taka það fram úr þessum stól að ég held að við þurfum að fara varlega í það ef við ætlum að íhuga að yfirgefa verðbólgumarkmið Seðlabankans, þó að það sé tímabundið, því að verðbólgan er almannaóvinur númer eitt. Lág verðbólga og stöðugleiki, þetta helst í hendur og með því að ná verðbólgunni niður náum við að stuðla að stöðugleika. Við megum ekki upplifa þá tíma sem fyrri kynslóðir þurftu að búa við, verðbólgu sem nær háum hæðum og grefur undan atvinnulífinu. Við vitum að þenslan hefur verið mjög mikil á Íslandi og í íslensku hagkerfi. Sú þensla er að einhverju leyti enn í gangi. Við sjáum að verðbólguþrýstingur er mikill, verðbólgan er of há. Tæki Seðlabankans til að berjast gegn verðbólgunni er að hækka vexti. Því má alveg deila um það með réttmætum rökum hvort einhver árangur hefur náðst í þeirri baráttu en þetta er hins vegar það stjórntæki sem Seðlabankinn býr yfir. Ég vil líka taka það fram, af því að mönnum verður tíðrætt um stöðuna á fjármálamarkaðnum, að undirstöður bankanna eru góðar. Ef við skoðum hagnað fjögurra stærstu bankanna á síðasta ári nam hann 155 milljörðum kr. Það mætti reka Landspítalann fimm sinnum fyrir þá upphæð. Heildareignir bankanna voru tólf þúsund milljarðar kr. í lok síðasta árs, eða 20 sinnum meira en það sem íslenska ríkið veltir og um 10 sinnum landsframleiðslan. Ég tek undir að við þurfum að huga að því að stofna hér rannsóknarmiðstöð í efnahags- og fjármálafræðum og ég held að við ættum að hverfa til fyrri tíma og endurvekja Þjóðhagsstofnun. Ég held að það hafi verið mistök, einfaldlega mistök, að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Það er þörf á slíkri sjálfstæðri stofnun eins og staðan er í dag.

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu vekur það eftirtekt þegar tveir ungir hv. þingmenn taka sig til og skrifa mikla grein, hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson, sem sumir kalla krónprinsana í Sjálfstæðisflokknum. Þeir fjalla um efnahagsmál, það er mjög eftirtektarvert. Loksins eru aðilar í Sjálfstæðisflokknum að vakna upp við það að staðan er grafalvarleg. Í greininni kemur fram að ríkið eigi að minnka umsvif sín á íbúðalánamarkaði. Þegar maður horfir yfir stöðuna er alveg ljóst, miðað við hvernig orð hafa fallið hér á þinginu, að Samfylkingin hefur tekið við hlutverki Framsóknarflokksins við það að standa í ístaðinu gegn því að Íbúðalánasjóður verði lagður niður. Maður getur mjög auðveldlega séð það, bæði í ræðum sem hér voru fluttar um daginn, t.d. í ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar og Lúðvíks Bergvinssonar, en þeir undirstrika báðir mikilvægi Íbúðalánasjóðs. Það höfum við framsóknarmenn gert líka, við höfum viljað standa vörð um hann. Ef við skoðum hvað er að gerast á íbúðalánamarkaði kemur í ljós að nú í janúar lánuðu bankarnir 850 milljónir kr. til íbúðakaupa. Í október 2004 lánuðu þeir 33 milljarða. Það er verið að lána 40 sinnum minna til íbúðakaupa í bankakerfinu á meðan staðan er betri hjá Íbúðalánasjóði. Íbúðalánasjóður var að lána 4,5 milljarða í þessum mánuði. Ef Íbúðalánasjóður væri ekki á markaðnum núna væri alkul á íbúðalánamarkaði, alkul. Hvernig væri það nú fyrir íbúa þessa lands? Það væri ekki góð staða. Það verður að standa vörð um Íbúðalánasjóð og ég skora á Samfylkinguna að gera það. Það gerðum við framsóknarmenn og ég vona að Samfylkingin geri það líka. Ég tek undir með hv. þm. Sigfúsi Karlssyni: Við viljum gjarnan fá að vita hvað Sjálfstæðisflokkurinn ætlar sér. Þetta er það stórt mál að það verða að koma 

Herra forseti. Ég held að það sé alltaf hollt að taka umræðu á Alþingi um Íbúðalánasjóð og starfsemi hans, Íbúðalánasjóð fólksins eins og formaður Framsóknarflokksins kallar þennan sjóð gjarnan. Ég tók eftir því að hv. málshefjandi lýsti þeirri skoðun sinni að hann væri á engan hátt sammála því að færa eigi verkefni frá Íbúðalánasjóði til bankanna og ég skildi hann ekki öðruvísi en svo að það væri ekki ástæða til að breyta hlutverki lánasjóðsins. Það vita allir sem fylgjast með þessum málum að bankarnir, íslensku viðskiptabankarnir eru í ákveðinni varnarbaráttu þessa dagana. Það eru erfiðir tímar á bankamarkaði og við þær aðstæður tel ég að ástæða sé til að ræða stöðu Íbúðalánasjóðs, ekki síst með tilliti til þessara aðstæðna og aðstæðna á alþjóðlegum fjármálamarkaði. Menn verða að horfast í augu við það að Íbúðalánasjóður er í samkeppni við viðskiptabankana, í samkeppni við einkaaðila og samkeppni ríkis og einkaaðila getur aldrei verið sanngjörn og það skiptir engu máli hvort það er á sviði verslunar, á fasteignalánamarkaði eða einhvers staðar annars staðar. Ég er ekki í neinum vafa um það að Framsóknarflokkurinn og málshefjandi vilji hlut íslenskra viðskiptabanka sem mestan en ef menn segja A verða þeir líka að segja B. Það þýðir að ef menn vilja að bönkunum vegni vel verða þeir að opna augun fyrir því að það sé hugsanlega nauðsynlegt að jafna samkeppnisstöðu bankanna gagnvart ríkisbankanum, Íbúðalánasjóði. Ég er ekki að segja að það eigi að leggja Íbúðalánasjóð niður en við eigum að opna augun fyrir því að það er eflaust ástæða til að draga úr hlutverki sjóðsins miðað við hvert það er í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigfúsi Karlssyni fyrir að hefja þessa umræðu og reyndar lýsa ánægju minni yfir því að nú skuli vonandi hafin umræða um ýmis grundvallarmál í íslenskri pólitík, um skattastefnu, um landamærin á milli hins opinbera og markaðarins og annað af því tagi. Þessu höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði verið að kalla eftir og ég þakka þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fyrir að taka þessari áskorun okkar. Þá að efnisþáttum umræðunnar núna. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde birtist í miklu viðhafnarviðtali í Morgunblaðinu á sunnudag. Hann sagði að nú væri ekki blöðum um það að fletta að ástandið í fjármálaheiminum væri ótryggt. Bankarnir hafi verið mjög djarfir, hann vildi ekki nota ábyrgðarlausir en djarfir hafi þeir verið. Við þessu er tvennt til ráða sagði hæstv. forsætisráðherra. Í fyrsta lagi meira ál, ál á Bakka, ál í Helguvík, Þorlákshöfn og víðar. Í öðru lagi þarf að þrengja að Íbúðalánasjóði. Hann orðaði hugsun sína ekki á þann veg en það mátti skilja að þetta voru skilaboðin og undir þetta tóku síðan hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson í Morgunblaðsgreininni umræddu. Við þetta hef ég sitthvað að athuga. Það er vissulega rétt sem fram kom hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni áðan að það mundi styrkja stöðu bankanna að fá til sín íbúðalánamarkaðinn. Spurningin er hins vegar sú: Mundi það styrkja stöðu almennings í landinu að verða án þeirrar kjölfestu sem Íbúðalánasjóður hefur verið á undanförnum árum? Um það hef ég meira en efasemdir og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og þess vegna erum við staðráðin í að standa vörð um þessa þjóðþrifastofnun.

Herra forseti. Ísland er hluti af stærra sameiginlegu markaðssvæði og hefur því undirgengist ákveðnar skuldbindingar sem snúa að samkeppnismálum. Þetta þýðir að okkur er ekki heimilt að mismuna einstökum fyrirtækjum og viðskiptalífinu yfirleitt með sérstökum lögum og reglum sem eiga við suma lögaðila en ekki aðra. Hér er íbúðalánamarkaðurinn ekki undanskilinn og stjórnvöldum ber að jafna samkeppnisaðstöðuna á milli Íbúðalánasjóðs og bankanna. Með lögum um sérvalin skuldabréf er hægt að jafna þessa samkeppnisstöðu og telja sérfræðingar að það komi ekki neitt niður á vaxtakjörum til einstaklinga. Síðan þarf að taka á félagslegu hlutverki sjóðsins og er það til sérstakrar skoðunar og er landsbyggðin þar að sjálfsögðu ekki undanskilin. Ég leyni því ekki að ég er sjálfur á þeirri skoðun að ég held að það gæti verið farsælast að hér yrði stofnaður sérstakur heildsölubanki með íbúðalánum. Það mundi ýta undir samkeppni bankanna á ýmsum sviðum, t.d. hvað varðar þjónustugjaldið og þjónustu yfirleitt hjá bönkunum. Ég held líka að það sé ljóst að það mundi skapa Íslandi bestu lánakjör á íbúðamarkaðnum ef hér væri sameiginlegur íbúðabanki eða heildsölubanki sem sæi um íbúðalán. En undirstaðan fyrir því að hér geti verið öflug og góð lánakjör á markaðnum er að stöðugleiki ríki og hér verður ekki stöðugleiki nema við náum niður verðbólgunni. Því miður er verðbólgan of há eins og staðan er í dag og verkefnið er að ná henni niður og ef við náum henni niður er ég ekki í nokkrum vafa um að hvort heldur bankarnir, sparisjóðir eða aðrir slíkir munu geta boðið öflug kjör á íbúðalánamarkaði.

Herra forseti. Það varðar metnað og virðingu Alþingis að við ræktum samband við næstu granna okkar í vestri og austri. Fyrir nokkru varð það ólán í Færeyjum að feiknmikið tjón varð í Skálavík á Sandey, í 300 manna þorpi þar sem stór skaði varð vegna feikilegs brimróts. 15 af 16 bátum Skálamanna skemmdust, mannvirki skemmdust, frystihúsið, hús og eignir sem þarf að hjálpa til við að koma í stand. Færeyingar hafa framar öllum öðrum þjóðum staðið við bakið á Íslendingum þegar upp hefur komið vandi á Íslandi, hvort sem er af völdum snjóflóða, eldsumbrota eða annarrar ólukku sem yfir hefur dunið. Í sumum tilvikum hafa þeir staðið sig betur en við Íslendingar sjálfir í stuðningi við verkefni sem hafa komið upp. Þess vegna vil ég hvetja til þess að hæstv. ríkisstjórn taki þetta mál upp og beini því til hæstv. ráðherra sem hér eru, Kristjáns Möllers og Össurar Skarphéðinssonar, að þeir taki það upp í ríkisstjórninni og fylgi því eftir, því að við þurfum að gæta þess að rækta garðinn og sýna vinum okkar og frændum, Færeyingum, mikla tryggð. Hafin er almenn söfnun og það er gott en íslenska ríkið á auðvitað að koma að þessu máli.

Virðulegi forseti. Það er kannski erfitt að fylgja eftir síðustu ræðunni en ég ætlaði hins vegar að fylgja eftir fyrri ræðum -  Það er alveg ljóst, eins og hér hefur komið fram í máli hv. þingmanna Samfylkingarinnar, að Samfylkingin hefur í sjálfu sér haft ákveðna skoðun, líkt og jafnaðarmenn alltaf, á Íbúðalánasjóði. Við erum ekkert að víkja frá þeirri skoðun þrátt fyrir að málefni Íbúðalánasjóðs megi alltaf vera til umræðu og endurrýni og sérstaklega í ljósi þess sem hér kom fram varðandi samkeppnismál og ef það er svo að mönnum þykir að um ójafnan leik á markaði sé að ræða þá er rétt að skoða það. Ég held að allir hv. þingmenn geti tekið undir það. Hins vegar vil ég víkja að þeim hluta sem snýr að verðbólgumarkmiðunum og hvað þau varðar er ég algerlega ósammála umræddum hv. þingmönnum sem skrifuðu blaðagreinina. Ég tel að meðan við fylgjum eftir peningamálastefnu Seðlabankans eins og Seðlabankinn gerir, miðað við það sem hefur verið lagt upp með, þá eigum við að horfa á það að ná verðbólgunni niður og ég hvet ykkur til að skoða í ykkar ranni orð umliðinna ára og áratuga þegar við ræðum um verðbólguna, hvernig verðbólgan getur seilst í vasa láglaunafólks og ekki síður fyrirtækja sem starfa á markaði.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að þakka sessunautum mínum fyrir það þótt þeir vakni, hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Bjarni Benediktsson, sem sitja mér báðir á hægri hönd. Við erum höfum reynt mánuðum saman, allan tímann sem núverandi ríkisstjórn hefur starfað, að vekja stjórnarliðana. Hvaða mál er það þó að tveir menn af 43 opni loksins augun fyrir þeim veruleika sem blasir við á Íslandi? Ég var að lesa skemmtilega lesningu í gærkvöldi, Litlu gulu hænuna , og mér finnst að við höfum verið í hlutverki litlu gulu hænunnar í þinginu við að brýna stjórnarliðana. Hver vill búa til brauðið? Svínið hefur alltaf sagt: Ekki ég. Hundurinn hefur sagt: Ekki ég. Og kötturinn hefur líka sagt: Ekki ég. Það þarf ekkert að gera, hafa þeir sagt. Nú liggur fyrir að það þarf að baka brauðið. Allar erlendar eftirlitsstofnanir, Seðlabankinn, atvinnulífið og verkalýðshreyfingin eru á nákvæmlega sömu skoðun og við framsóknarmenn í því alvarlega máli að fá hæstv. forsætisráðherra, ráðherrana og ríkisstjórnina til að opna augun. Nú hafa tveir menn úr þeirra liði opnað augun. Það sýnir að ekki er samstaða lengur um að gera ekki neitt. Það er ekki samstaða lengur um að hafa verðbólguþjófinn á fullum krafti að stela úr veskjum fólksins. Kannski vakna stjórnarliðar og vilja taka á málinu eins og við höfum margoft bent á. Morgunblaðið gerði grín að okkur í stjórnarandstöðunni í haust og sumar þegar við vorum að tala um efnahagsvanda. Bandaríkjamenn voru vaknaðir fyrir löngu, í sumar, til að búa sig undir kreppuna. Vandinn var ærinn hér heima fyrir í verðbólgu og þeirri þróun. Það var bara ekki hlustað. Ég segi guði sé lof að tveir af 43 þingmönnum 

Virðulegi forseti. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart að hv. þm. Guðni Ágústsson skuli halda að það hafi verið tilgangur greinar okkar að benda á þann efnahagslega vanda sem var til staðar eftir að flokkur hans fór úr ríkisstjórn. Það var ekki tilgangur greinarinnar og það var heldur ekki tilgangur hennar að vekja athygli á því að hér hafi verið einhver lausung í fjármálum ríkisins eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon virðist halda, í hagstjórninni. Tilgangurinn var sá að vekja athygli á þeirri ógn sem stafar af alþjóðlegri lánsfjárkreppu og bitnar ekki einungis á okkur á Íslandi og bönkunum sem starfa hér heldur líka bönkum víða í Evrópu, bæði í Írlandi, Spáni og víðar, alvarleg vandamál, og að það sé ýmislegt sem við getum gert núna með samstilltu átaki þeirra sem starfa á markaðnum og í samstarfi við stjórnvöld til að bregðast við þessum vanda, skapa þessari atvinnugrein betri skilyrði til lengri tíma litið. Þetta er aðaltilgangur greinarinnar. Varðandi önnur atriði sem hafa verið til umfjöllunar í dag eins og verðbólgumarkmiðið þá er það líka okkar ábending að auðvitað er verðbólgumarkmiðið gott og gilt og við höfum alltaf stutt það. Það er engin spurning og allt satt sem sagt hefur verið í dag um þann skaða sem verðbólgan getur valdið. En ef það er önnur ógn stærri en verðbólgan, fjármálakreppa sem getur leitt til stöðnunar í atvinnulífinu, gjaldþrota og meiri háttar lausafjárþurrðar í samfélaginu öllu og miklu meiri vandamála en verðbólgan ein og sér getur skapað, þá eigum við ekki að beita þeim vopnum sem Seðlabankinn hefur til að hemja verðbólguna ef hún framkallar hinn vandann sem er fjármálakreppa. Við erum að benda á þetta. Við erum ekki að tala um að hverfa frá verðbólgumarkmiðinu heldur að víkja því úr forgrunni fyrir hinu verkefninu sem er að forðast stærri hættu en verðbólgan er um þessar mundir þó að hún sé vissulega alvarlegt vandamál.

Herra forseti. Ég þakka umræðuna sem hefur farið fram í dag en vil benda hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem tala um félagslegt hlutverk Íbúðalánsjóðs, líta á landsbyggðina sem félagslegt hlutverk, á að það er bara þannig að ef Íbúðalánasjóðs nyti ekki við í dag þá fengju íbúar á sumum svæðum landsbyggðarinnar ekki lán hjá bönkunum til þess að kaupa sér íbúð. Einnig vil ég benda á það eins og kom fram í ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að það fóru 33 milljarðar út á markaðinn á haustdögum 2004. Í flestum þeim skuldabréfum sem þar voru gefin út eru endurskoðunarákvæði vaxta. Hvenær eiga þau að koma til framkvæmda? Þau eiga að koma til framkvæmda haustið 2009. 33 milljarðar koma til vaxtaákvörðunar til endurskoðunar þarnæsta haust. Og hvað gerist þá? Það verður fróðlegt að sjá hvernig umslagið lítur út þegar maður fer að taka upp lánagreiðsluseðilinn frá bönkunum. Ég get alveg fullyrt það að bankarnir eru nú þegar farnir að mismuna landsbyggðinni versus höfuðborgarsvæðinu. Bara á almennum markaði. Þetta sagði mér forstjóri virts og stórs fyrirtækis á Akureyri. Því miður eru raddirnar að verða æ háværari úti á landsbyggðinni um að ríkisbankar eigi að koma aftur.

Virðulegi forseti. Við gerð Héðinsfjarðarganga hljóðar tilboð í verkið upp á 5,2 milljarða. Kostnaðaráætlun Vegagerðarinnar er nokkrum milljörðum hærri. Það er kynlegt. Fyrirspurn mín byggist á því að spyrja hvernig kostnaður skiptist við gerð Héðinsfjarðarganga, Fáskrúðsfjarðarganga og ganga um Almannaskarð, sundurliðað á eftirfarandi hátt: 1. Bein tilboð í göngin. 2. Lengd ganganna. 3. Kostnaður við umhverfismat. 4. Hönnunarkostnaður. 5. Eftirlitskostnaður. 6. Kílómetraverð samkvæmt tilboðum. 7. Rannsóknarkostnaður. 8. Endanlegur kostnaður eða áætlun. 9. Aðrir þættir sem skipta máli. 10. Framkvæmdatími, lok/áætlaður.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Johnsen hefur borið fram fyrirspurn um kostnað við gerð Héðinsfjarðarganga, Fáskrúðsfjarðarganga og ganga um Almannaskarð sem er skipt niður í nokkuð marga liði, eða í 10 liði. Ég mun nú á þeim fimm mínútum sem ég hef reyna að fara yfir þá. Í fyrsta lagi er spurt um bein tilboð við göngin. Því er til að svara að Fáskrúðsfjarðargöng voru boðin út í desember 2002 og tilboð opnuð 17. febrúar 2003. Fjögur tilboð bárust í verkið. Það lægsta var frá Ístaki og E. Pihl & Søn, eða 3,2 milljarðar. Það var tæpum 3% yfir verktakakostnaði en áætlaður verktakakostnaður við það verk var 3,16 milljarðar. Allar þessar tölur eru á verðlagi sem gilti á útboðstímanum. Um Almannaskarðsgöng er þetta að segja. Þau voru boðin út í desember 2003 og tilboð voru opnuð 27. janúar 2004. Það komu fimm tilboð í verkið. Þau voru frá Jarðvélum ehf. upp á 1,1 milljarð, NCC og Íslenskum aðalverktökum upp á 959 millj. kr., Ístaki upp á 856 millj. kr., Arnarfelli upp á 797 millj. kr., Héraðsverki ehf. og Leonard Nilsen & Sønner upp á 779 millj. kr. sem reyndist lægsta tilboðið eða 91% af verktakakostnaði. Áætlaður verktakakostnaður þar var 856 millj. kr. rúmar. Sama er þar, tölurnar eru miðaðar við verðlag útboðstímans. Í framhaldi af vali á verktökum voru Héðinsfjarðargöng boðin út öðru sinni í janúar 2006 og tilboð opnuð 21. mars sama ár. Það bárust fimm tilboð í verkið sem voru frá Marti Contractors og Íslenskum aðalverktökum upp á 8,9 milljarða kr., Ístaki upp á 6,5 milljarða, Arnarfelli upp á 6,1 milljarð, Leonard Nilsen & Sønner og Héraðsverki ehf. upp á 5,8 milljarða og Metrostav og Háfelli ehf. upp á 5,7 milljarða kr. sem reyndist lægsta tilboðið sem var um 89% af verktakakostnaði sem var 6,46 milljarðar. Allar þessar tölur eru líka á verðlagi á útboðstímanum. Í öðru lagi er spurt um lengd ganganna. Fáskrúðsfjarðargöng eru 5,9 km að vegskálum meðtöldum. Almannaskarðsgöng 1,3 km og Héðinsfjarðargöng eru 11 km, líka að meðtöldum vegskálum. Í þriðja lagi er spurt um kostnað við umhverfismat. Í Fáskrúðsfjarðargöngunum var kostnaður við umhverfismatið 14 millj. kr. Ekki var talin þörf á umhverfismati og kostnaði við mat á umhverfisáhrifum við Almannaskarðsgöng. En í Héðinsfjarðargöngum var kostnaður við umhverfismat 54 millj. kr. Í fjórða lagi er spurt um hönnunarkostnað. Hönnunarkostnaður var 122 millj. kr. fyrir Fáskrúðsfjarðargöng, 34 millj. kr. í Almannaskarðsgöngum og 178 millj. kr. í Héðinsfjarðargöngum. Í fimmta lagi er spurt um eftirlitskostnað. Hann var 211 millj. kr. við Fáskrúðsfjarðargöng, 80 millj. kr. við Almannaskarðsgöng og 156 millj. kr. í Héðinsfjarðargöngum til ársloka 2007. Í sjötta lagi var spurt um kílómetraverð eftir tilboðum. Því er til að svara að við Fáskrúðsfjarðargöng hefur heildarkostnaður á kílómetra jarðganga verið 872 millj. kr., 1.255 millj. kr. við Almannaskarðsgöng og heildarkostnaður miðað við uppfærða áætlun, 840 millj. kr. á kílómetra í Héðinsfjarðargöngunum. Í sjöunda lagi, virðulegi forseti, er spurt um rannsóknarkostnað. Hann var 57 millj. kr. í Fáskrúðsfjarðargöngum, 16 millj. kr. í Almannaskarðsgöngum og 127 millj. kr. við Héðinsfjarðargöng. Endanlegur kostnaður eða áætlun við Fáskrúðsfjarðargöng eru 4.965 millj. kr. á verðlagi í febrúar 2008. 1.444 millj. kr. á verðlagi í febrúar 2008 fyrir Almannaskarðsgöng og fyrir Héðinsfjarðargöng er heildarkostnaður í árslok 2007 3.925 millj. kr. á verðlagi í febrúar 2008. Í níunda lið er spurt um aðra þætti sem skipta máli. Ég held að það séu ekki aðrir þættir en þeir sem sem ég hef svarað þar á undan. Varðandi framkvæmdatímann eða lokaáætlanir þá var Fáskrúðsfjarðargöngunum lokið í nóvember 2005. Almannaskarðsgöngum var lokið í júní 2005 og áætlaður lokatími við Héðinsfjarðargöng er í árslok 2009 og þá er ég kominn á rautt ljóst, virðulegi forseti, og tel mig hafa svarað þessu eftir bestu getu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir greinargóð svör. Það sem vekur athygli í þessu eru nokkur atriði. Ég vil þó sérstaklega taka eitt út úr. Kostnaðurinn á kílómetraverði er samkvæmt tilboðum í Héðinsfirði 840 millj. kr. Í tilboðinu er kostnaðarverð rétt um 500 millj. kr. á kílómetra af tilbúnum göngum. Kostnaðarverð á gangagerðinni sjálfri, án vegalagningar og tæknibúnaðar, er 370 millj. kr. með veggöngum og fjórum vegskálum. Þess vegna er spurt sérstaklega: Er ekki eitthvað bogið við það að kílómetrinn hækki í meðförum Vegagerðarinnar úr rúmum 500 millj. kr. í rúmlega 800 millj. kr.? Vegagerðin getur sérstaklega reiknað með í því dæmi hönnun og eftirlitskostnað. Nú er það svo að eftirlitskostnaður er líklega umsaminn að minnsta kosti 400 millj. kr., tveggja og hálfs manns verk í tvö ár. Það er vel greitt og kann að vera að það kunni að þurfa að skoða það betur. Eðlilegur hönnunarkostnaður á svona mannvirki er líka 6–8% af tilboði, þ.e. 350–400 millj. kr. Þetta eru megintölurnar. Það kann að vera í samningum eitthvað varðandi verðbólgustig og slíkt en það getur aldrei verið á þeim nótum að það réttlæti þann mun að fara úr 500 millj. kr. í 870 millj. kr. kílómetrinn. Það er það sem er athugavert og 

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við mitt fyrra svar að bæta nema að ég hef heyrt þessar vangaveltur áður hjá hv. þingmanni. Það sem við verðum auðvitað að hafa í huga er að útboðið sem slíkt, tilboðin sem opnuð eru er verktakakostnaður. Við það bætast svo þeir liðir sem ég hef hér svarað hv. þingmanni um eins og hönnun, kostnaður við umhverfismat og fleira. En við verðum líka að hafa í huga að í útboðinu geta verið þættir sem eru utan við útboðið sem eru nauðsynlegir við jarðgangagerð. Ef ég man rétt, t.d. varðandi nýjasta útboðið við Bolungarvíkurgöng þá hefur komið fram að ýmis útbúnaður sem þarf við þau göng, og hefur þá væntanlega verið í hinum göngunum líka, er ekki inni í útboðinu eða tilboði verktaka. Það eru hlutir sem Vegagerðin sem verkkaupi þarf að kaupa sjálf og leggja til. Það kann að breyta einhverju um þær tölur sem hér er verið að tala um. Ég skal gera það, virðulegi forseti, að gefa hv. þingmanni afrit af hinu munnlega svari mínu sem hefði kannski verið betra að gera strax vegna þess að slíka talnarullu sem maður er að ryðja hér út úr sér hefði auðvitað verið betra að setja fram sem skriflegt svar. Ég held hins vegar að það séu ýmsir aðrir þættir en þeir sem ég hef hér talið upp sem blandast inn í þetta, þættir sem ég var að gera hér að umtalsefni og auðvitað verðum við líka að hafa í huga hvernig við reiknum fram. Sem dæmi varðandi nýjasta útboð okkar, sem eru Bolungarvíkurgöng, þá fengum við þar tilboð frá lægstbjóðanda upp á 3.479 millj. kr., ef ég man rétt. Þar er um að ræða rúmlega 5,1 kílómetra, eina brú, tvo vegskála og töluverða vegarlagningu. Þetta er verktakakostnaður upp á 682 millj. kr. á kílómetra. Þannig að við sjáum nú hvað er að gerast. En það jákvæða við þetta er það, virðulegi forseti, að við höfum verið að fá lægri tilboð en hafa verið áður og 

Virðulegi forseti. Eins og þingmenn hafa vafalaust tekið eftir voru engar umræður um þessa fyrirspurn. Ég óskaði eftir því að fá að taka til máls en forseti neitaði því. Væntanlega með skírskotun til þingskapa sem kveða á um það að þingmenn geti gert stuttar athugasemdir áður en fyrirspyrjandi og ráðherra loka umræðunni við fyrirspurnina. Ég vil nú mælast til þess við forseta að hann gæti þess að þingmönnum gefist kostur á því að biðja um orðið áður en hann gefur fyrirspyrjanda orðið í síðara sinn. Þannig háttaði til í þessu tilviki að ráðherra var beðinn um viðamikil svör og ég var að skrifa þau niður í gríð og erg eftir því sem ráðherra las þau upp. Þegar hann hafði lokið máli sínu gaf forseti fyrirspyrjanda strax orðið. Þar með var enginn kostur á að gefa forseta merki um að ég vildi taka til máls. Mér finnst óþarfi að láta hlutina ganga þannig. Ég vil mælast til þess við forseta að að áður en fyrirspyrjandi fær orðið í síðara sinn þá gæti hann að því hvort það séu einhverjir þingmenn sem vilji kveða sér hljóðs um fyrirspurnina.

Forseti vill láta þess getið að það er rétt sem hefur komið fram að þingsköp kveða svo á um að komi fyrirspyrjandi í annað sinn upp í pontu þá er ekki heimilt að gera stutta athugasemd eftir það og þannig háttaði til með þessa fyrirspurn, það hafði enginn beðið um orðið og við sem störfum við forsetaborðið fylgjumst vel með. Hv. þingmaður bað um orðið eftir að hv. 6. þm. Suðurk. var kominn í pontu og þess vegna var ekki hægt að verða við þessari ósk.

Ég vil aðeins árétta það, virðulegi forseti, að það er ekkert sem bannar forseta að gæta að því hvort þingmenn óski eftir því að kveðja sér hljóðs við fyrirspurnina áður en hann gefur fyrirspyrjanda orðið.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um útflutning á óunnum fiski. Ég spyr hversu mikið hafi verið flutt út af óunnum fiski árin 2005, 2006 og 2007 og hve stór hluti hafi verið fluttur út óvigtaður. Í öðru lagi hvort útflutningur hafi aukist frá haustdögum 2007 þegar útflutningsálag var fellt niður og í þriðja lagi hvort hæstv. ráðherra sé tilbúinn að beita sér fyrir því að allur fiskafli sem ekki er unninn af handhöfum aflahlutdeildar fari á markað innan lands þannig að innlendir fiskflytjendur sitji við sama borð og erlendir og gefist ætíð kostur á að bjóða í hráefnið. Ef ekki, hvaða úrræði og ráðstafanir telur hæstv. ráðherra koma til greina til að bæta aðgengi innlendra fiskverkenda að hráefni en það hefur farið síversnandi og sérstaklega núna eftir niðurskurðinn í haust. Við vinstri græn höfum margsinnis flutt þingsályktunartillögu um leiðir til að auka fullvinnslu á fiski hér á landi en útflutningur hefur aukist umtalsvert og hann hefur neikvæð áhrif á þjóðarbúið. Hráefnisskortur er viðvarandi vandamál, ekki síst hjá fyrirtækjum sem reka fiskvinnslu án útgerðar og þeir hafa slaka samkeppnisstöðu þegar þeir geta ekki boðið á móti erlendum kaupendum í þennan fisk. Ég vek líka athygli á því að þessir fiskverkendur án kvóta hafa víða verið með sprotaframleiðslu og skapað nýja markaði og nú er staðan þannig að sögn þeirra að þessir markaðir kunni að tapast. Ég vek líka athygli á því að þetta er auðvelt mál í rafrænum heimi þar sem uppboð fara fram í gegnum tölvur og gegnum netið þannig að það er ekkert vandamál að koma þessu uppboðskerfi á þannig að allir sitji við sama borð, hafi alltaf möguleika á að bjóða í fiskinn hvort sem þeir eru staddir á Íslandi eða erlendis. Það þjónar auðvitað hagsmunum Íslendinga best að sem mest af þeim fiski sem hér er veiddur komi til verkunar hér á landi. Herra forseti. Nú þegar þorskaflamark hefur verið skert um þriðjung er þessi útflutningur mun alvarlegri en ella. Við erum í raun að flytja út fjöldann allan af ársverkum í fiskvinnslu, líklega hundruð ársverka og ég giska á að þau ársverk sem töpuðust eða jafnvel helming af þeim ársverkum sem töpuðust við niðurskurð þorskaflaheimilda mætti sækja með því að vinna þennan fisk hér á landi. Mér þætti vænt um að heyra skoðun hæstv. ráðherra á því.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Atli Gíslason hefur lagt fyrir mig þrjár spurningar varðandi útflutning á óunnum fiski en þær hljóða svo, með leyfi forseta: „1. Hversu mikið var flutt út af óunnum fiski árin 2005, 2006 og 2007 og hver stór hluti þess afla var fluttur út óvigtaður?“ Svarið við þessari spurningu er: Heildarútflutningur óunnins botnfisksafla árið 2005 var 53.419 tonn, árið 2006 var hann 52.975 tonn og árið 2007 var hann 50.977 tonn. Hlutfall þess afla sem seldur var út óvigtaður á erlenda markaði var árið 2005 29.167 tonn eða 54,6%, árið 2006 var hann 31.484 tonn eða 59,4% og árið 2007 nam þessi útflutningur 33.286 tonnum eða 65,3%. „2. Hefur útflutningur á óunnum fiski aukist frá haustdögum 2007 þegar útflutningsálag var fellt niður og ef svo er, hversu mikið?“ Á fyrstu fimm mánuðum fiskveiðiársins 2005–2006 var flutt út samtals 19.400 tonn af óunnum fiski. Þar af voru 9.841 tonn óvigtaður afli eða 50,7%. Á fiskveiðiárinu 2006–2007 nam útflutningur á óunnum fiski á fyrstu fimm mánuðum fiskveiðiársins samtals 17.105 tonnum. Þar af voru 10.055 tonn óvigtaður afli eða sem nemur 58,8%. Fyrstu fimm mánuði yfirstandandi fiskveiðiárs nemur útflutningur á óunnum fiski samtals 19.593 tonnum og þar af eru 13.550 tonn óvigtaður afli eða um 69,2%. Þannig hefur útflutningur á óunnum fiski aukist í heildina á haustdögum 2007 samanber fyrri ár, þ.e. árin á undan, um 2.288 tonn milli ára og þar munar langmest um útflutning á ýsu eða um 1.901 tonn en við vitum að ýsuaflinn hefur aukist allverulega á yfirstandandi fiskveiðiári miðað við fiskveiðiárið á undan og skýrir það að sjálfsögðu þennan aukna útflutning. Þorskútflutningurinn hefur aukist um 193 tonn en athyglisvert er að karfaútflutningurinn hefur minnkað um tæp 900 tonn og steinbítsútflutningur sem ævinlega er talsvert mikill á haustin hefur enn fremur minnkað um 150 tonn. Karfi minnkar um 900 tonn, steinbítur um 150 tonn. Það er alveg ljóst mál að þegar við skoðum þetta með hliðsjón af breytingunni á útflutningsálaginu þá hefur það í sjálfu sér ekki haft önnur áhrif en þau að það eru bæði dæmi um aukningu í tveimur tegundum, einkum einni, ýsunni en síðan minnkun í karfa og steinbít. „3. Er ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að allur fiskafli sem ekki er unninn af handhöfum aflahlutdeildar fari á markað innan lands þannig að innlendir fiskverkendur sitji við sama borð og erlendir fiskverkendur og gefist ætíð kostur á að bjóða í hráefnið? Ef ekki, hvaða aðrar ráðstafanir telur ráðherra þá koma til greina til að bæta aðgengi innlendra fiskverkenda að hráefni?“ Eins og ég hef stundum rakið áður úr þessum ræðustóli þá var það þannig að ég tók ákvörðun um að aflétta útflutningsálaginu snemma árs 2007. Þá tilkynnti ég jafnframt að sett yrði á laggirnar nefnd sem hóf störf sem hefði það að markmiði að auðvelda íslenskum fiskverkendum aðgang að þessu hráefni. Af ýmsum ástæðum sem oft hafa komið fram hefur vinna þessarar nefndar dregist en ég veit að á það er lögð áhersla af nefndarmönnum að ljúka störfum sem allra fyrst. Þeir hafa kynnt sér málið, þeir hafa rætt við hagsmunaaðila, bæði útflytjendur og fiskverkendur, bæði fiskverkendur sem ekki hafa kvóta og aðra. Þeir hafa kynnt sér málin með heimsóknum á erlenda fiskmarkaði, á innlenda fiskmarkaði, heimsótt þær verstöðvar þar sem hagsmunirnir eru mestir í þessu þannig að þeir hafa verið að reyna að kynna sér þessi mál frá öllum bæjardyrum. Ég leit þannig á að þetta væru tvær fullgildar ákvarðanir. Annars vegar ákvörðun um að fella burtu útflutningsálagið og hins vegar að móta tillögur um það hvernig við gætum aukið og bætt aðgengi íslenskra fiskverkenda að þessum afla. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að fyrir hafa legið um alllangan tíma aðfinnslur frá samkeppnisyfirvöldum, Samkeppnisstofnun, sem telur og taldi á sínum tíma að útflutningsálagið færi í bága við samkeppnislöggjöfina í landinu og við hlutum auðvitað að taka tillit til þess auk þess sem þar hafði komið fram að rýrnun sem menn höfðu notað sem réttlætingu fyrir því að hafa þetta útflutningsálag var ekki til staðar í nándar nærri þeim mæli sem menn höfðu talið og taldist kannski í fáeinum prósentum, 1–2% eða þar um bil, og gat þess vegna ekki lengur réttlætt þetta. Ég vil líka vekja athygli á að við fengum samninga í tengslum við þessa ákvörðun sem fólu í sér lækkun á tollum á ýmsum unnum fiskafurðum, þ.e. karfa og humri, sem ætti meðfram öðru líka að bæta samkeppnisstöð fiskvinnslu okkar þó að í litlum mæli sé.

Herra forseti. Það er þrennt sem ég vil beina athygli að. Það er hvenær þessi ágæta nefnd ætlar að skila af sér. Hún var skipuð fyrir meira en ári og það hefur ekkert komið frá henni enn þá. Reyndar féll Einar Oddur Kristjánsson frá en hann var formaður nefndarinnar en eftir því sem ég best veit hefur bara verið haldinn einn fundur í nefndinni það sem af er þessu ári með nýjum formanni. Brottkast er að aukast, það vita allir, og það eiga sér stað sóðalegir gjörningar á fiskimiðunum og síðast en ekki síst eru útgerðarfyrirtæki í málaferlum við ríkið út af kvótaálaginu sem var í gangi til margra ára. Það mætti kannski forvitnast um hvað væri að frétta af þeim málum.

Hæstv. forseti. Það hafa komið fram fróðlegar upplýsingar frá hæstv. ráðherra. Menn hér á landi ætluðu væntanlega að reyna að bæta sér upp niðurskurðinn í þorski með því að reyna að einbeita sér að veiðum á ýsu og væntanlega hefur fiskvinnslan í landinu líka ætlað að gera það, að reyna að vinna sem mest af aflanum innan lands. Sú aðgerð að aflétta útflutningsálaginu hefur kannski frekar orðið til þess að hráefni innan lands hafi minnkað en ella hefði orðið. Á þeim tímum þegar alltaf er verið að tala um mótvægisaðgerðir þá finnst mér viðeigandi að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann eða menn á hans vegum sem starfa í þeirri nefnd sem um getur, vilji ekki snúa þessu álagi við og taka upp álag fyrir löndun og sölu á afla innan lands í stað þess að hafa álag á það sem flutt er út, uppbótarálag.

Herra forseti. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að öllum ráðum sé beitt til að sem mest af þeim afla sem fiskast hér við land sé unninn innan lands. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda að með því að flytja út óunninn fisk eru menn í reynd að flytja út störf. Þess vegna tel ég að það sem skipti öllu máli sé að það sé jafnræði með Íslendingum og þeim sem kaupa að utan til þess að verða sér úti um þennan fisk. Þess vegna tel ég að það sé mjög jákvætt hjá hæstv. ráðherra að ætla að beita sér fyrir því að nefndin sem nú er að störfum flýti lyktum starfa sinna. Ég tel að það sé út af fyrir sig hægt að skoða það að fella niður þetta álag eins og búið er að gera ef samhliða er beitt þeim ráðum að jafna stöðu Íslendinga á við útlendinga. Með öðrum orðum, að tryggja það að landsmenn hafi sömu tækifæri til að bjóða í og verða sér úti um aflann sem núna er fluttur út eins og þeir sem kaupa hann úti. Það held ég að skipti öllu máli.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skilmerkileg svör og gagnlegar upplýsingar og það er staðfest sem hefur verið haldið fram í mín eyru. Útflutningur hefur aukist verulega á ýsu og við erum að flytja út fleiri ársverk en við gerðum áður. Það sem er grafalvarlegt enn þá í þessu máli er að innlendir fiskverkendur sitja ekki við sama borð. Ég vildi gera orð Gunnars Braga Guðmundssonar, formanns Samtaka fiskframleiðenda og -útflytjanda, að mínum þar sem hann segir í 24 stundum 2. febrúar sl. Tilvitnun er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Það eru auðvitað stórmerkileg tíðindi að á sama tíma og þorskkvótinn hefur verið skorinn niður um þrjátíu prósent og fiskvinnslur segja upp fólki um allt land vegna hráefnisskorts, séu menn að flytja út meira af þorski og ýsu nú en í fyrra.“ Síðar segir hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Staðan nú er verri en verstu spár gerðu ráð fyrir. Útlendingarnir geta nú keypt fisk án kvótaálags og hafa þeir gengið beint í ýsuna og aukið innflutning sinn á fiskinum um rúm þrjátíu prósent. Þetta er hráefnið sem við vonuðum að mundi vega upp kvótaskerðinguna í þorskinum. Við erum búnir að biðja um að fá tækifæri til að bjóða í þetta hráefni en höfum ekki fengið.“ Hann vekur síðan athygli á því að hinn útflutti afli rýrni á leiðinni út og verði minni kvóti þegar hann er kominn til erlendra framleiðenda og segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sama magn af fiski er einfaldlega léttara þegar það er komið út, en það er sú þyngdartala sem er notuð til að draga frá kvóta.“ Þetta er auðvitað grafalvarlegt. Þarna sitja þeir sem verka fisk á Íslandi ekki við sama borð og þeir erlendu aðilar sem kaupa fisk og verka hann erlendis. Þeir fá meira fyrir sinn snúð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu en vil aðeins vekja athygli á nokkrum atriðum. Það er í fyrsta lagi að sú nefnd sem ég vísaði til hefur verið að störfum að mínu mati og eftir því sem ég hef upplýsingar um af miklum krafti og hefur heimsótt aðila eins og ég rakti hér áðan. Hún hefur því klárlega haldið miklu fleiri fundi en einn og m.a. farið í heimsókn á Humber-svæðið þar sem þessi sala á sér stað. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson spurði mig líka hvort málaferli væru í gangi. Mér er ekki kunnugt um að svo sé. Hins vegar veit ég að mönnum var ljóst að samkeppnisyfirvöld höfðu talið í úrskurði sínum, í áliti sínu, að þetta útflutningsálag stæðist einfaldlega ekki samkeppnislög, færi í bága við samkeppnislög og það vissu menn um og ég geri ráð fyrir því að þeir sem hafa verið með það í huga að hefja mál á hendur ríkinu hafi m.a. haft það í huga. Það er líka alveg ljóst mál sem við sjáum af þessum tölum, 50 þúsund tonnum og þar af meira sem var verið að flytja út ár eftir ár, að útflutningsálagið kom ekki í veg fyrir þennan útflutning. Það virkaði einfaldlega ekki enda sáum við það nú í haust þegar útflutningsálagið var afnumið að þá voru uppi miklar hrakspár um að nú mundi þetta allt fara úr böndunum. Það komu bréf frá kaupendum að ferskum fiski úti í Bretlandi sem hlökkuðu mjög yfir því að nú mundu þeir aldeilis fá fiskinn í sínar hendur. Það hefur ekkert gerst. Það er að vísu rétt að ýsan hefur aukist og þorskurinn um 200 tonn eða um það bil, held ég að það hafi verið sem hann hefur aukist. Ég er ekki að gera lítið úr því. En allar hrakspárnar rættust ekki og við sjáum að útflutningur á ferskum karfa minnkaði, útflutningur á ferskum steinbít minnkaði. Ef útflutningsálagið hefði haft þau áhrif sem menn voru að tala um þá hefði þetta auðvitað ekki gerst, þá hefði þetta einmitt átt að aukast, bæði með karfann og steinbítinn. Sama er varðandi rýrnunina sem hv. þm. Atli Gíslason nefndi. Ég rakti að það liggja fyrir mælingar sem segja okkur að rýrnunin á sér fyrst og fremst stað á fyrsta sólarhringnum eftir að fiskurinn er veiddur en ekki nema í agnarlitlum mæli meðan verið er að flytja fiskinn héðan á markaði erlendis.