Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að segja hér örfá orð utan dagskrár. Það skal taka mjög skamman tíma. Eins og fram hefur komið í fréttum hefur það gerst að hæstv. samgrh. hefur farið á svig við niðurstöðu flugráðs um ráðningu flugmálastjóra. Af þessu tilefni talaði ég við hæstv. samgrh. í gærkvöld á þingfundi og óskaði eftir því að hann tæki þátt í umr. þar sem ég færi fram á að hann segði hv. Alþingi frá því hvaða sjónarmið hefðu ráðið ráðningu flugmálastjóra og við hvað hæstv. ráðh. ætti þegar hann sakar flugráð um óviðeigandi vinnubrögð. Stuttu síðar kom hæstv. ráðh. að máli við mig og kvaðst ekki geta fjallað um þetta mál snemma á þessum fundi í dag, eins og okkur hafði farið á milli, enda þyrfti hann ásamt öðrum hæstv. ráðh. að mæta í afmælisveislu hjá hæstv. utanrrh. kl. 3. Í morgun hafði ég samband við hæstv. forseta og fékk leyfi hans til þess að taka þetta mál upp utan dagskrár síðar í dag. Hæstv. ráðh. treysti sér ekki til þess að ræða málið þá, en benti mér á að hægt væri að taka málið upp n. k. fimmtudag, en hann mun ekki vera tiltækur eftir kl. 3 á morgun og milli 2 og 3 hyggst hæstv. ráðh. mæla fyrir hafnalögum í hv. Ed. Ég sagði hæstv. ráðh. að ég vildi fá tækifæri til þess utan dagskrár á þessum fundi í dag að taka það fram að um þetta hefði verið beðið. Það hefur verið fylgst með þessu máli af athygli og þess vegna taldi ég nauðsynlegt að fram kæmi hér á þessum fundi í dag og að um það hefði verið samið að málið væri rætt á fundi Sþ. næsta fimmtudag. Ég sé ekki ástæðu til, enda engin ástæða til, að ræða þetta mál efnislega að svo komnu máli. Ég þakka, herra forseti, fyrir að fá tækifæri til að segja frá þessu hér.



Herra forseti. Ég harma að hæstv. samgrh. skuli ekki hafa séð sér fært að taka þátt í umr., svara fsp. og gera grein fyrir óheiðarlegum og skammarlegum ummælum sem hann lætur sem ráðamaður þjóðarinnar hafa eftir sér í dagblöðum um þetta mál, sem snertir ráðningu flugmálayfirvalda í stöðu flugmálastjóra. Ég er þm. Reykv. Ég er kjörinn af Alþingi í flugráð. Ummæli um slík vinnubrögð, sem hann lætur hafa eftir sér, eiga sem fyrst að koma á dagskrá á þessum fundi þrátt fyrir að einn ráðh. eigi afmæli og afmælisveislan standi allan daginn. En þessi ummæli, sem ég vil að komi hér þó fram, eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Mér finnst ákaflega einkennilegt hvernig staðið er að málum í flugráði. Einn ráðsmaður skrifar upp tillöguna fyrir hönd ráðsins og lætur síðan hina skrifa undir fyrir fundinn. Þeir höfðu ekki einu sinni fyrir því að skoða umsóknir og ræða þær á fundinum. Ég er alls ekki ánægður með afgreiðslu af þessu tagi. Mátið er reyndar afgreitt fyrir fram, sem er ákaflega einkennilegt.“ Ég vil mótmæla þessum ummælum ráðh. sem ódrengilegum og óheiðarlegum. Og ég vil benda á að ráðh. hefur ekki sagt sig úr flugráði. Hann er enn þá aðalmaður í flugráði. Honum er þá eins gott að mæta í flugráði því að laun tekur hann, eftir því sem ég best veit, frá því að hann varð ráðh. og fram til dagsins í dag.



Herra forseti. Ég vil láta það koma hér fram að í gærkvöld kynnti hv. þm. Friðrik Sophusson mér og nokkrum öðrum þm. Alþb. að hann hygðist fara hér upp utan dagskrár til að ræða um veitingu hæstv. samgrh. á embætti flugmálastjóra. Það kom fram að þm. Alþb. - þeir sem talað var við - studdu eindregið að þetta mál yrði tafarlaust tekið hér til umr. í sérstöku tilefni af ummælum samgrh. bæði í dagblöðum og eins í sjónvarpi í gær. Í þessari umr. ætluðu nokkrir þm. Alþb. að taka þátt og höfðu búið sig undir að sú umr. færi fram hér í dag. Þegar við komum í þinghúsið fréttum við að ráðh. hefði gripið til þeirrar afsökunar, að vegna þess að afmælisveisla væri haldin hjá Ólafi Jóhannessyni, sem hann þyrfti að sitja, hefði hann ekki tíma til að verja gerðir sínar á Alþingi. Ég tel að þessi fyrirsláttur hæstv. ráðh. sé tilbúningur einn til þess að tefja málið, til þess að drepa umr. á dreif og til að koma í veg fyrir að hægt sé, jafnskjótt og ummæli hans koma fram, að kalla hann ábyrgan fyrir þeim hér á hv. Alþingi. Ef afmæli Ólafs Jóhannessonar, hæstv, utanrrh., er svona nauðsynlegur verknaður, hvernig stendur þá á því að rúmlega helmingur af þingflokki Framsfl. er staddur hér í þingsalnum og virðist vera það svo lítið kappsmál að sitja þetta afmæli að þeir sitja frekar hér? Það verður að segja þessum hv. þm. Framsfl. til hróss að þeir meta meira að gegna þingstöfum sínum en sitja væntanlegar afmælisveislur hjá hv. þm. og ráðh. Ólafi Jóhannessyni. Hæstv. ráðh. Ingvar Gíslason er t. d. hér í salnum og virðist ekki þurfa að gegna nauðsynlegum skyldustörfum sínum í þessum afmælisfagnaði. Það er því alveg ljóst að núv. formaður Framsfl. hefur gripið það sem hálmstrá, til að þurfa ekki í dag að standa reikningsskap gerða sinna hér á Alþingi, að Ólafur Jóhannesson á afmæli. Vissulega tel ég rétt að sérhver sem vill hylla Ólaf Jóhannesson á þessum degi fái til þess tækifæri. Það er sjálfsagt og eðlilegt. En vera rúmlega helmings þingflokks Framsfl. hér í salnum þegar þessi umr. átti að fara fram gefur það hins vegar rækilega til kynna að tímasetning afmælisfagnaðarins er ekki með þeim hætti að hún komi í veg fyrir eðlilegar umr. hér. Þess vegna tel ég það fyrir neðan allar hellur að hæstv. samgrh. skuli leggjast svo lágt í þessu máli að notfæra sér 70 ára afmæli Ólafs Jóhannessonar til þess að þurfa ekki að standa reikningsskap hér á Alþingi þessarar umdeildu embættisveitingar - embættisveitingar sem flugráð hefur farið um mjög hörðum orðum og sem hv. Alþingi vill gjarnan fá tækifæri til að ræða við hæstv. ráðh. um. Þess vegna væri það náttúrlega æskilegast að hæstv. forseti mundi láta sækja hæstv. samgrh. og draga hann inn í þingsalinn svo að þessi umr. gæti farið fram því að eins og ég hef vakið hér rækilega athygli á hefur þorra af þingflokki Framsfl. ekki verið boðið í þetta afmæli á þessari stundu, þótt væntanlega kunni þm. að vera boðið síðar. Það má hins vegar kannske leiða að því einhverjar líkur að það séu viss hugsanatengsl milli þessarar embættaveitingar og framsóknarhátíðar af því tagi sem fram fer í dag, en ég ætla ekki að ræða það nánar hér. Ég óska eftir því við hæstv. forseta Sþ. að hann tryggi að hæstv. samgrh. verði hér á fimmtudaginn og í upphafi fundar verði þetta mál tekið hér fyrir ítarlega og rækilega og hæstv, ráðh. verði ekki látið haldast það uppi að nota afsakanir af þessu tagi.



Herra forseti. Í þingsköpum Alþingis, 3A. gr., segir svo, með leyfi forseta: „Skylt er þm. að sækja alla þingfundi, nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er, og metur hann nauðsynina.“ Það hlýtur í þessu máli að vera spurning um hvort leitað hafi verið til forseta um fjarvistarleyfi í þessu tiltekna máli hér. Ég vil benda forseta á þessa grein þingskapalaganna og spyrja hann að því hvort leitað hafi verið eftir fjarvistarheimild hjá viðkomandi ráðh. Annars vil ég segja að það gengur auðvitað ekki að fara út í efnislega umr. um þetta mál að hæstv. samgrh. fjarstöddum og ég mun alls ekki gera það. Ég hef áður gert aths. við embættisfærslur þessa ráðh. og gerði það þá að honum viðstöddum. Ég hef ekki meira um þetta mál að segja í bili.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þessum umr. Ég vil greina frá því, þar sem talað er um afmælisveislu Ólafs Jóhannessonar, að samþykkt var sú till. í ríkisstj. fyrir forgöngu hæstv. forsrh. að ráðherrar færu og heimsæktu Ólaf Jóhannesson núna kl. 3 á þessum afmælisdegi hans, og held ég að naumast geti talist óeðlilegt að svo sé að staðið. Og ég ætla að leyfa mér að víkja núna úr þingsalnum og fara í þennan hóp og dveljast þar nokkra stund, eins og til hefur staðið. Efnislegar umr. um þetta koma auðvitað ekki til greina, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, að fjarstöddum samgrh. Ég tel satt að segja að það sé óþörf ásökun á hendur þeim ágæta ráðh. að hann hafi ekki kjark til að standa fyrir máli sínu í Alþingi eða hvar sem vera skal. Ég hugsa að hann skorti margt annað en hugrekki. Alla skortir okkur eitthvað, en ég held að hæstv. samgrh. skorti ekki hugrekki til að standa fyrir máli sínu. Úr því að þessar umr. hafi nú farið fram hér og úr því að ég var áheyrandi að þeim og úr því að ég er á leiðinni þar í hóp sem hæstv. samgrh. er staddur skal ég bera honum þau boð að návistar hans sé sérstaklega óskað, og ég skal kanna hver viðbrögð hans verða, en að sjálfsögðu er þetta mál allt hans eigið mál, og ég sé enga sérstaka ástæðu til að fara efnislega út í það.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að fara upp í ræðustól undir þessum umr., því að mér blöskra þessar umr. Ég hefði haldið fyrir fram að hv. þm. Albert Guðmundsson væri ekki svo órólegur, eins og kemur í ljós í sambandi við væntanlegar kosningar, að hann héldist ekki við í stólnum þangað til samgrh. er í salnum til að ræða þetta mál. Ég er alveg hissa á að menn skuli ekki fara fram á að Ólafur Jóhannesson fresti afmælisdeginum. Ég er aftur ekki mikið hissa á hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Ég er meira hissa á því að hann skyldi ekki kalla á lögregluna til að reyna að færa samgrh. í salinn. Það væru hans eðlilegu vinnubrögð. Ég held að í svona málum ætti að vera háttur allra þm. að sýna tillitssemi. Menn eru að ræða um hvort samgrh. hefði beðið um fjarvistarleyfi. Ég vil spyrja þm. yfirleitt að því hver hafi beðið um fjarvistarleyfi þó að þeir víki sér frá á fundartíma. Hver hefur gert það? Menn ættu að líta sér nær í svona umr. Ég ætla ekki að hafa þetta meira að sinni, en ég vona að það sem eftir er af þingtímanum haldi flestir hverjir stillingu sinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að staðfesta það, sem ég sagði hér áðan, að það væri fyrirsláttur að afmæli Ólafs Jóhannessonar kæmi í veg fyrir að hæstv. samgrh. gæti tekið hér til umr. veitingu sína á embætti flugmálastjóra. Ég sagði það áðan að ég ætti bágt með að trúa því að þátttaka samgrh. í afmælinu væri svo fyrirferðarmikill verknaður að hann kæmi í veg fyrir þingstörf hans hér síðdegis. Nú hefur hæstv. menntmrh. staðfest að þetta var rétt hjá mér, því að hann hefur upplýst hér að það hafi verið samþykkt í ríkisstj. að ráðherrar færu í stutta heimsókn til utanrrh. Ennfremur upplýsti hæstv. menntmrh. að hann væri reiðubúinn að fara til hæstv. samgrh. og greina honum frá því að nærveru hans væri óskað hér, menn vildu fá að taka þetta mál upp hér og nú. Þessi viðbrögð hæstv. menntmrh. sanna það, sem ég sagði hér áðan, að það var fyllilega gerlegt, þótt hæstv. samgrh. færi í hálftíma eða klukkutíma eða svo til að óska fyrrv. formanni Framsfl. til hamingju með afmælið, en hann er alls góðs maklegur, þrátt fyrir það hefði það verið fullkomlega gerlegt á vinnutíma þingsins, annaðhvort fyrir þessa heimsókn eða eftir þessa heimsókn, að taka hér til umr. embættaveitingu hæstv. samgrh. En að neita umr. algerlega í dag, gersamlega og fullkomlega neita henni í dag, vegna þess að forsrh. hefði samþykkt að ráðh. færu í stutta heimsókn til utanrrh. er eingöngu fyrirsláttur, augljós fyrirsláttur. Það er verið að skjóta sér á bak við þetta afmæli til að reyna að tefja það að þingið og þjóðin geti tekið þetta mál til umr. og til þess að reyna að tryggja að málið dragist dag eftir dag í þeirri von að tíminn vinni með ráðh. og þjóðin gleymi þessum verknaði. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að hafa staðfest mál mitt hér með þeim hætti sem hann gerði og legg til að hæstv. forseti taki nú tilboði hæstv. menntmrh., sem bauðst til þess að fara til hæstv. samgrh. og flytja honum þau boð að þingið óskaði eftir nærveru hans.



Herra forseti. Ég vil að það komi alveg skýrt fram í þessari umr. að samgrh. hefur ekki skorast undan því að gera grein fyrir sínum gerðum hér á þingi, langt í frá. Hann hefur hins vegar lýst sig fúsan til að gera það þegar á fimmtudag. Málshefjandi gerði eingöngu grein fyrir því í sínu máli, til að það lægi skýrt fyrir, að hann vildi koma því á framfæri að hann hefði óskað eftir umr. utan dagskrár, en hins vegar mundi hann ekki ræða þetta mál efnislega fyrr en ráðh. væri viðstaddur. Ég sé engan mun á því hvort þetta mál er rætt nú eða einum eða tveimur dögum seinna. Á því er enginn munur. Og það er algerlega ljóst að samgrh. er tilbúinn að ræða þetta mál í öllum atriðum og svara þeim spurningum sem hv. þm. óska eftir að koma með. Hins vegar er það, og ég verð að segja það alveg eins og er, að mér blöskrar algerlega að hlusta á ræður eins og hv. 11. þm. Reykv. hefur flutt núna tvívegis. Það eru einmitt ræður í þessum dúr sem gera það að verkum að Alþingi Íslendinga setur niður. Samgrh. réð því engan veginn að utanrrh. ætti afmæli í dag. Hann réð því ekki heldur hvenær þessi veisla stæði. Hins vegar vita menn að utanrrh. hefur verið formaður Framsfl. um árabil og samgrh. er formaður flokksins nú. Menn vita að þar eru auðvitað ýmis tengsl á milli. Af þeim ástæðum vildi samgrh. vera viðstaddur þessa veislu. Hann fór fram á það við málshefjanda að þess vegna yrði þessu máli frestað. Þetta var algerlega eðlilegt og það var mannlegt, og ég trúi því ekki að það sé ofverk hv. 11. þm. Reykv. að skilja það. Það er hins vegar orðhengilsháttur í þessum dúr sem setur virðingu þingsins niður. Ég fæ ekki séð að það sé nokkur ástæða til þess fyrir þennan hv. þm. að standa hér upp og flytja tvær þingræður til þess að koma höggi á samgrh. fjarstaddan í þessu máli. Þessar ræður gat hann flutt á fimmtudag en samgrh. er búinn að lýsa sig reiðubúinn að ræða þetta mál hér á þingi. Ég skora á þm. að ræða mál almennt málefnalega, en reyna ekki, jafnvel þó að þeir séu að fara á taugum í einhverri kosningabaráttu, að hengja sig í formsatriði og reyna að koma höggi á félaga sína fjarstadda hér í þinginu, þegar tækifæri gefast í þessum dúr. Ég vil ítreka það, svo að öllum sé það ljóst, sem hér eru inni, að hæstv. samgrh. er ekki að skorast undan því að ræða þetta mál. Hann hefur lýst sig fúsan til þess að ræða það, fúsan til að gera grein fyrir sínum gerðum og svara öllum fsp. sem um þetta koma fram á þinginu. Það mun hann gera í samráði við málshefjanda á fimmtudaginn. Umr. í þeim dúr, sem hér hafa farið fram af hálfu hv. 11. þm. Reykv., eru fyrir neðan virðingu þingsins - a. m. k. eins og ég met hana.



Herra forseti. Ég vil vegna ræðu hv. 11. þm. Reykv. Ólafs Ragnars Grímssonar taka það mjög skýrt fram að ég var ekki að staðfesta eitt eða neitt í hans málflutningi eða ræðu, það er síður en svo að svo hafi verið. Ég kom eingöngu í ræðustólinn til að útskýra vissa þætti þessa máls. Höfuðatriðið var þetta: að fyrir till. forsrh. ákváðu ráðherrar að heimsækja utanrrh. kl. 3 á afmælisdegi hans. Þetta var eingöngu sagt í upplýsingaskyni og alls ekki til þess að taka undir eitt eða neitt í málflutningi hv. 11. þm. Reykv., sem auðvitað var ekkert annað en persónuleg árás og aðdróttanir að hæstv. samgrh. Undir slíkt tók ég að sjálfsögðu ekki. Auk þess tók ég það skýrt fram, að þar sem ég væri að fara í þetta boð hjá Ólafi Jóhannessyni utanrrh. mundi ég greina samgrh. frá þessum umr. Það er auðvitað hans að taka ákvörðun um hvort hann vill koma hingað fyrr en hann hugsaði sér eða taka þetta mál fyrir fyrr en til hefur staðið, eins og hv. þm. Friðrik Sophusson hafði farið fram á. Það er hans að ákveða það. Það eina sem ég geri er að ég mun að sjálfsögðu segja honum frá þessum umr. þar sem ég var viðstaddur þær, en hann ekki. Ég efa ekki að hæstv. samgrh. mun koma á óvart hvernig þessar umr. hafa fallið, m. a. og fyrst og fremst vegna þess að ég tók það svo, að hann hefði samið við hv. þm. Friðrik Sophusson um að þetta mál yrði tekið fyrir síðar, e. t. v. á morgun ellegar á fimmtudag. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þetta fleiri orð, en ég vil alveg frábiðja mér að það sjáist nokkurs staðar á prenti eða heyrist að ég hafi tekið undir málflutning hv. l 1. þm. Reykv.



Herra forseti. Mitt mat er það, að það séu ræður í þeim dúr sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson flutti hér áðan sem setja leiðinlegan svip á Alþingi, þegar þm. standa hér upp til að réttlæta að hér geti ekki farið fram umr. um mál sem er brennandi að svara í dag.

Hvar eru ráðherrar Alþb.?

Það er ekki verið að spyrja ráðh. Alþb. eða óska eftir umr. frá hendi ráðh. Alþb. á þessari stundu. 
             Hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson vissi í gærkvöld að óskað var eftir því að hann svaraði spurningum okkar um þetta mál hér í dag, og greinilegt var að það var nægilegur tími til að sinna þeim umr., sem til stóðu, á þeim tíma sem liðinn er frá setningu þessa fundar. En af einhverjum ástæðum taldi ráðh. æskilegra að hverfa af fundi og láta það eiga sig og bíða til fimmtudags að svara þeim beinu aðdróttunum sem hann hefur haft í frammi við okkur flugráðsmenn. Það sem hv. þm. Albert Guðmundsson skýrði frá áðan og las upp úr blaðaviðtali við hæstv. ráðh. eru það miklar aðdróttanir að erfitt er að liggja undir þeim án þess að fram komi frekari skýringar innan stutts tíma. Hæstv. ráðh. lét hafa það eftir sér í Morgunblaðinu að einn ráðsmaður hafi skrifað upp á tillögu fyrir fund ráðsins og látið síðan hina flugráðsmennina skrifa undir fyrir fundinn. Slík aðdróttun sem þessi, að einn flugráðsmaðurinn hafi haft í hendi sér hvernig afgreiðsla flugráðs yrði, er fyrir neðan allar hellur sem fullyrðing frá hæstv. ráðh. Mér er vel kunnugt um hvernig unnið var að þessu máli. Það var á þann hátt að sjálfsagt er að skýra frá því nú hvernig undirbúningur Alberts Guðmundssonar, sem var sá maður sem undirbjó till. okkar flugráðsmanna til samþykktar í flugráði, var. Á miðjum þingfundi á miðvikudaginn var hittumst við Albert Guðmundsson og ræddum þessi mál og það kom í ljós að við vorum samherjar í þessu máli. Þá nefni ég við Albert Guðmundsson: Vilt þú ekki, vegna þess að ég hef ekki tíma til þess seinni partinn í dag að vera hér, gera uppkast að þessari till. Ég mun síðan skrifa undir þessa till. með þér þegar við komum á flugráðsfund. - Þannig var unnið að þessu máli. Og hver er óheiðarleikinn, en það er reynt að nota stimpil óheiðarleika á þessa gjörð með orðum hæstv. ráðh. í Morgunblaðinu? Mér finnst óheiðarlegt að hæstv. ráðh. skuli ekki gefa sér tíma til að svara fyrir þær aðdróttanir nú þegar, sem hann hefur haft í frammi gagnvart okkur, heldur óska eftir því að sú umr. frestist til fimmtudags. Fram að þeim tíma liggjum við undir ámæli um óheiðarleg vinnubrögð í flugráði.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs um þingsköp vegna þess að hér á Alþingi hefur í annað sinn á undanförnum vikum komið fram aths. við að hv. þm. Vilmundur Gylfason situr áfram í tveimur nefndum þingsins þótt hann hafi verið kosinn fulltrúi í þessum nefndum af lista Alþfl. Eins og hv. þm. er kunnugt eru þingnefndir samstarfsvettvangur fulltrúa flokkanna og er kosið í þær af sérstökum listum. Þá setja flokkarnir sína fulltrúa í nefndir til að tryggja að flokkarnir hafi möguleika til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og fá þær upplýsingar, sem embættismenn, fulltrúar hagsmunasamtaka og aðrir sérfræðingar utan þings láta í té. Nú hefur það gerst, eins og öllum er kunnugt, að hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur sagt sig úr Alþfl. Hann hefur stofnað sérstakan stjórnmálaflokk, Bandalag jafnaðarmanna, og verið valinn þar formaður. Þess vegna er ljóst að Alþfl. á ekki lengur fulltrúa í þeim tveimur nefndum þingsins. sem hv. þm. Vilmundur Gylfason situr í, menntmn. Nd. og allshn. Nd., en Bandalag jafnaðarmanna hefur hins vegar tekið sér þessi nefndarsæti og nýtir þau flokknum til framdráttar. Hv. þm. Vilmundur Gylfason talaði um það fyrir nokkrum vikum að flokkar tækju sér ránsfeng, og var í því sambandi að ræða um undirbúning kjördæmamálsins. Ég held að það liggi fá skýrari dæmi fyrir í þingstörfum um ránsfeng frá öðrum flokkum en ef þm., sem sagt hefur sig úr lögum við félaga sína, gengið formlega úr flokki þeirra, telur sér sæma að gegna ennþá nefndarstörfum sem fulltrúar flokksins völdu hann til og færir þessi nefndarstörf með sér sem ránsfeng yfir í Bandalag jafnaðarmanna. Ég tel að það sé grundvallaratriði í störfum þingsins hvort einstakir þm. sem segja sig úr þingflokknum, geti engu að síður setið eftir með fulltrúastöður, sem sá flokkur valdi þá til hér innan þings, og haldið þeim fulltrúastöðum fyrir flokknum. Það má vel vera, og ég mun koma að því eftir augnablik, að þennan verknað Vilmundar Gylfasonar sé hægt með lagakrókum að telja löglegan, en hann er hins vegar siðlaus. Hann er algerlega siðlaus vegna þess að hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur sagt upp trúnaði við Alþfl. formlega.

Ég vil biðja ræðumann að stytta mál sitt af því að þetta er um þingsköp.

Já, ég er að koma að því, herra forseti. Hann hefur hins vegar ekki haft manndóm í sér til að segja af sér þessum nefndarstörfum, heldur situr uppi með þau sem sinn ránsfeng. Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég hef kvatt mér hér hljóðs er að biðja hæstv. forseta að upplýsa hv. Alþingi um það, á hvaða lagaskilningi það er byggt að þm., sem kosinn er í nefnd sem fulltrúi flokks af lista þess flokks, getur, ef honum sjálfum þykir það henta, setið áfram heilt þing í þessum sömu nefndum. Flokkurinn, sem valdi hann til þess í góðri trú og fullum heiðarleika og með fullum heilindum, hefur þá ekki möguleika á því að eiga neinn fulltrúa í þeirri nefnd. Þetta er ekki bara mál sem snertir siðlausa framkomu hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Þetta er ekki bara einkamál hans. Þetta er ekki bara mál um hans eigin ránfeng, sem hann vill sitja uppi með. Þetta er ekki bara einkamál um hvernig hv. þm. misnotar sér aðstöðu sína hér á Alþingi og treður þannig á félögum sínum. Þetta er grundvallarspurning um störf hér á Alþingi, hvort einstakir þm. geta haldið sætum í nefndum þingsins eftir að þeir hafa sagt skilið við þá flokka sem völdu þá til þeirra sæta, en flokkarnir hafa síðan enga möguleika til þess að velja sér nýja fulltrúa í þessar nefndir fyrr en þá á nýju þingi. Ég vil, herra forseti, vegna þessa fordæmis um persónulegt siðleysi, en hins vegar hugsanlega löglegt atferli, fá það skýrt fram frá hæstv. forseta Sþ., annaðhvort hér á eftir eða í upphafi næsta fundar, á grundvelli hvaða lagagreina þetta siðleysi viðgengst. Hvar er að finna þær lagagreinar sem hv. þm. Vilmundur Gylfason getur byggt þetta siðlausa atferli sitt á? Ég tel að ef þær eru fyrir hendi skýrar og greinilegar sé nauðsynlegt að flytja hér á Alþingi frv. þar sem þingsköpum eða öðrum lögum er breytt á þann veg að koma í veg fyrir að einstakir þm. geti stundað siðlaust athæfi af þessu tagi, til að koma í veg fyrir að menn, sem hafa sagt sig úr lögum við flokka, sitji uppi með sem ránsfeng þær trúnaðarstöður og fulltrúastöður í nefndum þingsins sem þessir flokkar hafa valið þá til. Þegar þm. eru það manndómslausir og það siðlausir að þeir hafa ekki þann heiðarleika til að bera að segja af sér þessum nefndarstörfum um leið og þeir ganga úr viðkomandi þingflokki er nauðsynlegt að tryggja rétt þeirra sem völdu þá til setu í nefndunum. Það getur skapað hættulegt fordæmi á Alþingi ef það verður látið viðgangast í krafti túlkana á tilteknum lagagreinum að þm. geti komið fram með þessum hætti. Formaður þingflokks Alþfl. vék athygli Alþingis að þessu fyrir nokkrum vikum. Það hefur verið gert aftur hér í dag. Að athuguðu máli tel ég nauðsynlegt, vegna þeirra fordæma sem siðlaust atferli af þessu tagi kann að skapa, að hæstv. forseti upplýsi Alþingi skýrt um það, á hvaða lagagreinum þessi óheiðarleiki viðgengst. Á grundvelli hvaða lagagreina getur hv. þm. Vilmundur Gylfason haldið uppi þessu siðleysi, svo að við hinir, sem viljum heiðarlegri vinnubrögð hér í þinginu, sem viljum heiðarlegri vinnubrögð hver gagnvart öðrum, sem viljum hafa á hreinu hverjir eru fulltrúar hvers, getum þá búið okkur undir að flytja frv. um breytingar á þessum tilteknu lagagreinum?



Vegna fsp. hv. 11. þm. Reykv. vil ég benda honum á að nefndakosningar fara fram samkv. 15. gr. þingskapa. Það skal gera í upphafi þings og þar eru engin ákvæði um að slíka kosningu skuli endurtaka, enda þótt menn segi sig úr þeim flokkum sem þeir voru kosnir fyrir. Á þessum grundvelli hefur slíkt ekki verið gert þegar eitthvað þessu líkt hefur komið fyrir áður.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt, sem ekki skal verða langt í þessari umr., með því að bera blak af mínum gamla flokki. Aumur kann hann að vera orðinn, en ekki svo aumur að hann þurfi málflutning af því tagi og málflytjanda af því tagi sem hér síðast kom í ræðustólinn. Og sé um slíkan óheiðarleika og slíkt siðleysi að ræða sem hann sennilega 20 sinnum endurtók í sinni ræðu áðan, geri ég ráð fyrir að þeir sem teldu sig eiga um sárt að binda mundu nálgast mig með ósk um að nefndarskipan væri breytt. En málið er einfaldlega að það hefur ekki verið gert. Ég vil lýsa því hér og nú, að ef um slíkar óskir hefði verið að ræða eða verður að ræða frá þeim 9, til viðbótar sjálfum mér, sem til þessara tveggja nefnda kusu verður breyting gerð. Hæstv. forseti hefur lýst lagalegum forsendum. Mál af þessu tagi koma upp með ýmsum hætti. Þau koma t. d. upp með þeim hætti, að menn spyrja um alþm., hvern sem er, sem kosinn er til þings fyrir ein samtök, en segir sig úr þeim og jafnvel þannig að gengið er til liðs við önnur samtök: Á hann að segja af sér þingmennsku? Um þetta væri miklu eðlilegra að spyrja en um þau mál sem hv. þm. hefur spurt. Um þetta hefur verið spurt m. a. af opinberu fjölmiðlafólki. Því hefur verið svarað, og því hefur áður verið svarað af öðrum einstaklingum, sem staðið hafa í sömu sporum og ég hef staðið. Því hefur verið svarað með skírskotun í samviskuákvæði stjórnarskrárinnar, að þm. er umfram allt og ofar öðru bundinn samvisku sinni. Sú kosning, sem fram fór, hvort sem um er að ræða alþingiskosningar í des. 1979 eða nefndarkosningar í okt. 1982, endurspeglar auðvitað stöðuna eins og hún þá var. Ég greiddi auðvitað atkv. allmörgum öðrum þm. úr Alþfl. til setu í nefndum. Þó að ég hafi síðan skipt um samtök hvarflar ekki að mér að fara að afturkalla atkv. mitt. Skárra væri það! Það atkv. gilti þá er það var greitt. Hitt er svo annað mál, að ef til þess kæmi, og þá er ég aðeins að lýsa persónulegri skoðun minni, sem kemur auðvitað lagabókstaf ekkert við, ef til þess kæmi, sem ekki hefur komið til, að þeir hv. þm. í Nd., sem mundu þá vera sex og ég sá sjöundi, sem atkv. greiddu með þessum hætti, óskuðu eftir því að ég viki úr þeim nefndum, til þess að aðrir úr þeirra röðum gætu tekið þar sæti, þá væri það aldeilis sjálfgefið mál og sjálfsagt. En eftir slíku hefur ekki verið leitað. Þetta er kjarni málsins. Aumur kann Alþfl. að vera, en svo aumur er hann ekki að hann þurfi hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson til að tala sínu máli í þessu máli eða öðrum. En ég vil, herra forseti, vekja athygli á því, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er, eins og menn vita hér, maður sem hugsar smátt. Miklu stærri hugsun í þessu efni væri sú, að þm., sem talist hefur til samtaka og er kosinn á vegum samtaka, en segir skilið við samtökin og jafnvel gengur til liðs við önnur samtök, eins og gerst hefur í þessu tilfelli, segði af sér þingmennsku. Ef það væri rismeiri þm. sem spurt hefði utan dagskrár í dag hefði hann vitaskuld verið að spyrja slíkrar spurningar, en ekki þeirrar lítilfjörlegu og lágkúrulegu spurningar sem hann spurði þar sem hann taldi sér sæma að nota orðið siðleysi 20 sinnum. Þeirri spurningu. sem að vísu hefur ekki verið óskað svara við hér, væri miklu nær að svara. Kjarninn þar, eins og í öllum þessum efnum, er sá, að þm. er bundinn samvisku sinni fyrst og fremst og það er ofar skilningi á t. d. formlegum samtökum manna, sem raunar er ekki gert ráð fyrir í t. d. stjórnarskrá. En látum það allt vera. Kjarni málsins er þessi: að vitaskuld, þó að hér sé um leynilegar kosningar að ræða, er það á vitorði allra að menn kjósa til þingnefnda eftir flokkum. Ég er auðvitað kosinn til þessara nefnda af hv. þm. Alþfl. ásamt sjálfum mér. Við höfum verið sjö hér í Nd. Ég kaus þá og þeir kusu mig eins og gengur. Atkvæðatölur sýna þetta ljóslega og eru niðurstöður þeirra kosninga sem fram fóru í okt., miðað við þær aðstæður sem þá voru. Ég óska ekki eftir því að mitt eigið atkv. verði dregið til baka eða ónýtt með einum eða öðrum hætti. Það féll eins og sjá má á þessum tíma, miðað við þær aðstæður sem þá voru. En óski þeir hv. þm. í þessari deild sem eftir eru í Alþfl. eftir því að ég dragi mig út úr þessum nefndum, þó að lagabókstafur geri ekki beinlínis ráð fyrir því, eins og hæstv. forseti hefur lýst, er það sjálfsagt. Og eitt enn, hv. þm.: Þegar fólk hefur starfað í samtökum hygg ég að það þekkist það vel innbyrðis að það sé vitneskja um það á báða bóga að ef eftir breytingu á nefndum hefði verið leitað hefði samkomulag orðið um það. Það er kjarni málsins. En eftir slíku hefur ekki verið leitað, enda hefur ekki af breytingum orðið. Ég fer ekki að lýsa neinum almennum samskiptum að því er þessi nefndarstörf varðar, en ég hygg að báðir aðilar geti staðfest að þau hafi verið í lagi og ekkert við þau að athuga. En ef mínir fyrri félagar óska eftir því að ég víki úr þessum nefndum, alveg burtséð frá öllum lagabókstaf, enda er hann aukaatriði í þessum efnum, mun það vissulega verða.



Herra forseti. Ég held að það sé augljóst að ekki þurfi að deila um lagalega hlið þessa máls. Hins vegar taldi þingflokkur Alþfl. augljóst að nefndur þm., Vilmundur Gylfason, 4. þm. Reykv., yrði að gera það upp við sjálfan sig hvort hann teldi setu sína í þingnefndum við þessar aðstæður viðeigandi eða ekki, og þess vegna hlyti og yrði frumkvæðið í þessu máli að koma frá þm. sjálfum.



Herra forseti. Það hefur verið vakin athygli á því af hæstv. forseta að í lögum um þingsköp er ekki að finna neitt ákvæði sem heimilar þm., sem sagt hefur sig úr þingflokki, að sitja áfram í nefndum fyrir hönd þess þingflokks. En það er heldur ekkert ákvæði sem bannar slíkt. Hér er því um gat í þingsköpum að ræða sem verður að laga. Það er merkilegt að í skjóli þess að þetta gat er fyrir hendi situr hv. þm. Vilmundur Gylfason áfram í þessum tveimur nefndum. Hann skákar í skjóli þessa tómarúms í lögunum og hefur hertekið nefndarstörfin á grundvelli þess. Ég vil minna hv. þm. Vilmund Gylfason á það, að hér kom fram í þingsalnum í áheyrn alls þingsins fyrir nokkru síðan formleg ósk frá formanni þingflokks Alþfl. til hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, að hann léti þingflokki Alþfl, í té öll þau gögn og allar þær upplýsingar og allar þær frásagnir um meðferð mála í þessum nefndum sem þar kæmu fram. Þetta heyrði allur hv. þingheimur. Nú spyr ég hv. þm. Vilmund Gylfason: Hefur hann gert það? Fyrst hann gerði það að sinni meginvörn hér áðan að engar óskir hefðu komið fram frá þingflokki Alþfl. til sín um þessi efni, þá vil ég minna hann á það, að hér var í þingsalnum borin fram sú formlega ósk, að hann léti Alþfl. í té öll þau gögn og upplýsingar sem fram kæmu á fundum þessara nefnda. Nú má vel vera að ekki hafi verið haldnir margir fundir í þessum nefndum. Það skal ég ekkert um segja. En það væri fróðlegt að vita hvort hv. þm. hefur nú á þessari stundu látið Alþfl. í té þessi gögn. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði hér áðan -  Þær upplýsingar sem hæstv. forseti gaf hér áðan gera það óhjákvæmilegt að athugað verði að flytja breytingar á lögum um þingsköp sem koma í veg fyrir það að þm. sem hafa ekki heiðarleika til að stíga skrefið til fulls, hv. þm. sem hafa ekki manndóm til þess, um leið og þeir segja skilið við flokk, að segja skilið við þær trúnaðarstöður sem þeir hafa verið kosnir í af viðkomandi flokki, geti hagnýtt sér heilt þing setu sína í nefndum þingsins og þannig komið í veg fyrir það að viðkomandi flokkur eigi þar nokkurn aðgang. Ég vona að þessi umr. hafi orðið hv. þm. Vilmundi Gylfasyni tilefni til umhugsunar um það, að þeir sem ætla sér að breyta siðgæði þjóðar ættu kannske að byrja á sjálfum sér.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Mér er gersamlega hulin ráðgáta hvers vegna þessi umr. fer hér fram nú að frumkvæði formanns þingflokks . Alþb. Ég hefði talið að þetta væri mál sem Alþfl. annars vegar og hv. þm., sem hér er til umr., hins vegar hefðu átt að gera upp. Þessi umr. er algerlega út í hött í raun og veru, hvernig sem á það mál er litið. Og að eyða þingtíma hér í umr. af þessu tagi finnst mér fullkomlega ástæðulaust. Ég segi það alveg eins og er. Það er náttúrlega fyrst og fremst Alþfl. að hafa áhyggjur af þessu. Ég vona að hv. þingflokksformaður Alþb. sé ekki orðinn guðfaðir Alþfl. ennþá. Það getur kannske komið að því einhvern tíma, en ekki er hann það ennþá. Ég tel því þessa umr. algerlega út í hött hvernig sem á er litið.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. nefndi hér eitthvað sem hann kallaði vörn mína. Til þess að í einhverju máli sé vörn þarf að vera sókn, og þau undurfurðulegu rök, sem hv. 11. þm. Reykv. hefur haft uppi, kalla ég ekki sókn í nokkru máli. Hér er verið að þyrla upp einhverju fúkyrðaregni. Þetta er ekki sókn og það var ekki um neina vörn að ræða. Það er aðeins verið að lýsa staðreyndum. Það er allt og sumt. Ég hef greint frá því hér, og ég held að það hvorki hafi farið á milli mála né muni fara á milli mála, að ef eftir því hefði verið leitað eða eftir því mun verða leitað að sá sem hér stendur afsali sér nefndarsætum í menntmn. og allshn. - sem hafa nú ekki þótt vera virkustu nefndir þingsins - þá er það sjálfgefið. En kjarni málsins er sá, að eftir engu slíku hefur verið leitað. Hv. 2. þm. Reykn. flutti hér nokkuð prestleg orð um það sem menn þyrftu að gera upp við samvisku sína. Ég hef aldrei heyrt það fyrr en nú að rætt hafi verið í þingflokki Alþfl. að slíka hluti yrði ég að gera upp við samvisku mína. Ég hefði talið það alveg sjálfgefið, að niðurstöður kosninga miðað við það sem kosið er þegar kosið er, giltu um þessa hluti eins og alla aðra. Það er kjarni málsins. Og ég greini frá því, að það gekk auðvitað til beggja átta. Það er ekki aðeins það að ég tæki sæti í þessum tveimur nefndum fyrir þessi atkv., heldur tóku aðrir sæti í nefndum vegna þess hvernig ég greiddi atkv. Og það hvarflar ekki að mér, þó að aðstæður hafi breyst í millitíðinni, að vera að vefengja þær niðurstöður í skjóli þess sem síðar gerðist. Það er þetta sem er kjarni málsins. Og, herra þm., til þess að um vörn sé að ræða þarf sókn. En þessi ræfilslegu rök eru ekki sókn í nokkru máli. Ég hef, herra forseti, vakið athygli á því, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. hefur einnig bent á, að það er litið mál sem hér er um að ræða. Hitt væri miklu stærra, ef menn vefengdu seturétt á Alþingi, sem er auðvitað sama mál en stærra í umfangi sínu. Það er út af fyrir sig a. m. k, fræðileg spurning til að velta fyrir sér, með hverjum hætti skal með það fara. Og vitaskuld var það gert í nóvembermánuði s. l. Látum ráðleggingar löglærðra manna liggja á milli hluta, en hins vegar var niðurstaðan sú, að í þeim efnum sem og öðrum þarf þm. að hlýða samvisku sinni. Þessir hlutir hafa marggerst í þingsögunni áður, að menn hafa verið kosnir til þings á vegum tiltekinna samtaka og á ferlinum hefur orðið þar aðskilnaður. Í þessum efnum hefur hegðunin verið nákvæmlega eins og fordæmi eru fyrir. Hv. þm. notaði enn og bætti við u. þ. b. 10 sinnum orðinu siðleysi við hin 20 fyrri skipti. Látum það allt liggja á milli hluta. En kjarni málsins er sá, að ef eftir því er óskað þá mundi vitaskuld verða við því orðið. Vegna þeirra fsp. sem fram komu hér í hita umr. um einhver allt önnur mál, fiskverð minnir mig, frá hv. 3. þm. Vestf., vil ég aðeins skýra frá því, að gangurinn að því er þessar tvær nefndir varðar hefur verið nákvæmlega eins og hann hefur verið árum saman. Ég veit ekki til þess að á nokkurn hátt hafi þar verið legið á neinum upplýsingum. Hins vegar hefur hlutum verið komið áleiðis hafi eftir því verið óskað, án þess að ég sé að fara í smáatriðum út í það. Þetta er ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er hinn, að menn kjósa ákveðinn mann til trúnaðarstarfa á einhverju gefnu augnabliki. Forsendur kunna að breytast í millitíðinni, en kosningaúrslitum er ekki hnekkt fyrir bragðið. Þetta er hin almenna regla. En ég segi enn hér og nú - og hygg að menn hafi vitað um slíkt áður og það gildir auðvitað, hefur gilt í fortíð og mun gilda í framtíð - í ljósi þess hvernig þessum málum er háttað: Sé óskað eftir breytingum á því, þá er auðvitað sjálfsagt að verða við þeim. Það er það sem er kjarni málsins. En ég vil enda með þeirri vörn fyrir minn gamla flokk, að ekki veit ég hvert hann er leiddur, en þangað er hann ekki leiddur að hann þurfi á þessum málsvara og þessari tegund af málsvörn að halda. Svo mikið fullyrði ég.



Herra forseti. Ég vil aðeins andmæla því kröftuglega, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan, að hér væri um lítið mál að ræða. Hér er um prinsippmál að ræða og hér er auðvitað um samviskumál að ræða, sem við höfum heyrt. Hér er um það að ræða í stuttu máli, að maður er kjörinn til ákveðinna trúnaðarstarfa af ákveðnum samtökum. Hann segir síðan skilið við þau samtök. Þá hljótum við að spyrja: Hvaða rétt hefur hann þá til þeirra trúnaðarstarfa? Það má spyrja sem svo. Og það er augljóst. Hann segir: Ég mun víkja úr þessum störfum ef eftir því verður leitað. Við höfðum ekki, sem erum í þingflokki Alþfl., frumkvæði um það að Vilmundur Gylfason hyrfi úr þingflokki Alþfl. Það hafði hann sjálfur. Þess vegna á auðvitað allt slíkt frumkvæði frá honum að koma. En það hefur komið í ljós, herra forseti, rækilega í þessum umr., að hv. þm. gerir töluvert aðrar kröfur í siðrænum efnum til annarra heldur en sjálfs sín. Þessi hv. þm. sagði einu sinni setningu, sem varð fleyg og hefur oft verið vitnað til, að ákveðið athæfi væri löglegt en siðlaust. Það sem hann hefur gert í þessum efnum er auðvitað fullkomlega löglegt, en gjörsamlega siðlaust.



Herra forseti. Ég vona að forseti taki það ekki illa upp þó að ég lýsi því hér og nú, að ég fer ekki að taka upp á því á gamals aldri að taka hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson alvarlega. Ég hef ekki gert það áður og fer ekki að taka upp á því nú. En ræða síðasta ræðumanns, herra forseti, er merkileg vegna þess, að þetta er í fyrsta skipti sem fyrrum flokksbróðir minn gerir aths., með þeim hætti sem hér hefur verið gert, við setu mína í þessum tveimur nefndum. Það hefur enginn gert áður, hvorki með formlegum né óformlegum hætti. Og þar sem þessi ís hefur verið brotinn, herra forseti, af hv. þm. Eiði Guðnasyni, þá er alveg augljóst að mér er ekki fær nema einn kostur. Hér og nú segi ég af mér störfum í menntmn. og í allshn. Það er málið. Og ég vil þakka fyrir. Ég hef ekki vitað að svona hafi kraumað í krötunum út af þessu máli. Mér var fyrirmunað að vita um það, því að enginn hefur sagt það. Hér talaði hv. þm. Árni Gunnarsson áðan og talaði til allt annarrar áttar. En það er málið að nú í fyrsta skipti hefur það skeð að kratarnir hafa komið upp á yfirborðið. Ég veit ekki hvort vel heppnuð fundarferð um Snæfellsnes skiptir einhverju máli í þessu sambandi, en af einhverjum ástæðum hefur þetta skeð. Hv. þm. Eiður Guðnason hefur gert aths. við það siðferði mitt að sitja í þessum tveimur nefndum. Þær röksemdir hef ég ekki áður heyrt frá mínum fyrri flokkssystkinum hér innan þessa húss. En svarið er auðvitað afar einfalt. Þar sem þetta hefur komið fram frá hv. 5. þm. Vesturl., Eiði Guðnasyni, þá, herra forseti, segi ég mig hér og nú úr menntmn. og allshn. Nd. Ég fellst alveg á það að ég var kosinn þar af sjálfum mér og sex öðrum þm. Nd. Það er augljóst að þær forsendur hafa breyst með þessum hætti. Ég vil alls ekki af persónulegum ástæðum sitja þar gegn vilja þessara manna. En þetta er í fyrsta skipti sem það hefur komið í ljós, að vísu aðeins frá einum af þeim þremur hv. Alþfl.-mönnum, sem hér hafa tekið til máls. En gott og vel. Við skulum lúta þessum leikreglum að þessu sinni. Fyrir þessu munu að vísu ekki vera fordæmi, en við erum þá að búa þau til og það er aldeilis ágætt. En ræða hv. þm. Eiðs Guðnasonar brýtur ís að því leytinu til í þessu máli, að þessa aths. hefur ekkert af mínum fyrri flokkssystkinum gert fyrr. Herra forseti. Þar sem ég er ekki lengur í þessum tveimur þingnefndum verður að kjósa til þeirra aftur. Ég vil aðeins óska eftir því að farið sé að réttum formum í þeim efnum. Þessi aths. hefur komið fram frá mínum fyrri flokkssystkinum. Ég hafði satt að segja vonast til þess, og við höfum reynt að gæta þess held ég, báðir aðilar, að viðskilnaður við gamla flokkinn væri með fremur kurteislegum hætti. En nú hafa mál vissulega þróast út á nýjar brautir. Ég hlýt að hegða mér samkv. því og ég þakka fyrir mig.



Herra forseti. Hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði að það hefði ekki verið sókn í minni ræðu. Ég skal ekki deila við hann um það, en í sinni síðustu ræðu játaði hann sína sök. Það er aðalatriði þessa máls. Hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur nú játað að það sé óeðlilegt að hann sitji í þessari nefnd. Hann hafi ekki til þess siðferðilegan rétt. Hann hefur vegna þessarar umr., sem hér hefur orðið í dag, verið til þess knúinn að haga sér eins og siðuðum manni sæmir. Það er vissulega árangur fyrir þingræðið og fyrir siðgæðið í þessari stofnun að það skuli takast hér í um það bil þriggja kortéra umr. að siðvæða hv. þm. Vilmund Gylfason. Maðurinn, sem í upphafi umr. stóð hér og belgdi sig út í ræðustólnum og sagðist hvergi víkja úr þessum nefndum, hann ætti til þess allan rétt, lagalegan og siðferðislegan rétt að sitja þar, lét sannfærast í umr. játaði á sig sekt sína. Sá að hann gat ekki haldið þessu siðleysi uppi og sagði af sér. Ég held að það séu fá dæmi um það að umr. um þingsköp á Alþingi, sem ég hóf hér fyrir þremur kortérum síðan, beri jafnskjótan og góðan árangur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég tek undir þau orð formanns Alþfl., sem hér voru mælt áðan, að auðvitað var það og hefur verið skoðun þingflokksins, að það væri fyrst og fremst ákvörðun viðkomandi einstaklings eða þm., í þessu tilfelli Vilmundar Gylfasonar, hvort hann segði af sér þeim trúnaðarstörfum sem þingflokkurinn fól honum í upphafi þessa þings. Það hefur ekkert farið milli mála að hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur ekkert dregið úr árásum bæði á Alþfl. og annað flokkakerfi hér í landinu og talið það rotið, siðspillt og einvörðungu varðhunda valdsins, eins og hann hefur kosið að orða það. Í þessu máli held ég að sú staðreynd, að Vilmundur Gylfason hefur kosið að sitja sem fulltrúi Alþfl. áfram í þessum tveimur tilteknu þingnefndum, segi miklu meira en margt ef ekki allt annað um það, að honum er ekki eins leitt og hann lætur að sitja í skjóli þessa flokkavalds, í þeirri aðstöðu sem það fól honum á s. l. hausti, eins og það hefur gert áður. Og þó að hann nú hafi lýst yfir að hann segi sig úr þessum nefndum vegna þessarar umr., þá held ég að staðreyndin sýni það svo að ekki verður um villst að hann hefur kosið í nokkuð langan tíma að sitja sem fulltrúi þessara varðhunda valdsins, sem hann hefur talið Alþfl. vera ásamt öðrum flokkum hér, sem eiga fulltrúa á Alþingi. Honum hefur líkað sú seta ágæta vel allt þangað til í dag, að hann hefur tilkynnt hér úr ræðustól að hann segi sig úr þessum nefndum. Þetta segir miklu meira en mörg önnur orð um það hver afstaða og hugur hv. þm. Vilmundar Gylfasonar er til þess flokksræðis og flokkskerfis sem hann hefur verið að útata hér auri í þingsölum um nokkuð langan tíma.



Herra forseti. Að minni hyggju er þessi umr. lágkúrulegri en maður á hér að venjast og á maður þó ýmsu að venjast.

Innlegg í virðingu Alþingis.

Innlegg í virðingu Alþingis, ég tek undir það með hv. þm. Alexander Stefánssyni. En það er ekki málið, heldur er málið það, herra forseti, að ég vil ekki láta þessari umr. svo lokið, að derringi hv. 11. þm. Reykv. séu ekki gerð þau skil sem verðug eru. Ég hef sagt mig úr þessum tveimur nefndum. Það kemur hans málflutningi nákvæmlega ekkert við og það er ekki kjarni málsins, heldur hitt, að ég hef staðið í þeirri meiningu að það væri verklag á milli sjálfs mín og minna fyrri flokksfélaga að niðurstöður þeirra kosninga sem hér fóru fram um miðjan okt. héldu þangað til næst verður kosið. Með ræðu sinni upplýsti hv. 5. þm. Vesturl., sem er fyrrum flokksbróðir minn þangað til um miðjan nóv. s. l., að svo væri ekki. Það er í fyrsta skipti sem ég heyri slíkt. Ég hef aldrei verið inntur einna eða annarra erinda að því er þetta mál varðar fyrr en núna. Ég hef aldrei heyrt slíkar aths. frá þeim sem tilnefndu mig til þeirra trúnaðarstarfa fyrr en núna. Og það gefur auga leið að þá er ég í fyrsta sinni heyri aths. frá fyrrum flokksbróður í þessa veru, að hér hafi verið framið ósæmilegt athæfi, á þeirri sömu mínútu segi ég þessum störfum af mér. Ekki af því að mér sé það skylt, því að það er ekki málið, heldur af hinu að ég tel það eðlilegt að með þeim hætti sé við þessu brugðist. Ég vil, herra forseti, rækilega undirstrika að uppákoma hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar kemur niðurstöðu þessa máls ekkert við, heldur hitt, að þegar þeir sem tóku þátt í þessu vali í upphafi þings, þegar þeir hið fyrsta sinni gera aths. þar við, þá er sjálfsagt að niðurstaðan sé þessi. Það er af þeirri ástæðu og þeirri ástæðu einni. Það er staðreynd að hv. þm. Eiður Guðnason fór aðrar leiðir í þessari umr. en hv. þm. Árni Gunnarsson. Það er nú víst ekki í fyrsta sinni sem þeir fara nokkuð til tveggja átta. En hvað sem því líður voru þau orð sögð að það væri gagnrýni vert, ósæmilegt að ég sæti þarna vegna þess hver aðdragandinn hefði verið. Og þegar þau orð eru sögð af þeim sem til þeirrar nefndar kusu, þá er það eðlileg niðurstaða að um setu í þessum nefndum sé ekki lengur að ræða. Að öðru leyti sé ég ekki annað en hv. þm. hafi þó orðið til þess að fá hluti upp á yfirborð, sem augljóslega hafa kraumað undir án þess að mér væri um það kunnugt, og fyrir það hlýt ég auðvitað að þakka. Þetta er út af fyrir sig eðlileg niðurstaða. Gegn vilja þeirra sem til þessa kusu mig hef ég hvorki ástæðu né löngun eða döngun til að sitja í nefndum að störfum. Út af fyrir sig get ekki verið annað en þakklátur fyrir þessa niðurstöðu úr því að málin eru svona í pottinn búin, sem ég hins vegar sannast sagna vissi ekki um fyrr en nú. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, ég þakka fyrir mig að þetta skuli vera orðið lýðum ljóst.

Þetta er nú bara fyrsta kennslustundin.



Herra forseti. Þetta er einhver furðulegasta ræða sem ég hef heyrt hér á hinu háa Alþingi. Fyrst vil ég leiðrétta hv. þm. Vilmund Gylfason um það, að ég hafi kosið hann til trúnaðarstarfa í þær þingnefndir sem hér er um að ræða. Það get ég ekki. Ég sit í Ed., hann situr í Nd. Ég skil ekki hvers konar útúrsnúningur og undansláttur þetta er. Ég kom hér til að lýsa mínum persónulegu skoðunum og lýsti þeim hér með þeim hætti að hann virðist hafa tekið þá ákvörðun að segja sig úr þessum nefndum. En að ég hafi kosið hann til þessara trúnaðarstarfa, það er út í hött. 



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til umfjöllunar till. til þál. um könnun á vélhjólaslysum og fengið umsagnir um það mál frá Bilreiðaeftirliti ríkisins og umferðarráði. Í umsögn umferðarráðs, sem er mjög athyglisverð, kemur m. a. fram. að umferðarráð hafi á undanförnum árum safnað upplýsingum af öllu landinu um umferðarslys, sem lögregla hefur skráð, þ. á m. um slys á bifhjólum og léttum bifhjólum. Fylgir yfirlit með umsögn umferðarráðs, þar sem einmitt er bent á nokkrar tölur um slík slys. Kemur þar m. a. fram, að fjöldi slysa á bifhjólum var á árunum 1975–1982 151, en á léttum bifhjólum 361 og að meðaltali á ári á bifhjólum 19 og léttum bifhjólum 45. Umferðarráð telur þýðingarmikið að jafnan séu unnar sem ítarlegastar upplýsingar úr þeim gögnum sem fyrir hendi eru um umferðarslys í landinu, svo nota megi þær til stuðnings fyrirbyggjandi starfi. Í bréfi umferðarráðs kemur fram að umferðarráð hafi fengið mjög takmarkaðar fjárveitingar og umferðarráð hafi ekki haft svigrúm til jafnrækilegrar úrvinnslu upplýsinga um umferðarslys og æskilegt væri og til væri ætlast af löggjafanum. Að því er varðar ráðstafanir til úrbóta vegna vélhjólaslysa bendir umferðarráð á nokkur atriði, sem ráðið telur að þurfi endurskoðunar við. Í fyrsta lagi þurfi að endurskoða aldur ökumanna, þjálfun þeirra og búnað. Lögfesting notkunar öryggishjálma bendir það á að hafi gefið góða raun. Einnig bendir það á að endurskoða þurfi gerð vélhjóla og afl, en upplýst er að brögð eru að því að léttum bifhjólum sé breytt eftir skráningu svo þau verði aflmeiri en lög gera ráð fyrir. Það bendir á notkun ljósabúnaðar án tillits til ljósatíma og að endurskoða beri notkun endurskins- og glitmerkja og umferðarreglur. Í umsögn Bifreiðaeftirlitsins kemur fram: Bifreiðaeftirlitið bendir á að í umferð eru hjól, svonefnd torfæruhjól, sem ekki uppfylla lög og reglur um búnað til aksturs á vegum. Þau eru því ekki skráð, segir Bifreiðaeftirlitið, og munu í flestum tilvikum vera ótryggð. Allshn. Sþ. telur mjög brýnt að gerð verði úttekt á tíðni, orsökum og afleiðingum vélhjólaslysa í umferðinni, eins og fram kemur í þessari till. til þál. á þskj. 51. og þá sérstaklega að leitað sé leiða til fyrirbyggjandi aðgerða og tillögum um úrbætur sé skilað í tillöguformi til Alþingis, eins og hér er gert ráð fyrir. Allshn. gerir eina breytingu á tillgr.. þar sem segir í upphaflegu tillgr. að könnunin skuli unnin á vegum heilbrrn. og dómsmrn. Allshn. telur að það þurfi að taka af allan vafa um hvort rn. eigi að hafa frumkvæði í þeirri könnun, sem gert er ráð fyrir í till., og gerir tillögu um að könnunin verði unnin á vegum dómsmrn. í samráði við heilbrrn. Nefndin telur einnig eðlilegt að inn í þessa könnun komi þeir sem hafa unnið að þessum málum og gert nokkra úttekt á þeim, þ. e. umferðarráð og landlæknisembættið. Allshn. leggur til að till. á þskj. 52 verði samþykki með eftirfarandi breytingu og tillgr. orðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera ítarlega könnun á tíðni, orsökum og afleiðingum vélhjólaslysa í umferðinni. Könnunin skal unnin á vegum dómsmrn. í samráði við heilbrrn. Skal áliti skilað í skýrsluformi til næsta reglulegs Alþingis ásamt tillögum um fyrirbyggjandi aðgerðir.“



Herra forseti. Á þskj. 118 hef ég leyft mér ásamt þeim hv. alþm. Páli Péturssyni og Sigurgeir Bóassyni að flytja till. til þál. um nýtingu og úrvinnslu rekaviðar og úrgangstimburs. Okkur flm. er að sjálfsögðu ljóst að till. þessi, ef samþykkt verður, veldur ekki neinum straumhvörfum í íslensku þjóðlífi eða skiptir sköpum fyrir það efnahagsástand sem hér ríkir og mörg mál. sem fjallað er um á hinu háa Alþingi, að sjálfsögðu þýðingarmeiri. Engu að síður teljum við að hér sé um þarft mál að ræða og engu síður athygli vert en margt annað sem hér ber á góma. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta framkvæma athugun á nýtingu og úrvinnslu rekaviðar og úrgangstimburs til iðnaðar og orkusparnaðar." Okkur flm. þessarar till. til þál. finnst fyllilega tímabært að fram fari ítarleg athugun á því, með hvaða hætti megi nýta rekavið og úrgangstimbur með tilliti til orkusparnaðar, aukinnar fjölbreytni í atvinnulífi, einkum til sveita, tekjuöflunar og gjaldeyrissparnaðar. Í grg. með þáltill. hefur því miður fallið niður brot úr setningu í prentun, þar sem við ræðum um að við flm. teljum eðlilegt að athugun þessi sé unnin sameiginlega á vegum landbrn. og iðnrn. Það er ekki getið um iðnrn. í grg. En við teljum eðlilegt að þessi tvö rn. vinni að einhverju leyti saman að þessari athugun, sem hér er lögð til, þar sem reki er í flestum tilfellum talinn til hlunninda á bújörðum og frekari nýting hans ætti að geta létt undir með landbúnaðinum, en á hinn bóginn getur einnig verið um verulegan orkusparnað að ræða og nýtingu á hráefni til iðnaðar. Við allar byggingarframkvæmdir, stórar og smáar, þar sem hafður er sá hefðbundni byggingarmáli að slá upp steypumótum úr mótatimbri, fellur til meira og minna af úrgangstimbri sem að lokum hafnar á sorpeyðingarstöðum og er þar ýmist urðað eða brennt, oftast með ærnum tilkostnaði og til lítils gagns eða hagsbóta. Sömu sögu má sjálfsagt einnig segja hvað varðar úrgang frá hinum ýmsu trésmíðaverkstæðum. Þó er vitað að hluti þess úrgangs er þegar nýttur, og ánægjulegar eru þær fréttir að einstakar trésmiðjur hafa ekki þurft að kaupa orku til upphitunar um áraraðir. Einhver rekahlunnindi munu vera á meiri hluta jarða er liggja að sjó. Um árabil hafa helstu afurðir úr rekaviði verið girðingarstaurar, en ekki nokkur vafi á að mikið af þessu rekatimbri er úrvalsviður sem efna má niður í planka og borðvið og nota síðan til smíða og hvers konar iðnaðar. - Þetta hef ég orðið var við á ferðum mínum um mitt kjördæmi, Norðurl. e., einkum á Melrakkasléttu. Þar hafa menn töluvert notað sér þessi hlunnindi og unnið þar ýmislegt úr rekaviði. Einnig má nefna orkusparnað í þessu sambandi. Á því sviði er okkur nauðsynlegt að leita allra leiða og nýta alla þá möguleika sem tiltækir eru. Svonefndir trjálurkakatlar, sem brenna úrgangsreka, morviði og öðru slíku eldsneyti, eru nú að koma í umferð hér á landi. Þetta eru danskir katlar og eru 18–20 slíkir þegar í notkun hér og allmargir væntanlegir. Hefur notkun þeirra gefið mjög góða raun og líkað vel einmitt á þeim svæðum þar sem erfitt er um aðra orku jafnvel ekki rafmagn til staðar og menn hafa þurft að kynda upp með olíu. Þar spara þessir katlar nú þegar mikið fjármagn. Því miður liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um magn rekaviðar á strandlengju landsins, hversu mikið rekur hér á land árlega, hversu mikil verðmæti hér er um að ræða, ef vel væri um hirt, hversu mikil hitaorka er fólgin í reka svo og úrgangi trésmíðaverkstæða, sorpi og fleira sem nýta mætti til upphitunar sveitabýla og fjarvarmaveitna í þéttbýli. Athugun sú, sem þáltill. gerir ráð fyrir, þarf að veita svör við þessum spurningum. Eðlilegt er að slík rannsókn eða upplýsingaöflun sé unnin af opinberum aðilum og í samráði við hagsmuna- og áhugaaðila. Margir þeirra hafa þegar sýnt þessum málum mikinn áhuga, svo sem Búnaðarfélag Íslands, einstök búnaðarsambönd og búnaðarfélög. Kaupfélag Norður-Þingeyinga á Kópaskeri og hreppsnefnd Presthólahrepps og fleiri aðilar hafa lýst áhuga á að taka þátt í frumkönnun á úrvinnslu rekaviðar á félagslegum grunni. Þá hefur Búnaðarþing 1981 og fyrr ályktað um nýtingu rekaviðar. Hlunnindaráðunautur Búnaðarfélagsins, Árni G. Pétursson, hefur unnið mikið að þessum málum, safnað upplýsingum og hvatt til betri nýtingar þessara verðmæta. Einstakir bændur hafa komið sér upp sögunaraðstöðu, í flestum tilfellum í mjög einfaldri útfærslu, og varla nokkurs staðar mun vera um fullnaðarúrvinnslu að ræða. Hitt er aftur á móti algengast, að engin sögun sé fáanleg í héraði og því drabbast niður reki í hrönnum á strandlengju landsins. Til athugunar kæmi að fá einstaklinga eða félagasamtök bænda til að taka að sér sögun og úrvinnslu í héraði. Má hér benda á að einfaldur sögunarbúnaður er ekki meira fyrirtæki en jarðvinnsluvélar ýmiss konar, og má því allt eins keyra um með sagarblað á milli bæja eins og herfi, plóg eða tætara. Þetta hefur verið gert í smáum stíl. Ég veit dæmi um bændur austur á Héraði sem smíðað hafa slíkar hjólsagir og nota þær á dráttarvélum og einnig veit ég dæmi um að menn hafa verið að kaupa sér fullkomnari vélar til að geta unnið og nýtt þetta rekatimbur ennþá betur. En ég vil í því sambandi minna á mikilvægi þess, að einnig verði samþykkt þáltill. nokkurra þm. Framsfl. um rafvæðingu dreifbýlis. Það er einmitt á ýmsum sömu stöðum og raforku vantar mest magn rekaviðar, t. d. á Melrakkasléttu, sem ég hef áður nefnt, en raforkan mundi auðvelda að nota aðra og betri tækni og auka möguleikana á því að nýta rekatimbrið og vinna ennþá meira úr því en nú er gert. Samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið frá Iðntæknistofnun, hafa starfsmenn þar í þó nokkrum tilvikum fjallað um hugsanlega nýtingu úrgangstimburs. Langar mig í því sambandi að vitna í tvær skýrslur, sem ég fékk frá þeirri stofnun, þar sem fjallað er um hvernig hugsanlega megi nýta úrgangstimbur og rekavið til iðnaðarframleiðslu. Önnur þessi skýrsla fjallar um vinnslu grillkola. Þar segir í kaflanum um könnun hráefna, með leyfi forseta: „Hráefni til grillkolagerðar eru hvers konar timbur, bæði harðviður og mýkri viður. Nota má allt niður í litla búta, sag og spæni til framleiðslunnar. Árið 1981 voru flutt inn til landsins ca. 130 tonn af grillkolum. Til framleiðslu á því magni grillkola með 15–20% nýtingu þarf um 700–900 tonn af hráefni, trjáviði. Ef gert er ráð fyrir að markaðurinn á ári sé rúm 160 tonn má gera ráð fyrir að hráefnisþörfin verði 1000 tonn með 15% nýtingu. Þetta er það magn sem könnun okkar gengur út frá að þurfi til framleiðslunnar. Við öflun hráefnis koma til greina þrjár leiðir: í fyrsta lagi afgangsviður verkstæða o. fl. af stór-Reykjavíkursvæðinu, í öðru lagi innlendur trjáviður úr skógum og í þriðja lagi innfluttur trjáviður. Afgangsviður verkstæða. Við könnun á þessum hluta verkefnisins höfðum við samband við nokkur stærstu trésmíðaverkstæðin og trésmiðjurnar á höfuðborgarsvæðinu. Niðurstöður könnunarinnar eru að sex stærstu aðilarnir hafa ca. 400 tonn í grófum afgangsviði og sennilega má fá hjá þeim helmingi meira magn af fínna afsagi, sagi og spónum, ca. 800 tonn. Við gátum okkur þess til, að a. m. k. 35 minni fyrirtæki þessarar tegundar væru á höfuðborgarsvæðinu og magn afgangsviðar hjá þeim í heild væri um 1050 tonn af grófari tegundinni og helmingi meira af fínna afsagi eða ca. 2100 tonn. Við getum því reiknað með því að nægilegt hráefni fáist á þennan hátt. Helstu ókostir hráefnisöflunar eru í fyrsta lagi þeir, að hráefnið, en það er að mestu leyti flutt sem sorp á haugana, er óflokkað eftir grófleika og yrði flokkun þess sennilega talsvert kostnaðarsöm. Í öðru lagi má e. t. v. líta svo á, að söfnun hráefnis hjá hinum ýmsu aðilum um Reykjavík og Kópavog gæti orðið talsvert stór kostnaðarliður í hráefnisöfluninni. Að því er virðist væri hægt að afla um 1200 tonna af hráefninu hjá sex stærstu aðilunum og miðað við núverandi markað mundi þetta magn nægja til framleiðslunnar, en þessi leið mundi krefjast geymsluhúsnæðis vegna söfnunar hráefnis allan ársins hring. Í skýrslu útgefinni af Reykjavíkurborg og hagsýslustofnun kemur fram að mikið magn af timbri, sennilega aðallega mótatimbri, safnast á haugana í Gufunesi ár hvert. Hægt er að gera ráð fyrir að heildarmagn þess timburs sé 2000–2500 tonn. Þetta magn er því nóg til að framleiða það magn af viðarkolum sem íslenskur markaður þarfnast. Sennilegast yllu þó naglar, vírar og aðrir aðskotahlutir og önnur efni, eins og sement og málning, ófyrirsjáanlegum erfiðleikum í sambandi við nýtingu á þess kyns hráefni. Til greina kemur að nota innlendan trjávið til framleiðslunnar, og kemur þá til með að verða notaður viður sem fæst við grisjun á stærstu skógum landsins.“ Ég las hér tilvitnun í skýrslu Iðntæknistofnunar um vinnslu á grillkolum á Íslandi. Mig langar að vitna stuttlega í aðra skýrslu frá Iðntæknistofnun, sem fjallar um þilplötuverksmiðju á Suðurlandi, sem að vísu er ekki alveg ný, frá 1975, en þar kemur einnig fram að nýta mætti úrgangstimbur ýmiss konar í slíkri verksmiðju. Segir þar, með leyfi forseta: „Ekki ættu að vera vandkvæði á því að ná því timburmagni saman sem til þarf. Miklu magni af timburúrgangi er árlega brennt eða hent. Er helst um að ræða spæni og afsögun frá trésmíðaverkstæðum, ónýtt mótatimbur, úr sér gengna bita og timburhús, grisjun á skógum, umbúðakassa og jafnvel rekatimbur.“ Ég vildi nefna þessar tvær skýrslur frá Iðntæknistofnun í sambandi við þessa þáltill., sem við flytjum hér, til þess að vekja athygli á að það eru örugglega ýmsir möguleikar sem til greina koma. Samkv. samtali, sem ég hef átt við starfsmann stofnunarinnar, Hörð Jónsson, hefur hann greint mér frá athugunum stofnunarinnar á þessum iðnaðarkostum og ýmsum öðrum sem til greina kæmu við nýtingu úrgangstimburs. M. a. nefndi hann til viðbótar við það, sem áður er nefnt, svokallaðar hálmsementsplötur, sem bæði yrðu notaðar til milliveggjagerðar og hljóðeinangrunar. Í stað hálms væri hugsanlega einnig hægt að nota úrgangstimbur hvers konar. Þessar rannsóknir Iðntæknistofnunar hafa sýnt að ýmsir nýtingarmöguleikar eru fyrir hendi. Það magn úrgangstimburs sem hér fellur til er miklu meira en þyrfti í þessar tvær framleiðslugreinar, sem ég hef sérstaklega gert að umræðuefni, og sýnir að möguleikarnir eru miklir. Einnig mætti aðeins nefna það hér að væntanleg er skýrsla um trjákvoðuverksmiðju, sem einkum hefur verið nefnd í sambandi við Húsavík. vegna þess hversu Húsvíkingar hafa haft mikið frumkvæði um alla þá rannsókn og athugun í samráði við iðnrn. Er hugsanlegt að eitthvað af þessu timbri, sem til fellur hér hjá okkur. og rekavið eða rekatimbri mætti einnig nota eða nýta í sambandi við þá verksmiðju. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þessa till. Ég vonast til þess að hún fái skjóta afgreiðslu hér í þingi því að alllangt er síðan hún var lögð fram, en ýmislegt orðið til þess að það hefur dregist að mæta fyrir henni. Ég vil að lokinni þessari umr. mælast til þess að till. verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir till. til þál. um undirbúning og skipulag fíkniefnafræðslu. 1. flm. þessarar till. er Sigurlaug Bjarnadóttir, en hún átti sæti á Alþingi nú fyrir skömmu í veikindaforföllum hv. 1. þm. Vestf. Henni vannst ekki tími áður en hún hvarf af þingi að mæla fyrir þessari till. og því kem ég hér í hennar stað, en ég er 2. flm. Aðrir flm. till. eru hv. þm. Árni Gunnarsson, Ólafur Þ. Þórðarson. Guðrún Helgadóttir og Pétur Sigurðsson. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj., að nú þegar verði hafinn á vegum menntmrn. skipulegur undirbúningur að fræðslu í grunnskólum landsins um áfengi. ávana- og fíkniefni. Í upphafi verði sérstök áhersla lögð á: a) átak í grunnmenntun og endurmenntun kennara varðandi þessa fræðslu. b) útgáfu námsgagna á þessu sviði. Jafnframt verði tryggt við afgreiðslu næstu fjárlaga nægilegt fjármagn til þessara verkefna.“ Í grg. segir: „Þessi till. til þál. er borin fram í tengslum við annað mál, sem nú liggur fyrir Alþingi, þ. e. lagafrv. sem felur í sér ákvæði er fellt skuli inn í 42. gr. grunnskólalaga um áfengis- og fíkniefnafræðslu. Frv. hefur verið afgreitt ágreiningslaust frá menntmn. Nd. og má vænta þess, að Ed. afgreiði málið jákvætt innan skamms." Það má upplýsa hér nú að menntmn. Ed. hefur afgreitt þetta mál á fundi sínum í dag. „Fram að þessu hefur sú litla fræðsla, sem farið hefur fram innan skólanna á sviði áfengis- og fíkniefna, verið framkvæmd samkv, reglugerð með áfengislögum frá árinu 1954. Reglugerðin tekur einungis til bindindisfræðslu að því er varðar áfengi. en ekki tóbak eða önnur fíkniefni, sem komið hafa hér til sögunnar á síðari árum. Framkvæmd reglugerðarinnar innan skólanna hefur þar að auki verið ærið brotakennd, að mestu komin undir áhuga einstakra kennara og skólastjóra. Það er mjög svo óeðlilegt, að lagaákvæði um skólastarf séu aðeins í áfengislöggjöf, en ekki jafnframt í fræðslulöggjöf, og athyglisvert er, að í viðamikilli skýrslu, sem fyrir nokkru er komin fram frá sérstakri nefnd, sem falið var að endurskoða grunnskólalögin, er hvergi að finna tillögu um að ákvæði um áfengis- og fíkniefnafræðslu verði fellt inn í lögin. Áðurnefnt lagafrv., ef að lögum verður, er í sjálfu sér nokkur áfangi og er þessari þáltill. ætlað að fylgja nú málinu frekar eftir. Svo margþætt og vandasamt verkefni sem hér er annars vegar þarf vandlegan undirbúning. Beinist þessi till. fyrst og fremst að þeim þætti. Ýmsir aðilar, einstaklingar og starfshópar á vegum menntmrn. hafa að undanförnu unnið að því að móta hugmyndir og stefnu í þessum málum og hafa verið flm. þessarar till. hjálplegir um ýmis gögn og upplýsingar. Sitthvað hefur þannig verið gert nú þegar til athugunar og undirbúnings, en heildstæð stefnumörkun varðandi þessa fræðslu, innan skóla sem utan, vantar. Hún þyrfti m. a. að fela í sér aukið samstarf allra þeirra aðila, sem að þessum málum vinna, og jafnframt gleggri verkaskiptingu. Niðurstöður viðamikilla erlendra rannsókna, m. a. á vegum UNESCO, eru tiltækar og koma okkur að sjálfsögðu að miklu gagni. Þeir aðilar, sem að þessum málum vinna hér heima, leggja megináherslu á að við verðum að byrja á að gera stórátak í grunnmenntun og endurmenntun kennara, sbr. a-lið þessarar till., í samráði og samvinnu við Kennaraháskóla Íslands. Það er talið í alla staði eðlilegra og æskilegra, að hinn almenni kennari fái menntun og starfsþjálfun til að inna þessa fræðslu af hendi innan skólans fremur en fá til þess utanaðkomandi sérfróða aðila. Fræðslan á að falla sem eðlilegast inn í daglegt skólastarf og beinast að einstaklingnum sjálfum og umhverfi hans fremur en að fíkniefnin sjálf verði miðpunktur fræðslunnar. Að byggja upp ábyrgðartilfinningu nemandans, dómgreind og sjálfstæði gagnvart áhrifum ríkjandi tískuviðhorfa er talið mikilvægt markmið. Útgáfa námsgagna á sviði fíkniefnafræðslu, sbr. b-lið till., er annað meginatriði hennar. Gert er ráð fyrir að fræðslan verði felld inn í ýmsar almennar námsgreinar, fyrst og fremst samfétagsfræði og líffræði. Engu að síður er nauðsynlegt að til sé sérstakt námsefni og námsgögn um einstaka þætti. Vandað erlent námsefni, þýtt á íslensku og staðfært, kemur þar vissulega til greina. Hér þarf að ganga beint til verks, svo að unnt sé að taka myndarlega á þessari fræðslu og skipulagi hennar í framtíðinni. Til hennar þarf að vanda í hvívetna svo sem framast er kostur, ella kynni að vera verr af stað farið en heima setið. Ljóst er að til þess þarf bæði mannafla og fjármagn. Því er í niðurlagi till. farið fram á að tryggt verði við afgreiðslu næstu fjárlaga nægilegt fjármagn til þeirra verkefna sem í till. felast. Engum blandast hugur um hve mikilvægt það er og viðurhlutamikið að okkur takist að bægja frá íslenskum ungmennum því mikla böli sem áfengis- og fíkniefnaneysla er orðin meðal ýmissa grannþjóða okkar. Í þeim efnum má einskis láta ófreistað, og óhæfa er að íslenskir skólar fyrir sitt leyti leiði lengur hjá sér að takast á við þennan vanda. Það væri hins vegar óraunhæft að ætla að skólarnir einir geti valdið þeim vanda. Skal í því sambandi vitnað í sjónvarpsviðtal fyrr í vetur við Sigurð Pálsson, sem starfar í skólarannsóknadeild menntmrn. að fíkniefnamálum: „Mér finnst rétt að leggja áherslu á að ég tel óvarlegt að binda of miklar og þá óraunhæfar vonir við skólann í þessum efnum. Hér er við flókinn vanda að etja og allir þeir, sem hafa með börn og ungmenni að gera, verða að leggjast á eitt; heimilin, æskulýðsleiðtogar, fjölmiðlar o. s. frv. Skólinn er aðeins einn hlekkur í þessari keðju. “" Ég vil svo mælast til þess, herra forseti, að eftir að þessari umr. er frestað verði málinu vísað til allshn.

Spurt er: 1. Hver var rekstrarafkoma eftirtalinna fyrirtækja árið 1981, sem eru að hluta til eða öllu leyti í eigu ríkissjóðs, og hver er áætluð rekstrarafkoma þeirra árið 1982? 1. Járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði. 2. Kísiliðjunnar við Mývatn. 3. Áburðarverksmiðju ríkisins. 4. Álafoss hf. 5. Sementsverksmiðju ríkisins. 6. Siglósíldar. 2. Ef taprekstur hefur orðið eða er fyrirsjáanlegur hjá þessum fyrirtækjum, hvernig er hann fjármagnaður? 3. Hafa einhver þessara fyrirtækja tekið erlend lán undanfarin ár vegna rekstrartaps (1980–82) og hver er greiðslubyrði þessara lána á árinu 1982? Svar: Í eftirfarandi yfirliti er spurningunum svarað eins og þær koma fyrir í fyrirspurninni þ. c. 1.1. er svar við fyrstu spurningu, 1.2. er svar við annarri spurningu o. s. frv. Eftirfarandi upplýsingar fengust hjá viðkomandi fyrirtækjum: 1. Járnblendiverksmiðjan í Hvalfirði. 1.1. Rekstrartap járnblendifélagsins 1981 var 64,4 Mkr. Af því voru 37,3 Mkr. vextir, en 39,1 Mkr. afskriftir. Áætlað tap 1982 er 170 Mkr., þar af vextir 120 Mkr. og afskriftir 62,3 Mkr. 1.2. Eftirtaldar ráðstafanir voru gerðar til að mæta rekstrartapi félagsins: a) Hlutathafalán skv. upphaflegum fjármögnunaráætlunum voru jafnvirði 44 millj. norskra króna. Þessi lán þurfti ekki að nota til byggingar verksmiðjunnar þar eð hún varð verulega ódýrari en gert var ráð fyrir í upphaflegri áætlun. Ásamt með venjulegum rekstrarlánafyrirgreiðslum í banka entust þessi hluthafalán til áramóta 1981/1982. b) Með bankalánum að upphæð USD 6 millj. til 5 ára frá maí 1982, með ábyrgð eigenda félagsins. Lánið safnar upp vöxtum allan lánstímann. c) Lánsheimild banka allt að USD 10 millj. ótryggð, en bundin skilyrðum um eignarfjárhlutfall fyrirtækisins. Þessi lánsheimild hefur ekki komið að notum vegna gengisþróunar milli norskrar krónu (NOK) og bandaríkjadollars (USD). Skuld skv. þessari heimild er því engin. d) Hluthafalán 1982 námu samtals jafnvirði 54,6 millj. NOK, sem að verulegu leyti voru notuð til að greiða upp rekstrarlán skv. lið e). e) Ekki hafa verið teknar ákvarðanir um frambúðarfjármögnun félagsins. 1.3. Félagið hefur tekið öll þau lán sem að framan er getið og að hluta til samið um frestun afborgana af lánum. Lánin eru öll í erlendum gjaldmiðli. Svo er um samið í lánasamningum við aðra kröfuhafa að hluthafalán eða vextir af þeim megi ekki greiðast fyrr en seint og með miklum takmörkunum gagnvart öðrum lánveitendum. Því er greiðslubyrði félagsins vegna þessara lána 1982 engin. 2. Kísiliðjan við Mývatn. 2.l. Á árinu 7981 var rekstrarhalli 7 Mkr. Áætlaður rekstrarhalli á árinu 1982 er 6 Mkr. 2.2. Vegna tapreksturs, endurgreiðslu lána og fjárfestinga hefur Kísiliðjan á árunum 1981 og 1982 átt við fjárhagsörðugleika að etja. Fjárvöntun hefur verið mætt með töku erlendra lána og yfirtöku ríkissjóðs og Manville á hluta af skuldum fyrirtækisins samtals USD 1 590 000. 2.3. Í árslok 1981 tók Kísiliðjan hf. með milligöngu ríkissjóðs lán sem nam USD 367 000 og á seinni hluta árs 1982 tók Kísiliðjan lán með milligöngu Landsbankans sem nam 350 þús. þýskum mörkum. Endurgreiðslur þessara lána hefjast á árinu 1983. 3. Áburðarverksmiðja ríkisins. Rétt er að !aka fram að þetta fyrirtæki heyrir undir landbúnaðarráðuneytið. 3.l. Rekstrarhalli árið 1981 var 19 Mkr. eða 12,5% af veltu. Verulegur rekstrarhalli hefur orðið á árinu 1982 en tölulegar upplýsingar liggja ekki fyrir. 3.2. Rekstrarhalla var að stærstum hluta mætt með erlendum lánum. 4. Álafoss. Framkvæmdasjóður er eigandi Álafoss. 4.l. Á árinu 1981 var tap á rekstri fyrirtækisins að upphæð 2,9 Mkr. Reiknað er með lítilsháttar hagnaði á árinu 1982. 4.2. Rekstrartapi ársins 1981 var mætt með því að ganga á eigið fé fyrirtækisins. 4.3. Engin erlend lán hafa verið tekin til að mæta rekstrartapi ársins 1981. 5. Sementsverksmiðja ríkisins. 5.1. Rekstrarhalli 1981 var 10,7 Mkr. Gert er ráð fyrir óverulegum rekstrarhalla á árinu 1982. 5.2. Með erlendum lántökum. 5.3. Greiðslubyrði vegna erlendra lána á árinu 1982 nam 6,0 Mkr. 6. Siglósíld. 6.l. Rekstrarhalli 1981 var 3,8 Mkr. Á árinu 1982 var verulegur rekstrarhalli hjá fyrirtækinu, enda framleiðsludagar aðeins 93. 6.2. Fjármögnun taprekstrar er þannig: a) Óendurkræf framlög ríkissjóðs, b) Bráðabirgðalán ríkissjóðs, c) Langtímalán atvinnuleysistryggingasjóðs og d) Langtímalán ríkisábyrgðasjóðs. 6.3. Fyrirtækið hefur ekki tekið erlend lán til að fjármagna taprekstur önnur en lán ríkisábyrgðasjóðs sem að stórum hluta hefur verið varið til fjárfestinga.