Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. um lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna var á sínum tíma lagt fyrir Ed. Í meðferð málsins í Ed. var gerð sú breyt. á, að heiti frv. var breytt. Í stað lífeyrissjóðs hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna var sett: lífeyrissjóður hjúkrunarfólks, og önnur breyt., sem af því leiddi, varð við 1. gr. frv. Í meðferð málsins í fjhn. þessarar hv. d. kom það til umr. samkv. ósk forustukvenna Hjúkrunarfélagsins, að þessu yrði breytt aftur í sitt upprunalega horf, og færðu þær fram þau rök fyrir því, að lengst af hefðu hjúkrunarkonur verið þær einu í þessari stétt, en aðeins nú nýlega hefðu karlmenn komið þar til, gerzt hjúkrunarmenn, en þær töldu það nokkurs virði og ekki lítils virði að viðhalda heitinu hjúkrunarkona, þar sem því yrði við komið. N. féllst á þetta sjónarmið hjúkrunarkvennanna og taldi eftir atvikum rétt að breyta aftur heiti frv. í sitt upprunalega form, þannig að það yrði lífeyrissjóður hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna. Þetta getur verið nokkurt aukaatriði, en greinilega var það mjög mikið áhugamál hjúkrunarkvennanna, að hinu upprunalega heiti yrði haldið, sem til hafi orðið eftir mjög gaumgæfilega athugun, áður en málið var lagt fyrir þingið við samningu frv., og taldi n. því rétt að verða við þessum mjög svo ákveðnu óskum og leggur því til, að frv. verði nú breytt í sitt upprunalega horf, þannig að heiti þess verði: frv. til l. um Lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna, og 1, gr. breytist samkv. því og þar komi orðin „hjúkrunarkvenna og hjúkrunarmanna“ í stað: hjúkrunarfólks, eins og frv. er nú, eins og það kom frá Ed. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.



Herra forseti. Þetta þykir kannske of lítið mál til að deila um, en ég vil alls ekki fallast á það, að konur séu ekki menn. Þetta er hrein málvilla, sem á að fara að láta okkur samþ. hér. Það er latmæli, tekið upp á síðustu áratugum, að kalla konur ekki menn. Samkv. gamalli íslenzkri málvenju og algerri hefð eru konur auðvitað menn. Þess vegna er ekki hægt að samþ. þessa vitleysu, réttast væri að vísa henni frá.



Herra forseti. Ég skal ekki taka upp deilur um þetta. Það er hins vegar mjög algengt að segja t. d.: góðir Íslendingar, konur og menn, sem er mjög algengt í ræðuávarpi og ekki talið vera neitt brot á lögmálum íslenzkrar tungu. En með tilliti til þeirra athugasemda, sem hér hafa komið fram, þykir mér rétt, að málið verði ekki afgreitt núna, heldur verði því frestað.



Herra forseti. Þegar fiskverð var ákveðið af verðlagsráði sjávarútvegsins upp úr áramótunum síðustu, hækkaði verðið á fiskinum, eins og kunnugt er, um 5 1/2%. Verðið í fyrra, 1964, var þó talið það hátt, að gera þurfti sérstakar ráðstafanir þá, til þess að endarnir næðu saman hjá bæði útvegsmönnum og vinnslustöðvum. Þá var ákveðið að veita 43 millj. á árinu 1964 til framleiðniaukningar og annarra endurbóta við framleiðslu freðfisks. Ákveðið var, að stofnlánadeild sjávarútvegsins úthlutaði þessu fé til til tekinna framkvæmda í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands. Það varð þess vegna niðurstaðan í janúarmánuði s.l., að það væri vart hægt að hugsa sér, að vinnslustöðvarnar gætu tekið á sig þá hækkun, sem leiddi af niðurfellingu þessa styrks á árinu 1964 og hækkandi kaupi, án þess að þar kæmi til nokkurrar aðstoðar, svipað og árið 1964. Það varð því niðurstaðan, að ríkisstj. ákvað, um leið og þetta fiskverð var ákveðið, að leggja til við Alþingi, að veita mætti 25 aura verðuppbót á hvert kg af línu- og handfærafiski og enn fremur 33 millj. kr. á árinu 1965 til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Þetta er því nokkur lækkun á framlagi ríkissjóðs frá árinu 1964, þó að verðið hafi hækkað til útvegsmanna og sjómanna um 5 1/2% frá því, sem það var í fyrra. Þessar greiðslur eru taldar nema nú samtals 55 millj. kr., en voru í fyrra taldar mundu nema yfir 90 millj. kr. Það er ýmislegt, sem kemur til greina í þessu sambandi, sem verðlagsráð sjávarútvegsins tók tillit til, eins og t.d. hækkandi verð bæði á hraðfrystum fiski og á saltfiski, enn fremur hafa farmgjöld á frystum fiski verið lækkuð mjög verulega á árinu, og hjálpar þetta einnig til að ná endunum saman. En forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar, sem nú, eins og kunnugt er, er formaður verðlagsráðsins, taldi að athuguðu máli, að það væri ekki unnt enn að fella aðstoð ríkisins alveg niður, þrátt fyrir þá hækkun, sem orðið hefði á mörkuðunum, og það, að farmgjöldin hefðu lækkað, eins og ég sagði, um ca. 1/3. Þá er þess að geta í þessu sambandi, að aðalhækkun útflutningsafurðanna hefur orðið á saltfiskinum og frysta fiskinum, en miklu síður og raunar ekki vitað enn um, að tilsvarandi hækkun mundi koma á skreiðina. Þess vegna er það opið mál enn, hvort hún muni ekki einnig þurfa nokkurrar aðstoðar við, þó að það liggi ekki enn þá fyrir. Í 3. gr. frv. er svo tekið upp sams konar ákvæði og var í bráðabirgðaákvæði, sem fylgdi lögunum frá í fyrra. Þar segir, að stjórn aflatryggingasjóðs sé heimilt að ákveða, að bætur til togara úr sjóðnum vegna aflabrests 1964 skuli miðast við úthaldstíma þeirra á því ári, svo og að setja um þetta nánari reglur með samþykki sjútvmrh. Þetta er óbreytt frá því, sem var í fyrra, og er flutt samkv. eindregnum tilmælum togaraeigenda. Hér er ekki um að ræða breytingu á því grundvallaratriði í aflatryggingasjóðslögunum, að bætur skuli reikna út miðað við aflamagn og úthaldstíma, heldur einungis, að greiðslur útreiknaðra bóta til hvers einstaks togara skuli miðaðar við úthaldstíma togarans. Aðferðin er þá sú, að fyrst eru reiknaðar bætur skv. reglum sjóðsins, en heildarupphæð allra bótanna til togaranna samanlagt síðan skipt niður á samanlagðan úthaldstíma allra togaranna og bætur til hvers einstaks skips síðan reiknaðar miðað við úthaldstíma þess skips. Þetta hefur því engin áhrif á heildarupphæð bótanna til togaranna, heldur aðeins á skiptingu þeirra innbyrðis á milli skipa. Þetta er, eins og ég sagði, gert að eindreginni ósk togaraeigenda, vegna þess að það er oft og tíðum erfitt að gera sér grein fyrir því, hvernig reikna beri bætur til einstaklinganna, sem þennan atvinnuveg stunda, vegna þess að aflinn segir þarna ekki til nema um nokkurn hluta afkomunnar. Sumt af aflanum er lagt á land hér heima, annað flutt til útlanda, og þess vegna miklu erfiðara að skipta eftir þessum reglum, heldur er hér lagt til, að heildarupphæðinni, sem togararnir fá samkv. reglum aflatryggingasjóðsins, verði skipt á milli hinna einstöku skipa í hlutfalli við úthaldsdaga þeirra. Þetta er aðalefni frv., og tel ég ekki, að það þurfi frekari skýringa við. Í grg., sem frv. fylgir, er þess getið, hvernig þessum útgjöldum ríkissjóðs skuli mætt. Það eru raunar tvær leiðir þar hugsanlegar. Önnur er sú að mæta þessum nýju útgjöldum, sem ekki var séð fyrir í fjárlögum ársins, með nýjum sköttum eða þá að draga úr útgjöldum sem þessari útgjaldaaukningu svarar. Sú leiðin hefur verið valin að fara ekki út í nýja skattlagningu, heldur fresta framkvæmdum, eins og heimilað er í fjárlögum að gera, sem nemur þessari upphæð og þeirri, sem vitað er að muni koma til á árinu einnig vegna 6.6% launahækkunar opinberra starfsmanna. Eins og ég sagði áður, er gert ráð fyrir því, að kostnaðurinn við þessa aðstoð til sjávarútvegsins nemi 55 millj. kr. og kostnaðurinn við launahækkun opinberra starfsmanna um 65 millj. kr., eða samanlagt 120 millj. Fjárlögin voru, eins og öllum hv. þm. er ljóst, það þröng, eins og frá þeim var gengið, að það eru engar líkur til, að hægt sé að taka þessa upphæð til greiðslu að óbreyttum tekjum eða útgjöldum, án þess að það komi fram sem halli á fjárlögum. Þetta vildi ríkisstj. forðast og hefur þess vegna tekið þá ákvörðun samkv. heimildinni í fjárl. að fresta um 20% af framkvæmdunum, sem munu nema milli 500 og 600 millj. kr. samtals, og ætti þá að nást sparnaður, sem næmi svipaðri upphæð og þessi útgjaldaliður til sjávarútvegsins og aukin gjöld til starfsmanna ríkisins nema. Ég vildi svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Í fyrra var ákveðið að greiða nokkrar uppbætur til sjávarútvegsins vegna þess, hvernig hag hans var komið þrátt fyrir metafla mörg ár í röð og óvenjulega hagstætt verðlag, og sagði það sína sögu um, hvernig efnahagsmálastefna og atvinnumálastefna hæstv. ríkisstj. hafði leikið þennan aðalatvinnuveg landsmanna. Okkur var svo sagt í haust og það var hiklaust ráðgert í greinargerð fjárlagafrv. og öðrum skýrslum, að þessi mál hefðu færzt þannig til betri vegar, að þessar bætur féllu niður. En nú kemur í ljós með þessu frv., sem hér liggur fyrir, hversu haldgóðar þær upplýsingar hafa verið, sem þá voru gefnar um þessi mál. Nú kemur það sem sé í ljós, að uppbætur verða að halda áfram til sjávarútvegsins. Þær eru að vísu áætlaðar nokkru minni fyrir þetta ár en þær voru í fyrra, en það er augljóst á þessu frv., sem hér liggur fyrir, að það verður að halda áfram að greiða uppbætur til sjávarútvegsins, og þeir, sem eru inni í þeim málum, draga það ekki í efa, að full nauðsyn sé á slíku, eins og málum útvegsins er komið. Því mun ég mæla eindregið með því, að þetta frv, verði samþ. Ég hygg, að sjávarútveginum muni sízt veita af því, sem þar er gert ráð fyrir honum til stuðnings, eins og komið er. En ég get ekki látið hjá líða að benda á það í þessu sambandi, að í fyrra var aflað tekna til þessa og álögur samþykktar til að standa undir uppbótum til sjávarútvegsins. En nú er í sambandi við þetta frv. ráðgert að afla enn tekna með því að skera niður framkvæmdir, enda þótt það sé áður búið að afla tekna fyrir ríkissjóð til þess að greiða miklu hærri uppbætur en þær, sem ráðgerðar eru með þessu frv. Þannig ætlar hæstv. ríkisstj. að ná tvisvar því sama með þessum aðferðum, leggja fyrst á álögur í fyrra til að mæta uppbótum til sjávarútvegsins, láta svo í það skína í haust, að þær uppbætur falli algerlega niður, koma svo með uppbætur á ný nú í marzmánuði, sem ákveðnar voru raunar í janúarmánuði, og afla þá aftur á ný tekna með niðurskurði verklegra framkvæmda til þess að greiða það, sem búið var að leggja skatta á þjóðina til að standa undir. Ég mun ekki fara langt út í að ræða í þessu sambandi hag og afkomu sjávarútvegsins, en eins og ég sagði áðan, aðeins lýsa yfir því, að ég vil fullkomlega styðja þær uppbætur, sem hér eru ráðgerðar til útvegsins, og mun sízt af því veita. En það er athyglisvert að gefa því gaum, að svona skuli vera komið við hin allra beztu skilyrði, og sýnir það alveg svart á hvítu, að stjórnarstefnan í framkvæmdinni er í meginatriðum röng. Annars væri ekki komið svona fyrir aðalútflutningsvegi landsmanna við allra hagstæðustu skilyrði. Við höfum á undanförnum árum bent á nokkur atriði í þessu sambandi, og sérstaklega höfum við Framsfl. bent ýtarlega á, hvernig lánapólitík ríkisstj. hefur leikið sjávarútveginn og aðrar hliðstæðar atvinnugreinar og hvernig vaxtapólitíkin hefur líka leikið framleiðsluatvinnuvegina. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess, að hér komi inn á Alþ. vitnisburður, sem enn hefur borizt um þessi efni frá manni, sem menn áreiðanlega almennt bera traust til, að hafi fullt vit á þessum málum og einurð til að segja það, sem honum sýnist rétt. Þessi maður er Haraldur Böðvarsson útvegsmaður á Akranesi, sem ritar um þessi efni ritgerð eða skýrslu, sem hann kallar, í Morgunblaðið í dag, aðalmálgagn ríkisstj. Þar segir þessi mikilsvirti og mikilhæfi útgerðarmaður m.a., með leyfi hæstv. forseta, og er hann þá að ræða, hversu ólánlega sé komið fyrir útgerðinni, og rekur þar ýmsar ástæður: „Einn liður í rekstri skuldugra fyrirtækja er mjög erfiður viðfangs, en það eru vextir af lánum.“ - Það kemur nú ekki vel heim við það, sem hæstv. viðskmrh. fræðir okkur um af og til, því að hann segir, að vaxtaútgjöld á útgerðinni séu svo lítil, að þau hafi enga þýðingu. - „En vextirnir eru enn þá allt of háir,“ heldur höfundur áfram, og vil ég geta þess, að Haraldur Böðvarsson & Co. greiðir árlega í þessa hít 3-4 millj. kr. Síðan segir Haraldur Böðvarsson, og það er aðalatriðið: „Hverjar eru svo leiðir til úrbóta í útgerð og fiskiðnaði?“ því að hann slær því föstu, sem margir fleiri þekkja, að ástandið sé hið alvarlegasta. „Réttilega hefur verið m.a. bent á aukna vinnuhagræðingu, meiri tækni með nýtízkuvélum, en hinar fullkomnu vélar kosta mikið fé. Og ofan á verð vélanna, t.d. gaffallyftara og fleiri véla, bætist 35% tollur í ríkissjóð.“ Og síðan segir hann: „Og hvar fæst lán til kaupa á þessum nauðsynlegu vélum? Mér vitanlega hvergi, þótt sannanlegt sé, að slíkar vélar spara mikið vinnuafl og borga sig á tiltölulega stuttum tíma, þar sem næg verkefni eru fyrir hendi.“ Hér er sem sé alveg komið inn á kjarna málsins og þann kjarna, sem við í stjórnarandstöðunni í Framsfl. höfum bent á ár eftir ár, m.a. úr þessum ræðustól, en það er þetta, að hæstv. ríkisstj. fer algerlega öfugt að. Hún stritast við að draga úr útlánunum, fyrst og fremst útlánunum til framleiðslunnar og þeirra, sem þurfa á lánum að halda til ýmissa allra nauðsynlegustu framkvæmda. Það dregur úr rekstrarfé útgerðarinnar, og það gerir útgerðinni og öðrum framleiðsluatvinnuvegum landsins erfiðar undankomuleiðir undan þeirri dýrtíðarholskeflu, sem rís í landinu vegna stefnu ríkisstj. að öðru leyti. En undankomuleiðirnar ættu vitanlega fyrst og fremst að vera þær að koma rekstri í betra horf með meiri vinnuhagræðingu, meiri vélvæðingu og öðru slíku. En þessum leiðum er lokað með lánapólitík ríkisstj. Síðan gortar ríkisstj. af því, að upp byggist einhver lítilfjörlegur gjaldeyrisvarasjóður og menn verði að leggja það á sig að draga saman lánveitingarnar, loka inni spariféð til þess að hlynna að honum, það verði að vera aðalatriðið, spariféð megi ekki vera í umferð. En það er svo einmitt þessi lánapólitík ríkisstj., sem verður til þess, að það situr á hakanum, sem sízt skyldi, t.d. hjá framleiðslunni, sem vantar rekstrarfé. En það eru framkvæmdir í landinu samt sem áður, þ. á m. verðbólguframkvæmdir, þannig að ekki ræðst við neitt. En það eru ekki þær framkvæmdir, sem fyrst og fremst þurfa að eiga sér stað, sem sitja fyrir með þessu lagi, heldur hinar, sem menn gera til að bjarga fjármunum sínum undan dýrtíðarholskeflunni með því að leggja þá í margs konar byggingar og framkvæmdir, þ. á m. ýmsar, sem ekki eru meðal þess nauðsynlegasta, sem þjóðarbúið þarf á að halda. Ég segi það hér einu sinni enn, sem ég hef sagt hér á undanförnum árum, að þetta verður aldrei lagað, verðbólgan verður aldrei stöðvuð, og þessu verður aldrei komið í nokkurt horf, meðan ríkisstj. reynir að gera slíkt einvörðungu með því að draga saman útlánin, halda uppi háum vöxtum, auka dýrtíðina meira en kaupgjaldið í landinu, og beitir öðrum slíkum samdráttarráðstöfunum, en lætur fjárfestinguna vera stjórnlausa, eins og hún er nú í landinu, gerir með þessu móti ráðstafanir, sem verða til þess, að það kemst ekki í framkvæmd, sem fyrst og fremst þarf að gera, eins og Haraldur Böðvarsson svo skörulega og skilmerkilega bendir á í ritgerð sinni. Það, sem Haraldur Böðvarsson segir í Morgunblaðinu, er nákvæmlega það sama, sem við höfum verið að reyna að vekja athygli á öll þessi ár, að það þarf að breyta um stefnu og í staðinn fyrir að reka þá lána- og vaxtapólitík, sem hæstv. ríkisstj. hefur rekið, þá þarf að hafa spariféð í umferð og beina því þangað, sem það verður að mestu liði fyrir þjóðarbúskapinn. Það verður að endurskoða efnahagsmálastefnuna í grundvallaratriðum, ef það á að verða nokkur minnsta von til þess að komast út úr þessu öngþveiti. Og allra sízt verður út úr þessu öngþveiti komizt með því að bæta því nú við, sem hæstv. ríkisstj. lýsir yfir að hún ætli að gera, sem sé því að skera niður verklegar framkvæmdir ríkisins um 20%, Það eru þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. lýsir nú yfir að eigi að gera, og sú yfirlýsing kemur fram einmitt í sambandi við þetta frv., og um það mun ég fara nokkrum orðum. Ég hef þegar lýst afstöðu minni til frv. sjálfs, og hún er alveg jákvæð, með þeim rökum, sem ég hef rakið. En ég bendi á, að svona smáuppbætur til útvegsins er vitanlega engin lausn á vandamálum útgerðarinnar, ekki hin minnsta lausn, þó að það sé nauðsynlegt að vera með þessu, eins og sakir standa. Það verður að endurskoða þessi mál frá rótum, m.a. í þá stefnu, sem Haraldur Böðvarsson bendir á í þeirri grein, sem ég var að vitna til og er í aðalatriðum hin sama, sem við í stjórnarandstöðunni margir höfum missirum saman reynt að beita okkur fyrir og verður vitanlega að lokum ofan á. Það er á hinn bóginn spurning, hve mikið tjón menn verða búnir að gera sér, áður en blaðinu verður alveg snúið við. En nú segir hæstv. ríkisstj., að til þess að fá peningauppbæturnar eigi að skera niður allar verklegar framkvæmdir ríkisins og öll framlög á fjárl., sem ekki eru lögbundin, að því er mér skilst. Þetta er það nýjasta, sem hæstv. ríkisstj. hefur fundið upp á, og við sjáum, að þetta staðfestir enn betur það, sem áður var reyndar augljóst, að hæstv. ríkisstj. hrekst frá einu neyðarúrræðinu til annars. Maður skyldi halda, að það væru hinir mestu kreppu- og örðugleikatímar, þegar til stendur að grípa til neyðarráðstafana af þessu tagi, en það er nú öðru nær, eins og við allir þekkjum. En þetta sýnir öngþveitið og ég vil segja ráðleysið, því að hér er allt á fleygiferð í því dýrtíðarflóði, sem efnt hefur verið til. Með þessu er í raun og veru ætlun hæstv. ríkisstj. að umturna alveg þeim fjárl., sem sett voru fyrir aðeins 2 1/2 mánuði. Í desembermánuði voru þó lögfestar nýjar álögur, sem eiga að gefa hátt á 3. hundrað millj. kr., og þá voru með því álögurnar í heild fyrir utan vegáætlunina færðar upp í 3 1/2 milljarð, en ef álögurnar í vegáætluninni eru taldar með, um 3 milljarða og 800 millj. Nú á að skera niður opinberar framkvæmdir um 120 millj., því að það er talið, að ekki sé hægt að fá þessar 120 millj. í framkvæmdirnar af þessum hálfa fjórða milljarði. En þetta er yfirlýsing um, að það sé ekki hægt að halda uppi verklegum framkvæmdum og ólögboðnum framlögum, sem nema 600 millj. af 3 1/2 milljarði. Sýnir þetta enn, að það fer sílækkandi sá hluti af ríkistekjunum, sem gengur til opinberra framkvæmda og nauðsynlegustu framkvæmda. Eftir því sem álögurnar vaxa, virðist fara minni hluti af þeim til framfaranna, framkvæmdanna. Með þessu er stefnt að því líka, að nýjar álögur og niðurskurður á þjónustu nemi um 400 millj. á nokkrum mánuðum. Nýju álögurnar munu nema um 270 millj. eða svo, niðurskurðurinn á framkvæmdunum nemur 120 millj. Nýjar álögur og niðurskurður á þjónustuframkvæmdum á að nema samtals um 400 millj. á örfáum mánuðum. Ríkisstj. segir okkur alltaf, að sig vanti peninga. En við vitum, að ríkisstj. hefur þá yfirlýstu efnahagsmálastefnu að hafa greiðsluafgang til þess að draga úr kaupgetunni og draga peninga úr umferð inn í kerfið. Það er hennar átrúnaður, að með því að takmarka lánveitingarnar, leggja inn í bankakerfið hluta af sparifjáraukningunni og með því að hafa greiðsluafgang á fjárl. megi sjá öllum borgið í þjóðarbúskapnum. Og þess vegna er hæstv. ríkisstj. stöðugt að stritast við að koma á landsmenn nýjum og nýjum álögum. Og nú þegar hún í bili telur, að menn hafi fengið meira en nóg af nýjum álögum, þá á að reyna að ná þessu sama marki með því að draga úr lífsnauðsynlegustu framkvæmdum. Og þetta á að gera, eins og ég sagði, þótt skattálagning og skattaálögur séu orðnar meiri en nokkru sinni fyrr. En væri nú ekki nær fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að fara inn á sparnaðarleiðir, heldur en að ráðast eingöngu á þá liði fjárl., sem eiga að fara til verklegra framkvæmda og til þýðingarmestu málanna? Væri ekki nær fyrir hæstv. ríkisstj. að snúa sér af alvöru að sparnaði og reyna að minnka eyðslu á öllum sviðum og bæta þannig hag ríkissjóðs, ef hann þyrfti á því að halda, að hagur hans sé réttur? En um það höfum við vitanlega ekki fengið neina skýrslu. Við höfum ekki fengið neina skýrslu um, hvernig ríkissjóður raunverulega stendur, nema það, sem allir gerðu ráð fyrir, að fjárl. stæðust fullkomlega í reyndinni, eins og þau voru orðin, þegar frá þeim var gengið fyrir áramót, og við margir höfðum trú á og trúum enn, að stefnt væri að verulegum greiðsluafgangi með þeim álögum, sem þá voru samþykktar. En ef ríkisstj. vantar peninga, hvers vegna fer hún þá ekki inn á sparnaðarleiðina? Það verður að vera skýlaus krafa og er áreiðanlega skýlaus krafa í landinu, að slíkt sé gert og það ósleitilega og þannig, að það sjáist í framkvæmd, áður en hugsað er til þess að skera niður þýðingarmestu þjónustuframkvæmdir ríkisins, eins og ríkisstj. hefur nú lýst yfir að hún ætli að gera. Þá er einnig í þessu sambandi ástæða til að minna á það, hvernig gengur með skilin á sköttunum í ríkissjóðinn. Mundi það ekki vera eðlilegra, ef ríkisstj. vantar peninga, að hún gerði myndarlega gangskör að því, að söluskattinum væri öllum skilað í ríkissjóðinn, öllu því, sem tekið er af mönnum í söluskatt, væri raunverulega skilað í ríkissjóðinn? En það er á almannavitorði, að stórkostlegur misbrestur er á því. Og ég er alveg sannfærður um, að ef ríkisstj. gerði rösklega herferð í þessu efni, verulega rösklega og beitti til þess orku sinni og sinna manna, mundi verða af því stórkostlegur árangur og miklu meiri árangur en nemur þessum 120 millj., sem nú er gert ráð fyrir að skera niður af verklegum framkvæmdum. Sama er að segja um beinu skattana, sem að vísu hefur verið lofað að lækka og vitanlega verða að lækka, því að í fyrra voru þeir gersamlega óbærilegir. En ef gengið væri í það af verulegum dugnaði að fá í lag grundvöll beinu skattana, þ.e.a.s. framtölin, mundi alveg vafalaust líka verða verulegur tekjuauki að því fyrir ríkissjóð. Það verður svo að teljast ömurlegt, að á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. leggur til að lækka opinberar framkvæmdir á þessa lund, sem hér er gert ráð fyrir, er hún uppvís að því fullkomlega að innheimta ekki einu sinni löglega álagða skatta hjá ríkustu mönnum landsins eins og stóreignaskattinn. En það hefur veríð upplýst hér á hv. Alþ. hvað eftir annað, að á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. lætur elta aðra til þess að greiða lögboðin gjöld, - og það er ekkert við því að segja, að það sé gengið eftir því, að menn greiði lögboðin gjöld, - er ekki innheimtur nema að sáralitlu leyti löglega álagður skattur, stóreignaskatturinn. Allt þetta er nauðsynlegt að minna á, þegar til stendur að gera ráðstafanir af þessu tagi. Við, sem erum dálítið kunnugir efnahagsmálastefnu ríkisstj. og á hverju hún er byggð, vitum, að þessar ráðstafanir, sem nú á að fara að gera, að draga úr opinberum framkvæmdum, eiga sér tvenns konar rætur í kerfi hæstv. ríkisstj. Annars vegar er að reyna að fá greiðsluafgang hjá ríkinu, ekkí í því skyni að nota hann til að styðja nauðsynlegustu framkvæmdir, eins og áður tíðkaðist yfirleitt með greiðsluafganga, þegar þeir urðu, heldur til þess að draga fé inn í peningakerfið og draga þannig úr þenslunni, eins og þeir kalla það, og kaupgetunni. Þetta er annar þátturinn. En hinn þátturinn er sá beinlínis að draga úr fjárfestingunni. Okkur er það alveg ljóst, að hæstv. ríkisstj. hugsar sér að draga úr fjárfestingunni, því að hún telur sjálfsagt, að fjárfestingin sé of mikil í heild. Það er mjög athyglisvert að sjá nú, hvaða framkvæmdir það eru, sem hæstv. ríkisstj. telur helzt, að megi missa sig eða fresta, þegar um slíkt sé að ræða, að framkvæmdir séu meiri en þjóðarbúið ræður við. Hverjar eru þá þær framkvæmdir, sem eiga að víkja? Það eru þær framkvæmdir, sem fé er veitt til á fjárl.? Það eru skólarnir, það eru spítalarnir, það eru hafnargerðirnar, það eru vegirnir og brýrnar, það eru raforkulínurnar, svo að aðeins örfá dæmi séu nefnd af fjöldamörgum, sem nefna mætti. Ég mun ekki fara út í það hér í þessum fáu orðum, sem ég segi, að lýsa því, hvernig ástatt er í þessum greinum, þessum þjónustugreinum, sem ég hef hér nefnt, eins og menntamálum, heilbrigðismálum, samgöngumálum og raforkumálum. Ég vænti þess, að það muni verða gert af öðrum. En ég vil leyfa mér að benda á, að það eru þessar framkvæmdir, sem hæstv. ríkisstj. telur, að helzt megi missa sig og eigi að víkja fyrir öðru, ef framkvæmdir í landinu séu of miklar að hennar dómi. En ég segi, að þegar nú á að draga úr framkvæmdum í landinu með því að klípa af þessum framkvæmdum, er því fórnað, sem sízt skyldi. Þá er því hreinlega fórnað, sem sízt skyldi. Þá er þetta látið víkja fyrir fjöldamörgu öðru, sem fremur mætti bíða, þegar litið er á þjóðarhaginn. Sannleikurinn er sá, að þessar framkvæmdir, sem hæstv. ríkisstj. ætlar nú að setja í úrkastsflokkinn, eiga að vera í forgangsflokki framkvæmdanna. Ef þannig er komið fyrir hæstv. ríkisstj., sem augljóst er raunar, að hún kann engin ráð til þess að láta lífsnauðsynlegustu framkvæmdir sitja í fyrirrúmi um vinnuafl og fjármagn, þá á sú ríkisstj. ekkert erindi lengur í ráðherrastólunum. Hún á að fara. Sú ríkisstj., sem grípur til þessa úrræðis í einhverju hinu mesta góðæri, sem þjóðin hefur lifað, á engan rétt á sér. Sú ríkisstj., sem setur þessar framkvæmdir í úrkastsflokkinn, sem eiga að vera í forgangsflokknum, á engan rétt á því að fara áfram með málefni landsins. Hún á að afsala sér völdunum. En þá er það fjárfestingin í heild. Það er sagt, að hún sé talin of mikil. Þeir telja hana of mikla. Það er mjög erfitt fyrir okkur að dæma um þetta, sem engan aðgang eigum að neinum framkvæmdaáætlunum eða öðru, sem snertir þessi efni. Og ég skal því ekki dóm á þetta leggja, um heildarfjárfestinguna á næstunni. En hitt veit ég, að fjárfestingarmálin eru í algeru öngþveiti, verðbólguöngþveiti, og fyrir því öngþveiti eiga nú ýmsar af þýðingarmestu framkvæmdum þjóðarinnar að víkja, því að það á engu að fresta nema þeim. Verðbólguframkvæmdirnar eiga að halda áfram, sem við sjáum daglega fyrir augum okkar, en skólar, spítalar, vegir, hafnir og raforkulinur eiga að víkja, svo að dæmi séu nefnd. Það getur staðið þannig á, að réttmætt sé að draga úr framkvæmdum ríkisins eða fresta einhverjum þeirra, og það hef ég því bent á áður við ýmis tækifæri. En það verður þá að vera vegna þess, að aðrar enn þýðingarmeiri framkvæmdir fyrir þjóðarbúið, sem aðrir hafa með höndum en ríkið, þurfi að hafa forgang og megi til með að komast í framkvæmd. En að efna til niðurskurðar á sjúkrahúsbyggingum, skólabyggingum, samgönguframkvæmdum og annarri mikilsvarðandi þjónustu, til þess að gegndarlausar verðbólgu- og gróðabrasksframkvæmdir þeirra fésterkustu í landinu geti haft forgangsaðstöðu varðandi vinnuafl og efni, það er hneyksli. Það er hneyksli að setja framkvæmdir ríkisins í úrkastsflokk, til þess að slíkt geti farið fram. Ég dreg í efa, að það, sem nú á að gerast hér í þessu tilliti, gæti gerzt í nokkru af hinum nálægu Evrópulöndum, þar sem við þekkjum bezt til. Ég dreg í efa, að svona atburðir gætu gerzt í nokkru þeirra landa. Ef við svo íhugum þetta ofurlítið nánar, kemur líka í ljós, að það eru engin stórvirki í framkvæmd núna, engin sérstök stórvirki í framkvæmd, sem ætti að þurfa að víkja fyrir. En samt telur ríkisstj., að það þurfi að skera niður 20% af framkvæmdum ríkisins. Á hverju eiga menn þá von hjá stjórn, sem fylgir þessari stefnu, ef nú verður bætt við á næstunni t.d. byggingu stóriðjufyrirtækja og stórvirkjana í því sambandi, miklum mannvirkjum í Hvalfirði á vegum Bandaríkjanna, og svo á verðbólgufjárfestingin að halda áfram óhindruð og ringulreiðin og skipulagsleysið í fjárfestingarmálum? Það verður að gera þá skýlausu kröfu til hvaða ríkisstj. sem er, að hún líti yfir þjóðarbúskapinn í heild. En ef einhver dirfist að tala um, að það eigi að fresta einhverjum framkvæmdum öðrum en skólum, spítölum, vegagerðum og öðrum slíkum framkvæmdum, t.d. fresta einhverju af því, sem aðrir vilji gera en ríkið sjálft, þá verður æpt: Höft, höft, höft. Hann vill höft. - Mikið eiga menn að vinna fyrir frelsið, ef þetta á að ganga svona. Opinberum framkvæmdum verði kastað í úrkastsflokkinn, en allar hinar, sem menn sjá daglega fyrir augunum og telja má þýðingarminni, eiga að hafa sinn gang, hvað sem tautar. Hvernig er svo þetta frelsi, sem menn eiga að færa þessar fórnir? Hvernig er það frelsi? Auðvitað ekkert nema nafnið. Það er bara frelsi fyrir þá ríku. Það er bara frelsi fyrir þá, sem hafa nóga peninga, og ekki fyrir neina aðra, hinir eru allir undir höftum. Það er ekki frelsi fyrir neina aðra, en við getum kallað það frelsi fyrir þá. Hér eru höft, og þau eru framkvæmd með lánapólitíkinni, þau eru framkvæmd á þann hátt, sem Haraldur Böðvarsson er að segja mönnum frá í Morgunblaðinu í dag, þannig að það fást ekki lán til þess að kaupa nauðsynlegustu vélar til fiskiðnaðarins. Þetta eru höftin, sem eru í gildi. Það eru lánsfjárhöftin. Frelsið er aðeins fyrir þá, sem hafa nóga peninga. En ef einhverjum skyldi detta í hug, að það væri skynsamlegt að reyna að raða framkvæmdunum á þjóðarbúinu niður og einhverjir yrðu að fresta sínum framkvæmdum, sem væru taldar ónauðsynlegri en þær, sem hér er verið að ræða um, þó að þeir hefðu nóga peninga, þá æpa menn: höft. Það eru höft, ef það snertir þá, sem hafa nóga peninga, en hitt eru ekki höft. Lánsfjárhöft eru ekki höft, af því að þau snerta aðeins þá, sem þurfa á fjármagni að halda frá öðrum. Og hvernig eru lánsfjárhöftin framkvæmd? Þau eru framkvæmd þannig, að verulegur hluti af sparifjáraukningu þjóðarinnar er tekinn af viðskiptabönkunum og lagður inn í Seðlabankann, að mestu leyti til að halda þessu fé úr umferð. Þetta á m.a. að gera til þess að draga úr fjárfestingunni, og þetta var okkur sagt að væri einhlítt til þess að hafa jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En hvar er jafnvægið í þjóðarbúskapnum? Þetta verkar aftur á móti á þá lund, sem margsannað er og margupplýst, að það verður að sitja á hakanum, sem sízt skyldi, t.d. á vegum framleiðsluatvinnuveganna, fjárfestingar til þess að bæta rekstraraðstöðuna, og þetta verkar einnig þannig, að unga fólkið í landinu, sem þarf að koma sér upp íbúðum og annarri staðfestu, finnur mest fyrir þessum höftum. En frelsið er fyrir hina. Við sjáum biðraðirnar hérna við bankadyrnar á morgnana. Benda þær til þess, að jafnvægi sé í lánamálunum eða jafnvægi í efnahagsmálunum? Nei, þær benda til þess, að þar ríki hið mesta jafnvægisleysi. Og það eru þessir, sem bíða við dyrnar á bönkunum, sem eru að glíma við haftapólitík ríkisstj., þessa sérstöku tegund af höftum. Verið er að reyna að stjórna með „peningapólitískum“ ráðstöfunum einum saman, eins og gert er í sumum stóru löndunum, þar sem er allt yfirfljótandi í fjármagni. En það er ekki hægt að gera hér, svo að í nokkru lagi sé, og það ættu menn nú að vera búnir að læra. Það verður laglegt ástand hér á næstu árum eða næstu missirum, ef á að halda áfram þessari pólitík og leggja í nýjar stórframkvæmdir. Það verður laglegt ástand. Ég held, að það þurfi sannarlega að skoða þessi mál meira í heild en menn hafa fengizt til að gera nú um sinn. Áhrifin af þessari lánapólitík, sem ég hef verið að lýsa og koma fram í gjaldeyrisstöðunni, eru dýru verði keypt. Þau kosta rekstrarfjárskort hjá framleiðslunni og verri afkomu á allar lundir, minni möguleika til þess að greiða eðlilegt kaup og annað því líkt. Þau kosta peningaþröng og getuleysi hjá þeim, sem sízt skyldi. En þessi pólitík hefur samt ekki læknað verðbólguna. Hún hefur magnazt. Og ekki hefur dregið úr fjárfestingunni í heild, en þetta hefur haft áhrif þannig að breyta fjárfestingunni. Það eru önnur verkefni, sem fengizt er við, og þar ber mest á verkefnum þeirra fjársterkustu. Og hún verður til þess, þessi stefna, að það eru þeir, sem fá forgangsaðstöðu fram yfir aðrar nauðsynlegustu framkvæmdir og fram yfir sjálfa framleiðsluna. Hvernig er t.d. orðið með vinnuaflsskortinn hjá sjálfri framleiðslunni, og hvernig stendur á honum? M.a. kemur til hin gegndarlausa samkeppni frá verðbólgufjárfestingunni. En þetta verður ekki læknað með því að taka 120 millj. af því fé, sem á að verja til þess að byggja heilbrigðisstofnanir, skóla og annað slíkt, sem þjóðin verður að halda áfram að koma í framkvæmd. Og ef menn halda, að sú pólitík geti staðizt, að ekki sé hægt að halda áfram með sæmilegum hraða við slíkar framkvæmdir í mestu góðærum, hvenær ætla menn þá að vinna það upp aftur? Það er tæpast hægt að hugsa sér, að annað eins góðæri og verið hefur nú um sinn geti orðið um alla framtíð. Í raun og veru er fjárfestingin undirstaða þjóðarbúskaparins í framtíðinni, alveg eins og heimilanna. Tekjur og afkoma þjóðarinnar á næstu árum fer vitaskuld að verulegu leyti eftir því, hvernig til tekst með fjárfestinguna, með framkvæmdirnar, hvort menn leggja í skynsamlegar framkvæmdir eða óskynsamlegar. Við vitum, að verðbólgufjárfesting er oft mjög óskynsamleg og stórlega hættuleg. Vegna verðbólgunnar leggja menn t.d. í miklu stærri framkvæmdir en þeir í raun og veru hafa efni á og þeir þurfa, þ.e. þeir, sem hafa veruleg peningaráð. Þetta vitum við vel, og við vitum, að verðbólgan er versti ráðunauturinn, sem til er varðandi fjárfestingarframkvæmdir. En hvað er gert á heimilunum? Hvað gerir hygginn húsbóndi, ef hann þarf að horfast í augu við, að það er takmarkað, sem hann getur komið í framkvæmd, og það er auðvitað ævinlega takmarkað, og það er líka takmarkað, sem þjóðarbúið getur komið í framkvæmd? Hygginn húsbóndi lítur yfir heildina og reynir að raða verkefnunum niður eftir þýðingu þeirra fyrir heimilið í heild. En er það þetta, sem hæstv. ríkisstj. gerir með sinni fjárfestingarpólitík? Nei og aftur nei, ekkert í þá átt. Það, sem hún gerir, er að setja í úrkastsflokkinn það, sem sízt skyldi, láta það í raun og veru hafa forgang, sem helzt mætti bíða, reyna svo að halda þessu innan einhverra takmarka, að því er manni skilst, með lánapólitík, sem verður til þess, að það fellur oft niður, sem þarflegast er. Ég vil svo að lokum segja þetta: Ríkisstj., sem gefst alveg upp við þá frumskyldu í nútímaþjóðfélagi að tryggja því þýðingarmesta forgang, en lætur það þess í stað sitja á hakanum, á engan rétt á sér, ríkisstj., sem í mesta góðæri gefst upp við að halda uppi eðlilegum lágmarksframkvæmdum í skólamálum, íbúðamálum, heilbrigðismálum, samgöngumálum og öðrum þvílíkum höfuðþáttum, á engan rétt á sér. Að endingu vil ég svo spyrja um þrennt: Á að skera niður framlög til allra verklegra framkvæmda án undantekninga? Mér virðist eiga að gera þetta skv. yfirlýsingunni í grg., en það væri æskilegt að fá þessu beint svarað. Á að skera niður öll ólögboðin framlög á fjárl.? Og ef svo er ekki, hver eru þá undantekin? Hvað á að gera við 22. gr. og sérstaklega tvennt á henni? Ætlar ríkisstj. að hætta við að nota lántökuheimildina til ríkisspítalanna upp á 10 millj. kr.? Og hvað ætlar ríkisstj. að gera við lántökuheimildina til flugvallagerða, 15 millj. kr.?



Herra forseti. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði á þessu ári um 55 millj. kr. í verðuppbætur á fisk. Því er lýst yfir í grg. frv., að ríkisstj. hafi gefið fyrirheit um þessa greiðslu, þegar samið var um fiskverð í upphafi þessa árs. Þeir fiskverðssamningar, sem þá fóru fram, voru á ýmsan hátt mjög athyglisverðir. Í fyrsta lagi vegna þess, að þeim samningum stjórnaði að þessu sinni aðalefnahagsmálaráðunautur ríkisstj., Jónas H. Haralz og réð mestu um þá samninga sem oddamaður í dómnum. Niðurstaða þessara samninga varð sem sagt sú, sem kemur fram í þessu frv., að aðalefnahagsráðunautur ríkisstj., sá sem hafði með ríkisstj. alveg sérstaklega markað viðreisnarstefnuna í efnahagsmálum, komst að þeirri niðurstöðu, að það væri óhjákvæmilegt nú að taka upp sérstakar verðuppbætur á fisk og taka upp sérstakar mismunauppbætur á fisk í ríkari mæli en áður hafði verið. Nú minnast menn þess í þessu sambandi, að það var einmitt eitt af aðalviðkvæðunum hjá þeim viðreisnarmönnum í upphafi viðreisnarinnar, að það væri alveg óhjákvæmilegt að gera efnahagsráðstafanir til þess að afnema allar uppbætur og þá ekki sízt uppbætur til aðalatvinnuvega landsins, og þá var því haldið sérstaklega fram, m.a. af þessum efnahagsráðunaut ríkisstj., Jónasi Haralz, að alveg sérstaklega væri hættulegt að haga uppbótagreiðslum þannig, að mismunað væri uppbótunum til hinna ýmsu framleiðslugreina í landinu. En nú sem sagt er hans úrskurður þessi. Nú á að veita sérstakar uppbætur úr ríkissjóði á fisk, sem veiddur er með handfæri og línu, fram yfir annan fisk, sem að landi berst. Nú er úrskurðurinn sá, að það skuli styrkja alveg sérstaklega þá fiskkaupendur og fiskverkendur í landinu, sem vinna að því að hraðfrysta fisk, en hinir, sem kaupa fisk á sama verði til herzlu eða til þess að salta hann, þeir skuli ekki fá neinar slíkar bætur. Þetta segir ekki litla sögu um það, hvernig farið hefur með þessar kenningar efnahagsráðunautarins í þessum efnum. Hann hefur sem sagt orðið að standa frammi fyrir því að verða að samþykkja það eftir fimm ára viðreisnarstefnu, sem hann í upphafi viðreisnartímabilsins taldi að væri með öllu óalandi og óferjandi. Þá er það ekki síður athyglisvert í sambandi við þessa samninga, sem fóru fram um fiskverðið í upphafi þessa árs, að þegar þessir samningar eru gerðir, þá hafði það skeð, að sjávarútvegurinn hafði búið við hagstæðara árferði en um langan tíma áður og miklu hagstæðara erlent markaðsverð en þekkzt hafði nokkurn tíma áður. Útflutningsverð á fiski hafði hækkað sérstaklega mikið og miklum mun meira m.a. á frosnum fiski en t.d. á hertum fiski. Það liggur sem sagt fyrir, að samið hefur verið við aðalkaupendur okkar að frosnum fiski nú, sumpart rétt fyrir áramótin og að nokkru leyti nú eftir áramótin, og aðalkaupendurnir, sem kaupa hraðfrystan fisk, borga nú hvorki meira né minna en 10% hærra verð en þeir gerðu árið á undan. Samkv. útreikningum þeirra, sem fást við fiskframleiðslu, þá hefur það verið gefið upp, að 10% verðhækkun á útfluttum fiskafurðum jafngildi fyllilega 50% launahækkun við framleiðsluna, en eigi að síður komst efnahagsráðunautur ríkisstj. að þeirri niðurstöðu, að þrátt fyrir þetta allt saman, hið góða árferði með aflann og aðrar kringumstæður, hina miklu verðhækkun á erlendum mörkuðum, þá yrði eigi að síður að samþ. sérstakar verðuppbætur að þessu sinni og það með þeim hætti, sem hann komst að niðurstöðu um. Þetta er að mínum dómi þungur áfellisdómur um viðreisnarstefnuna, sem gilt hefur í landinu nú um fimm ára tímabil. Ég býst við því, að ýmsir þeir, sem heyra þessi orð mín, verði kannske nokkuð undrandi á því, að efnahagsráðunautur ríkisstj. skuli hafa komizt að þessari niðurstöðu, þegar kringumstæðurnar voru þessar, því að sannleikurinn er sá, að ef allt hefði verið með felldu, hefðu þessar greinar sjávarútvegsins vegna hækkandi markaðsverðs erlendis ekki átt að þurfa á neinum uppbótum að halda á þessu ári og þó búið mun betur en þær bjuggu fyrir rúmu ári. En hver er þá ástæðan til þess, að efnahagsráðunauturinn kemst samt sem áður að þessari niðurstöðu, að það verði að grípa til uppbóta? Til þess að skýra það er í rauninni óhjákvæmilegt að líta nokkuð yfir það, sem var að gerast á s.l. ári í þessum efnum, og einnig til þess, sem hefur verið að gerast í fjármálum ríkisins að undanförnu. Við minnumst þess, að í janúarmánuði 1964, fyrir rétt rúmu ári, lagði ríkisstj. fram frv. hér á Alþingi um sérstakar ráðstafanir til stuðnings sjávarútveginum. Þá var lagt til að hækka söluskattinn úr 3% upp í 5 1/2% eða um 2 1/2%. Þær álögur mundu nema í kringum 300 millj. kr. á ári, en gert var ráð fyrir, að þessar álögur mundu þó skila í ríkissjóð nokkru lægri upphæð á árinu 1964, af því að innheimtan stæði ekki alveg allt árið. Það kom auðvitað í ljós, að þó að þessar miklu álögur væru samþ. hér á Alþingi undir því fororði, að þær væru gerðar til stuðnings sjávarútveginum, varð strax að upplýsa það, að verulegur hluti eða í kringum 1/3 af þessum álögum ætti nú að renna í ríkissjóð beint, en ekki til sjávarútvegsins. Ríkissjóður þurfti sem sagt á því að halda, að sagt var, að greiða hækkaðar bætur vegna almannatryggingalaga, og ríkissjóður þurfti einnig á meira fé að halda vegna niðurgreiðslu á verðlagi o.s.frv. En allt um það fékk sjávarútvegurinn þó nokkra upphæð, sérstaklega togaraútgerð fékk allmyndarlega upphæð af þessum álögum, sem þarna voru á lagðar. En svo gerðist það bara, þegar kom fram undir árslokin eða nokkru fyrir síðustu áramót, að þá var ríkissjóður þannig á vegi staddur, að hann varð að tilkynna, að hann yrði að slá eignarhaldi sínu á þennan skatt, að ríkissjóð vantaði svo peninga, að þessi skattur yrði að renna í ríkissjóð, og það yrði að taka þennan stuðning af sjávarútveginum, sem hann hafði fengið með sérstökum skattaálögum. Þess var getið í grg. fjárlfrv., að upphæð, sem næmi 95.5 millj. kr. og komið hefði út úr þessum sérstaka skatti, yrði nú á þessu ári látin renna beint í ríkiskassann, því að ríkissjóður þyrfti á upphæðinni að halda. Þegar þetta var samþ. hér á Alþingi, spurði ég sérstaklega um það, hvort það væri mat ríkisstj. á hag sjávarútvegsins, sem nú ætti að sjá af þessari upphæð beint í ríkiskassann, að sjávarútvegurinn mundi ekki þurfa á neinni frekari aðstoð að halda, eða hvort meiningin væri að koma aftur eftir nokkra mánuði og leggja á nýjar álögur til þess að hjálpa sjávarútveginum í staðinn, eftir að ríkissjóður hafði tekið þessar tekjur af honum. Við þessu fengust harla lítil svör, þegar var verið að gera þessar ráðstafanir um áramótin. En niðurstaðan er nú sem sagt þessi, að vegna þess að ríkissjóður þurfti að hirða til sín þær tekjur, sem áður runnu til sjávarútvegsins, þann skatt, sem hafði verið á lagður vegna sjávarútvegsins, þá þarf nú að koma á nýjan leik og segja: Nú þurfum við að láta sjávarútveginn fá nýja greiðslu upp á 55 millj. kr. Það er að vísu ekki valin sú leið nú að leggja á nýjan skatt í þessu skyni. En hin leiðin er valin, að skera niður útgjöld ríkisins, sem ákveðin voru á nýlega samþykktum fjárl. til verklegra framkvæmda, sem þessu nemur. Það kemur sem sagt í ljós, að fjármálastefna ríkisstj. hefur leitt til þess, að útgjöld ríkissjóðs hafa vaxið þannig jafnt og þétt, að ríkissjóður hefur þurft að draga til þær upphæðir, sem áttu að renna til atvinnuveganna, og ríkissjóður hefur hvað eftir annað gripið til ráðstafana, sem hafa íþyngt framleiðsluatvinnuvegunum og þar með sjávarútveginum, m.a. með því að leggja á söluskatt æ ofan í æ. Það, sem raunverulega hefur verið að gerast í þessum efnum, er því það, að söluskattshækkunin, sem ákveðin var í upphafi ársins 1964, og svo aftur söluskattshækkunin, sem ákveðin var nú um síðustu áramót, en þessi sjávarútvegsins. hækkun nemur samanlagt úr 3% upp í 7.5% eða um 4.5%, en það nemur eftir þeim áætlunum, sem ríkisstj. hefur lagt fram, álögum upp á 560 millj. kr., - af þessari upphæð má segja, að eigi nú að renna til sjávarútvegsins skv. þessu frv. 55 millj. En það hefur verið staðið svo haganlega að þessu, að á meðan var verið að sækja þessar tekjur í vasa almennings í landinu, hefur alltaf verið sagt: Þetta erum við að gera til þess að bjarga útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar. Þetta erum við að gera, að leggja þetta á, til þess að bjarga sjávarútveginum. - En það er efnahagsmálastefna ríkisstj., það er fjármálastefna ríkisins, sem hefur leitt út í þessar ógöngur. Það er rétt, að menn geri sér fulla grein fyrir því. En svo kemur með þessu frv. tilkynning um það, að nú sé óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð, þrátt fyrir alla þessa nýju skatta, sem á hafa verið lagðir og raunverulega hafa að mestöllu leyti runnið í ríkissjóð, þá sé óhjákvæmilegt að skera niður verklegar framkvæmdir á árinu 1965 upp á 120 millj, kr., draga sem sagt úr framkvæmdum, eins og hér hefur verið lýst, til byggingar skóla, byggingar sjúkrahúsa, hafnargerða og annarra slikra verklegra framkvæmda, um 20% frá því, sem nýlega hefur verið samþ. á Alþingi við afgreiðslu fjárl. Hér er um býsna stóra tilkynningu að ræða, og hún er sannarlega þess eðlis, að það hefði verið ástæða til þess, að ríkisstj. hefði gefið ýtarlegri og gleggri skýrslu hér á Alþingi um það, hvaða nauður rekur virkilega til þess, að svona er komið og að til þess arna þarf að grípa. Sú skýring, sem hér hefur verið minnzt á, að ríkisstj. hugsi sér að skera niður verklegar framkvæmdir á vegum ríkisins og opinberra aðila um 120 millj. kr. vegna of mikillar þenslu á vinnumarkaðinum, vegna þess að það verði að skapa pláss fyrir annað, sem er nauðsynlegra, - sú skýring fær ekki staðizt. Að vísu skal ég játa, að það er mikil þensla á íslenzkum vinnumarkaði og vantar stórlega vinnuafl, m.a. til. framleiðsluatvinnuveganna. Það er rétt. En sú ríkisstj., sem á sama tíma og þetta gerist berst um á hæl og hnakka og reynir að rökstyðja það, að réttmætt sé og nauðsynlegt nú að ráðast í stóriðju á þeim grundvelli, sem lagt hefur verið fram, sem mundi heimta a.m.k. 1000 menn í byggingarvinnu í næstu 3-4 ár, - sú ríkisstj., sem telur það alveg nauðsynlegt, eins og nú háttar í íslenzku atvinnulífi, að ráðast í slíkar umdeildar framkvæmdir, getur ekki á sama tíma haldið því fram, að það sé nauðsynlegt vegna ástandsins á íslenzkum vinnumarkaði að minnka framkvæmdir við byggingu skóla, við byggingu hafna í landinu og annars slíks, sem nemur 120 millj. kr. Eg álít alveg þvert á móti, að tal ríkisstj. og hennar ráðamanna um nauðsyn þess að ráðast í hinar miklu stóriðjuframkvæmdir beri alveg greinilega vott um það, að hún hefur enga grein gert sér fyrir því, hvernig ástatt er raunverulega á atvinnumarkaði í landinu nú. Við höfum sem betur fer búið við það á undanförnum árum, að sjávarútvegsframleiðsla okkar hefur farið ört vaxandi frá ári til árs. Afli, sem borizt hefur að landi, hefur aukizt nú í nokkur ár í kringum 20% á ári. En 20%, sem er 150-200 þús. tonn af afla, sem berst að landi, heimta vitanlega vinnuafl. Það er engin leið að koma þessu í útflutningsverðmæti án þess, að þetta heimti meira og meira vinnuafl. Og þannig hefur líka ástandið verið, að það hefur heldur engin leið verið að framleiða allt þetta vörumagn til útflutnings, án þess að það þyrfti að ráðast í allmiklar nýjar framkvæmdir, sem líka hafa heimtað vinnuafl. Það hefur því verið þannig ástatt hjá aðalframleiðslugreinum okkar á undanförnum árum, að framleiðslan hefur búið við meiri og meiri vinnuaflsskort. Það hefur vantað vinnuafl og alltaf farið versnandi frá ári til árs. En á sama tíma og þetta gerist hugsar þó ríkisstj. sér, að það verði gert án þess, að það hafi nokkra verulegar afleiðingar í efnahagskerfinu, að ráðast í stóriðjuframkvæmdir, sem heimta það vinnuafl, sem ég talaði um hér áðan. Nei, það er enginn vafi á því, að allur undirbúningur og sá mikli áhugi, sem hefur komið fram hjá ríkisstj. í sambandi við stóriðjuframkvæmdirnar, ber þess einmitt glögglega vott, að hún hefur ekkert gert sér grein fyrir því, hvernig ástandið ar á íslenzkum vinnumarkaði nú í dag. Ef hún hefði gert það, þá hefði hún auðvitað tekið upp allt aðra stefnu í fjárfestingarmálunum en hún hefur gert. Þá mundi hún fara inn á þá braut að raða niður framkvæmdunum á annan veg en nú hefur verið gert. Ríkisstj. hefur reynt á undanförnum árum af allmiklu kappi að afgreiða fjárlög fyrir áramót. En það hefur ekki verið ýkjamikið að marka þessa fjárlagaafgreiðslu, sem drifin hefur verið í gegn fyrir áramót. Eins og ég sagði áðan, var þannig að farið í byrjun ársins 1964, að ekki hafði liðið nema einn mánuður, frá því að fjárlög voru afgreidd, að ríkisstj. kom fram með frv. á Alþ., sem í rauninni alveg umturnaði fjárlagaafgreiðslunni með því að leggja á landsmenn nokkur hundruð millj. kr. í nýjum sköttum. Og nú er þannig farið, að fjárlögin voru að vísu afgreidd núna fyrir jól, en svo er strax farið í það að gjörbreyta því, sem ákveðið var með setningu síðustu fjárlaga. Þær fjárveitingar, sem þar voru samþykktar, eiga ekki lengur að standa. Nú er þeim raskað, og allri fjárlagaafgreiðslunni er raskað. Ástæðurnar eru einfaldlega þær, að mínum dómi, að efnahagsmálastefna ríkisstj. hefur verið að hrynja að undanförnu. Af því er gripið til vinnubragða eins og þessara. Það er með flaumósuhætti unnið að afgreiðslu fjárlaga, sem menn hafa alls ekki séð, hvernig á að standa við, og síðan er rokið til á eftir að leggja fram mikilsverð fjárlagafrv. í rauninni eða frv. um mikilsverð fjárhagsmálefni rétt á eftir, sem í grundvallaratriðum raska sjálfri fjárlagaafgreiðslunni. Ég álít, að kjarni þessa máls, sem ég hef gert hér að umtalsefni, sé sá, að þær ráðstafanir, sem nú er ákveðið að gera með því að skera niður verklegar framkvæmdir ríkisins um 120 millj. kr. árið 1965, eru ekki gerðar vegna sjávarútvegsins eða vegna stuðnings við hann. Ríkisstj. getur sparað sér það algerlega að afsaka þennan mikla niðurskurð, sem nú á að framkvæma á verklegum framkvæmdum, með því, að hún sé að auka stuðning sinn við sjávarútveginn. Um það verður ekki deilt, enda kom það skýrt fram í ræðu hæstv. sjútvmrh., þegar hann talaði hér fyrir frv., að honum er ljóst, að stuðningurinn við sjávarútveginn á að vera minni á þessu ári en hann átti að vera árið á undan. Það er því ekki verið að skera niður útgjöld til verklegra framkvæmda samkv. fjárlögum vegna stuðnings við sjávarútveginn. Það er rangt. Þessi niðurskurður á sér stað vegna þess, að ríkisstj. telur, að svo sé komið fjárhag ríkisins, að fjárl. fái ekki staðizt. Það var mikið ógæfuspor, sem hæstv. ríkisstj. steig, þegar hún hækkaði söluskattinn í lok s.l. árs. Með því hvarf ríkisstj. í rauninni frá þeirri verðstöðvunarstefnu, sem hún hafði á óbeinan hátt lofað með júnísamkomulaginu við verkalýðsfélögin á s.l. sumri. Þá velti hún af stað á nýjan leik þeim verðhækkunum, sem vitanlega halda áfram að spinna upp á sig, og þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert síðan, og hafa í rauninni miðað að því að þrengja kosti útflutningsatvinnuveganna, minnka þann stuðning, sem þeir voru aðnjótandi áður, og leggja á útflutningsatvinnuvegina ný gjöld, - þessar ráðstafanir fá ekki heldur breytt því, að það verður óhjákvæmilegt að ganga inn á meginsjónarmið launþegasamtakanna í landinu í sambandi við nýja kjarasamninga á komandi sumri. Það, sem liggur fyrir launþegasamtökunum alveg skýrlega í þessum efnum, er það, að á undanförnum árum hefur afkoma þjóðarbúsins verið mjög hagstæð og þó aldrei hagstæðari en nú á s.l. ári. Það liggur einnig fyrir verkalýðssamtökunum í landinu, að verð á útflutningsvörum þjóðarinnar hefur farið stórhækkandi. Þetta allt skapar grundvöli að því að mæta kröfum launþegasamtakanna um hækkun á því kaupi, sem augljóslega er orðið allt of lágt miðað við verðlagið í landinu. Það verður því algerlega þýðingarlaust fyrir efnahagssérfræðinga ríkisstj. eða ríkisstj. sjálfa að reyna að koma fram með slik rök, þegar verður setzt að samningaborðinu í vor, að svo sé ástatt fyrir framleiðsluatvinnuvegum landsins, að þeir geti ekki borgað hærra kaup. Ef þeir hefðu fengið að búa að sinu, án þess að verða fyrir búsifjum af hálfu ríkisstj. með hækkuðum sköttum, án þess að ríkisstj. hefði tekið í ríkissjóð þær tekjur, sem framleiðsluatvinnuvegirnir áttu að hafa, var auðvelt að mæta kauphækkunarkröfum verkafólks á hendur útflutningsatvinnuvegunum. Af því stendur nú ríkisstj. frammi fyrir því, að hún verður einnig að mæta því eftir nokkra mánuði, að það hlýtur að verða samþykkt mjög veruleg kauphækkun til alls verkafólks í landinu. Allar ytri ástæður mæla með slíku og skapa rök fyrir slíku. Það er aðeins það eina, sem þar stendur í véginum, að efnahagsmálastefna ríkisstj. hefur þarna þvælzt fyrir og hefur gert aðstöðuna alla erfiðari. En þó að svo sé ástatt með þá efnahagsmálastefnu, að hún vinni hér öndvert gegn, er alveg óhugsandi, að verkalýðssamtökin í landinu taki tillit til slíks, heldur verður ríkisstj. að lærast það, að hún verður að breyta um efnahagsmálastefnu frá því, sem verið hefur. Í grg. þessa frv. er einnig skýrt frá því, að ríkissjóð vanti 65 millj. kr. til þess að standa undir 6.6% launahækkun til opinberra starfsmanna. Enginn vafi getur nú leikið á því, að ríkisstj. hlýtur að hafa gert sér grein fyrir því, áður en fjárlög voru samin, að til greiðslu eins og þessarar hlyti að koma. Kröfur um launahækkun til opinberra starfsmanna höfðu komið fram, og ég hygg, að ríkisstj. hafi, áður en hún afgreiddi fjárl., verið búin að viðurkenna það, að til einhverrar hækkunar í þessum efnum yrði að koma. Hér er því í rauninni ekki um neinn nýjan útgjaldalið að ræða þannig séð. Þessi útgjaldaliður hefur eins og hinir komið til vegna þeirrar stefnu, sem ríkisstj. hefur rekið í efnahagsmálum. Hér er beinlínis um afleiðingu af aðgerðum hennar sjálfrar að ræða. Ég skal svo ekki ræða hér frekar um þetta frv. Það hefur aðeins gefið mér tilefni til þess að ræða hér nokkuð um efnahagsmálin á breiðari grundvelli. Sjálft frv. fjallar um ekki ýkja veigamikil atriði, ákveðnar greiðslur til sjávarútvegsins, sem þó eru mun minni en þær greiðslur voru, sem sjávarútvegurinn bjó við áður. Því er meginefni frv. ekki þess eðlis, að það gefi út af fyrir sig tilefni til langra umræðna.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að ræða þetta frv. sérstaklega, heldur þann boðskap, sem boðaður er í grg. frv., en vil þó í upphafi máls míns minna á það, að skömmu eftir s.l. áramót fór fram á vegum ríkisútvarpsins í þættinum „Á blaðamannafundi“ viðtal við einn af stærstu útgerðarmönnum landsins, Einar Sigurðsson, sem í daglegu tali er kallaður Einar ríki. Spyrjendurnir voru m.a. hv. 5. þm. Vesturl. og ritstjóri Þjóðviljans. Þeir spurðu margs, og þar á meðal var sérstaklega rætt um þá ákvörðun útgerðarmannsins að hafa skilið við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. En rökin, sem hann færði fyrir því, voru m.a. þessi: Nú er svo auðvelt að selja, að það selst hver uggi, sem á land kemur. Hann selst fyrir hærra verð en áður hefur verið. Svo kom til viðbótar um afkomu útvegsins, en fiskiríið hafi verið betra nú en nokkru sinni fyrr, en þegar svo útgerðarmaðurinn var spurður um afkomuna og hann hafði áður upplýst, að hann hefði byggt þrjú frystihús, var svarið þetta: Ég byggði frystihúsin áður fyrr. Það var á þeim árum, þegar Framsfl. stjórnaði. En ég get ekki haldið þeim við á viðreisnartímum. Ég ætlaði að reyna að endurbæta lítils háttar eitt frystihúsið, sagði útgerðarmaðurinn, en ég varð að hætta við það vegna fjárskorts, því að viðreisnin leyfði það ekki. Þetta var einn af stjórnarstuðningsmönnunum, sem gaf þennan dóm, og niðurstaðan af samtalinu var þetta: Ég gat byggt þrjú frystihús, þegar Framsókn stjórnaði, en ekki haldið þeim við undir stjórn viðreisnar. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, segir sömu sögu. Þegar árferðið er þannig, að metaflaár er ár eftir ár, hver uggi selst fyrir hærra verð en nokkru sinni fyrr, er uppbótakerfið tekið upp á ný og endurbætt. Það hefur sitt að segja. En það, sem ég vildi sérstaklega ræða hér um, er boðskapur sá, sem kemur fram í grg. frv. á þskj. 333 um það, að fjárins til þess að mæta þeim útgjöldum, sem hér er stefnt að, skuli aflað með því að skera niður verklegar framkvæmdir, eins og það er orðað, um 20%. Þegar við vorum að afgreiða fjárlög fyrir jól, var það eitt af síðustu lögum þingsins þá, að hæstv. ríkisstj. flutti frv. um hækkun á söluskatti. Ég sagði frá því við 3. umr. fjárl. eða vakti athygli á því réttara sagt, að Alþýðublaðið birti sama daginn frásögnina af söluskattshækkuninni og kindinni, sem var komin í sjálfheldu. Mér finnst þetta frv. eða þessi aðgerð hæstv. ríkisstj. sýna það og sanna, að Alþýðublaðið vissi, hvað það var að fara. Því var ljóst, að hæstv. ríkisstj. var komin í sjálfheldu og var að reyna að leita eftir stráunum, sem enn þá var hægt að ná til úr sjálfheldunni. Og áfram er haldið á þeirri braut að kroppa nú enn á ný í sinustráin, sem enn kunna að vera í syllunni. Ég verð að segja, að það er ekki nein fyrirmyndarstefna, sem rekin er af hæstv. ríkisstj., að hún skuli hafa hækkað söluskattinn um verulega fjárhæð á síðustu dögum fyrir jólin, en sker niður fjárl. nú. Ég benti á það í þeirri ræðu, sem ég flutti þá, að ef ríkisstj. áleit sjálf, að fjárhag landsins væri þannig komið, að það væri ekki hægt að koma áfram málefnum þjóðarinnar nema með nýjum álögum ofan á álöguflóðið, sem yfir þjóðina hefði gengið, þá bar henni skylda til að leita samstarfs við Alþingi um að skera niður á fjárl. Þetta gerði hún ekki, heldur hækkaði álögurnar fyrir jól, en sker niður hluta fjárlaganna eftir áramót. Hæstv. ríkisstj. fer í þann endann, eins og á hefur verið bent, sem sízt skyldi. Hæstv. ríkisstj. er ekki að lækka eyðsluna. Ég benti á það í fjárlagaumr., að eyðslan í sambandi við utanferðir, veizlur og önnur slík atriði hjá hæstv. ríkisstj. hefur hækkað um 500% síðan 1958. Það er ekki talin ástæða til þess að skera hér niður. Hvað hefur kostnaðurinn við skattaálagninguna í landinu aukizt? Í árslok 1963 um 200-300%, en miklu meira núna. Það er ekki verið að skera þar niður. Það er ekki verið að gera tillögu um að leggja niður ýmis embætti og stofnanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur stofnað nú á síðustu árum. Það er a.m.k. ekki enn þá komin fram tillaga um að draga saman eða leggja niður Efnahagsstofnunina, og það er ekki einu sinni uppi till. um að leggja niður prestsembættið í Kaupmannahöfn, sem var stofnað án lagaheimildar og án allra venjulegra framkvæmda á slíkum málum á s.l. ári. Væri nú ekki nær, að hæstv. ríkisstj. færi að hyggja að þessum atriðum í íslenzkum fjárl., ef á að fara að skera stórkostlega niður? Það þýðir ekki að tala hér um, að þetta séu smámunir einir. Ef á annað borð er orðið það ástand í góðærinu, að við verðum að fara að skera niður af þeim verkefnum, sem mest nauðsyn er fyrir fólkið í landinu, þá verðum við einnig að fara í þessi og fyrst og fremst í þessi atriði. Hvaða málaflokkar eru það, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að skera niður? 20% lækkun á fjárveitingum er ekkert smáræði. Ég vil geta þess og mun hafa getið þess fyrr í umr., hæstv. heilbrmrh. til verðugs hróss, að á fjárl. fyrir árið 1965 er veruleg hækkun til byggingar sjúkrahúsa, læknisbústaða, svo að það stefndi að því að gera nokkurt átak í þeim málum. Þörfin var greinileg, eins og allir vita. En með þessari framkvæmd á að skera niður 20% einnig af þeim framkvæmdum, að því er bezt verður séð. Hér er þó ekki um neinar óþarfaframkvæmdir að ræða. Landsfólkið hefur lagt mikið á sig í þessum efnum, og stórar stofnanir, eins og Landsspítalinn, eru búnar að vera geysilengi í byggingu, og sá kostnaðarauki, sem er orðinn við þá framkvæmd vegna þess, hve hún hefur dregizt, verður ekki talinn í milljónum, heldur í milljónatugum. Og nú á að skera niður einnig þar 20% af framkvæmdafé. Þetta er þó sú heilbrigðisstofnun í landinu, sem er sú fullkomnasta og bezta og þar sem þrengslin eru orðin slík, að það er fyrir löngu raunverulega í óefni komið. Samt á nú að bíða með þessa framkvæmd eins og fleiri. Það lá fyrir í áætlun vita- og hafnarmálastjóra við fjárlagaafgreiðsluna, að hann kom með framkvæmdalista upp á einar 200 millj., og það þýddi 80 millj. kr. útgjöld hjá ríkinu - og 100 millj. kr., ef með var tekið það, sem vantaði á greiðslu í eldri framkvæmdir. Það kom einnig fram í þeirri skýrslu, að það var nokkurt átak gert í því á árinu 1964 að greiða niður eldri skuldir og var notaður til þess hluti af greiðsluafgangi ríkissjóðs. Nú var fjárveiting til hafnargerða í landinu svo lág, að ljóst var, að það hlaut að sækja í sama horfið aftur. En með þessum niðurskurði, sem nú á að fara að gera, eru þar skornar niður um 8 millj. kr., svo að það verður til 1/4 af því fé, sem ríkið þyrfti að leggja í sinn hluta til hafnarframkvæmda í landinu árið 1965. Og við skulum gera okkur grein fyrir því, að þegar hafnir eru farnar að kosta tugi millj. í framkvæmd, segja 700 þús. kr. lítið til þess að greiða ríkissjóðshlutann, en það er hæsta fjárveitingin, sem er þó á fjárl., og eftir þennan niðurskurð munu aðeins 5 hafnir á landinu fá fjárveitingu, sem nemur 500 þús. kr., allar aðrar hafnir á landinu eru þar fyrir neðan. Þetta er myndin af hafnargerðinni. Sýnist hv. þm., að hafi verið ástæða til að taka 1/5 hluta þar af? Við afgreiðslu fjárl. lá fyrir skýrsla frá fræðslumálastjóra um umsóknir vegna nýrra skólabygginga í landinu. Þessi skýrsla bar með sér, að það þurfti um 40 millj. kr. til þess að fullnægja umsóknum um skólabyggingar og greiða 1/5 hluta kostnaðar, eins og gert er ráð fyrir samkvæmt lögum, að ríkið greiði. Nú voru þessar framkvæmdir ekki allar samþykktar, þó að nauðsyn hefði borið til. Og það hafa orðið hér í hv. Alþ. í vetur miklar umr. um skólamál, og hæstv. menntmrh. svaraði hér fsp. um daginn, þar sem hann hélt því fram, að það hefði raunverulega verið fullnægt að koma unglingum í skóla, þeim sem það vildu, og væri stefnt að því. En hvað gerist á þessu ári? Af þeim 40 millj., sem ríkið þurfti að leggja til nýrra skólabygginga á árinu 1965, mun það greiða um 11 millj. Verður þetta til þess, að fullnægt verði því, að börnin og unglingarnir í landinu geti komizt í skóla, þau sem vilja? Það verður ekki. En það er þó meira að gert en þetta, því að á s.l. ári var gefin út reglugerð, sem tekur af öll tvímæli um það, að ekki má hefja skólaframkvæmd, fyrr en fjármagn fyrir 1/5 hluta liggur fyrir. Nú hafði engin skólaframkvæmd í landinu meiri fjárveitingu en 1/5 hluta til nýbygginga, og með því að skera þann hluta niður um 20%, er komið niður fyrir þetta mark, og það þýðir í raun og veru, að það verður ekki byrjað að byggja nýjan barnaskóla eða unglingaskóla í þessu landi árið 1965. Þetta gerist, þegar góðæri er meira en nokkru sinni fyrr. Þetta er árangurinn af 5 ára viðreisnarstjórn. Og það er ekki öll sagan sögð með þessu, því að mörg sveitarfélög hafa orðið að hafa framkvæmd skólabygginganna miklu örari en lögin gerðu ráð fyrir og eru í stórfelldum skuldum vegna þessara framkvæmda. Það er ekki vegna þess, að þau hafi viljað vinna að því að fjárfesta of mikið, heldur hefur þörfin knúið sveitarfélögin áfram, vegna þess að börnin og unglingarnir biðu eftir skólastofunum, og það var óframkvæmanlegt að stöðva verkið, þó að forráðamenn sveitarfélaganna hefðu ætlað sér þetta. Þess vegna sitja nú einnig eftir stórar fjárhæðir í skuldum, og sveitarfélögin og bæjarfélögin verða að greiða aukna vexti vegna þessara framkvæmda, auk þess sem verðbólgan heldur áfram að aukast og gera verkið dýrara. Við áramótin 1963-64 sameinaðist hv. Alþ. um það að leggja á þjóðina um 100 millj. kr. í nýjum sköttum vegna vegamálanna. Þetta var gert af því, að hv. alþm. var ljóst, að það stefndi í fullkomið óefni með vegagerðina í landinu, og þeir vildu leggja það á sig og fólkið í landinu, að greiða 100 millj. kr. nýja skatta til þess að reyna að bæta úr þessu. Nú hefur svo til tekizt, að úr þessu fjármagni hefur m.a. vegna dýrtíðarinnar orðið miklu minna, þegar til framkvæmdanna hefur komið. En annað hefur skeð, og það er það, að bílainnflutningur til landsins og bílar í umferð hafa aukizt stórkostlega og tekjur ríkissjóðs af þeim hafa líka stórkostlega aukizt. Við afgreiðslu síðustu fjárl. hækkaði ríkissjóður ,sinn hluta í þessum tekjum með því að hækka leyfisgjöldin af bifreiðum, og ég sýndi fram á það með rökum, að nettótekjur ríkissjóðs af umferðinni munu verða á þessu ári, ef miðað er við fyrri áætlanir, um 500 millj. kr. a.m.k. 47 millj. kr. ætlaði ríkissjóður skv. fjárl. að leggja til umferðarinnar aftur í sambandi við vegina. Þetta á einnig að skera niður um 20%. Við sitjum yfir því þessa dagana að reyna að koma saman vegáætlun. Erfiðleikarnir eru fólgnir í því, að það vantar meira fjármagn til þess, að það sé hægt að vinna hin nauðsynlegustu verkefni í vegamálunum, sem við teljum, sem þekkjum til úti í kjördæmunum. En á sama tíma sem við erum að reyna að teygja þannig úr krónunum, er hæstv. ríkisstj. að skera af fjárveitingunum uppi í Efnahagsstofnun og í ráðuneyti. Þannig er nú að farið, að það er verið að skera af þessum fáu krónum, á sama tíma sem tekjur ríkissjóðs af umferðinni aukast stórlega. Og þunginn í umferðinni, bæði af bílafjölgun og stærri bilum, vex dag frá degi. Um flugmálin vil ég segja, að það kom fram í fjvn. við fjárlagaafgreiðslu, að fyrir það fé, sem varið er til flugmála á árinu 1965, er að mestu eða öllu leyti búið að vinna. Nú verður það eitt af því, sem á að beita skurðarhnífnum á, og þeir, sem skuldirnar bera, verða að standa undir þeim áfram, og verkefnin bíða. En hver er svo tilgangurinn með öllu þessu? Í fyrra var söluskatturinn hækkaður í byrjun ársins 1964 til þess að bjarga sjávarútveginum. Á síðari hluta ársins, þegar fjárlög voru sett upp á nýjan leik, fékk ríkissjóður tekjustofnana. Þá var bara bætt við nýjum tekjustofni, einnig vegna ríkissjóðs. Og nú á að skera niður af ríkisútgjöldunum, ekki til þess að taka minni skatta af fólkinu í landinu, heldur til þess að fleyta áfram, reyna að ná í fleiri strá í sjálfheldunni, því að þessi aðgerð leysir engan vanda, og hæstv. ríkisstj. verður áfram í sjálfheldunni, en stráunum fækkar, sem hún hefur möguleika til að ná til.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt nokkrum hv. þdm. að flytja hér frv. á þskj. 321 um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Garðahreppi í Gullbringusýslu landspildu úr Garðastorfunni fornu. Eins og fram kemur í grg., er frv. þetta flutt að beiðni sveitarstjórnar Garðahrepps, og í bréfi því, sem prentað er hér sem fylgiskjal, skýrir frv. sig að öllu leyti. Hér er um að ræða aukna byggð í Garðahreppi og það, sem sveitarstjórnin fer fram á, er einfaldlega, að ríkisstj. verði heimilað að selja nokkrar jarðir, sem eru í eign ríkisins, til þess að hreppsnefndin hafi meiri möguleika á því að skipuleggja það svæði, sem það þéttbýli er á, sem nú hefur myndazt í hreppnum. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að frv. yrði vísað að lokinni þessari umr. til hv. landbn.



Herra forseti. Það er aðeins eitt í sambandi við þetta, sem ég vildi biðja þá n. að athuga, sem þetta mál fer til. Þegar ríkið selur svona jarðir eða landspildur eða jarðarparta, þá finnst mér rétt, að því fylgi þau skilyrði, að viðkomandi hreppur megi ekki selja þetta aftur, þannig að það sé tryggt, að það varðveitist í eign hreppsins og að þær lóðir, sem lagðar eru undir hús og slíkt, verði eign hreppsins áfram. Við vitum það allir, sem höfum vaxið upp í þéttbýlinu á Íslandi, hvað það er dýrmætt, að bæirnir eigi sjálfir þær lóðir, sem þeir byggjast á og þetta er regla, sem við eigum að framkvæma. Þetta er regla, sem Alþingi hefur raunar þegar slegið fastri með því að gera sérstakar ráðstafanir til að heimila bæjum að eignast þau lönd, sem bæirnir byggjast á, að þar sem þéttbýli er að verða mest á Íslandi, eins og hér í nánd við Reykjavík, er þetta náttúrlega alveg sérstaklega nauðsynlegt. Ég vildi aðeins skjóta þessu fram, um leið og þetta mál fer til nefndar.