Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Meiri hl. fjhn. leggur til, að frv. þetta verði samþ. með þeim breytingum, sem hún ber fram á þskj. 414. Brtt. fara yfirleitt í þá átt, að færa frv. nær því, sem það var, þegar það var borið fram. Það var borið þannig fram, að tekjum sjóðanna af iðgjöldum og ríkissjóðstillagi var ætlað að hækka um 100%. Hinsvegar var engin tillaga gerð um að breyta í neinu hlutfallinu á milli úthlutaðs styrks og vaxtar sjóðanna, svo að við tillögur frv. óx jafnt það, sem úthluta átti og það, sem sjóðirnir höfðu eftir til vaxta. Það voru gerðar þær breytingar í Ed., í fyrsta lagi, að felt var niður, að ríkissjóðstillagið hækkaði, en tekinn upp nýr gjaldandi, nefnilega bæjar- og sveitarsjóðir. Sú upphæð, sem á þennan hátt kæmi niður á bæjar- og sveitarsjóðum, mundi nema rúmum 90 þúsund krónum. Auk þess var gerð sú breyting, að iðgjaldið skyldi hækka um aðeins 50%, og loks var gert ráð fyrir því, að úthluta meiri hluta teknanna en gert er í upphaflega frv. Meiri hl. fjhn. felst á þá hugsun, að efla sjóðina að tekjum, en vildi ekki, fallast á að taka inn þessa nýju gjaldendur, nema þeim væri jafnhliða sjeð fyrir tilsvarandi tekjustofni. Það hefir verið venja á þingi nú um alllangt skeið að ákveða sveitar- og bæjarsjóðum ný útgjöld, án þess að ætla þeim tekjustofna á móti, og meira að segja hefir jafnframt verið gengið á þann eina tekjustofn, sem þau hafa, sem sje „efni og ástæður“, með tekju- og eignarskattslögunum frá 1921. Það má vel vera, að þegar róttækar breytingar verða gerðar, megi ætla bæjar- og sveitarsjóðum að leggja fram fje til sjóðanna, en þá verður um leið að sjá þeim fyrir tekjustofni. Tillögur meiri hl. fjhn. fara nær frv. eins og það var borið fram, en þó leggur n. ekki til, að hækkaðar sjeu tekjur sjóðanna nema um 50%, jafnt á báðum aðiljum, ellistyrktarsjóðsgjaldendum og ríkissjóði, og í öðru lagi leggur n. til, að stærri hluta teknanna sje úthlutað, en verið hefir. Þetta er bygt á því, að þörf samtíðarinnar sje meiri en þörf framtíðarinnar. Jeg skal nú gefa stutt yfirlit um það, hverjar tekjur sjóðanna myndu vera eftir lögunum sjálfum, frv. flm., frv. Ed. og tillögum meiri hl. fjhn., og einnig um úthlutun og vöxt sjóðanna og hag þeirra. Jeg hefi þetta sumpart eftir því, sem fram kom í umræðunum í Ed., og sumpart eftir Hagstofunni, og er það bygt á skýrslum við árslok 1927. Í árslok 1927 voru sjóðirnir að upphæð kr. 1027000. Standa þeir á vöxtum í Söfnunarsjóði á 5,9% að því er jeg veit best. Yfirlitið er þannig: Tekjur Úthlutun Vöxtur þús. kr. þús. kr. þús. kr. Lögin .......... 173 97,7 75,3 Frv. flm. ...... 286 165,4 120,6 Frv. Ed. ....... 297 222,3 75,5 Till. fjhn. Nd. 229 176,7 52,8 Eftir till. n. er vöxtur sjóðanna 52,8 þús., sem þá svarar til fullra innlánsvaxta af sjóðnum. Það virðist vera viðunandi vöxtur. Jeg skal geta þess, að jeg hefi í þessu yfirliti talið vaxtatekjurnar 60 þús. krónur í öllum tilfellum. Það kynni helst að vera haft á móti frv. og till. n., að lítil ástæða væri að gera breytingu á lögunum nú, þar sem stæðu fyrir dyrum róttækar breytingar á þessum tryggingum, og vísað til þess, að í fyrra var samþ. þál. um að fela hæstv. stjórn að undirbúa þetta mál. Í nál. fjhn. um annað mál er einnig lögð áhersla á, að hæstv. stj. láti rannsaka málið og leggja fyrir næsta þing tillögur um það. En þó að ekki líði á löngu áður en róttækar breytingar verða gerðar í þessu efni, verða þó minst tvö ár þar til þær geta komið til framkvæmda, enda er ekki víst, að frv. um þetta næði samþykki á því sama þingi, sem það er fram borið. Menn mundu þurfa all-langan tíma til að hugsa og ræða málið og samræma skoðanir sínar. Til dæmis verður allvandasamt að ráða af, hvað á að gera til að afla fjár til sjóðanna. Ef hjer yrði um tryggingar að ræða, sem allir sextugir menn ættu rjett á, yrðu þær mjög fjárfrekar, ef þær ættu að koma að verulegu liði. Með það fyrir augum, að stutt verði til róttækra breytinga, höfum við líka lagt til, að þetta frv. gangi í gildi nú þegar. Jeg held, að jeg hafi ekki meira að segja í bráðina, en jeg vil að endingu geta þess, að sá hluti n., sem að breytingunum stendur, leggur ríka áherslu á, að ekki verði nú með lögum lagðar þungar byrðar á sveitar- og bæjarfjelög þeim að óvörum.



Það er auðheyrt á umræðum um þetta mál hjer á þingi, að mjög er ríkjandi sú skoðun, að efla verði þessa sjóði svo, að þeir, sem styrks njóta úr þeim, þurfi ekki að sækja á náðir hins opinbera. Á síðasta þingi var flutt og samþ. þál. um að undirbúa löggjöf um þetta mál. Eftir upplýsingum frá hæstv. stj., var þegar hafin rannsókn, og hæstv. stj. gerir ráð fyrir, að hægt verði að leggja þegar fyrir næsta þing fullkomna löggjöf um ellitryggingar. Það ætti því öllum að geta komið saman um að fresta öllum breytingum í þessu efni þangað til. Ýms atriði þessa máls eru líka mjög á reiki í hugum manna hjer á þingi. Það sem menn verða að gera sjer grein fyrir, er það, hve miklu þurfi að úthluta, hve miklu að safna í sjóði, og á hvern hátt þetta fje verði fengið inn. Um öll þessi atriði hafa þeir, sem starfað hafa að frv., verið mjög ósammála. Eins og hv. frsm. meiri hl. n. tók fram, hafa flm. ekki haft annað fyrir augum en að tvöfalda alla þessa liði. Það er sjáanlegt, að það er gert alveg út í bláinn með það eitt fyrir augum, að þörf sje á að úthluta meiri styrk en gert hefir verið. Hv. frsm. gaf okkur yfirlit yfir hag sjóðanna. Jeg er hræddur um, að eitthvað sje bogið við þá reikninga, en það skiftir ekki miklu máli. Til þess að gera málið ljósara, hefi jeg búið til skýrslu, sem sýnir tekjur sjóðanna, styrkveitingar og sjóðaukningu, alt auk vaxta, samkv. lögunum, frv. og þeim brtt., sem fram hafa komið. Þessi skýrsla er samin með tilliti til framlags ríkisins 1927 samkv. Landsreikningnum það ár, og má vel vera, að þar muni einhverju, en varla svo að teljandi sje. Þessi skýrsla er þannig: Tekjur Úthlutun Vöxtur þús. kr. þús. kr. þús. kr. Lögin ......... 143,1 85,8 57,3 Frv. flm. ..... 286,2 171,6 114,6 Frv. Ed. ...... 243,4 182,5 60,9 Till. fjhn. Nd. 214,6 185,8 28,8 Af þessari skýrslu sjest þegar, að eitthvað er bogið við það, er hv. frsm. (HStef) telur, að árið 1927 hafi verið 45 þús. gjaldendur hjer á landi, þar sem ríkissjóðstillagið hefir hinsvegar numið rúmum 57 þús. kr., en svo er ákveðið, að greidd sje úr ríkissjóði 1 króna á hvern gjaldanda. En það, sem skýrslan ber ljósast með sjer, er það, hve skoðanir manna eru mjög á reiki í þessu efni. Flm. frv. vilja auka tekjurnar um 100%, fjhn. Ed. færir hækkunina niður í 70% og fjhn. Nd. í 50%. Sjóðaukninguna vilja flm. frv. auka um 100%, fjhn. Ed. vill láta hana sitja við sama og áður hefir verið, en fjhn. Nd. vill lækka sjóðatill. frá því sem áður var um 50%. Helst virðist vera samræmi í hækkun á úthlutun styrksins. Hana vilja flm. hækka um 100%, eins og hina liðina. Þar við bætir fjhn. Ed. 11000 kr., en fjhn. Nd. vill lækka þennan lið um 14000 kr. frá till. flm. En auk þessa er og mjög mikill ágreiningur um gjaldstofnana. Við þá tvo, sem áður hafa gilt, nefnilega ríkissjóðstillagið og einstaklingstillagið, vill Ed. bæta þeim þriðja: sveitar- og bæjarsjóðum. Meiri hl. fjhn. Nd. virðist ekki geta felt sig við þetta, og færir sem ástæðu, að þegar sje svo hlaðið gjöldum á sveitar- og bæjarfjelög, að ekki sje við bætandi. Jeg býst við, að þetta geti orðið mjög mikið ágreiningsatriði, ekki einungis hjer í deildinni, heldur og alment. Mjer hefir heyrst á sumum hv. þm. úr meiri hl., að þeir gætu ekki fylgt frv., ef þetta ákvæði hjeldist. En hvers vegna á þá að vera að grauta í þessari löggjöf, þegar aðeins er um eitt ár að ræða? Eins og frv. kemur frá Ed., er ekki gert ráð fyrir, að þessar breytingar komist til framkvæmda fyr en að ári, en mjer skilst, að löggjöf, sem sett yrði á næsta þingi, gæti alveg eins komið til framkvæmda á því ári, og þá er ekkert unnið við þessa breytingu. Meiri hl. nefndarinnar hefir og sjeð þetta, og gerir þá brtt. við frv., að lögin komi til framkvæmda þegar á þessu ári, og er það sönnu nær. Annars verð jeg að segja, að jeg er að mörgu leyti á móti till. meiri hl. Mjer virðist hann m.a. vilja leggja hlutfallslega of miklar byrðar á ríkissjóð með þessum fjárframlögum. Eftir till. hans myndu útgjöldin vaxa um 29 þús. kr. Jeg get heldur ekki fallist á, að þessi löggjöf sje meira fyrir nútíðina en framtíðina, og því finst mjer rangt að lækka svo mjög tillögin til sjóðaukninga, sem meiri hl. ætlast til.



Jeg ætla ekki að fara að deila harðvítuglega við hv. frsm. minni hl. (HJ). Mjer skildist hann einkum mæla í móti málinu af tveim ástæðum: vegna ósamræmis í tillögum um málið, og vegna þess, að málið gæti vel beðið. Hvað ósamræmið í skoðunum manna um þetta efni snertir, finst mjer það ekki skifta máli, ef menn geta fallist á síðustu tillögurnar, sem fram hafa komið. Mjer finst einmitt að hinar mörgu till., sem fram hafa komið, benda til þess, að málið hafi verið allvel athugað. Hitt er annað mál, þó að menn sjeu ósammála um einstök atriði. Skoðanamunurinn á milli fjárhagsnefnda deildanna er aðallega um eitt atriði. Sje jeg ekki, að það hafi svo mikla þýðingu, enda er algengt, að slíkt komi fyrir. Jeg hefi áður skýrt frá því, hversvegna við gætum ekki fallist á aðalbreytingu Ed., sem sje þá breytingu, að gera bæjarsjóði og sveitarsjóði að gjaldaðilja. Hinsvegar getum við verið sammála hv. Ed. um það, að rjett sje að tekjuauki sjóðanna sje látinn koma til úthlutunar að meiru leyti en nú er. Jeg skal taka það fram, eins og jeg hefi gert áður, að meiri hl. vill ekki fallast á að afgreiða þetta mál eins og það kom frá Ed., og það er af því, að við gerum ráð fyrir, að þess verði ekki langt að bíða, að þessi löggjöf verði rækilega endurskoðuð. Það er því rjett hjá hv. frsm. minni hl., að þessum breytingum er ekki ætlað að standa um langan tíma, heldur er hjer um bráðabirgðabætur að ræða, og því viljum við ekki víkja frá grundvelli gildandi laga um gjaldstofnana. Hinsvegar geta vel liðið svo 2–3 ár, að ekkert verði gert í málinu, ef þetta frv. nær ekki fram að ganga. Bæði gæti hugsast, að málið yrði síðbúið fyrir næsta þing, og auk þess er alls ekki víst, að samkomulag náist á einu þingi um afgreiðslu málsins. Loks hlýtur að verða nokkur frestur á því, að lögin komi til framkvæmda eftir að þau hafa náð samþ. þingsins. Jeg held einmitt, að það frv., sem hjer liggur fyrir, sje heppilegt millistig í málinu. Ef um róttækar till. í málinu væri að ræða, að lokinni rannsókn, væri heppilegra, að þær gengi ekki í gildi strax. Hinsvegar er þetta frv. svo einfalt, að það gæti strax komið til framkvæmda, ef samþ. verður. Hv. frsm. minni hl. hafði fengið út aðrar tölur en jeg, og skal jeg ekki segja um, hvernig í þeim mismun liggur. Sumpart stafar hann af því, að jeg tel vextina með, en hann ekki. Jeg gat um, hverjar mínar heimildir væru. Vera má, að mismunurinn liggi í því, að tekjurnar árið 1927 sjeu miðaðar við næsta manntal á undan. Manntalið breytist frá ári til árs. Annars skal jeg ekki um þetta deila. Það liggur í hlutarins eðli, að ekki er hægt að gera þetta mál að miklu kappsmáli, þar sem gagngerðar breytingar á ellistyrkslöggjöfinni standa fyrir dyrum. En eins og jeg hefi sagt, tel jeg þetta frv. eðlilegt millistig, því að að ef sjóðirnir eiga að verða hlutverki sínu vaxnir, verður að líkindum ekki hjá því komist að auka stórum tillög beggja þeirra aðilja, er nú gjalda til þeirra. Og þá er þetta frv. hæfilegt millistig.



Þegar þetta frv. var flutt í Ed., var lagt til í því að hækka um helming tillög ríkissjóðs og einstakra manna. Jeg andmælti þessu, en sagði, að ef fara ætti að breyta þessum lögum, væri rjett að bæta við þriðja aðiljanum, sveitar- og bæjarsjóðum, þannig, að framlög sveitar- og bæjarsjóða væru jöfn framlagi ríkissjóðs. Við meðferð málsins var þetta tekið til greina, og varð eigi ágreiningur um það. Þótti mjer þessi breyting til mikilla bóta. Hinsvegar tel jeg, að brtt. meiri hl. fjhn. sjeu til spillis. Með brtt. eru feld burtu tillög sveitar- og bæjarsjóða, en framlag ríkissjóðs hækkað. Þó er ekki hægt að neita því, að sanngjarnt sje, að sveitar- og bæjarsjóðir leggi þessum sjóðum fje, því að þeir fá það margborgað. Vil jeg því leggja til, að brtt. verði feldar. Hins vegar get jeg fallist á þá till. minni hl., að málinu verði vísað til stjórnarinnar. Jeg álít, að framundan liggi að athuga þessi tryggingamál frá rótum, og hygg, að þá verði þau bygð á öðrum grundvelli en þetta frv.



Jeg sje ekki ástæðu til að fara mikið fleiri orðum um þetta mál. Jeg hefi sýnt fram á, að málið er alt í lausu lofti og mjög óaðgengilegt, eins og það liggur nú fyrir. Það er meira en eitt atriði, sem fjárhagsnefndirnar greinir á um, eins og jeg hefi þegar sýnt fram á, enda þótt gjaldstofnarnir sjeu vitanlega aðalágreiningsatriðið. Jeg skal ekki deila um þær mismunandi tölur, sem jeg og hv. frsm. meiri hl. höfum fengið út. Jeg skil varla í að Landsreikningurinn sje vitlaus, nje heldur, að menn hafi goldið meira en þeim bar.

Gjaldið er misjafnt fyrir karla og konur

. Ríkissjóðstillagið er 1 króna, bæði fyrir karl og konu. En jeg skal ekki þrátta um þetta meira. Það má ekki skilja afstöðu mína svo, að jeg sje andvígur öllum breytingum í þessu efni. Jeg geri ráð fyrir, að jeg verði fylgjandi þeim breytingum, sem gerðar eru á heilbrigðum grundvelli, en jeg vil ekki að verið sje að káka við þessa löggjöf á 2–3 ára fresti. Ef frv. yrði að lögum með þeim breytingum, sem meiri hl. fjhn. leggur til, mundu útgjöld ríkissjóðs aukast um 29 þús. krónur frá því sem hv. Ed. ætlast til.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Hæstv. fjmrh. (EÁ) hefir nú lagt á móti till. okkar meiri hl. fjhn. og vill heldur frv. eins og það er og vill eigna sjer, að því er mjer skilst, að hafa fundið þessa nýju tekjustofna, sem komu inn í frv. í hv. Ed. Það er nú vandalaust að sjá, að það er nokkurt atriði fyrir ríkissjóð, hvor leiðin er farin. Það er útlátalaust og vandalítið að skipa fyrir um, að aðili, sem hjer á ekkert atkvæði um, skuli leggja fram ákveðna fúlgu fjár, án þess að ætla honum nokkra tekjustofna á móti. Jeg lít svo á, að sveitarsjóðirnir hafi fæstir gjaldgetu til að bæta á sig byrðum, nema þá að þeir fái nýja tekjustofna. Jeg kalla það heldur ekki „fair play“ af þinginu, sem hefir umráð allra tekjustofnanna, að koma ríkinu hjá útgjaldabyrðum, sem það þó sjálft ákveður og leggur á, og varpa þeim yfir á þriðja aðilja, sem engum tekjustofnum hefir yfir að ráða, og hefir ónógar tekjur fyrir. Þetta er svipað eins og þegar sett var einu sinni sparnaðarnefnd milli þinga, til þess að athuga, hvernig mætti draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Tillögur þeirra vitru manna, sem í nefndinni sátu, voru: Látið sveitarfjelögin borga. Þetta er sama ráðið og hv. Ed. fann í þessu máli. Hæstv. fjmrh. (EÁ) hjelt því fram, að sveitarsjóðirnir mundu fá framlag sitt margfaldlega endurgreitt. Jeg skildi nú ekki, hvað hann meinti með þessu, enda talaði hann stutt og útskýrði þetta ekki frekar. Það má vera, að meining hæstv. ráðh. sje sú, að aukinn ellistyrkur muni halda mönnum frá sveit. Nú er það svo, að ef menn hafa þegið af sveit, eiga þeir ekki rjett á ellistyrk. Eftir eru þá aðeins þau tilfelli, að ellistyrkurinn muni bjarga mönnum frá að þiggja sveitarstyrk. Með þeirri aukningu, sem hjer um ræðir, verður ellistyrkurinn ekki svo mikill, að hann geti, að minni hyggju, valdið miklu um það, hvort menn verða að þiggja af sveit eða ekki. Að minsta kosti ekki ef um fjölskyldmann er að ræða. Þetta er þá þetta margfalda endurgjald, sem hæstv. fjmrh. talar um. Við hv. frsm. minni hl. þarf jeg fátt að segja. Mjer finst hann hafa misskilið bæði nál. og mig í einu atriði. Hann telur, að með okkar till. sje of mikið sjeð fyrir nútíðinni, en of lítið fyrir framtíðinni. Það er að vísu rjett að því leyti, að eftir till. meiri hl. er ætlast til, að meira verði greitt út úr sjóðunum hlutfallslega en áður, en jeg held, að það sje heldur ekki gott að mæla á móti því, að þörf nútíðarinnar sje ríkari en þörf framtíðarinnar. Og þar sem búið er að leggja upp yfir 1 milj. króna sjóð og honum er ætlað að vaxa sem nemur fylstu innlánsvöxtum, þá sje jeg ekki að neitt sje níðst á framtíðinni í þessu efni.



Jeg ætlaði ekki að taka til máls um þetta hjegómamál, en eftir ræðu hv. 1. þm. N.-M., finn jeg mig knúðan til að benda á eina reginvillu, sem hann fór með. Hann sagði sem sje, að sveitarsjóðirnir hefðu enga tekjustofna. Nú veit jeg ekki betur, en að sveitarsjóðir hafi heimild til að leggja á menn gjöld „eftir efnum og ástæðum“. Jeg get nú ekki hugsað mjer víðtækari tekjustofn en þetta, að mega leggja takmarkalausan skatt á mann, eftir efnum hans og ástæðum. Skattar ríkissjóðs eru þó ákveðnir á alt annan og þrengri hátt. Þessi staðhæfing hv. þm. er því hreinasta firra. Ef nokkurt gagn getur orðið að frv., þá er það helst það, að forða sveitarsjóðunum frá útgjöldum til fátækrastyrks o. þvíl., en jeg hefi þó enga trú á, að 34–70 kr. bjargi neinum frá sveit. - Annars er þetta kák, alt frá upphafi til enda, og mjer finst alþýðunni sannarlega boðnir steinar fyrir brauð, með því að kalla þetta „almennan ellistyrk“. Þetta mál er, eins og hv. frsm. minni hl. rjettilega hefir lýst, best komið með því að vísa því til stjórnarinnar.



Ef brtt. hv. meiri hl. verða samþ., þá verður sú breyting á, að persónugjöld hækka um ? og tillag ríkissjóðs um ? hluta. Nú verð jeg að halda því fram, að nefskattur sje alls ekki sanngjarn grundvöllur undir gjöldum til almenningsþarfa. Niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum er miklu sanngjarnari. Hv. frsm. meiri hl. (HStef) talaði um, að þingið væri með þessu að leggja skatt á aðilja, sem hjer ætti ekkert atkvæði um. Jeg sje nú ekki betur, en að einmitt með till. hv. meiri hl. sje þetta gert, því að mennirnir í sveitunum og sveitarsjóðirnir eru í rauninni eitt og hið sama í þessu falli, og ef það er rjett, að sveitarsjóðirnir eigi hjer ekkert atkvæði um, þá eiga einstaklingarnir það ekki heldur. Jeg sagði áðan, að sveitarsjóðirnir mundu fá framlag sitt margfaldlega endurgreitt. Þetta ætti ekki að þarfnast mikilla skýringa. Þessi aukni ellistyrkur verður auðvitað að meira eða minna leyti til þess að ljetta framfærslubyrðar sveitarsjóðanna. Styrkurinn hefir hingað til verið svo lítill, að um hann hefir lítt eða ekki munað. En nú á hann að hækka, og það er margföld reynsla fengin fyrir því, að ef hægt er að hjálpa einhverjum til að verjast sveit, er það miklu ljettara en að fá hann algerlega á sveitina. Á þennan hátt held jeg að ekki sje ofsagt, að sveitarsjóðirnir fái framlag sitt margfaldlega endurgreitt. Jeg vænti, að jeg hafi nú skýrt þetta nægilega fyrir hv. þm. (HStef), enda fanst mjer á niðurlagi ræðu hans, að hann skildi fyllilega við hvað jeg átti.



Jeg er fyllilega ánægður með málsvörn hv. frsm. meiri hl. (HStef) fyrir okkar hönd, en jeg kann því illa, að heyra hv. 2. þm. Reykv. tala með þjósti um, að verið sje að bjóða fólki steina fyrir brauð með þessu frv. Hv. þm. mun byggja á því, að væntanleg sje á næsta þingi löggjöf um þetta efni frá hendi hæstv. stj., samkv. þál. frá síðasta þingi. Hæstv. forsrh. skýrði að vísu frá, að löggjöf um þetta efni yrði lögð fyrir næsta þing. Jeg efaði það ekki, að á því mætti byggja, fyr en jeg heyrði hæstv. fjmrh. tala um málið. Hann sagði, að frv. um þetta væri væntanlegt, ef ekki á næsta þingi, þá síðar. Frv. það, sem hjer liggur fyrir, er fram komið sem bráðabirgða umbót í þessu efni og það felur í sjer svo mikla hækkun á ellistyrknum, að það er alveg ástæðulaust fyrir þá, sem þykjast sjerstaklega bera hag smælingjanna fyrir brjósti, að beita sjer gegn því og viðhafa um það hæðileg orð. Af frv. getur a. m. k. ekkert ilt hlotist, nema ef hv. 2. þm. Reykv. þykir það ilt, að fátæk gamalmenni fá dálítið ríflegri styrk en hingað til hefir átt sjer stað. Ágæti þessa máls verður best sannað með ummælum hæstv. fjmrh., að sveitarsjóðirnir mundu fá framlag sitt margfaldlega endurgreitt á þann hátt, að færri verði þurfandi sveitarstyrks. Betri meðmæli með frv. geta flm. þess ekki kosið.



Mjer er næst að halda, að hv. 2. þm. G.-K. hafi dottað í stólnum meðan jeg talaði síðast.

Það hefði nú verið næsta eðlilegt

. Jeg sýndi þá fram á, að þetta frv. er ekki annað en einskisvert kák, sem alls ekki getur náð þeim tilgangi, sem talað er um, að halda mönnum frá sveit. Það er hreint og beint hlægilegt að ætla sjer með því að hækka ellistyrk um 30–70 kr. á ári, að halda þeim mönnum frá að þiggja af sveit, sem á annað borð eru orðnir ósjálfbjarga. Jeg hygg, að hjer í Reykjavík a. m. k. sjeu þeir teljandi, sem geta lifað á svo litlu. Að fara að samþ. annað eins viðrinisfrv. og þetta, er auðvitað ekki til annars en þess, að tefja fyrir því, að málið gangi fram í viðunandi mynd. Jeg þekki svo vel Íhaldsmenn og sömuleiðis suma Framsóknarmenn, að jeg veit, að ef þetta kák verður sett í lög, verður vitnað í það næst þegar þessu máli verður hreyft, að nú sje nýbúið að bæta þetta svo, að við megi una fyrst um sinn, og sje því engra endurbóta þörf. Þeir, sem á annað borð vilja koma á almennum ellistyrk og bæta úr fyrir gamalmennum okkar verulega frá því, sem nú er, geta ekki ljeð þessum fleyg atkvæði sitt.



Það er auðvitað rjett, að það kaupir sjer enginn himnaríkissælu fyrir 70 krónur. Jeg hefi hinsvegar haldið því fram, að ekkert ilt geti leitt af að samþ. þetta frv. Ekkert annað en gott eitt, frá mínu sjónarmiði. En hv. 2. þm. Reykv. svarar því til, að það tefji fyrir fullnaðarframkvæmdum í málinu. - Nú höfum við meiri hl. menn og flm. líka, tekið það skýrt fram, að þetta eigi aðeins að vera til bráðabirgða. Við viljum komast eitt skref áfram, heldur en að standa í stað í þessu efni. Og er það ekki einmitt starfsregla jafnaðarmanna, að vinna að umbótum smátt og smátt? Jeg hefi haldið, að svo væri. En hvers vegna vilja þá þeir, sem kalla sig jafnaðarmenn, vinna á móti því, að slík þróun geti átt sjer stað hjer? - Jeg get að vísu vel skilið, að þeim, sem vanir eru hæstu launum, þyki þetta lítið, en jeg er hinsvegar viss um, að af fátækum gamalmennum, sem minna eru vön, verði þessi hækkun vel þegin.



* Jeg vil leyfa mjer að benda á, að þar sem hv. þm. V.-Húnv. talaði um, að þessar 35–70 kr. yrðu notaðar til bíóferða og þessháttar, þá er vægast sagt talað af vanþekkingu. Líklega ekki af öðrum verri hvötum. Líklega miðar hv. þm. alt við Reykjavík, þó að jeg trúi ekki, að slíkt eigi heldur við þar. En út um landið er jeg sannfærður um, að þessar krónur verða ekki notaðar til bíóferða eða annars óþarfa. Annars lít jeg svo á, að með þessu verði ekki miklu ljett af sveitarsjóðum, heldur eigi þetta að vera verðskulduð glaðning fyrir fátæk gamalmenni. Jeg verð að segja, að þetta frv. er borið fram með þeim fulla skilningi á þörfinni á að ljetta undir með þeim mönnum, sem eiga rjett á ellistyrk, og er því alveg óhæfilegt að kalla þetta frv. viðrinisfrv., eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði. Veit jeg ekki, hvað hv. þm. meinar með því, að velja frv. slíkt heiti, en það er mjer ljóst, að hann gerir það málinu til óvirðingar. Þótt meiri hl. fjhn. þessarar hv. d. hafi gert nokkrar breytingar á frv. hefir hann gert það með fullum skilningi á málinu. Nefndinni er það ljóst, að þetta er engin fullnaðarráðstöfun, og ennfremur, að gjaldþol sveitarsjóðanna þolir ekki meira. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að hjer væri verið að veita fólkinu steina fyrir brauð. Þetta er sami gamli söngurinn, sem æ kveður við, þegar hv. þm. er ekki flm. mála. Hv. þm. verður að gá að því, að flestir sveitarsjóðir hafa engin stórfyrirtæki til þess að leggja á, eins og olíukongana hjer í Reykjavík. Og ef þetta frv. er þannig í eðli sínu, að það veiti steina í staðinn fyrir brauð, hygg jeg, að ekki sjeu minni sannindi í því, að brauðið, sem þessir góðu menn, jafnaðarmennirnir, veita, sje ekki látið úti án þess að fá eitthvað í staðinn. Jeg mun fylgja brtt. meiri hl., þar eð jeg verð að ganga út frá því, að það sje hið besta sem fyrir er, því að jeg býst ekki við, að frv. nái fram að ganga óbreytt. Þetta margfalda endurgjald, sem hæstv. fjmrh. benti á, að sveitirnar mundu fá aftur, hefir hv. 2. þm. G.-K. hrakið svo rækilega, að jeg hygg að þau ummæli muni ekki geta komið fram aftur. Annars mun jeg ekki fara fleiri orðum um mál þetta að sinni. Jeg tel það spor í rjetta átt, og því alveg ómaklegt að fara um það þeim óvirðingarorðum, sem hv. 2. þm. Reykv. viðhafði. *Ræðuhandrit óyfirlesið.



Jeg vil aðeins taka það fram, að samlíkingu mína má ekki skilja á þann veg, sem hv. þm. Barð. vill vera láta. Ef jeg hefði haft okkur í huga, hv. þm. og mig, hefði jeg sennilega sagt, að þetta væri ekki nema fyrir tveim koníaksflöskum.

Eða einni skyrtu, tvennum skóm, hatti o. s. frv. HG: Menn gerast fyndnir í hv. deild

. Svo maður tali um þetta í alvöru, þá er þessi upphæð varla fyrir meiru en húsaleigu í 1 mánuð, og munar því harla lítið um hana. Bar ekki að skilja ummæli mín á annan veg.