Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er sýnilegt af öllum þeim viðbúnaði, sem hér er hafður, að hér er um óvenjulega tíma að ræða, og vegna þeirra atburða, sem gerðust hér í morgun í sambandi við mig, þá langar mig til að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvaða vernd við þingmenn höfum. Hér eru öll skot full af lögregluþjónum, og það er hart að gengið, að svo skuli vera. Þegar ég kom hingað kl. 9 í morgun, - ég er vanur að koma hingað um það leyti, - þá voru aðaldyrnar, móti allri venju, lokaðar. Þar var ekki hægt að komast inn. Ég hvarf þá að því ráði að leita til bakdyranna. Ég ætlaði að reyna að komast inn þeim megin, eins og ég hef stundum gert áður. Þar var tekið á móti mér af nokkrum lögregluþjónum og ég var fangaður. Mér var neitað um inngöngu, nema ég gæti sýnt eitthvert aðgöngukort, og mér var sagt, að án þess færi ég ekki inn í húsið. Ég spurði þá, hvaðan sú fyrirskipun kæmi, sem heimtaði, að ég sýndi aðgöngukort, til þess að fá að fara inn í húsið. Ég sagðist ekkert kort hafa, en krafðist þess að fá á því skýringu, hvaðan sú fyrirskipun kæmi, sem heimilaði slíkt. En það fór allt eins og áður. Ég fékk ekki svar við spurningu minni, nema það, að það væru ströng fyrirmæli um að hleypa mér ekki inn í húsið, nema ég sýndi aðgöngukort. En það leynir sér ekki, hvers konar fyrirskipanir hér hefur verið um að ræða. Nú vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvaða afstöðu hann tekur gagnvart þessu og hvaða ráðstafanir hann hefur í hyggju að gera til tryggingar því, að við þm. getum, eins og venjulegt er, fengið að ganga út og inn í alþingishúsið án þess að þurfa að eiga von á því að verða teknir af lögreglunni - kannske fangelsaðir. Eða ætlast hann til þess að við göngum með tilheyrandi merki á bak og fyrir til þess að fá að komast inn í húsið? Ég verð að segja það, að ef það á að hafa hérna þéttar raðir lögregluliðs, meðan á afgreiðslu þessa máls [þ. e. Atlantshafssamningsins] stendur, þá verður að gera þær minnstu kröfur, sem hægt er að gera til þeirra, sem ráða eiga húsum, að þeir þekki hv. þm., svo að þeir geti fengið að ganga óáreittir út og inn. En eins og stundum áður, þá kemur það einnig fyrir nú, að hér er um mjög óvenjuleg vinnubrögð að ræða, og það eru ekki nema vissir menn, sem fá að ganga óáreittir. Ég krefst þess, að forseti geri þær ráðstafanir, að ég geti gengið hér inn og út úr þinghúsinu eins og vant er, og það án þess að vera merktur, og hindrunarlaust af hálfu lögreglunnar. Ef einhverjir eru skelkaðir hér, þá geta þeir látið lögregluna vernda sig, en ég hef ekki óskað eftir neinni slíkri vernd.

Þeim hefur sýnzt þú vera hræddur.

Ég býst við, að þessi hv. þm. óski eftir lögregluvernd bæði bak og fyrir, því að allar þessar ráðstafanir benda til þess, að hann sé hræddur, en ég geri kröfu til þess að fá að ganga út og inn án þess að vera fangelsaður af lögregluliði.

Forseti (JPálm ) : Út af kæru hv. 2. þm. S-M., þá er það augljóst, að hér hefur átt sér stað mjög leiðinlegur misskilningur. En eins og öllum er kunnugt, þá var ákveðið, að hver þingmaður skyldi fá 3 aðgöngumiða að áhorfendapöllunum, til þess að forðast þrengsli, því að vitað var, að mikil aðsókn yrði að þeim þessa daga. Nú hefur skeð það leiðinlega atvik, að þessi hv. þm. hefur verið af misgáningi hindraður í að komast inn í húsið, þar sem varðmenn þekktu hann ekki og hafa haldið, að hann væri einn hinna mörgu, sem sóttu eftir að komast á áhorfendapallana, en ekki höfðu miða, og bið ég hann afsökunar á þessum misskilningi, því að sjálfsögðu var ekki meiningin, að þingmenn né starfsfólk þingsins þyrftu að hafa neitt aðgöngukort venju fremur.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau mótmæli, sem fram hafa verið borin af hv. 2. þm. S-M. Það er auðséð, að það er verið að taka hús á þingmönnum, og ríkisstj. gefur fyrirskipanir um, að lagðar séu hendur á þingmenn, þegar þeir ætla að ganga ótruflaðir að starfi sinu í þinghúsið. Ég vil mótmæla því hneyksli, - því að þetta er meira en „leiðinlegur misskilningur“, þetta er yfirgangur ríkisstj. með lögregluvaldi gagnvart alþingismönnum og rétti þeirra. Þetta er smánarleg árás á friðhelgi Alþingis. Það er út af fyrir sig verið að sýna frekju gagnvart Alþingi með því að fylla hérna allt af lögregluþjónum, og það er sannarlega árás ríkisstj. á friðhelgi Alþingis.

Það hefur komið fyrir áður, og það í tíð nýsköpunarstjórnarinnar.

En þó tekur út yfir, þegar þm. eru hindraðir í að komast inn í húsið. Og ég vil enn mótmæla slíkri ósvífni og vona, að hæstv. forseti sjái um, að við þm. getum gengið óhindraðir að afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvað þessi skrípaleikur á að þýða eða hvers vegna forseti er að biðja þessa menn afsökunar. Ég talaði við þennan hv. þm., 2. þm. Reykv., formann kommúnistaflokksins, í gær, og ég vissi ekki betur, en að það hefði orðið samkomulag um það milli okkar, hans fyrir hönd flokks síns og forseta og mín fyrir hönd þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa, að útbýtt yrði miðum til þingmanna, sem þeir gætu úthlutað sem aðgöngumiðum að áhorfendapöllunum, til þess að halda þar uppi reglu og forðast troðning. Og honum, þessum venjulega góða og greinda manni, fannst þetta sjálfsagt. En hvers vegna á forseti að fara að biðja afsökunar á því, þótt lögreglumenn geti ekki séð það á útliti hv. 2. þm. S-M., að hann sé alþingismaður?

Þm. GK. má ekki halda, að allir beri það utan á sér, að þeir séu þm., þó að hann haldi, að hann geri það.

Eða var þessi þm. nokkuð of góður til þess að segja til sín, gat hann ekki sagt: „Afsakið, lögregluþjónn, en ég er fulltrúi á Alþingi Íslendinga“, og ég sé ekki neitt sérstakt í fari þessa þm., sem hefði getað gefið lögregluþjóninum ástæðu til að rengja það? Og þess vegna sé ég ekki neina ástæðu til þess að vera með neinn skrípaleik hér.

Forseti (JPálm): Ég hef eingöngu beðið afsökunar á, að hér hafa mistök átt sér stað, og vona, að slíkt komi ekki fyrir aftur.



Herra forseti. Það er ekki hægt að sjá, að þm. G-K. hafi verið forsrh. Hann kemur hér og grípur fram í og talar um skrípalæti, án þess að hafa hugmynd um, hvað verið er að tala um, - eða kallar hann það aðeins skrípalæti, þegar þm. er hindraður af lögreglumönnum í því að komast inn í alþingishúsið? Og svo ræðst hann á forseta fyrir að biðja afsökunar á slíku hneyksli og gefa loforð um að tryggja, að slíkt komi ekki fyrir aftur. Ef hv. þm. G-K. skilur ekki, að þetta er stórhneyksli, þá er hann orðinn sljóvgaður af því, sem er að gerast á Keflavíkurflugvellinum. Nei, það er sannarlega ástæða til þess að kalla lögregluna burt héðan, svo að hv. þm. geti verið í friði fyrir henni. Ég skil ekki, hvaða þýðingu það hefur að vera að þéttskipa hér allt af lögregluþjónum, ég veit ekki, hvort það er meiningin, að þeir taki mig líka. Það er ekki til neins fyrir þm. G-K. að vera að tala um skrípalæti. Hér er ekki um nein skrípalæti að ræða, heldur er þetta yfirgangur, - hneyksli. Það er lögreglustjóra að biðja okkur afsökunar á þessu, og það er hans að tryggja það, að þetta komi ekki fyrir.



Herra forseti. Ég þykist sannarlega hafa tilefni til þess að standa hér upp og svara nokkuð hv. þm. G-K. Hann geysist hér fram í fundarsalinn og fer að tala um það, sem hann hefur ekki neitt vit á. Hann kom ekki fyrr en of seint, svo að hann heyrði ekki það, sem hér hefur gerzt. Það er því mesti misskilningur af honum að vera að finna að við forseta og skipta sér af því, þó að hann bæði afsökunar á því, sem komið hefur fyrir mig, og lofaði því að sjá til þess, að slíkt kæmi ekki fyrir aftur. En af því að hv. þm. heyrði ekki, hvað ég sagði hér í upphafi, þá get ég vel endurtekið það fyrir hann, svo að hann viti, um hvað verið er að tala. Ég var að kvarta undan því, að þegar ég kom hingað í morgun, þá var ég stöðvaður af lögregluþjóni, og mér var neitað um að fá að fara inn í húsið. Það var svo ekki fyrr en eftir nokkurn tíma, að einn af starfsmönnum hússins kom á vettvang og þekkti mig, að hægt var að kippa þessu í lag.

Gaztu ekki sagt, hver þú værir?

Það stóð ekki á mér að segja, hver ég var. Ég sagði það. En ég vil bæta því við, að þegar svona atvík eiga sér stað, þá er ekkert öryggi fyrir því, að lögreglan stöðvi ekki fleiri þm. og neiti þeim um inngöngu. En ef það er meiningin að passa ákveðna menn, þá verður að gera þær kröfur til þeirra, sem eiga að passa þá, að þeir þekki þá. En ég fyrir mína parta hef ekki beðið um að verða passaður, og ég verð að segja það, að mér þykir það hart aðgöngu í svona máli að geta ekki farið ferða minna í friði fyrir þessum mönnum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að tefja umr. hér utan dagskrár frekar en orðið er. Ég verð þó að segja það, að ég kann því afar illa, þegar 2. þm. Reykv. er hér með belging, þó að þetta atvik hafi komið fyrir, því að það er vitað, að hans flokkur og flokksmenn hafa gengið eins og grenjandi ljón um allan bæinn til þess að reyna að safna liði saman til þess að veitast að Alþingi, og þetta lið stendur saman af versta og siðlausasta hluta íbúa þessa bæjar, sem hafa látið ginnast til fylgilagsins. Svo stendur þessi hv. þm. upp og krefst öryggis, þegar gerðar eru ráðstafanir til þess að reyna að koma í veg fyrir aðsúg að þinginu. Ég verð að segja það, að ég kann þessu afar illa.



Þetta liggur þá klárt fyrir, og ég get upplýst það að gefnu tilefni, að það varð að samkomulagi milli hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, fyrir hönd stjórnarandstöðunnar og mín fyrir hönd þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa, að gefnir væru út aðgöngumiðar að þinghúsinu, þannig að hver þm. fengi 3 miða til ráðstöfunar. Á þetta féllst Einar Olgeirsson, enda var það líka sjálfsagt og réttlátt. - Svo kemur einn hv. þm. hér í morgun, og lögregluþjónn þekkir ekki manninn. Hann segir, að sá einn, sem aðgöngumiða hafi, fái að komast inn, - „eða hefur þú aðgöngumiða?“ Hann sagði, að hann hefði hann ekki, en hann sagði ekki: Ég er einn af alþingismönnum Íslendinga, og ég þarf því ekki neinn aðgöngumiða. Ég trúi því ekki, ef hann hefði sagt þetta við lögregluþjóninn, að hann hefði haldið að hv. þm. væri að ljúga, heldur þvert á móti hefði hann trúað honum og hleypt honum inn undir eins. En eins og lá í ræðu hv. þm., þá hefur hann ekki sagt þetta, og afleiðingin af því hefur svo orðið sú, sem okkur er kunn. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar.

Forseti (JPálm): Umræðum utan dagskrár er lokið.

Ég neita því, að umr. sé slitið. Það hafa verið bornar á mig sakir af hv. 5. þm. Reykv., og ég krefst þess að fá að svara þeim.

Jæja, hv. þm. getur fengið 2 mínútur til umráða.

Ég kann ekki við að standa upp til að tala, meðan forseti stendur, eða gaf hann mér ekki orðið?

.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að við sósíalistar hefðum gengið eins og grenjandi ljón um allan bæ til þess að safna saman liði til þess að beita Alþingi ofbeldi. Þetta eru tilhæfulaus ósannindi. Það hefur hins vegar komið í ljós, hverjir það eru, sem hafa hugsað sér að beita Alþingi ofbeldi. Það þarf ekki annað en að athuga það, sem er að gerast hér í kringum okkur. Það er ríkisstj., sem er að beita ofbeldi. Það er ríkisstj., sem er að svíkjast aftan að alþingismönnum og Alþingi með því að hindra einstaka þm. í að komast inn í alþingishúsið. - Það er rangt hjá hv. þm. G-K., að það hafi verið samkomulag á milli okkar um að gera ráðstafanir til þess, að þingmenn fengju ekki að fara um húsið. Og það er óhæft með öllu, að þm. G-K. hafi hér lengri tíma til umráða, en þm. fái aftur á móti ekki tíma til þess að mótmæla ofbeldi, sem þeir eru beittir.

Þessi tími er nú búinn.

Ég heyri það, að hæstv. forseti var að segja, að tíminn væri búinn. Hv. þm. G-K. sagði, að ef hv. 2. þm. S-M. hefði sagt það, að hann væri alþingismaður Íslendinga, þá hefði honum óðar verið hleypt inn. En það var einmitt það, sem hann sagði, en honum var samt ekki hleypt inn. Og ég mótmæli þessu. Ég mótmæli þessu ofbeldi, sem verið er að sýna fulltrúum þjóðarinnar. Á sama fundi var till. tekin til fyrri umr.



Herra forseti. Það þarf ekki að halda hér langa ræðu um þetta góða mál, vegna þess að það var rætt um það ýtarlega í gærkvöld við umr. þá í áheyrn alþjóðar. Þar komu fram öll rök í málinu, með og móti. Og eftir þær umr. blandast engum hugur um, að það er ekki aðeins rétt, heldur líka sjálfsagt að gerast aðili að samningi þeim, sem hér er um að ræða. Ísland þarf, ekki síður en önnur lönd og ríki, á öryggi að halda. Fyrr á tímum, meðan samgöngutæknin var ekki komin á eins hátt stig og nú, þá var landið úr leið, og þess vegna var það ekki heimsótt af fjandsamlegum herjum eða fjandsamlegum öflum. Á síðustu áratugum hefur þetta breytzt. Það kom á daginn, að eftir að fjarlægðir milli landa skiptu minna máli en áður var, þá stoðuðu hlutleysisyfirlýsingar ekki neitt. Það kom einnig í ljós varðandi okkur. Fyrst þegar reyndi á hlutleysisyfirlýsinguna frá 1918, árið 1940, þá stoðaði hún ekkert, enda hafði sérstakur flokkur hér, sem annars hefur ekki verið sérstaklega glöggskyggn á málin, aldrei þessu vant skilið, að hlutleysið er ekki mikils virði, og bent á hvernig mundi fara, og reyndust þeir spádómar réttir hjá honum. En úr því að svo fór, að bæði fjarlægðin hætti að hafa þessa þýðingu og hlutleysisyfirlýsing stoðaði ekki neitt, þá urðu Íslendingar að leita annarra ráða til þess að sjá öryggi landsins borgið, og gengu þeir þess vegna inn í Sameinuðu þjóðirnar. Það var gert með samþykki Alþ. á árinu 1946. En svo hörmulega hefur tekizt til, að starfsemi Sameinuðu þjóðanna hefur ekki fullnægt þeim vonum, sem menn gerðu til hennar. Og afleiðing þessa hefur ekki aðeins orðið Íslendingum ljós, heldur öllum frelsiselskandi þjóðum. Þess vegna hafa hinar friðelskandi lýðræðisþjóðir í vesturhluta Evrópu og Norður-Ameríku bundizt samtökum og efnt til bandalags sín á milli, sem ráðgert er að stofna nú innan stundar. Það er Norður-Atlantshafsbandalagið. Íslendingum hefur verið boðin þátttaka í því bandalagi, og þess vegna höfum við fengið samning þennan, eins og hann liggur hér fyrir. Við höfum kynnt okkur samninginn ýtarlega og aðstæður allar og gert okkur ljósa grein fyrir því, hvaða réttindi og hvaða skyldur eru í þessu fólgnar. Og það er augljóst, að Íslendingar fá þarna mikið öryggi frá því, sem nú er, en á þá leggjast hins vegar engar óþægilegar skyldur, þvert á móti er samningurinn svo rúmur, að sérstaða Íslands í einu og öllu samrýmist honum til hlítar. Þess vegna, þegar tekið er tillit til þess, að við Íslendingar getum komið fram öllum þeim sérsjónarmiðum, sem okkur eru nauðsynleg sem íbúum lítillar, vopnlausrar og friðsamrar þjóðar, og þar sem í samningnum felst mikið öryggi frá því, sem verið hefur, þá er það ekki álitamál, að frá Íslands sjónarmiði er rétt að gerast aðili að þessum samningi. Til viðbótar er svo það, að segja má, að friðarvonir mannkynsins séu nú tengdar við þennan samning. Það er áreiðanlegt, að það er engin ein ráðstöfun, sem mannkynið getur gert nú, sem líklegri er til að koma í veg fyrir stríð og miklar hörmungar, heldur en að þessi samningur sé gerður. Og þó að það muni ekki sérstaklega mikið um hluta Íslands, þá er engu að síður rétt fyrir Íslendinga að láta ekki sitt eftir liggja, og einkanlega þegar ekki er annars af þeim krafizt í þessu sambandi, en að þeir taki upp frjálsa samvinnu við aðrar frjálsar lýðræðisþjóðir, en annað og meira en það felst ekki í þeim samningi, sem hér liggur fyrir. Vegna þess að ég gerði ýtarlega grein fyrir samningnum, aðdraganda hans og einstökum ákvæðum, í ræðu minni hér í gær, sé ég ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt. Það yrði einungis endurtekning, og ég legg heldur málið fyrir hv. þm. og vonast til, að það fái góðar undirtektir, svo sem vert er.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að í 6 ár hef ég kviðið þeirri stundu, að það mundi koma fyrir, að þess yrði krafizt af Íslendingum, sem nú er verið að gera. Og ég hef á þessum tíma reynt að gera það, sem ég hef getað, til þess að vara mína þjóð við því, sem nú er ætlazt til af henni. Ég vil vona það, að hver einasti alþm., sem greiðir þessari till., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fyrir, atkv., hann geri það í meðvitund þess, að hann geti lagt líf sitt og æru við, að það sé rétt gert, sem hann gerir, og að hann hafi grandskoðað gagnvart samvizku sinni það verk, sem hann þar með fremur. Þegar líf og öryggi okkar þjóðar er í veði, þá er áreiðanlega ekki til of mikils mælzt af okkur alþingismönnum, að við reynum að gera okkur ljóst, hvað það er, sem um er að ræða, og að við séum, hver og einn, vissir um, að það séu ekki hafðar í frammi í þessu máli neinar blekkingar, að það sé ekki verið að leyna okkur upplýsingum og heldur ekki verið að segja okkur rangt til um það. Ég álit, að það sé á ábyrgð hvers einasta okkar þm. að upplýsa þetta mál, sem hér liggur fyrir, aðdraganda þess og hugsanlegar afleiðingar, þannig til hins ýtrasta, að enginn maður, sem samþ. sáttmálann, hafi á eftir þá afsökun gegn þjóðinni, að hann hafi ekki vitað, hvað hann gerði, þegar atkv. voru greidd. Ég fyrir mitt leyti mun leggja fram það lítið, sem ég get, til þess að sjá um, að það þurfi enginn sá þm., sem vil athuga báðar hliðar á þessu máli, að hafa þá afsökun eftir á, að hann hafi ekki vitað, hvað hann gerði. Mér kom það satt að segja á óvart, að ríkisstj. skyldi ekki, strax og hún kom frá Ameríku, kalla saman Alþ. og gefa skýrslu um málið. Það hefði hver einasta ríkisstj. önnur gert undir sömu kringumstæðum. Mér kemur það enn þá meir á óvart, að hæstv. utanrrh. skuli nú hafa haldið hér 10 mínútna framsöguræðu og hafa sagt við alþm., að á 4 klst., þar sem stjórnarandstaðan hafði ¼ tímans til þess að ræða vantraust og stj. hafði ¾ tímans til þess að ræða þetta mál, þá hafi þetta mál verið upplýst til fullnustu fyrir þjóðinni. Og mig furðar það ábyrgðarleysi, að nokkur ríkisstj. skuli koma fram fyrir Alþ. og ætlast til þess, að það afgreiði málið á slíkan hátt. Hér er um mál að ræða, sem í raun og veru gerbreytir stjórnarháttum okkar Íslendinga, ekki bara eins og þeir hafa verið síðustu 5 árin, síðan við stofnuðum lýðveldið, heldur eins og þeir hafa verið frá því, að við stofnuðum þjóðríki hér á þessari eyju. Við Íslendingar höfum verið friðarþjóð, aldrei farið með stríð á hendur annarra þjóða og aldrei skuldbundið okkur til þess samkvæmt samningum að gera slíkt eða látið okkar land fyrir fram til slíkra hernaðarafnota. Nú er lagt til í einni svipan að gera hér algera breytingu á, að breyta okkur úr því að vera hlutlaust friðarríki í það að vera þátttakendur í hernaðarbandalagi, í það að verða raunverulegt herríki, hvort sem við sjálfir getum víggirt okkar land og hertygjað okkar þjóð eða aðrir flytja inn menn til þess. Það er verið að gera hér stærri breytingu á okkar þjóðlífi en nokkurn tíma hefur verið gert á þeim þúsund árum, sem landið hefur verið byggt. Ég mun nú reyna af veikum mætti að færa fram nokkur rök fyrir því, að þetta mál þurfi að athuga alvarlega og frá fleiri en einni hlið, áður en nokkur ákvörðun verður um það tekin. Það hefur komið til okkar kasta á Alþ. áður að taka ákvörðun í öðru máli og segja til um það, hvort við ætluðum með fúsum vilja Alþ. að stofna til þess fyrir fram, að Íslendingar yrðu þátttakendur í hernaðarbandalagi. Þegar við Íslendingar gengum í Sameinuðu þjóðirnar, lá það fyrir, hvort við Íslendingar mundum vilja veita Sameinuðu þjóðunum herstöðvar hér á ófriðartímum. Í l. Sameinuðu þjóðanna er ákveðið, að svo framarlega sem stríð sé eða stríðshætta að áliti öryggisráðsins, þá skuli öryggisráðið fara fram á, að þjóðirnar, sem Sameinuðu þjóðunum tilheyra, skuli taka þátt í hernaðaraðgerðum og leyfa sín lönd til slíks. Til þess að Sameinuðu þjóðirnar geti lýst því yfir, að um stríðshættu sé að ræða, þarf öryggisráðið og öll stórveldin að vera sammála um það, og í öðru lagi þarf að vera upplýst, að þjóðirnar séu sammála gagnvart einum friðarbrjót, og þá er um það að ræða að beita hann hernaðaraðgerðum. Við vissum, þegar við ræddum þetta mál þá, að það gat aðeins komið til mála, að öll stórveldin og meiri hluti öryggisráðsins yrðu sammála um, að einhver þjóð gerðist brotleg við Sameinuðu þjóðirnar. Hvað ákváðum við engu síður hér á Alþ.? Við samþ. með sameiginlegri yfirlýsingu allra flokka í utanrmn. eftirfarandi ályktun, sem prentuð er í nál. utanrmn. um till. til þál. um inntökubeiðni Íslands í Bandalag hinna sameinuðu þjóða. „Einna þýðingarmest ákvæðanna um skyldur og kvaðir er 43. gr. sáttmálans. Sú grein áskilur meðlimum samningsrétt við öryggisráðið um kvaðir skv. greininni, og leggur n. þann skilning á ákvæðið, að engar slíkar kvaðir sé unnt að leggja á íslenzka ríkið, nema að fengnu samþykki þess sjálfs. Íslendingar eru eindregið andvígir herstöðvum í landi sínu og munu beita sér gegn því, að þær verði veittar.“ Við hvað átti þetta? Þetta átti við það, að svo framarlega sem Sameinuðu þjóðirnar og öll stórveldin lýstu yfir styrjöld við einn friðbrjót og að þá yrði farið fram á það við okkur, að við létum okkar land fyrir herstöðvar, þá tilkynntum við Íslendingar, að við neituðum að láta slíkar herstöðvar í té á ófriðartímum. Þetta var afstaða Alþingis 1946, og þetta er í samræmi við afstöðu þjóðarinnar. Við Íslendingar höfum neitað því og tilkynnt Sameinuðu þjóðunum það fyrir fram, að það kæmi ekki til mála, að landið yrði léð á ófriðartímum móti neinu ríki, sem bryti friðinn. Hvað er farið fram á nú? Það er farið fram á það, að við lýsum því yfir, að við viljum lána herstöðvar á stríðstímum og veita aðstoð á friðartímum, svo að vægt sé tekið til orða. Að við viljum gera þetta, þó að öryggisráðið sé á móti slíku og þó að það sé gert á móti vilja Sameinuðu þjóðanna. Að við viljum gera slíkt, þótt árásarríkið, sem þarna ætti hlut að máli, væri bandalagsríki Íslands, og að við vildum gera slíkt, þó að af því leiddi, að tortíming vofði yfir þjóðinni. M. ö. o., það á með þeirri till., sem ríkisstj. nú hefur lagt fyrir Alþ., að kúvenda algerlega frá því, sem Alþ. sjálft ákvað í júlí 1946. Það á að gerbreyta þeirri stefnu, sem hefur verið stefna Íslands fram til þessa dags. Það á að veita ákveðnu bandalagi og ákveðnu ríki, sem býr sig undir árás, aðstöðu á Íslandi, sem við Íslendingar mundum neita Sameinuðu þjóðunum um. Það er vert, að menn geri sér það alveg ljóst, hversu gífurleg stefnubreyting það er, sem hér er um að ræða, og að slík stefnubreyting á ekki að verða tekin í neinu landi, án þess að menn hafi fyrir fram gert sér það ljóst, hvaða afleiðingar mundu af því hljótast. Við skulum athuga, hvaða afleiðingar mundu hljótast af samþykkt sáttmálans, eins og þetta liggur fyrir nú, í friði og í stríði, og við skulum athuga, hvað sú stefnubreyting, sem nú í einu vetfangi á að knýja fram, mundi þýða fyrir okkar þjóð. Við skulum athuga, hvað það þýðir fyrir Ísland að breytast úr því að vera yfirlýst friðarríki og eina ríkið í heiminum, sem byggir sína tilveru og sitt traust á virðingu mannanna fyrir rétti hvers annars til frelsis, og ætla svo að fara að byggja sína tilveru á vopnavaldi og fallvaltleika þess. Við skulum fyrst athuga það, hverjar afleiðingar þetta, sem hér er lagt til að gera, mundi hafa fyrir okkur meðan friður héldist. Hvað mundi þetta þýða, í fyrsta lagi fyrir menningu og þjóðerni okkar Íslendinga? Við höfum áður gert samning við eitt stórveldi, Bandaríki Norður-Ameríku, samning, sem átti að þýða það að veita því ríki vissa aðstoð og réttindi hér á friðartímum. Hvað sjáum við í sambandi við framkvæmd þessa samnings? Við sjáum spillinguna, sem er að skapast kringum þau áhrif og yfirráð, sem Bandaríkin eru að sölsa undir sig hér á Íslandi, og sem í krafti þessa samnings er að gegnsýra okkar þjóðlíf og spilla þjóðinni. Við höfum fengið reynsluna fyrir því, að Bandaríkin hafa fært sig upp á skaftið í sambandi við framkvæmd þess samnings, og nú liggur fyrir okkur að dæma um þetta. Það þýðir m. ö. o., að takist að fá þennan sáttmála samþ., sem liggur fyrir hér í dag, verður sótt á í framkvæmd samningsins, eins og sótt hefur verið á rétt og lög Íslands við framkvæmd Keflavíkursamningsins. Þessi sáttmáli, sem er hér lagt til að samþykkja, verður eftir örskamma stund orðinn pappírsblað, þar sem framkvæmdirnar sjálfar á samningnum eru orðnar aðalatriðið, en samningurinn ekki neitt, eins og Keflavíkursamningurinn er í dag, Keflavíkursamningurinn, sem átti að tryggja það, að Bandaríkjamenn færu burt héðan og Íslendingar fengju alger yfirráð yfir þessu landi. Þetta þýðir það, að það vald; sem hefur fengið hér ítök, mundi margfalda þau og við það mundu skapast fleiri og meiri möguleikar á að gegnsýra og spilla okkar þjóðlífi og þjóðerni. Fyrir okkur Íslendinga mundi þetta þýða það, að okkur væri stofnað í háska. Nú þegar er auðséð, hvert stefnir með slíkt, og séu til þeir Íslendingar, sem enn loka augunum fyrir, hvert stefnir, þá fæ ég ekki skilið, hvernig þeir hugsa um framtíð okkar. Í öðru lagi; hvernig er útlitið með okkar viðskiptamál og fjárhagslegt sjálfstæði okkar? Hvernig er útlitið með þá hluti í friði, með áframhaldi þeirrar pólitíkur, sem undanfarið hefur verið rekin, og auðsjáanlega mundi koma til með að kreppast gífurlega við samþykkt þessa sáttmála? Það, sem hefur gerzt undanfarin 2 ár, með þeirri pólitík, sem ríkisstj. hefur rekið, er það, að það er verið að beygja Ísland aftur undir það arðrán einokunarhringanna engilsaxnesku, sem við vorum undirorpnir milli síðustu. styrjalda. Aðstaða okkar Íslendinga eftir stríðið, sem skapaði okkur betri efnahagsleg kjör en við höfðum áður, fólst í því, að við gátum verzlað til austurs og vesturs. Við gátum unnið stórkostlegri markaði en við höfðum nokkurn tíma haft áður, með viðskiptum við Austur-Evrópu. Hvað er það, sem nú hefur gerzt á þessum tveimur árum, undir stj. þeirrar ríkisstj., sem nú situr? Viðskiptasamningum hefur verið slitið. Ég veit ekki, hvort allir hv. þm. hafa gert sér það ljóst, hvernig komið var í árslok 1945 viðvíkjandi dollarainnstæðum okkar. Þá voru engir dollarar til, til frjálsra viðskipta á Íslandi, nema á nýbyggingarreikningi, engir aðrir en þar voru settir til hliðar, til þess að kaupa fyrir nýsköpunartæki. Þeir dollarar, sem Íslendingar fyrst og fremst höfðu á árunum 1946–47, stöfuðu að mjög miklu leyti frá viðskiptunum við Austur-Evrópu. Á árunum 1946–47 seldu Íslendingavörur aðeins til Sovétríkjanna fyrir upp undir 110 millj. dollara og keyptu sjálfir vörur þaðan fyrir 14–15 millj. dollara. Það voru hagstæðustu viðskipti, sem Íslendingar höfðu haft. Þetta voru heiðarleg viðskipti. Þarna vorum við sjálfir að vinna fyrir okkur með því að framleiða góða vöru og selja hana við góðu verði, og þarna voru. möguleikar til þess að halda áfram þessum viðskiptum. Hvað hefur svo gerzt í okkar viðskiptamálum upp á síðkastið? Það hefur gerzt, að núverandi ríkisstj. þiggur dollaragjafir frá Bandaríkjunum. Það er farið að múta Íslendingum með dollurum, sem þeir fá ekki aðstöðu til að vinna sér inn á heiðarlegan hátt. Það er farið að sletta í Ísland gjöfum, eins og til þess að hafa það gott. Við erum settir úr þeirri aðstöðu, að við framleiðum vöru og seljum á frjálsum markaði, og settir í þá aðstöðu að þurfa að vera fátækir og markaðalausir aumingjar, sem verða að biðja Bandaríkjamenn um dollara til þess að geta framfleytt okkur. Hver hveitipoki, sem kemur á hafnarbakkann hér, er merktur með Marshallmerki, til að sýna, að þessi matur eru Marshallgjafir frá Ameríku. Hv. þm. S-Þ. lagði einu sinni til, hér á Íslandi, að styrkþegar í Reykjavík væru látnir bera sérstakan búning, til þess að hægt væri að sjá á því, að þessir menn yrðu að þiggja styrk hjá því opinbera, til þess að hver maður sæi, að þeir væru fátækir og gætu ekki framfleytt sér sjálfir. Nú er verið að klæða Íslendinga í slíkan þurfalingabúning og merkja gjafir handa okkur, svo að allur heimurinn sjái, að við getum ekki lengur framfleytt okkur sjálfir. Þetta eru verk ríkisstj., sem í tvö ár hefur unnið markvisst að því að koma atvinnulífi okkar í öngþveiti, eyðileggja viðskiptamöguleika okkar og fjárhag okkar. Þegar búið er að koma okkur í svona ástand með skemmdarverkum, er okkur sagt að biðja Bandaríkin um dollara, svo að við getum lifað. Svona á að eyðileggja hið stjórnmálalega frelsi Íslands, eftir að stj. er búin að eyðileggja okkar efnahagslega frelsi. Samtímis fáum við tilkynningu frá þeim ríkjum, sem sagt er, að við eigum að vera í bandalagi við, hvernig þau ætli að fara með okkur viðskiptalega. Bretland segist ætla að minnka fiskinnflutninginn úr 300 þús. tonnum niður í 110 þús. á árinu 1952. Þannig ætlar það að skera niður meginið af fiskútflutningi okkar til Bretlands. Þetta eru tilkynningar, sem hæstv. stj. veit um á sama tíma og reynt er að telja Íslendingum trú um, að okkar efnahagslega öryggi sé tryggt með því að ganga í bandalag við þessar þjóðir. Þarna er verið að búa okkur undir að kverka okkur efnahagslega, setja okkur í sömu aðstöðu og þegar hæstv. núverandi menntmrh. var að fara betliferðir til Englands og lofa því og skrifa það í vasabókina sína, að íslenzka ríkið skyldi ekki ganga í neinar nýjar ábyrgðir. Hann varð að lofa því, að brezkir bankar skyldu hafa eftirlit með fjármálum Íslands og íslenzkum samningum út á við. Það er verið að koma okkur í þessa aðstöðu með samstarfi við ríkisstjórnir þessara landa, sem við eigum nú að ganga í hernaðarsamband við. Við Íslendingar höfum verið nýlenduþjóð. Við höfum verið undir Dönum. Við vorum ekki spurðir, hvað við okkur ætti að gera. Við höfum verið hræddir af auðhringum Bretlands. Við höfum orðið að búa við það, að þeir hafa sópað til sín ágóðanum af erfiði íslenzkra sjómanna og brezkir bankar hafa látið okkur greiða okurvexti. Nú á að setja öll þessi höft á okkur aftur. Við Íslendingar vorum árið 1944 og næstu ár á eftir efnahagslega og stjórnmálalega sjálfstæð þjóð. Það eina, sem okkur vantaði, var að fá burt þann útlenda her, sem hér var. Nú er það fangaráð þeirra manna, sem eru umbjóðendur Bandaríkjastjórnar, en ekki íslenzku þjóðarinnar, að leiða okkur inn í hernaðarbandalag. Í tvö ár hefur verið unnið markvisst að því að koma okkur í þá aðstöðu, að við yrðum hrædd nýlenduþjóð, sem lifði á sveitarframfæri frá Wall Street. Við skulum gera okkur alveg ljóst, hvað það er, sem um er að ræða á þessum svo kölluðu friðartímum, sem nú eru, og hvað bíður okkar. Það er talað um kalt stríð nú sem stendur. Mér sýnist, að það kalda stríð sé ekki það kalda stríð milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, það er stríð auðhringa Bandaríkjanna móti verkalýðshreyfingu verkalýðsins í Evrópu. Þetta kalda stríð er það, að bandaríska auðvaldið er efnahagslega, stjórnarfarslega og hernaðarlega að leggja undir sig löndin í Vestur-Evrópu. Þessi lönd eru illa farin eftir síðasta stríð, þó að langt sé frá því, að þau séu eins illa farin og Mið- og Austur-Evrópa. Þau eru hins vegar illa farin í samanburði við Bandaríkin, sem komu með stórgróða út úr stríðinu. Hvernig haga Bandaríkin sér gagnvart þessum bandamönnum sínum, sem færðu svo miklar efnahagslegar fórnir og mannfórnir? Bandaríkin lögðu ekki meira á sig hlutfallslega en við Íslendingar. Það er lærdómsríkt fyrir okkur Íslendinga, þegar við erum að reyna að gera bandalag við Bandaríkin, að athuga, hvernig fara á með þá, sem fórnirnar færðu: Englendinga, Frakka, Hollendinga og Belgíumenn. Þessar þjóðir færðu fórnir. Þessar þjóðir töpuðu. Bandaríkjamenn græddu 50 þús. millj. á stríðinu. Bandaríkjamenn hafa farið þannig að við þessar þjóðir, að þeir hafa notað sér neyð þeirra til að ná á þeim tökum efnahagslega. Bandaríkin, sem komu auðug út úr stríðinu, hafa níðzt á Englandi, Frakklandi og Vestur-Þýzkalandi, Auðhringarnir bandarísku hafa náð valdi yfir framleiðslutækjum í þessum löndum og eru að eyðileggja þau efnahagslega. Þeir hafa náð undir sig atvinnulífinu í Vestur-Þýzkalandi. Bandarísku auðhringarnir stjórna nú og ráða yfir öllum útflutningi frá belgíska Kongó, sem er mesta úraníum útflutningsland heimsins, en það efni er notað í atómsprengjuna, svo að jafnvel Belgíumenn sjálfir geta ekkert úraníum fengið til rannsókna handa sjálfum sér frá eigin nýlendum. M. ö. o., auðvaldið bandaríska hefur notað sér neyð bandalagsþjóðanna til þess með þessu kalda stríði að leggja efnahagslega undir sig þessar þjóðir og ná efnahagslega tökum á þeim. Eftir þessi efnahagslegu yfirráð, sem bandaríska auðvaldið er að ná, eiga svo að koma hernaðarleg ítök og yfirráð. Bandaríska stjórnin er að ná tökum yfir öllum þessum ríkjum og ætlar sér að ráða, hvað þessi ríki gera. Við þekkjum svona kalt stríð frá tímum síðasta stríðs. Þær aðferðir, sem Bandaríkjastjórn er að nota til að leggja þannig lönd og þjóðir undir sig, eru samsvarandi aðferðir og þær, sem Hitler notaði til að leggja hvert land Evrópu á fætur öðru undir sig. Hitler notaði sér aðstöðu auðmannastéttanna í viðkomandi löndum. Þýzka auðvaldið náði bandalagi við hverja auðmannastétt í hverju landi Mið- og Vestur-Evrópu á fætur öðru. Það er sú aðferð, sem nú endurtekur sig hjá Bandaríkjunum. Þau eru með þessu móti að ná efnahagslegum og hernaðarlegum yfirráðum yfir hverju landi Evrópu á fætur öðru. Ísland er eitt herfangið í þessum landvinningahernaði Ameríkuauðvaldsins. Þau brögð, sem við Íslendingar höfum verið beittir af hálfu Bandaríkjastjórnar, Marshallsamningurinn, sem núverandi ríkisstj. gerði og nú er að koma efnahag Íslands á vonarvöl, er að gera okkur að betlilúkum gagnvart bandaríska auðvaldinu. Hernaðarsamningur sá, sem hér liggur fyrir, er áfangi að sama marki, að gera þetta land eins og önnur lönd, sem Bandaríkin ná tökum á, að undirlægjum Bandaríkjaauðvaldsins. Þannig á, meðan svo kallaður friður helzt, með köldu stríði að leggja undir ameríska auðvaldið hvert landið á fætur öðru til að geta undirbúið sig efnahagslega, stjórnarfarslega og hernaðarlega undir þá styrjöld, sem auðhringarnir í Wall Street nú heimta. Þá skulum við í öðru lagi athuga: Hvað þýðir þetta fyrir okkur, ef sú styrjöld hefst, sem auðhringarnir í Bandaríkjunum tala nú um og heimta og virðast líta á sem næstum því betra en frið, því að þeir virðast óttast friðinn meira en stríð, sem ef til vill er skiljanlegt, því að þessir auðhringar hafa grætt á styrjöld? Þessir auðhringar, sem eru stærstu vopnasalar heimsins, hafa grætt á styrjöld. Þetta hefur sýnt sig í því, að þegar friður hefur verið, þá hafa þeir ekki getað stjórnað þessu ríkasta landi veraldar eins og Ameríku án þess að leggja það í bönd kúgunar og kreppu eins og þeirrar, er byrjaði 1929. Hvað mundi það þýða fyrir okkur, ef þessum auðhringum Bandaríkjanna, þessum kaupmönnum dauðans, tækist að koma á því stríði, sem þeir vilja? Við Íslendingar erum ekki vanir að hugsa um stríð út frá því sjónarmiði, að slíkt stríð kæmi raunverulega við okkur. Það eru varla nema sjómennirnir okkar, sem vita, hvað stríð er, og þeir, sem hafa búið þar, sem þeir hafa nótt eftir nótt heyrt sprengjurnar falla allt í kringum sig og vita af eigin raun, hvað það er að liggja undir sprengjuárásum. Enginn Íslendingur hefur þó kynnzt þeim, eins og þær mundu verða nú með þeirri fullkomnustu tækni Bandaríkjanna. Við erum ekki vanir því Íslendingar að hugsa um stríð út frá því sjónarmiði, að það sé Ísland, sem sé í miðju stríðsins, eða Ísland sé þátttakandi í stríði. Og fyrir okkur alþm., sem stj. heimtar nú af, að við tökum ákvörðun um þetta mál, að því er virðist án þess að spyrja þjóðina, má það ekki vera dulið, hvað stríð þýðir, ef það nú ætti að verða það sorglega hlutskipti þessa þings að draga íslenzku þjóðina vitandi vits inn í fyrstu heimsstyrjöldina, sem háð hefur verið um Ísland og yfir Íslandi. Við skulum gera okkur ljóst, - því að með það hefur ekki verið farið neitt leynt af hálfu þeirra, sem hafa talað fyrir þessu máli, sem hér liggur fyrir, að sú styrjöld, sem þeir tala um, væri styrjöld milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, tveggja mestu hervelda heimsins, fyrst og fremst, - við skulum gera okkur ljóst, hvað slík styrjöld mundi þýða fyrir okkur. Það hefur mikið verið skrifað um slíkt stríð, ekki sízt af hálfu Bandaríkjamanna, og enginn dregið dul á, að ef slíkt stríð kæmi, mundu herir Ameríku og Evrópu standa við Atlantshaf, báðum megin, áður en margar vikur væru liðnar. Bandaríska herstjórnin mun gera allar sínar ráðstafanir út frá því, að þær stöðvar, sem helzt gætu haldizt í Evrópu, þegar nokkrar vikur væru liðnar, væru Ísland, England og Pýreneaskaginn. Ég var nýlega að lesa bók eftir tvo ameríska menn, sem er skrifuð frá sjónarmiði Ameríku. Þeir gera ráð fyrir, að það muni koma til stríðs milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, eins og þeir kalla það. Þeir lýsa því, að þegar fimm ár eru liðin af styrjöldinni, þá muni Bandaríkjastjórn gera sínar ráðstafanir til að koma á algeru stríði og búa út plan fyrir næstu fimm ár styrjaldarinnar. Þeir ganga út frá því, að styrjöldin muni getað staðið áratugum saman. Þar eru dregnar upp nokkrar myndir, hvernig þeir hugsa sér gang styrjaldarinnar þessi fyrstu fimm ár. Þeir lýsa því, hvernig Bretland á þriðja ári tapar og brezka þjóðin yrði að gefast upp vegna sprengjuárása frá meginlandinu. Þarna er lýst með amerísku raunsæi, hvað væri í vændum, ef til stríðs kæmi, og við getum séð í hendi okkar, hvernig staða Íslands væri, þegar þannig væri komið í styrjöld, hvernig Ísland væri þá orðin aðalherstöð bandaríska hervaldsins til árása á meginland Evrópu. Við skulum þess vegna gera okkur alveg ljóst, að Bandaríkjastjórn er með þeim samningi, sem hún er nú að fara fram á og beitir sinum eftirtektarverðu aðferðum til að fá fram, - með þeim samningi, sem Bandaríkjastjórn fer fram á, að Alþingi samþykki og ríkisstj. Íslands undirskrifi, að reyna að tryggja sér fyrir fram það, sem hún ætlar sér, að gera Ísland að árásarstöð á Evrópu í komandi stríði, þar sem eigi að fljúga frá með alla þá drepandi farma, sem á að hella yfir þjóðirnar í Evrópu, Kaupmannahöfn, París, Berlín, Moskvu, Varsjá og allar aðrar borgir, sem hægt er að ná til frá Íslandi, og leika þær eins og Nagasaki og Hirosima. Við skulum gera okkur ljóst, að þetta er það, sem Ísland verður notað til í næsta stríði, ef Bandaríkjaherstjórnin fær yfirráð hér. Sú spurning, sem við verðum að svara hér, er því sú, hvort við Íslendingar ætlum að gerast þátttakendur í þessum leik, hvort við ætlum að ljá okkar land til þessara aðgerða, hvort það á að vera hægt að draga okkur til reikningsskapar fyrir þau morð, sem framin verða frá Íslandi, eða hvort við eigum að vera saklausir af því, hvort það á að vera hægt að krefja okkur reikningsskapar fyrir slíkt. Það er það, sem við nú eigum að taka ákvörðun um. Það mun engin þjóð í veröldinni geta ætlazt til þess, að við getum varið Ísland fyrir Bandaríkjunum. Þess getur engin þjóð krafizt með nokkurri sanngirni, að við getum hindrað Bandaríkin í að taka þetta land. Við getum ekki hindrað, að Bandaríkjamenn taki landið og geri það að árásarstöð eða vígvelli. En við getum ráðið því, hvort við gefum samþykki okkar til þess. Það veit líka hver einasti maður í allri sinni samúð með Bandaríkjunum, að Bandaríkin taka þetta land eins og að drekka vatn, ef til styrjaldar kemur. Það getum við alþm. gengið úr skugga um með því að spyrja utanríkisráðherra Bandaríkjamanna. Það skyldi ég treysta mér til að fá yfirlýsingu um frá utanríkisnefnd Bandaríkjanna, ef send væri sendinefnd til að spyrja um það. Það þarf því enginn að koma með þá afsökun, að hernaðaraðstöðu Bandaríkjanna sé stefnt í neina hættu með því að neita þessum samningi nú. Nei, það er samsektin, sem er verið að sækjast eftir. Það er verið að fara fram á, að við verðum meðábyrgir, Alþingi og Ísland, að Norðurlandabúar og Vestur-Evrópa og Austur-Evrópa verði myrt frá Íslandi. Það er þessi samsekt, sem Bandaríkjastjórn vill fá. Þeir vilja geta þvegið hendur sínar frammi fyrir veröldinni og sagt sem svo: Íslendingar báðu okkur um að gera þetta. Við lögðum ekki að þeim. Þeir máttu ráða þessu sjálfir. Íslendingar báðu um þetta. Íslendingar gerðu það sjálfviljugir. Þannig á frammi fyrir öllum heiminum að vera hægt að leggja á okkur ábyrgðina á því, sem verður gert. Þetta er það, sem á að gera. Og meðan ég get nokkuð, vil ég reyna að koma hv. samþm. mínum í skilning um, hvað sé hér verið að gera. Við getum rifizt hér og deilt um flokksmál, utanríkismál og heimsmálin og allt saman slíkt, og við getum haft mismunandi skoðanir um það allt saman. En ef ætlazt er til þess af okkur, að við tökum ábyrgð á þeim hlutum, sem varðar líf okkar Íslendinga og æru okkar Íslendinga og um það er spurt, hvort við Íslendingar ætlum að gerast meðábyrgir að þeim ægilegustu athöfnum, sem gerzt hafi í veröldinni, þá vil ég a. m. k. vinna mitt til þess, að við vitum, hvað við séum að gera. Það er sagt í þessu sambandi, að við Íslendingar værum ekki öruggir, þó að við værum hlutlausir. Það er rétt, því fer fjarri. Það er ekkert öryggi til í þessum heimi, eins og hann er. Við erum, þó að við værum hlutlausir, svo að segja hundrað prósent vissir um að verða herteknir af Bandaríkjunum, ef til styrjaldar kemur. En við höfum í fyrsta lagi þá veiku von, ef við neitum að gerast aðilar að þessum samningi, að við fengjum, meðan friður væri, að hafa landið í friði fyrir Keflavíkurstefnunni, og ef til styrjaldar kæmi, þá værum það ekki við, sem tækjum ábyrgðina á okkur með Bandaríkjunum á því, sem gerðist. Svo skulum við athuga ofurlítið, hvað það er, sem við tækjum ábyrgð á, ef til styrjaldar kæmi. Ef til styrjaldar kemur samkvæmt þeim fyrirætlunum, sem þetta Atlantshafsbandalag er byggt af, þá yrðum við Íslendingar þátttakendur. Við skulum ekki fara í neinar grafgötur með það, að Bandaríkin, sem eru búin að ná svona sterkum tökum á okkur, mundu, þegar til slíks kæmi, vera búin að tryggja sér, að sú ríkisstj., sem þá væri á Íslandi, væri búin að gera slíkan samning við þá, að Íslendingar væru þátttakendur í þessu stríði. Þau væru búin að koma upp vörnum. Mundu þær bjóða upp á öryggi mannslífa og eigna? Nei. Því sterkari og harðvítugri varnir, það þýðir því fleiri flugvélar, skipalægi og árásarstöðvar og því meiri árásir á okkur. Ísland hefur stundum verið kallað Malta Atlantshafsins. Malta var sú eyja, sem mestar árásir voru gerðar á í síðustu heimsstyrjöld af öllum blettum á jörðinni. Hvað þýðir þá svona stríð fyrir okkur Íslendinga? Við skulum í fyrsta lagi athuga það, sem snertir eignir og verðmæti. Í síðasta stríði voru Íslendingar herteknir sem hlutlaus þjóð. Þá var um það samið, að allt, sem skemmdist hér eða eyðilegðist af völdum ófriðarins, skyldi verða bætt. Það voru gefin út sérstök l. frá Alþingi um slíkar bætur. Í komanda stríði mundi, þegar Ísland væri þátttakandi með Bandaríkjunum, - þá mundu allar þær ægilegu eyðileggingar, sem viðbúið væri, að hér yrðu, verða taldar sem framlag Íslendinga til slíks stríðs. Þó að öllu þessu litla, sem við höfum verið að reyna að byggja hér upp síðustu tvær kynslóðirnar, yrði kastað í rústir, þá eru líkur til, að það yrði aðeins skoðað sem framlag til þátttöku í styrjöldinni, framlag Íslands. Hvernig hefur verið farið með þær þjóðir, sem mest hafa lagt fram af slíkum fórnum, bæði eignum og mannslífum í síðustu styrjöld, af hálfu Bandaríkjanna? Einmitt þær þjóðir, sem mest hefur verið eyðilagt hjá, hafa verið svívirðilegast leiknar af ríkisstjórn Bandaríkjanna. Það er eins og við fáum þar fyrirheit um þær aðgerðir, sem biðu okkar Íslendinga. Ef það lenti á okkur að færa einhverjar þær mestu fórnir í styrjöldinni með því að gerast þátttakendur, þá tekur Alþingi á sig ábyrgð á því, á öllum þeim eyðileggingum, sem yrðu framlag Íslendinga til slíkrar styrjaldar. Og við skulum ekki loka augunum fyrir því, að innganga Íslendinga í þetta hernaðarbandalag kostar okkur þessa fórn, ef til styrjaldar kemur. Í öðru lagi er svo líf okkar þjóðar, sjálf tilvera hennar, ef slíkt stríð brytist út. Og með því að ganga í þetta bandalag nú og heita Bandaríkjunum þannig herstöðvum á Íslandi, veita Íslendingar þeim aðstöðu til þess að útbúa slíkar herstöðvar á friðartímum og verða þess valdandi, að þetta stríð nálgist. Því fleiri herstöðvar sem Bandaríkin fá út um allan heim, því fyrr velta þau heiminum út í styrjöld. Með því að veita Bandaríkjunum þau réttindi, sem þessi sáttmáli felur í sér, er Alþingi Íslendinga að valda því, að stríð færist nær. Með því að neita Bandaríkjunum um slíkt, eins og við neituðum Hitler um flugvallaraðstöðu 1939, erum við að reyna a. m. k. af okkar hálfu að draga það á langinn, að styrjöld skelli yfir mannkynið. Við skulum svo einnig gera okkur hitt ljóst, því að við höfum aldrei þurft að hugsa um það fyrr, að ef við Íslendingar gerumst þátttakendur í stríði og ætlum að glata þessari litlu og lélegu vernd, sem hlutleysið er, erum við að gera okkur siðferðislega undirorpna stríðsóhamingjunni og kynnum að verða sigruð þjóð, sem af fúsum og frjálsum vilja hefði undirbúið hér stríð með Bandaríkjunum og látið þeim í té herstöðvar af fúsum og frjálsum vilja. Við kynnum að verða sigruð þjóð og meðhöndlaðir sem sigruð þjóð. Og það er munur á því, hvort landið er hlutlaust land, sem hertekið er af einu voldugasta herveldinu gegn vilja þings og þjóðar, eða hvort við erum þjóð, sem veitir Bandaríkjunum þessa aðstöðu. Og það er sá munur, sem í lok slíkrar styrjaldar, ef hún skyldi skella yfir mannkynið, getur þýtt allt fyrir okkur Íslendinga, fyrir þá menn, sem eiga sæti hér á Alþingi og eiga að ráða málum þjóðarinnar. Við, sem kosnir vorum á Alþingi 1946 og eigum bráðum að leggja umboð okkar fyrir kjósendur á ný, höfum ekki umboð til þess að binda þessa þjóð í 20 ár um það, hvað gera skuli í þessu máli. Í friði sem í stríði þýðir þess vegna þátttaka í þessu bandalagi það að leiða yfir þjóð okkar og land okkar það, sem við alþm. erum engan veginn menn til þess að bera ábyrgð á frammi fyrir þjóðinni og höfum ekki leyfi til að framkvæma gagnvart henni. Þá skulum við svo athuga, hverjir það eru, sem ætlazt er til, að við Íslendingar göngum í bandalag við. Í þessum sáttmála, sem hér liggur fyrir, er byrjað með ákaflega fallegum lýsingum og farið um það mörgum fögrum orðum, hve dæmalaust göfugur tilgangurinn sé, sem þessi sáttmáli eigi að vinna að. Við skulum nú athuga, hvaða þjóðir það eru, sem ætlazt er til, að við Íslendingar göngum í bandalag við. Utanrrh. var að sleppa orðinu um það áðan, að þetta væru friðelskandi lýðræðisþjóðir, og ég veit eiginlega ekki, hvað hæstv. ráðh. og þm. GK. (ÓTh) ætluðu sér að komast hátt í lofsorðunum í útvarpinu í gær, þegar þeir voru að lýsa þessum friðelskandi þjóðum, þeirri réttlætis- og kærleikstilfinningu, þjóðréttartilfinningu, mannkærleika og manngöfgi o. fl. o. fl., sem þær hefðu til að bera. Við skulum því athuga, hvaða þjóðir þetta eru. Það eru Bandaríkjamenn, Hollendingar, Belgir, Frakkar, Bretar og fleiri þjóðir. Við höfum ýmislegt gott af þessum þjóðum að segja. En það eru mjög svo tvær hliðar á þessum þjóðum, og við höfum stundum fengið að kynnast þeim báðum. Það er talað um, að okkur Íslendingum ætti að vera óhætt að ganga í bandalag, sem Danir væru með í. Jú, Danir eru mjög elskuleg þjóð heim að sækja, að tala við þá, en sumar þjóðir hafa reynslu af því, hvernig Danir eru sem nýlenduþjóð. Þá snýr önnur hlið út. Við Íslendingar höfum þá reynslu af elskulegheitunum, að við þökkum fyrir að hafa sloppið lifandi úr greipum þeirrar elskulegu þjóðar. Englendingar hafa líka oft sýnt okkur á sér góðar hliðar, þegar þeir hafa ekki verið að rýja okkur inn að skyrtunni, taka land okkar eða brjóta stjskr. okkar. En það er önnur hlið, sem hefur snúið að þeim fjórða hluta heimsins, sem þekkir Breta sem dýrslegustu nýlendukúgara veraldarinnar og í dag sem ríki, sem stendur í árásarstyrjöld gegn friðelskandi þjóðum, sem Bretar eru að reyna að hneppa í þrælafjötra, þjóðir eins og Malajalandabúa og aðrar slíkar, sem eiga sama rétt til frelsis og Íslendingar og Englendingar. Það er Bretland, sem í dag stendur í blóðugri árásarstyrjöld, og við Íslendingar eigum að ganga í bandalag við þetta ríki. - Það er sagt við okkur, að við getum óhræddir gengið í bandalag, þar sem Hollendingar eru hins vegar, ríki eins og Holland, svona friðelskandi garðyrkjumenn! Þyrfti víst ekki að óttast, að þjóð, sem hefði verið varðveitari friðar og frelsis, færi í árásarstyrjöld. En hvað er að gerast þessa dagana? Það, að þessir friðsömu Hollendingar, auðhringir Hollands, sem eiga auðlindir 100 milljón manna í Austur-Asíu, hafa byrjað árásarstríð, sem sjálfar Sameinuðu þjóðirnar hafa viðurkennt, að væri árásarstríð. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, að Holland er af Sameinuðu þjóðunum brennimerkt sem ríki, sem níðist á þjóð, er barðist á móti fasistum í síðustu styrjöld, - sem ríki, er tekur menn, er vilja hafa frelsi, og lokar þá inni í járnbrautarvögnum, kærir þá og myrðir með því að svelta þá í hel, ríki, sem gerir sér lítið fyrir og ræðst með flugvélum sínum og her á sjálfstætt lýðveldi, sem skapað er í krafti sömu mannréttinda og við Íslendingar sköpuðum okkar lýðveldi, lýðveldi Indónesíu. Hollendingar eru sannir að sök að hafa ráðizt á þetta land og rænt allri ríkisstjórn þess. Svo er komið og sagt í útvarp hér á Alþingi af hæstv. menntmrh. (EystJ), að það séu engir nema bandóðir vitleysingar, sem láti sér detta í hug, að Hollendingar fari í árásarstríð! Ég veit ekki, hvort menntmrh., með sína þekkingu, sína menntun og sitt vit á stjórnmálum, er nokkurs staðar nærverandi, eða hvort hann er flúinn. Hann sagði í útvarpinu í gær, að engum nema bandóðum vitleysingum dytti í hug, að Hollendingar færu í árásarstríð. Þorir ekki hæstv, menntmrh. að standa fyrir sínu máli? Er þetta uppfræðslan, sem þessi hæstv. menntmrh. er að gefa þjóðinni? Er hann bandóður vitleysingi sjálfur? Á grundvelli svona lyga, sem stangast við einfaldar staðreyndir, leyfir ríkisstj. sér að koma fram og segja við Alþingi Íslendinga: Það þarf ekki að segja meira við ykkur. Ég sagði ykkur allan sannleikann í gærkvöld. - Þessi víðsýni menntaði maður tilkynnti í gærkvöld, að engum nema bandóðum vitleysingum dytti í hug, að Hollendingar færu í árásarstríð. Eftir þessar upplýsingar á að vera óhætt fyrir Íslendinga að fara í árásarstríð! Ég get skilið, að ráðh., sem svona hagar sér, þori ekki að standa fyrir máli sínu. Þessi vitleysa er svo fyrir neðan allar hellur, að ráðh., sem hefur svona í frammi, ætti að segja af sér. Það er þessi sami menntmrh., sem hefur þann tíma, sem hann hefur setið að völdum, bannað ríkisútvarpinu að flytja fréttir nema frá London. Í tvö ár er hann búinn að láta ritskoða þær fréttir, sem íslenzka þjóðin fær. Í tvö ár er hann búinn að hindra, að íslenzka þjóðin og þar með meginið af alþm. fái að heyra annað en það, sem Lundúnaútvarpið hefur látið menn heyra. Hann hefur vafalaust eftir tilmælum frá Bretum og Bandaríkjamönnum bannað ríkisútvarpinu að flytja aðrar fréttir en þær. sem Bretum þóknast að láta koma fram. Í tvö ár er hann búinn að hafa ritskoðun á íslenzka útvarpinu, til þess að flytja einhliða málflutning til íslenzku þjóðarinnar, til þess að ljúga að henni, til þess að villa hana og blekkja, svo að hún viti ekki, hvernig ástandið er í veröldinni, þegar hún tekur sínar örlagaríkustu ákvarðanir. Ég get ekki trúað, að menntmrh. sé það fífl, að hann viti ekki betur en þetta og trúi öllum ósannindunum, sem hann lætur berast til íslenzku þjóðarinnar gegnum ritskoðun Breta og Bandaríkjamanna. En meira að segja þrátt fyrir þessa ritskoðun menntmrh. hefur hann samt ekki getað komizt hjá því að láta koma fram í íslenzka útvarpinu, að Hollendingar væru í árásarstríði, en þó er óskammfeilnin slík, að hann segir: Engum nema bandóðum vitleysingum dettur í hug, að Hollendingar fari í árásarstríð. - Þetta er undirbúningurinn og þetta eru upplýsingarnar, sem Alþingi á að byggja á, þegar það tekur afstöðu til þessa máls. Nokkuð svipað er ástatt um hin ríkin, sem við eigum að gera bandalag við, Belgía er eitt af nýlenduríkjum heimsins, eins og við vitum. Frakkland er búið að standa í tvö ár í stríði við Indókína, sem barðist móti Japönum í síðustu styrjöld, en Frakkar hafa síðan ráðizt á þessa þjóð til þess að brjóta hana undir sig að nýju. Við eigum að ganga í bandalag við franska ríkið, sem stendur í árásarstríði við þjóð, sem hefur verið nýlenduþjóð í margar aldir. Og svo eru það Bandaríkin sjálf, sem ekki eru aðeins voldugasta nýlenduríkið, heldur eru búnir að gera sjálf nýlenduríkin voldug og eru nú að byggja upp kerfi, þar sem annars vegar eiga að vera gömlu nýlenduríkin í Vestur-Evrópu, en hins vegar nýlenduþrælarnir í Asíu og Afríku, sem eiga að vera í lægstu tröppunni í þeim þjóðfélagsstiga, sem auðvaldið bandaríska reynir að skapa í heiminum. Þetta bandaríska auðvald er það, sem við nú eigum að ganga í bandalag við, - það vald, sem er að búa sig undir að undiroka meginið af heiminum, verða yfirnýlenduríki allra þeirra gömlu, sem nú eiga að afdankast. Við Íslendingar höfum í 7 aldir verið lýðræðisþjóð og erum nýsloppnir úr greipunum á nýlendukúgurum. Nú er ætlazt til þess af okkur, að við göngum í bandalag til þess að hjálpa til þess að kúga allar þær aðrar þjóðir í veröldinni, sem eru að berjast fyrir sínu frelsi, við þau voldugustu nýlenduríki heimsins, sem mynda þetta árásarbandalag, sem hér er um að ræða. Annars vegar nýlenduríkin í Evrópu, sem á síðustu fimm öldum hafa brotið undir sig tvær heimsálfur, og hins vegar Bandaríkin, sem frá því að vera nýlenduþjóð sjálf og heyja sína frelsisstyrjöld móti Bretum, eru nú að búa sig undir að skapa sér 16 nýlendur á vesturströnd Evrópu í staðinn fyrir þær 13 nýlendur, sem Bretar einu sinni áttu á austurströnd Ameríku. Bandaríkin og Vestur-Evrópuríkin, helztu nýlenduríki veraldarinnar, sem nú eru að undiroka allar heimsálfur og standa í árásarstyrjöld við þjóðir, sem nú eru að berjast fyrir frelsi sínu, með sama rétti og Íslendingar hafa gert, - þessi ríki segja nú við okkur: Þið eigið að ganga í bandalag við okkur, því að þið elskið frelsið og þjóðarréttinn eins og við. - Ég er hræddur um, að okkur væri nær að segja við þessar þjóðir. Sleppið þið fyrst tökunum á þeim nýlendum, sem þið nú undirokið. Látið þær þjóðir, sem þið nú kúgið, fá frelsi, þá skulum við fara að tala við ykkur í alvöru, þá hafið þið sýnt það, að þið virðið þjóðfrelsi og mannréttindi. - Við skulum segja við Acheson: Látið Breta, Hollendinga, Frakka og aðrar nýlenduþjóðir sleppa tökunum á Asíu og Afríku, og gefið þessum þjóðum frelsi, eins og við Íslendingar höfum fengið frelsi, þá skulum við tala við þig í alvöru og trúa þér. - En hver getur ætlazt til þess, að við trúum þessum mönnum, þegar þeir koma til okkar gráir fyrir járnum og segja: Viljið þið ekki vera með okkur í því að vernda frelsi þjóðanna, sem eru að berjast fyrir frelsi sínu? Það er þess vegna greinilegt mál, hvað bandamennina snertir, að fyrir okkur Íslendinga er hér um það að ræða að ganga í hernaðarbandalag með harðsvíruðustu nýlendukúgurum veraldarinnar. Ég álít, að við Íslendingar mundum brjóta í bága við allt það, sem hefur einkennt þjóð okkar, ef við gerðum slíkt, og værum að hjálpa helztu nýlendukúgurum veraldarinnar, til þess að þeir ættu hægara með að viðhalda valdi sínu yfir öðrum nýlenduþjóðum og kúga þær. Þá skulum við athuga þetta í sambandi við Bandaríkin sjálf og allt það tal, sem hér hefur verið haft í frammi viðvíkjandi því, að þau væru alveg sérstaklega að hugsa um lýðræðið. Hæstv. atvmrh. flutti ofur litla mannkynssögu í útvarpið hér í gærkvöld. Það væri nú í raun og veru dálitið gaman að taka hæstv. atvmrh. í tíma í mannkynssögu; ég held honum veitti ekki af því, því að það var svo undarlegt, sem hann leyfði sér að halda fram í ræðu sinni. Það er þess vegna bezt fyrir okkur að athuga nú ofur lítið, hvernig þær aðferðir eru, sem Bandaríkjamenn og Bretar og þessar þjóðir hafa tekið viðvíkjandi lýðræðinu. Bandaríkin hafa nú undanfarið öðru hvoru verið að gera smábyltingar og hafa með vopnavaldi verið að breyta um stjórn í Mið- og Suður-Ameríku, og í hvert skipti hefur ekki heyrzt neitt hljóð úr horni hér heima. Það hefur verið gengið út frá því sem sjálfsögðu, að ef það væru Bandaríkin sjálf eða bandarískar undirlægjur, sem gerðu uppreisn til þess að bylta við löglegum stjórnum, þá væri allt í lagi. Hér hefur verið talað um það, að Bandaríkin væru framúrskarandi lýðræðisríki. Sannleikurinn er sá, að Bandaríkin eru nú sem stendur eitt harðsvíraðasta einræðisríki auðhringanna í heiminum, ríki, þar sem fjórar voldugustu auðhringasamsteypurnar hafa sölsað undir sig meginið af þjóðarauð Bandaríkjanna. Samkvæmt bandarískum hagskýrslum eru það fjórar helztu auðhringasamsteypurnar, sem eiga 60% af þjóðarauði Bandaríkjanna. Þegar Matthías Jochumsson skáld var í Bandaríkjunum, þá skrifaði hann um dvöl sína þar, og hann kallaði Bandaríkin „mammonsríki Ameríku“. Honum þótti auðsætt, að það væri auðurinn, auðvaldið, sem þar réði lögum og lofum, ætti blöðin, skapaði almenningsálitið og mótaði alla pólitík þess ríkis. En síðan Matthías Jochumsson var í Bandaríkjunum hefur vald auðhringanna margfaldazt, og hafi það verið rétt hjá Matthíasi að kalla Bandaríkin mammonsríki, þá er það ekki aðeins Mammon, heldur og Marz, svo að maður haldi guðanöfnunum, sem drottnar þar í dag. Í bókmenntum okkar Íslendinga hefur myndin af Bandaríkjunum verið mynd þess ríkis, þar sem auðhringarnir drottna, þar sem vald auðsins er jafnvel svo mikið, að kosningar fara nákvæmlega eftir því, hve mikið af peningum hvor auðflokkurinn um sig leggur í þær, og lýðræðið í Bandaríkjunum birtist stundum í því, að þeir, sem leyfa sér að hagnýta sér kosningarétt sinn öðruvísi, en drottnararnir vilja, eru blátt áfram skotnir niður. Þeir fjórir auðhringar, sem nú stjórna Bandaríkjunum, eru: Morgan með sína bankastarfsemi og stálhringinn, Rockefeller með olíuna, Du Pont, sem ræður yfir kemíska iðnaðinum, og Mellon með olíu. Allir þessir auðhringar eru stærstu vopnaframleiðendur í heimi. Þessir hringar ráða og yfir atómtilraunastöðvum Bandaríkjanna og eiga flest tækin þar. Þessir hringar hafa gróða af stríðsótta og aukinni vopnaframleiðslu og af stríðum. Þess vegna er það auðhringavaldið í Bandaríkjunum, sem beitir sér fyrir núverandi stefnu Bandaríkjanna, að koma á æðisgengnum stríðsótta, beita sér fyrir vopnaburði og hertygingu og stríðsþátttöku þjóðanna. Þær árásarstyrjaldir, sem þjóðirnar, sem nú ætla að stofna Atlantshafsbandalagið, heyja, skapa Bandaríkjaauðhringunum gróða og eru fyrst og fremst vatn á þeirra myllu. Auðvald Bandaríkjanna óttast ekkert eins mikið og frið. Í blöðum bandaríska auðvaldsins er talað um það sem eitt það ægilegasta, sem fyrir gæti komið, að kalda stríðið hætti og eðlilegt jafnvægi skapaðist milli þjóðanna, því að það þýddi ægilegustu kreppu, sem nokkru sinni hefur dunið yfir í Bandaríkjunum. Þetta skrifa sérfræðingar auðvaldsblaðanna, því að styrjaldir þýða gróða fyrir vopnahringana, og það er bisness hjá þeim að lengja styrjaldir, og það hafa þeir gert bæði 1917–18 og í síðasta stríði vegna þess, að þeirra gróði verður því meiri, því lengur og meira sem drepið er. Þetta er rétt, og ef einhver ber brigður á þetta, þá skal ég sanna það, en þetta er svo hryllilegt, að mig undrar ekki, þótt menn ói við því, að undir lýðræðisgrímunni skuli vera svo vægðarlaust verzlunarvald. Hver eru svo skipti okkar við þetta land? Hver eru skipti Bandaríkja Norður-Ameríku við okkur, og hvaða fyrirheit gefa þau um skipti þeirra við okkur framvegis? Ég vil minna á eftirfarandi: 1. Bandaríkin byrjuðu afskipti sín af okkur með því árið 1941 að setja ríkisstj., í samráði við Breta, úrslitakosti um það, að innan 24 klst. bæðu Íslendingar Bandaríkin um hervernd. Þann 24. júní bárust ríkisstj. slíkir úrslitakostir, og að þeim varð að ganga, án þess að tækifæri gæfist til að leggja málið fyrir Alþingi. Afskipti Bandaríkjanna byrja sem sagt með því, að þau setja Íslendingum úrslitakosti, og Alþingi fékk fyrst um þennan samning að fjalla sem gerða staðreynd. Þetta er rétt að muna, hvað snertir lögfræðilega aðstöðu okkar, sem við komum til með að leggja fyrir aðrar þjóðir um sök okkar eða sakleysi í milliríkjaviðskiptum. Ég skal geta þess, ef forseti hyggst að veita matarhlé, að ég á nokkuð eftir af minni ræðu, en ef matarhlé verður ekki veitt, þá verð ég lengur að ljúka máli mínu, því að þá tala ég hægar, ef ég fæ ekki einhverja hvíld, og því spyr ég forseta, þar sem ég á eftir að tala í 1–2 klst., hvort hann vilji nú veita matarhlé. Hins vegar er ég reiðubúinn að halda áfram eins lengi og verða vill, ef hæstv. forseta þætti betra.

Ég vil spyrja hv. þm., hvað mikið hann muni eiga eftir af sinni ræðu.

Líklega svona 1–2 klst., en ef Alþingi ætlar nú ekki að veita matarhlé og ætlar nú að vinna vel, aldrei þessu vant, þá stendur ekki á mér, en ef ég fæ ekkert hlé, verð ég eðlilega þurrari í kverkunum og tala þá hægar, þegar fram í sækir, en ég vil stuðla að því, að allt fari hér fram samkvæmt þingsköpum, en ef sleppa á matarhléi, þá er það nú ekki beint í samræmi við þingsköp, svo að ég kann betur við, að nú verði veitt matarhlé.

Ég mun halda áfram umræðum um stund.

Ég skal þá halda áfram og tek þá fyrir, þar sem frá var horfið, um afskipti Bandaríkjanna af okkur Íslendingum. Nauðungarsamningurinn 1941 var þannig, að Bandaríkjamenn skuldbundu sig til að fara héðan strax, er styrjöldinni lyki. Hvernig stóðu þeir við það? Þannig, að þeir sviku á okkur samninginn. Þeir neituðu að fara burt. Það er sem sé fyrsta reynsla okkar af Bandaríkjunum, að þeir svíkja á okkur gerða samninga. Hvað gera þau svo? Þau gera það, að meðan þau sitja hér með her, sem settur var niður án þess, að réttindi væru til, þá neita þau að fara burt og fara fram á þrjár herstöðvar til 99 ára. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það, að meðan þeir höfðu hér her, þá ætluðu þeir að nota sér samningsrof og hervald til þess að neyða Íslendinga til að afsala þrem stöðum af landi sínu undan íslenzkum yfirráðum. Þetta jafngildir innrás. Þetta jafngildir vopnaðri árás til að taka sem herstöðvar þrjá hluta af landinu til 99 ára. Það er auðséð, að Bandaríkin hafa búizt við, að Íslendingar svöruðu játandi. Þeir hefðu varla gert þá kröfu 1. okt., að þeir fengju sem herstöðvar Keflavík, Skerjafjörð og Hvalfjörð til 99 ára, nema af því, að þeir gengju út frá því, að við værum of aumir til að neita kröfum þeirra. Það sýndi sig, að Bandaríkin ætluðu sér að beita Íslendinga nauðung. Í krafti samningsins frá 1941 ætluðu þeir að knýja okkur til að láta af hendi þrjá hluta lands vors. Þegar þessu var svarað neitandi, þá fóru þeir fram á að fá Keflavíkurflugvöllinn til afnota. Hvað var þá látið í veðri vaka? Það var látið í veðri vaka, að svo framarlega sem ekki yrði inn á það gengið, þá mundu Bandaríkjamenn halda áfram að vera hér með sinn her. Það þýðir, að Bandaríkin hótuðu Íslendingum því að halda hér áfram hernámi, ef þau fengju ekki mikilsverð hernaðarleg fríðindi. Bandaríkjamenn hótuðu að brjóta á okkur samninga, og þeir gerðu það líka til þess að tryggja valdaaðstöðu sína hér. Þeir höfðu þá hervald hér, og í krafti þess knúðu þeir fram Keflavíkursamninginn. Hver hefur þá afstaða Bandaríkjanna til okkar Íslendinga verið? Röð af ofbeldisaðgerðum. Berum þetta svo saman við það ríki, sem hæstv. ráðh. voru að ljúga upp á í gær, að okkur stafaði ógn af, og athugum afstöðu þess stórveldis til Norðurlanda. Sovétríkin höfðu her í Norður-Noregi, af því að þeir ráku nazistana þaðan, og Sovétríkin höfðu her á Borgundarhólmi, af því að þeir ráku nazistana þaðan líka. Sovétríkin fóru burt úr Norður-Noregi, og Sovétríkin fóru burt af Borgundarhólmi, þrátt fyrir það þótt hv. þm. S-Þ. skrifaði heila bók um, að þau ætluðu ekki að fara, en Bandaríkin voru kyrr á Íslandi. Þau sviku samninga á eina vopnlausa ríki veraldar og notuðu hervald sitt til þess að níðast á Íslendingum. Þannig hafa þeir skapað sér aðstöðu, sem þeir hafa í dag, með nauðungarsamningi, með hersetu, með áframhaldandi tilraunum til landráns og með því að knýja fram Keflavíkursamninginn. Síðan er okkur sagt, að við þessa stjórn, sem þannig hefur hagað sér, ættum við að semja um þátttöku í hernaðarbandalagi í fullu trausti þess, að hún virði lög, rétt og þjóðfrelsi. Ég mun þá næst koma að því, sem snertir alveg sérstaklega tilganginn með stofnun Atlantshafsbandalagsins, og vildi af því, að forseti er farinn að gá á klukkuna og flestir þingmenn farnir í mat, geta þess, að ég mun þurfa að endurtaka mikið af því, sem ég nú segi, þegar þingmenn koma aftur, því að þótt ég hafi gaman af því að ræða við hæstv. forseta, hef ég enn þá meiri löngun til að ræða málið við þingmenn yfirleitt. Því spyr ég hæstv. forseta, hvort hann hugsi sér að halda umr. áfram, eða hvort hann ætlar að taka matarhlé.  „Þetta er nú aðalbjarminn í sovietstjórn svonefndri, „demoerasið“, sem á er stagazt, en hvergi er til nema í Rússlandi, þó Woods hafi þetta frá sjálfum sér. Í minni ímyndun hlýtur líkt þessu að ske - eða heimurinn fer til andsk..... á þessari öld. Svo er nú komið fyrir almenningi alls heims, að þetta þolir litla bið. Taflið aðeins um - fæst þetta með lögum, eða aðeins með bardaga? Rússastjórn æskir einskis nema friðar til að fullkomna hjá sér þetta fyrirkomulag, sem hún trúir á, en fær ekki frið. Öll „hervöld helvítanna“, auður og stjórnarvöld allra ríkja, sem nú eru uppi, siga á hana öllum hennar nágrönnum með mútum, undirróðri, liðstyrk, herbúnaði og hótunum. Þetta síðasta veit ég, því að það gerist nú samtíða mér.“ Þetta eru orð Stephans G. Stephanssonar, líklega vitrasta og a. m. k. mesta mannsins í okkar skáldahóp. Ég veit ekki, hvort þeir menn, sem nú tala djarflegast í skjóli Bandaríkjavaldsins, mundu stimpla hann látinn svipað og þá, sem nú taka sömu afstöðu, en þau völd, sem nú vilja stofna Atlantshafsbandalagið, vildu þennan mann í fangelsi fyrir sína skoðun og sín kvæði árið 1918. Þannig var af okkar beztu mönnum litið á sams konar viðburði og eru að gerast nú. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar ég frestaði ræðu minni, hafði ég getið um fyrstu herferðina, sem farin var fyrir 30 árum síðan gegn alþýðuríkinu í austri. Í sambandi við aðgerðir auðvaldsríkjanna þá gegn sósíalismanum og nýlendunum hafði ég rakið, hvernig okkar beztu menn sáu gegnum blekkingamoldviðrið. Stephan G. Stephansson talaði þá um herför helvítanna. Við vitum, hvernig fór. Þrátt fyrir allt hrundu alþýðuríkin af sér þessari árás. En síðan var hafizt handa á ný af hálfu auðvaldsríkjanna og ægileg herferð undirbúin. Sú herferð er fyrst og fremst kennd við fasismann, en undirrót þessa samsæris var, að auðstéttir Þýzkalands, Ítalíu, Frakklands og Englands reyndu að brjóta lýðræði þessara landa á bak aftur og tygja sig til hernaðar gegn Sovétríkjunum. Mér datt í hug í sambandi við það ágrip af mannkynssögu, sem hæstv. atvmrh. var með hér í gær, að ekki væri vanþörf á því, að ráðh. lærðu mannkynssöguna upp aftur. Þeir ættu að reyna að athuga þá atburði, sem nú gerast, í ljósi þess, sem gerðist fyrir stríðið. Hvers vegna komst Hitler til valda? Undirrótin var, að þýzka auðvaldið, stóriðjuhöldarnir í Ruhr, stálhringurinn I. G. F., kemiski hringurinn og aðrir slíkir ákváðu að brjóta lýðveldið þýzka á bak aftur. Og hjá hverjum fengu þeir stuðning? Hjá brezka auðvaldinu. Hitler var komið til valda með stuðningi brezku auðmannastéttarinnar. Það var samsæri þessara auðmannastétta, sem olli því, að þýzki fasiminn náði völdum og lagði undir ok sitt hverja þjóðina á fætur annarri. Það var brezka auðmannastéttin, sem gerði samning við Hitler 1938 um kafbátabyggingar, sem gaf honum jafnrétti við Breta, og það var fyrir hennar tilverknað, að þriðjungur af þeim skipasmíðastöðvum, sem Bretar áttu, voru eyðilagðar. Það voru enska og þýzka auðmannastéttin, sem sameiginlega komu Hitler til valda og hjálpuðu honum að brjóta undir sig Austurríki og Tékkóslóvakíu. Það, sem um var að ræða, var samsæri þessara auðkónga móti Evrópu, og Sovétríkjunum sérstaklega. Og undir hvaða grímu var þetta gert? Það var gert undir grímu andkommúnismans. Hitler veifaði stöðugt Rússagrýlunni. Í skjóli hennar tryllir hann þýzku þjóðina, kveikir í ríkisþinghúsinu og kennir kommúnistum um. Og Morgunblaðið tekur undir þessar ásakanir, og blaðið hefur aldrei afturkallað þær. Æsingar Morgunblaðsins gegn kommúnismanum byrjuðu fyrir alvöru, þegar Hitler hafði gefið merkið með ríkisþinghúsbrunanum. Íhaldsmenn trúðu lygum fasístanna eins og nýju neti, og síðar, í marz 1933, er Hitler lét til skarar skríða, þá fagnaði Morgunblaðið og talaði um Göring sem dugandi mann. Enn er hugur Morgunblaðsins hinn sami. Enn boðar Morgunblaðið ríkisþinghúsbruna. Enn er ofbeldi undirbúið með hjálp gamalla nazista, sem m. a. hafa orðið alræmdir fyrir að brenna ketti lifandi, og enn eru óspektir undirbúnar að dæmi þýzku nazistanna. Við sáum í Þýzkalandi. hvaða afleiðingar það hefur, ef fólk er tryllt með kommúnistagrýlunni. Þýzka þjóðin hefur orðið að þola ægilegar hörmungar fyrir það, að hún lét blekkjast. Hún hefur orðið að ganga gegnum slíkar skelfingar, að þess eru fá dæmi. Hlutskipti þýzku þjóðarinnar, er leit á sig sem þjóð skálda og hugsuða, mætti vera Íslendingum, sem ætíð hafa metið þýzku þjóðina mikils, til varnaðar, svo að við látum ekki brjála okkur á sama hátt. Það er sami áróðurinn, sem nú hefur verið hafinn. Sömu mennirnir sem gengu í broddi fylkingar 1933 og 1934 með nazistamerki í barminum eru beztu trúnaðarmenn núverandi hæstv. utanrrh., og þeir eru hafðir í sendiferðum fyrir núverandi stj. Ritstjórar „Íslands“ eru helzti „omgangskreds“ núverandi hæstv. utanrrh. Þræðinum hefur ekki verið sleppt, heldur er haldið áfram. Spurningin er, hvort íslenzka þjóðin ber gæfu til að hindra, að hennar hlutskipti verði hið sama og Þjóðverja, sem brjálaðir voru með Rússagrýlunni 1933. En þessi grýla er eina „röksemdin“, innan gæsalappa, sem stj. flytur nú fram og treystir á, eins og Hitler, sem varð svo sterkur, að honum tókst að koma brezka heimsveldinu á heljarþröm með því að blekkja karla eins og Chamberlain með þessari grýlu. Hæstv. atvmrh. var að rekja söguna fyrir stríðið, en hann sleppti úr því, sem mestu skipti. Hvað gerðist 1938? Þá var gerður samningur í München milli Þýzkalands, Ítalíu, Englands og Frakklands um stríð í austur á hendur Tékkóslóvakíu og Sovétríkjunum. Münchensamningurinn var samningur auðvelda Evrópu um stríð. Morgunblaðið minnist stundum á Tékkóslóvakíu nú í sambandi við annað, en hvað sagði Morgunblaðið 1938, þegar Tékkóslóvakía var ofurseld fasismanum, og England og Frakkland sviku Tékkóslóvakíu í München? Hvað sagði Morgunblaðið, þegar Chamberlain og Daladier unnu eitthvert versta Júdasarverk, sem unnið hefur verið, fyrir auðstéttir Vestur-Evrópu, svo að þær gætu sameinazt gegn alþýðuríkjunum? Morgunblaðið fagnaði og líkti Chamberlain við Jesú Krist! Svo fegið var blaðið, þegar Tékkóslóvakía var ofurseld fasismanum. Engin lofsyrði voru nógu sterk til þess að lofa svikarana. En nú orgar Morgunblaðið yfir því, að Tékkóslóvakía sé komin undir vald kommúnista. Einhvern mun virðist blaðið þrátt fyrir allt gera á kommúnisma og fasisma. Eitt ríki í veröldinni stóð með Tékkóslóvakíu, Sovétríkin. Og af hverju þorði Benes ekki að taka hjálp Sovétríkjanna? Foringjar bændaflokksins hótuðu að opna landið fyrir Hitler, ef hann gerði það. Í München fengu Sovétríkin að vita, hvað þeirra biði, ef þetta bandalag héldist áfram. Það er á grundvelli þessa, sem við verðum að athuga það, sem gerðist næstu árin á eftir. Það er kannske rétt að minnast á það. Sovétríkin reyndu að sprengja Münchenbandalagið, en England og Frakkland sviku Pólland og létu það eiga sig, enda var samkomulag um það milli þýzku og frönsku auðhringanna að eyðileggja ekki hver fyrir öðrum, með því að varpa sprengjum. Og hvers vegna? Vegna þess að þeir vonuðu enn þá, að Þýzkaland og Sovétríkin lentu í stríði. Sú von rættist ekki. Hitler réðst á Vesturveldin, og franska auðmannastéttin sveik Frakkland í hendur honum. Ef svo hefði ekki verið, hefði franska þjóðin barizt. Það veit allur heimurinn. Sama stétt sem sveik Tékkóslóvakíu var hér að verki. Petain og fylgilið hans vildi heldur Hitler, en að alþýðan tæki völdin. Grundvallarátökin voru milli þýzka auðvaldsins og Sovétríkjanna. Í raun og veru byrjaði styrjöldin fyrst 1941, er stríðið hófst milli Sovétríkjanna og Þýzkalands. Þá var barizt og ekki svikið. Allt, sem þurfti að yfirgefa, var lagt í rústir, svo að það kæmi ekki óvininum að neinu gagni. Það var annað en að taka við öllum olíu- og benzínbirgðum franska hersins, sem námu meiru, en Þjóðverjar notuðu, til þess að sigra Frakkland. Þá fyrst var barizt upp á líf og dauða. Þá var ekki lengur um „sjónarspil“ eða skrípaleik að ræða. Og hvað gerðu Vesturveldin? Pólitík þeirra var sú að láta Þjóðverja og Rússa berjast, þar til þeim blæddi út. Þá stóð England sterkt eftir. Þeir ráðh., sem sögðu þetta 1941, voru að vísu settir af: þetta segir maður ekki, þetta gerir maður. Churchill var það ljóst, að menn, sem ljóstruðu slíku upp, yrðu að fara, en þessi pólitík var framkvæmd. Og Truman, núverandi forseti Bandaríkjanna, sagði í júní 1941, að Bandaríkin ættu að veita þeim lið, er útlit væri á, að yrði undir, og bíða og sjá. Þessi ummæli eru prentuð í New York Times og öðrum bandarískum blöðum í júní 1941. Þetta var líka pólitík Englands. Um það geta allir sannfærzt, sem lesa það, sem sonur Roosevelts og Cordell Hull hafa skrifað um þessi mál og sömuleiðis Eisenhower. Þar kemur það fram, hvernig Bretar börðust gegn árás á Vestur-Evrópu. Enska stj. gegnumfærði þá pólitík að láta Þjóðverja og Rússa berjast þar til þeim blæddi út. Sprengjuárásirnar á Þýzkaland voru til þess gerðar að „terrorísera“ þýzku alþýðuna. Á verksmiðjur Fords og General Motors var aldrei varpað sprengjum, og heldur ekki á verksmiðjur I.G.F., sem Ameríkumenn áttu í. Þannig var samsæri auðhringanna. Meiningin var, að Hitler fengi tækifæri til þess að ráða niðurlögum Sovétríkjanna. Það var það „menningarsögulega afrek“, svo að notuð séu orð Alþýðublaðsins, sem hann átti að leysa af hendi. Hvað eftir annað ofbauð heiðarlegum stjórnmálamönnum, eins og ,t. d. Roosevelt, sú vægðarlausa hagsmunapólitík, sem nýlendukúgararnir brezku beittu. En svo kemur hæstv. atvmrh. og þykist vita betur, þó að hann í þekkingarleysi sínu rangfæri allt, sem gerzt hefur. Hann virðist ekki hafa lesið annað en Morgunblaðið og ætlar að prédika þann fróðleik, sem hann hefur fengið þar, sem heilagan sannleika fyrir þjóðinni. Núna, eftir að styrjöldinni er lokið - eftir að þessi herferð auðvaldsríkjanna gegn Sovétríkjunum hafði mistekizt og Sovétríkin sigrað þýzku herina við Stalingrad og þannig var auðséð, hver endanleg úrslit mundu verða, - þá loks gripu Engilsaxar inn i. Það var sem sé hætta á, að rauði herinn einn mundi frelsa alla Evrópu. Hver, sem les viðræður Churchills og Roosevelts frá stríðsárunum, sér, um hvað barizt var. En önnur herferð auðvaldsríkjanna gegn Sovétríkjunum hafði sem sagt mistekizt. Nú er verið að undirbúa þriðju herferðina af hinum sömu auðhringum, sem jusu fé í nazistana þýzku á sínum tíma, hafa haldið hlífiskildi yfir þýzku auðhringunum og starfa nú í nánu sambandi við þá. Og það var jafnvel svo sterkt og órofið í síðasta stríði, að Bandaríkjastjórn fékk ekki við neitt ráðið. Nú eru auðmannastéttirnar í Japan, Þýzkalandi og Bandaríkjunum komnar í bandalag við auðvald Englands og Frakklands og búa sig undir nýja heimsstyrjöld gegn Sovétríkjunum. Það er nauðsynlegt, að við íslenzkir alþm. gerum okkur þetta ljóst, ekki sizt þar sem verið er að blekkja með því, að barizt sé fyrir helgustu hugsjónum mannkynsins um frið, frelsi og öryggi. Mig langar til, vegna þeirra Alþfl.-manna, sem hér eru á þingi fyrst og fremst, og þá einkum hæstv. forsrh., að minna á það, hver verið hefur stefna Alþfl. í þessum málum. Í stefnuskrá flokksins frá 1938, sem enn er í gildi, segir m. a. svo - með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ósigur Sovétríkjanna mundi vera ósigur fyrir verkalýðinn um allan heim, berst hann (flokkurinn) á móti hvers konar einangrunartilraunum, árásarherferðum og spellvirkjum auðvaldsins gegn hinu nýja þjóðfélagi.“ M. ö. o. - hæstv. forsrh. hefur með stefnuskrá Alþfl., sem hann er formaður fyrir, skuldbundið sig til að berjast gegn því, að Sovétríkin verði einangruð, og gegn hvers konar tilraunum auðvaldsríkjanna, er að því stefna að vinna þeim tjón. Ég býst nú raunar við, að hæstv. forsrh. verði ekki mikið fyrir að kyngja þessu stefnuskráratriði flokks síns fremur en öðrum. Honum hefur reynzt svo auðvelt að svíkja öll hugsjónamál síns flokks í öllu því, sem hann hefur framkvæmt í sinni stjórnartíð. Og þótt ég hafi nú farið um þetta nokkrum orðum, að gefnu tilefni hæstv. atvmrh. í gær, þá er ég ekki þar með að biðja Alþfl. eða hæstv. forsrh. að taka afstöðu í þessu máli með alþýðuríkjunum gegn auðvaldsríkjunum. Ég er aðeins að upplýsa, að það eru tvær hliðar á þessu máli, sem nauðsynlegt er að þekkja báðar. Efalaust skiptumst við Íslendingar eins og hver önnur þjóð um þessi stórmál. Þau hafa eðlilega þau áhrif, að stéttirnar skiptast um þau hvað samúð snertir. Engum þýðir að prédika mönnum andlegt hlutleysi um þessi mál; andlegt hlutleysi er ekki til í þessum efnum. En því má ekki blanda saman við hernaðarlegt hlutleysi. Það, sem okkur Íslendingum ber að hugsa um, er það, hvernig okkur muni vegna í átökunum milli hinna tveggja jötna, sem þarna eigast við. Alþýðuríki heimsins eru ekki lengur neitt lítið peð, þau eru sterkt vald nú orðið og vald, sem styrkist með degi hverjum. Og okkar litlu þjóð ber vegna smæðar sinnar og sérstöðu að hugsa um það eitt, hvernig hún megi forða því, að hún verði troðin undir í átökum þessara jötna. Það er sama, hvernig við skiptumst í samúð okkar; við verðum að vera einhuga um að gera allt, sem í okkar valdi stendur til þess að forða þjóð okkar frá tortímingu í þessum geigvænlegu átökum. Hvað Sovétríkin snertir, þá á okkar þjóð ekkert sökótt við þau. Þau hafa ekki sýnt okkur neinn ágang. Þvert á móti. Við höfum aðeins gott af þeim að segja. Þau hafa gert hagstæða viðskiptasamninga við okkur og beinlínis hjálpað okkur til að losna úr arðránsfjötrum brezks auðmagns, sem höfðu hert svo að hálsi okkar fyrir styrjöldina, að minnstu munaði, að sjálfstæði okkar ríði að fullu. En Bandaríkin hafa níðzt á Íslandi, sýnt okkur ágengni og reynt að ná tökum á landi okkar. Þeim hefur orðið vel ágengt. Og okkar krafa hlýtur að vera þessi: Burt með þau ítök, sem Bandaríkin hafa hér nú. Ég hef reynt að gefa hér réttari mynd af átökunum í heiminum en hinir „bandóðu vitleysingar“ í ráðherrastólunum (eins og einn þeirra komst að orði) gáfu í gærkvöld, og reynt að leiðrétta nokkuð þá afskræmdu mynd, sem þeir brugðu upp er ætluðu sér að blekkja þjóðina með dæmi hr. Hitlers. Ég vil þá fara nokkrum orðum um þá „röksemd“ ráðherranna, að við gætum ekki haldið virðingu okkar meðal þeirra þjóða, er að Atlantshafsbandalaginu standa, ef við gerðumst ekki aðilar. Hæstv. menntmrh. sagði meira að segja, að það mundi vekja tortryggni, ef við drægjum einn dag að samþykkja fyrirskipanir Bandaríkjanna. - Jú! Það vantar ekki, að þeir ímyndi sér, að þeir skapi sér virðingu yfirboðaranna með framferði sínu. Og hvernig hefur framferði þeirra verið? Jú, þegar yfirboðararnir kalla, flýgur hálf ríkisstjórnin í aðra heimsálfu. Og sama daginn auglýsir Bandaríkjastjórn, að hún gefi Íslendingum 2½ milljón dollara - 2½ milljón er gjaldið, sem 2½ ráðherra krjúpa fyrir. Ísland er svo sem ekki sérlega dýrt land; það þarf ekki meira til þess en 2½ milljón, að 2½ ráðherra komi skríðandi að fótum hinna bandarísku yfirboðara sinna. Þetta fær allur heimur að heyra. Og þetta halda þeir að skapi þeim virðingu! Nei, þeir skapa Íslendingum fyrirlitningu umheimsins; og þeir ættu sjálfir að heyra það, hvernig Bandaríkjamenn á Íslandi tala um þá á bak, þótt fagurt mæli í eyru þeim. - Nei, það, sem verið er að gera, er þetta: Það er verið að stimpla okkur smánarstimpli betlilúkanna og mútuþeganna. Það er virðingin, sem hæstv. ráðh. halda, að þeir séu að skapa þjóð sinni. Þá tala þeir enn um það, að vinátta Bandaríkjanna sé í veði. Ég hef nú ekki trú á því. Ég hef meira að segja þá trú á Bandaríkjamönnum, að þeir mundu fremur vilja tengjast vináttuböndum við okkur, ef þeir vissu, að hér væru menn, sem þyrðu að hugsa sjálfstætt og standa á rétti sínum gegn hverjum sem væri. Þegar Vilhjálmur Þór hafði þau orð vestur í Ameríku 1944, að Íslendingar mundu aldrei þola, að erlendar þjóðir hefðu hersetu í landi þeirra, þá voru ummæli blaðanna á þessa lund: „Svona eiga frjálsar þjóðir að ,tala.“ - En það er e. t. v. nokkuð annað, sem liggur að baki þessu tali um vináttu. Það er máske eitthvað svipað og hjá Bevin er hann hótaði því 1946, að Bretar mundu ekki líta á það vinsamlega, ef við gengjum ekki að kröfum Bandaríkjanna um herstöð í Keflavík; eða það er eitthvað svipað og við heyrðum frá fulltrúum Breta 1942, er við vorum að hugsa um að stofna lýðveldið. E. t. v. felst hótun í vináttuhjalinu. En hæstv. ráðh. ættu þá að skýra frá því, ef svo er ekki, og segja: Við höfum ekki trú á, að okkur sé á neinn hátt hótað af Bandaríkjunum. - En að ganga í bandalagið á grundvelli röksemdar eins og þessarar, væri ekkert annað, en undirlægjuháttur og dæmalaus glópska. Næst er þá að athuga, hvað koma mundi á daginn, ef við gerðum nú þennan samning. Samkv. 9. gr. er gert ráð fyrir, að sett sé á stofn herforingjanefnd og ráð fyrir allt bandalagið, sem geri ráðstafanir t. d. til hráefnaöflunar, um staðsetningu herstöðva og annað, sem tilheyrir styrjaldarundirbúningi. Og þessi ráð verða það raunverulega vald yfir þeim herstöðvum, sem Bandaríkin kunna að hafa í næsta stríði. Þau fara ekki dult með það, að Ísland hafi mjög mikla þýðingu sem árásarstöð, en ekki varnarstöð. Herforingjaráð Bandaríkjanna hefur ekki farið í felur með það. Og samkv. 5. gr. samningsins mundum við Íslendingar vera neyddir til að taka þátt í árásarstríði, ef þetta ráð ákvæði að hefja slíkt stríð af einhverju því tilefni, sem nota mætti til að réttlæta nafnið „varnarstríð“ og láta gera þær ráðstafanir í landi okkar, sem því ráði sýndist og það teldi nauðsynlegar. Í 6. gr. samningsins segir, að ákvæði 5. gr. um vopnaða árás á einn eða fleiri samningsaðila skuli taka til vopnaðrar árásar á lönd hvaða aðila sem vera skal í Evrópu eða Norður-Ameríku, á hin frönsku héruð í Algier, á hernámslið hvers aðila sem vera skal í Evrópu, á eyjar undir lögsögu hvers aðila sem vera skal í Norður-Atlantshafi norðan hvarfbaugs krabbans eða á skip eða loftför hvers aðila sem vera skal á þessu svæði. - Þetta þýðir t. d., að ef ráðizt væri á flugvél yfir Berlín eða bandarískt skip á N.-Atlantshafi og ef Bandaríkin vildu láta það kosta stríð, þá erum við þar með í stríði. Fyrir tveimur árum voru tvær brezkar flugvélar skotnar niður yfir Júgóslavíu. Hefðum við þá verið bundnir þessum sáttmála, og Bretar hefðu viljað stríð þá, þá hefðum við orðið að vera með. Og spursmálið er aðeins um stríðsviljann. Tilefni er auðvelt að fá. Það sýnir sagan. Frægt er dæmið frá 1898; þá vildu Bandaríkin stríð við Spán, sem þá átti Kúbu og var um þær mundir orðinn mjög lémagna. Og hvað gerðist? Einn góðan veðurdag sprakk ameríska herskipið Main í loft upp í höfn í Kúbu. Það hefur aldrei verið upplýst, hver ástæðan var. En Bandaríkin fóru í stríð við Spán og tóku Kúbu og hafa ráðið henni síðan. - Ekkert er auðveldara en fá þannig tilefni til að fara í stríð, og af hinu minnsta tilefni yrðum við Íslendingar að dansa dansinn með, ef í það færi. Og hvað sem líður yfirlýsingunni í 7. gr., þá erum við Íslendingar með því að binda okkur þessum sáttmála, að skuldbinda okkur til að brjóta lög Sameinuðu þjóðanna og ganga fram hjá öryggisráðinu, ef í það færi, og hlíta heldur úrskurðum og ákvörðunum þeirrar herforingjanefndar, sem þetta bandalag setur á stofn. Hæstv. ráðh. hafa haldið því hér fram í umræðum, að við Íslendingar mundum ráða öllu um það, hve mikill okkar þáttur yrði í þessu bandalagi í framtíðinni, hve mikið við legðum fram og hvaða bækistöðvar yrðu í landi okkar. „Allt verður gert, sem Ísland vill....“, hafa þeir látið það heita. En má ég spyrja hæstv. ráðh.? - Við gerðum samning um það, að aðeins yrði gert það, sem Ísland vill í Keflavík. Og hefur það verið gert? Nei, - og svo langt frá því. Bandaríkjamenn hafa ekki haldið þar í heiðri ein einustu lög né reglugerð, allt hefur verið þverbrotið, og það reginhneyksli er á allra vitorði. Og halda menn nú, að þetta breytist, eftir að við höfum gengið í N.-Atlantshafsbandalagið? Halda menn, að herforingjar þess, kaldrifjaðir og klókir menn, sem fengið er það hlutverk að undirbúa þær aðstæður, sem beztar kynnu að þykja í styrjöld, - halda menn, að þeir færu að spyrja okkur Íslendinga um það, hvað okkur litist nú um eitt eða annað? Nei, þeir mundu aðeins líta á land okkar sem herstöð, en um þjóðina stæði þeim á sama. Ef forstjórar bandarískra auðfélaga á Keflavíkurflugvelli fara ekki einu sinni eftir því, sem Íslendingar vilja, þá þarf enginn að halda, að herforingjar þessara járngráu ríkja muni fremur fara eftir vilja og tillögum Íslendinga. Eða trúa menn því, að sú ríkisstj., sem hefur haft framkvæmd Keflavíkursamningsins með höndum og farizt það svo sem raun er á, mundi þegar að þessu kæmi, standa betur í ístaðinu gagnvart hinu erlenda valdi? Ætli það yrði ekki svipuð saga og viðbárurnar líkar og 1947, þegar hæstv. utanrrh. var yfirheyrður hér á Alþ. í hálfan mánuð um framkvæmd Keflavíkursamningsins og sagði ýmist, að ekki hefði náðst samkomulag um þetta eða hitt, eða að Bandaríkin mundu móðgast, ef lögin væru framkvæmd? Þar hefur hins vegar viðgengizt smygl, þjófnaður, skattsvik, tollsvik og hvers konar lögbrot í skjóli ríkisstj. Nei, eftir að við Íslendingar værum orðnir aðilar að herbandalagi, yrði Ísland eins og Keflavík er í dag: amerísk herstöð - land, sem bandarískir herforingjar réðu. Ég veit, að þessi barátta, sem háð er hér í dag, verður ekki sú síðasta, sem háð verður hér á Alþ. vegna árásar Bandaríkjanna og tilrauna í þá átt að leggja undir sig land okkar. En þessi barátta skiptir sköpum. Undanfarið hafa Bandaríkin verið að reyna að taka landið í áföngum. Hvað var okkur sagt, þegar Keflavíkursamningurinn var gerður? Það, að herinn færi burt. Og í dag lýsir ríkisstj. Bandaríkjanna því yfir, að Keflavíkurflugvellinum, sem sagt var, að væri engin herstöð, yrði eigi haldið áfram, nema Ísland taki þátt í hernaðarbandalagi og það verði þar með herstöð. Og í krafti þess hafa nú verið veittar 64 millj. kr. til stækkunar á vellinum, hinum stærsta í heimi. Eru Bandaríkjamenn nú þegar byrjaðir að undirbúa framkvæmdir. Okkur var sagt, þegar Keflavíkursamningurinn var gerður, að við værum að losna við herinn úr landinu og hér yrðu engar herstöðvar. En hvað er það núna? Nú er ekki um neina dulbúna herstöð að ræða, því að nú hefur því verið lýst yfir, að Ísland verði í bandalaginu. Þegar það er sagt í dag, þá vitum við, hvað verður gert á morgun. Það var sagt í októbermánuði 1947, að við værum veitendur varðandi Keflavíkursamninginn. Ári síðar var sagt, að við hefðum orðið fyrstir allra til að taka lán hjá Bandaríkjunum - taka við gjafafé, því að hæstv. ríkisstj. sagði, að við lifðum ekki án gjafa. Nei, við vitum líka í dag, m. a. frá þeim manni, sem lengst og harðast hefur barizt fyrir herstöðvum á Íslandi, hv. þm. S-Þ., en hann fer ekki dult með það, að á friðartímum sé nauðsynlegt að hafa bæði herstöðvar og herskyldu í landinu. Við sjáum, hvað fram undan er, ef það verður samþ., að Ísland verði þá fyrst og fremst herstöð fyrir Ameríkumenn. Það virðist athugandi, að athyglin mun beinast að vestrinu, og vofir sú hætta yfir vorri þjóð. Nú mun hæstv. ríkisstj. knýja fram, að þetta verði samþ. Þegar hæstv. ríkisstj. hefur undirritað það hvað eftir annað, að þinginu muni gefast nægur tími til að ræða málið, svo að ekki eingöngu fái það að vita um málið í heild, heldur og þjóðin, - eftir þessar yfirlýsingar um allan undirbúning málsins, eru hæstv. ráðherrar staðnir að ósannindum um málið, sem þeir flytja hv. þm. og þjóðinni. En það er ekki aðeins svona, heldur lýsa þeir hver annan ósannindamann. Hæstv. utanrrh. lýsti hæstv. forsrh. ósannindamann að vissum ummælum. Samningurinn hefur verið undirbúinn með blekkingum við þjóðina. Og nú hefur hann einnig verið undirbúinn með ósannindum á þingi. Nú er reynt að knýja hann í gegn með ofbeldi, - eftir að búið er í tvö ár að ritskoða íslenzka útvarpið og villa þjóðina. Og nú á að blekkja menn til að samþykkja hann. Meðan við vorum hernumdir, gátum við hlustað á fréttir frá London og Berlín. Við gátum heyrt andstæðurnar og myndað okkur eigin skoðun. Nú er hið harðvítugasta hernám á útvarpinu, framkvæmt af lepp Bandaríkjanna, sbr. ritskoðun Hitlers í Þýzkalandi, til að villa þjóðina og ljúga að henni, þegar veltur á lífi hennar og öryggi. Síðan er hvítliði stefnt út og nazistar og sadistar dregnir fram úr fylgsnum sínum, gamlir vinir hæstv. utanrrh. og nánastir frændur hæstv. utanrrh. úr Noregi frá hernámsárunum þar. Þetta er lýðurinn, sem á að sjá um, að Alþ. samþykki samninginn. Síðan lýsa fylgismenn samningsins því yfir, að þeir hafi yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar að baki sér. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að sýna þennan fjölda. Ég skora á hana að boða til almenns borgarafundar um málið. Ég skora á hana að sýna samþykktir frá almennum mannfundum, er samþykki sáttmálann. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að láta tugþúsundirnar í Reykjavík greiða atkv. um, hvort Ísland eigi að ganga í Norður-Atlantshafsbandalagið. Hví ekki að fara að eins og í grísku borgríkjunum: láta fólkið greiða atkv. með handauppréttingu? Ég vænti þess, að þeir, sem styðja samninginn, óttist ekki lýðræðið. Hvers vegna þorir hæstv. ríkisstj. ekki að gera þetta, láta þjóðina dæma? Hægt er að ganga úr skugga um álit fólksins. Hvaða ástæða er til hjá hæstv. ríkisstj. að heimta, að málinu sé hraðað? Af hverju er hvítliði og lögreglu stefnt út? Ætlar Rússland að ráðast á Ísland, ef við samþykkjum samninginn? Ekki segir Acheson. Hvað liggur á? Hví má ekki leyfa þjóðinni að þaulrannsaka málið, eins og hæstv. forsrh. hefur lofað henni? Það situr sízt á hæstv. ríkisstj., sem kemur sér ekki saman um einföldustu smáatriði eða sjálfa stefnuskrá stjórnarsamvinnunnar, að „melda“ Ísland inn í hernaðarbandalag, hæstv. ríkisstj., sem er svo veik, að hún býst við því að riðlast þegar eftir samþykkt samningsins. Hvaða aðfarir eru hafðar hér í frammi? Það er ekki hægt að nota hæstv. ríkisstj. til að stjórna Íslandi. Hér ríkir óstjórn og öngþveiti. Að kalla má hver einasti hv. þm. stjórnarflokkanna viðurkennir, að hér ríki stjórnleysi. Þessi hæstv. ríkisstj. ætlar að knýja sáttmálann í gegn og sundrast á eftir. Hvers konar ábyrgðartilfinning er það að láta slíka stj. fá heimild frá Alþ. til að samþykkja þennan sáttmála? Hv. alþm. vita, að hæstv. ríkisstj. er gersamlega ófær til að stjórna landinu. Þeir geta ekki bent á eitt mál, þar sem hún hafi látið gott af sér leiða. Hún hefur ekki látið nema bölvun af sér leiða. Svo segir hæstv. ríkisstj., að verði samningurinn ekki samþykktur nú, þá verði áhuginn farinn út um þúfur. Hvar er sá áhugi, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp hjá sjálfri sér? Það er Bandaríkjastjórn, sem hefur farið fram á þetta. Er það ætlunin, að hæstv. ríkisstj. liðist í sundur, þegar Ísland er komið inn í bandalagið? Ef því er þannig farið, þá væri samþykkt samningsins meira ógæfuverk en ég trúi, að hv. þm. láti hafa sig til að vinna. Hæstv. stj. hefur ekkert gert fyrir sína þjóð. Hún er að gera þetta fyrir erlent vald. Hæstv. utanrrh. lét svo um mælt, að einhverjir menn væru gerðir út af ærnum kostnaði erlends stórveldis. Ég þekki ekki nema hæstv. ráðh., sem það megi hafa um. Þeir hafa þegið mútur opinberlega og á svo ósvífinn hátt, að Bandaríkin auglýsa það. Þessi stj. væri fallin vegna efnahagsöngþveitis, ef Bandaríkjastjórn hefði ekki látið hana fá peninga og þar með haldið henni gangandi. Íslenzku ríkisstj. er haldið uppi með amerísku fé. Þannig er samningurinn til kominn. Hæstv. ríkisstj. hefur m. ö. o. tekizt að tóra, því að hún hefur dollaramilljónirnar á milli handanna, ella væri hún komin á hausinn. Hún er leppstj., sem í skjóli erlends auðvalds helzt við, en er fyrirlitin af bæði þjóð og þingi. Og núna ætlar hún að kúska Alþ. til að svíkja þjóðina í hendurnar á erlendu herveldi. Þessir hæstv. ráðh. eru að vinna fyrir Júdasarpeningunum með því að reyna að koma Íslandi inn í hernaðarbandalag. Ég held, að hv. þm. ættu ekki að láta hafa sig til þessa verks. Engum dettur í hug, að ráðizt verði á Ísland. Það er engin ástæða til annars en annaðhvort að rjúfa Alþ. þegar í stað og efna til nýrra kosninga eða láta fara fram þjóðaratkvgr. Það er enginn réttur fyrir hendi að binda þjóðina til 20 ára í hernaðarbandalagi. Og þessi hæstv. ríkisstj. hefur ekki staðið sig svo vel, að hún verðskuldi, að henni sé trúað fyrir að gera þennan samning. Ég álit því, að þingið ætti að fella samninginn eða að öðrum kosti skjóta honum undir þjóðaratkvgr. Allt annað er gersamlega óverjandi, úr því sem komið er, og allt of mikið í veði.



Hinn 4. apríl n. k. verður undirritaður í Washington milliríkjasamningur um varnir Norður-Atlantshafssvæðisins, Norður-Atlantshafssáttmáli, og hefur Íslendingum verið boðið að gerast aðilar að sáttmála þessum. Undirbúningur þessarar samningsgerðar hefur tekið langan tíma, eða allt að því ár. Ástæðan til samningsgerðarinnar er sú, að forustumönnum vestrænna lýðræðisríkja mun nú þykja enginn vafi á því lengur, að vonlaust sé að tryggja frið í heiminum með fölskvalausri alþjóðasamvinnu innan sameinuðu þjóðanna, gera verði ráð fyrir því, að aftur kunni að draga til ófriðar, sem þá yrði fyrst og fremst milli Sovétríkjanna annars vegar og Bandaríkjanna og Bretlands hins vegar, það sé líklegt til þess að draga úr ófriðarhættunni, að Bandaríkin, Bretland og þau lönd, sem fylgja mundu þeim að málum, myndi varnarbandalag, svo að gagnaðilinn viti, hverjum hann ætti að mæta, ef hann stofnaði til árásar, og þessi lönd yrðu þá heldur ekki óviðbúin, ef ófriður brytist út. Það hefði auðvitað verið vandalítið fyrir forustumenn hinna vestrænu lýðræðisþjóða að semja yfirlýsingu um sameiginlega lýðræðissinnaða stefnu í utanríkismálum og fá allar lýðræðisþjóðir Evrópu og Ameríku til þess að skrifa undir hana. En þeim þótti það ekki nægileg aðvörun til þeirra þjóða, sem þeir töldu sig geta búizt við árás af. Þeir töldu varnarbandalag eitt nægilega aðvörun. En þá kom jafnframt upp það vandamál, hvernig skipuleggja skyldi slíkt bandalag, þ. e. hversu ríkar hinar gagnkvæmu varnarskuldbindingar skyldu vera. Bandaríkin yrðu langsterkasti aðilinn í slíku bandalagi, en jafnframt sá, sem væri í minnstri beinni árásarhættu. Það var því mjög eðlilegt, að löndin í Vestur-Evrópu, sem eru í mestri árásarhættu í ófriði milli austurs og vesturs, vildu fá sem mestar skuldbindingar af hálfu Bandaríkjanna um aðstoð, ef ófriður brytist út. Það er hins vegar andstætt hefðbundinni utanríkisstefnu Bandaríkjanna að skuldbinda sig fyrir fram til slíkrar aðstoðar, auk þess sem það er erfitt vegna stjórnarskrárákvæða. Þennan mikilvæga vanda varð því að leysa, áður en hægt yrði að mynda varnarbandalagið, og það tók tíma. Samningaumleitanir um myndun bandalagsins munu hafa byrjað í júní síðastliðnum, og þeim lauk ekki fyrr en nú fyrir skemmstu. Það var vandalítið um gagnkvæmar skuldbindingar, sem þurfti að leysa, og jafnframt urðu bandalagsríkin auðvitað að gera sér grein fyrir því, hvernig haga ætti vörnum, ef til styrjaldar kæmi, þ. e. hvaða víglínu ætti að verja, og hvernig haga skyldi gagnsókn, og það hlaut líka að taka tíma að koma sér saman um slíkar hernaðaráætlanir, því að hagsmunir væntanlegra bandalagsþjóða voru þar andstæðir í ýmsum atriðum. Samkvæmt ummælum erlendra blaða virtist svo á síðustu mánuðum síðastliðins árs, að Bretar og Frakkar mundu fá þeim kröfum sínum framgengt, að bandalag þetta yrði náið, hervarnir landanna efldar mjög og amræmdar og um allmiklar gagnkvæmar skuldbindingar að ræða. Í ljósi þessara staðreynda verður að skoða umræður þær, sem fram fóru hér á landi um áramótin síðustu. Íslenzkir valdamenn hljóta að hafa vitað, hvernig þessi mál stóðu, þótt ekki væri af öðru, en lestri erlendra blaða og tímarita. Samt sem áður virtist tal þeirra hníga að því, að sjálfsagt væri, að Ísland yrði aðill að þessu bandalagi. Niðurstaða samningaumleitananna varð þó önnur. Bandaríkin tóku þá endanlegu ákvörðun að gangast ekki undir neinar formlegar skuldbindingar gagnvart hinum bandalagsríkjunum og munu ekki hafa talið sér fært að gefa ákveðin fyrirheit um varnir ýmissa landssvæða, sem vitað var, að aðrir óskuðu, að varin yrðu skilyrðislaust. Þetta olli t. d. Bretum og Frökkum miklum vonbrigðum, svo sem greinilega hefur komið fram í heimsblöðunum, þótt þeir á hinn bóginn teldu sér mikils virði að fá þau fyrirheit, sem Bandaríkin þá voru reiðubúin að veita. Þau voru ekki í bindandi formi, heldur nánast þannig, að árás á bandalagsríki skyldi einnig skoðast sem árás á Bandaríkin, þótt þau, þ. e. Bandaríkin, áskildu sér að vísu rétt til þess að ákveða sjálf, til hvaða ráðstafana þau gripu. Norrænu konungsríkin þrjú höfðu gert miklar tilraunir til að leysa öryggismál sín sameiginlega á þann hátt, að þau mynduðu norrænt varnarbandalag, er stæði utan Atlantshafsbandalagsins, en slíkt bandalag reyndist ekki eiga sama kost á bandarískum vopnum og ríki innan Atlantshafsbandalagsins, og þótti því Noregi fyrst og fremst öryggi sitt ekki nægilega tryggt í slíku bandalagi, svo að af því varð ekki. Noregur og Danmörk verða því í Atlantshafsbandalaginu, en Svíþjóð ekki. Umræður um þetta mál hófust miklu seinna hér á landi, en í nokkru öðru landi, sem rætt var um, að yrði þátttakandi væntanlegs Atlantshafsbandalags. Málið hafði verið rætt rækilega í blöðum annarra landa í 5–6 mánuði áður en minnzt var á það hér. Og þegar svo loks var á það minnzt hér, þótti sumum það hin mesta hvatvísi og fljótfærni. Allar umræður væru algerlega ótímabærar. En strax og umræðurnar hófust, kom samt í ljós, að mikið hafði verið um málið hugsað, og virtust sumir valdamenn hafa ráðið við sig, hvaða tillögur þeir mundu gera. Upphaf hinna opinberu umræðna hér á landi var það, að séra Sigurbjörn Einarsson dósent flutti fullveldisræðu á vegum háskólastúdenta 1. des. s. l. Varaði hann þar Íslendinga við inngöngu í hernaðarbandalag og taldi þeim henta bezt hin hefðbundna stefna hlutleysis í hernaðarátökum, sökum smæðar, vopnleysis og andúðar á styrjöldum. Þegar þessi rödd hljómaði, var sem komið hefði verið við kviku fjölmargra stjórnmálamanna og stjórnmálaritstjóra. Það stóð ekki á svörum, og þau voru ekki ávallt mælt af stillingu, þau voru hrópuð, og þau voru æpt í ofsa og vandlætingu innan um ókvæðisorð og fúkyrði. „Það er ekkert öryggi lengur í hinu úrelta hlutleysi,“ var hrópað. Það skipti engu máli, þótt enginn hafi nokkru sinni haldið fram hér, að í hlutleysi fælist eitthvert öryggi. Og það var hrópað: Hlutleysi er ekki aðeins flónska. Það er að þora ekki að velja milli góðs og ills. Það er siðleysi. Það er stuðningur við ofbeldið. Það er kommúnismi. - Það skipti engu máli, þótt hlutleysi sé þjóðréttarhugtak um afstöðu í styrjöld, - það skyldi tákna skoðanaleysi, kjarkleysi, kommúnisma. Og á eftir ópunum um hlutleysið kom svo aðalatriðið: Öryggi landsins er í hættu. Landið má ekki vera varnarlaust. Það má ekki vera einangrað. Það verður að treysta varnir þess og öryggi. Þótt því væri andmælt, að utanríkisstefna landsins ætti framvegis að grundvallast á hlutleysi, og jafnvel þótt það væri gert með óhefluðu orðalagi, þá var það út af fyrir sig ekki sérstaklega athyglisvert. Hugtakið hlutleysi er engan veginn óumdeilanlegt sem þjóðréttarhugtak. Um það er deilt, hvort við Íslendingar höfum verið hlutlausir í síðustu styrjöld, og andmæli gegn hlutleysi þurftu því ekki að tákna mikilvæga stefnubreytingu. En þúsundir manna í öllum stjórnmálaflokkum hrukku við, er þeir heyrðu, að öryggi landsins væri í hættu og landið mætti ekki vera varnarlaust. Þeir spurðu og hlutu að spyrja: Er árás yfirvofandi? Og hvernig á að verja landið? Eigum við að koma hér upp víggirðingum? Eða á önnur þjóð að gera það? Eigum við að stofna hér her til þess að verja landið? Eða á að fá hingað erlendan her til þess að verja það? Þessar spurningar brunnu á vörum manna um land allt. Og þær höfðu verið lagðar á varir þeirra af þeim stjórnmálamönnum og stjórnmálaritstjórum, sem allt í einu og í tilefni af því einu, að varað hafði verið við þátttöku í hernaðarbandalagi og mælt með hlutleysi í hernaðarátökum, höfðu tekið að tala um það, að öryggi landsins væri ekki nógu tryggt og landið mætti ekki vera varnarlaust. Ég var einn þeirra, sem fylltist skelfingu, þegar ég heyrði talið og las skrifin um öryggisleysið og nauðsynina á sterkum landvörnum. Og ég spurði sjálfan mig: Getur það verið, að menn telji landið í yfirvofandi hættu af árás og hernámi af hálfu Rússa, ef styrjöld brytist út? Getur það verið, að menn séu reiðubúnir að leggja í kostnað við að koma hér upp víggirðingum og innlendum her til þess að koma í veg fyrir slíkt? Eða getur það verið, að menn vilji láta aðrar þjóðir koma hér upp víggirðingum og senda hingað erlendan her, er verði til taks, ef til slíks kynni að koma? Ég spurði marga menn þessum spurningum, ræddi þær við menn úr öllum stjórnmálaflokkum. Tilefni hafði gefizt, því að Atlantshafssáttmálinn var í undirbúningi og vitað, að Íslandi yrði boðin aðild. Og ég varð undrandi yfir þeim svörum, sem ég fékk hjá ýmsum mönnum, mörgum mönnum. Þeir virtust telja Rússa geta hernumið landið, þegar þeim sýndist, og haldið því, það væri auðvitað óbærileg tilhugsun, þess vegna yrði hér að vera hervirki og lið til varnar. Sárafáir vildu að vísu, að við byggðum víggirðingar og stofnuðum her, en sumir töldu nauðsynlegt, að hingað kæmi þegar í stað erlendur her og upp yrði komið víggirðingum fyrir erlent fé, og margir töldu slíkt enga frágangssök, ef það þyrfti að vera liður í samningum við aðrar þjóðir um öryggismál landsins. Ég var og er þeirrar skoðunar, að Ísland sé ekki í beinni hættu af hernámi Rússa, þótt styrjöld brytist út milli þeirra og Bandaríkjanna. Ég taldi því og tel enga ástæðu til hervarna hér á landi, sem betur fer, því að sjálfir höfum við engin tök á að koma þeim upp og enga getu til að stofna þann her, er gæti varið landið árás, en af setu erlends hers í landinu á friðartímum mundi stafa stórkostlegur þjóðernisháski. Íslenzkri tungu og íslenzkri menningu hlyti að verða stefnt í voða, ef hér yrði erlendur her að staðaldri, og sjálfstæði landsins yrði nafnið eitt, ef aðrar þjóðir kæmu hér upp víggirðingum og gættu þeirra. Var nú nokkur furða, þótt mönnum, sem aðhyllast slíkar skoðanir, brygði í brún, þegar þeir heyrðu skyndilega talað um hættur, öryggisleysi og nauðsyn hervarna. Valdamenn og blöð sögðu að vísu ekki, að þau vildu láta víggirða landið og fá hingað erlendan her. En þau fengust lengi vel heldur ekki til að staðhæfa, að þau vildu ekki láta víggirða landið og ekki fá hingað erlendan her. Þess vegna urðu menn óttaslegnir. Þess vegna vissu menn ekki, hvað menn áttu að halda. Þess vegna voru menn kvíðafullir og væntu hins versta. Nú er að vísu komið í ljós, sem betur fer, að ótti, sem margir ólu í brjósti - og hafði verið veitt tilefni til að ala í brjósti - um, að aðild að Atlantshafsbandalagi mundi leggja Íslendingum algerlega óbærilegar skyldur á herðar, var ástæðulaus. Það hefur komið í ljós, að í kjölfar aðildar að bandalaginu þarf ekki að sigla herseta í landinu á friðartímum og ekki víggirðing landsins. Þjóðréttarlegar skuldbindingar samningsins eru mjög litlar. Enginn samningsaðili afsalar sér formlega sjálfsákvörðunarrétti í neinu verulegu atriði. Eðli samningsins og þýðing hans er ekki fólgið í þeim þjóðréttarskuldbindingum, sem í honum felast. Þær eru litlar, og þá væri þýðing hans lítil. En hún er hvarvetna talin mjög mikil. Hvað veldur? Í hverju er mikilvægi samningsins fólgið? Eðli þessa samnings er í því fólgið, að honum er ætlað að vera siðferðilega bindandi, þótt hann sé ekki lagalega bindandi. Honum er ætlað að vera stefnuyfirlýsing, og meira, honum er ætlað að vera fóstbræðralag. Í þessu er fólgið mikilvægi hans. Bandaríkin hafa hingað til ekki viljað taka á sig neinar siðferðilegar skuldbindingar í hermálum gagnvart Vestur-Evrópuþjóðunum á friðartímum, þau hafa ekkert fóstbræðralag við þær viljað í friði, ekki af því að ekki sé um gagnkvæma vináttu, sömu utanríkisstefnu og sameiginlega hagsmuni að ræða, heldur af hinu, að þau gera sér ljóst, að í slíku bræðralagi felst skuldbinding, þótt ekki sé hún lagaleg. En nú hafa þau viljað ganga undir slíka siðferðilega skuldbindingu. Þess vegna er samningurinn mikilvægur. En ef hann er mikilvægur vegna þess, að í honum felst siðferðileg skuldbinding af hálfu Bandaríkjanna, felst líka í honum siðferðileg skuldbinding af hálfu hinna samningsaðilanna. Það er ekki hægt að gera hvort tveggja, að telja samninginn mikilvægan vegna þess, að með honum hafi Bandaríkin tekið á sig siðferðilegar skudbindingar, og segja svo, að aðrar þjóðir geti ekkert haft við hann að athuga, vegna þess að í honum felist alls engar skuldbindingar. Ef í samningnum fælust engar skuldbindingar, væri hann markleysa, varla virði pappírsins, sem hann verður skráður á, og hlægilegur með tilliti til þeirrar miklu vinnu, sem lögð hefur verið í undirbúning hans. En auðvitað felast skuldbindingar í samningnum. Þess vegna er hann mikilvægur. Skuldbindingarnar hafa ekki á sér lagaform. Það er mikils virði fyrir þá, sem óttast afleiðingar slíkra skuldbindinga. En um siðferðisskyldu er þó að ræða, og hún á jafnt við um stærsta samningsaðilann sem hinn smæsta. Þar með er auðvitað engan veginn sagt, að samningurinn sé óaðgengilegur fyrir Íslendinga. Íslendingar geta ekki haft það að meginreglu að gangast aldrei undir neinar skuldbindingar í alþjóðamálum, enda hafa þeir gert það. Þess vegna geta Íslendingar ekki hafnað slíkum samningi á þeim grundvelli einum, að í honum felist skuldbindingar. Spurningin er um, hvort þessar skuldbindingar séu samrýmanlegar þeirri utanríkisstefnu, sem Íslendingar vilja fylgja, og hvort innan bandalagsins yrði nægilegt tillit tekið til sérstöðu Íslands, ef af aðild þess yrði. Það er hægt að taka afstöðu með eða móti slíku bandalagi út frá ýmsum sjónarmiðum. Það er í fyrsta lagi hægt að taka afstöðu til þess sem ráðstöfunar í alþjóðamálum, þ. e. út frá því sjónarmiði, hvort það dragi úr stríðshættu eða auki hana. Í öðru lagi er hægt að taka afstöðu til þess út frá því sjónarmiði, hvort það efli eða veiki þann deiluaðila í alþjóðamálum, sem maður hefur samúð með. Í þriðja lagi er hægt að taka afstöðu til þess út frá því sjónarmiði, hvort það sé í samræmi við utanríkisstefnu hlutaðeigandi þjóða að gerast aðili að slíku bandalagi og hvort innan bandalagsins yrði fullt tillit tekið til þeirrar sérstöðu, sem um kynni að vera að ræða. Ég mun nú gera grein fyrir afstöðu minni til Atlantshafssáttmálans út frá þessum sjónarmiðum. Ég álít sáttmálann ekki varhugaverða ráðstöfun frá alþjóðasjónarmiði og álít hann ekki auka ófriðarhættu. Eins og komið er í alþjóðamálum, álít ég samninginn eðlilega og sjálfsagða ráðstöfun. Ég las í gær þau ummæli í vikuriti brezkra jafnaðarmanna, að þessi sáttmáli væri hvorki gerður í Wall Street né Vatíkaninu, Washington né London. Hann væri svar vestrænu ríkjanna gegn utanríkisstefnu Sovétríkjanna síðan stríði lauk. Hann væri svar við neitun Sovétstjórnarinnar á því, að tekið væri upp alþjóðaeftirlit með kjarnorkuframleiðslu. Hann væri svar við misnotkun Rússa á neitunarvaldinu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Hann væri svar við þeirri stjórnarstefnu, sem fylgt væri í Austur-Evrópulöndunum að fyrirlagi eða með stuðningi Sovétstjórnarinnar og svipti alþýðu alla stjórnamálafrelsi og réttaröryggi. Hann væri svar við tilraunum Sovétstjórnarinnar til þess að hindra framkvæmd Marshalláætlunarinnar, sem stuðlar svo mjög að viðreisn Evrópu. Ég hygg, að þetta séu allt saman orð að sönnu. Ég efast ekki um það eitt augnablik, að fyllsta ástæða sé til þess fyrir hin vestrænu veldi að bindast samtökum til þess að sporna við frekari útþenslu af hálfu Rússa, þótt ekki sé annað hægt en að minna á, hversu mikið af því, sem Rússar sölsuðu ranglega undir sig í stríðinu og eftir stríðið, þeir sölsuðu undir sig með samþykki þessara sömu vestrænu stórvelda. Ég hef því ekkert við sáttmálann að athuga sem ráðstöfun í alþjóðamálum, og ég álít hann ekki auka stríðshættu. Kommúnistar, bæði hér og annars staðar, leggja hins vegar mikið upp úr þessu atriði, og raunar fleiri en kommúnistar, bæði hér og annars staðar. Hefur það komið greinilega fram í ræðu og riti hér, að andstaða ýmissa annarra en kommúnista við bandalagið byggist á þessu atriði. - Ég gat þess svo í öðru lagi, að afstaða manna til bandalagsins gæti mótazt af því, hvort menn teldu það efla eða veikja aðstöðu þess höfuðdeiluaðilans í heimsstjórnmálunum, sem menn hefðu samúð með. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að andstaða kommúnista um allan heim gegn þessu bandalagi byggist fyrst og fremst á því, að þeir telja það veikja aðstöðu Sovétríkjanna og bandamanna þeirra á vettvangi alþjóðamála, og ég held, að afstaða íslenzkra kommúnista byggist nákvæmlega á þessu sama. Þeir miða afstöðu sína til þessa bandalags við aðstöðu og hagsmuni Sovétríkjanna, rétt eins og afstöðu sína til Marshalláætlunarinnar og fleiri mála á alþjóðavettvangi. Ég er þess fullviss, að þessi samningur styrkir aðstöðu Vesturveldanna í átökum heimsstjórnmálanna. Í því hafa kommúnistar um heim allan rétt fyrir sér. Þess vegna bannsyngja þeir samninginn. Ég fyrir mitt leyti tek hins vegar málstað Vesturveldanna langt fram yfir málstað Sovétríkjanna og sé því ekki ástæðu til annars en fagna öllu því í sjálfu sér, sem styrkir þennan málstað. Hér ber því að sama brunni og áður um afstöðu mína. Ég hef ekkert að athuga við sáttmálann út frá því sjónarmiði, að hann efli málstað Vesturveldanna í heimsstjórnmálum. Ég tel gott og réttmætt, að sá málstaður sé efldur, og því í sjálfu sér gott og réttmætt, að þessi sáttmáli sé gerður. Þá gat ég þess í þriðja lagi, að hægt væri að taka afstöðu til sáttmálans út frá því sjónarmiði, hvort aðild að honum væri talin samrýmast utanríkisstefnu og sérstöðu hvers lands. Til þess að geta tekið hér afstöðu út frá íslenzku sjónarmiði, verður að gera sér grein fyrir; hver utanríkisstefna Íslands á að vera og í hverju sérstaða Íslands yrði fólgin, ef til aðildar kæmi. Ég tel, að íslenzk utanríkisstefna eigi að grundvallast á eftirfarandi meginatriðum: 1) Íslendingar eigi að kappkosta að hafa sem nánasta samvinnu við hin Norðurlöndin og hin vestrænu lýðræðisríki sökum sameiginlegra viðskiptahagsmuna, ætternis og menningartengsla, skyldra stjórnarhátta og samúðar með málstað lýðræðis og pólitísks frelsis. 2) Íslendingar eigi að halda fast við algert vopnleysi sitt, bæði í friði og ófriði. Þeir eigi aldrei að segja nokkurri þjóð stríð á hendur, aldrei heyja styrjöld gegn nokkurri þjóð. 3) Íslendingar eigi og aldrei að leyfa erlendum her dvöl í landinu á friðartímum og aldrei þola þar neinar erlendar herstöðvar, enda er landfræðileg lega landsins þannig, að á slíku er sem betur fer ekki þörf til varnar landinu gegn árás úr þeirri átt, sem Ísland mundi fyrst og fremst óttast. Hið aukna öryggi, sem af því leiddi, mundi og hvergi nærri vega gegn þeirri gífurlegu hættu, sem slíkt hefði í för með sér fyrir sjálfstæði og þjóðerni Íslendinga, tungu þeirra og menningu. 4) Í ófriði eigi Íslendingar að hafa samvinnu við þær þjóðir, sem hafa sömu hagsmuni og þeir sjálfir af því, að siglingaleiðunum í höfunum kringum Ísland sé haldið opnum, og einkum og sér í lagi, ef þeir berjast jafnframt fyrir þeim málstað, sem getur jafnframt talizt málstaður Íslendinga. Í ófriði eigi Íslendingar að láta slíkum þjóðum í té þá aðstöðu í landinu, sem nauðsynleg er til þess, að siglingaleiðunum verði haldið opnum á höfunum umhverfis landið, þar eð þar er um brýna hagsmuni Íslands að ræða; en þeir eigi ekki að leyfa, að land sitt verði notað til árásar á önnur lönd, þar eð það mundi bjóða heim gagnárásum, sem væru Íslendingum hættulegri en nokkurri annarri þjóð sökum fámennis og þess, að nær helmingur þjóðarinnar býr í einum smábæ, milli hafnar og flugvallar og skammt frá einum stærsta flugvelli veraldar. Þetta eru þau meginatriði, sem ég tel, að íslenzk utanríkismálastefna eigi að byggjast á. Er nú sáttmálinn um Norður-Atlantshafsbandalagið, eins og hann liggur fyrir, samrýmanlegur þessari stefnu eða ekki? Ef miðað er við hina lögformlegu hlið sáttmálans, álít ég hann ekki ósamrýmanlegan þessum grundvallaratriðum, en hitt er augljóst, að sé miðað við þær siðferðisskuldbindingar, sem í sáttmálanum felast, hlýtur hann að teljast andstæður nokkrum atriðum þeirra. Ég álít hann ekki ósamrýmanlegan því grundvallaratriði, að Íslendingar eigi að hafa samvinnu við hin Norðurlöndin og hin vestrænu lýðræðisríki. Ég álít, að í honum felist hvorki lagaleg né siðferðileg skuldbinding til þess að leyfa hér erlendan her á friðartímum, þar eð slíkt verða ekki taldir brýnir hagsmunir hinna samningsaðilanna. Hins vegar felst í honum siðferðileg skuldbinding til þess að veita bandalagsríkjunum aðstöðu hér í ófriði. Sú aðstaða er ekki ósamrýmanleg þeirri utanríkisstefnu, sem ég lýsti, nema landið verði þá notað til árásar, en Íslendingar munu ekki geta vænzt þess að hafa á það nokkur áhrif, hvernig landið yrði notað, ef til ófriðar drægi, þótt þeir geti ráðið því, hvað þeir samþykkja og hvað ekki. Ég álít og, að í samningnum felist ekki formleg skylda til beinnar stríðsyfirlýsingar, ef ófriður brýzt út, en ég álít, að gerist Íslendingar aðilar að samningnum, þá mundi þeim þó ekki verða fært að skorast undan að lýsa yfir stríði, ef fram á það yrði farið, a. m. k. ef ekki yrði gerður um það skýr og ótvíræður fyrirvari við undirskriftina. Ástæðan er sú, að allar hinar bandalagsþjóðirnar mundu vafalaust lýsa yfir stríði strax og ófriður brýzt út. Við yrðum eina þjóðin, sem ekki vildi gera það, og er hætt við, að sá vilji okkar yrði lítilsvirtur, þar eð hinar þjóðirnar mundu halda því fram, að það gætu Íslendingar gert sér að kostnaðarlausu. Það hefur verið farið fram á það við okkur, að við lýstum yfir stríði gegn möndulveldunum, og einmitt af hálfu Sovétríkjanna, Bandaríkjanna og Bretlands. Það sýndi, að stórveldin hafa ekki skilning á algerri sérstöðu okkar í þessum efnum. Alþingi vildi ekki fallast á stríðsyfirlýsingu. Það vildi ekki einu sinni vinna það til í því skyni að fá inngöngu í sameinuðu þjóðirnar. Það, sem hefur gerzt, getur gerzt aftur. En það þarf að vera fullkomlega tryggt, að til stríðsaðildar verði aldrei ætlazt af Íslendingum, og ég tel ekki, að það geti talizt fullkomlega tryggt, nema gerður sé um það skýr og ótvíræður fyrirvari við undirskrift samningsins. Nú þarf ekki einungis að athuga samninginn með tilliti til þeirrar utanríkisstefnu, sem fylgja á, heldur einnig með tilliti til þess, hvort um geti verið að ræða einhverja sérstöðu Íslands, sem þurfi að taka tillit til, áður en af aðild ætti að geta orðið. Ég álít, að Ísland hafi sem hugsanlegt bandalagsríki sérstöðu, sem taka yrði fullt tillit til, áður en rétt gæti verið að gerast aðili að þessu bandalagi. Ísland hefur algera sérstöðu að einu leyti, auk þeirrar sérstöku utanríkisstefnu, sem ég tel, að Ísland eigi að fylgja, og ég hef lýst. Ísland hefur nú sérsamning við voldugasta bandalagsríkið um sérstaka aðstöðu því til handa í landinu sjálfu. Allir vita, að aðildar okkar Íslendinga að þessu bandalagi er fyrst og fremst óskað vegna Keflavíkurflugvallarins, vegna þess að hann þarf að vera tiltækur, ef ófriður brýzt út. Samkvæmt samningnum eiga allir aðilar að vera jafnréttháir. Þær þjóðir, sem ráða landi sínu algerlega sjálfar, hafa öll formleg skilyrði til þess að hagnýta þetta formlega jafnrétti. Við Íslendingar ráðum landi okkar ekki sjálfir. Við höfum með samningi, Keflavíkursamningnum, veitt stjórn Bandaríkjanna sérstaka aðstöðu á Keflavíkurflugvelli, heimilað henni að annast starfrækslu þar og að hafa þar eigið starfslið. Við Íslendingar ráðum ekki sjálfir þeim bletti landsins, sem veldur því fyrst og fremst, að aðildar okkar að bandalaginu er óskað. Við höfum því ekki einu sinni formleg skilyrði til þess að hagnýta jafnréttisaðstöðu þá, sem samningurinn veitir samningsaðilum. Um efnislegu skilyrðin ræði ég ekki. Vegna smæðar okkar er auðséð, að aðstaða okkar hlýtur ávallt að vera veik. Þetta á ekki við um neina samningsþjóðina nema okkur. Það stoðar ekki að vitna til bandarísku herstöðvanna á Grænlandi, því að auðvitað skiptir meginmáli fyrir Dani, hvort herstöðvarnar væru í heimalandi þeirra eða í nýlendu fjarri heimalandinu, eins og þar á sér stað. Hér er því um algera sérstöðu Íslendinga meðal væntanlegra bandalagsríkja að ræða. Þeir hafa samið við eitt bandalagsríkið um afnot af íslenzku landi, þeir ráða landi sínu ekki sjálfir að öllu leyti. Meðan svo er, geta Íslendingar ekki orðið formlega jafnrétthár aðili öðrum í slíku bandalagi. Þessi sérsamningur þarf því að falla úr gildi samhliða því, að Íslendingar gerist aðili að slíku bandalagi, eða það þarf að minnsta kosti að vera víst, að samningnum verði sagt upp strax og ákvæði hans heimila. Þessu skilyrði þarf að minni skoðun ófrávíkjanlega að fullnægja, ef um aðild af Íslands hálfu á að vera að ræða, engu síður en því, að aðildin sé í samræmi við íslenzka utanríkisstefnu. Íslendingar þurfa að ráða landi sínu algerlega sjálfir, ef þeir eiga að geta talizt fullgildir aðilar í slíku bandalagi, og þá ekki sízt þeim bletti landsins, sem mikilvægastur er frá sjónarmiði bandalagsins. Þess vegna höfum við 5 þingmenn flutt þáltill. um uppsögn Keflavíkursamningsins. Við álítum samþykkt þeirrar till. eða annarrar jafngildrar henni algert skilyrði fyrir því, að rétt sé að gerast aðili að bandalaginu, og við sjáum ekkert því til fyrirstöðu, að slík till. sé samþykkt. Það er algerlega á valdi Alþingis að gera þær ráðstafanir, sem þar er farið fram á, og það er jafnvel ástæða til að halda, að gagnaðili samningsins telji slíka breytingu enga frágangssök. En hvað veldur, að því er jafnilla tekið og raun ber vitni, að slík till. sé samþykkt? Er það svo, að íslenzkir ráðamenn vilji í raun og veru ekki fá Keflavíkurflugvöll undir alger íslenzk yfirráð? Ef svo er, þá er nauðsynlegt, að það komi skýrt fram. Ef skoðanir íslenzkra ráðamanna og meiri hluta Alþingis eru raunverulega þannig, þá er vissulega varhugavert að ganga í bandalag, sem leggur Íslendingum siðferðilega skuldbindingu á herðar. Þá er ástandið líka varhugavert, þótt við stæðum utan slíks bandalags. Þá er ástandið alvarlegt í sjálfu sér, beinlínis hættulegt. Af því, sem nú hefur verið sagt, má það vera ljóst, að afstaða mín til þessarar samningsgerðar er ekki hin sama og afstaða hv. 2. þm. Reykv., hún er í rauninni gerólík afstöðu hans. Hann er andvígur þessum sáttmála í sjálfum sér, hann er andvígur honum sem ráðstöfun í heimsmálum, af því að hann auki á ófriðarhættu, - og ég efast ekki um, að hann er líka andvígur honum vegna þess, að hann telur hann veikja afstöðu Sovétríkjanna á alþjóðavettvangi, þótt hann segi það ekki berum orðum. Ég hef ekkert við sáttmálann að athuga frá þessum sjónarmiðum. Mér skilst, að hv. 2. þm. Reykv. telji og ekki koma til mála, að Íslendingar taki þátt í neinni mikilvægri milliríkjasamvinnu utan Sameinuðu þjóðanna, þ. e. milliríkjasamvinnu, sem Sovétríkin standa utan við, sbr. afstöðu hans til Marshalláætlunarinnar. Ég er honum algerlega ósammála um þetta. Hv. 2. þm. Reykv. virðist vara andstæður aðild að slíkri samningsgerð, hvernig sem hún væri. Ég er slíkri samningsgerð ekki andvígur í sjálfri sér. Ég er henni ekki „prinsipielt“ andvígur, ef hún er í fullu samræmi við þá utanríkisstefnu, sem ég tel, að eigi að fylgja, og fullt tillit er tekið til sérstöðu Íslands. En ég tel, að Ísland þurfi að búa betur um hnútana og vera betur á verði en nokkur hinna þjóðanna sökum smæðar sinnar og algers vopnleysis í stóru, en hernaðarlega mikilvægu landi. Ég vil taka það skýrt fram, að ég væri reiðubúinn að fylgja aðild Íslands að þessum sáttmála, ef ég yrði sannfærður um, að hann bryti að engu leyti í bága við þá utanríkisstefnu, sem ég hef lýst, og gerðar yrðu öruggar ráðstafanir í samræmi við þá sérstöðu landsins í sambandi við Keflavíkurvöllinn, sem ég hef rætt. Um þetta hef ég ekki verið sannfærður. Ásamt hv. 3. landsk. þm., Hannibal Valdimarssyni, einum elzta og reyndasta frambjóðanda Alþfl., Kjartani Ólafssyni, og form. Alþýðuflokksfélags Reykjavíkur, Arngrími Kristjánssyni, flutti ég innan Alþfl. þá till., að flokkurinn féllist á að mæla með inngöngu í Atlantshafsbandalagið með tveimur skilyrðum. Hið fyrra var, að sú sérstaða Íslands yrði viðurkennd sem samningsatriði, að Íslendingar þyrftu aldrei að segja öðrum þjóðum stríð á hendur og aldrei heyja styrjöld. Hið síðara var, að Alþfl. lýsti yfir þeim vilja sínum, að Keflavíkursamningnum yrði sagt upp, strax og ákvæði hans leyfa eða fyrr, ef þess er kostur. Um þetta fengust ekki samþ. nógu glögg fyrirheit, og greiddum við því ásamt einum miðstjórnarmanni að auki atkvæði gegn aðildinni. Afstaða okkar hv. 3, landsk. þm. (HV) hér á Alþingi mun verða hin sama. Við munum setja þessi sömu skilyrði fyrir fylgi okkar við aðildina, vera reiðubúnir að samþykkja hana að þeim samþykktum, en verðum andvígir henni að þeim felldum. Það þarf skýr rök og alveg ótvíræðar yfirlýsingar til þess að sannfæra mig um þessi atríði. Ég skal játa, að afstaða mín mótast verulega af því, að ég tel Ísland hafa ástæðu til að gæta fyllstu varúðar í samskiptum sínum við Bandaríkin. Ekki af því, að ég beri nokkurn óvildarhug til Bandaríkjanna eða málstaðar þeirra á alþjóðavettvangi. Nei, ástæðan er sú ein, að þau hafa farið fram á herstöðvar hér til 99 ára og telja sig hafa hér mikilvægra hernaðarhagsmuna að gæta og hafa hér sérstaka aðstöðu, sbr. samninginn um afnot af Keflavíkurflugvellinum. Ég skal líka játa, að þegar höfð er í huga afstaðan til Keflavíkurmálsins og framkvæmd Keflavíkursamningsins af hálfu íslenzkra stjórnarvalda, er vissulega ekki sérstök ástæða til að bera takmarkalaust traust til stjórnar íslenzkra utanríkismála. Af öllum þessum ástæðum þurfum við að gæta okkar betur, en ýmsar hinna þjóðanna, og við höfum fyllstu ástæðu til að vilja hafa meira svart á hvítu, en nokkur hinna.



Þingsályktunartillöguna á þskj. 499, um þátttöku Íslands í Norður-Atlantshafssamningi, má ekki samþykkja, er ekki hægt að samþykkja. Þetta virðulega Alþingi, þessi samkoma 52 háttvirtra þingmanna hefur hvorki nokkra heimild né hið minnsta vald til þess að veita fullgild, samþykk svör við tilboði því, sem hér liggur fyrir. Til þess skortir Alþingi bæði lagalegan og siðferðilegan rétt. Hvorki sú kynslóð Íslendinga, sem nú er uppi, né nokkur önnur er þess umkomin að veita slíkt vald, slíkan rétt. Ísland hefur verið, er og verður ávallt ævarandi eign hins íslenzka ættbálks, ættaróðal, sem ekki er hægt að farga, ekki er hægt að ráðstafa undan íslenzkum yfirráðum, íslenzku valdi í hendur og umsjá annarra kynkvísla, annarra þjóða, annarra ríkisstjórna. Það er staðreynd, sem enginn og ekkert fær um þokað, meðan íslenzk þjóð er enn í tölu lifenda og byggir þetta land; og íslenzka þjóðin er enn á lífi og hefur ekki í hyggju að yfirgefa Ísland né láta af hendi eða afsala sér neinum af réttindum sínum undir vald erlendra þjóða. Lagasamþykktir og samningar, gerðir af hálfu Alþingis, er í þá átt ganga að skerða landsréttindi Íslendinga, geta því aldrei orðið bindandi fyrir hina íslenzku þjóð, hversu rammlega sem frá þeim er gengið, en þær geta, ef illa tekst til, fjötrað þjóðina um ófyrirsjáanlega framtíð, meitt hana og jafnvel myrt. Og því hvílir svo þung ábyrgð á alþingismönnum nú, aldrei meiri og aldrei þyngri en einmitt nú, og því verður aldrei of brýnt fyrir íslenzkum alþingismönnum að sjást vel fyrir og gæta þess vandlega að játa ekki á þjóðina, á þroskaða og óþroskaða þjóðfélagsþegna, á ókomnar kynslóðir, já einmitt allra sízt þær, neitt það, er skerði réttindi landsins og frelsi Íslendinga. Aðgæzlan er öllum hent og alltaf hent, en þó ríður engum öðrum meir á henni en örlítilli smáþjóð, sem á land sitt, fjör og frelsi að verja fyrir ásælni og ágengni eins öflugasta og ósvífnasta auðvaldsríkis heimsins. Kjörnum fulltrúum þjóðar, sem aðeins fyrir skömmu síðan hefur losnað úr margra alda ánauð og nú er í slíkum vanda stödd, er vissulega skylt að vaka á verðinum og viðhafa fyllstu gætni í gerðum sínum öllum. Það ætti að vera með öllu óþarfi að hvetja Alþingi Íslendinga, að hvetja ríkisstjórn Íslands til gætni og varúðar, þegar svo mikið er í húfi og raun ber vitni um: Ættjörðin sjálf í yfirvofandi hættu, meiri hættu en nokkru sinni fyrr, fullveldi landsins stefnt í voða og landsréttindi, tunga, menning, frelsi og jafnvel líf þjóðarinnar í veði, ef ógæfusamlega tekst til. Og svo er það fullyrði ég, ef svo hörmulega fer, að sáttmáli sá, sem hér liggur fyrir, er gerður, - sáttmáli, er lýst hefur verið sem vita meinlausu og að því er manni skilst marklausu samúðarskeyti til vinveittra þjóða. Atlantshafssáttmálinn og hinar geigvænlegu afleiðingar, sem gerð hans mundi hafa fyrir land og þjóð, verður ekki að fullu skilið nema í ljósi þess, sem liðið er, nema í ljósi nokkurra staðreynda, og vil ég mega rifja upp ofur lítið af því, sem á undan er gengið, og get farið fljótt yfir sögu, því að aðrir ræðumenn hafa þegar að því vikið. Það er óhrekjanleg söguleg staðreynd, að í skiptum og samningsgerðum, sem auðvaldsríki standa að, gætir siðgæðis alls ekki og hreinskilni þaðan af síður, hún er óþekkt hugtak. Þar þykir kurteisi að segja eitt og meina annað. Auðvaldsþjóðir, eða öllu heldur ríkisstjórnir hlutaðeigandi þjóða, reyna hver um sig að koma sinum áformum fram, að ná því marki, sem þær hafa sett sér, með hvaða hætti sem er. Og markið er ávallt fólgið í hagsmunum þeirrar klíku eða þess hóps manna, sem að stjórninni stendur, önnur sjónarmið komast ekki að. Það eru hagsmunir þessarar klíku eða þessara manna, sem stefnu stjórnanna ráða, og sá hópur ræður einnig, hvaða aðferðum skuli beitt til að koma áhugamálunum fram, og þær aðfarir eru næsta ófagrar, svo ljótar sem unnt er að gera sér í hugarlund, og eitt er það, sem aldrei kemst að, aldrei verður vart, og það er tillitssemi við aðra. Enginn glæpur er svo auvirðilegur, ekkert það illvirki til svo illt, að klíku, sem að stjórn auðvaldsríkis stendur, bresti geð til að framkvæma það sér og sínum áhugamálum til framdráttar. Hvers konar brögðum og klækjum er beitt til hins ýtrasta, en bregðist lævísin, þá eru ógnanir, einkum viðskiptalegs eðlis og á sviði atvinnumála, kúgun, lygar, skipulagður ófyrirleitinn áróður, mútur, svik, fangelsun, launmorð, réttarmorð og manndráp, vopnin, sem beitt er, og að lokum er alltaf hægt að stofna til styrjalda, koma á stað innanlandsóeirðum, borgarastyrjöldum, eða stríði landa í millum, og til slíks þarf augsýnilega oft að grípa. Það, sem af er þessari öld, hefur alltaf verið einhvers staðar stríð í heiminum og er það enn, mannskætt, stöðugt stríð í Kína, Indókína, Indónesíu, Madagaskar, Burma og Grikklandi, en miklu víðar er það þó. - Og stríð er reyndar ekkert neyðarúrræði, því að mikið má upp úr því hafa, selja vopn, olíu o. fl., sem til slíkra hluta telst nauðsynlegt, og stríð er betra en kreppa að dómi auðvaldsríkjanna, eins og einn þingmaður Bandaríkjanna orðaði það nýlega, en um annað en þetta tvennt er ekki að ræða, þar sem hagkerfi auðvaldsins ræður. En til þess að heyja stríð, jafnt heitt sem kalt, þarf aðstöðu til sóknar og varnar, og einmitt af þeim sökum og þeim einum er ágirnd Bandaríkjanna á Íslandi sprottin. Ágirnd Bandaríkjastjórnar á Íslandi er ekki gömul að árum, en hefur vaxið og magnazt því örar. Áhuga hennar á Íslandi verður fyrst vart svo vitað sé, er Roosevelt forseti lýsir því yfir í sept. 1940, eftir að hafa setið á ráðstefnu með herforingjaráði sínu, að öryggislína Bandaríkjanna sé austan Íslands. Í ævisögu sinni segir Cordell Hull frá því á bls. 946, að á aðfangadag jóla 1940 hafi honum borizt fyrirspurn frá þáverandi utanríkisráðherra (núverandi forsætisráðherra, Stefáni Jóhanni Stefánssyni) um það, hvernig Bandaríkjastjórn mundi snúast við, ef Alþingi Íslendinga bæði Bandaríkin um vernd gegn Þjóðverjum. Hvort hér var um að ræða framtak einstaklingsins eða hvort öll ríkisstj. stóð að fyrirspurninni, hermir ekki saga, og þá ekki heldur hitt, hvort fyrirspurnin var fram komin að undirlagi Breta, sem hertekið höfðu Íslendinga þann 10. maí 1940, eða hvort hér var á ferðinni hin fyrsta fyrirskipun til íslenzkra stjórnarvalda frá bandarísku stjórninni, sem þau hlýddu aðgæzlulaust án þess að yfirvega í minnsta máta, hvað af slíkri málaleitan kynni að leiða fyrir Ísland í framtíðinni. Og auðvitað fékk Alþingi, fengu Íslendingar sjálfir ekkert um slíkt að vita, það var viðkvæmt utanríkismál, sem ekki mátti nefna, og því var haldið fram, að sósíalistar, sem vöruðu við, hvað í ráði væri, færu með gaspur, og þeim sagt að þegja, hvað þeir auðvitað ekki gerðu. Hull svaraði mjög kurteislega málaleitan hins íslenzka utanrrh. 18. jan. 1941 og kvað Bandaríkjastjórn vilja hafa frjálsar hendur til að verja eigin hagsmuni og engar skuldbindingar takast á hendur. „En,“ heldur Cordell Hull áfram í ævisögunni, „flotastjórninni var þegar falið að athuga aðstæður allar.“ Þessi afstaða Bandaríkjastjórnar er ofur skiljanleg og eðlileg, en hún sýnir glöggt það, sem fyrr var vitað og enn er vitað, að auðvaldsríkjastjórnir stórveldanna hugsa alltaf fyrst og fremst um sjálfar sig og sína eigin hagsmuni og aðeins þá, en eru ekki að hendast á stað til að hjálpa litla bróður, sem í vanda er staddur. Þær láta tröllin taka hann, nema það borgi sig betur að gæta hans, að gleypa hann sjálfur, og á jólunum 1940 vissu Bandaríkin ekki glöggt, hve vel hann færi í maga. En herstjórn Bandaríkjanna athugaði vel og vandlega, hvernig hernaðaraðstaða Íslands væri og hvert gildi hún hefði fyrir Bandaríkin, og árangur þeirrar athugunar var, að Ísland væri kjörstaður sem útvörður til árása og varna, herstöð, sem að vísu yrði dýr í rekstri, - því að Ísland útheimti mikið lið og mikinn vígbúnað, á landi, í lofti og á sjó. Þessum athugunum var lokið um vorið, og síðan hefur Bandaríkjastjórn og herráð hennar aldrei gleymt mikilvægi Íslands sem virki til árásar og sóknar, virkis í fremstu víglínu árásarkerfis Bandaríkjanna. Hinn 7. júlí 1941 steig bandarískur her á land til að vernda Ísland, samkvæmt bráðabirgðasamningi við ríkisstj. Alþingi áréttaði síðan gerðir ríkisstj. í nýjum og nánari sáttmála, þar sem Bandaríkjunum var falin hervernd Íslands til stríðsloka, en þá skuldbundu þau sig til að verða á brott með allt sitt lið. Það var í almæli haft þá, að Bandaríkjastjórn hefði fylgt eftir kröfunni um hernaðarstöðuna með hótun um hungurmorð þjóðarinnar, ef ekki væri að gengið, og ekki var veittur langur umhugsunarfrestur þá fremur en síðar. Hvernig svo sem það hefur verið, er hitt víst, að nokkrir þeirra 39 þingmanna, sem sáttmálanum greiddu atkvæði, létu þess getið, að þeir litu á hann sem nauðungarsamning. Aðeins þrír þm. Sósfl. greiddu atkv. á móti, einn af þm. flokksins var sem kunnugt er erlendis í haldi hjá Bretum fyrir að halda uppi málstað Íslands og íslenzks verkalýðs og brottfluttur samkvæmt áeggjun íslenzkra manna. Um sjálfa hervernd úrvalsliðsins skal ég ekki fjölyrða, hún hefur sjálfsagt ekki orðið árekstrameiri, en við mátti búast: rán, gripdeildir, nauðganir, spilling unglinga af báðum kynjum, manndráp, og yfirleitt hvers konar siðspilling, sem ávallt fylgir hernámi og hersetu, einnig þó á friðartímum sé: Nokkur hundruð íslenzkra kvenna hurfu Íslandi, fluttu til Bandaríkjanna sem eiginkonur og unnustur Bandaríkjamanna, og var það allmikil blóðtaka okkar fámennu þjóð. Að vísu hafa allmargar þeirra skilað sér aftur, ekki unað hag sínum hjá hinni vinveittu vestrænu lýðræðisþjóð. En illa hefur þeim gengið að fá innheimt meðlög sín, og ekki hefur þess orðið vart, að íslenzk stjórnarvöld styddu hinar fráskildu konur til að reka réttar síns. Í herverndarsamningnum hét Bandaríkjastjórn því, eins og kunnugt er, að hverfa þegar á brott með allt sitt lið að stríðinu loknu. Þau loforð sviku Bandaríkin, eins og líka er kunnugt, en í þess stað fór Bandaríkjastjórn fram á að fá herstöðvar á þrem tilteknum stöðum til 99 ára. Slíka kröfu hefðu Bandaríkin aldrei af hagsýnum ástæðum sent Alþingi Íslendinga, ef þau hefðu ekki áður talið sér tryggt að, að þeim yrði gengið, og er engum vafa undirorpið, að þáverandi utanríkis- og forsætisráðherra (ÓTh) hafði léð máls á því við Bandaríkin að láta þeim herstöðvar í té. Það er svo sennilegt, að telja má fulla vissu, að hann, Ólafur Thors, hafi í yfirlætisfullu ábyrgðarleysi heitið Bandaríkjastjórn herstöðvum. Í þann mund að þetta gerðist, haustið 1945, var andrúmsloftið hér á Alþingi þannig, að ekki fékk dulizt, að þar átti Ísland formælendur fáa, en Bandaríkin það margt handgenginna manna, að kröfurnar hefðu getað náð samþykki Alþingis. En þá kom babb í bátinn. Þjóðin reis upp undir forustu Sósfl. og annarra þjóðhollra manna og andmælti kröfum Bandaríkjastjórnar af slíkum þunga, að hinir handgengnu sáu sitt óvænna og treystust ekki til að fylgja þeim fram, með því líka að kosningar fóru í hönd. Því varð úr, að herstöðvabeiðninni var hafnað, en ekki af þeirri einbeitni sem skyldi, enda mun Bandaríkjastjórn hafa verið með í ráðum. Og nú skyldi brögðum beitt. Bandaríkjastjórn gerði út sérstakan útsendara, Cumming að nafni, til að segja fyrir verkum, hvaða aðferðir skyldu viðhafðar og hvernig framkvæmdum skyldi hagað. Bandaríkin skyldu sætta sig við að fá herstöðvarnar í áföngum í stað einnar lotu, en að því þó tilskildu, að ekki yrði á Íslandi þjóðholl stjórn, þ. e. a. s. engir sósíalistar í stjórn. Seinna var svo fyrsta stjórn Alþfl. á Íslandi mynduð. Fyrir kosningarnar 1946 hétu allir frambjóðendur trúnaði við íslenzkan málstað, að undanskildum Jónasi Jónssyni og Birni Ólafssyni, en hann hafði verið svo opinskár í blaði sínu, Vísi að ekki þótti tiltækilegt að skipa honum í vonarsæti á lista íhaldsmanna, en þeim málalokum undi Björn Ólafsson illa og mun hafa haft í heitingum um að kljúfa flokkinn, og þá var það, sem hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, beitti hann drengskaparbragðinu góða, sem ógleymt mun. En þessa get ég hér til að nefna ofurlítið dæmi um það, með hvílíkum fláttskap til kosninga var gengið. Að þessum tveimur þingmönnum undanskildum lofuðu aðrir frambjóðendur, sem kosningu náðu, að standa vörð um frelsi landsins. Að kosningum loknum kom á daginn, að þar var af litlum heilindum mælt. Fjörráð þeirra Ólafs Thors og ameríska útsendarans birtust fyrst í Keflavíkursamningnum, sem Ólafur Thors lagði fram með þeim skilaboðum, að Bandaríkjastjórn gerði það að skilyrði fyrir að standa við orð sín í herverndarsáttmálanum, að þau fengju herstöð í Keflavík, að vísu ekki þannig orðað, en þó þannig meint. Herstöðinni var lýst sem eins konar sæluhúsi fyrir lofthrakta menn. En þótt íslenzk alþýða sé öllum þjóðum örlátari og hjálpfúsari, gat hún ekki sýnt þá rausn að lána óræktarmela til þessarar mannúðarstarfsemi, og enn reis hún upp til öflugra andmæla. En nú voru kosningar afstaðnar, og nú rufu 32 þingmenn trúnað sinn við land og þjóð og eigin drengskaparheit og samþykktu flugvallarsamninginn alræmda, illu heilli. Á samningsuppkastinu fengust gerðar hér á Alþingi ofurlitlar breytingar til hins betra, og það þrátt fyrir margendurteknar fullyrðingar Ólafs Thors um hið gagnstæða, en fum hans var svo mikið í fjálgleikanum að sýna Bandaríkjastjórn hollustu sína, harðfylgi og völd, að ekki hafði hann gefið sér tíma til að láta þýða plaggið á skammlaust íslenzkt mál og þaðan af síður ætlað nokkurn tíma til, að það yrði athugað og rætt eða borið undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðaratkvæðagreiðsla fékkst auðvitað ekki, það fór ekki meira fyrir lýðræðinu þá en nú. Samningnum var flaustrað af í flýti, og framkvæmd hans hefur verið með þeim hætti, að hagur Íslendinga og réttur hefur verið látlaust fyrir borð borinn, íslenzk lög margbrotin og þverbrotin, og það allt saman óátalið af núverandi dómsmrh. (BBen). Eftirlitið af hans hálfu hefur verið slíkt, að jafnvel hér á Alþingi, sem þó er skipað skaplitlum mönnum, sem honum eru eftirlátir og auðsveipir svo um munar; þorði hann ekki að láta þáltill., sem Áki Jakobsson flutti hér á þingi í fyrrahaust, fá þinglega meðferð og athugast í nefnd, og enn hefur ekki verið svarað á þinglegan hátt fyrirspurnum, er fyrir þessu þingi liggja, um lögbrotin á Keflavíkurflugvelli. Það er ekki að undra, þótt Bandaríkjastjórn fari sínu fram á Keflavíkurflugvelli. Bandaríkjastjórn hefur alltaf litið á flugvöllinn sem herstöð sína, og því nafni hefur hann óhikað verið nefndur í bandarískum blöðum. En sjálfsagt hefur framkoma utanrrh. og dómsmrh. (BBen) komið á óvart mörgum Íslendingum, sem höfðu trúað, að hér væri aðeins um sæluhús að ræða, og auðvitað yrði íslenzkum lögum framfylgt þar, jafnvel þótt það kynni að kosta eitthvert nudd og erfiði að halda í við Bandaríkjamenn. Við öðru hefur líklega enginn búizt, en að þeir sýndu yfirgang allmikinn og ágengni. Íslendingar hafa reynslu af því frá skiptum sínum við erlend stjórnarvöld, norsk og dönsk, á öldum áður, að ekki tjáir að láta hlut sinn með öllu afskiptalausan, og þeir gerðu það heldur aldrei og fengu því haldið í við konunga um réttindi sín og sjálfstæði að verulegu leyti. Landsmenn voru þá minnugir á sögu sína og lögmenn kunnu þá íslenzk lög og gátu vitnað í forna sáttmála máli sínu til stuðnings og gerðu það óspart og óhikað, hver sem í hlut átti, og það jafnvel á hinum mesta niðurlægingartíma seytjándu aldar til dæmis. Núverandi utanrrh. og dómsmrh. (BBen) er mjög gjarn á að miklast af því í ræðum sínum hér á þingi, hve lögfróður hann sé og einkum laginn að skýra lög, en þess verður ekki vart, að hann hafi hina nýrri sáttmála, er gerðir hafa verið við Bandaríkjastjórn, ávallt handbæra eða hugfasta, og fylgja þeir þó í prentuðum eintökum embætti hans, en ekki á þvældum skrifuðum blöðum eins og gamli sáttmáli fylgdi lögmannsembættinu til forna. En þar sem ástæðulaust er að draga í efa lagakunnáttu hæstv. dómsmrh., getur ekki verið öðru til að dreifa en að viljann skorti og duginn til að fylgja eftir, að íslenzkum lögum sé framfylgt, þegar Bandaríkjamenn eiga í hlut. Það er óhamingja Íslands, að á þessum örlagaríku tímum er það verr á vegi statt að því er mannval áhrærir í ábyrgðarmiklum stöðum, en nokkru sinni fyrr í öllum sínum hörmungum og nauð á fyrri öldum. Með stjórn landsins fara á örlagatímum ótrúir menn og dyggðasnauðir, lítil sigldir og illviljaðir, hugdeigir og hæfileikasnauðir erindrekar erlends valds, ef dæma skal eftir afleiðingum gerða þeirra og afrekum öllum á sviði stjórnmálanna, bæði innanlands og utan, og þótt ill sé óstjórnin í innanlandsmálum, er þó hitt miklu örlagaríkara, hvernig haldið hefur verið á utanríkismálum, sjálfstæðismálunum, á undanförnum árum og er enn. Þremur síðustu hæstv. ráðherrum, er með utanríkismálin hafa farið, hefur verið ærið tamt, er Íslendingar vildu sjálfir fylgjast með og ræða stjórnarfarsleg viðskipti við önnur ríki, að skjóta sér bak við þann talshátt, að hér væri um svo viðkvæm utanríkismál að ræða, að ekki mætti óvarlegt orð um þau falla í ótíma og nauðsyn væri slíkrar varfærni, að einungis væri ábyrgðarmiklum og aðgætnum mönnum sem sjálfum þeim þar nærri komandi. Vissulega eru öll utanríkismál viðkvæm, en þó eru þau fyrst og fremst vandasöm og viðsjál, og hvernig hefur varfærnin og aðgæzlan verið hjá þessum ábyrgu og aðgætnu mönnum? Hún hefur verið slík, að með mikilvægustu mál hefur verið farið sem hégóma einberan. Aðgætnin hefur verið miklu minni, en venja er að viðhafa í einföldum viðskiptum manna á meðal. Hvort sem í hlut eiga ættingjar eða óskyldir einstaklingar, félög eða fyrirtæki þykir sjálfsagt að gæta ávallt ýtrustu aðgæzlu í samningagerðum öllum, og því meira sem í húfi er, því meiri alúð er sýnd við samningsgerðina. Og enda þótt mótaðilinn sé valinkunnur sæmdarmaður, þekktur að orðheldni og heiðarleik í hvívetna, þykir samt alltaf rétt að athuga allar aðstæður vel og vandlega, áður en frá gerðinni er gengið, og það eins þótt ekki sé það sérlega veigamikið, sem um er samið. En sérstaklega þykir þó alltaf ástæða vera til varkárni, ef í hlut á sá samningsaðili, sem gruna má um græsku eða þekktur er að óheiðarleik, ágengni og ofbeldi og reyndur er að því frá fyrri skiptum að ganga á gerða samninga, hafa að engu hátíðleg loforð, virða eignir og rétt annarra að engu. Flestum mönnum og öllum sómamönnum er svo farið, að þeim er óljúft að eiga skipti við þá, sem þannig haga sér, og kjósa þó allra sízt að eiga nokkurn hlut undir þá að sækja. En neyðist menn allt um það af óviðráðanlegum atvikum að semja um einhver mál við slíka menn, mun vandfundinn sá maður, sem einhverra hagsmuna á að gæta og óbrjálaða greind hefur, að hann reyni ekki af fremsta megni að búa svo um hnútana, að réttur hans sé að fullu tryggður, svo að öruggt sé að hlutur hans verði ekki enn á ný fyrir borð borinn, og hann gengur ekki til nýrra samninga við blendinn mann í barnslegri einfeldni og með trúnaðartrausti, heldur með tortryggni, aðgæzlu og varúð, og vitanlega setur hann það sem ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir því, að samningar geti hafizt, að fyrri gerðir verði haldnar, því að samningar eiga að verða gagnkvæmir, að bætt verði fyrri brotin. Og heiðarlegur maður byrjar ekki samningagerð á því að taka á móti fjárfúlgum, mútum, enda þótt þær væru nefndar ölmusur og vinargjöf og enda þótt hann hafi aldrei vikið að því einu orði áður, að slíkt lítillæti mundi sig aldrei henda. Og hagsýnn maður hefur ekki samningsfundinn á því að lýsa yfir fyrir fram í eyru mótaðilans, í blaðaviðtölum og útvarpi, að hann ætli hiklaust að ganga að samningstilboðinu eins og það liggur fyrir, enda þótt það hafi að geyma alls konar fyrirmæli, sem háskasamleg eru hagsmunum sjálfs hans, veraldarvanur maður veit, að eftir slíkt gaspur er ekki að vænta neinna sérstakra kostakjara eða ívilnana, og sízt tekur gætinn maður sér slík ummæli í munn áður en hann veit með vissu, hvað í samningsákvæðunum felst, áður en hann fær að vita, hvaða kvaðir og skyldur sáttmálinn leggur honum á herðar. Nei, þannig hegðar sér enginn heiðarlegur maður, sem semja á um sjálfs sín kjör, enginn, sem fer með eða telur sig fara með umboð annarra. Þannig hegðar sér aðeins sá, sem algerlega er á valdi mótaðilans, í hans brauði og á mála hjá honum, og er lítilsiglt dindilmenni í þokkabót. En einmitt á þessa leið hefur framkoma hæstv. utanrrh. (BBen) verið og eins fyrirrennara hans í starfanum, hv. þm. G-K. (ÓTh), og hæstv. forsrh. (StJSt), í hinum viðkvæmu utanríkismálum. Aðgæzlan engin og hagsmunir erlends valds settir hagsmunum Íslands ofar. Framkoma þeirra verður ekki skýrð með því, að þeir viti ekki, hvað þeir eru að gera. Þeir vita það mætavel og allt of vel. Þetta er gamla sagan um samvizkulausa menn, menn, sem ekkert er heilagt, sem öllu vilja fórna til þess eins að öðlast völd, til þess að halda völdum og þeirri aðstöðu, sem völdin veita, og þeir vita vel, allt of vel, að þeirri aðstöðu fá þeir aðeins haldið undir verndarvæng Bandaríkjahers. En menn undir aga hafa ekki mikil völd, menn undir heraga engin, en hlýðnisskylda því meiri, og þess vegna er nú slíkt ofurkapp lagt á annan áfangann í herleiðingu Íslands, þann áfanga, er þeir hétu Bandaríkjastjórn að skyldi nást, þegar um haustið 1945, fresturinn, sem þá var gefinn, er á enda liðinn og örlagastund Íslands upp runnin. En var Atlantshafsbandalagið þá þegar ákveðið? Nei, um aðferðina var ekkert ákveðið að sinni, aðeins áformið, markmiðið. Þessi leið var valin af Bandaríkjastjórn, og auðvitað hlýða kvislingarnir kalli: Their's not to reason why, their's but to do and knigh, og þeir hneigðu sig og koma nú fyrir Alþingi Íslendinga með tillögu til þingsályktunar um þátttöku Íslands í Norður-Atlantshafsbandalagi, tillögu um, að gengið verði að Atlantshafssáttmálanum viðstöðulaust, án þess að alþingismenn fái tóm til að ræða hann í ró og næði, án þess að þjóðin fái að athuga samninginn. Þó fullyrða þeir, að engri þvingun sé beitt til að knýja Ísland að gerast aðili að samningi, sem þeir viðurkenna, að vel mætti bíða með, vegna þess að engin árás sé yfirvofandi, en þó má ekki draga í nokkra mánuði að gerast aðili að honum, að því er hæstv. menntmrh. (EystJ) tók fram í gær, svo mikið lægi á að gera ráðstafanir, líklega til varnar Íslandi, sem þó að þeirra eigin sögn á ekki að vígbúa á friðartímum. Þeir fagna samningnum ýmist sem friðarboða eða þeir lýsa honum sem meinlausri viljayfirlýsingu um óvirka samúð með þjóðum þeim, er að sáttmálanum standa, eða þeir ögra með samningnum sem ávísun á hin öflugustu morðtól og vígvélar, ávísun, sem þó á aldrei að innleysast, eftir því sem þeir fullyrða í næsta orði. Íslendingar eru friðsöm þjóð og hafa tjáð friðarvilja sinn með því að leggja fyrstir manna niður vopn og lýsa yfir ævarandi hlutleysi sínu, hlutleysi, sem er jafnóhaggað fyrir yfirlýsingum Stefáns Jóh. Stefánssonar, hæstv. forsrh., og lögskýringum dómsmrh. hæstvirts (BBen). Það er víst, að íslenzka þjóðin vildi fús eitthvað á sig leggja til að friður mætti komast á í heiminum, en við vitum það, að þá fyrst lögðust niður vígaferli hér á landi, er landsmenn hættu að bera vopn, og við treystum því lítt á friðarvilja þeirra, sem gráir eru fyrir vopnum, hervæðast í óða önn og heimta af okkur herstöðvar. Til þess að tryggja frið er afvopnun eina leiðin, en ekki þessi sáttmáli, og því ber að fella hann. En sáttmálinn á, að því er segir í 2. málsgr. formálans, að tryggja frelsi, sameiginlega arfleifð og menningu þjóðarinnar og það eftir meginreglum lýðræðis og laga. Þetta er gott, og víst væri hæstv. ríkisstj. hollt að leggja sér þau orð á minnið og væri af þeim sökum, ef til vill ráðlegt að athuga afstöðu sína til samningsins nánar, en við nánari athugun á þjóðunum, sem að sáttmálanum standa, hlýtur sú spurning að vakna: Er það lýðræðið í Bandaríkjunum, sem átt er við, þar sem tíundi hluti þjóðarinnar er dæmdur úrhrak og sætir af þeim sökum ekki mannameðferð, aðeins vegna litarháttar, þar sem réttaröryggi fátæks manns er ekki til, hvort sem hann er hvítur, rauður eða svartur? Er það lýðræðið, sem Bandaríkjamenn hafa verið að hjálpa Grikklandsstjórn að koma á hjá sér á undanförnum árum, eða er það lýðræðið, sem Frakkar eru að koma á í Indókína og Hollendingar í Indónesíu? Það er áreiðanlega einhver önnur tegund af lýðræði, en íslenzka þjóðin á við með því orði og því ekkert undir því eigandi að vera í slíkum félagsskap og af þeim sökum ráðlegast að fella sáttmálann. En bíðum við. Í 3. málsgr. er lofað að leitast við að auka öryggi og velmegun á Norður-Atlantshafssvæðinu, - en það er sama saga, manni dettur í hug, hvort flytja eigi t. d. öryggi Burmabúa norður í Atlantsála, - og fyllist skelfingu. Formálinn er fagur, en félagsskapurinn flár. Þó mætti ekki láta slíkt fæla sig frá sáttmálanum sjálfum, ef hann hefði eitthvað gott að bjóða. Og 1. gr. er afbragð. Þar er því lofað að leysa hvers konar milliríkjadeilumál, sem þeir kunna að lenda í, á friðsamlegan hátt, þannig að alþjóðafriði, öryggi og réttlæti sé ekki stofnað í hættu, og að beita ekki hótunum né valdi í milliríkjaviðskiptum á nokkurn þann hátt, sem ósamrýmanlegur er markmiðum Sameinuðu þjóðanna. Með öðrum orðum, við mundum aldrei framar eiga von á nótu eins og Bretastjórn sendi okkur haustið 1946, þar sem sagt var, að Bretar mundu líta á það með vanþóknun, ef við gengjum ekki að afarkostum Keflavíkursamningsins. Bandaríkjastjórn mundi aldrei framar ógna okkur til samninga, ekki einu sinni á þann einfalda hátt að neita að efna fyrri loforð, nema ný fríðindi væru veitt. Bretar semdu með sanngirni um kaup á sjávarafurðum, og við gætum þá selt lýsið fullu verði, og fleira mætti til telja. Það er aðeins trúnaðartraustið, sem vantar, og að fenginni reynslu tel ég ráðlegra að láta samningsgreinar ekki ginna sig til neins. Alveg það sama er að segja um 2. gr., það er traustið, sem skilur. En í formálanum og 1. og 2. gr. felst það, sem til hlunninda mætti telja fyrir okkur Íslendinga, og það er að minni hyggju ekki svo veigamikið, að rétt sé að farga sér fyrir slík fyrirheit. En svo koma skyldurnar. Þær hefjast þegar í 3. gr., en þar er öllum bandalagsríkjum gert að skyldu að halda við hervörnum sínum og efla þær og hervörnum alls bandalagsins, Íslandi ekki síður en öðrum. Það er viðurkennt, að Íslandi er ekki heimilt að gera neinn fyrirvara við undirskrift samningsins, enda slíks ekki að vænta, eftir framkomu hæstv. utanrrh. og reynslu Bandaríkjastjórnar af talhlýðni íslenzkra stjórnarvalda. Íslendingar verða, úr því sem komið er, að gera annað tveggja, ganga að samningnum eða hafna honum. Að vísu er því haldið fram, að heitið muni að taka tillit til sérstöðu Íslands sem vopnlausrar þjóðar, er sökum mannfæðar og féleysis sé þess ekki megnug að uppfylla slíkar kvaðir og vilji engar herstöðvar eða her á friðartímum. Íslendingar hafa áður lýst því yfir, að þeir vilji heldur ekki herstöðvar á ófriðartímum, en eftir slíku virðist nú enginn muna, þótt ekki sé lengra síðan, en 1946, að það var gert. Og Íslendingar hafa enn fremur lýst yfir ævarandi hlutleysi. Hvers vegna þá að skuldbinda sig til að efla hér hervarnir og halda þeim við vegna þess eins, að Bandaríkjastjórn, að herstjórn Bandaríkjanna hentar það og hernaðaráætlun Barnaríkjastjórnar krefst slíks? Og Bandaríkjastjórn fer sínu fram, ef hún fær aðstöðu til, hvað sem samningar segja, það þekkjum við Íslendingar af eigin raun, hún hefur rofið á okkur samninga of oft til þess, að við treystum þeim um hársbreidd, og ætti að vera óþarft að minna hv. þm. á, að þrátt fyrir ákvæði Keflavíkursamningsins hafa Bandaríkin komið þar upp herstöð, einum stærsta hernaðarflugvelli heimsins, og eru þegar að undirbúa hann sem öfluga kjarnorkustöð. Að taka mark á ósamningsbundnum fyrirheitum og loforðum frá þeim, sem reyndir eru að samningsrofum, er ekki einungis ófyrirgefanlegt aðgæzluleysi, það eru ófyrirgefanleg afglöp. Og þegar einnig er höfð í huga auðsveipni þeirra manna, sem enn eru við völd hér á landi, gagnvart ágengni Bandaríkjastjórnar, þá væri það glæpur. Verði gengið að þessari grein samningsins, verður Íslandi breytt í útvirki Bandaríkjahers, Bandaríkin fá hér ekki aðeins herstöðvar á þrem tilteknum stöðum, þau taka allt landið til herstöðva. Það væru að vísu svik við gefin fyrirheit, en ef að líkum lætur, yrðu þau svik framin með fullu samþykki íslenzkra stjórnarvalda, ef núverandi ríkisstj. er þá enn við völd. Alþingi Íslendinga hefur engan rétt, enga heimild til að leiða slíkan voða yfir þjóðina, engan rétt til að stofna landsréttindum í slíka hættu. Þessa grein er ekki hægt að samþykkja. 4. gr. er geysivarhugaverð; samkvæmt henni er erlendum ríkisstjórnum gefinn kostur á ekki einungis afskiptum af innanríkismálum, t. d. hvaða stjórn fer hér með völd, og er t. d. hætt við, að Bandaríkjastjórn yndi því illa, að hér væri þjóðholl stjórn við völd, og freistaði að gera viðeigandi ráðstafanir til að koma á eða viðhalda leppstjórn sinni eins og nú, en það er ekki þar með nóg, heldur er erlendum ríkisstjórnum líka veittur réttur til að kveða á um, hvað beri að telja ógnun við öryggi Íslands, og auðvitað þá einnig til að gera viðeigandi ráðstafanir. Slíkum ákvæðum er ekki hægt að ganga að, og því ber að fella þessa grein. Af 5. gr. er ljóst, að gerist Ísland aðili að sáttmála þessum, hefur það tekið á sig þá skyldu að fara í stríð og heyja stríð. Ísland hefur lýst yfir ævarandi hlutleysi sínu, og því er ekki hægt að samþykkja þessa grein, jafnvel þótt ekkert tillit væri tekið til hins, að Íslendingum er það ekki unnt vegna fæðar, vegna fámennis. Og Íslendingar vilja frið við allar þjóðir, Íslendingar hafa viðbjóð á manndrápum, Íslendingar eru á móti stríði og láta ekki etja sér út í stríð. Utanríkisráðherra hefur sagt frá því, að tekið mundi tillit til mannfæðarinnar og Íslendingar undanþegnir herskyldu. En enga undanþágu eða fyrirvara er leyft að gera, ef að samningnum er gengið á annað borð, og loforð gefin af þeim, sem reyndir eru að brigðmælum, hafa ekkert gildi. - Þessa grein verður því að fella. Sama er að segja um 6. gr. Íslendingar geta ekki tekið á sig kvaðir um að heyja stríð, ekki heldur þó að skotin yrðu niður loftför suður í Berlín eða Algier. Að þessari grein er ekki hægt að ganga. Um 7. og 8. gr. sé ég ekki ástæðu til að orðlengja, og hið sama er að segja um 10., 11., 12. og 13. gr., en læt þess aðeins getið, að skárra er en ekki, að hafa ákvæðið um endurskoðun samningsins eftir tíu ár og uppsögn eftir tuttugu ár. En um 9. gr. vil ég segja þetta: Þar er svo kveðið á, að ráð Atlantshafsbandalagsins skuli þegar í stað stofnsetja varnarnefnd, er geri tillögur um ráðstafanir til framkvæmdar 3. og 5. gr. í ræðum þeirra ráðherra kom hvað eftir annað fram sú skoðun, að eina trygging friðarins væru varnir, geysiöflugar, svo öflugar að enginn þyrði á þær að ráðast, jafnframt því sem þeir héldu hinu fram, að hér yrðu engar herstöðvar á friðartímum. Er nú ekki hætt við, að ráðinu, sem gera á tillögur um ráðstafanir til framkvæmda sem ráðgerðar eru í 3. og 5. gr., þyki varnirnar hér ekki nægar, jafnvel þótt þægindin á Keflavíkurflugvelli og Hvalfjörður séu reiðubúin? Á því getur enginn vafi leikið, að Bandaríkjastjórn má sín nokkurs í því ráði, og hitt jafnvíst, að hún vilji þá gera meiri og víðtækari víggirðingar hér á landi og hafa hér meiri og öflugri árásartæki, en nú og er raunar farin að framkvæma það á Keflavíkurflugvelli. Og ekki má gleyma því, að „facilitas“ þýðir ekki aðeins þægindi, heldur líka ráðþægni. Og efar nokkur ráðþægni ríkisstj. hæstvirtrar? Hún veit, hvað hún ætlast fyrir, og því er hún hrædd, ofsahrædd. Þess vegna hefur hæstvirtur utanrrh. um sig lífvörð, og þess vegna er alþingishúsið nú víggirt og fullt af lögregluliði og hvítliðum. Það er af því, að ríkisstj. er hrædd, lafhrædd, og þá hræðslu losnar hún aldrei framar við, aldrei á ævinni framar. Hræðslan hverfur ekki þótt verkinu sé lokið, níðingsverkinu sem ríkisstj. er að fremja. Háttvirtir alþingismenn, látið ekki þau föðurlandssvik viðgangast. Fellið þingsályktunartillöguna um þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalagi.

Forseti (JPálm): Þessi umræða hefur nú staðið alllengi, og þar að auki hefur allýtarlega verið rætt um þetta mál í útvarpsumr. Og það er lögð á það mikil áherzla að hraða a. m. k. þessari fyrri umr. málsins. Ég vil því ákveða fyrst um sinn, að ræðutími þingmanna verði takmarkaður við 15 mínútur.



Herra forseti. Ég vil eindregið mótmæla því, að ræðutími verði styttur í þessu máli og ég álít, að það bókstaflega nái ekki nokkurri átt. Þetta eru hinar þýðingarmestu umr., sem fram hafa farið á Alþ. í mörg ár og e. t. v. nokkurn tíma í sögu landsins. Og hvort sem stjórnarflokkarnir eða hæstv. ríkisstj. óska eftir að taka þátt í slíkum umr. eða ekki, þá nær ekki nokkurri átt annað en að hv. þm. hafi fullt málfrelsi. Ég álít, að ekki sé rétt af hæstv. forseta að stytta strax ræðutímann. Ég vil eindregið mælast til þess, að hæstv. forseti frestaði þessari ákvörðun.



Herra forseti. Ég vil segja það í tilefni af þessum úrskurði hæstv. forseta, sem hann hefur boðað, að mér finnst það ótilhlýðilegt að taka til þessara ráðstafana nú. Alþm. eru ekki búnir að þreyta sig svo á löngum umr. um þetta stórmál, að þeir megi ekki vel við því að ræða það fram á kvöld, og kannske fram á nótt, ef því er að skipta. Mér þykir ákaflega ógeðfellt, að tilraun er gerð strax í dag á miðdegi til þess að beita þvingun á óviðkunnanlegan hátt til þess að taka málfrelsi af hv. þm. Mér er alveg sama, hvort kommúnistar eiga í hlut eða ekki. Kommúnistar hafa fullan þingrétt, og þann rétt má ekki brjóta á þeim. Þeir voru meira að segja samvinnuhæfir í ríkisstjórn fyrir skömmu síðan. Það var hér um miðjan dag gerð tilraun til þess, að ræðumaður stytti ræðutíma sinn, með því að hafa ekki matartíma. - Ég lýsi andúð minni á því, að ræðutími sé nú skorinn niður um þetta mál.

Forseti (JPálm): Það er síður en svo, að mér detti í hug að taka málfrelsi af hv. þm. eða sýna þeim óréttlæti, og það án tillits til þess, hvaða flokkur á í hlut. En hér hafði hv. form. þess flokks, sem er hér í andstöðu, flutt ræðu í fjóra klukkutíma, og ég geri ráð fyrir, að þar hafi komið fram öll þau helztu rök, sem fram koma móti þessu máli. Og auk þess hefur hver hv. þm. rétt til sinna tveggja ræðna, og með 15 mínútna ræðutíma er síður en svo, að neinni harðdrægni sé beitt í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil mælast til þess af hæstv. forseta, að hann afturkalli þá ákvörðun sína að stytta ræðutímann. Því var lýst yfir af hæstv. ríkisstj., þegar hún lagði frv. þetta fyrir þingið, að nægur tími mundi gefast til að athuga það frá öllum hliðum, og hér er um það að ræða, að þm. hafi málfrelsi í þýðingarmiklu máli. Um þetta hefur hæstv. ríkisstj. ekkert vald, heldur aðeins forseti, og er það því ofbeldi við Alþ., ef ríkisstj. reynir að hafa áhrif á hæstv. forseta um að skera niður umr. Og þó að ég hafi haldið ræðu í rúma 3 tíma, fer því fjarri, að ég hafi á þeim tíma tæmt öll rök í málinu, og hæstv. forseti getur ekki dæmt um það, hvort ekki séu enn eftir rök, sem geta breytt skoðun manna á málinu. Ég þykist sjá, að hæstv. forseti hafi mikinn áhuga á að ljúka afgreiðslu málsins sem fyrst, þar sem hann heldur fundi áfram í matartímanum. Vil ég að lokum mælast til þess, að hann láti ekki þessa ákvörðun sína um styttingu ræðutíma koma til framkvæmda.

Forseti (JPálm): Það má nú mikið segja á korteri, og auk þess má hver þm. flytja tvær ræður.



Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hann hafi ekki hugsað sér að gefa kaffihlé, en sá tími er nú kominn, eins og sjá má af því að bekkir eru nú ekki skipaðir.

Ég hef ekki hugsað mér það.

Ég vil segja hæstv. forseta, að Alþ. er nú að ræða mikilvægasta málið, sem yfirleitt hefur komið fyrir Alþ., og þá er umr. svo háttað, að reynt er að halda áfram bæði í matar- og kaffitímum, og um skeið var aðeins einn þm. stjórnarfl. auk forseta í salnum. Það er þó nokkur bót, að þegar hæstv. ríkisstj. ásamt stuðningsmönnum sínum er horfin úr salnum, þá sitja fulltrúar bandaríska sendiráðsins þeim mun fastar í hliðarherbergjunum. Ég vil spyrja, hvort þetta sé að halda uppi þinglegri meðferð, og vil mælast til, að þm. verði gefið kaffihlé.

Ég er áður búinn að svara þessu.

Ég skil þetta vel. Ég var viðstaddur í morgun, þegar forseti á sinn venjulega prúðmannlega hátt var að afsaka leiðinleg mistök, sem urðu hér í þinginu, en þá stóð form. Sjálfstfl., hv. þm. G-K., upp og ávítaði hann fyrir að gæta sóma þingsins.

Form. Sósfl. gerir það þá þeim mun betur.

Hann hefur gert það. Ég skal þá hverfa að ræðu minni. Í des. s. l. var í höndum stjórnarfl. uppkast eða drög að Norður-Atlantshafsbandalagssáttmála. Þessi drög voru öll önnur en sá sáttmáli, sem við ræðum nú, og stórum óhagstæðari fyrir okkur, en hinn endanlegi sáttmáli. Á því stigi málsins voru margir þeir menn í Sjálfstfl., sem vildu sporna gegn því að samningurinn yrði gerður, en flokkurinn sem heild vildi segja: Já, herra. Um þetta atriði höfum við dæmi í áramótagrein Ólafs Thors, en hún var skrifuð sem eitt „já, herra“ við uppkastinu. Samkvæmt því uppkasti átti Ísland að verða ein öflug hernaðarvél. Okkur var ekki ætlað að dæma um fyrirkomulag á þessu, heldur öðrum úti í heimi, og það stóð ekki á Ólafi Thors að segja: Já, herra. En þegar tímar liðu og fleiri þjóðir fengu að sjá uppkastið, þá höfðu þær, sem betur fór, menn, sem höfðu meiri reynslu í alþjóðaviðskiptum en Ólafur Thors, og komu þeir því til leiðar, ásamt mótmælaöldu þeirri, sem reis gegn samningnum og það einnig hér á landi, að samningnum var breytt. Ég þarf ekki að taka það fram, að það var gengið fram hjá því að ræða málið í utanrmn., en það var bein skylda að gefa fulltrúum í nefndinni tækifæri til að ræða málið. En sú skýring var gefin síðar, að sósíalistar ættu fulltrúa í n., og mætti því ekki sýna henni slíkan trúnað. Ég vil nú spyrja hæstv. ríkisstj. og hv. form. n., hvaða dæmi þeir hafi um það, að sósíalistar hafi misnotað þann trúnað, sem þeim hefur verið sýndur í opinberum störfum. Svo gerist það næst, að snemma í marz kemur enn uppkast að bandalagsssáttmála til ríkisstj. nokkurn veginn í endanlegu formi. Þetta uppkast var lesið fyrir stjórnarflokkunum og síðan flugu þrír hæstv. ráðherrar vestur um haf. Þegar þeir voru flognir úr landi, var spurt um það hjá þeim, sem ekki flugu, hverju þetta sætti og hvort uppkast að Atlantshafsbandalagssáttmála lægi fyrir hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. (StJSt) sagði, að engin drög að slíkum samningi væru í höndum ríkisstj. Hann sagði vísvitandi ósatt, að ráðh. hefðu flogið vestur að frumkvæði ríkisstj., en vestan frá Ameríku berast aðrar fréttir. Þar er haft eftir hæstv. utanrrh. (BBen), að þeir hafi komið vestur í boði bandarísku ríkisstj., sem gefur til kynna, að hæstv. forsrh. hafi sagt ósatt. Það styrkir og þennan grun, að í norsku blaði er skýrt frá því 11. marz, að ákveðið sé, að Bjarni Benediktsson fari vestur til viðræðna. Næsta dag, 12. marz, fara svo ráðherrarnir vestur. Það var því fyrr vitað meðal blaðamanna í Noregi en þm. á Íslandi, að leppar væru flognir úr landi, og bendir allt til þess, að það, sem ég sagði, að hæstv. forsrh. hefði sagt vísvitandi ósatt, hafi verið rétt. Ég sé nú, að hæstv. forseti hvessir sjónir á mig og mundar hamar sinn.

Ég vil mælast til þess, að hv. þm. gæti hófs í ummælum sínum.

Mér er það mikil alvara, að hæstv. forsrh. sagði ósatt. Og þetta orðalag er þinglegt og sannleikur, sem þarf að segja. Svo gerist það, að þjóðin fréttir um það, að Íslendingar hafi fengið 2½ millj. dollara að gjöf. Næst gerist það, að ráðherrarnir tala við Acheson, og vil ég beina þeirri spurningu til ráðherranna, hvort þeir hafi allir verið á öllum fundum, sem haldnir voru með Acheson, eða hvort Bjarni Benediktsson hafi verið einn á sumum. Eftir þetta voru ýmsar upplýsingar gefnar, m. a. að að dómi Bandaríkjamanna er Ísland ekki í árásarhættu og Bandaríkin áskilja sér Keflavíkurflugvöllinn og olíustöðina í Hvalfirði tiltæk, ef til ófriðar kemur, og ýmislegt fleira, sem ég rek ekki hér. Að þessu búnu halda svo ráðh. heim aftur, og ber að athuga það ferðalag vel. Það er komið á Keflavíkurflugvöllinn, sem er bandarísk herstöð, og þar er tekið á móti þeim af yfirvaldi héraðsins, Guðm. Í. Guðmundssyni og lögregluþjónum og síðan farið til bæjarins í 3 bílum og alls staðar lögregluþjónar með. Hvað er hér að ske? Hvað veldur því, að ráðh., sem eru að koma utan úr heimi, telja sig þurfa lögregluvernd þar, sem vopnaburður hefur ekki þekkzt öldum saman? Eru til þeir menn í hæstv. ríkisstj., sem dettur í hug, að fyrirhugað hafi verið að gera þeim fyrirsát? Þeir eru sjálfsagt svo viti bornir, að þeir sjái, að ef andstæðingar þeirra hefðu viljað vinna málstað sínum ógagn, þá gerðu þeir það með engu meir, en veita ráðh. fyrirsát og árás. Þetta máttu ráðh. vita, en þeir fóru samt í lögreglufylgd til bæjarins. Svo er komið til Rvíkur. Ætla mætti, að ekki hefði lengi verið beðið boðanna að kalla utanrmn. saman og gefa þinginu skýrslu um ferðina. En það var ekki gert. Skýring sú, sem form. n. hefur gefið á þessu, er sú, að einn sósíalisti sé í n. og hafi því ekki mátt ræða málið þar. Ég vil endurtaka spurningu þá, sem ég bar fram áðan: Hvenær hafa sósíalistar sýnt sig í því að misnota þann trúnað, sem þeim hefur verið sýndur í opinberum störfum? Hvað er á seyði? Hví er verið að traðka á lögum og rétti? Þetta er gert þegar tilkynnt er, að verið sé að tryggja lýðræði og mannréttindi, og þá er byrjað á því að traðka á rétti þm. og hefðbundnum venjum. En svo er haldið áfram. Það gerist í gær, að form. þingfl. hittast í þinghúsinu og stjórnarliðið hafði ákveðið að útvarpsumr. yrðu um mál þetta þá um kvöldið, og var ætlazt til, að stjórnarandstaðan fengi aðeins 7–8 klst. til að undirbúa sig undir stærsta málið, sem komið hefur fyrir Alþ. Hér er verið að verja frelsi og mannréttindi! Ríkisstj. Íslands traðkar á rétti þm., lögboðnum, hefðbundnum og sjálfsögðum. Eftir langt þref var svo fallizt á að hverfa frá umr. um bandalagið, en taka í þess stað til umr. vantraustið á ríkisstj., sem fyrir löngu hefði átt að vera búið að afgreiða. Svo eru umr. hafnar, en hæstv. ríkisstj. hafði ekkert að segja út af öllum þeim ásökunum, sem að henni hafa beinzt frá almenningi fyrir óstjórn á öllum sviðum innanlandsmála, ekkert nema lofgerð um þennan mikla sáttmála, sem á að tryggja frið fyrir alla í heiminum. Svo er fundur í Alþ. undirbúinn að næturlagi, lögregla kölluð til að gæta þinghússins og hvítliðar, sem skulu vera til taks, ef á þarf að halda. Og það er gert meira, það er gengið í búðir, sem selja axir og slíkt, og farið fram á, að lögreglan geymi þær, en svo er fallið frá því, ef því er lofað að selja þær ekki næstu daga. Þetta er einstök axarskaftastjórn. Stjórn, sem er að bera fram sáttmála, sem á að tryggja frið og lýðræði, byrjar á því að banna að selja axir og axarsköft og allt, sem má berja með. Eru þessir menn ekki með réttu ráði? Við höfum séð nokkra lögregluþjóna hér úti fyrir, sem ekki hafa annað að gera en fá nokkra unglinga til að safnast saman hér fyrir utan. Þetta getur ekki haft nema eitt takmark, og það er að æsa fólk til óeirða. Ég sé, að hæstv. forseti er órólegur, hann vill ekki málfrelsi. Og þegar einn þm. ætlaði í morgun að fara inn í þingið, er honum bannað það af lögreglunni, nema hann hafi sérstakan miða, og þegar hann segist samt fara inn, því að hér eigi hann að vera, þá gera þeir sig líklega til að handtaka hann, en þá kom einn af starfsmönnum þingsins til skjalanna og leiðrétti þetta. Þegar svo hæstv. forseti biður þennan þm. afsökunar á þessu, stendur Ólafur Thors, formaður Sjálfstfl., upp og setur ofan í við forseta fyrir að biðja afsökunar á axarsköftum stj. Allt þetta er undirbúið til þess eins að koma af stað vandræðum. - Mér skilst á hæstv. forseta, að mér sé meinað að halda áfram.

Umræðutíminn er nú orðinn það langur, að ég vil vona, að hv. þm. stytti mál sitt og brjóti ekki reglur þingsins.

Ég mun nú að vísu hlýða forseta og biðja þá heldur um orðið aftur, en mér nægja engar tvennar 15 mínútur til að tala í þessu mikla stórmáli. Það er réttur og skylda þingmanns að ræða slíkt mál mjög ýtarlega, en hvort tveggja er nú borið fyrir borð, og er það í samræmi við annað, sem hér fer fram.



Herra forseti. Mér er kunnugt um, að það er beitt þvingunum við hæstv. forseta þingsins af hálfu stjórnarflokkanna til þess að skera niður umræður, af því að stj. leggur æðislegt kapp á að flýta afgreiðslu þessa máls. Ég mótmæli þessu, að þingmenn séu sviptir þannig rétti sínum og málfrelsi. Ef á að fara að skera niður umræður, er það misbeiting á forsetavaldinu.



Herra forseti. Það var á aflíðandi sumri, að Íslendingum barst vitneskja um, að þeim mundi verða boðin þátttaka í Atlantshafsbandalaginu, en þó leyfðu menn sér ekki að hefja grundvallarumræður um málið fyrr en í byrjun desember. Sumum þótti þó enn bezt að bíða, eða létu það í veðri vaka, eftir því, að uppkast að samningnum yrði lagt fyrir. Það var gert kunnugt fyrir nokkrum dögum og lagt fyrir Alþingi í fyrradag í formi þáltill. og ákveðnar tvær umr., og eiginlega snerust útvarpsumræðurnar um vantraustið eingöngu um þetta mál hér, og þannig ræddu þeir málið af hálfu stjórnarflokkanna, sem stj. valdi til þess. Nú hefur málið aðeins verið rætt hér hálfan dag, og er því mjög óviðeigandi - vægast sagt - að skera niður umræður með forsetaúrskurði. Við höfum rætt hér margar ómerkilegar tillögur dögum og jafnvel vikum saman án þess að skornar væru niður umræður, og ég álít, að virðing þingsins setji niður við að skera þegar niður umræður í þessu stórmáli. Það er verið að tæpa á því, að kommúnistar einir séu á móti málinu, en þeir hafa sinn þingrétt, þótt kommúnistar séu, og auk þess bitna þessar aðfarir á öllum þingmönnum. En þótt öllum sé ljóst, hvílíkt stórmál er hér á ferðinni, hefur ríkisstj. ekki lagt á sig að vera hér viðstödd þennan hálfa dag, sem málið hefur verið rætt, og svo takmarkaðan tíma sem á að fá að ræða það. Mest allan tímann fyrir hádegi máttu ráðherrastólarnir heita auðir, og lengi vel sáum við aðeins afturhlutann á hæstv. utanrrh. Ég er hins vegar alveg viss um, að hann hefur ekki snúið afturhlutanum í Acheson, en þegar hann er kominn hér á Alþingi, þá sýnir hann þann hlutann. Það er óvirðulegt. Ég vænti þess nú, að allir ráðherrarnir geti verið viðstaddir og gefi þingmönnum kost á að ræða við sig þennan stutta tíma, sem hér á sýnilega að gefa til umræðu. Það má ekki minna vera. Ég býst ekki við, að mér leyfist að tala hér lengur en 15 mínútur, og verð ég því að sleppa meginhlutanum af því, sem ég ætlaði að segja. Segja má, að meginefni samningsins felist í 3. og 5. gr. hans, sem skylda samningsaðila til samstöðu um varðveizlu friðarins gagnvart vopnaðri árás, m. a. er þá skylda að beita vopnum til varnar. Skylda þessi er lögð á Íslendinga eins og aðra, sem að bandalaginu gerast aðilar. Það er augljóst mál, að undanþiggja þarf Íslendinga þessum ákvæðum og þessari kvöð, ef þeir eiga að rísa undir því að vera í slíku bandalagi og þátttakan á að vera þeim að skapi. Nú hefur hæstv. utanrrh. lýst yfir, að þessi skylda verði ekki lögð á Íslendinga, sökum þess að þeir eru vopnlausir, en það er engan veginn nóg að fullyrða slíkt, án þess að Ísland hafi fengið skriflega viðurkennda sérstöðu í því efni og lausn frá kvöð, og raunar væri það hæpið, þótt svo væri. Samkvæmt 5. gr. er full ástæða til að ætla, að við göngumst undir að gerast hernaðaraðili, ef svo vill verkast og við gerumst aðili að samningnum, og við vitum, að þjóðin mundi aldrei samþykkja að ganga í slíkt bandalag, ef henni væri ljóst, að það kostaði hernaðaraðild. Ráðherrarnir hafa lagt sig alla í framkróka með að sýna fram á, að engar alvarlegar skuldbindingar fælust í samningnum, og segja, að Acheson hafi sagt þeim, að við værum ekki skuldbundnir til hernaðar með nokkurri þjóð, þar eð Íslendingar væru vopnlaus þjóð. En þetta er ekki opinberlega viðurkennt af samningsaðilum. Í annan stað segja ráðherrarnir fagnandi, að Acheson hafi lofað, að hér yrði ekki her á friðartímum. En þetta er þó ekki annað en loforð dauðlegs manns, og nauðsynlegt væri að fá það skriflegt í samningnum eða skriflegan fyrirvara, sem allir samningsaðilar væru látnir undirskrifa. Ég efast ekki um, að ráðherrarnir séu í góðri trú, en hvert geta atvíkin ekki hrakið menn og þjóðir, þegar komið er út á hála braut. 1945 gafst Íslendingum kostur á að gerast hernaðaraðili, en Alþingi lýsti yfir, að við gætum ekki sagt neinum stríð á hendur né farið með hernað gegn nokkurri þjóð af augljósum ástæðum, og þær ástæður eru enn þá augljósari nú, og það er enn fremur augljóst, að þjóðin fylgir þeirri stefnu, sem Alþingi markaði þá. - Stóll hæstv. utanrrh. er enn þá auður og sér nú ekki einu sinni í afturhlutann á ráðherranum. En ég vil þó spyrja hann: Ef svo fer, að Ísland gengur í þetta bandalag, og þar kæmi, að allar hinar bandalagsþjóðirnar væru búnar að lýsa yfir stríði, væri það þá ekki siðferðileg kvöð á Íslendingum, vegna öryggis hinna bandalagsþjóðanna a. m. k., að lýsa einnig yfir stríði með hinum þátttökuríkjunum? Það væri í orði kveðnu e. t. v. hægt að segja, að Ísland réði þessu sjálft, en væri ekki of „billegt“ að sleppa við allt? Yrði ekki a. m. k. sagt við okkur: Ef þið þykizt ekki geta farið í stríð vegna vopnleysis, getið þið þó alltaf lagt fram öll ykkar fjárhagslegu efni til stuðnings okkur í stríði, það getið þið þó a. m. k.? Hefði Ísland aðstöðu til að skorast undan slíku? Úr því að ráðherrann er ekki viðstaddur, þá spyr ég ráðherrastólinn, sökum þess að þetta hefur úrslitaáhrif á afstöðu mína, og svör ráðherrans við spurningu minni vil ég hafa skýlaus í þingtíðindunum. Og spurning mín er þessi: Vill hæstv. utanrrh. ábyrgjast, að við þurfum ekki að leggja fram fjárhagsleg efni okkar eftir megni til styrjaldarrekstrar, ef við göngum í bandalagið og hinar bandalagsþjóðirnar eru komnar í stríð, og vill hæstv. ráðh. leggja þar við sinn drengskap? Ég held, að það væri erfitt, því að hér er þó um nokkurs konar fóstbræðralag að ræða, þar sem árás á eina þjóð er skoðuð sem árás á allar. Ef ráðherrann játar ekki spurningu minni, en það tel ég, að hann geti naumast, þýðir það, að við yrðum óumflýjanlega hernaðaraðili og yrðum að lána land okkar og leggja fram efni öll til styrjaldarrekstrar, ef aðrar bandalagsþjóðir ættu í stríði, og að líkindum kæmumst við ekki hjá því að taka beinan þátt í slíku stríði. Ég er á móti því, og ég er viss um, að íslenzka þjóðin er einnig á móti því og þar með þátttökunni í bandalaginu, eins og allt er í pottinn búið.



Herra forseti. Ég fullyrði, að ef hér væri nú til umræðu frumvarp um að murka lífið úr nokkrum minkum, þá væru ekki skornar niður umræður. Það hefur þrisvar komið fyrir í sögu Íslands, að miklar samþykktir hafa verið gerðar undir hervernd og lögregluvernd. Það var fyrst í Kópavogi, þegar Íslendingar voru kúgaðir til að afhenda síðustu réttindi sín einvaldskonungum í hendur, og þá voru það útlendingar, sem beittu ofbeldinu. Í annan stað var það 1851, þegar berja átti réttindakröfur Íslendinga niður með erlendu hervaldi, en þá mótmæltu Íslendingar. Í þriðja lagi var Keflavíkursamningurinn gerður undir lögregluvernd 1946, en það, sem verst var: Það voru íslenzkir menn, sem stóðu fyrir afnámi landsréttindanna þá. - Og hér er enn komið að þáttaskilum undir svipuðum kringumstæðum. Og hvers vegna á að samþykkja hér, að Ísland gangi í Atlantshafsbandalagið? Það er af því, að með völdin í landinu fer nú sérréttindastétt undir verndarvæng ameríska auðvaldsins. Og hverjar eru nú skrautflíkurnar, sem hún veifar? Jú, það er Íslandsvinátta Bandaríkjamanna, það er Marshalllán og Marshallgjafir, allt af umhyggju fyrir Íslandi. Það er líka talað um helgustu mannréttindi og ævarandi frið á jörðu í sambandi við þetta bandalag. Við þekkjum þessa Íslandsvináttu að fornu og nýju. Fyrsta erlenda tilboðið um hana kom frá Ólafi helga Haraldssyni Noregskonungi, en því var raunar hafnað. Ekki tókst eins gæfusamlega til 1946, þegar Bandaríkin buðu vináttu sína og fengu í staðinn hernaðaraðstöðu á okkar landi. En hvernig fór 1262, eftir að sérréttindastéttirnar höfðu flúið á náðir hins erlenda valds til að lafa örlítið lengur við völd, og hvert stefnir nú? Það er gott að athuga dálítið nánar þessar skrautflíkur. Persónufrelsi var t. d. nefnt hér í gær og flaggað með frelsis- og lýðræðisupphrópunum. Við könnumst t. d. við, hvers Bandaríkin og fleiri þjóðir, sem að Atlantshafsbandalaginu standa, hafa virt persónufrelsið, þegar hagsmunir auðvaldsins eru annars vegar, bæði í nýlendum þessara þjóða og jafnvel heima fyrir. Þegar auðvaldið þarf að græða á fólkinu, þá er persónufrelsi hvers og eins ekki hátt skrifað. Þá er gasprað um, að hernaðarbandalagið færi heiminum ævarandi frið. Það á að byrja með því að ógna heiminum með þeim vopnum, sem myrt geta fólk svo hundruðum þúsunda skiptir, og 320 milljónum, gráum fyrir járnum, og þannig á að skapa ævarandi frið á jörðu. Og það á að stofna hernaðarbandalag til að standa að þeim friði, þó að hernaðarbandalög hafi alltaf og ætíð orðið til þess að koma af stað styrjöldum. Slíks er dýrkeyptasta reynsla mannkynsins metin. En þótt ég hafi ekki nema 15 mínútur til umráða, vil ég koma betur að því, hvernig þetta heimsauðvald hefur farið að því að tryggja völd sín undanfarna áratugi. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að eftir fyrri heimsstyrjöldina fengu Sovétríkin ekki frið til að byggja upp hjá sér. Þegar í stað réðust þýzkir og enskir herir inn í landið til að reyna að leggja Sovétríkin aftur undir auðvaldið. En þegar það tókst ekki, var farið að dæla ensku og amerísku fjármagni inn í Þýzkaland og þýzka heimsvaldastefnan var endurreist, en lokatakmark hennar var nazisminn, verkfæri heimsauðvaldsins. Meðan verið var að byggja upp nazismann, var íslenzka auðvaldið með á nótunum, og rætt var opinskátt um það í blöðum Sjálfstfl., að hér væru nokkrir menn með hreinar hugsanir, og fjölda þessara manna dreymdi um stjórnarform nazismans eins og blöðin frá þeim tíma eru til vitnis um. Jafnframt var sósíalisminn níddur á alla lund og logið um hann þindarlaust, og er það alkunnugt orðið t. d., að Morgunblaðið var búið að drepa alla Rússa tvisvar úr hungri. Reynt var að nota kreppuna og atvinnuleysið sem blygðunarlausast til að þjarma að alþýðu manna hér á landi, og þegar Ítalir réðust á Abessiníu og Spánn féll í fang nazismans, var fögnuður auðvaldsins hér mikill, og þá ekki siður þegar Þjóðverjar réðust á Austurríki og hluti af Tékkóslóvakíu var seldur í hendur þýzku nazistunum 1938 og nazisminn náði hámarki sínu í Evrópu. Þegar á þetta allt er litið, er alveg furðulegt, hvernig nokkur maður getur komið fram með endurteknar fullyrðingar um nauðsyn á stefnu gegn útþenslu Sovétríkjanna. Ég vil benda á, er þýzku og ensku herirnir réðust inn í Sovétríkin í lok heimsstyrjaldarinnar miklu, þá var það til þess að kúga alþýðuþjóðir þær, er byggja Eystrasaltslöndin, en þær þjóðir hafa nú brotizt undan okinu, og ég vil benda hæstv. menntmrh. og prófessornum á það, sem Halfdan Koht segir um þessi mál. Afleiðingin af öllu þessu var svo heimsstyrjöldin síðari. Það hafa verið margtuggðar blekkingarnar um griðasáttmála milli Þýzkalands og Rússlands. Sannleikurinn var sá, að auðvald Vestur-Evrópu hafði magnað upp draug, - íslenzk alþýða hefur löngum verið heppin með að eiga dæmi upp á viðburði lífsins, - sem það ætlaði að senda á hendur alþýðu Sovétríkjanna til þess að kúga hana til fulls, en hún sendi drauginn til baka og hann réðst á þann, sem hafði magnað hann í upphafi, og þannig snerist heimsstyrjöldin gegn þeim, sem hrundu henni af stað, og fór svo, að þeir þurftu að leggja mikið í sölurnar, bæði fé og annað, til þess að kveða niður þann draug, er þeir sjálfir höfðu vakið upp. Ég vil þá með örfáum orðum minnast á, hvaða afleiðingar það hefur fyrir okkur, ef við göngum í þetta bandalag, - ef forseti leyfir.

Tíminn er búinn.

Ég bið þá um orðið aftur í næstu umferð.



Ég vænti þess, að hæstv. forseti leyfi mér að tala nokkuð lengur en í korter, því að mér er ómögulegt að gera grein fyrir máli mínu á svo stuttum tíma, en skal hins vegar vera eins stuttorður og ég get. Annars er ég hissa á, hversu mikið kapp er lagt á að skera niður umræður, sérstaklega þar sem þingið var mikið til starflaust í vikunni sem leið, þótt allt væri tilbúið til að láta þessar umræður fara fram, og það er ríkisstj. algerlega að kenna, ef hún er komin í eindaga með þetta mál. Í öllum þeim umræðum, sem hér hafa orðið um þetta mál, hefur alltaf verið gengið fram hjá því atriði, sem ég álít langþýðingarmest. Það kom sérstaklega fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv., að hann gerir sér ekki grein fyrir því, í hverju aðalhættan er fólgin við þennan samning. Hann heldur því fram, að skyldur okkar séu ekki þjóðréttarlegs eðlis, heldur siðferðilegs eðlis, en þetta sýnir bezt, hversu yfirborðskenndur lestur hans á samningnum hefur verið. Það er einmitt öfugt. Það er stofnað til þjóðréttarlegrar skyldu, en ekki siðferðilegrar. Hins vegar skiptir það ekki svo miklu máli gagnvart okkur Íslendingum, þótt við leggjum ekki fram her, því að það er algerlega útlátalaust fyrir hvaða stórveldi sem er, þótt við leggjum engan her fram, því að hann yrði alltaf svo hverfandi lítill. Við getum aðeins orðið hernaðaraðili með einu móti, og það er með því að lána land okkar um leið og stríð brýzt út. Hv. þm. sagði, að hann sæi ekkert athugavert við þetta frá alþjóðlegu sjónarmiði, og það væri ekki undarlegt, þótt eitthvað væri gert til þess að stemma stigu fyrir útþenslu Rússa. En öll hernaðarbandalög hafa verið stofnuð sem varnarbandalög. Þýzki herinn hét t. d. Wehrmacht. Þetta bandalag er stofnað gegn Rússum. Nú álít ég það persónulega mikinn skaða, ef Rússland yrði eyðilagt, en það er annað mál. En ég veit, að Rússar geta slegið frá sér og ef stríð skellur á þá, verður það ægilegur hildarleikur, þar sem við Íslendingar verðum eins og peð milli tveggja jötna. Og það er þetta, sem ætti að geta sameinað alla Íslendinga. Íslendingum er talin trú um, að með þessu sé verið að tryggja þeim öryggi, en ég get ekki séð, að í slíkum leik geti verið um neitt öryggi að ræða. Eða hvernig á að tryggja öryggi fyrir flugvélaárásum eða rakettusprengjum, sem hægt væri að skjóta frá meginlandinu? Það er alveg rétt, að hlutleysi er ekkert öryggi, en það er þó það skásta, sem við höfum, og ég er ekki frá því, að hlutleysið hafi hjálpað okkur í síðustu styrjöld eða í það minnsta ekki skemmt. En aðalatriðið er, að við ráðum ekki sjálfir, hve nær við förum í stríð, þótt svo standi að nafninu til í samningnum, því að það er svo um hnútana búið, að við höfum afsalað okkur þeim rétti. Ástæðan fyrir því, að hver ræður, hve nær hann fer í stríð, er sú, að Bandaríkin vita, að án þeirra verður ekkert stríð. Þetta ákvæði er eingöngu til góða fyrir Bandaríkin, og þau hafa sjálf áskilið sér þennan rétt. Þetta sýnir bezt, að bandalagið er hópur ríkja, sem Bandaríkin hafa safnað saman til að nota í stríði, þegar þeim sýnist. Þetta er þeim auðvitað til mikillar aðstoðar, því að það er fásinna að halda, að Bandaríkin færu í stríð án Evrópu, en nú geta þau það. Þannig liggja allir þræðir í hendur Bandaríkjanna. En öll hervarnarbandalög eru skref í áttina til árása og í því liggur aðalhættan. Nú segja sumir, að við séum í hernaðarbandalagi. Því er það til að svara, að við gengum í Sameinuðu þjóðirnar, þjóðir, sem komu sér saman um, að stefna Þjóðverja, Ítala og Japana væri glæpastarfsemi og að útrýma bæri þeirri stefnu, og við gengum í það til þess að útrýma þeirri stefnu. En þá gengu allir út frá því, að ekki væri hætta á stríði milli aðila í Sameinuðu þjóðunum. Nú er þetta aftur á móti öðruvísi. Bandaríkin draga nú í blökk þá aðila, sem þau geta, og hinir gera eins. Þannig er verið að stíga skref í áttina til stríðs. Það má kannske segja, að í augum vissra manna sé til mikils að vinna að útrýma Sovétríkjunum, en aðalatriðið er, hvort við Íslendingar verðum ekki þurrkaðir út í þeim átökum. Þá er og eitt atriði enn, sem er mjög athugunarvert fyrir okkur, og það er það, að ef við gerumst hernaðaraðili, þá missum við auðvitað allan rétt til skaðabóta, bæði á fjármunum og mönnum, og þótt segja megi, að aldrei sé hægt að bæta mannslífin, þá er þó alltaf nokkurs virði að fá fjárbætur. Afstaða hv. 4. þm. Reykv. virðist mér furðuleg. Mér skilst hann vera algerlega sammála utanrrh. og form. Sjálfstfl. og er raunverulega hissa á því, að hann skuli binda atkvæði sitt nokkrum skilyrðum. Hann telur þetta vera nokkurs konar fóstbræðralag, sem stofnað sé til með siðferðilegum skuldbindingum til útrýmingar einhverri ógurlegri hættu. Hins vegar lýsir hann því yfir á fundi í miðstjórn Alþfl., að nokkrir menn vilji samþykkja að ganga í bandalagið, ef nokkrum skilyrðum sé fullnægt, og 1. skilyrðið er, að viðurkennd verði af samningsaðilum sú sérstaða Íslands, að það geti aldrei háð stríð. Ef þetta er meint í fullri alvöru, þá bara greiðir hann atkvæði móti samningnum. En ef tekið er tillit til þess rökstuðnings, sem hér hefur komið fram, þá er slíkur fyrirvari í ósamræmi við samninginn. Hér hefur verið bent á skyldleikann milli Keflavíkursamningsins, Marshallsamningsins og þessa samnings. Þessi þm. taldi Marshallsamninginn mjög góðan og tjáði sig fylgjandi honum, en sá samningur var ekkert annað, en hagfræðilegur undirbúningur undir þennan samning. Þannig er framkoma hv. þm., og ég verð að segja, að hún kemur mér mjög undarlega fyrir sjónir. Ég mun svo ekki fjölyrða meira um þetta, en ég vil aðeins benda á það, að þótt samningurinn sé fallega orðaður, þá er raunar allt í höndum Bandaríkjanna. En reynslan sýnir, að stjórnir þær, sem standa með Bandaríkjunum, eru leppstjórnir, sem hlýða Bandaríkjunum í öllu, og höfum við gleggst dæmi um það hér á Íslandi, eins og kom fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv. í sambandi við Keflavíkursamninginn. Það er þetta, sem er hættulegast, að Bandaríkin geta skipað stj. að gera hvað sem þeim sýnist, og þótt þeir heimti hálfa eða alla stj. til Washington, þá er þeirri skipun hlýtt.



Ég hef nú ekki blandað mér í þessar umræður síðan í morgun og ætla mér ekki að fjölyrða mikið um þetta mál. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni í gær og svaraði fyrir fram því, sem komið hefur fram hér í dag. Það dylst engum, að ræða hv. 2. þm. Reykv. var eingöngu málþóf, og þar sem hann er snjallasti ræðumaðurinn af þeim flokksbræðrum, þá geta menn hugsað sér, hvað þeir hafa að segja, úr því að þetta var útkoman hjá þessum hv. þm. En þetta er ósköp eðlilegt. Þetta er utanaðlært. Það hefur verið gefin fyrirskipun til kommúnista allra landa um að flytja svona ræður, og það er gert, að vísu með svolítið breyttu orðalagi, en allt sama efnis og allt til geðs hinum erlendu húsbændum. Því fer svo fjarri, að kommúnistum hafi verið sýnt nokkurt ofbeldi hér, og eftir því sem frétzt hefur frá þingum annarra þjóða, þá hafa þeir hvergi fengið að tala eins lengi og einmitt hér. Þeir hafa því ekki undan neinu að kvarta. - Hitt er augljóst, að þegar íhuguð eru ummæli hv. þm. Siglf., þegar hann sagði, að nú væru hin vestrænu ríki að reyna að mynda um sig hernaðarblokk, - þá er augljóst, af hve miklum heilindum þetta er sagt. Veit þessi hv. þm. ekki, að það eru einmitt austurveldin, sem hafa byrjað þann leik, ekki aðeins með því, að þau hafa myndað með sér bandalög, heldur innlimað heil ríki og traðkað á sjálfstæði þeirra? Sú lýsing, sem þessi hv. þm. gaf á því, þegar lýðræðið er fótum troðið, nær aðeins til eins flokks í austrinu, en á ekkert skylt við frjáls samtök. Það átti ekkert skylt við frjáls samtök, þegar Rússar innlimuðu Pólland og baltísku ríkin og mörg önnur, sem of langt yrði upp að telja. Það stendur á sama, hvað þessir menn reyna að þæfa mikið. Allir fulltíða Íslendingar vita, hvað vakir fyrir þessum mönnum, sem vilja að Ísland sé opið og óvarið og hafi enga tryggingu, ef árásarríki vildi gleypa landið og nota það sem rýting í bak lýðræðisþjóðanna. Þeir menn, sem svona hugsa og svona tala, eru ekki annað en verkfæri í höndum þess valds, sem allir góðir Íslendingar vilja forða Íslandi frá. Fyrir þennan áróður er þeim haldið uppi erlendis frá, og er ekki nema von, að þeir vilji nú nota tækifærið og vinna fyrir launum sínum, þegar mál sem þetta er hér til umr. Það er þess vegna, sem þeir vilja, að landið sé öryggislaust gagnvart árás herveldis. Hvaða öryggi var það, sem þessir menn höfðu í huga, þegar hv. þm. Siglf. vildi láta stækka Reykjavíkurflugvöll og halda þeim eina flugvelli í starfrækslu hér sunnanlands? Hvað hafði hv. þm. þá í huga gagnvart Reykvíkingum, ef til nýrrar styrjaldar kæmi? Það er þessi sama stefna, sem þessir aftaníossar hafa nú í þessu máli. Þá hafði þessi þm. og flokksmenn hans ekki meiri áhyggjur út af Reykvíkingum en það, að þeir vildu eiga á hættu, að helmingur þjóðarinnar biði bana, ef til loftárásar hefði komið á flugvöllinn. Slík eru Lokaráð þessara manna. Að öðru leyti skal ég ekki elta ólar við þessa menn. Þeir eru hér aðeins sem fjósamenn, sem hlýða fyrirskipunum herra síns í austri. Ég er ekki sammála hv. 3. landsk. né hv. 4. þm. Reykv. Þeir hafa lýst því yfir, að þeir hafi litla ást á mínum flokki, og það vakir að vissuleyti annað fyrir þeim í þessu máli, en kommúnistunum, og er því hægt að tala við þá sem Íslendinga. Varðandi þær spurningar, sem þessir tveir þm. hafa beint til mín út af samningi þessum, þá tel ég hann vera fullnægjandi tryggingu fyrir Íslendinga, eins og hann nú liggur fyrir. Þeir héldu því einnig fram, að ef þessi samningur næði samþykki þingsins, þá yrði Keflavíkursamningurinn að gilda áfram. Þó að ég líti nú nokkuð öðrum augum á það en þeir, þá tel ég, að samningsgerð sem þessi muni greiða fyrir skipun þeirra mála í þá átt, sem fyrir þeim vakir, hv. 3. landsk. og 4. þm. Reykv. Ef það er þeim keppikefli, þá ætti það að geta leitt af sér, að hægt yrði að mynda þau samtök hér innanlands, að skipun flugvallarins í Keflavík verði svipuð því, sem þeir óska, og þeir ættu þá að keppa að því, að slíkt gæti orðið svo fljótt sem auðið er. Að öðru leyti er það út af fyrirspurn frá hv. 3. landsk. þm. Hann spurði, hvort Íslendingar þyrftu ekki að lýsa ófriði á hendur öðrum ríkjum, ef önnur ríki, sem stæðu að þessum samningi, gerðu það. Tvímælalaust þyrftu Íslendingar ekki að gera það. Slíkt felst hvergi í þessu samningsuppkasti, og tók ég það fram, eins og ég hef margoft áður tekið fram, er ég ræddi samninginn í Washington ásamt tveim öðrum ráðh., er fóru sömu erinda vestur um haf. Slíkt mun enn verða tekið fram, þegar samningurinn verður undirritaður. Ísland sem herlaus þjóð getur ekki breytt afstöðu sinni hvað það snertir. Íslendingar hljóta ávallt að halda fast í þennan móralska rétt sinn, og Íslendingar munu einskis óska fremur en halda friði við allar þjóðir. Það breytir engu, þó að Ísland geti ákveðið sjálft, hvort það vilji lýsa yfir styrjöld við annað ríki. Íslendingar vildu heldur ekki slíkt, þegar hv. þm. Siglf. vildi knýja það í gegnum þingið á sínum tíma að segja tveim stórveldum stríð á hendur, eftir að þau voru knésett í síðustu heimsstyrjöld. Þetta vita allir þm., að kommúnistar hér á Alþingi fóru fram á þetta. Íslendingar hafa sama rétt og önnur ríki að segja öðrum þjóðum stríð á hendur. Íslenzka ríkið gæti strax í dag sagt Bandaríkjunum stríð á hendur, eins og þm. Siglf. vildi, að við gerðum við möndulveldin fyrir 3½ ári síðan. En Íslendingar eru ekki og munu vonandi aldrei verða hernaðarþjóð. Þá spurði hv. þm., hvort Íslendingar mundu verða skyldaðir til að leggja fé af mörkum í hernaðarrekstur, ef styrjöld skylli á. Þessu get ég svarað þannig, að Íslendingar munu ekki þurfa að leggja meira af mörkum en þeim sjálfum þóknast. Þegar til ófriðar kemur, eru sumir menn á stríðsvöllunum, en aðrir eru heima fyrir og vinna að framleiðslunni. Í síðustu styrjöld, þegar fiskiskip okkar sigldu með afla sinn til Englands, kom framleiðsla sú, sem við lögðum af mörkum til þeirra, í góðar þarfir. Hitt er svo matsatriði, hvað Íslendingar sjálfir mundu telja eðlilegt. Það fer að sjálfsögðu eftir því, að hve miklu leyti deilan mundi snerta okkur efnahagslega eða stjórnmálalega, ef upp kæmi. Ég skildi nú ekki alveg rök hv. þm., en sanngirni með hliðsjón af sérstöðu landsins mun ávallt segja til sín.



Herra forseti. Síðan forseti varnaði mér síðast máls, hafa umr. leitt til þess, að nú hlýt ég að byrja á að svara hæstv. dómsmrh. Hæstv. ráðh. hóf mál sitt með því að tala um, að við sósíalistar færum hér með utanbókarlærdóm eftir skipun erlends valds, en það er alkunna, hvernig sekir menn reyna að leiða athyglina frá sér, en hér talar sá maður, sem þessi orð ættu frekar við og er nú að framkvæma það, sem hann samdi um við mr. Acheson. Það er líka staddur hér í hliðarherberginu fulltrúi frá mr. Acheson til þess að fylgjast með því, að hæstv. dómsmrh. efni heit þau, sem hann gaf í Washington á dögunum. Þá sagði hæstv. dómsmrh., að það eitt vekti fyrir sósíalistum að reyna að halda Íslandi opnu og óvörðu, svo að síðar væri hægt að nota það sem rýting í bak lýðræðisþjóðunum. Jæja, á Ísland þá að vera varið? Hingað til hafa hæstv. ráðh. sagt, að landið yrði óvarið, en nú skilst mér, að það eigi að vera varið. Það er erfitt að skilja, hvað fyrir hæstv. dómsmrh. vakir, og það er erfitt að samræma þessi orð. Kannske hann komi nú og lýsi því yfir, að sósíalistar lifi á erlendu fé. Sjálfur veit hann, að slíkt er ósatt, en hvers vegna er honum þetta svo mjög í huga? Er hann ekki alveg nýkominn af fótskör mr. Achesons? Fékk hann ekki greitt gjafaféð, 16 millj. kr.? Hvað skyldi vera falið í þeim milljónum? Hafa menn litið á síðasta blaðið á þskj., en þar stendur í fyrsta lagi, með leyfi hæstv. forseta: „Að ef til ófriðar kæmi, mundu bandalagsþjóðirnar óska svipaðrar aðstöðu á Íslandi og var í síðasta stríði, og það mundi algerlega vera á valdi Íslands sjálfs, hvenær sú aðstaða yrði látin í té.“ - Hverjum dettur nú í hug, að Bandaríkjamenn komi og spyrji: Hvenær þóknast ykkur að veita okkur hernaðaraðstöðu? Engum manni dettur slíkt í hug, þó að þessir þrír fljúgandi leppar fullyrði slíkt eftir viðtalið við mr. Acheson. - Næsta atriði er: „Að allir aðrir samningsaðilar hefðu fullan skilning á sérstöðu Íslands.“ - Ja, mikið er það nú dýrmætt, en hvað skilja þeir? Að Íslendingar séu fámenn þjóð og einskis megandi í hernaði? Það var mikið talað um það af stjórnarliðinu, að Ísland væri óvarið land og við sósíalistar vildum hafa það opið. Hafa þeir haft stór orð um það í þessum umr. og blöð stjórnarflokkanna verið fyllt með slíkum skrifum nú undanfarið. En hvað eru þessir menn að fara, þegar þeir tala svo mjög um það, að Ísland sé opið og óvarið? Hvað liggur þar á bak við? Hæstvirtir ráðh. vita, að Bandaríkjamenn ætla sér að koma hingað og efla stöðvar sínar hér og munu alls ekkert til þess spara. - Í þriðja lagi segir: „Að ekki kæmi til mála að erlendur her eða herstöðvar yrðu á Íslandi á friðartímum.“ - Ég hef heyrt þess getið í fréttatilkynningum, að hæstv. utanrrh. hafi lýst því yfir við blaðamenn í Washington, að Bandaríkjamenn fengju ekki herstöðvar á Íslandi á friðartímum. „No bases“, hafði hæstv. ráðh. sagt. Það var bara litið á hann stórum augum: „No bases“, sögðu blaðamennirnir, því að þeir vissu, að Bandaríkjamenn hafa stöðvar á Íslandi. Á korti Bandaríkjahers er Keflavík merkt sem herstöð. Allur heimurinn veit það. Svo koma þessir þrír leppar og lýsa því yfir, að á Íslandi verði engar herstöðvar. Hvað veldur þessum ósköpum? Hv. alþm. ættu að spyrja í alvöru. Þeir ættu sjálfir að reyna að brjóta málið til mergjar. Það er enginn viðvaningur í þjóðmálum, formaður þingflokks Framsfl., hv. þm. S-M., hæstv. menntmrh. Hv. þm. skrifar langt mál í blað sitt alveg nýlega og minnist þar á fuglabjarg eitt, sem nefnt hefur verið heiðnaberg. Í okkar þjóðfélagi er eitt heiðnaberg, þar sem leikinn er eins konar bjargleikur. Það eru forréttindi heildsalastéttarinnar. En það er sýnt, að þessi flokkur manna er sá, sem skaðar afkomu ríkisins hvað mest og hefur svo sorfið að ríkinu, að það liggur við ríkisgjaldþroti. En hvers vegna? Vegna þess, að ekki má sækja björg í heiðnaberg. Vöndurinn er á ríkisstj. Nú eru henni færðar tekjur af erlendu valdi, og hún sníkir peninga og þiggur Marshallhjálp. Hæstv. ríkisstj. er nú á sníkjubuxunum, en í heiðnaberg má ekki fara. Það er vissulega rétt, að sagan endurtekur sig. Það má minnast þess, hvernig bandalagið, sem kennt var við heilaga þrenningu, leið undir lok fyrir 100 árum síðan. Það bandalag stóð frá 1815–48, eftir að borgarastéttin á meginlandinu reyndi að hrinda af sér valdi klerka og aðals með frönsku byltingunni. Hvað skeður svo? Napoleon mikli kemur til skjalanna og kemst til yfirráða með ofríki. Síðan er ósigurinn við Waterloo. Auðvald veraldarinnar hefur átt í stöðugri baráttu við að knésetja borgarastéttir og alþýðu landanna, því að yfir þeim vilja þeir drottna. Nú síðast, er auðvald Evrópu var nær því knésett, kom Adolf Hitler, sendiboði arðræningjanna, til skjalanna. Hlutverk hans átti að verða og var að berja niður verkalýðinn og gera hann að auðsveipu verkfæri í höndum auðkýfinganna, en Hitler varð helzt til voldugur. Hann var eftirmaður Napoleons Bonaparte. Og svo rís þetta bandalag upp af gröf Bandalagsins helga, og tilgangurinn með þessu - ja, hvað segir Morgunblaðið: Það eru allar framtíðarvonir mannkynsins, sem það á að bjarga. En ætli það sé ekki eitthvað svipað og hjá Bandalaginu helga. Ætli tilgangurinn sé annar en sá að bjarga því, að alþýðustéttin sæki ekki í heiðnaberg forréttindastéttarinnar. Það er því ekkert undarlegt, að það eru einmitt fluglepparnir, mennirnir, sem voru sendir vestur um haf til þess að betla, sem reyna að koma í veg fyrir það, að alþýðan sæki í heiðnaberg auðvaldsstéttarinnar, því að hvarvetna í heiminum, þar sem auðvaldsþjóðskipulag er, þá er það svo, að það er reynt að koma í veg fyrir það, að sannleiks- og réttlætisþjóðskipulag sé stofnað. Nú verð ég að segja það, að þegar ég lít yfir þessar umr., sem hér hafa farið fram, og heyri það frá fleiri en einum ráðherra, að það felist í raun og veru ekkert í samningnum, sem bindi landið neinum skuldbindingum, dettur mér í hug að spyrja hæstv. utanrrh. að því, því að flestum hefur fundizt hann vel að sér í lögfræði, hvaða samningur það eiginlega sé, þar sem ekki eru neinar skuldbindingar fyrir aðila. En auðvitað eru skuldbindingar í þessum samningi eins og öðrum. En ef allt er nú svona óendanlega meinlaust, eins og hæstv. ráðh. vill nú vera láta, og ef það er svona sjálfsagt og eðlilegt, að við gerumst aðilar að þessum samningi, og þjóðin sé með því, því í ósköpunum má þá ekki lofa henni að dæma það og segja það svart á hvítu, hvað sé hennar álit? Það eru allir sammála um það, að hér er um að ræða stærsta mál, sem þjóðin hefur nokkru sinni átt. En finnst þm. þeir hafi umboð til þess að gera alveg út um þetta mál án þess að spyrja umbjóðanda, án þess að spyrja sjálfa þjóðina, sem þeir eru umboðsmenn fyrir, ráða? Geta þeir tekið þá ábyrgð, sem af því leiðir, yfir á sig? Ef svo er, hver eru þá rökin? Ef málið er eins einfalt og meinlaust og þeir segja, hvers vegna leyfa þeir þá ekki þjóðinni sjálfri að dæma um það? Nei, hér býr eitthvað annað á bak við. Ég vildi mega vænta þess, að hv. þm. hugsuðu sig fyrst um, hvort það er ekki fullmikil ábyrgð fyrir þá að taka á sig að láta íslenzku þjóðina verða undir brakinu, þegar þjóðskipulag kapítalistanna hrynur í rústir. Við þurfum ekki að verða undir brakinu. Íslenzka þjóðin þarf ekki að verða undir brakinu, þegar kapítalisminn hrynur í rústir, en ef við gerumst aðilar að þessum samningi, þá erum við þar með að kalla yfir íslenzku þjóðina að verða undir brakinu. Það verður fróðlegt að sjá hinn fljúgandi lepp, Bjarna Benediktsson, þegar brakið fellur í höfuð honum, sem ég vona, að ég þurfi ekki að sjá, því að það yrði voðalegt. Nei, það, sem við verðum að gera, það er að koma okkur undan ábyrgðinni og láta þjóðina sjálfa dæma, hvað hún vill.



Herra forseti. Það hefur verið kvartað um, að umr. skuli hafa verið takmarkaðar um þetta mál. Ég held, að umr. hafi farið þannig fram, að andstæðingar samningsins hafi haft hér um bil allan ræðutímann, en hinir, sem með honum eru, næstum engan, áður en umr. voru takmarkaðar. Ég vildi því kvarta við hæstv. forseta yfir þessu, svo að þeir hv. þm., sem mæla með samningnum, megi segja örfá orð, án þess að þessi takmörkun komi til. Um þennan samning hefur farið fram skefjalaus einhliða áróður, bæði í blöðum og á mannfundum. Hefur Þjóðvarnarfélagið rekið einhliða áróður um þetta á fundum sínum, bæði hér í Reykjavík og víðar á Suðurlandi. Þetta félag hefur ekki viljað láta ræða þetta mál frá báðum hliðum, heldur hefur það haldið uppi einhliða og ósæmilegum áróðri um það. Því hefur verið lýst yfir í blöðum kommúnista og þjóðvarnarmanna, að samkvæmt þessum samningi ætti að vera hérna herstöð og Ísland ætti að gerast hernaðaraðill og hér ætti að leiða herskyldu í lög. Ekkert af þessu er í samningnum. En hvað gera svo þessir menn, sem hafa haldið þessu öllu fram, þegar þeir verða fyrir vonbrigðum, þar sem ekkert af því, sem þeir hafa verið að finna samningnum til foráttu, stendur í honum? Jú, þeir eru þegar sendir af kommúnistum til þess að reyna að finna nýjar ástæður til þess að vera á móti samningnum og aðild að honum. Þeir, sem eru á móti aðild að samningnum, eru á móti honum frá því sjónarmiði, að þeir vilja vinna með austrinu, en ekki vestrinu. Ef ríkisstj. er álösunarverð fyrir eitthvað í sambandi við þessar umr., þá er það kannske fyrir það að hafa ekki rætt meira um samninginn sjálfan en gert hefur verið, en það var nú reyndar gert dálítið í útvarpinu í sambandi við umr. í gær. En ef ríkisstj. er álösunarverð fyrir eitthvað, þá er það fyrir það eitt að hafa ekki látið heyrast meira um sannleikann um samninginn, því að það er búið að troða nógu mikilli lygi í eyru þjóðarinnar um þetta mál. Nú er verið að spyrja að því, hvort þm. hafi umboð til þess að fela ríkisstj. að gerast aðili að þessum samningi, og þó að mér beri ekki skylda til að svara þessari spurningu, þá skal ég þó gera það og gera það játandi. Ég tel mig ekki eingöngu hafa umboð til þess að gera það, heldur beinlíns skyldu til að gera það. Ég er kosinn á þing af lýðræðissinnuðum jafnaðarmönnum til þess að vinna með vestrænni jafnaðarstefnu á lýðræðisgrundvelli. Þessi samtök, sem hér er verið að ræða um, eru stofnuð til þess að fá frið, til þess að hægt sé að vinna að þessari stefnu. Við höfum þurft að horfa á hvert ríkið af öðru innlimað í Rússland. Þjóðir hafa verið sviptar frelsi sínu af Rússum. Það hefur verið traðkað af Rússum á öllum þeim helgustu mannréttindum, sem við Íslendingar teljum okkur lifa fyrir. Hæstv. utanrrh. benti réttilega á það í ræðu sinni, að fyrstu hernaðarbandalögin eftir styrjöldina hafi verið gerð af Sovét-Rússlandi. Þessi bandalög hafi ekki verið gerð í samræmi við sáttmála Sameinuðu þjóðanna og hafa aldrei verið borin undir þær. Það gildir aftur öðru máli með Atlantshafsbandalagið. Um það liggur fyrir yfirlýsing frá Tryggva Lie um, að sáttmálinn sé að öllu leyti í samræmi við sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í sama mund og Tryggvi Lie var að þessu spurður, þá var hann einnig spurður um Austurbandalagið. Hann lét í því sambandi svo um mælt, að ekkert hefði um það komið til Sameinuðu þjóðanna og hann vissi ekki til, að það væri í samræmi við sáttmála þeirra. Nú er það mála sannast, að bandalag það, sem hér er gert ráð fyrir, að Ísland gerist aðili að, er fyrst og fremst til þess fallið að vinna að friði í heiminum. Í bandalaginu taka þátt margar þjóðir, sem hver um sig er einskis megnug, en með þessari Evrópuþjóðahreyfingu verða þær sterkar, þegar þær eru komnar allar saman. Það myndast eins konar þriðja stórveldið, þegar þjóðunum er safnað svona saman, þá myndast við það jafnvægi milli Rússlands annars vegar og Ameríku hins vegar. Frá þessu sjónarmiði séð tel ég mig hafa skyldu til þess að greiða atkvæði með till. þeirri, sem hér er á dagskrá. Hv. síðasti ræðumaður var að finna að því áðan, að fulltrúar frá erlendum þjóðum hlustuðu hér á umr. um þetta mál. En hjá öllum erlendum lýðræðisþjóðum er það svo, að það fyrirkomulag er haft, að ef fulltrúar erlendra þjóða vilja hlusta á umr., sem fram fara á þingunum, þá er þeim það velkomið. Þetta hefur alls staðar verið, þar sem ég hef farið um, og ég hef ekki komið í neinn þingsal, þar sem erlendir menn eru ekki velkomnir til að hlusta og ekkert amazt við þeim. Það vill líka svo vel til, að þessi siður er líka hafður á mannfundum hér í Reykjavík, því að ég veit ekki betur en að 5 Rússar úr sendiráðinu hafi verið á fundinum í barnaskólaportinu, og mér er ekki kunnugt um, að neitt hafi verið amazt við þeim. Það má vera, að það geti verið háttvísi að vera með þennan skæting, en sú háttvísi á þá hvergi heima nema hjá þeim mönnum, sem hv. síðasti ræðumaður er háður. Hv. þm. Siglf. hélt því fram, að öll hernaðarbandalög væru stofnuð með styrjöld fyrir augum. Ég verð að segja það, að þá hefur Sovét-Rússland stigið mörg spor í þá átt, án þess að hljóð heyrðist úr horni frá hv. þm. Sannleikurinn er sá, að þessi hv. þm. vill láta Rússland hafa sérrétt til þess að leggja undir sig allan heiminn og kúga smáþjóðirnar og telur, að Atlantshafsbandalagið sé móðgun, sem lýðræðisþjóðirnar sýni Rússum með því að koma í veg fyrir áform þeirra. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frekar að þessu sinni, en lýsi ánægju minni yfir, að till. þessi skuli vera hér fram komin, og tel ég mig ekki eingöngu gera rétt með því að ljá henni atkvæði, heldur einnig hafa skyldu til þess.



Herra forseti. Ég stend hérna upp til þess að bera af mér sakir, sem á mig hafa verið bornar. Flestir Íslendingar vilja vera skáld. Flestir yrkja eitthvað, margir vel. Ég hef því miður ekki borið gæfu til þess að fá þessa gáfu. En einn hv. þm. Sósfl. hefur nú borið upp á mig, að ég sé skáld, og tilfærir vísu því til sönnunar, sem hann segir, að sé eftir mig. Mér finnst rétt að taka það fram, að ég hef ekki gert þetta, en hins vegar vil ég benda mönnum á, hvernig svona skáldskapur myndast. Þegar Þjóðviljinn er að fjölyrða um „leppana“ í ríkisstj., þá fannst mér það vera klaufalegt og áleit, að þetta væri mjög skaðlegt fyrir þjóðina að hafa slíkt orðbragð, og mér varð það á að segja: „áður riðu hetjur um héruð“, en nú segja menn: „Nú fljúga leppar af landi.“ Nú hafa menn sett þetta saman í þjóðlegt og löglegt rím um leppana. Það hefur oft verið ályktað, hvernig íslenzku sögurnar urðu til. Fyrst hafi verið til efnislegur kjarni um eitthvert atvik, en svo þegar sagan hefur borizt mann frá manni, þá hefur spunnizt við kjarnann og hann verið fágaður, ekki bara að einstaka maður hafi áhrif á, heldur kemur og til greina folkevittighed. Þannig hefur þetta orðið til. Þá vil ég þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir velviljuð ummæli um mig, sem hann hefur viðhaft í samkomuhúsum bæjarins, og heldur hann þar einkum tveim skoðunum fram. Fyrst þeirri, að ég sé sannorður um það, sem ég segði um landsmálin, eins og þau eru nú, en eins og kunnugt er, þá hef ég nú aðallega verið að gagnrýna flokk hv. 2. þm. Reykv., svo að ég get talið þessi ummæli okkur báðum til sóma. Hann hélt svo áfram í sama lofsamlega tóninum og sagði, að það liti út fyrir, að ég hefði pólitískt radartæki, sem gerði mér mögulegt að sjá tvö ár fram í tímann. Þó að ég hafi nú ekki haft þetta tæki, þá er það öllum ljóst nú, að það er rétt og fram komið, sem ég spáði um kommúnista. Æ sér gjöf til gjalda. Milli mín og kommúnista hefur verið samvinna, ekki þýðingarlaus, því að ég hef haldið því fram, að sá flokkur, kommúnistar, gæti ekki starfað með lýðræðisflokkunum. Mikill fjöldi samflokksmanna og manna úr öðrum borgaraflokkunum héldu, að þetta væri rangt. Þarf ég ekki að fjölyrða um það, en þegar kommúnistar voru í ríkisstj., þá bar ég fram vantrauststill. á þá stjórn, en þá fékk ég engan með mér til þess að styðja vantraustið, því þó að Framsfl. væri óánægður, þá var hann þó trúaður á samstarf við kommúnista og vildi ekki fallast á að styðja vantraustið. Nú er þetta breytt, bæði erlendis og hér, og ganga nú harðir dómar um kommúnista hvar sem er. Ef menn taka nú Morgunblaðið eða Alþýðublaðið, sem áður töldu samvinnu við kommúnistana æskilega, þá má nú sjá þar notuð sterk orð um, að ekki séu til menn, sem sé verr við borgaralegar dyggðir en þeim, og að öll meðul helgi þeirra pólitíska tilgang. Nú hefur það komið fram í dagsins ljós, að þeim, sem stofnuðu Sameinuðu þjóðirnar, hefur nú skilizt það, sem þeir ekki skildu áður, að engin samleið er möguleg milli kommúnistanna og lýðræðisþjóðanna. Þess vegna er nýja þjóðabandalagið andvana fætt. Nú vil ég segja það, að það mundi hafa verið gagnslaust fyrir mig að vera að prédika fyrir þjóðinni hættuna, sem stafaði af kommúnismanum, ef þjóðin vildi ekki trúa því vegna bjartsýni hennar, en það, sem hefur hjálpað mér, það er ekki mín prédikun beinlínis, heldur verk kommúnistanna og framkoma þeirra öll, því að hún hefur sannað, að samstarf er útilokað við lýðræðisflokkana. Það, sem veldur því, að Morgunblaðið og Alþýðublaðið segja nú það sama sem ég sagði fyrir mörgum árum, það er það, að framkoma kommúnista hefur sannfært mennum það, að það er ekki hægt fyrir borgaraflokkana að hafa samvinnu við þá. Annaðhvort verða borgaraflokkarnir að ráða öllu og kommúnistar engu, eða kommúnistar öllu, en það getur aldrei verið um neina samvinnu að ræða. Kommúnistar geta ekki ráðið í þjóðfélagi með lýðræðisfyrirkomulagi - það er útilokað, af því að þeir eru ekki fæddir til þess. Ég lít þess vegna svo á, að það hafi verið frjósamt og ánægjulegt samstarf milli mín og hv. 2. þm. Reykv., og ég hef ástæðu til þess að segja, að vegna þessarar samvinnu hafi stefnu minni aukizt fylgi hér á landi. Kommúnistar hafa borið hér fram ákæru út af því, að þeirra kostur hafi verið þjakaður. Þeir eru að kvarta undan smáóhappi, sem átti sér stað, er einn þm. þeirra komst ekki inn í þinghúsið. En hvað skyldi vera langt síðan tveir menn, annar æðsti maður ríkisstj., forsrh., en hinn æðsti maður bæjarins, borgarstjórinn þáverandi, urðu fyrir árás af liði, sem kommúnistar drógu saman á Austurvelli, þegar verið var að ræða um Keflavíkursamninginn. Þá réðust þeir að flokkshúsi Sjálfstfl. og ætluðu þar að hleypa upp fundi, og ef leiðtogar Sjálfstfl. hefðu ekki latt sína menn, þá hefði þarna komið til átaka inni. En þegar þeir voru að fara út úr húsinu, þá var setið um líf þessara tveggja manna, ekki vegna persónanna Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar, heldur vegna þeirra valda, sem þeir höfðu. Ég vil benda hv. 2. þm. Reykv. á það, hvað gerðist, þegar skríllinn var að taka völdin á Austurvelli og búinn að gera þar uppþot. Þá var það sjálfsögð skylda lögreglunnar að beita táragasi, vatni eða einhverjum saklausum ráðum til þess að dreifa skrílnum. Þá kemur hv. 2. þm. Reykv. og neitar því, að það sé beitt táragasi við þessa menn, nema til komi úrskurður dómsmrh. Með þessari framkomu gerði 2. þm. Reykv. hið íslenzka réttarríki að skrípi. En það vildi svo til, að þáverandi dómsmrh. var á ferðalagi. Það var bezt fyrir þessa menn að fara heim, áður en til kæmi að dreifa þeim með táragasi. Í stuttu máli sagt, þá vona ég, að hv. 2. þm. Reykv. og hans vinir skilji, að þegar svona hlutir gerast rétt fyrir utan þinghúsið, að menn leyfa sér að æsa upp skrílinn til að ráðast á þá menn, sem þá voru forráðamenn lands og bæjar, þá sýnir það, að þeir eiga ekki samleið með okkur hinum. Þeir eru uppreisnarmenn. Þeir játa það sjálfir. En samt koma þeir og kveina yfir öðru eins smáræði og því, að formgalli varð við inngöngu eins alþm. inn í húsið. Það þarf að gera þessum mönnum ljóst, að þeirra stefna er í ósamræmi við vestrænt þjóðskipulag. Þess vegna er búið að sameina að nokkru leyti hina þrjá íslenzku borgaraflokka, svo að meiri hlutinn stendur saman og segir: Við viljum ekki hafa þetta byltingalið. Við viljum hafa lög og rétt í landinu. - Það var haustið 1944, að hv. þm. G-K. myndaði stj., og þá eru hér á Alþ. hér um bil sömu menn og eru hér nú. Þá var meiri hluti þm. þeirrar skoðunar, að hægt væri að vinna með bolsévikum. Í gærkvöld kom það í ljós, að 5 borgaralegir þm. eru enn haldnir af þeirri meinloku. Þessir 5 þm. sýna veilurnar í flokkunum. Svo kem ég að kjarna málsins. Nú fer að líða að því, að bæði Íslendingar og allur hinn menntaði heimur skilji, að annaðhvort verða bolsévikarnir að ráða öllu eða engu. Þá er komið svo, að við Íslendingar segjum: Við viljum ekki láta þá ráða neinu. Við viljum ekki láta þá ráða yfir landinu. Við sameinumst gegn þeim, ekki til að misþyrma þeim, en við viljum ekki þola þeim ofbeldi eða lögleysur. Þeir verða að hlýða okkar borgaralegu lögum, ef þeir vilja fá að vera í landinu með sína skoðun, en þeir geta ekki heimtað að verða teknir hátíðlega.



Herra forseti. Það gladdi mig mikið að verða þess var, að þegar ég hafði nokkrum sinnum auglýst eftir hæstv. utanrrh., þá kom hann þó í leitirnar. Mér finnst fara miklu betur á því, að hæstv. utanrrh. leggi það á sig að vera viðstaddur slíkar umr. sem þessar. Þó að hann hafi ýmsum hnöppum að hneppa, finnst mér, að þetta þurfi að sitja fyrir. Síðan auglýsingin kom út hafa hér oftast verið fjórir ráðh. inni, og þannig ætti það að vera. Reyndar er ekki hægt að segja, að þetta sé vel við unandi, nema þeir séu allir hér inni, og helzt að þeir snúi að okkur framhliðinni. Hæstv. utanrrh. var líka svo lítillátur, þegar hann kom, að svara þeirri fyrirspurn, sem ég hafði borið fram við auðan ráðherrastólinn. Svar hans var á þá lund, að ef krafa kæmi um fjárhagslegt framlag af okkar hendi og allar aðrar bandalagsþjóðirnar hefðu farið í stríð, þá gætum við treyst því, að við yrðum ekki skyldaðir til að leggja fram meira en okkur þóknaðist. Sjálfdæmi líka þar!! Skyldur okkar verða ekki ríkari, en sanngjarnt er í hvert sinn, segir hæstv. ráðh. Ég þykist vita það, að hæstv. utanrrh. gangi út frá því, að þetta verði svona, en ekkert hef ég heyrt um það í þeim lauslegu frásögnum, sem ráðh. míns flokks gaf þm. Alþfl., að hæstv. Dean Acheson utanrrh. hafi gefið svör við þessu, að efnislega og fjárhagslega yrði ekkert af Íslendingum heimtað nema það, sem sanngjarnt væri hverju sinni. Mér finnst því þetta svar nokkuð laust og loðið hjá hæstv. ráðh., og ég get ekki séð, að af því komi í ljós, undir þeim kringumstæðum, sem ég lýsti áðan, að það yrði tryggt, að af Íslandi yrði ekki heimtað sem hernaðaraðila, að það legði fram „öll efni sín, hernaðarlega og fjárhagslega“. Og mér þykir það undarlegt, ef það þætti ekki vel sloppið hjá þeirri þjóð, þegar sagt væri: Það er staðið við allar skuldbindingar, sem ráðh. hefur gefið; þið þurfið ekki að stofna her, ekki að senda her úr landinu, ekki að lögleiða herskyldu og ekki að segja neinni þjóð stríð á hendur, nema með því að leggja fram öll efni ykkar, hernaðarleg og fjárhagsleg. Mér þykir það furðulegt, að hæstv. utanrrh. skyldi ekki spyrja utanrrh. Bandaríkjanna beint um það, hvort hernaðaraðstoðar okkar yrði ekki krafizt í sama formi og gert var 1945. En það var, eins og ég las upp, að Íslandi skyldi skylt að skuldbinda sig til að leggja fram öll efni sín, hernaðarleg og fjárhagsleg. Það, sem ég spurði um, var það, hvort Íslendingar þyrftu að leggja fram öll efni sín, hernaðarlega og fjárhagslega, en því var ekki svarað. Mér virtist túlkun hæstv. ráðh. á samningnum og svör þeirra benda til þess, að þeir segi: Það er bókstaflega einskis krafizt. Þið getið bæði fyrst og síðast ákveðið sjálfir, hvað þið viljið gera. En þá er þessi samningur lítilsvert plagg. Ég verð að segja það, að ég trúi því ekki, að samningurinn sé svona auðvirðulegt plagg eins og af er látið. Mér er kunnugt um það, að þegar Dean Acheson lagði samninginn fram í Bandaríkjunum, þótti hann í því formi, sem hann þá var í, leggja allt of ákveðnar skuldbindingar á Bandaríkin, og senatorarnir, hver á fætur öðrum, mótmæltu því, að samningurinn mætti vera í svo ákveðnu og föstu formi. Ég hef hér úrklippur úr New York Times. Þar segir, að ekki megi hafa svo ákveðnar skuldbindingar í samningnum, að hægt sé að hanka Bandaríkin með automatískri skyldu til að fara í stríð, ef einhverjar af bandalagsþjóðunum yrðu fyrir árás. Þeir sögðu: Það verður að vera óljóst og á valdi Bandaríkjanna, hvernig þau veita aðstoðina. –Nú er búið að umbreyta formi samningsins, svo að ekki sé hægt að skylda Bandaríkin til neins. Nú geta þau sagt til um það sjálf í hvert skipti, hvernig þau taka þátt í slíkum aðgerðum, og þess vegna er nú hægt að segja við okkur: Það er engin skuldbinding á hendur Íslandi í samningnum. Hann er orðinn eins mjúkur og fjöturinn „læðingur“, sem getið er um í forn íslenzkum bókmenntum. En sá fjötur var þess eðlis, að hann var óslítandi. Þessi sáttmáli getur verið sama eðlis, og það óttast ég. Ef það væri rétt, að á Ísland falli engar skuldbindingar nema það, sem Ísland óskar og kýs, þá vildi ég spyrja: Er samningurinn svo mjúkur og svo laus við skuldbindingar, að landið geti haldið hlutleysi sínu þrátt fyrir aðild að samningnum? Ísland hefur lagt mikið upp úr hlutleysisyfirlýsingu sinni frá 1. des. 1918. Alltaf þegar slík mál hafa komið til umr. á Alþ., hafa þm. lagt mikið upp úr því, að ekki væri vikið frá hlutleysisyfirlýsingu Íslands. Þegar herverndarsamningurinn var gerður 1941, var rætt um það hér á Alþ., hvort ekki væri horfið frá hlutleysisstefnunni með aðild að samningnum. Hver þm. af öðrum vildi láta það varða úrslitum um fylgi sitt við samninginn, ef hann kostaði afnám hlutleysisins. Þáverandi þm. V-Sk., núverandi sendiherra Íslendinga í Ósló, talaði mjög rækilega um þetta. Hann sagði m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Okkar staða, Íslendinga, er hlutleysisafstaðan, og æskilegasta vörnin fyrir Íslendinga er sú að hafa engar varnir, og það er trú sumra, að varnarleysið hafi hjálpað okkur lengst og bezt.“ „Þingmenn allir, ríkisstjórnin og íslenzka þjóðin vilja halda í efni hlutleysisins,“ segir hann einnig, og enn fremur: „Ég gat þess, að afstaðan er mörkuð hjá Íslandi, og hún er hlutleysisafstaða. Þeim skilningi verðum við að halda til streitu, að við séum ekki horfnir af grundvelli hlutleysisins.“ Og enn segir hann: „Ég býst við því, að hæstv. ríkisstj. geti fallizt á þessa röksemdaleiðslu, sem ég hef gefið hér til kynna, og að það sé hennar ætlun, að við séum hlutlausir framvegis, tökum ekki afstöðu með eða móti neinum.“ Ólafur Thors var þá utanrrh. Íslands. Hann sagði í ræðu sinni, og svaraði þá þeim, sem töldu, að við yrðum að fórna hlutleysinu: „Ég neita því, að með þessu hafi Ísland brotið í bága við yfirlýsta stefnu um ævarandi hlutleysi.“ Þetta sagði hv. þm. G-K. þá, en nú hefur þessi hv. þm. hvað eftir annað talað um, að við værum fyrir löngu gengnir frá hlutleysisstefnunni. Þegar verið var að taka ákvörðun um það sumarið 1946, að við skyldum ganga í Sameinuðu þjóðirnar, var sagt: Við tökum ekki á okkur neinar hernaðarlegar skuldbindingar með því að ganga í Sameinuðu þjóðirnar. - Nú er sagt, að það sé rangnefni að kalla Atlantshafsbandalagið hernaðarbandalag, og það er ekki nóg að kalla það varnarbandalag, því að eiginlega sé það friðarbandalag. Og eins og þá var vitnað um frið og friðarvilja, er nú vitnað í ákaflega mjúkt orðalag um frið og friðarviðleitni. Það var vitnað í sáttmála hinna Sameinuðu þjóða, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Vér, hinar sameinuðu þjóðir, staðráðnir í að bjarga komandi kynslóðum undan hörmungum ófriðar, sem tvisvar á ævi vorri hefur leitt ósegjanlegar þjáningar yfir mannkynið .... Og ætlum í þessu skyni að sýna umburðarlyndi og lifa saman, svo sem góðum nágrönnum sæmir .... Að tryggja það, að vopnavaldi skuli eigi beita, nema í þágu sameiginlegra hagsmuna.“ Og enn fremur segir þar: „Að allir meðlimir skuli leysa milliríkjadeilur sínar á friðsamlegan hátt, þannig að heimsfriði, öryggi og réttvísi sé ekki í hættu stofnað.“ Ef þess vegna engar þjóðir nema þær, sem friðsamar eru, verða í Bandalagi hinna sameinuðu þjóða, þá ættum við að vera í góðum félagsskap. Þá ætti ekki að vera mikil hernaðarhætta og okkur ætti ekki að vera betur borgið, þó að við göngum í annað bandalag. Hvað heyrðum við í gær? Hæstv. ráðh. sagði, að Bandalag sameinuðu þjóðanna væri ekki friðarbandalag, en að það væri Atlantshafsbandalagið, sem væri friðarbandalag, og að við hefðum verið í hernaðarbandalagi frá 1946. Sumarið 1946 hömruðu hv. þm. á því, að Bandalag sameinuðu þjóðanna væri friðarbandalag, en nú segja þeir, að það sé hernaðarbandalag, en nú eigum við aftur að ganga í friðarbandalag. Í þessu er ákaflega mikið ósamræmi. Hvort var skrökvað að þjóðinni 1946 eða nú? Ég furða mig á þessu ósamræmi og harma, að það skuli koma fram hjá okkar ábyrgu forustumönnum í stjórnmálum. Hv. þm. G-K. taldi, að við hefðum allt að vinna með því að gerast aðilar að herverndarsamningnum 1941. Hann taldi, að Íslendingar tryggðu með því sjálfstæði sitt, atvinnulíf og fjárhagsafkomu sína og að þeir tryggðu sér öryggi. Þegar hv. þáverandi þm. V-Sk. heyrði þetta, vítti hann það, að nokkur þm. skyldi láta eins og við hefðum himin höndum tekið með því að gerast aðilar að hernaðarbandalagi. Hvað heyrðum við í útvarpinu í gærkvöld? Sama lofsöng hv. þm. G-K. um, að við hefðum nú himin höndum tekið, ef við gerðumst aðilar þessa bandalags. Hv. þm. taldi upp sjö atriði, sem hann taldi því til gildis, og mér skildist, að við mundum komast upp í sjöunda himininn, ef við gengjum í þetta bandalag. Vafalaust heitir þetta bandalag hernaðarbandalag eftir 4–5 ár, eins og bandalag sameinuðu þjóðanna heitir það nú. Ég spyr nú hæstv. ráðh. um það, hvort þeir telji, að Ísland þurfi að vilja algerlega út af hlutleysisafstöðu sinni, ef það gerist aðili að þessum sáttmála. Ég get ekki að því gert, að ég óttast, að þetta bandalag leiði ekki til friðar. Það er að vísu til gömul rómversk kenning, sem er á þá lund, að þeir, sem vilji frið, skuli framleiða vopn. Reynslan hefur þó orðið sú, að sá, sem framleiðir vopn, hyggur á stríð og fer í stríð. Vígbúnaðarkapphlaup leiðir til styrjalda, en ekki til friðar. Það er hervæðzt, eins og aldrei fyrr í veröldinni, af tveimur stórveldum, sem bókstaflega búa sig undir að eigast við. Við höfum heyrt það, að flestar þær þjóðir, sem hafa átt þess kost að gerast aðilar Atlantshafsbandalagsins og eru hernaðarþjóðir, þær hafa spurt: Hve mikið fáum við af vopnum frá Bandaríkjunum? Danir og Norðmenn hafa spurt um þetta, og aðalskilyrðið af þeirra hendi viðvíkjandi þátttöku í bandalaginu er um það, hvort þeir fái nógu mikið af vopnum eða ekki. Ég hef það fyrir satt, að fyrsta vopnasending Bandaríkjanna til Evrópu muni vera upp á 2 þús. millj. dollara. Mér finnst þetta því miður ekki benda til friðar. Ef til vill verður því svarað til, að þegar annar aðilinn vopnast, verði hinn að gera það líka. En þegar báðir eru búnir að vopnast nægilega, og þegar eitthvert tilefni gefst, sem hvorugur kannske getur að gert, verður vopnunum beitt. Það er því afskaplega örlagaríkt skref hjá öllum þjóðum, sem gerast aðilar að þessu bandalagi, en það er sérstaklega örlagaríkt skref fyrir þjóð, sem engin vopn á og engin vopnin vill og æskir ekki eftir að hafa her né að fara í stríð eða taka á sig nokkrar hernaðarlegar skuldbindingar og óskar hvorki að leggja fram fjárhagsleg né hernaðarleg efni sín. Það er engin þjóð í veröldinni, sem á eins mikið í húfi og hin vopnlausa, fámenna íslenzka þjóð með því að gerast aðili að hernaðarsamtökum stórveldanna. Ég segi því, eins og þm. V-Sk. sagði 1941. Ég held, að ef þess er nokkur kostur, þá sé bezt fyrir Ísland að halda hlutleysi sínu og að fá að vera í friði fyrir stórveldunum, þegar þau eru að búa sig undir stríð, og þó allra helzt, þegar þau eru farin út í stríð.



Herra forseti. Það hefur verið lögð mikil áherzla á að hraða þessum umr., og þm. hefur ekki gefizt tækifæri til þess að ræða neitt við hæstv. ríkisstj. um þetta mál. Það vita allir, að það gefst ekki tækifæri til þess að ræða málið þannig í útvarpsumræðum. Það eru áróðursumræður, fluttar eftir vissum reglum um tíma o. s. frv. Hæstv. ráðh. hafa yfirleitt ekki verið hér tiltækir til þess að svara þm., fyrr en hæstv. utanrrh. var dreginn hingað inn í salinn til þess að svara fyrirspurn, sem fyrir hann hafði verið lögð. Ég vil taka það fram, að af hálfu okkar sósíalista hefur oftar en einu sinni verið gerð tilraun til þess að fá þetta mál rætt hér á Alþ., til þess að glöggari og skýrari upplýsingar fengjust fyrir almenning. En því hefur nú verið haldið fram, að við höfum ekki viljað, að skýrari upplýsingar kæmu fyrir almenning. Daginn eftir að lepparnir þrír flugu til Ameríku, var gerð fyrirspurn til hæstv. forsrh. af hálfu Sósíalistafl. um það, hvort ríkisstj. hefði ekki fengið slíkan sáttmála eða drög að slíkum sáttmála, þannig að hún gæti skýrt Alþ. frá þessu máli. Hæstv. forsrh. var ekki lengi á sér að standa upp, og hann sagði Alþ., að ríkisstj. hefði engan sáttmála fengið og þar af leiðandi væri ekkert frekar um málið að ræða á því stigi. Síðar sagði hann svo, þegar hv. 2. þm. Reykv. í sömu umr. spurði hann um, hvort ríkisstj. hefði ekki fengið uppkast að sáttmála í sínar hendur, að hún hefði ekki fengið slíkt uppkast í hendur. Þetta voru orð hæstv. forsrh. 14. marz s. l. Svo kemur utanrrh. í útvarpið í gær og heldur ræðu, sem birt var í Morgunblaðinu í dag, og þar segir hann: „það var ekki fyrr en 9. marz, að komið var til ríkisstj. með ákveðna frásögn um það, hvað þessari samningsgerð liði.“ - Þann 9. marz berast í hendur stj. ákveðnar upplýsingar viðvíkjandi þessum samkomulagsumleitunum, en þann 14. marz stendur hæstv. forsrh. upp og gefur þær upplýsingar, sem ég drap á áðan. Ég er viss um, að önnur eins fyrirlitning eins og hæstv. forsrh. hefur sýnt Alþ. með framkomu sinni í þessu máli mundi ekki koma fyrir á þingum annarra þjóða. Það er fyrir neðan allar hellur að koma með vísvitandi lygar inn á löggjafarsamkomu þjóðarinnar, þegar spurt er um svona þýðingarmikið mál, enda er þessi forsrh. methafi á fleiri sviðum en að fara rangt með staðreyndir. Á þessu sést, að ríkisstj. beitir hreinum lygum til þess að komast hjá því að þurfa að ræða málið. Já, það er full ástæða fyrir hæstv. forseta að hringja, sérstaklega, ef forsrh. væri viðstaddur. Ríkisstj. knýr svo hæstv. forseta til þess að bregðast trúnaði við þm. og beita bolabrögðum til þess að draga úr umr. Ég veit, að hæstv. forseti gerir þetta nauðugur, því að hann á það yfir höfði sér að vera kallaður kommúnisti eða skepna, ef hann ekki hlýðir þessu boði, ef ég þekki hans flokk rétt. Annað atriði í ræðu hæstv. forsrh. í umr. um þetta atriði 14. marz er algerlega ósatt, en það var þar sem hann lýsti því yfir, að íslenzka stj. hefði átt frumkvæði að því, að ráðh. fóru vestur. Utanrrh. sagði í ræðu sinni í gær: „En í þeirri orðsendingu, sem mér barst 9. marz, var sagt, að æskilegt væri, að viðtöl gætu átt sér stað milli fulltrúa Bandaríkjanna og íslenzku ríkisstj.“ - Svo geta menn byggt ályktanir sínar á þessu. Bjóst íslenzka stj. við því, að Dean Acheson kæmi til Reykjavíkur til þess að ræða við utanrrh. okkar, eða var þetta áskorun um, að þeir kæmu vestur? Forsrh. sagði Alþ., að utanför ráðh. hefði verið ákveðin af ríkisstj., en hafi ekki verið farin eftir ósk annarra, allra sízt skipun. Þannig er framkoma ríkisstj. í þessu máli á allan hátt blygðunarlaus, sem sýnir bezt, hve illa hún er haldin. Það hefur verið komið hér á einræði, svo að hægt sé að hespa málið af á sem skemmstum tíma. Þeir hafa ekki komið sér saman um, hvernig þeir eiga að túlka samninginn. Þeir segja ýmist, að hann sé gerður til að vernda Ísland fyrir árás Rússa, sem mundu nota Ísland fyrir skammbyssu aftan að Englendingum og Bandaríkjunum, eða þeir segja, að samningurinn feli ekki í sér neinar hernaðarlegar aðgerðir af hendi Íslendinga og við munum verða lausir við allt slíkt, við munum ekki koma til með að hafa neinar varnir og samningurinn breyti engu um aðstöðu okkar. Þessu hvoru tveggja er haldið fram jöfnum höndum. Svona málfærsla getur gengið meðan verið er að knýja samninginn í gegn á örskömmum tíma, en svo fara menn að átta sig á ósamræminu. Ég vil undirstrika það, að ráðh. og fylgismenn þeirra hafa ekki þorað að koma nokkurs staðar opinberlega fram til að ræða samninginn. Ríkisstj. hefur haft það fyrir reglu að flýja, þegar stærstu málin hafa verið rædd. Hún hefur látið sér nægja að mæta á flokksfundum, en í þingsölum þorir hún ekki að standa fyrir máli sínu. Hvað skeður svo, þegar utanrrh. kemur hér og talar nokkur orð? Hann hefur ekkert að segja annað, en að endurtaka gamla upptuggu, sem blöð Sjálfstfl. eru búin að marglepja, að Sósfl. fái fé erlendis frá og við séum leppar erlends ríkis. Við verðum ekki dæmdir eftir orðum þessara manna, heldur athöfnum okkar, og þessir menn verða líka dæmdir eftir sínum athöfnum. Þeir eru að gera samning, sem dregur Ísland inn í hernaðarátök, miklu meiri en átt hafa sér stað áður. Þó að við höfum mismunandi skoðanir á þeim stríðandi aðilum, þá verðum við að forðast þann voða að steypa okkar þjóð út í stórfelldar hernaðaraðgerðir. Það ættu allir að geta verið sammála um. Og þó að svo illa hafi til tekizt, að hlutleysi okkar í síðustu styrjöld hafi ekki dugað til að vernda okkur frá að verða hernumdir, þá má segja, að við kæmumst gegnum stríðið nokkuð slysalítið, þó að við misstum 500 menn. Ef við eigum að sleppa eins vel gegnum næsta stríð, þá er nauðsynlegt að gera ekkert til að skapa okkur ábyrgð og sýna okkur ekki fjandsamlega við neinn. Það er líka alveg fráleitt frá sjónarmiði þeirra, sem telja Vesturveldin það bezta, sem til sé í þessum heimi, að ganga í þetta bandalag, því að ef svo færi, að stríð skylli á, sem ég hygg tæplega, að nokkur okkar vilji, þá geta þeir sætt sig við það, að það verða Bandaríkin, sem hernema okkur. En þessi fámenna klíka vill ekki heyra annað, en við séum dregnir inn í þetta, inn í þá mestu ábyrgð, sem nokkur Íslendingur hefur bakað sér. Og það er ömurlegt hlutskipti okkar Íslendinga að eiga svo auvirðilega og lítilsiglda forustumenn á svo mikilli hættustund sem hér er um að ræða. Ef væri sagt eitt stutt nei við tilmælum Bandaríkjanna, þá mundi það kveða niður, a. m. k. í bili, allt tal þeirra, sem nú eru að reyna hér að breiða út, að stríðshætta sé á ferðinni eins og sakir standa. Hins vegar bendir allt til, að þær tiltektir, sem nú á að stofna til, geti rekið heiminn út í stríð fyrr en nokkurn varir. Hæstv. utanrrh. var spurður um það, hvort Íslendingar þyrftu ekki að leggja fram öll sín veraldleg efni til þessa stríðsrekstrar, sem þeir yrðu aðilar að, ef til stríðs kæmi. Hann svaraði, eins og fyrirspyrjandi, hv. 3. landsk., tók fram, mjög loðið. Þeir hafa kannske ekki spurt utanrrh. Bandaríkjanna um það og þurfa kannske að fljúga vestur aftur til að spyrja. Það mál stendur þannig, að það getur engin þjóð verið í stríði og sagt við bandamenn sína: Þið eigið að borga rekstrarkostnaðinn. Þó að Íslendingar þurfi ekki að leggja fram vopn eða her, þá er kostnaður við stríð margvíslegur og margvíslegur fjárhagslegur kostnaður innanlands, og að svara þessu með því, að þetta fari alveg eftir því, hvað við ákveðum á hverjum tíma, það er að svara út í hött. Það er vísvitandi ósatt svar. Hæstv. utanrrh. veit vel, að þegar við erum stríðsaðili, þá er hægt að taka út í okkar reikning. Sú úttekt verður m. a. skemmdir og tjón, sem verður á Íslandi af völdum stríðs, enn fremur hvers konar truflanir á atvinnulífi okkar og siglingum til landsins o. s. frv., sem við getum ekki krafizt, að bandamenn okkar bæti eða leggi fram.

Ræðutíminn er búinn.

Ég er líka að verða búinn. Það er ástæða til, að þjóðin geri sér ljós undirstöðuatriðin í þessum samningi, og þá fyrst og fremst það, að það, sem Bandaríkin óska eftir hvað Íslandi viðvíkur, er að gera Ísland að stríðsaðila, svo að þeir geti notað landið eins og þeim sýnist, þegar til stríðs kemur, svo að þeir þurfi ekki að taka tillit til neinna sjónarmiða Íslendinga. En það er ein klausa, sem hæstv. utanrrh. og vottar hans eiga að fela og þegja yfir, sem Acheson sagði, að mætti ekki vera skrifleg. Þessi samningur verður ekki annað en pappírsplagg, sem okkur er sýnt, meðan verið er að blekkja samninginn upp á okkur, því að sá samningur er á bak við. Hæstv. fyrrv. utanrrh. gerði þannig baksamning í sambandi við Keflavíkursamninginn, að Íslendingar skyldu ekki framfylgja sínum rétti, ekki einu sinni þeim rétti, sem þeir hafa samkvæmt samningnum. Sama skeði hjá hæstv. núverandi utanrrh., þegar hann og fylgifiskar hans voru að ræða við Acheson. Þeir ætla sér ekki að framfylgja samningnum. Hann er gerður í blekkingarskyni og verður ekki haldinn.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Hv. þm. Siglf. hefur talað mikið um það, hvað vaki fyrir Bandaríkjamönnum með þessum samningi, en hann hefur ekki, talað um, hvað vaki fyrir honum sjálfum. Það, sem fyrir honum vakir, er að haga þannig málum, að einræðis- og árásarríki geti hellt sér yfir Ísland, geti gert það við landsfólkið, sem einræðisherrum er títt að gera við lýðræðisþjóðir, og nota landið síðan sem rýting í bak öðrum lýðræðisþjóðum. Þetta vakir fyrir honum. Það er þessi þokkalegi tilgangur, sem hann og hans flokkur hefur átt að vinna að og haldið uppi til þess árum saman af erlendu ríki með ærnum tilkostnaði. Um þennan tilgang má segja það sama og þessi hv. þm. sagði, að hann verður dæmdur eftir verkunum. Honum tjáir ekki fjas og orðaflaumur, það eru verkin, sem sýna, hvað fyrir honum vakir. Þá stoðar mælgi hans ekki neitt. Verkin sýna, hvers verkfæri hann er. Hv. þm. Siglf. sagði, að hæstv. forsrh. hefði sagt ósatt um aðdraganda þess, að við fórum vestur. Sannleikurinn er sá, að af Íslands hálfu var stungið upp á því 12. jan., og það var 9. marz, sem Bandaríkjastjórn sagði, að nú væru þeir reiðubúnir til þessara umr., og þá yfirlýsingu tókum við til greina og ákváðum að fara vestur, vegna þess að þó að það væri rétt, að ólíklegt væri, að Acheson kæmi til Íslands, þá var auðvitað hægt að fá einhvern annan fulltrúa Bandaríkjastjórnar hingað. Við töldum því rétt að fara vestur og tala við þá sömu aðila og fulltrúar frá frændþjóðum okkar höfðu talað við um þetta mál. Allt, sem hæstv. forsrh. sagði um þetta atriði, er rétt, eins og það er einnig rétt, sem hann sagði, að 14. marz s. l. hafði íslenzka ríkisstj. ekki í höndum og vissi ekki nákvæmlega um orðalag og efni þessa samnings. Það vissum við ekki, og þess vegna gat hæstv. forsrh. ekki á þeim tíma skýrt þingheimi frá því, sem hann hafði ekki vitneskju um. Ég veit, að hv. þm. Siglf. hefði tekið sig til og sagt reiðinnar ósköp, eins og þegar hann sagði, að hefði verið búið að selja uppskipunarmanninum allar afurðir Íslendinga. Hann er ekki af sama sauðahúsi og venjulegir menn, að binda sig við staðreyndir og sannleika, heldur eigið hugarflug og hvað bezt hentar í þann og þann svipinn þeim erlendu hagsmunum, sem hann fær kaup sitt fyrir að vinna að. Að öðru leyti nenni ég ekki að eltast við skvaldur þessa hv. þm. Það var augljóst, af hverju hann talaði eins og hann talaði. Út af orðum hv. 3. landsk. vil ég taka fram, að hann ásakaði okkur fyrir, að við hefðum ekki spurt um það berum orðum, hvert fjárhagslegt framlag Ísland yrði að inna af höndum samkvæmt þessum samningi og hvaða skyldur það þyrfti að inna af hendi. Það er óþarfi að spyrja frekar um það, því að við höfum fengið við því ótvíræð svör, að við yrðum ekki skyldaðir til að gera meira, en við sjálfir teldum sanngjarnt, í góðri trú að gera á þeim tíma, þegar á reyndi, þannig að við erum ekki með nokkru móti skyldaðir til að inna fjárgreiðslur af hendi eða annað slíkt frekar en við sjálfir samþ. á þeim tíma, þannig að engin skuldbinding er lögð á okkur í þessu efni. Hv. þm. sagði, að ef ekki einu sinni þetta fælist í samningnum, fyndist sér hann lítils virði. Það hefur verið skýrt tekið fram, um hvað samningurinn fjallar, hvað varðar Ísland fyrst og fremst. Við höfum ekki dregið dul á það. Við höfum sagt, að þau ríki, sem standa að þessu bandalagi, muni fara fram á svipaða aðstöðu á Íslandi, ef svo hörmulega tækist til, að ný styrjöld brytist út, eins og vesturveldin höfðu í síðasta stríði. Það er þetta, sem er líklegt, að verði okkar framlag, að veita svipaða aðstöðu eins og síðast var gert. Frá þessu hefur verið skýrt ótvírætt. Og þegar það er viðurkennt af öllum, jafnvel kommúnistum, að það sé áreiðanlegt og óvefengjanlegt, að Ísland muni dragast inn í styrjöldina, ef hún brýzt út, þá teljum við frá Íslands sjónarmiði, að það sé augljóst, að hagkvæmara sé að gera þennan samning við lýðræðisríkin fyrir fram heldur en að hafa allt í óvissu og vita, að það verður kapphlaup um landið og halda þannig á málinu, eins og hv. þm. Siglf. og félagsbræður hans vilja, að möguleikar eða líkur skapist til þess, að árásar- og einræðisríki geti hremmt landið. Við teljum, að samningsgerðin skapi beinar og óbeinar mjög miklar líkur til þess að koma í veg fyrir þetta. Fulla vissu er ekki hægt að skapa í þessu frekar en öðrum mannlegum efnum, en það er enginn vafi, að miklar líkur skapast í þessu efni. Þessi hv. þm. spurði mig síðan, hvort þetta væri þá svo, að hlutleysi okkar gæti haldizt þrátt fyrir það að þessi samningur verður gerður. Ég tel, að ef til ófriðar kemur, þá mundum við ekki geta haldið okkar hlutleysi, ef við stöndum við okkar framlag samkvæmt samningnum. Þetta er ótvírætt mín skoðun, eins og það er ótvírætt mín skoðun, að eftir að Bandaríkin lentu í stríðinu 1944, þá höfum við, af því að við sögðum ekki upp herverndarsamningnum, afsalað okkur hlutleysi í þeirri styrjöld. Það er eitt meginatriðið í þessu efni, að hlutleysið hefur reynzt okkur alveg gagnslaust, og því tjáir ekki á nokkurn hátt að byggja okkar pólitík á því. Hv. þm. vitnaði í fögur ummæli þáverandi þm., Gísla Sveinssonar, um þetta efni. Ég hélt, að sá góði heiðursmaður og ýmsir aðrir hafi lært af þeim atburðum, sem síðan hafa gerzt, að hlutleysið er gagnslaust. Það er áreiðanlegt, ef orð þessa heiðursmanns eru sú biblía, sem hv. 3. landsk. vill fara eftir, þá mundi hann verða mér sammála nú, ef hann mætti þekkja núverandi skoðun þessa heiðursmanns, sem hann vitnar svo mikið í. Það er kannske vegna þess, að reynsla þessa manns er meiri en hv. 3. landsk. í þessu efni, að það skuli þurfa nýjar skelfingar til þess að hv. 3. landsk. læri það, sem þáverandi þm., Gísli Sveinsson og ég og ýmsir aðrir, erum þegar búnir að læra. En ég efast ekki um, að hv. 3. landsk. út af fyrir sig geti lært af því, sem við vitum. Hann lítur á málið frá íslenzku sjónarmiði, þó að ég telji hann ekki hafa rétt fyrir sér. Hv. þm. Siglf. og hv. 2. þm. Reykv. líta aftur á móti á málið eingöngu frá erlendu sjónarmiði. Mig flökrar við því, þegar hv. þm. Siglf. og hans félagar eru að tala um ágæti hlutleysisins, þegar þessi hv. þm. lagði beina fæð á mig fyrir það, að ég hefði komið í veg fyrir, að Ísland segði Þýzkalandi og Japan stríð á hendur árið 1945. Þetta man hann, ef hann vill. En ég efast ekki um, að hann neitar því, hann getur ekki satt orð talað, því að hann hefur andstyggð á sannleikanum í opinberu lífi. Og svo er þessi þm., sem hefur barizt ólmur og gengið fram af sér og heimtað, að við færum í stríð við þjóðir, sem að vísu voru komnar að fótum fram, að ásaka okkur, að við séum að bregðast hlutleysinu. Ef nokkur stríðsæsingamaður er til í landinu, þá er það hv. þm. Siglf. og hv. 2. þm. Reykv. og hv. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason. Þeir gerðu allt, sem þeir gátu, til að knýja Ísland út í stríð, og það munaði litlu, að sú stjórnarsamvinna, sem þá var, slitnaði, af því að menn létu ekki undan ofsa þeirra í þessu máli. Og eitt er víst, að þeir hafa aldrei fyrirgefið mér, að ég stóð á móti þeirra áformum, enda undrar mig það ekki, því að það, sem vakti fyrir þeim með þeirri stríðsyfirlýsingu, var að geta komið því áformi sínu í framkvæmd að láta einræðisríki fá herstöðvar á Íslandi.



Þessi síðasta ræða hæstv. utanrrh. var nauðalík flestu öðru, sem hann hefur haldið fram í sambandi við þetta mál. Svörin eru alltaf þessi: Kommúnistar eru leiguþý úr austri, sem vilja láta erlent stórveldi taka Ísland. Þetta eru svörin við hverju sem er, alveg eins þó að fundið sé að, að landinu sé stjórnað án fjárl. þriðjung ársins, þá er svarið alltaf það sama. Það var svolítið fleira, sem ég vildi minnast á í sambandi við þessa ræðu hæstv. ráðh. og í sambandi við það, sem hann hefur sagt hér áður. Hæstv. utanrrh. sagði, að það eina, sem krafizt væri af okkur, væri að láta svipaða aðstöðu og í síðasta stríði, og endurtók það, að hlutleysi okkar hefði verið úr sögunni 1940. Ég vil vitna aftur til yfirlýsingar hv. þm. G-K., sem hann gaf í umr. um það, að Bandaríkin væru beðin um hervernd 1941. Þá sagði hann: „Ég viðurkenni, að hér er um veigamikinn mun að ræða, en ég neita því, að Ísland hafi með þessu brotið í bága við yfirlýsta stefnu um ævarandi hlutleysi.“ Annars er ástæða til að benda frekar á, hvað þetta getur þýtt fyrir okkur, ef friðslit verða. Við höfum dæmin frá fyrra stríði um það. Það fóru ýmis ríki í stríðið með nazistum á þeim tíma, sem þau héldu, að þeir mundu sigra. En svo biðu þeir ósigur. Og hvað ætli það hafi kostað þau að hafa farið í stríðið með þeim? Ég býst við, að þessi ríki hefðu kosið, að þau hefðu aldrei farið í stríð með nazistum í þeirri von, að þeir mundu sigra allir saman. Það þýðir ekki að segja, að hlutleysi sé einskis virði í styrjöld. Það getur verið mikils virði að vera hlutlaus gagnvart báðum hernaðaraðilum. Við skulum taka dæmi frá síðasta stríði. Hvers virði var það fyrir Frakkland í síðasta stríði að lýsa París óvíggirta borg, þegar Þjóðverjar tóku Frakkland? Það tíðkast talsvert í stríði að auglýsa borgir óvíggirtar, því að þegar það er gert, er það siðferðileg skylda fyrir þann, sem er að gera árás, að hlífa þeim verðmætum, sem eru óvíggirt. Þannig verður það með íslenzku þjóðina. Ef hún er hlutlaus, þá er það siðferðileg skylda fyrir þá aðila, sem eiga í höggi við Bandaríkin, sem hefðu hér hernaðarlega aðstöðu, að hlífa íslenzku þjóðinni, en samkvæmt viðurkenndum reglum hernaðar hefðu þeir enga slíka skyldu við íslenzku þjóðina, ef hún væri beinn þátttakandi. Þetta er það, sem almenningur skilur vel, og þess vegna heimtar hann svo stíft þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Annars er furðulegt, hvað, mikil áherzla er lögð á að fá Íslendinga inn í þetta bandalag. Hæstv. forsrh. lýsti yfir, að á 4. hundrað millj. manna væru komnar inn í þetta bandalag. Er það þá svo mikið höfuðatriði, að Íslendingar, 130 þús. að tölu, bætist við? Við erum mikilsverður hluti af mannkyninu, ef það er ómögulegt fyrir þessar 320 millj. að tryggja öryggi sitt, nema Íslendingar séu með. Nei, almenningur sér vel gegnum svona blekkingar og þm. líka og stj. kannske allra bezt. Hvað þýðir það, ef við erum komnir inn í hernaðarblokk sem styrjaldaraðili og sá aðili, sem við höfum hallað okkur að, biður ósigur, eins og nazistar í síðasta stríði og þar með allar þær þjóðir, sem höfðu tekið þátt í stríðinu með nazistum, svo að við verðum sigruð þjóð? Hvað þýddi þetta fyrir þær? Það, að þær urðu skaðabótaskyldar og urðu að bíða óbætt allt það tjón, sem þær höfðu beðið í styrjöldinni. Þetta er það, sem íslenzkur almenningur skilur vel og vill ekki, að íslenzka þjóðin geri. Og þeim mun meiri ástæða er fyrir þá, sem halda, að hætta stafi frá Sovétríkjunum, að hugsa út í, hvað það getur þýtt, ef við í lok þeirrar væntanlegu styrjaldar, sem þeir búast við, verðum sem sigruð þjóð fyrir Sovétríkjunum og undir þá gefnir, ef við tökum þátt í styrjöld á móti þeim og verðum að taka þeim afleiðingum, sem slíku fylgja. Ég veit, að það eru margir menn, sem hugsa ekki svo djúpt, að þeir haldi, að þetta komi fyrir. Ég talaði við greindan mann utan af landi, framsóknarmann, sem lýsti skoðun sinni á þessu og hélt því fram, að bezt væri fyrir okkur að ganga í bandalagið. Þegar við fórum að ræða þetta fram og aftur, spurði ég hann, hvernig hann liti á það, ef svo færi, að Bandaríkin, sem við gengjum í bandalag við, yrðu undir og við sigraðir af Sovétríkjunum. Hann svaraði: „Við hugsum bara ekki málið á þann hátt.“ Ef fólkið hugsar ekki málið á þann hátt, gæti það að vissu leyti virzt eðlileg afstaða að ganga í þetta bandalag með Bandaríkjunum. En það er mjög athugandi fyrir þá, sem ekki hugsa málið svona einhliða, að athuga, hvort ekki eru mjög miklar líkur til þess, að svo kynni að fara, að Bandaríkin töpuðu slíkri styrjöld. Við vitum, að síðustu 24 ár er búin að standa borgarastyrjöld í Kína og Bandaríkjamenn hafa veitt þeim alla þá aðstoð, sem þeir hafa getað, bæði sérfræðinga, vopn og peninga, en þrátt fyrir það eru það kommúnistar, sem eru að leggja landið undir sig. Hvað þýðir þetta fyrir þann möguleika, að Bandaríkin geti unnið í næstu styrjöld? Það, að möguleikar auðvaldsins í næstu styrjöld verða hverfandi litlir til þess að vinna. Kapítalisminn fer með sjálfan sig, en spurningin er sú, hve mikið hann dregur með sér í fallinu. Þetta ættu þeir að athuga, sem vilja, að við verðum þátttakendur í þessu bandalagi. Nei, það, sem hér liggur til grundvallar, þegar verið er að gera kröfu til þess, að þessir 130 þús. Íslendingar gangi í þetta bandalag vegna þess, að það sé nauðsynlegt fyrir öryggi hinna 220–230 milljóna manna, sem eru stofnendur þess, þá er greinilegt, að allt annað liggur til grundvallar, þegar þess er gætt, að þetta bandalag mundi hafa hina sömu aðstöðu á Íslandi, hvort sem íslenzka þjóðin gerist þátttakandi eða ekki. Utanrrh. Bandaríkjanna segir, að enginn möguleiki sé fyrir Sovétríkin að verða á undan Bandaríkjunum að taka landið, þar sem það yrði að gerast á sjó, en ekki væri hægt að taka landið með flugher. Það er þess vegna þýðingarlaust að segja íslenzkum alþm., að nauðsynlegt sé, að íslenzka þjóðin gerist þátttakandi í þessu bandalagi til þess, að þær góðu hugsjónir, þessi góðu áform, sem það stefni að, eigi nú ekki að ónýtast. Nei, það, sem hér kemur til greina, er tvennt: Í fyrsta lagi hagsmunir sérréttindastéttanna á Íslandi, sem til að halda sérréttindum sínum þykjast til þess neyddar að halda sér að sterkum aðila, leita sér aðstoðar erlendis frá. Og það eru í öðru lagi hagsmunir Bandaríkjanna, sem krefjast þess, að þau skuli skilyrðislaust fá þá aðstöðu strax, þótt á friðartímum sé, til þess að geta ógnað þaðan heiminum í kjarnorkustyrjöld. En þeim finnst það mundi vera álitshnekkir fyrir sig að taka þessar herstöðvar á friðartímum, nema íslenzka þjóðin samþykki það. Þess vegna var íslenzkum ráðh. stefnt utan, þess vegna flugu íslenzkir ráðh. til Washington, til þess að taka við fyrirskipunum frá utanrrh. þar, þótt fjárl. væru óafgr. og ástandið eins og landbrh. tók fram í ræðu sinni í gær. Þetta er önnur ástæðan. Þó að þessi plögg, sem hér liggja fyrir prentuð á hvítan pappír, gefi til kynna, að hér sé um að ræða till. frá ríkisstjórn Íslands, mætti bæta því við, þó að það sé ekki nefnt, að flm. þessa plaggs er í raun og veru utanrrh. Bandaríkjanna.



Herra forseti. Ég hefði eiginlega búizt við því, að hér yrði a. m. k. matarhlé í kvöld og mönnum gæfist tóm til að ræða þetta mikla mál. Ég hafði ekki búizt við að taka hér til máls strax, en þykir sýnt, að halda eigi áfram eins og til er efnt í upphafi. Það á sem sé að svelta menn inni við þessa umr. Svo er hverjum þm. boðið upp á 15 mínútur til þess að ræða þetta mikla mál, og er sýnilegt, að ekki er hægt að ræða efni þess mikið á svo skömmum tíma, og það sízt þegar allur aðdragandi þessa máls er eins og hann er hér. Það hefur komið fram í þessum umr., að undanfarið hafa hæstv. ráðh. forðazt eins og þeir hafa getað að gefa þm. kost á því að fá upplýsingar um gang þessa máls. Þeir hafa hér á Alþ. gefið um það algerlega rangar og villandi upplýsingar, hvernig málinu væri komið, og þannig hefur þessu verið haldið leyndu fyrir þm. í langan tíma. Svo loks þegar ríkisstj. er búin að kokka málið í leynd langan tíma, bregður hún skyndilega við og gerir það, sem er algert einsdæmi. Hún gefur sem sé tilkynningu um það með 6 eða 7 klukkutíma fyrirvara, að hún vilji hafa útvarpsumræður um þetta mál, - mál, sem þm. hafa ekki getað fengið neinar upplýsingar um hjá ríkisstj. og hún á undanförnum dögum hefur ekkert viljað segja um né gefa upplýsingar um á Alþ. En á sama tíma hefur ríkisstj. skotið sér undan því að láta fara fram eðlilegar umr. um vantrauststill„ sem legið hefur lengi fyrir þinginu. Nú, það tókst svo að forminu til að láta þær útvarpsumr. verða að nafninu til um vantrauststill. En ríkisstj. öll brást þannig í málinu, að hún tók þann kost að ræða ekki vantrauststill., þó að hún væri til umr., heldur ræddi hún þetta mál, sem þannig hafði verið undirbúið og kastað svona fyrir þingið. Nú er því haldið að Alþ. og allri þjóðinni, að hér sé um að ræða hið ágætasta mál, hér sé um það að ræða að bjóða íslenzku þjóðinni að gerast aðili að víðtækum friðarsamningi, friðarbandalagi, og það túlkað á þá lund, að þetta sé í framtíðinni íslenzku þjóðinni alveg ómissandi. Ef nú svo væri sem látið er, hvernig stendur þá á því, að pukrast þarf með málið og leyna þjóðina því, sem á að gera í málinu, og hvers vegna má þá ekki hafa eðlilegan fyrirvara um umr. um málið, sem venja hefur verið til um önnur mál? Og þegar svo málið er tekið fyrir á Alþingi, eru umr. mjög fljótlega skornar niður í 15 mínútur á hvern þm., og má ekki gefa matar- né kaffihlé, heldur eru hér á allan hátt gerðar tilraunir til þess að komast hjá umr. Og hvernig stendur þá á því, að ríkisstj., ef hún tryði því, að hér væri um svona gott mál að ræða, hefur ekki kjark til þess að mæta á mannamótum víðs vegar um landið, þar sem menn hafa verið að ræða þessi mál og séð hættuna, sem Íslandi mundi stafa af því að ganga í slíkt bandalag? Hvernig stendur á því, að ríkisstj. hefur ekki komið þar neitt nærri? Nei, það vita vitanlega allir menn, að þegar svona vinnubrögð eru höfð í frammi, er óhreint mjöl í pokahorninu. Það vita allir Íslendingar, að svipað var farið að með Keflavíkursamninginn forðum. Þá var því haldið að íslenzku þjóðinni, að þetta væri dáindis plagg, bráðnauðsynlegur samningur, ekki fyrir Bandaríkin, heldur eingöngu fyrir Ísland. Þá var sagt, að þarna ættu Íslendingar öllu að ráða, þarna ættu að vera aðeins örfáir Bandaríkjamenn, en þeir yrðu að hlíta íslenzkri lögsögu og íslenzkum lögum í hvívetna. Vitanlega vissi íslenzka þjóðin, að það var ekki hún, sem hafði óskað eftir þessum Keflavíkursamningi. Það voru Bandaríkjamenn, sem óskuðu eftir herstöðvum í landi okkar, og var þá farin sú leið að reyna að lokka þjóðina með fögrum yfirlýsingum og loforðum, sem allir vita, hvernig hafa orðið í framkvæmd. Og nú á enn að fara svipað að og áður. Hér eru gefnar yfirlýsingar um það, að þetta sé hið ágætasta mál fyrir Íslendinga og að eina leiðin til þess að tryggja frið á næstu árum sé, að Íslendingar gangi í þetta bandalag, þetta friðarbandalag, þetta fóstbræðralag, eins og menn hafa verið að nefna það hér. Það er líka fróðlegt að gera sér grein fyrir, hvers konar fát og pat hefur yfirleitt verið á ríkisstj. landsins í sambandi við þetta mál. Hún hefur vitanlega ekki mátt vera að því að sinna innanlandsmálunum. Þó að allt atvinnulíf landsmanna sé að fara í rúst og togararnir hafi verið bundnir við hafnargarðinn í 1½ mánuð, hefur ríkisstj. ekki mátt vera að því að sinna því neitt. Hún hefur haft öðrum verkum að sinna, hún hefur staðið í sínum stórræðum og verið að vinna að hinum stóru málum, sem hún þurfti að leyna þjóðina og neita að gefa upplýsingar um á Alþingi, og nú á að afgreiða þetta stórmál í skyndi á óvenjulegan hátt á Alþingi, umræðulaust og með fölskum yfirlýsingum eins og áður, þegar slík mál hafa legið hér fyrir. Því er neitað af forsvarsmönnum þessa máls, að Bandaríkin séu að leita hér eftir aðstöðu til þess að geta rekið þá styrjöld, sem margir halda fram, að Bandaríkin hafi í huga gegn ákveðnu stórveldi. Þessu er neitað, en neitunin er nú ekki rökstudd mikið, heldur aðeins slegið fram, að Bandaríkin séu friðelskandi lýðræðisþjóð, sem bara vilji verja sig. Dettur nokkrum manni í hug, að Bandaríkjamenn séu með stórkostlega hernaðaraðstöðu í Tyrklandi, á landamærum Rússlands, til þess að verja Bandaríkin fyrir árás frá Sovét-Rússlandi? Heldur nokkur lifandi maður, að sú aðstaða, sem Bandaríkjamenn skapa sér á Balkanskaga og í Grikklandi, sé til þess gerð, að Bandaríkin fái betri aðstöðu til þess að verja land sitt fyrir árás frá Sovétríkjunum? Nei, svona dæmi eru aðeins dæmi um það, sem menn vita fyrir löngu, að Bandaríkin hafa verið að reyna að undirbúa víða um heim þannig aðstöðu fyrir sig, að þau gætu háð sína árásarstyrjöld á Austur-Evrópu með árangri fyrir sig, og einn liðurinn í þessari áætlun Bandaríkjanna er einmitt sá að krefjast herstöðva á Íslandi. Þess vegna fóru þau fram á að fá herstöðvar á Keflavíkurflugvelli og í Hvalfirði til 99 ára. Þegar það tókst ekki, knúðu þau í gegn Keflavíkursamninginn, og nú á að fullkomna það með þeim samningi, sem nú á að gera af ríkisstj. Það er eðlilegt, þegar málið liggur svona fyrir, að pukrazt sé með það og neitað að gefa íslenzku þjóðinni kost á að segja sitt álit um málið með almennri atkvæðagreiðslu. Nú er það ekki talið viðeigandi að láta fara fram atkvæðagreiðslu í landinu. Auðvitað eigum við Íslendingar að gera það upp við okkur, hvernig framtíðarhag okkar er bezt borgið, hvort við eigum að sogast inn í deilur stórveldanna, hvort við eigum að leigja land okkar sem herstöð fyrir eitt af herveldum heimsins og taka á okkur þá áhættu, sem slíku jafnan fylgir. Það er líka fyrirsjáanlegt, að íslenzka þjóðin er að miklum meiri hluta andvíg þátttöku í því bandalagi, sem hér um ræðir. Og ein ástæðan til þess, að svona vinnubrögð eru viðhöfð, er sú, að það á að koma þessu gegnum þingið á þennan hátt og neita þjóðinni um tækifæri til þess að segja sitt álit á málinu. Ég vildi nú að lokum spyrja forseta um það, hvort það sé virkilega tilfellið, að nú í kvöld eigi þetta mál að fara til 2. umr., og hvort ekki á að gefa okkur þm. kost á að ræða það við 2. umr. á eðlilegan hátt, eða hvort hér á að beita sömu bolabrögðum áfram og neita að láta þetta mál fara til þeirrar n. til athugunar, sem á að fjalla um svona mál, og hvort hér á að setja á annan fund og síðari umr, í skyndi og reyna að koma þessu hér fram í nótt, framkvæma þetta næturverk, eða hvort forseti vill lýsa yfir því, að málið skuli fara til n., fá þar eðlilega afgreiðslu og fara síðan til 2. umr. á morgun. Ég vil gjarna fá skýr svör við þessu, því að eftir því hlýtur vitanlega ræðutími manna að fara við þessa umr.



Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. út af ummælum hæstv. utanrrh. Hjá honum er alltaf sama viðkvæðið, þegar hann deilir við einstaka menn: Þessi og þessi hatar mig. Þessum og þessum flokki er illa við mig. - En það er svo langt frá því, að ég hati Bjarna Ben. Ég vorkenni honum, maðurinn er sjúklingur. Þessi sýki er þekkt fyrirbæri í íslenzkum stjórnmálum, og þeir, sem eru haldnir af henni, deyja sínum pólitíska dauða tiltölulega fljótt. Þeir halda, að allir séu að ofsækja sig, en sá er annar fylgilöstur þessarar sýki, að í stað þess að geta rökrætt mál með eðlilegum hætti, er hverjum rökum og fyrirspurnum svarað með skætingi og útúrsnúningi eða beinlínis með lygum, og gerði hann það allt í þeirri ræðu, sem hann hélt hér áðan, og á ég þar fyrst og fremst við þau orð hans, sem eru marghrakin, að við sósíalistar hefðum krafizt þess, að Íslendingar segðu möndulveldunum stríð á hendur, þegar um það var að ræða að ganga í Bandalag hinna sameinuðu þjóða. Þetta eru tilhæfulaus ósannindi, eins og margoft hefur verið tekið fram. En ég vil undirstrika það, að utanrrh. gætti þess vandlega að fara ekki inn á þá spurningu, sem ég beindi til hans og var á þá leið, hvort Íslendingar yrðu ekki algerlega sjálfir að bera þau útgjöld, sem þeir óhjákvæmilega yrðu fyrir og leiddi af stríðsaðild þeirra, eftir að stríð hefði skollið á, og væru fólgin í skemmdum á mannvirkjum og mannslátum og margháttuðum erfiðleikum við að reka atvinnulífið með eðlilegum hætti. Hæstv. ráðh. vék sér undan að svara þessu og kom aftur með sömu skýringuna: „Við þurfum ekkert að leggja fram, nema eftir því, sem við ákveðum sjálfir á sama tíma.“ Hann viðurkenndi þó, að við værum óafturkallanlega orðnir stríðsaðilar, ef ráðizt yrði á einhvern þeirra aðila, sem standa að þessum samningi, og sér þá hver maður í hendi sér, hvað af því leiðir, sem sé það, að við yrðum að taka á okkur öll þau útlát og allar þær kvaðir, sem styrjaldarþjóðir verða að gera....... Þetta var því hrein utanstefna eftir sams konar orðsendingu og Norðmenn og Danir fengu og allir skildu þannig, að ráðherrarnir væru kvaddir vestur. Hæstv. forsrh. sagði, að sendiförin hefði verið farin að frumkvæði ríkisstj., en ekki eftir ósk neins annars. Hann er því staðinn að vísvitandi lygum, enda ekki við öðru að búast af manni, sem kosinn var forseti launþegasamtakanna í landinu og skildi svo við þau, að hann seldi sjálfum sér eignir þeirra og er síðan auðugur maður. Það er engin furða, þótt slíkur maður láti sér sæma að fara með vísvitandi lygar. En ósannindi hæstv. forsrh. og annarra hæstv. ráðh. eru jafnharðan afhjúpuð og hið sanna leitt í ljós. Það vita hæstv. ráðh., og þess vegna þora þeir ekki að gefa þm. kost á að ræða málið. Þess vegna er reynt, eins og komið hefur greinilega í ljós, að pressa málið í gegn á hinn óeðlilegasta og ósæmilegasta hátt.



Herra forseti. Ég hef aldrei frá því fyrst er ég kom á þing upplifað það, sem ég hef upplifað í dag. Hversu lítilfjörlegt mál sem um hefur verið að ræða, þá hefur það ekki þekkzt, að umr. væru skornar niður þegar á fyrsta degi. Ég hef setið á þingi í 12 ár, og það hefur aldrei komið fyrir á þeim tíma. Hvað er hér um að vera? Hér er um það að ræða að beita því í stærsta máli, sem fyrir Alþingi hefur komið, að taka málfrelsi af þm., eftir að búið er að gefa fyrirheit um, að Alþingi geti verið öruggt um að hafa nægan tíma til að ræða málið, þegar það komi fyrir. Blað hæstv. forsrh. segir 1. febr. - með leyfi hæstv. forseta: „Alþýðublaðið telur þá hugsun fráleita, og alveg ástæðulaust að óttast, að ákvörðun í slíku stórmáli verði tekin, fyrr en þjóðinni hafi verið kynntir vel allir málavextir og þeir verið ræddir gaumgæfilega frá öllum sjónarmiðum.“ Svona voru loforð blaðs hæstv. forsrh., meðan reynt var að þagga niður í þjóðinni. Þegar hæstv. utanrrh. var í Ameríku ásamt hæstv. menntmrh. og hæstv. viðskmrh., þá tilkynntu þeir heiminum, að þeir segðu ekkert um, hvað Íslendingar mundu gera. Við leggjum samninginn fyrir Alþingi, sögðu þeir, og það ræður. Hvað skeður svo? Það er byrjað að ræða samninginn kl. 10 í morgun, og þá er þegar bundið fyrir munninn á þm. Þá er ræðutíminn styttur með þeim aðferðum, sem aldrei hafa tíðkazt. Þetta minnir mig á mynd eftir franska málarann Daumier. Myndin var af manni, sem bundið var fyrir munninn á og hét „Hinn ákærði hefur orðið“. Í dag hefur Alþingi Íslendinga orðið gegn Bandaríkjunum, og þá er bundið fyrir munn þingmanna. Þetta byrjaði í gær með því, að stjórnarliðið svipti þm. málfrelsi, og það mun verða munað. Ég vil því láta það koma greinilega fram, að Alþingi er beitt ofbeldi. Svona eru aðferðirnar, þegar heim kemur, þótt hæstv. utanrrh. segi í Washington, að hann ætli að leggja málið fyrir þingið og það eigi að ráða. En nú vill hæstv. utanrrh. alls ekki, að málið sé rætt. Hann segir: Ég hef ekki blandað mér inn í umr. og elti ekki ólar við -, ég stend ekki í málþófi o. s. frv., o. s. frv. Hann hefur aðeins tekið tvisvar til máls, nú áðan og þegar hann flutti framsöguræðuna, og hún var stytzta framsöguræða, sem heyrzt hefur á Alþingi. Það hefði áreiðanlega verið haldin lengri framsöguræða, þótt um hrossageldingar hefði verið að ræða. Hvað er ríkisstj. að sanna með þessu framferði sínu? Hún er að sanna það, að hún hefur málstað, sem hún þorir ekki að verja, og svo segir hæstv. utanrrh., að hann vilji ekki hlusta á leigða menn. Heyr á endemi! Hver flaug til Ameríku, eftir að slett hafði verið í hann 2½ milljón dollara? Svo dirfist þessi hæstv. ráðh, að tala um leigða menn, maður, sem sjálfur er leigður frammi fyrir öllum heimi fyrir 2½ milljón dollara, sem slett var í hann, svo að hann gæti enn svolitla stund haldið ríkisbúskapnum gangandi, þegar allt fé þjóðarinnar var að ganga til þurrðar, eytt og stolið, fyrir aðgerðir hæstv. ríkisstj. Og nú á að taka málfrelsið af þm., áður en aðildin að Atlantshafsbandalaginu er samþ., og ef það er gert, hvað verður þá síðar, þegar við erum komnir í bandalagið? Við þekkjum fyrirheitin, og við þekkjum efndirnar. Það var sagt í umr. um Keflavíkursamninginn, að við ættum þar að ráða einu og öllu, það væri ekki hætta á öðru, og meira að segja: Gvendur Í. væri lögreglustjóri þarna suður frá. Hverju höfum við svo ráðið? Engu. Enda þorir hæstv. utanrrh. ekki að láta ástandið á Keflavíkurflugvelli vitnast almenningi. Ákærður fyrir að svíkjast um að innheimta tolla af Ameríkönum og hafa þannig milljónir króna af ríkissjóði og ákærður fyrir að láta viðgangast þar hin herfilegustu lögbrot, þá þorði hann ekki að láta málið ganga til nefndar hér í þinginu, svo að embættismenn ríkisins mætti kveðja til sem vitni. Síðan þetta var er svo ástandið á Keflavíkurflugvelli ekki aðeins orðið stórkostlegt hneyksli hér innanlands, heldur er það orðið alþjóðlegt hneyksli og smánarmál, og í hálfan mánuð hafa hæstv. ráðh. svikizt um þá lagaskyldu að svara fyrirspurnum mínum um ástandið á vellinum og afskipti ríkisstj. af því. Þeir ætla að hespa þetta mál í gegn, áður en almenningur fær að vita, hvernig öll lög og allar reglur eru brotnar þarna suður frá. Hv. þm. Ísaf. talaði um það, að þjóðvarnarmenn og aðrir andstæðingar Atlantshafsbandalagsins hefðu haldið uppi einhliða áróðri, en þyrðu ekki að ræða málið frá báðum hliðum. Af hverju gangast ekki stuðningsmenn bandalagsins fyrir fundi og bjóða andstæðingum þess að mæta? Ég skal nú skora á hv. þm. Ísaf. að mæta mér á útifundi hér í Reykjavík, þar sem þetta mál væri á dagskrá. Hér er um að ræða valdatöku Bandaríkjanna á Íslandi. Hér er um að ræða þá stærstu stjórnskipunarbreytingu, sem orðið hefur, þegar breyta á friðarríki í hernaðarríki, og þetta á að gera án þess, að þjóðin viti af því, helzt á einni nóttu, en þeir þora ekki að tala við fólkið, og ég endurtek áskorun mína til hv. þm. Ísaf. um að mæta mér á útifundi um þessi mál. Hv. þm. Ísaf. síteraði í stefnuskrá Alþfl. Hann virðist alveg búinn að gleyma fortíð Alþfl. og hinum fyrri hugsjónamálum hans. Hann virðist búinn að gleyma öllum bókunum, sem hann þýddi, eins og t. d. Jimmie Higgins o. fl., og hann virðist búinn að gleyma því, hvað Alþfl. á Ísafirði var sérstaklega duglegur að útbreiða sannleikann um auðvaldið í Bandaríkjunum. Annars býst ég ekki við, að hv. þm. vilji, að ég fari nánar út í þetta, því að fortíð hans gæti valdið því, að Ameríkumenn teldu hann grunsamlegan, og það félli honum vafalaust mjög illa. Þessi hv. þm. taldi samtök Austur-Evrópuþjóðanna, sem stofnuð hafa verið eftir lok síðustu heimsstyrjaldar, brot á sáttmála Sameinuðu þjóðanna, en því fer fjarri, því að í 53. gr. sáttmálans eru slík samtök leyfð gegn Þýzkalandi og bandamönnum þess, og það er alltaf tekið fram í samningunum milli þessara ríkja, að samtökin séu mynduð gegn þeim ríkjum. Hins vegar er þetta Atlantshafsbandalag brot á 52.–53. gr. sáttmálans, því að sú bandalagsstofnun, sem þar er gert ráð fyrir, á eingöngu að vera til þess, að bandalagsríkin leysi sameiginlegar deilur, sem þau kunna að lenda í. Það er freistandi að fara út í lagaskýringar í sambandi við þetta mál, og ég hef sýnt fram á, að Ísland brýtur sáttmála Sameinuðu þjóðanna, ef það gengur í Atlantshafsbandalagið. Hins vegar er auðséð, að þessi mál fást ekki rædd við hæstv. ríkisstj. Hvað er eiginlega að gerast á Íslandi þessa dagana? Það er byrjað á því að koma hér upp harðstjórn í skjóli amerísks hervalds. Það er nú farið að framkvæma það, sem foringja íhaldsins hefur hingað til aðeins getað látið sig dreyma um. Íslendingar eiga engu að fá að ráða. Ríkisstj. beitir ofbeldi við Alþingi, og flokkshandjárn eru sett á hæstv. forseta Sþ., til þess að hann brjóti á þm. þann rétt, sem þeim hefur verið löghelgaður í stjórnarskránni. Ég skal ekki neita því, að þessar aðfarir séu í samræmi við það innihald, sem hér liggur fyrir. Það er kannske ekki óviðkunnanlegt, að samningurinn, sem á að fórna íslenzku þjóðinni fyrir auðvald Bandaríkjanna og leppríkja þess, sé kúskaður í gegn með ofbeldi. Það, sem nú er að gerast, er það, að auðmannastétt Íslands hefur kallað á erlent vald inn í landið til þeirra afskipta, sem byrjuðu hér í dag. Og afskipti Bandaríkjaauðvaldsins leiða ekki til annars en svívirðu og spillingar. Það hendir peningum í ríkisstj., eins og kaninn hendir tyggigúmmíi í kvenfólkið suður á Keflavíkurflugvelli. Við skulum bara bíða og sjá, til hvaða spillingar og ofbeldis afskipti Bandaríkjaauðvaldsins leiða, og þegar við höfum séð það, sem gerzt hefur nú, áður en Atlantshafsbandalagið er samþ., hvað mun þá síðar? Ég vil mótmæla því, að Íslandi sé þannig fórnað fyrir auðvald Bandaríkjanna, án þess að þjóðin fái að vita og Alþingi fái að ræða, hvað í húfi er. Ég mótmæli því, að ráðh., sem liggja undir ákæru Alþingis fyrir afbrot, eins og hæstv. utanrrh., og ráðh., sem liggja undir ákæru fyrir að hafa stolið húsum af samtökum alþýðunnar, eins og hæstv. forsrh., - ég mótmæli því, að þessir ráðh., sem raunverulega ætti að draga fyrir landsdóm, beiti Alþingi ofbeldi til þess að láta það afgreiða mál eins og þetta með þeim aðferðum að brjóta allt í senn: lög, reglur og stjórnarskrá.



Herra forseti. Ég gerði áðan fyrirspurn, sem ég óska eftir, að hæstv. forseti svari, en hún var um það, hvenær ráðgert væri að halda áfram með þetta mál, hvort það fengi eðlilega afgreiðslu í n. og hvort það yrði tekið til 2. umr. á morgun, eða hvort hún ætti að fara fram í kvöld eða nótt. Ef ég fengi skýr svör um, að venjuleg þingleg aðferð verði viðhöfð, þá mundi ég sennilega geta fallið frá orðinu.

Forseti (JörB): Þar sem ég gegni hér störfum sem varaforseti, þá veit ég ekki, hvað hæstv. aðalforseti hyggst fyrir, en ég get gert það fyrir hv. þm. að kveðja hæstv. forseta hingað, svo að hann geti svarað þessu.

Forseti (JPálm): Út af fyrirspurn frá hv. 2. þm. S-M. skal ég taka það fram að, að sjálfsögðu verður 1. umr. lokið nú, en hvenær 2. umr. verður, er ekki ákveðið, en ég vænti, að það verði ekki fyrr en á morgun.



Herra forseti. Ég verð að taka þetta svo, að úr því að hæstv. forseta er ekki kunnugt um þetta, þá verði málinu vísað til n. og 2. umr. á morgun, og í trausti þess ræði ég það ekki frekar við þessa umr.



Herra forseti. Við nánari athugun taldi ég réttara að leggja fram rökstudda dagskrá við þessa umr. en þá síðari. Ég tel, að eina leið Íslendinga til að reyna að tryggja öryggi sitt væri að leita yfirlýsinga Breta, Bandaríkjamanna og Rússa um, að þessi ríki vildu viðurkenna friðhelgi Íslands, og álít rétt að prófa, hvort ekki megi fást samkomulag um að vísa þessu máli frá og leita slíkrar yfirlýsingar. Af þessum ástæðum ber ég fram till. til rökstuddrar dagskrár, svo hljóðandi: „Um leið og Alþ. felur ríkisstj. að snúa sér til stjórna Bandaríkjanna, Bretlands og Sovétríkjanna og óska yfirlýsinga þeirra um, að þessi ríki muni virða að fullu friðhelgi Íslands í stríði sem friði, svo fremi það ljái engu ríki herstöðvar í landinu, tekur það fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (JörB): Hv. þm. hafa heyrt þá rökst. dagskrá, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur lesið upp, og liggur hún því hér einnig fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka lestur hennar.



Herra forseti. Ég er meðflm. að till., sem kemur til atkv. við 2. umr. Ég tel réttara að samþ. hana og segi þess vegna nei.



Þar sem það er orðið ljóst, sem flm. var víst ekki kunnugt, að Rússland gerði samninga við fimm þjóðir í vestri, en tók þær allar herskildi, tel ég það bera vott um vöntun á sögulegum skilningi að samþ. þessa dagskrá og segi því nei. Brtt. 506 tekin aftur til síðari umr. Tillgr. samþ. með 33:10 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till. vísað til síðari umr. með 37:9 atkv. og til utanrmn. með 43 shlj. atkv.

forseti (JPálm): Þess er óskað, að hv. þm. verði í húsinu fyrst um sinn. Gert er ráð fyrir veitingum rétt fyrir klukkan tíu.



Ég vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta að segja til um það nú, hvenær næsti fundur verður í Sþ., þar sem málið verður rætt og afgr. samkvæmt venjulegum þingsköpum. Þó að þingsköp hafi verið rofin í dag, hef ég ekki gengið út frá því, að menn fengju ekki tíma til að semja nál., láta prenta þau og leggja þau fyrir með venjulegum hætti. Ef á að klára málið á morgun, vildi ég mælast til þess, að hæstv. forseti ákveði fund á morgun klukkan hálf tvö. Ég geng út frá því, að utanrmn. verði ekki sammála, heldur klofni í tvo eða fleiri parta, og er þá rétt að leyfa mönnum að semja nál. og láta prenta þau. Ég mundi reyna að flýta mínu nál. eins og ég gæti, svo að það verði til á morgun, en ég vil vita nú, hvenær fundur verður. Ég vil því bera fram þá ósk, að hæstv. forseti ákveði fund á morgun klukkan hálf tvö og mun ég þá reyna að hafa til nál., þó að ég samkvæmt þingsköpum hafi rétt til eins og hálfs sólarhrings. Ég óska því svars um það, hvort fundur verði ekki klukkan hálf tvö á morgun.

Forseti (JPálm): Út af ósk hv. 2. þm. Reykv. vil ég segja það, að eins og ræður af líkum, mun ég flýta málinu eins og hægt er, en ég ákveð ekki fund fyrr en ég veit, hvernig starf n. gengur. Ég vænti þess, að það bagi ekki hv. þm., þó að þeir verði í húsinu nokkra stund.



Það eru aðeins tuttugu mínútur síðan ég spurðist fyrir um næsta fund, og þá sagði hæstv. forseti, að ekki væri kunnugt, hvenær hann yrði. Nú kemur fram beiðni um, að þm. verði kyrrir í húsinu í kvöld, en það bendir til þess, að meiningin sé, að 2. umr. verði í nótt. Ég lauk máli mínu síðast með því að segja, að ég notaði ekki minn ræðutíma í trausti þess, að 2. umr. færi fram á morgun. Ég vil því leyfa mér að spyrja, hvort ætlunin er að 2. umr. fari fram í nótt eða hvort fundur verður á morgun með venjulegum hætti. Þm. eiga fulla kröfu á því að fá að vita þetta.

Forseti (JPálm): Það er ekki rétt, að ég hafi gefið nein loforð í þessu efni. Ég sagði, að það væri óákveðið, hvenær næsti fundur yrði. -[Hlé.]



Forseti sagði áðan, að hann mundi ákveða fundartíma eftir því, hvernig nefndarstörfin kynnu að ganga. Ég get upplýst hann um það nú þegar og fyrir fram. Ég mun verða þar í minni hluta, og það verður því undir mér komið, hvernig nefndarstörfin ganga. Ég mun hraða svo mínu nál., að það verði tilbúið kl. 1.30 á morgun, ef hæstv. forseti vill ákveða fundartímann þá. Það verður ekki afgreitt á skemmri tíma. Og ég veit ekki til, að nokkurn tíma í þingsögunni hafi nál. verið hraðað svo, þótt um smámál hafi verið að ræða, hvað þá slíkt stórmál, sem hér liggur fyrir. Ég held því, að hæstv. forseti geti sparað sér að láta þm. bíða hér fram á nótt í húsinu eftir því, að fréttir berist um störf n., og ákveðið nú fundartímann. Ég get sem sagt alveg sagt forseta, hvernig nefndarstörfin muni ganga. Formaður utanrmn., hv. þm. G-K., mun setja fund með makt og miklu veldi. Hann mun ekki láta rannsaka málið mikið og skjóta sér með öllu undan því að láta nokkra lærða menn í landinu, sem reynslu hafa haft af milliríkjasamningum síðustu 20–30 árin, koma hér nokkuð við sögu. N. mun því klofna í meiri hluta og einn til tvo minni hluta, sem þurfa að semja hver sitt nál.

Komdu nú á nefndarfund!

- Það verður nú ekki fyrr en þessum fundi slítur. Og ég get sagt hæstv. forseta, að það er óhugsandi, að nál. verði til í nótt. Og ef forseta finnst, að ég hafi staðið mig slælega sem þingmaður í dag, get ég minnt hann á, að hann setti fund í morgun kl. 10 f. h. Hæstv. utanrrh. upplýsti, að ræða skyldi málið mjög vandlega, talaði nú að vísu sjálfur skamma stund, - en hæstv. ríkisstj. fór svo fram á það við hæstv. forseta að láta mig ekki fá matarhlé. Þó gaf nú forseti eftir, að ég fengi að borða hádegismatinn. En svo lét hann undan þeirri kröfu ríkisstj. að taka engan kaffitíma og loks undan þeirri kröfu hennar að gefa engan tíma til kvöldverðar. Ég held því, að hæstv. forseti geti ekki ætlazt til meira starfs á einum degi en þetta er orðið, - eða er það herra forseti? Ég trúi því ekki, að forseti vilji nú ekki lýsa því yfir, að þessum upplýsingum gefnum, og þar sem líða tekur að miðnætti, að næsti fundur verði ekki boðaður fyrr en á venjulegum fundartíma á morgun, kl. 1.30.

Forseti (JPálm): Eins og ég hef áður sagt, þá verður beðið með að ákveða fundartímann, þar til séð er, hvernig störf utanrmn. muni ganga. Næsti fundur verður boðaður með dagskrá.

Þetta er ofbeldi, forseti, og minnir meira á aðfarir Trampe greifa en Jóns Pálmasonar.

Fundi er slitið.