Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Fjhn. hefir nú á ný tekið þetta mál til athugunar, en ég skal játa, að árangurinn af því er ekki mikill. N. tók nokkuð til athugunar þær bendingar, sem hv. þm. Hafnf. bar hér fram við 2. umr. málsins, en samkomulag gat þó ekki orðið um það að bera fram brtt. þar að lútandi. Og skal ég geta þess, að a. m. k. hvað mig snertir, þá veldur það mestu um, að þetta frv. er að forminu til aðeins til eins árs. En ef þetta hefði verið frv. um framtíðarlöggjöf, þá hefði ég haft tilhneigingu til þess að setja inn í það ákvæði um, að það fé, sem ætlað er að renna í fiskimálasjóð, yrði notað til hinna einstöku landshluta, en gengi ekki frá ári til árs til sama staðarins. En þessu er ekki hægt að koma við, þar sem lögin að forminu til gilda aðeins til ársins, en ég tel sjálfsagt, að þessa verði gætt, ef lögin verða framlengd, eins og búast má við, frá ári til árs. Þá hefir n. athugað töluvert úthlutun benzínskattsins og þær till., sem fram hafa komið um það efni. Ég gat þess við 2. umr. málsins, að ég teldi réttast að taka þessa úthlutun á benzínskattinum út úr frv. og hafa hana eingöngu í fjári. Ég hreyfði þessu í n., en hún gat ekki á það fallizt. Ennfremur gat ég þess við 2. umr., að ef þetta fengist ekki - að hafa úthlutunina einungis í fjárl. -, þá teldi ég, að hafa ætti tvö sjónarmið í þessum efnum. Í fyrsta lagi það, að úthlutunin gengi til þeirra staða, sem mestur benzíntollur væri greiddur, og í öðru lagi til þeirra vega, sem hafa að einhverju leyti alþjóðlega þýðingu. Og í framhaldi af þessu hefir meiri hl. n. borið hér fram tvær brtt. á þskj. 309, sem að vísu ekki ganga langt í þessu efni, en eru þó um það að verja nokkru fé þangað, sem talsverður benzínskattur er greiddur, án þess að frv. gerði ráð fyrir, að þeir staðir nytu nokkurs af. Þessar brtt. fara í fyrsta lagi fram á það, að veittar verði 3 þús. kr. til vegar í Vestmannaeyjum. Eins og kunnugt er, þá hafa Vestmannaeyingar enga aðstöðu til þess að nota vegakerfi landsins, en greiða þó auðvitað benzínskatt. Þess vegna virðist okkur í meiri hl. n. það vera sanngjarnt, að Vestmannaeyjakaupstaður nyti nokkurs af þessu fé, og hefði það mátt vera meira, en við sáum okkur ekki fært að hafa till. hærri. því að ef farið væri að róta við fjárhæðunum og ætla þeim í aðra staði, er hætt við, að ágreiningur myndi vaxa innan hv. d. og allt komast í öngþveiti. Hv. þm. Vestm. hefir bent mér á, að þessi 1. liður till. okkar muni ekki vera rétt orðaður, þar sem stendur „til vega út frá Vestmannaeyjakaupstað“. Bendir hann á, að alla eyjarnar séu í rauninni Vestmannaeyjakaupstaður. En það vakti fyrir okkur, að ekki yrði þessu fé varið til götulagninga í sjálfum kaupstaðnum, heldur til vegalagninga utan hans, svipað og á sér stað á Akureyri, þar sem fé það, sem þangað er ætlað, á ekki að fara til götulagninga í bænum, heldur til vega út fá honum. En sé þetta ekki rétt orðað, er hægurinn hjá að breyta því með skrifl. brtt. Þá berum við fram till. um að verja 4000 kr. til Siglufjarðarskarðsvegar. Um þetta er sama máli að gegna og um Vestmannaeyjar. Á Siglufirði er greiddur talsverður benzínskattur, e,n Siglfirðingar hafa þó ekki enn sem komið er, aðstæður til að nota sér vegakerfi landsins. Í 3. lagi leggjum við til, að varið sé 3000 kr. til vegalagninga út frá Seyðisfirði. Kann þessi till. frekast að orka tvímælis, því að Seyðisfjörður er óneitanlega í sambandi við vegakerfi landsins, og í 1. er nokkurt fé ætlað til vegagerða austanlands, en þetta er þó borið fram til samkomulags. Um till. þær aðrar, sem fram hafa komið, þarf ég ekki margt að segja fyrir hönd n. Það liggur í hlutarins eðli, að meiri hl. n. vill ekki láta samþ. till. á þskj. 224, þar sem við höfum tekið upp till. sama efnis, sem að vísu gengur lítið eitt skemmra. Till. á þskj. 213 er víst tekin aftur, þar sem flm. hennar hefir borið fram aðra till. um sama efni. En brtt. á þskj. 310 og 311 hefir ekki verið útbýtt fyrr en á þessum fundi, svo að n. hefir auðvitað ekki unnizt tími til að taka afstöðu til þeirra.



Áður en ég vík að brtt. á þskj. 210, vil ég minnast á atriði, sem hér er um að ræða, að sá hluti af hátekjuskattinum, sem átti að renna til bæjarsjóðanna, skuli renna til manna, er kynnu að vilja leggja í það að gera út nýtízku togara. Ég taldi eðlilegt, að þetta fé rynni þá fyrst og fremst til togarakaupa á þeim stöðum, þar sem mest af þessu fé er innheimt. Hv. frsm. gat um, að ekki væri ósanngjarnt, að þetta fé rynni til fleiri staða en eins, smám saman. þó að ekki væri hægt að setja slík atriði, varðandi framtíðina, í þessi bráðabirgðal. En ef þetta verður látið ná fram að ganga, vildi ég mælast til, að féð yrði fyrst látið ganga þangað, þar sem mest af því hefir verið tekið. og vildi ég gjarnan fá yfirlýsingu hv. flm. um, að svo skuli gert. Hv. frsm. n. taldi eðlilegt, að fé það, sem fengið er með benzínskattinum, gengi fyrst og femst til þeirra staða, sem greiða mestan skattinn, og ætti honum þá ekki síður að þykja mín till. eðlileg. Svo að ég víki að brtt. mínni á þskj. 310, þá er þar litil prentvilla. Þar stendur „töluliðurinn“. en á að vera „töluliðirnir“. Annars vil ég geta þess í sambandi við þessa brtt., að mörgum hv. þm. finnst óeðlilegt að taka þessa skiptingu inn í l. Það var víst til þess að sætta menn við benzíntollshækkunina, að menn áttu að sjá, að hann myndi látinn fara til vega á þeim stöðum, þar sem mest af honum er innheimt. En frá upphafi hefir verið aflægislega frá þessu gengið. Meiningin er að gera þessi ákvæði frv. að hreinni og beinni vitleysu - ég segi hreinni og beinni vitleysu. Það er engin meining í því að taka þessa skiptingu upp í frv., ef þetta á aðeins að vera hliðstætt venjulegu reiptogi um fé til vegalagninga hingað og þangað um landið. Ef slíku heldur áfram, er ekki annað fyrir en að taka þetta alveg burt úr I. Ég hefi þó ekki viljað leggja það til í n., enda þótt ég telji ekki óeðlilegt að taka þetta fé frá og verja því í alveg ákveðnum tilgangi, sem hlýtur að vera tvennur. utan venjulegra vegalagninga í fjárl.: Annarsvegar sá, að malbika vegi þá, sem bifreiðar fara mest um, en hinsvegar að bæta aðalsamgönguleiðir landsins. Nú er ekki vafi á því, að þeir vegir, sem helzt þarf að malbika, eru tveir, báðir út frá Reykjavík. Annar er vegurinn austur, þar sem svo að segja allar samgönguleiðir sameinast, og hinn er vegurinn til Hafnarfjarðar, mesta umferðabraut á landinu. Og ég hefði svo talið eðlilegt, að undir þennan lið væru teknir vegirnir út frá Akureyri. Þegar svo er litið á það, hvaða samgönguæðar koma helzt til greina, þá verður fyrst að telja veginn milli Reykjavíkur og Akureyrar. Önnur braut, sem líka er mjög fjölfarin og notuð ef til vill af helmingi þjóðarinnar, er brautin austur til Suðurlandsundirlendisins, eina brautin, sem er svo þýðingarmikil, að þar var um skeið talin ástæða til að leggja járnbraut. Teldi ég vel farið, ef þingið vildi halda sér fast að þessum tveim brautum. Ég hefi þó látið undan með það að hafa Sogsveginn með, því að nú er verið að ljúka við hann, og er mikil þörf á þeim vegi, ekki sízt vegna ferðamanna á sumrum. En ég álít þó, að þessi upphæð til hans eigi að falla niður jafnskjótt og vegurinn er fær orðinn. Um aðrar brtt., sem hér eru fram komnar, get ég sagt, að þar er í einu númeri um þarfa vegi að ræða, en þeir eru þó hliðstæðir ótal vegum öðrum, sem fé er veitt til í fjárl., og þeirra pláss er þar. Og þó að fram megi færa sérástæður að því er snertir Siglufjörð og Vestmannaeyjar, vegna benzínskattsins, sem þar er greiddur, mega þeir engan veginn sitja í fyrirrúmi þessum aðalsamgöngubrautum. Þó myndi ég ekki hafa á móti því, að litil fjárhæð rynni til vega á þessum stöðum. Ég gat ekki fengið einn meðnm. minn inn á þetta, þó að flestum muni hafa fundizt það skynsamlegt. Er eins og hinn gamli Adam sé enn of sterkur í þessum hv. þm., svo að þeir líti meira á það, sem vinsælt er í þeirra héruðum, en hitt, sem er alþjóðarnauðsyn. Þó vildi ég hér með láta það í ljós í till.- formi, hvernig ég vil, að þessu fé sé ráðstafað, ef á annað borð á að fara að ráðstafa því með þessum l.



Þegar málið var hér til umr. síðast, gerði ég að umtalsefni nokkur atriði í brtt. n. En ég skal þegar taka það fram, að nokkuð af því, sem ég færði þá fram, virðist hafa verið byggt á misskilningi af minni hálfu, eins og hv. frsm. benti á í ræðu sinni. Þykir mér leitt að mér skuli hafa missýnzt, og viðurkenni ábendingar hv. frsm. sem réttmætar. En það voru fleiri atriði, sem ég minntist á og standa óhögguð, þrátt fyrir þetta. Hv. frsm. taldi réttmætt að nota hátekjuskattinn á þann hátt, sem hv. n. gerir ráð fyrir í till. sínum. Ég hafði sérstaklega áfellzt þá stefnu að nota fé til að hlaða undir nýja framleiðslu og framleiðslutæki, í stað þess að sinna því verkefni, sem fyrir liggur, að rétta hjálparhönd þeim útvegi, sem fyrir er í landinu. Til merkis um það, að ég fari ekki með staðiausa stafi, er ég ásaka sérstaklega Framsfl. fyrir vanrækslu um mál útvegsins, vil ég vísa til málaleitana útvegsmanna, er þeir hafa lagt fram, bæði á fundum er þeir hafa haldið hér, sumum með ríkisstj., og með erindum og með plöggum, er þeir hafa sent þingi og stj. Allt þetta hefir verið lagt fyrir hæstv. stj. bæði munnlega og skriflega, en hún hefir daufheyrzt við, nema ef skilja á frv. um rannsókn á högum togaraútgerðarinnar þannig, að Framsókn vilji nú gera eitthvað fyrir útveginn. Hv. frsm. sagði flokk sinn vakandi og sofandi í því að hugsa um málefni útvegsins, og væru því aðfinnslur um það efni óréttmætar. Ég get nú t. d. bent á það, að S. Í. F. hefir skrifað hæstv. stj. annað bréf nýlega og farið þess á leit að fá viðtal við hana út af samþykktum síðasta fundar S. Í. F. En þessu erindi er enn ósvarað, eða svo var, þegar ég kom síðast á skrifstofu sölusambandsins. Ég hygg líka, að formaður S. Í. F. hafi farið þess á leit munnlega að fá að tala við ríkisstj., og hefir því ekki verið sinnt. Þá er enn eitt dæmi um það, hve vakandi Framsfl. er í þessu máli: frv. um fiskveiðasjóð, sem búið er að ganga gegnum þessa hv. d. og hefir síðan legið 50 daga fyrir hv. Nd. tafið þar af þessum flokki. Þetta frv. miðar að því að létta gjaldabyrði þeirra útvegsmanna, sem taka lán í fiskveiðasjóði. Ég fullyrði, að töf sú, sem orðið hefir á þessu frv. í Nd., er Framsfl. að kenna. Ég hirði ekki um að telja fleiri atriði til sönnunar tómlæti Framsfl. um þessi mál. En þegar þetta tómlæti er athugað, sýnist það kynlegt, er flokkurinn tekur nú þá stefnu að fara að taka nýjan skattstofn til að búa til nýja útvegsmannatill., en vill ekki sinna málefnum þeirra gömlu. Hv. frsm. sagði líka, að ég myndi ekki hafa gert meira en Framsfl. í þessum málum. Um það er vitanlega ekki auðvelt að dæma. Ég hefi ekki haft sömu aðstöðu og hæstv. ríkisstj. til að vinna fyrir útgerðina. En ég get þó bent hv. frsm. á, að ég hefi þó unnið það verk til framdráttar sölu á íslenzkum fiski erlendis, sem hv. framsóknarmenn hafa ekki enn getað sýnt fram á, að verið hafi til ógagns. Ég veit ekki til, að hann geti bent á nokkurn flokksmanna sinna. sem unnið hafi útgerðinni meira gagn um útvegun markaða. Ég á við það, er mér tókst fyrir hönd fyrrv. stj. að útvega togurunum markað í Þýzkalandi fyrir 11/2 millj. kr. árlega. Hinsvegar hefi ég barizt hér á þinginu fyrir ýmsum málefnum útvegsins, eins og hv. frsm. er kunnugt um, t. d. efling fiskveiðasjóðs og öðru slíku, þannig að ég hefi sýnt fullan lit á því að vilja verða útveginum að gagni. Hitt er annað mál, hvort mér hefir alltaf tekizt að fara hina réttustu leið í þessum efnum; um það er ég ekki dómbær. Og hér kemur líka annað til greina, að ég hefi ekki alltaf megnað, vegna aðstöðu mínnar hérna á þinginu, að koma ýmsu því fram, sem ég hefði mjög gjarnan viljað. Ég skal svo láta útrætt um viðskipti okkar hv. frsm. um það, hvað ég hefi viljað gera fyrir útveginn og hvað aðrir hafa viljað gera. Þá ætla ég að víkja að till. um benzínskattinn. Ég sé, að n. hefir tekið til greina að nokkru leyti minar óskir í þessum efnum, og er ég henni þakkláfur fyrir það, þótt ég hefði gjarnan kosið, að hún hefði ekki skorið svo við neglur sér tillag það, sem Vestmannaeyjar eiga að fá af benzínskattinum. Þó mun ég ekki gera það að neinu deiluefni, því að ég veit, að n. hefir átt við ramman reip að draga. Og það er ekkert aðalatriði fyrir mér, hvort þetta tillag er einu þúsundinu meira eða mínna, heldur hitt, að með þessu er fengin viðurkenning á því, að Vestmannaeyjar eiga rétt á hluta af þessari skatthækkun á benzíni, eins og aðrir aðiljar, sem þar hafa komið til greina. En vegna þess að í till. n. er þetta orðað þannig, eins og hv. frsm. minnt á, að þessu skuli varið til vega út frá Vestmannaeyjakaupstað, tel ég rétt, að það verði breytt á þá lund, að féð skuli renna til vega í Vestmannaeyjum. Í l. er það þannig, að kaupstaðurinn nær yfir allt landið í Vestmannaeyjum, og þess vegna kynni einhver að hártoga það orðalag, sem er í brtt. n. En ég viðurkenni réttmæti þess, sem hv. frsm. sagði, að þeir ætluðust til þess, að fénu yrði aðallega varið til vega út frá kaupstaðnum, en ekki til sjálfra bæjarveganna í þrengstu merkingu. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. á orðalaginu í brtt. n. og vona, að hún sé borin fram með fullu samþykki n.

Forseti (SÁÓ): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. þm. Vestm. við brtt. á þskj. 309, tölul. 1. stafl. h. „Til vega í Vestmannaeyjum 3000 kr“. Þessi till. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg, og þarf því leyfi d. til þess að hún geti komið til umr. og atkvgr.



Ég skal þegar í upphafi máls míns taka það fram, að ég tek aftur brtt. mína á þskj. 213, en mun hinsvegar halda fram brtt. á þskj. 311. Ég mun aðallega snúa mér að 4. gr. frv., eins og áður, og verð að segja það, að ég tel mjög illa farið, hvernig þessari gr. er fyrir komið. Vegamál ríkisins eiga samkv. gr. að vera í höndum þriggja þingn., sem toga hver á móti annari og verður þar af leiðandi minna úr verki en skyldi. Þessar n. eru fjvn., sem aðallega skiptir fénu til veganna í landinu, og svo fjhn. Ed. og Nd., sem líka eiga að skipa fyrir um veitingu vegafjárins. Þetta fyrirkomulag er mjög óheppilegt, og hefði átt að vera ákvæði um það í gr., að fjvn. skyldi skipta þessu fé. Ef það er ætlunin að fara að hækka einhverja þá skatta, er það benzínskatturinn, sem ég ætti erfiðast með að standa á móti að yrði hækkaður, en þó á þann hátt, að nálega öllum skattinum væri varið til viðhalds á vegum landsins. Það er sú skatthækkun, sem ég hugsa, að væri réttmætust, eins og nú er komið, og mætti minnstri andstöðu, því eftir því sem meira verður borgað í skatt þennan, eftir því verður vegunum betur haldið við og slitið minna á bifreiðunum. Einnig næðist með þessu meira jafnvægi í fjárl., því þá þyrfti ekki að verja nema litlu og kannske engu öðru fé til vegaviðhalds. En eigi að haga þessu þannig, að fénu verði skipt upp af sérstakri n. í sérstaka og litt þarfa nývegi, þá getur ekki komið til mála, að ég styðji þessa skatthækkun. Hvað brtt. mínar snertir, þá býst ég ekki við því, að ég verði neitt óskabarn þessarar n. Hún hefir elns og fyrr hundsað þessar till. og telur heppilegra að dreifa fénu út um andnes og heiðar, og ef ég á að taka frv. eftir orðunum, þá á að byrja á vegalagningu frá Vestmannaeyjum til lands, og hugsa ég, að það þurfi allháa kanta á þeim vegi. Sumir af heiðavegunum, sem fjárins njóta, eru ekki færir nema 23 mán. að sumrinu, en svo fá aðrir hlutar landsins, eins og t. d. Snæfellsnes, engan eyri til vegagerða. Í frv. er gert ráð fyrir, að lagðar verði 12000 kr. til Steingrímsfjarðarheiðarvegar, sem er sérstaklega fáfarinn. Ég hefði viljað breyta þessu þannig, að í stað 12000 yrðu sett 6000 og svo væri hinum helmingnum varið til Vesturlandsvegar. Og því aðeins er hægt að komast að þessari umtöluðu heiði, að Vesturlandsvegurinn sé fær fyrir bíla. Það hefir oft verið slett einhverri fjárupphæð til vega í hinu og þessu kjördæminu, án þess að samfellt vegakerfi hafi fengizt, og hefir það jafnan verr farið. Hvað viðvíkur till. minni um Stykkishólmsveginn, vil ég taka það fram, að kauptúnið hefir mikla bílaútgerð, en Kerlingarskarð er mjög illfært bilum, og það jafnvel á sumrin. Ég hefi vonazt eftir því, að önnurhvor þessara till. minna yrði nú tekin til greina, og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að d, sé svo einsýn á þessa hluti, að hún felli þær. Ef á að bera saman Stykkishólm og Seyðisfjörð, þá mun ekki vera mínni bílaútgerð í Stykkishólmi, en Seyðfirðingar hafa þegar fengið akfæran veg yfir Fjarðarheiði niður í kaupstaðinn. Annars þýðir víst ekki að fjölyrða um þetta frekar. Hér sitja menn ekki til að sannfærast, a. m. k. ekki í þessu máli.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það eru aðeins örfá orð út af þeirri fyrirspurn, sem ég beindi til n. við 2. umr. málsins. Mig langar til að fá það enn skýrar fram hjá n., hvað hún meinar með þessari till. sinni. Mér finnst það ekki hafa komið nógu greinilega fram hjá hv. frsm. Eins og ég drap á við 2. umr., ætla ég ekki að gera að umtalsefni þá till., sem kom fram á síðasta þingi um viðreisn sjávarútvegsins; hún hefir verið svo mikið rædd áður. En frá mínum bæjardyrum séð var sú till. vanhugsuð, eins og kom fram þá. Vitanlega átti að endurreisa sjávarútveginn á þann hátt, eins og sjálfstæðismenn réttilega bentu á, að gera þeim mönnum, sem stunda útgerð nú og mesta reynslu hafa í þessum efnum, kleift að standast þau áföll, sem nú steðja að, svo að þeir gætu sjálfir endurnýjað flotann. En þegar þetta bætist við, get ég ekki annað séð, þrátt fyrir bezta vilja, en þessi till. verði að einskonar vanskapnaði með þessu áframhaldi. Samkv. till, áttu 15% að greiðast af væntanlegum hluthöfum, en 25% átti að gefa. Nú er ætlazt til þess, að helmingur þess skattauka, sem myndast við þessa 15% álagningu á 6000 kr. skattskyldar tekjur, renni til fiskimálasjóðs, og sé honum varið til þess að lána sjómönnum og verkamönnum, sem vilja gerast hluthafar í togurunum, 1/3– 1/2 af tilskildu framlagi þeirra, og á það að vera gegn tryggingu, sem fiskimálanefnd tekur gilda. Nú er spurningin: hefir meiri hl. n. gert sér ljóst, hvaða trygging ætti að koma til greina? Sé um eignalausa menn að ræða, skilst mér, að ekki sé hægt að fá greiðslu á annan hátt en þann, að tekið sé af kaupi þeirra. Og ef þetta er ekki hægt á annan hátt, liggur í hlutarins eðli, að það er jafnhægt fyrir þessa menn að fá lán upp á mánaðarlega afborgun af kaupi þeirra hjá einhverri lánsstofnun eins og að fá lán hjá fiskimálasjóði upp á sömu tryggingu. Sé hinsvegar ekki um eignalausan mann að ræða, getur hann boðið aðra tryggingu en einhvern hluta af kaupi sínu. Mér finnst því algerður óþarfi að fara þessa leið. Það má einu gilda, hvort maður fær lán hjá einhverri lánsstofnun, sem sennilega myndu fúsar til að lána, þegar hlutaðeigandi væri í fastri atvinnu, eða hjá fiskimálasjóði. Það getur verið, að n. hugsi sér aðra tryggingu en þessa, og þætti mér þá fróðlegt að vita, hver hún væri. Svo er annað atriði, sem ég minntist á, og það er, hvort það eigi að skattleggja önnur sveitar- og bæjarfélög til þess að hjálpa vel stæðum bæjarfélögum eða mönnum þar til að leggja í þessa togara. Segjum t. d., að þær tekjur, sem hingað til hafa runnið til Vestmannaeyja, Ísafjarðar, Akureyrar, Siglufjarðar og Hafnarfjarðar, rynnu nú til þess að hjálpa Reykjavík til að kaupa togara. Þrátt fyrir það, að hv. frsm. minntist á, að þetta væri aðeins til eins árs, er ranglætið það sama. Það má segja, að það sé ekki mikil fúlga, sem kemur frá þessum bæjum, en þeir eru fátækir og þá munar um hvað litla upphæð sem er. Það eru nokkur þús. kr., sem koma frá Hafnarfirði í slíkan sjóð og þennan, - við skulum segja 3–1 þús. kr. -, en við höfum nóg brúk fyrir þetta fé hjá okkur, og eins er með hina bæina. Ef Reykjavíkurbær leggur fram fé í þennan sjóð, þá á hann siðferðislegan rétt til þess að fá þá tvo togara, sem um er að ræða. En verði engin breyt. gerð á þessum l., þá hafa allir kaupstaðirnir sama rétt til að ná í skipin, jafnt Hafnfirðingar og Reykvíkingar, og veltur allt á því, hverjir verða fyrstir til að mynda félag um togarana. Segjum sem svo, að það myndaðist á augabragði félag í Hafnarfirði um togara. Þá er spurningin: myndu Hafnfirðinar fá þau kjör, sem þarna eru á boðstólum, á undan Reykvíkingum? Þetta er atriði, sem mig langar til að fá leyst úr, hvort það félag, sem fyrst verður stofnað, á að fá fyrsta togarann. Ef svo er ekki og ef n. álítur, eins og hv. 1. þm. Reykv. virðist gera, að Reykjavík hafi siðferðislegan rétt og ætti að hafa lagalegan rétt til þess að verða þessara ívilnana aðnjótandi, af því að hún leggur mest af mörkum í þennan sjóð, sé ég ekki fram á, að Hafnfirðingar fái hlutdeild í þessum 2 togurum, sem hér er um að ræða. Og þá finnst mér, að bæði Hafnarfjörður og aðrir bæir, sem eins er ástatt með, ættu að mega nota þann skaftauka, sem þeir fá, samkv. núgildandi l. Þetta er atriði, sem kom ekki skýrt fram hjá hv. frsm. hvort ætlazt er til þess, að það félag, sem fyrst verður stofnað utan um togara, hvar sem er á landinu, verði þessara hlunninda aðnjótandi, eða hvort það er hinsvegar ætlazt til þess, að sá bær, sem leggur mest af mörkum í þennan sjóð, gangi fyrir með veitingu úr sjóðnum. Eins og ég drap á áðan, finnst mér, að það sé jafnhægt fyrir sjómenn og verkamenn að fá lán gegn mánaðarlegri afborgun, sem tekin er af kaupi þeirra, hjá bönkum og sparisjóðum eins og hjá fiskimálasjóði. Þetta fé á að nást inn aftur til fiskimálasjóðs, og það ætti eins að nást inn í viðkomandi banka og sparisjóð. Mér er kunnugt um, að það hafa verið stofnuð í Hafnarfirði bæði hlutafélög og samvinnufélög meðal sjómanna, sem vinna á togurum. Og þessi félög hafa fengið lán í bönkum og sparísjóðum, sem greidd hafa verið smátt og smátt af kaupi félagsmanna. Þetta hefir gengið ágætlega, að því er ég bezt veit. Og vitanlega myndi mönnum ekki frekar verða neitað um slík lán nú, og það til að kaupa nýja togara. Mér finnst ég ekki geta greitt atkv. í þessu máli, fyr en ég fæ úr því skorið, hvernig meiri hl. n. ætlar að haga þessu með væntanleg togarafélög.



Það voru svo háværar samræður hér í næsta herbergi, þegar hv. 1. þm. Reykv. var að tala, að ég heyrði ekki vel til hans, en mér heyrðist þó, að hann væri að ræða um svipað efni eins og hv. þm. Hafnf., og mun ég geyma mér að minnast á það, þangað til ég minnist á ræðu hv. þm. Hafnf.

Ég vildi bara fá yfirlýsingu um það, hvort ekki væri ætlazt til þess, að þetta fé gengi fyrst til þeirra staða, þar sem hátekjuskatturinn nær eingöngu er greiddur

. Hv. þm. Vestm. rifjaði hér nokkuð upp umr. þær, sem fóru fram við 2. umr. þessa máls. Hann taldi, að það væri mjög röng stefna, sem fram kæmi í þessu frv., að fara að verja þessu fé til nýrra framleiðslutækja, í stað þess að styðja þann útveg, sem fyrir væri í landinu. Ég verð að halda því fram, alveg hiklaust, að það hafi nokkuð verið gert til þess að styðja þann útveg, sem nú er til í landinu, með þeim ráðstöfunum, sem síðasta þing gerði og ég ætla ekki nánar að fara að rekja. En hitt er vitanlegt, að þegar fólkinu fjölgar í landinu árlega um nokkuð á 2. þús. manns og atvinnuleysi er í landinu, þá er það auðvitað nauðsynlegt líka, að styðja ný framleiðslutæki og að sjá um, að þau komi til þess að þetta nýja fólk hafi eitthvert verkefni. Það hefir verið mikið talað um það í ádeilum hv. stjórnarandstæðinga, að stj. hafi ekki tekizt að uppræta atvinnuleysið, en ég held, að í þeim ádeilum hafi ekki verið komið að því, að vitanlega hafa miklu fleiri menn atvinnu í landinu nú en höfðu þegar stj. var mynduð, þó að atvinnuleysi sé til, en það er fólksfjölgunin, sem þar kemur til greina, og þeir nýju menn, sem alltaf koma upp á hverju ári og þarfnast atvinnu. Hv. þm. Vestm. var að tala um kröfur útvegsmanna, sem ekki hefði verið sinnt. Það er nú svo, að það er vitanlega ekki hægt að sinna öllum upphugsanlegum kröfum, sem fram koma, en ég hygg, að þeim hafi þó verið sinnt eins og eftir atvikum er fært, og að full viðleitni sé til þess, að svo miklu leyti sem stendur í valdi ríkisins, að greiða fyrir þeim svo sem mögulegt er. Það er náttúrlega alltaf handhægt að tala um að gerðar hafi verið kröfur og að þeim hafi ekki verið sinnt, en það væri vitanlega ómögulegt að sinna öllu. Ég hefi gert nokkurt yfirlit yfir fjárbeiðnir, sem komið hafa nú til Alþ., og mér skilst, að þó að fjárlfrv. þyki hátt og talað sé um hæstu fjárl., sem nokkru sinni hafi sézt, þá þyrfti fjárlfrv. að þrefaldast, ef fullnægja ætti öllum þeim kröfum, sem gerðar eru. Hv. þm. var að tala um það - og það er nú ekkert nýtt frá honum og hans flokki -, að framsóknarmenn sýndu mesta tómlæti í öllum útvegsmálum. Ég verð nú að segja, að ég held, að það megi fullyrða það, að frá ríkisins hálfu hafi ekki verið gert meira til stuðnings útveginum heldur en einmitt á þeim tíma, sem framsóknarmenn hafa verið við völd. Það er alveg rétt, að hv. þm. Vestm. hefir unnið að því að greiða fyrir sölu íslenzkra afurða erlendis, en ég hygg, að það hafi verið að frumkvæði þessarar „vondu framsóknarstjórnar“, sem hann gerði. það. Það var hún, sem sendi hann út í lönd í þeim erindum. - Ég ætla svo ekki að eyða meiri tíma í þetta. Það má taka upp þessar umr. hvenær sem er, og verða sjálfsagt nóg tækifæri til þess bæði utan þings og innan. Eg skal svo geta þess, að ég fellst alveg á þá skrifl. brtt., sem hv. þm. Vestm. bar hér fram. Hv. 6. landsk. ræddi hér um 4. gr. frv. og taldi þeim málum illa fyrir komið, sem 4. gr. fjallar um. Ég er honum alveg sammála um þetta og hefi getið þess fyrr í þessum umr., en ég hefi ekki komizt upp með það, hvorki í n. né annarsstaðar. Það hefir ekki verið tekið í það að koma þessu í það horf, sem ég tel skynsamlegast, sem er það, að þessar tekjur af benzíninu renni í ríkissjóð eins og hverjar aðrar tekjur, en sé svo úthlutað í fjárl. eftir till. fjvn., alveg eins og hverju öðru ríkisfé. En það þótti mér að ræðu hv. 6. landsk., sem var ágæt og sanngjörn í alla staði, hvað fyrri hlutann snerti, að till. hans og síðari hl. ræðu hans kom í bága við það, sem hann tók réttilega fram í fyrri hluta ræðunnar, því að hann vill með till. sínum auka þann glundroða, sem er í úthlutun þessa fjár. Hann var eitthvað að tala um það, að ég vildi láta verja því fé, sem til Vesturlandsins færi, til heiðar, sem eiginlega væri aldrei farin. Ég hefi aldrei talað um þetta. Ég tók það fram í fyrri ræðu minni, að n. hefði enga afstöðu tekið til þeirra till., sem útbýtt var nú á þessum fundi, enda hafði hún ekki tíma til þess. Hv. þm. Hafnf. gerði hér fyrirspurn um það, hvaða tryggingar það væru, sem ætti að setja fyrir lánum til togarakaupa. Því get ég auðvitað ekki svarað. Það er fiskimálanefnd, sem á að meta það, og þetta er ekkert nýtt í l., þó að tekið sé svo til orða, að lána eigi fé gegn tryggingum, sem stj. stofnunar metur gildar; svo mun það vera um byggingar- og landnámssjóð, nýbýlasjóð og alla mögulega sjóði, og það er ómögulegt fyrir frsm. þingnefndar að segja um það fyrirfram, hvaða tryggingar það séu, sem eigi að taka gildar. - Sama máli gegnir reyndar um þær fyrirspurnir hv, þm., sem lutu að því, hverjir ættu að fá þetta fé fyrstir. Ég get vitanlega ekki svarað því, því að samkv. till. okkar meiri hl. n. er það fiskimálanefnd, sem á að ráðstafa þessu fé, en ég get tekið það fram sem mína skoðun, að ef svo fer, að þessi f. verða framlengd óbreytt ár frá ári og ef 1. till. meiri hl. n. verður samþ., þá tel ég ákaflega sanngjarnt og eðlilegt, að þetta fé sé ekki alltaf lánað í sama stað, heldur sé reynt að dreifa því um landið. Hv. þm. spurði um það, hvort það myndi vera fyrsta félagið, sem stofnað yrði, sem ætti að fá framlag úr fiskimálasjóði, hvar sem það væri. Ég get vitanlega ekkert um það sagt. Fiskimálanefnd verður að taka þar allar ástæður til greina og meta þær, en ef t. d. eitt slíkt félag yrði stofnað, og annað félag ekki til, þá þykir mér það ákaflega líklegt, að það verði ekki látið standa í vegi, á hvaða stað þetta félag er; en um þetta get ég ekkert fullyrt. Ég álit, að það ætti að vera óhætt að trúa fiskimálanefnd fyrir þessum ráðstöfunum, alveg eins og stj. ýmsra annara sjóða er trúað til þess að fara með þá, og þó að ég skýrði þessi ákvæði eitthvað nánar en ég hefi gert, þá býst ég við, að hv. þm. væru engu nær, því að vitanlega hafa mín orð ekkert lagagildi á nokkurn hátt.

*Magnús Jónsson: Ég kvaddi mér svo seint hljóðs af því að það var rétt í þessum svifum, sem ég fékk svar við fyrirspurn mínni, og þó mjög óákveðið. Mér skilst, að jafnvel tillögumennirnir sjálfir vilji enga yfirlýsingu gefa um það, að sínu leyti einu sinni, að þeim þyki það eðlilegt, að Reykvíkingar gangi fyrir um kaup á fyrsta skipinu, sem keypt verði á þennan hátt, og eins þó að þeir viti, að þessi hátekjuskattur komi svo að segja eingöngu úr Reykjavík, því að það er að eins örlítil upphæð, sem kemur annarsstaðar að. Ég vildi því, úr því að ekki fæst yfirlýsing um þetta, bera fram skrifl. brtt. í þess átt, að á eftir I. málslið brtt. á þskj. 199, þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „og skal honum varið til þess að lána sjómönnum og verkamönnum, sem gerast þátttakendur í félagi til togarakaupa samkv. 5. gr. laga nr. 61 frá 31. des. 1937, 1/2–2/3 af tilskildu framlagi þeirra, gegn tryggingum er fiskimálanefnd tekur gildar“, þar bætist við: og gangi sjómenn og verkamenn í Reykjavík fyrir um fyrsta skip, sem þannig verður keypt. Ég skal ekki mæla frekar fyrir þessu. Mér finnst það vera svo sjálfsagt, að sjómenn og verkamenn á þeim stað, sem hvorttveggja í senn stendur afarilla að vígi vegna þess hve togaraflotinn hefir gengið saman, og leggur hinsvegar fram svo að segja allt það fé, sem hér á að verja til þess að svona skip komi, sitji fyrir um kaup á fyrsta skipinu, að öðru jöfnu. Ég vildi svo afhenda hæstv. forseta þessa brtt. og óska eftir, að hann leitaði afbrigða fyrir henni.

Forseti (SÁÓ): Mér hefir borizt svo hljóðandi brtt. við brtt. á þskj. 199: „Við I. Á eftir „fiskimálanefnd tekur gildar“ í 1. efnismálslið kemur: Og gangi sjómenn og verkamenn í Reykjavík fyrir um fyrsta skip, sem þannig verður keypt. Þessi till. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvennskonar afbrigði.



Ég þarf ekki að vera langorður að þessu sinni. Það voru aðeins eitt eða tvö atriði í ræðu hv. frsm., sem ég hefi dálítið við að athuga. Hann hélt því fram, að ég vildi, að þetta vegafé færi sem mest á einn og sama stað; svo sagði hann, að ég með mínum brtt. vildi auka glundroðann í þessari grein (4. gr.) eins og hún liggur fyrir. Þetta er algerlega rangt hjá honum: Það er ekkert annað, sem ég geri með brtt. mínum, en að reyna að lagfæra og gera réttlátari þau fyrirmæli, sem í greininni eru, skipta jafnara á milli landshlutanna. Þegar á annað borð er farið út í það að skipta, þá á að reyna að sýna réttlæti, en fara ekki á hundavaði yfir hlutina eftir því sem þægilegast er upp á aðstöðu ýmsa pólitíska og þessháttar. Það dugir ekki, og vænti ég, að hv. Alþ. sýni sig ekki bert að slíkum hlutum. Þá sagði hv. frsm., að ég hefði haldið því fram, að hann vildi verja fé til heiðar á Vesturlandi, og vildi afsaka, að það væri ekki hans vilji; en þá veit ég ekki, hver hans vilji er, þegar hann í nál. leggur til, að þessi stafl. skuli haldast óbreyttur. Með því er það hreint og beint hans vilji, að þessu sé þannig varið, og þýðir ekki fyrir hann að vera að bera á móti því. En ég skil, að hann kæri sig ekki um að láta eigna sér þá till., því að. hann býst við að það verði erfitt að verja hana, og met ég það frekar við hann en hitt. Að hann vill ekki láta sýna það, að hann sé við þá till. mjög riðinn, er honum full vorkunn. Þó að þessar till. minar verði samþ., þarf ekki að fella til muna af öðru fé, og ég hygg, að þeir, sem vilja, að kauptúnin úti í landi verði ekki afskipt, vilji a. m. k. styðja þá till., sem er um Stykkishólm, um veginn þangað. Hann á frekar rétt til þess en sá kaupstaður, sem þegar er búinn að fá ágætan veg heim í sjálfan kaupstaðinn, og á ég þar við Seyðisfjörð. Sjá allir sanngirnina í þessu, þar sem bilanotkun er meiri á þessum stað heldur en hinum, Seyðisfirði.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Eins og ég lýsti yfir við 2. umr. þessa máls, að gert myndi verða, hefir allshn. tekið málið til athugunar á ný, sérstaklega með tilliti til skrifstofufjár bæjarfógeta, og niðurstaðan af þeim athugunum var sú, að allshn. flutti brtt. á þskj. 268, þar sem lagt er til, að skrifstofufé bæjarfógeta verði hækkað um 2 þús. kr. Það skal tekið fram strax, að þegar málið var tekið fyrir á fundi allshn., var hv. 1. þm. Reykv. ekki viðstaddur, og á hann því ekki þátt í afgreiðslu þessarar brtt. Að öðru leyti var nefndin sammála um þetta. Ég þarf ekki að mæla mikið fyrir brtt. fyrir n. hönd, því að 2 aðrar brtt. hafa þegar komið fram um þennan sama lið og vilja báðar ganga lengra en brtt. n. Ég vil taka fram, að n. - og sérstaklega ég, því mér var það falið, - hefir athugað gaumgæfilega þau skjöl, sem fyrir lágu í þessu máli, og auk þess hefir n. eða ég sérstaklega leitað upplýsinga um þetta hjá endurskoðanda ríkissjóðs, viðvíkjandi þessu máli. Ennfremur hefi ég átt tal við Ingólf Jónsson, sem hefir haft á hendi endurskoðun hjá sýslumönnum og bæjarfógetum í landinu undanfarin ár. Eftir þá athugun vil ég segja það sem mína skoðun, að ég álít, að hv. n. sé því að mestu leyti sammála, að í till. n. sé reynt að gæta sem mestrar sanngirni í hlutfallinu á milli skrifstofufjár á hinum ýmsu stöðum. Ég held, að ef frekari breyt. á skiptingu þessa fjár verða samþ. en þær, sem n. hefir sameiginlega lagt til, þá sé hætta á, að ósamræmi komist á milli hinna einstöku upphæða til sérstakra embætta. Ég held, að það sé óþarft fyrir mig að mæla frekar fyrir þessari brtt. Mér virðist, að hún muni ekki mæta andstöðu. Hinsvegar geri ég ráð fyrir, að ég hafi nokkuð aðrar skoðanir en hv. flm. brtt. þeirra, sem fyrir liggja, en mun láta þær afskiptalausar þar til hv. flm. hefir gefizt kostur á að mæla fyrir þeim.

*Bernharð Stefánsson: Þegar þetta mál var til 2. umr., sýndi hv. 11. landsk. fram á, að upphæð sú, sem ætluð er til skrifstofukostnaðar við bæjarfógetaembættið á Siglufirði, væri of lág í frv. Hv. allshn. hefir að nokkru leyti tekið þau rök til greina, sem fram komu hjá honum, því hún hefir flutt till. um að hækka þetta nokkuð. En þar sem það er aðeins lítilfjörleg hækkun, sem n. hefir lagt til, höfum við hv. 11. landsk. og ég borið fram brtt. á þskj. 270 um að hækka þennan lið nokkuð meira, og verð ég að líta svo á, að í till. okkar sé sett fram það lágmark, sem hægt er að komast af með til þessa embættis. Hv. frsm. n. fór ekki mörgum orðum um þetta og færði ekki rök fyrir því, hvað nauðsynlegt væri til þessa, en ég vildi fá að heyra, hvernig hv. n. hugsar sér, að hægt sé að komast af með 13 þús. kr. til skrifstofukostnaðar við bæjarfógetaembættið á Siglufirði, því mér skilst, að úr því að lög eru sett um þetta, þá eigi þau að vera þannig úr garði gerð, að bæjarfógetar og sýslumenn fái það greitt, sem þeir kosta til embættisins. Hv. 11. landsk., sem sjálfur hefir unnið í 10 ár þarna, hefir skýrt frá því við 2. umr., hve mikla starfskrafta þurfi á þessa skrifstofu. og samkv. þeim upplýsingum mun vera ómögulegt að komast af með minna en 16 þús. kr. Það, sem bæjarfógetinn telur þurfa af vinnukrafti á skrifstofuna, er fulltrúi, gjaldkeri, skrifstofumaður og innheimtumaður, og svo er auk þess húsnæði og annar skrifstofukostnaður. Þessi kostnaður allur er 19800 kr. Þegar litið er á þetta, samanborið við skrifstofukostnað annarsstaðar á landinu, sé ég ekki annað en að bæjarfógetinn á Siglufirði sé órétti beittur í frv. eins og það liggur fyrir, og eins eftir brtt. hv. n. Ég hefi fyrir framan mig skýrslu um embættisverk ýmiskonar í bæjarfógeta- og sýslumannaembættum, og eftir þeirri skýrslu að dæma sýnast embættisverk vera alveg eins mikil á Siglufirði og í ýmsum öðrum kaupstöðum, þó að sýslurnar, sem með þeim fylgja, séu meðtaldar. T. d. dómar í ýmiskonar málum eru fleiri á Siglufirði en í nokkrum hinna kaupstaðanna utan Reykjavíkur, nema Ísafirði. Ýmsar aðrar réttargerðir eru eins margar á Siglufirði og öðrum kaupstöðum landsins, þótt sýslurnar séu meðtaldar. Það má segja, að þesskonar embættisverk hvíli á bæjarfógetunum og sýslumönnunum sjálfum, en ekki á skrifstofunum. en ef við lítum yfir innheimtu á ríkissjóðstekjum og annað því líkt, þá sýnir skýrslan yfir það, að það er innheimt meira á Siglufirði af slíkum gjöldum en í nokkrum öðrum kaupstað landsins fyrir utan Reykjavík, og sú vinna hvílir svo að segja eingöngu á skrifstofunum. Ég hygg, að hv. n. hafi þessa skýrslu og geti athugað hana, og fer ég því ekki lengra út í þetta. Ég vona, að ef hv. n. sýnir ekki fram á, að bæjarfógetinn á Siglufirði geti komizt af með þessar 13 þús. kr., sem hún ætlar honum, þá verði till. okkar á þskj. 270 samþ. Eins og ég sagði fyrr, þá er það algerlega lágmark þess, sem við teljum þar hægt að komast af með, og annar tillögumaðurinn hefir, eins og ég sagði áðan, þann kunnugleika á þessu, þar sem hann hefir unnið þar í 10 ár, að hann má vel um það bera, hver skrifstofukostnaður raunverulega er þarna fyrir hendi.



Ég hefi leitazt við að fylgjast með störfum hv. allshn., og ég verð að segja, að mér virðist hún hafa reynt að vinna af hinni mestu samvizkusemi og réttlæti í þessu máli. Ég væri mjög ánægður með það fyrir hönd minna starfsbræðra, ef það tækist að láta hvern okkar hafa þann embættiskostnað, sem við í raun og veru leggjum út. Ég held áreiðanlega, að þeir reikningar, sem hér liggja fyrir, sýni allir meiri skrifstofukostnað en hv. allshn. hefir áætlað, og það myndi nema fleiri tugum þúsunda, ef ætti að fullnægja allra kröfum. En fyrst verið er að skammta þetta, er eina ráðið að reyna að skammta það réttlátlega. Ég vil aðeins gera grein fyrir mínu atkv. um þessa till. Ég játa, að það er rétt og í rauninni sjálfsagt að hækka skrifstofufé bæjarfógetans á Siglufirði frá því, sem nú er, og ég geri ráð fyrir, að mjög sé stillt í hóf að láta það vera svipað og skrifstofufé í Vestmannaeyjum. Þessi tvö umdæmi virðast að öllu leyti sambærilegust, og ef hækka á upp fyrir 13 þús. hjá öðru, virðist rétt að hækka einnig hjá hinu. En verði þetta gert, þá er hætt við, að hin embættin telji sig vanhaldin. Ég er því ekki á móti því, að skrifstofuféð væri hækkað af því, að ég áliti ekki, að það sé raunverulega of lágt ákveðið, en ég álit rétt að reyna að hafa það sem jafnast hjá öllum. Eftir minni reynslu og eftir því, sem ég þekki til, álít ég, að sá, sem minnst beri úr býtum, sé bæjarfógetinn á Ísafirði, vegna þess hvað það embætti er víðáttumikið og erfitt að rækja það. Ég hygg rétt, ef hv. d. vill hækka framlögin svo sem hv. n. leggur til, að þá sé einnig hækkað hjá bæjarfógetanum á Ísafirði.

*Magnús Jónsson: Fyrst þegar allshn. skilaði áliti um þetta mál, lét hún skrifstofufé allra bæjarfógeta óbreytt frá því, sem var í frv., og án þess að um það væri tekin nokkur fullnaðarákvörðun. Ég held það hafi helzt verið skoðun nm. að láta það óbreytt eins og hæstv. dómsmrh. hafði gengið frá því. Mér varð það ljóst við að fara yfir skýrslur þær, er frv. fylgdu til n., að bæjarfógetaembættin, e. t. v. að einu undanteknu, hlytu að verða vanhaldin af þeim skrifstofukostnaði, sem þeim var ætlaður, og virtist mér helzt þurfa að hækka hann á Siglufirði og Ísafirði, enda sér maður, að skrifstofufé hafði þar verið tiltölulega lítið hækkað frá því, sem áður var, í öðrum staðnum um 3 þús., en hinum 5 þús. Eins og ég gat um í umr. þeim, er urðu um þingsköp, þá atvikaðist það svo, að ég var ekki á fundi þeim í n., sem borin var fram á till. um að hækka skrifstofufé á Siglufirði, og kenni ég því um, að engin till. kom um hækkun á Ísafirði. Ég álít, að náðst mundi hafa samkomulag um nokkra hækkun á báðum stöðunum, ef ég hefði verið á fundinum. Ég veit, að n. mundi hafa verið með þessu, og því hefi ég borið fram brtt. um þús. kr. hækkun á Ísafirði. Þetta er meira til þess að það kæmi fram, úr því að farið var að bæta við skrifstofuféð, að ég álít, að bæjarfógetinn á Ísafirði sé heldur illa haldinn af því fé, sem honum er ætlað í frv. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, þegar hann mælti fyrir brtt. sinni um allverulega hækkun á skrifstofufé bæjarfógetans á Siglufirði, að í raun og veru ætti að greiða sýslumönnum og bæjarfógetum það fé, sem þeir kostuðu til embættisins. Og ef fara á eftir skýrslum þeirra sjálfra, eru það hin öruggustu meðmæli með brtt. minni, því að skýrsla bæjarfógetans á Ísafirði sýnir skrifstofukostnaðinn þar 23080 kr. Nú má náttúrlega alltaf segja, að það sé erfitt að segja um það, hvað hver þurfi að kosta til. En það, sem bæjarfógetinn á Ísafirði gerir ráð fyrir af starfsmönnum, er einn fulltrúi, einn gjaldkeri, bókari við tollinnheimtu og einn aðstoðarmaður, og svo kemur náttúrlega húsaleiga og þess háttar. En það, sem hann hefir fram yfir Siglufjörð, er kostnaður við umboðsmenn, sem hann þarf að hafa á 4 stöðum, og svo ferðakostnaður við manntalsþing, sem hann þarf að halda á 15 stöðum. Ef maður nú lítur á, hvað hann borgar fyrir þetta, þá held ég, að mönnum geti varla dottið í hug, að um neitt óhóf sé að ræða. Hann borgar öllum 4 umboðsmönnunum 1800 kr. Ég býst ekki við, að það sé hægt að fá menn fyrir minna. Ef menn skyldu nú halda, að hann gerði meiri kröfur fyrir sjálfan sig, þá er bezt að líta á ferðakostnaðinn. Hann er 400 kr. Ég býst við, að mönnum finnist það ekki ósanngjarnt, þegar tekið er tillit til þess, hvernig er að ferðast um þarna vestra. Þessir 2 liðir, umboðsmennirnir og ferðakostnaðurinn eru 2200 kr., sem er umfram það, sem hann þyrfti að kosta til, ef hann hefði kaupstaðinn einan saman eins og bæjarfógetinn á Siglufirði. Ég skal svo ekki vera að reyna að bera saman þessa kaupstaði. Það er náttúrlega svo, að það er ef til vill meira af þessari starfseminni á öðrum staðnum og aftur meira af annari á hinum, svo að það kann að vera, að það jafnist upp. En ég tel það fulla sanngirni, að ef á að hækka skrifstofuféð á Siglufirði, þá verði mín till. einnig samþ. Ég vil annars ekki vera að halda henni fast fram, en ég veit það bara, að það verður ekki hjá því komizt að greiða þarna hærri skrifstofukostnað. Ég þekki bæjarfógetann á Ísafirði dálítið persónulega og ég veit, að hann er það gætinn maður, að það mun óhætt að treysta því, að hann muni ekki kosta meiru til en þarf. Ég skal svo ekki mæla frekar fyrir þessari till. Mér þætti miður, ef hún yrði felld. Ég hefi ekki getað kynnt mér vilja hv. þm., en ég hefði miklu heldur viljað taka hana aftur en að hún yrði felld.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég vil taka það fram strax, að það, sem ég segi um þessar brtt., sem hér liggja fyrir, er frá mér persónulega, en ekki fyrir hönd n. allrar. Ég vil þá fyrst víkja að brtt. á þskj. 270, frá hv. 1. þm. Eyf. og hv. 11. landsk., þar sem lagt er til, að skrifstofufé bæjarfógetans á Siglufirði verði hækkað upp í 16000 kr. Ég get ekki verið með þessari till., einmitt af þeirri ástæðu, sem ég drap á í fyrri ræðu minni, að við það raskast þau hlutföll, sem höfð hafa verið um ákvörðun þessa fjár, gagnvart öðrum embættum. Það er svo með Siglufjörð, að það er erfitt að bera hann saman við Akureyri og Ísafjörð, vegna þess að á báðum þessum stöðum gegna bæjarfógetarnir sýslumannsstörfum í stórum sýslum. Og það eitt bendir til þess, að töluvert mikill munur verði að vera á skrifstofufé þeirra bæjarfógeta og bæjarfógetans á Siglufirði, því að það er varla hægt að gera ráð fyrir, að kostnaður við embætti sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu sé minni en af hinum stærri sýslumannsembættum á landinu, eins og t. d. S.-Múlasýslu. Alveg er eins ástatt um bæjarfógetann á Ísafirði. En sá bæjarfógeti, sem er langsamlega sambærilegastur við Siglufjörð, er bæjarfógetinn í Vestmannaeyjum. Og eftir því sem ég hefi komizt næst, eftir að hafa kynnt mér þetta nokkuð, eru almenn störf bæjarfógetanna skipuð á þessum stöðum. Það hefir í þessum umr. verið vitnað í skýrslu frá hagstofunni um embættisstörf hjá bæjarfógetunum. Það virtist svo af ræðu hv. 1. þm. Eyf., að hann héldi, að þessi skýrsla hefði farið algerlega framhjá n., en það er ekki tilfellið. N. hafði þessa skýrslu til athugunar, og hún er náttúrlega góð, það sem hún nær, en ég get ekki séð, að hún sanni það, sem þessi hv. þm. vill láta hana sanna, að embættisstörfin á Siglufirði séu svona miklu meiri en annarsstaðar, eins og t. d. á Akureyri og Ísafirði  Nokkuð svipað er að segja um brtt. frá hv. 2. þm. Eyfirðinga. Hann kemur með varatillögu við brtt. á þskj. 270, um það, að lækka upphæðina um eitt þúsund. Þó að það sé nokkru nær, þá tel ég þetta samt sem áður sama verknaðinn og í aðaltillögunni, sem sé að valda nokkru misræmi. Hvað viðvíkur till. á þskj. 276, frá hv. 1. þm Reykv., til ég segja það eitt, að þótt þar sé ekki um stóra upphæð að ræða, þá hygg ég, að ef hún verður samþ., verði erfitt að standa á móti einhverri hækkun hjá bæjarfógetanum á Akureyri. Þau embætti eru mjög hliðstæð, og mér virðist, að öll þau gögn, sem ég hefi kynnt mér í þessu máli, beri vott um, að skrifstofufé á Akureyri eigi að verða hærra heldur en á Ísafirði, enda er það í frv. 1200 kr. hærra. Ég get svo látið útrætt um þetta mál, því að það er auðvitað Alþ., sem á að ákveða þetta, en ekki ég. En ég vildi aðeins benda á þær niðurstöður, sem ég hefi komizt að, og að þær einstöku brtt., sem n. er ekki með, geti dregið mjög alvarlegan dilk á eftir sér.

*Erlendur Þorsteinsson: Herra forseti! Við 2. umr. málsins sýndi ég fram á, að misræmi væri í frv., eins og það var á þskj. 249. Allshn. hefir nú tekið það til athugunar og gert nokkrar lagfæringar á því, en þó engan veginn fullnægjandi. og mér skilst af ræðu hv. 2. þm. S.- M., að þar sé ókunnugleika mikið um að kenna, og eins því, að bæði hann og aðrir nm. geri of mikið úr því, sem þeir kalla aukatekjur. T. d. nú seinast var hv. 2. þm. S.-M. að tala um gjald, sem greitt væri af flutningaskipum, er kæmu í fyrsta sinn í höfn. En samkv. lögum er ekki heimilt að taka neitt aukagjald af slíkum skipum, nema þar, sem hreppstjórar eru. Þar, sem bæjarfógetar eru, er ekki um neitt slíkt gjald að ræða, heldur eingöngu af fiskiskipum, og er það 10 aurar á nettósmálest. Flest þau fiskiskip, er til Siglufjarðar koma, eru 30–50 smál. að stærð, og nemur því þetta gjald 3–5 kr. á skip. Geta menn því gert sér í hugarlund, hvað miklar þær aukatekjur eru. Annars er enginn vandi að fá þetta upplýst. Öll þessi gjöld eru skráð í hafnargerðabók Siglufjarðar og innheimtubók ríkissjóðs, þar sem hægt er að ganga úr skugga um, hversu mikil þessi gjöld eru. Það er því algerlega óþarft að vera að fleipra með það, að hér sé um fleiri þúsundir að ræða, þegar hægt er að fá það svart á hvítu. Aðrar aukatekjur, er embættunum fylgja, eru innheimtutekjur af tryggingum, 3% af slysatryggingum á skipum, 6% af slysatryggingum í landi, og 2% af ellistyrktarsjóðsgjaldi. Geta menn því ímyndað sér, hversu miklar þær aukatekjur eru, og er því óþarft að vera að kasta fram ágizkunum um það, þar sem hægt var fyrir n. að afla sér fullkominna upplýsinga um þetta atriði. Ég hefði líka getað gefið upplýsingar um það, hvað miklar þessar aukatekjur voru þau árin, sem ég vann á bæjarfógetaskrifstofunni á Siglufirði. Annars er það eitt atriði, sem algerlega hefir verið gengið framhjá í þessum umr. Að því er snertir Siglufjörð, þá er það afarmikið starf að hafa eftirlit með hinum nýju gjaldeyrislögum og innheimtu á tolltekjum ríkissjóðs. Í þessu sambandi vildi ég taka til samanburðar Vestmannaeyjar. Þar er saltfiskur aðalútflutningsvaran, og fer sá útflutningur allur gegnum Union í Reykjavík. Með síldarútflutninginn á Siglufirði er það aftur á móti svo, að með hverju einasta skipi eru 50–100 útflytjendur. Halda nú hv. þm., að ekki sé mikill munur á því, að 50–100 menn gangi frá sínum pappírum eins og vera á, heldur en eitt félag, sem er viðurkennt, eins og Union? Eins er það ólíkur munur að sjá um matjessíldarútflutninginn, þar sem hann fer fram gegnum einn aðilja, heldur en að passa upp á fleiri tugi manna, sem margir hverjir eru ekki færir um að ganga frá sínum pappírum og vita kannske ekki, hvað með þarf til þess að í lagi sé, bæði hvað snertir gjaldeyrislögin og innheimtu á tolltekjum ríkissjóðs. Þess vegna þarf að vaka yfir þeim og hjálpa þeim til þess að ganga frá sínum skjölum. - Þetta er sem sé svo stórt atriði, að ekki má framhjá því ganga. Þá sagði hv. frsm., að á Siglufirði væru 2–3 tollgæzlumenn. Þetta er ekki rétt. Þar er einn fastur tollgæzlumaður, sem jafnframt hefir allt svæðið frá Eyjafirði og vestur að Horni, og svo hefir verið annar maður til 2–3 mánuði yfir sumartímann, en aldrei 3 tollgæzlumenn. Það má líka benda á það í þessu sambandi, að á Akureyri er einn fastur tollþjónn, sem hefir ekkert annað umdæmi en Akureyri og Eyjafjörð. og mér er kunnugt um það, að hann hefir innt mikið starf af hendi einmitt í þágu bæjarfógetans á Akureyri, miklu meira starf heldur en tollþjónninn á Siglufirði hefir innt af hendi fyrir bæjarfógetann þar, sem eðlilegt er, þar sem hann hefir miklu stærra svæði og meiri ferðalög. Hvað viðvíkur þeim tveim lögregluþjónum, sem á Siglufirði eru yfir sumartímann, þá eru þeir eingöngu kostaðir af ríkissjóði, vegna þess að Siglufjörður er eini bærinn utan Reykjavíkur, sem hefir lagt fram fullnægjandi fé til lögreglueftirlits, eftir því sem áskilið er, þannig að ríkissjóði ber skylda til þess að leggja fram fé á móti, en hefir í stað þess tekið þann kostinn að leggja til 2–3 menn yfir sumartímann. En þeir hafa eingöngu með höndum umferðareglur og ölvunaróspektir, og gætu Siglfirðingar lagt það að jöfnu að losna við þessa lögregluþjóna, ef þeir jafnframt losnuðu við áfengisútsölu ríkisins. Þá var hv. frsm. að tala um, að það væru 3 síldarverksmiðjur, sem væru fyrir utan Akureyrarkaupstað, og að þess vegna væri ekki hægt að afgreiða það, sem frá þeim flyttist, á skrifstofunni. En þetta er misskilningur. Öll þau skip, sem taka afurðir frá Hjalteyri, Dagverðareyri og Krossanesi, taka vörurnar fyrst og fara svo til Akureyrar. En ef það er ekki gert, þá verður þessi tollþjónn á Akureyri að fylgja skipunum og sjá um þau að öllu leyti, og ég veit ekki annað en að það sé bæjarfógetanum á Akureyri algerlega að kostnaðarlausu. Ég get líka upplýst hv. frsm. um það, að meðan ég var á bæjarfógetaskrifstofunni á Siglufirði voru þar jafnmargir starfsmenn og á Akureyri. Þar var einn fulltrúi, einn gjaldkeri og ein stúlka, en hjá okkur var fyrst einn karlmaður og þrjár stúlkur og síðan tveir karlmenn og ein stúlka. Ég vil svo að endingu undirstrika það, að taka verður fullt tillit til þess mikla starfs, sem á Siglufirði er að skapast utan um gjaldeyrisverzlunina og allt eftirlit með útflutningnum, sem er miklu erfiðara heldur en t. d. í Vestmannaeyjum, sem hér hafa verið teknar til samanburðar. Þetta vildi ég, að hv. þm. tækju til athugunar við atkvgr. og gættu þess, að hér er ekki verið að fara fram á, að skrifstofukostnaðurinn sé greiddur eins og hann er talinn eftir reikningi; heldur einungis að þessum embættismanni sé gert það fært að hafa fólk, sem hann og ríkissjóður geta treyst til þeirra starfa, sem þar er um að ræða.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Hv. 11. landsk. talar nú ekki einungis eins og sá, sem valdið hefir. heldur einnig eins og sá, sem vitið hefir. Viðvíkjandi því, sem ég sagði um aukatekjurnar, þá benti hann á, að ég hefði farið rangt með það, er ég tilnefndi um flutningaskipin. Ég hefi ekki athugað þetta atriði sérstaklega, en það er ekki stórvægilegt, og læt ég það því liggja milli hluta. En hinsvegar kannaðist hv. þm. við afgreiðslugjaldið af fiskiskipunum. - Ennfremur sagði hv. þm. það, að um aukatekjurnar hefði verið hægt að fá upplýsingar, og meira að segja hefði hann getað fengið þær, en hann forðaðist samt að nefna nokkuð í þá átt. Þá sagði hv. 11. landsk., að ekki mætti bera saman Vestmannaeyjar og Siglufjörð í þessu efni, vegna þess að afgreiðsla á tollvörum færi fram á annan hátt og auðveldari í Vestmannaeyjum heldur en Siglufirði, þar sem saltfisksútflutningurinn í vestmannaeyjum færi allur fram í gegnum Union. Ég held nú, að hv. þm. væri full þörf á að kynna sér þetta atriði betur, áður en hann fullyrðir neitt um það. Það er rétt, að frá landinu afgreiðir Union allan saltfisksútflutning, en á hverri höfn verður hver viðskiptamaður að sjá um sína pappíra sjálfur. Það væru eitthvað skrítnar útflutningsskýrslurnar hjá sýslumönnum úti um landið, ef fiskurinn væri allur afgr. frá Reykjavík. Auk þess er mikið afgr. frá Vestmannaeyjum annað en saltfiskur, t. .d. lýsi og mikið af ísuðum fiski. Þá vildi hv. 11. landsk. gera lítið úr því, að nokkur þægindi væru fyrir bæjarfógetann að hafa tollgæzlumenn á Siglufirði, og sagði, að þeir hefðu aldrei verið þrír. Ég sagði, að þeir hefðu stundum verið 2–3 yfir sumartímann, og hygg ég, að það verði erfitt fyrir hann að hnekkja því, að stundum hafi þrír tollgæzlumenn verið þar samtímis. - En það var nokkuð einkennilegt, sem fram kom hjá hv. þm. í sambandi við þetta, sem sé það, að á Akureyri hefði bæjarfógetinn mikil not af tollgæzlumanninum, en bæjarfógetinn á Siglufirði hefði engin not af honum. Mér er ómögulegt að skilja þetta. Ég hefi einmitt ímyndað mér, að það væru hlunnindi fyrir embættismenn að hafa tollgæzlumenn sér við hlið, enda er það játað, að svo sé á Akureyri, og hví skyldi það ekki vera eins á Siglufirði? En mér finnst þetta benda til þess, að hv. 11. landsk. lýsi þessu ekki alveg óhlutdrægt fyrir okkur. Og ég geri ráð fyrir, að þó að mikið bresti á, að sá kunnugleiki, sem ég hefi reynt að afla mér um þessi embætti, sé nægilegur, þá sé kunnugleiki hv. 11. landsk. sízt betri, og það er dálítið varhugavert, þegar ekki er hægt að líta báða aðilja jafnhlutlausum augum, eins og hv. þm. virðist gera. Annars get ég látið útrætt um þetta mál, því að eins og ég tók fram áðan, þá er það ekki ég, sem ákveð þetta fé, heldur Alþ. í heild sinni, og verður því að skeika að sköpuðu, hvernig um þetta fer við atkvgr.