Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og þessi þáltill. á þskj. 368 ber með sér, er lagt til, að fundum þingsins verði frestað frá deginum á morgun og eitthvað fram yfir nýár, þó þannig, að þ. verði kvatt saman eigi síðar en 1. febr. næstkomandi. Það vakir fyrir ríkisstj. að kalla þ. saman 1. febr., nema eitthvað það komi fyrir, að æskilegra yrði talið að kalla það saman fyrr. Að öðru leyti er ætlunin að halda sér við till. - Ég sé ekki ástæðu til að fylgja till. úr hlaði með neinum sérstökum rökum, af því að þau eru öðrum hv. þm. jafnkunn sem mér, og af því að ekki tókst að ljúka þinginu fyrir jól, sem ef til vill ekki stóðu miklar vonir til, þar sem svo mörg mál hafa verið hér á döfinni, þá geri ég ráð fyrir, að það séu heppilegri vinnubrögð að fresta því nú um þennan tíma, nema eitthvað sérstakt komi fyrir, sem mæli því í gegn, og geta þá þeir hv. þm., sem sækja langt að, eitthvað sinnt þeim störfum, sem bíða þeirra heima, úr því að þ. er á annað borð frestað. - Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Þegar minnzt hefur verið á þetta mál hér að undanförnu í sambandi við að setja það á dagskrá, hefur hv. 2. þm. Reykv. (EOl) getið þess réttilega, að við tveir nm., sem höfum ekki getað orðið hv. samnm. okkar samferða, höfum ekki enn þá gefið út minni hl. nál. Hv. 2. þm. Reykv. mótmælti því fyrir sitt leyti, að mál þetta væri tekið á dagskrá, meðan svo stæðu sakir. Ég vil fyrir mitt leyti algerlega taka undir þetta. Þegar mál þetta kom fyrir utanrmn. á föstudaginn var, var mjög orðið áliðið fundartímans, því að önnur aðalmál höfðu verið þar á dagskrá. Þegar kom að þessu málefni, var þess óskað af hv. 2. þm. Reykv., að hæstv. dómsmrh. væri kvaddur til fundar til skrafs og ráðagerða og einnig óskaði hann eftir öðrum upplýsingum, sem n. mættu að gagni koma. Hv. meiri hl. n. sá sér hins vegar ekki fært að verða við þessum óskum minni hl., en lét ganga til atkvæða um það í n., hvort nm. væru með till. óbreyttri eða ekki. Fimm af sjö nm. töldu sig fylgjandi till. óbreyttri. Ég og hv. 2. þm. Reykv. (EOl) gátum ekki gengið inn á till. eins og hún lá fyrir og óskuðum eftir frekari umræðum; upplýsingum og skjalasöfnun í n. sjálfri. Hv. meiri hl. varð ekki við þessum óskum okkar og er þetta óvanaleg aðferð í n., því að í þeim n., sem ég hef átt sæti, hef ég ekki orðið þess var, að meiri hl. n. meinaði minni hl. n. að fá upplýsingar og viðræður við vissa menn, sem hann óskaði eftir, áður en n. tæki endanlega afstöðu. Af þessu hefur leitt það, að við hv. 2. þm. Reykv. höfum ekki séð okkur fært að skila áliti, eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, sumpart af því að síðan hafa verið miklar þingannir, fundir langir og strangir og lítill tími til annars en að sitja fundi og taka þátt í atkvgr. Ég hef ekki einu sinni getað rætt við hv. 2. þm. Reykv. (EOl) um það, hvort við getum gefið út sameiginlegt nál. eða ekki. Afstaða mín, eins og hans, er sú, að við getum ekki gengið inn á till. óbreytta, og má það vera öllum ljóst, af því að þegar þessi till. var til umr., var útbýtt frá mér ásamt hv. þm. V.-Ísf. till. til breyt. á frumtill. Ég verð að lýsa yfir, að ég get ekki gengið inn á till. þessa eins og hún er flutt. Við, sem er um í minni hl. n., ætlum að afla gagna í málinu og gefa út nál. Í n. höfum við orðið fyrir því, að till. okkar hafa verið hundsaðar, svo og afstaða okkar. Okkur var ekki leyft að ræða við hæstv. dómsmrh. til þess að fá hjá honum nauðsynlegar upplýsingar. Yfirleitt má segja, að mál þetta hafi sætt mjög óþinglegri meðferð. Við viljum hafa rétt til að gefa út álit minni hl. Það er ekki úr hófi, þótt það líði 5 til 6 dagar, án þess að við getum komið því við, jafnmiklar annir og hér hafa verið að undanförnu og eru enn. Ef það yrði ekki tilbúið að þeim tíma liðnum, gæti hæstv. forseti tekið málið á dagskrá. En eftir þann tíma, sem við nú höfum haft til undirbúnings, er óverjandi, að það skuli hafa verið tekið til umræðu. Ég óska, að málinu sé á þessu stigi þess frestað og að okkur verði gefinn frestur til að skila nál.

Forseti (JPálm) : Út af orðum hv. 4. þm. Reykv. vil ég taka fram, að þess hefur verið krafizt mjög eindregið, að mál þetta yrði tekið á dagskrá. Ég gat ekki lofað, að málið fengi afgreiðslu áður en þingi verður frestað, og vildi ég því fá að heyra álit allra nefndarparta á því.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um, að viðhöfð hefði verið óvenjuleg aðferð við afgreiðslu þessa máls í utanrmn. Ef það er óvenjulegt, hvernig það hefur verið afgr. þar, þá er ekki síður óvenjulegt, þegar mál er komið úr n., að farið er að ræða það utan dagskrár, eins og hv. þm. gerði. Mig undrar, að hv. forseti skyldi ekki gefa hv. 4. þm. Reykv. ofanígjöf fyrir framkomu hans. - Ég vil segja, að afgreiðsla þessa máls í utanrmn. hefur verið alveg þingleg og venjuleg. Meiri hl. mælir með því, að það verði samþ. óbreytt. Það er komið að hléi, og það átti að gefast kostur á að klára málið áður, og var þá ekki um annað að gera en að hraða því. Hv. 4. þm. Reykv. ætlar aðra syndara. Mér þykir undarlegt, að hann skuli vera með brtt., áður en hann hefur aflað sér upplýsinga um málið. Um hv. 2. þm. Reykv. er það að segja, að hann virðist hafa tekið afstöðu til málsins. Hér er ekkert annað á ferðinni en það, sem ég sem 25 ára þm. kannast ósköp vel við, sem sé, að minni hl. hefur gripið til þessa ráðs, að gefa ekki út nál., til þess að tefja málið. Ég vil ekki kalla þessa aðferð óþinglega, en eðlilegt væri, að hæstv. forseti færi ekki eftir þeirri pípu. Við í meiri hl. lítum svo á, að þeir menn, sem hér er um að ræða, hafi aldrei verið sviptir landsvistarleyfi. Hitt er alveg eðlilegt, að þeir þurfi nú að fá það endurnýjað, og er það bundið því, að nú séu þeir að fara til raunverulegra heimila sinna. Ef vera þeirra hér á landi þætti síðar óheppileg, vil ég þó, að þeir fái landgönguleyfi og að þeir verði þá síðar dæmdir eftir íslenzkum lögum. Það er óþolandi, að Íslendingar skuli hvetja til þess, að alltaf sé tekið fram fyrir hendur Íslendinga. Slíkt ætti ekki að eiga sér stað, nema sérstakar ástæður væru fyrir hendi. Það er annars einkennilegt, að nokkur skuli vera á móti því, að þessi till. sé samþ. Með því að vera á móti því, beygja menn sig undir erlent vald. Ég vil ekki taka undir það, að hér sé fyrst og fremst um að ræða mannúðarmál. Jú, það er að vísu rétt, og það hefur knúið mig til að ljá því fylgi mitt. En mér finnst sjálfstæðismálið, sem er í þessu, engu minna vert. Eigum við að beygja okkur þannig undir erlenda aðila, að við að minnsta kosti ekki tökum upp þráðinn þar sem hinn aðalinn hefur sleppt honum? Við fyrstu umræðu þessa máls snerust umræðurnar að mestu leyti um allt annað en það. En ég hef ekki vald til þess að banna mönnum að taka til máls, og ég sé, að nú hefur hv. þm. Str. borið fram till. á þskj. 380, sem gæti gefið tilefni til almennra umræðna. En mér finnst það vera óforsvaranlegt að draga að gefa svar við þessari till., því að það er hægt, áður en þingi verður frestað. Ég vil ljúka máli mínu með ósk um, að þessi till. verði samþ. óbreytt, áður en þing skilst.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 4. þm. Reykv. og algerlega mótmæla því, að þetta mál sé tekið á dagskrá og til afgreiðslu nú. Ég er hissa á því offorsi, sem fylgt er á eftir því með. Ég fæ ekki skilið, hvað valdið getur. Þetta er mál, sem mikið hefur að segja fyrir álit okkar út á við. En meiri hl. utanrmn. ætlar að leyfa sér að afgreiða það án þess að leyfa minni hl. n. að ræða það við hæstv. utanrrh. og án þess að gefa sama minni hl. tíma til að láta prenta nauðsynleg þingskjöl viðkomandi málinu. Ég á erfitt með að skilja, hvers vegna á að knýja málið þannig áfram. Þetta eru ný vinnubrögð og óþekkt hjá utanrmn. Þetta er mál, sem varðar álit þjóðarinnar út á við og ræður miklu um, hvar hún er sett á bekk með öðrum þjóðum heims. Þetta eru undarleg vinnubrögð, þegar um mikilsvarðandi utanríkismál er að ræða. Í fyrsta lagi er venjulegt að reyna, hvort ekki getur náðst samkomulag um það, og í öðru lagi, ef n. klofnar, þá að gefa þm. tækifæri til þess að fá þau gögn, sem hver þm. ætti að hafa fyrir sér, þegar slíkt mál er tekið fyrir. Þetta mál er þess eðlis, að eftir því er tekið. Hver er afstaða Íslendinga í svona máli? Það mun verða athugað nákvæmlega. Ísland er að stíga fyrstu sporin sem lýðveldi. Sjálfstæðu ríki ber margs að gæta í sambúðinni við aðrar þjóðir. Þar er það náttúrlega fyrst og fremst utanrmn., sem á að standa á verði um málefni landsins. Hún á að sjá um, að ekki verði gerðar svoleiðis vitleysur, að þingið þurfi að skammast sín fyrir þær á eftir. Það eru valdir þeir menn í utanrmn., sem ætlazt er til, að séu nokkurn veginn kunnugir því, sem gerist úti í heimi, og vita, hvernig á eitt eða annað er litið erlendis. Hún þarf því að vanda störf sín sérstaklega vel, og í þessu máli þarf hún að gæta þess vandlega, hvað hún gerir, hvaða till. hún hefur fram að færa. Þetta mál má ekki afgreiða öðruvísi en svo, að Alþ. þurfi ekki að bera kinnroða fyrir. En nú gerist það undarlega, að meiri hl. n. neitar að kalla fyrir n. þá ráðh., sem mest hafa með þetta mál að gera. Náttúrlega hefur þingið valið sína beztu menn í utanrmn., en ég held ekki, að Alþingi hafi álitið, að þeir væru óskeikulir. Þeir ættu því að athuga alla málavöxtu og hafa jafnan það, sem sannara reynist. Hefur meiri hl. n. gert þetta? Hefur hann viljað fylgja og fara eftir þessari reglu? Hefur hann rannsakað þau skjöl, sem fyrir liggja? Nei. Þessa aðferð hefur meiri hl. ekki haft. Hann afgr. þvert á móti frv. þetta á 5 mínútum. Þetta mál, sem staðið hefur stólparifrildi um, tók n. ekki lengri tíma að afgreiða. Ég verð að segja, að slík afgreiðsla hjá utanrmn. er mjög vitaverð. En þó kastar nú þar fyrst tólfunum, þegar hv. 1. þm. Reykv. (MJ) krefst þess, að málið sé afgr. frá Alþingi áður en minni hl. gefst kostur á að skila áliti sínu. Það er ekki nóg, að meiri hl. lítur á sig sem óskeikulan páfa, sem ekkert geti lært. Þeir ætlast líka til þess, að ákvörðun sé tekin í málinu án þess að gögn þau, sem fyrir liggja, séu athuguð. Það er engan veginn vansalaust fyrir okkur út á við, ef við afgreiðum þetta mál á þennan hátt. Ekki er hægt að afsaka slíkt með því, að við höfum ekki vitað betur. Ég vil því mótmæla því algerlega, að þetta mál sé tekið til afgreiðslu nú. Ég krefst þess, að okkur, sem erum í minni hl., verði gefinn kostur á að leggja málið fyrir þingið með þeim gögnum, sem því fylgja. Meðan ég sé ekki, hvaða afstaða verður ofan á, hjá hæstv. forseta viðvíkjandi afgreiðslu málsins, mun ég ekki fara út í að ræða þá hlið þess, heldur snúa mér að því almennt, ef vera mætti, að málið þætti þess vert, að þm. athuguðu það nánar. Spunnizt hafa pólitískar deilur út af þessu máli hér í hæstv. Alþingi, og hafa jafnvel komið fram aðdróttanir um, að vissir menn hafi verið allhlynntir Þjóðverjum hér fyrir stríð. Ég vil taka það fram, út af því að talað er um, að þeir séu við nazisma riðnir, að nazisminn er kriminelt fyrirbrigði. Það er nauðsynlegt, að það komi skýrt fram fyrir auglit þings og þjóðar, að nazistaflokkurinn er annað og verra en stjórnmálaflokkur. Nazisminn í Þýzkalandi var skipulögð glæpastarfsemi, og mun ég leiða rök að því, áður en ég fer lengra út í málið. Hér er um það að ræða, hvort við eigum að hleypa inn í landið mönnum, sem hafa tekið þátt í þessari glæpastarfsemi. Íslendingar eru ekki farnir að gera sér það ljóst, hvernig litið er á þjóðina nú erlendis. Hér er um það að ræða, að ef þýzki nazisminn hefði fengið að þróast, þá hefði hann eyðilagt öll þau menningarverðmæti, sem heimurinn hefur eignazt síðustu 20–40 ár. Við vitum, að glæpir hafa komið fyrir alls staðar og alltaf, en það hefur aðeins gerzt hjá einni þjóð, að ríkisstj. sjálf hafi skipulagt morð og unnið að því að þurrka út heilar þjóðir.  Menn þurfa að gera sér grein fyrir því sjálfir, hvað er réttast í þessu máli. Við Íslendingar verðum dæmdir út í frá eftir því, hvaða afstöðu við tökum gagnvart Þjóðverjunum. Stundum hefur verið reynt að setja á Íslendinga nazistastimpil, og þeir, sem eru fremstir í flokki að bera hann af sér, hafa á liðnum árum ekki skapað það álit út á við, er fullsæmilegt má teljast, - eða hafa Íslendingar sjálfir verið veikari fyrir en aðrar þjóðir? Þegar þar fyrir utan er nú um að ræða, hvort Alþ. eigi að fyrirskipa hæstv. dómsmrh. að óska þess rannsóknarlaust, að nokkrir Þjóðverjar séu fluttir heim, sem störfuðu í þágu nazista fyrir stríð, þá geta óbrjálaðir menn gert sér í hugarlund, hvað útlendir menn hugsa um þessi efni.

Þetta er ekki rétt

. Víst er þetta rétt, en ég skal raunar lesa till. fyrir hv. frsm. meiri hl. utanrmn., sem hefur þá ekki gefið sér tíma til að lesa hana, áður en hann afgreiddi hana. Hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að veita þeim Þjóðverjum, sem kvæntir eru íslenzkum konum og búsettir voru hér á landi árið 1939, landsvistarleyfi á Íslandi nú þegar, enda hafi þeir ekki orðið uppvísir að því að hafa rekið hér starfsemi í þágu erlendra ríkja, sem hættuleg geti talizt hagsmunum Íslendinga, eða framið aðra verknaði, sem ósæmilegir séu að almenningsáliti.“ Það stendur skýrum stöfum, að hæstv. dómsmrh. skuli veita þessum Þjóðverjum landsvistarleyfi, og þó er vitað, að hæstv. ráðh. er mótfallinn því. Hafi þeir ekki orðið uppvísir um neitt saknæmt, skal þeim veitt landsvistarleyfi, en það er alls ekkert tekið fram um rannsókn. Í dag eru umræddir Þjóðverjar ekki uppvísir um sök, og samkv. till. ætti þá að veita þeim landsvistarleyfið. Það getur verið, að hv. 1. þm. Reykv. hafi alltaf hugsað sér nákvæma rannsókn, og að það sé hans vilji, því að hann er þannig maður, að ég átti bágt með að trúa því um hann, að hann gerði vitandi vits að neita okkur um rannsókn. Nú er það komið í ljós, að hv. frsm. veit ekki, um hvað till. fjallar. Þess vegna verð ég að vona, að hann sjái sig um hönd og biðji ekki um, að till. verði samþ. óbreytt, án þess að hv. þm. gefist tækifæri á að rannsaka málið til hlítar og án þess að minni hl. n. fái að skila áliti sínu. Þetta er einmitt aðalmunurinn í brtt. hv. 4. þm. Reykv., að það á að leita upplýsinga um það og rannsaka, hverjir eru verðugir að fá landsvistarleyfi. Þar er einmitt tekið fram að leita allra gagna bæði með og móti. Og svo kemur hið alvarlega í ljós, að hv. frsm. og aðalmaður í n. veit ekki einu sinni, hvers efnis till. hans er. Hann hefur hugsað sér allt annað en stendur í till. Og þessi sami hv. þm. hefur tvisvar staðið upp og krafizt þess af hæstv. forseta, að hann tæki þetta mál á dagskrá. Ég býst við, að þessi hv. þm. ætti að athuga sinn gang, þar sem það hefur komið í ljós við þessa mjög svo stuttu ræðu hans, að hann veit ekki, um hvað till. sín fjallar. Í umræðunum hefur nú komið í ljós, að hv. þm. vill, að það fari fram rannsókn, enda er hann þannig maður, að hann mundi ekki vitandi vilja annað. Ég veit, að margir þessara umræddu Þjóðverja eru ágætir menn - ég tala nú ekki um þá, sem kusu heldur að dveljast í Englandi en fara til Hitlers. En það að ætla sér að hleypa þessum mönnum heim án rannsóknar er algerlega ósæmilegt. Mér þykir þess vegna ánægjulegt, að hv. 1. þm. Reykv. skuli hafa tilkynnt, að hann gangi út frá því, að till. sé allt öðruvísi en hún liggur hér fyrir, og ég vona, að hæstv. forseti taki tillit til þess áður en að afgreiðslu málsins kemur, að hv. frsm. hafi ruglazt í því, hvað till. fjallar um, og gefi þess vegna hv. þm. tíma til að kryfja málið til mergjar. Mér virðist, að eitt sé nauðsynlegt að fá upplýst, áður en lengra er haldið. Það er, að nöfn þeirra Þjóðverja, er dvöldust hér á landi fyrir 1939, verði kunngerð. Þá kæmu kannske fram þær upplýsingar, er orsökuðu það, að þm. endurskoðuðu afstöðu sína. Ég efast um, að hv. þm. vildu veita þeim manni, sem var fulltrúi Gestapo, landsvistarleyfi hér, en hann er einn af þeim, sem mundi fá landsvistarleyfi hér samkv. þeirri till., sem hér er til umr. nú. Það er eðlilegast, að hv. þm. fengju að vita allt það, sem kostur er á að upplýsa, og einn þátturinn í því er sá, að minni hl. fái kost á að rannsaka málið og starfa að nál. sínu. Hv. 1. þm. Reykv. var að segja frá því hér áðan, að sér fyndist þetta mannúðarmál. Ég verð að leyfa mér að segja það, að mér finnst þessi afstaða til mannúðarinnar breytast stundum einkennilega mikið eftir því, hvaða aðili á í hlut: Ég gat þess við fyrri hluta þessarar umræðu, að meðan ógnir og misþyrmingar nazistanna í Þýzkalandi og Austurríki voru ekki eins kunnar og þær er nú, hefði verið skrifað frá lækni einum í Vínarborg hingað til læknis á Íslandi og farið fram á að bjarga 4 ára stúlkubarni frá dauða. Faðir barnsins var í fangabúðum, en móður þess átti að varpa í fangelsi innan skamms. Katrín Thoroddsen læknir, sem fékk umrætt bréf, sótti um landsvistarleyfi fyrir hið 4 ára stúlkubarn. Þá gæti maður nú trúað, að mannúðin hefði átt að koma fram, sem hv. flm. segja, að sé höfuðhvöt þeirra nú, þegar um það var að ræða að bjarga saklausu barni úr klóm nazista. Um þetta var ekki pólitískum deilum til að dreifa, þarna og þá gat mannúðin fengið að njóta sín. En hvað gerðist? Það var neitað um landsvistarleyfi fyrir 4 ára gamalt barn, þó að faðir þess væri í fangabúðum eða dauður og fyrir móðurinni lægi hið sama, og auk þess var barnið af Gyðingaættum, en Gyðingar voru þá, sem kunnugt er, ofsóttir á alla lund. Þá var nú hægt að gera tilkall til mannúðarinnar, þar sem um umkomulaust barn var að ræða. En það fór lítið fyrir mannúðinni þá hjá þessum herrum, og einmitt hv. þm. Str., sem er annar aðalflm. þessarar till. og einn af meiri hl. og heimtar, að mál þetta gangi í gegn með afbrigðum og vili meina minni hl. um tíma til að starfa að nál., hann neitaði um landsvistarleyfi saklauss barns. Það er undarlegt með mannúðina - eða finnst ykkur það ekki? - Núna eru þó konur og börn þessara umræddu Þjóðverja örugg hér. Þær konur, sem hér um ræðir, þurfa ekki að óttast ofsóknir eða að vera kvaldar og drepnar eins og þeir, sem áttu líf sitt undir Hitler á sínum tíma. Eiginmenn þeirra þurfa ekki að óttast neitt þessu líkt. Ekkert slíkt er yfirvofandi. Þess vegna er greinilegt, að hér var um pólitíska ofsókn að ræða og í því tilfelli var eingöngu um mannúðarmál að ræða, en þegar hv. þm. Str. neitaði um landsvistarleyfið, kom enginn af hv. meiri hl. utanrmn. til að tala í nafni mannúðarinnar, og í blaði þáv. dómsmrh., Tímanum, birtist skætingur út af því, að nokkrum skyldi hafa dottið í hug að bjarga barni úr klóm nazistanna. Hins vegar verð ég að segja það, að ég gleðst yfir því, er þeir menn, sem sýndu þá svona mikið afskiptaleysi, ef þeir hafa fyllzt svona ákaflega ríkri mannúðarkennd núna, og ég vona, að þeir sýni það við betri tækifæri en nú. Ég get ekki heldur dulið það, að þess varð vart hér heima á síðustu árunum fyrir stríð, að mannúðin átti ekki eins hátt upp á pallborðið og oft áður, og þar kenndi augsýnilega andlegra áhrifa frá þýzku nazistunum, sem vildu einmitt útrýma allri mannúð. Þá ræddi hv. þm. S.-Þ., þáverandi form. Framsfl., um það, að við sýndum of mikla linkind og ættum að framkvæma það í litlum stíl, sem Hitler gerði í stórum stíl í Þýzkalandi. Auðséð er, að eitur nazistanna var byrjað að smita út frá sér, og ég held, að nauðsynlegt sé að ganga úr skugga um það, áður en endanleg ákvörðun er tekin, að ekki komist að nein nazistisk smitun. Mig langar í sambandi við fimmtu herdeild að fá upplýsingar um það hjá hæstv. dómsmrh., hvort þeir Þjóðverjar, er björguðust í síðasta stríði af skipi því, sem var víst kallað Bayablanca, og voru fluttir til Reykjavíkur af íslenzku skipi og hafa haft hér viðsetu, hvort einhverjir þessara manna séu búnir að fá landsvistarleyfi. Einnig væri þá gott að fá upplýst, hvort till. þessi ætti líka að ná til þessara „skipbrotsmanna“. Þessu skipi var strandað hér við suðurströnd Íslands og voru skipverjar settir hér á land til þess að þeir gætu verið hér til taks.  Inn í þessar umræður hefur spunnizt mikið um starfsaðferðir þýzku nazistanna hér. Stafar það eðlilega af því, að hv. þm. vilja fá að vita, áður en þeir ákveða nokkuð, hvað Þjóðverjar hafa aðhafzt til undirbúnings um töku landsins. Hver einasta þjóð í Evrópu gerir nú ráðstafanir til sem nákvæmastrar rannsóknar um allt slíkt. Hver þjóð lítur á það sem nauðsyn að grafast sem bezt fyrir um þessi mál og skoðar það sem eitt af því fyrsta, sem henni ber að gera. Eins og almennt er litið á Ísland nú, mundi ekki þykja ólíklegt, að Íslendingar hefðu gert ráðstafanir til að framkvæma slíka rannsókn. En hvað gerist svo á Íslandi? Það er ekki borin fram till. um þessa rannsókn fyrst og fremst, heldur er borin fram önnur till. um að veita þeim Þjóðverjum, sem hér voru fyrir stríð, landsvistarleyfi. Og ef hæstv. dómsmrh. vill láta rannsókn fara fram, þá kemur fyrirskipun frá hæstv. Alþ. um það, að þessum Þjóðverjum skuli þegar sleppt inn í landið, jafnvel þó að þeir séu þegar uppvísir um það að hafa verið þess albúnir að starfa hér sem fimmta herdeild. - Það er þetta, sem nauðsynlegt er, að menn geri sér ljóst, hvernig þetta lítur út fyrir umheiminum. Ef einhver hefur tilhneigingu til að stimpla Ísland sem vingjarnlegt hinu nazistiska Þýzkalandi, sem það alls ekki er, þá er gefið undir fótinn með samþykkt svona till., eins og hún er orðuð, og með því t. d. að ganga í berhögg við dómsmrh. landsins, taka bókstaflega af honum það vald, sem hann hefur. Ég verð að biðja hv. þm. mjög alvarlega að athuga, hvað þeir eru að gera út á við með þessu. Ég tek eftir, að hv. 1. þm. Reykv., frsm. utanrmn., er í þann veginn að hugsa málið, og það fyrsta, sem hann verður var við, þegar hann loks gefur sér tíma til að hugsa, er það, að hann er alls ekki með þeirri till., sem hann er að berjast fyrir. Hann heimtar, að það eigi að fara fram nákvæm rannsókn í þessu máli, einmitt þegar þingið er að taka valdið af dómsmrh. til að rannsaka málið. Hv. frsm. meiri hl. minntist á, að þetta væri ekki bara mannúðarmál, heldur líka sjálfstæðismál. Jú, þetta er á sinn hátt sjálfstæðismál, en frá öfugum forsendum við þær, sem hann nefndi. Það er einmitt sjálfstæðismál fyrir Íslendinga að athuga það, hvað þýzka nazistastjórnin hefur gert hér á Íslandi til þess að reyna að yfirtaka þetta land og svipta það sjálfstæði. Og það er einmitt nauðsynlegt, að sú rannsókn fari fram. Málið þarf að ganga sinn venjulega gang, þannig að dómsmrh. landsins geri sínar ráðstafanir til þess að tryggja öryggi landsins, en þá má ekki grípa fram fyrir hendur hans og fyrirskipa, að þeir menn skuli komast inn í landið, sem vitað er um, að ýmsir þeirra hafa verið að vinna fyrir þýzka nazista hér. Hv. frsm. meiri hl. sagði áðan, að alveg óskiljanlegt væri, að nokkur skuli vilja neita þessum mönnum um landsvistarleyfi. Honum fannst það ekki óskiljanlegt hérna um árið, þegar börnunum var neitað um landsvistarleyfi. Hann hóf ekki upp raust sína þá. En ef til vill fer hann bráðum að skilja, að ýmsir þm. hafa réttmætar ástæður til að heimta rannsókn í þessu máli, og hana ýtarlega, áður en svona leyfi er veitt. Einmitt vegna þess, að það hefði verið eðlilegt, að rannsókn hefði farið fram á starfsemi Þjóðverja hér á Íslandi fyrir stríð og þeim áhrifum og ítökum, sem þeir höfðu hér, áður en endanleg afstaða er tekin á þingi um þessa till., þá hefði ég viljað fá tækifæri til þess að ganga frá ýtarlegu nál. um þetta mál og leggja fram till., sem fyrirskipi slíka rannsókn, ekki sízt vegna þeirra upplýsinga., sem komu fram undir fyrri hluta umr. um þetta mál, upplýsinga, sem hafa orðið eitt meginefni blaðanna hér undanfarið og vissulega eiga rétt á sér í sambandi við þessi mál. Ég held þess vegna, að rétt sé að ræða nokkuð þessa rannsókn, þörfina á henni og þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram. Ég ætla að leyfa mér, fyrst ég sé, að hæstv. dómsmrh. kemur inn 

Ef mjög langt er eftir, kysi ég heldur, að ræðunni yrði frestað

. Ég skal gera það, fyrst hæstv. forseti óskar þess.

Forseti (JPálm) : Það er nú orðið augljóst, að þessi till. getur ekki fengið afgreiðslu fyrr en undir morgun, ef umr. verður haldið áfram. Enda þó að það yrði þriðji næturfundurinn í röð, þá mundi ég ekki hlífa hv. þm. við því, ef það hefði nokkra úrslitaþýðingu fyrir það fólk, sem hlut á að máli. En þar sem ég hef fengið upplýsingar um það, að málið er í athugun og að það hefur engin áhrif á landsvist hlutaðeigandi manna, hvort þessi till. verður samþ. nú eða eftir áformað þinghlé, vil ég ekki halda þessum umræðum áfram að þessu sinni, og fresta því málinu.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Ég vil ekki gera neina uppreisn á móti forsetavaldinu, en láta í ljós, að mér þykir mjög leiðinlegt, að þessum umr. er ekki haldið áfram. Veit ég ekki, hvernig hægt er að sjá af spádómsgáfu, hve langar umr. verða. Af tóninum í hv. 2. þm. Reykv. er að vísu auðséð, að það á að beita málþófi. En ég fer fram á, að hæstv. forseti taki til athugunar enn á ný, hvort það sé í raun og veru svo fjarstætt, að hægt sé að ljúka þessu máli.

Forseti (JPálm) : Ég þykist hafa alveg fast undir fótum með það, að þótt till. verði samþ. nú, sem mundi ekki verða fyrr en næsta dag, þá hefur það ekki þýðingu fyrir landsvist mannanna. Er þetta eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá hæstv. ríkisstj. Það er ekki annað en rannsókn, sem hún óskar eftir. Afgreiðsla þessa máls hefur enga úrslitaþýðingu fram til þess tíma, sem þing kemur væntanlega saman.



Ég vildi ákveðið óska, að umr. um þetta mál yrði haldið áfram, því að það eru augljóslega engin vinnubrögð, að minni hl. geti haldið uppi málþófi til að stöðva mál, sem full ástæða er til að álíta, að meiri hl. vilji afgreiða. Þegar umr. hafa farið fram svo að skaplegt má telja og í þeim hefur upplýstst svo sem eðlilegt má telja gagnvart þingsköpum, þá er á valdi forseta að bera undir atkv., hvort umr. skuli ekki skera niður. Þess vegna er það á valdi Alþ. að afgr. málið nú í nótt. Hins vegar sáum við, að hæstv. forseti kom hér áðan með skrifað blað, sem var fyrirskipun frá ríkisstj. í þessu máli, vegna þess að það er vitað, að hæstv. dómsmrh. hefur látið liggja að því, að hann gerði afgreiðslu þessa máls að fráfararatriði. Jafnframt því, sem haldið hefur verið uppi málþófi af einum þm. stj., sem málinu er mótfallinn, hefur stj. setið á fundi og kallað hæstv. forseta hvað eftir annað úr stóli til að ræða við hann um málið. Þetta eru þær raunverulegu ástæður. En ég vænti þess, að hæstv. forseti taki það tillit til eðlis þingskapa um afgreiðslu mála, þar sem meirihlutavald er til að afgreiða mál, og að hann verði við þeirri ósk.



Ég vil geta þess, að það er ekki rétt hjá hv. þm. Str., að það, sem hæstv. forseti las upp, sé flutt fyrir tilmæli ríkisstj. Það er bezt að segja hverja sögu eins og hún gengur, að við vorum búnir að ræða um málið, en ekki komnir að niðurstöðu um málsmeðferðina, þegar við fengum skilaboð frá hæstv. forseta, hvað hann ætlaði sér að gera í málinu. Mér þykir skynsamleg hans aðferð. Ég er meðal þeirra, sem hafa hugsað sér að greiða götu þessara manna. Og ef ég teldi þessa málsmeðferð stein í götu þess, mundi ég ekki fella mig við hana. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hef, hygg ég óhætt að treysta, að það skipti engu máli um landsvistina, hvort till. er samþ. í dag eða að þingfrestun lokinni. Þess vegna álít ég alveg rétt að fella niður þessar umr. nú. Ég fyrir mitt leyti vil vinna að því af fremsta megni að greiða fyrir því, að þessu máli verði hraðað eins og hægt er. Og þeir, sem hugsa um efnishlið málsins, mega líta á það sjónarmið, enda ekki víst, að ný vökunótt og nýjar ádeilur persónulega verði til að greiða götu málsins. Ég veit, að hæstv. dómsmrh. mun halda áfram því, sem hann hefur byrjað á, að afla upplýsinga, sem að lokum allt á að byggjast á, enda skilst mér, að flm. till. ætlist til, að slík rannsókn fari fram. Ég er meðal þeirra, sem mundu ekki telja eftir mér eina vökunótt, ef það skipti máli. En því meira kapp, sem hleypur í svona mál, þeim mun minni líkur eru til, að sú fyllsta skynsemi komist að. Ég álít nóg komið af deilum um málið og rétt að hraða rannsókninni, sem fyrir liggur.

Forseti (JPálm) : Ég skal geta þess, áður en ég veiti leyfi fyrir fleiri aths., að það vakir aðallega fyrir mér, hvað hægt sé að gera fyrir þessa menn. Og ég er sannfærður um, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, að þar hefur engin áhrif, hvort þessi till. er samþ. nú eða að mánuði liðnum. Ég þykist vita, eftir fengnum upplýsingum, að meiri hl. er fyrir þessari till. á Alþ.



Herra forseti. Ég þykist kunna vel að meta þann góðvilja, sem fram kom í orðum hæstv. forseta í garð þessa máls, enda veit ég frá upphafi, að hann vill allt gera, sem hægt er, fyrir þetta fólk. Hins vegar verð ég að segja, að af reynslunni ber ég ekki eins gott traust til hæstv. dómsmrh. í þessu efni, að sú rannsókn, sem forsrh. talaði um, að væri hafin og mundi halda áfram, muni í nánustu framtíð bera þann árangur, sem ætlazt er til. Ég verð þess vegna mjög að harma það, að ríkisstj. í heild skuli hafa talið sig knúða til þess að fara þess á leit við hæstv. forseta eða að minnsta kosti styðja þá ákvörðun hans, að umr. verði frestað á þessu stigi málsins. Ég get ekki heldur sem flm. þessarar till. látið vera að átelja nokkuð þá aðferð, sem minni hl. utanrmn. hefur beitt hér, nefnilega algeru málþófi og einnig þeirri þekktu - en lítt rómuðu - aðferð að skila ekki nál. Þegar á allt þetta er litið og það, sem gerzt hefur í málinu, þá höfum við flm. till. orðið sammála um að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, hvort hann muni ekki sjá sér fært að ljúka málinu á þessu kvöldi. Ég geri ráð fyrir, að þm. muni reiðubúnir að ganga til atkv., hvort umr. skuli fram haldið, og ég treysti hæstv. forseta að leita atkv. um þetta.



Ég vildi með örfáum setningum rifja upp, að utanrmn. hefur átt sérstaklega að rannsaka þetta mál, en n. var sagt, að stj. teldi sig ekki bundna við álit hennar. Í annan stað var mér skýrt svo frá, að ef meiri hl. þm. ritaði undir yfirlýsingu um það, að það sé vilji þeirra, að Þjóðverjar þeir, sem ekki hafa gerzt brotlegir með dvöl sinni hér á landi, fengju landsvist aftur, mundi dómsmrh. verða að lofa þessum mönnum að hverfa heim. Síðan fá 1. flm. till. og ég bréf um, að þeta nægi ekki, meirihlutavilji verði að koma frá Alþ. Nú, þegar þessi vilji er sýnilegur, - ég hef beðið alla framsóknarmenn að vera viðstadda, - þá sjá allir menn, að ef málið er rætt frá kl. 9 til kl. 2 eða 3, verður málið fullrætt, og ekki óeðlilegt, að umr. verði eftir það skornar niður af meiri hl. Er dálítið einkennileg afgreiðsla, ef minni hl. á enn að ráða í þessu máli. Það er augljóst mál, að forseti hefði ekki tekið þetta mál á dagskrá til að ræða það í hálfa aðra klukkustund, ef það var ekki ásetningur hans áður en hann var kallaður úr forsetastóli til stj. að ljúka málinu. En eftir það er hugur hans breyttur, fyrir þá sök, að dómsmrh. hefur látið liggja að því eða lýst ákveðið yfir því, að hann gerði þetta að fráfararatriði. Hann um það. En ég tel þá karlmennskuna ekki verða sérstaklega mikla gagnvart þeim mönnum, sem hlut eiga að máli. Ég skal ekki fara út í umr. um málið, en segi að gefnu tilefni frá hæstv. forsrh., að ég hóf ekki nein harðyrði um þetta mál. Annar maður hafði framsögu og gerði það með hófsemd, og ekki var byrjað á hörku frá flm. hálfu, hvorki við fyrri né seinni umr. En um valdið til að knýja fram afgreiðslu á þessu máli er vitað, að hæstv. forseti hefur það. Og það er vitað, að vilji stj. og þeirra, sem að henni standa, er á bak við hann í þessu efni. Ég álít mjög illa farið, hvernig virðist ætla að takast til um þetta mál, en ekki mun ég orðlengja meir, nema tilefni gefist til.



Mér láðist að taka fram áðan, að það er á misskilningi byggt hjá hv. þm. Str., að dómsmrh. hafi hótað að segja sig úr stj. út af þessari till. Ég vil aðeins endurtaka, að mér hefur skilizt á hv. 1. flm., að ef till. þessi verður samþ. í kvöld, yrði afleiðingin sú, að fram ætti að fara rannsókn í þessu máli, væntanlega af dómsmrh., eins og þetta er í pottinn búið, nema því aðeins að meiningin sé, að fleiri menn aðstoði hann, eins og mætti álykta af þáltill., sem hv. þm. Str. hefur lagt fram hér í dag. (HermJ: Rannsókn á þessum mönnum liggur fyrir úti í Englandi. Þarf ekki annað en skoða hana. Þá er það eitthvað dálítið meira en ég veit um málið. Því að eftir því, sem mér er tjáð, eru hér einhverjar skýrslur og kannske einhverjar fleiri væntanlegar, sem eru talin gögn í málinu. Og undir öllum kringumstæðum, þó að till. verði samþ., verður málið að sjálfsögðu í höndum dómsmrh. þangað til Alþ. kemur saman eftir þingfrestun. Ég held þess vegna, hvernig sem á þetta mál er litið, að það sé rétt hjá mér varðandi sjálfan kjarna málsins, að gatan sé ekki greidd nú með því að fara í einhverjar harðsvíraðar deilur, heldur með hinu fremur að láta umr. falla niður í trausti þess, að málinu verði eitthvað lengra komið þegar við hittumst 1. febr. eða fyrr. Af því að ég vil reyna að vinna að því, að þeir af þessum mönnum, sem ekkert hafa til saka unnið annað en það að vera Þjóðverjar, fái að dvelja hér aftur, þá segir mín tilfinning mér það, að þetta séu skynsamlegustu vinnubrögðin. Af þeim ástæðum er ég samþykkur ákvörðun hæstv. forseta, sem við fengum fregn af meðan við vorum að bera saman bækurnar, hvort við ættum að koma fram rökst. dagskrá eða kalla saman flokksfund til að ræða málið og afgreiðslu þess. Ég er algerlega ánægður með úrskurð hæstv. forseta og rök hans.

Forseti (JPálm) : Eins og hv. þm. er kunnugt, var ég einn af þeim 30 þm., sem skrifuðu undir áskorun til dómsmrh. um að leyfa þessum mönnum landsvist. Og ég hef ekki breytt skoðun minni í þessu efni: Hef ég þess vegna fullan vilja á, að mál þetta fái greiðan framgang. En ég er sannfærður um, að það hefur engin áhrif á málið, hvort við sitjum hér til að ræða þessa till. nú eða ofurlítið seinna. Þegar þing kemur saman næst, skal þessu máli verða hraðað eftir því, sem hægt er. Viðvíkjandi yfirlýsingu hv. 1. flm., þm. N.-Ísf., að hann treysti ekki vel hæstv. dómsmrh. til að rannsaka þetta mál, vil ég vekja athygli hans og annarra á því, að málið er komið á það stig, að það hlýtur að verða öll stj., sem hefur það með höndum og lætur þá rannsókn fara fram, sem þarf, til þess að málið fái þá afgreiðslu, sem upplýst er, að meiri hl. alþm. vill.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Út af því, sem hv. þm. Str. sagði, að hæstv. forseti hafi skipt mjög um skoðun meðan á umr. stóð, vil ég segja það, að mér er kunnugt alveg persónulega, að svo er ekki, heldur hefur hann haldið sínu striki. Þegar hann lýsti því, að umr. mundi verða frestað, var mér það ákaflega þvert um geð. En eftir upplýsingu hæstv. forsrh. og ummæli hæstv. forseta í þessu sambandi vil ég alls ekki fyrir mitt leyti þreyta þetta mál frekar. Fyrir mér hefur alltaf aðalatriðið verið málefnislegt, að greiða götu þessa fólks, en hvorki pólitískur sigur né ósigur á Alþ. Ef þetta mál er í raun og sannleika betur komið, eins og mér gæti vel til hugar komið eftir yfirlýsingu hæstv. forsrh., með því að hleypa ekki meiri eldi í það, þá vil ég ekki svala skapsmunum mínum hér á Alþ. á kostnað þessa fólks. Mér er alveg ljóst, að framkoma þessarar till. hefur haft sína þýðingu, þó að afgreiðsla hennar verði ekki meiri en nú er orðið. Ég skal fúslega taka þátt í umr. áfram og greiða atkv. með till., ef hún kemur til atkv., en kæri mig ekki um að kveða niður úrskurð hæstv. forseta með atkvgr.



Mér skilst, að um frestun umr. byggi hæstv. forseti á þeirri sannfæringu, að samþykkt þessarar till. í nótt mundi ekki hraða raunverulegri afgreiðslu þessa máls, þ. e. veitingu landsvistarleyfis fyrir þessa umræddu útlendinga. Ég efast ekki um, að forseti er sannfærður um þetta, og þakka jafnframt yfirlýsingu hæstv. forsrh. En þó að ég beri fyllsta traust til hans, heyrir málið ekki undir hans ráðuneyti og verður þess vegna í höndum dómsmrh. Mér finnst þess vegna ekki ófyrirsynju, að við fengjum yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. um afstöðu hans til málsins. Það er mikið talað um rannsókn, en ég held, að rannsókn í meginatriðum hafi farið fram. Það er vitað, að þessir menn voru teknir af hernámsliðinu, og að það hefur rannsakað mál þessara manna niður í kjölinn. Ef á þeim hefðu hvílt samkv. þeirri rannsókn einhverjar sakir fyrir njósnir, dettur mér ekki í hug, að þeim hefði verið sleppt frjálsum frá Englandi til Þýzkalands. En það má vera, að ástæða sé til einhverrar frekari rannsóknar, og þá er von mín, að þetta verði ekki notað sem falsástæða til að tefja málið. Það væri og fróðlegt að heyra frá hæstv. dómsmrh., hvernig hugsað er að haga þessari rannsókn. Hér er ekki um að ræða venjulega opinbera rannsókn, að íslenzkir embættismenn hér rannsaki málið og sakborningar séu varðir. Á að biðja erlend stjórnarvöld að rannsaka málið? Er meiningin að senda Íslendinga utan til að afla gagna og yfirheyra þessa menn? Og er meiningin að byggja á gögnum, sem hingað er hægt að afla, án þess að fá vitnisburð mannanna sjálfra? Ég tek þetta fram vegna þess, að þessari rannsókn hlýtur eðli málsins samkv. að verða öðruvísi háttað en venjulegum rannsóknum hér. Væri ástæða til að æskja yfirlýsingar hæstv. dómsmrh. um hans fyrirætlun í þessu efni.

Forseti (JPálm) : Ég vil út af ummælum hv. þm. Snæf. vekja athygli á því, að þó að þetta mál heyri að sjálfsögðu undir dómsmrh. sem dómsmál, þá virðist mér það vera fyrst og fremst utanríkismál, þar sem vitað er, að meiri hl. Alþ. og meiri hl. utanrmn. fylgir því, að hafnar séu aðgerðir.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég hef ekki mælzt undan því að halda áfram umr. um þetta mál. Hins vegar hefur hæstv. forseti kveðið upp úrskurð, að þeim skuli hætt, og þá beygi ég mig. Ég hef setið og hlustað á ýmsar aths. þm., en setið hjá, enda hélt ég, að umr. væri að verða slitið. Ef hins vegar meiningin er að halda áfram, þá er ég til. Ég hef upplýst það á Alþ., að ég óska að fá frá hlutaðeigendum skýrslur um þessa menn, nokkuð svipaðar og ég hef um þá menn, sem teknir voru sem njósnarar hér á landi. Það hefur gengið mjög erfiðlega að fá þessi plögg, og er á engan hátt á mínu valdi að flýta þeim. En ég hef gert allt, sem ég get, til að fá allar upplýsingar, sem í herstjórnarinnar höndum hafa verið. Og ég hef alveg nýverið fengið að vita það, - og hef skýrt frá því hér á Alþ. áður, svo að þm. ætti að vera vorkunnarlaust að muna, - að það voru í höndum herstjórnarinnar hér skjöl, sem sýndu ýmislegt um framferði Þjóðverja hér á landi á meðan þeir höfðu hér ræðismann. Hvað sem líður samþykkt þessarar till., þá held ég áfram tilraunum um að fá þessi skjöl, sem ég hef nokkra von um, að beri árangur. Hvað þau kunna að sanna, veit ég ekki neitt. Um rannsókn málsins að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða, eftir að búið er raunverulega að slíta umr. um málið. En ég ítreka það, að ég hef sérstaka ástæðu til að ræða þetta mál, og mæli mig síður en svo undan umræðum, m. a. vegna alls konar aðdróttana, sem til mín hefur verið beint í blaði hv. þm. Str., þar sem hann ber mér á brýn, að ég sé með minni varfærni, sem ég taldi mér skylt að sýna, að stía sundur fjölskyldum. Og það liggur við, að hv. þm. Str. hafi líkt mér við einhvers konar barnamorðingja, a. m. k. hefur hann í blaði sínu borið mér alls konar illar hvatir á brýn í þessu máli, hvatir, sem öllu heldur mundu kannske búa undir hans brúnum en mínum.



Ég vil fá að vita, hvort umr. eiga að halda áfram. Ég mun ekki sitja undir neinu slíku frá hæstv. dómsmrh., og hef líka margt að segja fleira en ég hef sagt til þessa. En viðvíkjandi rannsókn á máli þessara Þjóðverja er vitað mál, alveg eins og hæstv. ráðh. tók fram, að rannsókn á þeim mönnum, sem sendir voru hingað heim, var nákvæm, hverjum einasta. Og ég veit það kannske eins vel og hæstv. ráðh., að hver einasti Þjóðverji, sem héðan var fluttur, hefur verið nákvæmlega yfirheyrður og rannsakaður. Og það eru ekki miklar líkur til, að það verði af okkar hendi gert ýtarlegar en þegar er búið að gera. Það liggur fyrir skýrsla um hvern einasta af þeim, og er ekki annað en fá þessi gögn og vitanlega fyrir milligöngu utanrrn. Ég veit sennilega eins mikið um þessar skýrslur eins og hæstv. ráðh., en hitt er annað mál, að ég efast um, að þau séu á þessu stigi málsins rædd á Alþ. - Ég skal svo verða við þeirri ósk að ræða ekki málið frekar, með því að ég sé, að ákveðið mál er að vekja ekki frekari umræður. Þó mælist ég til þess, að látin verði fara fram atkvgr. á Alþ. um það, hvort meiri hl. vill halda umr. áfram og ljúka henni. Ber ég þessa ósk fram við hæstv. forseta.

Forsrh. (Ólafur Thors) Hv. þm. Str. sagði, að þær upplýsingar, sem afla þyrfti í málinu, yrðu að koma gegnum utanrrn. En mér er sagt af skrifstofustjóra utanrrn., að hann eigi að fara eftir fyrirmælum dómsmrh. um að afla gagna í málinu. Svo vildi ég geta þess út af því, sem hv. þm. Snæf. annars vegar og hæstv. forseti hins vegar sögðu, að rétt er hjá hv. þm. Snæf., að þetta mál heyrir ekki undir mig í ráðun., og það er ekki alveg réttur skilningur hjá hæstv. forseta, að málið sé þannig sameiginlegt mál ríkisstj. Það er það ekki að öðru leyti en því, að ágreiningsmál, sem upp kunna að rísa, eru að því leyti sameiginleg mál ríkisstj., að við leitumst við að ná um þau samkomulagi. En að öðru leyti fer þetta mál undir ráðuneyti dómsmrh. Ef það hefði fallið undir mitt ráðuneyti, hygg ég, að það hefði kannske staðið eitthvað öðruvísi í dag. Ég segi ekki, að það hefði staðið betur. Ég hygg, að hæstv. dómsmrh. hafi álitið, að þau sjónarmið, sem hann hefur lagt til grundvallar, séu þau, sem mestu máli skipta. Það er enginn, sam langar til að taka á sig að nauðsynjalausu ámæli fyrir það að vera að vinna gegn óskum þeirra, sem eru bágstaddir. Annað mál er, hvað það er, sem dómsmrh. hefur talið sér skylt. Endanlegur úrskurður liggur ekki hjá mér, og rannsóknin verður því áfram í höndum dómsmrh., hvort sem till. verður samþ. eða ekki. Þó að till. sé samþ., er málið ekki komið í höfn fyrr en dómsmrh. hefur hraðað öflun þeirra gagna, sem hann er að vinna að, og kynnt sér þau. Og ég hef þá trú, að það spilli ekki, heldur greiði fyrir öflun gagnanna, að við látum við svo búið standa á þessu stigi málsins.