Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Atvmn. hefur fjallað um till. til þál. um upplýsingamiðlun um húsnæðis- og byggingamál, sem flutt var af hv. þm. Guðmundi Einarssyni o. fl. fyrr á þessu þingi, en till. sama efnis var flutt á síðasta þingi en hlaut þar ekki fullnaðarafgreiðslu. Nefndin hefur fjallað um till. og farið yfir umsagnir sem borist hafa og mælir nefndin með því að till. verði samþykkt með breytingum og er brtt. flutt á þskj. 1251 og er svohljóðandi: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að að fela ríkisstj. að skipuleggja og hrinda í framkvæmd því verkefni að efla upplýsingamiðlun um húsnæðis- og byggingarmál til almennings og aðila í byggingariðnaði. Slík upplýsingamiðlun gæti t. d. orðið með eftirtöldum hætti: Útgáfu handbóka, námskeiðahaldi og söfnun tölvutækra gagna. Hafa skal samráð við eftirtalda aðila: Upplýsingaþjónustu Rannsóknaráðs, Byggingarþjónustuna, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Reiknistofnun Háskóla Íslands, Iðntæknistofnun, Húsnæðisstofnun ríkisins og Landssamband iðnaðarmanna.“ Undir þetta nál. rituðu Kristín S. Kvaran, Eggert Haukdal, Jóhanna Sigurðardóttir, Björn Dagbjartsson og undirritaður. Tveir nm. voru fjarverandi þegar þetta mál var afgreitt.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til athugunar till. til þál. um könnun á nýrri legu Vesturlandsvegar, sérstaklega gerð brúa er hannaðar væru með tilliti til hafbeitarmöguleika í Kollafirði og Leiruvogi. Till. þessi var flutt fyrr á þessu þingi af hæstv. ráðh. Matthíasi Á. Mathiesen og hv. þm. Pétri Sigurðssyni og felur það í sér að athugun fari fram á því hvort hagkvæm sé vega- og brúagerð úr Geldinganesi við Leiruvog og Kollafjörð í Kjalarnes. Verði sérstaklega kannað hvort skapa megi í sambandi við slíka vega- og brúagerð ákjósanlega aðstöðu til hafbeitar fyrir lax í Kollafirði og Leiruvogi. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fengið umsagnir frá Landssambandi fiskeldis- og hafbeitarstöðva, Vegagerð ríkisins, borgarverkfræðingi og borgarskipulagi, fjárlaga- og hagsýslustofnun og veiðimálastjóra. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Kristín S. Kvaran með fyrirvara, Björn Dagbjartsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Eggert Haukdal og Birgir Ísl. Gunnarsson, en tveir nm. voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, þeir Þórarinn Sigurjónsson og Garðar Sigurðsson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. Sþ. á þskj. 1316. Þar kemur fram að allshn. hefur rætt till. til þál. um aukna þjónustu vegna tannréttinga en þá till. er að finna á þskj. 60. Er hún flutt af hv. 2. þm. Austurl. Nm. í allshn. hafa orðið sammála um að leggja til að till. verði samþykkt með þeirri einu breytingu að fyrirsögn till. sem var upphaflega „Tillaga til þingsályktunar um aukna þjónustu vegna tannréttinga “ en verður skv. tillögu n. „Tillaga til þingsályktunar um bætt skipulag á þjónustu vegna tannréttinga.“ Till. sjálf er fáorð og kannske rétt að rifja upp hvað í henni stendur. Hún er á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að leita allra leiða til að koma á ákveðinni, skipulegri þjónustu í tannréttingum úti á landsbyggðinni. Skal um málið leitað samvinnu við Tannlæknafélag Íslands og samráð haft við Tryggingastofnun ríkisins um mögulega framkvæmd þessa.“ Tillögunni fylgir ítarleg grg. og vísa ég til hennar. Undir nál. rita auk mín formaður n., Ólafur Þ. Þórðarson, Jóhanna Sigurðardóttir, Birgir Ísl. Gunnarsson og Stefán Benediktsson sem ritar undir nál. með fyrirvara. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru þeir hv. þm. Pétur Sigurðsson og Eggert Haukdal.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. 10. landsk. þm. skrifaði ég undir þetta nál. með fyrirvara. Þeir sjúkdómar sem hér um ræðir eru sjúkdómar sem yfirleitt má rekja til skorts á fyrirbyggjandi aðgerðum við tannhirðu og eftirliti með vexti og þroska tanna. Ég lét það koma fram í nefndinni og vil að það komi fram hér líka að ég tel að þeim fjármunum sem þarna um ræðir, hvort sem um er að ræða þann kostnað sem greiddur er vegna ferða sjúklinga eða kostnað vegna þeirrar fjárfestingar sem hér er í raun og veru verið að benda á að fara skuli út í frekar en þessar kostnaðargreiðslur, þessum peningum sé hugsanlega enn betur varið í fyrirbyggjandi aðgerðir til að koma megi í veg fyrir að leggja þurfi í þennan kostnað.



Herra forseti. Þessi till. er allra góðra gjalda verð, enda hefur hér verið lýst nál. þar sem kemur fram að öll nefndin hefur mælt með því að þessi till. til þál. yrði samþykkt. Ég stend hér upp vegna þess að mér er ekki alveg ljóst hvers Reykvíkingar eiga að gjalda varðandi þetta ágæta mál. Í þáltill. segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að leita allra leiða til að koma á ákveðinni, skipulegri þjónustu í tannréttingum úti á landsbyggðinni. Skal um málið leitað samvinnu við Tannlæknafélag Íslands og samráð haft við Tryggingastofnun ríkisins um mögulega framkvæmd þessa.“ Nú er að vísu óskilgreint hvað átt er við með landsbyggðinni en ég geri ráð fyrir því að það sé þá átt við héruð og landsvæði utan höfuðborgarsvæðisins. En staðreyndin er hins vegar sú að það er engu minni vandi fyrir þá sem þurfa á tannréttingum að halda að fá slíka þjónustu hér í þéttbýlinu. Það er rétt sem kemur fram í grg. að það er orðið æ algengara að börn og unglingar leiti tannréttinga sem taka yfir langan tíma og eru dýrar og kostnaðarsamar á ýmsan veg eins og þar stendur. Ástandið hér í Reykjavík er þannig að ef börn eða unglingar þurfa þessa þjónustu þurfa þau að bíða svo mánuðum ef ekki árum skiptir því þessi þjónusta er ákaflega takmörkuð og það sætir eiginlega furðu hversu fáir læknar sinna þessu starfi. Ég held að þeir séu teljandi á fingrum annarrar handar, þannig að vandinn er engu minni. Þó að ég geri ekki lítið úr vanda hinna dreifðu byggða, þá er vandinn engu minni hér á þéttbýlissvæðunum. Ég hefði haldið að ef hið háa Alþingi vildi álykta í þessu máli og samþykkja einum rómi að skora á ríkisstj. að leita allra leiða til að koma á ákveðnari og skipulegri þjónustu í tannréttingum, þá ætti það að gilda um alla borgara, hvar sem þeir búa. Ég sé ekkert réttlæti í því að skilja þarna á milli dreifbýlis og þéttbýlis og gera sérstaka till. og samþykkt um það að þessi þjónusta nái eingöngu til landsbyggðarinnar. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja fram skriflega brtt. við þessa þál. þar sem gert er ráð fyrir að úr mgr. falli niður orðin „úti á landsbyggðinni“ og þá mundi setningin hljóða svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að leita allra leiða til að koma á ákveðinni, skipulegri þjónustu í tannréttingum. Skal um málið leitað samvinnu við Tannlæknafélag Íslands og samráð haft við Tryggingastofnun“ o. s. frv. Ég óska eftir því að forseti leiti afbrigða svo að þessi till. fáist tekin á dagskrá.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna brtt. hv. 6. þm. Reykv. Ég vil vekja athygli á því að í grg. till. kemur það mjög skýrt fram að þarna er fyrst og fremst verið að leggja til að komið sé á skipulegum ferðum sérfræðinga í tannréttingum til hinna ýmsu byggðarlaga úti um land og í þeim efnum minnst á að lágmark gæti verið að það sé eins og ein miðstöð í hverju kjördæmi sem heimsótt yrði í þessu skyni og er tilgangurinn sá, eins og fram kemur í grg., að leitast við að aflétta að nokkru marki þeim gífurlega kostnaði sem leitt hefur af ferðalögum mikils fjölda ungmenna utan af landsbyggðinni hingað til höfuðborgarinnar vegna tannréttinga. Það kemur fram í grg. að sjúkrasamlögin bera nokkurn hluta þessa kostnaðar. Þáttur sjúkrasamlaganna mun nú vera 50% en hefur áður verið 75%. Það kemur einnig fram að 41% allra ferðakostnaðargreiðslna sem tryggingayfirlæknir úrskurðar um eru vegna tannlækninga. „Tannréttingar eru þar fyrirferðarmestar“, eins og segir í grg. Hugmyndin með tillöguflutningnum er augljóslega sú að leitast við að koma þarna við nokkrum sparnaði fyrir þá sem þessarar þjónustu þurfa að njóta og ferðast þurfa um langan veg, og fyrir sjúkrasamlögin. Ég hef því miður ekki við höndina álit sem fram kom í nefndinni frá Tryggingastofnun ríkisins ellegar þeim starfsmanni hennar sem eðlilegast var að svaraði spurningum varðandi þetta mál, en í því áliti kom skýrt fram það mat að samþykkt og framkvæmd tillögunnar gæti leitt til allverulegs sparnaðar. Ég vil þó segja það að til að stefna afgreiðslu málsins ekki í hættu hér á síðasta vinnudegi þingsins, þá get ég hugsað mér að fallast á brtt. hv. 6. þm. Reykv. en ég geri það í trausti þess að við framkvæmd tillögunnar verði hafður í huga sá megintilgangur hennar sem svo skýrt kemur fram í greinargerðinni. Ég hygg að það sé alveg rétt hjá hv. 6. þm. Reykv. að skipulag í þessum efnum varðandi tannréttingaþjónustu hér á höfuðborgarsvæðinu sé ekki í því lagi sem best mætti verða. Ég hygg að það sé út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. og ekki hefði ég á móti því að í leiðinni væri reynt að koma þar betra lagi á. En varðandi þennan meginþátt, sem ferðakostnaðurinn er, eru viðhorfin auðvitað gjörólík annars vegar í hinum ýmsu byggðarlögum víðs fjarri höfuðborgarsvæðinu, þar sem þessir sérfræðingar starfa nú, og svo hins vegar hjá því fólki sem hér býr. Herra forseti. Ég vil ekki andmæla þessari brtt. og vona að þingið geti þá sameinast um það að samþykkja till. svo breytta.



Herra forseti. Ég þakka frsm. hv. allshn. fyrir undirtektir við þá brtt. sem ég hef hér kynnt og flutt. Ég vil aðeins taka það fram að sú till. er ekki flutt til að spilla fyrir þessu máli sem er, eins og ég sagði áðan, ágætt mál og sjálfsagt. Ég las grg. yfir og gerði mér grein fyrir því hver megintilgangur þáltill. er. En fram hjá því verður engu að síður ekki gengið að í þáltill. sjálfri er aðeins sagt að leita skuli allra leiða til að koma á ákveðinni, skipulagðri þjónustu í tannréttingum úti á landsbyggðinni, án þess að það sé tilgreint nánar hvað átt sé við. Og þetta almenna orðalag leiðir auðvitað til þess að hægt er að fella undir till., og tilgang hennar ef samþykkt verður, þau atriði sem ég var að nefna áðan, þ. e. þau vandræði sem steðja að þeim þéttbýlisbúum sem þurfa á tannréttingum að halda. Ég geri ekki lítið úr þeim mikla kostnaði sem dreifbýlisbúar hafa af því að sækja hingað suður til að leita sér þessarar þjónustu. Af því hlýtur að verða mikill kostnaður bæði fyrir viðkomandi og eins fyrir sjúkrasamlagið, en ég efast ekki um að það sem flm. upphaflega hefur haft í huga og nefndin hefur tekið undir er að hér á að bæta fyrst og fremst fyrir fólkið sjálft þannig að það fái þjónustuna, spurningin er kannske ekki hvort kostnaðurinn sé meiri eða minni heldur yfirleitt hvort fólk geti fengið tannréttingar eða ekki á þeim árum þegar á því þarf að halda. Þess vegna kemur upp í minn huga, og það varð tilefni til þess að ég tók hér til máls, að sú þjónusta er í miklu lamasessi, ekki eingöngu úti í dreifbýlinu heldur hér á þéttbýlinu enn fremur. Ég leyfi mér að halda því fram að þó þessi till. sé flutt og góður hugur fylgi henni þá verði fyrirsjáanlega mikil vandkvæði á því að fá lærða menn í tannréttingum til að sinna þjónustunni úti á landi, einfaldlega vegna þess að það eru afar fáir sem sinna þessari þjónustu og hjá þeim yrðu biðlistar fyrir marga mánuði, og eins og ég sagði áðan, fyrir mörg ár, þannig að ef menn vilja gera þær úrbætur sem nauðsynlegar eru þá þarf að skoða það hvernig á því stendur að ekki eru fleiri sem sinna tannréttingum og hvetja tannlækna eða tannsmiði til þess að fara í vaxandi mæli út á þessa braut. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, herra forseti. Ég hef gert grein fyrir mínum sjónarmiðum og lagt fram till. og er ánægður með það að hv. frsm. nefndarinnar hefur lýst yfir stuðningi við þessa brtt.



Herra forseti. Hjá atvmn. hafa legið þrjú mál sem snerta fiskeldi og fiskirækt og eru þau öll á dagskrá þessa fundar, þ. e. 427., 276. og 449. mál. Nefndin tók öll þessi mál til meðferðar í einu og hefur afgreitt þau öll á svipaðan hátt og með orðalagi í nál. sem er mjög svipað við hverja till., aðeins að breyttu breytanda, en varðandi þá till. sem hér um ræðir er nál. svohljóðandi: „Nefndin hefur fjallað um till. og fengið umsagnir frá Landssambandi fiskeldis- og hafbeitarstöðva, Búnaðarfélagi Íslands, sjútvrn. og landbrn. Nefndin hefur jafnframt fjallað um tvær aðrar tillögur um fiskeldismál, þ. e. 427. mál og 476. mál. Ríkisstj. hefur að undanförnu haft til meðferðar ýmsa þætti fiskeldismála. Nefndin telur rétt að sá þáttur í stjórn þessara mála, sem till. þessi fjalla um, komi til athugunar við undirbúning löggjafar um þessi mál. Í trausti þess að ríkisstj. hraði stefnumörkun og undirbúningi löggjafar í málinu þannig að unnt verði að leggja fyrir næsta löggjafarþing frv. til l. um skipan fiskeldismála, þ. á m. um eflingu og endurskipulagningu fisksjúkdómavarna, mengunarmál og rannsóknarstarfsemi, leggur nefndin til að till. verði vísað til ríkisstj.“ Undir þetta rita allir nm. eins og fram kemur í nál. Jóhanna Sigurðardóttir ritar undir með fyrirvara. Ég vil sérstaklega taka fram að nefndin leggur áherslu á að þessu verki, sem um er fjallað í nál., verði hraðað þannig að frv. um þennan mikilvæga málaflokk verði lagt sem fyrst fram á næsta löggjafarþingi.



Herra forseti. Ég vísa til þess sem ég sagði varðandi það mál sem hér var síðast á dagskrá og sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það, en nefndin leggur til sömu málsmeðferð, þ. e. að till. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Fyrir þingi hefur legið þáltill. um yfirtöku ríkissjóðs á Seðlabankabyggingu undir Stjórnarráð Íslands. Nm. fannst nokkuð fast að orði kveðið þegar talað var um yfirtöku en leit engu að síður svo á að mjög hefði verið byggt við vöxt þegar ákveðið hefði verið að byggja yfir Seðlabanka Íslands. Það kom fram í umsögn frá Seðlabankanum um þetta mál að hann taldi sig hafa til útleigu um 500 fermetra og var því vinveittur að stjórnarráðið kæmi þar til greina sem aðrir sem leigjandi. Hins vegar blasir það við að þessi bygging er á margan hátt sérhæfð og vissir hlutir hennar eru traustir, það traustir að ekki er nauðsyn til að vernda stjórnarráðið af slíkum styrkleika í byggingu og því hæpið að fara í það að taka þetta hús og láta svo óvissu ríkja um það hvort Seðlabankinn byggði e. t. v. helmingi stærra hús á eftir. Nefndin leggur því til að þessi þáltill. verði samþykkt með breytingu sem hún flytur á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Eggert Haukdal, Birgir Ísl. Gunnarsson og Stefán Benediktsson. Ég vil, með leyfi forseta, lesa brtt. eins og nefndin leggur til að tillgr. orðist 



Herra forseti. Allshn. hefur nú afgreitt þetta mál og er það komið í framhaldsumræðu. Eins og fram kemur í nál. hafa nokkrir nm. verið fjarverandi við afgreiðslu málsins. Það hefur ekki komið fram í umr. hver viðhorf þessara hv. þm. eru til þingmálsins. Það er oft gert í nál. að taka fram að þm. komi boðum til meðnm. sinna um viðhorf til mála. Ég vil halda því fram að afgreiðsla þessarar till. af hálfu allshn. sé ekki nægjanlega vel ígrunduð, einfaldlega vegna þess að um nýtingu þeirra húsakynna, sem hér um ræðir, hefur verið fjallað allmikið á vegum þeirrar stofnunar sjálfrar, þ. e. Seðlabankans, og eftir því sem ég best veit hafa staðið yfir viðræður við ráðh., í fyrsta lagi viðskrh., í öðru lagi forsrh. og í þriðja lagi fjmrh. um nýtingu þess hluta skrifstofuhúsnæðisins fyrirhugaða í nýju Seðlabankabyggingunni sem ekki er þörf fyrir vegna starfsemi Seðlabankans. Ég tel óhjákvæmilegt að hv. þm. fái eitthvað að heyra um þessar samningaviðræður, sem ég nefndi og átt hafa sér stað milli forsvarsaðila Seðlabankans og viðkomandi ráðh., áður en þingheimur afgreiðir þessa till. Í sambandi við málsmeðferðina er auðvitað harla einkennilegt að hv. nm. í allshn. skuli ekki hafa gert svo lítið að kynna sér starfsaðstöðu í núverandi húsakynnum Seðlabankans, ekki gert svo lítið að kynna sér með hvaða hætti ný Seðlabankabygging mun verða notuð skv. því sem fyrirhugað er. Ég er ekki með þessu að segja að allshn. viðhafi óvönduð vinnubrögð í sjálfu sér. Ég tel þó að þegar slík mál eru á ferðinni, þá eigi ekki síður að vanda til þeirra en annarra. Herra forseti. Mér þætti vænt um ef þeir ráðherrar sem ég nefndi greindu frá, að svo miklu leyti sem þeim sýnist að sjálfsögðu, þeim samningaviðræðum sem ég gat um, um nýtingu þess hluta Seðlabankahússins sem ekki er fyrirhugað að nota fyrir starfsemi Seðlabankans sjálfs.



Herra forseti. Það er einkennilegt að takmarka ræðutímann svo mjög um þetta mál og síðan komi hér einn maður upp, sem er andvígur þessari sjálfsögðu og meinlausu till., og lýsi eftir því að ráðherrar noti þær fáu mínútur sem eftir eru, líklega 3–4 til þess að málinu verði eytt með þessum hætti. Þetta finnst mér ekki góð þingsköp.



Herra forseti. Í morgun var haldinn fundur þingflokksformanna og forseta þar sem rætt var um vinnutilhögun hér í dag. Þar voru taldar upp þær þáltill. sem væru ágreiningslausar og hægt væri að afgreiða á þessum fundi Sþ. Þessi till. var ein af þeim. Um þetta var gert samkomulag og ef það er að koma í ljós núna að stjórnarflokkarnir og stjórnarliðið ætlar ekki að standa við það samkomulag, sem gert var á þessum fundi í morgun, þá hljóta ýmis önnur mál óhjákvæmilega að koma til endurskoðunar líka.



Það skal tekið fram að það er rétt sem hv. 5. landsk. þm. sagði. Það var talað um það á fundi með forsetum og þingflokksformönnum að freista þess að taka fyrir og fá afgreiðslu á þeim þáltill. sem komnar væru úr nefnd og væru ágreiningslausar. Með tilliti til þessa var till. tekin á dagskrá. En líka með tilliti til þessa þá verður ekki hægt að halda umr. áfram ef hér eiga að spinnast langdregnar umræður um þessa till. Ég vænti þess að menn sjái að það er ekki hægt. Það eru mörg verkefni og yfirfljótandi að gera fyrir báðar deildir þingsins. Þar er um að ræða mál sem hefur verið gert ráð fyrir að fái fyrirgreiðslu. Ef það á hér að eyða þessum takmarkaða tíma í umræður um þetta mál verður ekki tími aflögu til annars.



Herra forseti. Ég vil staðfesta það, sem fram kom hér áðan hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, að það var um það rætt og gert við hann samkomulag á fundi þingflokksformanna í morgun að ákveðnar þáltill. næðu fram að ganga og fengju hér fullnaðarafgreiðslu þar sem samkomulag væri um þær við afgreiðslu úr nefnd. Þetta var sú forsenda sem menn gáfu sér þegar menn völdu úr hvaða tillögur ættu að ganga fram. Það var samkomulag um þessa till. í nefnd og þess vegna á þessari umr. að ljúka og atkvgr. að fara fram um þessa till. Ég tek mjög hressilega undir það, sem kom hér fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, að ef nú á að fara að brjóta niður þetta samkomulag vegna þess að einn stjórnarþingmaður kemur hér upp og hefur uppi andmæli gegn till., þegar líka vitað er að samkomulag er um að afgreiða mál í kvöld á fundum deildanna, mjög mörg mál, en vissulega andmæli hjá ýmsum við þeim málum, það verða höfð uppi andmæli við mörg þeirra mála. Og ef þau mál eiga þá að takast snarlega út af dagskránni, mál eins og frv. um viðskiptabanka í Ed. eða um Framleiðsluráð landbúnaðarins, þá eru það alveg nýjar fréttir. Ef sú verður niðurstaðan að þessu máli eigi hér að ljúka vegna þess að einhver andmæli koma fram, enda þótt þetta sé samkomulagsmál, þá verðum við væntanlega að ganga út frá því í kvöld að öll önnur mál, sem ágreiningur er um í deildum, verði tekin út.



Herra forseti. Ég get staðfest það sem þeir kollegar mínir, hv. þm. Eiður Guðnason og hv. þm. Ragnar Arnalds, hafa hér verið að segja um það samkomulag sem gert var. Það var okkar niðurstaða að láta ganga atkv. um þær þáltill. sem ekki hafði orðið ágreiningur um í nefnd. Þetta kannske sannar það að tímabært var að breyta þingsköpum. Auðvitað erum við komnir í þá stöðu, þegar tími er svona naumur og margt að gera, að einstakir þm. hafa færi á því að stöðva mál með málalengingum. En ég vil óska eftir því að þetta samkomulag haldi. Ég óska eftir því að þessi ákvæði um samkomulagsmál fái afgreiðslu og vonast til þess að þm., og þá alveg sérstaklega stjórnarþingmenn, geti haft hóf á sjálfum sér hér í ræðustólnum.



Herra forseti. Vegna þess samkomulags sem gert var og vegna þess að þetta samkomulag virðist vera að bresta þá hefði ég nú viljað gera það að minni tillögu að fundi yrði frestað meðan þingflokksformenn og forsetar gætu komið sér saman um það um hvað raunverulega er samkomulag og hvað ekki, þannig að fundir geti haldið hér áfram eins og fyrirhugað var eða ella, ef ekkert samkomulag er um neitt, að menn viti þá líka að hverju þeir ganga.



Það er ekki ætlunin að fresta fundi. Við höfum ekki tíma til þess nú. En ég vil beina þeirri fsp. til hv. 5. þm. Vesturl. hvort hann, eftir að hann hefur hlýtt hér á mál manna, heldur við þá kröfu eða ósk að ráðh. fari inn í þessar umræður. Ég vil líka að það komi hér fram að það hefur enginn ráðh. tjáð mér að hann hygðist tala. Ef hér liggur ekki fyrir beiðni um orðið þá er ekkert til fyrirstöðu að ganga til atkvæða um málið.



Herra forseti. Ekki hef ég ætlað mér að setja hér allt á annan endann í lok þessa þings. Ég mæltist til þess í ræðu minni að hæstv. ráðherrar, sem ég þar tilnefndi, gæfu upplýsingar varðandi samningaviðræður um nýtingu þeirrar byggingar sem hér er á dagskrá með vissum hætti. Ég er ekki með ófrávíkjanlegar kröfur í þessu efni og ekki tek ég hæstv. ráðh. í greip mína og veifa þeim. Það er að sjálfsögðu á þeirra valdi með tilliti til eðlis mála hvort þeir svara þeirri fsp. sem ég beindi til þeirra. Ég hef ekki ætlað mér með þessu háttalagi, ef ég má svo að orði komast, að spilla því samkomulagi sem gert hefur verið af hálfu formanna þingflokka. Nú er það svo að almennum þm. er ekki ævinlega kunnugt um það samkomulag sem gert er á hverjum tíma, enda þótt hér séu allmörg mál á dagskrá. Mér var ekki kunnugt um það að aðilar væru bundnir fastmælum um meðferð þeirra á þessum fundi. En að lokum, herra forseti, ég legg það í vald hæstv. ráðh. hvort þeir víkja að þessu máli sem ég gat um áðan.



Herra forseti. Það hafa farið fram viðræður á milli viðskrh. og bankastjóra Seðlabankans um nýtingu þessa húss yfir Stjórnarráð Íslands. Það er svipað og það sem þessi till. gerir ráð fyrir að gert verði, þannig að mér sýnist samþykkt hennar ekki gera neitt annað en staðfesta það sem unnið hefur verið að og verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir þegar upp verður staðið.



Herra forseti. Þar sem 1. flm. þessarar till., hv. þm. og formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson, hefur tilkynnt það ef ég man rétt, að menntun sína hafi hann miðað við það að geta orðið forsrh. þjóðar okkar og að því muni koma fyrr en síðar vil ég taka fram: Meðan enginn hörgull hefur verið á að fá menn til að gegna ráðherraembættum og búa við núverandi húsakost stjórnarráðsins sé ég enga ástæðu til þess nema síður sé að leggja í jafnmikla fjárfestingu og hér er talað um fyrir ríkissjóð. Ég tel nokkuð á þá menn í stjórnarráðinu leggjandi í húsakosti ef það mætti verða til þess að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson léti af löngun sinni og þrá til stjórnarráðsins og því segi ég nei, herra forseti.



Herra forseti. Hús þetta mun að miklu leyti vera byggt sérstaklega fyrir þá starfsemi sem þar á að fara fram. Þar eru peningageymslur og ýmislegt annað sem bankabyggingu tilheyrir. Það hefur hins vegar verið í athugun og mér skilst afráðið að m. a. Þjóðhagsstofnun muni verða þar til húsa. Ég tel ekki að þetta hús henti fyrir Stjórnarráð Íslands og slík athugun þarf ekki að fara fram. Ég segi því nei.



Herra forseti. Upphafleg till., 156. mál, flm. sá sem hér stendur og Jóhanna Sigurðardóttir, var um yfirtöku ríkissjóðs á Seðlabankabyggingunni undir Stjórnarráð Íslands þar sem Alþingi ályktaði að skora á ríkisstj. að láta ljúka þessari byggingu og yfirtaka bygginguna síðar undir Stjórnarráð Íslands. Rökstuðning fyrir þessari ályktun er að finna í grg. m. a. með vísan til þess að stjórnarráðið býr við verulegan þröngan húsakost og ver á annað hundrað milljónum kr. í leigu víðs vegar um borgina undir sína starfsemi ásamt með öðrum rökum um það að þetta hús henti vel til starfsemi stjórnarráðsins og staðsetning þess sé líka mjög vel til þess fallin. Ég lít svo á að þessi málamiðlunartillaga megi kannske skoðast sem spor í rétta átt þó hún lýsi ákveðinni og ótrúlegri lítilþægni Alþingis Íslendinga í viðskiptum við mandarína Seðlabankans. Og ég tek það fram að ég hef ákaflega litla trú á skörungsskap hæstv. viðskrh. til þess að halda á hlut ríkisins í samningum við mandarínana. Hins vegar skil ég það mætavel af hverju skætingur hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, þegar hann gerði grein fyrir atkv. sínu hér áðan, stafar. Í upphaflegri till. var nefnilega gert ráð fyrir því að ef þessi ríkisstj. hefði einhvern tíma staðið við yfirlýsta stefnu sína í stjórnarsáttmála nr. 2 um að leggja niður Framkvæmdastofnun ríkisins, þar sem hv. þm. trónir sem stjórnarformaður, þá er ráð fyrir því gert að Seðlabankanum verði gefinn kostur á því að fá þar inni svo sem eins og á efstu hæð þess húsnæðis þegar skiptingin hefur farið fram. Sárindi hv. þm. eru skiljanleg. En afstaða mín til þessarar till. er að í ljósi þess að þetta sé kannske einhver svolítil viðleitni, þó að ég óttist að þetta sé kattarþvottur, þá segi ég að vísu já.



Herra forseti. Vilji Alþingi stuðla að því að bæta húsakost stjórnarráðsins tel ég nærtækast að drífa sig í það að veita fjármagn til þess að unnt sé að ljúka við að innrétta þær húseignir ríkisins sem ætlaðar eru undir stjórnarráðið. Ég er í því rn. sem ég hygg að búi við hvað þrengstan húsakost og er dreift nokkuð út um bæinn. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það beri fyrst og fremst að stuðla að því að lokið verði við að innrétta Víðishús. Ef það sem fyrir mönnum vakir er að leysa húsnæðisvandamál stjórnarráðsins tel ég að það sé skynsamlegra, og raunar óþarft að álykta um það sérstaklega á Alþingi að leitað sé eftir leigusamningi um einhvern tíma fyrir einhvern annan hluta stjórnarráðsins. Ég segi nei.



Til þess að fullnægt verði nú öllu réttlæti skv. sáttmálanum frá í morgun, þá þarf að taka tvær þáltill. enn fyrir. Það er enginn ágreiningur um þær. Mér er tjáð að það þurfi ekki nema eina setningu til að mæla fyrir þessum nál. Í trausti þess verður nú reynt að ljúka þáltill. með því að taka þessi mál fyrir.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til meðferðar till. til þál. um undirbúning að setningu almennrar stjórnsýslulöggjafar. Nefndin leggur til að þessi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta er þriðja till. í hópi tillagna um fiskeldismál, en tvær þeirra hafa þegar verið afgreiddar fyrr á þessum fundi. Nefndin leggur til að þessi till. fái sömu meðferð og hinar tvær og með sömu rökum, þ. e. að till. verði vísað til ríkisstj.



Nú er aðeins eitt mál eftir sem ætlunin er að taka fyrir á þessum fundi. Við erum nokkuð síðbúnir og það er greinilegt að við verðum að hafa hraðann á. Það er líka greinilegt að það þarf miklu lengri tíma, ef menn ætla að það sé hægt að ræða það mál, sem hér er um að ræða, til einhverrar hlítar. Þannig skiptir það ekki miklu hvort við höfum hálftíma lengur eða skemur að mínu viti fyrir málið. En það er ætlunin að ljúka þessum fundi ekki síðar og helst fyrr en kl. hálfsex.



Herra forseti. Í samræmi við lög um Framkvæmdastofnun ríkisins hefur skýrslu stofnunarinnar verið dreift til þm. og hún reyndar legið á borði þm. í allmargar vikur. Þm. hafa haft gott tóm til að kynna sér skýrsluna og því ekki ástæða fyrir mig að hafa um hana langa ræðu. Reyndar hefur þessi skýrsla verið umræðuefni í ítarlegum ræðum hv. þm. í sambandi við önnur mál. Skýrslan er með hefðbundnum hætti. Þar er gerð grein fyrir starfsemi áætlanadeildar, byggðadeildar og lánadeildar, sem eru þrjár deildir Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þar er einnig gerð grein fyrir fjármögnun og lánveitingum fjárfestingarlánasjóða og ég veit að hv. þm. hafa fundið þar mikinn fróðleik. Sömuleiðis er gerð grein fyrir ársreikningum 1984, birtar í skýrslunni ítarlegar töflur um þróun á ýmsum sviðum þjóðmála og atvinnuvega og loks er í skýrslunni eins og fyrr skrá yfir öll lán sem Byggðasjóður hefur veitt á árinu 1984. Reyndar sýnist mér það vera nokkuð til fyrirmyndar að birta slíka skrá. Auk þess er í skýrslunni, sem ekki hefur verið áður, inngangur saminn af formanni stjórnarinnar og kemur þar fram í stuttu máli yfirlit yfir starfsemina. M. a. kemur þar fram að heildarútlán Framkvæmdasjóðs námu á árinu 1 milljarði 977 millj. 624 þús. kr. auk styrkja sem voru 850 þús. kr. Af þessu fé fékk Byggðasjóður 247 millj. kr. Alls námu samþykkt lán og styrkir Byggðasjóðs 340 millj. kr. á árinu 1984. Hreinar tekjur Byggðasjóðs á árinu 1984 voru 127 millj. 353 þús. Þar af framlag úr ríkissjóði 78 millj. 400 þús kr. Herra forseti. Eins og forseti sagði, þá mætti ræða þessa skýrslu lengi því að í henni er mjög mikill fróðleikur. En upp úr skýrslunni var ítarlega lesið hér á fundi, m. a. nokkurn veginn það sem viðkemur áætlanadeild og fjölmargt fleira. Sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða um þessa skýrslu en læt þessa framsögu nægja.

Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Geta bankar og sparisjóðir krafið viðskiptamenn um mismunandi vexti af veðskuldabréfum sem til innheimtu eru? 2. Hefur ágreiningi milli Seðlabanka Íslands og annarra banka um útreikning vaxta af veðskuldabréfum verið skotið til dómstóla? Svar við 1. lið: Samkvæmt 13. gr. laga nr. 10/1961, um Seðlabanka Íslands, með áorðnum breytingum, hefur Seðlabankinn rétt til að ákveða hámark og lágmark vaxta sem innlánsstofnanir mega reikna af innlánum og útlánum. Þetta vald bankans nær einnig til að ákveða hámarksvexti samkvæmt lögum nr. 58/1960, um bann við okri, dráttarvexti o. fl. Með vísan til þessa sendi ráðuneytið seðlabankanum ofangreinda fyrirspurn og óskaði eftir að hann tæki saman drög að svari. Svar Seðlabankans hefur borist ráðuneytinu og er það svohljóðandi: „Vísað er til bréfs ráðuneytisins frá 4. þ. m. og meðfylgjandi fyrirspurnar til viðskiptaráðherra (þskj. 1025) frá Guðrúnu Helgadóttur alþm. um mismunandi álagningu vaxta af innheimtum skuldabréfum. 1. Geta bankar og sparisjóðir krafið viðskiptamenn um mismunandi vexti af veðskuldabréfum, sem til innheimtu eru? Með kerfisbreytingu þeirri sem gerð var með ákvörðun Seðlabankans frá 2. ágúst 1984 var innlánsstofnunum m. a. heimilt að ákveða vaxtakjör nýrra útlána að uppfylltri ákveðinni tilkynningarskyldu til Seðlabankans. Breyting þessi tók gildi hinn 11. ágúst s. l. Undantekning frá þessari breytingu varðaði m. a. öll skuldabréfa- og afborgunarlán sem gefin höfðu verið út fyrir 11. ágúst 1984, sbr. eftirfarandi tilvitnanir, fyrst í auglýsingu Seðlabankans frá 2. ágúst 1984: Grunn- vextir á ári. Verðbóta- þáttur á ári. Vextir alls á ári. „4. Skuldabréfalán og afborgunarlán. Lán til ríkissjóðs og lán með 9,0 12,0% 21,0% sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs skv. þessum tölulið skulu bera 1% lægri grunnvexti en hér er greint. Vextir alls skv. þessum tölulið gilda og um vexti skuldabréfa- og afborgunar- lána, þ. m. t. vaxtaaukalána, með ákvæðum um breytanlega vexti sem gefin hafa verið út fyrir 11. ágúst 1984 þar til Seðlabankinn ákveður annað. 5. Lán með verðtryggingu miðað við lánskjaravísitölu skv. 39. gr. laga nr. 13/1979, sbr. auglýsingar bankans frá 29. maí 1979 og 26. ágúst 1983: a. lánstími allt að 21/2 ár. 4,0% b. lánstími minnst 21/2 ár. 5,0% Vextir alls skv. þessum tölulið, staflið a, gilda um lán til allt að 21/2 árs og skv. staflið b með lánstíma minnst 21/2 ár sem gefin hafa verið út fyrir 11. ágúst 1984 hafi verið samið um breytanlega vexti þar til Seðlabankinn ákveður annað.“ Vextir þessir giltu þar til Seðlabankinn breytti þeim með auglýsingu, dags. 14. ágúst 1984, með gildistöku frá og með 20. s. m. og urðu þeir 6,0% á ári annars vegar og 7,0% á ári hins vegar af verðtryggðum lánum skv. 5 hér að framan og 23,0% á ári skv. 4 hér að framan. Vöxtum af lánum skv. 5 hér að framan var síðan breytt með auglýsingu frá Seðlabankanum dags. 26. október 1984 með gildistöku hinn 7. nóvember s. l. og urðu þeir 7,0% á ári annars vegar og 8,0% á ári hins vegar. Breyting þessi varð sú síðasta á árinu 1984 er þessa vexti varðar. Frá og með 1. janúar 1985 hefur Seðlabankinn ákveðið vexti af lánum með verðtryggingu miðað við lánskjaravísitölu 4,0% á ári annars vegar og 5,0% á ári hins vegar og eru þeir óbreyttir enn og gilda skv. auglýsingum Seðlabankans bæði um ný og eldri skuldabréf sem eru verðtryggð miðað við lánskjaravísifölu. Frá og með 1. janúar 1985 hafa gilt ákvæði auglýsinga Seðlabankans um meðaltal vaxta nýrra almennra skuldabréfa hjá bönkum og sparisjóðum í hverjum mánuði um vexti skuldabréfa (óverðtryggðra) sem gefin hafa verið út fyrir 11. ágúst 1984 með ákvæðum um breytanlega vexti. Vextir þessir hafa verið og eru sem hér segir: Janúar 1985 25,8 % á ári. Febrúar 1985 34,0 % á ári. Mars 1985 34,0 % á ári. Apríl 1985 34,0 % á ári. Maí 1985 34,0 % á ári. Júní 1985 30,9 % á ári. Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið, svo og að framangreindar auglýstar ákvarðanir um vexti gilda bæði utan og innan innlánsstofnana, en um þessi atriði hefur vart verið ágreiningur, verður að telja að bankar og sparisjóðir geti ekki krafið viðskiptamenn um önnur og þyngri vaxtakjör í þessu efni en Seðlabankinn hefur auglýst frá einum tíma til annars.“ Svar við 2. lið. Í bréfi Seðlabankans segir að af hans hálfu hafi engin málsókn verið hafin. Ekki sé vitað hvort skuldarar hafi farið í mál við kröfuhafa út af ágreiningsefni af þessu tagi.

Árangurinn til þessa liggur m. a. í eftirfarandi: 1. Komið hefur verið á nánum tengslum við alþjóðlegar stofnanir sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna við uppbyggingu sjávarútvegs í þróunarlöndum. Stofnanir þessar eru: FAO, Afþjóðabankinn og IFC. Einnig hefur verið komið á samskiptum við fyrirtæki og einstaklinga sem starfa við sjávarútveg í öðrum löndum. 2. Safnað hefur verið upplýsingum um það í hvaða löndum helst megi vænta árangurs með þátttöku íslenskra fyrirtækja í fiskveiðiverkefnum. 3. Safnað hefur verið upplýsingum sem að gagni koma til að meta hvernig við eigum að standa að því að taka þátt í fiskveiðiverkefnum erlendis. Ef niðurstaðan verður sú að rétt sé að halda verkefninu áfram er mjög mikilvægt að samræma það annarri útflutningshvetjandi starfsemi. Í samkomulagi stjórnarflokkanna um aðgerðir í efnahags- og atvinnumálum og um breytingar á stjórnkerfinu, frá 6. september 1984, kemur fram að átak verði gert til að efla íslenska útflutningsstarfsemi og leita markaða fyrir íslensk fyrirtæki erlendis. Í því skyni á að stofna útflutningsráð er nái til allra atvinnuveganna. Að stofnun slíks útflutningsráðs er nú unnið. Markaðsverkefni sjávarútvegsráðuneytisins ætti að geta fallið vel að starfsemi slíks útflutningsráðs. 3. Við hvaða erlenda aðila hefur verið haft samband í tengslum við þetta verkefni og hvernig er talið að það geti leitt til aukinna útflutningstekna? Þær alþjóðlegu stofnanir, sem haft hefur verið samband við í tengslum við verkefnið, eru Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO), Alþjóðabankinn, International Finance Corporation og Nordic Project Fund. Einnig hefur verið haft samband við nokkur verkfræði- og ráðgjafarfyrirtæki í Bandaríkjunum sem hafa reynslu af skipulagningu og uppbyggingu sjávarútvegs í þriðja heiminum. Auk þess er nú unnið að því að afla upplýsinga hjá norrænum sjóðum svo sem Industrialiseringsfonden for Udviklingslandene (IFU) í Danmörku, Swedfund í Svíþjóð og Norad í Noregi. Sjóðir þessir taka þátt í fjárfestingu fyrirtækja frá viðkomandi landi í þriðja heiminum. Stjórnendur markaðsverkefnisins hafa í samvinnu við íslensk fyrirtæki kannað möguleika á verkefnum í Costa Rica, Oman, S-Yemen og Alaska. Stjórnendur markaðsverkefnisins hafa einnig verið í tengslum við stjórnvöld og fyrirtæki frá nokkrum öðrum löndum. Ef verkefnaleit þessi skilar árangri er ljóst að hún getur leitt til aukinna útflutningstekna með því að selja: a. ráðgjöf og stjórn við fiskveiðiverkefni, b. tækni til sjávarútvegs og hönnun fiskiðjuvera og vinnslurása, c. fiskafurðir fyrir þessar þjóðir á alþjóðamörkuðum. 4. Hvernig hyggst sjávarútvegsráðuneytið bregðast við óskum frá Yemen um samvinnu á sviði fiskveiða og fiskveiðitækni? Ósk þessi er nú til athugunar hjá nefnd þeirri sem stjórnar markaðsverkefninu. Engar ákvarðanir hafa enn verið teknar um hvernig við þessari beiðni skuli brugðist. 5. Hver er heildarkostnaður ráðuneytisins vegna verkefnisins til þessa? Heildarkostnaður sjávarútvegsráðuneytisins vegna markaðsverkefnisins er 2 081 438 kr. Í samvinnu við utanríkisráðuneytið, viðskiptaráðuneytið, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Sölusamband íslenskra fiskframleiðenda og sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga var gerð kynningarmynd um íslenskan sjávarútveg með ensku tali. Myndin heitir „Bringing in the Harvest“. Heildarkostnaður við myndina varð 774 075 kr. Þar af greiddi sjávarútvegsráðuneytið 361 575 kr. Er þessi kostnaður innifalinn í fyrrgreindum heildarkostnaði.

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hversu mikið hafa gjaldskrár Tannlæknafélags Íslands hækkað frá 1. janúar 1982 til 1. maí 1985? Óskað er eftir að fram komi heildarhækkun á tímabilinu, hvenær gjaldskrárbreytingarnar urðu, hverjar þær voru hverju sinni, að hve miklu leyti hver hækkun stafaði af launahækkun tannlækna og að hve miklu leyti af auknum rekstrarkostnaði og enn fremur samanburður á gjaldskrárhækkunum og verðþróun og almennum launabreytingum á framangreindu tímabili. Svar: Vegna ofangreindrar fyrirspurnar óskaði viðskiptaráðuneytið eftir því að Verðtagsstofnun aflaði upplýsinga um gjaldskrár Tannlæknafélags Íslands, sbr. meðfylgjandi yfirlit sem sýnir breytingar á töxtum frá 1981 til dagsins í dag. Breytingar á launum, verðlagi og gjaldskrá tannlækna frá 1. desember 1981–1. maí 1985. Gjaldskrárbreytingar tannlækna 3) Launataxta- Verðlags- gjald- rekstrar- breytingar 1) breytingar 2) skrárbreyt. laun kostnaður 1.des. '81 9,91% 8,87% ? ? 1. mars '82 7,51% 9,71% 12,14% 11,96% 14,25% 1. júní '82 10,33% 10,86% 11,52% 14,96% 10,05% jún.–ág '82 9,65% 1. sept. '82 7,50% 11,80% 11,78% 8,01% 16,82% 1. des. '82 7,72% 17,51% 14,54% 16,55% 14,39% 1. jan. '83 1,98% 1. mars '83 14,74% 15,15% 19,50% 18,08% 22,61% 1. júní '83 8,20% 23,38% 13,70% 8,37% 18,54% 1. sept. '83 21,45% 9,64% 1. okt. '83 4,00% 1. des. '83 6,71% 2,74% 4,17% 20,08% 21. febr. '83 6,81% 1. mars '84 2,62% 3,41% 4.68% 2,73% 1. júní '84 2,00% 3,43% 2,45% 2,08% 2,84% 1. sept. '84 1,47% 4,90% 3,88% 3,11% 4,61% 6. nóv. '84 12,66% 1. des. '84 3,04% 9,67% 14,36% 6,99% 1. jan. '85 4,70% 1. mars '85 2,40% 13,14% 21,58% 45,10% 10,49% 1. maí '85 2,40% 4,44% 198,02% 298,83% 291,50% 294,88% 283,10% 1) Breytingar á launatöxtum verkamanna, verkakvenna, iðnaðarmanna og skrifstofu- og verslunarfólks skv. Fréttabréfi kjararannsóknarnefndar. Ekki eru sýndar mögulegar breytingar vegna yfirborgana eða launaskriðs. 2) Miðað er við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar eins og þær eru reiknaðar á þriggja mánaða fresti. Fyrsta talan (9,71%) er breyting vísitölunnar frá byrjun nóvember 1981 til byrjunar febrúar 1982. Síðasta talan er breytingin febrúar - apríl 1985. 3) Skv. upplýsingum frá Tannlæknafélagi Íslands.

Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hvaða reglur gilda um veitingu landvistarleyfa hér á landi? 2. Í hve mörgum tilfellum á s. l. árum hafa umsækjendur fengið synjun um landvistarleyfi? Hvaða ástæður hafa legið að baki hverri og einni synjun og frá hvaða löndum hafa þeir umsækjendur um landvistarleyfi verið sem hafa fengið synjun? 3. Er tekið tillit til þess ef umsækjandi um landvistarleyfi á foreldra, systkini eða aðra nána ættingja hér á landi? Ef svo er, á hvaða hátt er það gert? Svör við 1. lið: Reglur um þetta efni er að finna í lögum um eftirlit með útlendingum, nr. 45/1965, og reglugerð um sama efni, nr. 148/1965, svo og í lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 26/1982, og reglugerð um sama efni nr. 272/1983. Enn fremur skipta máli ákvæði Norðurlandasamnings frá 12. júlí 1957, um afnám vegabréfsskoðunar við landamæri milli Norðurlanda, sem Ísland er aðili að. Meginreglan er sú að útlendingur, sem hingað kemur og dvelst, þarf að hafa gilt vegabréf og áritun í vegabréf þegar þess er krafist, svo og dvalarleyfi og atvinnuleyfi ef því er að skipta. Norðurlandabúar eru þó í meginatriðum undanþegnir reglum þessum. Segja má að ekki séu annmarkar á því að úflendingar komi hingað til lands sem ferðamenn og að þeim sé veitt heimild til komu og dvalar, enda sé um eðlilegan tíma að ræða í því skyni. Um heimild fyrir útlendinga almennt til dvalar hér á landi gildir að öðru leyti sem meginsjónarmið að ákvæði 10.–12. gr. laga um eftirlit með útlendingum eigi ekki við um hagi útlendingsins. Um atvinnuleyfi, sem félagsmálaráðuneytið veitir, gildir það sem meginregla að atvinnuleyfis sé leitað áður en komið er til landsins og að þau eru að jafnaði ekki veitt útlendingum nema skortur sé á innlendu vinnuafli. 10.–12. gr. laga um eftirlit með útlendingum hljóða svo: „(10. gr.) Meina ber útlendingi landgöngu: 1. Ef hann fullnægir ekki þeim reglum, sem settar eru samkv. 1. gr. um ferðaskilríki og vegabréfsáritun, svo og samsvarandi reglum í Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð, ef hann ætlar að ferðast til þeirra landa. 2. Ef ætla má, að hann hafi eigi nægileg fjárráð sér til framfærslu hér á landi eða í Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð, ef hann ætlar að fara til þeirra landa, svo og til heimferðar. 3. Ef ætla má, að hann hafi í hyggju að ráða sig í vinnu hér á landi eða í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, án þess að hafa aflað sér leyfis til þess fyrirfram. 4. Ef ætla má, að hann muni vinna fyrir sér hér á landi, í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð á ólögmætan eða óheiðarlegan hátt. 5. Ef hann hefir verið dæmdur hér á landi eða erlendis í refsivist eða ætla má af öðrum ástæðum, að hann muni fremja refsiverðan verknað hér á landi eða í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð. 6. Ef ætla má af fyrri hegðun hans eða af öðrum ástæðum, að tilgangur hans með komu hingað til lands eða til Danmerkur, Finnlands, Noregs eða Svíþjóðar sé að fremja skemmdarverk, stunda njósnir eða ólöglega upplýsingastarfsemi. 7. Ef honum hefir verið vísað héðan úr landi eða úr Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, og hann reynir að koma aftur án leyfis. Heimilt er enn fremur að meina útlendingi landgöngu, ef nauðsynlegt er talið af öðrum ástæðum en þeim, er í 1. málsgr. segir. Lögreglustjóri kveður upp úrskurð um synjun landgönguleyfis eins fljótt og unnt er eftir komu útlendings til landsins. Nú ber útlendingur, að hann hafi orðið að leita sér hælis sem pólitískur flóttamaður, enda teljist framburður hans sennilegur, og má lögreglan þá eigi meina honum landgöngu. Leggja ber málið án tafar fyrir dómsmálaráðherra til úrskurðar. Samkvæmt ákvörðun dómsmálaráðherra má meina útlendingi landgöngu, ef ætla má af öðrum ástæðum en um ræðir í 1. málsgr., að hann sé kominn hingað til starfa eða athafna, sem eru ólöglegar, ósæmilegar eða hættulegar hagsmunum ríkis eða almennings, eða högum útlendingsins er að öðru leyti svo háttað, að vist hans hér á landi megi teljast hættuleg eða bagaleg hagsmunum ríkis eða almennings. Nú telur lögreglustjóri, að meina beri útlendingi landgöngu af ástæðum, sem raktar eru í þessari málsgr., og ber þá að leggja málið undir úrskurð ráðherra svo fljótt sem því verður við komið. Dómsmálaráðherra getur sett sérstakar reglur um synjun landgönguleyfis fyrir laumufarþega. (11. gr.) Dómsmálaráðherra er heimilt að vísa útlendingi úr landi: 1. Ef meina hefði mátt útlendingnum landgöngu af ástæðum, sem raktar eru í 1. málsgr. 10. gr., og þær ástæður eru enn fyrir hendi. 2. Ef hann, af ásettu ráði eða þrátt fyrir aðvörun lögreglunnar, vanrækir ítrekað tilkynningarskyldu samkvæmt lögum þessum. 3. Ef hann brýtur gegn reglum um vegabréfsáritun, dvalarleyfi eða atvinnuleyfi eða skilyrðum, sem þau eru bundin. Sama gildir, ef hann hefir aflað sér leyfis með vísvitandi röngum upplýsingum eða með því að leyna í blekkingarskyni atvikum, er máli skipta. 4. Ef áframhaldandi dvöl hans hér á landi telst hættuleg hagsmunum ríkisins eða almennings, eða vist hans er óæskileg af öðrum ástæðum. Nú er heimilt að vísa útlendingi úr landi, og getur dómsmálaráðherra þá, ef ástæður mæla með því, lagt fyrir hann að verða brott úr landi innan ákveðins frests, sem ráðherra tiltekur, enda sjái lögreglan um, að þeim fyrirmælum verði hlýtt. (12. gr.) Lögreglustjóra er heimilt að vísa útlendingi úr landi: 1. Ef hann hefir komizt inn í landið án þess að gefa sig fram við íslenzka, danska, finnska, norska eða sænska vegabréfaeftirlitið. 2. Ef honum hefir áður verið vísað héðan úr landi og hann er kominn til landsins aftur án tilskilins leyfis. Lögreglustjóri getur enn fremur vísað úr landi útlendingi, sem ekki er danskur, finnskur, norskur eða sænskur ríkisborgari, ef honum hefir áður verið vísað úr landi í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð og bannað að koma þangað aftur, en kemur til Íslands án þess að hafa fengið leyfi til komu þangað eða til þess eða þeirra landa, er að framan greinir. Ef um er að ræða tilvik, er falla undir 4. málsgr. 10. gr., getur lögreglustjóri þó eigi vísað manni úr landi, en leggja ber þá málið undir úrskurð dómsmálaráðherra svo fljótt sem unnt er.“ Svar við 2. lið: Eftirfarandi upplýsingar eru frá útlendingaeftirlitinu og ná yfir árin 1982–1985 (til 16. júní): Synjað um landgöngu 1985. Sextán sinnum var synjað um landgöngu 1985. Orsök: a. Tíu farþegar algjörlega peningalausir. Þjóðerni: einn Bandaríkjamaður, þrír Bretar, einn Ítali, einn Ástralíubúi, einn Nýsjálendingur, tveir Frakkar og einn Íri. b. Þrír án áritunar. Þjóðerni: tveir Alsírbúar og einn Pólverji. c. Þrír grunaðir um að ætla að brjóta fuglafriðunarlögin. Þjóðerni: tveir Þjóðverjar og einn Austurríkismaður. Synjað um dvalarleyfi 1985. Fjórum sinnum synjað um dvalarleyfi. Þjóðerni: einn frá Filippseyjum, einn frá Malasíu, einn Þjóðverji og einn Pólverji. Brottvísun 1985. Einum vísað brott og var hann ítalskur ríkisborgari. Synjað um landgöngu 1984. Sextán sinnum var synjað um landgöngu 1984, oftast vegna peningaleysis, þrír voru án áritunar, tveimur hafði verið vísað brott frá öðru norrænu ríki. Þjóðerni: tveir Júgóslavar, einn Suður-Kóreumaður, tveir Ísraelsmenn, tveir Írar, einn Bandaríkjamaður, tveir Bretar, einn Túnisbúi, tveir Alsírbúar, einn Tyrki, einn Indverji og einn Vestur-Þjóðverji. Synjað um dvalarleyfi 1984. Sextán sinnum var synjað um dvalarleyfi 1984. Þjóðerni: fimm Bretar, einn Bandaríkjamaður, tveir Filippseyingar, tveir Chilebúar, einn Alsírbúi, einn Pólverji, einn Spánverji, einn Þjóðverji, einn Jamaicabúi og einn Ítali. Brottvísanir 1984. Fimm var vísað brott 1984. Þjóðerni: einn Pakistani, einn Túnisbúi, einn Þjóðverji, einn Júgóslavi og einn Svíi. Synjað um landgöngu 1983. Tíu sinnum var synjað um landgöngu 1983 vegna peningaleysis, einn var án áritunar og einn án vegabréfs og einum synjað um landgöngu vegna tengsla við mann sem hafði verið vísað úr landi vegna fálkaþjófnaðar. Þjóðerni: tveir frá Marokkó, einn Júgóslavi, tveir Bretar, tveir Vestur-Þjóðverjar, tveir Hollendingar og einn Ítali. Synjað um dvalarleyfi 1983. Níu sinnum var synjað um dvalarleyfi 1983. Þjóðerni: fjórir Hollendingar, einn Ástralíubúi einn Egypti, einn Írani, einn Nýsjálendingur og einn Breti. Brottvísun 1983. Tveimur var vísað brott 1983. Þjóðerni: einn Bandaríkjamaður og einn Breti. Synjað um landgöngu 1982. Tíu sinnum var synjað um landgöngu 1982, fjórir voru án peninga, tveir án áritana, tveimur hafði verið vísað brott frá öðru norrænu ríki, einn með útrunnið vegabréf, hjá einum gilti vegabréfið ekki til Íslands. Synjað um dvalarleyfi 1982. Fjörutíu var synjað um dvalarleyfi 1982, af 19 þjóðernum, flestir þó frá Bretlandi, Bandaríkjunum, Ísrael og Alsír. Brottvísun 1982. Fjórum var vísað brott 1982. Þjóðerni: tveir Belgar, einn Vestur-Þjóðverji og einn Ísraelsmaður. Á árunum 1980–1981 var vísað brott ellefu útlendingum. Svar við 3. lið: Þegar útlendingur, sem á foreldra, systkini eða aðra nána ættingja hér á landi, sækir um vegabréfsáritun eða dvalarleyfi er ætíð leitast við að taka eins mikið tillit til slíkra tengsla og unnt er. Í langflestum tilfellum eru slík leyfi veitt, eins og hundruð dæma sanna. Í nokkrum undantekningartilfellum hefur fólki, sem á hér ættingja eða venslafólk, verið synjað um leyfi til að koma til landsins eða verið synjað um áframhaldandi dvöl hér á landi eftir að það hefur verið komið hingað. Hafa þá verið gefnar upp rangar eða villandi upplýsingar um það sem fyrir þeim vakir sem um slík leyfi sækja eða að vísvitandi hefur verið reynt að nýta sér slík tengsl á óeðlilegan hátt. Þá má geta þess að gerður er nokkur munur á meðhöndlun umsókna eftir því hvort um er að ræða umsókn um leyfi til að koma hingað í stutta heimsókn til ættingja eða hvort sótt er um leyfi hér á landi til langtímadvalar. Í öllum tilfellum á útlendingur, sem á hér á landi fjölskyldu, auðveldara með að fá hér dvalarleyfi en aðrir. Samt sem áður verður að gera þá kröfu að farið sé að lögum þegar sótt er um leyfi fyrir það fólk sem hefur hér á landi slík tengsl.