Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Eins og getið er um í greinargerðinni fyrir frv., hafa 2 menn af þeim, sem sóttu um íslenskan borgararjett í fyrra, endurnýjað umsókn sína til ráðuneytisins. Jeg skal ekki tala neitt um rök þau, sem til þess liggja, að rjett er, að menn þessir öðlist borgararjett, því að hv. deild eru þau kunn frá því í fyrra. Aðeins vil jeg mælast til þess, að hv.allshn., sem hafði málið til meðferðar í fyrra, taki nú vinsamlegar í erindin en þá. Jeg var satt að segja hissa á því, sjerstaklega um þessa tvo menn, að þeir skyldu ekki fá áheyrn. Vona jeg, að þeir fái betri undirtektir nú, og frv. sæmilega meðferð.

Forsætisráðherra (JM): Jeg geri ráð fyrir því, að hv.þdm. hafi kynt sjer tillögur og álit Þingvallanefndar, og eins og stendur í greinargerð frv., þá er það að mestu tekið eftir frv. því, er nefndin samdi. Stjórnin gat þó eigi fallist á að leggja niður ábúð á jörðum í Þingvallasveitinni. Henni virtist eigi vera færð rök fyrir nauðsyn þess. En skyldi það koma í ljós, þá hefir þingið það í hendi sjer að leggja ábúð niður á þessum jörðum. Jeg held, að tillögur nefndarinar sjeu hóflegar og gætilega og skynsamlega sje í málið farið. Jeg hefi ekki rætt mikið um þetta mál í þessari hv. deild, en í hv.Ed. hefi jeg áður látið í ljós skoðun mína um málið og haldið því fram, að nægilegt sje að friða það svæði, sem nefndin leggur til um, nefnilega svæðið milli gjánna upp að Ármannsfelli. Það gæti enn verið ástæða til þess að friða skóginn inn með Ármannsfelli og brekkuna hjá Hrafnagjá. En það má gjarnan bíða, því að kunnugir vita, að þótt skógurinn hafi ekki verið friðaður, þá hefir hann blómgast. Aðeins ríður á því, að hann sje ekki höggvinn illa. Og jeg hefi góða von um, að bændur í þingvallasveit láti skógarvörð ráða skóghögginu framvegis, án lagasetningar þar um. Kunnugir menn geta sjeð það, að Bolabás er ekki rjett settur á kortið, en mörgum mun þykja leiðinlegt, ef hann væri ekki innan hins friðaða svæðis. Á kortinu er hann mikið vestar en hann á að vera, og hann er innan hins friðaða svæðis. Þá er og á kortinu kallaður Bolaás, en það mun vera rangt. Þar heitir Fjármúli, að því er jeg best veit. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um málið að sinni. Jeg vona, að hv.fjvn. taki að einhverju leyti til athugunar till. nefndarinnar um fjárframlög, þótt nefndin hafi ekki ætlast til þess, að þær kæmu til greina á þessu ári.

Jörundur Brynjólfsson Mjer þykir vænt um, að frv. um þetta efni er fram komið, því að ekki mun veita af tímanum til 1930, ef koma á í kring þeim lagfæringum á Þingvöllum, er nauðsynlegt má telja. Það var að vísu ætlun mín, þá er þál. var samþ. 1919, að meira yrði búið að gera nú en orðið er, en það má vel vera, að slíkt komi ekki að sök. Jeg er viss um það, að það verður best vegna hátíðahaldanna 1930, að prýða þann stað eftir föngum, og jeg býst við því, að skemtilegustu endurminningar útlendinga þeirra, er hingað koma, verði bundnar við þann stað. En það er ekki ástæða til þess nú, að fara frekar út í þetta. Jeg skýt þessu svona til nefndar þeirrar, er frv. fær til meðferðar. Það er sjerstaklega eitt atriði frv., sem jeg vildi drepa á, og eru það ákvæði 7. gr. Samkvæmt þeirri grein er það ekki útilokað, að reisa megi einhverskonar byggingar í þingvallakirkju landi, utan hins friðlýsta svæðis. Jeg lít svo á, að ekki sje vert að heimila byggingar á þessum stað, því að það getur orðið til skemda og haft áhrif til hins verra á svip Þingvalla og umhverfisins. Menn eru ekki á eitt sáttir um það, hve stórt svæði eigi að friðlýsa, en mjer þykir of lítill sá reitur, sem ráð er fyrir gert í stjfrv., að friðlýstur sje. Þó geri jeg það ekki að ágreiningsatriði. Það er betra að hafa svæðið minna og alfriðað, heldur en stórt og hálffriðað. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um þetta að sinni, en vona, að hv. nefnd taki þessar bendingar til athugunar.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get ekki skilið, að það sje rjett hjá hv. 2. þm. Árn. (JörB), að banna að reisa sumarbústaði milli hins friðlýsta svæðis og Hrafnagjár, sje það bundið því skilyrði, að ríkisstjórnin veiti leyfi til þess með ráði þingvallanefndar. Frá fegurðar eða sögulegu sjónarmiði er engin ástæða til þess að banna slíkar byggingar, því að þetta er langt fyrir utan þingstaðinn. Þá talaði sami hv.þm. (JörB) um það, að hið fyrirhugaða friðlýsta svæði væri ekki nógu stórt, en mjer finst það alveg nógu stórt, nema hvað ástæða gæti verið til, að friða skógarbrekkuna hjá Hrafnagjá og skóginn inn með Ármannsfelli. Annars fer 7. gr. svo langt sem fært þykir nú sem stendur. Ábúendur hafa ef til vill rjett til þess nú, að leyfa byggingar, hver á sinni jörð, fyrir sinn ábúðartíma, en frv. á að girða fyrir þetta.

Jörundur Brynjólfsson Það er aðeins örstutt athugasemd. Það var ekki aðalatriðið hjá mjer, að girða ætti víst svæði. Það er atriði, sem jeg tel ekki miklu máli skifta. En á hinu er jeg, að eigi beri að leyfa sumarbústaði. Leyfist mönnum að byggja úti í skógi, eða yfir höfuð á milli Almannagjár og Hrafnagjár, fyrir utan nauðsynleg hús fyrir jarðirnar, sem eru í ábúðum, þá gæti jeg trúað því, að það yrði til þess, að spilla fegurð staðarins og gróðri hans. Jeg er þess vegna á því, að eigi megi heimila neinum að byggja sumarbústaði í skóginum. Enda er það svo, að vilji menn dvelja á Þingvöllum, þá kemur þar sjálfsagt gott gistihús, þar sem menn geta dvalið eftir vild, er þá ekki þörf á að byggja sumarbústaði. Það er því síður heppilegt, að menn fái leyfi til þess að byggja sumarbústaði, þar sem búist er við, að landið leggi mikið fje í gistihús. Er þá áreiðanlegt, að gisthúsið fer á mis við miklar tekjur, ef menn geta fengið sjer bústað annarsstaðar, og tel jeg frá því sjónarmiði eigi heppilegt, að menn fái leyfi til að byggja sumarbústaði. Hæstv. forsrh. (JM) taldi, að byggingar hefðu verið á Þingvöllum til forna. Nefndi hann í því sambandi hinar fornu búðir. Er það að vísu rjett, en gæta ber þó þess, að byggingarnar voru íbúðir þeirra manna, sem sinna þurftu þar nauðsynlegum störfum og áttu ekkert annað húsaskjól. Viðvíkjandi því, að ábúendurnir á Þingvöllum og jörðunum þar í kring, Hrauntúni og Skógarkoti, hefðu leyfi til að heimila byggingar, þá vona jeg, að svo sje ekki, og þykist nú reyndar vita, að bændunum leiki alls ekki hugur á því, svo að það sje ekki að óttast, en ef þeir hafa rjett til þess, þá er það að kenna óvarkárni fyrverandi stjórnar, þegar Þingvallaprestakall var veitt og Hrauntún var bygt. Í þál., sem samþ. var á þingi 1919, stendur í 1. lið, að ef jarðirnar, bæði Þingvellir og Hrauntún, losnuðu úr ábúð, þá skulu þær byggjast með sjerstöku skilyrði. En þessa skilyrðis var eigi gætt af fyrverandi stjórn, þegar þessar jarðir voru settar í ábúð áfram. En jeg vænti þess þó, þrátt fyrir þau mistök, sem orðið hafa á þessu, að hægt sje að meina ábúendum að gera miklar byggingar í landi sínu umfram það, sem þeir þurfa vegna búskapar síns.

Flm. (Árni Jónsson) Á síðasta þingi bar jeg, ásamt fleirum, fram frv. þess efnis, að ákvæði laganna um skemtanaskatt og þjóðleikhús skyldi einnig ná til skemtana og dansleikja innan fjelaga. Reynslan hefir sýnt hjer, að það hefir mjög tíðkast, að stofna málamynda fjelagsskap, til þess að sleppa við skattinn. Hjer hefir hver bæjarhluti sinn klúbb, auk margra fleiri, sem kendir eru við ýms stórmenni, svo sem kvikmyndaleikara og þess háttar fólk. Frv. í fyrra bygðist á þeim eðlilega tilgangi löggjafans, að skattleggja hinar ljelegri skemtanir, til þess að efla og styrkja þær göfugri. Frv. kom seint fram þá og dagaði uppi, en nú hefi jeg, ásamt fleirum, tekið það upp að nýju, með nokkrum víðtækari ákvæðum. Nú gildandi lög ná til kaupstaða með 1500 íbúum og þar yfir, en eftir þessu frv. er þeim ætlað að ná til þorpa með 500 íbúum. Þetta er gert til þess að styrkja því betur þjóðleikhúsið, sem er alþjóðarstofnun og merkilegt menningarfyrirtæki, og því ekki nema sjálfsagt, að sem flestir taki þátt í því. Það væri ekki nema eðlilegt, að engin takmörkun væri sett hvað fólksfjölda snertir, en þetta ákvæði er þó sett vegna þess, að það er óhægt að koma þessu við í smæstu kaupstöðunum. Frv. þetta er borið fram eftir óskum áhugamanna hjer í bænum, sem þykir seint ganga að safnast í þjóðleikhússjóðinn. Það er gert ráð fyrir, að það muni kosta um 800 þús. krónur. Nú koma í sjóðinn um 40 þús. krónur á ári, og er gert ráð fyrir, að sjóðurinn muni verða orðinn 1929 í kringum 300 þús. krónur. En þeir, sem áhugasamastir eru í þessu efni, ætlast til þess, að þjóðleikhúsið verði komið upp 1930. Því er hjer farið fram á þessa breytingu til þess að efla vöxt sjóðsins. Það er ekki hægt að vita með vissu, hve miklu þetta nemur á ári, en það verður töluvert fje. Jeg ætla ekki að fara mikið inn á menningarhlið þessa máls. Hv. þm. þekkja leikhúsið og vita, að það er ekki samboðið leikkröftum þeim, sem hjer eru, og leiksviðsútbúnaður allur verður ómögulegur. Hvorki leikendur nje áhorfendur njóta sín í leikhúsinu eins og það er. Jeg skal svo ekki fara fleirum orðum um þetta, en geri það að tillögu minni, að frv. verði, að þessari umræðu lokinni vísað til allshn. Í fyrra var það að vísu í mentmn., en mjer er kunnugt um, að einn hv.þdm., sem er mjög ósamþykkur þessu frv., á sæti í allshn., og tel jeg því heppilegast, að frv. fari þangað, svo hann fái að kynnast því rækilega.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þegar þetta mál var fyrir þinginu 1924, rökstuddi ráðherrann, sem flutti það, það með því, að ýmsar tekjur ríkissjóðs hefðu rýrnað vegna gengisfalls, og batt frv. því við gengisfallið með því að ákveða, að skatta skyldi innheimtu með 25% gengisviðauka meðan sterlingspundið væri skráð 25 krónur eða hærra, þetta var enn til umræðu á þinginu í fyrra, og var þá lögð fram tillaga að tilhlutun stjórnarinnar um það, að þetta yrði gert að föstum tolli og takmörkunin niður feld. Þá komu fram andmæli gegn þessu. Nd. vildi fella þetta burt í lok þessa árs, en því var breytt í Ed., að tilhlutun hæstv. fjrh. (JÞ), og ákveðið, að skyldi haldast til ársloka 1927. Jeg hefi verið að bíða eftir því, að eitthvað heyrðist í þessu máli annað en það, sem getið er um í athugasemdum stjórnarinnar við fjárlagafrv., þar sem gert er ráð fyrir því, að nokkur hluti gengisviðaukans verði ekki innheimtur fyrir árið 1927. En þá þurfa að liggja fyrir lög um það. En það má ekki vera komið undir geðþótta stjórnarinnar, hvaða skattar skuli innheimtir eða ekki. Nú hefi jeg komið hjer með tillögu um það að fella niður þennan gengisviðauka. Jeg hefi skift till. í tvent, að tollurinn lækki 1. júlí þ. á. niður í 15%, og er það gert til þess, að tekjumissirinn verði ríkissjóði ekki eins tilfinnanlegur. Það er vitanlegt, að ríkissjóður missir við þetta miklar tekjur, tollur þessi nam víst síðasta ár ca. 1 miljón króna, en það er ekki að miða við það ár nú, því allar tekjur fóru þá fram úr áætlun. Sennilegra er að gera ráð fyrir, að hann megi áætla um 700 þús. kr. En þótt ríkissjóði takist nokkrar tekjur, þá verður fjeð þó til hjá landsmönnum, og það þarf að lækka þá ógnar tolla, er nú hvíla á þjóðinni. Jeg vænti þess, að þetta frv. fái góðar undirtektir og verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til fjhn.

Klemens Jónsson Þegar jeg sá þetta frv. og næsta frv. á eftir hjer á dagskránni, þá datt mjer í hug, hvaða skelfing liggur honum á, hinum hv. 2. þm. Reykv. (JBald), að koma nú þegar fram með frv. þetta. Hv. þm. var fullkunnugt um, að það liggur fyrir frv. um breyting á verðtollslögunum, og honum er líka kunnugt um, að gert er ráð fyrir breyting á gengisviðaukanum í fjárlagafrv., og honum ætti að vera kunnugt um, að þetta mál er nú í höndum nefndar, til athugunar. Mjer finst því, að hv.þm. hefði vel mátt bíða eftir því, að nefndin skilaði áliti sínu. En hann kvaðst hafa verið vonlaus um það. En þá vil jeg benda honum á það, að þess er ekki að vænta, að nokkuð verulegt komi frá nefndinni fyr en útsjeð er um fjárhag landsins á næsta ári. En það verður ekki fyr en eftir 2. umr. fjárlaganna. Nefndin hefir því ákveðið að bíða með álit sitt þangað til. Nefndin hefir sjerstaklega athugað gengisviðaukann, og flytur nú frv. í dag um að afnema hann á vörutolli. Þessi aðferð hv. 2. þm. Reykv. er því óviðkunnanleg gagnvart fjhn. þó jeg hinsvegar auðvitað játi, að hv.þm. hefir fullkomlega formlegan rjett til að bera hvert það frv. fram, sem honum þóknast. Jeg skal ekkert tala um málið alment nú, mjer gefst kostur á því seinna, þegar frv. nefndarinnar kemur til umr. Jeg gat ekki látið hjá líða að koma fram með þessa athugasemd, þar sem jeg er formaður fjhn, Jeg álít, að það hefði verið rjettara fyrir hv.þm. að bíða þar til nefndin skilaði áliti sínu.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 2. þm. Rang. (KlJ), formaður fjhn., hefir tekið fram ýmislegt af því, sem mjer finst, að jeg þurfi að segja við þessa 1. umr. Jeg get tekið undir það með háttv.þm. (KlJ), að jeg álít, að þetta frv. sje öldungis óþarft, þar sem það mál er þegar í höndum fjhn. En hinu er þó ekki að neita, að það kemur fram greinilegur stefnumunur hjá flm. þessa frv. og hjá fjhn., eftir því, sem sjá má af því, sem frá henni er komið. Hv. fjhn. leggur til, í samræmi við vilja stjórnarinnar, að gengisviðauki á vörutolli, það er að segja á nauðsynjavörum, verði feldur niður frá 1. næsta mánaðar, en gengisviðauki á öllum óþarfa-vörum, svo sem tóbaki og áfengi o. s. frv., verði látinn haldast fyrst um sinn. Hv. flm. þessa frv. (JBald) vill nú fara aðra leið, hann vill halda gengisviðauka á nauðsynjavörum alveg óbreyttum einn ársfjórðung lengur en fjhn. leggur til, þó með nokkurri lækkun til loka yfirstandandi árs, en að nokkru leyti vill háttv.þm. (JBald) svo lækka og afnema jafnsnemma gengisviðauka á óþarfavörunum. Jeg er ekki í neinum vafa um það, hvoru megin mjer beri að standa í þeim ágreiningi, sem hjer kemur fram, það er fjhn. megin. Og jeg held það væri rjettast fyrir hv.flm. (JBald), eftir að fjhn. hefir borið fram frv. um sama efni, að taka aftur sitt frv. áður en það er komið lengra, nema að háttv.þm. (JBald) sje virkilega áhugamál að láta eitt og hið sama yfir hvorttveggja ganga, að því er snertir þessa tolla. Ef það virkilega er bjargföst sannfæring háttv.þm. (JBald), þá getur enginn bannað hv.þm. að berjast fyrir slíku á þingi.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það virtist vera aðalinntakið í ræðu háttv. 2. þm. Rang. (KlJ), að hann, fyrir hönd fjhn. hálfgert fyrtist út af því, að jeg hefi borið fram þetta frv. En hv.þm. (KlJ) hlýtur þó að játa það, að jeg fór svo seint af stað með þetta frv., að sá tími var liðinn, sem þm. er heimilt að bera fram frv. án leyfis deildanna, og í öðru lagi, sem hv.þm. (KlJ) hefir kannske ekki athugað, en hefði þó mátt vita, að jeg hefi engin tök á að fylgjast með því, sem gerist í fjhn., því að jeg á þar ekki sæti, nje heldur nokkurn flokksmann þar; þessvegna gat jeg ekkert um það vitað, hvað sú háa fjhn. ætlar sjer að gera, og verð að haga mínum till. eftir því, sem jeg álít sjálfur rjett að gera. Hv. form. fjhn. (KlJ) hefir því farið þarna á hálfgerðu hundavaði, með því að fara að deila á mig fyrir að bera þetta mál fram. Jeg get ekki sjeð, að það sje nein óvirðing sýnd hv.fjhn. með því að bera svona frv. fram, sjerstaklega þar sem hver maður veit, að þessu frv., ef það nær fram að ganga, verður vísað til fjhn., og þar á ofan er það algengt, að þm. bera fram frv., en láta ekki alt undir einstakar nefndir, sem málunum síðar kann að vera vísað til, því að þá yrði það svo, að nefndirnar einar bæru fram frv., ef farið væri eftir þeirri reglu, sem hv. 2. þm. Rang. (KlJ) vill láta fylgja. En þótt fjhn. hafi haft samskonar mál til athugunar, þá gat jeg ekkert um það vitað, hvað hún ætlaði sjer að gera í því. Þetta mál hefir líka komið hjer áður á dagskrá, en af ástæðum, sem jeg þarf ekki að lýsa, hefir það verið tekið út aftur, og hefði þannig komið til umr. hjer löngu áður en það frv. frá fjhn., sem nú er verið að útbýta, svo að jeg verð að álíta, að það sje ekki á nokkurn hátt hægt að ásaka mig. Að því er málið sjálft snertir, vil jeg láta þess getið, að jeg álít rjettara að fara þá leiðina, sem jeg hefi stungið upp á. Hins vegar vil jeg geta þess, að því er snertir ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), að jeg skal gjarna fallast á þá breytingu í frv. mínu, að gengisviðauki á nauðsynjavörum falli þegar niður 1. apríl. Jeg var aðeins að reyna til að kippa tollinum ekki fyr í burtu en sem allra síðast, af því að jeg vissi líka, að það var vilji hv. deildar í fyrra að láta gengisviðaukann falla úr gildi síðasta desember 1926, og veit jeg ekki betur en að hv.fjhn. hafi líka verið því samþykk, þótt hún síðar hafi snúist til fylgis við hæstv. fjrh. (JÞ) um það mál. Hæstv. fjrh. (JÞ) hjelt sjer fast við það, að jeg vildi halda gengisviðaukanum einum ársfjórðungi lengur en hv.fjhn. Jeg hefi það mínu máli til afsökunar, að jeg vissi ekkert um frv. fjhn., fyrir mjer vakti ekkert annað en það, að ljetta sköttunum varlega af. Svo segir hæstv. fjrh. (JÞ), að það eigi að halda gengisviðaukanum óbreyttum á ónauðsynlegum vörum. En jeg vil benda á það, að þótt hann sje feldur niður á ónauðsynlegum vörum, þá helst hann samt á sumum nauðsynjavörum, eða þeim vörum, sem jeg verð að telja nauðsynlegar fyrir fólk í kauptúnum, en það er á kaffi og sykri. Þessi tollur er ekkert óverulegur, og auk þess kemur þar í viðbót álag kaupmanna, svo að tollurinn hækkar verðið í raun og veru meira en tollfjárhæðin. þessar vörur eru svo miklar nauðsynjar fyrir allan almenning við sjávarsíðuna, að menn komast ekki af án þeirra, en eftir till. fjhn, þá skilst mjer, að tollurinn á þessum vörum eigi að haldast áfram, svo að það er jeg, sem vil ganga lengra en fjhn., hvað sem hæstv. fjrh. (JÞ) segir, þó að jeg vilji láta tollinn falla niður ársfjórðungi seinna en hún.

Klemens Jónsson Það er í raun og veru óþarfi að vera að karpa um þetta atriði, en jeg verð aðeins að svara hv. 2. þm. Reykv. (JBald) nokkrum orðum. Hv. þm. (JBald) hjelt því fram, að hann ætti ekki sæti í fjhn. og gæti því ekki vitað, hvað þar gerðist. En eitt gat hv.þm. (JBald) þó gert, spurt, hvað þessu máli liði og hve langt þess væri að bíða. Hefði hv.þm. (JBald) gert það, hefði hann vafalaust fengið svar í þá átt, að það hefði sennilega orðið hv.þm. (JBald) fullnægjandi til þess að hætta við þetta frv. Hv. þm. sagði, að jeg hefði hlaupið á hálfgerðu hundavaði í þessu máli. Jeg held, að það væri rjettara að snúa því upp á hv.þm. (JBald) sjálfan. Það lítur nefnilega út fyrir, að hv.þm. (JBald) vilji ekki vera að hafa fyrir því að athuga málið, heldur láta sjer nægja að sletta einhverju fram um það, En þetta er vandskoðað mál, og verður því að athugast vel. Það er ekki aðeins að ræða um tekjur ríkissjós, heldur líka getu landsmanna til þess að þola skattana. Það hefir nú sýnt sig, að afkoman er orðin betri en útlit var fyrir, og þessvegna verður að einhverju leyti að ljetta af sköttunum, en samt verður að taka tillit til framtíðarinnar, því að ekki er hægt að segja, hvernig afkoma ríkissjóðs verður á næstu árum. Þessvegna sá fjhn. það, að það varð að minsta kosti að bíða eftir því, að fjárlögin kæmu úr hreinsunareldi Nd., áður en tekin væri ákvörðun um þetta efni. Samt virtist okkur, að hægt mundi verða að lækka eitthvað gengisaukann, og það nú þegar. Og það var alls ekki af því, að frv. hv.þm. (JBald) kom fram, að frumvarp nefndarinnar er komið. Jeg get sagt hv.þm. það með vissu, að það hafði verið ákveðið nokkru áður. En prentun á því drógst, vegna þess að nefndin vildi athuga, hvort ekki væri hægt að ganga lengra. Hún hafði aðrar vörutegundir í huga, en treysti sjer ekki til þess að segja neitt ákveðið þá. En hitt fanst henni, að hún yrði að halda því fram, að gengisviðaukanum á vörutollinum yrði þegar ljett af. Þessi tollur var síðast liðið ár 412000 kr., svo að hjer er alls ekki um svo litla upphæð að ræða, en það dugir ekki að hlaupa á hundavaði til þess að afnema alt án þess að athuga, hvernig fjárhag ríkisins er farið. Jeg geri ráð fyrir, að þessu frv., ásamt því, sem á eftir fer, verði vísað til fjhn., og þá mun nefndin auðvitað taka málið til athugunar, að svo miklu leyti sem hún ekki þegar hefir gert það.

Flm. (Jón Baldvinsson) Hv. form. fjhn. (KlJ) segir, að jeg hefði getað spurst fyrir í fjhn., og er nokkuð til í því, en jeg veit þó ekki betur en að þm. hafi fullan rjett til að bera fram þau mál; sem þeir telja nauðsynleg.

Jeg tók það líka fram

. En háttv.þm. (KlJ) má vita það, að þótt jeg hefði fengið að vita um frv. það, sem nú er komið frá fjhn., þá var mjer það ekki nóg; hjer er ekkert annað verið að gera en efna loforð, sem stjórnin gaf í byrjun þings, en það nægir mjer ekki, þar sem jeg vil ganga lengra með mínu frv., svo að þó að jeg hefði leitað upplýsinga hjá fjhn., þá hefði ekki getað orðið samkomulag um það, sem felst í mínu frv. En sannleikurinn er sá, að þessar árásir hv.þm. og snuprur til mín eru algerlega út í loftið, og þó að hann hljóti þann heiður að verða form. fjhn., þá þarf hann ekki að þemba sig svo upp að vilja ekki leyfa öðrum að bera fram frv. Jeg hefi athugað þá till., sem stjórnin gerir í sínu frv., en mjer datt ekki í hug, að fjhn: mundi fara að skifta um skoðun, eftir að hagur ríkissjóðs var orðinn miklu glæsilegri en áður var, því að þá hefði hún gengið inn á það, að gengisviðaukinn skyldi feldur úr gildi 31. desember 1926. En jeg verð að halda því fast fram, að þetta tekur virkilega til annara en ríkissjóðs; það tekur líka til þeirra, sem eiga að gjalda þann skatt. Og þegar ljett er af sköttum eftir því frv., sem fjhn, hefir nú látið útbýta, þá er það gert með það fyrir augum að halda þyngstu sköttunum á mönnum við sjávarsíðuna, því að skatturinn á kaffi og sykri heldur áfram að vera, og um það get jeg aldrei orðið sammála við hv. nefnd, því að jeg álít, að hann eigi að falla niður.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það er nokkuð svipað um þetta mál og hið fyrra. Það, sem fyrir mjer vakir með flutningi þessa máls, er að ljetta nú af almenningi þeim afar þungu sköttum, sem á voru lagðir á þinginu 1924. Þá voru menn ákaflega hræddir um, að fjárhagur ríkisins mundi verða svo, að óhjákvæmilegt yrði að leggja á þessa skatta. En þessir skattar hafa nú gert það að verkum, að nú stendur ríkissjóður sig þannig, að það sýnist vera alveg óhætt að afnema þá. Það hefir að vísu komið fram till. um það, að breyta þessum lögum nokkuð, en það helst þó enn mjög þungur skattur á ýmsum nauðsynjavörum. Þessi skattur mun hafa fært ríkissjóði nálægt 2 miljónir í tekjur, en það er þó greinilegt, að það getur varla verið um svo mikla fjárhæð að ræða, ef tekin eru fleiri ár í röð, því að eins og bert varð í umr. um fyrra málið, þá má ekki búast við þeim tekjum, ef hann stendur lengi. Hins vegar hefir skatturinn lækkað nokkuð, og tekjurnar, sem gert er ráð fyrir, að verði af honum á næsta ári, eru, að mig minnir 800.000 kr. En menn mega ekki eingöngu hugsa um það að skófla í ríkissjóðinn, það verður líka að taka tillit til þess; hvort almenningur geti borið þessa skatta. Nú heyrast kveinstafir hvaðanæfa frá atvinnurekendum um það, hvað útlitið sje afskaplegt, og má vel vera, að það sje rjett. En það er einnig ískyggilegt fyrir verkalýðinn, útlit fyrir mikið atvinnuleysi, svo að það verður einnig að líta á það, að gera almenningi ekki of erfitt fyrir með álögum, því að auk þess sem þessi skattur heldur við dýrtíðinni í landinu, gerir hann það að verkum, að allir starfskraftar, sem vinnuveitendur tala svo mikið um, verða dýrari. Það er líka tekið fyrir að innheimta þessa skatta, svo að það verður miklu hærri fjárhæð, sem almenningur borgar, en það, sem inn kemur í ríkissjóð. Það sem jeg fer fram á, er að þessir skattur falli niður frá 1. júlí næstk. jeg setti mig náttúrlega ekki svo mikið á móti því, þó að þessi lög yrðu látin vera í gildi eitthvað fram á næsta ár, en verð þó að halda því fast fram, að það verði að ljetta þessum tveim sköttum af almenningi. Jeg álít, að þetta þing megi ekki skiljast svo við, að það ljetti ekki af þessum sköttum.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg sje ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu um þetta frv. það er svo um það eins og svo margt annað, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) ber fram hjer á þingi, að það er ætlað til þess að sýnast, en ekki til að vera. Þessi hv.þm. (JBald) er á hverju þingi ákaflega fjörugur í því að bera fram frv. um afnám eða hækkuná einhverjum tekjum ríkissjóðs, en svo þegar hin hliðin, útgjöldin á fjárlögunum, er til umr., þá er hv.þm. jafnfjörugur við að hækka þau, og er þannig sjálfum sjer ósamkvæmur. Jeg hygg nú, að hv.þm. (JBald) geri þetta ekki af því, að hann sjái ekki, að slíkt getur ekki staðist. Jeg hygg, að háttv.þm. (JBald) beri fram þessi frv. sín um afnám skatta aðeins til þess að sýnast. Jeg veit, að jeg þarf ekki að gera hv. deild neina grein fyrir því, að eftir þeim mælikvarða fyrir framkvæmdum af ríkissjóðs hálfu, sem tekinn er upp á fjárlög fyrir árið 1927, er því miður ekki hægt að vera án verðtollsins, og jeg held, að á meðan fjhn. er ekki komin fram með álit sitt, sje að minsta kosti ekki tímabært að tala um að vera án þessara tekna. Og jeg fyrir mitt leyti tel nú ekki miklar líkur til þess, að sú nefnd, eða þingið í heild, muni vilja fara mikið skemra í útgjöldum til verklegra framkvæmda á fjárlögunum heldur en stjórnin hefir gert. En þá er, eins og jeg gat um, ekki unt að vera án verðtollsins, og allra síst forsvaranlegt að fella hann niður á þessu ári, þar sem fjárlög fyrir þetta ár eru sett, og þau byggja beinlínis á þeim tekjum, sem ætlast er til, að þessi gjaldstofn beri. Jeg get hinsvegar látið mjer liggja í ljettu rúmi, hvort hv. deild afgreiðir þegar þetta mál til fulls, eða leyfir því fyrir siða sakir að fara til 2. umr. og nefndar.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það er jafnan svo, að þá er hæstv. fjrh. (JÞ) tekur til máls um fjármálin, þá skyldi maður ætla, að hann væri hinn eini maður, sem hugsaði um þau mál og stæði á verði fyrir hönd ríkissjóðs, svo harðorður er hann í garð þeirra manna, er dirfast að vera á annari skoðun en hann. Það lítur út fyrir, að hann telji sjálfan sig hinn eina mann á þingi, sem sparar útgjöld ríkissjóðs, en heldur í tekjurnar. En sje nú ferill hans rakinn, þá sjest glögt, að eigi eru það alt holl ráð ríkissjóði til handa, sem undan þeim rifjum koma. Það er skemst á það að minnast, að hann knúði fram tillögu hjer í hv. deild, till. um það, að láta ríkissjóð tapa stórfje. Á síðasta þingi kastaði fyrst tólfunum um tillögur stjórnarinnar og hæstv. fjrh. (JÞ) um fjármál landsins. Aldrei hefir verið meiri bruðlun en í sumum frv. þá. Þess vegna getur enginn maður tekið það alvarlega, að hæstv. fjrh. (JÞ) sje eini maðurinn, er hugsi um fjárhag landsins, en hinir þm. sjeu allir bruðlunarseggir. Það er ekkert ósamræmi í því, að þá er bráðabirgða verðtollurinn hefir int hlutverk sitt, að borga lausaskuldir ríkissjóðs, þá vilji menn alment, að hann falli niður. Það verður til þess að ljetta afkomu almennings; því getur hæstv. fjrh. (JÞ) ekki neitað, þrátt fyrir öll digurmæli hans. Og jeg álít það algerlega óverjandi, ef hv. deild færi nú að fella frv. við 1. umr. Vil jeg víkja máli mínu til þeirra hv.þdm., sem voru með í því að koma verðtollinum á, og jeg bið þá að minnast þess, hve ófúsir þeir sumir hverjir þóttust vera til þess, og hugguðu sig við það, að lögin ættu aðeins að standa stutta stund. Síðan eru nú liðin um 2 ár. Og jeg fæ ekki betur sjeð en að lögin hafi náð tilgangi sínum, og þess vegna megi ljetta tollinum af. Jeg vænti þess, að málinu verði vísað til fjhn., og að nefndin sjái sjer fært að fara sem næst tillögu minni.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það fer fjarri því, að jeg hafi sagt nokkuð í þá átt, að jeg sje eini maðurinn, sem hugsi um fjárhag ríkisins eða eigi mestan þátt í viðreisn hans. Jeg hefi einmitt látið fá tækifæri ónotuð til þess að benda á þann sannleika, að það eru fleiri en stjórnin, sem hafa átt þátt í því starfi að rjetta við fjárhag ríkissjóðs. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) má þar að vísu gjarna undanskilja sig, því að hann hefir aldrei sýnt minstu viðleitni í þá átt að vilja rjetta við fjárhaginn. En hann er líka undantekning; hann er eini þingmaðurinn, sem jeg get undanskilið, að eigi þátt í viðreisnarstarfinu. Það, sem hv.þm. (JBald) var að tala um bruðlun og eftirgjöf hjá stjórninni, þá er hvorttveggja missögn. Það er engin bruðlun, þótt síðasta þing vildi lina á sköttum og halda útgjöldum í hófi. Jeg er ekki heldur að saka hv. 2. þm. Reykv. (JBald) um bruðlunarsemi, þótt hann vilji nú afnema verðtollinn. Mjer datt ekki í hug svo heimskulegt orðatiltæki. Jeg hygg, að reynslan hafi nú rjettlætt allar till. stjórnarinnar í skattamálum á síðasta þingi. Að þær tillögur gengu eigi allar fram, á sinn þátt í því atvinnuleysi, sem hjer hefir verið, það sem af er þessu ári.

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg fæ ekki betur sjeð en að hæstv. fjrh. (JP) hafi nú tekið alt aftur, sem hann sagði um mig í fyrstu ræðu sinni og í upphafi þessarar ræðu. Kom þetta af eðlilegum ástæðum, þegar hann fór að hugsa um, hvað hann hafði gert. Hann hrósaði sjer af því, að hann hafi ljett af sköttum, en það er einmitt hið sama, sem farið er fram á í tillögum mínum. Það sjer hann nú, hæstv. fjrh. (JÞ), og því er eðlilegt, að hann snúi við blaðinu. Hins vegar vildi hann nú láta líta svo út, sem hann væri að gefa viðurkenningu þeim, er hjálpað hefðu til að reisa við fjárhaginn. Það vill nú svo vel eða illa til, að ekki eru nema örfáir dagar síðan sami hv. ráðh. (JÞ) bar Framsóknarflokknum bruðlunarsemi á brýn, og kvaðst eigi vænta neinnar gætni þaðan í fjármálum. það eru nú 10 menn í þeim flokki hjer í hv. deild, - og nú hefir hann bætt mjer við, eða öllu heldur tekið mig út úr, og hefi jeg ekki neitt á móti því. Hæstv. fjrh. (JÞ) getur ekki neitað því, að tillögur hans á síðasta þingi og till. hans um eftirgjöfina, um daginn, miðar alt að því, að gera fjárhaginn erfiðan. Má þar meðal annars minna á bruðlunartillöguna frægu, um varalögregluna í fyrra. Já, hæstv. fjrh. (JÞ) hlær; honum finst víst nokkuð oft minst á þetta mál. Hann hefir nú fundið þá öldu, sem á er skollin frá þjóðinni út af þessu máli, og vill því ekki láta minnast á það framar, heldur reyna að láta það falla í gleymsku. Og eigi má heldur minnast nú á tekjuskattstillögur hans í fyrra.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er mesti misskilningur, að jeg taki aftur eitt einasta orð, sem jeg hefi sagt um bruðlunarsemi hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Jeg leiddi einmitt athygli manna að því, að öll viðleitni hans hefir gengið í þá átt, að eyðileggja hag ríkissjóðs. En það sagði jeg líka, að sú bruðlunarsemi kemur ekki fram í þessu frv. Það miðar að vísu til þess að rýra hag ríkissjóðs, en bruðlun getur það ekki talist, eins og till. hans við fjárlögin á ári hverju. Um Framsóknarflokkinn á jeg ekkert vantalað við þennan háttv.þm. (JBald), en jeg get talað um bruðlunarsemi hans við rjetta aðilja, ef svo ber undir.