Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af því, sem hv. frsm. n. sagði, og í framhaldi af þeim orðum, sem ég lét falla um daginn. Ég lýsti eftir rökunum fyrir því, að samvinnufélögunum væri ekki ætluð nein hlutdeild í stjórn sjóðsins, enda þótt á vegum þeirra væri mikill iðnaður, og taldi þetta rangindi, þegar þess er gætt, að öðrum iðnrekendum er ætlað að stjórna sjóðnum að meiri hl. til. Ég spurði um rökin fyrir þessu, og hv. frsm. vildi ekki færa þau fram, minntist ekki á þetta atriði, og vil ég telja það vott þess, að hann áliti þetta með öllu óverjandi, að sýna samvinnufélögunum á þennan hátt rangindi og misrétti. En hitt finnst mér þó einkennilegt, að hv. frsm. skuli ekki, þar sem hann ekki færir rök fyrir þessari afstöðu, draga réttar ályktanir af því og fylgja fram þeirri breytingu, að samvinnufélögin fái þarna nokkra hlutdeild líka. Ég vil því endurtaka mótmæli mín í sambandi við þetta atriði málsins. Þá benti ég á um daginn, að hæstv. ríkisstj. gerði till. um fjölmarga aukaskatta og aukaálögur umfram þær, sem væru í hinum almennu skattalögum, og kæmu tæpast svo frv. frá hæstv. ríkisstj., að ekki væri gert ráð fyrir nýjum skatti. í þessu frv. er, eins og ég benti á þá, gert ráð fyrir 0.4% nýjum söluskatti á iðnaðarvörur. Það er verið að tala um, að þetta sé skattur á iðnaðinn. Við skulum ekki vera með neinn orðaleik. Þetta er söluskattur á iðnaðarvörur. Hann á að vera hliðstæður aðstöðugjaldinu, þ.e.a.s. veltuútsvarinu, sem búið er að skíra nýju nafni núna og heitir aðstöðugjald. Og aðstöðugjaldið kemur auðvitað inn í vöruverðið eins og almennur söluskattur. Hv. frsm. sagði, að iðnrekendur mundu fúsir til þess, að þetta gjald yrði greitt af þeim, skildist manni, en ekki tekið inn í vöruverðið. En ég segi: Engar yfirlýsingar frá einstökum iðnrekendum hafa neina þýðingu í þessu sambandi, því að það leiðir af eðli málsins, að hvað sem þeir segja, þá verður það svo, þegar frá liður, að ef ekki er bannað með lögum að taka þetta gjald inn í vöruverðið, þá fer það inn í vöruverðið eins og veltuútsvarið og aðstöðugjaldið. Þetta er augljóst mál. Á hinn bóginn þykir þeim, sem standa að þessu gjaldi, þægilegra að halda hinu fram, meðan verið er að koma þessu inn í lögin. Og jafnvel þótt þeir iðnrekendur, sem hefðu gefið slíka yfirlýsingu, væru svo vandir að virðingu sinni, að þeir létu þetta ekki koma inn í sína verðlagningu, vegna þess að þeir hefðu sagt þetta, þá hafa þeir auðvitað ekkert vald á þessu til frambúðar. Þeir tala bara fyrir sig, og gjaldið kemur að sjálfsögðu inn í vöruverðið almennt, ef ekki strax, þá þegar frá liður. Hér er því hreinlega um söluskatt að ræða. Hv. frsm. sagði, að ég hefði fundið að þessum aukasköttum, sem verið væri að leggja á með margvíslegu móti, en þess bæri að gæta, að ef þeir væru ekki lagðir á, þá þyrfti að hækka aðra skatta til ríkissjóðs, sagði hv. frsm. En ég mótmæli því alveg. Ég mótmæli því, að það þurfi að hækka álögur til ríkissjóðs, enda þótt samþ. væri till. minni hl. n. um 15 millj. kr. framlag til iðnlánasjóðs úr ríkíssjóði. Ég mótmæli því, að það þurfi að hækka álögur til ríkissjóðs, þótt sú till. yrði samþ. og sjóðnum þannig lagt nokkurt fé af því fjármagni, sem tekið er með almennum sköttum og rennur til ríkissjóðs, enda held ég tæpast, að mörgum, sem kunnugir eru ríkisbúskapnum og álögunum og ríkistekjunum, eins og þær eru núna, með þeim gífurlegu álögum, sem mokað hefur verið á þjóðina undanfarið, mundi detta í hug að taka undir þessi ummæli hv. þm. Ég mótmæli þessu því algerlega, enda mun reynslan sýna það. Við sýndum fram á með sterkum rökum við afgreiðslu fjárlaga í vetur, að það var óhætt álaganna vegna að samþ. nokkru meiri ríkisútgjöld en þá voru sett á fjárlögin án þess að hækka skattana og tollana. Við sýndum fram á þetta með skýrum rökum, og þau rök standa enn. Það er þess vegna gersamlega ástæðulaust að vera að lögleiða alla þessa aukaskatta, sem hæstv. ríkisstj. er á ferðinni með í þessu frv., auk þess sem það er í góðu samræmi við annað á vegum hæstv. ríkisstj. varðandi stefnuyfirlýsingar og efndir, að ríkisstj., sem hét því að gera allt skattakerfið miklu einfaldara en áður var og léttara í vöfum, stingur nú upp á að innleiða hvern aukaskattinn af öðrum, sem kosta stórkostlega nýja fyrirhöfn og hafa í för með sér verulegan kostnað, fyrir utan öll óþægindin, sem af þessum sköttum stafa. Ég benti um daginn á aðeins örfá atriði. Ég benti á hækkunina á útflutningsgjaldinu. Ég benti á nýja launaskattinn á baendurna, sem er innheimtur með alveg nýju kerfi. Ég benti á söluskattinn á landbúnaðarafurðirnar, sérstakan söluskatt á landbúnaðarafurðirnar. Og ég benti á nýja söluskattinn á iðnaðarvörurnar, sem verið er að lögbjóða með þessu frv. Ég benti á nýja skattinn á ríkisábyrgðirnar, sem einnig er farið að innheimta. Og ég benti á tillögur ríkisstj., sem hér liggja fyrir, um sérstakan skatt á launagreiðslur iðnaðarfyrirtækja, sem er enn eitt nýtt „apparat“ til að innheimta skatta. Enn fremur nýjan söluskatt á sement, sem framleitt er í landinu, og nýjan aðflutningssöluskatt á byggingarvörur. Og fer þó því vafalaust fjarri, að ég hafi náð að koma fram með tæmandi upptalningu á öllu þessu skattaflóði, sem hellt er yfir þjóðina og hefur verið nú á undanförnum missirum. Þar að auki benti ég á það í leiðinni, að skattar til ríkissjóðs hafa hækkað eða álögurnar í heild um 1300 millj. kr. síðan 1958. Samt þarf að dómi stjórnarinnar að moka á öllum þessum aukagjöldum. Ég mótmæli því þess vegna, sem hv. frsm. hélt fram, að það þyrfti að leggja á nýja tolla eða nýja skatta til ríkissjóðs, þótt honum væri ætlað að borga það framlag, sem hv. minni hl. leggur til.



Herra forseti. Frá því, að þetta frv. var síðast til umr. hér í þessari hv. d., hefur allshn. komið saman og athugað þær brtt., sem bornar voru fram við frv. Mun ég síðar skýra frá því. Ég vil einnig geta þess, að þegar frv. þetta var síðast til umr. hér í d., benti hv. 3. þm. Norðurl. e. á, að í einni af brtt. allshn. á þskj. 409 væru felld niður lög nr. 45 frá 1956, þegar frv. þetta öðlaðist Lagagildi, en það ákvæði hefði hins vegar ekki verið tekið í frv., eins og það var lagt fram í upphafi. Þetta er alveg hárrétt athugað hjá hv. þm. Þetta ákvæði féll af vangá niður úr frv., eins og það var lagt fram hér í upphafi í þessari hv. d. Hins vegar tel ég, að ákvæði þessara laga, þ.e.a.s. laga nr. 45 frá 1956, en það er breyt. á gildandi l. um lögreglumenn, sem eru nr. 50 frá 1940, séu tekin upp í frv. því, sem hér er til umr. Ákvæðið um sumarlögreglu er í 2. mgr. 4. gr. frv., þar sem rætt er um sérstaka löggæzlu á vertíðum, og ákvæðið um löggæzlu ríkislögreglumanna á samkomum er að finna í niðurlagi 1. mgr. 3. gr. frv., þar sem segir, að hlutverk ríkislögreglumanna sé m.a. að halda uppi almennri löggæzlu og reglu. Í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði, þegar málið var síðast til umr., vil ég einnig taka fram, að sumarlöggæzla eða vertíðarlöggæzla, eins og hún mun einnig vera kölluð nú, hefur um margra ára skeið verið kostuð af framlögum, sem veitt eru til hennar á fjárl, hverju sinni, þannig að það er engin breyting frá því, sem verið hefur, þótt gert sé ráð fyrir því og ákveðið í frv., að vertíðarlöggæzlu skuli haldið uppi eftir því, sem fé er veitt til á fjárlögum. Ég vona, að hv. 3. þm. Norðurl. e. taki þessi rök gild, en hann hafði tjáð mér, að hann mundi e.t.v. flytja brtt. við frv. fyrir 3. umr. málsins út af þessum atriðum. Meiri hl. allshn. getur ekki fallizt á 2. brtt. hv. 11. landsk. þm., sem prentuð er á þskj. 410, en þar segir, að aldrei skuli ákveða fleiri lögregluþjóna en sveitar- eða sýslufélag hefur ákveðið. Með þessu væri, ef samþykkt yrði, opnuð leið fyrir sveitarstjórn eða sýslunefnd til að fækka lögregluþjónum, jafnvel niður í ekki neitt, án minnsta samráðs við ríkisvaldið eða viðkomandi lögreglustjóra, og sjá vitanlega allir, sem um það hugsa, hvað af slíku gæti leitt. Rétt er einnig að hafa í huga að í ákvæði 1. gr. frv. segir: „allt að einum lögregluþjóni á hverja 500 íbúa“, og er þetta ákvæði alls ekki bundið við, að þessu 500 íbúa marki hafi endilega verið náð, og engin ástæða virðist til þess að gera ráð fyrir, að tilhneiging verði til þess af ríkisvaldsins hálfu að þrýsta óhóflega á í þessu efni. 1. og 3. brtt. hv. 11. landsk. þm., sem prentuð var upphaflega á þskj. 410, er allshn. hins vegar efnislega samþykk og flytur, brtt. við frv., sem eru þessum tveim brtt. hv. þm. efnislega shlj. Þeim brtt. mun nú nýlega hafa verið útbýtt hér í d. og munu vera á þskj. 436. Hv. 11. landsk. hefur beðið mig um að taka fram, að hann tæki þar með aftur 1. og 3. brtt. sína á þskj. 410.



Herra forseti. Allshn. hefur haft tækifæri til þess að athuga brtt., sem komið hafa fram á þskj. 403 og 405. Leggur n, til, að brtt. á þskj. 405 verði ekki samþ. Hér er aðeins um að ræða, hvort heldur setja skuli í frv. orðið: „landkaup“ eða „landakaup“. N. sér ekki ástæðu til að breyta fyrirsögninni og leggur því til, að brtt. verði felld. Ég skal ekki taka upp neinar deilur við háskólaborgara um það, hvort beygingin á nafninu sé rétt eða ekki, en meiri hl. n. leggur til, að brtt. verði felld. Meiri hl. n. leggur einnig til, að brtt. á þskj. 403 frá Hannibal Valdimarssyni verði felld. N. hefur hins vegar komið sér saman um að bera fram nýja brtt., sem ekki hefur gefizt tími til að láta prenta, en brtt. hljóðar þannig: „ Brtt. við frv. til l. um aðstoð ríkisins við kaupstaði og kauptún vegna landakaupa. Frá heilbr: og félmn. Við 1. gr. l stað orðanna „2 millj. kr.“ í upphafi gr. komi: 3 millj. kr. N. er einróma sammála um að leggja til, að þessi brtt. verði samþ. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skriflega brtt. Það þarf að sjálfsögðu tvöföld afbrigði til þess, að hún megi koma til umr., en ég vænti þess, að fallizt verði á að afgreiða málið úr þessari hv. d. í dag með þeirri breyt., sem meiri hl. n. og n. að sumu leyti öll hefur lagt til að gerð verði á frv.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var á döfinni, var það eitt af þeim atriðum, sem ýtarlega voru rædd, hvort verðhækkunarskattur skyldi fylgja þessu frv. eða ekki. En mönnum kom saman um, að það væri svo mikið mál og ekki alveg skylt þessu, að það þyrfti þess vegna að koma fram í sérstöku frv., ef afgr. ætti, ella mundi sjálfu þessu frv. stefnt í hættu. Ég segi þess vegna nei.



Herra forseti. Kennarar gegna einu ábyrgðarmesta starfi, sem unnið er í sérhverju þjóðfélagi. Uppeldi og menntun æskunnar hefur meginþýðingu, ekki aðeins fyrir farsæld þjóðarinnar, heldur einnig fyrir hagsæld hennar. Það hlýtur því að skipta miklu máli, að þeir, sem hafa eiga með höndum uppeldi æskunnar að miklu leyti og fræðslu hennar að mestu leyti, séu hinum mikla vanda sínum vel vaxnir. En að öðru jöfnu hljóta þeir að teljast vandanum þeim mun betur vaxnir, sem þeir hafa meiri og betri þekkingu til að bera. Það er því ein af frumnauðsynjum góðs skólakerfis, að verðandi kennarar eigi kost á góðri og traustri menntun. Nokkuð hefur á það skort undanfarna áratugi, að kennurum hafi verið búin nægilega góð menntunarskilyrði. Kennaraskóli Íslands var stofnaður árið 1908. Núgildandi lög um skólann eru frá árinu 1947. Menntunarskilyrði kennara hafa ekki verið bætt á undanförnum áratugum í jafnríkum mæli og átt hefur sér stað um ýmsar aðrar mikilvægar starfsstéttir. Ein af ástæðunum er efalaust sú, að húsakostur skólans hefur verið algerlega ófullnægjandi hin síðari árin, enda hefur hann þangað til á þessum vetri starfað í upphaflegu húsi sínu. En á s.l. hausti flutti kennaraskólinn í nýju bygginguna, sem verið hefur í smiðum síðan 1958. Var henni að vísu ekki fulllokið og er ekki enn. Nú í sumar mun henni þó verða lokið, eða réttara sagt þeim áfanga heildarbyggingarinnar, sem unnið hefur verið að undanfarin ár. Næsta haust mun því kennaraskólinn geta tekið til starfa í nýju húsnæði, sem telja má eitt vandaðasta skólahús landsins. En undanfarin ár hefur ekki aðeins verið unnið að því að koma upp nýju húsnæði fyrir Kennaraskóla Íslands. Jafnframt hefur verið starfað að því að undirbúa algera nýskipan á skólanum sjálfum, skipulagi hans og námsefni, í því skyni að bæta menntunarskilyrði kennarastéttarinnar. Upphaf þessa máls er það, að 29. febr. 1960 skipaði menntmrn. 7 manna n. til að endurskoða gildandi löggjöf um Kennaraskóla Íslands og semja nýtt frv. til l. um skólann. Í n. áttu sæti: Freysteinn Gunnarsson skólastjóri, og var hann formaður hennar, Ágúst Sigurðsson kennari, dr. Broddi Jóhannesson kennari, Guðjón Jónsson kennari, Gunnar Guðmundsson yfirkennari, Helgi Elíasson fræðslumálastjóri og dr. Símon Jóh. Ágústsson prófessor. Hinn 31. ágúst 1960 var Sveinbirni Sigurjónssyni skólastjóra bætt í n. Lauk hún störfum í sept. 1961 og skilaði þá til menntmrh. frv. til l. um Kennaraskóla Íslands ásamt grg. fyrir störfum sínum og frv. sjálfu. Var frv. þetta athugað rækilega í menntmrn. og efni þess rætt við fulltrúa frá Háskóla Íslands og menntaskólanum í Reykjavík. Niðurstaða þeirra viðræðna var sú, að ekki þótti ráðlegt að leggja nýtt frv. um kennaraskólann fyrir þingið 1961–62, heldur undirbúa málið betur og freista þess að koma á algeru samkomulagi milli forustumanna kennaraskólans og kennarastéttarinnar, háskólans og forustumanna úr hópi menntaskólanna, áður en málið yrði lagt fyrir Alþingi. Menntmrn. skipaði því 2. júlí 1962 sérstaka n, til að fjalla um frv., átta manna nefndarinnar og freista þess að samræma sjónarmið kennaraskólans, háskólans og menntaskólanna. Í þessa nefnd voru skipaðir Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, og var hann formaður hennar, Ármann Snævarr háskólarektor, Helgi Elíasson fræðslumálastjóri, Kristinn Armannsson rektor menntaskólans í Reykjavík og þáv. skólastjóri kennaraskólans, Freysteinn Gunnarsson, en dr. Broddi Jóhannesson var skipaður varamaður hans og tók fast sæti í n., þegar hann hafði verið skipaður skólastjóri kennaraskólans. Nefnd þessi athugaði allt málið mjög vandlega, gerði ýtarlegan samanburð á námsefni kennaraskólans og menntaskólanna og tillögur um námsefni hinna nýju deilda, sem gert er ráð fyrir í kennaraskólanum. Innan háskólans var málið ekki aðeins rætt í háskólaráði, heldur einnig í öllum deildum háskólans. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er niðurstaða af störfum þessarar n. og hefur samhljóða meðmæli hennar. Má því segja, að það fullnægi óskum forvígismanna kennaraskólans og kennarastéttarinnar og hafi samþykki og meðmæli háskólaráðs og rektors menntaskólans í Reykjavík. Ætti þessi undirbúningur málsins að auðvelda hinu háa Alþ, að taka skjóta afstöðu til frv. Meginbreytingarnar, sem felast í þessu frv. frá gildandi ákvæðum um Kennaraskóla Íslands, eru: Í fyrsta lagi að veita skólanum rétt til að brautskrá stúdenta. Í öðru lagi að koma á fót framhaldsdeild við háskólann, Í þriðja lagi að stofna undirbúningsdeild fyrir sérkennara. Í fjórða lagi aukin æfingakennsla. Í fimmta lagi nokkurt kjörfrelsi um námsefni. Frv. gerir ráð fyrir því, að skólinn greinist í 6 deildir. Í fyrsta lagi almenna kennaradeild, þar sem námið skal taka 4 ár og því ljúka með almennu kennaraprófi, sem veiti kennararéttindi í barna- og unglingaskólum landsins. Í öðru lagi kennaradeild stúdenta, þar sem stúdentum úr menntaskólunum skal gert kleift að ljúka kennaraprófi með eins árs námi. En í þeirri deild skulu nemendur ljúka sama námi og nemendur í almennu deildinni í uppeldisgreinum og þeim greinum kennaranámsins öðrum, sem ekki eru kenndar til almenns stúdentsprófs. Í þriðja lagi menntadeild, þar sem þeir, sem lokið hafa prófi frá almennu kennaradeildinni með 1. einkunn árið 1967 eða síðar, skuli geta búið sig undir stúdentspróf á einu ári. Námskröfur til stúdentsprófs frá Kennaraskóla Íslands skulu sambærilegar kröfum stúdentsprófs menntaskólanna, þó þannig, að heimilt sé að láta próf í uppeldis- og kennslufræðum frá almennu kennaradeildinni gilda til stúdentsprófs og fella þá niður inna:n takmarka, sem ákveðin eru í reglugerð, annað námsefni, sem því svarar, á svipaðan hátt og gert er um sérgreinar í mála- og stærðfræðideildum menntaskólanna. Gert er ráð fyrir, að þessi menntadeild taki til starfa í síðasta lagi eftir 4 ár, þ.e. þegar þeir, sem ganga inn í kennaraskólann á næsta hausti, hafa stundað nám í 4 ár í almennu kennaradeildinni. í fjórða lagi framhaldsdeild, sem veiti nemendum kost á framhaldsmenntun með nokkru kjörfrelsi, og skulu þeir þá stunda nám í eigi færri greinum en þrem og sé ein þeirra aðalgrein. Skal þessu framhaldsnámi ljúka með prófi og starfandi kennurum heimilt að leggja stund á einstakar greinar þessa framhaldsnáms eftir frjálsu vali og ljúka í þeim tilskildum prófum. Í fimmta lagi undirbúningsdeild sérnáms, og skal þar vera um 2 ára nám að ræða, sem búi nemendur undir kennaranám í sérgreinum, svo sem handavinnu, íþróttum, tónlist, teikningu, húsmæðrafræðslu og öðrum uppeldisstörfum, hvort sem sérnámið fer fram í kennaraskólanum eða annars staðar. Og í sjötta lagi handavinnudeild, sem veitir sérmenntun í handavinnu karla og kvenna og; sér nemendum fyrir æfingu í að kenna þær. Enn fremur sjái handavinnudeild nemendum í öðrum deildum kennaraskólans fyrir kennslu í handavinnu og kennsluæfingum í þeirri grein. Sé námstími í handavinnudeild 2 ár, og skulu þeir, sem útskrifast úr deildinni, öðlast réttindi til að kenna handavinnu í barna- og framhaldsskólum. Í frv. eru sett ný ákvæði um rétt til inngöngu í 1. bekk almennu kennaradeildarinnar. Gert er ráð fyrir tvenns konar inntökuskilyrðum: Annars vegar landsprófi miðskóla með þeirri lágmarkseinkunn, sem ákveðin er í reglugerð um miðskólapróf í bóknámsdeild, eða fullgildu gagnfræðaprófi bóknámsdeildar með lágmarkseinkunn í nokkrum aðalgreinum, sem reglugerð ákveði, enda gangi gagnfræðingar undir viðbótarpróf í einstökum greinum, ef þörf krefur, svo að tryggt sé, að þeir hafi lokið námi, sem samsvari námi til landsprófs miðskóla. Almennt stúdentspróf veitir rétt til inngöngu í kennaradeild stúdenta, en rétt til inngöngu í menntadeild og framhaldsdeild eiga þeir, sem lokið hafa almennu kennaraprófi með 1. einkunn 1967 eða síðar, þ.e.a.s. þeir, sem hefja nám í kennaraskólanum á næsta hausti eða síðar. Heimila má þeim, sem lokið hafa slíku prófi fyrir þann tíma, inngöngu í deildina, en vilji þeir þreyta stúdentspróf, skulu þeir Ijúka viðbótarprófi, sem nánar verður kveðið á um í reglugerð. Rétt til inngöngu í undirbúningsdeild sérnáms veitir landspróf miðskóla, gagnfræðapróf eða önnur hliðstæð próf með þeirri einkunn, sem stjórn skólans metur gilda, enda sé þá nám og prófkröfur fullnægjandi að dómi skólans. Rétt til inngöngu í handavinnudeild eiga þeir, sem lokið hafa námi í undirbúningsdeild sérnáms í kennaraskólanum, stúdentsprófi eða almennu kennaraprófi. Með þeirri skipan, sem gert er ráð fyrir í frv., má telja, að inntökuskilyrði í kennaraskólann verði hliðstæð inntökuskilyrðum í hina almennu menntaskóla. Nám í almennu kennaradeildinni á að vera 4 ára nám eins og menntaskólanámið. En þar eð námið í almennu kennaradeildinni þarf að sjálfsögðu fyrst og fremst að miðast við kennara, er ekki unnt að hafa námsefni hennar þannig, að lokapróf hennar geti svarað til stúdentsprófs og þannig veitt rétt til inngöngu í háskóla. Þess vegna er gert ráð fyrir stofnun menntadeildarinnar, og á námsefni hennar að vera þannig, að þar fái nemendur þekkingu í þeim greinum, sem nauðsynlegar eru til stúdentsprófs, sem veitt geti inngöngu í háskóla. Þeir, sem ganga í kennaraskólann og vilja ljúka þaðan stúdentsprófi, verða að verja til þess 5 árum, í stað þess að menn geta lokið stúdentsprófi í almennu menntaskólunum með 4 ára námi. En með hliðstæðum hætti verða þeir stúdentar, sem ljúka vilja almennu kennaraprófi, að verja til þess einu ári til viðbótar 4 ára menntaskólanámi, þannig að þeir, sem hefja nám í almennum menntaskóla, verða að verja 5 árum til þess að geta jafnframt lokið kennaraprófi og fengið kennararéttindi. Námið í kennaradeild stúdenta er fyrst og fremst helgað námi í sérgreinum almennu kennaradeildarinnar með hliðstæðum hætti og námið í menntadeild kennaraskólans er helgað sérgreinum almennu menntaskólanna. Er þar gert ráð fyrir valfrelsi milli latínu annars vegar og eðlis- og efnafræði hins vegar, þannig að þeir stúdentar frá kennaraskólanum, sem hyggjast helga sig raunvísindum í háskólanámi, geti lagt stund á eðlis- og efnafræði í stað latínu, en hinir, sem hyggjast helga sig hugvísindum, geti lagt stund á nám í latinu í stað eðlis- og efnafræði. Lögð hefur verið á það sérstök áherzla við undirbúning þessa frv. og fyrirhugaðs námsefnis í almennu kennaradeildinni og menntadeildinni, að stúdentspróf frá kennaraskólanum verði algerlega hliðstætt stúdentsprófi frá þeim skólum, sem nú hafa rétt til að útskrifa stúdenta, enda ber til þess brýna nauðsyn, að ekki sé slakað á kröfum til stúdentsprófs og þar með þekkingarkröfum til þeirra, sem rétt skulu hafa til inngöngu í háskóla. Rétt er að taka fram, að væntanlegir stúdentar frá Kennaraskóla Íslands munu ekki hljóta rétt til inngöngu í verkfræðideild háskólans né til náms í lyfjafræði lyfsala, þar eð krafizt er stúdentsprófs stærðfræðideildar til skráningar í þessum greinum. í þessu sambandi hefur verið ákveðið að efna til endurskoðunar á námsefni menntaskólanna, og skipaði menntmrn. hinn 7. marz s.l. n. til þeirrar endurskoðunar. Mun sú n. hafa lokið störfum, áður en fyrstu stúdentarnir brautskrást frá Kennaraskóla Íslands. Að öðru leyti en því, sem ég hef nú getið, munu stúdentar frá Kennaraskóla Íslands hafa sömu réttindi og stúdentar frá hinum stúdentaskólunum til þess að stunda nám í Háskóla Íslands eða við erlenda háskóla, þ.e. hliðstæð réttindi til háskólanáms og stúdentar úr máladeildum hinna almennu menntaskóla og lærdómsdeild Verzlunarskóla Íslands. Það er eitt helzta nýmæli frv., að kennaraskólanum eru veitt réttindi til að brautskrá stúdenta. Skal ég fara nokkrum orðum um nauðsyn þess og nytsemi að gera þá breyt. Kennaraskólinn hefur verið 4 ára skóli, og aldur þeirra nemenda, sem inn í hann ganga, hefur verið svipaður og aldur þeirra, sem nám hefja í menntaskóla. En námsbrautin í kennaraskólanum hefur verið lokuð braut. Eftir 4 ára nám í kennaraskóla hafa þeir, sem þaðan brautskrást, ekki átt kost á neins konar framhaldsnámi. Nú er það svo, að 15–16 ára unglingar, sem ljúka landsprófi, geta tæplega gert sér nógu ljósa grein fyrir, hvers konar lífsstarf hentar þeim, t.d. hvort þeir vilja stunda störf, sem háskólanám er nauðsynlegt til að geta stundað, eða hvort þeir vilja t.d. gerast barna- eða unglingakennarar. Þeir, sem fara í menntaskólana, halda báðum þessum leiðum opnum. Þeir eiga aðgang að háskólum eftir 4 ára nám, en geta jafnframt öðlazt kennararéttindi eftir eins árs viðbótarnám í kennaraskóla. Þeir, sem fara í kennaraskólann, geta hins vegar aðeins öðlazt kennararéttindi, en eiga þess ekki kost að bæta við nám sitt þekkingu, er veiti þeim rétt til inngöngu í háskóla. Aftur á móti eiga stúdentar í kennaraskólanum kost á að afla sér þekkingar, sem veitir þeim kennararéttindi. Þetta hefur valdið því, að fjölmargir góðir nemendur, sem lokið hafa landsprófi, hafa fremur kosið menntaskólabrautina, þótt þeir hafi í sjálfu sér vei getað hugsað sér kennslustörf sem atvinnu, enda engri leið lokað með því að velja menntaskólanámið. Háskólaleiðinni hefur hins vegar verið lokað, þegar kennaranámið hefur verið valið. Það er því tvímælalaust framfaraspor að opna nemendum kennaraskólans leið til háskólanáms með sama hætti og stúdentar hafa átt kost á að afla sér kennararéttinda. Má örugglega gera ráð fyrir því, að afleiðing þessara breyt. verði sú, að aðsókn góðra nemenda að skólanum stóraukist, kennarastéttinni til eflingar og íslenzkum æskulýð til góðs. En til þess að réttlætanlegt sé, að nemendum kennaraskólans sé opnuð leið til háskólanáms, verður hvort tveggja að vera fyllilega tryggt, að inntökuskilyrði í kennaraskólann séu algerlega sambærileg við inntökuskilyrði í menntaskólana og að stúdentspróf úr kennaraskólanum sé fyllilega sambærilegt við stúdentspróf hinna almennu menntaskóla. Við undirbúning þessa frv. hefur einmitt verið lögð á það sérstök áherzla, að báðum þessum skilyrðum sé fullnægt, þannig að með engu móti verði sagt, að nýja stúdentsprófið, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., rýri þær kröfur, sem nú eru gerðar til þeirra, sem rétt hafa til þess að stunda almennt háskólanám. Annað helzta nýmæli frv. er stofnun framhaldsdeildarinnar, sem veita á nemendum kost á framhaldsmenntun með nokkru kjörfrelsi. Er gert ráð fyrir því, að nemendur framhaldsdeildar stundi nám í eigi færri greinum en 3 og sé ein þeirra aðalgrein, en náminu skal ljúka með prófi. Er hér um vísi að kennaraháskóla að ræða. Rétt þótti að gefa nemendum, sem lokið hafa prófi almennu kennaradeildarinnar og þar með öðlazt kennararéttindi, kost á framhaldsnámi í sérgreinum kennaranámsins, svo sem uppeldis- og sálarfræði og kennslufræði. Ýmsir kennarar munu eflaust óska þess að eiga kost á framhaldsnámi, þótt þeir kæri sig ekki um að þreyta stúdentspróf og stunda háskólanám. Það er og mjög mikilsvert, að gert er ráð fyrir því, að starfandi kennurum sé gert kleift að stunda þetta framhaldsnám eftir frjálsu vali og ljúka tilskildum prófum. Mun framhaldsdeildin án efa mjög geta stuðlað að bættri menntun starfandi kennara. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að í framhaldsdeildinni verði veitt fræðsla á háskólastigi, enda er stúdentspróf ekki skilyrði til inngöngu í framhaldsdeildina, heldur almennt kennarapróf. Að baki þessu frv. liggur því að þessu leyti sú hugsun, að því er snertir háskólamenntun í þeim sérgreinum, sem kennarar hafa einkum áhuga á, að hún skuli hér á landi fara fram í Háskóla Íslands. í þessu sambandi tel ég rétt að skýra frá athugunum, sem nú fara fram á því með hverjum hætti bezt megi bæta skilyrði kennara til háskólamenntunar. Verði þetta frv. að lögum, munu stúdentar frá Kennaraskóla Íslands að sjálfsögðu eiga aðgang að heimspekideild háskólans, og þar á meðal að B.A.-námi því, sem þar fer fram. En þeir, sem lokið hafa cand. mag. eða magisterprófi frá heimspekideildinni eða B.A.prófi þaðan, hafa nokkurn forgangsrétt að kennarastöðum í framhaldsskólum. Um B.A.-námið, eins og það er nú, er það hins vegar að segja, að prófkröfur eru þar ekki yfirleitt nógu miklar, t.d. fyrir þá, sem kenna erlend mál eða raunfræði., náttúrufræði, eðlisfræði, stærðfræði, í gagnfræðaskólum. Það er skoðun mín, að hverfa eigi frá B.A.-prófum í því formi, sem þau hafa viðgengizt undanfarin ár, en taka upp innan heimspekideildar háskólans 4 ára nám, sem ætlað sé þeim, sem gerast vilja kennarar í gagnfræðaskólum, og skulu þá þeir, sem slíku kandidatsprófi hafa lokið, hafa forgangsrétt að kennarastörfum við gagnfræðaskólana. Álít ég, að þetta háskólanám gagnfræðaskólakennara eigi að greinast í tvo þætti: vera annars vegar ætlað þeim, sem fyrst og fremst kenna hugvísindagreinar, svo sem tungumál og sögu, en hins vegar ætlað þeim, sem kenna raunvísindagreinar, stærðfræði, eðlisfræði, efnafræði og náttúrufræði. Með þessu móti yrði vel bætt úr þeim gífurlega skorti, sem nú er á vel menntuðum gagnfræðaskólakennurum, og mætti búast við, að stúdentar úr kennaraskálanum hefðu sérstakan áhuga á að stunda slíkt háskólanám, enda væru þeir sérstaklega vel til þess fallnir. En auðvitað yrði þetta nám einnig opið stúdentum úr menntaskólunum, eins og stúdentar úr kennaraskólanum gætu stundað nám í íslenzkum fræðum, lögfræði o.s.frv. Er verið að vinna að athugun á endurskipulagningu B.A.-námsins, en til slíkrar endurskipulagningar er ekki þörf lagabreytingar, heldur nægir breyt. á reglugerð háskólans. Ég sé ekki ástæðu til þess að greina nánar frá frv. í einstökum atriðum, enda fylgir því mjög ýtarleg grg, Ég lýk því máli mínu með því að láta í ljós þá von, að hið háa Alþ. afgreiði þetta frv. nú á þessu þingi, þar eð ég tel hér vera um að ræða hið mesta nauðsynjamál og í frv. felist eitt stærsta framfarasporið, en nú sé hægt að stíga á sviði íslenzkra fræðslumála. Það er skoðun mín, að ekkert brýnna hagsmunamál sé nú til, er sé sameiginlegt íslenzkri kennarastétt og íslenzkri skólaæsku, en að bæta menntunarskilyrði kennarastéttarinnar. En einmitt það er megintilgangur þessa frv. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau niðurlagsorð hæstv. menntmrh., að það sé mikið nauðsynjamál að bæta menntunarskilyrði kennara, og því tel ég ástæðu til þess að fagna þessu frv. Ég tel alveg tvímælalaust, að margar þær breytingar, sem þar er gert ráð fyrir, verði til bóta. Hitt hef ég hins vegar talið æskilegt, að það hefði verið möguleiki á því að leggja þetta frv. fyrr fyrir þingið, því þó að um þetta mál hafi margir góðir menn fjallað, þá er það þannig, að betur sjá augu en auga, og þess vegna hefði verið æskilegt, að gefizt hefði lengri tími til þess að athuga þetta mál hér í þinginu en verða mun að þessu sinni, og þetta álít ég að eigi við um fleiri mál, sem hafa komið fram hér að undanförnu. Ég vil enn fremur taka undir það, sem hæstv. menntmrh. sagði um nauðsyn þess, að þjóðin hafi góða kennarastétt, og til þess að það megi takast, er að sjálfsögðu tvennt nauðsynlegt. Annað er það, að kostur sé á góðri kennaramenntun í landinu, og hitt er það, að kennarar búi við sæmileg launakjör, þannig að störf þeirra séu eftirsóknarverð. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að kennaraskólinn hefur verið mjög vanræktur á undanförnum áratugum, en sem betur fer er nú að því stefnt að bæta úr í þeim efnum. Bæði er skólinn nú að fá nýtt og gott húsnæði og auk þess er með frv. því, sem hér liggur fyrir, stefnt að því að bæta enn aðstöðu hans, og það er sérstök ástæða til þess að fagna þessu. En hitt málið er þó ekki siður aðkallandi, að það sé unnið að því að bæta launakjör kennara og það á þann hátt gert eftirsóknarvert að stunda þessi störf. Þar hefur nokkuð miðað í rétta átt að undanförnu fyrir harða baráttu kennaranna, en þó vantar mikið á, að þeim áfanga sé náð í þeim efnum, sem nauðsynlegt er að náist, ef þessi störf eiga að verða nægilega eftirsóknarverð. Og ég hygg, að það verði enn þá meiri nauðsyn á þessu eftir þá breytingu, sem gerð er á kennaraskólanum með þessu frv. og ég tel alveg rétta, þ.e. að hann eigi kost á að brautskrá stúdenta, en þetta kann að ýta undir það, að það verði kannske færri menn af þeim, sem ganga í kennaraskólann, sem festist við kennarastörf, leiti sér frekar framhaldsmenntunar, nema því aðeins að það sé jafnframt tryggt, að kjör kennara verði enn þá bætt og gerð eftirsóknarverðari en nú er. Á þetta atriði finnst mér alveg sérstök ástæða til að leggja áherzlu í sambandi við þetta frv., að jafnhliða því sem kennaramenntun sé bætt, þá sé ekki siður nauðsynlegt að bæta kjör kennaranna, svo að kennarastarfið verði eftirsóknarverðara en það er nú. En eins og kunnugt er, þá er nú mjög mikill skortur á kennurum víða um land og hefur farið vaxandi á undanförnum árum, og verður ekki úr bætt, jafnvel þó að þessi breyt. verði gerð á kennaraskólanum, nema því aðeins að kjör kennaranna verði einnig bætt. Eins og hæstv. menntmrh. tók fram, er það sú aðalbreyting, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að kennaraskólinn fái rétt til þess að brautskrá stúdenta. Ég tel, að þetta sé sjálfsögð og eðlileg breyt. En í sambandi við það finnst mér rétt að minna á annað mál, sem er þessu mjög skylt. Á s.l. sumri var flutt í bæjarstjórn Reykjavíkur, af hálfu fulltrúa Framsfl. þar, till, um að stofnsetja nýjan menntaskóla í Reykjavík, en nauðsyn þess er aðkallandi, vegna þess að núv. menntaskóli er orðinn allt of litill til að fullnægja þeirri þörf, sem er fyrir slíkt nám hér í bæ. Þessi till. fékk mjög góðar undirtektir í bæjarstjórninni og var samþ. þar shlj. í sambandi við afgreiðslu fjárl. á þessu þingi lagði ég fram brtt. um það, að nokkur fjárveiting yrði veitt til byggingar nýs menntaskóla í Reykjavík. Þessi till. náði ekki samþykki þessu sinni, en hins vegar kom fram yfirlýsing frá hæstv. menntmrh. um það, að stjórnin hefði áhuga á þessu máli og mundi vinna að því að koma upp nýjum menntaskóla í Reykjavík. Ég tel að sjálfsögðu, að þó að kennaraskólinn fái rétt til að brautskrá stúdenta, þá verði það ekki á neinn hátt til þess að koma í veg fyrir það, að haldið verði áfram með þær fyrirætlanir, sem hefur verið talað um og ráðgerðar um nýjan menntaskóla í Reykjavík. En mér finnst eigi að síður rétt að fá um það yfirlýsingu frá hæstv. menntmrh. nú, að þó að þessi breyt. sé ráðgerð á kennaraskólanum, að hann fái rétt til að brautskrá stúdenta, þá verði það ekki á neinn hátt til þess að koma í veg fyrir þær fyrirætlanir og undirbúning, sem hefur verið að því að byggja nýjan menntaskóla hér í Reykjavík. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri að sinni, en vænti þess, að hæstv. menntmrh. svari þessari fsp. minni varðandi nýjan menntaskóla í Reykjavík.



Herra forseti. Ég þakka hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) fyrir góðar undirtektir undir þetta frv. Ég vil einnig taka algerlega undir þau orð hans, að að sjálfsögðu er ekki nægilegt að bæta menntunarskilyrði kennarastéttarinnar, heldur þarf einnig að bæta starfsaðbúnað hennar, þ.e. launakjör hennar og starfsskilyrði. En um langan aldur má með réttu segja, að ekki aðeins menntunarskilyrðum þessarar mikilvægu stéttar hafi verið ábótavant, heldur hefur einnig kjörum hennar verið stórum ábótavant. Þetta hefur núv. ríkisstj. verið algerlega ljóst. Þess vegna var það ákveðið fyrir tæplega tveimur árum að greiða kennurum sérstaka launauppbót, sem kom til greiðslu á síðasta starfsári og kemur aftur til greiðslu nú á þessu ári. Í þessari ráðstöfun var fólgin veruleg kjarabót fyrir kennara og þó ekki síður viðurkenning á því mikilvæga starfi, sem kennarastéttin vinnur. Þá skal ég enn fremur láta þess getið, að á s.l. sumri voru gefin út erindisbréf fyrir kennara og skólastjóra, þar sem kveðið er á um ýmis atriði í starfi, starfsskyldu og starfsréttindum kennara, sem áður hafa verið óákveðin, engar fastar reglur gilt um. En í áratugi hafa samtök kennara og kennarastéttin í heild óskað eftir því að fá settar fastar reglur í erindisbréf um starfsréttindi sín og starfsskyldur. Slíkt erindisbréf var gefið út á s.l. sumri, og má tvímælalaust telja, að kennarastéttinni hafi verið að því sérstaklega mikil réttindabót. Nú nýlega er búið að ákveða, með hvaða hætti haga skuli aukagreiðslum samkv. erindisbréfinu, en þar er m.a. kveðið á um daglegan starfstíma kennaranna, svo að nauðsynlegt var að ákveða, með hverjum hætti skyldi haga aukagreiðslum til þeirra, ef þeir ynnu umfram daglegan starfstíma. Hér var nokkurt vandamál á ferðinni, vegna þess að síðasta Alþ. afnam launalög opinberra starfsmanna, en gerði ráð fyrir því, að bandalag opinberra starfsmanna semdi við ríkisvaldið um kaup og kjör. En til skamms tíma hafði einkum verið rætt um flokkun opinberra starfsmanna í launaflokka og um launaupphæðirnar, en hins vegar ekki unnizt tími til þess að ræða milli ríkisvaldsins og bandalags opinberra starfsmanna um starfstíma og aukavinnugreiðslur. Var þess vegna ekki unnt að kveða á um, hvernig framkvæma skyldi afleiðingar ákvæða erindisbréfsins um greiðslu fyrir vinnu utan daglegs starfstíma, þar eð bandalag opinberra starfsmanna eða kjararáð hafði til skamms tíma ekki lagt fram till. sínar um ráðstöfun þessara mála og kjaranefnd ríkisstj. þar af leiðandi ekki tekið afstöðu til þess. En fyrir um það bil 3 eða 4 vikum lagði kjararáð bandalags opinberra starfsmanna fram till. sínar um starfstíma og eftirvinnugreiðslur. Þær hafa síðan verið ræddar milli aðila, þó að endanleg ákvörðun hafi ekki verið tekin. En þær viðræður voru þó þess eðlis, að ríkisstj. taldi fært að taka ákvörðun um túlkun á erindisbréfi kennara og skólastjóra, og að loknum ýtarlegum viðræðum við fulltrúa kennarasamtakanna hefur nú verið ákveðið, með hverjum hætti skuli haga aukagreiðslum í framhaldi af setningu erindisbréfsins í fyrrasumar, og taka þessar aukagreiðslur að sjálfsögðu til alls starfs, sem hefur verið unnið, eftir að erindisbréfið var gefið út. Þá skal ég og geta þess, að í þeim viðræðum, sem þegar hafa farið fram milli kjararáðs bandalags opinberra starfsmanna og kjaranefndar ríkisstj., hefur verið samkomulag um að bæta kjör kennarastéttarinnar í heild mjög verulega frá því, sem áður var, og ekki aðeins í réttu hlutfalli við það, sem gert er ráð fyrir að kjör opinberra starfsmanna yfirleitt muni breytast, heldur hefur verið ákveðið og ríkisstj. á það fallizt að hafa kennarastéttirnar í tiltölulega hærra launaflokki en þeim var skipað í launalögum síðast. Ber þetta einmitt vott um, að hjá ríkisstj. er fullur skilningur á því sjónarmiði, sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að nauðsyn beri til þess að bæta mjög kjör kennarastéttanna, ekki aðeins beinlínis með því að auka laun þeirra í krónum talið, heldur einnig hlutfallslega í samanburði við ýmsar aðrar stéttir. Þá skal ég svara þeirri fsp., sem hv. 7. þm. Reykv. beindi til mín varðandi menntaskólamálið. Ég skal staðfesta það, að samþykkt þessa frv. um Kennaraskóla Íslands mun engin áhrif hafa á fyrirætlanir ríkisstj. um nýbyggingu við hinn meira en 100 ára gamla menntaskóla hér í Reykjavík og byggingu annars menntaskóla í austurbænum. Mikill undirbúningur hefur farið fram undanfarna mánuði og vikur að nýbyggingu í þágu menntaskólans, hins gamla menntaskóla við Lækjargötu. Hefur ríkisstj. þegar fest kaup á nauðsynlegum lóðum við Bókhlöðustíg, til þess að unnt sé að hefja framkvæmdir við fyrirhugaða nýbyggingu í þágu menntaskólans í Reykjavík þegar snemma í vor. Teikningum af því húsi, sem þar er ætlað að reisa og fyrst og fremst eiga að vera sérstofur í þágu hinna tveggja deilda menntaskólans, er alveg að verða lokið, og það er þegar tryggt, að byggingarframkvæmdir við þessa nýbyggingu muni geta hafizt svo snemma í vor, að byggingunni verði lokið á næsta hausti, þannig að 1. okt. n. k. mun menntaskólinn í Reykjavík fá til umráða nýtt húsnæði, sem geri honum kleift að starfa á stórum betri og hagfelldari hátt en hann hefur áður átt kost á að gera undanfarna áratugi. Með þessu vona ég, að fsp. hv. þm. sé svarað.

forseti (JóhH): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum næstu vikur, óska ég þess, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að vegna forfalla 1. varamanns Sjálfstfl. í Norðurl. e. verði 2. varamaður flokksins, Björn Þórarinsson bóndi í Kílakoti, kvaddur til að taka sæti á Alþingi í fjarveru minni. Jónas G. Rafnar. Til forseta Nd. Alþingis.“ Skv. þessu tekur Björn Þórarinsson nú sæti Jónasar G. Rafnars, og býð ég hann velkominn til þingstarfa að nýju. Með þessu fylgir einnig bréf frá 1. varamanni um forföll hans til að taka sæti aðalmannsins, Gísla Jónssyni, menntaskólakennara.



Herra forseti. Þegar frv. þetta á þskj. 104 var hér til umr. fyrir allmörgum dögum, lét hv. 1. flm. frv. orð falla eitthvað á þessa leið: Við, sem að þessu frv. stöndum, lítum svo á, að koma eigi á fót jafnvægisstofnun til þess að sinna þessu vandamáli. - Hv. þm. sagði enn fremur: Ég vil ekki trúa því, að þetta frv. verði fellt. En þó að svo verði, verður hafin um það barátta utan þings og innan til þess að koma því síðar í framkvæmd. - Mér þykir rétt út af þessum ummælum að bregða hér nokkru ljósi yfir gang þessa máls, frá því að því var fyrst hreyft hér á Alþingi. Frv. um jafnvægi í byggð landsins var fyrst borið fram 1955 á Alþingi á þskj. 496, sem 191. mál. Það var þá borið fram sem stjfrv., og í aths. um frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hinn 4. febr. 1953 var samþ. þál. um undirbúning heildaráætlunar í þeim tilgangi að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Atvmrh. fól alþm. Gísla Jónssyni og Gísla Guðmundssyni að vinna að undirbúningi þessa máls í samræmi við téða þáltill. Þá samþ. Alþingi þann 11. maí 1955 þál. um ráðstafanir til atvinnuaukningar. Þar sem þessi síðari þál. fjallaði um hliðstæð málefni og þál. frá 4. febr. 1953, fól atvmrh. téðum alþm. einnig að vinna að rannsókn þeirri, er um ræðir í þál. frá 11. maí f. á.“ Það var því verkefni þessara manna, sem fengu fyrirskipun um það frá Alþingi að athuga þessi mál, að semja frv., sem stuðlaði að því að viðhalda jafnvægi í byggð landsins, og taka þá einnig til athugunar þær till., sem komu fram í síðari þáltill., um atvinnuaukningu í landinu. Á þskj. 496, sem ég hef þegar bent á, er að finna í aths. við lagafrv. ýtarlega grg. og margvíslegar upplýsingar um þetta mál, enda var lagt í þetta mjög mikil vinna á sínum tíma, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. er kunnugt um. Þegar málið kom til hæstv. ríkisstj., var gerður um það stjórnarsamningur á milli þáv. ríkisstjórnarflokka, Framsfl. og Sjálfstfl., að málið skyldi ná fram að ganga í höfuðatriðum eins og það var lagt fram á Alþingi. Málið var borið fram fyrst í hv. Ed. Þar tók það allmiklum breytingum, þó ekki miklum efnisbreytingum. Einkum fóru breytingarnar í þá átt að kippa út úr frv. ýmsum ákvæðum, sem réttara þótti að hafa í reglugerð heldur en í lögum. Síðan varð fullkomið samkomulag um það á milli stjórnarflokkanna, að frv. skyldi ná fram að ganga með þeim breyt., sem gerðar voru á frv. í Ed. Þegar frv. síðar kom til hv. Nd. með þeim breyt., sem ég hef þegar bent á og fullkomið samkomulag varð um, þá skeður það í hv. fjhn. d., að n. klofnar og einn af stjórnarstuðningsmönnum, hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúli Guðmundsson, flytur brtt. við frv., að vísu mjög meinlausa brtt., ásamt núv. viðskmrh., sem þá var í stjórnarandstöðu, sem ekki varð séð að væri gerð til neins annars en að koma frv. fyrir kattarnef, því að það var ljóst, að ef gerð yrði nokkur breyt. á frv. á því stigi, þá mundi það falla, því að það var enginn tími til þess að taka frv. á ný fyrir í Ed. til afgreiðslu, vegna þess að þetta var á síðustu dögum þingsins, og það var sýnilegt, að þá mundi frv. ekki ná fram að ganga. En auk þess fluttu þá þm. Sósfl. eða Alþb., sem nú er, - 1. flm. var Karl Guðjónsson, - mjög víðtækar brtt. við frv., þar sem lagt var til, að tekin væru inn mörg verkefni, sem voru mjög ólík því, sem hafði verið samið um, og m.a. hlutu að kosta ríkissjóð stórkostlega fjárfúlgu. Það var vitanlegt, að ef þetta yrði sett inn í frv., næði frv. ekki fram að ganga, og þeir menn, sem studdu að því á þeim tíma, áttu sök á því einir, að frv. náði ekki fram að ganga, eins og um hafði verið samið. Þegar svo frv. kom til atkv. í Nd., var svo og svo mikið af till. þeirra sósíalistanna samþ. með aðstoð Framsfl. og einnig till. frá hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúla Guðmundssyni, og þar með var raunverulega frv. stöðvað, því að það var útilokað að geta fengið frv. afgreitt aftur í Ed., vegna þess að komið var að þingslitum. Þeir einir, sem stóðu að samþykkt þessara tillagna, áttu því sök á því, að frv. náði ekki fram að ganga 1955. Það var sterk andstaða frá þm. Alþb. á því þingi í sambandi við málið. M.a. sagði hv. 4. landsk. á þeim tíma, að þetta væri „litla gula hænan“, sem væri ekki mikils virði fyrir þjóðina að fá samþykkta. En þrátt fyrir þessi ummæli fór svo, að á hverju þingi síðan hefur þetta mál verið til meðferðar, og því lengra sem liðið hefur, því þyngri orð hafa fallið um það, að þetta væri afar nauðsynlegt mál. Á stjórnmálafundi, sem ég var á vestur í Barðastrandarsýslu rétt fyrir kosningarnar vorið 1956, bar þetta mál á góma, og ég lýsti því þá, sem ég er að lýsa hér, að Framsfl. ætti einn sök á, að frv. náði eigi fram að ganga. Á þeim fundi var hv. núv. 1. þm. Austf., sem þá var ráðh. í ríkisstj., og lýsti hann þar því yfir, að menn skyldu ekki vera neitt hryggir yfir því, það væri nokkurn veginn sama, hvort svona lagað frv. yrði samþ. með vorinu á síðasta þingi eða það kæmi aftur fyrir og yrði samþ. á haustþinginu, og beinlínis lofaði því á þeim fundi, að þegar Framsfl. fengi aðstöðu til þess að ráða nokkru í ríkisstj., þá skyldi hann sjá um, að þetta frv. yrði samþ. eins og samið var um það í ríkisstj. En meginástæðan fyrir því, að Framsfl. sveik þetta mál um vorið 1956, var sú, að stjórnarandstöðuflokkarnir voru andvígir frv. eins og stjórnarflokkarnir gengu frá því, en þáverandi stjórnarandstöðuflokkar og Framsfl. stóðu þá í samningum um að mynda ríkisstj., sem þeir og gerðu eftir kosningarnar. En það var sett að skilyrði, bæði frá Alþfl. og frá Sósfl., að það skyldi verða úti um alla samninga í sambandi við stjórnarmyndun, ef þetta frv. yrði samþ. eins og þáv. ríkisstjórnarmeirihl. hafði samið um. Ég skal ekki segja um það, hver í Framsfl. átti mestan þátt í því, en ég hygg þó, að þar hafi átt langmestan þátt í þáv. formaður flokksins, hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson. Hann vildi allt til vinna til að ná þeim samningum, sem tókust eftir kosningarnar, og þótti þá ekki mikið að fórna svona lítilli hænu til þess að ná þeim samningum. Hins vegar mætti mjög mikilli andúð hjá núv. hv. 1. þm. Austf. það ákvæði í frv., að stjórn sjóðsins skyldi kosin með hlutfallskosningu á Alþingi. Þá var hann svo logandi hræddur við Lúðvík Jósefsson, að hann vildi ekki með nokkru móti, að hann fengi það blóm í hnappagatið fyrir kosningarnar að vera kosinn fulltrúi síns flokks í stjórn sjóðsins, eins og sýnt var að yrði, ef frv. væri samþ. Þeir tóku sig því saman um það, formenn Framsfl., Hermann Jónasson og Eysteinn Jónsson, að slátra þessari „litlu gulu hænu“ fyrir kosningarnar 1956. En hvað skeður svo eftir kosningarnar 1956, þegar þingið kemur saman? Þá er borið fram frv. á mjög líkum grundvelli og þetta frv. var. Frv. var borið fram af Magnúsi Jónssyni, Kjartani J. Jóhannssyni, Sigurði Ágústssyni og Jóni Sigurðssyni. Þar var tekið upp í meginatriðum allt það, sem hafði verið samið um. En hvernig er farið með þetta mál? Það er þá farið með málið þannig, að fjhn., sem hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúli Guðmundsson, var formaður fyrir, klofnar og gefur út í tvennu lagi nál. Minni hl., Jóhann Hafstein og Ólafur Björnsson, mælir með því, að frv. verði samþ., en meiri hl., Skúli Guðmundsson, Pétur Pétursson og Eðvarð Sigurðsson, leggur til að vísa málinu til ríkisstj., og það er gert. Hvað gerir svo hæstv. ríkisstj. í því máli? Hún gerir ekkert í málinu, bókstaflega ekki neitt, svíkur þá málið í annað skipti, en tekur upp í staðinn fyrir þetta samkv. fyrirskipun frá Alþb. að leggja fram til atvinnuaukningar ákveðnar millj., en hverfur alveg frá þeirri stefnuskrá og því loforði, sem Framsfl. hafði gefið um jafnvægi í byggð landsins. Og þó að nokkuð af nýjum atvinnutækjum hafi verið keypt fyrir þær millj., sem þá voru lagðar fram, voru þær ekki til þess að þoka í þá átt að stöðva flóttann úr sveitum landsins, nema síður væri. Mikið af því fé, sem hefur verið veitt þá og síðan, hefur farið jafnt til Faxaflóa og annarra staða, sem fólkið streymdi til, og varð til þess að ýta undir fólksflóttann úr sveitunum, en ekki til þess að stöðva hann. Síðan er málið borið enn fram, 1957, af sömu mönnum. Þá er það sent til hv. fjhn., sömu mannanna í hv. Nd., og þá hirða þeir ekki svo mikið um að vilja vísa því til ríkisstj., heldur svæfa það. Það er enn borið fram 1958, og þá er enn meðferðin sú sama og öll árin undir stjórn hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúla Guðmundssonar. Þetta er saga málsins. Þegar svo þing kemur saman enn eftir kosningarnar 1959, vaknar Framsfl. og fer að athuga þetta mál. Þá veit hann, hvaða svik hann er búinn að hafa í frammi, kúgaður af samstarfsmönnum sínum í vinstri stjórninni, til þess að drepa þetta mál, sem hann virkilega hafði áhuga á, en þá vaknaði hann og fer nú að hugsa um, hvort ekki sé hægt að bæta um, og ber þá fram í Ed. svo að segja nákvæmlega sams konar frv. og við vildum koma fram 1955 og hann hafði lofað að standa óskiptur að. Það er svo fellt hvað eftir annað í þinginu, en í staðinn fyrir það er samþ. frv. það um atvinnubótasjóð, sem samþ. var hér á Alþingi 10. apríl 1962 og fer raunverulega mjög í áttina til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þó að ég viðurkenni, að þar sé ekki gengið eins langt og gengið var 1956 og það er vegna þess, að enn voru eftir leifar af andúð hjá Alþfl. frá samvinnu hans við vinstri stjórnina 1956–58. Þó fékkst því svo um þokað hér, að setja skyldi það fé í þennan sjóð, sem veitt hafði verið áður, sem voru um 100 millj. kr., það skyldi innheimt, að svo miklu leyti sem hægt væri, og það skyldi sett í sérstakan sjóð, og hann átti að veita lán eða styrki til þess að auka framleiðslu á þeim stöðum í landinu, þar sem þörfin væri brýnust, og stuðla þannig að aukinni atvinnu og jafnvægi í byggð landsins. Með þessu lagaákvæði er það að sjálfsögðu mjög undir framkvæmdum sjóðsstjórnarinnar komið, hversu miklu fé er varið beinlínis til jafnvægis í byggð landsins. En það fékkst ekki um það samkomulag, að því skyldi eingöngu verja til þess og ekki til neins annars. Og svo er sagt hér, að veita skuli lán til þess að stuðla að hagnýtingu góðra framleiðsluskilyrða í landinu. Þetta er það, sem er verkefni sjóðsins. Þegar þetta mál kom til umr., risu þeir upp, sem frakkastir voru að fella frv. og svíkja öll loforðin 1956, þá risu þeir upp, heimtuðu, að nafni sjóðsins yrði breytt, það yrðu kölluð lög um jafnvægissjóð, heimtuðu einnig, að miklu meira framlag yrði sett í sjóðinn en tiltekið var í frv., þ.e. 10 millj. kr. á ári, sem ætlað er að ganga í sjóðinn, og kröfðust þess, að tekin yrðu upp svo að segja öll ákvæði frv. frá 1956, sem þeir á þeim árum sviku. Og síðan hafa þeir barizt fyrir því, að frv. frá 1956 yrði lögfest, og það er það, sem liggur fyrir hér til umr. Þegar maður þekkir þessa sorgarsögu Framsfl. þm. í mjög veigamiklu máli, sem snertir dreifbýli landsins og þeir þykjast alltaf vera að bera fyrir brjósti, þá verður maður undrandi yfir því, að þeir skuli enn halda út að vera að hrópa um það bæði utan þings og innan, að það séu þeir, sem vilji vinna að því, að lög séu sett um jafnvægi í byggð landsins. Þeir hafa óskað þess eindregið, að það frv., sem hér liggur fyrir, sé samþ., þrátt fyrir það þó að í yfirlýsingu meiri hl. n. komi fram það, sem þeir hafa alltaf viljað fá fram og við vildum fá fram, sem stóðum að þessu máli, og kemur beinlínis fram í hinni rökst. dagskrá, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem frv. felur ekki í sér nein nýmæli, sem máli skipta, umfram það, sem þegar hefur verið lögfest í l. um atvinnubótasjóð frá síðasta þingi, en tilgangur þeirrar löggjafar er fyrst og fremst að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og að hagnýtingu góðra framleiðsluskilyrða í landinu, og einnig þegar séð fyrir þeirri áætlanagerð, sem frv. ráðgerir og úthlutun fjármagns skuli byggjast á, sbr. fyrirhugaða framkvæmdaáætlun ríkisstj., telur d. samþykkt frv. með öllu óþarfa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá: Ég fagna því einmitt, að meiri hl. fjhn. skuli enn viðurkenna og það betur og örugglegar en hann hefur gert áður, að atvinnubótasjóðurinn skuli fyrst og fremst sinna því verkefni, sem lýtur að því að viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Hér er komin ný sönnun fyrir því, að þetta er ætlun sjóðsins, þetta er hans verkefni og að þeir menn, sem hafa áhuga á því, að að því verði unnið, eiga kröfu á því við þá menn, sem stjórna sjóðnum, að það sé fyrsta og æðsta sjónarmið sjóðsins að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Með tilvísun til þess og með tilvísun til þeirrar lýsingar, sem er sönn og rétt, sem ég hef gefið á gangi þessa máls undanfarið, mun ég greiða atkv. á móti frv. því, sem fyrir liggur, sem sýnilegt er að hefur ekki verið borið fram til neins annars en í auglýsingaskyni og í trausti þess, að íslenzk alþýða hafi gleymt öllu því, sem Framsfl. sagði um þessi mál á árunum 1955–56, og öllu því, sem Framsfl. hefur svikið í þessu máli frá því, að fyrst var farið að vinna að því.



Herra forseti. Ég vil á þessu stigi segja það eitt við hv. þm., sem var að setjast niður, að hann forðaðist eins og heitan eldinn að ræða um þetta frv., sem hér liggur fyrir, en var á hinn bóginn að segja ýmsar sögur um gang frv. á hv. Alþingi fyrir mörgum árum, sem ekkert snerta þetta mál, sem hér liggur fyrir, og mun sú saga hans verða endurskoðuð og tekin til meðferðar, áður en langt um liður. En ég mun snúa mér að því að ræða þetta frv. og efni þessa máls, og munu menn þá í leiðinni komast að raun um, hversu mikið er til í gífuryrðum hv. þm. um ótrúmennsku Framsfl. við þá hugmynd að verja fé til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Enn fremur mun það koma fram í því, sem ég segi hér á eftir, hvernig flokkur hans hefur staðið að því máli, síðan hann fékk tækifæri til þess að ráða. Ég hika ekki við að fullyrða, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, er eitt merkasta mál, sem fyrir þessu Alþingi liggur, en frv. er, eins og gerð hefur verið grein fyrir, um ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og þá fyrst og fremst um það að auka stórkostlega fjárveitingar í þessu skyni frá því, sem þær eru nú, og enn fremur að lögfesta, að ríkið leggi fram fé, ekki bara í þá staði, þar sem atvinnuleysi herjar, heldur einnig í þau byggðarlög, sem hafa góð náttúruskilyrði, en vantar fjármagn til þess að þau nýtist. Það er ekki aðeins, að þetta frv. gerir ráð fyrir því að stórauka framlög til þess að efla jafnvægi í byggð landsins, heldur er því einmitt slegið föstu með þessu frv., að það skuli ekki aðeins vera um atvinnubótaráðstöfun að ræða, sem miðuð sé við, að atvinnuleysi sé fyrir hendi, eins og er meginstefna þeirra laga, sem Sjálfstfl. beitti sér fyrir, heldur eigi að gera ráðstafanir til þess að stuðla að því, að þau byggðarlög, sem hafa góð náttúruskilyrði, en vantar fjármagn, séu studd til þess að nýta þau. Hér er um algeran stefnumun að ræða, sem einkennir afskipti Framsfl. af þessum málum annars vegar og stjórnarflokkanna hins vegar, og stefnunni mætti lýsa þannig í tveimur eða þremur setningum: Framsfl. vill stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að styðja þau byggðarlög, sem eiga góð náttúruskilyrði, en vantar fjármagn til að þau nýtist. Framsfl. vill styðja einstaklinga til framkvæmda og stuðla að því, að einstaklingsframtak hinna mörgu fái notið sín, einnig þeirra, sem eiga mikinn dug og framkvæmdahug, en hafa ekki fullar hendur fjár. Þessi er stefna Framsfl. í uppbyggingu atvinnulífsins. En stefna núv. stjórnarflokka, sem sker sig algerlega frá þessari meginhugsun og meginstefnu, er á hinn bóginn sú varðandi uppbyggingu í atvinnurekstri, að sú ein fjárfesting í atvinnurekstri eigi fullan rétt á sér, sem byggist á nægilegu eigin fjármagni, á nægilegum eigin framlögum, eins og það er oft orðað, og þetta eigi bæði við einstaklinga og byggðarlög. Í fullu samræmi við þessa meginstefnu stjórnarflokkanna, sem er margyfirlýst og kölluð hefur verið á þeirra máli stefna hinnar efnahagslegu fjárfestingar, - í fullu samræmi við hana hafa núv. stjórnarflokkar unnið markvisst að því að gera að engu í framkvæmdinni þær ráðstafanir, sem búið var að byggja upp til stuðnings atvinnuaukningunni í byggðarlögunum víðs vegar úti um landið, sem hafa yfir litlu fjármagni að ráða. Ég mun sýna fram á, hvernig þeir hafa farið að þessu. Áður en núv. stjórnarmeirihl. tók við þessum málum, var búið að koma framlögunum til atvinnuaukningar upp í 14½ millj. kr. Þessa fjárveitingu hafa núv. stjórnarflokkar lækkað í 10 millj. kr. Á sama tíma hefur kostnaður við framkvæmdir, bátakaup, byggingar á verksmiðjum og aðrar framkvæmdir hækkað í mörgum dæmum allt að því um helming, þ.e.a.s. allt að því tvöfaldazt, og í sumum dæmum meira. En framlagið í þessu skyni hefur verið lækkað úr 14½ millj. niður í 10 millj. Ef nú ætti að verja álíka miklu fé og Framsfl. beitti sér fyrir að varið væri í þessu skyni, meðan hann réð verulega hér um, ætti fjárveitingin að vera a.m.k. 25–30 millj. á ári, en er 10 millj. M.ö.o.: atvinnuaukningarféð hefur verið fært niður í allt að því 1/3 af því, sem það áður var. Það er verið að gera þessa starfrækslu að engu, og það er alveg markvisst gert og skipulega. Þá sagði hv. þm., sem talaði hér áðan, að það hefði verið mikill misbrestur á því, þegar framsóknarmenn höfðu stjórn á þessum málum, að þessu fé væri raunverulega varið til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þangað til núv. stjórnarflokkar tóku við, var þetta fjármagn notað til jafnvægis í byggð landsins. Því var veitt í þau byggðarlög, þar sem minna var um fjármagn. En síðan núv. stjórnarflokkar tóku við þessum málum, hefur þessum litlu leifum, sem enn eru eftir af þessu fé, verið ráðstafað í öll byggðarlög landsins. Þetta er orðið hreinlega að engu, enda gefur auga leið, ef litið er yfir úthlutunarlistana á þessu fé nú annars vegar og hins vegar á meðan einhverjar fjárveitingar voru í þessu skyni og þeim var varið til jöfnunar, þá sjáum við, að framlögin til byggðarlaganna víðs vegar um landið, sem lítið fjármagn hafa, eru ekki aðeins komin niður í 1/3 af því, sem áður var, heldur í mörgum dæmum miklu, miklu lengra niður. Svo kemur hér þm. úr liði ríkisstj. og deilir á Framsfl. fyrir að hafa staðið linlega að þessu máli og heldur því fram, að því er manni helzt virðist, að hér hafi orðið endurbætur síðan áhrif Framsfl. urðu minni og aðrir tóku við stjórn þessara mála. Það eru blygðunarlaust höfð alger endaskipti á sannleikanum. Ég sagði áðan, að ég áliti, að þetta væri eitt af stærstu málum á þinginu, og þetta er eitt af þeim málum, sem marka stefnu, ekki aðeins í því, hvort menn vilja stuðla að jafnvægi í byggð landsins, heldur einnig kemur þetta inn á, hvort menn vilja raunverulega styðja einstaklingsframtak þeirra, sem hafa ekki fullar hendur fjár, eða ekki. Það er annar þátturinn í þessu máli. Og flokkurinn, sem þykist vilja byggja á einstaklingsframtakinu, þ.e.a.s. Sjálfstfl., gengur alveg markvisst fram í því - ekki aðeins að draga úr framlögunum til byggðarlaganna í þessu skyni, heldur einnig að draga úr framlögunum til einstaklinganna, til stuðnings einstaklingsframtakinu í landinu. Og núv. stjórnarflokkar hafa haldið því fram, að þær ráðstafanir, sem Framsfl. beitti sér fyrir að samþ. yrðu og settar í lög um ýmiss konar stuðning einstaklingunum til handa til að létta þeim uppbyggingu atvinnurekstrar á sínum vegum, væru ráðstafanir, sem ætti að kalla einu nafni pólitíska fjárfestingu. Það var nafnið, sem núv. stjórnarflokkar völdu þeirri stefnu Framsfl. í atvinnumálum, að ríkisvaldið ætti að styðja einstaklingana, ef þeir væru ekki alls megnugir af eigin fé og eigin framlögum. En í staðinn fyrir þessa pólitísku fjárfestingu sögðust þeir vera að innleiða hina efnahagslegu. Og hún er m.a. fólgin í því að gera atvinnuaukningarféð að engu og að draga einnig með margvíslegu öðru móti úr stuðningi við uppbyggingu einstaklinganna, eins og t.d. með okurvöxtum, sem innleiddir hafa verið á stofnlánum, bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Hvað er svo verið að vinna með þessu, með því að misþyrma á þennan hátt þeim ráðstöfunum, sem í gildi voru til að stuðla að atvinnuuppbyggingunni, t.d. í sjávarplássunum, því að þetta fé fór að langmestu leyti í sjávarplássin, þetta atvinnuaukningarfé, sem var komið upp í nærri 15 millj. og mundi samsvara nú 25–30 millj., en eru orðnar aðeins 10 millj.? Hvaða gagn gerði þetta í sjávarplássunum? Og var hér skakkt stefnt eða var rétt stefnt? Það væri hægt að fara með þingheim úr einu sjávarplássinu í annað umhverfis allt landið og benda á skipin og bátana og vinnslustöðvarnar og aðra uppbyggingu, sem var framkvæmd vegna þess, að þessi framlög áttu sér stað. Það er hægt að telja þau dæmi hundruðum saman upp, þar sem stóð þannig á, að það var hægt að fá venjuleg stofnlán og menn gátu reytt saman einhverja peninga í byggðarlögunum til að hefjast handa um að kaupa skip eða koma upp fiskiðjuveri eða gera aðra slíka framkvæmd, en það vantaði nokkur hundruð þús. kr. eða kannske milljón til að ná endunum saman. Og hvar átti að taka þetta fé? Einstaklingarnir höfðu það ekki sjálfir. Byggðarlögin höfðu það ekki heldur. Skilyrðin voru góð. Það var ekki hægt að fá þetta fé úr venjulegum lánasjóðum atvinnuveganna og ekki úr bönkunum. Hvaðan átti það að koma, og hvaðan kom það? Það kom af atvinnuaukningarfénu, sem núv. stjórnarflokkar eru raunverulega búnir að gera að engu. Þaðan kom þetta fé á árunum 1956–58 alveg sérstaklega. Þannig var milljónatugum varið í uppbygginguna í sjávarplássunum. Dugmiklir sjómenn, sem gátu ekki einu sinni látið sig dreyma um að eignast báta með öðru móti, fengu þannig sérstök stuðningslán af atvinnuaukningarfénu til þess að eignast skip og báta, og ég efast um, að nokkurt fjármagn hafi stuðlað meira að þeirri aukningu framleiðslunnar, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur dregið líf sitt fram á, en einmitt þetta atvinnuaukningarfé, sem Framsfl. beitti sér fyrir að varið væri víðs vegar um landið, en núv. stjórnarflokkar hafa verið önnum kafnir að skera niður og eru á góðum vegi með að gera að engu. Þar að auki er þannig komið nú með raunverulegum niðurskurði atvinnuaukningarframlaganna, t.d. til skipa- og bátakaupa, miðað við stofnkostnað skipanna, með endurteknum gengislækkunum, okurvöxtum og öðrum ráðstöfunum ríkisstj., að t.d. ungir, dugmiklir fiskimenn geta tæpast látið sig dreyma um það lengur að eignast stór fiskiskip. Það er áberandi, að það eru að langmestu leyti þeir, sem áttu skip áður en ráðstafanir núv. ríkisstj. komu til og hafa getað selt þau, - það eru að langmestu þeir, sem núna geta komizt yfir stór og góð og vönduð fiskiskip. Ungu sjómennirnir geta ekki komizt yfir þau skip. Það gera ráðstafanir núv. hæstv. ríkisstj. og m.a. hvernig farið hefur verið með atvinnuaukningarféð. Þetta vita allir, sem koma nálægt þessum málum. Ég fullyrði því alveg hiklaust, að eitt hið allra stærsta mál er að stórauka það fjármagn, sem varið verður á næstu árum til uppbyggingar í sjávarplássunum og hægt væri að leggja fram sem sérstök áhættulán umfram það fjármagn, sem hægt er að fá í stofnlánadeildunum og í bönkunum. En það er einmitt slíkur stuðningur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég er alveg sannfærður um, að það hefur ekkert fé borgað sig betur en það fé, sem ríkissjóður lagði fram sem atvinnuaukningarfé, á meðan sú starfsemi var og hét, - ég fullyrði það, - auk þess sem þetta fé hefur hjálpað mjög mörgum dugmiklum mönnum til þess að gerast atvinnurekendur og stuðlað þannig að heilbrigðu einstaklingsframtaki þeirra, sem ekki höfðu allir fullar hendur fjár, og er það ekki þýðingarminnst í sambandi við þessa starfsemi. Þetta vildi ég segja um meginstefnu þessa frv. og um það, sem raunverulega skilur á milli, og hvernig núv. hæstv. ríkisstj. er búin að grafa undan þessari merku starfrækslu. Og það er svo sem ekki eins og það sé gert með hreinskilni, heldur er það gert á lævísan hátt, því að um leið og fjármagnið er minnkað, sem varið er í þessu skyni, þá er hv. stjórnarmeirihl. sífellt með yfirlýsingar á vörunum um, að hann sé að gera ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það er ekki því að heilsa, að það sé hreinskilni að mæta í þessu sambandi. En staðreyndirnar tala sínu máli, það er ekki hægt að komast fram hjá þeim. Framlögin hafa verið skorin niður úr 14½ millj. niður í 10, á sama tíma sem kostnaður við að koma upp framkvæmdum hefur aukizt stórkostlega, í sumum dæmum tvöfaldazt. Þá vil ég aðeins segja örfá orð að lokum um þá rökst. dagskrá, sem hér er flutt og er alveg í stíl við aðra framkomu hv. stjórnarmeirihl. í þessu máli, En þar er þetta nýstárlega ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „ .. og einnig þegar séð fyrir þeirri áætlanagerð, sem frv. ráðgerir og úthlutun fjármagns skuli byggjast á, sbr. fyrirhugaða framkvæmdaáætlun ríkisstj., telur d. samþykkt frv. með öllu óþarfa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá: Eins og annar hv. þm. hefur bent á hér á undan mér, er stungið upp á því við hv. þm., að þeir vísi þessu máli frá með tilvísun til fyrirhugaðrar, - ég bið menn að taka eftir orðalaginu: með tilvísun til fyrirhugaðrar framkvæmdaáætlunar ríkisstj. Þetta verð ég að kalla nýstárlegt viðhorf, og ég minnist ekki þess að hafa séð nokkuð þessu líkt áður á hv. Alþingi, að stungið sé upp á því við þm., að þeir vísi máli frá með tilliti til framkvæmdaáætlunar, sem sé fyrirhuguð, sem þeir hafa aldrei séð og vita þar af leiðandi ekkert, hvað er. En það er annars um þessa framkvæmdaáætlun að segja, að í árslokin 1960, þegar ríkisstj. hafði starfað í nokkra mánuði, lýsti hæstv. forsrh. yfir, að þessi framkvæmdaáætlun kæmi þá fljótlega og yrði starfað eftir henni síðari hluta þessa kjörtímabils. En hvað mundi nú geta verið langt til kosninga núna? Ég veit það ekki upp á dag, því að það er ekki enn búið að gefa upp kosningadaginn, en það eru ekki margir mánuðir, sem eru eftir af kjörtímabilinu, og þessi framkvæmdaáætlun er ekki komin fram enn, hvað þá að það hafi verið starfað eftir henni síðari hluta kjörtímabilsins. Seint á árinu 1961 gengu sterkar yfirlýsingar um, að þessi framkvæmdaáætlun væri þá alveg að koma, en það hefur auðvitað allt farið á sömu leið, hún er ekki komin enn. Og enginn veit, hvað verið er að fara í því efni. Það er þess vegna algerlega augljóst mál, að þessi framkvæmdaáætlun, þó að hún kannske eigi eftir að koma fram einhvern tíma á næstu vikum einhvers staðar, þá er hún ekki ætluð til þess að starfa eftir henni á þessu kjörtímabili. Og hún er áreiðanlega ekki heldur ætluð frekar en verkast vill til þess að starfa með henni. Ef hún kemur, þá kemur hún sem kosningaplagg á vegum núv. hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihl., og það verður ekki meira að marka, hvað í þessari framkvæmdaáætlun stendur, en stóð í kosningapésunum þeirra fyrir síðustu alþingiskosningar. Og það væri gott fyrir þjóðina að kynna sér, hvað þar stóð, og bera það svo saman við framkvæmdaáætlunina, þegar hún kemur. Þá geta menn svona hér um bil gert sér í hugarlund, hvers virði hún muni vera, jafnvel þó að hún væri til, og hversu álitlegt það mundi vera fyrir þm. að vísa málum frá með tilliti til þess plaggs, sem á þennan hátt er undir komið. Ég býst við, að núv. hv. stjórnarflokkum hafi þótt vissara að láta ekki líða langt, frá því að framkvæmdaáætlunin kæmi fram og þangað til atkv. yrðu sett í kjörkassana, vegna þess að þá yrði minna búið að svíkja fyrir kosningar af því, sem í framkvæmdaáætluninni væri. Þess vegna munu þeir hafa talið hagfelldast að hafa sem stytztan frest, frá því að framkvæmdaáætlunin kæmi fram og þangað til kosningarnar sjálfar ættu sér stað. En nú er mönnum spurn: Er nú ekki bráðum þessi frestur orðinn nógu stuttur? Er nokkur ástæða til þess að vera að draga þetta lengur? Já, er þetta ekki alveg nógu stuttur frestur orðinn? Þetta eru ekki orðnar nema nokkrar vikur. Ykkur er því alveg óhætt að fara að koma með framkvæmdaáætlunina. Ég skal svo láta máli mínu lokið um þetta, þar sem líka fundartíminn í dag er búinn.



Herra forseti. Atvinnumálanefnd ríkisins hefur fyrir nokkru samið a.m.k. tvö frv. varðandi vísindi og rannsóknarmál. Tvö þessara frv. hafa verið lögð fyrir þingið, annað það, sem hér er til umr., frv. um almennar náttúrurannsóknir og náttúrufræðistofnun, og hitt stærra og viðtækara frv. um hagnýtar rannsóknir í þágu atvinnuveganna o.fl. Enda þótt þessi frv. væru samin af sömu nefnd og hefðu samflot inn í þingið, eru þau ekki svo tengd hvort öðru, að þau þurfi að sigla saman gegnum þing. Um þetta frv. um náttúrurannsóknir og náttúrufræðistofnun er, að því er menntmn. hefur komizt næst, enginn ágreiningur og hefur ekki verið. Fram hafa komið eindregnar óskir frá náttúrugripasafninu, sem nú á að breytast í náttúrufræðistofnun, að frv. verði ekki látið bíða eftir hinu frv., og þess vegna hefur menntmn. afgreitt frv. til 2. umr., enda þótt ekki sé lokið athugun á stærra frv. Helztu breytingar, sem þetta frv. gerir á skipulagsmálum náttúrurannsókna, eru þessar: Það breytir í fyrsta lagi nafninu Náttúrugripasafn Íslands í Náttúrufræðistofnun Íslands, og um leið er staðfest, að hér er ekki aðeins um safn að ræða, heldur almenna vísindastofnun. Að vísu hefur þetta verið viðurkennt í verki um allmargra ára skeið, því að náttúrugripasafnið varð að ríkisstofnun í ársbyrjun 1947 og hefur síðan í vaxandi mæli haft forustu um hinar almennu rannsóknir á sviði dýrafræði, grasafræði, jarðfræði og landafræði. En sjálfsagt þykir að staðfesta formlega með nafni og lögum hið eiginlega starf og verkefni þessarar stofnunar. Í öðru lagi er með þessum lögum gerð skýr verkaskipting, eftir því sem hægt er, á milli Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem verður, og rannsóknaráðs ríkisins. Mörk hafa verið óljós milli þessara stofnanna, og hefur sá vandi verið leystur þannig í raun, að rannsóknaráðið hefur æði oft falið Náttúrugripasafni Íslands að gegna þessu eða hinu hlutverki. Í 2., 3. og 4. gr. þessa frv. eru ákvæði, sem fjalla um ýmis atriði, sem áður voru í verkahring rannsóknaráðs, en allir aðilar, þ. á m. rannsóknaráð, eru sammála um, að eigi heima hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Þetta eru þær höfuðbreytingar, sem gerðar eru með frv. Frv. hafði, áður en það var flutt, verið borið undir Háskóla Íslands. Háskólinn hafði gert smávægilegar aths., og var tekið tillit til þeirra, áður en frv. var flutt. Síðan hefur verið leitað umsagna náttúrugripasafnsins og rannsóknaráðs, og eru báðir aðilar sammála um, að æskilegt sé, að frv. nái fram að ganga, og engar till. hafa heyrzt um breytingar á því. Í samræmi við þetta mælir menntmn. með, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.