Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Þórarinn Þórarinsson) Hæstv. forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir, er þess eðlis, að um hana þarf ekki langa framsögu. Málið, sem hún fjallar um, er öllum þm. kunnugt og sömuleiðis nauðsyn á ráðstöfunum, sem þar er gert ráð fyrir, að gerðar verði. Þörfin fyrir aukið fjármagn byggingarsjóðs er öllum kunnug. Það munu nú liggja fyrir eitt hvað 200 umsóknir um íbúðalán, sem ekki hefur verið hægt að fullnægja nema þá að mjög takmörkuðu leyti og það er mjög nauðsynlegt, að úr þessu verði bætt. Tilgangurinn með starfsemi byggingarsjóðs er, eins og kunnugt er, að styðja efnalítið fólk til að eignast sínar eigin íbúðir, hjálpa mönnum þannig til sjálfsbjargar og það er áreiðanlega hin rétta stefna af hálfu þess opinbera að styðja slíka viðleitni. Samkvæmt athugunum, sem gerðar hafa verið, er nú fjármagnsþörf byggingarsjóðs mjög mikil, áætlað í ársbyrjun 1959, að þá þyrfti einar 170 millj. í sjóðinn, til þess að hægt yrði að fullnægja þeim lánsbeiðnum, sem þá lágu fyrir, og síðan hefur sennilega lánsþörfin frekar aukizt, en hið gagnstæða. Í þeim till., sem hér liggja fyrir, er hvergi nærri gert ráð fyrir því að fullnægja allri þessari þörf, heldur aðeins að mjög takmörkuðu leyti og þetta er gert vegna þess, að ég hef talið líklegra til samkomulags að ganga ekki mjög langt í þessum efnum, heldur fyrst og fremst miðað við þær till., sem hafa verið gerðar um þetta mál í húsnæðismálastjórn og fulltrúar allra flokka þar hafa orðið sammála um. Þrátt fyrir það, þótt samkomulag hafi nú orðið um þessar tillögur í húsnæðismálastjórninni, hafa þær enn þá ekki verið framkvæmdar og þess vegna hygg ég, að það mundi verða stuðningur bæði fyrir húsnæðismálastjórnina og ríkisstj. að fá þessa ályktun eða samþykkt húsnæðismálastjórnar áréttaða hér. Og til þess að vekja ekki ágreining um málið, sem gæti orðið til þess að tefja fyrir afgreiðslu þess hér, hef ég eingöngu tekið upp þá liði úr samþykkt húsnæðismálastjórnar, sem fulltrúar allra flokka þar voru sammála um. Af þeim ástæðum treysti ég því, að þetta mál fái góðar undirtektir hér í þinginu og skjóta afgreiðslu, en það er till. mín, að umr. um till. verði frestað og málinu vísað til allshn. til nánari athugunar.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alveg rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, að það væri mikil ástæða til þess að afla byggingarsjóði aukins fjár. Ég hygg, að það sé enginn ágreiningur um það. En þegar athuguð er sú till., sem hér liggur fyrir og athugaðar eru þær leiðir, sem þar er gert ráð fyrir, til þess að vinna að þessu marki, leyfi ég mér að efast um, að þar sé bent á leiðir, sem eru sérstaklega raunhæfar í þessu sambandi og ég tel, að það sé ekki ástæða til þess að gera minna úr þeim vandkvæðum, sem eru á því að leysa þetta mál, en rétt er. Ég tel, að það sé alveg rétt að gera sér grein fyrir þeim erfiðleikum, sem á því eru og að gera sér grein fyrir því, að í þessum till. er ekki bent, að mínu viti, á leiðir, sem hafa raunhæfa þýðingu, a.m.k. ekki án þess að gerðar séu víðtækar ráðstafanir að öðru leyti. Ég vil þannig benda á, að í till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er bent á leiðir til þess að efla byggingarsjóðinn í fimm liðum. Fyrsti liðurinn gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. sé falið að hlutast til um, að veðdeild Landsbankans gefi út vísitölutryggð bankavaxtabréf fyrir a.m.k. 20 millj. kr. Þetta lítur vel út á pappírnum, ef það þyrfti ekki að gera annað, en gefa út þessi bréf. Sannleikurinn er að sjálfsögðu sá, að það hefur verið prentað nú þegar og er til prentað nægilega mikið af þessum vísitölubréfum. Það eru engin vandræði í sambandi við útgáfuna út af fyrir sig, en vandkvæðin eru þau, að það er ekki hægt að selja þessi bréf á frjálsum markaði og ég hygg, að það sé ástæða til þess að gera sér grein fyrir því, að þessi till. hv. flm. er algerlega óraunhæf, meðan ástandið er þannig. Þá er 2. tölul. þessarar till. á þá leið, að ríkisstj. hlutist til um, að bankarnir kaupi A-flokksbréf fyrir a.m.k. 20 millj. kr. á árinu 1959. Það má segja, að það sé svipað ástatt hvað snertir þennan tölulið, eins og fyrsta töluliðinn. Það er svipað ástatt að því leyti, að eins og málum er nú háttað, er hvort tveggja álíka óraunhæft. Það er fullkunnugt, að bankarnir hafa ekki talið sér fært að kaupa þessi bréf á þessu ári og raunar hefur stöðugt dregið úr kaupum bankanna á þessum bréfum, frá því að almenna veðlánakerfið var sett á stofn árið 1955. Fyrst eftir að almenna veðlánakerfið var sett á stofn, keyptu bankarnir slík bréf samkvæmt ákveðnu samkomulagi, þannig að það munaði verulega um það, en það var mögulegt vegna þess, að á þeim tíma var um að ræða mjög mikla aukningu á spariinnlánum í bönkunum. Á þeim tíma, sem liðið hefur síðan, hefur það verið að smábreytast, svo sem kunnugt er, þannig að það hefur raskazt að verulegu leyti sá grundvöllur, sem almenna veðlánakerfið var byggt á og tekjuöflun til byggingarsjóðsins. Ég hygg, að það hafi verið gert allt, sem hefur staðið í valdi ríkisstj., til þess að fá fjármagn hjá bönkunum í þessu skyni, en það hefur ekki tekizt og það hefur ekki verið hægt af þessum ástæðum. Ég sé ekki, að þessu verði breytt með einfaldri samþykkt þessarar þáltill. Þá er 3. tölul. þessarar till. um það, að ríkisstj. beiti sér fyrir því, að atvinnuleysistryggingasjóður kaupi A-flokksbréf fyrir allt að 10 millj. kr. eða veiti samningsbundið lán til skemmri tíma. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef, virðist mér, að þessi leið sé ekki raunhæf fyrir tekjuöflun til byggingarsjóðs nú á næstunni. Það er talað um í grg. með þessari till., að hún sé miðuð við það, að gerðar séu ráðstafanir fljótlega til þess að bæta úr fjárskortinum. Ég held, að það sé ekki hægt að gera það, þó að þessi till. yrði samþ., hvað snertir atvinnuleysistryggingasjóðinn, hreinlega vegna þess, að þar er ekki fyrir fé eins og stendur til ráðstöfunar í þessu skyni. Mér skilst, að því fjármagni, sem hefur verið til ráðstöfunar eða verður til ráðstöfunar á þessu ári, sé þegar ráðstafað í aðrar þarfir. Þá er 4. tölul., sem er á þá leið, að ríkisstj. sé falið að beita sér fyrir því, að Tryggingastofnun ríkisins, Brunabótafélag Íslands og önnur tryggingafélög kaupi á þessu ári A-flokksbréf fyrir allt að 10 millj. kr. Um þetta atriði er það að segja, að Tryggingastofnunin hefur á undanförnum árum lagt fram í þessu skyni eða keypt þessi bankavaxtabréf, að svo miklu leyti sem fært hefur verið talið og það sama hefur átt sér stað á þessu ári. Ég hygg því, að hér sé ekki bent á sérlega raunhæfa leið í þessu máli, Þá er hér enn fremur talað um Brunabótafélag Íslands. Ég held, að það sé algerlega út í loftið að benda á þann aðila í þessu sambandi, þótt ekki væri nema af þeirri ástæðu, að samkv. lögum um Brunabótafélag Íslands er það tilgangur félagsins m.a. að lána fé til vatnsveitna, hitaveitna og sjóveitna, eftir því sem ástæður félagsins leyfa. Ég hygg, að Brunabótafélagið hafi ekki fullnægt eftirspurn eftir þeim lánum, sem tilgangur félagsins er að veita, hvað þá heldur að það hafi aðstöðu til þess að gera meira. Þá er að lokum 5. liður þessarar till. Hann er á þá leið, að ríkisstj. sé falið að vinna að því, að hinir ýmsu sparisjóðir kaupi A-flokksbréf fyrir a.m.k. 5 millj. kr. árið 1959. Hér er í rauninni það sama að segja og ég hef sagt áður í sambandi við Tryggingastofnun ríkisins. Þessir aðilar hafa á undanförnum árum lagt fram fé í þessu skyni, eftir því sem þeir hafa talið sér fært og það er engin ástæða til að ætla, að það hafi ekki verið fullur vilji hjá þessum aðilum til þess að gera sitt bezta í þessu efni. Nei, mér virðist, eftir að hafa athugað þessa till., að þá sé hún því miður ekki sérlega vænleg til þess að ráða bót, þó að ekki sé nema til bráðabirgða, á þeim mikla vanda, sem hér er við að etja. Eins og ég sagði áðan, þá hlýtur okkur öllum að koma saman um, að það er ákaflega mikil þörf á því að gera ráðstafanir til þess að efla byggingarsjóðinn. En þær ráðstafanir, eins og ég tók fram áðan, eru þó ekki þess eðlis, að þær nái ekki út yfir víðara svið, en það að setja fyrirmæli um beina tekjuöflun í sjóðinn. Það, sem er aðalatriðið í því sambandi er, að skapað sé í landinu það ástand, að það fáist grundvöllur fyrir þá tekjuöflun. Eins og ég sagði áðan, var sá grundvöllur, þegar almenna veðlánakerfið var stofnað, hin aukna sparifjármyndun í landinu. Til þess að ráða einhverja verulega bót á þessum vanda verður þess vegna að koma efnahagsmálunum, efnahagskerfinu í það ástand, að sparifjármyndun leyfi tekjuöflun fyrir byggingarsjóðinn í eins ríkum mæli og nauðsynlegt er. En það er annað mál og miklu víðtækara og svo víðtækt, að ég ætla ekki að fara út í það hér í þessum orðum, sem ég mæli nú. Margt kemur að sjálfsögðu til athugunar og til greina í því sambandi. Það er m.a. spurningin um það, hvað fjárfestingin á að vera mikil og hvort fjárfestingin sé of mikil. Því dettur mér þetta í hug, vegna þess að í grg. með þessari till. er tekið alveg sérstaklega fram, að það séu ekki þau rök nú gegn framlögum til eflingar byggingarsjóðnum, að þau verði til þess að auka verðbólguna, því að, eins og segir í grg., fátt eða ekkert sé mikilvægara í baráttunni við hana, en draga úr húsnæðisskortinum og koma framboði og eftirspurn eftir húsnæði í eðlilegt horf. Hér er komið fram með kenningu, sem vægast sagt er út frá almennum forsendum nokkuð vafasöm. En það bregður ákaflega kynlega við, að þetta skuli koma í grg. hjá flm. þessarar till., vegna þess að menn eru ekki búnir að gleyma því, að fyrir nokkrum árum var haldið uppi miklum áróðri af hálfu Framsfl. og í höfuðmálgagni hans, Tímanum, blaði hv. flm., að það væri sérstakur voði, sem stafaði af því, að fjárfestingin væri of mikil. Þetta var sérstaklega tekið fram í stjórnmálayfirlýsingu Framsfl. á árinu 1956 og þetta virtist vera ein af forsendunum fyrir því, að Framsfl. rauf samstarfið við Sjálfstfl. á því ári. Og það, sem átt var við með þessu tali var, að það væri of mikið byggt af íbúðum í landinu. Þá stóðu málin þannig, að af því stóð sérstök hætta fyrir verðbólguna. Nú segir ritstjóri þessa sama blaðs, hv. flm. þessarar till., að nú sé ekki hægt að færa þessi rök gegn framlögum til byggingarsjóðs. Ég bendi aðeins á þetta til þess að sýna fram á, hvert samræmi er hér á milli. Enn fremur er sagt í grg., að ef menn vilji hamla gegn verðbólgunni með einhverjum samdrætti, verði hann að eiga sér stað á öðrum sviðum, t.d. með minnkuðum innflutningi miður nauðsynlegra vara. Hér er líka komið með kenningu, sem frá almennu sjónarmiði er vægast sagt vafasöm. En hún er meira en vafasöm, ef ætti að leggja til grundvallar henni stefnu og verk Framsfl., flokks hv. flm. Í grg. segir hv. flm., að hægt sé að hamla gegn verðbólgunni með því að minnka innflutninginn. En í framkvæmd hefur það verið þannig, að Framsfl. hefur alla jafna ekki haft raunhæfari ráð til þess að berjast gegn verðbólgunni en að afla ríkissjóði tekna af innflutningi og miður nauðsynlegum innflutningi til þess að greiða niður vísitöluna. Og þetta gerði þessi flokkur eða ríkisstj. undir forustu þessa flokks með þeim árangri, að útgjöld úr ríkissjóði til niðurgreiðslu vísitölunnar hækkuðu í tíð vinstri stjórnarinnar um l00%. Ég bendi á þetta til þess að sýna fram á, að það mál, sem hér er hreyft, er miklu víðtækara, en gert er ráð fyrir í till. þeirri, sem hér liggur fyrir. Það þarf að gera miklu meira og aðra hluti, en þar er lagt til. Það kann að vera, að undir vissum kringumstæðum geti það, sem hér er lagt til, verið raunhæft. En undir þeim kringumstæðum, sem nú eru fyrir hendi, hygg ég, að það sé ekki. Og ég held, að það sé óhætt að fullyrða það, að þessar till., þótt samþykktar yrðu, kæmu ekki að neinum notum fyrir þann tíma, sem gert er ráð fyrir í grg. flm., eða áður, en haustþingið kemur saman. En þótt svo sé, er hér hreyft ákaflega þýðingarmiklu mál, og það verður þó a.m.k. til þess að vekja athygli okkar á því og minna okkur á það, hversu þessi mál eru öll þýðingarmikil.



Herra forseti. Það kom mér nú satt að segja ekki neitt á óvart, þó að úrtölur gegn þessari till. kæmu fram frá þeim flokki, sem hv. síðasti ræðumaður fylgir, því að það hefur verið hlutverk hans frá fyrstu tíð að vera með úrtölur í sambandi við mál sem þessi. Þegar Framsfl. fyrst hreyfði því hér á þingi fyrir rúmum 30 árum, að veitt yrðu lán til bygginga í sveitum landsins, risu forustumenn Sjálfstfl. upp í þinginu og sögðu, að með þeirri starfsemi, sem hér væri rætt um að byrja á, væri stefnt að því að gera bændur landsins að ölmusulýð. Þegar svo nokkru seinna forustumenn Alþfl. fluttu till. um það í þinginu að koma á löggjöf um verkamannabústaði, risu hér upp talsmenn Sjálfstfl. og héldu fram þeirri skoðun, að hið bezta, sem hægt væri að gera í byggingamálum kaupstaðanna, væri, að hið opinbera gerði ekki neitt. Þetta hefur raunverulega alltaf verið stefna Sjálfstfl. í þessum málum, þó að hann hafi stundum drattazt til þess að styðja aðra flokka til að gera ýmsar framkvæmdir í þessum efnum, eins og á árunum 1950–56, þegar Framsfl. fór með félagsmálin og byggingamálin og kom því til leiðar, að hafizt var handa um ýmsar merkilegar ráðstafanir til þess að styðja að auknum íbúðabyggingum alþýðu manna í bæjunum. Sjálfstfl. drattaðist með til þess að styðja þetta, en gerði það samt ekki með neitt glöðu geði. Og það kemur líka fram strax núna, þegar hann er kominn í stjórnaraðstöðu síðan um áramótin, að þá er dregið úr þessari starfsemi frá því, sem verið hefur. Og núna sendir hann einn af talsmönnum sínum fram til þess að mæla gegn því, að þær ráðstafanir verði gerðar, sem fjallað er um í þeirri till., sem hér liggur fyrir og byggð er á samþykkt húsnæðismálastjórnar. Vitanlega er það alveg rétt hjá hv. þm. V-Ísf., að allar till. eru óraunhæfar, þegar viljann vantar til þess að framkvæma þær. Og það gildir náttúrlega um þessa till. eins og aðrar, að þegar vantar vilja af hálfu stjórnarvaldanna til þess að framkvæma það, sem gera þarf, eru till. óraunhæfar að því leyti. En hitt er alveg víst, að þessar till. eru vel framkvæmanlegar og raunhæfar, ef það er vilji fyrir hendi hjá stjórnarvöldunum til þess að standa að framkvæmd þeirra. Þennan vilja vantar hins vegar hér. Það hefur alls ekki verið farið út á þá braut að prófa það, hvort hægt væri að selja vísitölubréf byggingarsjóðs hér á markaðinum að undanförnu. Það hafa engin slík bréf verið til á markaðinum og engar auglýsingar verið hafðar í frammi í sambandi við sölu á þeim. Það var hins vegar reynt fyrir nokkrum missirum að selja slík bréf og það tókst sæmilega þá. Hins vegar hefur ekki verið reynt neitt að ráði að tryggja slíka sölu að undanförnu og það er vegna þess, að það vantar vilja stjórnarvaldanna og vilja bankanna til þess að vinna að því, að slík bréf séu seld. Það er ekki heldur óraunhæft, að bankarnir kaupi A-bréf af byggingarsjóði fyrir 20 millj. kr. Ég held, að samkvæmt opinberri skýrslu, sem nú liggi fyrir, nemi útlán bankanna eitthvað á fjórða milljarð kr. Það er því alveg víst, að ef nokkur vilji væri til þess hjá bönkunum og stjórnarvöldunum að verja 20 millj. kr. í það að kaupa bréf af byggingarsjóði, þá er náttúrlega mjög auðvelt að draga einhvers staðar úr þessari miklu veltu og fá peninga til þess að kaupa þessi bréf og styrkja þar með þessa starfsemi. Það, sem vantar hér, er ekkert annað, en vilji bankanna og vilji stjórnarvaldanna. Í sambandi við þetta vil ég segja það, að ég álít, að það sé verkefni ríkisstjórnar og Alþingis að móta stefnu bankanna, en ekki bankanna sjálfra. Bankarnir eiga að vera þjónar ríkisvaldsins, en ekki húsbændur og ef það er einhver þrjózka í bönkunum að framkvæma þá stefnu, sem Alþ. og ríkisstj. mælir fyrir um að framkvæmd sé, eiga stjórnarvöldin að taka í taumana og láta bankana hlýða þeim fyrirmælum, sem þau gefa þeim. Þess vegna er ég fullviss um það, að ef slík till. eins og þessi verður samþ. hér á þingi og fylgt sæmilega fram af ríkisstj., þá muni bankarnir láta undan síga og kaupa bréfin fyrir þessar 20 millj. og kannske fyrir stærri upphæð. Hvað snertir atvinnuleysistryggingasjóðinn, liggur það í augum uppi, að eigi sá sjóður að hafa nokkra lánastarfsemi með höndum, sem hann vafalaust gerir og ætlar sér að gera, á hann ekki að lána til neinna hluta frekar en til byggingarsjóðsins, vegna þess að þeir, sem njóta lána úr byggingarsjóðnum, eru fyrst og fremst efnalitlir launamenn bæjanna. Hvaða menn á atvinnuleysistryggingasjóðurinn frekar að styrkja með lánastarfsemi en þessa aðila? Ég sé það ekki. Það væri þess vegna undarlegt, ef það væri sótt sæmilega ákveðið við stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs að lána eitthvað af fjármagni sínu til þessarar starfsemi, að hún segði nei við því. Það væri mjög einkennileg og undarleg framkoma. Af öllu þessu er það ljóst um þær till., sem hér liggja fyrir og eru komnar frá húsnæðismálastjórn, að það er auðvelt að framkvæma þær, ef ekki vantaði vilja stjórnarvaldanna til þess. Ef þær eru óraunhæfar, er það eingöngu vegna þess, að það vantar viljann til þess að framkvæma þær, en ekki af neinum ástæðum öðrum. Þessi till. er flutt til þess að lýsa þeim vilja Alþ., að það vilji, að þessar till. húsnæðismálastjórnar séu framkvæmdar og leggi þannig að ríkisstj. og bönkunum að sjá um það, að þær verði framkvæmdar. Ég trúi því ekki, ef þessar till. yrðu samþ. hér á þingi, að þessir aðilar mundu ekki framkvæma það, sem hér er talað um. Þá skildist mér á hv. þm., að hann teldi þessar till. vafasamar vegna þess, að þær mundu verða til þess að auka óhæfilega fjárfestinguna í landinu. Ég skal ekki fara að ræða það atriði sérstaklega hér, hvort fjárfestingin sé of mikil í landinu eða of lítil. Ég er helzt þeirrar skoðunar, að það hafi verið gert allt of mikið úr því, að fjárfestingin hafi haft áhrif á það að auka verðbólguna hér á landi, heldur reki hún rætur til allt annarra orsaka en þess, að framfarirnar og framkvæmdirnar hafi verið of miklar. En ég skal ekki ræða um það í þessu sambandi. Hitt vil ég segja, að ef fara á inn á þá braut að takmarka fjárfestingu í landinu, verður það að gerast á öðrum sviðum, en þeim að draga úr þeirri starfsemi, að efnalítið fólk geti eignazt sínar eigin íbúðir. Það er fjárfesting, sem á að hafa forgangsrétt og þess vegna eiga þær röksemdir alls ekki við í sambandi við þetta mál, að það eigi ekki að efla byggingarsjóðinn, vegna þess að það geti orðið til þess að gera fjárfestinguna óeðlilega mikla í landinu. Þvert á móti, eins og bent er á í grg. og hv. þm. V-Ísf. minntist á, á einmitt að efla þessa starfsemi, vegna þess að auknar byggingar á hæfilega stórum íbúðum, eins og hér er rætt um, verða til þess að draga úr húsnæðisskortinum og það er kannske ekkert áhrifameira til að vinna gegn verðbólgunni í landinu, en einmitt það að draga úr húsnæðisskortinum. Það, sem ég vildi svo segja að lokum, er þetta: Til þess að framkvæma þessar till. vantar fyrst og fremst vilja viðkomandi aðila. Ef Alþingi lýsir yfir stuðningi sínum við þessar ályktanir húsnæðismálastjórnar, sem fulltrúar allra flokka þar standa að, þá hjálpar það til þess að setja pressu á þá aðila, sem hafa þrjózkazt við að framkvæma það, sem hér er rætt um og stuðlar þess vegna að því, að sjóðurinn fái það fjármagn, sem hér er um rætt, en fullnægir þó ekki nema lítillega þörfum hans, nú til bráðabirgða. Hins vegar er þörf á því, að þetta þing geri eitthvað í þessum málum, vegna þess að það er þannig ástatt um fjölda margt þess fólks, sem sótt hefur um lán við byggingarsjóðinn, að það þolir ekki lengri bið. Margt af þessu fólki þarf að komast í íbúðirnar, jafnvel þó að þær séu ekki fullgerðar. Um annað er þannig ástatt, að það getur misst þessar íbúðir sínar, ef það fær ekki hjálp mjög fljótlega. Þess vegna má það ekki dragast að gera nú þegar ráðstafanir til þess að bjarga því fólki, sem versta á aðstöðuna. Þess vegna þarf þetta þing að gera sérstakar ráðstafanir í þessu máli, en láta það ekki dragast fram á haustþingið og fram yfir kosningar, enda er erfitt að treysta á, hvað muni verða gert þá, þegar kosningar eru um garð gengnar. Hitt kann svo vel að vera, eins og ég minnist líka á í grg., að það geti komið til greina fleiri leiðir, en þær, sem hér er rætt um, til fjáröflunar fyrir byggingarsjóð, og eins og í grg. segir, þá er ég alveg fús til samvinnu um það, - og það gildir áreiðanlega um allan minn flokk, - að athuga aðrar leiðir, sem til greina geta komið í þessum efnum og náð geta þeim tilgangi, sem till. fjallar um. En það, sem ber að leggja áherzlu á fyrst og fremst, er það, að nú þegar verði gerðar ráðstafanir til þess að auka fjármagn byggingarsjóðsins og til þess að hjálpa þeim, sem nú eru í mestum vanda í sambandi við sín byggingarmál.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að leggja dálítið orð í belg í sambandi við þær umr., sem hér fara fram, og einhverjum hefði vissulega þótt það tímanna tákn, að það ætti eftir að verða fyrsta mál hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) hér á Alþ. að flytja till. um eflingu byggingarsjóðs, eftir þá hörmungarsögu Framsfl. og fulltrúa hans bæði hér á Alþingi og í bæjarstjórn höfuðstaðarins einmitt í þessu máli, sem fyrir liggur. Og ég held, að það sé alveg rétt fyrir hv. 7. þm. Reykv. að gera sér ljóst í upphafi, að því mun ekki verða tekið með neitt sérstaklega mikilli hrifningu af þm., þegar hann ætlar að fara að fræða þá á Tímavísu um pólitíska sögu mála eins og byggingarmálanna og annarra. Honum er náttúrlega ekki of gott að koma hér og þylja upp gömul ranghermi og ósannindi úr Tímanum um afstöðu flokka til mála, jafnvel 20 og 30 ára gamalla, en þm. gera ekki annað, en brosa að slíkum tiltektum. Þessi hv. þm. kemur og segir, að það hafi verið hlutverk Sjálfstfl. frá fyrstu tíð að vera með úrtölur í málum eins og byggingarmálum. Þó hygg ég, að það sé leitun á því, ekki aðeins hér á landi, heldur jafnvel þó að farið sé í önnur lönd, að önnur eins átök hafi verið gerð í byggingarmálum og fyrir almenning og gerð hafa verið einmitt hér á Íslandi og sérstaklega í höfuðstað landsins undir forustu Sjálfstfl. Þessu taka allir menn eftir og er það fyrsta, sem útlendingar, sem hingað koma, reka augun í. Þessi hv. þm. kemur hér og er starblindur og talar um, að það hafi verið hlutverk þessa flokks frá fyrstu tíð að vera með úrtölur í slíkum málum eins og þessum. Menn eru ekki hissa á því hér í höfuðstaðnum, hversu lítið hefur verið byggt. Það er ekki það, sem vekur undrun manna, þegar menn koma hingað og kynnast aðstöðunni í Reykjavík. Nei, það er það hversu gífurlegt átak hefur verið gert, einmitt undir forustu sjálfstæðismanna bæði fyrr og síðar. Og það er alveg rétt, sem hv. þm. V-Ísf. (ÞK) sagði, að það var það, sem m.a. var haldið fram af fulltrúum Framsfl., að hefði legið til grundvallar fyrir stjórnarslitunum 1956. Æ ofan í æ er þessi hv. 7. þm. Reykv. búinn að halda því fram í sínu málgagni, Tímanum og fulltrúar Framsfl. hér á þingi, að ein höfuðorsökin til þess, að slitnaði upp úr stjórnarsamstarfinu við sjálfstæðismenn, væri það, að þeir hefðu viljað gefa frjálsa fjárfestinguna til íbúðabygginga, sem þó var ekki gefin frjáls nema til hæfilegra íbúðabygginga og einmitt sérstaklega miðað við það, að menn kæmu upp eigin íbúðum. Þetta hefur klingt við hér í þingsölunum fyrr og síðar og svo kemur þessi hv. þm., 7. þm. Reykv., nú og segir, að það sé dæmalaus vitleysa og það séu engin rök, að framlög til byggingarframkvæmda verði til þess að auka verðbólguna, þegar sé of mikil fjárfesting. Það kann að vera, að þetta sé nokkuð rétt hjá honum í grg., en þetta er bara allt annað, en hefur alltaf staðið í hans eigin blaði og alltaf hefur verið haldið hér fram af fulltrúum Framsfl. á mörgum undanförnum árum. Ég hygg, að byggingarmálum sveitanna hafi ekki verið gert betra, en með þeirri löggjöf, sem sett var á sínum tíma í tíð nýsköpunarstjórnarinnar og ævinlega hefur verið studd síðan af hálfu sjálfstæðismanna varðandi byggingarsjóð sveitanna. Pétur Ottesen hafði forgöngu um það á sínum tíma, þáv. þm. Borgf., þegar hann var hér, að helmingurinn af mótvirðissjóðnum skyldi fara til Búnaðarbankans til þess að efla byggingarsjóð ásamt ræktunarsjóði sveitanna. Þetta er eitt langöflugasta og sterkasta framlagið til byggingarsjóðs sveitanna, sem fram hefur komið og framkvæmt hefur verið á undanförnum árum. Svo er verið að halda því hér fram, að sjálfstæðismenn hafi unnið á móti byggingum í sveitum landsins. Eins er það með verkamannabústaðina. Þeir, sem þekkja þá sögu, vita það og það er fullkomlega viðurkennt af fulltrúum verkamanna í byggingarfélögum verkamanna, að fáir hafa lagt þeim málum meira lið á undanförnum árum, en einmitt sjálfstæðismenn. Hafa verkamenn sýnt þetta með sérstökum viðurkenningum, sem þeir veittu forustumönnum sjálfstæðismanna fyrir sérstakan dugnað þeirra og árvekni í málefnum verkamanna, eins og bæði Jakob Möller á sínum tíma og Bjarna Benediktssyni einnig, þegar þessir menn voru fyrirsvarsmenn þessara mála í bæjarstjórn Reykjavíkur. Þá talaði hv. 7. þm. Reykv. um merkilegar ráðstafanir Framsfl. á árunum 1950–56. Það var Sjálfstfl., sem hafði forgöngu um það eftir alþingiskosningarnar 1949 að leggja grundvöllinn að nýjum viðreisnartill. í efnahagsmálunum með gengisbrtt., sem þá voru lagðar fram, ásamt hliðarráðstöfunum, sem þeim fylgdu. Framsfl. vann sér það til ágætis að bera fram vantraust á Sjálfstfl. fyrir framburð þessa máls, en myndaði síðan stjórn með Sjálfstfl. á eftir til þess að framkvæma í öllum meginatriðum þær till., sem þarna voru fram bornar. Og það voru þessar nýju till. og nýja stefna í efnahagsmálunum, sem mörkuð var í frv. sjálfstæðismanna eftir kosningarnar 1949, meðan Sjálfstfl. fór einn með stjórn landsins, sem lagði grundvöllinn að því jafnvægi í efnahagsmálunum og því jafnvægi í verðlagsmálunum, sem skapaðist á árunum eftir 1951 og 1952, eftir að áhrif gengislaganna voru verulega farin að koma í ljós, sem leiddu m.a. til þess, að á árunum 1953–56 jókst sparifé landsmanna á þessum fjórum árum, um 700 millj. kr. Og það er rétt hjá hv. þm. V-Ísf., að það er þessi öra sparifjáraukning á þeim árum, sem lagði grundvöllinn að því, að hægt var að setja hér á sínum tíma löggjöfina um veðlán til íbúðabygginga eða hina nýju íbúðalánalöggjöf, sem jafnframt var grundvöllurinn og undirstaðan undir hinni merkilegu rafvæðingaráætlun sveitanna, sem samið var um í stjórnartíð sjálfstæðismanna undir forustu Ólafs Thors 1953. Og þó að það sé rétt, að það hafi fallið í hlut ráðherra Framsfl. þá, sem var Steingrímur Steinþórsson, að fara bæði með byggingarmálin, félagsmálin og raforkumálin, þá er það kunnug saga, að tryggð framlög af hálfu bankanna á þeim tíma til þessara mála og sérstaklega raforkuframkvæmda í sveitunum voru fyrst og fremst fyrir forgöngu þáv. forsrh., formanns Sjálfstfl., Ólafs Thors. Forgangan í raforkumálunum var í höndum forsrh. þessarar ríkisstj., en ekki þess manns, sem fór með þessi mál. Og ég hygg, að við sjálfstæðismenn undir allri meðferð íbúðamálsins, undirbúningi málsins í sérstakri n., sem ríkisstj. skipaði, áður en löggjöfin var sett og undir meðferð málsins hér á þinginu höfum engir eftirbátar verið í framkvæmd málsins, miðað við fulltrúa Framsfl., enda varð aldrei neinn ágreiningur um það við þáv. félmrh. (StgrSt). En það er ekki ónýtt að heyra það nú frá fulltrúa og nýbökuðum þingmanni Framsfl. hér á Alþingi, að það vanti ekkert nema viljann, það vanti ekki nema það að ráðast gegn þrjózkunni í bönkum landsins, til þess að nóg fé sé í íbúðabyggingar, eins og hann leggur hér til að veitt sé fé í. Það eru ekki liðin núna nema 2 ár, síðan Framsfl. hafði forgöngu um það, að hann og stuðningsflokkar hans tóku hreinan meiri hluta í öllum bankaráðum landsins og stofnuðu 13 nýjar bankaráðsstöður og bankastjórastöður eða veittu þessar stöður. Og nú, eftir að ástandið hefur verið þannig, að það er í fimm manna bankaráðum í bönkunum einn sjálfstæðismaður fyrir til verknað þessara manna, þá er það upplýst af fulltrúa og þm. Framsfl., að það sé ekkert annað, en viljaskortur hjá bönkunum og þeim mönnum, sem þar ráða, að nægilegt fé skuli ekki vera lagt fram af þeirra hálfu til byggingarmála og annarra slíkra framkvæmda og það þurfi að gera einhverjar ráðstafanir hér á þinginu til þess að ráða við þrjózkuna í þessum mönnum, sem nú ráða þessum málum. Hv. þm. sagði: Það er ekki reynt að selja vísitölubréfin. - Það var þó komið fyrir tilverknað þessara manna, nýju sniði á seðlabankann í landinu. Seðlabankinn hefur með að gera sölu vísitölutryggðu bréfanna. Ég held, að fulltrúar vinstri flokkanna svokölluðu hafi góða aðstöðu í Seðlabankanum, bæði í yfirstjórn hans og á annan hátt. Hvernig stendur á því, að það þarf nú með þáltill. á Alþingi að fara að píska þessa menn til þess að auglýsa vísitölubréfin? Sannleikurinn er sá hins vegar, að seðlabankinn hefur auðvitað gert æ ofan í æ tilraunir til þess að selja þessi bréf og margsinnis auglýst þau, þó að það hafi farið fram hjá þessum hv. þm. En það er einkennilegt að heyra þetta nú og þess vegna sé slík till. fram borin. Varðandi það, að það sé ekkert óraunhæft, að bankarnir og þá væntanlega aðrir, en Seðlabankinn kaupi svo aftur A-bréfin, þá er það sannast bezt að segja svo, að þegar hin nýja húsnæðismálalöggjöf var upphaflega sett á árinu 1954, meðan Sjálfstfl. hafði stjórnarforustu, var samið um það við bankana, að þeir legðu svo og svo mikið fé til byggingarmálanna og raforkumálanna og því var lofað, en með vissum fyrirvara, a.m.k. af hálfu sumra bankanna og sá fyrirvari var, að sparifjármyndunin héldi áfram í hlutfallslega jafnríkum mæli og verið hefur. Því miður hefur það ekki verið. Enda þótt sparifé hafi að krónutölu aukizt töluvert undanfarin ár, hefur það ekki verið neitt svipað því, sem áður var, miðað við auknar þjóðartekjur og aukna verðbólgu, allra sízt miðað við aukna rekstrarlánaþörf atvinnuveganna og alveg sér í lagi eftir þær efnahagsráðstafanir, sem gerðar voru á árinu 1958, í maímánuði. Öllum var þá ljóst, að það mundi þurfa gífurlega mikið aukið rekstrarfé til atvinnuveganna vegna þessara ráðstafana og skal ég ekki fara neitt að víkja að efni ráðstafananna út af fyrir sig. Hins vegar voru engar sérstakar ráðstafanir gerðar til þess að sjá atvinnuvegunum fyrir auknu rekstrarfé. Hin aukna þörf atvinnuveganna lagðist því með síauknum kröfum dag frá degi á viðskiptabankana í landinu, sem m.a. leiddi til þess, að það blandaðist engum hugur um það, sem fóru með stjórn bankamálanna og um það var enginn ágreiningur, að framlög, sem áður var búið að lofa til takmarkaðs tíma og með fyrirvörum til íbúðabygginganna, urðu að sitja á hakanum. Ég kannast ekki við neinn í þeim banka, þar sem ég á hlut að máli, sem hefur ekki viðurkennt þessa staðreynd og kannast allra sízt við nokkurn viljaskort af hálfu nokkurra manna, sem þar eiga hlut að máli. Því að mér er persónulega kunnugt um, að það hefur verið fullkominn vilji og áhugi einmitt til þess að styðja þessi mál, byggingarmálin, á hverjum tíma eftir fyllsta mætti. Það er því aldeilis að ófyrirsynju að taka á móti ásökunum eins og þeim, sem hér eru fram bornar, að ekki þurfi annað en einhverjar till. eins og þessa, sem á að vera einhver pískur til þess að hafa þrjózkuna úr þeim mönnum, sem fara með stjórn þessara mála í bönkunum. Því miður held ég, að það sé réttur skilningur t.d. hjá hv. þm. V-Ísf., að till. eins og þessi, þó að hún yrði samþ., mundi litlu fá áorkað, miðað við þann tíma, sem hún er hugsuð. Hitt er svo annað mál, að ef það tekst að taka efnahagsmál okkar fastari tökum, en að undanförnu hefur tekizt, standa vissulega vonir til þess og er mikilvægast, að skapazt geti það jafnvægi í efnahagsmálunum, að traust manna vakni aftur á verðgildi peninganna og sparifjármyndun aukist í landinu. Og þá munu bæði bankarnir og sparisjóðirnir og aðrar peningastofnanir, sem þarna eru nefndar, verða færar til þess að leggja af mörkum meira fé til þessara mála, en verið hefur til þessa og mundi þá sennilega nægja til þess að leysa úr þeim sárasta skorti, sem hér er fyrir bendi. Ég hef sjálfur á mörgum þingum álitið, að það þyrfti að gera sérstakar ráðstafanir til þess að ráða bót á húsnæðisskortinum og þær ráðstafanir hef ég talið að þyrftu að vera að veita svo og svo miklu af erlendu fjármagni til þess að ljúka þeim byggingum, sem hér væru í smíðum. Við höfum horft upp á það á undanförnum árum, ef við lítum hér á höfuðstaðinn, að þá hafa verið frá 1.500 til 1.800 og 1.900 fokheldar íbúðir í gangi jöfnum höndum á hverjum tíma og ef heildin hefur verið tekin yfir landið, mun hafa látið nærri, að þetta hafi verið kannske um 2.500 íbúðir. Margar af þessum íbúðum hafa verið í smíðum ár frá ári og við það hafa tapazt ógurlega mikil verðmæti hjá viðkomandi aðilum og einnig hjá þjóðfélaginu í heild. Ég hef á fyrri tímum leitt rök að því, að það þyrfti ekki nema takmarkað átak til þess að ljúka þessum íbúðum, sem í smíðum væru, en naumast yrði það þó gert nema með einhverri erlendri lántöku og það mundi geta ráðið bót á skömmum tíma á þeim húsnæðisskorti, sem hér hefur verið fyrir hendi og annars staðar á landinu. Menn getur að vísu nokkuð greint á um það, hvort taka eigi erlent lán til íbúðabygginga. En sjálfur er ég þeirrar skoðunar, að miðað við það ástand, sem hér hefur verið á undanförnum árum og ég hef nú lýst, hafi verið sjálfsagt að taka lán til þess að ljúka þessu átaki og fá hina miklu erfiðleika í byggingarmálunum úr vegi, en þau mál í eðlilegt ástand. Ég hygg enn, að það muni reynast erfitt að ráða fram úr þessum málum nema með einhverjum slíkum aðgerðum. Það kemur einnig til nú, að gjaldeyrisaðstaðan hefur verið mjög erfið og þá hæpið, hvort við hefðum getað gert stórátak, þótt við hefðum haft fé innanlands til þess að ljúka þessu, af gjaldeyrisástæðum, og erlend lántaka hefði að því leyti komið sérstaklega til góða í því sambandi að kaupa það inn af erlendum efnum, sem í íbúðirnar og byggingarnar þyrfti að fara. Ég skal svo ljúka máli mínu með því að endurtaka það, sem ég hef sagt, að það er engin hætta á því, að þessi till. bæti nokkuð úr þessu máli að því leyti, að hún verði til þess að vekja, af einhverjum dvala, menn í peningastofnunum landsins og koma í veg fyrir, að þrjózka þeirra standi í vegi fyrir því, að einstaklingarnir, sem standa í hinum erfiðu byggingum, fái nægilegt lánsfé. Það er einlæg von mín, að málum megi skipa svo hið bráðasta hjá okkur, að lagður verði grundvöllur að heilbrigðu efnahagslífi með jafnvægi í efnahagsmálunum og stöðugu verðlagi, þannig að það veðlánakerfi, sem stofnað var með íbúðalöggjöfinni 1955 og síðan breytt að nokkru leyti með löggjöfinni frá 1957, geti átt fyrir sér að eflast og dafna og leysa fullkomlega úr þeim verkefnum, sem því er ætlað að sinna, að þeir, sem vilja koma upp húsum yfir sjálfa sig, fái nægilegt fjármagn eða lánsfé til þeirra þarfa.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi fluttum við nokkrir þm. Framsfl. till. til þál. um ráðstöfun á tekjuafgangi ríkissjóðs og var þá m.a. gert ráð fyrir því, að hann gengi til Byggingarsjóðs ríkisins. Það, sem fundið var að þeirri till., var það, að hún væri allt of raunhæf. Ef hún næði fram að ganga, væri hægt að framkvæma hana strax. Við bentum þar á fé, sem var fyrir hendi, en þá var talið, að hér væri um allt of raunhæfa aðgerð að ræða, svo að það væri ómögulegt að samþykkja þá till. Nú er því hins vegar haldið fram af hv. þm. V-Ísf., að till., sem nú er flutt af hálfu framsóknarmanna, sé óraunhæf. Það henti ekki að fara að samþykkja svo óraunhæfa till., hún komi ekki að neinu gagni, þó að samþykkt sé. Ég verð nú að segja það, að mig skortir skilning til þess að skilja, hvar meðalvegurinn er þarna á milli, þegar annars vegar er um að ræða till., sem er of raunhæf, af því að það er hægt að framkvæma hana strax og gera hana að veruleika, en hins vegar er svo till., sem er ekki nógu raunhæf. Ég held, að þá sjálfstæðismenn skorti einhvern skilning þarna líka. Ég minnist þess, að á haustþinginu 1956 fluttu nokkrir þm. Sjálfstfl., - og var hv. 4. þm. Reykv. (JóhH), sem var að fara hér úr ræðustólnum, 1. flm. að þeirri till., tillögu til þál, um aðstoð vegna íbúðalána. Það var till. um að taka 100 millj. kr. erlent lán í þessu skyni. Nú leyfi ég mér að spyrja: Af hverju er sú till., sem er hugsuð eftir meðalveginum, hæfilega raunhæf, ekki framkvæmd, þegar þeir ráða málum, eins og nú er? Á fylgiskjali, sem prentað var með þeirri till., var birt till., sem fulltrúar Sjálfstfl. í húsnæðismálastjórn höfðu þá flutt. Ég hygg, að þar hafi hv. núv. þm. V-Ísf. verið 2. flm. Þar gerðu þeir ráð fyrir, að 150 millj. kr. af sparifé landsmanna yrði ráðstafað til byggingarsjóðsins. Þeir gerðu ráð fyrir 100 millj. kr. erlendri lántöku í sama skyni. Og þeir lögðu áherzlu á það, að lánunum yrði úthlutað strax. Þessi till. hefur sennilega verið raunhæf að þeirra dómi. Ég hygg þó, að hún sé ekki raunhæfari en sú till., sem hér er á ferðinni nú. Hv. 4. þm. Reykv. kom að því nú eins og hann gerði í vetur í ræðu, sem hann flutti í sambandi við till. okkar framsóknarmanna þá, að saga okkar framsóknarmanna í byggingarmálunum væri nú ekki svo góð, að það væri ástæða til þess að vera að rifja hana upp og hann var alveg hissa á því, að hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) skyldi nú gera það. En er nokkur ástæða til þess fyrir okkur framsóknarmenn að vera að leyna því, að við stóðum að því að setja lögin um byggingar- og landnámssjóð, þá löggjöf, sem hefur verið undirstaða undir öllum byggingum í sveitum landsins? Ég sé ekki ástæðu til þess, að við þurfum, framsóknarmenn, að biðja afsökunar á því eða vera að leyna því á nokkurn hátt. Ég sé ekki heldur ástæðu til þess, að við framsóknarmenn þurfum að vera að leyna því, þó að við höfum staðið að því með Alþfl. að setja lögin um verkamannabústaðina og ég sé ekki heldur ástæðu til þess, að við séum að leyna því, að það kom fjörkippur í þá lánastarfsemi, einmitt þegar vinstri stjórnin fór með völd. Það hafði verið alger ládeyða í starfsemi sjóðsins, þangað til sú stjórn kom að völdum 1956. En hvað gerðist svo, þegar Sjálfstfl. og Alþfl. fóru að stjórna nú eftir áramótin? Þá var dregið úr framlögunum til verkamannabústaða og heilsuspillandi íbúða, því að framlög ríkisins voru lækkuð þar um 5%. Ég sé ekki ástæðu til þess, að við framsóknarmenn séum að liggja á þessu. Hvi má ekki segja frá þessu? Er það óþægilegt fyrir okkur? Nei. Ég sé ekki heldur ástæðu til, að við séum að liggja á því, að við stóðum að því að setja lögin um byggingarsamvinnufélög. Þessi lög hafa haft einhverja mestu þýðingu í byggingarmálum kaupstaða og kauptúna. Hví má ekki skýra frá þessu eins og hverjum öðrum málum, sem eru staðreynd, að við stóðum að þessari löggjöf? En hvað gerðist svo? Það gerðist ekkert í húsnæðismálunum frá því um 1940 og þangað til lögin um smáíbúðir voru sett 1952. Það er ekki nein löggjöf um sérstaka lánastarfsemi eða neina aðstoð við byggingar í kauptúnum eða kaupstöðum á þessu tímabili. Mér er ekki kunnugt það og ef mér sést þar yfir, þá vona ég, að það verði leiðrétt og skal ég þá taka það til greina. En 1952 eru sett lögin um smáíbúðir og ég veit ekki annað en framsóknarmaðurinn Steingrímur Steinþórsson, þáverandi félmrh., hefði forustuna um það og þau lög, sem síðar hafa verið sett, bæði um húsnæðismálastofnun og húsnæðismálastjórn, hafa verið sett, þegar Framsfl. hefur verið í stjórn landsins og haft með þessi mál að gera að meira eða minna leyti. Og hvaða ástæða er til þess, að það megi ekki frá þessu skýra? Það á auðvitað að skýra frá þessu og það er alveg þýðingarlaust að halda því fram, að Framsfl. hafi staðið í vegi fyrir eðlilegri uppbyggingu á íbúðarhúsum í kauptúnum og kaupstöðum. Nei. Það er síður en svo. Hann hefur jafnan komið þar við sögu, þegar um framkvæmdir hefur verið að ræða og það er ekki af því, að þeir hv. þm. V-Ísf. (ÞK) eða hv. 4 þm. Reykv. (JóhH) séu hræddir um það, að till., sem hv. 7. þm. Reykv. flytur, sé ekki nógu raunhæf, að þeir tala á móti henni. Það er heldur vegna þess, að þeir vita, að það hefur ekkert verið gert í húsnæðismálastjórninni í húsnæðismálunum, síðan vinstri stjórnin fór frá völdum. Og það er það, sem þeir eru hræddir við, að það verði vegna þessarar till. farið að gera eitthvað og það er það, sem þarf að koma í veg fyrir, að framsóknarmenn komi þar við sögu. En þeir verða að sætta sig við það, þó að framsóknarmenn komi þar við sögu og hafi þar forustu sem fyrr.