Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um loftferðir. Með frumvarpinu er lagt til að ný heildarlög um loftferðir taki gildi. Markmið frumvarpsins er fyrst og fremst að tryggja reglugerð (ESB) nr. 2018/1139 lagastoð, auk afleiddra gerða, sem á að setja lög sem taka mið af þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands. Þá lýtur meginefni frumvarpsins að öryggi í flugsamgöngum. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og barst fjöldi umsagna. Greint er frá því í nefndaráliti en það liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hlutinn árétta sérstaklega að nefndin fjallaði um nauðsyn þess að veita grunnreglugerð ESB á sviði flugöryggis lagastoð og hvort slíkt væri annmörkum háð með tilliti til ákvæða stjórnarskrárinnar í ljósi þeirrar aðkomu erlendra aðila að framkvæmdarvaldi og dómsvaldi sem reglugerðin felur í sér. Með hliðsjón af því svigrúmi sem löggjafinn hefur til mats á túlkun stjórnarskrárinnar var það hins vegar mat meiri hluta nefndarinnar að frumvarpið væri í samræmi við hana. Með auknu umfangi grunnreglugerða ESB á sviði flugöryggis er ljóst að breytingar á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, eru mikilvægar í ljósi skuldbindinga Íslands samkvæmt EES-samningnum. Við umfjöllun nefndarinnar vöktu nýir efnisþættir frumvarpsins spurningar sem tengdust framsali valdheimilda á sviði framkvæmdarvalds og dómsvalds. Líkt og fram kemur í niðurstöðu álitsgerðar sem barst nefndinni liggur þó fyrir að á grundvelli núgildandi laga um loftferðir, nr. 60/1998, hafa nú þegar verið innleiddar Evrópureglugerðir sem geyma að mörgu leyti valdheimildir sem eru sambærilegar við þær sem frumvarpi þessu er ætlað að veita frekari lagastoð fyrir. Um er að ræða afmarkaða aðkomu erlends aðila að mjög afmörkuðu sviði og í stað þess að vera íþyngjandi fyrir íslenska aðila er það mat meiri hlutans að innleiðing reglugerðar (ESB) 2018/1139 sé mikilvæg forsenda fyrir samkeppnishæfni íslenskra flugfélaga, rekstri flugvalla, flugleiðsögu og annarra aðila sem starfa á markaðnum. Í því sambandi áréttar meiri hlutinn að virk samkeppni í flugi og afleiddri þjónustustarfsemi sem tengist henni er ein forsenda efnahagslegrar velsældar og samkeppnishæfni nútímasamfélags. Að teknu tilliti til framangreinds leggur meiri hlutinn áherslu á svigrúm löggjafans til að leggja mat á það hvernig þátttöku Íslands í alþjóðlegri samvinnu skuli háttað ef hún er til hagsbóta fyrir land og þjóð. Þá fjallaði nefndin um athugasemdir sem bárust og lutu að starfskjörum flugverja. Mat meiri hlutans var hins vegar að ekki væri um að ræða vandkvæði sem leyst yrðu með breytingum á frumvarpinu þar sem umfjöllun um efni þess varðar fyrst og fremst öryggismál. Þó vekur meiri hlutinn athygli á mikilvægi þess að leiða sé leitað til að bregðast við ábendingum umsagnaraðila er varða ráðningarkjör og eftirlit með skráningu heimahafnar. Jafnframt fjallaði nefndin ítarlega um 159. gr. þar sem kveðið er á um bakgrunnsskoðun einstaklinga til að komast inn á haftasvæði. Meiri hlutinn taldi hins vegar ekki tilefni til að gera breytingu á ákvæði frumvarpsins hvað þetta varðar, að frátalinni breytingu í 6. mgr. ákvæðisins er varðar synjun bráðabirgðaákvæðis. Meiri hlutinn leggur áherslu á að ákvæðið er mikilvægt, t.d. til að koma í veg fyrir hvers kyns hryðjuverk og aðrar ólögmætar aðgerðir. Nefndin fjallaði að auki um stöðvun loftfars vegna ógreiddra gjalda á grundvelli 198. gr. frumvarpsins vegna gagnrýni sem barst nefndinni með umsögnum. Að mati meiri hlutans er hins vegar ekki ástæða til að bregðast við henni í ljósi þeirra hagsmuna sem ákvæðinu er ætlað að tryggja. Á hinn bóginn leggur meiri hlutinn til breytingu á 198. gr. frumvarpsins þannig að gjöld til rekstraraðila flugvalla vegna þjónustu og flugleiðsögu verði áfram tryggð með lögveði í loftförum eða loftfarshlutum eiganda eða umráðanda loftfars sem skráð er hér á landi. Þessu til viðbótar eru helstu breytingar meiri hlutans tvær. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á reglugerð um flutning hergagna með loftförum, þ.e. 112. og 115. gr. frumvarpsins. Að mati meiri hlutans er mikilvægt að bregðast við umsögn utanríkisráðuneytis er varðar 4. mgr. 112. gr. og tryggja að reglugerð um flutning hergagna með loftförum, nr. 464/2019, haldi gildi sínu. Með hliðsjón af því leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæðinu. Þá leggur meiri hlutinn til að s-liður 115. gr. frumvarpsins falli brott svo að samræmis sé gætt í frumvarpinu og skýrt verði að það sé ráðherra varnarmála sem hafi heimild til setja reglugerð er varðar hergagnaflutning. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar skipulagsreglur flugvallar, 146. gr. og 147. gr., til að koma til móts við gagnrýni er laut að því að frumvarpið tæki ekki mið af sjálfsstjórnarrétti sveitarfélaga í ljósi lítillar aðkomu þeirra að setningu reglnanna. Í þágu öryggis flugsamgangna er í 146. gr. frumvarpsins lagt til að ráðherra sé heimilt að setja sérstakar skipulagsreglur fyrir flugvöll sem opinn er almenningi en sambærileg ákvæði eru í gildandi lögum. Lögð er áhersla á mikilvægi þess að tryggja að loftrými umhverfis flugvallarsvæði sé án hindrana, auk þess sem áréttað er að skipulagsreglur flugvalla séu rétthærri skipulagsáætlunum sveitarfélaga þegar tryggja skal flugöryggi á flugvöllum og við þá. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram nokkur gagnrýni á framangreint fyrirkomulag og var því m.a. haldið fram að skipulagsreglur flugvalla sem gengju framar skipulagsáætlunum sveitarfélaga samrýmdust ekki stjórnarskrárbundnum sjálfsstjórnarrétti sveitarfélaga, samanber 1. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Þá væri um ólýðræðislegt fyrirkomulag að ræða með hliðsjón af því að þannig væri ákvörðunarvald í skipulagsmálum fært fjær þeim sem málið varðar. Meiri hlutinn tekur undir mikilvægi þess að sveitarfélög ráði málefnum sínum sjálf en leggur jafnframt áherslu á nauðsyn þess að í öllum flugsamgöngum séu öryggissjónarmið í hávegum höfð. Af því leiðir að við gerð skipulagsreglna flugvalla þarf að vera skýrt ferli sem bæði tryggir öryggi í flugi og veitir sveitarfélögum skýra aðkomu að mótun þeirra. Með hliðsjón af framangreindu er það mat meiri hlutans að rétt sé að fella brott 2. málslið 1. mgr. 146. gr. þar sem ákvæði 1. málsliðar taki bæði til nýrra flugvalla og þeirra sem fyrir eru og ljóst að ákvörðun um staðsetningu nýs flugvallar verði ekki tekin með setningu skipulagsreglna. Samhengisins vegna er talið rétt að flytja efni 3. mgr. 146. gr. í 147. gr. frumvarpsins. Í 147. gr. frumvarpsins leggur meiri hlutinn til að sérstakur starfshópur ráðherra, með þátttöku Samgöngustofu, rekstraraðila flugvallar og viðkomandi sveitarfélaga, skuli vinna tillögu að skipulagsreglum flugvallar og annast samráð vegna þeirra. Telur meiri hlutinn eðlilegt að í reglugerð verði kveðið nánar á um hlutverk slíkra starfshópa og að jafnræðis verði gætt við skipan þeirra þannig að í þeim eigi sæti að lágmarki einn fulltrúi frá hverju sveitarfélagi sem málið varðar en þó aldrei færri en tveir fulltrúar sveitarfélaga. Þá er lagt til að skýrt sé kveðið á um að markmið skipulagsreglna flugvalla sé að tryggja flugöryggi með fullnægjandi hætti með sem minnstum takmörkunum á skipulagi þeirra svæða kringum flugvöllinn sem reglurnar taka til. Telur meiri hlutinn að með þessum hætti megi tryggja sveitarfélögum beina þátttöku í undirbúningi og gerð skipulagsreglnanna og að skipulagsreglurnar feli ekki í sér meiri takmarkanir á skipulagi svæða í nágrenni flugvalla en nauðsynlegt er vegna flugöryggissjónarmiða. Einnig er tekið fram með skýrum hætti að sveitarfélögum beri að gæta þess að skipulagsáætlanir þeirra og aðrar ákvarðanir á grundvelli skipulagslaga samræmist skipulagsreglum flugvalla eftir að þær hafa verið settar og að skipulagsreglurnar gangi þannig framar skipulagsáætlunum sveitarfélaga á sviði flugöryggis. Þá eru lagðar til minniháttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar hafa verið sem gert hefur verið grein fyrir og lagðar eru til á þingskjali 1289. Undir álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason, Bjarni Jónsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Helga Vala Helgadóttir, Ingibjörg Ísaksen, Orri Páll Jóhannsson og Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir. Jafnframt hafa Jakob Frímann Magnússon og Bergþór Ólafsson, áheyrnarfulltrúar í nefndinni, lýst sig samþykka áliti þessu. Frú forseti. Frumvarp þetta um loftferðir telur hátt í 300 síður og 286 gr. Þetta er umfangsmikið og varðar grundvallarhagsmuni í íslensku samfélagi. Hér er um svokallaða móðurlöggjöf að ræða. Markmið laganna er að stuðla að og tryggja öruggar, greiðar og skilvirkar flugsamgöngur að teknu tilliti til neytendaverndar, umhverfissjónarmiða og þjóðréttarlegra skuldbindinga. Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp sem framsögumaður þessa máls og vil gera grein fyrir nokkrum atriðum. Þótt frumvarpinu hafi ekki verið vísað formlega til efnahags- og viðskiptanefndar eftir 1. umr. hefur nefndin fjallað um það. Það bárust umsagnir frá Deloitte og Viðskiptaráði. Við áttum fund með þessum umsagnaraðilum í morgun og kunnum þeim bestu þakkir fyrir. Í kjölfarið funduðum við með skrifstofu skattamála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu og fórum yfir ýmis lögfræðileg álitamál. Eftir þessa yfirferð held ég að við í nefndinni, svona flest okkar, séum bara ef eitthvað er enn sannfærðari en áður um að það fari best á því að samþykkja þetta frumvarp fyrir þinglok. Þetta er sérstaklega brýnt hvað varðar 1. gr. til að taka af allan vafa um hvernig farið skuli með úthlutanir úr rekstri sem greiddar eru með öðrum eignum en peningum. Báðar greinarnar í þessu frumvarpi þjóna í rauninni þeim tilgangi að eyða óvissu og skapa ákveðinn fyrirsjáanleika fyrir atvinnulífið og skattaframkvæmd í landinu. Sú lagabreyting sem við erum að leggja til í 1. gr. er viðbragð við úrskurði yfirskattanefndar í máli nr. 42/2022. Þar var því hafnað að fara skyldi með úthlutun sem greidd væri í formi hlutabréfa líkt og um sölu eignanna væri að ræða og ákvarða samkvæmt því skattskyldan söluhagnað. Fjármála- og efnahagsráðuneytið bendir á að niðurstaða yfirskattanefndar sé ekki afgerandi varðandi það hvort um annars konar skattskyldar tekjur sé að ræða og að þarna sé ákveðin óvissa og með úrskurðinum sé líka komin upp óvissa um það hvort og þá hvernig fordæmisgildi hans taki til úthlutana úr félögum sem eru ekki hlutafélög, svo sem samlagsfélögum og sameignarfélögum. En það sem er kannski mikilvægast er að með lagabreytingunni er ekki aðeins verið að eyða þessari óvissu heldur líka að tryggja jafnræði milli skattaðila. Hér ætla ég, með leyfi forseta, að vitna í minnisblað frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu til efnahags- og viðskiptanefndar. „Ef niðurstaðan yrði túlkuð á þann veg að það skorti skattlagningarheimild við þessar aðstæður þá fæli það í sér glufu í skattkerfinu sem auðvelt væri að misnota. Skattkerfið er uppbyggt þannig að virkur tekjuskattur á atvinnurekstur lögaðila og eigendur þeirra er almennt 37,6%. Niðurstaðan fæli í sér að hægt yrði að komast hjá skattlagningu tekna, sem stafa af mismun bókfærðs verðs og markaðsverðs, með því einu að úthluta eignum í stað peninga. Slík niðurstaða er óásættanleg og felur í sér bæði ójafnræði og skekkir samkeppnisstöðu fyrirtækja.“ Deloitte hefur gagnrýnt sérstaklega framsetninguna í greinargerð þessa frumvarps, orðalagið um að verið sé að árétta meginreglu, sem sagt um skattlagningu við eignfærslu úr atvinnurekstri. Við fyrstu sýn mætti kannski draga þá ályktun að með frumvarpinu sé öllu heldur verið að lögfesta þá skattaframkvæmd sem hefur tíðkast frekar en gildandi meginreglu sem hafi þá verið snúið við. En það sem við erum að vísa til í frumvarpinu er í rauninni bara sú almenna og viðtekna regla að eign verði ekki tekinn út úr rekstri nema farið hafi fram og fari fram skattalegt uppgjör. Í því tilviki sem hér um ræðir teljum við rétt að renna styrkari lagastoð undir þessa reglu, þessa skattaframkvæmd, í tilvikunum sem frumvarpið, þ.e. 1. gr., fjallar um, loka þessari glufu og koma þannig í veg fyrir að ríkissjóður verði af skatttekjum. Viðskiptaráð gagnrýnir hve brátt málið ber að og hve hraða afgreiðslu það hefur fengið. Það er auðvitað margt til í því en við því vil ég nú bara segja sem framsögumaður þessa máls að stundum koma einfaldlega upp aðstæður þar sem löggjafinn þarf að bregðast skjótt við og ég tel að við höfum gert það bæði skjótt og vel í þessu tilviki. Við í nefndinni teljum einfaldlega að hér sé um slíka hagsmuni íslenska ríkisins að tefla að það sé rétt að ganga rösklega til verks og samþykkja þetta frumvarp fyrir þinglok.

Virðulegur forseti. Allsherjar- og menntamálanefnd hefur borist 71 umsókn um ríkisborgararétt á vorþingi 152. löggjafarþings, en skv. 1. mgr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum að fenginni umsögn Útlendingastofnunar og lögreglustjóra á dvalarstað umsækjanda, sbr. 2. mgr. 6. gr. Þau gögn bárust eingöngu vegna hluta umsóknanna og leggur nefndin til að umsækjendum á 12 umsóknum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni. Aðrar umsóknir komi til meðferðar síðar þegar nauðsynleg gögn hafa borist. Það eru sem sagt 12 umsækjendur sem hljóta nú íslenskan ríkisborgararétt með lögum frá Alþingi og vil ég nota tækifærið og óska þeim innilega til hamingju með þennan áfanga. Ég vil jafnframt þakka undirnefnd hv. allsherjar- og menntamálanefndar, hv. þingmönnum Birgi Þórarinssyni, Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur og Jóhanni Friðriki Friðrikssyni kærlega fyrir þeirra störf í undirnefndinni. Ég veit að mikið álag hefur verið á undirnefndinni og virðulegur forseti hefur vissulega orðið var við mikla umræðu hér í þingsal um veitingu ríkisborgararéttar. Ég vona að það kasti engri rýrð á þá 12 aðila sem eiga nú svo sannarlega að geta fagnað því að vera orðnir íslenskir ríkisborgarar. Þeim umsóknum sem ekki bárust umsagnir um, og var því ekki hægt að vinna að þessu sinni, verður frestað til haustsins og munu umsagnir berast frá Útlendingastofnun með þeim umsóknum eigi síðar en 31. ágúst. Jafnframt hefur allsherjar- og menntamálanefnd fengið staðfestingu á því frá Útlendingastofnun að enginn þeirra einstaklinga sem bíður afgreiðslu muni sæta frávísun eða brottvísun. Jafnframt er það hluti af samkomulagi varðandi þinglok að hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefur nú skipað undirnefnd fimm einstaklinga, sem ég fer fyrir, sem mun vonandi komast að góðu samkomulagi um breytt fyrirkomulag við veitingu ríkisborgararéttar, því að ég held að okkur sé öllum í mun að þau upphlaup sem orðið hafa hér í þingsal á síðasta þingi muni ekki endurtaka sig. Ég enda á að þakka hv. undirnefnd kærlega fyrir hennar störf og þessum 12 einstaklingum óska ég innilega til hamingju með að verða orðnir íslenskir ríkisborgarar.

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem formaður Miðflokksins sagði hér áðan, að hann vonaðist til þess að ríkisstjórnin tæki það sem hér er lagt fram, tillögu um einföldun regluverks, til alvarlegrar skoðunar. En þegar farið var yfir málið áðan þá hafði ég ekki séð nefndarálit með frávísunartillögu. Ég verð eiginlega að fá að grípa þetta tækifæri til að benda á það sem þar kemur fram, þar sem segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn“ - þ.e. meiri hluti nefndarinnar - „leggur því til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að gera úttekt á nauðsyn þess að regluverk verði einfaldað.“ Ef það er efi í mönnum um að ganga þurfi til þessarar vinnu þá er það ekki góð byrjun að nefndin, með öfluga Sjálfstæðismenn í formennsku og framsögumann nefndarálits, sé bara að velta fyrir sér hvort það sé yfir höfuð nauðsynlegt að regluverk verði einfaldað. Það er ekki mjög góð byrjun á vegferð þessarar þingsályktunartillögu en ég vona að úr rætist þegar ríkisstjórnin tekur málið til sín.

Frú forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Bergþóri Ólasyni. Það hlýtur að teljast fagnaðarefni, svona í ljósi síðustu missera og ára, að Sjálfstæðisflokkurinn sé a.m.k. til í að ráðast í skoðun á því hvort tilefni sé til að einfalda regluverk og minnka báknið. Miðað við framgang mála hér á þingi og afrek þessarar ríkisstjórnar þá á maður líklega að vera þakklátur fyrir það að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að velta því fyrir sér hvort tilefni sé til að ráðast í einföldun regluverks. Því finnst mér þetta a.m.k. vera jákvætt skref. Í ljósi þess að tillagan gerði hvort eð er ráð fyrir því að málinu yrði vísað til ríkisstjórnar, í þeim skilningi að henni yrði falið að finna út úr þessu, að afgreiða málið með ákveðnum leiðbeiningum, þá geri ég ráð fyrir að styðja tillögu um að málinu verði vísað til ríkisstjórnar. En við munum fylgjast með hvernig gengur.

Frú forseti. Það gerist ekki oft á þessum síðustu dögum þingvetrar, þegar allar taugar eru þandar, að nefnd fái nýtt og jafnvel svolítið framandi mál í fangið og sé sammála um það. En það gerðist einmitt í þessu máli. Öll allsherjar- og menntamálanefnd er sammála um að það sé mikilvægt að Ísland leggi sitt af mörkum í umræðunni um vistmorð á heimsvísu. Það eina sem meiri hluta og minni hluta greinir á um er aðferðin til að ná því fram. Mér finnst meiri hlutinn vera óþarflega varkár - ég ætla bara að segja það hreint út - og vilja greina allt í ræmur áður en haldið er af stað. Minni hlutinn segir: Með því að samþykkja þessa tillögu er ríkisstjórninni einmitt falið að greina hlutina og setja allt af stað. Mér finnst minni hlutinn vera það sem við ættum að standa á bak við og ég hvet þingheim 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson segir, þetta er mjög áhugaverð tillaga og við erum sammála um það í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. En ég held að það sé ágætt að við höfum í huga og er mikilvægt að geta þess, af því að hv. þm. Andrés Ingi Jónsson hefur mjög oft komið hingað upp í púlt og gagnrýnt þingið fyrir að afgreiða mál á of miklum hraða og ekki af nægilega mikilli vandvirkni, að allsherjar- og menntamálanefnd hafði málið inni hjá sér í rétt rúman sólarhring. Það var allur tíminn sem hv. nefnd var gefinn til að fjalla um þetta risastóra mál, sem við erum þó sammála um að sé mjög áhugavert og viljum endilega þroska umræðuna frekar.

Frú forseti. Jæja, frávísunartillagan virðist eiga að ráða, mér sýnist það - það munar nú ekki miklu - ja, ég veit það ekki.  
            

Herra forseti. Í frumvarpi sem ríkisstjórnin hefur ítrekað lagt fram, um breytingar á lögum um útlendinga, var að finna eina jákvæða breytingu sem var reyndar ekkert í lögum um útlendinga heldur í lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Sem betur fer var það frumvarp dregið til baka fyrir nokkrum vikum síðan; sem betur fer vegna þeirrar breytingar sem átti að gera á lögum um útlendinga, en því miður vegna þeirrar breytingar sem átti að gera á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Við vitum öll hvers vegna þessu var blandað þar inn; það var til að reyna að ná frumvarpi um útlendinga í gegn. Þetta var sykurpillan sem átti að ná því máli í gegn. Hins vegar er um að ræða breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga sem gerir fólki sem hefur dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, líkt og flóttafólk frá Úkraínu hefur fengið núna í nokkrum mæli, kost á að vinna, finna vinnu og vera undanþegið kröfu um að sækja um og fara í gegnum það ferli 

Virðulegur forseti. Samkvæmt 44. gr. stjórnarskrár þarf hvert lagafrumvarp að fá þrjár umræður til að teljast stjórnskipulega rétt sett. Það felur m.a. í sér að breytingar við lagafrumvörp þurfa að falla að efni þess og markmiði og ekki teljast svo umfangsmiklar að um nýtt frumvarp sé að ræða. Markmið fyrirliggjandi frumvarps er að leggja til breytingar sem nauðsynlegar þykja vegna fríverslunarsamnings Íslands við Bretland eftir útgöngu þess úr ESB og EES. Þannig verði kveðið á um með skýrum hætti í lögum að nánustu aðstandendum þjónustuveitenda sem starfa tímabundið á Íslandi verði gert kleift að sækja um dvalar- og atvinnuleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Markmið breytingartillögu á þskj. 732 er að tryggja allir þeir sem fá dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða fái sjálfkrafa og milliliðalaust atvinnuleyfi samhliða dvalarleyfinu. Verður því að telja að það sé vafi á því hvort umrædd breytingartillaga falli að efni og markmiði frumvarpsins. Þá er ljóst að hún hefur heldur ekki fengið þrjár umræður nú þegar, enda telst hún fyrst nú eftir 2. umr. verða hluti af málinu og hefur aðeins fengið tvær umræður í þingsal.

Frú forseti. Ég ætla að reyna að gera mig skiljanlega í þetta skipti. Breytingartillagan sem ég er að leggja til er akkúrat á þessu frumvarpi um breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Hún er komin á réttan stað, úr því frumvarpi þar sem hún var áður. Það sem hv. þm. Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir var að segja hér áðan varðandi það að þetta hafi ekki verið rætt við þrjár umræður þá er það rangt á mjög margan hátt. Breytingartillagan var lögð fram í 1. umr. og kom þar til umræðu. Þá var þetta hluti af stjórnarfrumvarpi sem hefur verið margrætt í þessum þingsal. Þetta er ekki koma fyrst til umræðu núna. Mér þykir miður að verið sé að grípa til einhverra mjög óljósra og vafasamra lagatæknilegra atriða til að reyna að ná þessari breytingartillögu minni út þar sem ég held að við öll hér í þessum þingsal séum sammála um það að það sé samfélaginu öllu og okkur öllum og ekki síst því fólki sem hingað leitar til bóta að fólk sem hefur fengið dvalarleyfi hér á landi geti einfaldlega farið og fundið sér vinnu. Ég hvet ykkur öll til að nýta þetta tækifæri til að koma í gegn þessari góðu breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga þar sem hún á heima. Hún á heima við þetta frumvarp. Það er engin spurning.  
            

Virðulegur forseti. Mér finnst mjög miður að þurfa að fella þessa tillögu því að hún er í grunninn mjög góð, enda var hún í frumvarpi sem hæstv. dómsmálaráðherra lagði hér fram. Við hefðum kannski betur klárað að afgreiða það mál. En ég veit að þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni þegar hún fer hér yfir það, þetta stenst bara ekki lagalega gerð. Ég hafði hugsað mér að reyna slíkt hið sama sjálf þegar við fjölluðum um málefni atvinnuréttindi útlendinga, þ.e. hvernig hægt væri að víkka út þetta ákvæði varðandi atvinnuréttindi útlendinga almennt. Ég hvet hv. þingmenn alla til að koma af mikilli ábyrgð inn í umræðu um útlendingamál um leið og við komum saman í haust og finnum raunverulegar lausnir til að ná saman í þeim mikilvæga málaflokki.

Forseti. Ég er ekki á nefndaráliti meiri hlutans í þessu máli og við í þingflokki Pírata munum greiða atkvæði með breytingartillögum meiri hlutans sem eru til góða. Það er verið að hætta við að banna alls konar nammibragð og ávaxtabragð sem var mjög vafasöm aðgerð. Við styðjum það en verðum á gulu á frumvarpinu í heild og það snýr að því að það vantar að skoða heildarmyndina með skaðaminnkun að leiðarljósi. Það hefði þurft að kortleggja skaðsemi mismunandi nikótínvara og fella undir mismunandi hættustig því að regluverkið ætti að miða við hættustigið. Annars er hætta á að aðgengi að mismunandi nikótínvörum verði handahófskennt sem er ekki góð lending, en við sjáum það dálítið í þessari bútasaumsnálgun á málaflokkinn. Lögin sem ná utan um þessar vörur þyrftu að vera heildstæðari og innbyrðissamhengi í þeim til að tryggja að við séum ekki að hefta aðgengi að vörum sem eru minna skaðlegar á meðan meira aðgengi er að öðrum vörum sem eru skaðlegri. 

Frú forseti. Þetta frumvarp í heild sinni er fullt af fögrum fyrirheitum í þágu barna og ungmenna en leiðin að settu marki er frekar sérkennilega holótt fjallabaksleið. Það versta í þessu frumvarpi er tillagan um bragðbannið svokallaða og þessi breytingartillaga tekur þann óskapnað út. Ég vek þó athygli á rökstuðningi meiri hluta velferðarnefndar fyrir því að henda út ákvæðinu, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að bann við notkun bragðefna kunni að skila árangri til að draga úr neyslu barna og ungmenna á níkótínvörum er það niðurstaða meiri hlutans að frekari vinnu þurfi við að greina áhrif slíkra aðgerða og mögulegar leiðir við að framfylgja slíku banni. Að mati meiri hlutans er því ljóst að meiri tíma þarf til að útfæra slíkt bann og skjóta undir það traustari stoðum. Bannið sé með öðrum orðum ekki nægilega vel undirbyggt eins og það er sett fram í þessu frumvarpi.“ Það verður því ekki betur séð en að meiri hluti velferðarnefndar bíði mjög spenntur eftir tækifæri fyrir því að setja þetta furðulega, sérkennilega bragðbann á síðar. Það gerist þá það sama og með útlendingafrumvarp hæstv. dómsmálaráðherra, það kemur aftur og aftur inn í þingið til þess eins að vera fleygt út aftur og aftur. Viðreisn verður jafn mótfallin því banni í fyllingu tímans og flokkurinn er í dag.

Frú forseti. Fyrir fjórum árum kom fram í fréttaskýringaþættinum Kveik að undanþáguheimildir til hergagnaflutninga með íslenskum flugvélum væru eiginlega með miklum ólíkindum. Það væri eiginlega ekkert eftirlit með leyfisveitingum ráðuneytisins. Í framhaldinu var kerfinu breytt en því miður ekki til hins betra - eða hvað? Við fáum ekki að vita það vegna þess að þegar við hér spyrjum í skriflegum fyrirspurnum hvernig þessum málum er háttað núna fáum við það eitt að vita að undanþáguheimildunum hefur snarfjölgað. Við vitum ekkert meir, fáum engar upplýsingar umfram það, fáum bara fjölda undanþáguheimilda. Það er orðin algjör þoka utan um þetta þannig að við vitum ekki hvort íslenska ríkið sé mögulega að gefa grænt ljós á mannréttindabrot með því að flytja vopn inn á átakasvæði. Ég verð að segja, frú forseti, að það er ekki góð tilfinning að treysta ekki íslenskri stjórnsýslu vegna þess að hún gefur ekki upplýsingar um þetta. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 15. júní 2022 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 13. september 2022.“ Tillagan skýrir sig sjálf. Ég minni þó hv. þingmenn á að ég hyggst leita atbeina forseta Íslands til að kalla þing saman á ný þegar niðurstöður úttektar Ríkisendurskoðunar á sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka hafa verið kynntar en samkvæmt upplýsingum frá embættinu er skýrslan áætluð í lok mánaðar.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um mikilvægt velferðarmál, sem full samstaða ríkir um á Alþingi og í samfélaginu. Með sorgarleyfi og greiðslum tengdum því þá tökum við betur utan um barnafjölskyldur sem lenda í þeirri ógæfu og sorg að missa barn og reyndar er það svo að með þessari lögfestingu er Ísland komið í fremstu röð í heiminum hvað varðar stuðning við fjölskyldur sem missa barn sitt. Ég vil líka greina frá því að ég hyggst setja af stað vinnu við að stíga frekari skref í þessum málum og kanna m.a. möguleika á að veita sorgarleyfi með einum eða öðrum hætti til þess að mæta barnafjölskyldum þar sem foreldri fellur frá. Vonandi getum við unnið það hratt og vel og ég óska eftir góðu samstarfi við þingið um það mál. Ég vil að lokum þakka hv. velferðarnefnd og framsögumanni fyrir að klára málið hratt og vel. Alþingi er mikill sómi að því að samþykkja þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við mál 571, frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, um íbúakosningar á vegum sveitarfélaga. Breytingartillagan er tæknilegs eðlis og er einungis ætluð til leiðréttingar og legg ég til að hún verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka þinginu kærlega fyrir góð vinnubrögð við afgreiðslu þessa frumvarps. Þetta frumvarp þýðir að kvikmyndagerð á Íslandi er orðin samkeppnishæf aftur þegar við berum okkur saman við önnur ríki. Ríkisstjórnin stefnir að því að fjölga störfum í hinum skapandi greinum og er þetta risastór aðgerð í þeirri vegferð. Að auki vil ég kærlega þakka atvinnuveganefnd sem brást hratt og örugglega við frumvarpinu og mér heyrist að þetta sé að verða einhver svona uppáhaldsnefnd ráðherra. Ég vil líka segja að nefndin hefur staðið sig vel en ég á mjög erfitt með að gera upp á milli nefnda. Kærar þakkir.

Forseti. Við megum vera stolt af þróun kvikmyndaiðnaðarins á Íslandi. Endurgreiðslukerfið hefur farið stigvaxandi undanfarin ár og kerfið þykir almennt gott og samkeppnishæft í stuðningshlutfalli, einfaldleika og áreiðanleika. Með þessu frumvarpi vill ráðherra gera enn betur og freista þess að fá mun stærri verkefni hingað en hafa komið áður. Það er bæði verðugt og mjög spennandi. Nefndin öll og ráðuneytið áttu mjög gott samstarf í slípingu á nokkrum atriðum sem ég tel að hafi gert gott mál enn betra og þá kannski ekki síst að gerð verði greining á áhrifum þess þannig að þegar við stígum næstu skref í þágu þessa stuðningsumhverfis þá gerum við það af enn meira öryggi í þágu kvikmyndaiðnaðarins á Íslandi. Þetta er gott mál.

Virðulegur forseti. Ég vildi koma hingað upp og lýsa einfaldlega yfir mikilli ánægju með þetta frumvarp og þetta skref sem er verið að taka. Þetta er mjög þýðingarmikið skref og ég vil hrósa bæði ríkisstjórn og ekki síður nefndinni fyrir að fara vel yfir þetta og kortleggja ákveðna þætti sem vissulega þarf að fara yfir. Það þarf að skoða ákveðna þætti til að styrkja enn betur stoðirnar undir þessa mikilvægu atvinnugrein sem kvikmyndalistin og kvikmyndaiðnaðurinn er. Ég styð þetta eindregið og vil hrósa þeim sem hafa komið að þessu máli og hlakka til að sjá hvernig eftirfylgnin og framvindan verður hvað þetta mál varðar. Auðvitað verður áhugavert að sjá m.a. hvernig þetta mál verður fjármagnað. Það verður að taka alvarlega.

Virðulegur forseti. Mig langar bara að fagna mjög þessari atkvæðagreiðslu sem hér á sér stað. Þetta er virkilega mikilvægt mál varðandi réttarstöðu brotaþola. Þetta mál var lagt fram líka á síðasta þingi af fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra en náði þá ekki fram að ganga. Ég er afar þakklát hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að hafa komið fram með málið og ég er líka afar þakklát nefndinni fyrir að hafa náð að afgreiða það þótt skammur tími hafi verið til stefnu.

Herra forseti. Þetta frumvarp kemur í kjölfar laga sem við samþykktum hér á þingi árið 2020 sem er ætlað að sporna gegn samþjöppun á eignarhaldi á landi á of fáar hendur og þau hafa þegar gert það. Í þessu frumvarpi sem við afgreiðum hér er hins vegar verið að stórbæta stjórnsýslu jarðamála og öðlast aukna yfirsýn yfir land, auðlindina sem land er. Ég vil þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir einstaklega gott samstarf og fullvissa nefndarmenn um það, vegna þess álits sem þau skiluðu um málið, að næsta haust mun þingið fá til meðferðar enn eitt frumvarp af sama meiði sem varðar fjárfestingar erlendra aðila í mikilvægum innviðum og vonandi þegar þessu verður öllu lokið verðum við komin með miklu betri yfirsýn yfir þennan gríðarlega mikilvæga málaflokk. Ég þakka nefndinni gott samstarf um þetta mikilvæga mál.

Virðulegur forseti. Ég var afar ánægð að sjá þann mikla samhug sem var í þessu máli hér við atkvæðagreiðslu í 2. umr. En þegar unnið er hratt þá yfirsést okkur stundum aðeins. Þannig er mál með vexti að í upphaflega frumvarpinu frá ráðherra var lagt til að gildistaka ætti sér stað 1. janúar 2023. Ég hygg að margir þarna úti sem voru að fagna því að þetta mál væri nú loksins að ná í gegnum þingið hafi kannski hugsað að ferðamannasumarið myndi nýtast þessum aðilum mjög vel. Þess vegna legg ég fram breytingartillögu þess efnis að í stað 1. janúar 2023 komi 1. júlí 2022. Það er þá helst á þeim rökum að nú verður von bráðar háannatími í ferðaþjónustunni og við erum jú að fjalla um ferðaþjónustu og landbúnað og ég held að þetta skipti miklu máli. Ég held að ráðuneytið verði að gera sér að góðu að undirbúa það sem þarf að undirbúa fyrir þann tíma. Ég legg þessa breytingartillögu fram í mínu eigin nafni því að ekki hægt að halda fund í nefndinni. En ég hef rætt við alla nefndarmenn sem eru hér á svæðinu og ég hygg að þeir séu allir samþykkir þessari breytingartillögu.

Virðulegur forseti. Það er stundum sagt að dropinn holi steininn og ég held að það eigi alveg sérstaklega við í þessu máli. Ég hef verið hér á þingi síðan 2007 og ég held ég hafi verið meðflutningsmaður á öllum áfengisfrumvörpum sem hafa komið fram sem hafa verið, á hverju einasta þingi, fyrst og fremst frá okkur Sjálfstæðismönnum, en einhverjir hafa tekið þau og ljósritað þau og flutt þau einnig. En hér eru tímamót í þessum málum og ég vil fagna því alveg sérstaklega hvað mikil samstaða er um þessar breytingar í þinginu. Það gefur auðvitað væntingar um að það sé orðið ljóst að það er tímabært að endurskoða þá löggjöf sem við búum við í þessum málum. Hún stenst enga tímans tönn og þær breytingar sem hafa orðið í okkar samfélagi og í kringum okkur gera kröfur til þingsins um að axla þá ábyrgð að innleiða breytingar í takt við nýja tíma. Ég vil þakka nefndinni alveg sérstaklega vel fyrir vel unnin störf í þessu máli. Ég fagna sérstaklega þeim breytingum sem nefndin hefur verið að gera og þeirri tillögu, sem virðist vera samstaða um í nefndinni, svo langt sem það nær, sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir leggur hér fram. Það er okkar hjá framkvæmdarvaldinu að fara eftir því, að framkvæma vilja þingsins. Þannig fagna ég því að gildistakan verði í sumar. Eflaust gerir það miklar kröfur á ákveðinn undirbúning sem þarf að eiga sér stað í þessum málum en við öxlum þá ábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um þingsályktunartillögu um tímasetta aðgerðaáætlun um einföldun regluverks. Í tillögunni er lagt til að forsætisráðherra láti framkvæma tímasetta aðgerðaáætlun um einföldun regluverks og hún verði kynnt Alþingi á vorþingi 2022. Þá verði tillögunni vísað til stöðuskýrslu ráðgjafarnefndar um opinberar eftirlitsreglur um einföldun gildandi regluverks frá september 2014. Meiri hlutinn tekur undir með hv. þingmönnum um að einfalda þurfi regluverk. Hins vegar er fyrirséð að forsætisráðherra yrði ómögulegt að framkvæma efni ályktunarinnar innan tímamarka tillögunnar. Þá telur meiri hlutinn ekki æskilegt að slíkar aðgerðir og gerð áætlana byggist á stöðuskýrslu sem gerð var fyrir tæplega átta árum. Margt hefur breyst innan íslensks stjórnkerfis og þurfa slíkar aðgerðir að grundvallast á nýjustu gögnum og upplýsingum sem völ er á. Að þessu virtu leggur meiri hlutinn til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að gera úttekt á nauðsyn þess að regluverk verði einfaldað. Undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Guðrún Hafsteinsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Orri Páll Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Ég held að það geti flestir, eða vonandi flestir, í þessum þingsal tekið undir megininntakið í tillögum Miðflokksins í þessum málum, að einfalda regluverk. Nú er verið að fara með þessa tillögu gamalkunnuga leið, það er búið að semja um þetta og allt það, að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar. Ég vil spyrja hv. þm. Sjálfstæðisflokksins hvort það verði ekki örugglega þannig að þessi tillaga sem verður vísað til ríkisstjórnar verði tekin alvarlega en ekki sett ofan í skúffu, að það verði raunverulega með þann mikla vilja sem ég veit að er af hálfu Sjálfstæðisflokksins - þetta er nauðsynlegt að einfalda regluverk fyrir fólk, fyrir fyrirtækin í landinu, fyrir stjórnsýsluna. Þannig að mín spurning er þessi: Er ekki alveg öruggt að Sjálfstæðisflokkurinn mun sjá til þess að inntak þessarar tillögu haldist lifandi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og jú, ég held að mér sé óhætt að segja það. Þó að ég hafi verið stutt hér og þekki ekki þau bellibrögð sem er alltaf verið að vísa til þá er þetta nú ein ástæða þess að ég fór út í stjórnmál, þetta er eitt af meginmarkmiðum með veru minni hér, þannig að ég mun a.m.k. ekki láta mitt eftir liggja. Í þessari umræddu tillögu er vísað til þess að undanfarin ár virðist hafa dregið úr áherslum ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda á því að einfalda regluverk. En gerðir ríkisstjórnarinnar, bæði þessarar og síðustu, sýna svo ekki verður um villst að það hefur verið lögð mikil áhersla á að einfalda regluverk. Þótt skammt sé liðið á tíma þessarar ríkisstjórnar þá er þegar hafin vinna í ráðuneytum við að greina og einfalda áfram regluverk og líka hjá fagstofnunum ráðuneyta. Markmiðasetning varðandi einföldun regluverks kemur skýrt fram í fjármálaáætlun. Þetta eru bara nokkur dæmi. Svo er hægt að nefna dæmi frá síðasta kjörtímabili þar sem m.a. var farið í, að mig minnir, á annað þúsund niðurlagningar reglna og reglugerða til einföldunar regluverks í atvinnuvegaráðuneytinu. Þannig að stutta svarið er: Jú.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og bjartsýnina og trúna. Ég vil bara deila þeirri von með hv. þingmanni að svo verði áfram þó að fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar, sem er sama gamla ríkisstjórnin, hafi verið það táknræna skref að fjölga ráðuneytum, stækka báknið. Ég er því ekkert endilega vongóð hvað það varðar þegar það eru fyrstu skrefin að leggja til ekki bara fjölgun ráðuneyta heldur útgjöld á þessu kjörtímabili upp á hátt á þriðja milljarð króna með því að fjölga stólum, sem er kannski dýrasti stólaleikur síðari tíma, en það er önnur saga. Ég ætla bara að segja við hv. þingmann: Guð láti gott á vita. Auðvitað munum við fylgjast mjög vel með þessu. Ég veit að Miðflokksmenn munu gera það líka. En við leggjum mikla áherslu á þetta mál og Viðreisn mun ýta á eftir því að þessu verði fylgt eftir. Ég vonast til þess að ég sjái þá hv. þingmann hér í ræðupúlti geta farið yfir afrekaskrá ríkisstjórnarinnar í þá veru að einfalda regluverk fyrir fólk, fyrirtæki, heimili og atvinnulíf í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið. Ég vona líka að ég haldi áfram að halda í þessa bjartsýni og trú og lengur en hv. þingmaður, sem virðist hafa glatað eitthvað af þeirri bjartsýni og trú. Ég ætla ekki að fara að kýta við hv. þingmann um stækkun báknsins eða fjölgun ráðuneyta, til þess gefst ekki tími. Okkur gefst heldur ekki tími til að fara yfir ESB, það kom mér talsvert á óvart að hv. þingmaður hafi ekki náð að skjóta því inn í svarið. 

Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd og framsögumanni fyrir vinnu við þetta mál og raunar einnig efnahags- og viðskiptanefnd síðasta kjörtímabils, þáverandi formanni þeirrar nefndar, Óla Birni Kárasyni, sem tók ágætlega í málið. En það er greinilega mjög flókið að einfalda regluverk og þess vegna hefur þurft að mæla fyrir þessu máli ítrekað, því að frá því að vinna fór af stað fyrir alvöru árið 2013 og 2014 við einföldun regluverks og að taka á bákninu hefur ekki mátt líta af framvindu málsins, eins og dæmin sanna. Þó tókst að vinna heilmikla og góða vinnu á báðum sviðum að því marki að gefin var út sérstök handbók fyrir ríkisstofnanir um hvernig þær ættu að spara og draga saman í rekstri, og eins aðgerðaáætlun varðandi einföldun regluverks og minna bákn. En eins og ég segi, herra forseti, það má ekki líta af þessu. Fyrir vikið þá verður algjörlega nauðsynlegt, og í ljósi reynslunnar, að fylgjast með framvindu málsins, verði því vísað til ríkisstjórnarinnar, eins og lagt var til í máli framsögumanns. Þar var reyndar haft orð á því að það væru svo mörg ár liðin frá árinu 2014. Það var notað sem ástæða fyrir því að nýta ekki þá vinnu sem hafði farið fram, sem þó var mjög mikil og góð og síðan þá hefur auðvitað bara bæst við verkefnið, eins og getið er um í tillögunni. Það er ástæðulaust að vera stöðugt að henda góðri vinnu og byrja upp á nýtt. Það að má kannski minna á í því samhengi að rammaáætlun, sem við vorum að samþykkja hér fyrr í dag, er orðin álíka gömul, hið minnsta, í grunninn. Engu að síður er jákvætt að ríkisstjórnin skuli ekki einfaldlega leggja til við sitt lið, sinn liðsstyrk, sína hv. þingmenn, að málið sé fellt, eins og hefur stundum gerst með góð mál. Líklega verður maður að sýna því ákveðinn skilning að ríkisstjórnir, og ekki hvað síst þessi ríkisstjórn sem þó fór af stað með fyrirheit um eflingu Alþingis, eigi erfitt með að samþykkja tillögur sem koma utan að, koma frá einhverjum öðrum en ráðherrum og ráðuneytum. En á sama tíma gerir hún kröfu um fylgispekt við allar nýju lagabálkana og allar nýju lagaflækjurnar sem verið er að bæta við jafnt og þétt og hefur reyndar, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á hérna áðan, verið með allra mesta móti í tíð þessarar ríkisstjórnar, nýjar lagaflækjur og sívaxandi bákn. Sívaxandi báknið hefur aldrei verið stærra og stækkar jafnt og þétt ár frá ári og ekki hvað síst forsætisráðuneytið sjálft sem, eins og ég hef nefnt hér í annarri ræðu, hefur stækkað meira í tíð þessarar ríkisstjórnar en einhverja áratugi þar á undan samanlagt. Ég held hins vegar áfram að vona að þessi ríkisstjórn og þeir flokkar sem hér áður fyrr kenndu sig við einfaldara kerfi og minna bákn, muni á einhverjum tímapunkti vakna og kannski mun þetta hjálpa til við það. En þá hvet ég engu að síður til að nýta þá vinnu sem fór fram áður við það verkefni en ætla sér ekki einfaldlega að byrja upp á nýtt og taka það mikinn tíma í þetta að málið deyi í kerfinu, eins og gerist oft á tíðum. Það var ástæðan fyrir því að við vildum nýta þá vinnu sem fyrir var og bættum þar við tillögum og lögðum til að ríkisstjórninni yrði falið að framkvæma þetta. Þess vegna er þessi tillaga um að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar áhugaverð því að í rauninni lögðum við til að ríkisstjórninni yrði falið að framkvæma verkefnið vitandi það að ef það yrði ekki með þeim hætti að ríkisstjórnin fengi að gera þetta sjálf þá væru stjórnarliðar ólíklegir til að samþykkja málið. Að því sögðu er það ánægjulegt að ríkisstjórnin skuli leggja til að málinu verði vísað til sín og vonandi vinnur hún það áfram. En eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi hér áðan þá mun ekkert veita af því að fylgjast með framgangi málsins og sjá hvort þessari ríkisstjórn og stjórnarflokkunum takist að taka U-beygju í þessu máli, eins og hún hefur reyndar gert í svo mörgum öðrum málum, og hætti að stækka báknið og hætti að flækja regluverkið og fari í staðinn að vinna að því að draga úr því og einfalda það. Ég a.m.k. mun óska ríkisstjórninni góðs gengis við það, en ég og aðrir þingmenn munum fylgjast með framvindu málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna og brýninguna. Af því að hann nefndi að það væri ástæðulaust að henda góðri vinnu og byrja upp á nýtt þá var það bara tilvísun í að margt hefði gerst og breyst síðan 2014, samanber m.a. tiltektina í atvinnuvegaráðuneytinu 2020, svo það hefur ekki bara verið bætt í. Það er þess vegna engin þörf á U-beygju heldur frekar að við herðum róðurinn. Mig langaði bara til að taka undir með hv. þingmanni varðandi það að það megi ekki líta af stjórnvöldum. Það má sannarlega ekki líta af stjórnvöldum og þar erum við öll hér í þinginu saman í liði, í eftirliti með framkvæmdarvaldinu. Ég má til með að hrósa hv. þingmönnum Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og Bergþóri Ólasyni fyrir umfjöllunina og brýninguna varðandi EES-samninginn í tillögunni því að það er auðvitað óumdeilt að EES-samningurinn hefur verið til verulegs gagns og ávinnings fyrir Ísland. Þá er vel hægt að taka undir skammir í garð stjórnvalda varðandi þá tilhneigingu að bæta í við innleiðingu reglna, svokallaða gullhúðun. Ég vil bara taka heils hugar undir þær athugasemdir.

Herra forseti. Ég veit að það liggur á að klára þennan fund og þetta verður bara örstutt og raunar frekar meðsvar en andsvar. Ég vona að hæstv. forseti fyrirgefi það. Hv. þingmaður kom með ýmsar ágætar áréttanir en þá árétta ég bara á móti að rétt eins og við getum um í tillögunni er lagt til að þótt menn nýti reynslu fortíðar og þá vinnu sem hefur verið unnin verði tekið tillit til þróunar að undanförnu, undanfarin misseri og ár. Það er vissulega rétt að ríkisstjórnin hefur farið tvisvar, þrisvar, ef ég man rétt, í nokkur verkefni við að draga úr regluverki en þá hefur það einkum beinst að reglugerðum til að mynda sem voru ekki lengur í notkun og höfðu enga þýðingu lengur. Ég held að einn fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hafi orðað það að fara út með ruslið sem lá fyrir manna fótum. En nú er mikilvægt að líta á það regluverk sem er í gildi og er virkt, gera það skiljanlegra og einfaldara. Að því sögðu ítreka ég þakkir til hv. framsögumanns fyrir að halda utan um framvindu málsins.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um þingsályktunartillögu um vistmorð. Í stuttu máli leggur meiri hlutinn til að þingsályktunartillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það gerum við á þeim forsendum að um er að ræða mjög áhugavert mál, virkilega áhugavert mál og greinargerð vel unnin. Þannig er mál með vexti að tillagan var lögð fram seint í mars síðastliðnum og það var mælt fyrir málinu 13. júní. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd tók það fyrir á fundi sínum 14. júní. Þá var lagt til af fulltrúa Pírata að senda það til umsagnar í einn dag, þ.e. sólarhring, og það bárust þrjár umsagnir um málið. Hér er um að ræða mál sem á jú sannarlega heima í allsherjar- og menntamálanefnd en hefði líka átt heima í umræðu í utanríkismálanefnd og umhverfis- og samgöngunefnd. Þetta er mál sem þarfnast svo sannarlega umræðu í samfélaginu, í stjórnkerfinu og hjá mörgum aðilum. Ég vil leggja áherslu á það að við vinnum mál vel og ég hef haldið ræður hér í dag í öðrum málum þar sem ég hef tekið fram að tíminn hefði mátt vera meiri og við höfum lagt mikið á okkur til að afgreiða frá okkur mál á stuttum tíma. En það er bara algerlega vonlaust að ætlast til þess að Alþingi Íslendinga og hv. allsherjar- og menntamálanefnd geti afgreitt eins risastórt mál og um ræðir hér á einum sólarhring. Það væri ákall um ófagleg vinnubrögð að mínu mati. Það sem hér liggur undir er auðvitað mjög mikilvæg umræða og í rauninni framhald af umræðunni um loftslagsmál þar sem Ísland hefur svo sannarlega verið í ákveðinni forystu hvað alþjóðasamstarf varðar og þar af leiðandi eru hugmyndirnar sem fram koma í þingsályktunartillögunni mjög áhugaverðar. Í nefndaráliti meiri hlutans er farið aðeins yfir þá lagabálka sem að einhverju leyti taka á slíkum málum. Við vorum svo lánsöm að starfsfólk utanríkisráðuneytisins kveikti á því þegar málið var flutt hér í þingsal að þetta væri kannski eitthvað til að skoða og lagðist í það að senda okkur minnisblað, sem er ein af umsögnunum í málinu. Þar benda þau á að Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn hafi lögsögu í málum er varðar alvarlegustu glæpi, þ.e. hópmorð, glæpi gegn mannúð, stríðsglæpi og glæpi gegn friði. Vegna átaka víða um heim og yfirstandandi stríðs Rússlands gegn Úkraínu er álag á dómstólnum og vænta má aukins málafjölda en í byrjun mars vísaði 41 land, þar með talið Ísland, meintum stríðsglæpum Rússa í Úkraínu til dómstólsins. Því telur ráðuneytið að tillaga þessi þurfi frekari skoðun áður en Ísland leggur til útvíkkun á lögsögu dómstólsins þannig að hún nái til nýrra flokka brota. Bent er á að komi til þess að ákveðið verði að leggja fram tillögu á vettvangi Alþjóðlega sakamáladómstólsins af Íslands hálfu þurfi undirbúning og samráð á alþjóðavettvangi til þess að vinna slíkri tillögu fylgi. Stefnumörkun og ákvörðun um leiðir í því efni yrði til umræðu á vettvangi ríkisstjórnar og utanríkismálanefndar Alþingis. Með hliðsjón af framangreindu og því sem ég hef farið hér yfir leggjum við í meira hluta nefndarinnar til að málinu verði vísað til ríkisstjórnar. Undir þetta nefndarálit skrifar sú sem hér stendur og hv. þingmenn Birgir Þórarinsson, Jóhann Friðrik Friðriksson, Kári Gautason og Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir.

Virðulegi forseti. Minni hluti nefndarinnar fagnar því að fram sé komin tillaga til Alþingis um að Alþingi viðurkenni vistmorð að landslögum og beiti sér fyrir því að ákvæðinu verði bætt við Rómarsamþykktina. Umhverfisréttur hefur hlotið aukið vægi bæði á landsvísu og alþjóðavísu á undanförnum árum. Viðurkenning vistmorðs sem glæps er rökrétt og þarft skref í baráttunni gegn loftslagshamförum. Lagaákvæði um vistmorð veitir nauðsynlegt verkfæri til að draga valdafólk til ábyrgðar fyrir víðtæk og langvarandi umhverfisspjöll. Það hefur hingað til reynst erfitt þar sem áhrifanna getur gætt á vistkerfi þvert á landamæri og yfir stærra landsvæði en regluverk hvers og eins þjóðríkis nær til. Ríki á borð við Belgíu, Samóa, Vanúatú og Maldíveyjar hafa lýst yfir stuðningi við viðurkenningu vistmorðs sem glæps að alþjóðalögum, en þar að auki hafa forseti Frakklands, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, Evrópuþingið og fjölmörg alþjóðleg umhverfisverndarsamtök tekið í sama streng. Það er löngu kominn tími til að náttúran hljóti stöðu sjálfstæðs réttar- og hagsmunaaðila og að réttarstöðu hennar sé gætt, bæði í þágu jarðarinnar sjálfrar en einnig, og kannski ekki síst, í þágu komandi kynslóða. Nefndinni barst minnisblað um tillöguna frá utanríkisráðuneytinu þar sem áhyggjur eru reifaðar af því að Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn í Haag hafi nú þegar mörg brýn mál á sinni könnu. Að mati minni hluta nefndarinnar er þó ekki tilefni til að stöðva framgang tillögunnar á Alþingi þrátt fyrir þetta, enda yrði væntanlega úr því bætt af hálfu dómstólsins sjálfs og aðildarríkja hans þegar þar að kemur. Viðbætur við Rómarsamþykktina yrði að sjálfsögðu að vinna í alþjóðlegu samráði, en um það fjallar efni tillögunnar. Verði hún samþykkt verður ríkisstjórninni falið að fara í þá vinnu og hefði hún þar með tækifæri til að verða leiðandi afl í umhverfismálum á alþjóðavísu. Minni hlutinn styður áform um að íslenska ríkið verði leiðandi á sviði umhverfis- og loftslagsmála með samþykkt tillögunnar og leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem fram hefur komið að þetta er að mörgu leyti áhugavert mál og greinargerðin góð og sá hugur sem stendur að baki alveg ágætur. Það sem ég hef haft svolitlar efasemdir um er þetta hugtak vistmorð. Mér finnst það hljóma mjög harkalega. Maður tengir morð kannski fimmta boðorðinu, svo dæmi sé tekið; þú skalt ekki morð fremja. Þá spyr maður sig: Varðar þetta boðorð líka umhverfissóða? Það er mjög svo hugsanlegt. Það er talað um það í gamla testamentinu að maðurinn eigi að umgangast náttúruna af virðingu og hann er skapaður sem gæslumaður náttúrunnar. En aftur að þessu vistmorði þá er það nú í Íslandsklukkunni að Jón Hreggviðsson er ekki viss um hvenær menn drepi mann og hvenær menn drepi ekki mann. Ég tengi þetta hugtak því ekki beint náttúrunni og hefði hugsanlega viljað sjá annað hugtak eins og t.d. vistskaði. En ég vildi koma þessum hugleiðingum mínum á framfæri og ég veit að það er góður hugur sem stendur þarna á bak við. Einhvern veginn stingur þetta hugtak mig svolítið og maður hrekkur svolítið við. Kannski er það ætlunin með þessari tillögu að stuða fólk svo það fari að hugsa: Bíddu, hvað með þá sem umgangast náttúruna af miklu virðingarleysi? Frú forseti. Þetta eru hugleiðingar sem ég vildi koma á framfæri vegna þess að mér hefði hugnast betur hugtakið vistskaði.

Frú forseti. Ég má til með að veita hérna örstutt andsvar vegna þess að ég átti einmitt ekki auðvelt með þetta hugtak á íslensku fyrst um sinn. Á ensku og flestum tungumálum sem geta tekið hluti beint af einhverjum svona samevrópskum orðstofni þá heitir heiti þetta „ecocide“. Við þekkjum orðin „genocide“, „homocide“, þetta eru allt einhver morð  Nú langar mig að nefna mann sem við hv. þingmaður höfum einhvern tímann rætt, Frans páfa. Hann nefnilega mætti á einhvern fund innan Vatíkansins, nei, Vatíkanið mætti á einhvern alþjóðasakamálafund þar sem Frans vinur okkar lagði til að syndir gegn vistkerfum væru eitthvað sem þyrfti að taka alvarlega. Þetta er nú maður sem kann boðorðin upp á tíu, öll tíu. Hann bætti síðan við að leggja til að vistmorð ætti að bætast við 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er ánægjulegt að hann skuli vitna í heilagan Frans páfa, mér finnst það mjög gott og tek heils hugar undir það. Ég er algerlega á því að það sé synd að umgangast náttúruna af miklu virðingarleysi og valda tjóni á náttúrunni. Ég sagði áðan að maðurinn væri nokkurs konar gæslumaður náttúrunnar, hann gengur hér á jörðinni og á að umgangast hana af virðingu þannig að ég tek alveg heils hugar undir að það eru ýmsar þjóðir þjakaðir af þeirri synd að ganga illa um náttúruna og ég nefni bara Kína sem dæmi, enda eru þeir ekki þekktir fyrir það að vera sérstaklega hliðhollir kristni eða greiða götu hennar í því landi. Ég veit náttúrlega ekki nákvæmlega hvernig heilagur Frans páfi orðaði þetta með vistmorðið en ég skil alveg þessa tengingu sem hv. þingmaður nefndi þarna, þ.e. þjóðarmorð og svo komum við að þessari þýðingu á „ecocide“. Stundum finnst mér þegar við erum að þýða yfir á íslensku að við eigum að velta fyrir okkur hinum ýmsu möguleikum, en nú veit ég ekki hvernig það var í þessu tilfelli. Ég segi bara enn og aftur, eins og ég sagði hér áðan, að mér hugnast t.d. vistskaði, ég held að það segi nákvæmlega það sem er um að ræða, eða vistjón o.s.frv. En ég veit að hugurinn er jákvæður og góður þarna á bak við og margt mjög áhugavert í þessu máli, svo sannarlega.

Frú forseti. Nú er langt liðið á kvöld og við höfum verið hér lengi þannig að ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. En … 

Frú forseti. Ég ætla svo sannarlega ekki að lengja þessa umræðu. En ég má til með að koma hérna upp til að lýsa ánægju með það hvernig allsherjar- og menntamálanefnd hefur unnið í þessu máli. Þó að minni hluti og meiri hluti hafi ekki komist að sömu niðurstöðu þá er algjör eindrægni í nefndinni um mikilvægi málsins. Það hefði þótt saga til næsta bæjar að Alþingi Íslendinga gæti tekið hugmynd, sem er í grunninn jafn róttæk og þessi, í fangið og verið sammála um að þetta væri eitthvað sem við vildum gera, þó að við séum síðan ekki alveg sammála í nefndinni um hvernig við eigum að gera það eða hvað við eigum að kalla það. Höfum ekki áhyggjur af því. Það er hugurinn sem skiptir máli, eins og sagt hefur verið. Þetta er svo róttæk hugmynd vegna þess að hún ræðst gegn grundvallarsjálfsmynd okkar, hvað þá okkar sem löggjafa. Það sem við vinnum við er að setja lög um mannanna verk. Við erum að setja lög um fólk. Maðurinn er mælikvarði alls sem við gerum. Og það að vera mannmiðjuð er hægara sagt en gert að rífa sig út úr. Það að gera vistmorð refsivert snýst akkúrat um það. Jú, jú, þetta gagnast komandi kynslóðum. Jú, jú, þetta gagnast fólki í regnskógum Amazon sem missir búsvæði sitt og viðurværi og heilsu vegna gegndarlausrar græðgi stórfyrirtækja sem enga ábyrgð þurfa að sýna. Þetta gagnast öllu þessu fólki, en það gerir það vegna þess að það gagnast jörðinni. Jörðin er náttúrlega það sem við þurfum til að lifa af. Það hefur dálítið oft gleymst þegar við tökum stærri ákvarðanir. Ég deili alveg kvíða hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur um afdrif þessa máls af því að ég vil að það komist sem lengst sem fyrst. Ég er hins vegar fullur bjartsýni af því að ég veit að það mun komast á endapunkt einhvern tímann. Hér er bolti farinn að rúlla af stað sem allir sem komu að málinu í nefndinni eru sammála um að eigi að rúlla í þessa átt. Þeir eru bara ekki alveg sammála um hversu fast þeir vilja sparka í hann. En ég vona að við spörkum bara sem fastast hérna á eftir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta velferðarnefndar fyrir áliti um þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Með tillögunni eru lagðar til aðgerðir um málefni innflytjenda sem samræmast meginmarkmiðum laga um málefni innflytjenda, nr. 116/2012, um að stuðla að samfélagi þar sem öll geta verið virkir þátttakendur óháð þjóðerni og uppruna. Í 7. gr. framangreindra laga segir að ráðherra skuli leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda til fjögurra ára í senn. Áætlunin tekur mið af áherslum stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og því að árið 2022 fluttist þjónusta við umsækjendur um alþjóðlega vernd yfir á ábyrgðarsvið félags- og vinnumarkaðsráðuneytisins. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hluti velferðarnefndar árétta sérstaklega að umsagnaraðilar hafi almennt verið jákvæðir gagnvart tillögunni og fagna því sérstaklega að nú skuli stefnt að gerð langtímastefnu í málefnum innflytjenda, flóttafólks og fjölmenningar. Nefndin fjallaði sérstaklega um mikilvægi ráðgjafarstofu fyrir innflytjendur sem nokkrir umsagnaraðilar bentu á. Reynslan af þessu þjónustuúrræði hefur sýnt að slíkt úrræði sé nauðsynlegt og löngu tímabært. Sem dæmi má nefna að í umsögn Alþýðusambands Íslands kemur fram að aðgengi að upplýsingum og þjónustu á mörgum tungumálum sé meginforsenda jafnréttis í fjölbreyttu samfélagi og nauðsynlegt sé að tryggja gott aðgengi að þjónustunni. Í umsögn Kvasis – samtaka fræðslu- og símenntunarmiðstöðva er bent á að nýta megi þétt net símenntunarmiðstöðva í þessu samhengi. Af umsögnum að dæma hefur reynslan af þessu úrræði, sem komið var á í kjölfar samþykktar þingsályktunar nr. 34/149, verið góð. Meiri hlutinn tekur undir framangreind sjónarmið. Þá fjallaði nefndin um mikilvægi íslenskukennslu. Í umsögn Kvasis – samtaka fræðslu- og símenntunarmiðstöðva er bent á mikilvægi þess að íslenskukennarar sem kenna innflytjendum íslensku uppfylli ákveðnar gæðakröfur. Þá þurfi átak í starfsþróun kennara á öllum skólastigum að ná til kennara í íslenskukennslu fyrir útlendinga hjá símenntunarmiðstöðvunum. Þá benda samtökin á nauðsyn þess að endurskoða námskrár og námsefni í íslensku fyrir útlendinga. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að í sáttmála um ríkisstjórnarsamstarf Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs kemur m.a. fram að löggjöf um framhaldsfræðslu verði endurskoðuð og er sú vinna að hefjast. Gera verður ráð fyrir að í þeirri vinnu verði m.a. fjallað um gæði og umgjörð íslenskukennslu fyrir innflytjendur. Nefndin fjallaði um aldrað fólk sem kemur til landsins á grundvelli fjölskyldusameiningar. Í umsögn Rauða krossins á Íslandi var bent á að staða þess fólks sé óljós. Meiri hlutinn deilir þeim áhyggjum sem fram koma í umsögninni að hætta sé á fátækt og félagslegri einangrun þessara einstaklinga. Meiri hlutinn beinir því til ráðuneytisins að hafa þau sjónarmið sem fram koma í umsögn Rauða krossins um stöðu aldraðra í huga við innleiðingu áætlunarinnar. Nefndin fjallaði jafnframt um athugasemd Alþýðusambands Íslands um að samfélagstúlkun sé ekki fjármögnuð. Meiri hlutinn bendir á að umrædd aðgerð snýr að gæðaviðmiðum sem og því að skýra og skerpa á reglum varðandi réttindi til túlkaþjónustu. Meiri hlutinn tekur þó undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn sambandsins að góð og fagleg túlkun sé forsenda aðgengis að samfélaginu og tryggja þurfi umgjörð fyrir starfandi túlka svo hér verði til öflug starfsstétt túlka. Meiri hlutinn telur aðgerðina miða að þessum markmiðum og vill benda á að Alþingi samþykkti þingsályktun nr. 31/151 þann 12. júní 2021 um eflingu stöðu einstaklinga sem ekki eru mæltir á íslensku í samskiptum þeirra við stjórnvöld. Þá ræddi nefndin um vinnuvernd og réttindi á vinnumarkaði. Í umsögnum ASÍ og BSRB koma fram áhyggjur af brotastarfsemi á íslenskum vinnumarkaði. ASÍ bendir á að samfara fjölgun innflytjenda á íslenskum vinnumarkaði hafi verkalýðshreyfingin orðið vitni að og þurft að bregðast við sívaxandi brotastarfsemi á íslenskum vinnumarkaði. Brotin beinast að þeim sem síður þekkja réttindi sín og er erlent launafólk í þeim hópi. Meiri hlutinn tekur undir að sporna þurfi gegn þessu og telur markmið aðgerðar 4.4 stuðla að aukinni vernd á íslenskum vinnumarkaði því með góðum upplýsingum um réttindi og skyldur megi sporna gegn félagslegum undirboðum á vinnumarkaði sem er meinsemd í íslensku samfélagi. Nefndin tekur undir athugasemdir Sambands íslenskra sveitarfélaga um þátttöku innflytjenda í kosningum í ljósi þess að kosningaþátttaka innflytjenda hér á landi er lítil. Meiri hlutinn bendir á að tillagan var unnin áður en breyting á réttindum innflytjenda til kosningaþátttöku tók gildi og tekur undir mikilvægi þess að vinna að aukinni þátttöku innflytjenda í kosningum og samfélagslegri virkni að öðru leyti. Meiri hlutinn beinir því jafnframt til ráðuneytisins að það leggi sitt af mörkum, í samstarfi við hlutaðeigandi ráðuneyti, til þess að auka þátttöku innflytjenda í kosningum og samfélagslegri virkni. Að lokum tekur nefndin undir áhyggjur ýmissa umsagnaraðila um fjármögnun aðgerða tillögunnar. Í því sambandi bendir nefndin á að kostnaðarmat við tillöguna hafi verið unnið af félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu og er það mat meiri hlutans að ætla verði að þær aðgerðir sem tilgreindar eru í tillögunni séu því að fullu fjármagnaðar. Þá telur meiri hlutinn rétt að geta þess að starfræktur er þróunarsjóður innflytjendamála og hafa áherslur sjóðsins m.a. snúið að því að styðja við verkefni sem tilgreind eru í framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Frú forseti. Meiri hluti velferðarnefndar leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar upptalningu samstarfsaðila í tillögunni. Meiri hlutinn vill þó benda á að upptalning samstarfsaðila er ekki tæmandi þar sem einungis er um að ræða dæmi um samstarfsaðila og því ekkert því til fyrirstöðu að fleiri séu kallaðir til samstarfs við innleiðingu einstakra aðgerða. Í öðru lagi tekur meiri hlutinn undir ábendingu ENIC/NARIC upplýsingaskrifstofu Íslands, um nám á háskólastigi. Leggur meiri hlutinn því til breytingu á orðalagi í aðgerð 3.6. með þeim hætti að það nái einnig til raunfærnimats tengt námi á háskólastigi. Í þriðja lagi bendir meiri hlutinn á að unnið er að gerð nýrra samninga um samræmda móttöku flóttafólks m.a. með hliðsjón af afleiðingum stríðsins í Úkraínu. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á orðalagi aðgerðar 5.1. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hluta velferðarnefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti velferðarnefndar til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma í álitinu. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Líneik Anna Sævarsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðný Birna Guðmundsdóttir, með fyrirvara, Guðrún Hafsteinsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Óli Björn Kárason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á skaðabótalögum, nr. 50/1993. Frumvarpið felur í sér þær breytingar að við skaðabótalög bætist ákvæði um gjafsókn í afmörkuðum málum. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er nánar frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Allir umsagnaraðilar fögnuðu málinu. Með frumvarpinu er lagður til möguleikinn á lögbundinni gjafsókn í einkamálum er varða sókn miska- og skaðabóta vegna kynferðisbrota og ofbeldisbrota milli nákominna. Lögð er sérstök áhersla á þolendur kynferðisbrota og þolendur ofbeldisbrota í nánum samböndum þannig að þolendur umræddra brota geti, þrátt fyrir niðurfellingu mála á rannsóknar- og ákærustigi eða sýknu í sakamáli, fengið gjafsókn til að sækja bætur á hendur þeim sem verkið framdi í einkamáli. Nefndin telur mikilvægt að liðkað sé fyrir veitingu gjafsóknar umfram skilyrði 126. gr. laga um meðferð einkamála undir vissum kringumstæðum með hliðsjón af eðli brota og alvarleika þeirra. Við meðferð málsins var nefndinni bent á að ákvæðið í 1. gr. frumvarpsins gæti talist of víðtækt. Nefndin telur rétt að tillit sé tekið til mismunandi alvarleika kynferðisbrota og leggur því til að vísað sé til tiltekinna ákvæða almennra hegningarlaga, þ.e. ákvæða 194.–198., 200.–202. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, í stað þess að vísað sé til XXII. kafla laganna í heild sinni. Vísun til 218. gr. sömu laga varðandi ofbeldi í nánu sambandi er óbreytt. Jafnframt leggur nefndin til skilyrði um að hugsanlegt brot hafi verið til rannsóknar hjá lögreglu. Með breytingunni er þannig verið að stemma stigu við því að ákvæðið leiði til þess að brotaþolar fari eingöngu í einkamál en leiti ekki til lögreglu sem rannsaki mál og eftir atvikum gefi út ákæru. Ríkir almannahagsmunir búa að baki því að kynferðisbrot og heimilisofbeldisbrot séu kærð og sæti rannsókn lögreglu. Þetta skilyrði er því til þess fallið að tryggja að þolendur verði ekki fráhverfur því að kæra slík brot til lögreglu. Þá leggur nefndin til að stefnandi, sem á grundvelli ákvæðisins óskar eftir gjafsókn í einkamáli sem varðar miska- eða skaðabætur, sýni fram á í umsókn til gjafsóknarnefndar að líkur séu á að skaðabótaskylda sé fyrir hendi í málinu. Þá vill nefndin sérstaklega árétta að skilyrðum a- og b-liða 1. mgr. 126. gr. laga um meðferð einkamála þarf ekki að vera fullnægt svo til greina komi að veita gjafsókn. Það er svo hlutverk gjafsóknarnefndar að leggja mat á það hvort framangreind skilyrði um nægilegt tilefni séu uppfyllt og taka ákvörðun um veitingu gjafsóknar samkvæmt ákvæðinu. Loks er lagt til að gildistöku sé frestað til 1. júní 2023. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Birgir Þórarinsson, Eyjólfur Ármannsson, Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Kári Gautason. Ég vil nýta þetta tækifæri til að þakka nefndinni fyrir sín góðu störf og þakka alveg sérstaklega hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, fyrsta flutningsmanni, sem og öðrum flutningsmönnum frumvarpsins fyrir þeirra störf. Samstaðan um þetta mál skiptir í mínum huga alveg gríðarlega miklu máli. Hér er stigið mikilvægt skref sem getur skipt töluverðu máli fyrir þolendur kynferðisbrota og þolendur ofbeldisbrota í nánum samböndum.

Frú forseti. Þetta er stór dagur og ég vona svo sannarlega að það fylgi þessum stuðningi út úr nefndinni að meiri hlutinn muni greiða atkvæði með þessu máli og ég trúi því að svo verði. Það er lögbundið í málum af þessu tagi, hvort tveggja kynferðisofbeldismálum og heimilisofbeldismálum, að brotaþoli á rétt á því að fá sér til liðsinnis réttargæslumann í sakamálum sem fylgir brotaþola í gegnum allt ferlið. Þetta er gríðarlega erfiður málaflokkur og það er einn einstaklingur sem fylgir brotaþola frá því að brotaþoli tilkynnir um brot og allt til lúkningar máls í dómi ef málið kemst það langt. Hins vegar er það svo að málin komast því miður sjaldnast svo langt. Þau eru langoftast felld niður á rannsóknar- eða ákærustigi og af þeim sárafáu sem komast inn fyrir dóm þá er auðvitað sýknað í fjölda mála. Þá stendur réttargæslumaðurinn frammi fyrir því að þurfa að útskýra fyrir brotaþolanum, þegar á borðinu liggur fjöldi gagna sem sýna fram á að brotið hafi verið á einstaklingi, að þetta sé ekki sönnun þess að atburðir hafi ekki gerst heldur snýst um að það hafi mögulega ekki tekist að taka af allan vafa að sakborningur hafi gerst sekur um það sem á hann er borið samkvæmt ákæru sem gefin er út af ákæruvaldi. Þetta er hinn skýri rammi sakamálalaga. Einkamálalögin eru annars konar. Þar er einfaldlega horft á hvort meiri líkur eða minni eru á því að það sem tilgreint er í stefnu hafi átt sér stað. Sönnunarbyrðin er þannig allt annars konar í þessum málum. Það er ekki verið að refsa fólki í einkamálum en þarna er einstaklingur að leita leiða til þess að mögulega ná sátt við þennan meinta geranda sinn í sakamálinu þegar það er orðið ljóst að svo er, mögulega að fá einhvers konar lúkningu á máli eða fá viðurkenningu á því að atburðir hafi gerst. Þetta getur skipt gríðarlega miklu máli upp á framtíðarheilsu og getu einstaklings til að tengjast annarri manneskju tilfinningaböndum. Þótt ég viti að það verði ekki mörg mál sem munu á endanum fara inn í þennan farveg, að farið verði í einkamál, þá veit ég að það að liðka til getur í stöku málum, sérstaklega þessum alvarlegustu málum, skipt sköpum til framtíðar fyrir einstaklinga. Mig langar að þakka nefndinni. Mig langar að þakka þeim fjölmörgu þingmönnum úr öllum flokkum hér á þingi fyrir að hafa flutt þetta mál með mér. Samstaðan skiptir gríðarlega miklu máli. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af holskeflu málshöfðanna af því að það leikur sér enginn að því að fara í dómsmál. Það er bara meira en lítil byrði að standa í því. Ég lít svo á að við séum að taka risastórt skref í þágu réttlætis fyrir brotaþola.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta velferðarnefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002 (einstaklingar sem flytjast til innan viðskiptafyrirtækis). Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar hvað varðar veitingu tímabundinna atvinnuleyfa til einstaklinga sem flytjast til innan viðskiptafyrirtækis með starfsstöð hér á landi. Tilgangur breytinganna er að tryggja jöfn réttindi þeirra sem hafa fengið tímabundin atvinnuréttindi óháð því hvort slík réttindi séu veitt á grundvelli fjölskyldusameiningar eða vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar. Breytingarnar eru til samræmis við stjórnarsáttmálann þar sem kemur fram að taka eigi til endurskoðunar lög um útlendinga og lög um atvinnuréttindi útlendinga. Markmið þeirrar endurskoðunar er að rýmka ákvæði er varða útgáfu dvalarleyfa á grundvelli atvinnuþátttöku og auka skilvirkni með einföldun ferla, m.a. á grundvelli sérstakra tengsla við landið eins og á grundvelli fjölskyldusameiningar og er fyrirliggjandi frumvarp til samræmis við það. Fyrir nefndinni kom fram að innlendum störfum muni fjölga mjög mikið á næstu árum, umfram fjölgun innlends fólks á vinnualdri og þörfin fyrir innflutning erlendra starfsmanna því mikil. Meiri hlutinn tekur undir að það að mæta þurfi þessari þróun og er fyrirliggjandi frumvarp liður í því. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álit meiri hlutans rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Björgvin Jóhannesson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðrún Hafsteinsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Óli Björn Kárason og Orri Páll Jóhannsson. Virðulegur forseti. Hinn 8. júlí 2021 undirritaði utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra fyrir Íslands hönd nýjan fríverslunarsamning við Bretland. Í tillögu til þingsályktunar frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra um fullgildingu fríverslunarsamningsins eru listaðar upp nauðsynlegar lagabreytingar vegna fríverslunarsamnings og annarra samninga við Bretland vegna útgöngu þess úr ESB og EES. Þar kemur m.a. fram að vegna fríverslunarsamnings og annarra samninga Íslands við Bretland sé nauðsynlegt að gera breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga sem kveða á um að nánustu aðstandendum þjónustuveitenda sem starfa tímabundið á Íslandi verði gert kleift að sækja um dvalar- og atvinnuleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Hér eru lagðar til þær breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga sem nauðsynlegar þykja vegna framangreinds fríverslunarsamnings við Bretland og vísað er til í fyrrgreindri þingsályktunartillögu. Virðulegur forseti. Að því sögðu ítreka ég að hér er um að ræða atvinnuleyfi til þeirra sem þegar hafa störf við starfsstöðvar erlendis en eru ekki að koma hingað í þeim tilgangi að vera í atvinnuleit. Þetta mun jafnframt nýtast erlendum aðilum sem hingað koma en Íslendingum jafnframt sem flytjast innan viðskiptafyrirtækis í útibú erlendis.

Forseti. Það er mikilvægt að samhliða þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu verði stigin skref til að ná utan um þann hóp sem leitað hefur skjóls á Íslandi undan stríðinu í Úkraínu. Sambærilega tillögu er að finna í frumvarpi um útlendinga, máli 201, sem fallið var frá á síðustu dögum yfirstandandi löggjafarþings. Tillagan felur í sér að útlendingar sem hafa fengið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða vegna sérstakra tengsla við landið samkvæmt lögum um útlendinga verði undanþegnir kröfu um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi. Vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að beita 44. gr. laga um útlendinga í málefnum flóttafólks frá Úkraínu er brýnt að gera breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga þannig að öll þau sem fá dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða fái sjálfkrafa og milliliðalaust atvinnuleyfi samhliða dvalarleyfinu. Mikilvægt er að fólk á flótta frá Úkraínu líði ekki fyrir þá ákvörðun dómsmálaráðherra að falla frá máli sínu sem ætlað var að ná þessum markmiðum en fjallar að flestu leyti um ótengd mál. Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til á þingskjali 732. Undir þetta nefndarálit skrifar sú sem hér stendur ásamt Guðnýju Birnu Guðmundsdóttur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti fyrir hönd meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur, nr. 87/2018, um nikótínvörur. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur nr. 87/2018, þannig að nikótínvörum, líkt og nikótínpúðum, verði bætt inn í ákvæði laganna. Hingað til hafa engin lög náð utan um nikótínvörur hér á landi og verði frumvarp þetta að lögum hefur það í för með sér að slíkar vörur lúti að mestu leyti sömu reglum og gilda um rafrettur og áfyllingar fyrir þær. Markmiðið með frumvarpinu er þannig að setja skýrar reglur um heimildir til sölu, markaðssetningar og notkunar á nikótínvörum með því að fella þær undir sömu reglur og gilda samkvæmt lögum um rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi á þskj. 1318. Nikótínpúðar eru tiltölulega nýleg vara og aðeins eru um rúm tvö ár síðan varan kom í einhverjum mæli á markað á Íslandi. Neysla vörunnar hefur aukist hratt hér á landi og rannsóknir sýna að nú neytir allt að þriðjungur framhaldskólanema á aldrinum 16–18 ára púðanna. Meiri hlutinn bendir á að umsagnaraðilar eru almennt sammála um mikilvægi þess að koma á reglum um heimildir til sölu, markaðssetningar og notkunar nikótínvara, en þó komu fram nokkrar athugasemdir við efni frumvarpsins. Í umsögnum og umfjöllun þar kom þannig fram töluverður ágreiningur um efni þess, ýmist um að frumvarpið gengi of langt eða þá að ganga þyrfti lengra við að takmarka sýnileika og aðgengi að nikótínvörum. Meiri hlutinn lagði í umfjöllun sinni áherslu á að skoða hvernig mætti draga úr áhrifum vörunnar á börn og ungmenni. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 11. gr. laganna þar sem lagt er bann við hvers konar auglýsingum á nikótínvörum. Að mati meiri hluta nefndarinnar þjónar bann af þessum toga vart tilgangi sínum lengur þar sem slíkar auglýsingar berast Íslendingum í erlendum miðlum, hvort sem er í gegnum erlenda hljóð- og myndmiðla, erlenda vefi og samfélagsmiðla eða erlend blöð og tímarit. Að því sögðu beinir meiri hlutinn því til ráðuneytisins að ráðist verði í heildarendurskoðun á reglum um auglýsingar er snerta nikótín-, tóbaks- og áfengisvörur hér á landi svo að heildarumgjörð og markmið laga sem um slík bönn gilda nái tilgangi sínum. Þá að breytingunum sem nefndin leggur til á frumvarpinu en þær eru tvær. Í fyrsta lagi er lagt til að b-liður 9. gr. frumvarpsins sem mælir fyrir um bann við innflutningi, framleiðslu og sölu á nikótínvörum sem innihalda bragðefni, verði fellt á brott. Nefndinni bárust nokkrar umsagnir þar sem bann við notkun bragðefna í nikótínvörum er gagnrýnt. Þá er rétt að geta þess að rannsóknir á áhrifum bragðefna í nikótínvörum eru af skornum skammti og hafa enda verið stutt á markaði eins og áður er sagt. Í umsögnum og umfjöllun um málið í nefndinni hafa komið fram mjög skiptar skoðanir um þetta bann. Innan nefndarinnar voru jafnframt uppi ólík sjónarmið varðandi bragðbannið. Þrátt fyrir að notkun bragðefna kunni að hafa áhrif á neyslu barna og ungmenna á vörunum er það niðurstaða meiri hlutans að frekari vinnu þurfi til að greina áhrif slíkra aðgerða, þ.e. banns, og mögulegar leiðir við að afmarka bannið og framfylgja því. Að mati meiri hlutans er ljóst að meiri tíma þarf til að útfæra slíkt bann og skjóta undir það traustari stoðum. Bannið sé með öðrum orðum ekki nægilega vel undirbyggt eins og það er sett fram í þessu frumvarpi. Meiri hlutinn hvetur til þess að heilbrigðisráðuneytið og eftirlitsaðilar haldi áfram að fylgjast með alþjóðlegum rannsóknum og stefnumótun varðandi áhrif bragðefna á neyslu nikótíns og leiðum til að draga úr henni. Meiri hlutinn leggur því til í ljósi þessara sjónarmiða að áðurnefndur b-liður 9. gr. frumvarpsins, um bann við innflutningi, framleiðslu og sölu á nikótínvörum sem innihaldi bragðefni, verði felldur á brott. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til breytingu á 12. gr. frumvarpsins varðandi bann við notkun nikótínvara á stöðum þar sem börn og ungmenni safnast saman. Í 12. gr. frumvarpsins er lagt til að ný málsgrein bætist við 12. gr. laganna þar sem bann er lagt við notkun nikótínvara í skólum, öðrum menntastofnunum og á öðrum stöðum þar sem börn og ungmenni safnast saman. Fyrir nefndinni kom fram gagnrýni á orðalag greinarinnar, það kynni að valda misskilningi og að bannið megi túlka þannig að það nái til allra menntastofnana óháð aldri fólks sem þar stundar nám. Einnig var bent á að skerpa mætti á gildissviði ákvæðisins gagnvart starfi fyrir börn. Meiri hlutinn tekur undir þessa gagnrýni og er sammála því að orðalag þessarar greinar þurfi að skýra. Meiri hlutinn leggur því til að orðalagi 12. gr. verði breytt svo að allur vafi verði þar tekinn af um að notkun nikótínpúða sé óheimil alls staðar þar sem börn og ungmenni koma saman í dagvistun, sem og í skipulögðu skóla-, íþrótta- og tómstundastarfi, hvort sem það á sér stað innan dyra eða utan. Upptalningin í lagaákvæðinu er ekki tæmandi heldur afmörkuð með aldursviðmiðinu 18 ár. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta velferðarnefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Björgvin Jóhannesson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðný Birna Guðmundsdóttir, Guðrún Hafsteinsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Óli Björn Kárason og Orri Páll Jóhannsson. Virðulegi forseti. Eins og fram kom er hér í fyrsta skipti verið að setja skýrar reglur um heimildir til sölu, markaðssetningar og notkunar á nikótínvörum með því að fella þær að mestu undir sömu reglur og gilda samkvæmt lögum um rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur. Ég tel þetta gríðarlega mikilvægt skref að til verði umgjörð um þessa vöru á markaði en eins og áður hefur komið fram er þetta vara sem aðeins hefur verið hér á markaði í tvö ár. Ég vil líka nefna það hér að ég álít að við eigum eftir að sjá ýmsar breytingar á lagaumgjörð um tóbak og staðgönguvörur þess á næstu mánuðum og árum í ljósi alþjóðlegrar þekkingar og stefnumótunar varðandi forvarnir og markaðsumgjörð þessara vara.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að tjá mig aðeins um þetta mál, sem var nú heldur betur umdeilt þegar það kom hingað inn í þingið og voru fjörugar umræður um það við 1. umr. Við erum auðvitað að tala um breytingu á lögum um rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur. Þar undir eru nikótínpúðarnir sem allir voru að tala um. Auðvitað er meginmarkmiðið með þessu að vernda börn og ungmenni, að setja skýrar reglur um markaðssetningu á þessum vörum, svo dæmi sé tekið, aðgengi barna og ungmenna að þeim. Alla þá heildarhugsun styð ég heils hugar. Það er engin ástæða til þess fyrir börn og ungmenni að nota þessa vöru. En það er með þetta eins og svo margt annað, það er hægt að ganga of langt í vernduninni þannig að lögin verði kannski svolítið marklaus, þau verði þannig að þau verði of umdeild og þjóni kannski ekki alveg tilgangi sínum. Ég verð að segja það alveg eins og er að inn í þetta fléttast síðan dágóður skammtur af forræðishyggju og þessari ofurtrú á boð og bönn, að boð og bönn leysi vandann, að við bætum alltaf lýðheilsu með boðum og bönnum, við verndum best börn og ungmenni og fullorðna með boðum og bönnum. En það er bara einfaldlega ekki þannig. Það er vel hægt að ná þeim skynsamlegu og jákvæðu markmiðum með öðrum hætti. Það er reyndar heppilegra að gera það. Þegar þetta frumvarp kom inn gerði ég alvarlegar athugasemdir, eins og mjög margir fleiri, sérstaklega við þetta bragðbann. Þá var verið að vísa í ákvæði þar sem tiltekið var að það væri óheimilt að flytja inn, framleiða og selja nikótínvörur og rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur sem innihalda bragðefni sem kunna að höfða til barna, svo sem nammi- og ávaxtabragð. Ráðherra skal setja reglugerð um nánari útfærslu þessa ákvæðis. Þannig kom þetta inn í þingið, en ég sé að nefndin hefur tekið á þessu og leggur til í nefndaráliti að þetta fari út. Það er auðvitað gott, en mig langar samt aðeins að staldra við þetta og velta því aðeins upp hvernig þetta verður til: Hvernig setjast menn niður, hugsa og skrifa og komast að því að svona lagaákvæði eigi að geta þjónað tilgangi sínum? Hvernig stendur á því að menn staldri til að mynda ekki við skilgreiningarleikfimina sem fer í það að reyna að átta sig á því hvað fellur undir nammibragð og hvað fellur undir ávaxtabragð? Menn geta fljótt farið út í ógöngur í því. Þetta hljómar auðvitað vel og fallega en það verður til alveg óskaplegur skilgreiningarvandi í þessu, fyrir svo utan það að fullorðið fólk má alveg og á alveg að mega nota þessar nikótínvörur með einhvers konar nammi- eða ávaxtabragði. Þannig að bann til að vernda börn og ungmenni, sem síðan bitnar á því sem við getum alveg kallað eðlilega neyslu fullorðinna, er ekki rétta leiðin. Ég hjó reyndar eftir því og ég vona að mér fyrirgefist að segja það að ég hafði það jafnvel á tilfinningunni þegar við vorum að ræða þetta hérna í 1. umr. að hæstv. heilbrigðisráðherra hefði ekki djúpa sannfæringu fyrir þessu skilgreiningaratriði sjálfur. Honum var þá falið að setja reglugerð um nánari útfærslu þessa ákvæðis og mér fannst hæstv. ráðherra þarna vera vandi á höndum. Ég fagna því auðvitað að þetta hafi verið tekið út í nefndarálitinu og að komin sé tillaga um það, sem ég ætla þá að styðja, að sjálfsögðu, vegna þess að við erum til að mynda með hættulegri vöru sem er áfengi og þar erum við að leyfa nammi- og ávaxtabragð. Við erum með tópasskot og við erum með súkkulaðilíkjöra og kaffilíkjöra, þannig að það er svona innbyrðis þversögn í þessu þegar kemur að einhverjum vörum sem geta ógnað lýðheilsu sem ég á erfitt með að sætta mig við. Alla vega, þetta er farið út og það er vel. En mig langar samt líka vekja athygli þingheims á því að það er talað um það í greinargerðinni þegar málið kemur inn að rannsóknir sýni að bragðefni, sérstaklega nammi- og ávaxtabragð, spili stóran þátt í því hversu vinsælar rafrettur eru meðal barna og ungmenna og rök falla til þess að telja að hið sama eigi við um vinsældir nikótínpúða hjá ungmennum. Þetta á ég erfitt með að sætta mig við vegna þess að þarna er allt í einu komið inn í greinargerð í lagafrumvarpi, sem þingið á síðan að taka til umfjöllunar, einhvers konar leikfimi um það að rannsóknir á einu sé hægt að taka og heimfæra yfir á önnur atriði. Þetta finnst mér aðfinnsluvert. Svo segir líka: „Á sama tíma og daglegar eða reglubundnar reykingar ungmenna hafa dregist saman hefur neysla ungmenna á rafrettum og nikótínpúðum farið vaxandi vegna innreiðar nýrra ávanabindandi nikótínvara inn á markað.“ Þarna má segja, ekki síst um fullorðna fólkið, að það er nú bara bein fylgni þarna á milli. Það voru mjög margir sem hættu að reykja þegar rafretturnar komu og það voru ótrúlega margir sem hættu að nota rafrettur þegar nikótínpúðarnir komu, þannig að fylgnin þarna á milli er auðvitað nokkuð sterk, finnst manni. Það sama væri þá hægt að segja um þetta þegar snýr að börnum og ungmennum, en auðvitað viljum við ekki að börn og ungmenni séu yfir höfuð að nota þessar vörur. Þar er betra að nota samtal. Börn og ungmenni eru engir vitleysingar. Þau taka rökum, þau eru skynsöm. Þetta er bara spurning um að reyna að nálgast þau með betri hætti. Ég er algerlega sannfærður um að það er farsælli leið til að ná því markmiði sem þarna er verið að reyna að ná. Við getum alveg notað þetta vegna þess að ef þetta með ávaxtabragðið og nammibragðið hefði orðið að veruleika þá hefði það í raun og veru þýtt það að yfirgnæfandi meiri hluti allra nikótínpúða hefði farið af markaðnum vegna þess að þetta er allt með einhverju bragði. Við tókum ekki á unglingadrykkju með því að setja svo íþyngjandi reglur um áfengi að það yrði næstum því bannað. Við gerðum það ekki. Við fórum aðra leið og við náðum árangri og við eigum að nota það sem fyrirmynd þegar við erum í þessu. Síðan vil ég aðeins gera athugasemd við það að þó að ég sé sammála meiri hluta velferðarnefndar í því að taka þetta bragðbann út, hjartanlega sammála því, þá undrast ég mjög rökstuðninginn og get eiginlega ekki lesið annað út úr rökstuðningnum fyrir því en það að meiri hluti velferðarnefndar sé mjög áhugasamur síðar, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, um að taka upp þetta bann. Það segir í nefndarálitinu: „Þrátt fyrir að bann við notkun bragðefna kunni að skila árangri til að draga úr neyslu barna og ungmenna á níkótínvörum er það niðurstaða meiri hlutans að frekari vinnu þurfi við að greina áhrif slíkra aðgerða og mögulegar leiðir við að framfylgja slíku banni. Að mati meiri hlutans er því ljóst að meiri tíma þarf til að útfæra slíkt bann og skjóta undir það traustari stoðum. Bannið sé með öðrum orðum ekki nægilega vel undirbyggt eins og það er sett fram í þessu frumvarpi. Meiri hlutinn hvetur til þess að heilbrigðisráðuneytið og eftirlitsaðilar haldi áfram að fylgjast með alþjóðlegum rannsóknum og stefnumótun varðandi áhrif bragðefna á neyslu nikótíns og leiðum til að draga úr því.“ Þetta finnst mér vera rökstuðningur sem ég get ekki fallist á þó að ég fallist á niðurstöðuna um að það beri að taka bragðefnið út. Þannig að mér finnst að við þurfum kannski að ræða þetta frekar á öðrum forsendum en því sem er andlag rökstuðnings sem birtist okkur í þessu nefndaráliti. Það má hins vegar tiltaka annað sem er jákvætt í þessu, þ.e. að nefndin lagðist yfir auglýsingar á nikótínvörum og lagði til þá breytingu og beinir því til ráðuneytisins að ráðist verði í heildarendurskoðun á reglum um auglýsingar sem snerta nikótín-, tóbaks- og áfengisvörur hér á landi svo heildarumgjörð og markmið laga sem um slík bönn gildi nái tilgangi sínum. Þetta er auðvitað ekki hægt að skilja öðruvísi en svo en að meiri hlutinn sé þá að fela ráðuneytinu og hæstv. heilbrigðisráðherra að skoða þetta, að búa til eitthvert innbyrðis samræmi þarna. Og þá mögulega verður niðurstaðan sú að þetta regluverk verði meira í takt við það alþjóðlega umhverfi sem við búum í og er auðvitað gerbreytt frá því sem var áður, auk þess sem breytt fjölmiðlalandslag, samfélagsmiðlar og aðrir þættir, mismunandi aðstaða innlendra og erlendra miðla, spila þar auðvitað stóra rullu í. Ég vona að þetta verði til þess að það náist þá einhver góð lending í því. Ég vildi nefna tvennt til viðbótar sem ekki er tekið á í nefndarálitinu. Annars vegar er það að mér finnst það sem snýr að eftirliti Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og þeim skilyrðum sem innflytjendur og seljendur þessara vara þurfa að uppfylla, vera svolítið íþyngjandi, eiginlega fullíþyngjandi að mínu viti. Það er talað um að þeir sem hyggjast setja svona vörur á markað eigi að senda tilkynningu um það sex mánuðum áður en markaðssetning er fyrirhuguð, eða þrem mánuðum áður en markaðssetning er fyrirhuguð á nikótínvörum. Sex mánuðir eru þá fyrir rafrettur og áfyllingar. Ég held að þetta sé ekki endilega heppilegt þótt ég skilji vel að markmiðið á bak við þetta sé auðvitað að hafa einhvers konar yfirsýn og regluverk sem á að bæta ástandið. En það er alveg áleitin spurning hvort það geri það yfir höfuð. Síðan velti ég því líka fyrir mér sem snýr að því að það er t.d. verið að tala um hvernig myndir eru framan á þessum vörum og þar finnst mér óþarflega langt gengið. Þarna gætu menn lent líka í ákveðnum skilgreiningarvanda. Þannig að þó að ég sé hjartanlega sammála markmiðunum sem verið er að reyna að ná með þessu frumvarpi þá er ég ekkert endilega viss um að við séum á réttri leið til að ná þeim markmiðum. Ég veit ekki hvort ég á að vera svo dramatískur að segja: Leiðin til heljar er vörðuð góðum ásetningi. Ásetningurinn er góður en ég er ekkert viss um að niðurstaðan úr þessu verði endilega sérstaklega gott mál. Maður hefur einhverja klukkutíma til að velta þessu betur fyrir sér. Þetta kemur auðvitað svolítið seint inn í þingsalinn úr nefndinni. En ég á satt best að segja enn þá svolítið erfitt með þetta mál þrátt fyrir að meiri hluti velferðarnefndar hafi vissulega gert ákveðnar betrumbætur á því. Ég bendi þingheimi líka á að rökstuðningurinn fyrir því að afnema þetta bragðbann finnst mér skrýtinn hjá hv. velferðarnefnd.