Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir og sjútvn. þessarar hv. d. hefur fjallað um, er samið af sérstakri n., sem sjútvrn. skipaði á s. l. sumri. Þar sem núgildandi lög um löndun á loðnu falla úr gildi nú um áramótin, þótti þurfa að semja ný lög, ef áfram átti að halda svipuðu fyrirkomulagi í þessu efni og gilti á síðustu loðnuvertíð. Sú reynsla, sem þá fékkst, bendir eindregið til þess, að svipað fyrirkomulag eigi fyllsta rétt á sér. Það fyrirkomulag gaf þá raun, að veiðiflotinn nýttist mun betur en ella hefði orðið, og bæði sjómenn og útgerðarmenn hafa verið í raun og veru ánægðir, þegar á heildina er litið. Sama mætti segja um verksmiðjueigendur, sem vafalaust hafa notið bættrar afkomu vegna þess skipulags, sem lögum samkv. var á haft. Þetta skipulag, sem á var haft í fyrra, byggðist fyrst og fremst á samstarfi þeirra aðila, sem áttu mestan hlut að þessu máli, þeirra, sem veiða loðnu og selja hana til bræðslu, og hinna, sem kaupa hana. Við endurskoðun núgildandi laga hefur n., sem samdi þetta frv., einkum stuðst við þá reynslu, sem fékkst á síðustu loðnuvertíð. Núgildandi lög voru aðeins sett til eins árs, og var alltaf gert ráð fyrir því, að endurskoða þyrfti þau, ef þetta fyrirkomulag yrði haft áfram, enda komu í ljós ýmsir annmarkar, sem leitast hefur verið við að ráða bót á við samningu þessa frv. Efni þessa frv. er hv. þm. vafalaust öllum kunnugt, en meginefni þess er bað, að þriggja manna nefnd, loðnunefnd, skal hafa með höndum skipulagningu og tilhögun á löndun á loðnu til bræðslu og sú þriggja manna n., - og það er nýmæli í þessum l., - skal hafa vald til þess að stöðva löndun hjá einstökum verksmiðjum, enda þótt þróarrými sé fyrir hendi. Það kom fram, þegar frv, var lagt hér fram, bæði hjá hæstv. sjútvrh. og hv. 3. þm. Reykn., að þetta ákvæði gæti verið nokkurt álitamál. Að vísu kom sá vafi einnig fram í sjútvn., en nm. urðu þó ásáttir um, að loðnunefndin yrði að hafa ákvörðunarvald í þessu efni, og skipstjórar höfðu eindregið óskað eftir því, að slíkt vald væri fyrir hendi hjá n., þannig að það væri heimilt að stöðva löndun í verksmiðjum á ákveðnum svæðum í stuttan tíma, bæði til þess að koma fleiri verksmiðjum fyrr í gagnið og eins til þess að fyrirbyggja það, að löndunaröngþveiti skapaðist síðar. Þá eru í 2. gr. frv. skýrari ákvæði en voru í eldri lögum um tilkynningarskyldu skipstjóra. Var talið, að fyrri ákvæði væru ekki nógu af dráttarlaus um þetta efni, og skapaði það nokkurn vanda á síðustu loðnuvertið. Hér er að nokkru bætt úr því með skýrari ákvæðum. Þá eru og sett í þetta frv. ítarlegri sektarákvæði, sbr. 5. gr. frv., og fer ég ekki nánar út í það. Við 1. umr. þessa máls var því beint til sjútvn., hvort ekki væri mögulegt að auka nýtingu loðnuflotans enn frekar en gert væri ráð fyrir með þessu frv., með því að greiða fyrir loðnuflutningum með bifreiðum, þegar loðnan væri komin það langt vestur með landi, að landað yrði á höfnum hér á Suðvesturlandi, þ. e. í Þorlákshöfn og Grindavík, svo að nokkuð sé nefnt. Sjútvn. taldi útilokað að setja ákvæði sem slíkt í lög, en til greina gat komið að hafa um það heimildarákvæði, en n. taldi, að í 3. gr. fælist nógu skýr heimild í raun og veru til loðnunefndar, þannig, að það ætti að vera mögulegt að taka tillit til þess atriðis, sem kom fram við 1. umr. um styrki til flutninga á landi, svo að n. taldi ekki ástæðu til þess að vera að koma með bráðabirgðaákvæði um þetta. Það er þó rétt að taka fram, að það eru sérstaklega tvö atriði, sem komu til greina, að rétt þætti að styrkja flutninga á landi, ef landað væri loðnu í Þorlákshöfn eða Grindavík. Það er í fyrsta lagi öryggismál fyrir sjómennina, sem þá losnuðu við langa siglingu í misjöfnum veðrum kannske á vetrarvertíð fyrir Reykjanes - og í öðru lagi, að hægt væri að létta á skipunum í höfnum, þannig að hægt væri að taka hluta af farminum í land og koma honum fyrir í frystingu, þannig að nýtingin yrði meiri og betra verð fengist fyrir aflann. En sjútvn. taldi samt ekki ástæðu til þess að setja þetta í frv. og kaus heldur að afgreiða það óbreytt, eins og hér liggur fyrir. Þeir eru nokkurt viðkvæmnismál, þessir styrkir, þar sem loðnuflutningasjóður er byggður upp þannig, að tiltekið framlag er lagt í sjóðinn, bæði frá skipum og sjómönnum annars vegar og hins vegar af kaupendum loðnunnar, og gert er ráð fyrir því, að þetta fé renni aftur til þeirra aðila í formi aukinna flutningastyrkja. Ákvörðun um þetta efni, hvort sem farið verður út í það að styrkja landflutningana eða ekki, verður að sjálfsögðu að takast í fullri samvinnu við þá aðila, sem þetta snertir mest, því að hér er um mikið hagsmunamál að ræða. - Þetta atriði var sem sagt rætt, og það var rætt bæði við formann n., Gylfa Þórðarson, og einnig var rætt um þetta við fulltrúa frá Farmanna- og fiskimannasambandinu. Þeir voru inni á þessu sjónarmiði, að rétt gæti verið að styrkja í vissum tilvikum flutninga á landi, en það yrði þá að vera undir styrkri yfirstjórn loðnunefndar. Kemur það heim við það, sem sjútvn. taldi æskilegra. Sjútvn. kaus því að breyta ekki þessu frv. og leggur til. að það verði samþ. óbreytt, eins og það hér liggur fyrir.



Herra forseti. Aðalatriði þessa frv., sem hér er til umr., er ákvæðið í 2, gr. þess, sem er þess efnis, að þeir, sem áttu lögheimili í Vestmannaeyjum að kvöldi 22. jan. 1972, skuli eiga rétt á að telja sig heimilisfasta þar til 1. júní 1974 án tillits til þeirra ákvæða, sem gilda um lögheimili og heimilisfesti að öðru leyti. Eins og er og allir vita, ríkir hin mesta óvissa um framtíðarheimilisfang íbúanna í Eyjum. Þess vegna hefur þótt nauðsynlegt að lögfesta ákvæði, sem fái Vestmanneyingum, þ. e. a. s. þeim, sem dveljast á meginlandinu, sjálfdæmi um það, um ákveðið tímabil þó, hvort þeir vilji halda lögheimili í Vestmannaeyjum eða flytjast þaðan, og um þetta mun enginn ágreiningur vera með þeim, sem hlut eiga að þessu máli. Þetta ákvæði hefur ótvíræða þýðingu, fyrst og fremst um álagningu útsvara í Vestmannaeyjum á næsta ári, og það má okkur öllum vera ljóst, að það er mikil nauðsyn á öflun tekna til þeirrar uppbyggingar, sem þarf að eiga sér stað í Vestmannaeyjum. Þá fara einnig fram kosningar til bæjarstjórna á næsta ári eða síðasta sunnudag í maí, ef að vanda lætur. Þeir Vestmanneyingar, sem í landi eru enn eða kunna að vera þá, hljóta eðlilega að vilja hafa áhrif á stjórn Eyjanna, hvernig háttað verði um það uppbyggingarstarf, sem fyrir höndum er, en til þess þurfa þeir og eiga að hafa þar kosningarrétt og einnig kjörgengi. Bæjarstjórn Vestmannaeyja hefur sent félmn. umsögn um frv., og þar segir, að hún sé sammála um efni þess, en vilji jafnframt benda á, að eðlilegra væri að miða tímamörkin við 1. okt. 1974 eða jafnvel 1. des. 1974, fremur en 1. júní það ár. Og rök bæjarstjórnarinnar fyrir þessari ábendingu eru þau, að mjög margir Vestmanneyingar ætli sér að flytja til Vestmannaeyja á ýmsum tímum næsta sumar. N. féllst að nokkru á þessa ábendingu, og af því tilefni flytur hún brtt. á þskj. 226. Brtt. er á þá leið, að í stað tímamarksins 1. júní 1974 komi 1. október 1974. Frá öðrum ákvæðum frv. skal ég greina í stuttu máli. Ákvæði 1. gr. þess er tilkomið vegna till. frá Hagstofu Íslands. Í umsögn Hagstofunnar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Talsverð brögð munu vera að því, að menn reyni að misnota ákvæði í 3. gr. lögheimilislaga um tvö eða fleiri heimili manna, og þetta ákvæði á að stefna og stefnir að því að binda að mestu leyti eða öllu leyti enda á þessa vansmið eða misnotkun.“ Í 2. mgr. 2. gr. frv. er ákvæði, sem einnig er fram komið fyrir ósk Hagstofu Íslands. Er um að ræða nauðsynlega ráðstöfun til að skapa öryggi og festu í framkvæmd á aðalákvæðinu, sem ég drap á fyrst í máli mínu. Fyrirhugað er að gera sérstakt eyðublað eða eyðublöð til yfirlýsinga af hálfu Vestmanneyinga um, að þeir séu samþykkir kröfu sveitarfélags þess, sem þeir hafa dvalist í um skeið, - kröfu sveitarfélags til þjóðskrár um, að þeir verði fluttir á íbúaskrá þess sveitarfélags, sem kröfuna gerir, miðað við 1. des. 1973. Krafa sveitarstjórnar um slíkan flutning á heimilisfangi yrði þannig ekki tekin til greina af þjóðskrármönnum, nema henni fylgi ótvíræð staðfesting hlutaðeigandi einstaklings á þar til gerðu eyðublaði. En ákvæðið í þessum hluta 2. gr. segir fyrir um framkvæmdina einmitt með þessum hætti. Hagstofa Íslands hefur sent umsögn sína um þetta frv. í heild og mælir eindregið, eins og þar segir, með samþykkt þess og leggur höfuðáherslu á, að frv. geti orðið samþ. endanlega frá Alþ. fyrir jól. Félmn. þessarar hv. d. leggur einróma til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem ég gat um og er að finna á þskj. 226.

Frsm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Iðnn. þessarar d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um þörungavinnslu við Breiðafjörð. Á fundum n. mætti dr. Vilhjálmur Lúðvíksson, sem er formaður þess undirbúningsfyrirtækis, sem unnið hefur að undirbúningi málsins í ár. Frv. var sent til umsagnar allmargra aðila. Það var sent til 5 hreppa Austur-Barðastrandarsýslu, sýslunefndar Austur-Barðastrandarsýslu, til Iðnþróunarstofnunar Íslands, til Framkvæmdastofnunar Íslands, til Náttúruverndarráðs, og auk þess barst tillaga frá Hafrannsóknastofnuninni um nokkra breytingu á frv. Umsagnir bárust frá öllum þessum aðilum nema tveimur hreppum Austur-Barðastrandarsýslu, Gufudalshreppi og Múlahreppi. Allar voru þessar umsagnir jákvæðar, þótt nokkrar aths. kæmu fram, sem ég mun minnast á síðar. N. varð sammála um að mæla með samþykkt frv., en leggur til nokkrar brtt., sem koma fram á þskj. 231. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Björn Fr. Björnsson og Geir Hallgrímsson. Einn nm., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, leggur fram brtt. á þskj. 228. Þetta mál, þörungavinnsla við Breiðafjörð, á sér nokkurn aðdraganda. Málið hefur verið æðilengi í athugun, fyrst á vegum raforkumálaskrifstofunnar og síðan um allmörg ár hjá Rannsóknaráði ríkisins. Rannsóknaráð skilaði skýrslu í okt. 1972. Meginniðurstöður þeirrar skýrslu voru, að þaravinnsla við Breiðafjörð væri vafasamt fyrirtæki, en þangvinnsla, fyrst og fremst vinnsla á klóþangi, sem er mjög mikið við Breiðafjörð, álitleg. Í þessum rannsóknum var fyrst og fremst lögð áhersla á rannsóknir á þaravinnslu. Þarinn er ákaflega mikill á Breiðafirði, hann vex að sjálfsögðu dýpra en þangið, sem er í fjörumörkum og er einnig mjög mikið, einkum klóþang. Munu raunar vera á Breiðafirði einhver mestu þang- og þaramið, sem þekkjast í Norður-Atlantshafi. Það styrkir mjög þetta mál, að stærsti framleiðandi á alginötum úr klóþangi, Alginate Industries í Skotlandi, hafði lýst þeim vilja sínum að gera samning við fyrirtækið um kaup á þurrkuðu klóþangi á því verði, sem virtist tryggja rekstrargrundvöll þessa fyrirtækis. Á grundvelli þessarar skýrslu frá Rannsóknaráði ríkisins var sett á stofn með l. frá hv. Alþ. undirbúningsfyrirtæki um þörungavinnslu við Breiðafjörð, og hóf það starfsemi sína í upphafi þessa árs. Í undirbúningsstjórn fyrirtækisins völdust þrír menn, dr. Vilhjálmur Lúðviksson, sem var formaður stjórnarinnar, Þorsteinn Vilhjálmsson, báðir tilnefndir af iðnrh., og Ólafur E. Ólafsson fyrrv. kaupfélagsstjóri í Króksfjarðarnesi, sem var kjörinn af öðrum hluthöfum. Ríkissjóður lagði fram 5 millj. sem hlutafé í þetta fyrirtæki, en aðrir hluthafar urðu fyrst og fremst Sjávaryrkjan h. f., sem er fyrirtæki heimamanna, það fyrirtæki lagði fram 2.5 millj., en 320 þús. af hlutafé eru í eigu einstaklinga. Stjórn þessa undirbúningsfyrirtækis vann ágætt starf. Hún endurskoðaði þær áætlanir, sem fyrir lágu, og skilaði niðurstöðum sínum í apríl s. l. Í ljós kom, að nokkrir aðilar, einkum Framkvæmdastofnun ríkisins, hagrannsóknadeild og Iðnþróunarsjóður, sem rætt var við í sambandi við fjármögnun, töldu nauðsynlegt að kanna betur en gert hafði verið vissa þætti framleiðslunnar, fyrst og fremst öflunartækni þá, sem fyrirhuguð er í sambandi við þangvinnsluna, og jafnframt, að fram þyrfti að fara frekari viðræður við hið skoska fyrirtæki um sölu á framleiðslunni. Niðurstaðan varð því, að framkvæmdum var frestað um eitt ár. Var það gert í fullu samráði við hið skoska fyrirtæki, sem breytti þar með áætlunum sínum um móttöku framleiðslunnar til ársins 1975. Sumarið var vel notað, sérstakur skurðprammi eða sláttuvél fékkst að láni frá hinu skoska fyrirtæki. Prammi þessi var reyndur um allmargra vikna skeið á Breiðafirði við breytilegar aðstæður. Niðurstöður urðu mjög jákvæðar og stóðust fyllilega þær áætlanir, sem gerðar höfðu verið um þangskurðinn. Einnig fóru fram ítarlegar rannsóknir á Breiðafirði á vistfræðilegum áhrifum þangskurðarins, eins og ég mun koma að síðar. Jafnframt voru kostnaðaráætlanir enn endurskoðaðar með tilliti til breytts verðlags, breyttra aðstæðna og nánari upplýsinga, sem fengust. Þetta kemur fram í skýrslu frá Undirbúningsfélagi þörungavinnslunnar h. f., sem kom út í nóv. s. l. og hv. þm. hafa fengið. Eins og málið stendur nú, er gert ráð fyrir því, að vinna 6685 tonn af þurrkuðu þangi í fyrirhugaðri verksmiðju, sem yrði staðsett í Karlsey út af Reykhólum. Áætlað er, að stofnkostnaður verði 211 millj. kr. Rekstrarkostnaður er áætlaður 82 millj. kr., en söluverðmæti 98 millj. kr., þannig að rekstrarafgangur er áætlaður 16 millj. kr., áður en skattar eru greiddir. Þetta er byggt á söluverði 1972 fyrir hvert þurrkað tonn, og fæst þá út arðsemi 9.5% á stofnkostnað. Eins og upplýst var við 1. umr. um þetta mál, hefur hið skoska fyrirtæki nú hækkað tilboð sitt í 76 pund, og fæst þá arðsemi á stofnkostnað 12.1%. En raunar lít ég svo á, að mikilvægari í þessu sambandi sé, að verð þetta er tengt olíuverði og er opið til frekari samninga til hækkunar, eftir því sem aðstæður op horfur leyfa. Rétt er að hafa það í huga, að þang það, sem notað er til slíkrar framleiðslu nú, er þurrkað með tvennu móti: Í fyrsta lagi er það sólþurrkað, en í vaxandi mæli er það nú þurrkað með olíuhitun, og eins og gefur að skilja, verður sú framleiðsla stöðugt óhagkvæmari með hækkandi verði olíunnar. Mér sýnist því ljóst, að söluöryggi þessa fyrirtækis með hagstæðu verði á framleiðslunni sé gott og lítið að óttast í því sambandi. Einnig kemur fram í skýrslu undirbúningsfyrirtækisins, að opinberar framkvæmdir hafi verið áætlaðar að nýju. Gert er ráð fyrir því, að vegur út í Karlsey muni kosta 14 millj. kr., og hefur hann að verulegu leyti þegar verið lagður. Gert er ráð fyrir því, að varmaveita kosti 27.5 millj, kr., raflína 17 millj. kr. Höfn hefur verið áætluð 80 millj. kr., en staðreyndin mun vera sú, að þá áætlun þarf að endurskoða, og sýnist mér við fljóta yfirsýn, að hún geti lækkað töluvert. Mér sýnist, að minnka megi hafnarframkvæmdir nokkuð og fullnægja þó þörfum verksmiðjunnar. Sú endurskoðun mun vera í gangi. Við þær ítarlegu rannsóknir, sem voru gerðar í sumar, hefur komið í ljós, að þangmagn á Breiðafirði er ákaflega mikið. Áætlað er, að þar megi vinna um 15–27 þús. tonn af þurrkuðu þangi á ári hverju, án þess að þanggróður bíði tjón af. Og eins og ég sagði áðan, hefur nú fengist mjög mikilvæg reynsla á þau þangskurðartæki, sem gert er ráð fyrir að nota. Tæki þessi eru mjög ný. Þau eru amerísk uppfinning og hafa verið reynd aðeins um skamman tíma í Skotlandi. Af þessum sökum var ákaflega mikilvægt að fá tækfæri til að reyna þau hér á landi við hérlendar aðstæður. Í sambandi við rannsóknirnar í sumar hefur einnig verið litið vandlega á áhrif þessarar starfsemi á ýmis hlunnindi og vistfræði svæðisins og lífkeðju; eins og ég mun koma nánar að síðar. Í umsögn Framkvæmdastofnunar ríkisins er vísað til álits, sem stofnunin sendi frá sér á s. l. vori. Stofnunin telur sig ekki hafa aðstöðu til að endurskoða það álit á þeim skamma tíma, sem var til stefnu. Í niðurstöðum í áliti stofnunarinnar frá s. l. vori segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sé þess talinn nokkur kostur, virðist rétt að ráðast ekki í framkvæmdir fyrr en frekari vísindalegar og verklegar tilraunir, einkum varðandi þangtekjuna og efnisgæði afurðanna, hafa farið fram. Sérstaklega mikilvægt virðist að reyna sláttutæknina og flutningakerfið fyrir blautt þang við raunverulegar aðstæður, áður en lengra er haldið. Þá virðist aðkallandi að reyna að fá skýrar línur í hugsanlegan viðskiptasamning við AIL, þ. e. a. s. hið skoska fyrirtæki, einkum að því er varðar verðlagsviðmiðanir, og hvort tilboð AIL sé algerlega bundið afhendingu strax 1974. Þá virðist nauðsynlegt að tryggja sölu á því magni mjöls, sem AIL hefur ekki boðist til þess að kaupa.“ Við athugun á niðurstöðum Undirbúningsfélags þörungavinnslu h. f. kemur strax í ljós, að þessum ábendingum Framkvæmdastofnunarinnar hefur verið fullnægt. Ég hef áður rakið mikilvægar tilraunir með þangskurðartæknina á s. l. sumri, sem urðu jákvæðar. Einnig er fenginn nýr verðgrundvöllur fyrir sölu á þanginu til hins skoska fyrirtækis, og jafnframt var tryggt, að hið skoska fyrirtæki gengur ekki frá sínum samningi, þótt frestur á afgreiðslu verði til ársins 1975. Að þessu fengnu virtist ljóst, að tímabært væri að leggja fram frv. til l. um það fyrirtæki, sem ynni þörunga við Breiðafjörð. Með tilvísun til brtt. og umsagna, sem n. hafa borist, vil ég þá fara yfir þetta frv., sérstaklega þær gr., sem brtt. koma fram við. Í 2. gr. frv. leggur n. til, að við verði bætt svo hljóðandi setningu: „Iðnrh. fer með mál, er snerta eignaraðild ríkisins í hlutafélaginu.“ Þarna er raunar aðeins um að ræða flutning á 8. gr. frv. í 2. gr., þar sem n. virtist, að hún ætti heima. Á þskj. 228 leggur hv. 5. þm. Vestf. fram brtt. Hann leggur þar til, að 51% af hlutafé fél. verði jafnan samtals í eigu ríkisins og sveitarfélaganna í Austur-Barðastrandarsýslu, en í frv. er gert ráð fyrir því, að hlutdeild ríkisins eins verði 51%. Um þetta var lauslega rætt í n., og treystu aðrir nm., sem þar voru mættir, sér ekki til að fylgja þessari brtt. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég mun ekki greiða brtt. atkv. Ég lít svo á, að það sé eðlilegt, að þetta verði þá tekið að nýju upp á Alþ., ef það ástand skapast, að slík eignaraðild gæti orðið raunhæf. Það hefur komið fram m. a. í viðræðum við oddvita Reykhólahrepps, sem mætti hjá iðnn. þessarar d. á síðasta þingi, þegar frv. að undirbúningsfyrirtæki var til meðferðar, að heimamenn leggi á það ríka áherslu, að meiri hl. í fyrirtækinu verði í eigu ríkisins. Þeir gera sér grein fyrir því, að þeir hafa ekki bolmagn til þess að ráða við svo mikla framkvæmd sem hér er um að ræða, og telja því hyggilegast, að ríkisvaldið hafi þar meiri hluta og afgerandi hluta. Ég tel ákaflega vafasamt, að þessar aðstæður breytist. En þó gæti svo farið, og þá sýnist mér, eins og ég sagði áðan, eðlilegast, að ríkisvaldið leiti samþykkis Alþ. fyrir þeirri breytingu, sem drög eru lögð að í brtt. frá hv. 5. þm. Vestf. Mér sýnist, að það verði að meta aðstæður á þeirri stundu og þá setja e. t. v. þau skilyrði fyrir slíkum breytingum, sem nauðsynleg kunna að teljast við þær aðstæður. Við 3. gr. frv. gerir n. nokkrar brtt. Við fyrirsögnina er lítilfjörleg breyting. Í stað „til stofnunar“ leggur n. til, að sagt verði: „vegna stofnunar hlutafélagsins er ríkisstj. heimilt“ o. s. frv. Við 1. lið 3. gr. er engin brtt., en mér þykir rétt, að það komi fram, að gert er ráð fyrir því, að hlutafé í þessu fyrirtæki verði um það bil 30% af stofnkostnaði eða um 70 millj. kr., og þarna er gert ráð fyrir því, að ríkisvaldið geti lagt fram 60 millj. Menn reikna með því, að heimamenn muni leggja fram þarna nokkurt fjármagn, a. m. k. það, sem þeir hafa lagt í undirbúningsfyrirtækið og ég gat um áðan. Einnig hefur hið skoska fyrirtæki boðist til þess að leggja fram allt að 6 millj. kr., ef þess er óskað. Að sjálfsögðu verður einnig einstaklingum gefinn kostur á hlutafjáreign í félaginu. Við 3. gr. 4. lið er heldur ekki brtt., en mér þykir rétt að minnast nokkuð á þann lið, sem fjallar um jarðhitasvæði á Reykhólum, einkum vegna ábendingar, sem fram hefur komið í umsögn Reykhólahrepps. Þar er lögð rík áhersla á, að jarðhiti verði fáanlegur til almennra nota á Reykhólum. N. sýnist ljóst, að með orðalagi þessarar gr. er til þess ætlast. Þar er þess getið, að Jarðvarmaveitur ríkisins skuli sjá um stofnun og rekstur hitaveitu, sem m. a. skal gegna því hlutverki að selja þörungavinnslunni jarðhita til rekstrar síns. Í þessu sambandi er rétt, að fram komi, að þörf Reykhóla fyrir jarðhita muni vera eitthvað um 7 sekúndulítrar, en þar fást nú úr þeirri einu holu, sem hefur verið boruð, 18 sekúndulítrar. Heildarþörf verksmiðjunnar er hins vegar áætluð 50 sekúndulítrar. Þegar málinu var frestað á s. l. vori, var á það bent, að mikilvægt væri að fá þarna viðbótarholu til þess að tryggja til hlítar, að nægilegur jarðhiti fáist. Því miður hefur ekki orðið úr þessari framkvæmd, og ber að harma það. Að vísu eru jarðfræðingar sammála um, að líkur séu mjög sterkar til þess, að það fáist nægilegur jarðhiti, en viðbótarhola hefði sannarlega skapað meira öryggi. Í n. var um það rætt og að því spurt, hvað gerist, ef jarðhiti verður eitthvað af skornum skammti. Dr. Vilhjálmur Lúðvíksson taldi það að vísu ákaflega ósennilegt, en sagði, að stjórn undirbúningsfélagsins hefði rætt um þann möguleika, að þá þyrfti að skerpa á með rafhitun og það yrði aðeins lítilfjörlegur viðbótarkostnaður og mundi ekki ráða úrslitum um framkvæmd málsins. Ég get upplýst, að lögð hefur verið áhersla á að tryggja jarðbor til jarðborunar á Reykhólum, strax og þetta frv. er orðið að lögum og fyrirtækið sett á fót. Væntanlega hefst því þessi nauðsynlega framkvæmd á Reykhólum þegar jan. á næsta ári. Í 3. gr. 6. lið er ríkinu heimilað að leggja raflínu að hinu fyrirhugaða verksmiðjusvæði. Engin brtt. er við þann lið. En mér þykir eðlilegt, að það komi fram hér, á hvern máta þetta mundi eiga að gera, og einnig vil ég leggja áherslu á, að að öllum líkindum þarf að styrkja það kerfi, áður en langt um líður. Gert er ráð fyrir því að breyta núv. línu frá spennistöð við Tröllatunguheiði í þriggja fasa línu. Með þörfum verksmiðjunnar kemur hins vegar í ljós, að heildarorkuframleiðslugeta svæðisins er aðeins mjög lítið meiri en þörfin í heild er. Áætlað er, að Þverárvirkjun í Strandasýslu, sem framleiðir þessa orku, geti framleitt 890 kwst. að meðaltali með þeirri jöfnunargetu, sem þar er. Þörfin er um 830 kwst. og er því ljóst, að ekkert má út af bera til þess, að þörfin verði meiri en framleiðslugetan. Varastöð er í Búðardal, en þangað er ekki þriggja fasa lína og því ekki nema takmarkað gagn af þeirri stöð fyrir fyrirhugaða þangþurrkstöð að Reykhólum. Mér sýnist ljóst, að leggja beri áherslu á að tengja þetta svæði við raforkukerfi landsins, t. d. með línu suður á bóginn yfir á Snæfellsnes í þá línu, sem þangað mun nú fyrirhuguð. Þetta held ég, að sé óhjákvæmileg framkvæmd og beri að ráðast í hana fyrr en síðar. Við lið 3.7 er brtt. í nál. Þar er lagt til, að við þennan lið verði bætt orðunum: „samkv. 7. gr. og 3. lið 9. gr. hafnal.“ Liðurinn fjallar um höfnina í Harlsey. Við teljum nauðsynlegt að vekja athygli á þessum gr. hafnalaga, sérstaklega 19. gr., þar sem hafnarsjóði er heimilað að styrkja hafnarframkvæmd þannig, að framlag hins opinbera nemi allt að 90% af heildarkostnaðinum. Lagt hefur verið til, að hafnarsjóður verði settur á stofn vegna þessarar hafnar. Sýslunefnd Austur-Barðastrandarsýslu hefur fjallað um málið og orðið sammála um að mæla með slíku, en þó á þeirri forsendu, að heimamenn þurfi ekki að leggja fram meira en 10% af kostnaði við hafnargerðina. Mér sýnist í fljótu bragði, að tekjur af höfninni vegna þarfa verksmiðjunnar muni standa undir þessum 10% og því verði ekki um neina áhættu að ræða í því sambandi. Að sjálfsögðu opnar höfnin jafnframt mikilvæga samgönguleið inn á þetta svæði og mun því skapa meiri tekjur en af flutningum til verksmiðjunnar einnar. Við 4. gr. er engin brtt. Við 6. gr. eru brtt. á þskj. 231, en þar er fyrst og fremst um að ræða aðra niðurröðun og meðferð þess máls, sem gr. fjallar um. Við 6. gr. eru brtt. Efnislega brtt. er fyrst og fremst sú, að fellt er niður, að 3 aðalmenn og varamenn séu skipaðir af ráðh. N. taldi eðlilegast, að þessir menn væru kosnir á aðalfundi. í raun er þar ekki um mikla breytingu að ræða. Sá aðili, sem fer með hlut ríkissjóðs, ræður að sjálfsögðu tilnefningu meiri hl. í stjórn fyrirtækisins. Jafnframt er við þessa gr. gerð sú efnisbreyting, að fram er tekið í brtt., að einn aðalmaður og einn varamaður í stjórn félagsins a. m. k. skuli vera búsettur í Austur-Barðastrandarsýslu. Heimilt er, að einn aðalmaður og einn varamaður sé erlendur ríkisborgari, búsettur erlendis. Síðari setningin vísar að sjálfsögðu til þess, að hinn skoski aðili hefur boðist til að leggja hlutafé í fyrirtækið, og þá virðist eðlilegt, að það fyrirtæki eigi kost á einum stjórnarmanni. Við 7. gr. er lagt til, að hætt verði nýrri mgr., svo hljóðandi: „Iðnrh. getur sett reglugerð um nánari framkvæmd 1. mgr., og skal sú reglugerð sett að fengnum till. náttúruverndarráðs. Jafnframt skal efla vísindalegt eftirlit og rannsóknir á þörungamiðum og dýralífi á Breiðafirði á vegum opinberra rannsóknastofnana.“ Eins og ég hef áður vikið að, hafa orðið nokkrar umr. um áhrif þessarar starfrækslu á lífkeðju og vistfræði Breiðafjarðar. Þetta hefur komið fram hjá ýmsum aðilum. M. a. kemur það fram í áliti frá hreppsnefnd Flateyjarhrepps. Hreppsnefndin lýsir að vísu þeirri von sinni, að sá stórhugur, sem fram kemur í frv. til l. um þörungavinnslu við Breiðafjörð, verði að tilætluðum notum sem grundvöllur að traustari byggð á svæðinu, er hefur átt í vök að verjast til þessa. Hins vegar lýsir hreppsnefndin nokkrum áhyggjum sínum út af áhrifum þessara framkvæmda og þessa atvinnurekstrar á þær nytjar, sem eru að sjálfsögðu mjög mikilvægar fyrir íbúa þess svæðis. Hreppsnefndin lýsir þeirri skoðun sinni, að þeir munu eftir sem áður fyrst og fremst þurfa á þeim hlunnindum að byggja, sem í eyjunum búa. Þessar áhyggjur hreppsnefndarinnar eru mjög skiljanlegar. Áður hafa komið fram nokkrar aths. frá hreppsnefnd Flateyjarhrepps við þetta mál, m. a. í bréfi til iðnrh. á s. l. vetri. Hreppsnefndin taldi þar, að skoða hefði átt, hvort verksmiðjuna mætti staðsetja í Flatey. Það hefur nokkra kosti. M. a. er þar höfn góð. Þetta var rætt á sínum tíma, og í ljós kom að áliti sérfróðra manna, að til þess væri því miður ekki grundvöllur. Jarðhiti væri þar ákaflega vafasamur og ýmislegt annað, sem ylli erfiðleikum. Ég vil þó í þessu sambandi taka fram vegna þess, sem kemur fram í umsögn hreppsnefndar Flateyjarhrepps, að framtíð og framtíðarþróun þessa svæðis þarf að skoða mjög sérstaklega. Ég er sannfærður um, að þetta fyrirtæki að Reykhólum mun hafa í för með sér verulega eflingu svæðisins alls; þ. á m, eyjanna. Engu að síður er ljóst, að framtíð þeirra þarf að kanna og finna þarf leiðir til að efla þær og styrkja búsetu í eyjunum. Í umsögn frá náttúruverndarráði kemur í ljós, að náttúruverndarráð hefur skoðað þessi mál mjög vel. Umsögn þessi er svo mikilvæg í þessu sambandi, að mér sýnist nauðsynlegt, með leyfi hæstv. forseta, að lesa umsögn náttúruverndarráðs. Þar segir svo: „Náttúruverndarráð þakkar bréf iðnn. Ed. Alþ., dags. 16/11 1973, þar sem óskað er umsagnar um stjfrv. um þörungavinnslu við Breiðafjörð. Ráðið fagnar því, að í frv. eru tryggðar sérstakar varúðarráðstafanir gegn tjóni á dýralifi og hlunnindum af völdum starfsemi þörungavinnslunnar. Mál þetta kom fyrst til umr. í náttúruverndarráði 19/12 1972, en þá gerði Vilhjálmur Lúðvíksson, formaður Undirbúningsfélags þörungavinnslu h/f og starfsmaður Rannsóknaráðs ríkisins, sem jafnframt á sæti í náttúruverndarráði, grein fyrir því með tilliti til 29. gr. l. nr. 47/1971, um náttúruvernd. Að ósk ráðsins samdi dr. Arnþór Garðarsson álitsgerð um umhverfisrannsóknir, sem gera þyrfti til að sjá fyrir hugsanleg neikvæð áhrif þangtekjunnar á lífríki Breiðafjarðar, þannig að draga mætti úr slíkum áhrifum eftir föngum. Því næst var málið tekið til umr. í sérfræðingahópi, sem kallaður var saman af hálfu náttúruverndarráðs. Í hópnum voru m. a. rædd eftirfarandi atriði í sambandi við hugsanleg áhrif þangtekju: 1. Bein truflun dýralífs af völdum þangskurðar. Hér er einkum átt við þá dýrastofna, sem eiga aðalheimkynni sín hérlendis við Breiðafjörð (t.d. dílaskarfur, toppskarfur, örn), eða eru nytjaðir til hlunninda (æður, selir). 2. Mælingar á heildarmagni og framleiðni þangs. Tölur um nýtanlegt þangmagn eru óvissar, m. a. vegna þess að vöxtur þangs á Breiðafirði hefur ekki verið mældur. Slíkar mælingar eru nauðsynlegar til að tryggja skynsamlega nýtingu þangsins. 3. Hugsanleg víðtæk áhrif þangtekju á gróðurfar og dýralíf. Hér er átt við þátt þangs í heildarbúskap svæðisins, þ. e. sem undirstöðu í fæðukeðjum og sem vist annarra þörunga og dýra. Með bréfi, dags. 10. apríl 1973, til Rannsóknaráðs ríkisins skýrði náttúruverndarráð frá því, sem fram hefur komið í ofangreindum viðræðum. Ráðið taldi nauðsynlegt, að þegar yrði könnuð útbreiðsla og fjöldi fuglastofna og selastofna. Einnig taldi ráðið æskilegt, að undirbúningsathugun á áhrifum þangtekju á gróður- og dýralíf í fjörum hæfist þegar í stað. Þá taldi ráðið rétt, að settar yrðu reglur, byggðar á ofangreindum rannsóknum, við fyrirkomulag þangskurðar. Enn fremur benti ráðið á nauðsyn þess, að fram færi víðtæk vistfræðileg könnun á búskap þangsins og þýðingu þess fyrir annað líf á svæðinu. Könnun á fjölda og útbreiðslu fuglastofna og sela á Breiðafirði var framkvæmd sumarið 1973 af dr. Arnþóri Garðarssyni, og lauk hann bráðabirgðaskýrslum um þá könnun í okt. 1973. Erlingur Hauksson BS og Karl Gunnarsson stud. scient. unnu að rannsóknum á uppskeru þangs, dýralífi og þörungagróðri þangbeltisins. Áfangaskýrsla þeirra um uppskeru þangs lá fyrir í nóv. 1973. Lokaskýrsla um þessar rannsóknir í heild mun væntanlega liggja fyrir snemma á næsta ári. Með tilliti til ofangreindra forrannsókna telur náttúruverndarráð ekkert því til fyrirstöðu, að frv. um þörungavinnslu við Breiðafjörð verði samþ. og framkvæmdir við verksmiðju geti hafist, að því tilskildu, að eftirgreind skilyrði og ábendingar verði tekin til greina: 1. Líkleg umhverfisáhrif . 1.1. Víðtæk áhrif á næringarbúskap (einkum með tilliti til myndunar lífrænna leifa og þar með áhrifa á fæðukeðju): Fyrstu niðurstöður benda ótvírætt til þess, að magn þangs, sem fyrirhugað er að skera árlega, sé aðeins lítill hluti heildarmagns þangs á Breiðafjarðarsvæðinu eða innan við 10%. Þá má geta þess, að þangið er sennil. innan við 10% af heildarmagni botnfastra þörunga á grunnsævi á fjörum þeim, sem hér um ræðir. Með tilliti til þess virðist óhætt að álykta, að þangtekjan muni hafa óveruleg áhrif á myndun lífrænna leifa á Breiðafirði. Við þangskurð er einnig viðbúið, að aukning geti orðið á vexti annarra þörungategunda í þangbeltinu, einkum skammærra tegunda, og mundi sú aukning að sjálfsögðu einnig draga úr hugsanlegri minnkun á nýmyndun lífrænna leifa. Hér verður þó enn sem fyrr að leggja áherslu á það, að beinar mælingar á vexti og afföllum þangs og nýtanlegu árlegu magni þess verður að framkvæma sem allra fyrst. 1.2. Bein áhrif á tilvist lífvera í þangbeltinu: Áhrif þangskurðar á tilvist ýmissa smádýra svo og þörunga í þangbeltinu sjálfu geta orðið veruleg. Hins vegar verður erfitt að gera sér grein fyrir, hver þessi áhrif kynnu að verða, nema fram færu rannsóknir samhliða þangskurði, bæði á skornum og óskornum svæðum. Enda þótt búast megi við breytingum á magni og tegundasamsetningu þessara lífvera, er ekki þar með sagt, að þessar breytingar verði allar neikvæðar. Fyrstu athuganir á smádýralífi og þörungum í fjörum Breiðafjarðar voru framkvæmdar af þeim Erlingi Haukssyni og Karli Gunnarssyni sumarið 1973, og er lokaskýrsla þeirra væntanleg snemma á næsta ári. Ráðið leggur áherslu á, að þessi beinu áhrif þangskurðar verði rannsökuð nánar og síðan verði reynt að haga þangskurði þannig, að sem minnst tjón hljótist af. 1.3. Áhrif á fæðugrundvöll einstakra tegunda (sem kunna að hafa sérstakt gildi, annaðhvort sem náttúruverðmæti eða hlunnindi) : í trausti þess, að tölur um magn þangs og þörunga og lágt nýtingarhlutfall séu nærri réttu lagi, virðist mega gera ráð fyrir því, að áhrif á fæðugrundvöll einstakra þýðingarmikilla tegunda verði bundin nýtingu þessara tegunda í lífverum í þangbeltinu sjálfu. Hér virðist fyrst og fremst vera um að ræða æðarfugl með unga, vaðfugla, svo sem rauðbrysting, tjald og sendling og hvítmáf. Ráðið telur nauðsynlegt, að rannsóknir á þessu atriði fari fram. 1.4. Beinar truflanir á viðkvæmum tegundum (af völdum þangöflunar) : Gera má ráð fyrir, að þangöflun geti leitt til truflana á viðkomu nokkurra viðkvæmra tegunda og e. t. v. einnig haft áhrif á hlunnindatekjur. Þessi atriði eru einnig rædd í 4. lið, en þar er byggt á bráðabirgðaniðurstöðum og könnun Arnþórs Garðarssonar, sem fram fór á þessu ári. 2. Tilhögun þangtekju. - Til þess að auðveldara verði að skipuleggja þangtekju með tilliti til náttúruverndar, er nauðsynlegt, að þörungavinnslan semji ár hvert áætlun um fyrirhugaðan þangskurð á sumri komanda, um þau svæði, sem tekin verða fyrir á hverjum tíma. Trúnaðarmenn náttúruverndarráðs geri aths. við áætlunina og tilgreini svæði, þar sem sérstakrar aðgátar er þörf. Þá er þess óskað, að þörungavinnslan geri sömuleiðis árlega skýrslu, er tilgreini nákvæmlega, hvaða svæði hafa verið skorin það ár . 3. Friðuð svæði. - Náttúruverndarráð mun, að fengnum till. sérfræðinga, gera till. um að tiltekin svæði á Breiðafirði verði friðuð fyrir þangskurði. Verði þar leitast við að taka frá í ósnortinni mynd sem fjölbreytilegastar fjörugerðir. Þá vill ráðið benda á, að það telur ákvæði 3. gr. 9. lið frv. til l. um þörungavinnslu við Breiðafjörð ekki eiga við á stöðum við fjörðinn, sem þegar eru friðlýstir eða verða munu friðlýstir. 4. Truflanir af völdum þangtekju. 4.1. Dílaskarfsvörp á tilteknum stöðum verði friðuð fyrir umferð innan 250 m radíus fram að 1.9. ár hvert. Ráðið telur rétt, að stefnt verði að friðlýsingu nokkurra skarfavarpa á Breiðafirði. 4:2. Hliðstæðar reglur gildi um varpstaði arnar. Nauðsynlegt mun reynast að skrá arnarvarpstaði á hverju vori í júní, en tæplega er hægt að búast við því, að það verði hægt fyrr að vorinu. Fram að þeim tíma ár hvert skal forðast að koma nálægt öllum varpstöðum þekktum frá árinu á undan, svo og svæðum, þar sem grunur leikur á, að ernir séu á varpstað. 4.3. Þangskurði að vorinu fram til 1. júlí ber að haga þannig, að eigi skerðist hlunnindi af vorkópaveiði og æðardún. Nauðsynlegt er, að þangskurður á þessum tíma sé framkvæmdur í fullu samráði við nytjendur hlunninda (sem og á öðrum tíma árs). Þar til full reynsla er fengin, er mjög þýðingarmikið, að færðar séu nákvæmar skýrslur: 1. Af hálfu þangtekjunnar: Nákvæmar dagskýrslur, hve miklum tíma er eytt á hverjum stað, magn þangs skorið á hverjum stað. 2. Af hálfu ábúenda: Nákvæmar skýrslur um vorkópaveiði, þ. e. nákvæmar dagsetningar og staðsetningar á fjölda veiddra kópa, og e. t. v. hliðstæðar upplýsingar um fjölda æðarhreiðra eða dúntekju. 4.4. Aðrar truflanir eru ekki fyrirsjáanlegar, en náttúruverndarráð áskilur sér rétt til þess að setja nánari reglur um framkvæmd þangskurðar, ef ástæða þykir til. 5. Rannsóknir meðfram starfsemi. - Náttúruverndarráð leggur eindregið til. að gerðar verði rannsóknir á eftirtöldum þáttum samhliða því sem þangskurður hefst. 1. Þang: Vöxtur, árleg afföll. 2. Lífrænar leifar: Samsetning og velta. 3. Smádýralif þangbeltis. 4. Fæðukeðjur: a) æðarfuglar, sérstaklega ungar, b) botnfiskar á grunnsævi, sérstaklega sprettfiskar, marhnútar, hrognkelsaseiði, c) teista, d) vaðfuglar, e) dílaskarfur. Eðlilegt virðist, að fyrirtækið standi að mestu straum af 1. lið, en styrki einnig að hluta og eftir föngum rannsóknir samkv. 2., 3. og 4. lið. Þessu mun gert ráð fyrir í lagafrv. og rekstraráætlunum verksmiðju. Að öðru leyti telur ráðið eðlilegt, að hafnar verði á vegum hins opinbera (t. d. Hafrannsóknastofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands) skipulegar rannsóknir á þörunga- og dýralífi á þessu svæði, enda má benda á, að slíkar rannsóknir munu óhjákvæmilega hafa umtalsvert almennt gildi og koma fleiri aðilum til góða. Náttúruverndarráð gerir sér ljóst, að sú vinnutilhögun, sem hér er gert ráð fyrir, byggist á samstarfi allmargra aðila með ólíka hagsmuni. Því telur ráðið nauðsynlegt að tryggja framkvæmd 7. gr. frv. með reglugerð, sem skuldbindi alla viðkomandi til að framkvæma þau verkefni, sem hér er lagt til. Mætti þannig t. d. bæta nýrri mgr. við 7, gr., svo hljóðandi: „Iðnrh. getur sett reglugerð um nánari framkvæmd 1. mgr., og skal sú reglugerð sett að fengnum till. náttúruverndarráðs.“ Í trausti þess, að iðnn. Ed. taki umsögn þessa til greina og með vinsemd og virðingu, Eysteinn Jónsson, formaður. Árni Reynisson, framkvæmdastjóri. Ég hef leyft mér að lesa þessa umsögn alla, vegna þess að ég tel hana ákaflega mikilvægt innlegg í þetta mál. og raunar tel ég þessa umsögn til fyrirmyndar. Mættu fleiri breyta þar eftir. Í umsögninni kemur einnig fram, að náttúruverndarráð hefur einmitt skoðað mjög vandlega þau atriði, sem hreppsnefnd Flateyjarhrepps varar við, og sýnist mér þar með, að mál þetta sé í góðum höndum. Eins og kom fram hjá mér áðan, leggur n. til, að orðið verði við till. náttúruverndarráðs og tekin inn í frv. sú setning, sem í bréfinu kemur fram. Þá barst n. einnig bréf frá Hafrannsóknastofnuninni, þar sem lögð er áhersla á auknar rannsóknir á þörungamiðum við Breiðafjörð og raunar víðar um landið. Á því er vakin athygli, að Hafrannsóknastofnuninni ber að hafa slíkar rannsóknir með höndum samkv. lögum. Ekki þótti fært að setja inn í frv. ákvæði um það, að Hafrannsóknastofnunin ein skuli annast slíkt, þar koma fleiri aðilar til greina, eins og t. d. Náttúrufræðistofnun Íslands, eins og fram kemur í umsögn náttúruverndarráðs. Því leggur n. til, að þetta verði orðað nokkuð almennt, eins og fram kemur í brtt. þannig: „Jafnframt skal efla vísindalegt eftirlit og rannsóknir á þörungamiðum og dýralífi á Breiðafirði á vegum opinberra raunsóknastofnana.“ Þá er lagt til, að 8. gr. verði felld niður, sem stafar af því, að hún er tekin upp í 2. gr. frv. samkv. till. iðnn. Ég hef nú rakið meginþætti þessa máls og skal nú láta máli mínu fljótlega lokið. Það vil ég segja almennt um þetta mál, þangvinnslu við Breiðafjörð, að hér er um ákaflega athyglisvert fyrirtæki að ræða, fyrstu meiri háttar tilraun okkar Íslendinga til að nýta í senu þanggróður, þann mesta, sem er við strendur þessa lands, og einnig jarðhitann, þau miklu verðmæti, sem öllum verður stöðugt ljósara, hversu mikils virði eru. Það er enginn vafi á því, að þetta fyrirtæki mun hafa gífurlega mikil áhrif á búsetu alla í Austur-Barðastrandarsýslu og raunar víðar á þessu svæði. Þar hefur verið eitt tekjulægsta svæði landsins. Það er von mín, að það breytist með tilkomu þessa fyrirtækis. Við fyrirtæki þetta munu vinna um 28 manns. Áhugi á vinnu þar hefur þegar verið kannaður heima fyrir, og hafa 20 manns lýst áhuga sínum á vinnu þar. Að vísu er ekki gert ráð fyrir því, að þessi vinna sé nema í 7 mánuði á ári. Það er því verðugt verkefni að kanna, hvernig má brúa þá mánuði, sem verða eftir. Vel getur svo farið í góðum árum, að unnt reynist að starfrækja verksmiðjuna, þegar ísar hamla ekki þangskurði. Á sumrin kemur jafnframt viðbótarstarfskraftur til greina, e. t. v. skólapiltar, sem fá þar hina ágætustu vinnu við þangskurð. Um björtustu mánuðina yrði unnt að skera þangið á vöktum. Þetta mun að sjálfsögðu einnig hafa gífurleg áhrif á svæðið skipulagslega, einkum Reykhóla. Ég vakti athygli á því í framsöguræðu fyrir iðnn. á síðasta þingi, að skipulagsmál Reykhóla þarf að taka til nákvæmrar athugunar. Mér sýnist, að því miður hafi það enn verið gert, eins og nauðsynlegt er, og vil ég enn á ný ítreka það, að skipulagsyfirvöld þurfa að kanna, á hvern máta íbúðarhúsum verður sem haganlegast fyrir komið og tryggt, að verðmæti, bæði söguleg og önnur, sem á Reykhólum eru, bíði ekki tjón af þessum framkvæmdum. Raunar munu allir sammála um það, sem til Reykhóla koma, að þar þarf að gera átak í þessu sambandi, draga fram ýmsa sögulega staði og búa þannig um, að sómi geti talist að. Ég ætla ekki að fjölyrða um það, hvert framhald geti orðið á þessu fyrirtæki. Mér sýnist, að rekstrargrundvöllur þess sé öruggur, og ég leyfi mér einnig að fullyrða, að miðað við eðlilegar aðstæður í heiminum í kringum okkur a. m. k. muni vera vaxandi eftirspurn eftir þangi frá þessari verksmiðju. Í ljós hefur komið, að gæði þessa þangs eru sérstaklega mikil, þ. e. a. s. alginate-innihald er mjög hátt. Komið hefur í ljós, að það er mjög jákvætt að þurrka þang við lágan hita, eins og jarðhitann. Þá tapast langtum minna af þessum verðmætum. Sýnishorn hafa sýnt, að þetta þang er betra að gæðum en fengist hefur yfirleitt annars staðar frá. Mér sýnist því ljóst, að verksmiðja þessi muni stækka með árunum. Það þarf að gera með nokkurri varúð að sjálfsögðu og innan þeirra marka, sem þangtekjur leyfa, en eins og um hnútana er búið, m. a. að till. náttúruverndarráðs, sýnist mér öruggt, að þess verði gætt. Ég átti nýlega tækifæri til þess að heimsækja hið skoska fyrirtæki og skoða aðra af tveimur verksmiðjum, sem það starfrækir í Skotlandi. Þetta var mjög athyglisverð heimsókn. - Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því áður, hve margslungin þessi framleiðsla er. Fyrirtækið framleiðir um 300 mismunandi tegundir af alginötum. Það er gert með því að breyta framleiðsluaðferðum í framleiðslurásinni lítillega og þó sérstaklega með því að blanda saman fjölmörgum tegundum alginata, sem unnin eru úr ýmsum þang- og þaragróðri. Mér varð ljóst, að því miður eru litlar líkur til þess, að við getum sett hér á fót verksmiðju til að framleiða endanleg alginöt eða alginatasölt. Það er nauðsynlegt fyrir slíkt fyrirtæki að hafa aðgang að fleiri þangtegundum en við eigum. Hins vegar sýndist mér mjög góðar líkur vera til þess, að þróa mætti þessa framleiðslu á Reykhólum þannig, að hálfunnin alginöt fengjust, og yrði það mjög mikið skref, mundi stórauka þar atvinnu og framkvæmdir allar. Sýnist mér það verðugt verkefni, þegar þessi verksmiðja er komin á fót, að kanna, á hvern máta slíkt megi gera.



Herra forseti. Á þskj. 206 er frv. til nýrrar tollskrár. Þetta frv. er í sjálfu sér mikið að vöxtum, eins og gera má ráð fyrir, og hefur verið undirbúið af sérstakri n., sem saman var sett af embættismönnum fjmrn., viðskrn., iðnrn. og tollstjóra. Þetta frv. er mjög umfangsmikið og felur í sér miklar breytingar frá núgildandi lögum. Segja má, að frv. sé til komið vegna aðildar Íslands að EFTA og samninga Íslands við Efnahagsbandalagið, en þó jafnframt af annarri nauðsyn á endurskoðun tollskrárinnar. Höfuðmarkmið endurskoðunarinnar hefur verið að gera nauðsynlegar breytingar á hráefna- og vélatollum fyrir innlendan iðnað, til þess að hann geti auðveldlega aðlagað sig og mætt þeirri auknu samkeppni, sem fríverslunarsamningar okkar við önnur lönd Vestur-Evrópu hafa í för með sér. Að öðru leyti hefur endurskoðun gildandi tollskrárlega aðallega tekið mið af eftirfarandi: 1. Að láta koma til framkvæmda umsamdar tollalækkanir vegna aðildar Íslands að EFTA og samningi Íslands við Efnahagsbandalagið. 2. Tillögugerð um lækkun tolla á verndarvörum frá tollum utan EFTA og Efnahagsbandalagsins, lækkun á fjáröflunartollum, m.a. með tillögugerð um lækkun á mörgum 100% tollum í 80%, svo og lækkun tolla á nokkrum smyglvænum vörum. 3. Afgreiðsla á fjölda erinda, sem fjmrn. hafa borist, síðan síðasta heildarendurskoðun tollskrárlaga fór fram og af rn. hálfu var ekki hægt að taka afstöðu til m. a. vegna skorts á lagaheimild. Í frv. er gert ráð fyrir, að tollar séu ákvarðaðir eins og þeim er ætlað að vera á hverju ári fram til ásloka 1976. Er þetta nýmæli og fyrst og fremst gert í hagræðingarskyni, til þess að ekki þurfi að gefa út tollskrá að nýju á hverju ári, meðan sá tolllækkunarferill á sér stað, sem um hefur verið samið. Þessi framsetning hefur jafnframt þann kost, að hún gefur notendum tollskrárinnar betri yfirsýn yfir væntanlegar breytingar á tollum, eins og þær koma til með að verða á næstu árum. Eins og segir í grg. með frv. hefur Ísland skuldbundið sig til að fella niður toll í áföngum af innfluttum iðnaðarvörum, sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, samkv. sérstakri áætlun, sem er að finna bæði í EFTA-samningi og samningi Íslands og Efnahagsbandalagsins. Gagnvart EFTA átti fyrsti þáttur þessarar tollalækkunar sér stað hinn 1. mars 1970, en þá voru tollar á verndarvörum frá EFTA-löndum lækkaðir að meðaltali um 30% frá því, sem þeir voru í ársbyrjun hið sama ár. Sams konar lækkun gagnvart Efnahagsbandalaginu tók gildi 1. apríl s. l. Hinn 1. jan. 1974 og síðan árlega fram til 1. jan. 1980 skulu tollar á sömu vörum lækka um 10% af upphaflegum tolli á ári, þar til þeir eru fallnir niður hinn 1. jan. 1980. Þar sem framleiðsla á ýmsum vörutegundum hefur hafist innanlands, frá því að síðasta heildarendurskoðun tollskrárinnar fór fram, hefur þurft að taka upp nýja EFTA- og Efnahagsbandalagstolla á ýmsum vörutegundum. Ber frv. þess nokkur merki. Í frv. er gert ráð fyrir lækkun almennra tolla á verndarvörum, þ. e. frá löndum, sem standa utan EFTA og Efnahagsbandalagsins. Ljóst var, að tolla þessa yrði að lækka samhliða því, sem EFTA- og Efnahagsbandalagstollur lækkuðu smám saman, enda gæti mikill tollmunur leitt til óeðlilegrar viðskiptaþróunar. Engin hugmynd er hins vegar sett fram um það, hvaða tollmunur teljist hæfilegur á tollalækkunartímabilinu, en gert er ráð fyrir, að hann yrði mismunandi eftir vörutegundum. Í stað þess er sett fram till., sem miðar að því, að tollmunurinn aukist ekki í tollflokkunum, sem bera 12% almenna tolla eða hærri. Til skýringar fylgir frv, tafla, sem sýnir breytingar þessar, og taflan er merkt fskj. I með frv. Aðalþáttur endurskoðunar þessarar, eins og fyrr segir, er tillögugerð um lækkun tolla á vélum og hráefnum til iðnaðar. Gerir frv. almennt ráð fyrir, að tollar á vélum og hráefnum falli alveg niður í tveimur jöfnum áföngum, hinn fyrri 1. jan. 1974 og hinn síðari 1. jan. 1976. Eru allar lækkanir látnar standa á heilum prósentum. Þannig verður 1. jan. 1974 7% tollur lækkaður í 4%, 15% tollur í 7%, 21% tollur í 10% og 35% tollur I 18% o. s. frv. Þessi almenna regla er þó ekki án undantekninga, þar sem ýmsar vörur eru jöfnum höndum notaðar til iðnaðarframleiðslu og til almennrar neyslu eða fjárfestingar. Hefur í þeim tilfellum orðið að vega og meta hvort tveggja í senn, tekjulækkunaráhrif fyrir ríkissjóð og mikilvægi viðkomandi vöru fyrir einstakar iðngreinar. Hefur þá í sumum stórum vöruflokkum verið farið bil beggja og gert ráð fyrir nokkurri lækkun, þó ekki eins mikilli og gert var ráð fyrir á hreinum hráefnum. Er nánar vikið að þessu atriði í grg. með frv. Það er álit fróðra manna, að gildandi fjáröflunartollum verði ekki haldið til frambúðar. Hátollastefnan heyrir nú sögunni til. Saga hátollastefnu verður ekki rakin hér, en bent skal á kafla í grg. þar að lútandi og þær ástæður, sem liggja því til grundvallar, að brýna nauðsyn ber til að stefna að fráhvarfi frá henni á næstu árum. Með frv. er hins vegar stigið lítið spor í rétta átt með lækkun tolls á mörgum vörutegundum, sem hera 100% toll, í 80%, og er þar einkum um að ræða borðbúnað, búsáhöld, grænmeti, ávexti og krydd. Nokkuð er um till. til lækkunar tolla í frv., sem ekki eru bein afleiðing þeirra atriða, sem fyrr hefur verið lýst, þ. á m. má nefna, að gerðar eru till. til lækkunar á ljósmyndavélum úr 50% tolli í 35%, og er þar nokkuð komið til móts við óskir Ljósmyndarafélags Íslands. Jafnframt er lagt til, að tollar af leifturljósatækjum atvinnuljósmyndara lækki í 15%, svo og að tollar af ljósmyndavélum 3 kg og þyngri verði 4%. Slíkar ljósmyndavélar munu þó almennt frekar verða notaðar í iðnaði en hjá atvinnuljósmyndurum. Þar að auki er lagt til, að tollur á kvikmynda- og sýningavélum fyrir 16 mm filmu og stærri lækki í 15%. Slíkar vélar munu nær eingöngu notaðar í atvinnuskyni. Að lokum er lagt til, að tollur á stækkunar- og minnkunarvélum fyrir ljósmyndir verði lækkaður úr 50% í 7%, svo og tollur af tækjum og áhöldum til notkunar í ljósmynda- og kvikmyndastofum í 7%. Verður að telja, að með þessu sé komið eins langt til móts við hagsmuni atvinnuljósmyndara og atvinnukvikmyndatökumanna og kostur er á að svo stöddu. Þá gerir frv. ráð fyrir, að breytt verði ákvæðum 41. töluliðs 3. gr. tollskrárinnar, þannig að eftirgjöf á aðflutningsgjöldum til handa leigubifreiðastjórum og ökukennurum verði aukinn, eða úr mismun 90 og 70% tolls, 50 þús. kr. í 40%. Almennur tollur á fólksbifreiðum verði 90%. Jafnframt er gert ráð fyrir, að sendibifreiðastjórar, sem hefðu sendibifreiðaakstur að aðalstarfi geti notið sömu eftirgjafar, en til þessa tíma hefur slíkt ekki verið hægt fyrir sendibifreiðar með hliðargluggum, þar sem þær hafa verið í 90% tolli. Sendibifreiðar án hliðarglugga hafa hins vegar verið í 40% tolli, og verður engin breyting þar á. Enn fremur er gerð till. um, að hafi sömu aðilar akstur að aukastarfi, verði heimiluð eftirgjöf aðflutningsgjalda um 25% eða tollar lækki úr 90% í 65%. Mun fjmrh. setja nánari reglur um framkvæmd þessara ákvæða. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir, að tollur af gleraugnagleri lækki úr 20% í 15% og gleraugnaumbúðum úr 50% í 15% til samræmis við tolla af ýmsum hjúkrunar- og lækningavörum. Enn fremur er lagt til, að tollur á endurskinsmerkjum verði lækkaður úr 70 í 21% og tollur af öryggisstólum í bifreiðum fyrir börn lækki úr 65 í 20% í samræmi við toll af öryggisbeltum. Áður hefur verið minnst á lækkun tolla á smyglnæmum vörum. Þar er um að ræða tollalækkun á ilmvötnum og sjónaukum, jafnframt því sem segja má, að myndavélar falli undir þennan flokk vara. Segja má, að þessar vörur séu sökum hárra aðflutningsgjalda ekki keyptar sem skyldi hér á landi, heldur í tollfrjálsri verslun heima eða erlendis. Gert er ráð fyrir, að ilmvötn lækki úr 100% í 35% toll og sjónaukar úr 80% í 35% toll. Í þessu sambandi er vert að benda á, að á árinu 1972 nam innflutningur til landsins á ilmvötnum 5 millj. kr. að cif-verðmæti, á sama tíma sem tollfrjáls innflutningur til fríhafnar á sömu vöru var 19 millj, kr. Fyrrgreindar tölur gefa glöggt til kynna, að hér er um mjög óeðlilegt ástand að ræða, sem almennt hefur haft mjög neikvæð áhrif á verslun með þessar vörur hér á landi. Segja þessar tölur þó ekki allt, þar sem töluvert af ilmvötnum er án efa keypt af ferðamönnum í erlendum fríhöfnum og flutt þannig til landsins án greiðslu gjalda. Erfitt er að segja nákvæmlega um áhrif tollalækkana þessara á tekjur ríkissjóðs. Á grundvelli innflutnings frá miðju ári 1972 til miðs árs 1973 eru þær lauslega áætlaðar 535 millj. kr., á grundvelli áætlaðs innflutnings 1974 um 615 millj. Má flokka lækkanir í stórum dráttum þannig: Vélar og hráefni til iðnaðarins 325 millj. kr., verndarvörur 235 millj. og fjáröflunartollar 55 millj., eða samtals 615 millj. kr. Ekki skal farið í neinar grafgötur um það, að tekjumissi af þessum stærðargráðum verður ríkissjóður að fá bættan með öðru móti. Á sama tíma og Ísland gerðist aðili að EFTA var þeim tollalækkunum, sem þar var ráðist í, mætt með hækkun söluskatts um 31/2 stig. Eftir atvikum verður að telja eðlilegt, að þessum tekjumissi verði mætt á sama hátt, og verður þá að líta á samþykki frv. sem skuldbindingu um hækkun á söluskatti, a. m. k. eitt söluskattsstig. Einstakar breytingar, sem frv. felur í sér að öðru leyti, tel ég ekki ástæðu til að fara nánar út í hér, enda mun frv. koma til kasta hv. fjh.- og viðskn., og mun n. fá þær upplýsingar frá nm., sem sömdu frv., sem óskað er eftir, og hjá tollyfirvöldum landsins. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta frv. til l. um tollskrá við 1. umr. málsins, en tel rétt að segja samt nokkur orð. Ég hygg, að eðlilegt og sjálfsagt sé að taka tollskrána til athugunar og endurskoðunar, enda skylt samkv. samningum okkar við EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu. Hins vegar fer ekki hjá því, að harma ber, hve seint þetta frv. er á ferðinni, því að það er mjög viðamikið og það fjallar um annað og meira en samningsbundnar lækkanir á tollum, sem fara í kjölfar aðildar Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu og Efnahagsbandalagi Evrópu. Í þeim efnum er rétt að taka fram, að um 2/3 hlutar tollalækkananna, ef miðað er við tekjumissi ríkissjóðs, eiga rætur sínar að rekja til lækkana gagnvart öðrum löndum á ytri tollum. Síðast þegar tollskráin var endurskoðuð, eftir aðild Íslands að Fríverslunarsamtökunum í ársbyrjun 1970, var á ferðinni hér mjög mikill bálkur brtt., sem ýmist einstakir þm. fluttu eða n. þingsins í báðum d. Og ljóst er, að ef ætlast er til, að þetta frv. nái fram að ganga fyrir áramót, þá eru ekki skilyrði fyrir því að kanna þetta frv. eins og vera ber. Ég vildi láta þetta koma fram þegar við 1. umr. málsins, um leið og mér finnst eðlilegt, að það sé leitast við að greiða götu þessa frv. eins og unnt er miðað við aðstæður, skilyrði og efni málsins og ekki síst með tilvísun til þeirra hagsmuna, sem iðnaðurinn sem atvinnuvegur hefur af framgangi málsins, af því að hann mun eiga í erfiðari samkeppnisaðstöðu, ef þetta frv. nær ekki fram að ganga og þar með ýmsar tollalækkanir á hráefnum og vélum, sem það inniheldur ná ekki fram að ganga. En ef svo skyldi fara, þá er engu um að kenna öðru en því, hve seint þetta frv. er á ferðinni. Þá hlýt ég einnig að gera aths. við það, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. og sagt er í aths. við frv. þetta, en þar segir, með leyfi forseta: „Þessum tekjumissi verður að sjálfsögðu að mæta með annarri skattlagningu með hliðsjón af, hvernig sama vanda var mætt við aðild Íslands að EFTA árið 1970. Þykir eðlilegt að mæta tekjumissinum með söluskattshækkun. Því verður að líta á samþykkt þessa frv. sem skuldbindingu um hækkun söluskatts, sem nemur a. m. k. einu söluskattsstigi.“ Ég vil taka það fram í tilefni þessara orða í aths. og samhljóða málflutnings hæstv. fjmrh., að ég lít á þetta, sem tvö aðskilin mál, sem skoða ber sitt í hvoru lagi. Við höfum enn ekki séð tekjuáætlun fjárlagafrv., þótt eigi sé nema vika eða styttri tími, þar til gengið skal til atkv. um það við 3. umr. Og því er allsendis ekki tilefni til þess að taka afstöðu til hækkunar söluskatts, þegar af þeirri ástæðu, og ekki í tengslum við þetta frv. um tollskrá. Ég vil taka það fram, að þótt fyrrv. ríkisstj. hafi farið þessa leið, að mæta tekjumissi vegna setningar nýrrar tollskrár í ársbyrjun 1970 með hækkun söluskatts, og tilkynnt það fyrir fram, þá var það hennar ákvörðun, en skuldbatt ekki einstaka þm. að því er varðaði fylgi við slíka söluskattshækkun, ef þeir hefðu áhuga á því, að endurskoðun tollskrárinnar næði fram að ganga. Ég tel sem sagt, að að þessu leyti sé um algerlega óeðlileg vinnubrögð að ræða, en ítreka, að að svo miklu leyti sem unnt er og aðstæður leyfa tel ég sjálfsagt að greiða fyrir eins hraðri afgreiðslu þessa frv. til l. um tollskrá og mögulegt er.



Herra forseti. Ég verð nú að harma það, að hæstv. fjmrh. er ekki viðstaddur þessa umr. Ég ætla að fara nokkrum orðum um frv. Ég sé á bls. 210 í aths. við lagafrv., að þar er greint frá því, að starfshópur embættismanna, sem fjmrh. fól að undirbúa málið, hafi samið frv. Út af fyrir sig er það eðlilegt, það er svo „tekniskt“, að það er ekki á færi annarra manna en sérfróðra að fjalla um það. Erindi hafa verið send til ákveðinna hópa, og þar eru tilnefnd Félag ísl. iðnrekenda, Félag ísl. stórkaupmanna, Samband ísl. samvinnufélaga og Verslunarráð Íslands. Það hefði nú ekkert verið úr vegi að senda erindi t. d, til Landssambands ísl. útvegsmanna og til bændasamtakanna, því að þessir aðilar eru það stórir neytendur af vörum, sem á að breyta hér tollum á, að ég teldi alveg eðlilegt, að þeirra álits hefði verið leitað. Ég man eftir því, að þegar við vorum að vinna í þessu sama máli á sínum tíma hjá fyrrv. ríkisstj., þá höfðu þessir aðilar mjög margt við það frv. að athuga, og mér segir svo hugur um, að þeir vilji gjarnan fá þetta frv. einnig til meðferðar. Það flýtir því alls ekki fyrir afgreiðslu málsins að hafa ekki haft hliðstæð samráð við þessa stóru hagsmunahópa og hina, sem til eru nefndir hér í aths. Það er eðlilegt, að þessar breytingar komi fram, en ég verð að harma það, hversu seint þær komu fram, þegar aðeins er um vika til vinnu hér á Alþ., og það er nánast útilokað, - það verður að segjast hreinskilnislega, - alveg útilokað að ætlast til þess, að þn. geti farið í gegnum þetta frv. núna, eins og málum er háttað með vinnuálag síðustu daga fyrir jól. Það vita allir hv. þm., að það er raunverulega sama og að leggja málið inn og ætlast til þess, að við réttum strax upp hendurnar með því, því að við getum engan veginn athugað það á þann veg, sem nauðsynlegt er, með þessu móti. Það er einnig talað um það á bls. 213, að ekki sé hægt að setja fram róttækar till. um breytingar á fjáröflunartollakerfinu, nema samhliða uppstokkun á tekjuöflunarkerfi ríkisins komi fram í heild. Að þessari endurskoðun er nú unnið. Ég veit ekki, hvað þessi endurskoðun er langt komin. Okkur hefur ekki verið gerð nein sérstök grein fyrir því, a. m. k. ekki í stjórnarandstöðunni, og þetta eru auðvitað mál, sem við mundum spyrja rækilega um í nefnd. Þetta er það stórt mál, að það er útilokað að ætlast til þess, að við getum samþykkt það, sem hæstv. fjmrh. drap á hér og gerð var aths. við af síðasta ræðumanni, eins og segir á bls. 214 og ég þarf ekki að endurtaka, að það eigi að líta á það sem skuldbindingu um hækkun söluskatts, er nemur a. m. k. einu söluskattsstigi, ef við föllumst á tollalækkun. Ég mótmæli svona framsetningu og tel mig geta staðið að tollalækkun í ljósi þeirra staðreynda, sem ræddar voru hér í gær klukkutímum saman, hver aukning hefur átt sér stað á innflutningi landsmanna á þessu ári og gera má ráð fyrir, að hún verði veruleg á næsta ári. Því segi ég, að það liggur ekkert fyrir, hversu ríkissjóður muni tapa í raunverulegum tekjum, þó að við hreyfum tolla nokkuð, enda segir svo hér um áhrif tollalækkana á tekjum ríkissjóðs: „Um áhrif þessara tollalækkana á tekjur ríkissjóðs er ekki hægt að segja til með mikilli nákvæmni .“ Það er tekið bókstaflega fram í frv. Eins og fram hefur komið, eru 2/3 hlutar þessara tollbreytinga gagnvart öðrum löndum en EFTA, frjálst val um tollahreyfingu. Verður auðvitað hæstv. ríkisstj. að gera sér grein fyrir, hvað hún vill ganga langt í þessu efni, þegar um frjálst val er að ræða. En ætla að segja um okkur hina um leið, að það skuldbindi okkur til að standa að söluskattsbreytingunni, tek ég hreinlega ekki við. Síðan eru smáaths. þarna, sem óþarfi er kannske að vera að tala um, en ég hnaut t. d. um eitt atriði, sem ég hefði viljað fá a, m. k. embættislega skýringu á, hvers vegna á að fara að hreyfa hestaflatölu vissra aflvéla í þágu sjávarútvegs og landbúnaðar og ýmissa annarra upp á við, þannig að hér er um verri afgreiðslu að ræða en var fyrir þessar starfsgreinar. Það hljóta einhver sérstök rök að liggja til þess, að hér er farið aftur á bak að mínu mati. Ýmislegt fleira smávegis mætti til nefna. En það, sem ég er óánægður með og lýsti yfir á sínum tíma andstöðu við, er sú mismunun, sem á að halda við enn einu sinni í tollum á bifreiðum. Hæstv. fjmrh. hefur enn einu sinni undirstrikað það, að engin leið sé að hjálpa því fólki með mismuninn í skattheimtu, sem vinnur við fiskvinnslu. En það kemur hér fram skýrt og skorinort enn einu sinni, að það sé sjálfsagt að mismuna mönnum í sambandi við bifreiðainnflutning. Ég segi það sem mína persónulegu skoðun, að allar fólksflutningabifreiðar á Íslandi eigi að vera í sama tollflokki. Það má svo deila um það, hversu hár tollflokkurinn á að vera. En að gefa stórum hópi manna möguleika á því að hafa bifreiðarnar í mismunandi tollflokki, hafa flókið kerfi í kringum það, tel ég tilheyra liðinni tíð, og ég vil ekki samþykkja slíkt ákvæði, alls ekki. Það er frjálst val hverjum sem vera skal, hvort hann vill leggja fyrir sig að vera leigubílstjóri eða sendiferðabílstjóri eða eitthvað annað, og hann veit, að hverju hann gengur, og hans taxtar eru settir í samræmi við allan kostnað á bifreiðinni. Ég hef lýst því áður hér úr þessum ræðustóli, að ég tel, að skattar af bifreiðum eigi að vera lægri, en við eigum heldur að taka hærri gjöld í gegnum eyðsluna. Ég vildi þess vegna stuðla að því, að hið gífurlega álag á bifreiðum lækkaði. Ég vildi aðeins, að þessar aths. kæmu fram, svo að það lægi ljóst fyrir, að ég tel alveg óraunhæft að ætlast til þess, að við getum afgreitt frv., a. m. k. stjórnarandstaðan, nú fyrir jól. En hvað á þá að gera? Ég tel. að hæstv. fjmrh. geti lýst yfir, að fjmrn. sé reiðubúið að endurgreiða tollalækkanir, sem verða kunna á þeim vöruflokkum, sem frv. fjallar um. Innflytjendur á þeim varningi til iðnaðar eða einhverjir aðrir, sem verða að greiða hærri tolla í bili, segjum einn mánuð eða einn og hálfan mánuð, fái þá endurgreidda, þegar hv. Alþ. hefur gengið frá frv. á eðlilegan hátt. Slíkt hefur oft átt sér stað. Það skapar smáskriffinnsku, en ekkert óleysanlegt vandamál. Þetta er gert í sambandi við allar gengisbreytingar og margvíslegar aðrar hreyfingar varðandi innflutning, þannig að þetta er ekkert óleysanlegt vandamál. Það kostar aðeins að leggja inn fé fyrir tollafgreiðslu að óhreyttum tollatöxtum í dag, en þegar frv. hefur fengið eðlilega meðferð, þá væntanlega lækka allmargir tollar okkar, og þá tel ég vel hægt að endurgreiða alveg frá áramótum til þess að leysa þennan vanda. Ég tel það ekkert sérstakt vandamál.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Hjartansson): Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég hef ekki fylgst með umr. hér í hv. þd. um þetta mál. Ég heyrði bara mál hv. síðasta ræðumanns, sem taldi, að það væri ekki unnt að afgreiða þetta mál fyrir jólaleyfi. Ég teldi það ákaflega illa farið, ef ekki reyndist unnt að afgreiða þetta mál fyrir jólaleyfi. Eins og hv. þm. vita, lækka tollar á innfluttum iðnvarningi sjálfkrafa núna um næstu áramót, og ég tel, að það væri ákaflega alvarlegt mál, ef íslenskur iðnaður yrði að búa við það að vera með óbreytta tolla á sínum aðföngum í - ja, við skulum segja - tvo mánuði þar á eftir. Það er reynsla af þessari hugmynd, sem hv. þm. minntist á, að endurgreiða, og sú reynsla er alveg afleit, að því er iðnrekendur tjá mér. Þeir segja, að þessu hafi fylgt mikil skriffinnska og mikil vandkvæði, og þeir telja, að þeir hafi ekki fengið endurgreidda þá fjármuni, sem þeir hafi raunverulega átt rétt á. Ég tel, að hér sé um að ræða ákaflega mikið hagsmunamál fyrir íslenskan iðnað, og ég vil fyrir mitt leyti óska þess mjög eindregið, að hv. þm. freisti þess að afgreiða málið fyrir jól. Ég skil ákaflega vel þá gagnrýni, sem fram kemur, að þetta mál skuli koma hér fyrir svona seint. Það er nánast ofætlun að ætlast til þess, að þm. afgreiði mál af þessu tagi á svona stuttum tíma. En ég vildi mælast til þess samt, að menn hafi í huga hagsmuni þessa atvinnuvegar. Ég tel að það væri ákaflega mikið áfall fyrir hann, ef ekki væri hægt að leysa þennan vanda. Þarna geta verið ýmis smærri álitamál, eins og hv. þm. minntist á, en ég vona, að menn líti fram hjá slíkum smærri ágreiningsefnum til þess að láta þau engan veginn torvelda það, að hægt sé að framkvæma þessa breytingu, sem ég hygg, að menn séu almennt sammála um. Það hefur einnig verið almennt viðhorf allra flokka, að þegar þær tollabreytingar, sem fylgdu samningunum við EFTA, kæmu til framkvæmda, yrði skerðingin á tekjum ríkissjóðs tekin í formi söluskatts. Um þetta hefur ekki verið ágreiningur á milli hv. þm. Að öðru leyti vil ég ekki orðlengja um þetta, en aðeins hera fram þá ósk, að þm. íhugi gaumgæfilega hvort þeir sjái sér ekki fært að leysa málið fyrir jól, séð frá hagsmunum íslensks iðnaðar.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls flutti hæstv. iðnmrh. ítarlega ræðu fyrir þessu frv. Nú hefur frv. verið í n., og hv. frsm. 1. þm.Vestf. hefur haldið enn ítarlegri ræðu um þetta mál. Hann hefur flutt yfirlitserindi um málið, og það er þriðja eða fjórða yfirlitsræðan, sem hann heldur um þetta mál á þessu ári. Það er ákaflega ánægjulegt að hlýða á hv. 1. þm. Vestf. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þdm. njóti þessara ræðuhalda, og það er nokkur söknuðu í mínum huga að sjá fram á það, að nú fær maður ekki áfram þessar ræður með vissu millibili, ef þessu máli verður nú hrundið í framkvæmd. En það er hins vegar höfuðánægjuefnið, að nú er svo komið í þessu máli, sem varðar þörungavinnslu að Reykhólum, að þess er að vænta, að við sjáum fyrir endann á undirbúningi og setningu löggjafar um þetta fyrirtæki, þannig að vonir manna í þessu efni rætist. Og um leið og ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir hans ítarlegu ræðu, vil ég leyfa mér að þakka hæstv. iðnrh. fyrir að hafa haldið svo á þessu máli, að til raunverulegra framkvæmda virðist nú vera að koma. Þetta mál á sér langa sögu, og það er sjaldnast byrjað á upphafi hennar, þegar um þetta mál er rætt. Það er allt frá því 1950, sem menn hafa verið á vissan hátt að undirbúa þetta mál. Þar á einn maður sérstakar þakkir skilið, en það er Sigurður V. Hallsson verkfræðingur, sem tók upp starf, athugun og rannsóknarstarf, til undirbúnings þessu máli þegar um 1950 og hefur haldið því áfram lengst af, þó að aðrir aðilar hafi komið við sögu, sérstaklega á hinum síðari stigum málsins, svo sem Rannsóknaráð ríkisins. En ég ætla ekki hér að fara að rekja þessa sögu, það er óþarft. Í umr. um frv. að stofnun undirbúningsfélags fyrir þetta fyrirtæki fyrr á þessu ári kom ég nokkuð inn á þetta og ætla ekki að fara að endurtaka það, sem þá var sagt. En ég tel, að það sé mikið fagnaðarefni að þetta frv, er fram komið. Hér er um stórt mál að ræða á mælikvarða þeirra byggðarlaga, sem hlut eiga að máli. Og hér er gert raunhæft átak til þess að sýna vilja í verki til að efla byggðajafnvægi í landinu. Það eru allir að sjálfsögðu sammála um þetta, sammála um mikilvægi málsins, bæði þjóðhagslega og fyrir byggðarlögin í A-Barðastrandarsýslu. En með því að þetta er svo þýðingarmikið fyrir byggðarlögin í Austur-Barðastrandarsýslu, er það mjög mikilvægt, að framkvæmd þessa máls raski ekki öðrum atvinnuvegum á þessum slóðum, eins og gæti verið hætta á, ef ekki væri gætt allrar varúðar. Þess vegna er hin vistfræðilega athugun svo mikils virði, eins og fram hefur komið, bæði hjá hæstv. ráðh. og hv. frsm. n. Það var ítarlega rætt um þetta atriði á fundum hv. iðnn., og m. a. var árangur þess sá, að í till. n. er gert ráð fyrir viðbót við 7. gr. frv. til þess að tryggja betur þetta atriði. Þar sem hv. frsm. n. hefur vikið að þessu máli, sé ég ekki ástæðu til að fara að lýsa því hér ítarlega. En ég vil leyfa mér að leggja áherslu á þetta með tilliti til þess, að það hafa komið fram vissar efasemdir í héraði í þessu efni. Og í því sambandi vil ég leyfa mér að lesa upp úr áliti hreppsnefndar Flateyjarhrepps, sem sent hefur verið iðnn., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við mótmælum því, að hugsanleg umhverfisáhrif hafi verið könnuð. Rétt er, að könnun er hafin, en niðurstöður geta ekki verið fengnar, sem hægt er að byggja á.“ Þetta er álit þessara manna, sem gleggst þekkja til staðhátta. Ég vil leyfa mér að vona, að þrátt fyrir þessar efasemdir, að haldið verði áfram athugun á þessu sviði, þannig að það þurfi ekki að óttast, að alvarleg mistök verði gerð í þessu efni. Sú brtt., sem n. gerir við 7. gr., eins og ég áðan vék að, miðar einmitt að því að tryggja þetta enn betur en frv. sjálft gerir ráð fyrir. Það er í þessu efni eins og öðrum efnum affarasælast að hafa sem best og nánast samráð við heimamenn, og ég vil leyfa mér að vona það og treysta, að við framkvæmd þessa máls verði þess gætt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um brtt. iðnn. Hv. frsm. hefur gert það, og n. stendur öll að þeim brtt. En á þskj. 228 hef ég leyft mér að bera fram sérstaka brtt., og það er till. um það, að 2. gr. frv. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: Til samvinnu um stofnun eða starfrækslu hlutafélags skv. 1. gr. skal ríkisstj. heimilt að kveðja hvers konar aðila, sem áhuga hafa á málinu, innlenda og erlenda. Þó skal ekki minna en 51% af hlutafé félagsins jafnan vera samtals í eign ríkisins og sveitarfélaganna í A.-Barð. Sveitarfélögunum í A.-Barð. skal standa til boða að kaupa hluta af hlutafjáreign ríkisins með þeim skilmálum, sem ríkisstj. setur. Iðnrh. fer með mál, er snerta eignaraðild ríkisins í hlutafélaginu.“ Hv. frsm. n. vék nokkrum orðum að þessari till. minni, og kvaðst ekki mundu greiða atkv. með henni. En aðalefni till. er það, að í staðinn fyrir að það verði ákveðið, að ríkið eitt eigi minnst 51% af hlutafé félagsins, þá skuli það vera ríkið og sveitarfélögin í A.- Barð., sem sameiginlega eigi minnst 51% af hlutafé félagsins. Ég tel, að það sé eðlilegt að gera þessa breytingu. Mér þykir það algerlega óeðlilegt, að því skuli vera slegið föstu, að ríkið þurfi að eiga minnst 51% af hlutafé í félaginu. Ef menn hafa í huga, að það sé nauðsynlegt til framgangs þessa máls, að opinberir aðilar eigi meiri hl., og það má auðvitað færa rök fyrir því, þá sýnist mér, að það komi í sama stað niður, hvort þeir opinberu aðilar eru að einhverjum hluta, meiri eða minni, íbúar héraðanna sjálfir eða sveitarfélögin. Ég segi, að það komi í sama stað niður. Raunar er skoðun mín sú, að það væri eðlilegra, að sveitarfélögin ættu sem stærstan hluta af geira hins opinhera af hlutafjáreigninni. Fyrir þessari skoðun má að sjálfsögðu færa mörg rök, en ég skal ekki þreyta hv. þm. með því að vera langorður í þeim efnum. Það er augljóst, hvað ég á við með þessari tillögugerð. Ég tel, að það sé eðlilegt að dreifa valdinu í þessu efni og það sé þeim mun betur farið með valdið, þar sem menn, sem með það fara, hafa meiri staðarþekkingu. Það er nú á síðustu tímum talað mikið um dreifingu valdsins. Það er að sjálfsögðu stefnuskráratriði okkar sjálfstæðismanna. En ég hygg, að það séu ekki margir, sem í orði kveðnu tjá sig ekki fylgjandi þeirri hugsun út af fyrir sig, að það sé eðlilegt að dreifa valdinu. En menn segja, að það sé ekki hægt af ýmsum ástæðum, sem þeir finna til í hvert og eitt skipti. Og það er einmitt þetta, sem hefur skeð í málflutningi hv. frsm. iðan. Hann segist ekki vilja greiða þessari till. minni atkv., en hann mælti ekki sterklega á móti henni. Af orðum hans mátti raunar með velviljaðri skýringu marka það, að í raun og veru væri hann ekkert á móti þessu. En hann sagði, að þetta mætti athuga, ef aðstæður breyttust, og þá yrði að setja skilyrði fyrir þeirri eignayfirfærslu, sem af þessu leiddi. Þetta er alveg rétt, og þetta er raunar alveg það sama og ég á við með minni till. Ég er ekki að leggja til, að þetta gerist núna á næstunni. Ég er aðeins að leggja til, að frá löggjöf þeirri, sem Alþingi setur um þörungavinnsluna á Reykhólum eða við Breiðafjörð, sé þannig gengið, að það sé hægt að koma þessari breytingu á, ef aðstæður eru fyrir hendi einhvern tíma síðar. Og ég er að vona, að hv. frsm. iðnn., sem fer hér á Alþingi með umboð m. a. þess fólks, sem hér á í hlut í þessum byggðarlögum, ætli ekki að gerast harður andmælandi þess, að það fái þannig beina aðild, ef möguleikar eru á, að þessu fyrirtæki. Og raunar vil ég ekki trúa því, fyrr en ég reyni. Ég vænti þess, að hv. þm. hugsi nú ráð sitt eilítið betur, í von um það, að hann sjái sér fært að greiða atkv. með brtt. minni, þar sem mér virðist, eins og ég sagði áðan, að hann sé efnislega ekki andvígur henni, en telji hana bara ekki tímabæra. En eins og ég hef áður vikið að, tel ég, að það sé misskilningur hjá þessum hv. þm. Í upphafi þessara orða, sem ég hér mæli, vék ég að þýðingu þessa fyrirtækis fyrir byggðarlögin sjálf. Það er að sjálfsögðu á margvíslegan hátt, sem þessi framkvæmd hefur þýðingu. Hún hefur þýðingu m. a. - og við skulum ekki gera lítið úr því - til að draga úr vissri vantrú, sem verið hefur á undanförnum árum og í lengri tíma á þessum slóðum á því, að hægt væri að sporna við þeirri alvarlegu þróun, sem þessi byggðarlög hafa orðið að þola vegna fólksflutninga. Mér finnst, að við ættum nú, þegar svo myndarleg tilraun er gerð til þess að snúa þróuninni við á þessum slóðum, að gera það djarflega og af fullri einurð og í vitund þess, að það getur komið að því, að þessi byggðarlög eflist, m. a. vegna þessa framtaks, svo að það sé raunhæft að gera ráð fyrir því, að sveitarfélögin sjálf vilji gerast verulegir þátttakendur í þeim atvinnurekstri, sem hér er verið að koma á fót. Ég tel því, að þessi till. mín sé í fullu samræmi við efni og anda þess frv., sem hér liggur fyrir, og geri mér von um, að hv. þm. sjái þið líka.

Frsm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Það virðist hafa farið ákaflega mikið í taugarnar á hv. 5. þm. Vestf., að ég flutti nokkuð ítarlega framsögu um þetta mál. Hún varð nokkuð löng, af því að ég las m. a. mjög athyglisvert álit náttúruverndarráðs, sem ég tel að eigi einmitt mikið erindi í málið, vegna þeirrar áhyggju, sem kemur fram hjá heimamönnum um viss fræðileg atriði þessa máls. Ég tel mikilvægt, að þeir fái að sjá þetta álit, sem við fengum í hendurnar, og því taldi ég eðlilegt, að það yrði í þingskjölum. En ég vil benda hv. þm. á það, að hann þarf lítið að óttast. Hann á áreiðanlega met í leiðinlegum og löngum ræðum í hv. Alþingi. Ég bendi honum á að hafa með sér skeiðklukkuna, næst þegar hann fer upp í ræðustólinn, þá getur hann sannfærst um lengd sinnar ræðu sjálfur. Um þá brtt. sem hann leggur fram, vil ég aðeins segja þetta: Í flutningi þessarar till. kemur enn einu sinni fram skortur á þekkingu á þessu máli. Honum er ekki kunnugt um, að því er virðist, að heimamenn hafa lagt á það ríka áherslu hvað eftir annað, að meirihlutaeign í fyrirtækinu verði í höndum ríkissjóðs, að þeir treysta því ekki, að þetta fyrirtæki fari ekki að öðrum kosti í hendur á mönnum, sem e. t. v. hafa ekki þeirra hagsmuna að gæta á þessu svæði, sem nauðsynlegt er, ef svona fyrirtæki á að vera rekið með hag svæðisins og íbúa þess fyrir augum. Ég breyti því ekki minni afstöðu. Ég mun fara að vilja heimamanna og standa með frv., eins og það er að þessu leyti, og greiða atkv. gegn till. hv. þm. Hv. 5. þm. Vestf. taldi, að einum manni væri fyrst og fremst að þakka, að þetta mál væri komið svo langt. Ég skal ekki draga úr því, hann hefur unnið gott starf, en staðreyndin er vitanlega sú, að fjölmargir aðrir menn hafa komið til, og þetta mál væri áreiðanlega enn þá á rannsóknarstigi og langt frá raunveruleikanum, ef svo væri ekki.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. sagði, að heimamenn hefðu lagt áherslu á það, að ríkið eigi meiri hluta í fyrirtækinu. Ég veit fullkomlega eins vel og hv. 1. þm. Vestf., hvað heimamenn vilja í þessu efni. En það, sem hann sagði um þetta, breytir í engu því, sem ég legg til með minni brtt. Auðvitað ráða heimamenn því á hverjum tíma, hvort sveitarfélögin gerast aðilar að þessu framleiðslufélagi, þörungavinnslunni, þeir ráða því. Það er enginn ágreiningur um það. Og till. mín breytir engu um það. Hún aðeins opnar möguleika, ef menn vilja í framtíðinni láta sveitarfélögin gerast aðila. Þetta hélt ég, að væri fullkomlega ljóst, og við hv. 1. þm. Vestf. þurfum ekki að deila um svo augljósa hluti sem þessa. Hann sagði, að það hefði farið í taugarnar á mér, hvað hann hefði haldið langa ræðu. Það var nú síður en svo. Ég þakkaði honum fyrir ræðuna og benti á það, að þetta hefði verið þriðja eða fjórða yfirlitsræðan, sem hann hefði haldið um sama efni á þessu ári, og ég mundi sakna þess, þegar málið væri komið í höfn, því að þá gæti hann ekki haldið þessum ræðuflutningi áfram. En ég held, að þetta hafi farið í taugarnar á hv. 1, þm. Vestf. sjálfum, því að hann sagði, að ég ætti áreiðanlega met í því að halda langar og leiðinlegar ræður. Nú ætla ég ekkert að fullyrða um það, hver okkar hv. þm. heldur lengri eða leiðinlegri ræður. Ég ætla ekki að gerast dómari í því efni, eins og hv. 1. þm. Vestf. taldi sér öruggara að gera. Ég ætla óhræddur að leggja þetta undir dóm hv. þm. í deildinni.



Herra forseti. Á þskj. 205 er frv. til l. um skráningu og mat fasteigna. Frv. þetta er unnið nú að síðustu af starfsmönnum í fjmrn., og hefur undirbúningur þess staðið yfir á s. l. vetri. Forsaga þessa máls er þó miklu lengri en þetta, því að fyrir síðustu stjórnarskipti hafði þáv, fjmrh. látið undirbúa frv. að fasteignamatsstofnun, og frv. var að miklu leyti unnið þá af prófessor Ármanni Snævarr, núv. hæstaréttardómara, og mönnum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Frv., sem lá tilbúið, þegar ég tók við þessu starfi í fjmrn., var að ýmsu leyti, bæði að dómi fyrirrennara míns og mínum, ekki æskilegt til þess að verða að lögum, og var í raun og veru allt of mikið kringum það, til þess að okkur sýndist hvorum um sig, að væri hægt að flytja málið. Haustið 1971 fékk ég nokkuð af þeim mönnum, sem höfðu upphaflega samið frv., ásamt fleirum, til þess að endurskoða frv.-drögin og reyna að vinna að því, að samið yrði nýtt frv. um fasteignamatsstofnun og skráningu fasteigna. Þeir aðilar, sem þá voru til kvaddir, skiluðu og nál. og frv., en við yfirskoðun þess í rn. var ekki talið æskilegt að leggja það fram þá sem frv. að slíkum l., sem þá væri stefnt að, heldur var þá málið tekið enn á ný til vinnslu í rn., og sá ráðuneytisstjórinn, Jón Sigurðsson, að mestu um þá vinnu. Jafnhliða því, sem hann vann að frv., kvaddi hann til bæði sveitarstjórnarmennina og fasteignamatsnefndina, fyrst og fremst formann hennar, Gauk Jörundsson prófessor, og aðra nm. til þess að fjalla um málið með sér. Eftir þá umferð voru enn á ný gerðar á því verulegar breytingar, og ég held, að segja megi, að frv., eins og það liggur fyrir nú, sé nánast vinnsla úr þeim viðtölum og þeim fundum, sem þessir aðilar héldu um þau, þ. e. ráðuneytisstjórinn ásamt fasteignamatsnefndinni. Frv. felur í sér nokkuð veigamiklar breytingar frá núgildandi l. um fasteignamat og fasteignaskráningu, en það eru l. nr. 28 1963. Helstu breytingarnar eru þessar: 1. í gildandi l. segir, að allsherjarmat fasteigna skuli fara fram á öllu landinu á 15 ára fresti og millimat þess á milli. Með frv. er hins vegar gert ráð fyrir, að mat nýrra fasteigna, breytingar á mati og kærur til hækkunar eða lækkunar séu sífelld starfsemi, og er þannig stefnt að því meginmarkmiði, að skráning fasteigna og verðmætamat sé á hverjum tíma eins nálægt sanni og kostur er. Hér er sem sagt stefnt að því, eins og segir um þetta, að ná því, að skráning fasteigna og verðmætamat nálgist hvort annað eins og kostur er. Þetta getur þýtt það, að fasteignir geta verið bæði hækkaðar og lækkaðar í mati, eftir því, sem við á. 2. Í gildandi l. er megináhersla lögð á matsþáttinn, þ. e. ákvörðun um verðmæti fasteigna. í frv. er hins vegar haldgóð skráning fasteigna og upplýsingar um þær settar á oddinn, eins og reyndar kemur fram í heiti lagafrv., en mat á verðmæti þeirra kemur í annarri röð. Með þessu er stefnt að því, að til sé á einum stað í landinu skrá yfir fasteignir og upplýsingar um þær, þannig að þeir, sem þurfa á slíkum upplýsingum að halda, geti fengið þær hjá þessari stofnun og þær upplýsingar séu haldgóðar og öruggar. 3. Ítarlegt ákvæði er í 3.–5. gr. frv. um það, hvaða upplýsinga skuli aflað um hverja einstaka fasteign. Fæst þar smám saman mjög verðmæt vitneskja um fasteignir í landinu, margfalt meiri en hingað til hefur verið fáanleg. Þetta undirstrikar það, sem ég sagði áðan um skráningu og upplýsingar um fasteignir. 4. Gert er ráð fyrir, að komið verði á fót nýrri ríkisstofnun, Fasteignaskrá. Að vísu er það svo, að Fasteignamatið starfar enn sem veraleg stofnun. Hér er meira um formsatriði að ræða, heldur en að raunverulega sé verið að setja upp nýja stofnun, nema það, að lagafyrirmæli um fasteignamatið, sem starfar nú, eru afar óljós og raunar bundin við fasteignamat á hverjum tími, þegar heildarmat fer fram. Fasteignaskrá skal nú yfirtaka verkefni, sem Fasteignamat ríkisins hefur nú með höndum, og auk þess hefur hún víðara starfssvið, einkum að því er varðar skráningu og margs konar upplýsingaöflun um fasteignir. Stofnunin starfar á ábyrgð fjmrn. og undir umsjón þess. 5. Sérstakt ákvæði er um, að Fasteignaskrá skuli starfa sem ráðgefandi n. þeirra aðila, sem nýta eða nýtt geta skráningarverkefnin. Er þannig stuðlað að því, að sjónarmið þessara aðila fái jafnan komist að varðandi viðfangsefni Fasteignaskrár og stefnumótun. 6. Komið verði á fót sérstöku kerfi matsmanna, sem hafi aðsetur í öllum landshlutum og starfi undir stjórn sérstaks matsstjóra. Matsmenn heyri undir Fasteignaskrá, en skuli þó njóta víðtæks sjálfstæðis um matsstörfin, svo sem nánar er kveðið á um í frv. Byggingarfulltrúum er hins vegar ætlað að hafa með höndum söfnun upplýsinga til Fasteignaskrár vegna skrásetningar fasteigna. Þótti rétt að styrkja frekar kerfið, sem fyrir er, þ. e. byggingafulltrúakerfið, til að annast þetta verkefni, heldur en að koma á fót nýju við hlið þess. Hér er horfið að því ráði að hagnýta sér störf byggingafulltrúanna, sem eru í öllum þorpum og kauptúnum og eru meira og minna að færast einnig út um sveitirnar, og verður að telja, að sú þróun muni halda áfram að aukast, og ber því nauðsyn til þess að fela þeim þessi störf, heldur en að fara að breyta þar um og skipa sérstaka nýja fulltrúa: 7. Samkv. gildandi l. skal ráðh. tilnefna menn til setu í fasteignamatsnefnd. Samkvæmt frv. er skipan n. að því leyti frábrugðin fyrirkomulagi gildandi l., að henni má að nokkru leyti jafna til dómkvaðningar, þar sem ráðherra skal skipa hana úr hópi manna, sem Hæstiréttur tilnefnir. Nokkur fleiri nýmæli er að finna í frv., en þessi eru hin mikilvægustu. Er þess vænst, að frv. leysi til nokkurrar frambúðar úr þeim hnút, sem málefni fasteignamats hafa verið í um nokkurt skeið. Skráning upplýsinga og mat á fasteignum hefur haft sívaxandi þýðingu fyrir fleiri og fleiri aðila í nútíma þjóðfélagi, ekki einungis í sambandi við skattheimtu og fjármál, heldur einnig í vaxandi mæli í tengslum við önnur atriði, sbr. stjórn málefna opinherra aðila, áætlunargerð, skipulagningu, skipti við einkaaðila o. fl. Það er því orðið ljóst fyrir allnokkru, að ekki verður til frambúðar byggt á þeim grundvelli, sem núgildandi lög frá 1963 gera ráð fyrir, og ný lagasetning um þetta er orðin aðkallandi. Frv. þetta er að vísu nýsmíði á kerfi, sem hefur ekki verið reynt, en það verður að reyna á það síðar, hvort einhverjar breytingar verða nauðsynlegar, til þess að kerfið skili þeim árangri, sem stefnt er að með því. Ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir þessu frv., sem er þó þýðingarmikið. Ég tel, að þróunin muni verða sú, að ef tekst að koma þessari stofnun á, svo sem frv gerir ráð fyrir, þá muni það síðar meir þróast í það, að samstarf verði milli hinna opinberu fjárfestingarlánasjóða og skráningarstofnunarinnar um þau atriði, er snúa að lánastarfsemi sjóðanna. Ég tel, að það sé æskilegt, að þróunin verði á þann veg og matsþátturinn verði í samstarfi við slíka aðila, og á þann hátt mætti einnig draga úr kostnaði. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2, umr.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta frv. er hér komið fram. Það hefur um nokkurt skeið verið mönnum fullljóst, að nauðsyn bar til að setja ný lög um skráningu og mat fasteigna. Þetta frv., sem hér er lagt fram, hefur fengið langan undirbúning og verið mikið skoðað og af mörgum mönnum. Eigi að síður er málið það yfirgripsmikið, að ég geri ráð fyrir, að sú n., sem fær það til meðferðar, muni koma til með að eyða í það mikilli vinnu, og ég efast ekki um, að á því verða gerðar breytingar í meðferð hennar. Það eru örfá smáatriði, sem mig langaði að koma að í byrjun og áður en frv. gengur til nefndar, og er það þá fyrst þar til að nefna, að það eru viss orð, sem notuð eru í frv., sem ég felli mig ekki að fullu við og vildi vekja athygli á. Í 1. gr. er talað um „véltækjaskrásetningu“ allra fasteigna í landinu. Það má vel vera, að þetta sé það, sem nota skal og orðið sé hentugt. Ég þekki véltæk tún og annað því um líkt, en ég hef aldrei heyrt talað um þetta, og ég þarf ugglaust að átta mig á þessu eða hugsa mér það í þessu formi nokkra stund, áður en mér líst á orðið. Í 2. gr. er getið um greiningu eignar. Þar segir í 1. tölul., að hver sá skiki lands, sem vegna sérgreinds eignar- eða afnotaréttar, hagnýtingar auðkenna eða „landmarka“ o. s. frv. Ég hef ekki heldur heyrt þetta orð notað um landamerki á jörðum, og ég sé ekki ástæðu til þessarar nafnbreytingar, nema ég sé bundinn af einhverri mállýsku, það kann að vera. Ég er ekki svo kunnugur víða um land, en í mínu nánasta umhverfi er alltaf talað um landamerki en ekki landmörk. Ég vil aðeins benda á þetta. Svo eru hér tæknileg orð, sem ryðja sér mjög til rúms í seinni tíð og ég hef ekki fellt mig við. Í 3. gr. er talað um, að skráning á fasteignum skuli fela í sér nýjustu upplýsingar, sem á hverjum tíma eru tiltækar um eftirtalin atriði, sem fasteignina varða, auk nauðsynlegra „greinitalna“ hverrar fasteignar. Ég veit ekki vel, hvað þetta er. Í 6. gr. er talað um, að Fasteignaskrá beri að annast gerð og samræmingu hvers konar „greinitalnakerfa“, sem notuð eru um fasteignir við skráningu þeirra, þar með talin gerð „staðgreinitölukerfis“, sem taki til landsins alls. Ég hef nú ekki lesið frv. gaumgæfilega frá upphafi til enda, en mér sýnist, að slík atriði sem þessi, þó að þau virðist í fljótu bragði vera lítilsverð, þurfi að taka til athugunar og skoðunar. Þá vil ég nefna það, að mér sýnist fljótt á litið, að það sé vafasamt, hvort nauðsynlegt sé að hafa 3. gr. l. í því formi, sem hún er hér. Þar er talað um skráningu fasteignarinnar og hvaða upplýsingar skuli vera fyrir hendi, og er því ítarlega lýst og í mörgum undirliðum. Ég tel mjög eðlilegt, að það sé skoðað, hvort ekki sé heppilegra að fella þarna niður undirliðina og fella þá heldur aftur inn í reglugerð, sem sett væri um lögin, því að ég sé, að ráð er fyrir því gert, að reglugerð sé sett um þessi lög eins og mörg önnur. Hér er gert ráð fyrir því, að sett verði upp sérstök stofnun, sem nefnist Fasteignaskrá, og hef ég ekki neitt við það að athuga. Ég þykist sjá það, að fasteignamati, eins og það er orðið nú, verði ekki fyrir komið á sama hátt og gerðist áður, og ég sé ekki betur fljótt á litið en þarna sé eðlilega af stað farið. Og eins og hæstv. ráðh. tók fram, er hér í raun og veru ekki um neitt nýmæli að ræða í þessu efni, heldur aðeins formbreytingu. Þá vil ég aðeins koma að því, að mér virðist, að ákvæði 9. og 10, gr. stangist á um eitt atriði, eða kannske ekki stangist á, heldur sé þar tvítekning á sama hlutnum. Það er gert ráð fyrir því í 9. gr., að byggingafulltrúar séu ábyrgir fyrir, að Fasteignaskrá berist upplýsingar um lönd og lóðir og breytingar á þeim, svo og um öll mannvirki, sem gerð eru í umdæmi þeirra hvers um sig. Sömuleiðis ber þeim að tilkynna breytingar og eyðingu mannvirkja. 10. gr. byrjar á þessum orðum: „Sveitarstjórnir eru hver í sínu sveitarfélagi ábyrgar fyrir sérstakri endurskoðun á því, að Fasteignaskrá hafi borist upplýsingar um mannvirkjagerð, breytingar á mannvirkjum eða eyðingu þeirra, sbr. 9. gr.“ Mér sýnist, að gert sé ráð fyrir því, að byggingafulltrúar séu ábyrgir fyrir því, að sveitarstjórn standi í stöðu sinni, og að sveitarstjórn sé ábyrg fyrir því, að byggingafulltrúarnir geri skyldu sína. Mér þykir ekki óeðlilegt, að byggingafulltrúarnir séu inni í þessu dæmi, en mér finnst óþarft, að tveir aðilar séu ábyrgir fyrir því, að sami hluturinn berist endurskoðaður til fasteignamatsskrár. Ég mun ekki hafa þessi orð öllu fleiri um þetta frv. að þessu sinni. Það gefst tími til þess síðar, og ég efast ekki um það, að þegar málið er skoðað betur en enn hefur gefist tóm til, þá komi fleiri atriði til álita. Í 18. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að skipaðir séu sérstakir matsmenn, sem eiga að vinna úr þeim upplýsingum, sem frá byggingafulltrúunum koma. Þeir eiga að vera matsmenn fyrir fasteignamatsnefndina, sem leggur málið svo fyrir yfirfasteignamatsnefnd síðar. Ráðh. getur ákveðið fjölda matsmanna og aðsetur í þessari röð: Í Reykjavík, á Akureyri, Egilsstöðum, Selfoss, Ísafirði, Borgarnesi, Sauðárkróki og í Keflavík. Matsstjóri getur sett matsmenn til starfa hvar sem er á landinu, eftir því sem verkefni falla til. Ég átta mig ekki alveg fyllilega á samhenginu í þessu, en það verður að skoðast nánar í meðförum. Eins og ég sagði í upphafi, þá fagna ég því, að þetta frv. er hér fram komið. Mér er það ljóst og hefur lengi verið það ljóst, að það er búið að leggja allt of stóra fjármuni í fasteignamat í landinu núna við síðasta mat, til þess að þær upplýsingar megi falla dauðar niður og verði ekki notaðar í samræmdu mati. Samhengi verður að vera í fasteignamatinu frá ári til árs.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt ábending til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort n. vildi ekki athuga, að það yrði kveðið svo á, að matsmenn yrðu staðsettir þar, sem skrifstofur landshlutasamtakanna eru. Þetta er eitt af þeim verkefnum, sem falla mjög innan ramma þeirra starfsemi. Án þess að ég sé að segja, að það sé nauðsyn á, að reynt sé að koma tengslum á milli, þá held ég þó, að það mundi verða til góðs fyrir framkvæmdina.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir, sem þetta frv. hefur fengið, og fagna því í sjálfu sér, að þetta er komið það langt, því að svo mikilli vinnu er búið að eyða í þetta mál og svo mörgum drögum að frv. er búið að kasta, að tími var nú til kominn, að eitthvað færi að sjást eftir. Út af því, sem hv. 6. þm. Sunnl., Steinþór Gestsson, sagði hér áðan, um orð, sem er að finna í frv., þá get ég tekið undir það með honum, að þau eru ekki alls kostar að mínu skapi eins og t. d. „landmörk“. Við erum vanir að tala um landamerki, og ég hefði heldur kosið að hafa þann hátt á. En í sjálfu sér hef ég ekki farið yfir þetta mál þannig frá orði til orðs, heldur í sambandi við stefnuna, sem mörkuð er í því. Sumt af þessu eru tækniorð, sem farið er að nota í nútíma véltækni, sem mér er ekki full kunnugt um. Atriðið um ábyrgð bæði sveitarstjórnar og byggingafulltrúa skil ég þannig, að raunverulega eigi sveitarstjórn að hafa eftirlit með því, að byggingafulltrúarnir standi í stöðu sinni gagnvart fasteignaskráningunni. Tel ég nauðsynlegt, að einhver aðili fylgist með því, og ber þeim þá að láta sveitarstjórnir fylgjast með störfum sínum. Ég skal að vísu játa, að það eru ekki allir byggingafulltrúar, sem heyra undir sveitarstjórnir, og að því leyti getur þetta orðið erfitt í framkvæmd. Ég lít svo á í sambandi við staðsetningu matsmanna, því að það var á sínum tíma rætt allmikið á milli mín og þeirra, sem unnu að samningu málsins, að það sé hugsað, að þessir menn séu að því leyti hreyfanlegir, að starfssvæði þeirra sé ekki alveg endanlega ákveðið, þannig að það megi kveðja þá til starfa á víðtækara starfssvæði en upphaflega hafði verið hugsað, að þeir hefðu að sinna. Gæti það dálítið farið eftir verkefnum á hverjum stað. Út af þeirri ábendingu, sem hv. þm. Axel Jónsson kom hér með áðan, vil ég segja, að ég tel, að mestu máli skipti, að n. gefi sér góðan tíma til að athuga þetta frv. vel, því að hér er um nýmæli að ræða, sem verulegu máli skiptir, að vei takist til um. Það skiptir mig miklu meira máli heldur en það, hvort einhverjar breytingar verða á frv. eða ekki. Ég hef sem sagt reynt að leggja á það áherslu að ná út úr þessu frv., að það næði þeim tilgangi að skrá fasteignir, svo að upplýsingar um fasteignir væru öruggar og að matið væri sem mest samræmt við það, sem er á hverjum tíma miðað við verðlag, og gera þetta ekki allt of flókið og margbrotið, eins og var galli á upphaflegum hugmyndum, sem fram voru settar. Þess vegna treysti ég hv. n. og hv. d. til þess að vinna að því, sem betur má fara í þessu frv., og það er fjarri mér að hafa nokkra viðkvæmni fyrir því, því að aðalatriðið er, eins og ég sagði, að löggjöfin verði sem best frá hendi Alþingis, þegar afgreiðsla þess máls fer hér fram, sem ég vona, að geti orðið á þessu þingi.



Herra forseti. Á þskj. 223 flytur fjh.- og viðskn. frv. til l. um breyt. á Seðlabankalögum þess efnis, að Seðlabankinn geti að fengnu samþykki ríkisstj. ákveðið mörk leyfilegs munar stofngengis annars vegar og kaup- og sölugengis hins vegar. Tildrög að flutningi þessa frv. eru þau, að fjh.- og viðskn. hafði til athugunar brbl., sem. gefin voru út 14. júní s. l. og lágu fyrir þinginu til staðfestingar, en í þeim var Seðlabankanum veitt heimild, að fengnu samþykki ríkisstj., til þess að afnema um stundarsakir þau efri mörk, sem gilda um daglega gengisskráningu krónunnar, þannig að bankanum var heimilt að ákveða mörkin hærri en tilgreint er í l. nr. 97 frá 1972. Þegar n. hafði til athugunar, hvort staðfesta skyldi þessi brbl., kom strax í ljós, að ekki væri það eitt nægilegt, ef ekki ættu að verða breytingar á gengi krónunnar, því að að öllu óbreyttu hefði orðið gengislækkun nú um áramótin, sem numið hefði um 8%, þannig að dollar hefði hækkað í verði úr 83,60 í 90,90 kr. Þetta stafar af því, að brbl., sem sett voru í sumar, höfðu ekki gildi lengur en til ársloka 1973, samkv. 2. gr. þeirra. N. hafði samráð við bankastjóra Seðlabankans um mál þetta, og í þeim umr. kom fram sú skoðun, að rétt væri að ákveða nýja skipan þessara mála, þannig að ekki væri hér um bráðabirgðaákvæði að ræða, því að búast mætti við því, að svipað ástand kynni að verða í gjaldeyrismálum heimsins á næstu missirum og verið hefur nú um hríð, og því var ákveðið að taka málið í heild til meðferðar og móta nýja stefnu, og það er gert með flutningi þessa frv. Með l. nr. 20 frá 16. apríl 1962, um breyt. á l. nr. 10 29. mars 1961, um Seðlabanka Íslands, var ákveðið, að frávik um kaup og sölu gengis frá stofngengi mætti vera allt að 1%. Þessu var breytt í fyrra, þegar gengislækkunin var framkvæmd, og frávik var leyft allt að 21/4%, en flestar þjóðir heims höfðu þá tekið upp frávik að þessu marki með leyfi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Með brbl., sem sett voru í sumar, var sem sagt verið að ganga skrefinu lengra, með því að afnema með öllu efri mörkin, og með flutningi og hugsanlegu samþykki þess frv., sem hér liggur fyrir, er þá verið að stíga skrefið fullt út og afnema úr l. þessi mörk, sem verið hafa um daglega gengisskráningu krónunnar. Eins og fram kemur í grg., hefur n. haft samráð við viðskrh. og bankastjóra Seðlabankans um þessa breytingu. En þar sem stefnubreyting á þessu sviði hlýtur að hafa í för með sér breytingu á Seðlabankalögunum sjálfum, en brbl. snertu þau ekki beint, var talið óhjákvæmilegt að flytja nýtt frv. um þetta efni, og er þá reiknað með, að brbl. sjálf verði eftir í n. og hljóti ekki afgreiðslu, en þessi nýju lög taki gildi 1. janúar 1974. Með þessa forsögu málsins í huga og þar sem málið er flutt af fjh.- og viðskn., þá er ekki gerð till. um, að málinu sé vísað til n.