Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 5. þm. Norðaust., Þuríði Backman, um að hún geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Eins og tilkynnt var á vef Alþingis tók því sæti á Alþingi í gær 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Bjarkey Gunnarsdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Með bréfi, dagsettu 20. mars sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ráðstöfun framlaga til æskulýðsmála.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta og hefst nú atkvæðagreiðslan. - Nú virkar tölvukerfið ekki í þessari atkvæðagreiðslu og tekur því forseti næsta dagskrármál á undan.

Frú forseti. Ég fagna því að við ætlum nú að gera þetta frumvarp að lögum því að ég geri ráð fyrir því að allur þingheimur styðji þetta mál. Við erum með þessu frumvarpi að vernda stöðu starfsmanna hjá starfsmannaleigum og koma í veg fyrir félagsleg undirboð á íslenskum vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Með samþykkt þessa frumvarps erum við að staðfesta þá sameiningu sem var samþykkt á rannsóknarslysanefndunum. Ég tel þetta mikla afturför vegna þess að það er gengið gegn vilja allra þeirra sem fjalla um þessi mál og hafa sérþekkingu á því sem hér um ræðir. Ég er hræddur um að markmið laganna muni ekki ganga eftir sem felst í því að auka rannsóknir til að fækka slysum. Mín skoðun er sú, og ég hef sagt það hér áður, að þegar þing kemur saman að nýju í vor verði eitt af fyrstu verkunum að fella þessi lög úr gildi.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp felst í því að samræma refsihámark í kynferðisbrotamálum gegn börnum og ungmennum og var samið að tillögu hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem vakti athygli á því á síðasta ári að refsihámark brota gegn börnum yngri en 15 ára er í gildandi lögum lægra þegar um er að ræða brot gegn eigin barni eða barni sem viðkomandi er í trúnaðar- eða fjölskyldusambandi við en þegar um er að ræða brot gegn ótengdum börnum. Þetta eru augljóslega fráleit skilaboð frá löggjafanum og þótt dómarar hafi beitt öðrum ákvæðum til refsiþyngingar í slíkum málum hefur verið hrópandi misræmi milli löggjafarinnar og dómaframkvæmdar í þessum efnum. Þetta er táknrænt en mikilvægt skref og ég vil sömuleiðis geta þess að undirnefnd allsherjar- og menntamálanefndar vinnur nú að því að leggja lokahönd á tillögur og ábendingar sem kynntar verða á allra næstu dögum um hvernig megi bæta málsmeðferð og meðhöndlun kynferðisbrotamála gegn börnum í samfélaginu.

Virðulegur forseti. Hér er um mjög gott mál að ræða og ég tek sérstaklega fram að á þinginu hefur ríkt mjög mikil samstaða um að taka á kynferðisbrotamálum gagnvart börnum. Við höfum unnið að því í undirnefnd þannig að það er mikil og þverpólitísk samstaða um það. Þess vegna fannst mér heldur ankannalegt að sjá fjögurra blaðsíðna bækling um kynferðisbrot sem var borinn í hvert einasta hús á landinu, skilst mér, og þar fer ein blaðsíðan að megninu til í undirskriftir fjögurra ráðherra í ríkisstjórninni. Mér finnst óheppilegt að þetta sé gert í þessu máli og vil undirstrika í aðdraganda kosninga að það ríkir þverpólitísk samstaða um þessi mál á Alþingi. Stjórnarandstöðuflokkarnir eru mjög öflugir í þessum málaflokki þó að þeir hafi ekki undirritað skjal sem hefur farið inn á hvert einasta heimili í aðdraganda kosninga. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram af því að mér fannst þetta mjög óheppilegt, virðulegur forseti.

Frú forseti. Við göngum nú til atkvæða um mál sem er upphaflega unnið að frumkvæði allrar allsherjar- og menntamálanefndar þar sem við settum inn í nefndarálit á síðasta ári að sérstaklega þyrfti að vinna á og breyta ákvæðum er snerta kynferðisbrot gagnvart börnum innan eigin fjölskyldu. Þetta er dæmi um skemmtilegt samspil og samvinnu framkvæmdarvalds og löggjafarvalds og ég tel mikilvægt að draga fram að bæði innanríkisráðuneytið og öll hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefur unnið afar vel í þessu máli. Það er mikil samstaða og við ætlum að reyna að halda þeirri samstöðu áfram með því að koma frá okkur áliti svonefndrar undirnefndar allsherjar- og menntamálanefndar sem hægt er þá að vinna enn betur í þessu máli. Ég þakka bæði innanríkisráðuneytinu og nefndinni fyrir mjög gott samstarf í þessu mikilvæga máli.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um breytingu á lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar sem varðar sérstaklega kyntar veitur. Ef til vill ætti þetta frumvarp frekar að heita jöfnun húshitunarkostnaðar en það heitir niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Markmið frumvarpsins er að hvetja til notkunar innlends eldsneytis og lækka kostnað ríkisins um leið. Með samþykkt þessa frumvarps getur ræst draumur um að staður eins og Hallormsstaður verði allur kyntur með innlendum grisjunarvið. Um nokkurt skeið hefur verið í gangi þróunarverkefni þar sem skólar og sundlaug hafa verið kynt með þessum grisjunarvið og nú er lagt til að íbúðabyggðin geti einnig notið þessarar kyndistöðvar. Það er sem sagt brugðist við breytingum í samfélaginu, nýsköpun og þróun studd bæði í tækni og nýtingu viðar og sparnaður ríkisins verður 1,5 milljónir á ári. Vonandi geta fleiri staðir nýtt sér reynslu þessa staðar og ég hvet alla til að samþykkja þetta frumvarp með gleði.

Virðulegi forseti. Við göngum til atkvæðagreiðslu við síðari umræðu um þingsályktunartillögu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2013–2016. Er um að ræða aðra þingsályktunartillöguna á þessu sviði en hin fyrsta var samþykkt fyrir tveimur árum á grundvelli laga frá árinu 2008. Markmiðið með alþjóðlegri þróunarsamvinnu, eins og það er skilgreint í þessari tillögu, er að Ísland leggi sitt lóð á vogarskálarnar fyrir bættum lífskjörum í fátækustu hlutum heims, baráttunni gegn fátækt, félagslegu ranglæti, misskiptingu lífskjara og hungri í heiminum. Ég álít að þrátt fyrir efnahagshremmingar sem við Íslendingar höfum lent í getum við verið stolt af starfi okkar í þróunarsamvinnu, bæði tvíhliða og marghliða. Ég fagna því að það er almennt góð, breið og pólitísk samstaða í þessum málaflokki. Enda þótt fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks undirriti nefndarálit hér að lútandi með fyrirvara held ég að ég geti fullyrt að almennt séð sé góð samstaða um þetta mál. Ég vænti þess að það verði samþykkt sem og þær breytingartillögur sem meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til í málinu.

Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga við breytingartillögu meiri hlutans gengur út á það að í stað ártalsins 2013 í d-lið 1. töluliðar komi ártalið 2011. Með yðar leyfi, virðulegi forseti, gríp ég niður í greinargerðina: „Lagt er til að áfram verði, líkt og í gildandi áætlun, miðað við að framlög til þróunarsamvinnu verði ekki lægri að raungildi en árið 2011 í stað ársins 2013 eins og lagt er til í breytingartillögu nefndarinnar á þingskjali 1185 og gerir flutningsmaður fyrirvara við þetta atriði í tillögu nefndarinnar. Vísað er til almenns fyrirvara sem lýtur að getu ríkissjóðs til að standa við skuldbindingar sínar í þessum málaflokki á næstu árum, sérstaklega í ljósi annarra skuldbindinga sem um þessar mundir eru að koma í ljós og skýrast.“ Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði með þessari breytingartillögu, ég tel rétt að við sníðum okkur stakk eftir vexti.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa þróunarsamvinnuáætlun og geri það með þeim fyrirvara sem kom fram í breytingartillögu við breytingartillögu meiri hlutans er snýr að fjárhagslegri getu ríkissjóðs til að standa undir þeim áætlunum sem þar eru birtar. Þess vegna var lagt til að miðað yrði við viðmiðunarárið 2011, til þess að það væru auknar líkur á því að ríkissjóður gæti staðið undir þeim útgjöldum sem ætluð eru í þessari áætlun.

Frú forseti. Í nefndaráliti frá hv. fjárlaganefnd finnst mér gott nýmæli að telja upp þá aðila sem hafa farið umfram fjárveitingar. Ég hef margoft vakið athygli á þessu og ég er mjög ánægður með þessa vinnu hv. fjárlaganefndar, auk þess sem hún gerir athugasemdir við markaða tekjustofna sem ég hef lengi talið að standist ekki stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir ágæta samvinnu við gerð nefndarálits. Það var ágætisverklag að vinna þetta í sameiningu og telja upp þá liði sem hafa farið umfram fjárveitingar. Ég vil samt vekja athygli þingheims á því að ýmislegt má betur fara í fjárlagagerðinni og því miður tókst ekki að ljúka gerð nýrra fjárreiðulaga fyrir komandi kosningar. Það er gríðarlega stórt og mikilvægt verkefni að mínu mati og komandi þing verður að halda áfram þeirri vinnu sem nú er hafin. Við þurfum að setja mjög þétta ramma sem stofnanir fari ekki fram úr og gera um leið hin svokölluðu fjáraukalög óþörf. Það á að koma á aga í ríkisrekstrinum til að halda verðbólgunni í landinu niðri. 
            

Virðulegi forseti. Á þessu skjali sem við greiðum atkvæði um núna, þ.e. breytingartillögu sem er flutt af hv. fjárlaganefnd, eru felldar niður um 222 millj. kr. fjárveitingar sem voru inni á árinu 2011. Ég vek athygli á því við afgreiðslu þessa máls að verið er að samþykkja um 900 millj. kr. aukaútgjöld úr ríkissjóði vegna markaðra tekna sem segir okkur allt um það hversu mikilvægt það er að breyta því fyrirkomulagi sem mörkuðu tekjurnar eru. Í fjárlögunum eru um 100 milljarðar undir þessum lið, markaðar tekjur, og það skerðir fjárstjórnarvald Alþingis. Þetta er staðfesting á því að í marsmánuði 2013 skuli Alþingi vera að samþykkja 900 millj. kr. fjárveitingar inn á árið 2011. Ég vil þó segja í þessari atkvæðaskýringu að samstarfið, ekki síst í hv. fjárlaganefnd, við gerð þessa frumvarps var að mínu mati til mikillar fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um velferð dýra sem er samferða öðru lagafrumvarpi um búfjárhald sem leysir af hólmi eldri lög um dýravernd og að hluta til einnig lög um búfjárhald. Með nýrri heildstæðri löggjöf er ætlunin að eitt ráðuneyti fari með forsjá löggjafarinnar og að Matvælastofnun fari með framkvæmd málaflokksins. Í þessu lagafrumvarpi um velferð dýra er tekið á fjölda álitamála og fjölmargar breytingartillögur lagðar til sem mikil og góð samstaða náðist um í atvinnuveganefnd. Ég þakka hv. nefndarmönnum og framsögumönnum í þessum samferða frumvörpum, þ.e. um velferð dýra og búfjárhald, fyrir mikla og vandaða vinnu og ekki síst nefndarritara atvinnuveganefndar. Þessi góða afurð sýnir að ekki fara öll mál í átakafarveg og er það vel.

Frú forseti. Eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir rakti náðist mjög góð sátt í nefndinni um þetta frumvarp um dýravelferð. Ég er framsögumaður málsins og tel ástæðu til að þakka nefndinni og nefndarritara fyrir mikið og gott starf við að ná niðurstöðu. Endurskoðuð löggjöf um velferð dýra er mikið fagnaðarefni. Þetta er heildarlöggjöf og hér hefur verið bætt úr mörgu og skerpt á ýmsum atriðum eins og ástæða var til. Við óskum engu að síður eftir því að málið verði kallað inn milli 2. og 3. umr. Það eru smáatriði sem aðeins þarf að fara yfir og hnykkja á en ég á von á því að málið komi til atkvæðagreiðslu á ný lítið eða ekkert breytt.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað hér og þakka fyrir starf í nefndinni og þeim sem hafa unnið ötullegast að þessu. Þá vil ég þakka nefndarritaranum fyrir mjög mikla vinnu. Sá fyrirvari á báðum þessum málum sem sá sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Jóni Gunnarssyni og Einari K. Guðfinnssyni hafði var almenns eðlis, þ.e. hægt hefði verið að vinna þetta mál í þeirri öruggu vissu að við værum að gera allt rétt. Málið var komið mjög langt í desember en þá ákvað meiri hlutinn að taka í janúar og febrúar fyrir mál sem væntanlega munu ekki klárast á þinginu og eyddi tíma nefndarinnar í það en á lokametrunum var gerð gangskör að því að klára þetta mál. Ég held að það hafi tekist nokkuð vel. Ég tek undir með framsögumanni nefndarálitsins, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, um að kalla málið inn á milli 2. og 3. umr., en það er fyrst og fremst til að fínpússa nokkur álitaefni. 

Forseti. Ég fagna því að hér komi heildstæð lög um dýravernd á Íslandi. Það er löngu tímabært. Ég hefði viljað ganga lengra í tengslum við verksmiðjuframleiðslu á dýrum því að við erum á sama róli og til dæmis Bandaríkin þegar kemur að framleiðslu á kjúklingum og svínum. Ég vona og bið um að þær athugasemdir sem komu frá gestum nefndarinnar um að þau málefni verði skoðuð sérstaklega. Mér finnst engu að síður mjög mikilvægt að við höfum náð þessum mikilvæga áfanga og vona að formaður nefndar og nefndarmenn skoði betur verksmiðjubúskap því að þar er mjög ill meðferð á dýrum og ekki hægt að horfa fram hjá því að þau eru pynduð í þessari framleiðslu.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða grein er snýr að veiðum á minkum og förgun þeirra. Þetta er eitt af þeim málum sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni vilja skoða áður en málið kemur til 3. umr. þannig að ég mun sitja hjá.

Forseti. Þessar atkvæðagreiðslur komu heldur skyndilega yfir okkur þingheim þannig að það hefur verið erfitt að setja sig nákvæmlega inn í um hvað við erum að greiða atkvæði. Ég hef þann fyrirvara að ég hef ekki getað kynnt mér nákvæmlega um hvað ég er að greiða atkvæði í þessu tiltekna frumvarpi. Ég veit hreinlega ekki hvað ég er að greiða atkvæði um og mér finnst það mjög óþægilegt þannig að ég hygg að ég sitji hjá það sem eftir er af þessari atkvæðagreiðslu þó að ég sé hlynnt lögunum.

Málið mun fara aftur til nefndar og þá gefst mönnum betra tóm til að kynna sér það.

Virðulegur forseti. Hér kemur til afgreiðslu eftir 2. umr. frumvarp til laga um opinber innkaup. Breytingar okkar á málinu lúta aðallega að því að hækka lágmarksfjárhæðir sem miða þarf við til að útboðsskylt sé í það sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum sem eðlilegt þótti, auk þess sem gildissvið það sem kærunefndin nær til er áréttað. Það er ástæða til að taka skýrt fram að tilskipanir Evrópusambandsins sem þar undir falla öðlast að sjálfsögðu aðeins áhrif hér að svo miklu leyti sem þær hafa verið innleiddar í íslenskan rétt. Aðrar breytingar eru minni háttar og þakka ég nefndinni fyrir gott samstarf.

Frú forseti. Margt í þessum lögum og nefndaráliti er til bóta. Hins vegar er ekki búið að leysa úr vandamáli sem varðar innkaupareglur sem sveitarfélögin hafa sjálf sett sér og hvernig það verður leyst og þess vegna get ég ekki staðið að þessu frumvarpi.

Frú forseti. Með þessum breytingum verður rannsóknarhlutverk Þjóðminjasafnsins styrkt og það tilgreint sem háskólastofnun, sérstakar rannsóknarstöður við safnið lögfestar og akademískir starfsmenn þess tengdir með beinum hætti við rannsóknir og kennslu Háskóla Íslands. Við umfjöllun nefndarinnar vöknuðu að sjálfsögðu spurningar um þýðingu þess að Þjóðminjasafnið verði skilgreint sem háskólastofnun og í minnisblaði sem menntamálaráðuneytið tók saman kemur fram að hugtakið háskólastofnun sé lögverndað heiti fyrir sjálfstæða menntastofnun en með þessu sé fyrst og fremst verið að tryggja það að Þjóðminjasafn Íslands fái sambærilega stöðu gagnvart Háskóla Íslands og Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, þ.e. að sú rannsóknarstarfsemi sem stunduð er hjá Þjóðminjasafninu nýtist beint í samstarfi við Háskóla Íslands og aðra viðurkennda háskóla til eflingar á þekkingu innan fræðasamfélagsins. Um þessar breytingar náðist góð samstaða í nefndinni og undir nefndarálitið rita fulltrúar allra flokka sem voru viðstaddir úttekt málsins.

Virðulegur forseti. Ég styð þetta mál. Ég var ekki á nefndarfundinum þegar það var tekið út og vil að það komi hér sérstaklega fram að um það náðist góð samstaða í nefndinni. Það bar hins vegar þannig að að þegar það kom inn var svolítil pressa að skoða hvort hægt væri að klára það í tilefni af afmæli Þjóðminjasafnsins. Við gáfum okkur samt sæmilegan tíma þannig að við gátum farið yfir málið og ég tel að með því að gera Þjóðminjasafnið að háskólastofnun muni það efla rannsóknarstarf, bæði innan Þjóðminjasafnsins og háskólans, á þeim fræðasviðum sem þar er helst til að taka, og efla háskólann almennt. Ég tel að þetta sé gott mál og eftir skoðun í nefndinni styð ég það og tel þetta framfaramál.

Virðulegi forseti. Frumvarp þetta um gjaldeyrismál lýtur í fyrsta lagi að því að létta höft fyrir venjulegt fólk og fyrirtæki, að færa Seðlabankanum auknar heimildir til að sekta þá sem reyna að brjóta gegn lögunum og auka eftirlitsheimildir bankans. Meginbreytingin sem nefndin gerir á málinu er að afmarka betur þær upplýsingaheimildir sem Seðlabankinn fær, takmarka þær við gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar þannig að ekki sé gengið óhæfilega á friðhelgi einkalífs manna. Það hefur verið sómi fyrir Alþingi hversu góð samstaða hefur verið um að halda af einurð á hagsmunum fólks og fyrirtækja í landinu í þverpólitískri samstöðu í þeim málum sem lotið hafa að gjaldeyrishöftunum. Ég þakka fyrir þá fullu og góðu samstöðu sem hefur verið um málið í nefndinni og vonast til þess að hún verði líka í salnum og að málið verði fljótt og vel gert að lögum.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er verið að auðvelda innlendum aðilum lántöku erlendis og jafnframt kaup á mjög dýrum vörum eins og bílum. Það er jafnframt verið að hækka fjárhæðir sem erlendir aðilar sem eru fastir á bak við höftin geta tekið út úr hagkerfinu, en frumvarpið breytir ekki þeirri staðreynd að innlendum aðilum er mismunað. Þeir hafa minni heimildir til að taka fjármagn út úr hagkerfinu en erlendir aðilar þegar kemur að greiðslum vegna framfærslu erlendis, arðs sem þeir hafa fengið hér á landi og leigutekna sem erlendir aðilar geta tekið út úr hagkerfinu en ekki íslenskir. Við þurfum að afnema þessa mismunun og þar með afnema fjármagnshöftin, en það gerum við ekki nema að bræða snjóhengjuna og okkur er ekkert að vanbúnaði að bræða hana í dag.

Frú forseti. Ég tek undir ummæli formanns nefndarinnar, hv. þm. Helga Hjörvars. Það var mjög góð samstaða í nefndinni og menn ræddu mjög opinskátt um þau vandamál sem til dæmis upplýsingagjöfin eins og hún lá fyrir í frumvarpinu hefði getað veitt. Það var nánast þannig að Seðlabankinn gat vaðið í heilbrigðisskýrslur og annað slíkt, svo opið var það. Í 13. gr. hefur nefndin takmarkað þetta við gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar. Það er mjög gott og ég stend að því. Hins vegar geta menn enn haft um það efasemdir hvort ekki sé allt of víðtæk upplýsingaskylda vegna þess að það skiptir ekki máli þegar Seðlabankinn leitar eftir upplýsingum hvort sá aðili sem á að veita þær tengist málinu eitthvað eða ekki. Hann getur átt að veita upplýsingar um þriðja aðila sem tengjast honum lítið sem ekki neitt. Ég greiði atkvæði með þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir samstarfið innan efnahags- og viðskiptanefndar. Ég tel að enginn hér í þingsal sé sáttur við það að vera með gjaldeyrishöft. Við erum engu að síður með gjaldeyrishöft og þá þurfa þau að virka. Hér er að einhverju leyti verið að útvíkka heimildir og þá byggt á þeirri reynslu sem hefur komið varðandi þær undanþágur sem Seðlabankinn hefur veitt og að sama skapi er verið að tryggja að bankinn geti haft eftirlit og tryggt að höftin haldi. Ég tek líka sérstaklega fram að í áliti nefndarinnar kemur fram að bankaráð Seðlabankans á að hafa eftirlit með því hvernig Seðlabankinn stendur að því að framfylgja þessum lögum. Það er mjög skýrt tekið fram í nefndarálitinu og ég ítreka að það eftirlitshlutverk er mjög mikilvægt hjá bankaráði Seðlabankans.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt og eðlilegt að þakka fyrir þá góðu samstöðu sem ríkti í efnahags- og viðskiptanefnd um þetta mál. Ég vek hins vegar athygli á því að þetta er ekki fyrsta málið og örugglega ekki það síðasta sem berst inn í þingið þar sem verið er að gera breytingar á neyðarlögunum um gjaldeyrishöftin sem voru samþykkt á sínum tíma. Það er athyglisvert að fylgjast með því að það hefur verið einhvers konar þema hjá Sjálfstæðisflokknum að kalla eftir afnámi gjaldeyrishafta en lofsyngja á sama tíma krónuna og láta eins og það sé ekkert samhengi á milli þess að við erum með gjaldmiðil sem virkar ekki og nýtur einskis trausts á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og hins að við erum með gjaldeyrishöft. Það er til þægileg og góð leið og varanleg lausn á þessu vandamáli. Hún er sú að samþykkja aðild að Evrópusambandinu og taka upp evruna, traustan gjaldmiðil í alþjóðlegu samhengi.  
            

Virðulegi forseti. Ég hef efasemdir um þessa grein. Ég tel reyndar að henni hafi verið breytt mjög til hins betra og þakka nefndinni það en verð að segja, og get tekið undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal sem vakti athygli á því, að hér er enn verið að auka heimildir Seðlabankans til eftirlits. Mér finnst eins og ég hafi staðið hér áður og talað einmitt um áhyggjur okkar af því að það sé alltaf verið að auka eftirlitsheimildir Seðlabankans í þessu öllu saman þannig að ég ætla ekki að leggjast gegn þessu en ég ætla að sitja hjá. Ég lýsi því enn og aftur yfir að ég er ánægður með þær breytingar sem nefndin hefur gert á þessu ákvæði. Ég held að þær séu mjög svo til hins betra og hefði eiginlega verið alveg herfilegt ef þær hefðu farið í gegn í þeirri mynd sem það var í sem hefði veitt bankanum alveg yfirgengilegar heimildir til að hnýsast í persónulíf fólks.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað erfitt að taka upp þráðinn í miðri ræðu þar sem ég gerði hlé á henni vegna kvöldmatarhlés fyrir nokkrum dögum. Ýmislegt hefur gerst í þinginu síðan þá. Nauðsynlegt er samhengisins vegna og vegna þeirra atkvæðaskýringa sem menn fara í í málum alls ótengdum stjórnarskránni, atkvæðaskýringar sem eru alls ótengdar þeim málum sem hér eru rædd, að nefna að hv. þm. Skúli Helgason ræddi um það að við þyrftum að leggja af íslensku krónuna. Það er merkilegt, talandi um breytingarákvæði og auðlindir Íslands, að á hverjum þeim tíma sem Samfylkingin er í stjórn virðist gengi krónunnar vera veikara en á öðrum tímum, hvort sem því er um að kenna að hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar eða einstakir þingmenn koma hingað ævinlega og tala niður íslensku krónuna, íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf, eða hvort efnahagsstefna þeirra sé einfaldlega með þeim hætti að það gerist. Þetta tengist því sem ég er að ræða, frú forseti, vegna þess að breytingar á stjórnarskránni, grundvallarlöggjöf þjóðarinnar, snýr auðvitað að því að búa til skýran grundvallarramma sem allir Íslendingar geta unnið innan og haft frelsi til athafna innan þeirra takmarkana sem stjórnarskráin setur okkur. Frú forseti. Ég ætlaði að skipta ræðu minni í tvo, þrjá þætti en ætla leggja nokkra áherslu á það breytingarákvæði sem formenn stjórnmálaflokkanna, Vinstri grænna, Samfylkingarinnar og nýja framboðsins Bjartrar framtíðar, sem er orðin hluti af ríkisstjórninni í einstökum málum og atkvæðagreiðslum, lögðu fram. Við framsóknarmenn höfum talað þannig og meinum það mjög skýrt að breytingarákvæðið sé samstöðuákvæði, verið sé að reyna að þvinga þingheim til að ná samstöðu um breytingar áður en þær eru keyrðar hér í gegn. Hv. þm. Magnús Orri Schram kom réttilega inn á það í ræðu á þriðjudag að þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn voru við stjórn í þrjú kjörtímabil hefði þeim flokkum verið í lófa lagið að breyta stjórnarskránni með einföldum meiri hluta og milli þinga þar sem ríkisstjórnir þeirra tóku við hver af annarri. En það gerðum við ekki meðal annars vegna þess að við leggjum ríka áherslu á að allir flokkar komi að breytingum á stjórnarskránni. Meira að segja var það þannig, frú forseti, að Samfylkingin kom í veg fyrir að auðlindaákvæðið færi inn í stjórnarskrá á sínum tíma vegna þess að þeir settu sig upp á móti því að fjalla yrði um forsetakaflann á þeim tíma. Við hefðum getað knúið þær breytingar í gegn með einföldum meiri hluta, sem Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum hefði verið í lófa lagið að gera miðað við hvernig kosningar fóru á þeim tíma, en við gerðum það ekki. Við leituðum að hinni breiðustu sátt. Það er afstaða okkar framsóknarmanna að breytingarákvæðið sé þess eðlis að það eigi að vera erfitt að breyta stjórnarskránni, það eigi að knýja þingheim til þess að ná samstöðu. Þess vegna erum við frekar andsnúin þessari hugmynd. Ég lýsti því í nokkrum orðum í fyrri hluta ræðu minnar sem var hér á þriðjudaginn. Ég ætlaði að koma í seinni hluta ræðunnar inn á breytingar á auðlindaákvæðinu en þar sem mér gefst vart tími til að klára það ætla ég fyrst og fremst að hlaupa á aðalatriðunum og mun síðan óska eftir því að verða settur á mælendaskrá að nýju til að fá tíma til að skýra þá afstöðu mína. Staðreyndin er sú að framsóknarmenn hafa haft það á stefnuskrá sinni í mjög langan tíma og hafa barist fyrir því á fjölmörgum þingum að koma slíku ákvæði inn í stjórnarskrá. Við ítrekuðum það á flokksþingi okkar sem haldið var í febrúar, í stefnuskrá næstu tveggja ára, að mjög mikilvægt væri að leggja það til. Fyrir hálfum mánuði lögðum við fram tillögu til umræðu til að reyna að ná samstöðu um það og reyna að knýja það í gegn, því að hér hafa fulltrúar allra flokka komið upp og sagt að mikilvægt sé að leggja áherslu á að klára það. Jafnframt hafa hv. þingmenn komið hingað upp sem hafa túlkað niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar 20. október með þeim hætti að kosið hafi verið sérstaklega um það ákvæði sem stjórnlagaráð lagði fram, en svo var ekki, frú forseti. Fyrst og fremst voru greidd um það atkvæði hvort þjóðin vildi að ákvæði væri um að auðlindir í eigu þjóðar væri sett inn í stjórnarskrána. Um það voru 84% þjóðarinnar sammála okkur þingheimi, og við ættum að hafa gefið okkur tíma til þess. Við framsóknarmenn lögðum það til strax í janúar, þar sem við sáum að umræðan um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar væri komin í öngstræti og mundi ekki klárast, að við mundum einbeita okkur að þeim málum sem við gætum klárað og vísa síðan málinu til meðferðar á næsta kjörtímabili eða næstu kjörtímabilum eins og til að mynda Norðmenn gera við endurskoðun á sinni stjórnarskrá sem er þó mun eldri en okkar íslenska. Þegar við lögðum fram þessa tillögu trylltust einstakir þingmenn, sérstaklega þingmenn Vinstri grænna, sem hafa aldrei skilið inntak ákvæðis auðlindanefndar frá árinu 2000, eða eru vegna pólitískra skoðana sinna einfaldlega andstæðingar þess að hér sé venjulegt vestrænt hagkerfi eins og er á Norðurlöndunum. Þeir vilja að hér sé allt annað kerfi. Þeir vilja að allir hlutir séu í eigu þjóðarinnar og þjóðnýttir. Það er ekki nýtt að þeir voru ekki aðilar að þessu ákvæði auðlindanefndar frá árinu 2000. Það sem var nýtt hér í þingsalnum, frú forseti, var að einstakir þingmenn Samfylkingarinnar hjóluðu samstiga þingmönnum Vinstri grænna í þetta sama ákvæði. Í því auðlindaákvæði og í þeirri nefnd - þrír þingmenn Samfylkingarinnar skrifuðu upp á það ákvæði sem þar var. Við erum því miður, frú forseti, að fjalla um gríðarleg pólitísk átök um stjórnarskrána, hvort við viljum vera hluti af hinum vestræna heimi, venjulegu hagkerfi eins og við þekkjum á Norðurlöndunum, eða hvort við ætlum að taka upp annað sósíalískt kerfi sem Vinstri grænir og einstakir þingmenn Samfylkingarinnar eru að berja hér í gegn. Það var sú niðurstaða sem kom fram í tillögum stjórnlagaráðs. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt fram fjórar eða fimm tillögur að breytingarákvæði um náttúruauðlindaákvæðið. Ég veit eiginlega ekki hvar þær enduðu. Fyrir viku eða réttara sagt á sunnudaginn var, það er nú ekki komin vika, lagði formaður Samfylkingarinnar það fram svona til umræðugrundvallar án þess að kalla til formlegra viðræðna og sendi formönnum stjórnmálaflokka stjórnarandstöðunnar tillögu að nýju ákvæði. Það kom fram í umræðunni á mánudaginn. Á mánudagsmorgun kom formaður þingflokks Samfylkingarinnar ásamt formanni þingflokks Vinstri grænna og einum öðrum þingmanni úr hvorum þingflokki með enn eina útgáfu, frú forseti, og hún er lögð fram sem breytingartillaga. Hún er í engu samræmi við tillögu formanns Samfylkingarinnar sem kom á sunnudeginum. Stóra spurningin er því: Eru menn að velta fyrir sér að taka þetta mál til efnislegrar umræðu eða á þetta að vera pólitískt bitbein úr ræðustól Alþingis? Eru menn að meina eitthvað með því að setjast niður og finna lausn? Er það ekki hægt vegna þess að andstaða Vinstri grænna hefur verið fullkomin við það að setja inn náttúruauðlindaákvæði sem samrýmist meginstefnu þorra þjóðarinnar um að hér sé venjulegt vestrænt ríki samanborið við Norðurlöndin? Eða erum við tilbúin að taka þetta út úr þessum farvegi, setjast yfir það og finna lausn sem byggir á nákvæmlega þeim sömu þáttum og eru í vestrænu ríkjunum, norrænu ríkjunum, Kanada, þjóða og samfélaga sem við viljum gjarnan bera okkur saman við og viljum vera fremst meðal þeirra jafningja þegar okkur gengur vel? Frú forseti. Ef menn meina eitthvað með því að vilja setjast yfir þetta þá ættu menn að gera það, en þá verða líka allir að koma tilbúnir að því borði til þeirra viðræðna en vera ekki að senda inn tillögur úr sama þingflokknum, úr sömu stjórnarflokkunum, eina frá formanni Samfylkingarinnar, aðra frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar, sem eru gjörólíkar. Hvers konar skilaboð eru það? Við framsóknarmenn höfum sagt að umræðan um heildarendurskoðunina hafi komist í öngstræti fyrir jól og klárlega í janúar. Núna þegar komnir eru fjórir eða fimm dagar fram yfir áætluð starfslok þingsins og þingstörf eru meira og minna í uppnámi þrátt fyrir að við höfum getað klárað í sátt og samlyndi tólf mál í atkvæðagreiðslu áðan eða komið þeim á milli umræðna. Þingstörfin eru í fullkomnu uppnámi vegna þess að enginn veit hvernig á að ljúka þinginu á þessu kjörtímabili. Ég held, frú forseti, að til þess að reyna að koma einhverju viti í umræðuna væri skynsamlegast að menn settust yfir málið. Er einhver möguleiki að breyta breytingarákvæðinu, samstöðuákvæðinu, á þann veg að breið samstaða sé um að ekki eigi að keyra í gegn neinar breytingar gegn stórum minni hluta þingsins og kannski þjóðarinnar líka? Getum við náð utan um það? Og getum við, frú forseti, náð umræðu um náttúruauðlindaákvæðið á þann hátt sem það hefur verið í í mjög langan tíma eða eigum við að fara hér í öfgapólitík? Eigum við að fara virkilega í það í ræðustól Alþingis að velta fyrir okkur hvort við viljum umbreyta því hagkerfi sem við höfum verið aðilar að um áratugi, hinu vestræna hagkerfi, hinu norræna hagkerfi, þar sem er blönduð leið? Eða ætlum við að fara að taka umræðu um náttúruauðlindaákvæði sem byggir á því að hér eigi að vera þjóðnýting, taka eigi upp flestar eignir fólks sem hafa haft þær áður? Ég ætla að vitna til umræðu, sem sjálfsagt mun koma upp, um vatnalögin sem kom hingað inn sem úlfur í sauðargæru, sem farið var með hingað inn á mánudagskvöldi með afbrigðum í gegnum þingið. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra sagði að það væri lítið samræmingarmál, lagatæknilegs eðlis. En svo kemur í ljós að það er grundvallarbreyting á eignarrétti í landinu og er trúlega stjórnarskrárbrot. Það tengist þeirri umræðu um þetta nýja ákvæði sem formenn þingflokka Samfylkingarinnar og Vinstri grænna lögðu fram. Ég trúi því ekki, frú forseti, að þingmenn Samfylkingarinnar, meginþorri þingmanna Samfylkingarinnar, sé tilbúinn að breyta því hagkerfi, þessu blandaða hagkerfi, þessu vestræna hagkerfi sem er á Íslandi og við viljum, að ég held, vera áfram þátttakendur í, í eitthvað annað. Ég trúi því ekki og ætla með þeim orðum að ljúka ræðu minni í dag, en óska eftir að vera settur á mælendaskrá að nýju því að ég þarf að fara betur ofan í umræðuna um auðlindaákvæðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í umræðuna sem hefur verið málefnaleg og upplýsandi. Af því hv. þingmaður ræddi um stöðu auðlindamála vil ég fyrir það fyrsta árétta að eitt er eignarhald auðlinda og annað afnotaréttur auðlinda. Þar vil ég skýra á milli vegna þess að hvað mig snertir tel ég að auðlindirnar eigi að vera í eigu almennings eða þjóðarinnar, en hins vegar eigi þjóðin að leita leiða með samstarfi við einkaaðila um að nýta þær auðlindir. Þar er ég alveg skýr. Það getur farið svo að ef nýtingarleyfi eða afnotaleyfi er úthlutað tímabundið skapi sú leiga óbein eignarréttindi á meðan það leyfi varir. Hvernig við viljum að slíkt ákvæði sé orðað er mjög flókið mál og ber að stíga varlega til jarðar. En prinsippið er hreint, þjóðin á auðlindina en leitar leiða til að hámarka afrakstur hennar. Það eigum við að gera við fisk, olíu, jarðvarma, vatnsföll og fleira. Ég ætlaði að koma hér upp og spyrja hv. þingmann hvort hann sjái leið til að flokkarnir á Alþingi geti sameinast um orðalag á þingsályktunartillögu þeirri sem hefur sömuleiðis verið til umræðu. Hvernig þingflokkarnir geti allir tryggt áframhald þeirrar vinnu sem hefur átt sér stað á sviði stjórnarskrármálsins. Ég veit að við hv. þingmenn greinir eilítið á um hvað hefur gerst hingað til en spurningin er hvort við getum við fundið leiðina saman til frambúðar. 
            

Varðandi fyrri hluta andsvars hv. þingmanns held ég að við séum sammála, enda liggur ekki langt á milli Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar almennt og þess vegna hef ég verið svo undrandi á afstöðu einstakra þingmanna Samfylkingarinnar gagnvart auðlindaákvæðinu frá auðlindanefndinni árið 2000. Í því samhengi þarf að skilgreina allar þær auðlindir sem eru í eigu þjóðarinnar sem þjóðareign í stjórnarskrá, um það erum við sammála. Það er langt seilst þegar á síðustu endametrum þessa kjörtímabils á að fara að kippa eignarrétti af jarðhitaholum einstakra bænda, skulum við segja, og segja þeim að þær séu þjóðareign. Bora 50 metra niður, þeir hafa tekið áhættuna sjálfir og nýta í litlu hverfi, fjórum, fimm bæjum saman og svo á að segja þeim að þeir megi ekki nýta jarðvarma, einhverjar volgrur sem ganga upp úr landinu af því það er orðið þjóðareign og þeir eigi að fara að greiða auðlindarentu. Aftur á móti er rétt að segja að í Danmörku er hagkerfi sem ég held að við viljum vera sambærileg við. Þar eru 2/3 vatnsveitna í eigu einkaaðila en hins vegar setja menn reglur af því það má takmarka eignarrétt, hinn beina, það má þó gera minna, og mjög mikið hinn óbeina. Vatn er auðvitað vatn í sjálfu sér, rigningarvatn. Það dettur engum í hug, nema einhverjum frjálshyggjumönnum, að hægt sé að einkavæða það. Við hv. þingmenn erum klárlega á móti því en það er hægt að setja reglur um hvernig og hvaða tekjur má hafa af því. Það er hægt að „regúlera“ þær tekjur og það gera menn í Danmörku. Það er meira að segja hægt að setja inn auðlindarentu þar sem vatn almennt er auðlind þjóðar, en þar sem menn eru komnir í nýtinguna getur verið skammt á milli. Ef við höfum verið með eignarrétt á slíkum hluta í 1100 ár og teljum það eðlilegt er málið flókið. Ég tek undir það með hv. þingmanni, það er flókið og skiptir gríðarlegu máli hvernig orðalag er á slíku ákvæði, hvort við séum með einhverri setningu að svipta menn þeim eignarrétti, breyta honum í óbeinan, með tilheyrandi 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vekur máls á gríðarlega flóknu verkefni þingheims. Hvað mig snertir vil ég segja tvennt. Í fyrsta lagi að ég tel ekki að svo langt sé á milli sýnar okkar á það verkefni. Í öðru lagi tel ég að auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar eins og það lítur út og kemur út í meirihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sé mjög þróað og útpælt auðlindaákvæði. Það besta sem við höfum séð útfært hingað til. Er hægt að taka eitt skref áfram og þróa það enn þá betur í samræðum flokka á milli? Það vona ég svo innilega og kannski verður það hægt. Ég vildi að öðru leyti vekja máls á tvennu. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hann væri ekki spenntur fyrir því að opna fyrir þá möguleika að breyta stjórnarskrá og væri þess vegna frekar á móti því að sú tillaga sem liggur fyrir hér væri samþykkt. Ég vil segja í því sambandi að það er álitamál hvor leiðin er í raun og veru auðveldari til breytinga á stjórnarskrá. Að mörgu leyti mætti segja að gamla leiðin, með einföldum meiri hluta á tveimur þingum, væri auðveldari til þess að breyta stjórnarskrá en sú leið sem er lögð til að verði keyrð samhliða, þ.e. að 2/3 hlutar þings þurfi að vera sammála áður en málið fer í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í öðru lagi vil ég ítreka þá spurningu sem ég kom með í fyrra andsvari: Sér hv. þingmaður einhvern flöt til að við getum haldið áfram því verkefni og tryggt þann vilja sem kom fram í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, þjóðfundi og vinnu stjórnlaganefndar? Og við skulum setja til hliðar það álitamál hvort hér sé þjóðarvilji eða ekki, bara það t.d. að við höfum fengið einhverja vísbendingu um þann vilja sem þjóðin hefur eða þá sýn sem þjóðin hefur á tilteknu álitaefni. Ég veit að hv. þingmaður er ekki sammála orðalagi einstakra spurninga og geld fyrirvara við hvernig að því var staðið, en við verðum að horfa fram á við og ekki alltaf í baksýnisspegilinn.

Virðulegur forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns og afsaka að ég gat ekki svarað í fyrra andsvari varðandi þingsályktunartillöguna. Ég held að hægt sé að komast að réttu orðalagi. Ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar að ég væri mótfallinn því að eingöngu væri tekið tillit til dæmis til tillagna meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Hér hafa komið fjölmargar aðrar tillögur. Ef við ætlum að halda áfram með málið þarf að vísa til allrar þeirrar vinnu sem farið hefur farið fram, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur kannski alveg aftur til til að mynda auðlindanefndarinnar. Ég tel að ef við finnum það orðalag gætum við án efa sammælst um það, enda hefur það verið í stefnu Framsóknarflokksins, hefur verið í flokkssamþykktinni frá því í febrúar, að við viljum endurskoða stjórnarskrána og þar sem við náum augljóslega ekki að klára hana á þessu kjörtímabili viljum við vísa þeirri vinnu áfram. Varðandi breytingarákvæðið þá gildir sama þar. Ég er ekki spenntur fyrir að breyta því. Ég vil halda samstöðunni. Ef við finnum leið til að halda því að erfitt sé að breyta stjórnarskránni og breytingarákvæðið er þess eðlis að það er mjög erfitt skulum við setjast yfir það. Ég er ekki viss um að við náum árangri með því þótt auðvitað sé gott að koma með sýn sína á einstaka þætti úr ræðustólnum, en ef menn meina eitthvað með því verða þeir að boða til formlegra funda og vera tilbúnir að sættast á misjafnar leiðir. Það gildir jafnt um stjórnarandstöðu sem stjórnarflokka.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að halda áfram með það sem hv. þingmenn voru að ræða sín á milli. Ég hélt því fram í ræðu minni að breytingartillagan um auðlindaákvæðið frá fjórum hv. þingmönnum, þar á meðal þingflokksformönnum beggja stjórnarflokkanna, sem kemur inn í málið sem við ræðum hér væri í raun og veru hálfgerð U-beygja og mundi skemma fyrir málinu í heild sinni vegna þess að frumvarpið sem um ræðir snýst um breytingar á 79. gr., eingöngu um breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Við þekkjum öll breytingartillöguna sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kom með við málið, eitt stykki stjórnarskrá. Síðan hefur umræðan þróast og lauk áðan á því að hv. þm. Magnús Orri Schram sagði auðlindaákvæðið í þessari breytingartillögu væri það besta sem hann hefði séð útfært hingað til. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þá skoðun mína að í fyrsta lagi var mjög óæskilegt þegar reynt var að ná einhverri samstöðu og árangri um málið að það skyldi koma breytingartillaga frá stjórnarþingmönnum. Og í fyrsta lagi og öðru lagi að ekkert útilokar að fleiri breytingartillögur komi í 3. umr. um einstakar greinar, einstaka kafla í því frumvarpi sem um ræðir, heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Síðast en ekki síst vil ég spyrja hv. þingmann: Ef menn eru að tala um sátt og samstöðu um breytingar á stjórnarskránni, og við getum svo sem verið sammála um það, hlýtur að vera mjög merkilegt að menn komi inn með þetta breytingarákvæði án þess að nokkur efnisleg umræða fari fram um það í nefndinni. Af hálfu þeirra flutningsmanna sem flytja málið virðist sem umræðan eigi að fara fram í þessum ræðustól. Það tekur ábyggilega tíu sinnum lengri tíma ef ekki hundrað sinnum lengri tíma að ná niðurstöðu í ræðustól en í nefndarvinnu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Ég tel það ekki vera til bóta. Ég er líka sammála því sem kom fram í samræðum okkar hv. þm. Magnúsar Orra Schrams um að hér eru gríðarlega tæknilegir hlutir, mjög flóknir. Menn hafa á liðnum árum leitað til sérstakra sérfræðinga til þess að orða það nákvæmlega rétt af því eitt orð getur gjörbreytt meiningu heils ákvæðis. Ég tel því mikilvægt að það sé gert. Það var ekki til bóta að formaður Samfylkingarinnar sendi frá sér eina útgáfu af auðlindaákvæði og formaður þingflokks Samfylkingarinnar aðra, gjörólíka, daginn eftir án þess að neitt samband virtist þar á milli. Það bendir til þess að mjög erfitt sé að ná samningum við stjórnarliðana. Ég tel, frú forseti, að ef við ætlum að reyna að ná samstöðu fyrir þinglok væri skynsamlegast að við einbeittum okkur að einhverjum mjög afmörkuðum og fáum þáttum. Það er auðvitað enn þá hægt að taka þá umræðu, t.d. á grundvelli auðlindaákvæðisins frá árinu 2000 sem við framsóknarmenn lögðum fram með smá viðbótum. Það er hægt að taka umræðu um breytingarákvæðin en ég er sammála hv. þingmanni um að ekki verður mjög skilvirkt að gera það héðan úr ræðustól Alþingis þótt hann sé ágætur.

Virðulegi forseti. Andrúmsloftið hér í þinginu er nú orðið hálfsorglegt svo ekki sé meira sagt. Það er löngu komið fram yfir áætlaðan þinglokadag. Eldhúsdagur er löngu búinn sem er kannski akkúrat vísbending um að rangt var að breyta þingsköpum í þá átt að fastsetja eldhúsdagsumræðurnar í stað þess að eldhúsdagurinn væri lok þingsins að vori. Farið var í þetta og núverandi ríkisstjórn hefur óspart notfært sér að halda eldhúsdaginn, uppskerudag vetrarins, og halda svo bara áfram með þingið nánast eins sett sé nýtt þing. Það er afar slæm þróun og ekki til virðingar fyrir þingið, virðulegi forseti, hvernig meiri hlutinn í þinginu hefur umgengist bæði þingsköp og þingið sjálft. Hér horfum við stjórnarandstöðuþingmenn upp á að stjórnarliðar eru komnir í stjórnarandstöðu við sjálfa sig. Já, virðulegi forseti, afar einkennilegt er að horfa upp á þetta, sér í lagi vegna þess að kosningar eru í nánd. Það er skrýtið að verða vitni að því að stjórnarliðar sem sitja í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd koma hér í pontu, kvarta yfir samflokksþingmönnum sínum og segja að þeir hafi ekki verið nógu jákvæðir gagnvart þeirri vinnu sem fór fram allt þetta kjörtímabil og hafi ekki tekið nógu vel undir það sem meiri hlutinn samþykkti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Virðulegi forseti. Þarna er að ég að sjálfsögðu að tala um gagnrýni hv. þm. Lúðvíks Geirssonar á samþingmenn sína. Við framsóknarmenn höldum ró okkar. Við stöndum vörð um stjórnarskrá Íslands. Við stöndum vörð um það áhlaup sem hefur verið gert á stjórnskipun Íslands á þessu kjörtímabili, allt frá því að Hæstiréttur ógilti kosninguna til stjórnlagaþings. Búið er að taka margar hliðarbeygjur í þessu máli. Málinu hefur sífellt verið úthýst úr þinginu og einhverjum öðrum verið falið stjórnskipunarvaldið en þeim sem hafa það eftir að Hæstiréttur úrskurðaði kosninguna ógilda. Við sitjum uppi með þá afurð í dag, virðulegi forseti, að ríkisstjórnarflokkarnir koma sér ekki saman um lúkningu málsins og þjóðþingið geldur fyrir ósætti innan ríkisstjórnarflokkanna. Hvers á Alþingi Íslendinga að gjalda að hafa slíka ríkisstjórn, svo ég tali nú ekki um hvers eiga landsmenn að gjalda að hafa slíka óstjórn? Til þess einungis að geta sagt frá því síðar meir í sögubókum að þarna hafi fyrsta vinstri stjórnin á Íslandi lifað kjörtímabil. Fyrr á að fara skríðandi út úr stjórnmálum en að halda þessu svona áfram. Þarna er ekki verið að hugsa um þjóðarhag heldur um hag og orðspor einstakra þingmanna sem sitja í hæstv. ríkisstjórn, því miður. Síðasti vinkillinn á málinu birtist í gær. Forseti þingsins beitti sér mjög fyrir því á þriðjudaginn að stjórnarflokkarnir mundu koma með eitthvert útspil til að væri hægt að ljúka málinu, ellegar yrði ekki haldinn þingfundur þann 20. mars. Þegar nýkjörnir formenn vinstri flokkanna komu til formannafundar voru þeir ekki með neitt í höndunum annað en yfirlýsingar sem skírskotuðu til stefnu vinstri flokkanna og til þeirrar þingsályktunartillögu sem liggur fyrir þinginu en er ekki á dagskrá þingsins akkúrat núna, fólk getur lesið sér til um það. Alveg ljóst er að enginn vilji er hjá ríkisstjórnarflokkunum til að ljúka þessu þingi og hleypa þingmönnum út í kosningabaráttuna. Forseti sá sér því þann eina leik á borði að boða ekki til þingfundar í gær þann 20. mars, því var ekki þingfundur eins og allir urðu varir við. Þingfundur var settur í dag. Við erum búin að standa í atkvæðagreiðslum, í að aðstoða ríkisstjórnarflokkana við að koma góðum málum í gegnum þingið og gera að lögum. Þá eltir draugurinn þingstörfin, þetta vonlausa mál ríkisstjórnarinnar sem er löngu tapað. Það vita allir og jafnvel best þeir sem stjórna atburðarásinni í þinginu núna, nýkjörnir formenn vinstri flokkanna, hv. þm. Árni Páll Árnason og hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir. Það er nefnilega svo, virðulegi forseti, að bæði Samfylkingin og Vinstri grænir eru komnir með tvo talsmenn sinn úr hvorum flokki. Við framsóknarmenn erum til dæmis farin að tala við fjóra vinstri flokka í stað tveggja áður. Svo eru þingmenn utan flokka og þingmenn Hreyfingarinnar. Þetta er afar einkennileg staða og hér ríkir mikil ringulreið, svo það sé sagt. Þetta er ekki bjóðandi. Draugurinn er kominn til baka og hann liggur fyrir í þessu frumvarpsformi. Nú skal ráðist að því að breyta breytingargrein stjórnarskrárinnar því Samfylkingunni tókst ekki það sem átti að takast á þessu kjörtímabili, að breyta breytingargreininni til þess að afsala valdi þingsins til dæmis til þess að auðveldara væri að koma í gegn ESB-samningi. Vel er við hæfi að rifja upp orð þáverandi formanns Samfylkingarinnar frá árinu 2009, þáverandi hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þegar hún talaði mjög fyrir því að breyta ætti breytingarákvæði stjórnarskrárinnar í þá veru sem liggur nú frammi í þessu frumvarpi, vegna þess að nauðsynlegt væri að á næsta kjörtímabili - þessi orð eru sögð 2009 - væri hægt að breyta stjórnarskránni á þann hátt að fullveldisframsal yrði gert auðveldara. Árið 2009 ríkti hér mikil ringulreið. Þáverandi hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fór fyrir ESB-málunum í þáverandi ríkisstjórn. Þá var hugsunin sú að koma okkur sem fyrst inn í ESB eftir bankahrunið. Það var eina leið og framtíðarsýn Samfylkingarinnar á þeim tíma og að sjálfsögðu var okkar góða stjórnarskrá mikill steinn í götu Samfylkingarinnar. Þá sem nú, því fyrirheitna landið lætur standa á sér að óbreyttri stjórnarskrá. Fyrirheitna landið ESB bíður handan við hornið og er eina lausn Samfylkingarinnar, en þangað verður ekki gengið inn fyrr en við breytum stjórnarskrá Íslands, þessari stjórnarskrá sem hefur staðist tímans tönn frá 1944. Hún stóðst af sér bankahrunið, stóðst árásina sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, fór með í Icesave-málinu eins og allir muna. Hún stóðst þetta af sér eins og kletturinn í hafinu, eins og stjórnarskrár eiga að virka. Stjórnarskrár eru til þess að vernda borgara ríkis gegn ofríki stjórnvalda. Stjórnarskrá á að vera og er kletturinn í hafinu sem gerir það að verkum að hún stenst af sér alla brotsjói. Ef það er ekki stjórnarskrá Íslands sem hefur staðist af sér þá brotsjói sem við höfum farið í gegnum sem þjóð undanfarin sex til tíu ár þá veit ég ekki hvað. Hún hefur sannað gildi sitt, en þetta er of góður sannleikur til að vera sannur að mati Samfylkingarinnar, því hún vill hafa aðra stjórnarskrá. Hin íslenska Samfylking, hinir íslensku sósíaldemókratar, vill hafa stjórnarskrá Evrópusambandsins sem í daglegu tali kallast Lissabon-sáttmálinn. Hvers á restin af landsmönnum að gjalda? Á stór meiri hluti landsmanna að lúta vilja sósíaldemókrata á Íslandi? Nei, virðulegi forseti, ekki í stjórnarskrármálinu frekar en í öðrum málum. Ekki í ESB-málinu frekar en í öðrum málum. Ekki í Icesave frekar en í öðrum málum. Þess vegna er mikilvægt að við myndum samstöðu um að standa á móti því áhlaupi sem Samfylkingin er nú að standa fyrir í þinginu. Virðulegi forseti. Ég er klár í að standa áfram vörð um stjórnarskrána eins og ég hef gert allt þetta kjörtímabil, því henni verður ekki breytt svo auðveldlega af dægurflugum Samfylkingarinnar. Eins og ég sagði áðan er stjórnarskráin okkar kletturinn sem við verðum að byggja á. Allt þetta kjörtímabil hefur Samfylkingin, undir dyggri forustu hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, reynt að brjóta þetta plagg á bak aftur. Það er afskaplega ólýðræðislegt. Vopnin sem höfð eru í baráttunni eru þau að þjóðin vilji nýja stjórnarskrá, virðulegi forseti. Mér finnst þetta vera komið út í mikla frasaumræðu og froðusnakk. Það er jú akkúrat málflutningur Samfylkingarinnar í gegnum tíðina sem byggist á froðusnakki, innihaldslausum loforðum og nýyrðum. Hér nefni ég til rökstuðnings skjaldborg um heimilin, velferðarbrúna. Skjaldborgin breyttist í umsátur um heimilin og velferðarbrúin var aldrei byggð, heldur var henni komið ofan í skurð. Við munum eftir því þegar hæstv. forsætisráðherra, talsmaður aldraðra og öryrkja um árabil, alla þá áratugi sem hún hefur setið á þingi, ruddist inn í grunnbætur þessara hópa með lagasetningu um leið og hún var orðin forsætisráðherra. Hver hefði trúað þessu upp á hæstv. Jóhönnu Sigurðardóttur? Svona hefur Samfylkingin iðulega hagað sinni kosningabaráttu, komið fram með innihaldslaus loforð og svo sem aldrei þurft að standa í skilum með nokkurn skapaðan hlut. Alveg einkennilegt er, sem einkennir jafnframt Samfylkinguna, að hún telur sig sífellt tala fyrir hönd þjóðarinnar án þess að vita nokkurn tímann þjóðarviljann á bak við sig. Þjóðarviljinn á bak við ríkisstjórnina rættist svo sannarlega og sýndi sig í Icesave-þjóðaratkvæðagreiðslunum sem var alveg stórkostleg þátttaka í. Fyrsta Icesave-samningnum var hafnað með 98% atkvæða. Talsmenn þjóðarinnar í þeirri atkvæðagreiðslu voru 2% eins og frægt var. 2% sögðu já í þeirri atkvæðagreiðslu, samt telja vinstri flokkarnir sig alltaf tala fyrir hönd þjóðarinnar. Samfylkingin telur sig tala fyrir hönd þjóðarinnar í ESB-málinu þrátt fyrir að nýleg könnun Samtaka iðnaðarins sýni að 70% vilji ekki ganga í Evrópusambandið. Nýjasta málið er að Samfylkingin telur sig vera talsmann þjóðarinnar í því að færa Reykjavíkurflugvöll upp á Hólmsheiði. Enginn kannast við þær hugmyndir nema Samfylkingin. Hún semur við sjálfa sig í ríkisstjórn og í borginni og er komin með gamlar hugmyndir, gömul kosningaloforð síðan úr borgarstjórnarkosningunum kringum síðustu aldamót, og ætlar bara að framkvæma þær þvert á vilja þeirra sem nota flugvöllinn og þá sem starfa þar og þrátt fyrir öryggissjónarmið. Vinstri flokkarnir hafa sýnt á þessu kjörtímabili, sem var reyndar löngu vitað, að þeir ætluðu að fara fram og umbylta okkar ágæta landi. Þeir ætluðu svo sannarlega að sýna að vinstri flokkarnir væru komnir í ríkisstjórn og ætluðu að brjóta á bak aftur það kerfi sem meðal annars Framsóknarflokkurinn hefur byggt hér upp í okkar ágæta samfélagi undanfarna áratugi. Rétt er að rifja upp að alltaf hefur verið framfaraskeið í þágu þjóðarinnar þegar Framsóknarflokkurinn hefur setið í ríkisstjórn. Þessu til rökstuðnings bendi ég til dæmis á að skrifa átti nýja stjórnarskrá og henda þeirri gömlu. Skrifuð voru ný náttúruverndarlög og þeim gömlu hent. Náttúruverndarlög Vinstri grænna. Vernda átti hálendið svo að enginn ætti að komast þangað nema fuglinn fljúgandi. Á einni nóttu fékk ríkisstjórnin yfir sig 16.000 einstaklinga sem tilheyra útivistarsamtökum á Íslandi. Sisvona gat hún komið 16.000 manns upp á móti sér, ríkisstjórnin sem talar alltaf fyrir hönd þjóðarinnar. Við skulum ekki tala nema örstutt um rammaáætlun. Fjórtán ára ferli og samstöðu á milli allra flokka var hent út um gluggann og rammaáætlun Vinstri grænna kom þar inn í staðinn. Ríkisstjórnin fékk alla upp á móti sér. Hvað eigum við að telja upp fleira? Ég er búin að minnast á ESB-umsóknina. Með henni er búið að kljúfa þjóðina í herðar niður. Alltaf er haldið uppi ágreiningi í því máli og verið að henda einhverju svona á milli varðandi það að hafa landsmenn sundraða en ekki sameinaða. Ég er búin að minnast á Icesave. Ég á eftir að minnast á fiskveiðistjórnina. Loforð Samfylkingarinnar í því máli voru þannig að helst átti að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu fyrir hádegi daginn sem hún mundi setjast í ríkisstjórn með Vinstri grænum. Hvað hefur gerst? Ekkert nema ósætti, óeirðir, hópum att saman allt þetta kjörtímabil. Heil fjögur ár eru farin í súginn vegna þess að þessi ríkisstjórn vill vera með málin í ófriði en ekki friði. Þarna er ég búin að telja upp nokkur af þeim stóru málum sem ríkisstjórnin hefur komið með inn í þingið sem hafa farið fram í ófriði. Afar einkennilegt að svo lítill meiri hluti sé á bak við breytingargrein stjórnarskrárinnar sem nú er lagt til að breyta. Það er vegna þess að málflutningur Framsóknarflokksins og minn sem fulltrúa flokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er sá að stjórnarskrárbreytingar verða að fara fram í sátt. Sérstaklega mikilvægt er að fara fram með stjórnarskrárbreytingar í sátt og ég tel stjórnarskrána ávallt verða að njóta þess vafa að breytingar sem á stjórnarskránni eru gerðar séu óumdeildar vegna þess að stjórnarskráin er klettur í hafinu. Stjórnarskráin er samfélagssáttmáli þjóðarinnar við stjórnvöld. Ég skal líta fram hjá því að almennum lögum sé breytt í ósátt hér í þinginu. Í almennum lögum birtist pólitískur vilji og stefnumörkun og þá er ég að tala bara um almenna löggjöf sem kannski skiptir minna máli, ekki þessar meginstoðir sem ég taldi upp áðan. Stjórnarskránni verður að breyta í sátt vegna þess að annars ríkir ófriður. Þetta er eitthvað sem flokkarnir hafa tamið sér. Ég held að þetta útspil með að breyta breytingargreininni sé til þess fallið til að skapa mikinn óróleika allt næsta kjörtímabil, því miður, því það eiga að vera í gildi tvær breytingargreinar að stjórnarskránni. Ég held að landsmenn þrái helst af öllu stöðugleika og framtíðarsýn hér í þessu landi. Eftirspurn er eftir lausnum og hvað eigi að gera til næstu áratuga, en ekki hvað eigi að rífa niður eins og þessi ríkisstjórn hefur svo mikið beitt sér fyrir. Hvaða framtíðarsýn hefur sú ríkisstjórn sem nú starfar? Ekki nokkra? Jú, þá framtíðarsýn að lifa af kjörtímabilið. Ef það væri ekki komið fram yfir síðasta starfsdag þingsins hefði maður svo sem ekki verið hissa á því að ný frumvörp um frekari skattahækkanir hefðu komið fram. Líklega er það eina kosningaloforð sem Vinstri grænir hafa staðið við, að hækka skatta. Það hefur verið fullefnt en önnur kosningaloforð svikin. Virðulegi forseti. Óskandi væri að ríkisstjórnarflokkarnir mundu koma sér saman um hvernig ljúka eigi þessu máli. Þeir virðast ekki koma sér saman um það vegna þess að sterkar, háværar og ekki svo mjög fjölmennar hreyfingar innan stjórnmálaflokkanna takast á, enda eru bæði Vinstri grænir og Samfylkingin uppbyggðir sem brotaflokkaflokkar. Margir litlir flokkar hafa komið að stofnun þessara flokka og smáflokkarnir innan þeirra telja sig þurfa að hafa sinn talsmann. Það hefur algjörlega kristallast í þessu máli hér því á stjórnarheimilinu er hver höndin upp á móti annarri. Allt í lagi væri kannski ef flokkana sjálfa mundi greina eitthvað á í málinu, en því miður er líka mikill ófriður og ágreiningur innan flokkanna. Hvernig á að fá tvær stríðandi fylkingar með allt í upplausn innan sinna raða til að koma fram og mynda einhverja breiðfylkingu til þess að ná saman um lyktir á þessu máli? Það er alveg ótrúlegt, virðulegi forseti, að horfa upp á hér á þjóðþingi Íslendinga árið 2013 að vandamál dagsins í dag sé erjur í fyrsta lagi innan Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, í öðru lagi erjur á milli Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Um þetta hef ég svo sem ekki meira að segja, virðulegi forseti, enda tími minn á þrotum. En ég mátti til með að koma hingað og útskýra hvernig ástandið er í málinu. Því er haldið áfram á þrjóskunni og það er komið í blindgötu. Virðulegi forseti. Mín heitasta ósk er að þessir aðilar muni setjast niður í dag og reyna að koma sér saman um hvernig þeir ætli að ljúka þessu svo sómi sé að. Ég held í þá von að enn sé hægt að bjarga því sem bjargað verður með því að taka málið af dagskrá og fela þingmönnum á komandi þingi að endurskoða stjórnarskrána með hag landsmanna 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Nú deili ég skoðunum með hv. þingmanni að einhverju leyti um að við séum hér með allt of stórt og flókið mál. Ég kallaði ítrekað eftir því á þessu kjörtímabili að fram kæmi tímasett áætlun um það hvernig stjórnarflokkarnir ætluðu sér að fara með þessar stjórnarskrárbreytingar inn í þingið. Ég byrjaði á því í forsætisnefnd fyrir um tveimur árum vegna þess að ég sá það þegar að menn mundu varla ná þessu í tíma. Hæstv. forseti. Þingmaðurinn minntist á hvað annað ætti að gera og hver væri leiðin út úr þessari stöðu. Hún væri sú að taka málið af dagskrá og setja það aftur á dagskrá nýs þings. Hvernig telur hv. þingmaður að nýtt þing muni fara með þetta mál? Hver er tillaga þingmannsins um það? Telur hv. þingmaður að nauðsynlegt sé fyrir nýtt þing að fara í heildarendurskoðun á stjórnarskránni eða vísar þingmaðurinn til þess að einhverjir afmarkaðir þættir stjórnarskrárinnar verði þar undir? Telur hv. þingmaður að nauðsynlegt sé að endurskrifa stjórnarskrána að öllu leyti eins og er í rauninni gert í þeirri breytingartillögu við frumvarpið sem við ræðum hér? Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram í umræðunni vegna þess að við lifum ekki í neinu tómarúmi, það eru að koma kosningar og stefna flokkanna þarf að vera skýr. Fólk þarf að vita fyrir hvað þeir standa og hvað þeir ætla sér í stjórnarskrármálinu. Ég tel einfaldlega að það sé best að við séum með þetta á hreinu og við getum talað um hlutina eins og þeir eru, svart á hvítu. Hvað er það sem Framsóknarflokkurinn ætlar sér að gera?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Það er nú svo að starf þingmannsins byggir á því að fara ekki bara með löggjafarvaldið heldur líka stjórnskipunarvaldið. Það þarf því enga sérstaka serimóníu á þessu þingi, sé vilji til þess að breyta stjórnarskránni á næsta þingi. Það er hluti af starfi þingmannsins að fara með stjórnskipunarvaldið og þar af leiðandi hlýtur stjórnarskráin að eiga að vera í stöðugri endurskoðun á hverju kjörtímabili. Þetta er alveg klárt. Þess vegna hef ég verið svo mjög á móti þessari úthýsingu, eins og ég hef kallað það, hjá núverandi ríkisstjórn, hún hefur sífellt verið að vísa málinu út úr þinginu til aðila sem hafa ekki stjórnskipunarvaldið. Þetta er alveg skýrt. Þegar búið er að kjósa og komið er í ljós hvaða nýju þingmenn taka til starfa á nýju kjörtímabili geta þeir sest niður, þess vegna fyrsta daginn eftir kosningar, og ákveðið að endurskoðun eigi að fara fram, endurskoðun tek ég fram, ekki að skrifa nýja stjórnarskrá. Það fylgir stjórnskipunarvaldinu að hafa stjórnarskrána sífellt í endurskoðun eins og það orð leiðir af sér. Það þarf því ekki neina tilskipun og það má raunverulega ekki vera nein tilskipun sem bindur komandi þing önnur en almenn yfirlýsing. Ég tel að þessi vilji sé löngu kominn fram í þinginu því að fulltrúar þeirra flokka sem starfa nú á þingi hafa allir lýst því yfir að fara þurfi í ákveðna endurskoðun á stjórnarskránni. Þá er ég til dæmis að vísa í það að flestir eru sammála því að binda þurfi auðlindaákvæði í stjórnarskrá og svo framvegis. Ég minni líka á skýrslu sem þingið lét gera og samþykkt var 63:0, eins og frægt er. Í henni er talað um að endurskoða þurfi stjórnarskrána. En ég hef hvergi orðið vör við það neins staðar nema í kolli hv. þingmanna 

Hæstv. forseti. Vegna þess að hv. þingmaður vísaði til niðurstöðu þingmannanefndarinnar svokölluðu er alveg ljóst í mínum huga að sú tillaga sem samþykkt var í þeirri þingsályktun um að endurskoða þyrfti stjórnarskrána átti ekki við um að endurskoða ætti stjórnarskrána í heild sinni. Það þarf auðvitað að lesa það plagg í einhverju samhengi. Fram kemur í skýrslu þingmannanefndarinnar að ákveðin atriði í stjórnarskránni tengjast þeim lögum sem nefndin lagði til að yrðu endurskoðuð, t.d. varðandi ráðherra o.s.frv., og það kallaði á að þau ákvæði stjórnarskrárinnar yrðu jafnframt endurskoðuð. Það var ekki átt við að fram færi heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Það var alls ekki átt við það þótt ég hafi heyrt suma hv. þingmenn lýsa því yfir að svo hafi verið. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að menn séu að mistúlka gróflega niðurstöðu þeirrar nefndar. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann að lokum, af því að Framsóknarflokkurinn ber ábyrgð á því að þessi ríkisstjórn starfar hér, þar sem Framsóknarflokkurinn studdi hana til valda á sínum tíma: Hvaða áhrif telur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir andsvar hennar. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þau rök sem notuð hafa verið í þessari umræðu eru svolítið áhyggjuefni, þ.e. að skýrsla þingmannanefndarinnar sé notuð sem rök fyrir því að hér þurfi að skrifa nýja stjórnarskrá. Þeir sem halda því fram virðast ekki hafa lesið þá skýrslu eða vitað hvað þeir greiddu atkvæði um, því að þar kemur alveg glöggt í ljós að talað er um að endurskoða ákveðna kafla en ekki að skrifa nýja stjórnarskrá. Varðandi seinni spurninguna vil ég benda hv. þingmanni á að við búum í lýðræðisríki. Hér fóru fram alþingiskosningar 2009 þar sem Samfylkingin og Vinstri grænir fengu það fylgi sem gerði þeim mögulegt að mynda ríkisstjórn. Þingkosningar eru ekki á ábyrgð Framsóknarflokksins.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður var venju fremur stóryrtur hér áðan þegar hann lýsti því lýðræðislega og um margt einstaka endurskoðunarferli sem verið hefur á stjórnarskránni frá þjóðfundi fram að þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október í fyrra sem áhlaupi á stjórnskipan landsins. Það var með ólíkindum að hlusta á það, sérstaklega í því ljósi að stjórnarskrárendurskoðunin og allt það ferli var eitt helsta flaggskip Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar og var skilyrði fyrir stuðningi flokksins við minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fyrir fjórum árum síðan. Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann: Hvar bar Framsóknarflokkinn af leið? Hvenær varð flokkurinn viðskila við það endurskoðunarferli sem hann keyrði sjálfur af stað af miklum þunga fyrir fjórum árum síðan, m.a. með frægum sjónvarpsauglýsingum og áróðri í aðdraganda kosninga? Það var eina skilyrði flokksins fyrir stuðningi við minnihlutastjórn jafnaðarflokkanna fyrir fjórum árum síðan. Þess vegna skil ég ekki alveg þessa nálgun þingmannsins um áhlaup á stjórnskipan, af því að það áhlaup er runnið undan rifjum Framsóknarflokksins og einskis annars. Það á ekki að kalla þetta glæsilega og vel heppnaða ferli áhlaup af því að ferlið hefur gengið mjög vel. Vandvirknislega hefur verið unnið að því og hafa þúsundir Íslendinga komið að því. Ringulreiðin sem þingmaðurinn lýsir hér í þingsal er ekki til staðar nema í þönkum hv. þingmannsins af því að það fer fram yfirveguð og ágæt umræða um þessi mál. Spurningin er þessi: Af hverju má auðlindaákvæðið, sem er best unnið, hefur lengst verið unnið að og mestur stuðningur er við í þjóðaratkvæðagreiðslunni, ekki ganga til atkvæða í þinginu þannig að meiri hlutinn skeri einfaldlega úr um hvort lagt verði til að því verði bætt við stjórnarskrána eða ekki? Af hverju þarf minni hlutinn að beita því málþófsofbeldi sem hv. þingmaður boðar hér?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir fyrirspurn hans hér. Ég þakka sérstaklega fyrir hana vegna þess að þá tekst mér loks að leiðrétta ýmsan misskilning sem samfylkingarmenn og bloggheimar hafa haldið fram mjög lengi. Skilyrði Framsóknarflokksins fyrir því að styðja minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna var í fyrsta lagi að koma heimilunum til bjargar og í öðru lagi að hér yrði farið í atvinnuuppbyggingu. Að sjálfsögðu voru þessi loforð svikin eins og öll önnur loforð sem ríkisstjórnin hefur gert á starfsferli sínum, þau hafa jafnvel svikið undirritaða samninga. Það var líka krafa Framsóknarflokksins að hér yrði boðað til stjórnlagaþings. Það myndaðist einhver stemning í samfélaginu á þessum tíma, en ég vil benda þingmanninum á að Framsóknarflokkurinn hefur haldið tvö flokksþing síðan og þetta var ekki að finna í ályktunum 2011 og ekki á nýafstöðnu flokksþingi árið 2013. Þá kem ég að aðalatriðinu: Hvenær sannfærðust framsóknarmenn um að málið væri komið af leið? Það fór ég yfir í ræðu minni, það var þegar Hæstiréttur ógilti stjórnlagaþingskosninguna. Þá var málið búið. Síðan þá er málið búið að vera í skötulíki og miklum vafa undirorpið, vegna þess að ríkisstjórn sem ekki fer eftir æðsta dómstól landsins á að fara frá, virðulegi forseti. Það gerði útslagið, þ.e. þegar Hæstiréttur úrskurðaði stjórnlagaþingskosninguna ógilda. Hv. þingmaður heldur því líka fram að auðlindaákvæði það sem vinstri flokkarnir hafa komið með í umræðuna sé það besta sem fyrirfinnst hér á landi. Ég hafna því, ég vísa því á bug. Það auðlindaákvæði sem fór í skoðanakönnunina 20. október síðastliðinn 

Frú forseti. Það má lengi rökræða um útfærslu og orðalag í ákvæðum, auðlindaákvæðum og öðru. Hér er breið pólitísk samstaða um inntak auðlindaákvæðisins, eins og við heyrðum í umræðunni hér í vikunni. Kjarninn í því er, eins og segir í upphafi þess ákvæðis sem lagt er til, með leyfi forseta: „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja.“ Það er auðvitað hápólitískt ákvæði í besta skilningi þess orðs og gríðarlega mikilvægt að það verði fest í stjórnarskrá. Um orðalag að öðru leyti má auðvitað semja og útfæra, en það er kjarninn í ákvæðinu og um það er ágæt samstaða hér, að ég hélt. Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann hverju er hv. þingmaður ósammála í þeirri setningu sem ég las áðan, þ.e. að auðlindirnar eigi að vera ævarandi eign þjóðarinnar? Hvað mælir gegn því að ganga hér til atkvæða þannig að meiri hlutinn ráði, í staðinn fyrir að minni hlutinn beiti hér einhverju málsþófsofbeldi gegn því að auðlindaákvæðið verði fært í stjórnarskrá og það tryggt?

Virðulegi forseti. Málþófsofbeldi, segir hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hverjir eru búnir að tala mest í þessari umræðu núna? Það eru þingmenn ríkisstjórnarflokkanna vegna þess að það ríkir svo mikið ósætti innan þeirra raða. Þeir eru hér með opinn kosningaglugga að koma sínum málefnum á framfæri. Þeir vita það best sjálfir að málið er dautt. Það lýsir mikilli vanþekkingu hjá hv. þingmanni ef hann telur að orðalag auðlindaákvæðis í stjórnarskrá geti verið hvernig sem er. Það lýsir mikilli vanþekkingu á því hvernig dómstólar dæma og hvernig auðlindirnar eru best tryggðar í stjórnarskrá. Ég vil segja það einu sinni enn  Í síðasta sinn, virðulegi forseti: Ríkisstjórnin er búin að klúðra málunum. Hví hefur þetta ekki komið fram fyrr? Af hverju var ekki 

Það er einstakt tækifæri núna.

Hæstv. forseti. Í framhaldi af þeim orðaskiptum sem hér hafa átt sér stað vildi ég biðja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að rifja upp hvaða aðkomu eða útspil Framsóknarflokkurinn átti nákvæmlega um málinu fyrr á þessum vetri. Hv. þingmaður vísaði til þess að Framsóknarflokkurinn hefði komið með útspil eða tilboð, eða hvernig við getum orðað það, í janúar varðandi það að tilteknir þættir stjórnarskrárinnar yrðu endurskoðaðir og tilteknum atriðum bætt við. Raunar get ég getið þess að sjálfstæðismenn nefndu hið sama á a.m.k. tveimur fundum með fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna í lok janúar og byrjun febrúar. Niðurstaðan var sú eftir að bæði Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur höfðu látið slík sjónarmið í ljós að stjórnarflokkarnir lýstu því yfir ítrekað, bæði hér í þingsal, á nefndafundum og annars staðar, að halda ætti að áfram með málið í heild. Þó lá fyrir á þessu stigi máls, í lok janúar, byrjun febrúar, að bæði Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur töldu rétt að setjast niður og reyna að ná samstöðu um orðalag tiltekinna breytinga á stjórnarskránni sem kláraðar yrðu fyrir kosningar í vor. Ríkisstjórnarflokkarnir keyrðu af einhverjum ástæðum áfram með málið, ég veit ekki hvað réð því, kannski hugsanlega sú óskhyggja að unnt yrði að klára málið í heild fyrir kosningar í vor. Það var raunverulega ekki fyrr en ríkisstjórnarflokkarnir voru komnir í fullkomið óefni og langt á haf út með málið sem þeir fóru að henda inn í þingið tillögum um breytingar á breytingarákvæði, síðan reyndar auðlindaákvæði sem breytingartillögu við frumvarpið sem flutt var um breytingarákvæðið. 

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmanna að þeir virði ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina frá hv. þm. Birgi Ármannssyni. Það var ágætissamlíking sem kom fram í máli hans að vísa í að málið sé komið á haf út og þessir ríkisstjórnarflokkar sjá náttúrlega ekki í land. Það eru óskaplega skrýtnar björgunaraðgerðir sem þau telja sig vera í gagnvart þessu máli. Í janúar var nefnilega tímalegur grundvöllur til þess að setjast niður með þessum flokkum og stjórnarandstöðunni og gera þær breytingar á stjórnarskránni sem gera þarf, en þá var enginn vilji til þess. Ég er farin að halda það nú í seinni tíð að flokkarnir hafi haldið að þeir gætu gengið út í kosningabaráttuna með nýja stjórnarskrá, veifað henni á torgum og sagt: Sko, við gátum fært þjóðinni nýja stjórnarskrá, alveg sama hvað það kostaði. Virðulegi forseti. Það er alveg svakalega skrýtið að horfa upp á það og hvernig þrjóskan getur leikið þingmenn, ráðherra sem og aðra. Þarna var ekki hægt að mati ríkisstjórnarflokkanna að fara með málið í gegnum þingið, í sáttaferli, eins og við buðum svo sannarlega, okkur sagt að málið lægi allt undir. Þess vegna er afar skrýtið að sjá þær krampakenndu björgunartilraunir sem fram fara núna hjá ríkisstjórnarflokkunum. Búið er að henda út stóra frumvarpinu og setja einhver breytingarákvæði á stjórnarskránni inn í þingið þannig að vitleysan geti haldið áfram á næsta kjörtímabili. Virðulegi forseti. Ég vil skilja þessa vitleysu eftir, þetta vinstra rugl sem komið er af stað í þinginu með þessum breytingartillögum. Hér er komið frumvarp að stjórnarskrá sem breytingartillaga. Slítum 

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann aðeins meira sértækt en ég gerði í fyrri spurningunni en þakka henni fyrir svarið. Það var sennilega fyrir tveimur vikum að Framsóknarflokkurinn lagði fram tillögu að orðalagi um auðlindaákvæði, ef ég man rétt. Ég vildi biðja hv. þingmann að vísa aðeins í hvaðan sú fyrirmynd var fengin. Það væri líka gaman, vegna þess að fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna hafa talað mikið um það í umræðunni að þeir vilji auðlindaákvæði og vilji ná sátt um auðlindaákvæði. Það væri ekki úr vegi að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir rifjaði aðeins upp hvernig viðbrögð fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, raunar ekki síst fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, voru við því útspili. Einkenndust þau viðbrögð af því að segja: Við skulum setjast niður og ræða málin? Við skulum finna út hvar við eigum eitthvað sameiginlegt og hvar við getum breytt einhverju til þess að ná saman? Eða byggðu viðbrögðin á einhverju allt öðru?

Virðulegi forseti. Þetta var nú alveg einstaklega góð spurning. Það er skemmst frá því að segja, hafi einhver misst af því, að hér fór allt af hjörunum þegar við framsóknarmenn lögðum fram hugmyndir okkar að því hvernig auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar ætti að vera. Við bjuggum það ekki til sjálf. Við sóttum það í auðlindaskýrslu frá árinu 2000 þar sem fulltrúar allra flokka sátu og var komin sátt um að leggja til það að kæmi inn í stjórnarskrána. Vinstri grænir, þingmenn Vinstri grænna í þingsal, fóru gjörsamlega af hjörum og þá sérstaklega hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir og Björn Valur Gíslason. Framsóknarflokkurinn átti sko ekki að fá sitt auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá því að Vinstri grænir ætluðu að eiga heiðurinn að því. Svona er umræðan búin að vera hjá þessum ágætu ríkisstjórnarflokkum. Það sem fór mest fyrir brjóstið á hv. þingmönnum var nýtingarrétturinn sem fram kom í ákvæðinu. Ég var á merkum fyrirlestri í Háskóla Íslands í gær þar sem fram kom að nýtingarréttur væri það sem við þyrftum fyrst og fremst að vernda 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga, frumvarp sem hefur verið kallað frumvarp formannanna hér í þingsölum, þ.e. frumvarp hv. þm. Árna Páls Árnasonar og Guðmundar Steingrímssonar og hæstv. ráðherra Katrínar Jakobsdóttur. Ég vil í upphafi máls míns lýsa því yfir að ég er fylgjandi frumvarpi formannanna. Í rauninni má segja að í því horfist formennirnir í augu við þann raunveruleika sem er í málinu, þ.e. að við munum ekki ljúka heildarendurskoðun á stjórnarskránni á þessu kjörtímabili, en það ferli sem við höfum verið í sé hins vegar einkar mikilvægt og áríðandi að við búum til einhvers konar brú yfir á næsta kjörtímabil og bjóðum þannig næsta þingi að halda áfram með málið. Ég vil hins vegar taka fram að ég tel þá breytingartillögu sem hefur komið fram frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur í rauninni varla þingtæka og mun ekki styðja tillöguna komi hún til atkvæða. Það er í rauninni afar sérkennilegt að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir skuli með þessum hætti beita klækjum sem bæði hún og þingmenn sem hafa verið með henni í þinghópi Hreyfingarinnar á þessu kjörtímabili hafa í rauninni verið að reyna að beita sér gegn. Ég mun ekki styðja þá breytingartillögu komi hún hér til atkvæða. Öðru máli gegnir hins vegar um breytingartillögu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur, Álfheiðar Ingadóttur, Árna Þórs Sigurðssonar og Skúla Helgasonar. Þar er um að ræða auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar sem hefur verið til umræðu í a.m.k. ein 15 ár. Sú tillaga sem kemur fram þar er samhljóða þeirri tillögu sem kom fram frá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ástæða þess að ég styð þá breytingartillögu er fyrst og fremst sú að mér sýnist orðið einsýnt að á einhverjum tímapunkti þurfi að greiða atkvæði um auðlindaákvæði í þinginu, fá fram vilja meiri hluta þingsins í því máli og ljúka málinu á einhvern slíkan hátt. Ég er ekki í nokkrum vafa um að sá vilji sem kom fram í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október síðastliðinn fer mjög saman með því auðlindaákvæði sem kemur fram þar og ég tel að afar mikilvægt að þetta þing fari ekki heim öðruvísi en að gefa hv. þingmönnum kost á að greiða atkvæði um málið. Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt sem neinu nemur en taldi nauðsynlegt að afstaða mín kæmi fram hér. Ég tel raunar mikilvægt að allir þingmenn, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, tjái hug sinn til þessara ákvæða og tillagna í ræðustóli. Það er mikilvægt að þjóðin viti hvar þingmenn standa, einkum og sér í lagi ef þannig verður að við náum ekki að ljúka umræðunni um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég verð að minnast á í upphafi andsvars míns að algjörlega er orðið ljóst að Alþingi verður að styrkja sig faglega. Á næsta kjörtímabili má ekki bíða lengur með að stofna lagaskrifstofu Alþingis eða setja á stofn einhvers konar lagaráð vegna þess að málin eru komin í svo mikið óefni. Við ræðum stjórnarskrána og inn í þingið koma óþingtækar tillögur, tillögur sem eru ekki þingtækar og standast enga lagasetningu né vinnu við frumvarpsgerð, hvað þá heldur þegar stjórnarskráin sjálf er í húfi. Til að benda á eitthvað af mörgu í máli þingmannsins ætla ég að taka eitt sérstaklega fyrir. Hann talaði um að til þess að ljúka málinu hér þyrfti að byggja brú yfir á næsta þing svo hægt verði að halda áfram með stjórnarskrármálið. Það lýsir svo miklum misskilningi ef ekki vankunnáttu á stjórnskipunarrétti yfir höfuð vegna þess að ef við túlkum stjórnarskrána ítarlega, sem okkur ber að gera sem og að fara eftir henni, er þessu þingi ekki heimilt að binda hendur næsta þings, hvorki með yfirlýsingum um breytingar á stjórnarskrá né nokkru öðru. Þess vegna getur slíkt aldrei verið nema einhvers konar yfirlýsing, viljayfirlýsing sem er að mínu mati ekki bundin í þingskjöl. Alþingismenn fara með löggjafarvald. Alþingismenn fara með stjórnskipunarvald. Þingmaður fer með löggjafarvald en það er bundið við eitt kjörtímabil, stjórnskipunarvald er tvö kjörtímabil með nýjum þingmönnum sem koma inn á nýtt þing, þ.e. ef breytingar verða á þingmannafjölda. Tvö þing fara saman með stjórnskipunarvaldið. Fyrra þingið getur ekki bundið næsta þing.

Frú forseti. Í ræðu hv. þingmanns kom ekki fram nein spurning. Hún er sérfræðingur í stjórnskipunarrétti og lögfræði, ég ætla ekki að deila við hana um það.

Virðulegi forseti. Þetta andsvar er akkúrat til merkis um að stjórnarliðar eru ekki tilbúnir til að taka faglega umræðu um stjórnarskrána sjálfa og að allar þær breytingartillögur sem þeir hafa sjálfir komið með inn í þingið eru vegna ósættis í þeirra eigin flokkum. Það getur ekki farið fram efnisleg umræða því búið er að setja málið í þannig hnút að jafnvel er orðið erfitt fyrir þá þingmenn sem eru lögfræðimenntaðir að finna út úr því hvaða þingskjal passar við hvað og hvað er breytingartillaga við hvaða breytingartillögu o.s.frv. Það eru náttúrlega alveg dæmalaus vinnubrögð á árinu 2013, sér í lagi eftir þær hörmungar sem landsmenn þurftu að ganga í gegnum á haustdögum 2008. Það er sorglegt að horfa upp á þau vinnubrögð því að málið snýst um stjórnskipan landsins. Ég skal koma með efnislega spurningu fyrir þingmanninn og hafa hana mjög almenns eðlis og ekki mjög lögfræðitengda. Finnst þingmanninum í lagi að verði þetta frumvarp sem snýr að breytingargrein stjórnarskrárinnar að lögum í dag verði hægt til framtíðar að breyta stjórnarskránni á tvennan máta? Á þann máta sem er í gildi í dag þar sem þarf samþykkt eins þings, alþingiskosningar á milli og nýtt þing þarf svo að samþykkja breytingartillögurnar óbreyttar og þá eru þær orðnar að nýjum stjórnarskipunarlögum, eða þá er hægt að fara leiðina sem eru lögð til hér um að ákveðið hlutfall þingmanna þurfi og svo þjóðaratkvæðagreiðslu. Spurningin til hv. þingmanns er hvers vegna eigi að hafa þær tvær greinar í gildi. Skapar það ekki mikla ringulreið í þinginu að alltaf sé hægt að hafa það undir að hægt sé að hlaupa með breytingu á stjórnarskránni í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hvers vegna að hafa 

Frú forseti. Eins og þingmanninum er kunnugt um er gert ráð fyrir að ákvæðið sem hún vísaði til gildi til ársins 2017, þ.e. næsta kjörtímabil.

Nei, það er búið að breyta því.

Ég geri ekki ráð fyrir því að ákvæðið verði framlengt eftir það. Hins vegar er það svo að 

Hæstv. forseti. Í ljósi ræðu hv. þm. Ólafs Gunnarssonar vildi ég rifja upp að frumvarp formannanna þriggja sem liggur hér til umræðu snerist náttúrlega fyrst og fremst um og var eingöngu um breytingarákvæði. Auðlindaákvæðið dúkkar upp sem breytingartillaga, reyndar frá þingflokksformönnum ríkisstjórnarflokkanna og tveimur öðrum þingmönnum, á mánudag eða þriðjudag. Raunverulega er það svo að komið hefur fram í umræðum að milli formanna hefur gengið annað orðalag á auðlindaákvæði þó það hafi ekki komið inn í þingið. Auðvitað er um að ræða að á allra síðustu vikum höfum við verið að fjalla um sennilega þrjár eða fjórar mismunandi útgáfur af auðlindaákvæði í þinginu. Við það má bæta eldri tillögum um það. Það segir okkur að sjálfsögðu að það að orða ákvæði eða komast að niðurstöðu um hvernig svona ákvæði er útfært er ekkert einfalt mál. Ég held að í því ljósi, og vildi spyrja hv. þingmann um afstöðu til þess, sé óskaplega mikil bjartsýni að líta svo á, eins og ég túlkaði orð hans, að sú tillaga sem kom frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og fleirum á sennilega mánudaginn, sé einhver endanlegur endapunktur í málinu. Ég vildi spyrja hann hvort hann teldi að þar með væri komið hið allra besta ákvæði allra ákvæða sem mögulegt væri í því sambandi.

Frú forseti. Nú væri freistandi að svara spurningu hv. þm. Birgis Ármannssonar stutt og laggott. Ég ætla samt að lengja svar mitt örlítið. Ég tel að ákvæðið sem hefur náðst niðurstaða um í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé gott. Það er tekið á flestum þeim álitaefnum eða nánast öllum þeim álitaefnum sem hafa verið uppi um það. Það er búið mjög ítarlega um auðlindirnar. Ákvæðið er nánast heil blaðsíða í stjórnarskránni. Málið hefur því að mínu viti verið unnið afar vel. Það er hins vegar svoleiðis um öll mannanna verk að þau eru í grundvallaratriðum forgengileg. Stjórnarskrár eiga vissulega að vera tiltölulega stöðugar. Ég tel að sú niðurstaða sem þarna er komin eftir a.m.k. 15 ára umræður í samfélaginu, í þinginu, í stjórnlagaráði og víðar sé sú besta sem við getum náð og þess vegna mun ég styðja hana.

Hæstv. forseti. Auðvitað var spurningin eins og hún var framsett „retorísk“ spurning til að ég ætti sjálfur kost á að koma sjónarmiðum að í því sambandi. Það sem ég vildi vekja athygli á er að vandasamt er að orða svona. Það er vandasamt að komast að niðurstöðu um hvernig svona texti er útfærður og langur texti eða langt ákvæði er ekki endilega til marks um skýra hugsun. Ég vildi í raun og veru segja að sú útgáfa auðlindaákvæðis, sem vissulega kom út úr starfi meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í febrúar, hefur ekki farið í gegnum umsagnarferli, síu eða athugun þeirra sem hafa sérfræðiþekkingu og það hlutverk að túlka lagaákvæði og stjórnarskrárákvæði. Þess vegna er enn ákveðin óvissa gagnvart þeirri útgáfu um hvernig hún kemur til með að virka, hvernig hún kemur til með að reynast, hvort hún nær markmiðum sínum. Jafnvel þótt ákvæðið eins og það er orðað sé töluvert breytt frá ýmsum fyrri útgáfum sem við höfum séð í vetur, og raunar líka frá fyrri árum, má segja að sú útgáfa sem er lagt upp með að atkvæði verði greidd um og fari áfram til meðferðar hjá næsta þingi hafi ekki farið í gegnum það ferli sem nauðsynlegt er til að komast að niðurstöðu um hvort ákvæði standist kröfur, nái tilgangi sínum og séu nægilega skýr til að þeim verði beitt.

Frú forseti. Þarna eru ég og hv. þingmaður einfaldlega ekki sammála sem er í sjálfu sér allt í lagi. Ég skil afstöðu þingmannsins ágætlega en ég tel að við séum í rauninni komin á þann tímapunkt núna að langaffarasælast væri að ljúka umræðunni um þetta frumvarp og þessa breytingartillögu - ég ítreka þó það sem ég sagði um breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur - ég tel affarasælast að við ljúkum umræðunni um frumvarpið og breytingartillöguna með atkvæðagreiðslu í þinginu þannig að hv. þingmenn fái tækifæri til að sýna afstöðu sína til þeirra með beinum hætti. Það tel ég mikilvægt. Ég tel að meiri hluti sé fyrir málinu í þinginu. Ég tel afar mikilvægt og lýðræðislega þarft að sá vilji fái að koma fram í atkvæðagreiðslu og að við getum síðan farið út í vorið og kosningabaráttuna með það veganesti sem við búum okkur sjálf í því máli.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er rætt snýr að breytingum á stjórnarskránni, eða gerði það upphaflega ef svo má segja. Því var ætlað að koma til móts við þá stöðu sem var komin upp í umræðum um stjórnarskrá á Alþingi, höggva á þann hnút sem óleysanlegur var orðinn. Hver var sá hnútur, virðulegi forseti? Jú, að umræðu um stjórnskipunarmálið sjálft við 2. umr. var hvergi nærri lokið. Enn var mikil efnisumræða eftir, ýmis hugtök voru óljós, ekki hafði nægjanlega verið brugðist við ýmsum athugasemdum fræðimanna og málið var einfaldlega langt í frá tilbúið til að ganga til atkvæða. Þessa staðreynd sáu langflestir hv. þingmenn. Á meðal þeirra sem gerðu sér grein fyrir þessu var hv. þm. Árni Páll Árnason, nú formaður Samfylkingarinnar, og einn af flutningsmönnum þessarar tillögu. Hann sagði í ræðu hér á þingi á mánudaginn var að sér hafi verið ljóst að efnisleg rök væru fyrir töluvert langri umræðu eða áframhaldandi umræðu um tillögu að nýrri stjórnarskrá vegna þess að ýmislegt væri órætt, óljóst, eðli málsins samkvæmt. Svipuð sjónarmið mátti greina í ræðu hæstv. ráðherra Ögmundar Jónassonar. Þannig skil ég þessa tillögu. Menn eru að horfast í augu við þessa staðreynd og vilja nú koma fram með breytingu á því hvernig við breytum stjórnarskránni til þess, eins og sagt er í greinargerð með frumvarpinu, að auðvelda það að sú vinna sem unnin hefur verið nái fram að ganga í formi nýrrar stjórnarskrár á næsta kjörtímabili. Þá vil ég segja fyrst, virðulegi forseti, að ég er ekkert sannfærður um að það séu nægjanleg rök fyrir því að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar að menn vilji að ákveðin vinna sem unnin hefur verið nái fram að ganga á næsta kjörtímabili. Nú hefur það gerst áður í þinginu að unnin hafi verið mikil og mjög vönduð vinna um hugmyndir um breytingar á einstökum ákvæðum stjórnarskrárinnar sem ekki hafa náð fram að ganga. Ég held að aldrei hafi komið fram sú hugmynd að þess vegna bæri að gera breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar til að tryggja að þær breytingar gætu gengið fram. Þannig að þetta er svona frekar nýtt, virðulegi forseti. Ég er í hópi þeirra sem telja að í ljósi þeirrar reynslu sem fengin er af þessu þingi verði að fara mjög varlega í því hvernig við hróflum við ákvæðum stjórnarskrárinnar um hvernig henni verði breytt. Hvers vegna segi ég þetta, virðulegi forseti? Jú, hér hafa verið miklar heitstrengingar uppi á undanförnum mánuðum, missirum og árum, um að breytingar á stjórnarskránni skuli keyrðar í gegn í þinginu, ekki bara á einstökum ákvæðum hennar heldur á allri stjórnarskránni þrátt fyrir verulegt ósætti um málið, þrátt fyrir að mjög veigamiklar og alvarlegar aðfinnslur og aðvaranir hafi komið fram hjá þeim fræðimönnum sem þekkja gerst til stjórnarskrárfræða. Það hvernig haldið hefur verið á málinu af ofsa og ég leyfi mér að segja fyrirhyggjuleysi oft og tíðum, fær mann auðvitað til að hugsa sérstaklega um breytingarákvæði á stjórnarskrá og hvers vegna það er einmitt svo mikilvægt að erfitt sé að breyta henni, að menn geti ekki í stundaræsingi rokið fram og rofið alla sátt í landinu um grundvallarlög samfélagsins. Virðulegi forseti. Mér hefur stundum þótt örla á því í umræðunni að menn geri ekki alveg skýran greinarmun á stjórnarskrá og hlutverki hennar annars vegar og pólitískum stefnuyfirlýsingum einstakra stjórnmálaflokka og hreyfinga hins vegar. Á þessu er auðvitað reginmunur. Stjórnarskráin er það sem við eigum öll að geta verið sammála um. Og þess vegna, ef við ætlum að breyta frá þeirri hefð sem við höfum haft um breytingar á stjórnarskrá, verðum við að fara mjög varlega. Núverandi fyrirkomulag sem byggir á því að Alþingi samþykki breytingar á stjórnarskrá, fram fari kosningar og nýtt þing þurfi að samþykkja breytingarnar óbreyttar, setur í sjálfu sér ekki miklar girðingar og er ekki mjög þungbært fyrir þá sem vilja gera breytingar á stjórnarskrá. Vegna þess að við höfum haft þetta tiltölulega opið, leyfi ég mér að segja, hefur öllu skipt að þær breytingar sem hafa verið gerðar og hafa verið samþykktar á Alþingi nytu og væru byggðar á samþykki mikils yfirgnæfandi meiri hluta þingmanna, að þeir stjórnmálaflokkar sem hingað væru kosnir í almennum kosningum væru sammála um þær breytingar sem ætti að gera vegna þess að það eru bara einar kosningar og síðan aftur nýtt þing sem fjallar um málið. Vissulega er það til í sögunni að hér hafi verið átök um breytingar á stjórnarskrá, en þau hafa fyrst og síðast snúið að breytingum á kjördæmaskipan og atkvæðavægi. Um það sem hefur snúið að öðrum þáttum, eins og til dæmis mannréttindakaflanum sem settur var nýr inn í stjórnarskrána og endurnýjaður 1995, hafa allir flokkar á þingi sameinast og komist að sameiginlegri niðurstöðu. Það er mikilvægt vegna þess að tryggja þarf að víðtækt samkomulag sé um breytingarnar sem gerðar eru og að líklegt sé að þjóðin standi að baki því líka vegna þess að ekki er kosið beint um stjórnarskrárbreytingar, það eru einar alþingiskosningar og síðan kemur málið aftur til Alþingis til samþykkis. Með öðrum orðum: Það fyrirkomulag sem við höfum haft, sem er þannig að tiltölulega auðvelt er að breyta stjórnarskránni, miðað t.d. við það sem gerist sums staðar annars staðar, kallar á að mikil sátt sé um slíkar breytingar. Það hefur stundum verið sagt í umræðunni, bæði hér innan þingsala og fyrir utan, að það sé áfellisdómur yfir Alþingi Íslendinga að því hafi ekki tekist á undanförnum árum að gera ákveðnar stjórnarskrárbreytingar þrátt fyrir að það hafi verið reynt. Þá er á að líta, virðulegi forseti, þau meginrök og þá hugsun að menn hafa ekki viljað fara fram með stjórnarskrárbreytingar í gegnum þingið nema að fyrir lægi víðtæk sátt og víðtækt samkomulag. En það er ekki hægt að segja að því hafi verið þannig farið undanfarið. Því hefur verið haldið fram að vegna þess að hér fór fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort leggja ætti drög stjórnlagaráðs til grundvallar að breytingum á stjórnarskránni ætti að fara eftir niðurstöðum hennar. Þá er rétt að hafa í huga að ýmislegt í þeim tillögum hefur breyst mjög í meðförum þingsins frá því málið var lagt fram í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og það svo mjög í ákveðnum veigamiklum atriðum að ég tel nokkuð langt til seilst að halda því fram að þeir sem fyrir þeim breytingum tala geti skreytt sig með einhvers konar þjóðarvilja. Reyndar tel ég umhugsunarvert, virðulegi forseti, hvernig sú umræða hefur þróast af því að þjóðaratkvæðagreiðslan var alltaf ráðgefandi, gat aldrei verið neitt annað, hún var alltaf ráðgefandi. Alþingi getur ekki gefið stjórnskipunarvaldið frá sér, það hefur ekki heimild til þess. Þingmenn hafa skyldu til að bera ábyrgð á þeim breytingum sem þeir gera á stjórnarskránni, að það sé gert samkvæmt fyrirmælum gildandi stjórnarskrár og það getur enginn skýlt sér á bak við neitt annað en eigin samvisku þegar kemur að því að meta hvort verið sé að gera rétt. Það er bara samviska viðkomandi hv. þingmanna sem þar ræður og ekkert annað. Virðulegi forseti. Mig langar að víkja að einu atriði. Kann vel að vera að einhverjum þyki það heldur tæknilegt, en ég tel það skipti samt máli. Það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram og hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir og Guðmundur Steingrímsson eru skrifuð fyrir, lýtur að ákveðnu efni, því hvernig breyta skal breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Nú er það svo að í 44. gr. stjórnarskrárinnar sjálfrar segir að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður á Alþingi. Það þarf sem sagt að ræða hvert lagafrumvarp í þrjár umræður á Alþingi. Gott og vel. Það er augljóst að það mun gilda um frumvarpið sem hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir og Guðmundur Steingrímsson hafa lagt fram. Síðan hafa bæst við breytingartillögur sem við þurfum að taka afstöðu til. Ég vil vekja athygli á tveimur þeirra sérstaklega. Það er auðvitað margfræg breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur annars vegar og hins vegar breytingartillaga sem kemur frá meðal annars hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og snýr að auðlindaákvæðinu svokallaða. Það sem ég vil vekja athygli á er þetta: Nú erum við að ræða frumvarp sem snýr að stjórnarskránni. Þá skiptir verulega miklu máli að allur umbúnaður þeirrar umræðu sé sem vandaðastur þannig að enginn geti dregið í efa að Alþingi Íslendinga hafi staðið rétt að því að breyta stjórnarskrá landsins. Vil ég fyrst vekja athygli virðulegs forseta á tillögu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og fleiri um auðlindaákvæði. Nú er það svo að frumvarpið sem hv. þm. Árni Páll Árnason og fleiri hafa lagt fram snýr að mjög ákveðnum afmörkuðum þætti. Ég sé ekki hver tengslin eru milli þess og breytingartillögunnar sem hv. þm. Oddný Harðardóttir og fleiri hafa lagt fram um nýtt auðlindaákvæði. Það hefur ekkert að gera með það efni sem hér er til umræðu sem er frumvarp til laga um það hvernig á að breyta stjórnarskránni. Við erum við 2. umr. þess máls; frumvarp hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fleiri hefur farið í gegnum 1. umr., gengið til nefndar og kemur nú til 2. umr. Það er við þá umræðu sem breytingartillaga hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og fleiri kemur fram. Ef það gerist að þessi umræða klárast, atkvæðagreiðsla fer fram, breytingartillagan er samþykkt og gengið er til 3. umr. og málið allt samþykkt, er það svo - og ég tel það óumdeilt, virðulegi forseti - að þar með hefur frumvarpið orðið að lögum en hefur á leiðinni í gegnum þingið tekið eðlisbreytingum. Það hefur breyst frá því að vera frumvarp um það hvernig breyta á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar í að verða frumvarp um það hvernig breyta á breytingarákvæðinu og um auðlindir landsins. Í staðinn fyrir að vera um eitt ákveðið atriði er það um tvö og þau eru ótengd og óskyld. Gerist þetta, virðulegi forseti, ef breytingartillagan er samþykkt og frumvarpið gengur til 3. umr., frumvarp sem hefur þá tekið eðlisbreytingu við lok 2. umr., er komið algerlega nýtt frumvarp. Það þýðir að ef umræðurnar í þinginu verða þrjár hefur frumvarpið í raun og veru bara farið í gegnum tvær umræður. Það er í bága við skýr ákvæði stjórnarskrárinnar um að lagafrumvarp skuli fara í gegnum þrjár umræður. Nú er líka sérstaklega til að taka í þessu máli, af því að hér er oft haft á orði að búið sé að ræða svo mikið um auðlindaákvæðið, að í tillögu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og félaga er ein veigamikil breyting frá því ákvæði sem kom frá stjórnlagaráði og er síðan í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Það er sú breyting sem er eðlisbreyting máls. Frá því að við fórum í gegnum 1. umr. um tillögu um nýja stjórnarskrá og inn í 2. umr., þar til að framhaldsnefndarálit kom, byggði textinn í auðlindaákvæðinu á því að tekið yrði „fullt gjald“ fyrir afnot af auðlindunum í þjóðareign, eins og það er orðað. Fullt gjald. Síðan breytist það í meðförum nefndar við 2. umr. og orðalagið verður „eðlilegt gjald“.  Ég tel að ekki hafi farið fram umræða um þá breytingartillögu sem hv. þm. Oddný Harðardóttir hefur lagt fram ásamt fleirum, það sé raunverulega nýtt mál vegna þess að sú umræða sem fór fram í 1. umr. og í 2. umr. um sjálfa stjórnarskrána og auðlindaákvæði byggði á hugtakinu fullt gjald. Hér hefur því orðið eðlisbreyting sem ekki hefur verið rædd. Hana þarf að ræða. Ef við höldum á málinu eins og hefur verið lagt upp af hálfu virðulegs forseta erum við í þeirri stöðu að við erum með frumvarp sem lýtur að breytingu á stjórnarskrá og við 2. umr. er flutt breytingartillaga þar sem lagt er upp með nýtt auðlindaákvæði sem ekki hefur hlotið umræðu. Ef þetta yrði samþykkt og yrði að lögum fullyrði ég, virðulegi forseti, eða öllu heldur, það er mín skoðun, að þá höfum við breytt stjórnarskránni á þann hátt að við höfum farið í bága við stjórnarskrána sjálfa um að lagafrumvarp verði að ræða við þrjár umræður. Auðvitað geta menn deilt um þetta, en ég tel að öll varúðarsjónarmið verði að vera uppi þegar við breytum stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Til að gera málið gleggra ætla ég að leyfa mér að vísa í mér miklu fróðari menn. Ég gríp hér niður á bls. 232 í riti Bjarna Benediktssonar Deildir Alþingis. Þar segir, með leyfi forseta: „Svo sem af framansögðu má sjá, hefir það yfirleitt þótt óheimilt, a.m.k. þegar menn hafa veitt því sérstaka eftirtekt, að gerbreyta frumvörpum. Hins vegar er ósamræmi í því, hversu miklar breytingar hafa verið taldar leyfilegar. Yfirleitt sýnist samt vera miðað við það, að ekki megi setja alveg annað efni í frumvarp en það upphaflega fjallaði um og fella hitt efnið úr frumvarpinu, og að ekki megi heldur bæta alveg nýjum ákvæðum við frumvarp ef þau séu allt annars efnis en þau, sem í upphaflega frumvarpinu eru, og hefir þó á síðari árum verið teflt á tæpasta vað í þessu. Þá er heldur ekki talið heimilt að breyta frumvarpi á þá leið að samþykkja að formi til alveg nýtt frumvarp í þess stað, a.m.k. ekki ef nýja frumvarpið er borið fram í heilu lagi. Venjan um allt þetta er samt býsna reikul, enda verður að játa, að erfitt er að setja um þetta fastákveðnar reglur, þó að meginstefnan, sem fylgja verður, sé ljós, sem sé að óheimilt sé að gerbreyta frumvarpi svo að úr því verður raunverulega nýtt frumvarp. Þá er það og mjög á reiki hverjum úrræðum skuli beitt ef of róttækar breytingar koma fram.“ Virðulegi forseti. Það er auðvitað nokkuð langt síðan þetta var skrifað, en þessi hugsun er skýr, það er alveg rétt. Venjan er mjög reikul. En hér erum við að fást við breytingar á stjórnarskránni. Hér er ekki um venjulegt lagafrumvarp að ræða, hér er stjórnarskráin sjálf undir. Þá ber okkur, virðulegi forseti, að hafa öll varúðarsjónarmið uppi og leggja mat á þetta. Ég vek enn á ný athygli forseta á því og vonast til að við því verði brugðist að í breytingartillögunni frá hv. þm. Oddný Harðardóttir og fleiri hefur orðalagið eðlilegt gjald komið í staðinn fyrir fullt gjald. Það er eðlisbreyting á því ákvæði eins og það kom inn í þingið og var rætt við 1. og 2. umr. um breytt stjórnarskipunarlög og það er hætta á því að það fari ekki í gegnum fullar þrjár umræður ef málið heldur áfram með þessum hætti. Hvar værum við stödd, virðulegi forseti, og virðing Alþingis ef við stæðum í þeim sporum að Hæstiréttur kæmist að þeirri niðurstöðu að við höfum breytt stjórnarskránni með ólöglegum hætti? Ætli það sé ekki einnar messu virði, virðulegi forseti, að skoða það. Hvað varðar tillögu Margrétar Tryggvadóttur er hún kannski nokkuð annars eðlis og rétt að velta henni líka fyrir sér. Í fyrsta lagi eru auðvitað tengsl á milli tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur og tillögu hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fleiri hvað það varðar að í tillögu Margrétar er vissulega eitt ákvæði sem snýr að breytingum á stjórnarskránni, en síðan er allri stjórnarskránni bætt við, nýju drögunum bætt við. Það má nú segja að einhvers konar verði eðlisbreyting á málinu. En þá er kannski til að taka, virðulegi forseti, og rétt að halda því til haga og velta því í það minnsta upp, að frumvarp stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur farið í gegnum 1. umr. og inn í 2. umr. Það má halda því fram að farið hafi fram umræða um málið þannig að þegar það kemur hér sem breytingartillaga við 2. umr. í þessu máli, sem er annað mál en það mál á uppruna sinn í, hafi þingið rætt það í það minnsta í eina umræðu. Mig skortir algjörlega vit til að meta hvort það séu málefnaleg rök í þessu eða ekki, en mér finnst augljóst hvað síðari breytingartillöguna varðar, auðlindaákvæðið, að með því að samþykkja hana sé frumvarpið búið að taka þvílíkum efnisbreytingum að nýtt frumvarp sé orðið til. Að lágmarki, virðulegi forseti, ætti að vera tryggt að þessi 2. umr., ef þessi tillaga verður samþykkt, sé í raun og veru 1. umr. og bæta þurfi við einni umræðu til að tryggja ákvæði stjórnarskrárinnar. Reyndar, virðulegi forseti, mælir Bjarni Benediktsson, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, með annarri leið. Ég gríp hér aftur niður í rit hans Deildir Alþingis, þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þá er það og mjög á reiki, hverjum úrræðum skuli beitt, ef of róttækar breytingartillögur koma fram. Oftast sýnist samt ráð fyrir því gert, að rétt sé að vísa slíkum tillögum frá og að frávísunina ákveði annaðhvort forseti eða þá deildin. Verði ekki fram hjá því komist að ef menn á annað borð telja gagngerðar breytingartillögur óheimilar, þá ber að vísa þeim frá og hlýtur þá forseti að eiga að ákveða frávísunina, enda er ekki öðrum til að dreifa eftir að deildirnar hafa verið sviptar frávísunarrétti sínum“. Svo heldur hér áfram: „Að frávísun sé hér rétta leiðin kemur einfaldlega af því að réttara er að hindra ólögmætan verknað ef unnt er heldur en reyna að ráða bót á honum eftir á.“ Virðulegi forseti. Ég vek athygli á þessu. Ég vona að þetta verði skoðað hvað varðar tillöguna frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og fleirum. Ég vil koma aftur að meginefni þess máls sem við erum hér með sem ætti að vera samkvæmt öllu 1. gr. í tillögu hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fleiri um breytingar á stjórnarskránni. Ég ítreka það að eftir reynslu mína undanfarin ár af þeirri umræðu sem hér hefur verið hef ég færst mjög í þá átt að rétt sé að við endurskoðum það hvernig við breytum stjórnarskránni. Mér sýnist að það hafi orðið rof í þeirri hugsun. Þrátt fyrir að tiltölulega auðvelt sé að breyta stjórnarskrá á Íslandi með núgildandi kerfi hefur það byggt á því að hér sé ekkert gert nema með góðri sátt innan þings þar sem kjörnir fulltrúar bera skyldu samkvæmt stjórnarskránni að vinna slíkar breytingar. Reynsla okkar núna af þessu kjörtímabili er sú að þeir flokkar eru til sem telja að slíka sátt þurfi ekki að virða og menn hafi einhvers konar hjáleið fram hjá með mjög óljósri þjóðaratkvæðagreiðslu, ég vil leyfa mér að segja það, óljósri, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem síðan hefur verið túlkuð tvist og bast. Vil ég þá benda á, og það tengist umræðunni um auðlindaákvæðið, að í því orðalagi sem lá fyrir í tillögum stjórnlagaráðsins, því orðalagi sem var sett fyrir þjóðina þegar hún svaraði þeirri spurningu hvort hún vildi að tillögur þess yrðu lagðar til grundvallar á breytingu stjórnarskrárinnar, var talað um fullt gjald. Hér eru síðan tillögur frammi þar sem er talað um eðlilegt gjald. Þetta hljómar ekki eins og stór munur, en virðulegi forseti, það er eðlismunur á þessu, þetta er grundvallarbreyting. Þjóðin var aldrei spurð að því hvort hún vildi að notað yrði orðalagið eðlilegt gjald og það sem það hefur í för með sér, frekar en fullt gjald. Ef maður gerði kröfu um að samfella væri í málflutningi þeirra sem talað hafa fyrir þessu væri þeim auðvitað fullkomlega óheimilt, ef þeir ætluðu að vera samkvæmir sjálfum sér, að breyta úr orðalaginu fullt gjald, sem hefur ákveðna merkingu, yfir í orðalagið eðlilegt gjald. Ef rökin fyrir því að rjúfa alla sátt á þingi eru þau að fram hafi farið þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla verða menn auðvitað að binda sjálfa sig við þá niðurstöðu og hafa ekkert leyfi til þess að gera þá miklu efnislegu breytingu sem við sjáum nú í þessu ákvæði. Þess vegna hef ég færst mjög í þá átt að við þurfum að endurskoða ákvæðið um það hvernig við breytum stjórnarskránni. Við þurfum að endurskoða það í þá átt að gera breytingarnar erfiðari. Það verður með öðrum orðum að tryggja að ekki verði gerðar breytingar á stjórnarskránni nema þær sem almenn sátt er um í samfélaginu. Stjórnarskrá er nefnilega ekki pólitísk yfirlýsing einstakra flokka eða hreyfinga eða hópa, heldur sameiginleg grunnlög samfélagsins alls. Breytingar þar á verða að njóta stuðnings í það minnsta meiri hluta þjóðarinnar og helst mikils meiri hluta þjóðarinnar. Það verður að vera tryggt. Þess vegna staðnæmist ég til dæmis við það hvernig Danir breyta sinni stjórnarskrá. Ég held að við ættum að velta því fyrir okkur. Danir breyta stjórnarskrá sinni þannig að fyrst samþykkir þingið breytingar á stjórnarskránni, síðan er gengið til kosninga, svo fær þingið málið aftur til sín og þarf að taka afstöðu til þess, já eða nei. Þetta er sama kerfi og er hjá okkur. Síðan bætist það við að þegar þetta hefur gengið fram er málið sent í þjóðaratkvæðagreiðslu, breytingarnar eru settar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Til að það gangi eftir þurfa a.m.k. 40% dönsku þjóðarinnar að taka þátt og meira en helmingur þeirra sem taka þátt að segja já. Með öðrum orðum. Þingið kemur með breytinguna, samþykkir hana, þá kosningar, þá aftur þingið og síðan þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég tel, virðulegi forseti, að við þurfum að huga mjög vel að þessu. Þess vegna er ég í sjálfu sér ekkert á móti því að við skoðum það alvarlega hvernig við breytum breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Það er eðlilegt að við ræðum það. Ég vildi óska, virðulegi forseti, að við hefðum tekið um það ákvörðun fyrir margt löngu síðan að hætta því sem var orðið svo augljóslega vonlaust, að reyna að troða í gegnum þingið stjórnarskrárbreytingum sem átti að vera þessi allsherjarbreyting á stjórnarskránni sem hafði fengið hörmulega falleinkunn hjá langflestum þeim sem hafa sérfræðiþekkingu á þessu sviði. Ég vildi óska að við hefðum gefið okkur tíma, jafnvel einhver missiri, til að taka svona mál og líka reyndar auðlindaákvæðið, til að vinna saman í því og komast að niðurstöðu sem hægt væri að ná góðri sátt um. Virðulegi forseti. Ég gef ekkert fyrir þann málflutning að það sé búið að ræða svo mikið um auðlindaákvæðið. Ég gef bara ekkert fyrir það vegna þess að þegar við erum að tala um stjórnarskrána er ekki nóg að við ræðum hér svona allt að því óskipulega um mismunandi útfærslur, mismunandi hugmyndir o.s.frv. Það sem þarf að ræða og ræða mjög nákvæmlega og mjög vel, og fá til þess verks með okkur færustu sérfræðinga á þessu sviði, er ákveðið orðalag, niðurnjörvað og ákveðið orðalag. Það er um það sem við tökum síðan umræðu um. Það er nákvæmlega um hina endanlegu útgáfu sem við þurfum að fá athugasemdir frá sérfræðingunum o.s.frv. Við sjáum að enn eru að koma fram nýjar útgáfur að auðlindaákvæði. Sú tillaga sem kom hér sem breytingartillaga við þetta frumvarp sem við erum að ræða er ein útgáfan. Það er útgáfan eins og hún leit út nokkuð gott sem út úr framhaldsnefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. 
            

Forseti biður um hljóð í hliðarsal.

Á hinn bóginn höfum við auðlindaákvæðið eins og það kom frá stjórnlagaráði og var að meginstofni til hér til umræðu og sem er, eins og ég hef rakið, í grundvallaratriðum ólíkt því sem lagt er hér fram af hálfu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og fleirum. Og að halda því fram að við getum núna bara sest niður á einhverjum kaffifundi, liggur við, og gengið frá þessu svona okkar á milli, einn, tveir og þrír og einhvern veginn, eins og stundum hefur verið sagt í þingsalnum, drifið málið af, jafnhörmulegt og það er að hlusta á hv. þingmenn tala þannig, virðulegi forseti, þetta sé eitthvað sem við eigum að drífa okkur með, er algjörlega óásættanleg nálgun á því hvernig við breytum stjórnarskránni. Það er fullkomlega óásættanlegt. Ég tel að ef við eigum að leysa þetta allt saman og ná góðri sátt og koma málinu áfram þannig að eitthvert vit sé í, þurfum við að finna leið til þess að við getum einbeitt okkur að því frumvarpi sem hv. þm. Árni Páll Árnason lagði fram ásamt öðrum og finna leið til að vinna bara með þann þáttinn. Ég lít á það sem skemmdarverk að flytja þessar breytingartillögur við frumvarpið vegna þess að það liggur fyrir, ekki bara frá okkur sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum heldur líka í yfirlýsingum frá formanni Samfylkingarinnar Árna Páli Árnasyni, að þær tillögur sem eru í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur eiga eftir að fá töluverða umræðu. Það eru yfirlýsingar um það. Sú tillaga hlýtur alltaf að taka verulegan tíma ef á að ganga til atkvæða um hana, fyrir utan að ég tel að hún sé algjörlega á mörkunum að ganga upp. Hið sama gildir um auðlindaákvæðistillöguna, ég tel að hún geti ekki og eigi ekki að vera hér til umræðu nema það liggi fyrir niðurstaða virðulegs forseta um að verði hún samþykkt við 2. umr. þessa máls verði bætt við einni umræðu þannig að tryggt sé að málið fái þrjár umræður. Meðan þetta er svona er mjög erfitt að leysa þann hnút sem þingstörfin eru komin í. Mjög erfitt. Ég tel einnig að ekki sé sómi að því fyrir þingið að vera með þetta mál í því formi sem það er nú, við séum hér með frumvarp um það hvernig eigi að breyta stjórnarskránni og séum komin í þá stöðu að um leið sé hér inni breytingartillaga með öllum stjórnarskrárdrögunum og þar að auki breytingartillaga um nýtt auðlindaákvæði sem er í mikilvægu grundvallaratriði, enn og aftur ítreka ég það, ólíkt því auðlindaákvæði sem er að finna í tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Þess vegna, virðulegi forseti, sitjum við föst með þetta mál ef okkur tekst ekki einhvern veginn að leysa úr þessari flækju. Ég er þeirrar skoðunar og vil að það komi skýrt fram að ég tel að gera þurfi breytingar á stjórnarskrá Íslands. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar. Ég hef verið algjörlega mótfallinn því að fara þá leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara. Ég tel að hún hafi markast fyrst og síðast af tvennu; glannaskap og virðingarleysi við stjórnarskrána. Hvað á ég við með því, virðulegi forseti? Jú, því ágæta fólki sem var valið til setu í stjórnlagaráði voru ætlaðir fjórir mánuðir - upphaflega voru þeir þrír, svo var bætt við einum mánuði að beiðni ráðsins. Fjórir mánuðir til að gera hvað? Endurskrifa í raun og veru alla stjórnarskrá Íslands. Þetta er algerlega ógerningur að gera svo vel sé, enda þegar fræðasamfélagið fór að skoða þetta mál, þeir sem gerst þekkja til þessara mála, féll mjög þungur dómur. Samúð mín er að stórum hluta með því ágæta fólki sem vann þessa vinnu. Það taldi væntanlega að því hefði verið fengið þetta verkefni og ráðinu bæri að skila því af sér. Á þessum fjórum mánuðum, virðulegi forseti, urðu til 35 ný stjórnarskrárákvæði. Það þýðir einhvers staðar í kringum eitt nýtt stjórnarskrárákvæði á þriggja daga fresti. Þar fyrir utan var nær öllum greinum öðrum í núgildandi stjórnarskrá breytt, mismikið auðvitað en eitthvað fengist við hana næstum því alla. Síðan komu fram nýjar hugmyndir um stjórnskipun landsins, sem er reyndar erfitt að henda reiður á hvernig eiga að virka. Á þessum örfáu dögum var þessu fólki ætlað af hálfu ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans í þinginu að vinna þetta verk sem ég tel að hafi verið algjörlega útilokað á fjórum mánuðum. Útilokað. Síðan er útkomunni skellt í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og kallað er, ásamt nokkrum völdum spurningum af meiri hlutanum þar sem var sleppt t.d. mikilvægum spurningum sem augljóslega hefði þó þurft að spyrja úr því verið var að spyrja á annað borð. Hvers vegna var til dæmis ekki spurt um málsskotsrétt forseta Íslands? Hvers vegna var sú spurning ekki uppi? Hefðum við ekki viljað vita hvað þjóðinni fannst akkúrat um þann þátt málsins? Af hverju nefni ég þetta? Jú, vegna þess, virðulegi forseti, að á fyrsta áratug þessarar aldar kom upp mjög mikilvæg umræða, í kringum árið 2002 og fram til 2005, þá fer að örla á umræðunni um 26. gr. Hún nær hámæli eftir svokölluð fjölmiðlalög og átökin sem urðu þegar þeirri grein var síðan beitt. Menn voru sammála um að eitt af þeim stóru úrlausnarefnum sem við þyrftum að fást við væri staða forsetans, að endurskrifa það sem að honum sneri og verkefnum hans og svara þeirri spurningu hvort við teldum að það ákvæði sem margir töldu að væri í raun og veru dautt og ómerkt hefði gildi og hvort við vildum að það hefði gildi. Ég hefði viljað fara í endurskoðun sem hefði miðað að þessu, sem hefði miðað að því að skrifa og klára auðlindaákvæði o.s.frv. Ég hefði talið að það hefði verið mikið verkefni og stórt fyrir þetta þing og hefði verið glæsilegt fyrir okkur og okkur öllum til sóma ef það hefði tekist. Ég tel því að rangt hafi verið haldið á málum. Þess vegna erum við lent í þessari stöðu núna sem ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, og það hryggir mig verulega, að það er enginn sómi að þessari stöðu fyrir okkur á Alþingi. Það er enginn sómi að því að hér hefur verið lagt fram frumvarp til laga um breytingar á stjórnarskránni og inn í það frumvarp komi breytingartillaga sem inniheldur öll stjórnarskrárdrögin og þar fyrir utan komi síðan breytingartillaga sem er órædd í þinginu um náttúruauðlindir og hún eigi að bætast við. Þetta er eiginlega alveg ómöguleg staða, virðulegi forseti. Ég vona að það takist á næstu dögum og vonandi fyrr að leysa úr þessu þannig að menn geti tekið með eðlilegum hætti afstöðu til þessara mála. Sú staða sem er uppi um málið núna er alveg óásættanleg, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að koma hér aðeins of seint, lokað var inn í hliðarsalinn þannig að ég heyrði ekki að hv. þm. Illugi Gunnarsson hefði lokið máli sínu. Ég þakka honum kærlega fyrir ræðu hans og þakka honum fyrir að vekja athygli á þeim málum sem hann fór yfir varðandi þann fáránleika sem er farið að einkenna þetta mál þegar lagðar eru fram breytingartillögur að breytingartillögum og að mál fái ekki þær þrjár umræður sem kveðið er á um í lögum og sjálf stjórnarskráin liggur undir. Ég held nefnilega að tímabært sé að við förum að ræða það í þinginu af fullri alvöru að strax á næsta kjörtímabili verði komið skikki á störf þingsins og að þær tillögur, frumvörp, þingsályktunartillögur og annað það sem er lagt fram í þingskjölum standist kröfur um lagasetningu. Það verður ekki gert nema að stofna einhvers konar lagaskrifstofu eða lagaráð við þingið sem hefur það hlutverk að sía út öll þau mál sem eiga ekki erindi í þingsal. Svipað fyrirkomulag er starfrækt á öllum Norðurlöndunum en hér er enn ekki búið að hrinda því í framkvæmd þrátt fyrir að hugmyndin hafi komið fyrst fram þegar EES-samningurinn var til umræðu í kringum 1992, 1993 og 1994. Þá lagði hv. þáverandi þingmaður, Páll Pétursson, til að stofnað yrði lagaráð við þingið. Það var vegna þess að umdeilt var hvort EES-samningurinn mundi brjóta gegn stjórnarskrá. Það er orðið tímabært að við tökum þá umræðu af fullum þunga og af mikilli alvöru. Það sjá það náttúrlega allir í hendi sér að þetta fyrirkomulag kemur ekki til með að ganga hér áfram, þ.e. ef við ætlum að standa undir nafni sem löggjafi í landinu. Miðað við það sem kom fram í máli hv. þingmanns langar mig til að spyrja: Sér hann einhver 

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar einhvers konar lagaskrifstofu. Í ljósi þeirrar umræðu sem ég vakti hér upp um hvort hægt sé til dæmis að taka tillögu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur inn sem breytingartillögu - auðvitað er það þannig og mér hefur verið bent á það af vísum mönnum að löng hefð er fyrir því að menn hafa túlkað þetta allt mjög vítt og látið svona ýmislegt yfir sig ganga í þeim málum. Ég vil segja gott og vel, það er alveg eðlilegt og kannski ekki mikið við því að segja. Það er þó þannig að á þetta hefur verið bent áður og menn hafa velt fyrir sér hversu langt er hægt að ganga. Ég tel að þegar um er að ræða breytingar á stjórnarskrá, menn hafa leyft sér ýmsa ósiði og leyft sér að dansa á ýmsum gráum svæðum hér áður, þá verði menn að endurskoða það og horfa á þetta mál algjörlega út frá stjórnarskránni sjálfri sem fortakslaust kveður á um að þrjár umræður eigi að fara fram um hvert frumvarp áður en það verður að lögum. Ég tel enn og aftur og hef fært fyrir því rök að tillaga hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og fleiri í þeim búningi sem hún kemur fram þar sem notað er orðalagið „eðlilegt gjald“ sem er eðlisbreyting frá því þegar talað er um „fullt gjald“ - að ekki hafi farið fram umræða um það áður í þessum búningi og því sé hægt að halda því fram, í það minnsta verður að bregðast við því og taka afstöðu til þess að ef það verður samþykkt og ef bætt verður við einungis einni umræðu, þ.e. þessi umræða og svo þriðja, hafi málið raunverulega í þeim búningi, þar sem þá er um að ræða annars vegar eina grein sem segir hvernig á að breyta stjórnarskránni og hins vegar grein um nýtt auðlindaákvæði, ekki hlotið þrjár umræður í þingsal og verði því að bæta við einni umræðu. Ég bendi á það sem kom fram hjá Bjarna Benediktssyni heitnum, fyrrverandi forsætisráðherra, þar sem hann sagði að betra væri 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög áhugaverð og afar gagnleg umræða vegna þess að við þingmenn stöndum nú í þeim sporum að fjalla raunverulega um mál og breytingartillögur sem eru vart þingtækar, í það minnsta ekki samkvæmt samvisku minni gagnvart stjórnarskránni. Það er því þarft að taka þessa umræðu nú, sér í lagi vegna þess að hér er verið að koma inn með breytingartillögur sem eru stórkostlegar breytingar á stjórnarskránni, virðulegi forseti, og hefði átt að leggja fram í frumvarpsformi um breytingar að stjórnarskránni eins og til dæmis þetta auðlindaákvæði sem nú liggur fyrir sem breytingartillaga. Það er náttúrlega fáheyrt að það skuli koma inn á þennan hátt, líka vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir, eða einhver hluti af þeim skulum við segja, telja að það auðlindaákvæði sem nú liggur fyrir þinginu frá þeim sé hið eina rétta auðlindaákvæði sem á að koma í stjórnarskrá, eins og kom fram í máli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar fyrr í dag í andsvari við mig. Þessu hafna ég vegna þess að við framsóknarmenn höfum aðrar áherslur varðandi auðlindamálin. Þingið hefði þurft að taka allan veturinn í að ræða það og fá hingað fyrir þingnefndir sérfræðinga á sviði stjórnskipunarréttar, auðlindaréttar og umhverfisréttar til að finna auðlindaákvæði sem mikil og breið sátt væri um og mundi verja hagsmuni þjóðarinnar, hagsmuni allra landsmanna, en ekki að koma með þessa pólitísku slikju inn í stjórnarskrána eins og vinstri menn ætluðu sér að gera í upphafi þessa kjörtímabils. Ég fullyrði það, virðulegi forseti, að setja landinu sína stjórnarskrá sem gengur ekki. Mig langar til að endurtaka spurninguna til þingmannsins: Hvernig sér hann fyrir sér framhaldið í þessu máli þegar nánast allir eru orðnir sammála um að málið er 

Virðulegi forseti. Hvað varðar þann þátt sem við hv. þingmaður höfum verið að ræða þá er það svo að annaðhvort, mundi ég telja, líta menn svo á að tillaga hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og fleiri sé tæk eða ekki og þá beri að vísa henni frá. Ef menn telja að hún sé tæk þarf auðvitað að ræða hana vel. Þá þurfum við að ræða frumvarpið eins og það lítur út frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni og fleirum, síðan þurfum við að fara í gegnum alla umræðuna um tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Ég minni enn og aftur á yfirlýsingar hv. þm. Árna Páls Árnasonar um að efnisleg rök væru fyrir því að sú umræða ætti töluvert langt eftir, ásamt því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra Ögmundar Jónassonar. Þar að auki þurfum við síðan að ræða auðlindaákvæðið eins og það kemur fram hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, því það er eðlisólíkt því hugtaki, þeirri tillögu sem kemur fram hjá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur Virðulegi forseti. Þetta getur augljóslega ekki gengið upp. Það er algjörlega útilokað. Ef við ættum að gera þetta þannig að hægt sé að ganga hér til atkvæða svo að einhver sómi sé að og að þetta sé eðlilegt þá þurfum við að vera með þetta þing starfandi lengur en til kosninga, en það er náttúrlega er ekki leyfilegt, vegna þess að það mikil umræða er um þetta og það er ekki bara sá sem hér stendur eða sjálfstæðismenn sem telja það, ég vísa enn og aftur til orða hv. þm. Árna Páls Árnasonar, formanns Samfylkingarinnar, hvað það varðar. Hvað er þá til ráða? Það er von að ég hafi skotið mér aðeins undan þessu í fyrra svari mínu af því að ég var nú að velta fyrir mér hvernig ég ætti að svara þessu. Ég vildi óska að ég gæti gefið þingmanninum einfalt svar hvað það varðar, en ég tel að þessi mál verði bara að fara frá. Ég tel að þau hafi gjörsamlega og algjörlega siglt í strand. Ég sagði það á mánudaginn strax þegar menn sáu þessa stöðu að forseti ætti að stöðva umræðuna af því að þetta leiðir ekki neitt. Rökin fyrir því að leggja fram tillögu hv. þm. Árna Páls Árnasonar voru þau að - ef það var mat tillöguflytjenda að umræðurnar um stjórnarskrárbreytingarnar mundu ekki klárast, það væri ekki tími, þá sjá menn auðvitað hversu 

Virðulegur forseti. Hér hótar þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins málþófi um stjórnarskrána fram að kosningum ef marka má orð hans í andsvörum. Það er auðvitað miður að það sé þannig komið. Út af fyrir sig er hægt að taka undir með hv. þingmanni um að Alþingi er enginn sómi að þeirri stöðu og þeirri flækju sem hér er uppi. Nú greinir okkur á um efni sjálfra heildartillagna stjórnlagaráðsins sem eru með ágætum og hafa fengið mikinn tíma í undirbúningi og umræðu og vinnu allri miðað við það sem gengur og gerist í grannlöndum okkar. En ég get út af fyrir sig haft skilning á því að hv. þingmaður og ýmsir aðrir hafi svo miklar athugasemdir við það mál að þeir telji að ræða þurfi það meira og ítarlegar en við höfum færi á hér. Hins vegar er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki nauðsynlegur hluti af því að leysa þá flækju og gera þessari stofnun hér, Alþingi Íslendinga, og stjórnarskrá lýðveldisins einhvern þann sóma sem boðlegur er að stjórnmálaflokkarnir við lok þessa kjörtímabils og eftir 13 ára samræður, nefndir og lögfræðiúttektir og endalaus ræðuhöld í þinginu, geti komið sér saman um auðlindaákvæði í stjórnarskrá lýðveldisins sem hægt sé að lögfesta og staðfesta á næsta kjörtímabili. Er það ekki alveg lágmarksárangur sem verði að ætlast til af samráði stjórnmálaflokka í 13 ár samfleytt um afmarkað og skýrt atriði sem allir í orði kveðnu segjast styðja, að stjórnmálaflokkarnir séu í færum til þess að ljúka þeirri umræðu á 13 árum? Og hvort það sé ekki einboðið að lausnin á þessari flækju núna og það að gera Alþingi þann sóma sem við vorum kjörin til að varðveita felist í því að menn taki hér 

Virðulegi forseti. Af því að látið var að því liggja að hér hafi einhver hótun verið höfð uppi, það er fjarri öllu lagi. Ég er í raun og veru að vísa til þess sem hefur komið fram meðal annars hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar, þar sem hann hefur sagt í ræðustól þingsins að efnisleg rök hafi verið fyrir töluvert miklu meiri umræðu - fyrir meiri umræðu, svo rétt sé eftir haft, um þetta mál en hann taldi greinilega að tími væri til. Þess vegna lýtur tillaga hans dagsins ljós. Ég held að menn eigi nú að fara varlega í stórum yfirlýsingum. Svo tek ég líka eftir einu, virðulegi forseti, hvað varðar það mál sem við ræðum nú, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað í sjö og hálfa klukkustund eða svo, Samfylkingin hefur talað í fimm og hálfa klukkustund. Þetta er nú allt málþófið. Menn eru farnir að nota orðið málþóf býsna frjálslega og léttilega og hrópa það upp hér eins og þeim hentar án þess að skoða aðeins hvernig er í pottinn búið. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Það er alveg rétt, það hefur verið töluvert mikið rætt. Menn hafa ekki náð samkomulagi um hvernig nákvæmlega menn vilja standa að þessu, mikið er til af gögnum o.s.frv., en ég tel að það sé nú nokkuð langt í land með málið. Ég ætla að leyfa mér áður en ég svara frekar - af því ég veit að hv. þingmaður á eftir að koma hingað upp - að spyrja hv. þingmann þegar hann spyr mig um hvort ekki sé hægt að koma sér saman um þetta: Er hann að hugsa um það ákvæði eins og það lítur út frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, í þeirri mynd? Er hv. þingmaður að tala um ákvæðið eins og lítur út í þeim texta sem liggur fyrir í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur? Ég vil benda hv. þingmanni á, virðulegi forseti, að grundvallarmunur er á þessum tveimur ákvæðum. Eða er hv. þm. Helgi Hjörvar að velta fyrir sér þeim texta sem við höfum ekki öll séð, sem sendur hefur verið af hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar, til annarra til skoðunar? 

Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður erum út af fyrir sig sammála um að breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, um að lögfesta stjórnarskrána hér á milli umræðna í heild sinni, er auðvitað algerlega óboðleg og varla þingtæk tillaga og sýnir engan veginn stjórnarskránni tilhlýðilega virðingu. Um breytingartillöguna um auðlindaákvæðið gegnir allt öðru máli. Það er skýrt afmarkað viðfangsefni. Það er vissulega breytt einu orði í því við 2. umr. Þess eru auðvitað mýmörg dæmi í allri sögu Alþingis að menn hafi hnykkt á eða breytt lýsingarorðum í setningum úr einu stigi yfir í annað og aldrei neitt að því fundið eða hvort það stendur fullt gjald eða endurgjald. Svo er líka til hin þriðja útgáfan sem þingmaðurinn nefnir til og hv. þm. Árni Páll Árnason hefur sýnt. Það lýsir bara þeim eindregna sáttavilja sem formaður Samfylkingarinnar hefur haft í þessu máli, viðleitni til þess að höggva á hnútinn, láta af ýtrustu kröfum um málið í heild sinni, bjóða það að tekið sé tillit til þessara sjónarmiða og farið með málið fram á næsta kjörtímabil og að það sé ekki nein ein heilög útgáfa af auðlindaákvæði í stjórnarskrá, heldur geti það verið atriði sem við þurfum að ræða okkur til niðurstöðu í. En við eigum að gera það núna vegna þess að fyrir liggja, virðulegur forseti, hygg ég hátt í 118 lögfræðiálit og 370 nefndarfundir hafa verið haldnir um málið og skipaðir tugir nefnda og haldnir endalausir samráðsfundir, og búið er að halda allar þær ræður um þetta efni sem vert er að halda svona næstu 13 árin hygg ég. Það er ekki eftir neinu að bíða fyrir stjórnmálaflokkana, ef þeir eru stjórnmálaflokkar og eru færir til þess að taka ákvarðanir og ræða mál til niðurstöðu í þágu þjóðarinnar, að klára þetta efni sem þjóðin held ég að langstærstum hluta leggur ríka áherslu á að sé tryggt að 

Virðulegi forseti. Hættan stafar helst frá ESB sennilega, því sambandi sem hv. þingmaður vill svo gjarnan að við göngum í, en látum það nú vera. Ég vil ítreka eitt hvað þetta varðar. Það er ekki bara einhver munur á einu orði, einhverju mismunandi stigi lýsingarorða þegar breytt er frá því að tala um gegn „fullu gjaldi“ og yfir í „eðlilegt gjald“, þar er grundvallarmunur á. Þeir sem þekkja til umræðunnar, hafa farið ofan í þetta og velt fyrir sér hvað nákvæmlega þetta þýðir, vita að hér er grundvallarmunur á. Það er ekki tilviljun þegar hv. þm. Margrét Tryggvadóttir leggur fram breytingartillögu sína að hún noti þetta orðalag en ekki það orðalag sem kom síðan frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, í framhaldsáliti hennar, þar sem búið var að breyta yfir í „eðlilegt“ eftir umræðu hér í salnum. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir notar orðið „fullt gjald“ vegna þess að það var orðalagið sem kom frá stjórnlagaráðinu. Það var orðalagið sem fór fyrir þjóðina og það orðalag hefur ákveðna grundvallarmerkingu í þessum fræðum öllum sem er í eðli sínu ólík því sem átt er við með „eðlilegu gjaldi“. Það er grundvallarmunur á. Þess vegna spurði ég hv. þingmann: Erum við að fara að ræða það, á þessum dögum sem við höfum hér eftir til umráða, á þeim grunni, þ.e. á grunni stjórnlagaráðs og hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, það sem fór fyrir þjóðina og hefur, alla vega þeim sem beita þeirri röksemdafærslu, einhvers konar stuðning frá þeirri atkvæðagreiðslu, eða þetta hér sem ekki hefur farið fyrir þjóðina og hefur ekki verið rætt í þeirri mynd í þinginu, þ.e. að tala gegn eðlilegu gjaldi? Ég hef ekki séð, virðulegi forseti, textann frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Þegar sagt er: Heyrðu, það er bara sjálfsögð krafa, við klárum þetta núna einn, tveir og þrír. Já, að það hefði verið krafan á þetta þing að gera eitthvað slíkt. Við hefðum getað sest hérna niður kannski fyrir hálfu ári eða ári síðan - í staðinn fyrir að reyna hið ómögulega sem reyndist - og reynt frekar að afmarka okkur verkefnin og koma okkur saman um nýtt auðlindaákvæði, breytingarákvæði á stjórnarskránni og jafnvel líka varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur. En það var 

Virðulegi forseti. Það sem ég spáði hér í fyrstu ræðu minni um þetta mál er held ég að rætast, að með flutningi breytingartillögunnar um auðlindaákvæðið takist sennilega að eyðileggja málið. Það er mín skoðun. Í raun og veru er stórmerkilegt að breytingartillaga skuli koma frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, að hún skuli vera 1. flutningsmaður, og reyndar er mjög merkilegt að þingflokksformaður Vinstri grænna skuli einnig flytja breytingartillögu við það frumvarp sem um ræðir. Ég stend á því fastar en fótunum að það verði til þess að skemma málið í heild sinni. Af hverju skyldi ég segja þetta? Það er vegna þess að það blasir við öllum sem vilja skilja og tala um hlutina eins og þeir eru hér í þingsal þessa dagana, það er ekkert flóknara. Það er auðvitað vitað mál. Þegar menn koma hér fram og segja að þetta sé eðlileg niðurstaða eftir 13 ára umræðu og allt blaðrið í kringum það þá er mjög merkilegt að hv. þingmenn meiri hlutans skyldu ekki hafa haft rænu á að leggja breytingartillögu fram áður en starfsáætlun þingsins lauk, að koma með þetta inn í þingið eftir að henni lauk er alveg hreint með ólíkindum. Ég held því fram að þetta sé bara pólitískt flopp og ekkert annað. Innst inni vilja sumir hverjir, ætla ég að leyfa mér að segja, hafa deilur um eitthvert auðlindaákvæði á lokadögum þingsins til þess að geta nýtt sér það prívat og persónulega í kosningabaráttunni. Ég óttast að það sé nefnilega þannig. Ég skora á hv. þingmenn að koma hér og nálgast verkefnið með þeim markmiðum sem upp voru sett. Hver var grunnhugmyndin hjá flutningsmönnum þessa frumvarps? Reyndar átti þingsályktunartillagan sem sömu hv. þingmenn fluttu, hv. þm. Árni Páll Árnason, hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, að koma málinu í einhvern annan farveg. Hugsunin var að mínu mati skynsamleg, að reyna að koma sátt í málið, því að sumir hv. þingmenn voru það brjálaðir að þeir töldu eðlilegt og skynsamlegt að taka heildarendurskoðun á stjórnarskránni núna fyrir með þessum breytingum í því tímahraki sem við erum í. Ég held að hv. þingmenn sem fluttu þessa tillögu hafi séð hversu mikið brjálæði það var í raun og því reynt að stoppa vitleysuna. Mér finnst frumvarpið sem þessir hv. þingmenn fluttu og þingsályktunartillagan vera skref í rétta átt og í raun og veru það skref sem ég hef meðal annars kallað eftir, þ.e. að breyta vinnunni við endurskoðunina á stjórnarskránni. Ef við hefðum haldið okkur þar og tekið þetta mál með eðlilegri umræðu um það sem um er vélað hér og fjallað í þessu máli held ég að við værum stödd á öðrum stað í dag. Þá hefðum við tekið umræðuna um það hvort þröskuldarnir væru of háir eða lágir, hvort heldur sem er innan þings eða í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sumir hv. þingmenn segja eins og hv. þm. Helgi Hjörvar hér áðan: Það er búið að ræða málið hér í 13 ár, nú er kominn tími til að taka ákvörðun. Hér er fullt af tillögum á floti, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson benti á. Það er annars vegar það sem kemur frá meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, það er breytingarákvæði frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur og síðan er einhver texti á ferð sem hv. þm. Árni Páll Árnason sendi til forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna til þess að viðra þá hugmynd hvort flötur væri á að koma því efni inn til viðbótar. Þetta fannst mér vera virðingarvert af hv. þm. Árna Páli Árnasyni. En svo koma hv. þingmenn með breytingartillögur til þess að eyðileggja málið fyrir eigin formönnum. Ég held að það væri nær fyrir hv. þingmenn, sem voga sér að tala um að hér sé hafið eitthvert málþóf, að byrja á því að reyna að ná sáttum innan eigin raða. Þetta virkar því miður þannig á mig, virðulegi forseti, að innan stjórnarflokkanna sé verið að róa í margar áttir. Það kom reyndar líka fram í máli hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, þegar ég fór í andsvar við hann, að hann var aldeilis ekki sáttur og hafði áttað sig á því að málið nyti ekki þess stuðnings sem hann taldi æskilegt innan stjórnarflokkanna til að geta klárað málið með eðlilegum hætti. Það liggur skýrt fyrir. Ég hvet hv. þingmenn til þess að hlusta á ræðu hv. þm. Péturs Blöndals hér á eftir því að hann er með hugmynd til viðbótar sem gæti höggvið á þann hnút hvernig við getum nálgast það verkefni sem frumvarpið gengur út á. Frumvarp forustumanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar fjallar ekki um að taka einstaka hluta af breytingunum frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það fjallar bara um að koma málinu í eðlilegan farveg, nýta þá vinnu og koma því yfir á næsta kjörtímabil. Þingsályktunartillagan sem fylgir með frumvarpinu, sem er næsta mál, er hálfpartinn órjúfanlegur hluti af því. Ég spyr hv. þingmenn: Er mismunandi mat á því hverju menn telja mikilvægt að breyta strax? Sumir hv. þingmenn og sérstaklega flutningsmenn vitlausu tillögunnar um auðlindaákvæðið telja að það sé mikilvægast. Síðan vilja aðrir, og það hefur komið fram hér í ræðum, taka ákveðna hluta úr stjórnskipunarkaflanum, ákveðna hluta út úr mannréttindakaflanum og þar fram eftir götunum. En frumvarpið sem hér um ræðir fjallar ekkert um að taka einstakar tillögur. Hvers vegna er tortryggnin svona mikil? Hún er augljós. Það er vegna þess að þegar málið fer í 3. umr. geta hv. stjórnarliðar ekkert lofað því að ekki komi fleiri breytingartillögur um hinar og þessar greinar í stjórnarskránni. Það stendur jafnvel til að koma nánast allri stjórnarskránni inn með breytingartillögu við þetta frumvarp. Það er slæmt. Þessu eiga hv. stjórnarliðar sök á þegar þeir flytja breytingartillögur. Ef mönnum hefði verið einhver alvara og stjórnarþingmenn hefðu viljað bakka upp formenn sína í málinu hefði þeim verið það skylt að mínu mati að flytja enga breytingartillögu við málið heldur segja mjög skýrt hér í ræðustól að málið yrði klárað með þeim hætti sem hér er lagt upp með í staðinn fyrir að hengja breytingartillögur við það. Það hefði verið skynsamlegast, þá hefði ekki verið þessi tortryggni. Það er mjög dapurlegt að þetta skuli vera staðan. Síðan koma hv. stjórnarliðar, sem tala fyrir breytingartillögunni á auðlindaákvæðinu, og segja: Það eru engar deilur um það að menn vilja setja auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána. Hvenær hefur þessi tillaga verið efnislega rædd hér? Tillagan kemur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og var aldrei efnislega rædd í þeirri nefnd. Hvernig dettur mönnum í hug að koma með breytingartillögu sem hefur ekki fengið umfjöllun í nefndinni og ætla að taka umræðu um hana hér í ræðustól? Það er vísasti vegurinn til að eyðileggja málið. Það er að minnsta kosti mín skoðun og mín reynsla á þeim fjórum árum sem ég hef setið hér. Ég fékk eiginlega létt áfall eftir að ég sá breytingartillöguna. Þess vegna sagði ég áðan: Ég held að sumir ætli að nota sér þetta í einhverjum pólitískum loddaraskap í kosningabaráttunni. Þegar ég las nefndarálitið frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem fjallaði um frumvarpið, fannst mér það vera mjög athyglisvert. Mér fannst reyndar mjög áhugavert að fara yfir það og þegar sú krafa var gerð að þröskuldur yrði settur var vinna nefndarinnar mjög fín. Lagt er til að þröskuldurinn í þinginu verði hækkaður úr 60 í 66%, þ.e. að í staðinn fyrir að 3/5 hlutar þingmanna þurfi að samþykkja þurfi 2/3 hluta . Settur er hærri þröskuldur. Síðan snýr umfjöllunin í nefndinni greinilega að því hvað þurfi að vera mikið fylgi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Tillagan um að það þurfi einungis 25% kosningabærra manna að samþykkja tillöguna sló mig í byrjun. Síðan hlustaði ég á hv. stjórnarliða færa rök fyrir því. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sem var með fyrirvara á nefndarálitinu gagnvart þessum hluta málsins taldi það ekki æskilegt og gerði grein fyrir því. Hún vildi jafnvel ekki hafa neina þröskulda og sagði að þessi væri of hár. Þegar ég fór að hugsa málið var augljóst að ég hafði gert mér of háar hugmyndir um það hversu hár þröskuldurinn í þjóðaratkvæðagreiðslunni yrði að vera miðað við að hann er frekar hár í þinginu. Ef við ætlum að feta okkur inn á nýjar brautir, þ.e. að leyfa þjóðinni að kjósa um stjórnarskrána, sem hún gerir ekki í dag, þá ætti að gera það í mikilli sátt í þinginu, eins og reynslan hefur reyndar sýnt í gegnum tíðina. Það hefur ekki verið farið í breytingar á stjórnarskránni nema í mikilli sátt. Kannski var hugmynd mín um svo háan þröskuld í þjóðaratkvæðagreiðslu ekki raunhæf og sanngjörn. Ég keypti því rök hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Síðan fannst mér líka mjög áhugaverð breytingin sem gerð var á þingsályktunartillögunni, sem er auðvitað órjúfanlegur þáttur af þessu ferli, þ.e. því hvernig megi stýra umræðunni í ferli inn á næsta kjörtímabil. Það er mjög fín ábending að Alþingi skipi sérstaklega formann og síðan sé það gert eins og þar kemur fram, en ég ætla ekki að fara nánar út í það fyrr en þingsályktunartillagan kemur á dagskrá. Mér fannst þetta áhugaverðar og fínar breytingar. Þess vegna fékk ég eiginlega sjokk þegar ég sá breytingartillöguna frá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans um auðlindaákvæðið því að við það var strax komin tortryggni í málið. Hvernig er staðan hér í dag? Jú, það er búið að reyna að semja um þetta og ljúka þingstörfum en það gengur ekki neitt. Á dagskrá eru nefnilega mjög mikilvæg mál. Ég ætla að hafa þau varnaðarorð, virðulegur forseti, að mörg mikilvæg mál stendur til að klára sem er kannski ekki mikill pólitískur ágreiningur um. Ég ætla að segja það hér svo að það verði gert: Þau mál geta ekki farið í gegnum þingið á nokkrum klukkutímum. Við þurfum að minnsta kosti einhverja daga. Það er klárt frá mínum bæjardyrum séð að ég tek ekki þátt í því að semja hér um stórmál sem fá nánast enga umræðu, það eru alveg hreinar línur. Það þarf nokkra daga í þau stóru mál sem á eftir að ræða, hvort heldur sem það er Landspítalinn eða atvinnuuppbyggingin á Bakka o.fl. Það er mín sýn. Eflaust telja aðrir hv. þingmenn önnur mál mikilvæg og vilja tala um þau þó að ég telji þau ekki hér upp enda sýnist sitt hverjum. Mér finnst umræðan hér áhugaverð. Ég vil segja, virðulegur forseti, að mér hefur fundist umræðan nokkuð góð þann tíma sem hún hefur staðið yfir, þetta er annar dagurinn, að því leyti að við höfum skipst á skoðunum og erum í rökræðum. Stjórnarliðar hafa tekið þátt í umræðunni, það er mjög gott, og við skiptumst á skoðunum og ræðum hér hlutina eins og þeir liggja fyrir. En við erum alltaf dregin í dilka í umræðunni sem mér finnst ekki þurfa. Sumir hv. þingmenn hafa gert grín og kallað það veruleikafirringu eða eitthvað álíka hjá hv. þingmönnum sem eru flutningsmenn málsins, þ.e. forustumönnum stjórnarflokkanna ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, að vilja kalla til þjóðfundar árið 2014, á því afmælisári, til að samþykkja nýja stjórnarskrá. Er það virkilega einhver veruleikafirring? Ég er ekkert viss um það. Ég held að það sé bara raunhæft markmið ef við snúum okkur að því að reyna að ná samstöðu. Hvers vegna þarf allt í einu að koma með þessa tillögu en ekki hinar? Af hverju mátti breytingin sem snýr að auðlindaákvæðinu ekki vera inni í því ferli? Það er auðvitað krafa um að fá svör við því af hverju svo er ekki. Ég hef fylgst nokkuð vel með þessari umræðu og tekið þátt í henni eins og ég hef getað. Ég kallaði eftir því í fyrstu ræðu minni að hv. stjórnarliðar kæmu fram. Ég er svo tortrygginn í þessu andrúmslofti að ég hef fylgst með því hvaða hv. þingmenn segjast ekki styðja tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Ég hef verið ánægður með það þegar hv. stjórnarliðar hafa komið hingað upp, meira að segja í stutta ræðu, eins og gerðist hér fyrir matarhlé vegna þess að tíminn var ekki lengri hjá hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni. Hann kom samt þeirri skoðun sinni mjög skýrt á framfæri að hann teldi óæskilegt að gera það þannig að það var alveg klárt hver skoðun hans var. Þetta finnst mér mjög mikilvægt. Nú ætla ég bara að nota síðustu mínúturnar mínar til þess að fara yfir það hver mín sýn er. Ég ætla ekki að halda því fram að ég hafi eitthvað réttar fyrir mér en aðrir. Ef menn ætla að leysa þetta mál verður í fyrsta lagi að byrja á því að kalla þessa breytingartillögu til baka. Í því felst ákveðið „steitment“. Í því felst sú yfirlýsing frá stjórnarmeirihlutanum að ekki standi til og ekki verði fluttar fleiri breytingartillögur við þetta mál nema þær snúi að efni málsins, hvort þröskuldarnir verði hækkaðir eða lækkaðir, bara að slíkum hlutum málsins, engu öðru. Það er fyrsta skrefið, held ég. Síðan getum við tekið rökræðuna um það. Ég held að það sé mjög stutt á milli manna. Ég hvet hv. þingmenn til þess að hlusta á hv. þm. Pétur Blöndal hér á eftir sem kemur með mjög áhugaverða hugmynd sem hann sagði mér frá í morgun, sem ætti að geta sætt sjónarmið margra sem koma úr ólíkum áttum. Þá getum við farið að mínu viti að afgreiða málið og sett það í þann farveg sem formenn stjórnarflokkanna, hv. þm. Árni Páll Árnason, hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, lögðu upp með. Ef einhver meining hefði verið á bak við það hjá forustumönnum stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar að fara með málið í annan farveg hefði auðlindaákvæðið verið í frumvarpinu í upphafi en því ekki verið laumað inn sem breytingartillögu. Hv. þingmenn í stjórnarflokkunum verða að fara að róa í sömu átt, annars getum við ekki náð niðurstöðu um málið. Það er alveg klárt að mínu viti. Þegar þeir gera það getum við farið að afgreiða málið, öðruvísi ekki. Ég hef talað fyrir því í þingflokki mínum og við hvern sem er að ég vil ná sátt og lausn á málinu. En sú rödd mun ekki heyrast frekar en hjá öðrum sem vilja það á meðan menn búa við það umhverfi sem hér er sem skapað er af stjórnarmeirihlutanum. Það er engin vissa um að ekki komi fleiri breytingartillögur um ákveðna kafla sem sumir hv. þingmenn telja jafnmikilvæga og þennan. Ég geri engar athugasemdir við það. Sumum finnst mikilvægara að fá inn ákvæði af þeim tillögum sem koma frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og snúa t.d. að mannréttindakaflanum. Þeir telja það mun mikilvægara en það sem snýr að auðlindakaflanum. Það er því engin trygging fyrir því hvernig farið verður með þær tillögur. Í fyrsta lagi verður að byggja upp traust á milli stjórnar og stjórnarandstöðu ef klára á málið af einhverju viti. Það sem mér hefur líka fundist koma út úr þessari umræðu, ég ætla bara að nota hér síðustu sekúndurnar í það, er nefnilega dálítið athyglisvert og snýr að því hvort það sé betri og réttari leið til þess að breyta stjórnarskránni að fara með breytingarnar í þjóðaratkvæðagreiðslu í staðinn fyrir að vera að gera það alltaf í lok þings, rjúfa þing og leggja síðan málið fyrir næsta þing til samþykktar. Það er umhugsunarvert. Ég hef staldrað dálítið við þá hugsun að rétta leiðin sé kannski að breyta fyrirkomulaginu þó að þetta sé bráðabirgðaákvæði hér. Það mun kannski þróast ef mönnum gengur vel að breyta hlutunum. Þá munu menn segja: Hvers vegna fórum við ekki enn fyrr í þessa vegferð? Við komumst ekki þangað miðað við umræðuna, virðulegi forseti. Við höldum áfram og stefnum beint upp í kletta og þó að við sjáum þá breytum við ekki stefnunni. Við siglum bara áfram á fullri ferð og segjum: Þetta hlýtur að reddast einhvern veginn. Á meðan eru mörg önnur mál hér mjög brýn sem okkur væri nær að reyna að klára og koma þessu í eðlilegan sáttafarveg og þá verða allir að líta í eigin barm.

Herra forseti. Þetta var hörkuræða og athyglisverð um mjög margt. Í fyrsta lagi tel ég engu máli skipta þótt við séum komin fram yfir starfsáætlun, það er nægur tími. Þing hefur oft fundað nær kosningum en þetta og við höfum nægan tíma til að ljúka málinu. Hvað varðar að breytingartillagan um auðlindaákvæðið hafi skemmt málið er ég alls ekki sammála því. Breytingartillögur geta komið fram og svo er spurning um hvað menn ná samkomulagi að klára. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna, minni hlutans, hafa fram að þessu, ef ég hef skilið það rétt, líka hafnað öllum sáttaumleitunum um breytingartillöguna og þingsályktunartillöguna. Ef eitthvað eyðileggur málið er það það. Það var förin sem formenn stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar fóru í, að ná sátt og samkomulagi um breytingarákvæðið. Ég tek undir það með hv. þingmanni að út af fyrir sig er mikill áfangi að ákveða að stjórnarskránni verði í framtíðinni breytt svona en ekki með gamla laginu, það er miklu betri aðferð að fara með það beint í þjóðaratkvæði. Að því leytinu, eins og hv. þingmaður talaði, er svo sannarlega lausn í sjónmáli við að ná saman um það sem formennirnir fóru af stað með, að breyta breytingarákvæðinu og samþykkja þingsályktunartillöguna og síðan auðvitað rökræða menn áfram um hvort við náum niðurstöðu um önnur atriði. Það er engin tilviljun að auðlindaákvæðið kemur inn sem breytingartillaga í ljósi ferlisins alls. Auðlindaákvæði stjórnlagaráðs var samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október. 74% kjósenda sögðu já þegar spurt var hvort náttúruauðlindir sem ekki væru í einkaeigu ættu að vera þjóðareign. Það er afdráttarlaus niðurstaða í máli sem hefur verið rökrætt árum saman í ýmsum nefndum og oft í þingsölum. Ég held að þegar orðalagið er skoðað á milli tillagnanna síðustu 13 árin eða svo hafi ekki svo mikið borið þar á milli og, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held nefnilega að það sem hv. þingmaður kom inn á sé kjarni málsins. Hann segir að allir vilji fá ákvæðið um auðlindirnar í stjórnarskrána og við erum sammála um það. En hvernig á það að vera? Við sjáum bara hvað hefur eðli málsins samkvæmt breyst í breytingarákvæðinu eða breytingartillögunni og snýr að einu orði, fullu gjaldi og eðlilegu gjaldi. Við vitum hvað það þýðir í raun og veru rosalega mikið en það átta sig kannski ekki allir á því. Hvað varðar til að mynda fullt gjald, þá væri ekki hægt að vera með strandveiðar, það væri ekki hægt að vera með byggðapotta, það væri ekki hægt að vera með línuívilnun. Ef það er eðlilegt gjald, ef einu orði er breytt, þýðir það að hægt er að halda þeirri vegferð áfram. Það er því svo mikilvægt að gera það þannig. Það þarf líka að koma fram sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur bent á allt þetta kjörtímabil og Framsóknarflokkurinn gerði formlega í byrjun janúar: Tökum afmarkaða hluta og reynum að klára þá, skiljum allt hitt málið eftir. Það var þó ekki fyrr en þrír hv. þingmenn sem eru flutningsmennirnir, þ.e. forustumenn stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar, sjá að auðvitað gengur þetta ekki lengur sem þeir höggva á hnútinn. Þess vegna var svo mikilvægt að við héldum okkur á þeirri braut og þeirri línu. Það er þess vegna sem ég gagnrýni að þetta komi fram sem breytingartillaga eftir á. Það var búið að hafna öllu öðru og það vildi enginn sjá það, alla vega var ekki tekið mark á því þegar stjórnarandstaðan sagði að ættum að snúa okkur að einstökum þáttum og reyna að komast um niðurstöðu um þá. Því var alltaf hafnað. Þess vegna komu hv. þingmennirnir þrír og ég hef sagt og segi enn og aftur að mér fannst það mjög virðingarvert og djörf ákvörðun hjá því ágæta fólki sem þeir hafa a.m.k. sums staðar fengið bágt fyrir. Ég vil persónulega alla vega reyna að nálgast verkefnið þannig. Ég segi við hv. þingmann að ef við ætlum að reyna að koma málinu í eðlilegan farveg, sem var lagt upp með í málinu, verðum við öll að líta í eigin barm með það að markmiði að reyna að leysa málið en ekki að stranda því enn frekar.

Herra forseti. Ég tek alveg eindregið undir það sem hefur komið fram í máli hv. þingmanna og eins og Péturs H. Blöndals, Ásbjörns Óttarssonar og margra annarra um að algjörlega óásættanlegt væri að ná ekki niðurstöðu um breytingar eftir það mikla ferli sem hefur átt sér stað í heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Hér erum við að ræða okkur að niðurstöðu. Umræðan þessa þrjá daga hefur nefnilega hvorki einkennst af uppnámi né ringulreið. Hún hefur verið mjög yfirveguð, málefnaleg og hófstillt og skilað heilmiklu inn í umræðurnar. Þessa dagana standa auðvitað yfir samtöl, eins og hefur komið fram, forustumanna allra stjórnmálaflokkanna á Alþingi þar sem menn freista þess að ná samstöðu. Gangi það eftir sem hv. þingmaður sagði áðan, að fullur vilji sé til að ná saman um breytingarákvæðið og þingsályktunartillöguna, yrði það lendingin hafa menn náttúrlega stigið risastórt skref í því að ná saman. Fram að þessu hafa formenn minni hlutans þó líka hafnað allri samninga- og sáttaumleitun um það ákvæði og þess vegna hefur framvindan 

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem hv. þingmaður segir í andsvari sínu um að mikilvægt sé að við reynum þó að ná niðurstöðu um þetta breytingarákvæði. Þess vegna sagði ég, og ég talaði mjög skýrt í ræðu minni eða taldi mig a.m.k. gera það, að ef menn ætla að ná sátt um það verða þeir fyrst og fremst að eyða þeirri tortryggni sem er í þingsalnum. Ég ætla ekkert að dæma hver á meiri eða minni sök á henni, það skiptir engu máli ef við ætlum að halda áfram. Það verður auðvitað að tryggja að frekari breytingartillögur komi ekki á milli 2. og 3. umr., t.d. með því að taka kannski helminginn af öllum breytingum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar inn með breytingum. Svo verður að draga þessa tillögu til baka og tryggja með yfirlýsingum forustumanna og þingflokkanna að ekki komi frekari breytingartillögur og við það verði staðið. Öðruvísi getum við að mínu mati ekki haldið áfram með málið í von um að leysa það heldur verður það eingöngu til að stranda því enn frekar. Það er mín persónulega skoðun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hans. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að grundvöllur er fyrir því að ná saman um mál en til þess þurfa menn að vera sammála um forsendurnar. Í andsvari hv. þingmanns við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom enn og aftur fram sá misskilningur sem ég tel vera uppi og vera grundvallarmun, að þegar 74% þjóðarinnar samþykktu í þjóðaratkvæðagreiðslu að ákvæði ætti að vera um að náttúruauðlindir í eigu þjóðar skyldu lýstar þjóðareign voru 74% þjóðarinnar ekki að taka undir tillöguna sem liggur fyrir í tillögum stjórnlagaráðs, þær áttu að vera til grundvallar. Það var ekki verið að greiða atkvæði um þá tillögu. Þess vegna hafa komið fjórar eða fimm tillögur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, ein tillaga frá formanni Samfylkingarinnar og síðan önnur frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar. Ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað hefur það valdið ringulreið í umræðunni, ef menn ætla að reyna að ná saman um þetta ákvæði, en einnig skapað gríðarlega tortryggni. Ég tek undir það með hv. þingmanni að kannski er skortur á trausti sem veldur því að menn ná ekki saman, m.a. um hvort ekki dúkki upp hinar og þessar tillögur í 3. umr. sem síðan þyrftu þá eina umræðu til viðbótar, samanber þau sjónarmið sem hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur komið fram með. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í er hvort það sé hans skoðun að til þess að menn nái saman um þetta þyrfti í raun og veru að draga breytingartillögurnar við breytingarákvæðið til baka og að menn einsettu sér að ná samstöðu um breytingarákvæðið eingöngu og tækju allar aðrar tillögur út af borðinu.

Virðulegi forseti. Svo að ég svari síðustu spurningu hv. þingmanns strax er ég þeirrar skoðunar að taka verði breytingartillögu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardótttur og fleiri út af borðinu. Til að ná trausti og trúnaði um áframhaldið verður að koma yfirlýsing frá forustumönnum stjórnarflokkanna um að ekki verði fluttar aðrar breytingartillögur til að klára málið. Við þekkjum auðvitað þá tillögu sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur flutt hér og margir hv. stjórnarliðar hafa komið í ræðustól og sagt að þeir telji ekki forsvaranlegt að gera svona. Ég held að ég hafi minni háttar áhyggjur af því að sú tillaga verði samþykkt en ég held hins vegar að mikilvægt sé að það komi alveg skýrt fram að þessir þingflokkar, eða meiri hluti þeirra, mundu alla vega ekki styðja þá breytingartillögu. Þá held ég að við gætum fikrað okkur í áttina að því að ræða hvernig við getum breytt breytingarákvæðinu þannig að við séum ekki enn þá í sömu sporum. Ég hef líka sagt að ég telji það mikilvægt fyrir framhald málsins. Ég hef velt því dálítið fyrir mér í umræðunni, - sem mér hefur fundist góð og ég tek undir það að hún sé gagnleg og góð - og hef verið að nálgast það frekar eftir að ég hugsaði málið betur, að kannski sé það ekkert síðri leið til að breyta stjórnarskránni að hafa 2/3 þingmanna. Reyndar staldra menn aðeins hvort ekki eigi að hafa lágmarksfjölda sem þarf að greiða því atkvæði þannig að ekki séu mjög fáir í þingsal og því mjög fáir sem samþykkja. Það eru önnur útfærsluatriði. Að því loknu fer það í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar með er því lokið. Ég sagði áðan að hv. þm. Pétur H. Blöndal mundi til viðbótar kynna enn áhugaverðari hugmynd, það eru útfærslur í þá veru. Ég tel að ef við ætlum að nálgast verkefnið eins og frumvarpið er lagt fram, og markmið þess eru mjög skýr, þurfum við að taka allar breytingartillögurnar úr umferð og trúnaður og traust þarf að ríkja um að fleiri verði ekki fluttar.

Virðulegur forseti. Ég skildi einmitt ræðu hv. þingmanns þannig að hann teldi skynsamlegt að gera breytingar á 79. gr. og fara aðrar leiðir. Ég hef lýst efasemdum um þá leið og vísa meðal annars til reynslu eða þess sem menn viðhafa á öðrum Norðurlöndum þar sem er jafnvel enn erfiðara að gera breytingar. Ég man ekki hvort það var í dönsku stjórnarskránni eða þeirri sænsku sem þarf ekki einasta tvö þing heldur einnig þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er mjög hlynntur því að hægt sé að bera stjórnarskrárbreytingu undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu en forsendur fyrir því að það sé hægt tel ég vera að þingheimur verði þvingaður til að ná breiðri samstöðu, þ.e. mjög hátt hlutfall þingmanna og þá væri auðvitað algjörlega óásættanlegt ef 32 væru í þingsal, bara 2/3. Það þyrfti auðvitað að setja einhvern lágmarksfjölda. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé skoðun hans eða þingmanna Sjálfstæðisflokksins að skynsamlegt sé að breyta 79. gr. varanlega með það fyrir augum 

Virðulegi forseti. Svo það sé alveg skýrt tala ég eingöngu fyrir mig persónulega og er ekki að túlka umræðuna sem á sér stað í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Ég held að skoðanir séu væntanlega skiptar, eins og hjá mörgum öðrum, um hvernig beri að breyta stjórnarskránni. Ég hef komið bara fram í umræðunni miðað við það verkefni sem er fyrir höndum. Við vitum auðvitað, og höfum vitað í margar vikur, hvert málið stefnir. Málið er orðið algjörlega strand og hv. þingmenn reyna að gera sem best úr því og ég hef reynt að nálgast verkefnið þannig. Það er auðvitað mikilvægt að skoða þá hluti sem hv. þingmaður var að velta upp og ég gerði í fyrra svari mínu, að það þyrfti að vera lágmarksfjöldi en ekki 2/3 og þar fram eftir götunum. Það eru einhver verkefni sem ég held að við getum verið sammála um en það er reynsla okkar í gegnum tíðina að við höfum ekki verið að breyta stjórnarskránni, sem er kannski engin þörf á og ég er ekki að halda því fram. Það hefur myndast sú hefð að gera það einungis í breiðri sátt og samstöðu. Það er því auðvitað mikilvægt að við höldum þeirri vegferð áfram.

Hæstv. forseti. Það var gott í ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar áðan að rifja upp í raun og veru hver var grunntilgangur þess frumvarps sem hér er til umræðu. Það er frumvarp um breytingu á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar, hangandi saman við þingsályktunartillögu, frá sömu flutningsmönnum, sem hefur þann tilgang að marka með einhverjum hætti hvernig fara eigi með framhald málsins bæði fram að nýju kjörtímabili og eins eftir að nýtt þing hefur verið kjörið. Eins og aðrir ræðumenn ætla ég að geyma umræðuna um þingsályktunartillöguna þar til að henni kemur en verð þó að geta þess að ég hef miklar efasemdir um að það þing sem nú situr og er að láta af störfum innan fárra vikna eigi að gefa fyrirmæli til næsta þings um eitt eða annað í þessum efnum. Sérstaklega í ljósi þess að hér er um afar umdeilt mál að ræða og allt bendir til þess, þó að skoðanakönnunum beri auðvitað að taka með fyrirvara, að næsta þing verði töluvert öðruvísi samansett en það sem nú situr. Ég held því að hv. þingmenn ættu að fara varlega í að gefa næsta þingi fyrirmæli um hvað það eigi að samþykkja eða hvernig það eigi að haga sinni vinnu. Nóg um það. Það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gerði var að fjalla meðal annars um breytingarákvæðið sem er grundvöllur umræðunnar sem hér á að eiga sér stað. Atburðarás málsins hefur breyst nokkuð. Það má geta þess að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kom með breytingartillögu af sinni hálfu við frumvarp formannanna um breytingarákvæðið, þ.e. breytingartillögu við breytingarákvæðið. Til þess að geta þess líka sem jákvætt þá hafði meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd greinilega hlustað á þær athugasemdir sem fram höfðu komið við meðferð málsins hvað breytingarákvæðið sem slíkt varðaði, þannig að það breytingarákvæði sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd afgreiddi frá sér í síðustu viku er betur úr garði gert en það sem kom upphaflega fram frá formönnunum þremur. Menn geta þó haft athugasemdir við einstaka þætti eins og kom fram í fyrstu ræðu minni við umræðuna. Engu að síður er það skref í áttina og betra en það sem upphaflega kom frá formönnunum. Eins og framsögumaður málsins út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hv. þm. Magnús Orri Schram, benti ítrekað á hér á dögunum komst málið í uppnám vegna þess að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, sem lengi vel starfaði þétt með meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, skar sig frá með því að bera fram breytingartillögu. Margir þingmenn hafa lýst tillögunni með þeim hætti að hún sé varla þingtæk enda fól hún í sér að allt heildarfrumvarpið, heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, heil stjórnarskrá skrifuð frá upphafi til enda, væri borin fram sem breytingartillaga við tiltölulega einfalt breytingarákvæði. Með þessu var í raun og veru verið að smygla með heilu nýju máli og hafa menn velt fyrir sér hér í þessari umræðu hvort breytingartillöguflutningur af þessu tagi sé þingtækur. Um það hefur ekki verið kveðinn upp formlegur úrskurður en engu að síður hefur tillögumanni verið heimilað af hálfu forseta þingsins að flytja tillöguna. Látum það vera, en ég tek undir, eins og ég hef áður gert, með hv. þm. Magnúsi Orra Schram að þessi tillöguflutningur breytti eðli umræðunnar töluvert og setti hana í uppnám. Annað sem hefur ruglað umræðuna, ef við getum orðað það sem svo, og sett hana í annað ljós er breytingartillaga um auðlindaákvæði sem kom fram nú á mánudaginn frá formönnum þingflokka ríkisstjórnarflokkanna, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, Oddnýju Harðardóttur og fleirum. Var sú tillaga flutt sem breytingartillaga við breytingarákvæðið. Þótt hún sé auðvitað alls ekki með sama hætti smyglgóss, ef við getum orðað það svo, og breytingartillaga Margrétar Tryggvadóttur er hún umhugsunarefni og jafnvel umdeilanleg í ljósi þess að hún fjallar um annað efnisatriði en upphaflega frumvarpið. Tillagan snýr að allt öðru viðfangsefni þó að í báðum tilvikum sé verið að tala um breytingar á stjórnarskrá Íslands. Tillaga Margrétar er miklu öfgakenndara dæmi um slíkt, en segja má þó að tillaga hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og Oddnýjar Harðardóttur breyti líka eðli umræðunnar um hið upphaflega frumvarp. Það sem gerir stöðuna enn flóknari er, eins og meðal annars kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni hér áðan, að ekki er útilokað að breytingartillögur um hvað sem er í stjórnarskránni komi fram síðar, við 2. umr. málsins, sem er heimilt, milli 2. og 3. umr. eða jafnvel við 3. umr. málsins. Þar gætu dúkkað upp alls konar breytingartillögur varðandi mál sem einstökum þingmönnum gæti þótt mikilvægt að koma í gegn. Ég vil nefna eitt í þessu sambandi sem gæti verið raunhæft dæmi og það snýr að fullveldisframsali. Ég ætla að minna á að fyrir fáeinum vikum og mánuðum var mesta umræðan af hálfu þeirra sem telja brýnt að breyta stjórnarskránni um að brýnt væri og jafnvel brýnast, alla vega ef á tímafresti væri litið, að breyta ákvæðinu um fullveldisframsal þannig að íslenska ríkinu væri með tilteknum aðferðum heimilt að framselja ríkisvald eða hluta ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana eftir ákveðnum reglum. Það er atriði sem hvað eftir annað hefur verið endurtekið í umræðunni á undanförnum árum að væri mikilvægasta breytingin á stjórnarskránni. Sumir hafa gengið svo langt að segja að breyting af þessu tagi væri óhjákvæmileg og nauðsynleg ef menn vildu halda áfram samstarfinu innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég er ekki endilega sammála því en hvað sem því líður held ég að þarna sé um að ræða viðfangsefni sem við þurfum að takast á við. Við þurfum með einhverjum hætti að móta afstöðu okkar til þess hvaða aðferð á að vera viðhöfð hér á þingi þegar mál sem fela í sér fullveldisframsal eru afgreidd, eins og reynsla okkar síðustu missiri hefur leitt í ljós. Afgreiðsla svokallaðs loftslagsfrumvarps núna fyrir jólin og fleiri mála á undanförnum missirum sýnir okkur að við þurfum að hafa skýrar reglur í stjórnarskrá um hvaða málsmeðferðarreglur við höfum ef við ætlum á annað borð að framselja ríkisvald eða hluta ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana. Það kæmi mér ekki á óvart ef breytingartillaga af því tagi ætti eftir að koma fram, ekki síst vegna þess að einhver breyting í þá átt er óhjákvæmileg í augum þeirra sem vilja að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu. Hér á þingi eru margir, minni hluti reyndar í augnablikinu en engu að síður margir, sem vilja eindregið að Ísland verði meðlimur í Evrópusambandinu. Til þess að það geti orðið er augljóst og óhjákvæmilegt að breyta þarf stjórnarskránni og það þarf að gera áður en við verðum aðilar að Evrópusambandinu, annað er ekki heimilt. Hæstv. forseti. Þess vegna kæmi mér ekki á óvart að málið kæmi líka inn í umræðuna á síðari stigum. Ég hef áhyggjur af því að þeir sem eru í raun og veru að reyna að beita sér fyrir sem mestum stjórnarskrárbreytingum séu einhvern veginn að reyna að koma hlutunum áfram í skrefum, einhverjum hænufetum, en að atburðarásin verði síðan sú að við lok meðferðar málsins stöndum við frammi fyrir miklu fleiri álitamálum í sambandi við breytingar á stjórnarskrá en leit út fyrir þegar hv. þm. Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson og hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir lögðu fram sitt frumvarp. Þetta vekur áhyggjur og hefur áhrif á þá umræðu sem hér á sér stað um frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Það hefur vakið athygli mína í dag og undanfarna daga að flutningsmenn þeirrar tillögu sem er hér til umræðu eru bara alls ekki staddir í Alþingishúsinu 

Það er ekki rétt.

Þó að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kalli hér fram í að það sé ekki rétt, þá hef ég ekki séð hv. þm. Árna Pál Árnason eða hv. þm. Guðmund Steingrímsson  Í ljósi umræðunnar sem hv. þm. Birgir Ármannsson fór hér yfir, um að við þurfum að breyta stjórnarskránni til að geta verið aðilar að Evrópusambandinu, langar mig til að rifja upp orð Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þáverandi utanríkisráðherra, frá árinu 2009 þegar verið var að reyna að berja stjórnarskrárbreytingar hér í gegnum þingið. Þá lagði hún ofurkapp á að breytingarákvæði stjórnarskrárinnar yrði breytt á því kjörtímabili til að hægt væri að breyta stjórnarskránni ef það væri vilji þjóðarinnar að ganga í Evrópusambandið. Því langar mig til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson: Er þetta kannski enn þá svo mikið áherslumál Samfylkingarinnar að hv. þm. Árni Páll Árnason leggi svo mikið í sölurnar að fá þetta breytingarákvæði samþykkt hér? Er verið 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að mér er þess ekki nokkur kostur að svara fyrir hvað Samfylkingin eða einstakir þingmenn þess ágæta flokks hafa í huga hvað þetta varðar. Ég hef hins vegar áður við þessa umræðu, eins og hv. þingmaður veit, bent á að fyrir þá sem eru mjög áfram um aðild Íslands að Evrópusambandinu er óhjákvæmilegt að gerðar verði breytingar á stjórnarskrá áður en til aðildar kemur. Það má vera að það sé hvati til þess fyrir marga að ýta þessu máli áfram, að minnsta kosti hvað það varðar að hægt verði að breyta stjórnarskránni á næsta kjörtímabili án þess að rjúfa þing og boða til kosninga, það getur vel verið. Augljóslega er sú hugsun þar að baki að það sé of langur tími að bíða í fjögur ár í viðbót, fullt kjörtímabil í viðbót, eftir því að klára þær stjórnarskrárbreytingar sem viðkomandi þingmenn hafa áhuga á. Í sambandi við ákvæði stjórnarskrárinnar má segja að það séu ekkert endilega innbyggðar tímasetningar eða aðkallandi þörf í svo mörgum tilvikum öðrum en hvað varðar fullveldisframsalið í augum þeirra sem telja rétt að Ísland gangi í Evrópusambandið. Það er því alveg hárrétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að þetta getur haft áhrif í þessu sambandi þó að ég viti ekkert um annað en bara það sem flutningsmenn tillögunnar sjálfir segja, þ.e. að þeir vilji halda áfram því ferli sem þeir hafa stutt á þessu kjörtímabili. Við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir höfum haft annað viðhorf til þeirra mála, en þarna er um að ræða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni afar gott svar. Allt þetta kjörtímabil hafa allar þær slaufur og skurðir sem ríkisstjórnin hefur ratað í leitt að einu markmiði, að liðka til fyrir því að betra sé fyrir Evrópusambandið að taka Ísland inn sem aðildarríki. Ég get talið upp Icesave, ég get talið upp stjórnarskrármálið, ég get talið upp þingsályktunartillögu 20/20 sem var samþykkt hér, hún sneri að því að skipta landinu upp í umdæmi eins og hentar Evrópusambandinu og öll sú lagasetning sem hefur farið fram hér í þinginu síðan umsóknin fór inn. Ég hef sagt að stjórnkerfið liggi meira og minna á hliðinni, virðulegi forseti, vegna þess að öll orka í ráðuneytunum, orka, peningar og mannafli, fari í að uppfylla kröfur Evrópusambandsins um hin og þessi frumvörpin sem verða gerð að lögum á Alþingi Íslendinga til að þjóðin geti smám saman lagað sig að Evrópusambandinu. Þetta liggur allt ljóst fyrir. Það er merkilegt í þessu máli, komið fram yfir síðasta þingdag fyrir löngu, að þeir samfylkingarmenn sem höfðu sífellt óbragð í munni - já og vinstri grænir líka sem vildu alls ekki jöfnun atkvæðisréttar sem dæmi - fundu sér leið til að ná ekki utan um málið í þinginu. Þeir úthýstu því alltaf og vildu raunverulega aldrei fara þessa leið með stjórnarskrána eins og hæstv. forsætisráðherra valdi. Þegar upp er staðið stíga þessir aðilar fram, formenn þessara tveggja stjórnmálaflokka og einn þingmaður utan flokka, og segja: Nú er komin sáttaleið í málinu, sópum stóra frumvarpinu út af borðinu og komum inn með frumvarp sem breytir breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Þarna kristallast hugsunarhátturinn hjá þessu fólki, það átti aldrei að breyta stjórnarskránni í heilu lagi. Málið er komið í tímaþröng og þá koma þessir aðilar með sáttatillögu svokallaða, að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar svo að ekki þurfi að rjúfa þing til að við getum afsalað fullveldi okkar til Evrópusambandsins. Svona liggur í málinu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég er í sjálfu sér sammála þessari greiningu hv. þingmanns. Ég vildi þó kannski frekar nota þetta síðara svar mitt til að fjalla um annan þátt í þessu og það er það sem bent hefur verið á af hálfu mjög margra lögfræðinga og annarra fræðimanna á undanförnum árum að eðlilegt væri að búa með einhverjum hætti þannig um hnútana í stjórnarskrá Íslands að möguleiki væri á því að taka ákvarðanir, t.d. um takmarkað framsal valds á afmörkuðu sviði til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að. Fyrir þessu hafa verið færð rök í mörg undanfarin ár og í sjálfu sér verið til þess að gera breið samstaða um breytingar í þá veru. Deilan hefur kannski miklu frekar snúist um það annars vegar hvort slík heimild ætti að vera það opin að hún opnaði um leið á aðild Íslands að Evrópusambandinu eða hvort hún ætti eingöngu að takmarkast við afmarkað framsal eins og hefur orðið raunhæft viðfangsefni í sambandi við aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, það er hægt að hugsa þetta í mismunandi þrepum - eða um framsal ríkisvalds í mismunandi mæli - í þessu sambandi. Þetta er áhugavert viðfangsefni. Í ljósi umræðunnar undanfarin ár hefði ég átt von á því að þetta mál, þ.e. ákvæðið um framsal ríkisvalds, sem var að finna í 111. gr. tillagna stjórnlagaráðs og frumvarpi því sem lagt var fyrir þingið í haust, yrði sett í forgang frekar en auðlindaákvæðið. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að þeir sem harðast berjast fyrir auðlindaákvæðinu svokallaða gætu náð mörgum markmiðum sínum með breytingum á almennum lögum og hafa raunar gert tilraun til þess eins og í sambandi við breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, það er tvennt í henni sem ég vildi spyrja hv. þingmann nánar út í og annað snertir lagatæknilega hluti. Eins og hv. þingmaður kom inn á, og reyndar hefur hv. þm. Illugi Gunnarsson líka velt því fyrir sér, má velta því fyrir sér hvort þær breytingartillögur sem liggja við breytingarákvæðið, við 79. gr., séu tækar til samþykktar ef við hugsum fræðilega, ef það kæmi til. Tillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur er mjög víðtæk og mjög umdeild og sem betur fer hafa ýmsir stjórnarliðar lýst því yfir að þeir muni ekki styðja hana. En tillaga þingflokksformanna stjórnarflokkanna, með tilstyrk eins þingmanns úr hvoru þingliði, um ákvæði náttúruauðlinda, sem breytingartillaga við 79. gr., er þá að koma til 1. umr. án þess að fengið hafi verið álit sérfræðinga á henni, án þess að hún hafi farið til umfjöllunar hjá sérfræðingum. Ef hún kæmi hér til 3. umr. og yrði samþykkt - segjum nú að þær aðstæður væru hér uppi að það yrði - spyr ég hvort það gangi upp að gera tillögu, frumvarp, að lögum eftir aðeins tvær umræður og það um stjórnarskrá Íslands? Þyrfti ekki að bæta við einni umræðu ef menn ætluðu að fara þessa leið? Hitt atriðið sem ég ætla að spyrja hv. þingmann nánar út í varðar það reyndar hvort það sé forsenda fyrir því að ná sátt um að einbeita sér að breytingarákvæðinu, að menn dragi þessar breytingartillögur til baka og að menn hafi einhverja fullvissu fyrir því, eins og hv. þingmaður benti reyndar á, að hægt sé að koma inn með breytingartillögur um fullveldið í 3. umr., hvort menn geti fengið einhverja fullvissu fyrir því vegna hinna lagatæknilegu þröskulda að það verði ekki gert og hvort menn gætu stólað á það.

Hæstv. forseti. Það atriði sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á í upphafi ræðu sinnar, um fjölda umræðna á þingi sem nauðsynlegar væru til að hægt væri að afgreiða frumvörp, er alveg réttmæt ábending. Það munu finnast fordæmi fyrir því í þingsögunni að forseti hafi bætt við umræðu þegar svo háttar til að róttækar breytingar eru gerðar á frumvarpi á málsmeðferðarstiginu þannig að í raun og veru sé um nýtt frumvarp að ræða. Það hefur því verið talið heimilt á grundvelli þingskapa að bæta við umræðum undir slíkum kringumstæðum. Ég hef ekki flett því upp nýlega en ég held að dæmin um það séu gömul en mundu engu að síður vera tæk sem fordæmi fyrir málsmeðferð að því leyti. Hvernig forseti mundi úrskurða um þau efni veit ég ekki, það hefur ekki reynt á það enn þá. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að breytingartillögurnar, bæði breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur og breytingartillögur þingflokksformanna stjórnarflokkanna og fleiri, eru á mörkum þess að vera tækar miðað við að breytingartillaga á auðvitað að snúast um breytingu á efni máls en ekki stórkostlega viðbót eða róttæka breytingu þannig að í raun og veru sé um nýtt mál að ræða. Það er alveg hárrétt að þær er á gráu svæði hvað það varðar. Ég hallast að því að tillaga Margrétar Tryggvadóttur sé einfaldlega vegna umfangs síns enn þá fjarlægari, á enn þá grárra eða svartara svæði ef við getum orðað það svo. Það er alveg örugglega hægt að finna fleiri fordæmi fyrir tillöguflutningi eins og hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir og Álfheiður Ingadóttir standa fyrir, það er ábyggilega hægt að finna fleiri fordæmi fyrir því að breytingartillögur hafi komið fram á slíkan hátt. 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég þori að byrja þar sem ég hef bara tvær mínútur til þess en ég skal reyna að halda mig innan tímamarka. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að án efa sé nauðsynlegt að fara yfir málið, við erum jú að tala um stjórnarskrána. Þetta hefur auðvitað gerst í öðrum málum og er hefð fyrir því, en við erum að tala um stjórnarskrána og ég held að mjög mikilvægt sé að málið verði látið ganga alla leið. Varðandi það atriði sem kom fram hjá hv. þingmanni, og reyndar líka hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, um hvort hægt sé að ná samkomulagi um breytingarákvæðið tel ég einfaldlega að þrátt fyrir mikinn vilja okkar framsóknarmanna að ná inn náttúruauðlindaákvæðinu, ef menn eru svo fjarri hver öðrum eins og raun ber vitni í tillögum þingflokksformanna stjórnarflokkanna, tillögum stjórnlagaráðsins og svo t.d. þeirri miðlunartillögu sem við framsóknarmenn lögðum fram og var nánast samhljóða tillögu frá auðlindanefndinni árið 2000, og miðað við viðbrögðin sem sú hugmynd fékk þegar við vörpuðum henni fram fyrir hálfum mánuði sem umræðugrundvelli til að ljúka málinu, sé nauðsynlegt að kalla til sérfræðinga. Það mun alla vega taka einhverja daga og við erum að fara í páskafrí og ég er ekki viss um að sérfræðingar mundu gefa sér þann tíma til að klára það ef við ætluðum að ljúka málinu á næstu dögum. Telur hv. þingmaður að hægt sé að finna flöt á breytingarákvæðinu? Ég hef lýst þeirri skoðun að ég er efins um að við eigum að fara í þann farveg að gera það auðveldara að breyta stjórnarskránni, en það má hugsa sér að hægt sé að fara einhverja aðra leið sem væri jafvel jafn þung í vöfum og þvingaði menn 

Enn ítrekar forseti og beinir þeim tilmælum til þingmanna að virða ræðutímann.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þær breytingar sem við gerum á stjórnarskrá verða auðvitað að vera vel undirbúnar, vel ígrundaðar og vel útfærðar. Eftir því sem tíminn líður í umræðum af því tagi skerðist sá tími sem við höfum til að vinna slíka vinnu. Ákvæðin í stjórnarskránni eru misviðkvæm hvað það varðar. Ég held að öllum sé ljóst að auðlindaákvæði er viðkvæmt. Breytingarákvæði er raunar líka viðkvæmt og ég er sammála hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni um að ekki sé endilega gott að gera stjórnarskrárbreytingar léttari þótt vel megi hugsa sér að gera breytingar á breytingarákvæðinu. Það má vel færa rök fyrir því að það beri að gera einhvern veginn öðruvísi úr garði en það er í dag, t.d. með því að bæta þjóðaratkvæðagreiðslu með einhverjum hætti við ferlið. Eins og ég rakti í ræðu í fyrradag eru ýmis dæmi í stjórnarskrám nágrannaríkja okkar um hvernig hægt er að útfæra slíkt. Það má segja að því meira sem umræðan færist frá inntaki breytingarákvæðisins sem slíks og fer að fjalla um aðra þætti því snúnara verður fyrir okkur að finna lausn í málinu. Ég verð til dæmis að segja að á fyrri stigum máls hef ég sjálfur og margir, minn flokkur og Framsóknarflokkurinn og fleiri, lýst því yfir að við værum jákvæð gagnvart því að setja inn í stjórnarskrá ákvæði sem fæli í sér heimild kjósenda til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um tiltekin mál. Við höfum margoft gefið yfirlýsingar af því tagi að við teldum það æskilegt En ef breytingartillaga um til dæmis slíkt ákvæði kæmi inn í málið núna yrði það auðvitað til að flækja málið enn þá frekar en ekki til að einfalda eða auðvelda okkur að komast að niðurstöðu vegna þess að að sjálfsögðu þyrfti að 

Enn og aftur beinir forseti þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeim er úthlutað.

Forseti. Enn og aftur er umræðan hafin um stjórnarskrá Íslands og breytingar á stjórnarskipunarlögum. Ég verð að lýsa því yfir hér og nú að mér þykir það mjög miður hvernig málið hefur þróast. Mér þykir það mjög miður að Alþingi Íslendinga skuli vera sett í þá stöðu að vinna að breytingum á stjórnarskrá landsins með þeim hætti sem hér er viðhafður. Ég var að koma að norðan núna um hádegið. Ég skaust norður í þinghléinu í gær og eins og fólk þekkir og veit eru Norðlendingar ekki vanir að liggja á skoðunum sínum. Þegar ég flaug suður í morgun var ég spurður að því hvað um væri að vera, hvernig þingstörfin gengju. Ég sagði að nú lægi það fyrir að umræðan um stjórnarskrármálið hæfist aftur. Þá ætlaði það fólk sem gaf sig á tal við mig, sem voru allnokkrir einstaklingar, ekki að trúa því að við værum að hefja þá umræðu að nýju og þann dans sem boðið hefur verið upp á hér alllengi, hvort ætluðum virkilega að fara að stíga hann því að í honum væri enginn taktur. Hér eru stigin algjörlega taktlaus spor. Þingið er hvorki í takt hér innan salar né heldur í takt við almenning úti í íslensku þjóðfélagi. Það er mjög miður. Þó svo að hér telji allnokkrir þingmenn að þeir tali í umboði þjóðarinnar þegar þeir mæla mjög stíft með því að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar gangi eftir og að það verk verði unnið, þá fullyrði ég að sú þjóð sem þeir telja sig tala fyrir er ekki allur almenningur á Íslandi. Ég leyfi mér að fullyrða að það er enginn eftirspurn eftir því úti í samfélaginu nú um stundir og það er ekki neitt forgangsmál fyrir þingið að ljúka við stjórnarskrármálið áður en gengið verður til kosninga á vori komanda eftir rétt rúman mánuð. Ég skynja stöðuna þannig og ég er alveg sannfærður um að ég er ekki einn um að telja að almenningur á Íslandi kalli ekki eftir því að Alþingi þess eyði tíma sínum í það mál sem hér liggur fyrir, heldur bíði brýnni mál afgreiðslu og vinnu þingsins. Ég mundi ætla í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er í málinu og störfum þingsins að ríkari krafa sé frá almenningi í þessu landi um að Alþingi Íslendinga ljúki störfum þegar í stað og að stjórnmálamenn og flokkar, samtök, gangi út í vorið til móts við kjósendur og reyni að gera þeim skynsamlega og þokkalega grein fyrir því með hvaða hætti stjórnmálaöflin á Íslandi ætla sér að vinna í þágu almennings á næstu fjórum árum. Í þeirri kröfu birtist í það minnsta skilningur almennings í þessu landi á því hlutverki sem Alþingi Íslendinga og stjórnmálaöflin í landinu eiga að hafa. Það er mjög miður að við séum í þeirri stöðu hér og nú að endurtaka þann ljóta leik sem leikinn var vorið 2009 þegar einungis örfáir dagar, liggur mér við að segja, liðu frá því að þinginu var slitið í þrasi um stjórnarskrá Íslands þar til stjórnmálaflokkarnir og framboðin öll sem þá voru komin í gang höfðu tækifæri til þess að ganga til móts við kjósendur og mæta þeim á þeirra vettvangi, gera grein fyrir störfum sínum á liðnu kjörtímabili og ekki síður að gera þeim grein fyrir því hvaða framtíðarsýn stjórnmálaflokkarnir byðu almenningi í þessu landi. Það kann vel að vera að málatilbúnaðurinn í því máli sem hér liggur fyrir sé undirliggjandi með þeim hætti að stjórnmálaflokkarnir og þeir sem ráða eiga för, þ.e. ríkisstjórnarflokkarnir Vinstri grænir og Samfylkingin, vilji síður gefa almenningi í landinu færi á því að eiga við sig skoðanaskipti um það hvernig samræmi hefur verið á milli kosningaloforða þeirra vorið 2009 og efnda þeirra loforða. Hugsanlega er það skýring á því hvers vegna það dregst og dregst og dregst, að klækjastjórnmálin séu með þeim hætti að Samfylkingin og Vinstri græn vilji forðast það í lengstu lög að ræða samhengið á milli orða og efnda í starfi sínu á því kjörtímabili sem nú er senn á enda. Það er svo einkennilegt að verða vitni að því hvernig unnið að er þessu máli að í raun er verið að ræða hér breytingartillögu við stjórnarskrá Íslands sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði fram, sem er breytingartillaga við gildandi stjórnarskrá. Við breytingartillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafa komið fram þrjár breytingartillögur, ein er frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, sem vill að tillaga stjórnskipunar og eftirlitsnefndar verði tekin öll inn í einu lagi og afgreidd. Önnur breytingartillaga liggur fyrir við núgildandi stjórnarskrá og kemur frá formönnum Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páli Árnasyni og formanni Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs, hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, utan flokka. Lokatillagan er síðan frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna og lýtur að svokölluðu auðlindaákvæði. Þingið er sem sagt komið í þá stöðu að ræða breytingartillögur á breytingartillögur ofan og málið er þannig vaxið að það er orðin ein allsherjarbreytingartillaga sem við ræðum hér. Það er í rauninni engin furða þó að almenningur sé fyrir löngu búinn að missa yfirsýn yfir þá þræði sem hér er verið að reyna að spinna. Forsaga málsins er sú að stjórnlagaráð skilaði tillögu að frumvarpi að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar einhvern tímann síðsumars árið 2011. Þá tók við japl og jaml og fuður en undir lokin var það frumvarp sent til umsagnar og gestir kallaðir fyrir nefndina. Í febrúar 2012 kom fram hugmynd um að setja í gang þjóðaratkvæðagreiðslu jafnhliða forsetakosningum um þá tillögu að stjórnarskrá sem fyrir lá. Ég segi: Sem betur fer varð ekki af þeim áformum. Tillagan kom mjög seint fram í einhvers konar krampakasti til þess að reyna að bjarga andliti einhverra sem barist höfðu mjög hart fyrir þessu máli. Hvað um það. Haustið 2012 var gengið til skoðanakönnunar varðandi stjórnarskrána. Það var gert áður en hinn svokallaði sérfræðingahópur, hópur lögfræðinga, hafði lokið störfum. Hann skilaði ábendingum sínum raunar ekki fyrr en mánuði eftir að þjóðaratkvæðagreiðslan, sem svo er kölluð en var skoðanakönnun, var gerð. Síðan kom fram tillaga að frumvarpi frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, ef ég man rétt í nóvember 2012. Það var gert áður en umsögn svokallaðrar Feneyjanefndar um málið lá fyrir. Á grundvelli þessa varð til ný breytingartillaga sem kom fram. Svo komu breytingartillögur frá hv. formönnum Samfylkingar og Vinstri grænna og þingmanni utan flokka fram núna á síðustu dögum þingsins og síðan hinar breytingartillögurnar í framhaldi af því. Eins og komið hefur fram í umræðunni hafa menn í sjálfu sér ekki útilokað að fram komi fleiri breytingartillögur, um það getur enginn sagt því að það sem hér liggur fyrir hefur skotist upp á yfirborðið óforvarindis og hefur komið gríðarlega á óvart, þó sérstaklega sú tillaga sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir flutti. Menn hafa spurt: Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að ganga til þess verks að ljúka afgreiðslu á þeim tillögum sem hér liggja fyrir? Það er ekki nema von að spurt sé, en ástæðan fyrir því er æðimargbrotin. Það er ekki eingöngu það að stjórnarandstaðan sé með sínar hugmyndir varðandi breytingaferlið á stjórnarskránni, legið hefur fyrir í allnokkurn tíma að núverandi ríkisstjórn er ekki meirihlutastjórn, heldur treystir hún á stuðning þingmanna Hreyfingarinnar annað slagið, ásamt stuðning frá þingmönnum utan flokka. Við bætist síðan að innan meirihlutaflokkanna svokölluðu, sem eru í rauninni minnihlutaflokkar hér á þingi, þ.e. Samfylkingin og Vinstri græn, er bullandi ágreiningur í málinu. Meðal annars hefur hv. þm. Lúðvík Geirsson upplýst um að ekki sé meiri hluti innan stjórnarflokkanna fyrir afgreiðslu á einhverjum þeirra breytingartillagana sem hér liggja fyrir en ég ætla ekki að fara að úttala mig mikið um það. Til viðbótar eru síðan skiptar skoðanir innan stjórnarandstöðuflokkanna þannig að málið er enn þá varðað ýmsum þröskuldum sem þinginu virðist gjörsamlega ómögulegt að komast yfir. Það er sárt til þess að vita eftir alla þá vinnu sem í málið hefur verið lagt að Alþingi Íslendinga skuli ekki geta hafa haldið betur á málinu en raun ber vitni í því efni sem ég hef rakið hér. Eflaust má segja að sá ágreiningur sem birtist í þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað eigi sér ýmiss konar rætur. Þær rísa ekki endilega af pólitískum ágreiningi milli ólíkra stjórnmálaflokka heldur fullyrði ég að sérstaklega innan stjórnarflokkanna eru einstaklingar sem stefna ekki að því að út úr allri vinnunni komi einhver heildstæð mynd sem almenn samstaða getur ríkt um í þjóðfélaginu. Þó finnst mér hafa verið mjög áberandi í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað síðustu vikurnar um málið, með nokkrum hléum, að þingmenn almennt vilji leggja rækt við að búa svo um hnútana að um stjórnarskrá Íslands geti verið þokkalega góð og mikil samstaða. Af einhverjum ástæðum er málið eilíflega í þessum sama hnút. Ég kann engar skýringar á því aðrar en þær að núverandi hv. Alþingi ráði einfaldlega ekki við að afgreiða málið svo sómi sé að. Það er bara heiðarlegt að viðurkenna það. Þegar sú staða er uppi er skoðun mín afdráttarlaust sú að leggja eigi málið til hliðar og ætla nýju þingi að ganga frá því með þeim hætti að til sóma sé. Ég tel engan sóma að því verki að ljúka því hálfköruðu í tómum illindum og leiðindabasli og teldi raunar farsælast að menn kæmu sér saman um örfá brýn mál sem miðuðu að því að hleypa einhverju súrefni að almenningi og atvinnulífi í landinu, í stað þess að þjarka um málið sem ég fullyrði að lítil sem engin eftirspurn er eftir meðal almennings, utan veggja þessa húss. Ég hef staldrað hér nokkuð við álit tveggja einstaklinga, fræðimanna, sem fengnir voru til þess að gefa umsagnir sínar um tillögur stjórnlagaráðs varðandi breytingar á stjórnarskránni þegar þær komu fram. Mér hefur þótt ágætt að grípa niður í umsagnir þeirra. Þetta eru virtir fræðimenn hvor á sínu sviði, eða báðir raunar á svipuðum slóðum í fræðum sínum, þeir Ágúst Þór Árnason, sem er deildarformaður lagadeildar Háskólans á Akureyri, doktor í stjórnarskrárfræðum, og Skúli Magnússon, sem er dósent við lagadeild Háskóla Íslands. Sú greinargerð sem þeir skiluðu stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis að beiðni nefndarinnar er mjög mikil að vöxtum. Hún er mjög ítarleg, einar 36 blaðsíður. Ég held að þarft sé að vitna aðeins til þess með hvaða hætti þeir nálgast viðfangsefnið. Umsögnin sem þeir lögðu fram í byrjun árs 2012 er rituð í nafni þeirra sem einstaklinga og þeir skila henni sameiginlega. Þeir leggja hana alfarið fram á eigin ábyrgð en ekki þeirra stofnana sem þeir starfa fyrir, þ.e. hvorki Háskóla Íslands né Háskólans á Akureyri. Báðir þessir einstaklingar áttu sæti í stjórnlaganefnd sem starfaði á árinu 2010 og hafði það hlutverk að leggja fram hugmyndir til stjórnlagaþings um breytingar á stjórnarskránni. Það er fróðlegt að lesa mat þeirra á því verklagi sem þar var viðhaft. Ég vitna, með leyfi forseta, beint til álits þeirra í þessum efnum. Það hljóðar svo: „Af því tilefni viljum við taka fram að það er mat okkar að sá tími sem nefndinni var ætlaður til undirbúnings þjóðfundar, upplýsingaöflunar og endurskoðunar stjórnarskrárinnar hafi verið of skammur og lagaleg afmörkun á hlutverki nefndarinnar hafi verið ófullkomin. Við erum einnig þeirrar skoðunar að sá tími sem stjórnlagaþingi var ætlaður (að hámarki fjórir mánuðir) hafi verið of stuttur fyrir svo viðamikið og mikilvægt verkefni.“ Ég held að sé full þörf á því að undirstrika þau orð við þá umræðu sem hér á sér stað, ekki síst í ljósi þess hvernig við höfum síðan séð málið þróast og hvernig unnið hefur verið að því á þeim tíma sem liðinn er frá því stjórnlaganefndin starfaði. Mér virðist sem svo að tíminn sem gefinn var til þess að vinna málið í stjórnlagaráði og ekki síður á Alþingi, hafi alltaf verið að styttast meira og meira, sem gengur í rauninni þvert á álit þessara tveggja ágætu fræðimanna varðandi það hvernig standa á að breytingum á stjórnarskrá. Það á vanda til verka og gefa sér þann tíma sem til þarf til að reyna að ná samkomulagi og ekki síður sama skilningi á þeim ákvæðum sem verið er að breyta og eins á þeim sem ætlunin er að setja inn. Fræðimennirnir fjalla aðeins nánar um þætti sem ég ætla að staldra aðeins við. Það vakti sérstaka athygli mína að þeir nefna það, ólíkt því sem haldið hefur verið fram, að markmiðið með þeim breytingum eða setningu á stjórnarskrá árin 1874, 1920 og 1944 sé þveröfugt við markmiðið með breytingunum á því herrans ári 2013, því verki sem hófst 2010. Nú eru markmið endurskoðunarinnar mörg óljós og umdeild. Fræðimennirnir benda á grundvallaratriðið, sjálft tilefni þess að vinna við breytingar á stjórnarskrá var hafin. Þeir benda á að endurskoðunin á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins hafi verið sett af stað öðrum þræði vegna þess að fjármálakerfi landsins hrundi á árinu 2008 þó svo að það hrun yrði ekki rakið til annmarka á íslensku stjórnskipuninni, a.m.k. ekki með beinum hætti að mati þessara ágætu fræðimanna. Þarna held ég að við séum með ágæta og einstaka skýringu á því hvers vegna ósætti er uppi um þetta verk. Að minni hyggju er hægt að rekja það til uppruna málsins. Hann er sá að efnt er til þessa verkefnis í gríðarlega erfiðri og umdeildri stöðu í íslensku samfélagi þar sem allt logar í illindum og innbyrðis deilum. Það er ekki gott tilefni til þess að ganga til þess að endurskoða stjórnskipunina þegar svo háttar til í íslensku þjóðfélagi. Það er mat mitt. Það lýsir sér ágætlega í þeirri staðreynd sem liggur fyrir í formi þessara breytingartillagna allra við breytingartillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þegar spurt er hvers vegna í ósköpunum þingið geti ekki náð saman um að afgreiða þær, þá ekki síst þá breytingartillögu sem hv. þm. Árni Páll Árnason er fyrsti flutningsmaður að og lýtur að breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Hvers vegna er ekki hægt að afgreiða hana? Það er einföld ástæða fyrir því sem liggur í þeirri nöturlegu staðreynd að tillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur sem kölluð hefur verið tundurskeytið inniheldur heildarendurskoðun á stjórnarskrá Íslands. Það er sjálfsagt ekki þingmeirihluti fyrir henni þótt því sé haldið fram við stjórnarandstöðuna að svo sé, en það er mjög einfalt að horfa til þess að á meðan engin trygging er fyrir því að breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur verði ekki afgreidd verður málið í þeirri pattstöðu sem raun ber vitni í dag og hefur verið síðustu daga. Þó svo að núverandi minnihlutastjórn og fulltrúar hennar, ágætir einstaklingar, fullyrði það í eyru stjórnarandstöðunnar, og þó sérstaklega þingflokks Sjálfstæðisflokksins, að ekki sé þingmeirihluti fyrir tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur segir sagan okkur að þeim orðum er ekki hægt að treysta. Það kann einhverjum að þykja það mjög hörð orð frá mér úr ræðustól Alþingis, en engu að síður er staðreyndin sú að þegar við höfum upplifað í þessum ágæta sal að alþingismenn dæmdu einn einstakling til þess að ganga fyrir landsdóm, rýfur það traust og griðarbönd á milli þeirra sem hér starfa, ekki síst í ljósi þeirrar aðferðar sem viðhöfð var við það verk að dæma einn úr hópi fleiri andstæðinga til þess að fara þessa píslargöngu. Dettur mönnum virkilega í hug að sú framganga sem þar átti sér stað og er fordæmalaus geti með einhverjum hætti orðið til þess að efla á síðari stigum traust á milli stjórnmálaafla hér á Alþingi? Dettur einhverjum í hug að slík framganga sé til þess fallin að vekja traust á stjórnmálum á Íslandi? Dettur yfir höfuð einhverjum í hug að þeir sem gengu fram með þeim hætti verði einhvern tímann álitnir trúverðugir af pólitískum andstæðingum sínum? Dettur einhverjum í hug að orðum þeirra verði treyst af þingflokki Sjálfstæðisflokksins þegar á reynir í svo stóru máli sem stjórnarskrá Íslands er, að orðum þeirra verði treyst sem dæmdu í þessum þingsal með þeim hætti sem raun ber vitni? Það er óravegur frá því að orðum þeirra verði treyst, ekki síst þegar kemur að afgreiðslu um jafnmikilvægt mál og stjórnarskrá Íslands. Það er ekki hægt að varpa yfir málið einhverjum huliðshjálmi. Framganga sérstaklega einstakra hæstv. ráðherra úr hópi Vinstri grænna og einstakra þingmanna Samfylkingarinnar var þannig að það er með ólíkindum að ætlast sé til þess að menn geti treyst orðum þeirra þegar fullyrt er í samtölum stjórnmálaflokkanna á Alþingi að það liggi fyrir að þeir muni ábyrgjast að breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur verði ekki samþykkt í þessum sal. Þeim orðum er ekki hægt að treysta. Meðal annars af þessari ástæðu er málið í þeim hnút sem raun ber vitni. Það kann vel að vera hluti af því verki sem hófst í október, nóvember, desember 2008 og á vormánuðum 2009. Þegar ókyrrðin, óeiningin í þjóðfélaginu var sem mest er alveg ljóst að ákveðnar tillögur í þeim tillögupakka sem breytingartillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hljóða upp á gefa tilefni til ýmissa spurninga, sérstaklega varðandi alþingiskosningarnar. Þær kristallast ágætlega í því skjali sem lagt hefur verið fram og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir vill afgreiða. Það er mat fræðimanna sumra hverra og sennilega flestra að ákvæði í þá veru mundi orsaka verulegar breytingar á samspili stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna og á sambandi þeirra við kjósendur og þrýstihópa. Því er varpað fram í þeirri álitsgerð sem ég vitnaði í frá fræðimönnunum Ágústi Þór Árnasyni og Skúla Magnússyni að sú spurning kvikni hvort þingmannsefni eða þeir sem hyggja á framboð til Alþingis muni fara að reiða sig í auknum mæli á félagasamtök og hagsmunahópa í stað þess að starfa innan hefðbundinna stjórnmálaflokka. Nærtækt er að hugsa sem svo að það hafi ef til vill verið meðvituð ákvörðun hjá stjórnlagaráði að koma hlutunum fyrir með þeim hætti. Ég er ósammála því að vinna eigi með þeim hætti af þeirri einföldu ástæðu að slík breyting mundi leiða til þess að kjósendur og almenningur í þessu landi mundu eiga erfiðara fyrir við val á milli þeirra málefna sem efst eru á baugi í samfélaginu hverju sinni og sem stjórnmálaflokkar eiga að standa fyrir í heilbrigðu og eðlilegu fulltrúalýðræðiskerfi í kosningum hverju sinni. Ég er í grundvallaratriðum ósammála því að vegið sé að því kerfi. Ég tel að það hafi reynst okkur vel þó svo að það sé ekki gallalaust, en ég hef ekki komið auga á annað betra. Þessir ágætu fræðimenn nefna fleiri þætti sem þessu tengjast og rökstyðja spurningu sína vel og komast að þeirri niðurstöðu að þær tillögur sem stjórnlagaráð bjó til með þessum hætti muni ekki fela í sér neina raunverulega styrkingu á Alþingi sem vettvang lýðræðislegrar umræðu og ákvarðanatöku í helstu málefnum þjóðarinnar. Það muni þvert á móti veikja Alþingi í þeirri ákvarðanatöku sem hér þarf að fara fram. Það er ýmislegt annað sem ég geld varhuga við í þeirri hugsun sem dregin er inn í þennan tillögupakka allan, ekki síst er það sú áhersla sem verið hefur á breytingar á kosningakerfinu hér á landi. Ég hef gert það að umtalsefni í fyrri ræðum mínum um málið á yfirstandandi þingi og við sáum þess stað í síðustu tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem var reynt að taka út allt það sem óþægilegt var og hlotið hafði gagnrýni. Hins vegar var tímafresturinn eða hastið það mikið að ekki var gefinn tími til þess í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að útfæra hina nýju hugsun sem átti að vera í breyttu og nýju kosningakerfi. Þegar gengið var á einstaka fulltrúa í nefndinni var vísað til þess að hugsunin væri sú að taka upp kosningakerfi eins og í Hollandi, en það hefur enginn í þeirri umræðu, sem staðið hefur of lengi, svo mikið sem reynt að útskýra í hverju það er fólgið. Það er kannski ekki stóra málið, heldur er gert ráð fyrir því að sú breyting sem lögð er til í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur gerir ráð fyrir því að heimilt sé að skipta landinu upp í kjördæmi, að boðnir séu fram listar í kjördæmum o.s.frv., breytingar á kjördæmamörkum og úthlutun þingsæta, mæla á fyrir því í lögum og verða breytingarnar einungis gerðar með samþykki 2/3 hluta atkvæða á Alþingi. Það á að vera bráðabirgðaákvæði. Það á ekki að setja það í stjórnarskrá landsins hvernig landinu er skipt í kjördæmi eða hversu mörg þau eiga að vera. Þetta er í rauninni þannig vaxin tillaga að allt sem er óþægilegt og erfitt í umræðunni í aðdraganda kosninga í huga þeirra sem vilja að landið verið eitt kjördæmi er tekið út úr þeim texta sem fyrir var. Svo er málið skilið eftir galopið fyrir annað þing sem getur þá útfært það. Það er í mínum huga algjörlega óboðlegur frágangur og raunar með ólíkindum að það skuli sett fram í því formi sem það birtist hér. Það er raunar enn og aftur með ólíkindum að við þurfum að upplifa það hér að almenningi á Íslandi sé boðið upp á að ákvæði varðandi kosningarrétt og vægi landsbyggðarinnar, sérstaklega í kjördæmaskipuninni, skuli unnið með þeim hætti sem hér ber að líta. Ég undirstrika að afstaða mín í málinu er sú að í ljósi sögunnar sé fullt til efni til þess að breyta og gera lagfæringar í ýmsum efnum á stjórnarskrá landsins. Ég er hins vegar eindregið andvígur því að það sé gert með þeim hætti sem málið hefur þurft að sæta af hálfu þingsins og ítreka þá skoðun mína sem ég gat um í upphafi ræðu minnar að best færi á því að ágreiningurinn um grundvallarlög okkar yrði lagður til hliðar og að þingið einbeitti sér að því að ljúka störfum á sem skemmstum tíma um þau meginmál sem horfa til heilla fyrir almenning og fyrirtæki í þessu landi. Ég kýs að Alþingi einbeiti sér að því að ganga til þess verks að traust almennings á þessari elstu löggjafarsamkundu veraldar verði endurnýjað. Það verður ekki gert með þeim starfsháttum sem í boði eru nú um stundir. Það verður einungis gert með einum hætti, traust á Alþingi verður ekki endurnýjað nema með kosningum. Endurnýjað traust á Alþingi verður ekki byggt upp nema stjórnmálaöflin í landinu, samtök, stjórnmálaflokkar og hreyfingar, gangi fram fyrir kjósendur, leggi stefnumál sín fram fyrir þá í aðdraganda kosninga og geri upp þau ár sem senn eru að baki, þau fjögur ár kjörtímabilsins. Ég kýs að túlka það sem svo að við séum að rífast hér og ganga á þann tíma sem almennir kjósendur hafa til þess að gera upp á milli hinna ólíku kosta sem bjóðast í komandi alþingiskosningum. Það er mikil synd. Ég leyfi mér að fullyrða að það er engum einum um að kenna, þetta er okkar sameiginlega ábyrgð, allra þessara sextíu og þriggja kjörnu alþingismanna sem starfað hafa hér síðastliðin fjögur ár. Ábyrgð okkar er sú að gera hinum almenna kjósanda grein fyrir því augliti til auglitis í sem flestum tilfellum hvernig málum hefur verið skipað á kjörtímabilinu og ekki síður, sem ég held að sé til muna ríkari krafa úti í þjóðfélaginu, að eiga skoðanaskipti við almenning og gera honum grein fyrir því með hvaða hætti við sjáum okkur vinna að hagsmunum þeirra næstu fjögur árin. Það held ég að sé grundvallaratriði, en mér sýnist sem svo að ætlunin sé að sá tími sem gefst til þessa góða starfs verði sem stystur af einhverjum ástæðum sem eru óútskýrðar. Ég ætla að það sé á þeim forsendum að núverandi minnihlutastjórn treystir sér ekki til þess verks, því miður. Enn og aftur vek ég athygli á umsögn þeirra ágætu fræðimanna sem ég vitnaði til, Ágústs Þórs Árnasonar og Skúla Magnússonar, þar sem þeir vitna til þess að ekki hafi verið gefinn nægilegur tími til þess að vinna að breytingum á stjórnarskrá. Þeir lýsa því afdráttarlaust yfir að ákveðinn hluti tillagnanna sé í rauninni ókannaður og að ekki hafi gefist færi á því að leggja heildstætt mat á áhrif þeirra breytinga sem af þessu stóra verki leiðir. Ég er sammála mati þeirra og hefði talið að við værum betur sett með að færa málið í þann búning sem þeir hafa gert tillögu um þar sem forsendur skortir til þess að leggja mat á þær breytingartillögur allar sem legið hafa fyrir í verkinu. Betra væri ef við settum niður sérstaka vinnuhópa eða nefndir um afmörkuð mál til þess að leggja fram fullmótaðar tillögur og leggja mat á áhrif þeirra í einhverju heildstæðu verki og einhverri heildstæðri mynd, og leggja það síðan fyrir þjóðina til afgreiðslu. Fræðimennirnir ganga svo langt að gera tillögur um verklag við það þar sem þeir leggja til fjóra starfshópa, í fyrsta lagi nefnd um kjördæma- og kosningaskipan, þá nefnd um störf ríkisstjórnar og stöðu ráðherra og nefnd um mannréttindi. Í fjórða lagi leggja þeir til að skipuð verði nefnd eða starfshópur um stöðu þjóðarréttar, þar á meðal um alþjóðleg mannréttindi. Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, forseti, þykir mér þetta skynsamleg, yfirveguð, hógvær nálgun hjá þessum ágætu fræðimönnum og mér hefði þótt betra og eðlilegra að við hefðum farið að þeirra ágætu ráðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hans ágætu ræðu. Það var reyndar margt í henni sem áhugavert væri að ræða betur við þingmanninn. Í innganginum kom hann inn á stöðu málsins hér í þinginu, hversu ömurleg hún er, að við séum komin þó nokkra daga fram yfir áætluð starfslok þingsins og séum að ræða jafnmikilvægt mál og stjórnarskrána og að reyna að semja um það úr ræðustól Alþingis hvernig ljúka eigi því, eins mikilvægt og það nú er að hvert orð í hverri setningu í grundvallarlögbók þjóðarinnar sé skýrt og afdráttarlaust. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji fært að ná saman um breytingarákvæði. Sjálfur hef ég verið efins um að skynsamlegt sé að gera það auðveldara að breyta stjórnarskrá. Það að hafa það erfitt felur í sér hvatningu til að reynt verði að ná samstöðu um breytingar. Ef hv. þingmaður telur að það sé hægt - eins og komið hefur fram hjá nokkrum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, ég nefni hv. þm. Ásbjörn Óttarsson - í hvaða ferli þarf þetta mál þá að fara, hvaða skref þarf að stíga? Í því ljósi er kannski rétt að minnast á að þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við 79. gr. eru annars vegar eitt stykki stjórnarskrá og hins vegar nýtt auðlindaákvæði frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna, sem er ekki samhljóða tillögu frá formanni Samfylkingarinnar. Er hægt að stíga einhver skref á þessum afmarkaða tíma?

Forseti. Ég er þeirrar skoðunar að í raun sé útilokað að þetta þing geti náð saman um nokkurn skapaðan hlut í því sem lýtur að stjórnarskránni. Ég held að það sé fullreynt. Þó svo að vilji væri til þess að gera tillögur til breytinga á breytingarákvæðinu, sem hv. þm. Árni Páll Árnason er 1. flutningsmaður að, er þar fyrir framan það sem hv. þm. Magnús Orri Schram kallaði tundurskeyti. Það springur og sprengir allt málið, einfaldlega vegna þess að minnihlutastjórnin hefur ekki vald á málinu, hvorki gagnvart tillöguflytjandanum, hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, né í eigin röðum og því síður gagnvart stórum hluta stjórnarandstöðunnar, í það minnsta alls ekki gagnvart þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Sagan á þessu kjörtímabili segir okkur því miður að þegar koma þarf í gegn fordæmalausum málum standa ekki þau orð og þau fyrirheit sem gefin eru. Menn hafa jafnvel gengið svo langt að sakfella í þessum sal einn tiltekinn stjórnmálamann. Þegar það gerist er allt traust, allur vilji, fokið út í veður og vind þegar um svo stórt mál sem stjórnarskrána er að ræða. Því miður er þetta staðan. Ég held að það sé verkefni okkar að einbeita okkur að því að ljúka öðrum verkum sem við vitum að hægt er að afgreiða. Að mínu mati er þetta mál þannig vaxið á alla kanta að útilokað er að ná nokkurri samstöðu um það.

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það sem verulega skortir á hér á endametrunum, til að menn geti náð saman, er traust á milli manna. Hina miklu tortryggni má meðal annars sjá í því að þegar þessi tillaga kemur fram - frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni, hæstv. ráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, formönnum tveggja flokka, og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni - koma breytingartillögur við allt aðra grein frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna. Ég velti því hér upp fyrr í dag hvort það væri leið til að skapa traust að þær breytingartillögur yrðu dregnar til baka sem fram eru komnar. En ég veit að ýmsir eru mjög tortryggnir og engum er bannað að koma fram með breytingartillögur við 3. umr. sem síðan gætu sett málið í uppnám að nýju.

Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Staðan sem uppi er í þessu máli er einfaldlega þannig, eins og ég gat um í máli mínu, að það skortir á hvort tveggja traust og samstarfsvilja. Ég sagði að ekki væri neinum einum um að kenna í þeim efnum, þessi andi svífur bara yfir þessu þingi. Í mínum huga er þingið orkulaust til að takast á við jafnstórt mál og hér er verið að vinna með. Ég hef verið flutningsmaður að ágætri tillögu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti til breytinga á ákvæði í 79. gr., ég hef opnað á það að gera breytingar á svokölluðu breytingarákvæði. Engu að síður er það trú mín að þetta þing geti ekki - það þarf þá eitthvað annað að koma fram sem sannfærir mig um það - lokið þessu viðamikla verki á þeim stutta tíma sem eftir er fram að kjördegi 27. apríl.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni kærlega fyrir hans ræðu. Þetta eru skrýtnir tímar sem við lifum, tæpast að hér í þinghúsinu sjáist þingmaður ríkisstjórnarflokkanna eða fylgjandi þessa frumvarps, hvað þá heldur að maður sjái tangur eða tetur af því fólki sem leggur allar þessar breytingartillögur fram. Eins og þingmaðurinn fór yfir er einkennilegt verklag, eða verkstjórn skulum við segja, viðhaft í þessu máli. Það skapar mikla tortryggni á milli þingmanna þegar verið er að koma með ný mál inn í þingið á grunni annars máls. Það er náttúrlega ófært, eins og ég hef farið yfir í ræðum mínum í dag, að ekki skuli vera einhver stofnun eða ráð við þingið sem stoppar slíka vitleysu áður en hún ratar inn í þingsal. Það er einkennilegt að þingmenn skuli vera að ræða hér mál sem eru alveg á mörkunum með að vera þingtæk en að mínu mati eru þessar breytingartillögur óþingtækar. Hér eru þingmenn að eyða dýrmætum tíma þingsins sem hægt væri að nota til annars, svo sem að bjarga skuldugum heimilum, í að ræða mál sem eiga sér ekki lagastoð, þetta yrði alltaf bastarður ef það mundi rata inn í lagasetningu. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann: Er kannski komið að þeim tímapunkti að þeir aðilar sem telja sig stjórna landinu fái að bera ábyrgð á gjörðum sínum, að þeir fái að fara með þetta mál í gegnum atkvæðagreiðslu hér í þinginu, að við stöndum jafnvel frammi fyrir þeim tímamótum að næsta þing verði að taka á vandamálinu úr því að flutningsmenn þessara mála sjást ekki? Er staðan kannski orðin sú að við verðum að vísa þessu til næsta þings? Ég er að vísa í það 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þegar spurt er hvort sá tími sé kominn að núverandi stjórnvöld axli ábyrgð á gerðum sínum í þessu efni er ég afdráttarlaust þeirrar skoðunar að sú tillaga sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir leggur fram sé þess eðlis að stöðva beri hana með öllum ráðum. Við höfum enga tryggingu fyrir því að samningar haldi við núverandi minnihlutastjórn og vitandi það er útilokað í mínum huga að afgreiða málið eins og það liggur fyrir. Ef breytingartillaga sú sem hv. þm. Árni Páll Árnason leggur fram hefði verið ein og sér hefði ég getað séð það fyrir mér að menn hefðu getað samið um það og samið sig til lausnar innan þeirra marka. Svo kemur bara óvart önnur úr sama ranni, það getur vel verið að þær verði fleiri, þannig að málið er á margan hátt stjórnlaust. Kannski ekki að undra þegar haldið er á því af ríkisstjórn sem styðst ekki við sinn eigin meiri hluta. Það er ekki boðlegt að ganga til verka með þeim hætti sem í stefnir. Því svara ég þeirri spurningu sem hv. þingmaður beinir til mín neitandi. Það dregur senn að þeim dómi sem kjósendur fella yfir þeim sem starfað hafa á Alþingi síðastliðin fjögur ár. Ég er sannfærður um að núverandi minnihlutastjórn verður ekki tekin þar neinum vettlingatökum.

Virðulegi forseti. Spurning mín snerist um eitt ákveðið fordæmi. Við í stjórnarandstöðunni börðumst eins og ljón fyrir því að ríkisstjórnin kæmist ekki í gegnum þingið með Icesave-samningana. Í seinna skiptið voru stuðningsmenn þess sem börðust fyrir því að það yrði ekki raunverulega þingmenn Framsóknarflokksins. Það fór þó svo fyrir rest að það var látið eftir ríkisstjórninni að fara með málið í atkvæðagreiðslu því við höfðum alltaf einn neyðarhemil í Icesave-málinu sem var synjun forseta Íslands á Icesave-lögunum. Neyðarhemill stjórnarandstöðunnar í stjórnarskrármálinu núna eru þingkosningarnar og sú atkvæðagreiðsla sem verður að fara fram um stjórnarskipunarlögin á nýju þingi. Er komið að því að við látum þetta mál fara í atkvæðagreiðslu í þinginu og að neyðarhemillinn 

Forseti. Fyrst varðandi Icesave, af því hv. þingmaður nefndi málið, er ekki rétt að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi hleypt því í gegn, það voru þingmenn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins sem greiddu atkvæði gegn því allan kósann. Ég minni líka á afstöðu þingflokks Sjálfstæðisflokksins í síðustu afgreiðslu þess máls sem var tillagan um þjóðaratkvæði. Ábyrgðin á því verki liggur því öll á herðum núverandi minnihlutastjórnar. Ég er þeirrar skoðunar að neyðarhemillinn sem á að hafa í málinu sé hjá þinginu sjálfu og við eigum að halda í hann. Við eigum að stýra bifreiðinni fram að kosningum. Þá fer fram allt annars konar ökukennsla, ef svo mætti að orði komast. Ég tel að málið sé hjá þinginu, það beri alla ábyrgð á því 

Virðulegi forseti. Það er eitt einkenni málþófs þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar fara að mæta í andsvör hver við annan, hrósa hver öðrum fyrir ræður og spyrja síðan um allt aðra hluti en efnisinntak ræðunnar fjallaði um. Nú sjáum við það á andsvörum hv. þingmanna við ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að hér er hafið málþóf um stjórnarskrána. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann: Hvert telur hann að sé raunverulegt umboð þess þingmeirihluta sem situr á Alþingi Íslendinga óháð því hvaða flokkum menn tilheyra? Hvenær lýkur því umboði að mati hv. þingmanns? Lýkur því ekki einmitt við næstu kosningar? Hefur þingmeirihlutinn hér, þingið, þar af leiðandi ekki fullt umboð að mati þingmannsins frá kjósendum ársins 2009 til að ljúka starfi sínu og koma í gegn þeim málum sem þingmeirihlutinn beitt sér fyrir í aðdraganda síðustu kosninga, hét kjósendum og er núna að reyna að ná fram, m.a. með því að færa þjóðinni nýja stjórnarskrá? Hvers vegna ætti minni hlutinn á Alþingi Íslendinga að fá að komast upp með það, með því að misbeita þingsköpum og beita málþófi, að hindra löglegan framgang þingræðisins?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og sérstaklega fyrir þá staðreynd að með því, samkvæmt eigin skilgreiningu, er málþófinu lokið. Þegar stjórnarþingmaður og stjórnarandstöðuþingmaður eiga í samtali ætti það ekki að vera málþóf þannig að ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir að rjúfa hið svokallaða málþóf sem hún kallar svo. Hún spyr hvort núverandi þingmenn í minnihlutastjórninni hafi ekki fullt umboð frá kjósendum 2009. Ég efast um að kjósendur ársins 2009 treysti núverandi minnihlutastjórn til að ljúka verkinu. Í það minnsta er ég sannfærður um, miðað við það hljóð sem ég heyri, að traust almennings til núverandi minnihlutastjórnar, og raunar Alþingis alls, sé til muna minna á árinu 2013 en það var 2009. Vissulega má því segja að við séum hér inni á grunni þess sem við vorum eða þeirra kosninga sem fóru fram í apríl 2009. Ég bendi hv. þingmanni líka á breytingarnar sem hafa orðið, m.a. í hennar eigin flokki og í þingflokki stjórnarflokkanna, á svif þingmanna milli ólíkra stjórnmálaflokka. Fylgir kjósendahópur til dæmis hv. þm. Þráni Bertelssyni frá Borgarahreyfingunni yfir til Vinstri grænna? Ég hef ekki hugmynd um það en efast stórlega um það. Það má alveg deila um hvert umboðið er hjá einstökum þingmönnum þegar við ræðum þá hluti. Ég álít að minni hluti Alþingis, stjórnarandstaðan, sé ekki að misbeita þingsköpum. Það höfum við aldrei gert. Við förum bara að réttinum sem stjórnarandstöðunni er tryggður í þeim lögum sem gilda 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að þingmaðurinn skuli í einu orðinu tala um þann rétt sem stjórnarandstaðan hafi samkvæmt lögum til þess að beita þingsköpum og er mjög stífur á þeirri túlkun, en síðan leyfir hann sér að efast um umboð kjósenda og efast um löglega skipan þingræðisins sem felur í sér að þingmenn fá umboð í kosningum og það umboð nær fram að næstu kosningum þegar kjörtímabili lýkur. Ég lít svo á að það viðhorf þingmannsins sé grafalvarlegt viðhorf. Það er eiginlega ofbeldisfullt í lýðræðislegum skilningi. Það er þingmeirihluti í þinginu og sá þingmeirihluti, styrkur þingsins, er ekki fólginn í samsetningu stjórnmálaflokka heldur í vilja meiri hluta þingmanna. Sá meiri hluti þingmanna er núna að reyna að leiða til lykta eitt mikilvægasta málið sem kjósendur tóku afstöðu til í síðustu 

Forseti. Hv. þingmaður virðist vera í þeirri stöðu að vera að efna til málþófs því að hún er komin út í umræður um allt annað en frumvarpið og tillöguna sem liggja fyrir en ég skal eiga skoðanaskipti við hv. þingmann um það. Þegar hv. þingmaður leyfir sér að fullyrða að hér sé meiri hluti fyrir afgreiðslu tiltekinna mála dreg ég það vissulega í efa í ljósi þeirrar reynslu og þeirrar orðræðu sem hefur legið yfir sölum Alþingis í allnokkurn tíma. Það er ekkert launungarmál að hæstv. forsætisráðherra er ekki ýkja hrifinn af þeirri tillögu sem hv. þm. Árni Páll Árnason flutti. Eru þeir tveir ágætu starfsfélagar okkar sammála í því efni? Ég held að samband hv. þingmanns við þingsalinn og einstaka þingmenn í honum sé ekki betra en samband hv. þingmanns við þá þjóð sem hv. þingmaður ræðir svo iðulega um og túlkar vilja hennar. Ég held að algjört rof sé í 

Herra forseti. Ég ætla að ræða eingöngu eða mikið um 79. gr. stjórnarskrárinnar og kannski kemst ég í meira en hana. Sú breyting er tiltölulega auðveld í dag. Hún er eiginlega ótrúlega auðveld. Í 79. gr. segir að, með leyfi herra forseta: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju.“ Það þarf meiri hluta þingmanna í salnum. Það gætu verið 32 í salnum og þá þarf 20 til að samþykkja nýja stjórnarskrá. Stjórnarmeirihlutinn gæti samþykkt breytingar á stjórnarskrá, sérstaklega ef hann er heill og raunverulega til staðar. Ef menn sjá fyrir að ríkisstjórnin haldi velli eftir kosningar fara fram almennar kosningar um efnahagsmálin, og þjóðin kemur ekkert að því að ræða um stjórnarskrá, síðan er kosinn nýr meiri hluti, sá sami, og hann fer í að samþykkja stjórnarskrána og svo er hún er komin í gegn. Herra forseti. Það hafa menn aldrei notað. Þeir hafa verið mjög varkárir og sennilega helgast það af þeirri virðingu sem þeir bera fyrir stjórnarskránni. Þeir hafa ekki látið sér detta í hug að keyra yfir þingið í því máli og alltaf leitað eftir mjög breiðri samstöðu fram að þessu. Núna ætla menn að keyra breytingar á stjórnarskrá ofan í kokið á minni hlutanum, þannig er það, einmitt í trausti þess ákvæðis að einungis þurfi minni hluta á Alþingi. Eftir að hafa rætt það endalaust fram og til baka leggur nýkjörinn formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason - sem ætlar að taka upp friðsamlegri vinnubrögð á Alþingi, í staðinn fyrir slagsmál verður kannski rætt við fólk - fram frumvarp ásamt hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur í Vinstri grænum og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni í Bjartri framtíð. Þau leggja fram frumvarp sem er reyndar dálítið skrýtið. Þar er ákvæði til bráðabirgða sem á að standa við hliðina á núverandi breytingargrein, 79. gr., og þarf 3/5 hluta greiddra atkvæða á Alþingi. Ef 32 eru í salnum geta 20 þingmenn samþykkt nýja stjórnarskrá samkvæmt því ákvæði, ef 40 í salnum eru það 24 og ef 50 eru í salnum geta 30 þingmenn samþykkt breytingar á stjórnarskrá. Ferlið er því frekar veikt. Svo átti að bera það undir þjóðina í atkvæðagreiðslu og í henni áttu 2/3 hlutar að samþykkja, sem er reyndar dálítið vel í lagt eða þannig, það eru 60%. Það er sama sagan þar ef þátttaka er lítil, segjum að hún sé þó 30%, 2/3 eru 20% eða 60% eru 18% sem þyrftu að samþykkja af öllum Íslendingum. Mér finnst það bara of veikt, fyrir utan að fáránlegt er að hafa bráðabirgðaákvæði í stjórnarskránni. Að því komust menn líka í nefndinni. Nefndin kom svo breytingartillögu sem er eiginlega mjög skrýtin því að þar kemur ný grein þar sem hægt er að breyta stjórnarskránni með 2/3 hluta greiddra atkvæða. Það þýðir að ef 32 eru mættir í salinn þarf ekki nema 21 þingmann, ef mættir eru 40 þarf 27 og ef mættir eru 50 þarf 34. Það þarf ekkert voðalega marga þingmenn til að samþykkja breytingar á stjórnarskránni. Svo á það að vera samþykkt af meiri hluta greiddra atkvæða, þó þannig að minnst atkvæði 25 af hundraði allra kosningabærra manna samþykki breytinguna. Þau mörk voru meira að segja gagnrýnd. Ég hef lagt fram þá hugmynd í þrígang að til að breyta stjórnarskránni þurfi 40 þingmenn á Alþingi til þess að þvinga fram þá samstöðu sem menn hafa alltaf haldið en þau sjónarmið gætu farið að breytast. Síðan þurfi helmingur kjósenda að samþykkja breytinguna. Helmingur allra kosningabærra manna þurfa að samþykkja breytinguna þannig að það verða alla vega að koma um 60% á kjörstað. Það hafa menn gagnrýnt og sagt eiginlega útilokað að nokkurn tímann náist 50%. Herra forseti. Mér datt þá í hug að breyta því þannig að samþykki Alþingi frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá með atkvæðum minnst 40 þingmanna, það þarf að vera samstaða í alvörunni, skuli breytingin borin undir atkvæði allra kosningabærra manna til samþykktar eða synjunar og fellur að öðrum kosti niður ef hún er ekki send í þjóðaratkvæðagreiðslu. Skal þjóðaratkvæðagreiðslan fara fram í fyrsta lagi sex mánuðum og í síðasta lagi níu mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins á Alþingi. Svo segir að greiði minnst 5/10 allra kosningabærra manna breytingunni atkvæði sitt skuli hún staðfest af forseta lýðveldisins og telst þá gild stjórnarskipunarlög. Ef þjóðin hefur mikinn áhuga á þeirri breytingu á stjórnarskránni og fjölmenni er á kjörstað þannig að minnst helmingur samþykki tillöguna, það væri náttúrlega æskilegt að 90% samþykktu tillöguna því að annars finnst mér það ekki vera þjóðarvilji, er það orðið stjórnskipun. Ef ekki nást 5/10 til að samþykkja tillöguna, þ.e. helmingur kjósenda hvort sem þeir mæta eða ekki, skal nýtt Alþingi að loknum næstu almennu alþingiskosningum taka breytinguna til atkvæða. Þá nefnilega förum við í þá tillögu sem er í dag. Ef hún er samþykkt með atkvæðum minnst 40 alþingismanna skal hún staðfest af forseta lýðveldisins og telst gild stjórnarskipunarlög ella fellur hún niður. Hvað er ég eiginlega að gera þarna? Ég er að leggja til þá hugmynd að Alþingi og þjóðin greiði atkvæði um stjórnarskrána, að þjóðin greiði atkvæði um stjórnarskrána sína. Ef þjóðin hefur ekki nægilegan áhuga á málinu til að mæta á kjörstað verður Alþingi sem fulltrúalýðræði að taka að sér þann kaleik að samþykkja stjórnarskrána í seinni umferð í staðinn fyrir þjóðina. Þannig að fyrst samþykki Alþingi með miklum meiri hluta, sem er gert til að ná fram sátt og hefur alltaf verið gert þangað til núna, og síðan fari það til þjóðaratkvæðagreiðslu ef þjóðin er almennt sátt við það sem hún á að vera. Hún á að vera sátt við stjórnarskrána sína almennt. Það eiga ekki að vera deilur innan þjóðarinnar eða kjósenda þannig að helmingurinn sé á móti og helmingurinn með eða menn nenni ekki á kjörstað eða eitthvað slíkt. Menn eiga að hafa áhuga á stjórnarskránni sinni og fara á kjörstað og greiða henni atkvæði, þeirri breytingu sem á að gera. Ef þjóðin bregst í því hlutverki, þ.e. ef ekki næst helmingur þjóðarinnar til að samþykkja stjórnarskrána, verður Alþingi, nýtt Alþingi sem þjóðin hefur kosið eða það fulltrúalýðræði, að taka að sér þann kaleik og samþykkja stjórnarskrána með miklum meiri hluta, 40 greiddum atkvæðum. Þá held ég búið sé að tryggja að alltaf sé sæmileg sátt um málið, annaðhvort á Alþingi, tveimur þingum hvort á fætur öðru, eða hjá þjóðinni. Ef helmingur þjóðarinnar, helmingur kosningabærra manna, greiðir breytingunni atkvæði sitt er nokkuð augljóst að það er þjóðarvilji. Nú þegar ég er búinn að lýsa því langar mig að fara í gegnum ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar sem ræddi um tortryggnina eins og margir hafa gert. Það ríkir ótrúleg tortryggni og ef einhver er að tala um málþóf er það vegna þess að það er neyðarhemill stjórnarandstöðunnar til að koma í veg fyrir einhver ósköp. Það er neyðarhemill. Það sem menn óttast er að menn rífi til ýmis ákvæði úr þeim hugmyndum sem þeir hafa verið með, t.d. auðlindaákvæðið og mannréttindakaflann sem ekki eru allir sáttir við, og dembi því hérna inn jafnvel við 3. umr. Það getur komið hvað sem er, breytingartillaga, við 3. umr. og þá standa menn frammi fyrir því að hugsanlega nái einhver ákvæði meiri hluta á Alþingi og verði samþykkt. Jafnvel þó varað hafi verið við þeim ákvæðum aftur og aftur af sérfræðingum og stjórnarandstöðu og öðrum geta slík ákvæði farið í gegn einmitt vegna þess að heimilt er að leggja fram breytingartillögur alveg til loka máls til 3. umr. Herra forseti. Ég verð að ræða betur um það í seinni ræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Ég veit að þingmaðurinn hefur lengi verið áhugamaður um stjórnarskrána, sérstaklega breytingarákvæðið. Ég hef heyrt þingmanninn tala um að það sé jafnvel nokkuð auðvelt að breyta stjórnarskrá Íslands. Tek ég alveg hreint undir það með honum vegna þess að íslensku stjórnarskránni er auðveldast að breyta af öllum stjórnarskrám Norðurlandanna, þannig að það sé sagt og því komið hér á framfæri. Þetta fyrirkomulag hefur reynst mjög vel, að samþykktar séu stjórnarskrárbreytingar í sem mestri sátt í þinginu, síðan eru alþingiskosningar og nýtt þing samþykkir stjórnarskrárbreytingarnar frá fyrra þingi, eins og þingmaðurinn fór yfir. Hann leggur fram tillögu um að í millitíðinni fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla sem þarf 50% kosningarbærra manna að taka þátt í til að frumvarpið fái það gildi að það fari sem frumvarp aftur inn í þingið. Þetta er ágæt leið að mínu mati. Þarna er útfærð betur leiðin sem ég tel að sé innbyggð í stjórnarskránni nú þegar, því ég lít svo á að Alþingiskosningarnar séu þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrárbreytingar. Þess vegna er sáttin svo mikilvæg. Þingmenn eru kjörnir eftir fulltrúalýðræðisreglunni og því endurspeglast vilji landsmanna í þingsal. Með tillögu hv. þingmanns er verið að bæta inn í ferlið þjóðaratkvæðagreiðslu. Í framhaldi af þessu langar mig að spyrja þingmanninn að því hvað honum finnist um að hafa þetta góða ákvæði, breytingarákvæðið í gildandi stjórnarskrá sem ég hef farið yfir, og síðan komi, eins og er í þeirri tillögu sem við ræðum í dag, jafnframt hliðarákvæði við breytingarákvæði 

Herra forseti. Í fyrsta lagi gengur tillaga mín út á það að ekki bara helmingur kjósenda mæti á kjörstað heldur að þeir greiði tillögunni atkvæði sitt. Það þarf því að vera mjög ríkur vilji á bak við breytinguna. Hv. þingmaður segir að alþingiskosningar séu í rauninni kosningar um stjórnarskrá. Ég upplifi það ekki þannig. Ég upplifi alþingiskosningar alltaf sem kosningu um efnahagsmál eða einhver önnur atriði. Menn vilja sjá hvað eigi að gera í menntamálum, heilbrigðismálum, hvernig landinu verður stjórnað næstu fjögur ár. Það er meginmarkmiðið. Þegar breytingar hafa verið gerðar á stjórnarskránni man ég ekki til þess að það hafi verið mikil umræða um að nú værum við að kjósa nýja fulltrúa sem ættu að samþykkja breytingar á stjórnarskrá. En það getur verið að þetta sé fræðilega rétt hjá hv. þingmanni. Sú hugmynd sem nú er í gangi er fáránleg. Það er náttúrlega fáránlegt að menn geti valið að láta annaðhvort þjóðina greiða atkvæði með tiltölulega veikum þröskuldum, eiginlega mjög lágum þröskuldum, eða láta nýtt þing greiða atkvæði um stjórnarskrána. Þetta er alveg fáránlegt vegna þess að sá sem leggur fram tillögu um breytingu á stjórnarskrá gæti farið að hugleiða hvor leiðin væri vænlegri til árangurs, vænlegri til að ná fram breytingum. Ef þetta er eitthvert málefni sem varðar þingmenn almennt, innri hag þingmanna, t.d. hvað menn mega sitja lengi á þingi eða eitthvað því um líkt, mundu menn setja það inn á þingið og láta þjóðina ekki koma nálægt því, en ef þetta er eitthvað sem er vinsælt meðal þjóðarinnar mundu þeir fara þá leið til að setja það til kjósenda, sérstaklega ef þeir vilja nýta sér að það þarf ekki að rjúfa þing.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja, vegna þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur aldrei upplifað það að hann hafi verið að greiða atkvæði um stjórnarskrána í alþingiskosningum, að ég er til dæmis að vísa til stjórnarskrárbreytinganna 1995 þegar mannréttindasáttmáli Evrópu var í raun settur inn í stjórnarskrána. Ef til vill var það þannig að kjósendur upplifðu það ekki að verið væri að breyta stjórnarskránni vegna þess að það var víðtæk sátt um að gera þá stjórnarskrárbreytingu á þeim tíma. Um hana var víðtæk sátt í þinginu, ekki þær deilur og sú upplausn sem nú ríkir. Þess vegna er sáttin ekki heldur skrifuð inn í stjórnarskrána. En þetta er þýðing þess að gera stjórnarskrárbreytingar í víðtækri sátt, það er til þess að einhverjar umdeildar stjórnarskrárbreytingar þurfi ekki að verða að kosningamáli. Þetta er galdurinn við að hafa stöðuga stjórnarskrá og þann grunn að stjórnarskráin er samfélagssáttmáli og um hann á að ríkja mikil sátt. Það á ekki að fara þannig fyrir okkur að hér verði sett stjórnarskrá vinstri manna. Ég bendi á það sem er að gerast núna í Úkraínu. Þar sitja hægri menn við völd og það þarf eingöngu 2/3 þingsins til að breyta stjórnarskrá. Þessi flokkur hefur rúman meiri hluta þar í þinginu og hvað hefur gerst, virðuleg forseti? Þeir eru búnir að breyta stjórnarskránni fjórum sinnum á þessu kjörtímabili því að engir innri hemlar eru á það. Ef það myndast svona stór meiri hluti getur einn flokkur ráðið því sem hann vill í grunnlögum og stjórnarskipunarlögum landsins. Þess vegna, virðulegi forseti, á að vera erfitt að breyta stjórnarskrá svo að tíðarandi eða pólitísk sveifla geri það ekki að verkum að einhver öfl eða stjórnmálahreyfing geti rústað þeim grunni sem stjórnarskrá er.

Herra forseti. Í allri umræðunni um stjórnarskrána hef ég ekki heyrt í neinum sem telur að breytingar á stjórnarskrá eigi að geta átt sér stað frá mánuði til mánaðar. Þetta eigi að vera seigfljótandi breytingar og það eigi að vera um þær sátt. Ég hef eiginlega ekki heyrt neinn tala öðruvísi. Hins vegar eru þær breytingar sem nefndin lagði til þannig að menn vildu hafa þröskuldinn mjög lágan, 25%. Af hverju, herra forseti? Af því menn óttuðust að það yrði bara enginn áhugi hjá þjóðinni um stjórnarskrárbreytingar, þeir óttuðust að þjóðin mundi ekki mæta til leiks þegar ætlast væri til þess að hún greiddi atkvæði um breytingar á stjórnarskránni. Í slíku tilfelli - og þess vegna kom ég með mína tillögu - þegar menn eru farnir að óttast að þjóðin taki ekki þátt í atkvæðagreiðslunni, legg ég til að fulltrúalýðræðið taki yfir. Ef þjóðin hefur ekki áhuga á því að breyta stjórnarskrá eða samþykkja einhverjar breytingar og mætir ekki á kjörstað eigi fulltrúalýðræðið að taka yfir. Ég hef þá trú á lýðræðinu að ég vil að meiri hluti kjósenda samþykki stjórnarskrárbreytinguna þannig að við getum sagt: Þetta er stjórnarskrá þjóðarinnar, meiri hluta þjóðarinnar. Það þvingar líka fram ákveðna samstöðu. Einnig það að 40 þingmenn þurfa að greiða atkvæði þvingar fram samstöðu sem hefur reyndar, eins og ég gat um í ræðu minni, alltaf verið haldin nema núna. Allt ferlið í kringum stjórnlagaþing, stjórnlagaráð, ógildar kosningar, tilnefningar og allt þetta og alltaf verið að keyra yfir hv. stjórnarandstöðuna í hverju einasta skrefi, sýnir okkur að það hefur orðið breyting á. Menn eru ekki að leita sátta eða samstöðu. Það sýnir hvað núgildandi stjórnarskrá er veik í að stöðva slíkt ofbeldi. Þess vegna hef ég lagt þessa tillögu fram.

Virðulegi forseti. Skrýtin staða er uppi í þinginu. Þingmenn stjórnarandstöðunnar eru að leita leiða til þess að koma málinu einhvern veginn fyrir vind. Ég sakna þess að flutningsmenn tillögunnar sem hér liggur til umræðu, þeir flutningsmenn sem bera ábyrgð á tillögunni um breytingarákvæði við breytingargrein stjórnarskrárinnar, séu ekki hér og tali af eldmóði fyrir tillögu sinni. Hvar eru þeir hv. þingmenn? Alveg hreint með ólíkindum er að upplifa það hér í þinginu. Fyrst sópa þeir frumvarpinu sem var komið frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem í sitja aðallega fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, út af borðinu og koma fram með þessa málamiðlunartillögu. Þeir gerðu báða hópa Vinstri grænna og báða hópa Samfylkingarinnar kolvitlausa með aðgerð sinni, svo vantar þá hér í þinghúsið til að tala af eldmóði fyrir þessu máli. Um leið og frumvarpið kom fram vissi maður að stjórnarskrármálið í heild sinni væri ónýtt, sem betur fer. Það var löngu komið í ljós að það var ekki þingfært. Nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna voru sífellt með óbragð í munni yfir málinu og vísuðu til réttlætiskenndar sinnar. Þegar nýkjörnir formenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, auk þingmanns utan flokka, hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, lögðu fram þetta frumvarp breyttist takturinn. Það átti að fara að berjast fyrir því að auðvelda það að breyta stjórnarskránni miðað við það sem nú er. Það fékk að sjálfsögðu mikla gagnrýni vegna þess að ég tel að þokkalega erfitt eigi að vera að breyta stjórnarskránni svo breytingar á stjórnarskránni séu ekki eins og hver önnur veðrabrigði. Þá var brugðist við og lögð fram breytingartillaga við það ákvæði, þingmeirihlutinn hækkaður og settur inn þröskuldur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru því búnar að vera stanslausar stjórnarskrárreddingar síðustu fjögur ár. Þegar ég var að læra lögfræði bar ég að sjálfsögðu mesta virðingu fyrir stjórnarskránni og að sjá þá atlögu sem er búið að gera að stjórnarskránni okkar, lýðveldisstjórnarskránni nr. 33/1944, er raunverulega þyngra en tárum taki. Það kemur kannski ekki mikið á óvart að komið sé fyrir málinu eins og nú er, því það er löngu vitað að til þess að ganga í Evrópusambandið þarf að breyta íslensku stjórnarskránni. Íslenska stjórnarskráin hefur ekki það ákvæði í sér sem leyfir fullveldisafsal þjóðarinnar, virðulegi forseti. Því var farið af stað með langt ferli sem var talið vera þjóðþrifamál því vinstri menn halda að stjórnarskráin hafi valdið því að hér var bankahrun, hversu fáránlega sem það hljómar. Það hefur verið notað sem rök og farið var af stað á þeim forsendum að skapa þá stemningu að íslenska þjóðin þurfi stjórnarskrá svona svipað eins og krafan var með arabíska vorið þegar fólki var safnað saman úti á götum og það látið mótmæla og halda að það réði einhverju um stjórnskipan ríkjanna. Því miður er staðan orðin sú að allir sjá að áhlaup á stjórnarskrána er ófæra og hefur alla tíð verið. Hér hafa logað rauð ljós allt þetta kjörtímabil, allt frá því að hæstiréttur ógilti stjórnlagaþingskosninguna. Fræðimenn, sérfræðingar í greininni, allir vöruðu við því að þetta yrði gert, að sú leið yrði farin að taka ófullburða plagg og gera það að stjórnarskrá Íslands og henda þeirri gömlu. Virðulegi forseti. Hvaða lýðræðisríki, meira að segja vestrænu, mundi detta annað eins í hug? Gott dómafordæmi er komið á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar sem var settur inn í stjórnarskrána í mikilli sátt árið 1995. Það vita raunverulega allir orðið réttarstöðu sína samkvæmt stjórnarskránni okkar þannig að hún hefur svo sannarlega staðist tímans tönn. Þau álitaefni sem risu eftir að mannréttindakaflinn var settur inn hafa verið leidd til lykta. Það er raunverulega ekki álitamál lengur hver réttur íslenskra landsmanna er gagnvart sinni stjórnarskrá. Gleymum því ekki, virðulegi forseti, að stjórnarskrá er fyrst og fremst vörn borgaranna fyrir stjórnvöldum sem starfa á hverjum tíma. En hvað gerist hér á Íslandi? Stjórnvöld sjálf, vinstri öfgaöfl, ákveða það að breyta þessum sáttmála sér í hag. Þau ráðast að grunnstoðum sáttmálans sem við öll sem búum í þessu landi eigum að hafa að leiðarljósi og leita réttar okkar til. Það eru stjórnvöld sjálf sem ráðast að þessu með því að setja sína eigin stjórnarskrá og ætla að gera það í miklu ósætti að því er virðist. Virðulegi forseti. Þetta gæti nú leitt til borgaramótmæla í einhverju ríki en því miður er það orðið svo að við landsmenn erum orðin nokkuð dauf fyrir yfirgangi og ofríki þessarar ríkisstjórnar. Ég held að við séum öll að hugsa það sama: Það styttist mjög í kosningar. Það eru örfáar vikur núna. Ég bið landsmenn um að sýna þolinmæði til 27. apríl. Við erum kannski öll orðin svo máttlaus fyrir því sem þessi ríkisstjórn hefur lagt á okkur. Við erum að tala um ESB-umsóknina í mikilli ósátt. Við erum að tala um Icesave, ekki einu sinni heldur þrisvar, virðulegi forseti. Við þurftum að stóla á forsetann þá. Við erum að tala um náttúruverndarlögin. Við erum að tala um rammaáætlunina. Við erum að tala um ríkisstjórn sem ætlaði að umbylta fiskveiðistjórnunarkerfinu. Allt átti þetta að fara í gegn á mjög litlum meiri hluta, því þarna voru vinstri flokkarnir komnir við stjórnvölinn. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði úr þessum ræðustól fyrir örfáum dögum að þau væru einungis hálfnuð með verk sitt, þau ætluðu að starfa á næsta kjörtímabili líka. Þá fékk ég raunverulegan kuldahroll. Þá skildi ég hvers vegna ríkisstjórnin hefur allt fram á þennan dag verið að leggja fram mál í þinginu til 1. umr. Hún ætlar sér nefnilega að reyna að halda völdum á næsta kjörtímabili. Það er kannski það sem er nokkuð óhuggulegt í þessu máli öllu saman, virðulegi forseti. Eins og ég byrjaði ræðu mína á þá erum við þingmenn að reyna að finna einhverja lausn á þessu og ég tel bestu lausna þá sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson talaði hér um áðan; að taka allt málið og sópa því út af borðinu, taka þau brýnu mál sem liggja fyrir þinginu og sátt er um og gera þau að lögum, slíta þingi og fara út í kosningabaráttuna. Láta þannig ný stjórnvöld fást við verkefnin sem eru hér fram undan, að koma skuldugum heimilum til hjálpar, að skapa atvinnu og reyna að koma lífinu af stað á nýjan leik í þessu landi eftir fjögurra ára niðursveiflu vinstri stjórnarinnar sem hefur því miður gert einungis ógagn og hækkað skatta. Hin leiðin er sú að hleypa þessari vitleysu í gegnum þingið á mjög tæpum meiri hluta þingmanna, þá kemur í ljós hvað utanflokkaþingmenn og þingmenn Hreyfingarinnar gera í málinu, og láta reyna á neyðarhemilinn í fyrsta sinn frá lýðveldisstofnun frá 1944, að nýtt þing felli stjórnarskipunarlög. Það væri skemmtileg eftirskrift fyrstu vinstri stjórnarinnar sem situr heilt kjörtímabil. Það væru góð eftirmæli, virðulegi forseti. Er það þetta sem þeir þingmenn sem leggja fram frumvarpið og þeir þingmenn sem leggja fram breytingartillögu að frumvarpinu varðandi náttúruauðlindaákvæðið vilja? Eigum við bara ekki að láta reyna á það? Er kannski orðið tímabært að það verði gert, virðulegi forseti? Í Icesave þurftum við þingmenn að lúta í lægra haldi fyrir ofríki ríkisstjórnarinnar. Forseti Íslands greip þá í neyðarhemilinn sem lagasetning hefur. Neyðarhemillinn er farinn að birtast hér í þessu máli, ef þetta heldur áfram svona marga daga í viðbót. Neyðarhemillinn verður nýkjörið þing eftir 27. apríl. Virðulegi forseti. Kannski er það besta lausnin ef ófáanlegt er að málið verði sett til hliðar og nýtt þing taki 

Virðulegur forseti. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur hvort hún telji að ein af ástæðum þess að verið er að reyna að breyta stjórnarskránni, þ.e. af hálfu stjórnlagaráðs og þjóðaratkvæðagreiðslum og svo af hálfu stjórnarflokkanna, sé aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu sem samþykkt var á Alþingi sumarið 2009.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason heyrði vonandi, að ekki er fullveldisframsalsákvæði í núgildandi stjórnarskrá. Verði farin sú leið að draga umsóknina ekki til baka er það einn parturinn af því að breyta þarf stjórnarskrá. Það verður að horfa fram á það á næsta kjörtímabili að setja nokkurs konar fullveldisframsalsákvæði inn í stjórnarskrána. Það er alveg klárt. Hvort aðildarumsóknin er forsenda þess að breytingarákvæðið er komið fram núna veit ég ekki, en hitt veit ég að hæstv. þáverandi utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, lagði ríka áherslu á það árið 2009 þegar stjórnarskrárbreytingar voru til umræðu að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar til þess að hægt væri að breyta stjórnarskránni á miðju kjörtímabili til þess að unnt væri að ganga fyrr inn í Evrópusambandið. Það er þekking og staðreynd sem allir vita sem hafa lesið stjórnskipunarrétt og þá staðreynd að umsóknin að Evrópusambandinu liggur inni hjá þeim Brussel-mönnum. Ég get ekki sett mig í hugarheim þeirra þriggja hv. þingmanna sem leggja þetta frumvarp um breytingarákvæði fram, en ég geld varhuga við því, virðulegi forseti, að hafa í gildi tvö breytingarákvæði á stjórnarskránni sem eru samsíða þannig að þingmenn geti verið að leika sér heilt kjörtímabil og til framtíðar við mögulegar breytingar á stjórnarskránni og fá raunverulega eitthvað val um það hvernig á að breyta stjórnarskránni. Ég geld varhuga við því.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að skilja svar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og ræðu hennar áðan með öðrum hætti en þeim að hún telji frumvarpið vera allsherjarsamsæri þeirra sem vilja gera breytingu á stjórnarskránni, eins og unnið hefur verið að á þessu kjörtímabili. Það sé hálfgert samsæri varðandi ESB-aðildina sem Alþingi ákvað og samþykkti hér sumarið 2009. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann að því á hvaða forsendum Framsóknarflokkurinn hefur lagt áherslu á að endurskoða stjórnarskrána. Nú liggja fyrir samþykktir frá Framsóknarflokknum, bæði frá 2009 og sömuleiðis frá því núna eftir áramótin. Hvaða ástæður sér Framsóknarflokkurinn til þess að breyta stjórnarskránni, fyrst hv. þingmaður telur að ESB-aðildin sé ein af ástæðum þess að núverandi stjórnvöld, stjórnlagaráðið og þjóðaratkvæðagreiðslan, hafi komist að þeirri niðurstöðu að það beri að breyta stjórnarskránni? Í öðru lagi langar mig til að beina spurningu til hv. þingmanns um hvort hún telji að tilgangur þeirrar umræðu sem hér á sér stað um breytingu á stjórnarskránni sé meðal annars að innleiða hér sósíalisma, eins og komið hefur fram hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni og varaformanni Framsóknarflokksins fyrr í umræðum í dag.

Virðulegi forseti. Það er skemmtilegt þegar þingmenn leggja öðrum þingmönnum orð í munn og gera þau að sínum. Ég kannast ekki við að ég hafi á nokkurn hátt talað fyrir einhverjum samsæriskenningum þegar ég svaraði þingmanninum mjög málefnalega um breytingarákvæði sem þarf að gera á stjórnarskrá göngum við í ESB. Ég bendi hv. þm. Birni Vali Gíslasyni á að hann verður að eiga þessa sósíalistaumræðu við þann þingmann sem situr hér fyrir aftan mig á forsetastóli, því ég get því miður ekki svarað fyrir aðra þingmenn þrátt fyrir að þeir séu samþingmenn mínir.

Ég spyr um þína afstöðu.

Það er hins vegar gott að sú spurning kom fram um hvers vegna við framsóknarmenn teljum að breyta þurfi núgildandi stjórnarskrá. Það er til þess að setja, eins og við höfum sett á oddinn, auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána. Nú skal hv. þm. Björn Valur Gíslason hlusta mjög vel, því ég var á mjög merkum fyrirlestri í Háskóla Íslands í gær þar sem Stefán Már Stefánsson, prófessor í Evrópurétti, hélt fyrirlestur um ESB og auðlindirnar. Vegna þess að hv. þm. Björn Valur Gíslason var meðal þeirra þingmanna sem réðust heiftarlega á hugmyndir okkar framsóknarmanna þegar við komum fram með tillögur okkar að auðlindaákvæði sem byggðist á skýrslu auðlindanefndar frá 2002, að nýtingarréttinn yrði að vernda í stjórnarskrá, vil ég segja að það er nýtingarréttur auðlindanna sem Evrópusambandið sækist eftir og hefur umráð yfir, en ekki eignarhald auðlindanna. Eignarhald auðlindanna er alveg klárt, það er í eigu þjóðríkjanna, en löggjöf Evrópusambandsins og regluverk byggir allt á því að nýtingarrétturinn færist til Evrópusambandsins. Nú er ágætt að hv. þm. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur þegar hún segir að þessu máli væri best sópað út af borðinu hjá núverandi þingi, menn kæmust að einhverri niðurstöðu um það hvernig því yrði mögulega fram haldið á næsta þingi eða tillögu í þá átt. Varðandi hitt atriðið hvort það sé orðið tímabært að virkja þennan neyðarhemil, sem svo er kallaður, er auðvitað ákveðin freisting í því. En í því er líka fólgin ákveðin áhætta. Ég tel að málið sé það mikilvægt að það sé ekki þeirrar áhættu virði og við hér í þinginu eigum að hafa þá ábyrgð að hleypa því ekki í þann farveg. Mig langar að varpa spurningu til hv. þingmanns varðandi þær hugmyndir sem hv. þm. Pétur Blöndal kom fram með áðan sem eru í raun mjög stíf túlkun, getum við sagt, á því hvernig við getum staðið að breytingum á stjórnarskránni í framtíðinni. Í fyrsta lagi spyr ég í þessu fyrra andsvari hvort ekki sé nauðsynlegt, ef við á annað borð hyggjum á breytingar á þessu ákvæði, að þær séu í þeim anda sem hv. þm Pétur Blöndal kynnti? Þetta eru hugmyndir sem hann hefur varpað fram, þær hafa ekki verið lagðar fram formlega, en með þeim er í raun ítrekað hversu mikilvægt það er að vanda til vinnu við undirbúning á breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins. Ætti málið ekki að vera á þessu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir fyrirspurn hans. Það er mjög athyglisvert að hann telur að best sé að við höldum áfram að ræða þessi mál og reynum að bjarga því sem bjargað verður þar til þessir aðilar viðurkenna það fyrir alþjóð, sem þeir hafa að mínu mati viðurkennt fyrir sjálfum sér, að málið allt er ónýtt. Það er fallið á tíma. Tímaþröngin er meira að segja yfirstaðin því umboð þingmanna er að renna út. Síðasti þingdagur átti að vera í síðustu viku. Tíminn er útrunninn. Við erum að missa umboð okkar til að setja lög. Þótt þingið geti starfað alveg fram að kosningum er farið að halla mjög í tólf á þessu kjörtímabili. Þess vegna vil ég segja þetta um tillögur hv. þm. Péturs Blöndals: Þær verða einfaldlega að bíða þar til kosningar eru yfirstaðnar og nýtt þing tekur til við að ræða breytingar á stjórnarskrá, að mínu mati. Þetta þing getur ekki bundið næsta þing á annan hátt en að vísa til þess frumvarpi sem þetta þing samþykkir til samþykktar eða synjunar á nýju stjórnarskipunarlögum. Það er hlutverk okkar þingmanna að fara líka með stjórnskipunarvaldið. Eitt kjörtímabil felur í sér lagasetningarvald og stjórnskipunarvald, þ.e. það er skylda þingmanna, okkar allra 63, að hafa alltaf á bak við eyrað hugsanlega vinnu við breytingar á stjórnarskránni í okkar daglegu störfum. Það er vinna þingmanna. Sá ótti um að ekki verði unnið með hugsanlegar breytingar á stjórnarskránni á næsta kjörtímabili er, held ég, hreinn spuni 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að tillaga hv. þm. Péturs Blöndals verður auðvitað rædd samhliða umræðu um breytingar á stjórnarskrá á næsta kjörtímabili. Ég var meira að leita eftir viðbrögðum hv. þingmanns við þeirri reynslu sem við höfum af þessu kjörtímabili og þeim vinnubrögðum sem við höfum horft upp á að þingmenn geta lagst í við að reyna að knýja fram breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Ég vil eiginlega bara segja vinnubrögð sem þeir geta lagst svo lágt að beita, eins og við höfum orðið vitni að á kjörtímabilinu. Verði þessu ákvæði breytt þarf að gera það eftir mjög þröngri túlkun, þ.e. það þarf að vera verulega erfiður þröskuldur að komast yfir. Ef við hefðum haft slíkt þröngt ákvæði í stjórnarskránni núna, hvaða stöðu hefði það sett núverandi meiri hluta, eða minnihlutastjórn með stuðningi nokkurra annarra þingmanna, við þessa málsmeðferð? Þurfum við ekki, í ljósi reynslunnar, að hafa ákvæðið hreinlega mjög strangt þannig að mönnum detti ekki aftur í hug að beita þessum aðferðum þegar rykið verður fallið og þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð verða kannski fallin í gleymskunnar dá. Menn standi þá fyrir framan þennan þröskuld hyggi þeir á slík vinnubrögð aftur. Ef breytingarákvæðið hefði verið mjög strangt, eins og 

Virðulegi forseti. Ég vil, í ljósi þess sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir, fara aðeins yfir vinnubrögðin bara varðandi þetta frumvarp um breytingu á breytingargrein stjórnarskrárinnar sem sýnir hvað vinnubrögðin hjá meiri hlutanum eru ótrúlega slæm og ófagleg. Fyrsta dæmi. Þessi meiri hluti hefur breytt auðlindaákvæðinu að minnsta kosti fjórum sinnum bara eftir áramót. Lagt er fram frumvarp um breytingu á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Það er búið að breyta því öllu. Það er búið að breyta hlutfalli þingmanna. Það er búið að setja inn þröskuld í þjóðaratkvæðagreiðslu. Og einu í viðbót er búið að breyta, ákvæðið átti að vera tímabundið í fjögur ár en hefur núna breyst í að vera ótímabundið. Bara á nokkrum dögum er búið að gjörbylta með breytingartillögu því frumvarpi sem kom fyrst fyrir þingið. Hvað er fólk að hugsa? Þetta á að vera upptakturinn að breytingarákvæði í stjórnarskrá sem er æðst allra laga. Vinnubrögðin eru algjörlega fyrir neðan allar hellur. Þess vegna er ég svo fegin því að hér séu þingmenn að berjast á móti þessu, því þetta er ekkert annað en áhlaup á stjórnarskrána. Það er ekki hægt að tala um það öðruvísi. Þá spyr maður sig: Hver er ástæðan fyrir því að breyta þurfi breytingarákvæði stjórnarskrárinnar? Jú, rökin eru þau að ráðast þurfi hratt í breytingar á stjórnarskránni til að tillögur frá stjórnlagaráði, sem hafa tekið 500 breytingum, nái sem fyrst inn í stjórnarskrána því að eftir fjögur ár þegar möguleiki er á að breyta stjórnarskránni næst, í þarnæstu kosningum, séu tillögurnar orðnar sex ára gamlar. Þetta eru einkennileg rök því stjórnarskrá á að geta staðist 

Virðulegur forseti. Ég ætla að taka aðeins til máls um stjórnarskrána og fara yfir aðdragandann í þeirri stöðu sem við erum í núna, en þar sem ég tel alveg einsýnt að þingi fari að ljúka einhvern tímann á næstu sólarhringunum, skulum við segja, ætla ég ekki bara að tala um stjórnarskrána. Ég ætla líka aðeins að tala um þennan vinnustað, Alþingi, sem ég hef nú unnið á í 18 ár og aðeins að segja frá reynslu minni hér; hvað hefur breyst, hvað hefur batnað, hvað hefur versnað og hvernig ég lít á þennan vinnustað eftir þennan langa tíma. Það eru ekki mörg tækifæri sem gefast til þess úr þessu af því að ef svo fer sem líklegt er, að samið verði um þinglok á næstu sólarhringum þá raðast hér upp á dagskrá fjöldi mála sem á að klára. Þá er ekki vinsælt að tala lengi um eitthvað annað en það sem snýr bara að þeim málum. Ég ætla því að nýta ræðutíma minn í að fara nokkrum orðum um þennan vinnustað, Alþingi, og þá reynslu sem hefur safnast upp hjá mér á 18 árum. En fyrst að stjórnarskránni. Ég hef verið mikill talsmaður þess lengi að breyta stjórnarskránni og tel að það sé fyrir þó nokkru kominn tími á að við förum í endurskoðun á henni. Ég hef reyndar liðkað fyrir því ferli á síðustu árum. Ef ég fer aðeins yfir forsöguna þá ræddum við þessi mál nokkuð ítarlega í Framsóknarflokknum á sínum tíma og var sett á laggirnar nefnd sem Jón Kristjánsson, fyrrverandi hv. þingmaður, leiddi. Það var nefnd um íbúalýðræði. Sú nefnd, sem var á vegum Framsóknarflokksins, skilaði niðurstöðu sem var m.a. sú að fara ætti í það að breyta stjórnarskránni með svokölluðu stjórnlagaþingi, þ.e. bindandi stjórnlagaþingi. Við bjuggum til þingmál úr niðurstöðunni á sínum tíma og var sú er hér stendur reyndar 1. flutningsmaður að slíku máli fyrir hönd framsóknarmanna á 136. löggjafarþingi. Þá lögðum við til að bindandi stjórnlagaþing, sem í sætu 63 fulltrúar, kæmi með tillögu að nýrri stjórnarskrá. Sú tillaga sem kæmi frá stjórnlagaþinginu færi í þjóðaratkvæðagreiðslu og þjóðin mundi síðan samþykkja hina nýju stjórnarskrá sem þannig væri lögð fyrir eða hafna henni. Það þýddi að málið færi aldrei til Alþingis, það færi fram hjá Alþingi. Alþingi Íslendinga kæmi ekki að málinu þannig að með lögum yrði verkefnið tekið úr höndum Alþingis og sett í hendur á bindandi stjórnlagaþingi og þjóðinni. Það varð aldrei að veruleika þó að framsóknarmenn hafi lagt það fram á sínum tíma. Málið var rætt á milli flokka en það var alveg ljóst snemma í umræðunni að m.a. sjálfstæðismenn voru ekki á þeirri skoðun að gera ætti það svona og hugmyndin dó meira eða minna í málþófi á sínum tíma. Úr varð að kjósa ráðgefandi stjórnlagaþing, ekki bindandi heldur ráðgefandi, sem ætti að skila inn tillögum að stjórnarskrá til þingsins og var það gert. Fram fór heilmikil kosning um ráðgefandi stjórnlagaþing. 84 þúsund manns tóku þátt í þeirri kosningu. Ég var mikill stuðningsmaður þess að það yrði gert. Það var það næstskásta í stöðunni fyrst ekki var hægt að ná samkomulagi um bindandi stjórnlagaþing. Eins og áður sagði kusu um 84 þúsund manns í kosningu til stjórnlagaþings en sú kosning var síðar úrskurðuð ógild af Hæstarétti. Þá voru góð ráð dýr. Hvað átti að gera? Miklar deilur voru um hvað gera ætti í stöðunni. Ákveðið var á Alþingi, og ég studdi þá vegferð, að sá hópur fólks sem kosinn hafði verið til ráðgefandi stjórnlagaþings af þeim 84 þúsundum í landinu sem tóku þátt í kosningunni, að skásta leiðin væri þá að Alþingi veitti þessum hópi umboð til að vinna að tillögu að nýrri stjórnarskrá. Það var gert en þó í miklum ágreiningi. Vegna þess að ég vildi liðka fyrir að eitthvað kæmi út úr vinnunni og að leitað yrði með þessum hætti til stærri hóps en til þingmanna og til þjóðarinnar með því að þjóðin valdi fólkið á stjórnlagaþing þá studdi ég að Alþingi veitti stjórnlagaráði umboð. Ég tel nefnilega mjög við hæfi að leita til þjóðarinnar varðandi ákveðin álitamál og var það gert þarna. Við fengum afurðina svo aftur hingað. Síðan var tekist á um það, og það var mikið átakaferli eins og heyra má, hvað gera ætti við þá tillögu sem kom hingað frá hinu ráðgefandi stjórnlagaráði sem Alþingi hafði gefið umboð. Það vann áfram að breytingum og lagði fram heildstæða tillögu til þings um nýja stjórnarskrá. Hvað átti að gera við tillöguna? Átti að setja hana að einhverjum hluta í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki? Það var ákveðið að gera það og ég studdi það líka. Ákveðið var að taka ákveðnar prinsippspurningar út úr skjalinu og spyrja um hvort fólk vildi að stjórnarskráin væri á þeim nótum sem stjórnlagaráðið lagði til. Eins var spurt út í ákveðin atriði; persónukjör, vægi atkvæða, þjóðkirkjuna o.fl. og fólk svaraði bara með já-i eða nei-i. Að sjálfsögðu var þetta ekki bindandi kosning og er alls ekki hægt að segja að Alþingi sé siðferðislega bundið af því að samþykkja stjórnarskrána eins og hún kom frá hinu ráðgefandi stjórnlagaráði, alls ekki. Hins vegar var mikilvægt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi þessi prinsippmál til að fá fram ákveðna niðurstöðu og eins þrýsting á þingmenn varðandi þessi álitamál, prinsippmál, þannig að það var fínt að fara í þjóðaratkvæðagreiðsluna. En svo þurfa einstakir þingmenn að gera upp hug sinn til hugmynda að breytingum. Þetta er ekki einhver pakki sem maður þiggur allan eða hafnar alfarið. Það var ljóst frekar snemma eftir að þjóðaratkvæðagreiðslan hafði farið fram og við búin að sjá skjalið sem kom frá stjórnlagaráði, að gera þurfti að ákveðnar breytingar á því. Það sáu held ég eiginlega allir. Það var ekki hægt að samþykkja það skjal óbreytt í heild sinni. En hvað gerist svo? Á þeim tíma var ég frekar vongóð um að það tækist að klára málið en svo klúðraðist það og það er kannski engum einum um að kenna. Kannski var það óskhyggja að halda að við gætum klárað það á þessum tíma eftir hina ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá tel ég að ferlið hafi verið frekar hægfara í þinginu. Að lokum fengu nefndirnar að koma með ábendingar um hvað betur mætti fara varðandi þá kafla sem tilheyrðu nefndunum. Tillaga að nýrri stjórnarskrá var klippt niður í ákveðna hluta og nefndirnar fengu þann hluta sem hæfði þeim. Sú er hér stendur er í allsherjar- og menntamálanefnd þannig að við fengum þær greinar sem lutu sérstaklega að þeim málum sem heyra til allsherjar- og menntamálanefndar. Svo var niðurstöðum skilað í janúar, það var mjög seint í ferlinu; kosningabarátta fram undan, landsfundir og flokksþing flokkanna í uppsiglingu o.s.frv., þannig að hin efnislega umræða um greinarnar hefur eiginlega aldrei komist í gang almennt á hinu háa Alþingi. Ég held hins vegar að þeir sem sitja í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi skoðað greinarnar frekar vel eins og þingið hefði almennt átt að gera þannig að málið næðist í gegn. Eftir á að hyggja var það kannski óskhyggja að halda að við gætum klárað það á þessum tíma. Ég ætla því ekki að kenna neinum einstökum um það eða einhverjum flokkum eða neitt slíkt. Það er bara staðan sem uppi er núna. Við hefðum kannski átt að setjast betur yfir það í ferlinu hvernig vinna ætti þetta þannig að það næðist en eins og ég sagði var það kannski óskhyggja að það mundi takast. Kannski tekur þetta bara miklu lengri tíma fyrst um heildarendurskoðun er að ræða. Ef eitt mál er umdeilt þá getur hver sem er hjakkað í því og stoppað allt hitt í leiðinni. Það er staðan í dag og ég tel einsýnt að voðalega lítið komi út úr þessu í augnablikinu, en ég ber von í brjósti um að næsta þing haldi áfram að vinna málið. Það þarf kannski að finna einhvern annan takt í þeirri vinnu, ég skal ekki segja um það, ekki verð ég á því þingi til að hafa áhrif á það. En ég óska þeim sem taka þátt í þeirri vinnu velfarnaðar og vona að við sjáum nýja stjórnarskrá í þingskjölum á næsta kjörtímabili sem þingið getur þá samþykkt rétt fyrir þarnæstu alþingiskosningar, ekki næstu. Þá færi málið í það hefðbundna ferli sem við þekkjum og við fáum nýja stjórnarskrá. Þetta eru það sem ég ætla að segja um stöðuna í stjórnarskrármálinu. En nú ætla ég að víkja aðeins að þessum vinnustað almennt. Ég tek það fram að sú er hér stendur hefur ekki talað mikið í þessari pontu upp á síðkastið, má segja, og kannski aldrei þannig séð og ekki tekið þátt í málþófi, sem er mjög vinsælt að tala um í þessum sal. Þótt allir flokkar hafi tekið þátt í því hefur sú er hér stendur ekki verið þátttakandi í því og er það bara gott, enda hef ég mjög ákveðnar skoðanir á því hvernig þingsköpin eru varðandi það mál. Ég ætla aðeins að ræða það á eftir. En ég get alveg sagt það hér, af því að ég ætla aðeins að fara yfir þennan vinnustað, að ég tel að það hafi verið galli þegar þingið tók upp þá reglu að upplýsa um ræðutíma þingmanna. Þá fóru fjölmiðlar að birta hvað þingmenn töluðu lengi í pontunni og birtu opinberlega nöfn þeirra þingmanna sem tala mest og þeirra sem tala minnst. Það vill enginn þingmaður vera á botninum og tala minnst því að þá lítur út fyrir að hann hafi bara ekkert að segja og sé bara lélegur þingmaður o.s.frv., en það er alls ekki þannig. Ég man eftir mjög góðum hv. þingmönnum sem töluðu sjaldan og lítið í pontu. Ég ætla að nefna einn þingmann af handahófi. Ég ætla ekki að nefna neinn hv. þingmann í mínum flokki, ég ætla að leyfa mér að nefna þingmann úr öðrum flokki sem var hér á sínum tíma, fyrrverandi hv. þm. Guðjón Guðmundsson úr Sjálfstæðisflokknum. Ég sé að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson situr og nikkar í salnum enda þekkjast þeir mjög vel. Fyrrverandi hv. þm. Guðjón Guðmundsson, sem var hér á sínum tíma í salnum, talaði mjög sjaldan í pontu en hann var samt einn af öflugustu þingmönnunum. Svona er hægt að telja upp fleiri þingmenn, en ég tel að með því að upplýsa um með allri þeirri tækni sem við búum við, hvað þingmenn tala lengi í pontu hvetji þingmenn til að fara upp oftar en þeir ættu að gera og tala lengur en þeir ættu að gera svo þeir lendi ekki á botninum. Enginn vill verma botnsætið. Ég hef unnið á þessum vinnustað í 18 ár sem þingmaður og af þeim tíma var ég ráðherra í sjö ár. Ég verð að segja að mér þykir alveg gríðarlega vænt um Alþingi. Alþingi hefur breyst að mörgu leyti og mestallt er til batnaðar. Þegar sú er hér stendur var kjörin á þing árið 1995 var ýmislegt með öðrum hætti. Ég vil nefna fyrst að við vorum kjörnar hér inn 16 konur, þ.e. rúmlega 25%. Konur voru 15 á þinginu þar á undan þannig að það var nú frekar lítil breyting, en árið 1995 urðu konur 25% þingmanna þannig að þetta var karlavinnustaður í heildina. Það hefur breyst. Þó hefur ekki náðst algert jafnvægi í því en vonandi stendur það til bóta. Á þinginu þar á eftir voru konurnar 22, fóru úr 16 upp í 22, en svo varð bakslag, 19 konur voru kjörnar inn 2003. Síðan lagaðist það pínulítið, 20 konur 2007 og 27 konur árið 2009, sem eru þá tæplega 43%, þannig að konur eru komnar yfir 40%-múrinn, sem er gríðarlega ánægjulegt. Þar hefur orðið mikil breyting og er hún mjög til bóta. Ég tel að þessi vinnustaður hafi breyst á jákvæðan hátt fyrir vikið þannig að það er mjög jákvætt þó að ég verði að viðurkenna að konurnar hafa ekki alveg sama aðgang að völdum og karlarnir almennt, það ríkir enn þá svolítil karlastemning á þessum vinnustað. Fyrir aftan mig er málverk af Ingibjörgu H. Bjarnason, sem var fyrsta konan á Alþingi. Ég hef heyrt skemmtilega sögu sem ég veit ekki alveg hvort er af Ingibjörgu H. Bjarnason eða Rannveigu Þorsteinsdóttur, sem kjörin var á þing fyrir Framsóknarflokkinn á sínum tíma. Sagan segir frá atburði sem á að hafa átt sér stað í þinghúsinu og tengist því að einhverju leyti hvernig þessi vinnustaður var og lýsir því hvað konur hafa verið reffilegar sem kjörnar hafa verið á þing. Ég veit sem sagt ekki hvort það var Ingibjörg H. Bjarnason eða Rannveig Þorsteinsdóttir sem lenti í þessu, en sagan segir frá því þegar viðkomandi kona var á hlaupum upp stigann fyrir framan Kringluna og hittir þar á forseta þingsins. Forsetinn segir: „Mikið eruð þér léttar á fæti, frú Ingibjörg“ - eða „frú Rannveig.“ Hún svarar, snögg upp á lagið: „Ja, ekki þyngir pungurinn.“ Þetta finnst mér svolítið skemmtileg saga af því að hún lýsir svolítið andanum hérna og hvað konurnar hafa oft verið uppteknar af því, af eðlilegum ástæðum, hvað það var mikilvægt að konur væru líka þar sem ákvarðanir voru teknar og að hafa áhrif á samfélagið. Það er ekkert lýðræði fyrr en konur eru til jafns við karla alls staðar, ekki bara á Alþingi heldur líka í ríkisstjórn, í stjórnsýslunni og á hverjum einasta vinnustað. Þessi saga lýsir svolítið þeirri hugsun. En það er annað sem er líka mjög sérstakt við þennan vinnustað og það er hvers eðlis stjórnmálastarf og flokksstarf er. Hér eru 63 þingmenn og þótt oft birtist sú mynd að þingmenn standi allir eins og ein blokk í sínum eigin flokki og takist á við aðra flokka þá er það eiginlega ekki þannig í reynd. Hér eru menn vinir þvert á flokka og jafnvel mjög góðir vinir og svo eru menn ekki alltaf vinir innan flokka heldur, menn geta barist þar mjög grimmilega í mikilli samkeppni. Þeir sem hafa verið hér um hríð hafa fundið fyrir þessu öllu saman, og segi ég þetta bæði á jákvæðan hátt en neikvæðan líka. Það er alveg ljóst að þeir sem hafa valist hingað inn til að vinna fyrir land og þjóð eru fljótir að safna á sig þykkum skráp, þeir hafa þykkan skráp. Takast þarf á við mjög mörg verkefni inni í þessu samkeppnisumhverfi, oft í flýti, oft í stórum málum sem skipta miklu máli og fólk finnur til ábyrgðar gagnvart. Menn fá því fljótt þykkan skráp. Hér verða menn líka umdeildir. Einhvern tíma var sagt að þeir sem ekki væru umdeildir væru ekki að gera neitt. Ég held að mikið sé til í því. Þeir sem vilja breyta breyta oft eða koma að hagsmunum og verða þá umdeildir fyrir vikið. Þeir sem eru mjög umdeildir, það er spennandi að fylgjast með þeim af því að þeir eru yfirleitt eða oft að gera eitthvað snjallt. Það getur verið mjög kalt á toppnum þó að útsýnið sé gott, eins og danskur þingmaður sagði einu sinni og var reyndar yfirskrift á bók. Sá vinskapur sem myndast oft á milli fólks er mikilvægur. Vinskapur þvert á flokka er gríðarlega mikilvægur, þannig er hægt að byggja brýr á milli flokka og leysa oft hin flóknustu mál á milli fólks sem ber traust hvert í garð annars þótt það sé ekki í sama flokki. Þetta verður eitt af því sem ég mun sakna þegar ég yfirgef þennan vinnustað eftir þetta kjörtímabil, ég mun sakna allra vinanna á þinginu. Þótt þeir fari ekki langt verður allt annað að vera ekki að vinna með þeim dagsdaglega og ég mun sakna þess. Eitt sem hefur breyst mikið og verulega upp á síðkastið er nefndarstarfið og mig langar aðeins að fara nokkrum orðum um það. Nefndirnar voru miklu minni og fleiri þannig að þingmenn voru oft í tveimur nefndum, jafnvel í fjórum, fimm nefndum. Það var mjög þungt og sligandi fyrir þingmenn. Núna eru nefndirnar færri og stærri og fyrir vikið faglegri að mínu mati og þingmenn geta einbeitt sér betur að því sem fer fram í nefndunum. Þó að menn komist nánast aldrei alveg yfir allt sem þar á að gera og lesa þá er þetta mun faglegra. Á sínum tíma - gaman er að rifja upp stórmál sem urðu mjög umdeild og svo voru þessar litlu nefndir að eiga við slík mál. Það er eitt mál sem mér er svolítið minnisstætt, gagnagrunnur á heilbrigðissviði, miðlægur gagnagrunnur, sem var gríðarlega umdeilt mál. Þegar það var tekið hingað inn stóð fyrst til að taka það frekar hratt í gegn og menn héldu að það væri hægt en svo reyndist það nú ekki og mjög mikið var rifist um málið í nefndinni. Fjöldi umsagnaraðila var kallaður til og umsagnaraðilarnir voru frammi á gangi meðan nefndin var að störfum - ég sat í heilbrigðisnefnd á þeim tíma, var reyndar ef ég man rétt varaformaður í nefndinni og ég held að hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hafi verið formaður - hagsmunaaðilarnir voru kallaðir til og þeir voru hafðir margir frammi í einu af því að þeir voru teknir inn í frekar stórum hollum. Það voru næstum því slagsmál á ganginum milli hagsmunaaðila fyrir framan meðan nefndin reyndi að hlusta á þá sem voru mættir og sátu inni. Þá var handagangur í öskjunni. Ég man til dæmis eftir einu og er svolítið skemmtilegt að rifja það upp og það er í eina skiptið sem ég hef orðið vitni að slíkum atburði. Það gerðist í nefndinni að hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, sem þá var þingmaður spurði einn gestinn, og það var ekki hvaða gestur sem var heldur Kári Stefánsson, sem var mjög mikilvægur umsagnaraðili í því máli, frá Íslenskri erfðagreiningu. Kári hafði þann sið að sletta talsvert ensku þegar hann talaði og Ögmundur Jónasson spurði gestinn á ensku. Það fannst mér stórkostleg stund og mjög sérstakt að sjá núverandi hæstv. innanríkisráðherra spyrja gestinn á ensku. Það vakti mikla kátínu í nefndinni. En nefndirnar eru stærri núna og faglegri og það er vel. Hér var aðstaða öll þröng. Skálinn var ekki til staðar, ekki var búið að byggja hann þannig að allt fór fram í þessu húsi meira og minna, nema þingmenn voru með skrifstofur annars staðar. Hér var líka annar bragur á og ég tel að þar höfum við séð mjög jákvæða þróun. Menn skvettu stundum svolítið í sig og voru þá jafnvel í þingsal. Það var sérstaklega áður en menn luku störfum fyrir jól til dæmis. Í dag kæmust menn ekki upp með þetta. Það er gjörbreytt og er mjög til batnaðar hvernig það hefur allt þróast. Fólk tekur starf sitt þannig núna að því dettur þetta ekki í hug í dag og orðið hefur mjög jákvæð breyting. Gamli tíminn er farinn varðandi það mál. Þessi salur er líka mjög sérstakur. Ég hef sýnt hann margoft gestum og hef alltaf gert það með miklu stolti. Ef gestirnir hafa verið íslenskir hafa þeir yfirleitt sagt: Svakalega er þessi salur lítill, við héldum að hann væri miklu stærri, hann lítur miklu stærri út í sjónvarpinu. Það er líka alltaf mjög skemmtilegt að segja frá því hvernig við sitjum í þessum sal af því að það er með sérstökum hætti. Ég held að það sé einsdæmi - ég veit alla vega ekki um önnur þing sem sitja eins og við sitjum - að við drögum númeraða kúlu úr kassa í upphafi hvers þings og sitjum þá ekki á sama stað milli ára nema við drögum sömu kúluna, sem er nú sjaldgæft, þannig að setið er eftir svona lottókerfi eins og einhver sagði á meðan í öðrum þjóðþingum er setið á kjördæmavísu eða eftir flokkum, en hér er það ekki. Mig langar líka - af því að ég er að fara aðeins yfir þennan vinnustað og þennan sal í augnablikinu - að minnast á að íslenski fáninn sem er hér fyrir aftan var ekki þegar ég hóf störf á Alþingi 1995. Hann kom í þingsalinn árið 2007, það eru að verða sex ár í haust síðan íslenski fáninn kom hingað inn. Og núna getum við ekki hugsað okkur salinn án fánans, það var því mjög til bóta að fá hann inn. Hv. þáverandi þingmaður, Guðmundur Hallvarðsson, flutti það mál og meiri hluti var fyrir því að lokum - það þurfti að endurflytja það mál, hann flutti það fimm sinnum - að taka fánann inn í þingsalinn og þar með urðum við annað vestnorrænu ríkjanna til að gera það. Það var eitt vestnorrænt ríki á undan okkur í þessu, það var Grænland. Þeir skveruðu grænlenska fánanum inn í sinn þingsal strax og þeir fengu fána. Færeyingar voru svo aðeins á eftir okkur. Svo má velta fyrir sér af hverju við sitjum með hæstv. ráðherra á þessum vængjum sitt hvorum megin og þingmenn fyrir framan. Þetta er svolítil þið- og við-uppsetning og ætti kannski að endurskoðast. Síðan vil ég líka koma einu að - af því að ég er að fara aðeins yfir þennan vinnustað og mun ekki fá tækifæri til að hafa mikil áhrif á hann eftir næstu kosningar - að gera þyrfti eina bragarbót á þessum sal að mínu mati, þ.e. að setja upp raftöflu, þannig að þingmenn sjái hvaða mál eru á dagskrá, sjái næstu ræðumenn og þurfi ekki að hlaupa fram til að horfa á sjónvarpið til þess. Ég held að mjög væri til bóta að setja upp raftöflu annaðhvort upp á vegg til hliðar eða einhvers staðar fyrir aftan, ég tel að það sé ekkert mál og að afgreiða þurfi það. Ég vil ekki yfirgefa þennan stól í þessari yfirferð minni án þess að tala aðeins um búsáhaldabyltinguna. Og hrunið af því að sá atburður hefur auðvitað litað mjög störf þingsins hin síðustu ár. Þegar ég lít til baka yfir þessi 18 ár, þá held ég að í framtíðinni muni ég ávallt hugsa um þingið og þennan tíma sem fyrir og eftir hrun. Það breyttist svo mikið við efnahagshrunið svokallaða. Ég er ekki viss um að allir þingmenn, sem voru hér við þær aðstæður, séu alveg búnir að vinna úr þeim atburðum af því að þeir voru svo miklir, dramatískir, átakanlegir og skiljanlegir. Hér fylltist fólk réttmætri reiði og ekki bara fólkið í landinu heldur þingmenn líka og gríðarleg mótmæli urðu og miklar pólitískar sviptingar. Ríkisstjórn sem maður hélt að væri komin til að sitja mjög lengi, ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks með ofurmeirihluta, fór frá vegna þeirra atburða og gríðarleg átök hafa verið í samfélaginu má segja alveg síðan. Þegar maður rifjar þetta upp fyllist maður smátilfinningahita, ég verð að viðurkenna það. Hér voru mjög mikil mótmæli fyrir utan og hávaði, það heyrðist vart mannsins mál hér inni og mjög miklu kastað í húsið af eggjum og tómötum og fleiru. Mér skilst að það að háþrýstiþvo Alþingishúsið einu sinni sé eins og veðrun til 50 ára. Það þurfti að háþrýstiþvo Alþingishúsið tvisvar á frekar stuttum tíma, bæði eftir stefnuræðu hæstv. forætisráðherra og þingsetningu og það er 100 ára veðrun. Það er ljóst að húsið, sem er hús allra landsmanna, hefði stórskemmst ef því hefði ekki linnt að fólk kastaði í húsið eins og t.d. eggjum sem er mjög erfitt að ná af. Sem betur fer er það nú liðið hjá þannig að húsið skemmist vonandi ekki meira. En ég man eftir miklum hávaða fyrir utan og erfiðri stemningu, það var svo mikið sem buldi á húsinu, það voru ekki bara egg og tómatar, það var eitthvað miklu þyngra, ég veit ekki hvort það voru golfkúlur eða 50-kallar en það var eitthvað sem var hart. Maður var dauðhræddur um að rúðurnar mundu brotna og reyndar brotnuðu mjög margar rúður. En það sem ég var farin að óttast var að þær mundu brota og sáldrast yfir ráðherrabekkina sem eru næstir gluggunum. Ég man eftir því að eitt sinn gekk ég og hvíslaði að hæstv. ráðherrunum: Sitjið þið þannig að þið sitjið sem fjærst gluggunum. Getið þið ekki hallað ykkur fram og setið aðeins til hliðar eins og hægt er? Þetta var auðvitað gríðarlega óeðlilegt ástand. Svo var það bara tilviljun að ég var í pontu þegar níumenningarnir svokölluðu stormuðu upp á þingpallana og sá atburður situr mjög í manni. Auðvitað var mikil háreysti og með ólíkindum að upplifa það að standa hér í pontu og gerð er árás á þingið, hópur fólks sem kemur hingað samstilltur inn. Þingverðir meiddust og mér skilst að búið sé að lýsa þessu í bók sem er nýkomin út. Alla vega fór ég í viðtal um það. Það sem situr kannski mest í manni er þingsetningin sem var fyrir nokkrum árum. Þá var ákveðið að breyta ekki þingsetningunni þó að mikil mótmæli væru fyrir utan og gengið var héðan út og yfir í Dómkirkjuna undir miklu eggjakasti. Það brotnaði rúða í Dómkirkjunni og þarna sat maður inni, þjóðkjörinn þingmaður, á meðan kirkjan var meira eða minna bombarderuð af eggjum og tómötum sem verið var að kasta í hana, og við gátum ekki gengið út sömu leið til baka eins og venja var. Áður en við gengum út, hurðin var ekki opnuð, hún var lokuð að kirkjunni, var kallað á okkur inni í kirkjunni, þingverðir sem voru í sambandi við lögregluna fyrir utan kölluðu: Þéttið raðirnar, þéttið raðirnar, inni í kirkjunni þar sem við stóðum og biðum eftir að hurðinni væri hrundið upp svo við gætum farið út. Þarna stóð fremstur forseti Íslands, biskupinn o.s.frv. og það var bara með ólíkindum að upplifa þann atburð. Þéttið raðirnar, þéttið raðirnar var kallað. Mér fannst ég vera í einhverju stríðsástandi. Svo var hurðin opnuð og við fengum þá skipun að hlaupa eins og fætur toguðu inn í þinghúsið bakdyramegin. Ég veit ekki hvort menn muna þetta, eggjakast var, presturinn fékk egg í eyrað og hljóðhimnan sprakk o.s.frv. Það er eiginlega með ólíkindum hvað við höfum farið í gegnum mikla atburði upp á síðkastið. En sem betur fer er þetta nú frá. Síðan vildi ég að lokum minnast á nokkur atriði. Það góða sem hefur átt sér stað upp á síðkastið er að þingmenn eru að fá í gegn miklu fleiri mál en þeir fengu áður fyrr, sem betur fer. Það er stórbreyting þar á til batnaðar. Áður fyrr fengu þingmenn nánast engin mál í gegn. Sú er hér stendur fékk mál samþykkt frekar snemma eftir að ég varð þingmaður. Það var að fara í verkefni um að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Það þótti bara kraftaverk að ná því máli í gegn. Núna eru miklu fleiri mál að fara í gegn og sú er hér stendur hefur reynslu af því að ná mörgum fínum málum í gegn. Það er gríðarlega jákvæð breyting á þingstörfunum. Hið vonda er að hér hefur verið talsvert agaleysi upp á síðkastið, mjög mikið er um frammíköll í þinginu og ég vil segja að böl Alþingis er hvernig umræðuhefðin er af því að við áætlum ekki umræðutímann fyrir fram. Margir kalla það málþóf og það er ekki bara málþóf rétt fyrir þinglok sem ég vil gera hér að umtalsefni heldur bara umræðutíminn almennt allan tímann meðan þingið er. Ég hef flutt mál varðandi það til að breyta þingsköpum. Ég vil að við gerum þetta eins og Norðmenn, og reyndar fleiri þjóðir, að við áætlum fyrir fram tímann í málin og svo útdeilum við tímanum á flokkana. Þannig gera aðrar þjóðir og það þekkist ekki málþóf. Það er algerlega fráleitt eins og við höfum þetta. Og það er enginn flokkur undanskilinn. Ég hef heyrt hv. þm. Árna Pál Árnason bera sig illa undan því að meiri hlutinn komi ekki málum í atkvæðagreiðslu, en hv. þingmaður eru úr flokki sem hefur aldeilis komið í veg fyrir að meiri hlutinn á sínum tíma fengi mál í atkvæðagreiðslu, til dæmis í málþófi. Það er enginn flokkur saklaus í þessu. Ég tel að það yrðu dramatísk, stórfengleg breyting á störfum Alþingis ef þingsköpum yrði breytt og ég veit að þeim verður breytt. Það er ekki hægt að hafa þetta svona til lengdar, það er bara útilokað. Hér þarf að afgreiða mál, ávallt, og áætla þarf ræðutímann, og þá verður umræðan betri og meira tillit tekið til minni hlutans, af því að menn þekkja hvernig mál fara fram, og færu þá ekki fram með miklu valdi eins og menn reyna í þessu umhverfi. Ég tel að það þyrfti þá líka að vera neyðarhemill, þ.e. að minni hluti þings geti beðið um þjóðaratkvæðagreiðslu í mjög stórum og erfiðum málum og ég tel að minni hluti þings mundi ekki misnota það. Ég vil að lokum taka fram að í heildina er ég mjög sátt við þennan tíma á þinginu og er sátt við að yfirgefa þennan vettvang. Ég tel einnig að ég hafi náð mörgu góðu fram. Ég get nefnt ýmis mál sem snúa að jafnréttismálum. Ég minni á bann við súludansi, vændiskaupunum, bann við reykingum á veitinga- og skemmtistöðum, alls kyns lýðheilsumál, transfitusýrur í matvælum, Skráargatið, nýja náttúruverndaráætlun o.s.frv. Ég vil að lokum þakka sérstaklega fyrir, fyrst ég fékk tækifæri til að tala nokkra stund um þingið, og þakka þjónustulund starfsmanna þingsins. Helga Bernódussyni skrifstofustjóra með sínum aðstoðarskrifstofustjórum, Vigdísi Jónsdóttur, Karli Kristjánssyni og Þorsteini Magnússyni vil ég þakka fyrir alveg gríðarlega gott samstarf. Ég vil líka minnast á Guðlaug Ágústsson yfirþingvörð og þingverðina sem starfa með honum. Allt þetta fólk og aðrir starfsmenn þingsins segja aldrei nei. Þeir reyna alltaf að liðka til og leysa vanda hvers þingmanns og þau verkefni sem þau fá. Ég vil líka þakka Þorbjörgu Sigríði Þorsteinsdóttur matráðskonu, henni Siggu okkar eins og við köllum hana, og þeim sem eru í eldhúsinu fyrir að halda okkur hér á lífi almennt í þinginu með góðum mat og get sagt það að lokum að ég mun sakna þessa fólks alls og þakka því fyrir öll þau ár sem ég hef átt með því.

Herra forseti. Þetta var sannarlega tvískipt ræða hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og erfitt að fara í andsvar við hana, maður veit ekki hvorn helminginn maður á að taka. Nú þegar hún kýs að hætta á miðri starfsævi og yfirgefa þennan starfsvettvang er ljóst að hennar verður saknað hér í salnum úr þessari pontu sem hún gerði að umtalsefni, úr nefndastörfum og ekki síst sem fulltrúi Alþingis á erlendri grundu. Siv hafði verið hér í þinginu í tólf ár þegar ég var kosin hingað fyrst. Við höfum sannarlega verið góðir samherjar á mörgum sviðum, en harðir andstæðingar á öðrum. Við höfum verið samherjar í því máli sem hér er á dagskrá, þ.e. ný stjórnarskrá fyrir lýðveldið með aðkomu þjóðarinnar, með kosningu stjórnlagaþings síðar stjórnlagaráðs og með því að setja tillögur stjórnlagaráðs út til þjóðarinnar eins og hv. þingmaður rakti ágætlega í ræðu sinni; og rakti líka í reynd frumkvæði og afstöðu Framsóknarflokksins í gegnum tíðina til þessa verklags. Einhvers staðar skildi leiðir með Framsóknarflokknum og ferlinu. Nú er því miður svo komið að helstu forustumenn Framsóknarflokksins sem hér tala tala bæði gegn stjórnlagaþingi, stjórnlagaráði, þeirri afurð sem það lagði fram, þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem fram fór, gera lítið úr henni og kalla hana skoðanakönnun eða velja önnur slík heiti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi skýringu á því hvar og hvenær Framsóknarflokkurinn varð viðskila við þessa stefnu sína.

Virðulegur forseti. Það er rétt að ræðan var mjög tvískipt og líka rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að við höfum verið miklir samherjar í mjög mörgum málum, en líka andstæðingar í einhverjum. En það er í miklu fleiri málum þar sem við höfum verið mjög miklir samherjar. Ég held ég geti fullyrt að báðar erum við umdeildar, en það er líka af því við viljum báðar breyta miklu. Ég ætla líka að leyfa mér að segja að ég held að við höfum báðar hjartað á réttum stað, almennt séð, og ég þakka hv. þingmanni fyrir gott samstarf hér í þinginu. Varðandi spurninguna þá hef ég verið mjög fylgjandi því ferli sem stjórnarskráin hefur verið í á síðustu árum. Ég hefði viljað ganga lengra í upphafi og hafa bindandi stjórnlagaþing. Þá hefðum við ekki verið með þetta mál hér í þinginu í talsverðu hagsmunatogi, sem er eðlilegt, heldur hefðum við getað afgreitt það betur með sérstöku þingi sem hefði verið kosið einungis til að fara yfir þetta mál á bindandi hátt, og svo hefði þjóðin komið að því að lokum að segja já eða nei við hinni nýju stjórnarskrá. Menn hafa hins vegar mismunandi skoðanir á ferlinu, það á við um Framsóknarflokkinn eins og aðra flokka, að ég held, en ég hef stutt þetta ferli. Ég taldi að þjóðaratkvæðagreiðslan væri mikilvæg og ég tel að hún hafi verið mikilvæg. Hún sýndi ákveðinn anda og ákveðna afstöðu hjá þeim sem tóku þátt í henni til mikilvægra mála og skapaði þar af leiðandi þrýsting á þingið. En það voru ekkert allir sammála því að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu af mínum flokksfélögum, en þannig er það bara með mörg mál.

Hv. þingmaður vék sér fimlega undan því að svara spurningunni um hvenær Framsóknarflokkurinn hafi orðið viðskila við þessa stefnu sína, því að eins og ég rakti hafa forustumenn flokksins talað einum rómi og öðrum en hv. þingmaður hefur gert hér á undanförnum árum. Hún sagði sem svo, hv. þingmaður, að við gætum ekki klárað þetta, staðan væri þessi og við yrðum að viðurkenna þá staðreynd. Það má segja að formenn stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar hafi stigið fram og rétt út sáttarhönd einmitt á þeim stað sem hv. þingmaður skildi við málið, að staðan væri sú. Nú er svo komið að búið er að þrengja þetta mál, stjórnarskrármálið, niður í kjarna sinn, annars vegar hvernig hægt er að fylgja málinu áfram yfir á næsta kjörtímabil með því að setja niður sérstaka milliþinganefnd og setja inn í stjórnarskrána ákvæði sem gerir þinginu kleift að leggja fyrir þjóðina, til endanlegrar ákvörðunar, breytingar á stjórnarskrá og setja í stjórnarskrá ákvæði um auðlindir í þjóðareign. Ég hef saknað þess að heyra ekki meiri samhljóm við þá kröfu hér í þessum sal frá Framsóknarflokknum. Sá síðasti sem talaði um það einmitt í dag kallaði ákvæði eins og það er núna dæmi um kommúnisma eða marxisma eða eitthvað slíkt. Ég hlýt þess vegna að endurtaka þessa spurningu mína: Á hvaða vegferð er Framsóknarflokkurinn staddur í þessu? Hvar gafst hann upp?

Virðulegur forseti. Ég tel alls ekki að Framsóknarflokkurinn hafi gefist upp í þessu máli. Það hefur verið vilji af okkar hálfu að reyna að leysa málin varðandi stjórnarskrárferlið. Fyrir ekkert mörgum dögum kom fram yfirlýsing frá þingflokknum þar sem reynt var að undirstrika sérstaklega að við teldum að tíminn væri fyrir löngu runninn út og að við ættum helst að einbeita okkur að einu atriði, og það væri auðlindaákvæðið. Það fór þannig í aðra flokka, og kannski sérstaklega í stjórnarflokkana, að það var skotið niður og sagt að þetta væri gamalt og ljótt ákvæði og þýddi ekkert að hafa svona o.s.frv. Reynt var að gera okkur upp þær skoðanir að við vildum eiginlega ekkert breyta auðlindaákvæðinu, þetta væri allt í plati. En það var nú aldeilis ekki þannig hugsað, alls ekki af okkar hálfu. Við teljum mjög mikilvægt, og höfum ályktað um það á flokksþingum okkar, að tryggja þjóðareign á auðlindum. Reyndar komumst við svo langt með það á sínum tíma að í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks var talað um að taka ætti á því ákvæði. Vinna var sett í gang, en skilaði ekki árangri. Á sínum tíma var ég mjög ósátt við að við náðum því ekki í höfn og hafði uppi talsverðar yfirlýsingar í garð samstarfsflokksins sem voru ekki mjög vinsælar á þeim tíma. Þetta er bara staðan sem nú er uppi. Ekki tókst að breyta þessu á minni vakt, þannig að ég óska þeim þingmönnum velfarnaðar sem munu þurfa að glíma við þetta á næsta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fullyrða að ég gæti verið að tala fyrir munn allra þegar ég segi að sá bragur sem er yfir þessari umræðu um stjórnarskrá landsins er ekki sá bragur sem nokkurt okkar hefði kosið. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að umræðan um stjórnarskrána er kannski einhver sú vandasamasta sem við tökumst á við, ekki bara vegna þess að stjórnarskráin er í eðli sínu býsna flókið fyrirbrigði, ekki bara vegna þess að við höfum verið að ræða þessi mál svona lengi, heldur einfaldlega vegna þess að stjórnarskráin hefur þessa algjöru sérstöðu í allri annarri lagasetningu sem Alþingi kemur að og okkur er auðvitað öllum ljós. Við breytum lögum æ ofan í æ ef þörf krefur. Við leiðréttum lög ef okkur er ljóst að mistök hafa orðið. Pólitískir meiri hlutar skipta um kúrs í einstökum málaflokkum. Við vinnum löggjöfina eins og okkur er öllum ljóst. Hins vegar gegnir allt öðru máli með stjórnarskrána. Stjórnarskráin er grunnlög. Ég held að norræna hugtakið yfir stjórnarskrá, „grundlov“, nái þessu býsna vel. Þetta er grundvöllurinn sem öll önnur lagasetning byggir á. Þegar við ræðum til dæmis ýmis álitamál, pólitísk álitamál sem upp koma, verður það alltaf að vera fyrsta verkefni okkar þingmanna að velta fyrir okkur hvort viðkomandi lagasetning sé í samræmi við stjórnarskrána. Af hverju er það? Það er vegna þess að þegar við þingmenn komum til þings í fyrsta sinn undirritum við eiðstaf að stjórnarskránni. Það er stjórnarskráin sem við ætlum að virða. Það er einmitt það að þetta eru grundvallarlög sem gerir það að verkum að við getum ekki breytt sjálfum grundvelli lagasetningarinnar sem á sinn hátt er um leið ákveðinn grundvöllur þess þjóðskipulags sem við byggjum á. Réttindi borgaranna eru í grundvallaratriðum tryggð í gegnum stjórnarskrána. Við sveiflum þeim réttindum ekki til frá degi til dags því að við sem borgarar, sem einstaklingar, hvort sem við störfum innan eða utan Alþingis, verðum að geta treyst á það að þau meginsjónarmið sem stjórnarskráin okkar skapar okkur grundvöll að séu við lýði. Þegar við sem þegnar teljum á okkur brotið að lögum leitum við réttar okkar og þegar við teljum að löggjafarvaldið eða framkvæmdarvaldið gangi fram með einhverjum þeim hætti að það brjóti í bága við þann grundvöll sem þjóðfélaginu okkar er settur á grundvelli stjórnarskrárinnar höfum við auðvitað mjög sterkan rétt okkar megin. Það er þessi grundvallarhugsun sem er svo mikilvæg. Við megum aldrei nokkurn tímann hætta að hugsa um hana þegar við ræðum frumvarp eins og þetta. Þetta eru algild sannindi. Ég er ekki að segja neina nýja hluti. Ég er væntanlega ekki að upplýsa um eitthvað sem öðrum hefur verið hulið fram að þessu. Ég árétta hins vegar að allt sem við gerum varðandi stjórnarskrána verður að vera með þeim hætti að það standist tímans tönn, sveiflist ekki með tískunni, sveiflist ekki með tíðarandanum, heldur séu þetta ákveðin meginsjónarmið sem við viljum leggja til grundvallar í okkar lýðræðislega, opna þjóðskipulagi til tryggingar á hagsmunum borgaranna. Þetta er það sem við verðum alltaf að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál og nákvæmlega hvernig við erum að reyna að vinna að endurskoðun stjórnarskrár. Við höfum reynt að gera þetta með þeim hætti að við sköpuðum sem mestan frið og samstöðu milli hinna ólíku pólitísku afla. Og skipta hin pólitísku öfl einhverju máli í þessu sambandi? Já, svarið er alveg ótvírætt já við því vegna þess að það eru hin pólitísku öfl sem eru hinir lýðræðislegu kjörnu fulltrúar almennings í landinu. Við sem sitjum á Alþingi sitjum þar í krafti og umboði almennings sem hefur kosið okkur, falið okkur að fara með mikið vald í nafni sínu og umboði. Þess vegna er eðlilegt að við reynum að búa til sem mesta samstöðu milli stjórnmálaaflanna um tilteknar breytingar sem við viljum gera, m.a. á stjórnarskránni, af því að við viljum að það endurspegli sem best einhvers konar sáttmála þjóðarinnar um það hvernig við viljum að stjórnarskráin okkar líti út. Þess vegna hefur það verið þannig á lýðveldistímanum að stjórnmálaflokkarnir hafa setið að þessu máli. Ég get alveg út af fyrir sig tekið undir að það hafa verið tímabil þar sem þessum málum hefur undið óeðlilega hægt fram. Það er hins vegar liðin tíð og við breytum því ekki, en í meginatriðum þó vil ég segja að menn hafa alltaf verið heils hugar í því að láta þessar stjórnarskrárbreytingar ganga fram hægt en örugglega í sem mestri sátt sem endurspegli þjóðarviljann, að menn telji þá. Við höfum séð í gegnum tíðina að það hefur líka náðst pólitísk samstaða um ýmsar veigamiklar breytingar, umdeildar breytingar og viðkvæmar. Ég heyri til dæmis í þeirri umræðu sem hefur farið fram síðustu mánuðina að menn hafa gert lítið úr ýmsum þeim breytingum sem hafa verið gerðar á stjórnarskránni í tímans rás. Menn hafa sagt: Ja, það hafa verið gerðar einhverjar breytingar á kosningafyrirkomulaginu eða kjördæmaskipaninni en þetta eru auðvitað grundvallarbreytingar. Þetta eru mjög viðkvæm mál. Það með hvaða hætti kosið er til þings, t.d. hvernig vægi atkvæða á að vera, eru býsna stórar spurningar sem við höfum heyrt í umræðunni fyrr á þessum vetri að menn eru hreint ekki allir sammála um. Ég hef sjálfur goldið varhuga við þeirri kenningu að hin lýðræðislega spurning þegar kemur að kjördæmaskipaninni og kosningafyrirkomulaginu snúist eingöngu um vægi atkvæða. Ég hef einmitt bent á að í ýmsum öðrum löndum sem sannarlega eru líka lýðræðisríki er það tiltekin viðurkenning á auknum rétti dreifbýlustu héraðanna. Það er kannski í smærri mæli en gengur og gerist hér á landi, en við vitum líka að okkar landfræðilega uppbygging er önnur en víða annars staðar. Uppbygging okkar samfélags er að mörgu leyti mjög frábrugðin því sem gerist og gengur í öðrum löndum. Það er til dæmis nánast einsdæmi í vestrænum ríkjum að höfuðborgarsvæðið sé svo stórt hlutfall af heildaríbúafjölda eins og þekkist á Íslandi. Það er nánast algjörlega útilokað að það sé þannig í öðrum löndum. Það er nánast algjörlega óþekkt fyrirbrigði. Það er ekkert óeðlilegt við það í ljósi þessarar sérstöðu landsins að það gildi með nokkrum hætti önnur sjónarmið um vægi atkvæða en í öðrum ríkjum. Í annan stað vil ég líka segja í þessu sambandi að þegar menn eru að velta fyrir sér fyrirkomulagi kosninga eða kjördæmaskipan eða spurningunni um vægi atkvæða er sú síðasta, um vægi atkvæða, ekki sú eina sem máli skiptir. Þvert á móti. Ég hef nokkrum sinnum vitnað í það að fyrir ekki mjög löngu síðan fór fram gríðarlega mikil stúdía á kosningafyrirkomulaginu í Bretlandi. Af hverju skyldi það hafa verið? Bretar eru með nokkuð sérstakt fyrirkomulag sem þó er alveg þekkt í fleiri ríkjum, svokölluð einmenningskjördæmi. Þau breytast nokkuð með breytingum á íbúafjölda til þess að láta þau vera nokkuð jöfn. Þó er það ekki eingöngu þannig. Til dæmis á það við um nyrstu héruðin í Skotlandi, a.m.k. eyjarnar þar, sem hafa mun meira vægi en önnur landsvæði, kannski svolítið svipað og við höfum hugsað með dreifbýliskjördæmin okkar. Kjarni málsins er sá að í Bretlandi eru einmenningskjördæmi. Af hverju skyldi það vera? Af hverju eru þeir með einmenningskjördæmi? Það sem þeir eru að hugsa um er ekki bara spurningin um vægi atkvæða, þeir eru líka með aðrar spurningar mjög ofarlega á sinni dagskrá. Þeir spyrja spurninga eins og þessarar: Er ekki hlutverk kosninga meðal annars það að tryggja að það verði tiltölulega einfalt að mynda starfhæfa og örugga meirihlutastjórn? Réttlætingin fyrir því að vera með einmenningskjördæmi hefur einmitt verið það af hálfu Breta í gegnum tíðina að með því væri hægt að tryggja að það yrði til raunveruleg meirihlutastjórn sem bæri þá fulla ábyrgð. Þá væri nokkuð ljóst eftir kosningar hvaða flokkur bæri hina pólitísku ábyrgð og væri treyst til þess að mynda ríkisstjórn. Þetta hefur gerst í flestum kosningum í Bretlandi síðustu marga áratugina nema reyndar nú síðast þegar enginn stjórnmálaflokkur fékk hreinan meiri hluta sem ekki hafði þá gerst í mjög langan tíma. Fyrirkomulag einmenningskjördæmanna á hins vegar að stuðla að því að hægt verði að mynda starfhæfa meirihlutaríkisstjórn eins flokks sem hefur þá skýrt umboð. Í Bretlandi hefur enginn stjórnmálaflokkur áratugum saman, sem þó hefur fengið meiri hluta þingmanna, fengið meiri hluta atkvæða og getur sagt að hann endurspegli eða hafi umboð meiri hluta kjósenda á bak við sig. Þó vefengir enginn lýðræðislegt umboð þessara ríkisstjórna, einfaldlega vegna þess að mönnum er ljóst að í einmenningskjördæmi er verið að reyna að tryggja aðra hagsmuni en endilega að leggja til grundvallar þar sem hlutfallskjör á sér stað. Í öðrum löndum hafa menn haft þetta öðruvísi. Allt Holland er til dæmis eitt kjördæmi. Eftir því sem ég man best er þar ekki þröskuldur á aðkomu stjórnmálaflokkanna. Hið sama er í Ísrael. Niðurstaðan er sú að þar hefur oft og tíðum, eins og við þekkjum í Ísrael, reynst mjög erfitt að mynda meirihlutaríkisstjórnir. Umboð þeirrar stjórnar sem síðan hefur verið kjörin hefur verið dálítið veikt vegna þess að þar sameinast oft stjórnmálaflokkar sem eru með mjög ólíkar skoðanir í stórum málaflokkum. Þessir flokkar hafa þess vegna tiltölulega takmarkað lýðræðislegt umboð til að hrinda síðan í framkvæmd einhverjum málamiðlunum sem þeir gera eftir að búið er að kjósa. Þegar við skoðum þetta í þessu ljósi er alveg ljóst að hugmyndin sem gengur alltaf aftur í allri umræðu um kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipan hér á landi er ákaflega einfeldningsleg. Hún endurspeglar ekki á nokkurn hátt þær vangaveltur sem ég hef flutt hér inn í þessa umræðu sem eru þó alveg fullgildar og eru tvímælalaust nýttar í öðrum löndum. Annað í þessu sambandi sem bresku sérfræðingarnir sem skoðuðu kosningafyrirkomulagið, og ég vék að áðan, veltu mjög mikið fyrir sér er milliliðalaust samband þingmanns og kjósanda. Niðurstaða þeirra varð sú að það væru mikil rök fyrir einmenningskjördæmum með tiltölulega afmarkað landfræðilegt svæði, að með því móti væri hægt að tryggja mjög gott milliliðalaust samband þingmannsins og kjósandans. Ég þekki það sjálfur, hef starfað á þeim vettvangi í Bretlandi að ég hef haft aðstöðu til að fylgjast með störfum þingmanns. Þessir þingmenn taka hlutverk sitt mjög alvarlega. Þeir fara í kjördæmi sín á föstudögum og halda þar gjarnan minni fundi. Þeir hafa móttökur á laugardögum fyrir fólk sem vill hitta þá. Þeir staðsetja sig í hinum ýmsu byggðakjörnum í kjördæmum sínum og rækja samband við kjósendur sína. Þá segja kannski margir: Geta menn ekki gert þetta núna bara með nútímatækni, á Skype, í símanum, tölvunni eða einhverju slíku? Jú, það er auðvitað hægt að gera það og það skiptir miklu máli. Það getur verið mjög verðmæt viðbót, en það breytir ekki því að hin venjulega nálægð sem fæst eingöngu með þessum milliliðalausu samskiptum án þess að þurfa að fara um fjarskiptakerfi er mjög mikilvægt og ekkert kemur í veg fyrir það. Bresku sérfræðingarnir komust að þeirri niðurstöðu að það væri mjög mikilvægt að vernda þessa sérstöðu einmenningskjördæmanna og það mikla hlutverk sem þau hefðu og gegndu í því að tryggja samband þingmannsins og kjósandans. Að öllu þessu virtu varð niðurstaðan að breyta ekki kosningafyrirkomulaginu í Bretlandi. Þeir búa við sín einmenningskjördæmi. Þar getur komið upp mjög sérkennileg teoretísk staða. Hún getur verið þannig að einn flokkur fái flest atkvæði í hverju einasta kjördæmi án þess að fá nema 30–40%, jafnvel minna, en samt sem áður teoretískt fengið alla þingmennina kjörna á þingið. Í raunveruleikanum eru ekki miklar líkur á að þetta gerist. Raunveruleikinn er sá að vegna mismunandi viðhorfa í einstökum kjördæmum af lýðfræðilegum aðstæðum og ýmsum öðrum ástæðum er mjög líklegt að það verði einhver dreifing á milli flokka. Við höfum séð það. Við sjáum líka að stóru flokkarnir í Bretlandi sem hafa verið það síðustu áratugina, Verkamannaflokkurinn og Íhaldsflokkurinn, hafa fengið miklu fleiri þingsæti en svarar til atkvæðafjölda þeirra í kosningum. Frjálslyndi flokkurinn hefur á hinn bóginn goldið fyrir þetta. Hann er með mun færri þingmenn en svarar til þess kjósendahluta sem hefur staðið á bak við þann flokk. Hið sama gæti verið að gerast í þeim breytingum sem eru að verða í Bretlandi með því að breski sjálfstæðisflokkurinn sem á að öðru leyti ekki mjög margt sameiginlegt með Sjálfstæðisflokknum íslenska, „Independence Party UK“, geldur núna þessa ástands sem einmenningskjördæmin bjóða upp á á sama tíma og flokkurinn hefur sótt mjög mikið í sig veðrið. Það eru þessar vangaveltur sem ég er að reiða fram og vekja athygli á. Þegar við skoðum þær breytingar sem við höfum gert æ ofan í æ, a.m.k. þó nokkrum sinnum, á kosningafyrirkomulaginu, núna síðast sem tóku gildi við kosningarnar 2003, er alveg ljóst að Alþingi hefur tekist á við mjög mikilvægan þátt stjórnarskrárinnar. Ég vísa því algerlega á bug að lítið hafi verið unnið í þessum efnum, þó að sannarlega hefði ég kosið að við hefðum náð meiri árangri á ýmsum sviðum. Ég er til dæmis þeirrar skoðunar að það sé mjög miður að ekki hafi tekist fyrir kosningarnar 2007 að afgreiða nýtt auðlindaákvæði. Það held ég að hefði getað breytt ansi miklu í umræðunni og skýrt á margan hátt auðlindanýtinguna frá þeirri óvissu sem hefur verið í kringum hana allt of lengi. Ég ætla að reyna að koma aðeins betur að auðlindamálunum á eftir. Að þessu sögðu vil ég segja að ég tel að lærdómurinn sem við ættum að draga af þeirri vinnu sem hefur verið unnin í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar fram á árið 2009 sé sá að það sé langsamlega skynsamlegast að setjast niður, reyna að ná utan um tiltölulega afmörkuð viðfangsefni, gera sér grein fyrir því í hvaða röð við viljum takast á við þau, hefjast handa í upphafi kjörtímabils, sjá síðan hversu langt mönnum miðar og reyna að koma með frumvarp að nýrri stjórnarskrá nægilega vel í tíma svo sú umræða geti tekið góðan tíma. Við sjáum það, m.a. af þeirri umræðu sem núna er, að umræða af þessu taginu þarf tíma, hún þarf að geta þroskast á tiltölulega löngum tíma. Núna þegar við stöndum í þessum sporum, við erum komin á dálítið sérkennilegan stað, held ég að við verðum að reyna aðeins að átta okkur á því með hvaða hætti við getum farið betur í þessi mál. Í hvaða stöðu er þetta mál komið? Það er svo sérkennilegt að fyrr á þessu þingi vorum við mjög upptekin af að ræða frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem var heildstætt frumvarp sem náði til allra þátta stjórnarskrárinnar. Með öðrum orðum var hugmyndin að skrifa nýja stjórnarskrá. Ég ætla að koma aðeins betur að forsögunni í þeim efnum en núna erum við hins vegar komin í algjörlega nýja stöðu. Við erum að ræða hér tvenns konar tillögur sem hafa komið fram, annars vegar tillöguna um að fleyta þessu máli með einhverjum hætti inn í nýtt þing með þingsályktunartillögu forustumanna Samfylkingarinnar, Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar, og síðan að gera breytingu á tilteknu ákvæði núgildandi stjórnarskrár sem felur það í sér að gera okkur auðveldara að gera breytingar á stjórnarskrá í framhaldinu. Segja má að við séum með öðrum orðum búin að játa okkur sigruð í þeim efnum, þó ekki allir reyndar, sú leið sem farin var upphaflega og hafði það greinilega að lokamarkmiði að skrifa algjörlega nýja stjórnarskrá er ófær. Það er ekki hægt að fara hana. Hún er gengin á enda. Hún er búið spil. Henni er lokið. Því miður blasti það við mjög lengi. Það er býsna langt síðan okkur varð flestum ljóst að svona væri komið. Þessi leið hefur borið í sér feigðina mjög lengi. Flestum er löngu ljóst að hún gat ekki gengið svona lengur. Ég skil það vel og ætla sem svo sem ekki að hafa stór orð um að það tekur oft alla hlutaðeigendur dálítinn tíma að átta sig á því þegar mál er í raun og veru búið. Það er erfitt að skilja við málið, erfitt fyrir þá sem trúðu því virkilega að það væri í fyrsta lagi mjög aðkallandi að gera nýja stjórnarskrá, í öðru lagi væri mikið ákall í samfélaginu um að það væri gert og í þriðja lagi að það væri búið að leggja grunninn að því með því frumvarpi sem lagt var fram fyrr á þessu þingi, 415. mál, að það væri búið að leggja grunn að þeirri vinnu sem dygði til þess að á Alþingi yrði það samþykkt, færi síðan í þjóðaratkvæði og síðan samþykkt á nýju þingi, og þannig búið að leggja grunn að því að þetta gæti orðið niðurstaðan. Ég lít þannig á að með því frumvarpi sem við ræðum í dag hafi það álit og mat endanlega verið innsiglað að sú leið sem farin hafði verið var gengin á enda. Þá verður farið í að leita að sökudólgum. Ég held að lærdómurinn í þessum efnum sé ekki endilega í því fólginn að reyna að finna sökudólgana. Lærdómurinn hlýtur hins vegar að vera sá að við reynum að vinna þetta mál með öðrum hætti sem ekki muni leiða okkur út í það dý sem þessi umræða er svo augljóslega komin út í. Hvernig gerum við það? Við gerum það á sama hátt og við reyndum að gera á fyrri stigum, þ.e. að mynda hina pólitísku samstöðu. Það hefur greinilega algjörlega mistekist hvað varðar þetta. Þá segja margir: Það er hins vegar aukaatriði, það á ekkert að vera að leita eftir pólitískri samstöðu, við eigum að reyna að fara aðrar leiðir. Það var hugsunin með því að taka þetta verkefni frá Alþingi þar sem mál af þessu taginu á heima samkvæmt stjórnarskránni okkar, af því að Alþingi er stjórnarskrárgjafinn, færa þetta út fyrir veggi Alþingis og inn á nýjan vettvang sem átti að vera hinn þjóðkjörni vettvangur stjórnlagaþingsins. Nú vitum við að sú leið strandaði mjög fljótt, vegna þess að kosning til stjórnlagaþings reyndist ógild, fyrir utan það að jafnvel þeir fulltrúar sem „kosnir“ voru á þetta þing voru kosnir með býsna veiku umboði þó að sannarlega hefðu þeir fengið fleiri atkvæði en þeir sem ekki náðu því að vera í hópi þeirra 25 sem flest atkvæði fengu í þessari ólöglegu kosningu. Umboðið var býsna þykkt. Það ríkti strax mikil tortryggni. Verkefnið tók breytingum. Það var niðurstaða eins og við munum eftir að ljóst varð að þingið hafði verið ólöglega kosið að meiri hluti Alþingis ákvað að skipa þá sem hefðu fengið flest atkvæði í ólöglegri kosningu, sem var dálítið umdeilanlegt mál, í nýtt stjórnlagaráð. Þetta stjórnlagaráð tók sér síðan völd til að afmarka verksvið sitt með þeim hætti að verkefnið væri að skrifa nýja stjórnarskrá. Nú sáu auðvitað allir að sá tími sem stjórnlagaráðið hafði til þess að skrifa heildstæða nýja stjórnarskrá var ekki nægjanlegur. Stjórnarskrá verður ekki hrist fram úr erminni. Hún er plagg sem þarf að þroskast, sem hefur mjög gott af því að það taki dálítinn tíma. Við sjáum það meðal annars á því að þegar stjórnlagaráðið skilaði tillögum sínum fylgdu þau skilaboð frá tilteknum stjórnlagaráðsmönnum, en alls ekki öllum, að hér mætti ekki breyta stafkrók, þetta væri hið endanlega plagg. Mér er mjög minnisstæð grein sem skrifuð var af einum helsta og háværasta talsmanni þessa sjónarmiðs, þessum fulltrúa í stjórnlagaráðinu, sem sagði einfaldlega þegar málið kom svo í frumvarpsformi inn í Alþingi, eftir að hafa tekið talsverðum breytingum frá stjórnlagaráðinu, að Alþingi hefði hreinlega ekki leyfi til að fjalla efnislega um þessi mál, það yrði „vessgú“ að taka að sér sem eins konar handlangari að sjá til þess að þetta mál yrði samþykkt sem lög frá Alþingi og Alþingi væri eins og búið að missa af strætó í allri umræðunni. Hann sagði að þetta ætti líka við um alla þá sem tjáðu sig um tillögur stjórnlagaráðsins, menn hefðu bara misst af lestinni. Sú umræða hefði átt að fara fram einhvern tímann miklu fyrr og henni væri bara lokið, búið, punktur og ekki meira um það mál að segja. En auðvitað er það ekki þannig. Núna erum við komin fram í miðjan mars og auðvitað sjá allir hversu barnalegt þetta tal var, að hægt yrði að ljúka umræðunni um stjórnarskrána með því að hún færi ekki fram, hvorki í þingsal né úti í samfélaginu, umfram það sem hún hefði gert meðan stjórnlagaráðið var að störfum. Auðvitað var öllum ljóst að svona gæti þetta ekki gengið. Það yrði auðvitað alltaf umræða um málið eðli málsins samkvæmt. Skoðum þetta nú og veltum fyrir okkur hvað hefði gerst ef við hefðum hlítt þessu ákalli, t.d. ekki fengið sérfræðingahópinn sem undirbjó frumvarpið til stjórnarskipunarlaganna sem við ræddum hér í fyrrahaust og gerði ýmsar þarflegar ábendingar, ef við værum ekki búin að heyra frá þeim 20 sérfræðingum eða þar um bil sem gagnrýndu í stóru og smáu þetta frumvarp og tillögur stjórnlagaráðs fram og til baka, ef ekkert af slíku hefði legið fyrir okkur, ef sú umræða sem hefur farið fram í þinginu, fjölmiðlum og hvarvetna, ef ekkert af því hefði átt sér stað, sjáum við öll að við værum komin miklu skemmra á veg þrátt fyrir allt. Öll þessi umræða hefur verið til gagns að því leytinu að hún er búin að skýra myndina að mörgu leyti. Hún er til dæmis búin að draga upp þá mynd sem við skiljum vel, að mjög mörg atriði sem eru í stjórnarskrá hafa á sér margar hliðar. Er ekki auðlindaákvæðið skýrt dæmi um það? Árið 2000 lagði til dæmis auðlindanefndin fræga fram tillögur um ákvæði sem gæti verið í stjórnarskrá og lyti sérstaklega að auðlindunum. Þá var um það full pólitísk samstaða. Allir stjórnmálaflokkarnir sem þá áttu fulltrúa á Alþingi áttu líka fulltrúa í auðlindanefndinni. Allir þeir fulltrúar skrifuðu upp á þá niðurstöðu sem þar fékkst. Nú gerðist það fyrir fáeinum vikum að Framsóknarflokkurinn afritaði þessa tillögu frá árinu 2000, lagði hana fram og sagði sem svo: Þetta ætlum við að leggja með okkur í púkkið. Var því vel tekið? Nei, aldeilis ekki. Það var harðlega gagnrýnt. Þeim var brugðið um það að vera vörslumenn sérhagsmuna og ganga erinda einhverra annarlegra hagsmuna. Við sjáum í þessu dæmi að það er að gríðarlega mörgu að hyggja. Þetta er mjög vandasamt verkefni. Ég sat á sínum tíma í endurskoðunarnefnd um stjórn fiskveiða sem skilaði áliti í september 2010. Ég var þar í undirhópi sem fjallaði einmitt um auðlindaákvæði sem setja mætti í stjórnarskrá. Við sem þar sátum vorum ekkert þjakaðir af minnimáttarkennd en engu að síður treystum við okkur ekki til þess, enda sennilega enginn okkar löglærður, eftir að hafa farið yfir þessi mál með sérfræðingum, að setja niður á blað brúklegan texta sem við teldum að væri sá eini rétti í þessum efnum. Við gerðum okkur grein fyrir því að þetta mál væri miklu flóknara en svo og við yrðum þess vegna að vísa þessu máli inn í það ferli sem þá var hafið við stjórnarskrárundirbúninginn en sendum með sem veganesti niðurstöðuna frá árinu 2000 sem við töldum að væri góður grundvöllur að nýju stjórnarskrárákvæði. Ég held að ýmislegt sem við höfum verið að ræða í þessari stjórnarskrárumræðu, m.a. í Alþingi, hafi varpað miklu skýrara ljósi á meðal annars þau álitamál sem uppi eru. Við erum búin að ydda þessi mál. Við erum búin að takast á um þessi mál hér efnislega. Við höfum verið að ræða hluti sem voru í upphaflegu stjórnarskrárfrumvarpi og í breytingartillögum sem komu inn í þingið frá meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Við höfum tekist á um þessi mál. Okkur er margt miklu ljósara. Ég tek annað dæmi sem ég hef áður aðeins rætt, það ákvæði sem snýr að skipulagi vinnumarkaðarins á landinu. Niðurstaðan í þeim efnum var þannig að allir þeir sem voru sérfræðingar á þessu sviði eða unnu á því, t.d. talsmenn verkalýðshreyfingarinnar og talsmenn atvinnulífsins, voru þeirrar skoðunar að sú niðurstaða sem hefði fengist mundi kollvarpa vinnumarkaðnum ef hún yrði sett í lög og stjórnarskrána. Menn börðust fyrir því fyrirkomulagi á fyrri hluta 20. aldar, um samningsrétt verkalýðsfélaganna til að skapa samstöðu verkafólks og launþega gagnvart atvinnulífinu, fyrirkomulag sem margir stjórnmálaflokkar stærðu sig síðan af að hafa átt mikinn þátt í að móta hérna, og voru ekki síst á vinstri væng stjórnmálanna, sérfræðingarnir frá Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins, launþegahreyfingunni sem sagt og atvinnulífinu, og þeir voru þeirrar skoðunar að það ákvæði sem var komið inn í breytingartillögur meiri hlutans mundi kollvarpa þessu skipulagi. Ætli það hafi vakað fyrir nokkrum? Var hugmyndin sú að breyta vinnumarkaðnum okkar, gera hann amerískari, búa til bandarískt fyrirkomulag í vinnumarkaðsmálum? Ég ætla að fullyrða eitt. Ég held að það hafi ekki vakað fyrir nokkrum einasta manni. Ég trúi því ekki. Ég hef aldrei heyrt neinn talsmann þess í alvöru að hverfa frá því norræna módeli sem við höfum tileinkað okkur og verið stolt af í rauninni, flest hver, og taka upp eitthvert allt annað fyrirkomulag sem mundi til dæmis veikja verkalýðshreyfinguna. Ég held að enginn hafi verið talsmaður þess. Þegar maður les greinargerðir og heyrir orðaskipti til dæmis mín og ýmissa hv. þingmanna meiri hlutans gat ég ekki heyrt að þetta vekti fyrir nokkrum manni. En textinn var hins vegar með þeim hætti að það blasti við að á hann yrði látið reyna af einhverjum sem teldi að það væri verið að brjóta á sér rétt vegna þess að það fyrirkomulag sem stjórnarskráin átti þá að mæla fyrir um hlyti að leiða til þess að það að skipa mönnum í verkalýðsfélög stæðist ekki stjórnarskrá. Við sjáum af þessu að bara sú vinna sem unnin hefur verið í ýmsum álitamálum hefur yddað málið, eins og ég sagði áðan, gert okkur miklu betur ljóst hvar álitaefnin liggja í raun, hvað það er sem við þurfum að takast á við og skoða áfram. Alveg sama hvernig allt velkist í þessum efnum er okkur öllum ljóst að stjórnarskrármálið er ekkert farið frá okkur. Verði niðurstaðan sú að hvorki hið nýja frumvarp forustumanna stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar né heildstæða frumvarpið verði lögfest blasir við öllum að málið er á dagskrá, það er ekkert horfið frá okkur, við erum ekkert hætt. Það er búið að ræða málið þannig til hlítar að það mun auðvitað halda áfram á nýju kjörtímabili í einhverjum búningi. Þá tel ég að það skipti mjög miklu máli með hvaða hætti menn ætla sér að halda áfram í þessum efnum. Það er til dæmis ljóst að allt tal um að þessi vinna eigi að grundvallast á tillögum stjórnlagaráðsins mun ekki leiða til sátta eða samkomulags. Það er alveg orðið fullreynt. Þetta ferli í haust og vetur hefur einmitt endanlega sýnt okkur það. Sú tilraun til þess að búa til breiða sátt í samfélaginu um tilteknar tillögur um breytingu á stjórnarskrá rann út í sandinn, hún skilaði ekki árangri. Hún varð ekki sá þjóðfélagslegi sáttmáli sem menn höfðu vonast til að þessi aðferðafræði legði grunninn að. Auðvitað er stjórnarskrá í eðli sínu einhvers konar þjóðfélagslegur sáttmáli. Þegar við reynum að búa til þjóðfélagslega sáttmála hlýtur grundvallaratriðið að vera víðtæk samstaða, samkomulag, sátt, kannski ekki allra, við gerum okkur grein fyrir því, það verða kannski ekki allir sáttir um allt, en þá er viðfangsefnið líka að afmarka við tiltekna málaflokka það sem við ætlum að fjalla um, málaflokka sem við teljum brýnni en aðra til að gera breytingar á til þess einmitt að búa til meiri réttindi fyrir borgarana umfram það sem við teljum að sé í núgildandi stjórnarskrá. Ég held persónulega að ekki sé af mjög mörgu að taka. Það er búið að taka utan um þessa endurskoðun hvað mannréttindaákvæðin áhrærði. Þá var verið að endurspegla meðal annars þá þróun sem hafði orðið í þessum efnum í nágrannalöndum okkar og í þeim alþjóðastofnunum sem við eigum aðild að. En það eru önnur atriði sem menn hafa velt hér upp og við höfum oft rætt, eins og þetta auðlindaákvæði. Við höfum núna úr miklu að moða í þessum efnum. Það er hins vegar alveg jafnljóst að tillögur þær sem stjórnlagaráðið lagði til voru mjög gallaðar. Það sáum við líka strax í frumvarpinu sjálfu sem var breyting frá tillögum stjórnlagaráðsins. Við sáum það líka í breytingartillögum meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þar var gert ráð fyrir verulegum breytingum bæði frá frumvarpinu og eins tillögum stjórnlagaráðsins. Í tillögum stjórnlagaráðsins var hugmynd um að úthlutun réttinda til nýtingar á auðlindum væri háð því að í staðinn kæmi eitthvað sem kallaðist fullt gjald. Enginn lætur sér detta í hug neitt í þá veruna lengur. Öllum er orðið ljóst að slíkt mundi hafa í för með sér afleiðingar sem bæði væru fyrirséðar neikvæðar og einnig ófyrirséðar sem enginn gæti sagt fyrir um. Það mál getum við sagt að hafi verið afgreitt út af borðinu í þessari umræðu. Við eigum hins vegar býsna langt í land, mér heyrist að viðbrögðin við hugmyndum um að nýta tillögur auðlindanefndarinnar sem full samstaða var um fyrir bara einum áratug séu þau að það séu algjörlega óbrúklegar tillögur og gangi ekki lengur. Kjarni málsins í þessari umræðu er sá að við getum ekki samþykkt stjórnarskrá með þeim hætti að við neytum aflsmunar, að við reynum að láta þetta ganga þannig fram að sá sem hefur flest atkvæðin, þótt það sé bara einu atkvæðinu meira á Alþingi, muni endanlega fá allt sitt fram. Þannig búum við ekki til stjórnarskrá. Þannig dytti engu ríki í hug að búa til stjórnarskrá. Stjórnarskrá sem væri þannig knúin fram væri stöðug uppspretta frekari ágreinings. Þannig viljum við ekki hafa okkar stjórnarskrá, að hún sé uppspretta ágreinings, búi til þrátefli o.s.frv. Við verðum þess vegna að hafa eitt að leiðarljósi, það að við reynum að búa til góða samstöðu. Við skulum leggja fram nýtt frumvarp til stjórnarskipunarlaga það snemma á næsta kjörtímabili að það sé að minnsta kosti tryggt að það geti fengið vandaða umræðu því að öll stjórnarskipunarfrumvörp eiga að þola það að fá langa umræðu og 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem var flutt af þremur hv. þingmönnum, formönnum stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Í raun og veru er málið tiltölulega einfalt. Það snýst um að gera breytingar á 79. gr. núgildandi stjórnarskrár með það að markmiði að hægt verði að breyta henni án þess að boða til kosninga. Setja á inn bráðabirgðaákvæði til fjögurra ára. Það er markmið þessa frumvarps. Öll þekkjum við hvers vegna frumvarpið var lagt fram. Það var vegna þess, eins og stundum er sagt til sjós, að hér var allt í skrúfunni og allt stefndi í óefni. Þegar maður fer yfir og les, sem ég gerði áðan, og eins þegar hv. 1. flutningsmaður, hv. þm. Árni Páll Árnason, mælti fyrir frumvarpinu þá kom þetta berlega í ljós. Ég ætla að leyfa mér að vitna beint í ræðu hv. þingmanns, með leyfi forseta: „Tillögur okkar miða því að þessu tvennu, að gerð verði breyting á stjórnarskipunarlögunum á þann veg að sérstakt bráðabirgðaákvæði bætist við sem gildi til 30. apríl 2017 og geri mögulegt að breyta stjórnarskránni án þess að þingkosningar séu á milli staðfestingar fyrra og seinna þings eins og nú er.“ Síðan langar mig að vitna í hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Katrínu Jakobsdóttur, sem segir, með leyfi forseta: „Sem einn af flutningsmönnum þessa máls vil ég gjarnan nefna nokkur atriði við 1. umr. Eins og komið hefur fram í umræðunni er verið að leggja fram tiltölulega einfalt frumvarp sem snýst um breytingarákvæði stjórnarskrárinnar …“ Nú er staðan sú, virðulegi forseti, að enn er allt í skrúfunni og menn búnir að draga athyglina frá því sem máli skiptir. Þess vegna geri ég alvarlegar athugasemdir við það eins og ég gerði í fyrstu ræðu minni hér um þetta mál. Ég lít svo á að sú breytingartillaga sem lögð er fram af fjórum hv. stjórnarliðum þar sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir er 1. flutningsmaður sé hugsanlega lögð fram með það markmið að eyðileggja málið og tillagan sé notuð til pólitísks heimabrúks til að fara með í kosningabaráttuna og geta sagt að vondu mennirnir í Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum hefðu komið í veg fyrir þær breytingar sem hér um ræðir á svokölluðu auðlindaákvæði. Þetta þykir mér mjög ódrengilegt og í raun og veru óheiðarlegt, sérstaklega gagnvart formönnum stjórnarflokkanna. Þessi breytingartillaga gengur auðvitað þvert á tilganginn og hugsunina á bak við frumvarpið sem formenn stjórnarflokkanna ásamt öðrum hv. þingmanni lögðu hér fram og hefur gert að verkum að málið er aftur komið í strand og í raun og veru er allt í skrúfunni. Það gefur augaleið að þegar menn koma hingað inn með breytingartillögur við 2. umr. og setja allt upp í loft þá er ekki útilokað að sumir hv. stjórnarþingmenn, jafnvel nokkrir, leggi fram annars konar breytingartillögur við 3. umr. frumvarpsins, sem er takmörkuð eins og við þekkjum og gæti tekið einn dag eða svo, og kæmu með heilu bálkana til viðbótar. Hv. þingmenn hafa auðvitað mismunandi skoðanir á því hvaða breytingar þeir telja mikilvægast að komi inn í stjórnarskrá landsins við afgreiðsluna hér. Það gætu komið inn heilu kaflarnir af þeim tillögum sem liggja fyrir frá meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Svona er staðan núna. Það versta er að það er ekkert trúnaðartraust á milli manna sem er auðvitað mjög mikilvægt. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ef það á að leysa úr þessu máli og einhver meining er hjá hv. stjórnarliðum í að styðja við bakið á formönnum sínum til þess að koma málinu í höfn þá er bara ein leið til þess. Hún er sú að þessi breytingartillaga verði dregin til baka. Það er sérkennilegt að hún skuli vera frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna, alveg hreint með ólíkindum að hún skuli vera lögð fram. Það verður að draga hana til baka og trúnaður verður að ríkja um að ekki komi fleiri breytingartillögur við endanlega afgreiðslu þessa máls. Öðruvísi leysist ekki málið, það er hinn blákaldi veruleiki hvað sem mönnum finnst um það. Það getur vel verið að einhverjir hv. stjórnarþingmenn vilji ekki að málið verði leyst og að þessi sáttatillaga forustumanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar dagi hér uppi og verði að engu. Það getur vel verið að sumir hv. stjórnarþingmenn vilji það. Það ætti þá að vera skýrt og koma hér fram. Þó að auðvitað sé ekki hægt að binda hv. þingmenn og taka af þeim þann rétt að leggja fram breytingartillögur, ég held því ekki fram, þá þarf að nást traust á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að þær tillögur sem kæmu til viðbótar yrðu ekki studdar svo að þær færu ekki í gegn. Öðruvísi kemst málið sem forustumenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson lögðu hér upp með ekki í höfn, öðruvísi gerist það ekki. Ég hef tekið eftir því í umræðunni að margir hv. stjórnarliðar hafa komið hingað upp og gert sig dálítið breiða gagnvart auðlindaákvæðinu sem hér um ræðir og stillt því upp á þann máta sem ég óttast að þeir ætli að gera í kosningabaráttunni. Það er auðvitað mjög auðvelt að svara fyrir það því að þessi útfærsla á auðlindaákvæðinu í stjórnarskránni fór aldrei í neina þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er ekkert annað en skrumskæling og vitleysa. Það var bara talað um hvort menn vildu setja náttúruauðlindaákvæði í stjórnarskrá, þjóðin var spurð að því, og auðvitað eru allir sammála um það. Með hvaða hætti það verður skiptir verulegu máli eins og kemur fram núna í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem er þó ekki nema búin að breyta einu orði en það breytir mjög miklu að gera það. Virðulegi forseti. Ég kalla eftir því að þeir hv. stjórnarliðar sem eru ekki sammála mér um það hvernig hægt er að leysa málið komi í andsvör og bendi mér á aðrar leiðir. Mín skoðun er að eina leiðin til þess að koma málinu í höfn, eins og frumvarpið var lagt fram af formönnum stjórnarflokkanna, sé að draga þessar vitlausu breytingartillögur frá formönnum þingflokkanna til baka og ná þeim trúnaði á milli stjórnar og stjórnarandstöðu sem þarf að vera til þess að hægt sé að afgreiða málið við 3. umr. Það gefur augaleið. Ég hef hins vegar tekið eftir því hjá mörgum hv. stjórnarþingmanninum, þó að þeir hafi reyndar ekki allir svarað því hefur það komið mjög skýrt fram hér, að þeir telja gjörsamlega fráleitt og algjörlega útilokað að taka nokkurn þátt í því að afgreiða breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Ég er sammála þeim um það og það er auðvitað fyrsti þröskuldurinn sem þarf að stíga yfir. Ég tel að nánast sé búið að komast yfir hann. Þess vegna er mikilvægt að stíga næsta skref. Það liggur ljóst fyrir hvert markmiðið er, það kemur fram í frumvarpinu. Markmiðið er að reyna að koma málinu inn á næsta kjörtímabil með þeim breytingum sem þar eru lagðar til á 79. gr. Ég tel að ef hv. þingmenn einsetja sér að klára málið eins og það var lagt fram og mælt var fyrir því af bæði hv. þm. Árna Páli Árnasyni og hæstv. menntamálaráðherra Katrínu Jakobsdóttur væri hægt að koma því í höfn því að það er ekki langt á milli manna. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hafði dálitlar efasemdir um þröskuldinn í þjóðaratkvæðagreiðslunni. En eftir að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafði gert tillögu um að lækka hann og hækka í raun og veru þrepið sem snýr að samþykktum hér í þinginu og eftir að hafa hlustað á þær umræður sem fóru fram um það hef ég minni efasemdir en ég hafði í upphafi. Síðan kemur hv. þm. Pétur Blöndal hér í dag með enn eina tillöguna sem er lausnamiðuð eins og hans er von og vísa, enn eina útfærsluna sem ætti að ná mönnum saman. Ég tel því að ef við ætluðum að ná samstöðu um þetta frumvarp eins og það var lagt fram og klára það þá væri það ekki mjög flókið mál. En þá verðum við fyrst að leysa úr vandanum með því að draga þessar vitlausu tillögur til baka og tryggja hins vegar að menn nái trúnaði og trausti um að ekki komi fleiri breytingartillögur á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Ég hef verið þeirrar skoðunar að setja þurfi auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána og hef verið þeirrar skoðunar lengi, hef ímyndað mér að stigsmunur væri á milli skoðana okkar hv. þingmanns. En við erum þó sammála um að það að breyta ákvæðinu ótt og títt núna á síðustu metrunum er algjörlega ótækt. Það eru vinnubrögð sem ég kann ekki við, sérstaklega í ljósi þess að eitt lítið orð getur breytt réttarframkvæmd sem hefur kannski verið þróuð hjá Hæstarétti síðustu áratugina. Við getum tekið sem dæmi hvaða vatnsréttindi njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Það stóð til að breyta því fyrir ekki svo löngu og hefði rýrt þann eignarrétt sem er nú verndaður af mannréttindasáttmála Evrópu og mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann nánar út í þær breytingar sem gerðar hafa verið, sem hann fór ágætlega yfir áðan. Og kannski um leið hvar hann mundi vilja sjá lendinguna hvað varðar auðlindaákvæðið eða hvort það væri hans mat að tíminn sé runninn frá okkur og ekki sé hægt að ráðast í þær breytingar sem lagt er til að verði gerðar án þess að fara mjög ígrundað ofan í málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvörin og spurningarnar. Ef við snúum okkur fyrst að auðlindaákvæðinu. Það er alveg kristaltært í mínum huga að ef við ætlum að fara að taka umræðu úr ræðustól Alþingis um hvernig auðlindaákvæðið á að vera þá verður að fresta kosningunum um eitt ár, það er ekki flóknara en svo í mínum huga. Það er bara þannig ef engin efnisleg umræða hefur átt sér stað á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um nýjasta útspilið sem var hjá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, inni í nefndinni. Hv. þingmaður veit það jafn vel og ég að við munum ekki komast að niðurstöðu um það hér í ræðustól. Ég nefndi bara eitt lítið orð sem var breytt. Það var: Gegn „fullu“ gjaldi, það stóð fyrst í tillögunum, sem reyndar er í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, eða gegn „eðlilegu“ gjaldi. Og búið er að fara yfir það hér. Ef haft væri: Gegn „fullu“ gjaldi, þá mætti ekki vera með strandveiðar, byggðakvóta, línuívilnun o.s.frv. Hv. þingmaður sem er löglærður veit það auðvitað mun betur en ég að eitt orð skiptir höfuðmáli í dómaframkvæmd og framkvæmd á stjórnarskránni. Það er ljóst í mínum huga. Ég sé framvindu málsins á eftirfarandi hátt eins og ég kom inn á í ræðu minni: Ef við mundum halda okkur við efni frumvarpsins, bara efni frumvarpsins, tilgang þess og eins og mælt var fyrir því, þá tel ég að við getum leyst málið. En hafi einhverjir aðrir hv. þingmenn hugmyndir um að skemma málið í pólitískum loddaraskap til að geta nýtt sér það inn í kosningabaráttuna, þá þeir um það. Þeir ganga alveg að því vísu. Það hefur verið reynt að ná sátt um málið. Hæstv. forseti hefur staðið sig einstaklega vel og reynt að koma vitinu fyrir menn en það hefur ekki gengið og mun ekki ganga nema við tökum þessa hluti á þeim grunni, það er að minnsta kosti mín skoðun og ég kalla þá eftir því ef mér yfirsést eitthvað gagnvart þeim hlutum. Við verðum að ræða hlutina eins og þeir eru ef við viljum leysa þá.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar til að rifja upp söguna. Árið 2007 lagði þingmaður Framsóknarflokksins fram tillögu um að sett yrði auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána. Sá þingmaður gerði það á þeim forsendum að það hefði verið í stjórnarsáttmála þáverandi stjórnvalda, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Því miður varð það ekki að veruleika og ég verð að segja eins og er að ég hefði viljað að minn flokkur hefði staðið betur í lappirnar á þeim tíma. Nú er ég kannski ekki alveg sammála hv. þingmanni að ef við ætlum að taka upp umræðu um þetta þurfi að bíða í eitt ár eins og hann lýsti eða ég skildi hann að minnsta kosti þannig. En nóg um það. Mig langar til að víkja að öðru. Við höfum átt ánægjulegt samstarf í fjárlaganefnd. Við fengum til umfjöllunar breytingar sem sneru að því ákvæði stjórnarskrárinnar sem segir að fjárstjórnarvaldið sé hjá Alþingi. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði. Lagt var til í þeim breytingartillögum sem lagðar voru á borðið fyrir okkur að hvaða ráðherra sem væri gæti sótt um aukaheimildir eða einhvers konar undanþágur frá fjárlögum. Það var breyting frá því sem stjórnlagaráðið hafði lagt til að aðeins fjármálaráðherra gæti komið og óskað eftir slíkri heimild. Fjárlaganefndin breytti því og ég tel það rétt og gott skref vegna þess að við þurfum nauðsynlega að fá aga inn í fjárlög ríkisins. Ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það, við höfum flutt margar ræður um það. Ágætt væri að fá 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Við erum svo sem búnir að ræða þetta oft í hv. fjárlaganefnd á þessu kjörtímabili og erum sammála um mikilvægi þess að farið sé rétt með, eða hvernig maður á að orða það. Það liggur fyrir, þar sem við vorum bara að afgreiða hér síðast í lokafjárlögunum í dag eftir 2. umr. og í umræðu sem var hér í fyrradag, að mjög margar ábendingar hafa komið sem snúa til dæmis að mörkuðum tekjustofnum þar sem sagt er að það gangi í raun og veru gegn fjárstjórnarvaldi Alþingis og sé svona, ja, hvað á ég að segja - hugsanlega á gráu svæði. Mér finnst hins vegar mikilvægt að við tökum umræðuna og höldum fókusnum meðan við getum það á því máli sem hér er undir, þ.e. frumvarpinu sem snýr að breytingarákvæðinu á 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það væri líka mjög athyglisvert ef ég og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson mundum koma með breytingartillögur við það frumvarp sem hér um ræðir, um breytingarákvæði stjórnarskrárinnar, og kæmum með fullt af breytingartillögum sem sneru að fjárstjórnarvaldi Alþingis. Hægt væri að færa mjög sterk rök fyrir þeim hugmyndum sem þar kæmu fram sem endurspegluðu í raun og veru þá vinnu sem farið hefur fram í hv. fjárlaganefnd á öllu þessu kjörtímabili og algjörlega þverpólitísk samstaða er um. Ég hafði nú ekki einu sinni hugmyndaflug í það. Ég hef nálgast þetta verkefni alveg frá 1. umr. með það í huga: Hvernig getum við leyst úr þessari stöðu? Ég hef sagt að mér fyndist það virðingarvert af þeim hv. þingmönnum að flytja málið miðað við þá stöðu sem var uppi. Ég vil reyna að nálgast málið þannig og þess vegna fannst mér breytingartillagan frá þingflokksformönnunum algjörlega út í hött og í raun og veru koma í bakið á flutningsmönnunum, vegna þess að það er alveg skýrt hvert markmið frumvarpsins er. Bæði er hægt að lesa frumvarpið og það sem kom fram þegar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og nálgun hans og ekki síst vil ég nota tækifærið - af því að nú fer hver að verða síðastur til að koma hér í pontu sem hyggst ekki halda áfram í pólitík - og þakka hv. þingmanni fyrir samstarfið á þessum fjórum árum. Það hefur ætíð verið svo að ef maður hefur skipst á skoðunum við hv. þingmann hafa þær umræður verið á málefnalegum grunni. Þess vegna þykir mér vænt um þá nálgun sem hv. þingmaður hefur á það verkefni sem við stöndum frammi fyrir og birtist í orðum hans. Við erum til dæmis sammála um að breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur gerði lítið fyrir málið og hjálpaði ekki til við að finna farsæla lausn á því sameiginlega verkefni, markmiði okkar allra að við eignumst nýja, góða stjórnarskrá. Við erum kannski ekki alveg sammála um einstakt orðalag eða áherslur en öll viljum við held ég eignast góða stjórnarskrá fyrr en síðar. Mig langar að velta upp með hv. þingmanni - vegna þess að hann telur rétt eins og ég að haldi menn áfram að vinna á grundvelli frumvarpsins og nefndarálitsins sem kom frá hv. nefnd sé hægt að finna flötinn, flöt samstarfs og sátta - í þessu sambandi hvernig hann mundi telja skynsamlegast að vinna málið áfram, hvar hann sjái leiðina út úr þeirri klemmu sem við erum stödd í með málið í dag og hvernig hann mundi þá vilja sjá orðalag breytingartillögunnar og hvernig hann mundi vilja sjá orðalag þingsályktunartillögunnar. Hvernig gæti það birst svo hægt væri að fylgja málinu áfram þannig að við næðum sameiginlegu markmiði okkar um að eignast nýja og betri stjórnarskrá?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og hlý orð í minn garð. Mér finnst við reyndar eiga mjög góða stjórnarskrá, en hvað um það, við skulum ekki staldra við það, það er ekki aðalatriði málsins í þessu af því að við erum að fjalla um þetta einstaka mál hérna hvort við viljum færa og breyta breytingarákvæðinu í stjórnarskránni tímabundið í fjögur ár. Ég hef verið að velta því fyrir mér í umræðunni, og ég hef hlustað vel á hana, hvort það væri ekki bara skynsamlegri aðferð til að breyta stjórnarskránni. Ég hef staldrað dálítið við það. Ég kom aðeins inn á það í ræðu minni að ég hrökk aðeins við þegar ég sá að sá þröskuldur sem var í þjóðaratkvæðagreiðslunni, þátttökuþröskuldurinn, var færður niður af nefndinni. Ég hlustaði á hv. þingmann mæla fyrir nefndarálitinu, hv. þm. Magnús Orra Schram, framsögumann málsins, og ég verð að viðurkenna að ótti minn hvarf dálítið við það, eftir að hafa heyrt þau rök sem ég hafði ekki hlustað eftir fyrst eða kveikt á. Síðan kom hv. þm. Pétur Blöndal í dag með enn eina útfærsluna, sem sagði að ef hærri þröskuldur væri og mundi ekki nást, þá væri hægt að samþykkja málið á næsta kjörtímabili eða á næsta þingi. Ég tel að flötur sé á þessu ef menn vilja setjast yfir málið og leysa það eins og það er lagt upp. Um leið og við komum með einhverjar krækjur á það, hvort sem það er tillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur eða breytingartillagan frá þingflokksformönnunum, þá er það auðvitað bara til þess að skemma málið. Ég stend á því fastar en fótunum að annaðhvort eyðileggst málið og ekkert verði úr því - það getur vel verið að sumir vilji það, ég hef reyndar ekki áhuga á því - eða þá að menn einbeiti sér að því hvernig hægt er að leysa málið. Ég tel að það sé hægt. Þetta snýst fyrst og fremst um að menn þurfa að ná ákveðnum trúnaði og tryggja það að menn komi ekki með breytingartillögur milli 2. og 3. umr., það verður að bara vera skýrt markmið, það er mikilvægt að hafa það þannig. Þá tel ég ekki flókið að útfæra það, hvort það eru eitt, tvö, þrjú eða fimm prósent til eða frá. Ég held að menn 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég er sammála þeirri nálgun sem hann klykkti hér út með í andsvari sínu. Mig langar að leiða hugann að öðru. Nú hefur frumvarp formannanna þriggja, hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar, Katrínar Jakobsdóttur og Guðmundar Steingrímssonar, þann svip að mér finnst það vera ákveðin sáttatillaga. Við getum kannski deilt um það. En mér finnst miðað við þá stefnu sem stjórnarflokkarnir hafa verið að reka í þessu máli, allt frá því að tillagan leit dagsins ljós, við hafa getað litið á hana sem sáttatillögu. Að minnsta kosti gáfu flokkarnir þó nokkuð mikið eftir frá sinni fyrri nálgun í málinu. Ef við ætlum að reyna að innleiða sáttapólitík, ef við ætlum í raun og veru að bæta andrúmsloftið og vinnubrögðin í þessum sal og á milli stjórnmálaflokka, stjórnmálaforingja, stjórnmálamanna, þá langar mig eiginlega að velta upp þeim punkti með hv. þingmanni hvort það sé ekki mikilvægt þegar svona útspil kemur að menn reyni að nálgast hver annan og reyni að taka í þessa sáttarhönd. Vegna þess að fari menn illa með þetta tækifæri, þó svo að við þurfum kannski að breyta orðalagi, breyta áherslum, sníða einhverja agnúa af, stilla skrúfurnar, þá vil ég bara segja það, svo að það fari nú inn í bækurnar, að mér er gríðarlega mikilvægt að stjórnmálaforingjarnir nái samkomulagi og við missum hér ekki allt í hund og kött á lokadögum þessa þings, sem yrði mjög leiðinlegur svipur fyrir stjórnmálamenninguna. Þá held ég að mikilvægt sé að aðilar reyni að nálgast einhvers staðar mitt á milli þeirra sjónarmiða sem þeir hafa áður verið með í þessari umræðu síðustu fjögur ár. Þar með er ég að sjálfsögðu að skora á hv. þingmann að koma nú með flokk hans með mér í það verkefni að reyna að finna sameiginlega millileið á milli ólíkra sjónarmiða sem hafa verið í málinu allt þetta kjörtímabil. En nú er komið útspil 

Virðulegi forseti. Ég vil segja það við hv. þingmann að ég hugsa að við værum nú komnir lengra ef við værum að semja um þessa hluti en þeir sem eru að gera það hér. Og þetta blasir við. Við höfum kallað eftir því allt þetta kjörtímabil að menn taki smærri kafla innan úr stjórnarskránni en ekki að fara í heildarendurskoðun. Við þekkjum þá umræðu í fjögur ár þar sem því hefur algjörlega verið hafnað. Það var í rauninni ekki neinn flötur á eðlilegum samskiptum á milli stjórnmálaflokkanna fyrr en þeir þrír hv. þingmenn sem hér um ræðir lögðu þessa tillögu fram og hjuggu á hnútinn, það er mín skoðun. Fyrr var enginn flötur á því að leysa málið. Þess vegna segi ég við hv. þingmann í mikilli vinsemd: Það er ekki traustvekjandi þegar þingflokksformenn sömu flokka og lögðu fram tillöguna koma með svona arfavitlausa breytingartillögu inn í þetta mál. Þá er ég ekki að tala um efnisinnihald tillögunnar heldur bara að koma það til hugar að koma með hana, því að það var alveg fyrirséð hvað mundi gerast. Það sem mundi gerast yrði að við í stjórnarandstöðunni - bíðum við, það er auðvitað ekki sjálfgefið að stórir kaflar komi ekki inn í 3. umr. í breytingartillögum, það eru fyrstu viðbrögð. Þetta er bara heilbrigð skynsemi, þannig að þegar þingflokksformenn stjórnarflokkanna koma með svona vitlausa tillögu við málið sem gengur þvert gegn markmiðum frumvarpsins þá er ekki hægt að aðlaga hana út frá því. Ég segi því við hv. þingmann: Ég hef talað þannig í mínum þingflokki og það er mikilvægt að hv. þingmaður tali líka með þeim hætti, sem ég efast ekki um að hann hafi gert í sínum þingflokki, og tryggi það að menn komi ekki fram með þessar tillögur því að þær eru vísasti vegurinn til að eyðileggja málið. Og ef það er tilgangur þessara hv. þingmanna að eyðileggja málið og telja það betra fyrir sig að fara í kosningabaráttuna með því að stúta því eða vera ósáttir við forustumennina, þá verða þeir að segja það, því að þetta er bara hráskinnaleikur.

Virðulegi forseti. Stundum hefur verið sagt að sagan geti verið strangur dómari. Ef við horfum til stjórnarskrár okkar, lýðveldisstjórnarskrárinnar, getum við velt því fyrir okkur hver dómur sögunnar er. Er það stjórnarskráin sem hefur reynst okkur illa á þessum áratugum? Eða er það eitthvað annað sem hefur átt þátt í því hvernig hlutirnir hafa gengið á hverjum tíma? Ég held að menn verði að velta þessu fyrir sér þegar við skoðum það af hverju öll þessi þunga áhersla er lögð á þetta mál og hefur verið gert nánast allt þetta kjörtímabil. Það er ekki svo að stjórnarskráin hafi í grundvallaratriðum reynst okkur illa og við höfum gert á henni heilmiklar breytingar í gegnum árin. Við höfum bætt í hana nýjum köflum eins og gert var 1995 þegar segja má að mannréttindakaflinn hafi verið settur inn í stjórnarskrána, grundvallaður á alþjóðalögum sem við erum aðilar að. Alltaf hefur verið reynt að vinna þessi mál í mikilli sátt og það er mjög nauðsynleg nálgun, þegar við erum á annað borð að gera breytingar á grundvallarlöggjöf landsins, að reynt sé að vinna þá hluti í mikilli sátt, taka sér þann tíma sem til þarf. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram, að lagt hafi verið upp í þá vegferð að gera meiri breytingar á stjórnarskránni en menn ekki náð að ljúka þeirri vinnu einhverra hluta vegna. Það á sér allt saman skýringar. Á árunum fyrir 2007 hafði starfað stjórnarskrárnefnd sem var komin mjög langt í vinnu sinni og væri hægt að nýta þá vinnu heilmikið í vinnu við breytingu á stjórnarskránni núna. Þar var meðal annars mikið fjallað um auðlindaákvæðið. Þegar lagt var upp í þá vegferð á þeim tíma voru Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur við völd í landinu. Af þeirra hálfu var lögð mikil áhersla á að vinna málið í sátt og fá alla stjórnmálaflokka til að koma að þeirri vinnu auk sérfræðinga. Á þeim tíma var mikil viðkvæmni út af ákveðnum ákvæðum í stjórnarskrá, sérstaklega hlutverki forsetans og heimildum hans til að vísa málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hafði komið upp í kjölfarið á fjölmiðlamálinu svokallaða. Vegna þeirrar viðkvæmni gerði Samfylkingin á þeim tíma það að kröfu fyrir þátttöku sinni í þeirri vinnu að hún hefði neitunarvald, þ.e. að breytingartillögur sem menn vildu leggja til færu ekki í gegn, hún hefði neitunarvald til að stoppa þær. Á það var fallist. Þar getum við séð hvernig þáverandi stjórnarflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, vildu nálgast þetta mál og hversu mikilvægt þeir töldu að um allar þær leiðir sem samstaða næðist um yrði sem víðtækust sátt. Við getum svo borið þetta saman við vinnubrögðin sem viðhöfð hafa verið á þinginu núna, í hvaða farveg málið hefur ratað. Að mörgu leyti eru þau vinnubrögð óafsakanleg og alls ekki til eftirbreytni við þessa vinnu í framtíðinni. Ég vona að við eigum aldrei eftir að upplifa annan eins ágreining um breytingarferli á stjórnarskrá og við höfum þurft að upplifa á þessu kjörtímabili. Enda er sú staða sem við stöndum frammi fyrir núna í lok kjörtímabilsins býsna alvarleg. Mikill grundvallarágreiningur er um allt ferlið, um allt vinnulag í kringum þessar breytingar, fyrir utan efnislegan ágreining um mörg atriði. Það er gagnrýnt hve málið hefur verið unnið hratt. Það er gagnrýnt hve lítið tillit er tekið til athugasemda sérfræðinga. Við höfum leitað til sérfræðinga erlendis. Endanleg skýrsla þeirra liggur ekki fyrir. Alvarlegar athugasemdir komu fram í drögum að skýrslu þeirra sem send voru þinginu. Einnig hefur fræðimannasamfélagið á Íslandi nánast óskipt gagnrýnt mjög alvarlega bæði málsmeðferðina og efnisleg atriði í þeim breytingartillögum sem gerðar voru á stjórnarskránni. Niðurstaðan er sú, sem við stöndum frammi fyrir, því að, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kallaði það kannski réttilega, við erum með allt í skrúfunni í þessu mikilvæga máli. Við erum með allt í skrúfunni. Þá fara menn að grípa til þeirra ráða að reyna að losa þá flækju. Í allan vetur, vil ég segja, þar til nokkru fyrir áramót, hafa menn bent á að ekki væri hægt að nálgast málið með þessum hætti, boðið hefði verið upp á það ítrekað af hálfu stjórnarandstöðunnar, þ.e. af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að menn mundu setjast yfir stærstu ágreiningsatriðin sem um ræðir, eða mikilvægustu atriðin sem menn hafa viljað nálgast í breytingum á stjórnarskrá, um auðlindirnar, um völd og valdmörk forsetaembættisins o.fl. Í allri þeirri umræðu, á meðan við í stjórnarandstöðuflokkunum tveimur höfum verið að ítreka þessi boð okkar, höfum við bent á að ekki næðist að ljúka málinu á þessu þingi. Stjórnarliðar og hæstv. ríkisstjórn hafa skellt skollaeyrum við málflutningi okkar og hæstv. forsætisráðherra hefur haldið því fram, vel fram í febrúar, eða þar til fyrir kannski mánuði eða innan við það, að staðið skyldi við heildarendurskoðun á stjórnarskránni á þessu kjörtímabili, henni skyldi ljúka. Nú er komið fram yfir lok þessa þings samkvæmt starfsáætlun. Forustumenn flokkanna eru farnir að fara út og suður að hefja kosningabaráttu. Verið er að reyna að ná saman fundum í þinghúsinu meðal þeirra og formanna þingflokkanna. Allt gert á hlaupum. Á meðan höldum við áfram að ræða þetta hér í miklum ágreiningi. Það hóflegasta sem um þetta verður sagt, virðulegi forseti, er að ríkisstjórnin hafi ekki kunnað sér hóf, hafi ætlað sér að fara allt of hratt. Maður veltir því fyrir sér af hverju svo hastarlega er farið fram í þessu máli sem raun ber vitni og ekki bara í þessu máli heldur í svo mörgum öðrum sem við höfum orðið vitni að. Við höfum orðið vitni að þessu í þeim stóru málum sem ríkisstjórnin einsetti sér að ljúka á kjörtímabilinu. Við getum nefnt sjávarútvegsmálin. Þrátt fyrir hástemmd loforð og mikla gagnrýni undanfarinna ára á fiskveiðistjórnarkerfið, hástemmd loforð um grundvallarbreytingar á því á þessu kjörtímabili, hefur ríkisstjórnin að fjórum árum liðnum, og reyndar rúmlega það, ekki náð að ljúka málinu. Við getum nefnt mörg önnur mál, mál sem við höfum dæmi um, mál sem eru að koma hér fram á síðustu stundum á hverju þingi, alls ekki fullunnin, alls ekki þess búin að fara í afgreiðslu í þinginu, hafa hlotið mikla gagnrýni umsagnaraðila og oft dagað uppi eftir langar og strangar umræður. Þá kemur maður aftur að því að þau sem ráðið hafa ferð hafa bara ætlað sér of hratt, þau hafa ætlað sér svo mikið. Kannski er ástæða til að halda að fyrir fram hafi tíminn verið allt of skammur til að stíga þessi stóru skref, kannski voru þau orðin svo hungruð eftir langt svelti, ef við getum orðað það þannig, frá ríkisstjórnarborði. Árangurinn í þessu öllu verður dæmdur af sögunni eins og ég kom inn á áðan og sagan getur verið strangur dómari. Ég held að hún verði það gagnvart þeim vinnubrögðum sem við höfum þurft að upplifa hér í svo mörgum málum. Sagan mun fara hörðum höndum um vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar í mörgum málum. Dómur sögunnar um þau vinnubrögð verður annar en dómur sögunnar yfir stjórnarskránni, þar verður svolítið öðruvísi um að litast. Það er reginmisskilningur, sem sumir hv. þingmenn hafa haldið fram, að stjórnarskráin hafi átt einhvern þátt í því hruni sem hér varð, því efnahagslega áfalli sem þjóðin varð fyrir. Stjórnarskráin hafði ekkert með það að gera. Það eru einhverjir aðrir hvatar sem liggja að baki því að ryðjast í svo viðamiklar breytingar á svo skömmum tíma og í svo miklum ágreiningi sem raun ber vitni. Þá getum við horft á það hvort áherslurnar hafi verið réttar. Þegar við horfum yfir farinn veg síðustu fjögur ár veltir maður því fyrir sér hvort hv. stjórnarliðar séu ánægðir með árangurinn, með niðurstöðuna, í þessum stóru málum sem þeir lögðu af stað með, ef horft er til samhengis við önnur mikilvæg mál sem ekki hafa náð fram að ganga og endurspeglast í dag í tiltölulega dapurri stöðu í samfélagi okkar. Staðan er döpur, því miður. Ég heimsótti í gær fyrirtæki í mínu kjördæmi, stór og smá. Það var sama sagan alls staðar þar sem maður kom, menn eru ekki bjartsýnir. Menn hafa miklar áhyggjur. Stærri fyrirtækin, sem hafa til þess burði, eru að leita sér verkefna erlendis. Það er staðan. Það er uppskeran á þessu kjörtímabili sem stendur upp úr. Atvinnuleysi er enn of mikið, fjöldi fólks hefur flutt úr landi og hagvöxtur er lægri en nokkrar spár í upphafi kjörtímabilsins gerðu ráð fyrir, miklu lægri. Fjárfesting í íslensku atvinnulífi er í algjöru lágmarki. Og við körpum um það hér hvort við eigum að gera grundvallarbreytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Það er eitt af aðalmálunum. Höldum atvinnugreinum í uppnámi og heimilum landsins þar með í spennitreyju. Sköpum ekki þau tækifæri sem ætti að vera vettvangur Alþingis og menn hefðu átt að geta sameinast um eftir það áfall sem hér varð, það efnahagslega áfall. Ég held að menn geti ekki verið ánægðir, ef þeir líta í baksýnisspegilinn, með þennan árangur. Þetta endurspeglast í því vantrausti sem ekki bara ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir standa frammi fyrir nú í lok kjörtímabilsins gagnvart almenningi, heldur bara Alþingi yfir höfuð. Þetta á stærstan þátt í því hve vantraust á Alþingi er orðið mikið. Það er sorglegt, virðulegi forseti, að það skuli vera staðan. Það hlýtur að verða markmið okkar allra, sem setjumst hér á þing að afloknum næstu kosningum, að endurtaka ekki þennan leik, láta þetta tímabil okkur að kenningu verða, bæði hvað varðar vinnubrögðin á þingi og þær áherslur sem við veljum til að afgreiða mál héðan. Með Morgunblaðinu í dag var dreift blaði sem heitir Sóknarfæri, frumkvæði og fagmennska í íslensku atvinnulífi. Þar talar meðal annars forstjóri stærstu verkfræðistofu okkar, Eyjólfur Árni Rafnsson, forstjóri Mannvits. Hann kallar eftir meiri stöðugleika og stefnu til lengri tíma. Þetta er fyrirtæki sem hefur haslað sér völl á erlendum vettvangi líka eins og þau fyrirtæki sem hafa til þess burði eru að gera vegna þess að þau treysta því ekki að ástandið muni endilega lagast hér á næstu tveimur til þremur árum. Menn verða að horfa til útlanda til að ná sér í þann stöðugleika sem rekstur þeirra þarf. Hann gagnrýnir þau átakaefni sem einkennt hafa störf okkar. Hann segir hér, með leyfi forseta: „Ég vil sjá meiri hvatningu til fjárfestinga hér á landi, orðvarari umræðu og langtímahugsun í stjórnmálum. Erlendir fjárfestar hafa greinilega áhyggjur af pólitískum óstöðugleika á Íslandi. Þeir óttast að ekki einu sinni undirritaður samningur haldi gagnvart stjórnvöldum og hafa sumir fengið að kenna á afar hvikulu skattumhverfi.“ Virðulegur forseti. Það má vel spyrja af hverju ég sé að vitna í þetta í ræðu minni í umræðum um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. En ég kem inn á þetta í tengingu við forgangsröðun þingsins á málefnum, af hverju þetta þarf að vera svona. Reyndur þingmaður úr stjórnarliðinu sagði við um daginn, hann tilheyrir öðrum stjórnarflokknum þessi þingmaður: Jón, veistu, ég tel að þetta sé reynsluleysi. Ég er ekki frá því að það sé dálítið til í því. Við síðustu alþingiskosningar komu 27 nýir þingmenn inn á þing í öllum flokkum, árið 2009. Árið 2007 höfðu líka margir nýir þingmenn komið til starfa á þinginu. Þannig að út af þingi fóru menn með langa þingreynslu. Eins sjáum við á eftir fólki við næstu kosningar sem hefur langa þingreynslu. Ég held að að mörgu leyti megi rökstyðja það að ákveðið reynsluleysi hafi kallað á það hvernig vinnubrögðum hefur verið hagað hér á þinginu og endurspeglast í þessu máli. Segja má að markmið hv. formanns Samfylkingarinnar og meðflutningsmanna hans á því máli sem við hér ræðum sé ljóst, að menn hafi verið farnir að gera sér grein fyrir því og kannski miklu fyrr - nokkuð fljótlega eftir að hann tekur við formennsku í flokki sínum kemur hann fram með þessar breytingar og gefur það út að lengra verði ekki komist í þessu máli, stjórnarskrármálinu, það sé ljóst að því muni ekki ljúka með heildarendurskoðun á þessu þingi. Hann hjó á hnútinn, þann hnút sem hæstv. forsætisráðherra og forustumenn þessarar ríkisstjórnar höfðu hnýtt svo rammlega að hann var illa leysanlegur. Ég hef grun um að mörgum hv. þingmanni stjórnarflokkanna hafi verið það ljóst fyrir löngu, eins og okkur hinum, að þetta mál yrði ekki til lykta leitt á þessu þingi, alla vega ekki með heildarendurskoðun. En forustumenn flokkanna sem þó eru með lengsta reynslu á þingi höfðu haldið þingheimi í spennitreyju allan þennan tíma. Við erum gagnrýnd fyrir það hér, virðulegi forseti, stjórnarandstaðan, að halda uppi svokölluðu málþófi. Ég legg út af fyrir sig ekki endilega svo neikvæða merkingu í það orð. Það er eðlilegt þegar kemur að alvarlegum málum, málum sem mikill ágreiningur er um, að stjórnarandstaðan, minni hluti þingsins, hafi einhver vopn í höndum. Þetta er þekkt á öðrum vettvangi, til dæmis í atvinnulífinu. Þar hafa verkalýðsfélög verkfallsrétt. Menn verða á endanum að ná einhverri niðurstöðu með samningum þannig að hlutirnir geti haldið áfram. Um það snýst þetta hér í þinginu að menn verða að ná samningum milli meiri hluta og minni hluta um vinnubrögð og afgreiðslu mála. Þegar tillaga hv. þm. Árna Páls Árnasonar kemur fram má segja að það sé ákveðið útspil til að reyna að ná sátt um málin. Hvað gerist svo í framhaldinu? Fram koma breytingartillögur. Fram kemur breytingartillaga frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem er kölluð tundurskeytið, það setur málið í ákveðið uppnám. Það sem gerist síðan, og er athyglisverðara, er að fram kemur breytingartillaga frá þingmönnum, þar á meðal þingflokksformanni Samfylkingarinnar, sem setur málið í ákveðið uppnám og rýrir það traust sem hefði verið svo mikilvægt að reyna að halda til að lúka niðurstöðu í málinu, vekur tortryggni í málinu þannig að það verður miklu flóknara og erfiðara að ná einhverjum lokum í því. Breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur fjallar í raun um að stjórnarskránni verði breytt, heildarendurskoðunin fari í atkvæðagreiðslu. Því má segja að í þessu máli núna sé allt málið undir, þ.e. að við þurfum að ræða það allt saman. Ég tók ekki mikinn þátt í nefndarstörfum varðandi breytingar á stjórnarskránni. Þó var óskað eftir því að við í atvinnuveganefnd, þar sem ég sit að beiðni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, færum yfir ákveðnar greinar, við áttum að leggja mat á þær. Óskað var eftir umsögnum af hálfu atvinnuveganefndar og fengnir gestir á fund nefndarinnar. Eftir marga fundi með gestum vakti það athygli og var gagnrýnisvert að meiri hluti nefndarinnar lýsti eingöngu þeim sjónarmiðum og athugasemdum sem fram komu á fundum nefndarinnar án þess að gera nokkra tillögu að breytingum. Fólk var með öðrum orðum beðið um að skrifa umsagnir, kom og gerði grein fyrir þeim umsögnum á fundi nefndarinnar. Nefndin þuldi þetta síðan allt upp og sendi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndin var með öðrum orðum algjör óþarfamilliliður í þessari vinnu. En þetta er einkennandi fyrir vinnubrögð í svo mörgum málum sem maður hefur kynnst á þessu kjörtímabili. Það má segja að sú alvarlega mynd sem var dregin upp fyrir okkur af frumvarpinu á fundum nefndarinnar hefði að sjálfsögðu átt að leiða til þess að stjórnarmeirihlutinn mælti gegn framgangi frumvarpsins í óbreyttri mynd og hvetti til þess að ráðist yrði í umfangsmiklar endurbætur. En því var ekki að heilsa. Ábyrgð alþingismanna við lagasetningu er alltaf mjög mikil, þó hvergi eins mikil og við breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Breytingar á stjórnarskrá eru almennt háðari túlkun en þau ákvæði sem tekin eru óbreytt úr gildandi stjórnarskrá og þegar hafa mótast í réttarframkvæmd varðandi efni og inntak. Það er nefnilega mikil hætta á því að túlkunarvandi myndist og við breytingar á stjórnarskrá ber að reyna að takmarka það sem mest menn mega að skapa túlkunarvanda og menn eiga að reyna að draga úr líkum á því að réttaróvissa skapist í landinu eins og kostur er. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir núna, virðulegi forseti. Ég ætla ekki að segja að við séum stödd á upphafsreit, en okkur hefur lítið miðað. Það á auðvitað að vera markmið okkar, eins og ég kom hér inn á, að sameinast um víðtæka sátt, ekki bara hér á þingi heldur einnig meðal fræðimanna og þjóðarinnar. Á þeim grundvelli eiga breytingar á stjórnarskránni að byggja. Hvort þær eru gerðar árinu fyrr eða árinu seinna skiptir ekki öllu máli. Við höfum fordæmi, bæði úr sögu okkar Alþingis og af reynslu annarra þjóða, fyrir því að þær taka langan tíma, breytingar á stjórnarskrá, mjög langan tíma ef á þarf að halda. Það að sætta sjónarmið, ná sem flestum að borðinu, er það sem máli skiptir. Ég er alveg viss um að hv. þingmenn Árni Páll Árnason og Guðmundur Steingrímsson og hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, hafa haft þetta að markmiði þegar þau lögðu tillögu sína fram og svo aðra tillögu um það hvernig menn geta séð fyrir sér hér á þingi hver næstu skref gætu orðið, á nýju þingi. Þar er lagt til að við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði „um stundarsakir“, eins og það er orðað, þar sem verða þá í gildi tvö breytingarákvæði við stjórnarskrána. Það tel ég í sjálfu sér óheppilegt. Ég held að Alþingi hefði frekar átt að reyna að sameinast um eina breytingartillögu. Þá er komið að því hversu háan þröskuld eigi að setja fyrir því að hægt verði að breyta stjórnarskránni. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir að samþykki Alþingi frumvarp til laga um breytingar á stjórnarskrá með minnst 3/5 hlutum greiddra atkvæða skuli það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu. Þar er kveðið á um að verði frumvarpið samþykkt með 3/5 hlutum greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu skuli það staðfest af forseta Íslands innan tveggja vikna og teljist þá gild stjórnarskipunarlög. Komið hefur fram breytingartillaga við þessi ákvæði þar sem í raun er dregið úr þessum þröskuldi. Við getum velt því fyrir okkur, virðulegi forseti, ef við komumst að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að þingið verði þess bært að gera breytingar á stjórnarskránni, ef við hefðum verið með slíkt ákvæði í stjórnarskrá, hvaða áhrif það hefði haft á þessu kjörtímabili. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kastaði hér fram hugmynd í dag með nokkuð háum þröskuldi, að 40 þingmenn yrðu að samþykkja breytingar á stjórnarskránni til þess að það næði í gegn. Ef við hefðum haft slíkt ákvæði í stjórnarskrá á þessu kjörtímabili hefðum við þá farið í þessa vegferð eins og upp í hana var lagt? Nei, ég held að það hefði nefnilega ekki verið. Ég held að slíkt ákvæði hefði þvingað okkur til að ná meiri sátt. Strax í upphafi hefðu menn orðið að setjast niður og ná meiri sátt um það hvernig við næðum málum fram, hvernig við gætum unnið að breytingum á þessari stjórnarskrá. Hvort hefði nú verið vænlegra til árangurs, virðulegi forseti, að við værum þvinguð til slíkra vinnubragða heldur en hér hafi verið leyft að grassera þeirri óeiningu og samstöðuleysis sem raun ber vitni? Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að slíkt hefði getað leitt til góðs. Ég tel því, eins og fleiri þingmenn hafa komið hér inn á, að ef menn settust yfir þetta og reyndu að koma sér saman um niðurstöðu, sem er byggð á grunni fyrstu tillögunnar sem kom fram og þeim málflutningi sem átti sér stað þegar það frumvarp var lagt fram, gætu menn verið að ná saman. Þá komum við aftur að því að vandamálið liggur kannski ekki hjá stjórnarandstöðunni í þessu máli, þ.e. í ágreiningi milli stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar, heldur liggur vandinn innan stjórnarflokkanna. Það er eitthvað sem við höfum áður séð gerast á þessu tímabili í stórum málum, að þessir ríkisstjórnarflokkar hafa ekki komið málum hér í gegn vegna óeiningar á milli flokkanna og innan flokkanna. Hér birtist þetta alveg kristaltært í þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram, meðal annars af þingflokksformanni Samfylkingarinnar. Þá veltum við því fyrir okkur, eðlilega ef menn ættu að ná saman, er hægt að mynda eitthvert traust hér á milli? Þegar óeiningin og skoðanaágreiningurinn er svona mikill innan stjórnarflokkanna að þeir geti ekki einu sinni hamið sitt fólk, þeir hafa ekki stjórn á sínu eigin fólki, getum við treyst því að gera eitthvert samkomulag sem heldur til loka þessa þings? Ég held að vandamálið liggi þarna. Því væri í raun réttast, virðulegi forseti, að forseti frestaði þessari umræðu, við tækjum hér upp vinnu við önnur mál sem liggja mörg hver fyrir þinginu og mörgum þeirra er áríðandi að ljúka, áríðandi að koma í höfn, og um mörg þeirra er algjör samstaða. Virðulegi forseti. Það er hlutverk forseta þingsins að stýra vinnubrögðum, að leiða mál til lykta og leiða í jörð svo djúpstæðan ágreining sem uppi er í þessu máli. Það er verkefni forseta þingsins að stýra þeirri vinnu. Ég held að forseti ætti að fresta þessari umræðu og setja forustumönnum flokkanna það fyrir, sérstaklega ríkisstjórnarflokkanna, að leysa þessi mál, í stað þess að við séum að staglast hér fram og til baka með engum árangri. Þetta er til vansa fyrir okkur sem erum fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi Íslendinga. Þetta eru ekki vinnubrögð sem við getum viðhaft. Vantraustið er mikið. Tortryggnin er mikil. Hún er það að gefnu tilefni. Það er bara einfaldlega þannig að dæmin eru of mörg til þess að myndast hafi eitthvert traust. Þessi tilraun forustumanna Samfylkingarinnar, formanna Samfylkingar og Vinstri grænna, ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, er eiginleg að renna út í sandinn vegna þessa, ekki af því að stjórnarandstaðan sé ekki mögulega tilbúin til að koma að borðinu og ræða einhverja niðurstöðu í þessu heldur vegna þess að það er svo mikið vantraust innan dyra í ríkisstjórnarflokkunum út af þessu máli, það er svo mikill ágreiningur. Virðulegi forseti. Ég held að það væri í þágu þingsins og í þágu þjóðarinnar að forseti tæki þannig á þessu máli sem ég hef hér lýst að fresta umræðu um það á meðan menn leysa það. Við getum unnið áfram í öðrum málum sem mörg hver, eins og ég kom inn á áðan, þurfa að fara í gegnum þingið, mál sem sátt er um að afgreiða og önnur sem við munum eflaust takast á um og höfum misjafnar skoðanir á. En eins og málin standa nú er það eina leiðin ef við ætlum að ljúka þessu með einhverjum sóma.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni, fjallaði um stjórnarskrána, en einnig um atvinnulífið, verðmætasköpunina og stöðuna heilt yfir í þjóðfélaginu. Margt fannst mér nú ósanngjarnt í máli hans hvað snertir stöðu mála núna ef við berum hana t.d. saman við þá stöðu sem við vorum í fyrir fjórum árum þegar núverandi ríkisstjórn tók við. Fyrst og fremst hefur verið lyft grettistaki í ríkisfjármálum og innleiddar gagnmerkar og mjög áhugaverðar nýjungar, t.d. til að auka verðmætasköpun í landinu. Mig langar að leiða þessa ræðu í þá átt en hv. þingmaður hefur oft komið upp í ræðustól Alþingis og talað um stöðu atvinnulífsins. Að miklu leyti er ég sammála þingmanninum um mikilvægi þess að skapa verðmæti. Við þurfum að gera það til að standa undir velferðarkerfinu. En hvaðan koma verðmætin? Hvaðan koma peningarnir, virðulegi forseti? Hvaðan koma peningarnir til að halda uppi velferðarkerfinu? 
             Mig langar til að spyrja hv. þingmann um álit hans á þeirri skýrslu sem ráðgjafarfyrirtækið McKinsey kynnti nýlega. Nú hefur verið stofnaður hópur eða vettvangur fyrir aðila úr öllum stjórnmálaflokkum, úr atvinnulífinu o.s.frv., til að vinna á grundvelli þeirrar skýrslu um framtíðarstefnumótun um leiðir fyrir Ísland til að auka verðmæti, auka það fjármagn sem er í atvinnulífinu. Hvernig getum við til lengri tíma litið skapað næg verðmæti í samfélagi okkar til að ná verulegum árangri í anda velferðarkerfis og til að bæta hag íbúanna? Hvað finnst hv. þingmanni um þær áherslur sem birtust í skýrslunni? Fagnar hann þeirri nálgun sem þar kemur fram? Sér hann birtast þar leiðir til að auka verðmætasköpun í landinu? Við erum öll að velta fyrir okkur þessum lykilspurningum: Hvernig búum við til verðmæti? Hvaðan koma verðmæti? Hvaðan koma peningarnir?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum spurningarnar. Ég held að ég geti alls ekki tekið undir með honum þegar hann segir að þessi ríkisstjórn hafi lyft grettistaki í ríkisfjármálum og stuðlað að eflingu fjárfestinga. Ég held einmitt að McKinsey-skýrslan sem oft er vitnað til segi okkur að mörgu leyti að við gætum verið að gera miklu betur. Spurt er: Hvar er uppspretta fjármagnsins og hvað er það sem skiptir okkur máli? Að mínu mati skiptir grundvallarmáli að grunnatvinnuvegum þjóðarinnar séu sköpuð þau skilyrði sem þarf til að þeir geti verið sú stoð og stytta sem þeir eiga að vera íslensku samfélagi. Það eru atvinnugreinar sem byggja fyrst og fremst á nýtingu náttúruauðlinda, sjávarútvegur, orkufrekur iðnaður, ferðamannaiðnaður. Það þarf auðvitað að leita allra leiða til að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Okkur er að takast það að mörgu leyti. En hvert sem við horfum er ótrúlega mikil fylgni á milli nýsköpunar og þeirra fyrirtækja sem hafa eflt starfsemi sína og þess að þau hafa verið að byggja sig upp á þjónustu við grunnatvinnugreinarnar. Þannig hafa þau getað skapað sér vettvang. Ég heimsótti til dæmis í gær ásamt öðrum þingmanni fyrirtæki í Hafnarfirði sem flytur núna út fleiri, fleiri báta á hverju ári, en byrjaði starfsemi sína í að þjóna íslenskan sjávarútveg. Við heimsóttum líka vélsmiðju 

Virðulegi forseti. Takk fyrir það. Ég vildi svo gjarnan hafa lengri tíma, en þetta er áhugavert því að í McKinsey-skýrslunni segir að áhersla á auðlindagreinarnar muni ekki skila okkur nægum verðmætum til lengri tíma litið til að skapa næg störf, verðmæt störf, og til að geta viðhaldið lífskjörum hér til langframa. Í McKinsey-skýrslunni segir að leggja þurfi áherslu á alþjóðageirann, þ.e. þau fyrirtæki sem geta selt vörur sínar og þjónustu erlendis og fá tekjur inn í þjóðarbúið. Þangað eigum við að sækja verðmætin í framtíðinni. Hvað er að gerast? Jú, rekstrarumhverfi þessara fyrirtækja hér á landi er ekki nógu gott. Þau búa við höft, háan fjármagnskostnað, óstöðugleika í mynt, aðbúnaður þeirra er ekki nógu góður. Hér vil ég ekki fá í andsvari gömlu mýtuna um skattana, vegna þess að tekjuskattar fyrirtækja á Íslandi eru t.d. þeir fimmtu lægstu innan OECD-landanna. Þar eru yfir 40 lönd. Skattaðbúnaður fyrirtækja er ekki það sem háir vexti þessara þekkingargeira, heldur hitt: Starf innan hafta, 

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti verið mjög sammála því sem hv. þingmaður sagði þegar hann vitnaði í McKinsey-skýrsluna. Það sem ég var að segja fjallar í raun um það að við þurfum að auka fjölbreytnina og horfa til að fleiri íslensk fyrirtæki geti staðið að fjölbreyttari útflutningi. Við séum ekki að horfa á orkugeirann eins og gert hefur verið til þessa, en að hluta til munum við auðvitað áfram horfa til þess að byggð séu orkuver og síðan framleiðslufyrirtæki sem flytja út sína vöru. Hvað erum við að horfa á? Hver hefur þróunin verið? Hvaða fyrirtæki eru það sem eru að útvíkka starfsemi sína? Ég vitnaði áðan í orð forstjóra Mannvits sem hefur byggt upp starfsemi sína á grunni þjónustu við t.d. stóriðjufyrirtækja á Íslandi. Það fyrirtæki er nú farið að vinna um allan heim. Við erum að horfa á þetta gerast í 

Forseti minnir á að ræðutími er ein mínúta í síðari umferð og biður þingmenn um að virða hann.

Frú forseti. Ég vona að ég verði ekki sakaður um málþóf þótt ég fari í andsvar við minn flokksmann. Málið er að hann gat nefnilega um dálítið merkilegt. Þegar menn vilja stöðva mál, ég man eftir því í Icesave þegar ég og Höskuldur Þórhallsson ræddum hér á víxl um Icesave til að reyna að bjarga þjóðinni frá því að greiða þau ósköp, var það í 2. umr. Í 3. umr. er málið dautt. Þá er ekki hægt að stöðva það lengur. Þetta held ég að menn ættu að hafa í huga. Þegar hv. þingmaður spurði eftir lausnum gæti ein lausnin verið fólgin í því, frú forseti, að sett yrði bráðabirgðaákvæði í þingsköp um að ekki skuli breyta stjórnlagamáli í 3. umr. Það sem stjórnarandstaðan óttast og það með réttu er að í 3. umr. komi fram fjöldi breytingartillagna hist og her og menn samþykki þær. Það er þetta sem menn óttast. Það er mjög margt gott í tillögum stjórnlagaráðs, en líka mjög margt sem við teljum vera hættulegt og hefur ekki fengist almennilega rætt. Ég legg því til að menn skoði þann möguleika að setja bráðabirgðaákvæði í þingsköpin til að búa til traust fyrir minni hlutann, eitthvað sem hann getur treyst. Menn treysta ekki lengur orðum, það er bara þannig. Hér koma fram breytingartillögur við tillögur formanna flokkanna sem sýna að það er ekki eining innan t.d. Samfylkingarinnar. Það er ekki eining. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hver á fætur öðrum og halda ræður eins og þeir séu í málþófi. Það er ekki eining innan Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Ef við ætlum að hafa þrjár umræður um mál er kannski erfitt að leyfa ekki breytingar á milli 2. og 3. umr. Það má segja að við gætum alveg eins lokið umræðu og afgreiðslu mála eftir tvær umræður. Auðvitað þarf að nálgast þetta með öðrum hætti. Það þarf að vera þannig á hinu háa Alþingi, virðulegi forseti, að menn geti treyst hver öðrum. Það er algjört grundvallaratriði. Það hefur verið þannig, sem betur fer, í gegnum tíðina að orð hafa haldið milli forustumanna flokka. Hæstv. forsætisráðherra líkti stjórnarheimili sínu á þann veg fyrr á þessu kjörtímabili að það væri eins og að safna og smala saman villiköttum. Það kann ekki góðri lukku að stýra þegar ástandið á stjórnarheimilinu er þannig. Þegar slíkir flokkar veljast saman við stjórn og hafa ekki traustari grunn en raun ber vitni í ríkisstjórnarsamstarfinu, sem við nú búum við, er hætta á þessu. Það á að vera okkur lexía að í raun og veru er þessi ríkisstjórn að mörgu leyti óstarfhæf. Þótt hún hafi fengið traustsyfirlýsingu þegar vantraust var borið fram á hana segir það enga sögu. Það sjáum við endurspeglast í þeim vinnubrögðum sem við upplifum núna. Loforðin hafa verið svikin á þessu kjörtímabili, ekki bara innan Alþingis heldur líka gagnvart aðilum vinnumarkaðarins 

Frú forseti. Hv. þingmaður kom ekki inn á tillögu mína að lausn, ég er svona frekar lausnamiðaður  Hættan er sú að ef ekkert gerist og þetta mál deyr drottni sínum stöndum við allt kjörtímabilið næsta og bíðum eftir lokum þess til að geta breytt einhverju í stjórnarskránni. Þannig verður málið. Ég er ansi hræddur um að lítið fari fyrir þeirri feiknarlegu vinnu sem unnin hefur verið og þeirri feiknarlegu þekkingu sem komin er um breytingar á stjórnarskrá.

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega meira undir í umræðunni en 79. gr., vegna þess að hér hefur hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sett inn breytingartillögu sem er ansi víðtæk. Hún ein og sér opnar auðvitað á miklu víðtækari umræðu um málið. Ég kom inn á það í ræðu minni fyrr að hv. þm. Pétur Blöndal hefur viðrað hér hugmyndir og kynnt fyrir okkur í dag hugmyndir um mjög háa þröskulda fyrir þingið og þjóðina til að takast á við við breytingar á stjórnarskránni, grundvallarlöggjöf okkar. Ég var einmitt að velta því fyrir mér í hvaða farveg það hefði sett málið ef við hefðum búið við slík ákvæði í stjórnarskránni núna á þessu kjörtímabili. Það hefði sett þingið í þá stöðu að það hefði þurft að fara í þessa vinnu í miklu meiri sátt. Ég er að mörgu leyti mjög hrifinn af því sem hv. þm. Pétur Blöndal er að kynna hér 

Frú forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson kom víða við í ræðu sinni og var kannski ekki allt um stjórnarskrána eða það frumvarp sem hér er undir en látum það vera. Hann lýsti því meðal annars, nú seinast í andsvari, að hann hefði vissar áhyggjur af því að meira væri undir en sú eina eða tvær greinar sem við hefðum talað um. Hv. þingmaður hlýtur að hafa tekið eftir því að flestir forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna sem hafa staðið í ræðustól og flestir þeir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem hafa talað hér telja tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur ótæka. Ég held að þingmaðurinn geti alveg verið rólegur hvað það varðar. Hins vegar langar mig að spyrja hann að tvennu. Í fyrsta lagi hvort þingmaðurinn sé sammála mér í því að tiltölulega hár þröskuldur eigi að vera til að breyta stjórnarskránni og vísa ég þar m.a. til hugmynda hv. þm. Péturs H. Blöndals. Eins og hefur raunar komið fram í ræðum margra hér, bæði stjórnarandstæðinga og stjórnarþingmanna, eru flestir sammála því að stjórnarskráin sé það mikið grundvallarplagg að ekki eigi að vera auðvelt að breyta henni. Í öðru lagi langar mig að spyrja þingmanninn hvort hann sé sammála því sem kom fram í ræðu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar í dag en ekki var hægt að skilja hann öðruvísi en að það ákvæði sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði til um auðlindir í þjóðareign mundi leiða til þess að hér kæmist á sósíalískt þjóðskipulag. Mig langaði svolítið að heyra álit hv. þingmanns á þeim vangaveltum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að sá þröskuldur eigi að vera hár og ég held að slíkur þröskuldur hefði getað leitt af sér árangursríkari vinnu á þessu kjörtímabili en raun ber vitni. Ég held að það hefði getað sett þingið í þá stöðu að þurfa að vinna að víðtækari sátt um breytingar á stjórnarskránni. Ég vil alla vega taka það með mér sem lærdóm og reynslu af vinnu okkar á þessu kjörtímabili að við hugum vel að því við breytingar á stjórnarskránni, hvort sem við náum saman um þetta ákvæði núna eða á næsta kjörtímabili, að menn hafi þá reynslu að leiðarljósi og reyni að fyrirbyggja að svona ágreiningur endurtaki sig. Hv. þingmaður vitnar til ræðu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar fyrr í dag um að auðlindaákvæðið sem lagt var fram geti leitt til sósíalísks þjóðfélags. Það eru hans orð, virðulegi forseti, ég heyrði ekki ræðu hv. þingmanns svo ég get ekki svarað fyrir hana og ætla ekki að leggja mat á hana. Þetta er þó ákvæði sem við skulum hafa í huga að allir stjórnmálaflokkar hafa lýst sig reiðubúna til þess að vinna að breytingum á og þarf að vanda mjög til þess orðalags sem verður valið þar. 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það er gott að við getum að minnsta kosti verið sammála um eitthvað. Mig langar í framhaldi af því að velta upp spurningu um 2/3-ákvæðið. Ég lít svo á að sú hugmynd sem er í breytingartillögunni sem við erum að tala um núna, hugmyndin um 2/3 þings, hækki í rauninni þröskuldinn til þess að breyta stjórnarskránni og geri því í rauninni miklu erfiðara en ella að breyta henni nema í sátt, eins og þingmaðurinn kemur sjálfur inn á. Það er afar jákvætt. Ef við horfum til lýðveldistímans hefur langmestan hluta lýðveldistímans verið sú staða á þinginu að a.m.k. einn flokkur hefur verið með nálægt því 1/3 þingmanna. Þannig hefur það verið og því held ég að við ættum að sammælast um að taka upp þessa breytingu, 

Virðulegi forseti. Ég held að að því leyti þurfi ekkert að vera mjög langt á milli manna. Ég held að ef menn settust niður til að fjalla um það atriði af heilindum og þeir gætu þá treyst því að engin frekari tundurskeyti kæmu inn í umræðuna væri hægt að leysa málið. Ég held að svo stutt sé á milli manna í því og tek þar undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni sem talaði aðeins á undan mér í kvöld og kom einmitt inn á það hið sama. Hann sagðist reyndar treysta sér til þess að ljúka því á skömmum tíma. Þá komum við aftur að því að auðvitað er slæmt, mjög slæmt að við skulum ekki geta byggt upp traust í þessu mikilvæga máli á milli flokkanna hér á þingi og ég ítreka ábyrgð forseta í því að klára málið, kalla til ábyrgðar. Ég veit að hún er að gera sitt besta, ég veit að hún hefur lagt sig fram, virðulegur forseti hefur lagt sig fram sem mest hún má og meinar vel. En ábyrgðin er auðvitað formanna og forustumanna flokkanna og það er forseta að gera þeim grein fyrir ábyrgð sinni í málinu.