Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brbl. hæstv. ríkisstj. frá s. l. hausti hafa orðið mönnum tilefni til þess að setja fram ýmsar spaklegar kenningar um starfshætti Alþingis, einkum og sér í lagi um ábyrgð og ábyrgðartilfinningu stjórnar og stjórnarandstöðu. Sem kunnugt er hafa ráðherrar í hæstv. ríkisstj. marglýst því yfir að þeir beri enga ábyrgð á óförum núv. ríkisstj., enga ábyrgð á óförum stjórnarstefnunnar, enga ábyrgð á því hversu hörmulega er komið í íslensku þjóðfélagi. Þeir vísa þeirri ábyrgð af sér á aðra. Það er allt öðrum að kenna. Það er ekki höfð uppi málsvörn fyrir því til hvers stjórnarstefnan hefur leitt. Það er enginn ágreiningur um hvernig komið er. Það er í stórum dráttum ágreiningslítið eða ágreiningslaust. En þegar spurt er, hvers vegna er svona komið, hverjar eru orsakir þess ástands sem orðið er, þá er hin frumlega kenning stjórnarherranna sú, að þetta sé öllum öðrum að kenna en þeim. Þetta er utanaðkomandi áföllum að kenna. Þetta er heimskreppa. Þetta er aflabrestur. Og það er stundum jafnvel haft á orði: Það er einna helst stjórnarandstöðunni að kenna. Það er mikill partur þessa máls, þ. e. kenningin um ábyrgð stjórnarandstöðunnar. Ábyrgð stjórnarandstöðunnar er ekki, að því er manni skilst, sú að fylgja fram stefnu sinni. Ábyrgð stjórnarandstöðunnar er ekki í því fólgin að veita ríkisstj. gagnrýnið aðhald. Ábyrgð stjórnarandstöðu er ekki í því fólgin að setja fram stefnu í stað stjórnarstefnunnar. Nei, samkv. þessum kenningum er ábyrgð stjórnarandstöðunnar fyrst og fremst í því fólgin að sjá til þess undir öllum kringumstæðum að sú stefna, sem hún er andvíg í öllum grundvallaratriðum, nái fram að ganga á Alþingi. Það er lýst ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunnar ef hún sér ekki um að framlengja líf ríkisstj. sem hún er fyrir löngu búin að kveða upp dauðadóm yfir, sem hún telur algerlega gagnslausa, sem er reyndar ágreiningslaust við ráðherrana sjálfa, nú þegar þeir hnakkrífast innbyrðis og hver höndin er upp á móti annarri, hefur ekki einu sinni þingstyrk til þess að koma fram málum sínum, ekki heldur neina málefnalega samstöðu um eitt né neitt, enda mun það koma berlega fram á næstu dögum. Ráðh. munu þá ekki aðeins kenna um heimskreppu og aflabresti. Þeir eru að byrja að kenna hver öðrum um hvernig komið er. Að því er brbl. varðar er það meginkenning stjórnarliða að stjórnarandstaðan muni ekki fá risið undir þeirri ábyrgð sem lýst er á hendur henni ef þessi brbl. verði felld. Hver eru rökin fyrir því? Hvað er svona gífurlega mikið í húfi? Við skulum rifja upp rökstuðninginn fyrir þessu. Í dagblaðinu Tímanum 23. nóv. á s. l. ári er vitnað í rökstuðning hæstv. viðskrh. fyrir þessari kenningu. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Hann (viðskrh.) minnti á að áður en samkomulag náðist um efnahagsaðgerðir í ágúst s. l. hafi því verið spáð að verðbólga stefndi í 70–80% á miðju næsta ári. Ef þær verða framkvæmdar (þ. e. ef efnahagsaðgerðirnar, brbl., verða framkvæmdar) mundi verðbólga á næsta ári verða um 40–50% og stefna niður á við, ef ekki verða óhöpp í ytri og innri aðstæðum efnahagsmála.“ Frekari rökstuðningur er sá, að ef þessi brbl. ná ekki fram að ganga muni verðbólga á næstu sex mánuðum rjúka upp í 70–75%, en öllum mönnum eigi að vera ljóst að atvinnuöryggi þjóðarinnar, atvinnurekstur landsmanna, mundi gersamlega sligast undir slíkum kostnaðarhækkunum, og er það ágreiningslaust. Þetta er nú kjarni málsins og rökstuðningurinn. Því er haldið fram af höfundum brbl., að ef þau ná ekki fram að ganga muni verðbólgan á Íslandi rjúka upp í 70%, en um leið er því skilmerkilega haldið fram, að ef þessi brbl. komist í framkvæmd væru áhrif þeirra slík að verðbólgan yrði ekki nema á bilinu 40–45% og mundi stefna niður á við. Þetta er rökstuðningurinn. Ábyrgð stjórnarandstöðunnar er að sjálfsögðu þá í því fólgin, að ef þeir felldu brbl. mundi verðbólgan fara að nálgast 70–75%. Ef brbl. kæmu til framkvæmda, næðu fram að ganga, yrði hægt að halda verðbólgustiginu í 40–45% og verðbólgan færi lækkandi. Um þetta snýst málið. Eru þessar staðhæfingar sannar? Er þessi rökstuðningur réttur? Nú vill svo til að við þurfum ekki um þetta að deila af þeirri einföldu ástæðu að brbl. eru komin til framkvæmda. Þau eru að vísu sett með sjálfteknu löggjafarvaldi framkvæmdavaldsins, þau hafa að vísu aldrei verið samþykkt á Alþingi, en þau hafa tekið gildi og við þurfum ekkert að deila um hvaða áhrif þau hafa haft. Við þurfum ekkert að spyrja höfundana um hvaða áætlanir þeir gerðu, hver voru þeirra yfirlýstu markmið, hverju þeir gerðu ráð fyrir. Dómur reynslunnar hefur verið kveðinn upp. Hann liggur alveg skýrt fyrir og þarf ekkert um að ræða. Næsta vísitölutímabil rennur upp 1. mars. Nú liggur fyrir að hækkun framfærsluvísitölunnar þá, miðað við verðlag í byrjun febr., verður um 15%. Hækkun kaupgjaldsvísitölu eða verðbætur á laun verða eitthvað lægri vegna frádráttarliða. En hækkun framfærsluvísitölu á þriggja mánaða tímabili um 15% þýðir að verðbólguhraði á ársgrundvelli, eins og hagspekingar kalla það, er 75%, verðbólgan er 75%. Þetta er svarið við spurningunni: Er það rétt, sem höfundar brbl. héldu fram, að þau mundu valda slíku viðnámi gegn verðbólgu ef kæmust þau til framkvæmda óáreitt af andstöðu stjórnarandstöðunnar að þeim mundi takast að halda verðbólgunni niðri í 40–45%, ella yrðu afleiðingarnar 70–75% verðbólga? Svarið er einfalt: Brbl. eru komin til framkvæmda að öllu leyti og dómur reynslunnar er kveðinn upp. Verðbólgan er 75% þrátt fyrir brbl. M. ö. o.: röksemdafærsla höfunda brbl. fyrir nauðsyn þeirra, skírskotun þeirra til ábyrgðartilfinningar stjórnarandstöðu um hverjar afleiðingarnar yrðu ef svo hrapallega tækist til að lögin næðu ekki fram að ganga, - allt hefur þetta reynst staðlausir stafir, haldlaus rök með öllu. Um þetta þarf ekki að deila við einn né neinn. Það vill svo til að þetta er ágreiningslaust hvort heldur við leitum umsagnar sérfróðra aðila eða jafnvel ráðh. sjálfra. Við skulum t. d. heyra hvað bankastjórn Seðlabankans hefur að segja um árangur efnahagsaðgerða ríkisstj. því að þá erum við fyrst og fremst að ræða um þessi brbl. og það sem í þeim fólst. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær ráðstafanir, sem gerðar voru á síðasta ári til að ráða bót á vaxandi þjóðhagslegum halla, komu ekki nógu tímanlega til að hafa veruleg áhrif á þjóðarútgjöld á árinu, en auk þess ríkti á köflum óvissuástand, á meðan beðið var eftir ákvörðunum í efnahagsmálum. Niðurstaðan virðist í aðalatriðum hafa orðið sú, að þjóðarútgjöld og innflutningur vöru og þjónustu hafi hvort tveggja haldist svo til óbreytt frá árinu á undan, þrátt fyrir mikla lækkun þjóðartekna og útflutnings. Minnkandi tekjur þjóðarbúsins og birgðasöfnun komu því með fullum þunga fram í auknum viðskiptahalla við útlönd, sem virðist samkv. bráðabirgðatölum hafa farið upp í um 11% af þjóðarframleiðslu á árinu. Leiddi þessi mikli viðskiptahalli til þess, að hlutfall erlendra skulda til langs tíma af þjóðarframleiðslu jókst úr rúmum 37% í nálægt 47.5% á árinu, en jafnframt lækkaði nettógjaldeyriseign bankanna um helming. Er hér um afar viðsjárverða þróun að ræða fyrir efnahagslegt öryggi þjóðarinnar, ekki síst þegar litið er til óvissu og erfiðleika á erlendum lánamörkuðum.“ Þetta er kjarninn í umsögn Seðlabankans um árangurinn af efnahagsaðgerðum ríkisstj. Hvað hefur bankastjórn Seðlabankans að segja um árangur stjórnarherranna í viðnámi þeirra við verðbólgu, sem brbl. gáfu fyrirheit um? Það er hægt að draga saman með þessum hætti, með leyfi forseta, tilvitnunin er þessi og ég vitna beint í yfirlit Seðlabankans um stöðu efnahagsmála frá 1. febr. s. l.: „En þrátt fyrir áhrif þeirrar ráðstöfunar [þ. e. skerðingar vísitölu kaupgjalds 1. des. s. l.] átti gengisþróunin mikinn þátt í því að auka verðbólguna úr rúmum 40% í byrjun ársins og yfir í 60% í árslok. Engar ráðstafanir hafa enn verið gerðar til þess að eyða verðbólguáhrifum þeirrar gengisbreytingar, sem ákveðin var í byrjun þessa mánaðar, enda stefnir verðbólgan að öllu óbreyttu í 70% þegar á allra næstu mánuðum.“ Þetta er dómur seðlabankans um yfirlýst markmið höfunda brbl. um að halda verðbólgu niðri í 40–45% og miða að því að hún fari síðan lækkandi á þessu ári. Þetta þarf út af fyrir sig ekki að koma neinum á óvart. Ágreiningur stjórnar og stjórnarandstöðu er ekki um það, hversu komið er íslenskum þjóðarbúskap. Það er hægt að leiða fram mörg vitni úr hópi stjórnarliða sjálfra, sem draga upp hrikalega mynd af ástandinu. Ágreiningurinn er ekki um það. Ágreiningurinn var frá upphafi um fullyrðingar stjórnarliða um að áhrifamáttur brbl. væri slíkur sem þeir héldu fram. Stjórnarandstæðingar voru frá upphafi ekki trúaðir á það. Við héldum því fram, að þessi brbl. væru gagnslaus, þau væru haldtaus og þau mundu ekki ná settu markmiði. Það væri verið að biðja fólk um að færa fórnir, en til einskis. Nú þurfum við ekkert að deila um þetta vegna þess að dómur reynslunnar liggur fyrir. Við höfðum á réttu að standa þegar við sögum á s. l. hausti að þessi brbl. væru gagnslaus, að þau væru haldlaus, að þau munu engum árangri skila í að halda aftur af verðbólgu eða yfirleitt að ná nemum þeim settum markmiðum sem yfir var lýst. Í grg. eða öllu heldur í yfirlýsingu sem fylgdi með brbl. ríkisstj., þar sem upp voru talin í 21 punkti ýmis fróm pólitísk loforð um fylgifrv. eða hliðarráðstafanir, sagði svo um markmiðið með brbl. Það eru talin fjögur meginmarkmið: 1. Brbl. áttu að draga úr viðskiptahalla á þessu ári og hinu næsta. 2. Brbl. áttu með dularfullum hætti að auka framleiðni og framleiðslugetu þjóðarbúsins og tryggja næga atvinnu. 3. Brbl., en aðalinntak þeirra var skerðing verðbóta á laun, áttu að verja lægstu launin sérstaklega. 4. Brbl. áttu að veita viðnám gegn verðbólgu, halda henni í skefjum og koma í veg fyrir að hún ryki upp úr öllu valdi. Þetta voru hin yfirlýstu markmið. Nú þarf ekki að hafa mörg orð um það, að engu af þessum yfirlýstu markmiðum var náð, ekki einu einasta. Og það gat hver maður sagt sér fyrir, sem skoðaði inntak brbl., með hvaða aðferðum átti að ná þessum yfirlýstu markmiðum. Með því að fella gengið. Með því að láta gengið síga eftir þörfum frá degi til dags. Með því að nema úr gildi það vísitölukerfi sem einn stjórnarflokkanna hefur fyrir sið kvölds og morgna að segja að sé seinasta brjóstvörn launþegans. Og síðan með því að hækka skatta, með því að hækka vörugjaldið. Þessar þrenns konar ráðstafanir, að fella gengi krónunnar, að færa nokkur hundruð millj. kr. úr launaumslögum í tóma sjóði atvinnurekenda og hækka vörugjald og ná þannig inn nýjum tekjum í ríkissjóð, sem síðan átti að nota að örlitlum hluta til ölmusubóta til launþega í staðinn, voru aðferðirnar sem áttu að duga til að ná yfirlýstum markmiðum, að draga úr viðskiptahalla, að auka framleiðslu og framleiðni, að verja lægstu laun og veita viðnám gegn verðbólgu. Allt er þetta einn samfelldur blekkingavefur og reynslan liggur þegar ljóst fyrir. Með þessum brbl. hefur ekki verið dregið úr viðskiptahalla. Viðskiptahallinn er hrikalegur. Hann verður hrikalegur líka á næsta ári, ef að líkum lætur. Meginástæðan fyrir þessum hrikalega viðskiptahalla er sú, að stjórnarflokkarnir voru í allt s. l. sumar ófærir um að ná samkomulagi um til hvaða efnahagsráðstafana þeir gætu gripið. Alveg frá því að þingi var slitið á s. l. ári og fram á haust gátu stjórnarflokkarnir ekki komið sér saman um að viðurkenna þá staðreynd að gengi íslensku krónunnar var kolvitlaust, rangt skráð, með þeim afleiðingum að útflutningsatvinnuvegir bjuggu við linnulausa skuldasöfnun og hallarekstur, sem ekki gat staðið nema skamma hríð. Gengislækkunin var dregin mánuðum saman vegna ágreinings milli stjórnarflokkanna. Til hvers leiddi það? Það leiddi til þess, að gjaldeyrir þjóðarinnar var á útsölu allt sumarið. Aðgerðarleysi stjórnarflokkanna leiddi til allsherjarneyslukapphlaups, vegna þess að allir vissu að hverju var stefnt, og til innflutningsæðis. Táknmynd þess er það Íslandsmet í bílainnflutningi sem sett var á s. l. ári á sama tíma og stjórnarherrarnir töluðu um minnkandi aflabrögð, jafnvel versnandi viðskiptakjör, minnkandi útflutningstekjur og rýrnandi kaupmátt. Viðskiptahallinn er þess vegna bein afleiðing af aðgerðaleysi ríkisstj., sígilt dæmi um að ríkisstj. brást við of seint og aðgerðirnar voru of litlar til þess að ná nokkru af þeim yfirlýstu markmiðum sem um var að ræða. Að halda því fram í alvöru að bráðabirgðaaðgerðir eins og þær að skerða vísitölubætur á laun eitt vísitölutímabil og hækka verðlag í landinu með nýjum verðbólguaukandi skatti, eins og hækkun vörugjalds, geri eitthvað til að auka framleiðni eða framleiðslugetu þjóðarbúsins er náttúrlega eins og hver önnur gamansemi um alvarleg mál. Það er fastur liður á ferli þessarar ríkisstj., að þegar hún grípur til svokallaðra óvinsælla efnahagsaðgerða eru þær alltaf vafðar inn í silkipappír og sellófan með einhverju fallegu orðalagi, eins og glassúr utan um hið beiska innihald. Þar er það fastur liður að tala um nauðsyn þess að auka framleiðni og framleiðslugetu. Nú er það fljótsagt, ef litið er á stefnu þessarar ríkisstj. í atvinnumálum, í málefnum atvinnuveganna, að eitt helsta einkenni hennar er að draga sífellt úr framleiðni og arðsemi í atvinnulífinu. Þetta lýsir sér í því í landbúnaðarstefnunni, að í stað þess að reyna að stefna að nægilegri framleiðslu til að fullnægja þörfum innanlandsmarkaðar með sem minnstum tilkostnaði og sem minnstum mannafla leiðir til aukinnar framleiðni. Stefnan er þveröfug. Stefnan í landbúaðarmálum er offjárfesting í atvinnuvegi sem þegar er kominn yfir mörk vaxtar og þegar framleiðir meira en markaðurinn getur tekið við, þannig að það er sífellt aukin fjárfesting og aukinn framleiðslukostnaður við að framleiða sama eða minnkandi magn. Þessi „framsóknarstefna“ í landbúnaðarpólitíkinni hefur síðan verið yfirfærð yfir á sjávarútveginn. Minnkandi afli er sóttur með sífellt stærri togaraflota með sífellt meiri tilkostnaði með sífellt minni arðsemi. Þetta er höfuðeinkennið á allri stefnu núverandi stjórnarflokka í atvinnumálum. Sama máli gegnir um núllstefnu hæstv. iðnrh. í orku- og iðnaðarmálefnum. Um það að brbl. væru til þess fallin að verja lægstu laun þarf ekki að hafa mörg orð. Ég ætlast beinlínis til þess í umr. að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands og formaður Dagsbrúnar, geri grein fyrir áhrifum brbl. til þess að verja lægstu laun. Umr. sem þegar hefur farið fram um svokallaðar láglaunabætur hefur leitt í ljós að þrátt fyrir vont samviskubit þeirra Alþb.-ráðherranna, þrátt fyrir tilraunir þeirra til að skila aftur til sumra launþega hluta af þeim auknu tekjum, sem teknar voru í ríkissjóð með hækkun vörugjaldsins, hefur framkvæmd þess verið með slíkum endemum að orðið láglaunabætur er rangnefni. Þannig er alveg sama hvar niður er drepið að því er varðar þessi blessuð brbl. Þau eru þegar komin til framkvæmda að mestu leyti. Þau rök sem notuð voru fyrir nauðsyn þeirra, þau rök sem færð voru fyrir því hvaða áhrif þau mundu hafa eða hvaða árangri þau mundu skila, hafa reynst haldlaus. Þau markmið sem átti að ná með setningu þeirra hafa ekki náðst. Niðurstaðan er mjög einföld ef stjórnarherrarnir meintu það sem þeir sögðu þegar þeir tóku sér brbl. vald til að setja þessi lög í ágúst á s. l. ári, meintu það, sem þeir sögðu þá, að nauðsynlegt væri að setja slík lög, nauðsynlegt væri að skerða verðbætur á laun, hækka skatta, fella gengi, vegna þess að ella mundi verðbólgan rjúka upp í 70%, sem þýðir náttúrlega dauðadóm yfir heilbrigðu atvinnulífi í landinu. Ef það var rétt þá liggur alveg ljóst fyrir að þessar efnahagsráðstafanir verður þegar í stað að endurtaka. Hafi þær verið nauðsynlegar þá eru þær nauðsynlegar nú. Ástandið núna er ekki aðeins mjög svipað, það er heldur verra en þegar brbl. voru sett í ágúst. Verðbólgan er meiri, ástand atvinnuveganna er hættulegra, viðskiptahallinn er meiri, skuldasöfnunin hættulegri, ósamkomulag stjórnarflokkanna meira. Yfirvofandi kauphækkun samkv. framfærsluvísitölu/kaupgjaldsvísitölu 1. mars er að vísu ekki alveg eins mikil og reyndin varð í des. vegna skerðingarinnar þá, en hafi verið nauðsynlegt að gripa til efnahagsaðgerða af þessu tagi á s. l. sumri er ennþá brýnni nauðsyn að gera það nú. M. ö. o.: aðgerðirnar voru haldlausar, þær skiluðu engum árangri. En hafi stjórnarherrarnir haft trú á nauðsyn þessara aðgerðu þá hljóta þeir að endurtaka þær nú. Ekki geta þeir horft á aðgerðalaust þegar mun skuggalegra ástand er fyrirsjáanlegt og kortlagt fram undan, verði ekki gripið til aðgerða. Svo ábyrgðarlausir geta þeir ekki verið - eða hvað? Deilu stjórnar og stjórnarandstöðu um þessi brbl., inntak þeirra, áhrif þeirra, er þess vegna raunverulega lokið. Við héldum því fram í umr. um þessi mál í þjóðfélaginu, í blaðagreinum og ræðum, á s. l. hausti að brbl. væru óréttlát og í fyrsta lagi vegna þess að þau gerðu ráð fyrir því að verðbótaskerðingin gengi jafnt yfir alla. Við héldum því þá fram, að mörg hundruð fjölskyldna, þar sem ein fyrirvinna væri í búi, sem ætti að framfleyta fjölskyldu á óyfirborguðum hungurtöxtum verkalýðsfélaga, gætu ekki þolað þá fyrirhuguðu skerðingu. Við höfðum efasemdir um að láglaunabæturnar svokölluðu, sem lofað var, - við höfum vonda reynslu af loforðum þessarar ríkisstj., - mundu koma þessu fólki að fullum notum. Og reynslan er sú, að í mjög mörgum tilvikum hafa þessar bætur ekki komist til þeirra sem helst þurftu á þeim að halda. Í annan stað sögðum við þá, að við værum andvígir þessum brbl. vegna þess að menn væru beðnir að færa fórnir sem yrðu til einskis. Við héldum því fram að brbl. væru haldlaus, að þau mundu ekki duga fram í jan. Við bentum á, að með viðbótaraðgerðum var flotanum haldið á floti til áramóta með því að ávísa á tóma sjóði og slá erlend lán til að greiða niður olíukostnað. Sá leikur hefur nú verið endurtekinn eitt vísitölutímabil í viðbót. En það er líka gálgafrestur. Spurningin er þess vegna: Þegar liggur ljóst fyrir hið algerlega haldleysi þessara aðgerða, að ástandið er heldur verra nú, þegar nýtt vísitölutímabil nálgast, hvernig stendur þá á því að stjórnarherrarnir hafa ekki boðað og lagt fram á Alþingi nýjar efnahagsaðgerðir? Hafi verið þörf á því á s. l.. hausti er það alger nauðsyn nú. Það er ekki hægt að ræða svo afstöðuna til brbl. að nefna ekki viðbitið, eins og það er kallað. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, stjórnarliði, en um leið sá maður sem gegnir einni af æðstu trúnaðarstöðum verkalýðshreyfingarinnar í landinu, lýsti því yfir á sínum tíma að fylgi hans við brbl. væri skilyrt. Það vantaði viðbitið, sagði hann. Og hann spurðist fyrir um það, hvar væru öll þau boðuðu fylgifrv. sem áttu að fylgja brbl. Það er bráðum komið hálft ár frá því að þessi brbl. voru sett og frá því að því var yfir lýst að í kjölfar þeirra mundu fylgja margháttaðar aðrar efnahagsráðstafanir, sem væntanlega mundu frekar stuðla að því að í þeim yrði eitthvert hald, að þau skiluðu einhverjum árangri. Það er rétt að rifja upp hver þessi fyrirheit voru. Það var boðað að fyrir 1. des. yrði gengið frá lagasetningu um nýtt viðmiðunarkerfi vísitölu. Hvað er að frétta af því? Þessa dagana rífast ráðherrar Framsóknar og Alþb., hnakkrífast, um hvor hafi svikið þetta loforð, hverjum aðilanum sé um að kenna. En hitt er staðreynd, að við loforðið hefur ekki verið staðið. Það átti að gera ráðstafanir til að stöðva innflutning fiskiskipa í tvö ár. Það átti að gera sérstakar ráðstafanir til að herða matsreglur og auka viðurlög vegna lélegrar meðferðar afla. Það átti að efna til sérstakrar fræðsluherferðar um aflameðferð. Það átti að koma á nýju útflutningstryggingakerfi þannig að útflutningslánasjóðir geti boðið sambærileg kjör og samsvarandi greinar njóta með erlendum þjóðum. Það átti að draga úr þörf fyrir útflutningsbætur vegna landbúnaðarafurða. Það átti að gera sérstakt átak í markaðs- og sölumálum íslenskra afurða. Það átti að breyta verðmyndunarkerfinu, sérstaklega að því er varðaði verðlagningu á innlendum iðnaðarvörum í óheftri erlendri samkeppni. Það átti að gera útlánareglur, lánstíma og vaxtakjör fjárfestingalánasjóða sambærileg innbyrðis milli atvinnuvega. Það átti að koma á nýrri löggjöf um stjórnendur ríkisstofnana á fárra ára bili. Það átti að sjálfsögðu að efla sparnað í opinberum rekstri. Það átti að gera sérstakar ráðstafanir til að takmarka erlendar lántökur til samræmis við yfirlýst markmið um viðskiptajöfnuð. Það átti að sögn að endurskoða skipulag á útgjöldum til heilbrigðismála með sérstakri áherslu á þjónustu sjúkrahúsa, hvað svo sem þetta merkir nú. Það átti að endurskoða frá grunni tekjuöflunarkerfi hins opinbera. Tekjuöflunarkerfi er væntanlega skattkerfi í stórum dráttum. Það átti að samræma aðstöðugjöld og atvinnurekstur. Það átti að taka upp viðræður við viðskiptabanka og sparisjóði um lengingu lána til atvinnuvega og húsbyggjenda, sem nú er búið að úthýsa af húsnæðismarkaðinum. Það átti að auka hluta starfsmanna og meðábyrgð þeirra í stjórnun fyrirtækja. Það átti að fresta opinberum byggingum. Það átti að stíga nýtt skref í jöfnun hitunarkostnaðar frá 1. okt. s. l. Og það átti í samráði við aðra á vinnumarkaðnum að koma á breytingum á orlofslögum. Þetta voru þau loforð sem gefin voru, 21 talsins. Hvar eru þessi fylgifrv.? Hvar eru þau stödd? Hvernig hefur verið staðið við þessi fyrirheit? Því er fljótsvarað. Efndirnar eru allar í skötulíki. Þetta reyndist ekkert vera annað en umbúnaður, sellófan, glassúr utan um kauprán kommanna, eins og það er kallað. Það virðist engin alvara hafa verið að baki. Hvað segir í yfirliti Seðlabankans um stöðu efnahagsmála í upphafi árs þann 1. febr., um ástandið í stórum dráttum? Það segir, með leyfi forseta: „Þegar litið er yfir þróunina að undanförnu og stöðu þjóðarbúskaparins í dag, er ljóst, að þrátt fyrir aðgerðir stjórnvalda til þessa vantar mikið á, að efnahagsvandinn, sem magnaðist svo mjög á s. l. ári, hafi enn verið leystur. Fari fram sem horfir, verður mjög mikill halli á viðskiptajöfnuði einnig á þessu ári, og skuldastaðan við útlönd mun komast á enn hættulegra stig. Jafnframt heldur verðbólgan áfram að magnast og grafa undan fjárhagslegu trausti og sparifjármyndun, en háu atvinnustigi verður haldið uppi með erlendri skuldasöfnun og verðbólgumyndandi útlánum innanlands. Við þessum vanda verður að bregðast hið allra fyrsta, því að hver mánuður er dýr í vaxandi erlendum skuldum, sem langan tíma tekur að greiða niður. Meginmarkmiðið í efnahagsmálum hlýtur því, eins og nú er komið, að vera að draga úr og eyða sem fyrst viðskiptahallanum við útlönd, sem ógnar efnahagslegu öryggi landsmanna.“ Að því er varðar gengisskráningu og afleiðingar ítrekaðra gengislækkana og gengissigs segir í þessari greinargerð, með leyfi forseta: „Ef breytingar gengisins að undanförnu eiga að hafa tilætluð áhrif verður því að koma í veg fyrir, að þær renni óheftar út í framleiðslukostnað og verðlag. Er reyndar ljóst, að lengra þarf að ganga og stefna verður sem fyrst að gagngerri endurskoðun hins lögboðna vísitölukerfis verðlags og launa, ef komast á út úr þeim ógöngum, sem íslensk efnahagsmál eru nú komin í.“ Hér er verið að vísa til loforðs í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. Hér er verið að vísa til loforðs og fyrirheits í yfirlýsingu sem fylgir brbl. En þegar spurt er um efndir er sama svarið. Það eru engar efndir. Stjórnarflokkarnir geta ekki tæplega hálfu ári eftir að fyrirheitið var gefið í brbl., komið sér saman um hvað eigi að gera. Að því er varðar ríkisfjármál, erlendar skuldir, skuldasöfnun, þá er náttúrlega von að spurt sé: Hver er stefna ríkisstj.? Ætlar hún að standa við fyrirheitið um alger umskipti að því er varðar erlenda skuldasöfnun? Menn spyrja: Hvar er lánsfjáráætlun ríkisstj., sem átti að leggja fram jafnhliða fjárlögum? Í grg. Seðlabankans segir um þetta efni, með leyfi forseta: „Mikilvægt er, að sem fyrst sé gengið frá lánsfjáráætlun fyrir árið 1983, þar sem stefnt sé að um þriðjungs lækkun á erlendum lántökum frá því, sem var á s. l. ári, sem samsvarar að erlendar lántökur verði um 3500 millj. á núgildandi gengi. Síðan verður að takmarka lánsfjármagnaðar opinberar framkvæmdir og útlán fjárfestingarlánasjóða við það svigrúm, sem þá er fyrir hendi.“ Þetta er eitt af lykilatriðum efnahagsmálastefnu ríkisstj. Henni ber lagaskylda að leggja fram lánsfjáráætlun. Það er eitt af brýnustu málum sem þarf að leysa áður en þetta þing lýkur störfum. En það er líka sama þótt spurt sé: Hvar er lánsfjáráætlun ríkisstj.? Hver er stefna hennar í fjárfestingar- og lánamálum? - Svarið er ósköp einfaldlega: Það er ekki vitað. Það er ekki vitað vegna þess að innan ríkisstj., meðal stjórnarflokkanna, er engin samstaða hvorki um það né annað. Ég hef vitnað nokkrum sinnum til greinargerðar Seðlabankans um hversu hörmulega er komið í íslensku atvinnu- og efnahagslífi nú þegar þessi hæstv. ríkisstj. er í þann veginn að skilja við á þriggja ára afmæli sínu. Ég hef líka fullyrt að það er tiltölulega litill ágreiningur milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga um hversu alvarlegt ástandið er og hversu skuggalegar horfurnar eru fram undan. Það er hægt að leiða fram ótal vitni úr stjórnarherbúðunum sjálfum þessu til staðfestingar. Ekki ómerkari maður en aðstoðarmaður fjmrh., Þröstur Ólafsson, skrifaði fyrir skömmu merkilega grein í Morgunblaðið. Hún birtist þar 10. des. s. l. Þar gerði hann upp reikningana við afleiðingar stjórnarstefnunnar. Þessi dómur er svo harður að stjórnarliðar hljóta að kveinka sér við, en hann er að mínu mati sannur og réttur. Og hann er þess eðlis að hann staðfestir í nær einu og öllu þá gagnrýni sem við stjórnarandstæðingar, a. m. k. við Alþfl.-menn, höfum haldið uppi á þessa ríkisstj. frá því að hún var stofnuð. Hvað segir þessi helsti aðstoðarmaður fjmrh. og helsti trúnaðarmaður stjórnarsamstarfsins um ástandið eins og nú er komið? Hann segir, með leyfi forseta: „Nú er svo komið að liðlega 10. hver króna, sem keypt er fyrir hér á Íslandi, er fengin að láni erlendis. Greiðslubyrðin stefnir í 30% af útflutningstekjum. Viðskiptahallinn á árinu er áætlaður um 3100 millj. kr. Nú er svo komið að hvert nýtt fiskiskip sem við kaupum dregur verulega úr afkomu þeirra sem fyrir eru. Flotaaukning byggðakapphlaupsins er farin að lækka tekjur sjómanna og rýra afkomu útgerðarinnar. Svipaður þorskafli 1978 og 1982 deilist nú á miklu fleiri og dýrari skip. Þetta leiðir einnig til verri afkomu í landi og árangri þeirrar byggðastefnu sem skuttogarabyltingin hafði í för með sér er þar með stefnt í voða. Á ný er sótt til Reykjavíkur. Einnig þessi bylting virðist ætla að éta börnin sín.“ Hvað segir aðstoðarmaður fjmrh. um þá stefnu sem ríkisstj. hefur fylgt í atvinnumálum? Hvernig er um að litast í sjávarútveginum, undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar? Aðstoðarmaður fjmrh. lýsir ástandinu svo, með leyfi forseta: „Nú er svo komið að tvær af þremur stærstu fiskitegundunum eru horfnar og sú þriðja á í vök að verjast. Allir árgangar þorsksins síðan 1977 virðast undir meðallagi og Hafrannsóknastofnun vill lækka leyfilegan afla um 100 þús. tonn. Seiðamælingar hafa aldrei verið lélegri síðan þær hófust. Þótt slíkar mælingar geti aldrei verið nákvæmar er vísbendingin ótvíræð. Landhelgin okkar er að tæmast, ekki af skipum heldur fiski. Nú er svo komið að bændur landsins framleiða í miklu magni kjöt sem þeir fá ekkert fyrir og geta aldrei selt. Meðlagsgreiðslur okkar með íslensku kjöti erlendis verða tæplega 280 millj. kr. á næsta ári. - „Það mundu þykja rausnarlegar láglaunabætur, ef þær væru í boði. Ég endurtek 280 millj. kr. á næsta ári. - Núverandi landbúnaðarstefna tryggir áframhaldandi hrakleg kjör smábænda. Nú er svo komið að samsafnaður fjárhags- og rekstrarafkomuvandi margra helstu framleiðslufyrirtækjanna í landinu er svo mikill að þeim er fleytt frá mánuði til mánaðar með lánum og skammtíma fyrirgreiðslum. Víxlverkanir kauplags, verðlags, gengis, fiskverðs og vaxta eru orðnar fullkomlega sjálfvirkar. Verðbótakerfið tryggir viðgang verðbólgunnar.“ Það er ástæða til þess að staldra við þessa seinustu setningu. „Verðbótakerfið tryggir viðgang verðbólgunnar“. Í öllum umr. um efnahagsmál hefur einn stjórnarflokkanna, Alþb., haldið því fram að það verðbótakerfi sem við búum við sé seinasta brjóstvörn, seinasta haldreipi, launþega til þess að tryggja afkomu þeirra í mikilli verðbólgu. Þessu var haldið fram fyrir kosningar 1978. Þetta hefur verið stefið í öllum pólitískum áróðri Alþb. á s. l. áratug. Nú liggur hér fyrir sú játning eins áhrifamesta hugsuðar flokksins í efnahagsmálum, að verðbótakerfið tryggi viðgang verðbólgunnar. Það er óumdeilt að verðbólgan sjálf er náttúrlega helsti óvinur þeirra sem versta hafa afkomuna og bitnar harðast á launþegum sjálfum. Engu að síður er það svo, að marggefin loforð í stjórnarsáttmála, í yfirlýsingu með brbl., um breytt viðmiðunarkerfi, um breytingar á vísitölukerfinu, sem fæli það í sér að reynt yrði að draga úr víxlhækkun verðhækkana og launa, strandar á Alþb. sjálfu. Ég vil taka það skýrt fram, að andstaða mín við brbl. eins og þau liggja hér fyrir, gagnrýni mín á haldleysi þeirra, byggist ekki á því að helsta inntak aðgerðanna var að hrófla við vísitölukerfinu í þetta skipti. Aðferðin, sem viðhöfð er, er vonlaus. Árangurinn af slíkri aðgerð í eitt og eitt skipti, þegar allt ætlar um koll að keyra, verður lítill sem enginn. En öll þróun vísitölukerfisins og reynslan á stjórnartíma núv. ríkisstj. sannar að það er hin mesta firra að óbreytt vísitölukerfi tryggi hagsmuni launþega. Óbreytt vísitölukerfi tryggir áframhaldandi verðbólgu, eins og hæstv. fjmrh. hefur viðurkennt, en er með öllu óhæft til að tryggja raunverulegan kaupmátt launþega. Það ber þess vegna að endurskoða, en það ber að gera af alvöru og það ber að gera frá grunni. Það ber ekki að gera með því að rifta eftir á samningum í eitt og eitt skipti. Það ber ekki að gera með því að lýsa því yfir að verðbótakerfið sé heilagt, seinasta haldreipi launþegans, en grípa síðan til þeirra ráða í 14 skipti af 16 mögulegum að falsa þann mælikvarða, að hrófla við því í raun og veru, en neita hins vegar í verki að endurskoða kerfið sjálft og gera mönnum ljóst fyrir fram, launþegum jafnt sem öðrum, að hvaða skilmálum þeir geta gengið. Herra forseti. Ég þykist hafa fært nógsamlega rök fyrir því að fullyrðingar stjórnarliða um að brbl. dugi til einhvers viðnáms gegn verðbólgu, þau séu til þess fallin að halda verðbólgu á viðráðanlegu stigi, þau séu til þess fallin að koma í veg fyrir að verðbólgan verði óviðráðanleg, 70–75%, hafi reynst vera haldlausar. Þau rök hafa ekki staðist og um það þarf ekki að deila. Reynslan er þegar komin á það mál. Sjálfsagt má halda því fram, að ef þessi brbl. verði að lokum felld, þó að þau hafi tekið að öllu leyti gildi og gildistími þeirra sé senn á enda runninn, þá geti það enn leitt til þess að verðbólgan mælist eitthvað meiri en ella. En þá verða menn líka að hafa í huga að það er alveg gefið að sitji núv. ríkisstj. áfram við völd, taki þm. yfirleitt þátt í því að framlengja dauðastríð þessarar ríkisstj., er það alveg gefið og má bóka það fyrir fram að verðbólga á Íslandi rýkur upp úr öllu valdi á næstu mánuðum. Af hverju? Einfaldlega vegna þess að stýring á efnahagsmálum snýst ekki lengur um þessi brbl. Það er öllum mönnum ljóst, sem um þessi mál hugsa, að nú þarf og nú er ekki hægt að fresta því lengur að grípa til mjög róttækra samræmdra aðgerða á sviði efnahagsmála, sem þyrftu helst að vera svo róttækar að þar sé ekki aðeins um að ræða róttæka stefnubreytingu, heldur þarf að stokka upp efnahagskerfið sjálft og gerbreyta öllum hagstjórnaraðferðum í mjög veigamiklum atriðum. Innan þessarar ríkisstj. er augljóslega engin samstaða um eitt né neitt. Sannarlega er engin samstaða um neinar aðgerðir í efnahagsmálum. Það tók þessa ríkisstj. marga mánuði að ná samkomulagi um gengislækkun, um að ráðast enn einu sinni á vísitölukerfið, á launaumslögin, en það hefur engin samstaða náðst innan ríkisstj. um að standa við gefin fyrirheit um einhverjar aðrar aðgerðir í viðbót. Þessi ríkisstj. getur ekki sett saman lánsfjáráætlun. Hún getur ekki mótað sér fjárfestingarstefnu. Hún getur enga afstöðu tekið til vísitölukerfis. Hana greinir á greinilega um aðgerðir í landbúnaðarmálum, atvinnumálum. Það er alveg sama hvar borið er niður. Það eina sem ráðh. hafa verið sammála um frá þingsetningu á s. l. hausti er að stritast við að sitja, en til einskis. Og þegar slíkir menn tala af miklum þjósti um ábyrgðartilfinningu stjórnarandstöðunnar og lýsa ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunni fyrir að hún er andvíg haldlausum bráðabirgðaráðstöfunum af þessu tagi, þá er það vægast sagt tvöfalt siðferði, sem erfitt er að sætta sig við. Ég vitnaði til þess áðan, herra forseti, að hæstv. ráðherrar neita yfirleitt í öllum umr. um efnahagsvandann að taka á sínar herðar nokkra ábyrgð af því hvernig komið er. Þeir vilja velta ábyrgðinni af sér yfir á herðar annarra. Þeir nefna þar til sögunnar allt aðra hluti. Það er ekki umdeilt að þessari ríkisstj. hefur gersamlega mistekist í öllum meginatriðum. Hún setti sér í upphafi ferils síns ákveðin markmið, að vísu meira og minna óljós. Nú, þremur árum síðar, liggur ljóst fyrir að þessum markmiðum hefur hún ekki náð. Stórkostlegasta loforð hæstv. ríkisstj. var það, að innan tveggja ára mundi hún færa verðbólgu niður á sama stig og gerðist með viðskiptalöndum okkar. M. ö. o.: innan tveggja ára átti sá árangur að nást. Nú liggur það alveg ljóst fyrir að verðbólga í helstu viðskiptalöndum okkar er á bilinu frá 4–6%. Verðbólga á Íslandi er í kringum 70% - reyndar 75% - ef framreiknaðar væru verðhækkanirnar sem verða nú fyrirsjáanlega og liggja fyrir 1. mars. n. k. Það þarf engu orði um að bæta. Þetta var meginmarkmið ríkisstj. Árangurinn er slíkur að engri ríkisstjórn á að vera sætt eftir að árangursleysið var orðið eins algert og þessar tölur staðfesta. Annað meginloforð ríkisstj. varðaði erlenda skuldasöfnun. Í stjórnarsáttmála stóð, með leyfi forseta: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr um það bil 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum. Efri mörk erlendrar lántöku verði þó ákveðin nánar með hliðsjón af eðli framkvæmda með tilliti til gjaldeyrissparnaðar og gjaldeyrisöflunar.“ Efndirnar? Greiðslubyrði vaxta og afborgana af erlendum lánum var 13–14% af árlegum gjaldeyristekjum, en stefnir nú í yfir 30. Erlendar skuldir nema nær helmingi þjóðarframleiðslunnar. Skuldasöfnun stafar að verulegu leyti af því að tekin eru eyðslu- og skuldabreytingalán. Gjaldeyrissparandi eða aflandi fjárfestingar hafa dregist saman. Yfirlýst markmið um verðbólgu, yfirlýst markmið um að halda erlendri skuldasöfnun í skefjum, yfirlýst markmið um uppstokkun á veigamiklum þáttum hagkerfisins eins og t. d. verðbótakerfinu, yfirlýst fyrirheit um lækkandi vexti í kjölfar lækkandi verðbólgu, - það er alveg sama hvar borið er niður, það stendur hvergi steinn yfir steini. Það eina sem þessi ríkisstj. skilur eftir sig og verður hennar minnisvarði eru vanskilaskuldirnar, sem þjóðin verður að taka á sig og greiða af arðlausri fjárfestingu og fyrirhyggjulausri hagstjórn, sem þjóðin verður að taka á sig og greiða óumdeilanlega á næstu árum, jafnvel á sama tíma og þjóðartekjur á mann og þjóðarframleiðsla kunna að fara minnkandi og greiðslugetan verður stórlega skert. Þetta er ekki bara dómur stjórnarandstöðunnar. Ég vitnaði áðan til ummæla aðstoðarmanns fjmrh., sem tekur að sumu leyti jafnvel enn dýpra í árinni. Ég hef vitnað í mörgum greinum til greinargerðar Seðlabankans um það hvernig komið er. Það er yfirleitt ágreiningslaust meðal þeirra, sem um þessi mál fjalla, að þessari ríkisstj. hefur gersamlega mistekist. Hvort þau brbl., sem nú eru þegar komin til framkvæmda og hafa reyndar þegar sannað algerlega haldleysi sitt, verða staðfest hér á Alþingi Íslendinga eða ekki er ekki lengur neitt meginatriði. Meginatriðið er ákaflega einfalt. Spurningin er ákaflega einföld. Hún er um það, hverjir eiga að taka við þessu þrotabúi og hvenær verður hægt að byrja á því að moka flórinn. Hvenær verður efnt til kosninga? Hvenær tekur meiri hl. Alþingis á sig rögg, leysir þessa ríkisstj. frá störfum, skýtur málinu undir dóm þjóðarinnar og skapar þannig forsendur fyrir því að starfhæfur þingmeirihluti verði myndaður og ný ríkisstj. taki við? Sá nýi þingmeirihluti verður ekki öfundsverður. Hann mun taka við stærsta efnahagslegu þrotabúi lýðveldissögunnar. Um það er ekki deilt, um það er enginn ágreiningur milli stjórnar og stjórnarliða. Stjórnarliðar vilja að vísu ekki taka á sig ábyrgð, þeir varpa sökinni á óskylda hluti. Þeir kenna um heimskreppu, þeir kenna um aflabresti, þeir kenna um öllum öðrum en sjálfum sér. Það er að vísu mannlegt, en ekki stórmannlegt. Staðreyndin er engu að síður sú, að þrátt fyrir samdrátt í afla er sá vandi sem við eigum við að búa fyrst og fremst heimatilbúinn. Sönnun fyrir því er t. d. sú, að árið 1981 var eitthvert hagstæðasta ár í gervallri sögu lýðveldisins. Það er mesta aflaár í Íslandssögunni frá upphafi vega. Var það ekki allt í lagi? Nei. Jafnvel á því ári, þegar afli og viðskiptakjör og gengisþróun voru hvað hagstæðust, var þannig búið að undirstöðuatvinnuvegunum að þeir áttu við að búa vegna rangrar gengisskráningar hallarekstur og stórfellda skuldasöfnun. Það stoðar jafnvel ekki, þegar stefnan er svo röng í grundvallaratriðum, gæska til lands og sjávar. Herra forseti. Brbl. sem hér eru til umr. skipta engum sköpum. Örlög þeirra skipta orðið ákaflega litlu máli í raun og veru. Það sakar ekki að geta þess og rifja það upp, að Alþfl.-menn gerðu á sínum tíma tilraun til að bjóða ákveðið samkomulag við ríkisstj. um afgreiðslu þessara brbl. gegn því að ríkisstj. gengi að tilteknum skilyrðum öðrum. - Ég rifja upp: Á s. l. hausti samþykkti flokksþing Alþfl. að formaður Alþfl. héldi áfram viðræðum við ríkisstj. um lausn efnahagsmála með þremur óaðskiljanlegum skilyrðum. Þau voru: 1. Þau brbl. sem hér eru til umr. yrðu lögð fram, en það hafði ekki verið gert. Þau höfðu þá ekki verið sýnd á Alþingi. 2. Að reynt yrði að ná samkomulagi um meiri hl. á Alþingi um lausn stjórnarskrármálsins fyrir kosningar. 3. Að bindandi ákvörðun yrði tekin í þessu samkomulagi um kjördag. Þetta voru óaðskiljanleg skilyrði. Meginkrafan var sú, að forsrh. undirritaði formlega dánarvottorð hinna dauðvona ríkisstj. Yfirlýst var að ríkisstj. hefði misst starfhæfan meiri hl. á Alþingi og þá staðreynd bar að viðurkenna, en til þess að slíkt samkomulag gæti orðið um lausn mála var það eðlileg krafa af hálfu stjórnarandstöðunnar að ríkisstj., sem viðurkennir gjaldþrot sitt, sem er innbyrðis gersamlega ósamstæð og getur engum málum komið fram, ekki bara vegna þess að hana skorti atkvæðastyrk til þess, heldur vegna þess að hana skorti málefnalega samstöðu til þess, viðurkenndi að sínu leyti staðreyndir í slíku samkomulagi. Svar hæstv. forsrh. var að leggja fram skussalista yfir rúmlega 100 þingmál, sem hann gat síðan aðspurður jafnvel litla sem enga grein gert fyrir, enda voru þau mál, sem þar voru á lista, fæst af því taginu að skipti sköpum. Þannig litum við svo á, að forsrh. hefði hafnað þessu boði og tæki þessar viðræður ekki alvarlega, jafnvel að þær væru hafðar að gamanmálum. Staða málsins er raunverulega enn í dag óbreytt. Ég endurtek: Í mínum huga skiptir ekki sköpum hver verða örlög þessara brbl. Það sem skiptir sköpum er fyrst og fremst þetta: Að þessi ríkisstj., sem reyndar er ekki lengur ríkisstj. í venjubundnum skilningi þess orðs, heldur einhvers konar leifar af stjórnarmyndunarviðræðum, árangurslausum þó, viðurkenni að hennar hlutverki er lokið, að hún hefur bakað þjóðinni skaða með því að sitja lengur en sætt er. Jafnframt er það eðlileg krafa kjósenda, að áður en gengið verði til næstu kosninga verði gerð lokatilraun til að ná samkomulagi um a. m. k. lágmarksleiðréttingu á óviðunandi misvægi atkvæðisréttar kjósenda og því næst að málum verði skotið undir dóm þjóðarinnar, þjóðinni gefinn kostur á að gera upp reikningana við stjórnarflokkana og svara þeim spurningum fyrir sitt leyti hverjir eigi að taka við þrotabúinu og gefa sína vísbendingu um það, hvaða leið hún vilji að farin verði út úr ógöngunum. Þetta er meginmálið. Um það snýst umr. á Alþingi þessa dagana. Þm. hafa hér hvað eftir annað kvatt sér hljóðs og kvartað undan því að áliti Alþingis fari hnignandi, að þjóðinni ofbjóði það ástand að horfa upp á pólitíska upplausn, pólitískt ábyrgðarleysi, pólitískt getuleysi, sem hér er ríkjandi, horfa upp á ríkisstj. sem svo er fyrir komið fyrir löngu að hún hefur ekki málefnalega samstöðu um nein þau mál, sem brýnast er að leysa, og hún viðurkennir sjálf að hún hafi ekki þann þingstyrk sem þarf til aðkoma málum fram, en á það reynir ekki vegna þess að um þau mál sem brýnast er að leysa er engin samstaða. Stjórnarandstaðan hefur ekki atkvæðastyrk til þess að óbreyttu að fella þessa ríkisstj. með vantrausti. Það þjónar engum tilgangi fyrir stjórnarandstöðuna við þessar kringumstæður að flytja mál sem ekki ná fram að ganga. Þetta er algert pólitískt upplausnarástand. Það er á ábyrgð þm. allra, en fyrst og fremst hvílir þó ábyrgðin á stjórnarflokkunum, á ríkisstj., á ráðh. og forustumönnum stjórnarflokkanna. Það er staðreynd, að stjórnarandstaðan hefur gert tilraunir, gert tilboð til að fá þessi mál leyst án undirhyggju og með þeim hætti, sem viðunandi er, þótt seint sé. Það stendur ekki upp á stjórnarandstöðuna að bjóða slík boð. Þessa dagana er gerð úrslitatilraun til þess að ná samkomulagi um kjördæmamálið. Ég viðurkenni ósköp einfaldlega að það skiptir meginmáli að slík tilraun verði leidd til lykta, það verði látið reyna á hvort slíkt samkomulag geti ekki náðst. Það skiptir mun meira máli úr því sem komið er en spurningin um hver verði örlög brbl. sem þegar hafa komið til framkvæmda og hafa reyndar þegar sannað algert haldleysi sitt. Það er mesti misskilningur að ábyrgð stjórnarandstöðunnar sé fyrst og fremst í því fólgin að styðja hvað sem það kostar einhverjar ráðstafanir, sem ríkisstj. setur fram, en hefur ekki þingstyrk til þess að koma fram, þegar það liggur fyrir að stjórnarandstaðan hefur haft rétt fyrir sér í því að þetta eru haldlausar ráðstafanir, gagnslausar ráðstafanir og það er þörf allt annars konar aðgerða, miklu róttækari aðgerða, en fyrst og fremst allt annars konar aðgerða en þessi ríkisstj. mun nokkurn tíma standa fyrir. Það er ekki hlutverk ábyrgrar stjórnarandstöðu að tryggja á þingi framgang stefnu sem hún er andvíg eða framlengja lífdaga ríkisstj. sem sjálf viðurkennir að hún er komin að útgönguversinu. Við þessar kringumstæður er það ábyrgð stjórnarandstöðunnar fyrst og fremst að tryggja að áður en þessu þingi verði slitið verði það mál leyst eða gerð tilraun til að leysa það mál sem kjósendur verða að gera kröfu um. Það er það, að þegar gengið er að kjörborði verði ekki búið við það sama hrikalega atkvæðamisrétti og verið hefur að undanförnu, en að öðru leyti er svo komið, að óhjákvæmilegt er, að undan því verður ekki vikið, og skjóta ágreiningsefnum stjórnar og stjórnarandstöðu undir dóm kjósenda. Herra forseti. Örlög þessara brbl. skipta úr því sem komið er ekki ýkjamiklu máli. Það sem skiptir máli er að við næstu kosningar takist að ná fram algerum pólitískum umskiptum á Íslandi, sem valdi því að meiri hluti þings og þjóðar snúi við af þeirri braut samfellds efnahagslegs ófarnaðar sem verðbólgu- og framsóknaráratugurinn hefur leitt okkur út í. Í þessu samhengi leyfi ég mér, herra forseti, að vitna til ummæla aðstoðarmanns fjmrh., sem þekkir árangur þessarar ríkisstj. eða öllu heldur árangursleysi manna best, en hann segir svo um vanda þjóðarinnar í efnahagsmálum, með leyfi forseta: „Stjórnmálamenn hafa ekki gefið nægilega gaum mjög flóknu samhengi efnahagslegra ákvarðana. Rætur verðbólgunnar eru rangar ákvarðanir í fjárfestingarmálum, rangar ákvarðanir í stjórnunarmálum sjávarútvegs, á sviði lána- og vaxtaákvarðana, í peningamálum, í landbúnaði og gjaldeyrismálum. Niðurstaðan er jafnvægisleysi allra helstu raunstærða hagkerfisins. Hér þarf grundvallarbreytingu, sem vissulega verður örðug í framkvæmd og krefst mjög sterkrar pólitískrar forustu.“ Þetta er hvort tveggja í senn lokadómur aðstoðarráðherra núv. ríkisstj. viðurkenning hans, hreinskilnisleg og karlmannleg, á því að gagnrýni stjórnarandstöðunnar á grundvallarþáttum þeirrar stjórnarstefnu, sem fylgt hefur verið í tíð núv. ríkisstj., hefur reynst rétt. Þetta er sérstök staðfesting á því, að málflutningur Alþfl., gagnrýni Alþfl.-manna á stefnu núv. stjórnarflokka í fjárfestingarmálum í málefnum atvinnuveganna, í ríkisfjármálum, í vaxta- og peningamálum er ósköp einfaldlega rétt. Þessi orð staðfesta og viðurkenna að stefnan í landbúnaðarmálum, sem fylgt er af núv. ríkisstj., er röng í grundvallaratriðum. Stefnan í sjávarútvegsmálum er ekki aðeins röng heldur skaðleg og þjóðhættuleg, háskaleg. Núllstefnan í orkumálum og iðnaðarmálum - ja, hvað segja stjórnarliðar sjálfir um það? Við skulum ekki gera þeim upp orð. Þeir eru nefnilega byrjaðir, stjórnarliðarnir, þó þeir viðurkenni ekki að þeir beri neina ábyrgð og vilja kenna öðrum um, að kenna hverjir öðrum um. Við eigum eftir að fá mikið um slíkar vitnaleiðslur á næstunni, næstu dögum og vikum, meðan þessi ríkisstj. er að leysast upp. Árangurinn í iðnaðar- og orkumálum er að sögn dagblaðsins Tímans, að sögn þeirra framsóknarmanna, niðurstaðan af samstarfinu við hæstv. iðnrh. Hjörleif Guttormsson, fjögur töpuð ár. Meira þarf reyndar ekki að segja. Það á ekki aðeins við um orku- og iðnaðarmálin. Það á við um þær hörmulegu afleiðingar sem hin efnahagslega óstjórn þessarar ríkisstj. hefur leitt yfir þjóðina. Þrjú glötuð ár. Það hefur ekki staðið á okkur Alþfl.-mönnum, hvorki innan þings né utan, að gagnrýna þessa ríkisstj., að leggja fram þingmál, leggja fram lagafrumvörp, leggja fram þáltill. um hvað við viljum gera í staðinn. Við höfum lagt fram hér á Alþingi lagafrv. sem fela í sér afkomutryggingu þeirra fjölskyldna sem eiga að lifa af tekjum einnar fyrirvinnu á óyfirborguðu taxtakaupi. Alþfl.-menn hafa. flutt um það frv. oftar en einu sinni í tíð núv. ríkisstj. að húsnæðislánakerfinu verði skilað aftur tekjustofnum sínum og því verði gert kleift að hækka lán til þeirra sem byggja í fyrsta sinn og lengja lánstíma þeirra og jafnvel greiðslubyrði. Þm. Alþfl. hefur flutt um það frv. að greiðslubyrði húsnæðis- og lífeyrissjóðslána miðist við ófalsaða kaupgjaldsvísitölu. Við höfum flutt mál hér inn í þingið sem hafa það markmið að efla innlendan sparnað með því að allir almennir sparisjóðsreikningar verði verðtryggðir og vextir á sparifé verði færðir og greiddir mánaðarlega. Við höfum flutt þingmál sem gera ráð fyrir að útflutningsbætur, matargjafir ofan í útlendinga, verði afnumdar í áföngum. Við höfum flutt þingmál sem gerir ráð fyrir því, að hætt verði að miða búvöruverð til framleiðenda við laun launþega og verðmyndunarkerfið í landbúnaðinum verði stokkað upp. Við höfum flutt þingmál sem gera ráð fyrir að nýjar erlendar lántökur verði takmarkaðar við erlendan kostnað arðbærra framkvæmda og nauðsynlegan gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar. Alþfl. hefur flutt þingmál hvert á fætur öðru um takmörkun á innflutningi nýrra fiskiskipa. Alþfl. hefur flutt þingmál sem gera ráð fyrir auknu frjálsræði í viðskiptum og verðmyndun þar sem samkeppni á markaði telst nægileg. Alþfl. hefur flutt þingmál hér um að endurskoða tekju- og verkskiptingu ríkis og sveitarfélaga með því að færa fleiri verkefni ásamt fjármunum og ábyrgð yfir til sveitarstjórna. Þetta er stórmál sem tengist mjög líka réttlátri lausn stjórnarskrármáls og kjördæmamáls. Við höfum flutt þingmál hér um að tryggja sveitarstjórnum aukið sjálfsforræði og vald yfir gjaldskrám sínum. Við höfum margítrekað með þingmálaflutningi hér þá stefnu okkar að afnema beri tekjuskatta til ríkisins, sveitarfélögin fái þann tekjustofn til umráða. Við höfum flutt hér þingmál um samræmt lífeyrisréttindakerfi fyrir alla landsmenn. Hér hefur verið flutt þingmál um að leggja beri niður Framkvæmdastofnun ríkisins í núverandi mynd og að fjárfestingarlánasjóðir atvinnuveganna verði sameinaðir í einn sjóð, sem rekinn verði á viðskiptagrundvelli, og lánskjör samræmd. Við höfum gert ráð fyrir því og flutt um það þingmál, að réttmæt byggðastefna samkv. raunverulegri áætlanagerð í nauðsynlegum tilvikum verði unnin með allt öðrum hætti en nú er gert, þ. e. unnin á ábyrgð ráðuneytis og sett hér fram í áætlunarformi á þingi með sama hætti og vegáætlun, þannig að þm. verði gerðir ábyrgir fyrir í atkvgr. auknum fjármunum til slíkra hluta fyrir opnum tjöldum. Allt eru þetta aðeins örfá dæmi um að Alþfl. hefur flutt 17 þingmál sem öll til samans móta allt aðra stefnu í grundvallaratriðum en fylgt hefur verið í tíð núv. ríkisstj.: Allt aðra stefnu í ríkisfjármálum, álit aðra stefnu í fjárfestingarmálum, allt aðra stefnu í atvinnumálum, málefnum atvinnuveganna, í landbúnaðarmálum, í sjávarútvegsmálum, í iðnaðar- og orkumálum, í verðmyndunarmálum og allt aðra stefnu að því er varðar viðskipti þjóðarinnar út á við, erlenda skuldastöðu o. s. frv. Alþfl.-menn verða þess vegna ekki sakaðir um að hafa ekki gegnt þeirri skyldu stjórnarandstöðu að láta ekki aðeins við það sitja að Sagnrýna haldlausar aðgerðir stjórnarliða. Þeir hafa líka flutt mál sem í heild sinni vísa veginn til allt annarrar stefnu en fylgt hefur verið. Herra forseti. Ég hef vitnað til þess, að það muni vera fram undan að ráðherrar í núv. ríkisstj. muni í vaxandi mæli fara að kenna hverjir öðrum um hvernig komið er eftir þriggja ára stjórnarsetu. Við höfum nú þegar séð forsmekkinn af því að því er varðar svikabrigslin sem ganga milli Framsóknar og Alþb.-manna að því er varðar hið nýja viðmiðunarkerfi vísitölu. Nú hafa þau tíðindi gerst að fjmrh. og iðnrh. héldu blaðamannafund í hádeginu í dag, þar sem þeir tilkynntu um einhliða ákvörðun sína um hækkun skatta á ÍSAL afturvirkt. Það er jafnframt upplýst, að aðrir ráðh. í hæstv. ríkisstj. höfðu ekki hugmynd um að þetta hefði orðið. Það er ljóst að hæstv. iðnrh. og flokksbræður hans í Alþb. hafa boðað stefnu að því er varðar samskiptin við Alusuisse sem engin samstaða er um innan ríkisstj. Það er ljóst að formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson, hefur boðað þar allt aðra stefnu og sett fram allt aðrar tillögur. M. ö. o.: það er ljóst að þessi ríkisstj. er að liðast í sundur. Það er alveg sama hvar borið er niður, í stórum málum eða smáum. Innan hennar er ekkert samkomulag þegar um slík stórmál er að ræða eins og það mál sem við kennum yfirleitt við Alusuisse eða köllum álmálið og snýst um tvennt. Það snýst númer eitt um samningsstöðu okkar til að fá hækkað raforkuverð og hins vegar deilur um skattauppgjör. Nú er það leyst með þessum hætti innan ríkisstj. Reyndar hefur það mál allt verið rekið í þessum dúr af hæstv. iðnrh., sem byrjaði heldur ógæfusamlega með því að hann efndi til blaðamannafundar í des. árið 1980 og lagði þar fram ákveðnar sakir, sem þá ekki voru sannaðar. Hann kaus ekki að leita samráðs við stjórnarandstöðu í þessu máli. Hann kaus ekki að beita þeim aðferðum sem hefðu eflt þjóðarsamstöðu um málið, heldur kaus hann að fara þá leið sem mundi valda mestum deilum, mestri tortryggni, mestri sundrungu og sem við vöruðum við að mundi að lokum skila minnstum árangri. Þetta er nú að gerast. Þannig eru stjórnarflokkarnir að leita útgönguleiða. Þeir eru að flýja hið sökkvandi skip. Þeir eru að reyna að leita sér að málum sem þeir vilja setja á oddinn í kosningabaráttunni, annars vegar Alþb. með sitt álmál, hins vegar framsóknarmenn í kjördæmamálinu. Þegar svo er komið er það vissulega staðreynd að örlög brbl., sem hér eru á dagskrá, skipta ekki sköpum. Það sem skiptir sköpum er að fá leiðréttingu á leikreglunum, kosningaréttarmálum, fyrir næstu kosningar og skjóta síðan þessum deilumálum undir dóm þjóðarinnar, því að það er brýnt að hún fái að segja sitt, það er brýnt að hún fái tækifæri til að binda enda á það stjórnleysisástand sem hér hefur viðgengist allt of lengi. - Fundarhlé.

Forseti (Alexander Stefánsson) Hv. 6. þm. Reykv. hefur óskað eftir að fá að taka hér til máls um þingsköp. Ég vil minna á að þetta er í miðri umr. um dagskrármálið og mun það ekki hafa komið oft fyrir hér að umr. sé rofin á þennan hátt. Ég mun þó gera undantekningu og gefa hv. þm. orðið um þingsköp.



Herra forseti. Síðdegis í dag barst sú fregn hingað inn í þingið að hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. hefðu haldið sérstakan blaðamannafund þar sem þeir hefðu tilkynnt að hæstv. ríkisstj. eða einstakir hæstv. ráðh. - mér er ekki kunnugt um hvort er - hafi tekið mikilvægar ákvarðanir í þeim deilum sem yfir hafa staðið nú um alllangt skeið við Alusuisse, þ. e. að tekin hafi verið einhliða ákvörðun um skattlagningu á Íslenska álfélagið. Hér er að sjálfsögðu um stórmál að ræða. Vitað er að fyrir liggur till. í hæstv. ríkisstj. frá hæstv. sjútvrh. um ákveðna málsmeðferð þessa mikilvæga deilumáls. Einnig er vitað að hér er um að ræða ákvörðun sem getur haft mikil áhrif á samskipti okkar Íslendinga við Alusuisse í framtíðinni. Þegar þetta fréttist óskaði þingflokkur sjálfstæðismanna eftir því að hér færu fram síðdegis umr. utan dagskrár um þetta mál. Tilgangur umr. var sá að fara þess á leit við hæstv. ráðh., sem hlut eiga að máli, að þeir sýndu hv. Alþingi þá lágmarkskurteisi að skýra frá því hér á Alþingi hver þessi ákvörðun hefði verið, hvert væri efni hennar, hver væri aðdragandi hennar og hvaða hæstv. ráðh. stæðu að henni eða hvort það væri ríkisstj. öll. Ég hafði áhuga á því og við í þingflokki sjálfstæðismanna að spyrja hæstv. forsrh. hver væri aðild hans að þessari ákvörðun, og jafnframt að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann ætti aðild að ákvörðuninni, hvort hann hefði samþykkt hana og hvort hann hafi vitað af henni fyrir fram. Við höfðum líka áhuga á því að spyrja um það, hvort deilan við Hafnarfjarðarkaupstað um þátttöku í þeim kostnaði sem lagt hefur verið í vegna þessa máls, sem Hafnarfjarðarbær hefur verið rukkaður um, hafi jafnframt verið leyst í tengslum við þetta mál. Formaður þingflokks Sjálfstfl. bar fram ósk um utandagskrárumræður við hæstv. forseta til að fá þetta upplýst. Jafnframt voru hæstv. iðnrh. og fjmrh. gerð orð um að eftir þessari umr. væri óskað og einnig hæstv. sjútvrh. Ég tek það fram að hæstv. sjútvrh. tók strax mjög vel í að taka þátt í þessari umr. og skýra frá því hver hans aðild að þessu máli væri eða hvort hún væri nokkur yfir höfuð. Hins vegar neitaði hv. 1. þm. Vesturl., sem nú situr í forsetastóli, því að þetta mikilvæga mál yrði tekið hér á dagskrá. Og hæstv. iðnrh. hefur jafnframt neitað að koma hingað upp til að skýra efnislega frá þessari ákvörðun. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Þetta er að sjálfsögðu mál dagsins í dag í stjórnmálunum. Það er mikilvæg ákvörðun sem hér hefur verið tekin og kann að reynast afdrifarík. Það er með ólíkindum að hæstv. iðnrh. ætli að heykjast á því að standa hér frammi fyrir hv. Alþingi til að skýra því frá efni og aðdraganda þessarar ákvörðunar. Og það er lítil virðing sem þessir hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. sýna Alþingi með því að ætla sér að sniðganga þingið á þennan hátt. Ég verð að segja að þáttur hv. 1. þm. Vesturl. í þessu máli, varaforseta hv. deildar, er honum ekki til sóma ef hann neitar því staðfastlega að þessi umr. verði leyfð. Og þá meina ég í dag, hér og nú. Það er enginn áhugi á því að fá þetta mál upplýst eftir nokkra daga, einhvern tíma í næstu viku, þegar fjölmiðlar hafa um það fjallað dögum saman. Þetta er mál sem varðar Alþingi. Þetta er mál sem nauðsynlegt er að fá upplýst hér á Alþingi nú. Ég vil því skora á hæstv. iðnrh. að uppiýsa Alþingi hér og nú um það í hverju þessi ákvörðun er fólgin, sú ákvörðun sem hann skýrði blaðamönnum frá í dag, hver hafi verið aðdragandi, hvert sé efni hennar og hvernig að henni hafi verið staðið. Ég skora jafnframt á hæstv. forseta að endurskoða afstöðu sína. Ég fer fram á það að hann kveði hér upp rökstuddan úrskurð úr forsetastóli um þá ósk þingflokks Sjálfstfl., sem ég hér ítreka, að þetta mikilvæga mál fáist rætt hér og nú.



Vegna ummæla hv. 6. þm. Reykv. vil ég upplýsa það hér, sem raunar allir hv. alþm. vita, að það hefur verið föst venja í sambandi við utandagskrárumræður að þær eru í byrjun funda, eftir að samkomulag hefur orðið um það við viðkomandi ráðh. sem gert er ráð fyrir að taki þátt í slíkum umr. Eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um hér innan þingsins hefur það ekki verið venja að rjúfa dagskrárumræður á þann hátt sem hér er farið fram á, nema eitthvað stórkostlegt liggi við, og eru sennilega ekki dæmi um slíkt í þingsögunni. Þess vegna voru viðbrögð mín sem forseta þau að ég taldi að ekki væri eðlilegt að verða við þessum tilmælum þegar einnig lá fyrir að viðkomandi ráðh., sem þetta mál átti fyrst og fremst að heyra til, hafði neitað að taka þátt í efnislegum umr. um málið á þessu stigi. Ég hef þess vegna gert ráð fyrir því að hægt væri að verða við þessum óskum á þann veg að í lok þessarar umr., sem væntanlega tekur senn enda, yrði hægt að koma því við að hafa sérstakar utandagskrárumræður um þetta mál. Þess vegna hef ég ekki viljað fallast á að rjúfa hér dagskrárumræður um ákveðið mál á þann hátt sem farið var fram á. Og ég hef ekki breytt þeim úrskurði. Það var ekki hugmyndin að þetta yrðu maraþonumræður um þingsköp, en fyrst þær hafa hafist vil ég gefa hv. 3. þm. Vestf. orðið.



Herra forseti. Fyrstu rök hæstv. forseta, sem hann beitir gegn því að fallast á þau tilmæli sem til hans hefur verið beint um að heimila hér umr. um ákvörðun tveggja ráðh., er sú, að venja sé að þær umr. fari fram í upphafi þingfunda. Af eðlilegum ástæðum var það ekki hægt vegna þess að þm. var ekki kunnugt um hvað þessir tveir hæstv. ráðh. höfðu ákveðið þegar fundur hófst. Af þeim ástæðum gat þessi utandagskrárumræða ekki hafist í upphafi fundar eins og ella hefði verið gert. Í öðru lagi eru það ekki rök í málinu að ráðh. segir við Alþingi: Ég er ekki reiðubúinn til að skýra ykkur frá því sem ég var reiðubúinn til að skýra blaðamönnum frá í hádeginu í dag. Það er fyrir neðan, virðingu hæstv. forseta að beita slíkum röksemdum. Ef ráðh. er tilbúinn að skýra blaðamönnum frá ákvörðunum sínum, hvers vegna skyldi hann þá a. m. k. ekki sína löggjafarsamkundu þjóðarinnar sömu virðingu? Ég átti ekki von á því að heyra forseta Alþingis beita slíkum rökum. Í þriðja lagi segir forseti að hann telji eðlilegt að umr. fari fram um ákvarðanir ráðh. nú í lok þessarar umr. Ég veit ekki betur en að þessari umr. sé að ljúka. Einn stjórnmálaflokkurinn hefur boðað flokksmenn sína til þýðingarmikils miðstjórnarfundar í kvöld. Þar að auki var búið að tilkynna okkur að ekki væri gert ráð fyrir því að fundur stæði á þessum degi miklu lengur en til kl. 7, þannig að það er alveg ljóst að fundartíma er nú að ljúka í dag. Það er líka ljóst að umr. um það mál sem hér er á dagskrá lýkur að líkindum ekki fyrir þann tíma því enn eru allnokkrir á mælendaskrá, þannig að ef á að heimila alþm. að beina fsp. til hæstv. ráðh. og fá upplýst það sem þeir eru reiðubúnir að upplýsa blaðamenn um, þá er annaðhvort að gera það núna eða fyrirskipa Alþingi að bíða þangað til eftir helgi með að fá það upplýst. Ég skora á hæstv. forseta að endurskoða þessa ákvörðun sína. Það hefur verið friður um störf þingsins mikils til í vetur, sérstaklega eftir áramótin, þó að ríkisstj. hafi misst þingmeirihluta sinn. Hæstv. forseti gæti borið vitni um það, ef hann vildi, að þm. Alþfl. hafa ekkert gert til þess að tefja eða torvelda störf þessarar deildar eða þessa þings. Þvert á móti höfum við lagt okkur í líma um að gera allt sem við höfum getað til að greiða hér fyrir málum, og við tökum því hreint ekki að okkur sé tilkynnt úr forsetastóli að það sé ekki ástæða til að ræða á Alþingi og skýra alþingismönnum frá atburðum, sem orðið hafa í ríkisstjórn Íslands, sem tveir ráðh. hafa talið sig til þess búna að skýra blaðamönnum frá fyrir nokkrum klukkustundum síðan. Ég fer fram á við forseta að hann endurskoði þessa ákvörðun sína.



Herra forseti. Um þrjúleytið í dag barst mér beiðni um það frá þingflokki Sjálfstfl. að taka þátt hér í umr. utan dagskrár um tiltekið málefni. Ég taldi ekki eðlilegt að taka undir það, vegna þess fundar sem hér var kvatt til á föstudegi um efnahagsráðstafanir, og er þó almennt reiðubúinn til þess að taka efnislegan þátt í umr. utan dagskrár hér þegar það er fram borið með eðlilegum fyrirvara og um það getur verið góð samstaða, en vegna þess að svona háttar til taldi ég ekki eðlilegt að verða við þessu. Ég er reiðubúinn til þess, þegar að lokinni þessari umr. hér eða við lok hennar, að taka hér efnislegan þátt í umr. utan dagskrár um það efni sem hv. 6. þm. Reykv. nefndi hér áðan. En ég tel ekki eðlilegt að slík umr. trufli það dagskrármál sem er á dagskrá og er búið að vera lengi og menn hafa væntanlega þörf á að sjá fyrir endann á.



Herra forseti. Ég er áður búinn að skýra frá því hvers vegna ekki eru líkur á að verði kvöldfundir hér í kvöld, þannig að þessum fundi lýkur um kl. 7. Hæstv. ráðh. hefur lýst sig reiðubúinn til þess að taka þetta mál til efnislegrar umfjöllunar áður en þessum fundi lýkur, svo menn þurfi ekki að bíða fram á mánudag eftir að heyra skýringar hans. Þess vegna fer ég þess hér og nú á leit við hæstv. forseta að hann ákveði að gefa okkur a. m. k. eina klukkustund áður en fundinum lýkur til þess að fjalla um þetta mál, eftir að hæstv. iðnrh. hefur lýst sig reiðubúinn til þess, og þessi umr. geti farið fram kl. 6.



Herra forseti. Ég heyrði ekki hádegisfréttir í dag og mér var því ekki ljóst fyrr en ég varð þess áskynja af umr. hér og nú að tveir ráðh. hefðu tekið það upp hjá sjálfum sér - ef ríkisstj. hefur ekki samþykkt það, sem ég reikna þó frekar með - að leggja nýjan skatt á álverksmiðjuna í Straumsvík. Án þess að vera kunnugur málunum geri ég ráð fyrir, ef sú leið hefur verið valin, að sá nýi skattur komi í staðinn fyrir þá hækkun orkuverðs sem mikið hefur verið rætt um að þurfi að ná samkomulagi um við Svisslendingana. Á einhverju stigi fyrri umræðna var talað um það, ef ég man rétt, að til greina gæti komið að Svisslendingarnir legðu niður sín störf hér, færu héðan í burtu, rækju verksmiðjuna ekki lengur. Nú segir virðulegur forseti þessarar deildar að hann telji ekki rétt að rjúfa dagskrárumræður nema um stórmál sé að ræða sem krefjist slíkra aðgerða. Ég veit ekki í augnablikinu um neitt stærra mál en það að vinnumarkaði, sem er svo stór þáttur af vinnumarkaði á suðvesturhorni landsins, er stefnt í voða. Ég held að það sé ekki auðvelt að finna öllu stærra mál. Við vitum að hluti af vinnumarkaðinum, Bæjarútgerð Hafnarfjarðar, er í í miklum vanda. Fólki hefur verið sagt upp þar. Við vitum líka að Hafnarfjörður var ekki blómleg byggð. Hafnarfjörður var í miklum efnahagsvanda í langan tíma. Uppbygging og sú blómlega byggð sem þar er nú og velgengni byggðarlagsins hefur byggst mikið á þessum nýja vinnumarkaði. Sem sagt, hér er á dagskrá velmegun, áframhaldandi velmegun og áframhaldandi vinnumarkaður á suðvesturhorninu og ef þeim vinnumarkaði er stefnt í voða get ég ekki ímyndað mér að vinnumarkaðurinn í Reykjavík eða í nágrannasveitarfélögum gæti bætt þann skaða. Þess vegna lít ég svo á að hér sé um slíkt stórmál að ræða sem forseti taldi þurfa til til þess að forsvaranlegt væri að rjúfa dagskrárumræður. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram sem krafa frá hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni, að umr. fari fram um þetta mál nú þegar.



Ég verð því miður að tilkynna hv. þm. að ég get ekki fallist á þessi rök. Við erum hér í miðri dagskrá um mikilvægt mál og við hljótum að fallast á nauðsyn þess að halda þeim umr. áfram eins og áformað var. Því hefur verið yfirlýst að ráðherra hefur neitað að taka þátt í þessum umræðum á formlegan hátt, þegar um það var beðið. Hann er hins vegar tilbúinn að gera það þegar þessum umr. lýkur. Þess vegna tel ég að við getum ekki haldið þessum umr. um þingsköp áfram á þessum vettvangi eins og þær hafa farið af stað. Minn úrskurður stendur, að umr. utan dagskrár verða ekki leyfðar. Ég er búinn að skera niður þessar umr.



Herra forseti. Ég á nú ekki langa þingsögu að baki, en mér kemur í hug atvik sem ég varð einu sinni vitni að sem ungur maður og þá áheyrandi og áhorfandi á þingpöllum. Það var árið 1956 þegar Sovétríkin réðust inn í Ungverjaland. Þá var forustumaður Alþb., Einar Olgeirsson í forsetastóli. Þáverandi formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors, kvaddi sér þá hljóðs utan dagskrár til þess að ræða það mikilvæga mál sem þá var að gerast. Einar Olgeirsson meinaði honum orðið og þetta vakti mikla athygli. Það þinglega ofbeldi sem þá var verið að fremja vakti mikla athygli. Nú er þessi hæstv. forseti, 1. þm. Vesturl., að feta í fótspor Einars Olgeirssonar frá 1956 og fremja hér þinglegt ofbeldi. Það er ekkert mál mikilvægara til umræðu á Alþingi í dag en þetta mál. Það eru engin rök í þessu máli að þessar umr. um brbl. megi ekki rjúfa. Hæstv. ríkisstj. hefur gert það hvað eftir annað. Umr. um brbl. hefur staðið, ég vil segja, vikum saman og hæstv. ríkisstj. hefur sjálf tekið inn á milli ýmis mál sem hún hefur óskað eftir að tekin yrðu fyrir og ættu að hafa forgang. En það vekur sérstaka athygli í þessu máli að hæstv. iðnrh. kemur hér upp - og það er staðfest af hæstv. forseta þessarar deildar - og segir að hann sé ekki tilbúinn til að taka þátt í efnislegri umræðu um þetta mál. Efnislegri umræðu um mál sem hann hélt blaðamannafund um í dag. Um mál sem hann sá ástæðu til þess að kalla á blaðamannafund út af og skýra þar frá ákvörðunum sínum og hæstv. fjmrh. og hugsanlega hæstv. ríkisstj., guð veit hvað, það fæst ekki upplýst hér. Hann kemur svo hingað í ræðustól í Alþingi og segir: Ég er ekki reiðubúinn til þess að taka efnislegan þátt í umr. á Alþingi um þetta mál. Ég er ekki reiðubúinn að skýra hv. Alþingi frá því sem ég skýrði blaðamönnum frá í dag. Þetta er með ólíkindum, þessi framkoma þessa hæstv. ráðh. í garð Alþingis. Ég efast satt að segja um að hægt sé að finna dæmi um slíkt virðingarleysi ráðherra gagnvart Alþingi úr þingsögunni. Sú ósk okkar, þingflokks sjálfstæðismanna, um að þetta mál verði hér tekið til umræðu stendur og ég vil enn á ný biðja forseta um að skoða hug sinn og endurskoða afstöðu sína. Það er enginn afsökun þó hæstv. ráðh. komi hér og segist ekki vilja skýra Alþingi frá efnisþáttum máls. Hæstv. ráðh. ber að gera það ef alþingismenn óska eftir því og hæstv. forseti á ekki að ljá máls á slíkum málflutningi og ljá máls á slíkum heigulsskap sem hæstv. iðnrh. sýnir í þessu máli gagnvart Alþingi.



Eins og ég tók fram í upphafi máls ætti öllum hv. þm. að vera kunnugt um það að umr. utan dagskrár varðandi mál sem einhver viðkomandi ráðh. á að vera í forsvari fyrir hafa ekki farið fram hér á hv. Alþingi öðruvísi en viðkomandi ráðh. hafi samþykkt það fyrir fram. Hér er gripið inn í miðjar umr. og fyrir liggur að viðkomandi ráðh., sem málið snýr að, hefur ekki viljað taka efnislegan þátt í umr. utan dagskrár um málið á þessu stigi. Þess vegna hlýtur forseti að fara eftir þeim venjum sem um þetta hafa verið til þessa. Ég endurtek að ég get ekki gert annað. Ég tel að ég hafi ekkert vald til þess að þvinga ríkisstj. eða ráðh. til þess að taka þátt í umr. sem þeir óska ekki eftir að fari fram meðan mikilvægt dagskrármál er í gangi. 
             Þess vegna verð ég að úrskurða að þessum umr. um þingsköp skuli ljúka.



Herra forseti. Það má vel vera að hæstv. forseti láti það ráða gjörðum sínum í þessu máli að hæstv. iðnrh. segist ekki vera reiðubúinn að svara hér á Alþingi því sem hann hefur verið að skýra frá á blaðamannafundi fyrr í dag. En við þm. látum okkur þetta ekki lynda, það er alveg á hreinu. Og þó að hæstv. forseti láti sér þetta duga, þá ítreka ég það að við þm. viljum fá ráðh. til að skýra frá þessu máli hér á þinginu nú. Reyndar voru fleiri ráðherrar spurðir en hæstv. iðnrh. hér af hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni. Hann spurði hvort öll ríkisstj. stæði að þessum gjörðum og hann spurði einstaka ráðherra hvort þetta væri gert með þeirra vitund og vilja, þannig að hér er ekki bara hæstv. iðnrh. krafinn sagna. Það virðist vera töluverður munur á því hvort bréf kemur frá þingflokki Framsfl. til hæstv. forseta, að vísu ekki þess sem nú situr í forsetastóli, eða hvort það er þingflokkur sjálfstæðismanna sem óskar eftir því að tiltekið mál sé tekið á dagskrá. Þegar bréfið kom frá formanni þingflokks Framsfl. til hæstv. forseta Sverris Hermannssonar, þá var orðið við þeirri beiðni, svo óeðlilega sem að henni var þó staðið. En þegar þingflokkur sjálfstæðismanna biður um að svo mikilvægt mál sem þetta sé tekið á dagskrá, þá er ekki hægt að verða við því. Röksemdir hæstv. forseta eru alveg gersamlega ómögulegar. Í fyrsta lagi þetta, að umr. um mál sem stendur yfir sé rofin. Það sé eitthvað óeðlilegt við það. Það fer að sjálfsögðu eftir mikilvægi málsins sem við viljum hér fá á dagskrá. Og ég vil sjá framan í þann þm. sem telur hér vera á ferðinni eitthvert minni háttar mál. Ég held að það hljóti að vera aðrir í þeim hópi en hæstv. iðnrh. og hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hæstv. forseti hefur tekið á ákvörðun einn og óstuddur að neita þessum umr. Ég leyfi mér satt að segja að draga það í efa, því þeir hafa setið til skiptis við hliðina á honum, hæstv. forsrh. og formaður þingflokks Framsfl. Ég hef lúmskan grun um að þessir tveir, hv. þm. og hæstv. ráðh., hafi haft þarna einhver áhrif. Ég tek undir kröfu formanns þingflokks Alþfl. og ósk um að þetta mál verði tekið til umr. hér og nú. Við gætum fallist á að það yrði ekki fyrr en kl. 18, ef það yrði til þess að greiða fyrir samkomulagi í þessu máli. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 277 við 4. gr. frv. til l. um efnahagsaðgerðir. Áður en ég vík að því vil ég þó í örstuttu máli svara fsp. hv. 4. þm. Reykv., fsp. sem hann beindi til mín í umr. um dagskrármálið í fyrri viku. Hv. þm. spurði hvort og þá hvers vegna ég hefði breytt um afstöðu til brbl. ríkisstj. frá því sem lesa mætti út úr viðtali við mig í Morgunblaðinu í nóv. s. l. Í fyrsta lagi er frásögn Morgunblaðsins af viðtalinu, sem fram fór úti á götu, ónákvæm. Ég notaði t. d. aldrei orðin að hjakkast áfram eða skrölta áfram þegar ég talaði um hæstv. ríkisstj. Í öðru lagi voru ástæður þá, þegar viðtalið fór fram, allt aðrar en nú. Þá voru í gangi viðræður formanns Alþfl. við ríkisstj., sem gengu m. a. út á tímasetningu væntanlegra kosninga og hugsanlega aðstoð Alþfl. við afgreiðslu nauðsynlegustu þingmála, þar með talin brbl. Spurningu Morgunblaðsins um það hvort Alþfl. væri að ganga í eina sæng með ríkisstj. svaraði ég efnislega þannig, að hugsanlegt væri að semja um afgreiðslu nauðsynlegustu þingmála, þótt alls engar hugmyndir væru uppi um það að Alþfl. gengi inn í ríkisstj. eða neitt í þá áttina. Aðstæður nú eru allt aðrar. Nú eru engar viðræður í gangi um afgreiðslu nauðsynlegustu þingmála og hæstv. ríkisstj. hefur alveg nýlega hafnað tilboði sem gengur í þá átt. Það er reyndar engu líkara en hæstv. ríkisstj. vilji sjálf fyrir alla muni að brbl. verði felld. Aðstæður nú eru því gerólíkar þeim sem voru í nóv. s. l. Að öðru leyti vil ég segja það um málflutning hv. 4. þm. Reykv. í þessu máli og öðrum, að auðvelt væri að lifa ef unnt væri að leysa flókin vandamál með einföldum og ódýrum frösum. Herra forseti. Brtt. mín gengur að því leyti í sömu átt og brtt. hæstv. sjútvrh. á þskj. 255, að í báðum tilvikum er gert ráð fyrir að létta undir með fiskiðnaðinum, en að öðru leyti eru þær ólíkar. Meiri hluti þess gengishagnaðar sem ráðstafað var í efnahagsráðstöfunum ríkisstj. frá 23. ágúst s. l. var vegna skreiðarbirgða sem ekki seljast. Og aftur nú um áramótin vega skreiðarbirgðirnar þungt í bjargráðunum. Á sama tíma eru fyrirtækin, sem eiga skreiðina, að sligast undan vöxtum á lánum sem á skreiðinni hvíla. Hvað eftir annað er væntanlegur gengishagnaður af óseldri skreið gerður upptækur fyrir fram og slegin út á hann lán til að fleyta áfram rekstri þeirra útgerðarfyrirtækja sem dýpst eru sokkin í skuldafenið. Á sama tíma versnar ástandið í Nígeríu stöðugt og þar með vex óvissan um sölu skreiðarinnar. Norðmenn styrkja sína framleiðendur með hundruðum millj. kr. á sama tíma og íslenskir skreiðarframleiðendur eru rændir hvað eftir annað. Fullvíst er talið að Norðmenn hafi um langt skeið boðið sína skreið á lægra verði en sem nemur þeim viðmiðunarverðum sem til þessa hafa verið talin í gildi og allt bendir til þess að við verðum að veita verulegan afslátt frá þeim verðum þegar til sölu kemur. Útflutningsgjöld af skreið verða á árinu 1983 væntanlega þessi umfram þau venjulegu 5.5% útflutningsgjöld af sjávarafurðum: 1. Vegna Olíusjóðs 4%. 2. Í svokallaðan verðreikning 6%. 3. Sérstakur gengismunur frá 1982 5.22% og aftur sérstakur gengismunur frá 1982 4.8% eða m. ö. o. 21.6%. Ef við bætum svo þessu venjulega 5.5% útflutningsgjaldi við, þá er um að ræða 28.2% útflutningsgjald af skreið. Nær allar skreiðarbirgðirnar eru á Nígeríusvæðið og því mun enn dragast frá 5% verðjöfnunargjald vegna skreiðar sem fara kann til annarra landa en Nígeríu. Þetta dæmi allt er orðið svo flókið að ekki er á færi annarra en sérfræðinga að fá botn í það. Ég bendi því þeirri nefnd sem um málið kann að fjalla á að fá á sinn fund sérfræðing Seðlabankans í þessum efnum, Ísólf Sigurðsson. Engan sérfræðing þarf þó til að sjá að hér er allt of langt gengið og því full ástæða til að verja þeim afgangi af gengismun, sem nú er rætt um, til að létta vaxtabyrði þeirra fyrirtækja sem skreiðarbirgðirnar eiga eða hafa að undanförnu selt skreið með löngum greiðslufresti. Hæstv. sjútvrh. vill að hans rn. úthluti þessu fé, þessum hluta gengishagnaðar, í illa stæð fyrirtæki í fiskiðnaði. Hann vill í reynd skattleggja sölu skreiðar fyrir fram og taka lán út á þá skattlagningu og færa fé til þeirra fyrirtækja sem hann sjálfur telur hjálpar þurfi, óháð því hvort þau eru skreiðarframleiðendur eða ekki. Ég tel aftur á móti að mjög hæpið sé, og er þá vægt til orða tekið, að skattleggja skreiðarframleiðendur fyrir fram á meðan við vitum hvorki hvenær skreiðin selst né fyrir hvaða verð. Með brtt. sinni er hæstv. sjútvrh. að búa til óraunhæfan gengishagnað, slá lán út á hann til aðstoðar fyrirtækjum holt og bolt eftir eigin ákvörðunum. Ég tel að gengishagnað vegna skreiðarbirgða, ef um hann er yfirleitt hægt að tala, eigi að nota eftir ákveðnum reglum til aðstoðar skreiðarframleiðendum sjálfum. Þaðan kemur þessi vægast sagt óraunhæfi gengishagnaður og þar á hann að vera á meðan engin skreið selst og erfiðleikarnir eru þar mestir. Þegar og ef við getum selt skreið til Nígeríu á því viðmiðunarverði sem hingað til hefur verið notað við útreikning gengishagnaðar, þá er nægur tími til að klófesta og ráðstafa því fé sem eftir kann að verða af gengishagnaði vegna skreiðarbirgða. Hitt er svo allt annað mál, að auðvitað eru mörg fyrirtæki í fiskiðnaði illa stödd þótt þau hafi ekki framleitt skreið að ráði. Mörg þeirra þurfa á aðstoð að halda og sjálfsagt er að styðja hæstv. sjútvrh. í að finna skynsamlegar leiðir til þess. En til þess þurfum við raunhæfari leiðir en gert er ráð fyrir í brtt. hæstv. ráðh. Herra forseti. Mínar brtt. eru í tveim liðum. Fyrri liðurinn er um breytingu á 5. tölul. 4. gr. og orðast svo með leyfi hæstv. forseta: „Kr. 30 millj. renni í Stofnfjársjóð fiskiskipa til lækkunar á skuldum og/eða fjármagnskostnaði fiskiskipa, samkv. reglum sem sjútvrh. setur, að höfðu samráði við stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands og Landssamband ísl. útvegsmanna.“ Samkv. upphaflega frv. er ekkert hámark á því sem renna á í Stofnlánasjóð fiskiskipa til niðurgreiðstu á skuldum og fjármagnskostnaði vegna nýrra fiskiskipa. Samkv. brtt. hæstv. sjútvrh. er þessi upphæð takmörkuð við 40 millj. Í brtt. minni er hún takmörkuð við 30 millj. Seinni liður brtt. minnar er þannig með leyfi forseta: „Á eftir 5. tölul. 4. gr. komi nýr liður, sem verði 6. tölul., svohljóðandi: Eftirstöðvar, þar með taldir vextir, fari til greiðslu fjármagnskostnaðar vegna skreiðarbirgða samkv. reglum sem Seðlabankinn setur í samráði við viðskiptabanka skreiðarframleiðenda.“ Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég held að það sé rétt strax í upphafi að taka það skýrt fram, því að það virðist vera þannig þegar litið er á störf þingsins undanfarið að menn séu búnir að gleyma því, að þau brbl., sem hér er verið að ræða, hafa verið í gildi allt frá því í ágústmánuði og það er þess vegna furðulegt þegar því er haldið fram hér á hv. Alþingi að bráðnauðsynlegt sé að flýta afgreiðslu þessa máls og meira að segja gengur svo langt að ætlast er til þess að hv. þm. í hv. Nd. verði á fundum á föstudagskvöldi, þegar ljóst er að einn stjórnarflokkurinn, Alþb., ætlar að halda miðstjórnarfund þar sem allir þm. eiga að vera þátttakendur og ræða þar mikilvægt mál. Ég held að það þurfi að leita lengi til að finna annað dæmi um það sem hér er að gerast, svo mikill er þrýstingur hæstv. ríkisstj. á að fá þetta mál afgreitt með sérstökum hraða. Það var einmitt þetta sem kom berlega fram fyrr á þessum fundi, þegar hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson, óskaði eftir að fá að ræða utan dagskrár um það stórmál, sem kom fram í hádeginu, þegar tveir hæstv. ráðh. boðuðu til blaðamannafundar vegna skattgreiðslna Íslenska álfélagsins og það vitnaðist, hvort sem það er rétt eða rangt, að það hefði verið gert án þess að öll hæstv. ríkisstj. hefði vitað af eða væri með í ráðum. Hæstv. forseti bar þá því við, að ekki væri hægt að efna til slíkra umr. vegna þess að siður væri að hefja fundi með slíkum umr. og fá til þess leyfi ráðh. fyrir fram og ekki væri hægt að slíta í sundur umr. um brbl. Ég gæti nefnt fjölda dæma um að umr. hafa verið slitnar í sundur um ýmis mál, bæði stjfrv. og önnur frv., í deildum eða um þáltill. í Sþ. svo að koma mætti að málum sem eru miklu smávægilegri en það mál sem óskað var eftir að ræða í dag á þessum þingfundi. Það mál, sem stjórnarandstæðingar báðu um að fá að ræða, varðar atvinnumál og efnahagsmál þjóðarinnar. Það er jafnvel ekki óviðeigandi að ræða það sérstaklega í þeim umr., sem hér fara fram um brbl., því að af stjórnarinnar hálfu er því haldið fram að þessi brbl. séu sett til að tryggja atvinnu og koma skikki á efnahagsmálin. Eitt af því sem hefur stefnt atvinnulífi þjóðarinnar í hættu eru einmitt vinnubrögð hæstv. iðnrh. í álmálunum. Aðferðir hans hafa verið með þeim hætti, að hann getur fyrr eða síðar orðið ábyrgur fyrir því að atvinnurekstur stöðvist - atvinnurekstur sem hefur hingað til veitt 600–700 mönnum vinnu í landinu. Hæstv. ráðh. kýs fremur að eiga orðastað við blaðamenn, boða þá á sinn fund, eins og hann gerði í hádeginu í dag, en tala við Alþingi, og minnir þessi aðferð mjög á það þegar sami hæstv. ráðh., í des. 1980, kallaði saman blaðamannafund á sjálfum þingtímanum til að birta ásakanir um sviksamlegt athæfi Íslenska álfélagsins og álhringsins Alusuisse. Eins og margoft hefur verið sagt og bent á var það einmitt þessi aðferð og það sem á eftir kom sem hefur gert það að verkum að enginn árangur hefur orðið í því máli. Þvert á móti tókst hæstv. ráðh. að eyðileggja svokallaða álviðræðunefnd, sem sprakk í loft upp þegar hann hunsaði tillögur viðræðunefndarinnar. Má benda á orðræður hv. 12. þm. Reykv. og hæstv. ráðh. í þeim efnum. Þá hefur hæstv. iðnrh. hafnað samstarfi um meðferð málsins, en honum hefur verið boðið upp á að mynduð yrði nefnd sem þingflokkarnir skipuðu. Hann gæti valið formann nefndarinnar og haft forræði málsins, svo framarlega sem nefndin hefði með bæði viðræðurnar við Alusuisse að gera og mótaði þá stefnu sem þarf að fylgja í slíkum umræðum. Hæstv. ráðh. kýs að fara ekki þá leið. Hann vill sjálfur ráða stefnunni. Hann vill að aðeins sé mynduð samstaða um eitt, samstaða um hann sjálfan. Og hver trúir því, eftir að hafa reynslu af þessum hæstv. ráðh., að hægt sé að mynda þjóðarsamstöðu um hæstv. ráðh. í þessu máli? Ástæðan fyrir því að ekki fékkst að ræða þetta mál hér í dag var auðvitað sú, að innan hæstv. ríkisstj. er mjög mikill ágreiningur í þessu mikilvæga atvinnu- og efnahagsmáli. Þess vegna var komið í veg fyrir þessar umr. Það mátti ekki opinberast að þessi ágreiningur var fyrir hendi. Og það hlýtur að vera einsdæmi þegar hæstv. forseti kemur í veg fyrir að leyfðar séu slíkar utandagskrárumr., jafnvel þótt ráðherra hafi ekki fallist á að taka efnislega þátt í umr. Hæstv. ráðh. var hér viðstaddur og hafði örfáum tímum áður gefið upplýsingar um þetta mál á blaðamannafundi úti í bæ. Með slíkum vinnubrögðum er að sjálfsögðu verið að rjúfa þann frið sem verið hefur um störf þessa þings, þrátt fyrir það þrátefli sem ríkt hefur í þinginu í vetur. Það hefði vissulega, þegar rætt er um efnahags- og atvinnumál, verið ástæða til að spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvernig á því standi að fyrstu 10 mánuði s. l. árs hafi 4.1 millj. íslenskra króna verið varið til eftirlits með starfsemi álversins og athugana á starfsemi þess. Það er kominn tími til að hæstv. ráðh. svari því og leggi á borðið hvað hann hefur greitt í herkostnað gegn þessu fyrirtæki og að þessu leytinu til. Það er á fimmtu milljón kr. utan við lagastoð. Þetta er gert með aukafjárveitingum. Þá eru að sjálfsögðu ekki taldar með aðrar fjárveitingar sem til þessa máls hafa farið, en eiga stoð í fjárlögum fyrir 1982. Ég held að hæstv. ráðh. vilji ekki ræða þetta mál á Alþingi. Málstaðurinn er ekki góður. Ég held jafnframt að ýmsir hæstv. samráðherrar hans hafi lagst gegn því að hæstv. ráðh. fengi að tala í málinu vegna þess mikla ágreinings sem um málið er. Þau lög, sem hæstv. ríkisstj. setti í sumar, brbl. sem tóku gildi seint í ágúst, fjalla fyrst og fremst um þrjú atriði: Í fyrsta lagi, sem er kannske mikilvægasta efnahagsaðgerðin, eru laun skert um helming verðbóta og gekk það atriði í gildi hinn 1. desember s. l. Í öðru lagi eru lagðir á þjóðina miklir skattar í formi vörugjalds. Og það er ekki nóg með að vörugjald hafi verið hækkað með brbl., heldur leyfir hæstv. ríkisstj. sér að setja í brbl. í ágústmánuði ákvæði þess efnis að vörugjaldið, sem er tímabundið, verði í gildi fyrir árið 1983 eða m. ö. o.: hæstv. ríkisstj. ber því við í ágústmánuði að það beri brýna nauðsyn til að setja í brbl. ákvæði þess efnis að lögin haldi áfram að vera í gildi frá 1. jan. til 31. des. 1983. Þetta er furðulegt þegar það er haft í huga að fastur samkomutími Alþingis er samkv. lögum 10. okt., og það hlaut hverju mannsbarni að vera ljóst að auðvitað hafði hæstv. ríkisstj. þá, eins og ætíð áður í þessu máli, nægan tíma til að koma málum í gegn fyrir jól. Það var ekki gert. Þvert á móti var ákvæðið sett í brbl. einfaldlega vegna þess að hæstv. ríkisstj. vissi, þegar hún setti brbl., að hún hafði ekki lengur starfhæfan meiri hl. á hv. Alþingi. Það hefur komið fram, að þegar þau lög voru sett í sumar lá það fyrir að einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. hafði sent hæstv. forsrh. bréf og lýst því yfir að hann væri ekki lengur stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. Nú efast ég ekkert um að minnihlutastjórn getur gefið út brbl., ef brýna nauðsyn ber til, en það hljóta að vera forkastanleg vinnubrögð að setja í brbl. undir slíkum kringumstæðum ákvæði sem eiga ekki að taka gildi fyrr en mörgum mánuðum eftir að Alþingi kemur saman. En brbl. fjalla ekki eingöngu um kjaraskerðingu og skattahækkanir, heldur jafnframt um afleiðingar gengisfallsins, en gengið var fellt um 13% um leið og brbl. voru sett seint í ágústmánuði. Það eru ýmsir sem spyrja hvað gerist ef brbl. falla. Augljóst er að þá verða, samkv. áliti prófessors Sigurðar Líndals, launahækkanir umsvifalaust í landinu um 7.7%, en það er sú verðbótaskerðing sem átti sér stað vegna brbl. hinn 1. des. s. l. Jafnframt er ljóst að úr gildi falla lög um vörugjald, sem þýðir stórkostlega vörulækkun. Við slíkar aðstæður hlýtur hæstv. ríkisstj. að segja af sér. Hæstv. ríkisstj. getur ekki setið þegar slíkt gerist. Þá mundi ný stjórn taka við og gera nýjar ráðstafanir strax, en sú ríkisstj. mundi að sjálfsögðu hafa það verkefni fyrst og fremst að rjúfa þing og efna til kosninga, enda er núv. hæstv. ríkisstj. stærsta efnahagsvandamál þjóðarinnar í dag. En hæstv. ríkisstj. á annan kost. Hún gæti rofið þing og efnt til nýrra kosninga. Um það atriði liggja fyrir skýrar yfirlýsingar frá formanni Alþb., hæstv. ráðh. Svavari Gestssyni, en hann hefur lýst því að það þurfi að rjúfa þing um leið og brbl. falla og efna þar með til kosninga innan tveggja mánaða samkv. stjórnarskránni, enda gæti ríkisstj. ekki starfað við þau skilyrði að þessi gífurlega launahækkun fari strax út í verðlagið á sama tíma og stórkostleg vörulækkun ætti sér stað, en gera má ráð fyrir að vörur lækkuðu frá 20 og upp í 30 til 40% ef vörugjaldið væri numið úr lögum. Sjá þá allir hvers konar útsala yrði á ýmsum gæðum sem eru á boðstólum í búðum. Þess vegna hefur hæstv. ráðh. sagt að auðvitað yrði þing rofið og strax að loknu þingrofi yrðu sett ný brbl., sem hefðu sams konar afleiðingar og þau lög sem enn gilda. En hver er þá afstaða stjórnarandstöðunnar? Afstaða stjórnarandstöðunnar var sú, þegar ljóst var að meiri hluta skorti hjá hæstv. ríkisstj., að eðlilegt væri að kalla þing þá þegar saman, ganga frá nauðsynlegum málum, en þar er átt við bæði kjördæmamálið, sem nú er komið á lokastig, og eins nauðsynlegum efnahagsaðgerðum, og efna til kosninga strax í haust. Ný ríkisstj. hefði þá getað tekið við og gert nauðsynlegar framhaldsráðstafanir fyrir 1. des. Við þessu varð ekki orðið, eins og margoft er búið að taka fram. Frá þeim tíma að hæstv. ríkisstj. hafnaði þessu tilboði stjórnarandstöðuflokkanna hafa formenn beggja stjórnarflokkanna, hæstv. sjútvrh. og félmrh., viðurkennt að það hefði að sjálfsögðu verið rétt og eðlilegt að haga málum með þeim hætti sem stjórnarandstaðan fór fram á í ágústlok. Meginandstaðan við brbl. byggist nefnilega á því, að það sé ekki eðlilegt að hér sitji í landinu ríkisstj. sem hefur misst þingmeirihl., en þráast við að sitja án þess að geta stjórnað. Að auki hefur verið bent á það allrækilega að ekki hefur tekist, þótt nú séu liðnir tæplega sex mánuðir frá setningu brbl., að knýja fram þau markmið sem tilgangur brbl. mótaðist af. Árangurinn er harla lítill, nánast enginn, a. m. k. miklu minni en efni stóðu til. En ég mun víkja að þeim efnisatriðum síðar í ræðu minni. Næst má spyrja, hvers vegna lögin hafi ekki verið afgreidd strax í haust. Svarið er ósköp einfaldlega: Frv. kom ekki fram fyrr en talsvert var liðið á þingið. Og ástæðan fyrir því að frv. kom ekki fram var ofureinfaldlega sú, að hæstv. ríkisstj., og sér í lagi hæstv. forsrh., gerði að sjálfsögðu ráð fyrir því að með frv. kæmu önnur frv., svokölluð fylgifrv., en í þeim var að finna efnisatriði sem koma fram í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. sem fylgdi brbl. Tvö frv. eru mjög veigamikil í þessu sambandi. Það eru orlofið og vísitölumálið. Auk þess þurfti hæstv. ríkisstj. að koma sér saman um láglaunabætur. Það er einhver sú vitlausasta efnahagsaðgerð sem um getur. 

Það er líka rangt.

Það skyldi þó ekki vera, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson fékk hæstv. ríkisstj. til að samþykkja að leggja fram lagafrv. um orlof á Alþingi og hann náði þeim merka áfanga að fá þau lög afgreidd fyrir jól. Ég óska hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni til hamingju með þann árangur. En hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson er formaður í Verkamannafélaginu Dagsbrún og forseti Verkamannasambands Íslands, auk þess að njóta stuðnings sterkustu afla Alþb., eins og svo glögglega mátti sjá í prófkjöri sem fór fram á vegum Alþb. fyrir skömmu. Þar náði hv. þm. þeim árangri að verða nr. 2 á lista, þvert ofan í áætlanir ýmissa annarra í hans flokki, og það manna sem hafa átt þar skjótan frama á undanförnum árum, þótt þeir hafi ekki hlotið það pólitíska uppeldi eða notið þeirrar náðar að hafa starfað í Alþb. einum stjórnmálaflokka á sínum litríka stjórnmálaferli. Á ég þá að sjálfsögðu við hv. formann þingflokks Alþb. Ólaf Ragnar Grímsson, sem orðaði þessar hugsanir ágætlega þegar hann lýsti vonbrigðum sínum með úrslit forvalsins fyrir nokkrum dögum í dagblöðum. 
             Ég veit að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson á eftir að tala í þessari umr. Þá getur hann ugglaust gefið haldbetri skýringar og lýsingar á því hvað fram hefur farið innan Alþb. í þessum málum. En það er ástæða til þess að hvetja hv. þm., hv. fulltrúa verkalýðsins, til að koma hér í ræðustól og gera grein fyrir skoðun sinni og sinna samtaka varðandi láglaunabæturnar. Mér finnst ekki óeðlilegt að hv. þm., sem á sæti í þessari hv. deild, geri sínum eigin flokksmönnum og geri sínum umbjóðendum, bæði í flokki sem hann starfar í og eins í verkalýðshreyfingunni, grein fyrir því hver hans afstaða sé til láglaunabótanna, en láglaunabæturnar eru það fyrirbrigði þegar hæstv. ríkisstj. ætlar að koma til móts við það fólk sem minnst má sín í þjóðfélaginu með þvt að hæstv. fjmrh. fer í jólasveinabúninginn og afhendir alþýðunni jólagjafir með þeim hætti sem honum er lagið. 
             Ég vonast til þess að hv. þm. komi hér í ræðustól og geri skýra grein fyrir því, hvað hann vill í þessum málum. Ég vonast jafnframt til þess að hv. þm. segi frá því, af því ég efast um að hæstv. ráðh. úr hans eigin flokki eigi erindi í þennan ræðustól, - ferðir þeirra í þennan ræðustól hafa verið heldur fátíðar að undanförnu, - hvaða tillögur Alþb. hafi gert sem hæstv. ríkisstj. hefur hafnað í vísitölumálunum. Í dag kemur fram í dagblaðinu Þjóðviljanum að það sé ágreiningur í vísitölumálinu. Haft er eftir aðstoðarmanni hæstv. fjmrh. að ekki hafi verið fallist á tillögur sem miða að því að hægja á verðbólgunni án þess að það bitni á launafólki. Sé þessi frétt á útsíðu Þjóðviljans hins vegar lesin grannt er þeirri spurningu ekki svarað hvaða leiðir Alþb. vildi fara í stað þeirrar leiðar sem boðuð er af meiri hl. hæstv. ríkisstj. í þessu máli, sem er eitt af fylgifrv. brbl. og ýmsir stjórnarsinnar, sérstaklega úr röðum framsóknarmanna, lýstu yfir fyrir jól að yrði að koma fram áður en brbl. fengju endanlega afgreiðslu. Nú hillir undir að það gerist alveg á næstu dögum, kannske á morgun. Það er: ef þing verður hér á morgun. Það má búast við því, ef haldið verður áfram með sama ofstopa og hingað til, að þm. verði kallaðir á fund í hv. Nd. á morgun, kannske fyrir hádegi og eftir hádegi og fram eftir öllum degi og um kvöldið líka, jafnvel þótt Alþb.-menn séu á fundi út í bæ, ef hæstv. ráðh. þá mega vera að því fyrir blaðamannafundum. En kannske verður frv. lagt fram á mánudag. Þá hefur vissulega verið staðið við að koma vísitölumálinu inn á Alþingi í þinglegu formi áður en brbl. voru endanlega afgreidd úr deildinni. Það er ástæða til að óska hv. þm. Stefáni Valgeirssyni og hans flokksbræðrum til hamingju með það.

Liggur ekkert á núna með brbl.?

Veit hv. þm. ekki að lögin eru í gildi? Ég ræddi hér um vísitölumál. Vissulega væri ástæða til að fara mörgum orðum um þau. Auðvitað hefur það afar mikla þýðingu fyrir verðbólguþróun í landinu hvernig staðið verður að vísitölumálunum. Það kemur fram í Morgunblaðinu í dag og er haft eftir hæstv. ráðh. Pálma Jónssyni, að Alþb. hafi vanefnt loforð sem það gaf í hæstv. ríkisstj. í sumar. Eins og kemur fram í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj., 1. lið, segir skýrt og skorinort að það eigi að koma fram nýtt viðmiðunarkerfi sem taki gildi eftir 1. des. 1982. 1. des. 1982 er liðinn eða svo er mér sagt. Ég veit ekki hvort hv. stjórnarsinnar hafa áttað sig á því. Loksins núna, um miðjan febrúar, er talið að hluti hæstv. ríkisstj. ætli að leggja fram vísitölufrv. og sýna eitt af fylgifrv. sem átti nauðsynlega að fylgja brbl. ríkisstj. Síðar í frétt Morgunblaðsins er haft eftir hæstv. fjmrh. að það væri einhver misskilningur að ákveðin niðurstaða hefði fengist í ríkisstj. í gær. g les, með leyfi forseta úr Morgunblaðinu: „. . . Þetta væri mál sem lengi hefði verið til umr. og væri ekki frágengið.“ Mér finnst full ástæða til að spyrja hæstv. ráðh. hvernig þetta mál stendur, einkum og sér í lagi með tilliti til þess að í þessari frétt í Morgunblaðinu koma fram tvö gersamlega ólík viðhorf til þess hvar málið sé raunverulega á vegi statt. Jafnframt hlýtur það að vera sjálfsögð krafa að talsmenn Alþb. lýsi hér í hv. Nd. í þessum umr. hverjar þeirra tillögur voru. Ég veit að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson tekur það hlutverk að sér þegar hann tekur til máls síðar í þessum umr.

Þetta er gagnmerk ræða.

Ég heyri að hv. þm. hefur gaman af ræðunni. Ég gleðst þegar ég get gert hann ánægðan. Það er allt of sjaldan. - Ég var bara að athuga hvort einhver sæti í forsetastól. Það fór meira fyrir hæstv. forseta fyrr á þessum fundi.

Er ekki gott að fá kyrrð?

Í Dagblaðinu og Vísi í dag er viðtal við hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, sem er formaður þingflokks Alþb., og þar segir hann, með leyfi forseta: „Það hefur aldrei verið samþykkt í þingflokki okkar að það ætti að fara að breyta vísitölukerfinu með þeim hætti sem nú er rætt um. Hverjir hafa svikið? Það er grundvallaratriði brbl. að sama hækkun skyldi verða á fiskverði, launum í landi og launum bænda. Þetta grundvallaratriði sviku þeir Steingrímur Hermannsson og Tómas Árnason í janúar. Þá var fiskverð hækkað um 20% og gengislækkun helmingi meiri en Seðlabankinn lagði til“, sagði Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., í viðtali við DV í morgun. „Þessu mótmælti Alþb. í ríkisstj. Við höfum ekki haft hátt um það, en fyrst farið er að saka okkur um svik er rétt að það komi fram.“ - Hér lýkur tilvitnun í orð formanns þingflokks Alþb., sem er annar tveggja stjórnarflokka núv. ríkisstj. Ja, það er gott samkomulagið á þessu heimili. Þeir bera sakir hver á annan og tala um svik, segjast hafa mótmælt, lagst gegn málum, en það hafi farið leynt. Hver trúir því að fulltrúar Alþb., hæstv. ráðh. í hæstv. ríkisstj., hefðu þagað yfir þessu máli allan þennan tíma? Ég trúi því varla. En það er full ástæða til að fá staðfestingu á þessum ummælum formanns þingflokks Alþb. í þessum umr. Það getur hann því miður ekki annast sjálfur því hann situr í hv. Ed., en ég veit að ástkær vinur hans, hv. 7. þm. Reykv., mundi áreiðanlega taka það hlutverk að sér með mikilli gleði og skýra út hvað sé hæft í ummælum þingflokksformannsins eða ef einhver hæstv. ráðh., t. a. m. hæstv. sjútvrh. eða hæstv. viðskrh., sæi sér fært að skýra út hvort hér sé rétt með farið. Í dagblaðinu Tímanum er fjallað um þetta mál. Þar er því lýst í stórum dráttum út á hvað þetta nýja frv. á að ganga. Vissulega væri fengur í því að fá upplýsingar um það hér og nú á þessum fundi, hvort þar sé rétt eftir haft, því að auðvitað hafa vísitölumálin, bæði nýr vísitölugrundvöllur, verðbótatímabilin og frádráttarliðirnir, ákaflega mikla þýðingu fyrir alla verðlagsþróun í landinu, en brbl. er einmitt ætlað að færa verðbólguna niður þótt það hafi ekki tekist eins og efni stóðu til. Það væri auðvitað algerlega út í bláinn að klára umr. um brbl. áður en það liggur fyrir hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að standa að vísitölumálinu. Vísitölumálið er svo mikilvægt. Það hefur sjálf hæstv. ríkisstj. viðurkennt með því að hafa þetta mál númer eitt í upptalningu þeirri í tuttugu og einum lið í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. sem fylgdi brbl. Því miður vantar ýmsa hæstv. ráðh., sem vissulega hefði verið hægt að spyrja frekar út í þetta mál, en ég treysti á það, herra forseti, að séð verði fyrir því að hæstv. ráðh. fái tækifæri til að skýra út hvar vísitölumálið stendur í raun, hvernig á að afgreiða það og hvert efnisinnihald lagafrv. er, því það er svo stór þáttur í þeim efnahagsráðstöfunum sem nú er verið að fjalla um, þótt sjálf brbl. séu búin að vera í gildi í hartnær sex mánuði. Herra forseti. Ég sagði það fyrr í minni ræðu að aðalefni brbl. væri tvenns konar, annars vegar launaskerðingin og hins vegar vörugjaldið. Ég hef gagnrýnt það harkalega, og ég efast um að það standist stjórnarskrárákvæðin, að setja brbl., sem byggja á brýnni nauðsyn, þegar haft er í huga það ákvæði sem fjallar um framlengingu tímabundins vörugjalds frá 1. janúar til 31. des. á þessu ári. Það getur enginn maður fært rök fyrir því, að það hefði í ágústmánuði s. l. borið brýna nauðsyn til að setja lög sem ekki taka gildi fyrr en fjórum mánuðum síðar - ekki síst þegar það er haft í huga að samkomutími Alþingis er 10. okt. og hv. Alþingi hefði þess vegna fengið næg tækifæri til að ræða slíka löggjöf. Þetta er algerlega út í hött. Ég get ekki ímyndað mér að nokkur maður vogi sér að reyna að réttlæta að setja slíkt í brbl., þótt það megi vissulega réttlæta að sumt annað, sem í brbl. var, hefði átt heima í slíkri löggjöf. Má þar t. d. nefna gengismuninn, fyrst farið var að tala um hann. Ef ríkisstj. var komin á þann höggstokk að þurfa að efna til aðgerða eins og skattahækkananna var auðvitað síðasta tækifærið fyrir hana að gera það á þessum tíma, enda hafði hún ekkert aðhafst í efnahagsmálum allt frá því snemma árs 1981, þegar hún setti brbl. um efnahagsráðstafanir í jólafríi þm. Það var vitað mál að allt síðasta ár logaði í slagsmálum á milli stjórnarflokkanna og innan þeirra. Strax í upphafi árs kom fram tillaga frá öðrum stjórnarflokknum um að rjúfa þing. Því var hafnað. Það kom fram tillaga frá hinum stjórnarflokknum um að beita brbl. Það fékkst ekki í gegn. Ákveðið var að bíða fram yfir sveitarstjórnarkosningar í þeirri veiku von að þær sýndu að styrkur ríkisstj. væri einhver. Í þeim kosningum sigraði Sjálfstfl. Það var beðið með þetta fram yfir kjarasamninga, og það tókst. Það var varla þornað blekið á kjarasamningunum þegar hv. stjórnarþm., þ. á m. sjálfur formaður Dagsbrunar og formaður Verkamannasambandsins, stóðu að því að taka 10% til baka. Og þetta er hv. 7. þm. Reykv. sáttur við. En hv. 7. þm. Reykv. var upphaflega kosinn á þing undir kjörorðinu „Kjósum gegn kaupránsflokkunum - samningana í gildi“. Nú fæst hv. 7. þm. Reykv. ekki til að tala í þessu máli. Hann þorir ekki einu sinni í ræðustólinn. Hver veit nema þessi frýjunarorð mín beri einhvern árangur. Þá er það vel. Hver voru markmiðin með þessum brbl.? Þau koma fram á bls. 10 í því þskj. sem hér er til umr. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Aðgerðir ríkisstj. mótast af eftirfarandi fjórum meginmarkmiðum: Í fyrsta lagi að draga verulega úr viðskiptahalla, þannig að á næstu tveimur árum megi í áföngum ná hallalausum viðskiptum við önnur lönd.“ Hér geri ég hlé á lestrinum. Þetta er fyrsta markmiðið. Nú er ljóst að viðskiptahallinn á síðasta ári var ekki 9%, eins og hæstv. ríkisstj. hélt að hann yrði í lok ársins, heldur yfir 11%. Því er jafnframt spáð, að á yfirstandandi ári verði viðskiptahallinn 8–9% af þjóðarframleiðslunni. Þá á ég við nettóhalla, sem svo er kallaður, á yfirstandandi ári. Láta mun nærri að það svari til 3 þús. millj. kr. M. ö. o. er verið að taka lán erlendis fyrir þessum mun - lán í eyðslu hæstv. ríkisstj. upp á 3 þús. millj. Ef menn vilja hafa einhverja tölu til samanburðar, þá nema allir tekjuskattar landsmanna, bæði einstaklinga og fyrirtækja, og eignarskattar til samans aðeins 2 þús. og 400 millj. eða 2.4 milljörðum. Það er sem sagt talsvert lægri upphæð en sú upphæð sem safnast saman í aukaskuldir íslensku þjóðarinnar erlendis vegna rangrar stefnu í gengismálum, sem gerir það að verkum að viðskiptahallinn er jafnmikill og raun ber vitni. Allir tekjuskattar landsmanna og allir eignarskattar eru minni upphæð en safnast upp í erlendum eyðsluskuldum vegna þess að þjóðin eyðir um efni fram, fyrst og fremst vegna vanstjórnar í efnahagsmálunum. Þetta er staðreynd. Það er jafnframt staðreynd, að sú hæstv. ríkisstj. sem hér situr á engan möguleika á því að vinna af einhverju viti í þessum málum. Það er þrátefli í þinginu. Stjórnarandstaðan getur ekki fellt ríkisstj. Stjórnarandstaðan getur ekki breytt lagafrv. Stjórnarandstaðan á þann kost einan að fella stjfrv. ef hún vill losa þjóðina við hæstv. ríkisstj.

Ef hún vill það.

Ef hún vill það. Nú efast einn Vestfirðingur um það. En ég held að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson þurfi ekki að tala við marga kjósendur sína á Vestfjörðum til að komast að hinu sanna. Flestallir ef ekki allir, kannske allir nema hann og hv. samþingismaður hans hæstv. sjútvrh., vilja vart halda lífinu í þessari ríkisstj. Þó hefur hæstv. ráðh. lýst því yfir að hann telji að það hefði átt að fara að ráðum stjórnarandstöðunnar og kjósa strax í haust, enda gangi þetta ekki lengur. Það hefur þó hæstv. ráðh. fram yfir hv. þm. sem hefur starfað með honum undanfarið kjörtímabil á Vestfjörðum.

Er þá ekki rétt að láta lögin koma til atkvgr.?

Ekki samtöl í þingsalnum.

Veit ekki hv. þm. að þessi lög eru í gildi? Hvar hefur hv. þm. verið? Þessi lög gengu í gildi í sumar, í lok ágústmánaðar. Ég vona að hv. þm. hafi efni á að kaupa sér útvarp. Hann kaupir alla vega Tímann. Hann hlýtur að lesa Tímann, jafnvel á sumrin. Ég tel að hv. þm. sé læs. Að sögn var hann skólastjóri eitt sinn og kenndi öðrum að lesa. Það skyldi þó ekki vera að hann gæti ekki lesið sjálfur.

Má ekki greiða atkv. um lögin?

Ekki samtöl á fundinum

Herra forseti. Ég var að lýsa markmiðunum með þessum brbl. og ég var að benda á að fyrsta markmiðið hafi verið að draga verulega úr viðskiptahalla. Þrátt fyrir að þessi ágætu lög, sem hv. þm. kalla svo, séu í gildi og verði áfram í gildi, það er gert ráð fyrir því, er viðskiptahallinn 8–9% af þjóðarframleiðslunni á þessu ári. Í öðru lagi var það markmið með þessum lögum „að treysta undirstöður atvinnulífsins með aðgerðum til að auka framleiðni og framleiðslugetu þjóðarbúsins og tryggja þannig öllum landsmönnum næga atvinnu“. Þetta er annað markmiðið með brbl. Það fyrsta sem hæstv. ríkisstj. gerði til að ná fram þessu markmiði, að auka framleiðni og framleiðslu, var að gefa launþegum lengra frí með því að leggja fram á Alþingi orlofslög. Sumarleyfi landsmanna lengist með þeim hætti að það hlýtur óhjákvæmilega að draga verulega úr framleiðni og framleiðslu, sérstaklega framleiðstu. Hvað skyldi þetta kosta? Það er erfitt að mæla það. Sumir segja að það kosti meira, aðrir minna. En sjálfur ráðuneytisstjórinn í fjmrn. hefur sagt að ef ríkisstarfsmenn eiga að geta haldið úti sömu þjónustu og áður og ríkisvaldið á að geta gert nákvæmlega sama eftir að orlofslögin voru samþykkt kosti það 200 til 250 nýja ríkisstarfsmenn. Þetta eru tölur sem ekki eru búnar til út í loftið. Þetta er tölur sem eru fengnar hjá Höskuldi Jónssyni, sem er ráðuneytisstjóri í fjmrn. Þannig hyggst hæstv. ríkisstj. auka framleiðni og framleiðslu hjá þjóðinni. Auðvitað á það sama við annars staðar í atvinnumálum og hjá þeim atvinnufyrirtækjum sem skapa auðinn sem ríkið nærist af. En sannið þið til: Það verður ríkisvaldið sem verður í fyrirrúmi. Ríkið sér um sitt, enda hefur þessi hæstv. ríkisstj. verið skattaglaðasta ríkisstj. sem setið hefur að völdum á Íslandi frá upphafi. Er þá mikið sagt því hér á landi hafa setið hreinar vinstri stjórnir. Þriðja markmiðið með setningu brbl. var „að verja lægstu laun, eins og unnt er, fyrir þeim samdrætti, sem orðið hefur í þjóðartekjum“. Þetta var gert með láglaunabótunum. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um láglaunabæturnar. Ég þykist vita að um þær verði frekari umr., og ég veit að hv. 7. þm. Reykv. ætlar að koma í ræðustól og segja sitt álit á þeim. Kinkar hann kolli og samþykkir það. Í fjórða og síðasta lagi var það markmiðið með þessum brbl. að veita viðnám gegn verðbólgu. Hvernig skyldi það hafa tekist? Það hefur tekist með þeim ágætum að talið er að verðbólga á þessu ári, mæld í framfærsluvísitölu frá upphafi til loka árs, verði í kringum 70%. Þjóðhagsstofustjóri sagði fyrir jól milli 60 og 80%. Seðlabankinn hefur látið frá sér fara upplýsingar um að það láti nærri að hún sé 75%. Þetta er að veita viðnám gegn verðbólgu í munni þeirrar hæstv. ríkisstj. sem sagðist í upphafi starfsferils síns að yfirlögðu ráði og eftir að hafa kannað málin mjög rækilega, í febrúar 1980, ætla sér að koma verðbólgunni niður í sama stig og hún er í nágranna- og viðskiptalöndunum árið 1982. Skyldi hæstv. fjmrh. vita hver er verðbólgan í nágranna- og viðskiptalöndunum? Er hún 60% - eða 70%? Svarið er nei. Verðbólgan er þar á milli 5 og 10%. Samt sem áður situr hæstv. ríkisstj. Hún er búin að hafa þessi brbl. í gildi í sex mánuði með þeim gífurlega mikla árangri að koma verðbólgunni úr 60 stigum í 75. Menn þurfa að standa á haus til að skilja svona vísindi! Herra forseti. Hinn 1. febrúar s. l. gaf Seðlabankinn út fréttatilkynningu sem innihélt yfirlit um stöðu efnahagsmála í upphafi ársins. Sú lýsing á efnahagsmálunum, sem í þessari fréttatilkynningu er, er með þeim hætti að allar hæstv. ríkisstj. í siðuðum löndum, sem fengju slíkan dóm, mundu umsvifalaust hafa sagt af sér. En sú hæstv. ríkisstj. sem hér situr heldur áfram að sitja, situr og situr, er þaulsætin án þess að geta stjórnað. Í þessari fréttatilkynningu er staðfesting á því, sem ég hef fyrr sagt í ræðu minni, að ekkert hafi verið gert nægilega snemma til að veita það viðnám við verðbólgunni sem nauðsynlegt var strax í upphafi s. l. árs, en ekki í lok ágústmánaðar, eins og hæstv. ríkisstj. gerði loksins þegar hún gerði eitthvað. Í yfirliti Seðlabankans, sem er helsta upplýsingastofnun hæstv. ríkisstj. ásamt Þjóðhagsstofnun, er jafnframt staðfest að viðskiptahallinn hafi farið yfir 11% af þjóðarframleiðslu á s. l. ári. Þar er gert ráð fyrir að enn aukist eyðsluskuldir erlendis vegna áframhaldandi gífurlegs viðskiptahalla og það kunni að gerast á yfirstandandi ári að skuldir íslensku þjóðarinnar erlendis nemi 50% af þjóðarframleiðslunni og greiðslubyrði, það sem þjóðin þarf að borga af þessum skuldum sínum erlendis, nálgist að vera þriðjungur af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þetta hefur stundum verið orðað svo, að þriðji hver fiskur sem við öflum fari í að greiða hinar gífurlegu skuldir. Nú gæti maður haldið að hæstv. ríkisstj. hafi bara ætlað sér að gera þetta með þessum hætti, hún hafi ekki haft nein önnur markmið. Nei, það er öðru nær. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. segir, með leyfi forseta: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr u. þ. b. 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum.“ 15% í stjórnarsáttmála, 30% í raun. Og áfram situr þessi hæstv. ríkisstj. Í skýrslu Seðlabankans er það rifjað upp hvernig gengisþróunin hefur orðið í landinu, en það vita allir að Bandaríkjadollar hækkaði um tæplega 103% á s. l. ári frá áramótum til áramóta. Það er á þann lánamarkað, lánamarkaðinn í Bandaríkjunum eða lánamarkaðinn sem lánar í bandarískum dölum, sem hæstv. ríkisstj. hefur sent opinber fyrirtæki, bæði sveitarfélaga og hæstv. ríkisstj., ríkisfyrirtækin, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur þráast við og ekki leyft þær hækkanir sem þarf, og sagt: Takið þið bara lán. Þau lán voru á s. l. ári á vöxtum sem svara til 115% vaxta, sé miðað við íslensku krónuna, hvorki meira né minna. Í seðlabankayfirlitinu er fjallað um fjölmörg önnur atriði. Það er í raun og veru furðulegt að það skyldi enginn hafa spurt að því hvers vegna stjórn Seðlabankans og bankaráð gáfu út þessa fréttatilkynningu einmitt á þessum tíma. Ég held að skýringin sé sú, að formaður bankaráðsins, hv. þm. Halldór Ásgrímsson, hafi gefist upp. Hann getur að vísu ekki sem einn af hv. þm. Framsóknarflokksins leyft sér þann munað að koma hér í ræðustól á Alþingi. Það er búið að setja tappa í kokið á þeim öllum. Þeir mega ekki tala. Þeir mega ekki hafa skoðun. Þeir verða að þegja. En þessi hv. þm. sá sér leik á borði og stóð fyrir því að Seðlabankinn, en hann er formaður bankaráðs þess banka, gaf út þetta álit sitt á ríkisstj. Auðvitað var þetta heppileg leið fyrir hv. þm. Þarna gat hann sagt sannleikann eins og hann lysti - þann sannleika sem hann má ekki segja hér í þingsölum. Það er athyglisvert, að á sama tíma og verið er að krefjast afgreiðslu brbl., þrátt fyrir þær óskir að stjórnmálaflokkarnir geti komið sér saman um það mál, sem auðvitað er miklu stærra mál, sem er kjördæmamálið, skuli það gerast að lánsfjáráætlun, lánsfjárlög, koma ekki fram. Hæstv. fjmrh. sagði í þingræðu í haust, í okt. ef ég man rétt eða í byrjun nóv., að lagafrv. til lánsfjárlaga og lánsfjáráætlun kæmu fram eftir nokkrar vikur. Þá var hann þýfgaður um þetta mál vegna þess að það er lagaskylda að láta lánsfjáráætlun fylgja fjárlögum. Hann sagði „nokkrar vikur“. Síðan eru liðnar líklega 12 vikur. Og nú er ástæða til að spyrja hæstv. ráðh.: Hvað telur hæstv. ráðh. að „nokkrar vikúr“ séu margar vikur? Hvernig skilur hann „nokkrar vikur“? Ég vona að hæstv. ráðh. hafi heyrt þessa fsp.  Herra forseti. Það er af mörgu að taka þegar fjallað er um efnahags- og atvinnumálin í þeirri umr. sem hér fer fram, og það er nauðsynlegt að íslenska þjóðin fái að kynnast því hvernig ástand mála er í raun. Það er full ástæða til að gefa sér góðan tíma, ekki síst vegna þess að þessi lög eru í gildi, til þess að kanna rækilega hvernig til hefur tekist með þessum brbl., sem nú hafa verið í gildi í sex mánuði. Það er alveg bráðnauðsynlegt að rifja upp markmiðin og kanna hvernig þeim hefur gengið í raun, hvort lögin hafi náð tilgangi sínum. En það er jafnframt full ástæða til að átta sig á því, að hæstv. ríkisstj. gaf út yfirlýsingu í 21 lið með brbl. og þar er fullt af atriðum, sumum ákaflega gagnlegum og skemmtilegum hugmyndum, sem sjálfsagt hefði verið að styðja, en þegar þessi yfirlýsing er lesin kemur í ljós að ýmislegt, sem þar er sagt, hefur alls ekki verið framkvæmt. Það hlýtur þess vegna að vera krafa hv. þm. að hæstv. ríkisstj. segi frá því hvernig mál standa samkv. þessum 21 lið. Ég veit að tvö eða þrjú mál eru komin fram, en 17–18 sitja eftir. Það er auðvitað algerlega ótækt að hér skuli þurfa að flytja fsp. um þetta atriði. Við 1. umr. málsins í Nd. var hæstv. forsrh. spurður margra spurninga, en hann vék sér frá því að svara. Og hvers vegna í ósköpunum gefa ekki hæstv. ráðh. svarað? Og ég spyr nú: Hvar í ósköpunum eru hæstv. ráðh.? Þeir virðast hafa gufað upp. Það væri hægt að flytja langt mál um þróun efnahagsmálanna á þeim fimm árum sem senn eru liðin frá því að vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar tók við völdum hér á landi, en frá þeim tíma hefur flest gengið á afturfótunum, þrátt fyrir að a. m. k. tvö ef ekki þrjú þessara ára hafa verið mestu aflaár, fengsælustu ár, á Íslandsmiðum. Svo lánlaus hefur hæstv. ríkisstj. verið að henni hefur ekki tekist að nýta sér hinn mikla afla til þess að mynda þá fyrirstöðu í verðlagsmálum sem auðvitað er nauðsynlegt að gera. Það er aðeins þegar vel gengur að hægt er að skapa þá fyrirstöðu. Það hlýtur ávallt að vera erfiðara þegar slær í bakseglin að veita það viðnám sem þarf, því að það eru atkunn sannindi í þessu þjóðfélagi að það neita allir að gefa eftir þegar herða þarf mittisólina. Hæstv. ríkisstj. hefur fyrst og fremst talið sig fylgja svo kallaðri niðurtalningarstefnu, en Framsfl. sigraði hann kallaði það a. m. k. sigur sjálfur - í síðustu kosningum og beitti sér þá fyrir svo kallaðri niðurtalningarstefnu. Það átti að gerast með þeim hætti að ákveða átti að verðbólgan dytti niður nánast af sjálfu sér, átti að setja einhver hámörk, sem áttu að taka gildi á nokkurra mánaða fresti, og svo hókus-pókus og verðbólgan úr sögunni. Þessari stefnu hefur verið fylgt með þeim árangri að verðbólgan er nú komin upp í 75%. Í tíð hæstv. ríkisstj. hefur verið rokkað til í gengismálum. Stundum hefur verið fastgengisstefna, stundum hefur allt verið gefið frjálst í þeim efnum. Niðurgreiðslur hafa stundum verið miklar og stundum litlar. Efnt hefur verið til verðbótaskerðingar á laun, ekki bara einu sinni heldur tvisvar í stórum skömmtum, og svo á þriggja mánaða bili samkv. íslenskum lögum, sem sett voru af ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar og eru kölluð Ólafstög í höfuðið á honum. Skattar hafa verið hækkaðir meira en nokkru sinni fyrr. Hækkunin í ár frá 1977 nemur 5.7% af þjóðarframleiðslu, og þá er talað einvörðungu um skatta sem renna í ríkissjóð. Þetta þýðir 51 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu á landinu á verðlagi yfirstandandi árs. Hver fimm manna fjölskylda greiðir í dag 51 þús. kr. með ýmsum hætti. Þetta eru auðvitað ekki tekjuskattar. Þetta eru óbeinir skattar; söluskattur, verðjöfnunargjald, vörugjald og slíkir skattar. Hver fimm manna fjölskylda greiðir að meðaltali 51 þús. kr. meira í ár en 1977. Það er gjaldið fyrir að hafa hæstv. ríkisstj. við völd á Íslandi. Ég hef áður fjallað um eyðslu- og óreiðuskuldasöfnun erlendis. Ljóst er að þessari ríkisstj. hefur ekki tekist að halda uppi þeim kaupmætti sem að var stefnt við stofnunina og réði því að Alþb. kom til móts við Framsfl. við myndun þessarar ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. setti sér sáttmála í upphafi stjórnarferilsins, sem er margfrægur að endemum, en lítið er nú vitnað til hans. Í eina tíð var sagt að þetta væri plagg sem allir ættu að lesa eins oft og þeir gætu. Eftir því sem tímar hafa liðið vitna stjórnarliðar æ sjaldnar til stjórnarsáttmálans. Ég hef minnst á það í minni ræðu hvert var markmiðið í verðbólgumálum samkv. stjórnarsáttmálanum. Í stjórnarsáttmálanum var sagt að það ætti að jafna lífskjör og bæta kjör. Það hefur mistekist. Í stjórnarsáttmálanum var sagt, strax árið 1980, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að hraðað yrði endurskoðun vísitölugrundvallarins. Í febrúar fyrir þremur árum settust niður núv. hæstv. ráðh. og fulltrúar Framsfl. og Alþb. og ákváðu, svo ég vitni í stjórnarsáttmálann: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir því að hraðað verði endurskoðun vísitölugrundvallarins.“ Í febrúarmánuði 1983 eða nánar tiltekið í dag birtist það síðan í blöðunum að hluti hæstv. ríkisstj. mundi flytja vísitölumálið á Alþingi. Það tók hæstv. ríkisstj. hvorki meira né minna en liðug þrjú ár að komast að þeirri niðurstöðu að hún gæti ekki komið sér saman um að endurskoða þetta mál. Hún hlýtur þess vegna að klofna um málið. Þetta er afrek. Þetta kalla ég mikið afrek. Ég hef áður minnst á hvað sagði í stjórnarsáttmálanum um lántökur. Þar var minnst á staðgreiðslu skatta. Stjórnarskrárnefnd átti að afgreiða sitt mál fyrir árslok 1980. Hún skilaði fyrir skömmu af sér sínu pródúkti. Setja átti lög um framhaldsskóla. Hæstv. menntmrh. hefur haft þrjú ár til þess. Ég kannast ekki við að hafa séð það frv. Setja átti lög um umhverfismál, o. fl. mætti nefna sem ekki hefur gerst. Herra forseti. Ég hafði í hyggju að spyrja hæstv. landbrh. nánar út í vísitölumálin, vegna þess sérstaklega að hann hefur fyrr á þessu þingi lýst afdráttarlausri skoðun sinni í því máli, en því miður gefst ekki tækifæri til þess hér, hann er ekki viðstaddur. En ég mun að sjálfsögðu, ef þörf krefur, koma aftur í ræðustól á mánudaginn, þegar þessari umr. verður haldið áfram, og óska eftir því að slíkum fsp. verði svarað. Það er ljóst að þessi fundur, sem haldinn er hér í dag, hefði geta orðið merkilegur fundur ef fallist hefði verið á þá till. að ræða það mál sem efst er á baugi í dag, það sem gerðist á blaðamannafundi hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. Það fékkst ekki fram vegna óbilgjarnar kröfu um að ræða brbl. á þessum sérstaka aukafundi í hv. deild. Ástæðan fyrir því er eingöngu ein. Hún er sú, að þingflokkur Framsfl. getur með engu móti komið sér saman um kjördæmamálið. Það var þess vegna krókur á móti bragði af hálfu þingflokksins að senda formann þingflokksins, Pál Pétursson, með nýtt „Pálsbréf“ til hæstv. forseta og fara fram á að brbl., sem hafa verið í gildi í sex mánuði tæpa, yrðu rædd og útkljáð til þess að Framsfl. þyrfti ekki að taka afstöðu til kjördæmamálsins. Þetta er sannleikurinn í málinu.  Ástæðan fyrir því að menn þurfa að standa hér og ræðast einir við - og það er ekki einu sinni hægt að spyrja ráðh. því að þeir fást ekki til að svara einu einasta atriði, - er sú, að stjórnarandstöðuflokkarnir ætla sér að koma fram lausn á kjördæmamálinu áður en þessi brbl. verða endanlega afgreidd. Það hefur að sjálfsögðu meginþýðingu að ná samningum um að kjördæmamálið nái fram að ganga. Kjördæmamálið er mikið hagsmunamál og er jafnvel líka efnahagslegt mál þjóðarinnar, því að það færir til völd frá fáum til margra. Við ætlum okkur að ná því máli fram, þrátt fyrir að bolabrögðum sé beitt til að koma í veg fyrir það með þeim hætti sem þingflokkur Framsfl. hefur gengist fyrir að undanförnu. Við ætlum jafnframt að sjá til þess, að staðið verði við þau fyrirheit, sem formaður Framsfl., hæstv. sjútvrh., hefur látið frá sér fara um að það verði boðað til kosninga þegar í aprílmánuði. Undir orð sjútvrh. hefur tekið hæstv. félmrh., formaður Alþb. Það er auðvitað aðalatriði málsins að hæstv. ríkisstj. fari frá, þannig að hægt verði að efna til kosninga fá skýrari línur í stjórnmálin, koma í veg fyrir þá upplausn sem hér ríkir og það þrátefli sem hefur verið í þingmálum í vetur á ábyrgð ríkisstj. Það verður auðvitað að sýna þjóðinni að Alþingi beri það mikla virðingu fyrir sjálfu sér að þingræðið sé virt í landinu með því að hæstv. ríkisstjórn, sem hefur misst þingmeirihl., fari frá, það verði kosningar og ný ríkisstjórn með þingmeirihluta taki við völdum, sem getur stjórnað í efnahagsmálum þjóðarinnar. Um þetta snýst þetta mál. Það snýst ekki um. hvort laun eigi að vera 7.7% hærri eða lægri. Það snýst ekki heldur um vörugjaldsmálið. Þetta mál snýst um miklu stærri mál. Það snýst um það, hvort þessari þjóð auðnast að koma fram lausn í kjördæmamálinu og hvort hægt verður að mynda stjórn sem getur tekið á málum. Það getur verið dýrt. En það er enn þá dýrara að sitja uppi með ríkisstjórn sem engu getur stjórnað. Það er þess vegna hrapalegt að hugsa til þess að heill þingflokkur skuli nota brögð af þessu tagi eins og þingflokkur Framsfl. hefur í raun gert. Herra forseti. Það hefur nú heldur fækkað hér í þingsölum. Áhugi manna fyrir þeim brbl., sem þeir eru þó að reyna að knýja á um að verði afgreidd, virðist ekki vera mjög mikill. Þaðan af síður vilja þeir eða þora að skiptast á skoðunum um þetta mál. Hv. stjórnarsinnar koma hvorki hér í ræðustól til að samþykkja eða andmæla því sem sagt er. Þeir sitja - ég hugsaði: eins og heybrækur, en ætlaði mér ekki að segja það, - úti í horni og þora ekki að taka til máls. Og þegar þeir taka til máls gera þeir það með þeim hætti að láta stofnanir í bænum tala, eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson, formaður seðlabankaráðs, lét Seðlabankann gera þegar hann þurfti að rassskella hæstv. ríkisstj. Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað fá tækifæri til að lýsa fleiri atriðum og fara nánar út í þau fjölmörgu atriði sem þetta mál snýst um og almennt um efnahagsog atvinnumál þjóðarinnar. En þar sem ljóst er að hv. Alþb.-menn eru flestir hverjir gengnir af þingfundi til að geta tekið þátt í öðrum fundarstörfum síðar í kvöld sé ég ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Auðvitað hlýt ég að bíða eftir því að þeir hv. þm. sem í þeim flokki starfa fái tækifæri til að svara þeim fsp. sem til þeirra hefur verið beint. Læt ég þess vegna máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ég mundi vilja óska eftir því við hæstv. 2. varaforseta deildarinnar að leitað verði eftir því hvort aðalforsetar, sem hafa verið á fundum með okkur þingflokkaformönnum, gætu ekki verið hér við. Ég sé að hv. 1. varaforseti er kominn. Ég kom hér upp fyrr í dag, eftir að í ljós kom að hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson hafði látið svo ummælt hér úr þessum ræðustól, að þó að hann neitaði beiðni um að ræða það sem hann ræddi við blaðamenn í hádeginu nú í dag hér á Alþingi, þegar hann var um það beðinn, þá sagðist hann skyldu vera reiðubúinn til þess áður en fundi lyki hér. Ég óskaði þá eftir því við hæstv. forseta að hann beitti sér fyrir því að okkur gæfist ein klukkustund til þess að ræða málið frá kl. 6 til kl. 7, en ljóst er að fundi lýkur hér kl. 7 vegna þess að um það hefur verið gert samkomulag milli þingflokksformanna og forseta þessarar deildar, forseta Sþ. og forseta Ed. að kvöldfundir verði ekki boðaðir nema með talsverðum fyrirvara, svo að mönnum gefist kostur á að gera ráðstafanir til að geta verið viðstaddir. Kunnugt er að þessi fyrirvari var ekki gerður, enda er einn af stjórnarflokkunum, Alþb., búinn að boða í kvöld mikilvægan miðstjórnarfund. Allir þm. Alþb. og ráðherrar verða því fjarverandi og geta engu svarað og engan þátt tekið í umr. á þessu kvöldi. Ég hef ekkert svar fengið við þeirri beiðni minni, að álmálið svokallaða yrði tekið fyrir, eins og hæstv. iðnrh. var búinn að lofa okkur í dag, ég hef ekkert svar fengið við því enn. Nú eru eftir 14 mínútur af þessum fundi og ég spyr hæstv. forseta deildarinnar: Er það tilgangurinn að verða ekki við ósk, sem hæstv. iðnrh. var þó búinn að samþykkja, eða er það tilgangurinn að brjóta samkomulag, sem búið var að gera á fundum forseta og þingflokksformanna um kvöldfundi og boðun þeirra, þó að fyrir liggi að vegna þess að kvöldfundur hefur ekki verið boðaður á tilskildum tíma, eins og samið var um, þá verður einn stjórnmálaflokkurinn fjarverandi frá fundi þó að reynt verði að halda kvöldfundi í kvöld?



Út af þessum orðum hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, þá ætti ég auðvitað að geta svarað því til fulls hvernig þessu yrði háttað. Mér er hins vegar ekki kunnugt um að það hafi verið ákveðið að hætta kl. 7. Lok þessa fundar eru því óráðin enn að ég tel. Auk þess tel ég ekki ástæðu til að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson þurfi að hafa miklar áhyggjur af mikilvægum miðstjórnarfundi, eins og hann kallar það, sem ég veit ekki hvort rétt er, hjá Alþb. 



Herra forseti. Ég hygg að ég hafi misskilið ummæli forseta hér áðan. Mér skildist á hæstv. forseta að hann væri að gefa í skyn að fundi yrði ekki slitið kl. 7. Ber að skilja það svo?

Ég hef nú ekki vanist því að fram færi beint samtal á milli mín og þm. Þau eru yfirleitt ekki leyfð. En vegna þess hversu mikill ágætismaður er hér á ferðinni, þá get ég endurtekið það sem ég sagði, að ég vissi ekki til þess að ákveðið hefði verið að hætta þessum fundi kl. 7.

Ber að skilja það svo, að hæstv. forseti haldi því fram, að hann ætli ekki einu sinni að fresta fundi kl. 7?

Mér er ekki kunnugt um hvenær stendur til að ljúka þessum fundi, það er ekki fullljóst enn.

Ég verð nú að segja að það er mikill söknuður að 1. forseta deildarinnar eins og málum er komið. Klukkuna vantar 10 mínútur í 7 og hæstv. 2. forseti hefur ekki enn gert upp við sig hvernig hann ætlar að standa að málum. Þetta er fullmikill losarabragur þykir mér.

Ég get upplýst hv. þm. um það, að hæstv. 1. forseti deildarinnar hefur ekki meiri hugmynd um þetta en ég á þessu stigi, en fær sjálfsagt mjög fljótlega fréttir af því.



Herra forseti. Ég skil mætavel að þetta er erfitt verk fyrir varaforseta, sem ekki hefur átt sæti á þeim forsetafundum þar sem ákveðið samkomulag var gert um hvernig standa skuli að samstarfi þingflokka hér á Alþingi. Ég get hins vegar ekki komist hjá því að fá það fram hvort það sé ákvörðun forseta að brjóta samkomulag, sem búið var að gera við þingflokkana alla um hvernig ætti að haga kvöldfundum hér á Alþingi. Þetta vil ég fá fram. Ég get ekki fengið það frá hæstv. forseta, mér er það ljóst, hann var ekki heldur aðili að þessu samkomulagi. Þess vegna sé ég mér ekki annað fært en óska eftir því við hæstv. forseta, að hann geri nú örstutt hlé á þessum fundi til þess að þingflokkaformönnum gefist kostur á að ræða við forseta deildarinnar, - aðalforseta deildarinnar og forseta Sþ., sem við gerðum samkomulag við fyrir alimörgum vikum m. a. um þessi mál, svo að við getum fengið úr því skorið hvort það er tilætlun þingforseta eða þá e. f. v. einhverra annarra að brjóta það samkomulag. Ég óska eftir frestun á þessum fundi.



Það er gott að fá fréttir af þessu samkomulagi, en ekkert samkomulag hefur verið brotið enn, því að klukkan er ekkí orðin 7, og ég vil leyfa mér að kalla fram þann ræðumann sem er næstur á mælendaskrá. Hann getur þá hafið sína ræðu. Upplýsingar liggja senn fyrir og kannske alveg að koma að þeim.



Herra forseti. Það þarf engan að undra þó að þm. vilji ræða nokkuð ítarlega efnahagsmál nú, þegar brbl. hæstv. ríkisstj. eru hér til umr. og afgreiðslu. Þó að þessi lög séu bæði rýr að efni og áhrifum, þá er það nú svo að ekkert annað hefur heyrst frá þessari ríkisstj. varðandi efnahagsmál á þessu þingi og þess er greinilega ekki að vænta, að nein frekari frumvörp eða neinar frekari aðgerðir í efnahagsmálum verði boðaðar. Þess vegna er það skiljanlegt og þarf engum að koma á óvart þó að þm. vilji fara yfir hina mörgu þætti efnahagsmálanna hér við þessa umr. og fá svör við ýmsum spurningum sem liggja mönnum á hjarta. Eitt grundvallaratriðið í stefnu hæstv. ríkisstj. var að takast af alvöru á við þann mikla efnahagsvanda sem að okkur hefur steðjað. Í því efni er verðbólguvandinn að sjálfsögðu yfirgnæfandi. Í upphafi vantaði ekki fögur orð. 1. liður stjórnarsáttmáls er svohljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun vinna að hjöðnun verðbólgu, þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga“, en það er nú um það bil 10%. Við vitum að því fer fjarri að þessu marki hafi verið náð, enda hafa allar efnahagsaðgerðir hæstv. ríkisstj. einkennst af bráðabirgðaaðgerðum. Þær fáu aðgerðir sem gripið hefur verið til einkennast allar af því að menn hafa verið að reyna að bjarga sér fyrir horn, að reyndar hafa verið aðgerðir sem einungis eiga að duga í stuttan tíma, jafnvel aðeins til loka hvers vísitölutímabils. Þá kom annað atriði einnig mjög fljótt í ljós þegar hæstv. ríkisstj. hafði verið mynduð og eftir að hún fór að starfa. Það var að tveir stærstu aðilar ríkisstj., Alþb. og Framsfl., gengu óvenju freklega á gefin kosningaloforð. Við þekkjum öll kjörorð Alþb. um „samningana í gildi“ og að verðbótavísitala yrði ekki skert. Allir vita hvernig það loforð hefur verið efnt. Við minnumst líka loforða Framsfl. um að telja niður verðbólguna, að ná tökum á hinum mikla vanda sem verðbólgan er með því að telja hana niður.  (Forseti SvH: Á hv. ræðumaður langt eftir af ræðu sinni?)  Já, herra forseti, ég á æðilangt eftir af ræðu minni.

Nú er mjög liðið á þennan fundartíma. Gæti hv. ræðumaður hugsað sér að fresta henni?

Ég er reiðubúinn til þess, hæstv. forseti. - [Frh. ]