Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að 2. þm. Reykv. s., Vigdís Hauksdóttir, geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir. Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 848, um greiðslu á söluandvirði ríkiseigna, frá Svandísi Svavarsdóttur.

Áður en gengið er til dagskrár telur forseti ástæðu til að ítreka við þingmenn samþykkt forsætisnefndar um notkun á fartölvum og spjaldtölvum í þingsal. Heimilt er að nota spjaldtölvur í þingsal og ekki eru gerðar athugasemdir við notkun lítilla fartölva enda stafi ekki truflun af áslætti á lyklaborð þeirra. Það hefur verið afstaða forsætisnefndar að ekki sé prýði að stórum fartölvum á því litla borðrými sem þingmenn hafa í þingsal, auk þess sem ónæði er af áslætti á lyklaborð þeirra.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

Virðulegi forseti. Nýverið bárust fregnir af því frá einum þingmanna Sjálfstæðisflokksins að frumvarp til laga um stjórn fiskveiða sæti fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins vegna þess að í því fælist ákvæðið um þjóðareign á fiskimiðunum, þeirri grundvallarauðlind sem við byggjum afkomu okkar á í ríkari mæli en öðrum. Þingmaðurinn lét þau orð falla að í þessu fælust sovéskar breytingar. Ég spyr formann Sjálfstæðisflokksins: Er þetta rétt? Er það raunverulega þannig að frumvarp til laga um stjórn fiskveiða sitji fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins? Og er það raunverulega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hafi markað þá afstöðu að hann standi ekki með grundvallarhugmyndinni um þjóðareign á auðlindum og sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni? Er það raunverulega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn telji sig ekki bundinn af því sammæli sem orðið hefur hér á undanförnum árum og áratugum í vaxandi mæli og hófst með starfi auðlindanefndar undir forustu Jóhannesar Nordals um að við ættum að líta svo á að sjávarauðlindin væri sameign þjóðarinnar? Það er mjög mikilvægt að fá þetta á hreint. Það er svolítið skrýtið ef umræða um þetta á sér stað í einhverjum afkimum milli stjórnarflokkanna eða fulltrúa þeirra og hún kemur ekki inn á Alþingi. Ég tel eðlilegt að ef Sjálfstæðisflokkurinn er þeirrar skoðunar að í hugmyndinni um þjóðareign á fiskveiðiauðlindinni felist sovésk stefnubreyting leyfi hann frumvarpi um það að koma inn í þingið, haldi þeirri skoðun sinni fram í þingsölum, vinni henni hér fylgi og fái að reyna hvort það sé þingmeirihluti fyrir þeirri afstöðu.

Herra forseti. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Um þetta ákvæði hefur verið góð sátt. Á undanförnum árum hefur talsvert verið rætt um að ítreka þennan lagaskilning í stjórnarskránni. Ég hef stutt það að slíkt ákvæði færi í stjórnarskrá. Það er þess vegna enginn fótur fyrir því að það sé ágreiningur á milli stjórnarflokkanna um að nytjastofnarnir verði áfram í sameiginlegri eign þjóðarinnar. Þegar menn leggjast hins vegar í það verk að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið okkar og alla þá umgjörð er ekki nema eðlilegt að menn vandi til verka. Það hefur verið grunnhugsun í þeirri vinnu sem sjávarútvegsráðherra hefur stýrt að vinna verkið þannig að um kerfið gæti skapast sem mest sátt. Á síðasta kjörtímabili var málið unnið með öðrum hætti að mínu áliti. Sjávarútvegsgreinin var öll meira eða minna í uppnámi og mikil átök um málið. Grunnhugmyndafræði ríkisstjórnarinnar var að byggja á þeim kannski granna þræði sem myndaðist þegar sáttanefndinni var komið á fót og halda áfram að rekja sig eftir honum í þeim tilgangi að ná breiðri samstöðu. Það er bara misskilningur ef því er haldið fram að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti 1. gr. laga um stjórn fiskveiða.

Virðulegi forseti. Ef formaður Sjálfstæðisflokksins meinar eitthvað með því að hann vilji spinna áfram þann þráð sem var spunninn í sáttanefndinni á síðasta kjörtímabili verður hann að lesa tillögurnar sem þar varð þó samstaða um. Grunnforsenda þeirra var þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá landsins. Það er forsendan fyrir öllu tali um einhverja sátt. Hvar er frumkvæði ríkisstjórnarflokkanna í því efni? Hvar er frumkvæði Sjálfstæðisflokksins í því efni? Við sjáum líka að á samráðsvettvangi um aukna hagsæld koma allir færustu efnahagssérfræðingar þjóðarinnar og flytja okkur boðskap um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi byggt á fyrningarleið eins og Samfylkingin hefur margsinnis kallað eftir. Ég hlýt nú að spyrja: Um hvað á sáttin að snúast? Það er alveg ljóst af hálfu okkar í Samfylkingunni að við munum alltaf standa með lagaákvæðum sem styrkja þjóðareign á auðlindinni og við köllum eftir því að sjálfstæðismenn efni fyrirheitið um ákvæði um þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá. 
            

Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í umræðu um frumvarp sem ekki er komið fram og er þess utan á forræði annars ráðherra. Þetta er gamalkunnug umræða sem á að snúast um það að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem hann hefur alltaf stutt. Hér er reynt að draga upp þá mynd að Sjálfstæðisflokkurinn sé líka á móti því að sambærilegt ákvæði verði skrifað í stjórnarskrá. Það er líka rangt. Meira er ekki um málið að segja.

Virðulegur forseti. Fyrir helgi féll stórmerkilegur dómur í Hæstarétti og mjög afdráttarlaus þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að lögbrot hafi átt sér stað hjá Kaupþingi á haustmánuðum 2008. Ekki þarf að rekja efni dómsins en það blasir við af þessu tilefni að jafnvel þó að langt sé liðið frá hruninu er samfélaginu, a.m.k. er það mér ofarlega í huga, mjög hollt að leiða til lykta ýmis mál sem þóttu benda til lögbrota í aðdraganda hrunsins og eftirleik hrunsins. Það er gott að fá dóm og það er gott að menn þurfi að taka afleiðingum gjörða sinna, gott að fá upplýsingar upp á yfirborðið. Það er eitt mál, sem tengist líka Kaupþingi og tengist Seðlabankanum, sem hefur þvælst fyrir og ekki verið leitt til lykta, þvælst fyrir í umræðu hér í þingsal - við höfum ekki fengið, þó að þingnefndir hafi kallað eftir því, efnisatriði málsins - og það er mjög umdeilanleg lánveiting Seðlabanka Íslands til Kaupþings rétt áður en Kaupþing varð gjaldþrota, þrautavaralán, þar sem gjaldeyrisvarasjóðurinn að stórum hluta til var veittur að láni til Kaupþings gegn veði sem síðan skilaði ekki því sem það átti að skila og þjóðarbúið, hið opinbera, opinberir sjóðir, urðu fyrir líklega um 40 milljarða kr. skaða af þessari lánveitingu. Ýmislegt bendir til þess að ekki hafi verið farið eftir lögum og reglum, verklagsreglum bankans, í þessu ferli þegar Seðlabankinn veitti Kaupþingi, í aðdraganda gjaldþrots Kaupþings,  Af þessu tilefni, þegar dómar eru að falla, langar mig að spyrja 

Herra forseti. Ég veit ekki að hve miklu leyti lánveitingin, sem vísað er til, á að standa í einhverju rökréttu samhengi við niðurstöðu dóms Hæstaréttar í síðustu viku. En gott og vel. Bankinn féll og að sjálfsögðu á þingið rétt á því að fá skýringar á þeirri atburðarás sem leiddi til þess að Seðlabankinn ákvað að veita Kaupþingi lán. Það var reyndar ekki gert nema að fengnum veðum, sem á þeim tíma þóttu nokkuð trygg. Ætli þau hafi ekki, í samanburði við það sem ríkisstjórnir voru að gera og seðlabankar annars staðar í Evrópu, þótt bara býsna góð, sérstaklega þegar horft er til þess hvernig úr hefur ræst víða annars staðar. Ég tel reyndar að á síðasta kjörtímabili hafi fjárlaganefnd farið allgaumgæfilega ofan í þetta mál og ég kannast ekki við að staðið hafi á Seðlabankanum að veita svör. Það eru síðan margir sem telja að málið verði ekki að fullu upplýst nema þetta tiltekna símtal komi fram. En hvers vegna ekki bara spyrja þá sem í hlut áttu og Seðlabankann, þær stofnanir sem fjölluðu um málin? Hvers vegna er ekki hægt að treysta þeim svörum sem þaðan koma þegar öllum er ljóst að stjórnvöld á þessum tíma gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til þess að bjarga fjármálakerfinu og hagsmunum Íslendinga eftir því sem aðstæður leyfðu? Fyrir mér er málið tiltölulega einfalt og ekkert mikið flóknara en þetta. En að sjálfsögðu á þingið rétt á því að fá skýringar, og ég tel reyndar að þær séu komnar fram.

Virðulegi forseti. Stjórnendur Kaupþings töldu sig örugglega, ábyggilega, vera að gera allt sem í þeirra valdi stóð á þeim tíma til að bjarga bankanum, örugglega. Og til að setja málin aðeins í samhengi; stjórnendur Kaupþings hafa núna verið dæmdir í fangelsi fyrir það sem þeir voru að gera á nákvæmlega þeim tíma, haustið 2008. Á þeim tíma var Seðlabanki Íslands að veita Kaupþingi, stjórnendum Kaupþings, lán, risastórt lán. Það kom alveg í ljós við umfjöllun þingnefnda á síðasta kjörtímabili að alla vega voru verklagsreglur bankans um það hvernig ætti að veita þrautavaralán brotnar. Ef málsvörnin er bara þessi að menn töldu sig hafa verið að gera það sem var rétt á þeim tíma þá ætti 

Herra forseti. Ef menn gæfu sér tíma til að lesa það sem skrifað hefur verið þessa daga, þessa mánuði í öðrum löndum þá held ég að það kæmi mörgum á óvart að menn létu ekki stífar verklagsreglur þvælast fyrir réttum ákvörðunum á þeim tíma í jafnvel stórum löndum eins og Bandaríkjunum og Bretlandi. Aðalatriðið var að þeir sem væru ábyrgir fyrir þeim málum sem þar voru undir kæmu að málinu. Það sem mér finnst vera miklu áleitnari spurning vegna niðurstöðu Hæstaréttar á síðasta ári er sú spurning hvort með þeim saknæma hætti sem Hæstiréttur hefur nú fjallað um hafi stjórnvöldum verið gefið viðbótartilefni til að koma bankanum til bjargar sem gæti aftur leitt af sér mögulega bótakröfu ríkisins á hendur slitabúinu. Það er eitthvað sem ég held að við ættum að taka til skoðunar.

Herra forseti. Ég vil í upphafi beina því til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hann fari nú að koma með þetta frumvarp sem er rætt hér undir rós, fiskveiðistjórnarfrumvarpið svokallaða. Mikið var tala um óvissu á síðasta kjörtímabili svo að það hlýtur að ríkja mikil óvissa núna úti í þjóðfélaginu og menn kalla eftir því að fá þetta mál til umræðu. Ég vil ræða um úthlutun á byggðakvóta til erlendra sjóstangveiðimanna. Bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar hefur undanfarin ár, eitt til tvö ár, úthlutað byggðakvóta sem eyrnamerktur er til dæmis Suðureyri og Flateyri til ferðaþjónustuaðila sem reka sjóstangveiðifyrirtæki og eru í meirihlutaeigu erlends aðila. Þetta er gert, að því er sagt er, út af erfiðleikum þessara fyrirtækja við að útvega sér kvóta og þannig réttlætt að gengið sé að þessum sérstaka byggðakvóta fyrir þessi þorp. Í breytingum á lögum um stjórn fiskveiða árið 2011 voru 300 tonn af óslægðum fiski ætluð til frístundaveiða. Ég vil gjarnan spyrja ráðherra hvort svo eigi ekki að vera enn þá, hvort hann hafi ekki endurnýjað þetta, sem var í bráðabirgðaákvæði þá, frá því hann tók við sem ráðherra. Smábátamenn á Suðureyri hafa harðlega gagnrýnt þessa ráðstöfun bæjarstjórnar Ísafjarðarbæjar á byggðakvóta sem ætlað er til ráðstöfunar á Suðureyri í þessu tilfelli og hafa skrifað opið bréf til bæjarstjórnar um þessi mál, að þar sé gengið á svig við almennar reglur um úthlutun á byggðakvóta. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það sé eðlilegt að ríkið sé sérstaklega að styrkja erlend sjóstangveiðifyrirtæki með þessum hætti þó að þau séu mikilvæg, hvort ekki eigi að hafa sérstakan 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Varðandi það sem þingmaðurinn nefndi í upphafi, að óvissa væri í sjávarútveginum, þá held ég að ekki sé hægt að halda því fram að óvissa sé þar uppi. Menn vilja hins vegar gjarnan koma fram með breytingar eins og rætt var í fyrri fyrirspurn hér í dag. Grundvöllur þess er, sem ég hef ríka áherslu á, að víðtæk sátt sé um það, að fleiri flokkar en stjórnarflokkarnir séu sáttir við það. Ég gat ekki betur heyrt en að formaður Samfylkingarinnar væri að opna á að það væri margt jákvætt sem þar væri á ferð; ef sameiginlegur skilningur væri á því að auðlindin sé í þjóðareigu væri hægt að spinna þann þráð sem menn bjuggu til á síðasta kjörtímabili og halda áfram inn í þetta kjörtímabil. Varðandi fyrirspurnina um byggðakvótann þá get ég ekki svarað fyrir svona einstök tilfelli. Hér er byggðakvótanum úthlutað samkvæmt almennum reglum, lögum í landinu, og sveitarfélögin geta síðan verið með sínar reglur. Ef þær reglur samrýmast lögunum þá er auðvitað ekkert við ríkisvaldið að eiga hvað það varðar. Ef menn hafa gert athugasemdir við það þá senda menn slíkar athugasemdir til ráðuneytisins, sem er oft gert, og farið er yfir það hvort reglur viðkomandi sveitarfélags séu í samræmi við laganna hljóðan eður ei. Þar sem þetta hefur, eins og hv. þingmaður sagði, viðgengist í einhver ár er það væntanlega vegna þess að þær reglur samrýmast lögunum. Hvort til eigi að vera sérstakur pottur fyrir þessa nýsköpun, sem er auðvitað innan ferðaþjónustunnar, er svo aftur á móti áhugavert mál sem hægt væri að taka upp og ræða sérstaklega.

Herra forseti. Mér þykir þetta vera svolítið innantómt svar í sjálfu sér. Hæstv. ráðherra hlýtur að vita hvort enn þá séu áætluð þessi 300 tonn til sjóstangaveiðiaðila eins og gert var ráð fyrir árið 2011 þegar þau lög sem ég vitnaði í voru sett. Hann hlýtur líka að hafa skoðun á því hvort það sé eðlilegt að ríkið styrki sérstaklega erlend sjóstangaveiðifyrirtæki sem starfa hér á landi, með fullri virðingu fyrir þeim og starfsemi þeirra. Auðvitað eiga þessi fyrirtæki að fá aflaheimildir, en það á ekki að taka þær frá þeim aðilum sem sérstaklega eru studdir með byggðakvóta vegna erfiðleika í viðkomandi sjávarplássi. Mér finnst þetta vera mál sem hæstv. ráðherra ætti að sýna áhuga á að taka upp hjá sér og kanna hvað þarna er á ferðinni og hvort ríkisvaldið eigi ekki að úthluta sérstökum aflaheimildum til þessarar starfsemi.

Virðulegi forseti. Ég man þá tíð hér á síðasta kjörtímabili þegar verið var að ræða þessa úthlutun, og þann gríðarlega vöxt sem virtist stefna í innan þessarar greinar, að þetta væri talið of lítið sem þar bærist eða þetta takmarkaði möguleika fyrirtækja að stunda þessa starfsemi, ef ég man rétt. Síðan held ég að ég fari rétt með, en skal þá koma réttum upplýsingum til þingmannsins ef þær eru rangar, að það hafi ekki verið fullnýtt. Varðandi ákvörðun sveitarfélagsins um úthlutun samkvæmt byggðareglunum - ef þær samrýmast lögum og reglum þá er ekkert hægt að setja út á það, þá eru það bara lög í landinu. Þó að ráðherra geti haft skoðanir á því hvort eðlilegt sé að einhver fyrirtæki sem sveitarfélagið telur eðlilegast að njóti þess byggðakvóta sem fellur til þess byggðarlags eður ei getur hann ekki, eftir því sem lögin segja, gripið inn í það. 
            

Forseti. Ég hef töluvert miklar áhyggjur af stöðu þeirra sem glíma við fátækt hérlendis. Samkvæmt skýrslu sem kom frá velferðarvaktinni í desember 2013 eru nokkur atriði sem mig langar til að fara yfir með hæstv. ráðherra. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Þá er ljóst að hópur barna býr við fátækt og erfiðar aðstæður sem bregðast þarf við með það í huga að glötuð tækifæri í æsku verða ekki bætt síðar á lífsleiðinni. Alþjóðlegar rannsóknir sýna að afleiðingar fátæktar eru skaðlegar heilsu fólks, leiða til félagslegrar útskúfunar, draga úr lífsgæðum og eru samfélaginu dýrar, hvort heldur er litið til lengri eða skemmri tíma. Ísland stendur almennt vel í alþjóðlegum samanburði en þrátt fyrir það eru of mörg heimili undir lágtekjumörkum, til dæmis búa 9,3% íslenskra barna á heimilum sem eru undir lágtekjumörkum. Þar skera heimili einstæðra foreldra sig úr þar sem 28% þeirra eru undir lágtekjumörkum. Einkum er hópur einstæðra mæðra í mikilli áhættu að lenda í langvinnri fátækt. Börn sem alast upp í fátækt eru líklegri til að verða fátæk á fullorðinsárum og verða fátækir aldraðir. Bent hefur verið á að innan hóps einstæðra mæðra sé staða mæðra af erlendum uppruna hvað verst, ekki síst vegna þess að þær hafi oftast lítið félagslegt stuðningsnet hér á landi. […] Niðurstöður íslenskra rannsókna sýna að öryrkjar sem til langframa lifa eingöngu af bótum Tryggingastofnunar ríkisins eiga í erfiðleikum með að tryggja daglegt viðurværi, leysa út lyf eða leita læknisþjónustu vegna kostnaðar og búa þar með við fátækt. Það sama gildir um þá sem hafa viðurværi sitt af fjárhagsaðstoð sveitarfélaga til lengri tíma og lágtekjufólk sem býr við háan húsnæðiskostnað.“ Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort stjórnvöld, ríki og samtök sveitarfélaga hafi sett fram heildstæða tímasetta aðgerðaáætlun um hvernig vinna skuli bug á fátækt á Íslandi eins og lagt er til í skýrslu velferðarvaktarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég veit að við deilum áhyggjum af þessum hópi, þeim hópi sem býr við mesta fátækt hér á Íslandi. Þegar fyrri velferðarvaktin skilaði af sér var þetta ein af þeim tillögum sem hún kom með til ráðherra. Í framhaldi af ákvörðun um að skipa velferðarvaktina upp á nýtt ákvað ég að breyta aðeins áherslunni hjá nýrri velferðarvakt og óska eftir því að þau kæmu með tillögur sem sneru sérstaklega að fátækasta hópnum í samfélaginu. Ný velferðarvakt hefur nýlega skilað af sér fyrstu tillögunum sem snúa að þessum hópi og þar eru tillögur sem snúa að barnabótum og barnatryggingum, viðmiðum til lágmarksframfærslu, húsnæðismálum; grunnþjónustu, samhæfingu, að það verði einn samhæfingaraðili fyrir mál sem snúa að sveitarfélögunum, og einnig er lögð áhersla á að vinna með frjálsum félagasamtökum að því að takast á við þetta verkefni. Velferðarvaktin heldur áfram að vinna að þessu verkefni og ég var líka í tengslum við þetta að taka við tillögum í dag sem verkefnisstjórn um fjölskyldustefnu var að skila af sér en þar var sérstaklega hugað að barnafjölskyldunum. Ég vil nota tækifærið til að þakka velferðarvakt sérstaklega fyrir þá vinnu sem snýr að félagsvísunum sem hafa komið fram og verið birtir fjórum sinnum. Það er eiginlega fyrst þar sem við erum að taka saman með heildstæðum hætti hvernig staða fólks er út frá félagslegum þáttum og þar eru þær tölur sem hv. þingmaður var að vísa til. Þær koma þarna fram. Við höfum nú miklu betri upplýsingar og getum þar af leiðandi betur beint aðgerðum í átt að þeim sem virkilega þurfa á því að halda. Ég held að við höfum séð vott af því við síðustu fjárlagagerð þar sem verið er að breyta tekjuviðmiðum varðandi barnabætur og líka varðandi vaxtabætur.

Forseti. Ég þakka svörin en ég er að kalla eftir því hvort komin sé fram tímasett aðgerðaáætlun. Ég hef líka miklar áhyggjur af öryrkjum. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig þátttaka almennings í kostnaði við lyf hefur aukist og ég veit um svo marga sem hafa ekki efni á því að taka lyfin sín út. Ég veit um svo marga og ég fæ bréf á hverjum einasta degi frá fólki sem nær ekki að lifa af þeim bótum sem það á rétt á út mánuðinn. Um miðjan mánuð er fólk farið að hafa áhyggjur af því að geta ekki leyst út lyfin sín, að geta ekki boðið börnunum sínum upp á lífskjör sem við eigum að bjóða öllum upp á hér í þessu landi. Ég óska eftir því að fá betri svör. Ég fagna því að önnur velferðarvakt sé í gangi en það er þá heilt ár sem hefur glatast. Ég óska eftir því að fá skýrari svör við þessum tillögum og hvernig 

Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný hv. þingmanni. Ég get því miður ekki tekið undir að eitt ár hafi glatast vegna þess að þær tillögur eru komnar fram. Þær eru í samræmi við ýmislegt sem við vorum að gera nú við fjárlagagerðina fyrir árið 2015 þar sem við erum að reyna að tryggja að stuðningur hins opinbera fari til þeirra sem hafa minnst á milli handanna. Það er nefnt hér sérstaklega eins og varðandi lyfin að þar var bætt við, hvort það var við 2. eða 3. umr. fjárlaganna, um 150 milljónum í greiðsluþátttökukerfið. Það var líka í fyrsta skipti í langan tíma sem komu um 72 milljónir inn í það sem snýr að félagslegri aðstoð við fólk vegna lyfjakaupa hjá Tryggingastofnun. Við erum síðan að fara yfir þessar tillögur sem ég nefndi sem eru á borðinu. Ég hef lagt megináherslu á að horfa á húsnæðismálin því að ég held að hár húsnæðiskostnaður sé að sliga þennan hóp einna mest. Það liggur alveg fyrir og það er alveg tímasett hvenær þau frumvörp eiga að koma hér inn í þingið.

Virðulegur forseti. Ég vildi spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort fjársvelti Hafrannsóknastofnunar tefli ekki í tvísýnu verulegri verðmætasköpun fyrir þjóðarbúið, hvort það sé ekki þannig að skortur á loðnurannsóknum tefli því í tvísýnu að við náum þeim verulega afla sem vonir stóðu til á loðnuvertíðinni. Ég spyr hvort aukið fjármagn til hafrannsókna hefði ekki getað skilað okkur upplýsingum um loðnuna fyrr, skilað okkur viðbótarkvóta fyrr og nýtt þau skip sem til reiðu voru í janúar mun fyrr til að afla loðnunnar, hvort bræla og aðrar slíkar aðstæður geri ekki að verkum að nú geti þessi verðmætaöflun verið í uppnámi. Ég spyr hvort þetta undirstriki það ekki að við þurfum að verja meira fé til fiskirannsókna, til Hafrannsóknastofnunar, til að tryggja að verðmæti eins og hér eru í húfi skili sér á land. Hvað kostar það okkur sem þjóðarbú, hæstv. ráðherra, ef ekki nást til að mynda 100 þús. tonn af loðnu hér á land á þessari vertíð? Hefði ekki verið skynsamlegra að fara sér nokkuð hægar í því að lækka veiðigjöldin og reyna að búa þá skaplega um fiskirannsóknir í landinu og reyna að stuðla að því að við fáum sem mest af verðmætum á land fyrir útgerðina, fyrir sjómennina, fyrir byggðirnar, fyrir ríkissjóð og fyrir samfélagið allt?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Hún er áhugaverð, ekki síst í ljósi þeirrar staðreyndar að loðnan hagar sér með talsvert öðrum hætti en venjulega. Loðnan er reyndar ólíkindatól og hefur verið það í gegnum áratugina. Við tókum nokkuð djúpa umræðu á síðasta þingi um það að Hafrannsóknastofnun hefur verið fjársvelt um langa hríð, langt skeið. Það var því mikið gleðiefni að samstaða náðist um það hér í þinginu og í fjárlaganefnd, að frumkvæði ráðuneytisins og sjávarútvegsráðherra, að tryggja Hafrannsóknastofnun umtalsvert meiri fjármuni á þessu ári en á síðasta ári - ef ég man rétt um 338 milljónir, þar af að vísu 150 sem eru vegna hvalatalningar og sértekjur af þessu eru tæpar 30 milljónir. Annars er mjög ítarleg frétt um þetta mál á vef ráðuneytisins og ég beini því til þingmanna að kynna sér það því að það getur verið að ráðherra muni ekki nákvæmlega allar tölur. En aukningin á milli ára í heildarfjármögnun var eitthvað um 12,6% þannig að við gerðum eins mikið og hægt var. Og ef við undanskiljum þær 150 milljónir sem fara einsskiptis í hvalatalninguna er það um 6,5% aukning á milli ára, þar af 100 milljónir í rannsóknir á uppsjávartegundum eins og makríl og loðnu, sem ég held að hafi skilað sér. Á síðasta ári settum við einnig á fjárauka umtalsverða fjármuni, eða 50 milljónir, í loðnurannsóknir þannig að við höfum sannarlega gert eins mikið og við höfum getað við þessar aðstæður. Það er hins vegar alveg ljóst að því meiri upplýsingar sem við höfum, því betri upplýsingar sem við höfum, því ábyggilegri eru þær ákvarðanir sem við byggjum ákvarðanir okkar á. Við byggjum þær á hinum vísindalega grunni og erum býsna stolt af því. Eflaust væri líka hægt að minnast á að veðráttan hefur verið einstaklega sérkennileg og erfitt að fara út. Það hefði alveg mátt hugsa sér að fiskifræðingar hefðu hugsanlega farið með 

Virðulegur forseti. 6% aukning á þessum lið eru óverulegar fjárhæðir í þessu samhengi. Við erum tala um tugmilljarða hagsmuni, við erum að tala um hagsmuni sem lúta að því hvort vöxtur verði í efnahagsstarfseminni á Íslandi á þessu ári eins og vonir stóðu til. Það sem við heyrum er að ef menn hefðu haft betri upplýsingar hefðu þeir getað gefið loðnukvótann út fyrr og nýtt skip, sem því miður nýttust ekki, allt að tveimur vikum fyrr en raunin varð til að ná þeim afla á land. Ég gagnrýni hæstv. fjármálaráðherra líka fyrir það hvernig hann hefur farið með fjárveitingar til rannsókna, t.d. með því að láta kvóta fyrir á annað hundrað milljónir í hendurnar á tveimur einkafyrirtækjum í rannsóknir og kostnaðurinn við þær var ekki nema um það bil 25 milljónir. Það finnst mér illa farið með þá fjármuni sem voru þó til ráðstöfunar til rannsókna á þessu sviði. Ég hlýt að spyrja ráðherrann hvort það hafi ekki verið rætt í ríkisstjórn, þegar ljóst var að vonir væru um að við fengjum vöxt í efnahagslífinu vegna aukinnar loðnu, 

Virðulegi forseti. Ég ítreka fyrra svar mitt, við brugðumst við á síðasta ári. Það er rétt, ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda, að því meir sem við vitum því betra og því ábyggilegri verður hin vísindalega ráðgjöf sem við byggjum ákvarðanir okkar á. Hafrannsóknastofnun er með rúma 3 milljarða, 3,3 milljarða kr., á fjárlögum, ef ég man rétt, eftir breytingarnar, sem þeir hafa úr að spila. Þeir sem stjórna Hafrannsóknastofnun vega og meta og ákveða forgangsröðun um hvaða rannsóknir eru mikilvægastar. Margar rannsóknir eru mjög mikilvægar. Það væri auðvitað mjög gott ef við gætum rannsakað allt og gætum svarað öllu, en þannig er það bara ekki, hvorki í hafrannsóknum né á öðrum sviðum mannlífsins. Við getum ekki gert allt, við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti. Við höfum verið að reyna að skjóta eins sterkum stoðum undir starfsemi Hafrannsóknastofnunar og hægt er á síðasta ári og það getur vel verið að við þurfum að gera það áfram. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að starfsemi Hafrannsóknastofnunar er grundvöllur þess að við 

Virðulegi forseti. Ég legg þessa fyrirspurn ekki fram að tilefnislausu. Nýverið, 28. janúar sl., var það kynnt á vef menntamálaráðuneytisins að skipað hefði verið í þjóðleikhúsráð. Í framhaldi af því vakti Jafnréttisstofa athygli á því að þar var verið að skipa fjóra karla og eina konu, það var samsetningin á ráðinu. Það hafði reyndar líka gerst aðeins fyrr. Mér sýnist síðan á vef menntamálaráðuneytisins - þó að kannski mætti gæta að því að hafa nýjustu upplýsingar þar, vegna þess að ekki er búið að uppfæra stjórnarskipanina þar - að fjórar konur séu hins vegar varamenn, ef skipanin er rétt samkvæmt þeirri vefsíðu, og einn karl. Mig langar að ræða þetta við hæstv. ráðherra. Við erum með lög um jafna stöðu karla og kvenna. Í 15. gr. þeirra segir að við skipun í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga skuli þess gætt að hlutfall kynjanna sé sem jafnast og ekki minna en 40% þegar um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða. Í 2. mgr. sömu greinar segir að þegar tilnefnt sé í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga skuli tilnefna bæði karl og konu. Virðulegi forseti. Mér finnst skjóta skökku við - þegar við erum með svona löggjöf og menn segjast ætla að fylgja henni - að við séum hér á árinu 2015 að fá þær fréttir að verið sé að skipa fjóra karla og eina konu. Ég gef ekkert fyrir skýringar sem fela í sér að vegna þess að það séu tilnefningaraðilar utan úr bæ þá sé þetta snúnara, vegna þess að þeir tilnefningaraðilar virðast samt geta sett konur í varamannssæti. Það er líka þannig að mönnum ber, eins og fram kemur í þessari grein, að skipa karl og konu og ráðherrann raðar síðan saman þannig að lögum sé fylgt um jafna stöðu karla og kvenna, þessari 15. gr., um að jafnt hlutfall karla og kvenna sé í nefndum, stjórnum og ráðum. Ég hef sjálf verið í þeim sporum sem ráðherra að neita að taka við tilnefningu frá tilnefningaraðilum nema það komi karl og kona til að lögin sé uppfyllt. Þannig á að gera þetta, virðulegi forseti. Mig langar að heyra í hæstv. ráðherra, sem fer með málaflokkinn, hvernig hún hyggist bregðast við þessu, að samráðherrar hennar í ríkisstjórn séu að brjóta jafnréttislög á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir fyrirspurnina. Eins og þingmaðurinn fór í gegnum þá skal, samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla við skipun í nefndir og ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga, gæta þess að hlutfall kynjanna sé sem jafnast og ekki minna en 40% ef um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða. Þá kemur fram í 2. mgr. 15. gr. að þegar ríki og sveitarfélög tilnefna í nefndir, ráð og stjórnir skuli óska eftir því að bæði karlar og konur séu tilnefnd. Aðeins er heimilt að víkja frá þeim kröfum þegar hlutlægar ástæður leiða til þess að ekki er hægt að fylgja þeim. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. leiklistarlaga, nr. 138/1998, skipar ráðherra fimm manna þjóðleikhúsráð. Félag íslenskra leikara tilnefnir einn fulltrúa og Félag íslenskra leikstjóra tilnefnir annan en þrír eru skipaðir án tilnefningar. Samkvæmt upplýsingum frá menntamálaráðuneytinu hefur ráðherra skipað Birnu Hafstein, formann Félags íslenskra leikara, sem aðalmann í þjóðleikhúsráð að undangenginni tillögu frá félaginu. Með skipun Birnu í þjóðleikhúsráð eiga tvær konur og þrír karlar sæti í stjórninni. Þar með verður ekki betur séð en menntamálaráðuneytið hafi fylgt ákvæðum 15. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Á hverju ári kallar Jafnréttisstofa eftir skýrslu frá öllum ráðuneytunum um skipan í nefndir, ráð og stjórnir. Skýrsla fyrir árið 2014 er ekki tilbúin en fljótlega verður kallað eftir upplýsingum. Þróunin hefur verið mjög jákvæð undanfarin ár en þó eru nokkur dæmi um nefndir sem ekki eru skipaðar samkvæmt lögunum. Jafnréttisstofa biður um skýringar ef ekki er rétt skipað og oft eru á því eðlilegar skýringar, t.d. ef nefndin er mjög sérhæfð. Í skýrslunni kemur fram að hlutfall kynja í öllum nefndum allra ráðuneyta árið 2013 var 44% konur og 56% karlar. Hlutfall kynjanna í níu nefndum sem skipaðar voru á starfsárinu 2013 var 48% konur og 52% karlar. Þegar kynjakvótinn var leiddur í lög árið 2008 voru 43% starfandi nefnda í samræmi við kynjakvóta en á árinu 2013 voru 65% starfandi nefnda skipaðar í samræmi við 15. gr. Á árinu 2013 ná öll ráðuneytin tilsettum hlut kynjanna, eða 40% viðmiðunarmarkinu, í fyrsta skipti frá því að löggjöfin var sett á árinu 2008. Því ber svo sannarlega að fagna. Velferðarráðuneytið var árið 2013 með jafnasta þátttöku kynja í starfandi nefndum og einnig eina ráðuneytið með fleiri konur en karla í sínum nefndum, 51% konur og 49% karlar. Þegar litið er til nefnda sem skipaðar voru á árinu 2013 var jafnasta kynjahlutfallið hjá utanríkisráðuneytinu þar sem kynin deila sætum jafnt á milli sín. Mennta- og menningarmálaráðuneytið og velferðarráðuneytið skipuðu bæði fleiri konur en karla, 52% og 53% konur, og í öllum ráðuneytum var hlutfall kynjanna mjög jafnt þegar kemur að nýskipun. Í fyrsta skipti frá því að löggjöfin var sett árið 2008 ná þannig öll ráðuneyti tilsettum hlut kynjanna eins og ég nefndi hér áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn á þetta mál og minna líka á hópinn sem hæstv. innanríkisráðherra, Ólöf Nordal, setti saman sem ber reyndar heitið starfshópur en ekki nefnd, það er kannski bara orðfærið, en það er hópur sem fjallar um hvernig jafna megi stöðu foreldra sem fara með sameiginlega forsjá barna. Þar snerist þetta við, fjórar konur og einn karl. Í sjálfu sér virðist engin sérstök ástæða liggja að baki þeirri skipan. Við höfum svo sem verið að fást við það líka hér í þinginu að við erum með nefnd, ég man ekki akkúrat í augnablikinu hvað hún heitir, sem við höfum rætt um en þar eru þrír karlar  Mér þætti áhugavert að vita um hópana eða nefndirnar sem verið er að skipa á vegum hins opinbera, þ.e. hvernig hlutfall er á milli karla og kvenna eftir því um hvaða málefni er verið að fjalla hverju sinni. Það virðast vera 

Virðulegi forseti. Það væri líka áhugavert að bæta við það sem hv. þingmaður Bjarkey Gunnarsdóttir nefndi hér á undan, að sjá líka kynjaskiptingu eftir því hvað er greitt fyrir nefndasetur svo ég nefni það hér. Þó að hæstv. ráðherra hafi verið bjargað fyrir horn eftir þessi brot á jafnréttislögum með því að einn tilnefningaraðili skipti út fulltrúa er málið ekki úr sögunni að mínu mati vegna þess að það þarf að fara í gegnum verklag ráðherra ríkisstjórnarinnar þegar þeir skipa í stjórnir, nefndir og ráð á vegum hins opinbera. Þeim ber að fylgja lögum. Það var ekki gert í þessu tilfelli. Þeim ber að fá frá öllum tilnefningaraðilum karl og konu og raða síðan stjórninni, nefndinni eða starfshópnum þannig saman að kynjahlutföllin séu jöfn. Í þessu tilfelli er hæstv. ráðherra bjargað fyrir horn. En það breytir ekki því að verklagið var ónýtt frá upphafi og leiddi til þeirrar niðurstöðu að lög voru brotin og það er það sem mér finnst alvarlegt í þessu máli. Ég verð þess vegna að kalla eftir því að hæstv. ráðherra sem fer fyrir málaflokknum hafi á því skoðun hvernig samráðherrar hennar umgangast jafnréttislög. Við hljótum að geta fengið skoðun frá hæstv. ráðherra á því og það er það sem ég kalla eftir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir viðbótarspurningarnar sem ég fékk og skoðanir þingmanna sem komu í pontu. Ég vildi bara benda á að það kemur fram í frétt 4. febrúar, varðandi þann starfshóp sem verið var að nefna hér um jafnt búsetuform barna sem búa á tveimur heimilum, að hlutföllum kynjanna í hópnum hafi verið breytt um mánaðamótin og raunar áður en fréttin birtist í Fréttablaðinu varðandi breytinguna þar. Það er kallað eftir skoðun minni. Hún er einfaldlega sama skoðun og allra annarra, vona ég, sem gegnt hafa embætti ráðherra, þ.e. að við förum öll eftir þeim lögum sem Alþingi setur. Það gildir um jafnréttislög jafnt og um öll önnur lög. Eins og kom hér fram þá er hægt að kynna sér skýrslu Jafnréttisstofu varðandi kynjahlutföllin og breytingin hefur verið jákvæð. Eins og nefnt var hér náðum við því markmiði árið 2013 að öll ráðuneytin næðu tilsettum hlut kynjanna, eða 40% viðmiðunarmarkinu, í fyrsta skipti frá því að löggjöfin var sett árið 2008. Ég er ekki með upplýsingar sem snúa að einstökum ráðuneytum en ljóst er að frá árinu 2013 hafa öll ráðuneyti náð þessu markmiði. Ég mundi gjarnan vilja sjá að við reyndum að gera enn betur og það er það sem við erum stöðugt að reyna að vinna að í velferðarráðuneytinu, að vera með sem jöfnust hlutföll, helst bara 50:50, kvenna og karla. Það er ánægjulegt að sjá að verið er að vinna jafnt og þétt að því að tryggja að svo sé óháð málaflokknum.