Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil, með leyfi forseta, hafa aðfaraorð að fyrirspurn minni og vitna til nýútkomins félagsblaðs Bandalags kennarafélaga frá því í október, en þar segir undir fyrirsögninni Erfitt að fullmanna framhaldsskólana: "Stjórn Hins íslenska kennarafélags hefur látið kanna ástandið í ráðningarmálum framhaldsskólanna. Gerður Guðmundsdóttir annaðist þessa athugun og við tókum hana tali af því tilefni. Gerður sagði að skólameisturum bæri saman um að álíka margir kennarar hefðu horfið frá störfum á þessu sumri og venja væri og hið sama virtist gilda um leyfi frá kennslu. Skólameistararnir óttuðust þó margir hverjir að margir þeirra sem nú væru í launalausu leyfi hygðust ekki hverfa aftur í skólana. Það virtist einnig samdóma álit meistaranna að ástandið nú væri aðeins upphafið að öðru verra. Rektorar við aldnar og virtar menntastofnanir urðu nú í fyrsta skipti fyrir þeirri reynslu að auglýsa ákveðnar stöður margoft án þess að nokkur einasta sála léti svo lítið að spyrjast fyrr um störfin. Nýráðningar gengu alls staðar illa þó ástandið væri að sönnu misjafnlega bágborið eftir námsgreinum. Verst var ástandið í stærðfræði, tölvufræði, viðskiptagreinum, rafeindagreinum og ýmsum öðrum sérgreinum í iðnfræðslu. Kennaraskorturinn gerði það að verkum að fella þurfti nokkra námshópa í skylduáfanga í tölvufræði við Menntaskólann við Hamrahlíð. Í nokkrum öðrum skólum þurfti að grípa til þess ráðs að fresta ákveðnum námsáföngum eða færa þá milli anna. Til að ráða fram úr vandanum var gripið til þriggja gamalkunnra ráða sem öll eru afar slæm: Kennarastöðum var skipt niður á þrjá til fjóra stundakennara, aðrir kennarar leystu málin með því að hlaða á sig yfirvinnu og þegar illilega rak í vörðurnar voru ráðnir réttindalausir stundakennarar með afar takmarkaða menntun, jafnvel nýstúdentar, til að bjarga í horn." Í framhaldi af þessum orðum og vegna umræðu sem hér hefur orðið í sumar og í haust í þjóðlífinu, þá vil ég leyfa mér að beina fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 41 um kennsluréttindi kennara í framhaldsskólum: "Hve margar stöður í framhaldsskólum landsins eru skipaðar kennurum með kennsluréttindi og hve margar réttindalausum kennurum miðað við a. full stöðugildi, b. fjölda kennara?"



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að geta þess hér að hv. 3. landsk. þm. á einnig fsp., sem er 2. mál á dagskrá, um kennsluréttindi í grunnskólum, en þar sem leita þarf upplýsinga til að svara þeirri spurningu til allra fræðsluumdæma, sem ekki hefur tekist enn, dregst úr hömlu að svara henni. Það er þó sýnt að þær upplýsingar munu liggja fyrir á næsta þriðjudag. En vegna fsp. hv. þm. nú, þar sem spurt er hve margar stöður í framhaldsskólum eru skipaðar kennurum með kennsluréttindi og hve margar réttindalausum kennurum miðað við a) full stöðugildi og b) fjölda kennara, þá skal fram tekið að skv. starfsmannaskrá ríkisins, útgefinni í nóvember 1984, en skráin fyrir 1985 er enn ekki komin út, eru sem næst 925 stöðugildi í framhaldsskólum. Þá eru ekki taldir með kennarar sem kenna við framhaldsdeildir grunnskóla. Þeir eru allir ráðnir við grunnskólann og geta kennt jöfnum höndum við grunnskóla sem framhaldsdeildir. Skv. athugun á menntun kennara við upphaf skólaárs 1985-1986 eru 588 kennarar með full réttindi eða því sem næst 64% kennara miðað við stöðugildi, en um getur verið að ræða smávegis frávik frá þessari tölu vegna þess að miðað er við stöðugildi í apríl 1984. Sé hins vegar litið á menntun kennara sem eru við kennslu nú og kenna sem svarar hálfri kennslu eða meira, en þarna er dregin línan við hálfa kennslu vegna þess að við höfum ekki nægar upplýsingar um þá sem kenna enn minna, en það eru 986 kennarar, þá hafa full réttindi til embættisgengis skv. lögum nr. 51/1978 rétt um 60% kennaranna. Þetta er nokkuð mismunandi eftir landshlutum. Best er ástandið í Reykjavík, á Reykjanesi og í Norðurlandi eystra. Algengast er að kennarana skorti próf í uppeldis- og kennslufræði, en nú stunda um 50 kennarar nám í þessum fræðum við Kennaraháskóla Íslands og munu ljúka prófi næsta vor og öðlast þá full kennsluréttindi og við Háskóla Íslands stundar álíka stór hópur kennara verklega hluta námsins í uppeldis-og kennslufræðum og hafa sótt fræðilega hluta námsins ýmist að vetrinum eða á sumarnámskeiðum. Ástandið fer því batnandi er varðar menntun kennara á framhaldsskólastigi. Þá má geta þess að margir kennarar hafa mjög góða menntun í sérgreinum, en eru skráðir réttindalausir vegna þess að þá skortir uppeldis- og kennslufræði. Má í því sambandi til nefna tæknifræðinga, viðskiptafræðinga o.fl.



Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra svör hans. En það kemur það sama upp á teninginn og þegar spurt var hér um daginn um réttindi þeirra sem kenna í grunnskólum. Það er hættuleg þróun, sem virðist taka ör skref á þessum síðustu mánuðum, að þeir sem hafa full réttindi flýja úr kennslu, hvort heldur sem hún er í grunnskólum eða framhaldsskólum. Ég vil ítreka orð mín áðan, sérstaklega hvað varðar greinar eins og stærðfræði, tölvufræði, viðskiptagreinar, rafeindagreinar og ýmsar aðrar sérgreinar iðnfræðslu. Þarna er greinilega mikill flótti yfir á einkamarkaðinn. Áfram vil ég vitna í þá grein sem ég áður gat um, en það eru lokaorð greinarinnar: "Þótt ekki hafi verið unnið endanlega úr þessari könnun Hins íslenska kennarafélags þykir ljóst að ástandið í ráðningarmálunum er mun alvarlegra en svipurinn á yfirvöldum menntamála þegar þau ræða þessi mál í fjölmiðlum. Smánarlaunin sem kennurum bjóðast fæla þá frá sem auðveldlega ganga í mun betur launaða vinnu annars staðar og hætt er við að ástandið versni enn ef ekki rætist úr kjaramálum stéttarinnar. Þetta virðist vera þar sem meinið liggur, að kjör og vinnuaðstaða kennara eru ekki slík að þeir sæki í kennslu." Þetta er mjög alvarleg þróun. Og ég vil enn fá að vitna, með leyfi forseta, í ályktun, sem gerð var á fundi fulltrúaráðs Kennarasambands Íslands, þar sem segir: "Kennarasamband Íslands hefur ítrekað varað stjórnvöld við því að léleg laun kennara stefni skólastarfi og menntun í landinu í verulega hættu. Ekki hefur tekist að ráða kennara í allar lausar stöður við grunnskóla og framhaldsskóla sem mun að líkindum leiða til þess að skerða verður lögboðna kennslu fjölmargra nemenda næsta skólaár. Fjöldi starfandi kennara leitar eftir betur launuðum störfum þannig að búast má við áframhaldandi flótta úr kennslustörfum. Ungt fólk lítur vart lengur á kennslu sem lífvænlegt ævistarf. Til marks um það sóttu nær helmingi færri stúdentar um inngöngu í Kennaraháskóla Íslands í ár en undanfarin ár. Fulltrúaráð Kennarasambands Íslands skorar á ríkisstjórnina, og þá sérstaklega menntmrh. og fjmrh., að bæta launakjör kennara verulega þannig að kennarar fáist til kennslu. Að öðrum kosti er menntakerfið í hættu með ófyrirsjáanlegum afleiðingum." Ég vil gera þessi síðustu orð að mínum og lýsa ábyrgð á hendur ríkisstj. og menntmrh. að snúa þessari þróun við.



Herra forseti. Á síðasta þingi, þann 4. desember, bar ég fram fsp. til þáverandi hæstv. heilbrmrh. um það hvernig því fé hefði verið varið sem safnast hefði í tannverndarsjóð frá því hann var stofnaður, í apríl 1975. Þá var gerður samningur milli Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins, en 8. gr. hans hljóðar svo, með leyfi forseta: "Tryggingarnar leggja í sjóð sem svarar 1% af kostnaði þeirra við tannlækningar. Sjóðurinn standi undir kostnaði við fræðslu um tannvernd sem trúnaðarlæknir skipuleggur í samvinnu við heilbrrn." Skv. þessari grein mun hafa safnast í sjóðinn hátt á fimmtu milljón króna frá upphafi, en aðeins hluti þess fjár, eða um 900 þús. kr., verið nýttur til tannverndar. Sjóðnum voru ekki settar reglur fyrr en í apríl 1983 og virðist tilvist hans hafa verið fyrst og fremst bókhaldsleg, en fé hans allt bundið í öðrum rekstri Tryggingastofnunar ríkisins. Á meðan er tannheilbrigði okkar íslendinga sínu verri en flestra annarra þjóða og tvisvar sinnum fleiri tennur skemmast í okkur en íbúum annarra Norðurlandaþjóða. Samt verjum við álíka stórum hluta opinberra útgjalda til tannlæknisþjónustu og aðrir og erum fimmta best setta þjóðin í heiminum hvað varðar fjölda tannlækna á íbúa. Munurinn virðist einkum vera sá að við reynum að útrýma tannskemmdum með því að gera við skemmdirnar, en nágrannaþjóðir okkar, eins og t.d. hinar Norðurlandaþjóðirnar, hafa lagt megináherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir og sýnt fram á að hægt er á þann hátt að koma í veg fyrir tannskemmdir. Á s.l. tíu árum hefur hinum Norðurlandaþjóðunum tekist að draga mjög verulega úr tannskemmdum meðan lítil breyting hefur orðið í þessum efnum hérlendis. Ein af orsökunum fyrir hinni háu tíðni tannskemmda hérlendis er hin mikla sykur- og sælgætisneysla Íslendinga, en nærri lætur að hver maður neyti að meðaltali um 53 kg af sykri á ári. Til þess að bæta úr þessu þarf fyrst og fremst fræðslu þannig að einstaklingurinn verði sjálfur sem virkastur til þess að viðhalda eigin heilbrigði, þar með talinni tannheilbrigði. Til þess að ganga úr skugga um það hverjar séu áætlanir heilbrigðisyfirvalda um skipulagningu fyrirbyggjandi aðgerða til tannverndar hef ég leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 29 til hæstv. heilbr.- og trmrh. um fé tannverndarsjóðs svohljóðandi: "Hvernig hefur fé tannverndarsjóðs verið varið á s.l. ári og hvernig verður því varið á næsta ári?"

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. um það hvernig fé tannverndarsjóðs hefur verið varið á s.l. ári og hvernig því verði varið á næsta ári má svara svo: Á árinu 1984 voru tekjur tannverndarsjóðs, þ.e. 1% framlag af tannlæknakostnaði sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins, 1 246 500 kr. Gjöld sjóðsins voru þessi: Útgáfustarfsemi á vegum heilbr.- og trmrn. 300 000 kr., styrkir vegna rannsókna 173 600 eða samtals 473 600 kr. Vaxtatekjur voru 330 107 kr. og tekjur umfram gjöld því 1 103 007 kr. Skv. upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins, sem hefur vörslu tannverndarsjóðs, var bráðabirgðarekstrarreikningur sjóðsins frá janúar til september 1985 þannig, að framlag úr sjóðnum frá sjúkratryggingadeild var 1 190 330 kr. Gjöld voru þannig, að til heilbr.- og trmrn. vegna útgáfustarfsemi fóru 500 000, til tannlæknadeildar Háskóla Íslands vegna rannsókna og tækjakaupa 299 668 kr. eða samtals úthlutað úr sjóðnum 799 668 kr. Tekjur umfram gjöld áður en vextir eru reiknaðir voru því í byrjun október 390 662 kr. Ákvarðanir hafa ekki enn verið teknar um það hvernig fé sjóðsins verður varið að öðru leyti á þessu eða næsta ári.



Herra forseti. Ég þakka ráðherra svör hennar. Það er ljóst að þó að meiri nýting hafi orðið á fé sjóðsins og þá til jákvæðari starfa en áður og tilvist hans virðist vera farin að vera ljós og fé hans hreyfanlegra heldur en áður, það er sannarlega jákvæð þróun, þá er ekki nærri nóg að gert. Því að það hefur orðið mjög lítil breyting á tannheilbrigði Íslendinga undanfarin tíu ár. Ég vil vekja athygli á því, sem kom fram í fsp. minni á síðasta þingi, að Alþjóðaheilbrigðismáfastofnunin hefur sett sér stórhuga áætlun sem nefnist "Heilbrigði fyrir alla árið 2000." Í samræmi við þessa áætlun hafa alþjóðasamtök tannlækna sett sér sérstök markmið til að stuðla að heilbrigði í munnholi fyrir alla árið 2000. Og ég vil undirstrika að við Íslendingar erum aðilar að þessari samþykkt. Áhugi tannlækna beinist því í auknum mæli að fyrirbyggjandi aðgerðum til tannverndar. Sem dæmi má nefna fund forustumanna tannlækna á Norðurlöndum sem haldinn var hérlendis í júní s.l., en meginviðfangsefni hans voru þær opinberu aðgerðir, og ég vek athygli á því, þær opinberu aðgerðir sem nú er unnið að og dregið geta úr tannskemmdum og munnsjúkdómum. Sömuleiðis var tannvernd meginmál ársþings Tannlæknafélags Íslands sem haldið var nú í október. Eitthvað hefur verið skrifað í dagblöð um tannlæknaþjónustu og tannvernd á s.l. ári. M.a. kom fram í grein eftir Sigurjón Benediktsson tannlækni á Húsavík að fræðslunefnd tannlækna var neitað um styrk úr tannverndarsjóði með bréfi frá heilbrrn. í júní s.l. Fræðslunefndin ráðgerði herferð gegn ofneyslu sykurs nú í haust og sótti um 1 millj. kr. styrk úr tannverndarsjóði, en tannlæknar og fyrirtæki áttu að leggja fram um 60% kostnaðar. Ég mundi gjarnan vilja bæta þessari spurningu við fyrri fsp. mína og benda á þarna kjörinn vettvang þar sem hægt væri að verja fé tannverndarsjóðs, því sem er í sjóðnum á þessu ári og bætist við á næsta.



Herra forseti. Ríkið auglýsti hlutabréfaeign ríkisins í Flugleiðum til sölu, lét þau boð út ganga að verðið væri u.þ.b. nífalt nafnverð. Eftir nokkra hríð barst tilboð frá einum aðila, Birki Baldvinssyni. Skömmu síðar barst annað tilboð frá Flugleiðum sem síðar upplýstist að var nánast eins og skildi þar aðeins fáeinar krónur á milli. Það var gengið frá sölunni í snatri. Bréfin voru seld á u.þ.b. fjórföldu eða ekki yfir fjórföldu nafnverði þrátt fyrir að það hefði verið auglýst, opinberlega gert kunnugt að þau ættu að seljast á níföldu nafnverði. Engir aðrir fengu að vita um þetta verðfall sem hefði átt sér stað á hlutabréfaeign ríkisins eða að þau væru í boði á meira en helmingi lægra verði en upplýst hafði verið og auglýst í upphafi. Tilboð Flugleiða var svo grunsamlega líkt tilboði Birkis Baldvinssonar að grunur kom strax upp um að stjórn Flugleiða hefði borist vitneskja um tilboð hans. Þrátt fyrir þessar grunsemdir, en þær fóru ekki lágt, var gengið frá samningum. Það gerðist enn að hæstv. samgrh. lét þess getið að hann teldi að sá aðili sem fyrr hefði boðið talaði ekki nógu vel um fyrirtækið Flugleiðir og þess vegna vildi hann ekki að honum yrði selt. Ég tel að það eigi ekki að skipta máli í samskiptum við ríkið hvaða skoðanir menn hafa og megi ekki skipta máli vegna þess að þá séu menn að nálgast skoðanakúgun. Allt er þetta mál að mínum dómi með endemum. Framkoman er siðlaus og minnir á bananalýðveldi. Svo mikill virðist klíkuskapurinn vera. Ég ritaði forsrh. bréf af þessu tilefni og óskaði eftir því að hann léti fara fram athugun og rannsókn á þessu máli og ýmsum þáttum þess. Á opinberum vettvangi í einu dagblaðanna má nánast segja að forsrh. hafi yppt öxlum yfir þessu. Það barst ekkert svar um það, og hefur ekki borist heldur til mín, hvort forsrh. hyggist framkvæma rannsókn. Það sem helst mátti ráða af svörum ráðherranna var að vitaskuld hefði þetta ekki lekið úr ríkisstj., ekki frá Fjárfestingarfélaginu, ekki frá neinum sem hefði af opinberri hálfu haft vitneskju um það. Þá var einungis einn aðili eftir sem hefði getað lekið því út skv. því og það var sá aðili sem fyrra tilboðinu skilaði. Sem sagt var helst að skilja að Birkir Baldvinsson hefði sagt Flugleiðum frá tilboði sínu. Ekki þykir mér þetta trúlegt eða sennilegt. En vegna þessa máls alls hef ég borið fram fjórar til forsrh. um nokkur meginatriði þessa máls á þskj. 34.



Herra forseti. 1. liður í fsp. hv. þm. hljóðar svo: "Telur forsrh. að það samrýmist eðlilegum viðskiptaháttum af hálfu ríkisins að láta þau boð út ganga að hlutabréfaeign ríkisins í Flugleiðum sé til sölu á u.þ.b. níföldu nafnverði en ganga síðan frá sölu bréfanna á mun lægra verði án þess að gera opinbert að fallið hafi verið frá fyrri verðhugmyndum?" Út af fyrir sig liggur ekkert fyrir um að fyrrverandi fjmrh. hafi fallið frá sínum fyrri verðhugmyndum. Bréf að nafnverði 4 436 640 kr. voru seld á 48 360 000 kr., sem er reyndar töluvert meira en nífalt nafnverð. Útborgun var 22,5%, en 77,5% voru lánuð til átta ára verðbóta- og vaxtalaust. Í spurningunni felst einmitt gagnrýni á að selt er verðbótalaust. Ég vil taka það fram að ég hefði af ýmsum ástæðum talið eðlilegra eins og viðskipti eru nú að selt hefði verið með verðbótum og þá frekar að vextirnir hefðu legið á milli hluta, en þó verður að taka fram að það er algerlega undir þróun verðlags á næstu árum komið hvort verðhugmynd fyrrverandi fjmrh. um nífalt verð stenst eða stenst ekki. Má kannske vekja athygli á því að fáir eru í betri stöðu til að hafa áhrif á þetta en einmitt fjmrh. Þannig verður ekki fullyrt nú að þessi bréf séu ekki á u.þ.b. níföldu nafnverði. Í öðru lagi er spurt: "Telur forsrh. að það fái staðist eða samrýmist eðlilegum viðskiptaháttum af hálfu ríkisins að ganga frá sölu hlutabréfaeignar ríkisins til Flugleiða eins og gert var þegar réttmætur grunur var uppi um að Flugleiðum hefði borist vitneskja frá aðilum innan stjórnkerfis ríkisins um fyrirliggjandi tilboð annars aðila?" Engar upplýsingar liggja fyrir um það hvaðan Flugleiðum hf. hafa borist fregnir um tilboð annarra aðila. Það hefur, og ég hef athugað það mál allítarlega, ekkert komið fram sem sannfærir mig um að þessi vitneskja hafi borist úr fjmrn. eða frá ríkisstj. T.d. veit ég að Flugleiðir höfðu einhverja vitneskju um þetta tilboð áður en það var kynnt á fundi ríkisstj. svo að ég efast mjög um að eitthvað hafi kvisast út frá þeim fundi. En ég get ekki neitað því að einhvers staðar frá virðast hafa borist upplýsingar um þetta tilboð. Ég vil taka það fram að þegar um slík tilboð er að ræða er vitanlega eðlilegast að þau séu opnuð á einum og sama stað og á sömu stundu. Hins vegar er þess að gæta að áður hafði verið leitað tilboða í bréfin og þá barst aðeins eitt tilboð, frá starfsmönnunum, í kaup á bréfunum á nafnverði. Í þriðja lagi er spurt: "Hversu stór fjárhæð nettó mun renna til ríkisins af sölu nefndra hlutabréfa að teknu tilliti til skattalækkunar hjá nýjum eigendum bréfanna skv. hugmyndum Flugleiða um endursölu þeirra?" Það er alveg ljóst að bréfin seld til einstaklinga leiða til skattafrádráttar skv. gildandi lögum. Það hefði farið svo ef einstaklingar hefðu keypt bréfin beint af Fjárfestingarfélaginu eins og boðið var. Að sjálfsögðu hefði það einnig leitt til skattalækkunar. Munurinn er því enginn að þessu leyti hvort sem þau fara um hendur Flugleiðamanna fyrst og síðan til einstaklinga. Í því verði sem sett var á bréfin þegar þau voru til sölu hjá Fjárfestingarfélaginu fyrir einstaklinga var að sjálfsögðu gert ráð fyrir að ríkissjóður yrði af þeim tekjum sem skattafrádráttur hefði í för með sér. Hins vegar er útilokað á þessari stundu að svara þessari spurningu nákvæmlega því að ekki er vitað t.d. hvað þessir einstaklingar hafa keypt af öðrum hlutabréfum. Eins og hv. þm. að sjálfsögðu veit er heildarupphæð sem naut skattaívilnunar hjá einstaklingum á síðasta ári 25 000 kr. Þarna verður alveg tvímælalaust einhver frádráttur sem kemur frá ríkinu, en á þessari stundu er ekki unnt að reikna út hve hann verður mikill. Í fjórða lagi: "Hvenær hyggst forsrh. taka afstöðu til rannsóknar á vinnubrögðum við sölu ofangreindra hlutabréfa ríkisins í Flugleiðum, sbr. erindi fyrirspyrjanda í bréfi til ráðherra dags. 28. ágúst s.l.?" Þetta bréf var að sjálfsögðu sent fyrrverandi fjmrh. til umsagnar. Hann hefur svarað því og hefur ekkert við það að athuga að slík rannsókn fari fram. Í framhaldi af því bréfi kynnti ég mér þessi mál eins og ég frekast gat með viðræðum við menn og hef þegar greint frá því í mínu svari að ég hef ekki ástæðu til að ætla að upplýsingar hafi borist út af ríkisstjórnarfundi um þetta tilboð. Ég hef hins vegar ástæðu til að ætla að það hafi ýmsir fleiri vitað um þetta tilboð en ráðherrar í ríkisstjórninni. Ég ákvað að svara þessu bréfi í fsp. eins og ég geri núna. Ég sé af þessum ástæðum ekki ástæðu til að ég láti fara fram opinbera rannsókn á þessu máli.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svörin. Mér þykir fráleitt að halda því fram að ekki hafi verið fallið frá þeim verðhugmyndum sem kynntar voru í upphafi, enda liggur það fyrir opinberlega af hálfu stjórnar Flugleiða m.a. að hún telur að það hafi verið gert. Enginn reiknar með engri verðbólgu. Þegar verðið var kynnt í upphafi var talað um "núvirði tekjustraumsins" af þessum eignum. Núvirði skyldi það vera. Þannig voru eignirnar metnar. En eðlilegra telur forsrh. að verðbætur hefðu verið. Hann telur þá að hér hafi ekki verið eðlilega fram gengið. Í öðru lagi upplýsir forsrh. að það sé líklegast rétt að vitneskja hafi borist til Flugleiða. Ég tel að það sé siðlaust að ganga frá tilboði þegar grunur er uppi um að vitneskja hafi borist. Ég tel að forsrh. eigi ekki að líða það að gengið sé frá sölu þegar slíkur meinbugur er á. Í þriðja lagi segir hæstv. forsrh. að ef einstaklingar hefðu keypt bréfin beint þá hefðu þau notið skattalækkunarinnar. Svo vill til að bréfin voru öll auglýst í einum pakka þannig að einn einstaklingur hefði ekki getað fengið þann skattafslátt upp á 25 þús. kr., sem forsrh. var að gera að umtalsefni, ef bréfin væru seld með þeim skilmálum sem gert var ráð fyrir í auglýsingunni. Það stenst því ekki. Ég skal hins vegar taka af forsrh. ómakið. Flugleiðir ætla að selja þessi bréf á tveimur árum. Ef menn eru í hæsta skattþrepi fá menn 44% til baka af þeim peningum sem þeir leggja í hlutabréfin. Ef menn eru í næsta skattþrepi fyrir neðan fá þeir 31% til baka. Við skulum gera ráð fyrir að helmingur geti nýtt sér efsta skattþrep, fjórðungur sé í skattþrepinu þar fyrir neðan og 1/4 geti ekkert nýtt. Þá mun það vera svo að útborgun upp á 22,5% af virði bréfanna berst á þessu ári, en á næsta ári og hinu þar næsta munu miðað við þessi hlutföll - og þá er ég ekki að gera ráð fyrir að allt nýtist - 30% af nafnvirði bréfanna vera greidd út úr ríkissjóði með tilliti til skattalækkunar. Þar er heldur halli á og þarf þó nokkra verðbólgu til þess að það standi ekki svo að tveimur árum liðnum að ríkissjóður fari út með fjárútstreymi út af sölunni en ekki innstreymi á árunum 1984-1987. Herra forseti. Að lokum þetta. Þegar ég ritaði bréf mitt til forsrh. um athugun á þessu máli lét ég þess getið að ég teldi að slík rannsókn hefði ekki einungis gildi varðandi það sem liðið er, heldur líka fyrir framtíðina vegna þess að ef þetta teldust eðlilegir viðskiptahættir, þá mættum við búast við því að ríkið hagaði sér svona gagnvart þegnum sínum í framtíðinni og það vil ég ekki. Það held ég að Alþingi vilji ekki. Ef svo ber að skilja hæstv. forsrh. að ríkið ætli áfram að haga sér með þessum hætti, þá tel ég að þingið eigi að grípa í taumana og setja lög á ríkisstj.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. uppgötvaði á liðnu sumri að kjötinnflutningur til varnarliðsins bryti í bága við lög. Utanrrh. hefur hins vegar haldið þeirri stefnu að kjötinnflutningur til varnarliðsins skuli heimilaður. Þetta var deiluefni í ríkisstj. Ríkisstj. ákvað að skora á Stéttarsamband bænda að höfða mál á hendur sér, vildi fela dómstólunum að úrskurða um stjórnarstefnuna varðandi þetta atriði, hvort kjötinnflutningur skyldi vera til varnarliðsins eða ekki. Ég minnist þess að við þetta tækifæri tók hæstv. núv. fjmrh., Þorsteinn Pálsson, svo til orða að það væri hallærislegt hjá ríkisstj. að hafa ekki stefnu en ætla að fá úrskurð dómstólanna. Samt var nú um þennan úrskurð beðið. Og skv. því sem hæstv. núv. fjmrh. hefur upplýst, þá er það svo að eftir að dómstólar höfðu komist að þeirri niðurstöðu - eða löglærðir menn - að svona málshöfðun gæti ekki gengið, þá er nú nýtt samkomulag í ríkisstj. - ekki um það hver stefnan skuli vera, heldur aftur "hallærislegt", skv. skilgreiningu núv. hæstv. fjmrh., vegna þess að það á að leita úrskurðar löglærðra manna um það hver þeir telji að lögin séu í landinu en stefna ríkisstj. á eftir sem áður að liggja á milli hluta. Síðan þetta gerðist höfum við búið við það kerfi að kjötinnflutningur er heimilaður með flugvélum en bannaður með skipum. Þetta eru lögin í landinu eins og stendur. Þetta er stefna ríkisstj. og á að standa óbreytt. Ég vil inna hæstv. forsrh. eftir því hver sé stefna ríkisstj. í þessum málum, ekki bara það að ævinlega eigi að leita úrskurðar þessa eða hins. Fsp. um þetta efni og hvers sé að vænta á næstu misserum er að finna á þskj. 35.



Herra forseti. Kjötinnflutningur varnarliðsins hefur alllengi verið deilumál og hafa allar ríkisstjórnir frá því að varnarsáttmálinn var gerður eflaust túlkað hann svo að þessi innflutningur væri heimill. M. a. hafa utanríkisráðherrar Alþfl. gert svo árum saman. Fyrir liggur umsögn eins fyrrverandi hæstaréttardómara sem telur að ef ekki annað þá hafi þessi innflutningur unnið sér hefð. Þessi deila hefur komið upp að nýju og ríkisstj. taldi nauðsynlegt að reyna að fá úr því skorið því að ríkisstj. er ákveðin í að fara að lögum, að sjálfsögðu. Stéttarsamband bænda samþykkti s.l. vor að fá úr þessu skorið fyrir dómstólum. Þeirra var frumkvæðið að þessu leyti. Um þá samþykkt Stéttarsambandsins var fjallað og ákveðið að hvetja Stéttarsambandið til að fara þá leið eða lýsa yfir við það að það mundi fá gjafsókn ef það kysi að fara þá leið. Stéttarsambandið athugaði síðan nánar þessa leið og komst að þeirri niðurstöðu að hún væri ekki fær. Ég tók því málið upp að nýju því það er nauðsynlegt að fá úr þessum ágreiningi skorið. Og ég ákvað að leita álits lögfræðinga og það hefur verið gert. Þrír lögfræðingar hafa verið beðnir að gefa álit sitt á gildi varnarsáttmálans að þessu leyti. Lögfræðingarnir eru: Arnljótur Björnsson prófessor, dr. Gaukur Jörundsson prófessor og Jóhannes L.L. Helgason hrl. Það skal tekið fram að fullkomið samkomulag er um það í ríkisstj. að eftir úrskurði þessara manna verði farið. Það hafa utanrrh. og núv. fjmrh. staðfest að eftir þeim úrskurði verði farið í sambandi við innflutning á kjöti til varnarliðsins. Þar til sá úrskurður liggur fyrir standa óbreyttar ákvarðanir fyrrv. hæstv. fjmrh. Ég vil jafnframt taka það fram að fari svo að þessir lögfræðingar telji að ákvæði varnarsáttmálans gildi, þá verða settar mjög strangar reglur um þennan innflutning og þess vandlega gætt að það kjöt fari ekki út af vellinum. Sömuleiðis munu verða hafnar viðræður við varnarliðið um þennan kjötinnflutning og jafnframt um kaup á íslenskum landbúnaðarafurðum öllu fremur en flytja það inn erlendis frá.



Herra forseti. Þetta mál er ekki spurning um túlkun á lögum heldur um það hvort ríkisstj. hafi stefnu. Það dugar að ríkisstj. lýsi því yfir hver hennar stefna sé í þessu máli og láti þá endurskoða það sem endurskoðunar þarf við í samræmi við stefnuna eða í þá átt að gera ákvæði skýrari. Þetta er það sem ríkisstj. átti að gera strax í upphafi. Þetta er það sem ætlast er til af ríkisstj. Það að gera ekki þetta sagði hæstv. núv. fjmrh. á sínum tíma að væri hallærislegt. Að það væri hallærislegt af ríkisstj. að hafa ekki stefnu. Hallærislegt var það þá. Hallærislegt skal það verða áfram, skv. samkomulagi núv. ráðherra, þar á meðal þessa fjmrh. Og hallærislegt skal það vera áfram, skv. yfirlýsingu forsrh. nú.



Virðulegi forseti. Það er undarlegt að nú, í eina skiptið sem ég hef látið reyna á það hvort hin nýju þingsköp leyfa að menn verji sig í þeim málum sem þá snerta og málum sem snerta þjóðina alla mikið, þá skuli ný þingskapalög vera orðin þannig að menn hafi ekki tíma til að gera það. Ég vil þá segja í stuttu máli að innflutningur sá, sem hér um ræðir til Keflavíkurflugvallar, er að mínu mati ólöglegur og hefur verið, hvað lengi sem hann hefur átt sér stað. Vörur hafa komið til landsins. Þær hafa farið ótollskoðaðar í gegn. Viku seinna hafa pappírar komið frá varnarliðinu á dulmáli, þar sem tollyfirvöldum er tilkynnt hvað hefur komið til landsins. Menn koma hér og fara án eftirlits. En ef Íslendingar, jafnvel sjómenn sem koma til hafna í Bandaríkjunum, ætla í land, þá er þeim bannað á þeim forsendum að þeir tilheyri ekki réttum pólitískum flokkum. Þetta getur ekki gengið. Hér er engin gagnkvæmni. Kjötinnflutningur hefur verið leyfður en hann er bannaður skv. lögum. Það er ekkert í varnarsamningnum sem segir að lög frá 1928 um innflutning á hráum mat eða matvælum séu ekki í gildi. Það er alveg þvert á móti. Þau lög eru í gildi og eru íslensk lög og eiga að gilda fyrir Keflavík líka, hvort sem vörur koma með flugvélum eða skipum. Þar sem ég hef ekki tíma til þess að ræða þetta mál. þá vildi ég bara segja að þetta er skömm fyrir íslenska þjóð og blettur að íslensk lög skuli ekki gilda hér á landi fyrir landið allt heldur skuli Keflavíkurbúar vera undanþegnir.



Herra forseti. Eins og hv. þm. heyra, þá er skoðanamunur um þetta mál á milli hæstv. fyrrv. fjmrh. og núv. hæstv. utanrrh. Hefur kannske lengi verið skoðanamunur um það innan ríkisstjórna. Úr þessu er ég að reyna að fá skorið og ég tel að sú leið sem nú hefur verið valin, þar sem dómstólaleiðin er ekki talin fær, sé mjög eðlileg. Ríkisstj. vill fá úrskurð um það, hverju lög gera ráð fyrir í þessu sambandi. Ég kalla það ekki hallærislegt. Ég get ómögulega viðurkennt að hallærislegt sé að fá mat viðurkenndra færustu manna á því hvernig túlka beri lög þegar á stangast tvenn lög. Og ég hygg að það hafi verið gert í mjög mörgum tilfellum. Það kann vel að vera að ríkisstj. síðan ákveði að hún vilji beita sér fyrir breytingu á lögum ef í ljós kemur að úrskurðurinn er á þann veg, en um það er ekki tímabært að taka ákvörðun fyrr en álit löglærðra manna liggur fyrir.



Ég vil að gefnu tilefni minna á það, sem öllum er raunar ljóst, að þingsköpum hefur verið breytt svo, að það er ekki gert ráð fyrir í fsp.-tíma að aðrir tali en fyrirspyrjandi og viðkomandi ráðherra. En aðrir þm. geta þó gert stutta athugasemd. Og skv. eðli málsins hlýtur hún að vera mjög stutt, þar sem ræðutími fyrirspyrjanda er tvær mínútur. Það er og gert ráð fyrir að þegar menn gera stutta athugasemd, þá sé það af ríku tilefni, þeir telji sig þurfa að leiðrétta misskilning eða bera af sér sakir, en ekki ætlast til þess að menn stofni til almennra umræðna um málið. Þetta er ekki sagt í tilefni af því að hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur kvatt sér hljóðs. Þetta er sagt í tilefni þess að þetta er í fyrsta sinn, núna við þessar umræður, sem þetta undantekningarákvæði kemur til framkvæmda.



Herra forseti. Ég geri mér góðar vonir um að athugasemd mín geti orðið styttri en ræða virðulegs forseta í tengslum við þessa sömu athugasemd. Ég vildi vekja á því athygli, sem mér finnst ekki hafa komið fram hér, að þetta mál snýst ekki bara um lög, ekki bara um hallæri, ekki bara um skömm og blett, heldur einnig um sjúkdómavarnir. Fyrir liggur álit færustu sérfræðinga þjóðarinnar á því að hér sé um stórhættulega hluti að ræða, þar sem er eftirlitslaus innflutningur á hrámeti inn í landið, jafnvel frá svæðum þar sem sjúkdómar á borð við gin- og klaufaveiki geisa eða hafa geisað einhvern tíma fyrir stuttu síðan. Það er greinilegt að hæstv. ríkisstj. hefur ekki neina stefnu í þessu máli. Hún leitar á náðir lögfræðinga sem eru ekki sérfræðingar í sjúkdómavörnum og vita ekkert um gin- og klaufaveiki. Ég held að hæstv. ríkisstj. og hæstv. forsrh. væri nær að hlýða áliti færustu sérfræðinga okkar á því sviði og banna þennan innflutning. Ég vil svo að lokum gera orð hæstv. núv. iðnrh. að mínum um skömmina og um blettinn.



Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu fer ég eftir óskum forseta að vanda. En hæstv. forsrh. gat um að lög stangist hér á. Ég vil leiðrétta þetta. Það er ekki svo að lög stangist á. Varnarsamningurinn víkur ekki til hliðar íslenskum lögum nema sérstaklega sé tekið fram í varnarsamningnum að svo sé. Og í þessu tilfelli er það ekki tekið fram að lög um gin- og klaufaveiki frá 1928 skuli víkja fyrir varnarsamningnum.



Herra forseti. Þótt ég beri mikla virðingu fyrir hæstv. iðnrh. sem orðnum mjög lögfróðum manni, þá ber ég meiri virðingu fyrir þeim þremur sem ég hef kvatt til. Og þetta er, má segja, nánast sú spurning sem þeir eru um spurðir. En út af því sem kom fram hér áðan hjá hv. þm. um sjúkdómahættuna, þá var það nú ekki út af fyrir sig á dagskrá. En það eru lög um sjúkdómahættu sem þarna eru til samanburðar og ríkisstj. er ákveðin í því, hver sem verður niðurstaða þeirra hv. lögfræðinga sem eru kvaddir til, að gera þær ráðstafanir sem tryggja að sjúkdómahætta stafi ekki af þessum innflutningi.



Herra forseti. Á þskj. 58 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. dómsmrh. um fangelsismál: "Hvað líður störfum nefndar um úrbætur í fangelsismálum sem sett var á laggirnar í kjölfar þál. frá Alþingi 20. apríl 1982?" Á þinginu 1982 fluttum við Guðmundur J. Guðmundsson og Baldur Óskarsson tillögu til úrbóta í fangelsismálum okkar. Í kjölfar hennar var allmikil og um margt ánægjuleg umræða og ýmislegt markvert kom þar fram. Þáltill. var samþykkt, nefnd sett á laggirnar og mér er kunnugt um verulegt starf á vegum hennar. Um verkalok er ekki spurt, en að liðnum meira en þrem árum er eðlilegt að fá vitneskju um það, hvernig horfir og hvað hefur þegar verið gert. Því er fsp. þessi borin fram.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austurl. hefur borið fram til mín fsp. um störf nefndar um fangelsismál. Þann 20. apríl 1982 var samþykkt á Alþingi svohljóðandi þál. um fangelsismál: "Alþingi ályktar að kjósa sjö manna nefnd til að gera heildarúttekt á fangelsismálum og endurskoða lög og reglur þar að lútandi. Á grundvelli þeirrar úttektar skal nefndin skila áliti jafnóðum og það liggur fyrir, er feli í sér: 1. stöðu fangelsismála, 2. tillögur um brýnar úrbætur, 3. áætlun um æskilega framtíðarskipun fangelsismála. Dómsmrh. skipar formann nefndarinnar úr hópi nefndarmanna." Síðar um vorið 1982 skipaði Alþingi eftirtalda menn í nefndina: Braga Jósepsson uppeldisfræðing, Davíð Aðalsteinsson alþm., Hildigunni Ólafsdóttur afbrotafræðing, Jakob Hafstein lögfræðing, Jósep Þorgeirsson alþm., Ólaf Þórðarson alþm. og Salome Þorkelsdóttur alþm. Þáv. dómsmrh. skipaði Jakob Hafstein formann. Sagði hann af sér formennsku á árinu 1983 og var Davíð Aðalsteinsson þá skipaður formaður. Eins og framangreind þál. ber með sér er nefnd þessi kosin af Alþingi og starfar í umboði og á ábyrgð þingsins. Einu afskipti dómsmrh. af nefnd þessari eru þau að honum bar að skipa formann úr hópi nefndarmanna sem Alþingi kaus og það hefur tvívegis verið gert. Að öðru leyti hefur ráðherra ekki fengið upplýsingar um störf nefndarinnar og veit ég því ekki frekar hvað þeim líður.



Herra forseti. Það er greinilegt af svörum hæstv. ráðh. að hann lítur svo á, og má segja kannske réttilega, að það sé Alþingi sem beri ábyrgð á störfum þessarar nefndar og því ætti ég að beina fsp. minni til hæstv. forseta Sþ. um það hvað liði störfum nefndarinnar. Hitt er hins vegar ljóst að formaður nefndarinnar er frá dómsmrn. og ég hafði vænst þess að í tengslum við það hefði ráðuneytið nokkra forustu og forgöngu um það að að þessu nefndarstarfi væri eðlilega unnið. Ég dreg ekki í efa að nefndin hafi unnið að þessu starfi - og veit það reyndar. Ég veit að þetta er ekki auðleyst mál og það þarf úrbætur í margri grein. Ég hefði vænst þess kannske fyrst og síðast að áfangatillögum yrði skilað hér inn í Alþingi um þennan viðkvæma og margslungna málaflokk. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð nú, en ég treysti samt sem áður hæstv. ráðh., sem skipar formann nefndarinnar, til að sjá svo um að nefndin skili ákveðnum áfangatillögum - og beini þá þeim tilmælum til hæstv. forseta Sþ. að til þess verði séð, ef það er alfarið ljóst að ábyrgðin er á höndum Alþingis - skili af sér áfangatillögum í þessu efni, geri grein fyrir því hvernig að er unnið. Við vitum að hér er málaflokkur sem vissulega þarf úrbóta og endurskoðunar við. Það er margt sem kemur þar til sem var í umræðunni 1982. Þar var minnst á hið seinvirka dómskerfi okkar og afleiðingar þess. Jafnvel svo að við liggur að önnur persóna, a.m.k. önnur manngerð, er dæmd en sú sem afbrotið framdi. Það var rætt um spurninguna um betrun. Þar er að vísu margt gert, en miklu fleira ógert. Þar var rætt um viðskipti dæmdra aðila og ráðuneytis og um það mun ég þá spyrjast fyrir sérstaklega, ef þess gerist þörf, og kannske fyrst og síðast hverjir möguleikar þeirra sem hefðu þurft að afplána fangelsisvist væru á því að fara út í lífið á ný með eðlilegum hætti. Að þessu öllu vona ég að nefndin sé að vinna, skili tillögum sem fyrst, en vænti þess og vona að hæstv. ráðh. verði ekki skotaskuld úr því að fá upplýsingar hjá formanni nefndarinnar, sem hann skipaði, um það hvernig þessu nefndarstarfi er háttað nú.



Herra forseti. Skiptaráðandinn í Ísafjarðarsýslu, Pétur Kr. Hafstein sýslumaður, hefur kveðið upp gjaldþrotaúrskurð yfir búi fyrirtækisins Flugfiskur - Flateyri hf. á Flateyri. Málið bar að með þeim hætti að framkvæmdastjóri fyrirtækisins óskaði sjálfur eftir því að fyrirtækið yrði lýst gjaldþrota. Hér er um það að ræða að framkvæmdastjórinn hefur um fárra ára bil stundað plastframleiðslu á Flateyri. 1. febrúar s.l. ár var stofnað hlutafélagið Flugfiskur - Flateyri hf. sem yfirtók þennan rekstur. Félagið var skráð 25. júlí í sumar og stofnendur eru fimm, framkvæmdastjórinn sjálfur, eiginkona hans og þrír einstaklingar á Flateyri. Tilgangur félagsins er framleiðsla og sala vara úr trefjaplasti, bátasmíði og síðan verslun með ýmiss konar vörur. Félagið var stofnað með 1800 þús. kr. hlutafé og 653 þús. kr. voru greiddar við stofnun með yfirtöku eigna eldra fyrirtækisins. Engin fasteign er þinglýst á þetta hlutafélag. Hins vegar eru þinglýstar eignir framkvæmdastjórans íbúðarhúsið að Hafnarstræti 27, vélsmiðjuhús að Hafnarstræti 27b og iðnaðarhúsnæði að Sólbakka og ég hef leyft mér að dreifa hér myndum af þessum fasteignum. ljóst er af myndum að eignir þessar eru fremur illa farnar og tæplega mikils virði. Það sem vekur hins vegar athygli er að stærsta þinglýsta skuldin er við Byggðasjóð, sjö lán frá árunum 1980-1985 alls að fjárhæð 2 millj 570 þús., þar af 2 millj. skv. skuldabréfi útgefnu 31. júlí í sumar. Ýmsar aðrar skuldir hvíla einnig á þessum eignum, svo sem við Útvegsbankann, Iðnlánasjóð, sem eru sjö lán samtals 650 þús. og Sparisjóð Þingeyrar. Útistandandi eru söluskattsskuldir og ýmsar aðrar lausaskuldir. Það sem vekur athygli er að 25. júlí s.l. er þetta hlutafélag skráð sem hlutafélag. Viku seinna eða 31. júlí eru fyrirtækinu lánaðar úr Byggðasjóði 2 millj. kr. Þegar þessi lántaka fer fram, eða lánveiting, eru engar eignir þinglýstar á hlutafélagið. Þar sem ég tel að það sé nokkuð óvenjulegt að svo háar upphæðir séu lánaðar án veðs hlýt ég að leggja fram þá fsp., sem hér liggur fyrir á þskj. 70, til hæstv. forsrh. um lán Byggðasjóðs til þessa fyrirtækis. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: "1. Hvaða lán hefur Flugfiskur - Flateyri hf., sem skrásett var 25. júlí 1985, fengið úr Byggðasjóði og hvenær voru þau lán veitt? 2. Hvaða tryggingar setti hlutafélagið þegar því voru veittar 2 millj. kr. að láni úr Byggðasjóði 31. júlí s.l.?"



Herra forseti. Ég leitaði eftir upplýsingum frá Byggðastofnun um þessi atriði sem hv. þm. spyr um. Svar Byggðastofnunar er svohljóðandi: "Á fundi stjórnar Byggðasjóðs hinn 16. júní 1985 var eftirfarandi lánveiting samþykkt samhljóða með atkvæðum sex stjórnarmanna. Einn stjórnarmanna, Ólafur Björnsson, sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Flugfiskur - Flateyri. Samþykkt heimild til forstjóra að lána fyrirtækinu 1 millj. kr. og 1 millj. kr. til væntanlegra hluthafa til að leggja fram sem hlutafé með þeim veðum sem bjóðast. Fyrsta afborgun 1987. Byggðasjóður og aðrir fjárfestingasjóðir gefi eftir og eða semji um vanskil til fjárhagslegrar endurskipulagningar." Flugfiskur - Flateyri hf. fékk síðan 31. júlí 1985 lán að fjárhæð 1 millj. kr. úr Byggðasjóði. Þann sama dag, 31. júlí 1985, fengu Hrafn Björnsson og Björk Gunnarsdóttir 1 millj. kr. að láni úr Byggðasjóði til að leggja fram sem hlutafé í Flugfisk - Flateyri. Spurt er um hvaða tryggingar hlutafélagið setti þegar því voru veittar 2 millj. kr. að láni úr Byggðasjóði 31. júlí s.l. Svarið er svohljóðandi: Til tryggingar báðum ofangreindum lánum, þ.e. til Flugfisks - Flateyri hf. annars vegar og til Hrafns Björnssonar og Bjarkar Gunnarsdóttur til kaupa á hlutabréfum hins vegar, voru 4. og 5. veðréttur í vélsmiðjuhúsi við Hafnarstræti 276, Flateyri og sömuleiðis til tryggingar á sömu lánum 18. og 19. veðréttur í iðnaðarhúsnæði á Sólbakka, Flateyri. Það skal tekið fram, af því það kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda réttilega, að lán hafa verið nokkuð meiri til þessara aðila, en ekki til Flugfisks hf. heldur til forvera þess fyrirtækis, samtals, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, u.þ.b. 500 000 kr. Ég hef ekki upplýsingar um það á þessari stundu hvernig veð eru á þessum eignum, en ég held að fullyrða megi að heldur litlar líkur séu til þess að þessi skuld fáist greidd af þessum eignum. Hins vegar er ljóst að það sem lánað er einstaklingunum hvílir að sjálfsögðu áfram á þeim. Ég hef raunar litlu við þetta að bæta en þó get ég upplýst að skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið gengu ýmsir aðilar í það að endurskipuleggja þetta félag með stofnun nýs hlutafélags. Sú endurskipulagning byggðist m.a. á því að félaginu hafði þá þegar tekist að hefja framleiðslu á bátum sem líkuðu mjög vel, seldust auðveldlega og ýmislegt benti til að sú sala gæti farið vaxandi. Einnig er mér tjáð að fyrirtækið hafi þá gert samning við Vegagerð ríkisins um framleiðslu á plaströrum í ræsi í vegi sem þóttu mjög athyglisverð og þóttu lofa góðu. Því miður fór samt svo að þessi fjárhagslega endurskipulagning dugði ekki til. Mér er tjáð að tilraunakostnaður fyrirtækisins með þessi rör hafi orðið mjög mikill og þótt ýmislegt benti til þess að þau mundu fullnægja þeim kröfum sem Vegagerðin gerði hafði fyrirtækið, þrátt fyrir þessa endurskipulagningu, ekki bolmagn til að rétta úr kútnum. Ég held því að þarna hafi verið gerð athyglisverð tilraun og þarna sé athyglisverð framleiðsla sem er enn þá á tilraunastigi en því miður hafi fjárhagslegur stuðningur ekki orðið nægur og ekki getað orðið meiri því að það vantaði veð eins og greinilega hefur komið fram.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. hans svör. Ég vil taka það skýrt fram að ég get haft fulla samúð með fyrirtækjum sem eru sett niður af eigendum þeirra víðs vegar um landið og eru að basla við að koma upp einhvers konar iðnaði. Það sem ég held að hér skipti máli er að annaðhvort er þá að styðja við bakið á þessum fyrirtækjum eða ekki. En það er alveg ljóst að öll afgreiðsla á þessu máli er til háborinnar skammar og það getur Alþingi ekki látið afskiptalaust. Í stjórn Framkvæmdastofnunar sátu sex alþingismenn þegar þessi afgreiðsla fór fram og haft er eftir formanni stjórnar Framkvæmdasjóðs, Stefáni Guðmundssyni hv. alþm., að þegar stjórn Framkvæmdastofnunar ákvað í sumar að veita fyrirtækinu og aðaleigendum þess 2 millj. kr. lán úr Byggðasjóði var stjórnarmönnum ljóst að veð fyrir lántökunni voru ekki örugg. Þetta er haft eftir hv. þm. Stefáni Guðmundssyni og Guðmundi Malmquist sem var lögfræðingur stofnunarinnar. Þeir segja, með leyfi forseta: "Var það sérstaklega bókað að lánið skyldi veitt með þeim veðum sem bjóðast." 2 millj. kr. lánið var veitt út á 18. og 19. veðrétt lýsistanksins sem hv. þm. geta séð á myndinni og 4, og 5. veðrétt í húsinu við hliðina á íbúðarhúsinu. Það sér hver heilvita maður að þetta er bara pappírsgagn, þetta nálgast ekki að vera veð fyrir einu eða neinu. Stefán Guðmundsson hv. þm. heldur áfram: "Við vissum að veð væru ekki glæsileg en töldum að með þessu láni væri hægt að bjarga fyrirtækinu. Við vissum að fyrirtækið stóð tæpt en álitum að ef framleiðsla þess á plaströrum fyrir Vegagerðina kæmist á legg gæti það rétt við." Hann sagði jafnframt að ekki væri algengt að stofnunin lánaði gegn ótryggum veðum og sagði að í svona tilvikum væri e.t.v. hreinlegast að veita beina styrki. Í Morgunblaðinu er viðtal við Steingrím Eiríksson lögfræðing Iðnlánasjóðs sem einnig á stórfé hjá fyrirtækinu. Hann sagði að það hefði verið staðfast álit starfsmanna sjóðsins að nægar tryggingar væru fyrir lánum Iðnlánasjóðs til eigenda Flugfisks. Iðnlánasjóður veitti fyrirtækinu sjö lán á árunum 1980-1983, samtals að fjárhæð 654 000 kr. og lánin voru veitt með veði í lýsistanknum. Iðnlánasjóður sendi uppboðsbeiðni á lýsistanknum til sýslumannsins á Ísafirði í ársbyrjun 1984 en af hálfu sjóðsins var þess síðan óskað að beðið yrði með uppboðsaðgerðir og stendur málið þannig enn þann dag í dag. Þá getur það ekki hafa verið neitt leyndarmál að fyrirtækið stóð ákaflega höllum fæti ári seinna þegar Framkvæmdastofnun kom til sögunnar. Það er kannske óvarlegt að geta þess en sögusagnir ganga um það að Vegagerðin hafi gert samning við fyrirtækið um kaup á plaströrum. Það hef ég ekki getað fengið staðfest en eitt veit ég að Vegagerðin sótti alla vega birgðir af plaströrum sem til voru eftir að búið var lýst gjaldþrota og hefur þrotabúið að sjálfsögðu gert athugasemd við það. Ég er rétt að ljúka máli mínu, herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað lesa hér, með leyfi forseta, en ég ætla ekki einu sinni að biðja um það því tími minn er búinn, IV kafla laga um Framkvæmdastofnun ríkisins sem hér var farið eftir. Sá fjallar um lánadeild. En þar er gert ráð fyrir að lánadeild hafi með höndum starfrækslu Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs, hún semji árlega áætlun um fjáröflun og útlán Framkvæmdasjóðs Íslands og vinni í samvinnu við aðrar stofnanir að því að samræma þessa áætlun lánsfjáráætlun ríkisstjórnarinnar. Síðan er talað um að opinberar stofnanir eigi að hafa samráð um uppbyggingu byggðarlaga og notkun fjár til þess. Ég er alveg sannfærð um, hv. þm. og herra forseti, að hér er ekki um neitt einsdæmi að ræða og það er það sem gerir þetta mál alvarlegt. Ég vil taka skýrt fram að þeir sem hér eiga hlut að máli hafa áreiðanlega barist hetjulegri baráttu við að halda fyrirtæki sínu gangandi. En ljóst er að sú aðstoð, sem það fólk hefur fengið úr opinberum sjóðum, er fyrir neðan allar hellur og úr takti við raunveruleikann. Það sem ég er að gera athugasemd við er að svona megum við ekki fara með opinbert fé. Við verðum að sjá til þess að allt það fjármagn, sem lánað er til uppbyggingar atvinnuveganna í landinu, sé lagt í fyrirtæki sem einhver von er um að skili arði og til þess eru hv. alþm. kjörnir, að gæta þessara hagsmuna allrar þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég vildi koma hér upp og segja örfá orð. Ég vil staðfesta að það sem ræðumaður vitnaði til mín úr blaðagrein er allt satt og rétt og ég skammast mín ekki fyrir atkvæði mitt til þessa fyrirtækis. Menn tóku vissa áhættu í þessu efni og hún var alveg augljós. Menn töldu að það fjármagn, sem þarna var lánað, þó lítið væri, mætti hugsanlega verða til þess að þetta fyrirtæki kæmist betur á legg en ella. Þingmenn geta síðan skemmt sér við að dreifa myndum af lélegum húsakosti og annað því um líkt, það er önnur saga. Efni fyrirtækisins voru lítil, það skal skýrt tekið fram. En menn höfðu trú á því að þessir aðilar, sem í þessu basli hafa staðið, hefðu dottið niður á hugmynd sem mætti verða til þess að gera þetta fyrirtæki betur í stakk búið en áður hafði verið. Við erum að tala hér um 2 millj. kr. Það eru nefnilega smáupphæðirnar sem oftast veltast hér fyrir fólki. Ætli það séu ekki hærri tölur, kannske með dálítið fleiri núllum, sem munu koma hér inn í þingsali innan fárra daga og það mun þá trúlega ekki verða stjórn Byggðastofnunar sem mun verða sótt til saka. Vanskil ýmissa fyrirtækja valda okkur vissulega áhyggjum í stjórn Byggðastofnunar. Það vill einmitt þannig til að fyrirtæki í eigu þess sveitarfélags, sem hv. fyrirspyrjandi er þm. fyrir, er í vanskilum við umræddan sjóð. En við skulum vona að þeir verði menn til að borga það.



Herra forseti. Enn koma þingsköp í veg fyrir að hægt sé að ræða mál þannig að öll rök með eða á móti komi fram. Það sem ég vil segja er að ég harma það að þingsköp skuli koma í veg fyrir að sú hlið, sem snýr að því unga fólki sem tapað hefur öllum sínum eignum á tilraunum til að auka fjölbreytni í íslenskum iðnaði, kemst ekki á framfæri. Eftir þessa tilraun situr snauð fjölskylda, foreldrar og börn, sem nú þola atvinnuleysi og flótta til nýrra heimkynna.



Það er ákaflega mikill misskilningur - og verður að vekja athygli á því - þegar sagt er að þingsköp komi í veg fyrir að mál séu rædd í þinginu. Þetta er ekki rétt. Hinar nýju reglur um fyrirspurnir eru settar til að tryggja svo sem verða má að fyrirspurnir og svör megi verða í því formi sem hentar fyrir þá umræðu. Bæði þetta mál og hvaða mál sem er, sem miklu varðar að komi til umræðu á Alþingi, eiga að koma til umræðu eftir öðrum ákvæðum þingskapa en ekki með því að teygja ákvæði þingskapa um fyrirspurnir til að rúma slíkar umræður, enda verður það ekki gert svo að vel fari.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta nokkuð af því sem kom fram í máli hv. þm. Stefáns Guðmundssonar. Hér er ekki aðeins um að ræða 2 milljónir, á þessum eignum hvíla 5,5 milljónir í veðskuldum - það skiptir ekki miklu máli hvort þar er um að ræða Iðnlánasjóð eða Byggðasjóð eða hvað annað - auk annarra skulda sem á þessu búi hvíla. Það er líka vafasamt að eigendur þessa fyrirtækis breyta því í hlutafélag rétt áður en fyrirtækið verður gjaldþrota. Ég vænti þess að hv. formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar viti að þar með er eigandinn sjálfur ekki ábyrgur fyrir veði vegna þess að það er ekkert veð þinglýst á hlutafélagið. Hins vegar mun hann hafa gefið veðleyfi fyrir 1 millj. kr. veði í margumræddum lýsistank. En þetta er ekki aðalmálið. Það er ógeðfellt að vera að gera þetta að persónulegu máli. Þetta er harmsaga þeirra sem út í þennan rekstur fóru. Ég hef alla samúð með því og ég hef áður sagt það hér að það hefði þá verið nær að styrkja þetta fyrirtæki þannig að unnt væri að reka það í stað þess að gera þetta jafnkálfalega og gert hefur verið. En svo get ég líka spurt: Eiga aðrir borgarar þessa lands og aðrar fjölskyldur, sem hæstv. iðnrh. finnur svo til með og eru að missa hús sín, að breyta sér í hlutafélag? Geta þeir gert það? Þeir verða að missa húsin sín og það kemur þeim enginn til bjargar. Þetta vil ég minna hæstv. iðnrh. á. Það er fólkið sem er að kikna undan vaxtaokri sem hæstv. ríkisstj. hefur á það lagt. Ég bið svo forseta afsökunar á að hafa teygt hér tíma en ég held að menn ættu að hugsa Betur um meðferð opinberra sjóða í framtíðinni en hingað til.



Mér þykir rétt að það komi fram í þessari umræðu að ég held að það sé almennt viðurkennt að Byggðasjóður tekur meiri áhættu en aðrir fjárfestingalánasjóðir og sættir sig oft við veð sem eru lakari en öðrum sjóðum er heimilt að viðurkenna. Mér er kunnugt af mínu starfi á fyrri árum í Byggðastofnun að þetta var iðulega gert, tekin áhætta, vissulega að vandlega athuguðu máli. Sem betur fer tókst í langflestum tilfellum að bjarga viðkomandi fyrirtæki frá hruni - það er hægt að rekja mjög mörg tilfelli þess eðlis - en að sjálfsögðu ekki öllum. Þetta er eitt af þeim tilfellum þar sem það tókst ekki. Ég vil jafnframt taka undir það sem kom fram í orðum hæstv. iðnrh. að þeir einstaklingar, sem þarna eiga hlut að máli, hafa hætt öllu sínu, eftir þeim upplýsingum sem ég fæ, þótt þessu hafi verið breytt í hlutafélag. Þessu var breytt í hlutafélag til að reyna að fá aðra hluthafa með. Mér er tjáð að ýmsir hafi verið með það í athugun að gerast jafnframt hluthafar í nýju hlutafélagi, en að sjálfsögðu varð það ekki þegar fljótlega varð ljóst að jafnvel með þessari aðstoð tækist þessum einstaklingum ekki að koma fyrirtækinu á réttan kjöl.



Herra forseti. Tvennt tel ég nauðsynlegt að leiðrétta. Það mátti skilja hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur á þann veg að þeir sem átt hefðu þessar eignir hefðu með klókindum breytt einkarekstri yfir í hlutafélagsform til að komast undan með fjármuni. Hér er um mikinn misskilning að ræða. 

Það sagði ég ekki.

Það var það sem hv. þm. lét fullkomlega skína í hér áðan og spurði hvort fjölskyldurnar í landinu gætu leikið það sama ef þær ættu í erfiðleikum. Þetta kom fram. Ég tel að svona rekstur hefði frá upphafi átt að vera rekinn sem hlutafélag og kannske er það eitt af því sem stjórnendur sjóða þurfa að gá að, að félagsformið, sem stendur að svona hlutum, sé á þann veg að takmörk séu fyrir því hvað gerist ef fyrirtæki fara á höfuðið. Hitt er rétt að komi fram einnig að opinberir aðilar. Vegagerðin, höfðu gert samninga við þetta fyrirtæki, eftir því sem ég best veit, um smíði á ræsum úr plasti. Það var talið mjög álitlegt ef fyrirtækinu tækist að hefja þessa framleiðslu og það var grundvallaratriði ef átti að fá úr því skoríð hvort það gæti rétt úr kútnum. Ég tel að þetta lán hafi verið veitt á sínum tíma til að láta á það reyna hvort sú framleiðsla kæmist af stað með eðlilegum hætti eða ekki en kröfuhafar gengu það hart að að ekki hefur fengist nein niðurstaða í því máli.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Sem svar við ummælum tveggja hæstv. ráðherra hérna vil ég benda á að allir Íslendingar hætta yfirleitt öllu sínu til að lifa í þessu landi, þar skera sig mjög fáir úr. Ég vil einnig nefna að ég tel mjög beint samhengi milli þeirrar ábyrgðarlausu sóunar opinbers fjármagns, sem fram kemur í þessu umtalaða máli, og þeirrar stöðu sem komin er upp í húsnæðismálum einstaklinga í þessu þjóðfélagi í dag.



Herra forseti. Það kom hér fsp. frá fyrirspyrjanda til mín sem varðar kannske ekki beint það mál sem er á dagskrá en inn í þessar umræður kom spurning er varðar vandamál húsbyggjenda. Ég vil svara þessari spurningu með stuttu svari. Ég tel fráleitt að gera ekki ráðstafanir til að koma í veg fyrir að fólk missi húseignir sínar. Flestir eru í vanda vegna þess að krónan, sem fólk fær greidd í laun, minnkar að verðgildi milli launagreiðslna til fólks en krónan, sem er föst í lánum sem fólkið á að greiða, er verðtryggð og eykur heldur sitt verðgildi en hitt.



Herra forseti. Það var vissulega ánægjuleg tilviljun að 19. júní s.l. voru samþykkt ný lög á Alþingi um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla en einmitt þann dag minntust konur um allt land þess að 19. júní 1915, eða nákvæmlega 70 árum fyrr, öðluðust íslenskar konur full stjórnmálaleg réttindi, þ.e.. kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis. Þessi lög komu í stað laga um jafnrétti kvenna og karla frá árinu 1976. Í þessum nýju lögum er nýmæli að finna m.a. í 22. gr. laganna en skv. henni skal félmrh. leggja fyrir ríkisstjórnina framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn þar sem kveðið skal á um aðgerðir sem fyrirhugaðar eru til að ná fram jafnrétti kynjanna. Við gerð hennar, þ.e. framkvæmdaáætlunarinnar, skal höfð hliðsjóð af áætlun jafnréttisráðs, sbr. 2. tölul. 15. gr. laganna sem fjallar um verkefni jafnréttisráðs. 2. tölul. hljóðar svo, með leyfi forseta, þ.e. verkefni jafnréttisráðs eru skv. 2. tölul.: "Að vera stefnumótandi aðili í jafnréttismálum hér á landi. Skal ráðið vinna framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn og leggja fyrir félmrh. Þar skal kveðið á um aðgerðir til að koma á jafnrétti kynjanna." Fyrirspurn mín er á þskj. 77 og hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hefur framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir, sem fyrirhugaðar eru til að ná fram jafnrétti kynjanna, verið lögð fram í ríkisstjórn? 2. Hvenær er þess að vænta að ráðherra leggi áætlunina fyrir Alþingi til umræðu?"



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. fyrirspyrjanda 4. þm. Reykn. á þskj. 77 vil ég geta þess fyrst að lög nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, voru staðfest á ríkisráðsfundi þann 28. júní s.l. Það eru því liðnir aðeins fjórir mánuðir frá því að lögin tóku gildi. Í 13. gr. laganna er kveðið á um skipun jafnréttisráðs. Skv. þeirri grein á jafnréttisráð að annast framkvæmd þessara laga. Jafnréttisráð skal skipað sjö mönnum og jafnmörgum til vara til tveggja ára í senn og skulu þeir skipaðir þannig: Einn skipaður af Hæstarétti, er hann formaður ráðsins, einn skipaður af félmrh. og er hann varaformaður, einn skipaður af Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, einn skipaður af Alþýðusambandi Íslands, einn skipaður af Vinnuveitendasambandi Íslands, einn af Kvenréttindafélagi Íslands og einn af Kvenfélagasambandi Íslands. Ég vil geta þess í sambandi við þessa fsp. að þrátt fyrir mikinn eftirrekstur frá hendi félmrn. hefur gengið ákaflega hægt að fá þessa nýju tilnefningu frá þessum aðilum og það stendur þannig í dag að einn aðili, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, er ekki búinn að tilnefna í ráðið en vonandi verður það núna eftir nokkra daga. Í 15. gr. laganna um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla eru talin upp verkefni jafnréttisráðs og eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er í 2. tölul. kveðið á um að ráðið skuli vera stefnumótandi aðili í jafnréttismálum hér á landi og ráðið vinni framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn sem lögð er fyrir félmrh. Í áætlun ráðsins á að kveða á um aðgerðir til að koma á jafnrétti kynjanna. Í 1. málsgr. 22. gr. þessara laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, sem er tilefni fsp. hv. þm., segir að félmrh. skuli leggja fyrir ríkisstjórnina framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn. Þar skal kveðið á um fyrirhugaðar aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Í 2. málsgr. 22. gr. er tekið fram að við gerð framkvæmdaáætlunar félmrh. skuli höfð hliðsjón af áætlun jafnréttisráðs, sbr. 2. tölul. 15. gr. En sú áætlun liggur ekki fyrir af þeirri ástæðu sem ég hef áður greint frá, að ráðið er ekki enn fullskipað. Af því leiðir að áætlun félmrh. liggur heldur ekki fyrir. Á þessu stigi máls er að sjálfsögðu ekki hægt fyrir félmrh. að tímasetja nákvæmlega hvenær framkvæmdaáætlun verður lögð fyrir Alþingi. En ég get gefið þá yfirlýsingu að ég mun leggja mjög harða áherslu á að láta hraða þessari framkvæmdaáætlun í samræmi við lögin svo hægt verði að leggja þá áætlun fyrir ríkisstjórn og fyrir Alþingi með eðlilegum hætti eins og stefnt er að með þessum lögum. Ég vona fastlega að svo geti orðið mjög fljótlega því að sú tilnefning, sem þegar er komin í ráðið frá öllum aðilum að undanteknu BSRB, gefur til kynna að þar er mjög starfhæft fólk sem mun ábyggilega ekki liggja á liði sínu að standa að þessu máli.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Vissulega eru það vonbrigði að heyra að ekki hefur enn tekist að fullskipa í jafnréttisráð og það má furðu vekja að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hafi ekki fundið fulltrúa til að taka sæti í jafnréttisráði, því að ég er sannfærð um að innan BSRB er um fjölda álitlegra fulltrúa að ræða. En kannske er vafi í huga a.m.k. varaformanns BSRB núverandi um að svo sé eftir því sem fram kom í fréttum þegar hann á sínum tíma taldi að ekki hefði fundist álitlegur kvenfulltrúi til þess að setjast í stjórn BSRB. En ég tek fram að um nægilega marga álitlega kvenfulltrúa er að ræða ef hugsað er að skipa konu í jafnréttisráð af BSRB. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra ýti vel á eftir þessu máli eins og hann reyndar lofaði að hann mundi gera. Það má segja, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, að ekki er langur tími liðinn frá því að samþykkt laganna fór fram hér á Alþingi eða fimm mánuðir, en það er vissulega ekki ráð nema í tíma sé tekið og ástæða er til að fylgja þessu máli eftir, þ.e. framkvæmd laganna, og æskilegt að þessi framkvæmdaáætlun liggi fyrir áður en þessu ári lýkur. Kvennaáratugnum lýkur á árinu 1985. Það er dapurleg staðreynd, svo vægt sé til orða tekið, að á því herrans ári 1985 skuli íslenskar konur búa við slíkt misrétti á vinnumarkaðinum sem raun ber vitni og því verður að vænta þess að hæstv. félmrh. leggi áherslu á að fylgja eftir þeim þáttum laganna, sem fsp. mín fjallar um, þ.e. að leggja fram framkvæmdaáætlunina svo að tækifæri gefist til að fjalla um hana hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning vil ég geta þess að forusta BSRB taldi rétt að bíða með tilnefningu eftir landsþingi þeirra og í sambandi við það þing var ákveðið að skipa sérstakt jafnréttisráð eða jafnréttisnefnd á vegum BSRB og sú nefnd átti að gera tillögu um fulltrúa samtakanna í jafnréttisráð. Eftir því sem ég best fylgist með mun það vera um það leyti að komast í höfn að tilnefningin verði tilkynnt og sama dag og það verður gert verður ráðið formlega sett í gang og ég vonast til að fólkið sem þar hefur valist til forustu skilji sitt hlutverk og flýti þeirri áætlun sem hér er talað um og ég efast ekkert um að áhugi er fyrir því að svo verði.



Herra forseti. Á þskj. 89 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. sjútvrh.: "Hvað veldur verkefnaleysi loðnubræðslu á Reyðarfirði meðan löndunarbið er í öðrum höfnum? Hver er skýring forráðamanna Síldarverksmiðja ríkisins á þessu ástandi? Hyggst ráðherra beita sér fyrir úrbótum í þessu efni?" Þessi fsp. er borin fram að ósk heimamanna og ekki að ófyrirsynju. Í fyrsta lagi spyrja Reyðfirðingar eðlilega hvernig á því geti staðið að jafnhliða tugmilljóna endurbótum á Siglufirði, sem ekki skal dregið úr út af fyrir sig að hafi verið nauðsyn, standi mánuðum saman á einu tæki til bræðslunnar á Reyðarfirði, þ.e. tæki til þurrdælingar loðnunnar. Hvernig má þetta vera - því að alla vega hamlar almennur fjárskortur ekki þessu fyrirtæki ríkisins? Það sjáum við á þeim risaframkvæmdum sem hafa verið á Siglufirði á þessu ári. Í öðru lagi spyrja þeir einnig eðlilega hvernig það megi vera að á firði stutt frá, Seyðisfirði, skuli sama fyrirtæki vera búið að bræða loðnu í fleiri vikur, tugþúsundir tonna, en bræðslan á Reyðarfirði hefur allt í allt verið starfrækt í tæpa viku og tekið á móti rúmum 2000 tonnum. Á þetta er bent sérstaklega vegna þess að talað er um fjarlægðir frá miðum í þessu sambandi og þá má kannske geta þess um leið að verksmiðjan á Eskifirði, sem að vísu er í einkaeign, hefur tekið á móti tugþúsundum tonna einnig. Á þessu er rétt og skylt að fá skýringu og í kjölfarið önnur og betri vinnubrögð sem ég treysti engum betur en hæstv. ráðherra að beita sér fyrir. Í kjölfar ákvörðunar um aukinn loðnukvóta, stóraukna veiði, knýr þetta enn frekar á um að eðlileg vinnubrögð verði viðhöfð og þessu ófremdarástandi megi linna.



Herra forseti. Fsp. þessi er í tveimur liðum. Í fyrri hluta er spurningin: Hver er skýring forráðamanna Síldarverksmiðja ríkisins á því ástandi sem hér er um rætt, og les ég hér upp svar frá Síldarverksmiðjum ríkisins vegna þessa: "1. Þegar loðna hefur veiðst á sömu slóðum og í haust er mjög sjaldgæft að tekist hafi að fá hráefni til Reyðarfjarðar því fjórar stórar bræðslur á Austfjörðum eru á leiðinni, á Seyðisfirði, Norðfirði og Eskifirði. Og meðan þær ekki fyllast fara skipin ekki lengra en þau þurfa. 2. Hráefni sem borist hefur í tvær næstu bræðslur fyrir norðan verksmiðju SR á Reyðarfirði er nær eingöngu af heima- og eigin skipum ásamt nokkrum sem eru tengd viðkomandi verksmiðjum. 3. Ekkert loðnuskip er gert út frá Reyðarfirði né af Síldarverksmiðjum ríkisins. 4. Í upphafi loðnuvertíðar buðu Síldarverksmiðjur ríkisins loðnuskipum sömu yfirborgun og aðrar verksmiðjur, þ.e. 10% á skiptaverð. 5. Þegar loðnuskip settu löndunarstopp á Siglufjörð og Krossanes í októbermánuði s.l. jókst framboð á Austfjarðahafnir. Þá bárust 2500 tonn af loðnu til Reyðarfjarðar með tveimur skipum. Skipstjóri annars skipsins kvartaði um lélega útkomu og vigtun. Þetta var leiðrétt við útgerð skipsins. 6. Í aprílmánuði s.l. þegar sýnt þótti að fyrirhugaður viðlegukantur fyrir framan verksmiðju SR kæmi ekki fyrir næstu loðnuvertíð var samþykkt á stjórnarfundi hjá SR að koma upp nýjum löndunarbúnaði, þ.e. þurrlöndun, sem notaður yrði þar til breyting yrði á hafnaraðstöðu. Þessi búnaður var pantaður frá Myren í Noregi í maí s.l. og var afgreiðslu lofað í ágúst. Dráttur varð á afgreiðslu og er þessi búnaður nú að koma til landsins 5. nóvember og verður strax tekinn í notkun", þ.e. í dag. "7. Á síðustu loðnuvertíð var landað 28 þús. tonnum af loðnu á Reyðarfirði og gekk vinnslan vel. Þessari loðnu var landað með dælum veiðiskipanna sjálfra. Engar kvartanir bárust. F.h. stjórnar SR, Þorsteinn Gíslason." Í öðru lagi spyr hv. þm.: Hyggst ráðherra beita sér fyrir úrbótum í þessu efni? Það er nú svo að Síldarverksmiðjur ríkisins eru ekki undir beinni stjórn sjútvrh. Þær eru í reynd undir stjórn Alþingis því að Alþingi hefur kosið fyrirtæki þessu stjórn. Ég er að sjálfsögðu áhugamaður um það eins og hver annar að hér verði ráðin bót á og hef fyrir allnokkru rætt þessi mál við forráðamenn Síldarverksmiðja ríkisins. Það er ljóst að mistök hafa orðið því að sá búnaður sem pantaður var var ekki settur upp á þeim tíma sem til stóð og ég ætla ekki að reyna að útskýra það eða taka upp nokkrar varnir fyrir þann atburð, síður en svo. Hér hefur verið um að ræða alvarleg mistök. Auk þess virðist svo sem verksmiðjurnar séu misjafnlega aðgangsharðar í að afla sér hráefnis og má vel vera að þessi verksmiðja hafi ekki verið nægilega aðgangshörð í þeim efnum. Hitt er svo annað mál að vonandi verður það svo á allra næstu dögum að loðnubræðslurnar fái allar verkefni. Það er mjög mikilvægt fyrir landið í heild. Hins vegar eru veiðarnar mjög vestarlega og um 29 tíma sigling er bæði til Vestmannaeyja og til Seyðisfjarðar. En ég vænti þess að úr þessu muni rætast á næstunni bæði vegna þess búnaðar sem átti að vera kominn upp á staðnum og einnig vegna aukinna loðnuveiða. Ég tel ekki ástæðu til að fara að blanda inn í þetta mál fjárfestingum fyrirtækisins á Siglufirði. Það hefur verið ákveðið að bæta allar verksmiðjurnar og byggja þær upp. Þær eru allar vanbúnar og byrjað var við verksmiðjuna á Siglufirði. Þeirri uppbyggingu verður haldið áfram eftir því sem efni standa til og ég tel það mál út af fyrir sig vera þessu máli óskylt, en hins vegar er mjög slæmt til þess að vita að ekki skuli hafa orðið af þeim framkvæmdum sem átti að vera búið að koma í framkvæmd.



Herra forseti. Heldur þóttu mér nú magrar skýringar hjá þeirri stjórn sem þarna svaraði spurningum hæstv. ráðh. og ber þó svo mikla ábyrgð á þessum málum að hæstv. ráðh. segir að í raun og veru beri hann enga ábyrgð á því heldur þessi stjórn sem svarar svo að miklu leyti út í hött eins og raun bar vitni um. Það er talað um það t.d. að þegar ljóst hafi verið að viðlegukantur kæmi ekki fyrir framan bræðsluna hafi verið farið í að panta ákveðið tæki, þurrdæluna. Ég sem heimamaður kannast alls ekki við að til hafi staðið nokkurn tíma að þessi viðlegukantur væri byggður á þessu ári, enda ekkert fjármagn til þess, og skil ekki hvaðan stjórn Síldarverksmiðja ríkisins er komin þessi speki. Ég er ekki að átelja endurbæturnar á Siglufirði. Það tók ég skýrt fram. En það má heita með miklum undrum þegar svo mikið fjármagn er til ráðstöfunar eins og þar er að ekki skuli vera hægt að fá á eðlilegum tíma það eina tæki sem vantaði á Reyðarfjörð. Það er umhugsunarefni svo sannarlega að það skuli ekki hafa verið hægt. Ég bendi á að vitanlega má segja að Reyðarfjörður liggi ekki vel við miðunum sem stendur. Ég get tekið undir það. En þá er kannske komið að því sem hæstv. ráðherra lét liggja að hér í orðum sínum að það sé ekki gengið nógu vel fram í að afla hráefnis og þá ábyrgð ætla ég stjórn Síldarverksmiðjanna að axla, fyrst og síðast. Það er greinilegt að þær leggja ekki, eða stjórn SR þar af leiðandi ef má taka þessi orð bókstaflega, mikla áherslu á að afla hráefnis til þessa staðar. Og hann skal því skv. þessu mæta afgangi; það er alveg ljóst. Það hefur verið mjög í umræðunni að hálfopinbert löndunarbann flotans sé komið á í raun og veru - það hefur komið fram í fjölmiðlum m.a. - vegna mistaka og alvarlegs ágreinings um loðnumagn sem hæstv. ráðherra segir að leiðrétt hafi verið. Ekki dreg ég úr því að það hafi haft sín áhrif nú þegar löndunarbið hefur verið, þegar margsinnis hefur verið sagt frá því að um löndunarbið hafi verið að ræða annars staðar. Hér kemur auðvitað inn í ýmislegt annað, t.d. yfirborganir einstakra aðila. Það eru viðkvæm mál sem ég ætla ekki að fara út í hér, en það er rétt sem hæstv. ráðherra kom inn á að Síldarverksmiðjur ríkisins töldu sig verða að greiða hærra fyrir loðnuna heldur en verðákvörðun segir til um og það hefði því átt að koma verksmiðjunni á Reyðarfirði jafnt til góða og öðrum verksmiðjum Síldarverksmiðja ríkisins. Vel getur verið að það eitt geti bjargað verksmiðjunni á Reyðarfirði að hún fái hráefni, að nógu mikið verði veitt af loðnu og nógu fljótt því að annað virðist ekki í augsýn frá þeim sem þar eiga að stjórna málum.