Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og er hér til 3. umr. Eftir atkvgr. við 2. umr. að dæma má telja víst, að þetta frv. verði að lögum nú, þegar þessari umr. lýkur. En áður en frv. verður lögfest, vil ég beina einni fsp. í sambandi við jarðræktarlögin til hæstv. landbrh., en hann er nú ekki staddur hér í d:, og vil ég mælast til, að hæstv. forseti hlutist til um, að hæstv. landbrh. verði gert aðvart um þetta, ef hann er hér í húsinu, það verður ekki til þess að tefja málið neitt að ráði.  
            



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. þetta. N. leitaði umsagnar félmrn. um frv., og umsögn sú, sem n. hefur borizt frá ráðuneytinu, er í stuttu máli á þá leið, að það mælir með samþykkt frv. Ég vil hér lesa umsögnina, og hún er þannig, orðrétt: „Ráðuneytinu hefur borizt bréf heilbr.- og félmn. Alþingis, dags. 23. f. m., þar sem leitað er umsagnar ráðuneytisins um frv. til laga um orlof húsmæðra. Nokkur undanfarin ár hefur verið á fjárlögum upphæð, 40 þús. kr., til orlofs- og sumardvalar fyrir húsmæður frá barnmörgum heimilum. Þessi fjárveiting hrekkur að sjálfsögðu skammt til þess að koma á orlofi fyrir húsmæður almennt. Samkvæmt grg. frv. mundi framlag húsmæðra samtals nema ca. 320 þús. kr. á ári, og gert er ráð fyrir jafnháu framlagi úr ríkissjóði, sjá 3. gr. frv. Þörfin fyrir hvíld eða orlof mun áreiðanlega ekki vera brýnni fyrir aðra þjóðfélagsþegna en einmitt þær húsmæður, sem veita heimili forstöðu án launagreiðslu. En ef frv. þetta verður að lögum, eiga slíkar húsmæður rétt til orlofsfjár, sbr. 4. gr. frv. Enda þótt með frv. þessu sé lagt til, að húsmæður hljóti verulega réttarbót frá því, sem er, virðist ráðuneytinu þó, að langt sé frá því, að allar húsmæður gætu hlotið orlof árlega, sem gagn væri að. Ráðuneytið telur, að með frv. þessu sé stefnt í rétta átt, og mælir því eindregið með samþykkt þess.“ Eins og fram kemur í nál., hafa nm. orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþykkt. Einn nm., hv. 9. þm. Reykv. (AGl), undirritar þó nál. með fyrirvara, og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir sinni afstöðu.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir þeim fyrirvara, sem ég hef á um samþykkt þessa frv. Eins og kunnugt er, hafa verkakvennafélög landsins haft mikinn áhuga á þessu máli, og mér fannst því rétt að leita umsagnar Alþýðusambands Íslands um frv. og fór fram á það, að sú umsögn yrði látin í té. Mér barst hún 17. marz s.l., og vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þessa umsögn eða álitsgerð frá Alþýðusambandinu. Hún hljóðar svo: „Eftir móttöku bréfs yðar, dags. 24. febr. s.l., þar sem þér æskið umsagnar Alþýðusambands Íslands um frv. til laga um orlof húsmæðra, skal yður hér með tjáð eftirfarandi: Um árabil hefur það verið sérstakt áhugamál ýmissa verkakvennafélaga innan ASÍ að koma á og skipuleggja orlofsdvöl fyrir húsmæður, sérstaklega fyrir mæður frá barnmörgum heimilum. Hafa ýmis þessara félaga unnið mikið starf í þessu efni. T.d. hefur verkakvennafélagið Framtíðin í Hafnarfirði gengizt fyrir orlofsdvöl húsmæðra úr Hafnarfirði undanfarin ár, og hefur sú starfsemi verið mjög til fyrirmyndar. Á árinu 1958 ritaði félmrn. Alþýðusambandinu og fór þess á leit, að sambandið tæki að sér að skipuleggja hvíldardvöl fyrir mæður af barnmörgum heimilum, enda fengi sambandið til ráðstöfunar í þessu skyni það fé, er ætlað hefði verið á fjárlögum til þessarar starfsemi. Alþýðusambandið varð við þessum tilmælum og leitaði samstarfs við fjórðungssamböndin og verkakvennafélögin innan ASÍ um undirbúning og framkvæmd málsins. Vegna þess, hve fjárveiting í þessu skyni var takmörkuð, varð að ráði að skipuleggja það árið hvíldardvöl fyrir mæður af Suður- og Vesturlandi, og nutu mæður úr Reykjavík, Hafnarfirði, Keflavík, Akranesi og Ísafirði orlofsdvalar á vegum þessara samtaka. Síðastliðið ár var þessari starfsemi enn haldið uppi og þá fyrir mæður af Norðurlandi, auk þess sem verkakvennafélagið Framtíðin hélt áfram starfi sínu á þessu sviði. Svo sem fram kemur af því, sem að framan er sagt, hefur Alþýðusambandið og sambandsfélög þess haft forgöngu um að skipuleggja orlofsdvöl fyrir húsmæður, enda hafa verkalýðsfélögin betri aðstöðu til þess að annast þetta verkefni en flestir aðrir vegna náinna tengsla sinna við alþýðuheimilin, sem mesta þörf hafa fyrir slíka starfsemi. Það er skoðun Alþýðusambandsins að þessa starfsemi þurfi að auka og efla og sér í lagi að tryggja henni fjárhagslegan grundvöll, og telur sambandið fram komið frv. stefna í rétta átt að þessu leyti. Hins vegar er það álit sambandsins, svo sem áður er vikið að, að slík starfsemi þurfi öðru frekar, einkanlega meðan henni er að vaxa fiskur um hrygg, að beinast að mæðrum frá barnmörgum heimilum. Til þess að skipuleggja slíka starfsemi telur ASÍ verkakvennafélögin hafa bezta aðstöðu og því beri að fela þeim að hafa þessa starfsemi með höndum, svo sem verið hefur, og veita þeim til þess fjárhagslegan stuðning af opinberri hálfu, eftir því sem fært þykir. Forgöngustarf verkakvennafélaganna ber vissulega að meta að verðleikum, og má undir engum kringumstæðum leggja stein í götu þeirra né skerða aðstöðu þeirra til þess að halda áfram því þjóðnytjastarfi, er þau hafa hafið á þessu sviði. Svo sem fram kemur af því, sem að framan er rakið, er Alþýðusambandið sammála megintilgangi téðs frv., þ.e. að skipuleggja orlofsdvöl húsmæðra, en getur eigi mælt með samþykkt frv. í því formi, sem það er lagt fram.“ Þessi umsögn er undirrituð f.h. Alþýðusambands Íslands af Óskari Hallgrímssyni. Það er skýrt fram tekið í þessari álitsgerð, að Alþýðusambandið er sammála megintilgangi frv., en að það getur ekki mælt með samþykkt þess eins og það hér liggur fyrir. Úr álitsgerðinni virðist og mega lesa það, að ekki hafi verið haft samráð að neinu marki við verkakvennafélögin, sem þó öllum öðrum fremur hafa sýnt í verki vakandi áhuga á orlofi húsmæðra á undanförnum árum. Við þau bar að hafa sérstakt samráð við samningu slíks frv., þótt ekki væri vegna annars en þeirrar reynslu, sem þau hafa þegar á skipulagningu slíkra orlofa. En þetta virðist sem sagt hafa farizt fyrir einhverra hluta vegna, og ber að sjálfsögðu að harma það. Það er vitað, að lög um orlof húsmæðra eru ekki til og hafa ekki verið til. Því er þetta frv. hrein nýsmíð, sem hefur ekki við að styðjast neina teljandi reynslu. Má búast við, að ýmsir ágallar þess geti dulizt fyrir mönnum nú eða þangað til einhver reynsla er fengin, og er það raunar ekkert tiltökumál. Við athugun þessa frv, í hv. heilbr.- og félmn. hnutu sumir hv. nm. um viss atriði eins og t.d. innheimtu 10 kr. árgjalds af hverri húsmóður í landinu. Töldu þeir jafnvel vafasamt, að slík innheimta gæti borgað sig. Munu ýmsir álykta, að frekar hefði þurft að draga opinber gjöld saman, þ.e.a.s. fækka þeim, en að fjölga, eins og gert er með þessu frv. Þetta sem annað í frv. lét n. þó standa óhaggað. Hvernig skipting landsins í orlofssvæði verður í framkvæmd, er dálítið óljóst í frv., þar sem ákveðið er, að orlofsnefnd, ein eða fleiri, sé á hverju kvenfélagasambandssvæði og hún - eða þær - er kosin á aðalfundi viðkomandi svæðasambands. Mér virðist, að það hljóti að verða krafa kaupstaða og jafnvel stærri kauptúna að hafa sínar eigin orlofsnefndir skipaðar konum hvers byggðarlags fyrir sig. En þetta er sem sagt nokkuð óljóst, eins og frv. er úr garði gert. Skipulagning orlofsferða og orlofsdvalar verður að sjálfsögðu ærið misjöfn og ólík á hinum ýmsu stöðum, og fer það mjög eftir atvinnuháttum og staðháttum, hvernig og á hvaða tímum slíkt verður skipulagt. Þetta finnst mér eitt af veigamiklum atriðum, sem hefði þurft að brjóta betur til mergjar, þegar frv. var samið. Ég tel sem sagt líklegt, að með meiri vinnu og sennilega með víðtækara samstarfi aðila hefði mátt gera frv. betur úr garði en raun er á, og ef til vill væri nánari athugun þess bezta lausnin að þessu sinni. Hins vegar er hér um að ræða mjög mikilsvert réttlætis- og þjóðnytjamál, sem æskilegt er að megi komast sem fyrst í framkvæmd, og því mun ég greiða frv. atkvæði, en að sjálfsögðu fylgja þó hverri þeirri brtt., sem fram kynni að koma og virtist vera til bóta.



Herra forseti. Og kvaddi mér hljóðs einungis í því skyni að benda á, hvort ekki muni vera ástæða til þess að orða ákvæði um eitt atriði í frv. skýrar en þar er gert. En áður en ég vík að því, vil ég láta þá skoðun í ljós, að með þessu frv. er vissulega stefnt í rétta átt. Starf húsmæðra er mjög bindandi, hvar sem er á landinu, og þó ekki sízt starf þeirra húsmæðra, sem öðrum þræði verða að leggja fram krafta sína við atvinnurekstur, eins og er yfirleitt um húsmæður í sveitum og sumar húsmæður í kaupstöðum líka. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því, að komið verði á fót orlofsnefndum, einni eða fleiri, á starfssvæði hvers héraðssambands kvenfélaga. Og hlutverk þessara orlofsnefnda á að vera það að sjá um veitingu orlofsfjár til húsmæðra, skipulagningu hvíldarstaða þeirra, ferðalaga og fleiri verkefni. Og þessar orlofsnefndir á að kjósa á aðalfundi hlutaðeigandi héraðssambands. Mér finnst eðlilegt, að það sé látið óbundið í lögum, hve stórt hvert orlofssvæði er. Mér finnst því þessi ákvæði 1. gr. eðlileg. Það er áreiðanlega eðlilegt og hagkvæmast, að skipulagt sé í einu lagi ferðalag og dvöl þess hóps, sem nýtur orlofsins sameiginlega, hvort sem það eru konur úr einu sveitarfélagi eða af stærra svæði. Og skipting orlofssvæðanna hlýtur því að fara bæði eftir fjölmenni í hverju sveitarfélagi og landfræðilegum staðháttum. En þegar kemur að því, að úthluta orlofsfé samkvæmt ákvæðum 5. gr., á að hafa til hliðsjónar og taka tillit til persónulegra ástæðna þess, sem orlofsfjárins nýtur. Þá á að taka tillit til efnahags fjölskyldunnar, fjölda barna í heimilinu og aldurs þeirra, húsnæðis, heilsufars og annarra ástæðna. Það liggur í augum uppi, að svona persónulegar ástæður geta ekki aðrir metið en þeir, sem eru gagnkunnugir högum umsækjanda eða þess, sem orlofsfjárins á að njóta, enda skilst mér, að það sé ætlazt til þess skv. 5. gr., að auk þeirra orlofsnefnda, sem kosnar verða á aðalfundum héraðssambanda kvenfélaga, séu jafnframt til orlofsnefndir í hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélagi og til þeirra orlofsnefnda á að úthluta orlofsfénu. En ef þetta er rétt skilið, þá virðist mér, og það er það, sem ég vildi vekja eftirtekt á, - að það komi ekki fram í frv., eins og það er orðað nú, hvernig á að kjósa eða koma á fót þessum sérstöku orlofsnefndum í sveitarfélögunum, hvort þær á að kjósa af hlutaðeigandi kvenfélagi, þar sem það er til staðar, eða hvort þær á að kjósa af hlutaðeigandi sveitarstjórn - eða einhverjum öðrum aðila. Og nú er það svo, að í sumum hreppum eru ekki starfandi kvenfélög, en mér finnst fjarri lagi, að þær konur, sem búa í þeim hreppum, yrðu útilokaðar frá því að njóta orlofs. Ég ber ekki fram till. um þetta, en við fljótan yfirlestur hef ég veitt þessu eftirtekt og vil við þessa umr. vekja athygli á því, ef n., sem hefur haft frv. til meðferðar, sýnist ástæða til milli umræðna að taka þetta til athugunar.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. (AGl) gerði hér grein fyrir því, að hann hafði undirritað nál. með fyrirvara, og las hér upp bréf Alþýðusambandsins í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Ég hlýt að segja það, að þótt verkakvennafélögin séu alls góðs makleg og að þeim hafi nú undanfarin 2 eða 3 ár verið falið að úthluta því fé, sem ætlað er á fjárlögum til orlofs fyrir húsmæður, þá verð ég að líta svo á, eins og ég reyndar lét getið í framsöguræðu fyrir frv., að það hefði verið rétt að leita til samtaka, sem störfuðu á enn breiðari grundvelli, um úthlutun fjárins. Hitt er annað mál, að þetta er svo lág upphæð á fjárlögum, að það var mjög takmarkað, hve víða væri hægt að dreifa því, ef að nokkru gagni ætti að koma. En alla vega, eins og það frv. er byggt upp eða hugsað, sem hér liggur fyrir, þá tel ég, að það væri óeðlilegt að fela stéttarfélögum eða verkalýðsfélögum úthlutunina. Það er hugsað þannig, að það greiði allar konur á landinu í þennan orlofssjóð, og að fara að taka út úr einhverjar sérstakar tegundir félaga eða samtaka til þess að úthluta því fé, það verð ég að segja að ég teldi meira en vafasamt. Hvort það væri þá hugsað þannig, að verkakvennafélögin ættu að úthluta öllu þessu fé eða einhverjum hluta af því, ég veit satt að segja ekki, hvernig því mætti verða fyrir komið. Þá sagði hv. 9. þm. Reykv., að það hefði verið eðlilegt, að það hefði verið leitað samráðs við verkakvennafélögin, sem hefðu haft sumardvalir eða orlofsdvalir húsmæðra með höndum, - leitað samráðs við þær, þegar þetta frv. var samið. Því er til að svara, að í Kvenfélagasambandinu eru mörg verkakvennafélög, og fulltrúar þeirra hafa fjallað um þetta mál, sem var lengi til meðferðar hjá Kvenfélagasambandinu, bæði á þingum þess og fulltrúaráðsfundum, svo að fulltrúar verkakvennafélaganna gátu auðvitað komið sínum sjónarmiðum þar að. Ég held, að þar hafi aldrei heyrzt sú rödd, að það ætti að fela úthlutun fjárins einhverjum sérstökum félögum, heldur var einmitt aðaláherzlan lögð á það, að vegna þess að Kvenfélagasambandið er heildarsamtök kvenna í landinu og þau langfjölmennustu, væri langeðlilegast, að á vegum þess eða héraðssambandanna yrði skipað í orlofsnefndir og séð um úthlutun þessa fjár. Það má vel vera, að það megi sitthvað að frv. finna. En þó mundi ég ekki vilja segja, að kastað hafi verið til þess höndum, því að það er búið að vera lengi til meðferðar og athugunar hjá Kvenfélagasambandinu og þar auðvitað mörg sjónarmið komið fram, og ég held, að það sé ekki hægt að segja, að það hafi fengið fljótfærnislega afgreiðslu þar. Þá talaði sami hv. þm. um orlofssvæðin. Það stendur í frv., að á héraðssambandasvæðunum skuli vera orlofsnefndir. Það er ekkert takmarkað við, að það skuli bara vera ein. Það er að sjálfsögðu heimilt að hafa þær fleiri og ef svo sýndist að hafa þá sérstakar orlofsnefndir fyrir kaupstaðina, stærri kaupstaðina a.m.k. Það er engu slegið föstu um það í sjálfu frv. Hv. 5. þm. Austf. kom að þessu atriði líka nokkuð, um stærð orlofssvæðanna. Þetta er ekki hugsað þannig, eins og frv. liggur fyrir, að það séu orlofsnefndir starfandi í öllum hreppum eða ég hef ekki skilið það þannig a.m.k. Það er eins og í frv. segir, það á að meta ástæður umsækjenda, og það er gert ráð fyrir því, að það verði útbúin sérstök eyðublöð, þar sem umsækjendur verði að gefa upplýsingar um þau atriði, sem máli skipta, og verða þá orlofsnefndirnar að vega og meta ástæður eftir fram komnum upplýsingum, vega og meta ástæður þeirra, sem hlut eiga að máli þegar velja skal úr, því að alltaf má búast við því, að fleiri sæki um en unnt er að sinna. Hv. 5. þm. Austf. mæltist til þess, að heilbr.og félmn. tæki til athugunar þetta atriði, hvernig hugsað væri að orlofsnefndirnar yrðu kosnar. Í frv. segir, að á aðalfundi félagssambands skuli kosið í orlofsnefnd, eina eða fleiri, eftir því sem ákveðið yrði þá hverju sinni. Ég vil endurtaka það, sem ég lét getið við 1. umr. málsins, að héraðssamböndin eru 18 talsins á landinu. Falla sums staðar mörk þeirra saman við sýslumörk, ekki þó alls staðar, og þessi sambönd halda alltaf sína árlegu aðalfundi, og þar yrði að sjálfsögðu kosið í orlofsnefndirnar. Rétt er líka að taka það fram, að konur koma vitanlega til greina með að njóta orlofsfjár, þó að þær séu ekki félagsbundnar, séu ekki starfandi í neinum af þeim félögum, sem eru í Kvenfélagasambandinu. Úr því að ósk er fram komin um það, þá tel ég sjálfsagt, að heilbr.- og félmn. taki þetta atriði til athugunar, sem hv. 5. þm. Austf. minntist á, milli umr. eða fyrir 3. umr. málsins, en vona að öðru leyti, að málið geti fengið sem skjótasta afgreiðslu hér í d., þar sem nokkuð er orðið áliðið þings, að ætla má, og væri mjög æskilegt, ef hægt yrði að afgreiða málið á þessu þingi.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. (AGl) las hér áðan upp álit eða umsögn miðstjórnar Alþýðusambands Íslands varðandi þetta frv. Í þeirri umsögn kemur það glögglega fram, að ýmis verkakvennafélög innan Alþýðusambandsins eru dálítið uggandi um sinn áhrifarétt á dreifingu þess fjár, sem félmrn. hefur skv. fjári. úthlutað til þeirrar starfsemi, sem frv. gerir ráð fyrir. Þar sem ég er dálítið kunnugur þessum umr., þykir mér rétt að taka það skýrt fram, að þessi uggur er fyrst og fremst kominn fram frá þeim verkakvennafélögum, sem eiga ekki aðild að Kvenfélagasambandi Íslands og þess vegna mundu ekki verða neinir aðilar að þeim héraðssamböndum, sem dreifa mundu þessu fé eða ráðstafa því, svo sem í 1. gr. er gert ráð fyrir. Ég hefði því talið, að það væri eitt af brýnustu verkefnum Kvenfélagasambandsins við samþykkt þessa frv. og jafnvel til þess að það nái fram að ganga, að það reyndi með öllum tiltækilegum ráðum að gera þau verkakvennafélög eða þær deildir verkakvenna, sem nú eru meðal verkamannafélaga í landinu, - þær eru nokkuð margar, þar sem ekki er um sérstök verkakvennafélög að ræða, - að gera þau aðila að þessum samtökum, þannig að ekki yrði uppi nein tortryggni um ráðstöfun þessa fjár. Það hefur verið á tveimur undanförnum árum sá háttur á hafður, bæði árið 1958 og 1959, að félmrn, hefur úthlutað 40 þús. kr. til Alþýðusambands Íslands, en Alþýðusambandið síðan falið verkakvennafélögunum eða n. skipaðri af þeim að ráðstafa þessu fé. Að sjálfsögðu er ætlazt til með þessu frv., að þetta fé, sem Alþýðusambandið hefur til þessa haft til umráða, á þessum tveimur árum, falli nú til umráða til þeirra héraðssambanda, sem í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir. Af þessum ástæðum tel ég mjög brýna nauðsyn á, að það verði framkvæmt hið allra fyrsta og jafnvel meðan frv. er ekki til fullnustu afgreitt hér, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að gera þá, sem eru það ekki nú þegar, en teljast þó verkakvennafélög eða verkakvennadeildir innan ýmissa félaga, aðila að þessum samtökum, þannig að áhrifaréttur þeirra minnki ekki á dreifingu fjárins frá því, sem áður hefur verið. Það kann áreiðanlega að flögra að ýmsum í sambandi við samþykkt þessa frv., að ekki sé nægilega tryggt framlag ríkis og bæjar- og sveitarfélaga, miðað við þau framlög, sem húsmæðrum er skylt að greiða til þessa sjóðs. Ég held þó, að sú viðleitni, sem hið opinbera hefur þegar sýnt í þessum málum, ætti að sanna, að á því muni ekki standa um framkvæmd málsins og óþarft sé af þeim ástæðum að kvíða því. Ég tel sjálfur, að frv. sem heild miði í rétta átt, og höfuðatriðið, sem ég vildi gera aths. við er, eins og ég sagði í upphafi míns máls, að það verði fyrirbyggt, svo sem kostur er á, að tortryggni innan kvenfélagasamtakanna í landinu sé um að ræða varðandi dreifingu fjárins og notagildi þess. Stefna frv. er áreiðanlega rétt. Mikilvægi þess starfs, sem húsmæður vinna í þjóðfélaginu, er viðurkennt af öllum og réttindi þeirra til orlofsdvalar áreiðanlega á fullum rökum reist. Um það efast áreiðanlega enginn, og þær athugasemdir koma væntanlega ekki fram við frv. Ég skal skýra frá því, að þrátt fyrir þessar mínar athugasemdir, mun ég fylgja þessu frv. og tel það mikilvægt spor í rétta átt, en mælist eindregið til þess, að þau samtök, sem sjá eiga um dreifingu og notagildi fjárins, reyni að sameina undir sínum merkjum öll þau kvenfélagasamtök, hverju nafni sem þau annars nefnast, hvort sem þau eru deildir eða sérstök félög, - sameina þau undir sínum merkjum og þá muni þeirri tortryggni, sem annars kynni að vera í sambandi við framkvæmd málsins, vera útrýmt. Ég mun styðja frv., vegna þess að ég tel það mikilvægt spor í rétta átt.



Herra forseti. Ég verð að játa, að ég er ekki vel kunnugur uppbyggingu Kvenfélagasambands Íslands, en ég hygg þó, að Kvenfélagasamband Íslands sé samband héraðasambandanna, sem aftur eru mynduð af kvenfélögunum, sem eru starfandi í hinum ýmsu eða kannske öllum sveitar- og bæjarfélögum í landinu. Þess vegna finnst mér, ef þessi uppbygging er rétt, það vera einkennilegt, að í þessu frv., þegar gerð er grein fyrir því, á hvern hátt skuli aflað fjár til orlofs húsmæðra, sem ég fyllilega játa að sé mikið nauðsynjamál, sé ekki gert ráð fyrir því, að þessi félagasamtök, sem eru mynduð á frjálsan hátt af húsmæðrunum í landinu, skuli þurfa að láta neitt framlag til þessara mála. Í öðru lagi finnst mér, þegar lagalega er ákveðinn sá hlutur, sem húsmæður eiga að greiða til þessa orlofs, 10 kr. á hverja húsmóður í landinu, eða því sem næst 320 þús. kr. á ári og gert er líka ráð fyrir því, að ríkið greiði jafnháa upphæð, og það er enn fremur gert ráð fyrir því, að bæjar- og sveitarfélögin leggi framlag til þessa orlofs, en hins vegar er þar engin fjárhæð ákveðin, að það sé mjög misráðið, sakir þess að ef sveitar- og bæjarstjórnir eiga sjálfar að ráða þessum framlögum, þá verða héraðasamböndin og þær nefndir, sem eiga að sjá um orlof húsmæðra, mjög misjafnlega á vegi staddar hvað fjárhaginn snertir. En ég vildi benda á það, úr því að við erum hér að gera ráð fyrir því, að það verði lögskipaður skattur á hverja húsmóður í landinu og til jafns við þann skatt frá ríkinu, hvort við eigum ekki að ganga það tryggilega frá að ákveða hlut bæjar- og sveitarfélaganna líka. Mér finnst, að það væri miklu hreinna og betra að verki gengið og tilgangi þessa máls væri betur náð á þann hátt. Ég vil líka benda n. á það, að mér hefði ekki fundizt óviðeigandi að gera ráð fyrir því, að hin einstöku héraðssambönd og kvenfélög í landinu greiddu líka tillag í þennan sjóð, orlofssjóð húsmæðra, því að mér er það vel ljóst, að það verður ekki langt frí, sem húsmæður landsins geta tekið sér, þó að þær fengju árlega eina milljón króna til að fara í eitthvert ferðalag fyrir. Svo dýrt er orðið að ferðast í þessu landi, að það hrekkur ekki langt. En þetta er aðeins ábending af minni hálfu, að ég tel, að við eigum að ákveða gjaldið frá bæjar- og sveitarfélögum og í öðru lagi að gera ráð fyrir því, að kvenfélögin og kvenfélagasamböndin í landinu verði svo vel stæð, að þau gætu einnig látið eitthvert framlag til þessara sjóða, sem eiga að sjá um orlof húsmæðra.



Ég vil aðeins svara einu atriði úr ræðu hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), þar sem hann talar um, að það hefði kannske verið eðlilegt að skylda kvenfélögin og samböndin til þess að leggja fram fé í orlofssjóð. Ég verð að segja, að þessu mundi ég verða alveg algerlega andvíg. Þetta eru samtök, sem öll hafa menningar- eða líknarstarfsemi á sinni stefnuskrá, leggja víða fram stórar fjárhæðir til framdráttar slíkum málum og eru venjulega í peningaþröng meira eða minna. Ég vil líka vekja athygli á því, að í 2. tölulið 3. gr. frv. er talað um, hvernig afla skuli fjár til orlofanna, að það skuli gert með gjöfum, áheitum og öðrum þeim hætti, sem orlofsnefnd og kvenfélögum þykir henta. Það væri þá alveg nýtt, ef kvenfélögin í landinu hættu eða leggðu niður það mikla starf, sem þau hafa haldið uppi á ýmsum sviðum, til þess að afla fjár til eins og annars gagnlegs málefnis. Og það er enginn vafi á því, að þetta mál verður ekki sett til hliðar hjá kvenfélögunum. Ég vil benda á, að það eru aðilar, sem þegar hafa haldið uppi áratugum saman orlofsdvöl fyrir mæður og börn og aflað alls fjár eða svo að segja langmests hluta af því fé, sem til þess hefur verið notað, aflað þess með fjársöfnun og merkjasölu og slíku, eins og tíðkast. En að það verði farið að leggja sérstakt gjald á þessi félög, kvenfélögin, því væri ég algerlega mótfallin. Það mætti, að ég tel, þá miklu frekar hugsa sér að hækka nefskattinn og þá um leið framlag ríkissjóðs, sem á móti kemur.



Herra forseti. Ég benti á það, að mér fyndist rétt að gera ráð fyrir því, að kvenfélög og héraðasambönd mættu, ef þau vildu, leggja fram eitthvað í orlofssjóð húsmæðra, ef þeirra ástæður leyfðu, en ekki það, að ég tæki sérstaklega fram, að það ætti að vera bindandi í lögum, hvað þau legðu fram, heldur að þegar gert er ráð fyrir því í 3. gr., að í fyrsta lagi húsmæður greiði sérstakt gjald, í öðru lagi að sjóðurinn fái tekjur af gjöfum og áheitum, í þriðja lagi með framlögum sveitar- og bæjarfélaga og í fjórða lagi með framlögum ríkisins, þá fyndist mér ekkert óviðeigandi, að í fimmta lagi verði gert ráð fyrir því, að frá kvenfélögum og héraðasamböndum kæmi einhver fjárstuðningur, ef þeirra fjárhagur leyfir, án þess þó að það sé lagalega bindandi upphæð. Mér finnst ekki ástæða til að binda upphæðina sérstaklega í lögum, en hins vegar finnst mér eðlilegt að gera ráð fyrir því, að þau leggi eitthvað fram og þau séu nefnd á nafn í þessu sambandi. En mér finnst aftur á móti, að við eigum að binda lagalega framlag bæjar- og sveitarfélaganna.