Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt 3. þm. Austurl. leyft mér að flytja svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir auknum stuðningi við sveitarstjórnir til að hraða lagningu bundins slitlags á vegi í þéttbýli. Stuðningurinn verði m.a. fólginn í hækkun á beinum fjárframlögum og útvegun aukins lánsfjármagns til framkvæmda. Þá láti ríkisstj, undirbúa breytingar á löggjöf er fela í sér afnám takmarkana á afturvirkni heimildar til innheimtu gatnagerðargjalda og niðurfellingar söluskatts af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur af götum með eigin vinnuvélum.“ Í upphafi grg., sem fylgir þessari till., segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í þeirri umr., sem fram fer þessa dagana um aðgerðir til að hraða lagningu bundins slitlags á hringveginn og aðra helstu þjóðvegi landsins, vill gjarnan gleymast vandinn við hið nærtækara og meira aðkallandi verkefni, sem er að ljúka við lagningu bundins slitlags á gatnakerfi í þéttbýli. Víða er það verkefni reyndar nokkuð vel á veg komið, en í mörgum hinna smærri og fátækari sveitarfélaga bíða stórir og kostnaðarsamir áfangar óunnir, og verður vart séð að veruleg breyting verði þar á á næstunni. Árlega aukast einnig kvaðir á sveitarfélögin, sem takmarka ráðstöfunarfé þeirra til verklegra framkvæmda og þar með fjárveitingar til gatnagerðar. Fljótvirkasta fyrirgreiðsla ríkisvaldsins í þessum efnum hlýtur því að verða í beinum fjárframlögum og útvegun aukins lánsfjár til þessara framkvæmda.“ Í þessari till., sem hér liggur fyrir til umr., eru af hálfu flm. ekki gerðar beinar tillögur um aðgerðir af ásettu ráði. Ýmsar leiðir koma til greina í þeim efnum, svo sem aukin hlutdeild sveitarfélaga í bensínskatti og gúmmígjaldi eða bifreiðagjöldum yfirleitt. Stjórnvöld hafa á undanförnum árum legið undir talsverðri gagnrýni fyrir það, að gjöld, sem innheimt eru af hálfu ríkisins vegna bifreiðaeignar og rekstrar landsmanna, komi ekki nægilega vel til skila í uppbyggingu vegakerfis í landinu, og vissulega má til sanns vegar færa að þessi gagnrýni eigi nokkurn rétt á sér. En vegna þess að umferðarþunginn er auðvitað mestur innan þéttbýlisstaðanna, þá fyndist manni eðlilegast, að aukin yrði hlutdeild sveitarfélaga í þessum bifreiðagjöldum. Enn fremur mætti taka til athugunar að auka þéttbýlisvegafé og hlutdeild sveitarfélaga í því og sömuleiðis að breyta reglum um úthlutun þéttbýlisvegafjár, taka t.d. mun meira tillit til ástands í sveitarfélögunum og þéttbýlisstöðunum heldur en að styðjast við þá reglu, sem nú er í gildi, að miða eingöngu við íbúafjölda þegar tekin er ákvörðun um deilingu þéttbýlisvegafjár, því eins og segir í grg. okkar flm., þá er ástandið mjög mismunandi innan hinna ýmsu sveitarfélaga. Sum þeirra eru ágætlega á vegi stödd með að ljúka þessu verkefni, en önnur þannig í stakk búin, að ekki verður séð að á næstunni leysi þau þennan vanda af eigin rammleik, nema til komi stórkostlega aukin aðstoð og lánsfjármöguleikar. Í sambandi við ákvörðun um skiptingu lánsfjár, sem ætlað er til lagningar bundins slitlags í þéttbýlisstöðum, verður að taka í ríkara mæli tillit til eðlilegs undirbúningskostnaðar en gert hefur verið fram að þessu. Lánsfjárákvarðanir eru, eins og háttað er í dag, bundnar við fermetrafjölda af bundnu slitlagi sem lagt er á hverju ári eða áættað er að leggja á hverju ári. En það er vitað, að þessum reglum þarf að breyta, vegna þess að um geysilega mismunandi mikinn undirbúningskostnað er að ræða hjá hverju sveitarfélagi miðað við aðstæður. Oft á tíðum þarf að standa í stórkostlegum jarðvegsskiptum og mjög dýrri undirbúningsvinnu, sem ekki er tekin með til útreiknings við ákvörðun um lánsfé, en er í mörgum tilfellum jafnvel dýrasti hluti framkvæmdanna, mun dýrari en það að ljúka við að leggja sjálft slitlagið. Í till. okkar flm. eru þó beinar till. um tvö atriði sem getið er um í seinni hluta þáltill. Þessi atriði eru um breytingar á fyrirkomulagi um gatnagerðagjöld og heimild sveitarfélaga til innheimtu þeirra og sömuleiðis um breytingu á því hvimleiða ástandi sem hefur skapast við ákvörðun þeirra sem endanlega ákveða gjaldstofna til söluskatts. Þeir háu herrar hafa ákveðið að snjómokstur af götum sveitarfélaga skuli vera gjaldstofn til söluskatts. Það finnst okkur, sem í hinu snjóþyngstu héruðum landsins búum, ákaflega óeðlilegur gjaldstofn, að ekki sé meira sagt. Ég vil leyfa mér að vísa á ný til grg. sem till. fylgir, með leyfi forseta: „Með setningu laga um gatnagerðargjöld var stigið skref í rétta átt til að ýta undir framkvæmdir við varanlega gatnagerð í þéttbýli, og víða hafa orðið á verulegar breytingar til batnaðar. En eins og áður sagði eru þó sveitarfélögin mjög misjafnlega á vegi stödd í þessum efnum, bæði vegna þess að framkvæmdir eru misjafnlega kostnaðarsamar vegna aðstæðna, og eins er um að ræða mjög mismunandi fjárhagslega getu til þess að sinna þessu verkefni. Takmarkanir á afturvirkni laganna um gatnagerðargjöld koma einnig mjög ójafnt niður á sveitarfélögunum og gera einstaklingum og fyrirtækjum mismunandi hátt undir höfði vegna þess ákvæðis að binda afturvirknina við 5 ár. Með því móti má segja að einstaklingar og fyrirtæki, sem hafa notið þeirra forréttinda að búa við götur sem lagðar eru bundnu slitlagi, lengri tíma en 5 ár, eru leystir undan þátttöku í því félagslega verkefni, sem gatnagerð og lagning bundins slitlags hlýtur að vera í hverju sveitarfélagi.“ Reynslan hefur einnig orðið sú, að finna má dæmi þess, að bæjarfélög, sem höfðu lagt í mikinn kostnað, áður en lögin voru sett, við að framkvæma lagningu bundins slitlags, hafa eftir að innheimta gatnagerðargjalda hófst ekki gert betur en að halda í horfinu á undanförnum árum, þ.e.a.s. að viðbótin við gatnakerfi þeirra, sem lagt er bundnu slitlagi, er ekki nema sem svarar árlegri aukningu gatnakerfisins. Það er álit margra sveitarstjórnarmanna, og ég held að um það hafi verið fluttar till. hér á Alþ. áður, þó að ekki hafi þær náð fram að ganga, að þarna sé full þörf leiðréttinga og að afnumin verði takmörkun á afturvirkni réttarins til þess að innheimta svokölluð B-gjöld til gatnagerðar. Gjöld þessi eru talsvert þungar álögur á íbúa sveitarfélaganna, og það ýtir enn undir kröfuna um að þessar álögur verði samræmdar á þann hátt, að allir íbúar sveitarfélagsins verði skyldaðir til þess að taka á sig hlutdeild af kostnaði við þessar sjálfsögðu framkvæmdir á vegum sveitarfélaganna. Við leggjum hins vegar til að það verði sett í vald sveitarfélaganna, hvers og eins, og þá náttúrlega tekið tillit til þess, hversu vel á vegi þau eru stödd við að leysa það verkefni að leggja götur sínar varanlegu slitlagi, þeim verði heimilað hverju um sig að breyta þessum takmörkunum um afturvirkni í reglugerðum sem þó verði bundnar af því að fá staðfestingu viðkomandi ráðherra. Svo að ég víki aftur að ákvæðinu, sem við leggjum til að verði fellt niður, að innheimta söluskatt af kostnaði við snjómokstur í þéttbýli, þá langar mig enn á ný til að vísa til grg., með leyfi hæstv. forseta. Þarna er ekki um að ræða verulegar upphæðir, sem sköpum skipta varðandi umráðafé sveitarfélaganna til gatnagerðar eða fjárhagslega afkomu ríkissjóðs. En flm. þessarar þáltill. finnst ástæða til að ætla að nægileg óþægindi og aukakostnaður fylgi búsetu í snjóþyngstu héruðum þessa lands, þó að aðgerðir eins og snjómokstur af götum til að draga úr þessum óþægindum séu ekki notaðar sem gjaldstofn fyrir auknar álögur á viðkomandi sveitarfélög. Ítrekaðar tilraunir forráðamanna sveitarfélaga til að fá söluskatt af snjómokstri felldan niður hafa ekki borið árangur og skattstjórar bera því við, að til þess skortir heimildir í lögum að fella söluskattinn niður. Við flm. teljum að þarna sé um slíkt réttlætismál að ræða að vart þurfi að eyða að því mörgum orðum og að tími sé kominn til að breyta lögum um söluskatt á þann veg, að heimilt sé að fella niður gjald af snjómokstri. Ef sú heimild er ekki þegar fyrir í lögum og um sé að ræða misskilning varðandi túlkun þeirra, sem leggja á söluskattinn, en sjálfsagt er að ganga að fullu úr skugga um það áður en farið er að breyta lögum. Hér liggur reyndar fyrir á dagskrá í Ed. tillaga um niðurfellingu á söluskatti í fleiri tilfellum, og það mætti jafnvel gefa þm. tilefni til að ætla að veruleg ástæða væri til þess að taka lögin um söluskatt til heildarendurskoðunar og undanþiggja þá liði sem sjálfsagt er að séu undanþegnir söluskatti og framkvæmdin á innheimtu söluskatts komi ekki þannig út, að íbúum þessa lands sé verulega mismunað eftir búsetu. Um það held ég að ekki þyrftu að vera uppi neinar deilur. Till., sem hér liggur fyrir til umr., er á engan hátt ætlað að draga úr áhuga manna á lagningu bundins slitlags á þjóðvegi þessa lands, sem mjög er nú á dagskrá, heldur er hugmyndin með flutningi þessarar till. fyrst og fremst að vekja athygli hv. alþm. og hæstv. ríkisstj. á því vandræðaástandi, sem víða er ríkjandi í varanlegri gatnagerð í þéttbýli utan Stór-Reykjavíkursvæðisins, og að full þörf er á aukinni þátttöku af hálfu ríkisvaldsins til að ráða bót á því. Þetta mál og þessi sjálfsagða réttlætiskrafa er liður í jöfnun byggðajafnvægis og aðgerðum til þess að draga úr aðstöðumun sveitarfélaga úti í dreifbýlinu. Hugmyndin, sem þarna býr að baki, er líka heilbrigðiskrafa. Að íbúum bæjarfélaga, sem búa við ófullkomið gatnakerfi, steðjar sívaxandi mengun í föstu, fljótandi og loftkenndu formi vegna síaukinnar umferðar um ófullkomnar götur. Ég vil að lokum leyfa mér að láta í ljós ósk um, að þessi jafnréttistillaga hljóti fylgi hv. þm. til að ná fram að ganga, og leyfi mér að leggja til við hæstv. forseta, að þessari till. verði að umr. lokinni vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Í sambandi við þá þáltill., sem hér hefur verið lögð fram, held ég að það sé óhætt að fullyrða, að það muni vera almennur stuðningur við þá hugmynd sem felst í þessari þáltill. Allir viljum við þm. styðja og vinna að því, að hægt verði að hraða lagningu bundins slitlags á vegi í þéttbýli. Í því sambandi langar mig til að nefna, að mig minnir að á þinginu 1976 flyttum við, ég og núv. hæstv. forseti þessarar deildar, hv. 3. þm. Norðurl. e., frv. að beiðni bæjarstjórnar Akureyrar, en í því frv. var farið fram á að bæjarfélaginu yrði heimilað að leggja sérstakt fasteignagjald á allar fasteignir í bænum með því fororði, að því fé, sem þannig innheimtist yrði varið til þess að leggja bundið slitlag á vegi í kaupstaðnum. Að ósk um flutning þessa frv. um sérstakan fasteignaskatt á Akureyri stóð samhljóða, einróma samþykkt allra bæjarstjórnarfulltrúa Akureyrarkaupstaðar. Ég verð að segja það, að miðað við þær undirtektir, sem það frv. fékk í meðferð hins háa Alþingis, og endalok þess, sem urðu þau, að Alþ. sá sér ekki fært að verða við jafnalmennum óskum og þarna lágu að baki, þá hef ég nú ekki beinlínis trú á því, að það sé líklegt til árangurs í þessu máli að ætlast til að þess sé að vænta, að fá beina hækkun á fjárframlögum og útvegun aukins lánsfjármagns af hálfu hins opinbera í sambandi við þessi mál.  Þrátt fyrir góðan vilja sem ég efast ekki um að er fyrir hendi hjá þm. almennt, þá mun a.m.k. þessi tekjuöflunarleið, sem við höfðum í huga þegar við fluttum það frv. sem ég hef gert hér að umræðuefni, naumast vera fyrir hendi nú - eða það er mitt mat á málum - eins og skattpíningarstefnan er orðin hjá þjóðfélaginu af völdum hæstv. núv. ríkisstj. Ég held að staðreyndirnar séu þess vegna þær, því miður, að hv. flm. þessarar þáltill. muni komast að raun um að það er mun erfiðari róður nú að vinna að þessu mikla hagsmunamáli sem ég viðurkenni að er fyrir þéttbýlið að koma bundnu slitlagi á vegina. Varðandi það að breyta úthlutun á svokölluðum þéttbýlisvegafé, þá hefur um meðferð þess fjár ríkt fullkomið samkomulag um það, að fyrst og fremst hefur því fé verið varið til þess að bæta aðalsamgönguæðarnar að og frá hlutaðeigandi þéttbýliskjörnum svo að ég held að það verði mjög erfitt að fá samstöðu um að breyta þeirri tilhögun. Hins vegar vil ég í sambandi við þau ummæli, sem koma fram í grg. þeirri sem fylgir þessari þáltill., gera þá játningu, að mér kemur hreint og beint mjög ókunnuglega fyrir. Hef ég þó verið sveitarstjórnarmaður um alllangt tímabil, en dettur ekki í hug að rengja þá staðhæfingu sem hér kemur fram, að það sé innheimtur söluskattur af kostnaði sveitarfélaga við snjóruðning af götum með eigin vinnuvélum. Ég verð að segja það, að af kunnugleika mínum á bæjarmálum Akureyrarkaupstaðar finnst mér einhvern veginn einkennilegt ef það mál hefur aldrei skotið upp kollinum, að við höfum haft hug á því að fá úrbætur í sambandi við slíka innheimtu. Hvort slík innheimta hafi beinlínis ekki farið fram í sveitarfélagi mínu, Akureyri, það skal ég ekki segja um, en mér kemur þessi vitneskja mjög á óvart. Ég get hins vegar tekið undir það með hv. flm., að þetta er náttúrlega atger óhæfa. Hins vegar verð ég þó einnig að viðurkenna, að það getur verið að ástæða sé til þess að endurskoða öll ákvæði um söluskatt og annað. En eftir því sem mér hefur verið tjáð af mönnum, sem eru sérfræðingar í sambandi við álagningu gjalda samkv. gildandi söluskattsreglum, er það sammála álit allra sem vegna bundins slitlags á vegi í þéttbýli. 372 um slík málefni fjalla, að það sé ákaflega erfitt í sambandi við framkvæmd slíkra laga með allar undanþágur, og ég get að vissu leyti skilið það, Í viðræðum og álítum allra hinna fróðustu manna sem fjölluðu um þau mál, bæði í tíð fyrrv. vinstri stjórnar, sem ríkti hér á árunum 1971–1974, og á tímabili síðustu fráfarandi ríkisstj., sem var á árunum 1974–1978, var mikið rætt um niðurfellingu á söluskatti af kjöti, og þá voru þessir vísu sérfræðingar á því máli, að slík niðurfelling væri vægast sagt ekki framkvæmanleg. En það er eitt af mörgu sem varð allt í einu hægt að framkvæma þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Herra forseti. Ég vil með þessum fáu orðum, sem ég hef sagt hér, engan veginn leggja stein í götu þeirra hugmynda sem koma fram í þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir. Aðeins vil ég benda á að mér er mjög til efs, að hægt verði að koma þessum málum í þann farveg að þetta verði framkvæmt með beinum fjarframlögum og útvegun aukins lánsfjármagns frá hinu opinbera. Ef um varanlegar úrbætur á að verða að ræða í þessum málum, þá hygg ég að það sé engin leið færari eða hentugri í þessum málum heldur en að sú leið sem getið var um í frv. því sem við hv. 4. þm. Norðurl. e. fluttum á þinginu 1976. En eins og ég sagði áðan, þá finnst mér allar aðstæður vera breyttar að því er snertir skattheimtu á borgara landsins, svo að mér er mjög til efs að nauðsynlegur stuðningur fáist við það innan hlutaðeigandi sveitarfélaga að fara þá leið nú.



Herra forseti. Flm. þessarar tillögu hreyfa hér máli sem er af skiljanlegum ástæðum mikið vandamál þeirra byggða sem í hlut eiga og um er rætt á þskj. 68, en það eru þeir þéttbýlisstaðir í landinu sem hafa ekki þegar lokið við lagningu bundins slitlags á vegi sína. Þáltill. fjallar um fjárhagslegan stuðning af hálfu ríkisins til þessara sveitarfélaga, sem skuli vera m.a. fólginn í hækkun á beinum fjárframlögum og svo raunar útvegun aukins lánsfjár. Hv. fyrri flm., sem mælti fyrir till., gat þess, að þeir flm. gerðu ekki tillögu um ákveðna leið til fjármögnunar. Það er kannske skiljanlegt, því að það hefur lengi vafist fyrir fleirum. Ég efa því ekki, að það sé nauðsynlegt að halda áfram leit að viðunarlegri leið til fjármögnunar þessara hluta. Hv. flm. gat þó um einn möguleika sem hann eygði, og hann var að sveitarfélög fengju í sinn hlut sérstakan aukinn skatt af þeirri heildarfjárhæð sem inn fæst í bifreiðagjöldum. Ég verð að segja, að þetta finnst mér mjög hæpin till., að bifreiðagjöld og þær tekjur, sem inn koma af umferðinni, eigi sérstaklega að skammta til ákveðinna þéttbýlisstaða. Mér finnst miklu skynsamlegri sú hugmynd sem fram hefur verið sett af sjálfstæðismönnum, að þau gjöld, sem nú eru innheimt af bifreiðum og umferðinni yfirleitt, sem eru mjög há, verði í stórauknum mæli notuð til þess að bæta allt vegakerfið í landinu á þann veg, að meiri og betri samgöngur verði á milli landshlutanna, Í því tel ég vera fólgna eina mikilvægustu frambúðarlausn, ekki einungis í samgöngumálum, heldur og í ýmsum öðrum hagsmunamálum allrar landsbyggðarinnar, bæði höfuðborgarinnar, annarra þéttbýlisstaða og strjálbýlisstaða. Ég held að það verkefni að leggja bundið slitlag á aðalþjóðvegakerfi landsins sé stærsta verkefnið sem bíður okkar í framkvæmdum nú á allra næstu árum. Að því er varðar þá hugmynd að fjármagna þetta verkefni að hluta til með gjöldum af umferðinni og þ. á m. bifreiðagjöldum má minna á eftirfarandi: Miðað við forsendur fjárl. þessa árs og þann aukna bifreiðainnflutning, sem menn töldu fyrirsjáanlegan þá, og þann aukna innflutning, sem varð umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárl., var áætlað að tekjur ríkisins af umferðinni yrðu um 25 þús. millj. kr. í ár. Nú hef ég því miður ekki handbæra tölu um það, hverjar tekjurnar raunverulega verða, en ekki hygg ég að þessi tala sé of lágt áætluð. Einnig er gert ráð fyrir að á næstu 15 árum renni til ríkissjóðs tekjur af umferðinni og bifreiðainnflutningi, sem samsvara raungildi þessara tekna, hvað sem það verður í krónutölu þeirra ára. Við höfum of hæpnar forsendur í dag til þess að geta spáð nokkru um þá krónutölu. Má ætla að á næsta ári verði umframtekjur ríkisins af umferðinni og bifreiðainnflutningi ekki undir 2000 millj. kr., og má ætla að það vaxi að raungildi um 10% að meðaltali á ári a.m.k. um fyrirsjáanlega framtíð. Miðað við þessar forsendur og fast verðlag má ætla að fjármagn til þessara framkvæmda, sem hugleitt er að verja megi þessum tekjum til, verði um 27 þús. millj. kr. næstu 5 árin umfram það sem Vegasjóður fær með hefðbundnum aðferðum. Það má ætla að kostnaður verði um 27 þús. millj. kr. á næstu 5 árum við það að leggja bundið slitlag á sem svarar 100 km af ári á þjóðvegunum að meðaltali. Ég vil því undirstrika það, að þetta verkefni, endurbætur aðalþjóðvegakerfisins, ætti að hafa forgang að því er varðar framlög ríkisins til væntanlegrar vegagerðar í landinu. Með þessu er þó ekki gert lítið úr þeirri þörf sem ýmsir þéttbýlisstaðir hafa fyrir að fá bundið slitlag á sína vegi. Þar kemur margt til, bæði betri meðferð tækja og hreinlætisatriði, eins og hv. flm. benti á áðan. Það ættum við best að skilja, sem búið höfum um langt árabil hér í Reykjavík við þær ágætu aðstæður að hafa hér varanlegt slitlag á götum og sem betur fer víðast hvar góðar gangstéttir líka. Hv. 1. flm. vék síðan að síðari hluta þessarar till., sem fjallar um það, að ríkisstj. skuli undirbúa breytingar á löggjöf er fell í sér afnám takmarkana á afturvirkni heimildar til innheimtu gatnagerðargjalda og niðurfellingu söluskatts af kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur af götum með eigin vinnuvélum. Í þessum síðari hluta eru tvö algerlega ólík efnisatriði. Að því er það atriði varðar sem fjallar um niðurfellingu söluskatts af kostnaði við snjómokstur, þá get ég út af fyrir sig skilið rökin fyrir því. Okkur finnst oft sárgrætilegt hve stór hluti af kostnaði við ýmsar framkvæmdir fer í skatta til ríkisins. Það er vandi sem við er að etja á afskaplega mörgum sviðum og fleiri sviðum en þessum. En vel má vera að þá hugmynd, sem kemur fram í till. um hluta söluskatts í kostnaði sveitarfélaga við snjómokstur, megi leggja til grundvallar hugsanlegri lausn á þessu máli að einhverju leyti. En að því er varðar hinn efnishluta síðari mgr. till., afnám takmarkana á afturvirkni heimildar til innheimtu gatnagerðargjalda, þá þykir mér ástæða til að vara alvarlega við þeirri hugmynd og undirstrika að slík hugmynd er í algeru ósamræmi við þær grundvallarreglur sem ég tel að borgararnir í þessu þjóðfélagi geti unað við. Ef takmarkanir á afturvirkni væru felldar niður í þessum umræddu lögum, þá fæ ég ekki betur séð en það væri heimilt að innheimta gatnagerðargjöld af því fólki, sem hefur, eins og hv. flm. orðaði það, búið við þau forréttindi um langan tíma að búa við götur með bundnu slitlagi og jafnvel gangstéttum. Þetta þýðir að það væri heimild til þess að innheimta slík gjöld af fólki - við skulum segja öldruðu fólki sem hefur búið 50 eða 60 ár við Ránargötuna eða Bárugötuna hér í borg og er þegar að sligast af skattbyrði, eftir atvikum of þungri eða mjög ranglátri, ekki síst þegar um hreina afturvirkni er að ræða. Það er um fjöldamargt fólk að ræða sem gæti orðið gjaldþegnar að þessu leyti samkv. breyttum lögum í því formi sem hv. flm. vilja láta breyta þeim. Fjöldamargt fólk hefur margsinnis á ævinni, æ ofan í æ, borgað skatta af krónunum sem það varði til þess að koma sér upp húsnæði einhvern tíma á sínum ungu dögum. Fyrst borgar fólkið skatt af tekjunum sem það vinnur sér inn til að kaupa fasteignina, við byggingu hússins eru borguð ýmis gjöld til viðkomandi sveitarfélags sem þá voru innheimt og voru að vísu notuð til annars á sínum tíma en um er talað í þessari till., svo og ýmiss konar annar fastur kostnaður. Auk þess hefur því miður sú orðið raunin á, að ríkisstjórnir hafa fallið í þá freistni að nota þessa ráðdeildarsemi borgaranna sem gjaldstofn og innheimt æ ofan í æ gjöld af fólki sem fyrir löngu er búið að borga þá eign sem liggur til grundvallar gjaldinu. Ég held að slík gjöld á fasteignir séu eitthvert ranglátasta fyrirbrigði sem við getum fundið í allri skattheimtunni. Það er nógu slæmt, að þegar í þessum lögum, sem við erum að ræða um, sett voru vorið 1975 og fólu í sér heimild til að láta gatnagerðargjaldaheimildina verka aftur fyrir sig í 5 ár, - það er nógu slæmt, að slík heimild skuli vera þar fyrir hendi. Enn verra er þó og með öllu ótækt að afnema þessa takmörkun. Þetta atriði, herra forseti, gat ég ekki látið hjá líða að leggja sérstaka áherslu á og láta koma fram að hér tel ég vera um mikið grundvallaratriði að ræða sem Alþ. lætur sér vonandi ekki til hugar koma að samþykkja.



Herra forseti. Það ber vissulega að fagna þeim undirtektum sem meginefni þeirrar till., sem Hannes Baldvinsson og Helgi F. Seljan hafa flutt, hefur fengið við umr. í deildinni. Ég held að allir séu sammála um það, að framkvæmdir af þessu tagi eru veigamikill þáttur í þeirri almennu jafnréttisbaráttu og lífskjarabreytingu sem við viljum beita okkur fyrir og útrýmingu á þeim mismun sem nú ríkir milli ákveðinna byggðarlaga á landinu. Tilefni þess, að ég stóð hér upp, var ekki að fara fleiri orðum um nauðsyn þessa máls en þegar hefur verið gert, en vil leggja áherslu á sérstakan stuðning við efni till. Það, sem varð til þess að ég kvaddi mér hér hljóðs, var að tveir síðustu ræðumenn notuðu þann tillöguflutning, sem hér er til umr., til þess að koma á framfæri þeim áróðurssöng gagnvart aðgerðum ríkisstj, í baráttunni gegn verðbólgunni sem felast í þeirri nýju skattlagningu sem brbl. voru sett um s.l. haust. Ég ætla ekki að fara að gera þessa till. að tilefni ítarlegrar umr. við þessa tvo ágætu hv. þm., Ragnhildi Helgadóttur og Jón G. Sólnes, um þessa skattlagningu. En ég vil mælast til þess, að áður en þm. Sjálfstfl., a.m.k. í þessari deild, halda áfram málflutningi af þessu tagi, þá kynni þeir sér skattalög sem þeir sjálfir settu á síðasta þingi og voru af hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, þáv. fjmrh., talin eitt helsta afrekið í hans ráðherratíð. Hann vann að þessu frv. mörg þing, og það var mikill spenningur hér í þingsölum og meðal þjóðarinnar, hvort honum tækist að koma þessu afreki sínu í höfn áður en kjörtímabilið væri á enda. Þetta var eitt af þeim fyrstu verkum, sem boðuð voru í tíð þeirrar ríkisstj., og það tókst. Ég man ekki betur en í málflutningi Sjálfstfl. fyrir kosningar væri þetta frv. talið til einna helstu afreka síðustu ríkisstj. og þá sérstaklega þess ágæta fjmrh. sem í henni sat. Ábending mín er til komin vegna þess, að þótt núv. ríkisstj. hafi vissulega lagt á viðbótarskatta, þá hefur hún ekki enn þá náð því skattlagningarhámarki sem felst í þessu frv. Ef ýmsir aðilar í þessu þjóðfélagi hefðu átt að borga nú seinni hlutann á þessu ári, t.d. félög, ýmiss konar skatta af eignum sínum rekstri, þá væru þeir mun hærri en núv. stjórn hefur þegar lagt á. Núv. ríkisstj. hefur þess vegna ekki enn þá komist upp í þann skattlagningarþunga sem þessir ágætu þm. voru ánægðir með að samþykkja á síðasta þingi, þótt það sé að vísu rétt, að hann átti ekki að taka gildi fyrr en á næsta ári samkv. ákvæðum frv. Svona málflutningur ber frekar keim af lýðskrumi heldur en ábyrgri umræðu um skattamál í þjóðfélaginu, þ.e. að grípa þetta tilefni, sem gefið er með þessari till., til þess að flytja fram skoðanir af þessu tagi, þegar haft er í huga það skattafrv, sem hv. þm. stóðu sjálfir að hér s.l. vor. Það kom fram hjá fjmrh. fyrir nokkru á Alþ., að hann benti rækilega á þessa staðreynd, og ég hélt satt að segja að sú ábending hefði nægt til þess, að fulltrúar Sjálfstfl. færu sér hægt í þeim fullyrðingum, a.m.k. hér á Alþ., sem hægt er að lesa í málgögnum flokksins, enda hefur ekki verið andmælt þeirri skoðun fjmrh., að skattlagningarbyrðin, sem felst í sumum þáttum þess frv. sem afgreitt var hér s.l. vor, sé með tilliti til þeirra fyrningarreglna og annarra ákvæða, sem í lögunum eru, meiri en felst í þeim brbl. sem núv. ríkisstj. setti. Þetta er staðreynd, sem ekki er hægt að mótmæla, og ég held, að það sé rétt að hún komi fram hér aftur, þótt fjmrh. hafi gert grein fyrir henni á sínum tíma. Það er vissulega rétt, að ríkisstj. lagði á nokkra viðbótarskatta sem lið í baráttunni gegn verðbólgunni. Hún reyndi að dreifa þeirri skattbyrði sanngjarnt, og ég tel alls ekki að þær aðgerðir séu tilefni til þess að afneita möguleikum á framkvæmd þeirrar ágætu hugmyndar sem í þessari till. felst, eins og tveir síðustu hv. ræðumenn virtust gera. Og það gildir eiginlega hið sama um ummæli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur um eignarskatt. Ef það væri rétt, að sá eignarskattsauki, sem lagður var á, gæfi tilefni til þeirra ummæla, þá ætti eignarskatturinn sjálfur í heild sinni að vera fordæmanlegur á sama hátt. Það var ekki í þessum aðgerðum lagður eignarskattur á neina aðila sem ekki báru hann fyrir. Það var ekki lagður eignarskattur á neina aðila sem síðasta hæstv. ríkisstj. lagði ekki eignarskatt á. Öll stóru orðin um ranglæti þessa skatts voru ekki höfð uppi þegar síðasta ríkisstj. var að leggja eignarskatt á nákvæmlega sömu aðila. Það má hins vegar deila um það, hvort hefði átt að auka eignarskattinn um þau 50% sem þarna var gert, og það getum við vissulega rætt hér. En mér finnst það einum of áróðurskennt að fara nú allt í einu, eftir að sömu þm. hafa á undanförnum árum staðið að því að nota þennan skatt í ríkum mæli til tekjuöflunar, að fordæma hann þá eins og gert var hér áðan. Mér finnst það bera keim af því, að um leið og menn flytja sig frá stjórnarsæti í stjórnarandstöðusæti, þá skipti menn um skoðanir. Ég held að það sé óhollt fyrir álit manna á lýðræðislegum stofnunum þessa lands og lýðræðislegum stjórnarháttum á Íslandi, að þeir, sem kjörnir hafa verið til þess að sitja í hinum lýðræðislegu stofnunum og fara þar með fulltrúavald þjóðarinnar, skipti svo snögglega um skoðanir eftir því hvort þeir eru með eða móti ríkisstj. hverju sinni. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því, að skattlagning á eldra fólki, ellilífeyrisþegum, er vandamál í þróuðum þjóðfélögum af okkar tagi. Það er að vísu ekki tími til þess né eðlilegt í umr. um það mál, sem hér er á dagskrá, að fara ítarlega út í það mál. En ég vil aðeins láta það koma hér fram, að í Danmörku, þar sem þessi mál hafa verið rækilega könnuð, hafa menn komist að þeirri niðurstöðu, að vænlegasta leiðin til að glíma við þetta tæknilega vandamál, þ.e. hvernig hin almenna skattlagning kemur niður á ellitifeyrisþegum, sé ekki fólgin í aðgerðum með skattalögum, heldur fólgin í hækkun ellilífeyrisins sjálfs og það sé vænlegri aðferð til að komast fram hjá þeim erfiðleikum sem þarna eru á ferðinni, því misrétti sem oft getur komið upp, heldur en reyna að gera það eftir leiðum skattalaganna sjálfra. Hugmyndir um að nálgast þetta vandamál, þetta misræmi í skattlagningu ellilífeyrisþega í sambandi við ellilífeyrinn sjálfan, í stað þess að gera það með skattalögum, finnst mér að þurfi að koma til athugunar hér á Alþ. ásamt þeim einstöku brtt. við brbl. sem settar hafa verið fram. Varðandi niðurfellingu söluskatts, þá er vissulega rétt að orðræður sérfræðinga um það mál á undanförnum árum reyndust sem betur fer ekki réttar. Það kennir okkur að í þeim efnum sé a.m.k. varasamt að trúa öllum fullyrðingum sem þar komu fram, þótt rétt sé einnig að hafa í huga að þá var eingöngu um að ræða niðurfellingu söluskatts á kjöti, en hann ætti að standa á öðrum matvörum. Með tilliti til eðlis verslunarhátta hér í þessu landi, að almennar matvörur og kjötvörur eru yfirleitt seldar í sömu sérverslunum, var niðurfelling á þessu í heild mun auðveldari í framkvæmd heldur en ef einstakir vöruþættir hefðu verið teknir út úr. Ég gat ekki stillt mig um það, vegna þess hve umr. um þetta mál var notuð til þess að koma hér á framfæri að mínu viti frekar grunnhugsuðum áróðursfullyrðingum gagnvart skattastefnu núv. ríkisstj., að benda aðeins á nokkur atriði í þessu sambandi, án þess að ég skoði það sem tilefni til þess að nota þessa ágætu till. til almennra umr. um skattastefnu ríkisstj. svo og þeirrar ríkisstj, sem hér sat s.l. 4 ár.



Herra forseti. Þessar umr. um þessa ágætu till. hafa tekið aðra stefnu en till. gefur tilefni til, og er ekki nema gott um það að segja, en ég ætla að leiða það hjá mér. Í mörg ár voru möguleikar sveitarfélaganna, sérstaklega úti um land, til varanlegrar gatnagerðar mjög takmarkaðir, þar sem engir sérstakir tekjustofnar voru til í þessu skyni. Á þingum sveitarfélaga voru þessi mál mjög til umræðu, enda eitt af grundvallarskilyrðum fyrir búsetu úti um landið. Ég átti sæti á Alþ. sem varamaður 1973, og þá flutti ég frv. til l. um gatnagerðargjöld sem hv. Alþ. samþykkti sem lög á því þingi. Og ég verð að segja það, að ég fagnaði því mjög. Eftir þessa lagasetningu hófst mjög ör framþróun á þessu sviði hjá sveitarfélögunum víðs vegar í þéttbýlisstöðum úti um landið. Samband ísl. sveitarfélaga beitti sér fyrir samningum við Byggðasjóð um lán til sveitarfélaga út á fyrir fram gerðar gatnagerðaráætlanir, þ.e.a.s. 80% af álögðu gatnagerðargjaldi eða 25% af framkvæmdakostnaði sem greiðist á 4–5 árum af innheimtum gatnagerðargjöldum. Samhliða þessu var reglum um þéttbýlisvegaféð breytt, þ.e. hinn svokallaði 25% sjóður myndaður, sem varð mjög til styrktar þessum framkvæmdum sem eru víða fyrirferðarmestar við þjóðvegina þar sem þeir liggja í gegnum þéttbýlisstaðina. Aðalvandamál sveitarfélaganna í dag er að Byggðasjóður hefur ekki haft yfir að ráða nægjanlegu fjármagni til að fylgja eftir framkvæmdahraða hjá sveitarfélögunum sem flestöll vinna, eins og áður sagði, eftir fyrir fram gerðri 10 ára framkvæmdaáætlun. Á þessu þarf að ráða bót, og þess vegna get ég tekið undir það með flm., að það er mjög nauðsynlegt að sveitarfélögin eigi kost á meira fjármagni til framkvæmda á þessu svíði. En ég vil einnig benda á það, að sveitarfélögin hafa möguleika á svokölluðu A-gatnagerðargjaldi til að standa undir gatnagerð í þessu skyni og nota það mjög. Um afturvirkni B-gjalds vil ég segja, að um þörfina fyrir þetta atriði má vissulega deilda og ég tel að það varði, sem betur fer, aðeins fá sveitarfélög og þá helst þau sem búið hafa við sérstöðu að þessu leyti, þ.e.a.s. bundið slitlag, sem hefur komið á vegna aðstöðu sem önnur sveitarfélög höfðu ekki. Ég dreg í efa nauðsyn þessarar afturvirkni og raunar réttmæti og ég er þess vegna á móti slíku. Um söluskattinn af snjómoksturstækjum sveitarfélaga verð ég að segja að hann er mjög óréttlátur enda hafa sveitarfélögin í áraraðir barist fyrir því að þurfa ekki að greiða söluskatt af eigin vinnuvélum við hinar ýmsu framkvæmdir innan sveitarfélagsins svo sem gatnagerð, holræsi, vatnsveitur o.s.frv. En þetta hefur ekki fengið hljómgrunn hjá stjórnvöldum til breytinga, og er það miður. Þarna er um verulegan lið að ræða í rekstri sveitarfélaga, og mörgum finnst óeðlilegt að sveitarfélögin skuli ekki mega nota eigin tæki til eigin framkvæmda án þess að greiða af því sérstakt sölugjald til ríkisins. Að öðru leyti get ég tekið undir margt sem kemur fram í þessari till. og grg., en ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér.



Herra forseti. Ég vil taka heils hugar undir efni þessarar till. til þál. um aukna aðstoð við sveitarfélög vegna lagningar bundins slitlags á vegi í þéttbýli. Ég efast ekkert um að hv. þm. Jón G: Sólnes er, eins og raunar kom fram í ræðu hans, í hjarta sínu fylgjandi efni þessarar till., þótt hann drægi nokkuð í efa að til þess muni viðra að fá það fé sem til þess arna sé nauðsynlegt. Svo að ég afgreiði strax í upphafi máls míns þá aths. sem hann gerði við ummæli í grg. varðandi söluskatt til ríkisins af snjómokstri á götum af eigin vinnuvélum, þar sem hv. þm. Jón G. Sólnes sagðist hafa grun um að þennan söluskatt hefði Akureyrarbær ekki borgað, þá er ég hræddur um að þarna hafi þá hlaðist upp reikningar hjá Akureyrarbæ og óvarlegt hafi verið af hv. þm., sem ég veit að vill byggðarlagi sínu ákaflega vel, að vekja athygli á slíku svo harður rukkari sem ríkissjóður er, ekki síður nú en áður. Af því að hv. þm. Jón G. Sólnes vitnaði í frv. til l. sem hann hefði flutt árið 1976 ásamt hæstv. forseta þessarar deildar, hv. þm. Braga Sigurjónssyni, þá hlýt ég nú að greina frá því, að ég horfði á andlit hæstv. forseta með eftirvæntingu þegar Jón G. Sólnes gat um þetta frv., sem þeir hefðu flutt saman árið 1976, og bjóst hálfgert við því, að forsetinn mundi mótmæla. En það færðist bjart gleðibros yfir andlit hans þegar hann minntist þessa frv. sem flutt var í þágu allra bæjarfulltrúa á Akureyri. Sannleikurinn er náttúrlega sá, að ekkert slíkt frv. var flutt árið 1976. Slíkt frv. var flutt árið 1975, ég hef það hér fyrir framan mig, og hv. þm. Bragi Sigurjónsson var alls ekki meðflm. að þessu frv. Flm. voru Jón G. Sólnes, Ingi Tryggvason og Stefán Jónsson, þ.e.a.s. þm. Norðurl. e. í Ed., og í grg. segir frá því, að þeir flyttu þetta frv. í samráði við þm. kjördæmisins í Nd. að beiðni bæjarstjórnar Akureyrar. Þetta frv., sem var flutt að nær 70% af öðrum mönnum en hv. þm. Jón G. Sólnes sagði frá og á öðru ári, fjallar efnislega raunverulega um hið sama í þágu Akureyrarbæjar og þessi þáltill. sem er til umr. núna. Hv. þm. Jón G. Sólnes sagðist búast við því, að vegna aukinnar skattpíningar í landinu væri mikill vafi á að nú fengist samstaða um slíka skattheimtu með afturvirkni á Akureyri eins og þá fékkst. Þó kemur það í ljós í grg. með frv., að í grundvallaratriðum er afstaðan óbreytt. Á bls. 3 í þskj. .frá 1975, í grg., segir: „Óréttlátt er að fasteignaeigendur, sem hafa beinan hag af að vera við fullgerðar götur, taki engan þátt í fyrirhuguðu átaki við varanlega gatnagerð, en að öðrum fasteignaeigendum, sem í áratugi hafa verið við ófullgerðar götur, verði gert að greiða sérstakt malbikunargjald. Hinir síðarnefndu fasteignaeigendur hafa greitt sín gjöld til bæjarsjóðs, margir áratugum saman, til jafns við hina og þar með tekið þátt í kostnaði við lagningu bundins slitlags hjá þeim.“ Hafi þetta verið réttlætismál árið 1975, þá sé ég ekki með hvaða hætti stjórnarskipti fá orkað því, að það sé ekki enn réttlætismál 1978. Reyndar er ég þeirrar skoðunar, að hér sé um að ræða réttlætismál. Nú vil ég alls ekki nudda hv. þm. Jóni G. Sólnes upp úr fótaskorti á lítilfjörlegum minnisatriðum. En ég veit að þar skjöplaðist honum, að vorið 1975, eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir tók fram í ræðu sinni, voru samþykkt lög um atriði þessi með 5 ára afturvirkni. Við afgreiðslu þeirra laga var hv. þm. Jón Sólnes, að mig minnir, - hann leiðréttir mig ef ég fer rangt með, - þá var hann fjarverandi og kynni að hafa gert aths. við þetta um 5 ára afturvirknina við afgreiðslu laganna úr þessari hv. d. einmitt á því vori, ef hann hefði frá því að við þremenningar fluttum lagafrv. í jólaönninni 1974, á því tímabili, komist að þeirri niðurstöðu, að þrátt fyrir allt væri óréttlátt að láta þessi lög verka aftur fyrir sig og óréttlætið, sem gerð er grein fyrir í prýðilegri grg. í þskj. sem við fluttum, - óréttlætið sem þar er gerð grein fyrir neðarlega á bls. 3, hafi í rauninni verið réttlæti. En ég mótmæli því harðlega, að það geti átt sér stað að grundvallaratriði í þessum réttlætismálum hafi umhverfst svo síðan vorið 1975. Ég er viss um að þetta atriði, sem lýtur að bundnu slitlagi á götur þorpanna okkar úti á landi, er eitt hinna þýðingarmestu byggðarmála. Það er staðföst skoðun mín, að enda þótt þau byggðarlög þar sem síðast var farið að leggja bundið slitlag, svo sem Ólafsvík, eigi ekki við það vandamál að stríða, sem lýtur að mismunun á aðstöðu þeirra, sem lengst hafa búið við götur með bundnu slitlagi, og hinna, sem ekki hafa búið við slitlag, þá eru það býsna mikilvægt í öðrum byggðarlögum, svo sem á Akureyri og að hluta á Siglufirði. Ég geri mér ljósa grein fyrir því, að einmitt það atriði sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir benti á, sem lýtur að heildargjöldum fólks á langri starfsævi, er vissulega vert íhugunar, vegna þess að margar hafa sveiflurnar verið teknar í íslenskum skattamálum á síðustu 40–50, jafnvel 60 árum, og þær hafa verið með ýmsum hætti. Í þessu sambandi hygg ég aftur á móti, þó að ég telji æskilegt að úttekt verði nú gerð á heildargjöldum þessa gamla fólks sem er sumt í þann veginn að ljúka starfsævi og annað hefur lokið henni fyrir löngu. Þá hygg ég að sú úttekt mundi ekki snerta þetta atriði svo mjög, heldur kæmi inn annars staðar.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs út af skringilegri ræðu sem hv. 3. landsk. þm. hélt. Hv. 3. landsk. þm. taldi það heldur lýðskrumskennt, að annar þm. færi hér upp í ræðustól og dirfðist að ræða efnisatriði þessa máls sem hér liggur fyrir. Það tel ég ekki vera lýðskrum, heldur skyldu, svo einfalt er það. Það er fjallað um mál sem vissulega þarf að leysa. Það er bent á leiðir sem eru afar umdeilanlegar. Að setja fram skoðun sína á slíku og vara við afleiðingum af því að rýmka um of heimildir sem gætu verið notaðar með mjög vafasömum hætti, tel ég skyldu þm. að gera. Og ég bætti við einu atriði sem ég efa ekki að hv. 3. landsk. þm. teldi nokkuð lýðskrumskennt, en ég mun gera það samt. Slík heimild í höndunum á hv. stjórnmálamönnum þeim sem nú fara með meirihlutavald í borgarstjórn Reykjavíkur er hættulegt tæki að mínum dómi.  Ég efa ekki að góður hugur sé á bak við þá tillögugerð sem hér liggur fyrir. En sjálfsagt er að benda á þá hættu sem í framkvæmd hugmyndanna gæti falist. Skringilegasti kaflinn í ræðu hv. 3. landsk. þm. var þegar farið var að blanda þessum efnislegu ábendingum saman við hugleiðingar um skattalög síðustu ríkisstj. Ég vil nú taka fram, að þau tel ég vera einhverja vönduðustu skattalagagerð sem framkvæmd hefur verið á Alþ. Hún var óvenjulega lýðræðislega framkvæmd. Þá á ég við að almenningur í landinu, fólkið sem greiða átti skattana, fékk óvenjugott tækifæri og langan tíma til að fjalla um þetta mál, áður en það kom til lokaafgreiðslu á Alþ., og vissulega hafði verið tekið tillit til mjög margra og ákveðinna ábendinga sem frá gjaldþegnunum komu. Sem rök fyrir máli sínu og því, að hv. þm. taldi einkennilegt að við sjálfstæðismenn bentum á vankanta á því máli sem hér liggur fyrir, nefndi hann að þetta væri óþarfi, því að núverandi stjórnarflokkar hefðu hvergi nærri komist upp í þá skatthæð eða hvergi nærri lagt þá skattbyrði á borgarana sem gert væri ráð fyrir í skattalögunum sem samþykkt voru á s.l. vori. Og nokkru síðar í ræðunni bætti hv. þm. sem betur fer við, að það væri nú kannske ekki von, því að þau lög taka raunar alls ekki gildi fyrr en á næsta ári. Það verður ekki farið að greiða skatt eftir þeim lögum fyrr en á árinu 1980, svo að það er nú kannske ekki alveg allt framkvæmt með sama hætti og gert er ráð fyrir í þeim lögum. Því var auðvitað alveg sleppt í ræðu hv. þm. að leggja heildarmat á þau lög. Enn fremur nefndi hv. þm., að það væri ekki neitt athugavert við hugmyndir hæstv. núv. ríkisstj. að leggja eignarskattsauka á fólk, unga sem aldna, vegna þess að það væri alls ekki lagður eignarskattur á aðra en þá sem þegar bæru hann! Það var rétt eins og það skipti ekki nokkru einasta máli þó að eignarskattsbyrðin yrði þyngd og þó að eignarskatturinn væri aukinn um 50%. Ég hefði haldið að það skipti töluverðu máli að leggja einmitt ekki meiri skatt á þá sem hafa of mikla skattbyrði fyrir - og allra síst mætti vega í þann knérunn sem ég nefndi í fyrri ræðu, að nota húsnæði fólks, frumþörf fólks í lífinu fyrir húsnæði sem skattstofn æ ofan í æ. Að þessu leyti hafa ekki verið nein skipti á skoðunum mínum, mér er alveg sama hver er í ríkisstj., þetta finnst mér vera grundvallaratriði.  Hitt er svo annað mál sem kemur ekki beinlínis þessu máli við, að hv. þm. var svo vinsamlegur að benda á að hann teldi með öllu óverjandi að skipta um skoðun. Það tel ég ekki. Mér finnst það alveg sjálfsagt, ef menn sjá að þeir hafi áður haft rangt fyrir sér. Þá er eðlilegt að skipta um skoðun. Ég hélt nú kannske, að hv. þm. gæti þar sjálfur trútt um talað og skildi vel að það gætu fyrir fundist stjórnmálamenn sem hafa skipt um skoðun á lífsleiðinni - eða hefur hv. þm. kannske ekki skipt um skoðun þegar hann skipti um flokk? Það er reyndar ekki alveg víst, ég veit það ekki. En það kemur þá væntanlega fram í þingstörfum hv. þm. Sjálfsagt þótti mér að draga þetta atriði fram og láta því ekki ósvarað þegar haldið er fram, að það sé lýðskrum af hálfu þm. að benda á galla sem falist geta í efnisatriðum þeirra mála sem fram eru lögð. Ef við sjáum þá galla eða teljum að málin séu haldin þeim göllum, þá höfum við skyldu til að benda á þá.



Þær aths., sem ég flutti áðan í sambandi við þetta mál, áttu ekki af minni hálfu að verða til þess að hér yrðu stórpólitískar umr. í sambandi við þessa að mínu áliti meinlausu þáltill. Út af ummælum hv. 3. landsk. þm., Ólafs Ragnars Grímssonar, um það, að við Sjálfstæðisþm., sem tekið höfum þátt í þessum umr., höfum verið að koma á framfæri áróðurssöng út af skattlagningu samkv. brbl. núv. ríkisstj., þá vil ég bara segja það, að ég held að hvenær sem minnst er á skattlagningu eða einhver gjöld, þá ætti honum, hv. stuðningsmanni núv. ríkisstj., að vera það kunnugt, að þá fyrst og fremst svíða þau ákvæði á baki manna sem eru í svokölluðum brbl. um aðgerðir í efnahagsmálum. Hvernig hann getur fundið þeim orðum stað, að enn sé ekki búið að ná því hámarki sem ákveðið var í þeim nýju lögum um tekju- og eignarskatt sem afgreidd voru á síðasta þingi, það er mér torráðin gáta. Ég held að eina skýringin, sem þar getur verið um að ræða, sé að hann rugli þar saman frv. sem sýnt var á þinginu um staðgreiðslukerfi skatta og prósentur þar. Ef ég man rétt var í skattalögunum, sem við vorum að samþykkja í vor, hæsti skattstigi 40% af tekjum. En nú samkv. þeim breytingum, sem hafa verið gerðar á lögum um tekju- og eignarskatt, er allt í einu búið að finna upp nýjan skattstofn, fyrningar, sem eru af öllum aðilum taldar vera alveg nauðsynlegar hverju fyrirtæki, að geta afskrifað eða lagt í sjóð verðmæti til þess að geta endurnýjað þá hluti sem nauðsynlegt er að endurnýja, hvort heldur eru fasteignir eða tæki til rekstrarins. Þá er þetta allt í einu orðið skattskylt. Svo á það ekki að vera nein viðbót að mati hv. 3. landsk. þm. að það er búið að koma með viðbótartekjuskatt, tekjuskatt sem var ekki einu sinni lagður á sama gjaldstofn og ráðgert er í núgildandi skattalögum, heldur er hann lagður á allt annan gjaldstofn, því að hann er lagður á svokallaðar vergar tekjur, þannig að ekki er búið að draga frá leyfilegan frádrátt þegar skattstofninn er reiknaður út. Það skiptir því máli, að þó að talað sé um 6% aukningu á skatti, þá er skattbyrðin miklu meiri í prósentum en lögin tilgreina. Út af ummælum um niðurfellingu söluskatts af kjöti, þá er rétt að það kemur sér sjálfsagt mjög vel fyrir allan almenning og að vissu leyti er gott að það hefur tekist að framkvæma það að fella niður söluskatt af kjöti. Og auðvitað er ekki ástæða til annars en að fagna því, að þar flutu með allar matvörur, að ég tali ekki um allt bruggefni. Það hefur ekki litla þýðingu fyrir margar fjölskyldur að losna við söluskattinn af bruggefninu, hann var nokkuð verulegur, og ekki virðist draga úr aðdáun og þakklæti fyrir það. Ég hygg að þar mæli ég fyrir munn margra sem fögnuðu þeirri ráðstöfun. Ég vil alveg sérstaklega biðja hv. 4. þm. Norðurl. afsökunar. Mér hefur orðið á þarna mjög mikil skyssa og er þar um að kenna leiðinlegu misminni mínu, og skal ég taka á mig allar vítur og ákúrur í því sambandi. Það er ekki sæmilegt fyrir þm. að koma hér upp og telja upp flm. að frv. og telja upp allt aðra en þar var um að ræða, því auðvitað átti ég að geta þess og þarf ekki að taka það fram, að hv. þm. Stefán Jónsson, 4. þm. Norðurl. e., hefur að mínu mati ávallt verið við því búinn og ötull stuðningsmaður að öllum þeim málum sem að mínu mati hafa getað orðið til heilla og góðs fyrir íbúa í Norðurlandskjördæmi eystra. Hitt er svo annað mál, að ég hef svolitlar áhyggjur af því, að nú kunni að fara svo illa, þrátt fyrir góðan hug og vilja þessa ágæta hv. þm., að hann verði þátttakandi í aðgerðum sem jafnvel gegn hans ágætu fyrirætlan verði íbúum kjördæmis hans til mikillar óþurftar. Áður en ég skil við þessa fljótfærnislega röngu tilvísun mína í sambandi við flm. þess frv., sem ég gerði að umræðuefni áðan, vil ég aðeins taka fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að það að draga hæstv. forseta deildarinnar, 3. þm. Norðurl. e., í þessar umr. var á engan veg gert með því hugarfari, eins og kom oft fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. á framboðsfundunum í sumar, þegar hann tók fram hvað eftir annað að hann yrði að fara dálítið gætilega í því að skamma frambjóðendur Alþfl., því að það gæti verið að það þyrfti að nota þá eftir kosningar. Ég vil taka fram, að það að ég var að minnast á að hv. 3. þm. Norðurl. e. hafi verið samflm. minn að þessu margnefnda frv. var ekki á neinn hátt byggt á því, að ég hafi í huga að brúka þennan hv. þm. til eins eða neins í framtíðinni. Þessu vildi ég koma til skila. Eins þykir mér rétt í sambandi við þau ummæli, sem fallið hafa hér út af söluskattsskyldu á notkun vinnuvéla við snjóruðning í kaupstöðum og annað, að láta það koma skýrt fram, að þó að ég kannist ekki við þetta mál, og mér finnst þetta einkennilegt, þá er ég ekki í nokkrum vafa um að það eru engir ógreiddir reikningar á Akureyrarbæ hjá ríkissjóði í sambandi við þetta mál frekar en annað sem Akureyrarkaupstaður á að borga. Herra forseti. Ég skal svo ekki lengja umr. þessar út af fyrir sig mikið. Ég vil enn ítreka það, að þótt manni hafi fundist að gæti verið möguleiki á því og ágæt samstaða hafi á sínum tíma verið meðal bæjarfulltrúa í bæjarstjórn Akureyrar um flutning á þessu ágæta frv., sem við hv. 4. þm. Norðurl. e. byrjuðum fyrst tveir að flytja, - ég get nú bætt um söguna en betur, því að við fluttum þetta frv. hér fyrir þing fyrr og vorum þá aðeins tveir um hituna, og það sýnir hvílíkir brautryðjendur við erum á þessu sviði, - að þó að full samstaða hafi verið meðal bæjarfulltrúa í bæjarstjórn Akureyrar um gildi og þýðingu þessa máls þá, þá er ég ekki í nokkrum vafa um að það eru margir bæjarfulltrúar og ég hygg að þurfi ekki endilega að vera úr flokki núverandi stjórnarandstæðinga, sem muni vilja endurskoða afstöðu sína um það, hvort þeir treysti sér að ganga nú á árinu 1978 og í byrjun árs 1979 lengra á þann veg að skattleggja fasteignir, einmitt með tillíti til þeirrar stefnu sem þessi mál hafa tekið í höndum núv. hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu ekki blanda mér neitt inn í þær umr. sem farið hafa hér fram í sambandi við innheimtu tekjuskattsauka, eins og nokkuð hefur borið við í þessum umr. Mér finnst ekki viðeigandi að blanda því saman við umr. um till. á þskj. 68. Hins vegar stendur í því ágæta þskj., að óskað sé eftir auknum stuðningi við sveitarstjórnir til að hraða lagningu bundins slitlags á vegi í þéttbýli, og þar er ég á margan hátt mjög á sama máli og fim. þessarar þáltill., því að ég hef séð hversu geysilegum stakkaskiptum bæir um land allt hafa tekið við það, að á götur hefur verið sett ýmist olíumöl, malbik eða steypa. Bæir eru gjörsamlega óþekkjanlegir síðan, snyrtimennska hefur aukist þar og áreiðanlega vellíðan fólksins, og slit tækja hefur minnkað á þeim stöðum. En eins og nefnt hefur verið hér munu svokölluð B-gjöld til gatnagerðar í þéttbýli hafa verið samþykkt nú fyrir þrem árum u.þ.b. að ósk ýmissa sveitarstjórnarmanna. En þegar til kom að framkvæma þau lög kipptu margir sveitarstjórnarmenn að sér hendinni mjög harkalega, því að þeim, sem áður óskuðu eftir þessum lögum, leist ekkert á þegar átti að fara að innheimta gjöldin. Þetta er með verst þokkuðu sköttum sem hafa verið settir á í bæjarfélögunum á síðustu árum, ef ég veit rétt, og viðurkenni ég þetta þrátt fyrir að í mínu bæjarfélagi, Akraneskaupstað, var ég fylgjandi því, að þessi leið væri farin. En ég mun aldrei fara hana aftur, m.a. vegna þess að gjöldin komu einkum á gamla bæjarhlutann í Akranesi þar sem nú býr einkum og sér í lagi gamla fólkið. Það er nefnilega sama þróunin á Akranesi og í öðrum bæjarfélögum, eins og er hér í Reykjavík, að gamla fólkið verður eftir í gamla bæjarhlutanum, og á þau svæði lögðust B-gjöldin. Þetta fólk var búið að greiða gatnagerðargjöld að verulegu leyti, kannske ekki jafnhá og þeir sem seinna komu til, en ég mun undir engum kringumstæðum treysta mér til þess að fylgja því ákvæði, sem stendur í þáltill., að afnema takmarkanir á afturvirkni heimildar til innheimtu á gatnagerðargjöldum, að vega aftur í sama knérunn, hver sem átti sök á áður. Að slíkum málum get ég ekki staðið og því mun ég ekki geta samþykkt þennan þátt þáltill.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd flm. þakka þær jákvæðu undirtektir sem till. okkar hefur fengið hér í umr. í deildinni, en tel ástæðu til að víkja lítillega að þeim öðrum ummælum sem hér hafa fallið um till., og þá fyrst að ummælum hv. síðasta ræðumanns, Braga Níelssonar. Hv. þm. tekur réttilega fram, að B-gjöld svokölluð til gatnagerðar hafi reynst óvinsæl þar sem þau hafi verið á lögð, og það er vissulega alveg rétt. Þau eru fyrst og fremst óvinsæl fyrir það, að víðast hvar hafa sveitarstjórnir neyðst til þess að leggja þau á í hámarki vegna takmarkana um afturvirkni laganna og innheimtunnar. Til þess að hafa eitthvert fé úr að moða hafa sveitarfélögin víðast hvar farið inn á þá leið að leggja B-gjöldin á í algjöru hámarki, þar sem það er heimilt, vegna þess að það eru svo margir sem sleppa við þátttöku. Af þeim sökum verður álagning B-gjaldanna einstaklega þungbær þeim sem fyrir innheimtunni verða, en hinir auðvitað því fegnari sem sleppa við innheimtuna. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að ef hv. þm. skoðaði málið í þessu ljósi, þá mundi hann á ný greiða atkvæði með því að leggja á gatnagerðargjöld í sínu sveitarfélagi, kannske í örlitið hóflegri mynd en þeir hafa neyðst til að gera vegna takmarkana innheimtuákvæðanna. Út af þeim ummælum, sem hér hafa komið fram hjá flm. till. um sérstakt fasteignagjald á Akureyri, er líka rétt að benda á, að sú till. kom fram í því formi sem hún var þá, um sérstök fasteignagjöld bundin við Akureyri, eingöngu vegna þess að strax verður vart við óánægju meðal sveitarstjórnarmanna víða um land. Það var víðar en á Akureyri sem þessi óánægja kom fram, að takmarkanir skyldu settar í lög um innheimtu gatnagerðargjalda, en Alþ. var nýbúið að samþykkja þessar takmarkanir. Var því ósköp eðlilegt að þeir, sem vildu reyna að draga úr óréttlæti þessarar ákvörðunar, færu einhverjar aðrar leiðir heldur en þær að flytja till. um að endurskoðuð yrðu lagaákvæði sem Alþ. var nýbúið að samþykkja, og af þeim sökum kemur til flutningur á till. um sérstök fasteignagjöld á Akureyri, sem ég leyfi mér að fullyrða að felur ekki í sér meira réttlæti en það að afnema ákvæðin um afturvirkni gatnagerðargjalda. Nú er Alþ. á annan veg saman sett en þá var, og þá finnst mér ákaflega eðlilegt að reynt verði á hvort afstaða þess þings, sem nú kemur til með að fjalla um þessi mál, er hin sama og var á árinu 1975. Ég leyfi mér að vona að hún sé breytt, og af þeim sökum hef ég gerst flm. að þessari tillögu. Ég er hræddur um það hins vegar, að hv. 2. þm. Norðurl. e. fengi skömm í hattinn frá flokkssystur sinni, ef hann á hinn bóginn tæki upp till. sem hann flutti samkvæmt tilmælum sveitarstjórnarinnar á Akureyri, því að nóg finnst henni og honum víst líka eftir þeim ummælum sem hér hafa fallið, að gert í sambandi við ógnvænlega skattpíningu, svo að vitnað sé beint í það orðalag sem hv. þm. viðhafði, en sú afsökun fyrir því að draga að leiðrétta rangláta skattheimtu má ekki bitna á aðeins hluta af þegnum þessa lands. Við hljótum að vera sammála um það, að ef við neyðumst til að leggja á skatta, þá sé sanngjarnt að þeir séu lagðir sem jafnast á alla þegna landsins, en ekki bara einhvern hluta þeirra og þannig að tilviljun er algerlega látin ráða hverjir lendi í innheimtuaðgerðunum og hverjir ekki. Af þeim sökum langar mig aðeins til þess að rifja upp það sem ég veit reyndar að flestir þm. munu gera sér grein fyrir, ef þeir velta málinu fyrir sér, að framkvæmdir við lagningu varanlegs slitlags í nær öllum sveitarfélögum, þar sem ég þekki til, byrja í miðkjarna þeirra, þar sem er oftast nær, ef svo mætti að orði komast, viðskiptamiðstöðin og viðskiptahverfin. Íbúðahverfin hafa yfirleitt verið látin sitja á hakanum. Af þessum sökum kemur í ljós, að þar sem fyrst er hafist handa um lagningu slitlags á götur í sveitarfélögum og þar sem afturvirkni innheimtuákvæðanna hindrar að hægt sé að fara lengra aftur í tímann en 5 ár, þá eru það yfirleitt viðskiptafasteignir sem sleppa við að taka þátt í greiðslu þessara gjalda. Mér datt í hug, meðan ég stóð í þeirri meiningu, eins og fram kom hér áðan, að hæstv. forseti þessarar deildar hefði verið einn af flm. frv. um fasteignagjald á Akureyri, að þær stofnanir, sem þessi tveir þm. voru æðstu menn í æðsta forsvari fyrir, eins og t.d. Landsbankinn á Akureyri og Útvegsbankinn á Akureyri og margar fleiri viðskiptastofnanir á Akureyri, voru einmitt þær sem sluppu víð félagslegu þátttökuna í þessum framkvæmdum.  Hv. þm. Alexander Stefánsson, 5. þm. Vesturl., sem er höfundur að lagafrv. því sem samþykkt var á sínum tíma um gatnagerðargjöld, minntist aðeins á A-gjaldið sem einhverja hugsanlegu lausn. En það er mikill misskilningur. A-gjald er eingöngu bundið við nýframkvæmdir og getur aldrei innheimtist í það ríkum mæli, að það geti orðið nokkur aðstoð við að leggja bundið slitlag. Það er aðeins bundið við framkvæmdir við undirbyggingu vega og aðeins innheimt hjá þeim sem eru jafnframt að byggja við þessa nýju vegi, þannig að það íþyngir eingöngu þeim sem standa í húsbyggingum á sama tíma, en leysir ekki á nokkurn hátt þann vanda sem við erum hér að leitast við að finna lausn á. Ég verð að segja, að mér finnst ákaflega eðlilegt að hv. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, geri hér ekki fyllilega grein fyrir þeim vanda sem hér er til umr. og snýr að sveitarstjórnum og sveitarfélögum úti á landi. Ég virði henni það til nokkurrar vorkunnar, því að Reykjavík mun líklega vera það sveitarfélagið sem best stendur að vígi og þarfnast minnstrar aðstoðar við að leysa þessi vandamál, þó að þau megi kannske finna hér í nýjustu úthverfunum. En þá er ég þess fullviss, að Reykjavíkurborg þarf ekki á neinni sérstakri aðstoð að halda af hálfu ríkisvaldsins til að leysa þessi vandmál og af þeim sökum hefði mátt undanskilja Reykjavík og kannske næstu bæjarfélög í þessum hugmyndum okkar, en það kemur vafalaust fram ef þessi till. nær fram að ganga. Það má taka undir orð hv. 5. þm. Reykv. og segja að deila megi um réttlæti í afturvirkni laga hverju sinni. En ég fæ ekki séð að réttlætið þurfi nauðsynlega að binda við 5 ára afturvirkni eða það sé eitthvað meira réttlæti fólgið í því að takmarka afturvirkni við 5 ár, fremur en 10 eða 15. Mín réttlætiskennd er ekki takmörkuð við 5 ára áætlun. Það eru alveg hreinar línur. En það getur vel verið að einhverjir þm. séu haldnir þeim annmarka, að réttlæti þeirra nái ekki nema 5 ár fram eða aftur í tímann. Mér finnst hins vegar gífurlegt ranglæti fólgið í takmörkun á þessari margumræddu afturvirkni. Þeir, sem hafa búið við forina, eru álitnir nógu góðir til þess að borga kostnaðinn við að firra sjálfa sig vandræðum, en hinir, sem hafa um langt árabil búið við rykbundnar götur, skulu verða gjaldfríir. Andstaðan við það að breyta þessum ákvæðum er afsökuð og hefur verið afsökuð með því, að þessa muni í ríkum mæli bitna á gamla fólkinu, og þm. Sjálfstfl. hafa nú nýverið skipt um skoðun og gerast nú hvað harðastir talsmenn hagsmuna aldraðs fólks á Alþ. og víðar. Það er að vísu ánægjulegt að hafa eignast þarna skyndilega nýjan samherja. Ég vil ekki gera það að löngu umræðuefni, en vil stinga því að þeim hv. þm., sem óttast að samþykkt þáltill. okkar muni bitna harkalega á öldruðu fólki, að ég væri vissulega tilbúinn til þess og lýsi hér með yfir að ég tel ekki óeðlilegt að gert verði samkomulag um að undanþiggja íbúðarhús innan vissra stærðarmarka frá afturvirkni innheimtuaðgerðanna. Við gerum reyndar þessu atriði skóna í okkar tillöguflutningi, þar sem við tölum um að hvert og eitt bæjarfélag setji reglugerðir um innheimtuaðgerðir sem síðan verði staðfestar af ráðh. Það er vegna þess, að við erum sannfærðir um að engin sveitarstjórn mundi nota þessi ákvæði til þess að beita íbúa sína ósanngjörnum innheimtuaðgerðum. Við erum sannfærðir um það. Við höfum þá trú á sveitarstjórnarmönnum um land allt. Ég vil hins vegar ljúka máli mínu með þeirri ósk til hv. þm. deildarinnar, þegar þeir fara að fjalla um þetta mál, að þeir láti ekki óttann við að valda hugsanlega einhverjum fáum einstaklingum umdeilanlegu ranglæti koma í veg fyrir að samþykkja sjálfsagt réttlætismál fyrir langmestan hluta þess fólks sem býr við óviðunandi gatnakerfi úti á landsbyggðinni.