Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjárlfrv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., var útbýtt í þingbyrjun, eins og venja er til, og hinn 17. Okt. var því, um leið og 1. umr. var frestað, vísað til fjvn., og hefur hún síðan unnið að athugun á frv. og brtt. við það. Nefndin hefur, eins og frá greinir í nál. meiri hl., haldið rúmlega 40 fundi, og n. höfðu borizt, um það bil sem nál. meiri hl. var samið, um 350 skrifleg erindi. Þau erindi eru nú orðin allmiklu fleiri, og verða þau athuguð, sem þegar eru komin, og máske einhver fleiri fyrir 3. umr. málsins. Þá hafa komið í heimsókn til fjvn. ýmsir aðilar til þess að skýra málefni sitt eða þeirra stofnana, sem þeir voru fulltrúar fyrir í sambandi við afgreiðslu fjárl. Alls hafa í slíka heimsókn komið 46 menn til n. auk alþm., sem meira og minna hafa heimsótt nefndina. Ákvarðanir um einstaka þætti í afgreiðslu frv. hófust ekki fyrr, en laugardaginn 7. des. og þá fyrst um það, hverjar heildarupphæðir þær skyldu verða, sem viðkomandi embættismenn, sem hafa með að gera nýbyggingu vega, brúargerðir og hafnarmannvirki, skyldu beðnir að gera till. um skiptingu á í fjárlfrv. Atkvgr. um brtt. við fjárlfrv, sjálft, hófust ekki fyrr en mánudaginn 9. þ. m., og hefur n. því notað skemmri tíma til afgreiðslu mála af sinni hendi, en jafnan áður. Minni hl. n. finnur mjög að þessu í sínu áliti, og skal ég taka undir það, að æskilegt hefði verið að hafa hér rýmri tíma til stefnu. En hinu, sem minni hl. heldur fram, að hér sé um óþinglegar aðfarir að ræða, verð ég að mótmæla, því að hvergi er í þessum vinnubrögðum vikið frá þeim reglum, sem tíðkazt hafa um meðferð mála, heldur aðeins styttir nokkuð frestir þeir, sem viðkomandi embættismönnum voru settir til þess að ganga frá drögum sínum að skiptingu fjár til einstakra mannvirkja, og frestur þm. til að skila listum yfir óskir um framlög til framkvæmda í sínum héruðum. En þingsköp mæla í engu fyrir um þessi atriði. Það er því eingöngu um styttingu fresta, sem hér hefur verið farið að nokkru hraðar, en tíðkazt hefur jafnan áður við afgreiðslu fjárl. En hinu verð ég að mótmæla, að þar sé um að ræða, að öðruvísi hafi verið farið að í einu eða neinu en tíðkazt hefur, svo langt sem ég til þekki um vinnubrögð hjá Alþingi við meðferð fjárlfrv. Í n. hefur orðið takmörkuð samstaða, þannig að n. stendur öll að þeim brtt., sem fluttar eru á þskj. 145, með þeim fyrirvara, sem sjálfstæðismenn í n, hafa gert og birtur er m.a. í nál. meiri hl., en hann er á þessa leið: „Fulltrúar Sjálfstfl, óska tekið fram, að hækkun á framlögum til verklegra framkvæmda sé í meginatriðum í samræmi við þeirra afstöðu. En varðandi sumar till. n. telja þeir sig hafa óbundnar hendur“ - enda eru þær till., sem fluttar eru á þskj. 145, samþ. af meiri hl. í n., frá því að vera samþ. með 5 atkv, og upp í það að vera samþ. með atkv, allra viðstaddra nm. Það skal tekið fram enn fremur, að í þeim till., sem hér koma fram, er ekki nema hluti þess, sem fyrirsjáanlegt er að gera verður brtt. um við frv. Frestað er til 3. umr. af n. hálfu að gera till. um breytingar á tekjuhlið frv. Einnig er frestað að gera brtt. um ýmsa útgjaldaliði, sem fyrirsjáanlega verður þó að gera brtt. við, og er þar fyrst að nefna framlög til skólabygginga. Þeim er frestað til 3. umr., og hefur n. þau mál enn til athugunar og hefur fengið allmikið af gögnum frá bæði fræðslumálaskrifstofunni og skrifstofu þeirri, sem hefur með að gera fjármálaeftirlit skólanna og hefur ekki fullunnið sínar till. enn. Einnig er fyrirsjáanlegt, að einhverjar breyt. verður að gera á 18. gr. fjárl., þeirri sem fjallar um eftirlaun ríkisstarfsmanna o.fl., bæði til hækkunar og lækkunar, en samkvæmt venju bíða allar breytingar við þá grein 3. umr. Þá má gera ráð fyrir, að brtt. verði gerðar við liði 211. gr. fjárl., svo að nokkuð sé nefnt, en á 20. gr. er um að ræða þær framkvæmdir, sem ríkið leggur sjálft til fé í og eru í eign ríkisins. Enn fremur skal tekið fram, að meiri hl. n. vinnur að því að gera till. til sparnaðar á útgjaldaliðum og hefur sent ýmsum aðilum beiðni um upplýsingar varðandi þær till., sem enn eru ekki svo undirbyggðar, að þær gætu komið fram við þessa umr. málsins, en eru væntanlegar við 3. umr. Auk þess, sem hér hefur verið nefnt og flokkað niður á greinar, má gera ráð fyrir því, að um till. verði að ræða til breytinga á ýmsum greinum og framkvæmdaliðum. Þær till., sem hér liggja fyrir frá n., gefa því mjög takmarkaða mynd af því, hvernig fjárlög ársins 1958 verða endanlega, þar eð svo mörg og mikilvæg atriði bíða 3. umr. En meiri hl. vill taka það fram, að við það er miðað og að því stefnt, að endanlega geri meiri hl. till. um, að fjárl. verði afgr. án greiðsluhalla. Varðandi einstakar till., sem fyrir liggja á þskj. 145, vil ég fara nokkrum orðum til skýringar. Brtt., sem þar liggur frammi við 11, gr. frv., er þess efnis, að lagt er til, að liðurinn „annar kostnaður“ hjá tollgæzlunni í Reykjavík verði hækkaður um 84 þús. kr. Þessi hækkunartill. stafar af því, að í gildi er reglugerð um það, að tollgæzlumenn þeir, sem vinna á næturvöktum, skuli fá nokkra greiðsluuppbót á kaup sitt vegna næturvinnunnar, þeir skuli fá greitt svokallað næturvinnuálag. Þetta er tiltölulega nýtilkominn liður, eftir reglugerð, sem gefin var út fyrir um það bil tveim árum, og hefur verið áætlaður í fjárl. áður. En reynslan sýnir, að á þessum lið hlýtur kostnaður að fara fram úr áætlun, og hefur n. því viljað ætla fyrir þeirri hækkun á fjárl. og gerir till. um það, að liðurinn „annar kostnaður“ hjá tollgæzlunni í Reykjavík hækki úr 1 millj. 160 þús. kr. í 1 millj. 244 þús. kr. Varðandi brtt. við 12. gr. er fyrst till. um að hækka launalið Hjúkrunarkvennaskóla Íslands um 56,547 kr. samtals, bæði grunnlaun og verðlagsuppbót. Sú brtt, er þannig til komin, að skóli þessi hefur litið fastráðið starfslið og of lítið til þess, að hann geti með því einu saman sinnt þeim óhjákvæmilegu verkum, sem til falla í stofnuninni, og hefur stofnunin þess vegna keypt til aukafólk, en jafnan sótt um það, bæði á s.l. ári og aftur nú, að fá að fjölga fastráðnu starfsfólki, og er hér gengið að nokkru móts við þá ósk þessarar stofnunar, hjúkrunarkvennaskólans. Hann hefur að vísu óskað eftir að fá að fastráða fjóra nýja starfsmenn, en hér er aðeins um það að ræða, að hann fái að ráða til viðbótar í sitt fasta starfslið eina hjúkrunarkonu í 10. fl. launalaga. Enn fremur er hér við 12. gr. brtt. smávægileg um 800 kr. hækkun á framlagi til norrænnar lyfjaskrárnefndar, og er það nánast leiðrétting. Í frv. var gert ráð fyrir, að til þessa yrði varið 5 þús. kr., en áætlun ársins 1958, sem nú liggur fyrir, sýnir, að til þess muni þurfi 5.800 kr. Á 13. gr. fjárl. er fjallað um samgöngumál, vegamál, brúargerðir, hafnargerðir og lendingarbætur og flugmál, rekstur flugmála o. fl. Það eru jafnan hvað fyrirferðarmestar till. fjvn. um atriði 13. gr. fjárl., því að í frv. er jafnan lögð fram ein upphæð fyrir hvern þessara liða, akvegagerðina, brýrnar, hafnirnar, en fjvn, tekur upp till., sem skipta þessu á einstakar framkvæmdir. Varðandi gerð nýrra akvega gerir frv. ráð fyrir, að til þeirra verði varið 12 millj. kr. N. ákvað að gera till. um að hækka þessa upphæð um 3 millj. 980 þús., þannig að í heildinni verði skipt á milli einstakra framkvæmda í vegum 15 millj. 980 þús. kr., og er það sama upphæð og fjárl. yfirstandandi árs heimila. Skipting þessa fjár fer fram með þeim hætti, að eftir að fyrir liggja till. vegamálastjórans um það, hvernig skipta skuli fénu í fyrsta lagi á milli einstakra sýslna í landinu og í öðru lagi á milli framkvæmda innan hverrar sýslu, hefur viðkomandi alþm. verið gefinn kostur á því að gera sínar aths. við skiptingu til einstakra vega, og eiga þeir því mestan hlut að því, hver upphæð kemur til framkvæmda hjá hverjum einstökum vegi í hans héraði, innan þess ramma, sem n. hafði gert till. um eða gert ráð fyrir að kæmi til skiptanna í hverju einstöku héraði fyrir sig. Það er á allra vitorði, að svo hagar til á okkar landi, að við erum fámenn þjóð, sem búum í mjög stóru landi, og vegakerfi það, sem við þurfum að leggja og annast viðhald á, er meira á hvern íbúa landsins en þekkt er í nokkru öðru landi heims. Þar af leiðandi, verður það ærið takmarkað fé, miðað við þarfir, sem hverju sinni er hægt að leggja af árlegum tekjum þjóðarinnar til nýbyggingar þjóðvega og til viðhalds þjóðvegum, enda verður þess jafnan vart við afgreiðslu hverra fjárl., að ýmsum þykir þar þrengri stakkur skorinn, en hæfilegt sé. En það hefur að þessu sinni orðið algert samkomulag í fjvn. um það, hver heildarfjárhæð til veganna skyldi verða í till. n., og er því í rauninni hér um meira samkomulag að ræða, en oft hefur verið áður. Um skiptingu í fyrsta lagi á milli sýslna og í öðru lagi á milli einstakra framkvæmda innan hverrar sýslu eru vafalaust fyrir hendi deildar meiningar nú eins og jafnan fyrr. Varðandi framlög til brúargerða hefur fjvn. lagt til, að þar yrði einnig hækkað verulega framlagið frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, og haldið þar sömu fjárupphæð og er á núgildandi fjárl., og var einnig samkomulag um það í fjvn. allri, meðal allra nm. þar. Skipting fjárins á einstakar brýr kann hins vegar að valda einhverjum ágreiningi. En það er vert að greina frá því sérstaklega, að nú hefur verið svo að farið, að sumar af þeim brúm, sem gert er ráð fyrir að leggja fé til skv. brtt. fjvn., eru þegar fullgerðar, og fjárframlag til þeirra er vegna þess, að kostnaður við þær hefur farið fram úr áætlun, og eru 764 þús. kr. af því fé, sem ætlað er til brúargerða skv. till., ætlaðar til þess að greiða upp umframkostnað á brúnum, í fyrsta lagi á Norðurá hjá Glitstöðum 100 þús. kr., á Bakkaá í Hörðudal 100 þús. kr., á Norðurá í Skagafirði 230 þús. kr., á Hrolleifsá á Siglufjarðarleið 100 þús. kr. og á Húsá í Mýrdal 230 þús. kr. Þetta fé dregst því raunverulega frá því fé, sem á komandi ári verður varið til framkvæmda um brúargerðir. Þá vil ég einnig vekja athygli á 35. liðnum í brúargerðartillögum nefndarinnar. Liðurinn heitir virkjanabrýr í Vestur-Ísafjarðarsýslu og í Suður-Múlasýslu, 320 þús. kr. Ég vil gefa þær skýringar á þessum lið, að hér er um að ræða brýr, sem gerðar hafa verið í sambandi við raforkuvirkjanirnar í Mjólkám í Arnarfirði og á Austurlandi í Grímsá. En svo er málum háttað, að rafmagnsveitur ríkisins hafa til bráðabirgða lagt fram mestan hluta af því fé, sem í þessar brúargerðir var varið, og segir í skýringum vegamálastjórans til fjvn. um þetta efni: „Á árunum 1955 og 1956 voru byggðar þrjár brýr í Arnarfirði á Vestfjarðavegi, til þess að unnt yrði að hefja virkjunarframkvæmdir við Mjólká. Kostnaður við þessar brýr varð kr. 824. 327,30. Þar sem engar fjárveitingar voru fyrir hendi, buðust rafmagnsveitur ríkisins til þess að leggja fram kostnaðinn í bili. Árið 1956 var að beiðni rafmagnsveitna ríkisins endurbyggð brúin á Gilsá í Skriðdal, þar sem gamla brúin á Gilsá var of veikbyggð fyrir flutning véla að Grímsárvirkjun. Varð kostnaður brúargerðarinnar kr. 705.638,92. Einnig var að beiðni rafmagnsveitna ríkisins endurbyggður vegur um Ketilsstaðatún og einnig lagður vegarspotti að Grímsárvirkjun. Kostnaður við þessa vegargerð nam alls kr. 118.004,40. Buðust rafmagnsveitur ríkisins einnig til þess að leggja fram fé þetta, þar sem engar fjárveitingar voru fyrir hendi. Alls nemur þessi brúa- og vegagerðarkostnaður vegna virkjananna því kr. 1.648.070,62.“ Það er skemmst frá að segja, að um þetta fé hefur myndazt nokkur togstreita á milli rafmagnsveitna ríkisins annars vegar og vegamálaskrifstafunnar hins vegar, og hefur staðið í þófi um það, hvor aðilinn ætti að greiða þetta. Af þessari fjárupphæð hafa rafmagnsveiturnar í bili greitt kr. 1.210.000.00, en hitt stendur eftir í rauninni sem skuld við kassa hjá vegagerð ríkisins. Vegamálastjóri hefur mjög leitað eftir því, að úr yrði skorið, á hvern þessi kostnaður ætti að falla endanlega, til þess að hægt væri að gera hann upp með eðlilegum hætti og afgreiða hann svo sem annan kostnað vegna vega- eða raforkuframkvæmda, Um slík atriði sem þessi er til nokkurt fordæmi, og þykir sýnt, að vegagerðin, sem hér um ræðir, eigi að koma beinlínis á kostnað vegagerðar ríkisins, en brúarframkvæmdirnar eru þess eðlis, að þar hefðu ekki verið byggðar brýr svo snemma sem raun varð á, ef ekki hefði verið vegna virkjananna. Þegar Sogið var virkjað á sínum tíma, var byggð á það brú, sem síðar varð samkomulag um að kostnaður af skyldi skiptast að hálfu á milli vegamálaskrifstofunnar og rafmagnsveitnanna, með því að sýnt þótti, að þótt brúin væri á þjóðvegi, þá mundi hún ekki verða byggð í nálægri framtíð, nema vegna þess að til virkjunarinnar kom. Á hinn bóginn er annað fordæmi norðan frá Laxá í Þingeyjarsýslu, þar sem endurbyggðar voru brýr á þeirri á vegna Laxárvirkjunarframkvæmdanna. En þar var alveg að því komið, hvort sem var, að brýrnar þyrfti að endurbyggja, og var þess vegna á sínum tíma samkomulag um það, að sú brúargerð skyldi borgast að 3/4 hlutum af fé til brúargerðar og að 1/4 hluta af fé til raforkuvirkjunar. Nú hefur vegamálastjóri lagt til, að á sama hátt verði hér að farið. Það verði litið svo á, að brúargerðir á Vesturlandsveginum, þær sem byggðar voru í sambandi við Mjólkárvirkjunina, hafi verið óhjákvæmilegar á næstunni og verði þess vegna greiddar af fé til brúargerða að 3/4 hlutum. En hins vegar lítur vegamálastjóri svo á, að nokkuð mundi enn hafa dregizt um endurbyggingu brúarinnar á Gilsá, þeirrar sem gerð var vegna virkjunarinnar í Grímsá, og þar af leiðandi er það hans till., að þeim kostnaði verði skipt að hálfu á milli brúargerðanna og virkjananna. Fjvn. hefur, að svo miklu leyti sem þetta kemur til hennar kasta, viljað líta svo á, að hér væri um nokkuð eðlilega skiptingu að ræða. En með því að líta svo á, að þannig beri að afgreiða málið, reynist skuld vegna brúargerða hjá þessum virkjunum vera samtals 971.064,94 kr., en í till. fjvn. er gert ráð fyrir að veita fé í þessar brúargerðir, þannig að þær verði greiddar á 3 árum eða því sem næst, og hefur þess vegna verið gerð till. um það, að 320 þús. kr. verði á næsta ári veittar til þessara brúargerða, og kemur það fram í 35. tillögulið n, um brúargerðir. Smábrýr teljast þær brýr, sem eru skemmri en 10 m að lengd, og eru þær ekki sundurliðaðar á frv., enda talið, að vegagerðin verði að hafa nokkuð óbundnar hendur um það, hvar ráðizt er í slíkar framkvæmdir, og fara þar frekar eftir því, hvar þörfin reynist vera mest til smábrúargerðar, heldur en eftir fyrirframgerðri áætlun. Alls er því gert ráð fyrir að fjárveiting til brúargerða, þeirra sem taldar eru upp undir þeim lið í fjárlagafrv., verði 9 millj. 840 þús., eða sama tala og á gildandi fjárlögum. Endurbygging gamalla stórbrúa hefur verið á fjárl. að undanförnu með sérstaka fjárveitingu og er á gildandi fjárl. með 11/2 millj. kr. fjárveitingu. N. hefur gert brtt. við þennan lið, þannig að hann verði áfram 11/2 millj. kr., en liðurinn verði framvegis ekki bundinn við að endurhyggja stórbrýr. Nú þegar er lokið eða að ljúka verulegu átaki í endurbyggingu stórbrúa, þar sem eru brúin á Jökulsá í Axarfirði og Lagarfljótsbrúin, en að kallar fjöldi brúa, sem ekki geta talizt stórbrýr, og eru þar helztar gamlar járnbitabrýr, sem flestir, sem ferðast um þjóðvegi landsins, hafa veitt athygli að eru þegar orðnar mikill farartálmi á þjóðvegum landsins, miðað við það, sem farartæki nútímans heimta. Það er þess vegna gert ráð fyrir því í till. fjvn., að liðurinn heiti bara: til endurbyggingar gamalla brúa - og ekki verði bundið við það, að um stórbrýr sé að ræða, sem endurbyggðar verða af þessu fé. Þá hefur n. gert till. um skiptingu þess fjár, sem veitt er til ræktunarvega, en sú skipting er algerlega óbreytt frá því, sem var á fjárl. yfirstandandi árs. N, hefur einnig gert till. um það, að 200 þús. kr., sem verið hafa á fjárl. undanfarinna ára til vegagerðar vegna nýbýlamyndunar í landinu, verði teknar upp í frv. enn. Á þessari samgöngumálagrein frv. eru einnig fjárveitingar til ferðaskrifstofu ríkisins, og einn liðurinn í því er svolítil ferðaskrifstofa eða upplýsingaskrifstofa fyrir ferðamenn, sem rekin er á Akureyri og hefur til þessa haft 20 þús. kr. framlag. Það er gerð till. um, að það framlag hækki í 30 þús. kr., enda að athuguðu máli talin þörf á þeirri skrifstofu og hún svo mörgum landsmönnum til fyrirgreiðslu, að ekki sé hægt að láta hjá líða að tryggja það, að hún haldi áfram störfum. Er þá komið að till. n. um hafnargerðir og lendingarbætur. N. leggur til, að sá liður verði, um það er lýkur, með svipaða eða sömu heildarútkomu og er nú í gildandi fjárl. Hins vegar má segja, að þar sé mikill vandi á höndum um till. um skiptingu á því fé, enda fara skuldir ríkissjóðs skv. hafnarlögum vaxandi við hafnargerðir landsins ár frá ári og hafa gert nú að undanförnu. Það er yfirleitt unnið við hafnargerðir hér á landi núna árlega fyrir um eða yfir 30 millj, kr. Ríkið er á þessum lið greiðsluskylt fyrir 2/5 hlutum kostnaðar í flestum tilfellum, en í sumum tilfellum er það þó skylt til þess að greiða kostnað að hálfu. 10 millj. kr. fjárveiting eða 101/2 millj., eins og nú er gert ráð fyrir í frv. skv. till., hrekkur þess vegna ekki fyrir árlegum hlut ríkissjóðs í þetta, og dregur því í sundur með framlögum ríkisins og framkvæmdunum, og er viðbúið, að svo geti ekki staðið um langa framtíð, enda er það svo, að við sumar hafnarframkvæmdirnar hefur myndazt svo há greiðsluskylda af hálfu ríkisins, að í þeim till., sem hér liggja fyrir, er ekki gert ráð fyrir, að greitt verði nema lítið brot af því framlagi, sem ríkið er raunverulega skylt að leggja fram, þótt ekki séu ríkinu sett tímatakmörk um það. Þess eru dæmi, að með því framlagi, sem gert er ráð fyrir hér í till., og miðað við greiðsluskyldu ríkisins skv. hafnarlögum mundi það taka um 15 ár fyrir ríkið að borga upp þær skuldir, sem myndazt hafa hjá ríkinu við viðkomandi hafnargerðir, miðað við það, að borgaðar væru þær skuldir, sem fyrir eru í lok þessa árs, og ríkissjóðshlutinn af þeim framkvæmdum, sem áætlaðar eru á næsta ári. Á öðrum stöðum er þessu ekki svona varið, heldur er ríkið um það bil skuldlaust við ýmsar aðrar hafnir. En hér er sem sagt um verulegan mismun að ræða, og heildarafstaða til þess máls má kannske segja að sé nokkuð á reiki, en vitamálastjórnin gerir hins vegar till. og undirbyggir þær og rökstyður fyrir fjvn., og þær till. eru undirstaðan í þeim till., sem hér liggja fyrir. Skal þá vikið aðeins að till, varðandi breytingar á 14. gr. fjárlagafrv. Þar er fyrst till um, að læknadeild háskólans fái heimild til þess að leita til nokkurra sérmenntaðra lækna um kennslu, þó að ekki séu þeir sérfræðingar prófessorar við háskólann, heldur er ætlunin, að þeir framkvæmi tímakennslu, hver í sinni sérgrein. Er ráðgert, að þetta muni auka útgjaldalið háskólans um 70 þús. kr., og er gerð till. um, að ráð verði fyrir því gert í fjárl. Þá er gert ráð fyrir, að framlagið til bændaskólans á Hvanneyri - eða nánar tiltekið til framhaldsdeildar bændaskólans á Hvanneyri - verði hækkað um 15 þús. kr. Þá er till. um, að niður verði felld 10 þús. kr. sérstök fjárveiting til útgáfu námsbóka fyrir gagnfræðaskóla. Ríkisútgáfu námsbóka hefur nú verið fengið það verkefni að gefa út þessar námsbækur, sem hér um ræðir, og þykir því ekki ástæða að ætla fyrir þeim í sérstökum fjárlagalið, þar sem ríkisútgáfa námsbóka er aðili á fjárlögum. Íþróttasjóður hefur mikla bagga á baki sér og er einn þeirra sjóða, sem hafa ekki nægar tekjur til að standa undir þeim greiðslum, sem raunverulega falla á hann árlega, en hann var á yfirstandandi ári með 1.6 millj. kr. fjárframlag úr ríkissjóði. Fjárlagafrv. gerði ráð fyrir 1.3 millj. til hans. Fjvn. gerir till. um, að hann fái sömu greiðslu úr ríkissjóði og í fyrra, 1.6 millj. Fyrir nokkru var byggð mjög myndarleg sundlaug á Akureyri. Þegar það verk hófst, varð samkomulag um það, að ríkið greiddi vissan hluta af stofnkostnaði sundlaugarinnar skv. áætlun um kostnaðinn vegna Menntaskólans á Akureyri, sem er ríkisskóli, og ríkið leit á sundlaugina sem hluta af skólanum að því leyti, að nemendum þar yrði tryggð aðstaða til hluta af því námi, sem í skólanum átti að fara fram. Framkvæmdum við sundlaugina er lokið fyrir nokkru. Verkið fór fram úr áætlun, varð dýrara en áætlað var, og að undanförnu hefur verið nokkur deila um það, hvort ríkissjóði bæri skylda til þess að borga einnig sinn hluta í umframkostnaði sundlaugarinnar, eins og ríkið hafði áður tekið að sér að greiða hluta af áætluðum kostnaði. Sá umframkostnaður, sem á ríkið félli, ef litið yrði svo á, að ríkið hefði greiðsluskyldu vegna hans í sama hlutfalli og vegna áætlaða kostnaðarins, mundi verða um 100 þús. kr. Hér er gerð till. um, að mál þetta verði afgr. með 100 þús. kr. framlagi úr ríkissjóði, þannig að á árinu 1958 verði greitt til þess arna 50 þús. kr. sem fyrri greiðsla af umframkostnaði og síðari greiðslan fari þá fram á árinu 1959. Íþróttasamband Íslands er eitt af fjölmennustu félagssamtökum ungs fólks á Íslandi, og hefur styrkur til þess úr ríkissjóði staðið óbreyttur um mörg ár. Er nú lagt til, að hann verði hækkaður um 25 þús. kr., úr 75 þús. kr. í 100 þús. kr. Á síðustu fjárl. var 40 þús. kr. styrkveiting til Frjálsíþróttasambands Íslands, sem er deild innan Íþróttasambands Íslands, til þess að taka þátt í Evrópumeistaramóti í frjálsum íþróttum. Var þá gert ráð fyrir því, að þar væri um að ræða fyrri greiðslu af tveimur, og í samræmi við það hefur n. gert hér till. um, að 40 þús. kr. fjárveiting verði upp tekin sem síðari greiðsla til þessa Frjálsíþróttasambands til þess að taka þátt í umræddu Evrópumeistaramóti, sem fram á að fara á komandi sumri í Svíþjóð. En svo sem öllum er kunnugt, hefur landi og þjóð verið mikill sómi að frammistöðu okkar íþróttamanna úti í umheiminum nú að undanförnu, og leit n. svo á, að það væri ekki verri landkynning, en hvað annað að leggja nokkurt fé af mörkum, til þess að okkar íþróttamenn gætu verið með í þessu Evrópumeistaramóti. Við 15. gr. fjárl. hefur n, gert nokkrar brtt., en þar er ekki um neinar stórvægilegar breytingar að ræða. Það er lagt til, að heimiluð verði 20 þús. kr. fjárveiting, til þess að tryggt megi verða, að áfram verði haldið þýðingu á Kalevalaljóðunum finnsku, sem Karl Ísfeld blaðamaður hefur haft með höndum og fyrra bindi kom út af á yfirstandandi ári. Lagt er til, að viðurkenningarstyrkur, sem William Craigie hefur haft á fjárl. undanfarin ár, 20 þús. kr., falli niður, enda er Craigie nú látinn. Samband ísl. esperantista vinnur að útgáfu orðabókar til hagræðis fyrir þá Íslendinga, sem nota vilja alþjóðamálið esperantó, og hefur beðið um nokkurn stuðning af ríkisins hálfu til útgáfu þeirrar orðabókar. Hefur n. lagt tll, að komið yrði svolítið til móts við óskir þessa sambands með því, að veittur verði 10 þús. kr. styrkur til nefndrar útgáfu. Til er í okkar landi félag eitt, sem ekki er mjög fjölmennt og ekki hefur látið mjög mikið á sér bera að undanförnu, Íslenzka stærðfræðifélagið. í því eru um 20 íslenzkir stærðfræðingar, mest eru það kennarar hér við menntaskólana og háskólann. Þeir eru þátttakendur í norrænu samstarfi og tímaritaútgáfu um stærðfræðileg efni og hafa farið fram á, að félagi þeirra verði sýndur nokkur sómi og fjárhagsstuðningur, einkum til þess að þeir geti staðið undir sínum skuldbindingum varðandi útgáfustarfsemi á norrænum stærðfræðitímaritum tveimur, sem þeir eru þátttakendur að. Hefur n. lagt til, að þessu félagi verði veittur 10 þús. kr. styrkur, en frv. gerði ráð fyrir 2.500 kr. styrk þeim til handa. Ingimar Óskarsson er mikill fræðimaður um íslenzkt plöntulíf og hefur lagt mikla vinnu við rannsóknir og athuganir á íslenzku Flórunni og hefur gefið út rit um þau efni, sem hlotið hefur mikla viðurkenningu fræðimanna. Lagt er til, að Ingimar Óskarssyni verði veittur 8 þús. kr. styrkur til þessara rannsókna. Varðandi lúðrasveitir og leikfélög gerir fjvn. þá brtt., að félögunum verði í öllum tilfellum gert að skila árlegri starfsskýrslu til menntmrn. og sanna þar með, að þau séu í lifandi starfi. En það vill við brenna, að slík félög leggi niður störf, deyi, og til tryggingar því, að ekki verði samt tekinn ríkisstyrkur til handa félögunum, þó að þau starfi ekki, hefur n. þótt vert að setja þetta ákvæði inn sem formála fyrir fjárveitingunni og sem skilyrði fyrir henni. Af nýjum aðilum á þessum liðum leggur n. til, að tekin verði upp í frv, þrjú ný leikfélög, leikfélögin í Ólafsvík, Eskifirði og á Selfossi, og tvær nýjar lúðrasveitir, önnur á Ólafsfirði, hin á Selfossi, með sömu fjárveitingar og félög yfirleitt hafa, sem að svipuðum málefnum starfa, en það er 8 þús. kr. til leikfélaganna hvers um sig, en 10 þús. kr. til lúðrasveitanna hverrar um sig. Árni Bjarnason fræðimaður á Akureyri ráðgerir að safna æviskrám Vestur-Íslendinga, gefa þær síðar meir út. Hann ásamt fleiri mönnum hefur í hyggju að ferðast gagngert þessara erinda vestur um haf á næstunni til þess að vinna að þessu, svo að fróðleikur um þessa Vestur-Íslendinga megi varðveitast, eftir því sem föng eru á, í okkar sögum og í okkar bókmenntum. Er lagt til, að til þessa verks verði veitt 30 þús. kr. á næsta ári. Þorfinnur Kristjánsson prentari í Kaupmannahöfn mun vera mörgum Íslendingum, sem þar í borg hafa dvalið, kunnur. Hann hefur um langt skeið gefið út rit á íslenzku, eins konar fréttablað fyrir Íslendinga, og hefur haft til þess 3.500 kr. styrk á fjárl. En sá styrkur er bundinn við þetta blað hans, sem hét „Heima og erlendis“. Nú er Þorfinnur hættur að gefa út þetta blað, en tekinn að gefa út annað, sem að vísu er gefið út á dönsku, en eru fréttir frá Íslandi og er nú ekki síður við það miðað, að Danir geti fylgzt með því, þeir sem áhuga hafa á Íslandsmálum, hvað á Íslandi gerist. Er lagt til, að umorðaður verði liðurinn um þetta, þannig að þar verði ákveðið, að styrkur þessi verði veittur Þorfinni Kristjánssyni til útgáfustarfsemi, en ekki, að styrkurinn verði bundinn við nafn á ákveðnu blaði, einnig að styrkurinn verði hækkaður úr 3.500 kr. í 5 þús. kr. Varðandi 16. gr. fjárl. gerir n. nokkrar till. Er þar fyrst, að komið er að því, að víðs vegar um landið valda bæði vötn og sjávarágangur tjóni, ýmist á ræktuðu landi eða landi þannig, að mannvirkjum stafar hætta af, og hefur á undanförnum árum verið veitt fé í þessu skyni til varnar. Umsjón með þessum verkum hefur ýmist vegamálastjórnin eða vitamálastjórnin. Ef um sjávarágang er að ræða, er það í flestum tilfellum vitamálastjórnin, sem stjórnar fyrirhleðslum eða sjóvarnargarðagerð, en vegamálaskrifstofan, þegar um er að ræða ágang vatna. Þó getur út af þessu brugðið, og hefur vegamálaskrifstofan nú framkvæmd þessara mála sums staðar, þó að um sjávarágang sé að ræða, ef svo hagar til, að það eru vegir, sem í hættu eru eða niður hafa brotnað. Þessir liðir hafa farið hækkandi ár frá ári að undanförnu, og svo er enn varðandi fyrirhleðsluliðina. Gerir fjvn. till. um, að þeir hækki í heildinni talið um 55 þús. kr., þ.e.a.s., að frá frv. lækki liðurinn um fyrirhleðslu í Jökulsá í Lóni úr 150 þús. kr. í 100 þús. kr., hins vegar verði teknir upp tveir nýir liðir í þessum fyrirhleðslum, þ.e. í Hofsá í Vopnafirði 35 þús. kr., en það er þannig til komið, að á s.l. ári var gerð áætlun um fyrirhleðslu þar upp á 70 þús. kr. og veitt í það í fyrra 35 þús. kr., og er þetta þess vegna áframhald og síðari hluti af þeirri fjárveitingu, og í fyrirhleðslu hjá Héraðsdal, þ.e. í Héraðsvötnum í Skagafirði, 40 þús. kr. Þar hafði áður verið hlaðið fyrir. Á s.l. ári var engin fjárveiting til þess, en var þó unnið fyrir eldri fjárveitingu, sem var geymslufé. Það verk fór eitthvað fram úr áætlun, og þykir þurfa að ætla fyrir því 40 þús. kr. á þessu ári. Með í þessari 55 þús. kr. hækkun, sem ég talaði um, er einnig til sjóvarnargarðs í Búðardal 30 þús. kr. En því hef ég talið það með fyrirhleðslunum, að það verk er undir yfirstjórn vegamálaskrifstofunnar. Og ég get vakið athygli á því, að í grg. meiri hlutans fyrir till. er ekki alveg nákvæmlega skipt í fyrirhleðslur og sjóvarnargarða, vegna þess að sjóvarnargarðurinn í Búðardal er talinn með fyrirhleðslum, þar sem í grg. hefur meiri hl. haldið sig við það að skilgreina sem fyrirhleðslur það, sem vegamálaskrifstofan hefur umsjón með, en sjóvarnargarða það, sem vitamálaskrifstofan sér um. Um sjóvarnargarða er það að segja, að þar gerir n. till. um 1 millj. kr. hækkun frá frv. Er þar um að ræða fyrirhleðslu á Akranesi, sem þykir mjög aðkallandi og gerð er till. um að veitt verði 100 þús. kr. í, til sjóvarnargarðs í Bessastaðaós á Álftanesi 100 þús. kr., til sjóvarnargarðs í Borgarfirði eystra 25 þús. kr., til sjóvarnargarðs í Borgarnesi 50 þús. kr., til sjóvarnargarðs á Flateyri, sem ekki hefur verið veitt til áður, 200 þús. kr. Vitamálaskrifstofan skýrir svo frá, að þar sé á ferðinni mjög alvarlegt landbrot, sem varð sérstaklega mikið vart við í því hafróti, sem víða gerði um miðjan s.l. vetur, í janúarmánuði aðallega. Það er talin nokkur hætta á því samkvæmt upplýsingum vitamálaskrifstofunnar, að sjór flæði yfir innan við Flateyrina, þannig að Flateyrin gæti orðið eyja, ef ekki væri að gert. Þar er um að ræða verk, sem vitamálaskrifstofan áætlar að kosta muni ekki minna en 1.3 millj. kr., og er þetta sem sagt fyrsta fjárveiting í það, 200 þús. kr., sem nefndin gerir till. um. Um sjóvarnargarð á Garðskaga, sem áætlað er í 50 þús. kr., og sjóvarnargarð í Grenivík, sem áætlaðar eru í 25 þús. kr., einnig um sjóvarnargarð á Ísafirði með 100 þús. kr. fjárframlagi og sjóvarnargarð í Ólafsvík, 50 þús. kr., þarf ekki að fjölyrða, enda hafa öll þessi mál komið hér fyrir áður. Sjóvarnargarður á Seltjarnarnesi, sem nú er ætlað í 100 þús. kr., er nýr og er einn af þeim stöðum, sem lét verulega undan í fyrravetur, og er nú ekki vitað, hversu miklar framkvæmdir muni þurfa að framkvæma þar, um það er lýkur, til þess að ekki verði spjöll á landi að verulegu ráði. Þá er það einnig kunnugt, að Eiðið í Vestmannaeyjum hefur lækkað að undanförnu, og gengur sjór yfir það í aftökum og hafnarmannvirkin í hættu, ef Eiðið ætti að brotna niður. Á s.l. ári voru veittar í það 200 þús. kr., og gerð er hér till. um, að sama framlag verði til sjóvarnargarðs í Eiðinu í Vestmannaeyjum í ár. Þá er till. um, að sandgræðslan fái 30 þús. kr. styrk til þess að gefa út afmælisrit í tilefni af því, að hún er fimmtíu ára gömul á þessu ári, eins og menn kannast við, Ég get vakið athygli á því, að áður en till. á þskj, 145 voru prentaðar upp, var þarna prentvilla, sem hugsazt gæti að misskilningur gæti af hlotizt. Þar stóð, að það væri skógræktin, sem þessi fjárveiting væri ætluð, en er sem sagt sandgræðslan. Skógræktin er þegar búin að gefa út sitt rit, en hún er einnig fimmtug á þessu ári. Samkvæmt lögum um dýralækna fjölgar dýralæknum í landinu á næsta ári. Það er gert ráð fyrir því, að fjórir nýir dýralæknar taki til starfa um n.k. áramót, og var ekki annað að gera, en áætla fyrir þeim kostnaðarauka, sem af því stafar, og hækka launalið hjá dýralæknum í samræmi við þetta. Alls nemur sú hækkun, sem lögð er til vegna þessa liðs, 188 þús. kr. rúmlega. Einnig er gerð ein brtt. um launaliðinn hjá sauðfjársjúkdómavörnunum, að hann hækki, vegna þess að rangt hafi verið flokkaður eftir launalögum einn starfsmaður stofnunarinnar, og hækkar framlagið til sauðfjárveikivarnanna því um 13 þús. kr. rúmlega samkvæmt þessari brtt. Íslendingar eru aðilar að alþjóðahvalveiðiráðinu. Hefur það sent áætlun sína um framlög aðila til ráðsins, og sýnir sú áætlun, að liðurinn verður að hækka, framlag Íslendinga verður að hækka úr 6.855 kr., sem áætlaðar voru í fjárlagafrv., í 8.300 kr., og er gerð hér till. um, að svo verði gert. Þá er komið að 17. gr. frv., en við hana hefur nefndin lagt til að gerðar verði tvær breytingar: Að Barnaverndarfélag Akureyrar fái byggingarstyrk til dagheimilisbyggingar, 20 þús. kr. Félagið hafði á síðustu fjárlögum 20 þús. kr. styrk, og nú er lagt til, að það fái jafnháa upphæð í ár, sem byggingarstyrk. Og endurreiknað hefur verið tillag Íslands til Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, og kemur í ljós, að ekki nægja til þess 69 þús. kr., eins og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, heldur muni til þess þurfa 17.661 kr. Þrjár brtt. gerir nefndin við þessa umr. við 22. gr. frv., heimildagreinina: Að ríkisstj. sé heimilað í fyrsta lagi að ábyrgjast fyrir Siglufjarðarkaupstað allt að einnar millj. kr. rekstrarlán vegna síldarverksmiðjunnar Rauðku. Slík ábyrgð hefur verið í fjárlögum að undanförnu og er í gildandi fjárl. Enn fremur að ábyrgjast allt að 200 þús. kr. lán fyrir Skipasmíðastöð Njarðvíkur h/f til smíði nótabáta úr deborine-efni, en í Njarðvík er nú farin af stað skipasmiðastöð eða réttara sagt: það er gömul skipsmíðastöð þar, sem byggt hefur allmarga mótorbáta, en nú er tekin til að byggja báta úr glerkenndu efni, gerviefni, sem nefnist deborine og hefur rutt sér mjög til rúms í Englandi á síðustu árum og margir þeir, sem að sjávarstörfum vinna og til skipasmíða þekkja, telja að eigi fyrir sér mikla framtíð, enda væri sannarlega ekki vanþörf á því, að til sögunnar kæmi eitthvert hald betra efni en sú eik, sem á undanförnum árum hefur verið notuð til skipasmiða aðallega. En eins og öllum er kunnugt, sem til þeirra mála þekkja, hafa komið fram verulegar skemmdir í bátaeik, þannig að fjölmargir bátar, sem nú eru 10–15 ára gamlir, - mest verður þess nú vart í þeim, - reynast vera með bráðafúaskemmdum eða þurrafúaskemmdum, eins og þær hafa veríð nefndar, og hefur það eitt valdið ríkissjóði verulegum útgjöldum, enda hefur hann til þessa tekið að sér að bæta í mjög mörgum tilfellum tjón manna, sem þurrafúinn hefur herjað á. Þessi skipasmiðastöð, sem hér um ræðir, er þegar að byrja að smíða smærri skip, þ.e.a.s. nótabáta, og einstaka hluta í vélbáta, svo sem stýrishús og yfirbyggingar, og getur þessi skipasmiðastöð ekki notið ríkisábyrgðar eftir þeim gildandi lið, sem nú er í fjárlögum um ríkisábyrgð til skipasmíðastöðva, því að það er bundið því, að ríkið ábyrgist ekki aðrar skipasmíðar en þær, sem eru veðhæfar og eiga aðgang að lánum úr Fiskveiðasjóði Íslands. En svo er ekki um nótabáta og tæplega líklegt, að svo verði litið á, að einstakir hlutar í vélbáta geti fallið undir þau ákvæði. Þá er gerð till. um það, að ríkisstj. verði heimilað að afhenda Keflavíkurkaupstað til eignar svonefnda Miðbryggju í Keflavik, og enn fremur, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast lán til viðgerða á þeirri bryggju, allt að 60 þús. kr. Ríkið eignaðist þessa bryggju á sínum tíma með þeim hætti, að hún var afhent sem greiðsla upp í stóreignaskatt, en svo sem öllum er kunnugt, hefur ríkið komizt yfir ýmislegt góss með þeim hætti á undanförnum árum, sem hefur orðið lítil tekjulind fyrir ríkissjóð, enda hefur ríkið aldrei haft neinar tekjur af þessari umræddu Miðbryggju í Keflavik. Hún er svo að segja eingöngu notuð sem höfn eða sem afgreiðslustöð fyrir trillubáta, og hefur ekki þótt fært að leggja sérstakan skatt eða afgreiðslugjöld á þau skip, þótt þau noti bryggjuna. Hún er hins vegar allmikið skemmd og hefur lítt verið haldið við að undanförnu, og liggur nú fyrir, að ef hún á að geta sinnt þessu hlutverki sínu, að vera afgreiðslustöð fyrir smábáta, sem þeim Keflvíkingum þykir nokkur nauðsyn til bera, muni þurfa að fara fram á henni viðgerð, og er í ráði að leyfa ríkinu að afhenda þessa eign til Keflavíkurkaupstaðar, sem þá framvegis viðhaldi bryggjunni og annist rekstur hennar. Þá eru upp taldar þær till., sem nefndin að svo stöddu gerir við fjárlagafrv. En ef þær væru allar samþ., mundi það leiða til þess, að útgjöld ríkisins mundu hækka um 124.294,85 kr. Nú er það öllum kunnugt, að fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, var með rekstrarafgangi, sem nam sem næst 9.4 millj. kr. Ef till. fjvn, yrðu samþ., mundi það þýða, að enginn rekstrarafgangur yrði hjá ríkissjóði, heldur yrði rekstrarhalli, sem næmi rúmlega 3 millj. kr., og vil ég vekja athygli á því, að í yfirliti um þetta efni á bls. 4 í nál. meiri hlutans á þskj, 147 er ein prentvilla, þar sem segir, að rekstrarhallinn mundi þá nema 30007902 kr. Þar er einu núlli ofaukið í tölunni, á að vera 3.007.902 kr. Verður það væntanlega leiðrétt í endurprentun. Á sjóðsyfirliti var frv. með 71 og nærri 1/2 millj. kr. óhagstæðum greiðslujöfnuði. Að samþykktum till. nefndarinnar mundi óhagstæði greiðslujöfnuðurinn nema 83.8 millj. kr. rúmlega. En þennan halla og þá útgjaldaaukningu, sem meiri hlutinn hyggst enn gera tillögur um, er eins og áður er fram tekið, ætlunin að rétta bæði með brtt. á tekjuhlið frv. til hækkunar og brtt. til lækkunar á gjaldahliðinni, og er það ætlun meiri hlutans, að um það er lýkur afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1958, verði af meiri hlutans hálfu gerðar till. um það, að fjárlög verði afgr. greiðsluhallalaus.



Herra forseti. Svo sem nál. meiri hluta fjvn. ber með sér, er á þessu stigi málsins ógerlegt að ræða efnislega um afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1958, Það er því ekki auðið að fylgja þeim reglum, sem almennt gilda um meðferð mála á Alþingi. Er þar ótvírætt gert ráð fyrir því, að öll meginatriði máls liggi fyrir til athugunar við 2. umr. og sé hvert þingmál þá rætt lið fyrir lið. Hins vegar er enn þá allt á huldu um veigamestu atriði fjárlagaafgreiðslunnar, og hefur því sú staðhæfing minni hluta fjvn. í nál. við full rök að styðjast, að óþinglegt sé að afgreiða fjárlagafrv. frá nefndinni og taka það til 2. umr. Furðar mig á, að formaður nefndarinnar skuli treysta sér til að andmæla svo ótvíræðri staðreynd. Fullyrðum við í minni hl. nefndarinnar og höfum þar við að styðjast eigin reynslu, að undirbúningur fjárlagafrv. til 2. umr. í þetta sinn muni algert einsdæmi. Svo þverbrotnar hafa verið þær starfsreglur og venjur, sem fylgt hefur verið í sambandi við afgreiðslu fjárlaga í fjvn. Mun ég síðar í ræðu minni gera grein fyrir því, hversu óhæfileg þau vinnubrögð hafa verið. Ræða mín við þessa umr. hlýtur að mótast af því, að enn skortir allar forsendur til þess að ræða efnislega um afgreiðslu fjárlaga og fjármálastefnu ríkisstj. í heild á næsta ári. Þegar hæstv. núverandi ríkisstj. lagði fram fyrsta fjárlagafrv. sitt haustið 1956, var á það bent af hálfu Sjálfstfl., að þar örlaði í engu á þeirri algeru stefnubreytingu í fjármálum og efnahagsmálum, sem stjórnarflokkarnir höfðu af miklu yfirlæti boðað og hæstv, forsrh. verið stórorðastur um, Hvergi bólaði á þeim niðurskurði kostnaðar við ríkisreksturinn, sem talsmenn Alþfl. og Sósfl. höfðu árum saman talið hina brýnustu nauðsyn. Þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1957 var lagt fram, mun hæstv. ríkisstj. hafa nokkuð fundið til þess, að mönnum mundi þykja lítið fara fyrir hinni nýju fjármálastefnu, og var því borin fram sú afsökun, að þar sem ríkisstj. væri nýtekin við völdum, hefði henni ekki unnizt tími til að marka hina nýju stefnu. Til þess að hafa þó af einhverri nýbreytni að státa fann stjórnin það þjóðráð að lækka framlög til lagningar vega, brúargerða, hafnargerða og skólabygginga um 8.2 millj. kr. Hefur þetta væntanlega átt að vera einn þátturinn í að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sem ríkisstj. auglýsti að væri eitt aðalstefnumál sitt. Fyrstu fjárlög vinstri stjórnarinnar voru ekki afgreidd frá Alþingi, fyrr en í lok febrúarmánaðar á þessu ári. Einu sjáanlegu merki hinnar nýju stjórnarstefnu voru seinagangur í afgreiðslu fjárlaga og niðurskurður fjárveitinga til mikilvægra framkvæmda víðs vegar um landið, sem stjórnarliðið á Alþingi treysti sér að vísu ekki að standa að baki stjórninni um vegna eindreginnar andstöðu Sjálfstfl. Meiri hluti fjvn. reyndi við afgreiðslu fjárlaga á síðasta þingi að hlaupa undir bagga með ríkisstj. við að afsaka, hvers vegna ekki væri framfylgt loforði stjórnarflokkanna um að draga úr ofþenslu efnahagslífsins og tryggja jafnvægi í fjármálum þjóðarinnar og öryggi, eins og meiri hluti fjvn. komst að orði í nál. sínu. Segir meiri hluti nefndarinnar um þetta efni: „Sá maður, sem bjargar sér úr vagni, sem er á hraðri ferð, kemst ekki hjá því - til þess að forða sér frá að missa fótanna - að hlaupa fyrst í sömu átt og vagninn stefnir.“ Síðan þessi skáldlega lýsing á stjórnarstefnunni í fjármálum landsins var gefin, eru nú liðnir tæpir 10 mánuðir, og er því næsta fróðlegt að athuga, hvar hið fótfráa stjórnarlið er statt á hlaupabrautinni. Þótt stjórnarliðinu gangi að vísu illa að halda jafnvæginu á efndabraut kosningaloforða sinna, ætti ekki að vera ósanngjarnt að ætlast til þess, að það hafi hlaupíð svo lengi í öfuga átt við stefnumið sín, að hægt sé með réttu að ætlast til, að ríkisstj. og lið hennar snúi inn á þá braut, sem lofað var að fara, án þess að þurfa að eiga á hættu að missa fótanna. Og hvernig er þá ferill hlauparanna? Fjárlagafrv. fyrir árið 1958 var lagt fyrir Alþingi 10. okt. Þá hafði ríkisstj. setið rúma 14 mánuði að völdum og ekki með nokkrum frambærilegum rökum hægt að halda því fram, að ríkisstj. hefði ekki haft aðstöðu til þess að móta það eftir sinni vild. Og nú hefst metasaga hlauparanna, þegar undan er skilið stóra metið, 300 millj, kr. álögurnar um síðustu áramót. Í stað tugmilljóna greiðsluafgangs á undanförnum árum er nú gert ráð fyrir 71 millj. kr. greiðsluhalla og þó raunar 20 millj. betur, þegar með eru teknar niðurgreiðslur, sem ekki er gert ráð fyrir í frv., en ríkisstj. hefur ákveðið að greiða. Er greiðsluhallinn meira en þrefaldur á við það, sem hann hefur áður mestur verið í fjárlagafrv. Niðurstöðutölur frv. eru 40 millj. kr. hærri en fjárlög þessa árs, en þó raunverulega 60 millj. kr. hærri, ef niðurgreiðslurnar eru meðtaldar. Enn bólar ekki á neinum sparnaði í ríkisrekstrinum, heldur er vegið í sama knérunn og á síðasta þingi, nema hvað stjórnin gerist nú enn stórtækari á því sviði og lækkar framlög til vega, hafna, brúa og skólabygginga um 13.6 millj. kr. En um leiðir til að brúa hið mikla bil milli tekna og gjalda er algert úrræðaleysi. Og nú er afsökunin sú, að ríkisstj. hafi ekki haft tækifæri til þess að ráðgast við stuðningslið sitt á Alþingi um það, hversu mæta ætti þessum vanda. Vandræðalegri afsökun hygg ég enga ríkisstj. áður hafa borið fram. Það var heldur lægra risið á hetjunum, en þegar riðið var úr hlaði í fyrrasumar. Ég get ekki stillt mig um að svara örfáum orðum útúrsnúningi hæstv. fjmrh, í svarræðu hans við 1. umr. fjárlaga. Átaldi ég þá ríkisstj. fyrir vandræðafálm hennar og hélt því fram, að henni hefði verið innan handar að ráðgast við stuðningslið sitt, áður en þing kom saman. Þessi orð mín lagði hæstv. ráðh. svo út, að ég vildi láta fámennan hóp forustuliðs flokkanna hér í Reykjavík taka allar ákvarðanir, en ekki leita álits þingmanna almennt. Um þetta fór ráðh. mörgum orðum og hugðist með því sanna einræðishneigð mína. Þessi útúrsnúningur hæstv. fjmrh. var vægast sagt óráðherralegur, því að ég tók það skýrt fram, að ég teldi, að ríkisstj. hefði verið innan handar að kveðja þingmenn sína saman fyrir þing til skrafs og ráðagerða um svo mikilvægt mál, því að raunverulega væri fjárlagafrv. lítils virði, eins og það væri fram borið. Hins vegar er auðvitað ástæðulaust fyrir okkur sjálfstæðismenn að vera að benda ríkisstj. á leiðir til að halda uppi heiðri sínum, úr því að henni virðist það kappsmái að bera hann fyrir borð og eyðileggja allt álit sitt hjá þjóðinni. En þá er komið að næsta þætti hlaupaleiks stjórnarliðsins. Um tveggja mánaða skeið hefur ríkisstj, nú haft góða aðstöðu til samráðs við stuðningslið sitt um úrræði til afgreiðslu greiðsluhallalausra fjárlaga. E.t.v. væri réttara að segja, að ríkisstj, hefði haft þetta góða tækifæri til þess að spyrja stuðningslið sitt, hvað hún ætti til bragðs að taka, því að sjálf sagðist hæstv, ríkisstj. engin úrræði hafa. Tækifæri til fundarhalda með liði sínu hefur ríkisstj, sannarlega haft nægileg, því að ekki mun Alþ. í mannaminnum hafa verið svo starfslaust og jafnilla undirbúið af ríkisstj. En hvað er svo að segja af samráðum hæstv. fjmrh. og ríkisstj. yfirleitt við þingmannalið stjórnarflokkanna? Þau samráð virðast ekki hafa verið meiri en svo, að fram til síðustu helgar var stjórnarliðið í fjvn. algerlega andvaralaust og hafði engar ráðstafanir gert til þess að undirbúa afgreiðslu á ýmsum veigamestu liðum fjárlaga, þegar yfir það kemur sem þruma úr heiðskíru lofti bein fyrirskipun frá ríkisstj. um að afgreiða fjárlagafrv. til 2. umr. á tveimur dögum. Allt til þess tíma kváðust stjórnarliðar í n. ekkert um það vita, hvort fjárlög yrðu afgreidd fyrir áramót, enda engir tilburðir í þá átt. Tilvera hæstv. núverandi ríkisstj. byggist á misnotkun laga, þótt hún hafi látið þinglið sitt leggja blessun sína yfir þessi lögbrot. Og henni virðist oft vera í mun að lifa í samræmi við þann grundvöll. Eitt lakasta dæmi þeirra nýju starfshátta, sem nú eru innleiddir hér á Alþingi, er vinnubrögðin við afgreiðslu fjárlagafrv, nú til 2. umr. Fjárlög eru, eins og áður segir, eitt veigamesta, ef ekki mikilvægasta málið, sem hvert þing hefur til meðferðar. Fjárlög eiga að túlka fjármála- og efnahagsmálastefnu ríkisstj. á hverjum tíma. Hæstv, núverandi fjmrh. hefur að vísu komið því svo fyrir, að vandamál atvinnuveganna vegna verðbólgunnar í landinu hafa verið aðskilin fjármálum ríkisins að verulegu leyti, þótt tekna til að halda útflutningsframleiðslunni gangandi sé aflað með sama hætti og fjár til þeirra þarfa, sem fjárlög ná til. Er þessi aðgreining samt harla ógreinileg. En hvað sem þessu líður, bera þó fjárlög jafnan glögg merki ríkjandi stjórnarstefnu. Af þessum sökum er augljós nauðsyn þess, að fjárlagaafgreiðsla sé sem vönduðust og íhugaðir séu rækilega í nefnd einstakir útgjaldaliðir og þess gætt eftir megni, að því fé, sem hverju sinni er til ráðstöfunar til margvíslegra þarfa, sé varið á sem hagkvæmastan hátt. Þetta hygg ég að allir hljóti að vera sammála um. Það er háttur fjvn. að kynna sér eftir föngum rekstur ríkisstofnana. Eru forstöðumenn þessara stofnana kvaddir til viðtals við n., og hefur svo einnig verið nú. Fjárveitingar til þessara stofnana eru í svo föstum skorðum, að þar verður litlu um þokað nema með algerri skipulagsbreytingu. Helztu viðfangsefni n. og það, sem snertir hag flestra landsmanna, er ákvörðun fjárveitinga til svokallaðra verklegra framkvæmda og skipting þess fjár. Nýtur n. í því sambandi ráðuneytis vegamálastjóra, vitamálastjóra, fræðslumálastjóra og fjármálaeftirlitsmanns skóla og enn fremur póst- og símamálastjóra, þótt þær fjárveitingar séu ekki eins margbrotnar. Og hér er ég kominn að öðrum þætti hinna óhæfilegu vinnubragða við undirbúning og meðferð fjárlaga í þetta sinn. Það liggur í augum uppi, að þessir trúnaðarmenn n, þurfa að hafa rúman tíma til þess að undirbúa till. sínar til nefndarinnar um skiptingu fjárveitinga til þeirra framkvæmda, sem undir þá heyra hvern um sig. Það hefur því verið föst venja að ákveða með góðum fyrirvara tillögur n. um fjárveitingar til verklegra framkvæmda, svo að þeir gætu undirbúið till. sínar um skiptingu fjárins sem bezt til leiðbeiningar fyrir nefndina. Nú var beitt þeirri vinnutilhögun, sem við í minni hl. verðum harðlega að átelja: Fyrst s.l. laugardag tók n. sínar fyrstu ákvarðanir um afgreiðslu mála í nefndinni. Voru þá ákveðnar fjárveitingar til verklegra framkvæmda og viðkomandi embættismönnum ætlað að skila till. sínum á mánudag, þ.e. þeir höfðu eins dags fyrirvara. Þingmönnum gafst ekkert tækifæri til að skila tillögum sínum til að koma ábendingum sínum á framfæri við þessa embættismenn né heldur gafst þeim tóm til að ræða við einstaka þingmenn. Þá var þess krafizt, að þm, skiluðu óskalistum sínum til n., áður en tillögur embættismannanna lágu fyrir, og sjálfum gafst nm. ekkert tóm til að athuga tillögurnar um skiptingu á einstaka framkvæmdaliði, svo að viðunandi væri. Er vafalaust, sem betur fer, einsdæmi, að svo flausturslega hafi verið unnið að fjárlagafrv. í fjvn., því að raunverulega var málið afgreitt í n. á tveimur dögum, eftir að búið er að sitja við eintóm formsatriði í margar vikur. Hinn þáttur hinna óhæfilegu vinnubragða varðar tekjuhlið fjárlagafrv. Eins og áður segir, er frv. raunverulega með yfir 90 millj. kr. greiðsluhalla, eins og ríkisstj. lagði það fyrir Alþ., og nú við 2. umr. flytur fjvn. tillögur um 12.4 millj. kr. ný útgjöld. Þetta er gert án þess að benda á nokkur úrræði til þess að brúa hið stóra bil milli tekna og gjalda í frv. Það er að sjálfsögðu hlutverk ríkisstj. að gera tillögur í þessu efni, og það var víst fyrst og fremst um þetta atriði, sem átti að ráðgast við stuðningslið ríkisstjórnarinnar. Hvað eftir annað höfum við í minni hl. innt eftir því í nefndinni, hvernig fyrirhugað væri að brúa þetta bil, en fengið þau svör, að enn lægju ekki fyrir neinar tillögur um það efni. Ég trúi því að vísu ekki, að meiri hl. n. hafi ekki einhverja hugmynd um væntanleg úrræði ríkisstj., en formlega hefur n. enga vitneskju fengið um þetta atriði, sem er frumskilyrði þess, að hægt sé að taka nokkra afstöðu til fjárlagaafgreiðslunnar í heild. Er að sjálfsögðu hin mesta óhæfa að ætla fjvn. að afgreiða fjárlagafrv. til 2. umr., án þess að n. hafi fengið nokkra yfirsýn yfir málið í heild. Þegar þetta tvennt er athugað, liggur ljóst fyrir, hversu óhæfilega hefur í þetta sinn verið unnið að afgreiðslu fjárlagafrv. í n. og hversu ógerlegt er fyrir minni hl. n. að minnsta kosti að mynda sér nokkra heildarmynd af fjárhagsafkomu ríkissjóðs á næsta ári. Svo sem tekið er fram í nál. minni hl., munu upptök þessara óhæfilegu vinnubragða vera hjá ríkisstj., sem krafðist fyrirvaralausrar afgreiðslu málsins af stuðningsliði sínu í nefndinni. En meiri hl. n. á þó sína sök fyrir að hafa ekki neitað svo ótilhlýðilegum fyrirmælum. Hv. frsm, meiri hl. n. hefur gert grein fyrir tillögum n. í heild við þessa umræðu, en þær till. eru fluttar af n, sameiginlega, en þó með þeim fyrirvara af hendi okkar sjálfstæðismanna, að við erum ekki samþykkir ýmsum einstökum liðum tillagnanna. Ríkisstj. hefur aftur neyðzt til að hverfa frá þeirri eftirlætisstefnu sinni og einustu sparnaðarúrræðum að skera stórlega niður fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Leggur n, til, að þær fjárveitingar verði hækkaðar í sömu upphæðir og eru í fjárl. þessa árs, og er hér um að ræða yfir 11 millj. kr. hækkun. Þá er enn fremur lagfærður niðurskurður ríkisstj. á fjárveitingu til íþróttasjóðs, sem býr við mikinn fjárskort. Um rökstuðning fyrir ýmsum styrkveitingum vísa ég í framsöguræðu formanns nefndarinnar. Við 1. umr, fjárl. lýsti ég því yfir af hálfu Sjálfstfl., að við teldum eins og í fyrra eigi fært að byrja samdrátt ríkisútgjalda á þessum liðum og mundum við því ekki sætta okkur við þessa niðurskurðarstefnu ríkisstj. Var þá einnig tekið fram af talsmanni Alþfl., að hann teldi þennan niðurskurð varhugaverðan, en hæstv, fjmrh, varði í sinni framsöguræðu niðurskurð verklegra framkvæmda. N. var sammála um hækkun þessara liða. Vegna aukinnar dýrtíðar þyrftu þessar fjárveitingar að vísu að hækka meira, ef auðið á að vera að halda í horfinu með framkvæmdir. Þótt við í minni hl. n. gerum ekki frekari till. um heildarhækkun þessara fjárveitinga, erum við ekki ásáttir meiri hl. um einstaka liði í skiptingu fjárupphæðanna. Við fluttum í n. ýmsar till., sem ekki hlutu stuðning meiri hl. n. og ég rek ekki frekar á þessu stigi. Aftur á móti flytjum við engar sjálfstæðar till. um útgjöld úr ríkissjóði við þessa umr. Forsenda þeirrar afstöðu okkar er sú, að okkur skortir allar nauðsynlegar upplýsingar til að geta gert okkur raunhæfa grein fyrir gjaldgetu ríkissjóðs á næsta ári. Það eina, sem við er að styðjast, er mjög ósamhljóða yfirlýsingar aðalforingja stjórnarliðsins við 1. umr. fjárl. Þar lýsti hæstv, fjmrh. því yfir, að mikill greiðsluhalli væri óhjákvæmilegur, ef ekki yrði aflað nýrra tekna. Hæstv. félmrh. og hv. þm. Hafnf. héldu því hins vegar fram, að ekki væri þörf nýrrar tekjuöflunar, ef skynsamlega væri að fjárl. unnið. Sjálfstæðismenn eru jafnt í stjórnarandstöðu sem stjórnaraðstöðu þeirrar skoðunar, að af greiða beri greiðsluhallalaus fjárlög. Að sjálfsögðu höfum við sjálfstæðismenn ýmsar óskir um fjárveitingar til brýnna nytjamála, sem við unum ekki við að séu fyrir borð bornar. En við viljum geta rökstutt það, að gjaldgetu ríkissjóðs sé ekki ofboðið með þeim óskum út af fyrir sig. Munum við því fresta okkar till. til 3. umr. En vissulega verður fróðlegt að sjá, hver áður greindra stjórnarforingja hefur réttast fyrir sér. Við 1. umr. fjárlfrv, talaði hæstv. félmrh. mjög fjálglega um sparnaðarúrræði, sem hann hefði á reiðum höndum, og einnig tók formaður Alþfl. í sama streng. Auglýsti hæstv. félmrh. sérstaklega eftir aðstoð sjálfstæðismanna við að koma þessum tillögum fram. Er það að vísu harla einkennilegt, ef hæstv. fjmrh. er ekki treystandi til að styðja sparnað í ríkisrekstri. En hvað sem því líður, töldum við í minni hl. n. mikla nauðsyn að taka til rækilegrar athugunar í n., hvort eigi væri auðið að fá samstöðu um einhver raunhæf úrræði til sparnaðar í ríkisrekstrinum, a.m.k. til að vega upp á móti þeim útgjaldaliðum, sem n. ber fram. Var ætlun okkar sú, að innan fjvn. yrði sett undirnefnd til að athuga þetta mál. Stjórnarliðið í n. kvaðst hafa rætt sín á milli um ýmsar leiðir til sparnaðar, en hafnaði samstarfi við okkur um þessa athugun. Vonum við þó, að meiri hl. n, breyti þeirri afstöðu sinni, því að hér er vissulega um mál að ræða, sem ástæða er til að taka til rækilegrar athugunar í fjvn., en óhæfileg vinnubrögð, að menn séu að pukra með hugsanleg úrræði í þessu mikla vandamáll eins og feimnismál hver í sínu horni. Útgjöld ríkissjóðs vaxa ár frá ári með meiri hraða en hæfilegur er, miðað við aukningu þjóðartekna og fjölgun þjóðarinnar, og er mikið alvörumál, ef árlega þarf að leggja á nýja skatta til að koma í veg fyrir greiðsluhalla hjá ríkissjóði. Er því þjóðarnauðsyn, að unnið sé af fyllstu alvöru að því að finna sparnaðarúrræði, án þess þó að skerða um of þá mikilvægu þjónustu, sem ríkisvaldið veitir þjóðfélagsborgurunum á ýmsum sviðum. Það er þó ljóst, að þjóðin verður í því efni sem öðrum að sniða sér stakk eftir vexti. Skiljanlega er torvelt fyrir stjórnarandstöðuna að vinna að þessum málum eina, og því töldum við æskilegt að efna til allsherjarsamvinnu um málið,. Við getum þó ekki neytt stjórnarliðið til samstarfs, en munum fyrir 3. umr. íhuga, hvort við teljum fært að leggja fram sjálfstæðar till. um sparnað á einhverjum liðum fjárlfrv. Heildarmyndin af fjárlfrv, eftir þessa umr. verður væntanlega sú, að það verður með 83–84 millj. kr. greiðsluhalla, og hafa þá ekki verið meðtaldar 20 millj. kr. í auknum niðurgreiðslum á vöruverði. Enn fremur bíða til 3. umr. hækkanir á fjárveitingum til skólabygginga, sem hljóta að verða töluverðar, auk ýmissa annarra mála, sem enn eru óafgreidd hjá nefndinni. Hið fótfráa stjórnarlið virðist því ekki draga úr sprettinum í þá átt, sem það vildi þó forðast. Sýnist svipað ástatt fyrir því og manni, sem hleypur niður bratta brekku og á erfitt með að stöðva sig á sprettinum. Er ekki annað sýnna, en fæturnir hafi algerlega tekið við stjórn hjá hlaupagörpunum, svo að notuð sé áfram mynd sú af fjármálastefnu stjórnarliðsins, sem dregin var upp í nál. meiri hl. fjvn. á síðasta þingi. Hér eins og á öðrum sviðum er stefnt með síauknum hraða út í fullkomna ófæru. Herra forseti. Svo sem ég í upphafi máls míns benti á, hefur þannig verið hagað undirbúningi fjárlfrv. til 2. umr., að þess er enginn kostur að draga upp nokkra heildarmynd af fjárlagaafgreiðslunni, því að nauðsynlegar forsendur skortir algerlega til þess að fá yfirsýn yfir fjármálaviðhorfið. Staðfesti frsm. meiri hl. n. þetta í framsöguræðu sinni, því að hann sagði, að fjárlfrv., eins og það lægi fyrir, gæfi litla mynd af fjárl., eins og þau verða. Ræða mín hefur því fyrst og fremst snúizt um ýmis almenn atriði í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna og svo um hin óhæfilegu vinnubrögð við undirbúning frv. til 2. umr. Áskil ég mér rétt til að ræða málið nánar í einstökum atriðum við 3. umr., þótt að vísu allar horfur séu á því, að stjórnarandstöðunni sé ekki ætlað mikið svigrúm til að kynna sér væntanleg úrræði ríkisstj. Það skal skýrt tekið fram, að við í minni hl. n. erum því sízt andvígir, að fjárl. séu afgr. fyrir áramót, því að fjárlög eiga auðvitað jafnan að vera tilbúin, áður en fjárlagaárið byrjar. Við hljótum hins vegar að mótmæla harðlega þeim óverjandi vinnubrögðum, sem beitt hefur verið í þetta sinn við afgreiðslu fjárlaga. Alþingi hefur setið aðgerðalaust í tvo mánuði, en samt kemst hæstv. ríkisstj. ekki að neinni niðurstöðu varðandi hin veigamestu vandamál, fyrr en allt er komið svo í eindaga, að setja verður til hliðar allar venjur og þingreglur um hæfilega afgreiðslu mála. Slík vinnubrögð á Alþingi ekki að þola. Eins og ég hef skýrt frá, hefur hæstv. ríkisstj. varizt allra fregna um úrræði sín til að jafna greiðsluhallann á fjárlfrv., og enn er heldur ekkert vitað um úrræði hennar til að leysa vandamál útflutningsframleiðslunnar um næstu áramót. Hv. frsm. meiri hl. komst að vísu svo að orði í lok ræðu sinnar áðan, að ætlunin væri að brúa þetta bil með einhverjum tilfæringum, að mér helzt skildist, en ekki beint með nýrri tekjuöflun. Á annan veg urðu orð hans naumast skilin. Þetta gefur ástæðu til að minnast hér nokkuð á orðasveim, sem á kreiki hefur verið meðal þm. nú síðustu daga og ég hef einkum orðið var við í dag, að fyrirhugað væri að leysa vandann varðandi fjárlagaafgreiðsluna á þann einfalda hátt að taka allar fjárveitingar til niðurgreiðslu á vöruverði út úr fjárlfrv. og láta þar við sitja fram yfir bæjarstjórnarkosningar a.m.k. Ég skal taka það fram, að ég á mjög erfitt með að trúa því, að hæstv. fjmrh. hafi komið til hugar svo fáránleg lausn á þessu vandamáli, því að hér væri að sjálfsögðu ekki um annað að ræða en stórfellda fölsun á fjárl., því að ríkissjóður verður eftir sem áður að standa straum af þessum útgjöldum, nema þá gengislækkun sé fyrirhuguð. Þar sem hér er hins vegar um talsvert útbreiddan orðróm að ræða, þætti mér æskilegt, ef hæstv. fjmrh. gæti nú staðfest, að þessi fjarstæða lausn kæmi ekki til greina.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hv. fjvn. fyrir samstarfið, það sem af er. Þá vil ég næst taka það fram, að ég er sammála því, að ekki sé annað fært en hækka fjárveitingar til verklegra framkvæmda upp í það, sem þær voru í fyrra. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ), frsm. minni hl., hefur sagt um þetta atriði, bæði núna og áður, að sýnilega væri stjórninni það mikið kappsmál, eða mér sérstaklega, að lækka þessar fjárveitingar, þar sem þær hefðu verið lægri í frv. en þær voru í gildandi fjárl. Þetta hefur hv. 2. þm. Eyf. hvað eftir annað lagt áherzlu á og það sé þess vegna núna verið að taka fram fyrir hendurnar á stjórninni eða mér í þessu efni, bjarga verklegum framkvæmdum frá þessum niðurskurði. Út af þessu vil ég benda hv. 2. þm. Eyf. og frsm. minni hl. á það, sem hann þó veit, að undanfarið - um áratugi, má víst segja - hefur það verið föst venja, að það hafa verið settar lægri fjárhæðir í stjórnarfrv. til fjárl. til verklegra framkvæmda, vega, brúa, hafnargerða og slíkra framkvæmda, en voru í gildandi fjárl., en þetta hefur verið gert vitandi það, að þingið mundi breyta þessu. Ef hv. þm. meinar nokkuð með því, sem hann segir um afstöðu stjórnarinnar í þessu sambandi, mundi eiga að draga af því þær ályktanir einnig, að það hefði verið alveg sérstakt áhugamál þeirra stjórna, sem setið hafa undanfarið og Sjálfstfl. hefur átt þátt í velflestum, að skera niður verklegar framkvæmdir, en þingið hafi alltaf bjargað málinu á síðustu stundu, því að það, sem hefur gerzt í þessu efni nú, er nákvæmlega það sama, sem ævinlega hefur áður átt sér stað. Þessi áróður hv. 2. þm. Eyf. fellur því alveg dauður. Ég mun við 3. umr. fjárl. gera grein fyrir afstöðu minni til þeirra almennt, því að það er alveg rétt, sem hv. 2. þm. Eyf. tók fram, að það verður ekki fyrr en við 3. umr., sem fram kemur ljós mynd af því, hvernig hugsað er að afgr. fjárl., og mun ég þess vegna geyma það atriði til þess tíma. Hv. 2. þm. Eyf., frsm. minni hl., fann að því og sagði, að það mundi vera jafnvel einsdæmi, að það lægi ekki fyrir við 2. umr. fjárl., hvernig endanleg afgreiðsla þeirra yrði, a.m.k. í stórum dráttum. Ég held, að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. Ég held, að þetta hafi oft eða a.m.k. komið fyrir áður. Og misskilningur var það hjá honum, að það sé til þess ætlazt, að fjárl. eða önnur lagafrv. séu rædd almennt við 2. umr., heldur er 2. umr. einmitt alveg sérstaklega ætluð til þess að íhuga og ræða einstakar gr. frv., en almennt sé rætt við 1. og 3. umr. Það er því vitaskuld ekkert óþinglegt við það, þótt ekki liggi fyrir núna við 2. umr., hvernig endanlegar till. um fjárlögin verða. Ég held, að það hafi oftast verið þannig, að það hafi ekki verið fyrr, en við 3. umr., eftir að menn sáu, hvernig 2. umr. tókst, að fjallað hafi verið t.d. um tekjuhlið fjárl. og ýmis önnur atriði, sem úrslitum valda um það, hvernig frá þeim er gengið. Í þessu er því ekkert óvenjulegt á ferðinni. Þá talaði hv. þm. um, að orðrómur væri á sveimi um, að það ætti að skilja að afgreiðslu niðurgreiðslumálsins og fjárl., og spurðist fyrir um það, hvort það væri fyrirhugað. Þetta kemur að sjálfsögðu fram fyrir 3. umr., og er mjög auðvelt fyrir hv. þm. að þreyja þorrann og góuna þangað til, því að það er ekki langt þangað til 3. umr. fer fram, ef allt fer eftir áætlun um starfið að fjárl. En það er auðvitað augljóst mál, að annaðhvort verður að afla nýrra tekna til þess að brúa bilið á fjárl. eða taka einhverja verulega útgjaldapósta út af fjárlögunum. Það er ekki nema um tvennt að ræða til þess að ná endunum saman. Hv. 2. þm. Eyf. eru sýnilega nokkuð minnisstæð þau orðaviðskipti, sem við áttum hér við 1. umr. fjárl., þar sem hann deildi á ríkisstj. fyrir það að leggja fjárlfrv. fram með halla, og ég benti á, að þetta væri furðulegt sjónarmið, þar sem það ætti einmitt að vera starf hv. þm. að ráða fram úr því ásamt ríkisstj., hvernig ætti að mæta vanda eins og þeim, þegar ekki er hægt fyrir fram að koma saman fjárlfrv., svo að hallalaust sé. Hv. þm. var eitthvað að tala um það núna, að hann vildi svo sem ekki gera lítið úr því, að þm. ættu að vera þarna með í ráðum, en það ætti þá að kalla þá saman utan þings. Á þingi mega þeir ómögulega vera, að dómi hv. þm., þegar þeir eiga að taka þátt í því að ráða fram úr máli eins og þessu. Það má alls ekki vera á Alþingi. Ætla ég, að þetta bendi enn í sömu átt og ég sagði þá um hugsunarhátt þeirra hv. sjálfstæðismanna, að þeir ætlast ekki til þess, að ráðið sé fram úr stórmálunum á Alþingi sjálfu í samráði við þingmennina, heldur beri að gera það utan þingsins. Ég benti á það þá ýtarlega, hvílík óhæfa þessi hugsunarháttur væri, og ég vil nota þetta tækifæri frá hv. 2. þm. Eyf. til þess að undirstrika það á nýjan leik. Hv. 2. þm. Eyf. kvartaði nokkuð yfir því, eins og ég kom að áðan, að það væri látið bíða til 3. umr. að sýna, hvernig ætti að brúa bilið á fjárl., taldi, að það hefðu verið miklu heppilegri vinnubrögð, að þetta hefði legið fyrir við 2. umr. Nú vil ég bara skjóta því hér fram eða spyrja hv. 2. þm. Eyf., hvernig á því stendur, fyrst hann hefur þessa skoðun, að stjórnarandstaðan eða Sjálfstfl. skuli þá ekki hafa lagt áherzlu á að láta koma fram af sinni hendi við 2. umr., hvernig þeir vilja afgr. fjárl. endanlega, því að þeir geta þó aldrei komizt fram hjá því, að þeir hafa fullkomlega tillögurétt á Alþingi ekki síður en ríkisstj. og þeir þm., sem hana styðja. Það er vitaskuld skylda stjórnarandstöðunnar, ef hún vill láta taka sig alvarlega og gera nokkurt gagn og hún er ekki sammála því, sem stjórnin leggur til og stjórnarliðið, að leggja fram till. um það, hvernig þeir vildu fara að. Og þegar hv. 2. þm. Eyf. er að tala um, að það hefði átt að liggja fyrir við 2. umr. fjárl., hvernig þau ættu að afgreiðast endanlega, þá er hann ekki síður að deila á sjálfan sig og minni hl. fjvn., sem hefur látið þetta undir höfuð leggjast, en ríkisstj. eða stjórnarmeirihlutann í fjvn. Ef Sjálfstfl. hefur, eins og hann telur sig hafa, ráð undir hverju rifi og þá einhverja skoðun um það, hvernig eigi að afgreiða fjárlögin og fjárhagsmálin, hvers vegna leggur hann þá ekki fram einmitt við 3. umr. till., sem sýna það, hvernig hann vill afgreiða fjárlögin? Hv. 2. þm. Eyf. þarf ekki að halda, að þeir geti bara leikið þann leik hér að krefjast till. af öðrum. Þeim ber skylda til þess að sýna hv. alþm. og þjóðinni, hvernig þeir vilja afgreiða höfuðmálefni þingsins, ef þeir vilja ekki gera það á sama hátt og stjórnin og þeir flokkar, sem hana styðja. Fram hjá þessu er ómögulegt að komast, hversu langar ræður sem menn flytja. Það er ekki hægt. Þá minntist hv. 2. þm. Eyf. á það, sem hann kallaði alveg óhæfileg vinnubrögð við fjárlögin. Hann sagði, að það hefði verið svo lítill tími til þess að fjalla um þau og allt væri þetta svo seint á ferðinni. Í þessu sambandi vil ég aðeins benda á það, að nál. var útbýtt núna 12. des. Ég var að gá að því áðan að gamni mínu, að t.d. 1955 var nál. útbýtt nákvæmlega sama dag, 12. des. Má vafalaust finna mörg dæmi fyrir því, að fjárlög hafa verið afgreidd í nokkrum spretti fyrir jólin. En það var heldur ekki þetta kannske, sem hv. 2. þm. Eyf. átti við, heldur hitt, að þingmenn hefðu haft svo litinn tíma til þess að koma málum sínum á framfæri við fjvn. En ég spyr: Ætli það verði ekki alveg ofvaxið hv. 2. þm. Eyf. að telja mönnum trú um, að hv. alþm. hafi ekki frá þingbyrjun, í tvo mánuði, haft nægilegan tíma til þess að koma á framfæri áhugamálum sínum við fjvn.? Og hvað hafa hv. þm. Sjálfstfl. verið að gera, sem hafa kvartað hér yfir stuttum þingfundum, ef þeir hafa ekki einu sinni hirt um það á þessum tíma að koma á framfæri við fjvn. áhugamálum sínum? Ég held, að það sé alveg vonlaust að telja mönnum trú um, að tveggja mánaða þingseta sé of stutt til þess, að hv. þm. hafi getað verið búnir að koma á framfæri við fjvn. höfuðáhugamálum sínum. Þá sagði hv. 2. þm. Eyf. líka, að þingmenn hefðu ekki haft tíma til þess að kynna embættismönnum þeim, sem eiga að gera till., áhugamál sín. Það er vitanlega alveg sama um þetta að segja. Það er furðulegt, ef þessir tveir mánuðir hafa ekki dugað til þess, að hv. þm. gætu komið áhugamálum sínum á framfæri við þessa embættismenn. Ég held, að þetta sé á misskilningi byggt hjá hv. frsm. minni hl. og meira svona til fundið af því, að hann hafi viljað hafa eitthvað, sem hann vildi telja fram, til þess að finna að vinnubrögðunum. Sannleikurinn er sá, að sú algenga starfsvenja er þannig, að það er unnið að fjárlögunum fyrst nokkrar vikur í fjvn. með ýmsu móti og síðan er tekinn lokasprettur um afgreiðslu þeirra. Þannig verður þetta ævinlega og þannig hefur þetta orðið núna.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hafði um það mjög sterk orð og espaði sig, að ef stjórnarandstaðan væri ekki sammála ríkisstj. um það, hvernig ætti að afgreiða mál, þá ætti hún að bera fram sínar eigin till. Það fyrsta, sem til þess þarf að átta sig á, hvort maður sé stjórninni sammála eða ekki, er það, að till. stjórnarinnar sjálfrar liggi fyrir, en erindi hæstv. fjmrh. hingað í stólinn var fyrst og fremst að tilkynna, að enn getur hann ekki sagt, hvaða till. ríkisstj. ætli að gera í heildarafgreiðslu fjárlaganna. Þegar Alþingi kom saman, var það borið fyrir, að ríkisstj. hefði ekki getað gert till. um þetta, af því að hún hefði þurft að hafa samráð við sína fylgismenn. Önnur eins uppgjöf hefur aldrei þekkzt í stjórnmálasögu Íslendinga, annað eins afsal frá þeim, sem hafa tekið að sér forustu: Að gefast upp með þeim hætti, að þeir hafa ekki einu sinni manndóm til þess sjálfir að gera till. eftir sínum eigin vitnisburði. En það er í samræmi við annað hjá hæstv. fjmrh., þá starfshætti, sem hann hefur nú tekið upp, að auðvitað var það ekki það, að þeir hefðu ekki haft samráð við sína fylgismenn, heldur var það, að þeir voru sjálfir gersamlega úrræða- og áttavilltir um það, hverja stefnu skyldi taka, og það er opinbert mál og af öllum þingheimi vitað, að stjórnarliðar, venjulegir þingmenn, hafa ekki allan þann tíma, sem Alþingi nú hefur setið, fengið neitt að fylgjast með, hvaða ráðagerðir væru uppi hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, og hv. fjvn. var svo afskipt frá vitneskju um þessi efni, að jafnvel á laugardag voru fjvn.-menn með öllu óvissir um það, hvort ætti að afgreiða fjárlög fyrir jól, hvað þá eftir hverjum meginreglum skyldi farið, og það var ekki fyrr, en á sunnudaginn, sem þessir hv. nm. fengu beina fyrirskipun frá hæstv. fjmrh. og félögum hans í ríkisstj. um, að afgreiðslan skyldi fara fram, og þeir tóku til óspilltra málanna. Mér er það ókunnugt, hvort þessir menn vita enn þá, hvert er verið að stefna, hvaða till. þeir eiga að gera nú að fáum dögum liðnum, a.m.k. tala þeir í fullkomnum hálfyrðum, og öll þeirra hegðun er eins og hæstv. fjmrh., eins og manna, sem staddir eru í þoku og vita ekki sitt rjúkandi ráð, þekkja hvorki hvað snýr fram né aftur. Hæstv. fjmrh., - og það sýnir sannsögli þessa hæstv. ráðh. og hverju hann leyfir sér að halda fram hér á Alþingi - hann segir: Það er engin ný bóla, það er ekkert nýtt, að fjárlög séu afgreidd í spretti fyrir jólin. Það var síðast 1955. Þá var nál. ekki útbýtt fyrr en 12. des. En voru fjárlögin þá 1955 afgreidd fyrir jól? Voru þau afgreidd fyrir jól? Hæstv. fjmrh. veit ósköp vel, að þó að hann talaði þannig, að þeir áheyrendur, sem ekki vissu betur, hlytu að skilja það svo, að hann væri að fræða þingheim á því, að fjárlögin væru afgreidd fyrir jól, þá voru þau einmitt ekki afgreidd fyrir jól, heldur eftir jól. Þau voru ekki afgreidd fyrr en um mánaðamótin jan.–febr. Það kemur ótvírætt fram í þingtíðindunum frá því þingi, og hæstv. fjmrh. þarf ekki að láta svo, að minni hans sé svo gersamlega bilað og allur hugsanagangur úr skorðum genginn, að hann muni ekki það, sem þá gerðist í þessu, en þá lagði hæstv. fjmrh. einmitt sérstaka áherzlu á það, að fjárlögin yrðu afgreidd fyrir áramót án tillits til þess, hvernig færi með afgreiðslu og meðferð efnahagsmálanna að öðru leyti. Við sjálfstæðismenn neituðum þessu algerlega. Við töldum, að hér væri um eitt og sama málið að ræða. Við höfum ætíð verið því andvígir, þó að við til samkomulags féllumst á að taka greiðslur til atvinnuveganna út úr fjárlögum á þann veg, sem hæstv. núv, fjmrh. hefur beitt sér fyrir. En þó að við féllumst á það til samkomulags, þá var okkur ljóst, að hér var í raun og veru um eitt og sama málið að ræða, og það var alveg útilokað að ætla að láta meðferð efnahagsmálanna, eins og þá stóð til að afgr. þau, bíða, en afgr. fjárlögin. Hæstv. fjmrh, var ákaflega andsnúinn því, að þessi háttur skyldi verða viðhafður. Það kynni þó svo að vera, að nú hefði hann fengið vilja sínum framgengt. Það var ljóst, og okkur var ljóst, að hann undi samstarfinu við okkur sjálfstæðismenn illa og í vaxandi mæli illa, vegna þess að þar átti hann við menn, sem höfðu sjálfstæðar skoðanir og þorðu að fylgja þeim eftir og létu þessum hv. herra ekki haldast uppi að beita þeirri hlutdrægni og einsýni, sem hann er svo áfjáður í. Það var vegna þessa, sem hann var orðinn óþolinmóður í samstarfinu. Ef hann hefur nú fengið þeirri firru framgengt að láta afgreiða fjárlögin ein út af fyrir sig, en slá vanda efnahagsmálanna á frest án tillits til afgreiðslu fjárlaga, þá sýnir það, að hann á nú við þá, sem lúta að minnu, en við sjálfstæðismenn gerðum, og var það raunar vitað áður. Hæstv. fjmrh. var svo hér að halda því fram, að það væri ekkert nýtt, að það væri lagt fram fjárlagafrv. með lægri fjárveitingum til verklegra framkvæmda, en að lokum yrðu samþykktar. Að svo miklu leyti sem hér er um venju að ræða og það, sem áður hefur skeð, í hvern er hæstv. fjmrh. að vitna annan, en sjálfan sig? Hver hefur allra Íslendinga lengur verið fjmrh. en einmitt þessi hæstv. ráðh., og hver hefur gegnt fjármálaráðherraembætti látlaust nú frá 1950? Og ef þessi venja hefur komizt á, hver ber þá mesta ábyrgð á henni? Annars er það sannast sagt, meira en hlálegt og skoplegt af hæstv. ráðh. að koma nú hér upp dag eftir dag og kunna það ráð eitt sér til varnar og afsökunar, að það sé alveg sama regla, sem þeir fylgi, eins og fyrrverandi ríkisstj. gerði, að allt hið illa, sem fyrrverandi stjórn gerði, og vissulega var hún ekki fullkomin frekar en aðrir menn, allt það, sem helzt má gagnrýna, það hefur þessi hæstv. stjórn af trú og dyggð haldið við og gert enn verra og magnað út í öfgar, miðað við það, sem áður var. En svo skal hæstv. fjmrh. þar fyrir utan ekki ætla, að Íslendingar, hvorki almenningur né þingheimur, séu svo gleymnir, að þeir muni ekki, þegar hann brýndi raustina hér við 1. umr. fjárlaga og sagði, að það yrði að ganga hægt um framkvæmdanna dyr og að við hefðum á undanförnum árum ráðizt í of miklar framkvæmdir og umbætur á þessu landi. Það var sá boðskapur samdráttarins í verklegum framkvæmdum, umbótum fyrir allan almenning í þessu þjóðfélagi, sem þessi hæstv. fjmrh. þá gerði sig að talsmanni fyrir. Nú skortir hann kjark til þess að fylgja þessu eftir. Þessi hæstv. ráðh. gerir sig minni mann, með hverjum degi sem líður, þó að hann hafi að vísu ekki afrekað það enn í dag, sem hann gerði 1 gær, þegar hann hrópaði hótun fram til eins þm. um, að það skyldi ekki borga sig fyrir hann að halda hér fram sjálfstæðri skoðun. Vonandi kemst hæstv. fjmrh. aldrei neðar, en hann komst þá. Nei. hæstv. fjmrh. gerði mikið af því um það bil, sem Alþingi kom saman, og nokkru áður að prédika, að nú væru varanlegu úrræðin alveg að koma, og talaði mikið um það, að ástandið í þjóðmálunum, efnahagsmálunum, væri slíkt, að þessi varanlegu úrræði mættu alls ekki bíða, enda væri það mjög í lófa lagið fyrir núverandi stjórnarflokka að finna þau úrræði. Það reyndist nú svo í það skiptið, að hæstv. félmrh. varð meiri forspármaður, en hæstv. fjmrh., og „var því þó aldrei um Álftanes spáð, að ættjörðin frelsaðist þar.“ Engum hafði komið til hugar, að hæstv. félmrh. væri snjallari fjármálaspekingur en hæstv. fjmrh. En hæstv. félmrh, sagði við 1. umr. fjárl., að það væri ekkert að marka það, sem hæstv. fjmrh. hefði verið að segja um slæmt ástand í fjármálum eða ískyggilegar horfur í atvinnumálum. Það væri bara, að hæstv. fjmrh. væri svo mikill búmaður, að hann teldi, að það þyrfti að berja sér, en það væri allt í lagi, bara ef sömu úrræðum væri fylgt og verið hefði. Samkvæmt því, sem menn heyra, er það þessi skoðun hæstv. félmrh., sem nú hefur orðið ofan á í ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. telur sér fært að afgr. fjárlögin, án þess að nokkrar varanlegar ráðstafanir séu gerðar. Nú mun að vísu vera farið að tala um, að það eigi að standa einhver ósköp til í febrúar eða marz og þá eigi allt að umsteypast til góðs í þessu þjóðfélagi. En það spáir ekki góðu, úr því að sú eða ef sú bið verður, því að þá er skapningurinn þess eðlis, að hæstv. ríkisstj. telur sér og sínum flokkum augsjáanlega ekki til framdráttar, að hann verði sýndur fyrir bæjarstjórnarkosningarnar. Hins vegar er það eftirtektarvert, að aðalfjármálaráðunautur ríkisstj., kommúnisti að nafni Haraldur Jóhannsson, sem hefur skrifað margar og ýtarlegar greinar til þess að sanna bæði að það væri mjög misráðið að hafa ráðizt í svo miklar framkvæmdir í sveitum landsins, að það væri óhófseyðsla að leggja rafmagnsleiðslur til sveitafólksins og að íslenzka krónan væri ofskráð, - það er þessi maður, sem þennan boðskap flytur, sem er aðalráðunautur hæstv. ríkisstj. nú í efnahagsmálum, og hann hefur látið uppi þá skoðun, að óhjákvæmilegt væri, ef ætti að fá fólkið aftur til þess að sinna framleiðslu, að gera margar ráðstafanir, þ. á m. þá að gera útflutningsframleiðsluna arðbæra, og það yrði ekki gert nema með nýrri gengislækkun. En hann sagði: Það tekur marga mánuði að reikna út, hvernig nýja gengislækkunin á að vera. - Þetta var sagt fyrir einum eða tveimur mánuðum. Það stóðst á endum, að það þurfti þessa mánuði fram yfir bæjarstjórnarkosningarnar, til þess að þetta snjallræði yrði út reiknað, og manni skilst, að það sé nú helzt slíkt haldreipi, sem stjórnin hafi í huga varðandi lausn efnahagsmálanna. Það mun koma á daginn, hvort þau leysast til frambúðar fyrir áramót, a.m.k. að hve miklu leyti afgreiðslu þeirra mála verður blandað inn í afgreiðslu fjárlaga, þar sem þau eiga vitanlega heima, eða hvort þarna verður algerlega skilið á milli. En víst var það rétt, sem hv. frsm. minni hl. fjvn., hv. 2. þm. Eyf., sagði, að það er brot á öllum þinglegum reglum að viðhafa slíka meðferð á fjárl. sem hér er ráðgerð. Hæstv. fjmrh, svaraði þessu svo: Það er alveg rangt, að það eigi að tala almennt um málið við 2. umr. Það á að tala almennt um málin við 1. umr. og 3. umr. - Það er dálítið til í þessu. En til þess að hægt sé að tala um einstök atriði mála, verða þau einstöku atriði að liggja fyrir. Nú heyrðum við hv. frsm, meiri hl. fjvn. í sinni ræðu alveg réttilega gera grein fyrir því, að það væri ekki nema að litlu leyti, sem mynd fengist af raunverulegri afgreiðslu fjárl. við þessa umr. Hann gat þess m.a., að jafn veigamikið atriði eins og hverju á að verja til skólamála og skólabygginga er með öllu óútkljáð. Hann gat þess einnig, að sparnaðartill., sem manni skilst að séu allvíðtækar í undirbúningi, ættu fyrst að koma fram við 3. umr. Ég vil fullyrða, að þetta sé á móti reglum þingskapa, þó að það stangist að vísu ekki við þennan bókstaf. Ég játa það. En það er á móti þeim reglum, sem þingsköpin halda uppi, og tilætlun þeirra, að um jafnveigamikil einstök atriði sem þetta liggja ekki fyrir tillögur frá ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar strax við 2. umr. En mestu máli skiptir þó, að til þess að þrjár umr. geti farið fram um mál, verður málið að liggja fyrir í heildarmynd strax við 1. umr. En ég fullyrði, að þetta fjárlfrv., sem ég held á hér í hendinni, er ekki eðli sínu samkvæmt eiginlegt fjárlfrv. Það kann að vera efniviður í hluta af fjárlfrv. eða rytjur af væntanlegum till. hæstv. fjmrh. til tillagna um fjárlfrv., en það er alls ekki sú mynd af fjárlagaafgreiðslu, sem þingheimur þarf að hafa í huga til þess að átta sig á, hvað fyrir hæstv. ríkisstj, vakir um fjármálastjórnina á næsta ári, jafnvel fjármálastjórnina í þeirri þröngu merkingu, sem hæstv. fjmrh. helzt vill tala um hana, sem sagt eingöngu þann hlutann, er sjálfan ríkissjóðinn varðar. Samkvæmt játningu hæstv. fjmrh, sjálfs vantar í þetta frv. nú nær 100 millj. kr. tekjur, til þess að það geti staðizt, eins og frv. er. Sjálfur segir hann: Til þess að fá jafnvægi á þetta með þeim auknu útgjaldatillögum, sem nú eru gerðar till. um og von er á, þarf annaðhvort að afla verulega mikilla meiri tekna eða taka veruleg útgjöld út. - Þetta er mikill fróðleikur. Er það nú stefna. Það er von, að Framsfl. sé hreykinn af þessum manni sem helzta fjármálasnillingi, sem hann hafi alið og á að vera hátindur framlags þess flokks til íslenzkra stjórnmála, að hæstv. fjmrh. skuli leyfa sér að koma hér á Alþ. við 2. umr. fjárlagafrv. og hafa ekki annað fram að færa um það, hvernig eigi að afgr. það mál, sem á að vera hans aðalstarf milli þinga að undirbúa till. í hendur Alþingis um, svo að Alþingi geti gengið að og tekið þær til athugunar, strax og það kemur saman. Hinn 13. des., örfáum dögum áður, en málið á að afgreiðast í heild frá Alþingi, er þetta öll sú vizka, sem við fáum að heyra um snjallræði ríkisstj. í þessum efnum. Svo segir fjmrh. hæstv.: Af hverju koma ekki sjálfstæðismenn með till. um afgreiðslu fjárl.? Hvar hefur hæstv. fjmrh, yfirleitt verið? Af hverju heldur hann, að það sé sérstakt fjmrn.? Af hverju heldur hann, að hann hafi þegið laun af íslenzku þjóðinni nú sem fjmrh. hátt á annan áratug? Það er til þess að gera þessar till. ár hvert, og til þess hefur hann hið mikla ríkiskerfi í sínum höndum, vegna þess að enginn þm. né þingheimur í heild getur gert slíkar till. án þess að hafa þær upplýsingar, sem hér er um að ræða. Og þegar hann er spurður um upplýsingar, jafnvel einföldustu upplýsingar, hæstv. fjmrh., þá svarar hann út í hött. Eilífðar svarið, sem við fáum, er þetta: Það var eins og það var áður, það er ekkert verra hjá mér, en það hefur verið undanfarin ár. - Það er nánast eins og: þú getur farið til afa þíns og langafa, sem eru dánir og grafnir, og spurt þá. Hvers konar rökfærsla er þetta og hvernig er hugsanlegt, að íslenzka ríkinu geti vegnað vel undir forustu slíkra manna? Og verðum við ekki að játa það, sem okkur marga tekur sárt, mig ekki sízt, sem hef að ýmsu leyti enn mætur á þessum manni persónulega og hef ekkert nema allt gott um hann að segja sem einstakling, að mig tekur sárt að sjá, hvernig fyrir þessum manni er komið, Ég sé, að það er engin tilviljum, að hann getur ekki komið svo í opinbert hóf á Akranesi án þess að verða sér þar til skammar með því að fara að gefa Akurnesingum fyrirskipun um það, hvern þeir eigi að velja fyrir bæjarstjóra við næstu kosningar. Hann getur ekki hlustað hér á mál manna á Alþingi, venjulega er hann eins og fló á skinni, hoppandi til og frá og þolir ekki við inni í salnum. En ef hann er inni í salnum dálitla stund, þarf hann að hrópa hótanir til þm. um að beita þá fjárkúgun, eins og hv. 1. þm. Rang. (IngJ), eða þá að hann kemur hér upp í ræðustólinn og segir aðra eins dómadagsvitleysu og hann hefur haldið hér fram í dag, ýmist hrein ósannindi eða algerar blekkingar. En þegar slíkt hendir mann eins og hæstv. fjmrh., þá er það vegna þess, að hann er lentur í ræningjahöndum og er að flytja mál, sem hann trúir ekki sjálfur á. Hann veit sjálfur, að hann hefur rangt fyrir sér, að hann hefur gert ófyrirgefanlega skyssu gagnvart þjóðinni um forsjá hennar mála, brugðizt því trausti, sem ýmsir menn höfðu til hans borið. Hann skammast sín fyrir að játa mistök sín og yfirsjónir, og í stað þess að koma sem iðrandi syndari fram og játa hreinlega sín glappaskot, forherðist hann í bili í yfirgangi og frekju, sem brýzt svo fram með þessum furðanlega hætti, frumhlaupi hans gagnvart Akurnesingum, hótunum hans hér í Alþ. í gær, beinum ósannindum hans í gær og aftur í dag. Nei, auðvitað er það skylda stjórnarandstöðu að gera grein fyrir sínum till. og gagnrýna það, sem fram kemur. En það er fyrst og fremst skylda stjórnarinnar að leggja fram till. um þau mál, sem enginn annar en ríkisstj. getur undirbúið, þannig að frambærilegt sé, vegna þess að hún ein hefur þá þekkingu, þann efnivið, sem smíða verður till. úr, enda er það vitað, að fjárl. umfram allar aðrar till. eru fyrst og fremst og hljóta eðli sínu samkvæmt að vera till. ríkisstj. Það er meira að segja í sumum þjóðþingum svo, að þm. er óheimilt að gera hærri fjárveitingartill. en sjálf ríkisstj., af því að fjárl. eru þannig til komin, að það er umsögn ríkisstj. um það, hvað hún þurfi á miklu fé að halda til þess að halda ríkisbúskapnum við næsta fjárhagstímabil. Það er enginn annar en ríkisstj, sjálf, sem getur lagt fram þessar till., lagt fram þessa beiðni til þjóðþingsins um að fá henni svo og svo mikið fé í hendur. Það er alveg eins og þegar hæstv. ráðherrar eru að ásaka sjálfstæðismenn fyrir það, að þeir skyldu ekki í fyrra koma með sjálfstæðar tillögur um lausn efnahagsmálanna í samkeppni við jólagjöfina alræmdu, till., sem byggðar eru þannig upp samkvæmt margra ára viðtekinni reglu, að það er ómögulegt að semja þær án þess að hafa aðgang að gögnum, sem ríkisstj. ein og hennar trúnaðarmenn og margar ríkisstofnanir hafa yfir að ráða. Það eru þessir aðilar einir, sem gögnin hafa, og þess vegna geta engir, eins og fyrirkomulagið nú er, - við getum gagnrýnt sjálft fyrirkomulagið, - en eins og fyrirkomulagið er nú, getur enginn gert heillegar till. um þetta annar, en sjálf ríkisstj. Þetta er vituð staðreynd, sem allir þm. auðvitað gera sér grein fyrir. Þrátt fyrir það leyfir hæstv. sjútvmrh. sér öðru hvoru og aðrir hæstv. ráðh. að segja: Af hverju komu sjálfstæðismenn ekki fram með sjálfstæðar till. um það, sem stjórnin ein hafði eðli málsins samkvæmt færi á að forma? Það, sem var vítavert hjá ríkisstj. í fyrra, var ekki það, að hún loksins kom fram með till., en hitt, að Alþingi var gefinn allt of skammur tími til þess að átta sig á, hvað í till. fælist, og ég þori að fullyrða, að það er með öllu óvíst, að sjálfur sjútvmrh. hafi vitað með nokkurri vissu, hvað hann var þá að leggja til að Alþingi samþ. Og ég þori að fullyrða, að það er með öllu víst, að margir ráðh. og nær allir þm. höfðu ekki hugmynd um, hvað þeir voru að samþ., þegar þessar álögur voru samþ., hvernig þessu fé skyldi varið, enda er það að koma í ljós smám saman, eftir því sem á árið hefur liðið, að ríkisstj. er með nýjum og nýjum hætti, að gera grein fyrir, hvað í þessum till. frá í fyrra hafi fólgizt, því, sem hún átti að gera grein fyrir strax og till. voru fram bornar. Vitanlega á Alþingi, áður en því er ætlandi að taka ákvörðun um mál, að fá fullnaðargreinargerð um, hvað í till. ríkisstj. felst, hver sem hún er og á hvaða tíma sem er. Og fyrst þegar slíkar fullnægjandi grg. liggja fyrir, þannig að ljóslega sé hægt að átta sig á, hverjar till. valdhafanna eru, kemur að þm., hvort sem eru stjórnarstuðningsmenn eða stjórnarandstæðingar, að taka afstöðu til málsins. Það slæma er, að stjórnarliðið hér hefur í fyrra og ætlar eins nú að sætta sig við að taka ákvarðanir til samþykktar á fyrirskipunum frá ríkisstj., án þess að nokkur fullnægjandi grein sé gerð fyrir, hver fyrirætlunin raunverulega sé hjá ríkisstj., og þess vegna samþykkja þm. till., sem þeir hafa ekki hugmynd um, hvað í felst, og þeir standa alveg ráðalausir uppi gagnvart sínum kjósendum að skýra, hvað þeir raunverulega hafi samþ. Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram, að ég á töluvert eftir af minni ræðu. Ég hef einungis svarað hæstv. fjmrh., en hafði kvatt mér hljóðs áður, og sá hluti ræðunnar er eftir. En hér eru, ef svo má segja, nokkur kaflaskipti, af því að ég ætla að víkja að einstökum atriðum frv., eins og það liggur fyrir nú, þannig að ef fundarhlé á að verða, þá kæmi það sér e.t.v. bezt.  Fundarhlé. Herra forseti. Svo sem ég lýsti nokkuð og þó ekki eins og vert væri, er undirbúningur fjárl. að þessu sinni með alveg einstæðum hætti og á annan veg, en venjur standa til. Ég skal þó ekki rekja þá sögu lengur, heldur snúa mér að einstökum atriðum í frv., þar sem ég tel, að til athugunar hljóti að vera ýmist auknar eða breyttar aðferðir, fjárveitingar eða aðferðir frá því, sem verið hefur. Í gær bar ég fram till. um það að ætla sérstakt fé til bygginga lögreglustöðva og umbóta á fangelsum. Samkv. fyrirmælum hæstv. fjmrh. var þessu umbótamáli synjað í Nd. Alþ. Ég tel, að hér sé þó um slíkt nauðsynjamál að ræða og raunar fullkomið mannúðarmál, að ekki megi láta við svo búið standa, og vil því skjóta því til hv. fjvn., ef hún yfirleitt hefur eyru opin og vill sinna till. einstakra þm., hvað þá þeirra, sem í stjórnarandstöðu eru, að mikil þörf er á aukinni fjárveitingu í þessu skyni, og læt mér að öðru leyti nægja að vísa til þeirrar grg., sem ég flutti um þetta í gær. Þá vildi ég benda á, að mikil þörf er á því, að fé til nýrra skólabygginga sé stórlega aukið frá því, sem lagt er til í stjfrv. Á þeim tíma, sem ég gegndi starfi menntmrh., fékk ég því áorkað, að sett var ný löggjöf um fjármál skóla, þar sem bæði var tryggt betra eftirlit, en áður hafði verið, og hafði þó fyrirrennari minn, Björn Ólafsson, átt mikinn þátt í stórkostlegum umbótum í þessum efnum, en lögfesting á því fyrirkomulagi fékkst í þeirri löggjöf, sem ég beitti mér fyrir. Jafnframt var í þeirri löggjöf gerð ráðstöfun til þess, að ekki yrðu framvegis sömu vanskil af hálfu ríkisins varðandi nýjar skólabyggingar og verið hafa að undanförnu,en þau vanskil eru langt komin með að sliga fjárhag margra sveitarfélaga. Með þeim reglum, sem þarna voru teknar upp, vonast ég til þess að takist að ráða bót á þessu á tiltölulega stuttum tíma, ef ekki verður breytt til hins verra frá því, sem þá var samkomulag um. En það er ekki nóg, þó að gamlar skuldir séu greiddar upp, ef úr hömlu verður látið dragast óhæfilega að reisa nýjar skólabyggingar. Þeirra er þörf víðs vegar úti um byggðir landsins, en með eðlilegum hætti ekki síður í þéttbýlinu og þar sem fólksfjöldi er nú mest að aukast. Til þess að hægt sé að standa undir þörfum í þessum efnum, þarf verulega aukið fé frá því, sem verið hefur, og ég vil treysta því, að þegar hv. fjvn. nú hefur tekið sér frest enn til að gera ákveðnar till. um þessi efni, þá sé það með þessi höfuðsjónarmið í huga. Um þessar mundir hefur mikið verið talað um nytsemi fræðslulaganna frá 1907, og víst voru þau stórmerk nýjung, og ekki verður of mikið gert úr almenningsfræðslu. En hún getur því aðeins haldizt uppi, ef nauðsynlegar skólabyggingar eru til. Þær eru þar frumskilyrði, alveg eins og segja verður, að góð almenningsmenntun er frumskilyrði nú á dögum, ekki aðeins fyrir því, að æðri vísindi verði stunduð, heldur einnig fyrir hagsæld þjóðarinnar. Án góðrar menntunar og þess, að rækilega sé kannað, að engir miklir hæfileikar fari forgörðum í þjóðfélaginu, vegna þess að unglingum sé ekki gefinn kostur á að menntast eins og kostir þeirra standa til, er vonlaust, að hvort heldur stórt eða lítið þjóðfélag fái staðizt á þeim tímum tækni og vísinda, sem nú eru upp runnir. Ég tel því, að það sé eitt hið allra mest áriðandi málefni, sem úrlausnar biður, að séð sé fyrir nægu fé til skólabygginga, og þá á ég fyrst og fremst við til barnaskólabygginga víðs vegar um landið. Því miður voru áður fyrr nokkur misstig stigin í þessu. Reistir voru með ærnum kostnaði á sumum stöðum á landinu skólar fyrir unglinga, sem ekki hafa reynzt lífvænlegar stofnanir. Með þessu hefur nokkru fé verið sóað, en það eru misstig, sem menn verða að taka og telja það fé glatað, og það má ekki verða til þess, að menn horfi í það, sem nú skiptir mestu máli, að koma þessu skólabyggingamáli í sæmilegt horf: í fyrsta lagi að greiða upp samkv. þeirri áætlun og samkomulagi, sem gert var, þær skuldir, sem á eru fallnar, en jafnframt að láta skuldagreiðsluna ekki verða til þess að stöðva nýjar nauðsynlegar byggingar, því að þá má segja, að nærri sé verr farið, en heima setið, og er algerlega andstætt þeim tilgangi, sem vakti fyrir mönnum, þegar þessi lög um fjármál skólanna voru sett. Í því sambandi vil ég einnig benda á, að það muni vera þörf á auknum fjárveitingum bæði til menntaskólans í Reykjavík og ekki siður til kennaraskólans, ef það er alvara, sem hæstv. menntmrh, lét í veðri vaka fyrir skömmu, að ríkisstj. ætlaði nú ekki lengur að láta úr hömlu dragast að koma þeirri byggingu upp. Hins vegar vil ég benda á, að í frv. er ætlað fé - að vísu heldur takmarkað - til byggingar menntaskólahúss á Laugarvatni. Ég hef borið fram till. um, að athugað verði, hvort ekki sé fært að flytja þennan menntaskóla til Skálholts, Það er víst, að það muni kosta of fjár að koma þessum húsum á Laugarvatni í það horf, að þau verði sæmilegur húsakostur fyrir menntaskóla, og það væri áreiðanlega hyggilegt að ganga nú þegar úr skugga um það með fullkominni rannsókn, hvort eigi muni vera hyggilegra að breyta þegar í stað til og flytja skólann að Skálholti, þar sem hægt er að byggja hann upp frá grunni með þarfir menntaskóla eins fyrir augum, en ekki er verið að bæta gamalt fat í meira og minna ráðleysi, eins og ofan á hefur orðið á Laugarvatni, enda hefur sú raun á orðið, að sambúð skólanna á Laugarvatni hefur engan veginn, a.m.k. ætíð, verið svo góð sem skyldi. Það mundi vera hægt að nota núverandi húsakost á Laugarvatni til annarra skóla, sem þar eru, ef fljótt yrði brugðið til, en auðsæ ástæða af þjóðlegum ástæðum og sögulegum einmitt að láta menntaskóla í sveit risa í Skálholti, þeim stað, þar sem skólahald þvílíkt hefur lengst veríð á landi hér. Þá vil ég einnig benda á, að nauðsynlegt er að bæta við fé til leikvangsins í Laugardal. Sú mikla framkvæmd er nú orðin öllum auðsæ. Jafnframt var það ljóst á s.l. sumri, að ríkið hefur mjög vangoldið til þess stórvirkis, sem þar er um að ræða, og því mjög eðlileg ósk Reykvíkinga, að þar verði metin jöfnuð nú sem allra bráðast. Ég sé í till. n., að þar er ráð fyrir því gert, að felldur sé niður smástyrkur, sem veittur hefur verið til námsbóka í unglinga- eða gagnfræðaskólum. Þetta er rökstutt með því, að það sé sérstök fjárveiting til námsbókaútgáfu á öðrum stað í fjárlögunum, og þar sem þessir skólar komi nú undir námsbókalögin, sé ástæðulaust að hafa sér fjárveitingu í því skyni. En þá vil ég spyrja hv. frsm. fjvn. og hæstv. menntmrh.: Dugir sú fjárveiting, sem nú er í frv., til þess að gegna þeirri viðbótarskyldu, sem lögð var á sjóðinn, - viðbótarskyldu, sem einmitt var lögð á sjóðinn ekki sízt fyrir framgöngu núverandi hæstv. menntmrh.? Ef ég hef skilið þetta mál rétt, fer því fjarri, að núverandi fjárveiting sé fullnægjandi í þessu skyni. Eftir þeim gögnum, sem ég hef aflað mér, mun ekki veita af því fé, sem nú er veitt, til þess að standa undir þeim skuldbindingum, sem á þessum sjóði voru áður, og alls ekki vera fé aflögu til þeirra nýju þarfa, sem skapaðar eru og verið er að veita enn ávísun á með þessari annars tiltölulega litlu brtt. hv. fjvn. Ég hygg, að það sé óhjákvæmileg nauðsyn að athuga það mál betur, en gert hefur verið. Þá vil ég benda á það, sem ég hreyfði innan ríkisstj. og gagnvart Alþingi, meðan ég var menntmrh., að verja ætti nokkru fé til þess að greiða fyrir, að máluð yrðu nokkur málverk úr sögu Íslands, - málverk, sem síðan mætti geyma t.d. hér í Alþingi, svipað og er með hið mikla málverk af þjóðfundinum, sem er komið hér í forsalinn nú, og eins prýða aðrar opinberar byggingar með. Eitt af því, sem vekur mesta athygli ferðalangs, sem fer um erlendar stórbyggingar, er að sjá hin mörgu málverk úr sögu þjóðanna, sem eru til prýði í þeirra sögulegu byggingum. Eins hafa sumar þjóðir, t.d. Danir, gefið út yfirlitsbækur um helztu málverk þessarar tegundar, þar sem hægt er að rekja sögu þjóðarinnar af þessum málverkum. Ég þori að fullyrða, að einmitt slík málverk eigi meiri þátt, en flestir menn gera sér grein fyrir, í því að gera liðna atburði lifandi og þannig tengja æskulýð og núlifandi kynslóð við fortíðina. En öll erum við öðru hvoru að tala um rótleysi æskunnar og þörfina á því að tengja fortíð og nútíð sterkari böndum, en menn í bili telja að sé. Ég mundi telja æskilegast, að þessu yrði fyrir komið með því, að nokkrir valdir menn, t.d. prófessorar við háskólann, listfræðingar eða sérstakir trúnaðarmenn ríkisins í þeim efnum, væru látnir bæði velja verkefni og síðan meta þau listaverk, sem gerð væru í þessu skyni, en þau, sem talin yrðu hæf til að þjóna þessum tilgangi, væru mjög ríflega borguð, þannig að til einhvers verulegs væri að vinna. Til þess arna mundi ekki þurfa neitt verulegt fé, kannske 100–200 þús. á ári til að byrja með. En ég hef mikla von um og byggi það á því, sem ég hef séð annars staðar, að slíkt mundi verða til meira gagns, en menn í fljótu bragði gera sér grein fyrir, enda er það svo að við sjáum það sjálfir, þm., að þó að okkur þætti t.d. myndin af þjóðfundinum í fyrra nokkuð stór fyrir forsalinn hér niðri og ef til vill þætti ekki öllum hún gallalaus, þegar við lítum hana í fyrstu, þá mundu mjög fáir okkar nú vilja missa af henni. Og ég þori að fullyrða, að margir gestir þinghússins fá miklu meiri vitneskju um þennan mikla atburð, þjóðfundinn, eftir að hafa séð þetta málverk, heldur en ella. Sjálfur hef ég orðið þess áhorfandi, að erlendir menn, sem hér hafa komið, bæði sendimenn og eins menn, sem hafa verið hér á milliríkjafundum, hafa allir spurt eftir, af hvaða atburði þessi mynd væri, og einmitt það hefur gefið nokkuð færi á að skýra, þótt í fáum orðum væri, baráttu okkar Íslendinga fyrir frelsi, baráttu, sem alls ekki ætíð var svo létt eða auðveld sem sumir nú virðast halda. Ég vona því, að þetta mál, sem er eitt af þeim, sem hæstv. fjmrh. ásakaði mig fyrir á sínum tíma að væri óhæfileg ágengni á fé úr ríkissjóði að vilja fá fram, - ég vonast til þess, að það nái fram að ganga, hvort það verður á þessu þingi eða síðar, skiptir ekki öllu máli, en ég er sannfærður um það, að þegar menn athuga þetta hlutlaust, sjá þeir, að hér er um gott mál að ræða, sem vert er að greiða fyrir. Þá tel ég mjög mikilsvert, að verulegu fé verði varið til þess að koma á móti Reykjavíkurbæ, Reykjavíkurkjördæmi, til að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Öll bæjarstjórn Reykjavíkur sameinaðist um áskorun til þingsins um veruleg fjárframlög í þessu efni, þannig að ríkið léti ekki sitt eftir liggja frá því, sem ráðgert hafði verið, þegar húsnæðismálalöggjöfin var sett í tíð stjórnar Ólafs Thors. En því miður hefur raunin orðið sú, að við þau fyrirheit, sem þá var ætlunin að framfylgja, hefur af síðari valdhöfum og fjármálastjórninni ekki ætíð verið staðið. Ég sé litla till. frá hv. 5. landsk. þm. um styrk til þess að gefa Íslendingum, sem vinna við erlend sendiráð, og fjölskyldum þeirra, kost á því að koma til landsins öðru hvoru, á þriggja ára fresti, hygg ég vera. Ég tel, að þessi till. sé sanngjörn. En í því sambandi vil ég hreyfa máli, sem kannske sumum finnst hégómamál, en er þó að mínu viti ekki svo, og það er, að ég tel, - ég á hægara með að stinga upp á því nú, vegna þess að ég er í andstöðu við hæstv. ríkisstj., - að ég tel, að það væri til mikilla bóta, ef ríkisstj. hefði yfir að ráða einni laxá til þess að gefa erlendum gestum og þá ekki sízt erlendum sendimönnum, sem hér dveljast, kost á því að fara til veiða. Sannleikurinn er sá, sem við megum ekki loka augunum fyrir, að land okkar er fámennt, þjóðin lítil og þeir menn, sem hér dveljast sem fulltrúar frá öðrum löndum, hafa ekki jafnmikið við að vera af heimsins gæðum og víðast hvar annars staðar. Flestir af þessum mönnum eru hneigðir til útilífs og til veiða. Það tilheyrir þeirra uppeldi frá æsku, að þeir eru vandir við þetta, jafnvel meira en við ýmsir Íslendingar, og þess vegna þykir þeim meira til koma að eiga kost á slíkum veiðum og dvöl þar nokkra daga, heldur en menn í fljótu bragði skyldu ætla. Eins er enginn vafi á því, að erlendir fyrirmenn, sem hingað koma, og marga fýsir að koma, þótt þeir hafi enn ekki átt þess kost, - við skulum segja utanríkisráðherrar stórveldanna, sem Íslandi gæti orðið stórmikið gagn af, ef hingað kæmu og kynntust nokkuð landshögum, - þeir mundu frekar gera það og dveljast hér, þótt stuttan tíma væri, ef hægt væri að gefa þeim kost á slíkum veiðum, þótt ekki væri nema stuttan tíma. Mér er þeim mun hægara að tala um þetta, sem ég er sjálfur algerlega frábitinn veiðimennsku og mundi ekki leggja stund á það, þótt ég ætti þess kost. En ég hef séð, að þarna hefur verið vöntun. Ég hygg, að ríkisstj. hafi á sínum tíma, á fyrstu stríðsárunum, átt nokkurn kost á þessu, en það síðan lagzt niður. Ég tel það illa farið og það sé ekki um svo mikið kostnaðaratriði að ræða, að í allri þeirri eyðslusúpu, sem nú er fyrir hendi, ætti að taka þetta til athugunar, enda er það vitað mál, að eitt fyrirtæki hér, Samband ísl. samvinnufélaga, hefur eina eða tvær laxár með miklum og glæsilegum aðbúnaði til risnu fyrir þá gæðinga, sem því fyrirtæki eða vildarmönnum þess þykir henta að sýna sérstaka greiðasemi. Ég veit það, að hæstv. fjmrh., sem þar er mikill ráðamaður, gerir það áreiðanlega ekki af neinni útspilunarsemi að halda uppi þeim veglegu útlátum, sem þar eru í frammi höfð, heldur vegna þess, að hann telur fyrirtæki það, sem hann er settur til að veita forstöðu, hafa af því hag, þótt óbeinn sé. En ef eitt verzlunarfyrirtæki, jafnvel þótt stórt sé og fær óvenjulegan gróða öðru hvoru, eins og 15 millj. kr. okurgróðann í fyrra, sem hæstv. ríkisstj. lét þetta fyrirtæki fá, - ef eitt slíkt fyrirtæki getur haft eina eða tvær laxár í þessu skyni, þá ætti ríkinu ekki að vera það ofvaxið. Og sérstaklega vil ég nú beina því til þeirra hv. þm., sem ráðgera að samþykkja að taka áfengi úr opinberum veizlum, en hv. 1. þm. Eyf. taldi, að það mundi einkum bitna á útlendingum og þess vegna vera utanríkismál, að víst mundi það þessum mönnum vera mikil bragðbót, ef þeir fengju að fara á laxveiðar í staðinn, ef þeir fengju engar áfengisveitingar lengur, þegar þeir heimsæktu hæstv. ríkisstj. Ég tel rétt að hreyfa þessu hér. Þetta er ekki eitt af stórmálunum, en þó þess eðlis, að ég tel rétt, að á það sé drepið. Þá vil ég benda á það, að nú er áætluð allstór upphæð í fjárlagafrv., ég hygg 131/2 millj., til ráðstöfunar nánast óbundið fyrir hæstv. ríkisstj. til atvinnubóta. Það kom fram í umr. hér í gær, að við sjálfstæðismenn lögðum á það mikla áherzlu, meðan við vorum í ríkisstjórn, en hæstv. þáverandi og núverandi fjmrh. stöðvaði það, að sett yrði 5 manna þingkosin n. til þess að úthluta slíkum fjárveitingum. Þá hafði hæstv. fjmrh. ekki á móti því, að sjálfstæðismenn hefðu nokkur ítök í úthlutuninni, en það voru mennirnir úr flokknum með langa nafninu, Sameiningarflokki alþýðu, Sósíalistaflokknum, sem ekki máttu þar nærri koma. Nú eiga þeir eftir þessari till. að hafa sín áhrif, en við sjálfstæðismenn sennilega engin. En það er í fullu samræmi við það, sem við áður töldum og eitt er rétt og sanngjarnt, að þegar svona stór upphæð er veitt af þinginu, sé það þingnefnd, þar sem hlutföll þingflokka komi rétt fram, eftir því sem hlutfallstala nær til, sem ráði úthlutuninni. Ég tel því, að það sé mjög mikilsvert, að bætt verði inn, að 5 manna þingkjörin n. úthluti þessu fé, en ekki ríkisstj., og ég segi það ekki af sérstöku vantrausti á hæstv. núverandi ríkisstj., þó að það sé ærið, heldur vegna þess, að ég hef talið, taldi áður og tel enn, að sá háttur sé betri og hæfilegri, sem ég nú nefni, heldur en sá, sem ráðgerður er í frv. Það hafa verið boðaðar sérstakar sparnaðartill., og um þær verður náttúrlega að taka ákvörðun, þegar þær liggja fyrir, en ég vil benda nú þegar á tvennt, sem ég tel að mjög miklu máli mundi skipta. Annað er það, að það er höfuðnauðsyn að setja löggjöf um sjálft stjórnarráðið og starfsemi þess, og ég tel langeðlilegast, að slík löggjöf væri sett eftir till. frá mþn., sem kosnir væru í 5 menn hlutfallskosningu í Sþ. Það er ekki heppilegt, eins og verið hefur, að við hver stjórnarskipti sé sjálfu skipulagi stjórnarráðsins meira og minna umturnað. Það væri miklu heppilegra, ef flokkarnir, allir þeir, sem líklegt er að um sinn hafi einhver veruleg áhrif, hvort sem þeir eru utan eða innan stjórnar á hverjum tíma, kæmu sér saman um það, hvert fyrirkomulag hins æðsta fasta stjórnvalds í landinu ætti að vera. Það var sett löggjöf um þetta efni 1904, þegar stjórnin varð innlend. Sú löggjöf er fyrir löngu orðin úrelt og algert brotasilfur. Niðurstaða seinni ára hefur verið sú, að hver ráðh., sem vildi gera sig sætan í augum tiltekinnar stéttar, hefur stofnað ráðuneyti yfir hennar málum með sérstökum mönnum og sérstökum skrifstofustjóra. Ef það hefur þótt erfitt að veita skrifstofustjóra embætti, hefur ráðuneyti verið skipt í tvennt til þess að geta komizt hjá því óþægilega vali, sem verður þó það minnsta, sem stjórnendur verða að gera, að velja á milli tveggja manna í aðeins eitt embætti. Til þess að verðlauna enn sérstaklega þá, sem í náðinni eru hjá ráðh. hverju sinni, hefur verið fundið upp á því að hafa deildarstjóra í ráðuneytum, mjög eftir tilviljun og geðþekkni hvers um sig. Allt þetta bákn, stjórnleysisbákn, sem á að stjórna öðrum, hlýtur að leiða til miklu meira loss í allri framkvæmdastjórn ríkisins, en menn í fljótu bragði gera sér grein fyrir. Ef menn sjá, að í sjálfri hinni æðstu stjórn er fullkomið los og hver ráðh. breytir til og hagar eftir því, sem annaðhvort persónuleg geðþekkni hans eða flokkshagsmunir réttir eða ímyndaðir segja til um, þá hlýtur það að hafa áhrif í gegnum allt stjórnkerfið. Það er gömul regla, sem á við ekki siður um þetta en annað, að eftir höfðinu dansa limirnir, og það er enginn vafi á því, að sú óhæfilega aukning ríkisbáknsins, sem allir tala öðru hvoru um, en hefur farið vaxandi og það án tillits til þess, hverjir hafa verið við stjórn núna síðustu tvo, þrjá áratugina eða lengur, á ekki sízt rætur sínar að rekja til þeirrar lausungar, sem hefur verið í sjálfu stjórnarráðinu og á hinni föstu stjórn þar. Með þessu er ég ekki að færa að neinum tilteknum manni þar. Ég vil taka það fram, að allir þeir, sem ég hafði þar samvinnu við, reyndust mér hinir prýðilegustu menn og á þann veg, að ég kann ekki nema allt gott um þá að segja. En því aðeins er hægt að bæta um, að menn læri af reynslunni, og ég er sannfærður um, að þetta atriði er eitt þeirra, sem mikla þýðingu geta haft. Enn fremur vildi ég benda á eitt áhrifaríkt atriði, og það er það, ef sett yrði í fjárl., að allar umframgreiðslur væru óheimilar, nema samþykki allrar ríkisstj, kæmi til. Eins og verið hefur undanfarið, hefur fjmrh., talið sér heimilt að hafa þær umframgreiðslur, sem honum þóknast, án þess að spyrja kóng eða klerk, ef svo má segja, og jafnvel án þess að gera grein fyrir því fyrr, en eftir dúk eða disk. Þvílíkt sjálfræði einstaks ráðh. til þess að fara sínu fram um fjármál ríkisins kann ekki góðri lukku að stýra og á verulegan þátt í þeirri mjög miklu og óhæfilegu þenslu, sem orðið hefur. Á meðan ég þekkti til, var það svo, að bráðabirgðalög voru ekki gefin út, nema öll ríkisstj. væri sammála um þá lagasetningu. Fjárveitingar umfram fjárl., eru í raun og veru í eðli sínu ekkert annað en bráðabirgðafjárlög, og þess vegna er það engin ósvinna eða lítilsvirðing á fjmrh. sem slíkum, þó að hann um sín embættisstörf verði í þessu að lúta sömu reglum og aðrir ráðh., sem ekki mega breyta lögum skv. viðtekinni reglu, þó að þeir megi gera það eftir stjórnarskránni, nema með samþykki sinna samráðherra. Þetta eru þau einstök atriði, sem ég vildi skjóta fram á þessu stigi. Eins og hv. frsm. minni hl. tók fram, er frv. svo illa úr garði gert, að það er ekki hægt að segja, að þetta sé eiginlega 2. umr. Menn vita ekkert enn þá, hvernig fjárlagaafgreiðslan í heild er hugsuð, og þess vegna er ekki tímabært að bera fram brtt. fyrr en lengra er komið, og áskil ég mér rétt til þess að gera það við 3. umr., en vildi nú þegar hreyfa þessum atriðum.



Ég ætla að fá að segja nokkur orð í tilefni af eldhúskafla þeirrar ræðu, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) var að flytja hér áðan, þ.e.a.s. þeim kafla ræðunnar, sem hann flutti hér fyrir kaffihléið, en áður en ég vík að málfærslu hans þá, vil ég aðeins minnast á tvö eða þrjú atriði af því, sem hann tók fram nú eftir kaffihléið. Það er þá fyrst, að það er ekki rétt, sem hv. þm. sagði, og stafar sjálfsagt af misgáningi, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi laxár á sínum vegum. Hefur því aldrei neitt komið til minna kasta sem stjórnarnefndarmanns í Sambandinu að ákveða eitt eða annað um það, hvort slíkt væri heppilegt eða ekki. Þá vil ég taka eftirfarandi fram út af því, sem hv. 1. þm. Reykv, sagði varðandi úthlutun atvinnuaukningarfjár: Hann sagði, að það hefði verið áhugamál sjálfstæðismanna, að úthlutun atvinnuaukningarfjár gæti farið fram þannig, að sem flestir þingflokkanna ættu þar fulltrúa. Ég segi það alveg hiklaust, að ég varð ekki var við þann áhuga hjá sjálfstæðismönnum, fyrr en hillti undir það, að þeir ættu að fara úr ríkisstj. Og ég vil upplýsa það í þessu sambandi, vegna þess að hv. þm. var að tala hér eins og einhver sérstakur sanngirnispostuli að þessu leyti og eins og það hefðu verið aðrir vondir menn, sem hefðu komið því til leiðar, að stjórnarandstæðingar hefðu hér á árum áður ekki verið kvaddir þarna með eða í önnur efni hliðstæð, þar sem um stórar ákvarðanir væri að ræða, að það var alveg sérstök krafa Sjálfstfl., að stjórnarandstæðingar t.d. kæmu ekki til greina í innflutningsnefnd, þar sem þó eru teknar einhverjar veigamestu ákvarðanir. Hitt er svo annað mál, að þegar sjálfstæðismenn eru komnir í stjórnarandstöðu, þá finnst þeim þetta vera skakkt og vilja hafa það öðruvísi. Ég er ekki að segja, að mönnum sé ekki leyfilegt að skipta um skoðun, en það er dálítið óviðkunnanlegt, þegar þeir, sem hafa svona forsögu að baki sér, eru að koma fram eins og einhverjir sérstakir sanngirnispostular, en það hafi staðið á öðrum að sýna þá sanngirni, sem þeir hafi endilega viljað koma við. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að fjmrh. hafi á undanförnum árum tekið sér vald til þess að ákveða umframgreiðslur einn út af fyrir sig. Þetta er nú ekki alveg rétt, því að yfirleitt hefur það verið þannig, að umframgreiðslur eru að heita má aldrei inntar af höndum nema eftir kröfu annarra ráðuneyta. Það eru þau, sem sækja á um að fá umframgreiðslurnar, því að útgjaldabálkurinn heyrir yfirleitt undir þeirra umsjón, og þess vegna er það venjulega þannig, að það eru a.m.k. tveir ráðherrar, sem eiga hlut að umframgreiðslum. Annars væri ég ekki á móti því, að það væri erfiðara, en nú að fá umframgreiðslur, og t.d. hefði þessi hv. þm., sem hér var að tala, 1. þm. Reykv., áreiðanlega haft gott af því að hafa meira aðhald, en hann gat haft frá fjmrn. einu um það að stofna ekki til umframgreiðslna, þegar hann var ráðh. Ég held það séu engar ýkjur eða neitt purkunarlaust, þó að það sé sagt, að ég hef a.m.k. fáa ráðh. þekkt, sem hafa verið ýtnari við að auka útgjöld á öllum sviðum en þessi hv. þm., bæði heimil og óheimil, og í mörgum greinum staðið fyrir því að efna til útþenslu í ríkisrekstrinum. Ég sagði, að ég hefði kvatt mér hljóðs vegna þeirrar dæmalausu ræðu, sem hv. þm. flutti hér fyrir kaffihléið. Ég mun ekki í þessum umr. þreyta mikið kappræður við menn og því síður fara að svara hér málþófsræðum. En þar sem þessi hv. þm. mun eiga að heita eins konar forustumaður stjórnarandstöðunnar, vil ég sýna honum þann sérstaka sóma að svara fáeinum orðum strax því almenna, sem hann beindi að mér sérstaklega. En eins og hv. þm. heyrðu, var sá hluti ræðu hv. þm. botnlausar, sundurlausar, rakalausar skammir og svívirðingar og brigzl, og er þá sízt ofsagt um innihald ræðunnar. Og svo á þetta að heita forusta stjórnarandstæðinga. Þá er von á góðu eða hitt þó heldur úr þeim herbúðum, þegar þetta á að heita liðsoddurinn. Það er ómögulegt að verjast þeirri hugsun, þegar maður hlustar á hv. þm., að hann missi óvart af munni sér margt af því, sem þaðan kemur og hann vildi í raun og veru alls ekki hafa sagt. Það er eins og eitthvert afl, sem hv. þm. hefur ekki vald á, mæli fyrir munn honum. Manni dettur stundum í hug, að hv. þm. sé einna líkastur hátalara, sem óvandaður strákur hefur náð í og noti til þess að senda mönnum tóninn. Ég er alveg hissa á málflutningi hv. þm., og ég býst við, að svo sé um fleiri. Hann þrástagast hér á því, að þessi eða hinn hafi sagt ósatt eða flutt beinar blekkingar o.s.frv., og í raun og veru er þetta aðalefni í ræðum hv. þm. Ég ætla að nefna hérna aðeins þrjú örlítil dæmi um málflutning hv. þm. sjálfs. Eitt af því, sem hann sagði, var, að ég hefði farið upp á Akranes og fyrirskipað Akurnesingum, hvern þeir skyldu kjósa þar til forustu í bæjarmálunum. Ég hefði gefið út fyrirskipun um það til Akurnesinga, sagði hv. þm. Hann kom að þessu tvisvar í ræðu sinni. En hvað var það, sem gerðist. Ég sagði það í hófi, sem haldið var á Akranesi til að fagna þar mikilli framkvæmd, að Akurnesingar hefðu borið gæfu til að velja sér formann í bæjarmálum, mann sem sækti af álíka kappi málefni þeirra fyrir bæinn eins og þeirra beztu formenn sæktu sjóinn. Þetta var það, sem ég sagði, og ekkert annað um þennan forustumann bæjarmálanna á Akranesi. Hv. þm. segir mönnum það svo hér, að ég hafi fyrirskipað Akurnesingum, hvern þeir skyldu kjósa, - fyrirskipað, og tvítók þetta. Þá sagði hv. þm., að ég hefði hótað að beita fjárkúgun, - ég hefði hótað því hér í þingsölunum að beita fjárkúgun. Ég held, að hann hafi tvítekið þetta líka, og mér er sagt, að hann hafi sagt þetta einnig í gær. Honum þykir þetta svo snjallt: að ég hafi hótað því að beita fjárkúgun, hótað því, ef tiltekinn þm. leyfði sér að halda fram sjálfstæðri skoðun. Þetta segir hann við ykkur hér, sem heyrðuð, hvað gerðist. Það, sem gerðist, var, að við hv. 1. þm. Rang. deildum um tiltekið atriði. Ég sagði, að úthlutun atvinnuaukningarfjár færi fram af hendi ríkisstj., en hv. 1. þm. Rang. sagði, að þetta væri rangt. Þá kallaði ég fram í fyrir hv. þm. og sagði, að það borgaði sig ekki fyrir hann að halda þessu fram. Allir vissu, hvað var að gerast. Ég var að vara þm. við því að halda því fram, sem rangt var, vegna þess að það mundi koma honum í koll. En þetta segir hv. 1. þm. Reykv. að hafi verið hótun til þm. um fjárkúgun fyrir það að halda fram sjálfstæðri skoðun. Þetta segir hann ykkur, sem heyrðuð þetta. Hvernig mundi þessi hv. þm. segja frá því, sem ekki væri hægt að sannreyna? Það er svo mál út af fyrir sig, að ekki getur þessi hv. þm. hugsað sér neitt tjón nema fjárhagslegt tjón. Ekki getur hann hugsað sér, að þessi aðvörun mín gæti átt við nokkuð annað, en einhvern fjárhagslegan skaða. Það gat ekki verið, að honum dytti í hug, að menn yrðu fyrir álitshnekki út af því að halda fram röngu máli. Nei, það hlaut að vera fjárhagslegt, sem hér var átt við, það hlaut að vera hótun um að beita fjárkúgun. Þá er enn eitt lítið dæmi um það, hvernig þessi hv. þm. gerir mönnum upp orðin og svarar síðan, en um það eru svo mýmörg dæmi í máli hans, að ég minnist ekki að hafa heyrt annað eins á Alþ. Hann sagði, að ég hefði sagt við 1. umr. fjárl., að menn yrðu að ganga hægt um dyr framfaranna. En hvað sagði ég? Ég sagði, að menn yrðu að sækja skipulega fram um framfaranna dyr. Og hvernig lagði svo hv. þm. út af þessu, þegar hann var búinn að laga það til? Jú, það var vottur þess, hvað þessi hæstv. ráðh. er íhaldssamur, er á móti framförum og annað þar fram eftir götunum. Þetta er málflutningur í lagi. Hvað mundi svona maður leyfa sér af því, sem ekki er hægt að sannreyna? Svo er það út af fyrir sig, að það skuli vera til formaður stjórnarandstöðu, sem ekki viðurkennir, að hér sé um ofþenslu í fjárfestingu að ræða. Það ber vott um það, hvern skilning þessi hv. þm. hefur á hlutverki sínu sem formaður í stjórnarandstöðunni. Hann telur, að hann beri enga ábyrgð og geti sagt hvað sem honum sýnist og þurfi ekki að taka neitt tillit til staðreynda. Það er eins og honum finnist það vera sérréttindi stjórnarandstöðunnar að tala svart og taka ekkert tillit til þess, hvernig ástatt er, enda er það raunar ekkert einkennilegt, þegar maður athugar, hvernig flokkur hans hagar sér í stjórnarandstöðunni. Þá var það eitt af því, sem þessi hv. þm. bauð mönnum upp á, að segja, að stjórnarliðið, þ.e.a.s. hv. þm. stjórnarflokkanna, sem sátu hér fyrir framan hann og aftan og allt umhverfis, - við þá sagði hann, að þm. stjórnarflokkanna hafi ekkert fengið að fylgjast með ráðagerðum ríkisstj. um fjárlögin og efnahagsmálin. Hver einasti þm. stjórnarflokkanna, sem hér er og á þetta hlustar, veit, að þetta er ósatt. Hv. þm. veit sem sé ekkert, hvað hann er að segja, og hefur í þessu dæmi engin skilyrði til þess að vita það. Samt sem áður leyfir hann sér að fullyrða þetta upp í opið geðið á þeim, sem hér sitja allt umhverfis hann. Svo fyllir þessi hv. þm. allar sínar ræður af tali um ósannindi, sem hinir og aðrir haldi fram, blekkingar og annað þar fram eftir götunum. Ég held, að það væri ráð fyrir þennan hv. þm. að reyna að komast upp á hærra „plan“ í málflutningi sínum, en honum hefur tekizt. Ég skal ekki nefna fleiri dæmi um þetta. Ég vil svo aðeins benda á það út af þessum umr., að hv. þm. deildi mjög á mig og ýmsa fleiri fyrir, að fjárl. væru afgr. sér í lagi og útflutningssjóðurinn væri aftur hafður í öðru lagi. En ég verð að segja, að mig rekur ekki minni til, að sjálfstæðismenn væru nokkuð neyddir til þess að hafa framleiðslusjóðinn sér og fjárl. sér. Ég man ekki til, að um það væri neitt ósamkomulag. Ég man ekki til annars, en það væri samkomulag um að hafa þetta hvort í sínu lagi, enda var það ekkert óeðlilegt, að þetta væri hvort í sínu lagi, því að það er auðvitað allt annað mál, hvaða ráðstafanir eru gerðar til þess að færa fjármagn frá þjóðinni yfir til atvinnuveganna, en hitt, hversu há ríkisútgjöld eru höfð. Ég skal svo ekki hafa þessa ræðu miklu lengri. En ég vil þó minnast hér á einn þátt í málflutningi hv. þm. að lokum. Hv. þm. hafði hér hin mestu stóryrði við í garð ríkisstj. og í minn garð alveg sérstaklega út af því, að ég hefði leyft mér að gera ráð fyrir, að sjálfstæðismenn gerðu till. um það, hvernig ætti að afgr. fjárhagsmálin. Og hvað sagði hv. þm. um þetta atriði, sem er vitanlega kjarninn í öllu þessu máli, sem sé þetta, að hv. stjórnarandstæðingum er skylt að gera till. um það, hvernig afgr. skuli höfuðmálin, ef það á að taka alvarlega málflutning þeirra? Hann sagði m.a.: Hvar hefur hæstv. ráðh. verið, að láta sér detta aðra eins fjarstæðu í hug og það, að stjórnarandstæðingar geri till. um, hvernig á að afgreiða fjárhagsmálin? - Það má kannske segja, að það sé undarlegt, að mér skuli hafa dottið í hug, að Sjálfstfl. gerði þetta. Það má kannske segja það. En ég ætla að leyfa mér að halda því fram, að það sé ekki einkennilegt, að fram á þetta sé farið og á þetta sé bent, því að þetta er skylda stjórnarandstæðinga að gera, Hv. þm. sagði, að ég væri launaður til þess að gera till. Stjórnarstuðningsmenn og ríkisstj. munu líka gera sínar till. um þetta efni. En ég er ekki launaður til þess að gera till. fyrir stjórnarandstæðinga. Þeir verða að gera svo vel að gera sínar till. sjálfir og standa við sinn málflutning sjálfir. Ég á að gera till. fyrir ríkisstj., og það mun verða gert. Ríkisstj. mun gera sínar till. Þá sagði 1. þm. Reykv. að lokum, að það sjái allir, að stjórnarandstæðingar geti ekki gert till., af því að þá vanti upplýsingar. Þeir hafa alveg sömu upplýsingar og stjórnarstuðningsmenn hafa um þessi mál. Og hv. þm. sagði meira. Hann lækkaði sig meira á flóttanum, því að hann sagði, að hv. stjórnarandstæðingar hefðu ekki þekkingu til þess að gera till. Þeir eru búnir að vera í stjórnaraðstöðu í 17 ár og eru nýlega farnir úr stjórninni. Þeir hafa aðgang að öllum sömu upplýsingum í fjvn. og annars staðar um fjármál ríkisins og annað og stjórnarstuðningsmennirnir. En samt heyrum við, að þeirra flótti er svo hraður, að þeir segjast ekki hafa upplýsingar og þeir segjast ekki hafa þekkingu til þess að gera till. um fjárhagsmálefni landsins. En þeir hafa þekkingu til þess að fella hvern sleggjudóminn öðrum þyngri um aðra og til þess að fella hvern sleggjudóminn öðrum þyngri um fjárhagsmálin yfir höfuð. Þá vantar ekki upplýsingarnar og þekkinguna. Halda menn, að það sé hægt að bjóða mönnum upp á málflutning af þessu tagi? Er hægt að hugsa sér aumari frammistöðu, en þessa hjá mönnum, sem allt þykjast vita hversdagslega og öllu þykjast hafa ráðið undanfarið, að því er mönnum skilst? Ég held, að það sé ekki hægt, og það mun verða tekið eftir því, hvaða till. koma frá stjórninni eða stjórnarstuðningsmönnum um þessi mál, en það mun líka verða tekið eftir því um allt land og í þingsölunum, hvort það koma till. frá stjórnarandstæðingum eða ekki.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var eitthvað að tala um auma frammistöðu. Þegar þingið kom saman, lét hæstv. ríkisstj, þann boðskap út ganga: Við getum ekki gert tillögur í efnahagsmálunum, við höfum ekki getað talað við stuðningsflokka okkar. - Svo situr þingið á þriðja mánuð. Það situr við það sama: Við erum ekki reiðubúnir til að gera tillögur í efnahagsmálunum, við erum ekki reiðubúnir til að gera heildartillögur um afgreiðslu fjárl., en við ætlum nú samt sem áður að gera það, við erum ekki alveg búnir að gefast upp. - Ef þetta er ekki aum frammistaða og svo aum, að það mun eftir henni verða tekið, þá skýtur eitthvað skökku við. Það er ekki að furða, þó að inn í þessa 2. umr. fjárl. blandist almennar umr. um fjárhagsmálin og efnahagsmálin. Og þeir, sem muna eftir hinum háspenntu yfirlýsingum núverandi stjórnarliðs fyrir kosningarnar á s.l. ári um það, að nú ættu að koma ný úrræði í efnahagsmálunum, hverfa inn á nýja braut varanlegra úrræða, - þeir, sem muna eftir öllu þessu, eru ekkert undrandi yfir því, þó að stjórnarliðið sitji heldur dapurt nú við þessar umr. fjárl. og sé alls ekkert upplitsdjarft. Jú, það var lofað nýjum tillögum í efnahagsmálum, varanlegum úrræðum. Það var byrjað á því að festa kaupið að vissu leyti strax á síðastliðnu hausti, um það bil eða skömmu áður en þing kom saman, og þessi stjórn ætlaði að hafa samvinnu um það við vinnustéttirnar í landinu, enda var hún stjórn hinna vinnandi stétta, eins og hún kallaði sig, og hún lofaði líka, að hún mundi tryggja vinnufriðinn. Það samkomulag, sem gert var við stærstu verkalýðssamtökin í landinu, Alþýðusambandið, var bundið því skilyrði, að stjórn þessara stéttasamtaka mundi fyrst í stað ljá aðgerðum ríkisstj. fylgi, veita henni einhvern frest, meðan sæist, hvernig fram úr rættist, en það var þó eitt skilyrði, og það væri það, að við lausn efnahagsmálanna, þegar að þeim kæmi, mundu þessi samtök alls ekki fella sig við minnstu álögur til viðbótar í útflutningsuppbætur. Það var eitt af skilyrðunum, sem fram voru sett. Svo biðu menn átekta. Svo komu nýju tillögurnar og varanlegu úrræðin með jólagjöfinni: 200–300 millj. kr. nýjar álögur. Engar nýjar tillögur eða nýjar leiðir, hvað þá varanlegar, og skilyrðið, sem stjórn Alþýðusambandsins hafði sett fyrir fylgi sínu við ráðstafanir ríkisstj., var alveg þverbrotið og freklega farið út í nýjar álögur til þess að yfirfæra til útflutningsframleiðslunnar miklu freklegar, en nokkru sinni áður. Þetta voru fyrstu efndirnar í efnahagsmálunum. Og það var lofað að tryggja vinnufrið í landinu, og aldrei hafa verið fleiri verkföll, tíðari verkföll eða lengri, en í stjórnartíð núverandi hæstv. ríkisstj., og það sem verra er, að þegar loksins hefur komið að því, að deilurnar hafa verið leystar, hafa þær verið leystar alveg með sérstökum hætti af núverandi hæstv. ríkisstj., með þeim hætti að dylja fyrir almenningi hina raunverulegu lausn málanna. Þær hafa verið leystar með þeim hætti, og ríkisstj. hefur vitað um, að sú lausn, sem hún beitti sér fyrir, hljóti að fela í sér bæði það, að menn gerðust sekir um skattsvik og gjaldeyrissvik. Ég hygg, að aldrei fyrr hafi alvarleg mál verið leyst í atvinnu- og efnahagslífi landsmanna með slíkum hætti eins og núverandi hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Hún ætlaði líka að endurskoða bankalöggjöfina. Það átti að koma alveg spánný bankalöggjöf í landinu. Við munum eftir því, að á síðustu dögum þingsins var breytt bankalöggjöfinni. Hvað var það, sem gerðist nýtt í sambandi við þá bankalöggjöf? Jú, það voru um það bil 13 ný embætti og stöður fyrir stjórnargæðingana, bankastjóraembætti og bankaráðsstörf. En hvar er nýja stefnan í bankamálunum? Hver hefur orðið var við hana? spyr ég. Ég sagði hér, þegar þessi mál voru rædd á s.l. þingi: Það er vísvitandi rangt, þegar stjórnarsinnar eru að bera okkur sjálfstæðismönnum á brýn, að við höfum misnotað okkar aðstöðu pólitískt innan bankanna. - En það var höfuðástæðan fyrir því, að það þyrfti að breyta bankalöggjöfinni og taka upp nýja stefnu. Alveg á sama hátt, eins og ég vitnaði til þess þá, að það hefðu aldrei orðið nein pólitísk átök milli þess banka, sem ég var bankastjóri í, og ríkisvaldsins annars vegar eða bankastjóranna innbyrðis, á sama hátt hefur nú heldur ekki orðið neinn pólitískur ágreiningur eða átök á milli bankastjóranna í bankanum, eftir að bankastjóraskipti voru, og ég kannast ekki við neina nýja stefnu, og mér þætti nokkuð merkilegt, ef einhver gæti lýst henni. Það eina, sem má segja að nokkurt nýmæli eða nýbreytni sé í því, er það, að gerð hefur verið tilraun til þess að gera seðlabankann að einhverju leyti - litlu leyti – sjálfstæðari en hann var áður, en þó með þeim hætti, að það er full og brýn nauðsyn að taka þá löggjöf og það atriði allt upp til nýrrar endurskoðunar, því að það er hvorki fugl né fiskur. Þegar fjárl. komu fram í fyrra, var náttúrlega ekki mjög skemmtilegt að sýna fjárl., fjárl. stjórnar hinnar nýju stefnu og varanleg úrræði í efnahagsmálunum. Þau stórhækkuðu frá því, sem áður hafði verið. Og hvernig átti þessi nýja stjórn hinna vinnandi stétta, sem ætlaði að búa til nýja stefnu í efnahagsmálunum, nýja stefnu í fjármálunum, - hvernig átti hún að verja þetta fyrir almenningi í landinu? Höfuðvörnin kemur fram í því, að einum af fjvn.-mönnum, sem er nokkuð hnyttinn maður, datt í hug það, sem í raun og veru var fyndni: Ja, ef við ætlum að stökkva af bíl eða vagni, þá verðum við að stökkva fram með honum. Þetta er eðlislögmál. Við skulum bara halda áfram strikið út í meiri dýrtíð og meiri verðbólgu. Það er eðlislögmál. Þetta skilja allir. Stökkvum bara af vagninum og hlaupum bara áfram. - En þegar þetta eðlislögmál er fært inn í pólitíkina og stjórnmálin, verður það auðvitað hin versta háðung, og það er merkilegt, að þetta skildu ekki samflokksmenn þessa fyndna þm. og fjvn.-menn og settu þetta bara sem alvarlegt atriði í sameiginlegt nál. meiri hl. fjvn, frá því í fyrra. Þetta var afsökunin, sem hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðið í fyrra færði fyrir því, að hún hafði ekki fundið neina nýja stefnu og nýjar leiðir: Sá maður, sem bjargar sér út úr vagni, sem er á hraðri ferð, kemst ekki hjá því til þess að forða sér frá því að missa fótanna að hlaupa fyrst í sömu átt og vagninn stefndi. - Mennirnir, sem voru búnir að segja: Það verður að stinga við fótum, það verður að hverfa frá þessari stefnu, sem nú er farin, fara inn á nýjar leiðir og varanlegar leiðir, - þeir leggja fram fjárl. og segja: Við skulum bara stökkva og helzt láta okkur alls ekki dragast aftur úr dýrtíðarvagninum. Og svo, eins og hv. 2. þm. Eyf. benti réttilega á í sinni ræðu: Nú er liðið heilt ár, og maður mætti ætla, að þeir séu nokkuð farnir að mæðast, þessir hlaupagarpar, því að þegar þetta nýja fjárlfrv. fyrir árið 1958 er borið fram, þá er áfram sama stefnan, stórkostlegar hækkanir frá síðustu fjárl., sem þá voru afsökuð, að þau væru svo há, af því að stjórnin væri nýbúin að taka við og yrði bara vegna eðlislögmálsins að halda áfram. Hvað ætlar stjórnin lengi að fylgja eðlislögmálinu í fjármálunum? Nei, hafi ríkisstj, haft nokkra afsökun, þegar hún lagði fram fjárlfrv. fyrir 1957, þá er sú afsökun auðvitað ekki fyrir hendi lengur. Það er ekki vitnað heldur í þetta í nál. nú, að menn verði, ef þeir ætla ekki að missa fótanna, að passa sig að hlaupa nógu hart í kapp við dýrtíðarvagninn. Það er ekki vitnað í það, en allar aðgerðirnar bera þess vitni, að engin viðleitni er önnur hjá hæstv. stjórnarliði. Það er víst ekki ofmælt, sem fram hefur komið í ræðu hv. 2. þm. Eyf., að meðferð og afgreiðsla fjárl. nú er alveg með einstökum hætti. Ég skal viðurkenna, að mér hefur um langan tíma fundizt, að meðferð fjármálanna yfirleitt og almennt í þinginu væri með öðrum hætti, en vera ætti, og ég tel, að það sé komið of langt samkv. gamalli venju, að fjvn. í raun og veru sé sá hluti þingsins, sem nær eingöngu fjallar um fjármálin og meðferð þeirra, og aðrir þm., sem þar utan standa, telji yfirleitt, að á undanförnum árum hafi það færzt of mikið í þá átt, að þm. almennt létu of litið til sín taka um meðferð og afgreiðslu fjárl. En fyrr má nú vera, þegar svo er komið, að jafnvel fjvn. sjálf er meira og minna höfð utan við afgreiðslu fjárl. og gersamlega a.m.k. sniðgenginn og hunzaður minni hl. fjvn. Bara hin einföldu atriði, sem koma fram í meirihlutaáliti fjvn. nú og í fyrra, sýna auðvitað svipinn af þessu. Hv. frsm. meiri hl. sagði áðan, að það hefði ekki verið fyrr en á laugardaginn var, þá hefðu fyrstu ákvarðanir verið teknar í fjvn. í sambandi við þau málefni, sem fyrir henni liggja.  Þegar litið er á skýrslugerð meiri hl. fjvn., kemur það fram, að í fyrra heldur fjvn. 61 fund, áður en hún skilar þessu áliti, nú heldur hún 41 fund. Það eru sem sagt 50% fleiri fundir í fyrra en nú. Henni hafa nú borizt á þessum tíma - og vafalaust vegna þess, að það hefur ekkert bólað á henni og það hefur ekki bólað á afgreiðslu fjárl., og menn hafa ekki getað séð það fyrir - 350 erindi á móti 572 í fyrra, eða 222 fleiri. Á fundi n. nú hafa komið 46 utanþingsmenn, en 67 í fyrra, og það er sama sagan, það er næstum því 50% fleiri, en nú. Öllum er það ljóst og ekki síður stjórnarliðinu, að það hefur algerlega verið kastað höndunum til afgreiðslu þessa máls, og maður furðar sig á því, að ríkisstj., sem afsakar sig í upphafi þings með því, að hún geti ekki látið fylgja fjárlfrv. neina grg. eða áætlanir um heildarafgreiðslu þeirra, vegna þess að hún hafi ekki haft samráð við sína samflokksmenn eða stuðningsmenn, skuli nú eftir á þriðja mánuð koma og geta þá ekki gert grein fyrir því, að eftir það samráð, sem hún hafi haft við sína stuðningsmenn, muni hún taka þessa eða hina stefnu varðandi heildarafgreiðslu fjárlaga. Og það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., að hér er algerlega gengið á snið við þingsköpin með þessari meðferð mála og er í fyllsta máta óþinglegt, því að þegar á að hafa þrjár umr. um mál, þá er forsendan fyrir því, að hægt sé að segja, að mál sé rætt við 3 umr., að meginatriði málsins liggi fyrir strax við 1. umr. En hér er það svo, að meginatriði málsins eiga að ræðast við lokaumr., við 3. umr. málsins, og þá er ekki uppfyllt það ákvæði þingskapa, að 3. umr. fari fram um mál. Þetta er þess eðlis, eins og ég hef áður sagt hér í þinginu, að það væri miklu nær, að hæstv. núverandi ríkisstj. tæki upp þann hátt að bera fram fjárl. í lok þingsins, en ekki í upphafi þings, og a.m.k. mundi háðung og smán stjórnarliðsins verða minni af þeirri meðferð málsins heldur en af hinu að leggja fram eitthvert slitur, sem kallað er frv. til fjárl., í upphafi þings og koma svo eftir á þriðja mánuð og hafa þá í raun og veru engu við að bæta, Þetta er áreiðanlega einsdæmi í þingsögunni og áreiðanlega vinnubrögð, sem mjög verður tekið eftir meðal almennings í þessu landi. Hæstv. fjmrh. ræddi nokkuð almennt um efnahagsmálin. Veigamesta yfirlýsingin í ræðu hæstv. fjmrh. var sú, að hann taldi, að nú væri ekki nema um tvennt að gera: að afla nýrra tekna eða taka út útgjaldaliði. Ég bið hv. þm. um að taka eftir: Það var ekki verið að tala um að fella niður útgjöld eða draga úr útgjöldum, heldur var það beinlínis orðað þannig, að það ætti að taka út útgjaldaliði. Hvað felst í því? Hæstv. fjmrh. sagði þetta, eftir að hann hafði verið inntur eftir því af hv. 2. þm. Eyf., hvort meiningin væri að kippa út úr fjárl. einhverjum útgjaldaliðum eins og niðurgreiðslum í sambandi við dýrtíðina, sem ef til vill ætti svo eftir að skjóta aftur inn í aukafjárl., sem hæstv. sjútvmrh. á svo víst heiðurinn af að bera fram í þinginu, en víst ekki fyrr, en eftir bæjarstjórnarkosningar. Og svo leyfir hæstv. fjmrh. sér að segja: Af hverju hafa ekki sjálfstæðismenn af sinni hendi látið koma fram tillögur, hvernig afgreiða beri fjárlög? Við búum við það stjórnarfar og þá stjórnskipun í okkar landi, að til þess eru ríkisstjórnirnar og ráðherrarnir, að hafa forustu og forgöngu um tiltekna málaflokka. Og það er meginskylda fjmrh. að leggja fyrir þingið frv. til fjárl. og till. þær, sem ríkisstj. hefur að gera um afgreiðslu þessara mála. Stjórnarandstaðan getur síðan tekið afstöðu til þessa máls, verið með eða móti tillögunum og markað á grundvelli þess, sem fram hefur komið, sjálfstæðar tillögur, ef verkast vill. Þó er það rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að í sumum öðrum löndum, sem byggja á sömu stjórnarskipun og stjórnarfari og við, hafa þm. ekki rétt til þess að bera fram till. til breyt. á fjárl. Það er svo rík skylda ríkisstj. sjálfrar, og þeim hæstv. fjmrh., sem ekki veit, hvernig á að afgreiða fjárl., ber skylda til eins samkv. okkar stjórnskipun, ef hann hefur ekki till. að gera um það, hvernig fjárl. eigi að vera, - þá hefur hann ekki nema eitt að gera, þá á hann að viðurkenna það, sem rétt er, að hann eigi ekki lengur að vera fjmrh., það eigi annar maður að koma og uppfylla þessa skyldu, sem á honum hvílir, ef hann ekki getur gert það sjálfur. Það þýðir ekkert að hrópa framan í stjórnarandstöðuna, eins og þessum málum er komið, og segja: Komið þið með tillögur, segið þið mér, hvernig á að afgreiða fjárl. Þetta lagði ráðh. verulega mikla áherzlu á og nú aftur í sinni síðustu ræðu, og það er í samræmi við það, sem stjórnarsinnar hafa áður sagt og ekki sízt blaðakostur stjórnarliðsins: Ja, hvar eru till. sjálfstæðismanna í efnahagsmálunum og í fjárl.? - En þessu hygg ég að menn verði að gera sér fulla grein fyrir, að það fær með engu móti staðizt, að einn fjmrh. í landi, sem býr við þá stjórnarskipun, sem við búum við, geti ætlazt til þess, að stjórnarandstaðan segi honum, hvernig hann eigi að afgreiða fjárlög. Það er þess vegna tilgangslaust að reyna að snúa þessu máli, þegar vandræðin og úrræðaleysið er jafnmikið og það er, - snúa því á þann vettvang, að það sé komin röðin að því, að sjálfstæðismenn geri tillögur um afgreiðslu fjárl. og hvernig heildarsvipur þeirra eigi að vera. Stjórnarliðið ætlar ekki að gera till. um afgreiðslu fjárl., fyrr en í allra síðustu lög. Það gerir ekki till. um nýju leiðirnar í efnahagsmálunum. Það er byrjað að skrifa um það, eins og kunnugt er, af ráðunautum þeirra, eins og fram hefur verið tekið, að eina leiðin sé gengislækkun, en þeir ætli ekki að bera fram till. um gengislækkun. Nei, framsóknarmenn og hæstv. fjmrh. sem oddamaður í fjármálunum hefur aldrei haft áhuga fyrir því að bera fyrst fram till., sem óþægilegt er að bera fram. Framsfl. hefur jafnan haft þann háttinn á að hlaupa úr ríkisstj. rétt fyrir kosningar og segja þá sem svo: Ja, ekki ber ég ábyrgð á neinu af því, sem í þessu og þessu tilfelli er óþægilegt og óvinsælt hjá hinum almenna borgara og kjósanda í þessu landi. Ég gat ekki lengur setið í þessari ríkisstj. og varð að rjúfa stjórnina, og það er auðvitað fyrst og fremst samstarfsflokkurinn, sem ber ábyrgð á öllu. Við erum hvítu englarnir og syndlausu mennirnir á þessu sviði. Hvað gerði Framsfl. 1949? Jú, hann rauf stjórnarsamstarfið þá við Sjálfstfl. og Alþfl. Auðvitað var þá ekkert honum að kenna af þeim mörgu málum, sem þá voru mjög umdeild og vafasöm. Það var ekki Framsfl. að kenna, biðraðirnar og vöruskorturinn í landinu, og það var ekkí Framsfl, að kenna, það mikla haftakerfi, sem í skjóli fjárhagsráðs hafði þroskazt í þjóðfélaginu. Nei, nei, það var ekki Framsfl. að kenna. Hann fór úr ríkisstj., þvoði hendur sínar eins og Pílatus forðum. Og Sjálfstfl. myndaði svo minnihlutastjórn eftir kosningarnar, og það er rétt að rifja upp þá sögu, og Sjálfstfl. lagði fram, þegar hann var einn, þó að hann væri í minni hluta, till. til úrlausnar í efnahagsmálunum, viðreisnartillögur í efnahagsmálum landsmanna. Hvernig brást Framsfl, við tillögunum? Jú, hann bar fram vantraust á Sjálfstfl. fyrir till. í efnahagsmálunum, gengislækkunina o.fl., og vantraustið var samþykkt, Og hvað gerði Framsfl, þá? Jú, þá myndaði hann stjórn með Sjálfstfl. Sjálfur hafði hann forustuna í þeirri stjórn til þess að framkvæma viðreisnartillögurnar í efnahagsmálunum, sem sjálfstæðismenn höfðu borið fram. Það var nóg, að sjálfstæðismennirnir voru búnir að eiga frumkvæðið að því að bera fram till. um gengislækkunina. Þá var það fram komið. En fyrst þurfti að samþ. á það vantraust og svo að taka að sér stjórnarforustu til þess að framkvæma þær till., sem felldar höfðu verið með vantrausti. Svona hundakúnstum í efnahagsmálum og fjármálum er Framsfl. alveg einstaklega laginn í, því að þetta er ekki í fyrsta skipti og ekki það síðasta. Á þessum árum, eftir 1954, eftir gengisfellinguna og aðrar þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar í efnahagsmálunum, skapaðist hér jafnvægi og festa um nokkurra ára skeið. Verðlag varð stöðugt í landinu, sparifjáraukningin varð gífurleg, nýr vöxtur færðist í sparifjármyndunina, sem varð grundvöllurinn undir meiri framkvæmdum á skemmri tíma, en nokkru sinni áður hafa átt sér stað í okkar þjóðfélagi, og velmegun almennings varð meiri en nokkru sinni áður. Sjálfur hefur fjmrh. lýst þessu glöggt á sínum tíma, meðan hann var í stjórnarsamstarfi við sjálfstæðismenn. Kommúnistar unnu auðvitað að því öllum árum að raska þessu jafnvægi í efnahagslífinu, sem skapað hafði verið fyrir frumkvæði sjálfstæðismanna, og hæstv. fjmrh. lýsti því mjög greinilega hér á sínum tíma í þingsölunum, hvernig kommúnistum, eftir að þeir hefðu fengið forustu í verkalýðssamtökum landsins, tókst með verkfallinu langa 1955 og öðrum kaupkröfum að raska jafnvæginu, sem verið hafði og Sjálfstfl. hafði átt frumkvæðið að á undangengnum árum í efnahagslífi landsmanna. Þessu lýsti hæstv. fjmrh. mjög greinilega á sínum tíma. Nú er hann farinn að umskrifa hina pólitísku sögu, og menn hafa heyrt það á síðustu tímum: Ja, þetta var nú eiginlega ekki kommúnistunum að kenna, sem voru þó mjög útmálaðir á sínum tíma af hæstv. fjmrh., heldur var það fjárfestingaræðinu að kenna, sem sjálfstæðismenn stóðu fyrir. Sjálfstæðismenn stóðu fyrir fjárfestingaræðinu, en framsóknarmennirnir fyrir framkvæmdunum. Það er alveg á sama hátt eins og þegar hæstv. fjmrh. og flokkur hans hefur hælt núverandi hæstv. fjmrh. hvað mest fyrir það að skila góðum fjárhag ríkissjóðs, miklum greiðsluafgangi, Þá var það á sama tíma sem við sjálfstæðismenn vorum skammaðir fyrir það að hafa beitt okkur fyrir því, sem við ekki gerðum umfram aðra flokka, að flytja inn bíla til landsins, sem mikil þurrð hafði verið á, til þess að afla aukatekna, svo að togaraútgerðin gæti gengið í landinu. Á sama tíma, sem við vorum skammaðir fyrir þetta, þó að ég segi, að við höfum ekki átt um þetta tillögur umfram aðra flokka, hældi hæstv. fjmrh. og flokkur hans sér yfir greiðsluafgangi hjá ríkissjóði um 50 millj. kr., sem var aukatekjur ríkissjóðs af bifreiðainnflutningnum. Þarna var kristallíseruð fjármálaspeki hæstv. núverandi fjmrh. Út af einstökum atriðum, sem fram komu í ræðu hæstv. fjmrh. í tilefni ræðu hv. 1. þm. Reykv. vil ég segja það, að þegar hann minntist á Akranesveizluna, var það auðvitað ekkert annað en hártogun hjá hæstv. fjmrh., að 1. þm. Reykv. hefði sagt, að hann hefði farið upp eftir, til þess að gefa Akurnesingum fyrirskipun. Hv. 1. þm. Reykv. benti á, hversu óviðurkvæmilegt það hefði verið, að hæstv. fjmrh. sem gestur á Akranesi hefði notað aðstöðuna skömmu fyrir bæjarstjórnarkosningar til þess að gefa Akurnesingum ekki aðeins vísbendingu, heldur mjög ákveðnar tillögur um, hverjir það væru, sem þeir skyldu kjósa sem sína fyrirsvarsmenn í bæjarstjórninni. Og þó að hæstv. fjmrh. finni nú, að þetta var mjög ósmekklegt, verður ekki þetta af skafið, og allir vita, að veizluhöldin um síðustu helgi voru auðvitað tilbúin eingöngu vegna bæjarstjórnarkosninganna. Hvenær hefur það skeð um stórframkvæmd, sem er í smiðum, eins og sementsverksmiðjan, að það er haldið boð og veizla til að sýna hana, meðan hún er í smiðum og löngu áður en vígsluathöfn fer fram? Þá er verið að bjóða mönnum opinberlega í slík veizluhöld. Það er ekki aðeins að sýna sjálft fyrirtækið, heldur einnig að fá sér góðan málsverð á eftir. Sementsverksmiðjan varð auðvitað að vera með í leiðinni. Nei, sannleikurinn er sá, að hæstv. fjmrh. gerir sér grein fyrir, að menn sjá í gegnum þetta, að hann fer þar upp eftir ásamt öðrum ráðherra sem meðlimur í bankaráði Framkvæmdabankans, sem nokkra milligöngu hefur haft um þetta mál, og allt er þetta úthugsað áður, í þeim tilgangi einum að reyna að misnota aðstöðu sína til þess að hafa áhrif á bæjarstjórnarkosningar, sem fram undan eru. Fram hjá þessu verður með engu móti gengið, og þegar þeim svo í þokkabót verður það á að kunna ekki það, sem almennt eru taldir mannasiðir í veizlum, eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh., þá furðar mann ekkert á, að þeir séu nokkuð sárir, þó að þeir, séu á það minntir. Alveg á sama hátt fór hæstv. fjmrh., þegar hann fór að segja: Þó að ég kallaði fram í hjá þm. og segði: Það borgar sig ekki að halda þessu fram, - ja, þá meina ég ekkert með því. - En hæstv. fjmrh. verður að gera sér grein fyrir því, að það er ekki daglegur viðburður, að ráðherrar kalli fram í mál þm. og segi: Það borgar sig ekki fyrir þig að vera að tala. - Og ef hæstv. fjmrh. finnur ekki sjálfur, hvílík frekja þetta er og hvílíkur dónaskapur, þá held ég, að hann sé búinn að vera of lengi í jafnábyrgri stöðu eins og ráðherrastöðu og ætti að reyna að fá sér svolitla hvíld frá því, því að það skortir þá á, að hann kunni í þeirri stöðu að temja sér þá hæversku, sem eðlileg er. Eftir á, þegar menn verða varir við yfirsjónir sínar, má náttúrlega koma og með öllu móti draga úr þeim og segja sem svo: Ja, ég meinti ekkert með þessu annað, en allt annað en ég sagði. En sannleikurinn var sá, að ráðherrann var mjög ákveðinn í máli sínu og dró ekkert úr áherzlunum um, að það borgaði sig ekki fyrir þm. að vera að tala í þessu máli og hann skyldi bara hafa sig hægan. En það er ekki aðeins, að hæstv. fjmrh. sé orðinn nokkuð uppbelgdur í seinni tíð, heldur er það á miklu fleiri sviðum þjóðfélagsins, að menn verða varir við það, að ýmsir teljast vera orðnir miklir menn og miklir riddarar í þessu þjóðfélagi í skjóli þess stjórnarvalds og þeirrar ofstjórnar, sem við búum við. Það er æ að tíðkast meira og meir, að hinir og þessir fylgifiskar hæstv. ríkisstj. úti um land setji sig upp á háan hest. Það er sagt við opinberar stofnanir sem aðra: Ef þið ekki gerið eins og ég segi, þá klaga ég bara fyrir í þessu tilfelli fjmrh., hinu tilfelli fyrir félmrh. - Ég hef nýlega séð bréf, sem einum sparisjóði þessa lands hefur verið skrifað af einum kaupfélagsstjóra þessa lands. Það væri fróðlegt, að þm. fengju að kynnast þeim tóni, þeim gorgeir og þeim rembingi, sem er í slíku bréfi eins og þessu. En það, sem á bak við stendur, er þetta, og það er það, sem byggir upp gorgeirinn, það er það, að ef ekki sparisjóðurinn fer að eins og lántakandanum líkar, ja, þá skal ég bara kæra þig fyrir fjmrh. Og það er dálítil von, að þeir espist svolítið upp, þessir smákóngar úti á landinu, hin nýja stétt, þessir ungu kaupfélagsstjórar, sem eru að sínu leyti ekkert ólíkir hinni nýju stétt hjá Kremlverjum, - það er von, að þeir espi sig upp, þegar þeirra forustumenn gera sig seka um annan eins ruddaskap,frekju og dónaskap og hér kom fram í fari hæstv. fjmrh. á þingfundi í gær. Hæstv. fjmrh, sagði, að 1. þm. Reykv. hefði farið algerlega rangt með, því að hann hefði haft það eftir sér, að það ætti að ganga hægt um dyr framfaranna. Svo segir hæstv. fjmrh.: Ég sagði bara alls ekki, að það ætti að ganga hægt um dyr framfaranna, ég sagði, að það ætti að ganga skipulega um dyr framfaranna. - Jú, jú, það getur vel verið, að orðalagið hafi verið þetta. En hvenær var þetta orðalag viðhaft, að það ætti að ganga skipulega um dyr framfaranna? Eftir það að hæstv. fjmrh, í ræðu sinni er margbúinn að ítreka það og leggja á það megináherzlu, að það hafi verið framkvæmt allt of mikið á of skömmum tíma. Þetta gengur ekki lengur, við verðum að ganga skipulega um dyr framfaranna, við höfum farið allt of hart. Er rangt að leggja þetta út þannig, að hæstv. ráðh. hafi meint: Við verðum að ganga hægar um dyr framfaranna? Rétt þegar hann er að sleppa orðinu og finna að hv. 1. þm. Reykv. fyrir, að hann hafi rangfarið með mál sitt, segir hann svo: Það er undarlegt, að þessi hv. þm. skuli ekki viðurkenna ofþensluna í þjóðfélaginu. Þeir, sem viðurkenna ofþensluna og eru sí og æ að vara við henni, eru líklega mennirnir, sem vilja, að menn fari hægar, en áður var farið, fari hægt um framfaranna dyr. Því hefur verið haldið hér fram, að stjórnarliðið muni ekki hafa fengið miklar upplýsingar um ráðagerðir ríkisstj. í efnahagsmálunum og till. um heildarafgreiðslu fjárlaga. Ja, ég spyr. Vita hv. þm. stjórnarflokkanna, hvernig á að afgreiða fjárlögin? Hver verður endanleg heildarafgreiðsla þeirra? Vita þeir, hvaða till. á að gera í efnahagsmálunum? Vita þeir, hvernig á að leysa vandræði útvegsins? Vita þeir það? Þeir vita þá meira en í fyrra, því að þá var það hæstv. menntmrh., sem var svo hreinskilinn að viðurkenna það, þegar frv. um útflutningssjóð var lagt hér fyrir þingið og okkur var gert að afgreiða það á 2 eða 3 dögum eða nóttum og við sjálfstæðismenn bárum okkur upp undan því og sögðum: Við höfum ekki þá sömu aðstöðu eins og stjórnarliðið í þessum efnum, því að við höfum engar upplýsingar fengið og fyrir okkur hefur ekkert verið lagt fyrr en nú, að ætlazt er til að við afgreiðum þetta á engum tíma, - þá sagði hæstv. menntmrh.: Stjórnarsinnarnir, þingmennirnir, hafa heldur engar upplýsingar fengið. Þeir hafa ekkert fengið meiri upplýsingar, en þið og standa ekkert betur að vígi. - Og skyldi þessu vera mikið öðruvísi varið nú? Og svo loksins endaði hæstv. fjmrh. mál sitt á því, að það væri annað mál, fjárlögin eða efnahagsmálin. Ja, þetta er fjármálaspeki, sem er eðlilegt að menn furði töluvert á, þegar sjálfur hæstv. fjmrh. segir: Það eru allt önnur mál, fjárlögin og efnahagsmálin. - Og hvernig hæstv. fjmrh. getur í sjálfu sér rökstutt þetta, það held ég sé erfitt að skilja. Hitt vitum við, að það má búa til sýndarfjárlög í þjóðfélaginu, sem gefa enga hugmynd um þróun efnahagsmálanna og stefnuna í efnahagsmálunum, og að því hefur enginn stefnt öruggar, en núverandi hæstv. fjmrh. En engu að síður verða þessi mál aldrei aðskilin, og jafnvel þó að þau séu flutt í tveimur frv., eru þetta greinar á sama meiðinum og hljóta eðli málsins samkvæmt að vera það, og það er hörmulegt, að hæstv. fjmrh. skuli gefa svo vanhugsaðar yfirlýsingar eins og þessar í þingsölum. Eins og fram hefur komið, flytjum við sjálfstæðismenn ekki einstakar till. nú við þessa 2. umr. vegna þess, með hverjum hætti hún er, og þarf ég ekki að hafa fleiri orð um það. En ég vil leyfa mér að hreyfa atriðum, sem ég tel að þurfi að taka til nánari meðferðar, áður en lýkur, og a.m.k. freista þess að fá lagfærðar frá því, sem nú er. Í sumar, þegar íþróttavöllurinn í Laugardalnum var opnaður með fyrsta kappleiknum og ég flutti þar örstutta ræðu sem form. Laugardalsnefndar og tíundaði þar, að íþróttasjóður ætti vangoldnar svo og svo miklar upphæðir til leikvangsins, varð það tilefni þess, að hæstv. menntmrh. fór á stúfana í blöðunum og ég var lýstur ósannindamaður bara af því, sem ég hefði sagt í þessari ræðu, og eitthvað þaðan af verra. Sannleikurinn er sá, að það vita allir, að íþróttasjóður á stórkostlega vangoldnar greiðslur bæði til þessa mannvirkis og margra annarra, og það var fjarri því, að ég í minni ræðu væri í þessu efni að vega nokkurn skapaðan hlut að núverandi hæstv. ríkisstj., heldur tók ég það beinlínis fram í ræðu minni, að hér væri ekki um að sakast, fremur við þessa ríkisstjórn en aðrar, sem á undan hefðu verið. En samt var mér borið á brýn, að ég hefði beinlínis verið að saka þessa ríkisstj. um einhverjar ávirðingar og þannig, að það hefði verið ósatt. Ég skal ekki nú rekja það mál lengra. En eftir þetta varð ég hissa, þegar kemur svo fjárlagafrv. og framlag til íþróttasjóðs almennt er lækkað úr 1.6 millj. niður í 1.3 millj. kr. Það er virðingarvert, að fjvn. leiðréttir þetta í till. sínum og leggur til, að framlagið verði hækkað aftur upp í 1.6 millj, kr. Ég tel alveg nauðsynlegt að freista þess að fá þingið til þess að viðurkenna sérstaka fjárveitingu til íþróttaleikvangsins í Laugardalnum fyrir utan þessa 1.6 millj. kr., alveg á sama hátt eins og í fyrra, og það fyrst og fremst vegna þess, að hér er um að ræða aðalleikvang landsins. Hann á að vígjast á n.k. vori með almennu íþróttamóti íþróttamanna hvaðanæva af landinu og mun í framtíðinni verða aðalíþróttaleikvangur landsins. Hvort sem það eru þrjár eða á fjórðu millj. kr., sem íþróttasjóður á vangoldið í þessu mannvirki, þegar svo stendur á, og vígsla þess stendur fyrir dyrum og hér er um aðalíþróttaleikvang landsins að ræða, þá er ekki ofrausn að ætlast til þess, að nokkur aukafjárveiting verði sett í þetta mikla íþróttamannvirki, sem ég vona að eigi eftir að verða æsku þessa lands til mikillar uppbyggingar. Ég vildi a.m.k. mega vænta þess, að hæstv. menntmrh. mundi vilja standa við hlið mér og annarra, sem vilja styðja þetta mál, áður en yfir lýkur, og mér þykir ekki einskis vert í þessu sambandi, að æska þessa bæjar fái um það vitneskju og þá um þetta mál eins og önnur, áður en bæjarstjórnarkosningar fara fram, hvernig við slíku máli verður brugðizt. Ég skal nánar gera grein fyrir því við 3. umr, málsins. Ég kem svo að húsnæðismálunum, þar sem 1. þm. Reykv. vék einnig að því, að við teldum nauðsynlegt að hækka framlagið til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis úr 4 millj, og upp í 12 millj. kr. Nú er ekki hægt að flytja um það till. á þessu stigi málsins a.m.k., að framlagið samkvæmt 16. gr. þeirra laga, sem nú eru, eins og þetta er í fjárlögunum, verði hækkað, nema gengið verði inn á að samþ. frv. okkar, en við 3. umr. má auðvitað bæta við þessar 4 millj. einhvers konar aukafjárveitingu, sem mundi þá standa í fjárl. til móts við það, sem meiri hluti þings síðar kynni að koma sér saman um að ákveðið væri um framlög í þessu skyni, áður en þingi lýkur. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að ábyrgðum ríkissjóðs, sem eru miklar og við höfum - tel ég - allt of litlar upplýsingar um. Það eru í ríkisreikningunum upplýsingar um það, en ég teldi alveg eðlilegt og sjálfsagt, að þm. fengju á hverjum tíma, þegar fjárlög eru lögð fram, vitneskju um, hversu miklar ábyrgðir ríkissjóðs eru og að hve miklu leyti ábyrgðir eru á það fallnar. Auk þess tel ég, að alveg á sama hátt og eðlilegt sé að setja aðra skipan á úthlutun atvinnuaukningarfjár, væri rétt að koma nýrri skipan á það, með hverjum hætti ábyrgðir eru teknar af hálfu ríkisvaldsins. Í þessum orðum mínum felst ekki ásökun um misferli í sambandi við ábyrgðir ríkissjóðs af hálfu núverandi hæstv. fjmrh., en það er ómögulegt að ganga fram hjá því, að þetta færist æ í vöxt, að ríkissjóður taki á sig æ meiri og meiri ábyrgðir, og ekki leyni ég því, að oft fær maður í eyra, að það sé misjafnlega greitt, misjafnlega auðvelt að sækja undir hæstv. fjmrh. um þessa ábyrgð eða hina. En ég fer ekki út í þá sálma og ásaka hæstv. ráðh. ekki í þessu sambandi, en ég tel, að eðli málsins samkvæmt ætti að skipa þessu með öðrum hætti, en er og þingið gerði á því einhverja skipan svipaða því að setja þingkjörna nefnd í úthlutun atvinnuaukningarfjárins. Um atvinnubótafé vil ég segja það, að ég tel ekki aðeins nauðsynlegt, að það sé sett sérstök stjórn þingkjörinnar nefndar eða þingkjörin nefnd til þess að úthluta atvinnuaukningarfénu, eins og við lögðum til, heldur að framfylgt sé till. um, að myndaður sé sérstakur jafnvægissjóður. Og eðlismunurinn yrði þá sá, að þegar endurgreiðist og að svo miklu leyti sem endurgreiðist þetta atvinnuaukningarfé, fer það aftur inn í þennan sjóð til endurútlána þar, sem þörfin er meiri, eða þar, sem þörfin einhvers staðar annars staðar er fyrir hendi, og innan tíðar er hægt að byggja upp atvinnuaukningarsjóð, sem sjálfur getur undir þessu staðið og þarf ekki á hverjum tíma að vera að ákveða með árlegum framlögum í fjárlögum fjárveitingu ríkissjóðsins, hvernig svo sem henni er úthlutað. Þess vegna legg ég engu að síður áherzlu á það, að sem allra fyrst verði tekin upp sú skipan mála, sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til, að sérstakur jafnvægissjóður hafi með þessi mál að gera. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins hafa um þetta fleiri orð. En eins og ég sagði, mun ég gera nánar grein fyrir þessum einstöku atriðum, annaðhvort sjálfstætt eða í sambandi við aðra þm. í tillöguflutningi við 3. umr. fjárlaga.



Herra forseti. Ég er nú orðinn það gamall í hettunni hér á Alþ., að ég er búinn að vera hér á 30 þingum á undan þessu. En ég leyfi mér að fullyrða það, að á þessum 30 þingum hefur aldrei verið beitt þvílíkum vinnubrögðum eins og hér er verið að gera í sambandi við aðalmál þingsins, sem alltaf eru fjárl. Þessu er þegar búið að lýsa nokkuð, og skal ég ekki langt fara út í það. En aðalatriðið er það, að aðalnefnd og virðulegasta nefnd Alþ. hefur setið að störfum í 2 mánuði að því leyti aðgerðalaus, að hún hefur enga till. afgreitt og svo allt í einu fær hún fyrirskipun frá hæstv. ríkisstj. að afgreiða fjárl. til 2. umr. á tveimur dögum. Ef þetta er ekki svipur af einræðisbrölti, þá veit ég ekki, hvað er hægt að kalla slíkt, enda hefur það sýnt sig í mörgu á síðustu tímum, að sá er andinn, sem á bak við er. Við erum nú þannig gerðir, flestir mennirnir, að við eigum bágt með að gera okkur nægilega grein fyrir því, hvað það er, sem við höfum, og hvað það er, sem við njótum, fyrr en við fáum einhvern samanburð við annað. Það segir gamalt máltæki, að enginn veit, hvað átt hefur, fyrr en misst hefur. Og það þarf ekki einasta það að missa, heldur fá samanburð við eitthvað annað, sem fram undan er. Þetta gildir ekki sízt um valdamenn í þjóðfélagi okkar og þá fyrst og fremst um ríkisstjórnir. Eins og kunnugt er, var ég einn af fylgismönnum fyrrverandi ríkisstj., og ég verð að segja það, að mér þótti oft sem hún hefði getað gert betur, en hún gerði og margt færi öðruvísi, en ég mundi kjósa í hennar fari. En ég hef ekki gert mér grein fyrir því, hvað þetta var góð stjórn, fyrr en ég hef komizt í kynni við þá ófreskju, sem núverandi ríkisstj. hefur sýnt sig að vera í starfi sínu. Og ég skal færa að þessu nokkur fleiri rök, en hér hafa áður verið gerð í þessum umr., og það er eðlilegt, að þau rök komi fram, þegar verið er að ræða aðalmál þingsins, fjárl., og þegar til þeirra er stofnað á þann hátt, sem nú er gert. Ég hef hérna í höndunum tvö fjárlfrv. Annað er það, sem við erum hér að ræða, frv. til fjárl. fyrir árið 1958, hitt er frv. til fjárl. fyrir árið 1956, síðasta frv., sem lagt var fram af hæstv. fyrrv. ríkisstj., og það ætti að vera enn meira að marka samanburðinn á þessum tveimur frv. af því, að það er sami fjmrh., sem leggur þau bæði fram. Og hver er svo heildarniðurstaðan? Hún er ekki séð að fullu enn. En við sjáum þó, hvað frv. hefur að geyma. Heildarupphæð fjárlfrv. 1956 var 579 millj. Heildarupphæð þessa frv. er 851 millj. Nú hefur það verið upplýst, að fjvn. hefur orðið sammála um að hækka það um 12 millj. og það vanti inn á það a.m.k. 20 millj., sem þar hljóti að verða. En ég ætla nú ekki að taka það með. En það er annað, sem verður að taka með í þessu sambandi, og það eru útgjöld útflutningssjóðs. Eins og kunnugt er, þá er útflutningssjóður ríkisstofnun og ætti auðvitað að vera á fjárl. sem sérstök stofnun þar, eins og margar aðrar stofnanir eru, og sá sjóður hét í tíð fyrrverandi stjórnar framleiðslusjóður, og gjöld hans voru ætluð á árinu 1956 152 millj. Nú voru þær áætlaðar 432 millj. 1957, á yfirstandandi ári, og þó að maður geri ráð fyrir, að það þyrfti ekkert að hækka, sem flestir telja að muni þurfa, þá er þó upphæðin að þessu meðtöldu komin í 1.283 millj. úr 731. M.ö.o.: það eru 552 millj., sem er hækkunin, mismunurinn á útgjöldum þessara tveggja frv., og sýnir, hvaða stefna, hvaða aðferðir, hvaða útkoma það er, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur sýnt á fjármálasviðinu. En það er fleira, sem taka má með í reikninginn og sýnir svipinn á því, hver breytingin er á þessum tveimur árum. Ég hef tekið hérna saman rekstrargjöld fyrir 7 af stærstu stofnunum ríkisins, sem eru á 3. gr. fjárl. og eru ekki tekin með í samningu fjárl., vegna þess að útkoma þessara stofnana er gerð upp á hverri fyrir sig og mismunurinn eingöngu færður inn á fjárl. Þetta er í fyrsta lagi póstsjóður, útgjöld hans voru áætluð 14.2 millj. 1956, en 21.6 millj. nú. Þá er það síminn, rekstrargjöld hans voru áætluð 46.6 millj. 1956, en 75.6 millj. nú. Áfengisverzlunin, rekstrargjöld hennar voru áætluð 10.9 millj. á fjárlfrv. 1956, en 13.4 millj. nú. Tóbakseinkasalan, hennar rekstrargjöld voru áætluð 5.4 millj. 1956, en 6.9 nú. Útvarpið, rekstrargjöld þess voru áætluð 9 millj. 1956, en 11.8 millj. nú, og er þó ekki viðgerðarstofan talin með, annars er það yfir 12 millj. Ríkisprentsmiðjan, hennar rekstrargjöld voru áætluð 4.1 millj. 1956, en 5.3 millj. nú. Landssmiðjan, hennar rekstrargjöld voru áætluð 3.7 millj. 1956, en 4.5 nú. Á þessum 7 stofnunum er hækkunin á rekstrargjöldum samkvæmt áætlun á þessum tveimur frv. hvorki meira né minna en það, að það fer úr 93.9 millj. í 139.1, eða hefur hækkað á þessum 2 árum um 45.2 millj. Þegar þetta er lagt við hina upphæðina, er hækkunin öll á þessu tímabili hvorki meira né minna en 597 millj. kr., og er þó ekki þar innifalið, eins og ég tók fram, það sem fjvn. leggur nú til að hækka frv., eða hitt, sem vantar á það. Það er ástæða til að líta svolítið til baka í sambandi við þessar tölur, og við sjálfstæðismenn getum ekki annað en hugsað til þeirra tíma, þegar verið var að afgr, fjármálin á því síðasta þingi, sem fyrrv. ríkisstj. réð. Þá var mikill hamagangur í fulltrúum Sósfl. og Alþfl., hamagangur um það, hvað þetta væru ægileg útgjöld, og víst voru þau það og miklu hærri, en mönnum líkaði, mörgum fleiri en þeim. En hamagangur þessara flokka, þáverandi stjórnarandstöðuflokka, var svo mikill, að þeir þóttust allt geta lagað, ef þeir kæmust til valda. Nú er það svo, að stjórnarandstaða er alltaf stjórnarandstaða og maður getur búizt við ýmsu frá þeim mönnum, sem eru að berjast til þess að fella þá, sem völdin hafa. Hlutur þessara tveggja flokka, sem hömuðust mest 1955, er slæmur. Þeir hafa sýnt í verki, að þeir hafa ekki meint neitt með því, sem þeir sögðu þá. Það hefur komið fram, að það er ekki nóg með það, að þeim ofbjóða ekki, þegar þeir eru komnir til valda, þau útgjöld, sem eru sambærileg við það, sem þá var, heldur hafa útgjöldin á þessu tímabili hækkað, um hundruð milljóna. En þó að hlutur þessara manna sé slæmur, er hann í rauninni hátíðlegur hjá því, sem hlutur hæstv. fjmrh. er. Yfir honum og hans atferli gnapir skömmin, þannig að slíks eru engin dæmi um nokkurn ráðamann, nokkurn ráðherra, síðan hér fékkst innlend ríkisstj. Þessi hæstv. ráðh. var, eins og kunnugt er, ráðh. í fyrrv. ríkisstj., og það er orðið kunnugt nú, að hann sat þar allan tímann á svikráðum við sína samstarfsmenn, málefnislega og persónulega. Þegar þessi herra var búinn að vefa svikavefinn svo vel, að honum þótti vel fara, beitti hann sér fyrir því að fá samþykkt á 400 manna flokksþingi framsóknarmanna, að það væri ekki hægt að vera í samstarfi með sjálfstæðismönnum, það væri ekki hægt að leysa nein efnahagsmál með þeim, þar þyrfti að fá aðra betri menn, þar þyrfti að fá aðra menn, sem hægt væri að vinna með til þess að leysa efnahagsmálin. Hafði hann þar fyrst og fremst kommúnista í huga, eins og komið hefur rækilega fram. Nú hefur reynslan fengizt af þessu samstarfi, hvernig efnahagsmálin eru leyst með því, að það er sannanlegt með tölum, að á tveimur árum, síðan þessir menn tóku við, frá því að þessi ráðh. lagði fram sitt fjárlagafrv. fyrir árið 1956, er það hvorki meira né minna en 600 millj. kr. hækkun. Þar eru hin varanlegu ráð í efnahagsmálum, sem ekki var hægt að koma fram í samvinnu við Sjálfstfl. Og ég segi alveg hiklaust, að það hefði aldrei veríð mögulegt í samvinnu við Sjálfstfl. að koma fjárhag ríkisins og landsins niður í slíkt fen eins og nú blasir við. Ég skal nefna nokkur fleiri dæmi. Ef það er meiningin að halda áfram fundinum, þangað til minni ræðu er lokið, þá skal ég nefna hér nokkur fleiri dæmi af þessari sömu tegund og taka vissa kafla úr þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, og frv. 1956. Þá er það fyrst stjórnarráðið sjálft. Gjöld þess voru áætluð 1956 9.2 millj. Núna eru þau áætluð á árinu 1958 12.4 millj. Innheimta tolla og skatta var áætlað 1956 að kostaði 14.4 millj., en núna 20.6 millj. Kennslumál voru áætluð að kosta 83.4 millj. 1956, en 106.8 millj. nú. Skipaútgerð ríkisins og flóabátar var áætlað að hefðu í rekstrarhalla 1956 13.7 millj., en 18.5 millj. nú. Atvinnubætur, það er mál, sem hér hefur verið nokkuð rætt um og er ástæða til að ræða miklu frekar, en gert hefur verið, en það voru ætlaðar 5 millj. á árinu 1956 til atvinnubóta, en það var strax í fyrra fært upp í 15 millj., nú er það aftur fært niður í 13.5 millj. En auk þess er ætlað til atvinnuleysistrygginga 22.5 millj. Mismunurinn á þessum upphæðum, þessum fáu liðum, sem ég hef hér nefnt, er þannig, að það er samanlögð upphæð úr 125.7 millj. í 204.3 millj. Það er hækkun upp á 78.6 millj. Ég skal fara fáeinum orðum um þetta mál með atvinnubætur. Það er hækkað um hvorki meira né minna en 36 millj, frá því, sem var 1956, því að í raun og veru er það ekkert annað en til atvinnubóta, það sem á að fara í atvinnuleysistryggingasjóð. Eftir þessu mætti mjög vel ætla, að hér væri mikið atvinnuleysi í okkar landi og það þyrfti að gera stórar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir það. En því er nú þannig farið, að það fást ekki menn á skipin nema fá þá frá útlöndum. Það hefur verið upplýst, að 1954 hafi verið 174 Færeyingar á skipaflotanum, en á þessu ári 1.400. Nú er þetta með svipuðum hætti í landbúnaðinum, að það er helzt ekki hægt að fá fólk, a.m.k. ekki yfir veturinn, nema fá það frá útlöndum, Ég átti nýlega tal við þann mann, sem hefur með það að gera að útvega bændum fólk yfir veturinn, sem er Gísli Kristjánsson, ritstjóri Freys, og spurði hann, hvernig þessu væri varið. Jú, hann sagðist hafa getað fullnægt öllum pöntunum, sem komið hefðu á þessu hausti. Eru það þá innlendir eða útlendir menn? sagði ég. Ekki að tala um nema útlenda menn. En ríkisstj. ætlar 36 millj. í atvinnubætur, og þar er ekki verið að skera við nöglina fjárreiðurnar. 5 millj., sem áður voru veittar í tíð fyrrverandi stjórnar, var úthlutað, eins og hér hefur verið lýst, af þremur ráðuneytisstjórum, og var um það allt sæmilega gott samkomulag. Þeirri úthlutun hefur nú verið mjög breytt, og skal ég ekki fara nánar út í það, af því að það hefur verið gert hér bæði í gær og í dag. En það er margt annað, sem vert er að minnast á í sambandi við þetta fjárlagafrv. Það lítur út fyrir, að hæstv. fjmrh. hafi sérstaka andúð á samgöngubótum til sveita, því að það kemur fyrir ár eftir ár, að hann lækkar framlög til þjóðvega og brúargerða úti um landsbyggðina, og það eru næstum einu liðirnir, sem þessi hæstv. ráðh. lækkar. Hann lýsti því nú hér að vísu yfir í ræðu áðan, þessi ráðh., að það væri ekkert að marka sínar till. í sambandi við vegi og brýr og hafnir, það væri ekkert að marka þær. Það vissu allir, að þær ættu að breytast, af því að þetta hefði verið gert áður, að leggja þar fram lægri till. til þessara mála en ætlað væri að samþykkja. Ja, hver hefur gert það? Það er sami ráðh. Hann hefur gert þetta oft áður og sýnt fram á, að þetta er sú stefna, sem gengur alveg í öfuga átt við það, sem talað er um að auka jafnvægi í byggð landsins, því að það er komið svo, að það er lífsbjargaratriði fyrir mörg heimili víðs vegar um landið að komast í akfært vegasamband. Og það er komið svo, að hæstv. fjmrh. leyfir sér að leggja fram frv. til fjárlaga, þar sem er jafnhá upphæð ætluð til allra þjóðvega á Íslandi eins og til útvarpsins, gjalda útvarpsins, og heldur lægra, en stjórnarráðið sjálft kostar. Hv. fjvn. hefur nú að vísu hækkað þessa upphæð til þjóðvega um nærri 4 millj., og er það að vísu þakkarvert, en þar er allt of skammt gengið, borið saman við flest eða jafnvel allt annað á þessu fjárlagafrv. Í mínu héraði, Austur-Húnavatnssýslu, eru vegir, allir flokkar af vegum, eitthvað á fimmta hundrað km, þar af hátt á þriðja hundrað km þjóðvegir. Þar eru margír tugir km, sem eru ólagðir vegir á og brýn þörf að leggja. Mínu héraði eru í þessu frv., í till. fjvn., skammtaðar 500 þús. kr. til vegabóta í öllu héraðinu, og það svarar til þess, að það eigi á árinu 1958 að vera mögulegt að leggja milli 4 og 5 km af vegi, því að samkvæmt upplýsingum vegamálastjóra kostar fullkominn vegur á km nú orðið frá 80 þús. upp í 200 þús. eftir því, hvernig landið er. Og ef við gerðum ráð fyrir, að það væri hægt að leggja km. að meðaltali fyrir 100 þús. kr., sem kann að vera í mínu héraði, þá er það þó hámarkið, að það eigi að vera hægt að leggja 5 km veg á árinu 1958 fyrir þá upphæð, sem þarna er ætluð því héraði. Annars er það svo, og það er ein sönnunin fyrir því, hver áhrif öfgastefna ríkisstj. hefur haft á framkvæmdirnar í landinu, að vegamálastjórnin upplýsti það í fyrra, að vegagerðin kostaði 20% meira 1957, heldur en var 1956, og ég hef fengið upplýsingar um svo tiltölulega lítið fyrirtæki eins og brúasjóð, að tollarnir, sem á voru lagðir um þetta leyti í fyrra, tollarnir og skattarnir, kostuðu brúasjóð á s.l. sumri um 900 þús. kr. Þetta þýðir það, að brýrnar, sem byggðar voru fyrir fé brúasjóðs á þessu s.l. sumri, eru vegna tollanna og skattanna, sem á voru lagðir af þessari hæstv. ríkisstj., 900 þús. kr. dýrari en ella hefði verið, ef hefði verið haldið í sama horfi og var, þegar fyrrv. ríkisstj, skildi við. Þá er það annað mál, sem snertir mitt hérað mjög rækilega og ég hlýt að bera fram till. um, ef ekki fæst leiðrétting á við 3. umr., og það er framlag til Skagastrandarhafnar. Ég hef afhent hv. fjvn. rækilega áætlun um það, hvað þar þurfi að gera, og það er hvort tveggja til þess að bjarga því, sem þar er til, og sömuleiðis til þess að bæta þannig við, að höfnin sé þannig, að það bagi ekki þá útgerð, sem þar er nú. En till. hv. fjvn. um framlag til þessa fyrirtækis er einar 50 þús. kr., og þó er það tekið fram, að það sé ætlunin að vinna þarna á næsta sumri fyrir milljón, en það sé komin á skuld hafnarinnar við ríkissjóð, og hún er þannig til komin, að það var gert út úr vandræðum á s.l. sumri að lána dýpkunarskipið Gretti þarna norður til þess að dýpka höfnina eða moka upp úr henni, þannig að síldarbræðslan gæti verið í lagi. Og þetta er fært sem skuld á höfnina, en hæstv. sjútvmrh. segir mér, að það hafi verið ætlunin, að meginhlutinn af þessum kostnaði yrði færður á síldarverksmiðjur ríkisins. Nú er það svo, að það er kunnugt, að hæstv. ríkisstj, hefur beitt sér fyrir því - og má að sjálfsögðu þakka fyrir það - að útvega þrjá stóra báta til Skagastrandar, sem gert er ráð fyrir að kosti samtals 31/2 millj, kr. Þar voru fyrir 5 smábátar, og er ætlazt til þess, að þeir verði reknir áfram, og er þá nokkur vafi um það, þegar þessir stóru bátar eru komnir hvort þar fæst mannskapur á í þorpinu sjálfu, til þess að þessi útgerð geti verið í lagi. En um leið og það er ákveðið að verja 31/2 millj. til bátakaupa á þennan stað, þá sést það á till. fjvn., að það eru ætlaðar einar 50 þús. kr. til þessa mannvirkis. Ég get alveg búizt við því að verða að hafa þetta eins og fleira, sem hér er rangt, en ég mun þó freista þess við 3. umr, þessa máls að bera fram brtt. þarna við. Þá er það þetta: Ja, hver er heildarsvipur þessara fjárlaga? Hver er heildarsvipurinn á þessu fjármálakerfi, eins og það horfir við eftir tæpra tveggja ára starf núverandi ríkisstj.? Mér sýnist, að hæstv. stjórn hafi, síðan hún tók við, hagað sér á mjög svipaðan hátt og maður, sem veit, að hann er orðinn gjaldþrota, og hugsar á þessa leið: Ja, það skiptir ekki svo miklu máli, ég er gjaldþrota og verð gjaldþrota, og það skiptir ekki svo miklu máli, hvort gjaldþrotið verður minna eða stærra. - Þó hefur gjaldþrotasvipurinn aldrei verið eins greinilegur og fram kemur á því frv., sem hér liggur fyrir, því að þar er alveg greinilegur gjaldþrotasvipur, sem mætir augum manna. Svo kemur hér hæstv. fjmrh, hvað eftir annað upp í þennan ræðustól og þenur sig yfir því, sem er endurtekning á því, sem hann hefur verið að skrifa í blað sitt. Tímann: Hvernig stendur á því, að sjálfstæðismenn koma ekki með till.? Því koma þeir ekki með till. um afgreiðslu efnahagsmála? - Og þetta segir sami ráðh. sem er búinn að láta samþykkja það á 400 manna þingi fyrir tæpum tveimur árum, að hann geti ómögulega unnið með sjálfstæðismönnum, af því að það sé ekki hægt að leysa nein efnahagsmál með þeim. Nú skal það játað, að undir venjulegum kringumstæðum og þegar allt er með eðlilegum hætti í fjárhag eins þjóðfélags og líka okkar, þá er það í sjálfu sér eðlileg krafa, að stjórnarandstaða geri till. um afgreiðslu efnahags- og fjármála. En hér er ekki því til að dreifa. Og það er þrennt, sem takandi er fram í því sambandi. Í fyrsta lagi það, að ef sjálfstæðismenn hefðu verið í ríkisstj. fram að þessu, hefði aldrei fjárhag ríkisins og atvinnuveganna og stofnana ríkisins verið sökkt niður í slíkt díki sem það er komið nú. Það er víst. Í öðru lagi er það nokkuð einkennileg krafa af hálfu fjmrh. að gera ráð fyrir því, að við sem stjórnarandstæðingar, sem hann hefur unnið að því að sparka frá öllum störfum og völdum, förum að leika okkur að því að segja til um það, hvernig við mundum hafa hagað okkur, ef við værum í sporum núverandi hæstv. ríkisstj. Það væri nokkuð fávíslegt, ef við færum að gefa fram einhverjar bollaleggingar um það, hvernig við mundum hafa hagað okkur, ef við værum í sporum þessara manna. En þetta er þó ekki í rauninni aðalatriðið. Aðalatriðið er það þriðja, og það er, að það er engin eðlileg krafa til þess, þó að við sjálfstæðismenn séum stærsti flokkur þjóðarinnar, engin eðlileg krafa til þess að heimta það, að við förum að leggja fram till. um, hvernig skuli fara með þrotabúið, þegar núverandi ríkisstj. er búin að koma hér öllu í það kaldakol, sem nú er orðið og við blasir. Það er sama sem að þeir, sem engin áhrif hafa átt á það, hvernig einu fyrirtæki hefur verið stjórnað, og því hefur verið stjórnað þannig, að það er orðið gjaldþrota og komið á kaldan klaka, og þá ættu þeir, sem utan við það eru, að leggja fram till. um það, hvernig á að fara með þrotabúið, löngu áður en þeir, sem hafa komið í gjaldþrotaástandið, hafa snautað frá. Og ég ætla að enda þessi orð með því, að þá fyrst er eðlilegt og sjálfsagt, að þeir, sem verða að taka við, hvort sem það verða sjálfstæðismenn eða aðrir, verði að gera sínar till. um það, hvernig á að fara með það þrotabú, sem núverandi ríkisstj, sýnilega ætlar að skilja eftir sig, þegar hún snautar frá því, - þá fyrst er ástæða til að kalla eftir fjármálatill. frá þeim, sem við taka og völdin fá, hverjir sem það kunna að verða.



Herra forseti. Yfir stendur 2. umr. fjárl., enda þótt nú sé með nokkuð öðrum hætti, en tíðkazt hefur þau fimmtán ár, sem ég hef átt setu á Alþ. Fjárl. hafa aldrei verið eins illa undirbúin og nú, og er það rétt, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði hér í dag, að allur tilbúnaður þessa frv. og þessara fjárl. er með þeim hætti, að ekki er möguleiki á því, eins og nú standa sakir, að gera sér grein fyrir fjármálaástandinu. Hæstv. fjmrh. hefur talað við þessa umr., og hann hefur þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir ekki viljað svara því, hver væri stefna stjórnarinnar eða hvað hún ætlaði að gera til þess að koma fjárl. saman greiðsluhallalausum. En eins og kunnugt er, þá lítur frv. þannig út nú, að greiðsluhalli nemur 120–130 millj. kr. Það er að sjá, að hæstv. fjmrh. sé í vandræðum með að benda á leiðir til þess að brúa þetta bil. Ekki er að sjá neina tilraun hæstv. ríkisstj. á þessu frv. til þess að draga úr kostnaði við rekstur ríkisbúskaparins eða neinum kostnaðarliðum. Eina tilraunin, sem gerð var, þegar frv. var lagt fram, var að draga úr verklegum framkvæmdum, að lækka framlög til vega, til brúa og til hafna. Vegna þess að sjálfstæðismenn gerðu kröfu til, að þetta yrði nokkuð leiðrétt, lét stjórnarliðið undan og hefur fallizt á, að framlög til þessara framkvæmda skuli verða hin sömu að krónutölu á næstu fjárl. og á þeim fjárl., sem gilt hafa fyrir yfirstandandi ár. Eigi að síður er þetta lækkun, þetta er lækkun til verklegra framkvæmda, vegna þess að engar líkur eru til, að eins mikið fáist unnið fyrir sömu upphæð á næsta ári og fékkst fyrir þetta ár. Dýrtíðin hefur vaxið á þessu ári, seinni hluta þessa árs, eftir að framkvæmdum var lokið, og líkur eru til og reyndar vissa, með þeirri stefnu, sem nú er fram haldið af hæstv. ríkisstj., að dýrtíðin vaxi mjög á næsta ári. Framlag til verklegra framkvæmda er þess vegna stórum lækkað, þótt varið sé jafnmörgum krónum til framkvæmdanna á næsta ári sem þessu ári, og er það mjög slæmt, vegna þess að vegamálin, brúamálin og hafnamálin eru það, sem kalla að og verður að teljast til brýnustu nauðsynja fyrir landsbyggðina alla. Þegar dregið er úr þessum framkvæmdum, mætti ætla, að fyrir hendi væri sparnaðarvilji hjá hæstv ríkisstj. til þess, sem er síður nauðsynlegt. Ég ætla ekki að segja, að Skipaútgerð ríkisins og ferðir með ströndum fram séu ekki nauðsynlegar, og það er ekki mín till. að draga úr þeim ferðum eða gera aðstöðu þeirra, sem búa að aðdráttum á sjó, lakari, en ég vil gera kröfu til, að gerð sé tilraun til að gera rekstur Skipaútgerðar ríkisins hagkvæmari, en hann nú virðist vera, því að gert er ráð fyrir, að hallinn á þessum rekstri verði á næsta ári allt að 20 millj. kr. Hallinn á þessum rekstri fer stöðugt vaxandi, og virðist hér vera um botnlausa hít að ræða. Ég vil halda því fram, þó að þekking mín á skipaútgerð sé nokkuð takmörkuð og það eðlilega, að reksturinn á þessu fyrirtæki sé staðnaður og það sé ekki fylgzt með þeirri breytingu, sem hefur orðið á ýmsum staðháttum og aðstæðum í þjóðfélaginu hin síðari árin. Svo sem kunnugt er, rekur Skipaútgerð ríkisins tvö farþegaskip með ströndum fram. Fyrir 20 árum, jafnvel fyrir 15 árum, gat þetta verið nauðsynlegt og var nauðsynlegt, vegna þess að þá var takmarkað, hvað fólk gat ferðazt á landi í bifreiðum, vegna þess að vegir voru illfærir og ekki til viða á milli landshluta. Þá voru flugvélar lítið í notkun á meðal landsmanna, og menn ferðuðust ekki á milli landsfjórðunga í flugvélum. Eini möguleikinn þá var að fara með ströndum fram með farþegaskipum, og það var þess vegna, sem Skipaútgerðin eignaðist Heklu og Esju. En tap á þessum skipum nú er mjög mikið, vegna þess að fólksflutningar með ströndum fram hafa nú næstum horfið, vegna þess að fólkið ferðast nú milli landshluta annaðhvort með bílum eða flugvélum. Þrátt fyrir þessar staðreyndir, þótt farþegarúm þessara skipa sé ekki notað og rekstur þessara skipa mun dýrari, en ef notuð væru til flutninga með ströndum fram önnur skip hentugri fyrir vöruflutninga og ódýrari í rekstri, - þrátt fyrir þessar staðreyndir hafa forráðamenn Skipaútgerðarinnar ekki gert tilraun til þess að breyta rekstri fyrirtækisins í hagkvæmara horf, heldur hefur tapreksturinn stöðugt hækkað ár frá ári, og hæstv. fjmrh. hefur stöðugt lagt blessun sína yfir þessa óstjórn og þessa eyðslu. Ég tók það fram, að ég væri ekki talsmaður þess að gera samgöngurnar á milli hafna og vöruflutninga með ströndum fram erfiðari, en nú er. En ég vil gera kröfu til, að þessi rekstur verði endurskoðaður og að til þessara flutninga verði notuð þau skip, sem henta bezt og unnt er að reka án tilfinnanlegs taps. Það hefur verið fullyrt, að ef hagsýni væri með í Skipaútgerð ríkisins, væri unnt að veita nauðsynlega og góða þjónustu í vöruflutningum milli hafna með ströndinni, án þess að tapið væri yfir 4–5 millj. kr., í stað þess að það mun nálgast á næsta ári með sama áframhaldi nærri 20 millj. Væri ekki betra að láta þessar 12–15 millj., sem látnar eru í óþarfataprekstur Skipaútgerðarinnar, ganga til vegagerða og brúargerða og hafna í kringum landið, sem nauðsynlegt er að framkvæma, en neitað er um fé til undir því yfirskini, að ekki fáist fé til þessara framkvæmda? Ég vona, að hæstv. fjmrh. heyri það, sem ég er að segja, og vilji beita sér fyrir því, að þetta mál verði tekið til athugunar. Það eru vitanlega fleiri liðir á fjárl., sem nauðsynlegt er að endurskoða, ekki sízt þegar augljóst er, að hallinn á fjárl. er stórkostlegur og fé vantar og fjárl. fara stöðugt hækkandi undir stjórn og forustu hæstv. fjmrh. Hv. þm. A-Húnv. las upp nokkrar tölur hér áður og minnti á, hversu útgjöld ríkisins hafa farið hraðvaxandi nú síðustu 2 árin. Ég ætla einnig að minna hér á nokkur dæmi og geta þess, að fjárlögin fyrir árið 1956, síðustu fjárl., sem fyrrverandi ríkisstj. átti þátt í að semja, voru aðeins 661 millj. kr., en hin fyrstu fjárl., sem núverandi hæstv. ríkisstj. samdi, urðu 811.6 millj. kr., eða 150.6 millj. kr. hærri en síðustu fjárl. fyrrverandi ríkisstj. Það er því með rétti hægt að segja, að núverandi hæstv. ríkisstj. er ríkisstj. eyðslu og ráðleysis, ríkisstjórn dýrtíðar og rekstrarhalla. Og hvað er svo með það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir til umr.? Er að sjá einhverja bót, einhverja betrun frá því, sem var, þegar síðustu fjárlög voru fram lögð? Ef við flettum þessum frv., sjáum við niðurstöðutöluna, og hún er 851.8 millj. kr. En þá vantar inn á frv. 20 millj. kr., sem á að verja til niðurgreiðslu á ýmsum vörum eða verja til dýrtíðarráðstafana, eins og það er kallað, og hæstv. ríkisstj. er farin að greiða, enda þótt þessi upphæð hafi ekki verið látin inn í frv. Þá má geta þess, að fjvn. hefur samþ. 12.4 millj. kr. hækkun. Það má einnig geta þess, að mikil viðbót hlýtur hér að koma við 3. umr., því að eins og kunnugt er, eru skólamálin enn óafgreidd, og ef að líkum lætur, verður eitthvað samþ. af brtt. frá einstökum þm. og brtt., sem hæstv. ríkisstj. hlýtur að standa að til leiðréttingar ýmsum liðum fjárlaga. Mætti nefna nokkur dæmi, sem auðsjáanlega verður að leiðrétta, ef fjárl. eiga að vera á nokkurn hátt rétt mynd af því, sem greiða verður út á næsta ári. Það er þess vegna mjög sennilegt, að fjárl. við 3. umr. hækki til viðbótar þeim 12.4 millj., sem nú liggja fyrir skv. brtt. fjvn., um a.m.k. 20 millj., kannske meira. Verða þá fjárl. fyrir árið 1958 904.2 millj, kr., eða hækka um 93 millj. frá fyrra ári. Hæstv. fjmrh. getur nú sagt: Ég hækkaði fjárl. í fyrra nm 150 millj., en nú ætla ég ekki að hækka þau nema um 93 millj., og þið getið verið ánægðir með það. - En hvað sem hæstv. fjmrh, segir um þetta, hvort sem hann telur þetta mikla eða litla hækkun, 93 millj. á einu ári, eða ef til vill 100, þá mun þjóðin telja þetta mikla hækkun og allt of mikla hækkun. Þjóðin mun telja, að gjaldgetu hennar sé ofboðið með slíku framferði og að þannig verði ekki mögulegt að halda áfram ár frá ári, að fjárl. hækki sum árin um 100 millj., annað árið um 150 millj. og að þannig sé stefnt vitandi vits út í foræði og fen, sem íslenzk fjármál geta ekki komizt úr. Margur undrast, að hæstv. ríkisstj., að hæstv. fjmrh. skuli bera höfuðið sæmilega hátt og koma fram fyrir hv. Alþ. og alþjóð kinnroðalaust eftir að hafa staðið sig í fjármálunum eins og raun ber vitni. Margur undrast, að sú ríkisstj., að sá hæstv. fjmrh., sem stendur að slíkri lausn fjármálanna, sem hér er stefnt að, skuli ekki segja af sér og játa, að það sé þjóðfélagsleg nauðsyn að skipta um fjmrh., að skipta um fjármálastefnu, það sé nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið. Og ég hafði ætlað það, að hæstv. fjmrh. ætti innst inni þann drengskap að viðurkenna þetta, að hann vildi þjóð sinni svo vel, að hann teldi nauðsynlegt að breyta til, til þess að það þjóðfélag, sem Ísland byggir, geti haldið áfram uppbyggingu landsins og stefnt að bættum lífskjörum, tryggt frelsi sitt efnahagslega og pólitískt. Og ef hæstv. fjmrh. skoðar hug sinn, gefur sér tíma til þess að hugsa þessi mál, þá efast ég ekki um, að honum verður ljóst, hver skylda hans er. Skylda hans er augljós, það er að játa uppgjöfina, það er að viðurkenna, að hann er ekki maður til þess að leysa fjárhagsmálin, að það verða nýir menn og ný úrræði til að koma til þess að forða þjóðinni frá fjárhagslegum háska. Ég hef vonað, að hæstv. fjmrh. ætti þennan manndóm, og ég vona, að hann gefi sér tíma til að rökhugsa og skoða huga sinn í þessu efni og gera skylduna við þjóðfélagið, þ.e. að losa íslenzkan þjóðarbúskap við hans ráðsmennsku. Þetta er mín skoðun á hæstv. fjmrh. Aðrir hafa ekki þessa skoðun á honum. Aðrir segja, að hæstv. fjmrh. ætli að halda blekkingunum áfram, hann ætli að segja við íslenzku þjóðina: Fjárlögin fyrir árið 1958 verða ekki hærri, en fjárl. þessa árs. - Aðrir segja það, sem ég ekki trúi, að hæstv. fjmrh. ætli að kippa út úr fjárlagafrv, liðnum til dýrtíðarráðstafana, sem er í frv. 105 millj., og auk þess 20 millj., sem ég áður nefndi, samtals 125 millj., og að hann ætli á þann hátt að fá greiðslujöfnuð á fjárlögin og segja við alþjóð, eftir að þessum lið hefur verið kippt í burtu: Fjárlögin hafa ekki hækkað. - Þessi liður, sem áður hefur verið inni í fjárlögunum, verður þar ekki lengur. Kannske yrði hann þá settur í sama sjóðinn og stendur undir útflutningsframleiðslunni. Ef til vill er hæstv. fjmrh. öðruvísi, en ég hef haldið og vill reyna að blekkja þjóðina á þennan hátt og halda því fram, að fjárl. fyrir árið 1958 verði engu hærri, en fjárl. fyrir árið 1957 með því að kippa út 125 millj., sem ráðgert er að verja til dýrtíðarráðstafana, og leggja til hliðar, kannske saman við útflutningssjóðinn. Ég vona, að hæstv. fjmrh. taki ekki þetta skref, vegna þess að þá bregzt hann trausti margra, og hann má ekki við því að missa það litla, sem hann á eftir af því. En eitt er það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, - hefur ef til vill verið sagt í fljótfærni og óhugsað. Hann sagði, að það þyrfti að afla tekna, aukinna tekna til fjárl., ef ekki væri kippt einhverjum útgjaldalið burt úr frv. Ef einhverjum útgjaldalið er kippt í burtu alveg og hann hverfur úr útgjöldum ríkisins, þá þarf ekki að afla tekna. En sé útgjaldaliðnum kippt í burtu, t.d. dýrtíðarráðstöfunum, og settar til hliðar á annan reikning og fjárhæðin notuð eigi að síður til dýrtíðarráðstafana, þá þarf að afla tekna alveg eins og þessi liður væri á fjárl. Það er meginatriðið, að hvort sem upphæðin til dýrtíðarráðstafananna verður á fjárl. eða tilraun verður gerð til þess að fela hana, þá verður að útvega fé til dýrtíðarráðstafananna eigi að síður. Hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, að við sjálfstæðismenn höfum talið það ágætt að hafa tvenns konar fjárlög. Þegar framleiðslusjóðurinn var myndaður, vildum við sjálfstæðismenn, að hann væri í fjárl., en það var krafa hæstv. fjmrh., að hann væri þar ekki, vegna þess að hann vildi þá ekki láta fjárl. hækka sem þessu nemur. Framleiðslusjóðurinn var undanfari útflutningssjóðsins, og það er þess vegna ekki rétt, sem hæstv. ráðh, sagði hér í dag. Við sjálfstæðismenn höfum verið óánægðir með það alla tíð að hafa þetta í tvennu lagi. Það er vitanlega ekkert nema blekking að vera að hafa tvenn fjárl. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Á-Húnv. sagði hér í kvöld, að hvort sem þessar upphæðir eru hafðar í tvennu lagi eða í einu lagi, eru þetta eigi að síður jafnhá útgjöld, og hæstv. ríkisstj. getur ekki tekizt á neinn hátt að fela hinar miklu hækkanir fyrir landsmönnum, jafnvel þótt þriðju fjárl. yrðu mynduð með því að halda því fé, sem verja skal til dýrtíðarráðstafana, sér og mynda þar að við segjum dýrtíðarráðstafanasjóð eða hvað sem hæstv. ráðh. mundi nú vilja kalla það. Þetta verður ekki hægt að gera. Það er staðreynd, að hæstv. núverandi ríkisstj. hefur hækkað álögur á landsmönnum um 600 millj. kr. á þessum stutta valdaferli sínum. Ég gat um það, að greiðsluhallinn á fjárl. yrði sennilega 120–130 millj. kr., og þótt þau verði samþ. núna fyrir áramótin greiðsluhallalaus með því að taka þessar 125–130 millj., sem á að verja til dýrtíðarráðstafana, frá, þá eru þau samt sem áður afgr. með greiðsluhalla, því að alþjóð hlýtur að vera kunnugt um það, að þessi upphæð er fyrir hendi. Hæstv. ríkisstj. heldur áfram að greiða niður og það í auknum mæli, þörfin fer stöðugt vaxandi með aukinni dýrtíð, og til fjárl. vantar stjórnina á annað hundrað millj. kr., jafnvel þótt reynt verði að blekkja þjóðina með því að hækka tekjuáætlunina fram yfir það, sem nokkurt vit er í, til þess að hægt sé að byggja á henni. En hæstv. ríkisstj. kemur nú til með að vanta meira en þetta. Útlit er fyrir, að þarfir útflutningssjóðsins vaxi mjög. Eins og fjármálaástandið er slæmt í þjóðfélaginu, svo er einnig um atvinnuástandið, ef við athugum það í dag. Taprekstur útgerðarinnar fer stöðugt vaxandi, sjómannafélögin hafa boðað verkföll, og ekki er vitað, hvernig þeir samningar verða, sem hæstv. ríkisstj. gerir við sjómenn og gerir við útgerðarmenn, og ekki heldur vitað, hvenær vertíðin getur hafizt. Það er ekki ólíklegt, að hæstv. ríkisstj. vanti 250 millj. kr. til þess að jafna greiðsluhalla fjárl., til þess að afla nauðsynlegra tekna í útflutningssjóð. E.t.v. verða sumir hæstv. ráðh, allánægðir með þetta, því að sumir halda því fram, að hæstv. fjmrh. sé harla ánægður nú, ef fjárl. hækki ekki nema um tæpar 100 millj., af því að þau hækkuðu um 151 millj, s.l. ár. Það væri þess vegna rökrétt að hugsa, að sumir ráðh. gætu verið harla ánægðir nú, ef ekki þyrfti að bæta á í nýjum sköttum að þessu sinni nema 250 millj, kr., af því að við síðustu áramót voru lagðir á skattar fyrir 300 millj. En séu þessir hæstv. ráðh. ánægðir og einhverjir af hv. stuðningsmönnum stjórnarinnar hér á Alþ., þá er áreiðanlega upp talið það fólk, sem er ánægt með þessa stefnu og þessar niðurstöður. Ég held, að flestum hugsandi mönnum sé ljóst, að svona er ekki hægt að halda áfram, að það verður að breyta um stefnu, það verður að finna nýjar leiðir og það verður að skipta um stjórn og þá ekki sízt þann mann, sem forustuna hefur haft í fjármálunum undanfarin ár, eftir að fór að síga svo mjög á ógæfuhliðina eins og raun ber vitni. Hæstv. fjmrh. má muna tvenna tímana. Hann var í stjórn með sjálfstæðismönnum. Þá voru fjárlög samin greiðsluhallalaus. Þá voru fjárlögin samin varlega, tekjuáætlunin ekki spennt óeðlilega hátt, þegar fjárl. voru samin, og þá var stöðugt tekjuafgangur hjá ríkissjóði. Hæstv. fjmrh. var þakkað þetta, en ekki okkur sjálfstæðismönnum, sem stóðum með honum í því að semja fjárl., stóðum með honum í því að afgr. fjárl. og gera mögulegt að skapa heilbrigt og öruggt fjármálaástand. Hæstv. fjmrh. má minnast þess, að þegar hann var í ríkisstj. með sjálfstæðismönnum, var unnt að nota tugmilljóna tekjuafgang fjárl. til þess að verja í ræktunar- og byggingarsjóð Búnaðarbankans, til þess að verja í byggingarsjóð kaupstaðanna, til þess að verja í fiskveiðasjóð, og þá þurfti ríkisstj. ekki að vera sníkjandi og snapandi út um öll lönd til þess að hafa nokkurt fé til umráða í þessum sjóðum. Ég hygg, að flestir geri sér ljóst eftir þá reynslu, sem nú er fengin, eftir að við sjálfstæðismenn hættum að vera í stjórn með hæstv. fjmrh., að það hefur ekki verið hæstv. fjmrh. fyrst og fremst að þakka, hvernig fjárlagaafgreiðslan hefur verið undanfarin ár, hvernig fjármálaástandið var undanfarin ár, heldur var það því að þakka, að hann var í stjórn með ábyrgum stjórnmálaflokki, sem studdi hann með ráðum og dáð og markaði stefnuna og hafði það að fyrirheiti að skapa hér öruggt fjármálaástand og tekjuhallalaus fjárl. hverju sinni. Þetta gerðu sjálfstæðismenn, þótt fjmrh. væri ekki sjálfstæðismaður, og er rétt að minna á það hér, þar sem öðruvísi var að farið hjá framsóknarmönnum, þegar fjmrh. var sjálfstæðismaður, því að fjmrh. Sjálfstfl. fékk ekki slíkan stuðning hjá Framsfl, eins og fjmrh. Framsfl, hjá Sjálfstfl. Þegar menn líta á fjármálaástandið og atvinnuástandið, eins og það er nú í landinu, mun mönnum verða minnisstætt, hvernig núverandi stjórnarflokkar töluðu fyrir síðustu kosningar, hverju þeir lofuðu þjóðinni, og mönnum verður minnisstætt, þegar Framsfl. af hræsni sinni og vandlætingu taldi ekki mögulegt að leysa vandamál atvinnu- og fjármálanna með Sjálfstfl., það þyrftu nýir aðilar að koma til, því að þess má geta, að um það leyti sem Sjálfstfl. og Framsfl. slitu stjórnarsamstarfinu, voru vitanlega ýmsar blikur á lofti í atvinnulífinu, sem komu vegna verkfallsins 1955, verkfallsins, sem ekki var háð vegna kjarabaráttu, heldur einungis pólitískt verkfall til þess að spilla fyrir þáverandi ríkisstj. Og óheilindin hjá ýmsum framsóknarmönnum í sambandi við samstarfið við sjálfstæðismenn sjást ljósast á því, að sumir framsóknarmennirnir áttu sinn þátt í að kynda undir þessu verkfalli í þeirri von, að sú stjórnarsamvinna, sem þá var, yrði sprengd, í þeirri von, að formaður Framsfl. fengi tækifæri til þess að taka höndum saman við hina svokölluðu vinstri flokka og mynda stjórn með þeim. Verkfallið 1955 breytti viðhorfinu og skapaði margs konar erfiðleika, og í ársbyrjun 1956 virtust ýmsir erfiðleikar vera fram undan. En ef Framsfl. hefði skilið þá ábyrgð, sem á honum hvíldi, og viljað starfa áfram af heilindum með Sjálfstfl., þá voru þessir erfiðleikar yfirstíganlegir. Ef þeir hefðu í byrjun árs 1956 viljað starfa af ábyrgð og heilindum í stað þess að reka ævintýrapólitík, eins og hann hefur gert síðan, hefði mátt stöðva dýrtíðina og forða þjóðinni frá því að fá á sig skatta, 300 millj. við síðustu áramót og e.t.v. 250 millj. nú í febrúar n.k., ekki við áramótin, heldur í febrúar. Hvers vegna ekki fyrr en í febrúar? Vegna þess að það eru bæjarstjórnarkosningar í janúarlok, og það á að koma aftan að fólkinu, það á að reyna að blekkja það og fá það til þess að kjósa, áður en gjafirnar verða réttar að því, en það er önnur saga. Það er þó aðeins í samræmi við það, sem áður hefur gerzt, þá blekkingastarfsemi, sem hefur verið rekin af núverandi stjórnarflokkum, síðan þeir hugsuðu sér að ná saman því samstarfi, sem þeir nú búa við. Ef farið hefði verið að till. okkar sjálfstæðismanna í ársbyrjun 1956 og dýrtíðin stöðvuð, hefði mátt losa þjóðina við þessa bagga, sem hún nú ber. Hagstofustjóri reiknaði út, hvað það kostaði á árinu 1956 að halda dýrtíðinni niðri, eins og hún var, eftir að álögurnar höfðu verið lagðar á í ársbyrjun 1956, og það voru rúmar 20 millj., að halda dýrtíðinni óbreyttri á árinu 1957 kostaði eftir útreikningum hagstofustjóra rúmar 40 millj. Þetta eru samtals 60 millj., sem hefði þurft að leggja á þjóðina í staðinn fyrir þær 550 millj., sem ýmist er búið að leggja á eða fyrirhugað er að leggja á þjóðina nú á næstunni. Ég segi þess vegna: Ábyrgð framsóknarmanna er mikil, þegar þeir illu heilli í stað þess að vera staðfastur flokkur, sem vildi byggja á raunsæi, reka ævintýrapólitík undir forustu síns formanns, sem píndi alla þm. flokksins undir þetta merki, þrátt fyrir það þótt margir þessir þm. sæju, að hér væri rangt stefnt. Ég held, að öllum sé ljóst, að það loforð stjórnarflokkanna að stöðva dýrtíðina, en því var lofað með miklu yfirlæti, hefur verið svikið. Það efast enginn um það, og það er alveg tilgangslaust fyrir tímann, fyrir Þjóðviljann eða Alþýðublaðið að reyna að telja fólki lengur trú um það, að núverandi ríkisstj. og stjórnarflokkar hafi rekið verðstöðvunarpólitík, síðan þeir tóku við völdum. Sannleikurinn er sá, að dýrtíðin hefur aldrei vaxið örara, en síðan núverandi ríkisstj. tók við völdum. Það hefur verið reynt að fela dýrtíðina, það hefur verið reynt að hylja hana með því að hækka niðurgreiðslurnar, með því að greiða mest niður þær vörur, sem ganga inn í vísitöluna, en greiða ekki niður þær vörur, sem ekki ganga inn í vísitöluna, Og fólkið, sem hefur alltaf haft takmörkuð auraráð til þess að veita sér brýnustu nauðsynjar, finnur það bezt nú, hvað núverandi ríkisstjórn hefur gefið því, og það er þess vegna, sem núverandi stjórnarflokkar eru óttaslegnir, þeir eru óttaslegnir vegna þeirra kosninga, sem í hönd fara, og það er þess vegna, sem þeir munu draga það að leggja skattana á, þangað til kosningarnar eru liðnar, og það er þess vegna, sem þeir koma hér á Alþingi nú með frv. til kosningalaga til þess að torvelda fólki að greiða atkvæði á kjördegi. Ég hélt þó, að það ætti að vera stefna í lýðræðisþjóðfélagi að gera sem flestum mögulegt að greiða atkvæði, að nota atkvæðisrétt sinn. Ég hefði haldið, að það væri ekkert aðalatriði, að sá tími, sem fólkið hefur til þess að fara á kjörstað, væri allt of naumur. Ég held, að það mættu alveg eins vera tveir dagar eins og einn dagur, að það væri aðalatriðið, ef við viljum viðurkenna lýðræðið, ekki aðeins í orði, heldur einnig á borði, að sem flestir gætu greitt atkvæði. En það er ekki það, sem núverandi stjórnarflokkar vilja. Þeir vilja kosningahömlur. Þeir vilja setja hömlur á kosningarrétt manna, vegna þess að þeir eru hræddir við kjósendurna. Þeir eru að hverfa frá lýðræðinu. Þeir eru að aðhyllast þröngsýni. Þeir eru að taka sér einræði til fyrirmyndar. Og þetta skeður á elzta löggjafarþingi þjóðarinnar. Það má þess vegna segja, að núverandi hæstv. ríkisstj. taki upp nýja stefnu, því að við Íslendingar höfum fram til þessa miklazt af því að vera lýðræðisþjóð, að eiga eitt elzta löggjafarþing veraldar. Ég vil vona, að þeir hv. þm., sem hafa látið villa sig og jafnvel aðhyllast þröngsýni og einræði, skoði hug sinn og taki höndum saman um það að vernda lýðræði í þessu landi og virða þá stofnun, sem við erum kosnir til, Alþingi Íslendinga. Ég var að tala um verðlagið áðan, og ég hef staðhæft og fært rök að því, að ríkisstj. hefur svikið það loforð, svikið það raunalega mikið að stöðva dýrtíðina, og hún hefur fengið á sig stimpilinn „dýrtíðarstjórnin“. Og jafnvel þótt kunningi minn, hv. form, fjvn., komi hér á eftir, af því að ég held, að hann hafi hug á því, og reyni að afsanna þetta, þá getur hann ekki og enginn þvegið þennan stimpil af ríkisstj. Hann verður ævarandi á henni, stimpillinn „dýrtíðarstjórn“, mesta dýrtíðar- og óhappastjórn, sem á Íslandi hefur verið, En hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokkar gáfu fleiri loforð fyrir síðustu kosningar og við stjórnarmyndunina, heldur en að stöðva verðlagið, því að þeir voru ósparir á loforðin. Þeir ætluðu að tryggja vinnufriðinn, og hæstv. forsrh. kom í útvarpið haustið 1956 og tilkynnti þjóðinni, að nú yrði vinnufriður, ríkisstj. hefði samið við vinnustéttirnar. Það hefur verið talað um þetta og síðast í gær, og öllum hv. þm. og öllum landsmönnum eru í fersku minni verkföllin mörgu á því ári, sem nú er að kveðja, og hæstv. ríkisstj. hefur fengið á sig átakanlegan og raunalegan stimpil, stimpilinn, sem er með stórum stöfum og merkir hana „verkfallastjórn“, því að aldrei hafa verið eins langvinn og mörg verkföll á Íslandi eins og síðan núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Að þessu leyti hefur hæstv. ríkisstj. skaðað þjóðfélagið meira, en nokkru sinni áður hefur verið gert, og að þessu leyti hefur hún svikið kosningaloforðið eftirminnilegast. Og það var fleira, sem lofað var. Það var lofað að vernda verðgildi peninganna, vernda verðgildi sparifjárins og skapa traust almennings á myntinni. En hvað hefur hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar gert í þessu? Skyldi almenningur í þessu landi hafa meira traust á myntinni, nú en þegar stjórnin tók við völdum? Skyldi verðgildi peninganna hafa verið verndað? Skyldi núverandi hæstv. ríkisstj, hafa staðið við það loforð sitt að hafa ekki fellt gengið, ekki fellt peningana? Ég held, að það blandist engum hugur um það, að krónan hefur hríðfallið, síðan núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum, með því að nú fæst mun minna vörumagn, minna verðmæti fyrir hverja krónu, en fyrir hálfu öðru ári, og hvort sem það er viðurkennt eða ekki, að krónan sé fallin, með því að skráningunni hefur ekki verið breytt, þá hafa peningarnir lækkað í verði, og þannig hefur hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar átakanlega einnig svikið þetta kosningaloforð. Og ekki sízt vegna þess er fjármálaástandið í landinu í dag eins og það er, og einmitt vegna þess að peningarnir hafa lækkað í verði, hafa fjárl. hækkað, við síðustu áramót um 150 millj, og sennilega við þessi áramót um 100 millj. kr., og skattarnir, sem núverandi stjórnarflokkar eru að leggja á að þessu sinni og lögðu á við síðustu áramót, leiða vitanlega til þess að minnka verðgildið og fella gjaldeyrinn. Átakanleg svik, átakanleg reynsla er það, sem þjóðin hefur fengið af þessu ævintýra- og valdabrölti núverandi stjórnarflokka, og það er þjóðfélagið í heild, sem á eftir að gjalda þunga skuld fyrir það, að þessir ævintýramenn komust til valda og hafa hagað sér eins og þeir hafa gert síðan. Og margt fleira er það, sem lofað var, en ég skal ekki telja miklu fleira upp. Þó væri ekki úr vegi að minna á varnarmálin, till. frá 28. marz, það væri ekki úr vegi að minna á, að núverandi stjórnarflokkar reyndu fyrir síðustu alþingiskosningar að stimpla okkur sjálfstæðismenn sem landráðamenn, vegna þess að við vildum ekki svíkja samtök þeirra þjóða, sem við töldum rétt að hafa samstarf við. Núverandi stjórnarflokkar samþykktu till. um það á Alþingi að reka varnarliðið í burtu, sögðu kjósendum fyrir alþingiskosningar, að þetta yrði gert, en eftir kosningarnar voru þeir ráðnir í að svíkja þetta. Meiri óskammfeilni, meiri fyrirlitning á kjósendum hefur aldrei komið fram á Íslandi áður, og það má merkilegt heita, ef fólkið í landinu lætur ekki þessa menn, sem skrökvuðu að þessu leyti eins og svo mörgu fyrir kosningarnar, fá makleg málagjöld fyrir þetta. Frá mínu sjónarmiði er það ekki skaði, að varnarliðið hefur ekki verið látið fara, En það er raunalegt, að stjórnmálamenn Íslands skuli ekki bera meiri virðingu fyrir sjálfum sér og fyrir kjósendum, en svo að skrökva þannig fyrir kosningarnar og vera ráðnir í því að svíkja kosningaloforðin svo eftirminnilega. Ég tel, að eins og það er sjálfsagt að hafa varnarliðið í landinu um sinn, svo er það fráleitt að haga sér eins og núverandi stjórnarflokkar hafa gert í sambandi við varnarmálin. Það að binda saman varnarmálin og lánsútveganir fyrir ríkissjóð og þjóðfélagið er hættulegt. Það er ekki hættulegt fyrir okkur Íslendinga að gera samninga við lýðræðisþjóðir um dvöl varnarliðsins á Íslandi um ákveðinn tíma, á meðan við teljum rétt og nauðsynlegt að vera í þessum samtökum til þess að tryggja okkar öryggi, en það er hættulegt að binda dvöl varnarliðsins við fjármál og við lánsútvegun, og það er glæpur gagnvart sjálfstæði þjóðarinnar og framtíð. En það er þetta, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú gert með útvegun lánsfjár í fyrra. Í sambandi við það kom greinilega fram, að varnarliðið vildi tryggja sér raforku á Keflavíkurflugvelli um ókomin ár, tiltekinn tíma, og það er háskalegt að taka lán eins og núverandi hæstv. ríkisstj. hefur gert, þ.e. matar- og eyðslulán. Við síðustu áramót tekur hæstv. ríkisstj. 4 millj. dollara lán í Bandaríkjunum, sem er matarlán, eyðslulán. Þessu fé var ekki varið til framkvæmda, sem skyldu auka útflutningsframleiðsluna, framkvæmda, sem síðar gætu borgað þessi lán. Nei, þessu fé var varið til venjulegs innflutnings til þess að draga úr gjaldeyrishallanum. Sogslánið, um 5 millj. dollara, var tekið með þeim hætti, sem ég áður nefndi, að nefna varnarliðið og raforku til þess í sambandi við þá lántöku, og 2.7 millj. dollara lánið, sem nota skal til þess að borga innlenda kostnaðinn við Sogið, er matarlán, vegna þess að út á það fáum við korn og fleiri nauðsynjavörur, sem við sennilega þurfum ekki að borga seinna. Og nú er talað um, að hæstv. ríkisstj. hafi tekið 7 millj. dollara lán, NATO-lán, sem hæstv. stjórn hafi fengið m.a. í því skyni að tryggja það, að við Íslendingar værum nothæfir og fullgildir félagsmenn í samtökum Atlantshafsþjóðanna. Þetta lán, ef það hefur verið tekið á þennan hátt, er þess vegna óbeint bundið við varnarliðið. Ég þarf ekki að fara öllu fleiri orðum um þetta, til þess að öllum sé ljóst, að þetta er vægast sagt óviðeigandi, að þetta stefnir í nokkra hættu, okkar sjálfsforræði og að ýmsir taka að efast um það, að við höfum, eftir að þetta hefur skeð, eins skýlausan möguleika til þess að losna við varnarliðið, hvenær sem við sjálfir óskum, eins og við áður höfðum, því að það höfðum við örugglega áður. Ég vil vona, að þrátt fyrir þessar óviðeigandi ráðstafanir hæstv. ríkisstj. sé nú ekki svo langt komið enn, að við séum ekki frjálsir að segja upp samningum og láta varnarliðið fara, þegar við sjálfir teljum það heppilegt og nauðsynlegt, og ég hef aldrei viljað skrifa undir það, að varnarlið eigi að vera á Íslandi um framtíð alla. Ég hef talið, að það væri hættulaust fyrir okkur, eins og málin standa nú, og að það væri nauðsynlegt fyrir okkur öryggis vegna, eins og viðhorfið er í heiminum í dag, að hafa hér varnarlið frá okkur vinveittri þjóð, sem tryggir þau samtök, sem lýðræðisþjóðirnar í vestri hafa myndað með sér. Hæstv. fjmrh. hefur oft talað um það, að fyrrv. ríkisstj, hafi hvergi fengið lán og þess vegna hafi aðkoman verið slæm hjá núverandi hæstv. ríkisstj., það hafi vantað fjármagn til þess að halda þeim framkvæmdum áfram, sem fyrrv. ríkisstj. hafi byrjað á. En það var nú svo, á meðan fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, að þá var framkvæmdunum haldið áfram af fullum krafti. Það var ekki hætt við neitt af því, sem byrjað var á. Að raforkumálum var unnið hraðar, en 10 ára áætlunin gerði ráð fyrir. Að sementsverksmiðjunni var unnið af fullum krafti. Að byggingu fiskiðjuvera var unnið að fullum krafti. Fiskiskipastóllinn var endurnýjaður. Hafnir voru byggðar, og framkvæmdir og uppbygging hafði aldrei verið örari, en á þessu þriggja ára tímabili fyrrverandi ríkisstj. Og það er þess vegna, sem hæstv. fjmrh. og framsóknarmenn hafa oft talað um það, að einmitt á þessu tímabili hafi fjárfestingin verið of ör, og þeir hafa kennt því um, að við sjálfstæðismenn höfum losað um hömlur og ýtt of mikið á framkvæmdirnar. En þegar hæstv. fjmrh. kemur út á land, þar sem framkvæmdum hefur verið lokið, t.d. upp á Akranes, þá þakkar hann sér og sínum flokki fyrir hinar miklu og öru framkvæmdir, bæði hafnarframkvæmdirnar og sementsverksmiðjuna. En fjárfestingin, það var Ingólfur Jónsson, sem átti þátt í því, m.a. með því að undirskrifa heimild til handa bæjarstjórn Akraness til þess að taka erlent lán til þessara framkvæmda. Og ég býst við því, að hæstv. fjmrh. hafi gleymt því í hófinu á Akranesi að þakka minn hlut í þessu máli, sem var talsverður, vegna þess að það var mér að þakka, að þetta lán var tekið með 5% vöxtum, en ekki 6%, eins og hæstv. fjmrh. og bæjarstjórinn á Akranesi höfðu ákveðið að gera. Það var að vísu aldrei nein tregða hjá okkur sjálfstæðismönnum að taka lán til þessara framkvæmda, vegna þess að við vissum, að það þurfti að byggja höfn á Akranesi, og við gerðum okkur ljóst, að Faxaflói hefur verið og verður vonandi gullkista, sem ber að nota. En það þótti dýrt að taka 6% lán, og ég sagði: Reynið að fá vextina lækkaða, og þá skuluð þið strax fá lánið, - Og það var gert. Þetta sparar ekki aðeins Akranesi mikla peninga, þetta sparar þjóðinni erlendan gjaldeyri, og ég verð að segja það, að hæstv. fjmrh. má muna þátt okkar sjálfstæðismanna í fyrrv. ríkisstj. í uppbyggingu hafnarinnar á Akranesi eins og uppbyggingu og framkvæmdum öðrum víðs vegar um landið frá þessum tíma. En það er ekki stórmennska í því að fara út á land og þakka aðeins sér og sínum fyrri framkvæmdir og störf, sem unnin hafa verið að eins miklu eða kannske meira leyti af mönnum úr öðrum flokkum. Ég get minnzt á aðra framkvæmd á Akranesi, sem er sementsverksmiðjan. Ég man ekki, hvort það var í Tímanum eða Alþýðublaðinu, kannske í báðum þeim blöðum, sem talað var um, að það væri nú fyrst og fremst hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnmrh. að þakka, að sementsverksmiðjan væri komin svo langt sem raun ber vitni. En það verður að minna hæstv. fjmrh. og aðra, sem segja þetta og trúa þessu, á það, að hæstv. fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, vann manna ötullegast að því að koma sementsverksmiðjunni upp. Það er hins vegar rétt, að um það leyti sem stjórnarskiptin urðu, vantaði peninga til þess að halda sementsverksmiðjunni áfram, enda þótt aldrei hafi neitt hlé orðið á vinnu þar. En fyrrv. ríkisstj. átti kost á að fá peninga til sementsverksmiðjunnar eins og annarra framkvæmda, ef hún hefði setið áfram að völdum. Og hæstv. fjmrh. hefur guggnað á því upp á síðkastið að þræta fyrir það, að fyrrv. ríkisstj. hafi átt kost á 100 millj. marka láni eða 390 millj. kr. láni í Vestur-Þýzkalandi samkvæmt skeytum og skjölum, sem um þetta mál fjalla og eru fyrir hendi og eru óvéfengjanleg, og jafnvel þótt hæstv. fjmrh. sé stundum kaldrifjaður og þræti og neiti því, sem satt er, þá hefur hann a.m.k. í dag ekki haft kjark til þess að neita þessu nú, þótt hann hafi gert það áður. Hvort hann sækir í sig veðrið nú í nótt, veit ég ekki, en ég vona það hans vegna, að hann fari nú ekki að skrökva að okkur hér vísvitandi hvað þetta mál snertir. Nóg hefur hann samt á samvizkunni. Það er þess vegna ljóst, að þótt ekki hafi allir sjóðir verið fullir, þegar stjórnarskiptin voru, og þótt þörf hafi verið að afla fjár þá til ýmiss konar framkvæmda, þá hefði engin stöðvun orðið í því, þótt stjórnarskipti hefðu ekki orðið, því að nokkuð mátti nú gera við 392 millj. kr. eða 100 millj. marka. Það hefði verið hægt að byrja á að virkja Sogið. Það hefði verið hægt að halda áfram byggingu sementsverksmiðjunnar. Það hefði verið hægt að láta nokkrar milljónir í ræktunarsjóð og byggingarsjóð Búnaðarbankans. Það hefði verið mögulegt að láta nokkuð í byggingarsjóð ríkisins til íbúða í kaupstöðunum. Og það hefði verið unnt að láta nokkuð í fiskveiðasjóðinn. Það er þess vegna undarlegt, þegar menn eru að reyna að berja höfðinu við steininn og halda því fram, að fyrrv. ríkisstj. hafi gefizt upp við að afla fjár og hún hafi skilið við framkvæmdirnar í óreiðu og ráðaleysi. Sannleikurinn er, að fyrrv. ríkisstj. vann lengst með innlent fjármagn, vann að uppbyggingunni með innlendu fjármagni, sem þjóðin sjálf aflaði, en með því að byggja sementsverksmiðjuna, virkja Sogið og gera ýmislegt fleira, sem fyrir lá, var ekki unnt að nota innlent fjármagn eingöngu. Ekki einu sinni þótt fyrrv. stjórn hefði verið og fólkið hefði haldið áfram að hafa traust á stjórnarfarinu og sparifjármyndunin hefði haldið áfram, þá var ekki hugsanlegt að gera það, nema útlent fjármagn kæmi til, og þess vegna var leitað eftir fjármagni í Vestur-Þýzkalandi, og Vestur-Þjóðverjar vildu lána fyrrv. stjórn, af því að þeir höfðu traust á borgaralegu samstarfi og því stjórnarfari, sem þá var, En hvers vegna núv. hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengið þetta lán, veit ég ekki, en trúlegast er, að það stafi af því, að sú stjórn, sem nú situr, hafi ekki verið eins geðþekk Vestur-Þjóðverjum eða sú stefna, sem hún fylgir, eins og fyrrv. stjórn, enda má geta þess, að það var ekki til álitsauka og það var ekki traustvekjandi á erlendum vettvangi, þegar sá boðskapur er látinn berast út um allan heim frá Íslandi, að Íslendingar ætli að svíkjast undan merkjum og þeim skyldum, sem þeir hafa með undirskrift skuldbundið sig til þess að fullnægja, en það var gert með samþykktinni 28. marz og með kosningaprógramminu, þegar ákveðið var og lofað að svíkjast undan merkjum og láta varnarliðið fara úr landi og slíta þann hlekk, sem hafði verið smíðaður hér til styrktar samtökum vestrænna þjóða. Kannske hefur þetta átt nokkurn þátt í því, að þetta kostalán, sem við áttum kost á, hefur ekki fengizt, að stjórnarfarið í landinu virtist vera komið á það stig, að það væri ekki hægt að treysta íslenzkum ráðamönnum til drengskapar eða samstarfs. Ég hef ekki frekar en aðrir sjálfstæðismenn flutt brtt, við þetta frv. við þessa 2. umr. málsins. Ég mun eins og aðrir hv. sjálfstæðismenn hér á þingi áskilja mér rétt til þess að gera það við 3. umr., ef ég tel til nokkurs að gera það eða viðhlítandi með því viðhorfi, sem nú er til fjármálanna yfirleitt. En við sjáum nú, hvað setur. Að þessari umræðu lokinni kemur 3. og síðasta umræðan, og þá kemur ef til vill einhver boðskapur frá hæstv. fjmrh. um lausn fjárhagsmálanna. Ég segi: ef til vill. Ég a.m.k. vil vona það. Ég tel það engan boðskap, og ég tel það ekki heldur lausn, þótt tekjuliðir fjárlagafrv. verði hækkaðir út í bláinn, meira en svo, að nokkrar líkur séu til, að þeir standist. Ég tel það ekki heldur neina lausn á þessu máli, þótt sá útgjaldaliður 19. gr. fjárlaganna, sem ætlaður er til dýrtíðarráðstafana, verði tekinn út úr fjárlögunum og lagður til hliðar fram í febrúar og þannig fengin greiðsluhallalaus fjárlög. Og tel, að það sé hin argasta tilraun til blekkingar, tilraun, sem vitanlega tekst ekki, vegna þess að það er vitað, að þótt þessi liður væri tekinn út úr frv., verður eigi að siður að afla tekna í því skyni, að unnt sé að inna þær greiðslur af hendi, sem til þess eru ætlaðar. Það er raunalegt, hvernig hag okkar er komið. Það er raunalegt að sjá það, að á tveimur árum hefur hæstv. ríkisstj. hækkað fjárlögin um 250 millj, kr. og að það virðist svo sem hæstv. stjórn hugsi sér enga stefnubreytingu. Það virðist svo, að þegar þyngir undir hjá hæstv. stjórn, þá bara bæti hún á katlana og stími því hraðar upp á skerið. Er það meiningin að fara alveg upp á skerið? Er ekki eðlilegra að hægja á ferðinni, svo að unnt sé að sveigja til hliðar? Ef hæstv. fjmrh. hugsar sér að keyra upp á skerið og vill ekki breyta til, þá skora ég á hann að fara úr fjármálaráðherrastólnum, til þess að unnt sé að bjarga íslenzku þjóðlífi frá vandræðum og bágindum.



Ég mun ekki fara að svara þessari málþófsræðu hv. 1. þm. Rang. (IngJ). En það eru tvö atriði, sem ég mun ekki láta hér ómótmælt, vegna þess að ég man ekki til þess, að þau hafi áður komið fram hér á hv. Alþ. og því ekki tækifæri gefizt til þess að mótmæla þeim hér. Það fyrra var, að hv. þm., eins og hann var líklegastur til, endurtók hér þau ósannindi, sem hvað eftir annað hafa verið borin á borð í blöðum sjálfstæðismanna, að það hafi verið útveguð hér á s.l. ári eða í fyrravetur erlend lán og þau hnýtt við dvöl varnarliðsins á Íslandi, sem sé, að það hafi verið tekin erlend lán með því skilyrði, að varnarliðið ætti að vera hér kyrrt. Ég lýsi því yfir, að þetta eru tilhæfulaus ósannindi. Og það, sem hv. 1. þm. Rang. sagði svo til viðbótar þessu, að þetta sæist m a. á því, að það hefði verið bundið við þetta bygging raforkulínu suður á Keflavíkurflugvöll og sú bygging væri eingöngu byggð á áframhaldandi dvöl varnarliðsins, er rangt. Það vita allir, og er gleggstur um það vitnisburður raforkumálastjórnarinnar íslenzku, að þessi lína eða afnot hennar eru ekkert bundin við dvöl varnarliðsins. Það þarf á henni að halda, hvort sem nokkurt erlent varnarlið er þar syðra eða ekki. Þetta er lína, sem við þurftum hvort sem er að fá til afnota. Á sama hátt vil ég hér á þessum stað lýsa það tilhæfulaus ósannindi, að til mála komi að taka ný lán, sem blandað sé saman við dvöl varnarliðsins á íslandi. Þá sagði þessi hv. þm., - það var dálítið athyglisvert, að hann hélt því hérna fram, ég bara skýt því nú inn í leiðinni, - að það væri eyðslulán að taka 2-3 millj. dollara erlendis til þess að leggja í Sogið. Þá sagði hv. þm. enn eitt, sem ástæða er til þess að fara um örfáum orðum. Hann sagði: Fyrrv. stjórn átti kost á 390 millj. kr. láni í Vestur-Þýzkalandi, og ég held, að hann hafi einhvers staðar í tali sínu um þetta talað um, að það hefði verið með góðum kjörum. Hann sagði: Fyrir þetta hefur hæstv. fjmrh. þrætt, en er nú guggnaður á því. Allt, sem ég hef sagt um þetta mál á Alþ., er það, sem nú skal greina, og það sagði ég hér í fyrravetur: „Þá er það um þýzka tilboðið, sem sjálfstæðismenn hafa svo oft talað um, en ég hef ekki gert að umtalsefni fyrr, en ég ætla að gera það með örfáum orðum núna. Hingað kom einn af aðstoðarmönnum dr. Adenauers í orlofsferð - að ég hygg - s.l. vor. Utanrrh. og forsrh. hittu hann að máli. Þar barst í tal, að Ísland þyrfti á erlendum lánum að halda. Kvaðst hann mundu vekja athygli dr. Adenauers á því sérstaklega. Út af þessu kom síðar orðsending frá dr. Adenauer til forsrh. þáverandi, þar sem segir, að lánbeiðni frá Íslandi skyldi verða rannsökuð af vandvirkni og vinsemd - eins og það er þýtt af löggiltum skjalaþýðanda. Að sjálfsögðu var þessu fylgt eftir af núverandi ríkisstj., og hefur verið unnið í málinu síðan. En ég mun ekki á þessu stigi málanna gefa frekari skýrslu, þar eð það er ekki tímabært, eins og þau mál standa. Annars minna þessar sögur um það, hvernig lánatilboðin áttu að hafa drifið að úr öllum áttum, þegar Ólafur Thors var að fara eða jafnvel kominn út úr dyrunum, helzt á sögu laxveiðimannanna um laxana, sem þeir misstu. Þeir voru alltaf stærstir.“ Þetta sagði ég í fyrra um þetta mál. Allt, sem ég sagði um þetta þá, er rétt, og ekkert í því er rangt. En hvernig stendur þá á því, að stórfelldar lántökur hafa orðið síðan, en þær hafa ekki orðið í Vestur-Þýzkalandi? Það mun bráðlega að því koma, að það verði skýrt frá því, og þá verður þetta allt saman til ósköp lítillar gleði fyrir sjálfstæðismenn. Þá munu blekkingar þeirra um þessi efni koma í ljós, þegar frá þessum málum er tímabært að skýra öllum í heild. En það er auðvitað engin tilviljun, að lán hafa verið tekin, stór lán, en þau hafa verið tekin annars staðar, en í Vestur-Þýzkalandi. Loks gat þessi hv. þm. ekki á sér setið að drótta því hér að vestur-þýzku stjórninni, að ástæðan til þess, að ekki hafi orðið stórfelldar lántökur í Vestur-Þýzkalandi, síðan stjórnarskiptin urðu, muni vera sú, að stjórnin í Vestur-Þýzkalandi hafi ætlað að lána fyrrv. stjórn stórfé með góðum kjörum, en algerlega fyrir það synjað að lána Íslandi, ef núv. stjórn sæti þar að völdum. M.ö.o.: þessi hv. þm. dróttar því að stjórn Vestur-Þýzkalands, að hún vilji skipta sér af innanlandsmálum á Íslandi með því að segja: Ég skal gefa Íslandi kost á stórfelldu láni, ef það hefur þessa stjórn, en alls ekki, ef Íslendingar leyfa sér að hafa hina stjórnina. - Þessu leyfir þessi hv. þm. sér að drótta að stjórn Vestur-Þýzkalands. Þetta mun allt saman skýrast síðar, eins og ég segi, en það er vel í stíl við smekkvísi þessa hv. þm. að öðru leyti og heppni hans yfirleitt að verða til þess að bera fram þessar aðdróttanir. En hann gerði meira, - hann gerði betur. Hann var nýbúinn að tala um það sem höfuðhneyksli, sem það líka væri, ef dvöl varnarliðsins væri fléttuð inn í lántökur. En hvað sagði hann svo? Svo fór hann að gera því skóna í sambandi við lánamálin, að það mundi vera vegna þess, að núv. stjórn hefði staðið að samþykktinni um varnarliðið frá því í fyrravetur, að stjórn Vestur-Þýzkalands hefði kippt að sér hendinni, að því er hann hélt, um stórfelldar lánveitingar til Íslands. M.ö.o.: hann er að saka stjórn Vestur-Þýzkalands um það, að hún hafi tekið til greina í þessu sambandi þær ályktanir, sem gerðar voru hér um varnarliðið ásamt því, hvaða stjórn sæti á Íslandi. Það væri þokkaleg iðja eða hitt þó heldur, ef stjórn stórveldis færi að skipta sér af málefnum Íslands með því að segja: Ef þið hafið þessa stjórn, sem mér líkar, þá skuluð þið fá 390 millj. með góðum kjörum, en ef þið gerið það ekki og farið öðruvísi að, þá er ekkert hér að hafa, þá er hér engin lán að hafa. - En þetta er það, sem þessi hv. þm. og náttúrlega Sjálfstfl. óneitanlega líka með þessum þokkalega málflutningi sínum um þetta mál hefur alla tíð verið að gefa í skyn. En sem ég hef sagt, þessi mál eru enn í athugun. En þegar um þessi efni verður gefin heildarskýrsla og yfirlit, mun það ekki verða til neinnar gleði fyrir hv. 1. þm. Rang. eða þá, sem hafa verið að kasta þessu máli á milli sín.



Herra forseti. Mitt erindi upp í ræðustólinn hér nú er aðeins að vekja athygli á nýju viðhorfi í hafnarmálum okkar, nýju viðhorfi, að því er til þess tekur, að nú um nokkurt skeið hefur verið veitt nokkuð svipuð upphæð á fjárl. til hafnarframkvæmda á hverju ári án tillits til þess, um hve stórtækar framkvæmdir á vegum einstakra bæjar- eða sveitarfélaga hefur verið að ræða. Nú er það svo um hafnarframkvæmdir, eins og raunar fleira á því sviði, að það getur verið hagkvæmt og miklu hagkvæmara að taka fyrir nokkuð stóran áfanga í einu, heldur en vera að skipta þessu niður á lengri tíma, og það er einmitt það, sem nú hefur gerzt á nokkrum stöðum hér á landi á undanförnum tveimur árum, og þó alveg sérstaklega á einum stað, á Akranesi, að þar hefur verið tekinn fyrir mjög stór áfangi, sem nú er verið að ljúka við. En þetta skapar mikinn vanda fyrir þá, sem að slíkum verkum vinna, að ekki skuli vera hægt að mæta þessum framkvæmdum með auknu framlagi frá ríkissjóði, þ.e.a.s. að hægt sé að standa við ákvæði hafnarlaganna um það, að 2/5, eins og greitt er til allra stærri hafnarframkvæmda hér á landi, skuli vera greiddir á ekki allt of löngum tíma. Ég ætla þess vegna að skýra hér frá viðskiptum hafnarsjóðs á Akranesi og ríkissjóðs, miðað við lok þessa árs og líka miðað við áætlanir, sem gerðar hafa verið um framkvæmdir á næsta ári, og hvernig sakirnar muni standa við þau áramót, í lok þess fjárhagsárs, sem nú er verið að semja fjárlög fyrir. Í lok þessa árs var vangoldið af ríkissjóðsframlagi til þessara framkvæmda á Akranesi 6 millj, og 950 þús. kr. eftir upplýsingum, sem vitamálastjóri hefur gefið fjvn. um þetta efni. Í lok næsta árs, þ.e. 1958, sem við erum nú að afgreiða fjárl. fyrir, er gert ráð fyrir, að þessi upphæð verði komin upp í 7 millj. og 70 þús. kr., sem þá er vangoldið af framlagi ríkissjóðs. Nú er það svo, að samkv. þeim till., sem ég hef hér fyrir framan mig og fyrir liggja hér um greiðslur til hafnarframkvæmda á fjárlögum fyrir árið 1958, er gert ráð fyrir því, að framlag til hafnarsjóðs Akraness verði 450 þús. kr. upp í þessar rúmu 7 millj., sem þá stendur upp á ríkissjóð að greiða samkvæmt hafnarlögum. Þetta er nú það hámark til einstakra hafnargerða, 450 þús. kr., sem tekið hefur verið upp í þær till., sem nú liggja hér fyrir frá fjvn., og ekki er gert ráð fyrir, að farið verði fram úr því. Það sjá allir, að 450 þús. kr. upp í rúmlega 7 millj. kr. vangreitt framlag er ákaflega létt á metunum fyrir þá, sem standa undir slíkri framkvæmd. Hjá þeim tveim höfnum, sem næstar standa Akranesi um framkvæmdir á þessu tímabili, sem eru Vestmannaeyjar og Þorlákshöfn, standa sakirnar þannig, að til Vestmannaeyja er vangoldið framlag úr ríkissjóði í árslokin 1958 - eða gert ráð fyrir því - 2 millj. 660 þús. kr., til Þorlákshafnar nokkru meira, eða 3 millj. 270 þús. kr. Til þessara hafna er einnig gert ráð fyrir í till. fjvn. að veita hámarksupphæðina, sem er, eins og ég nefndi áðan, 450 þús. kr., eins og greiða skal til Akraness. En það gefur auga leið, að svo lág greiðsla þeim til handa veldur að sjálfsögðu hjá þessum aðilum einnig miklum örðugleikum. En af því má þá líka marka, hvernig þetta kemur við hafnarsjóð Akraness, sem nú á í lok þessa árs, eins og ég skýrði frá áðan, inni hjá ríkissjóði í sambandi við vangoldin framlög 6 millj. 950 þús. kr., sem gert er ráð fyrir að í lok næsta árs verði komið upp í rúmar 7 millj. kr. Það er náttúrlega svo með Akraneshöfn, ekki síður, en aðrar hafnargerðir hér, að þetta er unnið að langsamlega mestu leyti fyrir lánsfé, og hvað Akraneshöfn snertir eða lántökur til þeirra framkvæmda, þá eru þetta tiltölulega stutt lán. Þessi trega greiðsla á ríkisframlaginu veldur því að sjálfsögðu miklum og mjög torleystum vanda fyrir Akranes. Þessi upphæð, 450 þús. kr., hrekkur engan veginn fyrir þeim árlegu vaxtagreiðslum, sem nú hvíla á hafnarsjóði Akraness, Þar vantar allmikið til. Ef ekki koma aðrar greiðslur til, en þessar 450 þús. kr., þá tekur það full 15 ár að fá framlagið greitt, og á þetta benti mjög réttilega hv. frsm. meiri hl. hér fyrr í dag til upplýsingar um það, hvernig þessum málum væri nú komið. Ég bar fram till. í fjvn. til úrbóta á þessu, sem fól það í sér, að þetta vangoldna framlag ríkissjóðs yrði greitt a.m.k. á 7 árum. Og þetta fólst í því, að ég lagði til, að 750 þús. kr. yrðu teknar upp í till, n. og inn í fjárlögin, en gerði ráð fyrir, að 250 þús. kr. mundu fást á næsta ári úr hafnarbótasjóði og þannig væri fengin sú upphæð, sem nægði til þess að greiða þetta framlag að mestu leyti á 7 árum. En þessi till. náði ekki samþykki. Það þótti ekki fært að hverfa frá því, sem till. hljóðuðu um, að hækka þetta hámark, 450 þús. kr. Síðan ég bar fram þessa till. í fjvn. hef ég frétt, að það væri búið að ráðstafa að heita má öllu fé hafnarbótasjóðs fyrir árið 1958, án þess að Akranes fengi þar nokkra hlutdeild í, eftir væri aðeins óráðstafað af því fé, sem hafnarbótasjóði fellur til til úthlutunar á því ári, um 90 þús. kr., þetta væri gert með loforðum, sem búið væri að gefa, og auk þess einhverjum fyrirframgreiðslum úr sjóðnum til ýmissa annarra framkvæmda. Þessar upplýsingar ættu að vera réttar, því að þær eru fengnar hjá ráðuneytisstjóra, Páli Pálmasyni, en hann hefur þessi mál í sínum höndum. Mér var það ljóst eftir undirtektir fjvn., að það mundi ekki þýða að bera fram nú hér brtt., sem hefði það í för með sér að hækka framlagið til þessara framkvæmda einna fyrir sig. Þess vegna er það, að hér verður að leita annarra úrræða, því að þessi mál standa þannig að því er Akranes snertir, að svona langur frestur á því, að þetta verði greitt, mundi skapa þau vandræði og erfiðleika þar, sem ekki er hægt að sjá, hvernig hægt verði fram úr að komast. Ég hef þess vegna hugsað mér að bera fram, þegar við förum að ræða þessi mál aftur í fjvn. til undirbúnings fyrir 3. umr., till. í þá átt og leita eftir, hvort ekki er hægt að fá um það samkomulag til þess að jafna þessi met a.m.k. að einhverju leyti framar því, sem enn er gert, með því t.d. að taka upp till. um, að ríkisstj. verði veitt á 22. gr. fjárlaganna heimild til lántöku í þessu skyni. Ég vona, að allir geti verið mér sammála um það, að þessi mál standi þannig, a.m.k. hvað Akranes snertir, að þá verði að greiða fram úr þeim vanda. Auk þess eru ýmsar aðrar hafnargerðir, sem einnig fá ekki nema nokkurn hluta af því, sem þær eiga vangoldið hjá ríkissjóði, og þyrftu sannarlega á aukinni fyrirgreiðslu að halda fram yfir það, sem felst í þeim till. um fjárveitingar, sem hér liggja nú fyrir. Ég vænti þess, að um þetta geti orðið samkomulag. Fjvn. barst nýlega bréf frá hv. þm. Vestm. og hv. 2, landsk. þm., formanni fjvn., þar sem mjög er óskað eftir því, að hægt verði að greiða frekar úr fyrir Vestmannaeyjakaupstað í þessu efni en till. liggja frammi um. Og þetta er ekki neitt undarlegt, því að það er náttúrlega erfitt fyrir þau bæjarfélög, sem standa í þessum framkvæmdum og verða að taka til þeirra dýr lán, að þurfa að bíða svo lengi eftir þessum greiðslum, en borga háa vexti af því fé, sem annars væri hægt að létta á með skjótari greiðslum af framlagi ríkisins. Það væri líka mjög vel þess vert, og hef ég nú minnzt á það við hv. formann fjvn., að ef til vill væri ástæða til að taka til athugunar breytingar á hafnarlögunum að því er þetta snertir. Við vitum, að því fyrirkomulagi hefur verið komið á með breyttri löggjöf að því er snertir framlög til skólabygginga, að innt sé að fullu af hendi hjá ríkissjóði innan fimm ára það framlag, sem ríkissjóður á að inna af hendi til þessara bygginga. Það er alveg sýnilegt, að það verður sjálfsagt hafður sá háttur á um hafnarframkvæmdir eða hafnarbyggingar eftirleiðis í vaxandi mæli, að þar verði á hverjum stað teknir stærri áfangar, en enn hefur verið gert. Þetta er miklu verkdrýgra, og sparast áreiðanlega mikið fé við að hafa þennan hátt á. En það leiðir náttúrlega af sjálfu sér, að ef ríkissjóður á að inna af hendi sitt framlag, þá verður að haga framlagi á fjárlögum í þessu skyni með tilliti til þess, hve þessar framkvæmdir eru breytilegar og fjárfrekar á hverju ári fyrir sig, en þetta hefur ekki komið fram nú, því að fjárveitingarnar hafa verið nokkrar þær sömu nú um nokkurt skeið að undanförnu án tillits til þess, hversu miklu hefur verið kostað til á hverjum stað. Ég vil svo vænta þess, að tekizt geti gott samkomulag um lausn á þessum málum. En mér skilst, að sakir standi þannig nú, að þar verði að koma breyting á frá því, sem er, ef ekki á að leiða af því alveg fullkomin vandræði, a.m.k. að því er Akraneskaupstað snertir, og þá er og hitt líka alveg eins og ekki síður athugunarefni að athuga það, hverjar breytingar á lögunum er nauðsynlegt að gera til samræmis við hagkvæma framkvæmd í hafnarmálunum yfirleitt.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að fara hér nokkrum orðum um í fyrsta lagi mál, sem varða mitt kjördæmi, og í öðru lagi nokkrum orðum um viðhorfin í efnahagsmálum þjóðarinnar almennt. Áður en ég kem að þessum tveim atriðum, finnst mér ástæða til þess að víkja lítillega að nokkrum ummælum hæstv. fjmrh., sem nýlega hefur lokið máli sínu. Hæstv. ráðh. var mikið niðri fyrir, þegar hann lýsti því hátíðlega yfir, svo hátíðlega, að það var eins og hv. þm. fyndist öðrum þræði, að þeir væru komnir í kirkju, að það væru hrein ósannindi, að erlendar lántökur hefðu nokkru sinni í tíð hæstv. núverandi ríkisstj. verið tengdar áframhaldandi dvöl varnarliðsins í landinu. Þetta lýsti hæstv. fjármálaráðherra tilhæfulaus ósannindi. Ég skal ekki fara að skattyrðast lengi við hæstv. ráðh. um þetta, en ég vil leyfa mér að leiða vitni í þessu máli, - vitni, sem hæstv. ráðh. hlýtur að taka allmikið tillit til, þar sem er málgagn og málsvari stærsta flokksins, sem styður núverandi hæstv. ríkisstj. Blaðið Þjóðviljinn, málgagn Alþýðubandalagsins, Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl., kommúnistaflokksins, komst þannig að orði hinn 11. des. 1956, er yfir stóðu samningar milli fulltrúa íslenzku ríkisstj. og fulltrúa Bandaríkjastjórnar um áframhaldandi dvöl hersins á Íslandi, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Allt er þetta mjög alvarlegt. Og þó er sagan aðeins hálfsögð. Svo brá við, þegar búið var að gera nýju hernámssamningana, að Bandaríkjastjórn bauð Íslendingum allstórt dollaralán, en hafði þá ekki léð máls á slíku örlæti árum saman. Fylgdi það með, að lánið skyldi að nokkru lánað til að tryggja herstöðinni í Keflavík rafmagn eftir 1960. Utanrrh. hefur neitað því að hafa nokkuð rætt þessi atriði í hernámssamningunum við Bandaríkin, og ætti því þarna að vera um stórmerkilegar tilviljanir að ræða. En Íslendingar hafa lært að leggja saman tvo og tvo í samskiptum sínum við Bandaríkin á undanförnum árum og vita fullvel, að ekkert er eins vandlega undirbúið og tilviljanirnar.“ Enn segir málgagn stærsta stjórnarflokksins um svipað leyti, í desember: „Og það liggur í augum uppi, að hér er náið samband milli þess, sem gerzt hefur í hernámsmálunum, og þessa óvænta lánstilboðs. Ætlunin er að greiða fyrir nýjum hernámsframkvæmdum með því að veita Íslendingum lán. Síðan er ætlazt til þess, að tekjur af þeim framkvæmdum gangi til þess að greiða aðstoðina, þegar séð er, að eðlileg kaup á afurðum okkar hrökkvi ekki til. Allt á þetta að binda land og þjóð fastara á hernámsklafann og tryggja Bandaríkjunum sem lengsta og öruggasta dvöl á Íslandi með herlið sitt og bækistöðvar.“ Ég verð að segja, að það eru mikil brjóstheilindi hjá hæstv. fjmrh. að láta eins og hv. 1. þm. Rang. hafi farið með einhverja goðgá, er hann bendir á það, sem allir vissu, og það, sem eitt af aðalmálgögnum og stuðningsblöðum hæstv. fjmrh. hefur fyrir rúmlega ári staðhæft. Ég segi: það þarf mikil brjóstheilindi hjá hæstv. fjmrh. að tala um yfirlýsingu hv. 1. þm. Rang. í þessu máli, sem allir vita að er sannleikanum samkvæm, eins og hann hafi farið með einhver höfuðósannindi. Hæstv. ráðh. hefur svarað þessu með því, að nú séu sjálfstæðismenn farnir að vitna í Þjóðviljann sem sannleiksvitni. Því fer víðs fjarri, að ég haldi því fram nú frekar en áður, að málgagn kommúnista sé sérstaklega óljúgfrótt. En ég fæ ekki séð, þegar spurt er, hverjum það sé til góðs, þá eigi Þjóðviljinn að hafa sérstakra hagsmuna að gæta í því að segja rangt frá þessu. Það er hans eigin ríkisstj., sem hann ber fulla ábyrgð á, sem hefur framkvæmt þetta. Kommúnistaflokkurinn ber nákvæmlega jafnmikla ábyrgð á því, að tengdar eru saman lántökur og varnarmál Íslands, eins og Alþfl., sem á utanrrh., og eins og Framsfl., sem á fjmrh. Ég held, að hæstv. fjmrh. verði að gera svo vel að taka aftur allar fullyrðingar sínar og gífuryrði, sem hann viðhafði hér í þessum ræðustól áðan, og lesa biblíuna betur, - lesa Þjóðviljann betur, hlusta á það vitni, sem leitt hefur verið gegn honum úr hans eigin herbúðum. Það eru ekki vondir menn, eins og sjálfstæðismenn og hv. 1. þm. Rang., einir, sem segja það, að tengd hafi verið saman varnarmál og lántökur, Það er sjálfur stærsti flokkur ríkisstj. Það sýnir, hvað hæstv. fjmrh, grípur oft til þess að belgja sig þá mest út og þykjast vera sem hneykslaðastur, þegar hann er að verja sem verstan og hrapallegastan málstað. Á það má enn fremur benda, að það eru ekki liðnir nema örfáir dagar, síðan einn af þm. Alþfl., Benedikt Gröndal, hv. 5. landsk. þm., ritaði grein í blað sitt, þar sem hann sýndi fram á, að þróunin gengi í þá átt innan Atlantshafsbandalagsins, að þjóðirnar víkkuðu samstarfssvið sitt, í staðinn fyrir að starfa eingöngu saman um landvarnir og öryggismál, þá hnígi það nú meira og meira í þá átt, að þær starfi saman að pólitískum málum og efnahagsmálum. Þetta upplýsir hv. þm. af því tilefni, að rætt hefur verið mikið um það undanfarið, að efnt hafi verið til samskota fyrir Ísland meðal NATO-þjóða. Í þessari grein staðfestir hv. 5. landsk. þm. nákvæmlega það, sem öll blöð stjórnarandstöðunnar hafa haldið hér fram, að ríkisstj., sem hóf feril sinn á því að lofa Íslendingum því að reka NATO-varnarsveitirnar burt frá Íslandi, hefur nú leitað lána meðal NATO-þjóða, og sjálf stjórnarblöðin hafa lýst því yfir, að vilyrði hafi fengizt fyrir lánum hjá tveim þessara þjóða, Bandaríkjamönnum og Vestur-Þjóðverjum. Til viðbótar kemur svo þessi staðfesting hv. 5. landsk. þm. á því, að allt það hafi verið satt, sem málgögn stjórnarandstöðunnar hafa sagt um hina aumlegu samskotabeiðni vinstri stjórnarinnar á Íslandi til meðlimaríkja Atlantshafsbandalagsins. Svo kemur hæstv. fjmrh. hér, eins og „María mey með hjartað utan á“, og ætlast til, að nokkur einasti maður trúi því, að ekkert slíkt hafi verið orðað. Ég get ekki varizt því, að mér virðist sú kápa, sem hæstv. fjmrh. hefur íklæðzt á þessari stundu, fara honum frekar illa, og mér kemur í hug gömul vísa, sem mun vera ættuð að austan, um mann, sem var „skrýddur kápu Krists að ofan, klæddur skollabuxum neðan“. Um atferli hæstv. fjmrh. í þessu máli má segja, að hann hafi haft á sér yfirskin guðhræðslunnar, en afneitað hennar krafti. En allt tal um það, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. og hæstv. fyrrv. forsrh, fyrst og fremst hefði átt kost á allháu láni hjá Vestur-Þjóðverjum, ætlaði hæstv. fjmrh. sér að afsanna, en með hverju? Með því að lesa ársgamla ræðu eftir sjálfan sig, og þá fyrst áttu nú alvarlega að síga tvær grímur á hv. þingheim, þegar hæstv. fjmrh. las upp ársgamla ræðu eftir sjálfan sig. Hæstv. fjmrh. veit, að það liggja fyrir skjallegar sannanir um, að fyrrv. ríkisstj., sem hann einnig átti sæti í, sællar minningar, átti kost á tæplega 400 millj. kr. láni í Vestur-Þýzkalandi. Staðreyndin er, að þetta lán hefur ekki verið tekið. Ég skal ekkert fullyrða um það, hver er ástæða þess. Hins vegar er það ekkert óeðlilegt, þó að menn velti því nokkuð fyrir sér, hver orsökin sé, vegna þess að menn vita, að þörfin er jafnt fyrir hendi nú eins og í fyrra fyrir lánsfé til margvíslegra nauðsynlegra framkvæmda í þessu landi. Ég fæ heldur ekki séð, að það sé nein goðgá, þó að hv. 1. þm. Rang. komi það til hugar, að ef til vill muni nú stjórn, sem kommúnistar eiga sæti í, á Íslandi, ekki njóta eins mikils trausts og ríkisstj., sem byggist á borgaralegu samstarfi. Ég býst ekki við því, að hv. þm. finnist, að ég sé að tala eins og ég hafi fundið púðrið, þegar ég segi þetta. Ég býst við, að mönnum finnist, að það, sem hv. 1. þm. Rang. og ég segjum um þetta, sé eðlilegur og sjálfsagður hlutur. Að öðru leyti skal ég ekkert fullyrða um það, hver ástæðan er fyrir því, að hæstv. ríkisstj, hefur ekki fengið þetta lán. En sem betur fer, er hún nú að fá eitthvert lán í Vestur-Þýzkalandi, ef trúa má hinum ágætu og óljúgfróðu málgögnum hennar, sem hafa upplýst það einmitt fyrir skömmu, að lántökur séu í burðarliðnum bæði í Bandaríkjunum og í Vestur-Þýzkalandi. Ég hef nú e.t.v. fjölyrt um of um staðhæfingar hæstv. fjmrh. um þessi lánamál, vegna þess að mér virðist, að af þeim megi draga nokkrar ályktanir um trúverðugleik annarra ummæla hans, sem í raun og veru snerta meira kjarna þessa máls, sem hér er rætt um, fjárlagafrv. fyrir árið 1958 og efnahagsmál þjóðarinnar almennt. En mér liggur við að taka mér í munn orð hæstv. ráðh., er hann viðhafði hér fyrr í dag. Hann spurði, eftir að hafa svarað ræðu leiðtoga stjórnarandstöðunnar, hv. 1. þm. Reykv.: „Er hægt að bjóða mönnum upp á annað eins?“ Ég spyr, eftir að hafa gert nokkuð að umtalsefni ummæli hæstv. ráðh. um þessi lánamál, þann eindæma tvískinnung, ósannsögli og hræsni, sem fram kemur í þeim: Er hægt að bjóða hv. þm. upp á annað eins af hálfu hæstv. fjmrh.? Ég held ekki. Áður en ég skilst við hæstv. fjmrh., vil ég benda á það, að hann hefur ekki enn þá svarað þeirri fyrirspurn, sem hv. 2. þm. Eyf. bar fram til hans í framsöguræðu sinni fyrir minni hl. fjvn. í dag, um það, hvort það væri ætlunin að jafna greiðsluhalla fjárlaganna með því að kippa út af frv. framlögunum til niðurgreiðslu á verðlagi. Hæstv. ráðh. hefur, að ég hygg, haldið þrjár ræður síðan, en hann hefur í engri þeirra svarað þessu meginatriði, sem þessar umr. ættu í raun og veru að snúast að verulegu leyti um, vegna þess að þetta atferli, sem hv. 2. þm. Eyf. benti á, er ekkert annað en skefjalaus tilraun til þess að falsa niðurstöður fjárlaga. Hvaða trygging er fyrir því, ef niðurstaðan verður sú, að þessi háttur verður á hafður nú, að einum stærsta útgjaldalið fjárlaganna sé kippt út úr fjárlögunum, - hvaða trygging er fyrir því, að næst þegar hæstv. fjmrh. leggur frv. til fjárlaga fyrir með greiðsluhalla og næst þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga, þá verði ekki kippt út einhverjum öðrum stórum lið og þannig jafnaður greiðsluhallinn? Mér kemur í hug, að það mundi vera handhægt fyrir hæstv. ráðh. um næstu áramót að kippa t.d. út framlögunum til félagsmála, framlögunum til heilbrigðismála, jafnvel til atvinnumála og leggja svo fyrir þing og þjóð frv., sem virðist vera greiðsluhallalaust. Ég viðurkenni, að það stendur nokkuð sérstaklega á nú, þar sem bæjarstjórnarkosningar eru fram undan. Þess vegna er þessi skollaleikur hafinn, að hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til þess að sýna þjóðinni framan í hinn rétta svip þeirra fjárlaga, sem afgreidd verða fyrir þessi jól. Hæstv. fjmrh. treystir sér ekki til þess að koma hreinlega til þings og þjóðar og segja: Þetta miklar tekjur þarf ég að fá til viðbótar, áður en ég get tekið við fjárlögum, og ég ætla að afla þeirra tekna þannig, með því að leggja á þennan skatt og með því að leggja á þennan toll. - Það er þetta, sem hæstv. fjmrh. leggur ekki til, af því að það eru kosningar fram undan. Þess vegna er þessi skollaleikur leikinn, að kippa út einum hæsta útgjaldaliðnum og láta hann svífa í lausu lofti, enginn veit enn hér á hv. Alþingi hve lengi. Ég vil nú samt vænta þess, að áður en þessari umr. lýkur, upplýsi hæstv. fjmrh. þingheim um það, hver sé ætlun hans í þessum efnum. Og ég fæ ekki betur séð, en Alþingi sem stofnun eigi skýlausan rétt á því að fá slíkar upplýsingar. Mundi fjmrh, í nokkru lýðræðislandi líðast það að mæta fyrirspurn eins og þeirri, sem hv. frsm, minni hl. fjvn, beindi til hans, með þögn einni og axlaypptingum? Mundi það ekki verða talið til hreinna embættisafglapa af fjmrh. í löndum, þar sem ábyrgðartilfinning ríkir og nokkur staðfesta er í meðferð opinberra mála? Ég er hræddur um það. Ég er þá kominn að því að minnast örfáum orðum á mál míns kjördæmis, en mun að því loknu fara nokkrum orðum um efnahagsmál og stefnu hæstv. ríkisstj. almennt. Ég hefði vænzt þess, þar sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur sérstaklega lýst því yfir, að hún hafi mikinn áhuga fyrir að stuðla að svokölluðu jafnvægi í byggð landsins, að hún hefði hlustað nokkuð á þær raddir, sem uppi hafa verið um það á þessu þingi og raunar á mörgum undanförnum þingum, að nauðsyn beri til þess að veita fjármagn til lífsnauðsynlegra framkvæmda í þeim héruðum, sem við erfiðasta aðstöðu búa, en þó hafa mikla og góða aðstöðu til mikillar framleiðslu og jákvæðrar þátttöku í sköpun verðmæta þjóðarbúsins. Því miður bera ekki þessi fjárl., hvorki síðustu fjárl. né frv. að fjárl. fyrir næsta ár, neinn nýjan skilning á þessu með sér. Ég nefni það sem dæmi, að Vestfirðir eru sá landshluti, sem nokkuð hefur orðið aftur úr í vegagerðum. T.d. brestur allmikið á það, að Ísafjarðarkaupstaður, einn stærsti kaupstaður landsins, sé kominn í akvegasamband og að vegir hafi verið lagðir um nærliggjandi sveitir þess kaupstaðar. Þannig vantar upp undir 100 km á það, að akvegur hafi verið lagður meðfram sunnanverðu Ísafjarðardjúpi til Ísafjarðar. Hv. fjvn. hefur ekki treyst sér til þess að verða við ósk minni um það, að sérstaklega yrði snúizt við vandamáli þessa landshluta í þessum efnum og lagðar fram allháar fjárveitingar, þannig að myndarlegt átak yrði gert til þess að skapa akvegasamband við Ísafjarðarkaupstað og innbyrðis milli sveitanna í nágrenni kaupstaðarins. Þess vegna eru veittar sömu fjárupphæðir til vega í sýslunni og á s.l. ári. Ég harma það, að þessi hefur orðið niðurstaðan, en ég vænti, að sú till., sem við nokkrir þm. Sjálfstfl. flytjum um framkvæmdaáætlun um vegagerð í þeim landshlutum, sem hafa orðið eftir á í þeim efnum, kunni að geta bætt úr þessu vandamáli og Alþingi eigi síðar á þessu þingi eftir að sýna skilning sinn á því. Ég mun því sennilega ekki gera tilraun til þess að fá þær fjárveitingar hækkaðar, sem hv. fjvn. hefur áætlað til nýrra þjóðvega í mínu kjördæmi, og yfirleitt hef ég ekki flutt neinar brtt: við fjárlfrv. við þessa umr. frekar en aðrir þm. Sjálfstfl. hafa gert. Hins vegar mun ég freista þess að fá nokkuð aukin framlög til hafnarmála. Fram undan eru stórframkvæmdir í þeim efnum, bæði í Bolungavik og Hnífsdal. Hv. fjvn. hefur að vísu mælt með nokkrum fjárveitingum í því skyni, en engan veginn fullnægjandi. Enn fremur hefur hv. n, ekki treyst sér til þess að taka upp nokkra fjárveitingu til ferjubryggna, sem eru sérstaklega nauðsynlegar við Ísafjarðardjúp, þar sem, eins og ég sagði, stór hluti sveitanna nýtur ekki samgangna á landi, en verður að byggja alla flutninga sína, bæði framleiðslu sinnar frá sér og allra nauðsynja sinna, á flutningum á sjó. Ég mun skrifa hv. fjvn. milli umr. og freista þess að fá aukinn skilning og hljómgrunn hjá hv. n. fyrir fjárveitingum í þessu skyni og vil geta þess, að á undanförnum árum hefur ríkt skilningur á þessari sérstöðu þessara afskekktu sveita. Og ég vænti, að þegar situr stjórn, sem sérstaklega vill hjálpa hinum dreifðu byggðum og stuðla að jafnvægi í byggð landsins, verði ekki þyngra undir fæti, en áður var. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um mál, sem varða mitt kjördæmi. En ég vil leggja áherzlu á það í sambandi við hafnarmálin, að til þess ber alveg brýna nauðsyn, að þau mál verði á næstunni tekin nýjum tökum. Þess vegna er það einnig, að við nokkrir þm. Sjálfstfl. höfum borið fram till. um framkvæmdaáætlun um hafnargerðir í landinu og um endurskoðun á þeirri löggjöf, sem gildir um þessar þýðingarmiklu framkvæmdir. Það er auðsætt orðið, eftir að dýrtíðin hefur vaxið eins gífurlega og raun ber vitni, að efnalítil kauptún og bæjar- og sveitarfélög geta engan veginn risið undir greiðslu hafnarkostnaðar í þeim hlutföllum, sem nú er gert ráð fyrir, í hafnarlögunum. Það verður að finna einhverjar nýjar leiðir í þessum efnum, ef hægt á að vera að halda í horfinu um framleiðslu á mörgum þeim stöðum, sem nú leggja drjúgan skerf fram í þjóðarbúið. Ég sagði áðan, að þessi fjárl. bæru ekki mikinn svip af þeim vilja eða stefnuskráryfirlýsingum hæstv. ríkisstj. að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Á það hefur verið bent áður í þessum umr., að framlög til verklegra framkvæmda eru raunverulega lækkuð með þessum fjárl. Það vita allir hv. þm., að t.d. verðhækkun á verkfærum til vegagerða ein ásamt nokkurri kaupgjaldshækkun hefur a.m.k. í för með sér 5–8% hækkun á vegagerðarkostnaði. Sömu upphæðir í fjárlögum til þessara þýðingarmiklu framkvæmda þýða þess vegna raunverulega lækkuð framlög til þeirra, enda þarf ekki nema tala við vegaverkstjórana, þeir ljúka upp einum rómi um það, að hverjar 10 þús. kr. endist allmiklu verr til framkvæmdanna, en var fyrir einu eða tveimur árum. En það er staðreynd, sem allir þm. vita, að einmitt samgöngurnar á landi eru hyrningarsteinninn undir framleiðslu landbúnaðarins og sveitanna. Það er því vissulega illa farið, að hæstv. ríkisstj., sem að sjálfsögðu hefur í mörg horn að líta, eins og allar ríkisstj., skuli ekki hafa talið sér fært að halda í horfinu um þessar fjárveitingar. Þá vekur það nokkra furðu, að í fjárlagafrv., eins og það liggur nú fyrir, er gert ráð fyrir því, að lækkuð séu framlög til atvinnujöfnunar. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru veittar í því skyni 15 millj. kr. Nú mun vera í fjárlagafrv. 13.5 millj. kr. fjárveiting í þessu skyni. Ég held, að það sé nauðsynlegt við 3. umr. að hækka þessa upphæð a.m.k. upp í sömu upphæð og á yfirstandandi fjárlögum. Enn fremur held ég, að það sé nauðsynlegt að fela sérstökum mönnum að annast úthlutun þessa fjár, því að á því munu vera mjög miklir misbrestir, að því hafi nú á þessu ári verið úthlutað réttlátlega. Því miður eru mörg dæmi um mjög mikla hlutdrægni í úthlutun þessa fjár, og það þarf ekki nema líta yfir þann lista, sem fjvn. hefur borizt um þetta, til þess að sjá, að þar muni vera einhver maðkur í mysunni. Í þriðja lagi vil ég benda á það, að hæstv. núv. ríkisstj. lofaði því að kaupa skip til eflingar atvinnulífinu víðs vegar um land, og það átti að vera ein fegursta rósin í hennar hnappagati. Fyrir tiltölulega skömmum tíma, líklega 11/2 mánuði, var það upplýst af hæstv. sjútvmrh. hér á hv. Alþingi, að þessum málum er nú ekki lengra á veg komið en svo, að enginn samningur hefur verið gerður um kaup á einum einasta þeirra 15 togara, sem ríkisstj, var fyrir um það bil ári heimilað að semja um kaup og smíði á. Hæstv. sjútvmrh. var allönugur í svörum við mig, þegar ég krafði hann sagna um þetta fyrir um það bil 11/2 mánuði, og hann upplýsti með allmiklum þjósti, að samninganefnd væri á förum næstu daga. Það var svona nálægt. Samninganefnd var á förum næstu daga til að semja um smiði togaranna. En þó varð hæstv. ráðh. að viðurkenna, að enginn eyrir hafi verið fenginn að láni til smíði þessara skipa, en engu að síður var samninganefnd á förum næstu daga til þess að semja um smíði og kaup skipanna. Ég vildi nú mega spyrja hæstv. ráðh. að því, hvernig hann skilgreini hugtakið „næstu daga“, Mér er ekki kunnugt um, að þessi ágæta sendinefnd, skipuð sérfróðum mönnum, stórkostlegum vísindamönnum á sviði skipabygginga, að því er mér skildist á hæstv. ráðh., og ég efa ekki, að hann hefur valið góða menn til þess að annast þessi þýðingarmiklu mál, væri á förum til útlanda. Ég veit, að hv. þm. vita ekki til þess, að þessir menn séu farnir út fyrir landssteinana enn þá. Þeir fara kannske næstu daga. Um 250 tonna skipin upplýsti hæstv. ráðh., að búið væri að gera samninga um smíði 6 þeirra af 12 eða nokkru fleiri, en ekkert lán hefði heldur verið fengið til þeirra nema til eins eða tveggja ára. Og það kallaði hæstv. ráðh. lán, en það mundu aðrir menn alls ekki kalla lán. Þannig standa nú þessi mál, sem áttu að bjarga atvinnulífi sjávarsiðunnar úti um land. Það er ekki búið að semja um smíði eins einasta togara. Það hefur ekkert lán verið fengið til þeirra. Það er orðað af hæstv. ráðh., að það sé búið að semja um smíði 6 af 12 eða fleiri 250 tonna skipa, en það hefur heldur ekkert lán nema eins til tveggja ára lán verið fengið til smíði 6 þessara skipa.  Það væri fróðlegt, að hæstv. sjútvmrh. gæfi nú nýjar upplýsingar um það, hvernig þessi skipasmiðamál standa. Ég held, að það væri mjög gagnlegt, ekki sízt vegna þess, sem ég einnig benti á við umr. um fyrirspurn mína fyrir nokkrum vikum, að allmörgum byggðarlögum hefur verið gefið í skyn, að þau ættu von á þessum skipum, ýmist stærri eða minni skipunum. Hæstv. ráðh. vildi að vísu ekkert upplýsa um það þá, hvaða byggðarlög eða hvaða aðilar og með hvaða kjörum hafi komið til mála í þessu sambandi. Ég vildi svo þessu næst fara örfáum orðum um það atriði, sem náttúrlega skiptir mestu máli fyrir afkomu alls almennings við sjávarsíðuna og þá ekki hvað sízt úti um land, þar sem fólkið fyrst og fremst vinnur framleiðslustörf, þar sem svo að segja hver einasti maður í sjávarþorpunum á afkomu sína undir því, hvernig fiskast og hvernig aðstaða sjávarútvegsins er. Hvernig er ástand sjávarútvegsins, sem á að standa undir atvinnu fólksins í dag? Við minnumst þess, að á síðasta Alþ., nokkru fyrir jól, voru lagðar á um það bil 300 millj. kr. í nýjum sköttum og tollum til þess að nota það fé til þess að borga upp hallarekstur sjávarútvegsins. Þetta þýddi u.þ.b. 9.500 kr. skatt á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. En látum nú vera, ef þetta hefði nægt til þess að tryggja rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, eins og hæstv. ríkisstj. lét í veðri vaka á s.l. þingi, fyrir réttu ári, þegar verið var að afgreiða „jólagjöfina“. Því miður hefur það ekki reynzt sannmæli. Á aðalfundi L.Í.Ú. fyrir skömmu var því lýst yfir, að miðað við óbreytt fiskverð og óbreytta aðstoð hins opinbera reiknuðu samtökin, afurðasölunefnd og verðlagsráð L.Í.Ú., með því, að 140 þús. kr. rekstrarhalli yrði á meðalvélbát á komandi vertíð. Enn fremur var upplýst, að 1.1 millj. kr. halli mundi verða á rekstri meðaltogara, miðað við óbreyttar aðstæður, þ.e.a.s. óbreytt fiskverð og óbreyttan stuðning hins opinbera. Meiri árangur hafa þá efnahagsmálaráðstafanir hæstv. núverandi ríkisstj., sem gerðar voru fyrir u.þ.b. einu ári til bjargar sjávarútveginum, ekki borið. Stórfelldur rekstrarhalli er fyrirsjáanlegur á meðalvélbát og á meðalútgerð togara. Frammi fyrir þessari staðreynd stendur Alþ. og núverandi hæstv. ríkisstj. í dag. Í sambandi við ráðstafanir hæstv. ríkisstj. til stuðnings útgerðinni á s.l. ári vil ég vekja athygli á því, að því var þá heitið, að hinum nýju álögum skyldi haga þannig, að þær legðust ekki á nauðsynjar útvegsins, enda var það eðlilegt fyrirheit, því að það var útgerðin, sem átti að bjarga með þessum nýju álögum. Það hefði þess vegna verið fáránlegt að vera að leggja álögurnar á útgerðina sjálfa. En því miður hefur hæstv. ríkisstj. ekki haldið þetta loforð sitt frekar en önnur. Það var upplýst á fundi útvegsmanna, að nauðsynjar útgerðarinnar hefðu hækkað um hvorki meira né minna en 8–38% af völdum hinna nýju tolla og skatta ríkisstj., sem sagt, ríkisstj. leggur hinar nýju álögur einnig á útgerðina til þess að „bjarga“ útgerðinni. Minnir þetta ekki nokkuð á manninn, sem brauzt um í mýrinni og reytti hár sitt og hélt, að hann gæti dregið sjálfan sig á hárinu upp úr feninu? Ég get ekki varizt þess, að mér virðist hæstv. sjútvmrh, minna átakanlega á þennan vesalings mann. En það er ekki einungis það vandamál, að stórkostlegur rekstrarhalli sé hjá útgerðinni eftir þessi nýju úrræði hæstv. ríkisstj. Annað vandamál verður stöðugt meira aðkallandi. Það er skortur á mannafla. Árið 1954 voru ráðnir í fyrsta skipti, að ég hygg, svo að nokkru næmi, útlendingar til þess að manna íslenzka fiskiskipaflotann, og þá voru ráðnir skv. upplýsingum Landssambandsins 172 færeyskir sjómenn á íslenzk fiskiskip, á árinu 1955 voru ráðnir 470, á árinu 1956 943 og á árinu 1957 1.344, og samkvæmt upplýsingum, sem einnig komu fram á Landssambandsfundinum, var talið, að allt að því 40% af sjómönnunum, þeim mönnum, sem á sjóinn fara á flotanum, væru útlendingar. Í þessu sambandi get ég ekki varizt þess að minna á það, að þegar Sjálfstæðisfl. fór með stjórn varnarmálanna, var það eitt aðaládeiluefni Framsfl. og fleiri manna á Bjarna Benediktsson og Sjálfstfl., að þeir sæju ekki um það, að varnarliðsvinnan drægi ekki vinnuafl frá framleiðslunni. Sannleikurinn er svo sá, að eftir að Framsfl. tekur við stjórn varnarmálanna, þá fyrst tekur úr um vandræði framleiðslunnar vegna fólksleysis. Og enn keyrir um þverbak, þegar vinstri stjórn er mynduð. Þá er það hvorki meira né minna, en allt að því 40% sjómanna, sem á sjóinn fara, sem eru útlendingar, og borga verður 15 millj. kr. á ári í erlendum gjaldeyri til þess að launa erlenda sjómenn á fiskiskipaflota okkar. Enn virðist eitthvað hafa mistekizt við framkvæmd hinna fögru loforða, sem flokkar núverandi hæstv. ríkisstj. gáfu um það að kippa öllu í lag, ef þeir aðeins fengju völdin. Ég vil ekki vanefna fyrirheit mitt við hæstv. forseta og því ljúka máli mínu. En undir lokin vil ég aðeins benda á það, að þó að hæstv. ríkisstj, hafi vanefnt mörg loforð, hefur hún þó vanefnt það einna hrapallegast að stöðva hækkun verðlags og aukningu dýrtíðar og verðbólgu í landinu. „Verðstöðvunarstefna“ hennar er að engu orðin. Það sést bezt á því, ef litið er á örfáar tölur. Vísitalan hefur á þessu ári hækkað um 5 stig, en átti að hækka um 1–2 stig, að því er sagt var af hálfu hæstv. ríkisstj. um síðustu áramót. Niðurgreiðslurnar á verðlagi hafa hækkað úr 25 millj. kr. árið 1952 og 57 millj, kr. árið 1956 upp í 125 millj. kr. samkvæmt því, sem lýst er yfir í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. En sú hækkun, 68 millj. kr. hækkun á niðurgreiðslunum frá árinu 1956, þýðir hvorki meira né minna en 11 vísitölustig, 11 stiga hækkun vísitölunnar. Svo kemur hæstv. ríkisstj., eftir jafnframt að hafa lagt á almenning 9.500 kr. gjaldabyrði á hverja einustu 5 manna fjölskyldu í landinu, og segist hafa stöðvað vöxt dýrtíðarinnar og standa með verðstöðvunarstefnuna eins og pálmann í hendinni. Ég segi: þeir menn eiga vissulega gott, sem þetta hafa afrekað, en trúa því sjálfir, að þeir séu að vinna sinni þjóð vel, trúa því einlæglega í sínu hjarta, að þeir hafi stöðvað kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags og vöxt dýrtíðarinnar. Ef þeir trúa því hins vegar ekki, en halda áfram að segja þjóðinni það, þá mætti segja mér, að þessir menn svæfu oft illa. Ég vil svo endurtaka það, að ég mun við 3. umr. flytja brtt. um þau atriði, er ég nefndi sérstaklega í fyrri hl. ræðu minnar og varða mitt kjördæmi. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr., sem þegar eru orðnar nokkuð langar. Ég ætla aðeins að víkja örfáum orðum að einu atriði, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) gerði að umtalsefni. Ég mótmælti því hér alveg, að dvöl varnarliðsins á Íslandi hefði nokkru sinni verið blandað inn í samninga um lántökur eða efnahagsmál. Hv. þm. N-Ísf. vildi véfengja þetta, og hann sagðist hafa vitni og vitnið var blað Sósíalistaflokksins, Þjóðviljinn. Vill nú ekki þessi hv. þm. N-Ísf. lesa sér ofur lítið til um það, sem Þjóðviljinn sagði um Bjarna Benediktsson, Marshallaðstoðina og dvöl varnarliðsins á Íslandi á sínum tíma, og leggja síðan ofur lítið út af því? Þá sagði þessi hv. þm., að stjórnin hefði nú lotið svo lágt að leita nú lána meðal NATO-þjóða. Ja, þvílíkt ódæði, að stjórnin skuli hafa leyft sér að leita lána hjá NATO-þjóð eða NATO-þjóðum. Langt eru menn nú komnir í villunni og vandræðunum, þegar svona lagað heyrist frá hv. stjórnarandstæðingum. Þá sagði þessi hv. þm. loks, að hv. þm. Benedikt Gröndal hefði einhvers staðar verið að skrifa um aukið samstarf NATO-þjóðanna í efnahagsmálum og öðrum málum. Þetta þótti hv. þm. tíðindi. Þó veit hv. þm. það vel, að á undanförnum árum hefur verið unnið að auknu samstarfi NATO-þjóðanna í efnahagsmálum, og það er ekkert leyndarmál, það vita allir, að Íslendingar hafa á undanförnum árum notið góðs af auknu samstarfi NATO-þjóðanna í efnahagsmálum, og er það vitanlega engin uppgötvun. Meðan hv. núverandi stjórnarandstæðingar voru í stjórn, voru þeir mjög hrifnir af þeirri hugmynd, að NATO-þjóðirnar ættu að vinna meira saman í efnahagsmálum og öðrum þess háttar málum. Þetta læt ég nægja til þess að sýna fram á, hvílíkar fjarstæður hv. stjórnarandstæðingar hafa fram að færa í sambandi við þessi efni.



Herra forseti. Hv. sjálfstæðismenn hafa sýnt það og sannað í þessum umr., að þeir eru vel liðtækir málrófsmenn, þegar því er að skipta, og verður að segja það eins og er, að þeirra ræður hér í kvöld hafa eiginlega ekki nema að ívafi verið um fjárlagaafgreiðsluna, en uppistaðan öll hefur verið um önnur efni, og verð ég þó að segja, að ástæða hefði verið til þess að taka eitt kvöld í það að ræða afgreiðslu fjárl., eins og þau eru í pottinn búin, og þeir hafa mjög bent á, að undirbúningur þeirra væri með þeim hætti, að nokkur hraði hefði verið hafður á þeim efnum umfram það, sem venja er til, og gæfi það enn frekar ástæðu til að ræða þau af gaumgæfni hér í kvöld. Þetta hafa þeir hins vegar ekki gert, en fundið miklu frekar ástæðu til þess að ræða um allt önnur efni. Máske er þetta svolítil arfleifð af því, að hér hefði máske átt að hafa bara eldhúsumræður, svo sem eins og þingsköp gera ráð fyrir, en þeir voru áður búnir að samþykkja að hafa hér á annan hátt og ræða fjárl. í kvöld. Þeir hafa blandað hinum ólíkustu efnum inn í sínar ræður, m.a. var það að skilja t.d. á hv. 1. þm. Rang. (IngJ), að hann teldi allt eins koma til mála að ákveða lengd kosningadags eða fjölda kosningadaga í fjárlfrv. eða eitthvað þess háttar. En að svo miklu leyti sem ég get séð tilefni til, vil ég sem frsm. fyrir meiri hl. þessarar n. víkja örlítið að þeim umr., sem hér hafa farið fram, og þá einkum að ræðum þeirra hv. sjálfstæðismanna. Sigurður Bjarnason, hv. þm. N-Ísf., hélt hér allanga ræðu og kom nú víða við í henni. M.a. gerði hann mjög að umtalsefni rekstrargrundvöll fyrir sjávarútveginn. Hann átti það sameiginlegt hv. 1. þm. Rang. að fullyrða hér, að rekstrargrundvöllur bátaflotans og fiskiskipanna yfirleitt hefði stórkostlega versnað á yfirstandandi ári. Ég vil minna hv. þm. N-Ísf. á, að það er ekki nóg til þess að verða sérfræðingur í útgerðarmálum að láta flokksskrifstofu Sjálfstfl. útvega sér umboðsbréf til þess að sitja fund hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna, eins og þessum hv. þm. hefur tekizt nú á umliðnu hausti. Það, sem hann fór hér með í ræðustól um þessi efni, er svo fullkomin vitleysa, að hann hefði ekkert verið verr að sér í þeim málum, þó að hann hefði setið þennan fund. Fullyrðing hans um, að dýrtíð hafi vaxið og rekstrargrundvöllur bátaflotans sé allur annar og verri nú en hann var í upphafi s.l. árs, er á misskilningi byggð fullkomlega. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að hér sem fyrr hættir honum við að rugla saman óskyldum efnum. Hann vitnar til þess, að á Landssambandsfundinum var talað um, að rekstrartap á hvern fiskibát næmi verulegum upphæðum og að rekstrartap á hvern togara næmi 11/2 millj. Þetta er miðað við það aflaleysi, sem nú er yfirstandandi, var á síðustu vertíð við Faxaflóa og hefur verið hjá togaraflotanum á þessum haustmánuðum. En rekstrargrundvöllur bátaflotans er ekki miðaður við aflamagn einnar vertíðar, og það væri gott fyrir þennan hv. þm. að vita þetta, ef hann skyldi lenda inn á Landssambandsfundi aftur eða hann skyldi einhvern tíma eignast í útgerð eða þurfa eitthvað á vísdómi um þessi mál að halda.

Ég held, að þm. viti ekkert, hvað hann er að tala um.

Það verður þá leiðrétt hér síðar væntanlega af þessum hv. þm. Pétur Ottesen, hv. þm. Borgf., hélt hér mjög efnislega ræðu um hafnarmál Akraneskaupstaðar, og skal ég taka það fram, að flest af því, sem hann sagði þar, var satt og rétt. Og ég get ósköp vel skilið það, að sá hv. þm. sé ekki ánægður með það framlag, sem gert er ráð fyrir til Akraneshafnar. Hann hefur fært að því fullkomin rök, og það er raunar hverjum manni ljóst, sem á þau mál lítur, að sanngirni mælti með, að þar væru veittar til hærri fjárhæðir, miðað við það, sem tíðkast um aðrar hafnir. En það er nú einu sinni svo, að framlag til hafnanna, hinna stærri hafna, hefur verið bundið hámarki, og hefur verið haldið þeirri reglu enn þá. Ég fyrir mitt leyti vil ekki halda því fram, að það sé endilega það réttasta eða sanngjarnasta, sem hugsazt geti í afgreiðslu hafnarmálanna, en till. um hafnarmál frá fjvn. eru að sjálfsögðu eins og aðrar till. byggðar á því samkomulagi, sem þar hefur fengizt, en segja ekki endilega, að þar séu farnar, að allra nefndarmanna dómi, hinar ákjósanlegustu leiðir. Varðandi það, sem aðrir menn hafa hér sagt um ónógt framlag til þeirra hafna, sem þeir bera helzt umhyggju fyrir, eins og t.d. um höfnina í Hnífsdal, í Bolungavík, og það, sem hv. þm. A-Húnv. (JPálm) minntist á um höfnina á Skagaströnd, þá get ég upplýst, að þessar hafnir hver um sig eru ekki verr settar, miðað við þann grundvöll, sem lagður hefur verið, heldur en gerist og gengur um hafnir. Hnífsdalshöfnin og Bolungavíkurhöfn eru báðar þannig settar nú, að ríkið skuldar þeim ekkert, en ráðgerðar framkvæmdir í Hnífsdalshöfn telur vitamálaskrifstofan að muni verða það miklar, að ríkið verði skylt fyrir 350 þús. kr. greiðslu þeirra vegna. En ekki er ráðgert að greiða nema tæpan þriðjung af því, þ.e.a.s. 100 þús. kr., og svipað hlutfall gildir um Bolungavíkurhöfn. Ríkið skuldar ekkert til þeirrar hafnar nú, áætlaðar framkvæmdir í þeirri höfn á næsta ári eru um 21/2 millj., og ætti því ríkið að greiða 1 millj. til þeirra mannvirkja, en það er ráðgerð 300 þús. kr. greiðsla, þ.e.a.s. tæpur þriðjungur, og er nokkurn veginn jafnvægi á milli þessara tveggja hafna. Hvað snertir Skagaströnd, þá er hún nokkru betur sett, en þessar tvær hafnir, miðað við þann grundvöll, sem vitnað er í. Það er ráðgert, að það, sem ríkið skuldar Skagaströnd á yfirstandandi ári, nemi 50 þús. kr., en samkvæmt skýrslu vitamálastjórans verður ríkið ekki á næsta ári greiðsluskylt til þeirrar hafnar nema fyrir 69 þús. kr., svo að það má heita, að þar standi til að borga upp framlag ríkissjóðs. Hitt hefur hv. þm. A-Húnv. bent á, að skekkja kunni að vera í þeirri skrá, sem til grundvallar er lögð, og er það þá allt annað mál, ef til leiðréttingar gæti komið í þeim efnum. Svo að ég víki sérstaklega að ræðu hv. 1. þm. Rang., þá verð ég í heild um hana að segja, að hún var málefnalega fjær sanni, en ég átti von á af þeim hv. þm. Hann kom viða við. Meðal þess, sem hann hélt fram, var það, að tekjur hefðu ævinlega verið varlega áætlaðar í tíð fyrrv. ríkisstj. Með þessu „varlega“ átti hann reyndar við, að þær hefðu verið rangt áætlaðar, lægra en fyrir fram var vitað að þær mundu verða. Hann lét liggja að því, að nú hefðu tekjur ríkissjóðs verið rangt áætlaðar á hinn veginn, að þær mundu ekki standast. Það getur vel verið, að það hryggi hv. 1. þm. Rang., en mér sýnist, að heildarupphæð tekjuhliðar núgildandi fjárl. muni standast, enda þótt það sé rétt, að ekki standist allir einstakir liðir og verði sumir nokkru lægri, en áætlað var, en aðrir verða líka fyrirsjáanlega hærri, og ég á von á því, að heildarupphæðin verði ekki langt frá sanni. Rekstrarhalli á ríkinu, ef hann kann að verða einhver frá þessu yfirstandandi ári, vænti ég þá að stafi ekki af því, að tekjurnar hafi verið rangt áætlaðar, svo að neinu nemi, heldur þá frekar af hinu, að ekki hefur verið komizt hjá því að greiða nokkru meira í útgjöld, en áætlað hafði verið. Þessi hv. þm. lét liggja að því, að stjórnarliðið í fjvn. eða hér á Alþ. yfirleitt hafi látið undan siga þrýstingi frá sjálfstæðismönnum um það að gera hækkunartilll. á framkvæmdaliðum frv. til vega, brúa og hafna, eins og gert hefur verið. Ég get aðeins sagt honum, að það hafði engin till. frá neinum verið sýnd í fjvn., þegar ég fyrir hönd okkar, sem styðjum ríkisstj, í fjvn., lagði fram till. um þessa hækkun, sem síðan var samþ. í n. Það er því ekki um það að ræða, að þarna hafi verið um neinn þrýsting að ræða eða sjálfstæðismenn hafi ráðið ferðinni í þessum efnum að þessu sinni. Hv. frsm. minni hl., Magnús Jónsson, lét að því liggja í sinni ræðu, að á s.l. ári hefði þetta verið þannig, og hefur hann það til síns máls, að sjálfstæðismenn gerðu þá till. um hærri framlög í fjvn. Það er rétt. Þeir fengu þær hins vegar ekki samþ., og eins og menn muna, þeir sem rifja upp afgreiðslu þeirra fjárl., sem nú eru í gildi, gerði Sjálfstfl, meira að segja hækkunartill. um hvern einasta vegarspotta á landinu og lét greiða atkv. um það sérstaklega, af því að honum fannst hækkunin ekki nægilega mikil. En menn muna það líka væntanlega, að allar þær till. voru felldar, svo að Sjálfstfl. réð því ekki heldur, hverjar upphæðir voru þá ákveðnar til vega, brúa og hafna. Það er þess vegna alveg ástæðulaust og vafasamur heiður að reyna að eigna það Sjálfstfl., hvernig sú afgreiðsla var ákveðin á síðasta þingi, og enn er það nú fráleitara að ætla að gorta af því hér, að þær till., sem hér eru fram komnar, séu einhverjar einkatill. Sjálfstfl. eða undan hans rifjum runnar, frekar en annarra. Hitt skal að sjálfsögðu játað, að fulltrúar Sjálfstfl, í fjvn. studdu strax þessar till. og sögðu, að þessar hugmyndir féllu saman við það, sem þeir létu sér detta í hug að leggja til í þessum efnum. Hv. 1. þm. Rang., Ingólfi Jónssyni, hættir mjög til þess að vitna í það, að hann hafi fundið eitthvert eilífðar-„patent“ gegn dýrtíðinni með því að leggja fram, vorið sem hann fór úr ríkisstj., till. þar um niðurgreiðslu á ákveðnum vörutegundum með sérstökum hætti til þess að halda vísitölunni niðri. Því hefur verið haldið fram, og ég hef ekki heyrt því mótmælt, að þessar till. hans mundu hafa kostað ríkið á einu ári 70 millj. kr., og mig minnir einna helzt, að hann hafi vitnað í þá tölu sjálfur og borið hana saman við það, sem nú hefði orðið í útgjaldaaukningu hjá ríkinu, og honum fannst það vera eitthvað á milli 500 og 600 millj. kr. Og það var á honum að heyra, að hér hefði ríkið orðið fyrir því alvarlegasta skakkafalli, að fyrir það að missa út úr stjórnarráðinu Ingólf Jónsson hafi á ríkið fallið sem eins konar slys eða skaði mismunurinn á 70 millj. og rúml. 500 millj. kr. Ég hef aldrei dregið ágæti Ingólfs Jónssonar í efa, en að ríkinu hafi verið slíkur skaði að brottför hans úr Arnarhvoli, það er ég ekki trúaður á. Ég hneigist frekar að því að láta mér detta í hug, að rétt sé, sem haldið hefur verið fram í ræðum manna, en ég var reyndar ekki áheyrandi að, að maðurinn hafi verið beittur einhverju því, sem orkað hefur á hans taugakerfi með þeim hætti, að hann segir ýmsa hluti, sem manni virðast vera furðulegir og dálítið utan við allan veruleika. Svo að tekið sé eitt lítið hlutlægt dæmi, vildi ég spyrja þennan hv. þm., vegna þess að það stendur dálítið sérstaklega á, á þeim slóðum, þar sem hann er kunnugur mjög í skólamálum, að þar var byrjað fyrir tveimur árum eða um það bil að byggja svolítið skólahús. Það var áætlað, að þetta skólahús ætti að kosta 11/2 millj. kr. Ríkið samþykkti fyrir sitt leyti þessa áætlun og veitti til þess fé og hafði í hyggju að greiða þennan skólakostnað eftir þeim reglum, sem um skólakostnað gilda í lögum þar um. En af einhverjum ástæðum lenti annað skólahús utan á þessu skólahúsi, þannig að nú berast fjvn, í hendur plögg um það, að til viðbótar við þetta upphaflega áætlaða skólahús sé verið að reisa stækkun á þessu skólahúsi, sem ráðgert er að muni kosta 2.1 millj., þ.e.a.s. töluvert miklu meira en hin upphaflega áætlun var upp á. Nú hefur þessi hv. þm. talað um það bæði við mig og aðra, að það sé hin mesta nauðsyn að hækka framlag til þessara bygginga af þessum sökum, og ég get ósköp vel skilið það, og ég vanmet ekkert þörfina, sem á þessu er. En ég vildi spyrja þennan hv. þm.: Hefðu nú þessar 70 millj. líka komið til með að bjarga svona vandræðum, eða er máske einhver hluti af þessum rúml. 500 millj., sem hann talar um, að komast hefði mátt hjá með því að taka „patent“-milljónirnar hans, utan við það svið, sem hinar umtöluðu 70 millj. hans, þessar galdramilljónir, hefðu getað varðveitt ríkissjóð frá sem útgjöld ? Hann heldur því fram, þessi hv. þm., að hækkanir hafi aldrei verið meiri á verðlagi, en nú í tíð þessarar núverandi ríkisstj. Hann telur, að það muni a.m.k. þurfa 250 millj. til þess að bjarga fjárhag þjóðarinnar, til þess að efnahagskerfið hrynji ekki, og hann tekur undir það með sérfræðingnum af Landssambandsfundi ísl. útvegsmanna, að rekstrargrundvöllur útgerðarinnar sé svo gersamlega í rúst, að það sé ekkert sambærilegt við það, sem áður hefur sézt, því að útgerðin muni þurfa svo miklu meira nú, en nokkru sinni fyrr, skilst mér, til þess að geta haldið útgerð sinni áfram. Þessum hv. þm., þm. N-Ísf. og 1. þm. Rang., vil ég sameiginlega benda á það, að þeir ættu að ganga á fund formanns Varðarfélagsins í Reykjavík, sem jafnframt er fiskimálastjóri og heitir Davíð Ólafsson, og spyrja hann að því, hvort rekstrargrundvöllur fyrir útgerðina sé margfalt verri í ár, en hann var á s.l. ári, og áður en þeir leggja á stað í þessa för, skal ég gefa þeim það veganesti, og þeir mega hafa það eftir mér, að búið sé að lita yfir reikninga meðalbáts og þeir reikningar sýni, að það sé ekki um að ræða neitt verri rekstrargrundvöll fyrir útveginn nú, en á s.l. ári, ef ekki þá betri. En ég er ekki viss um, að þessir hv. þm. taki það mjög trúanlegt, þó að Davíð Ólafsson mundi segja þeim, að þetta, sem ég er að segja þeim nú, væri rétt. Þeir væru ekki alveg ólíklegir til þess að rísa hér enn upp á Alþ., ef þeim býður svo við að horfa og ef þeim finnst endilega, að þeir þurfi að skamma ríkisstj., og halda enn fram sömu firrunum sem þeir hafa haldið hér fram í kvöld. En þó þykir mér nokkur fróðleikur í því að vita, hvort þeir hafa manndóm í sér til þess að leiðrétta það, sem þeir kunna að sannfærast um að þeir hafi hér skakkt sagt í kvöld. Hv. þm. A-Húnv., Jón Pálmason, hélt hér líka eina mikla dómadagsræðu um ástandið hjá íslenzka þjóðarbúinu. Hann taldi það yfirleitt vera gjaldþrota með öllu, hann taldi þar allt ganga aftur á bak, og það var fátt, sem hann þekkti til af misferli, sem hann taldi ekki tilheyra núverandi ríkisstj. En í leiðinni í þessu gjaldþroti öllu saman segir hann frá því, að á Skagaströnd, sem er helzti útgerðarstaðurinn í hans kjördæmi, sé nú allt að fyllast af nýjum fiskibátum, það séu bara að koma þrír fiskibátar þangað. Allir vita, að þar hefur legið við landauðn af atvinnuleysi að undanförnu, Áhyggjur þessa hv. þm. snerust núna um það, hvort staðurinn hefði nægilegan mannskap til þess að manna þessa báta og til þess að vinna úr þeim fiski, sem þeir mundu draga að landi. Ég verð nú að segja það, að af jafnágætum dreng og þessum hv. þm. hefði ég sannast að segja óskað betra hlutskiptis, en að láta skrifstofu Sjálfstfl. hafa sig út í það að halda svona endemis ræðu hér, og næst þegar hann verður beðinn um það, þá held ég, að hann ætti að skoða hug sinn tvisvar, um að láta hafa sig út í svona fen og foræði. Þeirri stjórn, sem hefur lagt til helzta sjávarþorpinu í hans sýslu atvinnutæki, sem eru nóg handa því fólki, sem þar býr, og hann má máske eiga von á innflutningi fólks í þetta hérað, ætti hann að unna þess sannmælis að telja henni ekki alls varnað. Að sjálfsögðu gæti hann fundið að við hana, en hann gerði það bara með þeim hætti, að engin sanngirni var þar finnanleg í. Hvað gerði gamla ríkisstj. fyrir hann? Lagði hún honum til báta? Bjargaði hún atvinnuástandinu á Skagaströnd? Nei, hún gerði það ekki. En þessi hv. þm. taldi sig samt hafa alla ástæðu til þess að fylgja henni að málum, og hann beit nú í rauninni hausinn af skömminni með því að gefa henni þau eftirmæli, að enginn vissi, hvað átt hefði, fyrr en misst hefði. Ja, hann missti atvinnuleysið af Skagaströnd. Hv. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, hélt hér einnig langa ræðu og kom viða við. Hann taldi, að við byggjum við þess háttar stjórnarfar, að það væri beinlínis verkefni ráðuneyta að leggja fram till. og allir aðrir væru í rauninni undanþegnir þeirri skyldu. Hann sagði: Það þýðir ekkert að hrópa á stjórnarandstöðuna og segja: komið þið með till. - Það fannst honum vera fullkomin ósvífni. Ég man nú þá tímana, að aðrir voru í stjórnarandstöðu en hv. Sjálfstfl. M.a. minn flokkur var það síðasta kjörtímabil, og það var í engu sparað af hv. sjálfstæðismönnum að heimta af okkur till., og við komum líka með þær. Og við lögðum þær fram, t.d. í sambandi við afgreiðslu málefna framleiðslusjóðs á öndverðu ári 1955 lögðum við fram okkar till. um, hvar taka bæri þær tekjur, sem til þyrfti. Það þótti ekki tiltækt þá, að skoða þær að vísu. Þær gerðu ráð fyrir útgjöldum hjá bönkum og hjá olíufélögum, og á meðan þeir hrópuðu eftir till., sögðust þeir mundu skoða þær, en þegar þeir fengu till., töldu þeir ekki vera á þær lítandi. Þannig er afstaða þessa hv. flokks, að hún er breytileg frá degi til dags. Hann nennir ekki að gera till., þegar hann er í stjórnarandstöðu. Hann veigrar sér við því og segir, að aðrir menn séu til þess launaðir. Ég veit ekki betur, en þm. séu launaðir. Og til hvers eru þeir launaðir? Þeir eru máske launaðir til þess að sitja í bönkum eða á flokksskrifstofum eða einhvers staðar allt annars staðar, en í þinginu. A.m.k. telur þessi hv. flokkur, að Alþingi launi ekki sína menn til þess að gera till. um úrlausn þjóðmála. En ég verð að segja: Ég er þeim ósammála um þetta og tel það á fullri sanngirni reist að spyrja um það, hverjar séu þeirra till. Jafnvel þó að þeir þyrftu aukakaup fyrir þær, þá ættu þeir bara að gera Alþingi eða þingfararkaupsnefnd reikning fyrir því og sjá, hvernig því reiddi af. En að skjóta sér undan allri tillögugerð, ég sé ekki, að það sé nokkur grundvöllur fyrir því, og ég sannast að segja verð að furða mig á því, að flokkurinn skuli lúta svo lágt að telja sig undan slíkri skyldu þeginn. Einn kaflinn í ræðu hv. þm. Reykv., Jóhanns Hafsteins, var sá, að hann taldi, að jafnvægi og festa hefði náðst í þjóðarbúskapnum eftir þær ráðstafanir, sem á vegum Sjálfstfl. og að hans frumkvæði voru gerðar á öndverðu ári 1950, en það var gengislækkunin, Þá byrjaði að myndast sparifé, Þá féll allt í ljúfa löð. Og ef hér væru einhverjir, sem myndu ekki aftur til ársins 1950 eða tímanna, sem komu þar næst á eftir, þá gætu þeir haldið, ef þeir tækju þennan þm. trúanlegan, að hér hefði risið upp hrein gullöld og blómatíð eftir þetta. Ég vil minna hv. sjálfstæðismenn á það, að einu ári eftir að þeir gerðu gengisbreytinguna, eða í upphafi árs 1951, stöðvaðist allur bátaflotinn og lá í heilan mánuð, á meðan ríkisstj. var að útbúa nýja gengislækkun, sem var bátagjaldeyriskerfið. Ég hirði ekki að rekja þá sögu lengri. Það er nú viðurkennt af öllum þeim, sem yfirleitt ekki temja sér að neita staðreyndum, að gengisbreytingin verkaði með allt öðrum hætti, en fyrir fram var boðað, og hún bjargaði í rauninni ekki neinu þá. Og gengislækkun út af fyrir sig getur í eðli sínu ekki breytt neinu um það að bjarga fjárhag þjóðarinnar. Hún hefur aðeins áhrif á skiptingu þjóðarteknanna inn á við, og þá skiptingu má að sjálfsögðu gera með gengislækkun, en það má einnig gera hana með ýmsum öðrum ráðum. Gengislækkun eykur ekki framleiðslu Íslendinga og bætir þess vegna ekki stöðu íslenzka þjóðarbúsins út á við, en hún er að vísu ráðstöfun til þess að breyta tekjuskiptingunni í landinu sjálfu. Sjálfur æðsti presturinn í þessum herbúðum, formaður þingflokks Sjálfstfl., 1. þm. Reykv. (BBen), hafði hér ærið margt um að tala. En hann var nákvæmlega sammála Jóhanni Hafstein, samþingsmanni sínum, um það, að ráðuneytinu bæri einu að gera allar till. um afgreiðslu stórmála. Ráðherrar eru á launum til þess, sagði hann, og hann endurtók það enn þá eða gaf þeirri skoðun mjög byr undir vængina, að þeir einir, sem væru sérstaklega launaðir til þess að gera tillögur, ættu að gera það hér á Alþingi. Ég vil benda á það, að sá hv. þm., Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv., er launaður til annarra hluta. Hann er launaður til þess að skrifa í Morgunblaðið, og það er undirritstjóri hans líka, hv. þm. N-Ísf. (SB), og það verður þess vegna skiljanlegt, að þeir eru launaðir til allt annarra hluta utan þings, en að gera till. um bjargráð fyrir þjóðina. Þeir eru launaðir til þess að bíta í hælana á ríkjandi ríkisstj., þeir eru launaðir til þess að afflytja hennar mál, og það gera þeir svikalaust. Og ef maður skoðar framferði þeirra hér í kvöld í því ljósi, verður það ekkert undarlegt, en það er líka eina skýringin, sem finnanleg er á því. Ég kem þá að lokum í máli mínu - því að ég vil ekki vera langorður, þegar liðið er svona á nótt - að ræðu hv. frsm. minni hl. fjvn., sem er 2. þm. Eyf. (MJ). Hann vék nokkuð að vinnubrögðunum í fjvn. Ég kom sömuleiðis að þeim í minni frumræðu í dag, og er í rauninni ekkert, sem okkur ber þar málefnalega á milli, annað en það, að hann telur okkur, sem að meiri hl. stöndum, hafa hafnað allri samstöðu við þá sjálfstæðismenn um afgreiðslu á málum, sem horfa til sparnaðar á ríkisútgjöldunum, og ég get ekki fallizt á, að þetta sé rétt hjá honum. Þeim var boðið, að þær till., sem þeir legðu fram til sparnaðar, skyldu fá afgreiðslu á sama hátt og það, sem fulltrúar stjórnarflokkanna legðu þarna fram, en það var með þeim hætti, að því var öllu saman safnað saman til formanns og sent til umsagnar til þeirra aðila, sem bezt máttu vita um, hverjum sparnaði yrði við komið eða hverjar lögbindingar væru á því, að ekki væri hægt að koma við sparnaði. Þessu vildu þeir hv. fulltrúar Sjálfstfl. ekki sinna og töldu, að þetta jafngilti því að hafna við sig samvinnu um þessi mál, sem ég get ekki fallizt á að sé rétt. Þessi hv. þm., 2. þm. Eyf., taldi, að allt pukur með sparnaðartillögur væri fráleitt. En mér er nú samt ekki alveg grunlaust um það, að þessi afstaða þeirra í fjvn., að hafna því að fá sams konar fyrirgreiðslu um athugun á sínum till. hjá stjórnarvöldum og aðrir þm. þar ráðgerðu að fá og höfðu sent frá sér, sé ekki alveg saklaus af því að vera svolítið pukur með sparnað. En máske á þetta nú allt saman eftir að leiðréttast, og við sjáum hvað setur með það. Eitt smávægilegt atriði annað þykir mér ástæða til að leiðrétta í hans framsögu. Hann telur, að þm. hafi orðið að gera sínar till. um verklegar framkvæmdir án þess að sjá till. viðkomandi embættismanna um þessi efni. Ég geri ráð fyrir, að þarna eigi hann fyrst og fremst við vegagerðartillögur, því að það hefur nú ekki verið vani að senda aðrar till. beinlínis til þm. Hins vegar hafa náttúrlega flokksbræður þeirra í fjvn., því að allir flokkar eiga fulltrúa í þeirri n., fengið að sjá slíkar till. og getað komið þeim, eftir því sem samflokksmenn þeirra kynnu að óska eftir, til þeirra. Það er rétt, frestur var stuttur fyrir þm., eftir að vegamálastjóri hafði gert sínar till. um skiptingu vegafjár, en þó var það svo, að þeir áttu þess kost að skoða þær, áður en þeir legðu inn sína óskalista. Allir þm. Sjálfstfl. eða vel flestir af þeim, sem talað hafa hér í kvöld, hafa mjög gert það að umtalsefni, að meðferð fjárlfrv. hjá fjvn. sé óþingleg og í marga staði ámælisverð. Ég hef áður gert hér grein fyrir því, að um meðferð þessa máls var hafður á sami háttur í fjvn. og áður. Eini munurinn var sá, að frestir til þess að afgr. mál og gera till. voru nokkru styttri nú, en tíðkazt hefur jafnan áður. Nú veit ég ekki vel, hvað þeir góðu menn eiga við með orðinu „óþinglegt“. Það kann að vera minn misskilningur, að ég hef jafnan skilið við það orð, að þar væri um að ræða, ef vinnubrögð eða framkoma manna væri óþingleg, - að þar væri um að ræða hluti, sem brytu í bága annaðhvort við þingsköpin sjálf eða við þær sjálfsögðu reglur um framkomu manna, sem tíðkazt hafa á Alþingi. Ég sé þess vegna ekki, að það hafi við nein rök að styðjast hjá þeim, að meðferð málsins í fjvn. hafi veríð óþingleg. Hún var aðeins nokkru hraðari, en verið hefur að undanförnu. Ef það er hins vegar svo, að með því að meðferð mála sé þingleg, eigi þeir við það, að á málunum sé seinagangur, þá er það að vísu rétt hjá þeim, að þá hefur meðferð málanna eða atkvgr. í fjvn. verið óþingleg. En ég vil fyrir mitt leyti ekki fallast á það, að þinglegt eða óþinglegt eigi að markast af því, hve hratt það gengur, og lýsi því yfir, að ég get ekki fallizt á og ég mótmæli þeirri skoðun, sem hér hefur verið haldið fram af mörgum hv. sjálfstæðismönnum, að í nokkru hafi verið óþinglega að farið. Ef þeir hins vegar vilja hafa seinaganginn fyrir hið þinglega, þá er það þeirra mál.



Herra forseti. Það er vissulega margt, sem ástæða væri til að minnast hér á, en ég get tekið mér þau sömu orð í munn eins og hv. frsm. meiri hl., að það sé ekki ástæða til að vera að halda hér langa ræðu, þegar komið er fram á nótt. Það eru þó nokkur atriði, sem ég get ekki annað en minnzt á með nokkrum orðum, og ég vil þá leyfa mér að byrja á ræðu hv. frsm. meiri hl., sem hann var að ljúka hér áðan. Hann fann mjög að því, að ræður sjálfstæðismanna hér í dag og kvöld hefðu ekki verið nema að ívafi, eins og hann orðaði það, um fjárlagaafgreiðsluna, heldur um allt önnur mál og ýmis fjarskyld fjárlögunum. Ég hygg nú sannast sagna, að flest það, sem sagt hefur verið hér í þessum umr., hafi að einhverju leyti snert fjárl. beint eða óbeint, þ.e.a.s. efnahagsmál og fjármál ríkisins almennt. En hér er einmitt um þann vanda að ræða, sem ég gat um í minni framsöguræðu og eðlilega hefur mótað alla meðferð málsins hér í dag og kvöld, að undirbúningur fjárlfrv. til 2. umr. er ekki þannig úr garði gerður, að það séu tök á að ræða málið nema út frá almennum sjónarmiðum. Það vantar algerlega upplýsingar um hin veigamestu atriði, sem þarf að hafa fyrir sér til þess að geta rætt um málið í einstökum atriðum og samhengi og mynda sér yfirsýn yfir það, eins og nauðsynlegt er að gera, ef á að vera hægt að ræða fjárlögin á takmörkuðu sviði. Þessu gerði ég grein fyrir í minni framsöguræðu, og ég held sannast sagna, að allir hv. þm. hljóti að gera sér grein fyrir því, að eins og málið liggur fyrir, er ekki hægt að haga umr. á þann veg, eins og gert er ráð fyrir í þingsköpum, við þessa umr. Og það var blátt áfram staðfest af frsm. meiri hl. í hans frumræðu, að frv., eins og það lægi fyrir nú, væri mjög ófullkomin mynd af fjárl., eins og þau endanlega hlytu að verða. Hv. 2. landsk. virðist hafa þá hugmynd, að það, sem þm Sjálfstfl. segi hér á Alþingi, eða yfirleitt það, sem þeir taki sér fyrir hendur, sé samkvæmt fyrirmælum frá skrifstofu flokksins. Ég veit nú ekki, eftir hvaða starfsreglum er lifað í flokki þessa hv. þm. Það eru að vísu sagnir um, að þar sé æði strangur agi, og a.m.k. las ég fyrir nokkru frá æðsta presti þess flokks, að hann var vinsamlega að benda einum óþjálum flokksmanni sínum á það, að hann skyldi lesa flokksreglurnar, áður en hann skrifaði næst, og gera sér grein fyrir, hvernig hann ætti að haga sér. En ég get frætt þennan hv. þm. um það og tel mig hafa á því nokkra þekkingu, þar sem ég á að heita framkvæmdastjóri míns flokks, að það er ekki tíðkað, að þm. komi á flokksskrifstofuna til okkar þar til þess að sækja sín fyrirmæli um það, hvorki á hvaða fundum þeir eiga að mæta í það og það skiptið né heldur að fá sig búna út í umr. við fjárl. eða önnur tækifæri, enda sannast sagna verð ég að segja, að það mætti æra óstöðugan að eiga að standa í slíkri stjórnsemi, þannig að það er algerlega ofmetið hið mikla vald skrifstofu Sjálfstfl. að þessu leyti. Þetta skiptir að sjálfsögðu ekki máli, en ég minnist aðeins á þetta út af orðum hv. þm. Hann vék að því, að það væri mjög fráleitt hjá hv. 1. þm. Rang. (IngJ) að tala um, að það hefðu verið skynsamlegar áætlaðir tekjuliðir fjárl. hér fyrr á árum, en nú síðustu árin, þ.e.a.s. á þessu ári, fyrsta ári vinstri stjórnarinnar, vegna þess að einmitt það, að afgangur hefði orðið á ríkisbúskapnum, sýndi það og sannaði, að tekjur ríkissjóðs hefðu verið rangt áætlaðar. Það kann vel að vera. En ég held nú, að sú ranga áætlun hafi þá verið til góðs, Það er auðvitað ekkert við því að segja, að tekjur ríkissjóðs séu áætlaðar í hámarki, eins og gert er ráð fyrir að þær verði, en það verður þá jafnframt að gæta þess að hafa nægilegt svigrúm, nægilegan greiðsluafgang til að mæta þeim gjöldum, sem jafnan eru á hverju ári umfram fjárl. Það, sem gerzt hefur á þessu ári nú, er blátt áfram það, að tekjurnar hafa verið áætlaðar það háar, að það er ekkert svigrúm fyrir slík aukin útgjöld, þannig að þau verða öll umfram fjárl., og af því kemur greiðsluhallinn hjá ríkissjóði. Slíkur búskapur og afgreiðsla fjárl. held ég að sé mun ófarsælli fyrir ríkissjóð og afkomu hans, heldur en hinn fyrri afgreiðslumáti. Hv. frsm. meiri hl. tók það fram hér og taldi það vera rangt gefið í skyn af hv. 1. þm. Rang., að það væri fyrir einhvern þrýsting frá sjálfstæðismönnum, að hækkaðar hefðu verið fjárveitingar til verklegra framkvæmda bæði nú í till. n. og á fjárl. í fyrra. Ég hef bent á það, og það stendur óvefengt, að bæði í fyrrahaust, þegar fjárlfrv. var lagt fram, og einnig nú í haust var því lýst yfir af hálfu Sjálfstfl., að hann væri andvígur þeim niðurskurði, sem væri á framlögum til verklegra framkvæmda á frv., eins og ríkisstj. lagði það fram. Í fyrra lögðum við fram formlega till. um hækkun þessara liða. Sú till. var felld, það er rétt hjá frsm. n., en síðan var þó í stórum dráttum fallizt á af meiri hl. n., hvort sem það hefur verið frá innri innblæstri þeirra eða einhverjum áhrifum frá okkur, að þó skyldu hækkaðar þessar fjárveitingar mjög nálægt lagi því, sem við lögðum til, eða um 20%, að öðru leyti en því, að framlög til vega voru hækkuð minna, sem leiddi af því, að við fluttum till. um hækkun á vegafé, sem nam misræmi þess, sem var á till. meiri hl. n. og okkar tillagna. Ég held, að það sé engin goðgá að segja, að við höfum a.m.k. átt einhvern þátt í því, ég hef ekki haldið því fram hér, að við höfum knúið nú í þetta sinn meiri hl. n, til þess að gera sínar till. um það efni. Það er rétt hjá frsm. meiri hl., að af hálfu þeirra var lögð fram till. um þá afgreiðslu, sem nú var gerð, og við lýstum því yfir af okkar hálfu, fulltrúa sjálfstæðismanna, að við gætum eftir atvikum sætt okkur við þær till. um hækkanir. Og enda þótt við gerum okkur grein fyrir, að þessar hækkanir eru ekki nægilegar til að halda í horfinu um framkvæmdir, vildum við a.m.k. á þessu stigi málsins, meðan ekkert lægi fyrir um afkomuhorfur ríkissjóðs, ekki stíga stærri spor eða stærri skref í þessu efni, því að það leit sannarlega ekki út fyrir eða lítur ekki út fyrir, að afkoma ríkissjóðs muni verða það glæsileg. Ég held því, að ekki sé neitt rangt með farið í þessu efni, og það liggur ótvírætt og afdráttarlaust fyrir, að við sjálfstæðismenn höfum lýst yfir þegar við framlagningu fjárlfrv. bæði skiptin, að við vildum stuðla að hækkun þessara fjárveitinga, þannig að það stendur óhaggað. Ég skal ekki fara hér að eyða tímanum í að svara hv. frsm. meiri hl. varðandi ummæli hans um árangur gengisbreytingarinnar, sem framkvæmd var 1950. Hvað snertir fjárlagaafgreiðsluna sjálfa, vitum við það mætavel, að sú ráðstöfun, sem þá var gerð, lagði grundvöllinn að þeirri mjög góðu afkomu ríkissjóðs, sem síðan hefur verið. A.m.k. hvað snertir það mál, sem við erum hér með til umr., þá er það engum efa bundið og óvefengjanlegt, að með þeirri stefnubreytingu, sem þá var tekin upp, var mjög bætt öll afkoma ríkissjóðs, og það var ekki fyrr en eftir að afleiðingar verkfallanna 1955 komu í ljós, sem fór mjög að halla undan fæti fyrir ríkissjóði og raunar þjóðarbúskapnum í heild. Hv. frsm. meiri hl. vék að ummælum mínum í frumræðu minni varðandi afstöðu meiri hl. til sparnaðartillagna, sem við höfðum óskað eftir samvinnu um. Ég sé, að við frsm. meiri hl. höfum nokkuð mismunandi skoðanir um það, hvernig að málum eigi að vinna í n. Hann telur, að það hafi verið eitthvert kostaboð af hálfu meiri hl. að bjóðast til þess að koma hugmyndum okkar um sparnað á framfæri við ríkisstj, og spyrja hana um það, hvort hún gæti á þetta fallizt. Ég get ekki talið það fela í sér neitt tilboð um samvinnu og að það sé algerlega óeðlilegur starfsmáti í n. að starfa á þeim grundvelli. Fyrsta skilyrðið var að sjálfsögðu, að n. sjálf sameiginlega reyndi að leggja niður fyrir sér, hvaða till. hún ætti að gera, en ekki, að hver og einn nm. afhenti þær í einhverja hrúgu til formanns n., án þess jafnvel að hver um sig hefði vitneskju um annars hugmyndir í því efni, þannig að eitt kynni að rekast á annars horn á því sviði. Það var ætlun okkar, að sameiginlega væri unnið að athugun á þessu í n. sjálfri og síðan að sjálfsögðu haft samráð við ríkisstj. um það, hvort þetta fengi staðizt eða ekki, og leitað eftir samkomulagi um að koma þeim málum fram í þessu efni, sem samkomulag yrði um í nefndinni. En minn skilningur á nefndarstörfum er sá, að það beri fyrst að leita eftir því í n. sjálfri, hvaða grundvöllur sé þar til samvinnu, en ekki hlaupa til ríkisstj. fyrir fram til þess að spyrja hana, hvað henni þóknist að styðja af hugmyndum í því efni. A.m.k. vona ég, að okkur verði ekki láð það sérstaklega, þó að við sem stjórnarandstæðingar hlaupum ekki upp til handa og fóta og afhendum okkar hugmyndir formanni n. til að skila þeim upp í stjórnarráð. Ég kysi heldur að eiga samvinnu við hann og aðra meðstarfsmenn í n. um þær hugmyndir. Hv. frsm. meiri hl. endurtók það hér, sem hann flutti í frumræðu sinni í dag, að hann geti ekki séð, að það væri í neinu óþingleg meðferð á fjárlfrv. nú fremur venju, annað en að því leyti, að það væri hraðari afgreiðsla, en verið hefði. Ég vil leyfa mér að halda því fram og endurtaka, að hér sé um mjög óþinglega afgreiðslu að ræða. Það er alls ekki mín skoðun, að það eigi að vera seinagangur á málum í n., en það er mín skoðun, að mál eigi að fá nauðsynlega yfirvegun í n., og það hlýtur, held ég, að liggja í augum uppi, hverjum sem á það lítur með raunsæi, og ég veit, að hv. form. n. er mér sammála um, að það hafi verið allt of mikil fljótaskrift á undirbúningi og afgreiðslu tillagna n. nú, þar sem í raun og veru fór öll afgreiðsla mála fram í n. á tveimur dögum. Og það er ekki aðeins þetta, að hér hafi verið að málum unnið í slíku flaustri, sem óþekkt er áður, heldur einnig hitt, sem er óþinglegt, að ætlast til þess að leggja málið fram til 2. umr. á þann hátt, að fullkomin leynd hvíli yfir öllum hugmyndum ríkisstj, og meiri hl. n. um það, hvernig eigi að afgr. fjárlfrv. Það er væntanlega ætlazt til þess, og maður a.m.k. heyrir það æði oft, og það er ekkert að undra, að það sé ætlazt til þess af hálfu stjórnarandstöðunnar, að hún miði till. sínar við greiðslugetu ríkissjóðs, og ég hygg, að við höfum fyllilega gætt þess að haga okkur eftir því. Það má segja kannske, eins og atvik málsins eru nú um afkomu ríkissjóðs, að tillögur okkar á síðasta þingi við afgreiðslu fjárl. þá hefðu orðið til þess að auka þann halla. En hvað sem því líður, þá held ég, eftir því sem ég hef bezt getað séð á síðustu árum, að þess séu engin dæmi, að stjórnarandstaða hafi ekki lagt fram till. um hækkanir nema um tæpt 1% af fjárl., eins og við gerðum á síðasta þingi. Nú var gersamlega útilokað fyrir okkur að hafa nokkra hugmynd um það og fengum um það engar upplýsingar, þótt við hvað eftir annað spyrðum um það í n., hvað væri fyrirhugað um afgreiðslu fjárl. nú, hverjar væru horfur um afkomu ríkissjóðs á næsta ári með hliðsjón af þeim leiðum, sem fara ætti. Það liggur ekkert fyrir um þetta efni, og það að afgr. mál úr n. án þess að hafa nokkra forsendu til þess að geta skapað grundvöll undir brtt., sem nm. kynnu að vilja flytja, það álit ég að sé fullkomlega óþinglegt. Það er alveg rétt, að í einstaka tilfellum á undanförnum árum hafa ekki alltaf verið teknar inn í fjárlfrv. við 2. umr. að fullu þær tekjuáætlanir, sem lögin endanlega hafa verið afgreidd með, en ég man ekki til þess, síðan ég fór að fást við þessi mál, að það hafi ekki legið fyrir við 2. umr. í stórum dráttum, hvaða fé muni verða til ráðstöfunar. Að vísu var n. í fyrra neitað um nauðsynlegar upplýsingar um það efni varðandi afkomu ríkissjóðs árið áður, þótt fjárl. væru ekki afgr. fyrr en síðast í febrúar, en það lá þó þá ljóst fyrir um það þegar við 2. umr., hvaða nýir tekjustofnar væru fyrirhugaðir til þess að jafna fjárl. með. Nú liggur ekkert slíkt fyrir. Og það er ekki nóg með, að það liggi ekki fyrir, heldur smeygir hæstv. fjmrh. sér algerlega undan því, sem er þó tvímælalaust skylda hans gagnvart Alþingi og gagnvart n., sem hefur mál til meðferðar og er ætlað að ræða það við 2. umr., eftir að því hefur verið skilað úr n., að gefa upplýsingar um ákveðin atriði, sem hann er spurður um varðandi afgreiðslu málsins í heild. Og síðan er hneykslazt yfir því, að við getum ekki efnislega rætt málið eins og þingsköp gera ráð fyrir. Þetta er náttúrlega fullkomlega hneykslanlegt framferði af hæstv. ráðh. og hv. þingmeirihluta, ef þeir þá sjálfir vita, hvað á að gera. Ég skal ekkert um það segja. Þeir eru a.m.k. mjög hljóðir um það, og ekki ber að lasta þagmælskuna, úr því að þetta á að vera eitthvert hernaðarleyndarmál, og kannske eigum við í stjórnarandstöðunni ekki að fá að heyra það fyrr en daginn sem 3. umr. fer fram. Það væri eftir öðru, að því yrði þá laumað inn, svona rétt áður en atkvgr, verður, til þess að það væri nokkurn veginn öruggt, að það væri ekki hægt að ræða það einu sinni. Ég gæti vel trúað því eftir öðru, að þannig yrði vinnubrögðunum hagað, svo að það virðist sannarlega ekki vera neitt fallegt, sem á að gera, úr því að það má ekki sjá dagsins ljós einu sinni 4–5 dögum áður en endanlega á að afgr. málið, að manni er sagt. Ég held, að ekki sé hægt að segja, að það sé nein ósanngirni, þó að maður haldi fram, að þetta framferði verði að víta harðlega. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að hæstv. fjmrh. Ég hef að vísu svarað með þessum orðum mínum nokkru einnig af því, sem hann mælti í sinni ræðu. En það eru örfá atriði, sem ég sérstaklega vildi víkja að, þar sem hann í sumum tilfellum algerlega rangfærði mín orð, og mig satt að segja undrar, hvað hæstv. fjmrh. er orðið gjarnt að rangfæra þau ummæli, sem viðhöfð eru. Ég held, að hann sé eitthvað miður sín, því að ég minnist þess ekki sérstaklega hér áður fyrr, meðan okkar samstarf var, að þessi vankantur á hans málflutningi væri svo áberandi. Hann t.d. segir það í upphafi síns máls, til svars því, að ég hafi talað um óþingleg vinnubrögð, að það eigi alls ekki að ræða mál, - að ég hefði sagt, að það ætti að ræða mál almennt við 2. umr. Því fer alveg víðs fjarri. Ég sagði einmitt, að það ætti að ræða mál við 2. umr, í einstökum atriðum, en það væri gersamlega útilokað að gera það, eins og málið lægi nú fyrir. Þetta voru mín orð. Þá segir hann, að það hafi ekki ætíð legið fyrir við 2. umr. um tekjuhliðina. Ég vék að því áðan, að það sem ég man a.m.k., - ég hef að vísu ekki átt mjög langa setu hér á Alþingi, en hef þó um allmörg ár fengizt við afgreiðslu fjárlaga, - þá man ég ekki eftir því, að það hafi ekki nokkurn veginn legið fyrir um tekjuhliðina, þegar 2. umr. fjárlaga hefur farið fram. Og a.m.k. hefur stjórnarandstöðunni ekki mér vitanlega, meðan ég var í stjórnarliði þar, nokkurn tíma verið neitað um þær upplýsingar, sem hún hefur beðið um varðandi þessi efni. Varðandi fsp. mína um, hvort ætti að fara þá leið að taka niðurgreiðslur á vöruverði út úr fjárlagafrv. og ná þannig greiðsluhallalausum fjárlögum á pappírnum, svaraði hann því einu, að það mundi koma í ljós á sínum tíma, en auðvitað yrði annaðhvort að afla nýrra tekna eða taka útgjaldaliði út af frv., um það mundum við fá að vita við 3. umr. Það atriðið að afla nýrra tekna er að sjálfsögðu skiljanlegt, en hitt, að hugsa sér að leysa þetta vandamál með því að falsa niðurstöður fjárlaga á þann hátt að halda ákveðnum liðum utan við fjárlög og greiða þau eftir einhverjum öðrum leiðum, ég hélt fram í minni frumræðu, að það væri svo stórvítaverð afgreiðsla fjárlaga, að ég vildi ekki trúa því fyrr, en í lengstu lög, að það væri hugmynd hæstv. ráðh. að afgreiða málið á þann hátt. Og ég satt að segja var ekki ýkja trúaður á það, þegar ég skýrði hérna frá þessum orðrómi, að það væri ætlun hæstv. fjmrh. að haga afgreiðslu fjárlaga á þennan hátt. En undanbrögð hæstv. ráðh. hafa nú vakið hjá mér nokkurn grun um, að það hafi, ef til vill ekki verið svo fjarri lagi, að þetta hafi að honum hvarflað. Og sé svo, þá verð ég að segja, að honum er mjög aftur farið. Þá sagði hæstv. ráðherra og hélt áfram mistúlkun sinni á orðum mínum um samráð við þinglið stjórnarflokkanna, að ég hefði haldið því fram, að þingmenn ættu ekki að vera á þingi, þegar samráð væri við þá haft um þessi mál, heldur vildi ég, að þeir væru kallaðir saman utan þings, því að á þingi ættu málin alls ekki að gerast, eftir minni skoðun. Þetta er algerlega rangt og rangfærsla á mínum orðum. Ég sagði það eitt, að það væri enginn máti á undirbúningi fjárlagafrv. að leggja það fyrir þingið eins og fjárlagafrv. var lagt fram í haust. Og ef ríkisstj. hefði ekki haft nein úrræði sjálf handbær, þá hefði hún heldur átt að kveðja þm. sína saman sér til ráðuneytis og ábendingar fyrir þing, til þess að hún gæti lagt fjárlagafrv. fram með einhverri stefnu varðandi lausn þessara mála. Mér hefur aldrei hugkvæmzt, að vinnubrögð við meðferð málsins sjálfs yrðu færð út fyrir veggi þingsins, því fer víðs fjarri. En úr því að hæstv. ríkisstj. er svona ráðalaus, þá held ég, að það yrði ekki af neinum talin goðgá, heldur blátt áfram eðlileg vinnubrögð, að hún kallaði sína þingstuðningsmenn saman fyrir þing til þess að aðstoða sig við undirbúning fjárlaga fyrir Alþingi. Annars hefur það litla þýðingu að leggja fjárlögin fram við 1. umr., leggja fjárlögin fram í þingbyrjun. Og þá kom hæstv. fjmrh. með þá kenningu, sem raunar hv. frsm. meiri hl. fjvn. tók einnig undir, að það væri ástæðulaust fyrir okkur sjálfstæðismenn hér á þingi að vera að fjargviðrast yfir því, að ríkisstj. hefði engar till. lagt fram, við ættum þá sjálfir að leggja fram till. - Það skyldi nú fara svo, að þrautaráðið hjá ríkisstj. yrði að biðja Sjálfstfl. að ganga frá þessu máli fyrir sig. Það var varla hægt annað að hugsa sér, því að hvers konar forusta er það hjá ríkisstj. og hjá meiri hl. þings, ef þessir aðilar, sem hafa óskað eftir því að taka við völdum í þjóðfélaginu og vera forsjá þjóðarinnar, ætla að smokra sér undan að gera till. og ætla stjórnarandstöðunni að bera fram sínar till. Þegar hún fær ekki upplýsingar, sem hún biður um, um úrræði stjórnarinnar, þá er því bara svarað: Ja, blessaðir góðu, leggið þið fram ykkar eigin till. Lofið okkur að sjá þær, þá skulum við sýna ykkur okkar till. á eftir. Ég er nú sannast sagna mjög hissa á því, að jafnglöggir og greindir menn og hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. n. skuli halda fram slíkri firru sem þessari, að það hvíli ekki á ríkisstj. á hverjum tíma tvímælalaus skylda til þess að hafa forgöngu um að leggja fram úrlausn vandamála þjóðfélagsins. Ef hún getur ekki lagt þessar till. og úrræði fram, á hún að fara frá völdum og láta þá aðra taka við, sem treysta sér til þess að leggja till. fram um lausn vandamálanna. En það þýðir ekki að sitja og kveina yfir því, að stjórnarandstaðan í þinginu leggi ekki fram tillögur. Það er ekki eftir þingræðisskipulagi skylda stjórnarandstöðu að hafa forgöngu um tillöguflutning um lausn vandamálanna, enda hefur hún ekki aðstöðu til þess. Það er hennar skylda að gagnrýna með skynsamlegu móti það, sem gert er, og vera aðhald ríkisstj. og þingmeirihl. á hverjum tíma. Það er hennar skylda. Það er að sjálfsögðu eðlilegt, að stjórnarandstaða komi fram með sínar hugmyndir um lausn mála, ef þau eru þannig fyrir þing lögð og undirbúin af stjórnarliði og ríkisstj. á hverjum tíma, að það sé aðstaða til þess. En það fer að færast skörin upp í bekkinn, ef krafa er gerð til stjórnarandstöðunnar um það, að hún eigi að hafa algerlega vit fyrir ríkisstj., þegar hana brestur getu til þess að leysa vandamálið. Hv. 2. landsk. þm. sagði hér áðan, að Sjálfstfl. nennti nú ekki að gera till., en það hefði ekki staðið á sósíalistum að gera sínar till., þegar fyrrv. ríkisstj. lagði fram frv. sitt um framleiðslusjóð. Nei, það stóð ekki á sósíalistum þá að gera till. En ég held nú sannast sagna, að það sé betra að gera engar till. heldur en till., sem eru svo fjarri öllu lagi, að eftir að menn koma sjálfir í stjórn, þá dettur þeim ekki í hug að hafa þau bjargráð og úrræði að leiðarljósi við úrlausn vandamálanna. Og það var dálítið gaman í því sambandi, þegar hv. þm. fór að tala um, að þeir hefðu viljað láta leysa þennan vanda með því að láta olíufélögin leggja töluvert mikið af mörkum. Maður þekkir nú nokkur dæmi um það, hvernig það hefur verið framkvæmt af þeirra ráðherrum, aðhaldið að olíufélögunum í þessu efni, þar sem þeir hafa rétt að einu olíufélagi alveg sérstaka gjöf, sem er víst æði miklu meiri, en nokkurn tíma hefur verið gefin einu fyrirtæki hér á okkar landi og jafnvel þótt fleiri væru saman, þannig að eitthvað hefur þetta nú snúizt við í höfðinu á þessum hv. núverandi stjórnarstuðningsmönnum, eftir að þeir komust í ríkisstj. Ég held því, að það sé ekki til fyrirmyndar að benda á þessa till. En látum það vera. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að benda á það, sem hv. stjórnarliði virðist alltaf stöðugt gleymast, og það er, að þeir hafa lýst því yfir mjög ákveðið, að sjálfstæðismenn væru ófærir um að leysa þessi vandamál, og þeir hafa gengið fram fyrir þjóðina og tekið við stjórnarforustu með því loforði og kjörorði, að þeir skyldu leysa þetta eftir alveg nýjum leiðum og stefna inn á nýjar brautir og taka upp nýja starfshætti. En nú er svarið jafnan þetta hjá þessum ágætu mönnum: Ja, var þetta ekki eins hjá fyrrv. stjórn? Af hverju eruð þið að finna að þessu núna? Og svo eiga það allt í einu að vera sjálfstæðismenn, þessir menn, sem voru ófærir til að leysa allan vanda, sem nú eiga að vera ríkisstj. leiðarljós, þegar hún er komin algerlega í strand með öll sín úrræði. Hver hefði ímyndað sér, að svo illa væri komið hjá hæstv. ríkisstj. eftir þó ekki lengri stjórnarferil, en hún á að baki. Og það skyldi jafnvel ekki vera svo, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, að það yrði úrræði stjórnarinnar að bjóða sjálfstæðismönnum sérstaka kaupgreiðslu fyrir það, ef þeir vildu nú setjast niður og reyna að finna einhverja leið út úr þessum vanda, sem stjórnin er í. Hæstv. fjmrh. sagði í sinni ræðu áðan, fyrstu ræðu sinni, að það væri enginn mælikvarði á afgreiðslu í fjvn., hvenær nál. væri útbýtt, og gat um, að því hefði áður verið útbýtt seint og ekki fyrr en undir miðjan desember og þm. hefðu átt nægan tíma frá þingbyrjun til þess að koma fram sínum óskum. Það er eins og hæstv. fjmrh, hafi ekki hugmynd um, hvernig að málum er unnið í fjvn. Ég hélt, að hann vissi mætavel, að það, sem er mælikvarði á vinnubrögðin í n., er ekki endilega það, hvenær nál. er útbýtt, heldur hitt, hvernig málin eru undirbúin, og það, sem ég var að vita, eins og nú er ástatt, var það, að afgreiðsla mála í n. er ekki hafin fyrr en tveimur dögum áður en á að skila nál., og það er þetta, sem ekki hefur þekkzt áður. Og það, að þm. hafi haft nægan tíma frá þingbyrjun til að koma óskum sínum að, er auðvitað jafnfráleitt, vegna þess að það er venja, eins og ég gat um í minni frumræðu, að þeim trúnaðarmönnum, sem þm. hafa aðallega áhuga á að ræða við, er með rúmum fresti veitt aðstaða til þess að gera sínar till. til n., en nú var ekki um neitt slíkt að ræða. Og þm. biðu einmitt eftir því að fá vitneskju um það frá n., hvenær þessir viðkomandi embættismenn mundu hefja sín störf um skiptingu væntanlegrar fjárveitingar, en það var engu slíku til að dreifa nú, að nokkur tími væri til samráðs við þessa trúnaðarmenn n., þannig, að allt þetta stendur, sem ég hef sagt um hin fráleitu vinnubrögð í nefndinni. Það voru ýmis önnur atriði, sem fróðlegt gæti verið að ræða, en ég ætla ekki að lengja tímann með lengri ræðu nú við þessa umr. málsins. Hæstv. fjmrh. sagði, að stjórnarandstæðingar hefðu aðgang að sömu gögnum í fjvn. og stjórnarliðið og hefðu því jafna aðstöðu til þess að ganga frá sínum till. Mig furðar mjög á því, að hæstv. ráðh. skuli fullyrða annað eins og þetta, því að þessu fer mjög víðs fjarri. Meiri hl. fjvn. hefur á hverjum tíma náið samband við ríkisstj. og fylgist með þeim hugmyndum, sem hjá henni eru um afgreiðslu einstakra mála. Þau erindi koma ekki fyrir fjvn., og ég benti á það við afgreiðslu fjárlaga á síðasta þingi og gæti einnig nefnt dæmi um það nú, að einstakir liðir, sem inn í fjárlagafrv. voru teknir, voru sendir n. og teknir upp af meiri hl. hennar, án þess að fyrir lægju nokkrar sérstakar greinargerðir eða skýringar hjá fjvn., og það jafnvel um upphæðir, sem skiptu milljónum króna. Og það sést bezt nú, þegar á að fara við þessa umr. að ganga frá fjárlagafrv. og gera sér grein fyrir öðrum höfuðþætti þess, tekjuhliðinni, sem er að sjálfsögðu undirstaða fjárlaganna, að þá hefur minni hl. n. engar upplýsingar, ekki einar einustu, og er neitað um þær upplýsingar, sem um er beðið. Ég skal ekkert segja um það, hvort það er rétt hjá hæstv. ráðh., sem ég þó leyfi mér fullkomlega að efast um og vefengja, að það geti verið rétt, að meiri hl. n, hafi ekki meiri vitneskju um þetta en við. Ég held, að það sé algerlega útilokað, að meiri hl. n. viti ekki nú í dag nokkurn veginn um það, hvernig ætlunin er að afgr. fjárlagafrv., þó að þeir viti ekki nákvæmlega tölulega um það, hvort það skiptir einni, tveimur eða þremur milljónum til eða frá. En í meginatriðum hljóta þeir að vita það í dag, því að mér skilst, að ætlunin sé að afgr. frv. endanlega sem lög í næstu viku. Það liggur því í augum uppi og hefur sjaldan verið staðfest betur, en einmitt við meðferð fjárlaga nú, að það er mjög mikill munur á aðstöðu meiri hl. og minni hl. í fjvn. að þessu leyti. Það hafa því miður verið tekin upp vinnubrögð nú við afgreiðsluna, sem ber að harma að skuli hafa verið upp tekin. Eins og ég tók fram í minni frumræðu, er ég ekki á neinn hátt að víta það, að fjárlög séu afgreidd fyrir áramót. Það eiga þau jafnan að vera. En það á að haga málunum þannig, að það þurfi ekki að afgr. þau með jafndæmalausu flaustri og nú er gert ráð fyrir. Og það að neita minni hl. n. um nauðsynlegar upplýsingar til þess að geta myndað sér heildarsýn yfir fjármálaástandið og vera síðan jafnframt að víta okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að hafa ekki rætt málið eins og gert er ráð fyrir við 2. umr., það finnst mér nálgast fullkomna ósvifni, þegar þannig er í pottinn búið eins og allir sjá. Við höfum ekki, sjálfstæðismenn, flutt við þessa umr. neina brtt., sem er alger nýlunda, en er glöggt dæmi um þau einstæðu vinnubrögð, sem hér hefur verið fylgt, og hversu við teljum gersamlega útilokað að byggja brtt. á nokkrum raunhæfum grundvelli. Ég vil leyfa mér að lokum að vonast til þess um upplýsingar þær, sem þarf til þess að geta myndað sér heildarskoðun um fjárlagaafgreiðsluna, að ekki verði dregið fram á síðasta dag að leyfa okkur í minni hl. n. að fá vitneskju um þau leyndardómsfullu úrræði, sem eiga að vera hér til þess að jafna metin. Ég held, að það hafi ekki áður komið fyrir, að Alþingi hafi staðið andspænis þeim vanda, að það vantaði yfir 100 millj, kr. til þess að jafna halla á fjárlagafrv., svo að það hlýtur að vekja æði mikla eftirtekt og vera forvitnilegt að heyra, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar sér að leysa þennan vanda eða hvort hún blátt áfram gefst upp við að leysa hann, sem ég vil þó ekki trúa á þessu stigi málsins að minnsta kosti. En ég get ekki stillt mig um í lok þessarar umr. að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi míns máls hér í dag, að ég verð að harma það og átelja, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa gripið til þeirra vinnubragða, sem hún fylgir hér nú við afgreiðslu þessara fjárlaga, og sérstaklega harma það, að okkar ágætu samstarfsmenn í fjvn, skyldu ekki rísa gegn slíkum vinnubrögðum.



Herra forseti. Þegar ég í gær bar hér upp till. um, að afbrigði yrðu veitt frá þingsköpum, til þess að eldhúsumræðum, sem svo eru kallaðar, yrði frestað þangað til síðar, gekk ég út frá því, að þessar eldhúsumræður yrðu þá líka látnar bíða, eins og farið var fram á og eins og mér var sagt að samkomulag hefði náðst um. Þetta hefur oft verið gert áður, og fjárlagaumr. hefur þá farið fram venjulega málefnalega og án þess að almennum umr. um stjórnarathafnir eða athafnaleysi væri blandað þar í. Nú hafa þessar umr., sem hér hafa farið fram við 2. umr. fjárlaga, að meira og minna leyti og ég vil segja að heldur meira, en minna leyti, verið nákvæm eftirmynd af því, sem eldhúsdagsumr, venjulega eru. Það hefur verið ádeila á ríkisstj. og flokka þá, sem styðja hana, fyrir ýmislegt, sem alls ekki kemur fjárlögunum við. Ég satt að segja, kann ekki meira en svo við þetta, eftir það samkomulag, sem ég taldi að gert hefði verið um þetta mál. Það er ekki sagt vegna þess, að ég sé nokkuð að mælast undan eða mæla stjórnina undan því, hæstv. ráðherra, að svara til saka um þessi mál. En þegar ákveðið hefur verið að gera það á öðrum vettvangi, er líka rétt, að sú umræða fari þannig fram, en sé ekki blandað inn í þessa umr., 2. umr. fjárlaganna, sem ávallt er og á að vera um einstakar greinar fjárlagafrv. Ég mun þess vegna ekkert út í þessi mál fara og ekki ræða þau sérstaklega, því að ég geri ráð fyrir, að tækifæri gefist til þess síðar. Annað atriði, sem mjög hefur verið rætt um í þessum umr., er það, að afgreiðsla fjárl. hafi í þetta sinn verið með allt öðrum hætti, en áður hefur verið. Ég segi nú eins og hv. þm. A-Húnv. sagði hér áðan, að ég er nú búinn að vera æði mörg ár hér á Alþingi, - við erum víst búnir að vera hér álíka lengi, - en hann taldi, að hann myndi ekki eftir því, að fjárlagaafgreiðsla hefði verið á þann hátt, sem nú er. En ég tel mig ekki minnast þess, að hún hafi verið mikið öðruvísi, öll þessi ár, heldur en hún einmitt er núna. Það hefur æ ofan í æ komið fyrir, að verulegum atriðum eða atriðum, sem verulegu máli skipta, væri frestað til 3. umr. Ég fletti hér upp af tilviljun þingtíðindum, sem lágu við hliðina á mér, frá 1954, þegar hv. sjálfstæðismenn og framsóknarmenn fóru hér með stjórn, og þá sé ég ekki betur, en komið hafi frá fjvn. við 3. umr. milli 60 og 70 brtt. og sumar mjög verulegar, þannig að það er sannarlega ekki ný bóla, að fjárlögunum sé ekki í öllum atriðum lokið við 2. umr. Um vinnubrögð fjvn. veit ég náttúrlega ekki sérstaklega, en ég hygg þó, að þau hafi verið með svipuðum hætti og gerzt hefur áður, þ.e.a.s. nefndin fær fjárlagafrv. í upphafi þings, sem mjög hefur þó skort á oft og tíðum að hún hafi fengið, en hún gat strax í upphafi þings nú tekið til við frv, og gert sínar athuganir á því. síðan fær hún til viðtals ýmsa embættismenn ríkisins, sem hún telur sig þurfa að ræða við um málið, og hún fer í gegnum erindi, sem borizt hafa. Þannig var þetta a.m.k. þann tíma, sem ég var í fjvn., og ég geri ráð fyrir, að það sé svo enn. Fyrstu vikurnar fara í það hjá n. ávallt að gera sér grein fyrir einstökum liðum frv. og einstökum atriðum, en afgreiðsla fer svo fram með mismunandi skjótum hætti, þegar undir áramótin er komið, og þó að það hafi meira að segja oft dregizt fram yfir áramótin, sem við erum víst allir sammála um að sé til hins verra og óeðlilegt, ef hægt er að ljúka afgreiðslunni fyrir áramót. Hvort það er einhver einn tekjuliður, sem stendur á að ákveða, eða einhver stór gjaldaliður, sem eftir er að ákveða, þá skiptir það ekki mjög miklu máli. Það hefur nákvæmlega sömu áhrifin á útkomu eða niðurstöðu fjárlaganna, hvort það er eftir að ganga endanlega frá, að tekjur fáist á móti gjöldum, eða það er eftir að ákveða svo og svo marga gjaldaliði, sem krefjast aukinna útgjalda. Ég sé ekki, að í því felist neinn verulegur munur. Og ég held, að ég megi fullyrða, að það hafi oft verið gengið frá fjárlögum við 2. umr., án þess að fyrir lægi alger viss um það, hvernig endanleg niðurstaða frv. mundi verða við þá 3. Ég þekki kannske ekki nægilega mikið til vinnubragða n., en ég hygg þó eftir þeim upplýsingum, sem ég hef um það fengið, að þau séu ekki mjög mikið á aðra lund, en þessi vinnubrögð hafa verið jafnan áður. Að hæstv. ríkisstj. hafi samband við stuðningsmenn sína í n., það er heldur engin nýlunda. Og að þeir beri fram vissar óskir á ákveðnum tíma, það er heldur engin nýlunda. Þetta hefur tíðkazt, ævinlega, svo lengi sem ég man eftir a.m.k., og það er alveg sama, hver sú ríkisstj, hefur verið, hún hefur á vissu stigi málsins borið fram sínar till. við fjvn.-mennina, sem þeir þá að athuguðu máli í flestum tilfellum, að ég ætla, hafa tekið fullkomið tillit til og hagað sér eftir. Ég tel þess vegna, að þessi fjárlagaafgreiðsla sé ekki ólík þeim, sem áður hafa átt sér stað, nema að þessu leytinu, að það er reynt að gera 2. umr. fjárlaganna að eldhúsdagsumræðu. Það er bæði á móti þingsköpum og samkomulagi, sem um þetta mál hefur verið gert, og það álit ég óviðurkvæmilegt. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. En mín meining með því að biðja um orðið var aðeins sú að mæla nokkur orð fyrir þeim till., sem ég hef borið fram á þskj. 165, eins og venja er að gera við 2. umr. fjárlaganna. Ég hafði nefnilega í minni einfeldni haldið, að við þessa umr. mundu frá fleiri, en mér koma fram ýmsar till. til breytinga. Það er nú það almenna og venjan, að menn beri fram sínar aðalbreytingar við 2. umr., þó að stjórnarandstaðan hafi nú algerlega látið það undir höfuð leggjast. En þessar till., sem ég hef leyft mér að bera hér fram á þessu þskj., eru aðeins tvær, og ég skal stuttlega gera grein fyrir þeim. Það er þá í fyrsta lagi brtt. við 13. gr., um skiptingu á fénu til hafnargerða, að í stað 200 þús. kr. til Hafnarfjarðar komi 250 þús. Það mætti segja ýmislegt og raunar margt um þessa hafnargerð, og hún hefur nú staðið yfir í 15–16 ár, en orðið að fara miklu hægar, en æskilegt hefði verið, vegna þess að ekki hefur verið nægilegt fé til ráðstöfunar. Þó hefur það oft og tíðum verið þannig, að hafnarsjóður þar hefur átt inni fé hjá ríkissjóði, svo að hundruðum þús. kr. hefur skipt og jafnvel milljónum, vegna þess að unnið hefur verið meira, en ríkissjóður hefur stundum a.m.k. talið sig geta lagt á móti. En þetta verk er enn langt frá því að vera að fullu lokið, enda þótt unnið hafi nú verið fyrir nokkuð á annan milljónatug og með þeim árangri, að þar geta nú stærstu skip, sem til landsins koma, olíuskipin, lagzt að bryggju, og er það eini staðurinn á landinu, þar sem það er hægt. En allur útbúnaður er þó eins og er ófullkominn, sérstaklega við afgreiðslu þessara skipa, og verður mjög fljótlega að bæta úr því. Það verk kostar margar millj. kr., og nú er meiningin að snúa sér að því á næstunni og reyna að þoka því verulega áleiðis. Ég sé í till. vitamálastjóra, að það er gert ráð fyrir að vinna fyrir 2 millj. kr. á næsta ári, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið nýjastar um það efni, er talinn vera möguleiki á því, að þessi upphæð geti orðið mjög verulega hærri, og það þarf hún líka að vera. Mér þykir það þess vegna illt, að sú fjárveiting, sem Hafnarfjarðarbær eða sjóður Hafnarfjarðar hefur notið á fjárl. undanfarið, hefur verið færð svo niður, sem gert hefur verið, eða niður í 200 þús. kr., og það þrátt fyrir að vitamálastjóri hefur lagt til hærri fjárhæð. Það er að vísu rétt, að á síðasta ári var ekki að fullu unnið fyrir það fé, sem þá var fyrir hendi, og voru víst eitthvað um 100 þús. kr. afgangs, eða rétt ríflega það. En það var vegna þess, að bærinn hafði þá með höndum annað verkefni mjög fjárfrekt, sem var bygging hraðfrystihúss, sem kostaði á annan milljónatug, en er nú að mestu lokið, svo að hægt er að snúa sér aftur að þessu verki. Ég vildi mjög mælast til þess, að hv. Alþ. sæi sér fært að samþykkja þessa brtt. Ég hef einnig á þessu þskj. flutt brtt. við 17. gr., að þar komi nýr liður, um framlag til byggingar dagheimilis verkakvennafélagsins Framtíðarinnar í Hafnarfirði. Það hefur verið byggt mjög myndarlegt dagheimili af verkakvennafélaginu, og sú nýbygging, sem reist hefur verið nú, kostar um 540 þús. kr. þegar, og það er raunar viðbótarbygging við annað eldra hús, sem þar var fyrir og hefur verið notað í þessu skyni nú í yfir 20 ár. Verkakvennafélagið Framtíðin starfrækir þarna dagheimili í tveim deildum nú, aðra fyrir tveggja ára börn og hina fyrir þriggja til fimm ára börn, og auk þess leikskóla og getur með þessari viðbyggingu tekið um 100 börn til dvalar að sumri, þegar þau að mestu leyti eru úti, en um 70 að vetri. Ég sagði, að byggingin hefði kostað um 540 þús. kr. þegar, en eftir er enn að ganga frá henni, og er ætlað, að sá kostnaður nemi um 70 þús. kr. Bæjarsjóður Hafnarfjarðar hefur lagt fram í þessa byggingu 300 þús. kr., og á fjárl. fyrir yfirstandandi ár voru veittar til byggingarinnar 30 þús. kr., sem er eina framlag Alþ. í þessu skyni. Með hliðsjón af því, að félagið á nú í kröggum og þarf nauðsynlega að ljúka þessu verki og hefur notið mjög góðrar fyrirgreiðslu bæjaryfirvaldanna á staðnum, hef ég leyft mér að fara fram á í þessari brtt., að veittar yrðu 50 þús. kr. á fjárl. fyrir árið 1958 í þessu skyni, og vænti ég, að því verði vel tekið. Ég skal svo ekki tefja umr. með lengri ræðu. Ég hef þegar lýst þessum tveim till., sem ég flyt. Ef hv. fjvn. sæi sér fært eða gæfi mér tilkynna, að hún mundi taka þær til athugunar á milli umr., væri ég eftir atvikum fús til þess að draga till. til baka til 3. umr., svo að n. gæfist tóm til að athuga þær, og mundi þá hafa um það samráð við formann nefndarinnar.



Herra forseti. Á þskj. 165 ber ég fram 2 brtt., sem báðar miða í hækkunarátt. Önnur till. er um, að styrkur til elliheimilisins Grundar verði hækkaður úr 40 þús. upp í 60 þús. Þetta elliheimili, sem er langstærsta elliheimili landsins, hefur nú um 350 vistmenn, sem eru hvaðanæva að af landinu. Flest af þessu fólki er heilsuveilt og margt af því farlama. Á elliheimilinu Grund mun vera lægra daggjald, en á nokkru öðru hjúkrunarheimill í landinu. Það er nú 55 kr. á dag fyrir þá, sem eru rólfærir, og 65 kr. á dag fyrir sjúklinga. Þessi hækkun, sem ég fer fram á, er vissulega óveruleg, þegar miðað er við stærð heimilisins, einar 20 þús. kr., og það má því segja, að lítið muni um það til eða frá. En mér finnst þetta þó vera nokkurt réttlætismál og ekki sanngjarnt, eins og nú er gert ráð fyrir, að þetta heimili, sem er mörgum sinnum stærra, en nokkurt annað samsvarandi heimili í landinu, skuli ekki fá nema 10 þús. kr. meira, en fámennustu heimili þessarar tegundar. Ég fer svo ekki fleiri orðum um þessa till., en sný mér að hinni, sem er um aukningu á rekstrarstyrk til St. Jósefsspítalanna. Ég legg til, að þeim styrk verði komið upp í 750 þús. úr 525 þús., eins og reiknað er með nú í frv. Raunverulegur kostnaður við rekstur almennra sjúkrahúsa er nú orðinn mjög hár, reiknaður í krónutali. Nákvæmar tölur get ég þó ekki nefnt, en á landsspítalanum mun kostnaðurinn á legudag vart vera undir 250 kr., en meira eða minna þar undir hjá einkaspítölunum. Á St. Jósefsspítalanum í Reykjavík er kostnaðurinn nálægt 140 kr. á legudag. Af þessum kostnaði greiða sjúkrasamlög rúmlega 90 kr. daggjald, en mismuninum verða einkasjúkrahúsin að ná með öðru móti, sumpart með viðbótargjaldi, sem lagt er á sjúklingana, og sumpart með opinberum styrkjum. Að sjálfsögðu verða þau sjúkrahús, sem ekki eru rekin fyrir opinbert fé, að spinka og spara, stundum sjúklingunum til mikils óhagræðis. Ég tel, að það mundi hvorki vera ríkissjóði né þjóðinni í heild neinn hagur, að sá aðili, sem nú rekur St. Jósefsspítalana hér á landi, yrði að gefast upp vegna fjárskorts. Enn sem komið er verður ekki komizt af án þeirra liðlega 200 sjúkrarúma, sem þessir spítalar hafa. En ef kaþólska trúboðið í Landakoti gefst upp, sem vel gæti komið fyrir, þá er hætt við, að byrðin legðist með öllum sínum þunga á hið opinbera, ríki og sveitarfélög. Og sé þetta ekki talið æskilegt, þá ber að koma í veg fyrir það með því að auka nokkuð þann litla stuðning, sem þessir spítalar nú fá. Hann mun vera um 7 kr. á legudag, en í till. minni er lagt til, að hann sé hækkaður upp í um það bil 10 kr. á dag. Á þinginu í fyrra lagði ég til, að sama upphæð yrði veitt. Það náði ekki fram að ganga þá. Þörfin var þá til staðar, og hún er það ekki síður nú, í ár. Ég gat þess í fyrra, að vel mættum við vera minnugir þess, að Landakotsspítali veitti allri þjóðinni einstæða þjónustu árum eða áratugum saman, á meðan yfirvöld landsins vanræktu að reisa nokkurt almennt sjúkrahús, sem það nafn verðskuldaði. Fyrir framtak kaþólska trúboðsins fengu íslenzkir sjúklingar á þeim árum hjúkrun og læknishjálp, sem þeir ella hefðu ekki fengið. Þar fengu líka íslenzkir læknar, eins og Guðmundur Magnússon prófessor og Matthías Einarsson, viðunandi skilyrði til starfs, og þar hlutu ungir læknar faglega þjálfun sína. Þessu framlagi St. Jósefsspítalanna er óþarft að gleyma. Enn getum við ekki verið án þessara sjúkrahúsa, og þess vegna verðum við að láta okkur hag þeirra nokkru skipta, ekki vegna þeirra, sem þessi sjúkrahús reka, heldur vegna þeirra sjúklinga, er þangað verða að leita.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess eins að gera stutta grein fyrir brtt., sem ég flyt og prentuð er á þskj. 165. Þessi till. er viðkomandi utanríkisþjónustunni og er á þá lund, að ríkisstj. verði veitt heimild til þess á 22. gr. að greiða þriðja hvert ár ferðakostnað heim og heiman fyrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar og fjölskyldur þeirra, er búa erlendis, ef þeir vilja eyða sumarleyfi sínu á Íslandi. Utanrrn. skal ákveða, hve margir og hverjir fá slíka ferðastyrki á ári hverju. Ég vil taka það fram, að þetta mál á ekkert skylt við það, hvort utanríkisþjónustan er skipuð fleiri eða færri mönnum og stöðum en er í dag. Þjónusta þessi er 10–15 ára gömul og því kornung. Eru að koma fram í henni ýmis vandamál, sem verður að leysa. Eitt þeirra er það, hvernig við getum tryggt, að fulltrúar okkar erlendis hafi nægilegt samband við heimalandið, að þeir fylgist nægilega vel með hér heima, og einnig, að fjölskyldur þeirra hafi það mikið samband við heimalandið, að ríkt geti ómengaður íslenzkur andi á heimilum þeirra. Mér er kunnugt um, að þetta er þegar orðið nokkurt vandamál, því að ferðalög eru dýr. Mér er líka kunnugt um, að Ísland muni vera eina landið, sem til þekkist í þessum hluta heims, sem ekki hefur það fyrir fasta reglu, ekki aðeins að tryggja sínum utanríkisþjónum, að þeir geti komið heim nægilega oft, heldur í flestum tilfellum að fyrirskipa þeim að gera það. Mér er líka kunnugt um, að alþjóðlegar stofnanir hafa margar hverjar fyrirskipað starfsmönnum sínum, að þeir verði að fara heim með vissu millibili, vegna þess, eins og einn maður orðaði það við mig, að þessar stofnanir vilja ekki hafa í þjónustu sinni þjóðlaus viðrini, eins og menn geta orðið, ef þeir dveljast með fjölskyldum sínum langdvölum að heiman. Þetta er ástæðan fyrir því, að ég hef hreyft þessu máli. Ég hef sett skilyrði í þessa till. eða þessa heimild, sem mundi hafa það í för með sér, að utanrrn. gæti haft nokkurn hemil á þessu, þannig að útgjöld hrúguðust ekki upp og allir starfsmenn þjónustunnar kæmu heim á fyrsta ári. Það væri hægt að byrja í smáum stíl og þreifa sig áfram, unz utanrrn. sér, hver þörf er til að leysa þetta mál. Ég vil nefna hér annað svipað vandamál, sem ekki er þessari till. viðkomandi, en kemur til lausnar mjög fljótlega. Það eru börn þessa fólks. Við megum ekki með okkar utanríkisþjónustu dæma börn þeirra manna, sem þar vinna, til þess að verða útlendingar. Þess vegna verðum við einhvern veginn að sjá fyrir því, að það fólk, sem árum saman dvelst í öðrum löndum að starfi fyrir íslenzka ríkið, geti forðazt þetta, t.d. með því að hjálpa því til að senda börn sín hingað heim til skólasetu. Ég vænti þess, að þm. skilji það, að hér er í raun og veru um þjóðernismál að ræða, sjálfsagt mál, til þess að þessi utanríkisþjónusta, sem ýmsum þykir nú vera stór og dýr, geti fullnægt því hlutverki fyrir okkur, sem hún á að gera.



Herra forseti. Ég mun ekki verða langorður, en ég sá ástæðu til þess að segja nokkur orð í tilefni af því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan í sambandi við lánstilboð frá Vestur-Þýzkalandi, sem fyrir lá, áður en fyrrv. ríkisstj. fór frá völdum. Það er ekki rétt, sem hæstv. ráðh. vildi láta í skína, að ég hefði verið með einhverjar aðdróttanir í garð stjórnar Vestur-Þýzkalands um það, að hún hefði viljað setja einhver óvenjuleg skilyrði fyrir þessari lánveitingu hingað. Það er á engan hátt rétt. En ég staðhæfði það, sem hæstv. fjmrh. er nú þegar ljóst, þótt hann vilji ekki við það kannast, að þetta lánstilboð var fyrir hendi, en af einhverjum ástæðum hefur núv. hæstv. ríkisstj. ekki tekið þetta lán eða fengið þetta lán, hverjar sem þær ástæður kunna að vera. Ég benti á, að það mætti vera, að Íslendingar hefðu ekki aukið traust sitt á erlendum vettvangi með þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur eða boðaði í utanríkismálum og atvinnu- og fjármálum. Og Vestur-Þjóðverjar eru það miklir fjármálamenn, að þeir kynna sér stefnu þess ríkis í atvinnu- og fjármálum, sem væntanlegt er að lána. Það er áreiðanlegt, að heimurinn, a.m.k. hinn vestræni heimur, fylgist með því, sem er að gerast á Íslandi, þótt þetta ríki sé fámennt og lítið, og stefna núverandi hæstv. ríkisstj. í fjármálum og atvinnumálum hefur áreiðanlega veikt traust okkar út á við, og það eitt út af fyrir sig gæti verið þess valdandi, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengið þetta þýzka lán. Ég sagði einnig, að það gæti verið, - ég sagði ekki, að það hafi verið, - að það hefði haft einhver áhrif, hvernig ríkisstj. var samansett og hvernig stefnu hún boðaði í utanríkismálum, um leið og hún var sett á laggirnar. Það er ástæðulaust að vera að karpa við hæstv. fjmrh. um það, hvort þetta lánstilboð hafi legið fyrir. Skjöl, skeyti og önnur gögn eru til sannindamerkis um þetta, og það er beinlínis óskynsamlegt fyrir hæstv. fjmrh. að vera að reyna að þræta fyrir það, sem hægt er að sanna með vottfestum skjölum og skeytum. Læt ég svo útrætt um það, sérstaklega vegna þess, að ég vil vera stuttorður, þegar svo er liðið á nóttu. En hv. form. fjvn. gaf mér tilefni til þess að segja örlítið við hann. Hann var að tala um, hv. formaður, barnaskóla í mínu kjördæmi, og tilkynnti, sem rétt er, að upphafleg kostnaðaráætlun við þennan skóla hafi verið 1.5 millj. kr. Ég veit ekki, hvenær þessi upphaflega kostnaðaráætlun var gerð, en hitt er augljóst á skýrslum frá skólaeftirliti ríkisins, að hin nýja kostnaðaráætlun hefur hækkað um 2.1 millj., þannig að kostnaðaráætlun þessa skóla nú, eins og liggur fyrir í skjölunum, er 3.6 millj., en ekki 1.5 millj. Að nokkru leyti mun þetta stafa af því, að hin fyrri áætlun er gömul. Í öðru lagi mun það stafa af því, að upphaflega ætluðu aðeins 2 hreppar að vera saman um þennan skóla, en niðurstaðan varð sú, að hrepparnir urðu 3. Nú gerðu sveitarstjórnir eða skólanefndir þessara hreppa ráð fyrir því, þegar hafizt var handa um byggingu skóla, að þeir fengju þann styrk, sem ákveðinn er samkvæmt skólalöggjöfinni, vegna þess að allt, sem hefur verið gert í sambandi við skólann, hefur verið gert í samráði við stjórnarvöldin, í samráði við menntmrh., í samráði við fræðslumálastjóra og í samráði við skólaeftirlitið. Það er áreiðanlegt, enda þótt þessar áætlanir séu svo einkennilegar sem raun ber vitni, að það er ekki ástæða til þess að saka skólanefndirnar um það. Ég veit ekki, hvort fyrsta áætlunin hefur verið gerð í tíð stjórnar Steingríms Steinþórssonar eða í tíð síðustu ríkisstjórnar, en ég hygg, að seinni áætlunin hafi verið gerð á þessu ári eða seint á því síðasta. Byrjað var á þessari byggingu á s.l. vori með leyfi allra þeirra stjórnarvalda, sem þessi mál snerta. Ég vænti þess því, að styrkur til byggingarinnar miðist við hina raunverulegu kostnaðaráætlun, 3.6 millj., en ekki við hina upphaflegu og gömlu áætlun, 1.5 millj., sem miðaðist við allt aðra byggingu og allt annað hús, en hefur verið byrjað að byggja og nú þegar er komið undir þak. Ég er hv. form. fjvn. þakklátur fyrir að minnast á þetta mál hér, enda þótt ég geti nú ekki séð, hvaða erindi þetta mál átti í sambandi við hans ræðu og það, sem hann var að tala um, því að það var út í hött. En eigi að síður er ég honum þakklátur fyrir að hafa komið þessu máli á dagskrá nú inn í umr., enda þótt ég hafi ætlað að geyma það til 3. umr. Hv. form. fjvn. var að tala um það hér áðan, að við sjálfstæðismenn, stjórnarandstaðan, kæmum ekki með bjargráðatill. til lausnar þeim vanda, sem Alþ. horfir nú upp á, í sambandi við fjármálin og atvinnumálin. Það er nú svo komið, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hrópa til stjórnarandstöðunnar og segja: Komið með bjargráðatillögur. - En hvað eru margar vikur síðan við sáum í stjórnarblöðunum yfirlýsingar með feitu letri um það, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir ætluðu að koma með tillögur í þessum málum og ekki hafa samráð við Sjálfstfl.? En það er áreiðanlegt, að það mun ekki á okkur sjálfstæðismönnum standa, þegar hæstv. ríkisstj. eða stjórnarflokkar senda út neyðarkallið til bjargar þeim, og við munum koma með till., þegar á daginn kemur, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir vilja leysa þessi mál í samráði við okkur og með aðstoð okkar. En þeir hafa lýst því fyrir skömmu, að þeir ætluðu ekki að hafa samráð við stjórnarandstöðuna. Það kemur sennilega greinilegar í ljós næstu daga, hvort skilja ber það, sem hv. form. fjvn. sagði hér áðan, sem neyðarkall og beiðni til stjórnarandstöðunnar um að koma með bjargráð og úrræði, af því að hæstv. ríkisstj. hafi gefizt upp. Hv. form. fjvn. sagði, að Sósfl. hefði komið með till., þegar hann var í stjórnarandstöðu. En ég held, að hv. form. fjvn. hefði ekki átt að minnast á þessar till., því að till. voru ekki raunhæfar. Eða hvers vegna hafa sósíalistar nú, þegar þeir hafa aðstöðu til, ekki reynt að framkvæma þær till., t.d. að skattleggja bankana, eins og var þeirra bjargráð í stjórnarandstöðunni, t.d. að skattleggja olíufélögin, sem var þeirra bjargráð, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu? Í stað þess að skattleggja olíufélögin hafa þeir og núverandi hæstv. ríkisstj, búið miklu betur að olíufélögunum, en áður var í tíð fyrrv. ríkisstj., þannig að olíufélögin hafa nú aðstöðu til þess að reka sín fyrirtæki jafnvel með hagnaði eða án þess að tapa. En í tíð fyrrv. ríkisstj., síðustu tvö árin a.m.k., var það sýnt og sannað, að þau töpuðu, vegna þess að þau fengu ekki að hækka verðlagið á olíunni eins og þau töldu nauðsynlegt vera. Ég lofaði því að vera stuttorður, og það vil ég efna. En ég vil segja það, áður en ég lýk máli mínu, að ég hefði getað unnt hv. þm. Hafnf. þess og hæstv. forseta Sþ., að hann hefði látið það vera að afsaka meðferð fjárlaganna að þessu sinni, vegna þess að það er óafsakanlegt, hvernig meðferðin á þessu máli er. Ég fullyrði, að þótt hv. þm. Hafnf. hafi sagt, að þetta væri ekkert óvenjulegt, þá er það í fyrsta sinni, sem meðferð fjárl. er á þann hátt, sem nú gerist. Eða hvenær hefur slíku stórmáli verið flaustrað af eins og nú á að gera? Og hvenær hafa hv. þm. séð framan í 120 millj. kr. greiðsluhalla eða allt að því, þegar fjárl. hafa verið komin á lokastigið? Og hvenær áður hafa Íslendingar átt svo úrræðalausa ríkisstj., að hún hefur ekki á síðasta stigi við afgreiðslu fjárl. getað látið þm. vita, hvernig eigi að afla tekna til þess að afgreiðsla fjárlaganna verði greiðsluhallalaus? Það hefur alltaf verið gert undanfarin ár og aldrei komið til mála annað, en afla tekna á móti gjöldunum, en nú virðist svo vera, þar sem hæstv. fjmrh. hefur ekki á móti því mælt, að meiningin sé að blekkja alþjóð, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarlið ætli einnig að blekkja sig með því að taka þann liðinn, sem á að verja til dýrtíðarráðstafana, út úr frv., leggja hann til hliðar og afla teknanna eftir bæjarstjórnarkosningarnar í febrúarmánuði, gera það til þess að skattlagningin eða gengislækkunin, hvort sem það verður nú, komi ekki í ljós fyrr, en að kosningum loknum. Hv. stjórnarliðar treysta ekki betur en svo, á kosningalagafrv., sem þeir hafa borið hér fram til þess að torvelda kosningarnar, að þeir telja, að það þurfi líka til að koma að fresta þessum óvinsælu aðgerðum, sem eru skattlagning eða gengislækkun, sem eiga að koma síðar í vetur.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, sem hér hefur verið margsagt og staðfest af hv. þm., er setið hafa áratugi á þingi, að afgreiðsla fjárlaganna er nú með meira flaustri, en áður hefur þekkzt. Hv. frsm. meiri hl. fjvn., 2. landsk. þm., staðfesti þetta einnig, en það varð ekki á honum skilið annað, en hann kynni vel við þetta. Hann nefndi að vísu ekki beint, af hverju það væri, en e.t.v. er það af því, að honum finnst eðlilegt, að hér sé tekið upp svipað fyrirkomulag og talið er að sé austan tjalds, það lýðræði, sem er í því fólgið, að ríkisstj. ákveður skipun mála, en liðsmenn hlýða síðan möglunarlaust.  þar, segir hann, nei. Hún er búin að lofa að gera einhverjar till. hér, þó að það standi nú eitthvað í henni enn þá. Ég verð líka að hryggja hæstv. fjmrh. með því, að ég mun ekki hvísla að honum lausnarorðinu, sem leysi hann úr þeim álögum, sem hann hefur yfir sig leitt. Hitt getur satt verið, sem á honum mátti heyra, að lausnarinnar sé helzt að vænta frá sjálfstæðismönnum. Það væri a.m.k. ekki í fyrsta sinn, sem hann hefur verið feginn að leita þangað til bjargar. Hæstv. ráðherra staðfesti það einnig, að hv. þm. stjórnarflokkanna vissu ekki meira um undirbúning fjárlfrv., en stjórnarandstæðingar og væru því jafn varbúnir að gera brtt. við fjárl. Hann vísaði okkur á embættismenn ríkisins um upplýsingar. Sjálfur hefur hann margsinnis verið ófáanlegur til að gefa þær upplýsingar, sem um hefur verið beðið. En gallinn er bara sá, að embættismennirnir vita ekki, hvar þeir standa, á meðan þeir hafa ekki fengið tækifæri til að ræða áætlanir sínar við hv. fjvn. Af þessu leiðir, að nú eru till. embættismannanna nánast frumdrög að till. eða jafnvel óskalistar, án þess að þeim hafi gefizt kostur á að ræða þær við fjvn. á svipaðan hátt og verið hefur á undanförnum árum. Eins er um svokallaða óskalista, er hv. alþm. hafa lagt fram. Þar hefur verið meira flaustur og handahóf á, en venja er til. Þegar svona er í pottinn búið, er ekki undarlegt, þótt erfitt sé fyrir fjvn. að afgreiða fjárl. frá sér á miklu skemmri tíma, en hún áður hefur haft til þess að athuga þessi mál. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta, en snúa mér að því að minna á nokkur atriði, sem ég tel að leiðrétta þurfi í frv. og till. hv. fjvn., en geymi mér rétt til að bera fram um það brtt. við 3. umr. fjárlaganna. Það er þá 13. gr., 4. liður. Ég tel, að það þurfi að bæta við til stækkunar flugvellínum á Skipeyri við Ísafjörð 1 millj. kr. Það er að vísu komin fram hér á Alþingi till. til þál. um flugsamgöngur Vestfjarða. Ég var því miður ekki viðstaddur, þegar sú till. var hér til umr., var þá fjarverandi úr bænum. En ég hef lesið þær umr., sem hér fóru þá fram, og af þeim virðist sem þessi mál séu skemmra á veg komin, en þau raunverulega eru. Það hefur raunverulega verið miklu meira um þessi mál hugsað og miklu meira að þeim starfað, en þar kemur fram eða í þessari till., sem hv. þm. Barð. og hv. þm. V-Ísf. lögðu hér fram til þál. Til sanninda um það vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér till., sem samþ. var með öllum greiddum atkv. á fjórðungsþingi Vestfirðinga nú í haust: „Fjórðungsþingið skorar eindregið á flugmálastjórnina að hefja hið allra fyrsta flugvallargerð á Skipeyri við Skutulsfjörð. Enn fremur skorar þingið á flugmálastjórnina að láta fara fram rannsókn á flugvallarstæðum viðar á Vestfjörðum, eftir því sem henta þykir, til að tryggja viðunandi flugsamgöngur. Flugfélag Íslands, sem annast flugsamgöngur til Vestfjarða, hefur til þess tvær gamlar sjóflugvélar. Telur það ekki fært að kaupa nýjar sjóflugvélar. Þess vegna er brýn nauðsyn til þess að hraða flugvallargerð til þess að tryggja bættar loftsamgöngur við Vestfirði.“ Þessi till. var, eins og ég sagði áðan, samþ. í einu hljóði af fulltrúum Vestfirðinga á þessu fjórðungsþingi, en þar voru saman komnir fulltrúar úr öllum sýslunum á Vestfjörðum. Þetta mál hefur verið athugað nokkuð á undanförnum árum. Það er öllum ljóst, sem hafa þurft að notast við þessar flugsamgöngur, sem verið hafa til Vestfjarða, að flugvélarnar eru orðnar gamlar og úr sér gengnar. Þar að auki má geta þess, að þegar þessi till. var samþ. í sumar eða haust á fjórðungsþingi Vestfirðinga, var ekki annað vitað eða þá var a.m.k. von um það, að tvær flugvélar væru til umráða til þessa flugs. En þó er raunin sú, að allt s.l. ár hefur flugvélin ekki verið nema ein. Það var talið, að hin flugvélin, sem Flugfélagið á af svipaðri gerð, væri í viðgerð og mundi brátt koma í brúk, en árangur hefur ekki orðið af því, hvort sem það hefur verið nauðsynlegt að taka hluti úr henni í varahluti í þá, sem verið hefur í gangi. En árangurinn hefur sem sagt orðið sá, að flugvélin, sem notuð hefur verið til þess að halda uppi flugsamgöngum við Vestfirði, hefur aðeins verið ein allt s.l. ár, og það eru engar horfur á því, að úr því rætist. Þar að auki er sú flugvél orðin gömul og úr sér gengin, eins og hér hefur komið fram, og er þetta því algerlega óviðunandi til frambúðar. Og satt að segja er ekki vitað, hvenær það getur að borið, að ekki verði hægt lengur að halda þessari vél við, og falla þá flugsamgöngur til Vestfjarða niður í því formi, sem þær eru nú. En þessi flugleið til Vestfjarða, sérstaklega til Ísafjarðar, er ein mikilvægasta og fjölfarnasta flugleið hér á landi. Það munu vera flugleiðirnar til Akureyrar, Egilsstaða og Vestmannaeyja, sem eru fjölfarnari eða meira notaðar, en þar næst kemur Ísafjörður. Flugvöllurinn, sem nú er á Ísafirði, er nýbyggður, en hann er svo lítill enn, að þar geta aðeins lent litlar flugvélar, sem allsendis eru ófullnægjandi til þess að anna þeim miklu farþega- og flutningaþörfum, sem hafa sýnt sig að vera á þessari leið. Á undanförnum árum hefur verið að sumarlagi a.m.k. ein ferð daglega til Ísafjarðar, og oft hefur það ekki nægt og ferðirnar hafa þurft að vera tvær með þeim flugvélakosti, sem verið hefur, en það eru allstórar flugvélar, taka í kringum 20 farþega og allmikið af farangri. Er því augljóst, að með þeim flugvélakosti, sem getur lent á þeim flugvelli, sem nú er fyrir hendi á Skipeyri við Ísafjörð, er ekki nokkur leið að anna þeim flutningum. Stærsta vél, sem þar hefur lent enn, tekur ekki nema þrjá farþega. Það hefur því á undanförnum árum farið fram veruleg athugun á því, hvað hægt væri að gera til úrbóta á þessum stað, því að bæði Flugfélagi Íslands og þeim, sem þar búa í kring, hefur verið það ljóst, að þetta gæti ekki verið til frambúðar, þessi lausn, sem verið hefur núna undanfarið, að halda uppi þessum flugsamgöngum með sjóflugvélum. Og það hefur verið unnið allmikið að því að finna þar heppilegan stað til flugvallargerðar, sem hægt væri að gera á flugvöll, er fullnægði þeim kröfum, sem þarf fyrir farþegaflug með svo stórum flugvélum sem nauðsyn er til að nota á þessari leið. Það kom fram sú hugmynd að gera þarna flugvöll á rifi, sem liggur meðfram eyrinni, sem kaupstaðurinn stendur á, og leizt sérfræðingum flugmálastjórnarinnar og flugmönnum, sem þarna voru vanir að fljúga, mjög vel á staðinn. Það kom að vísu í ljós, þegar verkfræðileg athugun fór fram, að þarna mundi verða alldýrt að gera nægilega langan flugvöll. Það hefði að vísu verið mun ódýrara, ef sú leið hefði verið farin, sem stungið var upp á í sambandi við dýpkun innsiglingarinnar til Ísafjarðar, að nota uppmoksturinn að nokkru til þess að fylla þarna á rifinu. Þá hefði sennilega fengizt í kringum þriðjungur af þeirri fyllingu, sem þarna þurfti til þess að gera 1.200 m langan flugvöll. En því miður var það nú ekki tiltækilegt. Það skip, sem fengið var til þess að annast uppmoksturinn, eða þau tæki, skip og prammar, sem til þess var notað, gat ekki komið því við að skila uppmokstrinum á þennan stað, og varð því að fleygja sem því svarar einum þriðjungi af því, sem þurft hefði þarna til uppfyllingar, út á haf eða út á dýpið. En þetta hefði verulega breytt máli til lækkunar kostnaðar, ef þarna hefði fengizt fyrir lítið þriðjungur af fyllingunni, sem þurfti til þess að gera flugvöll á þessum stað. En það kom sem sagt í ljós, að með því að gera ráð fyrir, að fylling væri jafndýr og reynzt hefur í uppfyllingum, sem gerðar hafa verið fyrir hafnirnar, mundi þessi flugvöllur kosta yfir 20 millj. kr. þarna á rifinu, en væri að vísu ákjósanlegur frá flugtæknilegu sjónarmiði. Það þótti ekki líklegt, að unnt mundi að fá fjárframlög til þess að gera svona mikið átak þarna á næstu árum, og var því farið að líta betur í kringum sig til þess að vita, hvort ekki væri tiltækilegt að gera a.m.k. viðunandi flugvöll á Ísafirði eða við Ísafjörð með minni kostnaði. Og það hefur líka komið í ljós, að það er hægt. Flugmálastjórnin hefur í sumar og haust látið vinna að undirbúningi þess máls, og það liggja þegar fyrir tillöguuppdrættir Ólafs Pálssonar, verkfræðings flugmálastjórnarinnar, af flugvelli á þessum stað, og ég veit ekki betur, en flugmálastjórnin hafi í till. sínum til hv. fjvn. lagt til, að 1 millj. kr. væri varið til byrjunarframkvæmda á þessum stað. Það hefur líka í sumar farið fram tilraunaflug á þennan stað, tilraun með flugtak og lendingu á staðnum, bæði með Katalínuflugvél, eins og þeirri, sem notuð er til þess að fljúga til Ísafjarðar venjulega núna, og lenda á sjónum þar, en lendir hér á flugvellinum, og einnig með Douglasvélum, eins og mest eru notaðar hér annars í innanlandsfluginu. Þessar tilraunir hafa leitt í ljós, að þarna muni vera hægt að fá nothæfan flugvöll. Það kom fram hér í umr. áður í kvöld, - ég held, að það hafi verið hv. 1. þm. Rang., sem gat nokkuð um strandferðirnar í sambandi við samgöngumál og gagnrýndi nokkuð, hvernig þeim væri hagað. Það er svo um samgöngur til Ísafjarðar, að Ísafjörður mun vera verr settur, en flestir aðrir kaupstaðir á landinu um samgöngur. Það er, eins og allir vita, enginn vegur á landi, sem tengir saman veginn í kringum Ísafjörð og aðalþjóða vegakerfi landsins, eins og kom fram hjá hv. þm. N-Ísf. í hans ræðu hér áðan, og virðist vera alllangt í land með, að það samband náist. Það eru því engar samgöngur á landi. Að vísu er að sumrinu fær vegur yfir Þorskafjarðarheiði í Ísafjarðardjúp, en verður síðan að nota ferju þaðan til Ísafjarðar, og það er meira að segja alllangt, sem þarf að fara á ferju. Ef farið er að Arngerðareyri, tekur ferðin í kringum 3 klukkutíma. Það er álíka löng vegalengd og héðan úr Reykjavík og upp í Borgarnes, svo að það er skiljanlegt, að það sé nokkuð löng ferjuleið. Nokkru skemmra er, ef farið er að Melgraseyri, en samt er það svo, að alltaf tekur það á þriðja klukkutíma á ferjunni, og auk þess er ekki aðalstarf ferjunnar að ferja bíla og farþega, sem þurfa að komast landveg suður eða annað út á land, heldur er hún einnig í mjólkurflutningum til Ísafjarðar og vöruflutningum um Djúpið, og það tekur því oft miklu lengri tíma að komast tiI lands, ef svo mætti segja, frá Ísafirði í samband við þjóðvegakerfi landsins fyrir þá, sem þurfa að fara hingað suður. Ég held, að það sé ekki rangt með farið hjá mér, að nú, þegar við hv. þm. V-Ísf. komum til þings, höfðum við verið nærri sjö tíma á ferjunni, áður en við komumst ái þjóðveginn, sem er í sambandi hingað, svo að við kæmumst til Reykjavíkur. Þannig er sem sagt ástatt með samgöngur á landi. Með samgöngur á sjó kynni einhver að ætla, að þær væru betri, en var hér áður fyrr. Ég er nú búinn að vera þarna á Ísafirði í aldarfjórðung, og samgöngur á sjó eru miklu verri nú fyrir farþega, sem þurfa að fara til eða frá Ísafirði, heldur en þær voru fyrir aldarfjórðungi. Þá voru sem næst tvær ferðir í viku, allgóðra farþegaskipa, og venjulega bein leið frá Ísafirði til Reykjavíkur eða Reykjavík til Ísafjarðar. Ferðin tók ekki nema í kringum fjóra klukkutíma. En nú er það svo, að þegar ferðir eru með Ríkisskip, Esju eða Heklunni, þá tekur ferðin venjulega í kringum 36 klst. skemmst, vegna þess að viðkomustaðir eru nú miklu fleiri, en þá var og jafnt sumar og vetur, þó að fært sé á milli fjarðanna á bílum að sumrinu, enda er að sumrinu stundum hægt að nota sér það að fara í land, eftir að komið er til Þingeyrar, og fara þá landleiðina til Ísafjarðar. Vegna þessa, hvað ástandið í samgöngumálunum er slæmt við Ísafjörð, er nauðsynin á því, að ekki kippi verulega úr flugsamgöngunum, miklu meiri, en við flesta aðra staði hér á landinu, og þess vegna vildi ég mega vænta þess, að hv. fjvn. taki til athugunar þessa till. mína, sem liggur þar fyrir á óskalista, sem ég lagði inn til nefndarinnar, og vildi sömuleiðis mega vænta fyrirgreiðslu þm. um að fá hana samþ. Þá hafði ég hugsað mér að flytja brtt. við 3. umr. við 13. gr. A. IX, til steyptra og malbikaðra vega í kaupstöðum og verzlunarstöðum af bifreiðaskatti, sem er og nú hefur verið um mörg undanfarin ár 100 þús. kr., en breytist í 1 millj. kr. Þegar bifreiðaskatturinn var settur á, - ég hygg, að það hafi verið 1934, - var, ef ég man rétt, lagt til, að allverulegur hluti hans gengi til malbikunar vega eða til að steypa vegi í kaupstöðum og verzlunarstöðum. En síðar var þetta numið úr lögum, og í stað þeirrar upphæðar, sem var ákveðin upphæð af lítra, sem átti að ganga til þessa, hefur á fjárlögum mörg undanfarin ár aðeins staðið 100 þús. kr. Það kann að vera, að fyrst eftir að lögin voru sett um bifreiðaskattinn, hafi kaupstaðirnir ekki notað sér þetta. Þá var fjárhagsástand kaupstaðanna mjög erfitt, og þeir gátu ekki lagt í malbikun vega eða lagt í það að steypa þá, sem er mjög dýrt. Auk þess var þá bifreiðaumferð ekki neitt í líkingu við það, sem hún er nú, og málið því ekki eins aðkallandi. Bifreiðaeign landsmanna hefur, eins og við vitum, farið stórkostlega vaxandi á undanförnum árum, og vegirnir, sem áður gátu haldizt sæmilegir, með því að þeir væru heflaðir stöðugt og litið eftir þeim, standast ekki við, við þá auknu umferð, sem nú er, og verða jafnótt holóttir og illfærir, auk þess óþolandi ryk, sem verður af þeim, ef þurrviðri er. Ég veit, að það er þannig hjá okkur á Ísafirði a.m.k., að ef þurrkar ganga, þá er mold eða sandrykið jafnhátt húsunum, eins og blindbylur væri. Og það er hjá okkur alveg óhjákvæmilegt að ráðast í að malbika eða steypa göturnar hið allra fyrsta. Sama máli hygg ég að gegni í flestum stærri kaupstöðum landsins, þar sem bílaeign kaupstaðarbúa hefur vaxið verulega á undanförnum árum, og virðist mér því eðlilegt og mjög hóflegt að hækka þennan lið, sem hefur verið mörg undanfarin ár 100 þús. kr., í eina milljón kr. Það er miklu lægri upphæð, en upphaflega var ætlazt til, þegar bifreiðaskatturinn var settur, að til þessa gengi. Ég hygg, að það mundi ekki vera undir 2 millj. kr., ef sömu reglum væri fylgt eins og þá var, og jafnvel hærri upphæð, sem til þessa gengi. Og raunar mundi ekki veita af þeirri upphæð, til þess að vel væri fyrir séð, því að ég veit, að kaupstaðirnir hljóta hver af öðrum að þurfa að byrja á malbikun gatnanna hjá sér núna alveg á næstunni. Sumir hafa þegar byrjað. Hafnarfjörður og Keflavík eru þegar byrjuð. Hafnfirðingar hafa steypt nokkurn hluta af þeim götum, sem mest umferð er um. Vestmanneyingar eru einnig byrjaðir að malbika hjá sér göturnar, Siglfirðingar hafa að nokkru leyti steypt hjá sér göturnar. Á Akureyri mun þetta eitthvað byrjað líka, og þetta hlýtur að verða í vaxandi mæli á næstu árum, og það er ekki óeðlilegt, að kaupstaðirnir, sem eru mjög illa settir flestir fjárhagslega, fái þarna nokkurn hluta af bifreiðaskattinum og meiri hluta, en þeir hafa fengið undanfarin ár til þess að mæta þessum auknu kröfum, enda mjög eðlilegt, eins og upphaflega var gert ráð fyrir, að nokkur hluti bifreiðaskattsins falli til vegabóta í kaupstöðunum, þar sem langmest umferð bifreiðanna mun vera. Þá mun ég einnig við 3. umr. bera fram till. um, að 13. liður A. XI hækki nokkuð. Það er styrkur til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum. Sá liður er nú 75 þús. kr. Mér hefur dottið í hug að leggja til, að hann hækkaði í 100 þús. kr. Það er eitt sérstakt gistihús, sem ég hef þar í huga. Það er gistihúsið Bjarkarlundur í Reykhólasveit. Það er mjög mikilsvert gistihús fyrir samgöngurnar við Vestfirði. Leiðin liggur nú um Þorskafjarðarheiði, sem er skammt frá gistihúsinu, og það er eina gistihúsið, sem er þar í námunda við langan og erfiðan fjallveg. Þetta gistihús gengur mjög vel um hásumarið, en strax og fer að hausta, telja þeir, sem hafa rekið gistihúsið, ekki borga sig að halda því opnu. Því var í haust komið í kring, að gistihúsið væri opið nokkru lengur, en gistihússhaldararnir höfðu ætlað sér. Sýslufélögin þarna í nágrenninu og Ísafjarðarkaupstaður bundust samtökum um að styrkja gistihúsið nokkuð, til þess að það gæti haldið lengur opnu, en til stóð. En það er auðskilið, að það er mikilsvert, þar sem það liggur svona nálægt þessari fjallaleið yfir Þorskafjarðarheiði, sem er því miður, þó að hún sé vel fær og geti verið ágæt að sumrinu, þá er verulegur hluti leiðarinnar þannig, að það er aðeins ruddur vegur, sem mjög fljótlega getur teppzt, ef eitthvað snjóar. Ég hef nokkuð oft farið þessa leið undanfarin haust, og það hefur stundum komið fyrir, að þurft hafi að snúa við. Ég hef nú farið í venjulegum fólksbíl, og það hefur komið fyrir, að ég hef komizt á bílnum og þeir, sem mér hafa verið samferða, utan við veginn, þó að ófært væri á sjálfum veginum. En það er skiljanlegt, þegar svo er ástatt, að ekki má mikið út af bera, og því mikilsvert, að menn þurfi ekki að leggja þar á tæpasta vað, en geti átt vísa gistingu í námunda við heiðina. Það hefur að vísu bætt verulega úr þeirri hættu, sem er því samfara að vera þarna á ferðinni að haustlagi, að vegamálaskrifstofan hefur sett þarna upp mjög myndarlegt og gott sæluhús á miðri heiðinni, en þar sem heiðin er upp undir 50 km á lengd, er það alllangur vegur samt, sem þarna er í algerri óbyggð, og ég veit, að allir þeir, sem eiga þarna leið um að haustlagi, leggja mikið upp úr því, að þarna geti verið opið fram eftir haustinu, á meðan vegurinn er fær. Sá áhugi, sem sýslufélögin þarna og Ísafjarðarkaupstaður sýndu í haust, er þau lögðu fram fé, til þess að gistihúsið gæti verið opið, ber líka vott um þörfina. Ég ætla svo ekki, af því að svona er orðið áliðið nætur, að tefja þessar umr. frekar.



Herra forseti. Þótt hér séu ekki eldhúsdagsumræður, gefur stjórnarstefna sú, sem birtist í framlagningu þessa frv. hér og meðferð þess, ærið tilefni til gagnrýni, og það er skylda stjórnarandstöðunnar að gagnrýna athafnir ríkisstj. og engin ástæða til, hvorki fyrir hv. þm. Hafnf. (EmJ) né aðra hv. þm. stjórnarflokkanna að mælast undan þeirri gagnrýni. Meðferð þessa fjárlagafrv. er einn aðalþátturinn í þeim sjónhverfingaleik, sem hæstv. ríkisstj. sýnir íslenzku þjóðinni um þessar mundir. Leikur þessi var upphaflega settur á svið með misbeitingu kosningalaga og loforðum um, að engin hlutverk yrðu fengin fulltrúum þess flokks, sem ógnar nú lýðræðinu hvarvetna í heiminum, enn fremur með loforðum um verðstöðvun og varnarleysi í landinu, svo að nokkuð sé nefnt. Fólk, sem í sakleysi sínu trúði orðum hv. núverandi stjórnarflokka, var því að kjósa yfir sig allt annað, en það hélt. Fulltrúar þess flokks, sem nú ógnar frelsinu og lýðræðinu í veröldinni, gegna því mikilvæga hlutverki innan hæstv. ríkisstj. að hreinsa samráðh. sína af því óorði, sem á hæstv. ríkisstj. hefur komizt meðal annarra Atlantshafsbandalagsþjóða. Þessum tilgangi hyggjast þeir m.a. ná með bréfaskiptum um varnarmálin, sem áttu sér stað fyrir nokkru og sýna skyldu opinberlega það hyldýpi skoðanamunar á utanríkismálum, sem á að ríkja innan hæstv. ríkisstj. En það gildir um varnarsamninginn eins og annað, að það er mjög vandasamt bæði að halda og sleppa. Þetta er almenningi vel ljóst, og því fyllist hann andúð á hæstv. ríkisstj., sem vílar ekki fyrir sér að tvístíga svo í þessum viðkvæmu málum, að fullkomin óvissa ríkir um, hvert stefnir. Þetta kemur óþyrmilega í ljós, ef rifjað er upp efni þessara bréfa, annars vegar og skrif stjórnarblaðanna um þau hins vegar. Í bréfunum sjálfum virðast koma fram sæmilega ljósar stefnur. Efni bréfs Alþýðubandalagsins var á þá leið, að nú skyldi ríkisstj. þegar hefja viðræður um uppsögn herverndarsamningsins með það fyrir augum, að varnarliðið hyrfi þegar úr landi. En inntakið í bréfum hinna stjórnarflokkanna tveggja var hins vegar, að það samrýmdist engan veginn öryggi Íslands, að viðræður yrðu nú teknar upp um þessi efni. S.l. sunnudag skrifuðu stjórnarblöðin athyglisverð ummæli hvert um sig um þessi bréf. Í ritstjórnargrein Þjóðviljans er stjórnarseta kommúnista þrátt fyrir útreið varnarmálanna í fyrra mjög afsökuð á þá lund, að það sé nú sem fyrr kommúnistum nauðsynlegt að sitja í ríkisstj. til að geta unnið sjálfstæðismálinu verulegt gagn, og það muni verða hér eftir sem hingað til. Ég hygg, að þessi ummæli séu nokkurn veginn rétt eftir höfð, a.m.k. er meining þeirra áreiðanlega hin sama og var í blaðinu. En ritstjórnargreininni lauk með því, að sagt var, að kommúnistum yrði nú áreiðanlega nauðsynlegt að sitja áfram í ríkisstj. til þess að geta bjargað við sjálfstæðismálum Íslendinga. Þannig átti að vega upp á móti þeirri undrun, sem komið hefur fram meðal ýmissa saklausra kjósenda eða kannske öllu heldur fyrrverandi kjósenda þessa flokks, yfir því, að svik í svo mikilvægu máli skuli ekki hafa verið látin varða stjórnarslitum. Það þarf talsverða hreysti til, að mann hrylli ekki við þessum orðum blaðsins og hugsunum þeim, sem í verður ráðið. Hin heimspekilega síða í blaði hæstv. forsrh. og fjmrh., sem þeir kalla „Skrafað og skrifað“, að ég held, gerði einnig þessi bréfaskipti að umtalsefni með nokkuð undarlegum hætti. Útskýrt var, að viðræður um varnarmálin samrýmdust ekki öryggi Íslendinga nú og bréf kommúnista kæmi á óheppilegum tíma. Það var kannske sannleikanum öllu samkvæmara, að þetta var ekki sá hentugi tími fyrir þennan hv. stjórnarflokk til að bregðast NATO. En stjórnarblaðið Tíminn vill augljóslega gera báðum til hæfis, fylgjendum samstarfs lýðræðisþjóðanna annars vegar og hins vegar svonefndum hernámsandstæðingum, því að litlu síðar í sömu grein sagði blaðið, að þrátt fyrir þetta væri það augljóst, að þál. frá 28. marz 1956 væri enn í fullu gildi og yrði framkvæmd, bara síðar, þegar henta þætti. Þriðji þátturinn í þeim aðgerðum ríkisstj., sem vita að kjósendum þessa dagana, er frv. um frelsisskerðingu kjósendanna, eða á máli stjórnenda: frv. um friðun kjördagsins. Hv. stjórnarherrum er vafalaust hugþekkari sá friður, sem fæst með frelsisskerðingu í einræðisþjóðfélagi, en gustur frelsisins í lýðræðisþjóðfélagi. Allir þessir þættir eru settir upp með það fyrir augum að slá ryki í augu kjósendanna fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í janúarmánuði, Mikils þykir við þurfa hér í Reykjavík, höfuðvígi Sjálfstfl. í landinu. Það er auðséð, að hv. stjórnarherrar þekkja illa reykvíska kjósendur, ef þeir ætla skynsemi þeirra ekki meiri en svo, að blekkja megi þá með þeim hætti, sem ríkisstj. reynir að gera sí og æ. Nei, reykvískir kjósendur og almenningur yfirleitt vill láta segja sér sannleikann, allan og umbúðalausan. Þetta frv., sem til umr. er, og meðferð þess er nýjasta dæmi um það undarlega og óheila stjórnarfar, sem við eigum við að búa. Það er lagt fram með þrefalt meiri greiðsluhalla, en hann hefur hæstur verið áður, tekið síðan til 2. umr. af mikilli skyndingu með 12 millj. kr. hækkunartill. frá fjvn., en án þess að vitað sé, hverra úrræða verði leitað til að vega upp hallann. Það á sem sagt með einhverju móti að afgr. fjárl. ríkisins fyrir áramót og benda svo kjósendunum á það í janúarmánuði, hve dæmafár dugnaður fjármálaspekinga ríkisstj, sé. Um það hins vegar, hvað hæstv. ríkisstj. ætlast fyrir í febrúarmánuði, mun áreiðanlega verða þagað. Þetta frv., sem að vísu er ófullkomin mynd af fjárl. eins og þau verða, er hins vegar ömurleg mynd af fjármálastefnu hæstv. ríkisstj. Svo er mál með vexti, að ég hef með höndum daglegan rekstur einnar af þeim stofnunum, sem fjármálastefna hæstv. ríkisstj. kemur hvað harðast niður á, en þessi stofnun er eitt af mörg þúsund heimilum í landinu. Þótt fæstir skilji upp né niður í því, hvert ríkisstj. stefnir, og hjalað sé fjálglega aftur og aftur um verðstöðvunarstefnu, mun ekki finnast sú húsmóðir, sem ekki hefur orðið vör við þau lamandi áhrif, sem álögur hæstv. ríkisstj. hafa haft á fjárhag heimilanna. Við förum nú heim með léttari pyngju að loknum kaupum á heimilisnauðsynjum en var, áður en fjármálastefna ríkisstj. komst í algleyming, Ég tek undir það með öðrum hv. þm. Sjálfstfl., að það er, síður en svo af ánægju með þetta frv., sem ég flyt ekki við það brtt., heldur eru þm. Sjálfstfl. sammála um það, að á þessu stigi málsins sé ótímabær tillöguflutningur, eins og öllum málatilbúnaði er hér háttað. Ég vil taka fram um nokkur einstök atriði þessa máls, að ég tek eindregið undir ósk hv. þm. Reykjavíkur, sem hafa talað hér í dag um, að heimild verði hækkuð til framlags til útrýmingar heilsuspillandi íbúða úr 4 millj. upp í 12, og legg eindregið til, að um það verði farið eftir tilmælum bæjarstjórnar Reykjavíkur. Annars vil ég lítillega minnast hér á tvö önnur mál, sem brýn nauðsyn er á að fjárveitingavaldið sinni. Annað málið varðar frv., sem við hv. þm. Ísaf. fluttum á þinginu í fyrra, en efni þess var, að farið var fram á fjárhagslegan stuðning ríkisins til að koma á fót öryrkjaheimili fyrir fyrrverandi geð- og taugasjúklinga. Þarna var ekki gert ráð fyrir stórri stofnun, en sýnt var fram á, að hún mundi þó bæta úr brýnni þörf og um leið losa nokkuð af sjúkrarúmum, sem mikill skortur er á. Segja má, að frv. þetta hafi efnislega hlotið fylgi á þinginu í fyrra, og hlaut það góð meðmæli heilbrigðisyfirvalda. Landlæknir sagði í umsögn sinni um það, að hér væri farið fram á hóflegan stuðning til þarflegs máls og að sér væri ljúft að styðja það hið bezta. Þessu máli var vísað til ríkisstj. í þeirri von, að hún hlutaðist til um fjárveitingu á fjárl. Það hafa þó ýmsir haft takmarkað traust á ríkisstj. í því efni sem fleirum, fleiri en við sjálfstæðismenn höfðum, því að ef ég man rétt, fengum við liðsauka frá þm. stjórnarflokkanna, og aðeins munaði einu atkv. um, að felld yrði tillaga frá meiri hl. heilbr.- og félmn. um, að þessu frv. yrði vísað til ríkisstj. Hins vegar, þegar litið er til þess fylgis, sem þm. stjórnarflokkanna vildu gjarnan veita þessu máli, mátti búast við, að nú yrði tekin upp fjárveiting í þessu skyni. En svo hefur þó ekki orðið, og munum við sennilega flytja till. um það við 3. umr., ef ekkert kemur frekar um þetta frá fjvn. Hitt málið, sem um var að ræða, var um uppeldisskóla fyrir ungar stúlkur, sem ríkisvaldinu er skylt að koma á fót og starfrækja samkvæmt l. um vernd barna og ungmenna, nr. 29 frá 1947. Meðferð hæstv. ríkisstj. á þessu máli er því miður til mestu hneisu. Nauðsyn þessa máls er ótvíræð, og hafa verið gerðar um það fjöldamargar samþykktir utan þings og innan. Skortur á þeim skóla, sem hér um ræðir, háir mjög starfi þeirra, sem vinna að vernd barna og ungmenna, og veldur því, að aftur og aftur fá þeir aðilar til meðferðar mál sömu unglinganna, sem lent hafa í vandræðum hvað eftir annað, einmitt af þeim sökum, að hvergi er til staður til þess að vista þessa unglinga á. Fyrir nokkrum árum var stofnsett svipað heimili fyrir drengi, og hefur orðið af því mjög góður árangur, svo að ekki ætti það að fæla frá þessari framkvæmd, heldur mun hitt ráða hér meiru um, að eitt „útgjaldaráðuneytanna“ hefur þessi mál með höndum, og er leitt til þess að vita, að hæstv. núverandi menntmrh. skuli vera eftirbátur fyrirrennara síns í að sækja af kappi um fé til síns ráðuneytis. En eins og hv. þm. muna, veittist hæstv. fjmrh, að hv. 1, þm. Reykv. fyrir að hafa sótt af af miklu kappi um fé til síns ráðuneytis, þegar hann var menntmrh. En því verður ekki á móti mælt, að það, sem gerzt hefur í þessum málum, var framkvæmt í hans ráðherratíð, og væri vel, ef héldi áfram á þeirri braut. Ég flutti á s.l. þingi brtt. við fjárlög um fjárveitingu til þessa skóla. Sú till. var felld að viðhöfðu nafnakalli, en hins vegar var samþ. brtt. fjvn, við 22. gr. fjárl. um heimild til landkaupa í þessu skyni fyrir ríkisstj. Ég flutti fjárveitingatill. mína við 3. umr. engu að siður, taldi ekki minni nauðsyn þess, að hægt væri að hefja framkvæmdir á því landi, sem keypt yrði, ef til kæmi. En sú till. var felld og hæstv. ráðh. hafði um atkvæði sitt fyrirvara, sem var eitthvað á þá leið, að hann teldi máli þessu mjög vel borgið, þar eð nú hefði verið veitt heimild til að kaupa land í þessu skyni, og ætti það að vera nóg á þessu ári, því að þá væri sjálfsagt hægt að hefja framkvæmdir á næsta ári. En það hryggilega kom fram í þessu máli, þegar leið á árið, að aldrei hafði verið ætlunin að nota þessa heimild, heldur aðeins að kaupa sér stundarfrið. Alveg nýlega var skipuð nefnd í þetta mál, að vísu með ýmsu vel hæfu fólki, en málið hafði þegar áður verið vel undirbúið af nefnd, sem fyrrverandi menntmrh. hafði skipað. Hæstv. menntmrh. tjáði mér, að skipun þessarar n. hefði verið vegna þess, að nú ætti ef til vill að hefjast handa um fjárveitingu, og þess vegna væri nauðsynlegt, að ný n. hefði athugað málið. Þess var tæplega að vænta, að svo nýlega skipuð nefnd lyki störfum fyrir fjárlagaafgreiðslu, því að augljóslega er ætlunin að sneiða hjá fjárveitingu: Þegar ljóst var, að hverju rak, flutti ég þáltill. um málið, en hún hefur ekki komið til umr., sem kunnugt er. Það hefur sem sé verið augljóst, að það var aldrei ætlunin að nota þessa landkaupaheimild, enda hafði aldrei verið við jarðeiganda nokkuð talað, sem gefið hafði nokkrum árum áður góð orð um að láta land sitt falt í þessu skyni, en það land var jörðin Ormsstaðir í Grímsnesi, sem er nágrannajörð við Sólheima. Og nú hefur hvorki verið tekin upp aftur þessi landkaupaheimild né heldur fjárveiting verið veitt í þessu skyni. Þess vegna mun ég áskilja mér rétt til að flytja um þessi mál till. við 3. umr. fjárl., en vona þó, að hv. n. sjái sér fært að taka þessi mál upp áður. Ég mun annars ekki reifa þessi mál nánar nú að sinni, því að færi mun gefast til þess við 3. umr. Ég minnist þess, að tveir hv. þm. úr flokki hæstv. fjmrh. kvörtuðu mjög hér á þinginu ekki alls fyrir löngu um það, að uppeldismálum væri ekki nægur gaumur gefinn á Alþ. Þess væri óskandi, að þessir hv. þm. gætu haft einhver áhrif á samherja sína í þá átt, að þessum þætti uppeldismálanna yrði nú sá gaumur gefinn, að eitthvert raunhæft spor yrði stigið í þessum efnum.



Herra forseti. Það er aðeins til að svara einni fullyrðingu hv. 2. landsk, þm., frsm. meiri hl. fjvn., sem ég tek hér til máls öðru sinni. Mér þykir að vísu leitt, að hv. frsm. er horfinn af hólmi, en ætla má, að ástæða þess kunni að vera sú, ef hann ekki birtist innan skamms, sem ég nú sé að hann gerir, að hann fýsi ekki að heyra orð hans tekin til athugunar og krufin til mergjar. En hv. frsm. meiri hl. komst þannig að orði við upphaf ræðu sinnar, að flokksskrifstofa Sjálfstfl. hefði útvegað mér umboð til þess að sitja aðalfund Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var fyrir skömmu. Ég veit ekki, hvaðan hv. frsm. hefur þessar upplýsingar, en ef þær upplýsingar, sem hann hefur gefið hæstv. Alþ. um störf fjvn. á þessu þingi, eru byggðar á álíka trúverðugum grundvelli, hefur Alþ. ekki verið sýndur mikill sómi með því, að þessi hv. þm. skuli hafa verið valinn til formennsku í fjvn. og til þess að hafa á hendi framsögu fyrir fjölmennustu og ráðamestu n. Alþingis. Af því að ég er nú heldur góðgjarn maður, vil ég samt ekki halda því fram, að hv. þm. hafi sagt þetta gegn betri vitund. Það getur vel verið, að það hafi einhver drýsill hvíslað þessu í hans eyra, og það má vel vera, að hann sé svo auðtrúa maður, að hann hafi hlaupið eftir hvísli hans, og ég vil þá heldur trúa því. En sannleikurinn í málinu er auðvitað sá, að útgerðarmenn í einu kauptúna þeirra, sem eru í kjördæmi mínu, fólu mér umboð til þess að sitja þennan fund fyrir þá, eins og þeir hafa falið mér umboð til þess að annast margvísleg störf og fyrirgreiðslu, bæði fyrir byggðarlag sitt, útgerð þeirra og þá persónulega á mjög svipaðan hátt og ég geri ráð fyrir að umbjóðendur hv. 2. landsk. í Vestmannaeyjum hafi falið honum hliðstæð störf. En aðalatriði málsins er þó ekki það, að hv. frsm. fjvn. fer með rakalaust fleipur um svona litið atriði og hreinan uppspuna. Hitt er verra, að hann fer með grófa málefnalega fölsun í leiðinni. Hann heldur því fram, að það rekstrartap, sem ég nefndi hjá útgerðinni samkv. upplýsingum, sem gefnar voru á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, hafi verið miðað við það aflaleysi, eins og hv. þm. orðaði það sem verið hefur á síðustu vertíð. Ég vænti, að það fari ekkert á milli mála, að það var þetta, sem þm. sagði, og hann viðurkennir það. Ég hef hv. þm. hins vegar grunaðan um, að þetta segi hann gegn betri vitund, vegna þess að hann hefur áreiðanlega í höndunum og hefur örugglega haft greiðan aðgang að þeim skýrslum, sem lágu fyrir aðalfundi útvegsmanna, þar sem allur vafi er tekinn af um þetta atriði, og sannleikurinn í málinu er sá, að þarna var ekki miðað við aflaleysi síðustu vertíðar, heldur við meðalafla og meðalróðrafjölda undanfarinna 5 ára, þegar um var að ræða útreikning á rekstrarafkomu bátanna, og þegar um var að ræða rekstrarafkomu togaranna, var miðað við meðalafla og úthald s.l. þriggja ára, hvort tveggja reiknað út af mönnum, sem samtök útvegsmanna höfðu falið það starf sérstaklega. Það, sem ég hafði sem sagt eftir forráðamönnum útvegsmanna á aðalfundi L.Í.Ú., var þetta, að miðað við meðalafla og meðalróðrafjölda undanfarinna 5 ára, óbreytt fiskverð og opinberan stuðning við útgerðina mundi rekstrarhalli meðalbáts, þ.e. 60 tonna báts, hér í Faxaflóa verða 140 þús. kr. eða tæplega það á næstu vertíð, hins vegar mundi rekstrartap togara verða 1.1 millj. kr., miðað við óbreyttar aðstæður og meðaltalsafla og úthald s.l. 3 ár. Ef hins vegar miðað væri við 9 fyrstu mánuði þessa árs, mundi tap á togara á næsta ári nema hvorki meira né minna en 1.6 millj. kr. Það er nauðsynlegt, að þessar tölur liggi fyrir réttar og óbrjálaðar, þegar rætt er um þessi mál á hv. Alþ, í sambandi við afgreiðslu fjárl. Og ég verð að harma það, að formaður og frsm, meiri hl. fjvn. skuli leyfa sér í slíkum umr. eins og þeim, sem hér fara fram, að fara með hreinar falsanir og jafnstaðlausa stafi og hann leyfði sér í síðustu ræðu sinni hér áðan. Það, sem ég sagði um þetta, var sannleikanum einum samkvæmt. Það, sem þetta sýnir svo, benti ég einnig á í fyrri ræðu minni, að rekstrargrundvöllur er ekki fyrir hendi fyrir bátaútveginn né heldur togaraflotann. Útgerðarkostnaðurinn hefur hækkað stórkostlega, sem m.a. sprettur af því, að nauðsynjar útvegsins hafa vegna nýrra tolla og skatta frá hæstv. ríkisstj. hækkað allt upp í 38%, sem vélar og varahlutir og ýmsar aðrar nauðsynjar útgerðarinnar hafa hækkað um á þessu ári. Þetta er dapurlegur sannleikur, en engu að síður staðreynd. Það sýnir þess vegna furðulega óskammfeilni, þegar þessi kommúnistaþingmaður ætlar að halda því fram á Alþ., að það sé allt í lagi með rekstrargrundvöll sjávarútvegsins í landinu, enda þótt þessar upplýsingar liggi fyrir frá fulltrúum útvegsmanna og sjómanna. Sannleikurinn er auðvitað sá, að það var ekki á s.l. ári með 300 millj. kr. jólagjöfinni og 9.500 kr. skatti á hverja fimm manna fjölskyldu fundin nein ný og varanleg leið til lausnar á vandamálum sjávarútvegsins. Það voru bráðabirgðaúrræði af verstu tegund, sem til var gripið. Það var vaðið lengra út í verðbólgufen og styrkjastefnu. Það var það, sem gerðist. En að ætla sér að telja nokkrum manni með fullu viti trú um, að það hafi verið fundin nokkur ný og varanleg úrræði, það tekst hv. 2. landsk. þm. áreiðanlega ekki. Ég hef ekki fengið neitt svar við því frá hæstv. sjútvmrh., hvaða ráðstafanir væru í undirbúningi til þess að mæta auknum hallarekstri hjá sjávarútveginum. Ég hef heldur ekki fengið neitt svar um það, hvað liði skipasmíðasamningum hæstv. sjútvmrh., sem hann fyrir hálfum öðrum mánuði sagði að væru að hefjast, enda þótt engin lán hefðu fengizt. Eina svarið, sem ég og hv. Alþ. fær frá hæstv. sjútvmrh, í þessum efnum, er það, að hann hverfur og skilur þá eftir ekki trúverðugri málsvara fyrir sig, en hv. 2. landsk. þm. hefur reynzt að vera, sem gengur hér fram með rakalausar blekkingar, vitandi það, að fyrir liggja gögn um sannleikann í málinu. Það fást ekki svör við mörgu af því, sem hv. þm. hafa spurt hæstv. ríkisstj. um hér í dag og í kvöld. Það fást ekki svör vegna þess, að frammi fyrir Alþ. stendur nú ráðþrota ríkisstj., sem lofaði miklu, en hefur efnt lítið, ákaflega lítið. Það sætir þess vegna engri furðu, að þótt frestað hafi verið útvarps-eldhúsumræðum, komi fram mikil gagnrýni á slíka ríkisstj. En verst er, að hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa manndóm til þess að taka þessari gagnrýni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða frv. þetta almennt, enda hefur það þegar verið rætt allrækilega. Það er ekki árennilegt að gera brtt. til aukinna útgjalda við frv., eins og það er úr garði gert, til þess er baggamunurinn allt of mikill og útlitið óljóst í meira lagi. Hins vegar hafa þeir tveir menn, sem eiga að vera öllum hnútum kunnugastir, hinir nánu samstarfsmenn, hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjvn., báðir gefið ótvírætt í skyn, að töfraorðið verði sagt fyrir eða við 3. umr, og fjárl. endanlega afgreidd greiðsluhallalaus. Verður þá útlitið væntanlega eitthvað bjartara, og mun ég þá hreyfa brtt., sem ég tel horfa til bóta fyrir hérað mitt, m.a. freista þess í samvinnu við fleiri þm. að fá eitthvað aukna fjárveitingu til Heydalsvegar, en sú leið er ekki einungis til hagsbóta fyrir Dalasýslu eina, heldur getur hún einnig komið tveimur landsfjórðungum að miklu gagni. En ég mun geyma mér rétt til að ræða þetta frekar við 3. umr. Hins vegar langar mig til að hreyfa hér einni athugasemd eða öllu heldur beina fyrirspurn til hv. fjvn. og þá væntanlega einna helzt til formanns n., hv. 2. landsk. þm., en þetta er varðandi ákvæði fjárlagafrv. um dýralækna. Í athugasemdum við fjárlagafrv., við 16. gr. A, segir svo, það er 36. liður, með leyfi hæstv. forseta: „Til dýralækna, liðurinn hækkar um 82.500 kr., vegna þess að gert er ráð fyrir, að dýralæknum fjölgi um einn á næsta ári.“ - Í nál. frá meiri hl. fjvn. um þessa sömu gr. segir hins vegar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjórir nýir dýralæknar munu taka til starfa á næsta ári, og er fjárlagaliðurinn laun dýralækna hækkaður í till. n. af þeim sökum.“ - Svo sem kunnugt er, er landinu skipt í 12 dýralæknisumdæmi, en nú standa 5 þeirra auð, m.ö.o.: það vantar 5 dýralækna. Mér er kunnugt um það, að nú um næstu áramót útskrifast 5 dýralæknar og koma hingað til lands. Að vísu hef ég heyrt því fleygt, að einn þessara ungu manna muni þegar ráðinn um eins árs skeið til starfa erlendis, en fróðir menn hafa tjáð mér, að tveir menn nýútskrifaðir muni bætast í hópinn snemma á næsta ári. Þess vegna finnst mér næsta varhugavert að miða fjárveitingu fjárlagafrv, í þessu skyni einungis við fjóra menn. Ég hef að vísu ekki rætt við yfirdýralækni um þessi mál til að fá hjá honum upplýsingar, en ég hygg, að einhverjar upplýsingar um þessi efni hafi hlotið að liggja fyrir hv. fjvn., þegar hún gekk frá þessum gjaldalið eða þessari áætlun. Það er alkunna, hversu mikilvægt mál það er fyrir dreifbýlið að fá þessa nauðsynlegu starfsmenn í sína þjónustu. Það verður heldur ekki annað sagt, en þjóðin hafi lagt áherzlu á að fá menntaða dýralækna til starfa, því að styrkur til dýralæknisnáms erlendis hefur verið sérstakur liður á fjárl., og í fjárlagafrv. því, sem hér liggur frammi, er gert ráð fyrir 30 þús. kr. í þessu skyni. Ég vildi því ekki láta þetta tækifæri ónotað til þess að hreyfa þessu máli. Ég álit alveg sjálfsagt, að við bjóðum þessa kærkomnu, ungu menntamenn og nauðsynlegu starfsmenn velkomna, þegar þeir nú útskrifast frá námi, og reynum að búa þeim eins góð skilyrði og kostur er á. Ég varpa fram þeirri spurningu, hvort ekki sé varlegra að gera ráð fyrir fjárveitingu til 5 nýrra dýralækna heldur en 4, eins og í frv. stendur. En ef til vill hafa einhverjar upplýsingar um þetta mál legið fyrir hv. n., og ég vænti svars frá n. eða formanni hennar, annað hvort nú eða seinna, áður en 3. umr, fjárl. fer fram.



Herra forseti. Það skulu nú aðeins vera örfá orð, sem ég segi í þetta sinn, enda er við fáa að tala og orðið áliðið nætur. En ég vildi segja hér örfá orð í tilefni af ummælum hv. frsm. fjvn., og ég byrja á því að þakka hv. frsm, fyrir það, að hann gaf loforð um það - ég tók það svo - að taka til nánari athugunar fjárveitingar til Skagastrandarhafnar, enda er á því mikil þörf, eins og ég hef lýst og mun ræða nánar við nefndina og vonast eftir góðum undirtektum hjá hv. frsm. og nefndinni í heild. Hv. frsm, sagði, að það væri rangt, sem hefði verið haldið fram, að það hefði verið nokkur þrýstingur af hálfu sjálfstæðismanna til þess að hækka fjárveitingar til þjóðvega. Þessi hv. þm. hlýtur þó að muna, að það er búið að ræða um það ekki einu sinni, heldur mörgum sinnum í samgöngumálanefndum þingsins, hvílíkt vandræðamál væri þarna um að ræða, og þar eru 4 sjálfstæðismenn, sem hafa aðallega um það rætt, hvílík nauðsyn væri á að hækka þessa fjárveitingu mjög stórkostlega. Ég hef lagt þar fram fyrir löngu, löngu áður en hv. fjvn. tók þetta mál fyrir, till. um það, að samgöngumálanefndir þingsins skoruðu á hv. fjvn. að hækka þennan gjaldalið í 20 millj. úr 12. Nú hefur það aldrei fengizt afgreitt, ekki einu sinni borið upp í samgmn. af stjórnarliðanna hálfu, þessi till., og þess vegna hefur hún ekki komizt sina eðlilegu leið. En þar sem 3 hv. nm. úr fjvn. eru í samgmn., vita þeir vilja okkar í þessu efni og það fyrir löngu, enda mátti það gefa auga leið, að það er að því hert enn þá meir, að þessi liður, sem landsbúum úti á landsbyggðinni er meira áhugamál en flest annað, yrði ekki látinn óhreyfður eins og hann var í frv. Nú hefur hv. fjvn. tekið inn á frv. - ekki alla þessa till. og ekki einu sinni hálfa, heldur svona tæplega hálfa, og má segja, að það sé þó töluverð framför frá því, sem í frv. stendur. Hv. frsm. sagði, að í því væri mikið ósamræmi varðandi mína ræðu hér í kvöld að halda því fram, eins og ég gerði, að það væri gjaldþrotasvipur yfir þessu fjárlagafrv., en lýsa því jafnframt, að það væru nýkomnir tveir nýir bátar til Skagastrandar og von á þeim þriðja innan skamms. Í þessu er ekkert ósamræmi. Ég tók það þá strax fram og get endurtekið það, að ég er þakklátur fyrir, að þessir bátar eru þangað inn fluttir, og ég býst við, að hæstv. félmrh. eigi þar kannske mestan hlutinn að. En þó að ég sé þakklátur fyrir þetta, þá veit ég, að þarna fylgir böggull skammrifi, vegna þess að þeir bátar, sem fyrir hafa verið á þessum stað, hefðu ekki getað starfað, og svo verður væntanlega um þessa, nema með mjög miklum styrk vegna þess aflabrests, sem verið hefur á okkar flóa að undanförnu. Og ég vil mega vænta þess, að þessi útgerð fái áfram að njóta svo góðrar aðstoðar, að það sé hægt að reka hana, en hún verði ekki látin gefast upp, eins og líkur hefðu verið til, ef hún hefði ekki fengið þá aðstoð, sem nauðsynlegt var. En varðandi hitt stóra atriðið, sem ég hélt hér fram og hvika ekki frá, er það, að það er fullkominn gjaldþrotasvipur ekki einasta yfir þessu fjárlagafrv., heldur og yfir hinum opinberu fjármálum yfirleitt, því að það er þar um meira að tala, en fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, þar sem eftir er útflutningssjóður og fleira í því sambandi, Það hefur aldrei staðið svo á undanförnum árum, að það lægi fyrir fjárlagafrv., sem á vantar yfir 100 millj. kr., til þess að það væri greiðsluhallalaust, enda er það kunnugt mál, að það er ekki líklegt, að það sé hægt að halda því áfram ár eftir ár að hækka tolla og skatta um hundruð milljóna. Og þegar komið er inn á þá leið, sem nú er komið, þá er það kannske ekkert svo mjög undarlegt, þó að hæstv. ríkisstj. standi ráðalaus yfir þeim vanda, sem hún hefur átt mikinn þátt í að koma þessum málum í. Út í þetta skal ég ekki fara nánar nú, ég gerði það nokkuð með tölulegum röksemdum hér í kvöld og skal ekkert af því ítreka, en ég veit, að þegar jafnglöggur maður og hv. frsm. fjvn. hugsar vel um það, þá sér hann, að í þessu efni er ekkert frá minni hálfu ofmælt, því að útlitið er því miður ískyggilegra, en almenningur enn gerir sér grein fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki fara hér út í umr. þær, sem farið hafa hér fram almennt um stjórnarathafnirnar eða athafnaleysið, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, þær tilheyra öðrum stað, þó að ærið tilefni væri til þess að fara um það nokkrum orðum. En það er aðeins eitt atriði, sem ég get ekki látið fara þegjandi fram hjá mér. Því hefur verið haldið fram í kvöld oft, að þessi fjárlagaafgreiðsla væri mjög á annan veg, en oftast áður og helzt alveg einsdæmi. Það hefði aldrei komið fyrir, að fjárlög hefðu komizt á þetta stig með greiðsluhalla þvílíkum, sem hér væri um að ræða, og væri þetta ákaflega óvenjulegt og eiginlega algert einsdæmi. Ég tók eftir því, að hv. 1, þm. Rang. (IngJ) vildi halda þessu sama fram, eftir að ég hafði fullyrt það gagnstæða, og það var nánast út af hans ræðu, sem ég kvaddi mér hljóðs nú. Hann hélt sér fast við, að þetta hefði ekki komið fyrir áður og væri eins og ég sagði - alveg sérstakt. En ég leit hér ofan í þingtíðindin frá 1955, frá síðasta þinginu, sem samþykkti fjárlög, áður en þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Þar er við 3. umr. fjárlaga framhaldsnefndarálit frá fjvn., og í því nál. segir svo, með leyfi hæstv. forseta, - ég bið hv. þm. að taka eftir því, að hér er ekki um 2. umr. að ræða, heldur 3. umr., þ.e.a.s. þegar fjárlagaafgreiðslan er komin alveg á lokastig, - í þessu framhaldsáliti hv. fjvn. segir svo: „Svo sem frá var skýrt í nál. meiri hl. n. við 2. umr. frv., hafði n. frestað afgreiðslu ýmissa erinda, og enn fremur var vitað um nokkra háa útgjaldaliði, sem talið var rétt að láta bíða til 3. umr., ef þá kynni að liggja ljósar fyrir, hversu há útgjöld leiddi af þeim.“ Og svo enn: „Nefndin hefur að undanförnu unnið að lokaathugun á fjárlagafrv. Þar eð endanleg afgreiðsla fjárlaganna var tengd lausn verðlagsmála útflutningsatvinnuveganna, gat nefndin ekki lokið störfum fyrr, en leggur nú fram breytingar sínar á sérstöku þskj. samhliða þessu framhaldsnál.“ Í yfirliti, sem fylgdi þessu framhaldsnál. hv. fjvn. þá, er gert ráð fyrir hækkun gjalda um 53 millj., þannig að með till. n., eins og þær koma umfram lækkun 46 millj.; tekjuhækkun aftur upp á 13 millj., eða gjaldahækkun umfram tekjuhækkun 33 millj, og greiðsluhalli eftir 2. umr. 11 millj., þannig að með till. n., eins og þær koma fram við 3. umr., er gert ráð fyrir greiðsluhalla upp á 451/2 milljón þá. Þó að þessi upphæð sé ekki alveg jafnhá því, sem um er að ræða í þetta sinn, sýnir hún þó, að þar hefur verið um mjög verulegan greiðsluhalla að ræða, þegar málin komu frá n. við 3. umr., og var þá, að því er skildist, ekki séð fyrir því, hvernig þessum greiðsluhalla yrði mætt. Það reyndist svo að vísu auðveldara þá, en kannske ýmsir höfðu gert ráð fyrir, þar sem það var einfaldlega gert með því að hækka tekjuáætlunina. En eigi að siður, þegar framhaldsnál. kemur frá hv. fjvn. við 3. umr., birtist það með 45 millj. kr. greiðsluhalla.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þennan þingfund lengi. Það er aðeins í tilefni af því, sem komið hefur fram í ræðum nú allra síðast í þessum umr., sem ég sé ástæðu til þess að taka hér aðeins til máls að nýju. Það er fyrst varðandi það, sem hv. 11. landsk. þm. (FÞ) bar hér fram sem fsp. til n. eða mín. Það var varðandi hækkunartill., sem við gerum á liðnum um laun dýralækna, og þar gerir hann nokkurn samanburð á því, sem segir í fjárlagafrv. sjálfu og skýringum við það, og okkar till. Ég skal taka fram, að sú upphæð, sem við í fjvn. leggjum til að tekin sé inn á frv., er laun þriggja nýrra dýralækna. En þar er sagt, að fjórir nýir dýralæknar taki til starfa á næsta ári, og er skýringin á því sú, að frá því er skýrt í athugasemdum við sjálft fjárlagafrv., að þar sé þegar gert ráð fyrir launum eins dýralæknis. Hvort ástæða er til þess að hafa þessa upphæð hærri, vegna þess að fleiri munu taka til starfa á árinu ,en þarna er gert ráð fyrir, skal ég ekkert um segja. Þessar till. n. eru gerðar samkvæmt tilmælum landbrn., sem í sínum till. vitnar til þess, sem yfirdýralæknir hefur um málið að segja, og þetta er hans áætlun. Annars er mér - og ég veit ekki annað, en sama gildi um aðra nm. - ekki kunnugt um, hvernig þessum málum er háttað, en við höfum gert till. okkar eftir þeim upplýsingum, sem yfirdýralæknir og landbrn. hafa okkur sent, og vænti ég þess, að það mál teljist upplýst af okkar hálfu, eins og það nú stendur. Í sambandi við ræðu þá, sem hv. 1. þm. Rang. flutti hér nú í síðara sinn, er hann tók til máls, þá vék hann mjög að því, og það gerði raunar Magnús Jónsson, hv. 2. þm. Eyf., líka, að það hefði verið vanhugsað af mér að minnast á þær till., sem við þm. Sósfl. á s.l. kjörtímabili gerðum í sambandi við afgreiðslu laganna um framleiðslusjóð, t.d. till. um að skattleggja banka og olíufélög, því að við höfum ekkert sinnt um þær till., eftir að við höfðum aðstöðu til þess að ráða einhverju um framgang mála með því að taka þátt í ríkisstj. Báðir þessir menn létu eins og þeir vissu alls ekki, að neinn skattur hefði verið lagður á banka í þessu skyni. En það má nú raunar rifja það upp, að svo hefur verið gert. Þeir bera árlega 10 millj. kr. skatt af sinni gjaldeyrisverzlun til útflutningssjóðs. Þetta er að vísu lægri upphæð, en ég og flokksmenn mínir teldum eðlilegt að leggja á þessar stofnanir, en skattur er það engu að síður. Og þeir vildu a.m.k. á þeim tíma, sem hann var á lagður, ekki telja sanngjarnt að taka skatt með þessum hætti, þó að þeir muni nú ekki lengur eftir því, að hann sé til. Um skattlagningu á olíufélögin er það að segja, að hún er að vísu óbein með verðlagsákvæðum, en á sínum tíma voru olíufélögin látin sæta verðlagsákvæðum, sem a.m.k. Sjálfstfl. mundi hafa talið jafngilda 30 millj. kr. árlegri skattlagningu á þau félög. Það er sama um það að segja, að ég og mínir flokksbræður höfum yfirleitt talið, að ganga mætti þó lengra í þessum efnum. En þótt við tökum þátt í ríkisstjórnarsamstarfi, ráðum við þar vissulega ekki einir öllu og hljótum að fara þær leiðir, sem samkomulag næst um innan þeirra takmarka, sem við teljum þó að hægt sé við að una. Varðandi það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði hér og endurtók að nokkru og þó með öðrum hætti nú, en áður, álit sitt um það, hvert útlit væri í fjármálum þjóðarinnar, þá get ég vissulega verið honum sammála um, að þegar horft er fram á veginn um efnahags- og fjármál þjóðarinnar, er sú braut ekki öll blómum stráð, Það er vissulega alveg rétt. En það er dálítið annað, hvort glíma þarf við einhverja örðugleika eða hvort menn sjá ekkert nema svartnætti eitt fram undan. Ég vil benda á, að þrátt fyrir það, að þessi hv. þm. málar ástand okkar fjármála með mjög dökkum litum og telur hér upp í umr. langar þulur um hækkanir á útgjöldum ríkisins til eins og annars, og sumt af því gerir hann nú vissulega án þess að gæta fullrar sanngirni, - svo að ég aðeins taki dæmi um það, þá telur hann það að því er virðist óeðlilegt, að það hækki rekstrarútgjöld fyrirtækis eins og t. d, landssímans, sem bætir árlega við sitt kerfi mjög verulegu og við sinn rekstur mjög verulegum stækkunum. Auðvitað þarf hann meira til sinna útgjalda, en hann fær líka meiri tekjur. Tekjunum sleppti nú alveg þessi hv. þm. í sinni upptalningu, en taldi alla útgjaldaaukninguna sanna það, að núverandi ríkisstj. væri óalandi og óferjandi. Og nú í þessari upprifjun sinni um fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, getur hann þess, að hann hafi sjálfur og í eigin persónu gert till. um það í samgmn., að framlag til þjóðvega yrði fært í frv. úr 12 millj. kr. upp í 20 millj. kr. Ja, það hefði orðið svei mér góður póstur fyrir hann í upptalninguna um hækkanir og ávirðingar núverandi ríkisstj., ef samþ. hefði verið. Þannig getur jafnvel hinum ágætustu mönnum fatazt í röksemdafærslu og sinni upptalningu, þegar um það er að ræða, að ofurkapp er lagt á að deila á ríkisstj. fyrir hennar fjármálastefnu, jafnvel þó að hún gangi í þessu tilfelli í sömu átt og nokkru hægar, en viðkomandi þm. vill sjálfur viðhafa á einum ekki ómerkum pósti fjárlaganna. Er ég þá kominn að ræðu hv. þm. N-Ísf., sem lagði hér á það mikla áherzlu í þessum ræðustóli, að ég mundi hafa farið með rakalausar blekkingar og uppspuna að því leyti, sem ég sneri máli mínu til hans hér fyrr í nótt. Hann tekur upp þær tölur, að 140 þús. kr. halli sé á útgerð meðalstórs vélbáts hér við Faxaflóa samkvæmt útreikningum Landssambands ísl. útvegsmanna, miðað við þann rekstrargrundvöll, sem reiknað er út frá, og þar með sé tekið meðaltal aflamagns s.l. fimm ára. Og á sama hátt með meðaltali þriggja ára sé rekstrartap togara 11/2 millj. kr. Það má vera rétt hjá honum, að slíkur sé útreikningur Landssambands ísl. útvegsmanna, eins og í hliðstæðum útreikningum þessa sama landssambands í fyrra. Var þá útgerðin hallalaus, ætti ég spyrja? Sannar þetta eitthvað um það, að enginn grundvöllur sé eða versnandi grundvöllur sé fyrir útgerð í landinu? Ég gaf þessum hv. þm. eitt heilræði, þegar ég talaði til hans hér fyrr, og það var, að hann skyldi spyrja um það flokksbróður sinn, Davíð Ólafsson, hvort það væri rétt, sem þessi hv. þm. N-Ísf. hafði hér haldið fram, að enginn grundvöllur væri fyrir rekstri bátaflotans á komandi vertíð eða hann færi hríðversnandi frá s.l. ári. Ekki hafði hann uppi nein orð um, að hann hefði prófað að hafa samband við þennan flokksbróður sinn og spyrja hann, og ég vænti þess, að hann hafi ekki gert það. Það gæti líka verið, að hann hefði gert það, þó að hann sé ærið hljóður um það og geti ekki um það samtal í einu eða neinu. En málin standa sem sagt svo, að það liggja fyrir útreikningar mjög mætra manna, þ. á m. þess manns, sem ég hef hér nefnt, fiskimálastjórans, um það, að miðað við núgildandi rekstrargrundvöll fiskibátaflotans, sem samið var um um s.l. áramót, sé ekki um að ræða neitt rekstrartap á meðalbát á vetrarvertíð, ef ekki bregðist aflinn. Þær 140 þús. kr. í tap á vélbát og 11/2 millj. kr. tap á togara, sem reynt er að halda fram að sé raunverulegt um þessi skip, gæti ekki byggzt á neinu öðru en afla, sem væri verulega fyrir neðan meðallag nú. Þessu vil ég leyfa mér að halda fram, jafnvel þótt þessi hv. þm. leyfi sér að telja þetta vera rakalausar blekkingar. Ég hef farið fram á það við hann, að hann tali um þessa hluti við menn, sem eru bæði honum og mér fróðari um þessi efni, og ég vænti þess, að þó að hann hafi ekki glöggvað sig á því í kvöld, að ég fer hér með rétt mál, en hvorki rakaleysur né blekkingar, þá muni hann síðar komast að raun um, að svo er ekki, og hann hafi þá á sínum tíma manndóm í sér til þess að viðurkenna, að hér er alls ekki um neinar blekkingar að ræða, heldur þann raunveruleika, sem út kemur úr dæminu að fróðra manna yfirsýn.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Mér þykir mjög vænt um það, að hv. 2. landsk. þm., framsögumaður fjárveitinganefndar, hefur viðurkennt, að hann fór með rangt mál í ræðu sinni hér áðan. Nú sagði hann, að það mætti vel vera, að slíkur útreikningur sem ég fór með væri réttur. Ég tók það alveg greinilega fram, að ég hefði rætt um útreikninga þá, sem lagðir voru fram á aðalfundi L.Í.Ú. og gerðir voru af trúnaðarmönnum þeirra samtaka, af útvegsmönnum sjálfum. Það er svo allt annað mál, sem bæði ég og hv. 2. landsk. þm. þekkjum mjög vel, að í hvert skipti sem útvegsmenn hafa verið að semja við ríkisstj. á undanförnum árum um aukinn stuðning við atvinnurekstur sinn vegna sívaxandi rekstrarhalla, hafa trúnaðarmenn ríkisstj. lagt á borðið telur og útreikninga, sem hafa vikið mjög verulega frá útreikningum útvegsmannanna sjálfra. Og þetta er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt. Útvegsmennirnir sækja á um að fá sem mestan fjárhagslegan stuðning og sem tryggastan grundvöll fyrir atvinnurekstur sinn, en umboðsmenn ríkisvaldsins reyna að komast hjá að veita nema sem minnstan stuðning, þannig að reksturinn sé rétt aðeins tryggður. En það var alls ekki þetta, sem hv. 2. landsk. þm. var að ræða um í upphafi málsins. Hann fer að ræða um þetta núna, þegar hann sér, að hann fór í upphafi með rangt mál. Ég þarf ekkert að spyrja minn ágæta flokksbróður og góða vin, Davíð Ólafsson fiskimálastjóra, um það, hvaða reikningar hafi verið lagðir fram á aðalfundi L.Í.Ú. Ég hef þá reikninga fyrir mér, og hv. 2. landsk. þm. hefur þá líka. Þess vegna var það rangt af honum áðan að segja, að ég hefði miðað mínar upplýsingar um það tap, sem ég nefndi, á bátum og togurum við það aflaleysi, sem ríkt hefur á einni einustu vertíð. Ég miðaði við það, sem lagt var til grundvallar á þessum fundi, sem sagt fimm ára meðaltalsafla, fimm ára meðalróðrafjölda og þriggja ára úthald og þriggja ára meðaltalsaflamagn, þegar um togarana var að ræða. Hins vegar er það algerlega rangt og röng ályktun, sem dregin er af þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, sem hv. 2. landsk. þm. sagði hér, rétt í því er hann lauk máli sínu. Hann sagði, að versnandi afkoma útgerðarinnar gæti ekki sprottið af neinu öðru, en aflaskorti. Þetta veit ég að hv. þm., sem er alinn upp í sjávarútvegskjördæmi og er þm. fyrir eitt þróttmesta sjávarútvegshérað landsins, veit að er rangt. Hann veit t.d. það, að allt að 38% hækkun á vélum og varahlutum til bátaflotans og margvíslegra annarra nauðsynja hefur ekki lítil áhrif á rekstrarafkomuna. Olíuverðið, beitukostnaðurinn, fjölmargir liðir, sem til greina koma hjá útgerðinni, hafa auðvitað áhrif á heildarafkomuna. Og það er það, sem hefur gerzt á þessu ári, að stóraukin dýrtíð og verðbólga hefur haft ásamt með aflabresti í einstökum landshlutum mjög óheillavænleg áhrif á rekstur útgerðarinnar.