Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Ég vildi leyfa mér að bera fram þá ósk að þeim kosningum sem hér eru á dagskrá verði frestað þar sem fyrir liggur að þing mun koma saman mjög fljótlega að kosningum loknum.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir ósk hv. 3. þm. Vesturl. Ég tel ekki óeðlilegt að kosningu verði frestað þar sem nú liggur fyrir að þing verður kallað saman skömmu eftir kosningar.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegi forseti. Sú kosning sem hér átti að fara fram á þessum fundi var fyrst á dagskrá fundar þann 4. mars sl. Höfum við kvennalistakonur ítrekað óskað eftir því að kosið yrði í þessar nefndir og ráð enda rennur umboð stjórnar Landsvirkjunar og orkuráðs út 1. júlí, Viðlagatryggingar 27. maí og Kísiliðjunnar hinn 20. apríl. Nú virðast þeir sem hér ráða ferðinni ganga út frá því að þing verði kallað saman fljótlega og segja reyndar að það liggi fyrir. Þetta þykja mér ný tíðindi. Þeir gera greinilega ráð fyrir því að það sé í þeirra valdi að ákveða það og reikna með að ekki verði aðrir en þeir sjálfir við stjórnvölinn eftir kosningar. Aðalástæðan virtist fyrst til að byrja með vera sú að ekki næðist samstaða innan ríkisstjórnarinnar um kosningu í þessi ráð og nefndir. En getur verið að sú samstaða, sem nú virðist hafa myndast milli flokkanna fjögurra sem hér eru, gegn því að það verði kosið tengist því að Kvennalistinn átti e.t.v. möguleika á að fá fulltrúa í stjórn Landsvirkjunar? Er það það karlavígi sem ekki mátti hleypa okkur inn í? Mér þykir ekki stórmannlega að þessu máli staðið af hálfu þeirra sem ráða ferðinni. Gömlu flokkarnir fjórir standa saman um það að halda gömlu samtryggingunni áfram.

Ásgeir Hannes Eiríksson : Virðulegi forseti. Það kom mér sannarlega ekki á óvart að Sjálfstfl. væri sjálfum sér ósamkvæmur í þessu máli eins og öðrum. Það er ekki nema einn sólarhringur síðan hv. 1. þm. Reykv. stóð hér í pontu og álasaði ríkisstjórninni fyrir að velta húshitunarkostnaðarvandamálum yfir á næstu ríkisstjórn. En nú stendur hann upp og vill velta kosningum í nefndir og ráð yfir á næsta þing. Þessu eigum við svo sem að venjast og kippum okkur ekki upp við þetta en mér finnst eðlilegast að það þing sem á að taka á húshitunarkostnaði taki líka á kjöri í nefndir og ráð.

Margrét Frímannsdóttir : Virðulegi forseti. Þingflokkur Alþb. samþykkti fyrir nokkrum dögum að við yrðum tilbúin til þess að fresta kosningum.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Hver er það hér inni sem getur sagt um það hvenær þing verður kallað saman að loknum kosningum? Ef það er einhver þá langar mig til þess að heyra í honum. Ég held að það séu engar líkur, a.m.k. ekki skynsamlegar líkur fyrir því að þing verði kallað saman fyrir 1. júní ef maður tekur mið af því hvernig mál hafa þróast yfirleitt á eftir kosningum. Þessi málatilbúningur er því furðulegur og hlægilegur.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Sú yfirlýsing sem hér var gefin af þingflokksformanni Alþb. kom mér nokkuð á óvart. Ég veit ekki til þess, eða ég hef a.m.k. ekki staðið að þeirri samþykkt, að þessum kosningum væri frestað. Ég hélt ég ætti rétt á því að sinna þeim þingmannsstörfum að kjósa í þessar stjórnir. Ég er að hverfa núna af þingi og verð ekki þingmaður á næsta þingi. Það er raunverulega verið að breyta þingsköpum og réttum lögum í landinu ef það á að fresta þessum kosningum í dag.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Með réttu ættu þær tilnefningar á mönnum í stjórnir og ráð sem hér eru til umræðu að vera á verksviði framkvæmdarvaldsins en eru á verksviði þingsins. Þau hrossakaup sem nú virðast eiga sér stað ýta undir þá skoðun að þessu verði að breyta því hér er verið að leggja það til að kosningu skuli frestað fram yfir þann tíma sem umboð þeirra aðila til setu nær í þeim stjórnum sem hér er um að ræða. Það má gera ráð fyrir nokkrum umræðum um stjórnarmyndun áður en næsta ríkisstjórn verður mynduð, þó að hv. 3. þm. Vesturl. og hv. 1. þm. Reykv. hafi gengið í nokkuð góðum takti hér áðan og í þá fylkingu hafi bæst formaður þingflokks Alþb., hv. 4. þm. Suðurl. Ég fæ ekki betur séð en að með því tiltæki, að vilja fá þessu frestað, hafi það gerst að Sjálfstfl. hafi verið með of mikinn styrk í þessum stjórnum og ráðum sl. fjögur ár og óttist að hann verði ekki nægilega sterkur ef kosið verður nú. Ég get ekki skilið þetta á annan veg. En ég hafna því alfarið að ég hafi tekið þátt í neinu samsæri gegn Kvennalistanum í því að þær eigi eðlilegan rétt til hlutdeildar í þeim stjórnum og ráðum sem hér er um að ræða með því að kosið verði. En einkavinur þeirra, hv. 3. þm. Vesturl., hefur náttúrlega á því sína skoðun eins og svo mörgu öðru. Mér finnst að Alþingi Íslendinga geti illa hafa haft þetta mál á dagskrá allan þennan tíma og auglýst það þar með sem stefnu forseta að þessar kosningar eigi að fara fram, en taka svo ákvörðun um það nú að fresta þeim. Mér finnst að það séu ekki drengileg vinnubrögð gagnvart þeim aðilum sem í góðri trú hafa unnið hér að því að koma málum áfram að á bak við hafi örfáir aðilar samið um þessa hluti og samið um að halda þeim leyndum. Ég er ekki viss um að þetta sé gæfuleg byrjun hjá hv. 1. þm. Reykv. á því möndli á Alþingi Íslendinga sem hann vafalaust verður mikill ráðamaður að á næsta þingi.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseta er nú nokkur vandi á höndum. Það er ljóst að ekki verður um tilnefningar til þessara kosninga að ræða þannig að forseti hlýtur að verða við þeirri beiðni að kosningunum sé nú frestað.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu upplýsa það að Kvennalistanum er ekkert að vanbúnaði að tilnefna í þessi ráð og nefndir.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Hafi þing og þjóð nokkurn tíma verið í vafa um samtryggingu fjórflokkanna þá hefur það komið hér greinilega í ljós. Ég mótmæli úrskurði forseta.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Ég tel það með öllu óeðlilegt að verið sé að fresta þessum kosningum. Það hefur ekkert samkomulag verið um það gert mér vitanlega, sá þingflokkur sem ég skipa hefur ekki gert um það neinar samþykktir. Ég skora á hæstv. forseta að stuðla að því að þessar kosningar geti farið hér fram. Flokkarnir hljóta að geta komið því í verk að leggja fram tillögur hver fyrir sig, ef ekki vill betur.

Páll Pétursson : Frú forseti. Ég vil að fram komi að þingflokki framsóknarmanna er ekkert að vanbúnaði að gengið verði til kosninga. Að sjálfsögðu þyrfti þá að gera hlé til að menn töluðu sig saman og stilltu upp, en okkur er ekkert að vanbúnaði að ganga til kosninga í sjálfu sér. Það má reyndar færa viss rök fyrir því að lýðræðislegt sé að nýtt þing velji í viðkomandi stjórnir og ráð. En fyrir því liggja líka nokkuð sterk rök að kjósa núna því málið hefur verið á dagskrá og kjörtímabil sumra þessara nefnda rennur út áður en nýtt þing verður kvatt saman. Ég vil minna á það að við samþykktum í gær breytingu á stjórnarskránni sem þarf að öðlast fullnaðargildi eftir næstu kosningar. Þar af leiðir að það er sjálfsagður hlutur að kveðja saman þing í sumar.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Mér finnst það miður að þingið ljúki sínum störfum á síðasta þingi þessa kjörtímabils í óeiningu um þetta mál. Ég vil hvetja til þess að veittur verði frestur til þess að reyna að ná samkomulagi um hvort ekki er hægt að láta þessar kosningar fara fram, flokkarnir geti komið sér saman um það, því eins og ég ítreka aftur, ég tel að það væri miður ef það yrði okkar síðasta verkefni á þessu þingi sem nú er að ljúka að hverfa héðan í óeiningu og væri betur að við næðum saman um að leysa þetta mál. Að lokum vildi ég bara geta þess, hvað varðar þingflokk Borgfl., að okkur er ekkert að vanbúnaði að tilnefna okkar fulltrúa til þessara kosninga.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti er fús til þess að gera hlé á þessum fundi þegar lokið er afgreiðslu 5. dagskrármálsins og mun þá kalla fyrir sig formenn þingflokka, en frestar þess vegna um stund 1. til og með 4. dagskrármáli.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um 1. til og með 4. dagskrármál, um kosningu í stjórnir og ráð, vill forseti segja þetta: Haldinn hefur verið fundur með þingflokksformönnum og á þeim fundi náðist ekki samkomulag um að þessi kosning færi fram. Forseti hefur því ákveðið að verða við þeirri beiðni tveggja þingflokkanna að fresta þessum kosningum.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Hér fær þingheimur tilkynningu um það að minni hluti alþingismanna taki ákvörðun um að ekki fari að venjulegum þingsköpum og ekki fari fram þær kosningar sem tilkynntar eru á dagskrá. Ég tel þetta mjög vafasama aðgerð og mótmæli henni og tel að það eigi að bera slíkan úrskurð undir þingheim. Þetta sé ekki hægt að úrskurða í forsetastóli á þann máta sem hér er verið að gera.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að þegar beiðni um þetta mál kom fram frá formanni þingflokks Alþfl. í morgun, þá kom ég hér upp og tók undir það í mínu eigin nafni. Ef nefndir eru tveir þingflokkar til sögunnar eru það því væntanlega þingflokkur Alþfl. og Alþb.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það er merkilegt ef hv. þm. Friðrik Sophusson hefur verið að tala prívat og persónulega í umræðum hér fyrr í dag. Þingheimur hefur sjálfsagt haldið að hann væri að tala sem leiðtogi Sjálfstfl. hér á Alþingi, varaformaður Sjálfstfl. Ég vil hins vegar láta það koma fram að eftir fund þingflokks Alþb. í þinghléi tilkynnti ég forsrh. og forseta Sþ. að þingflokkur Alþb. væri reiðubúinn að ganga til kosninga.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Ég er búinn að vera hér í 24 ár og slík uppákoma hefur aldrei verið á þessum tíma. Var ekki einhver að tala um um daginn að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefði sýnt ofbeldi með því að tala í máli sem hann gerði mjög vel? En hvað er þetta annað en ofbeldi? Það er alveg furðulegt að forseti Sþ. skuli þá ekki a.m.k. leita eftir því hvort þingmenn samþykkja það að brjóta þær reglur sem hefur verið farið eftir svo lengi sem ég man eftir. Mér kemur þetta í raun og veru ekki á óvart. Það hefur farið leynt og ljóst að Sjálfstfl. og Alþfl. eru að undirbúa viðreisn í þessu landi. Almenningur ætti að athuga hvort þeir vilja fá yfir sig slíka stjórn sem sýnir hér ofbeldi. Þó að hv. 1. þm. Reykv. segist hafa talað í sínu eigin nafni en ekki flokksins þá er hann þó alltaf varaformaður Sjálfstfl. og það endurreistur.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna orða hv. 6. þm. Norðurl. e. vill forseti taka fram að þessi kosning hefur verið á dagskrá í margar vikur. Forseti getur ekki látið þessa kosningu fara fram fyrr en þingflokkarnir eru tilbúnir að tilnefna þá sem kjósa skal. Ég vísa því þess vegna algjörlega á bug að forseti hafi staðið í vegi fyrir því að þetta mál kæmi á dagskrá.

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi minna á það að á hinu háa Alþingi er afar löng hefð fyrir því að ef þingflokkur eða þingflokkar biðja um frestun á máli þá er orðið við því. Það er ekkert ofbeldi. Það er mjög löng venja í störfum þingsins. Í öðru lagi vil ég minna á að það var haldinn fundur þingflokksformanna hjá forseta fyrir fáum mínútum. Þar talaði varaformaður þingflokks Sjálfstfl. mjög skýrum rómi og studdi frestun þessa máls. Þar talaði líka formaður þingflokks Alþb. Síðan kemur hér formaður Alþb. og segir allt annað en formaður þingflokks Alþb. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt að það liggi ljóst fyrir í þessu máli hver vilji Alþb. er. Vegna þess að formaður þingflokksins segir eitt og tekur undir það sem hér er verið að óska eftir, síðan kemur formaður Alþb. og segir allt annað.

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegi forseti. Á þeim fundi sem þingflokksformenn sátu áðan kom greinilega fram, eins og hv. þm. Eiður Guðnason sagði áðan, að Sjálfstfl. var þeirrar skoðunar að það ætti að fresta þessari kosningu. Ég minni á að þessi kosning er á dagskrá í sjötta sinn í dag og ég sé ekki beinlínis rök fyrir því að fresta henni. Hv. þm. Eiður Guðnason sagði að þess væru mörg dæmi að málum og kosningum væri frestað. Nú er verið að fresta til næsta þings, ef af frestun verður, og það gegnir kannski öðru máli. Í öðru lagi vil ég nú minna á það að Sjálfstfl. og Alþfl. eru ekki í meiri hluta hér á þingi. Ég vil bara að það komi í ljós og undirstrika það að hér höfum við orðið vitni að slíkri skrumskælingu á lýðræði að ég held að það sé fáheyrt.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Ég heyri að ýmsir þingbræður mínir og systkin taka stórt upp í sig nú og þykir mikið í húfi. Við skulum nú átta okkur á því hvað það er. Hér er verið að tala um kosningar í fjögur ráð og nefndir. Í fyrsta lagi til Kísiliðjunnar til fjögurra ára, frá 20. apríl 1991. Það kom fram tillaga á fundi formanna þingflokka frá forsrh. hvort við gætum fallist á það að kosið yrði í Kísiliðjuna nú og vorum við reiðubúin til þess nema Kvennalistinn. Jafnframt er hér talað um kosningu þriggja manna og jafnmargra varamanna í stjórn Viðlagatryggingar frá 27. maí. Þetta eru þær stjórnir tvær sem mest ríður á og auðvitað sérkennilegt að ekki náist samkomulag um að kjósa í stjórn þar sem umboð fellur niður sama dag og kosið verður. Á hinn bóginn erum við að tala um stjórn Landsvirkjunar og orkuráð. Þá erum við að tala um umboð frá 1. júlí 1991. Það er yfirlýst af forustumönnum stjórnmálaflokka og vilji á Alþingi til þess að kalla þing saman að nýju að loknum alþingiskosningum til þess að staðfesta þau lög um stjórnarskrá sem nú hafa verið samþykkt. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að það þing taki ákvörðun um hvaða menn Alþingi skipar í ráð og nefndir eftir mitt þetta ár. Þá er komið nýtt Alþingi og það er í umboði þess Alþingis sem nýtt orkuráð tekur til starfa 1. júlí og ný stjórn Landsvirkjunar fær umboð 1. júlí. Við erum þess vegna, þegar við erum að tala um að fresta þessum kosningum, einungis að fylgja eftir þeirri hefð, sem löng er á Alþingi, að láta það þing sem næst er stjórnarskiptum í viðkomandi félagi eða ráði ákvarða hvaða menn skuli sitja þar í umboði Alþingis. Ég verð að segja að umræður þessar allar hafa komið mér mjög á óvart. Mér þykir þetta satt að segja hálfleiðinlegur endir á þessu þinghaldi, hafði vænst þess að við gætum skilið sátt og vil ítreka það sem ég sagði á fundinum, ef það mætti verða til einhverra sátta, að að sjálfsögðu erum við sjálfstæðismenn reiðubúnir til þess að láta kjósa í þau ráð sem á liggur og eru í raun og veru á vettvangi þessa þings, en hitt orkar mjög tvímælis að þeir þingmenn sem nú eru að leita eftir endurkjöri eða bjóða sig ekki fram eigi að ráða því hvaða menn taka sæti í ráðum og stjórnum eftir mitt þetta ár, 1. júlí.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti vill benda á vegna þess að menn hafa haft hér í frammi stór orð um, ef ekki stjórnarskrárbrot, ekki man ég hvað hv. 7. þm. Norðurl. e. sagði, en það var alla vega alvarleg ásökun á þingið. Ég vil benda á að það er ekkert sem skyldar þetta Alþingi til að kjósa í þrjú þessara ráða vegna þess að Alþingi á að kjósa áður en umboðið rennur út. Umboð í stjórn Landsvirkjunar rennur út 30. júní, umboð í orkuráð rennur út 1. júlí og í stjórn Viðlagatryggingar Íslands 27. maí. Þetta Alþingi hefði ekki endilega þurft að sitja allt kjörtímabilið þannig að það getur hvaða Alþingi sem er kosið í þessi ráð og nefndir verði það gert fyrir tilskilinn tíma. Að mínu viti er eina stjórnin sem æskilegt hefði verið að kjósa í, svo öllum formsatriðum væri fullnægt, stjórn Kísiliðjunnar. Þó hin málin frestist er það ekki brot á einum eða neinum lögum eða reglum. Þar sem þrautreynt er að ná samkomulagi um þessa kosningu vill forseti leyfa sér að verða við þeirri eindregnu beiðni um að þessum kosningum verði frestað. --- Hv. þingheimur er nú að setja forseta sinn í meiri háttar vanda. Hér áttu að fara fram þinglausnir og forseta er mjög þvert um geð að halda hér áfram umræðum um þingsköp fram eftir degi. Forseta er hins vegar illa við að nýta þennan næstsíðasta fund til að taka af skarið sem forseti getur gert. Reynt hefur verið til þrautar að nota ekki forsetavald á fundum þingsins. Ég hef ekki gert það hingað til og mér þætti leitt að þurfa að gera það á þessum fundi. Ég mun því leyfa þingskapaumræðu eitthvað um sinn en ítreka það að hér er ekki verið að brjóta nein lög eða reglur.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Það væri verið að innleiða alveg nýja siði í starfsháttum Alþingis ef ekki yrði kosið eins og gert hefur verið ráð fyrir með auglýstri dagskrá dag eftir dag. Það liggur ekkert fyrir um það hvenær Alþingi verður kvatt saman til funda á ný. Ég minni á ummæli hæstv. forsrh. í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi, endurtekið í morgun, þar sem hann vísaði ýmist til hugsanlegs vorþings eða haustþings. Þeir hafa ekki verið kjörnir sem taka ákvarðanir um það hvenær þing verður kvatt saman. Það geta ekki verið nein vandræði að ganga til kosninga þó að einhverjir þingflokkar vilji ekki tilnefna menn til kjörs. Þá hljóta þeir að verða kjörnir sem tillögur koma fram um. Það sem er hér að gerast í raun er það að það er að myndast nýtt bandalag á Alþingi milli tveggja stjórnmálaflokka sem hafa verið í tilhugalífi hér undanfarnar vikur, Alþfl. og Sjálfstfl. Og Sjálfstfl. leggur svo mikið undir að hann rýfur samkomulag við hinn stjórnarandstöðuflokkinn til þess að krækja hér saman. Það er það sem er að gerast. Það eru þau pólitísku skilaboð sem ganga hér fram á þessum morgni.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Hæstv. forseti. Mér er ekki kunnugt um að það liggi fyrir formleg haldbær ákvörðun um að kalla saman þing á nýjan leik fyrr en lög gera ráð fyrir að hausti. Þar með liggur það þá fyrir að fulltrúar í þessar fjórar stjórnir og ráð verða ekki kosnir með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir. Nú háttar þannig til að skv. lögum ber Alþingi að kjósa fulltrúa í þessar stjórnir. Hina fyrstu frá og með 20. apríl og síðan frá og með 27. maí og frá og með 1. júlí í tveimur tilvikum. Það er ein af skyldum Alþingis skv. lögum að sjá til þess að þessar stjórnir séu mannaðar með lögmætum og eðlilegum hætti. Nú er það sjálfsagt þannig að meiri hluti hv. Alþingis getur tekið um það ákvörðun að fresta slíkri kosningu og enginn tekur það vald af hv. Alþingi, enda liggi það þá ljóst fyrir að meiri hluti Alþingis hafi tekið þá ákvörðun með formlegum hætti, þannig að fyrir liggi að meiri hluti Alþingis hafi ákveðið að fresta kosningunni. Að öðrum kosti tel ég að þessi kosning hljóti að fara fram samkvæmt venjum. Ég óska þess vegna eftir því að það verði gert fundarhlé og það komi fram hver vilji meiri hluta Alþingis er í þessu efni.

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegi forseti. Hæstv. forseta varð það áðan að orði að ég hefði talað um að hér hefði verið framið stjórnarskrárbrot. Það vil ég bera af mér. Ég minntist ekki á það. Hins vegar finnst mér það nokkuð kynlegt þegar það virðist hafa verið vilji Alþingis um skeið að þessar kosningar færu fram. Þær eru búnar að vera öðru hverju á dagskrá síðan 4. mars og enn í dag. Ég held að allir þingflokksformennirnir hafi lýst því yfir að þeim væri ekkert að vanbúnaði að tilnefna menn í þessar nefndir og ráð og þá spyr ég: Hvað er það sem veldur því að ekki er hægt að kjósa?

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að hér komi skýrt fram að afstaða Alþb. hefur verið sú, eins og fram kom fyrir nokkrum dögum, að ef samstaða væri um það innan þingsins að fresta þessum kosningum, eins og formaður þingflokksins greindi hér frá, þá værum við tilbúin til þess. Það hefur hins vegar komið greinilega fram í þessum umræðum að það er ekki samstaða um það. Hér hafa fulltrúar flokka talað án þess að lýsa afstöðu þingflokka. Þingflokkur Alþb. kom saman til fundar í þessu fundarhléi hér áðan og markaði þá skýru afstöðu að við værum reiðubúin og vildum að þessar kosningar færu fram nú í ljósi þess sem hér hefur gerst. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að það væri eðlilegt við þessar aðstæður, þar sem ekki hefur komið fram skýr afstaða annarra þingflokka, að greidd yrðu atkvæði um það hér í þingsalnum hvort menn vildu láta þessar kosningar fara fram eða ekki, svo það liggi ekki í loftinu að minni hluti hafi beitt meiri hluta einhverjum þrýstingi til þess að knýja fram það sem er andstætt vilja meiri hlutans. Það er skiljanlegt að forseta sé nokkur vandi á höndum. Ég skil það mjög vel. Þetta er mjög óvenjuleg staða í þingsögunni. Ég hugsa að hún hafi ekki komið upp áður. Ég vil því taka undir þá ósk að það verði gert hér stutt hlé til að menn geti borið saman bækur sínar.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Málin fara að verða flóknari og flóknari. Ég sat áðan niðri með öðrum formönnum þingflokka og þar var engin athugasemd gerð við það í herbergi forseta að út frá því væri gengið að þing yrði kallað saman að loknum þessum kosningum. Þær viðræður sem hafa farið fram um að fresta þeim kosningum sem við erum hér að tala um hafa verið á þeim grundvelli að þing yrði kallað saman á þessum vordögum. Það var í krafti þess sem formaður Alþb. stóð upp hér áðan og tók undir beiðni um frestun, en hefur greinilega talað fyrir daufum eyrum hæstv. landbrh., kannski ekki í fyrsta skipti. Það er nú svo að þessi mál skiptast í tvennt. Annars vegar erum við að tala um tvær þriggja manna stjórnir. Við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir til að láta kjósa í þær og teljum raunar sjálfsagt að kosið verði í stjórn Kísiliðjunnar. Hitt finnst okkur jafnsjálfsagt að það þing sem situr þegar stjórnarmenn taka umboð í Viðlagatryggingu og Landsvirkjun, sem situr næst þeim stjórnarskiptum, taki ákvörðun um hverjir sitji í stjórninni. Ég flutti málefnaleg rök fyrir því hér áðan og á þeim grundvelli, sem ég hygg að sé alveg ljós, að þingmenn ganga út frá því og vilji stjórnmálaflokka stendur til þess að þing verði kallað saman að loknum þessum kosningum. Hitt er svo bara það sem við sjálfstæðismenn höfum verið að horfa upp á þessa síðustu daga að það er komið svolítið fjaðrafok í stjórnarherbúðunum. Maður veit ekki alveg hvernig sá talar sem næstur tekur til máls. Eitt er samþykkt í dag og annað á morgun. Nú hittist þingflokkur Alþb. rétt áðan til að taka aðra ákvörðun en þingflokkur Alþb. hafði tekið þegar formaður hans talaði hér fyrr í dag. Þetta er það sem við höfum verið að sjá gerast. Ég hef í sjálfu sér engar athugasemdir við það að gera.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Nú er það svo að fjölmargir þingmenn hafa beðið um orðið um þingsköp og hefur forseti satt að segja varla stjórn á því lengur hverjir og í hvaða röð menn hafa beðið um orðið. Verði því ekki mótmælt vill forseti gera hlé til klukkan hálf tólf svo að til þrautar verði reynt að finna lausn á þessu máli áður en forseti neyðist til að taka málið af dagskrá. --- Fundarhlé. Forseti hefur nú reynt til þrautar að ná samkomulagi um 1. -- 4. mál. Það hefur ekki tekist og tekur forseti nú málin af dagskrá.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Háttvirtir þingmenn. 113. löggjafarþing var stutt og starfsamt og senn gengur íslenska þjóðin að kjörborðunum og kýs sér nýtt þing. Þing það sem nú er að ljúka stóð yfir frá 10. okt. til 21. des. 1990 og frá 14. jan. til 20. mars 1991, alls 139 daga. Fundir munu samtals hafa staðið í 456 klukkustundir. Þingfundir hafa verið haldnir eins og hér segir: Í Nd. 78 Í Ed. 100 Í Sþ. 76 Alls 254 Þingmál og úrslit þeirra: Lagafrumvörp voru samtals 190. Stjórnarfrumvörp voru 107 og þingmannafrumvörp 83. a. Lögð voru fyrir Nd. 115 b. Lögð voru fyrir Ed. 72 c. Lögð voru fyrir Sþ. 3 Alls 190 65 stjórnarfrumvörp voru afgreidd sem lög en óútrædd stjórnarfrumvörp eru 42. 7 þingmannafrumvörp urðu að lögum, eitt frumvarp til stjórnarskipunarlaga var samþykkt, fjórum vísað til ríkisstjórnarinnar en 71 þingmannafrumvarp varð óútrætt. Af 190 frumvörpum urðu alls 72 að lögum. Þingsályktunartillögur voru alls 96. a. Stjórnartillögur 16 b. Þingmannatillögur 80 Alls 96 31 tillaga var samþykkt sem ályktun Alþingis, 4 var vísað til ríkisstjórnarinnar, 2 kallaðar aftur og 59 urðu óútræddar. Skýrslur voru samtals 28 a. Beiðnir um skýrslur ráðherra 3 b. Aðrar skýrslur lagðar fram í Sþ. 25 Alls 28 Öllum beiðnum um skýrslur ráðherra var svarað með skýrslum. Fyrirspurnir. Í Sþ. voru bornar fram 162 fyrirspurnir. Allar voru fyrirspurnir þessar afgreiddar nema 13. a. Munnlegar fyrirspurnir 124 Svarað 111 Kallaðar aftur 2 b. Skriflegar fyrirspurnir 38 Svarað 36 Alls voru til meðferðar í þinginu 476 mál. Þar af voru 266 afgreidd og tala prentaðra þingskjala var 1130. Þeir hv. þingmenn sem nú ljúka þingstörfum geta litið yfir annasamt kjörtímabil. Vel má vera að menn greini á um árangur þeirra starfa, en varla verður um það deilt að mörgu hefur miðað í átt til betri vegar fyrir land og lýð. Hornsteinn lýðræðis og þjóðfrelsis hverrar þjóðar er þjóðþingið sjálft. Því ber að efla það og styrkja á allan máta svo að það sé sem best fært um að setja þjóðinni réttlát lög og skynsamleg, lög sem þjóðin er sátt við. Forsetum Alþingis hafði lengi verið það ljóst að ýmislegt í rekstri Alþingis var á annan veg en gerist í nútímaþjóðþingum. Þjóðþingum er eins farið og öðrum stofnunum að nýjum tímum fylgja nýjar kröfur um verklag og vinnubrögð. Á árinu 1989 var skrifstofu þingsins því sett starfsskipulag og starfsmannnahald og rekstur endurskoðað. Rekstrinum var skipt í tvö svið, þingsvið og fjármálasvið, og þeim settir yfirmenn sem bera skulu ábyrgð hvor á sínu sviði. Vinna við þingnefndir var skipulögð og starfsmenn ráðnir þeim til aðstoðar. Starfsemi tölvudeildar var efld og fjölmargar aðrar breytingar hafa orðið á starfsmannahaldi, ýmist með tilfærslum í starfi eða nýráðningum. Þá var starfsaðstaða fjvn. verulega bætt. Þegar ljóst var að frestun yrði á byggingu nýs alþingishúss var óhjákvæmilegt að auka húsakost þingsins með öðrum hætti. Húsið nr. 14 við Austurstræti er nú nær allt leigt fyrir starfsemi Alþingis. Bókasafnið var flutt í Skólabrú 2 til að rýma fyrir tölvu - og útgáfudeild. Starfar Alþingi nú í átta húsum og er óþarft að lýsa því hér hver bagi er að því. Verður vart við það unað til langframa svo að krafan um lausn á húsnæðismálum þingsins verður enn knýjandi. Miklar endurbætur hafa farið fram á þeim húsakosti sem þingið hefur nú til umráða og ekki síst umhverfi þinghússins. Verður mönnum það enn frekar ljóst með hækkandi sól þegar unnt verður að gróðursetja í þá reiti sem til þess eru ætlaðir. Þessar framkvæmdir hafa verið undir umsjón eftirlitsmanns sem ráðinn var á árinu 1989 til að annast viðhald og framkvæmdir. Ein er sú húseign sem Alþingi ræður yfir sem sjaldan hefur orðið umræðuefni hér á hinu háa Alþingi. Það er Hús Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn sem um árabil hefur verið menningarmiðstöð þeirra 5.000 Íslendinga sem borgina við sundið gista. Þar standa nú yfir miklar viðgerðir og breytingar sem ætlað er að gera húsið þannig úr garði að það standi undir nafni sem ,,Islands Kulturhus``, eins og það heitir í símaskrá borgarinnar Hefur þess verið gætt í samráði við kunnáttumenn að upprunalegri gerð húsins sé í engu spillt. Fyrirhugað er að opna Hús Jóns Sigurðssonar að nýju nú í vor. Kunna forsetar Alþingis séra Lárusi Guðmundssyni, sóknarpresti í Kaupmannahöfn, sérstakar þakkir fyrir mikla og góða aðstoð og áhuga á þessu verki. Eins og menn rekur minni til samþykkti Alþingi á síðasta þingi og raunar áður að skrá skyldi áhrif kristnitökunnar á þjóðlíf allt og þenkingar á Íslandi í tilefni af 1000 ára afmæli hennar árið 2000. Skipuð var ritstjórn og ritstjóri ráðinn og í upphafi þess þings sem nú er að ljúka var haldin ráðstefna um þetta verðuga verkefni. Var hún fjölsótt og áhugi augljós og er þetta verk nú þegar hafið. Í réttindamálum starfsmanna hefur nokkurt verk verið unnið. Allir starfsmenn eiga nú kost á orlofshúsi sem Alþingi hefur fest kaup á og endurmenntunarsjóður hefur verið stofnaður og nú er unnið að því í framhaldi af tilraunum fyrri forseta að sameina alla starfsmenn Alþingis í eitt félag. Og síðast en ekki síst. Þegar þessu þingi nú lýkur hefur verið skráður nýr kafli í sögu Alþingis. Samþykkt hefur verið að þingið starfi framvegis í einni málstofu. Trúi ég vart að nýkjörið þing muni breyta þeirri ákvörðun. Sú samstaða sem tókst um þessa breytingu sýnir ljóslega að þegar heill og heiður hins háa Alþingis er í húfi er þingheimur einhuga. Miklar vonir eru bundnar við þessa breytingu á störfum þingsins og margt hefur verið um hana sagt. En því aðeins geta þær vonir ræst að mikil vinna verði lögð í að búa þinginu réttlát þingskapalög svo að í engu verði skertur réttur minni hluta né meiri hluta og þinghald allt fari fram eins og sæmir virðingu Alþingis. Forsetar færa formönnum þingflokka og alþingismönnum öllum þakkir fyrir það mikla starf sem hér hefur verið unnið og má sérstaklega tilnefna hv. 2. þm. Reykn. Ólaf G. Einarsson sem veitti þeirri nefnd forstöðu sem undirbjó frumvarpið. Að lokum þetta, hv. þingmenn. Umboði mínu sem forseta sameinaðs Alþingis lýkur nú senn. Ég er hreykin af því að hafa orðið fyrst kvenna til að gegna þessu embætti. Það hefur víða vakið athygli og er því mikilvægt spor í átt til jafnréttis kynjanna. Þetta hafa verið annasöm ár en ánægjuleg að mestu. Hæstv. forsetum deilda þakka ég framúrskarandi samstarf sem sjaldan hefur fallið skuggi á. Sömu þakkir færi ég varaforsetum þingsins. Hv. þingmönnum öllum þakka ég góða og heiðarlega samvinnu. Svo stendur nú á að þeir fimm hv. þingmenn sem lengsta eiga þingsetu hafa ákveðið að sækjast ekki eftir frekari þingmennsku. Þessir hv. þingmenn eru Ragnhildur Helgadóttir, 2. þm. Reykv., Friðjón Þórðarson, 2. þm. Vesturl., Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., Geir Gunnarsson, 5. þm. Reykn. og Þorv. Garðar Kristjánsson, 4. þm. Vestf. Lengst hafa þeir hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, sem raunar kom til þings sem síðasti þingmaður Hafnfirðinga, og Geir Gunnarsson setið á Alþingi. Töluglöggir menn halda því fram að nær 40% allra þeirra þingfunda sem haldnir hafa verið síðan Alþingi var endurreist árið 1845 hafi verið haldnir í tíð þessara tveggja hv. þingmanna. Þeim hv. þingmönnum sem nú kveðja hið háa Alþingi óska ég allrar farsældar og þakka þeim vel unnin störf í þágu lands og lýðs. Allar breytingar á starfsháttum í þinginu hafa forsetar unnið í góðri samvinnu við starfsmenn þess. Fyrir það þakka ég heils hugar og vona að breytingarnar verði til bóta, ekki síður fyrir starfslið Alþingis en þingið sjálft, enda er þjóðþing því aðeins starfhæft að vel sé að báðum aðilum búið. Hv. þingmenn kveðjast nú hér í dag eftir langa og erfiða vinnulotu og er margur eflaust lúinn. En stjórnmálamenn eru seinþreyttir og því leggja nú mörg okkar út í baráttu fyrir áframhaldandi þingsetu. Sú er ósk mín best okkur öllum til handa að okkur auðnist að vera verðugir andstæðingar. Vináttan á erfitt þar sem valdið býr. Þó hygg ég að við lok þessa kjörtímabils skilji menn í vinsemd og ég óska öllum hv. þingmönnum góðrar heimferðar og heimkomu. Íslendingum öllum óska ég heilla og hamingju.

Halldór Blöndal : Ég þakka hæstv. forseta góðar óskir í garð okkar þingmanna. Ég þakka hæstv. forseta réttláta fundastjórn í erfiðu og erilsömu starfi, þingmenn skapríkir og stundum mikið sem liggur á í önnum þingsins á jólaföstu eða vordögum. Þá reynir mikið á forseta og ég vil þakka hæstv. forseta fyrir stjórn hans á þingfundum. Ég vil óska forseta og fjölskyldu hans allra heilla í bráð og lengd. Ég þakka skrifstofustjóra Alþingis og starfsmönnum þingsins vel unnin störf og þolinmæði við okkur þingmenn þegar mikið liggur á og nauðsynlegt að starfsmenn þekki þann eiginleika sem heitir umburðarlyndi. Að lokum vil ég segja það að margir sem hér eru kjósa nú að hverfa til annarra starfa en aðrir leita eftir endurkjöri. Hvar sem starfsvettvangur þingmanna verður óska ég þeim velfarnaðar og fjölskyldum þeirra. Ég vil biðja þingmenn að rísa úr sætum til að taka undir. --- 
            

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir vinsamleg orð í minn garð og fjölskyldu minnar og ég ítreka góðar óskir til handa þingheimi öllum, óska þeim góðrar heimferðar og góðrar heimkomu.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Handhafar valds forseta Íslands hafa ritað svofellt bréf: ,,Handhafar valds forseta Íslands samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti sameinaðs Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: Þar eð Alþingi er nú situr, 113. löggjafarþing, hefur samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1944, ber samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar að rjúfa Alþingi nú þegar og stofna til almennra kosninga að nýju. Samkvæmt þessu er Alþingi hér með rofið frá og með 20. apríl 1991. Jafnframt er ákveðið að almennar kosningar til Alþingis skuli fara fram nefndan dag, laugardaginn 20. apríl 1991. Veitum vér hér með forsætisráðherra, Steingrími Hermannssyni, umboð til þess í voru nafni að slíta Alþingi, 113. löggjafarþingi, er það hefur lokið störfum. Gjört í Reykjavík, 19. mars 1991. Steingrímur Hermannsson, Guðrún Helgadóttir, Guðrún Erlendsdóttir. Steingrímur Hermannsson. Bréf handhafa valds forseta Íslands um þingrof, almennar kosningar til Alþingis og þinglausnir.`` Samkvæmt þessu bréfi sem ég hef nú lesið lýsi ég yfir því að þessu þingi, sem nú hefur lokið störfum, er slitið. Forseti Íslands sem dvelur erlendis í opinberum erindum hefur beðið mig að flytja þingmönnum sérstaka kveðju sína. Ég óska jafnframt þingmönnum velfarnaðar, þjóðinni allra heilla og bið alþingismenn að minnast forseta Íslands og fósturjarðar vorrar, Íslands, með því að rísa úr sætum.