Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég geri hér grein fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar en auk mín skrifa undir álitið hv. þingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar, Kristján Þór Júlíusson, varaformaður nefndarinnar, Björk Guðjónsdóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Illugi Gunnarsson, Ásta Möller og Ármann Kr. Ólafsson. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar eftir 2. umr. og leitað m.a. skýringa hjá ráðuneytum. Meiri hlutinn gerir breytingartillögur við sundurliðun 2 sem nema alls 1,36 milljörðum kr. til hækkunar gjalda. Engar breytingar eru gerðar á tekjugrein frumvarpsins frá 1. umr. en gerðar eru breytingar á 2. gr., sjóðstreymi ríkissjóðs, í ljósi frekari gjalda, samanber sundurliðun 2. Einnig liggja fyrir breytingar á 5. og 6. gr. laganna sem birtast í greinum 3 og 4. Fulltrúar fjármálaráðuneytisins komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekju- og gjaldahlið frumvarpsins en nokkrar breytingar komu frá ríkisstjórn fyrir 3. umr. Þá hefur nefndin kallað eftir sérstökum skýringum frá Fjármálaeftirlitinu og viðskiptaráðuneytinu á ósk um viðbótarfjárveitingu að upphæð 549 millj. kr. vegna aukakostnaðar sem féll á Fjármálaeftirlitið í kjölfar neyðarlaga, nr. 125/2008. Ítarlegt minnisblað var lagt fram á fundi nefndarinnar vegna þess. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til efnahags- og skattanefndar þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um lánsfjárheimildir og tekjuhlið frumvarpsins. Meiri hluti nefndarinnar telur að í framtíðinni geti það verið kostur að vísa breyttum tekju- og lánsfjárheimildum á fjáraukalögum hverju sinni til efnahags- og skattanefndar til umsagnar. Hafa formaður fjárlaganefndar og formaður efnahags- og skattanefndar rætt slíkt fyrirkomulag. Það mundi án efa styrkja efnis- og málsmeðferð þingsins. Í ljósi þess vil ég vísa til umræðu hér fyrr í dag um fjárlög en þá var gerð grein fyrir því að hv. þm. Pétur Blöndal og Ögmundur Jónasson komu inn á fund fjárlaganefndar til að gera grein fyrir meiri- og minnihlutaálitum efnahags- og skattanefndar varðandi fjárlögin. Virðulegur forseti. Ég ítreka nú þætti sem snúa að framkvæmd fjárlaga en ég tel að dropinn holi steininn í þeim efnum. Einn af mikilvægum þáttum í störfum fjárlaganefndar er eftirlitshlutverk nefndarinnar með framkvæmd fjárlaga. Þar hefur verið unnið náið með Ríkisendurskoðun og fjárreiðu- og eignaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Til þess að eftirlitsþátturinn geti orðið enn virkari þarf að bæta aðgang þingsins að upplýsingakerfum. Meiri hluti fjárlaganefndar vísar til beiðni forstöðumanns nefndasviðs Alþingis til fjársýslustjóra þar sem óskað var eftir skoðunaraðgangi að helstu upplýsingakerfum ríkisins fyrir fjárlaganefnd Alþingis. Í beiðninni fólst ósk um aðgang að sömu vefskýrslum og eru til notkunar hjá Ríkisendurskoðun. Jafnframt þarf fyrirspurnar- og skoðunaraðgang að nokkrum öðrum kerfum. Í svörum Fjársýslu ríkisins kemur fram að hún hafi yfirumsjón með þessum kerfum fyrir hönd fjármálaráðuneytisins og muni vísa þessu erindi til ráðuneytisins. Beiðni nefndarinnar hefur síðan verið ítrekuð á fundi fjárlaganefndar með fjárreiðu- og eignaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Meiri hluti fjárlaganefndar vill nú enn á ný ítreka mikilvægi þess að veittur sé aðgangur að kerfunum. Á reglulegum fundum fjárlaganefndar fer fjárreiðu- og eignaskrifstofa fjármálaráðuneytisins yfir árshlutaskýrslur fjármálaráðuneytisins um framkvæmd fjárlaga. Eru þær gerðar vegna fyrirmæla í 9. gr. reglugerðar nr. 1061/2004, um framkvæmd fjárlaga. Þá er jafnframt tilkynnt að fjármálaráðuneytið sendi ráðuneytum bréf þar sem mælst er til þess að þau afli skýringa forstöðumanna eftir því sem við á með tilliti til þess að um umframgjöld sé að ræða og upplýsi fjármálaráðuneytið um fyrirhugaðar aðgerðir í kjölfarið. Í ljósi laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og fyrrgreinda reglugerð um sama mál vill fjárlaganefnd Alþingis - þ.e. meiri hluti hennar, ég geri ráð fyrir því að minni hlutinn sé nokkuð samhljóma í þessu - ítreka mikilvægi þess að ráðuneyti bregðist skjótt við og svari beiðni um áðurnefndar upplýsingar. Meiri hluti fjárlaganefndar minnir á frumkvæðisskyldu ráðuneyta við eftirlit, sbr. 12. gr. reglugerðar nr. 1061/2004, um framkvæmd fjárlaga, og skyldur forstöðumanna vegna umframútgjalda, sbr. 15. gr. sömu reglugerðar. Ríkisendurskoðun hefur komið sömu sjónarmiðum á framfæri í skýrslum um framkvæmd fjárlaga og tekur meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis undir þau sjónarmið. Það er afar mikilvægt að mati meiri hluta fjárlaganefndar að ráðuneyti leggi sjálfstætt mat á framkomnar skýringar, sbr. 17. gr. reglugerðarinnar. Hún minnir á ábyrgð ráðuneytisins skv. 18. gr. hennar en þar segir, með leyfi forseta: „Ráðuneyti ber ábyrgð á því að forstöðumaður grípi til nauðsynlegra úrræða til þess að ráða bót á rekstrarvandanum. Það getur sett forstöðumanni og eftir atvikum stjórn stofnunar tímafrest til þess að bregðast við fyrirmælum sínum um úrbætur.“ Þá skal einnig bent á að í þeim tilfellum sem frávik frá fjárheimildum eru meiri en 4% skulu gefnar ítarlegar upplýsingar um hvaða fyrirmæli voru gefin til að ná markmiðum fjárheimilda. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur einnig talið mikilvægt að styrkja yfirferð þingsins á lokafjárlögum. Má í þeim efnum minna á að í þingskjali 1084 við umræðu lokafjárlaga fyrir árið 2006 benti meiri hlutinn á að u.þ.b. tíu ár eru liðin síðan lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, tóku gildi. Með þeim var mörkuð skýr stefna um efni fjárlaga, fjáraukalaga og lokafjárlaga. Lögð var rík áhersla á að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir kæmu fram í fjárlögum. Í fjáraukalögum innan hvers fjárhagsárs væri síðan fjallað um þær fjárráðstafanir sem ekki er hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Fjáraukalög skyldu samkvæmt þessu fyrst og fremst snúast um ófrávíkjanleg málefni og ófyrirséð útgjöld en síður um rekstrarvanda einstakra ríkisstofnana. Aðrar fjárhagsráðstafanir ættu eftir atvikum að koma til umfjöllunar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár eða við afgreiðslu lokafjárlaga fyrir síðasta fjárhagsár. Í 7. gr. fjárreiðulaga er fjallað um framlagningu ríkisreiknings. Þar segir að fjármálaráðherra skuli leggja endurskoðaðan ríkisreikning næstliðins reikningsárs fyrir Alþingi eigi síðar en tveimur vikum eftir að þing kemur saman að hausti. Í almennum athugasemdum við frumvarp til fjárreiðulaga undir yfirskriftinni „Ríkisreikningur“ segir svo orðrétt, með leyfi forseta: „Auk þeirra breytinga á efni og gerð ríkisreiknings sem að framan er lýst er lagt til að framlagning ríkisreiknings á Alþingi og umræða um hann verði með öðru sniði en verið hefur. Sú skylda er lögð á fjármálaráðherra að leggja fram endurskoðaðan ríkisreikning eigi síðar en tíu dögum eftir að þing kemur saman að hausti. Með þeim ríkisreikningi skal honum til staðfestingar leggja fram frumvarp til lokafjárlaga vegna sama fjárhagsárs. Í samþykkt Alþingis á lokafjárlögum felst samþykkt á ríkisreikningi og er fjárhagsárinu þar með formlega lokað. Í þessu er einnig fólgin sú breyting að ríkisreikningur er ekki framvegis samþykktur með sérstökum lögum.“ Samkvæmt 45. gr. fjárreiðulaga, nr. 88/1997, skal ríkisreikningi fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Þar skal leitað heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem farið hafa fram úr fjárheimildum ársins. Heimilt er að greiða slíka umframgreiðslu af fjárveitingu næsta árs. Einnig skal gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Allt frá gildistöku fjárreiðulaganna hefur verið nokkrum erfiðleikum bundið að leggja fram ríkisreikning og lokafjárlög samhliða eins og lögin gera greinilega ráð fyrir. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur því einnig áherslu á að markvisst verði unnið að vinnu við gerð frumvarps til lokafjárlaga og því verði hraðað innan hvers árs þannig að leggja megi það fram samhliða ríkisreikningi. Tæknilega sýnist fátt því til fyrirstöðu. Meiri hluti fagnar þeirri formlegu breytingu sem forseti Alþingis stóð að á sl. vori að taka til umfjöllunar allar stjórnsýsluúttektir Ríkisendurskoðunar á formlegan hátt en það mun ekki hvað síst styrkja eftirlitshlutverk þingsins sem tengist m.a. framkvæmd fjárlaga. Hefur orðið nokkuð ágengt í þessum efnum að mati meiri hluta fjárlaganefndar sl. mánuði. Hins vegar ber að leggja áherslu á að sameiginlegur skilningur um grundvallaratriði er varðar framkvæmd fjárlaga þarf að vera hverju sinni til staðar hjá þeim aðilum sem vinna að framkvæmdinni og/eða eftirlitinu. Á það virtist skorta að nokkru. Það liggur fyrir að Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum árum gert athugasemdir í skýrslum sínum við framkvæmd fjárlaga, að stofnanir hafi farið fram úr fjárheimildum án þess að gripið sé til aðgerða eins og reglur segja til um og ég hef ítrekað farið yfir. Þar af leiðandi, virðulegur forseti, ber að ítreka mikilvægi þess að endurrýna og gera úrbætur á verklagi sem miðar að því að framkvæmd fjárlaga sé með betri hætti en nú er. Niðurstaða fjölmargra skýrslna, greinargerða og yfirlita frá fjárreiðu- og eignaskrifstofa fjármálaráðuneytisins til fjárlaganefndar sýna að þess er þörf. Fjárlaganefndin hefur tekið þátt í þessu átaki með fjármálaráðuneytinu og Ríkisendurskoðun. Er það von meiri hluta fjárlaganefndar að sú niðurstaða leiði að markvissari ríkisrekstri og meiri aga og festu í kerfinu en það eru þeir hlutir sem meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis hefur leitað eftir. Forseti Alþingis skipaði nýlega nefnd sem skilar á næsta ári skýrslu um þingeftirlit. Vonandi mun sú skýrsla leiða til þess að hlutverkin verði skýrari og framkvæmdinni fundinn farvegur. Í ljósi breytinga á römmum stofnana sem lagt er til í fjárlögum þessa árs verður sífellt erfiðara fyrir forstöðumenn að stýra fjármálunum. Stjórnunarleg og fjárhagsleg ábyrgð þarf því að fara sama og er vísað til áðurnefndrar reglugerðar nr. 1061/2004, um framkvæmd fjárlaga. Einnig vill meiri hluti fjárlaganefndar minna á að þar sem skipuð er stjórn til að annast rekstur hefur stjórn stofnunar þær skyldur sem forstöðumenn hefðu ella. Þetta á t.d. við um E-hluta stofnanir ríkisins en fjárlaganefnd vinnur nú sameiginlega að gerð frumvarps um breytingar á lögum um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, þar sem gert er ráð fyrir að við 1. mgr. 10. gr. bætist nýr málsliður sem heimili Ríkisendurskoðun að veita fjárlaganefnd Alþingis aðgang að þeim gögnum sem hún aflar samkvæmt 1. mgr. áðurnefndra laga. Nefndarmenn verða þá bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju sem þeir fá í nefndinni ef ríkisendurskoðandi kveður svo á um. Þetta mun styrkja mjög aðkomu og eftirlitshlutverk Alþingis gagnvart E-hluta stofnunum. Ég mun nú gera örlitla grein fyrir einstaka tillögum sem skýrðar eru í nefndarálitinu en eins og kom fram í byrjun, virðulegi forseti, eru gerðar þær breytingartillögur samkvæmt sundurliðun 2 sem nema alls 1,36 milljörðum og samkvæmt fjárlögum versnar afkoman nokkuð. Hún var jákvæð í fjárlögunum fyrir þetta ár um 39,2 milljarða en verði þetta þ.e. niðurstaðan eftir 3. umr., svo fremi sem þessar tillögur verða samþykktar, versnar afkoman um 45,4 milljarða. Afkoma ársins ætti því að verða neikvæð um 6 milljarða. Í þessum breytingartillögum er fjallað um nokkrar breytingar á 6. gr. sem er þá 4. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er heimild til fjármálaráðherra að stofna þrjú ný fjármálafyrirtæki á grundvelli 1. mgr. 1. gr. laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., og leggja hverju þeirra til 775 millj. kr. í stofnfé. Fjármálaráðherra gerði grein fyrir þessu á fundi nefndarinnar þann 12. nóvember sl. Hér er verið að leggja til að formfesta þann gjörning sem var farið í á grundvelli umræddra neyðarlaga þegar hinir þrír nýju ríkisbankar voru stofnaðir og þeim lagt til stofnfé upp á 775 millj. kr. Þá er einnig breytingartillaga á grundvelli sömu laga að leggja sparisjóðum til allt að 14 milljarða kr. í stofnfé eða hlutafé og er þá um að ræða heimild um fjárveitingar úr ríkissjóði vegna þessa. Svo er heimild til að kaupa af Seðlabankanum þau viðskiptabréf sem bankanum hafa verið afhent til tryggingar á veðlánum bankans og annast uppgjör þeirra krafna eins og hagkvæmast þykir. Það er einnig gerð tillaga um breytingu á lánsfjárheimild sem er þá 3. gr. fjáraukalaganna en 5. gr. í fjárlögunum. Í stað „234 milljónir“ komi: allt að 660 milljónir. Þá er, líkt og ég gerði grein fyrir í upphafi ræðu minnar, gerð …  Ég vil þá rétt í lokin, virðulegur forseti, gera grein fyrir heildarbreytingunum eins og þær birtast á sundurliðun 2. Um er að ræða breytingar á lið fasteigna forsætisráðuneytisins um 17 millj. Gerðar eru breytingar á liðum er lúta að umboðsmanni barna upp á 5 millj. kr., Hagstofu Íslands upp á 16 millj. kr., símenntun og fjarkennslu upp á 100 millj. kr. Þá er gerð breytingartillaga um 30 millj. kr. til handa Slysavarnafélaginu Landsbjörgu þannig að dómsmálaráðuneytið geti fullnustað þann samning sem lýtur að björgunarskipum félagsins en þetta er þá greiðsla sem tengist árunum 2007 og 2008. Tillaga kom um styrkingu á rekstrargrunni lögreglustjórans á Suðurnesjum og sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli upp á 200 millj. kr. Síðan er tillaga um styrkingar á rekstrarstöðu öldrunarstofnana upp á 800 millj. kr. Þær eru sundurliðaðar í breytingartillögunum og mun ég ekki, virðulegur forseti, fara yfir það. Um er að ræða milli 20 og 30 öldrunarstofnanir vítt og breitt hringinn í kringum landið. Í lokin er tillaga um styrkingu á rekstrargrunni endurhæfingarstöðvarinnar að Reykjalundi upp á 43,5 millj. kr. svo og liðnum „Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta“ upp á 130 millj. en það er þjónustugreiðsla til Flugstoða. Síðan í lokin eru uppreiknaðar verðlagshreyfingar á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem tengjast tekjum ríkisins. Einnig er gert ráð fyrir því að það séu sérstök viðbótarframlög upp á 100 millj. kr. inn í jöfnunarsjóðinn. Þá að lokum styrking við viðskiptaráðuneytið vegna peningaþvættisverkefnis. Að lokum eru umræddar 549 millj. til Fjármálaeftirlitsins en ég gerði grein fyrir því í upphafi að það var viðbótarkostnaður sem féll á Fjármálaeftirlitið í framhaldi af neyðarlögunum nr. 125/2008 og það kom ítarlegt minnisblað sem var lagt fram á fundi nefndarinnar vegna þess og þessir hlutir sundurliðaðir. Ég hef, virðulegur forseti, farið yfir helstu breytingartillögurnar. Ég sundurliðaði ekki sérstakar öldrunarstofnanir, hvorki er varðar hjúkrunar-, dagvistar- eða dvalarrýmin en í breytingartillögunum eru það á milli 20 og 30 stofnanir sem gert er ráð fyrir að fái rekstrarstyrkingu. Ég hef fyrst og fremst eytt drjúgum hluta af ræðu minni í þau atriði sem tengjast framkvæmd fjárlaga og það má kannski segja sem svo, virðulegur forseti, að ég geri það hverju sinni þegar ég mæli fyrir nefndarálitum hvort sem er um fjárlög, fjáraukalög eða lokafjárlög og vil ítreka það að ég held að dropinn holi steininn í þeim efnum. Það skiptir Alþingi verulegu máli að fá aðgang að upplýsingakerfunum. Það skiptir Alþingi verulegu máli að geta fylgst með því hvort framkvæmd fjárlaga á grundvelli reglugerðarinnar og/eða fjárreiðulaganna sé með réttum hætti. Það skiptir Alþingi líka miklu máli að hafa tækifæri til þess að fylgjast með rekstri E-hluta stofnana ríkisins sem ég nefni stundum ríki í ríkinu en þær eru núna orðnar um 25 talsins og fjölgaði nýlega um þrjár vegna hinna nýju ríkisbanka. Að öðru leyti vil ég nota tækifærið og þakka starfsfólki nefndasviðs fyrir snörp og góð vinnubrögð varðandi fjáraukalögin. Ég vil þakka öllum nefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir samstarfið og við lukum nefndarstörfum í morgun kl. hálftíu. Þetta er búið að vera langt og strangt ferðalag á okkur síðustu vikur og mánuði. Nóttin hefur verið drjúg í þeim efnum og ég ætla sérstaklega að þakka varaformanni nefndarinnar, hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ánægjulegt samstarf og samveru í ótalmargar klukkustundir 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga frá minni hluta fjárlaganefndar. Undir það rita auk mín, sem er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd, þeir hv. þingmenn Magnús Stefánsson, fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, og Guðjón A. Kristjánsson, fulltrúi Frjálslynda flokksins í fjárlaganefnd. Áður en ég hef mál mitt, herra forseti, hef ég óskað eftir því að bæði hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði viðstaddir umræðuna þannig að ég geti beint til þeirra spurningum. Meðan ég bíð eftir að þeir komi í salinn, og áður en ég hef að greina frá framhaldsnefndarálitinu, vil ég víkja nokkrum orðum að ræðu hv. þm. Gunnars Svavarssonar. Hann kemur hér álíka bjartsýnn og hann var í fyrra þegar hann mælti fyrir fyrsta fjárlagafrumvarpi sínu. Þá vonaði hann að hann gæti fengið því áorkað að vinnubrögðum yrði breytt til batnaðar - var áfram með þennan stein um hálsinn sem hann ætlaði að reyna að hola, þ.e. þessa sömu ríkisstjórn. Hann vonaði að dropinn holaði steininn hvað varðar bætt vinnubrögð hennar.  Fjáraukalagafrumvarpið kom fyrir skömmu til 2. umr. og allar þær upplýsingar sem í því voru gátu hafa legið fyrir í byrjun október. Ekki var minnst einu orði á bankahrunið eða á neinar þær skuldbindingar sem hafa dunið á þjóðinni á þessu ári og þó var frumvarpið ekki lagt fram fyrr en undir miðjan desember. Það virðist ganga afar hægt að aga ríkisstjórnina í þessum efnum. Hv. formaður fjárlaganefndar talar um að beita eigi forstöðumenn einhverjum agatilskipunum í bættum vinnubrögðum við utanumhald fjármuna og vel má vera að það sé nauðsynlegt í einstaka tilvikum, en vandinn er fyrst og fremst ríkisstjórnarinnar og ráðherranna sem fara sínu fram. Hv. formaður og varaformaður fjárlaganefndar, nú eins og fyrr, virðast standa máttlausir gagnvart því. 
             Herra forseti. Ég hefði óskað eftir því að þessir ráðherrar væru viðstaddir umfjöllun mína um nefndarálitið. 
            

Forseti vill upplýsa ræðumann um að verið er að gera ráðstafanir til að biðja þá um að koma í þingsalinn.

Ég sé að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er kominn og ég vona fastlega að hæstv. menntamálaráðherra komi einnig sem fyrst - gott að sjá hæstv. menntamálaráðherra. Ég vík þá að nefndarálitinu sem minni hluti fjárlaganefndar stendur að, með leyfi forseta: Ríkisstjórnin hefur lagt fram breytingartillögur við 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga árið 2008. Samkvæmt þeim hækka útgjöld um 1.367,2 millj. kr. og skiptast á sex ráðuneyti. Þau eru forsætisráðuneyti, sem ráðgert er að fái 68 millj. kr., menntamálaráðuneyti 100 millj. kr., dóms- og kirkjumálaráðuneyti 230 millj. kr., heilbrigðisráðuneyti 43,5 millj. kr., samgönguráðuneyti 369 millj. kr. og viðskiptaráðuneyti 556,7 millj. kr. Minni hlutinn vekur athygli á því að engar frekari breytingartillögur komu fram um tekjuáætlun frumvarpsins frá því að það var lagt fram. Minni hlutinn vísar í ítarlegt nefndarálit sitt við 2. umr. um frumvarpið og telur að enn þá sé tekjuáætlunin ofmetin. Stór hluti hækkunarinnar samkvæmt tillögum meiri hlutans mun fara til Fjármálaeftirlitsins til greiðslu viðbótarkostnaðar sem það hefur haft af setningu neyðarlaganna. Á fundi með fjárlaganefnd hafði viðskiptaráðuneytið tilkynnt að ekki þyrfti að koma til frekari fjárbeiðna Fjármálaeftirlitsins þar sem unnt væri að mæta þessum óvæntu útgjöldum með því að ganga á ónotaðar fjárheimildir. Þá þegar benti minni hlutinn á að ekki væri rétt að draga úr fjárheimildum um 17,1 millj. kr. eins og gert var með breytingartillögu sem samþykkt var af meiri hlutanum eftir 2. umr. þar sem stofnuninni veitti ekki af því sem til væri. Minni hlutinn mætti ekki skilningi hjá meiri hlutanum um þetta sjónarmið og því hlýtur fjárbeiðnin að koma meiri hlutanum mjög á óvart. Minni hlutinn telur óhjákvæmilegt að nánari grein sé gerð fyrir fjárbeiðni af þessari stærðargráðu þrátt fyrir að í lögum nr. 125/2008 sé heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Minni hlutinn bendir á nauðsyn þess að fjárlaganefnd leggist nánar yfir forsendur fjárbeiðninnar og veittar verði mun ítarlegri upplýsingar um með hvaða hætti þessi kostnaður skiptist og hvaða liðir standi að baki honum. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að lögð verði fram kostnaðaráætlun frá Fjármálaeftirlitinu um hvaða fjárhæðir komi til með að lenda á ríkissjóði vegna starfa skilanefndanna á næsta ári. Ekki nægir yfirlýsing frá Fjármálaeftirlitinu frá 4. desember sl. um að á þessum tímapunkti sé - með beinni tilvitnun í skýrslu Fjármálaeftirlitsins - „alls óljóst hve lengi skilanefndirnar munu verða starfandi“. Þá er bent á að í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2009 er ekki lagt mat á þennan fyrirsjáanlega kostnað. Hann er vegna skilanefnda gömlu viðskiptabankanna þriggja, endurskoðunarkostnaðar vegna bráðabirgðastofnefnahagsreikninga bankanna, sem ekki hafa enn litið dagsins ljós, verðmatskostnaðar vegna aðkeyptra sérfræðinga auk annarrar aðkeyptrar sérfræðiþjónustu. Minni hlutinn bendir á að að minnsta kosti hluti þeirra endurskoðunarskrifstofa sem unnið hafa á vegum skilanefndanna skrifuðu undir ársreikninga gömlu viðskiptabankanna. Ein endurskoðunarskrifstofa hefur sagt sig frá verkinu vegna ábendinga um að hugsanlega megi draga óhæði hennar í efa, en minni hlutinn telur eðlilegt að farið verði yfir óhæði allra sem að þessari vinnu koma til að eyða þeirri tortryggni sem virðist ríkja í garð starfsmanna og sérfræðinga skilanefndanna. Í þessu sambandi bendir minni hlutinn á 6. tölul. 9. gr. laga nr. 18/1997, um endurskoðendur, en þar segir, með leyfi forseta: „Endurskoðanda er óheimilt að endurskoða hjá stofnunum og fyrirtækjum […] ef að öðru leyti eru fyrir hendi þær aðstæður sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans í efa með réttu.“ Ég vek athygli herra forseta á að í málum sem þessum, svona stórum málum sem þessum, mega slík grundvallaratriði ekki vera neinum vafa undirorpin. Hægt er að velta því fyrir sér hvers vegna skilanefndirnar og Fjármálaeftirlitið, og það á ábyrgð ríkisins, hafa farið fram með þessum hætti - allmörgum vikum eftir að skilanefndir og endurskoðendur hafa tekið til starfa taka menn upp þessar spurningar. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að endurskoðunarskýrslur þeirra vegna endurskoðunar bankanna þriggja síðustu þrjú árin verði lagðar fyrir fjárlaganefnd og hefur minni hlutinn þegar óskað eftir því að svo verði gert. Ríkissjóður hefur nú tekið við ábyrgðinni af stjórn bankanna og tjónið af falli þeirra lendir með beinum hætti á þegnum landsins. Má í því sambandi benda á minnisblað frá fjárreiðu- og eignaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, dags. 19. des. 2008, þar sem lántökur ríkissjóðs að fjárhæð 840 milljarðar kr. vegna bankanna eru staðfestar og áætluð vaxtagjöld að fjárhæð 45,9 milljarðar kr. Eru þá ótaldar lántökur vegna uppgjörs á Icesave-reikningunum svokölluðu og tengdum innlánsreikningum í útibúum gömlu bankanna erlendis sem líklegt er, miðað við framkomnar upplýsingar, að hlaupa muni á hundruðum milljarða króna með tuga milljarða króna árlegum vaxtakostnaði. Með þessu er ekki átt við að veittar verði fjárhagslegar upplýsingar um einstaklinga eða upplýsingar sem eðlilegt verður að telja að leynd ríki um. Hér er átt við almennar upplýsingar sem kunnáttumenn á sviði reikningsskila og uppgjörsfræða veita eigendum fyrirtækja um rekstur, umhverfi hans, áhættugreiningu og framtíðarhorfur. Þær almennu upplýsingar sem veittar eru í endurskoðunarbréfunum eru því ekki einkamál tiltekinna stjórnenda og fámenns hóps fyrrum eigenda bankanna heldur upplýsingar sem almenningur á rétt á að veittar verði þeim sem nú bera fjárhagslega ábyrgð á rekstri þrotabúanna. Á endanum reyndist það síðan vera almenningur sjálfur sem verður að axla þessa ábyrgð, því miður. Minni hlutinn telur eðlilegt að gerð verði grein fyrir því á Alþingi hvort þessir utanaðkomandi eftirlitsaðilar sem störfuðu jafnt fyrir hluthafa, bankastjórnirnar og hið opinbera hafi með viðunandi hætti varað við þeirri hættu sem nú virðist hafa komið fram að var innbyggð í rekstur bankanna og almenningur bar vissa ábyrgð á þó svo að þegnarnir hafi almennt mátt telja að ábyrgðin takmarkaðist við hlutafé bankanna, Tryggingasjóð innstæðueigenda og Ábyrgðasjóð launa. Þeirri spurningu hefur ekki enn verið svarað hvers vegna ábyrgð þegnanna hafði ekki verið kynnt og við henni varað. Þá varpar minni hlutinn þeirri spurningu fram hvort ekki sé eðlilegt að þrotabú bankanna beri þennan kostnað þrátt fyrir ákvæði neyðarlaganna, þar sem þrotabúin hefðu hvort sem er borið ákveðinn hluta hans, og að skilanefndirnar flokki kostnaðinn milli ríkissjóðs og þrotabúanna með það í huga. Öðru máli kann að gegna með kostnað ríkissjóðs af sérstakri rannsókn sem nú hefur verið sótt um fjárheimildir fyrir. Minni hlutinn vekur sérstaka athygli á tillögu um aukafjárveitingu til Flugstoða að fjárhæð 130 millj. kr. sem var lögð fram í þann mund sem frumvarpið var afgreitt frá fjárlaganefnd án fullnægjandi skýringa og án þess að tími hafi unnist til að ræða hana innan nefndarinnar. Minni hlutinn gagnrýnir þessi vinnubrögð, en þau eru í samræmi við það skipulags- og stefnuleysi sem einkennir fjárlagagerðina. Ekki er hér verið að gagnrýna hvort þessi fjárveiting hafi verið mikilvæg eða ekki, við vitum að Flugstoðir bera ábyrgð á flugumferð og að flugvellir í landinu eru hæfir til flugumferðar en vinnubrögð af þessu tagi á síðustu metrum og síðustu mínútum fjárlagagerðarinnar hljóta að vera gagnrýnisverð. Einungis á að taka inn í fjáraukalögin eitthvað sem skyndilega kemur upp og ekki var fyrirsjáanlegt. Fjáraukalögin hafa verið í meðferð þingsins í nokkrar vikur og mánuði og upphæðir af þessum toga, og reyndar fleiri sem hér eru gerðar tillögur um, hljóta að hafa legið fyrr fyrir. Minni hlutinn vísar til þess sem áður hefur komið fram af hans hálfu um að stofnanir í heilbrigðis- og öldrunarþjónustu munu samkvæmt frumvarpinu hefja rekstur á næsta ári með halla, auk þess sem fjárheimildir þeirra eru almennt skornar niður í fjárlögum fyrir árið 2009. Margar þessar stofnanir fara með umtalsverðan halla inn í næsta ár. Minni hlutinn ítrekar gagnrýni sína á þetta ráðslag og óttast að óhjákvæmilegur sé mikill hallarekstur á næsta ári sem muni valda miklum erfiðleikum í rekstri þessara stofnana. Minni hlutinn vekur jafnframt athygli á því að ekki er gerð tillaga um eina einustu krónu til að koma til móts við rekstrarhalla Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Miðað við fyrirliggjandi upplýsingar má öllum vera ljóst að það mun valda miklum vandræðum í starfsemi skólans á komandi árum. Minni hlutinn vísar allri ábyrgð á því máli á menntamálaráðuneytið og stjórnarmeirihlutann á Alþingi. Ég vil víkja örfáum orðum frekar að málum landbúnaðarháskólanna. Ný lög voru samþykkt um Hólaskóla og Landbúnaðarháskóla Íslands og var samþykkt að sá síðarnefndi mundi sameinast Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Garðyrkjuskóla ríkisins að Reykjum í Ölfusi. Ljóst var að sú sameining mundi ein sér kosta verulegt fjármagn og skipulagsbreytingar. Auk þess var skólanum heimilt að bjóða upp á nýjar námsbrautir og auka umsvif sín á þeim vettvangi. Það sama var gert við Hólaskóla og honum veitt heimild með sérstökum lögum til að færa nám sitt á háskólastig og brautskrá nemendur. Ljóst er og lá fyrir þegar ákvörðunin var tekin að þetta mundi eðlilega leiða til aukins kostnaðar í starfsemi skólans. Auk þess var mikil eftirspurn eftir starfsemi skólans og námsbrautum og í lögum þar sem Hólaskóli fékk heimild til að vera formlegur háskóli var einmitt gert ráð fyrir því í greinargerð og umfjöllun þess máls að hann mundi auka umsvif sín. Ofan á þetta bættist að eitt fyrsta verk ríkisstjórnarinnar sem nú situr, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, var að gangast fyrir miklum skipulagsbreytingum í Stjórnarráðinu um vistun ákveðinna málaflokka og heilla stofnana. Þá var lagt til að skólarnir, sem höfðu á annað hundrað ár eða allt frá stofnun verið með farsælum hætti í forsjá fyrst atvinnuvegaráðuneytisins og síðan landbúnaðarráðuneytisins, eftir að það var sérstaklega stofnað, með stjórnskipunarbreytingu var ákveðið af meiri hlutanum að færa skólana til menntamálaráðuneytisins. Ég og reyndar fleiri þingmenn í stjórnarandstöðuflokkunum, flokkunum sem hafa kannski hvað mest tengsl við landsbyggðina, inn í landbúnaðarkerfið og til bænda, við vöruðum mjög við þessu. Við bentum á að búnaðarskólarnir hefðu um aldaskeið verið hluti af bændasamfélaginu og landbúnaðarsamfélaginu og staða þeirra sem slík mjög sérstæð, en í því fólst einmitt styrkur þeirra. Við vöruðum við að ef skólarnir færu undan landbúnaðarráðuneytinu yfir til menntamálaráðuneytisins mundi staða þeirra og sérstaða veikjast og þeir frekar metnir sem almennir skólar sem standa á venjulegum götuhornum og ekki yrði tekið tillit til hinnar gríðarlegu sérstöðu þeirra og þess samfélagslega, menningarlega og vísindalega hlutverks sem þeir gegndu í umhverfinu sem þeir eru sprottnir úr. Þessu var öllu varað við. Á síðasta ári voru þeir áfram sendir út. Fyrir ári síðan var ljóst að uppsafnaður halli var á skólunum en þá var hvorki tekið á þeim halla né fengu skólarnir nauðsynlegar fjárveitingar inn á fjárlög ársins 2008 sem þó var öllum ljóst að þyrfti að koma til og var hluti af lagasetningunni sem sett var um skólana. Þá var því borið við að þeir væru í endurskoðun og skoða þyrfti málin frekar en á þessu yrði tekið þegar á þessu ári og skólarnir fengu heimild til að fara áfram í verkefni sín með óbreyttu sniði á þessu ári. Þess vegna kom mjög á óvart í ljósi allra þessara yfirlýsinga að við fjárlagagerð nú var fjarri því að stofnanirnar fengju fjármagn inn á fjárlög 2009 eins og þær þurftu og eins og hafði verið gert ráð fyrir að þyrfti við þær tilfærslur sem urðu á þeim á milli ráðuneyta og einnig með tilliti til þeirra laga sem höfðu verið sett um þær fyrir skömmu. En það olli miklum vandræðum og vonbrigðum. Ekki síður hitt að varðandi þann uppsafnaða halla sem hefur legið fyrir síðustu tvö til þrjú ár er rétt að geta þess að Hólaskóli fékk þar nokkuð viðunandi afgreiðslu á halla sínum við 2. umr. fjáraukalaga en Landbúnaðarháskóli Íslands ekkert. Ég ætla ekki að nefna upphæðina sem verið var að tala um en ljóst er að fjármagnið sem stofnunina vantar til að uppfylla þau loforð og væntingar sem henni voru gefnar fyrir ári síðan eru það háar að komi þær ekki inn og fái stofnunin þær ekki bættar inn í rekstur sinn mun hún standa frammi fyrir verulegum vandræðum. Sumir segja að ef það verði þannig sé það nánast tilskipun af hálfu stjórnvalda að skólinn sé óþarfur og honum eigi að loka eða skerða starfsemina svo verulega að hann verði ekki sami skóli á eftir. Ég vil því beina afdráttarlaust spurningum til hæstv. menntamálaráðherra hvort raunin sé að Landbúnaðarháskóli Íslands eigi að fara inn í næsta ár með þennan uppsafnaða halla sem liggur fyrir - og ég veit að hæstv. ráðherra veit um hvaða tölur er að ræða - og einnig hvernig hæstv. ráðherra hugsar sér rekstrargrunn stofnananna á næsta ári þegar ljóst er að umtalsverðar fjárveitingar vantar inn í rekstur þeirra á árinu 2009 til að þær geti starfað með óbreyttum og eðlilegum hætti. Jafnframt vil ég beina spurningum til hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sem veit vel um þá gagnrýni sem atvinnuvegurinn, Bændasamtökin og aðrir þeir sem tengjast stofnununum nánast - hann veit vel af gagnrýni og tortryggni í garð þeirrar ákvörðunar að flytja skólana frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins. Þar sem ég lít enn svo á að landbúnaðarskólarnir séu áfram hluti af félagslegu, vísindalegu og menntalegu umhverfi landbúnaðarins og þess vegna faglega á ábyrgð hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að þessi vinnubrögð og framkoma gagnvart skólunum sé ásættanleg og hvort þetta sé eitthvað sem hæstv. ráðherra styðji. Ég vil líka heyra röksemdir fyrir því að verið er að þreyta stofnanirnar með þessum hætti og að hann svari hreint út hvort verið sé að óbreyttu að segja Landbúnaðarháskóla Íslands að hann eigi að skera niður og skreppa svo saman að hann verði varla starfhæfur með sama hætti áfram. Ég óska eftir að hæstv. ráðherra svari þessu alveg skýrt og skorinort. Svo ég víki aftur í nefndarálitið þá vísar minni hlutinn til nefndarálitsins sem lagt var fram við 2. umr. um frumvarpið. Í því nefndaráliti er ítarlega fjallað um frumvarpið og fram komnar breytingartillögur. Minni hlutinn getur ekki staðið að því að samþykkja fjáraukalög fyrir árið 2008 miðað við þær forsendur sem liggja til grundvallar enda vantar enn mikilvægar forsendur og upplýsingar til að hægt sé að meta stöðuna í heild. Er nú komið fram um jól og þessar upplýsingar liggja enn ekki fyrir. Þess vegna leggur minni hlutinn áherslu á og lýsir því yfir að ef fjáraukalögin verða afgreidd með þeim hætti sem hér liggur fyrir verði þau algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Ég vil einnig vekja athygli á því að við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd rituðum ríkisendurskoðanda bréf, dagsett 19. desember, þar sem við óskum eftir að ríkisendurskoðandi fari bæði yfir frumvarp til fjárlaga og frumvarp til fjáraukalaga ársins 2009 og hugi sérstaklega að öllum þeim þáttum sem tengjast falli bankakerfisins og skuldbindingum ríkissjóðs þar að lútandi. Sérstaklega er bent á vinnuferlið við fjárlagagerðina og fjáraukalagagerðina við þær óvenjulegu aðstæður sem ríkja í þjóðfélaginu. Þá var þess óskað að ríkisendurskoðandi liti sérstaklega á þær skuldbindingar sem ríkissjóður gengst undir og möguleika ríkissjóðs til að standa undir þeim til framtíðar. Óskað er eftir athugasemdum og ábendingum við fjárlagaferlið eftir því sem ríkisendurskoðanda þykir ástæða til. Herra forseti. Eins og hér hefur verið rakið ítarlega bæði við 2. umr. og í nefndaráliti minni hluta við 3. umr. eru svo gríðarlegar skuldbindingar, lána- og vaxtagreiðslur að falla á ríkissjóð eða geta gert sem ekki er gerð grein fyrir í frumvarpinu þannig að margar ástæður eru fyrir því að minni hlutinn telur að þetta frumvarp sé algerlega ófullnægjandi, taki ekki á þeim aðstæðum sem fyrir hendi eru eða gefi um þær tæmandi upplýsingar og afgreiðsla þess og meðferð í þinginu er á ábyrgð meiri hluta ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Það er hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar að á síðustu árum og áður en skólarnir komu yfir til menntamálaráðuneytisins, hafi þeir safnað umtalsverðum halla. Skólarnir eru fámennir, kostnaðurinn mikill og rannsóknir miklar enda merkilegt starf sem á sér þar stað á mörgum sviðum þannig að í nokkur ár var ekki tekið á rekstrarvanda háskólanna. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni og flestum hér inni að auðvitað vil ég sjá meira fjármagni varið til menntamála og rannsókna, það hefur verið stóraukið á síðustu árum. En við þurfum bæði að huga að breyttum tímum og rekstri hverrar stofnunar fyrir sig Ég nefni sem dæmi að fyrir nokkrum árum, þremur árum, ræddum við í þingsal, m.a. hv. þingmaður, vandamál Háskólans á Akureyri. Tekið var á þeim málum. Farið var í rekstrarumbætur og í dag stendur skólinn mun betur en áður. Það var sársaukafullt en við fórum í það og í dag höfum við m.a. halaklippt skólann af því að við sjáum raunhæfar áætlanir liggja fyrir um stjórnun og stefnumótun skólans. Það sama má segja um Háskólann á Hólum. Það er engin tilviljun að við setjum nú 170 millj. til viðbótar til Háskólans á Hólum. Það er vegna þess að fyrir liggja áætlanir um hvernig hægt er að styrkja kjarnastarfsemina á Hólum og við munum, ef aðilar eru sammála, tengjast þeim í grasrótinni mun betur, tengja Bændasamtökin og fleiri hagsmunaaðila mun betur við skólann á Hólum. Þetta á eftir að gera enn betur með Landbúnaðarháskóla Íslands. Ljóst er að við munum þurfa að taka á málum hans með það í huga að koma rekstrinum í lag og til að styrkja starfsemina þar, sem er merkileg fyrir margra hluta sakir. Þannig að það er af og frá að verið sé að leggja til að koma fram með tillögu sem stuðli að því að starfinu á Hvanneyri verði hætt, síður en svo. Það dugar hins vegar ekki, herra forseti, að setja fjármagn í svona starfsemi án þess 

Herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherra verði að skýra aðeins betur hvað hún á við. Að taka til í rekstri þýðir eftir því sem ég hef oft skilið hæstv. ráðherra að einkavæða á skólann. Firra á ríkið ábyrgð á stofnununum og koma þeim í annað form. Við þekkjum þetta m.a. með Háskólann í Reykjavík og Fjöltækniskólann. Ég hef ekki trú á að þær aðstæður séu nú uppi að einkaaðilar séu reiðubúnir að koma með fjármagn inn í þessa stofnun þó svo að hæstv. ráðherra geti orðið að ósk sinni með einkavæðingu þeirra. Ég legg áherslu á að þessar stofnanir gegna gríðarlegu hlutverki í menningarlegu og samfélagslegu tilliti fyrir landið allt, ekki aðeins fyrir nánasta umhverfi sitt. Þess vegna finnst mér að þetta séu véfréttaryfirlýsingar frá hæstv. ráðherra um að breyta þurfi rekstrarformi eða eitthvað slíkt til að ráðherrann komi að og ég vara við því ef binda á Landbúnaðarháskóla Íslands við það að hann verði að fara í eitthvert einkavæðingarferli. Áfram stendur, alveg sama hvort hæstv. ráðherra setur skólann í eitthvert einkavæðingarferli eins og hún hefur gert við skóla á höfuðborgarsvæðinu, að hallinn sem stofnunin er nú með gerir henni gersamlega ófært að starfa áfram ef hann er ekki tekinn af. Miklu eðlilegra er ef hæstv. ráðherra vill keyra eitthvert annað rekstrarform í gang að það sé gert á sléttu borði en ekki með því að negla stofnanir upp við vegg og nánast að hóta þeim að ef ekki verði breytt um form muni þær ekki fá úrlausn mála sinna. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Er það ætlunin að láta Landbúnaðarháskóla Íslands fara út í árið 

Herra forseti. Háskólinn á Akureyri var ekki einkavæddur. Var hann það? Nei, það var sérstaklega tekið á málefnum Háskólans á Akureyri og hann er í góðum farvegi núna. Og Háskólinn á Hólum, þau mál sem hafa verið dregin fram þar, m.a. í skýrslu nokkurra nefndarmanna, eru einmitt með þá hagsmuni í huga að efla starfið á Hólum. Það er ekkert útilokað í því, ef við þurfum að tengjast hagsmunaaðilum betur með því að tengja þá inn í starfið, þá gerum við það. Við eigum ekki að útiloka eitt eða neitt rekstrarform ef það verður til þess að styrkja starfsemina á viðkomandi sviði. Annað eru bara fordómar, annað rýrir möguleika viðkomandi starfsemi til að efla sig. Svo það sé sagt skýrt varðandi Hvanneyri þá hef ég ekki hug á því að fara í að einkavæða Hvanneyri en ég hef hug á því að styrkja starfsemina á Hvanneyri og þá er ekkert undanskilið, hvort sem við erum að tala um samstarf eða sameiningu við aðra háskóla. Við þurfum að efla áfram rannsóknarstarfið sem fer fram á Hvanneyri en það verður ekki gert að óbreyttu. Við sjáum að ár eftir ár er stofnunin rekin með halla. Það þarf að taka á slíku og það verður að sjálfsögðu gert með víðtæku samráði. Ég hef hugsað mér að fara m.a. í að leggja fram frumvarp um afnám laga um búnaðarfræðslu og í tengslum við það verður málum þessara skóla, Hvanneyrar og Hóla, skipað með öðrum hætti en nú er og starfsskilyrðum breytt og þeir settir undir lög um háskóla, rammalöggjöf um alla háskóla á landinu þar með talið þær kröfur sem gerðar eru til kennslu og rannsókna innan háskólanna og það skiptir mjög miklu máli.

Herra forseti. Það er mesti misskilningur hjá hæstv. ráðherra að þetta snúist um að það vanti lög. Ég geri í sjálfu sér enga athugasemd við það þótt skólarnir, úr því sem komið er, fari undir rammalög en það er ekki afsökun fyrir því að taka ekki á fjárhagsvanda skólanna eins og hann er í dag og hefur legið fyrir. Ég veit ekki betur en að viðkomandi skóli og skólayfirvöld hafi gert mjög ítarlega grein fyrir því hvernig þessi halli er tilkominn og hvernig staðan er með hann, það þarf enga lagabreytingu til að taka á honum. Ég verð að segja, herra forseti, að ég vona að hæstv. ráðherra geti komið að þessum málum og geri það ekki bara örlítið heldur kannski með talsvert jákvæðari hætti, þannig að skólarnir, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri fái yfirlýsingu um að hann megi halda áfram á þeirri braut sem hann hefur verið í sínu öfluga starfi þó svo að hann hafi færst milli ráðuneyta. Það þarf ekki að setja ný lög til að koma til móts við þá stöðu. Ég vil áfram inna hæstv. menntamálaráðherra eftir því hvernig hún hyggst koma að málum til að standa vörð um þessar menntastofnanir landbúnaðarins og dreifbýlisins sem þær eru tvímælalaust. Það veltur á miklu fyrir þann atvinnuveg og dreifbýlissamfélagið að þær séu öflugar áfram og ráði við þau margþættu hlutverk sem þeim verða falin 

Hæstv. forseti. Nú fer fram 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2008. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um málið núna við lok þessarar umræðu. Ég vísa til nefndarálits minni hlutans bæði við þessa umræðu og eins við 2. umr. þar sem ítarlega var fjallað um málið. Ég vil fyrst og fremst ræða aðeins það mál sem var síðast til umfjöllunar, þ.e. málefni Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, og vísa til þeirra svara sem komu fram hjá hæstv. menntamálaráðherra í andsvörum rétt áðan og þakka fyrir það sem kom fram hjá henni svo langt sem það nær.

Forseti biðst forláts. Forseti óskar eftir því að þingmenn séu ekki í samtölum í salnum meðan ræðumaður hefur orðið.

Takk fyrir það, hæstv. forseti. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra aðeins nánar út í þetta málefni. Það liggur fyrir að töluverður rekstrarhalli er núna við lok ársins hjá þessum skóla. Í fjáraukalagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu til að mæta því. Hæstv. ráðherra hefur reyndar farið yfir það hver framtíðarsýnin gæti hugsanlega verið varðandi starfsemi landbúnaðarháskólans. - Virðulegi forseti. Það er svolítið truflandi þegar fram fara hávær samtöl í hliðarsal. - En ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða skilaboð munu stjórnendur skólans fá varðandi þessa stöðu þegar þeir hefja starfsár sitt nú um áramótin með þennan mikla halla? Ég veit að gert var ráð fyrir því að rammi þeirra yrði stækkaður og að aukið rekstrarfé kæmi inn í fjárlögin. Ég spyr einfaldlega: Hvernig eiga stjórnendur landbúnaðarháskólans að vinna úr þessum málum á næsta ári? Því þó svo að hér komi frumvörp um breytingar á lögum, eins og ráðherrann kom inn á áðan, þá gerist það ekki einn, tveir og þrír. Stjórnendur standa frammi fyrir þessari stöðu eins og hún er og ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða skilaboð fá stjórnendur? Hvernig eiga þeir að vinna úr þessum málum? Hvernig eiga þeir að mæta þessari rekstrarstöðu? Eiga þeir að draga úr starfsemi og segja upp fólki eða hvaða úrræði hefur hæstv. ráðherra fyrir stjórnendurna á þessu stigi málsins? Að svo mæltu ætla ég ekki að hafa þessa ræðu lengri en ég vænti þess að hæstv. ráðherra komi í andsvar þannig að við getum átt örstutt skoðanaskipti um málið.

Herra forseti. Mér er mikil ánægja að koma upp í andsvar við hv. þm. Magnús Stefánsson sem ég hef átt gott og farsælt samstarf við. Hvaða svör eru gagnvart Hvanneyri? Þau eru nákvæmlega hin sömu og við gáfum varðandi Háskólann á Akureyri. Það þarf að beina sjónum að rótum vandans sem er mikill rekstrarvandi. Það verður auðvitað ekki gert nema í samvinnu við menntamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið um það hvernig við ætlum að endurskipuleggja Hvanneyri. Af hverju var ég að draga fram ný frumvörp um afnám búnaðarfræðslulaganna? Það er m.a. vegna þess að þar sjáum við móta fyrir ákveðinni framtíðarsýn varðandi aukið samstarf eða hugsanlega sameiningu við aðra háskóla. Ég held að það mundi einmitt styrkja Hvanneyri verulega ef sú starfsemi sem þar fer fram færi í samstarf við aðra háskóla, hvort sem það er Bifröst eða Háskóli Íslands. Við eigum ekki að útiloka neitt í þeim efnum en það er ljóst að við munum þurfa að taka á rekstrarvandanum. Ég mun hins vegar ekki bera út þau skilaboð að Hvanneyri eigi að fara að segja upp fólki. Ekki Hvanneyri frekar en aðrir háskólar. Allir háskólar á landinu standa frammi fyrir sársaukafullum rekstri á næstunni eins og öll önnur fyrirtæki og stofnanir í landinu. Fjárlagafrumvarpið og fjáraukafrumvarpið bera það engu að síður með sér að verið að hlífa þessum stofnunum og velferðarstofnunum umfram aðrar stofnanir. En enn og aftur ítreka ég að í þessu erfiða efnahagsumhverfi eru engar stofnanir undanskildar hvað varðar hagræðingu og betri rekstur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör sem ég tel reyndar ekki nægjanleg. Ég spyr því hæstv. ráðherra í ljósi stöðunnar hjá landbúnaðarháskólanum, ég man ekki nákvæmlega tölurnar yfir hallann, ég held að hann sé vel yfir 200 millj. kr. ef ég man rétt. Telur ráðherra að það verði eitthvert svigrúm á næsta ári eða þarnæsta til að mæta þessum vandræðum? Ég verð að viðurkenna að ég tel að svigrúmið til þess verði ekki mjög mikið. Þess vegna spyr ég: Hvernig stendur á því að ekki koma tillögur um það í fjáraukann núna fyrir 2008 þar sem er þó að mínu mati meira svigrúm til að fara inn á slíka hluti? Ég vil gjarnan heyra meira frá ráðherra og ætla að vera svolítið leiðinlegur við hana en það verður bara að fylgja þessu: Hvernig eiga stjórnendurnir að leysa úr málunum? Ráðherra segir hér að það eigi ekki að segja upp fólki og ég skildi það svo að það ætti ekki að draga úr starfseminni. Hvernig þá, miðað við fjárhagsstöðu skólans? Því miður, hæstv. menntamálaráðherra, ég næ þessu ekki alveg heim og saman og þess vegna vil ég ganga örlítið harðar að ráðherranum varðandi svör um þetta, þessi praktísku atriði.

Herra forseti. Við höfum reynslu af því að taka á stofnunum með halla og sérstaklega háskólastofnunum. Við höfum reynslu af því og höfum gert það ágætlega og ég bendi aftur á Háskólann á Akureyri. En ég tel að það sé ekki rétt aðferð að auka við á fjárauka eða fjárlögum til neinnar stofnunar nema fyrir liggi hvernig menn ætla að ná sér út úr rekstrarhallanum. Það er ábyrgðarleysi, og talandi um ábyrgð, það er ábyrgðarleysi að setja aukið fjármagn inn í stofnanir ef um halla stofnunar er að ræða og ekki liggur fyrir hvernig eigi að vinna sig út úr hallanum. Þær tillögur mun ég vinna í samvinnu og samráði við starfsmenn á Hvanneyri. Ég bendi líka á að það liggja fyrir tillögur um rekstur Hóla, það liggja fyrir tillögur um hvernig byggja eigi upp á Hólum. Og hvað gerum við? Við fylgjum því eftir, við komum með tillögur inn í fjáraukann upp á 170 millj. kr. til að fylgja eftir hugmyndum okkar um betri rekstur. Ég tel þetta sýna að okkur er fúlasta alvara að taka á rekstrarvanda og rekstrarhalla menntastofnana en þær eru ekki undanskildar. Hvað varðar Hvanneyri þá hef ég mikla trú á aukinni uppbyggingu þar til lengri tíma litið vegna þess merkilega starfs sem þar fer fram, ekki síst á sviði rannsókna. Það átta sig ekki allir á að Hvanneyri er meiri rannsóknarstofnun en kennslustofnun, 60% starfseminnar þar eru rannsóknir. Ég er full bjartsýni varðandi framtíð Hvanneyrar. En við getum ekki sett aukið fjármagn inn í stofnanir nema fyrir liggi hvernig við ætlum í sameiningu að vinna okkur út úr þeim vanda sem við blasir. Annað er óábyrgt.

Hæstv. forseti. Ég þakka enn og aftur hæstv. ráðherra fyrir svörin. Að sjálfsögðu eiga að liggja fyrir plön og einhver áætlun um hvernig mæta á rekstrarstöðu eins og er á Hvanneyri. Ég tel mig hafa upplýsingar um að það hafi farið fram töluverð vinna einmitt við það. Ég verð þó að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst svörin mjög rýr í roðinu hvað varðar stöðuna á næstu mánuðum og næsta árið. Ég verð að standa frammi fyrir því eins og það er. Mér finnst þetta ekki góð skilaboð til stjórnenda skólans um það hvernig þeir eiga að taka á þessu, hvernig þeir eiga að reka sína stofnun, en auðvitað hlýt ég að vona að lausn finnist á þessu máli sem allra fyrst vegna þess að staðan er afleit hjá stofnuninni. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita afli sínu, sem hún hefur í töluverðum mæli svona yfirleitt, til að leysa þetta mál því að þetta gengur hreinlega ekki upp svona, þessi stofnun verður að fá lausn sinna mála.

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns vil ég vekja sérstaka athygli á vanda Landbúnaðarháskóla Íslands. Ef ég man rétt var það svo þegar stofnað var til Landbúnaðarháskólans - þ.e. þegar Bændaskólanum á Hvanneyri var breytt í þá stofnun og hann sameinaður Garðyrkjuskólanum og síðan ýmis rannsóknarstarfsemi færð til skólans - gerðu menn sér grein fyrir því þar sem skólinn var færður frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis að ýmis uppsafnaður vandi og kostnaður var til staðar sem mundi koma fram við sameininguna og flutning að Hvanneyri. Þá var því lofað sérstaklega að tekið yrði á þessum vanda þannig að skólinn sæti ekki til frambúðar uppi með mikinn halla í rekstrarumhverfi sínu og að framtíðarrekstur skólans væri tryggður með slíkri aðgerð. Í andsvari hæstv. menntamálaráðherra áðan um þetta efni heyrði ég að hún gaf einhvers konar yfirlýsingu um að menntamálaráðuneytið væri vant að taka á svona vanda og það yrði gert. Hæstv. forseti, eftir því sem ég best veit, og ég vil fá það skýrt fram hjá hæstv. menntamálaráðherra þar sem hún er í salnum, hefur verið unnið að því að ná fram slíku fyrirkomulagi og skipulagi og stefna að því að rekstur Landbúnaðarháskóla Íslands verði í eðlilegu formi og rekstrarumhverfi til næstu ára. Eftir því sem ég best veit var sú vinna milli menntamálaráðuneytisins annars vegar og stjórnvalda skólans hins vegar vel á veg komin. Mér finnst ekki hafa komið nægilega skýrt fram hjá hæstv. menntamálaráðherra hvernig þau mál liggja nú. Hins vegar hefur ráðherrann sagt hér að það stæði til að taka á þessum vanda. Nú skiljum við þó skólann eftir með uppsafnaðan vanda tveggja ára upp á að mig minnir samanlagt rétt rúmar 200 millj. kr. Þar að auki sýnist mér að í fjárlögunum setjum við hann í viðbótarrekstrarhalla á næsta ári, hæstv. forseti. Það er afar brýnt að á þessu sé tekið því ég get ekki séð að stjórnendur skólans geti haldið áfram að reka skólann í þeirri fjárhagsstöðu sem hann starfar nú. Þeir gætu hreinlega þurft að grípa til aðgerða þegar á næsta vetri, skera niður skólahald eða jafnvel stytta skólann og taka niður kostnað. Ég hefði nú haldið, þar sem þetta er meginskóli bændastéttarinnar á Íslandi, að það væri ekki ráð að draga þar úr menntun. Eðlilegra væri að efla hana og ýmsar hliðargreinar sem hafa þróast samhliða landbúnaðinum. Þess vegna spyr ég og vil fá skýrt svar frá hæstv. menntamálaráðherra hvort skipuleg vinna hafi verið í gangi milli menntamálaráðuneytisins og skólayfirvalda á Hvanneyri um vanda skólans og einnig hvort menn hafi verið langt komnir í þeirri vinnu við að ná fram skipulagi og breytingum. Liggur þá ekki fyrir að það þurfi að taka m.a. á fjárhagsvandanum jafnvel þótt málin séu ekki frágengin? Er eðlilegt að skilja skólann eftir með þessi vandamál, tveggja ára uppsöfnun og framtíðarrekstur í uppnámi, við afgreiðslu fjáraukalaga og síðan fjárlaga sem væntanlega verða afgreidd líka hér í dag? Þetta held ég að sé mjög misráðið, hæstv. forseti. Ég hélt satt að segja að málin væru það langt komin að það væri kominn einhvers konar grunnur fyrir það hvaða fjárveitingar þyrfti til þess að ákveðið skipulag, skipulagsbreytingar og vinnulag næðist fram sem mætti til framtíðar verða til þess að hægt væri að reka skólann innan þeirra framtíðarfjárlaga sem menn kæmust að niðurstöðu um. Ég vænti þess að hæstv. menntamálaráðherra geti svarað því hvernig þessari vinnu var fram komið og hvort við eigum von á að tryggt verði að bændastéttin eigi áfram öruggan aðgang að menntun í þessum skóla, að þar verði áfram staðið að þeim rannsóknarþáttum sem þangað voru færðir þannig að þar verði áfram góð, fullnægjandi og öflug menntun hvað varðar landbúnaðinn í heild sem og garðyrkjuna og jafnframt að rannsóknarstarfsemin verði ekki alveg skorin niður við trog. Mér finnst mjög miður ef fara á þá leið að skera niður rannsóknarstarfsemina sem þangað var færð á sínum tíma. Á sínum tíma var gert samkomulag um að sameina þessar stofnanir og rannsóknarþáttinn að talsverðu leyti og ég taldi þá að það væri til bóta. Mér finnst afar miður ef þetta verður niðurstaðan, hæstv. forseti, og vil gera þetta mál að aðalefni í ræðu minni um fjáraukalögin vegna þess að mér finnst óforsvaranlegt að gengið sé frá þessum málum með því lagi sem það birtist okkur hér og nú. Hæstv. forseti. Margt hefur verið óvanalegt við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga á þessu hausti. Vinnan hefur iðulega farið í að bíða eftir upplýsingum. Þær hafa komið seint og um síðir og þá verið fundað í hasti tvisvar, þrisvar sinnum til þess að kippa málunum af stað í næstu umræðu. Í raun og veru hafa menn ekki haft nægilegan tíma til þess að vinna þau verk sem fylgt hafa ýmsum breytingartillögum sem borist hafa frá ríkisstjórninni í þessum málum. Á síðasta ári urðu miklar breytingar á högum landsmanna frá því að menn sögðu í bjartsýni á sl. vetri alveg fram á vordaga að engin sérstök vá væri fyrir dyrum eða hætta að því er varðaði horfur okkar Íslendinga yfir í það sem núna er, hæstv. forseti. Við erum í mjög miklum vanda og sjáum ekki hvernig okkur tekst að vinna úr þeim vandamálum á næsta ári. Við horfum á mjög vaxandi atvinnuleysi þetta haustið og nú eru að ég held yfir 9.000 manns án atvinnu. Við sjáum misgengi hjá launafólki sem skuldar fé í sínu íbúðarhúsnæði þar sem lánin rjúka upp en greiðslugetan fer niður. Við horfum á fólk sem taldi sig hafa þokkalega eignastöðu á sl. ári í þeim íbúðum og húsnæði sem það hafði keypt og taldi að eigin eign í húsnæðinu væri kannski 15–20 milljónir en það er nú nánast komið niður í núll. Því miður eru ekki enn þá horfur á að við sjáum fyrir endann á þeim vandamálum sem fylgja verðtryggingu fjárskuldbindinga, miklu flökti íslensku krónunnar og falli hennar og síðan minnkandi atvinnu í landinu. Við þurfum auðvitað að taka á þessu til framtíðar og það mun verða svo, hæstv. forseti. Snemma á næsta ári þurfum við að endurskoða fjárlögin sem við samþykkjum væntanlega hér í kvöld. Í því sambandi er rétt að minna á að við í minni hlutanum höfum lagt sérstaklega til að komið verði inn með ný fjáraukalög fyrir mars á næsta ári til þess að endurskoða það sem við aðhöfumst nú í þessari óvissu og hinar sérstöku afleiðingar falls bankanna. Öll vinna í sambandi við gerð fjárlaganna á þessu hausti hefur verið unnin í talsverðri tímaþröng og mikil bið hefur verið eftir upplýsingum. Störf þingsins hafa auðvitað einkennst af því, sérstaklega síðasta mánuðinn, að þannig var í pottinn búið. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að hæstv. menntamálaráðherra hafi tekið eftir þeim spurningum sem ég lagði fram en þær sneru sérstaklega að því hvar á vegi það samráð væri statt sem ég tel mig hafa upplýsingar um að hafi átt sér stað milli menntamálaráðuneytis og skólayfirvalda á Hvanneyri.

Herra forseti. Það er laukrétt að mikið samráð hefur verið haft við menntamálaráðuneytið. Þessar tvær stofnanir, þ.e. Landbúnaðarháskólinn og ráðuneytið, hafa átt samstarf enda kveður svo á um í nýjum háskólalögum að ráðuneytið skuli gera samninga við háskóla og virkir samningar skuli vera á milli háskólanna. Reyndar er verið að vinna að því að klára slíkan samning og búa þannig um hnútana að annars vegar verði kennslusamningur og hins vegar rannsóknarsamningur og þá ekki tvíþættur eins og hefur verið við aðra háskóla, t.d. stóri rannsóknarsamningurinn við Háskóla Íslands. Þetta verður þríþættur samningur þannig að við tengjum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið líka inn í rannsóknirnar til þess að hafa hagsmunaaðilana, sem margir hafa talað um, einnig innan borðs. Það skiptir miklu máli að hafa þessar tengingar á hreinu. Ég vil líka geta þess að í tengslum við þessa vinnu höfum við þurft að greina í sundur námið á Hvanneyri því að ákveðinnar sérstöðu gætir hvað varðar Landbúnaðarháskóla Íslands, ekki bara í rannsóknum heldur líka hvernig náminu er skipt upp. Skólinn er bæði á háskólastigi og framhaldsskólastigi. Það má í raun segja að 2/3 starfseminnar séu á skilgreindu háskólastigi og 1/3 starfseminnar sé framhaldsskólanám. Að þessu verðum við að gæta þegar við byggjum upp til framtíðar og mótum háskólasamning við skólann á Hvanneyri og þetta allt átti eftir að gera. Ég ætla ekki að segja að allt hafi verið í einni kös þegar komið var að skólanum en þetta var ekki sundurgreint eins og þarf að vera lögum samkvæmt til þess að við getum greint út heimildir til háskólastigs eða framhaldsskólastigs eftir atvikum. Ég vil líka geta þess að í gangi hefur verið nefnd vegna málefna Keldna sem undirstrikar m.a. þá hugsun okkar að tryggja áframhaldandi rannsóknarstarfsemi á Hvanneyri. Keldnanefndin hefur m.a. skoðað að sú stofnun og 

Hæstv. forseti. Ég er eftir atvikum sæmilega sáttur við ýmislegt sem hæstv. ráðherra upplýsti hér en fannst þó í lokin að hæstv. ráðherra væri komin í hálfgert tímahrak og vil eiginlega gefa henni tækifæri til þess að bæta um betur. Mér finnst ýmislegt hafa skýrst við það sem hún sagði að það væri verið að skoða fyrirkomulagið með þrenns konar hætti, þ.e. kennslu, samninga, rannsóknir og hins vegar tengingu við hagsmunaaðila. Ég held að það sé í sjálfu sér ágætt, sérstaklega að hagsmunaaðilar komi að þessu með einhverjum hætti og hafi áhrif í þá veru sem þeir telja nauðsynlegt. Ég vil einnig ítreka að það þarf sérstaklega að huga að hlutverki skólans en eins og hæstv. ráðherra vék réttilega að er hann bæði á framhaldsskólastigi og á háskólastigi. Ég vænti þess að ég megi ráða þannig í orð hæstv. ráðherra að það muni ekki margar vikur líða af næsta ári þar til kominn verði á einhvers konar samningur sem tryggir það að þessi skóli geti haldið áfram starfsemi sinni og þar þurfi menn ekki að grípa til örþrifaráða eins og að fækka fólki eða jafnvel að stytta kennslutímann að vori.

Herra forseti. Þannig að það sé ljóst þá er engin áætlun um að skera niður starfsemina á Hvanneyri þannig að þar verði ekki áfram háskóla- og vísindastarf, það er alveg tryggt. Hins vegar verða líka að liggja fyrir fyrirætlanir um það hvernig við sjáum Hvanneyri vaxa og þróast til lengri tíma litið. Þess vegna var ég í lok ræðu minnar, reyndar komin í svolitla tímaþröng, að nefna starfsemina á Keldum sem hefur verið í skoðun hjá okkur í ráðuneytinu, hvernig hægt væri að tengja þá merkilegu rannsóknarstarfsemi sem þar fer fram sem hugsanlega miðstöð dýralækninga annars vegar inn í Hvanneyri og hins vegar inn í Háskóla Íslands. Þetta er allt til þess að treysta undirstöður rannsókna og vísinda hjá Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Við munum að sjálfsögðu halda áfram að vinna af fullum krafti að samningi milli ráðuneytisins og Hvanneyrar. En við þurfum að skilgreina námið betur, nákvæmlega hvað á lögum samkvæmt að falla innan samningsins, hvað er háskólastarf og vísindastarf annars vegar og hvað fellur undir framhaldsskólastigið hins vegar. Þetta verðum við einfaldlega að gera og erum að gera það í góðu samráði og samvinnu við skólann.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi viðbótarsvör. Ég tel að það sé orðið nokkuð ljóst að þessi mál eru í ákveðnu ferli og skýringin á því að menn hafa ekki tekið á þeim núna sé einfaldlega sú að það ferli er ekki nægilega langt fram gengið. En ég vænti þess að þau verk stoppist ekki það sem eftir er af þessu ári og verði kláruð mjög fljótlega á næsta ári. Vonandi má vel við það una sem út úr því kemur og ég trúi því ekki og hef enga ástæðu til að ætla að hæstv. menntamálaráðherra muni skilja þessa stofnun eftir í þeim vanda að hún sé ekki vel rekstrarhæf á næsta ári, ég tek orð hennar þannig. Hæstv. forseti. Ég vil aðeins í lokin minna á það að eins og vinnulagið hefur verið við gerð fjáraukalaganna og fjárlaganna þá er það auðvitað þannig að minni hlutinn og stjórnarandstaðan hefur ákaflega lítið getað komið inn í þau verk í heild sinni vegna þess að þar hefur verið mikill hraði á. Í raun og veru hefur verið tekið við tillögum ríkisstjórnar sem meiri hlutinn hefur einnig beðið eftir og þeim haskað hér í hvelli eða mjög fljótlega inn í Alþingi. Þetta hefur auðvitað gert það að verkum að þegar kemur til afgreiðslu þessara mála þá munum við líta þannig á að það sé ríkisstjórnin sem beri ábyrgð á þeim og að meiri hlutinn sé að fylgja eftir fororði og skipunum ríkisstjórnarinnar. Þannig hefur það auðvitað verið í reynd að menn eru að hamast við að koma hér inn tillögum ríkisstjórnarinnar til afgreiðslu og meðferðar og þess vegna erum við að þessu núna, daginn fyrir Þorláksmessu. Vonandi verður ekki mikil handvömm eða mistök í þessari flýtivinnu en ég vænti þess að menn séu sammála um að taka til verka snemma á næsta ári við að yfirfara fjárlögin því ég held að það muni ekki af veita, hæstv. forseti.

Herra forseti. Hér er verið að halda síðustu ræðurnar og segja síðustu orðin um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2008 sem væntanlega verður afgreitt sem lög frá Alþingi áður en mjög langt um líður, innan stundar væntanlega. Mig langar að blanda mér örstutt í þessa umræðu um nokkur atriði. Ég vil fyrst ræða aðeins um vinnubrögðin varðandi frumvarpið til fjáraukalaga en sama má segja að eigi við um frumvarpið til fjárlaga og fjárlögin sem við höfum verið með hér til umfjöllunar að undanförnu einnig. Fjárlagafrumvarpið kom fram eins og lög gera ráð fyrir strax í byrjun október en viku eftir að það var lagt fram urðu þau miklu tíðindi að bankakerfið hér á landi hrundi með þeim gríðarlegu afleiðingum sem það hefur haft síðan í för með sér. Það má segja að vinnubrögðin hafi verið nokkuð óvenjuleg af þessum sökum þannig að fjárlaganefnd var nánast ekkert við vinnu við fjárlagafrumvarpið fyrr en í byrjun desember, svona efnislega má segja. Að sjálfsögðu ætla ég ekki að gera lítið úr því að hv. þingmenn sem sæti eiga í fjárlaganefnd hafi verið við vinnu sína. En það má segja að hin efnislega umfjöllun um fjárlagafrumvarpið hafi í raun ekki hafist fyrr en að ríkisstjórnin var tilbúin með nýjar tillögur sem ég tel að hafi verið þess eðlis og svo umfangsmiklar að það hafi í raun verið ígildi nýs fjárlagafrumvarps. Og hefði verið ástæða til að taka það þar af leiðandi til meðferðar sem slíkt, að ríkisstjórnin hefði dregið til baka hið fyrra fjárlagafrumvarp og mælt fyrir nýju frumvarpi. Síðan var þetta mál að sjálfsögðu til meðferðar í hv. fjárlaganefnd og eins og hér hefur komið fram hafa menn lagt mikið á sig í þeirri vinnu og eiga að sjálfsögðu hrós skilið fyrir það að mörgu leyti við erfiðar aðstæður. Sérstaklega við þær aðstæður að hafa ekki haft undir höndum nægilega góð gögn, upplýsingar um það hvers væri að vænta varðandi skuldbindingar okkar sérstaklega inn í næsta ár og það á að sjálfsögðu sömuleiðis við um hluta málsins sem lýtur að fjáraukalögum fyrir árið 2008. Ég tel að það sé ástæða fyrir okkur hér í þinginu að fara yfir vinnubrögðin í ljósi þess sem hér hefur gerst. Og að sjálfsögðu, eins og komið hefur fram í máli ýmissa þingmanna úr stjórnarandstöðunni, þá hefði í raun verið eðlilegt að þingið hefði afgreitt heimildarfrumvarp til greiðslna úr ríkissjóði til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem ríkissjóður hefur við launagreiðslur og samningsbundnar greiðslur fyrstu daga og vikur nýs árs og að menn hefðu tekið sér eðlilegan tíma til þess að fara yfir allar forsendur fjárlagafrumvarps og fjáraukalagafrumvarps með sambærilegum hætti og venjan er. Þinginu hefði þá gefist þeir tveir mánuðir sem venjulega fara í þessa vinnu líka við þau frumvörp sem við erum að afgreiða núna því það er bara sá tími sem þingmenn þurfa til þess að fara í saumana á öllum þeim atriðum sem hér eru til umfjöllunar. Nú geri ég mér ljóst að það eru áform ríkisstjórnarinnar að afgreiða þessi mál nú á þessum klukkutímunum áður en jólaleyfi þingsins hefst. Þess vegna vil ég frekar koma með það sjónarmið sem áréttingu til forustu þingsins og þingnefndanna að núna strax í upphafi nýs árs verði farið yfir þessi vinnubrögð og hugað að hvaða lærdóma við getum dregið af þeim og hvernig við eigum að standa að málum til þess að bæta vinnubrögðin í þinginu. Ég held að það sé geysilega þýðingarmikið að við gefum okkur tíma til þess. Ég efast ekkert um að hv. þingmenn úr stjórnarflokkunum eru í raun sama sinnis, að fyrirheitin hér í fyrrahaust um bætt vinnubrögð við fjárlagagerðina hafa ekki gengið upp. Þar er ekki endilega við fjárlaganefndarmenn að sakast. Þar hafa margir þættir haft áhrif og við verðum að sjálfsögðu að horfa til þess en engu að síður hefði verið hægt að bregðast við þessu með öðrum hætti hvað vinnuna varðar hér á vettvangi þingsins og ég tel að það hefði verið affarasælla að gera það. Mig langar aðeins að nefna málefni Keldna vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra er hér í salnum og í andsvari við hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson áðan kom hún inn á málefni tilraunastöðvar Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum og gat um vinnu sem þar hefur verið í gangi við endurskoðun laganna og hugmynda um að leggja af lögin um Keldur og breyta starfseminni og færa hana beint undir heilbrigðisvísindasvið Háskóla Íslands. Í tilefni af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um landbúnaðarháskólann á Hvanneyri nefndi hún einnig tenginguna við Hvanneyri. Ég vil rétt stuttlega segja um það mál að ég held að það þurfi að liggja mjög rækilega yfir því máli öllu og gefa tóm til þess að fjalla um það hér á vettvangi Alþingis þegar þar að kemur. Tilraunastöðin á Keldum er í raun og veru, vil ég leyfa mér að fullyrða, sú vísindastofnun hér á landi sem er hvað mest og best þekkt á alþjóðavísu á sinni vísindagrein og hefur verið það um áratugaskeið og grundvallast á brautryðjandastarfi sem dr. Björn Sigurðsson kom á laggirnar á sjötta áratugnum og hefur alla tíð síðan verið í fremstu röð á sviði læknisfræði og dýralæknisfræði og er þekkt sem slík og má segja að sé eins konar vörumerki fyrir íslenskar vísindarannsóknir á heilbrigðissviði um allan heim. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé í fyrsta lagi ákaflega þýðingarmikið að halda því nafni sem er bundið við þá stofnun. Ég tel að í því felist mikil verðmæti í sjálfu sér, mikill auður. Þar sem ég á sæti í nefnd sem hæstv. heilbrigðisráðherra skipaði til að fjalla um uppbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss þar sem þetta mál hefur að sjálfsögðu komið talsvert til umræðu þá hef ég lýst þeirri skoðun minni þar að það sé mikilvægt að halda í þá þekkingu og í þau verðmæti sem felast í þeirri stofnun og í því starfi sem þar hefur farið fram og mun gera það áfram. Ég tel þess vegna að það verði að fara mjög varlega í allar hugmyndir um að slíta þá stofnun í sundur. Ég veit ekki hvort ég átti að skilja hæstv. menntamálaráðherra í andsvarinu við hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson þannig að það fælist í hennar orðum. Ég er ekki viss um það en ég vona a.m.k. að svo sé ekki því ég óttast að það mundi hafa mjög slæmar afleiðingar fyrir það vísindasamfélag sem þar er vegna þess að það sem þar má segja að sé stóri kosturinn og hefur gefið þessari stofnun það sem hún er, það er að þar koma saman fjölþættar vísindagreinar og njóta góðs hver af annarri. Þess vegna tel ég afar þýðingarmikið að við stöndum vörð um það rannsóknar- og vísindastarf og reynum að halda því sem best á lofti þó að það sé undir heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands eins og hugmyndir eru um, en ég legg áherslu á að starfsemin verði ekki slitin í sundur því það mun kippa grundvellinum að verulegu leyti undan þessari merku vísindastofnun. Þetta vildi ég segja um þetta mál. Það sem ég vildi síðan segja um fjáraukalagafrumvarpið, þetta tengist að sjálfsögðu, það er eðlilega nátengt fjárlögunum fyrir næsta ár, er auðvitað sú óvissa sem við stöndum frammi fyrir varðandi skuldbindingar okkar landsmanna, bæði okkar sem erum hér og störfum í dag og jafnframt komandi kynslóða vegna bankahrunsins og áfallanna sem við höfum orðið fyrir í efnahagslífinu og atvinnulífinu. Við sjáum hér verulega auknar heimildir til handa fjármálaráðherra til að taka lán. Lítil tillaga fór fram frá meiri hluta fjárlaganefndar við fjáraukalagafrumvarpið við 1. tölulið 3. gr. þar sem í stað orðanna allt að 234.000 millj. kr. komi allt að 660.000 millj. kr. Reyndar fipaðist hv. formaður fjárlaganefndar aðeins á núllunum þegar hann gerði grein fyrir þessu og gleymdi þremur núllum. Þannig að upphæðirnar í hans munni voru fyrst 234 millj. kr. upp í 660 millj. kr. en áttu að sjálfsögðu að vera milljarðar kr. Það er kannski lítið á milli vina en hv. þingmaður leiðrétti sig eftir frammíkall frá undirrituðum. Hér er um að ræða gríðarlega skuldsetningu, í raun heimildir. Þetta er að vísu til ýmissa verkefna, þarfra verkefna að sjálfsögðu, en hér er auðvitað um að ræða miklar skuldbindingar. Lætur nærri að það séu um 2 milljónir á hvert mannsbarn á landinu og rúmlega það, kannski 8–10 milljónir á hverja fjölskyldu í landinu. Hér eru því auðvitað gríðarlega miklar skuldbindingar sem við erum að takast á hendur. Þá er ótalið það sem hér hefur komið fram, þ.e. ótaldar skuldbindingarnar vegna Icesave-reikninganna svokölluðu og bankahrunsins eða endurreisnar bankanna og annað slíkt. Það sem ég vil leyfa mér að leggja áherslu á í þessari umræðu er fyrst og fremst það að það er mikið sem er ekki komið fram í tengslum við efnahagsfjárhæð ríkissjóðs á næsta ári eða næstu árum. Þegar hefur verið boðað, m.a. af ráðamönnum eða forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar, að það þurfi að ráðast í endurskoðun fjárlaganna og vinnu við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010, nú þegar í byrjun næsta árs. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfum lagt það til og talað fyrir því að það verði í raun þegar hafin vinna við endurskoðunina þannig að það komi frumvarp til nýrra fjáraukalaga fyrir 1. mars á næsta ári en miðað við það hvernig stjórnarliðar hafa greitt atkvæði hér til þessa, að allar hugmyndir frá stjórnarandstöðunni eru felldar hversu góðar og gagnlegar þær kunna nú samt að vera, þá á ég ekkert sérstaklega von á því að þetta verði samþykkt. En ég vil samt segja við þá stjórnarþingmenn sem eru í salnum að ég tel að hugmynd af þessu tagi væri algerlega útlátalaus af hálfu stjórnarinnar og mundi sýna að hún væri reiðubúin til þess að vinna með stjórnarandstöðunni. Við höfum margoft boðið það í stjórnarandstöðunni að vinna með ríkisstjórninni að þeim mikilvægu viðfangsefnum sem blasa við þjóðinni allri, ekki bara kjósendum ríkisstjórnarflokkanna heldur þjóðinni allri, líka þeim sem styðja og hafa kosið stjórnarandstöðuflokkana og þeim fer fjölgandi dag frá degi eins og kunnugt er í skoðanakönnunum. Það væri því algerlega útlátalaust af hálfu stjórnarinnar að fallast á einhverja slíka málsmeðferð og sýna í verki að stjórnin væri reiðubúin til þess að vinna með stjórnarandstöðunni. Hér eru geysilega mikil verkefni fram undan. Þau er ekki einföld og það er enginn öfundsverður sem stendur í þeirri vinnu en hún er óhjákvæmileg. Við eigum að leggja saman kraftana eins og við mögulega getum og sérstaklega er ábyrgðin mikil hjá þeim sem fara með meiri hlutann í ríkisstjórn og Alþingi, að taka í útréttar hendur og sýna það að stjórnin meinar líka eitthvað þegar hún segir sýknt og heilagt að við séum öll í sama báti. Þá þurfa allir að leggjast á árarnar og þá þarf að vinna með stjórnarandstöðunni líka.  Ég tel að við getum unnið okkur út úr þeirri stöðu sem við erum í, tvímælalaust. Við eigum ekki að láta eins og hér sé allt á vonarvöl eða að þjóðin sé á barmi gjaldþrots þótt vissulega séu erfiðleikar fram undan. Við eigum að takast á við þennan vanda þótt við kunnum að hafa mismunandi áherslur og mismunandi skoðanir á því hvernig við gerum það. En það er öllum fyrir bestu og sérstaklega íslenskri þjóð að stjórnmálalífið sýni að það sé þess megnugt að leggja saman kraftana til heilla fyrir núlifandi Íslendinga og komandi kynslóðir. Ég held að allur almenningur í landinu kunni engri ríkisstjórn, hversu stór sem meiri hlutinn kann að vera í atkvæðum talið á Alþingi, þakkir fyrir að hafna samstarfi og samvinnu við alla aðila í samfélaginu, hvort sem það er stjórnarandstaðan, verkalýðshreyfingin, sveitarfélögin eða hverjir aðrir. Það er mikilvægt að við leggjumst öll á eitt og þá er ég sannfærður um að við getum unnið okkur út úr þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir og sem þjóðin sjálf ber enga ábyrgð á en 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja máls á merkilegu starfi Keldna og tek heils hugar undir þau orð sem hann lét falla úr ræðustól um það. Ég vil aðeins gera grein fyrir hvernig staðan er varðandi málefni Keldna. Nú liggur fyrir greinargerð nefndar sem leggur til að Keldur sameinist heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands. Þetta er auðvitað viðkvæmt mál eins og margoft hefur komið fram þegar verið er að ræða málefni Keldna. Í ljósi þessa var ákveðið að fela forstöðumanni Keldna og rektor Háskóla Íslands að gera drög að viðauka við rannsóknarsamninginn sem er á milli menntamálaráðuneytisins og Háskóla Íslands þar sem sérstaklega er vikið að merkilegri starfsemi Keldna. Það er alveg ljóst að ekki verður gengið frá slíkum viðauka nema það sé bærileg sátt um innihald samningsins og viðaukann. Með þessu er verið að reyna að tryggja að starfsemi Keldna með slíkri sameiningu verði viðhaldið og jafnframt Keldnanafninu. Ég vil líka geta þess að í síðustu viku átti formaður nefndarinnar sem leggur fram þessar tillögur fund með starfsmönnum Keldna þar sem verið var að fara yfir þetta. Það er því verið að reyna að hafa umræðuna opna og aðganginn eins opinn og hægt er. En meginmarkmiðið með svona tillögum er náttúrlega að efla rannsóknarstarfsemi eins og þá sem Tilraunastöðin á Keldum einbeitir sér að. Við nefndarmenn teljum að þetta sé leið til þess að styrkja starfið enn frekar en um leið þarf að gæta sérstöðu stöðvarinnar sérstaklega.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þessar upplýsingar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel að það sé einkum og sér í lagi mikilvægt að starfsemin haldist sem ein heild. Ég þekki þar til og veit að það er eitt af því sem starfsfólkið á þessum vinnustað telur að séu hvað mest verðmæti fólgin í, að halda starfseminni sameinaðri. Það var ekki síst það sem ég lagði áherslu á í máli mínu. Ég tek undir það og finnst spennandi að starfsemin geti verið hluti af heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands. Ég veit ekki hvort það er nauðsynlegt að leggja af lögin um Keldur, sem eru sérstök lög, eða hvort það væri nægilegt að gera á þeim breytingar til þess að samræma þau þeim hugmyndum sem uppi eru um að Keldur fari undir heilbrigðisvísindasviðið, hvort það er gert með samningi eins og hæstv. menntamálaráðherra gat um eða einhvers konar viðauka. Það kann vel að vera að það sé nægilegt en ég legg áherslu á að mjög sé vandað til þessarar vinnu og reynt að tryggja að sem allra best sátt og samstaða takist um þær breytingar sem bersýnilega eru í farvatninu.

Frú forseti. Ég tek undir þessi síðustu orð hv. þingmanns. Það þarf að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu um þetta en við verðum að halda áfram með málið. Ég held að það skipti mjög miklu máli fyrir starfsemina á Keldum að starfseminnar verði sérstaklega getið í þessum stóra rannsóknarsamningi sem er við Háskóla Íslands. Þar verði sérviðauki sem bæði starfsmenn og forstöðumaður Keldna hafa haft aðgang að og hafa samið í samvinnu við annars vegar háskólann og hins vegar menntamálaráðuneytið. Varðandi síðan umræðu okkar áðan í þingsal um hvernig við sjáum háskólastarfsemina og rannsóknarstarfsemina þróast á næstu árum held ég að það sé algjörlega óumflýjanlegt að við reynum að fara yfir sviðið í heild, ekki bara með tilliti til þessa erfiða efnahagsástands heldur einnig vegna þess að við verðum sterkari með því að vinna betur saman. Ég held að þessar þrjár einingar, Háskóli Íslands, Keldur og Hvanneyri, geti unnið betur saman en hefur verið gert fram til þessa. Hvernig það verður síðan gert í framtíðinni, hvort það verður með sameiningu eða í öðru formi skal ég ekki segja. Ég held að við verðum að líta til þess hvaða möguleika við eigum til þess að nýta stofnanir okkar á þessu sviði sem best þannig að út úr þessu komi einhver ein heild sem verður enn sterkari alþjóðlega. Við erum náttúrlega, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, mjög sterk á þessu sviði og Keldur eru viðurkennt nafn á alþjóðavísu. Ég mun beita mér fyrir því - og hv. þingmaður kom líka að því áðan - að Alþingi verði upplýst og að við ræðum um málefni Keldna þegar fram í sækir, þegar fyrir liggja endanlegar tillögur frá nefndinni sem fjallar um málefni tilraunastöðvarinnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðuna og yfirlýsingar um samráð og samvinnu. Það er gott að vita til þess að það er til staðar. Ég ætla fara örlítið inn á tvö mál. Annars vegar varðar það lánsfjárheimildirnar. Þegar lögin voru samþykkt á sínum tíma var í 1. málslið 5. gr. fjármálaráðherra heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán allt að 30 milljörðum eða 30 þúsund milljónir. Við framlagningu fjáraukalagafrumvarpsins fyrir hálfum mánuði var sú upphæð komin í 234 milljarða. Síðan kom ósk um að sú tala yrði hækkuð í 660 milljarða í bréfi frá ráðuneytinu og ríkisstjórn þann 20. desember sl. á fundi fjárlaganefndar á laugardaginn. Í skýringum í umræddu bréfi segir svo: „Með ofangreindum breytingum á 5. gr. er í fyrsta lagi óskað eftir 426 milljarða kr. hækkun á lántökuheimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs sem þörf er á vegna aukinnar skuldsetningar ríkissjóðs í kjölfar áfalla í fjármálakerfi landsins.“ Ég minni síðan á þá heimild sem þingið veitti í maí sl. varðandi það að styrkja gjaldeyrissjóðinn, gjaldeyrisviðspyrnuna í Seðlabankanum. Síðan hefur því verið lýst yfir í nefndaráliti varðandi fjárlögin, virðulegur forseti, að meiri hlutinn muni leggja fram frumvarp um fjáraukalög í febrúar nk. þar sem leitað verði eftir heimildum Alþingis til fjárráðstafana, millifærslu milli fjárlagaliða í samræmi við nefndarálitið eins og gerð var grein fyrir. Ég tel að það sé í fyrsta skipti sem slík yfirlýsing liggur fyrir 

Frú forseti. Já, þetta er í raun og veru í samræmi við það sem ég ræddi áðan um þessar miklu hækkanir á lánsfjárheimildum. Það sem ég benti fyrst og fremst á í máli mínu var að við erum sem sagt að fara inn í tímabil þar sem verið er að skuldsetja ríkissjóð geysilega mikið og er ekki allt talið enn. Það er það sem við vitum öll að það er lagt upp með mikinn halla og mikla lánsfjárþörf og lántökur, miklar skuldbindingar í vaxtakostnaði á næstu árum, tugi milljarða, sem er auðvitað mjög þungbært fyrir þjóðarbúið. Hv. þm. Gunnar Svavarsson staðfesti það raunverulega þegar hann talaði um endurskoðun í febrúarmánuði á næsta ári. Það sem ekki er komið fram enn þá nema bara á skotspónum eru skuldbindingarnar vegna ævintýranna í Bretlandi, Hollandi og víðar með Icesave-reikningana. Það er viðbót sem á eftir að leggjast á landsmenn og verður auðvitað mjög þungt. Þess vegna held ég að sé einmitt mjög mikilvægt að fjárlögin fyrir næsta ár og þessi mál öll verði komin til endurskoðunar og umræðu strax á nýju ári á vettvangi þingsins og á vettvangi fjárlaganefndar. Þannig verði strax farið að vinna að málum svo að við vitum betur hvað er í húfi eða hvað er um að tefla. Það verði ekki bara beðið fram á næsta haust, til haustsins 2009, til að taka þessi mál aftur til umfjöllunar. Við verðum að hafa þau öll uppi á borðinu og þjóðin verður að vita hvaða skuldbindingar hún er að undirgangast. Það tekur enginn á sig skuldbindingar í heimilisbókhaldi sínu eða felur umboðsmanni sínum að gangast undir skuldbindingar fyrir sína hönd án þess að vita hvað það er sem liggur þar að baki. Það á auðvitað ekkert síður að eiga við um ríkissjóð, hið opinbera og landsmenn 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar um tvö mál. Annars vegar langar mig að fá skýringar á því af hverju ekki var gengið hreint til verks og allur halinn af heilbrigðisstofnunum og öldrunarstofnunum klipptur af í stað þess að skera einungis niður tvo þriðju hluta eins og hér er gert. Mig langar til að spyrja vegna þess að mér sýnist að ef allur halinn á Landspítalanum hefði verið tekinn núna hefði þurft að bæta við 750 millj. kr. Ætli það sé þá ekki annað eins fyrir allar aðrar stofnanir í landinu. Þá hefði þurft að bæta í fjáraukalögin 1–2 milljörðum kr. til þess að stilla heilbrigðisstofnanir okkar og öldrunarstofnanir, sem hafa verið að burðast með langan skuldahala á undanförnum árum, á núll. Þá hefðu þær getað farið skuldlausar inn í þann mikla niðurskurð sem blasir við á næsta ári og jafnvel enn meiri niðurskurð árið þar á eftir. Ég held, frú forseti, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi ekki bannað aukinn halla á þessu ári. Ég held að mögulegt hefði verið að grípa til þessa ráðs án þess að fara inn í samninginn við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hver skýringin er á því að þetta var gert? Af hverju var ekki gengið hreint til verks og menn skildir eftir með hreint borð? Í öðru lagi langar mig til að spyrja aðeins út í SÁÁ og þá sérstaklega göngudeildarstarfsemina. SÁÁ hefur allt þetta ár rekið göngudeildir fyrir alkóhólista, aðstandendur þeirra, foreldra, maka og börn og reyndar fíkla líka, bæði í Reykjavík og á Akureyri, án þess að samningur við ríkið þar um væri í gildi. Í Reykjavík hefur SÁÁ rekið göngudeild allt frá árinu 1980 og á Akureyri allt frá því 1990. Samningar um þennan rekstur runnu út um síðustu áramót og menn héldu þessum rekstri áfram í góðri trú, enda ekki óalgengt að samningar dragist og samningaviðræður gangi inn á næsta ár í svo flóknum samningum og dýrum. Það var heldur aldrei rætt um annað en að semja um þessa starfsemi, að henni yrði haldið áfram. Hins vegar var aðeins gerður þjónustusamningur um Vog, Staðarfell og Vík. Þá var sagt að peningarnir væri búnir og reynt var að finna einhverjar lausnir. Mig langar til að eiga orðastað við hv. formann fjárlaganefndar um SÁÁ. Það slitnaði upp úr samningaviðræðum milli ríkisins og SÁÁ varðandi þetta atriði, göngudeildirnar, í ágúst eða september sl. þegar allt í einu var tilkynnt af hálfu ríkisins að SÁÁ fengi engar fjárveitingar og engan samning vegna ársins 2008. Samningaviðræðum var eitthvað haldið áfram vegna ársins 2009 og mér sýnist nú, þegar ég skoða fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2009, að þar hafi SÁÁ lent mjög alvarlega undir hnífnum og þessi starfsemi þá væntanlega sérstaklega. Mig langar að vita hvort ekki hafi komið til álita í fjáraukalögunum að bæta SÁÁ með einhverjum hætti, jafnvel allt að tveimur þriðju eins og gert er með aðrar heilbrigðisstofnanir, hallann sem hefur skapast vegna þeirrar stöðu sem er í rekstri göngudeildanna.

Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að víkja að báðum þessum spurningum í tveimur stuttum andsvörum. Fyrst að SÁÁ: Nú er það þannig að SÁÁ er sjálfseignarstofnun og með beinan samning, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir vék að, en ekki A-hluta stofnun - ekki er eins farið með umræddar sjálfseignarstofnanir sem hafa samning og A-hluta stofnanirnar. Viðkomandi sjálfseignarstofnanir hafa þurft að taka lánin sjálfar ef þær fara fram úr og eiga í raun sjóðsfærsluna sjálfa. Þegar fjáraukalagafrumvarpið var lagt fram fyrir rúmum hálfum mánuði var ljóst að ekki voru neinar tillögur um að styrkja rekstrarstöðu SÁÁ eða annarra sjálfseignarstofnana. Fyrst og fremst var vikið að sjúkrastofnunum sem heyra undir A-hlutann eða ríkissjóð sjálfan. Við í fjárlaganefnd fórum yfir þessa stöðu bæði með ráðuneytunum og síðan ýmsum öðrum sem tengjast þessum þáttum. Niðurstaða okkar, í ljósi þeirra upplýsinga sem við fengum um samkomulag og samninga, var sú að leggja ekki fram breytingartillögu við tillögu fjármálaráðherra eða ríkisstjórnarinnar, heldur fara fram með þetta óbreytt. Það var gert í ljósi þess að menn mundu klára að fara yfir þetta samkomulag eins og hv. þingmaður vék að varðandi dagdeildirnar og þess vegna væri hægt að leita til frekari styrkinga í ríkissjóð á hvaða tíma sem er líkt og við höfum lýst hér varðandi önnur mál. Ég vona að þetta svari þessum hluta, þ.e.  
            

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni fjárlaganefndar kærlega fyrir þessi svör. Ég verð að segja eins og er að það kemur mér ekkert sérstaklega á óvart að ekki skuli hafa komið fram tillaga frá hæstv. heilbrigðisráðherra eða heilbrigðisráðuneytinu um að styrkja rekstrarstöðu SÁÁ. Mér hefur fundist anda köldu gagnvart þessari stofnun og ég verð að segja að mér þykir það miður. Ég fagna því hins vegar, sem hv. formaður segir hér, að möguleiki sé á því með breyttum vinnubrögðum að fara yfir þessa hluti með öðrum hætti á komandi ári og grípa þá fyrr inn í hlutina, með styttra millibili. Ég endurtek að ég efast um stuðning hæstv. heilbrigðisráðherra við þessa starfsemi og efast reyndar um stuðning Sjálfstæðisflokksins við SÁÁ og þá þjóðþrifastarfsemi sem þeir hafa rekið hér um 25–30 ára skeið. Ég vil í því sambandi minna á útboðið sem hægri stjórnin í Reykjavík viðhafði hér um úrræði fyrir skjólstæðinga Byrgisins. Þá bauð SÁÁ fram áralanga þekkingu og reynslu og miklu ódýrari samning en vildarvinirnir í Heilsuverndarstöðinni ehf. sem fengu samninginn en fóru því miður á hausinn. Ég velti því sem sagt fyrir mér, herra forseti, hvort það geti verið að rekstrarformið hjá SÁÁ sé eitthvað að þvælast fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra. Að það þurfi að einkavæða SÁÁ og gera það að hlutafélagi til þess að það hljóti náð fyrir augum hans.

Virðulegi forseti. Ég held að í þessu sambandi sé ljóst að fjölmargar sjálfseignarstofnanir sinna ýmiss konar þjónustu fyrir ríkið með samningagerð, hvort sem það er SÁÁ, öldrunarstofnanir eða ýmiss konar aðrar stofnanir. Við þekkjum þetta úr menningarmálunum og jafnvel fræðslumálunum og hinum og þessum málaflokkum. Ég finn ekki fyrir öðru en að ríkur vilji sé til þess að halda áfram samstarfi við SÁÁ, ég skynja það ekki sem svo að einhverjir séu andsnúnir því, enda hlýtur maður að spyrja sjálfan sig að því hvar annars staðar úrræðin séu í íslensku samfélagi. Þau eru að einhverju leyti inni á Landspítalanum en á velflestum öðrum stöðum eru þau inni í þessum sjálfseignarstofnunum og við vitum öll hvað SÁÁ hefur gert fyrir íslensku þjóðina í þeim efnum. Ég vonast til þess að menn nái að endurrýna þetta samkomulag og fara yfir það og horfi til næstu mánaða eða vikna með það. Ég vil hins vegar segja þessu tengt varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og rekstrarhallann og annað að það tengist þessu sama því að á sumum stöðum hafa sjálfseignarstofnanirnar farið út í útgjöldin en á öðrum stöðum hefur ríkið þegar farið út í útgjöldin. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn metur frumvörpin og breytingarnar á sjóðsgrunni eða greiðslugrunni miklu frekar en rekstrargrunni. Það skiptir því í sjálfu sér kannski ekki svo verulegu máli gagnvart A-hluta stofnunum hvort halinn sé klipptur af því að þá þegar hefur ríkissjóður farið út í útgjöldin. Sjóðshreyfingin hefur átt sér stað og hún liggur í sjálfu sér neikvæð. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn horfir miklu frekar á næsta ár í sjóðshreyfingunni 

Herra forseti. Ég vil aftur þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir þessi svör og taka undir með honum þegar hann spyr: Hvar annars staðar eru úrræði sem sjálfseignarstofnanir og félagasamtök hafa haldið uppi í heilbrigðisþjónustunni okkar árum og áratugum saman? SÁÁ er eitt dæmi en dæmin eru mýmörg og vil ég minna á Reykjalund og Hrafnistu. Ég skil það svo að vænta megi stuðnings hv. formanns fjárlaganefndar við breytt vinnubrögð gagnvart þessum samningi og að samkomulag við SÁÁ þar um verði endurunnið. En varðandi núllstillinguna á halanum, fyrst búið er að leggja út í þennan kostnað eins og hv. þingmaður segir - þegar greiðslan hefur faktískt verið innt af hendi og þetta er ekki annað en bókhaldstala, að vísu er verið að flytja til fjármuni til þess að slétta hana út - þá held ég að það hljóti að vera skynsamlegra að stíga skrefið til fulls og auðvelda þessum stofnunum að fara inn í þann mikla niðurskurð sem er fram undan. Þess vegna hefði átt að klippa þennan hala algerlega af. Ekki hefði munað, samkvæmt mínum útreikningum, nema kannski einum og hálfum milljarði. Einn og hálfur milljarður í hallanum sem við erum að tala um núna skiptir ekki sköpum, það liggur við að það sé innan skekkjumarka.

Herra forseti. Við ræddum þetta mál hér í dag við 2. umr. og þá lagði ég fram breytingartillögu um að þingmenn mættu velja sér lífeyrissjóð, þeim væri heimilt að velja sér lífeyrissjóð, það var nú ekki annað. Ég gat þess jafnframt að það eru eiginlega í gangi fjögur mismunandi lífeyriskerfi í landinu. Það er í fyrsta lagi hin lokaða B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem er með afskaplega góð réttindi sem eru tengd eftirmannsreglunni eða launavísitölu. Þar eru alls konar forréttindi, 95 ára regla, 30 ára iðgjaldagreiðslutími o.s.frv. Þar er óbreytt skuldbinding sennilega um 200 milljarðar kr. sem ríkið hefur ekki greitt. Svo er það A-deildin en þar er iðgjaldið 15,5%, þ.e. töluvert hærra en á almennum markaði þar sem iðgjaldið er 12%. Í báðum þessum deildum eru föst réttindi og breytilegt iðgjald, þ.e. ríkisins, skattgreiðenda. Svo getur fólk verið í Eflingu og starfað hjá ríkinu. Þá eru greidd 15,5% samkvæmt sérstöku samkomulagi inn í lífeyrissjóðinn en réttindin eru eftir sem áður breytileg. Ef sjóðurinn fær skell eins og núna munu réttindi verða skert á meðan iðgjald ríkisins er hækkað hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Svo er það fólk sem er utan starfa hjá ríkinu, þ.e. 80% af kjósendum okkar. Þeir eru í almennum lífeyrissjóðum, það eru borguð 12% fyrir þá, þeir borga sjálfir 4% og atvinnurekandi 8% og þar ekkert annað en eignin sem stendur á móti lífeyrinum. Eignin hefur rýrnað mikið í áfallinu núna og mun rýrna enn frekar ef hv. þingmenn Vinstri grænna ná sínu fram sem þeir auglýsa hér, herra forseti: „VG vill setja þak á hækkun höfuðstóls verðtryggðra lána.“ Þetta var í Morgunblaðinu 8. desember undir fyrirsögninni „Talað fyrir bjartsýni.“ Það er ekki bjartsýni hjá lífeyrisþegum því að það yrði að skerða þá til viðbótar við skerðinguna sem varð vegna áfalls bankanna ef þetta næði fram. Þetta er sem sagt margslungið og verðtrygging er ekkert voðalega einfaldur hlutur. Ef vextir hefðu verið óverðtryggðir og menn ætluðu ekki að hlunnfara sparifjáreigendur, þyrftu vextir að vera 20% í dag. Það þýðir að maður sem skuldar 30 millj. kr. lán borgar 6 milljónir bara í vexti. Það getur hann að sjálfsögðu ekki. Verðtryggingin er því í sjálfu sér mjög góð fyrir skuldarana. Þegar greidd voru atkvæði áðan greiddu 45 þingmenn hv. atkvæði gegn tillögu minni og mig langar til þess að spyrja: Hvað olli því? Hvers vegna greiddu þeir atkvæði gegn tillögu minni? Átta sátu hjá. Ég hef spurt nokkra og þeir hafa svarað ýmsu. Ég ætla ekkert að fara að vitna í það neitt sérstaklega en ég held að það geti verið ýmislegt sem olli þessu. Í fyrsta lagi gekk tillagan út á að þessi réttindi yrðu metin og launin hækkuð hjá þeim sem mundu velja að ganga í almennan lífeyrissjóð. Þá kæmi í ljós hvers virði þessi réttindi eru. Það tel ég vera mjög mikilvægt skref í átt til gagnsæis sem er sífellt meiri krafa um í þjóðfélaginu. Ég get ekki ímyndað mér að nokkur þingmaður sé á móti því. Það getur vel verið að það sé þannig en ég held ekki. Svo er það spurningin um val á lífeyrissjóði. Tillagan gekk út á að þingmenn gætu valið sér lífeyrissjóði og ef menn ætluðu að gæta jafnræðis fyrir kjósendur okkar ættu þeir að geta valið sér lífeyrissjóð líka. Þá spyr maður sig: Af hverju ekki? Af hverju skyldi fólk ekki velja sér lífeyrissjóð? Hv. þm. Ögmundur Jónasson svaraði því eiginlega. Hann sagði að þetta væri stéttarfélagslegt atriði að geta haldið fólki, sauðunum, innan réttra rétta, inni í réttum dilk. Þetta væri í rauninni til að tryggja stéttarfélögin og stéttarkerfið allt saman. Það held ég að sé hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er kannski þess vegna sem þingmenn greiddu ekki umsvifalaust atkvæði með þessu, það var vegna þess að þeir eru hræddir við stéttarfélögin, ASÍ og SA og vald þeirra. Hverjir skyldu tilnefna í stjórn lífeyrissjóðanna aðrir en stéttarfélögin og SA, atvinnurekendur? Það er svo merkilegt. Þarna er valdið í þjóðfélaginu, þarna eru peningarnir, þangað streyma 12% af launum allra Íslendinga inn. Þeir eru ávaxtaðir þarna og þetta gefur gífurleg völd. Það skyldi nú ekki vera að völdin væru á bak við þetta? Svo eru sum stéttarfélögin að breytast grímulaust í stjórnmálaflokka. Það er náttúrlega annar handleggur, herra forseti, að opinberum starfsmönnum er gert með lögum að borga í opinber stéttarfélög sem mynda svo BSRB, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Svo er BSRB farið að koma með ályktanir og túlkanir út og suður í pólitískum málum sem ég er ekki viss um að allir opinberir starfsmenn séu sammála um. Peningar þeirra eru sem sagt notaðir til að keyra á málefni og skoðanir sem þeir eru andsnúnir. Hvar er eiginlega skoðanafrelsi stjórnarskrárinnar, herra forseti? Samkvæmt lögum má nota þessa peninga og þeir eru misnotaðir til þess að birta auglýsingar gegn ákveðnum pólitískum atriðum. Þetta hefur lengi verið gert en með betri grímu. Nú er þetta grímulaust. Svo segja sumir - og hv. þingmaður, Ögmundur Jónasson, sagði það eiginlega - að það væri betra að stjórnir lífeyrissjóðanna, stéttarfélögin og þess háttar sæju um þetta. Fólk ætti ekkert með að kjósa stjórnir. Nú getur vel verið að ég hafi túlkað orð hans fullstrangt en ég veit ekki til þess að ég hafi nokkurn tíma kosið hv. þm. Ögmund Jónasson til að fara með ellilífeyri minn en hann gerir það samt. Sem stjórnarmaður í LSR fer hann með deild alþingismanna og þar með ávaxtar hann fé mitt. Nú getur vel verið að hann sé þvílíkur snillingur á fjármálasviðinu, að peningarnir séu vel geymdir, en ég vildi gjarnan hafa um það að segja hverjir fara með peningana mína. Ég geri ráð fyrir að það séu mjög fáir Íslendingar sem hafi kosið menn til að fara með þetta fjármagn sitt. Það er kannski hjá Lífeyrissjóði verkfræðinga og einhverjum einstökum lífeyrissjóðum. 
             Svo getur vel verið - ég er að velta því fyrir mér af hverju þingmenn greiddu atkvæði gegn þessu - að hv. þingmenn vilji ekki deila kjörum með 80% kjósenda sinna sem þurfa þá að finna fyrir því hvernig tilfinning það er það að sjá lífeyrisréttindin skerðast varanlega. Hvernig tilfinning er það, herra forseti? Við þingmenn munum ekki kynnast því nema þeir sem eiga réttindi úti á hinum almenna markaði. Þar á ég sennilega yfir helminginn af mínum réttindum. Ég mun þurfa að horfast í augu við þetta og ég vil ekki vera þvingaður inn í þennan forréttindaklúbb hér eins og gert er með núverandi lögum. Ég má ekki velja mér t.d. Lífeyrissjóð verslunarmanna. Kannski vilja hv. þingmenn ekki horfa framan í þá skerðingu sem mun koma. Svo getur vel verið að málið sé ekki nægilega rætt og það er vonandi ástæðan. Ég held að það sé ástæðan fyrir því að menn kusu gegn þessu, þessir 45 þingmenn. Ég vona að það sé ástæðan. Ég skora á menn að spyrja þessa þingmenn að því af hverju þeir greiddu atkvæði gegn þessu. Það getur vel verið að þetta sé ekki nægilega vel rætt en það eru mótmælafundir alla daga, það er mikil gerjun í þjóðfélaginu. Menn mótmæla ríkisstjórninni, Seðlabankanum, Fjármálaeftirlitinu, fjölmiðlum, Alþingi, stjórnvaldinu, stéttarfélögum o.s.frv. Það er sett spurningarmerki við allt valdið. Ég held að við hv. þingmenn þurfum að svara þessu kalli, við þurfum að breyta hlutum. Við þurfum t.d. að breyta því hvernig er háttað með stéttarfélögin, hvernig kosið er inn í stéttarfélögin. Við þurfum að breyta því hvernig réttindi eru birt eins og t.d. hjá þingmönnum, þeir segja að það liggi ekki á borðinu hvers virði réttindin eru. Við þurfum að svara kalli mótmælenda á Austurvelli, við þurfum að svara kalli þjóðarinnar og upplýsa um marga hluti eins og t.d. stéttarfélögin, lífeyrisréttindi þingmanna o.s.frv. Þessi tillaga gekk út á það. Það þarf að skoða fjölmiðla líka. Hvernig birta þeir fréttir af hlutum og hverjir eiga þá? Það er smáglæta í dæminu því að í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar hv. kemur fram, með leyfi herra forseta: „Innan nefndarinnar komu fram sjónarmið um ýmsar frekari breytingar eða aðrar útfærslur á fyrirkomulagi eftirlauna þeirra sem undir þessi lög heyra og telur meiri hluti allsherjarnefndar að slík skoðun þurfi að eiga sér stað.“ Þeir viðurkenna að það sé ástæða til að skoða þessi réttindi og ég ætla að vona að menn finni einhverja lausn þannig að réttindin séu þá uppi á borðinu. Ef tillaga mín yrði samþykkt kæmi í ljós hvers virði þessi réttindi eru. Þá munu opinberir starfsmenn vilja það sama. Þeir munu líka vilja vita: Hvers virði eru réttindi mín og get ég hugsanlega fengið hærri laun með venjuleg lífeyrissjóðsréttindi eins og hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna t.d.? Þá er ég hræddur um að brotni undan valdi hv. þm. Ögmundar Jónassonar, ég er hræddur um að það fari ýmislegt að hrynja þar. Ég held að við hv. þingmenn ættum að nota tækifærið sem þessi gerjun í þjóðfélaginu, sem fall bankanna leiðir af sér, skapar, þessa reiði sem nú er að breytast yfir í umræðu. Við eigum að nota tækifærið í þessari umræðu og breyta fullt af hlutum. Við eigum að breyta eftirlitskerfi með hlutafélögum, við eigum að breyta bönkunum, við eigum að breyta stéttarfélögunum og lífeyrissjóðunum og við eigum að nota tækifærið og byggja upp þjóðfélag sem er heiðarlegt og gagnsætt. Þá getum við grætt á þessu áfalli eins og mögulegt er því að áfallið er mjög mikið. Það er mikil gerjun og þjóðin krefst þess að hlutunum sé breytt, gömlum hlutum sem gengið hafa áratug eftir áratug eins og stéttarfélögin þar sem lýðræðið er mjög lítið. Við þurfum að breyta því og við þurfum að breyta lífeyriskerfinu og lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna og lífeyrisréttindum þingmanna.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að það eru ýmis tækifæri fólgin í þeim tíma sem við höfum nú kallað yfir okkur til þess að breyta samfélaginu. Ég get líka tekið undir með hv. þingmanni að þörf er á því að breyta því í átt til heiðarlegra og gegnsærra samfélags. En ég harma um leið að hv. þingmaður skuli hafa stutt þá ríkisstjórn sem á síðustu árum og jafnvel áratugum hefur byggt upp það óheiðarlega og ógegnsæja samfélag sem við höfum þurft að búa við. Ég kem í andsvar í tilefni orða hv. þingmanns um Vinstri hreyfinguna - grænt framboð og okkar hugmynd varðandi breytingu á verðtryggingu. Hv. þingmaður sagði að verðtrygging væri flókið mál og ég vil segja: Ég veit það vel og það vitum við öll sem erum í þessum sal að það er ekki einfalt að ráðast í breytingar á verðtryggingunni. Ég vil hins vegar segja að hugmynd okkar vinstri grænna að breytingu á verðtryggingunni er tekin beint frá ríkisstjórninni, sem hv. þingmaður styður, nefnilega úr 2. gr. laga sem verið var að samþykkja hér fyrir helgina eða á laugardaginn um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar kom ríkisstjórnin með þá tillögu að breyta búvörusamningi með þeim hætti að vísitalan í honum verði fryst við þær forsendur sem fjárlagafrumvarpið reiknaði með, þ.e. 5,7%. Við hugsuðum með okkur að úr því að ríkisstjórnin getur breytt forsendum búvörusamnings með þessum hætti hljótum við líka að geta breytt tímabundið vegna þeirrar neyðar sem er í samfélaginu þeim skuldbindingum sem eru í samningum milli þeirra sem hafa lánað íbúðareigendum og þeirra sem eiga þá fjármuni. Ég segi því við hv. þingmann: Farið var í smiðju til ríkisstjórnarinnar, sem hv. þingmaður styður, þegar við sóttum þá hugmynd sem við lögðum fram hér, 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar. Í fyrsta lagi að ég hafi stutt ríkisvald sem hefur byggt upp ógagnsætt þjóðfélag. Það er búið að gera heilmikið gagnsætt í þjóðfélaginu. Bankarnir voru einkavæddir og það losaði heilmikið um það sem var í gangi þar áður. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður þekkti biðstofur bankastjóra og allar reddingarnar sem voru í kringum lánveitingar eða lífeyrisréttindi bankastjóra. Ég þekki hvernig það var.  Því miður brugðust ákveðnir eftirlitsþættir og því miður hafa komið í ljós veilur í lagasetningunni sem mér finnst að við þurfum að breyta. Varðandi búvörusamninginn er hann hækkaður um 5,7% á meðan allir aðrir launþegar fá enga launahækkun, sumir launalækkun og aðrir missa vinnuna. Það má kannski segja með bændur að þeir hafa ákveðinn kostnað sem vex í rekstrinum og þessi hækkun sé til að mæta því en flestir launþegar í landinu þurfa að sætta sig við launalækkun eða alla vega launastopp. Svo vil ég benda á að búvörusamningurinn er bara til nokkurra ára og hann er tekinn upp reglulega. Það gerist ekki með lánveitingar frá lífeyrissjóðunum. Það gerist ekki með verðtryggðan lífeyri eða ef eignir lífeyrissjóðanna eru skertar með því að verðtrygging þeirra hefur verið skert. Stærsti eigandi verðtryggðra krafna á Íslandi eru lífeyrissjóðirnir og þeir fleyta þeirri verðtryggingu beint yfir til lífeyrisþeganna. Ef verðtryggingin er skert hjá lífeyrissjóðunum verða þeir að skerða um leið lífeyri til lífeyrisþeganna sem margir hverjir hafa ekkert voðalega mikið fé nema náttúrlega hjá ríkinu. Þar eru sumir með mjög góðan rétt í B-deildinni en þau réttindi eru pikkföst og tryggð með lögum frá Alþingi.

Hæstv. forseti. Ef ég væri hv. þingmaður mundi ég fara varlega í að lofa hér og prísa eða mæra einkavæðingu bankanna og halda því fram að hún hafi innleitt hér eitthvað meiri heiðarleika eða gegnsæi í það samfélag sem við búum við en áður þekktist. Ég skal hins vegar styðja hv. þingmann jafnt nótt sem dag í því að byggja hér upp heiðarlegra viðskiptaumhverfi og gegnsærra. Liður í því eru tillögur okkar Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs sem við höfum sett fram á síðustu vikum og missirum sem hv. þingmaður vitnaði til í ræðu sinni. Ég kom hingað í andsvar við hv. þingmann vegna þess hvernig hann vitnaði til þeirra hugmynda sem við tölum þar fyrir. Við tölum þar fyrir hugmyndum sem eru tímabundnar, jafntímabundnar og ríkisstjórnin leggur til að verði varðandi búvörusamninginn. Við viljum bara tryggja að fólk kaupir sér íbúðir í þessu árferði og að við þessar aðstæður þurfi ekki að taka allan þann verðbólgukúf sem er núna og verður á næsta ári inn í íbúðarlánin sín. Við viljum tryggja að sá kúfur verði tekinn af vegna þess að við teljum eðlilegt að stundum eigi það að vera þannig að bankarnir eða lánastofnanirnar missi eitthvað af því fé sem þær lána. Það verði þá þeir sem fá lánin sem eigi að geta notið þess, það sé ekki alltaf sá sem á fjármunina sem eigi að fara með allt gulltryggt og vera bæði með belti og axlabönd. Þetta veit hv. þingmaður auðvitað mætavel. Hann þekkir þær hugmyndir sem við höfum talað fyrir og hann þarf ekki að gera úr þeim neitt annað en það sem í þeim er.

Herra forseti. Það örlaði á ákveðnum misskilningi hjá hv. þingmanni sem ég verð mjög oft var við. Bankar eru ekki sparifjáreigendur, bankar eiga yfirleitt ekki sparifé. Bankar lána verðtryggt út peninga sem þeir fá sjálfir að láni með innlánum hjá gömlu fólki og hjá lífeyrissjóðunum með því að gefa út bankabréf. Það sama gildir um Íbúðalánasjóð, hann fær verðtryggð lán frá lífeyrissjóðunum til að lána út aftur verðtryggt. Ef á að skerða verðtrygginguna öðrum megin verður að gera það hinum megin líka nema þá að geysimikið tap komi fram hjá ríkisbönkunum eða ríkisíbúðalánasjóðnum. Það þurfa skattgreiðendur þá að borga hvort eð er, kannski nákvæmlega sama fólk, þannig að menn þurfa að fara dálítið varlega í þetta og ekki tala svona léttúðlega. Ég gat ekki lesið út úr þessari frétt frá Vinstri grænum annað en það að þeir ætli að setja þak á hækkun höfuðstóls verðtryggðra lána, það stendur hér. Það þýðir að - ekkert stóð um að þetta ætti að koma í bakið á fólki eftir t.d. fimm ár,  Varðandi ríkisbankana gömlu, ég þarf ekki nema að minna hv. þingmann á víxileyðublöðin sem voru geymd hér niðri á þingi þar sem þingmenn og ráðherrar voru að redda lánum og víxlum og alls konar dóti. Ég vil ekki sjá þá tíma koma aftur og ætla að vona að menn beri gæfu til þess eftir að ríkið hefur eignast alla bankana þrjá að menn hindri svoleiðis fyrirbæri, biðstofur bankastjóranna fullar út úr dyrum þar sem menn voru að redda lánum og víxlum. Enginn fékk sjálfvirkt lán, það voru alltaf einhverjar reddingar. Ég vil ekki sjá svoleiðis aftur þar sem sumir fengu lán og aðrir ekki, nei takk.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal vill ekki sjá reddingartímana aftur. Staðreyndin er sú að á meðan ríkisbankarnir voru við lýði voru þeir aldrei baggi á ríkissjóði. Einu sinni, árið 1991 hygg ég að það hafi verið, lenti Landsbanki Íslands í vandræðum og þurfti að fá lán frá ríkissjóði sem hann síðan greiddi til baka. Nú eru einkavæddir bankar að setja ekki bara íslenska fjármálakerfið á hausinn heldur þjóðfélagið eins og það leggur sig. Við verðum vitni að því hvernig hvert spillingarmálið kemur upp á fætur öðru, hvernig fjármunir landsmanna, sparifé landsmanna, lífeyrissparnaður landsmanna hefur verið misnotaður í möndli og reddingarskyni. Að koma hér á Alþingi og tala á þessa lund er með ólíkindum. Máltækið segir að góð vísa sé aldrei of oft kveðin. En hvað með lélegan kveðskap, hvað með hnoðið sem við heyrum frá hv. þm. Pétri H. Blöndal í sennilega þúsundasta skiptið um lífeyrismálin? Hann segir að hann vilji gagnsæi og gagnrýnir Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins fyrir ógagnsæi. A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem sett var á laggirnar 1. janúar 1997 er fullkomlega gagnsæ og eins gagnsæ og allir aðrir lífeyrissjóðir í landinu. Það greinir hana frá öðrum lífeyrissjóðum að réttindin eru föst en iðgjöldin breytileg. Hið gagnstæða er uppi í öðrum lífeyrissjóðum. Sams konar fyrirkomulagi er auðveldlega hægt að koma á í öðrum lífeyrissjóðum landsins. Þetta er spurning um pólitískt val. Um það hefur farið fram mikil umræða innan verkalýðshreyfingarinnar. Ég er því fylgjandi að stuðla að kerfi þar sem lífeyrisréttindin eru föst en iðgjöldin og þar með launin og kaupmáttur þeirra breytileg. Þetta er ekki bundið við opinbera sjóði eða sjóði á almennum vinnumarkaði, þetta er félagspólitískt val. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur hér upp óskaplega uppspenntur af mærð og réttlætiskennd að því er virðist. Þetta er sami maður og staðfesti með atkvæði sínu lögin frá 2003 og tók þátt í atkvæðagreiðslu hér fyrr í dag og staðfesti aftur sérréttindi sjálfum sér til handa. Kemur svo hingað vælandi um að hann langi svo óskaplega til að fara yfir í sjóð þar sem hægt er að skerða réttindi hans og talar þar sérstaklega um Lífeyrissjóð verslunarmanna. Þangað langar hann óskaplega að fara og talar fyrir því að allir eigi að hafa valfrelsi um hvar þeir eru í lífeyrissjóðum. Hann vill fara í Lífeyrissjóð verslunarmanna. Ég spyr hv. þingmann: Ef þessi krafa hans og ósk, sem hann er ekkert einn um - þetta er krafa sem hefur komið frá fjármálafyrirtækinu Kaupþingi, sem hv. þingmaður stofnaði á sínum tíma, og öðrum fjármálafyrirtækjum um að leggja af félagslegu lífeyrissjóðina og stuðla að kerfi þar sem einstaklingurinn hefur valfrelsi - heldur hann að þá verði eitthvað til sem heitir Lífeyrissjóður verslunarmanna? Nei. Lífeyrissjóðirnir verða í fjármálastofnunum sem byggja á einstaklingsbundnu vali. Hann leggur til að félagsleg aðkoma að lífeyrissjóðum verði lögð af. Hann reynir að tala þessa félagslegu aðkomu niður, segir að hún sé ólýðræðisleg og fer um hana slíkum orðum. Þetta er óskaplega ósannfærandi málatilbúnaður, en ég vek aftur athygli á því og vona að allir átti sig á því að hér talar maður sem með atkvæði sínu hefur staðfest sérréttindi sjálfum sér til handa, hann greiðir þannig atkvæði, kemur síðan upp í óskaplega mikilli mærð og vælir um að hann langi svo til að vera í öðrum sjóði þar sem hægt er að skerða réttindi hans. Síðan notar hann tækifærið til að ráðast á lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga og ríkis, sem sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar, almennt skrifstofufólk, almennt launafólk sem starfar hjá ríkinu og kennarar í áranna rás hafa samið um til að tryggja sér gott lífeyriskerfi og reynir að tala þetta niður, reynir að gera lítið úr því og tala það niður. Þetta sé sérréttindakerfi. Þetta er ekkert sérréttindakerfi. Þetta er kerfi sem íslenskt launafólk, starfandi hjá ríki og sveitarfélögum, hefur samið um í áranna rás, það hefur staðið frammi fyrir þeim valkostum að berjast fyrir hærri launum, hugsanlega á kostnað réttindanna, eða standa vörð um réttindin og láta þá launakröfuna víkja. Þannig hefur þetta verið. Ég þekki þetta sjálfur, ég hef margoft setið við samningaborð þar sem þetta hefur verið upp á teningnum. Ég gef því ekkert fyrir skot hv. þingmanns á réttindi sem launafólk hefur samið um. Þetta er ekkert sérréttindakerfi. Þetta er kerfi sem almennt íslenskt launafólk hefur barist fyrir og vill varðveita og ég frábið svona tal um réttindakerfi sem launafólk á Íslandi hefur barist fyrir. Að lokum, hæstv. forseti, þetta tal um gömlu ríkisbankana, hann vill ekki fá þá aftur með reddingunum öllum. Ég er alveg sammála honum um að ég vil engar reddingar í skúmaskotum, ég vil allt gagnsætt. En hvað hefur verið að gerast á undanförnum árum? Þetta er maðurinn sem vildi ekki fé án hirðis. Við höfum séð alla hirðingja hv. þm. Péturs H. Blöndals hvernig þeir hafa sólundað og farið illa með það fjármagn sem þeim var treyst fyrir sem hirðingjum. Þarf hann ekki að horfast í augu við þann veruleika sem hann tók þátt í að skapa með löggjöf á Alþingi í stað þess að tala á þá lund sem hann gerir nú?

Frú forseti. Árið 2003 greiddi ég atkvæði með því frumvarpi sem þá var samþykkt vegna þess að það einfaldaði og staðlaði réttindi þingmanna. Réttindi þingmanna þar áður voru afskaplega flókin og maður þurfti að liggja yfir þeim í marga klukkutíma til að skilja þau. Þau voru stöðluð og þess vegna greiddi ég atkvæði og þau voru auk þess skert hjá þingmönnum. Hins vegar voru kjörin bætt hjá ráðherrum og formönnum flokka en það er önnur ella. Ég greiddi atkvæði með frumvarpinu vegna þess að réttindi þingmanna almennt voru skert. Ég var á móti forréttindakerfinu og það hefur ekkert breyst og þess vegna óskaði ég eftir því að fá leyfi Alþingis til að greiða í annan lífeyrissjóð að eigin vali þannig að í ljós kæmi hvers virði réttindin eru. Hv. þingmaður talar um að menn geti haft breytilegt iðgjald í öllum lífeyrissjóðum. Mér þætti gaman að sjá atvinnulífið í dag bæta á sig heilmiklum iðgjöldum, hækkandi iðgjaldaprósentu, í þessum vandræðum. Það getur enginn nema ríkið og ríkið getur það ekki heldur, frú forseti, nema með því að hækka skatta á sama fólkið og sætir skerðingu. Mér þætti gaman að sjá hv. þingmann þegar það allt saman gerist og alla þá umræðu sem kæmi þá upp. Ég vara við því og ég vil gjarnan að þetta sjáist fyrir nú þegar. Varðandi það að þetta sé ekki sérréttindakerfi, kerfið í sjálfu sér er ekki sérréttindi. Munurinn er sá að búið er að byggja upp kerfi sem er þannig að iðgjald ríkisins hækkar sjálfvirkt ef sjóðirnir lenda í vandræðum á sama tíma og kjör fólks sem er að borga þetta, 80% af kjósendum okkar, skerðast. Þá þarf það að borga meiri skatta fyrir opinbera starfsmenn. Það verður áhugavert að upplifa spennuna sem þá kæmi upp, bara svo að hv. þingmaður viti það. Ég hef í sjálfu sér aldrei gagnrýnt ríkisstarfsmenn en ég hef gagnrýnt stjórnarfyrirkomulagið hvernig kosið er í stjórnir lífeyrissjóðanna og ég spyr hv. þingmann: Hvenær var hann eiginlega kosinn í stjórn LSR og hver kaus hann?

Hæstv. forseti. Ég var kosinn af hálfu BSRB og get fullvissað hv. þm. Pétur H. Blöndal um að lýðræðisleg aðkoma verkalýðsfélaganna, þar með BSRB, stendur mjög traustum fótum. Á öllum aðalfundum, á öllum þingum og reglulega á stjórnarfundum eru málefni lífeyrissjóðanna tekin til athugunar, skoðunar og umræðu. Í miklu ríkari mæli er um lýðræðislega aðkomu að ræða en í nokkru hlutafélagi eða nokkru öðru formi sem ég þekki til. Fyrr í dag átti hv. þm. Pétur H. Blöndal kost á að greiða því atkvæði að lífeyrisréttindi þingmanna, ráðherra, svokallaðra æðstu embættismanna og þar með talið forseta Íslands yrðu færð undir A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem er fullkomlega gagnsær sjóður, fullkomlega sjálfbær sjóður. Hann greiddi atkvæði gegn þessu. Hann hefur hins vegar með atkvæði sínu enn og aftur staðfest sérréttindin. Kemur síðan upp í pontu vælandi um að hann langi svo inn í einhvern sjóð þar sem hægt sé að skerða réttindi hans og reynir að drepa málinu á dreif og skapa þá mynd að hann standi einhvern veginn utan þess sem hér er að gerast, utan þeirrar atburðarásar sem hér á sér stað. Hann átti þess kost og á þess enn kost við atkvæðagreiðslu á eftir að hafna sérréttindafrumvarpi Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og reyndar fulltrúar allra stjórnarandstöðuflokkanna á þingi lögðum fram tillögu þar sem kostur gafst á að velja þá leið að við færum inn í gagnsætt kerfi almennra starfsmanna ríkisins. Þessu hafnaði hv. þm. Pétur H. Blöndal.

Frú forseti. Það er afskaplega leiðinlegt að heyra í tvígang í umræðu orð eins og „vælandi“. Ég held að ég sé ekkert að væla. Ég flutti breytingartillögu um að þingmenn sem þess óskuðu gætu valið sér annan lífeyrissjóð en þessi lífeyrisréttindi þingmanna, það var það eina, og að þeir fengju launauppbót sem því næmi til að varpa ljósi á og gera gagnsætt hvers virði lífeyrisréttindi þingmanna eru, líka hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, líka hjá A-deildinni. Það var fellt. Ég velti því fyrir mér af hverju í ósköpunum greiddu menn atkvæði gegn því. Ég velti vöngum yfir því, ræða mín gekk út á það, ég var ekkert að væla eitt eða neitt. Mér finnst afskaplega ómálefnalegt þegar menn tala svona. Varðandi stjórnarkjör hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, það getur vel verið að það sé alveg fullkomlega lýðræðislegt en ég man ekki eftir því að ég hafi nokkurn tíma kosið hv. þingmann sem stjórnarmann yfir mitt lífeyrisfé og ég veit ekki til þess að nokkur einasti þingmaður hafi gert það. Ég veit ekki til þess að fjöldinn allur af opinberum starfsmönnum komi að því vali, því að það er stjórn BSRB sem kýs fulltrúa sína í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, þá sem ekki eru skipaðir af ráðherra, og lýðræðið er ekki neitt. Af hverju í ósköpunum kjósa ekki sjóðfélagar sjálfir sína stjórn, þá snillinga sem þeir telja að fari best með fé þeirra? Það skiptir fólk verulegu máli hvernig farið er með þetta fé, nema náttúrlega LSR því að þar borgar ríkið ef illa fer. Ríkið borgar ef illa fer og ég veit ekki til þess að neinn hafi hætt þar í stjórninni. Hjá bönkunum hættu menn þó, alla vega bankastjórarnir, og hluthafarnir töpuðu öllu sínu. Þarna tapar enginn neinu nema ríkið, ekki einu sinni sjóðfélagarnir. En hjá hinum almennu sjóðum tapar fólkið, fólkið tapar af því að það er engin önnur eign á móti og engin ábyrgð.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, hv. þingmaður kýs ekki menn í stjórnir lífeyrissjóða, enda er hann andvígur félagslegri aðkomu að lífeyrissjóðunum. Hann hefur lýst andstöðu við það. Það má vel vera að rangt sé að tala um að hv. þingmaður hafi verið vælandi hér í ræðustól, það er kannski óviðeigandi að tala á þann veg. En hann lýsti dapurleika, mikilli depurð yfir því að fá ekki að vera í lífeyrissjóði sem sætti skerðingum, það var það sem hann talaði um. Þetta er sami þingmaðurinn, hv. þm. Pétur H. Blöndal, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, og greiðir síðan atkvæði með sérréttindum og forréttindum sjálfum sér til handa. Mér finnst þetta ekkert sérstaklega stórmannlegur málflutningur og ekki samræmi á milli orða og athafna, ég verð að segja það. Fyrr í dag gafst honum tækifæri til að greiða tillögu okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs atkvæði, við höfum lagt fram frumvarp í þá veru, og stjórnarandstaðan öll stendur að baki breytingartillögum við stjórnarfrumvarpið þar sem lífeyrisréttindi þingmanna, ráðherra og svokallaðra æðstu embættismanna eru færð inn í almennan lífeyrissjóð opinberra starfsmanna.

Af hverju …?

Hv. þm. Pétur H. Blöndal greiddi atkvæði gegn þessu, hann greiddi atkvæði með forréttindakerfinu en kemur hér upp óskaplega æstur í ræðustól og talar eitthvað út og suður, í allt aðra átt. Hann má ekki reyna að drepa málinu á dreif með þessum hætti, hann verður að hafa hugrekki til að horfast í augu við það og vera samkvæmur sjálfum sér.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um skattlagningu kolvetnisvinnslu, en það er að finna á þskj. 458. Á þingskjalinu kemur fram hverjir veittu umsagnir, hvaða gestir komu fyrir nefndina og eins lýsing á frumvarpinu. Nefndin ræddi einnig um muninn á vinnslugjaldi og kolefnisskatti, kosti þeirra og galla, afmörkun leitarsvæða, heimildir vinnslufyrirtækja þar að lútandi til að flytja tap af leyfisskyldri starfsemi milli leyfishafa eða einstakra leyfissvæða. Þá var bent á að vinnslugjaldið styddist við þau rök að ríkinu, sem eiganda auðlindarinnar, hlotnuðust tekjur af nýtingu hennar óháð því hvort starfsemin væri arðbær. Einnig væri vinnslugjaldinu ætlað að virka sem hvati fyrir vinnslufyrirtæki til að skila hagnaði og enn fremur væri því ætlað að letja fyrirtæki til að hefja vinnslu ef fyrirséð væri að starfsemin yrði ekki arðbær. Bent var á að vinnslugjaldið er háð vinnslumagninu á tvennan hátt. Vinnslumagnið, unnið magn af kolvetni hefur bein áhrif á gjaldhlutfallið og einnig á gjaldstofn vinnslugjaldsins. Vinnslugjaldið er margfeldi þessara beggja þátta og því háð magninu í öðru veldi. Miklar sveiflur í olíuverði geta leitt til þess að fyrirtæki greiði ýmist vinnslugjald, sem oft er miklu hærra, eða kolefnisskatt, og það getur komið dálítið undarlega út. Að öðru leyti vísa ég til nefndarálitsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem er að finna í nefndarálitinu. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Gunnar Svavarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir, með fyrirvara, og Rósa Guðbjartsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, en það er að finna á þskj. 459. Á þingskjalinu kemur fram hvaða gestir komu til nefndarinnar og hvaða umsagnir hún fékk. Efnahags- og skattanefnd hefur áður fjallað um þær breytingar sem varða aukið svigrúm til ráðstöfunar lífeyrisréttinda og greiðslu ellilífeyris. Að auki gerir frumvarpið ráð fyrir að heimilt verði að greiða lífeyrissparnað ásamt vöxtum í séreign út í einu lagi eftir 60 ára aldur. Nokkrar breytingar eru til komnar vegna ástandsins sem nú ríkir á íslenskum fjármálamarkaði. Má þar nefna ákvæði sem varða fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða og samræmingu á reglum um fjárfestingarstefnu vörsluaðila séreignarlífeyrissparnaðar. Einnig má nefna ákvæði sem lúta að hæfi þeirra sem sitja í stjórnum lífeyrissjóða eða annast eignastýringu verðbréfasafna sjóðanna og jafnframt breytingar á eftirlitshlutverki stjórna lífeyrissjóðanna. Frumvarpið gerir enn fremur ráð fyrir að vikmörk eignaliða og framtíðarskuldbindinga sjóðanna verði rýmkuð tímabundið án þess að til þurfi að koma breyting á samþykktum sjóðanna. Í 11. gr. frumvarpsins er lagt til að samræmdar reglur gildi um allan séreignarsparnað óháð því hver vörsluaðilinn er. Fram til þessa hafa aðrir vörsluaðilar en lífeyrissjóðir haft mun frjálsari hendur við fjárfestingar sínar en lífeyrissjóðirnir. Tilgangur greinarinnar er að leiðrétta þetta misræmi og hvetja til meiri varfærni í fjárfestingum. Á móti hefur því verið haldið fram að greinin setji of þröngar skorður í ljósi þess að séreignarsparnaður er valfrjáls sparnaður. Nefndin bendir einnig á að Fjármálaeftirlitið telji þörf á að setja þak á heimild til að fjárfesta séreignarsparnað í hlutabréfum fyrirtækja annars vegar og afleiðusamningum hins vegar og tekur mið af því. Nefndin ræddi ákvæði c-liðar 10. gr. frumvarpsins um rýmkun á heimild lífeyrissjóða til að fjárfesta í óskráðum verðbréfum. Heimildin er í dag 10% af hreinni eign en yrði 20%. Fram komu sjónarmið um að þörf væri á þessari breytingu þar sem sumir sjóðir hefðu vegna hremminga á fjármálamörkuðum færst yfir lögbundin mörk vegna þess að aðrar eignir hefðu rýrnað mjög án þess að eiginleg viðskipti lægju að baki. Nefndin ræddi einnig ítarlega aðkomu lífeyrissjóða að endurreisnarsjóði atvinnulífsins í samstarfi við aðila almenna vinnumarkaðarins og opinbera aðila. Fékk nefndin af því tilefni afhent minnisblað frá Landssamtökum lífeyrissjóða þar sem lýst er hvernig fyrirhugað er að standa að stofnun sjóðsins, hvaða reglur ættu að gilda um starfsemina og hvernig breyta þurfi lögbundnum fjárfestingarheimildum sjóðanna til að þeir geti tekið þátt í þessu verkefni. Hlutverk sjóðsins, sem verður samlagshlutafélag, verði að aðstoða fyrirtæki sem eigi við rekstrarlegan vanda að etja vegna efnahagsástandsins en ættu sér vænlegan rekstrar- eða starfsgrundvöll. Nefndin ræddi í þessu sambandi hversu mikla fjármuni sjóðirnir væru tilbúnir að leggja til verkefnisins og á hvaða forsendum. Einnig ræddi nefndin um fyrirhugaða fjárfestingarstefnu sjóðsins og hvaða skilyrðum stjórnendur þyrftu að fullnægja. Nefndin ræddi þá áhættu sem falist getur í verkefninu en einnig hversu mikilvægt það væri fyrir lífeyrissjóði landsins að sjóðfélagar þeirra haldi atvinnunni og geti staðið undir iðgjöldum til sjóðanna. Taldi hún mikilvægt ef ráðist verði í slíkt verkefni að gætt yrði fyllstu varkárni. Sérstaklega þyrfti að gæta að faglegri og málefnalegri ákvarðanatöku um fjárfestingar og dreifingu áhættu. Það sjónarmið kom fram í nefndinni að mikilvægt sé að slíkur sjóður upplýsti um eigendur sína og stjórn og setti sér gagnsæjar og skýrar reglur um fjárfestingarstefnu. Slíkar reglur gætu m.a. falist í að færa niður hlutafé, breyta skuldum kröfuhafa í hlutafé eða víkjandi lán eða að skuldir verði greiddar út að hluta og felldar niður að hluta. Fyrri eigendur mundu hugsanlega víkja tímabundið úr stjórn, sjóðurinn tilnefndi nýja aðila í stjórn á faglegum grunni óháða stjórn sjóðsins og lífeyrissjóðum og fulltrúar starfsmanna gætu tekið sæti í stjórn fyrir sjóðinn um takmarkaðan tíma. Tekið yrði á rekstrarvanda fyrirtækis með t.d. lækkun hæstu launa, breyttum áherslum í rekstri og sókn á nýjum sviðum. Flokka þyrfti fyrirtæki niður á málefnalegan og faglegan hátt eftir því hvers eðlis erfiðleikar þeirra væru og hversu alvarlegir þeir væru. Markmiðið er að halda fyrirtækjum gangandi og tryggja atvinnu eftir föngum. Þá gæti falist í reglunum áætlun um að sjóðurinn stefndi að sölu á hlut sínum innan ekki langs tíma. Þá yrði leitað samstarfs við aðra kröfuhafa og aðra áhugasama um aðkomu að björguninni. Gagnsæi reglnanna gæti enn fremur falist í að kynnt yrði um fyrirhugaða aðkomu sjóðsins að ákveðnu fyrirtæki tímanlega, þegar það skaðar ekki, öðrum yrði boðin þátttaka í verkefninu eða jafnvel yfirtaka og að ferlinu verði lýst þegar aðgerðir eru hafnar og þeim lokið. Aðstandendur sjóðsins ættu að huga að því hvort skynsamlegt sé að bjóða almenningi og öðrum þátttöku í sjóðnum, jafnvel með einni rödd í sér hlutafélagi. Nefndin fjallaði um bráðabirgðaákvæði frumvarpsins en þar er lagt til að heimil vikmörk milli eignaliða og framtíðarskuldbindinga lífeyrissjóðs geti numið allt að 15% tímabundið í stað 10% vikmarka núna. Fram kom að talsverðrar óvissu gætti um eignir lífeyrissjóðanna um þessar mundir og að neikvæð staða margra væri um og yfir 10%. Kom fram sú skoðun hjá fulltrúum Landssamtaka lífeyrissjóða að ólíklegt væri að sjóðir sem væru með neikvæða stöðu rétt undir 15% mundu nýta sér heimildina. Nefndin ræddi þetta atriði ítarlega og einkum það sjónarmið að hér væri verið að fresta að taka á vanda sjóðanna á kostnað yngri sjóðfélaga. Betra væri að taka strax á vandanum og hafa þessi mörk óbreytt. Hér er um það að ræða að skerða lífeyri ef eignir duga ekki fyrir skuldum. Á móti kemur að mörkin eru heimildarákvæði og að stjórn sjóðs gæti tekið sjálfstæða ákvörðun um skerðingu ef staða sjóðsins væri nálægt þessum mörkum. Þá var bent á að staða á eignamörkuðum væri svo óljós að ekki lægi enn fyrir hvert áfallið verður. Það kynni að skýrast á árinu 2009. Nefndin féllst á það sjónarmið. Í annan stað leggur nefndin til þá breytingu að gildistöku 11. gr. frumvarpsins verði frestað til loka næsta árs til að þeir sem undir hana falli geti lagað sig að ákvæðinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Gunnar Svavarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Birkir J. Jónsson, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir og Rósa Guðbjartsdóttir.

Frú forseti. Hér er komið til lokaatkvæðagreiðslu frumvarp til laga sem flutt er af menntamálanefnd og varðar Ríkisútvarpið. Ég vil lýsa því yfir og ítreka það sem ég sagði í 2. umr. um þetta mál að ég og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem sitjum í menntamálanefnd erum sátt við þessar málalyktir, þ.e. að áfram verði unnið í málinu um Ríkisútvarpið í hv. menntamálanefnd. Þar verður áfram tekist á um þau mál sem það varðar. Útvarpsgjaldið sem hér er fjallað um verður afgreitt með þeim hætti að um tímabundna ráðstöfun er að ræða. Við lítum svo á að með því að afgreiða málið á þennan hátt lýsum við í sjálfu sér hvorki yfir stuðningi við hið breytta rekstrarform Ríkisútvarpsins né við það fyrirkomulag gjaldheimtu sem komið var á með þeim lögum sem samþykkt voru fyrir tveimur árum síðan. En þetta