Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá innanríkisráðuneytinu, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 720, um ríkisborgararétt erlendra maka, frá Össuri Skarphéðinssyni, á þskj. 786, um ferðakostnað atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, frá Steingrími J. Sigfússyni, á þskj. 666, um rekjanleika í tölvukerfum ráðuneytisins, ríkisskattstjóra, yfirskattanefndar og Fjármálaeftirlitsins, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni.

Borist hefur eftirfarandi bréf: Í lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum er í 6. mgr. 25. gr. kveðið á um að sá ráðherra er fer með fjárreiður ríkisins skuli leggja fyrir Alþingi, eigi síðar en 1. apríl ár hvert, tillögu til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda fjárlaga næsta fjárlagaárs, svo og greinargerð um breytingar á tekjuöflun ríkisins. Með tillögunni skal fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára þar á eftir. Ljóst er að ekki tekst að ljúka við gerð tillögunnar innan þeirra tímamarka sem fram koma í tilvitnaðri grein þingskapalaga, samanber lög nr. 84/2011, en slík þingsályktunartillaga hefur ekki verið lögð fram áður. Verði frumvarpi til laga um opinber fjármál sem dreift var á Alþingi í gær að lögum mun sérstök fjármálaáætlun eða voráætlun fjárlaga verða lögð fyrir Alþingi á ári hverju og mun þá tilvitnað ákvæði þingskapalaga væntanlega falla brott. Vinna að gerð tillögunnar fer nú fram í fjármála- og efnahagsráðuneyti í samvinnu við önnur ráðuneyti og verður hún lögð fram svo fljótt sem verða má en þó ekki fyrr en eftir páskahlé Alþingis.

Virðulegur forseti. Stærsta aprílgabb í sögu Framsóknarflokksins átti að vera á dagskrá hér í þinginu í dag, þ.e. skuldafrumvarp ríkisstjórnarinnar, en þá bregður svo við í gærkvöldi að þingflokksformaður Framsóknarflokksins tilkynnir okkur að þau leggist gegn þeirri dagskrá sem samið hafði verið um. Þessi viðkvæmni hæstv. forsætisráðherra fyrir dagsetningunni 1. apríl verður þess vegna til þess að málið kemst ekki til umfjöllunar fyrr en á morgun og þar með ekki til nefndar fyrr en í næstu viku. Afboðaður hefur verið fundur í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd á fimmtudag til að fjalla um þessi stóru og mikilvægu mál. Við í stjórnarandstöðunni vildum greiða fyrir því að koma málinu til nefndar á morgun. Ég harma það að viðkvæmni forsætisráðherra fyrir dagsetningunni 1. apríl skuli tefja fyrir úrvinnslu skuldamálanna í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég ætla hér að nefna þau atriði sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins er að gera fyrir heimilin í landinu. Fyrst ber að nefna skuldalækkun á verðtryggðum húsnæðislánum heimilanna upp á 150 milljarða kr. sem nær til 100 þús. heimila. Um er að ræða almenna aðgerð en ekki sértæka. Ég fer aldrei í felur með það að ég hefði gjarnan viljað sjá þakið hærra í beinni niðurfellingu húsnæðisskulda fyrir þá sem eru hvað verst staddir. Í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála er unnið að mörgum mikilvægum málum og verður sú vinna kláruð í lok þessa mánaðar og þá skilar hópurinn af sér tillögum sínum. Þar er unnið að verðtryggingarmálinu, unnið er bæði út frá meirihlutaáliti verðtryggingarhópsins og einnig út frá séráliti Vilhjálms Birgissonar. Mín skoðun er sú að mikilvægt sé að verðtryggingin verði afgreidd samhliða skuldaleiðréttingarfrumvörpunum og verði afnumin um leið og niðurfelling húsnæðisskulda fer fram. Í þessari verkefnisstjórn er einnig unnið að nýju húsnæðislánakerfi. Jafnframt er unnið að því að koma hér upp öruggum leigumarkaði og horft er til þess hvernig við getum lækkað leigukostnað. En mikilvægt er að allir hafi val um búsetuform, þ.e. um séreign eða leiguhúsnæði. Unnið er að lausnum í félagslegum húsnæðismálum. Lyklafrumvarp er inni á borði verkefnisstjórnarinnar og eins og með alla aðra vinnu hópsins koma tillögurnar fram í lok þessa mánaðar. Í desember samþykktu þingmenn að fresta nauðungarsölum fram í september 2014. Í janúar samþykktu þingmenn fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta. Í gær voru lögð fram tvö mál á þingi sem eru heimilunum í hag, þau koma frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Annað þeirra varðar húsaleigubætur til þeirra sem misst hafa íbúðir sínar á uppboði og leigja þær til búsetu, en það hefur ekki verið heimilt hingað til. Hitt varðar umboðsmann skuldara og heimild til þess að sekta fjármálastofnanir ef þær draga eða neita að afhenda embætti hans upplýsingar um mál sem unnið er að. Umræðan um að ekkert sé verið að gera fyrir heimilin er ósanngjörn að mínu mati. Við verðum að horfa á heildarmyndina.

Herra forseti. Þau tíðindi hafa borist að fyrirtækið Vísir í Grindavík ætlar að loka fyrirtæki sínu á þremur útgerðarstöðum á landinu, á Þingeyri, Húsavík og Djúpavogi. Það eru 50 manna vinnustaðir á hverjum stað og mér þykja þetta dapurleg tíðindi hjá þessu fyrirtæki sem fengið hefur meðgjöf í formi byggðakvóta á þessum stöðum í gegnum árin. Það hefur aflaheimildir frá Breiðdalsvík og Djúpavogi, heimildir sem voru á þessum stöðum. Þetta fyrirtæki ber mikla samfélagslega ábyrgð. Mér finnst mjög óeðlilegt þegar fyrirtæki sem eiga sér slíka sögu taka ekki meiri samfélagslega ábyrgð en raun ber vitni og segja við starfsfólkið á þessum stöðum: Við skulum aðstoða ykkur við að flytja búferlaflutningum til Suðurnesja. Líta þessir aðilar í Grindavík á þetta fólk sem hefur byggt upp þessi fyrirtæki sem einhverja þræla í vinnubúðum sem þeir geta tekið með sér á þann stað sem þeir kjósa hverju sinni? Eða er þetta fólk sem á rétt til að stunda vinnu á þeim stöðum sem það býr á, þar sem það hefur byggt upp heimili sín? Við tölum um forsendubrest þegar við tölum um leiðréttingu lána. Hver er forsendubrestur þessa fólks sem nú stendur frammi fyrir því að eignir þess eru jafnvel dæmdar verðlausar því að stærsta fyrirtækið á staðnum, eins og á Þingeyri og Djúpavogi, leggur upp laupana? Sem betur fer eru fleiri atvinnumöguleikar á Húsavík og nú eru að verða til fleiri atvinnutæki í kjölfar þess að starfsemin á Bakka er að verða að veruleika á næstu árum, 

Virðulegi forseti. Ég er kominn hingað upp til að gleðja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar á þessum fallega degi enda skynjaði ég hjá þeim ákveðna depurð um kvöldmatarleytið í gær þegar þeir stigu hér í pontu og höfðu áhyggjur af því að hugsanlega kæmi skuldaleiðréttingin ekki til framkvæmda ef málið yrði ekki á dagskrá þingsins í dag. Hér koma góðu fréttirnar. Stjórnarandstaðan getur verið alveg róleg, hún mun fá leiðréttingu húsnæðislána sinna þó að málið sé ekki á dagskrá fyrr en á morgun. Það breytir engu um þá ætlan ríkisstjórnarinnar að fólk geti sótt um skuldaleiðréttingu í maímánuði þannig að hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Árni Páll Árnason og þið hin, þið eruð ekki að missa af neinu. Það er loforð ríkisstjórnarinnar til ykkar og það er ekki aprílgabb. Umræðan um skuldaleiðréttinguna hefur annars farið í hringi hjá stjórnarandstöðunni. Fyrst var talað um að verið væri að lofa glæfralegum upphæðum sem ekki væru til. Núna snýst umræðan hjá þessu sama fólki um að ekki sé gengið nógu langt. Hvað vilja hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sem hér sitja?

Ekki …

Ég skal segja ykkur það.  
             Meira verður ekki gert fyrir heimilin í landinu.

Það sagði Sjálfstæðisflokkurinn líka.

Þetta er skjaldborgin sem þetta sama fólk lofaði. Étið það sem úti frýs, var sagt við almenning. Aðgerðirnar núna munu ná til um 100 þús. heimila og nema allt að 150 milljörðum kr. Verið er að bæta þann forsendubrest sem varð í hruninu. Það er verið að efna kosningaloforð. Málið er ekki flóknara en það. En stjórnarandstaðan getur farið að sofa með bros á vör í kvöld. Hún mun fá sína leiðréttingu eins og aðrir landsmenn. Þeir sem harðast hafa talað gegn skuldaleiðréttingum ríkisstjórnarinnar hér á þingi verða eflaust fyrstir til að sækja um hana. Þannig er nefnilega Ísland í dag.

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að þeir tali ekki beint við þingmenn úti í sal í 2. persónu.

Virðulegi forseti. Það er ekki að undra að mest lesna fréttin nánast um allan heim og á fréttavefnum mbl.is í gær sé um nýja skýrslu Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Ég hef áður kvatt mér hljóðs í þessum ræðustól til að fjalla um þetta málefni og alvarleika þess og vil nota þetta tækifæri til að gera það enn og aftur núna þegar ný skýrsla liggur fyrir. Ég hvet íslensk stjórnvöld til að leggja allt sitt af mörkum í þessu máli og eftir öllum leiðum. Í skýrslunni segir að áhrif hlýnunar jarðar vegna aukinnar mengunar af mannavöldum, sem helst lýsa sér í öfgum í veðri, verði harkaleg og útbreidd á næstu áratugum en með aðgerðum sé enn hægt að draga úr skaðanum. Það er haft eftir John Kerry, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, að ekki megi hunsa þær viðvaranir sem fram koma í skýrslunni, það sé ekki lengur hægt að bíða og sjá. Það sem okkur Íslendinga varðar sérstaklega um í þessu sambandi er samdráttur fiskveiða en í skýrslunni segir að á hitabelti jarðar eða á heittempraða belti eigi þær eftir að dragast saman um allt að 50% á sumum hafsvæðum vegna breytinga á hita- og sýrustigi sjávar. Höfundar skýrslunnar hvetja stjórnmálaleiðtoga um allan heim til að axla ábyrgð og bregðast strax við vandanum og ég skora á Alþingi Íslendinga að verða við þeim tilmælum.

Virðulegi forseti. Ég er enn að velta fyrir mér hvernig við getum yfir höfuð verið með einhverja dagskrá á þessum degi ef þau mál sem eru á dagskrá í dag eru mikilvægari en skuldamálin tvö sem ríkisstjórnin hefur sagt að séu sín stærstu mál. Ég furða mig á þessu og ég hef ekki heyrt neina skýringu á því hvers vegna þetta er. Við óskum eftir því að fá góða umræðu um þetta vegna þess að stórar spurningar fylgja báðum þessum stóru málum. Þetta eru 80 milljarðar úr ríkissjóði og það er eðlilegt að þingið ræði þetta mál vel og vandlega. Þess vegna er miður að ríkisstjórnin ákveði sjálf að fresta því um líklega heila viku að senda málið til nefndar vegna þess að í þessum þingsal verður alþjóðlegt kvennaþing á fimmtudag og föstudag. Svo er alveg ljóst að við erum með styttri þingdag á morgun en í dag. Þetta er ástæðan fyrir því að okkur þykir þetta miður. Við vildum greiða fyrir því að málin færu inn í nefnd fyrir helgi. Um það hafði verið samið. Það er ríkisstjórnin sem ákveður nú annað. Virðulegi forseti. Hér er líka sagt að fyrrverandi ríkisstjórn hafi sagt fólki að éta það sem úti frýs. Ég bið hv. þingmenn að fara vandlega yfir síðu 53 í leiðréttingarskýrslu ríkisstjórnarinnar þar sem farið er yfir þá fjármuni sem fóru til heimilanna í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. 

Hæstv. forseti. Hér snjóar upp bitrum krötum sem þola ekki að ríkisstjórnin skuli vera að hrinda í framkvæmd einu stærsta kosningamáli sínu eftir rúma tíu mánuði í starfi. Ég spyr hv. þingmenn sem hér hafa talað mikið um að verið sé að tefja málið um einn dag: Hvar voru þessir hv. þingmenn í síðustu viku þegar til stóð að setja þetta mál á dagskrá, bæði á fimmtudag og föstudag? Hvar voru þeir þá? Ef  Herra forseti. Gæti ég fengið hljóð?

Málið var ekki fram komið.

Gæti ég fengið hljóð, herra forseti, eða bætt við ræðutímann? 
            

Ég bið hv. þingmenn að gefa hv. þingmanni næði til að halda ræðu sína.

Ég skil hins vegar vel að mönnum svíði heimsmetið vegna þess að Samfylkingin  
             Þetta bara sannar það að … 

Af hverju … fylgi?

Erum við að fara að kjósa á morgun, hv. þingmaður?  
             Ég heyri að þetta vekur ósvikin skemmtileg viðbrögð í salnum, eins og ég átti von á. En verið ekki svona bitur, kæru þingmenn, þetta kemur allt og þetta er allt á áætlun,  Nú skulum við ekki vera bitur. Við skulum ekki vera bitur, við skulum vera glöð og ég skil ekki að menn skuli vera svona bitrir  
            

Forseti áréttar við hv. þingmenn að þeir gefi ræðumanni næði til þess að flytja mál sitt.

Virðulegur forseti. Mér er nokkur vandi á höndum, ég hafði beðið formann efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónsson, að ræða við mig skuldamálin og 1. apríl en hv. þingmaður gat því miður ekki orðið við því svo ég verð bara að ræða við aðra viðstadda framsóknarmenn. Það er eðlilegt að Framsóknarflokkurinn vilji ekki ræða 1. apríl frumvörpin þann 1. apríl því að heimsmetið er orðið að héraðsmeti. 300 milljarðarnir eru orðnir að 72 milljörðum, 20% eru orðin að 5,7%. Forsendubrestur heimilanna í landinu í efnahagshruninu er  Ekkert afnám verðtryggingar. Ekkert lyklafrumvarp. Og hvar er reiknivélin sem stjórnarflokkarnir lofuðu að allir gætu fundið á internetinu og reiknað út  
            

Það var aldrei lofað 300 milljörðum, Helgi, þú veist það vel.

Virðulegi forseti. Það er alveg hægt að tala áfram um þessi mál og velta fyrir sér af hverju fjármálaráðherra sjái sér fært að mæla fyrir tveimur öðrum málum hér í dag en ekki stóru málunum. Hér eru tvö mál á dagskrá sem hann þarf að vera viðstaddur og mæla fyrir. Ég ætla aðeins að fara í aðra umræðu en aprílgabbið og skuldamálin og segja ykkur frá því að okkur í fjárlaganefnd barst í dag bréf frá áhyggjufullum starfsmanni Landbúnaðarháskóla Íslands þar sem hann veltir því fyrir sér hvers vegna innri umræða skólans sé ekki meiri, frjórri eða uppbyggilegri og telur að þar ríki uppgjöf og vonleysi. Þar var haldinn fundur í gær og hann lýsir því hvernig rektor hefði lýst framtíðarstöðu skólans með því að einungis stæðu til boða, í líkingamáli, gull og grænir skógar eða eymd og volæði. Ég ræddi það hér fyrir ekki löngu að svo virtist sem nægt fé væri til ráðstöfunar ef skólinn vildi sameinast Háskóla Íslands en ráðherra vildi svo sem ekki útfæra neitt við gerð fjárlaga í haust. Ef um hundraða milljóna króna fjárveitingu er að ræða til að hægt sé að sameina skólana hlýtur það að þurfa að koma fyrir fjárlaganefnd og Alþingi til samþykktar. Við höfum rætt hér eldri skuldir stofnana og það að sumar þeirra hafi í gegnum tíðina fengið þær niðurfelldar en aðrar hafi þurft að endurgreiða. Skilaboðin til landbúnaðarháskólans eru að ef ekki verður af sameiningu þurfi að borga upp skuldahalann - en hvernig varð þessi skuldahali til? Við vitum að það liggur fyrir að við sameiningu þriggja stofnana á Reykjum, Hvanneyri og Keldnaholti var ekki gengið frá þeim fjárhagsvanda sem þessar stofnanir áttu við að etja. Ef stofnanir sameinast eiga þá fjárheimildirnar sem rætt hefur verið um að fara í að endurgreiða uppsafnaðan halla eða í starfið sjálft? Því hefur ekki verið svarað. Vissulega er nauðsynlegt að skólinn haldi sig innan ramma fjárlaga en til þess þarf að eiga sér stað umræða um stefnumörkun skólans með starfsfólkinu og nærsamfélaginu hvernig skólinn getur þróast áfram sem sjálfstæð stofnun eða innan HÍ. Það er alltaf mikilvægt og vænlegra til árangurs að hafa starfsfólk stofnana með þegar lagt er af stað með viðamiklar breytingar. Því er afar miður að heyra starfsfólk 

Forseti vill taka fram að hér eru engin mál til 1. umr. sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mælir fyrir.

Hæstv. forseti. Á föstudaginn síðasta bárust starfsmönnum fyrirtækja á Húsavík, Djúpavogi og Þingeyri þau tíðindi, án nokkurs fyrirvara, að tekin hefði verið sú ákvörðun að þau fyrirtæki sem þau unnu hjá, fiskvinnslur Vísis, yrðu lögð niður á stöðunum og starfsemin flutt suður í Grindavík. Þetta eru grafalvarleg tíðindi fyrir þessi byggðarlög. Ef ég beini sjónum að Húsavík sérstaklega kom áðan fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar að Húsavík fyndi kannski minnst fyrir þessu þar sem þar væri vonandi uppbygging fram undan. En þá má segja að búið sé að slá út af borðinu í fyrstu lotu 50 störf sem þar mundu skapast. Ég vil bara vekja athygli á því að svona reiðarslag fyrir öll þessi byggðarlög hefur ekki bara áhrif á þá 50 eða 60 starfsmenn sem vinna hjá hverju fyrirtæki fyrir sig heldur hefur þetta áhrif á fjölskyldur þeirra, afkomendur og ættingja, og í sumum tilfellum erum við að tala um fólk af erlendu bergi brotið sem hefur flutt til Íslands, keypt sér eignir, ákveðið að setja sig niður á þessum stöðum og búa til framtíðar. Þangað hafa jafnvel flutt ættingjar þessa fólks þannig að þetta setur allt í uppnám í þessum samfélögum. Svo hefur þetta auðvitað margfeldisáhrif út í samfélögin. Ég tek undir með Lilju Rafneyju og skora á fyrirtækið Vísi að endurskoða þessa afstöðu því að þó að það hafi boðist til að flytja allt þetta fólk til Grindavíkur verður það ekki gert sisona. Fólk fer ekkert frá eignum sínum 

Virðulegi forseti. Í fyrrakvöld horfðu hvorki meira né minna en 137 þús. manns á beina útsendingu af leikritinu Englum alheimsins á RÚV. Slíkar áhorfstölur minna helst á það sem við sjáum í tengslum við stórleiki á helstu íþróttamótum. Þetta er gríðarleg stuðningsyfirlýsing við bæði Þjóðleikhúsið og Ríkisútvarpið, tvær af okkar mikilvægustu menningarstofnunum, stofnunum sem báðar eru í samfélagslegri eigu og reknar fyrst og fremst fyrir fé úr sameiginlegum sjóðum. Ljóst er að almenningur tekur því fagnandi þegar þessir hornsteinar í menningarlífi okkar geta boðið upp á svo metnaðarfullt efni. Illu heilli hefur núverandi ríkisstjórn boðað að á næstu árum verði undið ofan af starfsemi Ríkisútvarpsins og annarra menningarstofnana sem væntanlega mun gera þeim erfiðara fyrir í framtíðinni að ráðast í slík stórvirki eins og að sýna svona beint. Undirtektir þjóðarinnar á sunnudaginn hljóta því að vera fagnaðarefni fyrir okkur en um leið umhugsunarefni fyrir alla þingmenn, þó einkum fulltrúa í fjárlaganefnd - og reyni ég nú að horfa sérstaklega til hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, og bið hana að taka þetta svolítið til sín og sinnar nefndar - og ekki síður yfirvöld menningarmála um að standa sérstaklega vörð um bæði Ríkisútvarpið og Þjóðleikhúsið í framtíðinni svo við fáum meira af svona afbragðssjónvarpsefni.

Hæstv. forseti. Mig langaði undir liðnum um störf þingsins að eiga orðastað við hv. þm. Vilhjálm Bjarnason vegna umræðunnar sem varð um skuldaleiðréttinguna í viðtali í Sunnudagsmorgni í Ríkisútvarpinu um síðustu helgi. Þar kom fram að hv. þingmaður teldi að sú aðferð sem hér átti að vera til umræðu í dag væri ekki réttasta leiðin, hér væri ekki um að ræða skuldaleiðréttingu heldur skuldalækkun. Ég hef heyrt líka að ekki sé um almenna aðgerð að ræða heldur sé þetta sértæk aðgerð sem er stefnt að ákveðnum hópi sem varð fyrir forsendubresti á ákveðnum tíma. Á sama tíma vakti hv. þingmaður athygli á því að öll þjóðin hefði orðið fyrir tjóni við hrunið. Það kom auðvitað misjafnlega niður á einstökum hópum. Margir þeirra fá engar bætur og er ekkert verið að fjalla um að leiðrétta. Leigjendur fá til dæmis lítið og ekki neitt og þeir sem eru með veðskuldir hjá lánasjóðnum fá engar leiðréttingar. Vakin er athygli á því hjá hv. þingmanni að hópurinn sem keypti sér húsnæði á tímabilinu 1994–2004 kemur ágætlega út þrátt fyrir hrunið af því að hann var búinn að kaupa það löngu fyrir hrun. Aftur á móti fer hópurinn sem fjárfesti á árabilinu 2004–2008 mjög illa út úr hruninu og fær sennilega lítið út úr leiðréttingunni líka vegna þess að það er sá hópur sem hafði fengið mestar leiðréttingar hjá fyrrverandi ríkisstjórn. Það sem vakti þó helst athygli mína voru orð hv. þingmanns um að verðbólguáhrifin væru stórlega vanmetin í þessari leið. Það er mikið áhyggjuefni. Við höfum ekki séð nein frumvörp um afnám verðtryggingarinnar um að með til þess að gera litlum breytingum á verðbólgu verði búið að éta upp þessa leiðréttingu á mjög skömmum tíma. Að vísu var það athyglisvert þegar hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir sagði að ekki ætti 

Virðulegi forseti. Það gleður mig stórlega að hv. þm. Guðbjartur Hannesson skuli fylgjast svona vel með því sem ég segi í fjölmiðlum.  Í þessu landi eru starfandi tvö hagkerfi, þ.e. raunhagkerfið og hagkerfi slitabúanna. Krónueign slitabúanna er stórhættuleg. Sú fjármögnun sem á sér stað á þessari skuldalækkun kemur til greiðslu af krónueign slitabúanna. Sú krónueign hefur verið talin vandamál, það er ekki hægt að skipta henni yfir í erlendan gjaldeyri, hún hefur nákvæmlega sömu áhrif hvort heldur hún fer í erlendum gjaldeyri beint út úr slitabúunum eða inn í raunhagkerfið. Það eru þessi verðbólguáhrif sem ég tel stórlega vanmetin og ég tel jafnvel að önnur reikningsskekkja leiði til verðbólguskekkjunnar í fyrstu skýrslunni. Ef þetta er rétt hjá mér koma þessi áhrif fram úti í öllu samfélaginu. Ef hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur verður að ósk sinni um að verðtrygging hverfi segi ég ósköp einfaldlega: Það kemur eitthvað í staðinn. Vextir lækka ekki sem nemur verðbólguálagi. Það er kannski hægt í lokuðu hagkerfi þar sem enginn á flóttaleið en þá er líka allur sparnaður orðinn skattur, eignarnám. Ég hef ekki öðru við þetta að bæta en reikna með því að á milli umræðna verði aðrir aðilar en Analytica látnir meta verðbólguáhrifin og þá kemur hið sanna í ljós. Og kannski er þetta allt saman tóm vitleysa í mér. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég hef aðeins verið að fylgjast með umræðunni í dag og undanfarna daga, kannski undanfarnar vikur og mánuði þegar kemur að þeim málum sem áttu að vera hér til umræðu. Ég verð að viðurkenna að ég á svolítið erfitt með að átta mig á hv. stjórnarandstöðu. Fyrir kosningar og líka eftir kosningar gagnrýndu hv. stjórnarandstöðuflokkar stjórnarflokkana, sérstaklega annan, fyrir að vera með glæfraleg kosningaloforð. Síðan er viðkomandi hæstv. ríkisstjórn gagnrýnd fyrir að ætla ekki að framkvæma þessi glæfralegu kosningaloforð. Þegar kemur að því að framkvæma þau eru þau ekki nægjanlega stór, væntanlega ekki nægjanlega glæfraleg ef við tökum sjónarmið hv. stjórnarandstöðu. 
             Síðan gagnrýna þau, hvorki meira né minna en undir liðnum fundarstjórn forseta, að þessi kosningaloforðafrumvörp, sem eru ekki nógu glæfraleg að mati stjórnarandstöðunnar, séu rædd á miðvikudegi en ekki þriðjudegi. Það góða í þessu er samt sem áður að það er alveg ljóst miðað við framgang hv. stjórnarandstöðu að málefnin fá góðan framgang. Hv. stjórnarandstaða hefur mikinn áhuga á málinu, hefur áhuga fyrir að það fari til nefndar og fái góða umfjöllun. Ég fagna því. Ég kýs að líta svo á að óþolinmæði hv. stjórnarandstöðu sé merki um að þetta mál muni vinnast vel og að hér verði ekki nokkur skapaður hlutur eins og málþóf heldur förum við í að vinna þetta verkefni eins vel og mögulegt er. Ég þakka hv. stjórnarandstöðu fyrir yfirlýsingar í þá veru.

Hæstv. forseti. Í dag er 1. apríl og stóra skuldaleiðréttingarmál ríkisstjórnarinnar mátti ekki ræða í dag út af aprílgabbi og þess vegna verð ég að segja, og segi það sem ég sagði í gær, að mér finnst eins og öll þessi úrræði og þessi ríkisstjórn séu bara eitt stórt aprílgabb. Hv. þm. Karl Garðarsson ræddi áðan um skuldaleiðréttinguna, þá 80 milljarða sem eiga að koma inn í hana, og aðrir tala um að ekkert hafi verið gert á umliðnum fjórum, fimm erfiðleikaárum Íslandssögunnar. Er það svo? Nei. Samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu og Samtökum fjármálafyrirtækja voru á síðasta kjörtímabili eða fram að þessu veittir ansi miklir peningar í skuldaúrræðamál. Með greiðslujöfnun einstaklinga hjá Íbúðalánasjóði voru 7,6 milljarðar kr. Sérstök skuldaaðlögun var 7,3 milljarðar kr. Í 110%-leiðinni eru það 46 milljarðar kr., í vaxtabætur 9,2 milljarðar kr. og í sérstakar vaxtaendurgreiðslur 12,3 milljarðar kr. Þarna tek ég ekki inn í það sem sagt er hjá velferðarráðuneytinu um frystingar upp á 33 milljarða kr. Mér sýnist miðað við þessa upptalningu sem skuldaúrræðin, sem búið er að beita fram að þessu síðustu fjögur árin, séu hærri tala en sú sem verið er að setja inn núna. Hún átti að kallast heimsmet í skuldaleiðréttingu frá hæstv. forsætisráðherra. Eins og ég segi samt þorðu ríkisstjórnarflokkarnir ekki að ræða þetta mál 1. apríl. Okkur var ekkert að vanbúnaði að byrja að ræða þetta í dag en ríkisstjórnarflokkarnir vildu ekki koma með þetta út af spéhræðslu sinni við að þessi leiðréttingapakki er ekki neitt sem orð er á gerandi.  Um allt land eru allir að hæðast að þessum litla pakka.

Virðulegur forseti. Mönnum hefur hér orðið tíðrætt um að tvö mál ríkisstjórnarflokkanna séu ekki rædd í dag en verði rædd á morgun. Mönnum verður líka tíðrætt um það hvað hafi verið gert á síðasta kjörtímabili og að lítið yrði gert á þessu kjörtímabili. Ég held að það hljóti að vera kominn tími til fyrir þingmenn þjóðarinnar að hætta að karpa. Ég er stjórnarþingmaður. Ég var stjórnarandstöðuþingmaður á síðasta kjörtímabili. Ég veit það jafn vel og aðrir hér inni að margt var vel gert á síðasta kjörtímabili. Það er asnalegt að standa hér dag eftir dag og karpa um það hvor hópurinn ætlar að gera betur, ríkisstjórnin sem sat síðasta kjörtímabil eða sú ríkisstjórn sem tók við í maí 2013 og er nú að koma með sínar áherslur í leiðréttingu á verðtryggðum fasteignalánum heimilanna og síðan með séreignarsparnaðinn. Það er kjánalegt af þingmönnum þjóðarinnar að standa hér hver um annan þveran og keppast við að mæra sína stjórn. Tökum einhvern tímann höndum saman í því verkefni sem er fyrir heimilin í landinu að ná tökum á þeim vanda sem þau standa frammi fyrir. Núverandi ríkisstjórnarflokkar sögðu í aðdraganda kosninga að þeir ætluðu að fara séreignarleiðina og í leiðréttingu á verðtryggðum fasteignalánum heimilanna. Í þá vegferð er verið að fara núna. Hættum þessu karpi um það hvort þetta er verra eða betra en menn reiknuðu með. Fögnum í það minnsta þeim skrefum sem eru tekin og þökkum fyrir það sem þegar hefur verið gert. Annað er bara ömurlegt, hv. þingmenn og hæstv. forseti, fyrir okkur hér.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna framlengingar á gildistíma samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms. Á árinu 2014 veitir ríkissjóður framlag að fjárhæð 520 millj. kr. til tónlistarkennslu á vegum sveitarfélaga. Á móti taka sveitarfélög tímabundið yfir verkefni frá ríki sem nema 230 millj. kr. á ársgrunni. Í frumvarpinu er lagður lagagrundvöllur að framhaldi tímabundinnar tilfærslu eftirfarandi verkefna frá ríki til sveitarfélaga á árinu 2014 í samræmi við viðauka við samkomulag ríkis og sveitarfélaga um tímabundna breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga frá 5. október 2011, en viðaukinn var undirritaður 5. mars 2014. Þá er hér upp talið: 1. Fjármögnun endurmenntunarsjóðs grunnskóla, samanber ákvæði til bráðabirgða II við lög um grunnskóla, nr. 91/2008. 2. Fjármögnun og rekstur námsgagnasjóðs, samanber 6. gr. laga um námsgögn, nr. 71/2007. 3. Fjármögnun varasjóðs húsnæðismála, samanber samkomulag frá 23. nóvember 2010. Í 2.–4. gr. frumvarpsins sem hér er lagt fram er kveðið á um framhald á tímabundinni fjármögnun ofangreindra verkefna með því að framlög sveitarfélaga verði innheimt af úthlutun framlaga jöfnunarsjóðs til sveitarfélaga í hlutfalli við íbúafjölda 1. desember á næstliðnu ári. Önnur verkefni sem sveitarfélögin fjármagna áfram tímabundið á yfirstandandi ári og kalla ekki á breytingar á sérlögum eru talin upp í 5. gr. frumvarpsins sem fjallar um bráðabirgðaákvæði við lög um tekjustofna sveitarfélaga. Um er að ræða eftirfarandi verkefni: 1. Sumardvalarheimili í Reykjadal, samanber fjárlagalið 08-809-1.35. 2. Tölvumiðstöð fatlaðra, samanber fjárlagalið 08-809-1.15. 3. Vistheimilið Bjarg, samanber fjárlagalið 08-809-1.36. Framangreind verkefni tengjast samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um yfirfærslu þjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga en af ýmsum ástæðum voru þessi verkefni þá undanskilin við gerð heildarsamkomulags um þá verkefnatilfærslu. Gert er ráð fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga innheimti kostnað vegna þeirra af úthlutun framlaga jöfnunarsjóðs til sveitarfélaga í hlutfalli við íbúafjölda 1. desember á næstliðnu ári. Tilurð frumvarps þessa má rekja til samkomulags ríkis og Sambands íslenskra sveitarfélaga sem undirritað var hinn 13. maí sl. um eflingu tónlistarnáms og jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms sem framlengt hefur verið til 31. desember 2014 með viðauka frá 5. mars 2014. Í samkomulaginu var lagður grundvöllur að eflingu tónlistarnáms með aðkomu ríkissjóðs að kennslukostnaði í tónlistarskólum sem gerir nemendum kleift að stunda framhaldsnám í hljóðfæraleik og mið- og framhaldsnám í söng óháð búsetu. Jafnframt var í samkomulaginu og reglum sem settar hafa verið á grundvelli þess leitast við að jafna aðstöðumun annarra nemenda til tónlistarnáms óháð búsetu með því að jöfnunarsjóður greiði hluta kennslukostnaðar á móti því sveitarfélagi þar sem nemandinn á lögheimili. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans fyrir málinu þótt ég viti ekki hvort viðeigandi sé að ræða jafn mikilvægt málefni á þessum ágæta degi, 1. apríl. Málefni tónlistarskólanna hafa auðvitað verið í nokkrum ágreiningi milli ríkis og sveitarfélaga um nokkurt skeið og ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hann telji ekki úrbóta þörf á þessari umgjörð. Þá vil ég einkum nefna tvo þætti málsins sem eru annars vegar ábyrgðin á framhaldsskólastiginu í tónlistarnámi, hvort ekki sé eðlilegt þar sem tónlistarnámið er orðið hluti af framhaldsskólanámi hjá fjölda framhaldsskólanema að sá sem rekur og ber ábyrgð á framhaldsskólanum, þ.e. ríkið, axli ábyrgð á framhaldsskólanáminu í tónlist eins og í öðrum greinum og það sé ekki með einhverjum öðrum hætti með það farið. Hins vegar, og það lýtur að hinni lagalegu umgjörð tónlistarnámsins, hvort hana þurfi ekki að skerpa betur þannig að þeim miklu framlögum sem fylgja úr ríkissjóði fylgi líka ákveðin réttindi fyrir börn í landinu til að njóta náms á þessu sviði þannig að tryggt sé að skattfénu sé ráðstafað á réttlátan hátt og það komi sannarlega vel í almannaþágu.

Virðulegi forseti. Hvað varðar fyrri spurninguna sem hv. þm. Helgi Hjörvar beindi til mín um framhaldsskólastigið í tónlistinni er staða málsins sú sem þekkt er, þetta verkefni er samkvæmt samningum á forræði sveitarfélaganna. Það komu upp vandamál sem lýstu sér í því að það minnkuðu mjög möguleikar nemenda á að fara á milli tónlistarskóla, velja sér tónlistarskóla við hæfi sem mætti lýsa best þannig að nemendurnir voru fastir einhvers konar heimilisfesti í sínu sveitarfélagi, áttu erfitt með að fara á milli sveitarfélaga. Þess vegna ákvað ríkið að bæta við þá fjármuni sem sveitarfélögin lögðu til til að liðka fyrir þannig að nemendur ættu auðveldara með að fara á milli, til að auðvelda sveitarstjórnarstiginu að hleypa nemendunum á milli sveitarfélaga og þar með á milli skóla. Ég verð að segja að skilningur einstakra sveitarfélaga á málinu hefur verið mismunandi og get ég rætt það í seinna svari mínu. Ég vil þá nokkuð tæpa á síðara atriðinu sem þessu er tengt, sem hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi og er um lagaumgjörðina og réttindi þeirra sem búa víðs vegar um landið og möguleika þeirra til að stunda tónlistarnám. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að ástæða er til, og ég ræddi það í þinginu að ég held í gær, að skoða löggjöf almennt um listnám, spurning þingmannsins snertir nefnilega fleiri svið en tónlistina, t.d. dansnámið. En tilgangurinn með framlagi ríkisins í þessu máli var að auðvelda nemendum hvaðan sem er af landinu að fara á milli skóla og velja sér skóla. Það var tilgangurinn með því að bæta fjármununum við. Þeir áttu ekki að koma í staðinn fyrir fjárframlag frá t.d. Reykjavíkurborg eða öðrum sveitarfélögum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og vænti þess að hann bæti við í síðara andsvari sínu. Ég held að það sé mikilvægt sem ráðherra nefnir, að hugað sé að löggjöfinni um listnámið almennt. Auðvitað er það þannig, og hæstv. ráðherra er sjálfur framúrskarandi dæmi um það, að tónlistarskólarnir okkar hafa náð einstæðum árangri í uppeldisstarfi sínu og mikilvægt að standa vörð um þær stofnanir og þann árangur sem þar hefur náðst, en um leið verða þeir að þróast með samfélaginu. Skólakerfið okkar allt hefur verið að taka miklum breytingum. Skóladagurinn hjá grunnskólabörnum er að verða samfelldur og óskir um að börn geti sótt bæði nám og tómstundir á einum stað, eða alla vega á auðveldan hátt í heimahverfi sínu, verða æ ríkari. Ég held að það séu eðlilegar nútímakröfur og að mikilvægt sé að reyna að tryggja sem almennast aðgengi að þessu námi, vegna þess að það eru gríðarleg forréttindi í að fá að leggja stund á tónlistarnám og getur hjálpað þeim, sem það gera, við allt annað nám í skólunum. Þeim mun fleiri sem okkur tekst að skapa aðgengi fyrir í þetta nám þeim mun betra. Til þess þarf lagaramminn að sjálfsögðu að vera miklu betur úr garði gerður en var þegar þetta byrjaði að mörgu leyti sem einkaframtak og framtak hjá sjálfseignarstofnunum í listdanskennslu og eins og ráðherra segir réttilega, ekki bara í tónlistarkennslu heldur líka í listdansi og myndlistarkennslu og ýmsu öðru.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir vinsamleg ummæli í minn garð. Ég gæti haldið langa ræðu um gagnsemi þess fyrir mig að hafa stundað nám í tónlistarskóla. Ég raunar legg það nám í mínu lífi fullkomlega að jöfnu við annað nám í grunnskóla, geri engan greinarmun þar á í mikilvægi. Reyndar tel ég allt benda til þess að nám í tónlist byggi mjög vel undir annað nám, það að fást við tónlistarnámið, ná tökum á hljóðfæri, ná tökum á verkefnum og geta flutt þau á tónleikum, svo dæmi sé tekið. Þetta er auðvitað ferli sem nýtist mjög vel við allt annað nám. Þess vegna styður tónlistarskólakerfið okkar mjög vel við skólakerfið okkar almennt. Um leið er það vettvangur fyrir þá sem hafa afburðagetu á því sviði. Kerfi okkar er það víðfeðmt, ef svo má segja, að nokkurn veginn sama hvar menn búa á landinu er möguleiki fyrir krakkana að komast í gott tónlistarnám sem síðan er grunnurinn að framhaldsnámi í tónlist fyrir þá sem vilja leggja slíkt fyrir sig sem ævistarf. Þá skiptir máli fyrir okkur þegar kemur að framhaldsstiginu að tryggja að þeir nemendur hafi aðgang að tónlistarnámi við hæfi. Það er þess vegna sem ríkið er tilbúið til að bæta við fjármunum ofan á það sem sveitarfélögin gera sem svo sannarlega hafa málið á forræði sínu. Það er aldrei svo að það sé hugsað þannig að fjármunirnir hjá ríkinu komi í staðinn, enda getur það ekki verið svo að eitt stjórnsýsluvald hafi alla stjórnsýslu málsins og forræði en annað stjórnsýslustig sjái síðan um að greiða. Það hlýtur að þurfa að fara saman. En ég get tekið undir það sem hv. þingmaður ræddi um mikilvægi þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir þetta frumvarp. Í sjálfu sér er ánægjulegt að hér skuli vera framlengdur gildistími samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms. Á sama tíma vekur það athygli, og mig langar að eiga aðeins orðastað við hæstv. ráðherra um það, að mörg af þeim stóru málum sem við ættum að vera að ræða í þinginu eins og t.d. varðandi framhaldsskólann eru hér ekki á dagskrá. Nú er það að gerast uppi í Karphúsi að menn eru að ákveða framtíð framhaldsskólans án þess að löggjafinn eða þjóðin komi á neinn hátt að þeim breytingum. Ástæðan fyrir því að maður kemur hér kannski illa undirbúinn er að dagskránni var breytt, stóra leiðréttingarmálið tekið út og þessu máli skellt á dagskrá. Í morgun var svo allsherjar- og menntamálanefnd að ræða málefni Landbúnaðarháskóla Íslands. Þar fylgjumst við bara með því í fjölmiðlum hvernig tekist er á um framtíð þess skóla. Annars vegar eru loforð um gull og græna skóga ef af sameiningu verður og hins vegar hótanir um verulegar skerðingar ef ekki verður af henni. Það sem mig langaði að spyrja um var í fyrsta lagi: Af hverju er þetta samkomulag tímabundið og á bara að gilda út þetta ár? Er einhver ágreiningur í málinu eða eru einhver önnur áform uppi varðandi það? Hver er þá helsti ágreiningurinn ef hann er einhver? Mig langar líka að heyra frá hæstv. ráðherra um skilin á milli sveitarfélaga og ríkisins. Það er rétt sem hæstv. ráðherra vakti athygli á að það þótti mikilvægt að taka utan um það vandamál að menn verði ekki háðir hreppamörkum varðandi framhaldsnám í tónlist. Ég tek heils hugar undir með honum í því. Eru þessi gráu svæði þarna á milli leyst eða er enn þá verið að rukka þegar menn fara á milli svæða þrátt fyrir þetta? Ég vil byrja á að spyrja um þetta.

Virðulegur forseti. Ég heyri það á máli hv. þingmanns að það er ýmislegt annað sem hann vill ræða en bara það frumvarp sem hér er til umræðu. Ég ætla þó að halda mig að meginstofni til við að svara því sem að frumvarpinu snýr. Ég hlýt þó að segja að það er ekki svo, af því að hv. þingmaður nefndi málefni Landbúnaðarháskólans, að einhverjar kröfur séu um einhvern stórfelldan niðurskurð þar aðrar en bara þær að skólinn haldi sig innan þeirra fjárheimilda sem Alþingi hefur lagt fram með fjárlögum. Það er auðvitað fyrsta krafan þar. Einnig hafa Ríkisendurskoðun og fjármálaráðuneyti bent á þann mikla halla sem hefur myndast þarna á undanförnum árum og hleypur á hundruðum milljóna. Ætli það sé ekki einhvers staðar í kringum 760 millj. kr. sem farið hefur verið fram úr umframfjárheimildum Alþingis? En það er önnur umræða. Umræðan núna snýr að því verkefni sem hér er og hv. þingmaður spyr hvers vegna samkomulagið sé ekki til lengri tíma. Það er rétt sem hv. þingmaður setur fingur á og bendir á að það er ákveðinn núningur í málinu. Það er ákveðið vandamál undir sem snýr að samstarfi ríkisins og sveitarfélaganna. Til dæmis er uppi sú túlkun af hálfu eins sveitarfélagsins að með því að ríkið komi með þessa fjármuni geti það sveitarfélag dregið til baka sína fjármuni. Einungis ríkið eigi þá að sjá um að greiða fyrir alla þessa þjónustu. Það var auðvitað aldrei tilgangurinn af hálfu ríkisvaldsins. Ríkisvaldið ætlaði sér aldrei að nálgast málið með þeim hætti. Það vildi bæta við fjármunum til að liðka til, til þess að nemendur gætu farið á milli sveitarfélaga og til væri kerfi sem tæki á því til að bæta sveitarfélögum það upp. Til þess voru refirnir skornir.

Hæstv. forseti. Ég ætla svo sem ekki að ræða önnur mál þótt ég hafi vakið athygli á máli Landbúnaðarháskólans. En ég vil þó líka vekja athygli á því að það er dálítið langt á milli að krefjast þess að menn fari undir fjárlögin og borgi upp halla liðinna ára, allt að 35 millj. kr. á ári, eða að fá 170 millj. kr. og fjárfestingar að auki, 170 millj. kr. í reksturinn á ári. Það er gríðarlegt bil þarna á milli og hæstv. ráðherra skuldar þinginu skýringar á því hvers vegna þessi mismunur er og hvaða fjárveitingar koma til viðbótar sem fylgja eingöngu sameiningunni. Mig langaði að fá að heyra betur um ágreininginn og um tímamörkin sem ég spurði um, sem eru til áramóta. Hvað þýðir það? Er markmiðið að fella samkomulagið niður um áramótin eða er eitthvað annað í undirbúningi? Kannski verð ég að reyna að gefa hæstv. ráðherra tækifæri á að segja hvaða vinna er í gangi þannig að við getum fjallað um þetta á undirbúningsstigi en ekki þegar búið er að ákveða hlutina. Mig langar líka að velta vöngum yfir sveitarfélagamörkunum varðandi skólaþjónustuna, sérstaklega hjá grunnskólunum, sem hafa valdið því að menn hafa efast um að hægt sé að tryggja gæðin á ólíkum svæðum. Ég vil heyra skoðun hæstv. ráðherra á því. Þessi mál eru leyst með mjög mismunandi hætti í einstökum sveitarfélögum. Að hve miklu leyti getur ráðuneytið haft þar áhrif sem eftirlitsaðili með keyptri þjónustu? Það eru auðvitað sveitarfélögin sem bera þá ábyrgð en löggjafinn ber ábyrgð á rammanum sem settur er og þeim kröfum sem gerðar eru. Í lokin á þessu stutta andsvari vil ég bara taka það fram að við verðum að gæta að því að við höfum gríðarlega gott tónlistarnám á Íslandi, einkum hjá börnum á grunnskóla- og framhaldsskólaaldri, og við megum ekki missa það niður. Ég skora á hæstv. ráðherra að standa vörð um það nám og heiti stuðningi við það.

Virðulegi forseti. Hvað varðar gæði tónlistarnámsins þá er verkefnið, eins og hv. þingmaður benti reyndar sjálfur á, á forræði sveitarfélaganna. Við á Alþingi getum sett lagaramma og síðan eru settar námskrár og önnur viðmið sem þarf að vinna eftir, en fyrst og síðast er verkefnið á hendi sveitarfélaganna. Ástæðan fyrir því að við horfum einungis til eins árs er m.a. það sem ég nefndi; það er ákveðinn núningur hér á milli sem þarf að leysa úr. Það þarf að leysa úr honum áður en kemur til þess að samkomulagið rennur út eða við höfum með lögum eða öðrum aðgerðum leyst þar úr og komið skipan á málin sem við erum sátt við og samkomulag er um. En ég er sammála hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, rétt eins og ég er sammála hv. þm. Helga Hjörvar, um að þetta nám og það hvernig okkur hefur tekist að byggja það upp er gríðarleg eign fyrir samfélagið. Það er mjög verðmætt að börn alls staðar á landinu eigi gott aðgengi að tónlistarnámi. Ég tel að í fyrsta lagi sé það mannbætandi og í það minnsta opni það heim tónlistarinnar og gefi þar með þeim einstaklingum betra færi á að njóta tónlistar í lífinu. Þar fyrir utan - og það er gríðarlega mikilvægt - tel ég að nám í tónlist hafi jákvæð áhrif á annað nám. Það hjálpar mjög þeim einstaklingum sem velja sér tónlistarnám ásamt öðru námi til að stunda það nám sem þeir kjósa. Síðan skiptir sérstaklega miklu máli varðandi framhaldsnám og þá einstaklinga sem ætla sér að leggja tónlist fyrir sig sem starf og leggja tónlist fyrir sig sem atvinnumennsku að við tryggjum 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að halda samskiptum opnum á milli sveitarfélaga og ríkisins hvað þessi mál varðar. Það er forsaga þarna að baki og mikið hefur oft borið á milli þegar menn hafa rætt þessi mikilvægu mál. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á áðan er tónlistarnám og -kennsla mjög mikilvæg fyrir samfélag okkar og auðvitað líka fyrir einstaklingana sjálfa sem læra á hljóðfæri. Fyrir tugum ára spruttu upp litlir tónlistarskólar í smærri bæjum þar sem tónlistarfélög tóku sig saman og stofnuðu skóla með styrk frá sveitarfélaginu. Núna er það þannig að í flestum bæjum á landinu er forskóli frír og aðgengi að tónlistarnámi nokkuð gott í þéttbýli sem skiptir mjög miklu máli því að það er auðvitað aðgengið sem stýrir því hvernig framhaldið verður. Það er svo mikilvægt að þeir sem eru búnir að fara í það nám sem boðið er upp á í heimabyggð geti sótt í stærri skóla og haldið áfram námi sínu. Það er algjörlega óumdeilt hversu mikilvæg músíkin er fyrir hagkerfið á Íslandi og hvað hún gefur okkur mikið. Fyrir rúmum tíu árum var annað samkomulag á ferðinni sem gekk út á það að nemendur í framhaldsskólum komu með skírteini frá tónlistarskólum og framhaldsskólarnir mátu síðan einingarnar til lokaprófs. Ríkið greiddi þá fyrir þær einingar sem voru metnar. Þetta hljómar ágætlega. Það er vit í því að ríkið greiði fyrir þann hluta framhaldsskólanámsins sem kemur frá tónlistarskólunum svo að sveitarfélögin haldi því ekki uppi. Það voru hins vegar hnökrar á því samstarfi. Eitt af vandamálunum var nemendabókhald tónlistarskólanna sem var ekki eins nákvæmt og nauðsynlegt var til að geta undirbyggt svona talningu á einingum og þessi samskipti milli ríkis og sveitarfélaga. Nú þekki ég ekki nákvæmlega þá sögu en alla vega gekk það samstarf ekki upp og það slitnaði upp úr því. Sem betur fer var tekið upp samstarf og samtal áfram. Áður en það samkomulag sem gert var í maí árið 2011 kom til þurftu þau ungmenni sem vildu sækja í framhaldsnám í tónlist að sækja um styrk til síns sveitarfélags sem þurfti síðan að borga með þeim inn í tónlistarskóla sem annað sveitarfélag rak. Það var þá undir hælinn lagt hvernig þetta færi og jafnvel komið undir því hvernig sveitarfélagið stóð svona almennt hvernig það hagaði sér í þessum málum. Það var því ákaflega mikilvægt fyrir þessa nemendur að aðgengið væri ekki heft með neinum hætti og þessum samskiptum var komið á. Það samkomulag sem nú er verið að framlengja, undir það var ritað 13. maí 2011, um eflingu tónlistarnáms og jöfnun á aðstöðu nemenda til tónlistarnáms. Það var nokkuð ljóst þegar hv. allsherjar- og menntamálanefnd afgreiddi síðan málið - allir stóðu að baki þeirri afgreiðslu þó að þrír hv. þingmenn hafi þar verið með fyrirvara - að einhver núningur var þarna á milli, einhverjar forsendur sem voru ekki eins og gert hafði verið ráð fyrir þegar samkomulagið var undirritað. Það var einkum tvennt, það var fjöldi nemenda og kjarasamningar sem sveitarfélögin höfðu gert við tónlistarskólakennara í millitíðinni. Þarna var ljóst að strax var kominn einhver núningur á þessum nokkru mánuðum, frá maí til desember, þegar nefndin afgreiddi nefndarálitið, en mælti samt með því að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Inn í samkomulagið var skrifað að viðræður ættu að verða um endurskoðun og þær ættu að hefjast fyrir 1. júní 2012. Búið var að gera ráð fyrir því að einhverjar viðræður yrðu og nefndin gerði ráð fyrir að formlegar viðræður milli ríkis og sveitarfélaga, um endurskoðun samkomulagsins vegna breyttra forsenda, færu fram sem fyrst og fyrir þennan tíma sem tilgreindur var. Nefndin lagði líka í desember 2011 á það áherslu að tryggt yrði mat og eftirlit með því hvernig framlög ríkisins og markmið samkomulagsins væri útfært, að það væri öruggt að þarna væri eftirlit og samtal á milli. Auðvitað fór samtalið af stað og menn voru ekki alveg sammála um hvernig ætti að útfæra þetta allt saman. Jú, vissulega var það rétt að sumir skólar töldu rekstur sinn vera það slæman, af því að það voru fleiri nemendur og kjarasamningurinn kom betur út hjá einum skóla en öðrum - en það var ekki þannig að hægt væri að slá reglustiku yfir skólann og segja: Út af þessu samkomulagi, út af þessum forsendubresti eru allir skólarnir í vandræðum. Það var ekki þannig, þannig að það þurfti að kíkja betur á nemendabókhaldið, rekstur hvers skóla fyrir sig. Það er auðvitað ákveðið vandamál, eins og hæstv. ráðherra hefur bent á, þegar peningur er lagður til reksturs frá ríkinu en það eru sveitarfélögin sem bera ábyrgð á honum. Þá má búast við að þarna verði núningur. Það er von mín að fundið verði út úr þessu. Gert er ráð fyrir að þessi breyting sé tímabundin, eins og fram hefur komið hér í ræðum og andsvörum, þetta samkrull sem mér finnst kannski alveg ganga upp. Ég vona að það verði skoðað í áframhaldandi vinnu með þetta. Annars vegar er talað um styrk eða framlag upp á 520 millj. kr. á árinu 2014 og það er í samræmi við gildandi fjárlög og allt í besta lagi með það. En einnig er talað um að sveitarfélögin, eins og áður var, í fyrra samkomulagi, skuldbindi sig áfram til að standa tímabundið straum af verkefnum sem áður voru fjármögnuð af ríkinu og nema framlögin þeirra um 230 millj. kr. á ársgrundvelli. Miðað er við að þau framlög renni til Tölvumiðstöðvar fatlaðra, endurmenntunarsjóðs grunnskóla, námsgagnasjóðs, sumardvalarheimilisins í Reykjadal, vistheimilisins Bjargs og varasjóðs húsnæðismála. Ég vil vara við því að í svona samkomulagi sé verið að blanda öðrum málum inn. Þau eru svo sannarlega tímabundin og þar með allt samkomulagið, því að þetta er allt saman krullað saman. Ég held að betur færi á því ef starfsemi tónlistarskólanna yrði bara tekin og horft á hana út frá hag nemenda, sem um leið er þá hagur samfélagsins, og tryggja eins og kostur er aðgengi þeirra nemenda sem vilja mennta sig betur eða áfram miðað við það sem boðið er upp á í þeirra heimabyggð, að það væri svona útgangspunkturinn. Málið er flókið. Ég hef fengið að fylgjast með þessum samskiptum núna í rúman áratug, hef skoðað þau út frá framhaldsskólunum og reyndar ráðuneytinu um tíma og svo aftur hér; ég veit að þetta er viðkvæmt, ég held að það muni einfalda stöðuna ef færri verkefnum er blandað inn í málin. Það er sannarlega von mín að þarna náist samkomulag sem getur haldið til lengri tíma, sem er gegnsætt, sem gagnast nemendum eins og kostur er, og skapar um leið sátt á milli sveitarfélaga og ríkisins í þessum efnum. Ég óska hæstv. ráðherra velfarnaðar í því máli.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi sem komið er fram frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Lögin verða tímabundin en hafa þó vonandi áhrif lengur en gildistíminn gerir ráð fyrir. Þarna er í raun verið að festa í lög og þannig staðfesta samkomulag sem gert var 2011 um að ríkið kæmi að því að styðja við tónlistarnám á framhaldsstigi og söngnám á mið- og framhaldsskólastigi. Það samkomulag, sem bar yfirskriftina „Samkomulag um eflingu tónlistarnámi og jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms“, var búið að vera mjög lengi í bígerð og var angi af mun stærra máli sem var vinna við endurskoðun laga um tónlistarmenntun. Við hæstv. ráðherra áttum ágætissamtal í gær í fyrirspurnatíma þar sem við ræddum fyrirkomulag fjárhagslegs stuðnings við listdansmenntun, bæði á framhaldsskólastigi og á grunnstigi. Auðvitað leiða slíkar umræður í ljós að við erum ekki nægilega langt á veg komin með að horfa á listnám og listgreinakennslu heildstætt og horfa á lagaumhverfi og fjárhagslegt umhverfi heildstætt. Það má hins vegar segja að saga tónlistarskóla og tónlistarnáms á Íslandi sýni hversu gríðarlega miklu máli öflugt tónlistarnám, öflug tónlistarkennsla skiptir. Það er engin tilviljun hvað við Íslendingar höfum náð miklum árangri í sköpun tónlistar og flutningi tónlistar, svo dæmi sé tekið. Þar nægir að nefna þá sinfóníuhljómsveit sem við eigum, sem er á heimsmælikvarða þrátt fyrir að vera hér í þessu örríki. Það nægir að nefna alla þá tónlistarmenn sem hafa náð stórkostlegum árangri á alþjóðavísu, hvort sem við horfum til þeirra þekktustu eins og Bjarkar eða Sigur Rósar og fleiri eða þeirra sem hafa komið á eftir, Of monsters and men, og svo mætti lengi telja. Ég var stundum spurð að því, og væntanlega núverandi hæstv. ráðherra líka, hvernig á því stæði, hvort þetta væri frumkrafturinn úr íslensku eldfjöllunum sem birtist í tónlistarmönnunum. Mitt svar var alltaf: Það er skólakerfið, það er menntunin sem skiptir öllu máli. Það er hún sem leggur grunninn, veitir fólki nauðsynlega hæfni og nauðsynlegan skilning sem þarf á tónlistinni og byggir um leið upp það sjálfstraust sem þarf til að fara í eigin sköpunarleiðangur og nýta menntun á þann feikilega fjölbreytta hátt sem við sjáum. Ég var aðili að því samkomulagi sem hér er verið að festa í lög og átti afskaplega marga fundi um það. Þetta er flókið, og það hefur komið fram, bæði hjá hæstv. ráðherra og hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, þegar kemur að verkaskiptingu ólíkra aðila. Samkomulagið var undirritað skömmu áður en tónlistarhúsið Harpa var opnað og hluti af því sem ýtti við fólki þar var tilhugsunin um nauðsyn þess að ríkið kæmi að því að efla tónlistarnám á framhaldsskólastigi sem er eðlileg verkaskipting miðað við að ríkið reki almennt framhaldsskólastig í landinu, að stuðningurinn komi inn í gegnum það. Það sem ýtti á það var að þarna var verið að opna hús sem vissulega var umdeilt. Ég er sannfærð um það eftir á að það var rétt ákvörðun en það var umdeild ákvörðun á erfiðum tíma í þjóðfélaginu og margir sögðu: Við erum að opna hús og á sama tíma horfum við á tónlistarskólana í landinu í vandræðum. Mér fannst það mjög réttmæt gagnrýni á þeim tíma. Hér var verið að opna hús en hver átti að vera í því eftir 20 ár? Tónlistarnemarnir sem eru núna í námi. Þess vegna var þetta líka gríðarlega mikilvægt, af því að margir tónlistarskólar voru í verulegum vandræðum. Eitt af markmiðum samkomulagsins var, og þá sögu þekki ég líka ágætlega eða þann aðdraganda, að vistarböndunum svokölluðu yrði aflétt, þ.e. að nemendur gætu farið á milli sveitarfélaga í tónlistarnámi. Það er gaman að segja frá því að á þeim tíma var ég ásamt núverandi hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og fleira góðu fólki í fræðsluráði Reykjavíkur. Þessi vistarbönd voru sett á þeim tíma og það stafaði af deilum milli sveitarfélaganna um hver ætti að sjá um að fjármagna tónlistarnám. Þetta er ekki nýtt mál þegar við horfum upp á verkaskiptingu, bæði milli sveitarfélaga og síðan milli ríkis og sveitarfélaga. Það hefur lengi verið í umræðunni og afsprengi þeirrar umræðu á þeim tíma var að vistarböndin komust á. Ég segi alveg hreint út að það hafði gríðarlega erfiðleika í för með sér fyrir marga tónlistarnema og var eitt af markmiðum samkomulagsins að aflétta þeim vistarböndum og hefur það gengið eftir. Þess vegna segi ég: Það er mjög mikilvægt að við fórnum ekki þeim árangri sem náðist með samkomulaginu og byggt verði á honum og unnið áfram. Eins og hæstv. ráðherra benti á fylgja því ákveðnir erfiðleikar að ríkið fjármagni að hluta skólastig en umsjón þess skólastigs sé í höndum sveitarfélaganna, nemendabókhaldið sé í höndum sveitarfélaganna, öll yfirsýn sé í höndum sveitarfélaganna. Lögum samkvæmt fara sveitarfélögin með tónlistarnám. Því hefur ekki verið breytt. Ég leit svo á að stuðningur ríkisins væri til eflingar, hann væri pólitísk ákvörðun, að ríkið væri reiðubúið að styðja sveitarfélögin til að standa vel að tónlistarnámi sem er gríðarlega mikilvægt. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að fara yfir mikilvægi þess. Við erum örugglega öll sammála um það sem hér erum inni. En lögbundinni skiptingu hefur ekki verið breytt. Þess vegna langar mig að nýta tækifærið. Ég sé að hæstv. ráðherra hefur óskað eftir að koma í andsvar og mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvert framhaldið verður. Ég veit að frumvarp um heildarskipulag tónlistarnáms hefur lengi verið í smíðum. Það var í smíðum áður en ég varð ráðherra fyrir mörgum árum og það var í smíðum meðan ég var ráðherra og það er örugglega enn í smíðum hjá núverandi hæstv. ráðherra. Þá velti ég því fyrir mér hver örlög þess verða í framhaldinu. Sér hæstv. ráðherra fram úr því að hér komi fram frumvarp um þetta heildarskipulag? Er kannski ástæða til að ganga lengra en gert hefur verið ráð fyrir í þeim drögum og horfa upp á lögbundna verkaskiptingu milli skólastiga hjá ríki og sveitarfélögum og gæti það þá jafnvel verið til eftirbreytni fyrir annað listnám? Ég vísa þá aftur í listdansnámið og kennsluna sem við ræddum í gær. Það er auðvitað stór og róttæk breyting. Ég ætlast ekki til þess að hæstv. ráðherra svari því vegna þess að sú breyting mundi kalla á verulegar breytingar, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu þar sem eru margir sjálfstæðir skólar sem reka og kenna á ólíkum stigum. Það er ekki eins og við séum að byrja með óskrifað blað og getum farið í það að ríkið stofni framhaldstónlistarskóla fyrir framhaldsskólastigið. Það er alveg ljóst að það er flókið. Það kynni þó að vera eðlilegra ef við horfum upp á að ríkið haldi fjárhagslegum stuðningi sínum áfram og líka af því að við höfum séð það í túlkuninni á samkomulaginu að það hefur orðið misbrestur á því að skilningur sé sameiginlegur. Nú er það Samband íslenskra sveitarfélaga sem gerði þetta samkomulag við ríkið á sínum tíma og það kom fljótlega í ljós, eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir nefndi, að forsendur á þeim nemendafjölda sem lá á bak við voru ekki alveg nógu skýrar og þess vegna var samkomulagið líka stundum í krónutölu. Það var ekki byggt upp þannig að það ætti að fjármagna kennslu tiltekins fjölda nemenda heldur var byggt á þeim nemendafjölda sem talið var samkvæmt upplýsingum sveitarfélaganna að væri í tónlistarnámi og ákveðin krónutala sett á samkomulagið út af því. Ég hef gert það að umræðuefni til að mynda á fundi með borgarfulltrúum Reykjavíkurborgar að þar er annar skilningur uppi en var alveg örugglega uppi, að mínu viti, af hálfu ríkisins og líka af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort menn hafi færst eitthvað nær hver öðrum í þeim skilningi af því að það kom upp að Reykjavíkurborg lagði talsvert annan skilning en önnur sveitarfélög í samkomulagið sem birtist í því að Reykjavíkurborg taldi að með samkomulaginu hefði verkefni sem lögum samkvæmt liggur hjá sveitarfélögunum verið fært yfir til ríkisins. Það var auðvitað ekki gert. Það var engin lagabreyting sem fylgdi samkomulaginu og þetta frumvarp felur ekki í sér slíka breytingu. Mig langar að nota tækifærið til að segja að ég mun styðja þetta mál og vænti þess að umfjöllun hv. allsherjar- og menntamálanefndar leiði í ljós, og mér sýnist það við fyrsta lestur, að þetta sé hið besta mál. Mig langar að spyrja um tvennt og það er annars vegar framtíðin, stóra heildarmyndin og hvort við sjáum fram á að við fáum eitthvert frumvarp í hendur til að mynda á næsta þingi, hvort sú vinna sé komin eitthvað áfram, því að sú vinna hlýtur að fela í sér hina spurninguna sem ég nefndi, að það sé sameiginlegur skilningur allra sveitarfélaga og ríkisins í því hvernig þessum fjárhagslega stuðningi er varið. Það höfum við séð og það höfum við heyrt, til að mynda þingmenn Reykjavíkur, frá tónlistarskólanum að því miður hefur þetta samkomulag sem átti að vera til að efla tónlistarnám ekki orðið til að efla það í einstökum tilvikum í Reykjavík og það er auðvitað ekki gott. Ég nota tækifærið og spyr hæstv. ráðherra um þetta.

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að spurningum mínum skal ég reyna að bregðast við því sem hv. þingmaður nefndi, um framtíðina í þessu máli, það er sjálfsagt að bregðast við því. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi að um langa hríð hefur verið unnið að nýjum lögum um tónlistarskólana og sú vinna stendur enn yfir. Augljóslega kemur ekki fram frumvarp á þessu þingi en ég er alveg sammála hv. þingmanni að fara þarf mjög gaumgæfilega yfir það hvort skynsamlegt sé að hafa núverandi verkaskiptingu áfram, hvort við þurfum ekki að setjast niður með Sambandi íslenskra sveitarfélaga og ræða þessi verkefni þannig að tryggt sé að við náum þeim markmiðum sem við setjum okkur með tónlistarnáminu, meðal annars því sem hér hefur verið til umræðu að nokkru, sem er að nemendur geti farið á milli sveitarfélaga og valið sér tónlistarskóla eftir þörfum. Ég tel mikilvægt að hafa þann sveigjanleika og það hafi í raun og veru, í það minnsta að stórum hluta, verið ein af ástæðunum fyrir því að ríkisvaldið ákvað að bæta þessum fjármunum við. Kem ég nú að því sem ég hefði viljað spyrja hv. þingmann um: Þegar samkomulagið var gert árið 2011, var það þá ekki alveg örugglega skilningur ríkisins að þetta væru viðbótarfjármunir? Mig langar líka að spyrja: Hefði ríkisvaldið á þeim tíma gengið til þeirra samninga með sama hætti ef fyrir hefði legið sá skilningur Reykjavíkurborgar, sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni, að þar með gæti Reykjavíkurborg dregið til baka þá fjármuni sem borgin hafði verið að veita til þessa verkefnis? Til að ítreka, hefði ríkið þá gert slíkt samkomulag ef sá skilningur hefði legið fyrir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið og svarið. Fyrst vil ég segja um framtíðina að ég fagna því ef að minnsta kosti verkaskiptingin verður tekin til skoðunar. Ég veit ekki hvort þetta er mál sem er auðvelt að leysa, ég fór yfir það áðan. En vissulega held ég að það sem við höfum lært á þessu samkomulagi sé að þegar verkaskipting er ekki algerlega skýr þá komi upp ágreiningsmál og álitaefni. Þá kem ég að spurningu hæstv. ráðherra. Í mínum huga og þeirra sem rituðu undir samkomulagið af hálfu ríkisins held ég að það hafi verið algerlega skýrt að um viðbótarfjármagn var að ræða. Það var að hluta til fengið með því að færa verkefni yfir til sveitarfélaga en meiri hlutinn var nýtt fé. Þetta var mikið rætt í ríkisstjórn á þeim tíma, kannski fannst ekki öllum það rétt að fara í slíka aðgerð á krepputímum en á móti kemur að tónlistarnemendur og tónlistarkennsla - ljóst var að margir skólar voru í verulegum vanda, sveitarfélögin báru sig illa þannig að það var algerlega skýrt af okkar hálfu, eins og kemur fram í titli samkomulagsins, að þetta var viðbótarfjármagn ætlað til að efla tónlistarnám en ekki bara til að koma út á sléttu ef við getum hugsað það þannig. Þess vegna lít ég ekki svo á að með þeim skilningi hafi skapast eitthvert svigrúm til sérstaks aukaniðurskurðar hjá íslenskum sveitarfélögum, það var ekki skilningur okkar sem skrifuðum undir það samkomulag af hálfu ríkisins, enda töldum við ástæðuna fyrir því að farið var í þetta að töluvert hafði verið skorið niður í tónlistarnámi. Og það var líka vegna þeirrar eðlilegu kröfu sem hefur lengi verið uppi af hálfu bæði ýmissa sveitarfélaga og líka af hálfu tónlistarskólanna að ríkið komi meira að því skólastigi í þessari grein en það annars gerir. Það er kannski frekar í raun og veru menntapólitísk spurning þar sem ég hef verið sammála því að eðlilegt sé að ríkið komi að framhaldsstigi líka í listgreinanámi eins og öðru námi.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin og tel að það hafi komið mjög skýrt fram að af hálfu ríkisvaldsins var sú stefnumótun skýr að um var að ræða viðbótarfjármagn til að efla tónlistarstarfið og tónlistarskólastarfið á framhalds- og miðstigi. Það hlýtur því að valda vonbrigðum fyrir okkur sem erum ríkisins megin að sá skilningur skuli vera til staðar, til dæmis hjá Reykjavíkurborg, að þar með hafi myndast tækifæri fyrir borgina að draga til baka fjármuni. Það er, eins og ég skil svar hv. þingmanns, þvert á það sem samkomulaginu var ætlað að ná fram, þvert á alla forsögu málsins, eðli þess og efni. Þess vegna vonast ég til þess, þegar fyrir liggur að mikil vandamál eru uppi hjá tónlistarskólunum, m.a. í Reykjavík, að Reykjavíkurborg endurskoði þá afstöðu sína. Ég vildi gjarnan fá að heyra frá hv. þingmanni hvort hún sé ekki sammála mér um að æskilegt sé að borgin endurskoði afstöðu sína og leggi fram fjármuni til að efla tónlistarskólana, þá í Reykjavík, sem eru mjög mikilvægir í öllu tilliti, mikilvægt að þeir skólar séu öflugir, að þeir geti sinnt hlutverki sínu, en það gerist ekki nema auknir fjármunir verði látnir renna til verkefnisins og það standi upp á Reykjavíkurborg að gera það.

Virðulegi forseti. Auðvitað er rétt að halda því til haga að samkomulag var gert við Samband íslenskra sveitarfélaga en ekki einstök sveitarfélög. Því er kannski rétt að leita einhverra skýringa hjá samtökum sveitarfélaga hvernig nákvæmlega það kemur til að sveitarfélögin skilja þetta mál ólíkum skilningi. Ég get staðfest þann skilning sem hæstv. ráðherra fór yfir, og það er líka skilningur fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem skrifaði einnig undir þetta samkomulag og við ræddum hér í hliðarsal áðan, enda hefði öllum átt að vera ljóst að samkomulaginu fylgdi ekki breyting á lögum um breytta verkaskiptingu. Til þess hefði þurft annars vegar að skrifa þetta út úr samkomulaginu og breyta lögum um verkaskiptingu þannig að það lægi algerlega skýrt fyrir í lögum að framhaldsstigið í tónlist væri þá á ábyrgð ríkisins. Lögum hefur ekki verið breytt og það hefði ég nú talið grundvallarforsendu. Hins vegar kann það að hafa ruglað umræðuna að sú krónutala sem sett var inn í samkomulagið á sínum tíma, 480 milljónir, miðaðist vissulega við einhvern nemendafjölda. Þar með var kannski komin upp einhver hugmynd í hugum fólks að þarna væri ætlunin að greiða fyrir þennan tiltekna nemendafjölda og þar með ætti einhvern veginn að takmarka nemendaaðgang. Auðvitað er mikilvægt að átta sig á því að þar voru upplýsingar ekki nægilega góðar um nemendafjölda, þannig að mér finnst ekkert óeðlilegt að við endurskoðun samkomulagsins verði tekið tillit til betri gagna í þeim efnum. En lagalegur skilningur hlýtur að vera algerlega kristaltær og þangað til lögum verður breytt eins og við ræddum áðan, sem kann að verða, þá hlýtur sá skilningur að vera á samkomulaginu að þetta sé viðbótarfjármagn þar sem ríkið kemur inn. Ég sagði á sínum tíma að mér fyndist þetta vera svolítið mórölsk ákvörðun, þ.e. að ríkið kæmi og styddi við þetta stig og sýndi þar með ákveðinn pólitískan vilja sem ég vona og þykist vita að sé enn til staðar, en ábyrgðin liggur auðvitað enn þá hjá sveitarfélögum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp hafi verið lagt fram og sá viðauki sem hér hefur verið gerður um framlengingu á gildistíma samkomulags milli sveitarfélaga varðandi eflingu tónlistarnáms, að búið sé að tryggja það út árið. Á sama tíma hljótum við að spyrja: Hvert verður framhaldið? Hvað er í pípunum? Hvað er í bígerð? Nú hafa menntamál ekki verið mikið til umræðu hér í þinginu en á sama tíma er heilmikið að gerast í menntamálum úti í samfélaginu. Það hafa verið sérstakar umræður, mjög málefnalegar og góðar, þar sem tekið hefur verið á einstökum viðfangsefnum en við höfum ekki enn fengið stóru línurnar til umræðu, hvorki á Alþingi sjálfu né í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Í trausti þess að hæstv. ráðherra fari í seinni ræðu sinni aðeins yfir stöðuna almennt leyfi ég mér að spyrja eftir framtíðarsýninni og skólastefnunni, ekki hvað síst varðandi það sem hér er til umfjöllunar, sem er listnám, þ.e. tónlistarnám. Komið hefur verið inn á þá hluti í fyrri ræðum og í andsvörum ráðherra hvað sé í bígerð, þ.e. að setja þurfi samstæð lög um þetta. Eru menn að velta fyrir sér, af því að hér er um skammtímasamning að ræða, að færa þetta með formlegri færslu, þ.e. verkefnið tónlistarkennslu á framhaldsskólastigi, alfarið til ríkisins. Það hefur komið fram að ekki hefur verið tekin ákvörðun um það heldur eru þarna samningar um greiðslur sem fara á milli. Þá má um leið spyrja hvernig menn ætli að búa að listnámi. Ég nefndi það í andsvari við hæstv. ráðherra að í gangi eru kjarasamningar. Það er afar óþægileg tilfinning að uppi í Karphúsi skuli menn vera að móta menntastefnu fyrir ríkið á sama tíma og við sitjum á Alþingi, löggjafinn, og bíðum eftir niðurstöðu sem jafnvel verður kjarasamningsbundin áður en hún kemur til umræðu. Það finnst mér að öllu leyti óeðlilegt. Mér hefði fundist miklu eðlilegra að menn hefðu farið af stað með stefnumótun, rammann, skilgreiningu, hvaða væntingar hæstv. ráðherra hefur, hæstv. ríkisstjórn og síðan Alþingi, að það hefði allt legið fyrir og síðan gerðu menn samninga á þeim grundvelli um það hvernig menn ætluðu að búa um greiðslur til að ná fram þeim markmiðum sem þar koma fram. Gríðarlega mörgum boltum hefur verið kastað á loft varðandi skólastarfið. Í fjárlagafrumvarpinu er rætt um aukna einkavæðingu. Eru einhver slík áform í gangi? Þegar menn leika biðleiki eins og hér eru þá einhverjir slíkir hlutir á bak við? Ætla menn að fela einhverjum öðrum aðilum að sinna þessu? Við sjáum líka áform um sameiningar skóla. Það er meira að segja talað um það í hagræðingarskýrslunni að sameina eigi framhaldsskóla. Við erum að slást við sameiningu skóla þar sem verið er að ræða um Landbúnaðarháskólann. Eins og ég kom að í andsvari áðan er komin fram greinargerð um hvernig megi hugsanlega styrkja Landbúnaðarháskólann. Því gætu fylgt peningar, bæði í fjárfestingar- og rekstrarkostnað. Ef menn ganga ekki að því verða menn að gera svo vel og borga sem nemur 35 millj. kr. á ári upp í gamlan halla og aðlaga reksturinn sem nemur annarri eins upphæð. Það þýðir uppsagnir og samdrátt. Það er afar vondur kostur en ekkert af þessu hefur í raun komið formlega fram fyrr en nú í dag í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem sá sem hér stendur óskaði eftir því að fá að heyra málflutning aðila málsins. Þar komu fulltrúar sveitarfélagsins Borgarbyggðar, fulltrúar Bændasamtakanna, fulltrúar ráðuneytisins, sem skýrðu sín sjónarmið, og síðan stjórn Landbúnaðarháskólans. Það er eiginlega fyrsta umræðan og þar kemur fram að til er fullt af skýrslum sem ég hafði sumar hverjar séð sem þingmaður kjördæmisins en hafa í raun aldrei verið lagðar fram í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég held að menn verði að fá tækifæri til að ræða þessa hluti. Það sama gildir um boðaða hvítbók sem mér finnst í sjálfu sér, og hefur alltaf þótt, mjög spennandi form, þ.e. þegar menn leggja fram greiningu á málaflokki, meginlínur um tillögur að lausnum og markmiðum og þingið fái að fjalla um það og móta stefnu og hæstv. ráðherra semji í framhaldinu lagafrumvarp eftir að málið hefur fengið lýðræðislega umfjöllun í þinginu. Þetta virkar ekki enn og nú kann það að vera mikil kröfuharka að ætlast til þess að slíkt vinnulag sé farið að virka á jafn skömmum tíma og um er að ræða. Ég er í sjálfu sér ekki að segja að það sé ekki eðlilegt að þetta hafi tekið tíma en ég kalla eftir skoðun ráðherrans hvað það varðar hvernig hann hyggst leggja þessi mál inn í umræðuna, hvernig hann hyggst þoka henni áfram en ekki bara yfirlýsingar í fjölmiðlum um að hæstv. ráðherra ætli eitt eða annað, ætli að sameina Landbúnaðarháskólann og Háskóla Íslands og ætli að stytta nám til stúdentsprófs án þess að svara því hvernig o.s.frv. Ég treysti því að þessi umræða fari fram og ég tek þetta upp vegna þess að tækifærin hér í þingsal eru ekki mjög mörg til að ræða þetta. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra fari í seinni ræðu sinni lítillega yfir það sem er í gangi hvað varðar málaflokkinn. Mig langar að koma aðeins betur inn á það sem fram hefur komið í umræðunni, þ.e. samskiptin við Reykjavíkurborg, það kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins að verið er að bæta 40 millj. kr. inn í þennan samning, í þessum viðauka, til að mæta halla á framhaldsskólum. Hver er staðan hvað það varðar? Þó að ábyrgðin sé hjá sveitarfélögunum þá er ríkið að styrkja þetta og hver er staðan hvað varðar þann þátt? Þá komum við líka að því sem ég ræddi í andsvarinu, sem mér finnst skipta mjög miklu máli almennt í umræðunni um skólamál og þessi tvö stjórnsýslustig sem eiga að vinna hlið við hlið - þar sem sveitarfélögin taka að sér ábyrgðina og hafa lagalega ábyrgð á því að sinna ákveðnum þáttum - þ.e. þetta eftirlitshlutverk sem ráðuneytið hefur, sem tryggir þá framboð af ákveðnum gæðum, hvort sem um er að ræða tónlistarkennslu eða grunnskólakennslu og eftir atvikum leikskólakennslu, og auðvitað það sem ríkið rekur sjálft, þ.e. framhaldsskóla og háskóla. Kröfur hafa komið fram frá minni sveitarfélögum um að þau ráði ekki fullkomlega við verkefnið, þau vilji fá undanþágur frá lögunum og spurningin er þá hvernig bregðast eigi við því. Sjálfur hef ég ekki viljað sjá mikinn afslátt á kröfum heldur verða sveitarfélögin að sameinast um rekstur og leggja stærri svæði undir til að tryggja að hægt sé að veita góða þjónustu. Samtímis viljum við að þessi þjónusta sé í heimabyggð og nærri notendum þannig að ekki sé um að ræða akstur um langa leið. Þarna er tekist á um það, eins og ég segi, hver skyldan sé til að hafa til dæmis tónlistarskóla. Almennt hefur þetta verið forgangsverkefni hjá sveitarfélögunum, þau hafa lagt fram mikinn pening til að tryggja góða tónlistarkennslu. En það eru ótal grá svæði og mig langar að heyra ráðherra taka aðeins á þessu. Við ræddum hér um að tónlistarskólarnir eru farnir að skila einingum inn í framhaldsskólann. Menn geta verið með valgreinar og lokið hluta af stúdentsprófi með því að ljúka einingum í framhaldsskólann. Grunnskólinn nýtir jafnframt tónlistarskóla, menn nota það sem valgreinar í grunnskólunum að stunda nám í tónlistarskóla. Þetta þýðir að gráu svæðin verða fleiri, þ.e. þar sem annars vegar eru stofnanir sem eru reknar af ríkinu og á ábyrgð ríkisins alfarið og hins vegar stofnanir sem alfarið eru á ábyrgð sveitarfélaganna. Ég held að þetta samstarf sé mjög gott, ég held að það þurfi að vera til staðar. Ég held að menn þurfi að geta nýtt sér það að stunda tónlist í grunnskóla, að það geti verið hluti af valgrein; þar með er álagið á nemendur ekki langt umfram það sem æskilegt getur talist. Það sama á við um nemendur sem stunda tónlistarnám af fullum krafti og eyði í það miklum tíma, að það sé fært til eininga á framhaldsskólastiginu. Það skiptir gríðarlega miklu máli að þetta geti haldið áfram. Ég treysti á að ráðherra standi þannig að málum að það verði hægt. En þegar maður sér frumvarp eins og hér, sem er bara til skamms tíma, hlýtur það að vekja spurningar um hvað sé á döfinni. Það er kannski það sem varð tilefni þess að ég kom hingað upp, þ.e. ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra komi í ræðu og geri okkur grein fyrir því hver staðan er í menntamálunum almennt. Á hverju eigum við von og hvernig verður aðkoma þingsins að þessum málum? Ég bý það vel að fá tækifæri til að fjalla um málið í allsherjar- og menntamálanefnd og kalla eftir ýmsum upplýsingum hvað varðar þetta frumvarp. Miðað við fyrstu yfirferð og kynningu á frumvarpinu þá er engin ástæða til annars en reikna með því að það gangi vel. Ég styð frumvarpið enda er um að ræða framhald af þeim samningum sem voru gerðir áður, ég treysti á að fullt samkomulag verði um það en spyr um framhaldið eftir næstu áramót.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þingmanns um tímaplön þau sem samkomulagið nær yfir þá er það í sjálfu sér ekkert frábrugðið að grunni til því sem var um fyrra samkomulag, að það er takmarkað í tíma. Sú ákvörðun að láta samkomulagið einungis ná til ákveðins tíma endurspeglar að menn vilja ekki festa þetta fyrirkomulag í sessi á þennan hátt, þ.e. að hjá öðru stjórnsýslustiginu sé ábyrgðin á málaflokknum t.d. um fjölda nemenda, um kjarasamninga við starfsmenn og annað slíkt sem máli getur skipt fyrir þróun kostnaðar, og síðan sé annað stjórnsýslustig sem sjái um að greiða fyrir þjónustuna. Reyndar var það svo, eins og hefur komið skýrt fram af hálfu fyrrverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, sem einnig vitnaði til hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að hugsunin af hálfu ríkisins var alfarið sú að um væri að ræða viðbótarfjármuni og ríkisvaldið væri á engan hátt að taka þar með yfir að greiða fyrir þessa þjónustu, enda getur það illa staðið að eitt stjórnsýslustig fari með alla stjórn málsins en annað greiði fyrir. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Getur hann ekki verið sammála því að þetta fyrirkomulag þarfnist endurskoðunar við og við þurfum að svara á afgerandi hátt, t.d. að framhaldsskólastigið verði hjá ríkinu eða verði það áfram hjá sveitarfélögunum, eins og grunnskólinn, verði einhvern veginn að búa þannig um hnútana að ábyrgð og fjárveitingin fari saman? Ég kalla eftir afstöðu hv. þingmanns til þessa.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra spyr hvort ekki sé ástæða til að endurskoða þetta form eða að minnsta kosti finna því farveg til lengri tíma. Ég tek heils hugar undir að þess þurfi. Ég geri í sjálfu sér enga athugasemd við að þetta sé tímabundið út árið en það er ávísun á að eitthvað annað standi til. Þá spyr ég í leiðinni: Hvernig á að standa að þeim breytingum, hvaða sjónarmið eiga að ráða og markmiðin og annað? Ég held að mikilvægt sé að festa tónlistarkennsluna í sessi til langs tíma, hvernig hún verður, hvernig hún verður tryggð í hinum dreifðu byggðum og þau skil á milli skólastiga sem ég nefndi í ræðu minni áður. Ég geri því ekki neina athugasemd við að þetta sé tímabundið en kalla eftir því hvernig eigi að vinna með framhaldið. Ég tek undir með hæstv. ráðherra varðandi tvískiptinguna, að ábyrgðin, allt regluverkið, jafnvel kjarasamningar og annað slíkt sé hjá öðrum aðilanum, að ábyrgð og greiðsla fari ekki saman þannig að annars vegar er aðili sem skilgreinir þjónustuna, formið og allt í kringum það fyrir kjarasamninga og hins vegar er það sá sem greiðir. Það er auðvitað ekki æskilegasta formið, það segir sig sjálft. Það er tímabundið ástand en ég held að ef við hugsum til tónlistarskólanna og menntunar í landinu sé mjög mikilvægt að því sé vel sinnt og þá þurfum við að komast út úr því. Ég kalla eftir því frá ráðherra að hann setji upp ferli um hvernig eigi að vinna að slíku og komi með hugmyndir um möguleika og síðar fáum við tækifæri til að fjalla um það í þinginu áður en menn taka ákvörðun um það, eða að settur verði upp faglegur hópur með öllum hagsmunaaðilum sem vinni að málinu. Markmiðið var á sínum tíma að efla tónlistarkennslu en líka að hindra hreppaflutninga, þ.e. að endalaus viðskipti væru á milli sveitarfélaga um nemendur og togstreita um hvað ætti að borga mikið og hvernig.

Virðulegi forseti. Ég tel að það geti orðið ágætur samhljómur um þetta mál í þinginu, að allar forsendur séu til þess. Það skiptir miklu máli að það sé þá um leið góður samhljómur við Samband íslenskra sveitarfélaga um málið. Eitt af þeim atriðum sem mun reyna á og er grundvallaratriði er þetta: Viljum við hafa áfram þá skipan mála að sveitarfélögin sjái um þennan rekstur sem er í nokkru frábrugðinn þeirri meginreglu sem við höfum, að ríkisvaldið sér um nám á framhaldsstigi, eða viljum við breyta um kúrs og beita okkur fyrir því að það verði samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga um að ríkið taki að sér þetta skólastig og til samræmis við það sem almennt gerist? Ég tel að gagnlegt væri fyrir þann undirbúning að fá fram afstöðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar um málið þar sem hann er auðvitað einn af þeim sem hér á þingi hafa hvað mest fjallað um menntamál. Ég hef bent á það áður í umræðunni að fyrir liggja drög að frumvarpi í ráðuneytinu sem hafa verið í vinnslu lengi, mörg ár, um tónlistarskólana en ég tel nauðsynlegt í ljósi þessarar reynslu, í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur að það verði í það minnsta skoðað og farið nákvæmlega ofan í þann þátt málsins sem ég var að lýsa. Ég vona að ég fái aðeins skýrari svör frá hv. þingmanni um afstöðu hans til þeirrar spurningar sem ég velti hér upp.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. ráðherra sé í raun að biðja mig að fara öfuga leið við þá sem ég vil gjarnan að sé farin í svona málum. Ég var með tillögu um að menn drægju fram kosti og galla á ákveðnum formum, hverjir séu styrkleikar núverandi tónlistarskólakerfis, hver sé styrkleikinn við að sveitarfélögin reki það, hvað mundi hugsanlega tapast við að ríkið tæki yfir, áður en ég svara spurningunni. Ég held þess vegna að mikilvægt sé að koma því inn í umræðuna. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er samhljómur í samfélaginu um ákveðna grundvallarþætti í menntun og í tónlistarnámi og mikill skilningur á því að við þurfum að hafa það öflugt og ég efast ekki um að hægt sé að ná samhljómi á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og sveitarfélaganna og þingsins. Það er þó með ákveðnum fyrirvörum. Þeir eru að menn fari ekki í róttækar hugmyndir um útvistun, einkavæðingu eða aðra slíka hluti. Það getur líka kallað á að við sameinumst um að umgjörðin, kjaralegt umhverfi, aðbúnaður að skólum og annað séu skilgreindar kröfur. Það eru kostir og gallar við þetta. Það að tónlistarskólarnir eru hjá sveitarfélögunum og reknir af sveitarfélögunum býður upp á ýmsa skemmtilega möguleika innan hvers sveitarfélags í sambandi við samspil viðburða í bænum, milli bæjarfélagsins og tónlistarskólans, þar sem maður getur séð fyrir sér að ríkið mundi alltaf segja: Nei, við ætlum ekki að borga það, það þarf að kaupa af ríkinu ef slík þjónusta á að koma til o.s.frv. Þetta hefur allt saman kosti og galla. Hæstv. ráðherra þarf einmitt að koma fram með hugmyndirnar á hugmyndastigi af því að við þurfum á því að halda að ná samstöðu um málið, að draga fram hvað fylgir hvorri leiðin sem farin yrði og síðan mundum við geta valið í framhaldinu. Þótt ég sé ekki í þeirri stöðu að stjórna hér mun ég ekki gefa eina skýra niðurstöðu vegna þess að ég treysti mér ekki til að sjá fyrir alla möguleikana sem hugsanlega kæmu upp í vandaðri umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið fram og ég ætla að í meðförum nefndar muni þau mál sem á einhvern hátt þarfnast skýringar fá skýringu. Ég ætla þó að flest meginatriði málsins liggi nokkuð ljós fyrir. Ef ég á að grípa um það sem ég tel að við hljótum öll að vera sammála um er það það að miklu varðar að fyrirkomulag þessara mála fái fastari og skýrari umgjörð sem fyrst. Samkomulagið sem gert var 2011, sem var skynsamlegt að mínu mati og rétt aðgerð, var tímabundið og þessi lög eða þetta frumvarp er til að undirbyggja að við getum haldið áfram slíku samkomulagi. Þetta getur þó ekki verið hin varanlega staða málsins, sérstaklega ekki í ljósi þess hvernig ákveðin sveitarfélög, t.d. Reykjavíkurborg, hafa kosið að túlka samkomulagið. Ég er ósammála þeirri túlkun og það kom skýrt fram í umræðunum áðan að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, fyrrverandi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, er sammála mér hvað það varðar, að sú túlkun sem lá fyrir og hugsun á samkomulaginu í upphafi var aldrei af hálfu ríkisins að einstök sveitarfélög gætu eða ættu þar með að draga til baka eða verulega úr framlagi sínu til verkefnisins. Ég vona því að sú afstaða verði endurskoðuð hjá til dæmis Reykjavíkurborg og borgin komi með myndarlegt framlag til að styðja við skólana, það veitir ekki af. Stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir er sú sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson reifaði ágætlega og mér fannst hv. þingmaður svara því ágætlega hvernig hann vildi nálgast þessa umræðu og geri enga athugasemd við það. Spurning er: Hvar á þetta verkefni með réttu heima? Það eru vissulega kostir og gallar í þessu máli. Það eru kostir við að hafa það hjá sveitarfélögunum, og við þekkjum að ýmis sveitarfélög hafa áhuga á því að taka yfir framhaldsskólastigið í skólastarfinu almennt, en það eru líka augljósir gallar. Gallarnir koma meðal annars fram í þeim vandamálum sem við höfum verið að fást við hér, sem til að mynda birtast í því að einn aðili fer með málaflokkinn og annar greiði til hans að meginstofni til. Það er að mínu mati alveg ljóst að við getum ekki og munum ekki leggja fram núna á vorþingi nýtt frumvarp um tónlistarskólana, en vonandi getum við gert það næsta haust. Það hefur mikil vinna verið unnin hvað það frumvarp varðar en þar skiptir máli, og reyndar verulegu, að góður samhljómur sé á milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga um það hvernig eigi að halda á þessu máli. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta mál fái ágætan framgang hér, fari til nefndar eftir þessa umræðu og að okkur takist að ljúka því þannig að hægt sé í það minnsta að tryggja þennan samstarfsgrundvöll á samningstímanum á milli ríkis og sveitarfélaga um þetta mikilvæga mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um örnefni, sem ætlað er að koma í stað laga um bæjarnöfn o.fl. nr. 35/1953. Hér er um að ræða endurskoðaða útgáfu þess frumvarps sem útbýtt var á Alþingi 26. febrúar 2013 á þskj. 1076, 620. mál, á 141. löggjafarþingi, en hlaut ekki afgreiðslu. Frumvarpið er nú lagt fram í örlítið breyttri mynd m.a. vegna athugasemda sem borist hafa í samráði ráðuneytis við umhverfis- og auðlindaráðuneyti sem og við Þjóðskrá Íslands. Fyrstu drög að frumvarpinu voru samin af starfshópi sem mennta- og menningarmálaráðherra skipaði 8. júní 2012 og var ætlað að vinna heildarendurskoðun laga um bæjarnöfn o.fl. Starfshópurinn skilaði greinargerð um vinnu sína og tillögu sinni að nýju frumvarpi með bréfi til mennta- og menningarmálaráðherra þann 21. desember 2012. Megintillögur starfshópsins felast í því að laga lög um bæjarnöfn o.fl. að nútímabúsetuháttum í landinu og skipulagsmálum. Við vinnu starfshópsins voru tvö meginmarkmið höfð að leiðarljósi, þ.e. örnefndavernd og öryggissjónarmið. Í framkvæmd hefur ferill sá sem kveðið er á um í lögum um bæjarnöfn o.fl. um breytingar á heitum fasteigna ekki virkað sem skyldi og hefur iðulega leitt til þess að misræmi myndast milli þinglýstra gagna og fasteignaskrár hjá Þjóðskrá Íslands. Þá er óljóst samkvæmt gildandi lögum hvar ábyrgð á skrásetningu bæjarnafna liggur, hjá sveitarfélögum eða örnefnanefnd. Enn fremur er ekki kveðið á um boðleiðir milli stofnana, sem koma að skráningu býla, í lögum eða reglugerðum. Ástæða þessa er fyrst og fremst breytt framkvæmd á skráningu fasteigna sem miðast við skráningu í tölvukerfi og fastmótaðan skráningarferil, samanber lög um skráningu og mat fasteigna. Framangreint leiðir ítrekað til þess að misræmi verður á milli þinglýstra gagna og skráningar í fasteignaskrá. Þá hefur lögbýlum og öðrum býlum utan kaupstaða, kauptúna og þorpa fjölgað mikið, og margir eiga tvö heimili, eitt í þéttbýli og annað í dreifbýli. Einnig eru mörg dæmi um að fólk eigi lögheimili utan kaupstaða, kauptúna og þorpa án þess að um lögbýli sé að ræða. Samkvæmt 4. gr. laga um lögheimili, nr. 21/1990, getur fólk aðeins átt eitt lögheimili en bæjarnöfn sem örnefnanefnd fjallar um eru á lögbýlum þar sem fólk á lögheimili. Af þessum sökum er ekki alltaf ljóst hvort erindi sem nefndinni berast um tilkynningu á nafni á býli heyri undir verksvið hennar. Þetta hefur skapað misræmi víða í stjórnsýslunni. Annað vandamál stafar af skipulagi dreifbýlis og þéttbýlis nú á dögum. Tryggja þarf að tíðar breytingar á mörkum sveitarfélaga eða umdæmum sýslumanna hafi ekki áhrif á hvað fellur undir lögin. Mörg býli, bæði lögbýli og önnur býli í sveitum landsins, eru nú eftir sameiningar innan sveitarfélaga þar sem bæði er að finna dreifða byggð og byggð í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum og samkvæmt laganna hljóðan eru býli innan þéttbýlismarka utan verksviðs örnefnanefndar. Þarna gætir misræmis milli býla í dreifbýlissveitarfélögum og býla sem tilheyra þéttbýlli sveitarfélögum. Með vísan til framangreinds er talið nauðsynlegt að ákvæði laganna verði löguð að breyttu umhverfi fasteignaskráningar til að koma í veg fyrir misræmi í skráningu fasteigna og tryggja að fasteignaskráin beri alltaf með sér rétta skráningu fasteigna á hverjum tíma. Þá má nefna að til örnefnanefndar hafa leitað aðilar sem eiga í landamerkjadeilum, t.d. þegar ágreiningur er um hvar örnefni sem skilja að landareignir eru staðsett. Ekki er nægjanlega skýrt í núgildandi lögum hvort örnefnanefnd beri að skera úr um slík atriði en núverandi nefnd telur að það eigi að vera utan hennar verksviðs. Í frumvarpinu er lagt til að nefndin skuli aðeins veita rökstutt álit um örnefni vegna birtingar í opinberum örnefnagrunni. Erfitt getur reynst að skera úr um staðsetningu örnefna og oft eru miklir hagsmunir í húfi fyrir deiluaðila og er hér talið rétt að þeir leiti til dómstóla, þegar svo ber undir. Virðulegi forseti. Frumvarpið er samið með það að markmiði að nafngiftahefðir séu í heiðri hafðar við myndun nýrra örnefna og að þau séu í samræmi við íslenska málfræði og málvenju. Í frumvarpinu er einnig mælt fyrir um að skýra skuli og samræma stjórnsýslu við skráningu örnefna svo að nafngiftir endurspegli sem best raunveruleikann hverju sinni þannig að endanleg nafngift komist á sem fyrst í ferlinu. Þá er ákvörðunarvaldið flutt nær almenningi með því að færa ábyrgð á nafngiftum og skráningu þeirra til sveitarfélaga í samræmi við nútímalegri stjórnunarhætti. Þá þurfi að gæta samræmis milli laga, svo sem laga um lögheimili, laga um menningarminjar, laga um skráningu og mat fasteigna o.fl. Að lokum þarf að útskýra á greinargóðan hátt ábyrgð og hlutverk örnefnanefndar varðandi ágreiningsmál um örnefni. Meginatriði frumvarpsins eru eftirfarandi: „Lögð er áhersla á örnefni sem huglægar menningarerfðir sem verðugt er að varðveita handa komandi kynslóðum. Mælt er fyrir um markmiðsákvæði sem er nýmæli. Einnig eru lykilhugtök skilgreind. Mælt er fyrir um að samræma skuli opinbera skráningu örnefna og fasteigna í stjórnsýslunni. […] Öllum sveitarfélögum er falin ábyrgð á nafngiftum staðfanga. Í frumvarpinu er hugað beinlínis að öryggissjónarmiðum með því að mæla fyrir um skýrar reglur um skráningarferli og staðarvísun. Kveðið er á um nýjar almennar málsmeðferðarreglur sem örnefnanefnd er ætlað að starfa eftir. Ráðgert er að festa í lög málsmeðferð nafngifta nýrra náttúrufyrirbæra.“ Ný náttúrufyrirbæri verða öðru hverju til í landinu eða á landgrunni, m.a. vegna þess að Ísland er eldfjallaland þar sem myndast eldfjöll, hraun, eyjar o.s.frv. Gert er ráð fyrir að sveitarfélög beri ábyrgð á nafngjöfum slíkra fyrirbæra innan sinna marka. Að öðrum kosti liggur frumkvæðið hjá ráðherra, þ.e. ef náttúrufyrirbærið er utan stjórnsýslumarka sveitarfélaganna. Drekasvæðið og Surtsey eru dæmi um slík tilvik. „Mælt er fyrir um að skerpt verði á ráðgefandi hlutverki Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum varðandi söfnun, skráningu og varðveislu örnefna og nýjar nafngiftir. Mælt er fyrir um að örnefnagrunnur Landmælinga Íslands verði óháður mælikvarða. Hingað til hefur hann verið bundinn í lögum við mælikvarðann 1:50.000. Lagt er til að innihald örnefnagrunnsins verði aðgengilegt og endurnot hans án gjaldtöku“ og í samræmi við 30. og 31. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Virðulegi forseti. Örnefni eru hluti af menningarerfðum íslensku þjóðarinnar og hafa mörg hver varðveist frá fyrstu tíð búsetu í landinu. Í frumvarpinu er kveðið á um mikilvægar breytingar sem miða fyrst og fremst að því að stuðla að verndun þessara minja og að þeim verði skilað óspilltum til komandi kynslóða. Unnið hefur verið markvisst í hundrað ár við að safna örnefnum og rannsaka þau hér á landi og hafa örnefni jafn lengi verið talin meðal styrkustu stoða menningararfsins og íslenskrar þjóðarvitundar. Viðhald menningarerfða af þessu tagi er af Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna UNECO talin vera mikilvæg driffjöður menningarlegrar fjölbreytni. Jafnframt er hætta á að alþjóðavæðing og ýmis félagsleg umbrot í nútímanum verði til þess að menningarerfðir glatist. Verði frumvarpið að lögum mun það stuðla að því að hefðbundin örnefni verði varðveitt eftir því sem framast er unnt og að ný örnefni verði ekki innleidd þar sem arfbundin nöfn eru til staðar. Þá er ákvörðunarvaldið flutt nær almenningi með því að færa ábyrgð á nafngiftum og skráningu þeirra til sveitarfélaga í samræmi við nútímalegri stjórnunarhætti. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann taki í þá hugmynd að gagnagrunnurinn sem frumvarpið mælir fyrir um verði undanskilinn höfundarétti. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að í 9. gr. höfundalaga nr. 73/1972 stendur, með leyfi forseta: „Lög, reglugerðir, fyrirmæli stjórnvalda, dómar og önnur áþekk gögn, sem gerð eru af opinberri hálfu, njóta ekki verndar eftir lögum þessum, og ekki heldur opinberar þýðingar á slíkum gögnum.“ Markmiðið hér er auðvitað að gögn hins opinbera séu sem aðgengilegust og sem auðveldast sé að nota þau sem víðast. Mér sýnist að markmiðið með þessum gagnagrunni sé að nýta hann sem best og sem mest og þá hjálpar til þegar fólk vill nýta slík gögn að höfundaréttarmálin séu á hreinu, að leyfi til þess að nota þau liggi fyrir. Þá liggur beinast við að mínu mati að gögnin séu einfaldlega undanskilin höfundarétti. Þá þurfa ytri aðilar ekkert að pæla í þessum málum yfir höfuð, það hjálpar til, sparar þeim tíma og auðveldar þeim að tryggja lögmæti vinnu sinnar. Góð dæmi um þetta eru Open Street Map eða Google Maps eða eitthvað því um líkt eða þá einhver önnur verkefni sem við eigum erfitt með að gera okkur í hugarlund fyrir fram. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort honum hugnist slík breyting eða hvaða viðhorf hann hafi til slíkrar breytingar.

Virðulegi forseti. Ég treysti mér nú ekki til þess að kveða upp úr með skýrum hætti hvað þetta mál varðar, ég mundi þurfa að skoða það betur. En ég vísa hér til 9. gr. í frumvarpinu en þar stendur í 2. mgr., með leyfi virðulegs forseta: „Innihald gagnagrunnsins skv. 1. mgr. skal vera aðgengilegt og endurnot þess án gjaldtöku og í samræmi við 30. og 31. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012.“

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. En það er einmitt vegna þeirrar greinar sem ég dreg þá ályktun að það sé markmiðið með grunninum að þetta sé nýtt sem víðast og sem best. Hvað varðar endurnot þegar kemur að tölvutækni og slíku getur það verið vafamál eftir því hvernig vinnsla á sér stað hvernig meðhöndla má gögnin, hvort viðkomandi aðili má taka gögnin og selja þau þriðja aðila, svo dæmi sé tekið. Það er kannski ekki alveg skýrt, það er hins vegar alveg skýrt ef gögnin eru undanskilin höfundarétti. Ég tek svar hæstv. ráðherra alveg alvarlega, þ.e. að hann treysti sér ekki til þess að fella dóm um það hér og nú, ég kynni þetta kannski bara í nefnd. En ég vil alla vega koma því til hæstv. ráðherra að þetta varðar fleira en bara dreifingu, 

Virðulegi forseti. Það var nú einmitt það sem ég hefði viljað nefna hér, þetta er ágætt mál sem hv. þingmaður nefnir hér og er nauðsynlegt að taka afstöðu til þess. Það yrði þá væntanlega gert í meðförum nefndarinnar sem fær málið til sín. Hér þarf þá að huga að fjölmörgum sjónarmiðum sem snúa að stöðu þeirra stofnana sem fara með þessa grunna o.s.frv., en ég ítreka að ég treysti mér ekki til þess að fara dýpra í þessa umræðu. Ég veit að þekking hv. þingmanns á þessu fyrirbæri er miklu meiri en mín, en ég ítreka það að þá er þetta eitthvert verkefni sem nefndin getur tekið afstöðu til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ræðuna. Mér finnst nokkuð vel gerð grein fyrir samráðsferli og bakgrunni þessa frumvarps, en það eru tiltekin mál sem mig langar til að spyrja um. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja um samstarfið við Landmælingar Íslands, þ.e. samstarf að því er varðar örnefnaþekjuna og það hvernig því er síðan varpað á kort. Þarna hefur verið um töluvert samstarf að ræða en eins og ég skil frumvarpið er verið að festa það enn frekar í sessi, m.a. með því að kveðið er á um að ráðherra skipulagsmála komi að samningu reglugerðar um innihald, skráningu og tilhögun örnefnagrunns. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að skýra betur hvað átt er við þarna með innihaldi slíkrar reglugerðar af hendi umhverfis- og auðlindaráðherra eða ráðherra skipulagsmála. Þarna er í raun um að ræða tvíþætt verkefni; annars vegar ákvæði um anga minjaverndar og hins vegar lifandi þróun tungunnar og nýjar nafngiftir, eins og fram kom í framsögu ráðherrans. Þá vil ég spyrja um þann hluta sem lýtur að söfnun þeirra örnefna sem eru að hverfa úr daglegu lífi með því að kynslóðir fara, vegna þess að það hefur ekki verið svo að ég viti skipulega séð til þess að kallað sé með tæmandi hætti eftir þeim örnefnum sem eru bara í munnlegri geymd eða fyrst og fremst í munnlegri geymd. Þá er ég að tala um þéttofið net örnefna á tilteknum svæðum og jafnvel bara á tilteknum litlum svæðum eða jörðum úti um land.

Virðulegi forseti. Ég vísa á athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins, þ.e. athugasemd við 9. gr. hvað varðar það sem hér kom síðast fram af hálfu hv. þingmanns, en það er mjög áhugavert mál sem snýr að munnlegri geymd. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Mikilvægt er að tryggja þátttöku almennings við skráningu örnefna þannig að staðkunnugu fólki sé gert kleift með auðveldum hætti að staðsetja örnefni út frá örnefnalýsingum á réttan stað og jafnframt að ekkert sé því til fyrirstöðu að getið sé um fleiri en eitt örnefni í slíkum gagnagrunni þó svo að eitt örnefni liggi til grundvallar í opinberum örnefnagrunni skv. 1. mgr. Þetta stuðlar að bættri varðveislu á menningararfi Íslendinga.“ Hvað varðar síðan aðkomu þess ráðherra sem fer með skipulagsmál þá er eitt megineinkenni þessa frumvarps að færa sveitarfélögin nær þessu verkefni. Þar með skiptir auðvitað máli sá ráðherra sem fer með skipulagsmál og málefni sveitarfélaganna. Ég tel að tekið sé á því með ágætum hætti í frumvarpinu. Hvað varðar Landmælingar og þann gagnagrunn þá er kveðið á um það í 9. gr. frumvarpsins og lögð áhersla á samstarf Landmælinga Íslands og Stofnunar Árna Magnússonar um viðhald og uppbyggingu þessa grunns, og síðan það sem hv. þingmaður vekur athygli á, að sá ráðherra sem fer með skipulagsmál og reyndar einnig mennta- og menningarmálaráðherra skuli með reglugerðum kveða nánar á um innihald, skráningu og tilhögun örnefnagrunnsins samkvæmt þessari grein. Þá vil ég aftur vísa til athugasemda - nú sé ég að tími minn er runninn út - þar sem einmitt eru gefnar skýringar á þessu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er, eins og fram kemur í ræðu hæstv. ráðherra og ekki síður í frumvarpinu og skýringum á einstaka greinum, töluverð áhersla lögð á að tryggja aðkomu almennings. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt. Við erum vön stafrænum heimi þar sem stafræn gagnasöfnun og skráning verða sífellt meira áberandi og við hugsum kannski fyrst og fremst um þá nálgun. En þegar við ræðum um að safna gögnum sem eru hverfandi vegna þess að um er að ræða gamalt fólk, þá verður sú aðkoma almennings ekki tryggð með vefsíðum eða vefsetrum heldur miklu frekar með heimsóknum og kaffidrykkju. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort áformuð séu einhver slík átaksverkefni þar sem farið er út um land og drukkið mikið kaffi og skrifað niður mikið af örnefnum, vegna þess að þarna eru verðmæti fyrir hendi sem glatast þegar þau eru hverfa og skiptir miklu máli að gæta að.

Virðulegi forseti. Þetta er ágæt athugasemd hjá hv. þingmanni og hárrétt. Það leysir ekki vandann að við opnum vefsíður fyrir þetta, mörgum þeirra sem búa yfir þessari þekkingu er sá samskiptamáti kannski ekki mjög tamur. Þá er til 8. gr. frumvarpsins að líta, sem hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum skal vera til ráðgjafar fyrir almenning og stofnanir um söfnun, skráningu og varðveislu örnefna og jafnframt um nýjar nafngiftir.“ Þá skiptir máli að þar sé nægur mannskapur til að hella upp á, til að gefa sér tíma til að tala við þá sem búa yfir þessari þekkingu. Ég veit að á þessari stofnun eru margir starfsmenn sem ég treysti vel til þessara verka og til að stýra þeim.

Virðulegur forseti. Ég verð að taka undir með síðustu ræðumönnum um mikilvægi heimsókna og kaffidrykkju. Það verður seint lögð nægilega mikil áhersla á það. Hitt hlýtur að vekja undrun, þrátt fyrir að hér sé verðugt mál á ferðinni, að ríkisstjórn Íslands skuli á þessum degi telja brýnna að mæla fyrir lagafrumvarpi um örnefni en um viðamestu tillögur sínar í skuldamálum heimilanna, um 150 milljarða aðgerðir. En það er í hendi ríkisstjórnarinnar að forgangsraða málum sínum og þetta er greinilega brýnna en skuldamál heimilanna í hennar huga. Þegar kemur að löggjöf um nafngiftir á Íslandi velti ég því stundum fyrir mér hvort Jónas frá Hriflu sitji enn í menntamálaráðuneytinu, að minnsta kosti hvað varðar nöfn okkar mannanna. Þar er mikið um forneskju í gildandi löggjöf og alls kyns meinbægni gagnvart vilja fólks til þess að gefa sér og sínum nöfn. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að ég gat ekki ráðið það af framsögu hans fyrir málinu, hvernig hann sjái þetta með örnefnin, að samþykktri þeirri löggjöf sem hér er kynnt, hvort menn séu ekki örugglega frjálsir að því að gefa löndum sínum og jörðum þau nöfn sem þeir kjósa, eða hvort ætlunin sé að hafa miðstýrða opinbera nefnd sem menn eigi að leita til um hvort þeir megi nefna eignir sínar si eða svo.

Virðulegi forseti. Fyrst um það mál sem hér er á dagskrá, tímasetningu þess og mikilvægi. Mér finnst rétt að rifja það upp með hv. þingmanni að eitt sinn var sá merki maður Konfúsíus spurður hvað það væri sem hann mundi leggja áherslu á ef hann fengi völd, en hann var á þeim tíma sem hann lifði tiltölulega valdalaus þó að hann hefði orðið valdamikill eftir andlátið, ef svo má að orði komast. Hann svaraði einhvern veginn á þá leið að ef hann hefði til þess völd mundi hann tryggja það að hlutirnir hétu réttum nöfnum. Ég tel því að það sé ekki rétt að gera lítið úr mikilvægi þessa máls, enda er ég viss um að það sem hér er um að ræða muni standa og skipta máli löngu eftir þann dag sem ég og hv. þingmaður hverfum af Alþingi Íslendinga. Hér sé í raun og veru um að ræða mjög mikilvægt mál og ég geri engan greinarmun á dögum um það hvenær mál eru flutt. Úr því að það er tækifæri fyrir mig sem ráðherra til að mæla fyrir málinu núna þá gríp ég það fegins hendi. Hvað varðar möguleika manna til þess að setja nöfn á jarðir sínar eða híbýli eða annað slíkt vísa ég aftur til athugasemda um frumvarpið og leyfi mér að grípa aftur niður á sama stað og ég gerði áður, með leyfi virðulegs forseta. Þar segir jafnframt „að ekkert sé því til fyrirstöðu að getið sé um fleiri en eitt örnefni í slíkum gagnagrunni þó svo að eitt örnefni liggi til grundvallar í opinberum örnefnagrunni“. Eitthvað verða hlutirnir að heita þegar horft er frá sjónarhorni hins opinbera, og vísa ég þá til dæmis til þeirra hluta sem ég ræddi í framsöguræðu minni um landamerkjadeilur og annað slíkt, þar sem það getur skipt máli, slík heiti. En það er ekkert því til fyrirstöðu að önnur nöfn komi fram og utan um þau sé haldið. Hitt vil ég segja hv. þingmanni að ég er nokkur íhaldsmaður þegar kemur að nafngiftum.

Virðulegur forseti. Ég lét mér einhvern tímann úr greipum ganga tækifæri til þess að lesa fræði Konfúsíusar í fjarlægri álfu og á kannski eftir að sjá eftir því síðar meir. Ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi örnefna en spyr ráðherra: Þegar fleiri en eitt örnefni eru um ákveðinn stað - segjum til að mynda jörð, að eigendur jarðarinnar hafi kosið henni ákveðið nafn - þá á eitt örnefni að liggja til grundvallar í opinberum skrám. Er það þá ætlun ráðherrans að örnefnið sem liggi til grundvallar í opinberri skrá sé það nafn sem eigendurnir hafa valið staðnum, eða er það nafn sem opinber nefnd hefur ákveðið að sé betra en nafnið sem eigendurnir völdu?

Virðulegi forseti. Við getum auðvitað ekki haft fyrirkomulag okkar mála hvað varðar örnefni þannig að þau séu síbreytileg og breytist með ábúendum. Ábúendur koma og fara en örnefni, sem við höfum mörg hver fengið í arf allt frá landnámi og fyrstu tíð búsetu í landinu, eiga að halda sér. Ég vek athygli hv. þingmanns á 5. gr. þessa frumvarps sem fjallar einmitt um málsmeðferð og hvernig farið skuli með ágreining og annað slíkt. Síðan er önnur umræða sem tekið er á í 7. gr. sem snýr að nafngiftum nýrra náttúrufyrirbæra; þar sem talið er að nýtt náttúrufyrirbæri þarfnist nafns þá sé það á verkefnasviði viðkomandi sveitarstjórnar að hlutast þar til um. Sé náttúrufyrirbærið utan stjórnsýslumarka sveitarfélaga liggur frumkvæðið hjá ráðherra. Aðalatriðið er að með frumvarpinu er lagt upp með þá meginstefnu að varðveita örnefni, tryggja að forn örnefni haldi sér en um leið að mynda möguleika fyrir það að kjósi menn að koma fram með ný örnefni séu gagnagrunnar sem haldi utan um slíkt, en það hreyfi ekki þeim örnefnum sem fyrir eru. Í því eru fólgin mikil menningarleg verðmæti sem okkur ber að varðveita. Ég legg líka áherslu á réttaröryggi, þ.e. það sem ég nefndi hér, til dæmis þar sem upp rísa deilur manna um staðhætti sem geta skipt miklu máli og miklir hagsmunir verið undir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta frumvarp. Sá sem hér stendur er sérstakur áhugamaður um varðveislu örnefna og þau gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki. Þetta mál lætur kannski ekki mikið yfir sér, en rétt eins og ráðherrann kom inn á í síðasta andsvari sínu lifa örnefni miklu lengur en við sem hér erum. Við sjáum það í sögunni og þeim örnefnum sem þegar eru í notkun, þar er staðfestingu á því. Ég nefni til að mynda bæjarnöfn eins og Svínafell, Svínavatn, Geitaskarð, Geitaberg, Skógarströnd, Skógskot, Skógar, Stóri-Skógur, Mið-Skógur. Allt eru þetta bæir í Dalasýslu þar sem eru engin tré. Þetta frumvarp er gott og gilt en ég hef áhyggjur af ákveðnum hlutum í því. Rétt eins og hæstv. ráðherra kom inn á hafa örnefni mikið sögulegt- og menningarlegt gildi auk þess að hafa lagalegt gildi hvað varðar staðarhætti. Undanfarin ár og undanfarinn áratug höfum við horft upp á þjóðlendumál þar sem ríkið fer hringinn í kringum landið og er þar í málaferlum við að leysa til sín land á grundvelli þjóðlendulaga sem menn telja vera einskismannsland, eins og við segjum. Þar þjóna örnefni oft og tíðum mikilvægu hlutverki í gömlum bréfum, gömlum landamerkjabréfum, staðháttabréfum og öðru. Ef maður skoðar landamerkjabréf, sem ég hef gert, aftur í tímann í mínu héraði er oft og tíðum stuðst þar í landamerkjum við örnefni sem ég efast um að fólk á mínum aldri viti hvar eru eða að þau séu yfir höfuð til. Það er talað um að landamerki milli jarða séu frá þessum hól í áttina að þessum læk o.s.frv. Ég er viss um að í mörgum tilfellanna er ekki nokkur maður sem getur staðfest hvað viðkomandi lækir eða hólar heita. Í dag notumst við við hnitsetningu og GPS-hnit og auðvitað er það framtíðin, en öll sú tækni og breyting gerir það að verkum að það dregur úr notkun á örnefnunum. Það dregur úr notkun á örnefnum vegna þess að við erum farin að hnitsetja allt út frá GPS-hnitum og öðru. Í rauninni er veruleg hætta á því á stórum landsvæðum að það verði einungis stóru hlutirnir sem bera örnefni sem lifa. Það eru stóru fjöllin, stóru árnar, dalir og annað slíkt, en við vitum það sem höfum farið um landið að eins og í minni heimasveit, þar sem ég þekki vel til, bera nánast allir litlir hólar nöfn, allar tjarnir bera nöfn, allir fossar í ánum bera nöfn. Ég er þó ekki viss um að allir geti rakið nöfnin og ég get það ekki, en forfeður mínir þekktu þessi nöfn. Mýrarnar bera flestar nöfn og hálsarnir þar sem mýrarnar eru á milli og svona mætti áfram telja. Ég hef talsverðar áhyggjur af því í þessu öllu saman. Þetta frumvarp er gott og gilt eins og það er sett fram, en hér erum við að tala um umgjörðina. Við erum að tala um ný örnefni, við erum að tala um málsmeðferð, hvernig eigi að skrásetja örnefni o.s.frv. en ég hef áhyggjur af því, eins og kom fram í andsvörum áðan milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, að þessi örnefni séu einfaldlega að deyja út. Vissulega eru erfiðir tímar í ríkisbúskapnum en margt af fólkinu sem hefur lifað með landinu og á landinu og er kannski komið á efri ár hefur gríðarlega þekkingu á ýmiss konar örnefnum á heimasvæðum sínum. Ég hef áhyggjur af því að þegar þetta fólk fellur frá glötum við þeim upplýsingum. Ég veit þess dæmi til að mynda í Dalasýslu að einn ágætur bóndi tók sig til og fór í það að skrásetja öll örnefni á jörð sinni. Hann sýndi mér það og það kom mér gríðarlega á óvart hversu langur listinn var. Hann fór í allar gamlar heimildir, talaði við menn sem höfðu verið þarna í sveit, fyrrverandi ábúendur o.fl., og þetta voru fleiri tugir eða hundruð örnefna og búið að skilgreina nákvæmlega hvar þessi hóll var, hvað hann hét, af hverju hann hét það, af hverju þessi lækur hét þetta. En á stórum landsvæðum eru örnefnin einfaldlega að þurrkast út. Þá þurfum við að spyrja okkur: Er það æskileg þróun? Viljum við að örnefnin þurrkist út? Það mun gerast með tíð og tíma ef ekkert er gert. Það mun gerast með tíð og tíma og það verða einungis stóru hlutirnir, stóru fjöllin, stóru árnar sem munu bera nöfn. Það þarf að setja einhverja vinnu í gang við að skrásetja örnefnin. Hér er komin umgjörðin í kringum þetta en ég hef áhyggjur af því að ekki er gert ráð fyrir því - og ég er ekki að kenna hæstv. ráðherra eða fyrri ríkisstjórn um það eða hvernig sem það er. Þetta er verkefni sem við þurfum að takast á við, vegna þess að ég held að mjög mikilvægt sé út frá menningarlegu- og sögulegu gildi að varðveita örnefni og það er líka mikilvægt út frá lagalegu eða réttarfarslegu gildi af því að landamerkjabréf o.fl. byggja á þeim. Ég hefði viljað sjá vinnu setta af stað í framhaldi af þessu frumvarpi við að hefja skrásetningu örnefna á landinu. Ef við skoðum mál sem er í gangi núna, eins og þjóðlendumálin, þá fara þau mál ekki neitt. Jafnvel þótt þeim væri frestað í einhvern tíma og jafnvel þótt fjárveitingu og fjármagni til þeirra verkefna væri frestað fara málin ekki neitt, ekki á sama hátt og hér í það minnsta. Við horfum upp á það að dag hvern sem fullorðinn Íslendingur sem þekkir náttúruna fellur frá glötum við örnefnum. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að fara í þessa vinnu í framhaldi af frumvarpinu. Að vísu, eins og kemur fram í 8. gr. frumvarpsins, er gert ráð fyrir því að Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum sé til ráðgjafar fyrir almenning og stofnanir þegar kemur að því að safna örnefnum, en við vitum auðvitað að það krefst tíma og fjármagns og skipulags að safna örnefnunum. Ég held að það gerist ekki af sjálfu sér. Ég held að það séu allt of fáir sem muni finna það upp hjá sjálfum sér að fara út í feltið og segja: Nú ætla ég að skrásetja öll örnefni á landi mínu af einskærum áhuga mínum á því að öll örnefni séu skráð. Ég held að þetta verði að gerast með einhvers konar hvatningu frá hinu opinbera, jafnvel í samráði við sveitarfélög. Ég vil segja að gríðarlega mikilvægt er að það gerist - vissulega geta verið um það skiptar skoðanir - og vil hvetja bæði nefndina sem fær þetta til umfjöllunar til að skoða málið dálítið út frá því sjónarhorni og hæstv. ráðherra til að skoða málið í framhaldinu, vegna þess að örnefnin lifa miklu lengur en við sem hér erum. Ég rakti það fyrr í ræðu minni að mörg örnefna vítt og breitt um landið bera þess merki að hafa lifað hér mann fram af manni. Þetta frumvarp setur ágætisumgjörð utan um hvernig eigi að skrásetja og halda utan um örnefnin, en það vantar eftirfylgnina. Það er töluvert í húfi þegar kemur að því að varðveita örnefni og ég vil hvetja hæstv. ráðherra og hv. þingnefnd til að taka þetta til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég vil vegna orða hv. þingmanns byrja á að taka undir með hv. þingmanni um mikilvægi þessa verkefnis og að áður en þessi þekking fellur í gleymsku, hverfur, gerum við það sem við getum gert til þess að skrásetja hana. Ég vil nefna það, virðulegur forseti, og vekja athygli hv. þingmanns á því að hlutverk örnefnanefndar samkvæmt a-lið 4. gr. frumvarpsins er, með leyfi forseta, „að stuðla að því að markmiðum laga þessara verði náð“. Þá er rétt að líta til markmiðakaflans. Þar segir í a-lið að markmið frumvarpsins sé, með leyfi forseta, „að stuðla að verndun örnefna og nafngiftahefða í landinu sem hluta af íslenskum menningararfi og tryggja að honum verði viðhaldið handa komandi kynslóðum“. Þetta er það markmið sem lögin hafa og verkefni nefndarinnar er þá þetta. Eins vil ég benda á að örnefnanefndin getur og henni er heimilt að taka upp mál að eigin frumkvæði. Síðan hitt sem tekið er fram í 4. gr. að kostnaður af starfsemi örnefnanefndar greiðist úr ríkissjóði. Rétt er að horfa til þessa og þess sem sagt er í 8. gr. og hv. þingmaður vakti athygli á um hlutverk Stofnunar Árna Magnússonar. Eins vil ég nefna verk eða skráningar einstaklinga sem hafa tekið það upp hjá sjálfum sér, ef svo má að orði komast, að leita eftir þessum upplýsingum og halda þeim til haga. Unnin hafa verið þrekvirki á þessu sviði víða um landið þar sem einstaklingar hafa af mikilli þekkingu og elju skráð niður örnefni, sögu þeirra og sagnir sem þeim tengjast. Það er líka þáttur þessa máls. En ég tel að með lögunum sé kominn allur rammi en er alveg sammála hv. þingmanni um að ástæða sé til að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið og tek undir það að í markmiðsgreininni er vissulega komið inn á það að markmiðið sé að stuðla að verndun örnefna. Ég vil hins vegar segja og tek undir með hæstv. ráðherra að hér er umgjörðin í kringum verkefnið komin. Hún er mjög góð og mjög jákvæð og ég geri ekki athugasemdir við hana með þeim fyrirvara þó að eitthvað kunni að koma upp í meðförum nefndarinnar. En ég held að setja verði ákveðið átak af stað í því að safna örnefnum og vil aftur hvetja hæstv. ráðherra til þess að skoða það sérstaklega innan ráðuneytis síns, og nefndina líka, hvernig hægt sé að gera átak í þá veruna. Enn og aftur tek ég dæmi af þeim ágæta bónda sem er búsettur í Dalasýslu og tók sig til og skrásetti öll örnefni á jörð sinni, sem var gríðarlegt magn af örnefnum. Það fékk mann til að hugsa: Hversu mikið af örnefnum er óskráð með sambærilegum hætti? Hversu mikið er í húfi að skrá örnefni? Hversu mörg örnefni glatast á ári hverju? Eða skiptir þetta okkur kannski engu máli í nútímasamfélagi þar sem við erum komin með GPS, GPS-hnit o.s.frv.? Ég held að þetta skipti miklu máli. Ég held hins vegar að samtíminn eins og hann er meti þetta kannski ekki svo að þetta skipti neinu máli eða kannski ekki nægilega miklu máli. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra og hv. nefnd til að skoða þetta sérstaklega og sett verði af stað einhvers konar átak í því að skrásetja örnefni vítt og breitt um landið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. aðstoðarmanni forsætisráðherra fyrir ræðu hans og brýninguna að við séum að glata mikilvægum menningarverðmætum með þeirri kynslóð sem er að ganga, ég held að hún eigi fullan rétt á sér. En ég hlýt þá að velta fyrir mér hvers vegna forsætisráðuneytið féll frá því að skilgreina þetta verkefni sem þjóðmenningu. Sem kunnugt er var ákveðið við ríkisstjórnarmyndunina að forsætisráðherra tæki úr mennta- og menningarmálaráðuneytinu þau verkefni sem féllu undir þjóðmenninguna og færði hana til sín og gott að heyra skýringar hæstv. aðstoðarmanns á þessu atriði.

Forseti vill minna á að það ber að ávarpa þingmenn fullu nafni eða kenna þá við kjördæmi sitt ef vísað er til þeirra í þingsalnum.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir ábendinguna. Þá vildi ég spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann er jú áhrifamaður í stjórnarliðinu í hv. fjárlaganefnd, hvort hann hafi tekið upp þetta mikilvæga mál í fjárlaganefnd, sem hann vekur hér athygli á, að nauðsynlegt sé að fjárlaganefnd þingsins ráðstafi fjármunum til að tryggja það að þessi menningarverðmæti glatist ekki og veiti fjármuni til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem þingmaðurinn er hér að brýna til verka. Ef svo er ekki, af því að auðvitað er hægt að hafa skilning á því að þetta hafi ekki komist á dagskrá hjá þingmanni fyrr en við umræðuna í dag, hvort hann hafi í hyggju að taka málið upp í fjárlaganefnd og leggja þar til að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fái þá fjármuni sem hann þarf til að efla starf á þessu sviði, sem ég er viss um að hæstv. ráðherra gjarnan vill.

Virðulegi forseti. Þeim sem hér stendur er ekki kunnugt um hvers vegna þetta er innan forsætisráðuneytisins en ekki menntamálaráðuneytisins. Það er auðvitað margt sem hægt er að skilgreina sem þjóðmenningu. Líkt og ég rakti í máli mínu áðan hefur sá sem hér stendur skilning á mikilvægi forgangsröðunar fjármuna. Það var auðvitað svo við síðustu fjárlagagerð að sérstaklega var lögð áhersla á að geta veitt aukið fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar í landinu, þeirra mála, löggæslunnar o.s.frv. Hins vegar eru þessi mál mikilvæg og þau ber að skoða og varðveita örnefnin. En vissulega voru önnur mál sem þörfnuðust fjármuna, það kom fram í ræðu þess sem hér stendur. En engu að síður er það svo að manni leyfist jú að hafa skoðanir á málum, þeim sem hér stendur leyfist auðvitað að hafa þá skoðun að mikilvægt sé að skrásetja örnefni í landinu. Við viðurkennum öll, og ég veit að hv. þingmaður er sammála mér um það, að við síðustu fjárlagagerð var náttúrlega langmikilvægast að geta veitt aukið fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar í landinu. 
            

Virðulegur forseti. Auðvitað leyfist manni að hafa skoðun. En þegar maður er aðstoðarmaður forsætisráðherra Íslands og áhrifamaður stjórnarmeirihlutans í fjárlaganefnd er auðvitað ætlast til þess að orðum manns fylgi alvara og þar með fjárveitingar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á mikilvægi þess starfs sem unnið er við öflun örnefna. Og það er hárrétt hjá hv. þingmanni að við erum að missa kynslóð og þekkingu í raun og veru á hverju ári sem við látum það áfram viðgangast að vanrækja slíka söfnun, og það er mjög mikilvægt að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fái til þess aukna fjármuni að sinna því verkefni. Ég ætla ekki að vera í neinum stælum við hv. þingmann um það hvað liðið er og hvort menn hafi ekki staðið sig í því. Ég held að það skili engum árangri að vera í einhverjum umkenningaleik um að einhverjir hafi ekki staðið vaktina, heldur hvet ég hv. þingmann til að halda þeim sjónarmiðum sem hann hefur haldið á lofti í umræðunni áfram í fjárlaganefndinni hér síðar á árinu, á nýjum þingvelli, þegar fjárlög fyrir nýtt ár verða þar til umfjöllunar og reyna að tryggja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þau nauðsynlegu bjargráð sem hann þarf til að geta sinnt þessum verkefnum eins og ég veit að hann vill svo gjarnan gera með sóma.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir hvatninguna.

Virðulegur forseti. Mig langar til að byrja á því að fagna þessu frumvarpi sérstaklega. Það er afar mikilvægt að varðveita þann menningararf sem felst í örnefnum. Ég mundi vilja, auk þess sem örnefnin sjálf eru varðveitt og tala ég sem sagnfræðingur, að þess verði einnig gætt að uppruni þeirra og þýðing, þeim atriðum sé haldið vel til haga. Eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason minntist á áðan þegar hann taldi upp örnefni í Dalasýslu þá geta tengsl slitnað mjög á milli þess þar sem örnefnin urðu upphaflega til og þess sem er í dag. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því, vegna þess að í gangi er að sjálfsögðu ákveðin alþjóðavæðing á sviði upplýsingatækni í nútímanum, að menningarverðmæti eins og örnefni glatist, t.d. á vefkortum og öðru sem er verið að búa til í tengslum við þessi alþjóðlegu kerfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og vil í fyrstu segja að hægt er að fagna aukinni upplýsingatækni og tölvutækni o.s.frv. En vissulega er það svo og ég kom inn á það í ræðu minni að veruleg hætta er á því að örnefni glatist við aukna upplýsingatækni. Við hnitsetningu á öllu landi, í landamerkjum og öðru, eru menn farnir í dag að notast í meira mæli við GPS-hnit, tölvumyndir þar sem dregnar eru línur og skrásettar samkvæmt tölum. Áður fyrr skráðu menn þau landamerki út frá örnefnum sem kannski enginn veit hver eru í dag. Örnefnin hafa þá hugsanlega glatast en eftir liggja landamerkjabréf á milli tveggja aðila þar sem þeir skipta landi á milli sín þar sem farið er eftir ákveðinni línu. Það er því veruleg hætta á að þetta glatist. Þess vegna velti ég því upp í ræðu minni hvort það skipti kannski engu máli að glata þessum menningararfi eða hvort það væri svo að við vildum glata menningararfinum og hann skipti okkur kannski engu máli í nútímasamfélagi. Ég held að það skipti okkur gríðarlegu máli að halda honum og skrásetja þessa sögu, skrásetja örnefnin öll, vegna þess að það sem er að gerast er að hann er að glatast. Bæði vegna þess að í dreifbýli fer fólki fækkandi og að þessi nýja tækni, rétt eins og hv. þingmaður benti á, er að hluta til farin að leysa hlutverk örnefnanna af hólmi. Örnefnin gegndu miklu meira hlutverki hér áður fyrr en þau gera í dag. Mér finnst þetta því vera jákvætt mál og mikilvægt að skrásetja örnefnin vegna þess að ég held að framtíðinni sé okkur mjög mikilvægt að halda þeim. Við erum að horfa upp á aukinn ferðaiðnað með gönguleiðum o.s.frv.

Virðulegur forseti. Já, ég er alveg sammála hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni um að þarna er að fara forgörðum á hverjum einasta degi mjög mikilvægur partur af Íslandssögunni. Og alveg eins og hv. þingmaður minntist á er líklega að falla frá í hverjum mánuði fjöldi fólks sem hefur þá þekkingu til að bera en hefur kannski ekki getað haft tækifæri til að koma henni áleiðis. Við verðum því, eins og ég segi, að staldra við og bæta mjög fljótt úr þessu. Ég vil endurtaka áskorun mína um að örnefnin séu ekki tekin upp hrá heldur verði að fylgja með, sé þess nokkur kostur, hvaðan þau komu, hvað þau þýddu upprunalega o.s.frv. Þar að baki geta oft verið mjög skemmtilegar, áhugaverðar sögulegar tengingar sem með öldunum geta svo auðveldlega farið forgörðum. Ég er ansi hrædd um að mörg örnefni séu á Íslandi í dag sem enginn veit í raun og veru af hverju stafa, og það er mjög mikil synd.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er auðvitað mikilvægt þegar verið er að skrá örnefni að skrá annars vegar örnefnið sjálft og hins vegar staðsetningu þess, greinargóða lýsingu á staðsetningu örnefnisins, og í þriðja lagi söguna á bak við nafngiftina. Af því að ég kom inn á það í andsvari mínu áðan hve ferðaþjónustan er að aukast á Íslandi, hún er orðin einn af máttarstólpum efnahagslífsins, þá eru ferðamennirnir sem hingað koma ekki hvað síst að skoða okkar fallegu náttúru, en þeir eru líka að skoða menningu okkar og sögu. Með auknum gönguferðum, hestaferðum o.s.frv. er lykilatriði að allar þær upplýsingar sem við eigum um örnefni landsins og sögur og annað fylgi með. Ég kom inn á það áðan að Íslendingasögurnar varðveittust hér um árhundruð mann fram af manni. Það sama gerðist með örnefnin vegna þess að fólk notaði þau í daglegu starfi. Þegar menn gengu eða fóru á hestum milli héraða voru örnefnin notuð. Þegar menn sóttu fé á fjall voru örnefnin notuð. Á bak við þetta liggur mikil saga og menning sem við eigum að skrásetja og varðveita. Ég tek undir með hv. þingmanni með það að mjög mikilvægt er að taka þau ekki bara upp hrá heldur söguna sem á bak við þau er. Ég vil segja að lokum að jafnvel þó að málið láti ekki mikið yfir sér gegnir það gríðarlega mikilvægu hlutverki til framtíðar litið.