Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Þessi till. skýrir sig að mestu sjálf, enda er greinargerðin fyrir henni ekki löng. Það hefir verið tekinn upp sá siður hjá ýmsum þjóðum, sem hafa átt við erfiðan fjárhag að búa, t. d. hjá Þjóðverjum, að veita ekki embætti, sem losna, heldur setja í þau, sem alls ekki verður án verið. Og jeg hygg, að það væri gott fyrir okkur að taka upp þennan sið, því að með því verður auðveldara að spara í embættismannahaldi og sameina embættin. Mjer hafði fyrst dottið í hug að undanskilja læknisembættin, sökum þess, að víðast hvar mun ógerningur að fækka læknum, en sökum þess, að jeg veit, að á stöku stað mætti ef til vill færa saman læknisembætti, þá hefir mjer þótt rjettara að orða till. eins og hún nú er. Um alla aðra embættismenn, t. d. presta, kennara og sýslumenn, er því svo farið, að þeim má fækka að miklum mun, með samfærslu embætta. Það hafa komið fram sterkar raddir um að sameina sýslumannaembætti og fækka með því sýslumönnum. Sama máli er að gegna um prestana. Það getur vel farið svo, ef kreppan heldur áfram, að annaðhvort verði að aðskilja ríki og kirkju, eða fækka prestum að miklum mun. Það er aðeins ein undantekning gerð í till., þannig, að ef stjórnin sjer sjer fært að losna við dýrt embætti með því að veita annað ódýrara, þá er henni það heimilt.

Forsætisráðherra (JM): Eins og hv.flm. (JJ) sjálfur kannaðist við, er till. þessi alt of víðtæk. Jeg álít, að það væri sjálfsagt að fresta að veita þau embætti, sem líkur væri fyrir, að leggja mætti niður eða færa saman. En það eru mjög mörg embætti, sem ómögulegt er að leggja niður eða færa saman við önnur embætti. Svo er t. d. um læknisembætti yfirleitt og sum sýslumannaembætti. Enn má minna á það, að söfnuðirnir hafa mikil ráð um veitingu prestakalla, þótt það gæti komið til mála að færa saman einstöku prestsembætti. Annars mun stjórnin taka þetta mál til athugunar.

Sigurður Eggerz Jeg vildi gjarnan vita, hvort það gæti ekki orðið samkomulag milli hv.flm. (JJ) og hæstv.forsrh. (JM), um að flm. (JJ) tæki till. sína aftur, eftir að hæstv.forsrh. (JM) hefir lýst því yfir, að hann vilji gjarnan fresta þeim embættaveitingum, sem hann sjer sjer fært að fresta. Mjer finst, að það væri æskilegt, því að ef till. þessi væri feld, þá mætti líta svo á, að verið væri með því að ýta undir stjórnina með að veita þegar í stað öll embætti, sem losnuðu, þrátt fyrir það, þótt hægt væri að sameina þau við önnur embætti.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg held, sökum þess, að svona þál. er ekki bindandi fyrir stjórnina, heldur aðeins leiðbeinandi, að það geti ekki stafað nein hætta af að samþykkja hana óbreytta, og sje jeg því ekki neina ástæðu til að taka hana aftur. Hæstv. forsrh. (JM) lítur líka svo á, að þál. sje rjett í aðalatriðunum. Um fjölda embætta, einkum prestsembætti, má fullyrða, að þeim mætti fækka mikið með sameiningu. í Eyjafirði er t. d. hjeraðið framan við Akureyri eitt prestakall. Þeir hafa þar ungan og duglegan prest, og una þessu fyrirkomulagi vel. Slíkt má víðar gera.

Jóhannes Jóhannesson Jeg held, að það væri besta leiðin að vísa þessu máli til stjórnarinnar. Hæstv. forsrh. (JM) hefir bent á, að till. þessi gangi of langt, og það væri leiðinlegt fyrir deildina að samþykkja tillögu, sem fyrirsjáanlegt er, að verður aldrei framkvæmd. Jeg geri það því að till. minni, að málinu sje vísað til stjórnarinnar.

Flm. (Jónas Jónsson) Eitthvert gagn kynni að vera að því að vísa till. til stjórnarinnar. En vafalaust yrði það lítið. Sú leiðin er yfirleitt farin, þegar á að drepa mál. Eg legg því til, að till. verði samþykt óbreytt.

Sigurður Eggerz Jeg tel það óheppilegt, að till. væri feld, því að jeg tel það rjett að fresta að veita embætti, sem hægt er að láta standa óveitt í bili. En hinsvegar finst mjer von, að stjórnin vilji ekki skuldbinda sig til þess að veita alls engin embætti, því að það er vitanlegt, að því er svo farið um mörg embætti, að það má alls ekki draga að veita þau, ef þau losna. T. d. er eitt embætti nú laust, sem ómögulegt er að sameina við nokkurt annað embætti. Það er sýslumannsembættið í Vestmannaeyjum. Mjer finst því, að það væri heppilegasta lausn málsins að vísa því til stjórnarinnar, úr því að till. verður ekki tekin aftur.

Flm. (Jónas Jónsson) Það er sennilega mörgum í þessari hv. deild kunnugt, að í holdsveikraspítalanum í Laugarnesi er töluvert autt rúm, sem alls ekki er notað sem stendur. Þetta húsrúm er svo mikið, að þar mætti hafa um 40 sjúklinga fram yfir það, sem nú er. Bæjarstjórn Reykjavíkur hefir leitað samninga við stjórn spítalans um að fá húsrúm þetta fyrir gamalmenni, sem eru á bænum. Þessar samningatilraunir hafa strandað á einhverjum formsatriðum, og þykir mörgum í bæjarstjórninni það mjög leitt. Það eru mörg gamalmenni á sveitinni, sem ilt er að koma fyrir, og það virðist því vera synd að láta þetta góða húsrúm, sem holdsveikraspítalinn hefir yfir að ráða, standa autt að nokkru leyti. Það er eftir ósk ýmsra merkra manna í bæjarstjórninni, að jeg ber þessa till. fram, og jeg veit, að stjórnin reynir að koma því í kring, að bærinn fái húsrúm þetta til afnota fyrir gamalmenni sín. Það finst máske sumum óviðkunnanlegt að flytja heilbrigt fólk í holdsveikraspítalann, en í því sambandi vil jeg benda á, að það hefir aldrei nein smitun átt sjer stað í Laugarnesi, og má víst fullyrða, eftir reynslunni, að engin hætta yrði að slíkri ráðabreytni. En það má hinsvegar vel vera, að ekki náist samkomulag um þetta við Oddfellowregluna, en mjer finst samt sjálfsagt að reyna það, því að það er bæði hagsmunamál fyrir bæinn og mannúðarmál gagnvart gamalmennunum.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hygg, að því hafi verið hreyft af hálfu einhvers meðal forgöngumanna þeirra, er komu holdsveikrahælinu á fót, að nota mætti eitthvað af afgangs húsnæði þar nú fyrir gamalmenni. En flestum, sem til þekkja, mun þykja varhugavert að flytja þangað gamalmenni, sem ekki eru holdsveik. Og mjer kemur það undarlega fyrir sjónir, þegar holdsveikt fólk er tekið nauðugt af heimilum sínum, til þess að stía því frá öðrum, vegna sýkingarhættunnar, að þá skuli vera talað um að flytja heilbrigt fólk saman við sjúklingana. Auk sýkingarhættu mundi það valda örðugleikum fyrir hjúkrunarfólkið á hælinu og við hjúkrunina yfirleitt. Sjúklingar á spítalanum eru 42 nú sem stendur, en það er ekki gott að segja, nema þeim kunni að fjölga töluvert nú á næstunni. Veikin getur komið upp víðar en nokkum grunar nú. T. d. veit jeg um 2 nýja sjúklinga í Eyjafirði, og víðar eru sjúklingar, sem enn eru ekki komnir á spítalann. Sjúklingar munu því vera um 60 á landinu í alt. Annars get jeg ekkert gert í þessu máli nema í samráði við holdsveikralækninn og landlækni. Og mjer er kunnugt um, að holdsveikralæknirinn, prófessor Sæmundur Bjarnhjeðinsson, telur þetta ófært, og hann kveðst hafa talað um þetta við kunna sjerfræðinga í Danmörku og Noregi, og þeir sjeu á sama máli. - Annars er till. þessi mjög hóflega orðuð, og ekkert því til fyrirstöðu að taka þetta mál til athugunar.

Halldór Steinsson Það er eiginlega óþarfi fyrir mig að taka til máls eftir ræðu hæstv.forsrh. (JM). En jeg vil taka það fram, að mjer finst till. þessi svo varhugaverð, að jeg get alls ekki greitt henni atkvæði. Jeg hefi átt tal við holdsveikralækninn, prófessor Sæmund Bjarnhjeðinsson, um þetta mál, og hann er þessu algerlega mótfallinn. Hann kvaðst hafa átt tal um þetta við aðalfrumkvöðla holdsveikraspítalans, þá Dr. Ehlers og Petrus Bayer, og væru þeir sjer sammála um, að slík sameining ætti ekki að eiga sjer stað. Það er mjög varhugavert að hafa saman heilbrigða og sjúka, sjerstaklega sjúklinga með smitandi veiki. Ef það ætti að koma til mála, þyrfti það húsrúm, sem hverjum fyrir sig, hinum sjúku og heilbrigðu, er ætlað, að vera stranglega aðskilið og enginn samgangur þar á milli. En slíkt má telja óframkvæmanlegt á spítölum hjer. Auk þess er það beinlínis ómannúðlegt að bjóða heilbrigðum gamalmennum vist innan um holdsveika. Eins og hæstv.forsrh. (JM) tók fram, er nokkurt húsrúm autt á holdsveikraspítalanum. Sjúklingar eru þar nú 42, en það mun von á fleirum bráðlega, og þá þarf að nota eitthvað af því húsplássi handa þeim. Það húsrúm, sem er autt, er læknisbústaðurinn og ráðsmannsbústaðurinn, og er það sökum þess, að spítalalæknirinn býr í Reykjavík, og hann hefir einnig tekið að sjer ráðsmannsstörfin. En þegar læknaskifti verða næst við spítalann, getur vel farið svo, að þetta húsrúm þurfi að nota. Það eru því engar líkur til þess, að í náinni framtíð verði mikill afgangur af húsnæði spítalans. En þegar holdsveikir sjúklingar eru orðnir svo fáir, að þeir eru aðeins 10–20 á öllu landinu, þá finst mjer, að væri rjettast, að landið reisti sjerstakt skýli, hæfilega stórt fyrir þá tölu, en spítalabyggingin, sem nú er, væri tekin til annara afnota. Jeg er því algerlega á móti þessari till., eins og hún nú liggur fyrir, en legg til, að henni sje vísað til stjórnarinnar.

Sigurður Eggerz Jeg er ákveðinn á móti þessari till., vil ekki vísa henni til stjórnarinnar, heldur fella hana. Þegar 25 ára afmæli Oddfellowreglunnar var haldið, leitaði dr. Petrus Bayer samþykkis stjórnarinnar til þess, að breytingar yrðu gerðar á gjafabrjefi fyrir holdsveikraspítalann, sem heimiluðu, að efri hæðin yrði notuð sem gamalmennahæli. Jeg svaraði þessari málaleitun þá ekki strax, með því að jeg vildi leita álits lækna um málið. Landlæknir mælti, ef jeg man rjett, með málaleituninni, en holdsveikralæknirinn lagði ákveðið á móti henni. Og fjelst jeg á hans skoðun, enda var jeg altaf málinu persónulega mótfallinn. Um líkt leyti reit prófessor Ehlers um málið í erlend blöð og rjeð alvarlega frá því, að þessi ráðstöfun yrði gerð. Í sama streng hafa aðrir merkir sjerfræðingar tekið, eftir því sem prófessor Sæmundur Bjarnhjeðinsson hefir skýrt mjer frá. Annars var mjer að öllu leyti nægur dómur okkar eigin sjerfræðings, sem jeg ber fult traust til. Mjer virðist það allmikil harðleikni í garð gamalmenna, að ætla þeim bústað á efri árum á stað, þar sem hætta gæti stafað af þessari veiki fyrir þá.

Flm. (Jónas Jónsson) Af hverju lætur holdsveikralæknirinn a. m. k. 20 sjúka menn vera hingað og þangað úti um landið? Hví lætur hann þá ekki á spítalann? Það er ómögulegt að svara því öðru vísi en með því, að hann álítur sjúkdóminn svo lítið smitandi, að engin hætta stafi af þeim úti um land. Jeg veit líka, að engir af starfsmönnum sjúkrahússins hafa smitast þar öll þessi ár, sem spítalinn hefir starfað. Það er því beinlínis vítavert af lækninum að hindra það, að gamalmenni fái þar skjól í elli sinni. Og jeg held því fram, að dómur þessa sjerfræðings, eftir framkomu hans í þessu máli, sje að engu hafandi. Honum virðist vera það kappsmál að hafa spítalann heldur auðan en að lofa að nota hann fyrir gamalmenni. En samhliða lætur hann holdsveikissjúklinga vera dreifða úti um alt land.

Forsætisráðherra (JM): Jeg held, að þetta sje í fyrsta sinn, að jeg heyri ráðist á Sæmund Bjarnhjeðinsson. Hann hefir hingað til verið viðurkendur sem einn af allra samviskusömustu embættismönnum þessa lands.

Hefi jeg sagt honum nokkuð til lasts?

Jeg held það nú, þm. hefir beinlínis brugðið honum um vanrækslu í embættisrekstri. Annars mun hv.þm. vera hyggilegra að ráðast ekki á slíka embættismenn sem hann.

Það er altaf hyggilegt að segja sannleikann!

Hvað sjúklingum líður, sem ekki eru á spítalanum, þá hafa þeir þá tegund holdsveiki, sem talin er hættulaus fyrir aðra, sljettu veikina. Verðum vjer að taka fult tillit til álits þessa eina sjerfræðings vors á þessu sviði, manns, sem ekki einasta nýtur almenns trausts og álits hjer í landi, heldur er alment viðurkendur af erlendum læknum. Jeg gat búist við ýmsu frá hv. 5. landsk. (JJ), en síst átti jeg von á, að hann mundi beina árásum sínum að þessum embættismanni.

Jeg hefi rökstutt þær!

Rökin eru eins og endranær.

Sigurður Eggerz Jeg get ekki annað en verið hv. 5. landsk. (JJ) sammála um, að nauðsynlegt sje að koma helst öllum holdsveikum mönnum á spítalann, og væri æskilegt, að stjórnin styddi að því. Annars hefi jeg, í þessu máli, fyrir mjer, ekki einungis álit próf. Sæm. Bjarnhjeðinssonar, heldur og próf. Ehlers, sem er heimsfrægur sjerfræðingur í húðsjúkdómum. Mælir hann harðlega á móti þessari ráðstöfun, sem hjer er um að ræða, og telur þetta beina árás á læknisvísindin, ef þetta verði samþ. þótt landlæknir og tveir aðrir læknar sjeu á annari skoðun, met jeg meira dóm þessara tveggja sjerfræðinga. Verð jeg því að vera á móti því, að gamalmennum sje komið fyrir í spítalanum.

Flm. (Jónas Jónsson) Það er eins og álög á hæstv.forsrh. (JM), að ef hann sjer glitta í embættismisfellur hjá einhverjum embættismanni hjer á landi, þá fer hann strax í herklæði og grípur sverð sitt til að verjast. Hann sýnist velja sjer það óþakkláta hlutverk að vera hlífiskjöldur þeirra, sem að einhverju leyti standa höllum fæti í starfi sínu gagnvart þjóðfjelaginu. Röksemdaleiðsla hans er furðuleg. Um leið og hann ver það, að sjúklingar sjeu hafðir úti um land alt, ályktar hann, að gamalmenni muni sýkjast, ef þeim er komið fyrir í spítalanum. Reynir hann svo með fúkyrðum að verja aðgerðir og dóm holdsveikralæknisins. En um þann mann hefi jeg ekkert sagt, nema þann sannleika, sem ekki verður hrakinn, að hann hefir marga af þeim sjúklingum, sem hann á að gæta, innan um heilbrigt fólk, en meinar hinsvegar að nota hið auða húsrúm til gagns fyrir þjóðfjelagið.

Forsætisráðherra (JM): Það er varla von, að hv. 5. landsk. (JJ) geti talað um þetta mál. Honum virðist vera það ókunnugt, að holdsveiki er tvennskonar, smitandi og ekki smitandi.

Læknarnir vita það ekki sjálfir!

Samkv. holdsveikislögunum er heldur ekki hægt fyrir holdsveikralækninn að taka sjúklinga með valdi inn í spítalann. 

Sigurður Jónsson Það er erfitt fyrir okkur, sem ekki erum læknar, að segja álit okkar í þessu máli. Sýnist mjer besti og tryggasti vegurinn vera að treysta dómi sjerfræðinga í þessari grein. Finst mjer það yfirleitt mjög misráðið að vilja þrýsta gamalmennum inn í spítalann. Veit jeg, að mörgum yrði ekki verra gert. Tilfinning mín bannar mjer að greiða þessu máli atkvæði mitt.

Sigurður Eggerz Jeg vil benda hæstv.forsrh. (JM) á, að í lögunum frá 1909 stendur í 1. gr.: „Holdsveikir menn, sem líkþráir eru, .... skulu allir settir í holdsveikraspítalann, svo fljótt sem rúm leyfir“. Sýnir það sig því, að samkv. lögunum er það bein skylda að ráðstafa sjúklingunum, svo að ekki hljótist af þeim hætta fyrir heilbrigt fólk, og koma þeim fyrir í spítalanum.

Forsætisráðherra (JM): Háttv. 1. landsk. (SE) les lögin eins og viss persóna les aðra bók. Í sömu lögum, sömu málsgr., stendur: „Holdsveikir menn, sem limafallssjúkir eru (með „lepra ansæsthetica), skulu og settir í holdsveikraspítalann, þegar hjeraðslæknir telur nauðsyn á því, vegna sára eða annars lasleika“. Verða sjúklingarnir því ekki fluttir í spítalann, nema hjeraðslæknir heimti það.

Sigurður Eggerz Lögin segja, að alla þá sjúklinga, sem hjeraðslæknar telji smitunarhættu af, eigi að setja í spítalann. En auðvitað skal jeg ekki segja neitt um það, hvort allir slíkir sjúklingar eru í spítalanum. Geri jeg ráð fyrir því, að hv. 5. landsk. (JJ) hafi átt við þá sjerstaklega, og er jeg honum sammála um, að sjálfsagt sje að ganga ríkt eftir því, að hjeraðslæknar geri skyldu sína í þessu efni. En annars væri auðvitað best, að allir holdsveikissjúkir menn færu í spítalann. Jeg sje ekki, að jeg hafi lesið lögin rangt.