Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv. ákveður, að kvikmyndarekstur skuli allur tekinn til starfrækslu af ríkissjóði og einkaeigendum sé bannað að reka kvikmyndastarfsemi. Þær ástæður, sem færðar eru fram fyrir þessu, eru í fyrsta lagi, að þetta er talin mjög mikil tekjulind, sem eigi að liggja hjá ríkissjóði einum, en ekki hjá þegnum landsins. Nú er það vitanlegt, að þessu má að sjálfsögðu einnig ná á annan hátt og hefur verið náð á annan hátt; með því að taka eins stóran hluta af þessum tekjum frá einstaklingum og ríkinu þykir eðlilegt á hverjum tíma, svo að ég tel ekki þessa ástæðu út af fyrir sig veigamikla. Það er á valdi Alþ. á hverjum tíma, hversu mikinn hluta það kynni að taka af þeim gróða. Næsta ástæðan, sem færð er fyrir þessu, er sú, að það ætti að vera á valdi ríkisins, hvaða myndir séu sýndar, hvort það séu myndir til menningarauka eða gagnstætt. Ég hygg, að þessu sé einnig hægt að ná eftir öðrum leiðum, svo sem gert hefur verið í öðrum löndum, t.d. Bretlandi, með því að setja allar myndir undir strangt eftirlit ríkisins, þannig að ekki sé leyft að sýna annað en það, sem talið er hafa menningargildi fyrir þjóðina, svo að ég tel ekki heldur, að þessi ástæða sé veigamikil. Ég vil svo í sambandi við fjáröflunina leyfa mér að minna á það, að ef 3. gr. er samþ. eins og hún er í frv., þá tel ég nokkuð mikið gengið á hagsmuni sveitarsjóðanna, a.m.k. þar sem nú er rekinn kvikmyndarekstur. Sveitarsjóðirnir hafa haft drjúgar tekjur af þessu, og nú er ætlazt til þess, að þessir tekjustofnar séu felldir burt, með því að ekki má leggja skatt á reksturinn til sveitarfélaganna. Ég vil einnig í sambandi við þetta benda á það, að stefnan hefur verið sú mörg undanfarin ár að ganga jafnt og þétt á tekjustofna bæjanna og sveitarfélaganna, sumpart með hækkandi tekjuskatti, viðaukaskatti og öðrum sköttum, svoleiðis að sveitarfélög og sýslufélög stynja þegar undir þessum ákvæðum, og er mér ljóst, að samband íslenzkra sveitarfélaga mun hafa mótmælt nokkuð stranglega þessum aðförum og krafizt þess, að snúið verði við á þessari leið. Það má hins vegar segja, að það breyti ekki miklu, þótt skattar séu ekki teknir til ríkisins, þar sem ætlazt er til þess, að ríkissjóður fái allan ágóðann, þótt það sé hins vegar bundið í þessu frv., að þeim ágóða skuli varið í alveg sérstöku augnamiði. Ef aftur á móti þess er gætt að fella þá niður tilsvarandi styrk frá ríkissjóði til menningarmála, þá má segja að allt komi í sama stað niður, en þessu verður ekki til svarað um það, sem lýtur að tekjumissi bæjar- og sveitarfélaga. Því hefur verið haldið fram af hv. flm., að hér væri um mjög mikið menningarmál að ræða, þar sem kvikmyndir væru, og skal ég síður en svo andmæla því. En ég vil í sambandi við þetta benda á það, að það kynni að verða skammt á milli þess að banna einstaklingum að starfrækja slík menningartæki eins og kvikmyndasýningar eru og hinu, að banna þeim bókaútgáfu. Bókaútgáfa er menningaratriði og sömuleiðis blaðaútgáfa, og hvort tveggja getur verið stórkostlegt áróðurstæki. En blaðamennska og bókaútgáfa er engan veginn líkt því annað eins áróðurstæki og kvikmyndir geta verið. Það getur verið, að það sé hollt að taka upp þá stefnu, að ríkið hafi með höndum starfrækslu áróðurstækja, svo sem bókaútgáfu, kvikmynda, útvarps o.fl., en ég efast um, að við séum enn þá komin á það stig, að þjóðin sé sammála um, að rétt sé að fara inn á þá braut. Vil ég í sambandi við þetta benda á það, að þótt reynt hafi verið hvað eftir annað að setja um útvarpið reglur, að það skuli ekki vera notað til áróðurs fyrir ákveðinn flokk, þá minnist ég þess, að svo að segja á hverju þingi síðan 1942 hafa komið fram umkvartanir um það, að þetta hlutleysi hafi verið brotið, og tel ég þá vafasamt, hvort það væri rétt leið, að ríkið tæki að reka aðra stofnun - áróðursstofnun - og gefa enn tilefni til þess að hafa um það deilur, hvort ekki verði einnig brotið hlutleysi þeirrar stofnunar. Ég vil benda á það atriði, að um útvarpið er svo þröngt í þessum efnum, að það má ekki senda þakkarskeyti gegnum útvarpið. Maður nokkur átti 60 eða 70 ára afmæli og vildi senda þakkarskeyti í útvarpinu, en fékk það ekki. Svona þröng er þessi stofnun, að hún leyfir ekki að þakka fyrir það, sem vel er gert. Ég hygg að það sé mjög varhugavert að reyra þannig í dróma menningartæki þjóðarinnar, og eins og ég sagði, er þá skammt til þess, að einnig sé bannað að gefa út blöð nema af ríkisstj. og þó einkum, þegar hægt er að ná eftir öðrum leiðum svo að segja öllu fjármagni, sem hér er ætlað að ná, og ekki er hægt að neita því, að einnig er hægt að ná því eftir öðrum leiðum, hvort hér séu sýndar þær kvikmyndir, sem hafa menningargildi, og stöðva hinar, sem ekki þykja boðlegar. Ég skal ekki fara lengra út í þetta atriði. En það var ekki eingöngu þetta, sem gerði það, að ég vildi hreyfa þessu máli við þessa umr., því að ég hygg, að það verði mjög rætt í menntmn., heldur var það grg. þessa frv., sem olli því. Ég held, að þetta sé í annað skipti, sem hv. 3. landsk. hefur hagað sér þannig á þinginu, að fullkomlega er vítavert. Hann leyfir sér að brjóta þinghelgina með því að láta fylgja þessu þskj. gersamlega óviðeigandi ummæli, og hann notar útvarpið til þess að útbásúna um allt land þau atriði, sem hann setur fram í grg. Það er óvirðing fyrir þessa stofnun, að hv. þm. skuli nota sér þann rétt, sem alþm. á til þess að semja grg., vitandi það, að hún verður lesin upp í útvarpið, og gæta ekki betur virðingar sinnar en hér, eiga það svo allt undir Helga Hjörvar, hvort hann stöðvi slík ummæli, vegna þess að þau séu ekki hæf til þess að lesa þau í útvarp. Gerð hv. þm. verður nákvæmlega sú sama, þó að Helgi Hjörvar gæti borgið virðingu hans. Hann segir, að kvikmyndareksturinn hafi verið notaður að féþúfu. Nú veit hv. þm. það, að kvikmyndahúsin eru rekin undir alveg sérstökum ákvæðum skattalaganna, eins og hver annar atvinnurekstur. Það er því algerlega ósæmilegt að leyfa sér að segja, að kvikmyndahúsin séu notuð fyrir féþúfu frekar en annar atvinnurekstur í landinu. Ef ekki er nóg tekið af þessum atvinnurekstri, þá ber ekki að saka þá menn, sem reka hann, heldur þá, sem hafa samið l., og ef ekki er fylgt skattal., þá ber að saka skattayfirvöldin. Hv. þm. veitist hér m.a. mjög ósæmilega að manni, sem hefur starfað hér að bíórekstri í 35 ár, og segir, að hann hafi notað þessa atvinnugrein sem féþúfu og síðan flutt úr landi til kóngsins Kaupmannahafnar og njóti þar nú gróðans, sem hann hafi fengið hér óleyfilega af þessum atvinnurekstri. Ég tel þessa málfærslu óviðeigandi hér á Alþ. Ég veit ekki betur að þessi maður hafi sama rétt til þess að flytja með sinn gróða, hvort heldur er til Danmerkur eða annarra landa, og eyða honum þar, eins og t.d. einn ágætur embættismaður, fyrrv. vitamálastjóri, Þorvaldur Krabbe, og held ég, að enginn hafi álitið, að hann hafi gert rangt, þótt hann á sínum elliárum eyði gróða sínum annars staðar en á Íslandi, þótt hann hafi fengið allan sinn gróða frá íslenzka ríkinu. Ég vil leyfa mér að mótmæla mjög harðlega slíkum ádeilum á fjarverandi óviðkomandi menn. Ég vil einnig benda á það, að það var sannarlega enginn gróðavegur, þegar þessi maður byrjaði að efla menninguna í Reykjavíkurbæ með myndum, sem hann sýndi fyrir 30 árum, en hann endaði með því að byggja upp veglegasta samkomuhúsið, sem Reykjavík hefur enn átt, svo að ég sé ekki, að það réttlæti ummælin í grg. frv. og aðdróttanir í sambandi við, að maðurinn flyzt til Danmerkur. Þann tíma, sem hann dvaldist hér, var hann undir íslenzkum skattayfirvöldum eins og aðrir á hverjum tíma. Á bls. 3 í grg. er komizt svo að orði, að kvikmyndagerð og kvikmyndarekstur hafi fallið í ræningjahendur. Hvers konar hugsunarháttur liggur hér á bak við? Þetta segir maður, sem gert hefur það að lífsstarfi sínu að ala upp börn og unglinga og tekur laun úr ríkissjóði í því skyni. Ég held, að það þyrfti að athuga, hvort ekki sé varhugavert að hafa slíka menn fyrir skólastjóra. Enn fremur segir hann í sömu málsgr., að kvikmyndirnar hafi í reyndinni verið notaðar í menningarfjandsamlegum tilgangi. Ég hefði gaman af að sjá hv. þm. standa við þessi orð sín, ef hann segði þau utan þinghelginnar hér. Ég held hann ætti að prenta þetta í blaði sínu og sjá, hvort slík ummæli yrðu þá ekki dæmd. Hann ætti að reyna það. Þá segir hann í grg., að kvikmyndir hafi oft verið valdar með það fyrir augum, að þær höfðuðu til lægstu hvata fólks og væru umfram allt æsandi og tryllandi eins og áfengt vín. Hann ætti að sjá mynd, sem sýnd hefur verið að undanförnu í Tjarnarbíó, „Glötuð helgi“. Hefur hann séð hana? Ég held, að hann hefði átt að skrifa þennan pistil sinn, meðan hann horfði á þessa mynd. Eiga þessi ummæli hans við þessa mynd t.d.? Hv. þm. sagði í framsöguræðu sinni, að eins og flestar kvikmyndir væru nú, væri jafnvel nauðsynlegt að halda börnum frá þeim eins og víni og tóbaki. Þarna er ekki lítið tekið upp í sig. Ég held það verði erfitt fyrir hann að finna þessum orðum sínum stað. Ég er honum að vísu sammála um það, að sumar myndir eru betur ósýndar en sýndar, en mikill meiri hluti kvikmynda gerir allt annað en spilla fólki, og kvikmyndirnar hafa leitt marga menningarstrauma inn í landið. Auk þess er það á valdi hins opinbera eða löggjafans, hvað sýnt er, og gæti ég verið með hv. þm. í því að setja strangari reglur um það, en einnig strangari reglur um það, hvað hér mætti segja og prenta í þskj., svo að það væri ekki til hreinnar smánar eins og ummæli hans sjálfs. Ég vænti þess, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi það gaumgæfilega, ekki sízt ákvæði 3. gr., sem ég hef bent á - ef frv. þetta á að fara hér í gegn -, hvert stefni, ef tekjulindum bæjar- og sveitarfélaga er kippt þannig burt. Ég mun síðar ræða þetta mál nánar, þegar það er komið úr n.



Herra forseti. Mér kom það nú ekki á óvart, þótt hv. þm. Barð. tæki afstöðu gegn frv. eins og þessu og aðalræða hans snerti ekki efnishlið málsins, heldur eitthvað annað, sem hann sagði nú að vísu aldrei berum orðum, en það skildist fullkomlega. Ég ætla að víkja að þeim ástæðum, sem hann taldi liggja til frv. frá mínu sjónarmiði. Það er þá fyrst, að kvikmyndarekstur væri svo mikil gróðalind einstaklinga. Þetta er að nokkru leyti rétt. Ég tel ekki rétt, að einstaklingar raki saman fé á kvikmyndasýningum, heldur hafi þjóðfélagið sjálft allan hagnað af þessum rekstri, og ekki aðeins það, heldur yfirráð yfir því, hvernig slíku menningartæki er beitt. Hv. þm. Barð. hélt því fram, að gróðann mætti taka af einstaklingum með sköttum. Það verður aldrei hægt, jafnvel þótt hinn þyngsti skattstigi væri ákveðinn, sem tæki allan hagnað kvikmyndahúsa á Akureyri, Vestmannaeyjum, Ísafirði og slíkum stöðum. Þrátt fyrir það mundu kvikmyndahúsin í Reykjavík græða hundruð þúsunda og jafnvel milljónir renna til einstaklinga, þar eð beita verður sama skattstiganum um allt land. Þetta er því ekki hægt, og það er þessi gróði einstaklinga í Reykjavík, sem hv. þm. Barð. er fyrst og fremst að verja með máli sínu. Þá skildist hv. þm. Barð., að annar megintilgangur frv. væri sá, að talið væri, að ríkið sjálft þyrfti að ráða vali kvikmyndanna, en í stað þess vildi hann opinbert eftirlit. Það á nú að heita, að slíkt eftirlit sé hér, fulltrúar barnaverndarráðs eiga að sjá kvikmyndir, áður en þær eru sýndar almenningi. Og þær hafa verið margsensúreraðar, en samt veit hv. Alþ., að mikill meiri hl. þeirra kvikmynda, sem hér hafa verið sýndar, hefur ekki haft menningargildi og sumar hafa verið siðspillandi og mannskemmandi, einkum fyrir æskulýð í mótun. Settu marki verður því ekki náð í þessu efni með eftirliti. Ábyrgur aðili verður að ráða því, hvaða myndir eru fluttar inn í landið. Þær kvikmyndir, sem einu sinni eru komnar til landsins, eru ekki látnar ósýndar, enda er það aðeins á valdi skoðunarn. að banna þær fyrir börn. En ekki eiga þær margar hverjar erindi fyrir íslenzk sugu almennt. Ég hef þá svarað þeim fullyrðingum hv. þm. Barð., að kvikmyndagróðinn verði tekinn með sköttum og að eftirlit með kvikmyndasýningum sé nægilegt. Reynslan hefur skorið úr. Ég gat búizt við, að hv. þm. Barð. og ef til vill fleiri rækju augun í 3. gr., þar sem talað er um skattaundanþágu stofnunarinnar. Ég sé nú raunar ekkert, sem útiloki það, að stofnunin væri skattlögð, ef það væri talið til ávinnings. En það mundi óhjákvæmilega draga úr því hlutverki, sem henni er ætlað að gegna samkv. frv. Rekstur hennar hlyti að verða fjárfrekur í fyrstu, meðan verið er að kaupa kvikmyndahúsin og koma starfseminni allri í sem bezt horf, svo að það mundi draga úr hlutverki kvikmyndastofnunarinnar, ef hún væri þegar skattlögð. Ég veit ekki, hve gífurlegan skattstofn bæjarfélögin misstu, þótt þetta væri ekki gert. Það væri þá helzt Reykjavík. Ég hygg, að skattar af kvikmyndahúsum í Reykjavík séu eitthvað á annað hundrað þúsund krónur eða nálægt því. En í öðrum kaupstöðum er þetta sáralítill peningur, þrjú, fjögur, fimm þúsund krónur eða svo. Því síður mundi þetta skattfrelsi skipta ríkissjóð, því að ríkið á samkv. þessu frv. að fá til sinna umráða allan rekstrarhagnað stofnunarinnar, og honum á að verja til menningarstarfsemi, en nú rennur hann í vasa stórauðugra einstaklinga, sem hv. þm. Barð. er hér umboðsmaður fyrir. Ríkið fengi því til sinna afnota allan kvikmyndagróðann, sem nú rennur til einstaklinga. Þá veik þm. Barð. að því, að þetta frv. þrengdi mjög að frelsi og frjálsræði manna, og í sama streng tók einn blaðamaður í morgun, sem talaði um, að nú mundu kvikmyndavélar jafnvel verða teknar: af þeim, sem ættu þær. Og þm. Barð. talaði um bann á bókum og blöðum í þessu sambandi, og ég játa, að þá væri nokkuð langt gengið út frá hans sjónarmiði, ef farið væri að banna Morgunblaðið og slíkar bókmenntir. En þetta eru hugarórar og ekkert annað. Hverjum einstakling er vitanlega frjálst að eiga sína kvikmyndavél, og aðstaða kvikmyndastofnunar ríkisins til að ráða innflutningi kvikmynda og rekstri kvikmyndahúsanna leiðir til hagnaðar, sem m.a. á að verja til að styrkja innlenda kvikmyndagerð, svo að hér er málinu einmitt snúið alveg við. Hv. þm. Barð. fann vel, að útvarpsrekstur ríkisins er hliðstæður meginhugsuninni í þessu frv. En við það hafði hann það að athuga, að útvarpið hefði nú gefizt svona og svona, það hefði verið talið brjóta hlutleysið og þess vegna, skildist manni, mundi það betur komið í einkarekstri. En það er áreiðanlegt, þótt fyrir kunni að hafa komið, áð hlutleysi útvarpsins væri brotið við og við - það er áreiðanlegt, að sárafáir mundu taka undir það,. sem hann gaf í skyn, að útvarpið væri betur komið í höndum einstaklinga. Væri hv. þm. hins vegar með því að ríkið ræki útvarpið þrátt fyrir hlutleysisbrotin, yrði að álykta, að hann væri efnislega samþykkur þessu frv., því að hér er um hliðstæður að ræða. En þegar hér var komið ræðu hv. þm., sagðist hann nú fyrst vera kominn að aðalatriðinu, og það. var að víta ósiðlætið í grg. minni, eins og hann sagði. Það færi ekki nema vel á því, að hann sem eldri þm. gerðist siðameistari minn hér, ef umvandanir hans væru þá á rökum reistar. Hann fullyrti hér í annað sinn, að ég hefði óvirt Alþ. og treyst í því sambandi á sómatilfinningu Helga Hjörvars. - Ég mundi nú reyndar mega ætla, að það væri hvorugum okkar háskalegt að treysta nokkuð á sómatilfinningu og háttvísi hans. En í þessu tilfelli var annars ekkert, sem orkað gat tvímælis. Ég ber því vel brigzl og ásakanir hv. þm. Barð. í sambandi við frv. mitt og grg. En þetta eru hugarórar. Hins vegar get ég ekki ábyrgzt, að öll mín hegðun verði eftir höfði hv. þm., að mínar siðgæðishugmyndir séu hinar sömu og hans, og ég gef ekkert vilyrði fyrir því, að ég beri mín frv. og grg. undir hann og spyrji, hvort hans hátign þóknist að hafa þetta svona. Hann getur verið hér yfirþm. í eigin vitund, en ekki með mínu umboði eða annarra. Hv. þm. sagði, að strangari reglur þyrfti að setja um það, hvað prenta mætti í þskj. og segja hér, og yrði þá að samþykkja frv. um það. Þetta er leið einræðisins. Hann leyfir sér að brydda á því, að farið verði að skerða skoðanafrelsi, málfrelsi og prentfrelsi, og það fyrst innan veggja Alþ., fyrst á að svipta alþm. þessum réttindum. Hér er það kolgrár nazisminn, sem skýtur upp kollinum, slíkir menn ættu ekki að tala um siðgæði í ræðum sínum og þykjast vera siðapostular. Fullyrðingar hans um, að ég hafi verið hér með ódrengilegar dylgjur í garð Petersens, er átti Gamla bíó, lýsi ég helber ósannindi. Í grg. minni deili ég aðeins á það ástand, að hægt skuli vera að reka slíkan einstaklingsgróðarekstur og hlaupast síðan. á brott með gróðann. Ég skýri þarna aðeins frá staðreynd, en er ekki með nein persónuleg svigurmæli í garð Petersens. Frv. mitt miðar einmitt að skipulagi, sem útilokar, að slíkir atburðir geti gerzt. Þá var það annað í grg. sem hv. þm. Barð. þótti ósæmilegt, og vil ég lesa það, með leyfi hv. forseta: „Það er að vísu rétt, að af því að bæði kvikmyndagerð og kvikmyndarekstur hafa fallið í ræningja hendur og orðið að einhverju mesta auðsöfnunartæki, sem heimurinn þekkir, þá er reynslan sú, að oft er þessi dásamlega uppfinning, sem helzt mætti þó líkja við sjálfa prentlistina og útvarpið, notuð í menningarfjandsamlegum tilgangi. Fer því þó fjarri, að þetta þurfi svo að vera.“ Þarna er verið að tala um það, að framleiðsla kvikmynda í heiminum og kvikmyndasýningar hafi verið misnotaðar svo, að kvikmyndir séu orðnar að menningarfjandsamlegu tæki oft og tíðum. Þessa skoðun stend ég áreiðanlega ekki einn uppi með. Kvikmyndagerð, sem rekin er út frá blindum einkasjónarmiðum fjár. brallsins, er ekki til menningarauka. Kvikmyndir frá Hollywood hafa það álit á sér um alla veröld, að þær séu gerðar til að græða á þeim, og þegar þær eru eingöngu gerðar út frá því sjónarmiði, höfða þær oft til lægstu hvata fólksins. Og úrval þess lakasta, sem þar er framleitt, sjáum við næstum daglega hér. Ég held, að mér væri alveg óhætt að segja þetta í blaði mínu, Skutli, og hvar sem væri, án þess að eiga á hættu að vera dæmdur fyrir meiðyrði. Það yrði þá helzt að höfða málið fyrir hönd kvikmyndafélaganna í Hollywood, sem hv. þm. Barð. er ef til vill umboðsmaður fyrir. Það er fjarstæða, að þessi ummæli séu meiðandi eða móðgandi fyrir nokkurn hér á landi. Þau eru ekki mannskemmandi fyrir einn eða neinn. Ég hygg, að ég fari hér aðeins með satt mál og rétt um kvikmyndaframleiðsluna í heiminum. Ég skrifaði áðan upp hjá mér ummæli umboðsmanns siðgæðisins á Alþ. í sambandi við skólastjórastarf mitt. Það ætti hann að reyna að segja utan þinghelginnar. Það héti atvinnurógur utan Alþ. Ég skora á hann að prenta þessi ummæli sín á morgun og vita þá, hvort hann yrði ekki dæmdur fyrir meiðyrði. Kvikmyndin „Glötuð helgi“ átti að dómi hv. þm. að sýna, að hér væri ekki sýnt neitt rusl. Það er rétt, að þetta er dágóð kvikmynd, sem er undantekning, því að hún er áróður gegn ofdrykkju. En nálega allar kvikmyndir eru hins vegar áróður fyrir drykkjuskap fína fólksins í veröldinni, og það er ef til vill einna mest spillandi í þeim. En jafnvel í þessari mynd, sem er þó undantekning, var skotið inn þessari setningu: „Svona urðu drykkjumenn á bannárunum.“ Þannig er þó þessi mynd látin vinna gegn banni, sem menn hafa þó einna helzt sameinazt um í baráttunni gegn áfengisbölinu. En gott væri, ef Ameríka væri laus við það böl, eins og hún hefur losað sig við bannið: Við eigum ennþá slíkar myndir hér, þótt banninu hafi verið komið fyrir kattarnef. Eitt af því, sem hv. þm. Barð. taldi gífuryrði í ræðu minni, var það, að halda þyrfti börnum frá þeim kvikmyndum, sem nú eru á boðstólum. En ég er sannfærður um, að flestir foreldrar mundu taka undir þessi ummæli mín, og ég þori að fullyrða, að margar kvikmyndir eru eins hættulegar börnum eins og vín og tóbak. Það er þetta ástand, sem nauðsynlegt er að fyrirbyggja. Ég vil svo að endingu fagna því, að þessi hv. þm., sem talað hefur á móti frv., hefur ekki komið með neina gagnrýni á efnishlið þess, og vænti, að fleiri verði rakafátt í andstöðu gegn frv.



Herra forseti. Ég vil benda hv. d. á, hvernig rökfærsla hv. flm. er í þessu máli, þegar hann segir, að ég hafi engin rök fært fram gegn frv., þó að ég hafi sýnt fram á, hvernig það kippir fótunum undan ýmsum bæjarfélögum fjárhagslega. Það sér hver heilvita maður, að skattarnir af kvikmyndahúsunum eru ekki lítils virði fyrir bæjar- og sveitarfélög. Hv. 3. landsk. sagði, að þessir skattar væru lítið atriði, nema ef til vill fyrir Reykjavík, en þó fræðir hann okkur á því á sama tíma, að þeir, sem reka kvikmyndahúsin, fari með hundruð þúsunda í gróða. Telur 3. landsk. þetta vera rök? Mér eru þá ekki kunn skattal., ef ekki er hægt að taka drjúgan skatt af slíkum gróða. Ég veit ekki betur en að skatturinn sé 90% af gróða, sem er yfir 200 þúsund. Nei, þessi þm. tekur engum rökum, heldur blaðrar í æsingi. Ég geri ráð fyrir, að sá sorglegi kvikmyndahúsrekstur, sem átt hefur sér stað á Ísafirði á síðustu árum, sé nokkuð ofarlega í hugskoti þm. En þar rak einstaklingur kvikmyndahús áður, en svo tók verkalýðsfélag við rekstrinum með þeim afleiðingum, að síðan hafa aldrei verið sýndar nema ruslmyndir, en fjárhagsútkoman ekki betri en það, að bæjarsjóður á von á einum 15 þúsund kr. Það er þetta, sem stendur í heila þessa þm. Ég tel, að þessi reynsla hefði fremur átt að kenna honum að fullyrða ekki í ofstopa. Í sambandi við 3. gr. frv., um skattfrelsi slíkrar stofnunar, vil ég geta þess, að slíkt leiðir í ógöngur. Það hefur verið farið nokkuð inn á þessa leið, að hafa ríkisstofnanir skattfrjálsar, en gefizt illa, því að bæjar- og sveitarfélög hafa ekki þolað það. Þetta hefur líka komið fram, þar sem um bæjarútgerð hefur verið að ræða. T.d. í Hafnarfirði var bæjarútgerðin útgjaldafrí til bæjarins, en bærinn þoldi ekki að tapa þannig 5 til 6 hundruð þúsundum af hverjum togara, ef miðað var við, að hann væri gerður út af einstaklingum, og hefur því verið horfið frá þessu ráði. Sömuleiðis er með síldarverksmiðjur ríkisins. Það þótti ekki annað mögulegt en láta þær greiða til þeirra bæjarfélaga, sem þær eru starfræktar í. Hvers vegna skyldi líka hv. þm. hafa sett það ákvæði í frv. sitt um fiskiðjuver á Ísafirði, að það greiddi bæjarfélaginu skatt? Það er ekkert þrifaverk að ræða við hv. þm., því að hann umsnýr öllu. Hann sagði, að ég vildi láta hætta að reka útvarpið sem ríkisstofnun. Þetta eru helber ósannindi. Ég sagði, að enda þótt útvarpið væri ríkisstofnun, hefði verið kvartað um hlutleysisbrot þess, og á sama hátt gæti farið með kvikmyndastofnun, sem rekin væri af því opinbera. Ef farið yrði inn á þá leið, sem um ræðir í þessu frv., þá tel ég, að eins gæti komið til mála, að ríkið tæki að sér útgáfu allra bóka, en slíkt brýtur algerlega í bága við okkar lýðræðisstefnu. Ég tók það fram í byrjun, að ég mundi ekki fara mikið út í efnishlið þessa máls nú, taldi heppilegra að gera það við 2. umr. eða eftir að n. hefði fjallað eitthvað um málið. En hins vegar þótti mér full ástæða til þess að gera aths. við meðferð málsins nú þegar og þær aðdróttanir, sem komið hafa fram í garð einstakra manna, enda hefur þeim aths. ekki verið mótmælt, heldur hörfað undan og sumar aðdróttanirnar jafnvel bornar til baka eða flúið með þær úr landi til Ameríku.

Flm. (Hannibal Valdimarsson.): Herra forseti. Ég vil þakka þm. Barð. fyrir það, að hann sá ástæðu til þess að hafa ræðu sína í afsökunarformi. Ég tel allmiklar fjarstæður í ræðu hv. þm., þegar hann líkir saman togaraútgerð annars vegar en kvikmynda- og útvarpsrekstri hins vegar. Það sjá allir, að hér er um tvennt gerólíkt að ræða, og verður því ekki saman líkt með neinni sanngirni. En vegna ummæla þessa hv. þm. um till. mína um skattfrelsi stofnunar þeirrar, sem hér um ræðir, vil ég spyrja hann: Hvers vegna þótti nokkurn tíma tiltækilegt að hafa útvarpið skattfrjálst? Ekki var það mín sök. Það græðir stórfé á hverju ári, sem notað er til menningarstarfsemi, án þess að við það séu gerðar nokkrar aths. Á sama hátt tel ég ástæðulaust að telja það nokkra fjarstæðu, að umrædd kvikmyndastofnun yrði skattfrjáls, því að hér er um hliðstæðar stofnanir að ræða. Rekstur háskólabíósins sýnir vel, hversu arðvænleg kvikmyndahúsin eru, þar sem það hefur grætt 6 til 7 hundruð þúsund á síðustu þremur árum, en er þó langminnst allra kvikmyndahúsanna. Ég teldi enga fjarstæðu að ætla, að eftir því væri gróði hinna ef til vill milljónir. Ég hef ekki athugað, hvað þau greiða í skatt, en þau fá þó alltaf 1/5 tekna sinna í varasjóð. Vegna fullyrðinga hv. þm. Barð. um bíóreksturinn á Ísafirði vil ég geta þess, að á meðan á því var einkarekstur, greiddi það aldrei yfir 900 kr. í skatt, og komst meira að segja niður í 357 kr. En nú er rekstrinum hagað þannig, að greitt er 10% af fyrstu 30 þús. kr., en 15% af því, sem fram yfir er. Þá fullyrti þm. Barð., að hvergi væru sýndar aðrar eins ruslkvikmyndir og á Ísafirði, og eftir því sem mér skildist á orðum hans, þá væru eiginlega hvergi ruslkvikmyndir nema þar. Þessar staðhæfingar verða dálítið broslegar, þegar sú staðreynd kemur í ljós, að allar þær kvikmyndir, sem sýndar eru á Ísafirði, eru fengnar frá kvikmyndahúsunum hér í Reykjavík. Á þessu sést vel, hvernig málareksturinn er hjá þessum hv. þm: En sannleikurinn er sá, að þær kvikmyndir, sem hér eru sýndar, eru að miklum meiri hluta ruslkvikmyndir, ekki af því að þær versni við að flytjast til Ísafjarðar, heldur vegna þess, að þær eru fluttar inn í landið fyrst og fremst með gróðahagsmuni fyrir augum, án þess að nokkurt tillit sé tekið til, hvaða menningargildi þær hafa. En það er einmitt ætlunin með þessari stofnun að koma í veg fyrir slíkt.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég segja nokkur orð. Annars gerist ekki þörf að svara því, sem hér hefur verið sagt, enda gagnslaust að reyna að rökræða við þennan hv. þm. Hann var að spyrja að því, hvers vegna ég samþykkti, að útvarpið væri skattfrjálst. Ég get frætt þennan þm. á því, að útvarpið er miklu meira en skattfrjálst. Það hefur t.d. 500 þús. kr. styrk frá ríkinu, auk þess sem það hefur svo allar tekjur af viðtækjaverzlun ríkisins. En hér er allt annað viðhorf, því að stofnun þessi hefur byggt sig upp sjálf, en ríkið ekki lagt henni til annað en þetta. Annars var mjög um það deilt í fyrra, hvort hækka skyldi gjöld til útvarpsins, og sömuleiðis hefur það komið til umræðu, að ríkið fengi endurgreitt eitthvað af þessu. Ég vil að endingu taka það fram, að það getur orðið mjög hæpin leið að hafa allar ríkisstofnanir skattfrjálsar, vegna þess hvað það dregur úr tekjum ríkisins.