Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum um veitinga- og gististaði, nr. 67/1985, með síðari breytingum. Brtt. er við i-lið 2. gr. frv. á þskj. 1288, varðandi næturklúbba. Ég bið þingheim að fylgjast vel með því að þetta er mjög mikilvægt mál fyrir þingið.  i. Næturklúbbur. Veitingastaður með reglubundna skemmtistarfsemi þar sem aðaláherslan er lögð á áfengisveitingar og sýningu á nektardansi í atvinnuskyni.`` Brtt. gengur út á það að staðar verði numið við áfengisveitingarnar og orðin ,,sýningu á nektardansi í atvinnuskyni`` verði felld úr þessari grein. Herra forseti. Rökin eru þau að nektardans hvort sem hann er í atvinnuskyni eða óskilgreindu atvinnuskyni er mjög umdeildur og skilgreining hans mjög umdeild. Verði þetta hins vegar samþykkt í lögum eins og nú liggur fyrir án þess að mín ágæta brtt. verði samþykkt þá er þarna verið að búa til nýja stétt. Þarna er verið að búa til nýja atvinnugrein sem heitir nektardans í atvinnuskyni og það hlýtur þá að þurfa að búa þessari nýju atvinnugrein starfsumhverfi. Það hlýtur að þurfa að setja þessu löggjöf. Ég hygg t.d. að ef þetta er iðngrein sem gerðar eru kröfur til um kunnáttu þá þurfi að kanna hvort þetta uppfylli menntunarleg skilyrði, hvort þetta á að vera löggilt iðngrein og í alvöru talað er það svo að ...  Herra forseti. Það er afar gáleysislegt af þingmönnum að veita þessari atvinnugrein lagalegt skjól í formi þessa frv. sem hér liggur fyrir ef samþykkt verður, án þess að því fylgi þá fullkomin lagaumgjörð. Það er alveg ástæðulaust, ef það á reka þetta sem sérstaka atvinnugrein eins og hér er lagt til, þá er eðlilegt að sú atvinnugrein búi við sama atvinnuöryggi og löggjöf og aðrar stéttir eða atvinnugreinar. Það er því fáránlegt af hv. Alþingi að samþykkja atvinnugrein sem á síðan að hanga í lausu lofti lagalega að öðru leyti eða í besta falli hengd utan á ákveðnar súlur. Herra forseti. Ég heyri að alþingismenn eru mér fullkomlega sammála, enda er þetta enginn næturklúbbur hér og við störfum ekki þannig. Herra forseti. Sjáum sóma okkar í því að vera ekki að samþykkja hér hneisu. Við skulum fella þetta burt úr frv.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að ýmislegt í þessu frv. sé til bóta er þó hér verið að stíga fyrstu skref í að leggja auknar álögur á innanlandsflugið. Það hefur ekki gengið svo vel að ástæða sé til þess. Hér á að leggja 30 millj. kr. álögur á innanlandsflugið sem menn telja að sé fyrsta skref í að leggja upp undir 200 millj. á það. Virðulegi forseti. Vegna þessa greiðum við ekki atkvæði.

Herra forseti. Megininntak þess frv. sem hér er verið að greiða atkvæði um er að lögleiða aukna skattheimtu á flugsamgöngur í landinu. Annað vildum við sjá frá hv. Alþingi en að auka álögur á flugsamgöngur og því harma ég það. Ýmislegt annað er til bóta í frv. sem gott er um að segja. En í heildina séð er þarna verið að leggja á skattheimtu, auknar álögur, og við vísum ábyrgð þeirrar framkvæmdar á hendur ríkisstjórninni.

Herra forseti. Þetta mál er komið til 3. umr. Minni hlutinn gerði tilraun til þess við 2. umr. og atkvæðagreiðslu um frv. að taka á þeim vandamálum sem upp hafa komið á verðbréfamarkaðnum og snerta aðallega meðferð á trúnaðarupplýsingum og innherjaviðskipti. Því miður fór það svo við þessa atkvæðagreiðslu að meiri hlutinn felldi allar tillögur okkar þannig að eftir stendur mjög máttlaust frv. sem sýnir raunverulega uppgjöf meiri hlutans við því að taka á málinu. Meiri hlutinn hefur vísað þessum málum aftur heim til föðurhúsanna til hæstv. viðskrh. og falið viðskrh. að koma með betur búið frv. hingað til þings í haust. Það verður auðvitað að treysta því úr því sem komið er að svo verði og eftir því verður auðvitað fast gengið í haust að ráðherra komi fram með þetta frv. sem meiri hlutinn telur ekki tímabært að taka á núna þrátt fyrir öll þau vandamál sem hafa komið upp á verðbréfamarkaðnum. Flestar af þeim tillögum sem minni hlutinn kom fram með við 2. umr. hafa verið studdar af Fjármálaeftirliti og Verðbréfaþingi sem hafa lagt ríka áherslu á að þessar tillögur minni hlutans nái fram að ganga. En því miður, herra forseti, er niðurstaðan sú við lokaafgreiðslu málsins að við stöndum uppi með mjög máttlaust frv. og ljóst að hæstv. viðskrh. verður að vinda sér strax í það verk að taka á því máli sem meiri hlutinn vísar nú til föðurhúsanna til hæstv. ráðherra. Vonandi kemur hæstv. ráðherra með betur búið frv. til þings næsta haust.

Hæstv. forseti. Þetta var vægast sagt undarleg ræða sem hér var flutt. Eftir að hv. þm. hefur samþykkt hverja einustu grein frv. kemur hún upp til þess að tala um máttlaust frv. sem verði vísað heim til föðurhúsanna. Hvernig á nokkur maður að skilja svona málflutning? Ég held að hv. þm. hefði átt að spara sér þessa ferð í ræðustól nú eftir að hafa samþykkt hverja einustu grein. Það er hins vegar rétt sem kom fram hjá henni að það er verið að vinna að frv. í ráðuneytinu sem væntanlega verður lagt fram í haust og varðar sértaklega innherjaviðskipti þannig að þetta frv. sem nú er um það bil að verða að lögum er engin endanlegt smíð í þeim efnum. Að sjálfsögðu þarf að halda áfram að bæta um betur og það hef ég hugsað mér að leggja mig fram um að verði gert.

Herra forseti. Þetta var vægast sagt harla sérkennileg ræða hjá hæstv. viðskrh. með vísan til þeirra stóryrða sem voru uppi hjá hæstv. ráðherra þegar hún settist í stól viðskrh. Þá voru stóryrðin mikil vegna þess að ráðherrann ætlaði svo sannarlega að taka á öllum þeim vandamálum sem voru uppi á verðbréfamarkaðnum. Hún talaði um að það þyrfti að taka á þeim, koma á ákvæðum sem tryggðu betur meðferð á trúnaðarupplýsingum og innherjaviðskiptum. Þegar ráðherra komst til valda höfðu sex fyrirtæki á verðbréfamarkaði brotið verklagsreglur og ráðherrann ætlaði strax að taka á þessu máli. Hvað gerir hæstv. ráðherra nú? Öllum málum er vísað aftur til ráðherra og hún beðin að koma með betur búið frv. til þings næsta haust. Við erum auðvitað að gera tilraun núna til þess að styðja ráðherrann í litlu hænufeti sem ráðherrann tekur í átt til þess að gera leikreglur á verðbréfamarkaðnum ögn heilbrigðari en þær hafa verið. En engu að síður, og það sagði ég í löngu máli í dag, er langt frá því að við búum við heilbrigðan, réttlátan og sanngjarnan verðbréfamarkað eftir það frv. sem hér á að samþykkja. Ég vona að hæstv. ráðherra skilji það sem hér hefur farið fram í dag í þessari umræðu.

Herra forseti. Frá því í haust hefur stjórnarandstaðan á Alþingi lagt sig í líma við að setja traustar reglur um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði til að koma í veg fyrir innherjaviðskipti og spillingu innan fjármálafyrirækja. Í þessu skyni sameinaðist minni hlutinn um tilögusmíð sem hefur verið rædd hér í kvöld. Þessar tillögur minni hlutans hafa fallið í góðan jarðveg hjá þeim sem hafa eftirlit með fjármálamarkaðnum hér á landi, bæði Verðbréfaþinginu og hjá Fjármálaeftirlitinu. Minni hlutinn studdi hins vegar tillögur ríkisstjórnarinnar þótt máttlausar væru og mun máttlausari en þær tillögur sem frá okkur hafa komið vegna þess að þær eru þó skref fram á við. Ég vildi að þetta kæmi í ljós, ekki síst vegna þeirrar ræðu sem hæstv. bankamálaráðherra flutti áðan.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1256 frá sjútvn. um frv. til laga um breytingu á lögum um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagðar til breytingar á lögunum sem gera ráðherra mögulegt að koma til móts við athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert við þá framkvæmd hér á landi að heimila innflutning sjávarafurða frá frystiskipum ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins óháð því hvort þau eru á skrám yfir viðurkennda framleiðendur, vinnsluskip og frystiskip. Auk Íslands hafa Noregur, Danmörk og Bretland heimilað innflutning sjávarafurða frystiskipa frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins óháð viðurkenningu þeirra en rússnesk frystiskip flytja inn frosinn þorsk til framangreindra ríkja auk Íslands. Þar sem fyrir liggur að Eftirlitsstofnun EFTA íhugar formlega málsmeðferð á hendur Íslandi og vegna þess að nokkur óvissa ríkir um kröfur sem gerðar eru um viðurkenningu frystiskipa frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins er æskilegt að unnt verði að breyta framkvæmdinni hér á landi þegar skylda Íslands í þessum efnum liggur skýrt fyrir og ljóst er að framkvæmd á Evrópska efnahagssvæðinu er samræmd. Ég vil vekja athygli á því að hér er um að ræða býsna mikilvægt mál vegna þess að í húfi er innflutningur á talsvert miklu magni af þorski til vinnslu á ýmsum svæðum á landinu. Því er um býsna stórt mál að ræða sem nauðsynlegt er að skapa um eðlilega lagaramma. Nefndin leggur áherslu á að ráðherra nýti heimildir sem felast í frumvarpinu þannig að það skaði ekki samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart fyrirtækjum í öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins við kaup á frosnu hráefni. Þetta er sett fram af hálfu sjútvn. af því tilefni að fyrir liggur að talsverð samkeppni er milli Íslendinga og ýmissa annarra ríkja, Dana, Kanadamanna og ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu alveg sérstaklega, sem er mjög mikilvægt að verði ekki skert með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til. Þess vegna er af hálfu hv. sjútvn. hvatt mjög til þess að heimildirnar verði nýttar þannig að þær skaði ekki samkeppnisstöðu íslenskrar fiskvinnslu sem þarf að heyja samkeppni við fiskvinnslu í öðrum ríkjum á hinu Evrópska efnahagssvæði. Nefndin leggur einróma til að frv. verði samþykkt. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sem sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi er samþykkur áliti þessu. Undir nál. rita auk formanns og frsm. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Vilhjálmur Egilsson, Guðmundur Hallvarðsson, Árni Ragnar Árnason, Jóhann Ársælsson, Svanfríður Jónasdóttir og Guðjón A. Kristjánsson.

Herra forseti. Sá sauðfjársamningur sem nú er verið að staðfesta með þessum lögum er ákaflega þýðingarmikill gerningur. Hann hefur fengið mjög góðar viðtökur í þinginu að mér hefur fundist, mjög jákvæð viðbrögð en hinu er rétt að halda til haga að samningurinn hefur fengið heldur kaldar kveðjur víða utan Alþingis í umræðum manna og dagblöðum sérstaklega. Ég held að hér sé um mikinn misskilning að ræða hjá fólki sem telur að verið sé að fara sérlega illa með fjármuni og þetta sé hið versta mál eins og kemur víða fram. En hér er einmitt verið að treysta þann þátt landbúnaðarins sem stendur hvað veikastur en hefur þó hvað mesta og afdrifaríkasta þýðingu fyrir byggð í landinu. Verið er að vinna að því sem skiptir öllu máli, þ.e. að viðhalda byggðinni því að byggðin er verðmæti í sjálfu sér. Því er það svo, herra forseti, að ég er þess mjög viss og veit að styrkur til sauðfjárræktarinnar nýtist þjóðfélaginu í heild og mjög mikilvægt er að það sé gert mjög myndarlega núna vegna þess að kostnaður sem þjóðfélagið mundi ella hafa ef ekki tækist að stöðva þann flótta úr sveitunum sem við horfum upp á yrði margfalt meiri en það sem við erum að tala um núna. Ég vil líka taka fram að ég er alveg ófeiminn við að ræða um þetta sem byggðastyrki. Mér finnst það eðlilegt og sjálfsagt og kemur náttúrlega bæði bændum og neytendum til góða. Það er rétt að styðja byggð. Það gera allar vestrænar þjóðir sem vilja viðhalda menningu sinni og þjóð að byggja land sitt. Það er engin þjóð með þá stefnuskrá að byggja ekki land. Þess vegna held ég að hér hafi verið gerður mjög góður samningur sem ber að styðja. Það er samt svo þegar komið er að því að semja um styrki eða greiðslur til sauðfjárbænda, þá er ekkert óeðlilegt við það að mjög margvíslegir hagsmunir og margvísleg sjónarmið séu uppi. Ég ætla að hér hafi tekist þó nokkuð góð sátt þegar á heildina er litið. Mikil vafamál voru uppi meðal bænda og bændur voru ekki á einu máli um hvort við ættum að halda áfram því formi sem við höfum verið að nota við styrkveitingarnar, þ.e. beingreiðslurnar sem eru ótengdar framleiðslunni. Niðurstaðan varð sú að halda því áfram í meginatriðum. Ástæða er til að vekja athygli á þessu vegna þess að útflutningur á lambakjöti hefur valdið deilum, menn hafa skipst mjög í tvo hópa um hvort hann sé til góðs, hvort hann eigi sér möguleika eða ekki. Sumir segja að svo sé og aðrir segja að það sé víðs fjarri að við getum haft af honum árangur. Ég er sannfærður um, herra forseti, að útflutningur á lambakjöti getur orðið okkur til mikils gagns í framtíðinni ef við stöndum rétt að þeim hlutum. Veruleg ástæða er til að vekja athygli á því að á síðustu fimm árum eða svo hefur verið unnið að þessu á opnum markaði og þeir aðilar sem að því hafa staðið og starfað hafa unnið mjög mikið og gott starf. Það er því rétt og skylt að halda áfram að styðja það sem þeir eru að gera. Það verður ekki gert með neinum brellum. Það er bara seiga, jafna átakið sem gildir við markaðssetningu á slíkri vöru. Við munum ná árangri og það mun sýna sig en það tekur tíma og kostar peninga og menn verða að sýna þolinmæði og þolgæði. Að vísu er rétt að ýmislegt í þessum samningi orkar dálítið tvímælis. Sjálfur er ég kannski ekki alls kostar ánægður með hann. Ég hefði kannski viljað hafa hann öðruvísi, en það þýðir ekkert um það að deila, þetta voru samningar og menn reyndu að mætast á miðri leið. Menn deildu mjög um hvort framsalið ætti að vera frjálst eða ekki, ég var og er þeirrar skoðunar að því fyrr sem frjálsu framsali á beingreiðslunni verði komið á því betra fyrir landbúnaðinn og því nær og því fyrr förum við að ná þeirri hagræðingu sem við þurfum svo mjög brýnt á að halda. Ég hef hins vegar efasemdir um svokallað jöfnunargjald. Ég held að það sé stílbrot en ekkert er við því að gera, þetta var samningurinn og þannig standa málin. Ég vil líka nota tækifærið til að fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom frá hæstv. landbrh. um að verja 7.500 ærgildum af því sem kaupa skal upp til að styrkja byggðir landsins. Ég stóð að því ásamt hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir nokkrum árum að fá samþykkta þáltill. um að styrkja sauðfjárræktina í jaðarbyggðum. Ég hef frá upphafi talið það gríðarlega þýðingarmikið að styrkja einmitt jaðarbyggðirnar og er sannfærður um að ef við þorum ekki að styrkja sauðfjárræktina í jaðarbyggðunum, þá þorum við ekki að styðja landbúnaðinn, þá mun bara dauða línan færast nær og nær. Því er það mikið fagnaðarefni tel ég fyrir byggðir landsins að ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að stíga þetta skref. Í heildina séð er ég sannfærður um að hér erum við á réttri leið, við erum að færa okkur í vistvænan búskap að meira og meira leyti. Kannski hefði verið betra að við hefðum stigið skrefið til fulls og notað tækifærið til þess að á samningstímanum skyldi allur búskapur sem hlyti styrki ríkisins vera vottaður. Menn treystu sér ekki til þess í þetta skipti en ég er sannfærður um að við erum á réttri braut. Við ætlum að tryggja rétta landnýtingu og við munum ná þeim árangri sem við höfum verið að stefna að öllum til hagsbóta.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, svokallaðan búvörusamning. Við 1. umr. varaði ég alvarlega við ágöllum þessa samnings. Ég sagði að hann væri slæmur fyrir skattgreiðendur sem þurfa að borga 17.000 millj. kr. á næstu sjö árum. Þetta svarar nokkurn veginn til nettótekjuskatts ríkissjóðs á einu ári. Hann er slæmur fyrir neytendur sem búa við eitt hæsta landbúnaðarvöruverð í Evrópu. Hann er alveg sérstaklega slæmur fyrir sauðfjárbændur sem eru sennilega orðnir fátækastir allra stétta á landinu. Það er eins og menn sjái ekki staðreyndirnar, menn sjái ekki reynsluna, menn sjái ekki söguna, sjái ekki raunveruleikann. Þeir halda áfram á sömu braut, allt skal óbreytt. Ég batt vonir við, reyndar ákaflega veikar vonir, að hv. landbn. mundi breyta einhverju til bóta fyrir bændur, t.d. leyfa framsalið eða eitthvað því um líkt. En þær vonir urðu að engu. Hér á að halda áfram á óbreyttri braut, það á að frysta núverandi stöðu kerfisins í sjö ár. Reyndar er smáglæta í öllu myrkrinu, í febrúar árið 2002 á að koma fram nýtt frv. þar sem á að skoða þá gæðastýringu sem er gæluverkefni einhverra skriffinna. Hvernig lítur draumsýnin um gæðastýringu út? Jú, það á að koma á gæðastýringu í landbúnaðinum. En jafnframt segja menn að það eigi ekki að hitta neinn, þetta sé nú svona og svona, bændur eigi allir að sleppa í gegnum þetta. Það á setja mikið verkefni í gang. Hverjum skyldi það veita vinnu? Ekki bændum, alls ekki. Það eru einhverjir skriffinnar, væntanlega í Reykjavík, sem byrja á því að hugleiða hvernig bændur eigi að rækta jarðir sínar, hvar best sé að beita og svo fara þessir sérfræðingar út á land og segja við bóndann sem hefur búið þarna í áratugi, tók við búinu af föður sínum, hvar hann eigi að beita og hvar hann eigi ekki að beita  Fyrir þetta ætla menn að lækka beingreiðslur til bænda um 12,5% stigvaxandi upp í 22,5%. Og það á að hækka greiðslurnar til bændanna sem standast gæðastýringarprófið. Hinir skulu sætta sig við æ verri kjör, meira hallæri. Ég hugsa að bændur muni taka þessu eins og hverju öðru hundsbiti eins og hingað til, þeir hafa sætt sig við sífellt versnandi stöðu, og þetta yrði í þeirra augum nýtt hallæri. Svo er ákvæði um að hækka verðskerðingargjaldið úr 400 krónum í 800 krónur á kílóið, ég hélt ég læsi bara ekki rétt. 

Greinin sjálf.

Greinin sjálf, mér er alveg sama, það eru einhverjir stjórar, einhverjir bændaforstjórar sem sjá um þetta fyrir bændur, þeir geta ekkert sjálfir. Haldið er áfram að rjúfa tengsl bænda, framleiðendanna, við markaðinn og neytendur og haldið er áfram að binda bændur í helsi styrkja og forsjár og vantrúar á getu þeirra. Þetta er mesta mein bænda, menn treysta þeim ekki til að selja vörurnar sínar, menn treysta þeim ekki til að rækta túnin sín, menn treysta þeim ekki til að taka upp gæðastýringu sjálfir. Það skal gert ofan frá, og hefur ekkert að segja þegar það er ákveðið ofan frá. Frumkvæðið þarf að koma frá þeim sem ætlar að stunda gæðastýringu sjálfur. Enn um stund, í sjö ár í viðbót, skal landbúnaðarstefnan íslenska fryst þrátt fyrir það að dæmin um stöðu sauðfjárbænda hér á landi æpi á menn. Ég vona, herra forseti, svo sannarlega að þessi samningur færi sauðfjárbændum einhverja bót, ekki veitir af.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við málflutning hv. þm. Péturs H. Blöndals og þann útúrsnúning sem hann ástundar í þessu máli, því það er sannarlega með þeim hætti. Landbúnaður um hinn vestræna heim er styrktur, það er gert í gegnum byggðastyrki. Við sjáum það í Evrópu að þar eru miklir styrkir til landbúnaðar þannig að það er erfitt hjá okkur annað en að veita bændum okkar þann stuðning sem þeir þurfa og fyrir utan að þetta er mikilvægt fyrir byggðina. Allt skal óbreytt, sagði hv. þm., en hér er samningur sem á margan hátt boðar nýja tíma og það er ekki síst í gegnum það sem hann gerði lítið úr, gæðastýringu. Ég vil taka fram að ég þekki það af eigin raun og veit að stór hluti bænda í sauðfjárrækt stundar verulega gæðastýringu. Þeir hafa náð í gegnum gæðastýringu, sem er í rauninni grunnurinn að því kerfi sem farið verður eftir, þeim árangri að lambakjötið er slík úrvalsvara sem það er í dag. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt, bæði gagnvart neytendum innan lands og ekki síður þeim möguleikum sem landbúnaðurinn á til útflutnings á þessari vöru, að menn vinni að því eins og samningurinn gerir ráð fyrir að farið verði í verulega gæðastýringu, sem verður ekki unnin af skriffinnum úr Reykjavík eins og hv. þm. orðaði það. Fyrst og fremst verður það greinin sjálf sem annast það og lögð er áhersla á það af öllum aðilum, bæði stjórnmálamönnum sem komið hafa að þessu, Bændasamtökunum og fulltrúum bænda, Landssambandi sauðfjárbænda, að kerfið verði ekki flókið. Við höfum gæðastýringu í sjávarútvegi og mörgum greinum atvinnulífsins og við sjáum að það eru þau fyrirtæki sem standa sig best í þróun vörunnar og eru að sjá og sigra á markaðnum. Þess vegna trúi ég að gæðastýringin sé nýtt skref til sóknar fyrir íslenska bændur í erfiðri stöðu.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið voru vissulega skiptar skoðanir um eitt og annað við samningagerðina, enda ýmsir og ólíkir hagsmunir bænda. Hv. þm. Pétur Blöndal kemur og ýtir undir þetta og ýtir undir að ástæða sé til að vera óánægður og tekur undir með fáeinum fjölmiðlum sem reyna að gera samninginn og stuðning við bændastéttina og byggðir í landinu tortryggilegan. Hann segir að menn sjái ekki staðreyndir og sjái ekki raunveruleikann. Ég vísa því til föðurhúsanna. Það er hv. þm. sem sér ekki staðreyndirnar og raunveruleikann í byggðum landsins og hvað varðar almennan stuðning við landbúnað í öðrum löndum. Við styðjum ekkert meira en almennt gerist í öðrum löndum. Hann nefndi verðskerðingargjaldið. Það er ekki á sauðfé heldur á nautgripi og kemur sauðfjársamningnum ekki að öðru leyti við en því að fyrirsvarsmenn búgreinarinnar, þ.e. Landssambands kúabænda, komu og óskuðu eftir því að fá að hækka verðskerðingargjaldið. Síðast þegar þeir komu til Alþingis báðu þeir um að gjaldið yrði lækkað, það er meira gaman að því þegar þeir koma og biðja um að það sé lækkað heldur en hækkað, en það er greinin sjálf sem biður um þetta til þess að vera í betri tengslum við markaðinn og markaðsmálin. Það er til þess að vera betur meðvitaður um hvernig vindar blása á markaðnum sem hv. þm. hefur ofurtrú á. Ég vil svo einnig geta þess að hv. þm. Pétur Blöndal hefur möguleika á að láta gott af sér leiða þegar hæstv. landbrh. kemur hér með frv. um gæðastýringuna og álagsgreiðslurnar eftir tvö ár og vænti þess að hann muni þá taka til máls og hafa e.t.v. kynnt sér betur þessi mál.

Herra forseti. Það hefur ekki verið venjan í samningum við Bændasamtökin, forsvarsmenn bænda, að hafa þingmenn með í ráðum. Ég reikna því ekkert með því að frekar verði leitað til mín þá en nú. Það að ég taki undir með fáeinum fjölmiðlum og kyndi undir óánægju þá mundi ég heldur vilja snúa þessu við því ég held ég hafi alltaf verið með fyrirvara um málið og vel má vera að fáeinir fjölmiðlar hafi tekið undir með mér um gagnrýni á þessi mál.

Það er rétt að það er fastur liður að hv. þm. komi upp og finni að því hvernig búskapur er rekinn á Íslandi. Um það er ekkert frekar að segja.

Herra forseti. Það er ákaflega þýðingarmikið að menn átti sig á að hin svokallaða gæðastýring sem menn stefna að og vonast til að landbúnaðurinn, þ.e. sauðfjárræktin, geti tekið þátt í snýst fyrst og fremst um landnýtinguna, um beitarstjórnina. Það er hið stóra mál, hitt er bara smámál. Það hefur gríðarlega þýðingu fyrir okkur Íslendinga að koma á þeirri reglu að nýta landið rétt og að við beitum rétt. Það er ekki ofstjórn að setja slíkar reglur. Gætum við sagt að við treystum ekki bílstjórunum til að aka eftir vegunum og þess vegna ætti bara að afnema umferðarlögin? Dygði að láta bílstjórana um að koma á reglu? Ættum við bara að treysta þeim? Það er fráleitt annað en að setja reglur um landnýtingu.  Hins vegar hjó ég eftir því að hv. þm. Pétur Blöndal gat um að við treystum ekki bændum fyrir afurðasölu. Það er að vísu alveg hárrétt hjá honum. Ég hef fyrir löngu sannfærst um að við eigum að taka sauðfjárafurðir út úr þeim lögum, afurðasölulögunum. En það er ekki til umræðu hér. Það er ekkert um það í þessu frv. og þetta er ekkert á dagskrá núna. En það þarf að taka það á dagskrá og fara í gegnum það. Niðurstaðan er sú, sem ég er sannfærður um að er rétt, að þetta er ekki helsi á bændur. Það er verið að reyna að hjálpa þessari búgrein í þeim miklu erfiðleikum sem hún á við að stríða, ekki hvað síst vegna minnkandi eftirspurnar eftir afurðum hennar og sívaxandi samkeppni við aðra kjötframleiðendur. Þess vegna er verið að rétta hér hjálparhönd. Með sanni mætti aðstoðin jafnvel vera meiri, hærri greiðslur, en menn eru þó að reyna að ná sáttum um að styrkja þessa grein svo við getum treyst því að hún verði áfram við lýði.

Herra forseti. Ég tel að gæðastýring sé alls staðar af hinu góða. En hún þarf að koma frá þeim sem á að gæðastýra. Frumkvæðið þarf að koma þaðan. Öll fyrirtæki í atvinnurekstri stefna að gæðastýringu og gæðavottun vegna þess að þau sjá sér hag í því, vegna þess að markaðurinn krefst þess. Hvar er markaðurinn hjá bændum? Hvergi. Hver krefst umbóta? Það eru einhverjir skriffinnar ofan frá, stjórnmálamenn sem ætla að segja bændum að nú sé skynsamlegt að taka upp gæðastýringu. Þeir skilja það ekki sjálfir. Það er ekkert sem neyðir þá til þess. Ég er að gagnrýna það. Það vantar markaðsöflin sem segja við bændur: Ef þú tekur ekki upp gæðastýringu þá verðfellur varan þín. Það gerist ekki heldur er þessu stýrt ofan frá og menn ætla að taka af einum bóndanum beingreiðslu og setja til annars ef hann er hlýðinn og uppfyllir skilyrði um gæðastýringu sem stýrt er ofan frá. Þetta er búið að reyna við landbúnaðinn núna í áratugi. Menn hafa reynt að stýra honum ofan frá og árangurinn sést ekki.

Herra foreti. Ég er sannfærður um að hv. þm. misskilur þetta. Við höfum aldrei farið út á þessa braut fyrr. Það er mjög brýnt fyrir alla, fyrir þjóðina í heild, að við nýtum landið rétt. Við erum hér að fást við alls konar vandamál, við eigum hér við mikinn uppblástur að stríða og margs kyns annað sem hrjáir þetta land. Því er gríðarlega þýðingarmikið að beitinni sé stjórnað. Það er mikilvægt að við notum landið og pössum upp á að það sé ekki misnotað. Þess vegna erum við að gera þetta. Allir verða að gera sér grein fyrir því að á Íslandi vita menn að lambakjöt er gæðavara. Verðið og neytandinn hefur ekki það afl sem bítur. Hins vegar vitum við að erlendis, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum, hefur á undanförnum árum verið vaxandi eftirspurn eftir vistvænni eða lífrænt ræktaðri vöru, ,,organic``. Við vitum að þessir markaðir eru til og að ákveðinn hluti af íslensku landbúnaðarframleiðslunni, þ.e. íslensku sauðfjárræktinni, getur fallið undir þetta, kannski 10%, kannski 15%. Það er gríðarlega þýðingarmikið að geta hjálpað til við þetta, stýrt þessari framleiðslu til útflutnings þar sem hærra verð fæst. Þetta erum við að reyna að gera, reyna að leiða framleiðsluna á þær brautir sem menn trúa að geti orðið til farsældar. Sú er ætlunin og hún er gerð af góðum hug. Bændur gera sér fullkomlega grein fyrir því að þeir eiga mikið og kannski allt sitt undir því, búgreinin í heild, að hún fái í framtíðinni slíka vottun. Ég held að bændur viti það almennt, þekki það og muni leggja sig fram við það. Þess vegna er ég bjartsýnn á að við munum ná árangri með þessum samningi.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að það hafi aldrei verið farið út á svona braut áður. Hvað með lán til hlöðubygginga? Það var líka nýtt, að fara út í að byggja hlöður. Hvað með lánin fyrir traktorunum? Það var líka nýtt að lána mönnum fyrir þeim.

Þetta er útúrsnúningur.

Nei, ég er bara að segja að menn hafa alltaf reynt eitthvað nýtt og nýtt ofan frá. Það hefur verið lánað til refaræktar, lánað til laxeldis og silungseldis og allt var þetta nýtt á sínum tíma. Nú á að stýra mönnum ofan frá og nú er það aftur nýtt. Ef svo er, sem ég hef trú á, að það sé vaxandi eftirspurn um allan heim og hér á landi líka eftir lífrænt ræktuðum landbúnaðarafurðum þá eiga bændur sjálfir að skynja það með hækkandi verði. Markaðurinn á að stýra því en ekki bændaforustan eins og núna sem skynjar það en bændur ekki sjálfir. Þetta er akkúrat meinið, þessi forsjárhyggja. Öll völd eru tekin af bændum, allt vit tekið frá þeim og þeim ekki treyst fyrir neinu.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum hér er um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Í daglegu tali manna milli heitir þetta sauðfjársamningurinn. Bændur hafa að meginstofni kosið um það sem ræðum hér um. Sá sem hér stendur hefur verið áheyrnarfulltrúi í landbn. frá sl. hausti. Ég get sagt það alveg eins og það er að ég styð þennan samning að langmestu leyti. Einu atriði í honum er ég hins vegar algjörlega andvígur. Það er hið svokallaða frjálsa framsal. Ég hef lagt fram brtt. um að hið frjálsa framsal verði fellt verði úr 6. gr. Ég lít svo á að á gildistími samningsins sé í reynd sjö ára aðlögunartími fyrir bændur til að mæta að honum loknum mjög harðri samkeppni á matvörumarkaði. Svo virðist sem helsta von sauðfjárbænda sé sú að fá hærra verð fyrir lífrænt ræktaðar og vottaðar framleiðsluvörur dilkakjöts í næstu framtíð. Hvetja þyrfti bændur, styðja þá og styrkja til að þróa búskap sinn að lífrænni ræktun sauðfjár. Gæðastýrð sauðfjárframleiðsla með skilgreindan framleiðsluferil sem tekur mið af umhverfisvernd og beitarþoli landsvæða ætti að auðvelda bændum aðlögun að lífrænum búskaparháttum á næstu árum. Þess vegna legg ég til að frjálsa framsalið verði ekki innleitt í sauðfjárbúskapinn og í raun verði látið á það reyna hvort hægt sé að ná þeim markmiðum með lífrænni ræktun sem nauðsynleg er ef bændur eiga að fá viðunandi verð fyrir dilkakjöt í framtíðinni. Með því að innleiða frjálst framsal greiðslumarks er í raun verið að fara sömu leið og raskað hefur byggð með kvótabraski í sjávarútvegi, valdið þar miklum deilum og eignaupptöku á eigum fólks. Með því fyrirkomulagi teljum við að vegið sé að byggðum þessa lands. Frjálslyndi flokkurinn hafnar slíku fyrirkomulagi sem stuðla mun að enn meira strjálbýli í sveitum landsins og hraða flutningi fólks af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Afar vanhugsað er að efna til frjáls framsals án þess að gefa sauðfjárbændum kost á að nýta sér það aðlögunarferli sem samningur til sjö ára gefur þeim kost á. Lágmarkskrafa væri að meta áhrif samningsins að 4--5 árum liðnum áður en slík aðferð sem frjáls sala greiðslumarksins er verður sett af stað sem við teljum að muni geta valdið byggðaröskun í sveitum landsins frekar en orðið er. Þessu atriði í frv. er ég algerlega andvígur og þess vegna hef ég lagt fram þessa brtt. Ég vil að frjálsa framsalið verði tekið út úr 6. gr. og svo verði lagt mat á það að fjórum, fimm árum liðnum hvort við séum að nálgast þau markmið í þessum sauðfjársamningi sem ég tel að flestu öðru leyti góðan og bjóði bændum upp á aðlögunartíma sem þeim er afar nauðsynlegur. Þeir munu hins vegar alveg örugglega standa frammi fyrir harðari samkeppni í matvöruframleiðslu á næstu árum. Að þessum samningi loknum býst ég ekki við því að bændur geti treyst á að fá jafnríkan stuðning og þeim er veittur núna með þessum samningi. Ég lít svo á að rétt væri að láta þá kosti sem í samningnum felast koma í ljós á næstu fjórum, fimm árum án þess að hleypa frjálsa framsalinu af stað. Menn gætu svo metið það að því loknu hvort það væri nauðsynlegur þáttur við áframhaldandi þróun í landbúnaði. Þess vegna hef ég lagt þessa brtt. fram og vonast til að menn líti til hennar með jákvæðu hugarfari.

Forseti. Nú er svo komið að ég er kominn með fráhvarfseinkenni af því að hafa ekki komist hér í þennan stól um nokkurt skeið þannig að ég ætla nú að máta mig aðeins í honum. Ég vil segja hér nokkur orð af þessu tilefni. Hér er til afgreiðslu frv. til laga um breytingu á lögum um búvöruframleiðslu sem er í raun staðfestingarfrv. með nýgerðum búvörusamningi. Þessi samningur er að mörgu leyti eins og við mátti búast í ljósi núgildandi samnings og þess í hvaða farveg málefni hinnar samningsbundnu búvöruframleiðslu hafa fallið undanfarnin ár. Því miður hafa erfiðleikar landbúnaðarins og þá ekki síst sauðfjárræktarinnar á margan hátt orðið meiri og langvinnari en menn bjuggust við. Ég held það verði að segjast eins og er að markmið búvörusamninga sem gerðir hafa verið allt frá 1985 hafa ekki gengið eftir eins og björtustu vonir manna stóðu til. Það gildir um þá alla og á því er enginn vafi. Þar af leiðandi er óskaplega auðvelt að koma í ræðustól og leika þann leik sem næstsíðasti hv. ræðumaður gerði hér áðan, að setja út á það, gagnrýna, vera vitur eftir á og allt þar fram eftir götunum. En þá er horft fram hjá mörgu, m.a. því að vandamál íslensks landbúnaðar eru í sjálfu sér ekkert mjög frábrugðin því sem gildir víða í kringum okkur. Þá er líka horft fram hjá því að erfiðleikar landbúnaðarins eru ekki einangrað fyrirbæri heldur hluti af víðtækari þjóðfélagsbreytingum þar sem sveitirnar allar og strjálbýlið hefur átt undir högg að sækja af fleiri ástæðum en málefnum búvöruframleiðslunnar. Það sem hefur að mínu mati, herra forseti, gert þessar breytingar og þessa aðlögun búvöruframleiðslunnar og landbúnaðarins að breyttum aðstæðum sérstaklega erfiða og erfiðari en menn gátu búist við 1985, 1991 og þess vegna aftur 1995, er að ýmsar ytri aðstæður hafa jafnt og þétt haldið áfram að vera landbúnaðinum og sveitunum mótdrægar. Í fyrsta lagi, og það á sérstaklega við um sauðfjárræktina, hefur sala afurðanna á innanlandsmarkaði, sem er auðvitað sá markaður sem hefur haldið atvinnugreininni uppi, haldið áfram að minnka og jafnvel hraðar og meir en menn höfðu búist við. Verð hefur lækkað, útflutningsmöguleikar hafa ekki skilað því sem menn bundu vonir við og þrátt fyrir að rofað hafi til á köflum og menn hafi verið farnir að gera sér vonir um að jafnvel mætti, ef vel gengi áfram, fara að stefna á framleiðslu til útflutnings sem sæmilega viðbót við þá hefðbundnu framleiðslu á innanlandmarkaði sem menn hefðu með höndum og með lágum jaðarkostnaði slíkrar viðbótarframleiðslu, gæti hún farið að skila bændum tekjum. Þær vonir hafa því miður einnig brugðist að mestu. Síðan verður að horfa til þess að það hefur reynst ákaflega erfitt og lítið miðað í því að byggja upp aðra atvinnustarfsemi eða auka tekjumöguleika bænda meðfram hinum hefðbundna búskap þannig að það gæti styrkt stöðuna og bætt afkomu heimilanna í sveitum, annars vegar í gegnum þá viðbótartekjuöflun sem menn hefðu samhliða búskapnum, eða gegnum það að aukin verkaskipting gæti komið til þannig að sumir sneru sér að öðru en svigrúm hinna sem eftir yrðu í búvöruframleiðslunni rýmkaðist að sama skapi. Þetta, herra forseti, hefur því miður ekki gengið eftir nema að mjög litlu leyti. Vissulega hafa ákveðnir jákvæðir hlutir verið í þróun og mætti þar nefna hluti eins og aukna ferðaþjónustu í sveitum o.fl., en það hefur bæði skilað minna og gengið hægar en vonir stóðu til, a.m.k. þess sem hér talar. Ég kemst ekki hjá því, herra forseti, að nefna að ég held að við gerð núverandi búvörusamnings hafi menn verið að glíma við a.m.k. eitt atriði sem ég var afar uggandi yfir þegar samningur var gerður 1995. Ég óttaðist þá og taldi mjög tvíbent að fara út í að rjúfa það samhengi stuðningsins, framleiðslunnar og innanlandsmarkaðar sem hafði verið komið á með tveimur undangengnum búvörusamningum og fært til þess miklar fórnir. Ég sé ekki annað, því miður, þó ég hafi enga sérstaka ánægju af því að segja hér eftir ,,já, sagði ég ekki``, en að það hafi gengið eftir og menn séu í og með að glíma við þann vanda sem þetta hefur síðan skapað vegna þess að þetta hefur ekki leyst að mínu mati nokkurn skapaðan hlut en skapað erfiðleika sem eru þeim mun meiri sem salan á innanlandsmarkaði hefur dregist meira saman. Þess vegna viðurkenni ég að samningamönnum voru að mörgu leyti skapaðar mjög erfiðar aðstæður því þennan afleik, sem mér er næst skapi að kalla svo, er ekki auðvelt að taka upp þegar þetta samhengi hefur einu sinni verið rofið. Nú, ekki meira um það, herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að segja og tek þar undir það sem fram kemur í nál. 2. minni hluta landbn., sem hv. þm. Þuríður Backman gerði áðan prýðilega grein fyrir, að ég óttast það að meira þurfi til. Ég hefði viljað sjá annað tveggja, hreinlega meiri stuðningi varið til aðlögunar að breyttum aðstæðum og til að stefna markvisst að því að bæta kjör bænda innan þessa samnings eða með markvissum hliðarráðstöfunum sem honum tengdust. Ég óttast mjög að þetta dugi ekki til að snúa þannig við þróun mála í sveitum og í hinu eiginlega strjálbýli að við getum horft þar til eitthvað betri tíðar og almennt batnandi afkomu. Þá hlýtur okkur, herra forseti, öllum að vera ljóst að það getur ekki endað nema á einn veg, sveitirnar hljóta að halda áfram að tæmast og ekki síst þær sem eru háðastar sauðfjárræktinni og liggja þannig að þar er minnst um aðra atvinnumöguleika. Sauðfjárræktinni er í dag að langmestu leyti haldið uppi, herra forseti, þar sem afkoma manna er þannig að það sé í raun og veru hægt að ræða um hana á annað borð með hliðartekjuöflun. Það er jafnvel svo að á sumum af stærstu búum landsins stunda menn vinnu samhliða búskapnum ekkert síður en annars staðar. Því miður eru þau fá, búin, ef þau finnast þá yfir höfuð í sauðfjárrækt, þar sem fjölskylda hefur sómasamlegar tekjur af búskapnum einum saman. Ég hlýt líka að nefna, herra forseti, að erfiðleikarnir af þessum toga eru þeim mun sársaukafyllri og koma verr við sem minna hefur í raun og veru markvisst verið gert til þess að bæta aðstæður manna sem svona eru settir að öðru leyti. Það er því miður þannig að það er ekki bara að menn verða að horfast í augu við erfiðleika hinnar hefðbundnu búvöruframleiðslu og sauðfjárræktarinnar sem hér er sérstaklega til umræðu, heldur verða menn að horfast í augu við að það hefur gengið sorglega hægt að taka á þeim vandamálum sem standa mönnum hvað mest fyrir þrifum og ég nefni þar tvennt. Ég nefni t.d. ófremdarástand í sambandi við dreifingu raforku, sem stendur allri annarri atvinnusköpun í velflestum sveitum landsins fyrir þrifum af því það er ósköp einfaldlega svo dýrt og illa samkeppnisfært að byggja upp einhverja aðra starfsemi, iðnaðarstarfsemi eða ferðaþjónustuna eða annað slíkt sem notar orku ef menn þurfa að kaupa hana á mun hærra verði í gegnum einfasa rafmagn. Og ég nefni samgöngumál. Það er ekki nokkur spurning að bágborið ástand vega, safnvega og tengivega, sem sveitabýlin búa almennt við af meginþjóðvegakerfinu, er mönnum gríðarlegur þröskuldur yfir að stíga gagnvart allri annarri mögulegri atvinnusköpun og sókn til þjónustu og annarra slíkra hluta. Ég held því, herra forseti, að við komumst ekki langt ef við ræðum þetta ekki í því samhengi sem er óhjákvæmilegt að gera. Það eru til viðbótar vandamálum sem búvöruframleiðslunni sjálfri tengjast beint og afkomunni sem af henni leiðir sem slíkri aðrar almennar aðstæður sem mönnum eru búnar og þar hallar líka mikið á. Nú er það, herra forseti, í raun og veru svo að að mínu mati er það að verða hlutfallslega miðað við þjóðarframleiðslu á Íslandi ekki það stórt mál að gera þarna svolítið betur að það er eiginlega dapurlegt að ekki skuli hafa náðst að skapast um það víðtækari samstaða. Þá vísa ég aftur til þess sem ég sagði, hvort heldur litið er til kjaranna sem slíkra beint, skilyrða búrvöruframleiðslunnar og þeirra tekna sem af henni er hægt að hafa eða annarra þátta sem hafa þarna áhrif á aðstæður manna og afkomu. Málið snýst að lokum um það, herra forseti, hvort menn vilja í grófum dráttum verja það búsetumunstur og þá samfélagsgerð sem landbúnaðurinn og hinn hefðbundni búskapur er auðvitað hluti af. Þá verða menn að kosta þar nokkru til, það er alveg augljóst mál, og við getum ekki vænst þess hér á Íslandi frekar en yfirleitt annars staðar þar sem búskapurinn er nánast án undantekninga um heim meira og minna styrktur. Ég þekki sjálfur aðeins eitt land þar sem segja má að hann sé að mestu leyti látinn bera sig sjálfur, þ.e. höfuðgreinar hans, og það er Nýja-Sjáland, enda einstaklega vel fallið til landbúnaðar. Sennilega finnst nú ekki annað eins, önnur hliðstæða á jarðríki, og þar var sú grein lengi í sambærilegri stöðu í efnahagslífi landsins eins og íslenskur sjávarútvegur hefur verið. Þá snýst dæmið við, enda við nánast einir þjóða um það að láta þá grein spjara sig algerlega eða nokkurn veginn án stuðnings. Við höfum að sama skapi til þess einhverjar bestu aðstæður sem fyrir finnast á hnettinum að láta sjávarútveg ganga vel af því við eigum mjög auðug fiskimið og erum vel sett til þess að sækja á þau. Svona er nú þetta, herra forseti. Ég leyfi mér, þó hér sé nokkuð knappt um tíma og mikið annríki, að hafa um þetta þessi fáeinu orð. Það er svo, herra forseti, að lokum, að ég ítreka það sem fram kemur og tek undir það sem fram kemur í nál. 2. minni hluta. Í raun er það þannig að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum nálægt því að geta stutt þennan samning. Við hefðum þó viljað hafa hann öðruvísi og hafa þarna ákveðna hluti með öðrum hætti, bæði hvað varðar framkvæmdina og þá sérstaklega það mikla álitamál hvenær og hvernig menn opna á nýjan leik fyrir viðskipti með framleiðsluréttinn, m.a. vegna þess að þau viðskipti eru að mínu mati í allt öðru og miklu síðra samhengi vegna breytinganna sem gerðar voru í búvörusamningnum 1995. Væri enn til staðar það beina og órofna samband milli stuðningsins, framleiðslunnar og innanlandsmarkaðar, sem komið var á með ærnum sársauka, eins og ég hef áður sagt með fyrri samningum, væri tilfærsla þess réttar, þ.e. ávísunar á þann stuðning hins opinbera sem fólginn er í beingreiðslunum, auðvitað í öðru samhengi en nú er orðið þar sem í reynd er um að ræða fyrst og fremst viðskipti með réttinn til að þiggja stuðning frá ríkinu án sömu tengsla við aðstæðurnar í greininni og á innlendum markaði sem voru áður fyrir hendi. Það er veikleiki að mínu mati. Hitt atriðið er svo það sem einnig er flutt brtt. um af okkar hálfu að það verði tryggt að atvinnugreinin haldi fullu raungildi þess fjárstuðnings sem fólgið er í núverandi framleiðslurétti eða beingreiðslurétti innan greinarinnar og ríkið afsali sér þar af leiðandi í reynd ábata af því að kaupa upp og út úr dæminu framleiðslurétt. Ef ég hef tekið rétt eftir var að vísu boðað í formi yfirlýsingar sem gefin var í andsvari að um 7.000 eða 7.500 ærgildum af þeim, ef ég hef skilið rétt, sem til stóð að yrðu upp keypt og hyrfu út úr myndinni yrði skilað aftur með tilteknum hætti til stuðnings sauðfjárrækt og/eða byggð á einhverjum tilteknum svæðum. Því fagna ég að sjálfsögðu, en þá standa eftir, ef rétt er reiknað hér, mögulega 13.000 ærgildi sem fara þá út eða ígildi þeirra í fjárstuðningi sem ríkið væri að spara sér. Það er orðinn bitamunur en ekki fjár, en gæti þó munað ef því væri vel og skemmtilega varið innan greinarinnar og það er tillaga okkar að verði gert. Með slíkum viðbótum hefðum við getað hugsað okkur að styðja meginefni frv., en náist ekki fram lagfæringar á þessu atriði munum við að öðru leyti sitja hjá við afgreiðslu málsins. Enda má það kallast eðlilegt í sjálfu sér, herra forseti, að stjórnarandstöðuflokkur sem var ekki kallaður til verkanna sérstaklega eða hafður með í ráðum, sé í sjálfu sér ekki að bera pólitíska ábyrgð á gjörð af þessu tagi sem til er stofnað af hálfu ríkisstjórnar, í umboði meiri hluta hennar, og síðan framkvæmdur væntanlega í framhaldinu af þeim hinum sömu aðilum. Umgjörð málsins er kannski í raun og veru ekki sú að það sé við öðru að búast en að þeir sem fara með framkvæmdarvaldið og bera ábyrgð á því, axli ábyrgð á málinu. Enda er það ein af lögbundnum skyldum landbrh. eins og kunnugt að leita eftir slíkum samningum og flokkast undir embættisskyldur. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Það er kannski erfitt að hrekja hv. þm. í andsvar. Í sjálfu sér ætla ég ekki að veita honum neitt andsvar. Ég vil taka undir margt sem fram kom í málefnalegri ræðu hans, hann kom inn á mörg atriði, og ég held að mönnum sé hollt að ræða málin eins og hann gerði í umræðunni, fara yfir stöðuna. Það er rétt sem hv. þm. sagði, hún var ekkert létt. Mikill vandi blasir við mörgu fólki sem stundar þessa búgrein. Hátt í 2.600 bændur eru með sauðfé og sjá náttúrlega allir að miðað við framleiðsluna eru of margir að framleiða of lítið og vandinn er stór. En við trúum því að sá samningur sem hér er muni skapa nýjar aðstæður. Ég vil taka undir með hv. þm. að þó að ég álíti þennan langtímasamning mjög mikilvægan fyrir greinina þurfa menn auðvitað að fylgjast með stöðu samningsins og jafnvel grípa inn í þróunina ef hann virkar ekki sem skyldi. Það rakti hv. þm. vel í máli sínu um fyrri samninga. En ég vil leggja áherslu á við íslenska bændur að það sem skiptir höfuðmáli er innanlandsmarkaðurinn eins og hv. þm. minntist á, þ.e. hvernig menn standa að sölu afurðanna. Þar skiptir máli hvernig staðið verður að verki af hálfu bænda og afurðastöðva þeirra. Það gleðilega við samninginn 1995 var fyrst og fremst það að innanlandsneysla hefur haldist í mjög svipuðu fari sl. fjögur til fimm ár. Ég vona að menn átti sig á því að þeir þurfa að standa nærri markaðnum, þeir þurfa að bera vöru sína fram í samkeppni við margar aðrar góðar matvörur. Þetta er því spurning um samkeppni og baráttu. Ég vona að samningurinn skili því að bændurnir og afurðastöðvarnar standi vel að því atriði.

Herra forseti. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að hæstv. landbrh. skuli boða okkur trú á sinn eigin gerning, þ.e. þennan samning sem hann ber að sínu leyti ábyrgð á og hefur gert við Bændasamtökin. Auðvitað vona ég að hæstv. ráðherra verði að trú sinni og að þessi samningur reynist vel, en ég hef mínar áhyggjur og efasemdir því miður. En ég hefði glaðst yfir því ef þarna hefði verið tekið myndarlegar á ákveðnum hlutum. Varðandi mikilvægi innanlandsmarkaðarins hefur það náttúrlega lengi blasað við að í rauninni væri það hið eina sem innlend framleiðsla af þessu tagi hefði til þess að treysta á þangað til að þau gleðitíðindi yrðu að mönnum opnuðust einhverjir markaðir sem gæfu verð og stöðugleika til framleiðslu þannig að á því væri eitthvað byggjandi en það hefur ekki verið. Lengst af hefur það verið þegar til kastanna kemur Færeyjamarkaðurinn sem hefur reynst okkur best. Ég hef hins vegar, herra forseti, miklar áhyggjur af því sem hæstv. ráðherra nefndi og það er staða framleiðslu- og afurðastöðva á markaði innan lands. Ég held að þar hafi líka gerst hlutir sem við verðum að horfast í augu við að geta verið og eru að mörgu leyti slíkri framleiðslu mjög erfiðir. Það er sú fákeppnisstaða sem er uppi í mikilvægustu matvælaverslun í landinu, t.d. á markaðnum á höfuðborgarsvæðinu þar sem yfirgnæfandi hluti landsmanna býr. Enginn minnsti vafi er á því að þar eru minni afurðasölufyrirtæki og aðilar sem eru birgjar stórra fákeppnisverslunarkeðja settir í afar erfiðar aðstæður og píndir þannig að hlutur þeirra og einnig þeirra sem í gegnum þá framleiða er ekki sérstaklega glæsilegur. Ég held því að hæstv. landbrh. ætti að eiga fundi með félaga sínum viðskrh. oft og lengi um þau mál og vita hvort þar er ekki líka ákveðinn vanda að finna.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að auðvitað hefur landbrh. trú á þessum gerningi, en mér heyrist nú að sáralitlu munaði að hv. þm. gæti einnig stutt þennan samning. Einhver smáatriði, kannski spurning um meiri peninga eða önnur fáein atriði sem koma fram í þskj. hv. þm. Þuríðar Backman gera það að verkum að leiðir skilja að því leyti og trúi ég því að vinstri grænir muni sitja þá hjá við afgreiðslu málsins. En ég er vissulega þakklátur fyrir hvað litlu munaði um stuðninginn. Ég get tekið undir það með hv. þm. að fákeppnisstaða er áhyggjuefni í huga þess sem hér stendur, fákeppnisstaða sem er að þróast í búgreinum og ekki síður sú fákeppnisstaða sem hv. þm. minntist á í verslun. Það er stórmál sem varðar fleiri en þann sem hér stendur og hæstv. viðskrh., það varðar kannski löggjöfina og Alþingi Íslendinga meira en nokkurn annan. Ég held að það sé atvinnugreinunum og ekki síst neytendum mikilvægt að þar sé örugg staða í landinu. Ég vil að lokum segja um sauðfjárræktina að rétt er hjá hv. þm. að hún hefur þróast á ákveðinn hátt sem aukabúgrein, sem búgrein með atvinnu, búgrein sem er góð með mjólkurframleiðslu og ýmsu öðru. Því miður hefur þeim sem hafa þessa búgrein sem aðalatvinnu fækkað á síðustu árum og staða þeirra margra er erfið. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessu. Það er mjög mikilvægt að horfa til annars atvinnulífs og hv. þm. minntist á raforku og þriggja fasa rafmagn til að byggja upp annað atvinnulíf. Vil ég taka undir þau orð öll um leið og ég þakka honum fyrir málefnalega og ágæta ræðu.

Herra forseti. Ég þakka einnig fyrir ágæta ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Það er ánægjulegt að hann er farinn að koma hér í stólinn aftur. Ég vil þó benda hv. þm. á að vera ekki of lengi í stólnum í einu svona til að byrja með en það er gott að hann er farinn að stíga í fæturna en er þó ekki farinn að sleppa sér. Hann ræddi það að ekki hefði munað miklu að hann og þingflokkur hans gætu stutt þetta frv. til laga. Af hálfu þingflokks hans var ágæt vinna lögð fram í landbn. og ég er þakklátur fyrir það. En mér þykir það dálítið harðræði þeirra við sjálf sig í þeim þingflokki að ætla sér ekki að styðja frv. með okkur því það munar svo litlu. Ef ætti að auka stuðninginn má geta þess að á því tímabili sem er að líða, frá 1995--2000, þá er stuðningurinn u.þ.b. helmingurinn af framleiðslukostnaðinum. En á komandi tímabili er útlit fyrir að stuðningurinn verði 57% miðað við innanlandsneysluna. Stuðningurinn er því vissulega aukinn. Síðan er þess einnig að geta að byggðir eru styrktar á fleiri vegu en gegnum sauðfjárræktina. Hliðarráðstafanir eru gerðar sem tengjast samningnum og komið hefur fram við umræðuna að 7.500 ærgildi greiðslumarks verða sett út til þeirra sauðfjársvæða sem hvað erfiðast eiga eða fólk sem þar býr færi að afla tekna af annarri atvinnu. Að gera svolítið betur, sagði hv. þm. Ég hygg að gengið sé eins langt og kostur er til þess að almenn sátt sé um málið og ég er dálítið ánægður með að það skuli þó nást sátt um þetta.

Herra forseti. Það má til sanns vegar færa hjá hv. þm. að sá sem hér talar sé að byrja að læra að ganga í annað sinn, það þykir nú ekki mikið í minni ætt, þar hafa menn iðulega lent í því að læra að ganga upp í þrisvar og fjórum sinnum á ævinni. En varðandi stuðning við frv. þá vil ég segja að auðvitað er engum betur ljóst en hv. þm. og formanni landbn. að við greiðum ekki atkvæði í sjálfu sér efnislega um samninginn sjálfan, heldur er hann fskj. með frv. Fyrir utan að taka efni til hans að sjálfsögðu sem þess gernings sem kallar á lagasetninguna, þá tökum við afstöðu til lagaumhverfisins eða rammans og þess sem gæti bæst við í formi einhliða ákvarðana ríkisvaldsins. Að sjálfsögðu höfum við í hendi okkar hér á Alþingi Íslendinga ef okkur sýnist svo að gera betur og vera þarna með ívilnandi viðbætur við samninginn og það er það sem við m.a. erum að lýsa eftir og hefði haft áhrif á afstöðu okkar. Í reynd boðum við það að ef brtt. okkar næðu fram að ganga og viðbótarfjárstuðningur yrði tryggður og þessi tilhögun á framkvæmd samningsins, þá gætum við stutt meginatriði hans. Ég held að ég þurfi ekkert að bæta neinu við það, það skýrir sig að öðru leyti sjálft og birtist mönnum þá eftir atvikum í atkvæðagreiðslum þegar þær verða.

Herra forseti. Komið hefur fram að stuðningurinn hækkar miðað við innanlandsneysluna úr u.þ.b. 50% í 57%. Þar að auki eru þau 7.500 ærgildi umfram það sem er í samningnum þar sem verið er að spila út til viðbótar til að auðvelda hinum dreifðustu byggðum þar sem sauðfjárræktin er hvað mikilvægust fyrir byggðina. Þessu er veitt þangað aukreitis fyrir utan samninginn. Ég bendi bara á að verið er að gera betur þrátt fyrir allt en var í samningi ríkis og bænda.

Herra forseti. Það er góðra gjalda vert og við höfum bent á það hér og hv. þm. Þuríður Backman tók það strax fram í framsöguræðu sinni fyrir nál. að við fögnuðum að sjálfsögðu þeirri breytingu. Við eigum að vísu alveg eftir að sjá útfærslu þeirra ákvæða og þeirrar framkvæmdar, en sú ákvörðun er í sjálfu sér undirstrikun þess að að sjálfsögðu getur Alþingi gert þarna einhliða ívilnandi breytingar, því við gerum ekki ráð fyrir því að Bændasamtökin eða forusta bænda sem fyrir hönd þeirra semur færi að setja sig upp á móti því að um ívilnandi lagfæringar á gerningnum eða viðbætur með honum yrði að ræða. Herra forseti. Þegar menn ræða um prósentur og hlutfall af stuðningi eins og hér var gert skulum við líka minnast þess að við vitum að ástandið sem verið er að reyna að breyta, vonandi þá eitthvað lítillega til bóta, er eins og það er. Síðustu ár hafa gert íslenska bændur að líklega fátækustu stétt landsins og meðaltekjur eru svo lágar að maður ber sér það varla í munn sem talið er samkvæmt bestu gögnum sem við höfum um þá hluti. Við skulum því ganga ákaflega hægt um þær gleðinnar dyr að hér sé lítillega verið að gera betur en áður var, það er fagnaðarefni svo langt sem það nær en það er líka frá sorglega litlu.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir þingi eftir umfjöllun hv. umhvn. fjallar um samning og framkvæmd hans. Þar er fjallað um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu. Samning þennan hefur Ísland undirgengist með þeim skilyrðum að hann skuli koma hér til umfjöllunar og samþykktar. Eitt meginefni frv. felst í að umhvrh. og sjútvrh. setji reglugerð um margvísleg þau atriði er varða inntak frv., þ.e. um það hvernig fara skuli með alþjóðaverslun á tegundum villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu og gerð er grein fyrir því í frv. hver helstu atriði þessarar væntanlegu reglugerðar eru. En reglugerðin tekur til innflutnings, útflutnings og leyfisveitinga, enn fremur til undanþágna frá almennum reglum um verslun með dýr og hlutverk leyfisveitenda og skilgreiningu réttbærra opinberra aðila í málinu. Við í hv. umhvn. teljum að hér sé um svo veigamikið atriði að ræða í frv. þegar horft er til reglugerðarinnar að nauðsynlegt sé að setja reglugerðina hið bráðasta. Þess vegna hefur nefndin lagt til að reglugerðin verði sett eigi síðar en sex mánuðum frá gildistöku laganna. Það eru meginbreytingarnar sem nefndin gerir og mælir með samþykkt þess með þeim breytingum sem hv. umhvn. hefur lagt til og kemur fram í þingskjölum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta umhvn. um frv. til laga um framkvæmd samnings um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu. Frv. það sem hér um ræðir fjallar um mjög merkan samning, CITES-samninginn sem Alþingi hefur í raun staðfest og hér er til umfjöllunar frv. til laga um framkvæmd hans. Frumvarpið gerir ráð fyrir að yfirstjórn mála samkvæmt lögunum sé í höndum tveggja ráðherra, þ.e. umhvrh. og sjútvrh. og er það rökstutt í greinargerð með tilvísun í reglugerð um Stjórnarráð Íslands. Minni hluti umhvn. telur að hér sé gengið fulllangt í skilgreiningu á verksviði ráðuneyta, en 2. töluliður 12. gr. nefndrar reglugerðar segir að sjávarútvegsráðuneyti fari með mál er varða, með leyfi forseta: ,,Friðun og nýtingu fiskimiða.`` Minni hlutinn telur reglugerð þessa ekki krefjast þess að framkvæmd samningsins verði að hluta á hendi sjávarútvegsráðherra. Samkvæmt henni fer hann einungis með friðun og nýtingu fiskimiða. Hins vegar er í 13. gr. sömu reglugerðar fjallað um verksvið umhverfisráðuneytis og þar kemur fram að aðgerðir til að stjórna stofnstærð villtra dýra og dýravernd heyra undir verksvið þess ráðuneytis. Í þessu sambandi telur minni hlutinn rétt að huga að því að þótt CITES-samningurinn sé í eðli sínu viðskiptasamningur er honum ætlað að stuðla að verndun dýra eða því að verndarákvæðum sé framfylgt. Það að banna verslun með dýr í útrýmingarhættu hefur reynst vel í báráttunni gegn veiðum á þeim og í sumum tilfellum betur en friðunarráðstafanir. Í skilningi reglugerðarákvæðanna sem að framan voru nefnd heyra málefni og markmið samningsins mun fremur undir umhverfisráðherra en sjávarútvegsráðherra. Minni hlutinn leggur það því til í sérstöku þingskjali. Er það í samræmi við umsagnir Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruverndar ríkisins sem nefndinni bárust. Mun það einnig vera í samræmi við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum og víðast í Evrópu. Minni hlutinn telur einnig mikilvægt að einfalda og skýra framkvæmd samningsins og leggur því fram breytingartillögu, en leggur þó til að í málum sem snerta nytjastofna sjávar skuli umhverfisráðherra leita eftir samþykki sjávarútvegsráðherra áður en ákvarðanir eru teknar. Ábyrgð á framkvæmdinni verði þó aðeins á einni hendi, þ.e. umhverfisráðherra og þar með reglugerðarsmíðin öll vegna samningsins. Og um reglugerðarsmíðina skal tekið fram að minni hlutinn styður að setningu reglugerðar verði flýtt og tímatakmark sett, þ.e. innan sex mánaða frá gildistöku laga þessara.

Herra forseti. Eftir þessa þulu tek ég til máls og mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum um átaksverkefni um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða, nr. 27/l995. Hv. landbn. er einhuga í því að mæla með þessu frv. til laga, þ.e. að framlengja átaksverkefni um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða til ársins 2002. Nefndin telur mikilvægt að styrkja og styðja við framleiðslu og markaðssetningu þessara afurða og hvetur til þess að áfram verði haldið á þeirri braut, en bendir þó á að setja þurfi skýrari vinnureglur um starfsemi verkefnisins og notkun þess fjár sem það fær til umráða. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jónína Bjartmarz var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita allir aðrir hv. þingmenn landbn.

Herra forseti. Við erum að fjalla um frv. til laga um breytingu á lögum um átaksverkefni um framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Á fjárlögum þessa árs hefur Áformi -- átaksverkefni verið úthlutað 25 millj. kr. og nú er verið að framlengja verkefnið um önnur tvö ár. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara þar sem nokkur gagnrýni hefur komið fram á starfshætti Áforms -- átaksverkefnis. Mjög erfitt er að meta árangur af starfsemi verkefnisins þau fimm ár sem liðin eru síðan það hófst þar sem hlutverk átaksverkefnisins er mjög almenns eðlis og skýrar vinnureglur og markmið hafa ekki verið sett um starfsemi þess. Eins og kemur fram í nefndaráliti landbn. þarf að setja skýrar vinnureglur um starfsemi átaksverkefnisins og notkun þess fjármagns sem það fær til umráða. Þessar vinnureglur verður að setja strax svo þeir aðilar sem vinna að framleiðslu, markaðssetningu og rannsóknum vistvænna og lífrænna afurða sitji allir við sama borð og viti hvaða möguleika þeir hafa til að sækja fé og stuðning til hinna ýmsu verkefna úr sjóði verkefnisins. Ég gagnrýni einnig þær áherslur sem lagðar hafa verið á vistvæna ræktun sauðfjár í stað þess að leggja áherslu á lífræna framleiðslu. Þar sem stór hluti fjármuna átaksverkefnisins hefur farið í markaðssetningu á vistvænu dilkakjöti þá vona ég að að fenginni reynslu verði áhersla lögð á lífrænt vottaðar vörur. Þar liggur vaxtarbroddurinn og möguleikar bænda til að fá hærra verð fyrir útflutningsafurðir sínar. Ómarkviss vinna virðist einnig hafa verið í útgáfu og kynningarstarfi um vistvænar og lífrænar afurðir og gagnrýna má einnig háan rekstrarkostnað átaksverkefnisins, en hann er 36% af árlegu ráðstöfunarfé þess. Herra forseti. Spyrja má hvers vegna ég studdi frv. með fyrirvara þó. Ástæðan er sú að vilji virðist vera fyrir því að styrkja áfram framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða og þar sem þessi leið hefur verið valin, tel ég óráðlegt að leggja verkefnið niður nema fjármunum verði örugglega fyrir komið með öðrum hætti innan landbúnaðarins. Að mínu mati er átaksverkefnið sett á til nokkurra ára. Eftir það þarf að finna verkefninu farveg innan kerfisins ef menn eru sammála um ágæti þess. Þetta átaksverkefni á að vera sjálfsagður hluti af starfi Bændasamtakanna, landbrn., Búnaðarháskólans og fleiri og þar þarf að finna því farveg. Ég hvet til þess að unnið verði að því að undirbúa farveg til að koma markmiðum átaksverkefnisins í framleiðsluferli og inn í markmið Bændasamtakanna, eins og ég sagði áðan, og landbrn. og að háskólinn hafi þetta sem hluta af sínu starfi. Eins að til sé sjóður sem bændur sem eru í lífrænni ræktun eða vilja fara í rannsóknir á vistvænum og lífrænni framleiðslu hafa aðgang að. Ég fann að áhugi var á að halda þessu áfram og þar sem ég er mikill hvatamaður að öllu því sem styður lífræna og vistvæna framleiðslu, vildi ég ekki standa í vegi fyrir því að þetta verkefni yrði framlengt til 2002 en legg mikla áherslu á að þetta sem hefur verið átak og átaksverkefni verði í framtíðinni eðlilegt ferli, eðlilegur hluti af annarri starfsemi sem snýr að landbúnaðarstörfum og öllum þeim sem vilja leggja stund á rannsóknir á lífrænum vörum.

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma og segja nokkur orð þegar þetta mál er til umfjöllunar við 2. umr. svo harkalega gagnrýndi ég það við 1. umr. þess. Ég er að sönnu hjartanlega sammála því sem kom fram hjá hv. ræðumanni Þuríði Backman sem talaði á undan mér, að það er lífsnauðsyn að reglur þær sem getið er í nefndaráliti landbn. verði settar strax og þær verða að vera ítarlegar og vel ígrundaðar því þetta er verkefni sem hefur skort reglugerðarákvæði. Hér er verkefni til umfjöllunar sem hefur haft 25 millj. kr. til ráðstöfunar frá landbrn. á hverju einasta ári síðan 1995 og stjórn þessa verkefnis hefur virkað sem óháð sjóðstjórn. Það er til skammar að 37% þessara fjármuna skulu hafa farið í stjórnunarkostnað í svona litlu verkefni sem tekur í rauninni ekki meiri fjármuni en þessa til sín. Síðan við ræddum þetta mál við 1. umr. hefur verið lögð fram skýrsla, stjórnsýsluendurskoðun, frá Ríkisendurskoðun um Áform -- átaksverkefni. Það verður að koma hér fram, herra forseti, að niðurstaða ríkisendurskoðanda í þessari skýrslu er afar alvarleg og styður það sem ég hef áður sagt í þessu máli sem er að verkefni af þessu tagi sem var skilgreint eins og það var skilgreint þegar fyrir því var talað hér á sínum tíma, hefði allan tímann átt að heyra undir landbrn. og stofnanir þess en ekki undir fríhjólandi sjóðstjórn. Ég verð að láta það eftir mér, herra forseti, að lesa niðurstöðu skýrslu Ríkisendurskoðunar sem er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að náðst hefur nokkur árangur í því að koma á viðhorfsbreytingu gagnvart gæðastýringu í landbúnaði auk þess sem árangur hefur náðst á ýmsum sviðum verkefnisins.`` Herra forseti. Hér skýt ég inn frá eigin brjósti að mér finnst það nokkur hroki að stjórn átaksverkefnisins skuli þakka sér þá viðhorfsbreytingu sem hefur orðið undanfarin fimm, sex ár til lífrænna eða vistvænna landbúnaðarafurða. Ég held áfram tilvitnuninni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir það er það álit Ríkisendurskoðunar að forsvarsmenn verkefnisins hafi ekki staðið á nægilega markvissan hátt að verkefnavali. Verkefnavalið hafi spannað of vítt svið miðað við þá fjármuni sem stjórnin hafði til ráðstöfunar. Markmið og áherslur þarf að mati Ríkisendurskoðunar að móta á skýrari hátt og nauðsynlegt er að setja skriflegar verklagsreglur. Þar sem um takmarkað ráðstöfunarfé var að ræða hefði mátt ná fram meiri árangri með því að beina áherslum verkefnisins að tilteknum afmörkuðum sviðum hverju sinni í stað þess að dreifa fjármunum verkefnisins til svo margra smárra verkefna eins og gert var.`` Allt sem fram kemur í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar styður það sem ég sagði við 1. umr. málsins. Það er ámælisvert að svona verkefni skuli hafa farið af stað og að ekki hafi verið sett um það reglugerð og að ekki hafa verið haft með því meira eftirlit en raun ber vitni. Þetta er áfellisdómur yfir verkefninu í heild og, herra forseti, ég sé ekki ástæðuna sem landbn. sér með að styrkja verkefnið sem slíkt áfram. Málaflokkinn hins vegar ber að styrkja ríkulega en þá undir forræði hæstv. landbrh. og stofnana landbrn. Það hefði að mínu mati verið miklu skynsamlegri leið því að við verðum að athuga það að við erum þegar komin með 30 býli í landinu sem hafa vottun til lífrænnar framleiðslu á kartöflum, grænmeti, korni, mjólk, sauðfjárafurðum, trjáplöntum, skógarafurðum, garðblómum, ávöxtum og kryddjurtum. Við erum komin með vottað nytjaland sem nemur nú tæpum 3.400 hekturum og fer hratt vaxandi ár frá ári. Þá hafa tíu fyrirtæki vottun til móttöku og vinnslu á lífrænu hráefni. Þar af eru þrjú sláturhús, tvær mjólkurstöðvar, þörungaverksmiðja og grænmetis- og ávaxtadreifingarstöð og þá hefur stærsta dúnbýli landsins hlotið vottun til markaðssetningar á æðardúni sem vottaðri náttúruafurð. Herra forseti. Þessar staðreyndir segja okkur að vakningin er mikil og það er þörf fyrir öfluga stefnu í málefnum lífrænnar ræktunar, lífrænnar framleiðslu. Þessari stefnu auglýsi ég enn eftir og ég skora á hæstv. landrh., af því að hann situr hér og hlýðir á mál mitt, að vakna nú til vitundar um að hér þurfi að setja almenna harða stefnu um að efla lífræna ræktun í landinu og skilja vel á milli lífrænu ræktunarinnar og hinnar vistvænu.