Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að kosin verði þriggja manna nefnd til að athuga mál þetta, að þessari 1. umr. lokinni.



Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að þessu frumv. sje vísað til reikningslaganefndarinnar að þessari fyrstu umræðu lokinni.



Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að kosin verði 5 manna nefnd til að athuga mál þetta, að þessari fyrstu umræðu lokinni.

Framsm. (Guðm. Björnson) : Það eru ekki miklar breytingar, sem Nd, hefir gjört við frv. þetta, en þó getur nefndin hjer ekki fallist á þær. Annars er ekki miklu við að bæta það, sem áður hefir sagt verið, en almenningi ætti að skiljast, að það er ekki rjett, að selja af hendi einkarjettindi fyrir mjög langan tíma, og það er álitið, að hægt sje að fá mörg fjelög til þess að byggja stöðvarnar, þó einkaleyfið sje ekki nema til 15 ára. Af því reynsla er fyrir því, að sveitafjelögin kunna ekki enn eina vei að meta rjettindi sín, sem skyldi, þá: viljum við, að haldið sje fast við 15 ára ákvæðið. Þá er ákvæðið um yfirmatið. Báðum kemur saman um að yfirmatsins sje þörf, en ósamkomulagið er um það, hvernig meta skuli. Það liggur í augum uppi, að austur í fjörðum veit ekki yfirdómurinn hjer í Reykjavík hverja velja skuli, og jafnframt verður kostnaður meiri við að senda menn hjeðan til þess. Verður því að halda fast við það, að aðiljar tilnefni sinn manninn hver, og landsyfirdómur þann þriðja. Álít jeg hagsmunum sveitarfjelagsins betur borgið með þessu, og vona jeg að hv. deild samþykki þetta, og Nd. gjöri það ekki að neinu kappsmáli, svo að frv. nái fram að ganga.



Jeg tel að þetta mál sje svo þýðingarmikið, að rjett sje að skipa þriggja manna nefnd til að athuga það, að þessari umræðu lokinni, og vil jeg því leggja til að svo verði gjört.



Það má að mestu leyti sama segja um þetta frv. og það, er til umr. var næst á undan, Hafnarfj.veg. Nefndin leyfir sjer að leggja það til, að það verði samþykt óbreytt. Það, sem hjer er um að ræða, er dálítil stefnubreyting á þjóðveginum, og hefir það mál verið á dagskrá um tíma þar í sveit og ýmsum mönnum áhugamál. Viðhaldið á þessum væntanlega vegarkafla verður líklega ódýrara, því vegurinn styttist talsvert, þar sem hann á að liggja beinna en eldri vegurinn. Það mun vera víðar svo á landinu, að nauðsyn ber til að breyta stefnu veganna og gera þá beinni og ódýrari. Má þar til nefna vegi í Húnavatnssýslu milli Blönduóss og Sauðárkróks. Það hefir komið tals¬vert sterk hreyfing fyrir því í Skagafirði, að breyta veginum, sem nú liggur eftir endilöngum Langadal, og leggja hann í þess stað yfir Kolugafjall. Jeg hygg að svo muni víðar vera, að nauðsyn sje á að breyta til á líkan hátt, og álít jeg rjett vera, að þingið sýni það með atkvæða¬greiðslunni, að það líti svo á, sem sú stefna eigi við nokkur rök að styðjast. Það er ekkert vit í því, að leggja of fjár til vega, þegar stefna þeirra er mjög óhaghvæm. Þess. hefir verið farið á leit við stjórning, að mælingar yrðu gerðar á Kolugafjalli, en ekki hefir því verið sint enn. En jeg verð að endurtaka það, að brýn nauðsyn er á að þetta sje alt sem vand¬legast athugað.

Hákon Kristófersson : Það voru að eins örfá orð, sem jeg vildi sagt hafa. Samkvæmt 1. gr. á vegurinn að liggja frá vegamótum hjá Gljúfrá í Borgarfirði, um Norðurárdal, Bröttubrekku o. s. frv., en jeg vildi leiða athygli deildarmanna að því, að hugsanlegt er, að eftir frumvarpinu mætti líta svo á, að vegurinn ætti að liggja um Reykhólasveit og fyrir Reykjanes. Vildi jeg því leyfa mjer að spyrja háttv. nefnd, hvort það væri tilætlunin.  (Sig. Stefánsson: Nei, svo er ekki)  . Jæja, ef þetta getur ekki valdið misskilningi, þá er ekkert við það að athuga.

Framsögum. (Sig. Stefánsson) : Þar sem nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að ráða háttv. deild til að samþykkja frumvarpið óbreytt, þá hefi jeg ekki mikið að segja. Það voru einkum ummæli landsverkfræðingsins, sem komu nefndinni til að líta svo á, að sjálfsagt væri að samþykkja frumvarpið. Eftir gildandi lögum er Hafnarfjarðarvegurinn í tölu flutningabrauta, og er þá sýslufjelaginu skylt að halda honum við. En þetta er ranglátt gagnvart öðru sýslufjelaginu, Kjósarsýslu, sem engin not hefir af veginum. Bendir landsverkfr. á, að rjettast sje að taka veginn upp í tölu þjóðvega. Og á þá skoðun felst nefndin algjörlega. En það eru ýms atriði í brjefi landsverkfræðingsins, sem athuga,þyrfti, en sem jeg mun leiða hjá mjer að tala um, því jeg býst við, að háttv. meðnefndarmaður minn, þm. G.-K. (K. D.), muni eitthvað drepa á þau. En jeg vona að háttv. deild samþykki frumvarpið óbreytt, einkum með það fyrir augum, að ljetta þessum ranglátu kvöðum af Kjósarsýslu.



Jeg stend upp til að lýsa því yfir, að jeg get vel látið mjer lynda, ef málið fær þau úrslit, er á horfist, þó jeg sje ekki alls kostar viss um, að þetta sje að öllu leyti heppileg úrslit. Niðurstöðu sína hefir bæði nefndin og háttv. Nd. bygt á brjefi landsverkfræðingsins, sem er fylgiskj. á þgskj. 240. Niðurstaðan er sú, eins og kunnugt er, að taka Hafnarfjarðarveginn í þjóðvegatölu og landssjóður taki þar með að sjer allan kostnað af viðhaldi hans. En verkfræðingurinn tekur það fram, að ekki megi líta á þessa ráðstöfun, nema sem loforð um að halda veginuna við. Er þá samþykt þessa frumvarps að skoða sem slíkt loforð, og get jeg að vísu látið mjer þetta vel lynda frá sjónarmiði Gullbr.- og Kjósarsýslu, sem er algjörlega ofvaxið að halda við þessum vegi, en jeg er þar fyrir ekki fyllilega samdóma landsverkfræðingnum. Hann hefir ekki haft fyrir augum það, sem er aðalatriðið í þessu máli, sem sje það, að lífsnauðsyn er að halda við sjerstaklega góðum vegi milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. En þar sem landsverk. fræðingurinn segir, að ekki megi líta á þetta sem neitt loforð um nýjan veg, þá liggur við að orð hans verði skilin sem hótun um það, .að nýr vegur verði alls ekki lagður. En nú er mikil þörf á að leggja nýjan veg. Öllum er kunnugt um það, sem veginn þekkja, að ómögulegt er að fara með vagna eftir honum, hvorki vetur, vor nje haust. En jeg vildi láta það koma fram í um- ræðunum, að einmitt er óhjákvæmileg þörf á, að nýr vegur verði lagður. Mjer er ekki það eitt nóg, þótt sýslufjelag mitt losni við kostnaðinn, og álit, vegna vegarins sjálfs, og hinna ótal mörgu, sem nota hann, að málinu sje ekki ráðið vel til lykta, fyrr en nýr vegur er gjörður af bestu gjörð, sem; nú tíðkast.

Framsm. (Sig. Stefánsson) : Jeg verð að taka í sama strenginn og háttv. þm. G.-K. (K. D.), að fyrst landsverkfræðingurinn mælir með því, að landið taki veginn að sjer, þá er líka sjálfsagt, að það gangi vel frá honum. Þetta er einn aðalvegur landsins, og afar fjölfarinn, og því bráðnauðsynlegt, að hann sje vel úr garði gjörður. En nú er hann oftast ófær, ef nokkuð rignir. En þar sem verkfræðingurinn talar um að leggja ekki nýjan veg, þá verður það víst að skiljast svo, að ekki sje meiningin að breyta stefnu vegarins, en vitanlega eigi að gjöra á honum allar þær endurbætur, sem við þarf, svo að hann verði alt af vel fær, því nú er hann landinu til vansæmdar, og jeg álít það skyldu deildarinnar að taka undir það, að stjórnin megi ekki láta undir höfuð leggjast, að sjá um að sem best verði frá þessum vegarkafla gengið.



Þar sem svo hefir atvikast, að framsögumaður þessa máls, hv. 2. kgk. (Stgr.J.), er ekki viðstaddur, þá tel, eg mjer skylt að fara nokkrum vel völdum orðum um frv. í hans stað. Eins og sjá má af nefndarálitinu, leggur nefndin það til, að frumvarpið nái fram að ganga hjer í deildinni, því hún hyggur það muni vera til bóta. Hún hefir að eins komið fram með eina brtt. á þgskj. 473; þar hefir slæðst inn í ein prentvilla: 2. gr. í stað 7. gr., og bið jeg hv. deildarmenn að athuga það. Nefndin lítur svo á, að þó að allmargir telji frv. ef til vill óþarfa, þá muni það ekki verða óvinsælt, sjerstaklega þegar þess er gætt, að kaupmönnum er ekki skylt að nota hina lögskipuðu vigtarmenn frekar en þeim sýnist. Að öðru leyti þarf eg ekkert að taka fram um frumvarpið, en vona, að deildin taki því vel.



Jeg er sammála nefndinni í því, að óheppilegt er, eins og stendur í 3. gr., að þóknun skuli greidd eftir samkomulagi. Eg vil leyfa mjer að skjóta því til nefndarinnar, hvort hún geti ekki fallist á, að í stað orðanna „eftir samkomulagi“ komi: eftir ákvörðun lögreglustjóra. Jeg hygg, að það muni vera heppilegra, því oft getur staðið svo á, að 75 aura gjald sje alt of lítið. Ætti þess vegna ekki að útiloka það, að það megi vera hærra, en ef til vill væri rjettast að geta þess, að það megi ekki vera lægra en 75 aurar.



Nefndin leit svo á, sem ekkert væri sjerstaklega athugavert við þetta, annað en ákvæðið „eftir samkomulagi“, enda vildi hún nema það burtu. Orsökin var sjerstaklega sú, að hún hugði að menn gætu orðið óþarflega háðir, ef þetta ákvæði væri notað. En hvað viðvíkur því, sem hv.1. kgk. þm. (E.B.) sagði, að gjaldið væri of lágt, þá leit nefndin svo á, sem það væri fullsómasamleg borgun. Jeg skal t. d. geta þess, að sams konar ákvæði eru um fiskimatsmenn, og munu þeir oftast hafa 65 au. um tímann. Annars þakka jeg hv. 1. kgk. þm. fyrir þessa bendingu, en þar sem meðnefndar. menn mínir eru ekki viðstaddir, þá vil eg ógjarnan taka brtt. aftur, en vona að deildin samþykki frumvarpið til 3. umr.



Þar sem 6v. nefndarmaðurinn vill ekki taka brtt. aftur, þá sje jeg ekkert á móti því, að hún verði samþ.. við þessa umræðu, en svo má þá koma með nýja brtt. við 3. umr. og lagfæra. þetta þá.

Jósef Björnsson : Þetta frumvarp, sem hjer liggur fyrir, er þess eðlis, að eðlilegast er að vísa því til sjávarútvegsnefndar, og leyfi jeg mjer því að stinga upp á, að því verði vísað til þeirrar nefndar að lokinni þessari umr.



Sjávarútvegsnefndin hefir komið með breytingartillögu út af ummælum háttv. 4. kgk. þm. (B. Þ.), að á Austfjörðum gæti verið ástæða til að lögin gengi strax í gildi, miðað við það, að á Austfjörðum er síldin mest veidd í kastnætur, og þolir því lengri geymslu í salti, heldur en herpinótasíld. Vona jeg að háttv. deild samþykki þetta.



Jeg skal ekki tala lengi. Nefndarálitið - þó stutt sje - tekur fram mun þann, sem er á frumvarpinu og gildandi lögum, eða lögunum um bann gegn tilbúningi áfengra drykkja. Munurinn er þrens konar. Frv. bannar ekki að eins að brugga áfenga drykki, heldur bannar það líka að gjöra aftur drekkandi það, sem áður hefir verið gjört óhæft til neytslu. Frumvarpið hækkar að miklum mun sektirnar, og það setur fastákveðið áfengismark, sem nú vantar með öllu. Nefndin var svo heppin, að í henni varð sama sem enginn ágreiningur, og vona jeg því að frv. gangi fram. Þó gæti eg búist við að mönnum kynni að þykja sektirnar of háar, ef einhverjum yrði á, er hann t. d. er brugga vín í heimahúsum úr innlendum efnum (rabarbara o. fl.), að fara yfir áfengismarkið, en jeg hygg að ekki þurfi að óttast það, ef útlend efni. eru ekki notuð. Hjer er sá kostur, að fast ákvæði er fyrir áfengismarkinu, en það var ekki til í gömlu lögunum, svo að ef maður bruggaði vín, sem væri t. d. 7–8% að styrkleika, þá er enginu vafi á því, að sá hinn sami yrði sektaður og dæmdur eftir núgildandi lögum, þó áfengismarkið vanti í þau. Það yrði farið eftir áfengismarki í aðflutningsbannlögunum. Ekki er hjer því að ræða um neitt nýtt eða hert ákvæði. Mönnum, sem kunna að brugga vín eða öl, er því engin ný hætta búin af þessu frumvarpi, þó að lögum yrði. Hjer er að eins að ræða um hærri. sektir. Í gildandi lögum eru 10 kr. lágmarkið, en það er svo lágt, að það fælir engan. Nefndinni þótti því rjett að ákveða sektirnar sömu og við brotum á aðflutningsbannslögunum. Þá kemur að því nýja ákvæði, sem sje að gjöra aftur drekkandi vín, sem áður hafa verið gjörð óhæf til drykkjar. Ástæðan er sú, að menn hafa tekið að reyna að gjöra aftur drekkandi suðuspíritus o. fl. tegundir. Þetta álítur nefndin hegningarvert og vill leggja sektir við. það skal minnst, að sumum fanst þetta ákvæði óþarft, þar eð það heyrði undir 1. gr. (tilbúning), en nefndin leitaði álits tveggja lögfræðinga utan nefndarinnar um þetta efni, og töldu þeir, að vafasamt væri, hvort hægt væri að heimfæra það undir þá grein. Þá er sett inn ákvæði um það, að stjórnarráðið megi setja reglur um sölu áfengis, er haft er til verklegra afnota, því til tryggingar, að það verði ekki haft til þess að búa til úr því áfenga drykki eða haft til neytslu. Skal jeg þá ekki tala meir um þetta, en vík mjer að brtt. 1. brtt. á þgskj.475 ræðir um að í stað 3., 4. og 5 gr. komi ný grein, sem verður 3, gr., og sektir verði jafnháar og ákveðið er í 1. og 2. gr. 3. og 4. brtt. við 6. gr., sem verður 5. gr., eru að eins lítilvægar breytingar. Vona jeg svo, að hv. deild lofi frumvarpinu að ganga fram.



Nefndin. hefir komið fram með breytingar, sem jeg vildi fara nokkrum orðum um. Hv. þm. Barð. (H. K.) vakti efa um það, hvort 4. gr. væri nógu skýrt orðuð, að því er snertir, hvort hús annara en jarðeigenda á sömu lóð, gætu ekki haft áhrif á matið. Nefndin leggur því til að bætt verði við 4. gr.: „þótt eigi hafi verð húsa. þeirra, sem aðrir eiga en landeigandi, áhrif á matsverð jarðarinnar“. Enn fremur talaði hv. 2. þm. Skagf. (J. B.) viðvíkjandi sömu grein um það, að landamerkjabrjef væru ekki alstaðar til. Nefndin kannast við það, og til þess að fyrirbyggja misskilning leggur hún til, að í stað orðanna „jarðar . . . . . . . landamerkjabrjef“, komi : jarðar og landamerkjabrjef, er jörðinni fylgja. Hv. þm. Vestm. (K. E.) gaf tilefni til þess, að í 8. gr. í stað orðanna: „húsum . . . , ábúð á jörð“, komi : skattskyldum húsum. Hv. 2. þm. G.-K. (K. D.) benti á, að lóð undir húsi gæti verið erfðafestuland húseiganda en ekki eign. Hefir því nefndin gjört breytingu við sömu grein, að á eftir orðinu „lóðar“, bætist við: „eða lóðarrjettinda“. Það; sem sami hv. þm. sagði um. endurmat 10. hvert ár, hefir nefndin athugað nákvæmlega, en fann ekki ástæðu til að breyta því. Menn gæti að því, að fyrsta matið fer fram 1916–1918 og það næsta ekki fyr en 1930, og það eru ekki 10, heldur 12–14 ár, og má það því ekki dragast lengur. Hætt er við, þó vel sje vandað til í fyrstu, að ýmsar misfellur og ósamræmi komi fram við fyrsta matið, og því má ekki of langur tími líða til næsta mats, og því engin ástæða til að draga fyrstu endurskoðun lengur en til 1930. Þá kannast nefndin við, að þess gjörist ef til vill ekki altaf þörf 10. hvert ár, en stórkostlegar breytingar geta orðið á skömmum tíma, t. d. með vatnsveitum, meðal annars með mótordælum, sem geta haft afarmikil áhrif, sjerstaklega á engjajörðum, og það jafnvel þar, sem engum dettur í hug nú, að hægt sje að koma vatni að. Fyrir utan það, geta sláttuvjelarnar haft mikil áhrif á stöku stöðum, og nú á síðustu árum hafa vjeltækar jarðir stórkostlega hækkað í verði. Við getum þess vegna látið þetta bíða til 1940, að þingið 1939 getur þá gjört hvaða ráðstafanir í þessu máli, sem því best líkar. Okkur datt í hug, að sleppa alveg að tala nokkuð um endurmat 1930, en vildum það þó ekki. Í útlöndum sum staðar er sá siður, að breyta ekki um matsverð jarða, sem skattur hvílir á, og er það þá kostur við jörðina, að hún sje metin lægra en hún er verð, eins og það er galli, að hún et hátt metin; fyrir þetta gengur þá jörðin kaupum og sölum hærra eða lægra en annars mundi vera. En Íslendingar hafa alt af skoðað það mál öðru vísi; þeim hefir aldrei þótt rjett, að skattar á jörðum færu eigi nokkurn veginn eftir stærð þeirra og gæðum. Mat, sem fer fram 10. hvert ár, hjálpar eflaust allmikið til, að rjett hlutfall komist á milli matsverða jarðanna og um leið gjalda þeirra, sem lögð kunna að verða á fasteignir.



Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að þessu máli sje vísað til reikningslaganefndar, að þessari fyrri umr. lokinni.