Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nú eru liðnir fullir tveir mánuðir síðan ríkisstj. gerði sérstakt samkomulag við Alþýðusamband Íslands um ákveðnar ráðstafanir í atvinnumálum. Eins og kunnugt er var því heitið með þessu samkomulagi, að lagðar yrðu fram 300 millj. kr. til þess að reyna að bæta úr því erfiðleikaástandi, sem þá var upp komið víða um land í atvinnumálum, og þó að forystumönnum verkalýðssamtakanna í landinu þætti, að þessi loforð kæmu heldur seint vegna þess alvarlega ástands, sem þá var upp kornið, gerðu menn sér þó vonir um það, að þetta samkomulag gæti leitt til talsverðra umbóta í þessum efnum og það tiltölulega fljótlega. En nú eru sem sagt liðnir tveir mánuðir síðan þetta samkomulag var gert og allmargar nefndir voru settar á fót, líklega í öllum kjördæmum landsins, og allstór hópur manna kom hingað til Reykjavíkur til þess að taka þátt í undirbúningi þess, að hægt væri að hefjast handa til úrbóta í þessum efnum. Og einnig var sett á fót sérstök atvinnumálanefnd ríkisins, fjölmenn nefnd, og þar var formaður sjálfur hæstv. forsrh. Það er ekki af því að segja, það er öllum hv. alþm. kunnugt, að víða um landið hefur verið hið alvarlegasta ástand í atvinnumálum allan þennan tíma eða í allan vetur, og þó að nokkuð hafi dregið úr atvinnuleysinu þar á landinu, þar sem vetrarvertíð segir mest til sín eða á vetrarvertíðarsvæðinu, þá fer því auðvitað fjarri, að hér hafi nokkrar breytingar orðið til hins betra á þeim stöðum á landinu, þar sem vetrarvertíðin gerir lítið sem ekkert gagn. Þeir eru því orðnir æði margir, sem eru orðnir langleitir eftir því að heyra eitthvað um það, hvað sé að gerast í þessum efnum. Mér er ekki kunnugt um það, að enn þá hafi verið veitt neitt af þessu fjármagni til úrbóta í atvinnumálum, ekki a. m. k. til þeirra staða, þar sem ég þekki bezt til og þar sem þó er hið alvarlegasta ástand í þessum efnum, og mér sýnist því, að margt bendi til þess, að með þeim vinnubrögðum, sem ég hef getað fengið upplýsingar um, geti hér orðið enn mjög alvarlegur dráttur á úthlutun þessa fjármagns og á því, að þetta geti komið að gagni. Nú liggur það einnig fyrir, að atvinnumálanefndirnar í kjördæmunum hafa fyrir alllöngu síðan skilað sínu áliti á þeim umsóknum, sem þá hafa legið fyrir, en síðan þegar atvinnumálanefndirnar í kjördæmunum eru búnar að skila sínu áliti, þá er tekið upp á því að senda þessar umsóknir og umsagnir atvinnumálanefndanna úr kjördæmunum út í alls konar stofnanir hér í Reykjavík, sem enn senda þetta sín á milli. Ég tel, að hér sé alveg óeðlilegur seinagangur á og það sé ástæða til þess að fara fram á það, að afgreiðslu á þessum málum verði hraðað. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. um það, hvenær megi búast við því, að úthlutun á þessu fé geti farið fram, þannig að að einhverju ráði teljist. Hvort það megi ekki búast við því, að nú mjög fljótlega eða næstu daga verði þessu fjármagni úthlutað, a. m. k. til þeirra staða þar sem ástandið er alvarlegast í þessum efnum og þar sem alveg er augljóst, að vetrarvertíðartíminn getur ekki breytt neinu teljandi um ástandið í atvinnumálum. Ég vildi einnig spyrja hæstv. forsrh. um það, hvort það hafi ekki verið gerðar ráðstafanir til þess að afla þessa fjár, sem heitið var með þessu samkomulagi, hvort það liggi ekki alveg fyrir, að það sé búið að afla fjárins. Þá vildi ég einnig leyfa mér að spyrja hann um það, hvort það geti verið rétt, sem hér hefur flogið fyrir og er talað hér um á milli þm., að nokkur hluti þessa fjár muni ekki verða handbær á þessu yfirstandandi ári. En það væri vitanlega að draga verulega úr þeim loforðum, sem gefin voru í þessum efnum, ef svo væri. Ég hef ekki séð ástæðu til þess að leggja þessar fsp. fyrir í skriflegu formi. Þær eru þess eðlis, að þær kalla á svar fljótlega, því að það bíða hér margir eftir að fá svör varðandi þessi mál og ég efast ekkert um það, að hæstv. forsrh., sem er formaður í þeirri yfirnefnd, sem hér á hlut að máli, á gott með að svara þessu án þess að hafa mikinn viðbúnað. Það efast ég ekkert um, að hann getur. Ég vil einnig benda á í þessum efnum, að ég hef rekið mig á, að vegna þess, hvernig unnið hefur verið að þessum málum, hefur beinlínis gengið verr en áður að fá fjármagn til atvinnulegra framkvæmda eftir þeim leiðum, sem áður voru í gildi, og er því borið við, að nú sé allt í þessari allsherjar athugun. Hinn mikli lánasjóður, sem Atvinnuleysistryggingasjóðurinn er, hefur hreinlega gefið það út, að hann sé nú lokaður fyrir öllum lánbeiðnum og svari þar engum vegna þess, að þetta sé allt komið í þessa 300 millj. kr. athugun. Og svipaða sögu er að segja um Atvinnujöfnunarsjóð, en þessir sjóðir hafa báðir veitt talsvert af lánum á undanförnum árum, sem hafa getað ýtt undir atvinnulegar framkvæmdir. Ég vil vænta þess, að hæstv. forsrh. sjái sér fært að svara hér þessum fsp. mínum, alveg sérstaklega til þess að þeir fjölmörgu menn, sem búa við mesta örðugleika varðandi atvinnuleysi víðs vegar um landið nú, geti heyrt það hér í fréttum frá Alþ. og eftir frásögn hæstv. forsrh. sjálfs, við hverju þeir megi búast í þessum efnum nú einmitt á næstunni. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að verða við þessum óskum mínum.



Herra forseti. Ef hv. þm. raunverulega telur hér slíkan seinagang á ferðum eins og hann lætur nú uppi, hefði auðvitað ekkert verið hægara heldur en bera fram fyrir viku fsp., sem hægt hefði verið að svara í einstökum atriðum nú, í stað þess að koma hér á fundinn og ætlast til grg., sem ég hef ekki búið mig undir. Það er að vísu rétt, að einn hv. flokksmaður þm. gat þess í gær við mig, að hann hefði hug á að bera fram eitthvað svipaða fsp. Ég sagði honum þá, að ég mundi nú annaðhvort í þessari viku ellegar í síðasta lagi í byrjun næstu viku gefa almenna grg. um þessi mál í sambandi við framlagningu frv. til l. um starfsemi þessarar nefndar. Eins og kom hér fram á dögunum í umr., er þörf á slíkri löggjöf. Það frv. hefur nú verið samið og er til athugunar í einstökum greinum. Von mín hafði verið sú, að það væri hægt að leggja frv. fram í dag eða á morgun. Það getur skeð, að það tefjist, en það verður í síðasta lagi lagt fram á fundi á mánudaginn og þá hægt að taka það til umr. ekki síðar en á þriðjudag. Ég hafði hugsað mér að gefa þá, eins og ég segi, þingheimi heillega skýrslu um þau störf, sem fram hafa farið innan atvinnumálanefndar ríkisins og á hennar vegum, og þá er einnig hægt að hafa almennar umr. um þetta vandamál. Ég get einungis svarað því nú, að úthlutun þessa - ja, það er rétt kannske að byrja á hinu, - að ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að afla fjárins. Það má teljast öruggt, að það fáist. Það er ekki enn fengið, en eins og ég segi, þá má telja öruggt, að það fáist, og sá dráttur, sem orðið hefur, stafar ekki af fjárskorti, heldur af því, að hér er um mjög viðamikið og umfangsmikið málefni að ræða, eins og við allir vitum. En úthlutanir eru þegar hafnar, sumpart með beinum fjárgreiðslum, að því er ég hygg, eða a. m. k. með loforðum til aðila, sem þeir örugglega geta notað sér og gert ráðstafanir samkv. En þetta mun koma nánar fram í þeirri skýrslu, sem ég hef gefið. Um það, hvort öllu þessu fé verði úthlutað á þessu ári eða einhverju næsta ár, er ekki mitt að segja á þessu stigi. Um það mun n. í heild taka ákvarðanir eftir því, sem efni gefast til. Ég get sagt það eitt, að mér sýnist, að hér sé mikils fjár þörf. Víðtækar ráðstafanir þarf að gera, og þetta fé mun eyðast skjótlega, ef það á að verða að því gagni, sem hugur okkar stendur til. Hitt er annað mál, að í hinu upphaflega samkomulagi var gert ráð fyrir því, að hér yrði um tveggja ára starfsemi að ræða og fénu þá úthlutað nokkuð smám saman á því tímabili. Nú má vel vera, að atvik reynist verða þau, að hér þurfi hraðari handbrögð. Það er á valdi n. og mun verða rætt þar, þegar menn fá ljósari mynd af þeim heildarþörfum, sem fyrir eru. Það er auðvitað greinilegt, að það er þörf á mjög miklu fjármagni, en við verðum að miða okkar ráðagerðir við þann ramma eða þann stakk, sem okkur hefur verið sniðinn. Það eru ýmsar aðrar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið af ríkisnefndinni, en beinlínis varðandi sjálfa fjárúthlutunina, sem nú stendur yfir eins og ég segi. Þar á meðal fyrirgreiðsla hjá öðrum lánastofnunum, og mér kemur það algjörlega ókunnuglega fyrir sjónir t. d. að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi dregið úr sinni starfsemi vegna þessa sjóðs, mér kemur það algjörlega ókunnuglega fyrir sjónir. Menn úr stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs eru í ríkisn. og þeir hafa aldrei vikið einu orði að þessu. Hitt vitum við öll, að vegna þess atvinnuástands, sem nú er, og mikilla útgjalda Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá er þar miklu þrengra um fé heldur en verið hefur. Það er allt annað mál og má ekki blanda saman við það, sem hér hefur verið um rætt. En þess er þó að geta, að þrátt fyrir þær þrengingar, þá hefur einnig innan atvinnumálan. ríkisins því verið hreyft hvað eftir annað, hvort Atvinnuleysistryggingasjóður gæti e. t. v. hlaupið undir bagga um framkvæmdir, þar sem ljóst er, að atvinnumálan. ríkisins getur ekki lagt fram nóg fé. Eins fullyrði ég, að því fer fjarri, að Atvinnujöfnunarsjóður hafi stöðvað sína útlánastarfsemi. Það hefur þvert á móti verið gert samkomulag við þann sjóð og atvinnumálanefnd ríkisins um það, að þessir aðilar störfuðu samhliða. Atvinnujöfnunarsjóður hefur tekið að sér viss verkefni, sem stjórn hins sjóðsins hefur þá í huga varðandi sínar ákvarðanir, og eins og ég segi, þá er það algjör misskilningur, að sá sjóður hafi dregið úr starfsemi af þessum sökum. Eins er það ekkert leyndarmál, að í einstökum tilfellum þá hefur á vegum atvinnumálan. ríkisins verið leitað til annarra lánastofnana bæði Fiskveiðasjóðs og bankanna og raunar Framkvæmdasjóðs um að samræma þeirra aðgerðir, og ýtt undir lán, eftir því sem efni hafa til staðið. Þetta er rétt að komi fram nú þegar, en eins og ég segi, þá mun ég gefa um þetta heillega skýrslu einhvern allra næstu daga og þá gefst þm. færi á að ræða málið almennt og koma með sínar ábendingar, eftir því sem atvik standa til.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör, sem hann hefur hér gefið, þó að þau nái ekki ýkjalangt að mínum dómi og ég sé ósköp hræddur um það, að þeir, sem búið hafa við atvinnuleysi um margra mánaða skeið, telji, að þær upplýsingar, sem komu fram hjá hæstv. forsrh., verði nú ekki mjög til þess að gera þá bjartsýnni. Þó er það ánægjulegt að heyra, að atvinnumálan. ríkisins skuli vera byrjuð að veita lánsloforð, og ég vil þá vænta þess, að nú á næstu dögum þá hljóti að koma eitthvað talsvert af afgreiðslum frá henni í samræmi við þær umsagnir, sem fyrir liggja frá atvinnumálanefndum kjördæmanna. Mér fannst nú svar hæstv. forsrh. viðvíkjandi því, hvort sá orðrómur gæti verið réttur, að ekki stæði til að úthluta öllu þessu fjármagni á þessu ári, næsta einkennilegt, því hann svaraði því á þá lund, að það væri málefni atvinnumálan. ríkisins að ákveða um það, en ég hélt satt að segja, að það hefði ekki átt að fara neitt á milli mála, að loforð hefði verið gefið um það að verja í þessu skyni 300 millj. kr. og það nú þegar og það hafi allir gert sér fulla grein fyrir því, þegar þau loforð voru gefin, að þessar 300 millj. gátu engan veginn leyst allan vandann, svo að það var engin spurning um það, að það þyrfti á allri upphæðinni að halda og jafnvel allmiklu meiru. Ég vænti nú, að sú verði niðurstaða þessarar n., að ekki komi annað til greina en að standa við þetta fyrirheit með því að greiða út alla þessa fjárhæð í þessu skyni, því ekki m. un af veita. Þá þykir mér einnig vænt um að heyra það út af fyrir sig, þó að það segi ekki nema takmarkað, að hæstv. forsrh. segir, að það komi sér ókunnuglega fyrir sjónir, að svo sé ástatt, að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi dregið við sig lánaafgreiðslur og borið því við, að nú sé þetta allt í athugun hjá þessari stóru n., og sömuleiðis sé þetta með Atvinnujöfnunarsjóð. Ég veit þó um einstök tilfelli í þessum efnum, en vitanlega er sjálfsagt, þegar þetta liggur fyrir, að hér er ekki um það að ræða, að störf atvinnumálanefndar ríkisins,eigi á neinn hátt að hafa áhrif á hina sjóðina, að þá sé gengið eftir því, að þeir standi a. m. k. ekki verr í stöðu sinni en þeir hafa gert til þessa, því að nú er enn þá meiri þörf á fjármagninu frá þeim í þessu skyni en nokkurn tíma áður. Ég vænti svo, að sú skýrsla, sem hæstv. ráðh. boðaði hér um þetta mál, komi mjög fljótlega, og þá gefist hér tækifæri til þess að ræða þetta mál ítarlegar, en ég legg áherzlu á það, að það eru orðin mikil vonbrigði hjá mörgum víða um land, að ekki skuli hafa verið meiri hraði í afgreiðslu í þessum efnum til úrbóta í atvinnuleysismálunum, og ég hygg, að allir hafi búizt við því, þegar þessi loforð voru gefin fyrir 2 mánuðum, að hér yrði meiri hraði hafður á en því miður hefur orðið.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1969–1972. Ég tel rétt, áður en þessi till. er tekin til umr., að rifja það upp, sem sagt var hér um skýrslu um framkvæmdir vegamála á árinu 1968. En eins og þá var tekið fram, vantaði niðurstöðutölur á ýmsa liði, en þeir liggja nú að mestu fyrir og er þá rétt að byrja á því að rifja það upp. Í skýrslu um framkvæmd vegáætlunar árið 1968 er halli vegasjóðs á árinu áætlaður 28,8 millj. kr. Er talið, að tekjuhallinn muni skiptast þannig, að 10,3 millj. kr. muni vanta á, að tekjuáætlun stæðist, en gjöld yrðu 18,5 millj. kr. umfram áætlun, eins og nánar er sundurliðað á bls. 5 og 6 í skýrslu um framkvæmd vegáætlunar 1968. Þar sem skýrsla um vegáætlun fyrir árið 1968 var samin í nóv. s.l., lágu hvorki fyrir reikningsskil um tekjur eða gjöld vegasjóðs og því var stuðzt við áætlun í því efni. Í till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1969–72 er greiðsluhalli á vegáætlun 1968 áætlaður 31,8 millj. kr. eða 3 millj. kr. hærri en í skýrslu um vegáætlun sem að framan greinir. Þó að reikningsskilum vegasjóðs fyrir árið 1968 sé enn ekki að fullu lokið, er talið, að ofangreind niðurstöðutala um halla vegasjóðs á árinu 1968 muni ekki breytast neitt teljandi. Samkvæmt reikningsyfirliti ríkisbókhaldsins í byrjun marz þessa árs urðu heildartekjur vegasjóðs á árinu 1968 alls 441,8 millj. kr. Skiptast tekjurnar þannig á einstaka tekjustofna: Benzíntekjur nettó eru áætlaðar 295,6 millj., raunverulegar tekjur 298,4 millj. Þungaskattur er nettó áætlaður 114,7 millj., raunverulegar tekjur 113,2 millj. Gúmmígjald er nettó áætlað 40,7 millj., raunverulegar tekjur 30,2 millj. Áætlaðar tekjur voru 451 millj., en raunverulegar tekjur urðu 441,8 millj. Samkvæmt þessu hafa tekjur af benzínskatti orðið 2,8 millj. eða tæpu 1% meiri en áætlað var. Tekjur af þungaskatti hafa orðið 1,5 millj. kr. eða 1,3% lægri en áætlað var. Tekjur af gúmmígjaldi hafa orðið 9,5 millj. kr. eða 25,8% lægri en áætlað var. Hefur sala á gjaldskyldum hjólbörðum og slöngum á árinu numið 920 tonnum og er það 340 tonnum eða um 27% minna en á árinu 1967. Gjöld umfram vegáætlun urðu á einstökum liðum eins og tilgreint er í 2.10 í aths. með till. til þál. um vegáætlun 1969–72 eða eins og hér segir: Útgjöld við stjórn og undirbúning vegna hækkunar á vísitölu 1 millj. kr. Útgjöld til vegaviðhalds 20 millj. kr. Hækkun vega í kaupstöðum og kauptúnum samkvæmt skýrslu um framkvæmd vegáætlunar 1968 0,9 millj. kr. Hækkun á tryggingagjöldum 0,7 millj. kr. eða samtals 22,6 millj. kr. Hækkun á einstökum útgjaldaliðum er óbreytt frá skýrslu um framkvæmd vegáætlunar að undanskildum kostnaði við vegaviðhaldið, sem er 5 millj. kr. hærri, en þar er tilgreint. Af þeirri upphæð er um 1 millj. kr. hækkun á vetrarviðhaldi og 1 millj. kr. hækkun vegna flóða á Austurlandi í nóvember 1968, en 3 millj. kr. hækkun á almennu vegaviðhaldi. Þá er það till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1969-72. Á árinu 1969 eru tekjurnar áætlaðar samtals 502,4 millj., 1970 530,5 millj., 1971 571,1 millj., 1972 611,5 millj. Endurgreiðslur af benzíngjaldi og þungaskatti eru áætlaðar 1969 af benzíngjaldi 11,5 millj., af þungaskatti 8 millj. Nettótekjur á árinu 1969 eru því áætlaðar 482,9 millj., nettótekjur 1970 510,5 millj., nettótekjur 1971 551,1 millj. og nettótekjur 1972 591,5 millj. Tekjurnar, sem vegasjóður fær, eru af þessum þremur liðum, þ.e. benzíngjald, þungaskattur og gúmmígjald og eru þá vitanlega eftir því, hversu bílaeignin er mikil og hversu notkun þeirra er mikil. Gerð hefur verið spá um bifreiðafjölgun á áætlunartímabilinu og um notkun þeirra og á þessarri spá er vegáætlunin byggð. Það er vitanlega erfitt að gera þannig spá, sem ekki getur breytzt til hækkunar eða lækkunar, en þessi spá miðast við það, sem líklegt þykir og er þá tekið tillit til þess, að bifreiðar hafa hækkað mjög mikið nú í seinni tíð og má þess vegna búast við, að innflutningur á bifreiðum dragist mjög saman a.m.k. á þessu ári og þá sennilega á næsta ári einnig. Það má hins vegar reikna með því, að verðlagið jafni sig, þegar frá líður, eins og reynslan hefur sýnt, þrátt fyrir gengislækkanir, sem orðið hafa í okkar þjóðfélagi á ýmsum tímum. Fyrsta árið eftir gengisbreytinguna verður röskun, en síðan hefur þetta jafnað sig nokkurn veginn eftir því, sem reynslan kennir. Þá eru það útgjöld til vegamála. Stjórn og undirbúningur árið 1969, þ.e. launagreiðslur, eftirlaunagreiðslur, skrifstofukostnaður, verkfræðilegur undirbúningur og umferðartalning og eftirlit 22,5 millj., 1970 23,9 millj., 1971 24,8 millj., 1972 25,5 millj. Viðhald þjóðvega er áætlað á árinu 1969 182,2 millj., 1970 205 millj., 1971 214,8 millj. og 1972 220 millj. Til nýrra þjóðvega er áætlað á árinu 1969 112.1 millj., 1970 145.1 millj., 1971 164.8 millj. og 1972 194.3 millj. Sú breyting er á þessu frá því síðast var samin vegáætlun til fjögurra ára og aftur endurskoðuð eftir tvö ár, að nú er gert ráð fyrir að leggja verulega upphæð til hraðbrauta. Það eru 50 millj. kr. á þessu ári, 85 millj. 1970, 100 millj. 1971, 125 millj. 1972 eða samtals 360 millj. kr. til hraðbrauta. Þá er einnig gert ráð fyrir lántökuheimild til hraðbrauta, um 700 millj. kr. Þetta eru þá 1.060 millj. kr., sem hraðbrautafé nemur, ef þessi lánsheimild verður notuð, sem ekki er hægt að fullyrða um á þessu stigi málsins. En það er stefnt að því að taka lán til hraðbrautaframkvæmda, ef hagstætt lán fæst, en það liggur ljóst fyrir, að ef taka á stórar fjárhæðir að láni til vegaframkvæmda, þarf það lán að vera til langs tíma og helzt með vægum vöxtum. Það er einnig ljóst, að ef ekki tekst að fá slíkt lán, þá gerum við ekki stórt átak í þessum málum á stuttum tíma. En það er vitanlega mjög æskilegt, að þeir vegir, sem eru fjölfarnastir og dýrastir í viðhaldi, verði gerðir með varanlegu slitlagi, og mun það spara viðhald og slit á ökutækjum og þannig borga sig þjóðhagslega séð. Til fjallvega er varið á árinu 1969 eftir þessari till. 2.7 millj., 1970 2.9 millj., 1971 2.9 millj., 1972 2 millj. Til búargerða er gert ráð fyrir að verja á árinu 1969 41 millj., 1970 42.4 millj., 1971 48.2 millj., 1972 50 millj. Til sýsluvega er gert ráð fyrir að verja 17.1 millj. á árinu 1969, 17.5 millj. 1970, 17.5 millj. 1971, 17.5 millj. 1972. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum er gert ráð fyrir að verja 1969 54.1 millj., 1970 53.2 millj., 1971 56.4 millj., 1972 58.3 millj. Til véla– og áhaldakaupa er gert ráð fyrir að verja 1969 17 millj., 1970 18 millj., 1971 19 millj., 1972 20 millj. Til tilrauna í vegagerð er gert ráð fyrir að verja á árinu 1969 2.4 millj., 1970 2.5 millj., 1971 2.7 millj., 1972 2.9 millj. og til greiðslu halla á vegáætlun 1968 verður að verja 31.8 millj. Niðurstöðutölur útgjalda eru þá hinar sömu og tekna, þannig að með þessu er tekjunum varið eins og ég nú hef lesið. Nú má vera, að ýmsir hv. þm. telji, að það sé smátt skammtað á hina einstöku liði, eins og þetta er flokkað niður og þeir vilji breyta því á einhvern hátt. Þá er því til að svara, að þetta er aðeins till., sem hér er lögð fram og verður væntanlega send til hv. fjvn. og það er vitanlega Alþ. að lokum að ákveða meðferð fjárins. Þetta er 47% hærri fjárhæð, sem nú er til ráðstöfunar, en var, þegar rætt var um endurskoðaða vegáætlun 1967, en vegagerðarvísitala hefur vitanlega hækkað síðan. Ég held, að ég fari rétt með, að hún hefur hækkað um 38% síðan, en vegaféð hefur hins vegar aukizt um 47%, þannig að það er a.m.k. eins mikið úr að moða og þá og þó nokkru meira. Viðhald þjóðvega verður alltaf mikið til umr., vegna þess að undan því er kvartað, að vegirnir séu ekki nógu góðir. Umferðin er mikil, ökutækin verða þyngri og þyngri, og bifreiðum hefur fjölgað mjög mikið í landinu á undanförnum árum, þótt fjölgunin liggi aðallega í hinum léttari bifreiðum, fólksbifreiðunum. En þótt kvartað sé undan vegunum, held ég, að það verði viðurkennt, að þrátt fyrir aukna umferð og aukinn þunga ökutækjanna, hafi vegirnir yfirleitt batnað í seinni tíð. Það hefur gerzt með því, að með hverju árinu hefur verið aukið það fjármagn, sem notað hefur verið til vegaviðhaldsins. Að vísu hefur verðbólga komið í veg fyrir, að sú fjárhæð hafi nýtzt eins og skyldi. En það vegur talsvert á móti verðhækkuninni, kaupgjaldshækkuninni og verðhækkuninni, að vegagerðin hefur fengið til notkunar fullkomnari og betri vélar en áður voru fyrir hendi, og afköstin hafa þess vegna aukizt, og það fæst þannig meira fyrir hverja krónu nú, en jafnvel áður, á meðan krónan var í meira gildi heldur en nú. Til viðhaldsins heyra hinar ýmsu viðgerðir á vegum. Vegirnir spillast vegna náttúruhamfara, vegna vatnavaxta, vegna snjóflóða og snjómoksturinn dregur til sín árlega mjög stórar fjárhæðir. Á þessum vetri hefur snjómoksturinn þó orðið ódýrari, en oft áður. Framan af vetri var snjómoksturinn mjög lítill og einnig hefur nú seinni hluta vetrarins og um miðbik hans verið minna um snjó en oft áður. Kemur það væntanlega vegaviðhaldinu til góða á næsta vori og næsta sumri. En vatnavextir og flóðin, sem spilla vegunum, draga alltaf til sín talsvert fjármagn og það er ekki um það spurt, hvað kostar að gera við veginn, þegar hann teppist allt í einu, heldur er að því spurt, hversu fljótt má það verða að viðgerðinni verði lokið, svo að umferð takist að nýju. Til nýrra þjóðvega verður varið að þessu sinn, eins og áður var um getið, talsverðum fjárhæðum. Hraðbrautir lengjast nokkuð frá því, sem áður var og verða nú 334.4 km, en ákvörðun um það, hvaða vegir fara í hraðbrautaflokk er umferðarmagnið, sem á vegunum er. Í árslok 1968 voru 37.5 km eða 11% af hraðbrautunum taldar fullgerðar sem slíkar. Er það Reykjanesbraut frá Engidal við Hafnarfjörð til Keflavíkur. Þó að ekki hafi verið lokið lagningu fleiri hraðbrauta, en Reykjanesbrautar, hefur þó verið byrjað á lagningu nokkurra annarra hraðbrauta, eins og Reykjanesbrautar í Breiðholti um Blesugróf, Suðurlandsvegar frá Svínahrauni að Sandskeiði óg síðast Vesturlandsvegar austan við Elliðaár, en þar voru hafnar framkvæmdir á s.l. hausti. Hefur verið samið um það verk við Íslenzka aðalverktaka, sem einnig lána fé til verksins samkv. heimild i síðustu vegáætlun. Nær samningur þessi til um 1 km kafla. Svo sem nánar er greint í skýrslu um framkvæmd vegáætlunar árið 1968, hefur Vegagerð ríkisins á undanförnum þremur árum unnið mikið við undirbúning hraðbrautaframkvæmda. Var þar og greint frá því, að á s.l. ári var samið við verkfræðifyrirtækið Kampsax um heildarathugun á samgöngumálum landsins og var það gert með hugsanlega lántöku hjá Alþjóðabankanum fyrir augum, svo sem nánar greinir í þeirri skýrslu. Mun niðurstaða þessarar samgöngumálaathugunar liggja fyrir innan skamms. Þar sem fjárveiting til hraðbrauta á síðasta vegáætlunartímabili nam ekki nema 40 millj. kr., hefur mestur hluti framkvæmda í hraðbrautum verið unninn fyrir lánsfé og voru föst framkvæmdalán til einstakra hraðbrauta í árslok 1968 eins og hér segir: Reykjanesbraut 362.2 millj. kr., Reykjanesbraut um Breiðholt 10.7 millj. kr., Þrengslavegur og Austurvegur 4.4 millj. kr., samtals 377.3 millj. kr. Greiðslur vaxta og afborgana af framangreindum lánum til hraðbrauta munu á næsta vegáætlunartímabili verða eins og hér segir: Árið 1969 60.5 millj. kr., 1970 53.5 millj. kr., 1971 51.8 millj. kr., 1972 50.2 millj. kr. eða samtals 216 millj. kr. Tekjur af umferðargjaldi á Reykjanesbraut eru áætlaðar 15 millj. kr. nettó á árinu 1969, og er áætlað, að þær hækki um 1 millj. kr. á ári næstu 4 ár. Hrekkur því umferðargjaldið skammt til greiðslu vaxta og afborgana af föstum lánum, sem hvíla á Reykjanesbraut. Fjárveiting til hraðbrautaframkvæmda er ráðgerð 50 millj. kr. á árinu 1969, en þessi fjárveiting hækkar í 125 millj, á árinu 1972 og verða því heildarfjárveitingar til hraðbrauta á vegáætlunartímabilinu 306 millj. kr. Greiðslur vaxta og afborgana af föstum lánum nema hins vegar 216 millj. kr. á áætlunartímabilinu, en tekjur af umferðargjaldi 66 millj. kr. Bundnar greiðslur umfram tekjur af umferðargjaldi nema því 160 millj. kr. Ef inna ætti þessar bundnu greiðslur af fjárveitingum til hraðbrautaframkvæmda af hendi á áætlunartímabilinu, yrði að mjög litlu leyti hægt að leysa þau brýnu verkefni, sem fyrir hendi eru um lagningu hraðbrauta. Af þessum sökum er hér gert ráð fyrir, að af fjárveitingum til hraðbrauta gangi aðeins 6.8 millj. kr. árlega til greiðslu vaxta og afborgana af föstum lánum og er það sama upphæð og varið var til slíkra greiðslna í síðustu vegáætlun. Það, sem á vantar til greiðslu vaxta og afborgana af föstum lánum að frádregnum tekjum af umferðargjaldi á Reykjanesbraut, verði greitt úr ríkissjóði. Til þjóðbrauta verður varið, eins og áður hefur verið greint, en þjóðbrautir eru veigamikill þáttur í vegakerfinu, eins og kunnugt er. Á síðasta vegáætlunartímabili hefur verið unnið að verulegum framkvæmdum við þjóðbrautir fyrir lánsfé. Á eftirfarandi yfirliti eru tilgreind föst lán í árslok 1968 á einstökum þjóðbrautum og vextir og afborganir þeirra lána á næsta vegáætlunartímabili, talið í millj. kr. Eftirstöðvar lána í þjóðbrautum 1968 voru 110.2 millj. kr., en þau voru á þessum vegum: Ólafsvíkurvegur 4 millj., Vestfjarðavegur sunnan Þingmannaheiðar 14.2 millj., Breiðadalsheiði 29.8 millj., Siglufjarðarvegur 46.6 millj., Ólafsfjarðarvegur 8.1 millj., Austurlandsvegur 1.1 millj., Suðurfjarðavegur 6 millj. Gert er ráð fyrir, að afborganir og vextir af lánum verði á árinu 1969 17.2 millj., 1970 17.1 millj., 1971 17.7 millj. og 1972 18.1 millj. Auk framangreindra fastra lána höfðu í árslok 1968 verið tekin bráðabirgðalán til hraðbrauta að upphæð tæpar 1.9 millj. kr., svo sem nánar greinir í skýrslu um framkvæmd vegáætlunar 1968. Er þar aðallega um að ræða bráðabirgðalán til Þingeyjarsýslubrautar samkv. sérstakri heimild í vegáætlun. Á ofangreindu yfirliti yfir föst lán til þjóðbrautarframkvæmda nema þau alls um 110 millj. kr., en vextir og afborganir af þeim á áætlunartímabilinu um 70 millj. kr. Þó að lán til Siglufjarðarvegar sé tæpur helmingur hinna föstu lána, nema vextir og afborganir af því láni um 36.9 millj. kr. á áætlunartímabilinu eða liðlega helmingi allra vaxta og afborgana af þjóðbrautarlánum. Stafar þetta af því, að lán til Vestfjarðavegar samkv. Vestfjarðaáætlun eru erlend lán, sem eru afborgunarlaus fyrstu 5 árin og koma því afborganir af þeim lánum ekki með fullum þunga inn á áætlunartímabilið. Fjárveitingar til þjóðbrauta á áætlunartímabilinu eru alls 120 millj. kr. Afborganir og vextir nema hins vegar um 70 millj. kr. á þessu tímabili eða liðlega helmingi allra fjárveitinga. Með þessum miklu bundnu greiðslum yrði erfitt að leysa ýmis aðkallandi verkefni við lagningu þjóðbrauta á áætlunartímabilinu. Af þessum sökum er gert ráð fyrir, að ríkissjóður sjái um greiðslur vaxta og afborgana af föstum lánum til Siglufjarðarvegar á árunum 1970–1972 og lækka greiðslur afborgana við það um 27 millj. kr. Við það verða fastar bundnar greiðslur af þjóðbrautarframkvæmdum 43.1 millj. kr. eða um þriðji partur af fjárveitingunum. Af framangreindu yfirliti eru föst lán vegna þjóðbrauta talin 1.1 millj. kr. hærri, en í skýrslu um framkvæmdir vegáætlunar 1968. Stafar þessi mismunur af því, að í þeirri skýrslu er um 1.1 millj. kr. lán samkvæmt rekstraráætlun til Flateyrarvegar. Þá hefur verið unnið mikið að landsbrautum, en föst lán vegna framkvæmda í landsbrautum í árslok 1968 og vextir og afborganir þessara lána á áætlunartímabilinu eru eins og hér segir: Föst lán í árslok 1968 til landsbrauta voru 32.8 millj. kr. Afborganir og vextir 1969 verða 2.5 millj. kr., 1970 3.9 millj. kr., 1971 4.1 millj. og 1972 4.8 millj. Auk ofangreindra fastra lána höfðu í árslok 1968 verið tekin bráðabirgðalán til landsbrauta að upphæð 2.5 millj. kr. eins og greint er frá í skýrslu um framkvæmd vegáætlunar 1968. Röskur þriðjungur þessara lána er vegna Strandavegar og voru þau á sínum tíma tekin til þess að koma Árneshreppi í vegasamband. Önnur lán eru flest smá og dreifast á marga vegi. Föst lán vegna landsbrauta eru því 32.8 millj., og er það 1.1 millj. kr. lægri upphæð, en greint er frá í skýrslu um framkvæmd vegáætlunar 1968 og stafar það af því, að lán til Flateyrarvegar er ekki talið með. Fjárveiting til landsbrauta á áætlunartímabilinu er 94.3 millj. kr., en greiðslur vaxta og afborgana af föstum lánum eru 15.3 millj. kr. Þar sem gert er ráð fyrir, að vegaframkvæmdum samkv. Vestfjarðaáætlun verði haldið áfram á þessu ári að verulegu leyti fyrir lánsfé, munu greiðslur vaxta og afborgana af lánum á árinu 1970–1972 hækka, sem hinum nýju lánum nemur. Þá verður, eins og áður, varið talsverðu fé til girðinga og uppgræðslu og tryggingagjöld og orlof eru útgjaldaliður. Til fjallvega er varið nokkru fé og nokkru meira, en áður hefur verið, eins og fram kemur í þeirri till., sem hér er til umr. Þá er varið, eins og sjá má, talsverðu fé til brúargerða og veitir ekki af, því að enn eru margar brýr nokkuð gamlar og veikbyggðar, þótt vel hafi miðað í áttina á undanförnum árum, að endurnýja brýr og byggja brýr, þar sem þær hafa ekki áður verið. Kostnaðaráætlanir fyrir brýr eru í þessari áætlun byggðar á sömu forsendum og nánar greinir frá í þessari skýrslu, sem hv. þm. hafa fyrir framan sig. Samkvæmt því hækkar brúargerðarkostnaður í ár úr 804 stigum 1968 í 1.020 stig 1969. Verður vísitala brúargerðarkostnaðar á næsta áætlunartímabili því eins og greinir á bls. 36 hér með till., þ.e. 1969 1.020 stig, 1970 1.045 stig, 1971 1.070 stig og 1972 1.070 stig. Það er sem sagt gert ráð fyrir nokkrum hækkunum á efni og kaupgjaldi á tímabilinu og áætlunin byggð á því. Þá er og varið talsverðu fé til smábrúa eins og venjulega, svo sem fram kemur hér í þessari skýrslu. Frá því hefur verið greint, hverju er varið til sýsluvegasjóða. Það eru 17–18 millj. kr. á ári á áætlunartímabilinu. Þá er fé til vega í kaupstöðum og kauptúnum samkvæmt vegal. og er það mikil upphæð, sem í það fer og hefur komið að góðu haldi bæði í kauptúnum og kauptöðum við gatnagerð. Á árinu 1969 er gert ráð fyrir, að greitt verði til kaupstaða og kauptúna 48.7 millj. kr., 1970 47.9 millj. kr., 1971 50.8 millj. kr. og 1972 52.5 millj. kr. Áætluð íbúatala í kaupstöðum og kauptúnum er 1969 168.593 og 1972 172.702. Áætluð upphæð á íbúa í kaupstöðum er 1969 288 kr. og 1972 302 kr., en það eru kaupstaðir og kauptún með 300 íbúa eða fleiri, sem njóta þess að fá af þessu svonefnda kaupstaða– og kauptúnafé. Gert er ráð fyrir að verja til vélakaupa allmiklu fé á þessum árum, en á undanförnum árum hafa vélar verið endurnýjaðar og meðalaldur þeirra lækkað nokkuð. Það má þó segja, að betur má, ef duga skal og það er vitanlega ákaflega mikið atriði fyrir vegagerðina að hafa fullkominn og góðan vélakost. Með því mun nýtast miklu betur það fé, sem vegagerðin hefur undir höndum, en það er þó ekki nauðsynlegt, að vegagerðin eigi allar þær vélar, sem notaðar eru við vegagerð, sem ekki gætu þá verið fullnýttar. Því hefur það ráð verið tekið að leigja vélar að sumrinu til, þegar mest er að gera og hefur það oft komið sér vel sérstaklega fyrir ræktunarsamböndin að fá þannig vinnu fyrir vélarnar, sem annars hefðu kannske orðið að standa ónotaðar. En vélarnar eru dýrar, bæði í innkaupi og rekstri og því dýrari, sem þær eru eldri. 1965 var meðalaldur véla 12.2 ár, en í janúar 1969 var meðalaldur véla 9.8 ár og má segja, að þessi meðalaldur vélanna sé enn of hár. En stefna ber að því að endurnýja vélarnar örar, en tekizt hefur til þessa, en það verður að viðurkenna, að það var breytt um stefnu í sambandi við vélakaup vegagerðarinnar, því að á löngu árabili voru ekki keyptar nýjar vélar handa vegagerðinni, heldur að mestu leyti notaðar vélar af Keflavíkurflugvelli, sem fengust fyrir lágt kaupverð, en voru vitanlega mjög dýrar í rekstri. Þá er rétt að geta um þær framkvæmdir, sem ekki verða greiddar að öllu leyti af fé vegasjóðs á framkvæmdatímabilinu. Það er, eins og áður hefur verið á minnzt, áætlað, að það verði 360 millj. kr. á áætlunartímabilinu til hraðbrauta, en af þeirri upphæð er áætlað að greiða 28 millj. til greiðslu vaxta og afborgana af Reykjanesbraut og verða þá eftir 332 millj. kr. Það er áætlað, að kostnaður við að fullgera Vesturlandsveg frá enda Miklubrautar og upp að Leirvogi og tengja hann við Þingvallaveg, ljúka lagningu Suðurlandsvegar frá Reykjavík að Selfossi og byggja nýja akbraut á Hafnarfjarðarvegi frá Kópavogi að Engidal muni kosta um 1.200 millj. kr. miðað við núverandi verðlag. Áætlað er þó, að með 700 millj. kr. lánsfé til viðbótar þeirri fjárveitingu, sem að ofan greinir, megi ljúka að mestu lagningu framangreindra vega á áætlunartímabilinu með því að fresta byggingu dýrra umferðarmannvirkja við enda Miklubrautar. Og í samtali, sem ég átti við vegamálastjóra í morgun, taldi hann, að það mætti gera þessa vegi og lengra og meira af Vesturlandsvegi, en upp að Þingvallaafleggjara, fyrir þessa upphæð. Það væri undir því komið, hversu þykkt slitlagið væri haft í byrjun og hvernig frá því væri gengið. Þannig taldi hann, að það mundi kosta um 800 millj. kr. að gera veginn frá Reykjavík austur að Selfossi með því vandaðasta og sterkasta slitlagi, sem hægt er að reikna með, en fyrir 550 millj. kr. mætti gera þennan veg með sæmilegu slitlagi, sem síðar yrði endurbætt seinna. Það er áætlað, að Hafnarfjarðarvegurinn kosti um 100 millj. kr. og vegurinn upp í Leirvog með tengingu við Þingvallaveg um 300 millj. kr. Það er ekki enn ákveðið, hvernig með slitlagið verður farið. Það er gert ráð fyrir, að ef það verður malbik, sé það 16 cm þykkt, þegar það er fullunnið, en talið er, að það kæmi vel til mála að hafa það ekki svo þykkt í byrjun, heldur bæta ofan á það síðar og mætti þá komast lengra áleiðis með Vesturlandsveg fyrir 1.200 millj. kr. eða jafnvel þótt gengið væri frá Austurvegi austur að Selfossi að mestu leyti, þannig að það yrði talið varanlegt slitlag, þótt gert væri ráð fyrir að bæta ofan á það síðar. En hvort takast megi að gera þessar hraðbrautir á áætlunartímabilinu, fer eftir því, hve mikið fé verður til ráðstöfunar. Verður hægt með endurskoðaðri vegáætlun að auka það fjármagn, sem hægt er að leggja í vegina strax, eða tekst að fá nógu hagkvæmt lán, til þess að það þyki fært að leggja vegina að svo miklum hluta fyrir lánsfé, eins og sýnist vera samkv. þessu? Á það mun reyna áður en langt um líður og að því verður stefnt að útvega hagstætt lán í þessu skyni. Það hafa jafnvel heyrzt raddir um það, að það mundi verða gerð stórhækkun á benzínverði og þungaskatti í því skyni að auka tekjur vegasjóðs. Ég held, að það sé ekki „praktískt“ að gera það að svo stöddu. Benzínverð hjá okkur mun nú láta nærri að vera það sama og í nágrannalöndunum. Við vorum lengi með nokkuð lægra benzínverð en nágrannalöndin, en eins og það er nú, er það mjög svipað og það er á Norðurlöndum og í Bretlandi og Vestur-Þýzkalandi. Það gæti meira að segja skeð, að það yrði ekki tekjuaukning fyrir vegasjóð að hækka þungaskattinn og benzínverðið. Það gæti verið, að ef þungaskatturinn yrði hækkaður frá því, sem nú er, leiddi það til þess, að menn tækju númerin af bifreiðunum og hefðu þær lengur inni en annars. Það gæti jafnvel orðið til þess að rýra tekjur vegasjóðs frekar, en að auka þær. Og sama máli gegnir með mikið hækkað benzín frá því, sem nú er. Það gæti leitt til þess, að það yrði minna notað en ella. En það er mín skoðun, að það sé engin ástæða til þess að kvarta undan benzínverði hér á landi, meðan það er ekki hærra en í nágrannalöndunum. Og þótt kvartað sé undan háum þungaskatti á vörubifreiðum, þá er hann þó lægri, en gerist í nágrannalöndunum. Það er svo annað mál, að það kemur dálítið rangt niður með þungaskattinn á þungum vörubifreiðum, þegar menn í kaupstöðum og bændur nota þessa bíla mjög lítið, aka kannske ekki nema 10–12 þús. km á ári, en skatturinn er miðaður við, að ekið sé 30 þús. km. Þess vegna er það í athugun hjá vegagerðinni að taka upp gjaldmæla í bifreiðarnar eða þá sjálfritara, eins og það er kallað og yrði að sumu leyti kannske hentugri, en gjaldmælarnir. En það er að því stefnt að gera einhverjar ráðstafanir, sem gætu komið til framkvæmda ekki seinna en um næstu áramót til þess að jafna þann mismun, sem óneitanlega er hjá þeim, sem aka mikið og hinum, sem ekki hafa tækifæri til þess að aka nema lítið, en borga jafnmikinn þungaskatt af bifreiðinni fyrir því. Ég held, herra forseti, að ég hafi þessi orð ekki öllu fleiri að svo stöddu. Ég geri ráð fyrir því, að það gefist tækifæri til þess að segja nokkur orð seinna í tilefni af því, sem ýmsir hv. þm. vildu um þetta mál segja og kannske vegna fsp., sem fram kynnu að koma. En ég legg til, að till. verði að lokinni fyrri umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Það orkar ekki tvímælis, að Alþ. hefur verið verulega örlátt við núv. hæstv. vegamálaráðh. um tekjur til vegagerðar. Strax í upphafi þeirrar ríkisstj., sem hann var vegamálaráðherra í haustið 1959, voru benzínskattur og þungaskattur hækkaðir verulega til vegagerðarinnar. 1963 voru svo vegalög sett og þá sameinaðist Alþ. um að auka tekjur vegasjóðs um 100 millj. kr. með nýjum sköttum. 1965 voru þessir skattar hækkaðir á nýjan leik og 1968 - í fyrra vor - voru þessir skattar enn hækkaðir, svo að gert var ráð fyrir, að árstekjur af þeirri hækkun mundu vera um 150–190 millj. kr. Þegar hæstv. ráðh. gat um það hér áðan, að það væri aukið fé, eins og hann orðaði það, til framkvæmda í vegagerð umfram þær verðhækkanir, sem orðið hefðu á kostnaði við vegaframkvæmdina frá því að síðasta vegáætlun var endurskoðuð, þá gleymdi hann að geta þess, hver breyting var gerð á tekjustofnunum til vegagerðarinnar á s.l. ári, sem nam þeirri fjárhæð, sem ég hef nú greint. Ég tel það öfugmæli, að nú fáist meira fyrir hverja kr. í vegagerð en fékkst, þegar vegáætlun var sett haustið 1965. Svo mikil breyting hefur orðið á verðlagi í landinu og kostnaði við framkvæmdirnar, að ég held, að hér hafi hæstv. ráðh. misnefnt sig. Mig langar við þessa fyrri umr. vegáætlunarinnar að víkja nokkuð að ástandinu í vegagerð í landinu og þeim atriðum, sem koma efst í huga, þegar vegáætlun er rædd. Ég kem nokkuð inn á notagildi fjárins, sem hæstv. ráðh. vék hér að áðan. Þessi vegáætlun, sem hér liggur fyrir til fyrri umr., er sú fyrsta, sem gerð er, eftir að lögin hafa staðið í 5 ár og bráðabirgðaákvæði um ýmsa vegi, sem ekki voru felld niður úr þjóðvegatölu, þegar lögin voru sett, tapa nú gildi sínu. Þess vegna styttast landsbrautirnar um 682.3 km frá því, sem var, þegar vegáætlunin var afgreidd hér síðast. Hins vegar lengjast sýsluvegirnir um 430 km, en 252 km falla alveg úr þjóðvegakerfinu. Þetta er nýtt hér á hv. Alþ., því að venjan hefur verið sú, að þjóðvegakerfi landsmanna hefur verið að lengjast og það var kapp hv. þm. að koma því yfirleitt þannig fyrir, að vegir færu yfir í þjóðvegatölu og ríkissjóður annaðist framkvæmdir þeirra. Um þetta er það að segja, að margir af þeim vegum, sem nú falla út úr þjóðvegakerfinu, verða ekki fyrir nokkru tjóni, vegna þess að það hefur ekki verið hægt að sinna fjárþörf þeirra með þeim fjárhæðum, sem hafa verið til skipta í landsbrautum og þjóðbrautum. Þess vegna er það von okkar þm., að einmitt við að færast úr þjóðvegatölu, verði þeim betur sinnt en áður var. Svo er um suma af þeim vegum, sem falla nú úr þjóðvegatölu í Vesturlandskjördæmi, að það hefur ekki verið hægt að veita fé til þeirra á síðustu árum eða sinna þeim að nokkru marki. Af þessari ástæðu mun þar ekki verða sá harmagrátur, sem hefði mátt reikna með, þegar þessir vegir færast í aðra vegaflokka. Hins vegar sýnir þetta, að þrátt fyrir þær stóru aukningar á fjárveitingum til vegamála með nýjum sköttum hefur ekki verið hægt að sinna þeim sem skyldi. Þegar litið er á einn stóran flokk útgjalda í sambandi við vegamálin, sem er viðhald þjóðvega, er fróðlegt að bera saman, hvernig þróunin hefur orðið i þessum málum einmitt nú síðustu árin. Hæstv. ráðh. gat þess, að vegakerfið í landinu væri alltaf að batna, en því er ekki að neita, að viðhald þjóðvega er nú mjög fráleitt og er víða orðið þannig, að það er í raun og veru orðið erfitt að halda uppi eðlilegri umferð um vegina. Ef við tökum síðustu árin, árin 1967 og 1968, og berum þau saman við þá áætlun, sem hér liggur fyrir til fyrri umr., varð kostnaður eða fjárveiting til hvers ekins km í viðhaldskostnaði árið 1967 6.9 aurar og árið 1968 6.3 aurar á hvern ekinn km. 1969 er gert ráð fyrir, að ekki verði hægt að verja til viðhaldsins nema 5.3 aurum á ekinn km, 1970 5.4, 1971 5.1 og 1972 4.8. Þessi þróun sýnir, að það er alltaf að minnka það fjármagn, sem varið er til viðhalds á hvern ekinn km, þrátt fyrir það, að þróunin hafi orðið sú á síðari árum, að bílarnir stækka með hverju ári og umferðin krefst þess vegna meira viðhalds, en ella hefði verið. Þessi þróun er mjög alvarleg og sýnir, að þessum málum er ekki sinnt sem skyldi og fjarlægist mjög, eftir því sem lengra gengur í þessa áttina, að viðhaldið sé eðlilegt. Á bls. 29 í grg. þáltill., kemur fram, að árið 1960 var 81% bifreiða af stærðinni 2–5 tonn. 1967 hefur þetta breytzt þannig, að 42.l% er af þessari stærð, en á bilinu 5-7 tonn voru árið 1960 12.3%, en nú 33.7%. Hins vegar var á árinu 1960 6.l% af bifreiðum stærri heldur en 7 tonn, en nú eru þær 21.8%. Þannig hefur þróunin orðið á síðari árum, að bifreiðarnar hafa þyngzt og þess vegna hefur skapazt meiri þörf fyrir aukið viðhald veganna, en í staðinn fyrir þessa auknu þörf viðhaldsins fer það minnkandi með hverju árinu miðað við ekinn km. Á síðasta ári flutti ég og nokkrir hv. þm. till. um, að vegagerðin ynni verulega í því að skipta blindhæðum og blindbeygjum. Eins og venja er, urðum við stjórnarandstæðingar að sætta okkur við, að þessi till. var ekki afgreidd hér á hv. Alþ. Höfðu menn ýmislegt við hana að athuga. Hins vegar hafði hún þau áhrif, að sérstakri fjárhæð var varið í þeirri áætlun, sem gerð var hér í fyrravor í sambandi við hækkun á tekjustofnum vegasjóðs, til þess að framkvæma þetta. Það hefur nokkuð áunnizt í því að gera það, og ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. samgrh., hvort ekki verði stefnt að því núna að hafa nokkra fjárhæð til þess. Ennfremur hefur verið tekin af þessu viðhaldsfé nokkur fjárhæð til þess að setja upp vegamerki og ég geri ráð fyrir, að því verði haldið áfram. Þess vegna sýnist mér og ekki sýnist, heldur er það augljóst, að með þessari vegáætlun verður haldið enn þá lengra áfram á þeirri braut að draga úr eðlilegu viðhaldi veganna. Er það þó langt frá því, að svo megi verða. Þegar kemur til framkvæmdanna, er ekki uppi nein gleði yfir því að ég hygg hjá hv. þm., þegar þeir fara að virða fyrir sér, hvað verður til framkvæmda á næstu árum í vegamálunum. Ég kem þar fyrst að þjóðbrautunum, en á árinu 1968 voru til framkvæmda í þjóðbrautum 31.8 millj. kr., þegar frá eru dregnar þær fjárhæðir, sem fóru til þess að greiða vexti og afborganir af eldri lánum. Á árinu 1968 verður samkv. till. vegáætlunarinnar 17.7 millj. kr. til framkvæmda í þjóðbrautum. Ef hefði átt að mæta þeirri verðhækkun, sem er á vegavísitölunni frá 1968–1969, þá hefði þurft, til þess að notagildi fjárins væri sama 1969 og var 1968, að verja 38.1 millj. til framkvæmda í þjóðbrautum í staðinn fyrir 17.7, eins og gera á. Ég held, að menn verði ekki almennt sammála hæstv. ráðh. um það, að vel sé fyrir þessu séð. Ef við snúum okkur að landsbrautunum, þá var varið til framkvæmda í landsbrautum árið 1968 22.4 millj. kr. Það er gert ráð fyrir, að til framkvæmda í landsbrautum 1969 verði varið 17.5 millj. kr. Það hefðu þurft að verða 26,8 millj. kr., ef miðað er við sama notagildi og árið 1968, í staðinn fyrir 17.5 millj. kr. Ef tekið er árið 1970, þá er gert ráð fyrir að verja 21.3 millj. kr. til þjóðbrauta, en hefði átt að vera, ef notagildi hefði átt að vera sama og var 1968, 40.4 millj. kr., þegar búið er að umreikna það með vegavísitölunni. Í landsbrautum er gert ráð fyrir að verja til framkvæmda á árinu 1970 19.1 millj. kr., en hefði þurft að vera 28.4 millj. til þess að halda notagildinu frá 1968. 1971 er gert ráð fyrir því að verja til nýbygginga í þjóðbrautum 22.3 millj. kr., en hefði með notagildinu 1968 átt að verða 42.5 millj. kr. eða hér um bil tvöföld fjárhæðin, ef notagildi hefði átt að verða sama. Í landsbrautum er gert ráð fyrir að hafa til framkvæmda 1971 20.9 millj. kr., en hefði þurft að vera 29.9 samkvæmt notagildi ársins 1968. Og 1972 er gert ráð fyrir að verja til nýbygginga í þjóðbrautum 23.5 millj. kr., en hefði þurft að vera 42.5 og 21.5 í landsbrautum í staðinn fyrir 29.9. Þetta er miðað við s.l. ár. Ég held, að allir séu sammála um það, hv. alþm. og aðrir, að framkvæmdir í þjóðbrautum og landsbrautum árið 1968 hafi sízt verið um of. Ef hv. alþm. líta á bls. 41 í grg. þáltill., sjá þeir, hvað ógert er í bæði þjóðbrautum og Landsbrautum og ég held, að það hafi verið á s.l. ári, sem afgreidd var hér till. til þál. um að skora á hæstv. ríkisstj. að hraða framkvæmdum í að leggja hringveg í kringum landið, en samkv. þessari skýrslu, sem ég vitnaði hér til, eru um 300 km rúmir, sem eru algerlega óvegaðir af þjóðvegakerfi landsins. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um kostnað við gerð km, þá mun hann hlaupa frá 0.6 millj., þar sem bezt er að gera veg, en þá þarf í raun og veru ekkert að gera annað en ýta upp melum og ekki að bera ofan í sérstaklega. Ef þannig land er til staðar, mundi vera hægt að gera km fyrir 600 þús., en kostnaður er allt að 3 millj. við gerð km í landsbrautum og þjóðbrautum. Þó er ekki gert ráð fyrir því, að þar þurfi að fara fram nokkrar sprengingar. Það má því gera ráð fyrir því að, að meðaltali kosti km a.m.k. 11/2 millj. kr. og sjá þá hv. alþm., hvað okkur muni miða áfram í gerð vega í landsbrautum og þjóðbrautum á næstu 4 árum með þeim fjárveitingum, sem hér er gert ráð fyrir, að til þeirra gangi. Ég vek athygli á þessu, að þrátt fyrir, að hv. Alþingi hafi hvað eftir annað hækkað verulega tekjustofna til vegasjóðs á síðustu árum, gengur ekki betur en þetta að skila þeim verkefnum, sem þarf að leysa á næstu árum í vegamálunum, svo að litlu mun fram haldið á næstu 4 árum með þessum fjárveitingum, sem hér er lagt til. Um hraðbrautaþáttinn vil ég segja, að þegar gerð var breyting á vegamálunum eða tekjustofnum til vegasjóðs hér á hv. Alþ. vorið 1968, þá var það rökstutt með því, að þetta fé ætti að ganga til hraðbrauta. Eins og fram kemur í grg. till., er ástandið svo í sambandi við hraðbrautirnar, að ef vegasjóður ætti að standa undir greiðslum afborgana og vaxta af þeim lánum, sem á vegasjóði hvíla nú vegna hraðbrautargerðanna, yrði um sama og engar framkvæmdir að ræða, því að gert er ráð fyrir, að um 226 millj. kr. þurfi að ganga til greiðslu vaxta og afborgana af lánum til hraðbrauta, eins og þau eru í dag. En þau hafa sem kunnugt er, lán til vegagerða, hækkað á annað hundrað millj. kr. vegna tveggja gengisbreytinga haustin 1967 og 1968. Nú voru góð ráð dýr, ef átti að bjarga sér frá því, að algerlega væri gengið á bak orðanna um að nota féð, sem var sótt í gegnum hv. Alþ. í fyrra til bifreiðaeigenda til vegagerðar og í hraðbrautir. Það hefur staðið yfir nokkur deila hér á hv. Alþ. s.l. 4 ár út af því, að þegar vegal. voru sett 1963, var því heitið af núv. hæstv. vegamálaráðh., að ekki minna en 47 millj. kr. skyldi verða veittar úr ríkissjóði til vegamála. Þetta stóð óbreytt, eins og lofað var, árið 1964. 1965 var þessi fjárveiting minnkuð með 20% skerðingu á framkvæmdafé það ár og 1966 var þetta gersamlega þurrkað út. Við Framsfl.–menn höfum flutt brtt. við afgreiðslu fjárl. öll þessi ár síðan til þess að fá þetta leiðrétt. Það hefur verið útmálað hér á hv. Alþ., bæði í sambandi við afgreiðslu fjárl. og oft við ýmis önnur tækifæri, að þetta sýndi ábyrgðarleysi okkar um fjárhag ríkisins, að við skyldum krefjast þessa af ríkissjóði. Þessu var haldið fram meira að segja það ár, þegar ríkissjóður hafði í tekjur um 800 millj. kr. umfram áætlun fjárlaga. En hvað gerist nú? Það gerist nú, að loksins sést árangur af þessari baráttu okkar. Og satt að segja óska ég hæstv. samgrh. til hamingju með það, að tekizt hafi að leiðrétta það, sem hann átti auðvitað aldrei að láta hafa sig til - að fella þetta út af fjárl. Þetta er auðvitað afturfótafæðing á þessu, því að nú er lagt til, að ríkissjóður greiði á árinu 1969 38.7 millj. kr. til vegasjóðs vegna afborgana og vaxta af lánum hraðbrautanna, þó að það sé ekki gert ráð fyrir því á fjárl. Og nú er ekkert ábyrgðarleysi, þó að þessu sé bætt við fjárl. þrem mánuðum eftir að þau voru afgreidd. Það var ábyrgðarleysi að ætla að taka þetta með í des., þegar verið var að afgreiða fjárl. Þá var það ábyrgðarleysi að gera till. um, að þessi útgjöld gætu verið á fjárl. 1969. Nú er þetta hins vegar þannig breytt og það gerir ekkert til. Það góða hlýtur alltaf að sigra og eins hefur það farið í þessu tilfelli og þó að þetta beri að með svona leiðinlegum hætti, þá gleðst ég yfir því og endurtek, að ég óska hæstv. ráðh. til hamingju með það að hafa þó lagað sinn hlut þar. Og á næstu 4 árum á að bæta þetta, þannig að það á að vera ekki langt frá því að halda inni 47 millj. Það er nú eitthvað fyrir neðan það. Ég held, að það vanti eitthvað 29 millj. til, en - nei, það er nú ekki alveg svo mikið, - en það eru nú smámunir miðað við annað og þess vegna hefði mér fundizt eðlilegt, að það hefði verið hægt að framkvæma fyrir þessar 6.4 millj., sem eiga að ganga til þess að greiða vexti og afborganir af hraðbrautalánum á ári næstu 4 ár. Mér finnst, að sá þáttur sé bara hafður til þess að skemmta okkur stjórnarandstöðunni, því að hann er ekki umtalsverður og hefði náttúrlega verið eðlilegt að taka það með. En fyrst menn vilja hafa þetta sem skemmtiþátt, þá hef ég ekkert við það að athuga út af fyrir sig. En mér er það fullkomlega ljóst, eins og við framsóknarmenn erum búnir að halda fram ár eftir ár, að það er vonlaust að tala um vegagerð að nokkru marki nema ríkissjóður standi undir hraðbrautafénu, – það verði gert með ríkislánum, því að eins og lagt er til með þessari vegáætlun, er framkvæmdaféð í hraðbrautirnar tekið af eðlilegu fé til framkvæmda í þjóðbrautum og landsbrautum. En ég vil endurtaka, að í raun og veru er það eina, sem er nýtt og að gagni í þessari till. um vegáætlun, að opna nú aftur inn í ríkissjóð, því að það er vonlaust að koma áfram vegamálunum í landinu, svo að nokkurt lag sé á, nema ríkissjóður leggi þar til fé með sínum framlögum meðan hann heldur þeim tekjum, sem hann heldur af vegagerðinni í landinu, eins og hann gerir nú. Þess vegna er þetta eini þátturinn, sem er nokkurs virði í vegáætluninni. Hitt er svo annað mál, að hefðu þessar 47 millj. kr. þegar verið veittar 1966, 1967 og 1968 á fjárl. þeirra ára og svo nú aftur, þá hefði notagildi þess fjár orðið margfalt meira, því að það hefur verið staðið undir greiðslu á lánum vegna Keflavíkurvegarins með því að taka ný lán, sem tvær gengisbreytingar hafa svo hækkað um nærri 150 millj. kr. Það eru vextirnir, sem við verðum að greiða, vegna þess að við tókum upp þá skammsýnu stefnu að fella þessa fjárveitingu niður. Ef við hefðum haft þessar 150 millj. kr., þá stæðum við meira en 150 millj. kr. betur nú, en við stöndum í vegamálunum. Þetta vil ég minna hv. alþm. á um leið og ég undirstrika að barátta okkar fyrir því að leiðrétta þetta aftur ber nú loks árangur. Um brúaféð er það að segja, að hæstv. ráðh. hafði orð á því áðan, að það hefði nokkuð vel til tekizt, en betur má, ef duga skal. Á árinu 1968 var varið 50.1 millj. kr. til brúargerða í landinu. Á árinu 1969 á að verja 39.8 eða rúmlega 11 millj. lægri fjárhæð en 1968, en hefði notagildi fjárins 1968 átt að vera sama 1969, þá hefði í staðinn fyrir 39 millj. kr. þurft að verja 63 millj. kr. Hækkunin á brúarframkvæmdum er það mikil, að við hefðum þurft að verja 63 millj. kr., svo að hér vantar hvorki meira né minna en 24 millj. kr., til þess að við getum unnið jafnmikil verk í brúargerð árið 1969 og við unnum á s.l. ári. Árið 1970 er gert ráð fyrir 41.2 millj. til brúargerðar, en hefðu eftir sömu reglu þurft að vera 65 millj. kr. 1971 er gert ráð fyrir 46.8, en þá hefði þurft að vera 66.7 og 1972 48.5 í staðinn fyrir 66.7. Þessi samanburður sannar okkur, að við erum hér áfram á rangri leið, því við erum fjær því að geta sinnt verkefnunum í brúargerð á næsta ári og næstu árum en við vorum þó á s.l. ári. Í sambandi við vélakost vegagerðarinnar vil ég segja, að það er eðlilegt og sjálfsagt að vegagerðin hafi nokkurn vélakost til þess að geta innt af hendi ýmis verk, m.a. til þess að eiga aðgang að heppilegum samanburði um kostnað við framkvæmdir við vegagerð. Ég vil hins vegar segja það sem mína skoðun, að það er ekki eðlilegt, að vegagerðin eigi öll tæki sem unnið er með í vegagerð. Það er ekki heppilegt, að opinber aðili eigi nema takmarkað af slíkum tækjum, svo að ekki þurfi að búa til verkefni handa þeim, en hitt er jafnóeðlilegt, eins og nú á sér stað, að tæki og vélar vegagerðarinnar og sá mannskapur, sem hún hefur vegna þeirra og eru ársmenn, skuli ekki hafa verkefni á sama tíma og aðrir verktakar eru að vinna að vegamálum rétt fyrir framan áhaldahúsið, eins og nú á sér stað. Sú stefna, sem tekin var með afgreiðslu á málum Vesturlandsvegar í haust, er ekki rétt og passar ekki til framkvæmda í vegagerð. Það verður þó fyrst og fremst að hugsa um það, að vegagerðin sjálf hafi vinnu fyrir þær vélar og tæki, sem vegasjóður og ríkissjóður eru búnir að leggja fjármuni sína í, til þess að vegagerðin geti eignazt og það verður ekki eðlileg nýting á tækjunum, ekki eðlilegar afskriftir og það kemur fram í því, nema nóg verkefni séu fyrir hendi, að leigan á þessum tækjum verður dýrari í þeim vegum, sem þau eiga að vinna. Þess vegna vil ég undirstrika, að vegagerðin á ekki að eignast nema hæfilega mikið af tækjum, því það er réttmætt og sjálfsagt að vinna einnig í vegagerð með tækjum annarra, en hún á að fá að nota sín tæki á undan þeim vélum, sem leigðar eru frá öðrum aðilum. Ég skal ekki þreyta hv. þm. með langri ræðu, en ég vil leggja áherzlu á þetta að lokum: Viðhaldið á þjóðvegunum hefur ekki verið og er ekki eðlilegt og það verður að auka fé til viðhalds, ef vegirnir eiga að vera sæmilega vel færir. Það verður að leggja margfalt meira fé til framkvæmda í þjóðbrautum og landsbrautum og við verðum fyrr, en seinna, að ljúka því verki að gera hringveg í kringum landið. Til þess að við getum það, verðum við að auka framkvæmdafé í þessum málaflokkum vegagerðarinnar, bæði þjóðbrautum og landsbrautum. Það verður ekki hægt að leysa þörfina í gerð hraðbrauta, nema með ríkislánum. Tekjur vegasjóðs eru ekki meiri en það, að hann er full hart reyrður til þess að standa undir gerð þjóðbrauta og landsbrauta. Ríkissjóður verður að taka að sér að greiða vexti og afborganir af þeim lánum, sem nú eru á vegasjóði, til þess að framkvæmdirnar fái aukið fé og á þessu tímabili mundi það muna um 70 millj. kr. Það munar vegasjóð að nokkru leyti, en ríkissjóð sem sagt ekki neitt. Þess vegna verð ég að segja, ekki sízt þegar miðað er við framkvæmd á vegamálunum síðustu árin eða þátt ríkissjóðs í þeirri framkvæmd, að hæstv. vegamrh. hefði átt að beita sér fyrir því, að ríkissjóður tæki þessa greiðslu að fullu, en færi ekki að skilja þessar 70 millj. eftir, eins og gert er. Ég legg áherzlu á, að þannig verður að standa að vegagerðinni í landinu, ef við eigum að ná sæmilegum árangri í vegamálum.



Herra forseti. Ég skal leitast við að lengja ekki mikið þessar umr. Mér er kunnugt um að koma á þessu máli til n. og ljúka þessari umr. í dag og sé ég, að þetta er eðlilegt, þar sem mjög er liðið á þing. Það komu fram í ræðu hæstv. ráðh. upplýsingar um vexti og afborganir af lánum, sem hvíla nú á þjóðinni vegna vegaframkvæmda, en öll eru föst lán á síðustu áramótum 516 millj. En það sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðh. um, ef hann hefði það við hendina er, hversu mikil upphæð þetta verður t.d. á þessu ári, vextir og afborganir til samans. Hann nefndi upphæðir í hverjum flokki vega að mér virtist, en ég a.m.k. náði því ekki, hvað þessi upphæð muni verða há á þessu ári, vextir og afborganir af lánum alls. Mér sýnist fljótlega séð með því að líta á þetta, að þá hljóti það að vera einhvers staðar á milli 70–80 millj., ef maður reiknar með að, að meðaltali séu vextir og afborganir um 15% af upphæðinni, en það getur verið, að það sé eitthvað hærra eða lægra. Þá tók ég eftir því, að hæstv. ráðh. skýrði frá því, að nú mundi ríkissjóður taka á sig að greiða vexti og afborganir af hraðbrautarlánum, ef ég hef skilið það rétt, en ég vil spyrja hann að því, hvort það eru aðeins lán vegna hraðbrauta, sem ríkissjóður ætlar að taka að sér eða hvort það verða líka lán, sem tekin hafa verið vegna þjóðbrauta og landsbrauta og hversu há upphæð það verður í heild, sem ríkissjóður tekur þannig að sér? Mér finnst þetta skipta nokkru máli, hvort þessum vöxtum og afborgunum verður létt af fjárveitingum til veganna, því að hingað til hafa þær að sjálfsögðu verið teknar af fjárveitingunum. Það skiptir ekki litlu máli, hvort ákveðnir vegir losna við þessar greiðslur og geti því notað allar fjárveitingarnar samkvæmt vegáætlun í nýjar framkvæmdir eða hvort þær skerðast mikið vegna afborgana og vaxta. Með öðrum orðum spyr ég um, hvort það sé af öllum vegum, sem ríkissjóður ætlar að taka að sér greiðslu vaxta og afborgana, eða af hvaða vegum er það og hversu há er upphæðin t.d. á þessu ári? Aðallega stóð ég þó upp til þess að vekja athygli hv. fjvn. á því, að mér sýnist fjárveitingar úr vegasjóði til þjóðbrauta og Landsbrauta fara ískyggilega lækkandi, ef miðað er við heildartekjur vegasjóðs. Ég hef gert mér nokkra grein fyrir þessu og mér sýnist, að fjárveitingar samkvæmt vegáætlunum undanfarin ár til þjóðbrauta og landsbrauta hafi á árinu 1964 verið 21,4% af heildarupphæðinni, heildartekjum vegasjóðs, 1965 hafi þetta verið 19,4%, 1966 17,3% og 1967 14,1%. Ég hef ekki athugað þetta fleiri ár, enda getur hver og einn athugað þetta, en samkvæmt þessari vegáætlun sýnist mér, að á árinu 1969 verði þetta komið niður í 11,4% og síðasta ár hinnar væntanlegu vegáætlunar 1972, verði þetta komið niður í 10%. Þetta finnst mér ákaflega ískyggileg þróun með fjárveitingar til nýrra vega. Við vitum, að það er talsvert mikið eftir að leggja af nýjum vegum í landinu. Menn eru yfirleitt sammála um, að það þurfi að koma hringvegur um landið. Það hefur verið gerð samþykkt um það á Alþ. og ákaflega margir vegakaflar eru þannig komnir, að það þarf hreinlega að endurbyggja þá. Þörfin fyrir fjárveitingar til þjóðbrauta og landsbrauta er því ákaflega mikil og mér finnst það ískyggilegar horfur, ef það á alltaf að fara hlutfallslega minnkandi, sem til þeirra er lagt. Þetta vil ég benda á strax við þessa umr. Hraðbrautirnar aftur á móti eru alveg geysilegt vandamál. Mér heyrðist, að hæstv. ráðh. skýrði svo frá í ræðu sinni hér áðan, að í ráðagerðum um hraðbrautir austur að Selfossi, suður í Hafnarfjörð og upp í Leirvog sé áætlað, að þær kosti um 1.200 millj. miðað við núverandi verðlag, að Hafnarfjarðarvegur kosti um 100 millj., leiðin austur að Selfossi um 800 millj. og vegur upp í Leirvog um 300 millj. Er þá ekki ætlunin, að ríkissjóður taki að sér að greiða vextina og afborganirnar af þeim lánum, sem til þess yrðu tekin, því fyrst og fremst yrðu tekin lán og það er engin smáræðis upphæð, vextirnir og afborganirnar af slíkum upphæðum. Þetta er allt ógert, en þetta er ráðgert að komi á tímabili vegáætlunarinnar, 4 árum. Það getur verið, að það sé misskilningur, en vextir og afborganir af 1.200 millj., þó að við reiknuðum ekki með hærri upphæð, en 15% hvoru tveggja að meðaltali, þá eru það um 180 millj. Svo eru þær skuldir, sem nú eru um 516 millj. til viðbótar. Þær hljóta að vísu að lækka, en það getur verið, að áfram verði tekin lán, sem nemi a.m.k. afborgununum og þá lækka þær ekki. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta meira, en mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. hefði þessar tölur við hendina. Annars skal ég sætta mig við, að það bíði til síðari umr., ef hann hefur þær ekki svo að segja fyrir framan sig.



Herra forseti. Margt af því, sem ég hafði hugsað mér að segja hér, hefur hv. 1. þm. Vestf. bent á. Það, sem ég vildi vekja athygli á, er þetta: Hvert stefnir með því að telja bílafjölda, sem yfir sumarmánuðina fer um vegina og leggja það til grundvallar því, hvar vegir eru lagðir? Á að láta sunnudagsumferð bæjarbúanna ráða því, hvar eru lagðir vegir um landið, en taka ekki tillit til erindis vegfarandans? Jafnt er talið, hvort sem bíll er stór eða lítill, hvort sem ferðin er sportferð eða í lífsnauðsyn. Trukkarnir, sem fara langt yfir vegunum norður í Þingeyjarsýslu með mjólkina til Húsavíkur og sú mjólk þarf síðar að koma til Reykjavíkur, svo að börnin fái sína mjólk. Enginn segir, að þeir séu í erindisleysu. Þeir koma aldrei fram á vegatalningu. Hins vegar verða þeir að borga fullan benzínskatt af þeim 200–300 lítrum af benzíni, sem þeir nota í eina ferð, en þeir koma þó aldrei við vegina, því að þar er þykkt snjólag á milli og ekki kosta þær ferðir viðhald. Hins vegar kostar snjómoksturinn mikið. Þann snjómokstur borgar ríkið að vísu að miklu leyti, en bændur verða einnig að borga hann af mjólkinni. En það mætti líka benda á, að fyrir peningana, sem fara í snjómokstur, mætti á skömmum tíma byggja upp háa og góða vegi. Og það vil ég leggja áherzlu á, að það verður að koma vetrarfærum vegum um öll aðalhéruðin og þetta er hægt. Það er hægt að gera vetrarfæra vegi um öll héruðin. Þar sem ég þekki bezt til, þ.e. í Suður–Þingeyjarsýslu, einu snjóþyngsta héraði landsins, þá vil ég taka dæmi þaðan. Búið er að byggja upp 27 km langan kafla suður frá Húsavík, háan og góðan veg. Þetta hefur verið drifið áfram með lánsfé úr héraði og oft hefur orðið að beita töluvert hörðu til að fá að nota heimanfengið lánsfé til að byggja upp smávegakafla. En þetta er þó svo komið og á þessum vegum hafa undanfarna snjóavetur, sem hafa verið mjög miklir snjóavetur, aldrei orðið vandræði með að komast áfram, þar sem vegirnir eru uppbyggðir. Ég hef það eftir vegaverkstjóra á Húsavík, að þessi vegakafli hefur aldrei orðið ófær í fyrstu stórhríðarlotu og aldrei verið dýrt að ryðja af honum snjó. Ég hef kynnzt þessu af eigin raun, bæði í vetur og undanfarna vetur, að þeir kaflar, sem þarna eru uppbyggðir, eru yfirleitt færir. Ég er ekki og taki enginn orð mín svo, að ég sé að mæla á móti því, að gerðir séu varanlegir vegir hér í þéttbýlinu. Þess er vissulega þörf. Það finnum við allir, sem hér erum, við finnum það allt of sárt beinlínis á líkama okkar, þegar við erum að reyna að fara yfir vegina. Þeir eru ekki of góðir. En ég vil leggja áherzlu á, að þetta ófremdarástand, sem hér er á aðalþjóðvegunum, má ekki koma niður á vegunum út um landið, þannig að ekki verði gerðir færir vegir þar, vegir sem eru færir allt árið um öll aðalbyggðarlögin til allra staða og um öll byggileg og byggð héruð. Þetta er hægt, það vil ég mega telja sannað með því dæmi, sem ég hef rakið hér úr einu snjóþyngsta héraði landsins. Þá vil ég benda á, hvernig nýtingin er, þegar fjármagninu er varið í hraðbrautirnar, sem eru svo óheyrilega dýrar, en þó verður vitanlega að byggja og þegar verið að byggja upp, ég vildi segja lífsbjargarvegi út um héruðin. Nú á s.l. sumri var byggður vegur í Aðaldalshrauni, - hluti af þeim sem ég hef áður nefnt, - 8 km fyrir 1.7 millj. kr. Það er lægra en áætlanir og yfirleitt er talið hægt að gera. Jafnvel er sagt, að viðkomandi verkstjóri hafi frekar fengið bágt fyrir að hafa getað komið vegi þessum upp svo ódýrum. Það mælist ekki alltaf vel fyrir. Mér reiknast til, að þar sem verið er að byggja veg hér upp á Ártúnshöfða og sagt er, að hvert skref kosti 30 þúsund kr., - ég tek það fram, að ég hef kannske ekki glöggar heimildir fyrir því, en eitthvað mun það láta nærri, - að fyrir það, sem væri hægt að byggja 1 km upp fyrir norður í Aðaldalshrauni, væri hægt að byggja upp ca. 83 m hér á Ártúnshöfðanum. Ég vil nefna að lokum eitt dæmi um það, hvernig þetta getur leitt menn í villu, ef því sjónarmiði er sleppt, hvar þörfin er virkilega brýnust fyrir fólkið að komast leiðar sinnar allan árstímann. Það dæmi er einnig að norðan. Nú er komið að því, að Vaðlaheiði kemur í hraðbrautaflokk og við getum kannske orðið glaðir yfir því, en hvað blasir þá við? Það er um fleiri leiðir að velja, t.d. Víkurskarð, en Vaðlaheiði er stytzt og hana fara menn gjarnan að sumarlagi í góðu veðri og eru þá fljótir. Nú mundi hraðbraut yfir Vaðlaheiði kosta ærna peninga og það er sennilegt, að áætlun yrði gerð, en hvenær mundi koma að framkvæmdinni? Hins vegar yrði það svo óheyrilega dýrt, af því að það er nokkrum km lengra að byggja veg í hraðbrautaflokki yfir Víkurskarð, en það er ábyggilega sá vegur, sem þarf að koma á næstunni og ekki aðeins fyrir héruðin þarna fyrir norðan. Ég hef rakið, að stundum þarf að flytja mjólkina til Reykjavíkur. Þetta er líka lífæðin fyrir allt Norðaustur– og Austurland og þetta er lífæð t.d. á hafístímum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að beina eftirfarandi fsp. til hæstv. landbrh. l. Hefur ríkisstj. formlega samþ. áætlanir Áburðarverksmiðjunnar um fyrirhugaða stækkun? 2. Hvaða áburðartegundir er fyrirbugað að framleiða í Áburðarverksmiðjunni eftir stækkunina? 3. Hefur verið gerð nákvæm rekstraráætlun fyrir hina nýju verksmiðju? Og hver verður þá framleiðslukostnaður á hverja köfnunarefniseiningu í hverri áburðartegund, miðað við núverandi verðlag? Og hvernig er hann borinn saman við verðlag á samsvarandi áburði erlendis? 4. Með hvaða verði á raforku til verksmiðjunnar er reiknað?



Herra forseti. Sem svar við 1. tölulið þeirrar fsp., sem hér hefur verið lögð fram, vil ég segja, að ríkisstj. hefur með bréfi til Áburðarverksmiðjustjórnarinnar, dags. 17. þm., gefið heimild til að undirbúa framkvæmdir til stækkunar Áburðarverksmiðjunnar. Bréfið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur samþ. að stjórn Áburðarverksmiðjunnar h/f geri þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru, til að ganga frá tilboðum um stækkun Áburðarverksmiðjunnar og gangi frá tæknilegum atriðum í sambandi við undirbúning að stækkun verksmiðjunnar.“ Það má segja, að þetta sé ekki formleg samþykkt og það má segja, að þegar þessum þætti er lokið, undirbúningnum, þá muni ríkisstj. taka þetta mál fyrir að nýju og ákveða frekar um aðgerðir, en ríkisstj. hefur ávallt verið í sambandi við stjórn Áburðarverksmiðjunnar. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í okt. 1967, að ríkisstj. vildi beita sér fyrir því, að Áburðarverksmiðjan yrði stækkuð, en stjórn Áburðarverksmiðjunnar hefur látið fara fram athuganir á því, hvort það væri þjóðhagslega hagstætt að gera þetta. Hún hefur látið kanna á hvaða verði áburðurinn yrði í hinni stækkuðu verksmiðju samanborið við innfluttan áburð og telur, að athuganir séu það langt komnar, að það sé tímabært að fara að ganga frá útboðum um stækkun verksmiðjunnar. Töluliður 2: „Hvaða áburðartegundir er fyrirhugað að framleiða í Áburðarverksmiðjunni eftir stækkunina?" Stjórn Áburðarverksmiðjunnar hefur haft samráð við bændasamtökin, Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Það má segja, að fram komnum óskum frá Áburðarverksmiðjunni til Búnaðarfélags Íslands, Stéttarsambands bænda og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins um tillögur frá þessum aðilum um það, hvers konar áburð sé þjóðhagslega hagstæðast að nota á Íslandi, að ofangreindir aðilar sameinuðust um tillögur og ábendingar í þessu efni, sem felast í nál., sem stjórn Áburðarverksmiðjunnar hefur borizt frá þessum aðilum. Eftir að þetta álit kom frá nefndum aðilum, hefur verið unnið að því í sambandi við undirbúning að stækkun verksmiðjunnar, að unnt væri að framleiða þann áburð, sem að áliti sérfróðra manna er hentugastur fyrir íslenzkan landbúnað. Töluliður 3: „Hefur verið gerð nákvæm rekstraráætlun fyrir hina nýju verksmiðju? Og hver verður þá framleiðslukostnaður á hverri köfnunarefniseiningu í hverri áburðartegund, miðað við núgildandi verðlag? Og hvernig er hann borinn saman við verðlag á samsvarandi áburði erlendis?“ Gerðar hafa verið rekstraráætlanir fyrir stækkaða verksmiðju fyrir hvert ár frá 1972 til 1980 og við það miðað, að rekstur slíkrar verksmiðju hæfist síðari hluta árs 1971, svo eftirspurn bænda eftir blönduðum túnáburði verði mætt 1972. Þar sem gera verður ráð fyrir, að mismunandi blöndur verði notaðar, er ekki unnt að áætla magn hverrar tegundar áburðarblöndu út af fyrir sig og því hefur rekstrarkostnaður verið reiknaður fyrir eina blöndu, sem talin er vera sem næst samnefnari fyrir þær blönduðu tegundir, sem líklegast þykir, að notaðar verði. Væri kostnaðarverð köfnunarefnis í slíkri blöndu reiknað hið sama og í eingildum kornuðum kjarna, en það er áætlað árið 1971 sem næst 14.5% lægra en meðalkostnaðarverð á þessu ári á hverja köfnunarefniseiningu í þeim eingildu köfnunarefnisáburðartegundum, sem fluttar hafa verið til landsins á s.l. árum, þá er áætlað framleiðslu kostnaðarverð á blönduðum áburði lægra en verð á samsvarandi blöndu innfluttri, ef hver eining áburðarefna í slíkri innfluttri blöndu er verðlögð á einingarverði, sem lægst getur fengizt í eingildum innfluttum tegundum. 4. töluliður: „Með hvaða verði á raforku til verksmiðjunnar er reiknað?“ Tekið skal fram, að enn hafa ekki verið gerðir samningar um orkuverð til Áburðarverksmiðjunnar, eftir að hin nýja Búrfellsvirkjun tekur til starfa, en í áætlun er reiknað með, að öll orka, sem verksmiðjan fengi, yrði seld á sama verði og álverksmiðjunni í Straumsvík, eða sem samsvarar 22 aurum á hverja kwst.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. svörin. Við viljum allir stuðla að auknum íslenzkum iðnaði og allra helzt þeim, sem er líklegur til að auka aðrar greinar innlendrar framleiðslu og gera þær hagkvæmar. En til þess er ódýr innlend áburðarframleiðsla einmitt líkleg, en leggja verður áherzlu á það, m.a. vegna fenginnar reynslu, að með stækkun Áburðarverksmiðjunnar, þannig að hún fullnægi eða meira en það innlendum þörfum, eru bændur bundnir við að nota framleiðslu hennar og verða að sæta því verði og gæðum, sem hún getur boðið hverju sinni. Áburðarverksmiðjan hlýtur alltaf að byggjast að mestu leyti eða framleiðsla hennar á innlendum markaði. Það getur oft hent, að við verðum að styrkja ýmsa innlenda framleiðslu, sem ekki stenzt samkeppni við samsvarandi erlenda framleiðslu og það getur vissulega verið þjóðhagslega rétt, en það verður ætíð að gæta þess, að þessi stuðningur við innlenda iðnaðarframleiðslu verði ekki kallaður stuðningur við landbúnaðarframleiðslu. Landbúnaðurinn stendur í samkeppni við erlenda landbúnaðarframleiðslu, sem býr við miklu ódýrari rekstrarvörur, t.d. áburð og svo hefur verið lengi. Það kom t.d. í ljós í athugunum, sem landbrn. gerði á aðstöðu landbúnaðar hér og í nokkrum nágrannalöndum, að þar var áburðurinn einn af þeim rekstrarliðum, sem var miklu hærri hér, en annars staðar. Og við vitum allir, að landbúnaðurinn hefur víða undir bögg að sækja. Það er því raunar réttlætiskrafa, að áburður verði aldrei seldur hér hærra verði, en innfluttur áburður fæst ódýrastur. Þá vil ég vekja athygli á því, hve miklu það munar og hve miklu skiptir fyrir rekstrarafkomu búanna, að áburðarverðið sé ekki hátt. Hann er annar stærsti liðurinn í rekstrarvörum búsins, sem er eftir niðurstöðum 61 búreiknings frá árinu 1967 17,12% af útlögðum rekstrarkostnaði, en snöggtum meira mundi þetta vera eftir gengisfellinguna, sem var í fyrra. Og hvað verður nú á næsta ári? Freistandi væri að bæta við þeirri spurningu til hæstv. landbrh., hvað áburðarverðið muni hækka mikið í vor og hvaða líkur hann telji á því, að hægt verði að gera bændum kleift að leysa áburðinn út í vor, án þess að þeir eigi á hættu að fá tvær gengisfellingar á sama áburð, eins og raunar gerðist með áburðarkaup síðasta árs, eins og mönnum er kunnugt um. Það skiptir svo auðvitað neytendur mjög miklu máli, hvert áburðarverðið er, þar sem hann er svo stór liður í rekstrarvörum búanna og kemur þar fram í verðlaginu. Einnig má segja, að það skipti atvinnurekendur þar með miklu máli, þar sem þetta hefur svo mikil áhrif á verðlag í landinu. Og það skiptir ekki aðeins miklu máli, hvert áburðarverðið er og hve hár liður hann er í útgjöldum búsins. Það hefur líka áhrif á það, að hve miklu leyti landbúnaðarframleiðslan er innlend, því að hátt verð á áburði dregur úr framleiðslu heimaaflaðs fóðurs, en eykur þátt erlends fóðurbætis í framleiðslunni. Ég vil mega benda á, að áburðurinn er einn stærsti liðurinn í hinni mikilvægu framleiðslu, þar sem landbúnaðarvörurnar eru og ef hægt er að hafa þann lið sem lægstan, sparar það mikinn vaxtakostnað allt að því í 11/2 ár t.d. hvað viðkemur sauðfjárafurðum og því má benda á með rökum, að mikið má til þess vinna að gera hann sem lægstan, t.d. með niðurgreiðslu. Ég vil svo aftur þakka ráðh. fyrir svörin.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi virtist vera ánægður með þau svör, sem ég gaf við fsp., en af því að hann sagði, að freistandi væri að spyrja einnig að því. hvaða verð yrði á áburðinum í vor, tók ég það svona næstum því sem fsp., en því er til að svara, að stjórn Áburðarverksmiðjunnar hefur ekki enn sent till. til rn. um verðlagningu á áburðinum og get ég því ekki svarað því, enda er það sjaldan, að verðið á áburðinum sé ákveðið, fyrr en í apríi. En eitt tel ég rétt að upplýsa, til þess að menn séu ekki að gera sér gyllivonir, að það er alveg öruggt, að áburðurinn verður ekki greiddur niður, eins og sumir eru að tala um. Hann verður ekki greiddur niður. En hvaða ráðstafanir verða gerðar til þess að gera bændunum kleift að kaupa áburðinn? Raunhæfustu aðgerðina tel ég vera þá að gera mögulegt að gefa bændum gjaldfrest á talsverðum hluta áburðarverðsins til haustsins, - þangað til þeir fá peninga fyrir afurðirnar. Það er óhjákvæmilegt, að áburðurinn hlýtur að hækka talsvert á þessu vori. Það hlýtur öllum að vera ljóst, en ég vænti þess, að þar sem bændur hafa fengið talsverða hækkun á sínu afurðaverði, þá geti þeir keypt áburðinn að þessu sinni eins og áður.