Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Fréttirnar frá því í gær um aðgerðir ríkisstjórnarinnar vegna sauðfjárframleiðslunnar hafa vakið athygli. Offramboð hefur verið á kjöti á markaðnum í sumar og þetta offramboð hefur valdið mönnum í sauðfjárrækt vanda. En það hefur líka valdið vanda í svínarækt, kjúklingaframleiðslu og nautgriparækt og sjálfsagt hefur þessi vandi víðar komið við. Þetta er auðvitað vandi landbúnaðarins í heild. Það skilja allir nema ríkisstjórnin og Bændasamtökin. Það eru bara tvær búgreinar í orðasafni ríkisstjórnarinnar, það er sauðfjárrækt og mjólkurframleiðsla. Hæstv. landbrh. stakk þess vegna upp á því í sumar að einungis hluti vandans, þ.e. sauðfjárræktin yrði skoðuð og hefur sú framleiðsla reyndar haft meiri stuðning ríkisvaldsins en aðrar framleiðslugreinar í landinu fram til þessa. Nefnd um vanda sauðfjárbænda var skipuð í sumar og þar sat valinkunnt sæmdarfólk og ekkert við því að segja. Það komu 13 tillögur frá nefndinni. Mér telst til að 12 af þeim hafi verið samþykktar, einni hafnað. Ég hef skilning á því að ríkisvaldið geti ekki hlaupið frá stefnu fyrri ára á stundinni og skilið sauðfjárbændur eftir í þrotum og það þarf að styðja bændur út úr þeim ógöngum sem þeir eru í. En það er engin framtíðarlausn fólgin í þeim ráðstöfunum fyrir sauðfjárbændur sem hér hafa verið kynntar. Það er allt óbreytt í grunninum. Það skal áfram vera bundið við það að framleiði menn kindakjöt eða mjólk eigi þeir stuðning vísan frá ríkinu. Aðrir möguleikar eru ekki til staðar í landbúnaði á Íslandi. Önnur atvinnustarfsemi í dreifbýlinu er ekki viðurkennd. Ég segi að engin framtíðarhugsun sé hjá ríkisstjórninni í landbúnaðarmálum. Hún lætur bændaforustuna leiða sig áfram og þar leiðir sannarlega haltur blindan um ófæruna, en líklega ætti að snúa málshættinum við í þessu tilfelli.

Hæstv. forseti. Maður verður sífellt meira hissa þegar maður hlustar á Samfylkinguna, í hvers lags brotum hún er. Þetta er sundurlaus her sem er óvæginn og ómerkilegur í málflutningi. Hv. þm. kemur úr sauðfjárræktarhéraði. Þetta er undarlegur málflutningur. Nú hafa margir fagnað því og hér hafa þingmenn Samfylkingarinnar í allt haust ráðist hvað eftir annað á mig til að biðja um tillögur um stuðning við sauðfjárræktina og sauðfjárbændur hver á fætur öðrum. Kemur ekki svarti herinn úr Samfylkingunni hér upp í dag og er á allt annarri skoðun.  Niðurstaðan er svo sem ekki stór í þessu verkefni. Ég vil inna Samfylkinguna eftir hvort það sé vilji þeirra að þeir sem stunda kjúklingarækt og svínarækt fái beinan stuðning. Það hefur ekki verið uppi á borðinu. Þeir njóta óbeins stuðnings í gegnum tolla og aðra vernd. En í gegnum langa sögu hefur það verið liður í 20--30 ár í kjarasamningum og öðrum að greiða niður mjólk og kjöt til neytenda fyrir utan hitt að menn viðurkenna að sauðfjárbúskapurinn er netið í byggð landsins. Við gerðum árið 2000 samning við sauðfjárbændur sem í þessu ástandi á kjötmarkaði hefur nú skekkst nokkuð. Þess vegna var farið í að skipa nefnd og þetta er niðurstaða ríkisstjórnarinnar, að koma nú með 140 milljónir. Áður hafði verið tekið á vanda sem sláturhúsin eiga við að etja og til að hagræða þar og tryggja bæði vinnslu vörunnar og að bændurnir fái afurðir sínar greiddar. Það er rangt sem hv. þm. segir að ríkisstjórnin hafi ekki verið að styrkja aðra starfsemi í dreifbýlinu. Ríkisstjórnin hefur á mörgum öðru sviðum verið að styrkja aðra starfsemi í byggðum landsins. Ég nefni skógræktarverkefnin, sem njóta hér velvilja þingsins, ferðaþjónustu, afþreyingu og mörg verkefni sem íslenskir bændur sem stunda sauðfjárbúskap og annan búskap eru að taka að sér. Vilji er auðvitað til þess að reyna að styrkja landsbyggðina og þessa atvinnugrein í landbúnaðinum um leið og horft er á í rauninni allar greinar landbúnaðarins. Það hef ég a.m.k. gert og þarf ekki að taka við svona sendingum hér í dag. Ég finn að bændur fagna þessari niðurstöðu og forustumenn þeirra hafa þakkað fyrir hana opinberlega.

Frú forseti. Ég undra mig á þeirri orðræðu sem fór hér fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni þar sem hann er í rauninni að fordæma þau verk sem ríkisstjórnin er að gera núna með því að leggja 140 millj. kr. til sauðfjárbænda og litið er á sem byggðastuðning í formi eingreiðslu til þeirra núna fyrir áramót. Offramleiðslan á svínakjötinu hefur komið svínabændum mjög illa. Í dag eru aðeins 14 framleiðendur sem framleiða svínakjöt. Og hvað hefur valdið því? Það er vegna þess að samkeppnislögin okkar eru svo meingölluð að þau taka ekki á svona málum. Hver bóndi sem framleiðir svínakjöt hefur verið að greiða með kjötinu á markað meira en helming þess sem það kostar að framleiða kjötið og þetta er vandinn. Við sem vorum í nefndinni leggjum því til að fela landbrh. og viðskrh. að skipa sameiginlega nefnd og ríkisstjórnin hefur tekið þetta upp til að skoða stöðu búvöruframleiðslu gagnvart samkeppnislögum. Þarna tel ég að Samkeppnisstofnun hafi algerlega --- kannski vantar hana lagastoð en alla vega hefur hún ekki staðið sig í því. Mjög mikilvægur árangur náðist hjá nefndinni og ekki síst að ríkisstjórnin féllst á að endurskoða búvörusamninginn ef um það kæmi formleg ósk frá Bændasamtökum Íslands. Ég tel mjög mikilvægt að sú umræða fari fram þegar í stað á meðal sauðfjárbænda.

Frú forseti. Ég held að þarft sé að fylgja því eftir í framhaldi af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar hvað gert verði að öðru leyti. Ég vil fyrst segja um það mál að rétt er að menn hafi í huga að ákveðið hefur verið að verja 140 milljónum upp í tekjufall hjá sauðfjárbændum, einni fátækustu stétt landsins upp á áætlaðar 250 millj. eða þar um bil. En það er til bóta svo langt sem það nær. Ég er reyndar ósammála málshefjanda að það sé ekkert í tillögum nefndarinnar, sem ríkisstjórnin hefur að miklu leyti tekið undir, sem vísi til framtíðar og betri tíma í þessum efnum. Þar er þó ákvörðum um að ganga til viðræðna um endurskoðun á einstökum þáttum núgildandi samnings um sauðfjárframleiðsluna eða jafnvel gera nýjan samning í heild. Ég vísa til þess sem forustumenn Bændasamtakanna hafa sagt í þeim efnum að þeir gera sér vel grein fyrir því að mjög brýnt er að fara í að finna nýjan grundvöll fyrir þessari starfsemi. Hitt er rétt að aðrar aðgerðir og ástandið ekki síst á kjötmarkaði, það hefur auðvitað dregist úr hömlu að taka á því og ég held að ekki þýði bara að kenna Samkeppnisstofnun og götóttri löggjöf um. Menn hafa látið það viðgangast að bankakerfið hefur fjármagnað bullandi offramleiðslu og undirboð, sérstaklega hjá stóru og skuldugu framleiðendunum sem eru að setja alla hina á hausinn innan eigin greinar. Og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst koma úr hörðustu átt að heyra í formanni svínabænda, ef ég tók rétt eftir, væla undan þessari aðstoð sem nú á að veita sauðfjárbændum og tala um að hún væri ósanngjörn í þessari samkeppni þegar það er ljóst að ástandið hjá svínabændum hefur verið þannig að stórkostleg mismunun hefur í raun og veru átt sér stað þannig að litlu aðilarnir eru smátt og smátt að hengjast í þessu fyrirkomulagi á meðan bankarnir gera út stóru framleiðendurna. En ég tel að um þetta megi segja í heild, herra forseti, að þetta sé skref í rétta átt svo langt sem það nær en það er auðvitað augljóst mál að fylgja þarf fleiri tillögum þarna eftir. Ég bendi sérstaklega á birgðastöðuna í sauðfjárræktinni og ástandið á kjötmarkaðnum almennt.

Virðulegi forseti. Með þessum ráðstöfunum er augljóst að ríkisstjórnin er að gefa stefnu sinni í þessum málaflokki falleinkunn. Það liggur í augum uppi. Það er ekki að sjá ljós í myrkri í þessum tillögum. Þær aðgerðir eða þær aðferðir sem stjórnvöld hafa hvað varðar skipan mála á þessum markaði ná ekki jafnvægi á kjötmarkaði. Þau ná ekki að leysa vanda kjötframleiðenda til frambúðar og eins og fram hefur komið duga þær heldur ekki til að veita bændum lífsviðurværi. Um 70 ár eru frá því að landbúnaður varð sérstakt verkefni á borði ríkisstjórnar hér á landi. Í um 61 ár hafa helmingaskiptaflokkarnir tveir sem nú sitja að völdum farið með þetta ráðuneyti. Í dag hafa þeir í rauninni eina ferðina enn gefið stefnu sinni í málaflokknum falleinkunn. Ég held að mikilvægt sé að fá fram í umræðunni hvernig umræddum fjármunum er ráðstafað og að fram komi hverjir það eru sem fá hæstu greiðslurnar og hvaða bændur fái lægstu greiðslurnar þegar ríkisstjórnin deilir úr þessum sjóði sínum.

Frú forseti. Sauðfjárbændur eru ekki ofsælir af þeim 140 millj. kr. sem þeim var úthlutað með ákvörðun ríkisstjórnarinnar. En sauðfjárbændur eru heldur ekki ofsælir af hæstv. landbrh. sem hefur engin ráð til lausnar á þeim vanda sem við þeim blasir. Það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðherra að koma hingað og hella fúkyrðum yfir þá þingmenn sem benda á þá augljósu staðreynd að á meðan hæstv. ráðherra hefur setið á rassi sínum aðgerðalítill, að ég ekki segi aðgerðalaus, í landbrn. hefur fjarað undan sauðfjárbændum. Það þýðir ekki að ráðast með fúkyrðaflaumi að boðbera þeirra válegu tíðinda að hæstv. landbrh. hefur enga lausn til frambúðar. Hvernig má það vera, frú forseti, að í landbúnaðarráðherratíð Framsfl. hafi komið upp sú staða að sauðfjárbændur hafa aldrei búið við verri skilyrði en undir hæstv. landbrh. Guðna Ágústssyni? Það þýðir ekki fyrir hann að hella köpuryrðum yfir og skattyrðast við hv. þingmenn sem vekja máls á þeirri einföldu staðreynd. En hvar eru lausnir hæstv. ráðherra? Þær skortir. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að sauðfjárbændur væru ekki ofsælir af því sem þeir fengu frá hæstv. ríkisstjórn. En það breytir ekki hinu að ekkert gerðist í gær og ekkert mun gerast á morgun af hálfu þessarar ríkisstjórnar, hvað þá hæstv. landbrh., sem skiptir sköpum um framtíð þeirra. Hæstv. ráðherra kom sjálfur hingað í ræðustól fyrr á þessu hausti og hrósaði sjálfum sér af því að hafa tekið svo í taumana varðandi aðrar greinar að bændur þar horfðu nú fram á bjarta framtíð. En hann sagði sjálfur að staða sauðfjárbænda á markaði væri erfið og það væri allt saman bönkunum að kenna. Sjálfur hefur hann og flokkur hans gengið fram fyrir skjöldu til að veikja Samkeppnisstofnun. Svo kemur hann núna og talar um að styrkja þurfi hana til að hjálpa sauðfjárbændum. Ég spyr, frú forseti: Er ekki eina lausnin á vanda sauðfjárbænda í dag sú að skipta um landbúnaðarráðherra?

Hvaðan á sá nýi að koma?

Hæstv. forseti. Hæstv. landbrh. brást heldur illa við því sem ég sagði hér áðan. Ég var einfaldlega að benda á að þessi ríkisstjórn, eins og aðrar af svipuðu tagi í gegnum tíðina, kann ekki neitt í landbúnaðarmálum nema þessa gömlu stefnu. Það er engin breyting á því núna. Auðvitað þarf enginn að vera hissa á því þó að forráðamenn sauðfjárbænda lýsi yfir ánægju með niðurstöðuna eftir að hafa samið við ríkisstjórnina um þessa niðurstöðu. En hún er engin framtíð fyrir þá og það er vandinn, að ríkisstjórnin kemst ekki til ráðs við verkefnið. Það þarf að hafa framtíðarhugsun fyrir allan landbúnaðinn í huga en ekki horfa bara beint á einhverjar tvær búgreinar og komast aldrei út úr því. Hvers eiga þeir að gjalda sem vilja stunda annan atvinnurekstur í dreifbýli landsins? Þeir fá enga athygli stjórnvalda. Halda menn að það sé eitthvert sældarlíf og jólin hjá þeim sem reka núna ferðaþjónustu á landsbyggðinni? Fyrirtæki í þeim bransa eru að fara á hausinn um allt land. Hvernig halda menn að ástandið sé hjá kjötframleiðendum sem framleiða nautakjöt? Það er auðvitað ekki boðlegt að fara svona að, að taka eina búgrein út úr, setjast yfir það og finna niðurstöðu. Þó var ég ekkert að mótmæla niðurstöðunni, það var útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra. Ég var bara að benda á að vinnubrögðin eru óboðleg. Þessi ríkisstjórn ætti að fara að skammast til að setjast yfir það að breyta þessari fornu landbúnaðarstefnu.

Hæstv. forseti. Ég sá það langar leiðir úr ræðustólnum áðan að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er með höfuðverk í dag. Málflutningur hans er fyrir neðan allar hellur. Auðvitað hefur sýnt sig að Samfylkingin kann ekkert í landbúnaðarmálum og hefur aldrei kunnað. Hún getur þó sett sig í þau spor að ónotast hér í ræðustólnum og þykjast hafa vit á þeim. Ég bið hv. þm. Jóhann Ársælsson að halda áfram að tala um kvótakerfið í sjávarútveginum. Það hefur enginn skilið þær ræður heldur. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðu hans. Hann vakti athygli á því að í þeim 13 tillögum sem fram hafa komið liggja heilmikil úrræði. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að sauðfjárbændur eru ekki þannig staddir að þeir séu 2.500 manna samfélag fátækra manna. Þeir búa margir einnig með kýr, eru í ferðaþjónustu, vinna önnur störf, eiga hlunnindajarðir og hafa sauðfé í mörgum tilfellum sem aukabúgrein. Margir lifa svo auðvitað eingöngu á sauðfé þannig að þetta er lagskiptur hópur. Ég er klár á því að þær tillögur sem nefndin lagði fram geta skilað okkur áleiðis. Ég tel að landbúnaðurinn sé í heild á margan hátt að þróast í réttar áttir. Hér er náttúrlega einn besti landbúnaður heimsins þegar allt er skoðað. Landbúnaður á mörg tækifæri í þessu landi og þótt víðar væri leitað. Það þarf því ekki að níða landbúnaðinn niður og er leitt til þess að vita að það eru til þingmenn sem ekki þekkja hann. Þess vegna þakka ég þessa vitibornu ræðu Steingríms J. Sigfússonar en harma hinar.