Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur nú athugað nokkuð þetta frv. enn á ný milli 2. og 3. umr. og flytur nokkrar smávægilegar brtt. sameiginlega á þskj. 343. Fyrst er brtt. við 37. gr. varðandi bætur. Sannleikurinn er sá, að við gerum tæplega ráð fyrir, að í l. sé hægt að taka út yfir öll atvik. sem kunna að verða fyrir hendi í sambandi við bætur. því að þau eru mörg, og verður það að útfyllast nokkuð með reglugerð. En þessi brtt., sem við flytjum hér, er að nokkru leyti flutt í samráði við framkvæmdastjóra varnanna, og 1. brtt. er það aðeins að bæta inn í á eftir orðunum „reisa bú“: „eða eru að byrja fjáreign,“ þ.e.a.s. að bæta við það, sem fyrir er, þeim mönnum, sem byrja fjáreign á tímabilinu, sem á milli ber, því að þeim getur undir sumum kringumstæðum fjölgað, þó að niðurskurður sé ákveðinn, á því þriggja ára tímabili, sem á milli ber. Þá er b.-liður. Hann fjallar um það, að þeir sem hætta búskap eða flytja burtu af fjárskiptasvæðinu þetta þriggja ára tímabil, fái ekki neinar bætur, og er það í sjálfu sér það, sem við höfum alltaf ætlazt til, að yrði í framkvæmd. Við 38. gr. er öllu meiri breyt., og er aðalbreyt. sú, að ekki sé skylt að láta líflömb í bætur af ríkisins hálfu fyrir meira, en 70% af bótaskyldri fjártölu, og sé útvegað fimm sjöundu af þeim haustið, sem fjárskipti verða, en það, sem til vantar, næsta haust á eftir. Enn fremur, að sé ekki hægt að útvega lömbin svo fljótt, þá beri að greiða afurðatjónsbætur fyrir þau, er til vantar. á fyrsta ári, á sama hátt og fyrir er mælt í 40. gr. Þá er enn fremur sú brtt., að framlag ríkisins skuli greitt upp í verð lambanna, en ekki skuli skylt að greiða það, fyrr en ári eftir, að fjárskipti fóru fram. Þetta er að nokkru leyti byggt á því, að nefndin, sem þessum málum stjórnar, telur óhagstætt að þurfa að taka upp allar bæturnar sama haustið og fjárskipti fara fram. Þetta ætti ekki að koma að mikilli sök vegna þess, að hjá þeim bændum, sem skorið er niður hjá, ættu að vera öllu rýmri ástæður það haustið, sem niðurskurður fer fram, heldur en næsta haust á eftir. Þá eru örðugleikarnir meiri og því réttara að borga bætur ríkisins þá. Í þriðja lagi er svo brtt. við 39. gr., sem fjallar um það, að í stað þess, að það er heimilt að borga uppeldisstyrk vegna vanhalda, þar sem menn verða að bíða, þangað til fara fram fjárskipti, og aðstaðan er þannig að öðru leyti, að það eru ekki góðir möguleikar til mjólkurframleiðslu, þá sé skylt að veita uppeldisstyrkinn á þeim stöðum, en ekki eingöngu heimilt. Vænti ég þess, að hv. dm. geti fallizt á þessar brtt. og þurfi ekki miklar umr. um þær að verða. Þá skal ég aðeins segja nokkur orð um brtt. sem ég flyt einn á þskj. 305. Hún er um það að breyta nafninu á þeirri n., sem ætlazt er til, að hafi með höndum stjórn þessara mála, en hún á samkvæmt frv. að heita sauðfjársjúkdómanefnd, og er það í sjálfu sér klúðurslegt nafn. N. gekk lengi undir nafninu mæðiveikinefnd, en því hefur verið breytt, eftir að fleiri sauðfjársjúkdómar, en mæðiveikin komu inn í löggjöfina. Ég legg til, að nafninu verði breytt í sauðfjárvarnastjórn, og það er byggt á því, að sú stofnun, sem þessi n. stjórnar, hefur frá upphafi gengið undir nafninu sauðfjárvarnir, og það nafn er prentað í öllum skjölum, sem frá henni ganga, auk þess, eins og tekið er fram í fyrirsögninni. er frv. fyrst og fremst l. um varnir fyrir okkar sauðfé, varnir milli héraða og varnir þess, að okkar sauðfé verði þessum ægilega sjúkdómi að bráð. Ég kann betur við að kalla þessa n. stjórn - sauðfjárvarnastjórn - en hitt, að kenna hana beint við sjúkdóminn, mæðiveikinefnd, sauðfjársjúkdómanefnd. Náttúrlega er það smekksatriði, hvort menn fella þessa brtt. eða ekki, og skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Varðandi brtt. 340 þá skal ég ekki neitt um hana segja, fyrr en hv. flm. hafa gert grein fyrir sinni skoðun, en hvorki hún né mín till. voru bornar upp í landbúnaðarnefnd.



Herra forseti. Ég á hér ásamt samþm. mínum. hv. 1. þm. Skagf., eina litla brtt., sem er aðeins um það að breyta samheiti þessara þriggja fjárpesta, sem rætt er um í þessum l. Við leggjum hér til, að í staðinn fyrir „sauðfjársjúkdómar“ komi: fjársóttir. Það má kannske segja, að orðið sauðfjársjúkdómar sé fullalgengt orð til þess að tákna þessa þrjá sérstöku fjársjúkdóma, og er það þá það eina, að því er mér skilst, sem að því yrði fundið. En með því að breyta þessu á þann veg, sem við leggjum til, þá er hjá þessu sneitt. Þetta orð er mikið notað og ég hygg, að það geti fyllilega komið í staðinn fyrir hitt orðið sem samheiti þessara sjúkdóma. Um brtt. hv. þm. A-Húnv., sem hann tók réttilega fram, að ekki hefði verið borin upp í n., þá vil ég geta þess, að ég mun greiða henni atkv., nafnið fer fullt eins vel og það, sem fyrir var. Ég þarf svo ekki að ræða um þetta meir, því að n. er sammála um þau atriði, sem hann gerði að umtalsefni.



Herra forseti. Ég vil aðeins í sambandi við brtt. hv. þm. A-Húnv. á þskj. 305, um að breyta nafninu sauðfjársjúkdóman. í sauðfjárvarnastjórn. spyrja hann og landbn., hvort þetta stangist ekki á við dýralæknalöggjöfina og hvort þetta á að vera tilraun til að afnema yfirdýralæknisembættið. Ég veit ekki betur, en að ég hafi yfirumsjón með sauðfjársjúkdómum. og þess vegna vildi ég spyrja hv. landbn., hvort það er þá meiningin að afnema dýralæknalöggjöfina eða ekki.



Út af þessari ræðu hv. þm. Ak. vil ég taka það fram, að það er siður en svo frá minni hálfu eða nokkurs manns, að þetta sé hugsað sem tilhneiging til þess að vera með neinar hnífsstungur í hann eða hans embætti. Mörg meginatriðin í þessu frv. eru þannig stíluð, að það á að leita til hans sem yfirmanns þessara mála, og það er síður en svo, að það sé verið nokkurn hlut að niðurlægja hann eða hans embætti, hvorki með þessu nafni eða öðrum. sem fram koma í þessu frv. Þetta er þess vegna óþarfa viðkvæmni hjá hv. þm. Ak. Hann getur getið því nærri, hvort við í landbn. viljum vera með nokkrar árásir eða átölur á dýralæknalöggjöf eða dýralæknastétt landsins, þar sem við fyrir fáum dögum fluttum frv. um að fjölga í þeirri stétt. Hér er aðeins um að ræða yfirstjórn þeirra mála, sem þetta frv. fjallar um, og það er ekkert óeðlilegt, að hún heiti sauðfjárvarnastjórn, og það raskar ekkert virðingu eða metnaði hv. þm. Ak., enda væri það með öllu óviðeigandi. Varðandi till. hv. þm. Skagf. um breyt. á nafni á þessum sjúkdómum, þá er það breyt. á þeirra eigin till., sem var samþykkt við 2. umr. og lítið bætti úr vegna þess, að það átti bezt við, að nafnið á þessari n. væri kennt við sinn uppruna. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þetta mál mikið. Það má t.d. nefna, að garnaveiki er engu siður nautgripasjúkdómur, en sauðfjársjúkdómur. Nautgripir eru að vísu búfé, en með orðinu fé er alltaf í sveitamáli átt við sauðfé. Að öðru leyti skal ég láta þetta hlutlaust.



Herra forseti. Það er engin sérstök viðkvæmni hjá mér, þótt ég hafi rætt og spurt hér um brtt. á þskj. 305. Það orð, sem samkvæmt því á að koma í staðinn fyrir „sauðfjársjúkdómanefnd“ er ekki yfirlætislaust, þótt hv. flm. brtt. og uppfinningamaður orðsins „sauðfjárvarnastjórn“ vilji bera af sér sakir í því efni, að hann sé ekki að meina það sem hnífstungu til mín. Þetta orð hans heitir sauðfjárvarnastjórn, það stendur hér. Og hvað er hér á ferð, hvað er átt við? Það eru varnir gegn sauðfjársjúkdómum, en svo er orðið „stjórn“. Er ekki með þessu verið að fela nefnd, sem undanfarin ár hefur haft ákveðna sauðfjársjúkdóma með höndum, er ekki verið að fela henni meira hlutverk, alla stjórn þessara mála? Ég segi jú. Nú kemur þessi yfirlætislega till. frá hv. þm. A-Húnv. og segir, að þessir sjúkdómar og meira skuli heyra undir sauðfjárvarnastjórn, og þar með er verið að taka allt sauðfé undan yfirdýralæknisembættinu, það er raunverulega þetta, sem er á ferðinni. Ég gæti farið lagaveginn og heimtað öll yfirráð í þessum málum þegar í stað, ef ég vildi. En þetta hefur allt verið svo mikið „húmbúgg“, að ég vil ekki koma nálægt því. Ég bendi á þetta í allri vinsemd. Ég vil vita, hvar ég stend í þessu. Það eru liðin fjögur ár á morgun, síðan ég tók við þessu embætti. Mér nægir ekki að vera yfirdýralæknir yfir kúm og hestum. Ég vil líka vera yfirdýralæknir yfir sauðfé. Það ætla ég að láta ykkur vita.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Frv. til breyt. á vegalögunum voru flutt hér í báðum deildum Alþ. á öndverðu þessu þingi. Í Ed. var frv. um þetta flutt af hv. þm. Barð., en frv. í Nd. flutti ég sjálfur. Samgmn. hefur haft þessi frv. til athugunar og sendi þau ásamt mörgum brtt. til umsagnar vegamálastjóra, er á fyrra þingi hafði verið falin endurskoðun vegalaganna í heild. Hann hefur síðan í samráði við samgmn. beggja deilda samið nýtt frv., sem prentað er á þskj. 330, og það hefur orðið að samkomulagi milli beggja flm. hinna fyrri frv. og samgmn. beggja þd., að þau frv. yrðu látin víkja fyrir þessu nýja frv., er n. stæðu að ásamt vegamálastjóra. Enn fremur hefur orðið samkomulag um það, að þetta frv. yrði fyrst tekið til meðferðar í hv. Nd., en nýtt frv. til brúalaga kæmi fyrst fram í hv. Ed., en áður höfðu einnig verið flutt frv. til l. um breyt. á þeim l. Með þessu frv. á þskj. 330 hafa vegalögin verið tekin til endurskoðunar samkv. rökst. dagskrá, er samþ. var hér 2. apríl s. l. Þá var vegamálastjóra falið að láta fara fram heildarendurskoðun. Núgildandi vegalög eru frá 1933, og hafa ekki verið gerðar verulegar breyt. á þeim, en síðan hafa miklar breytingar orðið á vegakerfi landsins, það hefur stóraukizt og aðstæður allar breytzt. Slík heildarendurskoðun laganna, sem í þessu frv. felst, verður því að teljast mjög nauðsynleg. Á þessu stigi málsins vil ég aðeins fara nokkrum almennum orðum um þær breyt. frá ákvæðum gildandi l., sem þetta frv. felur í sér. Upp í 2. gr. frv. eru teknir allmargir nýir þjóðvegir, eða rúmlega 40 vegakaflar, samtals 530 km að lengd, og er það samkvæmt tillögum vegamálastjóra. Samkvæmt frv. þeim til breyt. á vegalögunum, sem upphaflega voru lögð hér fram í báðum þd., var þessi viðbót helmingi meiri, eða um 1100 km samtals. Þannig hefur vegamálastjóri fallizt á, að vægur helmingur þessara vega yrðu teknir inn sem nýir þjóðvegir. Hann bendir á, að ekki sé skynsamlegt að fara of fljótt í það að bæta við nýjum þjóðvegaköflum, meðan nauðsyn þykir að dreifa nýbyggingarfénu svo mjög sem gert er í fjárlögum, og það sé ekki rétt meðferð á ríkisfé. Samkvæmt upplýsingum vegamálastjóra eru nú þjóðvegir á, landinu samtals 5600 km langir. Þetta var nú um þá fyrstu meginbreytingu, sem frv. leggur til að gerð verði á gildandi vegalögum, og það er skoðun n., að hv. þm., sem margir hafa hér með fengið margar till, sínar teknar til greina, láti sem mest þar við sitja. Við höfum lagt niður fyrir okkur, hve langt sé hægt að ganga í þessu efni, og þótt ýmsir hv. þm., m. a. ég sjálfur, séu ekki fyllilega ánægðir með þær breyt., sem hér er lagt til, að gerðar verði, er það von okkar, að þeir taki hér tillit til álits og tillagna vegamálastjórans. Önnur meginbreyting frá gildandi l., sem felst í þessu frv., er sú, og hún er allmikilvæg, að sýsluvegagjaldið, sem verið hefur tvær til fimm krónur fyrir hvern verkfæran karlmann, verði hækkað upp í andvirði eins dagsverks í samræmi við breytt peningagildi, þar sem talið er, að gjaldið sé orðið alltof lágt og nái ekki tilgangi sínum. Lagt er til, að þessi hækkun verði heimiluð. Önnur breyting í sambandi við sýsluvegi er sú, að lagt er til að framlag ríkisins til sýsluvega Sé hækkað verulega í þeim sýslum, sem ekki hafa sýsluvegasjóði: Ríkið greiðir nú helming kostnaðar nýrra akvega, en engan viðhaldskostnað, en samkvæmt þessu frv. er lagt til að hækka framlög ríkissjóðs til akfærra sýsluvega þannig, að ríkið greiði allt að 3/5 hlutum kostnaðar nýrra akvega og helming viðhaldskostnaðar, og er það alger nýjung. En það er ekki gert ráð fyrir því í frv., að þetta hækkaða framlag verði beint lögboðið, heldur háð vilja fjárveitingavaldsins hverju sinni. Þetta er þýðingarmikil breyting, og vegamálastjóri bendir á, að þetta sé skynsamlegra en fara of geyst í að þenja út þjóðvegakerfið og dreifa nýbyggingarfé til þjóðvega meira en nú er. Þá er það breyt. á hreppsvegagjaldinu. Í núgildandi l. er það ákveðið tvær til fimm krónur á hvern verkfæran karlmann, en samkvæmt þessu frv. verður það tuttugu krónur, og jafnframt er heimilað að hækka það upp í andvirði eins dagsverks í vegavinnu. Þessi hækkun sprettur fyrst og fremst af því, að þetta gjald er nú engan veginn orðið í samræmi við peningagildið. Þá greinir vegamálastjóri frá því, að nauðsyn beri til, að þeim sýslum, sem hafa sýsluvegasjóði, verði gert auðveldara um framkvæmdir í samræmi við þá hækkun, sem lagt er til að gerð verði á framlagi ríkissjóðs til sýsluvega í sýslum, sem ekki hafa sýsluvegasjóði. Eins og hv. þm. er kunnugt, var á síðasta þingi hækkaður sá skattur, sem ríkið greiðir í sýsluvegasjóði, úr 6 upp í 10‰ Vegamálastjóri leggur til, að skatturinn verði enn hækkaður upp í 12‰, og hefði hann þá hækkað um helming frá í fyrra. Við þetta hækkuðu framlög sýslnanna, og hefur vegamálastjóri frv. um þetta í undirbúningi. Mér þykir rétt að skýra frá þessu, ella gæti virzt sem sýslum, sem ekki hafa sýsluvegasjóði, væri mismunað á kostnað þeirra, sem eiga sýsluvegasjóði. Ég hef þá gert grein fyrir helztu nýmælunum í þessu frv., og gefst mér vonandi tækifæri til að ræða þau nánar síðar og hin einstöku ákvæði frv. Ég sé því ekki ástæðu til að hafa framsöguræðu mína lengri, en legg áherzlu á að skora á þá þm., sem brtt. hafa flutt hér við vegalögin, að fella sig, eftir því sem frekast er unnt, við þær till., sem hér hefur orðið samkomulag um. Það er stundum erfitt að ná fullu samkomulagi um þessi mál, og sjónarmiðin eru mörg hjá þm., sem þekkja líka vel þarfirnar fyrir nýja vegi heima fyrir. En samt sem áður er það þannig, að það ber nauðsyn til þess, að hæstv. Alþ. hafi nokkurt hóf á í þessum málum. Og þó að þetta mál hafi nú verið undirbúið og reynt að samræma óskir manna og nauðsynina á framkvæmdum, þá vitum við, að hér er ekki um að ræða neitt, sem sé eilífðarlausn. Þess má þó vænta, að þessar till. geti orðið grundvöllur undir lausn, sem a. m. k. um nokkur ár gæti enzt í þessum efnum. Að sjálfsögðu breytast tímarnir, þannig að ný viðhorf skapast við það, að akvegakerfið þenst út og nær til fleiri og fleiri byggðarlaga. Og ýmis önnur atvik geta valdið því, að nauðsynlegt verði seinna að gera breyt., ekki aðeins á því, hverjir vegir skuli vera þjóðvegir, heldur einnig öðrum ákvæðum vegalaganna. Fyrir hönd samgmn. óska ég þess, að þetta mál geti fengið þá afgreiðslu, sem sé í sem beztu samræmi við það, sem hér ligg ja fyrir till: um, og að ekki þurfi að gera mjög miklar byltingar á þeim till., sem hér liggja fyrir, sem samgmn. beggja d. hafa haft samráð um við vegamálastjóra. Leyfi ég mér því að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það er ekki svo, að ég telji, að neinu sé við að bæta þá ýtarlegu framsögu hv. frsm. samgmn., þm. N-Ísf., því að að efni til tel ég að ekki þurfi meira um þetta mál að ræða á þessu stigi þess af hálfu n. Enda er nú svo, að hv. þm., hverjum um sig, sem hér eiga hlut að máli, eru þessir hnútar næsta kunnir. En það eru nokkur formsatriði, sem ég að gefnu tilefni vil segja fáein orð um. Má segja, að sumt af því skipti ekki miklu máli. - Á bls. 26 í þessu þskj., á fskj. frá vegamálastjóra, hefur fallið úr ein sýsla, Austur-Skaftafellssýsla, þannig að þar er ekki þess vegar getið, sem sú sýsla hefur fengið upp tekinn, sem er Hofsvegur. En þetta tilheyrir skjalapartinum og verður leiðrétt. Eftir bendingum frá einum hv. þm., sem ég tel réttmætar, hygg ég betur við eigandi, að 2. gr. byrji ekki svo snubbótt sem hér er fram sett, heldur álít ég rétt, að bætt verði þarna framan við orðunum: Þjóðvegir eru þessir: - og komi síðan upptalningin, sem er í 2. gr. frv. Það var svo í öndverðu um vegal., að þessi formúla var við byrjun þessarar upptalningar, og er rétt, að hún haldist, þó að hún hafi fallið niður um hríð. Einnig hefur komið fram aths. um annað atriði, sem er mjög athugandi, að óskað hefur verið eftir, að reynt verði að sjá svo um, að öll staðanöfn verði prentuð sem réttust í vegal., að kostur er, í þessu frv. í 2. gr. viðkomandi heiti veganna og þeirra staðanafna, sem þar koma til. Það hefur orðið vart lítilsháttar villu í þessu efni, þannig að ekki er nákvæmlega rétt greint staðarheiti í 2. gr. frv., og má vera, að fleiri slíkar villur séu þar, því að nm. í samgmn., enda þótt þeir séu héðan og þaðan af landinu, og þó að vegamálastjóri sé allra manna kunnugastur vegastæðum úti um landið, geta vel haft í einhverju ranga stafsetningu ýmissa heita í þessu sambandi. Hver þm. er eðlilega kunnugastur heima hjá sér, og vil ég þess vegna mælast til þess fyrir hönd samgmn., að hv. þm. hver fyrir sig vildu sýna n. þá tilhliðrunarsemi að koma með leiðréttingar, ef þeir sjá, að ekki séu stafsett rétt staðanöfn í frv., því að það ætti að vera sjálfsagt um alla löggjöf, sem sett er, að reynt sé að hafa öll staðanöfn, sem þar koma fyrir, þau réttustu, sem til eru á hver ju svæði, þótt reyndar geti sum heiti verið vafasöm og hafi tvenns konar stafsetningu, forna og nýja, og er þá erfitt að gera upp á milli. En þessar athuganir, sem hv. þm. mundu vilja gera, þyrftu þá að vera komnar til vitundar n. fyrir 2. umr. málsins, því að þá verður að koma fram með þær leiðréttingar, sem við eiga í þessu efni. Hins vegar vil ég taka undir það með hv. frsm. samgmn., sem var og skoðun samvinnun. samgöngumála í heild, að samvinnun. samgöngumála hefur óskað þess, að hv. þm. tækju sig nú saman og sættu sig að þessu sinni við þá miklu endurbót, sem þessi l. færa, og við þann velvilja, sem ég tel, að samgmn. deildanna hafi sýnt um jöfnuð í þessu efni, og ekki þá sízt vegamálastjóri. Ég vil taka undir það með hv. frsm., að þeirri ósk er eindregið beint til hv. þm., að þeir beri fram sem minnstar brtt. um þetta, þótt hins vegar fyllilega sé viðurkennt, að þeir gætu í ýmsum tilfellum haft ástæðu til þess, því að það hafa allir fulltrúar, og það hefur enginn hv. þm. fengið allt það tekið upp í þetta frv., sem hann mest hefur óskað, að tekið yrði upp í það. Mun svo verða lengi enn, að ekki verði unnt að uppfylla allar óskir í þessum efnum í einu.



Ég skildi hv. frsm. samgmn. þannig, að þeir, sem flutt hafa frv. í báðum hv. þd. á þessu þingi um breyt. á vegal., sem ýmsir hafa svo aftur borið fram brtt. við, hefðu í samráði við samgmn. eða samgmn. beggja d. tekið aftur frv. sín um breyt. á vegal., þannig að þeir, sem borið hafa fram brtt. við þau frv., verða þá, ef þeir vilja halda sig við þær brtt., að bera þær fram við það frv., sem hér liggur nú fyrir, ef þeir eru ekki ánægðir með þá niðurstöðu, sem fengin er í þessu frv. Ég álít, að þessu máli hafi verið beint inn á rétta leið, sem í raun og veru hafði verið vísað til hér áður með samþykkt þáltill., að vegamálastjóri undirbúi þetta mál, eins og hann líka hefur nú gert. Og að því er snertir till. í þessu frv. um nýja þjóðvegi, þá skilst mér meira að segja, að samgmn. þingsins hafi selt vegamálastjóra algert sjálfdæmi í þessu, þannig að það séu eingöngu hans till., sem teknar eru upp í þetta frv., sem vitað er um, að ganga allmiklu skemmra en till. einstakra þm., sem fyrir liggja um þessi mál. Ég tek mjög undir það, að það hafi verið alveg rétt, að vegamálastjóra væri falið að undirbúa þetta mál, líka að því leyti að gera till. um upptöku vega í þjóðvegatölu. En það ber hins vegar ekki að líta svo á, að vegamálastjóri, sem að vísu er kunnugur staðháttum á landinu yfirleitt, hafi óvefengjanlega hitt svo naglann á höfuðið í þessu efni, að þar geti engar sanngjarnar breyt. komið til greina, því að það er vitanlega margt, sem kemur til greina og athugunar í sambandi við fyrirgreiðslu á aukningu á akvegakerfinu víðs vegar um landið. Þar koma ýmis sjónarmið til greina, sem vert er að líta á og sem vitað er um, að menn líta nokkuð misjöfnum augum á. Það er t. d. kunnugt, að það er uppi sú stefna hjá ýmsum, að það beri mjög að draga saman byggðina í landinu og láta byggð alveg niður falla á ýmsum svæðum. Aftur eru aðrir, sem líta svo á, að á þessum sömu svæðum séu sums staðar svo mikil og margvísleg gæði og möguleikar til búreksturs og til að hefja þar þjóðnýta starfsemi, að það beri alveg sérstaklega að beina til þess því fjármagni, sem ríkið hefur yfir að ráða, til þess að slík byggð geti haldizt við og gangi ekki allt of mikið saman, vegna þess að fremur sé æskilegt, að sú byggð gæti nokkuð færzt út frá því, sem nú er. Ég skal ekkert segja um afstöðu vegamálastjóra til þessara tvenns konar sjónarmiða út af fyrir sig. En ég sé þó, viðkomandi sumum till., sem hér liggja fyrir - og hef ég þar t. d. í huga eina till. um vegarlagningu viðkomandi mínu kjördæmi -, að í þessu frv. gætir mjög þeirrar skoðunar, að ekki beri sérstaklega að leggja áherzlu á að greiða fyrir því, að byggð haldist við á slíkum svæðum, sem ég nefndi, er hafa ekki nógu góðar samgöngur við aðra landshluta, en hafa marga landkosti og atvinnumöguleika í sér fólgna, þar sem bútaðar eru í sundur algerlega þær vegatill., sem bornar voru fram um þetta efni, og lagt er hér til í frv. að taka upp í þjóðvegatölu hluta viss vegar, þann hlutann, sem liggur miðsvæðis í héraði, en klippa af þann hlutann, sem, ef gerður væri að góðum vegi, felur í sér þá þýðingu, að byggð á stóru svæði geti haldizt við, sem annars er hætt við, að mundi leggjast í eyði. Ég er ekki nógu kunnugur til að geta dæmt um, hvort þetta sjónarmið, sem þarna kemur fram, markar í heild till. vegamálastjóra. En ég nefni þetta til dæmis til að sýna, að það getur kannske átt nokkurn rétt á sér, að hæstv. Alþ. bindi sig ekki um of við till. vegamálastjóra eingöngu. En þó að ég nefni þetta, rýrir það alls ekki réttmæti þess, að það sé eðlilegt, að vegamálastjóri leggi fram till. í þessu máli. Hann hefur lagt fram margar skynsamlegar till. um breyt. á vegal. í ýmsum atriðum. Hv. frsm. þessa máls gat þess, að eins frv. væri enn von frá vegamálastjóra, um breyt. á l. um sýsluvegasjóði, og sagði hv. frsm., að vegamálastjóri mundi leggja þar til sérstaklega eina breyt. á þeim l., sem er í því fólgin að hækka úr 10‰ upp í 12‰ það, sem framlag í héruðum er miðað við. Mér skilst, að þó að þetta sé gert, þá muni hallast nokkuð á um þær rýmkanir, sem vegamálastjóri hefur gert till. um og mikils verðar eru fyrir þær sýslur, sem ekki hafa tekið enn upp sýsluvegasjóðsfyrirkomulagið. Eru till. vegamálastjóra gagnvart þessum sýslum í því fólgnar, að framlag ríkissjóðs til akfærra vega skuli vera helmingur kostnaðar af viðhaldi sýsluvega, en allt að 3/5 hlutum kostnaðar nýbygginga þessara vega. Þetta gildir um sýslur, sem ekki hafa sýsluvegasjóði hjá sér En gagnvart þeim sýslum, sem hafa sýsluvegasjóði hjá sér, leggur vegamálastjóri ekki neitt til í þessu frv. En viðkomandi því frv., sem boðað hefur nú verið um breyt. á l. um sýsluvegasjóði, vildi ég benda hv. samgmn. á, að ef samræmi ætti að vera í ákvæðum þeirra l. um sýsluvegasjóði og þess hins vegar, sem vegamálastjóri leggur hér til, þá ætti á hæstu stigunum, sem framlag sýslnanna næmi - frá 8‰ upp í 12‰ - framlagið úr ríkissjóði að vera 3/5 kostnaðar við nýbyggingar og viðhald sýsluvega í stað 2/3 kostnaðar, eins og nú er. Vil ég skjóta því til hv. samgmn., að hún athugi þetta, áður en hún flytur þetta frv. um breyt. á l. um sýsluvegasjóði hér á hæstv. Alþ., til þess að nokkurt samræmi verði á milli þeirra fyrirgreiðslna, sem þau sýslufélög fá, sem ekki hafa sýsluvegi hjá sér, og hinna, sem hafa komið á þessum sjóðum hjá sér. Þetta er aðeins bending til hv. n. um, að hún vildi taka þetta til athugunar, áður en hún flytur frv. um þetta efni. En það er nauðsynlegt, að samhliða því, sem breyt. á vegal. og brúal. eru afgr. hér á hæstv. Alþ., að þá sé einnig gerð breyt. á l. um sýsluvegasjóði. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Þetta frv. kemur til athugunar við síðari umræður þessa máls, og má þá athuga það að fá fram leiðréttingar á því, sem hv. þm. óska og telja sanngjarnt í sambandi við þær upprunalegu till., sem þeir hafa borið fram um málið. Út af því, sem fram kom hjá hv. form. samvinnun. samgöngumála, vil ég gera og skal koma á framfæri við n. aths. um einn lið í 2. gr. frv., sem er 7. tölul. undir B-lið, sem þarf að orða dálítið skýrar en hér er gert. Þar þarf að gera aðeins orðabreyt. til frekari skýringar á því, sem þar er um að ræða.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af því, sem hv. þm. Borgf. sagði, greina frá því, að sjálfsagt hefur vegamálastjóri haft fyrir sér allar till. hv. þm. sem þeir hafa flutt hér á þingi nú, þegar hann gerði till. sínar, sem liggja nú fyrir í þessu frv. Og ég hygg, að það verði varla sagt, enda þótt samgmn. sé alltaf reiðubúin til að taka mjög mikið tillit til þess, sem vegamálastjóri leggur til, að sú n. hafi í þetta skipti selt honum algert sjálfdæmi um það, hve miklu af vegum skyldi bætt í þjóðvegatölu. En ég vil geta þess, sem ég tók fram í frumræðu minni, að að sjálfsögðu mun samgmn. ræða við hv. þingmenn um þær brtt., sem þeir kunna að vilja koma fram með við þetta frv. En það eru eindregin tilmæli n. til einstakra hv. þm., að þeir láti sem mest sitja við það, sem í þessu frv. greinir. Það er mjög örðug afgreiðsla þessara mála, ef hún á að vera svo öllum líki, sérstaklega ef uppfylla á það, að allir hv. þm. fái í eitt skipti allt, sem þeim finnst þá og þeirra byggðarlög vanta í þessum efnum. Það er því alveg nauðsynlegt í þessum málum, að hv. þm. hafi allir nokkurt hóf á í þessum efnum. Því að hv. þm. mega ekki reikna með því, að hér sé verið að ganga frá einhverju svo varanlega, að óbreytt standi um aldur og ævi og hv. þm. hafi ekki tækifæri til að hafa áhrif á síðar. Þá er hitt atriðið, sem hv. þm. Borgf. hélt fram í sambandi við þetta frv., sem fyrir liggur, og bað menn að athuga í sambandi við væntanlegt frv. um sýsluvegasjóði, að hér í þessu frv. væri hallað á þær sýslur, sem hafa sýsluvegasjóði. Það má vel vera, að þær verði að einhverju leyti ekki eins vel úti og þær sýslur, sem nú njóta þess mjög hækkaða framlags, sem till. eru um í frv., sem hér liggur fyrir. En að sjálfsögðu mun samgmn. hafa samband við vegamálastjóra um þetta atriði, áður en það frv. verður flutt, sem hv. þm. Borgf. minntist á, um sýsluvegasjóði. Ég geri ráð fyrir, að það frv. komi til samgmn. og að það komi til kasta hennar að flytja það.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Hv. þm. sýnist þetta líklega nokkuð fyrirferðarmikið mál, sem muni tefja nokkuð fyrir fundinum. En ég skal lofa því, að það skal ekki að minni tilhlutun tefja fundinn mjög. Frv. þetta er flutt að beiðni hæstv. atvmrh., og var það tekið til flutnings af sjútvn. En annars hefur málið verið undirbúið af mþn., sem ég á sæti í. - Það er kunnugt, að allmikið umtal hefur orðið um vátryggingar fiskiskipa, og einkum á þá leið, að iðgjöld væru svo há, að útgerðin risi illa undir því. Og út af þessu kom fram þáltill. á næst síðasta þingi, en var að vísu vísað til ríkisstj. En ríkisstj. hafði þá ákveðið að setja mþn. til þess að athuga þessi vátryggingarmál almennt. Eftir að n. tók til starfa, skrifaði ríkisstj. n. og bætti því við hennar hlutverk að taka til rannsóknar og gera brtt. við l. um vátryggingarfélög fyrir vélbáta. Þau 1. eru nr. 32 frá 1942. N. tók við þessu starfi, og auðvitað var hennar fyrsta verkefni að rannsaka, hvort iðgjöld þau, sem tekin hafa verið, mundu vera óeðlilega há. Ég verð að skýra frá því hér, þó að það komi ekki beinlínis þessu máli við, sem hér liggur fyrir, að þessi rannsókn leiddi til þess, að það kom í ljós, að vátryggingarfélögin eru fátæk, þannig að nær engu þeirra hefur tekizt að safna verulegum sjóðum. Meiri hluti þeirra á sama og ekkert til og sum minna en ekki neitt. Þessi rannsókn hefur þess vegna leitt í ljós, að iðgjöldin hafa sízt verið hærri en í hlutfalli við áhættuna, heldur frekar það gagnstæða. Þetta segir þó ekki það, að iðgjöldin geti ekki verið of há, þegar þannig stendur á, sem ég skal nú greina frá. Iðgjöldin eru greidd samkv. mati á skipunum. Og nú hefur þetta mat orðið ákaflega mismunandi hátt, þannig að eldri skipin hafa verið metin langt undir verðlagi því, sem ríkjandi hefur verið á hverjum tíma. Hins vegar hafa þau skip, sem byggð hafa verið á stríðstímanum og eftir stríð, aftur verið metin á kostnaðarverði. Mat þeirra er því hlutfallslega miklu hærra en á eldri skipunum. Þegar það svo bætist við, að áhættan er miklu minni hjá þessum nýju og góðu skipum en þeim eldri sakir elli og vegna þess, að þau eru úr lakara efni, þá hljóta eldri skipin að verða oftar fyrir tjóni en hin nýrri, og af því sést, að á þessu eru gallar, sem verður að leiðrétta. - Nú er það þannig, að ákvæði um iðgjöld hafa ekki verið tekin upp í þessi l., og koma þannig því ekki beinlínis þessu máli við, því að það er reglugerðaratriði, hvaða iðgjöld skuli greidd, og ríkisstj. sker úr því eftir till. félaganna sjálfra. N. sá sér því ekki fært að taka þetta mál öðruvísi en svo, að hún samdi reglur um flokkun skipa, og er hún birt með þessu frv., svo að hv. þm. geta kynnt sér, hvernig n. ætlast til, að séð verði fyrir iðgjaldamálunum. Er þetta að sjá á fskj. 2. - En í þessari n. eru Arnór Guðmundsson, skrifstofustjóri hjá Fiskifélaginu, Guðmundur Guðmundsson tryggingarfræðingur og ég. Breyt. þær, sem annars er gert ráð fyrir, að gerðar verði á l. frá 11. júní 1942, um vátryggingarfélög fyrir vélbáta, eru flestar þannig til komnar, að það eru leiðréttingar og umbætur, sem gerðar eru eftir reynslu bæði samábyrgðarinnar og vátryggingarfélaganna sjálfra, og um þessi má1 héldu félögin sameiginlegan fund með stjórn samábyrgðarinnar. Þá var sett þar n. til þess að athuga, hvaða breyt. væri sérstaklega óskað eftir á þessum l. Höfuðbreyt., skal ég taka fram strax, hver er, og fyrir henni hef ég einmitt barizt. En þótt undarlegt sé, hefur verið allmikil mótstaða gegn þeirri till. til breyt. á l., þangað til nú ekki alls fyrir löngu, að áhætta félaganna sé miðuð við hundraðshluta, en ekki ákveðna fjárhæð öðruvísi ákveðna. Fyrirkomulagið er þannig nú, að félögin bera ábyrgð á 50% af öllum skipum, þangað til matsverðið er komið upp í 80 þús. kr. á hverju skipi, en úr því fer hlutdeild félagsins ekki vaxandi, þannig að hún verður ekki meiri en 40 þús. kr. á skip. Það er því svo, að eftir því sem skipin eru líklegri til þess að verða fyrir tjóni, er hlutdeild félaganna í þessu efni meiri. Þetta er óhagstætt fyrir vátryggingarfélögin, en hagstætt fyrir endurtrygginguna. Þess vegna er þessi breyt. hér upp tekin. Bátaábyrgðarfélögin mundu þá nú, ef þetta verður samþ., hafa 15% áhættunnar í eigin ábyrgð, en endurtryggingin á þá að hafa 85% af áhættunni. Hins vegar mun eftir frv. þessu hlutdeild félaganna í stóru skipunum og öruggari verða miklum mun meiri en nú er eftir gildandi lögum. Að öðru leyti skal ég vísa til grg. frv. og þeirra fskj. sem frv. fylgja, því að þar geta hv. þm. lesið um, hverjar breyt. eru, því að þar er hver breyt. tilgreind og grein gerð fyrir þessum breyt. Hér er lagt til, að nafnið á l. verði breytt, og sé „Lög um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip“, af því að deilt hefur verið um það, hvað orðið vélbátur þýddi, og á þetta við það, að félögunum sé skylt að taka við öllum skipum, sem eru allt að 100 rúmlestir brúttó. - Það má geta um það líka, að hér er breytt orðalagi um skiptingu landsins í áhættusvæði. Ég vil taka það fram, að það er ætlun þeirra, sem sömdu frv., að áhættusvæðunum verði breytt mikið og félögunum fækkað mikið, því að það hefur sýnt sig, að félögin eru svo smá, að þau hafa ekki eins góða rekstrarmöguleika fyrir það. N. hefur sýnzt, að ekki væri þörf fleiri en 8 vátryggingarfélaga á landinu, og það er ætlazt til þess, að ríkisstj. hafi heimild til þess að breyta þessu, og mundi það þá verða gert smám saman. Eitt atriði, sem ég geri ráð fyrir, að menn veiti athygli, er það, að í breyt. þessum er gert ráð fyrir því, að eigendur skipa geti krafizt yfirmats bæði á því, þegar skip eru metin til vátryggingar, og eins yfirmats á tjóni. Um þetta atriði hefur verið mikið deilt. Félögin hafa látið eigin trúnaðarmenn annast þetta. En það er hart, ef vátryggjandi, en ekki vátryggður ræður því einhliða, hverjir meta skipin til verðs eða tjóns. En þetta sjónarmið samábyrgðarinnar hefur stuðzt við það, að virðingarmenn hafa verið gamaldags í hugsun og hafa ekki viljað viðurkenna breyt., sem gera þurfi á matinu vegna verðhækkunar og lækkunar á gildi peninga. N. neyddist til þess að undanskilja bótaskyldu óbeint tjón, og stafar það af því, að menn hafa gengið allt of langt í kröfum um bætur fyrir óbeint tjón, ef þeir hafa veitt aðstoð eða eitthvað því líkt: Og frekja manna í þessu sambandi hefur miðað að því að gera félögin að féþúfu, sem olli því, að félögin ætluðu að sligast undir því. Annaðhvort varð því að undanskilja félögin þessari bótaskyldu eða láta greiða iðgjöld fyrir. Nú hefur orðið samkomulag um það að taka aftur þessar óbeinu tryggingar nema mjög takmarkaðar. Ég vildi nú sérstaklega benda á þessi atriði, ef hv. þm. vildu nú leggja sig niður við það að rannsaka þessi mál eitthvað. En þetta eru þau atriði, sem sérstaklega hefur verið um deilt. Að öðru leyti vil ég segja, fyrir hönd sjútvn., sem flytur málið fyrir ríkisstj., að n. hefur áskilið sér rétt til að koma fram með brtt. við frv. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma við það. Og enn fremur vil ég taka það fram fyrir hönd n., að við leggjum mikla áherzlu á það, að hæstv. forseti og hv. þm. sýni máli þessu þá velvild að láta það ganga greiðlega gegnum þingið. Það tafðist óeðlilega lengi að koma málinu á framfæri. En ég hygg óhætt að fullyrða, að lögð hafi verið öll alúð við að vanda til þessara breyt., bæði að tilhlutan n. og ríkisstj., og loks hefur það verið borið undir fjölda manna, sem hlut eiga að máli. Að svo mæltu óska ég, að málið gangi til 2. umr.