Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs um störf þingsins vegna 18. dagskrármálsins á þessum fundi, frv. um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem er til 2. umr. Í greinargerð meiri hluta efh.- og viðskn. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Lagt er til að stofnfé sjóðsins verði hækkað um 1 milljarð kr. og því fé verði haldið aðgreindu frá öðru fé sjóðsins og það nýtt til að stuðla að nýsköpun og atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni, einkum á sviði upplýsinga- og hátækni.`` Frv. er því verulega breytt frá því sem það var þegar það var kynnt okkur hér. Þá var rætt almennt um stuðning við nýsköpun. Nú er rætt um sértækar aðgerðir á afmörkuðu sviði undir hatti byggðastefnu. Það vill svo til að ég fékk nýlega í hendurnar skýrslu Eftirlitsstofnunar EFTA fyrir árið 1996. Þar er sérstök umfjöllun um svæðiskort af Íslandi vegna sérstakrar byggðaaðstoðar. Þar er því lýst yfir að Eftirlitsstofnunin hafi ákveðið að viðurkenna kort yfir svæði sem séu til þess bær að þiggja sérstaka byggðaaðstoð á Íslandi. Þar er einnig skýrt frá upphafi málsins, sem sé að ríkisstjórnin hafi gert Eftirlitsstofnun grein fyrir áformum sínum um ný stuðningssvæði til grundvallar samræmdri byggðastefnu þar sem gert sé ráð fyrir því að stuðningur geti numið allt að 17% af fjárfestingarkostnaði eftir skatta og 27% af fjárfestingarkostnaði ef um er að ræða minni eða meðalstór fyrirtæki. Þessar upplýsingar hafa aldrei komið fram á Alþingi Íslendinga, þ.e. að ríkisstjórn Íslands hafi markað slíka nýja stefnu og því spyr ég, virðulegi forseti: Hefur efh.- og viðskn. fjallað um þetta mál í tengslum við það frv. sem hér á að ræða síðar á fundinum? Er þetta hluti af þeirri nýju stefnumörkun sem hæstv. ríkisstjórn hefur fengið samþykkt frá Eftirlitsstofnun EFTA eða hefur hv. efh.- og viðskn. ekkert um mál þetta fengið að vita?

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs sem varaformaður efh.- og viðskn., þ.e. starfandi formaður nefndarinnar, af því að hv. þm. varpaði hér fram spurningum og vakti máls á málefni sem tengist nefndarstörfum. Ég vil upplýsa að nefndin hefur afgreitt þetta mál til 2. umr. og sú umræða fer fram hér á eftir. Það er rétt sem hv. þm. sagði að meiri hluti nefndarinnar leggur til að einn milljarður verði tekinn út úr Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins og það var vegna þess að menn töldu eiginfjárstöðu hans vera það rúma að vel væri hægt að gera það. Meiri hlutinn leggur til þessi milljarður verður varinn til sérstakra verkefna sem tengjast landsbyggðinni. Sú brtt. liggur hér fyrir af hálfu meiri hlutans. Í nefndarstarfinu var vitaskuld farið yfir allar hliðar þessa máls og reyndar eru fjögur álit úr nefndinni varðandi þetta mál. Hins vegar minnist ég þess ekki að fram hafi komið í umræðunni tilteknir nýir þættir í byggðastefnu eða þau mál sem hv. þm. gerði að umtalsefni. Það var ekki upplýst í nefndinni að fyrir lægju einhverjar nýjar hugmyndir eða þess háttar eins og hv. þm. vitnaði í skjöl um. Þessi ákvörðun og nefndarstarfið fór því fram á grundvelli frumvarpanna og var ekki rætt á venjulegum nefndarfundum í ljósi þess sem hv. þm. sagði. En nú verða menn að taka viljann fyrir verkið að hugsanlegt er að stjórnarmeirihlutinn hafi haft vitneskju um málið og rætt það út frá því sjónarmiði. Það þekki ég ekki. Það kom a.m.k. ekki fram á almennum nefndarfundum. Ég hef enga ástæðu til að halda annað en að málið hafi eingöngu verið rætt út frá frumvörpunum eins og þau lágu fyrir og nefndarálitin bera alveg skýr merki um.

Virðulegi forseti. Þegar það er ekki aðeins búið að tilkynna til fjölþjóðastofnunar sem við erum aðilar að að ríkisstjórn Íslands hafi markað nýja samræmda byggðastefnu til fimm ára þar sem gert er ráð fyrir tilteknum fjárstuðningi til tiltekinna verkefna í tilteknum landshlutum, heldur einnig búið að fá þau tilmæli samþykkt og viðurkennd af Eftirlitsstofnun EFTA, þá er full ástæða til þess, þegar gripið er til svona sérstakra og takmarkaðra ráðstafana eins og gert er í þessu frv., að spyrjast fyrir um það hvernig þær ráðstafanir falla að þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur þegar tilkynnt Eftirlitsstofnun að hún muni grípa til. Hvernig fellur þetta t.d. að þeim ráðagerðum sem hæstv. ríkisstjórn er þá væntanlega með varðandi eflingu og uppbyggingu Byggðasjóðs? Þarna er um að ræða einn milljarð króna til mjög takmarkaðra verkefna sem getur ekki verið annað en lítill hluti af því sem hæstv. ríkisstjórn ráðgerir og tilkynnir að hún hafi í hyggju og fær samþykkt frá Eftirlitsstofnun EFTA. Ég óska eindregið eftir því að þeir efh.- og viðskiptanefndarmenn geti svarað slíkum spurningum, þ.e. hvernig og að hve miklu leyti þetta er hluti þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur tilkynnt til Eftirlitsstofnunar að hún sé búin að marka til fimm ára og hvers sé að vænta að verði þá gert varðandi aðra þætti í uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni, en aðeins þá takmörkuðu þætti sem þarna er um að ræða. Það er mjög eðlilegt að hv. efh.- og viðskn. sé spurð slíkra spurninga og ég fer þess á leit við nefndina að hún láti ekki taka frv. um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins til 2. umr. fyrr en hún er búin að fá þessar upplýsingar, fjalla um þær og getur svarað spurningum þingmanna þar um. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að varaformaður nefndarinnar beiti sér fyrir því að þannig verði á málinu haldið.

Herra forseti. Eins og allir vita er þetta mál á dagskrá. Hér fer fram efnisleg umræða og það þyrfti ekki að vefjast fyrir mönnum hvaða tillaga er hér á ferðinni. Hún var reyndar rædd hér lítillega bæði í gær og í fyrradag þannig að ég fæ ekki séð hvað umræða um störf þingsins skiptir hér máli. Ég hef þá ekki skilið þessi fundarsköp rétt. Ég hélt að ef við ætluðum að ræða þetta hér og nú, þá væri það efnisleg umræða um byggðamál þannig að ég misskil þetta þá allt saman. Við höfum lagt fram mjög skýra tillögu og ástæðurnar fyrir því hvers vegna eru alveg ljósar og komu fram í þingskjalinu. Það er ekkert viðkomandi stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á öðrum sviðum. Það kemur alveg greinilega fram hverjir flytja þetta mál. Brtt. kemur frá meiri hluta efh.- og viðskn. Það fer ekkert á milli mála og ástæðurnar fyrir því að þetta er flutt eru raktar líka þannig að hér er verið að tala um stuðning við landsbyggðina, stuðning í þá veru að ef, og menn trúa því að svo sé, að um raunhæft nýsköpunarverkefni sé að ræða þá eigi að leita allra þeirra leiða til þess að treysta búsetu manna á landinu vegna þess að búsetumunstrið er hlutur sem allar ríkisstjórnir í Evrópu, allir stjórnmálaflokkar í Evrópu, reyna af fremsta megni að viðhalda vegna þess að menn vita að það hefur mjög mikið að segja fyrir framtíð efnahags hverrar þjóðar að svo sé.

Herra forseti. Frv. um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins er til umræðu síðar í dag og þá gefst betra tækifæri til að ræða þennan þátt málsins. En af því að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson beindi aðallega orðum sínum til efh.- og viðskn. þar sem þessi brtt. er gerð, þá vil ég upplýsa að þegar þetta mál var í undirbúningi á vegum iðn.- og viðskrn., var sérstaklega kannað, ekki þó formlega hjá Eftirlitsstofnun EFTA, heldur var kannað hvort sú leið sem þarna var verið að fara, þ.e. að útbúa nýsköpunarsjóð sem hefði það verkefni og hlutverk sem lýst er í lögunum, samrýmdist ekki þeim reglum. Og það var mat þeirra manna sem undirbjuggu málið og áður en það var lagt hér fyrir þing að svo væri. Breytingin er í raun og veru engin önnur en sú að bætt er við einum milljarði króna inn í Nýsköpunarsjóðinn og þannig eru ákveðin verkefni valin sem skuli lögð sérstök áhersla á á sviði upplýsinga- og hátækni og er það nú býsna víðtækt svið sem menn eru þá með undir í þeim efnum. En það er reyndar alveg hárrétt að þar er verið að velja út tiltekið landsvæði sem sérstaklega á að leggja áherslu á. Mitt mat er að þarna sé ekki um neina efnisbreytingu að ræða frá því að frv. var hér lagt fyrir og úr skugga var gengið um að það samrýmdist þeim reglum sem þarna gilda því hér er ekki um styrki að ræða, hér er fyrst og fremst um áherslur í lánveitingum að ræða.

Herra forseti. Mér er sérstök ánægja að fá tækifæri til þess að styðja tillögu frá hv. þm. Pétri H. Blöndal og hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni vegna þess að ég tel að þetta sé skynsamleg tillaga frá þeim, tillaga um að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar þannig að reynt verði að stuðla að betra samkomulagi um þetta mál heldur en bersýnilega er um að ræða. Leitað var umsagna frá um það bil 20 aðilum og verulegur hluti þeirra er á móti málinu, m.a. allir þeir svo að segja sem hafa vit á málinu þannig að ég teldi að það væri skynsamlegra að öllu leyti að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Rökin eru þau að ósamkomulag er um málið, verulegt ósamkomulag. Stjórnkerfi þessa nýja banka er gallað. Rökin eru þau að þetta er dýrt kerfi og það kallar á mikinn vaxtamun upp á fleiri hundruð millj. kr. Rökin eru þau að þetta yrði nýr banki í samkeppni við viðskiptabankana og þannig mætti lengi telja þannig að ég tel fulla ástæðu til þess að vísa málinu til ríkisstjórnainnar. Þess vegna styðjum við þessa tillögu og mundum jafnvel styðja næstu tillögu líka ef hún kæmi til atkvæða þannig að við mættum tvisvar sinnum lýsa því yfir að að við styddum að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan studdi þá tillögu sem var felld hér áðan um að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Nú er að koma til atkvæða 1. gr. þessa frv. Við erum þeirrar skoðunar að það sé mjög misráðið að sameina fjárfestingarlánasjóðina eins og gert er ráð fyrir í frv. Breytingartillögur frá 1. minni hluta breyta engu um eðli málsins. Stjórnarandstaðan hefur talið rétt að stokka upp fjárfestingarlánasjóðina en lagt til að það gerist þannig að þeir renni inn í viðskiptabankana sem styrki þá og bankarnir verði endurskipulagðir til framtíðar. Við munum greiða atkvæði gegn þessari 1. gr. frv. en að öðru leyti sitja hjá við einstakar greinar, en styðja þó þær sem horfa til bóta. Þetta frv. er knúið fram af meiri hluta þingheims og er fyrst og fremst á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og þá er það hennar að fylgja málinu eftir.

Herra forseti. Þingflokkur Alþb. og óháðra greiðir atkvæði gegn þessari grein til að undirstrika gagnrýni sína á málið, málsmeðferð og aðdraganda málsins sem ég gerði reyndar grein fyrir í atkvæðaskýringu áðan. Við teljum að þetta mál verði að fara í gegn eingöngu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og hennar einnar. Við teljum hins vegar óhjákvæmilegt að undirstrika núna að málið verður að ræða mikið nánar, m.a. í efh.- og viðskn. og þar mun hafa verið samþykkt að málið komi til frekari meðferðar milli 2. og 3. umr. nú þegar. Það bendir til þess að víðtæk samstaða sé um að málið þurfi alveg sérstaka skoðun. Auk þess er óhjákvæmilegt, herra forseti, við 3. umr. málsins að ræða málið alveg sérstaklega við hæstv. forsrh. því að það er ótrúlegt að skoða umsagnalistann og sjá að verulegur hluti þess hóps manna sem hann hefur helst stuðst sig við að því er varðar efnahagsráðgjöf er á móti þessu máli af því að það er svo vitlaust.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Kvennalistans greiðir atkvæði gegn þessari 1. gr. frv. en mun sitja hjá við aðrar greinar nema þær sem lúta að því að tryggja réttindi starfsfólks. Ástæðurnar eru þær að við teljum að hér sé verið að fara ranga leið. Það hefði verið miklu nær að stíga skrefið til fulls og stokka þetta sjóðakerfi rækilega upp og koma því með eðlilegum hætti inn í viðskiptabankana í stað þess að stofna nýjan ríkisbanka hvað sem þar liggur að baki, en ekki hafa komið fram viðhlítandi skýringar á því hvers vegna ríkisstjórnin fer þessa leið.

Herra forseti. Ég er á móti stofnun nýs ríkisbanka og ég er á móti auknum umsvifum ríkisins á fjármálamarkaðnum. Með þessu frv. er verr af stað farið heldur en heima setið og lokað á margar leiðir sem annars væru opnar. Því greiði ég atkvæði gegn 1. gr. en mun sitja hjá við aðrar greinar.

Virðulegi forseti. Við atkvæðagreiðslu við 2. umr. þessa máls boðaði ég að ég mundi beita mér fyrir því að reynt yrði að knýja fram breytingar á frv. eins og það lá þá fyrir og því er ég hingað kominn til þess að mæla fyrir brtt. á þskj. 853 við frv. til laga um helgidagafrið þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Orðin ,,til kl. 6.00 að morgni næsta dags`` í 2. tölul. 2. gr. falli brott.`` Þessi brtt. felur einfaldlega í sér að helgi föstudagsins langa nái fram til miðnættis í stað til kl. 6 að morgni næsta dags eins og frv. gerir núna ráð fyrir og helgi föstudagsins langa, páskadags og hvítasunnudags verði þannig jafngild. Það er að mínu mati hægt að færa fyrir því nokkur rök að hafa þennan háttinn á sem hér er verið að leggja til og ég skal nefna þrjú atriði í því sambandi. Í fyrsta lagi er það að öllu leyti eðlilegt að samræmi sé í helgidagafriði föstudagsins langa og helgidagafriði páskadags og hvítasunnudags. Frv. gerir ráð fyrir því, og það hefur farið þannig í gegnum 2. umr., að helgidagar þjóðkirkjunnar á páskadag og hvítasunnudag séu frá kl. 12 á miðnætti til 12 á miðnætti, þ.e. í 24 tíma, en frv. virðist gera ráð fyrir því að öðru máli skuli gegna um föstudaginn langa án þess að fyrir því séu flutt nein sérstök rök og gert er ráð fyrir því helgidagafriður á föstudaginn langa standi til kl. 6 að morgni næsta dags. Fyrir því eru engin sérstök rök eins og ég hef nefnt. Í öðru lagi er hitt sem auðvitað er mjög athyglisvert og nauðsynlegt að benda hér á og það er að í nefndaráliti hv. allshn. er fjallað almennt um þá röksemdafærslu sem býr að baki frv. og þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Frumvarpið felur í sér allnokkra rýmkun á heimildum til ýmiss konar starfsemi á helgidögum og hefur verið rætt ítarlega um það í nefndinni hversu rúmar slíkar heimildir eigi að vera og á hvaða dögum þær eigi að gilda.`` --- Síðan er rétt að undirstrika það sem í framhaldinu kemur, en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Komu þar helst fram þau sjónarmið að leitast við að tryggja friðhelgi heimila og helgihald jólanna eins og frekast væri unnt, en hafa víðtækari heimildir fyrir ýmiss konar starfsemi um páska, en það er sá tími sem algengt er að fjölskyldur nýti til ferðalaga og afþreyingar.`` Ég tek heils hugar undir þessa röksemdafærslu og þennan málflutning sem kemur fram þarna í nefndaráliti allshn. Þess vegna undraðist ég nokkuð þegar ég leit brtt. frá nefndinni að þar gat ekki að líta rýmkun í þá átt sem nefndin þó var að boða með þessum orðum í nefndarálitinu. Þetta finnst mér vera rök nr. tvö, að ég tek með öðrum orðum undir skoðun og álit allshn. sjálfrar sem hefur farið ofan í þetta mál eins og hér segir og er í raun og veru að fylgja eftir þeirri hugsun sem mótuð er í nefndarálitinu um frv. til laga um helgidagafrið. Síðast en ekki síst ber að nefna það að um páska á undanförnum árum og áratugum hafa orðið til venjur, til að mynda í tengslum við þá miklu og öflugu skíðastarfsemi sem er úti um landið, á Ísafirði, Akureyri og víðar, sem gerir það að verkum að haldnar eru samkomur og mannamót eftir miðnætti á föstudaginn langa. Og ég sé ekki betur en ef þetta frv. yrði samþykkt óbreytt eins og það liggur fyrir frá allshn. að þá væri búið að leggja það af að menn gætu safnast saman til samkomuhalds og mannamóta eftir miðnætti á föstudaginn langa því það er mjög fortakslaust í þessu frv. hvenær hægt sé að gefa undanþágur og ekki er gert ráð fyrir því samkvæmt þessu frv. að að hægt sé að veita undanþágu fyrir þessum tíma. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að vekja athygli á því að þetta er auðvitað allveigamikil atvinnustarfsemi og afþreying fyrir fólk. Engin efnisleg rök mæla með því að banna samkomuhald á þessum tíma, ekki síst þegar við höfum í huga að hér er um að ræða ansi veigamikinn þátt í því menningarstarfi og þeirri samfélagsmynd sem víða er úti um landið þar sem svona háttar til. Og þegar rökin eru svona augljós og þegar hv. allshn. sjálf bendir á að miklu eðlilegra sé að hafa víðtækari almennar heimildir fyrir ýmiss konar starfsemi um páska en verið hafa, þá gefur auga leið að við hljótum að tryggja með löggjöfinni að við séum a.m.k. ekki að þrengja þann praxís sem hefur verið í gangi undanfarin ár og áratugi og alls staðar gefist vel og ágætlega og prýðilega og enginn kvartar undan. Þetta er ekki vandamál þar sem þessi háttur hefur verið hafður á, til að mynda á Ísafirði svo að ég taki sem dæmi, nema síður sé. Það hefur verið til bóta að mati allra að hafa þennan háttinn á og auðvitað mæla engin sérstök rök með því að gera lífið minna bærilegt en það er. Ég a.m.k. skil ekki, virðulegi forseti, úr því að þessi hugsun læðist upp í kollinn á mér núna, að það geti verið markmið löggjafans að gera lífið minna bærilegt fyrir fólk vítt og breitt um landið.  Ég rakti það við atkvæðagreiðsluna við 2. umr. að ég átti þess ekki kost --- ég var með fjarvistir þann dag sem þetta mál var rætt --- við 2. umr. að leggja fram brtt. sem vissulega hefði verið æskilegra. Þess vegna gríp ég til þess úrræðis að leggja fram þessa brtt. við 3. umr. málsins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur kynnt brtt. við það frv. sem hér er til umræðu um helgidagafrið. Hv. allshn. hefur unnið gífurlega mikið starf við að leggja fram brtt. og vinna þetta mál í nefndinni og hefur komist að niðurstöðu þar sem hún er einhuga í afstöðu sinni. Það sem hv. þm. tekur ekki með í reikninginn í öllum sínum málflutningi er að samkvæmt frv. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. er heimilt að halda dansleiki, sem mér heyrist að sé það sem málið snýst um, laugardagskvöldið fyrir páska þannig að dansleikurinn fái að ná fram á nóttina alveg til kl. 3. Þetta gildir einnig um laugardaginn fyrir hvítasunnu. Það má því segja sem svo að verið sé að breyta til þannig að ekki sé heimilt að halda dansleiki kl. 12 á miðnætti á föstudaginn langa en hins vegar heimilt að halda dansleiki á laugardag fyrir páska og þeir dansleikir geti hafist þess vegna kl. 10 að kvöldi. Ástæða þess að ég styð ekki brtt. hv. þm. er sú að ég vil ekki að föstudagurinn langi verði venjulegur balldagur. Því er ég andvíg. Ég er hins vegar mjög ánægð með það sem frv. kveður á um að heimila dansleiki á laugardag fyrir páska. Hins vegar get ég sagt það að lokum að ég ber virðingu fyrir hefðum á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta voðalega einkennileg skilaboð. Þau eru bara þessi: Þið getið bara dansað á laugardagskvöldum. Þetta eru ekki nokkur rök í þessu máli. Rökin eru þau að þeir sem hafa haft af því ánægju að koma saman til mannamóta og skemmtanahalds eftir miðnætti á föstudaginn langa um áratugi eigi vegna tilskipunar frá Alþingi að láta af þeim leiða sið og skemmta sér í staðinn af því að það er talið hentugra og skynsamlegra, betra og þénugra, á laugardagskvöldum. Þetta eru náttúrlega uppeldisaðferðir, virðulegi forseti, sem ganga ekki þegar við erum að hefja nýja öld. Í öðru lagi. Hv. þm. talar um að með þessu sé verið að gera föstudaginn langa að venjulegum balldegi eins og hv. þm. orðaði það. Hvað er hv. þm. að segja? Er hv. þm. að segja að páskadagur og hvítasunnudagur, en þá stendur helgidagafriðurinn bara til miðnættis, verði með þessari ákvörðun venjulegir balldagar? Tölum við þá hér eftir um páskadag og hvítasunnudag sem balldaga? Ekki í mínum huga. Þetta eru bara páskadagur og hvítasunnudagur, helgir dagar og ekki neinir balldagar. Hv. þm. lauk síðan máli sínu með því að segja að hún bæri virðingu fyrir hefðum Vestfirðinga. Ekki þó nægilega mikla virðingu til þess að leyfa Vestfirðingum að stunda þær hefðir sem þar hafa gefist vel og verið vinsælar.

Hæstv. forseti. Þrátt fyrir það að ég beri virðingu fyrir hefðum Vestfirðinga, þá ber ég enn þá meiri virðingu fyrir þeim hefðum okkar Íslendinga og annarra þjóða sem eru kristinnar trúar að halda dálítið utan um föstudaginn langa vegna þess að hann er mesti sorgardagur í kristinni sögu. Páskadagur er hins vegar gleðidagur og þess vegna gildir öðru máli með þann dag. Mér finnst ekki ástæða til að hafa neitt í flimtingum varðandi þetta mál. Mér finnst þetta vera þó nokkuð stórt mál. Af því að hv. þm. talaði um uppeldisaðferðir þá má alveg tala um uppeldisaðferðir í þessu sambandi. Mér finnst, og er alin upp við það, að föstudagurinn langi sé enginn gleðidagur og ball sem hefst kl. 12 á miðnætti þann dag þýðir gleðskap að kvöldi þess dags. Þess vegna styð ég ekki brtt. hv. þm. eins og ég lét koma fram í fyrri ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að vísa á bug þessari röksemdafærslu því að hún felur það í sér að hv. þm. er að segja að það fólk sem hefur búið á þeim svæðum þar sem þessar hefðir hafa ríkt hafi ekki borið nægilega virðingu fyrir föstudeginum langa. Ég mótmæli þessu algerlega og held einmitt að fólk þar ekkert síður en annars staðar í landinu beri fulla virðingu fyrir og vilji sýna föstudeginum langa fullan sóma þó að hér sé verið að leggja til að helgidagafriðurinn standi þá 24 tíma í þessum sólarhring sem við köllum föstudaginn langa. Það er enginn að hrófla við því. Það er enginn að leggja það til að helgidagafriður verði rofinn á föstudaginn langa heldur einungis að hann standi þessa 24 tíma. Út á það gengur þessi tillaga og ekkert annað. Með sömu röksemdafærslu væri vitaskuld hægt að halda því fram, ef hv. þm. vildi fylgja því eftir, að jóladegi og hvítasunnudegi væri ekki sýnd nægjanleg virðing vegna þess að helgidagafriðurinn stæði ekki fram yfir miðnættið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 34 17. júní 1944, um þjóðfána Íslendinga. Frv. þetta er samið af nefnd sem skipuð var í samræmi við ályktun Alþingis frá 6. maí 1994 og í áttu sæti Þorvaldur Garðar Kristjánsson, fyrrv. forseti sameinaðs Alþingis, sem jafnframt var skipaður formaður, Andrés Pétursson, upplýsingafulltrúi hjá Útflutningsráði Íslands og tilnefndur af því, Haraldur Blöndal hæstaréttarlögmaður, Magnús Oddsson ferðamálastjóri, tilnefndur af Ferðamálaráði, og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sem einmitt átti frumkvæðið að flutningi áðurnefndrar þáltill. og mælti fyrir henni hér með eftirminnilegum hætti. Ég hygg að aflvaki tillögu hans hafi verið sá að hin tiltölulega ströngu verndarákvæði fánalaganna hafi komið í veg fyrir að þjóðfáninn væri með löglegum hætti nýttur til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu, en einkum hefur útflytjendum þótt eftirsóknarvert að geta auðkennt vöru sína með upprunatákni af þessu tagi eins og tíðkast víða erlendis. Slíka notkun hafa lögin um þetta þjóðartákn okkar ekki leyft, en það er reyndar allrar athygli vert að þau geyma eftir því sem næst verður komist sýnu strangari verndarákvæði en annars staðar þekkist. Ástæður þess að verndarákvæðin urðu svo vandlega útfærð í fánalögunum hafa ekki fundist í lögskýringargögnum en þeirri alþýðuskýringu hefur verið haldið á lofti að það stafi öðru fremur af því hversu samofið fánamálið varð sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og sókn hennar til frelsis og fullveldis framan af öldinni. Hvað sem því líður er ljóst að réttarreglur sem skírskota til almennra velsæmisviðhorfa með svo nákvæmlega útfærðum hætti sem verndarákvæði fánalaganna eru dæmi um, hljóta að koma til endurskoðunar að ákveðnum tíma liðnum og eftir atvikum taka breytingum í samræmi við ríkjandi réttarvitund á hverjum tíma. Sú endurskoðun tel ég að hafi um margt verið orðin tímabær og nefni því til vitnis ekki aðeins þá umræðu sem skapaðist um áðurnefnda þáltill. og samþykkt hennar hér á hinu háa Alþingi, heldur einnig þá ásókn sem orðið hefur í að nota fánann í ýmsum tilgangi og ýmis dæmi um meðferð hans, og jafnvel vafasama meðferð, á undanförnum árum. Þess vegna var það að nefnd þeirri sem skipuð var í þessu skyni var ekki einasta falið að endurskoða verndarákvæði fánalaganna, heldur taldi ég og nauðsynlegt að allt regluverkið um meðferð hans og notkun yrði yfirfarið í heild sinni. Niðurstöður nefndarinnar og tillögur hef ég lagt óbreyttar og í heild sinni fyrir Alþingi þótt ekki teljist þær að öllu leyti löggjafarmálefni. Engu að síður hef ég talið málið vera þess eðlis að rétt væri að hv. alþm. hefðu það allt til glöggvunar og gætu látið í ljósi skoðun sína á því eftir atvikum. Veigamesta atriðið í frv. þessu er eins og nærri má geta sú breyting sem lögð er til að gerð verði á verndarákvæðum í 12. gr. laganna. Þess er þó fyrst að geta að 12. gr. samanstendur af sex málsgreinum. Lagt er til að fyrstu þrjár þeirra standi óbreyttar. Þar er fyrst um að ræða almennt verndarákvæði í 1. mgr. sem mælir fyrir um að enginn megi óvirða þjóðfánann, hvorki í orði né verki sem síðan er nánar útfært í næstu þremur málsgreinum. Tvær hinar fyrstu þeirra eru einnig óhreyfðar þannig að óheimilt verði eftir sem áður að nota þjóðfánann sem einkamerki einstaklinga, félaga eða stofnana eða sem auðkennismerki á aðgöngumiðum, samskotamerkjum eða öðru þess háttar. Jafnframt skal stjórnmálaflokkum áfram vera óheimilt að nota þjóðfánann í áróðursskyni við kosningaundirbúning eða kosningar. Að gildandi lögum er alls óheimilt að nota fánann í firmamerki, vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vörum. Þar er komið að því bannákvæði sem í 8. gr. frv. er lagt til að aflétt verði um annað en firmamerki á þann hátt að slík notkun verði heimil að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem ákveðin verða með reglugerð. Þessi skilyrði eru kynnt í 19. gr. reglugerðardraga sem birt eru sem fskj. II með frv. og gera ráð fyrir tilteknum gæðakröfum til þeirrar starfsemi er í hlut á. Með þessu móti er leitast við að samræma og tryggja eins og kostur er að notkun fánans til markaðssetningar vöru og þjónustu skerði í engu þá helgi og virðingu sem fánanum ber. Skilyrði þessi gera ráð fyrir að umsækjandi, sem leitar eftir að öðlast leyfi til að nota fánann í umræddu skyni, hagi rekstri sínum, framleiðslu eða þjónustu samkvæmt tilteknum íslenskum stöðlum um gæðastjórnun eða stjórnun umhverfisáhrifa. Hér er ekki átt við gæðastaðla eða staðla tiltekinnar vöru eða þjónustu heldur gæðastjórnunarstaðla, gæðakerfi eða umhverfisstjórn. Gæðastjórnun felur í sér að stjórnendur fyrirtækja hafi vinnubrögð, starfsvenjur og stjórnunaraðferðir sem marka og framfylgja þeirri stefnu að tryggja gæði vöru og þjónustu. Stjórnun umhverfisáhrifa felur í sér að gætt sé umhverfisverndar og reksturinn sé svo vistvænn sem verða má. Með þessu móti stuðlar heimildin til notkunar fánans að bættri gæða- og umhverfisstjórnun. Þegar á allt er litið hljóta þó gæði vöru og þjónustu jafnan að vera traustasta markaðssetningin. Með þetta að markmiði hlýtur það að vera af hinu góða að fáninn sé notaður í þessu skyni þegar þess er jafnframt gætt að honum sé engin óvirðing gerð þar sem hann er ekki tengdur því sem enginn sómi er að. Í lok umfjöllunar um þetta nýmæli vil ég aðeins geta þess að ekki þótti fært að heimila notkun fánans í firmamerkjum í ljósi þess hve rekstur fyrirtækja getur verið margbreytilegur og breyst frá einum tíma til annars. Sum rekstrarsvið fyrirtækja kunna þannig að uppfylla þau skilyrði sem áður eru rakin meðan önnur gera það ekki og á sama hátt getur átt við um stjórnun þeirra til lengri tíma. Aðrar breytingar á 5. og 6. mgr. 12. gr. laganna leiða af þessari breytingu og hafa engar efnisbreytingar í för með sér. Við 12. gr. er loks skeytt nýrri málsgrein sem tekin er úr samkeppnislögum um bann við notkun þjóðfánans á vörur af erlendum uppruna af augljósum ástæðum. Þetta ákvæði var óbreytt tekið í samkeppnislög úr eldri lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti en rétt þykir að flytja það í fánalögin til að safna þar á einn stað öllum réttarreglum um þjóðfánann. Að öðru leyti eru aðeins lagðar til óverulegar breytingar á lögunum sjálfum. Mál er varða þjóðfánann voru, eins og önnur þjóðleg málefni, flutt til forsrn. með gildistöku laga um stjórnarráð Íslands og reglugerð um sama hinn 1. janúar 1970 og leiða nokkrar breytingar lagatextans af því. Þá er lagt til að úrelt grein um fána hafnsögumanns falli brott sökun notkunarleysis en óbreytt ákvæði um póst- og símafána og tollfána flutt í þá grein til að greinatalan haldi sér. Vegna póst- og símafánans vil ég þó beina því til nefndarinnar sem frv. þetta fær til meðferðar að það ákvæði þarfnast frekari breytinga við í ljósi þeirrar breytingar sem varð á rekstrarformi Póst- og símamálastofnunar um sl. áramót. Skv. 1. mgr. 2. gr. fánalaganna er notkun tjúgufánans einskorðuð við opinberar stofnanir og öðru nafni nefndur ríkisfáninn. Eftir að Póst- og símamálastofnun var færð úr opinberu í einkaréttarlegt rekstrarumhverfi á ekki við að félagið sem tóku við starfsemi hennar notist við ríkisfánann enda þótt til greina geti komið að merkt starfsemi verði áfram við lýði í hinum almenna fána. Ekki er ráðgert að lögin taki öðrum breytingum en samhliða frv. þessu eru hins vegar, eins og áður segir, kynntar í fylgiskjölum tillögur að breytingum á stjórnvaldsfyrirmælum um þjóðfánann. Annars vegar er lagt til að safnað verði og sameinað í eina reglugerð ýmsum reglum og venjum sem skapast hafa um meðferð og notkun fánans og hins vegar er lagt til að gefin verði út ný auglýsing um liti þjóðfánans í öðrum litastiga en nú gildir. Er það m.a. nauðsynlegt í ljósi þess að gildandi auglýsing skilgreinir fánalitina aðeins í litastiga er varði textíl- eða tauliti, þ.e. fánar til flöggunar, en af þeirri rýmkun sem lagt er til að verndarákvæði fánalaganna taki hlýtur óhjákvæmilega að leiða að bjóða verður upp á nánar útfærðar skilgreiningar fyrir prent- og skjáliti jafnframt. Geymi sú tillaga sem hér fylgir í fskj. I slíkar skilgreiningar sem útfærðar hafa verið í samráði við úrval sérfræðinga á þessu sviði, þar á meðal frá Iðntæknistofnun, út frá þeim heimildum sem varðveittar eru um tillögur fánanefndarinnar frá 1944 og vilja löggjafans þegar fánalögin voru samþykkt það ár. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta mál heldur árétta aðeins það meginmarkmið þess að færa út í frumvarpsbúning þann vilja Alþingis, sem birtist í ályktun þess frá 6. maí 1994, að auka frjálsræði um notkun fánans í þágu eflingar og framdráttar atvinnulífi og efnahag landsmanna án þess þó að skerða í nokkru þýðingu hans sem tákns og ímyndar þjóðarvitundar og fullveldis. Þetta hygg ég að hafi tekist í þessu frv. og leyfi mér því, herra forseti, að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um skjaldarmerki Íslands sem samið er af sömu nefnd og samdi frv. til laga um breyting á lögum um þjóðfána Íslendinga sem ég mælti fyrir hér áðan. Það kann að koma mörgum spánskt fyrir sjónir að eins ítarlega og fánalögin mæla fyrir um vernd þjóðfánans hafi engin slík ákvæði verið sett skjaldarmerkinu til verndar eða nokkrar reglur um meðferð þess og notkun, hvorki fyrir stjórnvöld né almenning ef frá er talinn áskilnaður samkeppnislaga um að merkið megi ekki nota í heimildarleysi við framboð vöru eða þjónustu. Aðrar réttarreglur um skjaldarmerkið eru því aðeins til í forsetaúrskurði, um gerð þess og útlit, nr. 35 17. júní 1944. Vitaskuld er það svo að ríkisskjaldarmerkið hlýtur fyrst og fremst að vera merki og tákn ríkisins eða þess sem falin er handhöfun ríkisvalds til að auðkenna með skjöl og annað það sem frá ríkinu stafar. Engu að síður hafa menn þóst merkja að notkun þess sé nokkru almennari en svo að hún taki einungis til handhafa opinbers valds. Kemur þar m.a. til af því að hin títtnefndu verndarákvæði fánalaganna hafa hamlað því að framleiðendur vöru og þjónustu hafi getað nýtt sér fánann til auðkennis um uppruna framleiðslu sinnar. Nokkur ásókn hefur því alltaf verið í að nota skjaldarmerkið í því skyni. Með því að verndarákvæði fánalaganna hafa aldrei verið túlkuð svo að þau gætu með lögjöfnun náð jafnframt yfir skjaldarmerkið og ekkert í lögskýringargögnum með fyrrnefndu ákvæði samkeppnislaga hefur varpað ljósi á hvaða sjónarmið eigi að leggja mat á slíkum umsögnum til grundvallar, hefur notkun í því skyni yfirleitt verið heimiluð, enda mundu ólögákveðnar takmarkanir á athafnafrelsi almennings að þessu leyti helst verða reistar ef meðferð þess þætti stríða gegn almennu velsæmi, siðferðisvitund almennings eða öðrum slíkum réttarhugmyndum sem blunda í þjóðarsálinni. Þar eð starf nefndar þeirrar sem skipuð var til að endurskoða fánalögin miðaði einmitt að því að rýmka heimildir til að nota fánann í því skyni sem skjaldarmerkið hefur sumpart verið nýtt í hans stað fól ég henni jafnframt það tímabæra verkefni að semja reglur um meðferð þess og notkun sem samboðin getur talist mikilvægi þess sem ríkistákns og þeirrar helgi sem það á að hafa í vitund þjóðarinnar. Niðurstaða nefndarinnar er sú sem ég legg fyrir hið háa Alþingi og hygg ég að það sé í fyrsta skipti sem það fær tillögur þessa efnis til umþóttunar. Mun ég þá, herra forseti, víkja að einstökum ákvæðum frv. en vísa að öðru leyti til athugasemda sem því fylgja. Í 1. gr. er forsetaúrskurður frá 1944 um gerð og útlit skjaldarmerkisins tekinn upp óbreyttur. Í 2. gr. er að finna heimild stjórnvalda til að nota merkið. Hún tekur að sjálfsögðu til allra þriggja þátta ríkisvaldsins, löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds. Utan hennar falla hins vegar sveitarfélög og stofnanir þeirra, en um þau gilda sérstakar reglur um byggðamerki. Árétta ber að hér er um heimild að ræða en ekki skyldu að öðru leyti en því sem boðið er í 5. gr. frv. Ýmsar ríkisstofnanir sem tekið hafa upp eigin merki geta því notað þau áfram kjósi þau það fremur. Í 3. gr. er mælt fyrir um að merkið skuli notað til auðkennis starfi, stöðu og skilríkjum stjórnvalda og í 4.--8. gr. er að finna helstu tilvik þeirrar notkunar, flestar venju samkvæmt. Í 9. gr. er mælt fyrir um hönnun merkisins og er forsrn. falið eftirlit með að þar sé allt með felldu. Í 10. gr. er, öndvert við áður tilkynntar breytingar á fánalögunum, lagt bann við því að skjaldarmerkið sé notað í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vörum eða þjónustu. Bæði frumvörpin ganga jafnframt út frá að hvorki sé heimilt að nota þjóðfánann né skjaldarmerkið í firmamerki. Í 11. gr. er síðan mælt fyrir um viðbrögð stjórnvalda ef út af er brugðið. Í 12. gr. er ákvæði, sem fyrir er í samkeppnislögum, um að óheimilt sé að selja eða bjóða til sölu vörur af erlendum uppruna ef á þær hefur verið sett mynd af skjaldarmerkinu, en reyndar ætti 10. gr. frv. einnig að ná yfir þessi tilvik. Í 13. gr. er að finna ákvæði sem e.t.v. kann að þykja íþyngja almenningi hvað mest, en þar er lagt til að bannað verði að hafa skjaldarmerkið til sölu sem minjagrip, barmmerki eða annað þess háttar eins og tíðkast hefur. Hér er þó til þess að líta að eigi skjaldarmerki að þjóna tilgangi sem auðkenni hins opinbera verður um leið að koma í veg fyrir að það verði jafnframt notað af öðrum aðilum, jafnvel í blekkingarskyni. Í 14. gr. er lagt til að heimilt verði að útfæra ákvæði frv. nánar í reglugerð og loks er í 15. gr. að finna sams konar sérrefsiheimild og fánalögin geyma. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta efh.- og viðskn., mál 407, nál. á þskj. 942. Þetta mál, Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins, er þriðja málið í röð sem við tölum hér fyrir. Við erum búin að ræða um Fjárfestingarsjóðinn og um að gera Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands að hlutafélögum. Þessi frumvörp eru eins konar þríeyki og má segja að umræðurnar um þau séu eins konar þríleikur. Þetta hangir allt saman og eru allt greinar af sama meiði. Eins og í gær þegar við ræddum fjárfestingarlánasjóðina er það niðurstaða meiri hluta efh.- og viðskn. að rangt sé að gera viðurhlutamiklar breytingar á frv. frá því sem sett var fram við 1. umr. Það segir sig sjálft eðli málsins samkvæmt eins og við höfum þegar rætt. Í starfi nefndarinnar var rætt við alla sömu aðila og getið hefur verið um í fyrri umræðum um Landsbankann, Búnaðarbankann og fjárfestingarsjóði atvinnuveganna, svo og bárust skriflegar umsagnir frá öllum sömu aðilum.  Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með nokkrum breytingum sem gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali. Er þá fyrst að nefna, sem var reyndar farið að ræða hér í gær, að nefndin gerir tillögur um að framlag til hlutafjársjóðsins, nýsköpunarsjóðsins, sé hækkað um 1.000 millj. kr. Líka er gert ráð fyrir því að þessir viðbótarpeningar, 1.000 millj., renni í sérstakan sjóð sem er ætlað það verkefni að lána fé fyrst og fremst út á landsbyggðina til áhættulánastarfsemi. Þetta er nokkur nýskipan mála og við sem flytjum þessa tillögu trúum því að það geti orðið mjög til góðs. Eins og allir vita hefur á undanförnum árum sem aldrei fyrr orðið meiri og meiri byggðaröskun í þjóðfélaginu og við, líkt og stjórnmálamenn í öðrum löndum Evrópu, trúum því og vitum að það er þjóðfélaginu mjög nauðsynlegt ef þess fyndist einhver staður, ef við fyndum fyrir því rök og fyndum fyrir því efnahagslega getu að setja ný markmið og nýjar stoðir undir búsetu fólks sem víðast í kringum landið. Við vitum að félagslega og efnahagslega erum við að tapa stórkostlega miklu fé með þeirri miklu röskun sem er að verða á byggðinni og ef við getum á réttan hátt stuðlað að því að þetta stoppi þannig að jafnvægi skapist yrði það til mjög mikilla efnahagslegra framfara. Svona áhættufé hefur ekki verið mikið framboð á á Íslandi en eins og allir vita hafa margir kvartað yfir því að þetta mundi líta öðruvísi út ef svo væri að leita mætti í einhvern slíkan sjóð. Við sem flytjum þessa tillögu erum ekki að halda því fram að með þessari sjóðstofnun eða þessum möguleikum séum við að leysa allan vanda. Það er langt í frá. Við vitum það og erlend reynsla er sú að þar sem menn eiga völ á áhættufjármagni, svona hörðum peningum, hefur reynslan verið sú að hugmyndirnar og tillögurnar um nýsköpun í atvinnulífinu hafa orðið færri en flesta hefur grunað. Reynslan er því yfirleitt þannig að tillögurnar eru mjög fáar, þ.e. raunhæfar tillögur til að byggja upp atvinnurekstur. En það skiptir ekki sköpum, herra forseti, þó að ekki væri nema ein tillaga sem reyndist raunhæf, tvær, þrjár, fjórar eða fimm, hversu fáar sem reyndust raunhæfar og gætu komið sem nýjar stoðir undir byggðir landsins, þá yrðu þær til stórkostlegra framfara. Það er þetta sem við viljum reyna. Ef menn hins vegar segja að engar slíkar tillögur séu til og engir slíkir möguleikar séu til, það eru náttúrlega alltaf úrtölumenn sem koma með slíkar umræður, þá er heldur enginn skaði skeður. Peningarnir fara þá hvergi og eins og við höfum áður getið í umræðunni um Fjárfestingarbanka Íslands var það mat þeirra fagmanna sem við fengum til starfa að hann væri yfirfjármagnaður, hann mundi ekkert skaðast við að hafa minna eigið fé. Arðsemin mundi verða meiri og hlutur ríkissjóðs þar af leiðandi verða betri með því að taka þessar 1.000 millj. og verja þeim til þessa verkefnis sem við vitum að er svo brýnt og trúum að muni skila samfélaginu miklum árangri sé rétt á haldið. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að á bls. 7 í greinargerð með frv. um starfshætti Nýsköpunarsjóðsins er farið yfir það nokkrum orðum, og vitnað til upplýsinga frá European Venture Capital Association, um þrjár meginstoðir sem menn fara eftir og hafa til hliðsjónar við áhættufjármögnun. Þar er gerð grein fyrir því um hvað er að ræða. Í fyrsta lagi þróunarfjármagn eða hugmyndafé. Í öðru lagi byrjunarfjármagn eða upphafsfé. Og í þriðja lagi fjármagn til vaxtar eða vaxtarfé. Í greinargerðinni er síðan sagt að hlutverk Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins í fjárfestingarverkefnum muni aðallega falla undir þennan þriðja flokk, þ.e. fjármögnun vaxtar. Við í meiri hluta efh.- og viðskn. erum þessu alls ekki sammála. Við teljum að áhersla sjóðsins eigi að vera allt önnur. Hún eigi fyrst og fremst að vera þróunarfjármagn, þ.e. að hjálpa mönnum til þess að þróa hugmyndir eða frumfjármagn til að stofna atvinnurekstur. Við höfum vitnisburði mjög margra þeirra aðila sem kunnugastir eru þessum hlutum, sem komu til nefndarinnar og ræddu þessa hluti og gerðu allir grein fyrir því að þetta væri þannig að við þyrftum langmest á því að halda á Íslandi að styðja frumframtakið, frumkvöðlana, til þess að koma af stað nýjum hugmyndum, nýjum verkefnum og nýjum atvinnurekstri. Fyrir þessari skoðun okkar gerum við grein í nefndarálitinu og teljum mjög brýnt að ítreka það og undirstrika. Breytingartillögur okkar þar fyrir utan eru fyrst og fremst tæknilegar. Það er útskýring á tiltölulega nýju hugtaki sem lítið hefur v erið notað, þ.e. stjórnmálalegri áhættu og síðan með tilflutninginn á 1.000 millj. þannig að þær skýra sig mestmegnis sjálfar og hafa ekki neina efnislega þýðingu. Hitt hefur gríðarmikla efnislega þýðingu, þessi 1.000 millj. nýi áhættusjóður og hann er aðalbreytingin sem hér er verið að leggja til. Hann er gríðarlega mikil breyting og einnig, eins og ég hef áður farið yfir, herra forseti, áhersla okkur á hvar sjóðurinn eigi að vera, hvernig hann eigi að starfa og að hvaða verkefnum hann eigi að einbeita sér. Að svo mæltu held ég að ég hafi gert nægjanlega grein fyrir því sem meiri hluti efh.- og viðskn. vill koma á framfæri í upphafi 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem er á þskj. 985, frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. sem ég skipa. Fyrsti minni hluti getur ekki staðið að þeirri afgreiðslu málsins sem meiri hluti nefndarinnar leggur til í áliti sínu og breytingartillögum með því. Leggur 1. minni hluti til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari úrvinnslu. Helstu agnúar á frv. eru þessir: Ég tel að opinberir starfsmenn og opinberar stofnanir séu ekki best til þess fallin að fjármagna nýsköpun eða fjárfesta í frumkvæði þar sem það fólk veljist helst til starfa hjá ríkinu sem kjósi öryggi og traust. Nýsköpun og frumkvæði eru aftur á móti bundin mikilli áhættu. Þess vegna er ég ekki sannfærður um að hið opinbera og starfsmenn þess geti stundað áhættufjármögnun slíkra verkefna með góðum árangri. Þeir sem stunda áhættusama fjármögnun verða að hafa af því mikla persónulega hagsmuni að fjárfestingin gangi upp. Það að fjárfesta fyrir annarra manna fé, svo ekki sé talað um opinbert fé, getur leitt til þess að menn séu ekki nægilega vakandi yfir hugsanlegri áhættu sem fylgir fjárfestingunni og verði of glannalegir. Eins og hefur komið fram í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar er áhættufjármögnun yfirleitt skipt í þrjá þætti. Frv. er ætlað að leggja áherslu á síðasta þáttinn þar sem síst skyldi. Þar hafa mörg fyrirtæki nú þegar haslað sér völl og á því sviði er þó nokkuð mikil gróska og samkeppni þannig að það er algjörlega óþarfi að bæta við það. En eins og kom fram í máli hv. þm. leggur meiri hlutinn áherslu á að þessum áherslum verði breytt og áhersla verði lögð á að fjármagna verkefni af fyrstu tveim stigunum og get ég vel tekið undir það. Herra forseti. Reynsla af ráðstöfun opinbers fjár sem ætlað var til fjárfestingar er til staðar. Því miður er hún yfirleitt slæm. Það er frekar regla en undantekning að slíkt fé hafi farið til vonlausra fjárfestinga og glatast að eilífu, þjóðinni til skaða. Undanfarna áratugi hefur fjöldi opinberra sjóða verið stofnaður til að örva fjárfestingu í atvinnulífinu með ýmis markmið að leiðarljósi, byggðasjónarmið, atvinnusköpun, útflutning o.s.frv. Flest hefur mistekist vegna þess að ekki var farið eftir eðlilegum markmiðum um arð heldur voru önnur sjónarmið látin ráða og oft og tíðum pólitísk. Herra forseti. Skipun stjórnar Nýsköpunarsjóðsins sýnir líka að höfundar frv. eru enn fastir í viðjum gamallar atvinnugreinaskiptingar. Samtök iðnaðar og sjávarútvegs eiga þarna fulltrúa en þjónustugreinarnar fá engan fulltrúa, hvorki verslun né flutningar né það sem kannski er mest um vert, tækni og vísindi, hugbúnaðargerð og því um líkt. Þeir eiga engan aðgang að stjórn sjóðsins. Og það eru akkúrat þær greinar sem ég tel að þyrftu mest á þessu fé að halda og þyrftu á mestum skilningi í stjórn sjóðsins að halda. Það er skoðun mín að mikilvægara sé að skapa fyrirtækjum, uppfinningamönnum, fjárfestum og frumkvöðlum almenn skilyrði til nýsköpunar en ekki að stofna enn einn opinberan sjóð. T.d. mætti hætta að skattleggja nýsköpun en sú skattlagning gefur ríkissjóði 50 millj. kr. á ári og er ég þá að tala um kostnað við að stofna hlutafélög. Það kostar 75 þús. kr. að stofna einkahlutafélag og 150 þús. kr. að stofna hlutafélag. Þetta er náttúrlega ekkert annað en skattur á nýsköpun því að fyrirtæki eru einmitt stofnuð utan um nýjan rekstur. Síðan er opinbera eftirlitskerfið kapítuli út af fyrir sig og er mjög mikið kvartað undan því, sérstaklega af smáfyrirtækjum og nýjum fyrirtækjum sem finnst eftirlitsiðnaðurinn nánast fjandsamlegur atvinnulífinu. Þá má benda á að íslensk fyrirtæki fá lítinn sem engan stuðning vegna kostnaðar við þróun og rannsóknir. Og það sem kannski mest á ríður, þ.e. menntun þjóðarinnar, sem atvinnulífið og nýsköpun alveg sérstaklega nýtur, er frekar slök, sérstaklega verkmenntunin. Það mætti verja þeim peningum sem hér er ætlað til þess að setja í opinberan sjóð til þess að laga þessa þætti, sérstaklega menntunina. Nokkuð hefur verið gert á undanförnum árum, og vil ég þá sérstaklega nefna fjármagnstekjuskattinn sem breytti mjög miklu fyrir nýsköpun þó að áhrifin séu kannski ekki enn þá komin í ljós. Áður fyrr var það hreinasta firra að fjárfesta í nýsköpun sem var áhætta vegna þess að ef vel gekk, þá var það skattað með 42--47%, en ef það gekk illa, þá kom ríkinu það bara ekkert við. Menn gátu ekki dregið frá tap á móti hagnaði. Og í áhættusömum rekstri eins og nýsköpun ævinlega er var það alger firra að fara út í nýsköpun við þær aðstæður sem þá voru. Nú hefur þessu verið breytt með fjármagnstekjuskattinum og ég á von á því að hann muni innan tíðar verka hvetjandi á nýsköpun, sérstaklega hjá þeim fjölda íslenskra uppfinningamanna sem eru að berjast við að koma framleiðslu sinni á þróunarstig og njóta til þess aðstoðar ættingja og vina oft og tíðum. Þeir ættingjar og vinir geta núna lagt fram hlutafé en gátu það ekki áður með góðu móti þannig að það er ýmislegt í gangi. Og það er ekki rétt að ekki séu til hugmyndir. Það er til fjöldinn allur af hugmyndum en það vantar fjármagn til að meta þær. Það vantar fjármagn sem sér hag í því að meta þessar hugmyndir. Ég hef ekki trú á því að opinber sjóður treysti sér til þess. Þessi nýsköpunarsjóður verður í samkeppni við mörg fyrirtæki og þetta er opinber sjóður. Hann er í samkeppni við einkaaðila sem eru að vinna á sama sviði og er fyrst að nefna sviðið sem honum er ætlað að starfa á, þ.e. nýsköpun á seinni stigum. Síðan er líka tryggingadeild sem tryggir útflutning, hún er líka í samkeppni við fyrirtæki sem starfa á því sviði. Hér er sem sé verið að stofna opinbert fyrirtæki til að fara í samkeppni við einkaaðila. Herra forseti. Í frv. er gert ráð fyrir því að ekki megi verja hærri fjárhæð til nýsköpunar en svo að afskriftir vegna verkefnanna rúmist innan ramma rekstraráætlunar og ekki sé gengið á eigið fé sjóðsins. Þetta á bankaeftirlit Seðlabankans að tryggja. Út úr þessu má lesa það að meginstofn og eign sjóðsins mun verða fjárfest í tryggum bréfum, jafnvel í spariskírteinum ríkissjóðs að kröfu bankaeftirlitsins. Það verður því eingöngu hægt að fjárfesta vexti af þeim sömu peningum sem þá verða eitthvað í kringum 200--300 millj. á ári og til þess er ríkið að binda 4.000 millj. í þessum sjóð. Það væri betra að nota þá fjármuni til þess að lækka erlendar skuldir og hafa þá bara fjárveitingar á hverju ári sem fara í nýsköpun. Svo gátu menn að sjálfsögðu ekki látið vera í þessu nýja opinbera fyrirtæki að veita því skattfrelsi. Menn eru svo vanir því að opinber fyrirtæki skuli alltaf njóta skattfrelsis. Þetta fyrirtæki á hvorki að borga stimpilgjöld né tekju- og eignarskatt og er það þó í samkeppni við einkarekstur á þessu sama sviði. Herra forseti. Fram hefur komið hugmynd hjá meiri hluta efh.- og viðskn. um að bjóða út fé til nýsköpunar og nota til þess 1.000 millj. af fé Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem menn komust að niðurstöðu í efh.- og viðskn. að væri offjármagnaður og það væri hagkvæmt að taka einn milljarð út. Ég er í sjálfu sér alveg sáttur við það. Ég er sérstaklega sáttur við þá hugmynd sem kemur fram að þetta fjármagn verði boðið út til tveggja eða fleiri aðila sem þá keppa um að ná af því arði og ef hugmyndin er rétt skilin hjá mér, þá gengur hún út á það að þeir fái þóknun eða umbun fyrir starf sitt í hlutfalli við hvernig til tekst og verður þá endanlega gert upp eftir 7--8 ár. Þessi hugmynd er mjög góð og ég er alveg sáttur við hana ef tekst að tryggja framkvæmdina en það er það sem ég set stórt ef við vegna þess að ég hef einfaldlega vantrú á opinberum aðilum á þessu sviði. En það má vel vera að þetta gangi upp og auðvitað eiga menn ekki fyrir fram að afskrifa svona hugmynd. Það má vel vera að þessi hugmynd gangi. Það er reyndar við tilvísun, að þessar fjárfestingar skuli fara ,,með áherslu á landsbyggðina``, sem ég set spurningarmerki. Það er strax ákveðin takmörkun. Auðvitað munu menn fara fram hjá því með léttu móti eins og alltaf auk þess sem það er ekki bannað að fjárfesta í atvinnurekstri á höfuðborgarsvæðinu en það virðist ekki mega eða vera einhvern veginn vont og ljótt að hafa nýsköpun á höfuðborgarsvæðinu. Ef frv. verður vísað til ríkisstjórnarinnar, sem hér er gerð tillaga um, þarf jafnframt að huga að því að breyta frv. til laga um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þannig að þessar 4.000 millj. af eigin fé hans renni í ríkissjóð til lækkunar á erlendum skuldum ríkissjóðs eða lækkunar á skuldum ríkissjóðs almennt, en ríkissjóður borgar eins og kunnugt er geysilega fjármuni í vexti af skuldum sínum. Til viðbótar vil ég nefna nokkrar röksemdir sem komu fram í umsögnum sem bárust til nefndarinnar. Í umsögn Eignarhaldsfélagsins Hofs kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Í grundvallaratriðum teljum við að ríkisvaldið eigi ekki að hafa önnur afskipti af atvinnulífinu en að skapa því skilyrði til að starfa við markaðsbúskap. Nýsköpun og þróun eru af skornum skammti, og útflutningstekjur sem hlutfall af þjóðarframleiðslu hafa staðið í stað síðasta aldarfjórðung. Ástæðuna má þó fyrst og fremst rekja til þess umhverfis sem atvinnulífið hefur búið við.`` --- Ég vil endurtaka: Ástæðan er umhverfið sem atvinnulífið hefur búið við. --- ,,Á síðustu árum hafa skilyrði til atvinnurekstrar batnað talsvert, en hæpið er að frumkvöðlar í uppbyggingu atvinnugreina eða fyrirtækja eigi eða þurfi að hlíta ráðgjöf ríkisvaldsins.`` --- Eins og gert er ráð fyrir í þessari tillögu. Enn fremur stendur: ,,Til þess að greiða götu nýsköpunar og útflutnings ætti frekar að setja almennar leikreglur sem auðvelda fyrirtækjum að stunda viðskipti. Með þeim hætti lendir það vandasama hlutverk að velja milli fyrirtækja og hugmynda á markaðnum, en ekki á fámennri ,,dómnefnd``.`` --- Það er þó opinber dómnefnd.`` Enn fremur stendur, með leyfi forseta: ,,Skoðun okkar er því sú að tilkoma þessa sjóðs sé ekki til þess fallin að tryggja stoðir íslensks atvinnulífs. Þá er okkur ekki ljós tilgangur þess að skipta sjóðnum upp í nýsköpunarsjóð annars vegar og fjárfestingarbanka hins vegar. Við sjáum ekkert sem mælir gegn því að innan Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. sé starfrækt sérstakt áhættufjármögnunarsvið, þyki þörf á slíku.`` ,,Skipun stjórnar miðast við tvær atvinnugreinar, sjávarútveg og iðnað. Það er stefna stjórnvalda að öll fyrirtæki eigi jafnan aðgang að fjármagni úr sjóðakerfi atvinnuveganna, óháð atvinnugrein. Í athugasemdum við frumvarpið segir að afnema eigi þá atvinnugreinaskiptingu sem verið hefur í sjóðakerfinu. Til þess að svo megi vera, þarf hins vegar meira en nafnbreytingu á sjóðum. Sú tilhögun við stjórnarkjör sem nefnd er í 4. gr. festir í sessi þá atvinnugreinaskiptingu sem þó er ætlunin að afnema.`` ,,Varðandi starfshætti sjóðsins er vert að vekja athygli á því að mestum erfiðleikum er bundið fyrir frumkvöðla að útvega fjármagn á fyrstu stigum verkefnisins. Eftir að byrjunarkostnaður er að baki og komið er að því að fjármagna útvíkkun og frekari vöxt er talsvert auðveldara að útvega fjármagn, t.d. hjá Fjárfestingarbankanum, öðrum bönkum eða sparisjóðum, frá fyrirtækjum eða hlutabréfamarkaðnum. Í mörgum tilfellum mun Nýsköpunarsjóðurinn því fara í keppni við aðra lánveitindur (einkaaðila) um að lána til áframhaldandi verkefna, í stað þess að lána til frumkvöðla sem eru að brjótast af stað með nýjan rekstur.`` Í umsögn Verslunarráðs Íslands kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í upphafi vill Verslunarráð Íslands láta í ljós efasemdir um að nauðsyn sé á stofnun sjóðs sem þessa, þar sem af greinargerð má ætla að sjóðurinn muni sinna svipuðu hlutverki og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins hf. og ýmsar aðrar fjármálastofnanir. Er þar einkum átt við orð greinargerðar um starfshætti sjóðsins á bls. 7 í frumvarpi þar sem segir að hlutverk hans muni aðallega felast í fjármögnun vaxtar, þ.e. fjármögnun til að útvíkka starfsemi að aflokinni þróun og öflun markaða.`` Í umsögn Íslandsbanka kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Styrktar- og áhættufé, eins og það sem Nýsköpunarsjóður mun hafa til ráðstöfunar, er ætíð vandmeðfarið. Það hefur reynslan m.a. sýnt hér á landi. Sérstaklega er mikilvægt að ákvarðanir um notkun fjárins byggist ekki á pólitískum sjónarmiðum. Einnig er þýðingarmikið að Nýsköpunarsjóður lendi ekki í samkeppni við einkaaðila eða markaðinn á þessu sviði. Erlendis hefur þessa einmitt orðið vart og því hafa slíkir sjóðir á seinni árum sætt vaxandi gagnrýni. Í umsögn Sambands ísl. sparisjóða kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Af reynslu erlendis frá er talið óvarlegt að reikna með því að mikið meira en 50% af fjármunum þeim sem lagðir eru til nýsköpunarverkefna skili sér til baka. Auk þess sem styrkir hljóta að verða umtalsverðir. Því verður að telja að stofnfé sjóðsins og geta hans til fjármögnunar sé allt of lítil eigi ekki að skerða höfuðstól og hann frá upphafi því dæmdur til þess að styðja nánast eingöngu það sem öruggt má teljast. Við slíkar aðstæður mun hann ekki gagnast ætlunarhlutverki sínu heldur líklega verða rekinn með svipuðum hætti og önnur félög sem sett hafa verið á stofn hér á landi til að vinna að þróun og nýfjárfestingu og því næsta gagnslaus sem slíkur ...`` Enn fremur stendur í umsögn Sambands íslenskra sparisjóða: ,,Nýsköpun í íslensku atvinnulífi snýr sem betur fer ekki að einstökum völdum starfsgreinum. Því verður að telja óheppilegt að leggja upp með tengingu við tvær greinar atvinnulífsins sem með því virðast fá sérstöðu gagnvart öðrum hvort heldur er til áhrifa eða stýringar á fjármunum sjóðsins. Eðilegast er að allir þegnar búi við jafnræði þegar um mat á hugmyndum og úthlutun þeirra vegna af opinberu fé er að ræða.`` Herra forseti. Ég hef farið í gegnum nokkur rök sem komu fram í umsögnum aðila sem bárust til hv. efh.- og viðskn. Ég hef enn fremur getið um nokkra agnúa sem eru á þessu frv. og endurtek að ég legg til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari úrvinnslu.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í þessari umræðu vegna þess að ég treysti mér ekki til þess að styðja eina af brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. á þskj. 943 þrátt fyrir það að eins og alþjóð veit sitja hvað mestir vitringar í hv. efh.- og viðskn. Þó að þeir hafi upphaflega verið þrír, fyrir um 1997 árum, telst það sennilega nokkuð góð ávöxtum í efh.- og viðskn. að þeir skuli vera orðnir níu. Ástæða þess að ég get ekki stutt þessa tillögu er að þar er gert ráð fyrir því að eigið fé Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins verði aukið um einn milljarð og að þessi eini milljarður, sem manna á meðal er kallaður milljarðurinn hans Vilhjálms, verði notaður til þess að fjárfesta með áherslu á landsbyggðina. Ég hélt satt að segja að þeir tímar væru liðnir að við værum að auka sértæka aðstoð við tiltekin landsvæði og því yrði talið eðlilegt að ef menn vildu auka á eigið fé sjóðsins, þá mundu gilda um það almennar reglur og allir landshlutar vera jafnir við ákvörðunartöku hvað þann milljarð snertir eins og annað. Þó verður að segja að vitringarnir í hv. efh.- og viðskn. hafa upp fundið nýja leið um hvernig á að vinna með þetta fjármagn. Það á að bjóða það út í einingum og þeir sem síðan fá verkið munu hagnast í samræmi við þann ágóða sem þeir ná út úr fjárfestingunni. Ég hefði viljað draga þá ályktun að ef þeim tekst vel upp í verki sínu, þá væri það staðfesting á því að einmitt þessi sérstaka ráðstöfun var algjörlega óþörf því að verkefnið hefði verið það gott að það hefði getað fengið fjármagn á hinum almenna markaði, hvort sem var í bankakerfinu eða á hlutabréfamarkaðnum. Ef hins vegar ekki tekst vel til og þessum aðilum reynist ekki fært að ávaxta þetta fé svo vel sé, þá fá þeir væntanlega ekki heldur neina greiðslu og fjármunirnir tapast, og þá munum við tapa einum milljarði sem betur hefði verið varið til þess að lækka skuldir ríkissjóðs. Eins og við vitum eru þær allt of háar og vaxtagreiðslur ríkissjóðs í dag allt of miklar og þó að mönnum finnist kannski ekki muna um einn milljarð þegar borið er saman við stóru tölurnar í skuldum ríkissjóðs, þá verð ég að segja eins og er að ég sé eftir hverjum milljarði sem fer í það að hækka skuldirnar og ekki fer í það að lækka þær. Ég treysti mér því ekki til þess að styðja þessa brtt. meiri hluta hv. efh.- og viðskn. á þeim forsendum sem ég hef hér rakið.

Herra forseti. Eins og fram kom mæli ég fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efh.- og viðskn. í fjarveru hv. 4. þm. Norðurl. e. sem hefur gefið út sjálfstætt nefndarálit um þetta mál og þar sem afstaða okkar til málsins er skilmerkilega rakin. Í áliti hv. þm. segir svo, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins tengist frumvörpum um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. og breytingu ríkisviðskiptabankanna í hlutafélög. Frumvarpið byggist á því að tekið verði nokkuð af eigin fé fjárfestingarlánasjóðanna sem sameina á í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. og því fé, samtals 3 þús. millj. kr., ásamt 1 milljarði kr. sem fást á við sölu hlutafjár í eigu ríkissjóðs í fjárfestingarbankanum verði varið til að stofna Nýsköpunarsjóðinn.`` --- Verð ég nú að játa það að textinn er kannski ekki mjög lipur. ,,Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert að auka það fjármagn sem til reiðu er til nýsköpunar í atvinnulífinu. Þingflokkur Alþýðubandalagsins og óháðra hefur talað fyrir því máli um langt skeið og hefur á yfirstandandi þingi`` --- og reyndar síðasta þingi líka --- ,,flutt frumvarp til laga um áhættu- og nýsköpunarlánasjóð (19. mál). Vísast í efni þess frumvarps og greinargerð sem því fylgir um afstöðu þingflokks Alþýðubandalagsins og óháðra til þessara mála. Því miður eru ýmsir ágallar á frumvarpi ríkisstjórnarinnar um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem að frumvarpinu óbreyttu valda því að það er minna fagnaðarefni en ella að slíkur sjóður komist á laggirnar. Snýr það að ýmsum efnisatriðum frumvarpsins, svo sem að tilnefna á stjórn sjóðsins með gamaldags hætti af helstu hagsmunaaðilum og höfuðatvinnugreinum í stað þess að leita faglegra leiða og gera kröfur um sérþekkingu eða reynslu sem skilyrði fyrir stjórnarsetu. Annar minni hluti nefndarinnar mun því flytja breytingartillögu við efni frumvarpsins hvað þetta varðar. Ýmsar áherslur í frumvarpinu valda vonbrigðum, sérstaklega hvað varðar hlutverk sjóðsins og það hvernig fjármunum hans skuli ráðstafað. Í greinargerð með frumvarpinu er talað um þrískiptingu verkefna í þróunarfjármagn eða hugmyndafé, í byrjunarfjármagn eða upphafsfé og loks í fjármagn til vaxtar eða veltuaukningar. Komist er að þeirri furðulegu niðurstöðu að meginhlutverk Nýsköpunarsjóðsins eigi að falla að þriðja flokknum, þ.e. að fjármagna vöxt fyrirtækja sem þegar hafa hafið rekstur. Að dómi flestra sem til þekkja er þörfin þvert á móti mest hvað varðar þróunarfjármagn, áhættufé til þróunarverkefna og könnunar á hugmyndum og síðan til að hefja starfsemi eða í byrjunar- eða upphafsfé. Þessi atriði eru að vísu ekki í sjálfum frumvarpstextanum en ef ætlun ríkisstjórnarinnar er að halda sig við þá stefnumótun sem í greinargerðinni er boðuð hlýtur það að valda miklum vonbrigðum. Annar minni hluti mun eins og áður sagði flytja breytingartillögur við frumvarpið til að leitast við að gera á því úrbætur og taka þær fyrst og fremst mið af frumvarpi þingflokks Alþýðubandalags og óháðra um áhættu- og nýsköpunarlánasjóð sem tekur efni stjórnarfrumvarpsins fram að ýmsu leyti. Eftir sem áður er jákvætt og betra en ekki að fjármunum sé í auknum mæli ráðstafað til verkefna sem þessu tengjast. Er þingflokkurinn því hlynntur megintilgangi frumvarpsins að veita meira fé til nýsköpunar í atvinnulífinu og mun styðja það með fyrirvara um nokkur einstök efnisatriði sem í frumvarpinu felast til viðbótar því sem þegar hefur verið gerð grein fyrir.`` Þetta var nefndarálit 2. minni hluta um það frv. sem hér er til umræðu og sem fskj. með nál. er birt frv. þingflokks Alþb. og óháðra um áhættu- og nýsköpunarlánasjóð sem ég tel að sé gott mál og byggir á okkar stefnu og tillögugerð í atvinnu- og efnahagsmálum á undanförnum árum og missirum. Að sjálfsögðu fékkst ríkisstjórnin ekki til þess að láta fjalla um þingmál frá stjórnarandstöðuflokkum. Það er ekki til siðs hér, svo þróað er lýðræðið ekki í þessari stofnun, því miður, sérstaklega ekki í núverandi ríkisstjórn sem er verri en sú síðasta í þessum efnum og er þá langt til jafnað. En út af fyrir sig ætlum við ekki að agnúast neitt sérstaklega út í það. Það er náttúrlega dálítið umhugsunarefni fyrir þingræðið að aldrei skuli vera hægt að samþykkja nein mál frá þingmönnum heldur verði þau öll að koma frá ríkisstjórninni en látum það nú vera. Í samræmi við álit okkar og tillögur flytur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tvær breytingartillögur við frv. Í fyrsta lagi stendur hér að yfirumsjón með sjóðnum sé í höndum viðskrh. Við leggjum til að það verði fellt niður. Við teljum að forræði þessa máls eigi að vera á höndum forsrh. Við bendum á að upphaf Byggðastofnunar, upphaf Þróunarfélagsins var í raun og veru í höndum forsrn. og það er óeðlilegt að okkar mati að hafa þetta mál á forræði viðskrh. eins og hér er gerð tillaga um og við leggjum þess vegna til að hluti af 1. mgr. 1. gr. verði felldur niður. Í annan stað flytjum við um það brtt. að stjórnin verði tilnefnd allt öðruvísi en ríkisstjórnin gerir tillögu um. Okkar tillaga er svona, með leyfi forseta: ,,Sjóðurinn er undir stjórn fimm manna sem eru tilnefndir sem hér segir: Einn er tilnefndur af samtökum launafólks sameiginlega,`` --- þ.e. ASÍ, BSRB og öðrum slíkum samtökum --- ,,annar af stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sá þriðji af samtökum atvinnurekenda sameiginlega, en forsætisráðherra skipar tvo án tilnefningar og er annar þeirra formaður stjórnarinnar. Varamenn eru tilnefndir og skipaðir á sama hátt. Við skipan stjórnarinnar skal þess gætt að valdir séu menn sem hafa sérstaka þekkingu og/eða reynslu af nýsköpun í atvinnulífi. Forsætisráðherra skipar stjórnina og heyrir starfsemi sjóðsins undir forsætisráðuneytið.`` Við teljum að þetta sé miklu eðlilegri skipan stjórnarinnar heldur en að fela hinum gömlu hagsmunaaðilum sem ráða yfir svokölluðum höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar að ráða stjórn yfir Nýsköpunarsjóði. Það er í raun og veru algerlega úrelt nálgun og ótrúlegt að menn skuli enn þá, svo seint á 20. öld, vera að gera tillögur af því tagi sem hefði kannski þótt góð latína fyrir 60--70 árum en ekki lengur í dag. Þá vil ég aðeins, herra forseti, víkja lauslega að öðrum brtt. sem liggja hérna fyrir og segja að út af fyrir sig finnst mér að brtt. meiri hluta efh.- og viðskn., sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson mælti fyrir áðan, séu margar til bóta. Ég tel að fyrsta brtt. sé til bóta, að í starfsemi sinni sé sjóðnum heimilt að leita samstarfs við aðra aðila á sviði áhættufjármögnunar og ég tel að það sé að sjálfsögðu til bóta að styrkja þennan sjóð fjárhagslega eins og gerð er tillaga um í tölul. 2.a í brtt. meiri hlutans. Í brtt. meiri hlutans er þessi tillaga síðan útfærð nánar með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: ,,Höfuðstól samkvæmt þessari málsgrein skal halda aðgreindum frá bókhaldi og reikningum sjóðsins og verja til hlutabréfakaupa í því skyni að stuðla að nýsköpun og atvinnuuppbyggingu með áherslu á landsbyggðina, einkum á sviði upplýsinga- og hátækni.`` Ég tók eftir því, herra forseti, og hef tekið eftir því í málflutningi að menn eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson hafa verið að gera mikið úr því að þessi milljarður, nákvæmlega þessi milljaður, muni skipta sköpum fyrir atvinnuþróun á landsbyggðinni. Ég tel að hann muni ekki gera það. Ég tel að það muni ekki vera þannig. Og ég harma það þegar þingmenn eru aftur og aftur að reyna að blekkja landsbyggðina með þeim hætti að telja fólki trú um að það séu töfrasprotar sem felast í tillögum af þessu tagi. Ég tel hins vegar ekkert að því, þó að ég sé þm. Reykv., að áhersla sé á landsbyggðina að því er varðar sjóð af þessu tagi, ég tel ekkert að því. Og ég tel það fyrst og fremst vera hugsað út frá því að hér er markaðurinn, hér er fjöldinn og hér eru aðstæður þess vegna auðveldari og það er ekkert á móti því að reyna að vinna upp með sérstökum fjárhagslegum aðgerðum það óhagræði sem í raun og veru felst í dreifbýlinu og þeir sem þar búa þurfa að takast á við. Í þessu sambandi gæti ég út af fyrir sig minnt á það skjal sem hv. 4. þm. Vestf. vitnaði til í upphafi þessa fundar varðandi það að aðstaða fyrirtækja til að koma sér af stað og starfa á landsbyggðinni er mismunandi miðað við það sem hér er hjá okkur. Ég hef þannig ekkert við það að athuga að sérstaklega sé haft auga á landsbyggðinni í þessu sambandi. En ég vara við því að menn séu að gera tilraunir til að láta það líta út eins og í því sé fólgin endanleg lausn á vandamálum landsbyggðarinnar. Herra forseti. Eins og ég hef hér rakið er margt í þessu frv. eins og í okkar frv. og af þeim ástæðum er það auðvitað m.a. svo að við teljum að full ástæða sé til þess að veita málinu brautargengi. Ég veit um einstaka þingmenn í okkar liði og í stjórnarandstöðunni sem munu kannski sitja hjá við meðferð málsins en ég hygg að mörg okkar muni styðja málið og jafnvel eitthvað af þeim breytingum sem meiri hluti efh.- og viðskn. gerir tillögur um. Við væntum þess að málið geti orðið lyftistöng atvinnulífi, verðmætasköpun og þar með lífskjörum hér í landinu þegar lengri tími líður.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 3. minni hluta efh.- og viðskn. en auk mín stendur að álitinu hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Það er mjög mikilvægt, herra forseti, að það sé búin góð umgjörð um nýsköpun og ekki hvað síst í atvinnulífi okkar. Og þetta frv. á það fallega nafn, Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins. Það er hins vegar svo að hægt er að nálgast framfarir í nýsköpun á margvíslegan máta. Það er hægt að gera það með því að setja á stofn lánasjóð en það er líka hægt að gera það með aðgerðum af opinberri hálfu í menntamálum, styðja sérstaklega við rannsóknir og þróun, styðja við frumkvöðla og minni fyrirtæki, veita upplýsingar og aðgang að sérhæfðum aðilum á sviði markaðsmála og vöruþróun. Öll þessi atriði munu líklega stuðla að meiri nýsköpun en sú eina aðgerð að setja á stofn lánasjóð þótt það geti vitaskuld verið mikilvægur þáttur í nýsköpun. Þrátt fyrir gott nafn nær þetta frv. ekki því markmiði að stuðla nógu markvisst að nýsköpun vegna þess að of þröngar skorður eru settar og málið ekki skoðað í víðara samhengi út frá fleiri aðgerðum eins og ég nefndi áðan. Verkefni á sviði nýsköpunar markast fyrst og fremst af því að nýjar hugmyndir, nýjar vörur og ný þjónusta eru alltaf í samkeppni við það sem fyrir er á markaðnum og þessi samkeppni er í auknum mæli erlendis frá. Það gildir um flest nágrannalöndin og reyndar mjög mörg lönd í t.d. Austur-Asíu, að sífellt stærri hluti verðmætasköpunar er vegna viðskipta milli landa. Utanríkisverslun hefur aukist mun meira en nemur framleiðsluaukningu hjá flestum þjóðum undanfarin ár þó að Ísland sé reyndar ekki í þeim hópi. Almennt er talið að uppspretta hagvaxtar síðustu 10 ár hafi fyrst og fremst komið vegna utanríkisviðskipta. Þessi þróun hefur að nokkru eða öllu leyti farið fram hjá okkur Íslendingum og það er m.a. vegna þess að við höfum ekki staðið nógu vel að nýsköpun, t.d. hvað varðar menntamál og grunnrannsóknir innan fyrirtækja. Staða okkar er enn þá lakari ef við berum hana saman við aðrar þjóðir. Það eru til úttektir yfir samkeppnisstöðu landa þar sem Ísland kemur satt best að segja alls ekki vel út. Tvær slíkar alþjóðlegar úttektir eru aðgengilegar og í annarri þeirra er Ísland í 25. sæti af 46 ríkjum og í hinu í 27. sæti af 49. Þarna erum við um miðjan hóp en staða okkar er í reynd mun alvarlegri vegna þess að ef við berum okkur saman við 26 OECD-ríki þá erum við í 19. sæti. Það eru einungis nokkur ríki innan OECD sem hafa lakari samkeppnisstöðu en við Íslendingar. Þetta alþjóðlega mat sem gefur vitaskuld vísbendingar er byggt á nákvæmri úttekt á fjölmörgum þáttum sem of langt mál er að fara yfir hér, en er athyglisvert og er vikið að nokkru að í nefndaráliti okkar tvímenninganna. Það kemur t.d. í ljós varðandi þessar úttektir að við erum mjög aftarlega í alþjóðavæðingu með þátttöku í alþjóðaviðskiptum. Fjármálakerfi okkar er talið mjög ábótavant á alþjóðlegan mælikvarða, stjórnun, þar á meðal stjórnun fyrirtækja þykir slök hérlendis og tækni og vísindum er lítið sinnt miðað við aðrar þjóðir. Þessi samanburður segir okkur að það er nauðsynlegt að gera allt til að efla nýsköpun í landinu. Þess vegna hefðum við fagnað góðu frv. um þennan málaflokk og stutt ríkisstjórnina eindregið ef komið hefði fram frv. sem hefði tekið á þessum málum með heilsteyptum hætti. Svo er ekki. Hér er settur á stofn viðbótarlánasjóður sem beinlínis er tekið fram í greinargerð með frv. að eigi ekki að þróa eða fóstra hugmyndir. Sagt er í greinargerð frv. að hann eigi fyrst og fremst að vera sem viðbótarlánasjóður þegar vaxin eru upp ný fyrirtæki. Þetta er hefðbundin starfsemi nokkuð margra aðila hér á landi. Hins vegar getur meiri hluti efh.- og viðskn. þess að ekki eigi að líta á verkefni sjóðsins út frá þessu sjónarhorni eingöngu heldur skoða einmitt upphafsfasa í þróun og nýsköpun, sem er að fóstra hugmyndir, ráðgjöf gagnvart frumkvöðlum, gerð frumáætlana og forkönnun markaða. Það er fyrst og fremst á þessu sviði sem okkur vantar átak og það má benda á að oft eru það ekki peningar sem koma þarna að mestu gagni heldur fyrst og fremst ráðgjöf því að þau sannindi hafa farið fram hjá mörgum frumkvöðlinum að einfalt er að búa til vöru, einfalt er að fá hugmynd, nokkru erfiðara er að þróa hugmyndina eða hrinda henni í framkvæmd, en það er langerfiðast að hagnast á hugmyndinni. Það er þessi atburðarás og staðreyndir sem hafa farið fram hjá mörgum manninum sem ætlaði að sigra heiminn með nýjum hugmyndum í atvinnulífinu. Við sjáum þess hins vegar ekki merki í þessum sjóði að tekið sé á þessu nógu markvisst. Það er fyrst og fremst kveðið skilmerkilega á um í þessu frv. hvernig aðild að stjórninni sé háttað. Hér er hefðbundið fyrirkomulag á ferðinni sem við þekkjum frá fyrri frumvörpum þessarar ríkisstjórnar. Helmingaskiptaregla þessara tveggja stjórnarflokka er þar alls ráðandi en það er nú svo merkilegt með þennan sjóð sem á að vera með nokkra milljarða umleikis af opinberu fé að það eru ekki opinberir aðilar sem fara með stjórn sjóðsins. Af fimm manns í stjórn sjóðsins er einn tilnefndur af samtökum úr sjávarútvegi, einn af samtökum í iðnaði og einn tilnefndur af Alþýðusambandinu. Þetta er hefðbundin uppsetning á lífeyrissjóðum. Menn geta velt vöngum yfir því til hvers þurfi að setja á stofn viðbótarlánasjóð vegna þess að þessir aðilar reka nú þegar tvö fyrirtæki á þessu sviði, þ.e. Eignarhaldsfélagið Alþýðubankann hf. og Þróunarfélag Íslands hf. Þau eru rekin af sömu aðilum og eiga að fara með ferðina í þessum nýja Nýsköpunarsjóði. Og þá spyr maður sig vitaskuld: Til hvers er verið að gera hér raunverulega alveg svipaða hluti í uppsetningu og þekkjast annars staðar? Það er galli á uppbyggingu þessa sjóðs að þarna skuli á hefðbundinn hátt vera einungis kallaðir til forsvarsmenn hinna eldri atvinnugreina ef svo má að orði komast. Þarna hefðu vitaskuld þurft að koma aðilar sem eru ,,fulltrúar framtíðarinnar`` vegna þess að ég tel að það sé mikil framtíð fólgin bæði í sjávarútvegi og iðnaði en í svona nýsköpunarsjóði hefði ekki hvað síst þurft að kalla til aðila sem hafa sérþekkingu í tölvumálum, tækniþróun, menntamálum, líftækni og ferðamálum svo að nokkrir þættir séu nefndir sem hafa vaxið mjög mikið undanfarin ár. Hér er því farin sú leið að byggja upp viðbótarlánasjóð sem hefur ekki nægjanlega mikið með nýsköpun að gera. Það var samdóma álit flestra þeirra aðila sem við leituðum til að leggjast gegn þessari útfærslu. Mönnum fannst þessi aðferðafræði ekki mjög skynsamleg og úr því að teknir eru þó þetta margir milljarðar til hliðar til að gera þessa hluti, þá hefði vafalítið mátt ráðstafa þeim á betri máta til að efla nýsköpun hér á landi. Meiri hluti efh.- og viðskn. ákvað hins vegar að taka einn milljarð í viðbót úr Fjárfestingarbankanum og setja í Nýsköpunarsjóð, eyrnamerkja hann til sérstakra verkefna á landsbyggðinni. Það fylgja þessu ekki mjög nákvæm fyrirmæli í nefndaráliti eða brtt. meiri hlutans. Þetta er nokkuð merkileg aðferðafræði og það má segja eiginlega að hér sé settur á stofn lítill Byggðasjóður til hliðar við hinn sanna Byggðasjóð. Þessi hugmyndafræði dugði til að landsbyggðarþingmenn stjórnarliðsins studdu þetta mál af meiri krafti en áður en þessi hugmynd varð til. Það er athyglisvert að stjórnarmeirihlutinn sá ekki ástæðu til, fyrst hann vildi efla sérstaklega lánveitingar til landsbyggðarinnar, að láta það renna í gegnum Byggðastofnun og Byggðasjóð sem er hinn hefðbundni farvegur og sá farvegur sem þessir tveir stjórnarflokkar hafa nýtt hvað mest á liðnum árum. Í stað þess er búinn til nýr farvegur en ekki kveðið neitt á um útlánareglur eða meginstefnur varðandi þann þátt, heldur einungis sagt að útlánareglur skulu vera settar af hálfu viðskrh. Hér er mjög margt skilið eftir og ýmsum spurningum ósvarað varðandi það efni. Það er hins vegar eitt nýmæli varðandi þennan milljarð og það er að varsla hans og umsjón er boðin út. Einstakir aðilar í meiri hluta efh.- og viðskn. hafa rætt um einkavædda byggðastefnu í því sambandi. Þetta er að mínu mati fráleit orðanotkun. Hér er einungis verið að ræða um að fela tilteknum aðilum umsjón með þessum milljarði. Það er vafalítið spennandi að reyna þessa aðferð. Við höfum ekkert á móti því í 3. minni hluta að það sé gert en að ræða um að hér sé um eitthvert sérstakt nýmæli að ræða eða einkavædda byggðastefnu eins og það hljómar er fráleit orðanotkun að okkar mati. Meginatriðið í þessu er að bætt er við sérstökum útlánum eyrnamerktum landbyggðinni án þess að stefnumótun fylgi. Við í 3. minni hluta viljum aukin lán til landsbyggðarinnar, en þá þarf að gera það að loknu endurmati á byggðamálum sem þarf að gera í víðara samhengi og móta þarf stefnu sem tryggir byggð í dreifbýli með virkum hætti vegna þess, herra forseti, að það hefur sýnt sig að lánveitingar eingöngu hafa dugað skammt til þess að stöðva fólksflótta frá landsbyggðinni. Hér þarf að koma til stefnumarkandi uppbygging á þjónustukjörnum, sameining sveitarfélaga, stuðningur við annan atvinnuveg en sjávarútveg og margt fleira sem ríkisstjórnin beinir ekki sjónum sínum að. Það er þetta sem við gagnrýnum varðandi milljarðinn sem tengist landsbyggðinni. Það er ekki að það sé gert myndarlegt átak gagnvart landsbyggðinni, það er brýnt og nauðsynlegt, heldur að það skuli þá ekki vera gert myndarlega og með samræmdum hætti þannig að af því náist meiri árangur en hefur náðst með fyrri lánveitingum og fyrri lánasjóðum. Það er það sem okkur finnst miður varðandi þetta mál. Við hefðum hins vegar talið rétt að vinna út frá þessu frv. og ákveðnum hugmyndum og góðri meiningu bæði af hálfu stjórnarliða og annarra í tengslum við nýsköpun og ekki hvað síst landsbyggðina og við hefðum verið reiðubúin til þess að setjast niður með ríkisstjórnarflokkunum og vinna betra frv. og þess vegna eyrnamerkja meiri fjárhæðir í tiltekin verkefni. Það er ekki aðalatriðið í þessu efni því aðalatriðið er að það fjármagn sem varið er til þessara mála nýtist vel. Við hefðum talið raunhæfara að verja auknu fjármagni til eflingar menntunar, m.a. tæknimenntunar og æðri menntunar, veita skattalegar undanþágur vegna nýsköpunar og þróunar, leggja áherslu á aðstoð við markaðssetningu erlendis, vanda undirbúning af hálfu stjórnvalda við kortlagningu nýrra sviða og stöðu á alþjóðlegum markaði og bætta ráðgjöf við einstaklinga og frumkvöðla. Það hefði verið mun skynsamlegri leið að flétta þetta inn í þá hugmyndafræði sem hér er lagt upp með. Í stað þess kemur hér fram frv. um viðbótarlánasjóð sem því miður mun líklega ekki ná öllum þeim háleitu markmiðum sem menn geta sameinast um. Þess vegna teljum við rétt að málið verði unnið betur, fleiri aðilar kallaðir til við undirbúning þess og breiðari hópur. Það er þess vegna sem við leggjum til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari skoðunar og við hefðum verið reiðubúnir til að leggja okkar af mörkum við þá vinnu. Ég vil geta þess sérstaklega út af þeirri umræðu sem fór fram í upphafi þingfundar um þær upplýsingar sem hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, kom fram með í umræðunni, að til væri einhvers konar stefnumótun ríkisstjórnarinnar í sambandi við byggðamál sem menn eru að frétta erlendis frá og virðist ekki hafa verið rætt hér á hinu háa Alþingi. Það er e.t.v. enn þá brýnna að skoða þessi mál í samhengi við þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin virðist hafa gert á erlendum vettvangi sem verður vitaskuld kallað eftir e.t.v. síðar við þessa eða aðra umræðu. Það kemur vel til álita, herra forseti, að aflokinni þessari umræðu, vegna þess að það gefst nokkurt ráðrúm að skoða málið milli umræðna, að 3. minni hluti leggi fram brtt., en 3. minni hluti er að íhuga það hvort ekki væri rétt að koma fram með brtt. við málið við 3. umr. ef svo fer að tillaga okkar um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar verður felld. Við erum að vísu ekki þeir einu sem gerum slíka tillögu því að eins og kom hér fram áðan hefur hv. þm. Pétur Blöndal einnig lagt til sömu málsmeðferð og einnig með þeim rökum að málið þurfi að vinna betur. Það kemur hins vegar vel til álita að reyna að skerpa og betrumbæta þetta frv., e.t.v. með tillögugerð við 3. umr. Við áskiljum okkur rétt til að skoða það yfir þann tíma sem líður á milli umræðna, en meginatriðið í okkar málflutningi er að við styðjum heils hugar nýsköpun. Við lítum á að hægt hefði verið að ná markmiðum með öðrum hætti heldur en hér er lagt til. Það er hægt að stuðla að því máli með fjármagni og lánveitingum en þá hefði þurft að byggja sjóðinn og útfærslu hans á markvissari hátt en hér er gert og okkar ósk er sú ein að sest væri betur yfir það mál. Það hefði ekki staðið á okkur í stjórnarandstöðunni eða okkur sem myndum 3. minni hluta að vinna að því máli af fullum heilindum.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þm. Ágúst Einarsson sagði hér um nýsköpun og þau tækifæri sem þar eru til staðar. Það er fróðlegt eins og hv. þm. gerði að bera okkur saman í þessum alþjóðlega samanburði um samkeppnisstöðu okkar. Þegar fjármagnsmarkaðurinn er skoðaður, þá er hann í 32. sæti af 48. Þegar alþjóðavæðingin er skoðuð, þá er hún í 36. sæti af 48. Þetta eru tvö lökustu sviðin af þessum 8 sviðum sem borin eru saman. Þegar hins vegar fólkið og vinnuaflið í landinu er skoðað, þá er það í 7. sæti og segir það margt um þau sóknarfæri sem við höfum. Allar þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar, formbreyting ríkisviðskiptabankanna, stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og stofnun Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, miða að því að breyta fjármagnsmarkaðnum hjá okkur í þá veru að við séum betur stödd í þessari alþjóðlegu samkeppni. Með öðrum orðum, færa okkur ofar á þessum lista. Nýsköpunarsjóðurinn gegnir mjög mikilvægu hlutverki einmitt í því að færa okkur ofar á listanum í alþjóðavæðingunni, og ég veit að hv. þm. hefur lesið það frv. sem hérna liggur fyrir frá ríkisstjórninni, þar sem beinlínis er getið um á hvaða sviðum við ætlum að styrkja okkar stöðu í alþjóðavæðingunni. Við skiptum aðgerðum Nýsköpunarsjóðsins í þrennt: Í fyrsta lagi í beinar stuðningsaðgerðir og eru beinar stuðningsaðgerðir eins og hv. þm. var að lýsa hér áðan sem snúa m.a. að frumkvöðlastarfseminni, vöruþróuninni, hagkvæmnisathugunum. Þá snýr þetta beint að fjárfestingarverkefnum, innlendum fjárfestingarverkefnum og nýjum vaxtartækifærum. Í öðru lagi fjárfestingum innlendra aðila erlendis og í þriðja lagi fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi. Þessi áform, þessi verkefni Nýsköpunarsjóðsins eru einmitt nákvæmlega í þeim tilgangi sett fram að styrkja okkur í alþjóðavæðingunni. Með öðrum orðum, þetta heilsteypta fyrirkomulag, þessi heilsteypta stefna sem ríkisstjórnin hefur núna lagt fram með þessum frumvörpum sem fylgjast öll að í gegnum þingið miða að þessu, styrkja samkeppnisstöðu Íslands, færa okkur ofar á sviðinu á fjármagnsmarkaðnum, færa okkur ofar á því sviði sem við erum lökust í, alþjóðavæðingunni. Þannig að hér er um heilsteypta atvinnustefnu að ræða sem hefur það að meginmarkmiði að bæta samkeppnisstöðu Íslands.

Herra forseti. Þetta voru falleg orð úr munni hæstv. viðskrh. En í hverju liggur það þá þegar verið er að skoða frv. um Nýsköpunarsjóð og um Fjárfestingarbankann líka sem hann vitnaði til að væru mjög merk mál sem mundu styrkja okkar stöðu á alþjóðlegum vettvangi, að það leggjast allir gegn þessu frv. sem vit hafa á málum? Það eru ekki einungis stjórnarandstæðingar, því að við getum sagt að þeir séu með hefðbundna andstöðu við góð mál ríkisstjórnarinnar. En það eru allir sérfræðingar sem eru á móti þessum fjárfestingarbanka og það eru fjölmargir sérfræðingar sem eru á móti Nýsköpunarsjóðnum. Það er vegna þess að útfærslan er slæm. Ég er ekki á móti nýsköpun. Ég mundi taka heils hugar og tek heils hugar undir óskir hæstv. viðskrh. um að við mundum verða ofar á næsta ári í alþjóðlegum samanburði. Aðferðafræðin sem lagt er upp með og gengur eins og rauður þráður í gegnum öll þessi frumvörp er fyrst og fremst að tryggja forræði þessara tveggja stjórnmálaflokka. Það fer minna fyrir skynsamlegri útfærslu til framfara, hvort sem það er uppstokkun í fjárfestingarlánaumhverfinu eða til nýsköpunar. Því miður er ég hræddur um að þessi Nýsköpunarsjóður verði ekki það tæki sem viðskrh. vonast eftir af því að honum er markaður þessi rammi. Ég vildi gjarnan trúa því að hann yrði þetta góða tæki eins og hann vonast eftir. Ég er hins vegar sannfærður um að það hefði þurft og væri betra að gera umgerð hans öðruvísi, en ekki þá hvað síst að reyna að leggja áherslu á aðra þætti sem ég rakti í ræðu minni. Ég efast ekki um góðan vilja hæstv. viðskrh. um þetta mál en útfærsla hugmyndanna eins og hún kemur fram í þessum þremur frumvörpum sem við erum nú að ljúka að ræða hér í 2. umr. er því miður alls ekki nógu góð.

Herra forseti. Það er of sterkt til orða tekið þegar því er haldið fram að allir leggist gegn þeim málum sem hér eru til umræðu. Eins og ég fór hér yfir í gær við lokaumræðu um fjárfestingarbankann, þá er það svo að helmingur umsagnanna er jákvæður. Helmingur umsagnanna er hins vegar ekki jákvæður og skiptist í tvö horn, annars vegar eru þeir sem hafa lengi barist fyrir þessari leið, atvinnulífið, og svo hins vegar þeir á fjármagnsmarkaði sem vildu fá þessa fjárfestingarlánasjóði inn í bankana og helst fyrir ekki neitt. Komum þá að því hvað það er sem hefur sett okkur þröngar skorður í því að við gætum staðið betur í þessari alþjóðlegu samkeppni á fjármagnsmarkaðnum og fjármagnssviðinu. Það er tvennt. Annars vegar: Ríkið er mjög umfangsmikill aðili á fjármagnsmarkaði, í kringum 62% sem ríkið er með við þessa breytingu, við lækkum okkur niður í 41%. Við erum með þeirri ákvörðun sem hér er verið að taka um fjárfestingarbankann að selja 49% af eignarhlut ríkisins í fjárfestingarbankanum. Það er það sem þurfti á að halda, að við drægjum úr hlut ríkisins á fjármagnsmarkaði. Færum frá hinni hefðbundnu fjárfestingarlánastarfsemi sem getur átt sér stað inni í bönkunum, getur líka átt sér stað inni í fjárfestingarbanka eins og þessum, yfir í verkefnafjármögnunina og áhættufjármögnunina. Það er það sem er að gerast nákvæmlega með þessu frv. hér. Það var á þessum tveimur sviðum sem við þurftum að bæta okkur til að bæta samkeppnisstöðuna. Minnka umsvif ríkisins í viðskiptabankaummhverfinu og í hefðbundinni fjárfestingarlánastarfsemi, færa áherslurnar yfir í nýsköpun og verkefnafjármögnun sem við erum nákvæmlega að gera með þessum tveimur málum. Og ég er sannfærður um það, þó að maður geti endalaust deilt um hvaða leið var best að þessu marki, þá erum við öll sammála um að við erum að stefna að því marki að bæta samkeppnisstöðu Íslands í hinum alþjóðlega samanburði og það er það sem þessi frumvörp munu leiða til.

Herra forseti. Stjórnmál snúast oft og tíðum um mismunandi leiðir að markmiðum. Stundum eru menn sammála um markmiðin, stundum ekki. Hér getum við hæstv. viðskrh. verið sammála um það markmið að hlutur okkar á alþjóðamarkaði og samkeppnisstöðu þyrfti að vera betri. Okkur greinir hins vegar á um leiðirnar. Þegar hann vitnar hér til þeirra aðila sem voru jákvæðir gagnvart Fjárfestingarbankanum, þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að það voru fyrst og fremst þeir aðilar sem fá að tilnefna menn í stjórn og nátengdir þeim sem voru ánægðir með þetta fyrirkomulag og lái þeim hver sem vill. Aðrir sem komu að þessu máli og gátu litið á það úr nokkru meiri fjarlægð voru flestir andvígir. Sömuleiðis eru mjög margir andvígir þessari aðferðafræði við Nýsköpunarsjóðinn. Ríkisvaldið verður áfram stærsti aðilinn í viðskiptabankaumhverfinu, fjárfestingarsjóðaumhverfinu og er núna orðinn langstærsti ráðandi aðilinn í tryggingaumhverfinu. Það var ekki gerð nein breyting á þessu. Ég hefði kosið að það hefði verið gert. Það er ekki gert. Þetta mál snýst um pólitíska hagsmuni flokka. Þetta snýst um þær stöður sem losna núna í kjölfar samþykktar þessara frumvarpa, bankastjórastöðurnar í Fjárfestingarbankanum, Nýsköpunarsjóðnum og í ríkisviðskiptabönkunum sem núna eru orðnir hlutafélög. Það vita allir sem koma að málinu að samræður eru milli stjórnarflokkanna hver skipi hvaða embætti. Sú umræða og sú hugmyndafræði á ekki eftir að bæta samkeppnisstöðu Íslands á erlendum vettvangi.

Herra forseti. Það er nú að líða að lokum þess að búið sé að fylgja úr hlaði þessu þríeyki hæstv. viðskrh. og þessa þríleiks sem hefur fylgt þeim málum og er rétt að fara nokkrum orðum um þessa umræðu. Hér kvaddi sér hljóðs áðan hv. þm. Árni Mathiesen og lýsti því yfir að honum væri algjörlega um megn að styðja þá brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. að stofnað skuli til sérstaks áhættufjármagns til styrktar fyrst og fremst atvinnulífi á landsbyggðinni ef þess væri einhver kostur. Það veldur náttúrlega að sjálfsögðu vonbrigðum, herra forseti, þegar góðir og gegnir félagar bregðast svo við. Ég og fleiri erum náttúrlega orðnir því alvanir að allt sem er til styrktar eða tilraunir til þess að styrkja og styðja landsbyggðina mæta gríðarlegri andstöðu víða. Það verður bara að segja það eins og er, gríðarlegri andstöðu og mér hefur komið mjög á óvart eftir að ég tók sæti hér á þingi hvað sú andstaða er megn og mikil. Það vantar ekki að menn séu tilbúnir til þess á hátíðisdögum að tala heilmikið um byggðastefnu. Nú er nýlokið einhverri stórhátíð á Akureyri, eða kannski stendur hún enn þá, og ég rak augun í dagskrána. Ég held að hún sé búin að standa í a.m.k. einn eða tvo daga ef ekki lengur. Ég sá af tilviljun dagskrána og tók eftir því að þar var mikið úrval manna að halda ræður. Ég tók líka eftir því að þeir áttu flestir eitt sameiginlegt. Þeir áttu ekki heima á landsbyggðinni. Datt mér þá í hug að það væri kannski líkt með þessa ráðstefnu eins og segir í gamalli bók íslenskri, en þar má lesa þessi orð: ,,Þeir sögðu mest af Ólafi konungi sem hvorki höfðu heyrt hann né séð.``  Því er ástæða til þess að spyrja sig hvers vegna það er sem slíkur fjandskapur er gegn öllum nýjum tilraunum til þess að efla og styrkja byggð á landinu. Ég ímynda mér helst að það sé vegna þess að þær aðferðir sem hingað til hafa verið notaðar hafa ekki reynst nógu vel og kann að vera að það séu dæmi þess að þær hafi hreinlega verið misnotaðar. Og ef svo er, þá er rétt að forðast slíkt. Eitt af því sem er aðalhvatinn að þeirri hugmynd sem kemur fram hjá meiri hluta efh.- og viðskn. er að leita nýrra leiða, fara ekki hefðbundnar leiðir heldur leita nýrra leiða, gá hvort nýjar aðferðir geta dugað okkur betur en þær sem við höfum notað áður. Og það kemur mér sannarlega á óvart vegna þess að alls staðar í Evrópu eru öll þjóðþingin og Evrópusambandið sjálft sammála um að ef þess er nokkur kostur, þá eigi að leita eftir því að varðveita byggðamunstur Evrópu vegna þess að menn vita að sú röskun sem er að eiga sér stað og hefur átt sér stað, er félagslega, pólitískt og efnahagslega dýrkeypt fyrir þjóðfélögin. Við Íslendingar höfum orðið fyrir mjög mikilli röskun. Kannski á margt af þeirri röskun sér eðlilegar, efnahagslegar forsendur en einmitt þess vegna er það sem við komum með tillögur um það að leggja fram áhættufjármagn, harða peninga sem við ætlumst til að verði ekki notaðir nema menn geti sýnt fram á og sannað að þeir séu að fara í raunhæf verkefni. Það er það sem okkur vantar. Okkur vantar að skjóta nýjum stoðum undir byggðir landsins. Það sem hefur verið að gerast hér á undanförnum áratugum er einfaldlega það að aðalstoðir landsbyggðarinar, þ.e. sjávarútvegur og landbúnaður hafa verið að fara í gegnum mjög miklar breytingar. Einu breytingarnar sem hafa orðið á ríkisfjármálunum allan þennan áratug er samdráttur í fé til landbúnaðarins. Það er eina stóra breytingin. Allt annað hefur nokkurn veginn staðið í stað. Fjármagn til landbúnaðar hefur dregist saman. Fjármagn til almannatrygginga hefur aukist. Þetta er stóra breytingin. Þetta hefur komið mjög hart niður á sveitum landsins, gríðarlega hart. Bændur þessa lands eru eina stéttin sem raunverulega er að taka á sig og hefur tekið á sig langmestu tekjuskerðingarnar og langmestu lífskjaraskerðingarnar á við alla aðra. Eins er það t.d. með sjávarútveginn. Samdráttur í bolfiskveiðum hefur farið mjög illa með þessar byggðir margar. Ég er alveg sannfærður um að kvótakerfið á þarna mjög stóran hlut líka. Við vitum að það hefur haft mjög miklar breytingar í för með sér og ég fullyrði að kvótakerfið hefur ýtt mjög undir ákveðna þróun, þ.e. landvinnslan hefur verið að flytjast út á sjó. Nú geta menn deilt um hvort það sé gott eða slæmt. En kvótakerfið hefur haft gríðarleg áhrif á þessu sviði að flytja landvinnsluna út á sjó og þetta hefur veikt ákaflega mikið mjög margar byggðir hringinn í kringum landið. Því er, herra forseti, engin ástæða til annars en leita allra leiða til þess að finna nýjar efnahagslegar forsendur ef þær kunna að vera til, leita þeirra. Hv. þm. Árni Mathiesen hafði af einhverjum ástæðum þau orð uppi að nefndarmenn í efh.- og viðskn. væru vitringar. Nú er mönnum frjálst að sjálfsögðu, herra forseti, að hafa þau viðurnefni um annað fólk sem það kýs. En hann fór líka með ákveðna fullyrðingu sem mér þótti nokkuð merkileg. Hún var svona: ,,Þetta áhættufé er algjörlega óþarft því að ef áhættufé ber ávöxt, þ.e. aðgerðin heppnast, þá sannar það að aðgerðin er óþörf.`` Ef þessi fullyrðing hv. þm. reynist rétt, þá held ég að ég sé ekki sá eini sem stend upp og vefst nú tunga um tönn við að skýra framþróunina síðustu aldirnar. Og ef þetta reynist rétt, þá held ég að það sé óþarfi fyrir okkur í efh.- og viðskn. að vera að burðast með vitringanafnið, heldur getur hv. þm. Árni Mathiesen borið það bara einn því að þetta er mjög merkileg skýring á því hvernig framvindan hefur verið í heiminum síðustu 500 árin. Hér hafa fulltrúar minni hlutanna, 1., 2. og 3. minni hluta, rætt nokkuð um sínar tillögur. Það kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals að hann hefur enga trú á ríkisvæddri nýsköpun. Það kann að vera alveg hárrétt að kannski megi gera þetta allt öðruvísi. En við skulum bara minnast þess og fara í gegnum það, líka út af ummælum hv. þm. Ágústs Einarssonar, að þessi Nýsköpunarsjóður og þeir fjármunir sem þar eru saman komnir eru komnir úr þessum gömlu fjárfestingarsjóðum, Fiskveiðasjóði Íslands og Iðnlánasjóði og það er vitað mál að þessi umræða hefur staðið mjög lengi. Áratugum saman var það nú svo að bæði iðnaðurinn og sjávarútvegurinn voru að greiða framlög til þessara sjóða, bæði beint og óbeint, með beinum framlögum, iðnaðurinn með beinni skattlagninu á sjávarútveginn í gegnum sjávarútvegsgjöldin. Þær hugmyndir og meiningar hafa því verið hér allt frá upphafi að þessar atvinnugreinar ættu og væru að byggja upp þessa sjóði og umræðurnar á undanförnum árum, þegar ljóst var að vilji manna stæði til þess að breyta þessu, hefur verið um hver eignarhluti atvinnulífsins, þ.e. iðnaðarins og sjávarútvegsins, væri raunverulega í þessum sjóðum. Og niðurstaðan af þeirri margra ára umræðu var sú að atvinnulífið, þ.e. iðnaðurinn og sjávarútvegurinn, voru reiðubúin til þess að láta arðinn af sinni eign renna til nýsköpunar og þróunar í atvinnulífinu í heild á Íslandi. Þessi er niðurstaðan af deilunum og umræðunum um eignarréttinn. Þess vegna eru þessar hugmyndir fæddar. Þetta var sáttargjörðin milli ríkisins og atvinnulífsins þannig að menn hættu að deila um hver ætti hvað. Niðurstaðan varð sú. --- Allt í lagi, við skulum láta það bara liggja á milli hluta. En hugsanlegum arði af þessum eignarhlut sem menn töldu ýmist að væri 40%, sumir 50% og aðrir 60%, það skiptir ekki máli, þ.e. ákveðnum hluta væri varið til atvinnulífsins áfram. Menn voru fyrir rest sáttir við það að hugsanlegur arður félli í þennan farveg og þess vegna eru þessi frv. svona úr garði gerð. Engan þarf því að undra það þó að við þessa skipan mála sé gert ráð fyrir því að fulltrúar frá sjávarútvegi og iðnaði séu þarna. Hvort það verður varanlegt, efast ég nú um. En það er mjög eðlilegt þegar þessi umbreyting er að eiga sér stað. Og ég held að það hafi komið fram hjá öllum þessum aðilum, bæði sjávarútvegi og iðnaði, að þeir reikna ekki með því sem sérstaklega varanlegu ástandi en eðlilegt er og sjálfsagt að þeir vilji og fái að fylgja málinu eftir enda hafa þessar greinar og samtök atvinnurekenda í iðnaði og sjávarútvegi staðið að þessari uppbyggingu alla þessa öld. Það má að sjálfsögðu um þetta mál, þ.e. Nýsköpunarsjóðinn, segja það nákvæmlega sama og var sagt í gær um Fjárfestingarbankann og sagt var í fyrradag um hlutafjárvæðingu viðskiptabankanna: Auðvitað mátti gera þetta öðruvísi. Auðvitað er ekkert víst að þetta val hafi endilega verið það besta. Ég ætla ekki að fara í gegnum þá umræðu alla. Við erum búin að gera það tvo síðustu eftirmiðdaga. Þar gildir nákvæmlega það sama. Þetta varð niðurstaðan, því er þessi skipan svo. Þess vegna er það að við erum að klára þessa umræðu. Við erum að ljúka henni. Ég ætla samt að ítreka fyrri ummæli mín núna sem ég hef reyndar farið í gegnum eftirmiðdaginn, bæði í gær og fyrradag. Ég er persónulega sannfærður um að þessir hlutir og þessar peningastofnanir séu að breytast mjög hratt. Ég er persónulega sannfærður um að þegar á næsta hausti verði þingheimur reiðubúinn til að ganga í gegnum miklu róttækari breytingar og miklu róttækari aðgerðir í peningamálum en hann er tilbúinn í dag. Umskiptin eru svo mikil og það sem skiptir máli núna er að við erum að halda af stað inn í þá miklu umbreytingu. Auðvitað verður það þannig á örskotstíð að ríkið mun selja og hætta allri þátttöku bæði í fjárfestingarlánasjóðum svo og í viðskiptabönkum. Það er alveg vitað mál. Það mun gerast mjög hratt. Og auðvitað verður það til mikillar farsældar vegna þess að við vitum að við þurfum samkeppni inn í þessa grein. Við þurfum gríðarlega samkeppni á öllum sviðum og ríkið hefur nóg að gera á öðrum sviðum með sína peninga. Það innleysir það mjög hratt. En þessi stund núna þegar við leggjum af stað er að mínu viti mikil heillastund. Ég er viss um það að þó að vinir okkar í stjórnarandstöðunni hafi haft ýmislegt smálegt við þetta að athuga og komið með ýmsar athugasemdir o.s.frv. og lagt kannski eitthvað aðeins aðrar áherslur á hlutina, þá sé það nú svo, herra forseti, að þingheimur hafi verið mjög samstiga í að fara í þessar breytingar, styðja þessar breytingar og sjá til þess að þær gangi fram. Ég er sannfærður um að við öll og ekki hvað síst hæstv. viðskrh. sem hefur staðið fyrir þessari ferð á eftir að hafa sóma af upphafi þessa ferðalags, þ.e.: Við erum að hverfa frá ríkisrekstri á fjármálamarkaði.

Herra forseti. Þetta var nú hálffurðuleg ræða hjá hv. 3. þm. Vestf. sem eins og reyndar margir hálfumturnast þegar menn reyna að ræða byggðamál út frá einhverjum öðrum forsendum en þar séu bara lánveitingar. Ég dró mjög skýrt fram í minni ræðu og minni afstöðu að ég hef áhyggjur af landsbyggðinni. Hv. þm. veit það ósköp vel. Ég er hins vegar sannfærður um að þær aðferðir sem við höfum beitt hér undanfarin ár og áratugi, að vera raunverulega bara með eina stefnu gagnvart byggðamálum, þ.e. að setja upp lánasjóði mismunandi sterka, sérstaka sjóði á þessum vettvangi, hafa ekki skilað okkur árangri. Hér er eina ferðina enn verið að fara þessa leið undir hatti nýsköpunar, þ.e. þessi eini milljarður, í stað þess að reyna að líta á byggðamálin í stærra samhengi. Það er það sem ég hefði viljað gera vegna þess að hin stefnan, viðbótarlánasjóðsstefnan, hefur gengið sér til húðar og er í reynd gjaldþrota. Þetta vita allir. Samt ber þingmaðurinn höfðinu við steininn eina ferðina enn. Ég held nefnilega að við þingmenn sem hvetjum til umhugsunar um þessi mál séum e.t.v. meiri vinir landsbyggðarinnar en þeir fulltrúar sem koma hér askvaðandi upp í ræðustól í hvert einasta skipti sem rætt er um byggðamál og heimta meiri og meiri lánveitingar. Reynslan hefur dæmt þessa stefnu út af borðinu. Það er tímabært, þó væri ekki nema landsbyggðarinnar vegna, að reyna að hugsa þessi mál út frá öðrum forsendum.

Herra forseti. Menn geta svo sem deilt um það hver viðhafi furðulegan málflutning. Menn sem eiga heima úti á landi og búa úti á landi hafa verið að reyna með öllum ráðum að finna stoð fyrir byggð sinni. Þeir hafa verið að sameina sveitarfélög. Þeir hafa verið að leita alls kyns ráða, sameina fyrirtæki o.s.frv. Allir eru sammála um að á Íslandi hefur skort nýsköpun og áhættufjármagn til atvinnurekstrar. Allir eru samála um að það hefur skort. Komi nú menn með tillögur um að leita nýrra leiða, fara ekki hefðbundnar leiðir, þá er það að berja hausnum við steininn. Það er að berja hausnum við steininn þegar menn koma með nýjar tillögur, nýjar útfærslur, þ.e. hvernig við ætlum að reyna að gera þetta. Af því að vel kann að vera að okkur hafi mistekist margt áður, þá er það að berja hausnum við steininn. Eins og við notum það orð heima hjá mér, þá hefur þetta alveg þveröfuga merkingu. Þegar menn segja heima hjá mér að hausnum sé barið við steininn, þá er það þegar menn neita að fara nýjar leiðir, neita að horfast í augu við hlutina, neita að leita nýrra úrræða, neita að taka rökum. Það er kallað heima hjá mér að berja hausnum við steininn. En þegar menn koma með nýjar útfærslur í byggðamálum, segja frá því að þær sé tilraun, alls enginn töfrasproti, segja frá því að það liggi alls ekki fyrir, en það megi kannski heppnast ef við stöndum rétt að hlutunum, það geti heppnast, en þurfi ekki að gera það, ef við reynum nýtt, þá koma menn hér og segja: ,,Nú er verið að berja hausnum við steininn.``

Herra forseti. Það er ekki nokkur skapaður hlutur nýr í þessum tillögum ríkisstjórnarflokkanna, ekki nokkur skapaður hlutur nýr í þessum tillögum meiri hluta efh.- og viðskn. Þetta eru sömu gömlu aðferðirnar sem hér er farið fram með. Það er búinn til lítill viðbótarlánasjóður sem á að lána á mjög hefðbundinn hátt. Það er ekkert nýtt í þessu. Ég gat þess að ef menn vildu hugsa um nýsköpun væri sennilega besta skrefið að leggja aukaframlög í menntamál, styðja við rannsóknir og þróun, t.d. með skattalegum aðgerðum, veita meiri upplýsingar þannig að meiri þekking ríki í þessu umhverfi. Þetta eru allt saman hlutir sem kosta að vísu nokkuð, en er miklu betur gert en með þessum 5 milljörðum sem á að verja hér á þennan hefðbundna hátt sem hv. þm. talar fyrir. Málið er, og það er gallinn og það er þráhyggjan í þessum málflutningi hv. 3. þm. Vestf., að hann getur ekki hugsað um nýjar leiðir í byggðamálum, því miður. Hann hugsar í gamla kerfinu, gamla farinu, hugsar sem svo að það eina sem getur orðið landsbyggðinni til bjargar sé að útvega smávegis peninga í viðbót. Það er einmitt þessi stefna sem hefur líklega valdið hvað mesta tjóni á landsbyggðinni sl. 15 ár.

Herra forseti. Allir viðmælendur efh.- og viðskn. sem fjölluðu um þetta mál voru sammála um að það hafi helst skort á það á liðnum árum að menn sinntu þeim verkefnum sem hefur verið kallað þróunarfjármagn eða hugmyndafé. Allir voru sammála um það. Og þeir hvöttu til þess að ef menn sæju sér eitthvert færi á því að leita nýrra leiða, þá væri það gert á þann veg. Þess vegna er það að við leggjum fram þessar tillögur. Ef einhver segir að þær séu ekki nýjar, þá er það eins og gengur nú stundum og haft var eftir refnum: ,,Þau eru súr.`` Kannski það sé þess vegna að stjórnarandstaðan vilji gera svo lítið úr þessu að þeir áttu ekki sjálfir hugmyndina. En það skiptir engu máli. Þetta er það sem okkur hefur veri bent á. Þegar grundvöllur landsbyggðarinnar á svo mörgum sviðum eins og ég hef nefnt hér, bæði landbúnaður og sjávarútvegur, hefur brostið, þá er rétt að reyna að leita nýrra forsendna fyrir byggð og það er gert með því að byrja á byrjuninni, byrja á að finna þróunarfjármagn, finna hugmyndafé, ef vera skyldi að nýjar hugmyndir, sem eru eflaust til, eigi sér raunhæfar rætur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni fyrir hans ræðu og þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég ætlaði hins vegar að mótmæla því að niðurskurður á fjármagni hefði eingöngu verið til landbúnaðar á undanförnum árum. Hann hefur aðallega verið til landbúnaðar og til menntakerfisins. Staðreyndin er sú að fjármagn til Lánasjóðs ísl. námsmanna hefur verið skorið niður um einn milljarð og ég held að ein alvarlegasta atlagan að framförum í þessu landi um langt árabil sé hvernig farið hefur verið með Lánasjóð ísl. námsmanna. Mér finnst að það sé nauðsynlegt að menn, eins og hv. 3. þm. Vestf., sem reyna að horfa á málin heildstætt geri sér ljóst að þetta er atlaga að framförum. Og ef núna ætti að verja fjármunum til þess að efla framfarir og bæta lífskjör, þá mætti hugsa sér t.d. að setja opinbera peninga í að styrkja verulega framleiðslu á tölvunarfræðingum til þess að fyrirtækin okkar hér á Íslandi þurfi ekki að setja niður útibú í Skotlandi til þess að geta sinnt þeim verkefnum sem bjóðast t.d. í Suðaustur-Asíu. Þetta er nútíminn. Þetta er önnur nálgun. Með þessu er ég samt ekki að gagnrýna hv. þm. eða ríkisstjórnina yfirleitt fyrir þetta frv. Mér finnst út af fyrir sig betur af stað farið en heima setið með þetta frv. og mér finnst líka að ábendingarnar um viðbótarmilljarðinn séu út af fyrir sig góðra gjalda verðar. Vegna þess sem hv. þm. sagði um andstöðuna við dreifbýlið, þá vil ég segja alveg eins og er: Ég held að hún sé orðum aukin, þessi andstaða við dreifbýlið og ég vara við því að þingmenn dreifbýlisins sem líta þannig á sig geri of mikið úr þessu og meira en efni standa til. Ég lít ekki þannig á að okkar höfuðskylda, t.d. þingmanna Reykvíkinga sé að hugsa um kjördæmið með stórum staf og greini. Við eigum að vera þingmenn landsins alls. Og ég veit að í okkar liði, a.m.k. hér í Reykjavík, er mikill vilji til þess að búa til brú milli þéttbýlis og dreifbýlis en ekki að skapa klofning og átök sem oft og tíðum byggjast meira og minna á misskilningi.

Herra forseti. Ég hef nú þessar tölur úr einhverjum þeim gögnum um ríkisfjármálin sem ég hef nýlega verið að skoða. Ég hef það ekki hérna hjá mér þannig að ég get ekki vitnað í það, en ég tel mig muna þetta rétt. Hins vegar er það rétt hjá hv. þm. að ef einhvers staðar hallar á Ísland í útgjöldum í alþjóðlegum samanburði um stöðu ríkisfjármála, tökum hlutfallslega miðað við tekjur eða hvað sem er, þá er það helst í menntamálum. Það er alveg hárrétt. Í heilbrigðsmálum, félagsmálum og mörgum öðrum málaþáttum er Ísland alveg fullkomlega sambærilegt við það sem best gerist í heiminum. Það hallar helst á okkur í menntamálum. Ég kannast við þær stærðir. Það er alveg hárrétt hjá honum. Hins vegar er það svo að kannski er rétt hjá honum að vara menn við því að vera of viðkvæmir fyrir andstöðu við aðgerðir í byggðamálum. Það er nú samt svo að ég segi bara satt og rétt frá því að það hefur komið mér þó nokkuð á óvart hversu andstaðan er mikil og mér finnst rétt fyrir okkur dreifbýlismenn að hugleiða af hverju það stafar, hvort það stafar af því að við höfum farið ranglega fram og reyna þá að leita nýrra leiða til þess að leiðrétta, ef hægt er, byggðamunstur landsins. Hins vegar kannast ég ekki við annað í öllum mínum gerðum hér á þinginu en að í afstöðu til hvers einasta máls sé tekið tillit til efnahagslífsins í heild og alls ekki á nokkurn hátt að nokkur dæmi séu um að menn séu að taka einhverja þá afstöðu sem mundi þjóna þeirra eigin kjördæmi, frekar en menn úr Reykjavík. Ég kannast ekki við að það séu neinar deilur á milli manna um það.

Herra forseti. Eins og alþjóð veit tek ég mikið mark á hv. 3. þm. Vestf. og getur vel verið að honum þyki þar nóg um vegna þess að það spyrst illa fyrir hann í kjördæminu að ég taki mikið mark á honum. Ég ætla hins vegar að segja, að því er þessi mál varðar, að þá var mér nokkuð brugðið þegar hann sagði að á hans stutta tíma hér á Alþingi hefði hann mætt meiri andstöðu við dreifbýlið en hann bjóst við. Ég verð að segja það eins og er að ég er dálítið hissa á þessu vegna þess að ég hélt að þetta væri ekki svona. Ég hlustaði á þessi orð með athygli og mér finnst þau benda til þess að þá eigi menn að taka sig á.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ég sagði þetta og ég sagði bara rétt og satt frá þessu. Svo kann það að vera að ástæðnanna sé að leita í ýmsu og við landsbyggðarþingmenn þurfum þá líka að spyrja okkur: Hvernig stendur á því að við höfum svona neikvæða umfjöllun? Kannski er það meira og minna okkur sjálfum að kenna. Ég er ekkert að dæma um það. Ég bara hef orð á þessu og vil þess vegna benda á að nauðsynlegt er að halda uppi þessari umræðu og gera það á gagnrýninn hátt, bæði gagnvart mönnum sem búa hér í þéttbýlinu og ekki síður okkur sjálfum sem búum í dreifbýlinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. góða ræðu. Hún var vel meint, ekki spurning. Hann sagði að þingmenn hefðu fjandsamlegt viðhorf til landsbyggðarinnar. Ég held að þetta sé ekki alveg rétt.  Menn hafa gert krampakenndar og örvæntingarfullar tilraunir til að snúa þessu við. Menn hafa stofnað Byggðastofnun. Í fjárln. hafa menn sett peninga í framkvæmdir, oft og tíðum mjög óskynsamlegar og það kannski veldur þessari andstöðu sem við erum að tala um. Það merkilega við allar þessar aðgerðir er að þær örva atvinnu í Reykjavík. Byggðastofnun starfar í Reykjavík. Vegamálastofnun, Hafnamálastofnun, allt þetta starfar í Reykjavík. Allt er miðstýrt héðan frá Reykjavík og það er kannski kjarni málsins hvernig þetta allt er upp byggt. Ég held að hv. þm. ætti t.d. að líta á ríkisbankana og fjármálakerfið sem við erum núna með litlum skrefum að breyta. Þessu er öllu miðstýrt frá Reykjavík. Leggi maður inn 1.000 kr. á Ísafirði, þá fer þúsundkallinn til Reykjavíkur. Þar kostar hann 5% í vinnslu og maðurinn getur fengið 950 kr. lánaðar aftur til baka á hnjánum. Þetta er náttúrlega sú miðstýring sem ég held að skaði landsbyggðina langmest. Hvað er til ráða? Ég held að menn þurfi að leita allt annarra lausna. Og kannski með því að gera almennt umhverfi fyrirtækja og reksturs betra, þá mun staða landsbyggðarinnar batna því að mikið af atvinnurekstri á heima úti á landi, t.d. sjávarútvegurinn. Hann er miklu arðbærari þar heldur en hérna í Reykjavík.

Herra forseti. Ég sagði áðan að neikvæð viðhorf fólks til landsbyggðarinnar hefðu valdið mér vonbrigðum. Ég var bara hreinskilinn og sagði rétt frá því. Ég efast ekki um að ábendingar hv. þm. Péturs Blöndals séu réttar. Ég efast ekki um að margra skýringanna er að leita einmitt hjá okkur sjálfum, þ.e. að landsbyggðarfólk hefur ekki brugðist rétt við, að aðgerðir til að efla byggðirnar hafa verið misheppnaðar o.s.frv. En eigi að síður er það svo að ef menn líta á þetta í heild og ef menn líta á efnahagsmálin í heild, þá ætti það að vera þannig að búseta manna úti á landi á ekki á nokkurn hátt að geta skaðað fólkið í þéttbýlinu, ekkert frekar en að fólkið í þéttbýlinu sé í sjálfu sér að valda landsbyggðarfólkinu neinum búsifjum. Ef menn skoða þetta raunverulega og leggja málið niður fyrir sér, þá ætti að vera auðvelt að koma á viðhorfinu byggð með byggð. Það væri þjóðhagslega hagstætt. Ég var ekki að segja þetta til að ásaka neinn. Ég var að segja þetta vegna þess að ég tek eftir þessu, finnst það undarlegt og það kom mér á óvart. Ég held að við ættum að skoða þetta í sameiningu og ég er sannfærður um að hv. þm. Pétur Blöndal hefur réttan skilning á þessu. Þessi miðstýring, ég tala nú ekki um miðstýring fjármagnsins, er ábyggilega einn af stóru þáttunum í þessari þróun. Ef við getum breytt henni --- og henni erum við að reyna að breyta með þessum frumvörpum hérna núna þó að hægt sé farið af stað --- þá getur hún haft og mun hafa verulega þýðingu fyrir Ísland í heild og ekki síst hinar dreifðu byggðir.

Herra forseti. Við erum þessa dagana að stofna í rauninni fjögur opinber fyrirtæki og þá að selja hlut í þeim sem þýðir að þau vaxa. Þau vaxa mjög mikið, þau vaxa um fleiri, fleiri milljarða. Og hvar eru þau staðsett? Öll í Reykjavík. Þau frumvörp sem við erum að samþykkja auka umsvif í Reykjavík. Ég held að þessi mikli vöxtur á ríkisumsvifum sé vandamál landsbyggðarinnar, þ.e. hvað mikið er stofnað af ríkisfyrirtækjum og hve illa gengur að einkavæða. Þetta kemur niður á landsbyggðinni vegna þess að ríkið er í eðli sínu miðstýrt og ríkið verður í Reykjavík og landsbyggðin sýpur seyðið af því hvað ríkið er stöðugt að vaxa.

Herra forseti. Það er rétt hjá þingmanninum að okkur gengur mjög illa að einkavæða. Okkur gengur allt of illa og við skulum heita hver öðrum því að reyna að ganga harðar og betur fram í því nú framvegis en áður. Það þarf mjög á því að halda. Hins vegar er ég ekki sammála honum um að við séum með þessum frumvörpum að auka umsvif ríkisins. Við erum að fara af stað í að minnka umsvif ríkisins. Það mun taka tíma. En ég er sannfærður um það að á mjög skömmum tíma, eins og ég hef sagt hér áður, herra forseti, munum við selja þessi fyrirtæki. Ríkið mun losa sig út úr þessum rekstri. Það mun verða öllum til góðs, viðskiptalífinu í heild og allri byggðinni.

Herra forseti. Nú þegar komið er að lokum umræðu um þetta frv. um nýsköpunarsjóð fyrir atvinnulífið, þá er að ljúka umræðu um það þriðja mál sem er partur af heilsteyptri stefnumótun ríkisstjórnarinnar til þess að efla atvinnulífið og skjóta þannig traustari stoðum undir velferðarkerfið í landinu. Um þessi mál hefur mönnum sýnst sitt hverjum í þessari umræðu. Þau eiga öll eitt sameiginlegt og það er að þau eiga að verða til þess að draga úr umsvifum ríkisins á fjármgnsmarkaði, en eins og ég sagði áðan í andsvari við hv. þm. Ágúst Einarsson hefur það staðið okkur fyrir þrifum í alþjóðlegum samanburði hversu ríkur þáttur ríkisins hefur verið á fjármagnsmarkaðinum. Og það er ekki hægt að halda því fram með neinum rökum að með þessu sé ríkið að efla og treysta sinn hlut á fjármagnsmarkaðnum, síður en svo, því að jafnframt hefur verið ákveðið þegar frv. --- og hluti af því hefur núna verið samþykktur við 2. umr. --- verður að lögum, að iðnrh. og sjútvrh. er sett fyrir að hefja undirbúning á sölu á 49% hlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem hefur fram undir þetta verið að fullu í eigu ríkisins vegna þess að þessir fjórir sjóðir sem þarna um ræðir eru í opinberri eigu. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því að fara um að deila um þessa hluti. Það er ástæðulaust. Umræðan hefur að stórum hluta til snúist um þetta fram undir þetta. Og eins og ég segi, þrátt fyrir að um þessi mál sé nokkur ágreiningur og talsvert skiptar skoðanir, bæði innan ríkisstjórnarflokkanna og einnig innan stjórnarandstöðunnar, þá er það nú svo að þrátt fyrir að þau hafi ekki verið lögð hér fram fyrr en fyrir fáum vikum síðan, þá hefur efh.- og viðskn. tekist mjög vel upp að mínu mati í vinnu við þessi mál. Og það vil ég sérstaklega þakka fyrir núna þegar þetta síðasta mál af þessum þremur er til 2. umr. Ég vonast til að við 3. umr. ríki jafngóð sátt um þessi mál og betri sátt vona ég en hefur verið því að með ýmsum þeim breytingum sem nú hafa verið gerðar á frumvörpunum við 2. umr., er gengið til móts við þau sjónarmið sem kannski mest hefur verið deilt um.

Herra forseti. Það er þekkt erlendis að vilji menn halda völdum í langri keðju fyrirtækja, þá gæti þeir sín á því að hafa alltaf 51% í hverju fyrirtæki og þannig geta þeir fengið inn meira hlutafé en þeir eiga sjálfir yfir að ráða og ráðið því í reynd. Og þetta er akkúrat það sem gerist núna. Gangi þessi frumvörp öll eftir og segjum að það takist að selja 35% í Landsbankanum og hugsanlega í Búnaðarbankanum líka, 49% í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, þá er í reynd ríkið með meiri hluta í öllum þessum bönkum en búið fá 5--10 milljarða af fé úr atvinnulífinu undir sinn hatt, undir sína forsjá. Og ef þetta er ekki ríkisvæðing, þá veit ég ekki hvað þetta er. Ef þetta eru ekki aukin áhrif ríkisvaldsins á fjármálamarkaðnum, þá veit ég ekki hvað það heitir. Ég aftur á móti sé breytingar, eins og kom fram í umræðunum og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði og ég tek undir. Ég sé breytingar. Ég vona það a.m.k. að meira verði selt og helst allur hlutur ríkisins í þessum fjármálastofnunum öllum saman. Þá getum við farið að horfast í augu við útlenda sérfræðinga sem stöðugt eru að ráðleggja okkur að minnka umsvif ríkisins á fjármálamarkaðnum.

Herra forseti. Umræðan hefur hér fyrr að nokkru leyti snúist um það líka hversu hratt eigi að fara og í 10--15 ár hefur umræðan kannski einmitt snúist um það hversu hratt menn vilja fara í þessum efnum. Niðurstaðan hefur orðið sú að menn hafa aldrei náð landi. Það hefur stundum verið eins og forveri minn í starfi sagði, landsýn í málinu en skútunni hefur aldrei nokkurn tíma fyrr en nú verið siglt inn á Alþingi með þessi mál innbyrðis. Og það er í fyrsta skipti sem það hillir undir að okkur ætli að takast að afgreiða þessi stóru mál héðan frá hinu háa Alþingi. Hefðu menn valið aðra leið og viljað ganga miklu hraðar fram, þá spái ég því að við hefðum ekki náð landi, málin væru ekki komin hingað inn. En því verður ekki á móti mælt og þær tölur liggja fyrir, að áætlað verðmæti viðskiptabankanna, sparisjóðanna og Fjárfestingarbankans séu í kringum 62% ef við miðum við hlutfall af öllum markaðnum. En þegar búið er að auka hlutafé í hinum bönkunum, þ.e. Landsbankanum og Búnaðarbankanum og selja þennan 49% eignarhlut ríkisins sem er fyrsta skrefið á þessari löngu leið og allir gera sér grein fyrir, þá hefur okkur tekist að minnka umsvif ríkisins úr 62% niður í 41%. Þessu verður ekki á móti mælt. Þetta verður niðurstaðan og með þessu er okkur að takast að ná þessu ætlunarverki okkar, sem er nauðsynlegt og ég vonast til að flestir séu sammála um, að draga úr umsvifum ríkisins á fjármagnsmarkaðnum með því að afhenda þetta einkaaðilum.

Herra forseti. Þetta er ekki öldungis rétt vegna þess að ríkið mun hafa forsjá yfir stærri hluta markaðarins. Það mun hafa meirihlutaafl á stærri hluta markaðarins vegna þess að það er búið að fá inn til sín 5--10 milljarða frá atvinnulífinu sem starfa undir þess verndarvæng, undir þess meiri hluta og það er meiri hlutinn sem skiptir máli. Þannig hafa menn byggt upp stórar keðjur erlendis ef vel tekst. Það er mikilvægt að ráða meiri hlutanum, ekki það hversu margar prósentur menn eiga í eignarhluta. Og það er einmitt kúnstin hjá auðjöfrum erlendis að ráða sem mestu með sem minnstu eigin framlagi. Menn hafa byggt upp mjög flókin og útspekúleruð kerfi til þess að ráða sem mestu með sem minnstu eigin framlagi eða eins miklu og þeir ráða við, ráða sem sagt miklu meira fjármagni heldur en þeir eiga sjálfir. Þetta er það sem ríkið er að gera hérna. Það ætlar sér að fá fjármagn inn til sín og ætlar að hafa meiri hluta í því og passa það. En auðvitað vonum við að þetta verði selt og þegar það hefur gerst, þá verð ég ánægður með þetta.

Herra forseti. Það veit ég að hv. þm. Pétur Blöndal veit að einhvers staðar verða menn að byrja ef menn ætla einhvern tíma að komast í mark. Meginástæðan fyrir því að 49% voru valin í þessari fyrstu umferð er sú að það var mat þeirra sem gerst til þekkja að það gæti haft skaðleg áhrif fyrir lánardrottna okkar erlendis og viðskiptakjör okkar gagnvart lánardrottnum okkar erlendis ef stærra skref væri tekið á þessari stundu. Það verðum við líka að hafa í huga, þó menn séu kappsmenn miklir, að það verður stundum að gá að því hverja maður hefur í kringum sig og með hverjum erum við að hlaupa í boðhlaupinu.