Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Eins og ráð var fyrir gert þegar frv. þetta fór héðan úr deildinni eftir 3. umr. er það komið hingað á ný með nokkrum breytingum, kannske veigaminni en búast hefði mátt við þar sem margir menn voru kallaðir til skrafs og ráðagerða í Nd., en brtt. eru mjög einfaldar og sárafáar. Þar er eiginlega nánast um að ræða breyttar verðlagsforsendur vegna afgreiðslu fjárlaga og svo eru skuldbreytingar til hitaveitna. Í stuttu máli hækka innlendar lántökur ríkissjóðs um 250 millj. kr. og erlendar lántökur um 326 millj. kr. Hér er um að ræða áætlaðar verðlagshækkanir. Í fyrsta lagi reyndust forsendur fjárlaganna miðað við áramótaverðlag vera of lágar, laun höfðu hækkað um þrem prósentum meira en gert hafði verið ráð fyrir og rekstrargjöld um 5-5,5% meira. Þá er gert ráð fyrir um 10% meðalhækkun verðlags á næsta ári. Tölur þessar eru því upphækkaðar um 15%. Sama á raunar við um aðrar tölur sem fram koma á brtt. Þar er fyrst og fremst um að ræða fyrirtæki með eignaraðild ríkisins, þ.e. Landsvirkjun. Þar er hækkunin 70 millj. kr., en það eru eins og áður sagði breyttar verðlagsforsendur og breytt gengi sem því valda. Þá eru framlög til húsbyggingarsjóða. Þar er miðað við að úr lífeyrissjóðum fáist 38% og ráðstöfunarféð verði nokkru meira vegna breyttra verðlagsforsendna líka þannig að óhætt sé að hækka þessa upphæð um 100 milljónir. Síðan eru ýmsar lánastofnanir. Það eru allt saman verðlagsbreytingar og fer allt í gegnum Framkvæmdasjóð, þ.e. annars vegar að innlend lán hækki um 40 milljónir og erlend um sömu upphæð. Því næst eru ýmis atvinnufyrirtæki. Þar er líka miðað við annað verðlag og gengi. Sú upphæð er hækkuð um 415 millj. kr. Þessar breytingar koma allar fram í brtt. á þskj. 361. Þar að auki er rétt að geta þess að Lánasjóður ísl. námsmanna hefur hækkað úr 1100 millj. kr. í 1265 millj. kr. Það er einnig vegna verðlagsuppfærslu. Fellt er út skerðingarákvæði varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð þannig að hann fær framlög samkvæmt lögunum um þann sjóð. Þá er felld út ein grein sem fyrir mistök í miklum önnum kom inn við 3. umr. Það var í rauninni tvítekið það ákvæði sem um Iðnlánasjóð fjallaði. Þá er framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það er hækkað úr 735 millj. kr. í 805 millj. kr. Það er einnig verðlagsuppfærsla. Þá er nýtt skerðingarákvæði um að fella niður framlag ríkissjóðs til forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum á árinu 1986, en það verði greitt af Stofnlánadeild landbúnaðarins. Sérstök brtt. er raunar um stofnlánadeildina, sem ekki varðar þetta beint, um að framlag þar hækki úr 36,7 milljónum í 41 580 000, og það er einnig verðlagsuppfærsla. Þá eru loks tvær nýjar greinar sem heimila ríkisábyrgð vegna skuldbreytinga hjá hitaveitum. Annars vegar er þar um að ræða Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, 65 millj. kr., og hins vegar ríkisábyrgð á innlendu láni hjá Fjarhitun Vestmannaeyja, 200 millj. kr. Hygg ég þá að ég hafi gert grein fyrir þeim brtt. sem fram hafa komið. Þær eru eins og ég sagði kannske minni en búist var við. Ef við drögum þetta saman má segja að í fyrsta lagi sé hér um hreina staðfestingu á afgreiðslu fjvn. á fjárlögum að ræða. Í öðru lagi eru breytingar á verðlags- og gengisforsendum fjárlaga og endurskoðaðrar þjóðhagsáætlunar fyrir árið 1986 sem endurspeglast einnig í lánsfjárlögum. Og í þriðja lagi eru teknar inn tvær heimildargreinar til ríkisábyrgða vegna skuldbreytinga hitaveitna. Þær breytingar sem þannig koma fram fela það í sér að 1241 millj. kr. hækkun verður á heildarlántökum. Þar af eru um 390 millj. kr. af innlendu fé og 851 millj. kr. af erlendu lánsfé. Heildarlántökur mundu því nema, að þessu frv. samþykktu með áorðnum breytingum, 12 milljörðum 487 millj. kr. Ráðgert er að afla 4 milljarða 201 millj. kr. innanlands og 8 milljarða 777 millj. kr. með erlendum lántökum. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Nd.



Virðulegi forseti. Það fór eins og spáð var við fyrri umræðu um þetta mál að tölur lánsfjáráætlunar um erlendar og innlendar lántökur áttu eftir að hækka allverulega í meðförum Nd. Hér er frv. komið til okkar á nýjan leik og er þá gert ráð fyrir að lántökur aukist um 1241 millj. kr. Þar af séu erlend lán hækkuð um hvorki meira né minna en 851 millj. kr. Ástæða þessa er auðvitað bæði sú að ekki var búið að taka endanlega inn í frv. niðurstöðutölur fjárvöntunar ríkissjóðs eins og hann er orðinn eftir að 3. umr. er fyrirhuguð, en einnig kemur til hitt að allt var dæmið byggt á röngum forsendum, úreltum forsendum. Þarf það kannske ekki að koma neitt á óvart út af fyrir sig því að fjárlagafrv. var á desemberverðlagi þessa árs. Það er reyndar ekki í fyrsta sinn í ár sem fjárlagafrv. er, þegar það er lagt fram, byggt á mjög röngum forsendum. Það hefur oft áður verið gert. Ég minnist þess að þegar ég var í starfi fjmrh. á seinasta kjörtímabili lagði ég aldrei fram fjárlagafrv. miðað við desemberforsendur þess árs þegar fjárlögin voru afgreidd. Ég miðaði hins vegar við áætlaða verðbólgu á komandi ári, hafði að vísu þá áætlun frekar í þrengra lagi, og það var nefnt reiknitala frv., varlega áætluð verðbólga næsta árs. En þá var þó gert ráð fyrir, strax og frv. var lagt fram, að um einhverja verðbólgu yrði að ræða á komandi ári. Núna er frv. lagt fram eins og það var fyrir langa löngu þegar tölur voru allar miðaðar við verðlag í árslok. Ég ætla ekki að fara að deila um þetta atriði. Þetta skiptir ekki miklu máli, er annað vinnulag ef svo má segja. Það lá hins vegar alltaf ljóst fyrir að forsendurnar væru rangar, dæmið þyrfti allt að reiknast upp á nýjan leik miðað við breyttar forsendur og þá mundu þessar tölur, sem mest hefur verið veifað í sambandi við umræður um erlendar lántökur á næsta ári, allar reynast mjög rangar og allt of lágar. Þetta var fyrir löngu fyrirsjáanlegt og kemur í sjálfu sér engum á óvart. Hins vegar er nauðsynlegt að menn átti sig á því þegar tölur um erlendar lántökur hækka um hvorki meira né minna en 851 millj. kr. á einu bretti. Það var nefnilega verið að gera tilraunir til að lækka þessar tölur fyrr á þessu hausti. Þá lækkuðu erlendu lántökurnar við 2. umr. hér í deildinni um líklega í kringum 800 milljónir. Svo fóru þær að síga upp á við á nýjan leik, hækkuðu um liðlega 300 milljónir við 3. umr. og eru að hækka um hvorki meira né minna en 851 milljón til viðbótar. Hins vegar verður að segjast eins og er að ekki eru miklar efnisbreytingar fólgnar í þeim breytingum sem hér liggja fyrir fyrir utan þá efnisbreytingu sem fólgin er í því að ríkissjóður þarf á eitthvað meiri erlendum lántökum að halda en áður var reiknað með. Nú er ákveðið með nýju skerðingarákvæði að fella niður framlag ríkissjóð til forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum og kemur það nokkuð á óvart vegna þess að margir munu minnast þess að þegar félagsmálapakkar voru afgreiddir í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar árið 1979 var forfalla- og afleysingaþjónusta í sveitum eini pakkinn sem féll í hlut bænda. Talið var eðlilegt, þegar launamenn fengu ýmiss konar ívilnanir, bráðnauðsynlegar allar, í tengslum við aðgerðir í efnahagsmálum í ársbyrjun 1979, að eitthvað félli í hlut bændastéttarinnar. Mér kemur mjög á óvart ef bændastéttin hefur núna fallist á að afhenda þennan pakka ríkinu aftur og vildi mjög gjarnan, úr því að okkar ágæti hæstv. landbrh. er nærstaddur, spyrja hann hvort hann geti upplýst hvort þessi ákvörðun hafi verið tekin með samþykki Stéttarsambands bænda eða annarra forsvarsmanna bænda, t.d. samþykki stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Mér er nefnilega ekki alveg ljóst hvaðan á að taka þetta fé.  Ég undrast þetta mjög. Ég leyfi mér að benda á að flestir eru sammála um að bændur hafi átt erfiða daga í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það hefur margt bjátað á. Enginn vafi er á því að stefna ríkisstjórnarinnar hefur komið afar þungt niður á bændum. M.a. kemur það fram í mjög erfiðri skuldastöðu þeirra um allt land og mjög erfiðri skuldastöðu samvinnufélaga og kaupfélaga sem aftur hefur svo haft mjög slæm áhrif á fjármál og viðskiptalíf í þeim bæjum og héruðum þar sem samvinnufélögin og viðskipti þeirra vega þungt. Ég er því undrandi ef það er rétt að forustumenn bænda og landbrh. hafi fallist á að skila þessum félagsmálapakka. Það er mjög sérstætt og þarfnast nánari skýringar. Að lokum vil ég minna á að málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna liggja jafnafvelta eftir meðferð Nd. á þessu máli sem áður. Hækkunin sem kemur í hlut lánasjóðsins upp á 165 millj. kr. er einvörðungu verðlagsuppfærsla vegna þess að menn taka í notkun raunhæfari verðlagsforsendur en áður var. Vantar þó vafalaust mikið á að þær séu orðnar fullkomlega raunhæfar vegna þess að í þessum verðlagsforsendum er ekki reiknað með nema 20% verðbólgu frá upphafi til loka næsta árs. Ég hygg að yfirgnæfandi líkur séu á því að sú spá muni ekki standast. Það vantar vafalaust um 450 millj. kr. í Lánasjóð ísl. námsmanna til þess að hann geti gegnt skyldum sínum eins og þær hafa verið á undanförnum árum og eru nú áætlaðar af Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Áætlanir sjóðsins ganga hins vegar út á miklu hærri upphæðir. Munurinn þar á milli liggur í mismunandi mati á forsendum, t.d. um fjölgun lántakenda og verðbólgu á komandi ári. En lágmarksupphæðin í þessu sambandi er a.m.k. í kringum 450 millj. kr. eða öllu heldur 430 millj. eins og Fjárlaga- og hagsýslustofnun nefndi í viðræðum sínum við fjvn. Ef þetta ákvæði verður lögfest, að ekki megi á komandi ári greiða lánasjóðnum hærri upphæð en þetta, að fjmrh. sé bundinn á höndum og fótum og megi ekki koma lánasjóðnum til aðstoðar frekar en hér er gert ráð fyrir, er þegar sýnt að lán til námsmanna á síðari hluta næsta árs verða sama sem engin því þegar er búið að ganga frá lánum í upphafi þessa árs og allt útlit fyrir að mikill meiri hluti ráðstöfunarfjár sjóðsins eyðist upp á fyrri hluta ársins og þá verður harla lítið eftir á seinni hlutanum. Ég vil að lokum segja það eitt að þetta frv. er bersýnilega með svo stórum ágöllum að verði ákvæðið um Lánasjóð ísl. námsmanna og önnur þau ákvæði sem við Alþýðubandalagsmenn höfum harðlega gagnrýnt í þessu frv. samþykkt treystum við okkur ekki til að greiða þessu frv. atkvæði heldur munum greiða atkvæði á móti.



Hæstvirtur forseti. Það er velkomið að skýra aðeins það atriði sem hv. 3. þm. Norðurl. v. vék að í sambandi við breytingu á ákvæðum laga um Stofnlánadeild landbúnaðarins og forfallaþjónustu bænda. Það er misskilningur að þarna sé verið að skila félagsmálapakka. Þessi þjónusta á að halda áfram. Hins vegar greiðist hún að hluta af því gjaldi sem hefur verið lagt á bændur og tekið af launum bænda til Stofnlánadeildar landbúnaðarins í staðinn fyrir að hún sé greidd úr ríkissjóði. En að sjálfsögðu mun sá hluti sem rennur til forfallaþjónustunnar koma inn í verðlagið. Þarna er því verið að koma til móts við óskir og samþykktir, sem bændur hafa gert, um að létta að einhverju leyti af þessum launaskatti sem hefur verið lagður á bændur og er 1% í hefðbundnum búskap og svarar þá u.þ.b. 3% af tekjulið þeirra. Gert er ráð fyrir að þetta muni vera u.þ.b. helmingur af gjaldinu sem til þessa þarf. Þarna er því verið að létta af hluta af launaskatti á bændur sem hefur verið allhár. Þetta mál var rætt á stjórnarfundi Stéttarsambands bænda, en hins vegar ekki gerð nein ályktun. Ég ætla ekki að fara í almennar umræður um skuldastöðu bænda og fleira sem hv. ræðumaður vék að. Vitanlega má lengi deila um hvar uppruninn hafi orðið, en ég skal ekki fara út í þá umræðu á þessari stundu.



Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. gaf sínar skýringar á þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á gjaldi bænda til stofnlánadeildarinnar. Ætla ég ekki - einkum og sér í lagi þar sem tíminn er að renna frá okkur - að fjölyrða um það mál. Ég hygg þó að það megi færa mjög glögg og greinileg rök fyrir því að bændur séu að skila þessum félagsmálapakka einfaldlega vegna þess að bersýnilegt er að þeir munu taka á sig að greiða kostnað sem áður hefur verið greiddur af ríkinu. En ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. að lokum: Er það ekki rétt skilið að í kjölfar þessara breytinga, sem hann hefur nú boðað og tengjast þessu máli, muni vextir hjá stofnlánadeildinni bersýnilega hækka og óhjákvæmilegt verði að hækka þá einmitt vegna þessara breytinga?



Hæstvirtur forseti. Ég hygg að það muni ekki gerast að vextirnir hækki. Staða stofnlánadeildarinnar var mjög slæm fyrir nokkrum árum, en með ráðstöfunum sem þá voru gerðar og m.a. komu fram í þessum launaskatti á bændur hefur eiginfjárstaða hennar styrkst mjög verulega þó greiðslustaðan sé erfið. Ég vonast því til þess að ekki þurfi að koma til hækkunar á vöxtum þó þessi hluti af tekjum hennar falli niður.



Þar sem þetta er síðasti fundur deildarinnar fyrir jólahlé vil ég þakka hv. þingdeildarmönnum fyrir það góða samstarf sem ríkt hefur hér í deildinni og ekki síst fyrir þolinmæði í garð forseta. Ég vil færa hv. þingdeildarmönnum og fjölskyldum þeirra bestu jóla- og nýársóskir. Sömu óskir flyt ég skrifstofustjóra Alþingis og starfsfólki öllu og þakka þeim gott samstarf og fyrirgreiðslu alla. Ég óska hv. þingdeildarmönnum, sem eiga um langan veg heim að fara, góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess að við megum hittast öll heil á nýju ári.



Virðulegi forseti. Fyrir hönd okkar þingdeildarmanna vil ég þakka hlý orð og góðar óskir okkur og okkar fjölskyldum til handa frá forseta þessarar hv. deildar. Ég vil einnig fyrir okkar hönd þakka forseta hina ágætustu samvinnu í hvívetna svo og röggsama og réttláta fundarstjórn ævinlega. Við færum henni og fjölskyldu hennar okkar bestu jóla- og nýársóskir og vonumst til að hittast öll hér heil á nýju ári. Ég tek undir þakkir forseta til skrifstofustjóra og starfsmanna þingsins fyrir gott samstarf og vel unnin störf á þeim annasömu dögum sem við höfum nú upplifað. Ég vil biðja hv. þingdeildarmenn að staðfesta þessar óskir og þakkir til forseta deildarinnar með því að rísa úr sætum.- 
            



Ég þakka hv. 5. landsk. þm. fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og ég þakka hv. þdm. fyrir að taka undir þær óskir. Ég endurtek bestu óskir um gleðileg jól og farsælt nýtt ár til hv. þingdeildarmanna og alls starfsfólks Alþingis. Að svo mæltu segi ég þessum fundi slitið.