Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég,les hér fyrst bréf sem forseta Nd. hefur borist: "Reykjavík, 28. febrúar 1986. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Jón Sveinsson lögfræðingur, Akranesi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Alexander Stefánsson, 2. þm. Vesturl." Jón Sveinsson hefur setið á þingi á þessu kjörtímabili og kjörbréf hans hefur verið rannsakað. Hann er mættur hér til þingfundar og ég býð Jón Sveinsson velkominn til starfa.

Of skammt var liðið frá 1. umr. og útbýtingu nál. - Afbrigði samþ. með 24 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið, fyrst á sameiginlegum fundi beggja fjh.- og viðskn. í morgun og síðan aftur í hléi á milli funda. Óþarfi er að kynna þetta mál hér. Það hefur þegar verið kynnt bæði þingi og þjóð. Meiri hl. mælir með að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru á því í Ed. Minni hlutar eru þrír og munu þeir skila séráliti og frsm. þeirra gera grein fyrir viðhorfum sem þar koma fram.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. um þetta frv. Þingflokkur Alþfl. vill fyrir sitt leyti veita þessu frv. stuðning. Rökstuðningur okkar fyrir því hefur verið rækilega tíundaður úr þessum ræðustól áður og í nál. Ed. og þessarar deildar. Engu að síður hörmum við að ríkisstj. og þingmeirihluti skuli ekki hafa tekið undir með okkur um nauðsyn þess að styrkja stöðu ríkisfjármálanna til að tryggja betur tilætlaðan árangur kjarasamninga. Þar af leiðir hins vegar að ríkisstj. ein hlýtur að bera ábyrgðina ef ónýt fjármálastjórn spillir árangri skynsamlegra kjarasamninga.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. sem er á þskj. 567 frá 3. minni hl. fjh.- og viðskn. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: "Þjóðartekjur á mann á Íslandi eru ofan við meðallag OECD-ríkjanna. Íslendingar eru meðal 10-15 ríkustu þjóða heims. Dagvinnulaun eru hins vegar hvergi jafnlág í álíka ríkum þjóðfélögum. Á Íslandi ríkir láglaunastefna sem á sér engan líka á Vesturlöndum. Afleiðingar hennar eru m.a. vinnuþrældómur, átök á vinnumarkaði og vinnutap, svart hagkerfi, lítil afköst vegna langs vinnutíma, lítil framleiðni fyrirtækja og upplausn fjölskyldunnar. Þetta kemur fram í grein eftir Stefán Ólafsson lektor í Morgunblaðinu í dag, 28. febr. 1986. Þennan sama dag hefur frv. til l. um að viðhalda þessari láglaunastefnu sameinað gömlu flokkana á Alþingi í lofsöng um þjóðarsátt um lífskjarasáttmála. Þau lífskjör sem flokkarnir fylkja sér um eru þau sömu og stjórnarflokkarnir komu á við valdatöku sína. Þessi lífskjör valda því að hluti þjóðarinnar hefur ekki efni á því að taka þátt í samfélaginu. Hin pólitísku og lagalegu réttindi þess fólks verða merkingarlaus. Þannig er láglaunastefna í raun mannréttindabrot. Helgustu mannréttindin eru þau að fá að halda sjálfsvirðingu sinni. Það varðar sjálfsvirðingu manns að geta séð fjölskyldu sinni farborða. Láglaunastefnan brýtur því gegn sjálfsvirðingu fólks. Stjórnvöld hafa ekki kjark til að hefja þær aðgerðir einar sem geta til lengdar bætt lífskjör í landinu. Þar má telja breytt skattalög til að stuðla að nýtingu fjármagns, breytt samskipti ríkisvalds og sveitarfélaga til að auka sjálfsstjórn og minnka sóun, vinnustaðasamninga, frjálst fiskverð og gjaldeyrismarkað. Einnig er óumflýjanlegt að hætta að dekra við illa rekin fyrirtæki með ívilnunum af ýmsu tagi. Láglaunastefna er daður við atvinnurekendur sem ekki hafa vilja, getu og siðferði til þess að greiða mannsæmandi laun. Samningakerfið er úrelt. Þar notast menn við meðaltalsreikninga sem eiga ekkert skylt við raunverulega afkomu fólksins í landinu. Þessi aðferð hefur aldrei skilað og mun aldrei skila þeim lífskjörum sem eru sambærileg við það sem gerist með öðrum vestrænum þjóðum. Þingið er nú beitt þvingunum. Á rúmum 24 klukkustundum er því ætlað að afgreiða þetta frv. Með framkvæmdavaldið fara nú menn sem þjóðin hefur ekki kosið til þeirra starfa. BJ hefur haldið því fram að stjórnkerfið sé ónýtt. Núverandi ástand er óræk sönnun þess. Þessi samningur samrýmist ekki sjónarmiðum jafnaðarmanna. Til hans er stofnað á ólýðræðislegan hátt og hann innsiglar áframhaldandi kúgun þeirra sem búa við lágu launin. BJ getur því ekki stutt hann. BJ getur ekki tekið undir lofsöng gömlu flokkanna um þjóðarsátt, um fátækt hluta þjóðarinnar. Svo miklir ójafnaðarmenn viljum við ekki vera. Undirritaður tekur ekki þátt í atkvæðagreiðslu um frv." Vegna athugasemda sem hafa komið fram hérna langaði mig aðeins að víkja að beinu kjöri forsrh. sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og Svavar Gestsson gerðu að umræðuefni. Það vill svo vel til að ég minntist aldrei á þann ágæta forsrh. eða beint kjör hans í minni ræðu. Hins vegar taldi ég upp fjöldamörg atriði sem ég er sannfærður um, og það eru reyndar fleiri, að eru forsenda þess að hér verði lífskjör sem geti einhvern tíma orðið sambærileg við það sem gerist á öðrum Vesturlöndum. Þá nefndi ég í fyrsta lagi að það verði fýsilegt að hætta að festa fjármagn og fara að nýta fjármagn. Hér á ég þá við umfangsmiklar breytingar á skattalögum sem hafa afskræmt allan fyrirtækjarekstur á landinu í áratug ef ekki meira. Spurningin um hvort menn vilja bæta hér lífskjör er t.d. spurningin um hvort þeir treysta sér til að taka á skattamálum. Ég nefndi annað dæmi, en það er hvort menn treysta sér til að hætta að styðja illa rekin fyrirtæki með ívilnunum af ýmsu tagi. Þá á ég við að menn hætti að ákveða verð á ýmiss konar afurðum, hvort sem það eru landbúnaðarafurðir, sjávarafurðir eða verðlagning á vinnu fólks, með algerlega ónýtum meðaltalsákvörðunum sem gera það eitt að halda skussunum uppi. Ég nefndi dæmi áðan um hvort menn vildu, og ég sagði reyndar að menn treystu sér ekki til þess, auka aðhald og virkni í opinberum rekstri t.d. með því að veita stjórnum eða stjórum opinberra stofnana afmarkaðar fjárhæðir sem þingið veitti þeim einu sinni og þeir síðan ráðstöfuðu t.d. til að hækka laun starfsmanna sinna ef þeir gætu viðkomið sparnaði með breytingu á rekstri eða jafnvel frestun fjárfestinga eða einhvers konar tilfærslum innan stofnananna eða fyrirtækjanna. Þetta er leið til að hækka laun. Ég nefndi líka dæmi um hvort menn treystu sér til að breyta þannig samskiptum ríkisvalds og fólks í landinu að fólk fengi aukna sjálfsstjórn, réði meira um eigin hagi og gæti betur lagt á það sjálft mat í hvað peningar ættu að fara á heimaslóð en þyrfti ekki að fara í póstlúgur þm. hérna fyrir sunnan, elta þá í bankaráð eða elta þá upp í byggðastofnanir eða aðra kontóra þar sem þeir hreiðra um sig þegar ekki situr þing. Ég nefndi líka hvort menn vildu breyta launasamningakerfinu þannig að fólkið gæti sótt arðinn í fyrirtækin. Það er fólkið í fyrirtækjunum sem veit best hvernig arðurinn liggur. Það veit um Range Roverkaup og bílakaup forstjórans, það veit um fjölskyldu hans sem kannske er öll á launum. Með því að gerbreyta skipulagi verkalýðshreyfingarinnar þannig að fólk semji á vinnustöðum væri hægt að ná verulega miklu meira af þeim arði sem við vitum að liggur eftir fyrirtækin en við getum ekki nálgast. Við getum ekki nálgast þennan arð vegna þess að launasamningakerfið er ónýtt og skattakerfið er ónýtt. Ég nefndi líka hvort menn treystu sér til að breyta lögum um fiskverðsákvarðanir þannig að ákvörðun fiskverðs verði frjáls og að menn hættu hinum gamaldags og fjarstæðukenndu verðlagsgrundvallarmeðaltalsútreikningum sem dekrar við skussana eins og reyndar fleira sem menn hafa komið sér upp hér. Bara þessi leið, að tryggja að fiskurinn sé rétt verðlagður og rétt metinn, mundi færa gífurlega fjármuni til fólksins sjálfs, á heimaslóð, á skipum, í fiskverkunarfyrirtækjum, og væri miklu, miklu stórkostlegri leið til að styrkja byggð í landinu en einhver kontór uppi á Rauðarárstíg. Ég spurði líka hvort menn vildu setja þannig reglur um gjaldeyrisviðskipti að það væri ekki ákvörðun eins eða tveggja eða þriggja í stjórnkerfinu hérna í kringum Austurvöllinn hvað menn fengju fyrir dollarann sem þeir hafa veitt fyrir eða verkað fyrir. Þetta treysta menn sér ekki til að gera, en þetta er enn spurning um byggðastefnu. Gjaldeyrismál, fiskverðsmál eru spurning um byggðastefnu t.d., spurning um lífskjör, spurning um laun. Þetta eru miklu verðugri verkefni fyrir verkalýðshreyfinguna til að álykta um og jafnvel til að skrifa frv. um en skrifa frv. um lækkun aðflutningstolla á dekkjum. Ég minntist ekki einu orði á beint kjör forsrh. En ég gæti flutt langa ræðu um það ágæta mál 
            

Ertu að skipta um skoðun?

ef menn kærðu sig um. Það var fleira sem var spurt um. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði: Er eitthvað hér sem brýnt er að vera á móti? Ég segi í fyrsta lagi: Það er brýnt að vera á móti því að Alþingi, ríkisstj. og fólkið í landinu sætti sig við þessa niðurstöðu. Þetta ákall fjórflokkanna um þjóðarsátt og lífskjarasáttmála er leið til að sætta fólkið við ónýt stjórnvöld og ónýta verkalýðshreyfingu. Það er brýnt að svæfa ekki fólk, að deyfa ekki fólk fyrir neyð sinni og þrengingum með því að biðja um sátt. Það er brýnt að vera líka á móti því að menn láti sér alltaf nægja næstbesta eða þriðja besta kostinn. Þessir samningar eru alls ekki sá kostur sem fólkið í landinu á heimtingu á að fá eftir næstum þriggja ára kjaraskerðingu. Það er ekki nóg að bjóða fólki upp á svo til sama kaupmátt til áramóta. Ég bendi á að 8% hækkun kaupmáttar er tittlingaskítur. Fólk sem hefur í dag 17 þús. kr. á mánuði, svo að ég taki dæmi, fengi við fast verðlag 8% í viðbót. Það væru rúmar 1000 kr. Hver er munurinn á því að hafa 17 þús. kr. og 18 þús. kr. í dag?  Það er þetta sem brýnt er að vera á móti. Það er brýnt að vera á móti því að frysta láglaunaástandið til annarra tíu mánaða. Kannske ég tíni upp eitthvað af gullkornunum sem hérna hafa fallið. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sagði eitthvað á þá leið fyrr í kvöld að verkalýðshreyfingin hefði knúið fram stefnubreytingu hjá ríkisvaldinu og átti þá við stefnubreytingu í peningamálum og lánsfjármálum. Það er kannske rétt, en það er ekkert sem gerðist í þessari knúðu stefnubreytingu sem kemur í veg fyrir að eftir tíu mánuði, eftir 22 mánuði, eftir eitt, tvö, þrjú ár verðum við í þessu sama. Það sem ríður á að gera er að hefja þær aðgerðir, og það má ekki fresta því, að byrja einhvern tíma á því verki sem eitt getur bætt lífskjör í þessu landi. Við megum ekki taka öðrum besta kostinum, þriðja besta kostinum, fjórða besta kostinum. Það að lækka aðflutningsgjöld á dekkjum, vídeótækjum, ryksugum og slíku færir ekki fólkinu í landinu þann 100% lífskjaramun sem það þarf. Við erum enn þá í reddingunum og bráðabirgðastússinu. Ég held að ég hafi tínt upp það sem mestu skipti að kæmi fram.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa langt mál um það málefni sem hér er á dagskrá. Mig langar hins vegar til að fara nokkrum orðum almennt um þetta mál án þess að ég tíni upp efnisatriði þessa frv. eða samkomulags. Ég dreg enga dul á að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að eitthvað slíkt þyrfti að gerast, nánast þjóðarsátt til að ná fram bættum kaupmætti launafólks í landinu. Ég var þeirrar skoðunar að þetta hefði þurft að gerast 1984. Við munum öll til hvers þeir samningar leiddu. Það þarf auðvitað ekki að rifja upp fyrir hv. þingdeildarmönnum hvað hefur gerst í kjarasamningum hér undangengin ár og áraraðir. Það þarf ekki að minna t.d, á það sem var gert í tíð ríkisstjórnar 1974-1978. Það þarf heldur ekki að minna á hvað gerðist í tíð vinstri stjórnarinnar svokölluðu 1978-1979 með samningana í gildi. Það þarf heldur ekki að minna á hvað gerðist í tíð ríkisstjórnar 1980-1983 þegar einn af þeim flokkum sem þá sat við völd og réði hvað mestu bar fram neyðaráætlun um útgönguleið úr þeim ógöngum sem ríkisstj. sjálf var búin að koma þjóðarbúinu í. Þetta eru að sjálfsögðu þau dæmi sem við eigum að varast, koma í veg fyrir að slíkt gerist. Við höfum fordæmin fyrir okkur þó við förum ekki lengra aftur í tímann en tólf ár. Og hér er einmitt meginþátturinn í því efni sem það samkomulag sem nú hefur verið gert ræður úrslitum um. Ætlar núv. ríkisstj. að snúa á sömu leið og aðrar ríkisstjórnir hafa gert, að ógilda í einu eða öðru formi það samkomulag sem nú hefur tekist? Um það snýst meginspurningin. Við skulum ekki fyrir fram gera ráð fyrir því, en ég óttast eigi að síður að það geti hent ekkert síður þessa ríkisstj. en aðrar. Auðvitað hafa ríkisstjórnir verið misjafnlega langt með puttana í því að ógilda gerða kjarasamninga. Þessi ríkisstj. hefur gengið hvað lengst. Eigi að síður bera aðrar ríkisstjórnir líka ábyrgð á slíku á undangengnum árum. Ég óttast mjög að ríkisstj. slái slöku við að standa við sinn hluta af þessum sáttmála þjóðarinnar, ef svo má það orða. Við skulum samt vona að menn taki á þessu máli af alvöru og láti það ekki sannast, þegar slíkt hefur gerst, að enn ætli stjórnvöld að bregðast. Það var hins vegar hjákátlegt að heyra það í gær þegar hæstv. fjmrh. var hér að tala utan dagskrár um þessi mál. Hann sagði eitthvað á þá leið að aðilar úti í bæ, atvinnurekendur og forustumenn verkalýðshreyfingar, hefðu alltaf samið þvert á gerðir stjórnvalda í þessum efnum. Hver skyldi hafa ráðið ferðinni öðrum megin frá í þessum efnum á þessum tíma? Það var að sjálfsögðu fyrrv. framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands sem réði ferðinni, sá hinn sami og nú skipar sæti hæstv. fjmrh. Það var hann sem gekk þvert á gerðir annarra ríkisstjórna í samningamálum ásamt þá, eins og hann segir, verkalýðshreyfingunni sem var knúin til þess að mörgu leyti að gera þá hluti. En menn vitkast vonandi með árunum. Ég vona að það eigi við um hæstv. fjmrh. að hann taki sinnaskiptum eftir því sem árin færast yfir og snúi af villu síns vegar í þessum efnum. Ég vil trúa því og ég hygg að svo sé um fleiri. Hv. 3. þm. Reykv. sagði áðan að sér léki forvitni á að vita hvaða efnisatriði það væru sem menn væru á móti í þessu samkomulagi. Það hlýtur að vekja athygli að þingflokkur Alþb. er klofinn í málinu. Þá væri enn fróðlegt að vita hvað annar helmingurinn, þó lítill sé skulum við segja, af þingflokki Alþb. telur fram sem ástæðu til þess að vera á móti. 

Það er nú ekki stórt.

Það er ekki stórt. Það er út af fyrir sig kannske rétt. Ég veit ekki hvernig menn meta það. Það getur farið eftir ýmsu. En það er, af því að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson greip hér fram í, full ástæða til að nota tækifærið og spyrjast fyrir hjá hv. þm. sem þátt tók í þessum samningaviðræðum og ég hygg að hafi átt nokkurn hlut að því að samningar tókust. Nú veit ég að eftir þennan tíma hefur hann heyrt ýmislegt frá sínum umbjóðendum í hreyfingunni. Kannske lumar hann á einhverjum gögnum sem nauðsynlegt væri að fram kæmu til staðfestingar því úr hreyfingunni að þetta þyrfti að styðja til hins ýtrasta og næði fram að ganga. Ég hygg að hv. þm. lumi á ýmsu sem deildarþm. væri fróðlegt að fá vitneskju um og engin ástæða til annars en að hv. þm. láti í sér heyra hér.  Hv. þm. Svavar Gestsson sagði að verðbólgan hefði ætt yfir á undanförnum árum. Auðvitað er það rétt. En hvenær var hún mest? Hvenær var verðbólgan mest á Íslandi? Það var einmitt þegar hann var sjálfur ráðherra.

Það hefði nú þótt fráleitt.

Hvað segir hv. þm. Guðmundur J.? Hann hefur ráðherrann fyrrv. við hliðina og ætti að vera traustur í sessi. Það er alveg rétt. Verðbólgan æddi yfir og þess vegna kom neyðaráætlunin fram á sínum tíma fyrir kosningarnar 1983 til þess að bjargast frá því víti sem verðbólgan var á þeim tíma sem þessir hv. þm. og þá ráðherrar réðu ferðinni. Auðvitað vekur það athygli, ekki síst innan verkalýðshreyfingarinnar, að þingflokkur Alþb. skuli skiptast í þessu máli. Þetta er miklu stærra mál en það að þeir flokkar sem telja sig til verkalýðsflokka, telja sig brautryðjendur á þeim kanti stjórnmálanna, skuli ætla sér að greiða atkvæði gegn slíku í stöðunni eins og hún er. Auðvitað geta menn haft skiptar skoðanir á þessu máli. Ég segi fyrir mig að það er ýmislegt sem ég hefði viljað á annan veg en samkomulagið hljóðar upp á. En það er nú einu sinni svo að í samningum fá menn ekki allt sem þeir vilja hver og einn. Við verðum oft að kyngja því að fetið ráði ferðinni í þessum efnum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem við upplifum það innan verkalýðshreyfingarinnar að við fáum miklu minna en við teljum okkur eiga rétt á. Það er ekkert nýtt fyrirbæri í hinni pólitísku sögu. Það væri hins vegar fróðlegt að fá vitneskju um það í þessum umræðum hvað þeir sem munu greiða atkvæði gegn þessu vildu að hefði verið gert í staðinn. Hvað átti að gera í þeirri stöðu sem málin voru í og eru raunar enn áður en búið er að lögfesta þetta eða samþykkja það í félögum? Hvað vildu menn þá gera í staðinn? Vildu menn fara sömu leið og BSRB fór á sínum tíma 1984 í mikilli prósentuhækkun sem búið var að taka nánast um leið og samningar voru undirskrifaðir? Bauð staðan upp á það að launafólk væri betur sett að fara þá leið? Ég held ekki. Ég hef trú á því að almenningur innan verkalýðshreyfingarinnar og raunar almenningur í landinu vilji að slík leið sé reynd eins og nú er verið að gera og látið á það reyna hvort stjórnvöld ætla sér að standa við sinn hlut í málinu eða ekki. Ég tek undir það, sem menn hafa sagt hér, að hér er um tímamótaatburð að ræða, tímamótaatburð sem hefði átt að gerast fyrr. Þá hefðum við fyrr verið leidd í þann sannleika sem slíkt hefði leitt af sér eins og hér er verið að gera tilraun með. Hvað segir t.d. hv. síðasti ræðumaður sem talaði í umboði jafnaðarmanna? Hann sagði að svona samkomulag samrýmdist ekki hugsjónum jafnaðarmanna í landinu. Hvað vilja þeir jafnaðarmenn aðrir en þeir sem eru í Alþfl.? Hvaða leið vildu þeir fara?

Kjósa forsrh. beint.

Það var heldur dregið í land með það hjá hv. þm. Guðmundi Einarssyni áðan. Ég skildi hann svo að hann væri að færast undan því. Hann sór og sárt við lagði að hann hefði ekki minnst á slíka hluti.

Hann bauð nú líka upp á ræðu um það.

Væri hv. þm. við eru menn tilbúnir. Ég heyri að Kvennalistakonur taka undir með þm. Bandalags jafnaðarmanna í þessum efnum. En það má líka spyrja: Hvað vilja Kvennalistakonur? Þær hyggjast greiða atkvæði á móti þessu. Hvað vildu þær í staðinn?  Ég hygg að menn hafi ekki áttað sig nógu vel á því að þetta er sá eini kostur sem var um að ræða að gera tilraun til að rétta hlut launþega og að einhverju leyti, ef stjórnvöld standa við sitt, að bæta efnahag þjóðarinnar. Mér þykir hins vegar sýnt að með því frv. sem hér liggur fyrir er ekki gert ráð fyrir að taka undir þær hugmyndir sem t.d. fulltrúar atvinnuveganna og verkalýðshreyfingar settu fram um fjárhagslegu hliðina á þessu máli. Menn annaðhvort ætla sér að slúffa því eða fresta að taka afstöðu til þess. Ég held að menn komist ekki út úr þessu, finni ekki útgönguleið út úr þessu án þess að taka á þeim vanda málsins. Það er sá ótti sem við hinir raunverulegu jafnaðarmenn óttumst að rætist að því er varðar hæstv. ríkisstj., að menn ætli að láta þetta lönd og leið. Við vörum sérstaklega við því að ríkisstj. láti skeika að sköpuðu í þessum efnum. Nógu margar ríkisstjórnir hafa gert það þannig að það er ekki á bætandi að þessi geri það líka. Ég vænti þess, og það skulu vera mín lokaorð, herra forseti, að ríkisstj. taki undir þær hugmyndir sem fram hafa komið af hálfu samningsaðila og noti þann byr sem nú gefst til að feta sig út úr þeim vandræðum í efnahagsmálum sem þjóðin hefur búið við allt of lengi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu og síst af öllu hef ég í huga að skattyrðast við hv. 3. þm. Vestf. Hann vék að því í ræðu sinni að fyrir ekki mörgum árum hafði ég þann starfa að vinna að gerð kjarasamninga. Auðvitað henti það mig, eins og ýmsa fleiri sem að þeim málum hafa komið, að gera verðbólgusamninga. Honum fannst því að ummæli mín í gær hafi skotið nokkuð skökku við. Ég hygg þó að ég hafi á þeim tíma kannske fremur legið undir gagnrýni frá gagnaðilum við samningsgerð að hugsa meira um að ná niður verðbólgu við kjarasamninga en að semja um kaup og kjör. Ég minnist þess að á þeim tíma var hv. þm. Ragnar Arnalds fjmrh. Sú ríkisstj. gerði ítrekaðar tilraunir til að ná samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um alhliða ráðstafanir til að kjarasamningar þyrftu ekki að leiða til aukinnar verðbólgu. Einhverju sinni lét þáv. fjmrh. ummæli falla í þá veru og ég taldi þá nauðsynlegt að koma mjög sterklega til móts við viðhorf þáv. ríkisstj. og lét þau ummæli falla í blaðaviðtali að hugmyndir þáv. fjmrh. væru eins og komnar beint úr mínu hjarta. Ég held að þáv. fjmrh. hafi a.m.k. eytt þremur blaðagreinum í að skrifa sig frá þessari ákveðnu stuðningsyfirlýsingu. En ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessu. Ég vil að gefnu tilefni taka fram að þegar hafa verið teknar ákvarðanir í tengslum við þessar ráðstafanir um hækkun á bótum almannatrygginga í samræmi við þá launahækkun sem kjarasamningarnir gera ráð fyrir og þar að auki hefur verið tekin ákvörðun um sérstaka hækkun á tekjutryggingu í samræmi við láglaunabætur sem kjarasamningarnir ákveða. Þessi ákvörðun hefur þegar verið tekin. Það verður þegar í stað hafist handa við að hefja vinnu við nauðsynlega athugun og samningu á lagafrumvörpum í tengslum við tillögur þær sem fyrir liggja um nýtt húsnæðislánakerfi og ég lít svo á að um það atriði sé fullt samkomulag á milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Að því er varðar búvöruverð hafa aðilar vinnumarkaðarins fengið ákveðnar skýringar á yfirlýsingu ríkisstj. um það efni sem birtar hafa verið í yfirlýsingu frá Alþýðusambandi Íslands. Að sjálfsögðu verður staðið við þessi atriði í einu og öllu og kappkostað að koma öllum þessum áformum sem fyrst fram. Ég tek mjög ákveðið undir það sjónarmið, sem hv. 3. þm. Reykv. lýsti í þessari umræðu, að það væri mjög nauðsynlegt að hraða afgreiðslu frv., ekki síst fyrir þá sök að brýnt er að það liggi fyrir þegar verkalýðsfélögin fara að fjalla um þessa samninga. Af hálfu ríkisstj. var kappkostað að standa þannig að undirbúningi málsins að þetta mætti verða og hún hefur fyrir sitt leyti viljað vinna þann veg að málunum. Ég tek undir þau orð hv. 3. þm. Reykv. að það er býsna kynlegt að heyra þau orð falla á hinu háa Alþingi að þessi lagasetning ætti að bíða þess að verkalýðsfélögin samþykktu samningana. Þvert á móti lítum við svo á að þetta sé ein af mikilvægustu forsendum samninganna og hún hljóti því að liggja fyrir af hálfu ríkisstj. og Alþingis áður en þau ganga til umfjöllunar um þessa samninga. Ég ítreka að við erum að gera mjög mikilvæga tilraun. Við erum hér að stíga ný skref til þess að taka á okkar efnahagslegu vandamálum. Við eigum mörg verk óunnin. Við erum að hefja nýja tilraun, ekki að ljúka verki heldur að byrja verk. Ég ítreka þakklæti mitt til þeirra sem staðið hafa að kjarasamningum af hálfu aðila vinnumarkaðarins, bæði af hálfu verkalýðsfélaganna og vinnuveitendasamtakanna. Ég lít svo á að þeir hafi hér unnið mikið brautryðjendaverk, gengið til samstarfs sín á milli og við ríkisstj. sem marki nokkur þáttaskil. Ég vil enn fremur færa hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar þakkir fyrir skjót viðbrögð og skjóta afgreiðslu á þessu máli og þann víðtæka stuðning sem fengist hefur við afgreiðslu þessa mikilvæga máls.



Herra forseti. Það verkar e.t.v. eins og stílbrot á hv. þingdeild að menn skuli fara að biðja um orðið eftir þessi hjartnæmu lokaorð fjmrh., en ég vil þó aðeins leitast við að fá fram betri skýringar á einum tilteknum þætti. Það varðar búvöruverð og aðrar ráðstafanir sem hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér eða ætlað sér að gera í sambandi við málefni landbúnaðarins, bæði í tengslum við þessa kjarasamninga og reyndar mætti spyrja um stefnu hennar og aðgerðir yfirleitt í þeim efnum. Það er einkum tvennt, herra forseti, að mínu mati sem nokkur óvissa ríkir um við afgreiðslu þessa frv. Það eru framkvæmdir ríkisstj. varðandi húsnæðismálin og búvöruverð og fjármálahlið þess sem snýr að landbúnaðinum. Ég vil spyrja og alveg sérstaklega undirstrika hvort ríkisstj. hyggist láta þessar 220 millj., sem hér eru frá teknar og merktar í þetta verkefni, duga eða hvort þess sé að vænta, sbr. grg. frv., að meira fjármagn verði tekið í ráðstafanir í landbúnaði. Með leyfi forseta vil ég vitna í fskj. 2 með frv., bls. 13. Þar segir: " Ríkisstj. mun að auki leggja fram 220 millj. kr. til að lækka verð á búvörum og beita öðrum ráðstöfunum til þess að tryggja að búvöruverð hafi ekki áhrif til hækkunar á vísitölu framfærslukostnaðar í marsbyrjun og hækki ekki umfram umsamda hækkun launa síðar á árinu." Hvaða aðrar ráðstafanir er hér verið að tala um? Er hér verið að tala um viðbótarfjármagn, meiri niðurgreiðslur? Er hér verið að tala um tilflutning frá útflutningsbótum yfir í niðurgreiðslur eins og stundum hefur heyrst nefnt?

Er þm. á móti því?

Þm. er það ekki endilega. Ég vil fá að sjá og heyra hvaða áform ríkisstj. hefur um það áður en ég tek afstöðu til þess, svona "paa staaende fod" eins og fulltrúar okkar í Norðurlandaráði segja. Hvaða aðrar ráðstafanir gæti hæstv. ríkisstj. hugsað sér að gera í þessum efnum? Ég nefni sem dæmi lækkun áburðarverðs. Gæti það komið til greina að til viðbótar þessu sem hér er fjallað um kæmu slíkar ráðstafanir eða sérstök aðstoð við skuldugustu bændurna sem eru umvörpum að fara á höfuðið, umvörpum að verða gjaldþrota, sbr. sérstaka úttekt á högum þeirra sem nýverið hefur verið gerð grein fyrir. Það er alveg ljóst að það mundi bæta verulega kjör stéttarinnar og auka þol hennar til að mæta erfiðleikum og m.a. samdrætti í framleiðslu ef gripið væri til sérstakra ráðstafana gagnvart þessum hópi bænda sem stendur allra verst. Það liggur alveg fyrir, herra forseti, að fjárhagur bænda er þannig að þeir hafa ekkert borð fyrir báru, þeir hafa engan aukavasa til að taka úr þær krónur sem koma eiga á móti skerðingu í framleiðslu sem þegar er búið að semja yfir þá á þessu ári. Ég spyr hæstv. fjmrh. eða e.t.v. vill hæstv. forsrh., formaður Framsfl., svara því: Hvernig hafa menn hugsað sér að mæta þessu gagnvart launalið bóndans þegar það liggur fyrir að hluti af þessum pakka eru ráðstafanir til að koma í veg fyrir hækkun búvöruverðs? Hvernig ætla menn að skila bóndanum í gegnum launalið hans þeim kjarabótum sem bændum að sjálfsögðu ber eins og öðrum í framhaldi af þessum kjarasamningum? Mér sýnist í fljótu bragði að það geti verið snúið dæmi ef ríkisstj. ætlar sér engar aðrar ráðstafanir en þær sem hún hefur þegar gert grein fyrir. Þess vegna spyr ég sérstaklega um aðra hluti sem komið gætu til lækkunar á rekstrargrundvellinum eins og t.d. áburðarverð eða aðrar slíkar ráðstafanir. Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara að öðru leyti út í almenna umræðu um þessa samningagjörð og þetta frv. þótt ýmislegt mætti um það segja. Ég er ekki alveg sammála hv. sessunaut mínum og 3. þm. Vestf., sem hér talaði áðan, um að menn hljóti annaðhvort að vera algerlega með þessum samningum eða algjörlega á móti. Málin eru ekki alltaf svo einföld. Í mínum huga er hér mjög margt gott, en einnig annað sem er ekki eins gott. Afstaða mín mótast út frá því. Ég hygg þó fyrst og fremst að hér gildi hið fornkveðna að dag skuli að kveldi lofa og mey að morgni og fjárlög ei fyrr en að ári, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson segir. Reynslan mun dæma þessa samninga best, þessa tilraun eins og menn kalla svo. Ég ætla að spara mér alla spádóma um það.



Herra forseti. Á fundi með aðilum vinnumarkaðarins í gær náðist full samstaða um hvernig yrði farið með búvöruhækkun. Eins og reyndar kom fram í fréttatilkynningu ASÍ var á þeim fundi lofað að mjólk og kjöt hækkaði ekki nú 1. mars og annarri hækkun yrði eytt. Við þetta verður staðið. Það er verið að ganga frá þessu í dag og á morgun. Búvörugrundvöllurinn mun hækka um 5,2%. Bændur fá þar uppi bornar þær launahækkanir sem sámið var um. Það er ekkert af því tekið. Bændur hafa hins vegar á fundum sem ég hef átt með þeim lýst því að þeir teldu í þessum aðgerðum ýmislegt sem væri þeim hagkvæmt þegar til lengri tíma er litið og hafa lagt á það áherslu að þeir muni ekki skorast undan að taka þátt í þeirri viðleitni að ná verðbólgunni niður. Mér er tjáð að það verði ekki hækkun á kjöti, ekki hækkun á mjólk og annarri búvöruverðshækkun verði mætt með niðurgreiðslu á smjöri. Við höfum einnig heitið því, eins og kom fram í því bréfi sem ég las í gær og allir hafa eflaust kynnt sér í blöðum og víðar, að búvöruverðshækkunum á þessu ári verði haldið innan þeirra marka sem umsamdar launahækkanir eru, þ.e. 2,5-3-2,5. Í búvörugrundvellinum eru laun bóndans innan við 40% þannig að jafnvel þó að þau séu að fullu uppi borin er þar nokkurt borð fyrir báru. Þess er að vænta að ýmsir þeir liðir sem verka nokkuð á aðra þætti búvörugrundvallarins lækki jafnvel. Það er rétt hjá hv. þm. að áburðarverð er það sem ástæða er til að hafa áhyggjur af nú 1. júní. Ekki er ákveðið hvernig því verður mætt. Það verður ákveðið m.a. með tilliti til annarra hækkana sem verða á rekstrarvörum landbúnaðarins. Ég held að það sé full ástæða til að ætla að þessar 220 millj. gangi nokkuð langt. Það er mín skoðun. En ég get ekki svarað því fullkomlega á þessari stundu fremur en hæstv. fjmrh. Um búvöruverð vil ég síðan segja að haft hefur verið fullt samráð við fulltrúa bænda um þetta og fullur skilningur er á milli þeirra og stjórnvalda um hvernig á þessum málum er tekið. Af því að minnst var á húsnæðismálin, sem hæstv. fjmrh. hefur svarað, þá vil ég ítreka það, sem fyrr hefur komið fram, að ríkisstj. er í grundvallaratriðum sammála þessum tillögum. Hins vegar eru eyður í tillögum um húsnæðismál. Það er ekki sagt þar hve skattaafsláttur skuli vera mikill eða hve lengi hann skuli veittur og þar er að sjálfsögðu ekkert um það fjallað hvernig fara skuli með vaxtamun og hve hann geti orðið mikill ef lánin með miklum vöxtum eru löng o.s.frv. Að sjálfsögðu verður að kanna þá þætti. Um það var einnig fullt samkomulag á fundinum í gær að slíka útfærslu verður að kanna og þess að gæta að ekki verði lagðar á ríkissjóð byrðar sem hann fær ekki staðið undir.



Herra forseti. Ég hygg að fæstir hv. þm. hafi verið viðstaddir í dag þegar ég hélt ræðu mína. Ég fyrirgef mönnum að vilja horfa á skemmtilegan handboltaleik. Þess vegna hefur hæstv. fjmrh. e.t.v. ekki heyrt meginspurningu mína þá. Því hlýt ég að endurtaka hana núna og biðja um svar við henni. Það varðar fyrirhugaðar aðgerðir í vaxtamálum. Mér er ekki nokkur leið að fá annað út en verið sé að hækka vexti, bæði á almennum skuldabréfum og verðtryggðum lánum. Nafnvirðislækkun úr 32% í 20%, takist nú að koma verðbólgunni niður eins og fyrirhugað er, hlýtur að vera beinlínis hækkun á vöxtum almennra skuldabréfa. Ég hef ekki mikla trú á því að þar verði áframhaldandi vaxtalækkun látin ríkja og þar með verði vextirnir úr öllu samræmi við breyttar verðlagsforsendur. Hækkun á vöxtum verðtryggðra lána er auðvitað ekkert annað en hækkun raunvaxta. Ef þetta er rangt hjá mér vil ég biðja reikningsglögga menn, og einkum og sér í lagi hæstv. fjmrh., að útskýra þetta fyrir mér. Ég get ekki fengið annað út en hér sé fyrirhuguð hækkun á vöxtum.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. 10. landsk. þm. fyrir að setja lögfræðinga í flokk reikningsglöggustu manna. Varðandi spurningar hennar um vexti er þess að geta að það hafa þegar verið teknar ákvarðanir um verulega lækkun á nafnvöxtum. Það hefur komið fram að raunvextir af verðtryggðum lánum verða óbreyttir fyrst um sinn. Ég hef greint frá því í umræðum í Ed. um þetta atriði að ég vænti þess að raunvextir af spariskírteinum, sem ríkissjóður hefur selt, geti mjög fljótlega eða innan ekki langs tíma lækkað og auðvitað mun það fara eftir því hvernig til tekst í þessum efnum, en því meir sem við náum niður verðbólgu, því hraðar getum við stigið skref í þessa veru. En ég get tekið það fram aftur hér í hv. Nd. að innan ekki langs tíma sé ég fram á að raunvextir af spariskírteinum ríkissjóðs, sem ýmsir hafa talið að væru nokkuð leiðandi í þessum efnum, geti lækkað.