Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónason) Ríkisstj. hefur haft þetta mál til athugunar á milli umr. og hefur orðið ásátt um að beita sér fyrir þeirri breytingu á málinu, sem greinir á þskj. 449, en þar er að finna brtt., sem ég flyt f. h. stjórnarinnar, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Auk þeirra, sem taldir eru í h-lið 10. gr. l. nr. 46 frá 1954, skulu allir aðrir skipverjar á togurum njóta frádráttar samkv. þessari grein.“ Efni till. er sem sé, að allir skipverjar á togurum, einnig yfirmenn, þar með taldir skipstjórar að sjálfsögðu, njóti þess viðbótarfrádráttar vegna fatakostnaðar, sem í þessari lagagrein felst og áður átti ekki að ná til allrar skipshafnarinnar. Þykir að athuguðu máli réttast að leggja til, að þetta nái til allra. Vil ég leyfa mér að vænta þess, að hv. dm. fallist á þessa breytingu og síðan að fylgja frv. þannig breyttu.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég ásamt hv. 11. landsk. þm. brtt. við fyrri gr. frv., um það, að frádráttarheimild sú vegna hlífðarfatakostnaðar, sem um getur í 2. málslið 1. gr. frv., yrði víkkuð nokkuð. Við lögðum sem sagt til, að vélstjórum yrði bætt inn í upptalningu frv. Þessi brtt. okkar var þá felld, enda þótt hún styddist við fyllstu rök og á það væri bent, að óskynsamlegt væri í senn og ósanngjarnt að gera þannig upp á milli skipverja, þegar ræddi um skattfrádrátt vegna hlífðarfatakostnaðar. Síðan þetta gerðist, er alllangur tími liðinn, sennilega um það bil rúmur mánuður. Á þeim tíma hefur það gerzt, að hæstv. ríkisstj. hefur skipt um skoðun í þessu máli. Ég vil leyfa mér að fagna skoðanaskiptum hennar mjög og þakka hæstv. fjmrh. fyrir þá brtt., sem hann hefur flutt hér við fyrri grein frv. En þar er lagt til, að þessi frádráttur vegna hlífðarfatakostnaðar skuli nú ná til allra skipverja. Ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. um það, að þetta er skynsamlegt og mun að sjálfsögðu gera allri hv. þd. í heild enn ljúfara að fylgja þessu frv. Jafnframt vil ég láta í ljós ánægju mína yfir þeim árangri, sem barátta mín og hv. 11. landsk. hefur borið í þessu máli að þessu leyti. En eins og kunnugt er, fluttum við brtt. við 2. umr. einnig við 2. gr. frv., um það, að verulega yrði aukinn sá skattfrádráttur, sem þar er gert ráð fyrir sjómönnum til handa. Við lögðum til, að gr. orðaðist þannig, að öllum skipverjum, sem verið hafa lögskráðir á íslenzk fiskiskip fjóra mánuði eða lengur á viðkomandi skattári, skyldi við ákvörðun tekjuskatts veittur sérstakur frádráttur, er næmi 30% af álögðum tekjuskatti af tekjum fyrir störf á fiskiskipum. Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir því, að skipverjum, sem lögskráðir hafa verið á íslenzk fiskiskip í 3 mánuði eða lengur á viðkomandi skattári, skuli við ákvörðun tekjuskatts veittur sérstakur frádráttur, 500 kr. fyrir hvern lögskráningarmánuð. Ég benti á það við 2. umr. málsins, að þessi frádráttur væri að vísu góðra gjalda verður, en engan veginn nægilega mikill til þess að skapa minnstu líkur fyrir því, að af honum mundi leiða aukna þátttöku í sjómennsku og fiskveiðum hér á landi, til þess þyrfti miklu meira að koma til. Þess vegna gerði ég mér nokkra von um það, eftir að ég hafði stutt þetta gildum rökum, að hv. stjórnarflokkar mundu vilja fallast á brtt. mína og hv. 11. landsk., þar sem lagt var til, að frádrátturinn næmi 30% af álögðum tekjuskatti af tekjum fyrir störf á fiskiskipum. En þessi brtt. okkar var felld, og hæstv. ríkisstj. hefur á þeim tíma, sem liðinn er síðan, ekki séð ástæðu til þess að endurskoða hug sinn til hennar og því aðeins flutt þá brtt., sem ég minntist á hér í upphafi, við 1. gr. frv. Ég skal ekki endurtaka þau rök, sem ég flutti fram við 2. umr. fyrir því, að þetta ákvæði, eins og það er nú í 2. gr. frv., nær allt of skammt. Einn fimmti hluti sjómanna á íslenzka fiskiskipaflotanum er útlendingar, og þátttaka þjóðarinnar í þessum þýðingarmikla þætti útflutningsframleiðslu hennar fer minnkandi ár frá ári. Það þarf stöðugt fleiri útlendinga, til þess að hægt sé að halda fiskiskipaflota þjóðarinnar úti. Til þess að straumhvörf verði í þessum málum, þarf verulega breytingu, þannig að þessi störf verði eftirsóknarverðari og að fleiri menn fáist til þess að stunda þau. Þess vegna er það, að ég og hv. 11. landsk. fluttum okkar brtt. um að auka skattfríðindi sjómanna verulega frá því, sem stjórnarfrv. gerir ráð fyrir. Nú, eftir að sú till. hefur verið felld og hæstv. ríkisstj. hefur ekki treyst sér til þess að koma til móts við okkur, höfum við séð okkur til neydda að flytja aðra brtt., og með leyfi hæstv. forseta vildi ég lesa hana upp og biðja hann jafnframt að leita afbrigða fyrir henni, þar sem hún er skriflega flutt. Ég og hv. 11. landsk. leggjum til, að 2. gr. frv. orðist þannig: „Öllum skipverjum, sem verið hafa lögskráðir á íslenzk fiskiskip fjóra mánuði eða lengur á viðkomandi skattári, skal við ákvörðun tekjuskatts veittur sérstakur frádráttur, er nemi 30% af tekjum fyrir störf á fiskiskipum.“ Í stað þess, að við lögðum til í fyrri brtt. okkar við þessa grein, að frádrátturinn næmi 30% af álögðum tekjuskatti af tekjum fyrir störf á fiskiskipum, leggjum við nú til, að veittur verði sérstakur frádráttur, er nemi 30% af tekjum fyrir störf á fiskiskipum. Ég hygg, að ef þessi brtt. yrði samþykkt, mætti vænta nokkurs árangurs af þeim aukna skattfrádrætti, sem löggjafinn ætlar sjómönnum á fiskiskipaflota okkar. Ég geri mér hins vegar enga von um það, eins og frv. er nú, að það muni hafa nokkur veruleg straumhvörf í för með sér í þá átt að auka þátttöku Íslendinga í fiskveiðum og sjávarútvegi. Með brtt. okkar er hins vegar farið inn á þá braut að ívilna sjómönnum verulega frá því, sem nú er, og ég hygg, að ef sú brtt. yrði samþykkt, mætti af því vænta nokkurs árangurs. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Þetta mál liggur ljóst fyrir. Ég fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur skipt um skoðun gagnvart fyrri brtt. okkar, sem áður hafði verið felld, og tekið upp efni hennar og ríflega það, en harma hins vegar, að hún hefur ekki séð sér fært að ganga lengra að því er snertir sjálf skattfríðindin í 2. gr. frv. Hins vegar vænti ég, að þessi brtt. muni hljóta góðar undirtektir, og ef hæstv. forseta sýnist svo, þá væri ef til vill ekki úr vegi, að umr. yrði frestað, til þess að hv. nefnd gæfist tækifæri til þess að athuga hana.



Þó að ég viti það vel, að það sé vilji flm. og þeirra, sem með honum standa að þessari till., að reyna að lokka fólkið að sjónum úr sveitunum með því að veita þeim, sem sjó stunda, sérstakan frádrátt í skatti, þá get ég ekki verið með því og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Fjhn. d. hefur athugað þetta frv. og borið það saman við ríkisreikninginn. Við þann samanburð kom í ljós, að einum lið í frv. bar ekki saman við ríkisreikninginn. Það var 27. töluliður, þar stendur í reikningsupphæðinni í frv. 4381991.69, en í ríkisreikningnum sjálfum stendur 6479749,19. Við athugun kom svo í ljós, að þessi mismunur, sem er 2097757.50, stafar af því, að því, sem flutt er af 24. gr., sem er þessi upphæð, hefur ekki verið bætt við 27. lið frv., óviss gjöld, en það bar að gera. Nefndin leggur því til, að þetta verði leiðrétt í frv., og ber fram brtt. um það, að 27. liður breytist þannig, útborganirnar, að fyrir „4381991.69" komi: 6479749.19, - og svo, að greiðslujöfnuðurinn, reikningshlið hans, lækki um þessa upphæð. Að öðru leyti bar frv. saman við ríkisreikninginn sjálfan. Yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna hafa að vanda borið fram ýmsar athugasemdir við þá. Þessum athugasemdum hefur síðan verið svarað af viðkomandi ráðuneyti, og síðan hafa yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna úrskurðað svörin og hvað gera skuli í málinu. Tillögur yfirskoðunarmanna eru yfirleitt til athugunar framvegis. Þar eru einar fimm eða sex tillögur. Og „til viðvörunar framvegis“ er niðurstaðan að því er nokkrar athugasemdirnar varðar, og svo, að „við svo búið megi standa og til athugunar framvegis“, en 4.– 7. athugasemd og 17. athugasemd vísa þeir til aðgerða Alþingis. Afgreiðsla yfirskoðunarmanna hefur verið með þessum hætti, sem ég nú hef lýst, mörg undanfarin ár. Og í fjhn. þessarar hv. d. hefur jafnan nú undanfarin ár komið fram frá n. ábending um það, að yfirskoðunarmenn ættu að hafa dálítið annan hátt á en hér er gert, að vísa málsatriðum þannig ótiltekið til aðgerða Alþingis, án þess að gera tillögur um það, hvað Alþ. eigi þá að gera í slíku máli. Var hv. fyrrv. þm. Barð., Gísli Jónsson, aðalhvatamaður að því í n., að þessu var hreyft. Nú varð ekki samkomulag í n. um, að nefndin sem slík léti þessa skoðun enn í ljós, og þess vegna fer ég ekkert nánar út í þetta frá n. hálfu. Ég vil aðeins taka það fram hvað sjálfan mig snertir, að ég er sömu skoðunar og áður, að yfirskoðunarmenn, í staðinn fyrir að vísa málum til aðgerða Alþ., án þess að segja nokkuð um, hvað þeir telji að Alþ. eigi að gera, ættu að gera beinar till. um það, hvernig þeir álíta að ráða eigi þeim málum til lykta. En hvað sem um þetta er og hvað sem Alþ. kynni að gera út af þeim atriðum, sem til þess er vísað, þá er það vitanlegt, að það mundi ekki í neinu breyta tölulegri niðurstöðu ríkisreikninganna, enda er það sameiginleg till. fjhn. allrar, að frv. verði samþ. með þeim leiðréttingum, sem ég gat um áðan. En út af þessum aths., sérstaklega þeim, sem vísað er til aðgerða Alþ., væri óneitanlega fróðlegt, ef hæstv. fjmrh. vildi skýra deildinni frá því, hvernig þau mál standa nú.



Það er út af því, sem hv. frsm. spurði. - Í athugasemdum yfirskoðunarmanna segir um 4.–7. lið, með leyfi hæstv. forseta: „Hinar geysimiklu umframgreiðslur stofnunarinnar um fjárlög fram á árinu eru ekki viðunandi. Upplýst er með svari, að engin lagfæring hafi orðið á greiðslu óskilalánanna. Athugasemdinni er vísað til aðgerða Alþingis.“ Þessar athugasemdir, 4–7, sem hljóða í einu lagi á þennan hátt, eru um ríkisútvarpið, annars vegar um útgjöld stofnunarinnar og hins vegar út af því, að lán, sem byggingarsjóður útvarpsins lánaði á sínum tíma, ég hygg í samráði við þáverandi fjmrh., hafa lent í vanskil og ekki tekizt að innheimta þau enn þá. Varðandi umframgreiðslurnar er það að segja, að ég get ekki svarað því öðruvísi en þannig, að hv. fjvn. hefur á þessu þingi haft til meðferðar að veita fé til ríkisútvarpsins og skoðað tillögur ríkisstj. um það, sem voru í fjárlögunum, og hefur haft til samanburðar útgjöldin, eins og þau hafa raunverulega verið. Ég verð að ætlast til þess, að það hafi verið reynt að setja útgjöldin þannig í fjárlögin nú, að þau ættu að geta staðizt í reyndinni. En forráðamenn ríkisútvarpsins hafa haldið því fram undanfarið, að útgjöld ríkisútvarpsins hafi ár eftir ár verið selt þannig af Alþ., að það hafi ekki verið hugsanlegt að reka stofnunina, án þess að umframgreiðslur kæmu fram. Ég vona, að það hafi tekizt að búa fjárhagsáætlun ríkisútvarpsins í fjárlögunum þannig, að hún gæti staðizt. Ég segi: ég vona það, en ég veit það ekki. Varðandi vanskilalánin er það að segja, að það mun ekki vera nein hætta á því, að þau innheimtist ekki, þessi lán, því að fyrir þeim munu öruggar tryggingar. Á hinn bóginn voru þessi lán til mjög stutts tíma og á bak við lágu einhvers konar vilyrði um, að önnur lán mundi vera hægt að útvega, en þær vonir brugðust algerlega, - þau vilyrði reyndust á sandi byggð, og þess vegna eru þessi lán enn í vanskilum hjá byggingarsjóði útvarpsins og hefur ekki tekizt að innheimta þau. Munu þessi lánaviðskipti, eins og ég hef upplýst, hafa farið á allt annan veg en til var ætlazt. Þetta er það, sem ég get sagt um það mál. Mér er ekki ljóst, hvað yfirskoðunarmenn hafa ætlazt til að Alþ. gerði varðandi þessi atriði, fremur en framsögumanninum. Þó. geri ég ráð fyrir því, að varðandi fjárhagsáætlun ríkisútvarpsins hafi það verið meining endurskoðunarmanna, að fjvn. og hv. Alþingi kryfðu það mál til mergjar og reyndu að ganga þannig frá því, að umframgreiðslur ættu sér ekki stað. Þá er það 17. liður. Hann er svo, með leyfi hæstv. forseta, og fjallar um rekstur skipaútgerðarinnar: „Með svarinu eru gefnar ýtarlegar upplýsingar um rekstur fyrirtækisins. Sú skýrsla gefur ótvírætt til kynna, hvernig á greiðslunum stendur og rekstrarhalla fyrirtækisins.“ Síðan segir: „Það er Alþingis að ráða bót á þessu máli. Athugasemdinni er því vísað til aðgerða Alþingis.“ Vitaskuld getur þessi aths. yfirskoðunarmanna ekki átt við, að hægt sé að breyta orðnum hlut, þ.e.a.s. rekstrinum 1954. Á hinn bóginn hlýtur aths. að lúta að því, að Alþ. reyni að gera þannig úr garði fjárhagsáætlun skipaútgerðarinnar og sjá þannig fyrir því máli, að umframgreiðslur slíkar sem þessar komi ekki til greina. Ég skal taka fram, að það er mjög ýtarlega gerð grein fyrir þessum umframgreiðslum skipaútgerðarinnar, þær voru yfir höfuð á fallnar af alveg óviðráðanlegum ástæðum, og að það er sýnt fram á það í þessum svörum með nokkuð gildum rökum, að það hlaut svo að fara, að umframgreiðslur yrðu, eins og áætlunin var úr garði gerð. En hér hlýtur að vera átt við af hendi yfirskoðunarmanna áskorun um að vanda betur þann kafla í fjárlögunum, sem lýtur að strandferðunum. Annars vil ég taka undir það, sem hv. frsm. sagði, og ég hygg, að ég hafi áður látið í ljós þá skoðun: Ég tel eðlilegra, að hv. yfirskoðunarmenn greindu, þegar þeir vilja, að Alþ. hafi afskipti af málum, hvað þeir vilja að Alþingi geri, þ.e. geri uppástungu um, á hvern hátt þau afskipti Alþingis eigi að vera.